အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="my">
  <siteinfo>
    <sitename>ဝီကီပီးဒီးယား</sitename>
    <dbname>mywiki</dbname>
    <base>https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%97%E1%80%9F%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.20</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">မီဒီယာ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">အထူး</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">အသုံးပြုသူ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ဝီကီပီးဒီးယား</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ဝီကီပီးဒီးယား ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ဖိုင်</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ဖိုင် ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">မီဒီယာဝီကီ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">မီဒီယာဝီကီ ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">တမ်းပလိတ်</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">တမ်းပလိတ် ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">အကူအညီ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">အကူအညီ ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ကဏ္ဍ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ကဏ္ဍ ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">မုခ်ဝ</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">မုခ်ဝ ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">စာမူကြမ်း</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">စာမူကြမ်း ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">မော်ဂျူး</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">မော်ဂျူး ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1650</id>
    <revision>
      <id>1054730</id>
      <parentid>1036524</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:47:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 3 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1054730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="368453" sha1="hou2dxackb67vbsuu41pmwv0ze74lw1" xml:space="preserve">{{Infobox country
| နိုင်ငံအမည်အပြည့် = အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု
| အမည်_ရင်း = United States of America
| ပုံ_အလံ = Flag of the United States.svg
| ပုံ_တံဆိပ် = US-GreatSeal-Obverse.svg
| နိုင်ငံတော်ဆောင်ပုဒ် = In God We Trust&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(ကျွန်ုပ်တို့သည် ဘုရားသခင်ထံ အပ်နှံပြီ)&lt;/small&gt;
| နိုင်ငံတော်သီချင်း = The Star-Spangled Banner [[File:Star Spangled Banner instrumental.ogg]]
| ပုံ_နေရာ = Location United States.svg
| မြို့တော် = [[ဝါရှင်တန်ဒီစီမြို့]]
| အကြီးဆုံးမြို့ = [[နယူးယောက်မြို့]]
| အကြီးဆုံးပြည်နယ် = [[အလက်စကာပြည်နယ်]]
| ဧရိယာ = ၉,၈၂၆,၆၃၀ km² (၃,၇၉၄,၀၆၆ sq mi)
| ဧရိယာအဆင့် = ၃/၄
| ဧရိယာရေရာခိုင်နှုန်း = ၆.၇၆
| အမြင့်ဆုံးနေရာ = ဒီနာလီတောင်၊ အလက်စကာပြည်နယ်
| အရှေဆုံးမြစ် = [[မစ္စစ္စပီမြစ်]]
| အကြီးဆုံးအင်း = 
| ကမ်ရိုးတန်း = 
| time zone = -၅ - -၁၀
| ရုံးသုံးဘာသာများ = [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာ]]
| လူဦးရေ = ၃၀၄,၆၀၉,၀၀၀ (၂၀၀၇)
| လူဦးရေအဆင့် = ၃
| လူဦးရေအထူ = ၃၁/km² (၈၀/sq mi)
| လူမျိုးများ = [[လူဖြူ]] &lt;small&gt;(၆၅.၁%)&lt;/small&gt;၊ [[လက်တင်လူမျိုး|လက်တင်]] &lt;small&gt;(၁၄.၈%)&lt;/small&gt;၊ [[အာဖရိကန်လူမျိုး|အာဖရိကန်]]&lt;small&gt;(၁၂.၈%)&lt;/small&gt;၊ [[အာရှလူမျိုး|အာရှ]] &lt;small&gt;(၄.၄%)&lt;/small&gt;၊ [[မူရင်းအမေရိကန်တိုင်းရင်းသားလူမျိုး|မူရင်းအမေရိကန်တိုင်းရင်သား]] &lt;small&gt;(၁.၂%)&lt;/small&gt;၊ [[ကပြားလူမျိုး|ကပြား]] &lt;small&gt;(၁.၆%)&lt;/small&gt;
| ဘာသာတရားများ = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ|ခရစ်ယာန်]] &lt;small&gt;(၇၈.၅%)&lt;/small&gt;၊ [[ဘာသာမဲ့]] &lt;small&gt;(၁၂.၁%)&lt;/small&gt;၊ အခြား &lt;small&gt;(၂.၅%)&lt;/small&gt;၊ [[ရဟူဒီဘာသာ|ရဟူဒီ]] &lt;small&gt;(၁.၇%)&lt;/small&gt;၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ|ဗုဒ္ဓ]] &lt;small&gt;(၀.၇%)&lt;/small&gt;၊ [[အစ္စလာမ်ဘာသာ|အစ္စလာမ်]] &lt;small&gt;(၀.၆%)&lt;/small&gt;
| ပွဲများ = 
| အမျိုးအစား = [[ဖက်ဒရယ်ပြည်​ထောင်စုနိုင်ငံ|ဖက်ဒရယ်]] [[သမ္မတစနစ်]] [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ|ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ]] [[သမ္မတနိုင်ငံ]]
| ခေါင်းဆောင်_ရာထူး(၁) = [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ သမ္မတ|ပြည်ထောင်စုသမ္မတ]]
| ခေါင်းဆောင်_အမည်(၁) = [[ဒေါ်နယ်လ် ထရန့်]]
| ခေါင်းဆောင်_ရာထူး(၂) = [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ဒုတိယသမ္မတ|ဒု သမ္မတ]]
| ခေါင်းဆောင်_အမည်(၂) = [[ဂျေဒီဗန့်စ်]]
| ထူထောင်ရေး_အမည်(၁) = [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ လွတ်လပ်ရေး ကြေညာစာတမ်း|လွတ်လပ်ရေးကြေညာခဲ့]]
| ထူထောင်ရေး_ခုနှစ်(၁) = [[၄ ဇူလိုင်]] [[၁၇၇၆ ခုနှစ်]]
| ထူထောင်ရေး_အမည်(၂) = လွတ်လပ်ရေးသတ်မှတ်
| ထူထောင်ရေး_ခုနှစ်(၂) = [[၃ စက်တင်ဘာ]] [[၁၇၈၃]]
| ထူထောင်ရေး_အမည်(၃) = အုပ်ချုပ်မှုဥပဒေကာလပေါ်
| ထူထောင်ရေး_ခုနှစ်(၃) = [[၂၁ ဇွန်]] [[၁၇၈၈]]
| GDP_PPP = $၁၅.၀၉၄ ထရီလီယံ
| GDP_PPP_အဆင့် = ၁
| GDP_PPP_per_capita = $၄၈,၃၈၆
| GDP_PPP_per_capita_အဆင့် = ၈
| HDI = ၀.၉၁၀
| HDI_အဆင့် = ၄
| ဗဟိုဘဏ် = [[ဖယ်ဒရယ်အရန်ဗဟိုစနစ်]]
| ငွေ = အမေရိကန်ဒေါ်လာ (USD &quot;$&quot;)
| အထိမ်းအမှတ်များ = ပန်း - နှင်းဆီ၊ သစ်ပင် - ဝက်သစ်ချ
| ISO 3166-1 = US
| cctld = .us .gov .mil .edu
| calling_code = +၁
| legislature = [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ကွန်ဂရက်]]
| upper_house = [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဆီးနိတ်|ဆီးနိတ်]]
| lower_house = [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ကိုယ်စားလှယ်များလွှတ်တော်|ကိုယ်စားလှယ်များလွှတ်တော်]]
}}
'''အမေရိကန်ပြည်‌ထောင်‌စု'''  ({{lang-en|The United States of America}}) ကို ပုံမှန်အားဖြင့် '''United States''', the '''U.S.''', the '''U.S.A.''', the '''States''', the '''America''' စသည်ဖြင့် ရည်ညွှန်းခေါ်ဆိုလေ့ရှိကြကာ ဖွဲ့စည်းပုံအရ ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရက်တစ်(Federal Democratic) သမ္မတနိုင်ငံဖြစ်ပြီး ပြည်နယ် (၅၀)နှင့် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ (၁)နယ် ပါဝင်သည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် မြောက်အမေရိကအလယ်ပိုင်းတွင် အဓိကတည်ရှိပြီး ထိုနေရာတွင် တဆက်တည်းဖြစ်နေသော ပြည်နယ် (၄၈)ခုနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာမြို့တော် [[ဝါရှင်တန်ဒီစီ]] တို့သည် ပစိဖိတ် နှင့် အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာတို့ကြားတွင် မြောက်ဘက်တွင် [[ကနေဒါနိုင်ငံ]]နှင့် တောင်ဘက်တွင် [[မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ]]တို့ဖြင့် ဝိုင်းရံ၍ တည်ရှိသည်။ [[အလက်စကာပြည်နယ်]]သည် တိုက်ကြီး၏ အနောက်မြောက်ဘက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိပြီး အရှေ့ဘက်တွင် ကနေဒါနှင့် အနောက်ဘက် ဘဲရင်းရေလက်ကြား (Bering Strait)ကို ဖြတ်၍ [[ရုရှားနိုင်ငံ]]တို့ ရှိကြသည်။ [[ဟာဝိုင်ယီပြည်နယ်|ဟာဝိုင်အီပြည်နယ်]]သည် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအလယ်တွင် ရှိသော ကျွန်းစုဖြစ်သည်။ အမေရိကန်သည် ကာရစ်ဘီယန် နှင့် ပစိဖိတ်ဒေသအနှံ့အပြားတို့တွင် နယ်မြေများနှင့် ကျွန်းများကိုလည်း ပိုင်ဆိုင်သည်။

အကျယ်အဝန်း စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၃.၇၉ သန်း (စတုရန်း ကီလိုမီတာ ၉.၈၃ သန်း) နှင့် လူဦးရေ သန်း ၃၀၀ ကျော်ရှိသည့်အတွက် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် စုစုပေါင်း အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် စတုတ္တမြောက် အကြီးဆုံးနှင့် ကုန်းမြေအကျယ်အဝန်းနှင့် လူဦးရေအားဖြင့် တတိယမြောက် အကြီးမား အများပြားဆုံး ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံအများအပြားမှ လူအများအပြား ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်ကြသဖြင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူမျိုးစု အများဆုံး ရောထွေးနေထိုင်ပြီး ယဉ်ကျေးမှုအစုံလင်ဆုံး နိုင်ငံများတွင် တစ်နိုင်ငံ အပါအဝင်ဖြစ်သည်။ အမေရိကန်၏ စီးပွားရေးသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံး စီးပွားရေးဖြစ်ပြီး စုစုပေါင်း ပြည်တွင်းထုတ်ကုန် (GDP) အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၁၄.၃ ထရီလီယံ မျှရှိသည်။ (nominal GDP အားဖြင့် တစ်ကမ္ဘာလုံး၏ ၂၃ ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်ပြီး တစ်ကမ္ဘာလုံး ဝယ်ယူသည့်တန်ဖိုး၏ ၂၁ ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်သည်။)

အမေရိကန်သည် အတ္တလန္တိတ်ကမ်းရိုးတန်းတလျှောက်တွင်ရှိသော ဗြိတိန်နိုင်ငံ၏ [[ကိုလိုနီ]]နယ်မြေ (၁၃)ခု ပူးပေါင်း၍ စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၁၇၇၆-ခုနှစ် ဇူလိုင်လ (၄)ရက်တွင် [[လွတ်လပ်ရေး]] ကြေညာစာတမ်းကို ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး ထိုစာတမ်းမှ အမေရိကန်နိုင်ငံ၏ လွတ်လပ်ရေးကို ကြေညာခဲ့ပြီး ကွန်ဖယ်ဒရေးရှင်းဟုခေါ်သည့် ပြည်နယ်များကိုပူးပေါင်းထားသော ပြည်ထောင်စုကို ဖွဲ့စည်းကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ ကိုလိုနီလက်အောက်မှ လွတ်မြောက်ရေးအတွက် ပထမဆုံးစစ်ပွဲဖြစ်သော အမေရိကန်တော်လှန်ရေးစစ်အတွင်း ၌ ပုန်ကန်ထကြွသော ပြည်နယ်တို့သည် ဗြိတိန်တို့ကို ခြေမှုန်းအောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ဖက်ဒရယ်ညီလာခံမှ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ယခုလက်ရှိ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေကို ၁၇၈၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၇ ရက်တွင် စတင် ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ နောက်နှစ်များတွင် ထပ်မံအတည်ပြုချက်အရ ပြည်နယ်များကို ဗဟိုအစိုးရမှ ချုပ်ကိုင်မှု အားကောင်းသော နိုင်ငံ၏အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ ပြည်သူတို့၏ အခြေခံအခွင့်အရေး အများအပြား နှင့် လွတ်လပ်မှုကို အာမခံချက်ပေးသော ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပြင်ဆင်ချက် ၁၀ ချက်ပါဝင်သည်။ အခွင့်အရေးဆိုင်ရာဥပဒေ (The Bill of Rights) ကို ၁၇၉၁ တွင် အတည်ပြုခဲ့သည်။

၁၉ရာစုတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် [[ပြင်သစ်နိုင်ငံ|ပြင်သစ်]]၊ [[စပိန်နိုင်ငံ|စပိန်]]၊ [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ|အင်္ဂလန်]]၊ [[မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ|မက္ကဆီကို]]နှင့် [[ရုရှားနိုင်ငံ]]တို့မှ နယ်မြေများကို ရယူခဲ့ပြီး [[တက္ကဆပ်သမ္မတနိုင်ငံ|တက္ကဆက်နိုင်ငံ]] နှင့် ဟာဝိုင်အီနိုင်ငံတို့ကို ပြည်ထောင်စု အတွင်းသို့ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ပြည်နယ်အခွင့်အရေးနှင့် ပတ်သက်၍ အမေရိကန် တောင်ပိုင်းနှင့် စက်မှုထွန်းကားသော အမေရိကန် မြောက်ပိုင်းတို့ အငြင်းပွားကြခြင်းနှင့် ကျွန်စနစ်ကို ချဲ့ထွင်ခြင်းတို့ကြောင့် ၁၈၆၀ နှစ်များတွင် အမေရိကန် ပြည်တွင်းစစ် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ မြောက်ပိုင်းမှ အနိုင်ရရှိခဲ့ခြင်းကြောင့် နိုင်ငံပြိုကွဲမည့်အရေးကို တားဆီးနိုင်ခဲ့ပြီး အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် တရားဝင် ကျွန်စနစ်ကို ချုပ်ငြိမ်းစေခဲ့သည်။ စပိန်-အမေရိကန် စစ်ပွဲ နှင့် ပထမကမ္ဘာစစ်တို့မှ အမေရိကန်အား စစ်အင်အားကြီး နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံအဖြစ် စေခဲ့သည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီးတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် နျူးကလီးယား လက်နက်ပိုင်ဆိုင်သော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံအဖြစ် ကုလသမ္မဂ္ဂ လုံခြုံရေးကောင်စီ၏ အမြဲတမ်း အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ နှင့် နေတိုးကို စတင်တည်ထောင်သည့် နိုင်ငံဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၂၀ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် စစ်အေးတိုက်ပွဲ ပြီးဆုံးသွားခြင်းက အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအား တစ်ခုတည်းသော မဟာအင်အားကြီး နိုင်ငံတစ်ခု အဖြစ် ကျန်ရစ်ခဲ့စေသည်။ အမေရိကန်၏ စစ်သုံးစရိတ်သည် တကမ္ဘာလုံးစစ်သုံးစရိတ်၏ ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းမျှရှိပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် စီးပွားရေး၊ နိုင်ငံရေး နှင့် ယဉ်ကျေးမှုအရ ဦးဆောင်နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

== အမည်ရင်းမြစ် ==

အနောက်ကမ္ဘာခြမ်းမှမြေကို ခေါ်ဆိုသော အမေရိကား (America) ဆိုသည့်စကားလုံးမှာ အီတလီလူမျိုး စူးစမ်းရှာဖွေသူ နှင့် မြေပုံဆွဲသူ အမေရိဂို ဗက်စပူချီ ကို အစွဲပြု၍ ၁၅၀၇ ခုနှစ်ကပင် တီထွင် အသုံးပြုခံသည် ဟု ယုံကြည်ယူဆရသည်။ နိုင်ငံ၏အမည်အပြည့်အစုံကို ၁၇၇၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၄ ရက်နေ့က &quot;အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှ ကိုယ်စားလှယ်များ&quot; က ထုတ်ပြန်ခဲ့သော လွတ်လပ်ရေးကြေညာစာတမ်းတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် အသုံးပြုခဲ့ပြီး &quot;အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု ၁၃ ခုမှ တညီတညွတ်တည်း ထုတ်ပြန်ကြေညာချက်&quot; ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။

== ပထဝီဝင်၊ ရာသီဥတု နှင့် ပတ်ဝန်းကျင် ==
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ တဆက်တည်းဖြစ်နေသော ကုန်းမြေဧရိယာသည် ၁.၉ ဘီလီယံ ဧက (ဟက်တာ သန်းပေါင်း ၇၇၀) ခန့်မျှ ရှိသည်။ [[တဆက်တည်းဖြစ်သော အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|တဆက်တည်း တည်ရှိနေသော အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]မှ [[ကနေဒါနိုင်ငံ]] ခြားနားနေသော [[အလက်စကာပြည်နယ်]] မှာ ဧကပေါင်း ၃၆၅ သန်း (ဟက်တာ သန်းပေါင်း ၁၅၀) ရှိပြီး အကြီးဆုံးပြည်နယ် ဖြစ်သည်။ ပစိဖိတ် အလယ်ပိုင်းရှိ ကျွန်းစုများတွင် တည်ရှိသော [[ဟာဝိုင်ယီပြည်နယ်]] မှာ ဧကပေါင်း ၄သန်း (ဟက်တာ ၁.၆သန်း) မျှသာရှိသည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|author=Lubowski, Ruben, Marlow Vesterby, and Shawn Bucholtz|url=http://www.ers.usda.gov/publications/arei/eib16/chapter1/1.1/|title=AREI Chapter 1.1: Land Use|publisher=Economic Research Service|date=2006-07-21|accessdate=2009-03-09|archivedate=8 August 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060808222823/http://www.ers.usda.gov/publications/arei/eib16/chapter1/1.1/}}&lt;/ref&gt; အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် စုစုပေါင်း ဧရိယာ (မြေနှင့်ရေ နှစ်ခုပေါင်း) တတိယမြောက် သို့ စတုတ္ထမြောက် အကြီးဆုံးဖြစ်ပြီး [[ရုရှားနိုင်ငံ]] နှင့် ကနေဒါ နိုင်ငံတို့၏ နောက်မှ လိုက်ပြီး တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ နှင့် မတိမ်းမယိမ်း ရှိသည်။ ထိုသို့ အဆင့် အတိအကျ သတ်မှတ်နိုင်ခြင်း မရှိရခြင်းမှာ တရုတ်နိုင်ငံနှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] တို့၏ အငြင်းပွားနေဆဲဖြစ်သော နယ်မြေများကို ထည့်သွင်း ရေတွက်ခြင်း ရှိမရှိ နှင့် သက်ဆိုင်ပြီး အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ အရွယ်အစားကို မည်သို့ တွက်ချက်သည်နှင့်လည်း သက်ဆိုင်သည်။ စီအိုင်အေ ကမ္ဘာ့အချက်အလက်စာအုပ် (''World Factbook'') အရ စုစုပေါင်း အရွယ်အစားကို ၃,၇၉၄,၁၀၁ စတုရန်းမိုင် (၉,၈၂၆,၆၇၅ စတုရန်းကီလိုမီတာ)ဟု ဖော်ပြထားပြီး &lt;ref name=&quot;WF&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html|title=United States|publisher=CIA|work=The World Factbook|date=2009-09-30|accessdate=2010-01-05 (area given in square kilometers)|archivedate=6 July 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150706193812/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html}}&lt;/ref&gt; ကုလသမဂ္ဂ စာရင်းအင်းမှ ၃,၇၁၇,၈၁၃ စတုရန်းမိုင် ( ၉,၆၂၉,၀၉၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ) ဟု ဖော်ပြကာ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/DYB2005/Table03.pdf|title=Population by Sex, Rate of Population Increase, Surface Area and Density|publisher=UN Statistics Division|work=Demographic Yearbook 2005|accessdate=2008-03-25 (area given in square kilometers)}}&lt;/ref&gt; ဘရစ်တန်နီကာ စွယ်စုံကျမ်းမှ ၃,၆၇၆,၄၈၆ စတုရန်းမိုင် ( ၉,၅၂၂,၀၅၅ စတုရန်းကီလိုမီတာ) ဟု ဖော်ပြထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/616563/United-States|title=United States|publisher=Encyclopedia Britannica|accessdate=2008-03-25 (area given in square miles)}}&lt;/ref&gt; ကုန်းမြေ ဧရိယာကိုသာလျှင် တွက်မည် ဆိုပါက အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ရုရှား နှင့် တရုတ်တို့၏ နောက် တတိယနေရာတွင် ရှိပြီး ကနေဒါနိုင်ငံ ထက် အနည်းငယ်မျှ သာလွန်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://web.archive.org/web/20080208233209rn_1/education.yahoo.com/reference/factbook/countrycompare/area/3d.html|title=World Factbook: Area Country Comparison Table|publisher=Yahoo Education|accessdate=2007-02-28}}&lt;/ref&gt;

[[File:USATopographicalMap.jpg|left|thumb|300px|[[တဆက်တည်းဖြစ်သော အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၏ တဆက်တည်း ကုန်းမြေ]]ကို ဂြိုဟ်တုမှ ရိုက်ကူးထားသောပုံ]]

အတ္တလန္တိတ်ကမ်းရိုးတန်းမှ စတင်လာသော ကမ်းရိုးတန်းလွင်ပြင်သည် ကုန်းတွင်းပိုင်းရှိ ရွက်ကြွေတောများနှင့် ပိုင်မောင့် (Piedmont )ရှိ တောင်ကုန်းများ ဆီသို့ ဖြန့်ကျက် ဝင်ရောက်သွားသည်။ အပါလေချန် တောင်တန်းများသည် အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းဒေသ နှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အနောက်ဘက် အလယ်ပိုင်း ရှိ မြက်ခင်းပြင်များ၊ ရေကန်ကြီးများတို့အား ပိုင်းခြားပေးထားသည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် စတုတ္ထမြောက် အရှည်လျားဆုံး ဖြစ်သည့် မစ္စစ္စပီ-မစ်ဆိုရီမြစ်သည် မြောက်မှတောင်သို့ စီးဆင်း၍ နိုင်ငံ၏ ဗဟိုချက်မသို့ ဦးတည်သွားသည်။ ပြန့်ပြူးပြီး မြေဩဇာကောင်းမွန်သည့် ဂရိတ်ပလိန်း (Great Plains) ဒေသရှိ ပရေရီမြက်ခင်းများသည် အနောက်ဘက်သို့ ဖြန့်ကျက်သွားသည်မှာ အရှေ့တောင်ဘက်ရှိ ကုန်းမြေမြင့်ဒေသ အထိ ပင်ဖြစ်သည်။ ဂရိတ်ပလိန်း၏ အနောက်ဘက် အစွန်ရှိ [[ရော့ကီး တောင်တန်း]] သည် နိုင်ငံအတွင်း မြောက်မှတောင်သို့ ကန့်လန့်ဖြတ်တည်ရှိသည်။ ထိုတောင်တန်းများသည် [[ကော်လိုရာဒိုပြည်နယ်]]တွင် ပေ ၁၄,၀၀၀ (၄,၃၀၀ မီတာ) အထိ မြင့်သည်။ အနောက်ဘက်သို့ ဆက်သွားလျှင် ကျောက်တောင်ထူထပ်သော ဂရိတ်ဘေစင် (Great Basin) ဒေသ နှင့် မိုဟားဗီး (Mojave) သဲကန္တာရ ကဲ့သို့သော ကန္တာရများ ရှိသည်။ ဆီးရီးယား နီဗားဒါး (Sierra Nevada) နှင့် ကက်စကိတ် တောင်တန်းတို့သည် ပစိဖိတ်ကမ်းရိုးတန်းနှင့် နီးကပ်စွာ သွယ်တန်းနေကြသည်။ အလက်စကာပြည်နယ်တွင် ရှိသော မောင့်မက်ကင်လေ မှာ ၂၀၃၂၀ ပေ (၆၁၉၄ မီတာ) မြင့်ပြီး နိုင်ငံအတွင်း နှင့် မြောက်အမေရိကတွင် အမြင့်ဆုံးတောင်ဖြစ်သည်။ ရှင်သန်နေဆဲ မီးတောင်များမှာ အလက်စကာရှိ အလက်ဇန္ဒားကျွန်းများ နှင့် အာလူးရှန်(Aleutian) ကျွန်းများ တို့တွင် အများအပြား တွေ့ရပြီး ဟာဝိုင်ယီကျွန်းများတွင် မီးတောင်ကျွန်းများ ပါဝင်သည်။ ရော့ကီးတောင်တန်းများတွင် ပါဝင်ပြီး ရဲလိုးစတုန်း အမျိုးသားဥယျာဉ်၏ အောက်တွင်ရှိနေသော စူပါမီးတောင်သည် မြောက်အမေရိကတိုက်တွင် အကြီးဆုံးမီးတောင် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://dsc.discovery.com/convergence/supervolcano/under/under.html|title=Supervolcano: What's Under Yellowstone??author=O'Hanlon, Larry|publisher=Discovery Channel|accessdate=2007-06-13|archiveurl=https://archive.today/20120525210051/http://dsc.discovery.com/convergence/supervolcano/under/under.html|archivedate=25 May 2012}}&lt;/ref&gt;
[[File:Grand canyon of Yellowstone and Yellowstone fall nn edit1.jpg|thumb|ရဲလိုးစတုန်း အမျိုးသားဥယျာဉ်]]

အရွယ်အစားအားဖြင့် ကြီးမားပြီး ပထဝီ အနေအထားမျိုးစုံရှိသော အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ရာသီဥတု အမျိုးအစား အများစုကို တွေ့ရသည်။ မယ်ရီဒီယမ် ၁၀၀ ဒီဂရီ လောင်ဂျီကျုမျဉ်း၏ အရှေ့ဘက်တွင် မြောက်ဘက်ပိုင်းရှိ စိုထိုင်းသော ကွန်တီနန်တယ် ရာသီဥတုမှစ၍ တောင်ဘက်ပိုင်းရှိ စိုထိုင်းသော မုတ်သုံတစ်ပိုင်း ရာသီဥတု အထိ တွေ့ရသည်။ ဖလော်ရီဒါပြည်နယ်၏ တောင်ဘက် အစွန်အဖျား နှင့် ဟာဝိုင်ယီတို့မှာ မုတ်သုံရာသီဥတု ဖြစ်သည်။ မယ်ရီဒီယမ် ၁၀၀ ဒီဂရီမျဉ်း၏ အနောက်ဘက်ရှိ ဂရိတ်ပလိန်း လွင်ပြင်ကျယ်များမှာ တစိတ်တပိုင်း မိုးခေါင်ခြောက်သွေ့သော ရာသီဥတုမျိုး ရှိသည်။ အနောက်ဘက်ရှိ တောင်ကုန်းများမှာ ကုန်းမြင့် ရာသီဥတု ရှိသည်။ ဂရိတ်ဘေဆင် ဒေသနှင့် အနောက်တောင်ဘက်ရှိ ကန္တာရဒေသများမှာ မိုးခေါင်ခြောက်သွေ့သည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယား ကမ်းရိုးတန်းဒေသတွင် မြေထဲပင်လယ် ရာသီဥတုရှိပြီး အော်ရီဂွန် ကမ်းရိုးတန်း ဒေသ၊ ဝါရှင်တန်ပြည်နယ် နှင့် အလက်စကာတောင်ဘက်ပိုင်းတို့တွင် သမုဒ္ဒရာ ရာသီဥတု ရှိသည်။ အလက်စကာ၏ ဒေသ အတော်များများမှာ အန္တာတိကဆန်သော ရာသီဥတု နှင့် ဝင်ရိုးစွန်း ရာသီဥတုများ ရှိကြသည်။ ပြင်းထန်သော ရာသီဥတုမှာ အထူးအဆန်း မဟုတ်ပေ။ မက္ကဆီကို ပင်လယ်ကွေ့နှင့် ထိစပ်နေသော ပြည်နည်များတွင် ဟာရီကိန်းမုန်တိုင်း မကြာခဏ တိုက်ခတ်လေ့ ရှိပြီး ကမ္ဘာပေါ်ရှိ [[လေဆင်နှာမောင်း]] အတော်များများမှာ ဤနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားလေ့ ရှိသည်။ အထူးသဖြင့် အနောက်ဘက် အလယ်ပိုင်းရှိ လေဆင်နှာမောင်း တောင်ကြား (Tornado Alley) ဟုခေါ်သော ဒေသတွင် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|author=Perkins, Sid|url=http://www.sciencenews.org/articles/20020511/bob9.asp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070701131631/http://www.sciencenews.org/articles/20020511/bob9.asp|archivedate=1 July 2007|title=Tornado Alley, USA|accessdate=2006-09-20|date=2002-05-11|work=Science News}}&lt;/ref&gt;

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ဂေဟစနစ်သည် အလွန်အမင်းကျယ်ပြော (megadiverse) သည်။ တဆက်တည်းဖြစ်နေသော အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နှင့် အလက်စကာပြည်နယ်တို့တွင် ရေသောက်မြစ်ရှိသော အပင် (vascular plants) မျိုးကွဲပေါင်း ၁၇,၀၀၀ ခန့် ရှိသည်။ ဟာဝိုင်အီ ကျွန်းများတွင် ပန်းပွင့်သော အပင် (flowering plant) မျိုးကွဲပေါင်း ၁၈၀၀ ကျော် ရှိပြီး ၎င်းတို့ထဲမှ အနည်းငယ်ကိုသာ ကုန်းမကြီးပေါ်တွင် တွေ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|author=Morin, Nancy|url=http://www.fungaljungal.org/papers/National_Biological_Service.pdf|title=Vascular Plants of the United States|publisher=National Biological Service|work=Plants|accessdate=2008-10-27|archivedate=24 July 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130724222726/http://www.fungaljungal.org/papers/National_Biological_Service.pdf}}&lt;/ref&gt; အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် အလွန်ကျယ်ပြန့်သဖြင့် တိရစ္ဆာန်များသည် အရေအတွက် များပြား၍ အမျိုး လည်း ကွဲပြားကြ၏။ သမင်၊ ဒရယ်၊ မုစကောင်၊ ဝက်ဝံ၊ ပြောင်၊ တောင်ခြင်္သေ့၊ တောကြောင်မြီးတို၊ အမေရိကန် ကျားသစ်၊ ဝံပုလွေ၊ မြေခွေး၊ တောင်ဆိတ်၊ သိုး၊ ပရေရီခွေး၊ အမေရိကန်ဖျံ၊ ရှဉ့်၊ ယုန်၊ ပင်လယ်ဖျံ၊ ပင်လယ်လိပ်နှင့် အခြားတိရစ္ဆာန် အမျိုးပေါင်းများစွာ ရှိလေသည်။ ငှက်မျိုး ထဲမှလည်း ရစ်ပုမျိုး၊ ရိုးရိုးရစ်၊ စွန်၊ သိမ်းငှက်၊ သစ်တောက် ငှက်၊ ငှက်ပြာ၊ သပိတ်လွယ်ရင်အုပ်နီ၊ သပိတ်လွယ်၊ ကြိုးကြာ နီ၊ မြေလူးငှက်၊ မြေလူးငှက်ဝါ၊ ဝံပိုငှက် စသည်ဖြင့် အမျိုးမျိုး ရှိသည်။ &lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄)&lt;/ref&gt; နို့တိုက်သတ္တဝါ မျိုးကွဲပေါင်း ၄၀၀ ကျော်၊ ငှက်မျိုးကွဲပေါင်း ၇၅၀ ကျော်၊ တွားသွားသတ္တဝါ နှင့် ကုန်းနေရေနေ သတ္တဝါ မျိုးကွဲပေါင်း ၅၀၀ ကျော် တို့ နေထိုင်ရာ ဒေသဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sdi.gov/curtis/TxTab4x1.html|title=Global Significance of Selected U.S. Native Plant and Animal Species|publisher=SDI Group|date=2001-02-09|accessdate=2009-01-20|archivedate=18 January 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090118023008/http://www.sdi.gov/curtis/TxTab4x1.html}}&lt;/ref&gt; အင်းဆက် မျိုးကွဲပေါင်း ၉၁,၀၀၀ ကျော်ကို အမျိုးအစားခွဲခြား တွေ့ရှိပြီး ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.si.edu/Encyclopedia_SI/nmnh/buginfo/bugnos.htm|title=Numbers of Insects (Species and Individuals)|publisher=Smithsonian Institution|accessdate=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; ၁၉၇၃ ခုနှစ် မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်နိုင်သည့် သတ္တဝါများ ဥပဒေဖြင့် မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်မည်ကို စိုးရိမ်ရသည့် သတ္တဝါတို့နှင့် ၎င်းတို့နေထိုင်ကျက်စားရာ နေရာများကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ထားပြီး အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ငါး နှင့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ဌာန က စောင့်ကြပ်ကြည့်ရှုလျက် ရှိသည်။ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတွင် အမျိုးသားဥယျာဉ် ၅၈ ခုနှင့် ဖက်ဒရယ် အစိုးရမှ စီမံခန့်ခွဲသော အခြားဥယျာဉ်များ၊ သစ်တောများ၊ လူအရောက်ပေါက်နည်းသော နေရာများ ရာပေါင်းများစွာ ရှိသည်။
&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://home.nps.gov/applications/release/Detail.cfm?ID=639|title=National Park Service Announces Addition of Two New Units|publisher=National Park Service|date=2006-02-28|accessdate=2006-06-13|archive-date=1 October 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20061001195645/http://home.nps.gov/applications/release/Detail.cfm?ID=639}}&lt;/ref&gt; 

အားလုံးပေါင်းမည်ဆိုလျှင် အစိုးရသည် နိုင်ငံ မြေဧရိယာ၏ ၂၈.၈ ရာခိုင်နှုန်းကို ပိုင်ဆိုင်သည်။&lt;ref name=FL&gt;{{cite web|url=http://johnshadegg.house.gov/rsc/Federal%20Land%20Ownership--May%202005.pdf|title=Federal Land and Buildings Ownership|publisher=Republican Study Committee|date=2005-05-19|accessdate=2009-03-09|archivedate=9 March 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090309172818/http://johnshadegg.house.gov/rsc/Federal%20Land%20Ownership--May%202005.pdf}}&lt;/ref&gt; ထိုနေရာ အများစုမှာ ကာကွယ် ထိန်းသိမ်းထားပြီး အချို့ကိုမူ ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ တူးဖော်ရန်၊ သတ္တုတူးဖော်ရန်၊ သစ်ထုတ်လုပ်ရန် နှင့် ကျွဲနွားတိရစ္ဆာန်များ မွေးမြူရန် အငှားချထားသည်။ ၂.၄ ရာခိုင်နှုန်းမှာ စစ်ရေးအတွက် အသုံးပြုသည်။&lt;ref name=FL/&gt;

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် မြောက်သမပိုင်းဇုန်တွင် ကျရောက်နေ၍ မြောက်လတ္တီတွဒ် ၂၄ ဒီဂရီ ၂ဝ မိနစ် မှ ၄၉ ဒီဂရီ နှင့် အနောက်လောင်ဂျီတွဒ် ၆၆ ဒီဂရီ ၅၅ မိနစ် မှ ၁၂၄ ဒီဂရီ ၄၅ မိနစ် အကြားတွင် တည်ရှိသည်။ 

အရှေ့ဘက်သမုဒ္ဒရာမှ အနောက်ဘက်သမုဒ္ဒရာအထိ မိုင်ပေါင်း ၃၁ဝဝ ရှည်လျား၍ မြောက်မှတောင်သို့ အဝေးဆုံးနေရာမှာ မိုင်ပေါင်း ၁၇၈ဝ ရှည်လေသည်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းသည် အကွေ့အကောက် ပေါများသောကြောင့် သင်္ဘောဆိပ်ကောင်း များ ရှိလေသည်။ ကမ်းရိုးတန်းသည် တောင်ဘက် ဗော့စတန် မြို့အထိ ကျောက်ဆောင်ထူထပ်၍ ဗော့စတန်မှ လွန်သွာသော် နိမ့်၍ သဲမြေများရှိရာဒေသသို့ ရောက်၏။ ဗော့စတန်မြို့မြောက် ဘက် မိန်းပြည်နယ်၌ ပင်လယ်အော်များနှင့် ရေလက်ကြား အမြောက်အမြား ရှိလေသည်။ နယူးယောက် သင်္ဘောဆိပ်သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအဖို့ အထူးအရေးကြီး အသုံးဝင်သော 
ဌာနတစ်ခုဖြစ်၏။ အနောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းမှာလည်း အရှေ့ ဘက်နည်းတူ မညီညွတ်သဖြင့် သင်္ဘောဆိပ်ကောင်းများ ရှိလေ သည်။ ဆန်ဖရန်စစ္စကိုနှင့် ဆန်ဒီယေးဂိုးတို့သည် နာမည်ကျော် ဆိပ်ကမ်းကောင်းများ ဖြစ်ကြ၏။ အရှေ့အတ္တလန္တိတ်ကမ်းရိုး၌ ကျွန်းစုကလေး မြောက်မြားစွာရှိသည့်အနက် ထင်ရှားသော 
ကျွန်းများမှာ မောင့်ဒဲဆတ်၊ နန့်တပ်ကက်၊ ဗလော့ကျွန်း၊ စတက်တင်ကျွန်းတို့ ဖြစ်လေသည်။ တောင်ဘက် ဖလော်ရီဒါ ကမ်းရိုး၌ကား ဘဟားမားနှင့် ကျူးဗားကျွန်းစုများရှိ၍ အနောက် ဘက်၌ ဆန်တာ ကက်တလီးနားနှင့် ဆန်တာ ဘာဘရာကျွန်းစု များ ရှိသည်။

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ မြေမျက်နှာပြင်မှာ သဘာဝအတိုင်း အရှေ့အတ္တလန္တိတ် ကမ်းရိုးတန်းဒေသ၊ အက်ပလက် ချီယန်တောင်တန်းဒေသ၊ ကျယ်ပြန့်သော အလယ်ပိုင်းလွင်ပြင်၊ အတွင်းကျသော ကုန်းမြင့်ပိုင်းနှင့် အနောက်ဘက် ကော်ဒီလား ရားတောင်တန်းဒေသဟူ၍ ပိုင်းခြားလျက်သား ဖြစ်နေသည်ကို 
တွေ့ရ၏။ အရေးအကြီးဆုံးမှာ အတ္တလန္တိတ် ကမ်းရိုးဒေသ ဖြစ်သည်။ ဤကမ်းရိုးဒေသ၏ အနောက်ဘက်၌ မြောက်ပိုင်း အယ်လဗားမားပြည်နယ်မှ ပြည်ထောင်စု၏ အရှေ့မြောက်ဘက် ထောင့်စွန်းအထိ ကျယ်ပြန့်သော အက်ပလက်ချီယန်တောင် တန်းဒေသ ရှိ၏။ ထိုဒေသ၌ ပင်လယ်နှင့် အလွန်နီးသောနေရာ 
များမှာ လွန်စွာအေး၏။ မြောက်ကယ်ရိုလိုင်းနားပြည်နယ်၌ ကား မာကျောသော ကျောက်တောင်ကြီးများသည် မြင့်မားစွာ တည်ရှိနေကြသည်။ မစ်ချဲ့တောင်သည် အမြင့် ပေ ၆၆၈၄ ရှိ ၏။ မြောက်ပိုင်းတွင် သလင်းကျောက်တောင် ခါးပန်းကြီးများ ဖြင့် ပိုင်းခြားထား၏။ ယင်းတို့မှာ နယူးဟမ်ရှိုင်းယာ၌ ဝှိုင် တောင်၊ မက်ဆာချူးဆက်၌ ဗတ်ရှိုင်ယာနှင့် ဗားမောင့်ရှိ ဂရင်းတောင်များ ဖြစ်ကြ၏။

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အရှေ့ဘက် အက်ပလက်ချီယန် တောင်တန်းများနှင့် အနောက်ဘက် ကော်ဒီလားရားတောင် တန်းဒေသနှစ်ခုစပ်ကြား၌ ကျယ်ပြန့်ညီညာသော လွင်ပြင်ကြီး များ ရှိ၏။ မစ္စစ္စပီ၊ အိုဟိုင်းအိုး နှင့် မစ်ဇူးရီမြစ်တို့သည် လွင်ပြင်ကြီးများကို ဖြတ်၍ စီးဆင်းကြသောကြောင့် မြေဩဇာ ထက်သန် ကောင်းမွန်သဖြင့် ထိုဒေတွင် နေထိုင်ကြသော လူ များသည် လယ်ယာစိုက်ပျိုးခြင်းလုပ်ငန်းကို အဓိကထား၍ လုပ်ကိုင်ကြလေသည်။ အရှေ့ဘက်၌ ရေကောင်းစွာရ၍ မြေဩဇာကောင်းသောမြေများ၊ မြက်ခင်းပြင်ကြီးများရှိ၍ မြောက်ပိုင်း၌ ရှေးအခါက ရေခဲပြင်ကြီး တိုက်စားသွားခဲ့သော မြေဟောင်းများ ရှိလေသည်။ စစ္စကွန်းဆင်၊ မစ်ရှီဂန်နှင့်မင်နီ ဆိုးတား ပြည်နယ်များ၌ အဖိုးတန် ကြေးနီနှင့် သံတွင်းများ ရှိ၏။ တောင်ဘက်ရှိ ပရေရီ မြက်ခင်းပြင်သည် မက္ကဆီကို ပင်လယ်ကွေ့မှ အရှေ့တောင်ဘက် အတ္တလန္တိတ် ကမ်းရိုးတန်းအထိ ကျယ်ပြန့် ရှည်လျားလေသည်။

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ အနောက်ဘက် သုံးပုံတစ်ပုံမှာ ကား ယေဘုယျအားဖြင့် တောတောင် ထူထပ်၏။ ထိုဒေသမှ ရော့ကီးတောင်တန်းကြီးသည် အရှေ့ဘက် ကျယ်ပြန့်သော လွင်ပြင်ပိုင်းမှစ၍ တက်သွားရာ တောင်တန်းများ အသွယ်သွယ် ဖြာထွက်ပြီးနောက် ကော်လိုရားဒိုး ပြည်နယ်၌ အမြင့်ဆုံး ဖြစ်သွား၏။ သို့ရာတွင် ဝိုင်အိုးမင်း အလယ်ပိုင်း၌ နိမ့်ကျ သွားပြီးလျှင် တစ်ဖန် မွန်တာနာနှင့် အိုက်ဒဟိုး ပြည်နယ် များတွင် မြင့်တက်သွားပြန်လေသည်။ ထိုတောင်တန်း၏ အနောက်ဘက်၌ကား မြင့်မားသော ကုန်းပြင်မြင့်ကြီးများ ရှိ၏။ တောင်ဘက်၌ ကော်လိုရာဒို ကုန်းပြင်မြင့်ရှိ၍ ကော်လိုရာဒိုမြစ်က ဖြတ်စီးလျက်ရှိ၏။ ထိုနောက် ယူးတားပြည်နယ်ရှိ 
ဝေါဆက်တောင်နှင့် ကာလီဖိုးနီးယားရှိ ဆီယယ်ရာ နီဗားဒါး တောင်တို့ကြား၌လည်း ဂရိတ်ဗေဆင်အမည်ရှိ ကုန်းပြင်မြင့်ကြီး တစ်ခု ရှိ၏။ ထိုကုန်းပြင်မြင့်ကြီး၏ မြောက်ဘက်တွင် ကိုလံဘီယာ ကုန်းပြင်မြင့်ရှိ၍ ကိုလံဘီယာမြစ်လည်း ရှိ၏။ ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်တွင် မြင့်မားသော ဝှစ်တနီတောင် ရှိပြီး ဝှစ်တနီ တောင်၏ အရှေ့ဘက်၌ ဒက်ဗဲလီခေါ် သေမင်း ချိုင့်ဝှမ်းရှိ၏။ ထိုတောင်ကြား တစ်စိတ်တစ်ဒေသသည် သဲကန္တာရဖြစ်ပြီးလျှင် ကယ်လီဖိုးနီးယားအထိ ရှည်လျားလေသည်။

ဆီယယ်ရာ နီဗားတောင်တန်းသည် အနောက်မြောက်ဘက်ရှိ အော်ရီဂန်နှင့် ဝါရှင်တန် ပြည်နယ်များသို့ပင် ရောက်၍ ထိုဒေသ များ၌ ကက်စကိတ်တောင်တန်းဟု အမည်တွင်၏။ အနောက် ဘက် ကမ်းရိုးတစ်လျှောက်သို့ ကပ်လျက်တည်ရှိသော တောင် တန်းများမှာကား ကို့စရိန့်ဟု တွင်၏။ ထိုကမ်းနားတောင်တန်းများသည် ကက်စကိတ်နှင့် ဆီယယ်ရာတောင်တန်းများလောက် မမြင့်ပဲ အချို့နေရာများတွင် တောင်တန်းများသည် ပင်လယ်သို့ အရောက် နိမ့်ဆင်းသွားလေသည်။ ကက်စကိတ်တောင်နှင့် မြောက်ပိုင်း ဆီယယ်ရာတွင် မီးတောင်များရှိ၍ အချို့နေရာများတွင် မီးတောင်သေများနှင့် ချော်များဖုံးလွှမ်းထားသော နေရာအများကို တွေ့ရသည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၌ ယခုတိုင် ရှိနေသေးသော မီးတောင်ရှင်တစ်ခုမှာ မြောက်ပိုင်း ကယ်လီဖိုးနီးယားရှိ လက်ဆင်မီးတောင် ဖြစ်လေသည်။

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ကြီးမား ကျယ်ဝန်းသလောက် အင်း၊ အိုင်၊ စိမ့်စမ်း၊ ရေတံခွန်များ ပေါများသော နိုင်ငံဖြစ်ပေသည်။ မြောက်ပိုင်း ဝစ္စကွန်ဆင်နှင့် မင်နီဆိုးတား ပြည်နယ် များ၌ အထူးသဖြင့် အင်းအိုင်ငယ်ကလေးများ ပေါများ၏။ ပရေရီမြက်ခင်းပြင်၏ မြောက်ဘက်အစွန်၌ ထင်ရှားကျော်စောသော ''ဂရိတ်လိတ်''ခေါ် ရေအိုင်ကြီးများရှိ၏။ ထိုရေအိုင်ကြီး များသည် အလွန်ကျယ်ဝန်း၍ ကုန်းတွင်း၌ တည်ရှိသောကြောင့် ကုန်းတွင်းပင်လယ်များဟုပင် ခေါ်နိုင်လေသည်။ ကနေဒါနိုင်ငံရှိ စိန်လော့ရင့်မြစ်သည် ထိုရေအိုင်များမှနေ၍ အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာသို့ စီးဆင်းလေသည်။ ဆူပီးရီးယားအိုင်ကြီးနှင့် ဟူရွန်အိုင်ကို ဆန်မာရေးတူးမြောင်းဖြင့် ဆက်သွယ်ထား၍ ဟူရွန်အိုင်မှ အီရီအိုင်၊ တစ်ဖန် အီရီအိုင်မှ အွန်တေးရီအိုအိုင်တို့ကို လှေ သင်္ဘောများ အသွားအလာ လွယ်ကူစေရန် တူးမြောင်းများဖြင့် ဆက်သွယ်ထားလေသည်။ နိုင်ဂါရာ ရေတံခွန်ကြီးသည် ဤအိုင်ကြီးများအနီး၌တည်ရှိ၍ ပြည်ထောင်စု၏ ကျက်သရေကိုဆောင်နေလေသည်။

အီရီအိုင်အရှေ့ဘက်စွန်းမျှ ဟဒ်ဆန်မြစ်အထိ လှေသင်္ဘောများသွားလာနိုင်ရန်အတွက် ဂီရီတူးမြောင်းကို ဖောက်လုပ်ထားသည်။ ထိုရေအိုင်ကြီးများအပြင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု မြောက်ပိုင်းတွင် ရေအိုင်ကလေး အများအပြား ရှိပေသေးသည်။ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုအတွင်း၌ ရေရှိသောဒေသများ အားလုံး၏ အကျယ်အဝန်းမှာ ၅၃ဝဝ၃ စတုရန်းမိုင် ဖြစ်လေသည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် မြောက်သမပိုင်းဇုန်အတွင်း၌ တည်ရှိသော်လည်း ရာသီဥတုမှာ အပူအအေး မညီမျှချေ။ ယေဘုယျအားဖြင့် ရာသီဥတုသည် တိုင်းပြည်မြေမျက်နှာပြင်ကို လိုက်၍ ပြောင်းလဲတတ်သောကြောင့် တောတောင်ထူထပ်သော ပင်လယ်ကမ်းရိုး တောင်တန်းဒေသနှင့် ကက်စကိတ်တောင် အနောက်ဘက်တို့တွင် စိုစွတ်ထိုင်းမှိုင်းခြင်း ဖြစ်စေလေသည်။ အနောက်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းသည် ပစိဖိတ်ပင်လယ်လေကြောင့် အရှေ့ဘက်လောက် ရာသီဥတု မပြင်းထန်ချေ။ ဆောင်းရာသီ တွင် အလွန်အမင်း မအေးပဲ နွေရာသီ၌လည်း အလွန်အမင်း မပူချေ။ အနောက်ဘက်ဒေသ၌ ဆောင်းတွင်းမှာသာ မိုးရွာသွန်း ၍ တစ်နှစ်လုံးအတွက် ပျမ်းမျှ မိုးရေချိန်ကို ကြည့်သော် မိုး များသည်ဟု ဆိုနိုင်ပေသည်။ ရော့ကီးတောင်နှင့် ဆီယယ်ရာ နီဗား၊ စပ်ကြားရှိဒေသ၌ကား မိုးအလွန်နည်းသောကြောင့် အရှေ့တောင် ကာလီဖိုးနီးယားဘက်သို့ ရောက်သော် သဲကန္တာရ ကိုပင် တွေ့ရ၏။ အတ္တလန္တိတ်ဘက်ရှိ နယ်ပယ်များတွင်မူ နွေအခါ၌ လွန်စွာပူ၍ ဆောင်းအခါ၌ လွန်စွာအေးလေသည်။

တောင်ဘက် မက္ကဆီကို ပင်လယ်ကွေ့တစ်ဝိုက်ရှိ နယ် များ၌ နွေရာသီတွင် အလွန်ပူ၍ ဆောင်းရာသီ၌ အသင့်အတင့် အေးချမ်းကာ ရံဖန်ရံခါ ဆီးနှင်းများ သည်းထန်စွာကျ၏။ မိုး လည်း အတော်များ၏။ အလယ်ပိုင်းလွင်ပြင်များ၌ ဆောင်း ရာသီမှာ အလွန်အေး၍ တစ်ခါတစ်ရံ ဆီးနှင်းများ မုန်တိုင်းများကျ၏။ ထိုဒေသများ၌ တစ်နှစ်လုံး ရွာသောမိုး၏ ၃/၄ သည် ဧပြီနှင့် စက်တင်ဘာလ စပ်ကြား၌ ရွာသွန်းလေသည်။ &lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄)&lt;/ref&gt;

== နိုင်ငံတွင်း ပါဝင်သော ဒေသများ ==

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ပြည်နယ် ၅၀ တို့ စုစည်းထားသော ဖက်ဒရယ် ပြည်ထောင်စု ဖြစ်သည်။ မူလပထမ ပြည်နယ် ၁၃ ခုမှာ ဗြိတိသျှတို့၏ အုပ်ချုပ်မှုကို တွန်းလှန်ခဲ့သော ကိုလိုနီနယ်ပယ် ၁၃ ခုမှ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံ၏ အစောပိုင်း သမိုင်းကြောင်းတွင် ပြည်နယ် ၃ ခုကို လက်ရှိပြည်နယ်များ၏ ခွဲထုတ်၍ နယ်မြေအသစ် သတ်မှတ် ပေးခဲ့သည်။ ၎င်းတို့မှာ ကင်တပ်ကီ ပြည်နယ်ကို ဗာဂျီးနီးယား ပြည်နယ်မှ ၎င်း၊ တင်နက်ဆီပြည်နယ်ကို မြောက်ကယ်ရိုလိုင်းနား ပြည်နယ်မှ ၎င်း၊ မိန်းပြည်နယ်ကို မက်ဆာချူးဆက် ပြည်နယ်မှ ၎င်း ခွဲခြားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ အခြားသော ပြည်နယ်များမှာမူ အမေရိကန်တို့ စစ်တိုက်ခြင်း ဖြင့်၎င်း၊ ဝယ်ယူခြင်းဖြင့် ၎င်း ရရှိလာသော နယ်မြေများ ဖြစ်သည်။ ဗားမောင့် ပြည်နယ်၊ တက္ကဆပ်ပြည်နယ် နှင့် ဟာဝိုင်အီ ပြည်နယ်တို့မှာ ယခင်က သီးခြား လွတ်လပ်သော သမ္မတနိုင်ငံ များ အဖြစ် တည်ရှိခဲ့ကြပြီး အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု အတွင်းသို့ လာရောက် ပူးပေါင်းကြခြင်း ဖြစ်သည်။ အမေရိကန်ပြည်တွင်းစစ် အတွင်းတွင် အနောက်ဗာဂျီးနီးယား ပြည်နယ်သည် ဗာဂျီးနီးယားမှ ပြည်နယ်တစ်ခု အဖြစ် သီးသန့် ခွဲထွက် ခဲ့သည်။ နောက်အကျဆုံး ပြည်နယ် အဖြစ် အသိအမှတ် ပြုခံရသည့် ပြည်နယ်မှာ ဟာဝိုင်အီ ပြည်နယ် ဖြစ်ပြီး ၁၉၅၉ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၁ ရက်တွင်မှ ပြည်နယ်အဖြစ် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |url= http://archives.starbulletin.com/1999/10/18/special/story4.html |title='The Goal Was Democracy for All |work= Honolulu Star-Bulletin |author=Borreca, Richard |date=October 18, 1999 |accessdate=February 11, 2012}}&lt;/ref&gt; ပြည်နယ်များတွင် ပြည်ထောင်စုမှ ခွဲထွက်ခွင့် မရှိပေ။

ပြည်နယ်များသည် အမေရိကန် ကုန်းမကြီးပေါ်တွင် နေရာ အပြည့်ယူထားသည်။ ပြည်နယ်များ အပြင် အခြားအရေးပါသော ဒေသနှစ်ခုမှာ ဝါရှင်တန် မြို့တော် တည်ရှိရာ ဖက်ဒရယ် ဒိစတြိတ် ဖြစ်သော ကိုလမ်ဘီယာ ဒိစတြိတ် နှင့် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ အတွင်းရှိ လူမနေသော်လည်း အမေရိကန် ပိုင်နက်ဖြစ်သော ပါမေရာ သန္တာကျွန်း တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတွင် အဓိက ရေခြားမြေခြား ပိုင်နက် ၅ ခုလည်း ရှိသေးသည်။ ကာရစ်ဘီယံ ပင်လယ်အတွင်းရှိ ပြူရီတို ရီကို နှင့် အမေရိကန် ဗာဂျင်အိုင်းလန်း ဒေသ၊ ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ အမေရိကန် ဆာမိုအာ၊ ဂူအမ်ကျွန်း နှင့် မြောက်မာရီယာနာ ကျွန်းများ တို့ ဖြစ်ကြသည်။ &lt;ref&gt;See 8 U.S.C. § 1101(a)(36) and 8 U.S.C. § 1101(a)(38) U.S. Federal Code, Immigration and Nationality Act. {{USC|8|1101a}}&lt;/ref&gt; အမေရိကန် ဆာမိုအာမှ လွဲ၍ အခြား အဓိက ပိုင်နက် ၄ ခုတွင် မွေးဖွားသူတို့သည် အမေရိကန် နိုင်ငံသား အဖြစ် အလိုအလျောက် ရရှိကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.senate.gov/reference/resources/pdf/RL30527.pdf| title = Presidential Elections in the United States: A Primer (Page 7)| accessdate = January 18, 2010| date = April 17, 2000| publisher = United States Congressional Research Service}}&lt;/ref&gt; ထိုဒေသများတွင် နေထိုင်သူတို့သည် ပြည်နယ်များတွင် နေထိုင်သူများကဲ့သို့ပင် အခွင့်အရေးများ တာဝန်များ ရှိကြသော်လည်း ဖက်ဒရယ်အစိုးရ၏ ဝင်ငွေခွန်မှ ကင်းလွတ်ခွင့် ပြုထားသည်။ သို့သော်လည်း သမ္မတ ရွေးချယ်ရာတွင် မဲပေးပိုင်ခွင့် မရှိဘဲ အောက်လွှတ်တော်တွင်လည်း မဲပေးခွင့်မရှိသည့် ကိုယ်စားလှယ်သာ တက်ရောက်ခွင့် ရသည်။&lt;ref&gt;Raskin, James B. (2003). ''Overruling Democracy: The Supreme Court Vs. the American People''. London and New York: Routledge, pp. 36–38. ISBN 0-415-93439-7.&lt;/ref&gt;

[[File:Map of USA with state names 2.svg||650px||center]]

အမေရိကန်နိုင်ငံ အတွင်း၌ မှီတင်းနေထိုင်သော လူမျိုးများ မှာလည်း သမိုင်းကြောင်းအရ ကမ္ဘာအရပ်ရပ်မှ ပြောင်းရွေ့လာသော လူမျိုးများဖြစ်သည်။ ပျူရီတန်ဂိုဏ်း 
ဝင်တို့သည် ကိုးကွယ်မှု နှိပ်ကွက်ခြင်းများကို မခံရပ်နိုင်ကြ သဖြင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသို့ လာရောက် နေထိုင်ကြ၏။ ဒတ်ခ်ျလူမျိုးနှင့်ဆွစ်လူမျိုးတို့သည်လည်း ကုန်ရောင်းဝယ်ရေး လုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်ရန်အတွက် နယူးယောက်၊ နယူးဂျာစီ အရပ်တို့၌ လာရောက်နေထိုင်ကြ၏။ စပိန်လူမျိုးတို့လည်း ရွှေငွေရှာဖွေရန် ဖလော်ရီဒါ၊ တက်ကဆပ်နှင့်ကယ်လီဖိုးနီးယား ပြည်နယ်များသို့ လာရောက်၍ အခြေစိုက် နေထိုင်ကြ၏။ ဂျာမန်၊ ဩစတြီးယန်း၊ ပိုးလူမျိုးနှင့် အိုင်ရစ်လူမျိုးတို့သည် လည်း စီးပွားရေးနှင့် နိုင်ငံရေးအကြောင်းများကြောင့် မစ္စစ္စပီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် လာရောက်နေထိုင်ကြ၏။ ကွိတ်ကာ ဂိုဏ်းဝင်များနှင့် အယူဝါဒဆိုင်ရာ ဂျာမန် ဒုက္ခသည်များသည် ပင်ဆယ်လဗေးနီးယားပြည်နယ်ကို တည်ထောင်နေထိုင်ကြ၏။ ပစိဖိတ်ကမ်းခြေနှင့် အနီးအနားရှိ ကျွန်းစုများတွင်ကား မလေး၊ ဂျပန်နှင့် တရုတ်များရှိ၏။ ရုရှလူမျိုးတို့မှာ အလာစကာနယ် တွင် နေထိုင်ကြ၍ အီတာလျံ၊ ဂျူး၊ ဆလဗ်၊ အာမေးနီးယမ်း နှင့် ဆီးရီးယန်းတို့ကိုကား နေရာတကာ၌ တွေ့မြင်ရ၏။ 
အမေရိကန်၏တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများဖြစ်သော အင်ဒီးယန်း လူမျိုးများကား ကမ္ဘာအရပ်ရပ်မှ လာရောက် နေထိုင်သော လူမျိုးများကြောင့် လူမျိုးပင် ပျောက်ကွယ်လုမတတ်ဖြစ် နေတော့၏။ သို့ဖြစ်လေရာ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုကဲ့သို့ လူမျိုးစုံသောနိုင်ငံကား မရှိတော့ပြီ။
ယင်းသို့အားဖြင့် ကမ္ဘာအရပ်ရပ်မှ လူအမျိုးမျိုး လာရောက် နေထိုင်ကြရာမှ နောင်အခါအမေရိကတိုက်တွင် အင်္ဂလိပ် လက်အောက်ခံ ကိုလိုနီနယ် တစ်ဆယ့်သုံးနယ်ဟူ၍ ဖြစ်လာ၏။ ယခုအခါ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ပါဝင်သော ပြည်နယ်ပေါင်း ၅ဝ ရှိလေသည်။ ထိုပြည်နယ် များမှာ အယ်လဗားမား၊ အလာစကာ၊ အယ်ရီ ဇိုးနား၊ အာကင်ဆော၊ ကာလီဖိုးနီးယား၊ ကော်လိုရာဒိုး၊ ကွန်နက်တိကတ်၊ ဒဲလဝဲယား၊ ဖလော်ရီဒါ၊ ဂျော်ဂျီယာ၊အိုက်ဒဟိုး၊ အီလီနွိုင်၊ အင်ဒီးယားနား၊ အိုင်ယိုးဝါး၊ ကန်းဆက်၊ ကင်တပ်ကီး၊ လူဝီဇီ ယန္နား၊ မိန်း၊ မေရီလန်၊ မင်ဆချူးဆက်၊ မစ်ရှီဂန်၊ မက်နီဆိုး တား၊ မစ်စစ်စပီ၊ မိဇူးရီ၊ မွန်တာနာ၊ နီဗရက်စက၊ နီဗားဒ၊ နယူဟမ္ပရှိုင်ယာ၊ နယူးဂျာစီ၊ နယူးမက္ကဆီကို၊ နယူးယော့၊ မြောက်ကယ်ရိုလီးနား၊မြောက်ဒကိုးတား၊ အိုဟိုင်းအိုး၊ အိုကလာ ဟိုးမား၊ အော်ရီဂန်၊ ပင်ဆီလဗေးနီးယား၊ ရုတ်ကျွန်း၊ တောင် ကယ်ရိုလီးနား၊ တောင်ဒကိုး တား၊ တင်နက်ဆီ၊ တက်ဆက်၊ ယူးတား၊ ဗားမောင့်၊ ဗားဂျင်နီးယား၊ ဝါရှင်တန်၊ အနောက် ဗာဂျင်နီးယား၊ ဝစ္စကွန်းဆင်း၊ ဝိုင်အိုးမင်းနှင့် ဟာဝိုင်အီတို့ဖြစ်လေသည်။ &lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄)&lt;/ref&gt;

== သမိုင်း ==
=== မူလ အမေရိကန်များနှင့် ဥရောပအခြေချ နေထိုင်သူများ ===
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ကုန်းမကြီး ပေါ်နှင့် အလက်စကာတွင် ရှေးဦးအစက နေထိုင်ကြသူများမှာ အာရှမှ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁၂,၀၀၀ နှင့် ၄၀,၀၀၀ ကြားတွင် ပြောင်းရွှေ့လာသူများဟု ယုံကြည်ကြသည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://anthropology.si.edu/HumanOrigins/faq/americas.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071128083459/http://anthropology.si.edu/HumanOrigins/faq/americas.htm|archivedate=28 November 2007|title=Peopling of Americas|publisher=Smithsonian Institution, National Museum of Natural History|month=June|year=2004|accessdate=2007-06-19}}&lt;/ref&gt; ကိုလံဘီယံခေတ် မတိုင်မီ မစ္စစ္စပီယန် ယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကားချိန်တွင် အဆင့်မြင့် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး၊ ခမ်းနားသော ဗိသုကာပညာများ နှင့် နိုင်ငံ အဆင့်ရှိသော လူ့အဖွဲ့အစည်းများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ ဥရောပသားတို့ အမေရိကန်တွင် စတင်ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ကြချိန်တွင် နဂိုမူလနေထိုင်ကြသော အမေရိကန် သန်းပေါင်းများစွာတို့မှာ ဥရောပသားတို့နှင့် ပါလာသော [[ကျောက်ကြီးရောဂါ]] စသည့် ရောဂါများကြောင့် သေဆုံးခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{Cite journal|author=Meltzer, D.J.|year=1992|title=How Columbus Sickened the New World: Why Were Native Americans So Vulnerable to the Diseases European Settlers Brought With Them??journal=New Scientist|page=38|url=http://www.newscientist.com/article/mg13618424.700-how-columbus-sickened-the-new-world-why-were-nativeamericans-so-vulnerable-to-the-diseases-european-settlers-brought-with-them.html}}&lt;/ref&gt;

[[File:MayflowerHarbor.jpg|thumb|right| မေဖလားဝါး သင်္ဘောသည် ဘုရားဖူးတို့အား နယူးဝေါလ်သို့ ၁၆၂၀ခုနှစ်တွင် ပို့ဆောင်ပေးခဲ့သည်ကို ဝီလီယမ် ဟာဆယ်လ်က ၁၈၈၂ ခုနှစ်တွင် &quot;ပလိုင်းမောက် ဆိပ်ကမ်းရှိ မေဖလားဝါး ဟူသော အမည်ဖြင့် ရေးဆွဲထားသော ပန်းချီကား]]
၁၄၉၂ တွင် စပိန် ဘုရင်၏ လက်အောက်ခံ ဂျီနိုအာမြို့သား စူးစမ်းရှာဖွေသူ ခရစ်စတိုဖာ ကိုလံဘတ် သည် ကာရစ်ဘီယံ ကျွန်းအချို့သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး နဂိုမူလ နေထိုင်သူတို့နှင့် ပထမဆုံး အဆက်အဆံ ပြုခဲ့သည်။ ၁၅၁၃ ဧပြီလ ၂ ရက်တွင် အောင်နိုင်သူ ဂျွန် ပေါင့်စ် ဒီ လီယွန် (Juan Ponce de León) လာဖလော်ရီဒါ ဟု သူ အမည်ပေးခဲ့သော နေရာသို့ ရောက်ရှိခဲ့ခြင်းသည် အမေရိကန် ကုန်းမကြီးပေါ်သို့ ဥရောပသားတို့ ပထမဆုံး ရောက်ရှိခြင်း အဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ ထို့နောက် စပိန်လူမျိုးတို့ သည် အမေရိကန်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်းဒေသတွင် အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြပြီး ထောင်ပေါင်များစွာတို့မှာ မက္ကဆီကိုမှ တဆင့် ပြောင်းရွှေ့ ဝင်ရောက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ပြင်သစ် သားမွေးကုန်သည်တို့သည် ကန်ကြီးများ၏ အနီးတွင် နယူးဖရန့် နယ်မြေ အဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ပြင်သစ်တို့သည် မက္ကဆီကို ပင်လယ်ကွေ့ အထိတိုင်အောင် အမေရိကန်မြောက်ပိုင်း၏ အတွင်းပိုင်း ဒေသ အတော်များများကို သူတို့ပိုင် နယ်မြေအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ အင်္ဂလိပ်တို့၏ ပထမဦးဆုံး အောင်မြင်စွာ အခြေချ နေထိုင်ချင်းမှာ ၁၆၀၇ ခုနှစ် ဂျိမ်းစ်တောင်းတွင် ဗာဂျီးနီးယား ကိုလိုနီ ထူထောင်ခြင်းနှင့် ၁၆၂၀ ခုနှစ်တွင် ဘုရားဖူးတို့၏ ပလိုင်းမောက် ကိုလိုနီ (Pilgrims' Plymouth Colony) ကို ထူထောင်ခြင်းတို့ပင် ဖြစ်သည်။ ၁၆၂၈ ခုနှစ်တွင် မက်ဆာချူးဆက် ပင်လယ်အော် ကိုလိုနီကို အငှားချခဲ့ခြင်းကြောင့် ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူ အများအပြား ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ၁၆၃၄ ခုနှစ်တွင် နယူးအင်္ဂလန်တွင် ပြူရီတန် ၁၀,၀၀၀ ကျော်တို့ အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ၁၆၁၀ခုနှစ်များ နှောင်းပိုင်းနှင့် အမေရိကန်တော်လှန်ရေးတို့ အကြားတွင် ရာဇဝတ်သား ၅၀,၀၀၀ ခန့်ကို ဗြိတိသျှတို့၏ အမေရိကန် ကိုလိုနီနယ်မြေများသို့ သင်္ဘောဖြင့် တင်ပို့ခဲ့ကြသည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|author=Butler, James Davie|url=http://www.dinsdoc.com/butler-1.htm|title=British Convicts Shipped to American Colonies|publisher=Smithsonian Institution, National Museum of Natural History|work=American Historical Review 2|month=October|year=1896|accessdate=2007-06-21}}&lt;/ref&gt; ၁၆၁၄ခုနှစ် အစတွင် ဒတ်ခ်ျတို့သည် ဟတ်ဒ်ဆန်မြစ်၏ အောက်ပိုင်းတလျှောက်တွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြပြီး နယူးအမ်စတာဒမ် နှင့် မက်ဟက်တန်ကျွန်းတို့လည်း အပါအဝင်ဖြစ်သည်။

၁၆၇၄ ခုနှစ်တွင် ဒတ်ခ်ျတို့သည် သူတို့၏ အမေရိကန်နယ်မြေများကို အင်္ဂလန်သို့ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့ကြပြီးနောက် နယူးနယ်သာလန် ဒေသကို နယူးယောက်ဟု ပြောင်းလဲအမည်ပေးခဲ့ကြသည်။ အသစ်ရွှေ့ပြောင်းလာကြသူ အထူးသဖြင့် အမေရိကန် တောင်ပိုင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့လာသူ အတော်များများမှာ အတွေ့အကြုံမရှိသေးသော ငယ်ရွယ်သည့် အလုပ်သမားများဖြစ်ကြပြီး သူတို့သည် ၁၆၃၀ မှ ၁၆၈၀ အတွင်း ဗာဂျီးနီးယားပြည်နယ်သို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသူများ၏ ၃ ပုံ ၂ ပုံမျှ ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;Russell, David Lee (2005). ''The American Revolution in the Southern Colonies''. Jefferson, N.C., and London: McFarland, p. 12. ISBN 0-7864-0783-2.&lt;/ref&gt; ၁၈ ရာစု အတွင်းသို့ ရောက်သောအခါတွင် အာဖရိကမှ ရောက်ရှိလာသော ကျွန်များမှာ အလုပ်ကြမ်းများအတွက် အဓိက အရင်းအမြစ် ဖြစ်လာကြသည်။ ၁၇၂၉ ခုနှစ် ကာရိုလိုင်းနား နှစ်ပိုင်းကွဲခြင်းနှင့် ၁၇၃၂ ခုနှစ် ဂျော်ဂျီယာ ပြည်နယ်ကို ကိုလိုနီအဖြစ် ပြုလုပ်ခြင်းတို့ကြောင့် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု ဖြစ်လာမည့် ဗြိတိသျှ၏ ကိုလိုနီ ၁၃ ခုကို ထူထောင်ခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ ပြည်နယ်တိုင်းတွင် ဒေသဆိုင်ရာ အစိုးရ ရှိပြီး ရွေးကောက်ပွဲတွင် မည်သူမဆို ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင် မဲပေးနိုင်ကြသည်။ ရှေးခေတ်က အင်္ဂလိပ်လူမျိုးတို့၏ ရပိုင်ခွင့် အခွင့်အရေး စသည့် လမ်းစဉ်တို့ကို လိုက်နာမှု တိုးပွား လာကြခြင်း နှင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေး နှင့် ပတ်သက်သည့် စိတ်ဓာတ်များကြောင့် ရီပတ်ဘလစ်ကင် သဘောတရားကို ထောက်ခံလာကြခြင်းတို့ပင် ဖြစ်သည်။ ပြည်နယ်တိုင်းတွင် အာဖရိက ကျွန်များ ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားမှု ကို တရားဝင်ဖြစ်အောင် ပြုခဲ့ကြသည်။ [[မွေးဖွားနှုန်း]] များပြားလာခြင်း၊ သေဆုံးမှုနှုန်း နည်းပါးလာခြင်းနှင့် ပြောင်းရွှေ့ဝင်ရောက်သူတို့ ပုံမှန် ရှိနေခြင်းတို့ကြောင့် ကိုလိုနီများရှိ လူဦးရေမှာ အလျင်အမြန်ပင် တိုးပွားလာခဲ့သည်။ ခရစ်ယာန် ရီဗိုက်တယ်လစ်ဇ် တို့၏ ၁၇၃၀ ခုနှစ်များ နှင့် ၁၇၄၀ ခုနှစ်များ အကြား လှုပ်ရှားမှု တို့နှင့် ပထမဆုံး မဟာ နိုးကြားမှု (Great Awakening) အပြီးတွင် ဘာသာရေးနှင့် ဘာသာရေး လွတ်လပ်မှု တို့ကို စိတ်ဝင်စားမှု တိုးပွားလာခဲ့ကြသည်။ ပြင်သစ် နှင့် အင်ဒီးယန်း တို့၏ စစ်ပွဲအပြီးတွင် ဗြိတိသျှတပ်တို့သည် ကနေဒါကို ပြင်သစ်တို့ထံမှ သိမ်းယူခဲ့သော်လည်း ဖရန်ကိုဖုန်း လူမျိုးတို့သည် တောင်ဘက် ကိုလိုနီများနှင့် မတူပဲ နိုင်ငံရေးအရ တသီးတခြား ဖြစ်နေခဲ့ကြသည်။ ပြောင်းရွှေ့ခံရသော နဂိုမူလ အမေရိကန်များ (အများသိကြသည်မှာ &quot;အမေရိကန် အင်ဒီးယန်းများ&quot;) မပါဘဲ ကိုလိုနီ ၁၃ ခုတို့၏ လူဦးရေမှာ ၁၇၇၀တွင် ၂.၆ သန်းအထိ ရှိလာခဲ့သည်။ ထိုလူဦးရေထဲမှာ ၃ ပုံ ၁ပုံမှာ ဗြိတိန်မှ ဖြစ်ပြီး အမေရိကန် ငါးယောက်လျှင် တစ်ယောက်မှာ လူမည်းကျွန်များ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref&gt;Blackburn, Robin (1998). ''The Making of New World Slavery: From the Baroque to the Modern, 1492–1800''. London and New York: Verso, p. 460. ISBN 1-85984-195-3.&lt;/ref&gt; ဗြိတိသျှ တို့၏ အခွန်ကောက်ခံမှုမှ ကင်းလွတ်ခွင့် ရသော်လည်း အမေရိကန် ကိုလိုနီတို့သည် ဂရိတ်ဗြိတိန်၏ ပါလီမန်တွင် ကိုယ်စားပြုခွင့် မရပေ။

=== လွတ်လပ်ရေး နှင့် နယ်မြေချဲ့ထွင်ခြင်း ===
[[File:Declaration of Independence (1819), by John Trumbull.jpg|thumb|left|ဂျွန် ထရမ်ဘူးလ် ၏ လွတ်လပ်ရေး ကြေညာခြင်း ပန်ချီကား ၁၈၁၇-၁၈၁၈]]
၁၇၆၀ ခုနှစ်များ မှ ၁၇၇၀ခုနှစ်များ အစောပိုင်းအတွင်း အမေရိကန် ကိုလိုနီများနှင့် ဗြိတိသျှတို့အကြား တင်းမာမှုမှ တဆင့် ၁၇၇၅ မှ ၁၇၈၁ ခုနှစ် အထိကြာသော အမေရိကန် လွတ်လပ်ရေး စစ်ပွဲကို ပေါ်ပေါက်လာစေခဲ့သည်။ ၁၇၇၅ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၄ ရက်တွင် ဖီလာဒဲလ်ဖီးယားတွင် ကျင်းပသော ကွန်တီနန်တယ် ကွန်ဂရက်မှ [[ဂျော့ချ် ဝါရှင်တန်]]၏ အုပ်ချုပ်မှု အောက်တွင် ကွန်တီနန်တယ် စစ်တပ်ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ &quot;လူအားလုံးကို အညီအမျှ ဖန်ဆင်းခဲ့သည်။&quot; ဟု ကြွေးကြော်ခဲ့ကြပြီး မည်သူ့မဆို ရသင့်ရထိုက်သော အခွင့်အရေးများ ရှိသည်ဟု ဆိုကာ ကွန်ဂရက်သည် လွတ်လပ်ရေး ကြေညာစာတမ်းကို ၁၇၇၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၄ ရက်တွင် အတည်ပြုခဲ့သည်။ ထိုမူကြမ်း၏ အများစုကို ရေးသားသူမှာ [[သောမတ်စ် ဂျက်ဖာဆင်]] ဖြစ်သည်။ ထိုနေ့ကို နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်းတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ လွတ်လပ်ရေးနေ့ အဖြစ် ကျင်းပလျက် ရှိသည်။ ၁၇၇၇ တွင် ကွန်ဖက်ဒရေးရှင်း အတွက် မူများကို ချမှတ်ခဲ့ပြီး အားနည်းသော ကွန်ဖက်ဒရယ် အစိုးရဖြင့် ၁၇၈၉ ခုနှစ် အထိ အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။

ဗြိတိသျှတို့သည့် ပြင်သစ်နှင့် စပိန်တို့၏ အကူအညီ ရယူထားသော အမေရိကန်တပ်များကို ရှုံးနိမ့်ပြီးသည့် အခါတွင် ဂရိတ်ဗြိတိန်သည် အမေရိကန်တို့၏ လွတ်လပ်ရေး နှင့် မစ္စစ္စပီမြစ်၏ အနောက်ဘက်ခြမ်းရှိ နယ်မြေများ အပေါ်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏၏ အချုပ်အခြာ အာဏာ ပိုင်ဆိုင်မှု ကို အသိအမှတ် ပြုခဲ့ရသည်။ အခွန်ကောက်ခံနိုင်သည့် အာဏာပါဝင်သည့် ခိုင်မာသော အမျိုးသား အစိုးရ ဖွဲ့စည်းရန် အလိုရှိသည့် သူတို့က ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ ညီလာခံကို ၁၇၈၇ တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ ၁၇၈၈ တွင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၏ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေကို အတည်ပြု နိုင်ခဲ့သည်။ သမ္မတနိုင်ငံ အသစ်၏ ဆီးနိတ်လွှတ်တော်၊ အောက်လွှတ်တော်တို့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ၁၇၈၉ ခုနှစ်တွင် ဂျော့ချ် ဝါရှင်တန်က သမ္မတရာထူးကို ရယူခဲ့သည်။ ဖက်ဒရယ် အစိုးရမှ လူတစ်ဦးတစ်ယောက်ချင်းစီ၏ အခွင့်အရေးအား ကန့်သတ်ချုပ်ချယ်မှု ကို တားမြစ်ထားပြီး နှင့် ဥပဒေအရ နည်းလမ်းအမျိုးမျိုးဖြင့် အကာအကွယ် ပေးရန် အာမခံချက်ပေးထားသည့် အခွင့်အရေးများ ဆိုင်ရာ ဥပဒေ (The Bill of Rights) ကို ၁၇၉၁ ခုနှစ်တွင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။

ကျွန်စနစ်နှင့် ပတ်သက်သော အတွေးအခေါ်များမှာ ပြောင်းလဲလာကြသည်။ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေတွင်ပါသော စာပိုဒ်တစ်ပိုဒ် အရ အာဖရိက ကျွန် ရောင်းဝယ်ရေးကို ၁၈၀၈ ခုနှစ် အထိသာ အကာအကွယ် ပေးထားသည်။ မြောက်ဘက်ပိုင်းရှိ ပြည်နယ်များက ကျွန်စနစ်ကို ၁၇၈၀ မှ ၁၈၀၄ ခုနှစ်အတွင်း ပယ်ဖျက်ခဲ့ကြသည်။ ထို့အတွက် တောင်ပိုင်းရှိ ကျွန်စနစ် ကျင့်သုံးနေသေးသော ပြည်နယ်များကို &quot;ထူးခြားသော အဖွဲ့အစည်းများ&quot; အဖြစ် ကြွင်းကျန်ရစ်ခဲ့စေသည်။ ၁၈၀၀ ခုနှစ်လောက်တွင် စတင်သော ဒုတိယ မဟာနိုးကြားမှု (Second Great Awakening) အရ အီဗန်ဂျယ်လစ်ကယ်လစ်ဇင် (evangelicalism) သည် ကိုယ်ဝန်ဖျက်ချမှု အပါအဝင် အမျိုးမျိုးသော လူမှုရေးဆိုင်ရာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး လှုပ်ရှားမှု တို့၏ နောက်ကွယ်မှ အားတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။

[[File:U.S. Territorial Acquisitions.png|right|thumb|နယ်မြေတို့ကို ရယူခြင်းကို နေ့စွဲဖြင့် ပြထားပုံ]]

အမေရိကန်တို့ အနေနှင့် အနောက်ဘက်သို့ နယ်မြေချဲ့ထွင်ရန် စိတ်အားထက်သန်ခြင်းကြောင့် အင်ဒီးယန်းစစ်ပွဲများ အချိန်ကာလ ရှည်လျားစွာ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ၁၈၀၃ခုနှစ် သမ္မတ သောမတ်စ် ဂျက်ဖာဆန်၏ လက်ထက်တွင် လူဝီစီးယားနားမှ ပြင်သစ်တို့ ပိုင်ဆိုင်သည့် နယ်မြေကို ဝယ်ယူခဲ့ခြင်းကြောင့် နိုင်ငံ၏ အရွယ်အစားမှာ နှစ်ဆ ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=Louisiana Purchase|url=http://www.nps.gov/archive/jeff/lewisclark2/circa1804/heritage/louisianapurchase/louisianapurchase.htm|work=National Parks Services|accessdate=1 March 2011|archive-date=29 November 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101129154059/http://www.nps.gov/archive/jeff/lewisclark2/circa1804/heritage/louisianapurchase/louisianapurchase.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; အမျိုးမျိုးသော မကျေနပ်မှုကြောင့် ဗြိတိန်တို့ အပေါ် ကြေညာတိုက်ခိုက်ခဲ့သော ၁၈၁၂ စစ်ပွဲတွင် မည်သူမျှ အနိုင်မရရှိခဲ့သော်လည်း အမေရိကန်တို့၏ အမျိုးသားစိတ်ဓာတ်ကို ခိုင်မာလာစေခဲ့သည်။ အမေရိကန် စစ်တပ်တို့က ဖလော်ရီဒါသို့ အကြိမ်ကြိမ် ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခြင်းကြောင့် စပိန်တို့အနေနှင့် ဖလော်ရီဒါနှင့် အခြား ပင်လယ်ကွေ့ ကမ်းရိုးတန်း နယ်မြေများကို ၁၈၁၉ ခုနှစ်တွင် လက်လွှတ်ခဲ့သည်။ နဂို နေထိုင်သော အင်ဒီးယန်းတို့ကို ဖယ်ရှားသည့် &quot;မျက်ရည်များ၏ ခြေရာ&quot; (Trail of Tears) ဟု ညွှန်းဆို ခေါ်ဝေါ်ကြသည့် အဖြစ်အပျက်တွင် ၁၈၃၀ ခုနှစ်တွင် အင်ဒီးယန်း ဖယ်ရှားရေး ပေါ်လစီကို အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့ကြပြီး မူလ နေထိုင်သူတို့၏ မြေများကို သိမ်းယူခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသည် ၁၈၄၅ ခုနှစ်တွင် တက်ကဆပ် သမ္မတနိုင်ငံကို ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ အမေရိကန်တို့သည် မြောက်အမေရိကတိုက်ပေါ်တွင် နယ်မြေချဲ့ထွင်ရန် အတွက် ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်သည့် အယူအဆ (Manifest Destiny) မှာ ထိုအချိန်တွင် လူကြိုက်များ ထင်ရှားခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;Morrison, Michael A. (1999). ''Slavery and the American West: The Eclipse of Manifest Destiny and the Coming of the Civil War''. Chapel Hill: University of North Carolina Press, pp. 13–21. ISBN 0-8078-4796-8.&lt;/ref&gt; ၁၈၄၆ခုနှစ် ဗြိတိသျှ တို့နှင့် ချုပ်ဆိုသော အော်ရီဂွန် စာချုပ်အရ အမေရိကန်တို့သည် ယနေ့ခေတ် အမေရိကန် အနောက်မြောက်ပိုင်း ဒေသကို ထိန်းချုပ်ခွင့် ရခဲ့သည်။ မက္ကဆီကန်-အမေရိကန် စစ်ပွဲတွင် အမေရိကန်တို့ အနိုင်ရခဲ့ခြင်းကြောင့် ၁၈၄၈ ခုနှစ်တွင် မက္ကဆီကန်တို့ [[ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်]] နှင့် ယနေ့ခေတ် အနောက်တောင်ပိုင်း အမေရိကန်ဒေသတို့ကို လက်လွတ် ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။ ၁၈၄၈-၄၉ ခုနှစ် ကယ်လီဖိုးနီးယားတွင် ရွှေ အလုအယက် တူးဖော်ကြခြင်း (California Gold Rush) ကြောင့် အနောက်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းမှုများ ပိုမို ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ရထားလမ်း အသစ်များ ဖောက်လုပ်ခြင်းကြောင့် ပြောင်းရွှေ့လိုသူတို့ အတွက် ရွှေ့ပြောင်းမှု ကို လွယ်ကူသွားစေပြီး နဂိုမူလ အမေရိကန် နေထိုင်သူတို့နှင့် ပဋိပက္ခများ ပိုမို ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ရာစုနှစ် တဝက်အတွင်းတွင် အမေရိကန် ဘိုင်ဆန် သို့ ကျွဲ အကောင်ရေ သန်း၄၀ ကျော်ကို အရေခွံရရန်၊ အစားစားရန်နှင့် ရထားလမ်းဖောက်လုပ်ရာတွင် လွယ်ကူရန် သတ်ဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ ထိုကျွဲများသည် နဂိုမူလ နေထိုင်သူ အင်ဒီးယန်းတို့၏ အဓိက ရင်းမြစ်ဖြစ်သောကြောင့် ကျွဲများ ဆုံးရှုံးခြင်းသည် မူလနေထိုင်သူတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု ကို အကြီးအကျယ် ထိခိုက်စေခဲ့သည်။

=== ပြည်တွင်းစစ်နှင့် စက်မှုထွန်းကားလာခြင်း ===
[[File:Battle of Gettysburg, by Currier and Ives.png|thumb|left|ကာရီယာ နှင့် အိုက်ဗ်တို့၏ လက်ရာပုံတူ &quot;ဂက်တီဘတ်ခ်တိုက်ပွဲ&quot; ၁၈၆၃]]
ကျွန်စနစ် ကျင့်သုံးသော ပြည်နယ်များ နှင့် ကျွန်စနစ် မရှိသော ပြည်နယ်များ အကြား တင်းမာမှုသည် ပြည်နယ် နှင့် ဖက်ဒရယ် အစိုးရ အကြား ဆက်ဆံရေး နှင့် ပတ်သက်သည့် ငြင်းခုံမှုဖြင့် ကြီးထွားလာခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ပြည်နယ် အသစ်များ အကြားတွင် ကျွန်စနစ် ပျံ့နှံ့မှုနှင့် ပတ်သက်၍ သွေးထွက်သံယို ပြင်းထန်သော ပဋိပက္ခများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ၁၈၆၀ ခုနှစ်တွင် ကျွန်စနစ်ကို ဆန့်ကျင်သူ အများအပြား ပါဝင်သော ရီပတ်ဘလစ်ကင် ပါတီမှ [[အေဘရာဟမ် လင်ကွန်း]] သမ္မတ အဖြစ် အရွေးချယ် ခံခဲ့ရသည်။ သူသည် သမ္မတ အဖြစ် တာဝန် မထမ်းဆောင်မီတွင် ကျွန်စနစ် ကျင့်သုံးသော ပြည်နယ် ၇ ခုက ခွဲထွက်ရန် ကြေညာခဲ့ပြီး အမေရိကား ၏ ကွန်ဖက်ဒရိတ် ပြည်နယ်များ အဖြစ် ထူထောင်ခဲ့သည်။ ဖက်ဒရယ် အစိုးရက ထိုကြေညာချက်ကို တရားမဝင်ကြောင်း သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ကွန်ဖက်ဒရိတ် ပြည်နယ်များက ဆမ်တာခံတပ်ကို တိုက်ခိုက်ရာမှ [[အမေရိကန် ပြည်တွင်းစစ်]] စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး အခြား ကျွန်စနစ် ကျင့်သုံးသော ပြည်နယ် ၄ခုက ကွန်ဖက်ဒရိတ် ပြည်နယ်များနှင့် ပူးပေါင်းခဲ့သည်။ လင်ကွန်း၏ ၁၈၆၃ ခုနှစ် ကြေညာချက်မှ ကွန်ဖက်ဒရိတ် ပြည်နယ်များ အတွင်း ရှိနေသော ကျွန်များကို လွတ်မြောက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ ယူနီယံ တပ်တို့မှ ၁၈၆၅ ခုနှစ် အောင်ပွဲရအပြီးတွင် အမေရိကန် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေတွင် ပြင်ဆင်ချက် ၃ ခုကို ထည့်သွင်းခဲ့ပြီး ထို့ပြင်ဆင်ချက်မှ ကျွန်ဖြစ်နေသော ၄ သန်းနီးပါးမျှ ရှိသည့် အာဖရိက-အမေရိကန်တို့ကို လွတ်လပ်သူများ အဖြစ် ကြေညာခဲ့ပြီး&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www2.census.gov/prod2/decennial/documents/1860a-02.pdf|title=1860 Census|publisher=U.S. Census Bureau|accessdate=2007-06-10}} Page 7 lists a total slave population of 3,953,760.&lt;/ref&gt; သူတို့အား နိုင်ငံသားများ အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကာ မဲပေးနိုင်သော အခွင့်အရေးကို ပေးအပ်ခဲ့သည်။ စစ်ပွဲနှင့် စစ်ပွဲ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်မှ ဖက်ဒရယ် အစိုးရ၏ အာဏာကို သိသိသာသာ မြှင့်တင်ပေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;De Rosa, Marshall L. (1997). ''The Politics of Dissolution: The Quest for a National Identity and the American Civil War''. Edison, NJ: Transaction, p. 266. ISBN 1-56000-349-9.&lt;/ref&gt; ထိုစစ်ပွဲသည် အမေရိကန် သမိုင်းတွင် အသေအပျောက် အများဆုံး ပဋိပက္ခ တစ်ခုဖြစ်ပြီး စစ်သား ၆၂၀,၀၀၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;Maris Vinovskis (1990). &quot;''[http://books.google.com/books?id=gySktxKYPGoC&amp;pg=PA6&amp;dq&amp;hl=en#v=onepage&amp;q=&amp;f=false Toward a social history of the American Civil War: exploratory essays]''&quot;. Cambridge University Press. p.6. ISBN 0-521-39559-3&lt;/ref&gt;

[[File:Ellis island 1902.jpg|thumb|နယူးယောက် ဆိပ်ကမ်း၊ အဲလစ်ကျွန်းတွင် အမေရိကားသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာကြသူများ၊ ၁၉၀၂]]
စစ်ပွဲအပြီးတွင် လင်ကွန်း လုပ်ကြံခံခဲ့ရပြီးသည့်နောက် တောင်ဘက် ပြည်နယ်များကို ပြန်လည် ထည့်သွင်းဖွဲ့စည်းရေး နှင့် ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေး အတွက် ရည်ရွယ်ချက်ထားပြီး လတ်တလော လွတ်မြောက်လာကြသော ကျွန်တို့၏ အခွင့်အရေးကို အဓိကထားသည့် ရီပတ်ဘလစ်ကင်တို့၏ ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေး ပေါ်လစီတွင် အစွန်းရောက် သမားများ ကြီးစိုးလာခဲ့သည်။ ၁၈၇၆ ခုနှစ် သမ္မတ ရွေးကောက်ပွဲ အပေါ် အငြင်းပွားမှု နှင့် ၁၈၇၇ ခုနှင့် ပြန်လည် ညှိနှိုင်းမှုတို့မှ ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေးကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ မကြာမီတွင် ဂျင်မ်ခရိုး ဥပဒေဖြင့် အာဖရိက-အမေရိကန်တို့၏ မဲပေးပိုင်ခွင့်ကို အကာအကွယ် ပေးခဲ့သည်။ မြောက်ဘက် ဒေသတွင်မူ မြို့ပြများ ဖွံ့ဖြိုးလာခြင်းနှင့် ယခင်က မကြုံဖူးအောင် များပြားလှသော ဥရောပတောင်ပိုင်း နှင့် အရှေ့ပိုင်းမှ ရွှေ့ပြောင်းလာသူများကြောင့် နိုင်ငံ၏ စက်မှု ထွန်းကားရေးကို မြန်ဆန်စေခဲ့သည်။ ၁၉၂၉ အထိတိုင်အောင်ပင် အများအပြား ရွှေ့ပြောင်းလာကြသူများကြောင့် အလုပ်သမား ဦးရေများပြားလာပြီး အမေရိကန် ယဉ်ကျေးမှု ကို ပြောင်းလဲစေခဲ့သည်။ နိုင်ငံ၏ အခြေခံ အဆောက်အအုံများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာမှုကလည်း စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု ကို အထောက်အကူ ပေးခဲ့သည်။ ၁၈၆၇ ခုနှစ်တွင် ရုရှားတို့ထံမှ အလက်စကာ ဒေသကို ဝယ်ယူခြင်းဖြင့် ကုန်းမကြီးအား ချဲ့ထွင်မှု ကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ ၁၈၉၀ ခုနှစ် ဝေါင်းဒက်နီး စမ်းချောင်းတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော အစုလိုက် အပြုံလိုက်သတ်ဖြတ်မှု (Wounded Knee Massacre) သည် အင်ဒီးယန်းတို့နှင့် စစ်ပွဲတွင် နောက်ဆုံး ပဋိပက္ခ ဖြစ်သည်။ ၁၈၉၃ ခုနှစ်တွင် ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာထဲရှိ ဘုရင်နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံဖြစ်သော ဟာဝိုင်အီနိုင်ငံ၏ လက်ရှိဘုရင်စနစ်ကို ထိုဒေသတွင် နေထိုင်သူ အမေရိကန် လူမျိုးများ ဦးဆောင်သည့် အာဏာသိမ်းမှုက ဖယ်ရှားဖြစ်ခဲ့သည်။ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသည် ဟာဝိုင်အီကျွန်းစုကို ၁၈၉၈ တွင် အမေရိကန် နိုင်ငံ အတွင်း ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ထိုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားသော စပိန်-အမေရိကန် စစ်ပွဲတွင် အောင်နိုင်မှုက အမေရိကန် ကို ကမ္ဘာ့အင်အားကြီး နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်ကြောင်း ပြသခဲ့ပြီး ထိုမှ တဆင့် ပျူရီတို ရီကို၊ ဂူအမ်ကျွန်း နှင့် [[ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ]]တို့ကို အမေရိကန် နိုင်ငံတွင်းသို့ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|author=Gates, John M.|url=http://www3.wooster.edu/History/jgates/book-ch3.html|title=War-Related Deaths in the Philippines|work=Pacific Historical Review|publisher=College of Wooster|date=August 1984|accessdate=2007-09-27|archivedate=5 August 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100805061319/http://www3.wooster.edu/history/jgates/book-ch3.html}}&lt;/ref&gt; ဖိလစ်ပိုင်သည် ရာစုနှစ် တစ်ဝက်အကြာတွင် လွတ်လပ်ရေး ရခဲ့ပြီး ပျူရီတို ရီကို နှင့် ဂူအမ်ကျွန်းမှာ အမေရိကန်၏ နယ်နိမိတ်အတွင်း ဆက်လက် တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။

=== ပထမကမ္ဘာစစ်၊ ကမ္ဘာ့စီးပွားပျက်ကပ် နှင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ===
[[File:Dust Bowl&amp;nbsp;- Dallas, South Dakota 1936.jpg|thumb|left|၁၉၃၆ခု သဲမုန်တိုင်း ကာလအတွင်း တောင်ဒါကိုတာမှ စွန့်ပစ်ထားသော ယာခင်းတစ်ခု]]

၁၉၁၄ ခုနှစ် [[ပထမကမ္ဘာစစ်]] ဖြစ်ပွားချိန်တွင် အမေရိကန်သည် မည်သူ့ဘက်မှ မလိုက်ခဲ့ပေ။ အမေရိကန် အများစုသည် ဗြိတိသျှနှင့် ပြင်သစ်တို့အား စာနာကြသော်လည်း အများစုမှာ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှု ကို ကန့်ကွက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Foner, Eric, and John A. Garraty (1991). ''The Reader's Companion to American History.'' New York: Houghton Mifflin, p. 576. ISBN 0-395-51372-3.&lt;/ref&gt; ၁၉၁၇ တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် မဟာမိတ် အဖွဲ့သို ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီးနောက် ဂျာမနီပါဝင်သော ဗဟိုအင်အားကြီးနိုင်ငံများ အတွက် အရေးနိမ့်စေခဲ့သည်။ စစ်ပွဲအပြီးတွင် ဆီးနိတ်လွှတ်တော်မှ [[နိုင်ငံပေါင်းချုပ် အသင်းကြီး]] ဖွဲ့စည်းမှု ပါဝင်သော ဗာဆိုင်းစာချုပ်ကို အတည်မပြုခဲ့ပေ။ အမေရိကန်သည် တဖက်သတ်ဝါဒ (unilateralism) ကို ကျင့်သုံးခဲ့ရာမှ အထီးကျန်ဝါဒ (isolationism) ဖြစ်လုနီးပါးပင် ဖြစ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;McDuffie, Jerome, Gary Wayne Piggrem, and Steven E. Woodworth (2005). ''U.S. History Super Review''. Piscataway, NJ: Research &amp; Education Association, p. 418. ISBN 0-7386-0070-9.&lt;/ref&gt; ၁၉၂၀ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသမီး အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှု အောင်မြင်၍ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေတွင် အမျိုးသမီးတို့ မဲပေးပိုင်ခွင့် အတွက် ပြင်ဆင်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၀ ခုနှစ်များအတွင်း အကြီးအကျယ် ကြွယ်ဝချမ်းသာလာခြင်းသည် ၁၉၂၉ ဝေါလ်စထရိ ဈေးကွက် ပြိုလဲခြင်းနှင့် အတူ ပြီးဆုံးခဲ့ပြီး [[ကမ္ဘာ့စီးပွားပျက်ကပ်ကြီး]] ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ရသည်။ ၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် ဖရန်ကလင်ဒီ ရုစဗဲ့ သည် သမ္မတအဖြစ် အရွေးခံရပြီးနောက် စီးပွားရေးအပေါ်တွင် အစိုးရမှ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှုကို တိုးမြှင့်သည့် ပေါ်လစီ အများအပြားကို ချမှတ်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၀ ခုနှစ်များ အတွင်း သဲမုန်တိုင်းများတိုက်ခိုက်ခြင်းသည် လယ်ယာ လုပ်ကိုင်သည့် လူ့အဖွဲ့အစည်းများကို ချွတ်ခြုံကျသွား စေပြီး အနောက်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းမှု အများအပြား အသစ်တဖန် ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြန်သည်။

[[File:1944 NormandyLST.jpg|thumb|အမေရိကန် စစ်တပ် ခြေလျင် တပ်မ (၁) မှ စစ်သားများ နော်မန်ဒီ ဆိပ်ကမ်းသို့ ဒီဒေးတွင် ကမ်းတက် တိုက်ခိုက်စဉ် ဇွန်လ ၆ ရက်၊ ၁၉၄၄]]

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်၏ အစောပိုင်းကာလတွင် မည်သည့်ဘက်မှ ပါဝင်ခြင်း မရှိခဲ့သော အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသည် နာဇီ ဂျာမနီတို့ ပိုလန်ကို ၁၉၃၉ စက်တင်ဘာလတွင် ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ပြီးနောက်တွင် မဟာမိတ် တို့ကို ၁၉၄၁ မတ်လမှစ၍ ငှားရမ်းခြင်း အစီအစဉ်ဖြင့် ပစ္စည်းများ စတင် ထောက်ပံ့ပေးခဲ့သည်။ ၁၉၄၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၇ ရက်တွင် ဂျပန်အင်ပိုင်ယာသည် ပုလဲဆိပ်ကမ်း သို့ အမှတ်မထင် ဝင်ရောက် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ရာမှ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသည် မဟာမိတ်များ နှင့် ပူးပေါင်းခဲ့ကာ ဝင်ရိုးတန်း အင်အားကြီးနိုင်ငံများကို ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည့် အပြင် အမေရိကန်ရှိ ဂျပန် ထောင်ပေါင်းများစွာကို စစ်စခန်းများသို့ ပြောင်းရွှေ့ နေရာချထားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|author=Burton, Jeffrey F., et al.|url=http://www.nps.gov/history/history/online_books/anthropology74/ce3.htm|title=A Brief History of Japanese American Relocation During World War II|work=Confinement and Ethnicity: An Overview of World War II Japanese American Relocation Sites|month=October|date=July 2000|accessdate=2010-04-02|publisher=National Park Service|archive-date=16 August 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070816201302/http://www.nps.gov/history/history/online_books/anthropology74/ce3.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; စစ်ပွဲတွင် ပါဝင်လာခြင်းကြောင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများ နှင့် ကုန်ထုတ်လုပ်မှုများ တိုးပွားလာခဲ့သည်။ စစ်အတွင်း အဓိက တိုက်ခိုက်သူများတွင် အမေရိကန် နိုင်ငံ တစ်ခုသာလျှင် ပိုမိုချမ်းသာ လာခဲ့သည်။ စစ်ကြောင့် မွဲတေမသွားဘဲ ပို၍ ချမ်းသာ လာခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;Kennedy, Paul (1989). ''The Rise and Fall of the Great Powers''. New York: Vintage, p. 358. ISBN 0-679-72019-7.&lt;/ref&gt; ဘရက်တန် ဝုဒ် နှင့် ယော်လ်တာ တို့တွင် ပြုလုပ်သော မဟာမိတ် ညီလာခံမှ နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်း အတွက် စနစ်အသစ်ကို အကြမ်းမျဉ်း ဆွေးနွေးခဲ့ပြီး ထိုစနစ်တွင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု နှင့် [[ဆိုဗီယက် ပြည်ထောင်စု]] တို့ကို ကမ္ဘာ့ အရေးအခင်းများ၏ ဗဟိုချက်မ အဖြစ်ထားရှိခဲ့သည်။ ဥရောပတွင် အောင်ပွဲများ ရရှိပြီးသည့်နောက်တွင် ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် [[ဆန်ဖရန်စစ္စကိုမြို့]] တွင် နိုင်ငံတကာ ညီလာခံ တစ်ခုကို ကျင်းပခဲ့ပြီး ထိုညီလာခံမှ ကုလသမဂ္ဂ ပဋိဉာဏ် စာတမ်းကို ရေးဆွဲခဲ့ကာ ၎င်းမှာ စစ်အပြီးတွင် အသက်ဝင်လာခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ho/pubs/fs/55407.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070612221444/http://www.state.gov/r/pa/ho/pubs/fs/55407.htm|archivedate=12 June 2007|title=The United States and the Founding of the United Nations, August 1941&amp;nbsp;– October 1945|month=October|year=2005|accessdate=2007-06-11|publisher=U.S. Dept. of State, Bureau of Public Affairs, Office of the Historian}}&lt;/ref&gt; အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် နျူးကလီးယား လက်နက်ကို ပထမဆုံးထုတ်လုပ်ခဲ့ပြီး ထိုဗုံးများကို [[ဂျပန်နိုင်ငံ]] [[ဟီရိုရှီးမားမြို့|ဟီရိုရှီးမား]] နှင့် [[နာဂါဆာကီမြို့]]တို့ ပေါ်တွင် ဩဂုတ်လတွင် ကျဲချခဲ့သည်။ ဂျပန်တို့သည် စက်တင်ဘာ ၂ ရက်နေ့တွင် လက်နက်ချခဲ့ပြီး စစ်ကြီး ပြီးဆုံးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Pacific War Research Society (2006). ''Japan's Longest Day''. New York: Oxford University Press. ISBN 4-7700-2887-3.&lt;/ref&gt;

=== စစ်အေးတိုက်ပွဲ နှင့် ဆန့်ကျင်မှု နိုင်ငံရေး ===
[[File:Martin Luther King&amp;nbsp;- March on Washington.jpg|thumb|upright|[[မာတင်လူသာကင်း ဂျူနီယာ]] &quot;ကျွန်တော့်မှာ အိပ်မက်ရှိတယ်&quot; ဆိုသော မိန့်ခွန်းကို ပြောကြားနေစဉ် ၁၉၆၃]]
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နှင့် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုတို့သည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အပြီးတွင် စစ်အေးတိုက်ပွဲ ကာလအတွင်း တန်ခိုးအရှိန်အဝါ အာဏာချင်း အားပြိုင်ကြသည်။ ဥရောပရှိ စစ်ရေးကိစ္စများကို [[နေတိုးအဖွဲ့]] နှင့် [[ဝါဆောစာချုပ်]]အဖွဲ့ တို့မှ တဆင့် လွှမ်းမိုးကြပြီး ဒေသအတော်များများတွင် ကြားခံနိုင်ငံများမှတဆင့် လက်သီးပုန်းစစ်ပွဲများ ဆင်နွှဲကြသည်။ လက်ဝဲဝါဒီတို့၏ ဒေသများနှင့် ဝင်ငွေကို ပြန်လည်ခွဲရေရေး ပရော့ဂျက်များကို ဆန့်ကျင်သည့် အမေရိကန်နိုင်ငံသည် မကြာခဏဆိုသလိုပင် အာဏာရှင် အစိုးရများကို ကူညီပံ့ပိုးလေ့ ရှိသည်။ အမေရိကန် စစ်တပ်တို့သည် တရုတ်ကွန်မြူနစ်တပ်တို့ကို ၁၉၅၀-၅၃ ခုနှစ် [[ကိုရီးယားစစ်ပွဲ]] အတွင်း တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ လွှတ်တော်၏ &quot;အမေရိကန် မဆန်မှုများကို စုံစမ်းသည့်ကော်မတီ&quot; သည် လက်ဝဲဝါဒီတို့၏ အဖျက်အမှောင့် လုပ်ငန်းများကို စုံစမ်းစစ်ဆေးလေ့ ရှိပြီး ဆီးနိတ်လွှတ်တော်အမတ် ဂျိုးဆက် မက်ကာသီ သည် ကွန်မြူနစ် ဆန့်ကျင်ရေး လှုပ်ရှားမှုတွင် အခရာကျသူ ဖြစ်သည်။

၁၉၆၁ ခုနှစ် ဆိုဗီယက်တို့၏ ပထမဆုံး လူသားပါဝင်သည့် အာကာသယာဉ်ကို လွှတ်တင်ပြီးနောက် အမေရိကန် သမ္မတ [[ဂျွန်အက်ဖ်ကနေဒီ]] က အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုကို လပေါ်တွင် ပထမဆုံး ရောက်ရှိသူဖြစ်ရမည်ဟု ကြွေးကြော်ခဲ့ပြီးနောက် ၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်တို့ လပေါ်သို့ ဆင်းသက်နိုင်ခဲ့သည်။ ကနေဒီသည် ဆိုဗီယက်တို့ နှင့် ကျူးဘားတွင် နျူးကလီးယား လက်နက်ဆိုင်ရာ တင်းမာမှု တစ်ခုလည်း ဖြစ်ခဲ့သေးသည်။ ထိုအချိန်ကာလ အတောအတွင်းတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် အရှိန်အဟုန်မပျက်သော စီးပွားရေး တိုးတက်မှု ရှိနေခဲ့သည်။ ရိုဆာပတ်ခ်၊ မာတင်လူသာကင်း ဂျူနီယာ၊ ဂျိမ်းစ်ဘီဗဲလ် စသည့် အာဖရိက- အမေရိကန်တို့သည် ပြည်သူ့ အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှုများကို ဦးဆောင်ဦးရွက် ပြုခဲ့ပြီး အသားအရောင် ခွဲခြားခြင်း နှင့် ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်း ပြဿနာများကို ထိပ်တိုက်ရင်ဆိုင်ခဲ့ကြသည်။ ကနေဒီ လုပ်ကြံခံရပြီးသည့်နောက် ၁၉၆၃ တွင် နောက်တက်လာသည့် သမ္မတ လင်ဒန် ဘီ ဂျွန်ဆင် လက်ထက်တွင် ၁၉၆၄ခုနှစ် ပြည်သူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ ဥပဒေ၊ ၁၉၆၅ခု မဲပေးပိုင်ခွင့် ဥပဒေတို့ အတည်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဂျွန်ဆင် နှင့် သူ့နောက်တွင် တက်လာသူ ရစ်ချက် နစ်ကဆင် တို့သည့် အရှေ့တောင်အာရှတွင် တဆင့်ခံတိုက်ခိုက်ပြီး မအောင်မြင်ခဲ့သော စစ်ပွဲဖြစ်သည့် ဗီယက်နမ် စစ်ပွဲကို ဆင်နွှဲခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် တန်ပြန်ယဉ်ကျေးမှု လှုပ်ရှားမှုများ ထွန်းကားလာပြီးနောက် စစ်ဆန့်ကျင်ရေး၊ လူမည်းမျိုးချစ်စိတ် ဆန့်ကျင်ရေး၊ လိင်မှုဆိုင်ရာ တော်လှန်မှု များကို ဆန့်ကျင်ရေး တို့ကို လုပ်ဆောင်လာခဲ့ကြသည်။ ထို့ပြင် ဘက်တီ ဖရိုင်းဒန်၊ ဂလော်ရီယာ စတိုင်းနန်း နှင့် အခြားအမျိုးသမီးများ ဦးဆောင်သည့် အမျိုးသမီး အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှုများ ပေါ်ထွက်လာပြီးနောက် အမျိုးသမီးများ အတွက် နိုင်ငံရေး၊ လူမှုရေး နှင့် စီးပွားရေး ဆိုင်ရာ ညီမျှမှု တို့ကို တောင်းဆိုခဲ့သည်။

၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် [[ဝါးတားဂိတ် အရှုပ်တော်ပုံ]] ကြောင့် နစ်ကဆင်သည် ပထမဆုံးအကြိမ် နုတ်ထွက်ရသည့် သမ္မတဖြစ်လာခဲ့သည်။ တရားစီရင်မှု ကို အဟန့်အတားပြုခြင်း၊ အခွင့်အာဏာကို အလွဲသုံးစား လုပ်ခြင်းစသည့် စွပ်စွဲမှုများဖြင့် ရာထူးမှ ဖယ်ရှားခံရမည်ကို ရှောင်ရှားနိုင်ရန် အတွက် ဖြစ်သည်။ သူ့နောက်တွင် ဂဲရက်ဖို့ဒ် သမ္မတဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၇၀ ခုနှစ်များ နောက်ပိုင်းတွင် သမ္မတဖြစ်ခဲ့သော [[ဂျင်မီ ကာတာ]]၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် အမေရိကန်နိုင်ငံမှာ ငွေကြေးဖောင်းပွပြီး စီးပွားရေးကျဆင်းခြင်း နှင့် အီရန် ဓားစာခံ အဖြစ်အပျက် တို့ သည် ထင်ရှားသည်။ ၁၉၈၀ ခုနှစ်တွင် [[ရော်နယ် ရေဂင်]] အရွေးချယ်ခံရခြင်းသည် အမေရိကန် နိုင်ငံရေးအား လက်ဝဲသို့ ယိမ်းသွားစေသည့် လက္ခဏာပင် ဖြစ်သည်။ သူ၏ လက်ထက်တွင် အခွန် နှင့် နိုင်ငံ သုံးစွဲမှုဆိုင်ရာ ပြုပြင်ရေးများကို အကြီးအကျယ် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သူ ဒုတိယအကြိမ် အရွေးခံရပြီးသည့် နောက်တွင် အီရန်-ကွန်ထရာ အဖြစ်အပျက် ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုနှင့် သံတမန် ဆက်ဆံရေး သိသိသာသာ တိုးတက်မှု ရခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု ပြိုကွဲသွားခြင်းကြောင့် စစ်အေးတိုက်ပွဲ ပြီးဆုံးခဲ့ရသည်။

=== လက်ရှိခေတ် ===
[[File:UA Flight 175 hits WTC south tower 9-11 edit.jpeg|thumb|right|ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာကို [[စက်တင်ဘာ ၁၁ တိုက်ခိုက်မှု]] ဖြစ်ပွားသည့် မနက်တွင် မြင်တွေ့ရပုံ]]
သမ္မတ ဂျော့ခ် အိတ်ချ် ဒဗလျူ ဘုရှ် လက်ထက်တွင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသည် ကုလသမဂ္ဂမှ တရားဝင် ခွင့်ပြုချက် ပေးထားသော [[ပင်လယ်ကွေ့ စစ်ပွဲ]] ကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ ခေတ်သစ် အမေရိကန် သမိုင်းကြောင်းတွင် ကာလ အရှည်ကြာဆုံး စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးမှု အဖြစ် ၁၉၉၁ မတ်လမှ ၂၀၀၁ ခုနှစ် မတ်လ အထိ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး သမ္မတ [[ဘီလ် ကလင်တန်]] အုပ်ချုပ်သော ကာလအားလုံး ပါဝင်ပြီး [[ဒေါ့ကွန်း ဘပ်ဘယ်လ်]] ကဲ့သို့သော စီးပွားရေး တိုးတက်မှုများကြောင့်လည်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|author=Voyce, Bill|url=http://iwin.iwd.state.ia.us/iowa/ArticleReader?itemid=00003700&amp;print=1|title=Why the Expansion of the 1990s Lasted So Long|publisher=Iowa Workforce Information Network|date=2006-08-21|accessdate=2007-08-16|archivedate=6 October 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061006020321/http://iwin.iwd.state.ia.us/iowa/ArticleReader?itemid=00003700&amp;print=1}}&lt;/ref&gt; လိင်ကိစ္စနှင့် ပတ်သက်သော အရှုပ်အထွေးကြောင့် ၁၉၉၈ တွင် သမ္မတ [[ဘီလ် ကလင်တန်]] တရားရင်ဆိုင် ခဲ့ရသော်လည်း သမ္မတရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ &lt;ref&gt;{{cite web|author=Voyce, Bill|url=http://iwin.iwd.state.ia.us/iowa/ArticleReader?itemid=00003700&amp;print=1|title=Why the Expansion of the 1990s Lasted So Long|publisher=Iowa Workforce Information Network|date=2006-08-21|accessdate=2007-08-16|archivedate=6 October 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061006020321/http://iwin.iwd.state.ia.us/iowa/ArticleReader?itemid=00003700&amp;print=1}}&lt;/ref&gt; အမေရိကန် သမိုင်းတွင် အကြိတ်အနယ် နီးနီးကပ်ကပ် ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သော ၂၀၀၀ ခုနှစ် သမ္မတရွေးကောက်ပွဲ၏ ရလဒ်ကို အမေရိကန် တရားရုံးချုပ် မှ အဆုံးအဖြတ် ပေးခဲ့ရပြီး ဂျော့ချ် အိတ်ချ် ဒဗလျူ ဘုရှ် ၏ သား [[ဂျော့ချ် ဒဗလျူ ဘုရှ်]] သမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ 

[[စက်တင်ဘာ ၁၁ တိုက်ခိုက်မှု|၂၀၀၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၁၁]] တွင် [[အယ်လ်ကေးဒါး]] အကြမ်းဖက် သမား အဖွဲ့မှ [[နယူးယောက်မြို့]]တော် ရှိ ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေး အဆောက်အအုံ နှင့် ဝါရှင်တန်ဒီစီ အနီးရှိ ပင်တဂွန် စစ်ဌာနချုပ် တို့အား အကြမ်းဖက် တိုက်ခိုက် ခဲ့သဖြင့် ပြည်သူ ၃၀၀၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့ရသည်။ လက်စားချေ တုံ့ပြန်မှု အနေနှင့် ဘုရှ် ဦးဆောင်သော အစိုးရအဖွဲ့သည် ကမ္ဘာတဝှမ်းလုံးတွင် အကြမ်းဖက်သမားတို့အား စစ်ကြေညာ တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ ၂၀၀၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် အမေရိကန် စစ်တပ်တို့သည် [[အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ]] ကို ဝင်ရောက်စီးနင်းပြီး တာလီဘန် အစိုးရ နှင့် အယ်လ်ကေးဒါးတို့၏ လေ့ကျင့်ရေး စခန်းများကို ဖယ်ရှားပစ်ခဲ့သည်။ တာလီဘန် သူပုန် တို့က ပြောက်ကျားစနစ်ဖြင့် ဆက်လက် တိုက်ခိုက်နေကြဆဲပင် ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် ဘုရှ် အစိုးရသည် အငြင်းပွားစရာ ရှိသည့် အကြောင်းပြချက်များဖြင့် [[အီရတ်နိုင်ငံ]] အစိုးရကို ဖယ်ရှားနိုင်ရန် စတင်လှုံ့ဆော်ခဲ့ကြသည်။ &lt;ref&gt;{{cite news|title=Many Europeans Oppose War in Iraq|work=USA Today|url=http://www.usatoday.com/news/world/2003-02-14-eu-survey.htm|date=2003-02-14|accessdate=2008-09-01}}{{cite web|author=Springford, John|title='Old’ and ‘New’ Europeans United: Public Attitudes Towards the Iraq War and US Foreign Policy|publisher=Centre for European Reform|url=http://www.cer.org.uk/pdf/back_brief_springford_dec03.pdf|month=December|year=2003|accessdate=2008-09-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040328182510/http://www.cer.org.uk/pdf/back_brief_springford_dec03.pdf|archivedate=28 March 2004}}&lt;/ref&gt; စစ်ရေးဆိုင်ရာ ကျူးကျော်မှုအတွက် [[နေတိုးအဖွဲ့]] ၏ထောက်ခံမှု နှင့် ကုလသမဂ္ဂ မှ တရားဝင်သဘောတူညီချက် မရသဖြင့် ဘုရှ်သည် စိတ်အားထက်သန်သော မဟာမိတ်များကို စုစည်းကာ ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် မဟာမိတ်တပ် တို့သည် အီရတ်ကို ၂၀၀၃ တွင် လက်ဦးမှု ရယူ တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြကာ အာဏာရှင် [[ဆဒမ် ဟူစိန်]] ကို ဖယ်ရှားခဲ့ကြသည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ကက်ထရီနာ ဟာရီကိန်း မုန်တိုင်းသည် ပင်လယ်ကွေ့ ကမ်းရိုးတန်း (Gulf Coast) တလျှောက်ကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် တိုက်ခတ် ဖျက်စီးခဲ့ပြီး နယူးအော်လင်းပြည်နယ် ကို အကြီးအကျယ် ပျက်စီးစေခဲ့သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၄ရက်တွင် ကမ္ဘာ့ စီးပွားရေး ကျဆင်းမှုများ ကြားတွင် [[ဘာရတ်အိုဘားမား]] သည် ပထမဆုံး အာဖရိကန် အမေရိကန် သမ္မတ အဖြစ် ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှု စနစ်နှင့် ငွေကြေးစနစ်ကို အကြီးအကျယ် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ထိုနှစ်အတွင်း မက္ကဆီကို ပင်လယ်ကွေ့တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဒိ(ပ်) ဝါးတား ဟော်ရီဇုန် ရေနံဖိတ်စဉ်မှုသည် စစ်ပွဲမရှိသော ကာလတွင် အကြီးအကျယ်ဆုံးသော ကပ်ဘေးဆိုက်မှုပင် ဖြစ်ပေသည်။&lt;ref&gt;{{cite news|author=|title=BP Oil Spill Is Now The Largest Ever In Gulf|publisher=CBS/Associated Press|url=http://www.cbsnews.com/stories/2010/07/01/national/main6636406.shtml|date=2010-07-01|accessdate=2010-07-01|archivedate=25 May 2012|archiveurl=https://archive.today/20120525210100/http://www.cbsnews.com/stories/2010/07/01/national/main6636406.shtml}}&lt;/ref&gt;

== အစိုးရ နှင့် ရွေးကောက်ပွဲ ==
[[File:Capitol Building Full View.jpg|thumb|right|အမေရိကန် ကွန်ဂရက် လွှတ်တော် ကျင်းပရာ နေရာဖြစ်သော ကက်ပီတိုလ် အဆောက်အအုံကို အနောက်ဘက် အခြမ်းမှ တွေ့ရစဉ်]]
အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ကျန်ရှိနေသေးသော ဖက်ဒရယ်နိုင်ငံများတွင် သက်တမ်းအရှည်ဆုံးသော နိုင်ငံဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ်လက်အောက်မှ လွတ်မြောက် သည့်အချိန်ကစ၍ ဖက်ဒရယ်နိုင်ငံ အဖြစ် တည်ထောင်ထားခဲ့သည်။ နိုင်ငံရေး စနစ်မှာ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ အခြေခံသော သမ္မတနိုင်ငံ နှင့် ကိုယ်စားပြု ဒီမိုကရေစီ စနစ်ဖြစ်ပြီး ထိုစနစ်၏ သဘောသဘာဝမှာ &quot;အများစု၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ဥပဒေဖြင့် အကာကွယ် ပေးထားသည့် လူနည်းစု အခွင့်အရေးဖြင့် ပြန်လည် ထိန်းချုပ်ထားသည့်စနစ်&quot; ဟု ဖွင့်ဆိုထားသည်။ &lt;ref&gt;Scheb, John M., and John M. Scheb II (2002). ''An Introduction to the American Legal System''. Florence, KY: Delmar, p. 6. ISBN 0-7668-2759-3.&lt;/ref&gt; အစိုးရကို နိုင်ငံ၏ အထွဋ်အထိပ် တရားဥပဒေ ဆိုင်ရာ စာရွက်စာတမ်းဖြစ်သော အမေရိကန် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေတွင် ပြဋ္ဌာန်းထားသည့် ပြန်လည်စောင့်ကြပ် ကြည့်ရှုစစ်ဆေးခြင်း ဖြင့် ကန့်သတ်ထိန်းချုပ်ထားသည်။ အမေရိကန် ဖက်ဒရယ် စနစ်တွင် နိုင်ငံသားတို့ကို ဖက်ဒရယ်၊ ပြည်နယ် နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဆိုသော အစိုးရ အဆင့် (၃) ရပ်ဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ ဒေသဆိုင်ရာ အစိုးရ၏ တာဝန်ကို ကောင်တီ ဆိုင်ရာ နှင့် စည်ပင်သာယာရေး ဆိုင်ရာ ဟူ၍ ပြန်လည် ခွဲဝေလေ့ ရှိသည်။ သို့သော် နေရာတိုင်းလိုလို တွင် အမှုဆောင် နှင့် ဥပဒေပြု အရာရှိများကို နယ်မြေဒေသ အတွင်းရှိ နိုင်ငံသားတို့၏ မဲဆန္ဒဖြင့် တာဝန်ခွဲဝေချထားလေ့ ရှိသည်။ ဖက်ဒရယ် အစိုးရ တွင် မည်သည့် အစုအဖွဲ့မှ ကိုယ်စားလှယ် မည်မျှ ပါဝင်ရမည် စသော ကန့်သတ်ချက်မျိုး မရှိဘဲ အောက်ခြေ အဆင့်တွင်လည်း ထိုသို့ ခွဲဝေနေရာချထားမှုမျိုး အလွန်ပင် ရှားပါးသည်။

[[File:WhiteHouseSouthFacade.JPG|thumb|left| အမေရိကန် သမ္မတ၏ နေထိုင်ရာ နှင့် ရုံးဖြစ်သော အိမ်ဖြုတော်၏ တောင်ဘက် မျက်နှာစာ]]
၁၇၈၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့က အတည်ပြုခဲ့သော ဖွဲ့စည်း အုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေအရ ဖက်ဒရယ် အစိုးရ တွင် အစိတ်အပိုင်း သုံးခုရှိသည်။
* ဥပဒေပြုရေး။ ။ ဆီးနိတ်လွှတ်တော် (အထက်လွှတ်တော်) နှင့် အောက်လွှတ်တော် ဟု နှစ်ပိုင်းခွဲခြားထားသော အမေရိကန် ကွက်ဂရက်သည် ဖက်ဒရယ် ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်းခြင်း၊ စစ်ကြေညာခြင်း၊ စာချုပ်စာတမ်းများကို အတည်ပြုခြင်း စသည့် အခွင့်အာဏာများရှိသည်။ ထို့အပြင် ဘတ်ဂျက် အသုံးစရိတ် နှင့် အခွန်အတုပ်ဆိုင်ရာ အခွင့်အာဏာလည်း ရှိပြီး အစိုးရ အဖွဲ့အတွင်းရှိ တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူများအား အရေးပေါ်လာပါက စစ်ဆေးပြီး ရာထူးမှ ဖယ်ရှားနိုင်သော အခွင့်အာဏာလည်း ရှိသည်။

* အုပ်ချုပ်ရေး ။ ။ အုပ်ချုပ်ရေးဌာနတွင် သမ္မတသည် အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် ဖြစ်၏။ သမ္မတကို လေးနှစ်တစ်ကြိမ် ရွေးကောက်တင်မြှောက် ရ၏။ နိုင်ငံ၏အခြေခံဥပဒေအရ သမ္မတအား အပ်နှင်းထား သော အာဏာများမှာ လွန်စွာပင် များပြားကျယ်ဝန်းလှပေ သည်။ သမ္မတသည် နိုင်ငံခြား တိုင်းပြည်များနှင့် စာချုပ်ချုပ် နိုင်၏။ သံအမတ်များ၊ အစိုးရ ကက်ဘိနက် အဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီးများ၊ ဖက်ဒရယ် ဥပဒေ နှင့် ပေါ်လစီဆိုင်ရာ စီမံခန့်ခွဲသူများကို ခန့် ထားနိုင်၏။ သို့ရာတွင်အစိုးရ ကက်ဘိနက် အဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီးများကို ခန့်ထားရာတွင် အထက်လွှတ် တော်၏ သဘောတူညီချက်ကို ခံယူရသည်။ အမေရိကန် သမ္မတသည် အမေရိကန် စစ်တပ်၏ စစ်ဦးစီးချုပ် ဖြစ်ပြီး အဆိုပြုလာသော ဥပဒေများကို အတည်မပြုမီတွင် ဗီတိုအာဏာသုံး၍ ပယ်ချနိုင်ခွင့် ရှိသည်။ 

* တရားစီရင်ရေး။ ။ ပြည်ထောင်စု တရား လွှတ်တော်ချုပ်နှင့် ထိုထက်နိမ့်သော ဖက်ဒရယ် တရားရုံးများ ပါဝင်ပြီး ၎င်းတို့၏ တရားသူကြီးများကို သမ္မတက အထက်လွှတ်တော်၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ခန့်အပ်ရသည်။ ၎င်းတို့မှ ဥပဒေများကို ဖွင့်ဆိုရှင်းလင်းရပြီး ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ နှင့် မကိုက်ညီသော တရားစီရင်မှုများကို ပယ်ဖျက်ခွင့် ရှိသည်။

[[File:USSupremeCourtWestFacade.JPG|thumb|right|အမေရိကန် တရားရုံးချုပ် အဆောက်အဦး၏ အနောက်ဘက် မျက်နှာစာ]]
အောက်လွှတ်တော်တွင် မဲပေးနိုင်သော အမတ် ၄၃၅ ဦးရှိပြီး သူတို့သည် ကွန်ဂရယ် မဲဆန္ဒနယ်ကို ၂ နှစ်သက်တမ်းဖြင့် ကိုယ်စားပြုကြသည်။ အောက်လွှတ်တော် အမတ်နေရာ အရေအတွက် ကို ပြည်နယ်အတွင်းရှိ လူဦးရေ ပေါ်တွင် မူတည်၍ ၁၀ နှစ်တစ်ကြိမ် ပြန်လည်ခွဲဝေ နေရာချထားလေ့ ရှိသည်။ ၂၀၀၀ ခုနှစ် လူဦးရေ စာရင်းအရ ပြည်နယ် ၇ ခုတွင် အနည်းဆုံး အမတ် ၁ နေရာစီသာ ရှိပြီး လူဦးရေ အများဆုံးဖြစ်သော ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်တွင် အောက်လွှတ်တော် အမတ် ၅၃ ဦး ရှိသည်။ ဆီးနိတ်လွှတ်တော်တွင် အမတ် ၁၀၀ ဦး ရှိပြီး ပြည်နယ်တစ်ခုစီ အတွက် ကိုယ်စားပြုသူ အမတ် ၂ ဦးစီ ဖြစ်ကာ ရွေးကောက်တက်မြှောက်မှု သက်တမ်းမှာ ၆ နှစ်တစ်ကြိမ်ဖြစ်သည်။ သမ္မတ ၏ ရွေးကောက်တင်မြှောက်မှု သက်တမ်းမှာ ၄ နှစ်တစ်ကြိမ်မျှ ဖြစ်ပြီး သမ္မတသည် သက်တမ်း ၂ ခုထက် ပို၍ အရွေးခံခွင့် မရှိပေ။ သမ္မတကို စုစုပေါင်း မဲအရေအတွက်ဖြင့် တိုက်ရိုက် တင်မြှောက်ခြင်း မဟုတ်ပဲ ပြည်နယ်အလိုက် အချိုးကျ ခွဲဝေထားသော အီလက်ထရိုရယ် ကောလိပ် စနစ်ဖြင့် တင်မြှောက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ တရားရုံးချုပ်ကို အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု ၏ တရားသူကြီးချုပ်က ဦးဆောင်ကာ အဖွဲ့ဝင် ၉ ဦးရှိပြီး သက်တမ်း သတ်မှတ်ထားခြင်း မရှိပေ။

ပြည်နယ်အစိုးရများ၏ ဖွဲ့စည်းပုံမှာ အကြမ်းမျဉ်းအားဖြင့် အတူတူပင် ဖြစ်သည်။ နီဘရားစကားပြည်နယ် တစ်ခုတွင်သာ အထက်လွှတ်တော် အောက်လွှတ်တော် မခွဲပဲ လွှတ်တော် တစ်ခုတည်း ရှိသည်။ ပြည်နယ်တစ်ခုစီ၏ ပြည်နယ် အုပ်ချုပ်ရေးမှူးကို ပြည်နယ်အတွင်း မဲဆန္ဒဖြင့် တိုက်ရိုက် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ကြသည်။ အချို့သော ပြည်နယ် တရားသူကြီးများနှင့် ကက်ဘိနက် အရာရှိများကို ပြည်နယ် အုပ်ချုပ်ရေးမှူးမှ တိုက်ရိုက် တာဝန်ပေး ခန့်အပ်ပြီး အချို့ကိုမူ မဲဆန္ဒစနစ်ဖြင့် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ကြသည်။

ဥပဒေနှင့် အစိုးရ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများ အားလုံးကို တရားစီရင်ရေး ဌာန မှ ပြန်လည် သုံးသပ်ရန် လိုအပ်ပြီး ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေအား ဖောက်ဖျက်ခြင်းကို တွေ့ရှိပါက ပယ်ဖျက်လေ့ ရှိသည်။ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ၏ မူရင်း ရေးသားချက်များတွင် ဖက်ဒရယ် အစိုးရ၏ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ပြည်နယ်တစ်ခုချင်းစီ နှင့် ဆက်စပ်မှုကို ရှင်းလင်းစွာ ဖွင့်ဆိုထားသည်။ အခန်း(၁) တွင် ဟာဘေး ကော်ပတ်စ် (habeas corpus) အရ လူတစ်ဦးတစ်ယောက်ချင်းအား တရားဥပဒေမဲ့ ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ခြင်းကို အကာအကွယ် ပေးထားပြီး အခန်း (၃) တွင် ရာဇဝတ်မှုအားလုံး အတွက် တရားရုံးတွင် ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းနိုင်ခွင့် အတွက် အာမခံချက်ပေးထားသည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေကို ပြင်ဆင်ရန် အတွက် ပြည်နယ်အားလုံး၏ ၄ ပုံ ၃ ပုံမှ သဘောတူညီရန် လိုအပ်သည်။ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေကို ၂၇ ကြိမ်တိုင် ပြင်ဆင်ခဲ့ပြီး ပထမ ၁၀ ကြိမ်မှာ အခွင့်အရေး ဆိုင်ရာ ဥပဒေများ (Bill of Rights) ကို ပြင်ဆင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး ၁၄ကြိမ်မြောက် ပြင်ဆင်မှုသည် အမေရိကန် နိုင်ငံသား တစ်ဦးချင်းစီ၏ အခွင့်အရေးများ ၏ အခြေခံ အချက်အလက်များကို ပြင်ဆင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

ဖက်ဒရယ် အစိုးရ၏ အစိတ်အပိုင်း တစ်ခုစီ တစ်ခုစီ၌ ကိုယ်ပိုင်တန်ခိုးအာဏာများရှိရာ ထိုတန်ခိုး အာဏာများကို ကျန်ဌာနနှစ်ခုက ဖြည့်စွက်ခြင်း၊ ရုပ်သိမ်းခြင်း မပြုလုပ်နိုင်ချေ။&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄)&lt;/ref&gt;
=== ပါတီများ၊ ခံယူချက်များ နှင့် နိုင်ငံရေး ===
[[File:Barack Obama&amp;nbsp;- ITN.jpg|thumb|upright|[[ဘာရတ်အိုဘားမား]] အမေရိကန် သမ္မတအဖြစ် အမေရိကန် တရားသူကြီးချုပ် ဂျွန်ရောဘတ်၏ ရှေ့မှောက်တွင် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုနေစဉ် (၂၀၀၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀)]]
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် သမိုင်းကြောင်းတလျှောက် အချိန်ကာလ အတော်များများတွင် ပါတီနှစ်ခု ကြီးစိုးသော စနစ်ဖြင့် ရပ်တည်ခဲ့သည်။ အဆင့်အမျိုးမျိုးအတွက် ရာထူးများကို ပြည်နယ်အဆင့်မှ စီမံခန့်ခွဲသော ပဏာမ ရွေးကောက်ပွဲများကို ကျင်းပ၍ နောက်ထပ်မံ ပြုလုပ်မည့် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အတွက် ပါတီ အသီးသီးမှ အမတ်လောင်းများကို ရွေးချယ်ကြသည်။ ၁၈၅၆ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲမှ စ၍ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ဩဇာရှိသော အဓိက ပါတီ ၂ ခုမှာ ၁၈၂၄ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သော ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ နှင့် ၁၈၅၄ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သော ရီပတ်ဘလစ်ကင် ပါတီ တို့ဖြစ်သည်။ ပြည်တွင်းစစ် ပြီးသည့် အချိန်မှစ၍ အခြားပါတီမှ သမ္မတလောင်း တစ်ဦးသာလျှင် ထွက်ပေါ်ခဲ့ပြီး ထိုသူမှာ ယခင် သမ္မတဟောင်း သီအိုဒိုး ရုစဗဲ့ ဖြစ်သည်။ သူသည် ၁၉၁၂ ခုနှစ်တွင် ပရိုဂရက်ဆစ် ပါတီ အတွက် ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ပြီး မဲရာခိုင်နှုန်း ၂၀ ကျော်မျှ ရရှိခဲ့သည်။

အမေရိကန် နိုင်ငံရေးရပ်ဝန်းတွင် ရီပတ်ဘလစ်ကင် ပါတီသည် ကွန်ဆာဗေးတစ်ဖြစ်သည် သို့ လက်ယာဘက် ယိမ်းသည်ဟု ယူဆနိုင်ပြီး ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီမှာမူ လစ်ဘရယ်ဖြစ်သည် သို့မဟုတ် လက်ဝဲဘက်ယိမ်းသည် ဟု ယူဆနိုင်သည်။ အရှေ့မြောက်ပိုင်း ရှိပြည်နယ်များ၊ အနောက်ဘက် ကမ်းရိုးတန်း ပြည်နယ်များ နှင့် ရေကန်ကြီးများ ရှိရာ ပြည်နယ်များမှာ အပြာရောင်ပြည်နယ်များဟု ခေါ်ပြီး လစ်ဘရယ် ဖြစ်ကြသည်။ တောင်ဘက်ရှိပြည်နယ်များ၊ ဂရိတ်ပလိန်း၏ တစိတ်တပိုင်း နှင့် ရော့ကီးတောင်တန်းပြည်နယ်များမှာမူ အနီရောင်ပြည်နယ်များဟု ခေါ်ပြီး ကွန်ဆာဗေးတစ် ဖြစ်ကြသည်။

၂၀၀၈ ခုနှစ် သမ္မတရွေးကောက်ပွဲတွင် အနိုင်ရခဲ့သော ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ မှ ဘာရတ်အိုဘားမား သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ၄၄ ယောက်မြောက် သမ္မတဖြစ်သည်။ ယခင် သမ္မတများ အားလုံးမှာ ဥရောပသားမှ ဆင်းသက်လာသူများသာ ဖြစ်ကြသည်။ ၂၀၁၀ နှစ်လယ် ရွေးကောက်ပွဲ ရလဒ်အရ ရီပတ်ဘလစ်ကင် ပါတီသည် အောက်လွှတ်တော်ကို ထိန်းချုပ်ထားပြီး ဆီးနိတ်လွှတ်တော်တွင် နေရာရလာသော်လည်း အထက်လွှတ်တော်တွင် ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီမှ အများစုဖြစ်နေသေးသည်။ ၁၁၂ ကြိမ်မြောက် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ကွန်ဂရက်တွင် ဆီးနိတ် လွှတ်တော်တွင် ဒီမိုကရက် ၅၁ ဦး၊ ဒီမိုကရက်များကို ထောက်ခံသော တစ်သီးပုဂ္ဂလ ၂ ဦး နှင့် ရီပတ်ဘလစ်ကင် ပါတီမှ ၄၇ ဦး ရှိပြီး အောက်လွှတ်တော်တွင် ရီပတ်ဘလစ်ကင် ၂၄၂ ဦး နှင့် ဒီမိုကရက် ၁၉၃ ဦး ရှိသည်။ ပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရေးမှူးများတွင် ရီပတ်ဘလစ်ကင် ၂၉ ဦး၊ ဒီမိုကရက် ၂၀ ဦးနှင့် တစ်သီးပုဂ္ဂလ တစ်ဦး ပါဝင်သည်။

== နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရေးနှင့် စစ်ရေးကိစ္စများ ==
[[File:Hague Clinton May 14 2010 Crop.jpeg|thumb|right|ဗြိတိသျှ နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီး ဝီလီယမ် ဟိတ်ဂ် နှင့် အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး [[ဟီလာရီ ကလင်တန်]] ၂၀၁၀ မေလ]]

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ကမ္ဘာတဝှမ်းလုံးတွင် စီးပွားရေး၊နိုင်ငံရေးနှင့် စစ်ရေးဆိုင်ရာ လွှမ်းမိုးမှုရရန် ကြိုးပမ်းလေ့ ရှိသည်။ ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရေးကောင်စီ၏ အမြဲတမ်း အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး ကုလသမဂ္ဂ ဌာနချုပ်သည် [[နယူးယောက်မြို့]]တော် တွင် ရှိသည်။ ဂျီအိတ် (G8)၊ ဂျီ တွမ်တီး (G20)၊ အိုအီးစီဒီ အဖွဲ့တို့၏ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတိုင်းလိုလိုသည် ဝါရှင်တန်ဒီစီတွင် သံရုံးများ ထားရှိကြပြီး နိုင်ငံအများအပြားမှာ နိုင်ငံအနှံ့တွင် အတွင်းဝန်ရုံးများ ထားရှိကြသည်။ အလားတူပင် နိုင်ငံတိုင်းလိုလိုတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ သံရုံးများ ရှိကြသည်။ သို့သော်လည်း [[ကျူးဘားနိုင်ငံ]]၊ [[အီရန်နိုင်ငံ]]၊ [[မြောက်ကိုရီးယားနိုင်ငံ]]၊ [[ဘူတန်နိုင်ငံ]] နှင့် [[ထိုင်ဝမ်]]နိုင်ငံတို့သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် တရားဝင် သံတမန် ဆက်ဆံရေး မရှိပေ။

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း နှင့် အထူးသီးသန့်ဆက်ဆံရေး ရှိပြီး ကနေဒါနိုင်ငံ၊ ဩစတေးလျနိုင်ငံ၊ နယူးဇီလန်နိုင်ငံ၊ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၊ ဂျပန်နိုင်ငံ၊ တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၊ အစ္စရေးနိုင်ငံနှင့် အချို့သော ဥရောပနိုင်ငံများနှင့် မဟာမိတ်ကဲ့သို့သော ဆက်ဆံရေးမျိုး ရှိသည်။ စစ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေး ကိစ္စများအတွင် နေတိုးအဖွဲ့ဝင်များနှင့် အတူတကွ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်လေ့ ရှိသည်။ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများနှင့် အမေရိကားနိုင်ငံများ အဖွဲ့ကဲ့သို့သော အဖွဲ့များဖြင့် အတူတကွ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်လေ့ ရှိပြီး ကနေဒါ၊ မက္ကဆီကိုတို့ဖြင့် ချုပ်ဆိုထားသော မြောက်အမေရိကနိုင်ငံများ၏ လွတ်လပ်စွာ ကုန်သွယ်ခွင့် သဘောတူညီချက်ဖြင့် စီးပွားရေးအားဖြင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်လေ့ ရှိသည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် နိုင်ငံတကာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး အစီအစဉ်တွင် စုစုပေါင်း အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၂၅.၄ ဘီလီယံများ သုံးစွဲခဲ့ပြီး တကမ္ဘာလုံးတွင် အများဆုံး သုံးစွဲခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံအလိုက် စုစုပေါင်း ဝင်ငွေ အနေနှင့် ကြည့်လျှင်မူ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ထောက်ပံ့မှုမှာ ၀.၁၈ ရာခိုင်နှုန်းသာ ရှိသဖြင့် လှူဒါန်းသည့် နိုင်ငံများတွင် နံပါတ် ၂၂ နေရာတွင်သာ ရှိသည်။ အခြားတစ်ဖက်မှ ကြည့်လျှင်မူ အမေရိကန်လူမျိုးတို့၏ နိုင်ငံခြားတိုင်းပြည်များတွင် လှူဒါန်းမှုများမှာ အလွန်ရက်ရောသည်ကို တွေ့နိုင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|author=Shah, Anup|title=US and Foreign Aid Assistance|date=2009-04-13|publisher=GlobalIssues.org|url=http://www.globalissues.org/article/35/us-and-foreign-aid-assistance|accessdate=2009-10-11}}&lt;/ref&gt;

[[File:USS Abraham Lincoln(CVN 72).jpg|thumb|left|အမေရိကန် လေယာဉ်တင်သင်္ဘော ယူအက်စ်အက်စ် အေဘရာဟမ် လင်ကွန်း]]

အမေရိကန်သမ္မတသည် နိုင်ငံ၏ စစ်တပ်တွင် စစ်သေနာပတိချုပ်ရာထူးကို ရယူထားပြီး ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးနှင့် စစ်ဦးစီးချုပ်အဖွဲ့ကို ခန့်အပ်ပိုင်ခွင့် ရှိသည်။ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၏ ကာကွယ်ရေး ဦးစီးဌာနမှာ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များကို အုပ်ချုပ်ပြီး ၎င်းတို့တွင် ကြည်းတပ်၊ ရေတပ်၊ မရိန်းတပ်၊ လေတပ် တို့ ပါဝင်သည်။ ကမ်းခြေစောင့်တပ်ကို စစ်မက် ဖြစ်ပွားမနေသော အချိန်တွင် ပြည်ထဲရေး ဌာနမှ အုပ်ချုပ်ပြီး စစ်မက်ဖြစ်ပွားနေချိန်တွင် ရေတပ်မှ အုပ်ချုပ်သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် လက်နက်ကိုင် တပ်ဖွဲ့များတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူ ၁.၄ သန်းမျှ ရှိပြီး အရန်အင်အား နှင့် အမျိုးသားအစောင့်တပ်ဖွဲ့များကို ထည့်သွင်း ရေတွက်ပါက အားလုံးပေါင်း ၂.၃ သန်းမျှ ရှိသည်။ ကာကွယ်ရေး ဦးစီးဌာနတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူများတွင် ကန်ထရိုက်တာများ မပါဝင်ဘဲ အရပ်သား ၇ သိန်းကျော် ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.airforce-magazine.com/MagazineArchive/Magazine%20Documents/2009/May%202009/0509facts_fig.pdf|title=The Air Force in Facts and Figures (Armed Forces Manpower Trends, End Strength in Thousands)|work=Air Force Magazine|date=May 2009|accessdate=2009-10-09}}&lt;/ref&gt;

စစ်မှုထမ်းရန် အတွက်မှာ မိမိဆန္ဒအလျောက်သာ ဖြစ်ပြီး စစ်ပွဲကာလ အတွင်းတွင် စစ်မှုမထမ်း မနေရ စနစ်ကို ကြိုတင်ရွေးချယ်ထားသူ များအပေါ်တွင် ပြဋ္ဌာန်းလေ့ ရှိသည်။ &lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.sss.gov/what.htm | title=WHAT DOES SELECTIVE SERVICE PROVIDE FOR AMERICA? | publisher=Selective Service System | work=www.sss.gov | accessdate=February 11, 2012 | archivedate=15 September 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120915102215/http://www.sss.gov/what.htm }}&lt;/ref&gt; အမေရိကန် စစ်တပ်များကို လေတပ် အတွင်းရှိ များပြားလှစွာသော သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး လေယာဉ်များကို အသုံးပြု၍ ဖြစ်စေ၊ ရေတပ်မှ လက်ရှိသုံးစွဲနေသော လေယာဉ်တင် သင်္ဘော ၁၁ စင်း ဖြင့် ဖြစ်စေ၊ ရေတပ်၏ အတ္တလန္တိတ်နှင့် ပစိဖိတ် ဒေသရှိ သင်္ဘောများ ဖြင့် ဖြစ်စေ အလျှင်အမြန် နေရာ ချထားနိုင်သည်။ အမေရိကန် စစ်တပ်တွင် အခြေစိုက်စခန်း နှင့် နိုင်ငံခြား အခြေခံစခန်း ပေါင်း ၈၆၅ ခု ရှိပြီး&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.defense.gov/pubs/BSR_2008_Baseline.pdf|title=Base Structure Report, Fiscal Year 2008 Baseline|publisher=Department of Defense|accessdate=2009-10-09|archive-date=28 February 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100228030019/http://www.defense.gov/pubs/BSR_2008_Baseline.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; နိုင်ငံပေါင်း ၂၅ နိုင်ငံတွင် တာဝန်ချထားသူပေါင်း ၁၀၀ ကျော် မျှ ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://siadapp.dmdc.osd.mil/personnel/MILITARY/history/hst1003.pdf|title=Active Duty Military Personnel Strengths by Regional Area and by Country (309A)|publisher=Department of Defense|date=2010-03-31|accessdate=2010-10-07|archivedate=24 July 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130724211511/http://siadapp.dmdc.osd.mil/personnel/MILITARY/history/hst1003.pdf}}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန် စစ်တပ်၏ စုစုပေါင်း သုံးစွဲငွေမှာ ဘီလီယံ ၇၀၀ ခန့်မျှ ဖြစ်ပြီး တကမ္ဘာလုံးရှိ စစ်တပ်များ သုံးစွဲငွေ၏ ၄၃ ရာခိုင်နှုန်း မျှ ဖြစ်ပြီး အခြားနိုင်ငံကြီး ၁၄ နိုင်ငံ၏ စစ်ရေး သုံးစွဲစရိတ် ပေါင်းထားခြင်း ထက်ပင် များသည်။ ဂျီဒီပီ၏ ၄.၈ ရာခိုင်နှုန်းမျှ ရှိသဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် စစ်ရေး စရိတ် အသုံးအများဆုံးသော နိုင်ငံ ၁၅ နိုင်ငံတွင် ဆော်ဒီအာရေဗျ ပြီးလျှင် ဒုတိယ နေရာမှ လိုက်သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sipri.org/research/armaments/milex/resultoutput/15majorspenders|title=The 15 Countries with the Highest Military Expenditure in 2010|publisher=Stockholm International Peace Research Institute|accessdate=2012-02-05|archivedate=28 March 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100328104327/http://www.sipri.org/research/armaments/milex/resultoutput/15majorspenders}}&lt;/ref&gt; ကာကွယ်ရေး ဦးစီးဌာန၏ ၂၀၁၂ ခုနှစ် အတွက် လျာထားသော ဘတ်ဂျက်မှာ ၅၅၃ ဘီလီယံ ဒေါ်လာမျှ ဖြစ်ပြီး ၂၀၁၁ ခုနှစ် လျာထားသော ဘတ်ဂျက်ထက် ၄.၂ ရာခိုင်နှုန်းမျှ ပိုမြင့်သည်။ အီရတ်နိုင်ငံနှင့် အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ အတွင်း စစ်ရေးအရ သုံးစွဲရန် ၁၁၈ ဘီလီယံ ထပ်မံ လျာထားသည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://comptroller.defense.gov/defbudget/fy2012/FY2012_Budget_Request_Overview_Book.pdf|title=Fiscal Year 2012 Budget Request Overview|publisher=Department of Defense|date=February 2011|accessdate=2011-07-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110304062616/http://comptroller.defense.gov/defbudget/fy2012/FY2012_Budget_Request_Overview_Book.pdf|archivedate=4 March 2011}}&lt;/ref&gt;အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ နောက်ဆုံး တပ်ဖွဲ့မှာ အီရတ်နိုင်ငံမှ ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ထွက်ခွာခဲ့သည်။ အီရတ်စစ်ပွဲတွင် အမေရိကန် တပ်သားပေါင်း ၄,၄၈၄ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://icasualties.org/Iraq/index.aspx|title=Operation Iraqi Freedom|publisher=Iraq Coalition Casualty Count|date=2012-02-05|accessdate=2012-02-05|archivedate=21 March 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110321080348/http://icasualties.org/Iraq/index.aspx}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဧပြီလ စာရင်းအရ အာဖဂန်နစ္စတန် နိုင်ငံတွင် အမေရိကန် တပ်သားပေါင်း ၉ သောင်းခန့်မျှ တာဝန် ထမ်းဆောင်လျက် ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.frontline.in/stories/20120420290705200.htm|author=Cherian, John|title=Turning Point|publisher=Frontline|date=2012-04-20|accessdate=2012-04-04|archivedate=7 April 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120407115236/http://www.frontline.in/stories/20120420290705200.htm}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဧပြီ လအထိ အာဖဂန်နစ္စတန် စစ်ပွဲ အတွင်းတွင် အမေရိကန် စစ်သားပေါင်း ၁၉၂၄ ဦးမျှ သေဆုံးခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://icasualties.org/OEF/index.aspx|title=Operation Enduring Freedom|publisher=Iraq Coalition Casualty Count|date=2012-04-04|accessdate=2012-04-04|archivedate=29 December 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101229103806/http://www.icasualties.org/OEF/index.aspx}}&lt;/ref&gt;

== စီးပွားရေး ==
{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;font-size: 90%; border: 1px solid #999; float: right; margin-left: 1em; width: 270px;&quot;
|- style=&quot;background:#f5f5f5;&quot;
! colspan=&quot;3&quot; | Economic indicators
|-
| အလုပ်လက်မဲ့ ရာခိုင်နှုန်း || ၈.၂% &lt;small&gt;(မတ်လ ၂၀၁၂)&lt;/small&gt; || style=&quot;text-align: right;&quot; | &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bls.gov/news.release/empsit.nr0.htm|title=Employment Situation Summary|publisher=U.S. Dept. of Labor|date=2012-04-06|accessdate=2012-04-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| GDP တိုးတက်မှု || ၂.၈% &lt;small&gt;(4Q 2011)&lt;/small&gt;၊ ၁.၇% &lt;small&gt;(၂၀၁၁)&lt;/small&gt;|| style=&quot;text-align: right;&quot; | &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bea.gov/newsreleases/national/gdp/gdpnewsrelease.htm|title=Gross Domestic Product, 4th Quarter 2011 and Annual 2011 (Advance Estimate)|publisher=Bureau of Economic Analysis|date=2012-01-27|accessdate=2012-02-03}} Change is based on [[Chained dollars|chained 2005 dollars]]. Quarterly growth is expressed as an annualized rate.&lt;/ref&gt;
|-
| စားသုံးသူတို့၏ ကုန်ဈေးနှုန်း ညွှန်းကိန်း ငွေကြေးဖောင်းပွမှု || ၂.၇% &lt;small&gt;(မတ်လ ၂၀၁၁&amp;nbsp;– မတ်လ ၂၀၁၂)&lt;/small&gt; || style=&quot;text-align: right;&quot; | &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bls.gov/news.release/cpi.nr0.htm|title=Consumer Price Index: March 2012|publisher=Bureau of Labor Statistics|date=2012-04-13|accessdate=2012-04-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| ဆင်းရဲမွဲတေမှု || ၁၅.၁% &lt;small&gt;(၂၀၁၀)&lt;/small&gt; || style=&quot;text-align: right;&quot; | &lt;ref name=CBPR10&gt;{{cite web|url=http://www.census.gov/prod/2011pubs/p60-239.pdf|title=Income, Poverty, and Health Insurance Coverage in the United States: 2010|publisher=U.S. Census Bureau|date=2010-09-14|accessdate=2011-09-16}}&lt;/ref&gt;
|-
| အများပြည်သူဆိုင်ရာ အကြွေး || $၁၅.၆၂ ထရီလီယံ &lt;small&gt;(ဧပြီလ ၁၃၊ ၂၀၁၂)&lt;/small&gt; || style=&quot;text-align: right;&quot; | &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.treasurydirect.gov/NP/BPDLogin?application=np|title=Debt Statistics|publisher=U.S. Dept. of the Treasury|accessdate=2012-04-17|archivedate=18 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110418203433/http://www.treasurydirect.gov/NP/BPDLogin?application=np}}&lt;/ref&gt;
|-
| အိမ်ထောင်စုများ၏ ပိုင်ဆိုင်မှု || $၅၈.၅ ထရီလီယံ &lt;small&gt;(4Q ၂၀၁၁)&lt;/small&gt; || style=&quot;text-align: right;&quot; | &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.federalreserve.gov/releases/Z1/Current/z1r-1.pdf|title=Flow of Funds Accounts of the United States: Flows and Outstandings Fourth Quarter 2011|publisher=U.S. Federal Reserve|date=2012-03-08|accessdate=2012-04-17}}&lt;/ref&gt;
|}

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် များပြားလှစွာသော သဘာဝအရင်းအမြစ်များ၊ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ပြီးသော အခြေခံအဆောက်အအုံများ၊ မြင့်မားသော ကုန်ပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးစွမ်းအား များဖြင့် မောင်းနှင်ထားသော အရင်းရှင်စီးပွားရေးစနစ် ရှိသည်။&lt;ref&gt;Wright, Gavin, and Jesse Czelusta, &quot;Resource-Based Growth Past and Present&quot;, in ''Natural Resources: Neither Curse Nor Destiny'', ed. Daniel Lederman and William Maloney (World Bank, 2007), p. 185. ISBN 0-8213-6545-2.&lt;/ref&gt; နိုင်ငံတကာ ငွေကြေးအဖွဲ့၏ အဆိုအရ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ဂျီဒီပီ ၁၅.၁ ထရီလီယံ ဒေါ်လာမှာ ဈေးကွက် ငွေလဲလှယ်နှုန်းထားဖြင့် ကြည့်မည် ဆိုလျှင် တကမ္ဘာလုံး ထုတ်ကုန် စုစုပေါင်း၏ ၂၂ ရာခိုင်နှုန်းမျှ ရှိပြီး [[ဝယ်ယူနိုင်စွမ်းအား ကွာခြားမှုနှုန်း]] (PPP) ကိုထည့်တွက်မည် ဆိုပါက တကမ္ဘာလုံး ထုတ်ကုန်၏ ၁၉ ရာခိုင်နှုန်းမျှ ရှိသည်။.&lt;ref name=&quot;IMF GDP&quot;&gt; {{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=56&amp;pr.y=10&amp;sy=2009&amp;ey=2012&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=111&amp;s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&amp;grp=0&amp;a=|title=United States|publisher=International Monetary Fund|accessdate=April 22, 2012}}&lt;/ref&gt; အခြားနိုင်ငံများနှင့် ယှဉ်လျှင် တစ်နိုင်ငံချင်းစီထက် ဂျီဒီပီ ပိုမြင့်သော်လည်း ၂၀၀၈ ခုနှစ် စာရင်းအရ PPP ကို ထည့်တွက်မည် ဆိုလျှင် ဥရောပသမဂ္ဂ၏ ဂျီဒီပီထက် ၅ ရာခိုင်နှုန်းမျှ လျော့နည်းသည်။ တကမ္ဘာလုံးတွင် လူတစ်ဦးချင်း ဂျီဒီပီ အားဖြင့် နံပါတ် ၉ နေရာတွင် လည်းကောင်း၊ PPP ကို ထည့်တွက်ထားသော ဂျီဒီပီ အနေနှင့် နံပါတ် ၆ နေရာတွင် လည်းကောင်း ရှိသည်။.&lt;ref name=&quot;IMF GDP&quot;/&gt; အမေရိကန် ဒေါ်လာသည် တကမ္ဘာလုံးသုံးသော အဓိက အရံငွေ အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.imf.org/external/np/sta/cofer/eng/cofer.pdf |title=Currency Composition of Official Foreign Exchange Reserves |format=PDF |date= |accessdate=2012-04-09}}&lt;/ref&gt;

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ကုန်စည်တင်သွင်းမှု အများဆုံးသော နိုင်ငံဖြစ်ပြီး တတိယမြောက် ကုန်စည် တင်ပို့မှု အများဆုံး နိုင်ငံဖြစ်သည်။ သို့သော် လူတစ်ဦးချင်း ပို့ကုန်တင်ပို့မှုမှာမူ မများလှပေ။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၏ စုစုပေါင်း ကုန်သွယ်ရေး အရှုံးပြမှုမှာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၆၃၅ ဘီလီယံမျှ ရှိသည်။&lt;ref name=Trade&gt;{{cite web|title=Trade Statistics|url=http://greyhill.com/trade-statistics|publisher=Greyhill Advisors|accessdate=2011-10-06}}&lt;/ref&gt; ကနေဒါနိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံ၊ မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ၊ ဂျပန်နိုင်ငံ နှင့် ဂျာမနီနိုင်ငံတို့မှာ ထိပ်ဆုံး ကုန်သွယ်ဖက်များပင် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.census.gov/foreign-trade/top/dst/current/balance.html|title=Top Ten Countries with which the U.S. Trades|publisher=U.S. Census Bureau|date=August 2009|accessdate=2009-10-12}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၀ ခုနှစ်အတွင်း ရေနံမှာ တင်သွင်းမှု အများဆုံး ကုန်စည်ဖြစ်ပြီး သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး စက်ကိရိယာများမှ အများဆုံးသော ပို့ကုန် ဖြစ်သည်။&lt;ref name=Trade/&gt; တရုတ်နိုင်ငံသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ အများပြည်သူဆိုင်ရာ အကြွေးအများဆုံး ရှိသော ကြွေးရှင်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.csmonitor.com/USA/Politics/DC-Decoder/2011/0204/National-debt-Whom-does-the-US-owe|title=National debt: Whom does the US owe??publisher=CSMonitor.com|date=2011-02-04|accessdate=2011-07-14|archivedate=11 April 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120411202257/http://www.csmonitor.com/USA/Politics/DC-Decoder/2011/0204/National-debt-Whom-does-the-US-owe}}&lt;/ref&gt;

[[File:Wall-Street Nueva York6397.JPG|thumb|left|ဝေါလ်စထရိ နှင့် နယူးယောက် စတော့အိတ်ချိန်း သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဒေါ်လာ ပမာဏအားဖြင့် ကြည့်ပါက အကြီးဆုံးသော ငွေကြေးဈေးကွက်များ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ir.nyse.com/phoenix.zhtml?c=129145&amp;p=irol-newsArticle&amp;ID=1036503&amp;highlight=|title=New Release/Ultra Petroleum Corp.,|publisher=NYSE Euronext|date=2007-07-03|accessdate=2007-08-03}}&lt;/ref&gt;]]
၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ပုဂ္ဂလိကလုပ်ငန်းများမှ နိုင်ငံစီးပွားရေး၏ ၈၆.၄ % အထိ ပါဝင်ခဲ့ပြီး ဖက်ဒရယ်အစိုးရ၏ လုပ်ငန်းများမှ ၄.၃ % မျှ ပါဝင်ခဲ့ကာ ပြည်နယ်နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ အစိုးရများက ကျန်ရှိသော ၉.၃ % ကို ပါဝင်ခဲ့သည်။.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://greyhill.com/gdp-by-industry/ |title=GDP by Industry|publisher=Greyhill Advisors|accessdate=2011-10-13}}&lt;/ref&gt; နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးမှာ စက်မှုခေတ်လွန် အဆင့်သို့ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ခဲ့ပြီး ဖြစ်၍ ဝန်ဆောင်မှု လုပ်ငန်းများမှာ ဂျီဒီပီ၏ ၆၇.၈ % ကို ပံ့ပိုးပေးထားသော်လည်း အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် စက်မှုဆိုင်ရာ အင်အားကြီးနိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ အဖြစ် ရှိနေသေးသည်။&lt;ref name=Econ&gt;{{cite web|url=http://usinfo.state.gov/products/pubs/economy-in-brief/page3.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080312123609/http://usinfo.state.gov/products/pubs/economy-in-brief/page3.html|archivedate=12 March 2008|accessdate=2008-03-12|title=USA Economy in Brief|publisher=U.S. Dept. of State, International Information Programs}}&lt;/ref&gt; စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများတွင် ငွေလည်ပတ်မှု အများဆုံး လုပ်ငန်းမှာ လက်လီ လက်ကား ရောင်းဝယ်ရေး လုပ်ငန်း ဖြစ်ပြီး ဝင်ငွေအများဆုံး လုပ်ငန်းမှာ ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.census.gov/compendia/statab/2009/tables/09s0724.xls|title=Table 724—Number of Tax Returns, Receipts, and Net Income by Type of Business and Industry: 2005|publisher=U.S. Census Bureau|accessdate=2009-10-12}}&lt;/ref&gt; ထုတ်ကုန်များတွင် ဦးဆောင်ဦးရွက် ပြုနေသည်မှာ ဓာတုဆိုင်ရာ ထုတ်ကုန်များ ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.census.gov/compendia/statab/2009/tables/09s0964.xls|title=Table 964—Gross Domestic Product in Current and Real (2000) Dollars by Industry: 2006|publisher=U.S. Census Bureau|date=May 2008|accessdate=2009-10-12}}&lt;/ref&gt; အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် တတိယမြောက် အများဆုံး ရေနံထုတ်လုပ်သည့် နိုင်ငံဖြစ်ပြီး ရေနံ တင်သွင်းမှု အများဆုံး နိုင်ငံလည်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2173rank.html|title=Rank Order—Oil (Production)|publisher=CIA|work=The World Factbook|accessdate=2009-10-12|archivedate=12 May 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120512233445/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2173rank.html}}{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2174rank.html|title=Rank Order—Oil (Consumption)|publisher=CIA|work=The World Factbook|accessdate=2009-10-12|archivedate=26 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226073521/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2174rank.html%20}}{{cite web|url=http://www.eia.doe.gov/pub/oil_gas/petroleum/data_publications/company_level_imports/current/import.html|title=Crude Oil and Total Petroleum Imports Top 15 Countries|publisher=U.S. Energy Information Administration|date=2009-09-29|accessdate=2009-10-12}}&lt;/ref&gt; ကမ္ဘာပေါ်တွင် လျှပ်စစ်စွမ်းအင် နှင့် နျူးကလီယား စွမ်းအင် ထုတ်လုပ်ရာတွင် ပထမ နေရာမှ ရှိနေပြီး သဘာဝဓာတ်ငွေ့ရည်၊ ကန့်၊ ဖော့စဖိတ် နှင့် ဆား ထုတ်လုပ်ရာတွင်လည်း ပထမနေရာမှ ရှိသည်။ စိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်းသည် အမေရိကန် ဂျီဒီပီ၏ ၁ ရာခိုင်နှုန်းမျှ သာ ရှိသည်။&lt;ref name=Econ/&gt; သို့သော်လည်း အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပြောင်းဖူး&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.grains.org/page.ww?section=Barley,+Corn+%26+Sorghum&amp;name=Corn|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080112182404/http://www.grains.org/page.ww?section=Barley,+Corn+%26+Sorghum&amp;name=Corn|archivedate=12 January 2008|title=Corn|publisher=U.S. Grains Council|accessdate=2008-03-13}}&lt;/ref&gt; နှင့် ပဲပုတ် (soybean) &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.worldwatch.org/node/5442|title=Soybean Demand Continues to Drive Production|publisher=Worldwatch Institute|date=2007-11-06|accessdate=2008-03-13|archivedate=16 March 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080316060234/http://www.worldwatch.org/node/5442}}&lt;/ref&gt;ထုတ်လုပ်ရာတွင် ပထမနေရာတွင် ရှိသည်။ အမေရိကန် ကုမ္ပဏီများ ဖြစ်သည့် ကိုကာကိုလာ နှင့် မက်ဒေါ်နယ်တို့သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူသိအများဆုံး အမှတ် တံဆိပ် ၂ ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cheskin.com/view_news.php?id=2|title=Sony, LG, Wal-Mart among Most Extendible Brands|publisher=Cheskin|date=2005-06-06|accessdate=2007-06-19|archivedate=12 March 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120312001935/http://www.cheskin.com/view_news.php?id=2}}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၀ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ စာရင်းအရ အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် အလုပ်လုပ်ကိုင်သူ ၁၅၄.၁ သန်း ရှိသည်။ အစိုးရဝန်ထမ်းပေါင်း ၂၁.၂ သန်းမျှ ရှိသဖြင့် အစိုးရသည် အကြီးဆုံးသော အလုပ်ရှင် ဖြစ်သည်။ ပုဂ္ဂလိက လုပ်ငန်းခွင်များတွင် အလုပ်သမား အများဆုံးရှိသော ကဏ္ဍများမှာ ကျန်းမာရေး နှင့် လူမှုဖူလုံရေး ကဏ္ဍတို့ ဖြစ်ပြီး အလုပ်သမား ၁၆.၄ သန်းမျှ ရှိသည်။ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုရှိ အလုပ်သမားများ၏ ၁၂ % မှာ သမဂ္ဂဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး အနောက် ဥရောပတွင် ၃၀ % မျှ ရှိသဖြင့် အနောက်ဥရောပနိုင်ငံများလောက် သမဂ္ဂဝင်သူ မများပေ။&lt;ref&gt;{{cite web|author=Fuller, Thomas|url=http://www.iht.com/articles/2005/06/14/news/europe.php|title=In the East, Many EU Work Rules Don't Apply|date=2005-06-15|work=International Herald Tribune|accessdate=2007-06-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050616015106/http://www.iht.com/articles/2005/06/14/news/europe.php|archivedate=16 June 2005}}&lt;/ref&gt; ကမ္ဘာ့ဘဏ်၏ အဆိုအရ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် အလုပ်သမားများကို အလုပ်ခန့်ရန် နှင့် အလုပ်ဖြုတ်ရန် အတွက် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အလွယ်ကူဆုံးသော တိုင်းပြည်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;EDBI&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.doingbusiness.org/ExploreEconomies/?economyid=197|accessdate=2007-06-28|title=Doing Business in the United States (2006)|publisher=World Bank}}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၉ ခုနှစ် စာရင်း အရ ကမ္ဘာပေါ်တွင် တတိယမြောက် အလုပ်ပေါ်မှ ပြန်ရသည့် အကျိုးအမြတ် (Productivity) အမြင့်မားဆုံး နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး လူဇင်ဘတ်နိုင်ငံ နှင့် နော်ဝေနိုင်ငံတို့၏ နောက်မှ လိုက်သည်။ တစ်နာရီချင်း အလုပ်ပေါ်မှ ပြန်ရသည့် အကျိုးအမြတ် အနေဖြင့် ကြည့်ပါက စတုတ္ထနေရာတွင် ရှိပြီး ထိုနှစ်နိုင်ငံနှင့် နယ်သာလန်နိုင်ငံတို့၏ နောက်မှ လိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.conference-board.org/data/economydatabase/|title=Total Economy Database, Summary Statistics, 1995–2010|publisher=The Conference Board|work=The Conference Board Total Economy Database|date=September 2010|accessdate=2009-09-20}}&lt;/ref&gt; ဥရောပနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၏ အိမ်ခွန် မြေခွန် နှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းခွန်များမှာ မြင့်မားပြီး အလုပ်သမားအခွန် နှင့် စားသုံးမှု အခွန်များမှာ နည်းပါးသည်။&lt;ref&gt;{{cite news|author=Gumbel, Peter|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,662737-2,00.html|title=Escape from Tax Hell|date=2004-07-11|work=Time|accessdate=2007-06-28|archivedate=7 January 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100107005616/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,662737-2,00.html}}&lt;/ref&gt;

=== ဝင်ငွေနှင့် လူသားဖွံ့ဖြိုးမှု ===
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း ဌာန၏ စာရင်းအရ အခွန်မကောက်ခံရမီ အိမ်ထောင်စု တစ်ခုချင်း၏ အလယ်အလတ် ဝင်ငွေမှာ အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၄၉,၄၄၅ မျှ ဖြစ်သည်။ အာရှ-အမေရိကန် အိမ်ထောင်စုများ၏ အလယ်အလတ်ဝင်ငွေမှာ အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၆၄,၃၀၈ အထိ ရှိပြီး အာဖရိကန်-အမေရိကန် အိမ်ထောင်စုများ၏ အလယ်အလတ်ဝင်ငွေမှာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၃၂,၆၀၈ မျှသာ ရှိသည်။&lt;ref name=CBPR10/&gt; ဝယ်ယူနိုင်စွမ်းအား ကွာခြားမှုနှုန်းကို ထည့်သွင်းတွက်ချက်ပါက အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိ အိမ်ထောင်စုတို့၏ အလယ်အလတ် ဝင်ငွေမှာ ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများမှ ချမ်းသာသော လူတန်းစားတို့၏ ဝင်ငွေနှင့် ညီမျှသည်။ ၂၀ ရာစု အလယ်ပိုင်းတွင် ဆင်းရဲမွဲတေမှုနှုန်းမှာ အလျှင်အမြန် လျော့ကျသွားခဲ့သော်လည်း ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များတွင် ဆင်းရဲမွဲတေမှုနှုန်းမှာ ပြန်လည်မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်းတွင် အမေရိကန် နိုင်ငံသား၏ ၁၁% မှ ၁၅% အထိမှာ ဆင်းရဲမွဲတေမှုမျဉ်း၏ အောက်တွင် ရှိနေပြီး ၅၈.၅% သော နိုင်ငံသားတို့မှာ အသက် ၂၅ နှစ်မှ အသက် ၇၅ နှစ်အတွင်း အနည်းဆုံး ၁ နှစ်မျှ ဆင်းရဲချို့တဲ့စွာ သုံးစွဲရမှု ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;USCB IP&amp;HIC 2007&quot;&gt;{{cite web|author=DeNavas-Walt, Carmen, Bernadette D. Proctor, and Jessica Smith|url=http://www.census.gov/prod/2008pubs/p60-235.pdf|format=PDF|title=Income, Poverty, and Health Insurance Coverage in the United States: 2007|publisher=U.S. Census Bureau|month=August|year=2008|accessdate=2008-11-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Hacker|first=Jacob S.|year=2006|title=The Great Risk Shift: The New Economic Insecurity and the Decline of the American Dream|url=https://archive.org/details/greatriskshiftas00hack|location=New York|publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-533534-1}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ဆင်းရဲသား အမေရိကန်နိုင်ငံသား ၄၆.၂ သန်းမျှရှိပြီး ၄ နှစ်ဆက်တိုက် မြင့်တက်လာသော အရေအတွက်ပင် ဖြစ်သည်။&lt;ref name=CBPR10/&gt;

[[File:South San Jose (crop).jpg|thumb|ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်၊ ဆန်ဂျို့စ်မြို့ရှိ လူလတ်တန်းစားတို့၏ ဆင်ခြေဖုံး]]
ဖွံ့ဖြိုးပြီး နိုင်ငံများထဲတွင် အစိုးရက နိုင်ငံသားတို့၏ လူမှုဖူလုံရေးကို ကြည့်ရှုစောင့်ရှောက်မှုတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် အနည်းဆုံး နိုင်ငံများတွင် ပါသည်။ ဆင်းရဲချမ်းသာ ကွာဟမှုနှင့် ဆင်းရဲမွဲတေမှုနှုန်းကို လျော့ချရာတွင် ချမ်းသာသောနိုင်ငံများထဲ၌ အလယ်ခေါင် အဆင့် ထက်ပင် နိမ့်ကျသေးသည်။&lt;ref name=&quot;Sme&quot;&gt;{{cite journal | last1 = Smeeding | first1 = T. M. | year = 2005 | title = Public Policy: Economic Inequality and Poverty: The United States in Comparative Perspective | url =https://archive.org/details/sim_social-science-quarterly_2005-12_86_4/page/n199| journal = Social Science Quarterly | volume = 86 | issue = | pages = 955–983 | doi = 10.1111/j.0038-4941.2005.00331.x }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal | last1 = Kenworthy | first1 = L. | year = 1999 | title = Do Social-Welfare Policies Reduce Poverty? A Cross-National Assessment&quot; ''Social Forces'' 77(3), 1119–1139. Bradley, D., E. Huber, S. Moller, F. Nielsen, and J. D. Stephens (2003). &quot;Determinants of Relative Poverty in Advanced Capitalist Democracies | url = | journal = American Sociological Review | volume = 68 | issue = 1| pages = 22–51 }}&lt;/ref&gt;သို့သော်လည်း လူမှုရေး လုပ်ငန်းများတွင် အသုံးပြုသည့် အစိုးရနှင့် ပုဂ္ဂလိကတို့၏ အသုံးစရိတ်များမှာ လူတစ်ဦးချင်းစီ အတွက် ကြည့်လျှင် မြင့်မားသည်။&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Fishback|first=Price V.|date=May 2010|title=Social Welfare Expenditures in the United States and the Nordic Countries: 1900–2003|journal=NBER Working Paper series|volume=15982|url=http://papers.nber.org/papers/w15982}}&lt;/ref&gt; အမေရိကန်၏ လူမှုဖူလုံရေး စောင့်ရှောက်မှုမှာ အသက်ကြီးသူများအတွက် ဆင်းရဲမှုကို သိသိသာသာ လျှော့ချပေးနိုင်သော်လည်း&lt;ref&gt;Orr, D. (November–December, 2004). &quot;Social Security Isn't Broken: So Why the Rush to 'Fix' It?&quot; In C. Sturr and R. Vasudevan, eds. (2007). ''Current Economic Issues''. Boston: Economic Affairs Bureau.&lt;/ref&gt; ငယ်ရွယ်သူများအတွက်မူ ထောက်ပံ့မှုမှာ အတော်ပင် နည်းသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.prospect.org/cs/articles?article=a_new_deal_of_their_own|author=Starr, Paul|date=2008-02-25|title=A New Deal of Their Own|work=American Prospect|accessdate=2008-07-24|archivedate=5 May 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080505021735/http://www.prospect.org/cs/articles?article=a_new_deal_of_their_own}}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် စက်မှုလုပ်ငန်း တိုးတက်သော နိုင်ငံ ၂၁ နိုင်ငံရှိ ကလေးသူငယ်များ၏ ပျော်ရွှင်ကျန်းမာမှုကို ယူနီဆက်ဖ် အဖွဲ့မှ လေ့လာရာတွင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသည် နောက်ဆုံးမှ စ၍ ရေတွက်လျှင် ဒုတိယနေရာတွင် ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/nol/shared/bsp/hi/pdfs/13_02_07_nn_unicef.pdf|title=Child Poverty in Perspective: An Overview of Child Well-Being in Rich Countries|author=UNICEF|work=BBC|year=2007|accessdate=2007-09-10}}&lt;/ref&gt;

၁၉၄၇ ခုနှစ် နှင့် ၁၉၇၉ ခုနှစ်ကြားတွင် အမေရိကန်ရှိ လူတန်းစား အားလုံး၏ ဝင်ငွေအစစ်အမှန်မှာ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းမျှ မြင့်တက်ခဲ့ပြီး ဆင်းရဲသော အမေရိကန်များ၏ ဝင်ငွေမှာ ချမ်းသာသော အမေရိကန်များ၏ ဝင်ငွေထက် ပို၍ လျင်မြန်စွာ မြင့်တက်ခဲ့သည်။&lt;ref name=Hartman&gt;{{cite web|url=http://www.demos.org/inequality/numbers.cfm#1|author=Hartman, Chris|year=2008|title=By the Numbers: Income|publisher=Demos|accessdate=2008-07-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110725230318/http://www.demos.org/inequality/numbers.cfm#1|archivedate=25 July 2011}}&lt;/ref&gt; ထိုနောက်ပိုင်းတွင် ဝင်ငွေတိုးတက်မှုမှာ နှေးကွေးလာခဲ့ပြီး ပို၍ မညီမမျှ ဖြစ်လာခဲ့ကာ စီးပွားရေးအတွက် လုံခြုံစိတ်ချရမှုမှာ လျော့နည်းလာခဲ့သည်။&lt;ref name=Hartman/&gt;&lt;ref&gt;Bartels, L. M. (2008). ''Unequal Democracy: The Political Economy of the New Gilded Age''. Princeton, NJ: Princeton University Press, p. 20.&lt;/ref&gt; ၁၉၈၀ ခုနှစ်မှ စ၍ လူတန်းစားအားလုံး၏ မိသားစုအလိုက် ဝင်ငွေမှာ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|author=Henderson, David R.|url=http://www.hoover.org/publications/digest/3522596.html|title=The Rich—and Poor—Are Getting Richer|work=Hoover Digest|year=1998|accessdate=2007-06-19}}&lt;/ref&gt; လင်မယား နှစ်ယောက်စလုံး အလုပ်လုပ်ကြသည့် အတွက်ကြောင့် လည်းကောင်း၊ ယောက်ျား မိန်းမ လစာ ကွာဟမှု လျော့နည်းလာသည့် အတွက်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ အလုပ်ချိန် များပြားလာသည့် အတွက်ကြောင့် လည်းကောင်း ထိုသို့ မြင့်တက်လာခြင်း ဖြစ်ပြီး ထိပ်ဆုံးမှ အချမ်းသာဆုံးသော သူများအတွက် တိုးတက်မှု ပိုများလာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Sme&quot;/&gt;&lt;ref name=Hartman/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.frbsf.org/news/speeches/2006/1106.html|author=Yellen, J.|year=2006|title=Speech to the Center for the Study of Democracy 2006–2007 Economics of Governance Lecture University of California, Irvine|publisher=Federal Reserve Board|location=San Francisco|accessdate=2008-07-24|archivedate=5 December 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101205221853/http://www.frbsf.org/news/speeches/2006/1106.html}}{{cite web|author=Shapiro, Isaac|url=http://www.cbpp.org/cms/?fa=view&amp;id=746|title=New IRS Data Show Income Inequality Is Again on the Rise|date=2005-10-17|publisher=Center on Budget and Policy Priorities|accessdate=2007-05-16}}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ဝင်ငွေ အကောင်းဆုံး ထိပ်ဆုံး ၁% မှ ၂၁.၈% အထိသော သူများ၏ ဝင်ငွေမှာ ၁၉၈၀ ခုနှစ်နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ၂ ဆမျှ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2007/03/29/business/29tax.html?ex=1332820800&amp;en=fb472e72466c34c8&amp;ei=5088&amp;partner=rssnyt&amp;emc=rss|title=Income Gap Is Widening, Data Shows|author=Johnston, David Cay|work=New York Times|date=2007-03-29|accessdate=2007-05-16}}&lt;/ref&gt; ထို့အတွက်ကြောင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ဖွံ့ဖြိုးပြီး နိုင်ငံများတွင် ဆင်းရဲချမ်းသာ ကွာဟမှု အများဆုံး နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။.&lt;ref name=&quot;Sme&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://elsa.berkeley.edu/~saez/TabFig2005prel.xls|author=Saez, E.|title=Table A1: Top Fractiles Income Shares (Excluding Capital Gains) in the U.S., 1913–2005|publisher=UC Berkeley|month=October|year=2007|accessdate=2008-07-24}}{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html|title=Field Listing—Distribution of Family Income—Gini Index|publisher=CIA|work=The World Factbook|date=2007-06-14|accessdate=2007-06-17|archivedate=13 June 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070613005439/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html}}&lt;/ref&gt; အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတွင် ဝင်ငွေအလိုက် ကောက်ခံသော အမြတ်ခွန်စနစ် ရှိ၍ ဝင်ငွေများသူများမှ အမြတ်ခွန် ရာခိုင်နှုန်း များများ ပိုပေးရသော စနစ် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.taxfoundation.org/blog/show/27134.html | title=No Country Leans on Upper-Income Households as Much as U.S | publisher=The Tax Foundation | date=March 21, 2011 | accessdate=March 15, 2012 | author=Hodge, Scott | archivedate=12 May 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120512050914/http://www.taxfoundation.org/blog/show/27134.html }}&lt;/ref&gt; ထိပ်ဆုံး ၁ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ဖက်ဒရယ်အစိုးရ အတွက် အမြတ်ခွန် ၂၇.၆% ကို ပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ထိပ်ဆုံး ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းမှ အမြတ်ခွန် ၅၄.၇ ရာခိုင်နှုန်းကို ပေးခဲ့ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cbo.gov/ftpdocs/88xx/doc8885/EffectiveTaxRates.shtml|title=Shares of Federal Tax Liabilities, 2004 and 2005|publisher=Congressional Budget Office|accessdate=2008-11-02}}&lt;/ref&gt; ဝင်ငွေ အမြတ်ခွန် စသည်တို့နှင့် အလားတူပင် ချမ်းသာကြွယ်ဝမှုမှာလည်း ထိပ်ဆုံးရှိ လူတန်းစားတွင် အများဆုံးဖြစ်သည်။ အချမ်းသာဆုံးသော လူဦးရေ ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းမှာ တစ်နိုင်ငံလုံး ချမ်းသာကြွယ်ဝမှု၏ ၆၉.၈ ရာခိုင်နှုန်းကို ပိုင်ဆိုင်ကြပြီး ဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံများတွင် ဒုတိယမြောက် အများဆုံးသော ဝေစုပင် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|author=Domhoff, G. William|url=http://sociology.ucsc.edu/whorulesamerica/power/wealth.html|title=Table 4: Percentage of Wealth Held by the Top 10% of the Adult Population in Various Western Countries|publisher=University of California at Santa Cruz, Sociology Dept.|work=Power in America|month=December|year=2006|accessdate=2006-08-21|archive-date=20 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111020134522/http://sociology.ucsc.edu/whorulesamerica/power/wealth.html}}&lt;/ref&gt; အချမ်းသာဆုံးသော ၁% မှာ စုစုပေါင်း ချမ်းသာကြွယ်ဝမှု၏ ၃၃.၄% ကို ပိုင်ဆိုင်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|author=Kennickell, Arthur B.|url=http://www.federalreserve.gov/pubs/oss/oss2/papers/concentration.2004.5.pdf|title=Table11a: Amounts (Billions of 2004 Dollars) and Shares of Net Worth and Components Distributed by Net Worth Groups, 2004|publisher=Federal Reserve Board|work=Currents and Undercurrents: Changes in the Distribution of Wealth, 1989–2004|date=2006-08-02|accessdate=2007-06-24}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ကုလသမဂ္ဂ ဖွံ့ဖြိုးရေး အစီအစဉ်မှ ဆင်းရဲချမ်းသာ ကွာဟမှုနှုန်းကို ထည့်တွက်ထားသော လူသားဖွံ့ဖြိုးမှု ညွှန်းကိန်း (inequality-adjusted human development index သို့ IHDI) တွင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုကို တကမ္ဘာလုံးရှိ နိုင်ငံပေါင်း ၁၃၉ နိုင်ငံ အတွင်း နံပါတ် ၁၂ နေရာတွင် အဆင့်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ဆင်းရဲချမ်းသာ ကွာဟမှုနှုန်းကို ထည့်မတွက်ထားသော လူသား ဖွံ့ဖြိုးမှု ညွှန်းကိန်း(Human Development Index သို့ HDI) ထက် ၈ နေရာမျှ အောက်ရောက်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://hdr.undp.org/en/statistics/ihdi/ |title=Statistics &amp;#124; Inequality-adjusted HDI &amp;#124; Human Development Reports (HDR) &amp;#124; United Nations Development Programme (UNDP) |publisher=Hdr.undp.org |date= |accessdate=2010-11-05 |archive-date=6 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110806085450/http://hdr.undp.org/en/statistics/ihdi/ }}&lt;/ref&gt;

== အခြေခံ အဆောက်အအုံ ==
=== သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ===
[[File:Aldrin Apollo 11.jpg|thumb|left|upright|အပိုလို ၁၁ အာကာသယာဉ်မှ ရိုက်ကူးထားသော ဓာတ်ပုံ တစ်ပုံဖြစ်ပြီး ဘပ်ဇ်အယ်လ်ဒရင် အား လ၏ မျက်နှာပြင် ပေါ်တွင် တွေ့ရစဉ်]]
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် သိပ္ပံဆိုင်ရာ သုတေသနနှင့် နည်းပညာဆိုင်ရာ ကြံဆတီထွင်မှုတို့တွင် ၁၉ ရာစု နှောင်းပိုင်းကတည်းက ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ရှိနေသည်။ ၁၈၇၆ ခုနှစ်တွင် [[အလက်ဇန္ဒား ဂရေဟမ် ဘဲလ်]]အား အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ တယ်လီဖုန်းနှင့် ပတ်သတ်သော ပထမဆုံး မူပိုင်ခွင့်ကို ချထားပေးခဲ့သည်။ [[သောမတ် အက်ဒီဆင်]]၏ ဓာတ်ခွဲခန်းမှ ပထမဦးဆုံးသော ဓာတ်ပြားဖွင့်စက်၊ ပထမဦးဆုံး ကြာရှည်ခံ မီးလုံး၊ ပထမဆုံး အသုံးပြုနိုင်သည့် ရုပ်ရှင်ကင်မရာတို့ကို တီထွင် ထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ နီကိုလာ တက်စလာမှ အေစီ လျှပ်စီးကြောင်း၊ အေစီ မော်တာနှင့် ရေဒီယိုတို့ကို ပထမဦးဆုံး တီထွင်ကြံဆခဲ့သည်။ ၂၀ ရာစု အစောပိုင်းတွင် ရမ်ဆန် အီး အိုးလ် နှင့် [[ဟင်နရီ ဖို့ဒ်]] တို့၏ မော်တော်ကား ကုမ္ပဏီမှစ၍ အလိုအလျောက် ကုန်ထုတ်လုပ်ရေး လိုင်းများ စတင်ခေတ်စားလာခဲ့သည်။ ၁၉၀၃ ခုနှစ်တွင် ရိုက်ညီနောင်မှ ပထမဆုံး ထိန်းချုပ်မောင်းနှင်နိုင်သော လေယာဉ်ကို စတင် တီထွင် ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web| author =Benedetti, François| url =http://www.fai.org/news_archives/fai/000295.asp| archiveurl =https://web.archive.org/web/20070912065254/http://www.fai.org/news_archives/fai/000295.asp| archivedate =12 September 2007| title =100 Years Ago, the Dream of Icarus Became Reality| publisher =Fédération Aéronautique Internationale (FAI)| date =2003-12-17| accessdate =2007-08-15}}&lt;/ref&gt;

၁၉၃၀ ခုနှစ်တွင် နာဇီဝါဒ ထွန်းကားလာမှုကြောင့် အဲလ်ဘတ် အိုင်းစတိုင်း၊ အန်ရစ်ကို ဖာမီ နှင့် ဂျွန် ဗွန် နျူမန် အပါအဝင် ဥရောပ သိပ္ပံပညာရှင် အတော်များများသည် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသို့ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင် လာခဲ့ကြသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း မန်ဟတ်တန် ပရော့ဂျက်မှ အဏုမြူဗုံးကို စတင်တီထွင်ခဲ့ပြီး အဏုမြူခေတ်သို့ လမ်းပြ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ အာကာသအတွင်း အပြိုင်အဆိုင် ဝင်ရောက်ရန် ကြိုးပမ်းမှုများမှ ဒုံးပျံများ၊ မက်တီးရီးယဲလ် နည်းပညာများ၊ ကွန်ပျူတာ ပညာရပ်များ အလျှင်အမြန် တိုးတက်လာခဲ့သည်။ အိုင်ဘီအမ်၊ အက်ပဲလ် ကွန်ပျူတာ နှင့် [[မိုက်ခရိုဆော့ဖ်]]တို့မှ ကွန်ပျူတာ နည်းပညာကို မွမ်းမံပြီး လူတစ်ဦးချင်းသုံး ကွန်ပျူတာများကို ထုတ်လုပ်ရောင်းချရာမှ ကွန်ပျူတာများ ခေတ်စားလာခဲ့သည်။ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုမှ အင်တာနက် နည်းပညာကို အစပျိုးသော အေပရာနက် (APRANET) နှင့် [[အင်တာနက်]] ကို တီထွင်ရာတွင် အဓိကနေရာမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် သုတေသန လုပ်ငန်းအတွက် အသုံးပြုငွေ၏ ၆၄% မှာ ပုဂ္ဂလိက လုပ်ငန်းများမှ ပံ့ပိုးခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web | url = https://www.census.gov/compendia/statab/2008/tables/08s0775.xls | title = Research and Development (R&amp;D) Expenditures by Source and Objective: 1970 to 2004 | publisher = U.S. Census Bureau | accessdate = 2007-06-19 }}&lt;/ref&gt; အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသည် သိပ္ပံဆိုင်ရာ သုတေသန စာတမ်းများ ထုတ်ဝေရာတွင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ထိပ်ဆုံးနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.guardian.co.uk/education/2006/mar/21/highereducation.uk4 |author=MacLeod, Donald| title = Britain Second in World Research Rankings | date=2006-03-21 | work = Guardian | accessdate = 2006-05-14 | location=London}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် အမေရိကန် အိမ်ထောင်စုများ၏၆၈% သည် မြန်နှုန်းမြင့် အင်တာနက်ကို တပ်ဆင်အသုံးပြုလျက် ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web| url =http://www.esa.doc.gov/Reports/exploring-digital-nation-computer-and-internet-use-home| title =Exploring the Digital Nation—Computer and Internet Use at Home| publisher =U.S. Dept. of Commerce, Economics and Statistics Administration| date =2011-11-08| accessdate =2012-04-11| archivedate =16 May 2012| archiveurl =https://web.archive.org/web/20120516052644/http://www.esa.doc.gov/Reports/exploring-digital-nation-computer-and-internet-use-home}}&lt;/ref&gt; အမေရိကန်သည် ဗီဇအား ပြုပြင်ထားသော အစားအစာများကို အဓိက တီထွင်စိုက်ပျိုးသော နိုင်ငံဖြစ်ပြီး တကမ္ဘာလုံးရှိ ဇီဝနည်းပညာ အသုံးပြု စိုက်ပျိုးထားသော သီးနှံများ၏ တစ်ဝက်ခန့်ကို စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.isaaa.org/resources/publications/briefs/39/download/isaaa-brief-39-2008.pdf | title = ISAAA Brief 39-2008: Executive Summary—Global Status of Commercialized Biotech/GM Crops: 2008 | publisher = International Service for the Acquisition of Agri-Biotech Applications |page=15| accessdate = 2010-07-16 }}&lt;/ref&gt;

=== သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ===
[[File:Map of current Interstates.svg|thumb|ပြည်နယ်အချင်းချင်း ဆက်သွယ်ထားသော အဝေးပြေးလမ်းစနစ်မှာ ၄၆,၈၇၆မိုင် (၇၅,၄၄၀ ကီလိုမီတာ)မျှ ရှည်လျားသည်။ &lt;ref&gt;{{cite web |title=Interstate FAQ (Question #3) |publisher=Federal Highway Administration |year=2006 |url=http://www.fhwa.dot.gov/interstate/faq.htm#question3 |accessdate=2009-03-04}}&lt;/ref&gt;]]
လူတစ်ဦးချင်း အတွက် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးတွင် မော်တော်ကားမှာ အဓိကဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အရှည်ဆုံးသော အဝေးပြေးလမ်းမ စနစ်များ တွင် တစ်ခု အပါအဝင်ဖြစ်သော လမ်းမများ အပါအဝင် ၁၃ သန်းမျှ ရှိသော လမ်းများ ဆက်သွယ်နေသော ကွန်ယက် ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|author=Newgeography.com |url=http://www.newgeography.com/content/002003-china-expressway-system-exceed-us-interstates |title=China Expressway System to Exceed US Interstates |publisher=Newgeography.com |date=2011-01-22 |accessdate=2011-09-16}}&lt;/ref&gt; ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဒုတိယမြောက် အကြီးဆုံးသော မော်တော်ကား ဈေးကွက် ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite news|author=Agencies |url=http://www.guardian.co.uk/business/2010/jan/08/china-us-car-sales-overtakes |title=China overtakes US in car sales &amp;#124; Business &amp;#124; guardian.co.uk |publisher=Guardian |date= 2010-01-08|accessdate=2011-07-10 |location=London}}&lt;/ref&gt; ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူတစ်ဦးချင်း အလိုက် မော်တော်ကား အစင်းရေ အများဆုံးရှိပြီး လူ ၁ ထောင်လျှင် မော်တော်ကား ၇၆၅ စီး မျှ အချိုးအစား ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nationmaster.com/graph/tra_mot_veh-transportation-motor-vehicles |title=Motor vehicles statistics&amp;nbsp;– countries compared worldwide |publisher=NationMaster |date= |accessdate=2011-07-10}}&lt;/ref&gt; အိမ်သုံးကားများ၏ ၄၀% ခန့်မှာ ဗင်န်ကားများ၊ SUV များနှင့် လိုက်ထရပ်များ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url =http://www.bts.gov/publications/highlights_of_the_2001_national_household_travel_survey/html/section_01.html|title =Household, Individual, and Vehicle Characteristics|publisher =U.S. Dept. of Transportation, Bureau of Transportation Statistics|work =2001 National Household Travel Survey|accessdate =2007-08-15|archivedate =29 September 2007|archiveurl =https://web.archive.org/web/20070929125403/http://www.bts.gov/publications/highlights_of_the_2001_national_household_travel_survey/html/section_01.html}}&lt;/ref&gt; ပျမ်းမျှ အနေနှင့် ကြည့်ပါက အမေရိကန် တစ်ယောက်လျှင် (ယာဉ်မောင်းသူ နှင့် မမောင်းသူပါ ထည့်တွက်ထားသည်။) ကားမောင်းချိန် တစ်နေ့လျှင် ၅၅ မိနစ်မျှ ရှိပြီး ၂၉မိုင် (၄၇ ကီလိုမီတာ) မျှ သွားလာနေ ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url =http://www.bts.gov/publications/highlights_of_the_2001_national_household_travel_survey/html/section_02.html|title =Daily Passenger Travel|publisher =U.S. Dept. of Transportation, Bureau of Transportation Statistics|work =2001 National Household Travel Survey|accessdate =2007-08-15|archivedate =29 September 2007|archiveurl =https://web.archive.org/web/20070929125646/http://www.bts.gov/publications/highlights_of_the_2001_national_household_travel_survey/html/section_02.html}}&lt;/ref&gt;

အများသုံးယာဉ်များဖြင့် အလုပ်သွားကြသူများမှာ ၉ ရာခိုင်နှုန်း ရှိပြီး&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.policy.rutgers.edu/vtc/documents/TOD.Euro-Style_Planning-Renne-Wells.pdf | format = PDF | author = Renne, John L., and Jan S. Wells | title = Emerging European-Style Planning in the United States: Transit-Oriented Development (p. 2) | year = 2003 | publisher = Rutgers, The State University of New Jersey | accessdate = 2007-06-11 | archivedate = 12 September 2014 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20140912143021/http://www.policy.rutgers.edu/vtc/documents/TOD.Euro-Style_Planning-Renne-Wells.pdf }}&lt;/ref&gt; နိုင်ငံပေါင်း ၁၇ နိုင်ငံကို စာရင်းကောက်ရာတွင် နောက်ဆုံးနေရာမှ ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://switchboard.nrdc.org/blogs/kbenfield/natgeo_surveys_countries_trans.html |title=NatGeo surveys countries' transit use: guess who comes in last &amp;#124; Kaid Benfield's Blog &amp;#124; Switchboard, from NRDC |publisher=Switchboard.nrdc.org |date=2009-05-18 |accessdate=2011-07-10 |archivedate=20 January 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150120234533/http://switchboard.nrdc.org/blogs/kbenfield/natgeo_surveys_countries_trans.html }}&lt;/ref&gt; ရထားဖြင့် ကုန်စည်ပို့ဆောင်ခြင်းမှာ အများအပြားပင် ဖြစ်သော်လည်း ရထားဖြင့် ခရီးသွားသူ အလွန်နည်းသည်။&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.gao.gov/products/GAO-07-15 | title = Intercity Passenger Rail: National Policy and Strategies Needed to Maximize Public Benefits from Federal Expenditures| date=2006-11-13| publisher = U.S. Government Accountability Office| accessdate = 2007-06-20 }}&lt;/ref&gt; အမ်ထရက် (Amtrak) ဟုခေါ်သည့် တစ်နိုင်ငံလုံးရှိ မြို့များအချင်းချင်း သွားလာသည့် ခရီးသည်တင် ရထားလုပ်ငန်းမှ ၂၀၀၀ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၀ ခုနှစ် အတွင်း ၃၇ ရာခိုင်နှုန်းမျှ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=Amtrak Ridership Records|url=http://www.amtrak.com/servlet/BlobServer?blobcol=urldata&amp;blobtable=MungoBlobs&amp;blobkey=id&amp;blobwhere=1249227805921&amp;blobheader=application%2Fpdf&amp;blobhead|publisher=Amtrak|date=2011-06-08|accessdate=2012-02-29}}&lt;/ref&gt; ရထားအသေးစား (Light rail) များမှာ ယခုနှစ်များအတွင်း တိုးတက်လာခဲ့သော်လည်း အမြန်ရထားများမှာ ဥရောပထက် အဆင့်နိမ့်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.metaefficient.com/trains/master-2.html |title=3 Reasons Light Rail Is an Efficient Transportation Option for U.S. Cities|author=McGill, Tracy|publisher=MetaEfficient|date=2011-01-01 |accessdate=2011-08-29}}&lt;/ref&gt; စက်ဘီးဖြင့် အလုပ်သွားသူ အနည်းငယ်မျှသာ ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://trafficsafety.org/safety/sharing/bike/bike-facts/bicycling-to-work |title=Bicycling to Work |publisher=Trafficsafety.org |date= |accessdate=2011-07-10 |archivedate=31 August 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110831100622/http://trafficsafety.org/safety/sharing/bike/bike-facts/bicycling-to-work }}&lt;/ref&gt;

လေကြောင်းလိုင်းများ အားလုံးမှာ ပုဂ္ဂလိကပိုင်ဖြစ်ပြီး ၁၉၇၈ ခုနှစ်မှ စတင်၍ ပုဂ္ဂလိကပိုင် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း လေဆိပ် အများစုမှာ အစိုးရပိုင် ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ခရီးသည်ပို့ဆောင်မှု အများဆုံး သော လေကြောင်းလိုင်း ၃ ခုစလုံးမှာ အမေရိကန်တွင် အခြေစိုက်ပြီး ပထမနေရာတွင် ရှိသည်မှာ [[ဒယ်လ်တာ လေကြောင်းလိုင်း]] ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iata.org/ps/publications/Pages/wats-passenger-carried.aspx|title=Scheduled Passengers Carried|publisher=International Air Transport Association (IATA)|year=2011|accessdate=2012-02-17|archivedate=12 June 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110612080336/http://www.iata.org/ps/publications/Pages/wats-passenger-carried.aspx}}&lt;/ref&gt; ကမ္ဘာပေါ်တွင် အလုပ်အများဆုံးသော လေဆိပ် အခု ၃၀ တွင် အမေရိကန်မှ ၁၆ ခုပါဝင်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် အလုပ်အများဆုံး ဖြစ်သည့် ဟတ်ဖီးဂျက်ဆန် အတ္တလန္တာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ် အပါအဝင်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.airports.org/cda/aci_common/display/main/aci_content07_c.jsp?zn=aci&amp;cp=1-5-54-55_666_2__|title=Passenger Traffic 2006 Final|publisher=Airports Council International|date=2007-07-18|accessdate=2007-08-15|archivedate=29 April 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120429000000/http://www.airports.org/cda/aci_common/display/main/aci_content07_c.jsp?zn=aci&amp;cp=1-5-54-55_666_2__}}&lt;/ref&gt;

=== စွမ်းအင် ===
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ စွမ်းအင်ဈေးကွက်မှာ တစ်နှစ်လျှင် ၂၉,၀၀၀ တယ်ရာ ဝပ် နာရီ (terawatt hour) မျှ ရှိသည်။ လူတစ်ဦးချင်း စွမ်းအင်သုံးစွဲမှုနှုန်းမှာ တစ်နှစ်လျှင် ရေနံ ၇.၈တန် နှင့် ညီမျှပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဒသမမြောက် အများဆုံး ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ် စာရင်းအရ စွမ်းအင် သုံးစွဲမှုမှာ ဓာတ်ဆီ ၄၀ %၊ ကျောက်မီးသွေး ၂၃ %၊ သဘာဝဓာတ်ငွေ့ ၂၂ % ဖြစ်သည်။ ကျန်ရှိနေသေးသော စွမ်းအင်များကို အဏုမြူစွမ်းအင်နှင့် တဖန်ပြန်လည်သုံးစွဲနိုင်သော စွမ်းအင် (renewable energy) အရင်းအမြစ် များမှ ရရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.eia.doe.gov/emeu/aer/pdf/pages/sec1_3.pdf |title= Diagram 1: Energy Flow, 2007 |work=EIA Annual Energy Review 2007 |publisher=U.S. Dept. of Energy, Energy Information Administration |accessdate=June 25, 2008}}&lt;/ref&gt; အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဓာတ်ဆီ သုံးစွဲမှု အများဆုံး နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2174rank.html |title=Rank Order—Oil (Consumption) |publisher=CIA |work=The World Factbook |date=September 6, 2007 |accessdate=September 14, 2007 |archivedate=26 December 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226073521/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2174rank.html%20 }}&lt;/ref&gt; ဆယ်စုနှစ်များစွာ တိုင်အောင်ပင် အခြားသော ဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အဏုမြူစွမ်းအင် သုံးစွဲမှုမှာ အလွန်နည်းပါးသည်။ အကြောင်းရင်းမှာ ၁၉၇၉ ခုနှစ်က ဖြစ်ပွားခဲ့သော ၃ မိုင်ကျွန်း နျူးကလီးယား မတော်တဆမှု အပြီးတွင် အများပြည်သူမှ အဏုမြူ စွမ်းအင် သုံးစွဲရန် မလိုလား၍ ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်အတွင်း အဏုမြူ စွမ်းအင် စက်ရုံ ဆောက်လုပ်ရန် လျှောက်ထားမှုများ ရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |url= http://www.economist.com/science/displaystory.cfm?story_id=9762843 |title= Atomic Renaissance |work=The Economist |location =London |accessdate=September 6, 2007 |date=September 6, 2007}}&lt;/ref&gt; အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတွင် တကမ္ဘာလုံး အတိုင်းအတာနှင့် ကျောက်မီးသွေး ၂၇ % ရာခိုင်နှုန်းမျှ ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;BPReview&quot;&gt;{{cite web |url= http://www.bp.com/liveassets/bp_internet/globalbp/globalbp_uk_english/reports_and_publications/statistical_energy_review_2007/STAGING/local_assets/downloads/spreadsheets/statistical_review_full_report_workbook_2007.xls |title= BP Statistical Review of World Energy |publisher= British Petroleum |format= XLS |month= June |year= 2007 |accessdate= February 22, 2010 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20090206104056/http://www.bp.com/liveassets/bp_internet/globalbp/globalbp_uk_english/reports_and_publications/statistical_energy_review_2007/STAGING/local_assets/downloads/spreadsheets/statistical_review_full_report_workbook_2007.xls |archivedate= 6 February 2009 }}&lt;/ref&gt;

=== ပညာရေး ===
[[File:University-of-Virginia-Rotunda.jpg|thumb| ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းသော အမေရိကန် ကျောင်းသားများသည် [[သောမတ် ဂျက်ဖာဆင်]] တည်ထောင်ခဲ့သော ဗာဂျီးနီးယား တက္ကသိုလ် ကဲ့သို့သော အများပြည်သူဆိုင်ရာ တက္ကသိုလ်များတွင် ပညာသင်ကြား ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Public Education for the Common Good |author=Rosenstone, Steven J. |publisher=University of Minnesota |url=http://cla.umn.edu/news/clatoday/summer2002/dean.php |date=2009-12-17 |accessdate=2009-03-06 |archivedate=1 August 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140801114734/http://cla.umn.edu/news/clatoday/summer2002/dean.php }}&lt;/ref&gt;]]

အမေရိကန်ရှိ အများပြည်သူဆိုင်ရာ ကျောင်းများကို ပြည်နယ်နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ အစိုးရ အဖွဲ့များမှ ဖွင့်လှစ်ဆောင်ရွက်ကြပြီး ထောက်ပံ့ကြေးများကို ကန့်သတ်ခွဲဝေပေးခြင်းဖြင့် စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းများကို ချမှတ်ကြသည်။ ပြည်နယ်အများစုတွင် ကလေးများသည် ၆ နှစ် သို့ ၇ နှစ်မှစ၍ (သူငယ်တန်း နှင့် ပထမတန်း) ကျောင်းတက်ရန် လိုအပ်ပြီး ၁၈ နှစ်အထိ ကျောင်းတက်ရလေ့ ရှိသည်။ ထိုအချိန်တွင် ယေဘုယျအားဖြင့် ၁၂ တန်းသို့ ရောက်ရှိနေပြီ ဖြစ်ပြီး အထက်တန်း ပညာရေး ပြီးဆုံးပြီ ဖြစ်သည်။ အချို့သော ပြည်နယ်များတွင် ကျောင်းသားများအား ၁၆ နှစ် သို့မဟုတ် ၁၇ နှစ်တွင် ကျောင်းမှ ထွက်ခွင့် ပြုသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://nces.ed.gov/programs/digest/d02/dt150.asp |title=Ages for Compulsory School Attendance... |accessdate = 2007-06-10 |publisher=U.S. Dept. of Education, National Center for Education Statistics}}&lt;/ref&gt; ၁၂% မျှသော ကလေးငယ်တို့သည် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ကျောင်းများနှင့် လူမျိုးဘာသာ ခွဲခြားမှု မရှိသော ပုဂ္ဂလိကကျောင်းများတွင် ပညာသင်ကြားကြသည်။ ၂ % မျှသော ကလေးငယ်များသာ မိမိတို့ အိမ်တွင် ပညာသင်ကြားကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www2.ed.gov/about/offices/list/oii/nonpublic/statistics.html |title=Statistics About Non-Public Education in the United States |accessdate = 2007-06-05 |publisher=U.S. Dept. of Education, Office of Non-Public Education}}&lt;/ref&gt;

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် အောင်မြင်သော အစိုးရနှင့် ပုဂ္ဂလိကပိုင် အဆင့်မြင့် ပညာသင် တက္ကသိုလ် အများအပြား ရှိသည်။ နိုင်ငံတကာတွင် ထင်ရှားသော အဆင့်သတ်မှတ်ချက်များအရ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ထိပ်ဆုံး ကျောင်း ၂၀ တွင် အမေရိကန်မှ ကောလိပ်နှင့် တက္ကသိုလ် ၁၃ ခု သို့ ၁၅ ခု ပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2010 |title=QS World University Rankings |publisher=Topuniversities |date= |accessdate=2011-07-10 |archivedate=3 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110403044940/http://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2010 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.timeshighereducation.co.uk/world-university-rankings/2010-2011/top-200.html |title=Top 200&amp;nbsp;– The Times Higher Education World University Rankings 2010–2011 |publisher=Timeshighereducation.co.uk |date= |accessdate=2011-07-10}}&lt;/ref&gt; ဒေသခံ ကွန်မျူနတီ ကောလိပ်များလည်း ရှိပြီး ဝင်ခွင့်ရရန် ပိုမိုလွယ်ကူ၍ ပညာသင်ကြားသည့် ကာလ ပိုမို တိုတောင်းကာ ကျောင်းလခလည်း ပို၍ ဈေးနည်းသည်။ ၂၅ နှစ်နှင့် အထက်ရှိသော အမေရိကန်နိုင်ငံသားများတွင် ၈၄.၆ ရာခိုင်နှုန်းမှာ အထက်တန်းပညာရေး အဆင့်ကို ပြီးဆုံးပြီး၊ ၅၂.၆ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ကောလိပ်ပညာရေး ရှိကာ၊ ၂၇.၂ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ဘွဲ့ရပြီး ၉.၆ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ဘွဲ့လွန် ပညာရေး ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.census.gov/prod/2004pubs/p20-550.pdf|title=Educational Attainment in the United States: 2003|publisher=U.S. Census Bureau|accessdate = 2006-08-01}}&lt;/ref&gt; အခြေခံ စာတတ်မြောက်မှုနှုန်းမှာ ၉၉ ရာခိုင်နှုန်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;WF&quot; /&gt;&lt;ref&gt;For more detail on U.S. literacy, see [http://nces.ed.gov/NAAL/PDF/2006470.PDF A First Look at the Literacy of America’s Adults in the 21st century], U.S. Department of Education (2003).&lt;/ref&gt; ကုလသမဂ္ဂမှ အမေရိကန်နိုင်ငံ၏ ပညာရေးဆိုင်ရာ ညွှန်းကိန်းကို ၀.၉၇ အဖြစ်သတ်မှတ်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် နံပါတ် ၁၂ နေရာတွင် ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=Human Development Indicators|year=2005|publisher=United Nations Development Programme, Human Development Reports|accessdate=2008-01-14|url=http://hdr.undp.org/reports/global/2005/pdf/HDR05_HDI.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070620235428/http://hdr.undp.org/reports/global/2005/pdf/HDR05_HDI.pdf|archivedate=20 June 2007}}&lt;/ref&gt;

=== ကျန်းမာရေး ===
[[File:Aerial view of Texas Medical Center.jpg|thumb|တက္ကဆပ် ကျန်းမာရေး ရုံးသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံး ကျန်းမာရေးရုံး ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.texmedctr.tmc.edu/root/en/GetToKnow/FactsandFigures/Facts+and+Figures.htm|title=2007 Facts &amp; Figures|accessdate=2008-11-07|publisher=Texas Medical Center|archivedate=23 June 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100623171812/http://www.texmedctr.tmc.edu/root/en/GetToKnow/FactsandFigures/Facts+and+Figures.htm}}&lt;/ref&gt;]]

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ လူတစ်ဦးချင်း သက်တမ်းမှာ ၇၈.၄ နှစ်ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံပေါင်း ၂၂၁ နိုင်ငံတွင် နံပါတ် ၅၀ နေရာတွင် ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2102rank.html|title=Country Comparison: Life Expectancy at Birth|publisher=CIA|work=The World Factbook|accessdate=2011-10-25|archivedate=2 January 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180102233121/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2102rank.html}}&lt;/ref&gt; ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် တကမ္ဘာလုံး၌ အဆင့် ၁၁ ရှိခဲ့သော်လည်း အဝလွန်နှုန်း တိုးတက်လာခြင်း နှင့် ကမ္ဘာ၏ အခြားသောနေရာများတွင် ကျန်းမာရေး တိုးတက်လာခြင်းတို့ကြောင့် အဆင့်လျော့ကျ သွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|author=MacAskill, Ewen|url=http://www.guardian.co.uk/world/2007/aug/13/usa.ewenmacaskill |title=US Tumbles Down the World Ratings List for Life Expectancy|date=2007-08-13 |work= Guardian|accessdate = 2007-08-15|location=London}}&lt;/ref&gt; ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် အရွယ်ရောက်ပြီးသူ အားလုံး၏ ၃ပုံ ၁ပုံမှာ အဝလွန်လျက် ရှိပြီး ကျန်ရှိသူများထဲမှ ၃ ပုံ ၁ပုံမှာ ပုံမှန်ထက် ပို၍ ဝကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cdc.gov/nchs/products/pubs/pubd/hestats/overweight/overwght_adult_03.htm |title=Prevalence of Overweight and Obesity Among Adults: United States, 2003–2004 |accessdate = 2007-06-05 |publisher=Centers for Disease Control and Prevention, National Center for Health Statistics}}&lt;/ref&gt; ရာစုနှစ်၏ နောက်ဆုံး ၄ပုံ ၁ ပုံအတွင်း အဝလွန်နှုန်းမှာ ၂ ဆမျှ မြင့်တက်ခဲ့ပြီး စက်မှုထွန်းကားသော နိုင်ငံများတွင် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite book | author= Schlosser, Eric | year = 2002 | title = Fast Food Nation | url= https://archive.org/details/fastfoodnationti00eric | publisher = Perennial | location = New York| isbn = 0-06-093845-5 |page = [https://archive.org/details/fastfoodnationti00eric/page/240 240] }}&lt;/ref&gt; ကျန်းမာရေး ဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်သူများ၏ အဆိုအရ အဝလွန်မှုနှင့် ဆက်စပ်နေသော [[ဆီးချိုအမျိုးအစား-၂]] ဖြစ်ပွားသူမှာ အလျှင်အမြန် တိုးတက်များပြားလျက် ရှိကြောင်း သိရသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://atvb.ahajournals.org/cgi/content/full/25/12/2451#R3-101329 |title=Fast Food, Central Nervous System Insulin Resistance, and Obesity|year=2005 |accessdate = 2007-06-17|work= [[Arteriosclerosis, Thrombosis, and Vascular Biology]]|publisher=American Heart Association}}&lt;/ref&gt; မွေးကင်းစ ကလေးသူငယ် သေဆုံးမှုနှုန်းမှာ လူ ၁၀၀၀ လျှင် ၆.၀၆ ဦး ရှိသဖြင့် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုအား နိုင်ငံပေါင်း ၂၂၂ နိုင်ငံတွင် နံပါတ် ၁၇၆ နေရာ၌ ရှိနေစေပြီး အနောက်ဥရောပ နိုင်ငံအားလုံးထက် ပို၍ မြင့်မားသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2091rank.html|title=Country Comparison: Infant Mortality Rate|publisher=CIA|work=The World Factbook|accessdate=2011-10-25|archivedate=7 February 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180207062332/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2091rank.html}}&lt;/ref&gt;

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ သုံးစွဲမှုနှုန်းမှာ အခြားနိုင်ငံများနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် လူတစ်ဦးချင်း အနေနှင့် လည်းကောင်း၊ ဂျီဒီပီ၏ ရာခိုင်နှုန်းအနေနှင့် လည်းကောင်း အခြားနိုင်ငံများထက် ပို၍ မြင့်မားသည်။&lt;ref&gt;''OECD Health Data 2000: A Comparative Analysis of 29 Countries'' [CD-ROM] (OECD: Paris, 2000). See also {{cite web|url=http://dll.umaine.edu/ble/U.S.+HCweb.pdf|title=The U.S. Healthcare System: The Best in the World or Just the Most Expensive??year=2001|accessdate=2006-11-29|publisher=University of Maine|archivedate=18 November 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061118234952/http://dll.umaine.edu/ble/U.S.+HCweb.pdf}}&lt;/ref&gt; [[ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့]]မှ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ကျန်းမာရေးစနစ်အား ကမ္ဘာပေါ်တွင် အလျင်မြန်ဆုံး တုံ့ပြန်နိုင်သည့် နိုင်ငံ အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ သော်လည်း အားလုံးပေါင်း အကျိုး သက်ရောက်နိုင်မှု အနေနှင့် အဆင့် ၃၇ သာလျှင် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။

ကျန်းမာရေးနှင့်ဆိုင်သော အာမခံများကို အစိုးရနှင့် ပုဂ္ဂလိကမှ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ကြပြီး အခြားသော ဖွံ့ဖြိုးပြီး နိုင်ငံများကဲ့သို့ အားလုံးအတွက် ကျန်းမာရေး အာမခံ ရှိသည် မဟုတ်ပေ။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ပုဂ္ဂလိက အာမခံ မှ ၃၆ ရာခိုင်နှုန်းသော ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ သုံးစွဲမှုများကို ပေးချေခဲ့ပြီး၊ မိမိဘာသာ အိတ်ကပ် အတွင်းမှ စိုက်ထုတ် သုံးစွဲမှုမှာ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းမျှ ရှိကာ၊ ဖက်ဒရယ်၊ ပြည်နယ်နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ အစိုးရများမှ ၄၄ % မျှ ပေးချေခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;CDC H&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus06.pdf|title=Health, United States, 2006|accessdate = 2006-11-24 |publisher=Centers for Disease Control, National Center for Health Statistics}}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ၄၆.၆ သန်း သို့မဟုတ် လူဦးရေ၏ ၁၅.၉% မျှသော အမေရိကန် ပြည်သူတို့တွင် ကျန်းမာရေး အာမခံ မရှိသဖြင့် ၂၀၀၁ ခုနှစ်နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ၅.၄သန်းမျှ ပိုများသည်။ ထိုသို့ များပြား လာရခြင်း၏ အဓိက အကြောင်းရင်းမှာ အလုပ်ရှင်များက ကျန်းမာရေး အာမခံပေးမှု လျော့နည်းလာသောကြောင့် ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;CBPP&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.cbpp.org/cms/?fa=view&amp;id=629|title=Poverty Remains Higher, and Median Income for Non-Elderly Is Lower, Than When Recession Hit Bottom: Poor Performance Unprecedented for Four-Year Recovery Period|publisher=Center for Budget and Policy Priorities|date =2006-09-01|accessdate = 2007-06-24}}&lt;/ref&gt; ကျန်းမာရေး အာမခံ မရှိသော ပြည်သူများနှင့် ကျန်းမာရေး အာမခံ မလုံလောက်သော ပြည်သူများနှင့် ဆိုင်သော ကိစ္စမှာ အဓိက နိုင်ငံရေး ပြဿနာ တစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|author=Abelson, Reed|url=http://www.nytimes.com/2008/06/10/health/policy/10health.html|title=Ranks of Underinsured Are Rising, Study Finds|date= 2008-06-10|work=New York Times|accessdate=2008-10-25}} {{cite journal|author=Blewett, Lynn A. et al.|title=How Much Health Insurance Is Enough? Revisiting the Concept of Underinsurance|url=https://archive.org/details/sim_medical-care-research-and-review_2006-12_63_6/page/n4|year= 2006|work=Medical Care Research and Review|volume=63|issue=6|pages=663–700|doi=10.1177/1077558706293634|journal=Medical Care Research and Review|pmid=17099121|month=Dec|first1=LA|first2=A|first3=TJ|issn=1077-5587}}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၉ ခုနှစ် လေ့လာမှု အရ ကျန်းမာရေး အာမခံ မရှိမှုကြောင့် တစ်နှစ်လျှင် သေဆုံးရသော လူပေါင်း၏ ၄၅,၀၀၀ ခန့် သေဆုံးရသည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite news|author=Park, Madison |url=http://www.cnn.com/2009/HEALTH/09/18/deaths.health.insurance/index.html?eref=rss_latest|title=45,000 American Deaths Associated with Lack of Insurance |publisher=CNN|date=2009-09-18|accessdate = 2009-10-01}}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် မက်ဆာချူးဆက်ပြည်နယ် မှ လူတိုင်းတွင် ကျန်းမာရေး အာမခံ ရှိစေရန် ဥပဒေပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite news|author=Fahrenthold, David A.|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/04/04/AR2006040401937.html|title= Mass. Bill Requires Health Coverage|date= 2006-04-05|work=Washington Post|accessdate=2007-06-19}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၀ ခုနှစ် အစောပိုင်း၌ ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သော ဖက်ဒရယ်အစိုးရ၏ ဥပဒေအရ ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် တစ်နိုင်ငံလုံးရှိ လူတိုင်း အားလုံးနီးပါးတွင် ကျန်းမာရေး အာမခံ ရှိစေမည် ဖြစ်သည်။

== ရာဇဝတ်မှုနှင့် တရားဥပဒေ စိုးမိုးရေး ==
[[File:Ford Crown Victoria 1.JPG|thumb|အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတွင် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးကို ဒေသခံ ရဲအဖွဲ့များက ဆောင်ရွက်သည်။ နယူးယောက်မြို့တော် ရဲဌာနသည် တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://bjs.ojp.usdoj.gov/content/pub/pdf/lpd03.pdf|title=Local Police Departments, 2003|publisher=U.S. Dept. of Justice, Bureau of Justice Statistics|date=May 2006|accessdate=2011-12-07|archivedate=16 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716170620/http://bjs.ojp.usdoj.gov/content/pub/pdf/lpd03.pdf}}&lt;/ref&gt;]]

အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတွင် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးကို ဒေသခံ ရဲအဖွဲ့များနှင့် မြို့ဝန်ဌာန (sheriff's departments) မှ ဆောင်ရွက်သည်။ ပြည်နယ်ရဲ အဖွဲ့မှာ ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို ဆောက်ရွက်ကြသည်။ အက်ဖ်ဘီအိုင် နှင့် ယူအက်စ် မာရှယ် ဆားဗစ် ကဲ့သို့သော ဖက်ဒရယ် အေဂျင်စီများမှာ ပိုမို အထူးပြုသော တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ကြသည်။ ဖက်ဒရယ် အဆင့်နှင့် ပြည်နယ်များတွင် တရားရေးဌာနများသည် သာတူညီမျှ တရားစီရင်ရေး စနစ်ကို ကျင့်သုံးကြသည်။ ပြည်နယ် တရားရုံးများမှ ရာဇဝတ်မှု အများစုကို စီရင်လေ့ ရှိပြီး ဖက်ဒရယ် တရားရုံးများမှ အချို့သော အမှုအခင်း အမျိုးအစားများကို ကိုင်တွယ်ဆောင်ရွက်လေ့ ရှိသည့်အပြင် ပြည်နယ် တရားရုံးများမှ တက်လာသော အချို့သော အယူခံဝင်မှုများကို ဆောင်ရွက်ကြသည်။ မူးယစ်ဆေးဝါးကို ဖက်ဒရယ် ဥပဒေအရ တားဆီးထားသော်လည်း အချို့သော ပြည်နယ်များသည် မူးယစ်ဆေးဝါးကို တရားဝင် သုံးစွဲခွင့်ပြုသော ဥပဒေများကို ဖက်ဒရယ်စနစ်နှင့် ဆန့်ကျင်၍ ပြဋ္ဌာန်းရန် ကြိုးပမ်းလေ့ ရှိသည်။ ဆေးလိပ်သောက်နိုင်သည့် အသက် ကန့်သတ်ချက်မှာ ၁၈ နှစ်ဖြစ်ပြီး အရက်သောက်နိုင်သည့် အသက်ကန့်သတ်ချက်မှာ ၂၁ နှစ် ဖြစ်သည်။

ဖွံ့ဖြိုးပြီး နိုင်ငံများထဲတွင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသည် ပျမ်းမျှအဆင့်ထက် ပိုသော အကြမ်းဖက် ရာဇဝတ်မှုများ ဖြစ်ပွားလေ့ ရှိပြီး သေနတ်ကိုင် အကြမ်းဖက်မှုနှင့် လူသတ်မှုများ များပြားသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.unodc.org/pdf/crime/eighthsurvey/8sv.pdf|title=Eighth United Nations Survey of Crime Trends and Operations of Criminal Justice Systems (2001–2002) |publisher=United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC) |date = 2005-03-31|accessdate=2008-05-18}}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၉ ခုနှစ် စာရင်းအရ လူ ၁ သိန်းလျှင် လူသတ်မှု ၅ မှုမျှ ဖြစ်ပွားပြီး ၂၀၀၀ ခုနှစ်နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ၁၀.၄% ကျဆင်းလာခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www2.fbi.gov/ucr/cius2009/offenses/violent_crime/murder_homicide.html|title=Murder|work=Crime in the United States 2009|publisher=FBI|month=September|year=2010|accessdate=2011-07-23|archive-date=9 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120509211957/http://www2.fbi.gov/ucr/cius2009/offenses/violent_crime/murder_homicide.html}}&lt;/ref&gt; သေနတ်ကိုင်ဆောင်ခွင့် နှင့် ဆိုင်သော ကိစ္စမှာ နိုင်ငံရေးအရ အငြင်းပွားမှု များပြားသော ကိစ္စတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် တရားဝင် မှတ်တမ်းဖြင့် အကျဉ်းချမှု အများဆုံးနိုင်ငံ &lt;ref name=&quot;SP&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.sentencingproject.org/doc/publications/inc_newfigures.pdf|title=New Incarceration Figures: Thirty-Three Consecutive Years of Growth|month=December|year=2006|accessdate=2007-06-10|publisher=Sentencing Project|archivedate=10 April 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160410214453/http://www.sentencingproject.org/doc/publications/inc_newfigures.pdf}}&lt;/ref&gt; နှင့် အကျဉ်းသား ဦးရေ အများဆုံးနိုင်ငံ&lt;ref&gt;{{cite web |author=Walmsley, Roy |url=http://www.kcl.ac.uk/depsta/rel/icps/world-prison-population-list-2005.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070628215935/http://www.kcl.ac.uk/depsta/rel/icps/world-prison-population-list-2005.pdf |archivedate=28 June 2007 |title=World Prison Population List |year=2005 |accessdate=2007-10-19 |publisher=King's College London, International Centre for Prison Studies }} For the latest data, see {{cite web|url=http://www.kcl.ac.uk/depsta/rel/icps/worldbrief/north_america_records.php?code=190|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070804061423/http://www.kcl.ac.uk/depsta/rel/icps/worldbrief/north_america_records.php?code=190|archivedate=4 August 2007|title=Prison Brief for United States of America|date=2006-06-21|accessdate=2007-10-19|publisher=King's College London, International Centre for Prison Studies}} For other estimates of the incarceration rate in China and North Korea see {{cite web|author=Adams, Cecil|url=http://www.straightdope.com/columns/read/2494/does-the-united-states-lead-the-world-in-prison-population|title=Does the United States Lead the World in Prison Population?|date=2004-02-06|accessdate=2007-10-11|publisher=The Straight Dope}}&lt;/ref&gt; ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ် အစပိုင်းတွင် အကျဉ်းကျနေသူ ၂.၃ သန်းမျှ ရှိပြီး လူ၁၀၀ လျှင် ၁ ယောက်နှုန်းထက် ပိုများသည်။ လက်ရှိနှုန်းသည် ၁၉၈၀ ခုနှစ်မှ စာရင်းနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ၇ ဆမျှ ပိုများသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ojp.usdoj.gov/bjs/glance/tables/incrttab.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070611192107/http://www.ojp.usdoj.gov/bjs/glance/tables/incrttab.htm |archivedate=11 June 2007 |title=Incarceration Rate, 1980–2005 |year=2006 |accessdate=2007-06-10 |publisher=U.S. Dept. of Justice, Bureau of Justice Statistics }}&lt;/ref&gt; အိုအီးစီဒီ နိုင်ငံများတွင် ဒုတိယမြောက်အများဆုံးနိုင်ငံ ဖြစ်သော [[ပိုလန်နိုင်ငံ]]နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ၃ ဆမျှ ပိုများသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.prisonstudies.org/info/downloads/wppl-8th_41.pdf|title=World Prison Population List (8th edition)|year=2009|accessdate=2011-07-23|publisher=King's College London, International Centre for Prison Studies|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110726170615/http://www.prisonstudies.org/info/downloads/wppl-8th_41.pdf|archivedate=26 July 2011}}&lt;/ref&gt; အာဖရိကန်-အမေရိကန်များ၏ အကျဉ်းကျမှုနှုန်းမှာ လူဖြူများထက် ၆ ဆမျှ ပိုများပြီး စပိန်အနွယ်များထက် ၃ ဆမျှ ပိုများသည်။&lt;ref name=&quot;SP&quot;/&gt; အကျဉ်းကျသူ ဤမျှ များပြားရခြင်းမှာ ဖက်ဒရယ် အစိုးရ၏ အမိန့်ချမှတ်မှုဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းများနှင့် မူးယစ်ဆေးဝါးနှင့် သက်ဆိုင်သော ပေါ်လစီများကြောင့် ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;SP&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;HRW&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.hrw.org/legacy/reports/2000/usa/Rcedrg00-05.htm |title=The Impact of the War on Drugs on U.S. Incarceration |month=May | year=2000 |accessdate = 2007-06-10 |publisher=Human Rights Watch}}&lt;/ref&gt;

အနောက်နိုင်ငံ အများစုတွင် သေဒဏ်ပေးခြင်းကို ဖျက်သိမ်းပြီး ဖြစ်သော်လည်း အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ပြည်နယ် ၃၄ခု တွင် အချို့သော အစိုးရ နှင့် စစ်ရေးဆိုင်ရာ ပြစ်မှုများအတွက် သေဒဏ်ပေးခြင်းကို ခွင့်ပြုထားသည်။ ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန် တရားရုံးချုပ်မှ ၄ နှစ်ကြာမျှ ဆိုင်းငံ့ထားသော သေဒဏ်ပေးခြင်းကို ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းပြီးနောက်တွင် လူ ၁၀၀၀ ကျော်ကို ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.deathpenaltyinfo.org/executions-united-states-2007|title=Executions in the United States in 2007|accessdate=2007-06-15|publisher=Death Penalty Information Center|archivedate=7 September 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080907020938/http://www.deathpenaltyinfo.org/executions-united-states-2007}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပဉ္စမမြောက် အများဆုံး သေဒဏ်ပေးမှု ရှိခဲ့ပြီး [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[အီရန်နိုင်ငံ]]၊ [[မြောက်ကိုရီးယားနိုင်ငံ]] နှင့် [[ယီမင်နိုင်ငံ]] တို့၏ နောက်မှ လိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.deathpenaltyinfo.org/death-penalty-international-perspective#interexec |title=Executions Around the World|accessdate = 2011-07-23|year=2010 |publisher=Death Penalty Information Center}}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် နယူးဂျာစီပြည်နယ်သည် ပထမဆုံး အနေနှင့် သေဒဏ်ပေးခြင်းကို ဥပဒေပြဋ္ဌာန်း ဖျက်သိမ်းခဲ့ပြီး ၁၉၇၆ ခုနှစ် တရားရုံးချုပ်၏ ဆုံးဖြတ်ချက်အပြီး တွင် ပထမဆုံး ဥပဒေပြဋ္ဌာန်း ဖျက်သိမ်းခဲ့သော ပြည်နယ် ဖြစ်သည်။ နယူးမက္ကဆီကိုပြည်နယ်မှ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ဖျက်သိမ်းခဲ့ပြီး [[အီလီနွိုင်းပြည်နယ်]]မှ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;QuinnSignsAbolition&quot;&gt;{{cite news|url=http://newsblogs.chicagotribune.com/clout_st/2011/03/quinn-signs-death-penalty-ban-commutes-15-death-row-sentences-to-life.html|title=Quinn Signs Death Penalty Ban, Commutes 15 Death Row Sentences to Life|date=2011-03-09|accessdate=2011-03-09|newspaper=[[Chicago Tribune]]}}&lt;/ref&gt;

== လူဦးရေပျံ့နှံ့ နေထိုင်မှု ==
[[File:Census-2000-Data-Top-US-Ancestries-by-County.svg|thumb|320px|ဒေသအလိုက် အများဆုံးသော လူမျိုးစုများ၊ ၂၀၀၀ ခုနှစ်]]
{|class=&quot;infobox&quot; style=&quot;font-size: 90%; border: 1px solid #999; float: right; margin-left: 1em; width: 240px;&quot;
|- style=&quot;background:#f5f5f5;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; | လူမျိုး (၂၀၁၀)&lt;ref name=&quot;Cen2010Summary&quot;&gt;{{cite web|url=http://2010.census.gov/2010census/data/|title=2010 Census Data|publisher=U.S. Census Bureau|accessdate=2011-03-29|archivedate=6 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706203009/http://2010.census.gov/2010census/data/}}&lt;/ref&gt;
|-
| လူဖြူ || style=&quot;text-align: center;&quot; |၇၂.၄%
|-
| လူမည်း/ အာဖရိကန်-အမေရိကန် || style=&quot;text-align: center;&quot; |၁၂.၆%
|-
| အာရှသား || style=&quot;text-align: center;&quot; |၄.၈%
|-
| အမေရိကန် လူနီများနှင့် အလာစကာ ရှေးဦးနေထိုင်သူများ || style=&quot;text-align: center;&quot; |၀.၉%
|-
| ဟာဝိုင်အီ ရှေးဦးနေထိုင်သူများ နှင့် ပစိဖိတ်ကျွန်းသားများ|| style=&quot;text-align: center;&quot; |၀.၂%
|-
| အခြား|| style=&quot;text-align: center;&quot; |၆.၂%
|-
| လူမျိုး ၂ မျိုး နှင့် အထက်|| style=&quot;text-align: center;&quot; | ၂.၉%
|-
| ဟစ်စပန်းနစ်/ လက်တီနို (''of any race'') || style=&quot;text-align: center;&quot; |၁၆.၃%
|}

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း ဗျူရို၏ ခန့်မှန်းမှုအရ အမေရိကန်နိုင်ငံ၏ လက်ရှိ လူဦးရေကို ၃၁၃,၅၁၂,၀၀၀ ဦး ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းကြပြီး တရားမဝင် ဝင်ရောက်နေထိုင်သူ ၁၁.၂ သန်းကိုပါ ထည့်တွက်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.cis.org/articles/2008/back808.pdf| author = Camarota, Steven A., and Karen Jensenius| title = Homeward Bound: Recent Immigration Enforcement and the Decline in the Illegal Alien Population| month = July| year = 2008| publisher = Center for Immigration Studies| accessdate = 2008-08-06| archiveurl = https://web.archive.org/web/20080809030605/http://www.cis.org/articles/2008/back808.pdf| archivedate = 9 August 2008}}&lt;/ref&gt; ၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် လူဦးရေ ၇၆ သန်းမျှသာ ရှိသော်လည်း ၂၀ ရာစုအတွင်း အမေရိကန်နိုင်ငံ၏ လူဦးရေမှာ ၄ဆမျှ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.census.gov/prod/2005pubs/06statab/pop.pdf |format=PDF|title=Statistical Abstract of the United States |publisher=[[United States Census Bureau]]}}&lt;/ref&gt; ကမ္ဘာပေါ်တွင် တရုတ်နိုင်ငံ နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတို့ ပြီးလျှင် လူဦးရေ အများဆုံး ဖြစ်ပြီး အဓိက စက်မှုဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံများတွင် လူဦးရေ တိုးတက်မှု အမြန်ဆုံးရှိသော တစ်ခုတည်းသောနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;PRC&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.prcdc.org/summaries/uspopperspec/uspopperspec.html|title=Executive Summary: A Population Perspective of the United States|publisher=Population Resource Center|month=May|year=2000|accessdate=2007-12-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070604165856/http://www.prcdc.org/summaries/uspopperspec/uspopperspec.html|archivedate=4 June 2007}}&lt;/ref&gt; မွေးဖွားမှုနှုန်းမှာ လူ ၁၀၀၀ လျှင် ၁၃.၈၂ သာရှိပြီး ကမ္ဘာ့ပျမ်းမျှ မွေးဖွားမှုနှုန်း၏ အောက်တွင် ရှိသော်လည်း လူဦးရေ တိုးတက်မှုနှုန်းမှာ အကောင်းဘက်တွင် ရှိပြီး ၁% မျှ ရှိကာ အခြားသော ဖွံ့ဖြိုးပြီး နိုင်ငံ အတော်များများထက် သိသိသာသာ ပို၍ များသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2054rank.html|title=Rank Order—Birth Rate|publisher=CIA|work=The World Factbook|year=2009|accessdate=2009-10-11|archivedate=10 March 2013|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0FiNNzQ?url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2054rank.html}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၁ ဘဏ္ဍာရေးနှစ် အတွင်း ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူ ၁ သန်းခန့်အား အမြဲတမ်း နေထိုင်သူ အဆင့် သတ်မှတ်ပေးခဲ့ပြီး အများစုမှာ မိသားစု ပြန်လည်ပေါင်းစည်းရေး ပေါ်လစီဖြင့် ရရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;LPR&quot;&gt;[http://www.dhs.gov/xlibrary/assets/statistics/publications/lpr_fr_2011.pdf “U.S. Legal Permanent Residents: 2011”]. [[Office of Immigration Statistics]] ''Annual Flow Report.''&lt;/ref&gt; မက္ကဆီကိုနိုင်ငံသည် ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူ အများဆုံး ပြောင်းရွှေ့လာရာ နိုင်ငံဖြစ်ပြီး ၁၉၉၈ ခုနှစ်မှစ၍ တရုတ်နိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ နှင့် ဖိလစ်ပိုင် နိုင်ငံတို့သည် ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူ အများဆုံး လာရောက်ရာ နိုင်ငံများအဖြစ် နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း ရှိနေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url = http://www.dhs.gov/files/statistics/publications/LPR07.shtm|title=Persons Obtaining Legal Permanent Resident Status by Region and Country of Birth: Fiscal Years 1998 to 2007 (Table 3)|publisher=U.S. Dept. of Homeland Security|accessdate=2008-09-06}}&lt;/ref&gt;

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် လူမျိုးပေါင်းစုံ ရှိပြီး လူဦးရေ ၁ သန်းကျော်သော မျိုးနွယ်ဆက် မတူညီသော မျိုးနွယ်စု ၃၁ ခု ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;An2000&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.census.gov/prod/2004pubs/c2kbr-35.pdf|title=Ancestry 2000|publisher=U.S.Census Bureau|month=June|year=2004|accessdate=2007-06-13}}&lt;/ref&gt; လူဖြူများမှာ အများဆုံး လူမျိုးဖြစ်ပြီး ဂျာမန်အမေရိကန်များ၊ အင်္ဂလိပ် အမေရိကန်များ နှင့် အိုင်းရစ်ရှ် အမေရိကန်များ ပါဝင်သဖြင့် နိုင်ငံအတွင်း လူဦးရေ အများဆုံးသော မျိုးနွယ်ဆက် အစုအဖွဲ့ ၄ ခုမှ ၃ ခု ပါဝင်သည်။&lt;ref name=&quot;An2000&quot;/&gt; အာဖရိကန် အမေရိကန်များမှာ နိုင်ငံအတွင်း လူဦးရေ အများဆုံးသော လူနည်းစုအဖွဲ့ဝင် လူမျိုးစု ဖြစ်ပြီး မျိုးနွယ်ဆက် အစုများတွင် တတိယမြောက် အများဆုံး အစုအဖွဲ့ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;An2000&quot;/&gt; အာရှ အမေရိကန်များမှာ ဒုတိယမြောက် လူဦးရေ အများဆုံးသော လူနည်းစု အဖွဲ့ဝင် လူမျိုးစုဖြစ်သည်။ အာရှ အမေရိကန်များတွင် လူဦးရေ အများဆုံး လူမျိုး ၂ ခုမှာ တရုတ်-အမေရိကန် များနှင့် ဖိလစ်ပိုင်-အမေရိကန်များ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;An2000&quot;/&gt; ၂၀၁၀ ခုနှစ် စာရင်းအရ အမေရိကန် လူဦးရေတွင် ၅.၂ သန်းမှာ အင်ဒီးယန်း လူနီများနှင့် အလက်စကာ ရှေးဦးနေထိုင်သူများမှ ဆင်းသက်လာသူများ ဖြစ်ပြီး (၂.၉ သန်းမှာ ထိုလူမျိုးစု စင်စစ်များဖြစ်သည်။) ၁.၂ သန်းသော လူဦးရေမှာ ဟာဝိုင်အီ ရှေးဦး နေထိုင်သူများနှင့် ပစိဖိတ်ကျွန်းသားများမှ ဆင်းသက်လာသူများ ဖြစ်သည်။ (၀.၅ သန်းမှာ လူမျိုးစု စင်စစ် ဖြစ်သည်။)&lt;ref name=&quot;Cen2010Race&quot;&gt;{{cite web|author=Humes, Karen R., Nicholas A. Jones, and Roberto R. Ramirez|url=http://www.census.gov/prod/cen2010/briefs/c2010br-02.pdf|title=Overview of Race and Hispanic Origin: 2010| publisher = U.S. Census Bureau| date = March 2011| accessdate = 2011-03-29}}&lt;/ref&gt;သန်းခေါင် စာရင်းအတွင်း လူဦးရေ ၁၉ သန်းကျော်ကို အခြားလူမျိုးစုများဟု ထည့်သွင်းသတ်မှတ်ခဲ့ပြီး ထိုသူများမှာ အဓိက မျိုးနွယ်စုကြီး ငါးခု အတွင်း ထည့်သွင်းရေတွက်ခြင်း မပြုနိုင်သူများ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Cen2010Race&quot;/&gt;

ဟစ်စပန်းနစ် နှင့် လာတီနို အမေရိကန်များ၏ လူဦးရေ တိုးပွားမှုမှာ အဓိက လူဦးရေ ပြောင်းလဲမှု ပင် ဖြစ်သည်။ ၅၀.၅ သန်းသော အမေရိကန်များမှာ ဟစ်စပန်းနစ် မှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်ပြီး&lt;ref name=&quot;Cen2010Race&quot;/&gt; သန်းခေါင်စာရင်း ဗျူရိုမှာ တူညီသော မျိုးနွယ်စု လက္ခဏာများကို ဝေမျှ ပိုင်ဆိုင် ထားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။ ၆၄ ရာခိုင်နှုန်းသော ဟစ်စပန်းနစ်- အမေရိကန်များမှာ မက္ကဆီကို မျိုးနွယ်ဆက်များ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref name=CB2007&gt;{{cite web | url = http://factfinder.census.gov/servlet/DTTable?_bm=y&amp;-ds_name=ACS_2007_1YR_G00_&amp;-CONTEXT=dt&amp;-mt_name=ACS_2007_1YR_G2000_B03001&amp;-redoLog=true&amp;-geo_id=01000US&amp;-geo_id=04000US48&amp;-format=&amp;-_lang=en&amp;-SubjectID=15233304 | title = B03001. Hispanic or Latino Origin by Specific Origin | work = 2007 American Community Survey | publisher = U.S. Census Bureau | accessdate = 2008-09-26 | archivedate = 12 February 2020 | archiveurl = https://archive.today/20200212040125/http://factfinder.census.gov/servlet/DTTable?_bm=y&amp;-ds_name=ACS_2007_1YR_G00_&amp;-CONTEXT=dt&amp;-mt_name=ACS_2007_1YR_G2000_B03001&amp;-redoLog=true&amp;-geo_id=01000US&amp;-geo_id=04000US48&amp;-format=&amp;-_lang=en&amp;-SubjectID=15233304 }}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၀ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၀ ခုနှစ်အတွင်း ဟစ်စပန်းနစ် ဦးရေမှာ ၄၃% မျှ တိုးတက်လာခဲ့ပြီး ဟစ်စပန်းနစ် မဟုတ်သော လူဦးရေမှာ ၄.၉%သာ တိုးတက်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Cen2010Summary&quot;/&gt; ထိုတိုးတက်မှု၏ အများစုမှာ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်လာမှုများကြောင့် ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ် စာရင်းအရ အမေရိကန် လူဦးရေ၏ ၁၂.၆ ရာခိုင်နှုန်းမှာ နိုင်ငံခြားတိုင်းပြည်များတွင် မွေးဖွားကြသူများ ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့ထဲမှ ၅၄%မှာ လက်တင်အမေရိကတွင် မွေးဖွားသူများ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.census.gov/prod/2008pubs/09statab/pop.pdf|publisher=U.S. Census Bureau|work=Statistical Abstract of the United States 2009| title=Tables 41 and 42—Native and Foreign-Born Populations|accessdate = 2009-10-11}}&lt;/ref&gt; မွေးဖွားမှုနှုန်းမှာလည်း အခြား သက်ဆိုင်သော အချက်တစ်ချက်ပင် ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ် စာရင်းအရ ဟစ်စပန်းနစ် အမျိုးသမီးတစ်ဦးသည် သူမ၏ ဘဝသက်တမ်း တလျှောက်တွင် ပျမ်းမျှအားဖြင့် ကလေး ၂.၄ ဦးနှုန်း မွေးဖွားလေ့ ရှိပြီး ဟစ်စပန်းနစ် မဟုတ်သော လူမည်း အမျိုးသမီးများမှာ ၁.၈ဦးနှုန်း မွေးဖွားကာ ဟစ်စပန်းနစ် မဟုတ်သော လူဖြူ အမျိုးသမီးများမှာ ၁.၈ဦးနှုန်းသာ မွေးဖွားကြသည်။ (ပြန်လည် အစားထိုးနှုန်း ၂.၁ ဦးနှုန်း၏ အောက်တွင် ရှိသည်။)&lt;ref&gt;{{cite web|author=Hamilton, Brady E., Joyce A. Martin, and Stephanie J. Ventura | url = http://www.cdc.gov/nchs/data/nvsr/nvsr60/nvsr60_02.pdf | title = Births: Preliminary Data for 2010 | work = National Vital Statistics Reports, Volume 60, Number 2 | publisher = U.S. Dept. of Health and Human Services|date=2011-11-17 | accessdate = 2012-04-16}}&lt;/ref&gt; လူနည်းစု လူမျိုးစု (သန်းခေါင်စာရင်း အဖွဲ့၏ အဆိုအရ ဟစ်စပန်းနစ် မဟုတ်သူနှင့် လူဖြူမဟုတ်သော အခြားလူမျိုးစုများ) များ၏ လူဦးရေမှာ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ၃၆.၃% ရှိပြီး&lt;ref&gt;[http://2010.census.gov/news/releases/operations/cb11-cn123.html US Census Bureau: &quot;U.S. Census Bureau Delivers Final State 2010 Census Population Totals for Legislative Redistricting&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120514153207/http://2010.census.gov/news/releases/operations/cb11-cn123.html |date=14 May 2012 }} see custom table, 2nd worksheet&lt;/ref&gt; ကလေးသူငယ်များ၏ ၅၀% ခန့်မှာ အသက် ၁ နှစ်အောက်တွင် ရှိကာ&lt;ref&gt;{{cite news|author=El Nasser, Haya|url=http://www.usatoday.com/news/parenting-family/babies/story/2011-08-25/Minority-babies-almost-the-majority/50127816/1|title=Minority babies almost the majority|date=2011-08-24|work=USA TODAY|accessdate=2011-10-17|archivedate=18 April 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120418144917/http://www.usatoday.com/news/parenting-family/babies/story/2011-08-25/Minority-babies-almost-the-majority/50127816/1}}&lt;/ref&gt; ၂၀၄၂ ခုနှစ်တွင် လူများစု လူမျိုးစု အဖြစ် ပြောင်းလဲရောက်ရှိလာနိုင်သည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.census.gov/Press-Release/www/releases/archives/population/012496.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080822044429/http://www.census.gov/Press-Release/www/releases/archives/population/012496.html|archivedate=22 August 2008|title=An Older and More Diverse Nation by Midcentury|publisher=U.S. Census Bureau|date=2008-08-14|accessdate=2008-09-06}}&lt;/ref&gt;

၈၂% သော အမေရိကန်များသည် မြို့ပြများနှင့် မြို့ပြများ၏ ဆင်ခြေဖုံးများတွင် နေထိုင်ကြပြီး&lt;ref name=&quot;WF&quot;/&gt; ၎င်းတို့ထဲမှ တစ်ဝက်ခန့်မှာ လူဦးရေ ၅ သောင်းကျော်သော မြို့ကြီးများတွင် နေထိုင်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&amp;-state=gct&amp;-ds_name=DEC_2000_SF1_U&amp;-_box_head_nbr=GCT-P1&amp;-mt_name=&amp;-_caller=geoselect&amp;-geo_id=&amp;-format=US-1&amp;-_lang=en| title = United States—Urban/Rural and Inside/Outside Metropolitan Area (GCT-P1. Population, Housing Units, Area, and Density: 2000)| publisher = U.S. Census Bureau| date = 2000-04-01| accessdate = 2008-09-23| archivedate = 12 February 2020| archiveurl = https://archive.today/20200212044207/http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&amp;-state=gct&amp;-ds_name=DEC_2000_SF1_U&amp;-_box_head_nbr=GCT-P1&amp;-mt_name=&amp;-_caller=geoselect&amp;-geo_id=&amp;-format=US-1&amp;-_lang=en}}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ၂၈၃ ခုမျှသော မြို့များတွင် လူဦးရေ ၁ သိန်းကျော်ရှိပြီး မြို့ကြီး ၉ ခုတွင် လူဦးရေ ၁ သန်းကျော် ရှိကာ [[နယူးယောက်မြို့]]၊[[လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ်မြို့]]၊ [[ရှီကာဂိုမြို့]] နှင့် [[ဟူစတန်မြို့]] ကဲ့သို့သော ဂလိုဘယ်လ် စီးတီး ၄မြို့တွင် လူဦးရေ ၂ သန်းကျော် ရှိသည်။&lt;ref name=PopEstBigCities&gt;{{cite web | url = http://hawaii.gov/dbedt/info/census/popestimate/copy_of_2008-subcounty-population-hawaii/SUB_EST2008_01.pdf | archiveurl = https://www.webcitation.org/5lpvuJk99?url=http://hawaii.gov/dbedt/info/census/popestimate/copy_of_2008-subcounty-population-hawaii/SUB_EST2008_01.pdf | archivedate = 7 December 2009 | format = PDF | title = Table 1: Annual Estimates of the Resident Population for Incorporated Places Over 100,000, Ranked by July 1, 2008 Population: April 1, 2000 to July 1, 2008 | work = 2008 Population Estimates | publisher = U.S. Census Bureau, Population Division | date = 2009-07-01 | accessdate = 2009-10-11 }}&lt;/ref&gt; လူဦးရေ ၁ သန်း ကျော်သော မက်ထရိုပိုလစ်တန် ဒေသ ၅၂ ခု ရှိသည်။&lt;ref name=PopEstMSA&gt;{{cite web | url = http://hawaii.gov/dbedt/info/census/popestimate/2008_MSA_Hawaii/CBSA_EST2008_05.pdf | archiveurl = https://www.webcitation.org/5lpvuJzkG?url=http://hawaii.gov/dbedt/info/census/popestimate/2008_MSA_Hawaii/CBSA_EST2008_05.pdf | archivedate = 7 December 2009 | format = PDF | title = Table 5. Estimates of Population Change for Metropolitan Statistical Areas and Rankings: July 1, 2007 to July 1, 2008 | work = 2008 Population Estimates | publisher = U.S. Census Bureau | date = 2009-03-19 | accessdate = 2009-10-11 }}&lt;/ref&gt; အလျှင်အမြန် တိုးတက်နေသော မက်ထရိုဧရိယာ ၅၀ ခုတွင် ၄၇ ခုမှာ နိုင်ငံ၏ တောင်ဘက်ပိုင်းနှင့် အနောက်ဘက်ပိုင်းတွင် ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.census.gov/newsroom/releases/archives/population/cb09-45.html|title=Raleigh and Austin are Fastest-Growing Metro Areas|publisher=U.S. Census Bureau|date=2009-03-19|accessdate=2009-10-11}}&lt;/ref&gt; ဒါးလတ်စ်မြို့၊ ဟူစတန်မြို့၊ အတ္တလန္တာမြို့ နှင့် ဖီးနစ်မြို့ ၄မြို့သည် ၂၀၀၀ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၈ ခုနှစ်အတွင်း လူဦးရေ ၁သန်းကျော်မျှ တိုးပွားလာခဲ့သည်။&lt;ref name=PopEstMSA/&gt;
&lt;center&gt;{{အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ အကြီးမားဆုံး မက်ထရိုပိုလစ်တန် ဒေသများ}}&lt;/center&gt;
{{-}}
=== ဘာသာစကား ===
{|class=&quot;infobox&quot; style=&quot;font-size: 90%; border: 1px solid #999; float: right; margin-left: 1em; width: 250px;&quot;
|- style=&quot;background:#f5f5f5;&quot;
!colspan=&quot;2&quot;|ဘာသာစကား(၂၀၁၀)&lt;ref name=Lang&gt; &quot;Language Spoken at Home by the U.S. Population, 2010&quot;, American Community Survey, U.S. Census Bureau, in ''World Almanac and Book of Facts 2012'', p. 615.&lt;/ref&gt;
|-
|[[အင်္ဂလိပ်ဘာသာ|အင်္ဂလိပ်]] (''တစ်မျိုးတည်း'')||style=&quot;text-align: center;&quot;| ၂၂၉.၇ သန်း
|-
|[[စပိန်ဘာသာ|စပိန်]] (မျိုးကွဲများအပါအဝင်)||style=&quot;text-align: center;&quot;|၃၇.၀သန်း 
|-
|[[တရုတ်ဘာသာ|တရုတ်]]||style=&quot;text-align: center;&quot;|၂.၈ သန်း
|-
|[[ပြင်သစ်ဘာသာ|ပြင်သစ်]] (မျိုးကွဲများအပါအဝင်)||style=&quot;text-align: center;&quot;|၂.၁ သန်း
|-
| တာဂါးလော့||style=&quot;text-align: center;&quot;|၁.၆ သန်း
|-
|ဗီယက်နမ်||style=&quot;text-align: center;&quot;| ၁.၄ သန်း
|-
|ကိုရီးယား||style=&quot;text-align: center;&quot;| ၁.၁ သန်း
|-
|ဂျာမန်||style=&quot;text-align: center;&quot;| ၁.၁ သန်း
|}

အင်္ဂလိပ်စကား သည် လူအများသုံးကြသော ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး နိုင်ငံတော် ဘာသာစကားဟူ၍ သတ်မှတ် မထားပေ။ သို့သော်လည်း အမေရိကန်နိုင်ငံသား အဖြစ်ပြောင်းလဲသည့် ဥပဒေတွင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာကို စံအဖြစ် သုံးသော ဘာသာစကား အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် လူဦးရေ သန်း ၂၃၀ သို့မဟုတ် လူဦးရေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်း အသက် ၅ နှစ်နှင့် အထက်တို့သည် အင်္ဂလိပ်ဘာသာ စကားကို အိမ်တွင် ပြောဆိုသုံးနှုန်းကြသည်။ စပိန်ဘာသာ စကားကို လူဦးရေ၏ ၁၂ ရာခိုင်နှုန်းက အိမ်တွင် သုံးကြပြီး ဒုတိယ ဘာသာစကားတွင် သင်ကြားမှု အများဆုံး ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။&lt;ref name=Lang/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.adfl.org/resources/enrollments.pdf| title = Foreign Language Enrollments in United States Institutions of Higher Learning| date = fall 2002| publisher = MLA| accessdate = 2006-10-16| archivedate = 3 August 2008| archiveurl = https://web.archive.org/web/20080803020358/http://www.adfl.org/resources/enrollments.pdf}}&lt;/ref&gt; အချို့သော အမေရိကန် ဥပဒေပညာရှင်တို့က အင်္ဂလိပ်ကို နိုင်ငံတော် ဘာသာစကား အဖြစ် သတ်မှတ်ရန် ကြိုးစားမှုများ ဖြစ်ပြီး အနည်းဆုံး ပြည်နယ် ၂၈ ခုတွင် တရားဝင်ဘာသာစကား အဖြစ် သတ်မှတ်ထားပြီး ဖြစ်သည်။&lt;ref name=ILW&gt;{{cite web |author=Feder, Jody |url= http://www.ilw.com/immigrationdaily/news/2007,0515-crs.pdf |title= English as the Official Language of the United States: Legal Background and Analysis of Legislation in the 110th Congress |date=January 25, 2007 |publisher= Ilw.com (Congressional Research Service) |accessdate= June 19, 2007}}&lt;/ref&gt; ဟာဝိုင်အီ ပြည်နယ်တွင် ဟာဝိုင်အီကျွန်းသုံး ဘာသာစကားနှင့် အင်္ဂလိပ်စကား ၂ ခုစလုံးသည် ပြည်နယ်ဥပဒေ အရ တရားဝင် ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hawaii.gov/lrb/con/conart15.html|title=The Constitution of the State of Hawaii, Article XV, Section 4|publisher=Hawaii Legislative Reference Bureau|date=1978-11-07|accessdate=2007-06-19|archivedate=24 July 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130724231656/http://www.hawaii.gov/lrb/con/conart15.html}}&lt;/ref&gt;

တရားဝင် ဘာသာစကားဟူ၍ သတ်မှတ်ထားခြင်း မရှိသော်လည်း နယူးမက္ကဆီကိုပြည်နယ်တွင် အင်္ဂလိပ် နှင့် စပိန်ဘာသာ အသုံးပြုခြင်းကို လည်းကောင်း၊ လူဝီစီးယားနားပြည်နယ်တွင် အင်္ဂလိပ် နှင့် ပြင်သစ် ဘာသာစကား အသုံးပြုခြင်းကို လည်းကောင်း ဥပဒေအရ ခွင့်ပြုထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite book| author =Dicker, Susan J. | title = Languages in America: A Pluralist View | url =https://archive.org/details/languagesinameri00dick |year=2003|pages=[https://archive.org/details/languagesinameri00dick/page/216 216], 220–25 | location =Clevedon, UK| publisher = Multilingual Matters|isbn=1-85359-651-5}}&lt;/ref&gt; [[ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်]] ကဲ့သို့သော အချို့ပြည်နယ်များတွင် တရားရုံးသုံး စာရွက်စာတမ်းများ အပါအဝင် အချို့သော အစိုးရ ဆိုင်ရာ စာရွက်စာတမ်းများကို စပိန်ဘာသာ ဖြင့်လည်း ပြန်ဆို ထုတ်ဝေရန် ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.leginfo.ca.gov/cgi-bin/displaycode?section=ccp&amp;group=00001-01000&amp;file=412.10-412.30|title=California Code of Civil Procedure, Section 412.20(6)|publisher=Legislative Counsel, State of California|accessdate=2007-12-17|archivedate=22 July 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100722010302/http://www.leginfo.ca.gov/cgi-bin/displaycode?section=ccp&amp;group=00001-01000&amp;file=412.10-412.30}} {{cite web|url=http://www.courtinfo.ca.gov/forms/allforms.htm|title=California Judicial Council Forms|publisher=Judicial Council, State of California|accessdate=2007-12-17}}&lt;/ref&gt; အင်္ဂလိပ်စကား မပြောသော ပြည်သူများ ရှိရာ အုပ်ချုပ်ရေး ဒေသများတွင် အစိုးရဆိုင်ရာ စာရွက်စာတမ်းများ (အထူးသဖြင့် မဲပေးခြင်းနှင့် သက်ဆိုင်သော အချက်အလက်များ) ကို ထိုဒေသရှိ လူအများပြောသော ဘာသာစကားတို့ဖြင့် ပြန်ဆို ထုတ်ဝေလေ့ ရှိသည်။ အချို့သော အမေရိကန်ပိုင်း ကျွန်းများတွင် ဒေသခံဘာသာစကားကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာ စကားနှင့် အတူ အသိအမှတ်ပြုထားသည်။ အမေရိကန် ဆာမိုအာ နှင့် ဂူအမ်ကျွန်း တို့တွင် ဆာမိုအန် ဘာသာစကား နှင့် ချာမော်ရိုဘာသာစကားတို့ကို အသီးသီး အသိအမှတ်ပြုထားကြသည်။ မြောက်မာရီယာနာကျွန်းများတွင် ကာရိုလီနီးယန်း နှင့် ချာမိုရို ဘာသာစကားတို့ကို အသိအမှတ် ပြုထားသည်။ ပျူရီတို ရီကိုကျွန်းတွင် တရားဝင်ဘာသာစကားမှာ စပိန်ဘာသာ ဖြစ်သည်။

=== ကိုးကွယ်မှု ===
[[File:BrunswickWhiteChurch.jpg|thumb|upright| ပရက်စ်ဘီတေးရီးယန်း ဘုရားရှိခိုးကျောင်း တစ်ခု၊ အမေရိကန် အများစုကို ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင် အဖြစ် တွေ့ရသည်။]]

အမေရိကန်နိုင်ငံသည် ဘာသာတရား နှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်နွယ် မနေသော နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ၏ ပထမအကြိမ် ပြင်ဆင်ချက်မှ ဘာသာရေး လွတ်လပ်ခွင့်ကို အာမခံချက်ပေးထားပြီး ဘာသာရေး ဆိုင်ရာ အစိုးရ ဖွဲ့စည်းခြင်းကို တားမြစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၂ ခုနှစ် လေ့လာချက်အရ ၅၉% သော အမေရိကန်တို့မှ ဘာသာရေးသည် သူတို့ဘဝတွင် အလွန်အရေးပါသော နေရာမှ ပါဝင် ပတ်သက်နေသည်ဟု ဖြေကြားခဲ့ပြီး အခြားသော ကြွယ်ဝချမ်းသာသော နိုင်ငံများနှင့် ယှဉ်လျှင် အလွန်မြင့်မားသော နှုန်းပင် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://pewglobal.org/reports/display.php?ReportID=167|title=Among Wealthy Nations...U.S. Stands Alone in its Embrace of Religion|publisher=Pew Research Center|work=Pew Global Attitudes Project|date=2002-12-19|accessdate=2008-10-23|archive-date=22 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110822083255/http://pewglobal.org/2002/12/19/among-wealthy-nations/}}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၇ ခုနှစ် စစ်တမ်းကောက်ယူချက် တစ်ခု အရ ၇၈.၄%သော အရွယ်ရောက်ပြီးသူတို့သည် ခရစ်ယာန် ဘာသာဝင် အဖြစ် ခံယူထားကြောင်း သိရပြီး&lt;ref name=&quot;Pew&quot;&gt;{{cite web|url=http://religions.pewforum.org/pdf/affiliations-all-traditions.pdf|title=Religious Composition of the U.S.| publisher=Pew Forum on Religion &amp; Public Life|work=U.S. Religious Landscape Survey|year=2007|accessdate=2008-10-23}}&lt;/ref&gt; ၁၉၉၀ ခုနှစ်က ၈၆.၄% နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ကျဆင်းသွားခြင်းဟု ဆိုနိုင်သည်။&lt;ref name=&quot;ARIS&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.gc.cuny.edu/CUNY_GC/media/CUNY-Graduate-Center/PDF/ARIS/ARIS-PDF-version.pdf?ext=.pdf|title=American Religious Identification Survey 2001|author=Kosmin, Barry A., Egon Mayer, and Ariela Kaysar|publisher=CUNY Graduate Center|date=2001-12-19|accessdate=2011-09-16|archivedate=16 July 2015|archiveurl=https://www.webcitation.org/6a4Q9IlrZ?url=http://www.gc.cuny.edu/CUNY_GC/media/CUNY-Graduate-Center/PDF/ARIS/ARIS-PDF-version.pdf?ext=.pdf}}&lt;/ref&gt; ပရိုတက်စတင့် ဂိုဏ်းဝင် ၅၁.၃% ရှိပြီး ရိုမန်ကက်သလစ်ဂိုဏ်းဝင် ၂၃.၉ ရာခိုင်နှုန်းရှိသည်။ ထိုလေ့လာမှုမှ လူဦးရေ၏ ၂၆.၃%မှာ လူဖြူ အီဗန်ဂယ်လစ် ဝါဒီ (ပရိုတက်စတင့်ဂိုဏ်းခွဲ) များ အဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး နိုင်ငံအတွင်း လူဦးရေအများဆုံး အယူဝါဒ အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ &lt;ref name=&quot;Pew&quot;/&gt; အခြား လေ့လာမှု တစ်ခုမှ လူမျိုးစု အားလုံးတွင် အီဗန်ဂယ်လစ် ဝါဒီ ပေါင်း လူဦးရေ၏ ၃၀% မှ ၃၅% အထိ ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uakron.edu/bliss/docs/Religious_Landscape_2004.pdf|archiveurl=https://www.webcitation.org/5lpvuMoCD?url=http://www.uakron.edu/bliss/docs/Religious_Landscape_2004.pdf|archivedate=7 December 2009|author=Green, John C|title=The American Religious Landscape and Political Attitudes: A Baseline for 2004|publisher=University of Akron Ray C. Bliss Institute of Applied Politics|accessdate=2007-06-18}}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင် မဟုတ်သော အခြားဘာသာဝင်များမှာ ၄.၇% ရှိပြီး ၁၉၉၀ ခုနှစ် ၃.၃% မှ မြင့်တက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;ARIS&quot;/&gt; ခရစ်ယာန် မဟုတ်သော ဘာသာတရားများထဲမှ ကိုးကွယ်မှုများသော ဘာသာများမှာ [[ရဟူဒီဘာသာ]] (၁.၇%)၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (၀.၇%)၊ [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] (၀.၆%)၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] (၀.၄%) နှင့် ယူနီတေးရီးယန်း ယူနီဗာဆယ် ဝါဒီ (၀.၃%) တို့ အသီးသီး ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Pew&quot;/&gt; ထိုစစ်တမ်းမှပင် သိရသည်မှာ ၁၆.၁% သော အမေရိကန်တို့သည် မည်သည့်ဘုရားမှ ရှိသည်ဟု မယုံကြည်သူ၊ ဘုရားမဲ့ဝါဒီ သို့မဟုတ် အရှင်းဆုံးပြောရလျှင် ဘာသာမဲ့များဟု ခံယူကြပြီး ၁၉၉၀ ခုနှစ် ၈.၂% မှ တိုးမြင့်လာခြင်းပင် ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Pew&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ARIS&quot;/&gt;

=== မိသားစု ပုံစံ ===

၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ၁၈နှစ်နှင့် အထက် အမေရိကန်များထဲတွင် အိမ်ထောင်ရှိသူ ၅၈%၊ အိမ်ထောင်ဖက် သေဆုံးသွားသူ ၆%၊ ကွာရှင်းပြတ်စဲထားသူ ၁၀% နှင့် တစ်ခါမျှ လက်မထပ်ရသေးသူ ၂၅% ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.census.gov/prod/2008pubs/09statab/pop.pdf|publisher=U.S. Census Bureau|work=Statistical Abstract of the United States 2009| title=Table 55—Marital Status of the Population by Sex, Race, and Hispanic Origin: 1990 to 2007|accessdate = 2009-10-11}}&lt;/ref&gt; အမျိုးသမီး အများစုသည် အိမ်ပြင်ပတွင် အလုပ်လုပ်ကြပြီး အများစုမှာ ဘွဲ့ရရှိထားသူများ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.iserp.columbia.edu/news/articles/female_college.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070609151527/http://www.iserp.columbia.edu/news/articles/female_college.html |archivedate=9 June 2007 |title=Women's Advances in Education |publisher=Columbia University, Institute for Social and Economic Research and Policy |year=2006 |accessdate=2007-06-06 }}&lt;/ref&gt;

လိင်တူခြင်း လက်ထပ်ခြင်းမှာ နိုင်ငံရေး အရ အငြင်းပွားစရာ ကိစ္စတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ အချို့သော ပြည်နယ်များတွင် လိင်တူအချင်းချင်း လက်ထပ်ခြင်း မဟုတ်သော်လည်း ဥပဒေအရ ပေါင်းစည်းနေထိုင်ခြင်း နှင့် လက်မထပ်ဘဲ အတူတကွ နေထိုင်ခြင်းတို့ကို လက်ထပ်ထိမ်းမြားခြင်းအစား ခွင့်ပြုထားသည်။ ၂၀၀၃ ခုနှစ်မှစ၍ အချို့သော ပြည်နယ်များသည် တရားစွဲဆိုမှုများနှင့် ဥပဒေပြုမှုများကြောင့် ယောက်ျားချင်း လက်ထပ်ခြင်းကို ဥပဒေနှင့် အညီ ခွင့်ပြုခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဖက်ဒရယ် အစိုးရ နှင့် ပြည်နယ် အများစုတွင် လက်ထပ်ထိမ်းမြားခြင်းကို ယောက်ျားနှင့် မိန်းမ ပေါင်းစည်းခြင်းဟုသာ သတ်မှတ်ထားခြင်းနှင့် လိင်တူချင်း လက်ထပ်ခြင်းကို တရားဝင် တားမြစ်ထားခြင်းများ ရှိသည်။ ထိုကိစ္စနှင့် ပတ်သက်၍ လူအများစု၏ အယူအဆမှာ ၁၉၉၀ ခုနှစ်များက အများစုက ဆန့်ကျင်ကြသော်လည်း ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် စာရင်းဇယားအရ မတင်မကျ ဖြစ်နေသော ကိစ္စအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gallup.com/poll/147662/First-Time-Majority-Americans-Favor-Legal-Gay-Marriage.aspx |title=For First Time, Majority of Americans Favor Legal Gay Marriage |publisher=Gallup.com |date= |accessdate=2011-07-10}}&lt;/ref&gt;

ဆယ်ကျော်သက်များ ကိုယ်ဝန်ရရှိမှုမှာ အမျိုးသမီး ၁၀၀၀ လျှင် ၇၉.၈ ဦးမျှ ဖြစ်ပြီး အိုအီးစီဒီ နိုင်ငံများတွင် အများဆုံး ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nationmaster.com/graph/peo_tee_bir_rat-people-teenage-birth-rate |title=Teenage birth rate statistics&amp;nbsp;– countries compared&amp;nbsp;– NationMaster People |publisher=Nationmaster.com |date= |accessdate=2011-07-10}}&lt;/ref&gt; ယခင်က ကိုယ်ဝန်ဖျက်ချမှုနှင့် ပတ်သက်သော ကိစ္စကို ပြည်နယ်အလိုက် ဆုံးဖြတ်ခွင့် ပေးထားသော်လည်း ၁၉၇၃ခုနှစ် တရားရုံးချုပ်၏ ဆုံးဖြတ်ချက်မှ အစပြု၍ တစ်နိုင်ငံလုံး အတိုင်းအတာဖြင့် ခွင့်ပြုပေးခဲ့သည်။ ထိုကိစ္စမှာ အငြင်းပွားစရာ ကိစ္စတစ်ရပ် ဖြစ်နေခဲ့ပြီး နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာသည့်တိုင်အောင်ပင် အများပြည်သူ၏ အယူအဆမှာ အမျိုးမျိုး အစားစား ကွဲပြား နေခဲ့သည်။ ပြည်နယ်အများစုတွင် ကိုယ်ဝန်ဖျက်ချခြင်း အတွက် အများပြည်သူဆိုင်ရာ ထောက်ပံ့ကြေးကို တားမြစ်ထားခြင်း၊ နှောင်းမှ ဖျက်ချခြင်းကို ကန့်သတ်ထားခြင်း၊ အရွယ်မရောက်သေးသူများ အတွက် မိဘအား အသိပေးရန် လိုအပ်ခြင်း နှင့် မဖျက်ချမီ အချိန်ကာလ တစ်ခု စောင့်ဆိုင်းရန် ပြဋ္ဌာန်းထားခြင်းတို့ ရှိသည်။ ကိုယ်ဝန်ဖျက်ချမှုနှုန်းမှာ ကျဆင်းလာသော်လည်း အချိုးအစား အရ ကလေး ၁၀၀၀ လျှင် ၂၄၁ ဦး ဖျက်ချမှု ရှိနေပြီး ၁၅ နှစ်မှ ၄၄ နှစ်အတွင်း အမျိုးသမီး ၁၀၀၀ တွင် ၁၅ ဦး ဖျက်ချမှု ရှိနေသဖြင့် အခြားသော အနောက်နိုင်ငံများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက များပြားနေသေးသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/ss5511a1.htm|author=Strauss, Lilo T., et al.|title=Abortion Surveillance—United States, 2003|accessdate = 2007-06-17 |publisher=Centers for Disease Control, National Center for Chronic Disease Prevention and Health Promotion, Division of Reproductive Health|work=MMWR|date=2006-11-24}}&lt;/ref&gt;

== ယဉ်ကျေးမှု ==
[[File:Liberty-statue-from-below.jpg|right|thumb|[[လစ်ဘာတီ ရုပ်တု]] အား တကမ္ဘာလုံးမှ အမေရိကန်၏ ပြယုဂ် အဖြစ်နှင့် လွတ်လပ်မှု၊ ဒီမိုကရေစီနှင့် အခွင့်အလမ်းတို့၏ ဝိဉာဏ အဖြစ် မှတ်ယူကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web| title = Statue of Liberty| work=World Heritage| publisher=UNESCO| url = http://whc.unesco.org/en/list/307| accessdate = 2011–10–20}}&lt;/ref&gt;]]

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ယဉ်ကျေးမှုမျိုးစုံသော နိုင်ငံဖြစ်ပြီး လူမျိုးစု၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ တန်ဖိုးထားမှု အမျိုးမျိုးအစားစားတို့ တည်ရှိရာ နိုင်ငံဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;Society in Focus&quot;&gt;Thompson, William, and Joseph Hickey (2005). ''Society in Focus''. Boston: Pearson. ISBN 0-205-41365-X.&lt;/ref&gt; လူနီ များနှင့် ဟာဝိုင်အီကျွန်းသားများမှ လွဲလျှင် အခြားသော အမေရိကန် အားလုံး နှင့် ၎င်းတို့၏ ဘိုးစဉ်ဘောင်ဆက်များမှာ လွန်ခဲ့သော ၅ ရာစု အတွင်းက အမေရိကန်သို့ ရွှေ့ပြောင်းလာကြခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Fiorina, Morris P., and Paul E. Peterson (2000). ''The New American Democracy''. London: Longman, p. 97. ISBN 0-321-07058-5.&lt;/ref&gt; အမေရိကန်၏ အဓိက ယဉ်ကျေးမှုမှာ ဥရောပမှ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူတို့ ထံမှ ဆင်းသက်လာသော အနောက်တိုင်းယဉ်ကျေးမှု ဖြစ်ပြီး အာဖရိကမှ ကျွန်များ ယူဆောင်လာသည့် ယဉ်ကျေးမှု ကဲ့သို့သော အခြားယဉ်ကျေးမှုများမှ လွှမ်းမိုးမှုများ ပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;Holloway, Joseph E. (2005). ''Africanisms in American Culture'', 2d ed. Bloomington: Indiana University Press, pp. 18–38. ISBN 0-253-34479-4. Johnson, Fern L. (1999). ''Speaking Culturally: Language Diversity in the United States''. Thousand Oaks, Calif., London, and New Delhi: Sage, p. 116. ISBN 0-8039-5912-5.&lt;/ref&gt; လတ်တလော အာရှမှ ရွှေ့ပြောင်းလာသူများနှင့် အထူးသဖြင့် လက်တင်အမေရိကမှ ပြောင်းလဲလာသော သူတို့ထံမှ ယဉ်ကျေးမှုများ ထပ်မံ ရောစွက်လိုက်သဖြင့် လက်ရှိယဉ်ကျေးမှု အခြေအနေတို့ကို ဟင်းအိုးထဲတွင် ရောမွှေထားသကဲ့သို့ ရှိသော ယဉ်ကျေးမှုဟု ပုံဖော်လေ့ ရှိကြသလို ပြောင်းရွှေ့လာသူများနှင့် သူတို့၏ မျိုးဆက်များမှ ရိုးရာ ယဉ်ကျေးမှုကို ထိန်းသိမ်းကြသဖြင့် အသုပ်ပန်းကန်ကဲ့သို့ တသီးတခြား ယဉ်ကျေးမှုများ ပေါင်းစပ်နေသော ယဉ်ကျေးမှုဟုလည်း ပုံဖော်လေ့ ရှိကြသည်။

အမေရိကန် ယဉ်ကျေးမှုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် တစ်သီးတစ်သန့် အဖြစ်ဆုံး ယဉ်ကျေးမှုဟု မှတ်ယူကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.clearlycultural.com/geert-hofstede-cultural-dimensions/individualism/|title=Individualism| publisher = Clearly Cultural|accessdate=2009-02-28}}&lt;/ref&gt; အမေရိကန် အိပ်မက် သို့မဟုတ် အမေရိကန်တို့သည် လူမှုအဆင့်အတန်း အမြင့်ဆုံး အထိ မြင့်တက်လာနိုင်သည့် အခွင့်အလမ်းရှိသည် ဟူသည့် အယူအဆမှ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်ချင်သူ အများစုကို ဆွဲဆောင်နိုင်သည်။.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.oecd.org/dataoecd/2/7/45002641.pdf|title=A Family Affair: Intergenerational Social Mobility across OECD Countries|publisher=OECD|work=Economic Policy Reforms: Going for Growth|year=2010|accessdate=2010-09-20}} {{cite web|url=http://www.suttontrust.com/reports/IntergenerationalMobility.pdf|title=Intergenerational Mobility in Europe and North America|author=Blanden, Jo, Paul Gregg, and Stephen Malchin|publisher=Centre for Economic Performance|month=April|year=2005|accessdate=2006-08-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060623094610/http://www.suttontrust.com/reports/IntergenerationalMobility.pdf|archivedate=23 June 2006}}&lt;/ref&gt; အဓိက ယဉ်ကျေးမှုအရ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသည် အဆင့်အတန်း ခွဲခြားမှု မရှိသော လူ့အဖွဲ့အစည်းအဖြစ် သတ်မှတ်သော်လည်း&lt;ref&gt;{{cite book |last=Gutfield |first=Amon |year=2002 |title=American Exceptionalism: The Effects of Plenty on the American Experience |publisher=Sussex Academic Press |location=Brighton and Portland |page=65 |isbn=1-903900-08-5}}&lt;/ref&gt; ပညာရှင်များက နိုင်ငံအတွင်း လူမှု အဆင့်အတန်းများ သိသိသာသာ ကွဲပြားသဖြင့် အချင်းချင်း ပေါင်းစည်းခြင်း၊ ဘာသာစကား နှင့် တန်ဖိုးထားမှု တို့အပေါ်တွင် အကျိုးသက်ရောက်မှု ရှိသည် ဆိုသည့် အချက်ကို ထုတ်နှုတ်ပြထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite book |last=Zweig |first=Michael |year=2004 |title=What's Class Got To Do With It, American Society in the Twenty-First Century |publisher=Cornell University Press |location=Ithaca, NY |isbn=0-8014-8899-0}} {{cite web |url=http://eric.ed.gov/ERICWebPortal/Home.portal?_nfpb=true&amp;_pageLabel=RecordDetails&amp;ERICExtSearch_SearchValue_0=ED309843&amp;ERICExtSearch_SearchType_0=eric_accno&amp;objectId=0900000b800472a5 |title=Effects of Social Class and Interactive Setting on Maternal Speech |publisher=Education Resource Information Center |accessdate=2007-01-27}}&lt;/ref&gt; အမေရိကန်၏ လူလတ်တန်းစား နှင့် ပရော်ဖက်ရှင်နယ် အဆင့်အတန်း ရှိသူများမှ ခေတ်သစ် သာတူညီမျှ အမျိုးသမီးဝါဒ၊ ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေး ဝါဒ နှင့် ယဉ်ကျေးမှု အမျိုးမျိုးရှိသော ဝါဒ အစရှိသော ယနေ့လက်ရှိ လူမှုရေး လမ်းကြောင်းများကို အစပျိုးပေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite book |last=Ehrenreich |first=Barbara |year=1989 |title=Fear of Falling, The Inner Life of the Middle Class |url=https://archive.org/details/fearoffallinginn00ehre |publisher=HarperCollins |location=New York |isbn=0-06-097333-1}}&lt;/ref&gt; အမေရိကန်တို့၏ မိမိဘာသာ ရှုမြင်မှု၊ လူမှုရေး အမြင် နှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ လိုအပ်ချက်များသည် ၎င်းတို့ လုပ်ကိုင်သော အလုပ်အကိုင်နှင့် မကြုံစဖူး နီးစပ်နေလေ့ ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite book |last=Eichar |first=Douglas |year=1989 |title=Occupation and Class Consciousness in America |url=https://archive.org/details/occupationclassc00eich |publisher=Greenwood Press |location=Westport, CT |isbn=0-313-26111-3}}&lt;/ref&gt; အမေရိကန်များ အနေနှင့် လူမှုစီးပွားရေး ဆိုင်ရာ အောင်မြင်မှုများကို အလွန်တန်ဖိုးထားလေ့ ရှိသော်လည်း သူလိုငါလို လူသာမန် ဖြစ်ခြင်းကို ယေဘုယျအားဖြင့် ကောင်းသည့် အချက်အဖြစ် ရှုမြင်လေ့ ရှိကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite book |last=O'Keefe |first=Kevin |year=2005 |title=The Average American |url=https://archive.org/details/averageamericant00okee |publisher=PublicAffairs |location=New York |isbn=1-58648-270-X}}&lt;/ref&gt;

=== ခေတ်စားသော မီဒီယာများ ===
[[File:PB050006.JPG|thumb|left|ဟောလိဝုဒ် ဆိုင်းဘုတ်]]
ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပထမဆုံးသော စီးပွားဖြစ် ရုပ်ရှင်ပြသမှုကို ၁၈၉၄ ခုနှစ်က နယူးယောက်မြို့တော်တွင် စတင်ခဲ့ပြီး သောမတ် အက်ဒီဆင် ၏ ကိုင်နက်တိုစကုပ် ခေါ် ရုပ်ရှင်ပြစက်ကို အသုံးပြုခြင်း ဖြစ်သည်။ နောက်တစ်နှစ်တွင် ပထမဆုံးသော ရုပ်ရှင်ပွဲကို နယူးယောက် မြို့တော်တွင်ပင် ပြသခဲ့ပြီး နောက်ထပ် ဆယ်စုနှစ်များတွင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသည် အသံထွက် ရုပ်ရှင် ထုတ်လုပ်မှုတွင် ရှေ့ပြေးဖြစ်ခဲ့သည်။ ၂၀ ရာစုနှစ် အစောပိုင်းမှစ၍ အမေရိကန် ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းသည် ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ် ဟောလိဝုဒ် တွင်သာ အများအားဖြင့် အခြေပြုခဲ့သည်။ ဒါရိုက်တာ ဒီ ဒဗလျူ ဂရစ်ဖစ်သည် ရုပ်ရှင်ဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းများကို တီထွင်ရာတွင် အဓိက ဖြစ်ခဲ့ပြီး အော်လ်ဆန် ဝဲလ် ရိုက်ကူးသည် စီတီဇင် ကိန်း (၁၉၄၁) ဆိုသော ရုပ်ရှင်မှာ အချိန်တိုင်းအတွက် အကောင်းဆုံး ရုပ်ရှင်ဟု မကြာခဏ ရည်ညွှန်းလေ့ ရှိကြသည်။&lt;ref&gt;[http://www.filmsite.org/villvoice.html ''Village Voice'': 100 Best Films of the 20th century (2001)]. Filmsite.org; [http://www.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/critics-long.html ''Sight and Sound'' Top Ten Poll 2002]. BFI. Retrieved on 2007-06-19.&lt;/ref&gt; အမေရိကန် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ ဖြစ်ကြသော ဂျွန်ဝိန်း နှင့် [[မာရီလင်မွန်ရိုး]] တို့သည် အလွန်နာမည်ကျော်ကြားသော သရုပ်ဆောင်များ ဖြစ်ခဲ့ကြပြီး ထုတ်လုပ်သူနှင့် စွန့်ဦးတီထွင်သူ တစ်ဦး ဖြစ်သည့် ဝေါ့သ် ဒစ်စနေး သည် ကာတွန်းကား နှင့် ရုပ်ရှင်ရောင်းဝယ်ရေး တွင် ဦးဆောင်ဦးရွက် ပြုသူ တစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဟောလိဝုဒ်မှာ အဓိက ရုပ်ရုင် စတူဒီယိုများသည် စတားဝါး (၁၉၇၇) နှင့် တိုက်တန်းနစ် (၁၉၉၇) အစရှိသော စီးပွားရေး အရ အကျိုးအမြတ် အများဆုံး ရုပ်ရှင်များကို ထုတ်လုပ် ရိုက်ကူးခဲ့ကြပြီး ဟောလိဝုဒ်မှ ထွက်ရှိသော ရုပ်ရှင်များမှာ ကမ္ဘာ့ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းတွင် ယနေ့တိုင် အဓိကနေရာမှ ပါဝင်လျက် ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.unesco.org/bpi/eng/unescopress/2000/00-120e.shtml |title=World Culture Report 2000 Calls for Preservation of Intangible Cultural Heritage |date=2000-11-17 |publisher=UNESCO |accessdate=2007-09-14 }} {{cite web |url=http://www1.worldbank.org/economicpolicy/globalization/thwart.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071017111347/http://worldbank.org/economicpolicy/globalization/thwart.html |archivedate=17 October 2007 |title=Summary: Does Globalization Thwart Cultural Diversity? |publisher=World Bank Group |accessdate=2007-09-14 }}&lt;/ref&gt;

အမေရိကန်များသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် တယ်လီဗွီးရှင်း အကြည့်ဆုံးသော လူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nationmaster.com/graph/med_tel_vie-media-television-viewing |title=Media Statistics &gt; Television Viewing by Country |publisher=NationMaster |accessdate=2007-06-03}}&lt;/ref&gt; တယ်လီဗွီးရှင်း ကြည့်သော အချိန်မှာ တဖြည်းဖြည်း မြင့်တက်လျက် ရှိပြီး ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ပျမ်းမျှ တစ်နေ့ ၅ နာရီနှုန်း အထိ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.emarketer.com/Article.aspx?R=1005003 |title=Broadband and Media Consumption |date=2007-06-07 |publisher=eMarketer |accessdate=2007-06-10 |archive-date=19 July 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090719045955/http://www.emarketer.com/Article.aspx?R=1005003 }}&lt;/ref&gt; တယ်လီဗွီးရှင်း လွှင့်ထုတ်သော အဓိက ကွန်ယက် ၄ ခုစလုံးမှာ စီးပွားဖြစ် ထုတ်လွှင့်မှုများ ဖြစ်ကြသည်။ အမေရိကန်တို့သည် ရေဒီယိုထုတ်လွှင့်မှုများကိုလည်း နားထောင်လေ့ ရှိပြီး အများအားဖြင့် စီးပွားဖြစ် ထုတ်လွှင့်မှုများကို နားထောင်လေ့ ရှိကာ ပျမ်းမျှအားဖြင့် တစ်နေ့လျှင် ၂ နာရီခွဲနှုန်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.emarketer.com/Article.aspx?R=1004830 |title=TV Fans Spill into Web Sites |date=2007-06-07 |publisher=eMarketer |accessdate=2007-06-10 |archive-date=24 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100624071851/http://www.emarketer.com/Article.aspx?R=1004830 }}&lt;/ref&gt; ဝက်ဘ်ပေါ်တယ်များနှင့် ရှာဖွေသည့် ဝက်ဘ်ဆိုက်ဒ်များမှ လွဲလျှင် ခေတ်အစားဆုံး ဝက်ဘ်ဆိုက်ဒ်များမှာ [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်]]၊ [[ယူကျု(ဘ်)]]၊ [[ဝီကီပီးဒီးယား]]၊ ဘလော့ဂါ၊ အီးဘေး နှင့် ခရိတ်ခ်လစ် (Craigslist) တို့ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;alexa-topsitesus&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.alexa.com/topsites/countries/US |title=Top Sites in United States |year=2010 |publisher=Alexa |accessdate=2010-03-27 |archivedate=9 April 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160409001248/http://www.alexa.com/topsites/countries/US }}&lt;/ref&gt;

စည်းချက်ကျပြီး လှပသော စာသားများပါဝင်သည့် အာဖရိကန်-အမေရိကန် ဂီတသည် အမေရိကန် ဂီတတစ်ခုလုံး အပေါ်တွင် နက်ရှိုင်းစွာ လွှမ်းမိုးမှု ရှိပြီး ဥရောပ ရိုးရာဂီတမှ ကွဲပြားခြားနား သွားစေသည်။ ဖော့ခ် ဂီတ၏ အစိတ်အပိုင်းများမှ အသုံးအနှုန်းများ ဖြစ်ပြီး ယခုအခါတွင် ခေတ်ဟောင်းဂီတဟု သိရှိနေကြသည့် ဘလူး ဂီတ စသည်တို့အား တကမ္ဘာလုံးရှိ ပရိသတ်တို့ နှစ်ခြိုက်အားပေးသော ဂီတအမျိုးအစားများ အဖြစ် ပြောင်းလဲခဲ့ကြသည်။ ၂၀ ရာစု အစောပိုင်းတွင် လူးဝစ် အမ်းစထရောင်း နှင့် ဒျု အယ်လင်တန် အစရှိသူတို့က ဂျက်ဇ်ဂီတ ကို တီထွင်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၂၀ ခုနှစ်များအတွင်း ကျေးလက်ဂီတကို တီထွင်ခဲ့ကြပြီး ၁၉၄၀ နှစ်များတွင် ရစ်သမ်နှင့် ဘလူး သို့ R&amp;B ဂီတကို တီထွင်ခဲ့ကြသည်။ [[ပရက်စလေ|အဲလ်ဗစ် ပရက်စလေ]] နှင့် ချပ်ခ် ဘယ်ရီတို့သည် ၁၉၅၀ ခုနှစ် အလယ်ပိုင်းများ အတွင်း ရော့ခ်အင်ရိုးဂီတကို ရှေးဦးဖန်တီးခဲ့သူများတွင် ပါဝင်သည်။ ၁၉၆၀ ခုနှစ်များတွင် ဘော့ပ် ဒိုင်လန်မှ ဖော့ခ် ဂီတကို ပြန်လည်ဆန်းသစ်ရာမှ လူသိများ အထင်ရှားဆုံးသော တေးရေးဆရာ တစ်ယောက် ဖြစ်ခဲ့ပြီး ဂျိမ်းစ်ဘရောင်းမှ ဖန့်ခ်ဂီတ ဖန်တီးမှုများတွင် ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ အမေရိကန်တို့၏ လတ်တလော တီထွင်မှုများတွင် ဟစ်ဟော့ပ် ဂီတ နှင့် ဟောက်စ် ဂီတတို့ ပါဝင်သည်။ အမေရိကန် ပေါ့ပ်စတားများဖြစ်ကြသော ပရက်စလေ၊ [[မိုက်ကယ်လ် ဂျက်ဆင်]] နှင့် မက်ဒေါနား တို့သည် ကမ္ဘာကျော် အဆိုတော်များ အဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;Biddle, Julian (2001). ''What Was Hot!: Five Decades of Pop Culture in America''. New York: Citadel, p. ix. ISBN 0-8065-2311-5.&lt;/ref&gt;

=== စာပေ၊ အတွေးအခေါ်နှင့် အနုပညာ ===
[[File:Kerouac by Palumbo.jpg|thumb|upright|၁၉၅၀ ခုနှစ်များမှ ထင်ရှားလာခဲ့သော ဘိမျိုးဆက်ဟု ခေါ်သည့် စာရေးဆရာ အုပ်စုထဲမှ ထင်ရှားသော စာရေးဆရာ တစ်ဦးဖြစ်သည့် ဂျက် ကီရွက်]]

၁၈ ရာစုနှစ်နှင့် ၁၉ ရာစု အစောပိုင်းကာလများက အမေရိကန် အနုပညာနှင့် စာပေတို့သည် ဥရောပမှ နည်းပေး လမ်းပြမှုများကို ခံယူခဲ့ကြသည်။ နသန်နီယယ် ဟော်သွန်း၊ အက်ဒ်ဂါ အယ်လန် ပိုး နှင့် ဟင်နရီ ဒေးဗစ် သောရိုး တို့က ၁၉ ရာစု အလယ်ပိုင်းတွင် အမေရိကန် စာပေ၏ တသီးတခြား ထင်ရှားသောဟန်ကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့ ကြသည်။ မာ့ခ်တွန်း နှင့် ကဗျာဆရာ ဝေါ့သ် ဝှစ်တ်မန်း တို့မှာ ရာစုနှစ်၏ ဒုတိယပိုင်း တစ်ဝက်တွင် အဓိက အရေးပါသော ထင်ရှားသူများ ဖြစ်ကြသည်။ အယ်မလီ ဒစ်ကင်ဆန် ကို သူမ အသက်ရှင်စဉ်ကာလက သိရှိသူ မရှိသလောက် နည်းသော်လည်း အခုအခါတွင် အမေရိကန်၏ မရှိမဖြစ် ကဗျာဆရာမ တစ်ဦး အဖြစ် အသိအမှတ် ပြုလာကြသည်။&lt;ref&gt;[[Harold Bloom|Bloom, Harold]]. 1999. ''Emily Dickinson''. Broomall, PA: Chelsea House Publishers. p. 9. ISBN 0-7910-5106-4.&lt;/ref&gt; နိုင်ငံနှင့် ဆိုင်သော အတွေ့အကြုံတို့၏ အခြေခံမြင်ကွင်းများ နှင့် ဇာတ်ကောင်စရိုက်များကို အသားပေး ရေးထားသော ဝတ္ထုများ ဖြစ်ကြသည့် ဟာမန်း မယ်လ်ဗေးလ် ၏ မော်ဘီဒစ်ခ် (၁၈၅၁)၊ မာ့ခ်တွန်း၏ ဟပ်ကယ်ဘယ်ရီ ဖင်န် ၏ စွန့်စားခန်းများ (၁၈၈၅)၊ အက်ဖ် စကော့ ဖစ်ဇ်ဂျာရဲလ် ၏ မဟာ ဂက်စဘီ (၁၉၂၅) အစရှိသော စာအုပ်တို့ကို အမေရိကန်၏ မဟာဝတ္ထုများ အဖြစ် ဂုဏ်ပြုခေါ်ဆိုနိုင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Buell, Lawrence|title=The Unkillable Dream of the Great American Novel: ''Moby-Dick'' as Test Case |url=https://archive.org/details/sim_american-literary-history_spring-summer-2008_20_1-2/page/132|year= 2008|work=American Literary History|volume=20|issue=1–2|pages=132–155|doi=10.1093/alh/ajn005|journal=American Literary History|month=Spring/Summer|issn=0896-7148}}&lt;/ref&gt;

အမေရိကန်နိုင်ငံသား ၁၂ ဦးတို့သည် စာပေဆိုင်ရာ နိုဘယ်လ်ဆုကို ရရှိခဲ့ပြီး နောက်ဆုံးရရှိခဲ့သူမှာ ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် ရရှိခဲ့သော လူးဝီစ် ဂလက်ဒ် ဖြစ်သည်။ ဝီလီယမ် ဖော့သ်ကနာ နှင့် အားနတ်စ် ဟဲမင်းဝေးတို့အား မကြာခဏဆိုသလိုပင် ၂၀ ရာစု၏ လွှမ်းမိုးမှု အရှိဆုံး စာရေးဆရာများ အဖြစ် အမည်တပ် လေ့ ရှိသည်။&lt;ref&gt;Quinn, Edward (2006). ''A Dictionary of Literary and Thematic Terms''. Infobase, p. 361. ISBN 0-8160-6243-9. Seed, David (2009). ''A Companion to Twentieth-Century United States Fiction''. Chichester, West Sussex: John Wiley and Sons, p. 76. ISBN 1-4051-4691-5. Meyers, Jeffrey (1999). ''Hemingway: A Biography''. New York: Da Capo, p. 139. ISBN 0-306-80890-0.&lt;/ref&gt; အနောက်တိုင်း ကောင်ဘွိုင်စာပေများနှင့် စုံထောက်ရာဇဝတ်မှုကို အခြေခံထားသော ဝတ္ထုများမှာ အမေရိကန်မှ စတင်ပေါ်ထွန်းခဲ့သည်။ ဘိ မျိုးဆက်ဟု ခေါ်သည့် စာရေးဆရာ တစ်စုက ခေတ်သစ် စာပေ အရေးအသားများကို စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး ထိုအုပ်စုထဲတွင် ပို့စ်မော်ဒန် စာရေးဆရာများ ဖြစ်ကြသော ဂျွန်ဘာ့တ်၊ သောမတ်စ် ပင်ချွန် နှင့် ဒွန် ဒယ်လီလို စသူတို့ ပါဝင်သည်။

သော်ရိုးနှင့် ရပ်ဖ် ဝေါ်လ်ဒို အီမာဆန် တို့ ဦးဆောင်သော အမေရိကန်တွေ့ကြုံလွန်ဝါဒီ (transcendentalists) များက ပထမဆုံး အမေရိကန် အတွေးအခေါ် ဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှုကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ အမေရိကန် ပြည်တွင်းစစ် အပြီးတွင် ချားလ်စ် ဆန်ဒါ ပီးယားစ် မှ စတင်ပြီး ဝီလီယမ် ဂျိမ်းစ်နှင့် ဂျွန်ဒူဝီတို့က ဆက်ခံကာ လက်တွေ့ပဓာနဝါဒ (pragmatism) ကို ဦးဆောင် ထုတ်ဖော်ခဲ့ကြသည်။ ၂၀ ရာစု အတွင်းတွင် နိုရမ် ချောင်စကီး၏ အယူဝါဒအပေါ်တွင် ဒဗလျူ ဗွီ ကွိုင်း နှင့် ရစ်ချက် ရော်တီတို့က ထပ်ဆင့်မွမ်းမံ ထားသည့် အတွေးအခေါ်များ ဖြစ်သည် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ အတွေးအခေါ် ပညာ (analytic philosophy) ကို အမေရိကန် ပညာရှင်တို့၏ ရှေ့မှောက်သို့ ဆောင်ယူလာခဲ့သည်။ ဂျွန်ရောလ် နှင့် ရောဘတ် နိုဇစ်ခ် တို့က နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ အတွေးအခေါ်ပညာကို ပြန်လည် အသက်သွင်းခဲ့သည်။

ရုပ်ပြအနုပညာများတွင် ဟတ်ဒ်ဆန်မြစ် အနုပညာကျောင်းသည် ဥရောပသားတို့၏ သဘာဝတ္တဗေဒ (naturalism ) ပေါ်တွင် မူတည် လှုပ်ရှားသည့် ၁၉ ရာစု အလယ်ပိုင်း လှုပ်ရှားမှု တစ်ခု ဖြစ်သည်။ သောမတ်စ် အီကင်၏ သရုပ်မှန် ပန်းချီများမှာ ယခုအခါတွင် အလွန်ထင်ရှားနေပြီ ဖြစ်သည်။ ၁၉၁၃ ခုနှစ်တွင် နယူးယောက် မြို့တွင် ပြသခဲ့သည့် အာမာရီ ပြပွဲ ဟုခေါ်သည့် ဥရောပ မော်ဒန်ပန်းချီပြပွဲမှ အများအား အံ့အား သင့်သွားစေခဲ့ပြီး အမေရိကန် ပန်းချီ၏ အခင်းအကျင်းကို ပြောင်းလဲသွားစေခဲ့သည်။
&lt;ref&gt;Brown, Milton W. (1988 1963). ''The Story of the Armory Show''. New York: Abbeville. ISBN 0-89659-795-4.&lt;/ref&gt; ဂျော်ဂျီယာ အို ကိဖ်၊ မားစ်ဒန် ဟတ်တလေနှင့် အခြားသူတို့သည် အသစ်အဆန်း ပုံစံအသစ်များကို စမ်းသပ်ခဲ့ကြသည်။ အရေးပါသော အနုပညာလှုပ်ရှားမှုများ ဖြစ်ကြသည့် ဂျက်ဆန် ပိုးလော့ခ် နှင့် ဝီလမ် ဒီ ကွန်းနင်း တို့၏ အက်ဘ်ဆထရက် အိတ်စပရက်ရှင်နစ်ဇင် ဝါဒ၊ အန်ဒီ ဝါဟိုး နှင့် ရွိုင်း လစ်တန်ရှတိန်းတို့၏ ပေါ့ပ်အတ် စသည်တို့သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင်ပင် အများစု ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ မော်ဒန်ဝါဒနှင့် ပို့စ်မော်ဒန်ဝါဒ ရေစီးကြောင်းများက အမေရိကန် ဗိသုကာပညာရှင်များ ဖြစ်ကြသော ဖရန့်ခ် လွိုက် ရိုက်၊ ဖိလစ် ဂျွန်ဆင် နှင့် ဖရန့်ခ် ဂေရီ တို့အား ကျော်ကြားမှု ရရှိစေခဲ့သည်။


အမေရိကန်တွင် ပြဇာတ်နှင့် ပတ်သက်၍ အဓိက မြှင့်တင်ခဲ့သူမှာ ပြဇာတ်စီစဉ်သူ ပီ တီ ဘာနမ် ဖြစ်ပြီး ၁၈၄၁ ခုနှစ်တွင် မက်ဟက်တန် အောက်ပိုင်းတွင် ဖျော်ဖြေရေး အဆောက်အဦးများကို စတင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၈၇၀ နှောင်းပိုင်းနှစ်များမှ စ၍ ဟယ်ရီဂန် နှင့် ဟတ် တို့က ထင်ရှားသော သီချင်းဖွဲ့ ဟာသပြဇာတ်များကို ထုတ်ဖော် တင်ဆက်ခဲ့သည်။ ၂၀ ရာစုတွင် ဘရော့ဒ်ဝေး၌ ခေတ်သစ် ဂီတပုံစံများ ထွက်ပေါ်လာခဲ့ပြီး ဇာတ်ရုံမှ သီချင်းများကို ရေးသားသူ အိုက်ဗင် ဘာလင်၊ ကိုးလ် ပေါ်တာ၊ စတီဖင် ဆုံဟိမ်း တို့၏ သီချင်းများမှာ ပေါ့ပ်ဂီတ၏ စံနှုန်းများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပြဇာတ်ရေးဆရာ ယူဂျင်း အို နေးလ်သည် ၁၉၃၆တွင် စာပေ ဆိုင်ရာ နိုဘယ်လ်ဆုကို ရရှိခဲ့ပြီး အခြားပြဇာတ်နှင့် သက်ဆိုင်သူများထဲမှ ဆုရရှိကြသူများမှာ ပူလစ်ဇာဆု ရရှိခဲ့ကြသော တင်နက်ဆီ ဝီလီယမ်၊ အက်ဒဝပ် အယ်လ်ဘီး နှင့် အော်ဂတ်စ် ဝီလ်ဆင်တို့ ဖြစ်ကြသည်။

ထိုအချိန်ထိုအခါက လူသိနည်းခဲ့သော်လည်း ၁၉၁၀ ခုနှစ်များမှ ချားလ်စ်အိုက်ဗ်၏ ရေးသားတက်ဆက်မှုများမှာ ဂန္ထဝင်ဆိုင်ရာ ဂီတတွင် အမေရိကန် တေးရေးဆရာ တစ်ယောက်၏ ပထမဆုံး အဓိက ပါဝင်ပတ်သက်မှု ပင် ဖြစ်သည်။ စမ်းသပ်တီထွင်သူများ ဖြစ်ကြသည့် ဟင်နရီ ကိုဝဲလ် နှင့် ဂျွန်ကေ့ဂျ် တို့သည် ဂန္ထဝင်ဂီတ ဆိုင်ရာ တေးသွားများ ရေးဖွဲ့မှုအတွက် တမူထူးခြားသော အမေရိကန် နည်းလမ်းဖြင့် ချည်းကပ်မှုကို ဖန်တီးခဲ့သည်။ အာရွန် ကော့ပ်လန်းနှင့် ဂျော့ရှ် ဂါ့ရှ်ဝင်တို့က ခေတ်ပေါ်ဂီတနှင့် ဂန္ထဝင်ဂီတ အရောအနှောကို ဖန်တီး ခဲ့ကြသည်။ အကဆရာများ ဖြစ်ကြသည့် အစ်ဆာဒိုရာ ဒွန်ကန် နှင့် မာသာ ဂရေဟမ် တို့သည် ခေတ်ပေါ်အကကို ကူညီ တီထွင်ခဲ့ကြပြီး ဂျော့ရှ် ဘလန်ချိုင်း နှင့် ဂျရုန်း ရော်ဘင်တို့မှာ ၂၀ ရာစု ဘဲလေး အက၏ ဦးဆောင်ဦးရွက် ပြုသူများ ဖြစ်ကြသည်။ အမေရိကန်တို့သည် ခေတ်ပေါ် အနုပညာဖြစ်သော ဓာတ်ပုံပညာတွင် အရေးပါခဲ့သည်မှာ ကြာမြင့်လှပြီ ဖြစ်သည်။ အဓိက နာမည်ကြီး ဓာတ်ပုံဆရာများတွင် အဲဖရက် စတေးဂလစ်၊ အက်ဒဝပ် စတိုင်းချန်း နှင့် အန်ဆယ် အဒမ် စသူတို့ ပါဝင်သည်။ သတင်းစာများမှ ဟာသကာတွန်းတိုများနှင့် ရုပ်ပြစာအုပ်များမှာ အမေရိကန်တို့၏ တီထွင်မှုများ ဖြစ်ကြသည်။ ရုပ်ပြများထဲတွင် ထူးခြားသော အရည်အသွေးရှိသည်ဟု စံတင်ထိုက်သည့် မဟာ သူရဲကောင်း စူပါမင်းမှာ အမေရိကန်၏ ပြယုဂ်တစ်ခုပင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite book | last=Daniels | first=Les | authorlink=Les Daniels | year=1998 | title=Superman: The Complete History | page=11 | edition=1st | publisher=[[Titan Books]] | isbn=1-85286-988-7 }}&lt;/ref&gt;

=== အစားအစာ ===
အမေရိကန်၏ အဓိကအစားအစာများမှာ အခြား အနောက်နိုင်ငံများနှင့် တူညီသည်။ ဂျုံသည် အဓိက စားသုံးသည့် သီးနှံဖြစ်သည်။ လူနီများ နှင့် အစောပိုင်း ဥရောပ အခြေချ နေထိုင်သူများ စားသုံးကြသည့် ဟင်းလျာများတွင် ကြက်ဆင်သား၊ သမင်သား၊ အာလူး၊ ကန်းစွန်းဥ၊ ပြောင်းဖူး၊ မေပယ်လ်အရည် စသည့် အဆာပလာ အမျိုးမျိုးတို့ကို ထည့်သွင်း ချက်ပြုတ်ကြသည်။ ဖြည်းဖြည်းချင်း ချက်ထားသော ဝက်သားနှင့် အမဲသား ဘာဘီကျူးများ၊ ကဏန်းကိတ်များ၊ အာလူးကြော် နှင့် ချော့ကလက် ချစ်ပ် ကွက်ကီး စသည်တို့မှာ အမေရိကန် အစားအစာ သီးသန့် ဖြစ်ကြသည်။ ဆိုးလ်ဖု ဟု ခေါ်ကြသော အာဖရိကကျွန်များ ချက်ပြုတ်လေ့ ရှိသော အစားအစာများမှာ တောင်ပိုင်းတွင် လူကြိုက်များပြီး အခြားသော ဒေသများမှ အာဖရိကန်-အမေရိကန်များ ကြားတွင် လည်း တွေ့ရလေ့ ရှိသည်။ အစားအစာ နှစ်မျိုး သုံးမျိုးကို ပေါင်းစပ်ထားသော လူဝီစီးယားနား ခရီယိုး၊ ကေဂျွန် နှင့် တက်စ်- မက်စ် စသည်တို့မှာလည်း ဆိုင်ရာ ဒေသအသီးသီး အတွင်း ထင်ရှားသည်။

အမေရိကန်၏ သွင်ပြင်လက္ခဏာ အစားအစာများဟု ခေါ်နိုင်သော ပန်းသီးမုန့်၊ ကြက်ကြော်၊ ပီဇာ၊ ဟမ်ဘာဂါ နှင့် ဟော့ဒေါ့စသည်တို့မှ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်လာသူ အမျိုးမျိုး တို့၏ ဟင်းလျာများမှ ပြောင်းလဲ ရယူထားခြင်း ဖြစ်သည်။ အာလူးကြော်၊ ဘာရီတို နှင့် တာကို အစရှိသော မက္ကဆီကန် ဟင်းလျာများ၊ ပတ်စတာ ဟင်းလျာများတို့သည် အီတလီ ဟင်းလျာများမှ ဆင်းသက်လာပြီး အများစု စားသုံးလျက် ရှိကြသည်။&lt;ref name=&quot;IFT&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.newswise.com/articles/what-when-and-where-americans-eat-in-2003|author=Klapthor, James N. |title=What, When, and Where Americans Eat in 2003 |publisher=Newswise/Institute of Food Technologists |date=2003-08-23|accessdate=2007-06-19}}&lt;/ref&gt; အမေရိကန်များသည် ကော်ဖီကို လက်ဖက်ရည်ထက် ပို၍ ကြိုက်ကြသည်။ အမေရိကန် စားသောက်ကုန် လုပ်ငန်းရှင်၏ အရောင်းမြှင့်တင်မှုများမှ တဆင့် လိမ္မော်ရည်နှင့် နွားနို့တို့သည် နေရာတိုင်းတွင် တွေ့ရသော နံနက်စာ သောက်စရာများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Smith, Andrew F. (2004). ''The Oxford Encyclopedia of Food and Drink in America''. New York: Oxford University Press, pp. 131–32. ISBN 0-19-515437-1. Levenstein, Harvey (2003). ''Revolution at the Table: The Transformation of the American Diet''. Berkeley, Los Angeles, and London: University of California Press, pp. 154–55. ISBN 0-520-23439-1.&lt;/ref&gt;

ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးဖြစ်သော အမေရိကန်တို့၏ အမြန်အစားအစာ လုပ်ငန်းသည် ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်များတွင် ကားပေါ်မှ မဆင်းဘဲ ဝယ်ယူနိုင်သော စနစ်ကို စတင် ခဲ့သည်။ အမြန်အစားအစာများကို စားသုံးကြခြင်းသည် ကျန်းမာရေး အတွက် စိုးရိမ်စရာ တစ်ခု ဖြစ်လာစေခဲ့သည်။ ၁၉၈၀ ခုနှစ်များ နှင့် ၁၉၉၀ ခုနှစ်များတွင် အမေရိကန်တို့၏ ကယ်လိုရီ စားသုံးမှုမှာ ၂၄% မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;IFT&quot; /&gt; အမြန်အစားအစာ ဆိုင်များတွင် မကြာခဏ စားသုံးခြင်းသည် ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး ဆိုင်ရာ အရာရှိများက &quot;အမေရိကန်တို့၏ အဝလွန်နှုန်း ပျံနှံ့ခြင်း&quot;ဟု ခေါ်သော ကျန်းမာရေး ပြဿနာတစ်ရပ်ကို ဖြစ်ပွားစေသည်။&lt;ref&gt;Boslaugh, Sarah (2010). &quot;Obesity Epidemic&quot;, in ''Culture Wars: An Encyclopedia of Issues, Viewpoints, and Voices'', ed. Roger Chapman. Armonk, N.Y.: M. E. Sharpe, pp. 413–14. ISBN 978-0-7656-1761-3.&lt;/ref&gt; အလွန်ပင် ချိုလှသော အအေးများမှ အမေရိကန်တွင် လူကြိုက်များပြီး သကြားပါသော ဖျော်ရည်များသည် အမေရိကန်တို့အတွက် ကယ်လိုရီ စားသုံးမှု၏ ၉% နှုန်းခန့်မျှ နှင့် သက်ဆိုင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Fast Food, Central Nervous System Insulin Resistance, and Obesity |publisher=American Heart Association |year=2005 |work=[[Arteriosclerosis, Thrombosis, and Vascular Biology]] |url=http://atvb.ahajournals.org/cgi/content/full/25/12/2451#R3-101329 |accessdate=2007-06-09 }} {{cite web |title=Let's Eat Out: Americans Weigh Taste, Convenience, and Nutrition |publisher=U.S. Dept. of Agriculture |url=http://www.ers.usda.gov/publications/eib19/eib19_reportsummary.pdf |accessdate=2007-06-09 |archivedate=7 December 2009 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5lpvum1lU?url=http://www.ers.usda.gov/publications/eib19/eib19_reportsummary.pdf }}&lt;/ref&gt;

=== အားကစား ===
[[File:Shea Smith-edit1.jpg|thumb| အမေရိကန် ဘောလုံး ကစားပွဲတွင် ဘောလုံးကိုသယ်ပြေးလာသော နောက်တန်းလူ တစ်ဦး]]
၁၉ရာစု နှောင်းပိုင်းမှ အစပြု၍ ဘေ့စ်ဘောလ်ကို အမျိုးသား အားကစားနည်း တစ်ရပ်အဖြစ် မှတ်ယူခဲ့သည်။ သို့သော် အချို့သော ဆန်းစစ်ချက်များအရ အမေရိကန် ဘောလုံးသည် ကြည့်ရှုသူ အများဆုံး အားကစားနည်း တစ်ရပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|author=Krane, David K.|title=Professional Football Widens Its Lead Over Baseball as Nation's Favorite Sport|url=http://www.harrisinteractive.com/Insights/HarrisVault8482.aspx?PID=337|publisher=Harris Interactive|date=2002-10-30|accessdate=2007-09-14|archivedate=9 July 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100709111448/http://www.harrisinteractive.com/Insights/HarrisVault8482.aspx?PID=337}} Maccambridge, Michael (2004). ''America's Game: The Epic Story of How Pro Football Captured a Nation''. New York: Random House. ISBN 0-375-50454-0.&lt;/ref&gt; ဘတ်စကက်ဘောနှင့် ရေခဲပြင် ဟော်ကီကစားနည်းတို့သည် အသင်းလိုက် အားကစားနည်းများတွင် ဦးဆောင်ဦးရွက် အားကစားနည်းများ အဖြစ် ပါဝင်သည်။ ကောလိပ်ကျောင်းများ အတွင်း ယှဉ်ပြိုင်ကစားကြသော အမေရိကန် ဘောလုံး နှင့် ဘတ်စကက်ဘော တို့သည် ပရိသတ် အများအပြားကို ဆွဲဆောင်နိုင်သည်။ လက်ဝှေ့နှင့် မြင်းပြိုင်ပွဲတို့မှာ လူအများဆုံး ကြည့်ရှုကြသည့် တစ်ဦးချင်း ကစားနည်းများ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |author=Cowen, Tyler, and Kevin Grier |title=What Would the End of Football Look Like??url=http://www.grantland.com/story/_/id/7559458/cte-concussion-crisis-economic-look-end-football|publisher=Grantland/ESPN|date=2012-02-09|accessdate=2012-02-12}}&lt;/ref&gt; သို့သော်လည်း ဂေါက်သီးကစားခြင်းနှင့် ကားပြိုင်ခြင်းတို့ကြောင့် ထိုကစားနည်းများ မှေးမှိန်လာခဲ့သည်။ ဘောလုံးကစားခြင်းကို လူငယ်များနှင့် အပျော်တမ်း အဆင့်တွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ကစားကြသည်။ တင်းနစ်နှင့် အခြား ပြင်ပတွင် ကစားရသော ကစားနည်း အချို့မှာလည်း လူကြိုက်များသည်။

အမေရိကန်တွင် ကစားနည်း အများစုမှာ ဥရောပကစားနည်းများမှ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သော်လည်း ဘော်လီဘော ကစားခြင်း၊ ဘုတ်စကိတ် စီးခြင်း၊ နှင်းလျှောစီးခြင်း နှင့် ချီးယားလိဒင်း တို့မှာ အမေရိကန်တို့၏ တီထွင်မှုများ ဖြစ်ကြသည်။ ဘတ်စကတ်ဘောကို ကနေဒါနိုင်ငံဖွား ဂျိမ်းစ် နိုက်စမစ်က မက်ဆာချူးဆက်တွင် တီထွင်ခဲ့သည်။ လာခရော့စ်နှင့် ရေလွှာစီးခြင်းတို့မှာ အမေရိကန် ရှေးဦးနေထိုင်သူနှင့် ဟာဝိုင်အီ ကျွန်းသားထံမှ အနောက်တိုင်းသားများ ဆက်ခံရရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ အိုလံပစ် ကစားပွဲတော် ၈ ခုကို အမေရိကန်တွင် ကျင်းပခဲ့ဖူးသည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် နွေရာသီ အိုလံပစ် အားကစားပွဲတော်တွင် ဆုတံဆိပ် ၂,၃၀၁ ခု ရရှိခဲ့ဖူးပြီး အခြားတိုင်းပြည် အားလုံးထက်များသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=All-Time Medal Standings, 1896–2004 | publisher = Information Please|url=http://www.infoplease.com/ipsa/A0115108.html | accessdate=2007-06-14}} {{cite web|title=Distribution of Medals—2008 Summer Games| publisher = Fact Monster|url=http://www.factmonster.com/sports/olympics/2008/distribution-medals-summer-games.html| accessdate=2008-09-02}}&lt;/ref&gt; ဆောင်းရာသီ အိုလံပစ်ကစားပွဲတွင်မူ ၂၅၃ ခု ရရှိခဲ့ပြီး ဒုတိယမြောက် အများဆုံး ရရှိသော နိုင်ငံ ဖြစ်ကာ နော်ဝေနောက်မှ လိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=All-Time Medal Standings, 1924–2006|publisher=Information Please|url=http://www.infoplease.com/ipsa/A0115207.html|accessdate=2007-06-14}} {{cite web|title=Olympic Medals|publisher=Vancouver Organizing Committee|url=http://www.vancouver2010.com/olympic-medals/|accessdate=2010-03-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101225190920/http://www.vancouver2010.com/olympic-medals/|archivedate=25 December 2010}} Norway is first.&lt;/ref&gt;

=== အတိုင်းအတာစနစ် ===
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ရိုးရာတိုင်းတာမှုများကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားပြီး ၎င်းတို့တွင် ယခင်က ဗြိတိသျှ အင်ပီယီရယ်လ် အတိုင်းအတာများ ဖြစ်ကြသော မိုင်၊ ကိုက် နှင့် ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက် စသည်တို့ ပါသည်။ အမေရိကန်၏ ထူးခြားသော အတိုင်းအတာများမှာ ဂါလန် နှင့် ပိုင့် စသော ထုထည် အတိုင်းအတာများ ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် နိုင်ငံတကာ အတိုင်းအတာ စံနှုန်း သတ်မှတ်ချက်ကို မလိုက်နာသော နိုင်ငံ ၃ နိုင်ငံ တွင် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[လိုက်ဘေးရီးယားနိုင်ငံ]] တို့နှင့် အတူ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ပါဝင်သည်။ သို့သော်လည်း သိပ္ပံ၊ ဆေးပညာ နှင့် အခြားသော စက်မှုဆိုင်ရာ နယ်ပယ်များတွင် မက်ထရစ်စနစ်ကို ကျယ်ပြန့်စွာ အသုံးပြုလာကြပြီ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/appendix/appendix-g.html|title=Appendix G: Weights and Measures|publisher=CIA|work=The World Factbook|date=|accessdate=2010-04-01|archivedate=6 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110406124728/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/appendix/appendix-g.html}}&lt;/ref&gt;

== ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် ==

== ရည်ညွှန်းချက်များ ==
{{reflist|2}}


[[Category:အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]
[[ကဏ္ဍ:မြောက်အမေရိကတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ]]
[[ကဏ္ဍ:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ]]
[[Category:နေတိုး အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ]]
[[ကဏ္ဍ:အင်အားကြီး နိုင်ငံများ]]</text>
      <sha1>hou2dxackb67vbsuu41pmwv0ze74lw1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>၂၀ ရာစုနှစ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2590</id>
    <revision>
      <id>1054755</id>
      <parentid>1054078</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T00:34:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1054755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5334" sha1="rialg0fp1j5kqrlfknjgk2ibvpfzpqg" xml:space="preserve">[[File:The Earth seen from Apollo 17.jpg|thumb|၂၀ ရာစုနှစ်ထက်ဝက်ကျော်သည် လူသားတို့၏ အာကာသ စူးစမ်းလေ့လာရေးခေတ်ဖြစ်သည်၊ [[အပိုလို ၁၇]] မှ ကမ္ဘာမြေအား မြင်ရပုံ။]]
[[File:Planetary boundaries.svg|thumb|ကမ္ဘာမြအား လူသားတို့၏ သက်ရောက်မှုများထဲတွင် ပတ်ဝန်းကျင်၊ ဇီဝမျိုးကွဲတို့ပါဝင်သည်။&lt;ref name=&quot;SahneyBentonFerry2010LinksDiversityVertebrates&quot;&gt;{{cite journal |author=Sahney, S., Benton, M.J. and Ferry, P.A. |year=2010 |title=Links between global taxonomic diversity, ecological diversity and the expansion of vertebrates on land |journal=Biology Letters |doi=10.1098/rsbl.2009.1024 |volume=6 |pages=544–547 |issue=4 |pmid=20106856 |pmc=2936204}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title=Biodiversity and Conservation in Europe |author1=Hawksworth, David L.  |author2=Bull, Alan T. |page=3390 |publisher=Springer |year=2008 |isbn=1402068646}}&lt;/ref&gt;]]

'''၂၀ ရာစုနှစ်''' သည် ဇန်နဝါရီ ၁၊ ၁၉၀၁ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့ပြီး&lt;ref&gt;&quot;[http://query.nytimes.com/mem/archive-free/pdf?res=9800E7D6133DEE32A25752C0A9679C946097D6CF Twentieth Century's Triumphant Entry]&quot;. The New York Times. January 1, 1901&lt;/ref&gt; ဒီဇင်ဘာ ၃၁၊ ၂၀၀၀ ခုနှစ်တွင် ကုန်ဆုံးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rmg.co.uk/explore/astronomy-and-time/time-facts/faqs/new-millennium-where-when-why |title=When and where did the new Millennium officially start, and why? |author=Royal Observatory Greenwich |archivedate=20 June 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120620022252/http://www.rmg.co.uk/explore/astronomy-and-time/time-facts/faqs/new-millennium-where-when-why |deadurl=no |df= }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://aa.usno.navy.mil/faq/docs/millennium.php|title=The 21st Century and the 3rd Millennium When Did They Begin?|publisher=United States Naval Observatory|accessdate=2013-06-07|archivedate=2 October 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191002112920/https://aa.usno.navy.mil/faq/docs/millennium.php}}&lt;/ref&gt; ယင်းသည် ၂ ထောင်စုနှစ်၏ နောက်ဆုံး ရာစုနှစ်ဖြစ်ပြီး ၁၉၀၀ ခုနှစ်များဟု သိကြသည်။ ၂၀ ရာစုတွင် [[ပထမကမ္ဘာစစ်]]၊ [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]၊ [[စစ်အေးတိုက်ပွဲ]]၊ နယူကလိစွမ်းအား၊ အမျိုးသားရေးဝါဒ၊ ကိုလိုနီစနစ်ကျရှူံးခြင်း၊ အာကာသ စူးစမ်းလေ့လာရေး၊ ဆက်သွယ်ရေး နည်းပညာ၊ ဆင်းရဲမွဲတေမှု လျှော့ချရေး၊ ကမ္ဘာ့လူဦးရေ တိုးပွားမှု၊ ဂေဟစနစ် ပျောက်ကွယ်မှု အစရှိသည်ဖြင့် များစွာသော ဖြစ်ရပ်များ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.petermaas.nl/extinct/lists/mostrecent.htm|title=The Sixth Extinction - The Most Recent Extinctions|publisher=|accessdate=29 January 2017|archivedate=18 December 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151218012125/http://www.petermaas.nl/extinct/lists/mostrecent.htm}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Wilson&quot;&gt;[[E.O. Wilson|Wilson, E.O.]], ''The Future of Life'' (2002) (ISBN 0-679-76811-4&lt;/ref&gt; လူ့သက်တမ်းသည် တစ်ကမ္ဘာလုံး ပျမ်းမျှ ၇၀ နှုန်းထားဖြင့် ယခင် ရာစုနှစ်ထက် နှစ် ၄၀ ကျော် တိုးတက်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2011/10/111031-population-7-billion-earth-world-un-seven/ |title=Quiz: Population 7 Billion—Could We All Fit in One City?&lt;!-- Bot generated title --&gt; |access-date=29 January 2017 |archive-date=31 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111031170510/http://news.nationalgeographic.com/news/2011/10/111031-population-7-billion-earth-world-un-seven/ |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ၁၉၂၇ တွင် ကမ္ဘာ့လူဦးရေသည် ၂ [[ဘီလီယံ]] ရှိရာမှ ၁၉၉၉ နောက်ပိုင်းတွင် ၆ ဘီလီယံ တိုးပွားလာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;[http://www.nbcnews.com/id/3072068/ns/us_news-only/t/world-population-hits-billion/#.VupjzpwrKaE World population hits 6 billion - US news - Only - September 1999: Terminal Planet - Population | NBC News&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt; 

==ကိုးကား==
{{reflist}}

{{ရာစုနှစ်များ}}

[[ကဏ္ဍ:၂၀ ရာစုနှစ်| ]]
[[ကဏ္ဍ:ရာစုနှစ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:၂ ထောင်စုနှစ်]]</text>
      <sha1>rialg0fp1j5kqrlfknjgk2ibvpfzpqg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:သတင်းများ</title>
    <ns>10</ns>
    <id>2722</id>
    <revision>
      <id>1054779</id>
      <parentid>1054146</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T03:38:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Salai Rungtoi</username>
        <id>22844</id>
      </contributor>
      <comment>updated information</comment>
      <origin>1054779</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4061" sha1="b4xwmpcbvuj0cufgcn02isi4e0jixxx" xml:space="preserve">{{သတင်းများ/ပုံ
| image   = Leopardus_tilcayo_(5x3_cropped).jpg
| width   = 
| caption = မျိုးစိတ်သစ် တယ်ကာယိုကြောင်
| title   = 
| alt     = 
| link    = 
| border  = no &lt;!-- only set if image has a light background --&gt;
| caption align = left
}}

*&lt;!--စက်တင်ဘာ ၁၉--&gt; ကျားကြောင်မျိုးစိတ်သစ်ဖြစ်သော '''[[တယ်ကာယိုကြောင်]]''' ''(ဘေးပုံ)'' အား တရားဝင် ဖော်ထုတ်အသိအမှတ်ပြုလိုက်ပြီဖြစ်သည်။
* '''[[နန်စီ ဂရေးစ် ရိုမန် အာကာသ တယ်လီစကုပ်|နန်စီဂရေးစ်ရိုမန် အာကာသတယ်လီစကုပ်]]'''ကို [[နာဆာ]]က နေနှင့်ကမ္ဘာကြားရှိ ပတ်လမ်းသို့ လွှတ်တင်ခဲ့သည်။ 
* [[နီပေါနိုင်ငံ]]တွင် '''[[၂၀၂၆ နီပေါနိုင်ငံ ရေကြီးမှု|လျှပ်တပြက် ရေလျှံမှု]]'''ကြောင့် အနည်းဆုံး လူပေါင်း ၁.၄၉၄ ဦးကျော် သေဆုံးခဲ့ပြီး ထောင်ပေါင်းများစွာတို့သည် ပျောက်ဆုံးလျက်ရှိသည်။ 
*&lt;!--ဇူလိုင် ၁၉--&gt; ဗိုလ်လုပွဲတွင် [[စပိန် အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်း|စပိန်အသင်း]]က [[အာဂျင်တီးနား အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်း|အာဂျင်တီးနားအသင်း]]ကို အနိုင်ရဗိုလ်စွဲခဲ့ပြီး [[၂၀၂၆ ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား|၂၀၂၆ ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား]]ပြိုင်ပွဲကျင်းပမှုများပြီးဆုံးသွားခဲ့သည်။
*&lt;!-- ဇွန် ၂၄ --&gt; [[ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံ]]တွင် '''[[၂၀၂၆ ဗင်နီဇွဲလား ငလျင်|ငလျင်နှစ်ကြိမ် လှုပ်ခတ်ခဲ့ပြီး]]''' လူ ၂,၂၉၀ ကျော် သေဆုံးကာ သောင်းနှင့်ချီသော ပျောက်ဆုံးနေသူများရှိသည်။


'''[[၂၀၂၆|ဖြစ်ပွားနေဆဲ]]''': [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] ([[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အချိန်မှတ်တမ်း (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|အချိန်မှတ်တမ်းများ]])၊ [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု|၂၀၂၆ အီရန်စစ်ပွဲ]] ([[၂၀၂၆ လက်ဘနွန် စစ်ပွဲ |လက်ဘနွန် စစ်ပွဲ]])၊ [[ရုရှားနိုင်ငံမှ ယူကရိန်းနိုင်ငံအား ကျူးကျော်ခြင်း| ရုရှား-ယူကရိန်း စစ်ပွဲ]] 

'''[[၂၀၂၆|လတ်တလောကွယ်လွန်သူများ]]''': [[ချမ်းမြေ့ဆရာတော်]]၊ [[ကိုင်ဇာ]]၊ [[တင်မောင်မြင့် (စာရေးဆရာ)|တင်မောင်မြင့်]]၊ [[ဝဇိရကိတ္တိယာဘာ]]၊ [[မင်းထင်ကိုကိုကြီး]]၊ [[ဂျက်ဆန်ထွန်း]]၊ [[ရဲမြလွင်]]

&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b4xwmpcbvuj0cufgcn02isi4e0jixxx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝီကီပီးဒီးယား:Community Portal</title>
    <ns>4</ns>
    <id>3834</id>
    <revision>
      <id>1054680</id>
      <parentid>1044309</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T15:16:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>21591</id>
      </contributor>
      <comment>/* Your feedback wanted: Remove (Language link added:) and similar edits from Special:RecentChanges */ အပိုင်းသစ်</comment>
      <origin>1054680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17651" sha1="dk3kharenhbwi2nnujoi3qwz79milwe" xml:space="preserve">{{archives
  |auto= short
}}


== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wiki Community,

We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us 
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,

We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.

;About Wiki Loves Folklore 

'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals  
* Cultural festivals and celebrations  
* Traditional attire and crafts 
* Performing arts, music, and dance  
* Everyday practices rooted in folk heritage  

Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.

[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] 

; Host a Local Edition 

As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture  
* Engage new contributors in your community  
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content  

'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''  

If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.

If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.

;Get in Touch 
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:

* The project Talk pages  
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''

We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.

Warm regards,  

'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
&lt;/div&gt;
[[အသုံးပြုသူ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:MediaWiki message delivery|ဆွေးနွေး]])  ၁၃:၂၁၊ ၁၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=29228188 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

 ၂၁:၀၁၊ ၁၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;

== Request for comment (global AI policy) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[အသုံးပြုသူ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:MediaWiki message delivery|ဆွေးနွေး]])  ၀၀:၅၈၊ ၂၆ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30424282 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote now in the 2026 U4C election&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])  ၁၇:၁၄၊ ၂၇ မေ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|ဆွေးနွေး]])&lt;/bdi&gt;  ၁၇:၁၁၊ ၂၃ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;Message&quot;/&gt;
'''Legal &amp; Safety Contacts'''

Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]].

&lt;section end=&quot;Message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]])  ၁၃:၂၉၊ ၂၅ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&amp;oldid=30731267 --&gt;

== Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}}
You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}}
[[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]])   ၁၂:၂၄၊ ၂၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges ==
''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)''

Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.&lt;br/&gt;
We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader).

We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.&lt;br/&gt;
Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis.
[[File:Types of Lang Link changes.png|x350px|frame|A variety of &quot;Language Link&quot; edits as seen in the Recent Changes feed]]

The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why?
Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. 

Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]]

Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]]  ၁၅:၁၆၊ ၂၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&amp;oldid=31067455 --&gt;</text>
      <sha1>dk3kharenhbwi2nnujoi3qwz79milwe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အဲလ်ဘတ် အိုင်းစတိုင်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4163</id>
    <revision>
      <id>1054745</id>
      <parentid>1026806</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T23:37:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1054745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32329" sha1="rr0b2294vwxlxxzub2j5w5n64u6eri5" xml:space="preserve">{{cleanup|date=24 Jul 2021}}
{{Infobox scientist
| name        = အဲလ်ဘတ် အိုင်းစတိုင်း
| image       = Einstein 1921 by F Schmutzer - restoration.jpg
| caption     = Albert Einstein in 1921
| native_name = '''Albert Einstein'''
| native_name_lang = en
| birth_date  = {{Birth date|df=yes|1879|3|14}}
| birth_place = အမ်းမြို့၊ ဂျာမန်အင်ပါယာ။
| death_date  = {{Death date and age|df=yes|1955|4|18|1879|3|14}}
| death_place = {{nowrap|ပရင်စင်တင်၊ နယူးဂျာစီ၊ အမေရိကန်။}}
| children    = &quot;Lieserl&quot; (၁၉၀၂–၁၉၀၃)&lt;br /&gt;Hans Albert (၁၉၀၄–၁၉၇၃)&lt;br /&gt;Eduard &quot;Tete&quot; (၁၉၁၀–၁၉၆၅)
| spouse      = Mileva Marić&amp;nbsp;(၁၉၀၃–၁၉၁၉)&lt;br/&gt;{{nowrap|Elsa Löwenthal&amp;nbsp;(၁၉၁၉–၁၉၃၆)}}&lt;ref&gt;{{cite book |editor-last=Heilbron |editor-first=John L. |title=The Oxford Companion to the History of Modern Science |url=https://books.google.com/books?id=abqjP-_KfzkC&amp;pg=PA233 |date=2003 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-974376-6 |page=233}}&lt;/ref&gt;{{sfnp|Pais|1982|p=301}}
| residence   = ဂျာမနီ၊ အီတလီ၊ ဆွမ်စလန်၊ ဩစထရီးယား၊ ဘယ်လ်ဂျီယံ၊ အမေရိကန်။ 
| citizenship = {{Plainlist|
* Subject of the Kingdom of Württemberg during the German Empire (1879–1896)
* နိုင်ငံမဲ့ (၁၈၉၆–၁၉၀၁)
* ဆွန်စလန်နိုင်ငံသား (၁၉၀၁ –၁၉၅၅)
* Austrian subject of the Austro-Hungarian Empire (၁၉၁၁–၁၉၁၂)
* Subject of the Kingdom of Prussia during the German Empire (၁၉၁၄–၁၉၁၈)
* ဂျာမန်နိုင်ငံသား (၁၉၁၈ - ၁၉၃၃)
* အမေရိကန်နိုင်ငံသား (1940–1955)
}}
| fields     = [[ရူပဗေဒ]]၊ [[သဘာဝတ္ထဗေဒ|အတွေးအခေါ်ပညာ]]
| workplaces = {{Plainlist|
* Swiss Patent Office (Bern) (1902–1909)
* University of Bern (1908–1909)
* University of Zurich (1909–1911)
* Charles University in Prague (1911–1912)
* ETH Zurich (1912–1914)
* Prussian Academy of Sciences (1914–1933)
* Humboldt University of Berlin (1914–1917)
* Kaiser Wilhelm Institute (director, 1917–1933)
* German Physical Society (president, 1916–1918)
* Leiden University (visits, 1920)
* Institute for Advanced Study (1933–1955)
* Caltech (visits, 1931–1933)
}}
| education = {{Plainlist|
* Swiss Federal Polytechnic (၁၈၉၆–၁၉၀၀။ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့၊ ၁၉၀၀)
* [[ဇူးရစ် တက္ကသိုလ်]] (ပါရဂူဘွဲ့၊ ၁၉၀၅)
}}
| doctoral_advisor  = Alfred Kleiner
| thesis_title      = {{lang|de|Eine neue Bestimmung der Moleküldimensionen}} (A New Determination of Molecular Dimensions)
| thesis_url        = http://e-collection.library.ethz.ch/eserv/eth:30378/eth-30378-01.pdf
| thesis_year       = ၁၉၀၅
| academic_advisors = Heinrich Friedrich Weber
| influenced        = {{Plainlist|
* Ernst G. Straus
* Nathan Rosen
* Leó Szilárd
}}
| known_for = {{Unbulleted list
               | [[အထွေထွေနှိုင်းရသီအိုရီ]] 
               | [[ထူးရှားနှိုင်းရသီအိုရီ]]
               | [[အလင်းလျှပ်စစ် သက်ရောက်မှု]]
               | ''&lt;nowiki&gt;E = mc&lt;/nowiki&gt;''&lt;sup&gt;''2''&lt;/sup&gt;
               | Theory of Brownian motion
               | [[အိုင်းစတိုင်းစက်ကွင်း ညီမျှခြင်းများ]]
               | Bose–Einstein statistics
               | Bose–Einstein condensate
               | [[ဒြပ်ဆွဲအားလှိုင်း]]
               | Cosmological constant
               | Unified field theory
               | EPR paradox
              }}
| awards = {{Plainlist|
* Barnard Medal (၁၉၂၀)
* [[ရူပဗေဒဆိုင်ရာ နိုဘယ်ဆု]] (၁၉၂၁)
* Matteucci Medal (၁၉၂၁)
* ForMemRS (၁၉၂၁)&lt;ref name=&quot;frs&quot; /&gt;
* Copley Medal (၁၉၂၅)&lt;ref name=&quot;frs&quot; /&gt;
* Gold Medal of the Royal Astronomical Society (၁၉၂၆)
* Max Planck Medal (၁၉၂၉)
* ''တိုင်း(မ်)'' မဂ္ဂဇင်း၏ ရာစုနှစ်ရဲ့ ပုဂ္ဂိုလ် (၁၉၉၉)
}}
| signature = Albert Einstein signature 1934.svg
| influences        = {{plainlist|
* [[Arthur Schopenhauer]]
* [[Baruch Spinoza]]
* [[Bernhard Riemann]]
* [[David Hume]]
* [[Ernst Mach]]
* [[Hendrik Lorentz]]
* [[Hermann Minkowski]]
* [[နယူတန်|အိုက်ဆက် နယူတန်]]
* [[James Clerk Maxwell]]
* [[Michele Besso]]
* [[Moritz Schlick]]
* [[Thomas Young (scientist)|Thomas Young]]
* [[Gottfried Wilhelm Leibniz]]
}}
}}

'''အဲလ်ဘတ် အိုင်းစတိုင်း''' ({{lang-en|Albert Einstein}}{{IPAc-en|ˈ|aɪ|n|s|t|aɪ|n}} {{respell|EYEN|styne}};&lt;ref name=&quot;NDxay&quot; /&gt; {{IPA-de|ˈalbɛʁt ˈʔaɪnʃtaɪn|lang|Albert Einstein german.ogg}}) ကို ဂျာမနီနိုင်ငံ၊ အမ်းမြို့မှာ ၁၈၇၉ ခုနှစ် မတ်လ ၁၄ ရက်၊သောကြာနေ့တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=Bio/&gt; သူ၏ မိဘများသည် ယဟူဒီ ([[ဂျူးလူမျိုး]]) နွယ်ဖွားများဖြစ်ပြီး လျှပ်စစ်ပစ္စည်း အရောင်းအဝယ်လုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်ကြသည်။ အိုင်းစတိုင်း၏ ဖခင် Hermann Einstein သည် အောင်မြင်သော စီးပွားရေးသမားတစ်ယောက် မဟုတ်ခဲ့သော်ငြားလည်း ဂျာမန် ဂန္ထဝင်မြောက် စာပေများ၊ [[ဒဿန]]ကျမ်းများနှင့် [[ကဗျာ]]စာပေများကို မြတ်မြတ်နိုးနိုး နှစ်သက်တတ်သူ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် သူ၏ အိမ်တွင် ခံ့ညားသည့် စာကြည့်ခန်းတစ်ခုကို ထားရှိပြီး အိမ်ကိုအလည်လာသော ဧည့်သည်များနှင့်လည်း စာပေအကြောင်း၊ ဒဿနအကြောင်း ပြောဆိုဆွေးနွေးတတ်သူ ဖြစ်သည်။ အိုင်းစတိုင်း၏ မိခင် Pauline Koch သည် [[ဂီတ]]အနုပညာကို နှစ်သက်သူဖြစ်ပြီး စန္ဒယားတီးကောင်းသူ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|title = Einstein and his love of music|date = January 2005|url = http://www.pha.jhu.edu/einstein/stuff/einstein&amp;music.pdf|format = PDF|publisher = Physics World}}&lt;/ref&gt; အိုင်းစတိုင်းတွင် မွေးချင်းညီမတစ်ဦးရှိပြီး Maja ဟု ခေါ်သည်။ ခေတ်သစ်ရူပဗေဒ၏ ခက်မာ ၂ ခုဖြစ်သော (ကွမ်တမ်မက္ကင်းနစ်နှင့်အပြိုင်) ယေဘုယျနှိုင်းရသီအိုရီကို မွမ်းမံဆန်းသစ်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=frs&gt;{{cite journal | last1 = Whittaker | first1 = E. | authorlink = E. T. Whittaker| doi = 10.1098/rsbm.1955.0005 | title = Albert Einstein. 1879–1955 | journal = Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society | volume = 1 | pages = 37–67 | date = 1 November 1955| jstor = 769242| doi-access = free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;YangHamilton2010&quot;&gt;{{cite book|author1=Fujia Yang|author2=Joseph H. Hamilton|title=Modern Atomic and Nuclear Physics|date=2010|publisher=World Scientific|isbn=978-981-4277-16-7}}&lt;/ref&gt;

== ငယ်ဘဝ ==
အိုင်းစတိုင်းသည် ငယ်စဉ် ကလေးဘဝမှာ အလွန်ထုံထိုင်းလေးလံရုံသာမက စကားလည်း နည်းလှသည်။ အခြားကလေးများလို ဆော့ကစားခြင်း မရှိဘဲ တစ်ယောက်တည်း တွေးနေ ငေးနေတတ်သည်။ မူလတန်း စတတ်သည့်အခါတွင်လည်း ဉာဏ်ထိုင်းသည်ဟု ဆရာများက မှတ်ချက်ပေးခြင်းခံရသည်။ ဒါပေမယ့် သူသည် အသက် ခြောက်နှစ်သားအရွယ်မှာ [[တယော]]ထိုးခြင်းကို စတင်သင်ကြားနေပြီဖြစ်ပြီး ဂီတကိုလည်း မြတ်နိုးတန်ဖိုးထားတတ်နေပြီဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|title = The relative beauty of the violin|date = 28 January 2011|url = http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/classical/features/the-relative-beauty-of-the-violin-2196313.html|work = The Independent|accessdate = 25 December 2015|archivedate = 21 November 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20151121085233/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/classical/features/the-relative-beauty-of-the-violin-2196313.html}}&lt;/ref&gt; အသက် ၁၀ နှစ်အရွယ်တွင် ကျောင်းမနေချင်တော့ဘူးဟု မိဘများကို ပြောခဲ့ဖူးပါသည်။

== အိုင်းစတိုင်းနှင့် သင်္ချာ ==
အိုင်းစတိုင်းသည် ငယ်စဉ်ကတည်းက သင်္ချာနှင့် ရူပဗေဒဘာသာရပ်များတွင် ထူးချွန်ခဲ့သည်။ ၁၂ နှစ်သားအရွယ်ကပင် [[အက္ခရာသင်္ချာ]]နှင့် ယူကလစ် ဂျီဩမေတြီကို တစ်နွေအတွင်း မိမိဘာသာ သင်ယူတတ်မြောက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite book |title=The God Problem: How a Godless Cosmos Creates |edition=illustrated |first1=Howard |last1=Bloom |publisher=Prometheus Books |year=2012 |isbn=978-1-61614-552-1 |page=294 |url=https://books.google.com/books?id=xlEupJb4ojIC |access-date=8 August 2020 |archive-date=11 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210511134020/https://books.google.com/books?id=xlEupJb4ojIC |url-status=live }} {{cite book| url = https://books.google.com/books?id=xlEupJb4ojIC&amp;pg=PT294| title = Extract of page 294| isbn = 978-1-61614-552-1| last1 = Bloom| first1 = Howard| date = 30 August 2012| access-date = 8 August 2020| archive-date = 11 May 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20210511090211/https://books.google.com/books?id=xlEupJb4ojIC&amp;pg=PT294| url-status = live}}&lt;/ref&gt; ထို့အပြင် အိုင်းစတိုင်းသည် [[ပိုက်သာဂိုရ သီအိုရမ်|ပိုင်သာဂိုရ သီအိုရမ်]]၏ မူလသက်သေပြချက်အား ၎င်းကိုယ်တိုင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သေးသည်။&lt;ref name=&quot;FVfDU&quot; /&gt;

[[File: Albert_Einstein_as_a_child.jpg|thumb|200px|အသက် ၁၄ နှစ် အရွယ် အိုင်စတိုင်း၊ ၁၈၉၃]]
[[ပထမကမ္ဘာစစ်]] စတင်ရန် နီးကပ်လာသည့်အချိန်တွင် ဂျာမန်လူမျိုးကြီးဝါဒ ကြီးထွားလာနေပြီး ပညာရေးစနစ်ကလည်း တင်းကျပ်ပြင်းထန်လွန်းနေလေသည်။ အိုင်းစတိုင်း၏ မိဘများလည်း စီးပွားရေး အဆင်မပြေသည့်အတွက် ဂျာမနီမှာ ဆက်နေရန် ခက်ခဲလာသည့်အတွက် မြူးနစ်မြို့က မိတ်ဆွေတစ်ဦးဆီမှာ အိုင်းစတိုင်းကို အပ်ထားခဲ့ပြီး သူတို့က [[အီတလီနိုင်ငံ]] မီလန်မြို့ကို ပြောင်းရွှေ့သွားကြသည်။ သို့သော် အိုင်းစတိုင်းသည် အထက်တန်းပညာ မပြီးဆုံးခင် ၁၅ နှစ်သားအရွယ်မှာ ကျောင်းထုတ်ခံခဲ့ရပြီး [[ဂျာမနီနိုင်ငံ]]ကနေ ထွက်ခွာပြီး မိဘများရှိရာ မီလန်ကို လိုက်သွားခဲ့လေသည်။

အိုင်းစတိုင်း၏ မိဘများသည် စီးပွားရေး အခြေအနေမကောင်းလှသော်လည်း သားဖြစ်သူကို ပညာတတ်ကြီး ဖြစ်စေချင်သည့်အတွက် ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ ဇူးရစ်မြို့က သိပ္ပံကျောင်းတိုက်တွင် ပညာဆက်သင်နိုင်အောင် ပို့ပေးခဲ့လေသည်။ ဇူးရစ်သိပ္ပံကျောင်းကို ဝင်ခွင့်ရရန် စာမေးပွဲဖြေဆိုရာမှာ အိုင်းစတိုင်းသည် သင်္ချာဘာသာတွင် အမှတ်ကောင်းသော်လည်း နိုင်ငံခြားဘာသာ (ခေါမ၊ လက်တင်)၊ [[ရုက္ခဗေဒ]]နှင့် [[သတ္တဗေဒ]] ဘာသာရပ်များမှာ ကျရှုံးခဲ့လေသည်။ သို့သော် ကျောင်းအာဏာပိုင်များက သင်္ချာဘာသာရပ်တွင် ထူးထူးခြားခြား တော်နေသည့် အိုင်းစတိုင်းကို အထက်တန်းကျောင်း တစ်ကျောင်းမှာ ပြန်လည်သင်ယူဖို့ အကြံပေးခဲ့ကြသည်။ အိုင်းစတိုင်းသည် Aarau ဆိုသည့် မြို့ငယ်လေးက အထက်တန်းကျောင်း တစ်ကျောင်းတွင် တစ်နှစ်ကြာ တက်ရောက် ဆည်းပူးခဲ့လေသည်။

သူသည် ၁၈၉၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလမှ ၁၉၀၀ ပြည့်နှစ် ဩဂုတ်လအထိ ဇူးရစ်သိပ္ပံကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြားနေချိန်အတွင်း ဩစတြီးယား [[ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ]]က ဆာဘီးယား မျိုးနွယ်စုဝင် မိန်းကလေး Mileva Maritsch နဲ့ ချစ်ကြိုးသွယ်ခဲ့လေသည်။

== လုပ်ငန်းခွင် ဝင်ခြင်း ==
ကျောင်းပြီးသွားသည့်အချိန်တွင် သူငယ်ချင်းဖြစ်သူ Grossmann ၏ အကူအညီဖြင့် ဘန်းမြို့မှ စက်မှုလုပ်ငန်းဆိုင်ရာ မူပိုင်ခွင့် ကန့်သတ်လက်မှတ် ထုတ်ပေးသည့် ရုံးတစ်ရုံးတွင် ၁၉၀၂ ဇူလိုင်လမှ စတင် အလုပ်ဝင်ခဲ့လေသည်။ ၁၉၀၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၆ ရက်နေ့တွင် အိုင်းစတိုင်းနှင့် မီလီဗာတို့ လက်ထပ်ခဲ့လေသည်။

== နှိုင်းရသီအိုရီ ==
အိုင်းစတိုင်းသည် တတ်ထားသည့်ပညာရပ်များနှင့် လားလားမှမဆိုင်သော အလုပ်ကို လုပ်နေရသော်ငြား စိတ်ပျက်ခြင်းမရှိဘဲ အားလပ်ချိန်များတွင် တစ်ယောက်တည်း စဉ်းစားတွေးတောရင်း စာရွက်လွတ်တစ်ရွက်ပေါ်မှာ ခဲတံတိုတစ်ချောင်းဖြင့် တွက်ချက်နေတတ်လေသည်။ သူသည် ဓာတ်ခွဲခန်းမရှိဘဲ ရှေ့ ခေတ်အဆက်ဆက်က ပညာရှင်ကြီးများ၏ စာအုပ်စာတမ်းများကို ဖတ်ရှုစဉ်းစားပြီး တွက်ချက်လိုက်၊ အကြံထုတ်လိုက်၊ ညောင်းညာလာသည့်အခါ တယောထိုးလိုက်နှင့် နေခဲ့လေသည်။ ၁၉၀၅ ခုနှစ်တွင် သူ၏ [[နှိုင်းရသီအိုရီ]] (Relativity Theory) တစ်ခုကို တင်ပြနိုင်ခဲ့လေသည်။ ထို့နောက်မှာတော့ ဇူးရစ်သိပ္ပံကျောင်းတိုက်က အိုင်းစတိုင်းကို အထူးပါမောက္ခရာထူးပေးပြီး အလုပ်ခန့်ခဲ့လေသည်။ အိုင်းစတိုင်းသည် ဂျာမနီဖွား ယဟူဒီအနွယ်ဝင် တစ်ဦး ဖြစ်သည့်အတွက် မခန့်ချင်ခန့်ချင် ခန့်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။

သူ၏ ကျော်ကြားလှသည့် သီအိုရီကို ကမ္ဘာသိအောင် မထုတ်ပြန်ခင် တစ်နှစ်အလို ၁၉၀၄ ခုနှစ်က မီလီဗာက သူတို့ရဲ့ သားဦး Hans Albert ကို မွေးဖွားပေးခဲ့သည်။ အိုင်းစတိုင်းသည် သူ၏ သီအိုရီကို ကမ္ဘာသိအောင် ထုတ်ပြန်ပြီးသည့်နောက်တွင် သဘောတရားပိုင်းကနေ သင်္ချာ ရူပဗေဒ ဖြစ်လာအောင် ကိန်းဂဏန်းတွေ၊ ညီမျှခြင်းတွေနဲ့ ပြည့်စုံလာသည်အထိ ခြောက်နှစ်ကြာ ကြိုးစားခဲ့လေသည်။ ၁၉၁၁ ခုနှစ်ရောက်သောအခါ သူ၏ [[ထူးရှားနှိုင်းရသီအိုရီ]] (Special Relativity Theory) သည် သင်္ချာပညာရပ်ဆိုင်ရာ ညီမျှခြင်းများနှင့် ပြည့်စုံသွားလေတော့သည်။

၁၉၁၀ ခုနှစ် ဇွန်လ တွင် မီလီဗာက ဒုတိယသား Edward ကို မွေးဖွားခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် သူတို့မိသားစုမှာ ကျပ်ကျပ်တည်းတည်း ရုန်းကန်နေခဲ့ကြရသည်။ ၁၉၁၀ နှစ်ကုန်ခါနီးတွင် ဩစတြီးယား ဟန်ဂေရီ အင်ပါယာ၏ ဘုရင်က အိုင်းစတိုင်းကို ပရပ်တက္ကသိုလ် (University of Prague) တွင် ပါမောက္ခတာဝန် ထမ်းဆောင်ဖို့ ဖိတ်ခေါ်ခဲ့သည်။ ထိုနေရာသည် ဇူးရစ်ထက် အစစအရာရာ သာသည့် အခြေအနေရှိသောကြောင့် အိုင်းစတိုင်းက သွားချင်သော်လည်း လူမျိုးကြီး စစ်ဝါဒကို မုန်းတီးသော မီလီဗာက အပြင်းအထန် ကန့်ကွက်ခဲ့လေသည်။ သို့သော် အိုင်းစတိုင်းကတော့ ပရပ်တက္ကသိုလ်တွင် သုံးနှစ်ကြာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ဖြစ်ခဲ့လေသည်။ ထိုနေရာတွင် အဖိနှိပ်ခံဘဝကို နာကြည်းနေသော ချက်လူမျိုးများနှင့် ယဟူဒီလူမျိုးများ အများအပြား ရှိလေသည်။ ပရပ်တက္ကသိုလ်မှာ အိုင်းစတိုင်း ရှိနေစဉ်က စာရေးဆရာ ကပ်ဖ်ကာ (Franz Kafka) နှင့် ယဟူဒီခေတ်ပညာတတ်များ ဦးဆောင်ပြီး ဇီယွန်လှုပ်ရှားမှုများ လုပ်နေချိန် ဖြစ်လေသည်။

ထို့နောက် အိုင်းစတိုင်းသည် လူမျိုးရေး ကျဉ်းမြောင်းမှုများကို စိတ်ပျက်သည့်အတွက် ၁၉၁၃ ခုနှစ်တွင် ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံသို့ ပြန်လာခဲ့သည်။ သူ့အား ဇူးရစ်သိပ္ပံကျောင်းတိုက်က ရူပဗေဒဌာန အကြီးအကဲအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ရန် ဖိတ်ခေါ်သလို ဂျာမန်ဘုရင်ကလည်း ဘာလင်တက္ကသိုလ် ပါမောက္ခတာဝန် ထမ်းဆောင်ဖို့ ကမ်းလှမ်းခဲ့လေသည်။ အိုင်းစတိုင်းသည် ဂျာမန်ဘုရင်၏ ကမ်းလှမ်းမှုကို လက်ခံခဲ့ပြီး ၁၉၁၃ ခုနှစ်မှာပင် ဂျာမနီကို ပြန်သွားခဲ့လေသည်။ ထိုအချိန်မှစပြီး သူနှင့် မီလီဗာတို့လည်း လမ်းခွဲခဲ့ကြလေသည်။

ဂျာမနီတွင် အိုင်းစတိုင်းတစ်ယောက်တည်း ဖြစ်နေချိန်တွင် ညီမဝမ်းကွဲတော်စပ်သူ Elsa က လာရောက် စောင့်ရှောက်ပေးခဲ့သည်။ အယ်လ်ဆာသည် သမီးနှစ်ယောက်အမေ မုဆိုးမတစ်ဦးဖြစ်သော်ငြား ဆွဲဆောင်မှုအပြည့်ရှိသော အမျိုးသမီးတစ်ယောက် ဖြစ်လေသည်။ သူမသည် အိုင်းစတိုင်းကို လိုလေသေးမရှိအောင် ပြုစုလေသည်။ ၁၉၁၄ ခုနှစ် ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီး စဖြစ်နေသော်လည်း အိုင်းစတိုင်းကတော့ သူ၏ နှိုင်းရသီအိုရီကိုပဲ ဆက်လက် တိုးချဲ့ဆန့်ထုတ်နေခဲ့သည်။ ၁၉၁၆ ခုနှစ် စစ်ဖြစ်နေဆဲ အချိန်တွင်ပင် အိုင်းစတိုင်းသည် သူ၏ [[အထွေထွေနှိုင်းရသီအိုရီ]] (General Theory of Relativity) ကို ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေလိုက်လေသည်။

၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် အိုင်းစတိုင်းသည် မီလီဗာနှင့် တရားဝင် ကွာရှင်းပြီး အယ်လ်ဆာနှင့် လက်ထပ်လိုက်သည်။ ထို့နောက် ၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင် [[ရူပဗေဒ]]ပညာရပ်ဆိုင်ရာ နိုဘယ်လ်ဆုကို ချီးမြှင့်ခံရလေသည်။ ထိုဆုသည် သူ၏ ကျော်ကြားလှသော ရီလေတီဗတီ သီအိုရီအတွက် မဟုတ်ဘဲ အလင်းလျှပ်စစ်အကျိုး (ဖိုတွန်သဘောတရား) အတွက် ရရှိခြင်းဖြစ်သည်။ ၁၉၃၃ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း [[ဟစ်တလာ]] အာဏာရလာသည့်အခါတွင် လူမျိုးကြီးဝါဒများ ပြန်လည်ခေါင်းထောင်လာသည့်အတွက် အိုင်းစတိုင်းသည် [[အမေရိကန်]]ကို အပြီးအပိုင် ထွက်ခွာသွားခဲ့လေသည်။

သူသည် အမေရိကန် ပရင့်စတန်တက္ကသိုလ်တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေရင်း [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]ကြီး အစပျိုးနေချိန် ၁၉၃၉ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်သမ္မတ ဖရင်ကလင်ဒီ ရုစဗဲ့ဆီသို့ [[အနုမြူဗုံး|အဏုမြူဗုံး]]နှင့် ပတ်သက်၍ သတိပေးစာ ရေးသားခဲ့သည်။ သူ၏ စာကြောင့် သမ္မတ ရုစဗဲ့သည် မန်ဟက်တန် စီမံကိန်းကို ရေးဆွဲပြီး အဏုမြူဗုံး ထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းအဏုမြူဗုံး (သို့) အက်တမ်ဗုံးကို ထုတ်လုပ်နည်းသည် အိုင်းစတိုင်း၏ ကမ္ဘာကျော် ညီမျှခြင်းဖြစ်သည့် E=mc&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; ဆိုသည့် ဒြပ်ထုစွမ်းအင် တူညီခြင်း နိယာမတရားပင်ဖြစ်သည်။

သူသည် စစ်ကြီးပြီးသည့်နောက်တွင် အဏုမြူစွမ်းအင်ကို ကောင်းသည့်ဘက်တွင် အသုံးချရန် တိုက်တွန်းခဲ့လေသည်။ ထို့နောက် သူ၏ ပေါင်းစပ်စက်ကွင်း သီအိုရီကို တင်ပြခဲ့သည်။ ထိုသီအိုရီသည် ရှင်းလင်းလွယ်ကူမှု မရှိသည့်အတွက် လူအများ နားမလည်ခဲ့ချေ။ ထို သီအိုရီကို ပို၍ ရှင်းလင်းလွယ်ကူအောင် ထပ်မံရှင်းမပြနိုင်ခင် ၁၉၅၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁၈ ရက်၊တနလ်ာနေ့ မနက် ၁ နာရီ ၂၅ မိနစ်တွင် အိုင်းစတိုင်းသည် ပရင်စတန် ဆေးရုံကြီးပေါ်မှာ သေဆုံးသွားခဲ့လေသည်။

== ကိုးကား ==
{{Reflist|refs=
&lt;ref name=Bio&gt;{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1921/einstein-bio.html |title=Albert Einstein&amp;nbsp;– Biography |accessdate=7 March 2007 |publisher=''Nobel Foundation''| archiveurl= https://web.archive.org/web/20070306133522/http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1921/einstein-bio.html| archivedate= 6 March 2007 | deadurl= no}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;NDxay&quot;&gt;{{cite book|last=Wells|first=John|author-link=John C. Wells|title=Longman Pronunciation Dictionary|url=https://archive.org/details/longmanpronuncia0000unse|publisher=Pearson Longman|edition=3rd|date=3 April 2008|isbn=978-1-4058-8118-0}}&lt;/ref&gt;
}}

== ပြင်ပလင့်များ ==
* [http://www.shapell.org/exhibitions.aspx?einstein-original-letters-in-aid-of-his-brethren Einstein's Personal Correspondence: Religion, Politics, The Holocaust, and Philosophy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150315104758/http://www.shapell.org/exhibitions.aspx?einstein-original-letters-in-aid-of-his-brethren |date=15 March 2015 }} Shapell Manuscript Foundation
* [http://vault.fbi.gov/Albert%20Einstein FBI file on Albert Einstein]
* [http://www.pha.jhu.edu/einstein/stuff/einstein&amp;music.pdf Einstein and his love of music], Physics World
* [http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1921/einstein-bio.html Albert Einstein] on NobelPrize.org
* [http://www.history.com/topics/albert-einstein Albert Einstein], videos on History.com
* {{Wayback |date=20110608004818 |url=http://ocw.mit.edu/courses/science-technology-and-society/sts-042j-einstein-oppenheimer-feynman-physics-in-the-20th-century-spring-2006/ |title=MIT OpenCourseWare STS.042J/8.225J: Einstein, Oppenheimer, Feynman: Physics in the 20th century }} – free study course that explores the changing roles of physics and physicists during the 20th century
* [http://www.alberteinstein.info/ Albert Einstein Archives Online (80,000+ Documents)]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110811112756/http://www.alberteinstein.info/ |date=11 August 2011 }} ([http://www.msnbc.msn.com/id/46785542/ns/technology_and_science-science/ MSNBC, 19 March 2012] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120512105817/http://www.msnbc.msn.com/id/46785542/ns/technology_and_science-science/ |date=12 May 2012 }})
* [http://www.wdl.org/en/item/2745/ Einstein's declaration of intention for American citizenship] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140222071037/http://www.wdl.org/en/item/2745/ |date=22 February 2014 }} on the World Digital Library
* [http://archon.brandeis.edu/?p=collections/findingaid&amp;id=41 Albert Einstein Collection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130929151059/http://archon.brandeis.edu/?p=collections%2Ffindingaid&amp;id=41 |date=29 September 2013 }} at Brandeis University
* [http://einsteinpapers.press.princeton.edu/ Digital Einstein] at Princeton University

==အခြားကြည့်ရန်==
* [[ယေဘုယျနှိုင်းရသီအိုရီ]]
* [[စတီဖင်ဟော့ကင်း]]
* [[နယူတန်]]


[[ကဏ္ဍ:ရူပဗေဒ ပညာရှင်များ]]
[[ကဏ္ဍ:စကြဝဠာဗေဒ ပညာရှင်များ]]
[[ကဏ္ဍ:၁၈၇၉ မွေးဖွားသူများ]]
[[ကဏ္ဍ:၁၉၅၅ ကွယ်လွန်သူများ]]</text>
      <sha1>rr0b2294vwxlxxzub2j5w5n64u6eri5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဦးပိန်တံတား</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4756</id>
    <revision>
      <id>1054748</id>
      <parentid>950498</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T23:52:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1054748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12994" sha1="5975djvhd380aqa1tqkpk7zz0s7bzyb" xml:space="preserve">{{Infobox bridge
|bridge_name= ဦးပိန်တံတား
|image=Amarapura - U-Bein Bridge.jpg
|other_name= တောင်သမန်တံတား
|carries= 
|Type= ခြေလျင်လျောက် သစ်သားတံတား
|crosses= [[တောင်သမန်အင်း]]
|locale= [[အမရပူရမြို့နယ်]]၊ [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]
|maint=
|id=
|design= ခြေလျင်လျောက် သစ်သားတံတား (ကျွန်းသားတံတား) 
|mainspan= 
|length= {{convert|3967|ft|m|abbr=on}}
|width= တစ်လမ်းသွား
|below = 
|begin = ၁၈၄၉ ခုနှစ်
|complete= ၁၈၅၁ ခုနှစ်
|map_cue= 
|map_image= 
|map_text= 
|map_width= 
|coordinates= {{coord|21|53|29.14|N|96|3|22.12|E}}
}}

[[File:U bein Bridge.JPG|thumb|ဦးပိန်တံတား၊ ၂၀၁၆]]
[[အမရပူရမြို့နယ်]]အတွင်းရှိ [[တောင်သမန်အင်း|တောင်သမန်အင်း]]ကို ဖြတ်ကျော်ကာ အမရပူရမြို့ဟောင်းနှင့် [[ရတနာပုံတက္ကသိုလ်]]ကို ဆက်သွယ် တည်ဆောက်ထားသည့် '''ဦးပိန်တံတား'''သည် မြန်မာနှင့် ကမ္ဘာကျော် ရှုခင်းကောင်းတစ်ခု၊ အပန်းဖြေလေ့လာရန်နေရာတစ်ခုအဖြစ် ကျော်ကြားပေသည်။&lt;ref name=&quot;MMT&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Go&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Tours&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;POE&quot; /&gt; ဦးပိန်တံတားသည် {{convert|1.2|km|adj=on}} ရှည်လျား၍ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အရှည်ဆုံး ကျွန်းသား တံတားဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;MMT&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;HT&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Boston&quot; /&gt;

== ဦးပိန်တံတားသမိုင်း ==
[[File:U pain 2016.jpg|thumb|ဦးပိန် တံတားမြင်ကွင်း၂၀၁၆]]
ဦးပိန်တံတားခေါ် တောင်သမန် တံတားကို[[ကုန်းဘောင်ခေတ်]]၊ [[ပုဂံမင်း]]လက်ထက်သက္ကရာဇ် ၁၂၀၉ ခုနှစ်မှာ အမရပူရမြို့ ဝန် ဦးဘိုင်ဆပ်နှင့် မြို့စာရေး မောင်ပိန်တို့ ဦးဆောင် ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။ ပုဂံမင်းမှာ ကြက်၊ ငှက် အစရှိသည်သာမက အခြားသော တိရစ္ဆာန်များကိုပါ ဖမ်းဆီး၍ တိုက်ပွဲကစားသည်ကို အထူးဝါသနာပါပြီး နေ့စဉ်နှင့်အမျှ ကစားပွဲကျင်းပလေ့ရှိသည်။ တိုင်းရေးပြည်ရာများကို ညီတော်နှစ်ပါးဖြစ်သည့် [[မင်းတုန်းမင်း|မင်းတုန်း]]နှင့် [[ကနောင်မင်းသား]]နှစ်ပါး ဦးဆောင်သည့် လွှတ်တော်ကသာ ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းနေခဲ့ရသည်။ ပုဂံမင်း၏ တိရစ္ဆာန်ရေးရာ ကျွမ်းကျင်သူမှာ ဘိုင်ဆပ် ဟုခေါ်သည့် (မွတ်ဆလင်) တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ထိုသူကို ပုဂံမင်းက ကြိုက်နှစ်သက်လှသဖြင့် [[အမရပူရ]]တွင် မြို့ဝန်အဖြစ်ပင် ချီးမြှောက်ခဲ့သည်။ ထိုဘိုင်ဆပ်နှင့် အတူချီးမြှောက်ခြင်းခံရသူမှာ ၎င်း၏တပည့်မြို့စာရေး မောင်ပိန်ဆိုသူဖြစ်သည်။ ထိုသူတို့နှစ်ဦး သောင်းကျန်းလှသဖြင့် အမရပူရတစ်မြို့လုံးသည် ချောက်ချားရသည်။ ထိုသူနှစ်ဦးစကားမှာ မင်းနားပေါက်သဖြင့် ကြောက်ကြရသည်။ လှန်ဝံ့သူမရှိခဲ့ပေ။ သို့သော် နောက်ဆုံးတွင် ၎င်းတို့၏ အပြစ်များကို ပုဂံမင်းသိသဖြင့် ဖမ်းဆီးကာ အပေါင်းအပါများနှင့်တကွ ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ 

ထို မြို့စာရေးမောင်ပိန်သည် အသက်ရှိစဉ်၊ အာဏာရှိစဉ်အတွင်းက အမရပူရမြို့တော်မှ တောင်တမန်အင်းကို ဖြတ်၍ အခြားဖက်ကမ်းသို့ တံတားကြီးတစ်ခုကို တည်ဆောက်လေသည်။ တံတားတိုင်များမှာကား အခြားမဟုတ်။ [[အင်းဝ]] နှင့် [[စစ်ကိုင်း]]မြို့ဟောင်းများမှ နန်းတော်တိုင်များဖြစ်သည် ဟုဆိုသည်။ ဦးပိန်တံတားသည် ယနေ့အခါတွင် တောင်သမန်အင်း၏ အထင်ကရပြယုဂ်အနေဖြင့် ထင်ရှားလျက်ရှိပေသည်။

== ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှု နှင့် ကျိုးကျမှု ==

ဦးပိန်တံတား၏ သက်တမ်းမှာ နှစ်ပေါင်း ၁၆၀ ကျော် ရှိလာသည့်အတွက် ဆွေးမြေ့မှုများရှိလာရာ  ၂၀ဝ၀ ပြည့်နှစ် နောက်ပိုင်းတွင် အကြီးစား ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းရေးလုပ်ငန်း ငါးကြိမ် အထိ ပြုလုပ်ခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.myanmardigitalnewspaper.com/my/sngknttngttng-uupinttnttaasiu-laareaaklnnypttsuumaa-anttraay-mphccern-lunkhunre-50-keaa-khthaamnny|title=သင်္ကြန်တွင်းတွင် ဦးပိန်တံတားသို့ လာရောက်လည်ပတ်သူများ အန္တရာယ် မဖြစ်စေရန် လုံခြုံရေး ၅၀ ကျော် ချထားမည်|work=Myanmar Digital News|access-date=၃၀ အောက်တိုဘာ  ၂၀၂၃|date=၁၉ မတ် ၂၀၁၉|archive-date=30 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231030024444/https://www.myanmardigitalnewspaper.com/my/sngknttngttng-uupinttnttaasiu-laareaaklnnypttsuumaa-anttraay-mphccern-lunkhunre-50-keaa-khthaamnny}}&lt;/ref&gt; 

မူလတည်ဆောက်စဉ်က တံတားသည် အရှည်အားဖြင့် ၃၉၈၇ ပေ၊ တိုင်ပေါင်း ၁၀၈၆ တိုင်၊ အခန်းပေါင်း ၄၈၂ ခန်း ရှိသည်။လက်ရှိတွင် သဘာဝ ဘေးအန္တရာယ် များကြောင့် ယခုအခါ အခန်းပေါင်း ၄၄၇ ခန်းသာ ရှိတော့သည်။

၂၀၂၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၂၉ ရက် မွန်းလွဲ ၂ နာရီ ၁၀ မိနစ်ခန့် တွင် တံတား၏ တောင်သမန် ဘက်ခြမ်း၊ တိုင်အမှတ် ၃၃၉ နှင့် ၃၄၀ ကြား အခန်း ၂ခန်း ပြိုကျမှုဖြစ်ပွားသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://news-eleven.com/article/283210|title=ဦးပိန်တံတား အရှေ့ခြမ်းရှိ တံတားအခန်းနှစ်ခန်း ပြိုကျမှု ဖြစ်ပွား|work=Eleven Media Group|access-date=၃၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃|date=၂၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃ }}&lt;/ref&gt; တံတားပေါ်သို့ လာရောက်လည်ပတ်သူများပြား၍ တံတားခံနိုင်ဝန် မမျှဖြစ်ကာ ကျိုးကျခဲ့မှုတွင် ၂၃ဦး ထိခိုက်ဒဏ်ရာရခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://dsinfo.org/node/8078?d=1|title=အဘိဓမ္မာအခါတော်နေ့ သီတင်းကျွတ်လပြည့်နေ့တွင် ဦးပိန်တံတားလူစည်ကား၍ အရှေ့ ဘက်ခြမ်း တံတားကျိုးကျမှုဖြစ်ပွား|work=CINCDS Myanmar|access-date=၃၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃|date=၂၉  အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃|archive-date=30 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231030024445/https://dsinfo.org/node/8078?d=1}}&lt;/ref&gt; 

==ရုပ်ပုံများ==
&lt;gallery&gt;
File:U Bein Bridge, 1855.jpg|thumb|U Bein Bridge, October 1855
File:U Bein Bridge - longest teak bridge in the world.jpg|U Bein Bridge, January 2010
File:Wooden bridge connecting islands.jpg|U Bein Bridge, March 2008
File:U Bain Bridge1.JPG|thumb|U Bein Bridge, November 2005
File:U bein Bridge.JPG|thumb|U bein Bridge, January 2016
File:U Bein Bridge, Mandalay.jpg|thumb|Panoramic view
&lt;/gallery&gt;

==ကိုးကား==
{{Reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;Boston&quot;&gt;{{cite web
|url=http://www.boston.com/bigpicture/2012/03/myanmar.html
|title=Myanmar &amp;ndash; The Big Picture
|work=The Boston Globe
|date=26 March 2012
|accessdate=15 September 2013
|archive-date=4 March 2016
|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304223114/http://www.boston.com/bigpicture/2012/03/myanmar.html
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;HT&quot;&gt;
{{cite web
 |url         = http://www.hindustantimes.com/photos-news/Photos-World/oldestteakbridge/Article4.aspx
 |title       = Oldest teak bridge
 |work        = Hindustan Times
 |accessdate  = 15 September 2013
 |deadurl     = yes
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20120227012201/http://www.hindustantimes.com/photos-news/Photos-World/oldestteakbridge/Article4.aspx
 |archivedate = 27 February 2012
 |df          = 
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;MMT&quot;&gt;{{cite web
|url=http://www.mmtimes.com/index.php/national-news/7215-u-bein-bridge-at-risk-locals.html
|title=U Bein Bridge at risk: locals
|work=Myanmar Times
|date=24 June 2013
|author1=Phyo Wai Kyaw
|author2=Than Naing Soe
|accessdate=15 September 2013
|archive-date=24 December 2013
|archive-url=https://web.archive.org/web/20131224044922/http://www.mmtimes.com/index.php/national-news/7215-u-bein-bridge-at-risk-locals.html
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Go&quot;&gt;{{cite web
|url=http://www.go-myanmar.com/amarapura-and-u-bein-bridge/
|title=Amarapura and U Bein Bridge
|publisher=Go-Myanmar.com
|accessdate=15 September 2013
|archive-date=5 July 2017
|archive-url=https://web.archive.org/web/20170705102515/http://www.go-myanmar.com/amarapura-and-u-bein-bridge/
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Tours&quot;&gt;
{{cite web
 |url         = http://www.allmyanmartours.com/U-Bein-Bridge/
 |title       = U Bein Bridge, U Bein Bridge Myanmar, U Bein Bridge Travel Guide &amp; Tours
 |publisher   = All Myanmar Tours
 |accessdate  = 15 September 2013
 |deadurl     = yes
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20130324111858/http://www.allmyanmartours.com/U-Bein-Bridge/
 |archivedate = 24 March 2013
 |df          = 
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;POE&quot;&gt;{{cite web
 |url          = http://www.peace-on-earth.org/Myanmar/mm05.html
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20040220013233/http://www.peace-on-earth.org/Myanmar/mm05.html
 |dead-url     = yes
 |archive-date = 20 February 2004
 |title        = U Bein Bridge, Myanmar (Burma)
 |publisher    = www.peace-on-earth.org
 |accessdate   = 15 September 2013
 |archivedate  = 20 February 2004
 |archiveurl   = https://web.archive.org/web/20040220013233/http://www.peace-on-earth.org/Myanmar/mm05.html
}}&lt;/ref&gt;
}}


{{DEFAULTSORT:ပ}}

[[Category:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တံတားများ]]
{{Commonscat|U Bein Bridge}}</text>
      <sha1>5975djvhd380aqa1tqkpk7zz0s7bzyb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သာယာဝတီမင်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4760</id>
    <revision>
      <id>1054769</id>
      <parentid>875479</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T01:03:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-51502-12</username>
        <id>148518</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1054769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33007" sha1="dbdmn2lyqhh5a2q6nknrv83rvdwwbzg" xml:space="preserve">{{Infobox royalty
| name                 =သာယာဝတီမင်း
| title                = 
| image                = 
| caption              = 
| reign                = ၃၀ ဧပြီ ၁၈၃၇ – ၁၇ နိုဝင်ဘာ ၁၈၄၆
| coronation           = ၈ ဇူလိုင် ၁၈၄၀
| succession           = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘုရင်များ စာရင်း|မြန်မာ ဘုရင်]] 
| predecessor          = [[ဘကြီးတော်]]
| successor            = [[ပုဂံမင်း]]
| suc-type             = ဆက်ခံသူ
| reg-type             = 
| regent               = 
| spouse               = [[ကျပင်းမင်းသမီး|မယ်မြတ်ရွှေ]] &lt;br/&gt; စုစုပေါင်း မိဖုရား ၉၆ ပါး
| issue                = အောက်ပါတို့ အပါအဝင် သားတော် ၁၈ ဦးနှင့် သမီးတော် ၁၈ ဦး {{plainlist|
*[[ပုဂံမင်း]]
*[[မင်းတုန်းမင်း]]
*[[ကနောင်မင်းသား]]
*[[စကြာဒေဝီ]]
}} 
| issue-link           = 
| regnal name          = သိရီပဝရာဒိတျ လောကာဓိပတိ ဝိဇယမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇာ
| house                = [[ကုန်းဘောင်မင်းဆက်|ကုန်းဘောင်]]
| father               = [[သတိုးမင်းစော]]
| mother               = တောင်တွင်းမင်းသမီး
| birth_name           = မောင်ခင်
| birth_date           = {{birth date|1787|3|14|df=y}} &lt;br/&gt; မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၄၈၊ တပေါင်းလဆုတ် ၁၁၊ ဗုဒ္ဓဟူး
| birth_place          = [[အမရပူရ]]
| death_date           = {{death date and age|1846|11|17|1787|3|14|df=y}} &lt;br/&gt; မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၀၈ တန်ဆောင်မုန်းလဆုတ် ၁၄၊ အင်္ဂါ
| death_place          = [[အမရပူရ]]
| date of burial       = 
| place of burial      = [[အမရပူရ]]
| religion             = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
| signature            = 
}}

'''သာယာဝတီမင်း''' (ခေါ်) '''ရွှေဘိုမင်း''' (ခေါ်) '''ကုန်းဘောင်မင်း'''(ခရစ်နှစ် ၁၈၃၇-၁၈၄၆) သည် [[ကုန်းဘောင်မင်းဆက်]]၏ ၈ ဆက်မြောက်မင်းဖြစ်သည်။ နန်းတက်ဘွဲ့မှာ '''သိရီပဝရာဒိတျ လောကာဓိပတိ ဝိဇယမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇာ''' ဖြစ်သည်။ ငယ်မည်မှာ မောင်ခင်ဖြစ်သည်။ နောင်တော် [[ဘကြီးတော်|ဘကြီးတော်မင်း]]ကို ရွှေဘိုမှ ပုန်ကန်၍ နန်းတက်ခြင်းဖြစ်သည်။ ပုန်ကန်ရသည့်အကြောင်းရင်းမှာ နောင်တော်စိတ်မမှန်ဖြစ်နေသည်ကြောင့် တစ်ကြောင်း၊ နန်းတွင်းပြိုင်ဘက်ဖြစ်သည့် [[နန်းမတော်မယ်နု]]နှင့် ၎င်း၏အစ်ကိုဖြစ်သူ [[စလင်းမင်းသားကြီးမောင်အို]]တို့၏ ဖိအားများကြောင့်တစ်ကြောင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် နန်းတက်လျှင် နောင်တော်နှင့် မယ်နုတို့ကို ကွပ်မျက်ခြင်းမရှိဘဲ အကျယ်ချုပ်ဖြင့် ကောင်းစွာနေစေသည်။ မောင်အိုနှင့် အပေါင်းအပါများကိုမူ ထောင်သွင်းအကျဉ်းချခဲ့သည်။ ထိုအထဲတွင် [[မြဝတီ ဝန်ကြီး ဦးစ]]တစ်ယောက်လည်းပါဝင်ခဲ့သေးသည်။ သို့သော် နောက်ပိုင်းတွင် ကုန်းဘောင်နေဝန်း အစချီသော လင်္ကာကို ရေးစပ်ကာ ဆက်သခဲ့သည့်အတွက် အကျဉ်းမှလွတ်သည်။ နောင်တော် ဘကြီးတော်မင်း၏ သားဖြစ်သူ [[ညောင်ရမ်းမင်းသား(စကြာမင်းသား)|ညောင်ရမ်းမင်းသား(စကြာမင်းသား)]]ကို သားတော်များနှင့် တန်းတူထားကာ မင်းသားကြီးအဆင့်ပေးသော်လည်း တစ်နှစ်ခန့်အကြာတွင် ပုန်ကန်ရန် ကြံစည်သည်ဟုဆိုကာ ရေချကွပ်မျက်သည်။ သုံးနှစ်ခန့်အကြာတွင် မယ်နုက ထောင်တွင်းမှ အစ်ကိုဖြစ်သူနှင့် အပေါင်းအပါများကို နန်းလုရန်ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ပြန်လည်ကာဆက်သွယ်သည်ဟု ကြားပြန်သဖြင့် မယ်နုရေချကွပ်မျက်ကာ ဦးအိုနှင့် အပေါင်းအပါ ၁၁ယောက်ကို ထောင်တွင်းတွင်ပင် သတ်စေသည်။ [[ပထမ အင်္ဂလိပ် - မြန်မာစစ်|ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲ]]၏ ရလဒ်ဖြစ်သော [[ရန္တပိုစာချုပ်]]ကို လုံးဝအသိမှတ်ပြုခြင်းမရှိခဲ့ပေ။ ရန်ကုန်ထိ တပ်များစေလွှတ်ကာ အင်အားပြသစေသည်။ မင်းသားဘဝက အင်္ဂလိပ်သံတမန်တို့ကို ကောင်းစွာလက်ခံတွေ့ဆုံသော်လည်း မင်းအဖြစ်ရောက်ပြီးနောက် ကောင်းမွန်သောဆက်ဆံရေးထူထောင်ရန် မကြိုးပမ်းတော့ချေ။ 

နန်းတော်ကိုလည်း [[အမရပူရမြို့|အမရပူရ]]သို့ ပြန်လည်ရွှေ့ပြောင်းသည်။ အင်းဝတွင် အလွန်ပြင်းထန်သည့် ၁၈၃၉ ငလျင်ကြီးကြောင့် ဆိုးဝါးစွာပျက်ဆီးသွားရပြီဖြစ်သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် လောကီဆိုင်ရာ ပညာရပ်များကိုလိုက်စားကာ စိတ်မူမမှန်တော့သည့် အဖြစ်သို့ရောက်ရရှာသည်။ ထိုအချိန်များအတွင်း နန်းတွင်းတွင် ကျပင်းမိဘုရားခေါင်ကြီးနှင့် သားတော်ပုဂံမင်းသားတို့က လွှမ်းမိုးကြသည်။ ၎င်းတို့၏လက်ချက်ဖြင့် အနောက်နန်းမိဘုရား မမြကလေး(လှိုင်ထိပ်ခေါင်တင်၏ မယ်တော်)၊ ပုန်ကန်သူ သားတော်ကြီးပြည်မင်းသား(သာယာဝတီမင်း၏ အချစ်ဆုံးသားတော်၊ သာယာဝတီမင်းကိုယ်တိုင်က အစ်ကိုကြီးဟု ချစ်စနိုးခေါ်လေ့ရှိသူ) နှင့် အရေးပါသူများကို မင်းမိန့်ဟုဆိုကာ ကွပ်မျက်ခဲ့ကြသည်။ ပြည်မင်း၏ ညီတော်ရင်း ပခန်းမင်းသားမှာမူ လေနာရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ သာယာဝတီမင်းကိုယ်တိုင် စိတ်ဖောက်ချိန်တွင် လှံဖြင့်ထိုးသဖြင့် [[ယောမင်းကြီးဦးဖိုးလှိုင်]]၏ဖခင် ယင်းတောဝန်ကြီး ကွယ်လွန်ရရှာသည်။ သာယာဝတီမင်းကိုမူ ကြေးပြာသာဒ်ဟု သမုတ်သော ကြေးအကျဉ်းတိုက်တွင်ချုပ်ထားခဲ့ကြသည်။ အနားတွင်မူ မထင်မရှားသားတော်တစ်ပါးဖြစ်သည့် တရုတ်မျှော်မင်းသားကသာ စောင့်ရှောက်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်မျှော်မင်းသားပါ ကွပ်မျက်ခံရသည်။ မင်းတုန်းမင်းသားကိုမူ လွှတ်တက်မင်းသားကြီးအဖြစ် ဟန်ပြတင်ထားခဲ့သည်။ သာယာဝတီမင်း နန်းသက် ၉နှစ်အကြာတွင် နတ်ရွာစံရာ သားတော် [[ပုဂံမင်း]] နန်းတက်သည်။ 

* အချို့သမိုင်းဆရာများက သားတော်ပုဂံမင်းသား လုပ်ကြံသည်ဟုလည်းဆိုသည်။

== သာယာဝတီမင်း(မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၄၈−၁၂ဝ၈) ==
ကုန်းဘောင်မင်းဟူ၍လည်းကောင်း ရွှေဘိုမင်း ဟူ၍လည်းကောင်း ထင်ရှားသော သာယာဝတီမင်းသည် ကုန်းဘောင်ရှစ်ဆက်မြောက်မင်းဖြစ်သည်။ အင်းဝမြို့မှ အမရပူရမြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့၍ ဒုတိယကြိမ် ထပ်မံတည်တော်မူသဖြင့် အမရပူရ ဒုတိယမြို့တည် နန်းတည် မင်းတရားကြီးဟုလည်းခေါ်တွင်သည်။ အမရပူရ ပထမမြို့တည် နန်းတည်  [[ဘိုးတော်ဘုရား]]၏ သားတော်ကြီး မဟာဥပရာဇာအိမ်ရှေ့မင်းကြီးနှင့် ပထမအိမ်ရှေ့မိဖုရားတို့၏ သားတော် လေးပါးအနက် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၄၈-ခုနှစ် တပေါင်းလပြည့်ကျော် (၁ဝ)ရက်ညဉ့်တစ်ချက်တီးကျော် ၁၁ ရက်ဗုဒ္ဓဟူးနေ့သို့အဝင် ဖွားမြင်တော်မူသော ဒုတိယအငယ်ဆုံး သားတော်ဖြစ်သည်။
[[File:IMG TharrawaddyBell.JPG|thumb|သာယာဝတီမင်း ခေါင်းလောင်း]]

ရတနာပူရစတုတ္ထမြို့တည် ဘကြီးတော်မင်းတရားကြီး၏ ညီတော်ရင်းလည်းဖြစ်သည်။ ဘိုးတော်နောင် တော်တို့လက်ထက်သရက်၊ သာယာဝတီမြို့များကိုကံကျွေးခံရပြီးလျှင် အထွတ်အထိပ် ရောက်သောအခါ သာယာဝတီမင်းဟုတွင်သည်။ ဘထွေးတော် ပြည်မင်း၊ တောင်ငူမင်းများနှင့်လွှတ်တက်၍ စီရင်ရသည်။ သက်တော် ၂၃ နှစ်တွင် ဘထွေးတော် ပုဂံဘုရင်ခံသမီးတော် ကျပင်းမင်းသမီးနှင့်စုံဖက်တော်မူသည်။ သာယာဝတီမင်း၏ ငယ်မည်ကား မောင်ခင်တည်း။

၁၁၉၆ ခုနှစ်တွင်[[ဘကြီးတော်]]မင်းတရားကြီး ကိုယ်တော် ကျန်းခန့်တော်မမူသောအခါ နိုင်ငံအုပ်ချုပ်ရေးကို မိဖုရားခေါင်ကြီးနှင့် မောင်တော်စလင်းမြို့စားမင်းသားတို့အား လွဲအပ် 
ထားခိုက် စလင်းမြို့စားနှင့်အပေါင်းပါတို့က သာယာဝတီမင်းသားအပေါ် မှုခင်းရှာကြံ၍အိမ်တော်ကိုဝိုင်းသောကြောင့် သာယာဝတီမင်းသားသည် ၁၁၉၈ ခုနှစ်တွင် ရွှေဘိုသို့ 
နောက်တော်ပါများနှင့် အတူထွက်ခွါ၍ အခိုင်နေလေသည်။

နောင်တော်မင်းတရားကြီးကလည်း တပ်များစေလွှတ်၍တိုက်ခိုက်စေသည်။ သို့ရာတွင် သာယာဝတီ မင်းသားတပ်များကသာ အောင်လျက်ရှိသည်။ ညီတော် နောင်တော်ရင်းတို့ စိတ်ဝမ်းမကြည်ရှိကြသည်ကို အင်္ဂလိပ် ကိုယ်စားလှယ် မေဂျာဗားနေး(မယ်စယ်ဘော်ရနီ)သည် သာယာဝတီမင်းသားရှိရာ ရွှေဘိုသို့လိုက်သွားဖြန်ဖြေသော်လည်း အရေးမရသဖြင့် ဆရာတော်များကြွရောက်ဖြန်ဖြေစေ့စပ်ရသည်။ မကျန်းမမာဖြစ်နေသော နောင်တော်မင်းတရားကြီးသည် စလင်းမင်းသားနှင့်အပေါင်းပါတို့ကို ညီတော် သာယာဝတီ 
မင်းသားအားပေးအပ်၍ ၁၁၉၉ ခုနှစ်ကဆုန်လပြည့်ကျော် ၁၂ ရက်နေ့တွင်ထီးနန်းကိုပါ လွှဲအပ်လေသည်။ ယင်းသို့ ကုန်းဘောင်ရွှေဘိုမြို့မှနေ၍ မင်းအဖြစ်သို့ရသောကြောင့် 
ကုန်းဘောင်မင်း ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ရွှေဘိုမင်းဟူ၍လည်းကောင်း တွင်ခြင်းဖြစ်သည်။

သာယာဝတီမင်းသည် ရွှေထီးရွှေနန်းကို သိမ်းမြန်းတော်မူပြီးလျှင် ၁၁၉၉ ခုနှစ်မှစ၍အမရပူရမြို့ကို ပြန်လည်ပြုပြင်၍ ၁၂ဝဝ ပြည့်နှစ်တွင်ပြောင်းရွှေ့စံတော်မူသည်။ 
၁၂ဝ၂ ခုနှစ်ဝါဆိုလဆန်း၁ဝ ရက်နေ့တွင် မိဖုရားခေါင်ကြီးနှင့်အတူ ဘိသိက်ခံတော် မူ၍ သီရိပဝရာဒိတျာလောကဓိပတိ ဝိဇယမဟာ ဓမ္မရာဇာဓိရာဇာ တံဆိပ်နာမံခံ တော်မူသည်။ 
မိဖုရားခေါင်ကြီးကမူ သီရိပဝရတိလောကမဟာရတနာ ပဒုမဒေဝီတံဆိပ်နာမံကိုခံတော်မူသည်။ နောင်တော်မင်း တရားကြီးကိုလည်း နှလုံးတော်မပင်ပန်းစေရဘဲ မဟာသကျသီဟဘုရားအနီးရှိအိမ်ဖြူတော်နှင့်ထား၍ ခမည်းတော်ကဲ့သို့ စောင့်ရှောက်တော်မူသည်။

နောင်တော်၏သားတော် ညောင်ရမ်းမင်းသားကိုလည်း သားတော်အရင်းကဲ့သို့ အခွင့်အရေးပေးကာ လက်နက် ကိရိယာများအကုန်အစင်ပြန်၍အပ်နှင်းတော်မူသည်။ 
သို့ရာတွင် ၁၂ဝဝ ပြည့်နှစ်တံခူးလတွင် တူတော်ညောင်ရမ်းမင်းသား မသင့်သောအကြံပြုကြောင်း အခိုင်အလုံစစ်ဆေး သိရှိရသဖြင့် ထုံးစံနှင့်အညီရေတွင်ဖျောက်တော်မူသည်။ မရီးတော်မိဖုရားခေါင်ကြီး မယ်နုနှင့်စလင်းမင်းသားတို့သည် ပုန်ကန်မှုတွင် ရောယှက်ပါဝင်နေကြောင်းတွေ့ရှိသဖြင့် ထိုနှစ် ကဆုန်လဆန်း ၂ ရက်နေ့တွင် ထုံးစံနှင့်အညီ စီရင်တော်မူသည်။ သက္ကရာဇ် ၁၂ဝ၃ ခုနှစ်တော်သလင်းလပြည့်ကျော် ၆ ရက်နေ့တွင် မိဖုရားသားသမီးမှူးမတ် ခြွေရံအပေါင်း ခြံရံ၍ရန်ကုန်သို့စုန်တော်မူပြီးလျှင် [[ရွှေတိဂုံဘုရား|ရွှေတိဂုံ(ဒဂုံဆံတော်ရှင်)ဘုရား]]၊ [[ကျိုက်ခေါက်စေတီတော်|သံလျင်ကျိုက်ခေါက်ဘုရား]]၊ [[ရွှေမော်ဓောဘုရား(ပဲခူး)|ပဲခူးရွှေမောဓောဘုရား]]၊ ကုဿိန္နာရုံဘုရားများကို အဖူးအမြော်ထွက်တော်မူသည်။ ရွှေတိဂုံစေတီတော် အားလည်းရွှေတော်သပြာကျပ်ချိန် ၃၂ဝဝ ကိုခတ်သည့် ရွှေမျက်ပါးဖြင့် ထီးတော်ငှက်ပျောဖူးကသည် ဖိနပ်တော်အထိ ရွှေလုံးပြည့်ရွှေသင်္ကန်း ကပ်လှူပူဇော်သည်။ 
ကြေးချိန်ပိဿာ ၂၅၉၄ ကျပ် ရှိ သော ကြေးခေါင်းလောင်းကြီးကိုလည်းသွန်းလှူဒါန်းသည်။ အနောက်နန်း မိဖုရားမမြလေးက ရွှေတိဂုံစေတီတော်၏ အနောက် စောင်းတန်း ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းခဲ့သည်။

ထိုနှစ်တပို့တွဲလတွင် နေပြည်တော်အမရပူရသို့ ဆန်တက်ရာ နှောင်းတံခူးလဆန်း ၄ ရက်နေ့တွင်ရောက်သည်။ သာယာသတီမင်းတရားကြီးကား နောင်တော်မင်း တရားကြီး လက်ထက် ချုပ်ဆိုခဲ့သောရန္တပိုစာချုပ်ကို အသိ အမှတ်မပြု။ ဗြိတိသျှဧကရာဇ်မင်းနှင့်သာ တိုက်ရိုက်ဆက်ဆံလိုသဖြင့် သက္ကရာဇ် ၁၁၉၉ ခုနှစ်တွင်အင်္ဂလိပ်ကိုယ်စား လှယ် မေဂျာဗားနေးပြန်သွားရသည်။ နောက်တစ်နှစ်တွင် ဗြိတိသျှအစိုးရက ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ကာနယ်ဗင်ဆန်ကို ထားလာပြန်သည်။ သို့ရာတွင်ဘုရင်အသိအမှတ် မပြု၍ ၁၂ဝ၂ ခုနှစ်တွင် ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့အားလုံး ရုပ်သိမ်း ရသည်အထိ ဆက်ဆံရေးအဆင်မပြေဖြစ်ခဲ့ရသည်။ ဗြိတိသျှသမိုင်းဆရာများက သာယာဝတီမင်းအား ရန္တပိုစာချုပ် ဆန့်ကျင်ရေးသမား တစ်ဦးအနေနှင့် ရေးသားကြလေသည်။ ထိုကြောင့် ၁၂ဝ၃ ခုနှစ်တွင်သာယာဝတီမင်းတရားကြီး ရန်ကုန်သို့စုန်လာသော အခါ အင်္ဂလိပ်အစိုးရတို့ စိုးရိမ်မကင်းဖြစ်ကြ၍ ယင်းတို့သိမ်း ပိုက်ထားကြသော တနင်္သာရီနှင့် ရခိုင်နယ်များသို့ စစ်မက်အင်အား ဖြည့်တင်းပြင်ဆင်ခြင်းပြုကြလေသည်။ 

ယင်းသို့အင်္ဂလိပ်−မြန်မာဆက်ဆံရေးအဆင် မပြေမူကြောင့် နယ်ချဲ့လိုသော အင်္ဂလိပ်တို့အဖို့ အကြောင်းပြကောင်းဖို့ဖြစ်လာလေသည်။ ဤအချက်ကို အခွင့် ကောင်းယူ၍ 
သားတော်ပုဂံမင်းလက်ထက် အင်္ဂလိပ်−မြန်မာဒုတိယစစ်ပွဲဖြစ်ကာ အောက်မြန်မာနိုင်ငံအလုံး အင်္ဂလိပ် တို့လက်ထဲသို့ ကျရောက်ခဲ့ရလေသည်။

၁၂ဝ၇-ခုနှစ်တွင် သာယာဝတီမင်းတရားကြီး ကောင်းစွာကျန်းခန့်တော်မမူခိုက် သားတော်ပြည်စားမင်း မသင့်သောအကြံအစည်ကိုကြံသဖြင့် ထုံးစံနှင့်အညီ စီရင်တော်မူသည်။ [[အနောက်နန်းမတော် မမြလေး|အနောက်နန်းမိဖုရား မမြကလေး]]အားလည်း ပြည်စားနှင့်နှလုံးစိတ်ဝမ်းတူကြံစည်ကြောင်း စစ်မေးချက်ရသည်နှင့် ရေ၌ဖျောက်၍ ကြံရာပါဆွေမျိုးကျေးကျွန်တို့ကို ကွပ်မျက်တော်မူသည်။ [[ဘိုးလှိုင်၊ ဦး(ယောမင်းကြီး)|ယောအတွင်းဝန်ဦးဘိုးလှိုင်]]၏အဘ [[ရွှေတုတ်၊ ဦး(ယင်းတောဝန်ကြီး)‎|ယင်းတောဝန်ကြီး]]အားလည်း ကြံရာပါသည်ဆိုကာ ကွပ်မျက်လိုက်သည်။

ထိုနှစ်တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း ၅ ရက်နေ့တွင် သာယာဝတီမင်းသည်သားတော်ကြီး ပုဂံမင်းသားကိုအိမ်ရှေ့အပ်နှင်း၍ သားတော်လတ် မင်းတုန်းမင်းသားအား ဝန်ကြီးအတွင်းဝန်များနှင့် တိုင်ပင်၍ တိုင်းရေးပြည်မှုကို ကြည့်ရှု့စီရင်စေသည်။ ၁၂ဝ၈-ခုနှစ် သီတင်းကျွတ်လပြည့်ကျော် (၁ဝ)ရက်နေ့တွင် နောင်တော်ဖလ်နန်းရှင်မင်းတရားကြီးသည် စံအိမ်တော်၌နတ်ရွာစံတော်မူရာ ခမ်းနားကြီးကျယ်စွာ သင်္ဂြုံလ်ခြင်းပြုသည်။ ထိုနှစ်တန်ဆောင်းမုန်း လပြည့်ကျော် (၁၄)ရက်နေ့တွင်သက်တော် ၆ဝ၊ စည်းစိမ်တော်ကိုးနှစ်နှင့် 
ခြောက်လတွင်သာယာဝတီမင်း နတ်ရွာစံတော်မူသည်။ နတ်ရွာမစံမီ စိတ်နှလုံးနောက်တော်မူသည်။ ယင်းတောဝန်ကြီး သတ်စဉ်ကပင် နောက်နေသည်ဟုဆိုသည်။

သာယာဝတီမင်းတရားကြီးသည် ရတနာသုံးပါးကို ယုံကြည်လေးမြတ်တော်မူသည်။ ပညာရှိတို့ ၏စကားကို လည်းနာယူလေ့ရှိသည်။ တိုင်းရေး၊ ပြည်ရေး၊ သာသနာတော်အရေးများကို သတိနှင့်စောင့်ရှောက်တော်မူသည်။ အပြစ်ရှိသူကိုလည်းအပြစ်အလျှောက် မထောက်မညှာဆုံးမတော်မူသည်။ ဆင်ကြန်၊ မြင်းကြန်၊ ပန်းချီပန်းပုအတတ်ကို သူမတူအောင် တတ်တော်မူသည်ဟု ပညာရှိတို့ချီးမွမ်းခြင်းခံရသည်။ ဆင်စီး မြင်းစီးကျွမ်းကျင်သည်။ နံနက်ခင်းညနေ ခင်းများတွင် ဆင်မြင်းနှင့်လှည့်လည်လေ့ရှိသည်။ ဆင်ကျုံးတွင် ဆင်သွင်းလျှင်ကိုယ်တိုင်ကြပ် မတ်သွင်းဆောင်လေ့ရှိ သည်။ ကိုယ်ရံတော်သက်တော်စောင့် မပါဘဲ တစ်ပါးတည်း ဆင်တစ်စီးမြင်းတစ်စီးနှင့် လှည့်လည်လေ့ရှိသည်။ တောင်ဘကေ် ရွှဆပ်သွားဘုရားကို ပြင်ဆင်စေသည့်အခါ မြင်းနှင့်နေ့ခြင်းပြန်သွားရောက် ကြည့်ရှုတော်မူသည်။ တင်ကူး၍ အဆင့်အဆိုမရှိဘဲ ရုတ်တရက် ထွက်လာတော်မူလေ့ ရှိသည်ကို သတိထား၍ အလုပ်များကိုကောင်းစွာလုပ်ဆောင်ကြရသည်။ အပေါင်းပါတို့နှင့်သွားသည့်အခါ သာယာဝတီမင်းတရားကြီး၏ဆင်ကို မီအောင်လိုက်နိုင်သူများမှာ ဆင်မင်းဝန်၊ ဆင်ဝန်စသော ဆင်အရာရှိကြီးများ တစ်စီးနှစ်စီးသာ ရှိသည်။

သာယာဝတီမင်းသည် အမှုများကိုကိုယ်တိုင် စစ်ဆေးလေ့ရှိသည်။ လူများကိုလည်းကိုယ်တိုင်ကွပ်မျက်လေ့ရှိသည်။ သာယာဝတီမင်း၏ထင်ရှားသောမိဖုရားငါးပါးမှာ 
သီရိပဝရတိလောကမဟာရတနာ ပဒုမ ဒေဝီဘွဲ့ခံမိဖုရား ခေါင်ကြီးတစ်ပါး၊သီရိပဘာနန္ဒာဘိရတနာဒေဝီ ဘွဲ့ခံ မြောက်နန်းမိဖုရားတစ်ပါး၊ သီရိ မဟာစန္ဒာဘိရတနာဒေဝီဘွဲ့ခံ အလယ်နန်းမိဖုရားတစ်ပါး၊ သီရိမဟာသု့ရတနာစန္ဒာဒေဝီဘွဲ့ခံ အနောက် နန်းမိဖုရားတစ်ပါးနှင့် သီရိသုစန္ဒာမဟာ ဒေဝီဘွဲ့ခံတောင်ဆောင်တော်မိဖုရားတို့ဖြစ်သည်။

မင်းတရားကြီးတွင် သားတော်သမီးတော်သုံးကျိပ်တစ်ပါး ရှိသည်အနက် မိဖုရားခေါင်ကြီးမှမြင်သော သားတော် ပုဂံမင်းသား၊ သမီးတော်ရတနာဒေဝီ၊ အလယ်နန်းမိဖုရားမှ 
မြင်သည့်သားတော်ပြည်မင်းသား၊ ပုခန်းမင်းသား၊ တောင်ဆောင်တော်မိဖုရားမှမြင်သောသားတော် မင်းတုန်းမင်းသားနှင့် ကနောင်မင်းသား၊ အနောက်နန်းမိဖုရားမှ မြင်သောသမီးတော် လှိုင်မြို့စားမင်းသမီးတို့မှာထင်ရှားသည်။ 

သာယာဝတီမင်းတရားကြီးလက်ထက် ထင်ရှားသော စာဆိုတော်ကြီးများမှာမြဝတီမင်းကြီးဦးစ၊ ဦးပေါ်ဦး၊ စိန္တကျော်ထင်ဘွဲ့ခံကန်ပြင်ရွာစားစာဆိုတော်ဦးမင်း၊ ဝက်မစွတ် 
မြို့စားနဝဒေး၊ ဘိုးသူတော်ဦးမင်း၊ အနောက်နန်းမိဖုရား မမြကလေး၊ ဆီမီးခုံရွာစားဦးရွှန်း၊ မှာတမ်းရေးဆရာမောင်စံသူ၊ ပြဇာတ်ရေးဆရာ ဦးကြင်ဥ၊ နာခံတော်ဦးရွှေခြည် တို့ဖြစ်ကြသည်။ &lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃)&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;

{{ကုန်းဘောင်ခေတ်}}
{{Lifetime|၁၇၈၇|၁၈၄၆}}
[[Category:ကုန်းဘောင် မင်းဆက်]]
[[Category:ကုန်းဘောင်ခေတ်]]</text>
      <sha1>dbdmn2lyqhh5a2q6nknrv83rvdwwbzg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အေကေ-၄၇</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5513</id>
    <revision>
      <id>1054739</id>
      <parentid>744998</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T23:09:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1054739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7018" sha1="j4kj83susqbf5d1vikjzkwlaahk1hv0" xml:space="preserve">{{Infobox လက်နက်
|name=အေကေ-၄၇&lt;ref&gt;Table data are for AK-47 with Type 2/3 receiver&lt;/ref&gt;
|image=[[File:AK-47 type II noBG.png|300px]]
|caption=Standard AK-47
|origin=ဆိုဗီယက် ပြည်ထောင်စု
|type=ချေမှုန်းရေး ရိုင်ဖယ်
|is_ranged=yes
|service= ၁၉၄၉ မှ ယခု အထိ
|used_by=
|designer= မီခေးလ် ကာလာရှနီကော့ဗ်
|design_date=၁၉၄၄-၁၉၄၆
|manufacturer=Izhmash
|production_date=
|number=AK-47 ၇၅ သန်းခန့်&lt;br /&gt; အေကေ ရိုင်ဖယ် သန်း၁၀၀ ခန့်&lt;ref name=&quot;список&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,288456,00.html |title=AK-47 Inventor Doesn't Lose Sleep Over Havoc Wrought With His Invention |publisher=Foxnews.com |date=2007-07-06 |accessdate=2010-04-03 |archive-date=3 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100603232941/http://www.foxnews.com/story/0,2933,288456,00.html |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|variants= 
|weight= ၄.၃ ကီလိုဂရမ် (ကျည်ကတ်တွင် ကျည်ဆန်မပါ)
|length= ၈၇၀ မီလီမီတာ (သစ်သားဒင် အသေ)&lt;br /&gt; ၈၇၅ မီလီမီတာ (ဒင်ခေါက် ဖြန့်ထားစဉ်)&lt;br /&gt; ၆၄၅ မီလီမီတာ (ဒင်ခေါက်ထားစဉ်)
|part_length= ၄၁၅ မီလီမီတာ
&lt;!-- Ranged weapon specifications --&gt;
|cartridge=7.62x39mm M43/M67
|action= ဓာတ်ငွေ့သုံးသော ဆုံလည်ကျည်
|rate=တစ်မိနစ် ကျည်ဆန် ၆၀၀
|velocity= တစက္ကန့် ၇၁၅ မီတာနှုန်း
|range=၃၀၀ မီတာ အော်တိုမက်တစ်&lt;ref name=Bidwell/&gt;&lt;br /&gt;
၄၀၀ မီတာ ဆီမီးအော်တိုမက်တစ် semi-automatic&lt;ref name=Bidwell&gt;Bidwell, Shelford. ''The Encyclopedia of land warfare in the 20th century'', p. 199. Spring Books, 1977.&lt;/ref&gt;
|feed=10, 20 , 30 , 40 or 75 -round detachable box and drum style [[magazine (firearm)|magazine]], also compatible with 40-round box or 75-round [[drum magazine]]s from the [[RPK]]
|sights=Adjustable [[iron sights]], ၁၀၀-၈၀၀ မီတာ အထိ အပြောင်းအလဲ, ၃၇၈ မီလီမီတာ sight radius
}}


အေကေ - ၄၇ ချေမှုန်းရေး ရိုင်ဖယ်ကို ရုရှား နိုင်ငံမှ '''[[မီခေးလ် ကလာစနီကော့ဗ်]]''' (Mikhail Kalashnikov) က ဒီဇိုင်းဆွဲ၍ ၁၉၄၇ ခုနှစ်၏ အကောင်းဆုံး မောင်းပြန်ရိုင်ဖယ် ဒီဇိုင်းဆုကို ရရှိခဲ့သည်။ AK 47 နှင့် AKS 47 ဟူ၍ နှစ်မျိုး ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၉ တွင် ဆိုဗီယက် တပ်နီတော်၏ တပ်များအတွက် စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်။ ယခင် [[ဝါဆော]] နိုင်ငံများ၏ အဓိက ချေမှုန်းရေး ရိုင်ဖယ် ဖြစ်သည်။ အေကေ-၄၇ ၏ စကားလုံးရင်းမြစ်မှာ တီထွင်သူ Avtomat Mikhail Kalsshnikov မှ ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် တီထွင်ခဲ့သည်ဟု အမှတ်အသားပြုသည့်အနေဖြင့် သူ့နာမည် ရှေ့စာလုံး A နှင့် နောက်နာမည်မှ K ကိုယူကာ AK-47 ဟုနာမည်ပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

== သွင်ပြင် လက္ခဏာများ ==
အေကေ - ၄၇ ကို ရိုးရှင်းပြီး ထုတ်လုပ်မှု ကုန်ကျစရိတ် သက်သာအောင် ဒီဇိုင်းဆွဲထားခြင်း ဖြစ်ပြီး သန့်ရှင်းရေး ပြုလုပ်ရန်နှင့် အထွေထွေ ပြင်ဆင်ရန်လည်း အလွန်လွယ်ကူသည်။ လက်တွေ့ အသုံးပြုမှုများအရ အေကေ ၄၇ တစ်လက်၏ သက်တမ်းသည် နှစ်ပေါင်း ၂၀ မှ ၄၀ အတွင်း ကောင်းမွန်စွာ အသုံးပြု၍ ရကြောင်း တွေ့ရသည်။ ထူးခြားချက်မှာ ရေစိုဒဏ်ကို ကောင်းစွာခံနိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။ နောက်ပိုင်း မျိုးကွဲများ ထွက်ပေါ်လာသော်လည်း မူရင်း သွင်ပြင်လက္ခဏာ ဖြစ်သည့် ရိုးရှင်းပြီး ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှု လွယ်ကူသည့် ပုံသဏ္ဌာန်မှာ ဆက်လက် တည်ရှိဆဲ ဖြစ်သည်။

== အသုံးပြုသည့် နိုင်ငံများ ==
* {{flag|အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ}}
* {{flag|ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ}}
* {{flag|ဘူဂေးရီးယားနိုင်ငံ}}
* {{flag|ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ}}
* {{flag|တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ}}
* {{flag|ကျူးဘားနိုင်ငံ}}
* {{flag|ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ}}
* {{flag|အီရတ်နိုင်ငံ}}
* {{flag|လာအိုနိုင်ငံ}}
* {{flag|လက်ဘနွန်နိုင်ငံ}}
* {{flag|လစ်ဗျားနိုင်ငံ}}
* {{flag|မြောက်ကိုရီးယားနိုင်ငံ}}
* {{flag|ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ}}
* {{flag|ပိုလန်နိုင်ငံ}}
* {{flag|ရိုမေးနီးယားနိုင်ငံ}}
* {{flag|ဆူဒန်နိုင်ငံ}}
* {{flag|ဆီးရီးယားနိုင်ငံ}}
* {{flag|ယူကရိန်းနိုင်ငံ}}
* {{flag|ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ}}
* {{flag|ယီမင်နိုင်ငံ}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
{| border=&quot;0&quot; align=&quot;center&quot;
|-
|[[File:AKMS and AK-47 DD-ST-85-01270.jpg|150px]]
|[[File:AK-47 and Type 56 DD-ST-85-01269.jpg|150px]]
|[[File:Afghan AKS-47.jpg|150px]]
|[[File:M16 and AK-47 length comparison.png|150px]]
|}

==ကိုးကား==
{{reflist}}
[[Category:လက်နက်]]
[[Category:ရိုင်ဖယ်]]</text>
      <sha1>j4kj83susqbf5d1vikjzkwlaahk1hv0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အဗာတာ (၂၀၀၉ ရုပ်ရှင်)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8578</id>
    <revision>
      <id>1054729</id>
      <parentid>850958</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:42:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1054729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27353" sha1="ic1eise9kgxn2altcfq3dcawu1mgwft" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name           = Avatar
| image          = Avatar-Teaser-Poster.jpg
| alt            = 
| caption        = ရုပ်ရှင်ပိုစတာ
| director       = [[ဂျိမ်းစ် ကင်မရွန်]]
| producer       = {{Plainlist|
* ဂျိမ်းစ် ကင်မရွန်
* ဂျွန် လန်ဒေါ}}
| writer         = ဂျိမ်းစ် ကင်မရွန်
| starring       = &lt;!--DO ''not'' CHANGE. PER BILLING BLOCK--&gt;{{Plainlist|
* Sam Worthington
* Zoe Saldana
* Stephen Lang
* Michelle Rodriguez
* Sigourney Weaver}}
| music          = James Horner
| cinematography = Mauro Fiore
| editing        = {{Plainlist|
* ဂျိမ်းစ် ကင်မရွန်
* John Refoua
* Stephen E. Rivkin}}
| studio         = {{Plainlist|
* Lightstorm Entertainment
* Dune Entertainment
* Ingenious Film Partners}}
| distributor    = 20th Century Fox
| released       = {{Film date|2009|12|10|London premiere|2009|12|17|ယူနိုက်တက် ကင်ဒမ်း|2009|12|18|အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု}}
| runtime        = ၁၆၁ မိနစ်&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://bbfc.co.uk/releases/avatar-2009-0 | title=''AVATAR'' [3D] (12A) | work=British Board of Film Classification | date=December 8, 2009 | accessdate=August 19, 2014 | archivedate=21 August 2014 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20140821145155/http://bbfc.co.uk/releases/avatar-2009-0 }}&lt;/ref&gt;
| country        = အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု&lt;ref&gt;{{cite web|title=Avatar|url=http://explore.bfi.org.uk/4ce2b8c544d22|publisher=BFI|accessdate=20 July 2013|archivedate=16 July 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130716041535/http://explore.bfi.org.uk/4ce2b8c544d22}}&lt;/ref&gt;
| language       = အင်္ဂလိပ်
| budget         = $၂၃၇ သန်း&lt;ref name=&quot;Patten (2009)&quot;&gt;{{cite news |last=Patten |first=D. |title='Avatar's' True Cost&amp;nbsp;– and Consequences |url=http://www.thewrap.com/article/true-cost-and-consequences-avatar-11206?page=1 |date=December 3, 2009 |publisher=The Wrap |accessdate=December 12, 2009 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5m4EySibe?url=http://www.thewrap.com/article/true-cost-and-consequences-avatar-11206 |archivedate=16 December 2009 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;$၉ သန်း+ (ပြန်ဖြန့်)&lt;ref name=bandwagon&gt;{{cite web|author=James Wigney |url=http://www.heraldsun.com.au/entertainment/avatar-director-slams-bandwagon-jumpers/story-e6frf96f-1225905342936 |title=Avatar director slams bandwagon jumpers |work=Herald Sun |location=Australia |date=August 15, 2010 |accessdate=August 16, 2010 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110615021522/http://www.heraldsun.com.au/entertainment/avatar-director-slams-bandwagon-jumpers/story-e6frf96f-1225905342936 |archivedate=June 15, 2011 }}&lt;/ref&gt;
| gross          = $၂.၇၈၈ ဘီလီယံ&lt;!--WHEN YOU UPDATE THIS, update the Box office section below as well. AND accessdate of the reference (Box Office Mojo or The Numbers) YOUR CHANGE is based on. BASE YOUR CHANGE ON THE REFERENCE WITH THE LARGER TOTAL GROSS.--&gt;&lt;ref name=&quot;Boxofficemojo&quot;&gt;
''Box Office Mojo''
* စုစုပေါင်း: {{cite web |title=Avatar (2009) |url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=avatar.htm |accessdate=January 10, 2012 |quote=$2,787,965,087}}
* ၂၀၁၃ အထိ စုစုပေါင်း: {{cite web |title=Avatar (2009) |work=Box Office Mojo |url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=avatar.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131023173250/http://www.boxofficemojo.com/movies/?page=main&amp;id=avatar.htm |archivedate=October 23, 2013 |quote=$2,782,275,172}}
* အထူးထုတ်ဝေမှု: {{cite web |title=Avatar (Special Edition) |url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=avatarspecialedition.htm |accessdate=January 10, 2012|quote=North America:$10,741,486; Overseas: $22,469,358}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;boxoffice2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.the-numbers.com/movies/2009/AVATR.php|title=Avatar|accessdate=March 27, 2011|work=The-Numbers|publisher=Nash Information Services|archive-date=31 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120531124338/http://www.the-numbers.com/movies/2009/AVATR.php}}&lt;/ref&gt;
}}
'''''အဗာတာ''''' ({{lang-en|Avatar}}) ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားသည် ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ရုံတင်ပြသသည့်&lt;ref&gt;{{cite news |author=French, Philip|title=Avatar was the year's real milestone, never mind the results|date=March 14, 2010|work=The Observer|location=UK |url = https://www.theguardian.com/film/2010/mar/14/avatar-kathryn-bigelow-hollywood-history |accessdate = March 29, 2010| archiveurl=https://web.archive.org/web/20100317150833/http://www.guardian.co.uk/film/2010/mar/14/avatar-kathryn-bigelow-hollywood-history| archivedate=March 17, 2010 &lt;!--DASHBot--&gt;| deadurl=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|first=Rich |last=Johnston|title=Review: AVATAR&amp;nbsp;– The Most Expensive American Film Ever&amp;nbsp;... And Possibly The Most Anti-American One Too.|date=December 11, 2009|publisher=Bleeding Cool|url = http://www.bleedingcool.com/2009/12/11/review-avatar-the-most-expensive-american-film-ever-and-the-most-anti-american-one-too/| accessdate = March 29, 2010}}&lt;/ref&gt; ဒါရိုက်တာ ဂျိမ်းစ် ကင်မရွန်၏ လက်ရာ သိပ္ပံခေတ်လွန် အမေရိကန် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကား တစ်ကားဖြစ်သည်။  ၎င်း၏ဇာတ်အိမ်မှာ ၂၁၅၄ ခုနှစ် [[အယ်လဖာ စင်တောရိ]] (Alpha Centauri) ကြယ်အဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ ပန်ဒိုရာ အရံဂြိုဟ်ကို နောက်ခံပြု၍ ရိုက်ကူးထားသည်။ &lt;ref name='Horwitz2009'&gt;{{cite news | first=Jane | last=Horwitz | coauthors= | authorlink= | title=Family Filmgoer | date=2009-12-24 | publisher=NY Times Co. | url=http://www.boston.com/lifestyle/family/articles/2009/10/29/family_filmgoer/?page=3 | work=The Boston Globe | pages= | accessdate=2010-01-09 | language= | archive-date=4 June 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110604021830/http://www.boston.com/lifestyle/family/articles/2009/10/29/family_filmgoer/?page=3 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; လူသား (ကမ္ဘာဂြိုဟ်သား) များသည် ပန်ဒိုရာဂြိုဟ်မှ ယူနော့ဘ်တေနီယမ် (Unobtanium) ခေါ် အဖိုးတန်  (ရုပ်ရှင်ထဲတွင် ဖော်ပြချက်အရ ၁ ကီလိုလျှင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ သန်း ၂၀ တန်သည်။)&lt;ref&gt;{{cite news|first=Charles Q.|last=Choi|title=Moons like Avatar's Pandora could be found| publisher=MSNBC|date=December 28, 2009|accessdate=February 27, 2010|url=http://www.space.com/7709-moons-avatar-pandora.html}}&lt;/ref&gt; တွင်းထွက်ပစ္စည်းတစ်မျိုးကို သွားရောက် တူးဖော်ကြသည်။ ဤကဲ့သို့ တူးဖော်ခြင်းသည် ပန်ဒိုရာဂြိုဟ်၏ သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် လူပုံပေါက်သော ပန်ဒိုရာဂြိုဟ်သား နာဗီ (Na'vi) တို့ ဆက်လက် ရှင်သန်ရေးကို ထိခိုက်စေနိုင်သောကြောင့် နာဗီလူမျိုးများက ကျူးကျော် နယ်ချဲ့လာသူ ကမ္ဘာဂြိုဟ်သားများကို ခုခံကာကွယ်ကြသည့် ဇာတ်လမ်းဖြစ်သည်။ အဗာတာ ဆိုသည့် ရုပ်ရှင်အမည်မှာ ကမ္ဘာဂြိုဟ်သားများက နာဗီတို့နှင့် ထိတွေ့ဆက်ဆံရာတွင် အသုံးပြုရန် မျိုးဗီဇအင်ဂျင်နီယာ နည်းပညာဖြင့် ဖန်တီးထားသည့် ကိုယ်ပွားများကို ညွှန်းဆိုသည်။ 

အဗာတာဇာတ်ကားအတွက် စိတ်ကူးများကို ဂျိမ်းစ် ကင်မရွန်သည် ၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် စတင် ပုံကြမ်းရေးဆွဲခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က ဇာတ်ညွှန်းနှင့် ဒိုင်ယာလော့များမှာ စာမျက်နှာ ၈၀ ခန့်ရှိခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;QA&quot;&gt;{{cite news | author=Jeff Jensen | url=http://www.ew.com/ew/article/0,,20007998,00.html | title=Great Expectations | work=Entertainment Weekly | date=January 10, 2007 | accessdate=January 28, 2007 | archivedate=24 January 2007 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20070124101323/http://www.ew.com/ew/article/0%2C%2C20007998%2C00.html }}&lt;/ref&gt;  အဗာတာအား ရိုက်ကူးမှု လုပ်ငန်းများကို မူလက တိုင်တဲနစ်ဇာတ်ကား (၁၉၉၇) အပြီးတွင် စတင်ကာ ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် ရုံတင်ရန် ရည်မှန်းခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဂျိမ်းစ် ကင်မရွန်၏ အဆိုအရ ထိုစဉ်အခါက ၎င်း၏ စိတ်ကူးစိတ်သန်းများကို ရုပ်ရှင်ပိတ်ကားပေါ်တွင် ပုံဖော်ပေးနိုင်လောက်အောင် ရုပ်ရှင် နည်းပညာများက လိုက်မမှီသေးဟု သိရသည်။ &lt;ref name=&quot;autogenerated1996&quot;&gt;{{cite news | author=Judy Hevrdejs | coauthors=Mike Conklin | url= | title=Channel 2 has Monday morning team in place | work=Chicago Tribune | date=August 9, 1996 | accessdate=December 22, 2006 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;{{cite news | author= | url= | title=Synthetic actors to star in ''Avatar'' | work=St. Petersburg Times | date=August 12, 1996 | accessdate=December 22, 2006 }}
&lt;/ref&gt; 

၂၀၀၅ ခုနှစ် နွေတွင် နာဗီလူမျိုးများ အသုံးပြုသည့် ဘာသာစကား ဖန်တီးရေး လုပ်ငန်းများကို စတင်ခဲ့ပြီး ဂျိမ်းစ် ကင်မရွန်က ဇာတ်ညွှန်းနှင့် စက်တင်များအတွက် ၂၀၀၆ ခုနှစ် နှစ်ဆန်းပိုင်းတွင် အစပြုခဲ့သည်။ &lt;ref name='USCMarshall'&gt;{{cite web |url=http://www.marshall.usc.edu/news/all-articles/crafting-an-alien.htm |title=Crafting an Alien Language, Hollywood-Style: Professor's Work to Hit the Big Screen in Upcoming Blockbuster Avatar |accessdate=2010-01-17 |work=USC Marshall |publisher=University of Southern California Marshall School of Business |archivedate=26 November 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101126043448/http://www.marshall.usc.edu/news/all-articles/crafting-an-alien.htm }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;radionz1&quot;&gt;{{Cite episode| title = Avatar Language| series = Nine to Noon| airdate = December 15, 2009|url=http://www.radionz.co.nz/audio/national/ntn/2009/12/15/avatar_language}}&lt;/ref&gt; အဗာတာ ရုပ်ရှင်ကို သမားရိုးကျ 2D ဗာရှင်းနှင့်ရော 3D ဗာရှင်း နှင့်ပါ ထုတ်ဝေ ဖြန့်ချိသည်။ 3D ဗာရှင်းဖြင့် ရိုက်ကူးခဲ့သည့်အတွက်လည်း ရုပ်ရှင်နည်းပညာတွင် တိုးတက်မှုတရပ်ဟု အများက အမွှမ်းတင်ကြသည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://newsblaze.com/story/2009102916560100002.pnw/topstory.html |title=James Cameron's 'Avatar' Film to Feature Vocals From Singer Lisbeth Scott |publisher=Newsblaze.com |date= |accessdate=December 6, 2009}}&lt;/ref&gt;

အဗာတာ ဗွေဆော်ဦးပြပွဲကို ၂၀၀၉ ဒီဇင်ဘာ ၁၀ ရက်နေ့ [[လန်ဒန်မြို့]]တွင် ကျင်းပခဲ့ပြီး ၁၈ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုနှင့် ကနေဒါနိုင်ငံတွင် ရုံတင်ခဲ့သည်။ အဗာတာ ဇာတ်ကားသည် လူကြိုက်များလွန်းသောကြောင့် နံပါတ် ၁ နေရာတွင် ၁၀ နှစ်ကျော်ကြာ လွှမ်းမိုးထားသော ဂျိမ်းစ် ကင်မရွန်၏ လက်ရာပဲဖြစ်သည့် တိုင်တဲနစ်ဇာတ်ကားကို ကျော်တက်ကာ ရုပ်ရှင်သမိုင်းတွင် ကမ္ဘာ့ဝင်ငွေအကောင်းဆုံး ဇာတ်ကားအဖြစ် စံချိန်တင်လိုက်ပြီ ဖြစ်သည်။  &lt;ref name=&quot;Boxofficemojoalltime&quot;&gt;{{cite web|first=|last=|title=All time worldwide box office grosses|publisher=''Box Office Mojo''|url=http://www.boxofficemojo.com/alltime/world/|accessdate=January 8, 2010}}
&lt;/ref&gt; အဗာတာ ဇာတ်ကား ဤသို့ အောင်မြင်မှု ရရှိပြီးနောက် နောက်ဆက်တွဲ ၂ ကား ဆက်လက် ရိုက်ကူးနိုင်ခြေရှိသည်ဟု ဒါရိုက်တာ ဂျိမ်းစ် ကင်မရွန်က အတည်ပြု ပြောကြားထားသည်။ &lt;ref name=&quot;sequel&quot;&gt;{{cite news | first=Adam | last=Rosenberg | title='Avatar' Sequel Confirmed By James Cameron... And Here's What We'd Like To See | url=http://moviesblog.mtv.com/2010/01/08/avatar-sequel-confirmed-by-james-cameron-and-heres-what-wed-like-to-see/ | work=MTV | date=January 8, 2010 | accessdate=January 11, 2010 | archivedate=16 January 2010 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20100116070131/http://moviesblog.mtv.com/2010/01/08/avatar-sequel-confirmed-by-james-cameron-and-heres-what-wed-like-to-see/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;carroll2006&quot;&gt;{{cite news | first=Larry | last=Carroll | title='Titanic' Mastermind James Cameron's King-Size Comeback: Two Sci-Fi Trilogies | url=http://www.mtv.com/movies/news/articles/1535402/06292006/story.jhtml | work=MTV | date=June 29, 2006 | accessdate=October 18, 2006 | archivedate=10 January 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120110115502/http://www.mtv.com/news/articles/1535402/titanic-king-james-camerons-big-comeback.jhtml }}&lt;/ref&gt;

== ဇာတ်လမ်းအကျဉ်း ==
၂၁၅၄ ခုနှစ်တွင် အာဒီအေ (Resources Development Administration) ကော်ပိုရေးရှင်းက ပန်ဒိုရာဂြိုဟ်တွင် တွင်းထွက်ပစ္စည်းများကို တူးဖော်လျက်ရှိသည်။ ပန်ဒိုရာသည် ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့် ခပ်ဆင်ဆင်ရှိပြီး အယ်ဖာ စင်တိုရီ ကြယ်အဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ  ပိုလီဖီမတ်စ် (Polyphemus) ၏ အရံဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Although not mentioned in the film, Polyphemus was discussed in the book ''James Cameron's Avatar: An Activist Survival Guide'' by Maria Wilhelm &amp; Dirk Mathison. ISBN 978-0-06-189675-0. See [http://james-camerons-avatar.wikia.com/wiki/Polyphemus Polyphemus] in Wikia.&lt;/ref&gt;&lt;ref name='Horwitz2009'/&gt; ပါကာ ဆဲ့လ်ဖရစ်ဂျ် (Giovanni Ribisi) က တူးဖော်ရေး လုပ်ငန်းများကို ဦးဆောင်ကာ ၎င်းတို့၏ လုံခြုံရေးအတွက် မရိန်းတပ်သားများကို ငှားရမ်းထားသည်။ အာဒီအေက ပန်ဒိုရာဂြိုဟ်ရှိ ယူနော့ဘ်တေနီယမ် အဖိုးတန် တွင်းထွက်ပစ္စည်းကို တူးယူကာ အမြတ်ထုတ်ရန် ကြိုးစားလျက်ရှိသည်။  ပန်ဒိုရာဂြိုဟ်တွင် အရပ် ၁၀ ပေခန့်မြင့်ပြီး လူပုံပေါက်သည့် နာဗီတို့ ကျက်စားနေထိုင်လျက်ရှိသည်။ လူသားများနှင့် မတူသည့်အချက်မှာ နာဗီတို့၏ အရေပြားမှာ အပြာရောင်ဖြစ်ပြီး အမြှီးပါရှိသည်။&lt;ref&gt;Rottenberg, Josh. &quot;James Cameron Talks ''Avatar'': Brave Blue World,&quot; ''Entertainment Weekly'' #1081 (December 18, 2009): 48.&lt;/ref&gt;  နာဗီတို့သည် သဘာဝဝန်းကျင်နှင့် သဟဇာတရှိရှိ နေထိုင်ကြပြီး အီဝါ (Eywa) ခေါ် နတ်သမီးကို ကိုးကွယ်ကြသည်။ 

ပန်ဒိုရာ၏ လေထုသည် လူသားများအား အဆိပ်သင့်စေသောကြောင့် လူသားများ ပန်ဒိုရာဂြိုဟ်ပေါ်တွင် အောက်စီဂျင် မျက်နှာဖုံးများ တပ်ဆင်မှသာ သွားလာနိုင်သည်။ ပန်ဒိုရာဂြိုဟ်သားများနှင့် ဆက်ဆံရေး ပြေပြစ်စေရန်နှင့် ပန်ဒိုရာဂြိုဟ်၏ သက်ရှိများကို လေ့လာရန် သိပ္ပံပညာရှင်များသည် လူ [[ဒီအန်အေ]]ဖြင့် ပေါင်းစပ်မွမ်းမံထားသည့် နာဗီ ခန္ဓာကိုယ်များကို ဖန်တီးကြသည်။ အဗာတာဟုခေါ်သည့် ယင်းကိုယ်ပွားများကို ဒီအန်အေပိုင်ရှင် လူသားများက ထိန်းချုပ်ကြပြီး စိတ်အားဖြင့်လည်း ဆက်စပ်မှုရှိသည်။&lt;ref&gt;The motives for the creation of the Avatar Program are partly implied in the film, but they are discussed in the relevant [http://www.pandorapedia.com/doku.php/the_avatar_program Pandorapedia article] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091217145438/http://www.pandorapedia.com/doku.php/the_avatar_program |date=17 December 2009 }}&lt;/ref&gt; အောက်ပိုင်းသေနေသည့် မရိန်း (ကမ်းတက်) တပ်သားဟောင်း ဂျိတ်ခ် ဆာလီ (Sam Worthington) သည်  အသတ်ခံရသည့်၊ အဗာတာအား ထိန်းချုပ်ရန် လေ့ကျင့်ထားသည့် သိပ္ပံပညာရှင် အမွှာညီအစ်ကို၏ ကိုယ်စား လိုက်သွားခြင်း ဖြစ်သည်။ အဗာတာ အစီအစဉ်ကို ဦးဆောင်သည့် ဒေါက်တာ ဂရေ့စ် ဩဂတ်စတင်  (Sigourney Weaver) က ဆာလီသည် ၎င်း၏ ညီအစ်ကိုနေရာတွင် အစားထိုးနိုင်လောက်အောင် အရည်အချင်း မမှီသေးဟုယူဆကာ သူ့အား အရေးတယူ မလုပ်ပဲ ကိုယ်ရံတော် အဖြစ်သာ ချောင်ထိုးထားလေသည်။ 

ဩဂတ်စတင်၊ ဇီဝဗေဒ ပညာရှင် နောမ် စပဲမင်း (Joel David Moore) နှင့် ဂျိတ်ခ်တို့သည် ၎င်းတို့၏ အဗာတာအသွင်ဖြင့် ခြေကုတ်စခန်းမှထွက်ကာ ပန်ဒိုရာဂြိုဟ်၏ သက်ရှိ စံနမူနာများ ရှာဖွေခြင်းနှင့် နာဗီတို့နှင့် ငြိမ်းချမ်းစွာ ဆက်ဆံနိုင်ရေးကို ကြိုးပမ်းကြသည်။ ဤသို့လုပ်ဆောင်ရာတွင် ၎င်းတို့အဖွဲ့သည် သားရဲတိရစ္ဆာန်များ၏ တိုက်ခိုက်ခြင်းခံရကာ လူစုကွဲသွားကြသည်။ သစ်တောထဲတွင် မျက်စိလည် လမ်းမှားနေသည့် ဂျိတ်ခ်ကို နာဗီမယ် နေတီရိ (Zoe Saldana) က ကယ်တင်ပြီး သူမတို့ မျိုးစု အိုမတီကာယာ (Omaticaya) နေထိုင်သည့် အသိုက်အမြုံသို့ (Hometree) ခေါ်ဆောင်သွားသည်။ နေတီရိ၏ မိခင် နတ်ဆရာ မိုအက် (C. C. H. Pounder) သည် &quot;Dream-walker&quot; စစ်သည်များအား စိတ်ဝင်စားသူဖြစ်သည်။ ဂျိတ်ခ်အား စစ်သည်များနည်းတူ တိုက်ခိုက်တတ်ရန် သူမ၏ သမီးဖြစ်သူအား သင်ကြားစေသည်။ 

လုံခြုံရေးတပ်မှူး ဗိုလ်မှူးကြီး မိုင်းစ် ကာရစ်ချ် (Stephen Lang) က ဂျိတ်ခ်အား အဖွဲ့ထဲဝင်စေကာ နာဗီတို့၏ အသိပညာ၊ အတတ်ပညာများအကြောင်း စနည်းနာရန် တာဝန်ပေးသည်။ ဤသို့အားဖြင့် နာဗီတို့ အသိုက်အမြုံကို စွန့်ခွာရန် နားချပြီး ယင်းအသိုက်အမြုံအောက်ရှိ ယူနော့ဘ်တေနီယမ်များကို အာဒီအေမှ တူးဖော်နိုင်ရန် ဖြစ်သည်။ ဗိုလ်မှူးကြီးက ဂျိတ်ခ်၏ ခြေထောက်များ အကောင်းပတိအတိုင်း ပြန်ဖြစ်လာအောင် ဆေးဖိုးဝါးခ ကြီးမြင့်လှသည့် အာရုံကြော ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းပေးနိုင်သည့် ကုထုံးဖြင့် ကုသပေးမည်ဟု ကတိပေးသည်။ 

အစဦးပိုင်းတွင် ဂျိတ်ခ်သည် အရေးကြီးသည့် အချက်အလက်များကို ကာရစ်ချ် အားပေးသည်။ သို့သော် ဩဂတ်စတင်းက ကာရစ်ချ်၏ ဉာဏ်နီဉာဏ်နက်များကို သံသယဝင်ကာ သူမတို့အဖွဲ့အား ခြေကုတ်စခန်းနှင့် အတော်လှမ်းသည့် နေရာသို့ ပြောင်းရွှေ့သည်။ ၃ လလောက် ကြာသည့်အခါ ဂျိတ်ခ်သည် နေတီရိနှင့် သူမ၏ မျိုးစုအပေါ် ခင်မင်တွယ်တာလာကာ အာဒီအေ၏ စေခိုင်းချက်များကို ငြင်းဆန်လာသည်။ အိုမတီကာယာမျိုးစုက ဂျိတ်ခ်အား မိသားစုအဖြစ် လက်ခံလိုက်သည်။ ဂျိတ်ခ်နှင့် နေတီရိတို့လဲ ကြင်ဖော်များ ဖြစ်လာကြသည်။ 

တနေ့ ဂျိတ်ခ်က နာဗီတို့၏ဒုတိယ အရေးအကြီးဆုံး &quot;Tree of Voices&quot; သဘောထားများ စုဝေးရာအပင်ကို ဘူဒိုဇာဖြင့် မဖျက်ဆီးရက် ဖြစ်နေသည်ကို ကာရစ်ချ်က ရိပ်မိသွားသည်။ (ရုပ်ရှင်ထဲတွင် ဖော်ပြချက်အရ နာဗီတို့အတွက် အရေးအကြီးဆုံးမှာ &quot;Tree of Souls&quot; ဝိညာဉ်များစုဝေးရာအပင် ဖြစ်သည်။) ထိုအချိန်မှစ၍ ဂျိတ်ခ်၏ ဗီဒီယို ဒိုင်ယာရီမှတ်တမ်းများကို တိတ်တခိုး စောင့်ကြည့်ရာမှ အိုမတီကာယာမျိုးစုတို့သည် ၎င်းတို့၏ အသိုက်အမြုံကို စွန့်ခွာမည် မဟုတ်ကြောင်း သိလိုက်ရသည်။  ထိုနောက် ဆဲ့လ်ဖရစ်ဂျ်က နာဗီတို့၏ အသိုက်အမြုံများအား ဖျက်ဆီးပစ်ရန် အမိန့်ချသည်။

== ကိုးကား ==
{{reflist|2}}

== ပြင်ပလင့်ခ် ==
* [http://www.avatarmovie.com/ Avatar Film Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091211012343/http://www.avatarmovie.com/ |date=11 December 2009 }}

[[Category:၂၀၀၉ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]]
[[Category:အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]]
[[Category:အမေရိကန် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]]
[[Category:အမေရိကန် သိပ္ပံစိတ်ကူးယဉ် အက်ရှင် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]]
[[Category:နည်းပညာအကြောင်း ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]]</text>
      <sha1>ic1eise9kgxn2altcfq3dcawu1mgwft</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>၂၀၁၀ ယွိရှုငလျင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8879</id>
    <revision>
      <id>1054756</id>
      <parentid>627301</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T00:40:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1054756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7871" sha1="de2xir81wjans36yk5ysfkogysod64s" xml:space="preserve">[[File:Neic vacp cy.png| thumb| right| 250px|ယွိရှုငလျင်ဗဟိုချက်မပြပုံ]]
 
{| class=&quot;wikitable&quot;
!လှုပ်သောနေရာ
![[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]၊ [[ချင်းဟိုင်ပြည်နယ်]]၊ [[ယွိရှုခရိုင်]]။
|-
|လှုပ်သောအချိန်
|[[ဂရင်းနစ်စံတော်ချိန်]] ၂၀၁၀ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁၃ ရက် 
ည ၁၁ နာရီ ၄၉မိနစ် ၃၇ စက္ကန့်။
|-
|[[ဒေသစံတော်ချိန်]]
|၂၀၁၀ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁၄ ရက် နံနက် ၇ နာရီ ၄၉ မိနစ်။
|-
|ငလျင်ပြင်းအားပမာဏ
|ရစ်ချ်တာစကေး ၆.၉ သို့မဟုတ် ၇.၁
|-
|ငလျင်ဗဟိုချက်မ
|ရိမာရွာ၊ အထက်လားရှို့မြို့နယ်၊ ယွိရှုခရိုင်။ 
(တိဘက်ကုန်းမြင့်ဒေသ၏လူဦးရေထူထပ်သောဒေသ)
|-
|ငလျင်ဖြစ်ပွားရာအနက်
|၁၀ကီလိုမီတာ (၆မိုင်)&lt;ref name=&quot;xinhua400dead&quot;&gt;[http://news.xinhuanet.com/english2010/china/2010-04/14/c_13251140.htm About 400&lt;!-- stop changing the article name! --&gt; dead, 10,000 injured in 7.1-magnitude quake in China's Qinghai] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304094915/http://news.xinhuanet.com/english2010/china/2010-04/14/c_13251140.htm |date=4 March 2016 }}, xinhuanet.com. Retrieved 14 April 2010.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=China Earthquake Network Center |url=http://www.csndmc.ac.cn/ |accessdate=8 September 2016 |archivedate=21 April 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100421084321/http://www.csndmc.ac.cn/ }}&lt;/ref&gt;
|-
|ယနေ့ထိအတည်ပြုပြီး
သေဆုံးသူဦးရေ
|၂,၀၆၄ ယောက်
|-
|ယနေ့ထိဒဏ်ရာရသူဦးရေ
|၁၂,၀၈၈ ယောက်
|-
|ပျောက်ဆုံးနေသူဦးရေ
|၂၅၆ ယောက်
|-
|အိုးမဲ့အိမ်မဲ့ဖြစ်ရသူ
|၁ သိန်းကျော်
|}

== ပထဝီဝင်အနေအထား ==
ချင်းဟိုင်ပြည်နယ်သည် [[တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်]]ဒေသ၏ အရှေ့မြောက်စွန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ဘူမိဗေဒသဘောအရ [[အိန္ဒိယကျောက်ချပ်]]ကြီးနှင့် [[ယူရေးရှန်းကျောက်ချပ်]]ကြီးတို့ ဆုံရာဒေသဖြစ်သောကြောင့် ငလျင်ကြောဒေသဖြစ်သည်။ ယခုငလျင်သည် [[ယွိရှုပြတ်ရွေ့ကြော]]ပေါ်တွင်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ယင်းသည် နာမည်ကြီး [[ခွန်းလွန်ပြတ်ရွေ့ကြော]]မှ တောင်ဘက် ကီလိုမီတာ ၃၀၀ ခန့် (၁၈၆မိုင်) အကွာအဝေးတွင် တည်ရှိသည်။ ငလျင်မကြာခဏလှုပ်လေ့ရှိသောဒေသဖြစ်ပြီး ပြင်းအားအဆင့်(၇)ထက်ကျော်သောငလျင်ကြီးများ မှတ်တမ်းအရသိရသည်။ &lt;br /&gt;
== အပျက်အစီး ==
စာသင်ကျောင်းပေါင်း (၁၁)ကျောင်းပျက်စီးသွားသည်။ [[ဂျဲဂူမြို့]]တွင် အဆောက်အဦး ၈၅% ပြိုကျပျက်စီးခဲ့သည်။ ယွိရှုမှ ၁၅ကီလိုမီတာအကွာတွင်ရှိသော ယန်စီမြစ်၏ မြစ်လက်တက်ဖြစ်သည့် ပါးထန်မြစ်ပေါ်တွင် တည်ဆောက်ထားသည့် ချန်းကူရေလှောင်တမံသည်လည်း ပျက်စီးခဲ့သည်။ အပူချိန်မှာ ၆ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ်မျှသာရှိသောကြောင့် တရုတ်ပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် နှင့် ဒေသခံ တိဘက်ဗုဒ္ဓဘာသာဘုန်းတော်ကြီးများက ကယ်ဆယ်ရေးလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်လျက်ရှိကြသည်။ &lt;br /&gt;
== ငလျင်လှုပ်ပြီးပြီးချင်းတုံ့ပြန်မှု ==
တရုတ်သမ္မတ [[ဟူကျင်ထောင်း]]နှင့် ဝန်ကြီးချုပ် [[ဝမ်ကြားပေါင်]]တို့က ကယ်ဆယ်ရေးလုပ်ငန်းများ အစွမ်းကုန်လုပ်သွားကြရန် အမိန့်ပေးထားသည်။ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ် [[ဟွေးလျန်ယွိ]]အားချက်ချင်းစေလွှတ်ခဲ့သည်။ ဧပြီလ(၁၅)ရက်နေ့ (ဒေသစံတော်ချိန်ဧပြီလ ၁၆ရက်နေ့) တွင် ဝန်ကြီးချုပ် ဝမ်ကျားပေါင်ကိုယ်တိုင် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ အမေရိကန်ကြက်ခြေနီအသင်းက ကနဦးအလှူငွေ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၅သောင်းကို ချင်းဟိုင်ပြည်နယ်အစိုးရသို့ ပေးအပ်ခဲ့သည်။ &lt;br /&gt;

== ငလျင်ပွားများ ==
ငလျင်ကြီးလှုပ်ပြီးနောက် ငလျင်ပွားများ အများအပြားထပ်မံလှုပ်ခဲ့သည်။ ပြင်းအားအဆင့်(၄)ထက်ကျော်သော ငလျင်များကို ဇယားတွင် ပြသထားသည်။&lt;br /&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=&quot;1&quot;
! ရက်စွဲ &lt;br /&gt;(နှစ်၊ လ၊ ရက်) !! အချိန် &lt;br /&gt;(UTCအချိန်) !! [[လတ္တီကျု]] !! [[လောင်ဂျီကျု]] !! အနက် !! ပြင်းအား
|- 
| 2010-04-13 || 21:40:00 || 33.183° N || 96.623° E || 12 miles || 5.0 (M&lt;sub&gt;w&lt;/sub&gt;)
|- style=&quot;background: #9999ff&quot;
| 2010-04-13 || 23:49:37 || 33.271° N || 96.629° E || 6 miles || 6.9 (M&lt;sub&gt;w&lt;/sub&gt;)
|- 
| 2010-04-14 || 00:01:16 || 32.693° N || 96.872° E || 6 miles || 5.3 (M&lt;sub&gt;w&lt;/sub&gt;)
|- 
| 2010-04-14 || 00:12:25 || 33.030° N || 96.560° E || 6 miles || 5.2 (M&lt;sub&gt;w&lt;/sub&gt;)
|- style=&quot;background: #ccccff&quot;
| 2010-04-14 || 01:25:15 || 33.179° N || 96.448° E || 2 miles || 5.8 (M&lt;sub&gt;w&lt;/sub&gt;)
|- 
| 2010-04-14 || 03:15:46 || 32.891° N || 96.482° E || 6 miles || 4.7 (M&lt;sub&gt;w&lt;/sub&gt;)
|- 
| 2010-04-14 || 12:19:35 || 33.077° N || 96.846° E || 6 miles} || 4.1 (M&lt;sub&gt;w&lt;/sub&gt;)
|}
{{clear}}

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

[[Category:၂၀၁၀ ငလျင်များ]]
[[Category:တရုတ်နိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ]]</text>
      <sha1>de2xir81wjans36yk5ysfkogysod64s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>၂၀၁၀ ရှန်ဟိုင်း ကမ္ဘာ့ကုန်စည်ပြပွဲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8933</id>
    <revision>
      <id>1054757</id>
      <parentid>942582</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T00:40:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1054757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10596" sha1="iwccwwxyttp6ht510uycnm1apeab9yl" xml:space="preserve">[[File:Shanghai World Expo.png|thumb|ရှန်ဟိုင်း ကုန်စည်ပြပွဲ၏ အမှတ်တံဆိပ်]]
'''၂၀၁၀ ရှန်ဟိုင်း ကမ္ဘာ့ကုန်စည်ပြပွဲ''' (中國2010年上海世界博覽會) ကို ၂၀၁၀ ခုနှစ် မေလ ၁ ရက်နေ့မှစ၍ အောက်တိုဘာလ ၃၁ ရက်နေ့အထိ [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၏ စီးပွားရေးအချက်အချာ [[ရှန်ဟိုင်းမြို့]]တွင် ကျင်းပမည်ဖြစ်သည်။ ဤပြပွဲသည်လည်း တရုတ်နိုင်ငံမှ ပထမဦးဆုံးအကြိမ် ကြီးမှူးကျင်းပသည့် ကမ္ဘာ့ကုန်စည်ပြပွဲဖြစ်သည်။ ပြပွဲတွင် ‘ပိုကောင်းသော မြို့ပြ၊ ပိုကောင်းသော လူနေမှု’ (Better City, Better Life) ကို အဓိက အကြောင်းအရာအဖြစ် ပြသကြမည်ဖြစ်သည်။ 

ဤပြပွဲသည် ကမ္ဘာ့ကုန်စည်ပြပွဲ သမိုင်းတွင် အတိုင်းအတာ အကြီးမားဆုံးဖြစ်ပြီး ၅.၂၈ စတုရန်း ကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်။ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံပေါင်း ၁၉၀ ကျော်နှင့် နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်းပေါင်း ၅၀ ကျော်တို့၏ ပြခန်းများပါဝင်သည်။ ပွဲတော်ဖြစ်မြောက်ရေး ကော်မတီမှ ပြပွဲကာလအတွင်း လူပေါင်း သန်း ၇၀ မှ ၁၀၀ အထိ သွားရောက် ကြည့်ရှုကြလိမ့်မည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။&lt;ref&gt;[http://www.chinadaily.com.cn/china/2010npc/2010-03/07/content_9550472.htm Chinese FM says World Expo a diplomacy priority&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.engineeringnews.co.za/article/xxx-2010-03-23 China to host world’s first green energy expo next month&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

== ပြပွဲအထိန်းအမှတ် ==
=== အမှတ်တံဆိပ် ===
ရှန်ဟိုင်းကုန်စည်ပြပွဲ၏ အမှတ်တံဆိပ်ကို ၂၀၀၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် တရားဝင် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ အစိမ်းရောင် တရုတ်စာလုံး ‘世’ (ဗမာလို ကမ္ဘာဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်) ကို အဓိကထား ဒီဇိုင်းရေးဆွဲထားသည်။ လူ ၃ ဦး လက်တွဲကာ အတူတကွ ပျော်မြူးကြသည့် မိသားစုကြီးတစ်ခုအဖြစ် သရုပ်ဖော်ထားသည့်အပြင် လူသာ ပဓာနဆိုသည့် သဘောတရားကို ထင်ဟပ်ပြနေသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://news.xinhuanet.com/photo/2004-11/30/content_2276583.htm |title=中国2010上海世博会会徽揭晓 |access-date=30 April 2010 |archive-date=9 June 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090609220331/http://news.xinhuanet.com/photo/2004-11/30/content_2276583.htm |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၉ ခုနှစ် ဇွန်လအထိ ကောက်ယူထားသည့် စာရင်းများအရ ဤအမှတ်တံဆိပ်ကို နိုင်ငံပေါင်း ၃၉ နိုင်ငံတွင် စီးပွားရေး အမှတ်တံဆိပ်အဖြစ် မူပိုင်ခွင့် မှတ်ပုံတင်ထားပြီးဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=上海世博會會徽獲得商標全方位保護 |url=http://www.sipo.gov.cn/sipo2008/mtjj/2009/200906/t20090619_465836.html |accessdate=30 April 2010 |archivedate=2 July 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090702060846/http://www.sipo.gov.cn/sipo2008/mtjj/2009/200906/t20090619_465836.html }}&lt;/ref&gt;

=== လာဘ်ကောင် ===
ပွဲတော်ဖြစ်မြောက်ရေး ကော်မတီမှ ၂၀၀၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ရှန်ဟိုင်းကုန်စည်ပြပွဲ၏ လာဘ်ကောင်အဖြစ် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်သည့် လက်ရာပေါင်း ၂၆,၆၅၅ ခုအနက် ‘ဟိုင်ပေါင်’အား ရွေးချယ်ကြောင်း ကြေညာလိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=“海宝”——中国2010年上海世博会吉祥物 |url=http://www.gov.cn/ztzl/shsbh/content_837761.htm |access-date=30 April 2010 |archive-date=20 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170820163710/http://www.gov.cn/ztzl/shsbh/content_837761.htm }}&lt;/ref&gt; ‘ဟိုင်ပေါင်’သည် ထိုင်ဝမ်ဒီဇိုင်းနာ ဝူးယုံကျန်း၏ လက်ရာဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ့ရတနာဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=上海世博會吉祥物「海寶」——原設計者是來自台灣的巫永堅 |url=http://www.nownews.com/2007/12/19/91-2204128.htm |accessdate=30 April 2010 |archivedate=24 January 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100124195526/http://www.nownews.com/2007/12/19/91-2204128.htm }}&lt;/ref&gt; တရုတ်စာလုံး ‘人’ (လူ) ကို အရင်းခံကာ ဒီဇိုင်းရေးဆွဲထားပြီး ရှင်သန်လှုပ်ရှားမှုကို ကိုယ်စားပြုသည့် အပြာရောင်ကို သုံးထားသည်။

== အဓိက ပြခန်းများ ==
ရှန်ဟိုင်း ကုန်စည်ပြပွဲတွင် အဓိက ပြခန်းကြီး ၅ ခုရှိပြီး မြို့ပြဖွံ့ဖြိုးမှုများကို ခင်းကျင်းပြသထားသည်။ ၎င်းတို့မှာ ‘မြို့ပြခြေရာ’၊ ‘မြို့ပြဝန်းကျင်’၊ ‘မြို့သူမြို့သား’၊ ‘မြို့ပြဖြစ်တည်မှု’နှင့် ‘မြို့ပြအိပ်မက်’တို့ ဖြစ်ကြသည်။ &lt;ref&gt;[http://en.expo2010.cn/a/20090616/000004.htm ''An Introduction to the Theme Pavilions of the Expo 2010.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100513045840/http://en.expo2010.cn/a/20090616/000004.htm |date=13 May 2010 }} In: ''Shanghai Expo Magazine.'' Issue 6/2009.&lt;/ref&gt;

=== မြို့ပြခြေရာပြခန်း ===
မြို့ပြခြေရာပြခန်း၏ စိတ်ကူးနှင့် ဒီဇိုင်းကို ရှန်ဟိုင်းပြတိုက်မှ တာဝန်ယူကာ ခေတ်အဆက်ဆက်၏ မြို့ပြတိုးတက်မှုကို ပုံဖော်ထားသည်။ အနာဂတ် မြို့ပြဖွံ့ဖြိုးမှုအတွက် နမူနာယူစရာ စိတ်ကူးသစ်များ၊ အကြံဉာဏ်သစ်များ ပေါ်ထွန်းစေရန် ရည်မှန်းထားသည်ဟု သိရသည်။ &lt;ref&gt;[http://en.expo2010.cn/a/20090616/000008.htm ''The Urban Footprints Pavilion. Recap of History, Inspire the Future.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100521055044/http://en.expo2010.cn/a/20090616/000008.htm |date=21 May 2010 }} In: ''Shanghai Expo Magazine.'' Issue 6/2009.&lt;/ref&gt;


== နိုင်ငံအလိုက် ပြခန်းများ ==

== ဓာတ်ပုံများ ==
&lt;gallery perrow=4&gt;
File:世博伊朗館.jpg|အီရန်ပြခန်း
File:世博冰島館.jpg|အိုက်စ်လန်ပြခန်း
File:世博卡達館.jpg|ခါတာပြခန်း
File:世博北韓館.jpg|မြောက်ကိုးရီးယားပြခန်း
File:世博南韓館.jpg|တောင်ကိုးရီးယားပြခန်း
File:世博哈薩克館.jpg|哈薩克館
File:世博土耳其館.jpg|တူရကီပြခန်း
File:世博奧地利館.jpg|ဩစတြီးယားပြခန်း
File:世博日本館.jpg|ဂျပန်ပြခန်း
File:上海世博台灣館.jpg|ထိုင်ဝမ်ပြခန်း
File:世博斯洛伐尼亞館.jpg|洛伐尼亞館
File:世博柬埔寨館.jpg|ကမ္ဘောဒီးယားပြခန်း
File:世博泰國館.jpg|ထိုင်းပြခန်း
File:世博沙烏地阿拉伯館.jpg|ဆော်ဒီအာရေဗျပြခန်း
File:世博澳洲館.jpg|ဩစတြေးလျပြခန်း
File:世博烏克蘭館.jpg|ယူကရိန်းပြခန်း
File:世博突尼斯館.jpg|突尼斯館
File:世博白俄羅斯館.jpg|白俄羅斯館
File:世博立陶宛館.jpg|立陶宛館
File:世博美國館.jpg|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုပြခန်း
File:世博菲律賓館.jpg|ဖိလစ်ပိုင်ပြခန်း
File:世博葡萄牙館.jpg|ပေါ်တူကီပြခန်း
File:世博蘇丹館.jpg|ဆူဒန်ပြခန်း
File:世博越南館.jpg|ဗီယက်နမ်ပြခန်း
File:世博羅馬尼亞館.jpg|ရူမေးနီးယားပြခန်း
File:世博馬來西亞館.jpg|မလေးရှားပြခန်း
&lt;/gallery&gt;

== ကိုးကား ==
{{reflist|2}}

[[Category:ကမ္ဘာ့ ကုန်စည်ပြပွဲ]]
[[Category:တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]
[[Category:စီးပွားရေး]]</text>
      <sha1>iwccwwxyttp6ht510uycnm1apeab9yl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အောင်ရွှေ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9943</id>
    <revision>
      <id>1054744</id>
      <parentid>843973</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T23:18:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1054744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14408" sha1="l7bzymj31hvtgf0jc5lcjqw72kmxxp6" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
|honorific-prefix = ဗိုလ်မှူးချုပ် သရေစည်သူ&lt;ref name=&quot;bbc1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.bbc.com/burmese/in-depth-40919204|title=ဗိုလ်မှူးချုပ် သရေစည်သူ အောင်ရွှေ(၁၉၁၈-၂ဝ၁၇)|work=ဘီဘီစီ မြန်မာပိုင်း|date=၁၃ ဩဂုတ် ၂၀၁၇|accessdate=၁၄ ဩဂုတ် ၂၀၁၇}}&lt;/ref&gt;
|name             = ဦးအောင်ရွှေ
|image            =
|office           = [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်]] တည်ထောင်သူ
|term            = ၂၇ စက်တင်ဘာ ၁၉၈၈
|predecessor      = [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|စတင်တည်ထောင်]]
|successor        =  
|office2          =[[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်]] ဥက္ကဋ္ဌ
|predecessor2      = [[တင်ဦး၊ သူရ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|ဦးတင်ဦး]]
|successor2        =  [[ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]]
|term_start2      = ၂၂ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၈၉
|term_end2        = ၁၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၁
|office3          = [[ပြည်ထောင်စုတော်လှန်ရေးကောင်စီအဖွဲ့|ပြည်ထောင်စု တော်လှန်ရေးကောင်စီ အဖွဲ့ဝင်]]
|term_start3      = မသိရ
|term_end3        = ၁၉၆၁
|office4          = [[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တိုင်းမှူး
|term_start4      = ၁၉၅၅
|term_end4        = ၁၉၆၁
|office5          = [[မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တိုင်းမှူး
|term_start5      = ၁၉၅၇&lt;ref name=&quot;bbc2&quot;/&gt;
|term_end5        = မသိရ
|birth_date       = ၁၉၁၈
|birth_place      = 
|death_date       = {{death date and age|2017|8|13|1918}}
|death_place      = ရန်ကုန်မြို့
|party            = [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်]] (၁၉၈၈–၂၀၁၁) 
|relations        = 
|spouse           = 
|children         = 
|allegiance     = {{flag|Burma}}
|branch         = [[တပ်မတော်]]
|serviceyears   = ၁၉၄၅–၁၉၆၁
|rank           =  [[File:Brigadier General Tatmadaw.gif|15px]] [[ဗိုလ်မှူးချုပ်]]
|commands       = 
|mawards        =
|awards=လွတ်လပ်ရေး မော်ကွန်းဝင် (ပထမဆင့်)၊&lt;br/&gt; စည်သူ၊&lt;br/&gt;သရေစည်သူ၊&lt;br/&gt;နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည်ဘွဲ့(ပထမဆင့်)}}

ဗိုလ်မှူးချုပ် '''ဦးအောင်ရွှေ''' (၁၉၁၈ – ၁၃ ဩဂုတ် ၂၀၁၇) သည် လွတ်လပ်ရေး မော်ကွန်းဝင် တပ်မတော် အရာရှိဟောင်းတစ်ဦးနှင့် နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်]] ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သူများတွင် တစ်ဦးအပါအဝင်ဖြစ်ကာ အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်ပါတီ ဥက္ကဋ္ဌတာဝန်ကို ၁၉၈၉ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၁ ခုနှစ် အထိ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။

== ငယ်စဉ်ဘဝ ==
အဖ ဦးဖိုးကွန်း၊ အမိ ဒေါ်သိန်းတို့မှ ၁၉၁၈ ခု၊ မေလ (၁၉) ရက်တွင် ဖွားမြင်သည်။ ၁၉၄၀ ခုတွင် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]မှ ဘီအေဘွဲ့ရသည်။

== စစ်မှုထမ်းဘဝ ==

=== လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှု ===
၁၉၄၂-၄၅ ခုများတွင် [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] ဦးဆောင်သည့် [[ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်]]၊ [[ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]]နှင့် ဗမာ့မျိုးချစ်တပ်မတော်တို့တွင် ပါဝင်၍ ဗြိတိသျှနယ်ချဲ့နှင့် ဂျပန် ဖက်ဆစ်ကို တော်လှန်ခဲ့သည်။

၁၉၄၅ ခုနှစ်မှစ၍ [[တပ်မတော် (ကြည်း)]]တွင် ကိုယ်ပိုင်အမှတ် ၃၅၀၅ ဖြင့် ဗိုလ်ကြီးအဆင့်မှစ၍ တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။

၁၉၄၅ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၇ ခုနှစ်အထိ ကကစစ်တွင် ဦးစီးအရာရှိ (တတိယတန်း)၊ တပ်မဟာ (၈) တွင် ဦးစီးဗိုလ်ကြီး (ရေး)၊ [[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] (တပခ) ၌ ဦးစီးဗိုလ်ကြီး (ထောက်)၊ ဗိုလ်မှူးအဆင့်ဖြင့် တပခတွင် ဒုလက်ထောက် စစ်ထောက်ချုပ်၊ တပ်မဟာ(၂)၌ လက်ထောက် စစ်ရေးချုပ်/လက်ထောက် စစ်ထောက်ချုပ်၊ တာဝန်ယူခဲ့သည်။

=== လွတ်လပ်ရေး ရပြီးခေတ် ===
၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဗိုလ်မှူးကြီးအဆင့်ဖြင့် စစ်ထောက်ချုပ်၊ ၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် တပ်မဟာ(၅) တပ်မဟာမှူး၊ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် မပထ တိုင်းမှူး၊ ၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် [[မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]တွင် တိုင်းမှူး ဗိုလ်မှူးချုပ်အဖြစ် တိုးမြှင့်ခြင်းခံရသည်။

၁၉၅၉ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၅ ရက်နေ့မှ ၁၉၆၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၅ ရက်နေ့အတွင်း တောင်ပိုင်းတိုင်း စစ်ဌာနချုပ်တွင် တိုင်းမှူးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေစဉ် ရွေးကောက်ပွဲ၌ ဘက်လိုက်ခဲ့ကြောင်း စိစစ်တွေ့ရှိရသဖြင့် ဟုဆိုကာ ၁၉၆၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၃ ရက်နေ့ ရာထူးခန့်ထားရေး အဖွဲ့ အစည်းအဝေးမှ ဗိုလ်မှူးချုပ်အောင်ရွှေအား တပ်မတော်တွင် စစ်မှုထမ်းခြင်းမှ အငြိမ်းစား ယူခွင့်ပြုခဲ့သည်။

== နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းဘဝ ==
၁၉၆၁ မှ ၁၉၇၅ အထိ မြန်မာနိုင်ငံ၏ သံအမတ်ကြီးအဖြစ် ဩစတြေးလျနှင့် နယူးဇီလန်ကို ပူးတွဲတာဝန်ယူခဲ့သည်။ ထို့အပြင် အီဂျစ်၊ ပြင်သစ် (စပိန်နှင့် ယူနက်စကိုအဖွဲ့တို့ပါ ပူးတွဲ၍) တာဝန်ယူ ခဲ့ပြီး ၁၉၇၅ တွင် အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်။

== နိုင်ငံရေးဘဝ ==
မျိုးချစ်ရဲဘော်ဟောင်းများအဖွဲ့နှင့် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်တို့တွင် ဗဟိုဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ယူခဲ့သည်။

၁၉၈၈ စက်တင်ဘာ ၂၇ ရက်က အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ကို စတင် တည်ထောင်ရာတွင် ဦးအောင်ရွှေသည် ဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင်အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်ပြီး စည်းရုံးရေးဌာနမှူးဖြစ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;http://www.mizzimaburmese.com/article/30816&lt;/ref&gt; 

၁၉၉၅ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းလိုက်သည့် ဗဟိုအလုပ်အမှု ဆောင်အဖွဲ့တွင် [[ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]]မှာ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး၊ ဦးအောင်ရွှေမှာ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆက်လက် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ကြသည်။

၂၀၀၀ ဆယ်စုနှစ် အစောပိုင်းကာလများတွင် [[ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]]နှင့် [[တင်ဦး၊ သူရ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|ဦးတင်ဦး]]တို့ နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ကျနေစဉ်အတွင်း ပါတီကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.xinhuanet.com/english/2017-08/14/c_136524341.htm|title=Myanmar ruling party's former chairman U Aung Shwe dies|date=2017-08-14|work=Xinhua News Agency|access-date=|language=en|archive-date=14 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170814102017/http://news.xinhuanet.com/english/2017-08/14/c_136524341.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ဦးအောင်ရွှေသည် ရန်ကုန်တိုင်း၊ မရမ်းကုန်းမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ် အမှတ် (၁)၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားပြုကော်မတီ အဖွဲ့ဝင် အဖြစ်လည်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

၂ဝဝ၃ ခုနှစ်၊ မေလ ၃ဝ ရက် ဒီပဲယင်းအကြမ်းဖက်တိုက်ခိုက်မှုကြီးဖြစ်ပွားစဉ် နေအိမ်အကျယ် ချုပ်ဖြင့် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းထားခြင်းခံရပြီး ၂ဝဝ၄ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ပြန်လည်လွတ် မြောက်လာခဲ့သည်။

== ဂုဏ်ပြုချီးကျူးခံရခြင်း ==
နိုင်ငံ့တာဝန်များကို ကြိုးပမ်း ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် နိုင်ငံတော်က ချီးမြှင့်အပ်နှင်းသည့် လွတ်လပ်ရေး မော်ကွန်းဝင်(ပထမဆင့်)၊ [[စည်သူဘွဲ့|စည်သူ]]ဘွဲ့နှင့် [[အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူ|သရေစည်သူဘွဲ့]] တို့ကို ရရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;https://www.rfa.org/burmese/news/uaungshwe-passaway-08172017025500.html&lt;/ref&gt;

၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ်၊ ဇွန်လ ၇ ရက်နေ့တွင် [[နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည်ဘွဲ့]](ပထမဆင့်) ချီးမြှင့်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။

== မိသားစု ==
ဇနီးမှာ ဒေါ်တင်တင်ရွှေဖြစ်ပြီး သားသမီးများမှာ ဦးအောင်သန်းရွှေ၊ ဦးသန်းဖေရွှေ၊ ဒေါ်ယုဇနရွှေ၊ ဒေါ်မဉ္ဇူရွှေ၊ ဦးအောင်မြင့်ရွှေနှင့် ဒေါ်စံပယ်ရွှေတို့ဖြစ်သည်။

== ကွယ်လွန်ခြင်း ==
အသက် ၉၉ နှစ်အရွယ် ဦးအောင်ရွှေသည် ၂၀၁၇ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၁၃ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;bbc2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.bbc.com/burmese/burma-40918297|title=NLD ပါတီ ဥက္ကဋ္ဌဟောင်း ဦးအောင်ရွှေ ကွယ်လွန်||work=ဘီဘီစီ မြန်မာပိုင်း|date=၁၃ ဩဂုတ် ၂၀၁၇|accessdate=၁၄ ဩဂုတ် ၂၀၁၇}}&lt;/ref&gt; ကွယ်လွန်ချိန်တွင် သားသုံးဦး၊ သမီးသုံးဦး ကျန်ရစ်သည်။

== ကိုးကား ==
{{reflist}}


{{Lifetime|၁၉၁၈|၂၀၁၇}}

[[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် ပါတီဝင်များ]]
[[Category:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]]
[[Category:လွတ်လပ်ရေးမော်ကွန်းဝင်များ]]</text>
      <sha1>l7bzymj31hvtgf0jc5lcjqw72kmxxp6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အားမေး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10948</id>
    <revision>
      <id>1054733</id>
      <parentid>859094</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T22:14:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1054733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5475" sha1="6jo95t6m5alqsmulirqqc2mn2vawwpn" xml:space="preserve">{{Infobox Chinese-language singer and actor 
| name                    = A-Mei
| image                   =
| caption                 = 
| chinesename             = 
| tradchinesename         = 張惠妹
| simpchinesename         = 张惠妹
| pinyinchinesename       = Zhāng Huì Mèi 
| jyutpingchinesename     = 
| birthname               = Gulilai Amit 
| ancestry                = 
| origin                  = {{အလံ|ထိုင်ဝမ်|name=တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ (ထိုင်ဝမ်)}}
| birthdate               = {{birth date and age|1972|8|9}}
| birthplace              = ထိုင်တုန်း၊ ထိုင်ဝမ်
| deathdate               = 
| deathplace              = 
| restingplace            = 
| restingplacecoordinates = 
| othername               = 
| occupation              = တေးဆို
| genre                   = တရုတ်ခေတ်ပေါ်၊ ပေါ့ရော့ခ်၊ ရော့ခ်၊ R&amp;B
| instrument              = ဂစ်တာ၊ ဒရမ်
| voicetype               = 
| label                   = EMI Taiwan &lt;small&gt;(2007–present)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Warner Music (2001–2007)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Forward Music (1996–2001)&lt;/small&gt;
| yearsactive             = 1996–present
| currentmembers          = 
| pastmembers             = 
| associatedact           = 
| spouse                  = 
| partner                 = 
| children                = 
| parents                 = 
| influences              = 
| influenced              = 
| website                 = [http://www.starmei.com/ www.starmei.com/]
| hongkongfilmwards       = 
| goldenbauhiniaawards    = 
| hkfcsawards             = 
| goldenhorseawards       = 
| goldenroosterawards     = 
| mtvasiaawards           = '''[[:en:MTV Asia Award for Favorite Artist Taiwan|Favorite Artist, Taiwan]]'''&lt;br /&gt;2002, 2004
| goldenmelodyawards      = '''Best Female Mandarin Artist'''&lt;br /&gt;2002 ''Truth'' &lt;br /&gt;2010 ''AMIT'' &lt;br /&gt;'''Album Of The Year'''&lt;br /&gt;2010 ''AMIT'' &lt;br /&gt;'''Song Of The Year'''&lt;br /&gt;2010''好膽你就來''
| ntsawards               = 
| awards                  = 
}}
'''အားမေး''' (A-mei; 阿妺) သည် [[ထိုင်ဝမ်]]မှ နာမည်ကျော် ဖူယူမာ (Puyuma) တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ခေတ်ပေါ် တေးသံရှင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ သူမ၏ တရုတ်အမည်မှာ ကျန်းဟွေ့မေ့ (张惠妹) ဖြစ်ပြီး တိုင်းရင်းသား အမည်မှာ ဂူလီလိုင်း အာမစ် (Gulilai Amit) ဖြစ်သည်။ သူမသည်လည်း အမေရိကန် CNN သတင်းဌာနမှ တွေ့ဆုံမေးမြန်းခဲ့သည့် ပထမဦးဆုံးသော ထိုင်ဝမ် တေးသံရှင်ဖြစ်သလို တိုင်းမ် (TIME) မဂ္ဂဇင်း အာရှတလွှား ဖြန့်ချိသည့် အက်ဒရှင် (edition) နှင့် အေးရှားဝိ(ခ်စ်) (Asia Weeks) အပတ်စဉ် မဂ္ဂဇင်းတို့တွင် မျက်နှာဖုံးရှင်အဖြစ် ဖော်ပြခံရသူ ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;[http://ent.sina.com.cn/y/p/2006-05-23/11201089974.html 张惠妹接受CNN专访 登上美《时代》杂志]2006-05-23中国新闻网&lt;/ref&gt; အားမေးသည် ကမ္ဘာတလွှားရှိ တရုတ်အသိုင်းအဝိုင်းအကြား လူသိများ ကျော်ကြားကာ ထိုင်ဝမ်၊ တရုတ်၊ ဟောင်ကောင်၊ စင်ကာပူနှင့် မလေးရှားစသည့် တရုတ်စကားပြောသည့် ဒေသများမှ ဂီတထူးချွန်ဆုများကို ရရှိခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ ၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအကြား တရုတ်ခေတ်ပေါ်ဂီတလောကတွင် အပြောင်မြောက်ဆုံး အမျိုးသမီး တေးသံရှင်အဖြစ်၊ မျက်မှောက်ခေတ် လွှမ်းမိုးမှု အရှိဆုံး ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးအဖြစ် အသိအမှတ်ပြု ခံရသူဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;[http://news.xinhuanet.com/tai_gang_ao/2007-08/22/content_6582140.htm 张惠妹出道十年上演“艺术人生”:不能放弃奋斗] {{Dead link|date=September 2026 }}2007-08-22新京报&lt;/ref&gt;သူမသည် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် စံချိန်ပေါင်း 55 သန်း ရောင်းချခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20220311211424/https://tw.appledaily.com/entertainment/20210809/WSOMGG2LNNES7B36DHUWP2GVMM/ အသက် ၄၉ နှစ်ရှိ Zhang Huimei သည် အမျိုးသား ၂ ဦး၏ ကျေးဇူးကြောင့် Mandarin ဘုရင်မ ဖြစ်လာခဲ့သည်။]蘋果日報&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

{{Lifetime|၁၉၇၂| |}}</text>
      <sha1>6jo95t6m5alqsmulirqqc2mn2vawwpn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အစိမ်းရောင် ဆောက်လုပ်ရေး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11061</id>
    <revision>
      <id>1054724</id>
      <parentid>415766</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T19:49:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1054724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2358" sha1="548483ia7qc3keud37r65whtfmyk5n5" xml:space="preserve">[[File:Kansas stc.jpg|thumb|250px|အမေရိကန် ကင်ဆက်မြို့မှ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာစင်တာ]]

'''အစိမ်းရောင် ဆောက်လုပ်ရေး'''ဆိုသည်မှာ ဒီဆိုင်းပုံရေးဆွဲခြင်းမှစ ဆောက်လုပ်ရေး၊ ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းရေးအထိ ပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေးနှင့် သဘာဝ အရင်းအမြစ် ခြိုးခြံချွေတာရေးကို ဦးစားပေးကာ ဆောက်လုပ်သည့် လုပ်ငန်းစဉ် ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;epa.gov&quot;&gt;U.S. Environmental Protection Agency. (October 28, 2009). Green Building Basic Information. Retrieved Decem\
ber 10, 2009, from http://www.epa.gov/greenbuilding/pubs/about.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060922192227/http://www.epa.gov/greenbuilding/pubs/about.htm |date=22 September 2006 }}&lt;/ref&gt; အဓိက ရည်မှန်းချက်မှာ သဘာဝဝန်းကျင်နှင့် လူ့ကျန်းမာရေးအပေါ် သက်ရောက်မှု လျော့နည်းစေရေး ဖြစ်သည်။ ဤရည်မှန်းချက်ကို အောက်ပါ နည်းလမ်းများဖြင့် အကောင်အထည် ဖော်ကြသည်။ 
* စွမ်းအင်၊ ရေနှင့် အခြား အရင်းအမြစ်များအား အကျိုးရှိရှိ အသုံးချခြင်း၊ 
* စွန့်ပစ်ပစ္စည်း၊ ညစ်ညမ်းမှုနှင့် ယိုယွင်းမှု လျှော့ချခြင်း၊ 
* နေထိုင်သူ၏ ကျန်းမာရေးကို ကာကွယ်ပေးခြင်းနှင့် ထုတ်လုပ်စွမ်းအား မြှင့်တင်ပေးခြင်း။ &lt;ref name=&quot;epa.gov&quot;/&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist|2}}

[[Category:အဆောက်အအုံဆိုင်ရာ အင်ဂျင်နီယာပညာ]]</text>
      <sha1>548483ia7qc3keud37r65whtfmyk5n5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အရှေ့ရောမ ဧကရာဇ်နိုင်ငံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12476</id>
    <revision>
      <id>1054732</id>
      <parentid>1020521</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T21:41:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1054732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21172" sha1="aqkt97mwi28f6zr8a2nsixt22su4hss" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = Byzantine Empire
| life_span              = 330–1453
| image_map              = Justinian555AD.png
| image_map_caption      = The empire in 555 under [[:en:Justinian the Great]], at its greatest extent since the fall of the [[:en:Western Roman Empire]] (its [[:en:vassal state|vassals]] in pink)
| image_map2             = Territorial evolution of the Eastern Roman Empire.gif
| image_map2_caption     = The territorial evolution of the Eastern Roman Empire under each imperial dynasty until its fall in 1453
| capital                = [[:en:Constantinople]] (ယနေ့ခေတ် [[အစ်စတန်ဘူလ်မြို့]])
| largest_city           = 
| official_languages     = 
| common_languages       = {{plainlist}}
* [[:en:Late Latin|Latin]] and [[:en:Medieval&amp;nbsp;Greek|Greek]]
* [[:en:Languages of the Roman Empire|Regional languages]]
| religion               = [[:en:Christianity as the Roman state religion|Christianity]] ([[နိုင်ငံတော်ဘာသာ|နိုင်ငံတော်]])
| title_leader           = [[:en:List of Byzantine emperors|Notable emperors]]
| leader1                = [[မဟာကွန်စတန်တိုင်း]]
| year_leader1           = 306–337
| leader2                = [[:en:Theodosius I]]
| year_leader2           = 379–395
| leader3                = [[:en:Theodosius II]]
| year_leader3           = 408–450
| leader4                = [[:en:Justinian I]]
| year_leader4           = 527–565
| leader5                = [[Heraclius]]
| year_leader5           = 610–641
| leader6                = [[:en:Leo III the Isaurian|Leo III]]
| year_leader6           = 717–741
| leader7                = [[:en:Basil II]]
| year_leader7           = 976–1025
| leader8                = [[:en:Alexios I Komnenos|Alexios I]]
| year_leader8           = 1081–1118
| leader9                = [[:en:Manuel I Komnenos|Manuel I]]
| year_leader9           = 1143–1180
| leader10               = [[:en:Michael VIII]]
| year_leader10          = 1261–1282
| leader11               = [[:en:Constantine XI Palaiologos|Constantine XI]]
| year_leader11          = 1449–1453
| era                    = [[:en:Late Antiquity]] to [[:en:Late&amp;nbsp;Middle&amp;nbsp;Ages]]
| stat_year1             = 457
| stat_pop1              = 16,000,000
&lt;!--
| stat_year2               = 555–450
| stat_area2               = 2,700,000–2,800,000&lt;ref&gt;Turchin, Peter; Adams, Jonathan M.; Hall, Thomas D. (December 2006). &quot;East-West Orientation of Historical Empires&quot; (PDF). Journal of World-Systems Research. 12 (2): 222–223. {{ISSN|1076-156X}}. Archived (PDF) from the original on 7 July 2020. Retrieved 7 July 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Taagepera, Rein (1979). &quot;Size and Duration of Empires: Growth-Decline Curves, 600 B.C. to 600 A.D.&quot;. Social Science History. 3 (3/4): 121–122, 124–129, 132–133. {{Doi|10.2307/1170959}}. {{JSTOR|1170959}}.&lt;/ref&gt;
 --&gt;| stat_year2             = 565
| stat_area2             = 
| stat_pop2              = 26,000,000
| stat_year3             = 775
| stat_area3             = 
| stat_pop3              = 7,000,000
| stat_year4             = 1025
| stat_area4             = 
| stat_pop4              = 12,000,000
| stat_year5             = 1320
| stat_area5             = 
| stat_pop5              = 2,000,000
| p1                     = Roman Empire
| s1                     = Ottoman Empire
| currency               = [[:en:Solidus (coin)|Solidus]], [[:en:denarius]], and [[:en:hyperpyron]]&lt;!--
| p1                     = Roman Empire
| p2                     = Diocese of Dacia{{!}}'''∟'''Diocese of Dacia
| p3                     = Diocese of Macedonia{{!}}'''∟'''Diocese of Macedonia
| p4                     = Praetorian prefecture of the East{{!}}'''∟'''Praetorian prefecture of the East
| s1                     = Ottoman Empire --&gt;
| demonym                = [[:en:Byzantine Greeks|Byzantine]]
}}
'''ဘိုင်ဇန်တိုင်း အင်ပိုင်ယာ''' သို့မဟုတ် အရှေ့ရောမ အင်ပိုင်ယာဆိုသည်မှာ [[ရောမအင်ပါယာ]]၏ ဂရိဘက်ပိုင်း အခြမ်း ဖြစ်ပြီး အလယ်ခေတ်တိုင်အောင် ကြွင်းကျန်ရစ်ခဲ့သော အပိုင်းဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ မြို့တော်မှာ ကွန်စတန်တီနိုပယ်လ် ဖြစ်ပြီး ယနေ့ခေတ် တူရကီနိုင်ငံ [[အစ်စတန်ဘူလ်မြို့]] နေရာ ဖြစ်သည်။ အနောက် ရောမအင်ပိုင်ယာနှင့် မတူသော အချက်မှာ ထိုဒေသတွင် နေထိုင်သူများသည် [[ဂရိဘာသာစကား]]ကို အသုံးပြုကြပြီး လက်တင်ဘာသာ စကားကို မသုံးကြပေ။ အများအားဖြင့် ဂရိယဉ်ကျေးမှုနှင့် အမှတ်သညာ အများအပြား ရှိရာ နေရာပင် ဖြစ်သည်။

== အင်ပိုင်ယာ စတင်ခြင်း ၃၃၀-၄၇၆ အေဒီ ==
[[ဖိုင်:Constantine_I_Hagia_Sophia.jpg|thumb|ကွန်စတန်တိုင်း - ၁ ကွန်စတန်တင်နိုပယ်မြို့ ပုံစံငယ် ကိုင်ဆောင်ထားပုံ]]


၃၂၄ ခုနှစ်တွင် ရောမပြည်တွင်းစစ်ကိုအောင်နိုင်ပြီးနောက် ၃၃၀ ခုနှစ်တွင် ရောမအင်ပိုင်ယာ၏ ဘုရင် [[မဟာကွန်စတန်တိုင်း|ကွန်စတန်တိုင်း ၁]] သည် ရောမအင်ပိုင်ယာ၏ မြို့တော်ကို ဘိုင်ဇန်တီယန်း သို့ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ပြီး ကွန်စတန်တင်နိုပယ်လ်ဟု အမည်သစ် ပေးခဲ့သည်။ ကွန်စတန်တိုင်း ၁ သည် ပထမဆုံး ခရိယာန် ရောမ ဧကရာဇ်ဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ ဆက်ခံသူများအားလုံး ဧကရောဇ် ဂျူလီယာန် မှအပ သည် လည်း ဤ ဘာသာ ကိုသာကိုးကွယ်ကြသည်။&lt;ref&gt;[[:en:Byzantine Empire under the Constantinian and Valentinianic dynasties]]&lt;/ref&gt;
၃၉၅ ခုနှစ်တွင် ဧကရာဇ် သီရိုဒိုးစီးရပ် ၁ နတ်ရွာစံပြီးနောက် ရောမအင်ပါယာသည် ‌အရှေ့ဘက်အပိုင်း နှင့် အနောက်ဘက်အပိုင်း ရည်ရှည်ကွဲသွားခဲ့သည်။ အကြီးဆုံးသား အာခရားဒီးရက်စ် သည် အရှေ့ဘက် ဧကရာဇ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဤခေတ်တွင် ဟန်လူမျိုးတို့ ကျူးကျော်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသော်လည်း ‌‌အရှေ့ရောမ အင်ပါယာမှာ တည်မြဲခဲ့သည်။
[[ဖိုင်:4KLEONID.png|thumb|‌အရှေ့ရောမ အင်ပါယာ ( ၄၈၀ )]]

၄၇၆ ခုနှစ်တွင် အနောက်ရောမအင်ပါယာသည် ဂျာမန်စစ်သူကြီး အိုဒိုအေစာ လက်အောက်ကျရှံးခဲ့သည်။ အရှေ့ရောမဧကရာဇ် ဇီနို သည်အော်စတရိုဂေါ့ ဂျာမန်ခေါင်းဆောင် သီရိုဒိုးရစ် ကို အီတလီ အား အိုဒိုအေစာထံမှ သိမ်းယူစေခဲ့ပြီး အမည်ခံ လက်အောက်ခံဘုရင် အဖြစ်အုပ်ချုပ်စေခဲ့သည်။ ဧကရာဇ် ဇီနို၏ ဆက်ခံသူ မှူးမတ် ဟောင်း အာနာစတေးစီးရပ် သည် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထိုပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကြောင့် ၅၁၈ ခုနှစ်တွင် ဘတ်ဂျက်စုစုပေါင်း ရွှေပေါင်ချိန် ၃၂၀,၀၀၀ ခန့် ရရှိခဲ့သည်။ ဧကရာဇ် အာနာစတေးစီးရပ် ၏ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများသည် နောင် ဧကရာဇ် ဂျပ်စတင်နီယန်၏ ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခြင်း စစ်ပွဲများအတွက် အထောက်အကူဖြစ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;[[:en:Byzantine Empire under the Leonid dynasty]]&lt;/ref&gt;

== အင်ပိုင်ယာ ဒုက္ခတွေ့ကြုံချိန် ၄၇၆-၇၁၇ အေဒီ ==

=== အနောက်ဘက်မှစစ်ပွဲများ ===

[[ဖိုင်:Mosaic_of_Justinianus_I_-_Basilica_San_Vitale_(Ravenna).jpg|thumb|ဧကရာဇ် ဂျတ်စတင်နီယမ်]]
[[ဖိုင်:4KJUSTINIAN.png|thumb|ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခြင်း စစ်ပွဲများအပြီး အရှ့ရောမအင်ပါယာ ( ၅၆၅ )]]


၅၂၇ ခုနှစ်တွင် နန်းတက်ခဲ့သော ဧကရာဇ် ဂျပ်စတင်နီယမ်သည် ယခင် ရောမအင်ပါယာ ထိန်းချုပ်ခဲ့သောနယ်မြေများ ကိုပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန် များစွာသောစစ်ပွဲများ ကို စတင်ခဲ့သည်။  ၅၃၄ ခုနှစ် တွင် အာဖရိကမြောက်ပိုင်းရှိ ဂျာမန် ဗန်ဒယ် နိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ခဲ့၏။ ၅၃၅ ခုနှစ်တွင် အော်စတရိုဂေါ့ အီတလီ ကိုတိုက်ခိုက်ခဲ့သော်လည်း ဂျာမန် ခုခံမှုကြောင့် ၅၅၄ ခုနှစ်မှသာ အောင်နိုင်ခဲ့ပြီး ပျက်စီးမှုများစွာ ဖြစ်စေခဲ့သည်။  ၅၅၂ ခုနှစ်တွင် စပိန်နိုင်ငံတောင်ပိုင်း ကိုသိမ်းယူခဲ့၏။ ဧကရာဇ် ဂျပ်စတင်နီယမ် လက်ထပ်တွင် အရှေ့ရောမအင်ပါယာ၏ နယ်မြေအထွတ်အထိပ် သို့ရောက်ရှိခဲ့လေသည်။ သို့သော်လည်း စစ်ပန်းခြင်း၊ ရာသီဥတု ဆိုးရွားခြင်းနှင့် ပလိပ်ရောဂါဖြစ်ပွားခြင်း တို့ကြောင့် အင်ပါယာ သည်အားအင်းယုတ်လျော့ ခဲ့ရသည်။ ဧကရာဇ်ဂျန်တစင်နီယမ်သည် နောက်ဆုံးလက်တင်ဘာသာစကား ပြောဆိုခဲ့သော ရောမဧကရာဇ်ဖြစ် ပြီး ဥပဒေများကိုလည်း ပြန်လည်စုစည်း ရေးသားခဲ့သည်။
၅၆၈ ခုနှစ်တွင် အီတလီကျွှန်းဆွယ်သို့ ဂျာမန် လွန်းဘတ် လူမျိုးများ ဝင်ရောက်လာခဲ့၏။ ၅၆၉ ခုနှစ်တွင် မီလန် မြို့ နှင့် ၅၇၂ တွင် အီတလီ မြောက်ပိုင်းဒေသကို ဆုံးရှုံးခဲ့ရ၏။ 
[[ဖိုင်:South_Slavic_tribes.png|thumb|၇၀၀ ပြည့်နှစ် ဘော်လကန်ဒေသ အခြေအနေ]]

ဤအချိန်တွင် ပန်နိုးနီးယား ဒေသသို့ အေဗာလူမျိုးများ ‌စတင်အခြေခြခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် ဘော်လကန်ဒေသရှိ ရောမနယ်မြေများ ကိုတိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ၎င်းတို့အားနှစ်စဉ် ငွေကြေးဆပ်သ ခဲ့ရ၏။ ၇ ရာစုတွင် အာရပ်များ၏ကျူးကျော်ခြင်းကို ခံခဲ့ရ၍ ဘောလကန်ဒေသတွင် အုပ်ချုပ်ရေးအားနည်းခဲ့ရလေသည်။ ထိုအချိန်တွင် ဆလပ်လူမျိုးများ ဝင်‌ရောက်မှုကြောင့် ဘော်လကန်ဒေသတွင် ရောမအုပ်ချုပ်ရေး ပြိုကွဲခဲ့ရပြီး ကမ်းရိုးတန်းဒေသ များတွင်သာ အာဏာရှိခဲ့၏။ ၆၈၀ ခုနှစ်တွင် ဘော်လကန်ဒေသ ရှေ့ဘက်အခြမ်း ကိုဘောလ်ဂါ လူမျိုးများထံသို့ဆုံးရှုံးခဲ့သည်။


=== အရှေ့ဘက်မှစစ်ပွဲများ ===

ရောမကို ဂျာမန်တို့ သိမ်းယူပြီးနောက်တွင် ဘိုင်ဇန်တိုင်း အင်ပိုင်ယာသည် အီဂျစ်၊ ဂရိ၊ ပါလက်စတိုင်း၊ ဆီးရီးယားနှင့် တူရကီတို့ကို ဆက်လက် ထိန်းချုပ် ခဲ့သည်။ သို့သော် ပါရှန်း အင်ပိုင်ယာသစ်ဟု ခေါ်သော ဆက်ဆစ်နစ်အင်ပါယာက ထိုနယ်များကို သူတို့ အင်ပိုင်ယာအတွက် သိမ်းယူခဲ့သည်။ အေဒီ ၄၇၆ နှင့် ၆၂၈ ကြားတွင် ဘိုင်ဇန်တိုင်းနှင့် ပါရှန်းတို့သည် စစ်ပွဲပေါင်းမြောက်မြားစွာကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး လူအများအပြား သေဆုံးခဲ့ကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ပါရှန်းတို့သည် ယနေ့ခေတ် [[အီရတ်နိုင်ငံ]] ရှေးဟောင်းမြို့တော် နင်နာဗေး အနီးတွင် အေဒီ ၆၂၇ တွင် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီး ဘိုင်ဇန်တိုင်းတို့အား သူတို့၏ နယ်မြေများကို ပြန်လည် ထိန်းချုပ်ခွင့် ပေးခဲ့ရသည်။

ထို့နောက်တွင် အာရပ်တို့က ရန်သူ အသစ်အဖြစ် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ဘိုင်ဇန်တိုင်းတို့သည် ပါရှန်းတို့ကြောင့် စီးပွားရေးအရ မြောက်မြားစွာ ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။ သူတို့သည် အာရပ်များကို မခုခံနိုင်ဘဲ [[ပါလက်စတိုင်း]]၊ [[ဆီးရီးယား]]နှင့် [[အီဂျစ်နိုင်ငံ|အီဂျစ်]]တို့ကို ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။ သို့သော်လည်း ဘိုင်ဇန်တိုင်းတို့သည် တူရကီ ကို ကောင်းစွာ ခုခံထိန်းသိမ်းနိုင်သဖြင့် အာရပ်တို့ ရှေ့ဆက် မတက်နိုင်ခဲ့ပေ။

== အင်ပိုင်ယာ ပြန်လည်တည်ဆောက်ခြင်း ၇၁၇-၁၀၂၅ အေဒီ ==
အေဒီ ၇၁၇ တွင် အာရပ်တို့ကို ဘိုင်ဇန်တိုင်း မြို့တော် ကွန်စတန်တင်နိုပယ်လ်၏ အပြင်ဘက်တွင် အနိုင်တိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး အရှေ့ဘက်မှ အာရပ်တို့၏ ခြိမ်းခြောက်မှုကို ရပ်တန့်နိုင်ခဲ့သည်။ အနောက်ဘက်တွင်မူ ဘိုင်ဇန်တိုင်းတို့သည် ဘူလ်ဂေးရီးယန်း တို့အား တိုက်ခိုက်မှုများစွာ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ အချို့သော တိုက်ခိုက်မှုများမှာ အောင်မြင်ခဲ့သော်လည်း အချို့မှာ မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ ရလဒ် အနေနှင့် ဘုရင် အများအပြား တိုက်ပွဲတွင်း သေဆုံးခဲ့ရသည်။ ထို့နောက် ဘိုင်ဇန်တိုင်း အင်ပိုင်ယာသည် အားကောင်းလာခဲ့ပြီး ၎င်း၏ ရန်သူများမှာ သူတို့အချင်းချင်း တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အားနည်းလာကြသည်။

=== အနောက်ဘက်တွင် ပြန်လည်တည်ဆောက်ခြင်း ===

=== အရှေ့ဘက်တွင် ပြန်လည်တည်ဆောက်ခြင်း ===

== အင်ပိုင်ယာ ဆုတ်ယုတ်လာခြင်း ၁၀၂၅-၁၄၅၃ ==

=== တာ့ခ်တို့ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခြင်း ၁၀၇၁-၁၀၉၁ ===

=== ဘိုင်ဇန်တိုင်းတို့ အသက်ဆက်ခြင်း ၁၀၉၁-၁၁၈၅ ===

=== ဘိုင်ဇန်တိုင်းတို့ ပြန်လည်အားလျော့လာခြင်း ၁၁၈၅-၁၂၆၁ ===

=== တာ့ခ်တို့က ဘိုင်ဇန်တိုင်းကို ဖျက်
စီးခြင်း ၁၂၆၁-၁၄၅၃ ===

== အင်ပိုင်ယာမှာ ကြွင်းကျန်ရစ်သော အရာများ ==

==ကိုးကား==
{{Reflist}}

==ပြင်ပလင့်များ==
{{Commons cat|Byzantine Empire}}
{{wiktionary|Byzantine}}

* [http://www.roman-emperors.org/ De Imperatoribus Romanis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200913043304/http://www.roman-emperors.org/ |date=13 September 2020 }}. Scholarly biographies of many Byzantine emperors.
* [http://www.anders.com/lectures/lars_brownworth/12_byzantine_rulers/ 12 Byzantine Rulers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160718092221/http://www.anders.com/lectures/lars_brownworth/12_byzantine_rulers/ |date=18 July 2016 }} by Lars Brownworth of The Stony Brook School; audio lectures. [http://www.nytimes.com/2007/01/31/education/31education.html NYTimes review].
* [http://www.cit.gu.edu.au/~s285238/Roman/RomanEmpire.html 18 centuries of Roman Empire by Howard Wiseman] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090928094312/http://www.cit.gu.edu.au/~s285238/Roman/RomanEmpire.html |date=28 September 2009 }} (Maps of the Roman/Byzantine Empire throughout its lifetime).
* [http://www.byzantinemuseum.gr/en/ Byzantine &amp; Christian Museum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160722175023/http://www.byzantinemuseum.gr/en/ |date=22 July 2016 }}


[[Category:အရှေ့ရောမ ဧကရာဇ်နိုင်ငံ| ]]</text>
      <sha1>aqkt97mwi28f6zr8a2nsixt22su4hss</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အိုဇုန်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12824</id>
    <revision>
      <id>1054711</id>
      <parentid>854358</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T17:55:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <origin>1054711</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8658" sha1="c66eq6n7b7oa24pasxt5kwib2pzy786" xml:space="preserve">{{Chembox
| Watchedfields = changed
| verifiedrevid = 451527415
| ImageFile1 = File:Ozone-1,3-dipole.svg
| ImageFile1_Ref = {{chemboximage|correct|??}}
| ImageName1 = Skeletal formula of ozone with partial charges shown
| ImageFileR2 = Ozone-CRC-MW-3D-vdW.png
| ImageFileR2_Ref = {{chemboximage|correct|??}}
| ImageNameR2 = Spacefill model of ozone
| ImageFileL2 = Ozone-CRC-MW-3D-balls.png
| ImageFileL2_Ref = {{chemboximage|correct|??}}
| ImageNameL2 = Ball and stick model of ozone
| IUPACName = Trioxygen
|Section1={{Chembox Identifiers
| IUPHAR_ligand = 6297
| CASNo = 10028-15-6
| CASNo_Ref = {{cascite|correct|CAS}}
| PubChem = 24823
| ChemSpiderID = 23208
| ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}}
| UNII = 66H7ZZK23N
| UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}}
| EINECS = 233–069–2
| MeSHName = Ozone
| RTECS = RS8225000
| ChEBI_Ref = {{ebicite|correct|EBI}}
| ChEBI = 25812
| Gmelin = 1101
| SMILES = [O-][O+]=O
| SMILES1 = [O-][O+][O-]
| StdInChI = 1S/O3/c1-3-2
| StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
| InChI = 1/O3/c1-3-2
| StdInChIKey = CBENFWSGALASAD-UHFFFAOYSA-N
| StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
| InChIKey = CBENFWSGALASAD-UHFFFAOYAY
}}
|Section2={{Chembox Properties
| Solvent =
| O=3
| Appearance = colorless to pale blue gas&lt;ref name=PGCH/&gt;
| Odor = pungent&lt;ref name=PGCH/&gt;
| Density = 2.144 mg cm&lt;sup&gt;−3&lt;/sup&gt; (at 0&amp;nbsp;°C)
| Solubility = 1.05 g L&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt; (at 0&amp;nbsp;°C)
| SolubleOther = very soluble in [[carbon tetrachloride|CCl&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]], [[ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ်|sulfuric acid]]
| MeltingPtK = 81
| BoilingPtK = 161
| RefractIndex = 1.2226 (liquid), 1.00052 (gas, STP, 546 nm&amp;nbsp;— note high dispersion)&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Cuthbertson|first1=Clive|last2=Cuthbertson|first2=Maude|title=On the Refraction and Dispersion of the Halogens, Halogen Acids, Ozone, Steam Oxides of Nitrogen, and Ammonia|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society A|date=1914|volume=213|issue=497–508|pages=1–26|doi=10.1098/rsta.1914.0001|url=https://archive.org/stream/philtrans08506476/08506476#page/n17/mode/1up|accessdate=4 February 2016|bibcode = 1914RSPTA.213....1C }}&lt;/ref&gt;
| VaporPressure = &gt;1 atm (20&amp;nbsp;°C)&lt;ref name=PGCH/&gt;
| MagSus = +6.7·10&lt;sup&gt;−6&lt;/sup&gt; cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;/mol

}}
|Section3={{Chembox Structure
| SpaceGroup = C&lt;sub&gt;2v&lt;/sub&gt;
| Coordination = Digonal
| MolShape = Dihedral
| OrbitalHybridisation = ''sp''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; for O1
| Dipole = 0.53 D
}}
|Section4={{Chembox Thermochemistry
| DeltaHf = 142.67 kJ mol&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt;
| Entropy = 238.92 J K&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt; mol&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt;
}}
|Section5={{Chembox Hazards
| EUClass = {{Hazchem O}} {{Hazchem T+}} {{Hazchem C}} {{Hazchem Xi}}
| NFPA-H = 4
| NFPA-F = 0
| NFPA-R = 4
| NFPA-S = Ox
| IDLH = 5 ppm&lt;ref name=PGCH&gt;{{PGCH|0476}}&lt;/ref&gt;
| REL = C 0.1 ppm (0.2 mg/m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;)&lt;ref name=PGCH/&gt;
| PEL = TWA 0.1 ppm (0.2 mg/m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;)&lt;ref name=PGCH/&gt;
| LCLo = 12.6 ppm (mouse, 3 hr)&lt;br/&gt;50 ppm (human, 30 min)&lt;br/&gt;36 ppm (rabbit, 3 hr)&lt;br/&gt;21 ppm (mouse, 3 hr)&lt;br/&gt;21.8 ppm (rat, 3 hr)&lt;br/&gt;24.8 ppm (guinea pig, 3 hr)&lt;br/&gt;4.8 ppm (rat, 4 hr)&lt;ref&gt;{{IDLH|10028156|Ozone}}&lt;/ref&gt;
}}
|Section8={{Chembox Related
| OtherCompounds = [[Sulfur dioxide]]&lt;br /&gt;[[Trisulfur]]&lt;br /&gt;[[Disulfur monoxide]]&lt;br /&gt;[[Cyclic ozone]]
}}
}}
'''အိုဇုန်း''' ({{lang-en|Ozone}}; {{IPAc-en|ˈ|oʊ|z|oʊ|n}}) ဆိုသည် [[မော်လီကျူး]]တစ်ခုစီတိုင်းမှာ [[အောက်စီဂျင်]][[အက်တမ်]] ၃ ခု ပူးပေါင်း ပါဝင်နေသည့် အောက်စီဂျင်ဖွဲ့စည်းမှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အိုဇုန်းကို [[ဓာတုဗေဒ]]အရ မော်လီကျူး ဖွဲ့စည်းပုံ ဓာတုသင်္ကေတမှာ (O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;) ဖြစ်သည်။ 
လတ်ဆတ်သည့် သစ်သီး၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်ကဲ့သို့သော အစားအစာများနှင့် ရေကို သန့်စင်စေရန် 'ရောဂါပိုးကင်းဆေး' အနေဖြင့် အိုဇုန်းကို သုံးလေ့ရှိသည်။ အစားအစာများကို လေထဲတွင်ရှိနေသော အိုဇုန်းနှင့် ထိတွေ့စေခြင်း၊ သို့မဟုတ် အိုဇုန်းပါသောရေဖြင့် ဆေးကြောခြင်းစသော နည်းတစ်မျိုးမျိုးဖြင့် သန့်စင်နိုင်သည်။ သာမန်အားဖြင့် အောက်စီဂျင်ကို လေထဲတွင် O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; အနေဖြင့် တွေ့နိုင်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ မော်လီကျူးတစ်ခုတွင် အောက်စီဂျင် အက်တမ် ၂ ခုရှိခြင်း ဖြစ်သည်။ အိုဇုန်းဟုခေါ်သော O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; သည် တည်ငြိမ်မှုနည်းပြီး ပုံမှန်အောက်စီဂျင်အဖြစ် ပြောင်းလဲရန်၊ သူ၏ တတိယအက်တမ်ကို လွှတ်ပေးရန် ယိမ်းယိုင်နေသည်။ ထိုအချိန်မှ သူနှင့် တစ်ခုခုလာပြီး ထိတွေ့မိသောသူ၏ ပိုနေသောအက်တမ်ကို ထုတ်လွှတ်ပေးလိုက်သည်။ ထိုဖြစ်စဉ်ကို အောက်ဆီဒိုက် Oxidises ဖြစ်သည်ဟု ခေါ်သည်။ အိုဇုန်းသည် ဘက်တီးရီးယား၊ ဗိုင်းရပ်စ် သို့မဟုတ် မှိုတစ်မျိုးမျိုးနှင့် ထိတွေ့မိတဲ့သောအခါ သူတို့၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် အောက်စီဒိုက်ဖြစ်ပြီး ဘက်တီးရီးယားများကို သေစေသည်။ ထို့ကြောင့် အိုဇုန်းသည် အလွန်ကောင်းမွန်သော ရောဂါပိုးကင်းဆေးတစ်ခုဖြစ်သည်။ သို့သော် အိုဇုန်းသည် လူအပါအဝင် တခြားသော မျက်နှာပြင်များပေါ်တွင်လည်း အောက်စီဒိုက် ဖြစ်နိုင်သည်။ လူ့ခန္ဓာကိုယ်အရွယ်အစားကြောင့် သက်ရောက်မှု မပြင်းထန်ပေမဲ့ အသားအရေ ယားယံနီမြန်းခြင်းစသော ကသိကအောက်ဖြစ်စရာ ကြုံလာနိုင်သဖြင့် အကန့်အသတ်ဖြင့်သာ သုံးစွဲသင့်သည်။ လတ်ဆတ်သော ကုန်ပစ္စည်းများ၏ တာရှည်သိမ်းထားနိုင်မှုကို အများဆုံး ထိခိုက် ပျက်စီးစေတာသည်မှာ ဘက်တီးရီးယားနှင့် မှိုများဖြစ်သဖြင့် ယင်းကုန်ပစ္စည်းများအား အိုဇုန်းဖြင့်မွမ်းမံ ထိန်းသိမ်းထားပါက ကုန်ပစ္စည်းများကို သက်တမ်းကြာကြာ လတ်ဆတ်နေစေနိုင်သည်။&lt;ref&gt;သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဂျာနယ်၊ အမှတ်(၇)၊ ၂၀၀၅-ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{Reflist}}

{{ဒြပ်စင်အလှည့်ကျဇယား}}

[[ကဏ္ဍ:အိုဇုန်း]]
[[Category:ဓာတုဗေဒ ဒြပ်စင်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မှန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့များ]]
[[ကဏ္ဍ:စက်မှုသုံး ဓာတ်ငွေ့များ]]
[[ကဏ္ဍ:ညစ်ညမ်းမှု]]</text>
      <sha1>c66eq6n7b7oa24pasxt5kwib2pzy786</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1054712</id>
      <parentid>1054711</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T17:56:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1054712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8528" sha1="9z5q90hl44erewsc5d77rjkhd855o8k" xml:space="preserve">{{Chembox
| Watchedfields = changed
| verifiedrevid = 451527415
| ImageFile1 = File:Ozone-1,3-dipole.svg
| ImageFile1_Ref = {{chemboximage|correct|??}}
| ImageName1 = Skeletal formula of ozone with partial charges shown
| ImageFileR2 = Ozone-CRC-MW-3D-vdW.png
| ImageFileR2_Ref = {{chemboximage|correct|??}}
| ImageNameR2 = Spacefill model of ozone
| ImageFileL2 = Ozone-CRC-MW-3D-balls.png
| ImageFileL2_Ref = {{chemboximage|correct|??}}
| ImageNameL2 = Ball and stick model of ozone
| IUPACName = Trioxygen
|Section1={{Chembox Identifiers
| IUPHAR_ligand = 6297
| CASNo = 10028-15-6
| CASNo_Ref = {{cascite|correct|CAS}}
| PubChem = 24823
| ChemSpiderID = 23208
| ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}}
| UNII = 66H7ZZK23N
| UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}}
| EINECS = 233–069–2
| MeSHName = Ozone
| RTECS = RS8225000
| ChEBI_Ref = {{ebicite|correct|EBI}}
| ChEBI = 25812
| Gmelin = 1101
| SMILES = [O-][O+]=O
| SMILES1 = [O-][O+][O-]
| StdInChI = 1S/O3/c1-3-2
| StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
| InChI = 1/O3/c1-3-2
| StdInChIKey = CBENFWSGALASAD-UHFFFAOYSA-N
| StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
| InChIKey = CBENFWSGALASAD-UHFFFAOYAY
}}
|Section2={{Chembox Properties
| Solvent =
| O=3
| Appearance = colorless to pale blue gas&lt;ref name=PGCH/&gt;
| Odor = pungent&lt;ref name=PGCH/&gt;
| Density = 2.144 mg cm&lt;sup&gt;−3&lt;/sup&gt; (at 0&amp;nbsp;°C)
| Solubility = 1.05 g L&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt; (at 0&amp;nbsp;°C)
| SolubleOther = very soluble in [[carbon tetrachloride|CCl&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]], [[ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ်|sulfuric acid]]
| MeltingPtK = 81
| BoilingPtK = 161
| RefractIndex = 1.2226 (liquid), 1.00052 (gas, STP, 546 nm&amp;nbsp;— note high dispersion)&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Cuthbertson|first1=Clive|last2=Cuthbertson|first2=Maude|title=On the Refraction and Dispersion of the Halogens, Halogen Acids, Ozone, Steam Oxides of Nitrogen, and Ammonia|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society A|date=1914|volume=213|issue=497–508|pages=1–26|doi=10.1098/rsta.1914.0001|url=https://archive.org/stream/philtrans08506476/08506476#page/n17/mode/1up|accessdate=4 February 2016|bibcode = 1914RSPTA.213....1C }}&lt;/ref&gt;
| VaporPressure = &gt;1 atm (20&amp;nbsp;°C)&lt;ref name=PGCH/&gt;
| MagSus = +6.7·10&lt;sup&gt;−6&lt;/sup&gt; cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;/mol

}}
|Section3={{Chembox Structure
| SpaceGroup = C&lt;sub&gt;2v&lt;/sub&gt;
| Coordination = Digonal
| MolShape = Dihedral
| OrbitalHybridisation = ''sp''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; for O1
| Dipole = 0.53 D
}}
|Section4={{Chembox Thermochemistry
| DeltaHf = 142.67 kJ mol&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt;
| Entropy = 238.92 J K&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt; mol&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt;
}}
|Section5={{Chembox Hazards
| EUClass = {{Hazchem O}} {{Hazchem T+}} {{Hazchem C}} {{Hazchem Xi}}
| NFPA-H = 4
| NFPA-F = 0
| NFPA-R = 4
| NFPA-S = Ox
| IDLH = 5 ppm&lt;ref name=PGCH&gt;{{PGCH|0476}}&lt;/ref&gt;
| REL = C 0.1 ppm (0.2 mg/m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;)&lt;ref name=PGCH/&gt;
| PEL = TWA 0.1 ppm (0.2 mg/m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;)&lt;ref name=PGCH/&gt;
| LCLo = 12.6 ppm (mouse, 3 hr)&lt;br/&gt;50 ppm (human, 30 min)&lt;br/&gt;36 ppm (rabbit, 3 hr)&lt;br/&gt;21 ppm (mouse, 3 hr)&lt;br/&gt;21.8 ppm (rat, 3 hr)&lt;br/&gt;24.8 ppm (guinea pig, 3 hr)&lt;br/&gt;4.8 ppm (rat, 4 hr)&lt;ref&gt;{{IDLH|10028156|Ozone}}&lt;/ref&gt;
}}
|Section8={{Chembox Related
| OtherCompounds = [[Sulfur dioxide]]&lt;br /&gt;[[Trisulfur]]&lt;br /&gt;[[Disulfur monoxide]]&lt;br /&gt;[[Cyclic ozone]]
}}
}}
'''အိုဇုန်း''' ({{lang-en|Ozone}}; {{IPAc-en|ˈ|oʊ|z|oʊ|n}}) ဆိုသည် [[မော်လီကျူး]]တစ်ခုစီတိုင်းမှာ [[အောက်စီဂျင်]][[အက်တမ်]] ၃ ခု ပူးပေါင်း ပါဝင်နေသည့် အောက်စီဂျင်ဖွဲ့စည်းမှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အိုဇုန်းကို [[ဓာတုဗေဒ]]အရ မော်လီကျူး ဖွဲ့စည်းပုံ ဓာတုသင်္ကေတမှာ (O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;) ဖြစ်သည်။ 
လတ်ဆတ်သည့် သစ်သီး၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်ကဲ့သို့သော အစားအစာများနှင့် ရေကို သန့်စင်စေရန် 'ရောဂါပိုးကင်းဆေး' အနေဖြင့် အိုဇုန်းကို သုံးလေ့ရှိသည်။ အစားအစာများကို လေထဲတွင်ရှိနေသော အိုဇုန်းနှင့် ထိတွေ့စေခြင်း၊ သို့မဟုတ် အိုဇုန်းပါသောရေဖြင့် ဆေးကြောခြင်းစသော နည်းတစ်မျိုးမျိုးဖြင့် သန့်စင်နိုင်သည်။ သာမန်အားဖြင့် အောက်စီဂျင်ကို လေထဲတွင် O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; အနေဖြင့် တွေ့နိုင်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ မော်လီကျူးတစ်ခုတွင် အောက်စီဂျင် အက်တမ် ၂ ခုရှိခြင်း ဖြစ်သည်။ အိုဇုန်းဟုခေါ်သော O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; သည် တည်ငြိမ်မှုနည်းပြီး ပုံမှန်အောက်စီဂျင်အဖြစ် ပြောင်းလဲရန်၊ သူ၏ တတိယအက်တမ်ကို လွှတ်ပေးရန် ယိမ်းယိုင်နေသည်။ ထိုအချိန်မှ သူနှင့် တစ်ခုခုလာပြီး ထိတွေ့မိသောသူ၏ ပိုနေသောအက်တမ်ကို ထုတ်လွှတ်ပေးလိုက်သည်။ ထိုဖြစ်စဉ်ကို အောက်ဆီဒိုက် Oxidises ဖြစ်သည်ဟု ခေါ်သည်။ အိုဇုန်းသည် ဘက်တီးရီးယား၊ ဗိုင်းရပ်စ် သို့မဟုတ် မှိုတစ်မျိုးမျိုးနှင့် ထိတွေ့မိတဲ့သောအခါ သူတို့၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် အောက်စီဒိုက်ဖြစ်ပြီး ဘက်တီးရီးယားများကို သေစေသည်။ ထို့ကြောင့် အိုဇုန်းသည် အလွန်ကောင်းမွန်သော ရောဂါပိုးကင်းဆေးတစ်ခုဖြစ်သည်။ သို့သော် အိုဇုန်းသည် လူအပါအဝင် တခြားသော မျက်နှာပြင်များပေါ်တွင်လည်း အောက်စီဒိုက် ဖြစ်နိုင်သည်။ လူ့ခန္ဓာကိုယ်အရွယ်အစားကြောင့် သက်ရောက်မှု မပြင်းထန်ပေမဲ့ အသားအရေ ယားယံနီမြန်းခြင်းစသော ကသိကအောက်ဖြစ်စရာ ကြုံလာနိုင်သဖြင့် အကန့်အသတ်ဖြင့်သာ သုံးစွဲသင့်သည်။ လတ်ဆတ်သော ကုန်ပစ္စည်းများ၏ တာရှည်သိမ်းထားနိုင်မှုကို အများဆုံး ထိခိုက် ပျက်စီးစေတာသည်မှာ ဘက်တီးရီးယားနှင့် မှိုများဖြစ်သဖြင့် ယင်းကုန်ပစ္စည်းများအား အိုဇုန်းဖြင့်မွမ်းမံ ထိန်းသိမ်းထားပါက ကုန်ပစ္စည်းများကို သက်တမ်းကြာကြာ လတ်ဆတ်နေစေနိုင်သည်။&lt;ref&gt;သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဂျာနယ်၊ အမှတ်(၇)၊ ၂၀၀၅-ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{Reflist}}


[[ကဏ္ဍ:အိုဇုန်း]]
[[ကဏ္ဍ:မှန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့များ]]
[[ကဏ္ဍ:စက်မှုသုံး ဓာတ်ငွေ့များ]]
[[ကဏ္ဍ:ညစ်ညမ်းမှု]]</text>
      <sha1>9z5q90hl44erewsc5d77rjkhd855o8k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>၂၀၁၁ အီဂျစ် လူထုဆန္ဒပြပွဲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13739</id>
    <revision>
      <id>1054763</id>
      <parentid>860375</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T00:43:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1054763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23173" sha1="4vgd5v4wwf49zxj18ga7fu9nfpdkvmy" xml:space="preserve">{{Infobox uprising
| title = ၂၀၁၁ ခုနှစ် အီဂျစ် လူထုဆန္ဒပြပွဲ
| image = Day of Anger marchers in street.jpg|250px
| caption = ဇန္နဝါရီ ၂၅ ရက်နေ့၌ ချီတက်လာသော ဆန္ဒပြသူ လူထု
| alt =
| location = {{အလံ|အီဂျစ်နိုင်ငံ}}
| coordinates =
| date = ၂၀၁၁ ဇန္နဝါရီ ၂၅  – ''ဖြစ်ပွားဆဲ''
| time =
| timezone =
| characteristics = ဆန္ဒပြမှု၊ အဓိကရုဏ်း၊ လုယက်မှု၊ သပိတ်မှောက်မှု
| injuries = ၃၀၀၀ ကျော်&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110201231932/http://www.haaretz.com/news/international/un-human-rights-chief-300-reported-dead-in-egypt-protests-1.340583 UN human rights chief: 300 reported dead in Egypt protests], ''Haaretz'', 01.02.11&lt;/ref&gt;
| fatalities = ၃၆၅ - &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Egypt's Health Ministry says 365 killed in unrest |url=http://apnews.myway.com/article/20110216/D9LE01083.html |access-date=16 February 2011 |archive-date=10 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130910094526/http://apnews.myway.com/article/20110216/D9LE01083.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.hrw.org/en/news/2011/02/08/egypt-documented-death-toll-protests-tops-300 |title=Egypt: Documented Death Toll From Protests Tops 300 &amp;#124; Human Rights Watch |publisher=Hrw.org |date=2011-01-28 |accessdate=2011-02-09}}&lt;/ref&gt; ဆန္ဒပြသူ ၁၃၅ ဦး၊&lt;ref name=&quot;liveblog&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ajprotestersback&quot; /&gt; ရဲသား ၁၂ ဦး၊&lt;ref name=&quot;reuterslive&quot;&gt;{{cite web| url=http://live.reuters.com/Event/Unrest_in_Egypt| title=Unrest in Egypt| accessdate=28 January 2011| date=28 January 2011| work=Reuters| archive-date=30 January 2011| archive-url=https://web.archive.org/web/20110130092405/http://live.reuters.com/Event/Unrest_in_Egypt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BBC News&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-11777943|title=Egypt: Mubarak Sacks Cabinet and Defends Security Role|work=BBC News|date=29 January 2011|accessdate=29 January 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;guardianlive&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/world/blog/2011/jan/26/egypt-protests#block-11|title=Protests in Egypt — As It Happened (Live Blog)|date=26 January 2011|accessdate=26 January 2011|work=The Guardian}}&lt;/ref&gt; ထောင်ပြေး ၁၂ ဦးနှင့် ထောင်မှူး ၁ ဦး ပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|last=News Service|first=Indo-Asian|title=10 killed as protesters storm Cairo building|url=http://www.hindustantimes.com/10-killed-as-protesters-storm-Cairo-building/Article1-656402.aspx|accessdate=30 January 2011|work=Hindustan Times|date=30 January 2011|archivedate=9 February 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110209101828/http://www.hindustantimes.com/10-killed-as-protesters-storm-Cairo-building/Article1-656402.aspx}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web|author=Davies, Wyre |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-12331520 |title=Egypt Unrest: Protesters Hold Huge Cairo Demonstration |work=BBC News |date= |accessdate=1 February 2011}}&lt;/ref&gt;
| arrests = ၁၀၀၀ ကျော်&lt;ref&gt;{{cite news|author=Osman, Ahmed Zaki|url=http://www.almasryalyoum.com/en/news/least-1000-arrested-during-ongoing-anger-demonstrations|title=At Least 1000 Arrested During Ongoing 'Anger' Demonstrations|work=Almasry Alyoum|date=26 January 2011|accessdate=30 January 2011}}&lt;/ref&gt;
}}
'''၂၀၁၁ ခုနှစ် အီဂျစ် လူထုဆန္ဒပြပွဲ'''သည် ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဇန္နဝါရီလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် စတင်ဖြစ်ပွားသည့် လူထုလှုပ်ရှားမှု တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{cite news|author=|url=http://www.almasryalyoum.com/en/news/april-6-youth-movement-calls-massive-demonstration-friday|title=April 6 Youth Movement Calls for Massive Demonstration on Friday|work=[Almasry Alyoum|date=27 January 2011|accessdate=30 January 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nyt-fahim&quot;&gt;{{cite news|first=Kareem|last=Fahim|coauthors=El-Nagaar, Mona|url=http://www.nytimes.com/2011/01/26/world/middleeast/26egypt.html|title=Violent Clashes Mark Protests Against Mubarak’s Rule|work=The New York Times| date=25 January 2011| accessdate=30 January 2011}}&lt;/ref&gt; ထိုနေ့သည်လည်း အီဂျစ်နိုင်ငံ၏ရဲသားများနေ့ ဖြစ်သည်။ ဆန္ဒပြမှု စတင်ခဲ့ပြီး ၁၈ ရက်မြောက် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် အီဂျစ်နိုင်ငံအား နှစ် ၃၀ ကြာ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည့် သမ္မတ ဟိုစ်နီ မူဘာရတ် (Hosni Mubarak) ရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။ 

ဆန္ဒပြပွဲသည် အဓိကအားဖြင့် မြို့တော် [[ကိုင်ရိုမြို့]]၊ အယ်လက်ဇန္ဒရီးယားမြို့ (Alexandria) နှင့် ဆူးအက်မြို့ (Suez) တို့တွင် လူထု ထောင်ပေါင်းများစွာ ချီတက် ဆန္ဒပြရာမှ စတင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;[http://www.theaustralian.com.au/news/world/net-down-special-forces-deployed-in-cairo-as-egypt-braces-for-protests/story-e6frg6so-1225996200388 &quot;Net down, special forces deployed in Cairo as Egypt braces for protests&quot;] - ''News Limited'' - Retrieved 1 February 2011.&lt;/ref&gt; ပြီးခဲ့သည့် နှစ်များအတွင်း [[အီဂျစ်နိုင်ငံ]]၌ ဆန္ဒပြပွဲများ မကြာမကြာ ဖြစ်ပွားခဲ့သော်လည်း ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဆန္ဒပြပွဲသည် ‘၁၉၇၇ ခုနှစ် ပေါင်မုန့် ဆူပူမှု’ (1977 Bread Riots) နောက်ပိုင်း လူတန်းစားမရွေး၊ ဘာသာမရွေး ပါဝင်သည့် အတိုင်းအတာ အကြီးမားဆုံး ဆန္ဒပြပွဲဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Dan Murphy 0125&quot;&gt;{{cite news|last=Murphy|first=Dan|url=http://www.csmonitor.com/World/Backchannels/2011/0125/Inspired-by-Tunisia-Egypt-s-protests-appear-unprecedented|title=Inspired by Tunisia, Egypt's protests appear unprecedented|work=The Christian Science Monitor|date=25 January 2011|accessdate=30 January 2011}}&lt;/ref&gt; 

ဆန္ဒပြပွဲများသည် [[တူနီးရှား လူထုအုံကြွမှု]] ဖြစ်ပွားပြီးနောက် ရက်သတ္တပတ်အနည်းငယ်အတွင်း စတင်ခဲ့သည်။ အီဂျစ်ဆန္ဒပြပွဲသည်လည်း တူနီးရှား တော်လှန်ရေးနောက် ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားသည့် အာရပ်ကမ္ဘာ ဆန္ဒပြပွဲများ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်သည်။ အီဂျစ်ဆန္ဒပြသူများ၏ မကျေနပ်ချက်များမှာ ရဲများ၏ အကြမ်းဖက်မှု၊ အရေးပေါ် ဥပဒေ၊ ရွေးကောက်ပွဲ တရားမျှတမှုမရှိခြင်း၊ လွတ်လပ်စွာ ပြောဆိုခွင့်မရှိခြင်း၊ အဂတိလိုက်စားမှုစသည့် တရားရေး၊ နိုင်ငံရေး ပြဿနာများအပြင် ကုန်ဈေးနှုန်းမြင့်မားခြင်း၊ လုပ်အားခ နည်းပါးခြင်း၊ အလုပ်လက်မဲ့နှုန်း မြင့်မားခြင်း စသည့် စီးပွားရေး ပြဿနာများလည်း ပါဝင်သည်။ ဆန္ဒပြသူများသည် တရားမျှတမှုနှင့် လွတ်လပ်မှု အခွင့်အရေးပေးရန်၊ ဟိုစ်နီ မူဘာရတ် သမ္မတ ရာထူးမှ နုတ်ထွက်ရန်၊ အီဂျစ်ပြည်သူကို ကိုယ်စားပြုသည့် အစိုးရသစ် ဖွဲ့စည်းရန်  တောင်းဆိုထားသည်။

အီဂျစ်အစိုးရသည် စောစောပိုင်းတွင် မီးသတ်ပိုက်များ၊ မျက်ရည်ယိုဗုံးများ၊ ရာဘာကျည်ဆန်များ၊ ကျိုင်းတုတ်များသုံးကာ ဆန္ဒပြမှုကို ထိန်းချုပ်နိုင်ရန် သို့မဟုတ် ဖြိုခွဲနိုင်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း အချို့အရေးအခင်းများတွင် ကျည်အစစ်များကို အသုံးပြုခဲ့သောကြောင့် သေဆုံးမှုများ ရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2011/01/201112621340630620.html|title=Angry Egyptians Defy Protest Ban|date=27 January 2011|work=Al Jazeera English|accessdate=30 January 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;aj-defycurfew&quot;&gt;{{cite news|url=http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2011/01/201112816845606511.html|title=Protesters Across Egypt Defy Curfew|work=Al Jazeera English|date=28 January 2011|accessdate=30 January 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CBC News&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.cbc.ca/world/story/2011/01/26/cairo-police-protest.html|title=Egypt protests claims two more lives|date=26 January 2011|accessdate=26 January 2011|work=CBC News}}&lt;/ref&gt; ဇန္နဝါရီလ ၂၉ ရက်နေ့အထိ ဆန္ဒပြသူ အနည်းဆုံး ၁၀၅ ဦးသေဆုံးခဲ့ပြီး ရဲသား ၇၅၀ နှင့် ဆန္ဒပြသူ ၁၅၀၀ ခန့် ဒဏ်ရာရခဲ့သည်။ ကုလသမဂ္ဂမှ ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်သည့် ခန့်မှန်းချက်အရ ဆန္ဒပြမှုအတွင်း လူ ၃၀၀ အသက်ဆုံးရှုံးကာ ၃၀၀၀ ကျော် ဒဏ်ရာရရှိပြီး ရာနှင့်ချီ အဖမ်းခံရသည်ဟု သိရသည်။&lt;ref name=&quot;liveblog&quot;&gt;{{cite news| url=http://blogs.aljazeera.net/middle-east/2011/01/29/live-blog-291-egypts-protests-continue| title=Live Blog| accessdate=29 January 2011| date=29 January 2011| work=Al Jazeera English| archivedate=10 February 2011| archiveurl=https://web.archive.org/web/20110210202931/http://blogs.aljazeera.net/middle-east/2011/01/29/live-blog-291-egypt-protests}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ajprotestersback&quot;&gt;{{cite news| url=http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2011/01/201112974149942894.html| title=Protesters Back on Egypt Streets| accessdate=29 January 2011| date=29 January 2011| work=Al Jazeera English}}&lt;/ref&gt; အချို့ကဆိုလျှင် မြို့တော် ကိုင်ရိုအား စစ်မြေပြင်ဟုပင် ဖော်ပြကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.guardian.co.uk/global/blog/2011/jan/25/middleeast-tunisia#block-32|title=Protests in Egypt and unrest in Middle East – as it happened|date=25 January 2011|accessdate=26 January 2011|work=The Guardian}}&lt;/ref&gt; ဆိပ်ကမ်းမြို့ ဆူးအက်မြို့တွင် ပဋိပက္ခများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ အီဂျစ်အစိုးရသည် ညမထွက်ရအမိန့် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဆန္ဒပြသူများက လိုက်နာခဲ့ခြင်း မရှိသလို ရဲဘက်မှလည်း တင်းတင်းကျပ်ကျပ် အရေးယူခဲ့ခြင်း မရှိပေ။&lt;ref name=&quot;aj-defycurfew&quot;/&gt;  ထိုနောက်တွင် မူဘာရတ် အစိုးရ၏ သစ္စာခံ ဗဟိုလုံထိန်းရဲ နေရာတွင် ချုပ်တည်းမှုရှိသည့် စစ်တပ်က တဖြည်းဖြည်း နေရာယူလာသည်။&lt;ref&gt;{{cite news|last=Fleishman|first=Jeffrey and Edmund Sanders (Los Angeles Times)|title=Unease in Egypt as police replaced by army, neighbors band against looters|url=http://seattletimes.nwsource.com/html/nationworld/2014078461_egypt30.html|accessdate=1 February 2011|newspaper=The Seattle Times|date=29 January 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Looting spreads in Egyptian cities|url=http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2011/01/2011129175926266521.html|accessdate=1 February 2011|newspaper=Al Jazeera English|date=29 January 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Mubarak plays last card, the army; Police vanish|url=http://www.worldtribune.com/worldtribune/WTARC/2011/me_egypt0078_01_31.asp|accessdate=1 February 2011|newspaper=World Tribune (online)|date=31 January 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Stirewalt|first=Chris|title=Egypt: From Police State to Military Rule|url=http://www.foxnews.com/politics/2011/01/31/egypt-police-state-military-rule/|accessdate=1 February 2011|newspaper=Fox News|date=31 January 2011|archive-date=14 February 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110214073549/http://www.foxnews.com/politics/2011/01/31/egypt-police-state-military-rule/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Hauslohner|first=Abigail|title=The Army's OK with the Protesters, for now|url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2045124,00.html#ixzz1CfroWYuj|accessdate=1 February 2011|newspaper=Time.com|date=29 January 2011|archivedate=29 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110429013510/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2045124,00.html#ixzz1CfroWYuj}}&lt;/ref&gt;

နိုင်ငံတကာ အသိုင်းအဝိုင်းကမူ လူထုဆန္ဒပြမှုကို ထောက်ခံလာကြပြီး အကြမ်းမဖက်ကြရန်နှင့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို ငြိမ်းချမ်းစွာ လုပ်ဆောင်ရန် နိုးဆော်ကြသည်။ တချိန်တည်းတွင် နိုင်ငံအတော်များများက အီဂျစ်နိုင်ငံသို့ ခရီးသွား သတိပေးချက်များကို ထုတ်ပြန်ကာ အီဂျစ်ရှိ မိမိတို့၏ နိုင်ငံသားများအား ပြန်ခေါ်နိုင်ရန် ကြိုးစားကြသည်။ နိုင်ငံတကာမှ အီဂျစ်ဆန္ဒပြမှုအား အာရုံစိုက်လာသည်မှာလည်း မျက်မြင်တွေ့သူများနှင့် လှုပ်ရှားသူများက ဗွီဒီယိုမှတ်တမ်းများနှင့် သတင်းများကို မိုဘိုင်းမက်စေ့ဂျ်များ၊ [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်]] (Facebook)၊ တွစ်တာ (Twitter) မှတဆင့် ဖြန့်ဖြူးခဲ့ခြင်း ကြောင့်လည်း ဖြစ်သည်။ ပြည်ပရောက် အီဂျစ်နိုင်ငံသားများကလည်း ၎င်းနိုင်ငံရှိ အီဂျစ်သံရုံးရှေ့တွင်လည်းကောင်း၊ [[အိမ်ဖြူတော်]]ကဲ့သို့သော ထင်ရှားသည့် အဆောက်အဦးရှေ့တွင်လည်းကောင်း စုဝေးကာ အီဂျစ်ဆန္ဒပြမှုကို ထောက်ခံကြသည်။ ဆန္ဒပြမှုသတင်းကို လူသိများသထက် များလာသည့်အခါ အီဂျစ်အစိုးရက ၂၈ ရက်နေ့ အဓိက ဆန္ဒပြမှု ကျင်းပမည့် တရက်အလိုတွင် နိုင်ငံအတွင်းရှိ မိုဘိုင်းဖုန်းနှင့် အင်တာနက်ကို ဖြတ်တောက်လိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.pcworld.com/article/218052/egypt_expands_communications_blackout.html|title=Egypt Expands Communications Blackout|work=[[:en:PC World (magazine)|PC World]]|last=McMillan|first=Robert|date=28 January 2011|accessdate=30 January 2011}}&lt;/ref&gt; ဒီ့နောက်တွင် အခြားနည်းလမ်းများဖြင့် ဆက်သွယ်နိုင်ရန် အီဂျစ်နိုင်ငံသားများအား ကမ္ဘာတလွှားရှိ အဖွဲ့အစည်းများက ကူညီပေးခဲ့သည်။ ဇန္နဝါရီ ၂၉ ရက်နေ့တွင် မိုဘိုင်းဖုန်း ဆက်သွယ်မှု အချို့ကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2011/01/201112921282867688.html|title=Mubarak names his deputy and new PM|work=Al Jazeera English|date=29 January 2011|accessdate=30 January 2011}}&lt;/ref&gt;

ဆန္ဒပြမှု အဆုံးသတ်ရေးအတွက် မူဘာရတ်သည် ၎င်း၏အစိုးရကို ဖျက်သိမ်းလိုက်ပြီး စစ်ထောက်လှမ်းရေး အကြီးအကဲဟောင်း အိုမာ ဆူလေမန် (Omar Suleiman) အား ဒုတိယ သမ္မတအဖြစ် ခန့်အပ်ကာ လေကြောင်းပို့ဆောင်ရေး ဝန်ကြီး အာမက် ရှာဖိခ် (Ahmed Shafik) အား အစိုးရသစ် ဖွဲ့စည်းရန် ညွှန်ကြားခဲ့သည်။ အတိုက်အခံ အင်အားစုများက [[ကုလသမဂ္ဂ]] အက်တမ်စွမ်းအင် အေဂျင်စီ ဥက္ကဋ္ဌဟောင်း မိုဟာမက် အယ်ဘရာဒေး (Mohamed ElBaradei) အား ကြားဖြတ်အစိုးရ ပေါ်ပေါက်လာရေးအတွက် ညှိနှိုင်းဆွေးနွေးသူအဖြစ် ထောက်ခံကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite news|last=Shadid|first=Anthony and David D. Kirpatrick|title=Opposition Rallies to ElBaradei as Military Reinforces in Cairo|url=http://www.nytimes.com/2011/01/31/world/middleeast/31-egypt.html|accessdate=31 January 2011|newspaper=The New York Times|date=30 January 2011}}&lt;/ref&gt; ဖိအား များသထက် များလာသောကြောင့် မူဘာရတ်က စက်တင်ဘာတွင် ကျင်းပမည့် ရွေးကောက်ပွဲ၌ ပါဝင်မည်မဟုတ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|last=EL DEEB|first=SARAH and HADEEL AL-SHALCHI|title=Egypt crowds unmoved by Mubarak's vow not to run|url=http://abcnews.go.com/International/wireStory?id=12815050|accessdate=1 February 2011|newspaper=ABC News (Associated Press Wire)|date=1 February 2011}}&lt;/ref&gt; သို့သော်လည်း လူထုက လက်မခံပဲ ဆက်လက် ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။

၂၀၁၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ဒုတိယ သမ္မတ အိုမာ ဆူလယ်မန်က နိုင်ငံပိုင် ရုပ်မြင်သံကြားမှတဆင့် သမ္မတ မူဘာရတ် ရာထူးမှ နုတ်ထွက်မည်ဖြစ်ကြောင်းနှင့် နိုင်ငံတော်အာဏာအား စစ်ဦးစီး ကောင်စီထံ လွှဲပြောင်းလိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း ကြေညာလိုက်သည်။&lt;ref&gt;[http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2011/02/201121125158705862.html Hosni Mubarak resigns as president] Al-Jazeera English. 11 Feb 2011&lt;/ref&gt; ကာကွယ်ရေး ဦးစီးချုပ် စစ်ဦးစီးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ မိုဟာမက် ဟူစိမ် တန်တာဝီ (Mohamed Hussein Tantawi) ဦးဆောင်သည့် စစ်အစိုးရက ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေနှင့် ပါလီမန်ကို ဖျက်သိမ်းမည်ဖြစ်ကြောင်း ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ကြေညာလိုက်ပြီး နောက်ရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပပြီးအချိန်အထိ စစ်ဖက်မှ ၆ လကြာ အုပ်ချုပ်သွားမည်ဟု ဆိုသည်။ ဝန်ကြီးချုပ် အမက် ရှာဖိခ် အပါအဝင် ယခင်ဝန်ကြီးအဖွဲ့မှ အစိုးရသစ် ဖွဲ့နိုင်မည့်အချိန်အထိ ရင်ခွင်ပိုက် အစိုးရအဖြစ် တာဝန်ယူမည်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;el-Malawani, Hania. [http://news.smh.com.au/breaking-news-world/egypts-military-dismantles-mubarak-regime-20110214-1as8u.html Egypt's military dismantles Mubarak regime] AFP 13 February 2011&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==

{{reflist|2}}

[[Category:အီဂျစ်နိုင်ငံရှိ ဆန္ဒပြပွဲများ]]
[[Category:နိုင်ငံအလိုက် အာရပ်နွေဦး]]</text>
      <sha1>4vgd5v4wwf49zxj18ga7fu9nfpdkvmy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အောက်ဆီဂျင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15280</id>
    <revision>
      <id>1054715</id>
      <parentid>853174</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T18:00:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>1054715</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23951" sha1="tsbjbdss2c493u5gy372p6262q944hk" xml:space="preserve">{{Infobox oxygen}}
'''အောက်ဆီဂျင်'''သည် လေထုထဲတွင် အဓိကပါဝင်ပြီး သက်ရှိသတ္တဝါများအတွက် အရေးပါသည့် ဓာတ်ငွေ့ တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ အက်တမ် အမှတ်စဉ် မှာ ၈ ဖြစ်ပြီး အင်္ဂလိပ် အက္ခရာ ‘'''O'''’ ဆိုသော သင်္ကေတဖြင့် ဖော်ပြလေ့ရှိသည်။ ၎င်း၏ အမည်မှာ ဂရိဝေါဟာရ ὀξύς (oxys) (အက်ဆစ် - ဆူးရှသည်ဟု အဓိပ္ပာယ် ရသည်။ အက်ဆစ်များ၏ ချဉ်သော အရသာကို ညွှန်းဆိုသည်။) နှင့် -γενής (-genēs) (ထုတ်လုပ်သည်၊ ဖြစ်စေသည်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။) မှ ဆင်းသက်လာသည်။ အက်ဆစ်ဖြစ်စေသည့် ပစ္စည်းဟု တိုက်ရိုက် ဘာသာပြန်နိုင်သည်။ အောက်ဆီဂျင်အား အမည်ပေးသည့် ခေတ်ကာလတွင် အက်ဆစ်အားလုံး၌ အောက်ဆီဂျင်ပါဝင်သည်ဟု ယူဆခဲ့သောကြောင့် ဤကဲ့သို့ အမည်တွင်လာခြင်းဖြစ်သည်။ 

အောက်ဆီဂျင်သည် [[ဒြပ်စင်အလှည့်ကျဇယား]]တွင် ချာကိုဂျင် (chalcogen) အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည်။ ဓာတ်ပြုလွယ်သည့် သတ္တုမဟုတ်သည့် ဒြပ်စင်ဖြစ်ပြီး အခြားဒြပ်စင် အားလုံးနီးပါးနှင့် ဒြပ်ပေါင်းများ အဖြစ် (အထူးသဖြင့် အောက်ဆိုဒ် ဒြပ်ပေါင်းများအဖြစ်) ပေါင်းစပ်နေလေ့ရှိသည်။ သာမန် အပူချိန်နှင့် ဖိအားအောက်တွင် အောက်ဆီဂျင် အက်တမ် နှစ်ခုပူးတွဲကာ အနံ့အသက် အရသာနှင့် အရောင်အဆင်း ကင်းမဲ့သည့် ဒိုင်အောက်ဆီဂျင် (O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) ဓာတ်ငွေ့ အဖြစ်တည်ရှိသည်။ အောက်ဆီဂျင်သည် စကြဝဠာကြီးအတွင်း [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] နှင့် [[ဟီလီယမ်]] ပြီးနောက် တတိယ အများဆုံးတွေ့ရသည့် ဒြပ်စင်လည်းဖြစ်ပြီး&lt;ref name=&quot;NBB297&quot;&gt;[[#Reference-idEmsley2001|Emsley 2001]], p.297&lt;/ref&gt;  ကမ္ဘာမြေကြီး၏ အပေါ်ယံမြေလွှာတွင် အများဆုံး ပါဝင်သည်။ ကမ္ဘာ့[[လေထု]]၏ ၂၀.၈%  မှာ အောက်ဆီဂျင် ဓာတ်ငွေ့ဖြစ်သည်။ 

အသားဓာတ် ([[ပရိုတိန်း]])၊ သကြားဓာတ် ([[ကာဗိုဟိုက်ဒရိတ်]])၊ အဆီဓာတ် စသည့် သက်ရှိများ၏ အခြေခံ [[မော်လီကျူး]]များတွင် အောက်ဆီဂျင် ပါဝင်သကဲ့သို့ သတ္တဝါများ၏ အခွံ၊ သွားနှင့် အရိုးများကို ဖွဲ့စည်းထားသည့် အင်ဩဂဲနစ် ဒြပ်ပေါင်းများတွင်လဲ အောက်ဆီဂျင်ကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။ စိမ်းပြာရောင်ရေညှိ၊ ရေမှော်ပင်နှင့် ရွက်စိမ်းပင်များ အလင်းဖြင့် အစာချက်လုပ်ရာတွင် ရေမော်လီကျူးအား ဖြိုခွဲကာ အောက်ဆီဂျင်ကို O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; အသွင်ဖြင့် ထုတ်လွှတ်ပေးသည်။ အောက်ဆီဂျင်သည် ရှုပ်ထွေးပွေလီသည့် (ဗဟုကလာပ်စည်းပါ) သက်ရှိအများစု အသက်ရှူရာတွင် အရေးပါသည့် ဓာတ်ငွေ့ဖြစ်သည်။ 

အောက်ဆီဂျင်သည် ၎င်း၏ allotrope တစ်မျိုးဖြစ်သည့် [[အိုဇုန်း]] (O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;) အဖြစ်လည်း တည်ရှိသည်။ ကမ္ဘာ့လေထု အပြင်လွှာရှိ [[အိုဇုန်းလွှာ]]သည် [[ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်]]များ နေမှ ကမ္ဘာပေါ်သို့ အမြားအပြား မရောက်လာအောင် ကာကွယ်ပေးသည်။ အိုဇုန်းသည် ကမ္ဘာ့မြေမျက်နှာပြင် အနီးတွင်မူ ညစ်ညမ်းမှု ဖြစ်စေသည်။ အက်တောမစ် (အက်တမ် တစ်ခုတည်းအဖြစ် တည်ရှိသည့်) အောက်ဆီဂျင်သည်  မြင့်မားသည့် ကမ္ဘာပတ်လမ်းနိမ့်များတွင်ပင် သိသာထင်ရှားစွာ များပြားပြီး အာကာသယာဉ်များ ယိုယွင်းပျက်စီးစေသည့် အဓိက အကြောင်းရင်းဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|accessdate=2009-08-08|url=http://www.spenvis.oma.be/spenvis/help/background/atmosphere/erosion.html|title=Atomic oxygen erosion|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070613121048/http://www.spenvis.oma.be/spenvis/help/background/atmosphere/erosion.html|archivedate=13 June 2007|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

အောက်ဆီဂျင်ကို ငွေ့ရည်ဖွဲ့ထားသည့် လေထဲမှ ခွဲထုတ် [[ငွေ့ရည်ဖွဲ့နည်း]]၊ ရေမော်လီကျူးအား လျှပ်စစ်ဓာတ်ဖြင့် ဖြိုခွဲနည်း သို့မဟုတ် အခြားနည်းများဖြင့် အမြားအပြား ထုတ်လုပ်သည်။ အောက်ဆီဂျင်ကို သံမဏိ၊ ပလတ်စတစ်၊ အထည်အလိပ် ထုတ်လုပ်ရာတွင်လည်းကောင်း၊ အာကာသယာဉ်များအတွက် လောင်စာအဖြစ်လည်းကောင်း၊ လေယာဉ်များ၊ ရေငုပ်သင်္ဘောများတွင် ခရီးသည်များ အသက်ရှူရန်လည်းကောင်း အသုံးပြုကြသည်။ 

အောက်ဆီဂျင်ဓာတ်ငွေ့သည် အလွန်အသုံး ဝင်၍ စိတ်ဝင်စားဖွယ်လည်းအလွန်ကောင်းသည်။ ထိုဓာတ်ငွေ့ ကို ၁၇၇၄ ခုနှစ်တွင် [[ဂျိုးဇက် ပရီးဆလီ]]အမည်ရှိ အင်္ဂလိပ် ဓာတုဗေဒပညာရှင်ကြီးက ဒြဗ်စင်တစ်ခုအဖြစ်ဖြင့် တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ထိုဓာတ်ငွေ့သည် မာကျူရစ်အောက်ဆိုက်ဟုခေါ်သော ပြဒါးဓာတ်ဆား အမှုန့်တစ်မျိုးကို မီးပြင်းပြင်းလှော်ပေးရာမှ ထွက်ပေါ်လာသောဓာတ်ငွေ့ဖြစ်၏။ ဆွီဒင် ပြည်သား [[ကားလ် ဗီဟိမ်း ရှေးလာ]]ဆိုသူသည်လည်း ယမ်းစိမ်းကိုမီးရှို့ခြင်းဖြင့် အောက်ဆီဂျင်ဓာတ်ငွေ့ကို ပရီးဆလီထက် တစ်နှစ်စော၍ ၁၇၇၃ ခုနှစ်က တွေ့ရှိခဲ့၏။ သို့သော် ရှေးလာသည် သူ၏တွေ့ရှိမှုကို ၁၇၇၅ ခုနှစ်ကျမှ ကမ္ဘာအား ထုတ်ဖော်ပြောပြရာ၊ ထိုအချိန်၌ ပရီဆလီမှာ သူ၏တွေ့ရှိချက်ကို ထုတ်ဖော်ခဲ့ပြီးဖြစ်လေသည်။ သို့ရာတွင် ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကြီးနှစ်ဦးလိုပင် အောက်ဆီဂျင်ကို ပထမ ဦးဆုံးရှာဖွေတွေ့ရှိသူများအဖြစ် ကမ္ဘာကအသိအမှတ်ပြုခဲ့ကြသည်။

ပရီဆလီနှင့်တစ်ခေတ်တည်းထွန်းပေါက်သော ပြင်သစ်လူမျိုး ဓာတုဗေဒပညာကျော် အန်းတွိုင်း လဗွာ စီယေသည် ပရီဆလီ၏နည်းအတိုင်း ဆက်လက်စမ်းသပ်ကြည့်ရာ လေထဲတွင် မီးလောင်ခြင်းမှာ အောက်ဆီဂျင်ဓာတ်ငွေ့နှင့်သာ လုံးဝ သက်ဆိုင်ကြောင်းကို သိရှိသည်သာမက အောက်ဆီဂျင်ဓာတ်ငွေ့ မပါရှိသော လေထဲတွင်လောင်ကျွမ်းမှု မဖြစ်မြောက်နိုင်ပုံကိုလည်း အထူးတလည်သိရှိခဲ့လေသည်။ ဤဓာတ်ငွေ့ကို အောက်ဆီဂျင်ဟုအမည်ပေးသူမှာ လဗွာစီယေ ပင်ဖြစ်သည်။ အောက်ဆီဂျင်ဆိုသည်မှာ ဂရိဘာသာဝေါဟာရဖြစ်၍ အဓိပ္ပာယ်မှာ အချဉ်ဓာတ်ကိုဖြစ်စေတတ်သောပစ္စည်းဟူ၍ ဖြစ်သည်။ အမှန်စင်စစ် လဗွာစီယေ၏ယူဆချက်မှာ လုံးဝမမှန်ချေ။ အောက်ဆီဂျင် ဒြဗ်ပေါင်းတို့သည် ရေထဲတွင်ပျော်ဝင်သွားသောအခါ အချဉ်ဓာတ်မဖြစ်ကြောင်းကို နောင်အခါ၌တွေ့ရှိရလေသည်။ ( လဗွာစီ ယေ အေအယ်။)

အောက်ဆီဂျင်ကို ဓာတ်ငွေ့သန့်သန့် အဖြစ်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ အခြားဒြပ်စင်များနှင့် ပေါင်းစပ်၍သော်လည်းကောင်း သဘာဝတွင် အများအပြားတွေ့ရှိနိုင်သည်။ လေ၏  ငါးပုံတစ်ပုံမျှသည် အောက်ဆီဂျင်ဖြစ်၍ ရေထဲတွင်လည်း အောက်ဆီဂျင်ဓာတ်သည် ဟိုက်ဒြိုဂျင်ဓာတ်နှင့် ပေါင်းစပ်နေ ကြောင်းတွေ့ရ၏။ ရေတွင်ဓာတ်ဖက်စပ်နေသော အောက်ဆီဂျင်၏အလေးချိန်သည် ရေအလေးချိန်၏ ကိုးပိုင်းရှစ်ပိုင်းနှင့်ညီမျှသည်။ ဤမျှမကသေး အောက်ဆီဂျင်သည် ရေထဲတွင်အနည်းငယ်လည်းပျော်ဝင်လျက်ရှိ၏။ ထို့ကြောင့်ပင် ငါးများသည် ရေထဲမှ အောက်ဆီဂျင်ဓာတ်ကိုရ၍ အသက်ရှင် နေနိုင်ကြလေသည်။ တွင်းထွက်သတ္တုများ သစ်ပင်နှင့် သက်ရှိသတ္တဝါအပေါင်းတို့တွင်လည်း ဤဓာတ်သည်ပေါင်းစပ်၍ အမြောက်အမြားပါဝင်လျက်ရှိသည်။ အမှန်စင်စစ် ဤလောကကြီးတွင် အောက်ဆီဂျင်လောက်ပေါများသော ဒြဗ်စင်ကိုမတွေ့ရသေးချေ။ အောက်ဆီဂျင်ဓာတ်ငွေ့ကို ထုတ်ယူသောနည်းအမျိုးမျိုး ရှိရာတွင် အလွယ်ကူဆုံးနည်းမှာ မာကျူရစ်အောက်ဆိုက်ခေါ်  ပြဒါးဓာတ်ဆားအနည်းငယ်ကို ဖန်ပြွန်ထဲတွင်ထည့်၍မီးပြင်းပြင်း တိုက်ပေးသောနည်းဖြစ်သည်။ မာကျူရစ်အောက်ဆိုက်မှာ ပြဒါးနှင့် အောက်ဆီဂျင်ဓာတ်တွဲ၍ ထွက်လာပုံမှာ ဤသို့ဖြစ်၏။

ပိုတက်ဆီယမ်ကလိုရိတ် + မန်ဂနိဒိုင်အောက်ဆိုက် ပိုတက်ဆီယမ်ကလိုရိတ် + အောက်ဆီဂျင်+ မန်ဂနိဒိုင်အောက်ဆိုက် ပိုတက်ဆီယမ်ကလိုရိတ် တစ်ခုတည်းကိုသာ လှော်လျှင် မီးအလွန်ပြင်းပြင်းတိုက်ပေးရန်လို၏။ သို့သော် အကယ်၍ မန်ဂနိဒိုင်အောက်ဆိုက်နှင့်ရော၍ လှော်လျှင်ကား မီးပြင်းဖို့ လည်းမလိုဘဲ၊ အောက်ဆီဂျင်လည်းလျင်မြန်စွာ ဓာတ်ကွဲ၍ထွက်လာသည်။ အမှန်စင်စစ် အောက်ဆီဂျင်သည် အထက်တွင် ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း မန်ဂနိဒိုင်အောက်ဆိုက်မှ ထွက်လာခြင်းမဟုတ်၊ ပိုတက်ဆီယမ်ကလိုရိတ်မှ ထွက်လာခြင်းသာဖြစ်သည်။ မန်ဂနိဒိုင်အောက်ဆိုက်သည် ဤနေရာ၌ ကက်တလစ် ခေါ် ဓာတ်ကူပစ္စည်းအဖြစ်နှင့် ပါဝင်ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုရလေသည်။ 

အောက်ဆီဂျင်ဓာတ်ငွေ့သည် အရောင်အဆင်းမရှိ၊ အနံ့အရသာလည်းမရှိဘဲ လေထက်အနည်းငယ်မျှ ပို၍လေး၏။ ရေတွင် အနည်းငယ်မျှပျော်ဝင်နိုင်၏။ ထိုဓာတ်ငွေ့ကို အအေးဓာတ်ပေးပြီး ဖိနှိပ်ပေးလိုက်လျှင် အရည်ဖြစ်သွားနိုင်လေသည်။ အောက်ဆီဂျင်ဓာတ်ငွေ့သည် ဟိုက်ဒြိုဂျင်ဓာတ်ငွေ့ကဲ့သို့ မီးမလောင်ချေ။ သို့သော် မီးလောင်မှုကိုအားပေးသည်။ ထိုဓာတ်ငွေ့သည် ဓာတ်ပေါင်းစပ်ရာ၌ အလွန်လျင်မြန်ထက်မြက်၍ ဒြဗ်စင်ဟူသရွေ့လိုလိုနှင့် ဓာတ်ပေါင်းစပ်ပြီးလျှင် အောက်ဆိုက်များကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။

အောက်ဆီဂျင်ဓာတ်ငွေ့သည် များစွာအသုံးဝင်၏။ အောက်ဆီဂျင်မရှိက လူနှင့်တိရစ္ဆာန်တို့သာမက သစ်ပင်များပင် အသက်ရှင်နိုင်စရာအကြောင်းမရှိချေ။ ကျွန်တော်တို့သည် အောက်ဆီဂျင်ကို လေထဲမှ အဆုတ်ထဲသို့ရောက်အောင် ရှူသွင်းကြ၏။ ထိုနေရာမှ ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခုလုံးသို့ ပျံ့နှံ့သွားအောင် သွေးတွင်ပါသည့် ဟီမိုဂလိုဗင်က သယ်ယူသွား၏။ ဟီမိုဂလိုဗင်သည် သွေးနီဥများကို အရောင်ပေးသော ဓာတ်ပစ္စည်းဖြစ်သည်။ ငါးအပေါင်းတို့သည် ရေထဲ၌ပျော်ဝင်နေသော အောက်ဆီဂျင်ကိုရှူ၍ အသက်ရှင်ကြရ၏။ တစ်စုံတစ်ခုသော အကြောင်းကြောင့်သာ ရေတွင်အောက်ဆီဂျင်ဓာတ်သည် မပျော်ဝင်ဘဲရှိခဲ့ပါမူ ငါးတို့သည် အသက်ရှင်၍မနေနိုင်ကြပေ။ အဆုတ်ရောင်ရောဂါ စွဲကပ်နေသူများအား အသက်ရှူလွယ်ကူစေရန်အတွက် လေအစား အောက်ဆီဂျင်ကိုပေးရ၏။ ထို့ကြောင့်အောက်ဆီဂျင်ဓာတ်ငွေ့ကို ခိုင်ခန့်သော သံမဏိစည်များ၌ ဖိ၍ထည့်ပြီးလျှင် ရောဂါသည်များအတွက် တစ်နေရာမှတစ်နေရာသို့ ပို့ဆောင်ရလေသည်။ ရေငုပ်သမား၊ တောင်မြင့်တက်သမားနှင့် လေယာဉ်ပျံသူရဲတို့သည် အသက်ရှူလွယ်ကူရန် အတွက် အောက်ဆီဂျင်ကို ယူဆောင်သွားကြရ၏။ သတ္တုဆက် အလုပ်ရုံများတွင် သတ္တုဆက်သမားတို့သည် မီးအပူချိန်ဒီဂရီ အလွန်များများ လိုသောအခါ အဆက်တီလင်းဓာတ်ငွေ့ကို ရိုးရိုးလေနှင့်မီးမရှို့ပဲ အောက်ဆီဂျင်နှင့်ရှို့ပြီးလျှင် အလိုရှိသော အပူချိန်ဒီဂရီကိုရယူကြရ၏။ ထိုဓာတ်ငွေ့ကို အောက်ဆီအဆက်တီလင်းဟု ခေါ်လေသည်။ 

အောက်ဆီဂျင်ဓာတ်ငွေ့ သန့်သန့်သည် အက်တမ်နှစ်ခုစီပါရှိသော မော်လီကျူးများအဖြစ်ဖြင့် တည်ရှိနေခြင်းကြောင့် သာမန်အောက်ဆီဂျင်ကို ဓာတုသင်္ကေတဖြင့် အို၂ ဟူ၍ ရေးလေ့ရှိကြသည်။ သို့သော် အောက်ဆီဂျင်အက်တမ် သုံးခုပါရှိသော မော်လီကျူးများလည်းရှိသေးရာ ထိုဓာတ်ကို အိုဇုန်း ဟုခေါ်၍ အို၃ ဟူသောသင်္ကေတဖြင့် ရေးရသည်။ အိုဇုန်းသည် လေထဲ၌လျှပ်စစ်ပြတ်သည့်အတွက် ဖြစ်ပေါပြီးလျှင် လေထု၏ မြင့်မားသောအထက်ပိုင်းတွင် သဘာဝအလျှောက်တွေ့ရလေသည်။ 

သာမန်အောက်ဆီဂျင်ဓာတ်ငွေ့ထဲသို့ ဓာတ်အားအလွန်ကြီးသော လျှပ်စစ်ဓာတ်ကို လွှတ်ပေးခြင်းဖြင့်လည်း အိုဇုန်းဓာတ်ကို ရရှိနိုင်သည်။ အိုဇုန်း၏အရောင်အဆင်းသည် အပြာနုရောင်ဖြစ်၍ ထူးခြားသောအနံ့တစ်မျိုးရှိ၏။ အိုဇုန်းသည် အောက်ဆီဂျင်ထက် တစ်ဆခွဲမျှလေးပြီးလျှင် ရေတွင်လည်း အောက်ဆီဂျင်ထက် ပိုမို၍ပျော်ဝင်နိုင်သည်။ ရာဘာ၊ ဖော့ စသောပစ္စည်းတို့ကို အလွယ်တကူစားနိုင်သည်။ အထည်အလိပ်၊ ပန်းပွင့် အစရှိသော ပစ္စည်းတို့တွင်ရှိသော အရောင်တို့ကို ချွတ်ပစ်နိုင်သည်သာမက ရောဂါပိုးမွှားများကို သေစေတတ်သော 
သတ္တိလည်းရှိသည်။ မြို့ကြီးပြကြီးများ၌ သောက်ရေများကို 
ရောဂါပိုးတို့၏အန္တရာယ်မှ လွတ်ကင်း၍ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်အောင် အိုဇုန်းဖြင့် စီမံပြုလုပ်ကြလေသည်။

အောက်ဆီဂျင်ဓာတ်ငွေ့၏ ဓာတုသင်္ကေတမှာ အင်္ဂလိပ် အက္ခရာ &quot;အို&quot; ဖြစ် ၍ ယင်း၏အက်တမ်အလေးဆမှာ ၁၆၊ အက်တမ်အမှတ်စဉ်မှာ ၈ ဖြစ်လေသည်။&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅)&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{Reflist}}

{{ဒြပ်စင်အလှည့်ကျဇယား}}


[[ကဏ္ဍ:အောက်ဆီဂျင်]]
[[Category:ဓာတုဗေဒ ဒြပ်စင်များ]]</text>
      <sha1>tsbjbdss2c493u5gy372p6262q944hk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရေမြေ့သခင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16129</id>
    <revision>
      <id>1054670</id>
      <parentid>878251</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T14:29:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1054670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3681" sha1="c0l3x8a9wgwrkhnt3j19llaqsgr5te2" xml:space="preserve">'''ရေမြေ့သခင်'''({{lang-en|Monarch}})ဟူသည် [[သက်ဦးဆံပိုင်စနစ်]] ကျင့်သုံးသည့် နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော် အကြီးအကဲကို ရည်ညွှန်းသော စကားဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web | title=monarch | website=Oxford Dictionaries | url=http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/monarch?q=monarch | year=2014 | accessdate=18 February 2021 | archivedate=4 March 2016 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304225419/http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/monarch?q=monarch }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;webster&quot;&gt;Webster's II New College Dictionary.[http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/monarch?q=monarch Monarch] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304225419/http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/monarch?q=monarch |date=4 March 2016 }}. Houghton Mifflin. Boston. 2001. p. 707. {{ISBN|0-395-96214-5}}&lt;/ref&gt; ရေမြေ့သခင်သည် ၎င်း၏ နိုင်ငံ၌ အမြင့်ဆုံးသော အာဏာကို ဆုပ်ကိုင်ထား၍သော်လည်းကောင်း အခြားသော ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးတစ်ယောက်အား ရေမြေ့သခင် ကိုယ်စား အာဏာကို အပ်နှင်းပိုင်ခွင့် ရှိသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် ရေမြေ့သခင်သည် နိုင်ငံ၏ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် အခွင့်အရေးကို ဆုပ်ကိုင်နိုင်သော ဥပဒေရေးရာ အခွင့်အရေးကို ပုဂ္ဂိုလ်ရေးအရ သို့မဟုတ် အမွေဆက်ခံ၍ ဖြစ်စေ၊ နိုင်ငံ၏ ရေမြေ့သခင်အဖြစ် တင်မြှောက်၍ ရနိုင်သော မိသားစုများ သို့မဟုတ် နန်းတော်အတွင်း သတ်မှတ်ထားသော ထုံးနည်းအတိုင်း ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်းခံရလေ့ ရှိသည်။

ဘုရင်အုပ်ချုပ်သည့်စနစ်ကို [[သက်ဦးဆံပိုင်စနစ်]] (Monarchy) ဟုခေါ်သည်။ ဘုရင်များသည်တိုင်းပြည်ကို ဘဝတစ်သက်တာ သို့မဟုတ် တစ်စုံတစ်ယောက်က ထီးနန်းကိုလာရောက်ဖြုတ်ချသည်အထိအုပ်ချုပ်သည်။ 

က‌လေးငယ်တစ်ဦးကို ဘုရင်အဖြစ်မြှောက်တင်ပါက regent ခေါ် ကြားခံလူတစ်ဦးက ထိုကလေးငယ်လူကြီးဖြစ်သည်အထိ အုပ်ချုပ်ပေးရသည်။ ဘုရင်ကို စည်းမျဉ်းခံဘုရင် (constitutional monarch) နှင့် ပကတိဘုရင် (absolute monarch) ဟူ၍ခွဲခြားနိုင်သည်။

==ကိုးကား==
{{reflist}}


[[ကဏ္ဍ:ရေမြေ့သခင်များ]]
[[ကဏ္ဍ:သက်ဦးဆံပိုင်စနစ်]]
[[ကဏ္ဍ: နိုင်ငံရေး]]</text>
      <sha1>c0l3x8a9wgwrkhnt3j19llaqsgr5te2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အိုဇုန်းလွှာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16527</id>
    <revision>
      <id>1054792</id>
      <parentid>1053606</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T06:01:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>1054792</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19760" sha1="qhw3g5raduirwmk1dlqpv50frf43s44" xml:space="preserve">[[Image:Ozone cycle.svg|thumb|350px|အိုဇုန်းလွှာအတွင်းမှ အိုဇုန်း-အောက်ဆီဂျင် သံသရာ]]

'''အိုဇုန်းလွှာ''' ({{lang-en|Ozone layer}}) သည် ကမ္ဘာ့လေထု အတွင်းတွင် ရှိသော အလွှာတစ်လွှာဖြစ်ပြီး ထိုအလွှာထဲတွင် [[အိုဇုန်း]] ဓာတ်ငွေ့ စုစည်းမှု အများအပြား ပါဝင်သည်။ အိုဇုန်းလွှာသည် [[နေ]] မှလာပြီး [[ကမ္ဘာ]]ပေါ်ရှိ [[သက်ရှိ]]တို့ကို ပျက်စီးစေနိုင်သော ခရမ်းလွန် ရောင်ခြည် များ၏ ၉၇ ရာခိုင်နှုန်း မှ ၉၉ ရာခိုင်နှုန်း အထိကို စုပ်ယူ ပေးလေ့ ရှိသည်။ ၎င်းသည် [[စထရာတိုစဖီးယား အလွှာ]]၏ အောက်ဘက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိပြီး ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်မှ ၁၉ မိုင် မှ ၂၅ မိုင် ( ၃၀ [[ကီလိုမီတာ]] မှ ၄၀ ကီလိုမီတာ) ခန့် အကွာတွင် ရှိပြီး အထူမှာမူ ရာသီဥတုနှင့် ပထဝီ အနေအထားပေါ်တွင် မူတည်၍ ပြောင်းလဲမှု ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;NASA&quot;&gt;&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web |title=Ozone Basics |date=March 20, 2008 |website=NOAA |url=https://www.ozonelayer.noaa.gov/science/basics.htm |access-date=January 29, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171121051325/http://www.ozonelayer.noaa.gov/science/basics.htm |archive-date=November 21, 2017}}&lt;/ref&gt; အိုဇုန်းလွှာကို ၁၉၁၃ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ် [[ရူပဗေဒ]]ပညာရှင် ချားလ်စ် ဖာဘရီ နှင့် အွန်နရီ ဘွီဆန် တို့မှ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီး ၎င်း၏ ဂုဏ်သတ္တိများကို ဗြိတိသျှ လေထုပညာရှင် ဂျီ အမ် ဘီ ဒေါ့ဘ်ဆန်က အသေးစိတ် လေ့လာခဲ့သည်။ ဒေါ့ဘ်ဆန် သည် စပက်ထရို ဖိုတိုမီတာ သို့ ဒေါ့ဘ်ဆန်မီတာ ဟု ခေါ်သော အိုဇုန်းလွှာကို မြေကြီးပေါ်မှ တိုင်းတာသည့် ကိရိယာကို တီထွင် ဖန်တီးခဲ့သည်။ ၁၉၂၈ မှ ၁၉၅၈ အတွင်းတွင် ဒေါ့ဘ်ဆန်သည် ကမ္ဘာတဝှမ်းလုံးတွင် အိုဇုန်း စောင့်ကြည့်သည့် စတေရှင်များကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ [[သောကြာဂြိုဟ်]]တွင်လည်း ဂြိုဟ်မျက်နှာပြင်၏ အမြင့် ၁၀၀ ကီလိုမီတာတွင် ပါးလွှာသော အိုဇုန်းလွှာ တည်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;venus ozone&quot;&gt;{{cite web |title=Scientists discover Ozone Layer on Venus |publisher=Purch |work=SPACE.com |date=October 11, 2011 |author=SPACE.com staff |url=https://www.space.com/13244-venus-atmosphere-ozone-layer.html |access-date=October 3, 2015}}&lt;/ref&gt;


ကျွန်တော်တို့နေထိုင်ရာ ကမ္ဘာမြေကြီးကို လေထုက ဝန်းရံထားသည်။ အဆိုပါလေထုသည် ကမ္ဘာမြေကြီး၏ [[ဒြပ်ဆွဲငင်အား|ဆွဲအား]]ကြောင့် ကမ္ဘာနှင့်အတူ လိုက်ပါလည်ပတ်နေသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ozonelayer.noaa.gov/science/basics.htm|title=Science: Ozone Basics|accessdate=2007-01-29|archive-date=21 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171121051325/http://www.ozonelayer.noaa.gov/science/basics.htm}}&lt;/ref&gt;
ကမ္ဘာ့လေထုကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာကြည့်မည်ဆိုပါက အလွှာလေးလွှာဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်ကို တွေ့မြင်ရမည်ဖြစ်သည်။ လေထုအလွှာ လေးလွှာမှာ-

==(၁) ထရိုပို စဖီးယားအလွှာ==
လေထု၏အောက်ဘက်အကျဆုံးဖြစ်ပြီး လူသားတို့နှင့် ထိတွေ့နေသော အလွှာဖြစ်သည်။ အမြင့် ၁၃-ကီလိုမီတာအထိ မြင့်ပါသည်။

==(၂) စထရာတို စဖီးယားအလွှာ==
ထရိုပိုစဖီးယားအလွှာ၏ အထက်တွင် တည်ရှိသည်။ အမြင့် ၁၀-ကီလိုမီတာမှ ၅၀-ကီလိုမီတာအထိ ရှိသည်။ ၎င်းအလွှာ၏ အပေါ်ဘက်ဆုံးကို အိုဇုန်းလွှာဟု ခေါ်ပါသည်။

==(၃) မီဆို စဖီးယားအလွှာ==
လေထု၏ တတိယအလွှာဖြစ်သည်။ အမြင့် ၅၀-ကီလိုမီတာမှ ၉၀-ကီလိုမီတာအတွင်း တည်ရှိသည်။ လေထုအလွှာ လေးလွှာအနက် အပူချိန်အနည်းဆုံး (အအေးဆုံး) အလွှာဖြစ်သည်။ ၎င်းအလွှာတွင် လေထုသည် သုညအောက် ၈၀-ဒီဂရီအထိ အေးပါသည်။

==(၄) သာမို စဖီးယားအလွှာ==
လေထု၏ အပေါ်ဆုံးအလွှာ ဖြစ်သည်။ အမြင့် ကီလိုမီတာ ၉၀-မှ ၅၀၀-အတွင်း တည်ရှိသည်။ ၎င်းအလွှာတွင် လေထုသိပ်သည်းမှု အလွန်နည်းပါးပါသည်။ အထက်တွင်ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း အိုဇုန်းလွှာသည် စထရာတို စဖီးယားအလွှာ၏ အပေါ်ဆုံးအပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ ကမ္ဘာမြေအထက် ၁၉-မှ ၄၈-ကီလိုမီတာအတွင်း တည်ရှိပြီး ကမ္ဘာ့လေထုကဲ့သို့ပင် ကမ္ဘာမြေလှည့်ပတ်ရာ လမ်းကြောင်းတွင် အတူလိုက်ပါနေသော အလွှာတခုဖြစ်သည်။ စင်စစ် အိုဇုန်းဆိုသော ဓာတ်ငွေ့သည် အောက်စီဂျင်အက်တမ် ၃-လုံး ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ (O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;), ကျွန်ုပ်တို့အသက်ရှင်သော အောက်စီဂျင်ဓာတ်ငွေ့မှာမူ အောက်စီဂျင်အက်တမ် ၂-လုံးပေါင်းစပ် ထားခြင်းဖြစ်သည်။ (O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) သို့ပါ၍ ရိုးရိုးအောက်စီဂျင် မော်လီကျူး သုံးခု (3O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) ပြိုကွဲပါက အိုဇုန်းမော်လီကျူးနှစ်ခု (2O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;) ဖြစ်လာနိုင်သည်။ ဤသို့ [[အောက်စီဂျင်]]မှ အိုဇုန်းသို့ ပြောင်းလဲရန်အတွက် စထရာတို စဖီးယားအလွှာမှ အပူချိန်က ကူညီသလို လေထုတွင်ပါဝင်သော [[နိုက်ထရိုဂျင်]]ဓာတ်ငွေ့များကလည်း ဓာတ်ကူပေးပါသည်။ အိုဇုန်းလွှာ တည်ရှိနေခြင်းသည် လူနှင့်သတ္တဝါတို့အတွက် ကောင်းကျိုးများစွာကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ အိုဇုန်းလွှာသည် နေမှလာသော [[ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်]]များကို စုပ်ယူထားသည်။&lt;ref name=&quot;NASA&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.nas.nasa.gov/About/Education/Ozone/ozonelayer.html|title=Ozone layer|accessdate=2007-09-23|archive-date=2 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210502050928/https://www.nas.nasa.gov/About/Education/Ozone/ozonelayer.html}}&lt;/ref&gt; ထိုအခါ ကမ္ဘာပေါ်သို့ ကျရောက်လာသော နေရောင်ခြည်တို့တွင် ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်များ ပါမလာတော့ပါ။
[[File:Future ozone layer concentrations.gif|thumb|300px|အကယ်၍ ကလိုရိုဖလိုရိုကာဗွန်အား မပိတ်ပင်ပါက  စထရာတို စဖီးယားအလွှာမှ အိုဇုန်း စိုးရိမ်မှတ်အား [[နာဆာ]]မှ သရုပ်ဖော်ထားပုံ]]

အကယ်၍ ထိုရောင်ခြည်များသာ ပါလာမည်ဆိုပါက လူ့အသားကိုထိလိုက်လျှင် မီးလောင်သလို အဖုများ ထွက်လာနိုင်သည်။ အနည်းငယ်သင့်ရုံမျှဖြင့် အရေပြားကင်ဆာရောဂါ ဖြစ်ပွားတတ်သည်။ ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်ပါသော နေရောင်ကြောင့် မျက်စိတွင် တိမ်စွဲတတ်သည်။ ဗီတာမင်များ၊ ဆိုးဆေးများ၊ သတ္ထုများ၊ အဆီများသည် ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်သင့်ပါက နေမှ အပူများကို စုပ်ယူပြီး သိပ္ပံရုပ်ရှင်များတွင် တွေ့မြင်ရသလို အရောင်များ တဖျတ်ဖျတ် လက်လာပါလိမ့်မည်။ ၎င်းပစ္စည်းများမှာ ပူလွန်းလှသည့်အတွက် စား၍လည်း မရတော့ပါ။ ထို့ပြင် သတ္တဝါတို့၏ အရေပြားသည် ရောင်ခြည်သင့်မှုကြောင့် ဓာတ်ပြောင်းလဲခြင်း ဖြစ်ကာ ရောဂါအသစ်အဆန်းများလည်း ပေါ်လာနိုင်သည်။ ဤသည်တို့ကို မဖြစ်အောင် အိုဇုန်းလွှာက ကာကွယ်ပေးထားရသည်။

၁၉၇၀-ပြည့်နှစ်ဝန်းကျင်တွင် သိပ္ပံပညာရှင်များသည် အိုဇုန်းလွှာကို အန္တရာယ်ပြုနေသည့် ဓာတ်ငွေ့တခုကို တွေ့ရှိလာရသည်။ ၎င်းကို ကလိုရိုဖလိုရိုကာဗွန် (အတိုကောက်အားဖြင့် CFC) ဟုခေါ်ပါသည်။ အဆိုပါ စီအက်ဖ်စီ ဓာတ်ငွေ့သည် ကျွန်ုပ်တို့ အသုံးပြုနေသော ရေခဲသေတ္တာများ၊ ရေမွှေးဘူး၊ ခြင်ဆေးဘူး စသော စပရေးဘူးများ၊ တီဗွီ၊ [[ကွန်ပျူတာ]]များမှ ထွက်ရှိနေပါသည်။ ၎င်းစီအက်ဖ်စီ မော်လီကျူးတခုသည် အိုဇုန်းမော်လီကျူးပေါင်း တသိန်းခန့်ကို အသာအယာ ဖျက်ဆီးပစ်နိုင်သည်။ စီအက်ဖ်စီ ဓာတ်ငွေ့ကဲ့သို့ပင် အိုဇုန်းလွှာကို အန္တရာယ်ပေးတတ်သည့် ဓာတ်ငွေ့နှစ်ခု ကျန်ပါသေးသည်။ တခုမှာ စက်ရုံ၊ အလုပ်ရုံများမှထွက်သော မီးခိုးခေါ် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်ဖြစ်ပြီး လူတို့နေ့စဉ်ထုတ်လုပ်နေသာ ဓာတ်ငွေ့ပင်ဖြစ်သည်။ အခြားတခုမှာ ပိုးသတ်ဆေးနှင့် ဓာတ်မြေဩဇာများတွင် ပါဝင်သော နိုက်ထရိုဂျင်ဒြပ်ပေါင်းများ ဖြစ်သည်။

အဆိုပါ ဒြပ်ငွေ့များကြောင့် အိုဇုန်းလွှာသည် တဖြည်းဖြည်း ပါးလွှာလာခဲ့ရာ ၁၉၈၀-ပတ်ဝန်းကျင်တွင် အန္တာတိကတိုက်ပေါ်ရှိ အိုဇုန်းလွှာတွင် အပေါက်ဖြစ်နေကြောင်း ထိတ်လန့်စဖွယ် တွေ့ရှိလာရသည်။ အစပထမတွင် အိုဇုန်းလွှာပေါက်မှုသည် စိုးရိမ်စရာဟု ကမ္ဘာ့ခေါင်းဆောင်များက မထင်မှတ် မယူဆခဲ့ကြပါ။ နောက်ပိုင်းတွင် ကမ္ဘာ့အခြားတဖက်ဖြစ်သော အာတိတ်စက်ဝိုင်းတွင်ပါ အိုဇုန်းလွှာပေါက်လာကြောင်း တွေ့ရှိလာကြသည်။ အဆိုပါ အာတိတ်နှင့် အန္တာတိကဒေသများမှာ ရေခဲဖုံးသောဒေသများ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့အပေါ်ရှိ အိုဇုန်းလွှာပေါက်ခြင်းကြောင့် အလွန်ပြင်းသော နေရောင်ခြည်များသည် ရေခဲများပေါ်သို့ တိုက်ရိုက်ကျရောက်လာသည်။ ထိုအခါ ဧရာမ ရေခဲတုံးကြီးများ၊ ရေခြဲပင်များသည် ပင်လယ်များအတွင်း အရည်ပျော်လာပြီး ပင်လယ်ရေထု မြင့်တက်လာသည်။ အကျိုးဆက်အနေဖြင့် ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများတွင် ရေကြီးခြင်း၊ ရာသီဥတု ပြောင်းလဲခြင်း၊ မုန်တိုင်းများ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းတို့ ပေါ်ပေါက်လာရသည်။

အခြားတဖက်တွင်လည်း ခရမ်းလွန် ရောင်ခြည်၏ အပူဒဏ်ကြောင့် ကမ္ဘာတဝှမ်းလုံးတွင် တနှစ်ထက်တနှစ် အပူချိန် မြင့်တက်လာသည်။ အပူချိန် မြင့်တက်မှုကြောင့် သစ်ပင်များ သေဆုံးကာ သစ်တော ပြုန်းတီးမှုများ ဖြစ်လာရပြန်ပါသည်။ ထိုအချိန်တွင် လူသားတို့က သစ်တောမျာကို ထပ်မံခုတ်ထွင်ပြန်ရာ သစ်တောများ ပိုမိုပြုန်း၊ အပူချိန်များ ပိုမိုတက်ဖြင့် သံသရာလည်လာခဲ့သည်။ ၁၉၈၇-တွင် မွန်ထရီရယ် စာချုပ်ကို [[အမေရိကန်]]အပါအဝင် နိုင်ငံ ၃၆-နိ်ုင်ငံက လက်မှတ်ထိုး၍ စီအက်ဖ်စီ ထုတ်လုပ်မှုကို လျှော့ချရန် သဘောတူခဲ့သည်။ ၁၉၉၅-တွင် အဆိုပါ စာချုပ်ကို လက်မှတ်ထိုးသောနိုင်ငံ တရာအထိ ရှိလာသည်။ ထို့ပြင် စီအက်ဖ်စီ ဓာတ်ငွေ့များအစား အိုဇုန်းလွှာကို အန္တရာယ်မပေးနိုင်သည့် အိပ်ချ်စီအက်ဖ်စီ (Hydro-chloroflurocarbon) များကို အစားထိုးအသုံးပြုရန် သဘောတူလာကြသည်။ ဤသို့ ကြိုးစားနေသည့်ကြားမှပင် ၂၀၀၁-ခုနှစ်တွင် အိုဇုန်းလွှာ အပေါက်ကြီးသည် စံချိန်တင်လောက်အောင် ကြီးထွားလာခဲ့သည်။ ၂၀၀၆-ခုနှစ်ရောက်သောအခါ အဆိုပါ အပေါက်ကြီးသည် နောက်ထပ်တကြိမ် စံချိန်တင်အောင် ကြီးထွားလာပြန်ရာ ဂရင်းလင်းကျွန်းမှ ဆိုက်ဘေးရီးယားအနောက်ပိုင်းအထိ ကယ်ပြန့်လာပါတော့သည်။ အိုဇုန်းလွှာပေါက်ခြင်းကို တဖက်တလမ်းမှ ကာကွယ်ပေးနိုင်သည်။ ကာကွယ်နည်းမှာ မိမိပတ်ဝန်းကျင်တွင် သစ်ပင်စိုက်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;သန်းမင်းထွဋ်( မင်္ဂလာမောင်မယ် ၂၀၀၉-ခု ဇူလိုင်လ)&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{ကမ္ဘာ့လေထု}}

[[ကဏ္ဍ:ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည် ဖြာထွက်ခြင်း]]
[[Category:ကမ္ဘာ့လေထု]]</text>
      <sha1>qhw3g5raduirwmk1dlqpv50frf43s44</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အာချန်လူမျိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17172</id>
    <revision>
      <id>1054638</id>
      <parentid>1054633</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T12:01:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <comment>/* မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများ */</comment>
      <origin>1054638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19225" sha1="4im879e33crxjtn7v46jklafaa093p3" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group
|group= မိုင်းသာ/အာချန်/ငေါ့ချမ်း
|image=Achang woman brocade dress - Yunnan Nationalities Museum - DSC04291.JPG
|image_caption= မိုင်းသားအမျိုးသမီး ဝတ်စုံ
| population = ~၂၉,၀၀၀
|popplace=[[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်]]တွင် အများဆုံးနေထိုင်၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တွင် အနည်းငယ်
|langs=[[အာချန်ဘာသာစကား|အာချန်]]
|rels=[[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[တာအိုဘာသာ]]နှင့် ရိုးရာကိုးကွယ်မှု
|related=[[ဗမာလူမျိုး]]၊[[လီဆူလူမျိုး]]၊[[ယီ လူမျိုး]]၊အခြား တရုတ်-တိဗက်လူမျိုးများ
}}

'''အာချန်လူမျိုး''' သို့မဟုတ် '''မိုင်းသာလူမျိုး''' ({{zh|c={{linktext|阿昌族}}|p={{linktext|Āchāngzú}}}}) သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကား]]ကိုပြောဆိုကြသူများဖြစ်ပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ|ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်]]၏ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုတိုင်းရင်းသား ၁၃၅မျိုးတွင်လည်းတစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံမှ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုသော တိုင်းရင်းသား ၅၆ အုပ်စုတွင်လည်း တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ အာချန်လူမျိုးများကို [[ရှမ်းပြည်နယ်]]တွင် မိုင်းသာလူမျိုး ဟူ၍လည်းကောင်း၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]]တွင် [[ငေါ့ချမ်းလူမျိုး]]ဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်ဆိုကြသည်။

== အမည်နာမဆိုင်ရာ သမိုင်းနှင့် ဘာသာဗေဒ အယူအဆများ ==

[[မြန်မာနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်း၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] (အထူးသဖြင့် [[မိုင်းတုံ]]၊ [[မိုင်းမောမြို့|မိုင်းမော်]] နှင့် [[ဟိုပန်]] ဒေသများ) နှင့် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] [[ယူနန်ပြည်နယ်]] နယ်စပ်ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသော မိုင်းသာ နှင့် တိုင်းဆာဟူသော အမည်နာမများအပေါ် သမိုင်း၊ ဘာသာဗေဒနှင့် မနုဿဗေဒ ပညာရှင်များအကြား ဘာသာစကားအုပ်စု အမျိုးအစားခွဲခြားမှုနှင့် ၎င်းတို့၏ စုပေါင်းအနွယ်ဝင်ဖြစ်မှု တို့နှင့် ပတ်သက်၍ အယူအဆ ကွဲလွဲမှုများ ရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Leach1954&quot;&gt;Leach, E. R. (1954). ''Political Systems of Highland Burma: A Study of Kachin Social Structure''. London School of Economics.&lt;/ref&gt;

မိုင်းသာ အမည်မှာ ရှမ်းဘာသာစကားမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်ပြီး &quot;မိုင်း&quot; (Mong - နယ်/မြို့) နှင့် &quot;သာ&quot; (Tha - သံလွင်မြစ် သို့မဟုတ် သာမြစ်ဝှမ်း) တို့ ပေါင်းစပ်၍ &quot;မိုင်းသာ/သာမြစ်ဝှမ်းဒေသသား&quot; ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ရှမ်းလူမျိုးများနှင့် [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]] တို့က သံလွင်မြစ် အရှေ့ဘက် မိုင်းမော်နှင့် ဟိုပန်ဒေသများမှ ဆင်းသက်လာသော အာချန် (Achang/Ngachang) လူမျိုးများကို ရည်ညွှန်း၍ ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသော အမည်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Scott1900&quot;&gt;Scott, J. G., &amp; Hardiman, J. P. (1900). ''Gazetteer of Upper Burma and the Shan States'' (Vol. 1, Part 1). Government Printing.&lt;/ref&gt; တိုင်းဆာ (Tai Sa / Tai Hsa) အမည်မှာ တိုင်-ကဒိုင် အသုံးအနှုန်း ဖြစ်ပြီး &quot;တိုင်း&quot; (Tai - တိုင်/ရှမ်းလူမျိုး) နှင့် &quot;ဆာ&quot; (Sa/Hsa - အာချန်လူမျိုးတို့အား တိုင်ဘာသာဖြင့် ခေါ်ဆိုသည့်အမည်) ပေါင်းစပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ရှမ်းယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာစကား လွှမ်းမိုးမှုခံထားရသော သို့မဟုတ် ဗုဒ္ဓဘာသာ ကိုးကွယ်သည့် အာချန်/မိုင်းသာ မျိုးနွယ်စုခွဲများကို အဓိက ရည်ညွှန်းသည်။&lt;ref name=&quot;Hanson1906&quot;&gt;Hanson, O. (1906). ''The Kachins: Their Customs and Traditions''. American Baptist Mission Press.&lt;/ref&gt;

မိုင်းသာ နှင့် တိုင်းဆာ တို့၏ အမည်နာမ ပဋိပက္ခတွင် အဓိက ကျသော အချက်မှာ ၎င်းတို့ ပြောဆိုသည့် ဘာသာစကား၏ မျိုးရိုးနွယ်ဖွား အုပ်စု ကွဲပြားမှု ဖြစ်သည်။ ဘာသာဗေဒအရ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]] ဝင် လိုလို-ဗမာနွယ်ဝင် ခက်မအောက်တွင် ပါဝင်သည်။ ဇိုင်ဝါး၊ လော်ဝေါ်၊ လာချိဒ် ဘာသာစကားများနှင့် လွန်စွာ နီးစပ်သည်။&lt;ref name=&quot;Bradley1997&quot;&gt;Bradley, D. (1997). &quot;Tibeto-Burman languages and classification&quot;. ''Papers in Southeast Asian Linguistics No. 14: Tibeto-Burman Languages of the Himalayas'', 1-71.&lt;/ref&gt; တိုင်းဆာဟု ကိုယ်တိုင် ခံယူကြသူ အများစုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် မိုင်းသာ/အာချန် မိခင်ဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြသော်လည်း ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ [[ရှမ်းလူမျိုး|တိုင်]] လူမျိုးများနှင့် အနီးကပ် နေထိုင်ခဲ့ကြသဖြင့် ရှမ်းဘာသာစကားမှ ဝေါဟာရပေါင်းများစွာကို မွေးစားသုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ အချို့သော တိုင်းဆာ အသိုက်အဝန်းများမှာမူ တိုင်-ကဒိုင် နွယ်ဝင် ရှမ်းဘာသာစကားကိုသာ အဓိက ပြောဆိုကြတော့သည်အထိ ဘာသာစကား အကူးအပြောင်း ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Dai1992&quot;&gt;Dai, Qingxia (1992). ''A Study of Achang Language'' (阿昌语研究). Central University for Nationalities Press.&lt;/ref&gt;

လူမှုဗေဒနှင့် မနုဿဗေဒ ပညာရှင်များ ဖြစ်ကြသော E. R. Leach နှင့် Edmund Leach တို့၏ လေ့လာချက်များအရ မိုင်းသာ/တိုင်းဆာ လူအဖွဲ့အစည်းအတွင်း ယဉ်ကျေးမှု နှစ်မျိုး စိမ့်ဝင်နေပုံကို တွေ့ရှိရသည်။&lt;ref name=&quot;Leach1954&quot; /&gt;တောင်ကုန်း တောင်တန်းများတွင် အဓိက နေထိုင်ကြပြီး ကိုယ်ပိုင်ရိုးရာ ဓလေ့များနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ထိန်းသိမ်းထားသူများ ဖြစ်ကြသည်။လွင်ပြင်နှင့် စိုက်ပျိုးရေး သင့်တော်သော စိမ့်စမ်းဒေသများတွင် အခြေချကြပြီး ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ကြကာ ရှမ်းလူမျိုးတို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှု၊ ဗိသုကာနှင့် ပွဲလမ်းသဘင် ဓလေ့များကို လိုက်နာကျင့်သုံးကြသည်။

မြန်မာနိုင်ငံတော် အစိုးရ၏ တရားဝင် တိုင်းရင်းသား ၁၃၅ မျိုး စာရင်းတွင် &quot;မိုင်းသာ&quot; နှင့် &quot;တိုင်းဆာ&quot; ကို သီးခြား တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စု နှစ်ခုအဖြစ် သီးသန့် ခွဲခြား သတ်မှတ်ထားသည်။&lt;ref name=&quot;GovMyanmar&quot;&gt;တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန၊ မြန်မာနိုင်ငံ။ &quot;ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်၏ တရားဝင် တိုင်းရင်းသား ၁၃၅ မျိုး စာရင်း&quot;။&lt;/ref&gt; 

သို့သော်လည်း ခေတ်သစ် သမိုင်းနှင့် မနုဿဗေဒ သုတေသန ပညာရှင်များ၏ သုံးသပ်ချက်အရ &quot;မိုင်းသာ&quot; နှင့် &quot;တိုင်းဆာ&quot; ဆိုသည်မှာ အနှစ်သာရအားဖြင့် အာချန် (Achang) ဟူသော ဘိုးဘေးတစ်ဦးတည်းမှ ဆင်းသက်လာသည့် လူမျိုးစုတစ်ခုတည်း၏ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာရေးနှင့် ပထဝီဝင် ရွှေ့ပြောင်းမှုဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှုများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော အမည်ကွဲများ (Ethnonyms) သာ ဖြစ်ကြောင်း သုံးသပ်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Zhuji2004&quot;&gt;Zhu, J. (2004). &quot;Ethnic Identity and Cultural Transformation among the Achang in the Sino-Myanmar Borderlands&quot;. ''Journal of Southeast Asian Studies'', 35(2), 245-263.&lt;/ref&gt;

== ဘာသာစကား ==
အာချန်ဘာသာသည် [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာ ဘာသာစု]]အတွင်းတွင် တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားပြီး [[ဗမာဘာသာစကား|ဗမာဘာသာ]]နှင့် နီးကပ်စွာ ဆက်နွယ်နေသည်&lt;ref&gt;Ethnologue, &quot;Achang&quot;. SIL International. Retrieved 2025-09-28.&lt;/ref&gt;။

မိုင်းသာအမျိုးသမီးတို့၏ ဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့မှုမှာ ဦးခေါင်းတွင် စစ်ကြိုခေတ်က မြန်မာအမျိုးသမီးများ ဆံထုံးကြီးကြီးထုံးထားဘိသကဲ့သို့ အဝတ်ဖြင့် ရစ်ပတ်ထုံးဖွဲ့ထားကြသည်။ ၁၉၅၈ခုနှစ် အိမ်၏ အိမ်စောင့်အစိုးရလက်ထက် တရုတ်မြန်မာနယ်စပ်ပေါ်ရှိ အငြင်းပွားခဲ့ရသော ဖီမော်၊ ဂေါ်လန်၊ ကန်ဖန် ရွာ ၃ ရွာသည် ထိုမိုင်းသာရှမ်းတို့ နေထိုင်သော ရွာများပင် ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၉)&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;မောင်ပုဆိုးကြမ်း ရေးသည့် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများ အဘိဓာန် စာအုပ်မှ&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;阿昌之乡၊ 张志品&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Achang&lt;/ref&gt;

== မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများ ==

မိုင်းသာလူမျိုးများ (တရုတ်နိုင်ငံတွင် အာချန်လူမျိုး - Achang ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်) ၏ မျိုးရိုးဗီဇ နှင့် ပတ်သက်၍ အရှေ့တောင်အာရှနှင့် တရုတ်နိုင်ငံမှ မျိုးရိုးဗီဇ ပညာရှင်များသည် ဖခင်မှဆင်းသက်သော Y-အမျိုးသားခရိုမိုဆုန်း (Y-DNA) နှင့် မိခင်မှဆင်းသက်သော မိုတိုကွန်ဒရီးယား (mtDNA) များကို အဓိကထား၍ သုတေသန ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။

၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် သုတေသီ Wen B. နှင့် အဖွဲ့၏ လေ့လာတွေ့ရှိချက်များအရ မိုင်းသာ (အာချန်) အမျိုးသားများထံ၌ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] လူမျိုးစုများတွင် အဓိက တွေ့ရလေ့ရှိသော Y-DNA Haplogroup O3 (O-M122) မျိုးရိုးဗီဇမှာ အများဆုံး (၇၀% ကျော်) ပါဝင်နေသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။&lt;ref name=&quot;Wen2004&quot;&gt;Wen, B., et al. (2004-09-16). &quot;Genetic evidence supports demic expansion of Han culture&quot;. ''Nature'', 431(7006), 302-305. DOI:10.1038/nature02878&lt;/ref&gt; ၎င်းအပြင် [[အရှေ့အာရှ]] မြောက်ပိုင်းနွယ်ဝင် Haplogroup D-M174 နှင့် C-M130 မျိုးရိုးဗီဇ အနည်းငယ်ကိုလည်း တွေ့ရှိရသဖြင့် ၎င်းတို့၏ ဖခင်နွယ် ဘိုးဘေးများသည် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်းမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်ကြောင်း ခိုင်မာစွာ ထောက်ပံ့ပေးနေသည်။

၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသီ Ji F. နှင့် အဖွဲ့က ယူနန်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ တိုင်းရင်းသားများအား လေ့လာခဲ့ရာ မိုင်းသာလူမျိုးများ၏ မိခင်နွယ် မိုတိုကွန်ဒရီးယား DNA တွင် Haplogroup M (အထူးသဖြင့် M7, M8, M9) နှင့် Haplogroup F စသည့် အရှေ့အာရှ တောင်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်း ရောနှောနေသော မျိုးရိုးဗီဇလက္ခဏာများကို တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;Ji2009&quot;&gt;Ji, F., et al. (2009-12-01). &quot;Mitochondrial DNA diversity in Dai and Achang populations from Yunnan, China&quot;. ''Journal of Genetics and Genomics'', 36(12), 735-743. DOI:10.1016/S1673-8527(08)60166-4&lt;/ref&gt; ဤသည်မှာ မိုင်းသာတို့သည် သမိုင်းတစ်လျှောက် တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းလာရာတွင် ဒေသခံ မွန်-ခမာ သို့မဟုတ် တိုင်-ကဒိုင် နွယ်ဝင် မိခင်မျိုးရိုးများနှင့်လည်း သွေးနှောမှု အနည်းငယ် ရှိခဲ့ကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။

၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် တရုတ်သိပ္ပံအကယ်ဒမီမှ သုတေသီ Li Y. C. နှင့် အဖွဲ့သည် ယူနန်ဒေသရှိ မိုင်းသာ (အာချန်)၊ တိုင်လူးနှင့် ဂျိန်းဖော (Jingpo) တို့၏ DNA စစ်ချက်များကို နှိုင်းယှဉ်လေ့လာခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Li2015&quot;&gt;Li, Y. C., et al. (2015-05-15). &quot;Genetic landscape of ethnic populations in Yunnan, Southwestern China&quot;. ''PLOS ONE'', 10(5), e0127084. DOI:10.1371/journal.pone.0127084&lt;/ref&gt; သုတေသန စစ်ချက်အရ မိုင်းသာလူမျိုးတို့သည် [[ဂျိန်းဖော့လူမျိုး|ဂျိန်းဖော့]] နှင့် [[ဇိုင်ဝါးလူမျိုး|ဇိုင်ဝါး]] တို့နှင့် ပိုမိုနီးစပ်မှု ရှိနေကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;

{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}
[[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]]</text>
      <sha1>4im879e33crxjtn7v46jklafaa093p3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အောင်ရင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18475</id>
    <revision>
      <id>1054827</id>
      <parentid>706326</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T11:22:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ko Maung Nyo</username>
        <id>148540</id>
      </contributor>
      <origin>1054827</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2779" sha1="m1n5klus6ikkrvlic5i1hdxcmi5wf8l" xml:space="preserve">==အောင်ရင်(အဆိုတော်)==
အောင်ရင် ကို ရန်ကုန်မြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး အဖ ဗိုလ်မှူးဟန်ရင်(ကွယ်လွန်) နှင့် အမိ ဒေါ် ခင်မြိုင် တို့၏ သားသုံးယောက်အနက် အကြီးဆုံးသားလည်း ဖြစ်သည်။
အလတ်က ကိုကြွယ်ရင် (ဝမ်းတွင်း မ၊ဝ၊တ အတွင်းရေးမှူး) နဲ့ ညီအငယ်ဆုံးက ကိုထွေးရင် ဖြစ်ပါသည်။ 

၁၉၈၀ နောက်ပိုင်း နှင့် ၁၉၉၀ အစောပိုင်းကာလများသည် သူ၏ အအောင်မြင်ဆုံးကာလများ
ဖြစ်ခဲ့ပြီး ပေါ့ သီချင်းအမျိုးအစားများကို သီဆိုခဲ့သူလည်းဖြစ်သည်။ သူသည် [[အ.ထ.က(၁)ဒဂုံ]]တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။

၁၉၈၃ ခုနှစ်တွင် သူ၏ ပထမဆုံး သီချင်း အယ်လဘမ် မိုးသိပါစေ ကို စတင်ထွက်ရှိခဲ့ပြီး အောင်မြင်မှုမရရှိခဲ့ပါ။

၁၉၈၅ တွင် အ.ထ.က(၁)ဒဂုံ မှ ကျောင်းနေဖက် ငယ်သူငယ်ချင်း မိုးသင်ဇာမြင့် နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ပြီး သားသမီးနှစ်ဦး ထွန်းကားခဲ့ပါသည်။ 

၁၉၉၀ တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သော   ဒုတိယ အယ်လ်ဘမ် မင်းမရှိတဲ့နောက်  မှ စတင်ပြီး  အောင်မြင်မှု ရရှိခဲ့သူလည်းဖြစ်သည်။ 

သားအကြီးဖြစ်သူ မိုးအောင်ရင် မှာအောင်မြင်ကျော်ကြားသောမင်းသားတစ်ယောက်ဖြစ်သည်။
သမီးငယ်လေးက သဥ္ဇာအောင်ရင် ဖြစ်ပါသည်။ 

အောင်ရင်သည် သီချင်းခွေပေါင်း  ၅၀ ကျော် သီဆိုခဲ့သူလည်းဖြစ်သည်။

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;
[[Category:မြန်မာ အမျိုးသား အဆိုတော်များ]]</text>
      <sha1>m1n5klus6ikkrvlic5i1hdxcmi5wf8l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အောက်တိုဘာ ၂၀၁၁</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19826</id>
    <revision>
      <id>1054740</id>
      <parentid>841541</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T23:10:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 3 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1054740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23273" sha1="ph3261496u44lr4f305ai0st5jzr545" xml:space="preserve">{{လတိုင်း၏အရေးပါသောဖြစ်ရပ်များ(၂၀၁၁)}}
{{အောက်တိုဘာလ}}

== (၁) ရက်။ ==
::*ကုလသမဂ္ဂက ထုတ်ပြန် ချက်အရ ကမ္ဘာ့ လူဦးရေ ၇ ဘီလီယံ (သန်း ၇ ထောင်) အထိ ရှိပြီဟု ဆိုသည်။
::*မြစ်ဆုံဆည် တည်ဆောက်မှု စီမံကိန်း ရပ်တန့်ခဲ့မှုနှင့် ပတ်သက်၍ မြန်မာနိုင်ငံတွင် လာရောက် လုပ်ကိုင်နေသော တရုတ်ကုမ္ပဏီများ၏ အကျိုးစီးပွားကို ကာကွယ် စောင့်ရှောက် ပေးရန် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံမှ မြန်မာနိုင်ငံအား ပြောကြားသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=China calls for talks over shelved Myanmar dam {{!}} Reuters&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://www.reuters.com/article/2011/10/01/us-china-myanmar-dam-idUSTRE7900N120111001 |accessdate=22 November 2011 |archivedate=7 December 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111207054241/http://www.reuters.com/article/2011/10/01/us-china-myanmar-dam-idUSTRE7900N120111001 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.fmprc.gov.cn/eng/xwfw/s2510/t864761.htm Ministry of Foreign Affairs of the People's Republic of China&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
::*ပြည်ထောင်စုအဆင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်ရေးအဖွဲ့နှင့် 'ဝ'အထူးဒေသ (၂) ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်ရေးအဖွဲ့တို့ ပထမအကြိမ် ငြိမ်းချမ်းရေးကိစ္စများ ညှိုနှိုင်းဆွေးနွေး။ 'ဝ' အထူးဒေသ (၂) သည် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း၊ ပြည်ထောင်စုမှ ခွဲထွက်မည် မဟုတ်ကြောင်း၊ တိုင်းပြည်ပြိုကွဲအောင် မည်သည့်အခါမျှ ပြုလုပ်လိမ့်မည် မဟုတ်ကြောင်းနှင့် ပြည်တွင်းငြိမ်းချမ်းရေးကို ရေရှည်ဆက်လက်ထိန်းသိမ်း၍ နယ်စပ်ဒေသတည်ငြိမ်းအေးချမ်းရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကို နိုင်ငံတော်အစိုးရနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း အဖွဲ့ခေါင်းဆောင် ဦးရှောက်မိန်လင့် က ပြောကြားခဲ့။&lt;ref&gt;[http://www.news-eleven.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=10373:2011-10-03-12-59-10&amp;catid=42:2009-11-10-07-36-59&amp;Itemid=167 Home - Eleven Media Group&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

==(၃)ရက်==
::*အစိုးရသစ် လက်ထက်တွင် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဦးအောင်ကြည်နှင့် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်တို့ တတိယအကြိမ်တွေ့ဆုံ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် အပါအဝင် အကြောင်းအရာ လေးရပ်အား ဆွေးနွေးခဲ့ကြောင်းသိရ။ &lt;ref&gt;[http://www.news-eleven.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=10337:2011-09-30-11-02-36&amp;catid=42:2009-11-10-07-36-59&amp;Itemid=167 Home - Eleven Media Group&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
== (၄)ရက်။ ==
::*ဆီးရီးယားနိုင်ငံတွင် အစိုးရအား ဆန့်ကျင်ဆန္ဒပြသူများကို အကြမ်းဖက်နှိမ်နင်းမှုနှင့် ပတ်သက်၍ ကုလသမဂ္ဂလုံခြုံရေးကောင်စီ တွင် ဆီးရီးယားနိုင်ငံအား အရေးယူရန် မဲခွဲဆုံးဖြတ်ကြရာ ရုရှားနိုင်ငံနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတို့မှ ဗီတိုအာဏာ သုံး၍ ပယ်ချလိုက်သည်။ &lt;ref&gt;[http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2011/10/2011104223132792190.html China and Russia veto UN sanctions on Syria | News | Al Jazeera&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
::*[[ဆောလ် ပါးလ် မွတ်တား]] (Saul Perlmutter)၊ [[ဘရိုင်ယန် ပီ ရှမစ်]] (Brian P. Schmidt) နှင့် [[အဒမ် ရိုက်ယက်စ်]] (Adam Riess) တို့သည် [[စကြဝဠာ]]ကြီး၏ [[ပြန့်ကားခြင်း]] နှင့်ဆိုင်သော ရူပဗေဒ စူးစမ်းတွေ့ရှိမှုအတွက် [[ရူပဗေဒဆိုင်ရာ နိုဘယ်ဆု]] ကို ပူးတွဲ ရရှိကြသည်။ &lt;ref&gt;[http://www.guardian.co.uk/science/blog/2011/oct/04/nobel-prize-physics?newsfeed=true Nobel Prize in Physics – live blog | Science | theguardian.com&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

== (၅)ရက်။ ==
::*ပန်းသီးကုမ္ပဏီ ([[Apple Inc.]]) တည်ထောင်သူ စတိဗ် ဂျော့ချ် ကွယ်လွန်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.marketwatch.com/story/statement-by-apples-board-of-directors-2011-10-05 |accessdate=22 November 2011 |archivedate=7 October 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111007004951/http://www.marketwatch.com/story/statement-by-apples-board-of-directors-2011-10-05 }}&lt;/ref&gt;
::*အစ္စရေး သိပ္ပံပညာရှင် ဒင်နီယယ် ရှစ်ချ်မင်း (Daniel Shechtman) သည် ကွာစီပုံဆောင်ခဲများ ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့မှုအတွက် ၂၀၁၁ ခုနှစ် အတွက် [[ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာ နိုဘယ်ဆု]]ကို ရရှိသွားသည်။ (AP via The Star) &lt;ref&gt;http://www.thestar.com/news/world/article/1064815--israeli-scientist-wins-nobel-in-chemistry-for-discovery-of-quasicrystals?bn=1&lt;/ref&gt;

== (၆)ရက်။ ==
::*ဆွီဒင်လူမျိုး ကဗျာဆရာ ထောမတ်စ် ထရန်စထရောမား သည် ၂၀၁၁ ခုနှစ်အတွက် စာပေဆိုင်ရာ နိုဘယ်ဆု ကို ရရှိသွားသည်။ (Nobel Foundation) &lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2011/press.html The Nobel Prize in Literature 2011 - Press Release&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
== (၇)ရက်။ ==
::*လိုင်ဘေးရီးယား သမ္မတ အယ်လင် ဂျွန်ဆင် ဆာလိဖ် (Ellen Johnson-Sirleaf)၊ လိုင်ဘေးရီးယား တက်ကြွလှုပ်ရှားသူ လေမာ ဂဘော့ဝီး (Leymah Gbowee) နှင့် ယီမင်အမျိုးသမီးအခွင့်အရေး လှုပ်ရှားသူ တဝါ့ကူလ် ကာမန် တို့သည် ၂၀၁၁ခုနှစ်အတွက် နိုဘယ်ငြိမ်းချမ်းရေးဆု ကို ပူးတွဲဆွတ်ခူးရရှိသွားကြသည်။  (AFP via Google News) &lt;ref&gt;http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5gFaNuaD_gbWNTkSQclEQ-gBLV0CQ?docId=CNG.d582ad27d24eac3e195c90f1d6b69e00.221{{Dead link|date=August 2021 }}&lt;/ref&gt;
== (၁၁)ရက်။ ==
::* ဟားမားစ်တို့၏ ၅ နှစ်ကျော်ကြာ ဖမ်းဆီးခံထားရသော အစ္စရေး စစ်သား ဂျီလတ် ရှလစ် အား ပြန်လည် ရယူနိုင်ရန်အတွက် အစ္စရေးအကျဉ်းထောင်များတွင် ဖမ်းဆီးအကျဉ်းချထားသော ပါလက်စတိုင်း အကျဉ်းသား တစ်ထောင်ကျော် နှင့် အလဲအလှယ် ပြုလုပ်ရန် အစ္စရေး ကက်ဘိနက် မှ သဘောတူ ခွင့်ပြုလိုက်သည်။ (Xinhuanet) &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://news.xinhuanet.com/english2010/world/2011-10/12/c_131185670.htm |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |access-date=22 November 2011 |archive-date=1 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160201094842/http://news.xinhuanet.com/english2010/world/2011-10/12/c_131185670.htm |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
::*ရုရှားနိုင်ငံ နှင့် ဓာတ်ငွေ့ အရောင်းအဝယ် ပြုလုပ်ရာတွင် အာဏာအလွဲသုံးစားမှု အတွက် ယူကရိန်း ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း ယူလီယာ တိုင်မိုရှင်ကို (Yulia Tymoshenko) တရားရုံးမှ ထောင်ဒဏ် (၇) နှစ်ချမှတ်လိုက်သည်။ (BBC) &lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-15250742 Ukraine ex-PM Yulia Tymoshenko jailed over gas deal - BBC News&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
::*တရုတ်နိုင်ငံသား သင်္ဘောသား (၁၂)ဦး၏ ရုပ်အလောင်းများကို မဲခေါင်မြစ်အတွင်း မျောပါလာသော သင်္ဘောပေါ်မှ ထိုင်းလုံခြုံရေးများက တွေ့ရှိသည်။ (Xinhua) &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://news.xinhuanet.com/english2010/china/2011-10/11/c_131185545.htm |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |access-date=22 November 2011 |archive-date=1 December 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111201001515/http://news.xinhuanet.com/english2010/china/2011-10/11/c_131185545.htm |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
== (၁၂) ရက်။ ==
::*နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးက အမိန့်အမှတ် ၄၉/၂၀၁၁ အရ အကျဉ်းထောင်အသီးသီးရှိ အကျဉ်းသား (၆၃၅၉)ဦး လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ပြု၊ မြစ်ကြီးနား အကျဉ်းထောင်မှ [[သူရ|ဇာဂနာ]] ပြန်လည်လွတ်လာ။
::* အလုပ်သမား အဖွဲ့အစည်း ဥပဒေအား ပြဋ္ဌာန်းသည်။
::*နိုင်ငံတော်သမ္မတ [[ဦးသိန်းစိန်]]နှင့်ဇနီးဒေါ်ခင်ခင်ဝင်းသည် အိန္ဒိယသမ္မတ၏ ဖိတ်ကြားချက်အရ အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ ပထမဆုံးအကြိမ် ချစ်ကြည်ရေးခရီးထွက်ခွာ။
== (၁၃)ရက်။ ==
::*ဘူတန်ဘုရင် ဂျစ်မီ ခီဆာ နမ်ဂျယ်လ် ဝမ်ချပ်ခ် (Jigme Khesar Namgyal Wangchuck) သည် အသက် ၂၁-နှစ်အရွယ်ရှိ ကောလိပ်ကျောင်းသူလေး ဂျစ်ဆွန် ပီမာ (Jetsun Pema) နှင့် လက်ထပ်သည်။ (AP via MSNBC) &lt;ref&gt;{{Cite web |title=MSN International Edition - World news, Africa news, Asia News, Europe News&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://www.msnbc.msn.com/id/44885097/ns/world_news-south_and_central_asia/?ocid=twitter |access-date=13 October 2011 |archive-date=4 September 2012 |archive-url=https://archive.today/20120904194358/http://www.msnbc.msn.com/id/44885097/ns/world_news-south_and_central_asia/?ocid=twitter }}&lt;/ref&gt;
::*မဲခေါင်မြစ်ရေကြီးမှုကြောင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတွင် လူပေါင်း ၄၃ ယောက် သေဆုံးပြီး လူဦးရေ ၇ သောင်းကျော် အိုးအိမ်မဲ့ ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ &lt;ref&gt;http://www.washingtonpost.com/world/asia-pacific/death-toll-jumps-to-43-in-vietnams-worst-seasonal-floods-in-a-decade/2011/10/12/gIQAtALUgL_story.html{{Dead link|date=June 2021 }}&lt;/ref&gt;
== (၁၄) ရက်။ ==
::*ပြေတီဦးနှင့် အိန္ဒြာကျော်ဇင်တို့၏ သမီးဦးရတနာလေးကို ဝိတိုရိယအထွေထွေ ရောဂါကုဆေးရုံကြီးတွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။
== (၁၆)ရက်။ ==
::*အသက် (၁၀၀)နှစ် ရှိပြီဖြစ်သော ဗြိတိသျှနိုင်ငံသား အိန္ဒိယလူမျိုး ဖော်ဂျာဆင်း (Fauja Singh) အား ဂင်းနစ်စ် စံချိန်မှတ်တမ်းအဖွဲ့မှ မာရသွန်အပြေးပြိုင်ပွဲကို ပြီးဆုံးအောင် ပြေးသော အသက်အကြီးဆုံး အပြေးသမား အဖြစ် မှတ်တမ်းတင်လိုက်သည်။ (The Tribune) &lt;ref&gt;[http://www.tribuneindia.com/2011/20111018/main6.htm The Tribune, Chandigarh, India - Main News&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
== (၁၈)ရက်။ ==
::*အစ္စရေး နှင့် ပါလက်စတိုင်းတို့ အကျဉ်းသားလဲလှယ်ရေး အစီအစဉ် ပထမအဆင့်အရ ၁၀၂၇ အနက်အချို့ကို စတင်လဲလှယ်ပေးနေပြီ ဖြစ်သည်။ ယင်းတို့အနက် ၂၈၀ ကျော်မှာ သေဒဏ် ချမှတ်ခံထားရသူများ ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;[http://www.cnn.com/2011/10/18/world/meast/israel-prisoner-swap/index.html?hpt=hp_t1 After 5 years in captivity, Shalit is back home - CNN&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
== (၁၉)ရက်။ ==
::*တောင်ကိုရီးယား သမ္မတ လီမြောင်ဘတ် နှင့် ဂျပန် ဝန်ကြီးချပ်သစ် ယိုရှီဟီကို နိုဒါ တို့ ဆိုးလ်မြို့ တွင် တွေ့ဆုံသည်။ &lt;ref&gt;[http://english.yonhapnews.co.kr/news/2011/10/19/0200000000AEN20111019003600315.HTML (LEAD) Lee: S. Korea, Japan should move forward 'without forgetting history' | YONHAP NEWS&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
== (၂၀) ရက်။ ==
::*လစ်ဗျားခေါင်းဆောင် မိုမာ [[ကဒါဖီ]] (Moammar Gadhafi) သေဆုံး။
== (၂၁)ရက်။ ==
::*ဂျပန်နိုင်ငံ ဆန်ဒိုင်းငလျင် နှင့် ဆူနာမီ ပြန်လည်ထူထောင်ရေးအတွက် အစိုးရမှ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၅၇ ဘီလီယံ ခွင့်ပြလိုက်သည်။ &lt;ref&gt;[http://www.guardian.co.uk/business/feedarticle/9906380 Removed: news agency feed article | Info | The Guardian&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
::*အမေရိကန် သမ္မတ အိုဘားမား က ၂၀၁၁ ခုနှစ်အကုန်တွင် အီရတ်နိုင်ငံမှ အမေရိကန်တပ်ဖွဲ့ဝင်အားလုံး အပြီးအစီး ရုပ်သိမ်းမည်ဟု ကြေညာသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Obama announces end of Iraq war, troops to return home by year end - CBS News&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://www.cbsnews.com/8301-503544_162-20123800-503544/obama-announces-end-of-iraq-war-troops-to-return-home-by-year-end/ |accessdate=22 November 2011 |archivedate=24 November 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111124165402/http://www.cbsnews.com/8301-503544_162-20123800-503544/obama-announces-end-of-iraq-war-troops-to-return-home-by-year-end/ }}&lt;/ref&gt;
== (၂၂) ရက်။ ==
::*ကဗျာဆရာ [[ကြည်မောင်သန်း]]ကွယ်လွန်။
::*ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံ အိမ်ရှေ့မင်းသား ဘင် အဗ္ဗဒူလာ အယ်လ်ဆော့ သေဆုံးသည်။ &lt;ref&gt;[http://edition.cnn.com/2011/10/22/world/meast/saudi-arabia-prince-dead/index.html?hpt=hp_t2 Heir to the Saudi throne dies - CNN&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
== (၂၃) ရက်။ ==
::* [[တူရကီနိုင်ငံ]]အရှေ့ပိုင်း၊ [[ဗန်းမြို့]]အနီးတွင် ပြင်းအား ၇ ဒသမ ၂ အဆင့်ရှိ [[ငလျင်]]လှုပ်ခတ်ခဲ့၊ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.cnnturk.com/2011/turkiye/10/23/cok.sayida.bina.yikildi/634159.0/index.html |accessdate=22 November 2011 |archivedate=25 October 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111025154016/http://www.cnnturk.com/2011/turkiye/10/23/cok.sayida.bina.yikildi/634159.0/index.html }}&lt;/ref&gt;
::* တူနီးရှား၊ ဘူလ်ဂေးရီးယား၊ အာဂျင်တီးနား နှင့် ဆွစ်ဇာလန် တို့တွင် ရွေးကောက်ပွဲများကျင်းပသည်။ 
== (၂၆)ရက်။ ==
::* ဂျပန်လေကြောင်းလိုင်း All Nippon Airways မှ ဘိုးအင်း-၇၈၇ လေယာဉ်များကို ပထမဆုံး အသုံးပြု၍ တိုကျိုမြို့ နှင့် ဟောင်ကောင်မြို့ကြား ခရီးသည်တင်ပြေးဆွဲ။ &lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/news/business-15456696 Boeing's Dreamliner set for maiden commercial flight - BBC News&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
== (၂၇)ရက်။ ==
::*လစ်ဗျားနိုင်ငံ လေယာဉ်မပျံသန်းရဇုန် သတ်မှတ်ထားချက်ကို အောက်တိုဘာလ (၃၁)ရက်နေ့တွင် ပယ်ဖျက်မည် ဖြစ်ကြောင်း ကုလသမဂ္ဂလုံခြုံရေးကောင်စီမှ ကြေညာသည်။ &lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-15481143 UN Security Council votes to end Libya operations - BBC News&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
::* ဗန်းငလျင်ကြောင့် သေဆုံးသူ ၅၂၃ ယောက် ရှိပြီ ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;http://www.seattlepi.com/news/article/Turkey-quake-death-toll-rises-to-523-2238518.php{{Dead link|date=August 2021 }}&lt;/ref&gt;
::* အိုင်ယာလန်နိုင်ငံတွင် ရွေးကောက်ပွဲများ ကျင်းပသည်။ &lt;ref&gt;[http://www.nytimes.com/2011/10/27/world/europe/irish-election-portends-signs-of-reconciliation.html Irish Presidential Election Offers Signs of Reconciliation - The New York Times&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
== (၂၈)ရက်။ == 
::* ထိုင်းတပ်မတော်မှ စစ်သား (၉) ယောက်အား မဲခေါင်မြစ်တွင်း တရုတ်သင်္ဘောသားများ အသတ်ခံမှု အတွက် ထိုင်းရဲတပ်ဖွဲ့မှ ဖမ်းဆီးလိုက်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://news.xinhuanet.com/english2010/world/2011-10/28/c_122211356.htm |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |access-date=22 November 2011 |archive-date=30 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111030210801/http://news.xinhuanet.com/english2010/world/2011-10/28/c_122211356.htm |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
== (၃၀)ရက်။ ==
::* ကိုလံဘီယာ၊ ဘူလ်ဂေးရီးယားနှင့် ကာဇက်စတန်နိုင်ငံတို့တွင် ရွေးကောက်ပွဲများ ကျင်းပသည်။ 
== (၃၁)ရက်။ ==
::*ယူနက်စကိုအဖွဲ့ သည် ပါလက်စတိုင်းနိုင်ငံအား ကုလသမဂ္ဂ တင်းပြည့် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံအဖြစ်အသိအမှတ် ပြုရေးကိစ္စတွင် ထောက်ခံသော ပထမဆုံး အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်လာသည်။ ယင်းသို့ထောက်ခံမှုအတွက် အမေရိကန်မှ အချိုးကျထည့်ဝင်ငွေများကို ရုပ်သိမ်းသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=U.S. cuts UNESCO funding after Palestinian vote - CBS News&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://www.cbsnews.com/8301-202_162-20128358/u.s-cuts-unesco-funding-after-palestinian-vote/ |accessdate=22 November 2011 |archivedate=4 December 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111204131509/http://www.cbsnews.com/8301-202_162-20128358/u.s-cuts-unesco-funding-after-palestinian-vote/ }}&lt;/ref&gt; 
::* ကုလသမဂ္ဂ လူဦးရေ ဌာနခွဲမှ ကမ္ဘာ့လူဦးရေ သန်းပေါင်း ၇၀၀၀ ပြည့်ခဲ့ပြီ ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာသည်။ &lt;ref&gt;[http://www.latimes.com/news/nationworld/world/la-fg-seven-billionth-baby-20111031,0,455314.story World population hits 7 billion on Oct. 31, or thereabouts - latimes&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{Reflist|2}}

[[Category:အောက်တိုဘာ]]
[[Category:၂၀၁၁]]</text>
      <sha1>ph3261496u44lr4f305ai0st5jzr545</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အလူးရှင်းကျွန်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21037</id>
    <revision>
      <id>1054656</id>
      <parentid>700629</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T13:35:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Eh lwel</username>
        <id>148497</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */</comment>
      <origin>1054656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8651" sha1="sacvi6ipo3gf2nnndtg7nx9bk81upp6" xml:space="preserve">အလူးရှင်းကျွန်းများသည် အလာစကာကျွန်း ဆွယ်ထိပ်မှ အနောက်ဘက်သို့ မိုင်ပေါင်း ၉ဝဝ ကျော်မျှ ထိုးထွက်သွားသော မီးတောင်ကျွန်းတန်းများ ဖြစ်ကြသည်။ 


အလူးရှင်းကျွန်းများပေါ်ရှိ တောင်များသည် အလာစကာပြည်နယ်ရှိ တောင်တန်းများ၏ အဆက်များ ဖြစ်သည်။ အလူးရှင်းကျွန်းများသည် ဗဲရင်းပင်လယ်ကို ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာမှ ပိုင်းခြားထား၍ အလာစကာပြည်နယ်၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည်။ ယင်းကျွန်းများတွင် ကျွန်းကြီး ၁၄ ကျွန်း၊ ကျွန်းငယ် ၅၅ ကျွန်းမျှနှင့် ကျွန်းကလေးပေါင်း မြောက်မြားစွာ ပါဝင်သည်။ ကျွန်းများ၏ ဧရိယာ အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၆၄ဝဝ ခန့်ရှိသည်။ အလူးရှင်းကျွန်းများသည် အာတိတ်စက်ဝိုင်း၏ တောင်ဘက် မိုင်ပေါင်း ၈ဝဝ မှ ၁ဝဝဝ အတွင်းရှိကြပြီးလျှင် အင်္ဂလန်ပြည်၊ [[ဂျာမနီနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်းတို့နှင့် လတ္တီတွဒ်ချင်း အတူတူ မျဉ်းပြိုင် ၅၁ ံနှင့် ၅၅ ံ အကြားတွင် ရှိကြသည်။ အလူးရှင်းကျွန်းများတွင် ရေပူစမ်းများ အမြောက်အမြားရှိသည်နှင့်အမျှ ရေအေးစမ်းများလည်း အမြောက်အမြား ရှိ၍ အချို့ကျွန်းများတွင် ရေစီးသန်သောချောင်းများရှိကြသည်။ ချုံငယ်၊ ပန်းပင်၊ မြက်ပင် နှင့် ရေညိ|ပင်စသည့် အပင်အမျိုးပေါင်း မြောက်မြားစွာရှိသော်လည်း သစ်ပင်ကြီးများ မရှိချေ။ 
ရာသီဥတုမှာ အေး၍ မြူထူထပ်သည်။ ငါးဖမ်းသည့်လုပ်ငန်းသည် အဓိကလုပ်ငန်းကြီးဖြစ်သည်။ သိုးမွေးမြူသည့် ဌာနကြီးများ အနည်းငယ်မျှ ရှိသည်။ ကျွန်းများ၏လူဦးရေသည် ၂ဝဝဝ မျှပင်မရှိချေ။


အလူးရှင်းကျွန်းများကို အရှေ့မှအနောက်သို့ အစုကြီးငါးစု 
အဖြစ် ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ထားသည်။ ထိုအစုကြီး များမှာ 
မြေခွေးကျွန်းစု၊ တောင်လေးတောင်ကျွန်းစု၊ အန်ဒရီအာနော့ 
ကျွန်းစု၊ ကြွက်ကျွန်းစုနှင့် အနီးကျွန်းစုများ ဖြစ်ကြသည်။ 
အရှေ့စွန်ဆုံးအပိုင်း၌ရှိသော ကျွန်းစုတွင် မြေခွေး အမြောက် 
အမြား တွေ့ရသောကြောင့် မြေခွေးကျွန်းစုဟုခေါ်သည်။ ယင်း 
ကျွန်းစုတွင် အရှေ့အကျဆုံးနှင့် အကြီးဆုံးဖြစ်သော ယူနီမက် 
ကျွန်း၊ အန်နာလာစကာကျွန်းနှင့် အုမ်းမနက်ကျွန်းများပါဝင် 
သည်။ တောင်လေးတောင်ကျွန်းစုဟု ခေါ်ရခြင်းမှာ တောင်လေး 
တောင်ရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ အန်ဒရီအာနော့ ကျွန်းစုသည် 
အန်ဒရီယန်တော်စတစ်ဆိုသူ ရုရှလူမျိုး လှည့်လည်ရှာဖွေသူ၏ 
အမည်ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ ကြွက်ကျွန်းစု 
ခေါ်ရခြင်းမှာ ကိုက်ဖြတ်သတ္တဝါများတွင် ပါဝင်သော ကြွက် 
များ အစုလိုက် အပြုံလိုက် အမြောက်အမြား တွေ့ရသော 
ကြောင့်ဖြစ်၍ အနီးကျွန်းစုသည် ရုရှနိုင်ငံနှင့်အနီးဆုံးသော 
ကျွန်းများဖြစ်သောကြောင့် အနီးကျွန်းအစုဟု ခေါ်သည်။ ယူနီ 
မက်ကျွန်းသည် အလူးရှင်းကျွန်းများတွင် အကြီးဆုံးဖြစ်၍ 
အမြင့်ဆုံးတောင်သည်လည်း ယင်းကျွန်းပေါ်တွင်ရှိသည်။ 

အန်နာလာစကာကျွန်းပေါ်ရှိ အန်နာလာစကာရွာသည် 
အလူးရှင်းလူမျိုးတို့သည် ကုန်သွယ်မှုဆိုင်ရာ ဗဟိုဌာနကြီး 
ဖြစ်သည်။ အန်နာလာစကာကျွန်းသည် ကျွန်းများတွင် 
ဒုတိယအကြီးဆုံးဖြစ်၍ [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု]]၏အခြေခံ 
ရေတပ်စခန်းဖြစ်သော ဒပ်ချဟားဗားမြို့သည် ထိုကျွန်းပေါ်တွင် 
ရှိသည်။

အလူးရှင်းကျွန်းများကို ခရစ် ၁၇၂၅ ခုနှစ်က ဒိန်းမတ် 
လူမျိုး ဗီတူးဗဲရင်းဆိုသူက ဦးစွာပထမ ရှာဖွေ တွေ့ရှိခဲ့ပြီး 
နောက် ၁၈၆၇ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အစိုးရက 
ရုရှအစိုးရထံမှ အလာစကာပြည်နယ်နှင့်အတူ ဝယ်ယူလိုက်လေ 
သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက ဂျပန်စစ်အာဏာပိုင်တို့သည် 
မြောက်အမေရိက တိုက်ကို ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ရန် အလူးရှင်း 
ကျွန်းများကို ခြေကုပ်အဖြစ် ၁၉၄၂ ခုနှစ် ဇွန်လက ပထမ 
သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် ၁၉၄၃ ခုနှစ် မေလတွင် 
အမေရိကန်တို့က ပြန်လည်တိုက်ခိုက် သိမ်းပိုက်လိုက်သည်။ 
အလူးရှင်းကျွန်းများကို ရုရှလက်တွင်းရှိစဉ်က ပင်လယ်ဖျံ 
ဖမ်းသည့် အခြေခံကျွန်းများ အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့လေသည်။&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄)&lt;/ref&gt;
==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;
[[Category:ကျွန်းများ]]</text>
      <sha1>sacvi6ipo3gf2nnndtg7nx9bk81upp6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23292</id>
    <revision>
      <id>1054645</id>
      <parentid>1046800</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T12:10:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <comment>/* မျိုးရိုးဗီဇ */</comment>
      <origin>1054645</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65557" sha1="lu1yaz20h7v3gwsart67v1698iqb605" xml:space="preserve">
{{Infobox language family
|name   = တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ
|region = [[အရှေ့တောင်အာရှ]]၊ [[အရှေ့အာရှ]]၊ [[တောင်အာရှ]]
|familycolor = Sino-Tibetan
|protoname = ရှေးဦး တိဗက်-ဗမာ
|iso5   = tbq
|glotto = none
|map    = Lenguas tibeto-birmanas.png
|mapcaption= တိဗက်-ဗမာနွယ်၏ ပင်မကိုင်းခွဲများ-
{{col-begin}}
{{col-3}}
{{legend|#32CD32|[[တိဗက်ဘာသာစကားများ|တိဗက်နွယ်]]}}
{{legend|#FFD700|[[ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်]]}}
{{legend|#FF0000|[[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ကရင်နွယ်]]}}
{{legend|#FF4500|[[ရွန်ဘာသာစကားများ|ရွန် (Rung)]]}}
{{col-3}}
{{legend|#8B4513|[[တာနီဘာသာစကားများ|တာနီ]]}}
{{legend|#800000|[[ချန်နွယ် ဘာသာစကားများ|ချန်နွယ် (Qiang)]]}}
{{legend|#0000FF|[[ဘိုရို-ဂါရို ဘာသာစကားများ|ဘိုရို-ဂါရို]]}}
{{legend|#1E90FF|[[ကွန်ညပ်ဘာသာစကားများ|ကွန်ညပ် (Konyak)]]}}
{{col-3}}
{{legend|#9400D3|[[နာဂနွယ် ဘာသာစကားများ|နာဂ]]}}
{{legend|#FF69B4|[[ကသည်းဘာသာစကား|ကသည်း]]}}
{{legend|#FF1493|[[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး-ချင်း-မီဇို]]}}
{{col-end}}
}}

'''တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ''' (Tibeto-Burman languages) သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစု]]ကြီးအတွင်း [[တရုတ်နွယ်ဘာသာစကားများ]] မပါဝင်သည့် ကျန်ရှိသော ဘာသာစကားအစုအဖွဲ့အားလုံးကို စုပေါင်းခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုတွင် [[တိဘက်လူမျိုးများ|တိဗက်ဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာဘာသာစကား]] နှင့် [[နော့ဆူဘာသာစကား|ယီဘာသာစကား]] တို့ကဲ့သို့သော အဓိကဘာသာစကားများ ပါဝင်ပြီး [[ဘူတန်နိုင်ငံ]] နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] တို့၏ တရားဝင် ရုံးသုံးဘာသာစကားများသည်လည်း ဤအုပ်စုမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot;&gt;Thurgood, G., &amp; LaPolla, R. J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.&lt;/ref&gt; မိသားစုဝင် ဘာသာစကား အမျိုးကွဲပေါင်း ၄၀၀ ကျော်သည် အရှေ့အာရှ၊ တောင်အာရှ နှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ ကုန်းမြင့်ဒေသများအပြင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြေပြန့်လွင်ပြင်များတွင်ပါ ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုကြသည်။ &lt;ref name=&quot;Zhang2020&quot;&gt;Zhang, H., et al. (2020). &quot;Phylogenetic evidence for the origin and expansion of Sino-Tibetan languages&quot;. ''Nature'', 583(7817).&lt;/ref&gt;

အစဉ်အလာအရ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုကြီး]]ကို [[တရုတ်နွယ်ဘာသာစကားများ|တရုတ်နွယ်]] (Sinitic) နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] (Tibeto-Burman) ဟူ၍ ပင်မအုပ်စုကြီး နှစ်ခုအဖြစ် ရိုးရှင်းစွာ ခွဲခြားလေ့ ရှိခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း တရုတ်နွယ် မဟုတ်သော ဘာသာစကားများ၏ မူလအစ ရေဝေရေလဲကို အဆိုပါအယူအဆက တိကျစွာ မရှင်းပြနိုင်သည့်အတွက်၊ ယခုအခါ ပညာရှင်အများစုက ဤသို့ ပင်မအုပ်စု နှစ်ခုခွဲခြားခြင်းကို လက်မခံတော့ဘဲ ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော သစ်ပင်ခက်မများသဖွယ် ခွဲဖြာထွက်သည့် နည်းလမ်းများဖြင့် ပြန်လည်ပြင်ဆင် လေ့လာနေကြသည်။&lt;ref name=&quot;Sagart2019&quot;&gt;Sagart, L., et al. (2019). &quot;Dated language phylogenies shed light on the ancestry of Sino-Tibetan languages&quot;. ''PNAS'', 116(21), 10317–10322.&lt;/ref&gt;တစ်ဖက်တွင်လည်း ခေတ်သစ် မော်လီကျူး ဗီဇဗေဒ  အချက်အလက်များအရ ဖခင်ဘက်မှဆင်းသက်သော Y-DNA Haplogroup O3 (O2a2b1a1-M117) သည် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကား မိသားစုဝင်များတွင် အများဆုံး တွေ့ရှိရသည့် ဘုံမျိုးရိုးဗီဇ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Wang2021&quot;&gt;Wang, C. C., et al. (2021). &quot;Genomic insights into the formation of human populations in East Asia&quot;. ''Nature'', 591(7849), 413–419.&lt;/ref&gt; ဤ DNA အထောက်အထားများသည် ရှေးဦး လူသားတို့၏ ရွှေ့ပြောင်းသွားလာမှုနှင့် အရှေ့အာရှ၊ အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသများ၌ အခြေချခဲ့သည့် သမိုင်းကြောင်းကို သိပ္ပံနည်းကျ ပြန်လည်ဖော်ထုတ်ရာတွင် အဓိက သက်သေအဖြစ် ပါဝင်လျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;Wang2021&quot; /&gt;

== အုပ်စုသတ်မှတ်မှု ==
တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပြောဆိုသူဦးရေ ဒုတိယအများဆုံး ဘာသာစကားအုပ်စုဖြစ်ပြီး ပညာရှင်များက ၎င်းတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်နွှယ်မှုများကို ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာ လေ့လာခဲ့ကြသည်။၁၉ ရာစုတွင် ဥရောပ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များသည် အရှေ့တောင်အာရှ ဘာသာစကားများကို စတင်လေ့လာခဲ့ကြသည်။ ထိုစဉ်က ဘာသာစကားများကို ၎င်းတို့၏ '''ဖွဲ့စည်းပုံ (Structure)''' အပေါ် အခြေခံ၍ အုပ်စုဖွဲ့ခဲ့ကြသည်။

* '''Monosyllabic Theory:''' အစောပိုင်း ပညာရှင်များက စကားလုံး တစ်လုံးချင်း အသံထွက်သော (Monosyllabic) နှင့် အသံနိမ့်အသံမြင့် ရှိသော (Tonal) ဘာသာစကားများဖြစ်သည့် တရုတ်၊ ထိုင်း နှင့် ဗီယက်နမ် ဘာသာစကားများကို အုပ်စုတစ်ခုတည်းဟု မှားယွင်းစွာ ယူဆခဲ့ကြဖူးသည်။

၁၉၂၀ ကျော်ကာလများတွင် ပြင်သစ်ပညာရှင် '''Jean Przyluski''' က &quot;Sino-Tibetan&quot; ဆိုသည့် အသုံးအနှုန်းကို စတင်သုံးစွဲခဲ့ပြီး ဤမိသားစုကို အဓိက အကိုင်းအခက် (၃) ခု ခွဲခြားခဲ့သည် -

# '''Tibeto-Burman''' (တိဗက်-ဗမာ)
# '''Chinese''' (တရုတ်)
# '''Tai-Kadai''' (တိုင်-ကဒိုင်) - နောင်တွင် တိုင်''-''ကဒိုင်သည် သီးခြားမိသားစုဖြစ်ကြောင်း သတ်မှတ်ခဲ့သည်။

၁၉၄၀ ဝန်းကျင်တွင် ပညာရှင် '''Paul Benedict''' က &quot;Sino-Tibetan Philology&quot; စီမံကိန်းဖြင့် ပိုမိုစနစ်တကျ ခွဲခြားခဲ့သည်။ ၎င်း၏ အဓိက အောင်မြင်မှုမှာ -

* '''တိုင်-ကဒိုင် (Tai-Kadai)''' နှင့် '''မြောင်-ယောင် (Hmong-Mien)''' ဘာသာစကားများသည် တရုတ်-တိဗက် မိသားစုဝင်များ မဟုတ်ကြောင်း ဖယ်ထုတ်နိုင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
* ၎င်းက တရုတ်-တိဗက် မိသားစုကို '''တရုတ်(Chinese)''' နှင့် '''တိဗက်-ကရင်(Tibeto-Karen)''' ဟူ၍ အဓိက အကိုင်းကြီး နှစ်ခု ခွဲခြားခဲ့ပြီး၊ဤအုပ်စုအောက်တွင် ဗမာဘာသာစကားကိုထားရှိခဲ့သည်။

ခေတ်သစ် ဘာသာဗေဒတွင် '''James Matisoff''' က Sino-Tibetan Etymological Dictionary and Thesaurus (STEDT) စီမံကိန်းဖြင့် ရှေးဦးဘာသာစကား (Proto-Sino-Tibetan) ကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်ခဲ့ရာမှ -

* တရုတ်ဘာသာစကား (Sinitic) နှင့် တိဗက်-ဗမာ (Tibeto-Burman) တို့သည် တူညီသော ဘိုးဘွားဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြောင်း ခိုင်မာစွာ သက်သေပြခဲ့သည်။

ယခုအခါ ပညာရှင်အချို့ (ဥပမာ- George van Driem) က &quot;Sino-Tibetan&quot; အမည်အစား '''&quot;Trans-Himalayan&quot;'''ဟု ခေါ်ဆိုရန် အဆိုပြုကြသည်။ ဤယူဆချက်အရ တရုတ်ဘာသာစကားသည် သီးခြားအကိုင်းတစ်ခုမဟုတ်ဘဲ တိဗက်-ဗမာ အကိုင်းအခက်များထဲမှ တစ်ခုသာဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။

လက်ရှိတွင် အများစုက တရုတ်-တိဗက် မိသားစုကို အောက်ပါအတိုင်း အခြေခံခွဲခြားထားသည် -
{| class=&quot;wikitable&quot;
| valign=&quot;top&quot; |'''အုပ်စုအမည်'''
| valign=&quot;top&quot; |'''အဓိကဘာသာစကားများ'''
|-
| valign=&quot;top&quot; |'''Sinitic (တရုတ်နွယ်)'''
| valign=&quot;top&quot; |မန်ဒရင်း၊ ကန်တုံ၊ ဝူ စသည့် တရုတ်ဘာသာစကားစုများ
|-
| valign=&quot;top&quot; |'''Tibeto-Burman (တိဗက်-ဗမာ)'''
| valign=&quot;top&quot; |ဗမာ၊ တိဗက်၊ ကရင်၊ ကချင် (ဂျိန်းဖော)၊ လီဆူ၊ နာဂ စသည်ဖြင့်
|}

== စတင်ရာဒေသ ==

'''တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများ'''သည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု ၏ ပင်မအခြေခံ အစိတ်အပိုင်းကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤလူမျိုးစုအဖွဲ့အစည်းအတွင်း၌ [[ဗမာလူမျိုး|မြန်မာ (ဗမာ)]]၊ [[တိဘက်လူမျိုးများ|တိဗက်]]၊ [[နာဂလူမျိုး|နာဂ]]၊ [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]]၊ [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]] နှင့် [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]] လူမျိုးများအပြင် အခြားသော တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် ဘာသာစကားပြော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများစွာ ပါဝင်ကြသည်။

သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ သုတေသနပြုချက်များအရ တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင်တို့၏ မူလအစပြုရာ မွေးရပ်မြေ သည် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်း ([[ယူနန်ပြည်နယ်]]၊ [[စီချွမ်|စီချွမ်ပြည်နယ်]])၊ [[တိဗက်|တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့် မြောက်ပိုင်း]] နှင့် [[ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း|ဟိမဝန္တာတောင်တန်းဒေသ]]များ ဖြစ်ကြောင်း အများစုက လက်ခံယူဆကြသည်။&lt;ref&gt;Van Driem, George (2001). ''Languages of the Himalayas: An Ethnolinguistic Handbook of the Greater Himalayan Region''. Leiden: Brill.&lt;/ref&gt; ထိုဒေသများမှတစ်ဆင့် လူဦးရေရွှေ့ပြောင်းမှုများ ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ အဆင့်ဆင့် ခွဲဖြာထွက်လာခဲ့ရာမှ ယနေ့ခေတ် မြန်မာနိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံအနောက်တောင်ပိုင်းနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်းဒေသများအထိ ပျံ့နှံ့အခြေချလာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။

{{Multiple image
| align     = center
| direction = horizontal
| width     = 250
| image1    = The origin and spread of the Sino-Tibetan language family.png
| alt1      = Sagart et al. ၏ မြေပုံ
| caption1  = Sagart et al. (၂၀၁၉) ၏ မြောက်တရုတ် (မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်း) မွေးရပ်မြေ သီအိုရီမြေပုံ{{sfnp|Sagart|Jacques|Lai|Ryder|2019|pp=10319–10320}}
| image2    = Homeland and dispersal of the Sino-Tibetan languages (2).svg
| alt2      = van Driem ၏ မြေပုံ
| caption2  = Van Driem (၂၀၀၅) ၏ ဆီချွမ်/ဟိမဝန္တာအခြေပြု မွေးရပ်မြေ သီအိုရီမြေပုံ{{sfnp|van Driem|2005|pp=94–97}}
| image3    = Homeland and dispersal of the Sino-Tibetan languages.svg
| alt3      = Blench ၏ မြေပုံ
| caption3  = Blench (၂၀၀၉) ၏ အိန္ဒိယအရှေ့မြောက်ပိုင်းအခြေပြု သီအိုရီမြေပုံ&lt;ref&gt;{{Cite web|last1=Blench|first1=Roger|last2=Post|first2=Mark|date=2010|title=NE Indian languages and the origin of Sino-Tibetan|url=https://www.rogerblench.info/Language/Sino-Tibetan/Blench%20ICSTLL42%20Chiang%20Mai%20paper.pdf|access-date=2021-10-28|website=rogerblench.info|page=20|archive-date=27 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250527064203/https://www.rogerblench.info/Language/Sino-Tibetan/Blench%20ICSTLL42%20Chiang%20Mai%20paper.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
}}

== မျိုးရိုးဗီဇ ==

မနုဿဗေဒဆိုင်ရာ မျိုးရိုးဗီဇ စစ်ဆေးချက်များအရ တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများတွင် အချို့သော Haplogroup များ ထင်ရှားစွာ တွေ့ရှိရသည်။ ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာသော မျိုးရိုးဗီဇလိုင်း (Y-Chromosome DNA) တွင် အဓိကအကျဆုံးတွေ့ရသည့် Haplogroup O-M175 သည် အရှေ့အာရှသား အများစုတွင် တွေ့ရလေ့ရှိသော ဗီဇလိုင်းဖြစ်ပြီး တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများတွင်လည်း အမြင့်မားဆုံး ရာခိုင်နှုန်းဖြင့် တည်ရှိနေသည်။&lt;ref&gt;Karmin, Monika et al. (2015). &quot;A recent bottleneck of Y chromosome diversity coincides with a global change in culture&quot;. ''Genome Research'', 25(4), 459–466.&lt;/ref&gt;
တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးစုများအကြား မျိုးရိုးဗီဇအရ တူညီစွာ ချိတ်ဆက်နေသော ဘုံ Haplogroup (Shared Haplogroups) များသည် သမိုင်းမတင်မီခေတ် ကနဦးအစပြုရာ တူညီမှု နှင့် လူမျိုးစုအချင်းချင်း ရောနှောဆက်နွှယ်ခဲ့ပုံများကို ထင်ဟပ်နေစေသည်။&lt;ref&gt;Su, Bing et al. (2000). &quot;Y-Chromosome Evidence for a Northward Migration of Modern Humans into East Asia during the Last Ice Age&quot;. ''American Journal of Human Genetics'', 65(6), 1718–1724.&lt;/ref&gt;
တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးစုအားလုံးနီးပါးကို တူညီစွာ ချိတ်ဆက်ပေးထားသည့် အဓိကအကျဆုံးသော ဖခင်ဘက်မှ ဘုံဗီဇလိုင်းမှာ Haplogroup O-M117 (O2a2b1a1-M117) ဖြစ်သည်။ ဤဗီဇလိုင်းသည် တိဘက်မြင့်တန်းတွင် နေထိုင်ကြသော တိဘက်လူမျိုးများ၊ မြေပြန့်နှင့် တောင်တန်းဒေသများရှိ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]၊ [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]]၊ [[ယီလူမျိုး|ယီ]] နှင့် [[နာဂလူမျိုး|နာဂ]] လူမျိုးများအကြားတွင် သိသာထင်ရှားစွာ ဗဟိုပြု၍ တူညီစွာ တွေ့ရှိရသည်။&lt;ref&gt;Li, Hui et al. (2008). &quot;Paternal Heritage of Discovery: Y-chromosomal evidence of Han-Tibetan divergence&quot;. ''Annals of Human Genetics'', 72(2), 167–181.&lt;/ref&gt; ဤဘုံဗီဇ တည်ရှိနေမှုက တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် ဘာသာစကားပြော လူမျိုးများအားလုံးသည် သမိုင်းဦးခေတ် ကျောက်ခေတ်သစ် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး (အထူးသဖြင့် လူး၊ ဆတ် စိုက်ပျိုးမှု) တိုးတက်လာရာ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်း နှင့် တရုတ်ပြည် အနောက်တောင်ပိုင်းဒေသတွင် စုပေါင်းနေထိုင်ခဲ့ကြသည့် ဘုံဘိုးဘွားလိုင်း တစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်ခွဲဖြာလာခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။
မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာသော ဗီဇလိုင်း (mtDNA) တွင်လည်း တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်တို့သည် Haplogroup M9a နှင့် G2a ဗီဇလိုင်းနှစ်ခုလုံးကို တွေ့ရပြီး တိဗက်လူမျိုးများနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးစုများ (ဥပမာ- ဗမာနှင့် ကချင်) အကြားတွင် တူညီစွာ ဖြန့်ကြက်တည်ရှိနေသော ဘုံမိခင်မျိုးရိုးလိုင်းများ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref&gt;Wen, Bo et al. (2004). &quot;Genetic evidence supports the Kazakh and Tibeto-Burman connection&quot;. ''Molecular Biology and Evolution'', 21(11), 2011–2019.&lt;/ref&gt;
မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများသည် မြောက်ဘက် ကုန်းပြင်မြင့်တွင် နေထိုင်ဆဲဖြစ်သော တိဘက်လူမျိုးများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အရှေ့တောင်အာရှ၏ မူလဗီဇများနှင့် ပိုမိုထိစပ်ချိတ်ဆက်နေသည်ကို တွေ့ရသည်။ ၎င်းမှာ တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချလာသောအခါ ဒေသခံ မွန်-ခမာနွယ်ဝင်များ၊ တိုင်-ရှမ်းများနှင့် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ သွေးနှောရောယှက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းကို ၎င်းတို့၏ အော်တိုဆုမ်းမား ဗီဇပုံစံများ (Autosomal DNA profiles) တွင် အထင်ရှားဆုံး တွေ့မြင်နိုင်ပါသည်။&lt;ref&gt;Kutanan, Wibhu et al. (2018). &quot;Asymmetric maternal and paternal genetic histories of Tibeto-Burman speaking groups&quot;. ''Scientific Reports'', 8(1), 3281.&lt;/ref&gt;

=== ဇီဝကမ္မနှင့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ မျိုးဗီဇ ပြောင်းလဲမှုများ ===
တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများသည် ကမ္ဘာ့အခြေအနေ အခက်ခဲဆုံးသော ကုန်းမြင့်ဒေသများနှင့် ရာသီဥတုများတွင် ရေရှည်ရှင်သန်နိုင်ရန်အတွက် ထူးခြားဆန်းပြားသော ရုပ်ပိုင်းနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ မျိုးဗီဇပြောင်းလဲမှုများ (Genetic Adaptations) ကို ပိုင်ဆိုင်ထားကြသည်။&lt;ref&gt;Simonson, T. S., et al. (2010). &quot;Genetic evidence for high-altitude adaptation in Tibetans&quot;. ''Science'', 329(5987), 72–75.&lt;/ref&gt;

EPAS1 နှင့် EGLN1 ဗီဇများသည် တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် (အထူးသဖြင့် တိဘက်လူမျိုးများ) တွင် ထင်ရှားဆုံးတွေ့ရသည့် ဗီဇပြောင်းလဲမှု ဖြစ်သည်။ သာမန်လူသားများ အောက်စီဂျင်နည်းပါးသော အရပ်သို့ ရောက်ပါက သွေးခဲခြင်း၊ လေဖြတ်ခြင်းနှင့် နှလုံးရောဂါ ဖြစ်ပွားနိုင်သော်လည်း ဤဗီဇပြောင်းလဲမှုကြောင့် ၎င်းတို့သည် သွေးတွင်း ဟေမိုဂလိုဘင် (Hemoglobin) ပမာဏကို ပုံမှန်အတိုင်း ထိန်းညှိပေးကာ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးမရှိဘဲ ကျန်းမာစွာ အသက်ရှူ ရှင်သန်နိုင်သည်။&lt;ref name=&quot;Yi2010&quot;&gt;Yi, X., et al. (2010). &quot;Sequencing of 50 human exomes reveals adaptation to high altitude&quot;. ''Science'', 329(5987), 75–78.&lt;/ref&gt; သုတေသနများအရ ဤ EPAS1 ဗီဇသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းသောင်းချီက မျိုးသုဉ်းသွားခဲ့သည့် ရှေးဟောင်းလူသားမျိုးနွယ်စု '''ဒနီဆိုဗန် (Denisovans)''' ထံမှ သွေးနှောမှုမှတစ်ဆင့် ဆင်းသက်ရရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Huerta-Sánchez, E., et al. (2014). &quot;Altitude adaptation in Tibetans caused by introgression of Denisovan-like DNA&quot;. ''Nature'', 512(7513), 194–197.&lt;/ref&gt;

တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးစုများတွင် ဖောလစ်အက်ဆစ် (Folic Acid) စုပ်ယူမှုနှင့် ဆဲလ်ဒီအန်အေ ပြုပြင်ခြင်းကို အားပေးသည့် MTHFR ဗီဇပြောင်းလဲမှုများ ထင်ရှားသည်။ ယင်းသည် တောင်မြင့်ဒေသများရှိ ပြင်းထန်သော နေရောင်ခြည် (UV Radiation) ဒဏ်ကြောင့် အရေပြားကင်ဆာ မဖြစ်ပွားအောင် ကာကွယ်ပေးသလို၊ ခန္ဓာကိုယ်၏ ဇီဝကမ္မဖြစ်စဉ်ကို မြှင့်တင်ပေးခြင်းဖြင့် အအေးဒဏ်ကို အလွယ်တကူ ခံနိုင်ရည်ရှိစေသည်။&lt;ref&gt;Yang, J., et al. (2017). &quot;High-altitude adaptation of Tibetan MTHFR gene polymorphisms&quot;. ''Scientific Reports'', 7, 41720.&lt;/ref&gt;

=== စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် အာရုံကြောဆိုင်ရာ မျိုးဗီဇပြောင်းလဲမှုများ ===

မကြာသေးမီက ပြုလုပ်ခဲ့သော မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများအရ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများ၏ သွေးလိုင်းတွင် ဦးနှောက်နှင့် အာရုံကြော ဆဲလ်များအကြား ဆက်သွယ်မှုကို အားကောင်းစေသည့် ဗီဇအပြောင်းအလဲအချို့ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် ဆိုးရွားပြင်းထန်သော ပတ်ဝန်းကျင်အခြေအနေများအောက်တွင် စိတ်ဓာတ်ကျဆင်းမှုနှင့် တုန်လှုပ်ခြောက်ခြားမှု (Anxiety and Depression) ကို ထိန်းချုပ်ပေးသည့် Neurotransmitter စနစ်ဆိုင်ရာ ဗီဇအပြောင်းအလဲများ ပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;Zheng, W., et al. (2023). &quot;Genome-wide evolutionary analysis reveals neurological and psychological adaptations in high-altitude populations&quot;. ''Molecular Biology and Evolution'', 40(5), msad098.&lt;/ref&gt;

ဤအာရုံကြောဆိုင်ရာ ဗီဇပြောင်းလဲမှုများသည် ၎င်းတို့အား သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များနှင့် ဖိအားဒဏ်များကို ရင်ဆိုင်ရာတွင် စိတ်ဓာတ်ကြံ့ခိုင်မှု (Mental Resilience) ကောင်းမွန်စေပြီး၊ ပတ်ဝန်းကျင်သစ်တွင် အလျင်အမြန် အသားကျ လိုက်လျောညီထွေဖြစ်နိုင်စွမ်း ရှိသော အုပ်စုများအဖြစ် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စရိုက်လက္ခဏာကို ပုံဖော်ပေးခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသည်။&lt;ref&gt;Kutanan, W., et al. (2021). &quot;The genetic and psychological matrix of Tibeto-Burman populations&quot;. ''Human Genetics'', 140(9), 1311–1326.&lt;/ref&gt;

== သဒ္ဒါအသုံးပြုပုံ ==

တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားအများစုသည် (ကရင်နွယ် ဘာသာစကားအချို့မှလွဲ၍) သဒ္ဒါဖွဲ့စည်းပုံတွင် တူညီသော မူလဝိသေသများကို ပိုင်ဆိုင်ထားကြသည်။

မွန်-ခမာဘာသာစကားများ သို့မဟုတ် ထိုင်း ဘာသာစကားများ ကဲ့သို့ ကြိယာ (Verb) ကို အလယ်တွင် မထားဘဲ ဝါကျ၏ အဆုံး၌သာ ထားရှိသည့် Subject-Object-Verb (SOV) စနစ်ကို သုံးစွဲကြသည်။&lt;ref&gt;LaPolla, Randy J. (2003). &quot;Overview of Sino-Tibetan Morphosyntax&quot;. ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge, pp. 22–42.&lt;/ref&gt;
 * ''မြန်မာ:'' ငါ (S) + ထမင်း (O) + စားသည် (V)။
 * ''တိဗက်:'' ང་ (ငါ) + ཁ་ལག་ (ထမင်း) + ཟ་གི་ཡོད། (စားသည်)။
 * ''ဂျိန်းဖော့:'' Ngai (ငါ) + Shat (ထမင်း) + Sha ngai (စားသည်)။

နာမ်များ၏ အရှေ့တွင် ထားရှိသော ရှေ့ဆက်ဝိဘတ်များ (Prepositions) အစား နာမ် သို့မဟုတ် နာမ်စားများ၏ အနောက်၌မှ စကားဆက် ဝိဘတ်များ ကပ်၍ သုံးစွဲသည့် စနစ် ကို ကျင့်သုံးကြသည် (ဥပမာ - မြန်မာဘာသာ၌ &quot;အိမ်'''သို့'''&quot;၊ &quot;ကျောင်း'''မှာ'''&quot;၊ တိဗက်ဘာသာ၌ &quot;ခဲတံ'''ဖြင့်'''&quot;)။

ဝါကျတစ်ခုအတွင်း ကာလ၊ မူလအခြေအနေနှင့် သဘောထားများကို ဖော်ပြရန်အတွက် ကိရိယာ၏ အနောက်၌ ပစ္စည်း/နောက်ဆက်တွဲများ (Particles) ကို ဆက်တိုက် ကပ်တွဲ အသုံးပြုကြသည်။&lt;ref&gt;Thurgood, Graham. (2003). &quot;A Subgrouping of Sino-Tibetan&quot;. ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge, pp. 3–21.&lt;/ref&gt;

==တိဗက်-ဗမာ အုပ်စုဝင်များ==

[[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစု]]၏ အဓိက ဌာနခွဲတစ်ခုဖြစ်သော တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများကို အောက်ပါအတိုင်း အုပ်စုခွဲခြားနိုင်သည် -

=== အဓိက ဘာသာစကားအုပ်စုများ ===

* '''တိဗက်အုပ်စု (Tibetic):'''
** [[တိဗက်ဘာသာစကား]] (Amdo, Kham, Ü-Tsang)
** [[ဒရွန်ခါဘာသာစကား|Dzongkha]] (ဘူတန်နိုင်ငံသုံး)
** ဆစ်ခ်ကင်း (Sikkimese) နှင့် ရှဲပါ့ (Sherpa)

* '''လိုလို-ဗမာအုပ်စု (Lolo-Burmese):'''
** [[ဗမာဘာသာစကား]] နှင့် ဗမာနွယ်ဝင်များ (အာချန်/မိုင်းသာ၊ လော်ဝေါ် သို့မဟုတ် မရူ)
** [[ယီဘာသာစကား|လိုလို (ယီ)]]၊ လီဆူ၊ နရှီး၊ အာခါ

* '''ကရင်အုပ်စု (Karenic):'''
** [[စကောကရင်ဘာသာစကား|စကောကရင်]]၊ [[ပိုးကရင်ဘာသာစကား|ပိုးကရင်]]
** [[ကယားဘာသာစကား|ကယား (ကရင်နီ)]]၊ [[ပအိုဝ်းဘာသာစကား|ပအိုဝ်း]]၊ ကယန်း

* '''ချင်း-ကူကီး-နာဂအုပ်စု (Kuki-Chin-Naga):'''
** [[ချင်းဘာသာစကား|ချင်း]] (တီးတိန်၊ ဟားခါး စသည်)၊ ကူကီး၊ ဇိုမီး
** [[နာဂဘာသာစကား|နာဂများ]]
** ကသည်း (Meitei)

* '''ဆယ်လ်အုပ်စု (Sal):'''
** [[ဂျိန်းဖောဘာသာစကား|ဂျိန်းဖော (ကချင်)]]
** ဇိုင်ဝါး နှင့် လာချိဒ် (ယခင်က လိုလို-ဗမာအုပ်စုဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်)
** [[Luish အုပ်စု]]: သက်၊ ကတူး၊ Andro-Sengmai

* '''နုံအုပ်စု (Nungish):'''
** [[ရဝမ်ဘာသာစကား|ရဝမ်]]၊ ထရုံ

* '''Qiangic အုပ်စု:'''
** Qiang၊ Pumi၊ Muya၊ Ersu (စီချွမ်ကုန်းမြင့်ဒေသသုံး)

* '''Tani အုပ်စု:'''
** Galo, Apatani, Nyishi (အာရုဏာချာပရာဒေ့ရှ်ပြည်နယ်သုံး)

* '''အခြား ဟိမဝန္တာဒေသစုများ:'''
** '''Bodic အုပ်စု:''' Tamang, Gurung, Magar, Thakali
** '''Kiranti အုပ်စု:''' Rai များ (Bantawa, Chamling စသည်)၊ Limbu
** '''Newaric:''' Newar (Nepal Bhasa), Baram
** '''အခြား:''' Lepcha, Dhimalic, Dhambojiya

== ပြောဆိုသူဦးရေနှင့် အခြေအနေ ==

[[File:Lenguas tibeto-birmanas.png|thumb|right|300px|တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားများ ပြန့်နှံ့တည်ရှိပုံပြမြေပုံ]]

&quot;တိဗက်-ဗမာ&quot; ဟူသော အမည်သည် ဤအုပ်စုအတွင်း ပြောဆိုသူ အများဆုံးဖြစ်သည့် ဗမာနှင့် တိဗက်ဘာသာစကားနှစ်ခုကို အစွဲပြု၍ မှည့်ခေါ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။

{| class=&quot;wikitable&quot;
! ဘာသာစကား !! ပြောဆိုသူဦးရေ (ခန့်မှန်းခြေ) !! အဓိကတည်နေရာ
|-
| [[ဗမာဘာသာစကား]] || ၃၅ သန်းကျော် || [[မြန်မာနိုင်ငံ]]
|-
| [[ယီဘာသာစကား|လိုလို (ယီ)]] || ၁၀ သန်းခန့် || တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်း
|-
| [[တိဗက်ဘာသာစကား]] || ၈ သန်းကျော် || တိဗက်ကုန်းမြင့်ဒေသ
|-
| အခြားဘာသာစကားများ || ၈ သန်းခန့် || ဟိမဝန္တာနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ
|-
| '''စုစုပေါင်း''' || '''၆၁ သန်းခန့်''' || 
|}

တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကား ပြောဆိုသူ စုစုပေါင်း ၆၁ သန်းနီးပါး ရှိသည့်အနက် [[ဗမာဘာသာစကား]] ပြောဆိုသူအရေအတွက်သည် ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ဖြင့် အများဆုံး ဖြစ်သည်။ အခြားသော ဘာသာစကား အများစုမှာ လူနည်းစု အဖွဲ့အစည်းငယ်များအဖြစ်သာ တည်ရှိကြသည်။

== သမိုင်း ==
18 ရာစုအတွင်းတွင် ကျယ်ပြန့်သော စာပေထုံးတမ်းစဉ်လာများရှိသည့် ဘာသာစကားနှစ်ခု ဖြစ်သည့် တိဗက်နှင့် ဗမာအကြား တူညီသည်ကို ပညာရှင်အများအပြား သတိပြုမိခဲ့ကြသည်။နောက်ရာစုနှစ်များတွင် Brian Houghton Hodgson သည် ဟိမဝန္တာတောင်တန်းများနှင့် အိန္ဒိယအရှေ့မြောက်ဘက်ရှိ ဘာသာစကားများအကြောင်း အချက်အလက်များစွာကို စုဆောင်းခဲ့ပြီး လေ့လာခဲ့ရာ အများစုမှာ တိဗက်နှင့် ဗမာ ဘာသာစကား တို့နှင့် ဆက်စပ်မှုများရှိကြောင်း သတိပြုမိလာခဲ့သည်။ {{Sfnp|Hodgson|1853}}အချို့သော အရှေ့တောင်အာရှကုန်းမြင့်နှင့် တရုတ်နိုင်ငံအနောက်တောင်ပိုင်းရှိ ဆက်စပ်ဘာသာစကားများကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။&quot;တိဗက်-ဗမာ&quot; ဟူသောအမည်ကို 1856 ခုနှစ်တွင် ပညာရှင် James Logan မှ ပထမဆုံးအသုံးပြုခဲ့ပြီး၊ကရင်ဘာသာစကားများကိုလည်းထိုအဖွဲ့တွင်ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ {{Sfnp|Logan|1856}} {{Sfnp|Logan|1858}}Charles Forbes က မိသားစုသည် Max Muller 's Turanian ၏ Gangetic နှင့် Lohitic အကိုင်းအခက်များကို ပေါင်းစည်းခြင်းအဖြစ် ရှုမြင်သုံးသပ်ခဲ့ပြီး ဆီးမိုက် ၊ &quot;အာရီယန်&quot; ( [[အင်ဒို-ဥရောပနွယ် ဘာသာစကားများ|အင်ဒို-ဥရောပ]] ) နှင့် တရုတ်ဘာသာစကားများမှလွဲ၍ Eurasian ဘာသာစကားများအားလုံးပါဝင်သော ဧရာမမိသားစုကြီးဖြစ်သည်။ {{Sfnp|Forbes|1878}}''အိန္ဒိယဘာသာဗေဒစစ်တမ်း'' ၏ တတိယမြောက်အတွဲကို ဗြိတိသျှအိန္ဒိယ၏ တိဘက်-ဗမာဘာသာစကားများ အကြောင်းရှင်းလင်းထားသည်။

ဂျာမန်လူမျိုး ဘာသာဗေဒပညာရှင်၊ သမိုင်းပညာရှင်၊ လူမျိုးရေးဆရာ Julius Klaproth က ဗမာ၊ တိဗက်နှင့် တရုတ်အားလုံးတွင် တူညီသော အခြေခံ [[ဝေါဟာရ|ဝေါဟာရများကို]] မျှဝေကြသည်၊ သို့သော် [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] ၊ [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား|ဗီယက်နမ်တို့]] သည် အတော်လေး ကွဲပြားကြောင်း ၁၈၂၃ ခုနှစ်တွင် မှတ်ချက်ချခဲ့သည်။ {{Sfnp|van Driem|2001}}1883 ခုနှစ်တွင် Ernst Kuhn နှင့် 1896 ခုနှစ်   ဂျာမန်  ဘာသာဗေဒပညာရှင် August Conrady  အပါအဝင် စာရေးဆရာအများအပြားသည် တိဗက်-ဗမာ နှင့် ထိုင်းတရုတ် ဟူ၍ ကိုင်းဆက်နှစ်ခုပါရှိသော &quot;အင်ဒို-ချိုင်းနား&quot; ဘာသာစကားမိသားစုကို ဖော်ပြခဲ့သည်။ {{Sfnp|van Driem|2001}}[[တိုင်ဘာသာစကားများ|တိုင် ဘာသာစကားများကို]] တရုတ်နှင့် မျှဝေထားသော ဝေါဟာရနှင့် typological features များကို အခြေခံ၍ ထည့်သွင်းထားခဲ့ပြီးJean Przyluski သည် ''Sino-Tibétain'' (Sino-Tibetan) ဟူသော ဝေါဟာရကို Antoine Meillet နှင့် Marcel Cohen 's ''Les Langues du Monde'' တွင် 1924 ခုနှစ်တွင် အဖွဲ့၏အခန်းခေါင်းစဉ်အဖြစ် မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။ {{Sfnp|Sapir|1925}}

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်နောက်ပိုင်း အနောက်တိုင်းအကောင့်အများစုတွင် တိုင် ဘာသာစကားများကို တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကားများ တွင်မထည့်သွင်းကြတော့သော်လည်း တရုတ်ဘာသာဗေဒပညာရှင်အများအပြားက ၎င်းတို့ကို ထည့်သွင်းထားဆဲဖြစ်သည်။၁၉၇၇ခုနှစ် တွင် Li Fang-Kuei နှင့် Laurent Sagart တို့က တိုင်ဘာသာစကားများ နှင့် တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကားများ အကြား၌ regular sound correspondences မရှိကြောင်း ပြသသည်။၁၉၉၀ကျော်ခုနှစ်များတွင် တိုင်နှင့် တရုတ်စကားအကြား အခြေခံဝေါဟာရတူညီမှုများ မရှိကြောင်း၊ ဝေါဟာရတူမှုများသည် “loanwords” ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ethnologue.com/show_family.asp?subid=818-16|title=Ethnologue Tai–Kadai family tree}}&lt;/ref&gt;တိဗက်-ဗမာ နှင့် တရုတ်တို့ကြား ဆက်စပ်မှုကို ယခုအခါ ဘာသာဗေဒ ပညာရှင် အများစု က Roy Andrew Miller နှင့် Christopher Beckwith ကဲ့သို့သော လက်ခံထားသည်။ {{Sfnp|Miller|1974}} {{Sfnp|Beckwith|1996}} {{Sfnp|Beckwith|2002}}မကြာသေးမီက အငြင်းပွားမှုများသည် တရုတ်-တိဗက်ကို တရုတ်နှင့် တိဗက်-ဗမာ အုပ်စုခွဲများအဖြစ် အဆိုပြုထားခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။ဒီခွဲခြားမှုစနစ်ဟာ Kuhn နဲ့ Conrady တို့က ပထမဦးဆုံးတင်ပြခဲ့တာဖြစ်ပြီး၊ နောက်ပိုင်းမှာလည်း Paul Benedict (1972) နဲ့ James Matisoff တို့က ထပ်မံကျယ်ပြန့်အောင်တိုက်ပွဲလုပ်ခဲ့ပေမဲ့  “Tibeto-Burman” ဆိုတဲ့အုပ်စုသည် သီးသန့်အုပ်စု တစ်ခုဖြစ်တယ်ဆိုတာကို သက်သေပြနိုင်ဖူးသေးတာ မရှိပါ။ {{Sfnp|Handel|2008}}
== ခြုံငုံသုံးသပ်ချက် ==
တိဗက်-ဗမာဘာသာစကား အများစုသည် သွားလာရန်ခက်ခဲသော တောင်တန်းဒေသများတွင် ပြောဆိုကြသောကြောင့် ထိုဘာသာစကားများကို လေ့လာရာတွင် အခက်အခဲများရှိခဲ့သည်။ ထိုဘာသာစကားအများစုသည် အရေးအသားစနစ်မရှိကြသေးပါ။အခြားဘာသာစကားများနှင့်တိကျသောဆက်နွယ်မှုကို ဆုံးဖြတ်ရန်ထက် တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားကို ယေဘူယျအားဖြင့် ခွဲခြားသတ်မှတ်ရန် ပိုမိုလွယ်ကူသည်။ {{Sfnp|Handel|2008}}ဘာသာစကား အုပ်စုခွဲ ဒါဇင်ပေါင်းများစွာရှိပြီး ပြောဆိုသူသန်းပေါင်းများစွာရှိသောလည်း အချို့သော တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဝင်ဘာသာစကားများသည် ပျောက်ကွယ်သွားမည့် အန္တရာယ်နှင့်ရင်ဆိုင်ရမှုများရှိသည် {{Sfnp|van Driem|2011a}}။ဤအုပ်စုခွဲများကို ဤနေရာတွင် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ စစ်တမ်းကောက်ယူထားပါသည်။

=== အရှေ့တောင်အာရှနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်း ===
[[File:Ethnolinguistic_map_of_Burma_1972_en.svg|right|thumb|[[မြန်မာနိုင်ငံ|မြန်မာ]] နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကား မိသားစုများ]]

တိဗက်-ဗမာဘာသာစကား၏ တောင်ဘက်အကျဆုံးအုပ်စုဖြစ်သော [[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ကရင်ဘာသာစကား]]များကို မြန်မာ-ထိုင်းနယ်စပ် နှစ်ဖက်စလုံးတွင် လူသုံးသန်း နီးပါးပြောဆိုကြသည်။ ကရင်ဘာသာစကားသည် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ]] နှင့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ]] နှင့် ထိတွေ့မှုကြောင့် ရည်ညွှန်းထားသည့် ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ စကားလုံးအစီအစဉ်ရှိခြင်းတွင် အခြားတိဗက်-ဗမာဘာသာစကားများ (Bai မှလွဲ၍) နှင့် ကွဲပြားသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}}

တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားအုပ်စု၏ အကျယ်ပြန့်ဆုံးသော ဘာသာစကားမှာ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာ]] ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏တရားဝင်ရုံးသုံးဘာသာစကားအဖြစ် စံသတ်မှတ်ကာ မြန်မာဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုသူပေါင်း ၃၂ သန်းကျော်ရှိပြီး ၁၂ ရာစုအစောပိုင်းကတည်းက စာပေအစဉ်အလာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဗမာဘာသာစကားသည် မြန်မာနှင့် ထိုင်း၊ လာအို၊ ဗီယက်နမ်၊ နှင့် [[တရုတ် အနောက်တောင်ပိုင်း|အနောက်တောင်တရုတ်]] ကုန်းမြင့်တို့တွင် ဘာသာစကား ၁၀၀ ခန့် ပြောဆိုသော ဘာသာစကား 100 ခန့် ပါဝင်သည့် [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာအုပ်စု]]တွင်ပါဝင်ပြီး အပြင်းအထန်လေ့လာပြီး ကောင်းစွာသတ်မှတ်ထားသော အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်သည် ။ အဓိကဘာသာစကားများတွင် [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ]] ပါဝင်ပြီး အနောက်ဘက် [[စီချွမ်]] နှင့် [[ယူနန်ပြည်နယ်|ယူနန်]] မြောက်ပိုင်းတွင် ပြောဆိုသူ နှစ်သန်း၊ အာခါဘာသာစကား နှင့် ဟာနီဘာသာစကားများ ပါဝင်ပြီး ယူနန်တောင်ပိုင်း၊ မြန်မာအရှေ့ပိုင်း၊ လာအိုနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့တွင် ပြောဆိုသူ နှစ်သန်းနှင့် ယူနန်၊ မြန်မာမြောက်ပိုင်းနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းရှိ [[လီဆူဘာသာစကား|လီဆူ]] နှင့် လားဟူ တို့ဖြစ်သည်။ လိုလို အုပ်စုခွဲရှိ ဘာသာစကားအားလုံးသည် ဩစထြိုအေးရှားတစ်ဘာသာစကား၏ လွှမ်းမိုးမှုကို သိသိသာသာပြသသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}}၁ ရာစုတွင် တရုတ်အက္ခရာဖြင့် ရေးထားသော [[ပိုင်လင်ဘာသာစကား|ပါလန်]] သီချင်းများသည် လိုလို-ဗမာဘာသာစကားမှ စကားလုံးများကို မှတ်တမ်းတင်ထားပုံရပြီး တရုတ်အစီအစဉ်ဖြင့် စီစဉ်သည်။ {{Sfnp|Coblin|1979}}

[[File:Ethnolinguistic map of China 1983.png|thumb|right|Language families of China, with Tibeto-Burman in orange{{efn|Source: United States Central Intelligence Agency, 1983. The map shows the distribution of ethnolinguistic groups according to the historical majority ethnic groups by region. Note this is different from the current distribution due to ongoing internal migration and assimilation.}}]]
တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်းရှိ တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားများသည် ကာလကြာရှည်စွာ တရုတ်၏ လွှမ်းမိုးမှု ကြီးမားသောကြောင့် ဆက်နွယ်မှုကို ဆုံးဖြတ်ရန် ခက်ခဲစေသည်။ ယူနန်ပြည်နယ်တွင် စကားပြောသူတစ်သန်းဖြင့် ဘိုင်ဘာသာစကား သည် အငြင်းပွားဖွယ်ဖြစ်ပြီး အလုပ်သမားအချို့က တရုတ်ဘာသာစကားများ၏ ညီမ ဘာသာစကားဖြစ်သည်ဟု အကြံပြုကြသည်။ ယူနန်မြောက်ပိုင်းရှိ နာဇီဘာသာစကားကို လိုလို-ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ တွင် ထည့်သွင်းလေ့ရှိသော်လည်း အခြားပညာရှင်များက ၎င်းကို အမျိုးအစားခွဲခြားမထားဘဲ ထားလိုကြသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} စီချွမ်ပြည်နယ် အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ တောင်ကုန်းများသည် ရှေးဟောင်းအင်္ဂါရပ်များစွာကို ထိန်းသိမ်းထားသည့် [[ချန်းဘာသာစကားအုပ်စု|Qiangic]] နှင့် Rgyalrongic ဘာသာစကားအုပ်စုငယ်များနေထိုင်ရာ နေရာဖြစ်သည်။ တိဘက်-ဗမာဘာသာစကားများတွင်  ဟူနန်၊ ဟူဘေး၊ ကွေ့ကျိုးနှင့် ချုံကင်းနယ်နိမိတ်ရှိ ဝူလင်တောင်တန်းများ တွင် ပြောဆိုသော Tujia သည် အရှေ့ဘက်အကျဆုံးဘာသာစကားဖြစ်သည်။

ပျူနှင့်တန်ဂွတ်ကဲ့သို့ သမိုင်းဝင်ဘာသာစကားနှစ်ခုကိုလည်း တိဗက်-ဗမာဟု ယူဆကြသော်လည်း တိကျသောဆက်နွယ်မှုမှာ မသေချာပါ။ ပထမရာစုနှစ်များက မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းရှိ [[ပျူဘာသာစကား|ပျူဘာသာစကားကို]] ဂုပတ္တအက္ခရာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ကမ္ပည်းစာများမှ လူသိများသည်။ ၁၂ ရာစု တရုတ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းရှိ [[အနောက်ရှားနယ်|အနောက် Xia]] ၏ [[တန်ဂု ဘာသာစကား|တန်ဂွတ်ဘာသာစကားကို]] တရုတ် တန်ဂတ်အက္ခရာ ဖြင့် ရေးသားထားသော စာသားများစွာဖြင့် ထိန်းသိမ်းထားသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}}

=== တိဗက်နှင့် တောင်အာရှ ===
[[File:South_Asian_Language_Families.png|right|thumb|လိမ္မော်ရောင်ဖြင့် တိဗက်-ဗမာနှင့် တောင်အာရှ ဘာသာစကား မိသားစုများ]]
Baltistan ၊ Ladakh ၊ [[နီပေါနိုင်ငံ]] ၊ [[ဆစ်ကင်ပြည်နယ်]] နှင့် [[ဘူတန်နိုင်ငံ]] ရှိ တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် နှင့် အိမ်နီးချင်းဒေသများတွင် လူပေါင်း ရှစ်သန်းကျော်သည် တိဗက်ဘာသာစကား များစွာကို ဆက်စပ်ပြောဆိုကြသည်။ 8 ရာစုမှစတင်ခဲ့သော Classical Tibetan တွင် ကျယ်ပြောလှသော စာပေတစ်ခုအဖြစ်ရှိခဲ့သည်။ တိဗက်ဘာသာစကားများကို အများအားဖြင့် Bodish အုပ်စုအဖြစ် ဘူတန်နှင့် [[အရုဏာစလပဒေသပြည်နယ်|အရုဏာရှယ်ပါရာဒေ့ရှ်]] တို့၏ သေးငယ်သော အရှေ့ Bodish ဘာသာစကားများ ဖြင့် အုပ်စုဖွဲ့ထားသည်။

ဟိမဝန္တာတောင်ဘက် တောင်စောင်းများတွင်လည်း တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကား အများအပြားကို ပြောဆိုကြသည်။ဖော်ထုတ်နိုင်သော အရွယ်အစားကြီးမားသောအုပ်စုများမှာ [[ဟိမာစလပဒေသပြည်နယ်|ဟိမာရှယ်ပရာဒေ့ရှ်]] နှင့် နီပေါနိုင်ငံတို့၏ အနောက်ဟိမဝန္တာဘာသာစကားများ ၊ Tamang တစ်သန်းရှိသော ဘာသာစကားများအပါအဝင် အနောက်နီပေါ၏ Tamangic ဘာသာစကားများ နှင့် နီပေါအရှေ့ပိုင်း Kiranti ဘာသာစကားများ ဖြစ်သည်။ကျန်အုပ်စုများသည် သေးငယ်ပြီး သီးခြားခွဲထားမှုများရှိသည်။နီပေါအလယ်ပိုင်းရှိ နေဝါရီ ဘာသာစကား (Nepal Bhasa) တွင် 12 ရာစုမှ စတင်ခဲ့သော စပီကာနှင့် စာပေပေါင်း တစ်သန်းရှိပြီး လူတစ်သန်းနီးပါးသည် Magaric ဘာသာစကားများကို ပြောဆိုကြသော်လည်း ကျန်ဘာသာစကားများမှာ သေးငယ်သော စကားပြောအသိုင်းအဝိုင်းများရှိသည်။နီပေါရှိ အခြားအထီးကျန်များနှင့် အုပ်စုငယ်များမှာ Dura ၊ Raji-Raute ၊ Chepangic နှင့် Dhimalish တို့ဖြစ်သည်။Lepcha ကို နီပေါအရှေ့ပိုင်းမှ ဘူတန်အနောက်ဘက်အထိ ဒေသတစ်ခုတွင် ပြောဆိုကြသည်။ {{Sfnp|van Driem|2007}}ဘူတန်၏ဘာသာစကားအများစုမှာ Bodish ဖြစ်သော်လည်း၊ 'Ole (&quot;Black Mountain Monpa&quot;)၊ Lhokpu နှင့် Gongduk နှင့် Tshangla ၏ပို၍ကျယ်ပြောသောအသိုက်အဝန်းကြီးသုံးခုလည်းရှိသည်။ {{Sfnp|van Driem|2011a}}

တနိုင်းဘာသာစကားများ ကို အရုဏာရှယ်ပရာဒေ့ရှ်ပြည်နယ် ၏ တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားအများစုနှင့် တိဗက်၏ ကပ်လျက်ဒေသများ  ပြောဆိုကြသည်။ {{Sfnp|Burling|2003}}အရုဏာရှယ်ပရာဒေ့ရှ်ပြည်နယ် ၏ ကျန်ရှိသော ဘာသာစကားများသည် Siangic ၊ Kho-Bwa (သို့မဟုတ် Kamengic)၊ Hruso ၊ Miju နှင့် Digaro ဘာသာစကားများ (သို့မဟုတ် Mishmic) အုပ်စုငယ်များမှ ကွဲပြားပါသည်။ {{Sfnp|Burling|2003}}ဤအုပ်စုများသည် တိဗက်-ဗမာ ဝေါဟာရအတော်လေးနည်းပါးကြပြီး၊ Bench နှင့် Post တို့သည် တရုတ်-တိဗက်တွင် ၎င်းတို့၏ပါဝင်မှုကို အငြင်းပွားကြသည်။ {{Sfnp|Blench|Post|2011}}

ဘာသာစကားမျိုးစုံနှင့် အုပ်စုခွဲများကို မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းမှ အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ဘက်အထိ ကုန်းမြင့်များတွင် တွေ့ရှိရသည်။

မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းသည် [[နမ်းဘာသာစကားအနွယ်များ|နုံဘာသာစကားများ]] အုပ်စုငယ်အပြင် Jingpho-Luish ဘာသာစကားများဖြစ်သည့် Jingpho-Luish ဘာသာစကားများ [[ကချင်ဘာသာစကား|နေထိုင်ရာ]] နေရာဖြစ်သည်။Brahmaputran သို့မဟုတ် [[ဆယ်လ်ဘာသာစကားများ|Sal ဘာသာစကားများတွင်]] အနည်းဆုံး [[ဘိုရို-ဂါရို ဘာသာစကားများ|Boro-Garo]] နှင့် Konyak ဘာသာစကားများ ပါဝင်ပြီး အိန္ဒိယပြည်နယ်များမှတဆင့် [[နာဂလန်ပြည်နယ်]] ၊ [[မေဃာလယပြည်နယ်]] နှင့် [[တြိပူရပြည်နယ်]] တို့ကို ဖြတ်၍ မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းမှ ကျယ်ပြန့်သော ဒေသတွင် ပြောဆိုကြပြီး Jingpho-Luish အဖွဲ့တွင် ပါဝင်သည်ဟု ယူဆလေ့ရှိသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} {{Sfnp|Burling|2003}}

[[နာဂလန်ပြည်နယ်|နာဂလန်း]] ၊ [[မဏိပူရပြည်နယ်|မဏိပူရ]] နှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ဘက်ရှိ ကုန်းမြင့်ဒေသများသည် Ao ၊ Angami-Pochuri ၊ Tangkhulic နှင့် Zeme ဘာသာစကားအုပ်စုငယ်များအပြင် ကာဘီဘာသာစကား ဖြင့် နေထိုင်ကြသည်။ပြောဆိုသူ ၁.၄ သန်းရှိသော မဏိပူရပြည်နယ်၏ အဓိကဘာသာစကားဖြစ်သော [[ကသည်းဘာသာစကား]] သည် တစ်ခါတစ်ရံတွင် [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီးချင်းဘာသာစကား]] ၅၀ သို့မဟုတ် [[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]] နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ [[ချင်းပြည်နယ်]] တို့တွင် ပြောဆိုနေကြပါသည်။

[[မြို(မရူစာ)ဘာသာစကား|မရူဘာသာစကားကို]] ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နှင့် မြန်မာကြား [[စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသ|စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသရှိ]] လူတစ်စုက ပြောဆိုကြသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} {{Sfnp|Burling|2003}}

==မှတ်စု==
{{Notelist}}

==ကိုးကား==
{{Reflist}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]]
[[ကဏ္ဍ:တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]
[[Category:ဘာသာစကား မိသားစုများ]]
[[ကဏ္ဍ:တိဘက်၏ ဘာသာစကားများ]]]</text>
      <sha1>lu1yaz20h7v3gwsart67v1698iqb605</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1054646</id>
      <parentid>1054645</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T12:11:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <comment>/* မျိုးရိုးဗီဇ */</comment>
      <origin>1054646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65559" sha1="7bwt360gqej93i9c2jy652teysj5srd" xml:space="preserve">
{{Infobox language family
|name   = တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ
|region = [[အရှေ့တောင်အာရှ]]၊ [[အရှေ့အာရှ]]၊ [[တောင်အာရှ]]
|familycolor = Sino-Tibetan
|protoname = ရှေးဦး တိဗက်-ဗမာ
|iso5   = tbq
|glotto = none
|map    = Lenguas tibeto-birmanas.png
|mapcaption= တိဗက်-ဗမာနွယ်၏ ပင်မကိုင်းခွဲများ-
{{col-begin}}
{{col-3}}
{{legend|#32CD32|[[တိဗက်ဘာသာစကားများ|တိဗက်နွယ်]]}}
{{legend|#FFD700|[[ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်]]}}
{{legend|#FF0000|[[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ကရင်နွယ်]]}}
{{legend|#FF4500|[[ရွန်ဘာသာစကားများ|ရွန် (Rung)]]}}
{{col-3}}
{{legend|#8B4513|[[တာနီဘာသာစကားများ|တာနီ]]}}
{{legend|#800000|[[ချန်နွယ် ဘာသာစကားများ|ချန်နွယ် (Qiang)]]}}
{{legend|#0000FF|[[ဘိုရို-ဂါရို ဘာသာစကားများ|ဘိုရို-ဂါရို]]}}
{{legend|#1E90FF|[[ကွန်ညပ်ဘာသာစကားများ|ကွန်ညပ် (Konyak)]]}}
{{col-3}}
{{legend|#9400D3|[[နာဂနွယ် ဘာသာစကားများ|နာဂ]]}}
{{legend|#FF69B4|[[ကသည်းဘာသာစကား|ကသည်း]]}}
{{legend|#FF1493|[[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး-ချင်း-မီဇို]]}}
{{col-end}}
}}

'''တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ''' (Tibeto-Burman languages) သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစု]]ကြီးအတွင်း [[တရုတ်နွယ်ဘာသာစကားများ]] မပါဝင်သည့် ကျန်ရှိသော ဘာသာစကားအစုအဖွဲ့အားလုံးကို စုပေါင်းခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုတွင် [[တိဘက်လူမျိုးများ|တိဗက်ဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာဘာသာစကား]] နှင့် [[နော့ဆူဘာသာစကား|ယီဘာသာစကား]] တို့ကဲ့သို့သော အဓိကဘာသာစကားများ ပါဝင်ပြီး [[ဘူတန်နိုင်ငံ]] နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] တို့၏ တရားဝင် ရုံးသုံးဘာသာစကားများသည်လည်း ဤအုပ်စုမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot;&gt;Thurgood, G., &amp; LaPolla, R. J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.&lt;/ref&gt; မိသားစုဝင် ဘာသာစကား အမျိုးကွဲပေါင်း ၄၀၀ ကျော်သည် အရှေ့အာရှ၊ တောင်အာရှ နှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ ကုန်းမြင့်ဒေသများအပြင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြေပြန့်လွင်ပြင်များတွင်ပါ ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုကြသည်။ &lt;ref name=&quot;Zhang2020&quot;&gt;Zhang, H., et al. (2020). &quot;Phylogenetic evidence for the origin and expansion of Sino-Tibetan languages&quot;. ''Nature'', 583(7817).&lt;/ref&gt;

အစဉ်အလာအရ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုကြီး]]ကို [[တရုတ်နွယ်ဘာသာစကားများ|တရုတ်နွယ်]] (Sinitic) နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] (Tibeto-Burman) ဟူ၍ ပင်မအုပ်စုကြီး နှစ်ခုအဖြစ် ရိုးရှင်းစွာ ခွဲခြားလေ့ ရှိခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း တရုတ်နွယ် မဟုတ်သော ဘာသာစကားများ၏ မူလအစ ရေဝေရေလဲကို အဆိုပါအယူအဆက တိကျစွာ မရှင်းပြနိုင်သည့်အတွက်၊ ယခုအခါ ပညာရှင်အများစုက ဤသို့ ပင်မအုပ်စု နှစ်ခုခွဲခြားခြင်းကို လက်မခံတော့ဘဲ ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော သစ်ပင်ခက်မများသဖွယ် ခွဲဖြာထွက်သည့် နည်းလမ်းများဖြင့် ပြန်လည်ပြင်ဆင် လေ့လာနေကြသည်။&lt;ref name=&quot;Sagart2019&quot;&gt;Sagart, L., et al. (2019). &quot;Dated language phylogenies shed light on the ancestry of Sino-Tibetan languages&quot;. ''PNAS'', 116(21), 10317–10322.&lt;/ref&gt;တစ်ဖက်တွင်လည်း ခေတ်သစ် မော်လီကျူး ဗီဇဗေဒ  အချက်အလက်များအရ ဖခင်ဘက်မှဆင်းသက်သော Y-DNA Haplogroup O3 (O2a2b1a1-M117) သည် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကား မိသားစုဝင်များတွင် အများဆုံး တွေ့ရှိရသည့် ဘုံမျိုးရိုးဗီဇ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Wang2021&quot;&gt;Wang, C. C., et al. (2021). &quot;Genomic insights into the formation of human populations in East Asia&quot;. ''Nature'', 591(7849), 413–419.&lt;/ref&gt; ဤ DNA အထောက်အထားများသည် ရှေးဦး လူသားတို့၏ ရွှေ့ပြောင်းသွားလာမှုနှင့် အရှေ့အာရှ၊ အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသများ၌ အခြေချခဲ့သည့် သမိုင်းကြောင်းကို သိပ္ပံနည်းကျ ပြန်လည်ဖော်ထုတ်ရာတွင် အဓိက သက်သေအဖြစ် ပါဝင်လျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;Wang2021&quot; /&gt;

== အုပ်စုသတ်မှတ်မှု ==
တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပြောဆိုသူဦးရေ ဒုတိယအများဆုံး ဘာသာစကားအုပ်စုဖြစ်ပြီး ပညာရှင်များက ၎င်းတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်နွှယ်မှုများကို ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာ လေ့လာခဲ့ကြသည်။၁၉ ရာစုတွင် ဥရောပ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များသည် အရှေ့တောင်အာရှ ဘာသာစကားများကို စတင်လေ့လာခဲ့ကြသည်။ ထိုစဉ်က ဘာသာစကားများကို ၎င်းတို့၏ '''ဖွဲ့စည်းပုံ (Structure)''' အပေါ် အခြေခံ၍ အုပ်စုဖွဲ့ခဲ့ကြသည်။

* '''Monosyllabic Theory:''' အစောပိုင်း ပညာရှင်များက စကားလုံး တစ်လုံးချင်း အသံထွက်သော (Monosyllabic) နှင့် အသံနိမ့်အသံမြင့် ရှိသော (Tonal) ဘာသာစကားများဖြစ်သည့် တရုတ်၊ ထိုင်း နှင့် ဗီယက်နမ် ဘာသာစကားများကို အုပ်စုတစ်ခုတည်းဟု မှားယွင်းစွာ ယူဆခဲ့ကြဖူးသည်။

၁၉၂၀ ကျော်ကာလများတွင် ပြင်သစ်ပညာရှင် '''Jean Przyluski''' က &quot;Sino-Tibetan&quot; ဆိုသည့် အသုံးအနှုန်းကို စတင်သုံးစွဲခဲ့ပြီး ဤမိသားစုကို အဓိက အကိုင်းအခက် (၃) ခု ခွဲခြားခဲ့သည် -

# '''Tibeto-Burman''' (တိဗက်-ဗမာ)
# '''Chinese''' (တရုတ်)
# '''Tai-Kadai''' (တိုင်-ကဒိုင်) - နောင်တွင် တိုင်''-''ကဒိုင်သည် သီးခြားမိသားစုဖြစ်ကြောင်း သတ်မှတ်ခဲ့သည်။

၁၉၄၀ ဝန်းကျင်တွင် ပညာရှင် '''Paul Benedict''' က &quot;Sino-Tibetan Philology&quot; စီမံကိန်းဖြင့် ပိုမိုစနစ်တကျ ခွဲခြားခဲ့သည်။ ၎င်း၏ အဓိက အောင်မြင်မှုမှာ -

* '''တိုင်-ကဒိုင် (Tai-Kadai)''' နှင့် '''မြောင်-ယောင် (Hmong-Mien)''' ဘာသာစကားများသည် တရုတ်-တိဗက် မိသားစုဝင်များ မဟုတ်ကြောင်း ဖယ်ထုတ်နိုင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
* ၎င်းက တရုတ်-တိဗက် မိသားစုကို '''တရုတ်(Chinese)''' နှင့် '''တိဗက်-ကရင်(Tibeto-Karen)''' ဟူ၍ အဓိက အကိုင်းကြီး နှစ်ခု ခွဲခြားခဲ့ပြီး၊ဤအုပ်စုအောက်တွင် ဗမာဘာသာစကားကိုထားရှိခဲ့သည်။

ခေတ်သစ် ဘာသာဗေဒတွင် '''James Matisoff''' က Sino-Tibetan Etymological Dictionary and Thesaurus (STEDT) စီမံကိန်းဖြင့် ရှေးဦးဘာသာစကား (Proto-Sino-Tibetan) ကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်ခဲ့ရာမှ -

* တရုတ်ဘာသာစကား (Sinitic) နှင့် တိဗက်-ဗမာ (Tibeto-Burman) တို့သည် တူညီသော ဘိုးဘွားဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြောင်း ခိုင်မာစွာ သက်သေပြခဲ့သည်။

ယခုအခါ ပညာရှင်အချို့ (ဥပမာ- George van Driem) က &quot;Sino-Tibetan&quot; အမည်အစား '''&quot;Trans-Himalayan&quot;'''ဟု ခေါ်ဆိုရန် အဆိုပြုကြသည်။ ဤယူဆချက်အရ တရုတ်ဘာသာစကားသည် သီးခြားအကိုင်းတစ်ခုမဟုတ်ဘဲ တိဗက်-ဗမာ အကိုင်းအခက်များထဲမှ တစ်ခုသာဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။

လက်ရှိတွင် အများစုက တရုတ်-တိဗက် မိသားစုကို အောက်ပါအတိုင်း အခြေခံခွဲခြားထားသည် -
{| class=&quot;wikitable&quot;
| valign=&quot;top&quot; |'''အုပ်စုအမည်'''
| valign=&quot;top&quot; |'''အဓိကဘာသာစကားများ'''
|-
| valign=&quot;top&quot; |'''Sinitic (တရုတ်နွယ်)'''
| valign=&quot;top&quot; |မန်ဒရင်း၊ ကန်တုံ၊ ဝူ စသည့် တရုတ်ဘာသာစကားစုများ
|-
| valign=&quot;top&quot; |'''Tibeto-Burman (တိဗက်-ဗမာ)'''
| valign=&quot;top&quot; |ဗမာ၊ တိဗက်၊ ကရင်၊ ကချင် (ဂျိန်းဖော)၊ လီဆူ၊ နာဂ စသည်ဖြင့်
|}

== စတင်ရာဒေသ ==

'''တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများ'''သည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု ၏ ပင်မအခြေခံ အစိတ်အပိုင်းကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤလူမျိုးစုအဖွဲ့အစည်းအတွင်း၌ [[ဗမာလူမျိုး|မြန်မာ (ဗမာ)]]၊ [[တိဘက်လူမျိုးများ|တိဗက်]]၊ [[နာဂလူမျိုး|နာဂ]]၊ [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]]၊ [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]] နှင့် [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]] လူမျိုးများအပြင် အခြားသော တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် ဘာသာစကားပြော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများစွာ ပါဝင်ကြသည်။

သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ သုတေသနပြုချက်များအရ တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင်တို့၏ မူလအစပြုရာ မွေးရပ်မြေ သည် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်း ([[ယူနန်ပြည်နယ်]]၊ [[စီချွမ်|စီချွမ်ပြည်နယ်]])၊ [[တိဗက်|တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့် မြောက်ပိုင်း]] နှင့် [[ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း|ဟိမဝန္တာတောင်တန်းဒေသ]]များ ဖြစ်ကြောင်း အများစုက လက်ခံယူဆကြသည်။&lt;ref&gt;Van Driem, George (2001). ''Languages of the Himalayas: An Ethnolinguistic Handbook of the Greater Himalayan Region''. Leiden: Brill.&lt;/ref&gt; ထိုဒေသများမှတစ်ဆင့် လူဦးရေရွှေ့ပြောင်းမှုများ ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ အဆင့်ဆင့် ခွဲဖြာထွက်လာခဲ့ရာမှ ယနေ့ခေတ် မြန်မာနိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံအနောက်တောင်ပိုင်းနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်းဒေသများအထိ ပျံ့နှံ့အခြေချလာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။

{{Multiple image
| align     = center
| direction = horizontal
| width     = 250
| image1    = The origin and spread of the Sino-Tibetan language family.png
| alt1      = Sagart et al. ၏ မြေပုံ
| caption1  = Sagart et al. (၂၀၁၉) ၏ မြောက်တရုတ် (မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်း) မွေးရပ်မြေ သီအိုရီမြေပုံ{{sfnp|Sagart|Jacques|Lai|Ryder|2019|pp=10319–10320}}
| image2    = Homeland and dispersal of the Sino-Tibetan languages (2).svg
| alt2      = van Driem ၏ မြေပုံ
| caption2  = Van Driem (၂၀၀၅) ၏ ဆီချွမ်/ဟိမဝန္တာအခြေပြု မွေးရပ်မြေ သီအိုရီမြေပုံ{{sfnp|van Driem|2005|pp=94–97}}
| image3    = Homeland and dispersal of the Sino-Tibetan languages.svg
| alt3      = Blench ၏ မြေပုံ
| caption3  = Blench (၂၀၀၉) ၏ အိန္ဒိယအရှေ့မြောက်ပိုင်းအခြေပြု သီအိုရီမြေပုံ&lt;ref&gt;{{Cite web|last1=Blench|first1=Roger|last2=Post|first2=Mark|date=2010|title=NE Indian languages and the origin of Sino-Tibetan|url=https://www.rogerblench.info/Language/Sino-Tibetan/Blench%20ICSTLL42%20Chiang%20Mai%20paper.pdf|access-date=2021-10-28|website=rogerblench.info|page=20|archive-date=27 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250527064203/https://www.rogerblench.info/Language/Sino-Tibetan/Blench%20ICSTLL42%20Chiang%20Mai%20paper.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
}}

== မျိုးရိုးဗီဇ ==

မနုဿဗေဒဆိုင်ရာ မျိုးရိုးဗီဇ စစ်ဆေးချက်များအရ တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများတွင် အချို့သော Haplogroup များ ထင်ရှားစွာ တွေ့ရှိရသည်။ ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာသော မျိုးရိုးဗီဇလိုင်း (Y-Chromosome DNA) တွင် အဓိကအကျဆုံးတွေ့ရသည့် Haplogroup O-M175 သည် အရှေ့အာရှသား အများစုတွင် တွေ့ရလေ့ရှိသော ဗီဇလိုင်းဖြစ်ပြီး တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများတွင်လည်း အမြင့်မားဆုံး ရာခိုင်နှုန်းဖြင့် တည်ရှိနေသည်။&lt;ref&gt;Karmin, Monika et al. (2015). &quot;A recent bottleneck of Y chromosome diversity coincides with a global change in culture&quot;. ''Genome Research'', 25(4), 459–466.&lt;/ref&gt;

တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးစုများအကြား မျိုးရိုးဗီဇအရ တူညီစွာ ချိတ်ဆက်နေသော ဘုံ Haplogroup (Shared Haplogroups) များသည် သမိုင်းမတင်မီခေတ် ကနဦးအစပြုရာ တူညီမှု နှင့် လူမျိုးစုအချင်းချင်း ရောနှောဆက်နွှယ်ခဲ့ပုံများကို ထင်ဟပ်နေစေသည်။&lt;ref&gt;Su, Bing et al. (2000). &quot;Y-Chromosome Evidence for a Northward Migration of Modern Humans into East Asia during the Last Ice Age&quot;. ''American Journal of Human Genetics'', 65(6), 1718–1724.&lt;/ref&gt;
တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးစုအားလုံးနီးပါးကို တူညီစွာ ချိတ်ဆက်ပေးထားသည့် အဓိကအကျဆုံးသော ဖခင်ဘက်မှ ဘုံဗီဇလိုင်းမှာ Haplogroup O-M117 (O2a2b1a1-M117) ဖြစ်သည်။ ဤဗီဇလိုင်းသည် တိဘက်မြင့်တန်းတွင် နေထိုင်ကြသော တိဘက်လူမျိုးများ၊ မြေပြန့်နှင့် တောင်တန်းဒေသများရှိ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]၊ [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]]၊ [[ယီလူမျိုး|ယီ]] နှင့် [[နာဂလူမျိုး|နာဂ]] လူမျိုးများအကြားတွင် သိသာထင်ရှားစွာ ဗဟိုပြု၍ တူညီစွာ တွေ့ရှိရသည်။&lt;ref&gt;Li, Hui et al. (2008). &quot;Paternal Heritage of Discovery: Y-chromosomal evidence of Han-Tibetan divergence&quot;. ''Annals of Human Genetics'', 72(2), 167–181.&lt;/ref&gt; ဤဘုံဗီဇ တည်ရှိနေမှုက တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် ဘာသာစကားပြော လူမျိုးများအားလုံးသည် သမိုင်းဦးခေတ် ကျောက်ခေတ်သစ် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး (အထူးသဖြင့် လူး၊ ဆတ် စိုက်ပျိုးမှု) တိုးတက်လာရာ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်း နှင့် တရုတ်ပြည် အနောက်တောင်ပိုင်းဒေသတွင် စုပေါင်းနေထိုင်ခဲ့ကြသည့် ဘုံဘိုးဘွားလိုင်း တစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်ခွဲဖြာလာခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။

မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာသော ဗီဇလိုင်း (mtDNA) တွင်လည်း တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်တို့သည် Haplogroup M9a နှင့် G2a ဗီဇလိုင်းနှစ်ခုလုံးကို တွေ့ရပြီး တိဗက်လူမျိုးများနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးစုများ (ဥပမာ- ဗမာနှင့် ကချင်) အကြားတွင် တူညီစွာ ဖြန့်ကြက်တည်ရှိနေသော ဘုံမိခင်မျိုးရိုးလိုင်းများ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref&gt;Wen, Bo et al. (2004). &quot;Genetic evidence supports the Kazakh and Tibeto-Burman connection&quot;. ''Molecular Biology and Evolution'', 21(11), 2011–2019.&lt;/ref&gt;
မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများသည် မြောက်ဘက် ကုန်းပြင်မြင့်တွင် နေထိုင်ဆဲဖြစ်သော တိဘက်လူမျိုးများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အရှေ့တောင်အာရှ၏ မူလဗီဇများနှင့် ပိုမိုထိစပ်ချိတ်ဆက်နေသည်ကို တွေ့ရသည်။ ၎င်းမှာ တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချလာသောအခါ ဒေသခံ မွန်-ခမာနွယ်ဝင်များ၊ တိုင်-ရှမ်းများနှင့် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ သွေးနှောရောယှက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းကို ၎င်းတို့၏ အော်တိုဆုမ်းမား ဗီဇပုံစံများ (Autosomal DNA profiles) တွင် အထင်ရှားဆုံး တွေ့မြင်နိုင်ပါသည်။&lt;ref&gt;Kutanan, Wibhu et al. (2018). &quot;Asymmetric maternal and paternal genetic histories of Tibeto-Burman speaking groups&quot;. ''Scientific Reports'', 8(1), 3281.&lt;/ref&gt;

=== ဇီဝကမ္မနှင့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ မျိုးဗီဇ ပြောင်းလဲမှုများ ===
တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများသည် ကမ္ဘာ့အခြေအနေ အခက်ခဲဆုံးသော ကုန်းမြင့်ဒေသများနှင့် ရာသီဥတုများတွင် ရေရှည်ရှင်သန်နိုင်ရန်အတွက် ထူးခြားဆန်းပြားသော ရုပ်ပိုင်းနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ မျိုးဗီဇပြောင်းလဲမှုများ (Genetic Adaptations) ကို ပိုင်ဆိုင်ထားကြသည်။&lt;ref&gt;Simonson, T. S., et al. (2010). &quot;Genetic evidence for high-altitude adaptation in Tibetans&quot;. ''Science'', 329(5987), 72–75.&lt;/ref&gt;

EPAS1 နှင့် EGLN1 ဗီဇများသည် တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် (အထူးသဖြင့် တိဘက်လူမျိုးများ) တွင် ထင်ရှားဆုံးတွေ့ရသည့် ဗီဇပြောင်းလဲမှု ဖြစ်သည်။ သာမန်လူသားများ အောက်စီဂျင်နည်းပါးသော အရပ်သို့ ရောက်ပါက သွေးခဲခြင်း၊ လေဖြတ်ခြင်းနှင့် နှလုံးရောဂါ ဖြစ်ပွားနိုင်သော်လည်း ဤဗီဇပြောင်းလဲမှုကြောင့် ၎င်းတို့သည် သွေးတွင်း ဟေမိုဂလိုဘင် (Hemoglobin) ပမာဏကို ပုံမှန်အတိုင်း ထိန်းညှိပေးကာ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးမရှိဘဲ ကျန်းမာစွာ အသက်ရှူ ရှင်သန်နိုင်သည်။&lt;ref name=&quot;Yi2010&quot;&gt;Yi, X., et al. (2010). &quot;Sequencing of 50 human exomes reveals adaptation to high altitude&quot;. ''Science'', 329(5987), 75–78.&lt;/ref&gt; သုတေသနများအရ ဤ EPAS1 ဗီဇသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းသောင်းချီက မျိုးသုဉ်းသွားခဲ့သည့် ရှေးဟောင်းလူသားမျိုးနွယ်စု '''ဒနီဆိုဗန် (Denisovans)''' ထံမှ သွေးနှောမှုမှတစ်ဆင့် ဆင်းသက်ရရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Huerta-Sánchez, E., et al. (2014). &quot;Altitude adaptation in Tibetans caused by introgression of Denisovan-like DNA&quot;. ''Nature'', 512(7513), 194–197.&lt;/ref&gt;

တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးစုများတွင် ဖောလစ်အက်ဆစ် (Folic Acid) စုပ်ယူမှုနှင့် ဆဲလ်ဒီအန်အေ ပြုပြင်ခြင်းကို အားပေးသည့် MTHFR ဗီဇပြောင်းလဲမှုများ ထင်ရှားသည်။ ယင်းသည် တောင်မြင့်ဒေသများရှိ ပြင်းထန်သော နေရောင်ခြည် (UV Radiation) ဒဏ်ကြောင့် အရေပြားကင်ဆာ မဖြစ်ပွားအောင် ကာကွယ်ပေးသလို၊ ခန္ဓာကိုယ်၏ ဇီဝကမ္မဖြစ်စဉ်ကို မြှင့်တင်ပေးခြင်းဖြင့် အအေးဒဏ်ကို အလွယ်တကူ ခံနိုင်ရည်ရှိစေသည်။&lt;ref&gt;Yang, J., et al. (2017). &quot;High-altitude adaptation of Tibetan MTHFR gene polymorphisms&quot;. ''Scientific Reports'', 7, 41720.&lt;/ref&gt;

=== စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် အာရုံကြောဆိုင်ရာ မျိုးဗီဇပြောင်းလဲမှုများ ===

မကြာသေးမီက ပြုလုပ်ခဲ့သော မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများအရ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများ၏ သွေးလိုင်းတွင် ဦးနှောက်နှင့် အာရုံကြော ဆဲလ်များအကြား ဆက်သွယ်မှုကို အားကောင်းစေသည့် ဗီဇအပြောင်းအလဲအချို့ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် ဆိုးရွားပြင်းထန်သော ပတ်ဝန်းကျင်အခြေအနေများအောက်တွင် စိတ်ဓာတ်ကျဆင်းမှုနှင့် တုန်လှုပ်ခြောက်ခြားမှု (Anxiety and Depression) ကို ထိန်းချုပ်ပေးသည့် Neurotransmitter စနစ်ဆိုင်ရာ ဗီဇအပြောင်းအလဲများ ပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;Zheng, W., et al. (2023). &quot;Genome-wide evolutionary analysis reveals neurological and psychological adaptations in high-altitude populations&quot;. ''Molecular Biology and Evolution'', 40(5), msad098.&lt;/ref&gt;

ဤအာရုံကြောဆိုင်ရာ ဗီဇပြောင်းလဲမှုများသည် ၎င်းတို့အား သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များနှင့် ဖိအားဒဏ်များကို ရင်ဆိုင်ရာတွင် စိတ်ဓာတ်ကြံ့ခိုင်မှု (Mental Resilience) ကောင်းမွန်စေပြီး၊ ပတ်ဝန်းကျင်သစ်တွင် အလျင်အမြန် အသားကျ လိုက်လျောညီထွေဖြစ်နိုင်စွမ်း ရှိသော အုပ်စုများအဖြစ် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စရိုက်လက္ခဏာကို ပုံဖော်ပေးခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသည်။&lt;ref&gt;Kutanan, W., et al. (2021). &quot;The genetic and psychological matrix of Tibeto-Burman populations&quot;. ''Human Genetics'', 140(9), 1311–1326.&lt;/ref&gt;

== သဒ္ဒါအသုံးပြုပုံ ==

တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားအများစုသည် (ကရင်နွယ် ဘာသာစကားအချို့မှလွဲ၍) သဒ္ဒါဖွဲ့စည်းပုံတွင် တူညီသော မူလဝိသေသများကို ပိုင်ဆိုင်ထားကြသည်။

မွန်-ခမာဘာသာစကားများ သို့မဟုတ် ထိုင်း ဘာသာစကားများ ကဲ့သို့ ကြိယာ (Verb) ကို အလယ်တွင် မထားဘဲ ဝါကျ၏ အဆုံး၌သာ ထားရှိသည့် Subject-Object-Verb (SOV) စနစ်ကို သုံးစွဲကြသည်။&lt;ref&gt;LaPolla, Randy J. (2003). &quot;Overview of Sino-Tibetan Morphosyntax&quot;. ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge, pp. 22–42.&lt;/ref&gt;
 * ''မြန်မာ:'' ငါ (S) + ထမင်း (O) + စားသည် (V)။
 * ''တိဗက်:'' ང་ (ငါ) + ཁ་ལག་ (ထမင်း) + ཟ་གི་ཡོད། (စားသည်)။
 * ''ဂျိန်းဖော့:'' Ngai (ငါ) + Shat (ထမင်း) + Sha ngai (စားသည်)။

နာမ်များ၏ အရှေ့တွင် ထားရှိသော ရှေ့ဆက်ဝိဘတ်များ (Prepositions) အစား နာမ် သို့မဟုတ် နာမ်စားများ၏ အနောက်၌မှ စကားဆက် ဝိဘတ်များ ကပ်၍ သုံးစွဲသည့် စနစ် ကို ကျင့်သုံးကြသည် (ဥပမာ - မြန်မာဘာသာ၌ &quot;အိမ်'''သို့'''&quot;၊ &quot;ကျောင်း'''မှာ'''&quot;၊ တိဗက်ဘာသာ၌ &quot;ခဲတံ'''ဖြင့်'''&quot;)။

ဝါကျတစ်ခုအတွင်း ကာလ၊ မူလအခြေအနေနှင့် သဘောထားများကို ဖော်ပြရန်အတွက် ကိရိယာ၏ အနောက်၌ ပစ္စည်း/နောက်ဆက်တွဲများ (Particles) ကို ဆက်တိုက် ကပ်တွဲ အသုံးပြုကြသည်။&lt;ref&gt;Thurgood, Graham. (2003). &quot;A Subgrouping of Sino-Tibetan&quot;. ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge, pp. 3–21.&lt;/ref&gt;

==တိဗက်-ဗမာ အုပ်စုဝင်များ==

[[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစု]]၏ အဓိက ဌာနခွဲတစ်ခုဖြစ်သော တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများကို အောက်ပါအတိုင်း အုပ်စုခွဲခြားနိုင်သည် -

=== အဓိက ဘာသာစကားအုပ်စုများ ===

* '''တိဗက်အုပ်စု (Tibetic):'''
** [[တိဗက်ဘာသာစကား]] (Amdo, Kham, Ü-Tsang)
** [[ဒရွန်ခါဘာသာစကား|Dzongkha]] (ဘူတန်နိုင်ငံသုံး)
** ဆစ်ခ်ကင်း (Sikkimese) နှင့် ရှဲပါ့ (Sherpa)

* '''လိုလို-ဗမာအုပ်စု (Lolo-Burmese):'''
** [[ဗမာဘာသာစကား]] နှင့် ဗမာနွယ်ဝင်များ (အာချန်/မိုင်းသာ၊ လော်ဝေါ် သို့မဟုတ် မရူ)
** [[ယီဘာသာစကား|လိုလို (ယီ)]]၊ လီဆူ၊ နရှီး၊ အာခါ

* '''ကရင်အုပ်စု (Karenic):'''
** [[စကောကရင်ဘာသာစကား|စကောကရင်]]၊ [[ပိုးကရင်ဘာသာစကား|ပိုးကရင်]]
** [[ကယားဘာသာစကား|ကယား (ကရင်နီ)]]၊ [[ပအိုဝ်းဘာသာစကား|ပအိုဝ်း]]၊ ကယန်း

* '''ချင်း-ကူကီး-နာဂအုပ်စု (Kuki-Chin-Naga):'''
** [[ချင်းဘာသာစကား|ချင်း]] (တီးတိန်၊ ဟားခါး စသည်)၊ ကူကီး၊ ဇိုမီး
** [[နာဂဘာသာစကား|နာဂများ]]
** ကသည်း (Meitei)

* '''ဆယ်လ်အုပ်စု (Sal):'''
** [[ဂျိန်းဖောဘာသာစကား|ဂျိန်းဖော (ကချင်)]]
** ဇိုင်ဝါး နှင့် လာချိဒ် (ယခင်က လိုလို-ဗမာအုပ်စုဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်)
** [[Luish အုပ်စု]]: သက်၊ ကတူး၊ Andro-Sengmai

* '''နုံအုပ်စု (Nungish):'''
** [[ရဝမ်ဘာသာစကား|ရဝမ်]]၊ ထရုံ

* '''Qiangic အုပ်စု:'''
** Qiang၊ Pumi၊ Muya၊ Ersu (စီချွမ်ကုန်းမြင့်ဒေသသုံး)

* '''Tani အုပ်စု:'''
** Galo, Apatani, Nyishi (အာရုဏာချာပရာဒေ့ရှ်ပြည်နယ်သုံး)

* '''အခြား ဟိမဝန္တာဒေသစုများ:'''
** '''Bodic အုပ်စု:''' Tamang, Gurung, Magar, Thakali
** '''Kiranti အုပ်စု:''' Rai များ (Bantawa, Chamling စသည်)၊ Limbu
** '''Newaric:''' Newar (Nepal Bhasa), Baram
** '''အခြား:''' Lepcha, Dhimalic, Dhambojiya

== ပြောဆိုသူဦးရေနှင့် အခြေအနေ ==

[[File:Lenguas tibeto-birmanas.png|thumb|right|300px|တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားများ ပြန့်နှံ့တည်ရှိပုံပြမြေပုံ]]

&quot;တိဗက်-ဗမာ&quot; ဟူသော အမည်သည် ဤအုပ်စုအတွင်း ပြောဆိုသူ အများဆုံးဖြစ်သည့် ဗမာနှင့် တိဗက်ဘာသာစကားနှစ်ခုကို အစွဲပြု၍ မှည့်ခေါ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။

{| class=&quot;wikitable&quot;
! ဘာသာစကား !! ပြောဆိုသူဦးရေ (ခန့်မှန်းခြေ) !! အဓိကတည်နေရာ
|-
| [[ဗမာဘာသာစကား]] || ၃၅ သန်းကျော် || [[မြန်မာနိုင်ငံ]]
|-
| [[ယီဘာသာစကား|လိုလို (ယီ)]] || ၁၀ သန်းခန့် || တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်း
|-
| [[တိဗက်ဘာသာစကား]] || ၈ သန်းကျော် || တိဗက်ကုန်းမြင့်ဒေသ
|-
| အခြားဘာသာစကားများ || ၈ သန်းခန့် || ဟိမဝန္တာနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ
|-
| '''စုစုပေါင်း''' || '''၆၁ သန်းခန့်''' || 
|}

တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကား ပြောဆိုသူ စုစုပေါင်း ၆၁ သန်းနီးပါး ရှိသည့်အနက် [[ဗမာဘာသာစကား]] ပြောဆိုသူအရေအတွက်သည် ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ဖြင့် အများဆုံး ဖြစ်သည်။ အခြားသော ဘာသာစကား အများစုမှာ လူနည်းစု အဖွဲ့အစည်းငယ်များအဖြစ်သာ တည်ရှိကြသည်။

== သမိုင်း ==
18 ရာစုအတွင်းတွင် ကျယ်ပြန့်သော စာပေထုံးတမ်းစဉ်လာများရှိသည့် ဘာသာစကားနှစ်ခု ဖြစ်သည့် တိဗက်နှင့် ဗမာအကြား တူညီသည်ကို ပညာရှင်အများအပြား သတိပြုမိခဲ့ကြသည်။နောက်ရာစုနှစ်များတွင် Brian Houghton Hodgson သည် ဟိမဝန္တာတောင်တန်းများနှင့် အိန္ဒိယအရှေ့မြောက်ဘက်ရှိ ဘာသာစကားများအကြောင်း အချက်အလက်များစွာကို စုဆောင်းခဲ့ပြီး လေ့လာခဲ့ရာ အများစုမှာ တိဗက်နှင့် ဗမာ ဘာသာစကား တို့နှင့် ဆက်စပ်မှုများရှိကြောင်း သတိပြုမိလာခဲ့သည်။ {{Sfnp|Hodgson|1853}}အချို့သော အရှေ့တောင်အာရှကုန်းမြင့်နှင့် တရုတ်နိုင်ငံအနောက်တောင်ပိုင်းရှိ ဆက်စပ်ဘာသာစကားများကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။&quot;တိဗက်-ဗမာ&quot; ဟူသောအမည်ကို 1856 ခုနှစ်တွင် ပညာရှင် James Logan မှ ပထမဆုံးအသုံးပြုခဲ့ပြီး၊ကရင်ဘာသာစကားများကိုလည်းထိုအဖွဲ့တွင်ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ {{Sfnp|Logan|1856}} {{Sfnp|Logan|1858}}Charles Forbes က မိသားစုသည် Max Muller 's Turanian ၏ Gangetic နှင့် Lohitic အကိုင်းအခက်များကို ပေါင်းစည်းခြင်းအဖြစ် ရှုမြင်သုံးသပ်ခဲ့ပြီး ဆီးမိုက် ၊ &quot;အာရီယန်&quot; ( [[အင်ဒို-ဥရောပနွယ် ဘာသာစကားများ|အင်ဒို-ဥရောပ]] ) နှင့် တရုတ်ဘာသာစကားများမှလွဲ၍ Eurasian ဘာသာစကားများအားလုံးပါဝင်သော ဧရာမမိသားစုကြီးဖြစ်သည်။ {{Sfnp|Forbes|1878}}''အိန္ဒိယဘာသာဗေဒစစ်တမ်း'' ၏ တတိယမြောက်အတွဲကို ဗြိတိသျှအိန္ဒိယ၏ တိဘက်-ဗမာဘာသာစကားများ အကြောင်းရှင်းလင်းထားသည်။

ဂျာမန်လူမျိုး ဘာသာဗေဒပညာရှင်၊ သမိုင်းပညာရှင်၊ လူမျိုးရေးဆရာ Julius Klaproth က ဗမာ၊ တိဗက်နှင့် တရုတ်အားလုံးတွင် တူညီသော အခြေခံ [[ဝေါဟာရ|ဝေါဟာရများကို]] မျှဝေကြသည်၊ သို့သော် [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] ၊ [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား|ဗီယက်နမ်တို့]] သည် အတော်လေး ကွဲပြားကြောင်း ၁၈၂၃ ခုနှစ်တွင် မှတ်ချက်ချခဲ့သည်။ {{Sfnp|van Driem|2001}}1883 ခုနှစ်တွင် Ernst Kuhn နှင့် 1896 ခုနှစ်   ဂျာမန်  ဘာသာဗေဒပညာရှင် August Conrady  အပါအဝင် စာရေးဆရာအများအပြားသည် တိဗက်-ဗမာ နှင့် ထိုင်းတရုတ် ဟူ၍ ကိုင်းဆက်နှစ်ခုပါရှိသော &quot;အင်ဒို-ချိုင်းနား&quot; ဘာသာစကားမိသားစုကို ဖော်ပြခဲ့သည်။ {{Sfnp|van Driem|2001}}[[တိုင်ဘာသာစကားများ|တိုင် ဘာသာစကားများကို]] တရုတ်နှင့် မျှဝေထားသော ဝေါဟာရနှင့် typological features များကို အခြေခံ၍ ထည့်သွင်းထားခဲ့ပြီးJean Przyluski သည် ''Sino-Tibétain'' (Sino-Tibetan) ဟူသော ဝေါဟာရကို Antoine Meillet နှင့် Marcel Cohen 's ''Les Langues du Monde'' တွင် 1924 ခုနှစ်တွင် အဖွဲ့၏အခန်းခေါင်းစဉ်အဖြစ် မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။ {{Sfnp|Sapir|1925}}

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်နောက်ပိုင်း အနောက်တိုင်းအကောင့်အများစုတွင် တိုင် ဘာသာစကားများကို တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကားများ တွင်မထည့်သွင်းကြတော့သော်လည်း တရုတ်ဘာသာဗေဒပညာရှင်အများအပြားက ၎င်းတို့ကို ထည့်သွင်းထားဆဲဖြစ်သည်။၁၉၇၇ခုနှစ် တွင် Li Fang-Kuei နှင့် Laurent Sagart တို့က တိုင်ဘာသာစကားများ နှင့် တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကားများ အကြား၌ regular sound correspondences မရှိကြောင်း ပြသသည်။၁၉၉၀ကျော်ခုနှစ်များတွင် တိုင်နှင့် တရုတ်စကားအကြား အခြေခံဝေါဟာရတူညီမှုများ မရှိကြောင်း၊ ဝေါဟာရတူမှုများသည် “loanwords” ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ethnologue.com/show_family.asp?subid=818-16|title=Ethnologue Tai–Kadai family tree}}&lt;/ref&gt;တိဗက်-ဗမာ နှင့် တရုတ်တို့ကြား ဆက်စပ်မှုကို ယခုအခါ ဘာသာဗေဒ ပညာရှင် အများစု က Roy Andrew Miller နှင့် Christopher Beckwith ကဲ့သို့သော လက်ခံထားသည်။ {{Sfnp|Miller|1974}} {{Sfnp|Beckwith|1996}} {{Sfnp|Beckwith|2002}}မကြာသေးမီက အငြင်းပွားမှုများသည် တရုတ်-တိဗက်ကို တရုတ်နှင့် တိဗက်-ဗမာ အုပ်စုခွဲများအဖြစ် အဆိုပြုထားခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။ဒီခွဲခြားမှုစနစ်ဟာ Kuhn နဲ့ Conrady တို့က ပထမဦးဆုံးတင်ပြခဲ့တာဖြစ်ပြီး၊ နောက်ပိုင်းမှာလည်း Paul Benedict (1972) နဲ့ James Matisoff တို့က ထပ်မံကျယ်ပြန့်အောင်တိုက်ပွဲလုပ်ခဲ့ပေမဲ့  “Tibeto-Burman” ဆိုတဲ့အုပ်စုသည် သီးသန့်အုပ်စု တစ်ခုဖြစ်တယ်ဆိုတာကို သက်သေပြနိုင်ဖူးသေးတာ မရှိပါ။ {{Sfnp|Handel|2008}}
== ခြုံငုံသုံးသပ်ချက် ==
တိဗက်-ဗမာဘာသာစကား အများစုသည် သွားလာရန်ခက်ခဲသော တောင်တန်းဒေသများတွင် ပြောဆိုကြသောကြောင့် ထိုဘာသာစကားများကို လေ့လာရာတွင် အခက်အခဲများရှိခဲ့သည်။ ထိုဘာသာစကားအများစုသည် အရေးအသားစနစ်မရှိကြသေးပါ။အခြားဘာသာစကားများနှင့်တိကျသောဆက်နွယ်မှုကို ဆုံးဖြတ်ရန်ထက် တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားကို ယေဘူယျအားဖြင့် ခွဲခြားသတ်မှတ်ရန် ပိုမိုလွယ်ကူသည်။ {{Sfnp|Handel|2008}}ဘာသာစကား အုပ်စုခွဲ ဒါဇင်ပေါင်းများစွာရှိပြီး ပြောဆိုသူသန်းပေါင်းများစွာရှိသောလည်း အချို့သော တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဝင်ဘာသာစကားများသည် ပျောက်ကွယ်သွားမည့် အန္တရာယ်နှင့်ရင်ဆိုင်ရမှုများရှိသည် {{Sfnp|van Driem|2011a}}။ဤအုပ်စုခွဲများကို ဤနေရာတွင် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ စစ်တမ်းကောက်ယူထားပါသည်။

=== အရှေ့တောင်အာရှနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်း ===
[[File:Ethnolinguistic_map_of_Burma_1972_en.svg|right|thumb|[[မြန်မာနိုင်ငံ|မြန်မာ]] နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကား မိသားစုများ]]

တိဗက်-ဗမာဘာသာစကား၏ တောင်ဘက်အကျဆုံးအုပ်စုဖြစ်သော [[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ကရင်ဘာသာစကား]]များကို မြန်မာ-ထိုင်းနယ်စပ် နှစ်ဖက်စလုံးတွင် လူသုံးသန်း နီးပါးပြောဆိုကြသည်။ ကရင်ဘာသာစကားသည် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ]] နှင့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ]] နှင့် ထိတွေ့မှုကြောင့် ရည်ညွှန်းထားသည့် ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ စကားလုံးအစီအစဉ်ရှိခြင်းတွင် အခြားတိဗက်-ဗမာဘာသာစကားများ (Bai မှလွဲ၍) နှင့် ကွဲပြားသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}}

တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားအုပ်စု၏ အကျယ်ပြန့်ဆုံးသော ဘာသာစကားမှာ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာ]] ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏တရားဝင်ရုံးသုံးဘာသာစကားအဖြစ် စံသတ်မှတ်ကာ မြန်မာဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုသူပေါင်း ၃၂ သန်းကျော်ရှိပြီး ၁၂ ရာစုအစောပိုင်းကတည်းက စာပေအစဉ်အလာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဗမာဘာသာစကားသည် မြန်မာနှင့် ထိုင်း၊ လာအို၊ ဗီယက်နမ်၊ နှင့် [[တရုတ် အနောက်တောင်ပိုင်း|အနောက်တောင်တရုတ်]] ကုန်းမြင့်တို့တွင် ဘာသာစကား ၁၀၀ ခန့် ပြောဆိုသော ဘာသာစကား 100 ခန့် ပါဝင်သည့် [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာအုပ်စု]]တွင်ပါဝင်ပြီး အပြင်းအထန်လေ့လာပြီး ကောင်းစွာသတ်မှတ်ထားသော အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်သည် ။ အဓိကဘာသာစကားများတွင် [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ]] ပါဝင်ပြီး အနောက်ဘက် [[စီချွမ်]] နှင့် [[ယူနန်ပြည်နယ်|ယူနန်]] မြောက်ပိုင်းတွင် ပြောဆိုသူ နှစ်သန်း၊ အာခါဘာသာစကား နှင့် ဟာနီဘာသာစကားများ ပါဝင်ပြီး ယူနန်တောင်ပိုင်း၊ မြန်မာအရှေ့ပိုင်း၊ လာအိုနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့တွင် ပြောဆိုသူ နှစ်သန်းနှင့် ယူနန်၊ မြန်မာမြောက်ပိုင်းနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းရှိ [[လီဆူဘာသာစကား|လီဆူ]] နှင့် လားဟူ တို့ဖြစ်သည်။ လိုလို အုပ်စုခွဲရှိ ဘာသာစကားအားလုံးသည် ဩစထြိုအေးရှားတစ်ဘာသာစကား၏ လွှမ်းမိုးမှုကို သိသိသာသာပြသသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}}၁ ရာစုတွင် တရုတ်အက္ခရာဖြင့် ရေးထားသော [[ပိုင်လင်ဘာသာစကား|ပါလန်]] သီချင်းများသည် လိုလို-ဗမာဘာသာစကားမှ စကားလုံးများကို မှတ်တမ်းတင်ထားပုံရပြီး တရုတ်အစီအစဉ်ဖြင့် စီစဉ်သည်။ {{Sfnp|Coblin|1979}}

[[File:Ethnolinguistic map of China 1983.png|thumb|right|Language families of China, with Tibeto-Burman in orange{{efn|Source: United States Central Intelligence Agency, 1983. The map shows the distribution of ethnolinguistic groups according to the historical majority ethnic groups by region. Note this is different from the current distribution due to ongoing internal migration and assimilation.}}]]
တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်းရှိ တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားများသည် ကာလကြာရှည်စွာ တရုတ်၏ လွှမ်းမိုးမှု ကြီးမားသောကြောင့် ဆက်နွယ်မှုကို ဆုံးဖြတ်ရန် ခက်ခဲစေသည်။ ယူနန်ပြည်နယ်တွင် စကားပြောသူတစ်သန်းဖြင့် ဘိုင်ဘာသာစကား သည် အငြင်းပွားဖွယ်ဖြစ်ပြီး အလုပ်သမားအချို့က တရုတ်ဘာသာစကားများ၏ ညီမ ဘာသာစကားဖြစ်သည်ဟု အကြံပြုကြသည်။ ယူနန်မြောက်ပိုင်းရှိ နာဇီဘာသာစကားကို လိုလို-ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ တွင် ထည့်သွင်းလေ့ရှိသော်လည်း အခြားပညာရှင်များက ၎င်းကို အမျိုးအစားခွဲခြားမထားဘဲ ထားလိုကြသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} စီချွမ်ပြည်နယ် အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ တောင်ကုန်းများသည် ရှေးဟောင်းအင်္ဂါရပ်များစွာကို ထိန်းသိမ်းထားသည့် [[ချန်းဘာသာစကားအုပ်စု|Qiangic]] နှင့် Rgyalrongic ဘာသာစကားအုပ်စုငယ်များနေထိုင်ရာ နေရာဖြစ်သည်။ တိဘက်-ဗမာဘာသာစကားများတွင်  ဟူနန်၊ ဟူဘေး၊ ကွေ့ကျိုးနှင့် ချုံကင်းနယ်နိမိတ်ရှိ ဝူလင်တောင်တန်းများ တွင် ပြောဆိုသော Tujia သည် အရှေ့ဘက်အကျဆုံးဘာသာစကားဖြစ်သည်။

ပျူနှင့်တန်ဂွတ်ကဲ့သို့ သမိုင်းဝင်ဘာသာစကားနှစ်ခုကိုလည်း တိဗက်-ဗမာဟု ယူဆကြသော်လည်း တိကျသောဆက်နွယ်မှုမှာ မသေချာပါ။ ပထမရာစုနှစ်များက မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းရှိ [[ပျူဘာသာစကား|ပျူဘာသာစကားကို]] ဂုပတ္တအက္ခရာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ကမ္ပည်းစာများမှ လူသိများသည်။ ၁၂ ရာစု တရုတ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းရှိ [[အနောက်ရှားနယ်|အနောက် Xia]] ၏ [[တန်ဂု ဘာသာစကား|တန်ဂွတ်ဘာသာစကားကို]] တရုတ် တန်ဂတ်အက္ခရာ ဖြင့် ရေးသားထားသော စာသားများစွာဖြင့် ထိန်းသိမ်းထားသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}}

=== တိဗက်နှင့် တောင်အာရှ ===
[[File:South_Asian_Language_Families.png|right|thumb|လိမ္မော်ရောင်ဖြင့် တိဗက်-ဗမာနှင့် တောင်အာရှ ဘာသာစကား မိသားစုများ]]
Baltistan ၊ Ladakh ၊ [[နီပေါနိုင်ငံ]] ၊ [[ဆစ်ကင်ပြည်နယ်]] နှင့် [[ဘူတန်နိုင်ငံ]] ရှိ တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် နှင့် အိမ်နီးချင်းဒေသများတွင် လူပေါင်း ရှစ်သန်းကျော်သည် တိဗက်ဘာသာစကား များစွာကို ဆက်စပ်ပြောဆိုကြသည်။ 8 ရာစုမှစတင်ခဲ့သော Classical Tibetan တွင် ကျယ်ပြောလှသော စာပေတစ်ခုအဖြစ်ရှိခဲ့သည်။ တိဗက်ဘာသာစကားများကို အများအားဖြင့် Bodish အုပ်စုအဖြစ် ဘူတန်နှင့် [[အရုဏာစလပဒေသပြည်နယ်|အရုဏာရှယ်ပါရာဒေ့ရှ်]] တို့၏ သေးငယ်သော အရှေ့ Bodish ဘာသာစကားများ ဖြင့် အုပ်စုဖွဲ့ထားသည်။

ဟိမဝန္တာတောင်ဘက် တောင်စောင်းများတွင်လည်း တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကား အများအပြားကို ပြောဆိုကြသည်။ဖော်ထုတ်နိုင်သော အရွယ်အစားကြီးမားသောအုပ်စုများမှာ [[ဟိမာစလပဒေသပြည်နယ်|ဟိမာရှယ်ပရာဒေ့ရှ်]] နှင့် နီပေါနိုင်ငံတို့၏ အနောက်ဟိမဝန္တာဘာသာစကားများ ၊ Tamang တစ်သန်းရှိသော ဘာသာစကားများအပါအဝင် အနောက်နီပေါ၏ Tamangic ဘာသာစကားများ နှင့် နီပေါအရှေ့ပိုင်း Kiranti ဘာသာစကားများ ဖြစ်သည်။ကျန်အုပ်စုများသည် သေးငယ်ပြီး သီးခြားခွဲထားမှုများရှိသည်။နီပေါအလယ်ပိုင်းရှိ နေဝါရီ ဘာသာစကား (Nepal Bhasa) တွင် 12 ရာစုမှ စတင်ခဲ့သော စပီကာနှင့် စာပေပေါင်း တစ်သန်းရှိပြီး လူတစ်သန်းနီးပါးသည် Magaric ဘာသာစကားများကို ပြောဆိုကြသော်လည်း ကျန်ဘာသာစကားများမှာ သေးငယ်သော စကားပြောအသိုင်းအဝိုင်းများရှိသည်။နီပေါရှိ အခြားအထီးကျန်များနှင့် အုပ်စုငယ်များမှာ Dura ၊ Raji-Raute ၊ Chepangic နှင့် Dhimalish တို့ဖြစ်သည်။Lepcha ကို နီပေါအရှေ့ပိုင်းမှ ဘူတန်အနောက်ဘက်အထိ ဒေသတစ်ခုတွင် ပြောဆိုကြသည်။ {{Sfnp|van Driem|2007}}ဘူတန်၏ဘာသာစကားအများစုမှာ Bodish ဖြစ်သော်လည်း၊ 'Ole (&quot;Black Mountain Monpa&quot;)၊ Lhokpu နှင့် Gongduk နှင့် Tshangla ၏ပို၍ကျယ်ပြောသောအသိုက်အဝန်းကြီးသုံးခုလည်းရှိသည်။ {{Sfnp|van Driem|2011a}}

တနိုင်းဘာသာစကားများ ကို အရုဏာရှယ်ပရာဒေ့ရှ်ပြည်နယ် ၏ တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားအများစုနှင့် တိဗက်၏ ကပ်လျက်ဒေသများ  ပြောဆိုကြသည်။ {{Sfnp|Burling|2003}}အရုဏာရှယ်ပရာဒေ့ရှ်ပြည်နယ် ၏ ကျန်ရှိသော ဘာသာစကားများသည် Siangic ၊ Kho-Bwa (သို့မဟုတ် Kamengic)၊ Hruso ၊ Miju နှင့် Digaro ဘာသာစကားများ (သို့မဟုတ် Mishmic) အုပ်စုငယ်များမှ ကွဲပြားပါသည်။ {{Sfnp|Burling|2003}}ဤအုပ်စုများသည် တိဗက်-ဗမာ ဝေါဟာရအတော်လေးနည်းပါးကြပြီး၊ Bench နှင့် Post တို့သည် တရုတ်-တိဗက်တွင် ၎င်းတို့၏ပါဝင်မှုကို အငြင်းပွားကြသည်။ {{Sfnp|Blench|Post|2011}}

ဘာသာစကားမျိုးစုံနှင့် အုပ်စုခွဲများကို မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းမှ အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ဘက်အထိ ကုန်းမြင့်များတွင် တွေ့ရှိရသည်။

မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းသည် [[နမ်းဘာသာစကားအနွယ်များ|နုံဘာသာစကားများ]] အုပ်စုငယ်အပြင် Jingpho-Luish ဘာသာစကားများဖြစ်သည့် Jingpho-Luish ဘာသာစကားများ [[ကချင်ဘာသာစကား|နေထိုင်ရာ]] နေရာဖြစ်သည်။Brahmaputran သို့မဟုတ် [[ဆယ်လ်ဘာသာစကားများ|Sal ဘာသာစကားများတွင်]] အနည်းဆုံး [[ဘိုရို-ဂါရို ဘာသာစကားများ|Boro-Garo]] နှင့် Konyak ဘာသာစကားများ ပါဝင်ပြီး အိန္ဒိယပြည်နယ်များမှတဆင့် [[နာဂလန်ပြည်နယ်]] ၊ [[မေဃာလယပြည်နယ်]] နှင့် [[တြိပူရပြည်နယ်]] တို့ကို ဖြတ်၍ မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းမှ ကျယ်ပြန့်သော ဒေသတွင် ပြောဆိုကြပြီး Jingpho-Luish အဖွဲ့တွင် ပါဝင်သည်ဟု ယူဆလေ့ရှိသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} {{Sfnp|Burling|2003}}

[[နာဂလန်ပြည်နယ်|နာဂလန်း]] ၊ [[မဏိပူရပြည်နယ်|မဏိပူရ]] နှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ဘက်ရှိ ကုန်းမြင့်ဒေသများသည် Ao ၊ Angami-Pochuri ၊ Tangkhulic နှင့် Zeme ဘာသာစကားအုပ်စုငယ်များအပြင် ကာဘီဘာသာစကား ဖြင့် နေထိုင်ကြသည်။ပြောဆိုသူ ၁.၄ သန်းရှိသော မဏိပူရပြည်နယ်၏ အဓိကဘာသာစကားဖြစ်သော [[ကသည်းဘာသာစကား]] သည် တစ်ခါတစ်ရံတွင် [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီးချင်းဘာသာစကား]] ၅၀ သို့မဟုတ် [[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]] နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ [[ချင်းပြည်နယ်]] တို့တွင် ပြောဆိုနေကြပါသည်။

[[မြို(မရူစာ)ဘာသာစကား|မရူဘာသာစကားကို]] ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နှင့် မြန်မာကြား [[စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသ|စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသရှိ]] လူတစ်စုက ပြောဆိုကြသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} {{Sfnp|Burling|2003}}

==မှတ်စု==
{{Notelist}}

==ကိုးကား==
{{Reflist}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]]
[[ကဏ္ဍ:တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]
[[Category:ဘာသာစကား မိသားစုများ]]
[[ကဏ္ဍ:တိဘက်၏ ဘာသာစကားများ]]]</text>
      <sha1>7bwt360gqej93i9c2jy652teysj5srd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1054653</id>
      <parentid>1054646</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T12:31:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <comment>/* သမိုင်း */</comment>
      <origin>1054653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67485" sha1="sr09hb72xm2ae9he460j5e7ad2fc9en" xml:space="preserve">
{{Infobox language family
|name   = တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ
|region = [[အရှေ့တောင်အာရှ]]၊ [[အရှေ့အာရှ]]၊ [[တောင်အာရှ]]
|familycolor = Sino-Tibetan
|protoname = ရှေးဦး တိဗက်-ဗမာ
|iso5   = tbq
|glotto = none
|map    = Lenguas tibeto-birmanas.png
|mapcaption= တိဗက်-ဗမာနွယ်၏ ပင်မကိုင်းခွဲများ-
{{col-begin}}
{{col-3}}
{{legend|#32CD32|[[တိဗက်ဘာသာစကားများ|တိဗက်နွယ်]]}}
{{legend|#FFD700|[[ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်]]}}
{{legend|#FF0000|[[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ကရင်နွယ်]]}}
{{legend|#FF4500|[[ရွန်ဘာသာစကားများ|ရွန် (Rung)]]}}
{{col-3}}
{{legend|#8B4513|[[တာနီဘာသာစကားများ|တာနီ]]}}
{{legend|#800000|[[ချန်နွယ် ဘာသာစကားများ|ချန်နွယ် (Qiang)]]}}
{{legend|#0000FF|[[ဘိုရို-ဂါရို ဘာသာစကားများ|ဘိုရို-ဂါရို]]}}
{{legend|#1E90FF|[[ကွန်ညပ်ဘာသာစကားများ|ကွန်ညပ် (Konyak)]]}}
{{col-3}}
{{legend|#9400D3|[[နာဂနွယ် ဘာသာစကားများ|နာဂ]]}}
{{legend|#FF69B4|[[ကသည်းဘာသာစကား|ကသည်း]]}}
{{legend|#FF1493|[[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး-ချင်း-မီဇို]]}}
{{col-end}}
}}

'''တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ''' (Tibeto-Burman languages) သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစု]]ကြီးအတွင်း [[တရုတ်နွယ်ဘာသာစကားများ]] မပါဝင်သည့် ကျန်ရှိသော ဘာသာစကားအစုအဖွဲ့အားလုံးကို စုပေါင်းခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုတွင် [[တိဘက်လူမျိုးများ|တိဗက်ဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာဘာသာစကား]] နှင့် [[နော့ဆူဘာသာစကား|ယီဘာသာစကား]] တို့ကဲ့သို့သော အဓိကဘာသာစကားများ ပါဝင်ပြီး [[ဘူတန်နိုင်ငံ]] နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] တို့၏ တရားဝင် ရုံးသုံးဘာသာစကားများသည်လည်း ဤအုပ်စုမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot;&gt;Thurgood, G., &amp; LaPolla, R. J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.&lt;/ref&gt; မိသားစုဝင် ဘာသာစကား အမျိုးကွဲပေါင်း ၄၀၀ ကျော်သည် အရှေ့အာရှ၊ တောင်အာရှ နှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ ကုန်းမြင့်ဒေသများအပြင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြေပြန့်လွင်ပြင်များတွင်ပါ ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုကြသည်။ &lt;ref name=&quot;Zhang2020&quot;&gt;Zhang, H., et al. (2020). &quot;Phylogenetic evidence for the origin and expansion of Sino-Tibetan languages&quot;. ''Nature'', 583(7817).&lt;/ref&gt;

အစဉ်အလာအရ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုကြီး]]ကို [[တရုတ်နွယ်ဘာသာစကားများ|တရုတ်နွယ်]] (Sinitic) နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] (Tibeto-Burman) ဟူ၍ ပင်မအုပ်စုကြီး နှစ်ခုအဖြစ် ရိုးရှင်းစွာ ခွဲခြားလေ့ ရှိခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း တရုတ်နွယ် မဟုတ်သော ဘာသာစကားများ၏ မူလအစ ရေဝေရေလဲကို အဆိုပါအယူအဆက တိကျစွာ မရှင်းပြနိုင်သည့်အတွက်၊ ယခုအခါ ပညာရှင်အများစုက ဤသို့ ပင်မအုပ်စု နှစ်ခုခွဲခြားခြင်းကို လက်မခံတော့ဘဲ ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော သစ်ပင်ခက်မများသဖွယ် ခွဲဖြာထွက်သည့် နည်းလမ်းများဖြင့် ပြန်လည်ပြင်ဆင် လေ့လာနေကြသည်။&lt;ref name=&quot;Sagart2019&quot;&gt;Sagart, L., et al. (2019). &quot;Dated language phylogenies shed light on the ancestry of Sino-Tibetan languages&quot;. ''PNAS'', 116(21), 10317–10322.&lt;/ref&gt;တစ်ဖက်တွင်လည်း ခေတ်သစ် မော်လီကျူး ဗီဇဗေဒ  အချက်အလက်များအရ ဖခင်ဘက်မှဆင်းသက်သော Y-DNA Haplogroup O3 (O2a2b1a1-M117) သည် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကား မိသားစုဝင်များတွင် အများဆုံး တွေ့ရှိရသည့် ဘုံမျိုးရိုးဗီဇ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Wang2021&quot;&gt;Wang, C. C., et al. (2021). &quot;Genomic insights into the formation of human populations in East Asia&quot;. ''Nature'', 591(7849), 413–419.&lt;/ref&gt; ဤ DNA အထောက်အထားများသည် ရှေးဦး လူသားတို့၏ ရွှေ့ပြောင်းသွားလာမှုနှင့် အရှေ့အာရှ၊ အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသများ၌ အခြေချခဲ့သည့် သမိုင်းကြောင်းကို သိပ္ပံနည်းကျ ပြန်လည်ဖော်ထုတ်ရာတွင် အဓိက သက်သေအဖြစ် ပါဝင်လျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;Wang2021&quot; /&gt;

== အုပ်စုသတ်မှတ်မှု ==
တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပြောဆိုသူဦးရေ ဒုတိယအများဆုံး ဘာသာစကားအုပ်စုဖြစ်ပြီး ပညာရှင်များက ၎င်းတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်နွှယ်မှုများကို ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာ လေ့လာခဲ့ကြသည်။၁၉ ရာစုတွင် ဥရောပ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များသည် အရှေ့တောင်အာရှ ဘာသာစကားများကို စတင်လေ့လာခဲ့ကြသည်။ ထိုစဉ်က ဘာသာစကားများကို ၎င်းတို့၏ '''ဖွဲ့စည်းပုံ (Structure)''' အပေါ် အခြေခံ၍ အုပ်စုဖွဲ့ခဲ့ကြသည်။

* '''Monosyllabic Theory:''' အစောပိုင်း ပညာရှင်များက စကားလုံး တစ်လုံးချင်း အသံထွက်သော (Monosyllabic) နှင့် အသံနိမ့်အသံမြင့် ရှိသော (Tonal) ဘာသာစကားများဖြစ်သည့် တရုတ်၊ ထိုင်း နှင့် ဗီယက်နမ် ဘာသာစကားများကို အုပ်စုတစ်ခုတည်းဟု မှားယွင်းစွာ ယူဆခဲ့ကြဖူးသည်။

၁၉၂၀ ကျော်ကာလများတွင် ပြင်သစ်ပညာရှင် '''Jean Przyluski''' က &quot;Sino-Tibetan&quot; ဆိုသည့် အသုံးအနှုန်းကို စတင်သုံးစွဲခဲ့ပြီး ဤမိသားစုကို အဓိက အကိုင်းအခက် (၃) ခု ခွဲခြားခဲ့သည် -

# '''Tibeto-Burman''' (တိဗက်-ဗမာ)
# '''Chinese''' (တရုတ်)
# '''Tai-Kadai''' (တိုင်-ကဒိုင်) - နောင်တွင် တိုင်''-''ကဒိုင်သည် သီးခြားမိသားစုဖြစ်ကြောင်း သတ်မှတ်ခဲ့သည်။

၁၉၄၀ ဝန်းကျင်တွင် ပညာရှင် '''Paul Benedict''' က &quot;Sino-Tibetan Philology&quot; စီမံကိန်းဖြင့် ပိုမိုစနစ်တကျ ခွဲခြားခဲ့သည်။ ၎င်း၏ အဓိက အောင်မြင်မှုမှာ -

* '''တိုင်-ကဒိုင် (Tai-Kadai)''' နှင့် '''မြောင်-ယောင် (Hmong-Mien)''' ဘာသာစကားများသည် တရုတ်-တိဗက် မိသားစုဝင်များ မဟုတ်ကြောင်း ဖယ်ထုတ်နိုင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
* ၎င်းက တရုတ်-တိဗက် မိသားစုကို '''တရုတ်(Chinese)''' နှင့် '''တိဗက်-ကရင်(Tibeto-Karen)''' ဟူ၍ အဓိက အကိုင်းကြီး နှစ်ခု ခွဲခြားခဲ့ပြီး၊ဤအုပ်စုအောက်တွင် ဗမာဘာသာစကားကိုထားရှိခဲ့သည်။

ခေတ်သစ် ဘာသာဗေဒတွင် '''James Matisoff''' က Sino-Tibetan Etymological Dictionary and Thesaurus (STEDT) စီမံကိန်းဖြင့် ရှေးဦးဘာသာစကား (Proto-Sino-Tibetan) ကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်ခဲ့ရာမှ -

* တရုတ်ဘာသာစကား (Sinitic) နှင့် တိဗက်-ဗမာ (Tibeto-Burman) တို့သည် တူညီသော ဘိုးဘွားဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြောင်း ခိုင်မာစွာ သက်သေပြခဲ့သည်။

ယခုအခါ ပညာရှင်အချို့ (ဥပမာ- George van Driem) က &quot;Sino-Tibetan&quot; အမည်အစား '''&quot;Trans-Himalayan&quot;'''ဟု ခေါ်ဆိုရန် အဆိုပြုကြသည်။ ဤယူဆချက်အရ တရုတ်ဘာသာစကားသည် သီးခြားအကိုင်းတစ်ခုမဟုတ်ဘဲ တိဗက်-ဗမာ အကိုင်းအခက်များထဲမှ တစ်ခုသာဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။

လက်ရှိတွင် အများစုက တရုတ်-တိဗက် မိသားစုကို အောက်ပါအတိုင်း အခြေခံခွဲခြားထားသည် -
{| class=&quot;wikitable&quot;
| valign=&quot;top&quot; |'''အုပ်စုအမည်'''
| valign=&quot;top&quot; |'''အဓိကဘာသာစကားများ'''
|-
| valign=&quot;top&quot; |'''Sinitic (တရုတ်နွယ်)'''
| valign=&quot;top&quot; |မန်ဒရင်း၊ ကန်တုံ၊ ဝူ စသည့် တရုတ်ဘာသာစကားစုများ
|-
| valign=&quot;top&quot; |'''Tibeto-Burman (တိဗက်-ဗမာ)'''
| valign=&quot;top&quot; |ဗမာ၊ တိဗက်၊ ကရင်၊ ကချင် (ဂျိန်းဖော)၊ လီဆူ၊ နာဂ စသည်ဖြင့်
|}

== စတင်ရာဒေသ ==

'''တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများ'''သည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု ၏ ပင်မအခြေခံ အစိတ်အပိုင်းကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤလူမျိုးစုအဖွဲ့အစည်းအတွင်း၌ [[ဗမာလူမျိုး|မြန်မာ (ဗမာ)]]၊ [[တိဘက်လူမျိုးများ|တိဗက်]]၊ [[နာဂလူမျိုး|နာဂ]]၊ [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]]၊ [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]] နှင့် [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]] လူမျိုးများအပြင် အခြားသော တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် ဘာသာစကားပြော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများစွာ ပါဝင်ကြသည်။

သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ သုတေသနပြုချက်များအရ တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင်တို့၏ မူလအစပြုရာ မွေးရပ်မြေ သည် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်း ([[ယူနန်ပြည်နယ်]]၊ [[စီချွမ်|စီချွမ်ပြည်နယ်]])၊ [[တိဗက်|တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့် မြောက်ပိုင်း]] နှင့် [[ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း|ဟိမဝန္တာတောင်တန်းဒေသ]]များ ဖြစ်ကြောင်း အများစုက လက်ခံယူဆကြသည်။&lt;ref&gt;Van Driem, George (2001). ''Languages of the Himalayas: An Ethnolinguistic Handbook of the Greater Himalayan Region''. Leiden: Brill.&lt;/ref&gt; ထိုဒေသများမှတစ်ဆင့် လူဦးရေရွှေ့ပြောင်းမှုများ ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ အဆင့်ဆင့် ခွဲဖြာထွက်လာခဲ့ရာမှ ယနေ့ခေတ် မြန်မာနိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံအနောက်တောင်ပိုင်းနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်းဒေသများအထိ ပျံ့နှံ့အခြေချလာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။

{{Multiple image
| align     = center
| direction = horizontal
| width     = 250
| image1    = The origin and spread of the Sino-Tibetan language family.png
| alt1      = Sagart et al. ၏ မြေပုံ
| caption1  = Sagart et al. (၂၀၁၉) ၏ မြောက်တရုတ် (မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်း) မွေးရပ်မြေ သီအိုရီမြေပုံ{{sfnp|Sagart|Jacques|Lai|Ryder|2019|pp=10319–10320}}
| image2    = Homeland and dispersal of the Sino-Tibetan languages (2).svg
| alt2      = van Driem ၏ မြေပုံ
| caption2  = Van Driem (၂၀၀၅) ၏ ဆီချွမ်/ဟိမဝန္တာအခြေပြု မွေးရပ်မြေ သီအိုရီမြေပုံ{{sfnp|van Driem|2005|pp=94–97}}
| image3    = Homeland and dispersal of the Sino-Tibetan languages.svg
| alt3      = Blench ၏ မြေပုံ
| caption3  = Blench (၂၀၀၉) ၏ အိန္ဒိယအရှေ့မြောက်ပိုင်းအခြေပြု သီအိုရီမြေပုံ&lt;ref&gt;{{Cite web|last1=Blench|first1=Roger|last2=Post|first2=Mark|date=2010|title=NE Indian languages and the origin of Sino-Tibetan|url=https://www.rogerblench.info/Language/Sino-Tibetan/Blench%20ICSTLL42%20Chiang%20Mai%20paper.pdf|access-date=2021-10-28|website=rogerblench.info|page=20|archive-date=27 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250527064203/https://www.rogerblench.info/Language/Sino-Tibetan/Blench%20ICSTLL42%20Chiang%20Mai%20paper.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
}}

== မျိုးရိုးဗီဇ ==

မနုဿဗေဒဆိုင်ရာ မျိုးရိုးဗီဇ စစ်ဆေးချက်များအရ တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများတွင် အချို့သော Haplogroup များ ထင်ရှားစွာ တွေ့ရှိရသည်။ ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာသော မျိုးရိုးဗီဇလိုင်း (Y-Chromosome DNA) တွင် အဓိကအကျဆုံးတွေ့ရသည့် Haplogroup O-M175 သည် အရှေ့အာရှသား အများစုတွင် တွေ့ရလေ့ရှိသော ဗီဇလိုင်းဖြစ်ပြီး တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများတွင်လည်း အမြင့်မားဆုံး ရာခိုင်နှုန်းဖြင့် တည်ရှိနေသည်။&lt;ref&gt;Karmin, Monika et al. (2015). &quot;A recent bottleneck of Y chromosome diversity coincides with a global change in culture&quot;. ''Genome Research'', 25(4), 459–466.&lt;/ref&gt;

တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးစုများအကြား မျိုးရိုးဗီဇအရ တူညီစွာ ချိတ်ဆက်နေသော ဘုံ Haplogroup (Shared Haplogroups) များသည် သမိုင်းမတင်မီခေတ် ကနဦးအစပြုရာ တူညီမှု နှင့် လူမျိုးစုအချင်းချင်း ရောနှောဆက်နွှယ်ခဲ့ပုံများကို ထင်ဟပ်နေစေသည်။&lt;ref&gt;Su, Bing et al. (2000). &quot;Y-Chromosome Evidence for a Northward Migration of Modern Humans into East Asia during the Last Ice Age&quot;. ''American Journal of Human Genetics'', 65(6), 1718–1724.&lt;/ref&gt;
တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးစုအားလုံးနီးပါးကို တူညီစွာ ချိတ်ဆက်ပေးထားသည့် အဓိကအကျဆုံးသော ဖခင်ဘက်မှ ဘုံဗီဇလိုင်းမှာ Haplogroup O-M117 (O2a2b1a1-M117) ဖြစ်သည်။ ဤဗီဇလိုင်းသည် တိဘက်မြင့်တန်းတွင် နေထိုင်ကြသော တိဘက်လူမျိုးများ၊ မြေပြန့်နှင့် တောင်တန်းဒေသများရှိ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]၊ [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]]၊ [[ယီလူမျိုး|ယီ]] နှင့် [[နာဂလူမျိုး|နာဂ]] လူမျိုးများအကြားတွင် သိသာထင်ရှားစွာ ဗဟိုပြု၍ တူညီစွာ တွေ့ရှိရသည်။&lt;ref&gt;Li, Hui et al. (2008). &quot;Paternal Heritage of Discovery: Y-chromosomal evidence of Han-Tibetan divergence&quot;. ''Annals of Human Genetics'', 72(2), 167–181.&lt;/ref&gt; ဤဘုံဗီဇ တည်ရှိနေမှုက တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် ဘာသာစကားပြော လူမျိုးများအားလုံးသည် သမိုင်းဦးခေတ် ကျောက်ခေတ်သစ် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး (အထူးသဖြင့် လူး၊ ဆတ် စိုက်ပျိုးမှု) တိုးတက်လာရာ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်း နှင့် တရုတ်ပြည် အနောက်တောင်ပိုင်းဒေသတွင် စုပေါင်းနေထိုင်ခဲ့ကြသည့် ဘုံဘိုးဘွားလိုင်း တစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်ခွဲဖြာလာခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။

မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာသော ဗီဇလိုင်း (mtDNA) တွင်လည်း တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်တို့သည် Haplogroup M9a နှင့် G2a ဗီဇလိုင်းနှစ်ခုလုံးကို တွေ့ရပြီး တိဗက်လူမျိုးများနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးစုများ (ဥပမာ- ဗမာနှင့် ကချင်) အကြားတွင် တူညီစွာ ဖြန့်ကြက်တည်ရှိနေသော ဘုံမိခင်မျိုးရိုးလိုင်းများ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref&gt;Wen, Bo et al. (2004). &quot;Genetic evidence supports the Kazakh and Tibeto-Burman connection&quot;. ''Molecular Biology and Evolution'', 21(11), 2011–2019.&lt;/ref&gt;
မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများသည် မြောက်ဘက် ကုန်းပြင်မြင့်တွင် နေထိုင်ဆဲဖြစ်သော တိဘက်လူမျိုးများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အရှေ့တောင်အာရှ၏ မူလဗီဇများနှင့် ပိုမိုထိစပ်ချိတ်ဆက်နေသည်ကို တွေ့ရသည်။ ၎င်းမှာ တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချလာသောအခါ ဒေသခံ မွန်-ခမာနွယ်ဝင်များ၊ တိုင်-ရှမ်းများနှင့် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ သွေးနှောရောယှက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းကို ၎င်းတို့၏ အော်တိုဆုမ်းမား ဗီဇပုံစံများ (Autosomal DNA profiles) တွင် အထင်ရှားဆုံး တွေ့မြင်နိုင်ပါသည်။&lt;ref&gt;Kutanan, Wibhu et al. (2018). &quot;Asymmetric maternal and paternal genetic histories of Tibeto-Burman speaking groups&quot;. ''Scientific Reports'', 8(1), 3281.&lt;/ref&gt;

=== ဇီဝကမ္မနှင့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ မျိုးဗီဇ ပြောင်းလဲမှုများ ===
တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများသည် ကမ္ဘာ့အခြေအနေ အခက်ခဲဆုံးသော ကုန်းမြင့်ဒေသများနှင့် ရာသီဥတုများတွင် ရေရှည်ရှင်သန်နိုင်ရန်အတွက် ထူးခြားဆန်းပြားသော ရုပ်ပိုင်းနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ မျိုးဗီဇပြောင်းလဲမှုများ (Genetic Adaptations) ကို ပိုင်ဆိုင်ထားကြသည်။&lt;ref&gt;Simonson, T. S., et al. (2010). &quot;Genetic evidence for high-altitude adaptation in Tibetans&quot;. ''Science'', 329(5987), 72–75.&lt;/ref&gt;

EPAS1 နှင့် EGLN1 ဗီဇများသည် တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် (အထူးသဖြင့် တိဘက်လူမျိုးများ) တွင် ထင်ရှားဆုံးတွေ့ရသည့် ဗီဇပြောင်းလဲမှု ဖြစ်သည်။ သာမန်လူသားများ အောက်စီဂျင်နည်းပါးသော အရပ်သို့ ရောက်ပါက သွေးခဲခြင်း၊ လေဖြတ်ခြင်းနှင့် နှလုံးရောဂါ ဖြစ်ပွားနိုင်သော်လည်း ဤဗီဇပြောင်းလဲမှုကြောင့် ၎င်းတို့သည် သွေးတွင်း ဟေမိုဂလိုဘင် (Hemoglobin) ပမာဏကို ပုံမှန်အတိုင်း ထိန်းညှိပေးကာ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးမရှိဘဲ ကျန်းမာစွာ အသက်ရှူ ရှင်သန်နိုင်သည်။&lt;ref name=&quot;Yi2010&quot;&gt;Yi, X., et al. (2010). &quot;Sequencing of 50 human exomes reveals adaptation to high altitude&quot;. ''Science'', 329(5987), 75–78.&lt;/ref&gt; သုတေသနများအရ ဤ EPAS1 ဗီဇသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းသောင်းချီက မျိုးသုဉ်းသွားခဲ့သည့် ရှေးဟောင်းလူသားမျိုးနွယ်စု '''ဒနီဆိုဗန် (Denisovans)''' ထံမှ သွေးနှောမှုမှတစ်ဆင့် ဆင်းသက်ရရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Huerta-Sánchez, E., et al. (2014). &quot;Altitude adaptation in Tibetans caused by introgression of Denisovan-like DNA&quot;. ''Nature'', 512(7513), 194–197.&lt;/ref&gt;

တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးစုများတွင် ဖောလစ်အက်ဆစ် (Folic Acid) စုပ်ယူမှုနှင့် ဆဲလ်ဒီအန်အေ ပြုပြင်ခြင်းကို အားပေးသည့် MTHFR ဗီဇပြောင်းလဲမှုများ ထင်ရှားသည်။ ယင်းသည် တောင်မြင့်ဒေသများရှိ ပြင်းထန်သော နေရောင်ခြည် (UV Radiation) ဒဏ်ကြောင့် အရေပြားကင်ဆာ မဖြစ်ပွားအောင် ကာကွယ်ပေးသလို၊ ခန္ဓာကိုယ်၏ ဇီဝကမ္မဖြစ်စဉ်ကို မြှင့်တင်ပေးခြင်းဖြင့် အအေးဒဏ်ကို အလွယ်တကူ ခံနိုင်ရည်ရှိစေသည်။&lt;ref&gt;Yang, J., et al. (2017). &quot;High-altitude adaptation of Tibetan MTHFR gene polymorphisms&quot;. ''Scientific Reports'', 7, 41720.&lt;/ref&gt;

=== စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် အာရုံကြောဆိုင်ရာ မျိုးဗီဇပြောင်းလဲမှုများ ===

မကြာသေးမီက ပြုလုပ်ခဲ့သော မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများအရ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများ၏ သွေးလိုင်းတွင် ဦးနှောက်နှင့် အာရုံကြော ဆဲလ်များအကြား ဆက်သွယ်မှုကို အားကောင်းစေသည့် ဗီဇအပြောင်းအလဲအချို့ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် ဆိုးရွားပြင်းထန်သော ပတ်ဝန်းကျင်အခြေအနေများအောက်တွင် စိတ်ဓာတ်ကျဆင်းမှုနှင့် တုန်လှုပ်ခြောက်ခြားမှု (Anxiety and Depression) ကို ထိန်းချုပ်ပေးသည့် Neurotransmitter စနစ်ဆိုင်ရာ ဗီဇအပြောင်းအလဲများ ပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;Zheng, W., et al. (2023). &quot;Genome-wide evolutionary analysis reveals neurological and psychological adaptations in high-altitude populations&quot;. ''Molecular Biology and Evolution'', 40(5), msad098.&lt;/ref&gt;

ဤအာရုံကြောဆိုင်ရာ ဗီဇပြောင်းလဲမှုများသည် ၎င်းတို့အား သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များနှင့် ဖိအားဒဏ်များကို ရင်ဆိုင်ရာတွင် စိတ်ဓာတ်ကြံ့ခိုင်မှု (Mental Resilience) ကောင်းမွန်စေပြီး၊ ပတ်ဝန်းကျင်သစ်တွင် အလျင်အမြန် အသားကျ လိုက်လျောညီထွေဖြစ်နိုင်စွမ်း ရှိသော အုပ်စုများအဖြစ် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စရိုက်လက္ခဏာကို ပုံဖော်ပေးခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသည်။&lt;ref&gt;Kutanan, W., et al. (2021). &quot;The genetic and psychological matrix of Tibeto-Burman populations&quot;. ''Human Genetics'', 140(9), 1311–1326.&lt;/ref&gt;

== သဒ္ဒါအသုံးပြုပုံ ==

တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားအများစုသည် (ကရင်နွယ် ဘာသာစကားအချို့မှလွဲ၍) သဒ္ဒါဖွဲ့စည်းပုံတွင် တူညီသော မူလဝိသေသများကို ပိုင်ဆိုင်ထားကြသည်။

မွန်-ခမာဘာသာစကားများ သို့မဟုတ် ထိုင်း ဘာသာစကားများ ကဲ့သို့ ကြိယာ (Verb) ကို အလယ်တွင် မထားဘဲ ဝါကျ၏ အဆုံး၌သာ ထားရှိသည့် Subject-Object-Verb (SOV) စနစ်ကို သုံးစွဲကြသည်။&lt;ref&gt;LaPolla, Randy J. (2003). &quot;Overview of Sino-Tibetan Morphosyntax&quot;. ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge, pp. 22–42.&lt;/ref&gt;
 * ''မြန်မာ:'' ငါ (S) + ထမင်း (O) + စားသည် (V)။
 * ''တိဗက်:'' ང་ (ငါ) + ཁ་ལག་ (ထမင်း) + ཟ་གི་ཡོད། (စားသည်)။
 * ''ဂျိန်းဖော့:'' Ngai (ငါ) + Shat (ထမင်း) + Sha ngai (စားသည်)။

နာမ်များ၏ အရှေ့တွင် ထားရှိသော ရှေ့ဆက်ဝိဘတ်များ (Prepositions) အစား နာမ် သို့မဟုတ် နာမ်စားများ၏ အနောက်၌မှ စကားဆက် ဝိဘတ်များ ကပ်၍ သုံးစွဲသည့် စနစ် ကို ကျင့်သုံးကြသည် (ဥပမာ - မြန်မာဘာသာ၌ &quot;အိမ်'''သို့'''&quot;၊ &quot;ကျောင်း'''မှာ'''&quot;၊ တိဗက်ဘာသာ၌ &quot;ခဲတံ'''ဖြင့်'''&quot;)။

ဝါကျတစ်ခုအတွင်း ကာလ၊ မူလအခြေအနေနှင့် သဘောထားများကို ဖော်ပြရန်အတွက် ကိရိယာ၏ အနောက်၌ ပစ္စည်း/နောက်ဆက်တွဲများ (Particles) ကို ဆက်တိုက် ကပ်တွဲ အသုံးပြုကြသည်။&lt;ref&gt;Thurgood, Graham. (2003). &quot;A Subgrouping of Sino-Tibetan&quot;. ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge, pp. 3–21.&lt;/ref&gt;

==တိဗက်-ဗမာ အုပ်စုဝင်များ==

[[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစု]]၏ အဓိက ဌာနခွဲတစ်ခုဖြစ်သော တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများကို အောက်ပါအတိုင်း အုပ်စုခွဲခြားနိုင်သည် -

=== အဓိက ဘာသာစကားအုပ်စုများ ===

* '''တိဗက်အုပ်စု (Tibetic):'''
** [[တိဗက်ဘာသာစကား]] (Amdo, Kham, Ü-Tsang)
** [[ဒရွန်ခါဘာသာစကား|Dzongkha]] (ဘူတန်နိုင်ငံသုံး)
** ဆစ်ခ်ကင်း (Sikkimese) နှင့် ရှဲပါ့ (Sherpa)

* '''လိုလို-ဗမာအုပ်စု (Lolo-Burmese):'''
** [[ဗမာဘာသာစကား]] နှင့် ဗမာနွယ်ဝင်များ (အာချန်/မိုင်းသာ၊ လော်ဝေါ် သို့မဟုတ် မရူ)
** [[ယီဘာသာစကား|လိုလို (ယီ)]]၊ လီဆူ၊ နရှီး၊ အာခါ

* '''ကရင်အုပ်စု (Karenic):'''
** [[စကောကရင်ဘာသာစကား|စကောကရင်]]၊ [[ပိုးကရင်ဘာသာစကား|ပိုးကရင်]]
** [[ကယားဘာသာစကား|ကယား (ကရင်နီ)]]၊ [[ပအိုဝ်းဘာသာစကား|ပအိုဝ်း]]၊ ကယန်း

* '''ချင်း-ကူကီး-နာဂအုပ်စု (Kuki-Chin-Naga):'''
** [[ချင်းဘာသာစကား|ချင်း]] (တီးတိန်၊ ဟားခါး စသည်)၊ ကူကီး၊ ဇိုမီး
** [[နာဂဘာသာစကား|နာဂများ]]
** ကသည်း (Meitei)

* '''ဆယ်လ်အုပ်စု (Sal):'''
** [[ဂျိန်းဖောဘာသာစကား|ဂျိန်းဖော (ကချင်)]]
** ဇိုင်ဝါး နှင့် လာချိဒ် (ယခင်က လိုလို-ဗမာအုပ်စုဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်)
** [[Luish အုပ်စု]]: သက်၊ ကတူး၊ Andro-Sengmai

* '''နုံအုပ်စု (Nungish):'''
** [[ရဝမ်ဘာသာစကား|ရဝမ်]]၊ ထရုံ

* '''Qiangic အုပ်စု:'''
** Qiang၊ Pumi၊ Muya၊ Ersu (စီချွမ်ကုန်းမြင့်ဒေသသုံး)

* '''Tani အုပ်စု:'''
** Galo, Apatani, Nyishi (အာရုဏာချာပရာဒေ့ရှ်ပြည်နယ်သုံး)

* '''အခြား ဟိမဝန္တာဒေသစုများ:'''
** '''Bodic အုပ်စု:''' Tamang, Gurung, Magar, Thakali
** '''Kiranti အုပ်စု:''' Rai များ (Bantawa, Chamling စသည်)၊ Limbu
** '''Newaric:''' Newar (Nepal Bhasa), Baram
** '''အခြား:''' Lepcha, Dhimalic, Dhambojiya

== ပြောဆိုသူဦးရေနှင့် အခြေအနေ ==

[[File:Lenguas tibeto-birmanas.png|thumb|right|300px|တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားများ ပြန့်နှံ့တည်ရှိပုံပြမြေပုံ]]

&quot;တိဗက်-ဗမာ&quot; ဟူသော အမည်သည် ဤအုပ်စုအတွင်း ပြောဆိုသူ အများဆုံးဖြစ်သည့် ဗမာနှင့် တိဗက်ဘာသာစကားနှစ်ခုကို အစွဲပြု၍ မှည့်ခေါ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။

{| class=&quot;wikitable&quot;
! ဘာသာစကား !! ပြောဆိုသူဦးရေ (ခန့်မှန်းခြေ) !! အဓိကတည်နေရာ
|-
| [[ဗမာဘာသာစကား]] || ၃၅ သန်းကျော် || [[မြန်မာနိုင်ငံ]]
|-
| [[ယီဘာသာစကား|လိုလို (ယီ)]] || ၁၀ သန်းခန့် || တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်း
|-
| [[တိဗက်ဘာသာစကား]] || ၈ သန်းကျော် || တိဗက်ကုန်းမြင့်ဒေသ
|-
| အခြားဘာသာစကားများ || ၈ သန်းခန့် || ဟိမဝန္တာနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ
|-
| '''စုစုပေါင်း''' || '''၆၁ သန်းခန့်''' || 
|}

တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကား ပြောဆိုသူ စုစုပေါင်း ၆၁ သန်းနီးပါး ရှိသည့်အနက် [[ဗမာဘာသာစကား]] ပြောဆိုသူအရေအတွက်သည် ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ဖြင့် အများဆုံး ဖြစ်သည်။ အခြားသော ဘာသာစကား အများစုမှာ လူနည်းစု အဖွဲ့အစည်းငယ်များအဖြစ်သာ တည်ရှိကြသည်။

== သမိုင်း ==

၁၈ ရာစုအတွင်းကပင် စာပေအရေးအသား ထုံးတမ်းစဉ်လာရှိသော ဘာသာစကားနှစ်ခုဖြစ်သည့် တိဗက်ဘာသာများ နှင့် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဗမာဘာသာတို့အကြား တူညီချက်များကို ပညာရှင်အများအပြား သတိပြုမိခဲ့ကြသည်။ ၁၉ ရာစုသို့ ရောက်ရှိလာသောအခါ ဗြိတိသျှဘာသာဗေဒပညာရှင် ဘရိုင်ယန် ဟောက်တန် ဟော့ဂျ်ဆန် (Brian Houghton Hodgson) သည် ဟိမဝန္တာတောင်တန်းများနှင့် အိန္ဒိယအရှေ့မြောက်ပိုင်း ဘာသာစကားများ၏ အချက်အလက်များကို စုဆောင်းလေ့လာခဲ့ရာမှ အများစုမှာ တိဗက်နှင့် ဗမာဘာသာစကားတို့နှင့် ဆက်စပ်မှုရှိကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Sfnp|Hodgson|1853}}&lt;/ref&gt; ထို့နောက်  အရှေ့တောင်အာရှကုန်းမြင့်ဒေသများနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်းရှိ ဆက်စပ်ဘာသာစကားများကိုပါ ထပ်မံဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့ရာမှ

&quot;တိဗက်-ဗမာ&quot; (Tibeto-Burman) ဟူသော အမည်ကို ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ပညာရှင် ဂျိမ်းစ် လိုဂန် (James Logan) က ပထမဆုံးအကြိမ် အသုံးပြုခဲ့ပြီး ကရင်ဘာသာစကားများကိုပါ ယင်းအုပ်စုအတွင်းသို့ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Sfnp|Logan|1856}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Sfnp|Logan|1858}}&lt;/ref&gt; ချက်ားလ် ဖောက်ဘတ်စ် (Charles Forbes) ကမူ ဤဘာသာစကားမိသားစုကို မက်စ် မူလာ (Max Müller) ၏ တူရာနီယန် (Turanian) အုပ်စုရှိ ဂန်းဂျက်တစ် (Gangetic) နှင့် လိုဟစ်တစ် (Lohitic) အကိုင်းအခက်များ ပေါင်းစပ်မှုအဖြစ် ရှုမြင်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ဆီးမိုက်၊ အာရိယန် (အင်ဒို-ဥရောပ) နှင့် တရုတ်ဘာသာစကားများမှလွဲ၍ ယူရေးရှားဘာသာစကားအားလုံးနီးပါး ပါဝင်သည့် ဧရာမမိသားစုကြီးတစ်ခုအဖြစ် ဖော်ပြခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Sfnp|Forbes|1878}}&lt;/ref&gt; အိန္ဒိယဘာသာဗေဒစစ်တမ်း (Linguistic Survey of India) ၏ တတိယအတွဲတွင်မူ ဗြိတိသျှအိန္ဒိယလက်အောက်ရှိ တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားများအကြောင်းကို အသေးစိတ် ရှင်းလင်းတင်ပြထားသည်။

ဂျာမန်ဘာသာဗေဒနှင့် သမိုင်းပညာရှင် ဂျူးလီးယပ်စ် ကလာပရော့သ် (Julius Klaproth) က ၁၈၂၃ ခုနှစ်တွင် ဗမာ၊ တိဗက်နှင့် တရုတ်ဘာသာစကားများ၌ တူညီသော အခြေခံဝေါဟာရများ ရှိကြသော်လည်း ထိုင်း၊ မွန်နှင့် ဗီယက်နမ်ဘာသာစကားများမှာမူ သိသိသာသာ ကွဲပြားခြားနားကြောင်း မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Sfnp|van Driem|2001}}&lt;/ref&gt; ၁၈၈၃ ခုနှစ်တွင် အာနစ် ကိုန်း (Ernst Kuhn) နှင့် ၁၈၉၆ ခုနှစ်တွင် ဂျာမန်ဘာသာဗေဒပညာရှင် အောက်ဂတ်စ် ကွန်ရာဒီ (August Conrady) အပါအဝင် ပညာရှင်အချို့က တိဗက်-ဗမာ နှင့် ထိုင်း-တရုတ် ဟူ၍ ကိုင်းဆက်နှစ်ခုပါရှိသည့် &quot;အင်ဒို-ချိုင်းနား&quot; ဘာသာစကားမိသားစုကို တင်ပြခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Sfnp|van Driem|2001}}&lt;/ref&gt; ဤသို့ တိုင်ဘာသာစကားများကို ဤအုပ်စုအတွင်း ထည့်သွင်းခဲ့ခြင်းမှာ တရုတ်ဘာသာစကားနှင့် မျှဝေထားသော ဝေါဟာရများနှင့် ပုံစံတူလက္ခဏာများ (typological features) အပေါ် အခြေခံထားခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ဂျွန် ပဇစ်လူးစကီး (Jean Przyluski) က ''Sino-Tibétain'' (Sino-Tibetan) ဝေါဟာရကို အန်တွိုက် မေယက် (Antoine Meillet) နှင့် မာဆယ် ကိုဟန် (Marcel Cohen) တို့၏ ''Les Langues du Monde'' စာအုပ်တွင် ၁၉၂၄ ခုနှစ်၌ အခန်းခေါင်းစဉ်အဖြစ် ပထမဆုံး မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Sfnp|Sapir|1925}}&lt;/ref&gt;

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်နောက်ပိုင်း အနောက်တိုင်း ဘာသာဗေဒမှတ်တမ်း အများစုတွင် တိုင်ဘာသာစကားများကို တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများအတွင်း ထည့်သွင်းခြင်း မရှိတော့သော်လည်း တရုတ်ဘာသာဗေဒပညာရှင် အများအပြားကမူ ဆက်လက် ထည့်သွင်းထားဆဲဖြစ်သည်။ ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် လီ ဖန်းကွေ (Li Fang-Kuei) နှင့် လော်ရန် ဆာဂါတ် (Laurent Sagart) တို့က တိုင်ဘာသာစကားများနှင့် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများအကြား ပုံမှန်အသံထွက် တူညီချက်များ (regular sound correspondences) မရှိကြောင်း သက်သေပြခဲ့ကြသည်။ ၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင်လည်း တိုင်နှင့် တရုတ်စကားအကြား အခြေခံဝေါဟာရ တူညီမှုမရှိဘဲ ယင်းတို့မှာ &quot;ချေးငှားစကားများ&quot; သာဖြစ်ကြောင်း ခိုင်လုံစွာ သက်သေပြခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ethnologue.com/show_family.asp?subid=818-16|title=Ethnologue Tai–Kadai family tree}}&lt;/ref&gt;
သို့သော် တိဗက်-ဗမာနှင့် တရုတ်ဘာသာစကားများအကြား ဆက်စပ်မှုကိုမူ ရွိုင်း အန်ဒရူး မီလာ (Roy Andrew Miller) နှင့် ခရစ္စတိုဖာ ဘက်ဝစ် (Christopher Beckwith) ကဲ့သို့သော ပညာရှင်များက ဆက်လက်လက်ခံထားကြသည်။&lt;ref&gt;{{Sfnp|Miller|1974}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Sfnp|Beckwith|1996}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Sfnp|Beckwith|2002}}&lt;/ref&gt; မကြာသေးမီက ဖြစ်ပေါ်လာသော အငြင်းပွားမှုများတွင်မူ တရုတ်-တိဗက် မိသားစုကို တရုတ်နှင့် တိဗက်-ဗမာ ဟူ၍ အုပ်စုခွဲနှစ်ခုအဖြစ် ခွဲခြားရန် အဆိုပြုမှုများ ရှိလာသည်။ ဤသို့ခွဲခြားမှုကို ကိုန်း (Kuhn) နှင့် ကွန်ရာဒီ (Conrady) တို့က ပထမဆုံး တင်ပြခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် ပေါလ် ဘီနီဒစ်တ့် (Paul Benedict, 1972) နှင့် ဂျိမ်းစ် မာတစ်ဆော့ဖ် (James Matisoff) တို့က ဆက်လက် ကျယ်ပြန့်လာစေရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။ သို့သော် “တိဗက်-ဗမာ” အုပ်စုသည် သီးသန့်လွတ်လပ်သော မျိုးရိုးစုတစ်ခုအဖြစ် တိတိကျကျ သက်သေပြနိုင်ခြင်း မရှိသေးကြောင်း ဆွေးနွေးမှုအဖြစ် ဆက်လက်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Sfnp|Handel|2008}}&lt;/ref&gt;

== ခြုံငုံသုံးသပ်ချက် ==
တိဗက်-ဗမာဘာသာစကား အများစုသည် သွားလာရန်ခက်ခဲသော တောင်တန်းဒေသများတွင် ပြောဆိုကြသောကြောင့် ထိုဘာသာစကားများကို လေ့လာရာတွင် အခက်အခဲများရှိခဲ့သည်။ ထိုဘာသာစကားအများစုသည် အရေးအသားစနစ်မရှိကြသေးပါ။အခြားဘာသာစကားများနှင့်တိကျသောဆက်နွယ်မှုကို ဆုံးဖြတ်ရန်ထက် တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားကို ယေဘူယျအားဖြင့် ခွဲခြားသတ်မှတ်ရန် ပိုမိုလွယ်ကူသည်။ {{Sfnp|Handel|2008}}ဘာသာစကား အုပ်စုခွဲ ဒါဇင်ပေါင်းများစွာရှိပြီး ပြောဆိုသူသန်းပေါင်းများစွာရှိသောလည်း အချို့သော တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဝင်ဘာသာစကားများသည် ပျောက်ကွယ်သွားမည့် အန္တရာယ်နှင့်ရင်ဆိုင်ရမှုများရှိသည် {{Sfnp|van Driem|2011a}}။ဤအုပ်စုခွဲများကို ဤနေရာတွင် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ စစ်တမ်းကောက်ယူထားပါသည်။

=== အရှေ့တောင်အာရှနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်း ===
[[File:Ethnolinguistic_map_of_Burma_1972_en.svg|right|thumb|[[မြန်မာနိုင်ငံ|မြန်မာ]] နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကား မိသားစုများ]]

တိဗက်-ဗမာဘာသာစကား၏ တောင်ဘက်အကျဆုံးအုပ်စုဖြစ်သော [[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ကရင်ဘာသာစကား]]များကို မြန်မာ-ထိုင်းနယ်စပ် နှစ်ဖက်စလုံးတွင် လူသုံးသန်း နီးပါးပြောဆိုကြသည်။ ကရင်ဘာသာစကားသည် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ]] နှင့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ]] နှင့် ထိတွေ့မှုကြောင့် ရည်ညွှန်းထားသည့် ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ စကားလုံးအစီအစဉ်ရှိခြင်းတွင် အခြားတိဗက်-ဗမာဘာသာစကားများ (Bai မှလွဲ၍) နှင့် ကွဲပြားသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}}

တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားအုပ်စု၏ အကျယ်ပြန့်ဆုံးသော ဘာသာစကားမှာ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာ]] ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏တရားဝင်ရုံးသုံးဘာသာစကားအဖြစ် စံသတ်မှတ်ကာ မြန်မာဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုသူပေါင်း ၃၂ သန်းကျော်ရှိပြီး ၁၂ ရာစုအစောပိုင်းကတည်းက စာပေအစဉ်အလာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဗမာဘာသာစကားသည် မြန်မာနှင့် ထိုင်း၊ လာအို၊ ဗီယက်နမ်၊ နှင့် [[တရုတ် အနောက်တောင်ပိုင်း|အနောက်တောင်တရုတ်]] ကုန်းမြင့်တို့တွင် ဘာသာစကား ၁၀၀ ခန့် ပြောဆိုသော ဘာသာစကား 100 ခန့် ပါဝင်သည့် [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာအုပ်စု]]တွင်ပါဝင်ပြီး အပြင်းအထန်လေ့လာပြီး ကောင်းစွာသတ်မှတ်ထားသော အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်သည် ။ အဓိကဘာသာစကားများတွင် [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ]] ပါဝင်ပြီး အနောက်ဘက် [[စီချွမ်]] နှင့် [[ယူနန်ပြည်နယ်|ယူနန်]] မြောက်ပိုင်းတွင် ပြောဆိုသူ နှစ်သန်း၊ အာခါဘာသာစကား နှင့် ဟာနီဘာသာစကားများ ပါဝင်ပြီး ယူနန်တောင်ပိုင်း၊ မြန်မာအရှေ့ပိုင်း၊ လာအိုနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့တွင် ပြောဆိုသူ နှစ်သန်းနှင့် ယူနန်၊ မြန်မာမြောက်ပိုင်းနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းရှိ [[လီဆူဘာသာစကား|လီဆူ]] နှင့် လားဟူ တို့ဖြစ်သည်။ လိုလို အုပ်စုခွဲရှိ ဘာသာစကားအားလုံးသည် ဩစထြိုအေးရှားတစ်ဘာသာစကား၏ လွှမ်းမိုးမှုကို သိသိသာသာပြသသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}}၁ ရာစုတွင် တရုတ်အက္ခရာဖြင့် ရေးထားသော [[ပိုင်လင်ဘာသာစကား|ပါလန်]] သီချင်းများသည် လိုလို-ဗမာဘာသာစကားမှ စကားလုံးများကို မှတ်တမ်းတင်ထားပုံရပြီး တရုတ်အစီအစဉ်ဖြင့် စီစဉ်သည်။ {{Sfnp|Coblin|1979}}

[[File:Ethnolinguistic map of China 1983.png|thumb|right|Language families of China, with Tibeto-Burman in orange{{efn|Source: United States Central Intelligence Agency, 1983. The map shows the distribution of ethnolinguistic groups according to the historical majority ethnic groups by region. Note this is different from the current distribution due to ongoing internal migration and assimilation.}}]]
တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်းရှိ တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားများသည် ကာလကြာရှည်စွာ တရုတ်၏ လွှမ်းမိုးမှု ကြီးမားသောကြောင့် ဆက်နွယ်မှုကို ဆုံးဖြတ်ရန် ခက်ခဲစေသည်။ ယူနန်ပြည်နယ်တွင် စကားပြောသူတစ်သန်းဖြင့် ဘိုင်ဘာသာစကား သည် အငြင်းပွားဖွယ်ဖြစ်ပြီး အလုပ်သမားအချို့က တရုတ်ဘာသာစကားများ၏ ညီမ ဘာသာစကားဖြစ်သည်ဟု အကြံပြုကြသည်။ ယူနန်မြောက်ပိုင်းရှိ နာဇီဘာသာစကားကို လိုလို-ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ တွင် ထည့်သွင်းလေ့ရှိသော်လည်း အခြားပညာရှင်များက ၎င်းကို အမျိုးအစားခွဲခြားမထားဘဲ ထားလိုကြသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} စီချွမ်ပြည်နယ် အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ တောင်ကုန်းများသည် ရှေးဟောင်းအင်္ဂါရပ်များစွာကို ထိန်းသိမ်းထားသည့် [[ချန်းဘာသာစကားအုပ်စု|Qiangic]] နှင့် Rgyalrongic ဘာသာစကားအုပ်စုငယ်များနေထိုင်ရာ နေရာဖြစ်သည်။ တိဘက်-ဗမာဘာသာစကားများတွင်  ဟူနန်၊ ဟူဘေး၊ ကွေ့ကျိုးနှင့် ချုံကင်းနယ်နိမိတ်ရှိ ဝူလင်တောင်တန်းများ တွင် ပြောဆိုသော Tujia သည် အရှေ့ဘက်အကျဆုံးဘာသာစကားဖြစ်သည်။

ပျူနှင့်တန်ဂွတ်ကဲ့သို့ သမိုင်းဝင်ဘာသာစကားနှစ်ခုကိုလည်း တိဗက်-ဗမာဟု ယူဆကြသော်လည်း တိကျသောဆက်နွယ်မှုမှာ မသေချာပါ။ ပထမရာစုနှစ်များက မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းရှိ [[ပျူဘာသာစကား|ပျူဘာသာစကားကို]] ဂုပတ္တအက္ခရာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ကမ္ပည်းစာများမှ လူသိများသည်။ ၁၂ ရာစု တရုတ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းရှိ [[အနောက်ရှားနယ်|အနောက် Xia]] ၏ [[တန်ဂု ဘာသာစကား|တန်ဂွတ်ဘာသာစကားကို]] တရုတ် တန်ဂတ်အက္ခရာ ဖြင့် ရေးသားထားသော စာသားများစွာဖြင့် ထိန်းသိမ်းထားသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}}

=== တိဗက်နှင့် တောင်အာရှ ===
[[File:South_Asian_Language_Families.png|right|thumb|လိမ္မော်ရောင်ဖြင့် တိဗက်-ဗမာနှင့် တောင်အာရှ ဘာသာစကား မိသားစုများ]]
Baltistan ၊ Ladakh ၊ [[နီပေါနိုင်ငံ]] ၊ [[ဆစ်ကင်ပြည်နယ်]] နှင့် [[ဘူတန်နိုင်ငံ]] ရှိ တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် နှင့် အိမ်နီးချင်းဒေသများတွင် လူပေါင်း ရှစ်သန်းကျော်သည် တိဗက်ဘာသာစကား များစွာကို ဆက်စပ်ပြောဆိုကြသည်။ 8 ရာစုမှစတင်ခဲ့သော Classical Tibetan တွင် ကျယ်ပြောလှသော စာပေတစ်ခုအဖြစ်ရှိခဲ့သည်။ တိဗက်ဘာသာစကားများကို အများအားဖြင့် Bodish အုပ်စုအဖြစ် ဘူတန်နှင့် [[အရုဏာစလပဒေသပြည်နယ်|အရုဏာရှယ်ပါရာဒေ့ရှ်]] တို့၏ သေးငယ်သော အရှေ့ Bodish ဘာသာစကားများ ဖြင့် အုပ်စုဖွဲ့ထားသည်။

ဟိမဝန္တာတောင်ဘက် တောင်စောင်းများတွင်လည်း တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကား အများအပြားကို ပြောဆိုကြသည်။ဖော်ထုတ်နိုင်သော အရွယ်အစားကြီးမားသောအုပ်စုများမှာ [[ဟိမာစလပဒေသပြည်နယ်|ဟိမာရှယ်ပရာဒေ့ရှ်]] နှင့် နီပေါနိုင်ငံတို့၏ အနောက်ဟိမဝန္တာဘာသာစကားများ ၊ Tamang တစ်သန်းရှိသော ဘာသာစကားများအပါအဝင် အနောက်နီပေါ၏ Tamangic ဘာသာစကားများ နှင့် နီပေါအရှေ့ပိုင်း Kiranti ဘာသာစကားများ ဖြစ်သည်။ကျန်အုပ်စုများသည် သေးငယ်ပြီး သီးခြားခွဲထားမှုများရှိသည်။နီပေါအလယ်ပိုင်းရှိ နေဝါရီ ဘာသာစကား (Nepal Bhasa) တွင် 12 ရာစုမှ စတင်ခဲ့သော စပီကာနှင့် စာပေပေါင်း တစ်သန်းရှိပြီး လူတစ်သန်းနီးပါးသည် Magaric ဘာသာစကားများကို ပြောဆိုကြသော်လည်း ကျန်ဘာသာစကားများမှာ သေးငယ်သော စကားပြောအသိုင်းအဝိုင်းများရှိသည်။နီပေါရှိ အခြားအထီးကျန်များနှင့် အုပ်စုငယ်များမှာ Dura ၊ Raji-Raute ၊ Chepangic နှင့် Dhimalish တို့ဖြစ်သည်။Lepcha ကို နီပေါအရှေ့ပိုင်းမှ ဘူတန်အနောက်ဘက်အထိ ဒေသတစ်ခုတွင် ပြောဆိုကြသည်။ {{Sfnp|van Driem|2007}}ဘူတန်၏ဘာသာစကားအများစုမှာ Bodish ဖြစ်သော်လည်း၊ 'Ole (&quot;Black Mountain Monpa&quot;)၊ Lhokpu နှင့် Gongduk နှင့် Tshangla ၏ပို၍ကျယ်ပြောသောအသိုက်အဝန်းကြီးသုံးခုလည်းရှိသည်။ {{Sfnp|van Driem|2011a}}

တနိုင်းဘာသာစကားများ ကို အရုဏာရှယ်ပရာဒေ့ရှ်ပြည်နယ် ၏ တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားအများစုနှင့် တိဗက်၏ ကပ်လျက်ဒေသများ  ပြောဆိုကြသည်။ {{Sfnp|Burling|2003}}အရုဏာရှယ်ပရာဒေ့ရှ်ပြည်နယ် ၏ ကျန်ရှိသော ဘာသာစကားများသည် Siangic ၊ Kho-Bwa (သို့မဟုတ် Kamengic)၊ Hruso ၊ Miju နှင့် Digaro ဘာသာစကားများ (သို့မဟုတ် Mishmic) အုပ်စုငယ်များမှ ကွဲပြားပါသည်။ {{Sfnp|Burling|2003}}ဤအုပ်စုများသည် တိဗက်-ဗမာ ဝေါဟာရအတော်လေးနည်းပါးကြပြီး၊ Bench နှင့် Post တို့သည် တရုတ်-တိဗက်တွင် ၎င်းတို့၏ပါဝင်မှုကို အငြင်းပွားကြသည်။ {{Sfnp|Blench|Post|2011}}

ဘာသာစကားမျိုးစုံနှင့် အုပ်စုခွဲများကို မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းမှ အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ဘက်အထိ ကုန်းမြင့်များတွင် တွေ့ရှိရသည်။

မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းသည် [[နမ်းဘာသာစကားအနွယ်များ|နုံဘာသာစကားများ]] အုပ်စုငယ်အပြင် Jingpho-Luish ဘာသာစကားများဖြစ်သည့် Jingpho-Luish ဘာသာစကားများ [[ကချင်ဘာသာစကား|နေထိုင်ရာ]] နေရာဖြစ်သည်။Brahmaputran သို့မဟုတ် [[ဆယ်လ်ဘာသာစကားများ|Sal ဘာသာစကားများတွင်]] အနည်းဆုံး [[ဘိုရို-ဂါရို ဘာသာစကားများ|Boro-Garo]] နှင့် Konyak ဘာသာစကားများ ပါဝင်ပြီး အိန္ဒိယပြည်နယ်များမှတဆင့် [[နာဂလန်ပြည်နယ်]] ၊ [[မေဃာလယပြည်နယ်]] နှင့် [[တြိပူရပြည်နယ်]] တို့ကို ဖြတ်၍ မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းမှ ကျယ်ပြန့်သော ဒေသတွင် ပြောဆိုကြပြီး Jingpho-Luish အဖွဲ့တွင် ပါဝင်သည်ဟု ယူဆလေ့ရှိသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} {{Sfnp|Burling|2003}}

[[နာဂလန်ပြည်နယ်|နာဂလန်း]] ၊ [[မဏိပူရပြည်နယ်|မဏိပူရ]] နှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ဘက်ရှိ ကုန်းမြင့်ဒေသများသည် Ao ၊ Angami-Pochuri ၊ Tangkhulic နှင့် Zeme ဘာသာစကားအုပ်စုငယ်များအပြင် ကာဘီဘာသာစကား ဖြင့် နေထိုင်ကြသည်။ပြောဆိုသူ ၁.၄ သန်းရှိသော မဏိပူရပြည်နယ်၏ အဓိကဘာသာစကားဖြစ်သော [[ကသည်းဘာသာစကား]] သည် တစ်ခါတစ်ရံတွင် [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီးချင်းဘာသာစကား]] ၅၀ သို့မဟုတ် [[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]] နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ [[ချင်းပြည်နယ်]] တို့တွင် ပြောဆိုနေကြပါသည်။

[[မြို(မရူစာ)ဘာသာစကား|မရူဘာသာစကားကို]] ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နှင့် မြန်မာကြား [[စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသ|စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသရှိ]] လူတစ်စုက ပြောဆိုကြသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} {{Sfnp|Burling|2003}}

==မှတ်စု==
{{Notelist}}

==ကိုးကား==
{{Reflist}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]]
[[ကဏ္ဍ:တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]
[[Category:ဘာသာစကား မိသားစုများ]]
[[ကဏ္ဍ:တိဘက်၏ ဘာသာစကားများ]]]</text>
      <sha1>sr09hb72xm2ae9he460j5e7ad2fc9en</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1054655</id>
      <parentid>1054653</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T12:37:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <comment>/* စတင်ရာဒေသ */</comment>
      <origin>1054655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69187" sha1="m2btsf1u9up6f0wpwtte5oiakgwmis2" xml:space="preserve">
{{Infobox language family
|name   = တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ
|region = [[အရှေ့တောင်အာရှ]]၊ [[အရှေ့အာရှ]]၊ [[တောင်အာရှ]]
|familycolor = Sino-Tibetan
|protoname = ရှေးဦး တိဗက်-ဗမာ
|iso5   = tbq
|glotto = none
|map    = Lenguas tibeto-birmanas.png
|mapcaption= တိဗက်-ဗမာနွယ်၏ ပင်မကိုင်းခွဲများ-
{{col-begin}}
{{col-3}}
{{legend|#32CD32|[[တိဗက်ဘာသာစကားများ|တိဗက်နွယ်]]}}
{{legend|#FFD700|[[ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်]]}}
{{legend|#FF0000|[[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ကရင်နွယ်]]}}
{{legend|#FF4500|[[ရွန်ဘာသာစကားများ|ရွန် (Rung)]]}}
{{col-3}}
{{legend|#8B4513|[[တာနီဘာသာစကားများ|တာနီ]]}}
{{legend|#800000|[[ချန်နွယ် ဘာသာစကားများ|ချန်နွယ် (Qiang)]]}}
{{legend|#0000FF|[[ဘိုရို-ဂါရို ဘာသာစကားများ|ဘိုရို-ဂါရို]]}}
{{legend|#1E90FF|[[ကွန်ညပ်ဘာသာစကားများ|ကွန်ညပ် (Konyak)]]}}
{{col-3}}
{{legend|#9400D3|[[နာဂနွယ် ဘာသာစကားများ|နာဂ]]}}
{{legend|#FF69B4|[[ကသည်းဘာသာစကား|ကသည်း]]}}
{{legend|#FF1493|[[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး-ချင်း-မီဇို]]}}
{{col-end}}
}}

'''တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ''' (Tibeto-Burman languages) သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစု]]ကြီးအတွင်း [[တရုတ်နွယ်ဘာသာစကားများ]] မပါဝင်သည့် ကျန်ရှိသော ဘာသာစကားအစုအဖွဲ့အားလုံးကို စုပေါင်းခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုတွင် [[တိဘက်လူမျိုးများ|တိဗက်ဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာဘာသာစကား]] နှင့် [[နော့ဆူဘာသာစကား|ယီဘာသာစကား]] တို့ကဲ့သို့သော အဓိကဘာသာစကားများ ပါဝင်ပြီး [[ဘူတန်နိုင်ငံ]] နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] တို့၏ တရားဝင် ရုံးသုံးဘာသာစကားများသည်လည်း ဤအုပ်စုမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot;&gt;Thurgood, G., &amp; LaPolla, R. J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.&lt;/ref&gt; မိသားစုဝင် ဘာသာစကား အမျိုးကွဲပေါင်း ၄၀၀ ကျော်သည် အရှေ့အာရှ၊ တောင်အာရှ နှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ ကုန်းမြင့်ဒေသများအပြင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြေပြန့်လွင်ပြင်များတွင်ပါ ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုကြသည်။ &lt;ref name=&quot;Zhang2020&quot;&gt;Zhang, H., et al. (2020). &quot;Phylogenetic evidence for the origin and expansion of Sino-Tibetan languages&quot;. ''Nature'', 583(7817).&lt;/ref&gt;

အစဉ်အလာအရ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုကြီး]]ကို [[တရုတ်နွယ်ဘာသာစကားများ|တရုတ်နွယ်]] (Sinitic) နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] (Tibeto-Burman) ဟူ၍ ပင်မအုပ်စုကြီး နှစ်ခုအဖြစ် ရိုးရှင်းစွာ ခွဲခြားလေ့ ရှိခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း တရုတ်နွယ် မဟုတ်သော ဘာသာစကားများ၏ မူလအစ ရေဝေရေလဲကို အဆိုပါအယူအဆက တိကျစွာ မရှင်းပြနိုင်သည့်အတွက်၊ ယခုအခါ ပညာရှင်အများစုက ဤသို့ ပင်မအုပ်စု နှစ်ခုခွဲခြားခြင်းကို လက်မခံတော့ဘဲ ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော သစ်ပင်ခက်မများသဖွယ် ခွဲဖြာထွက်သည့် နည်းလမ်းများဖြင့် ပြန်လည်ပြင်ဆင် လေ့လာနေကြသည်။&lt;ref name=&quot;Sagart2019&quot;&gt;Sagart, L., et al. (2019). &quot;Dated language phylogenies shed light on the ancestry of Sino-Tibetan languages&quot;. ''PNAS'', 116(21), 10317–10322.&lt;/ref&gt;တစ်ဖက်တွင်လည်း ခေတ်သစ် မော်လီကျူး ဗီဇဗေဒ  အချက်အလက်များအရ ဖခင်ဘက်မှဆင်းသက်သော Y-DNA Haplogroup O3 (O2a2b1a1-M117) သည် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကား မိသားစုဝင်များတွင် အများဆုံး တွေ့ရှိရသည့် ဘုံမျိုးရိုးဗီဇ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Wang2021&quot;&gt;Wang, C. C., et al. (2021). &quot;Genomic insights into the formation of human populations in East Asia&quot;. ''Nature'', 591(7849), 413–419.&lt;/ref&gt; ဤ DNA အထောက်အထားများသည် ရှေးဦး လူသားတို့၏ ရွှေ့ပြောင်းသွားလာမှုနှင့် အရှေ့အာရှ၊ အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသများ၌ အခြေချခဲ့သည့် သမိုင်းကြောင်းကို သိပ္ပံနည်းကျ ပြန်လည်ဖော်ထုတ်ရာတွင် အဓိက သက်သေအဖြစ် ပါဝင်လျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;Wang2021&quot; /&gt;

== အုပ်စုသတ်မှတ်မှု ==
တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပြောဆိုသူဦးရေ ဒုတိယအများဆုံး ဘာသာစကားအုပ်စုဖြစ်ပြီး ပညာရှင်များက ၎င်းတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်နွှယ်မှုများကို ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာ လေ့လာခဲ့ကြသည်။၁၉ ရာစုတွင် ဥရောပ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များသည် အရှေ့တောင်အာရှ ဘာသာစကားများကို စတင်လေ့လာခဲ့ကြသည်။ ထိုစဉ်က ဘာသာစကားများကို ၎င်းတို့၏ '''ဖွဲ့စည်းပုံ (Structure)''' အပေါ် အခြေခံ၍ အုပ်စုဖွဲ့ခဲ့ကြသည်။

* '''Monosyllabic Theory:''' အစောပိုင်း ပညာရှင်များက စကားလုံး တစ်လုံးချင်း အသံထွက်သော (Monosyllabic) နှင့် အသံနိမ့်အသံမြင့် ရှိသော (Tonal) ဘာသာစကားများဖြစ်သည့် တရုတ်၊ ထိုင်း နှင့် ဗီယက်နမ် ဘာသာစကားများကို အုပ်စုတစ်ခုတည်းဟု မှားယွင်းစွာ ယူဆခဲ့ကြဖူးသည်။

၁၉၂၀ ကျော်ကာလများတွင် ပြင်သစ်ပညာရှင် '''Jean Przyluski''' က &quot;Sino-Tibetan&quot; ဆိုသည့် အသုံးအနှုန်းကို စတင်သုံးစွဲခဲ့ပြီး ဤမိသားစုကို အဓိက အကိုင်းအခက် (၃) ခု ခွဲခြားခဲ့သည် -

# '''Tibeto-Burman''' (တိဗက်-ဗမာ)
# '''Chinese''' (တရုတ်)
# '''Tai-Kadai''' (တိုင်-ကဒိုင်) - နောင်တွင် တိုင်''-''ကဒိုင်သည် သီးခြားမိသားစုဖြစ်ကြောင်း သတ်မှတ်ခဲ့သည်။

၁၉၄၀ ဝန်းကျင်တွင် ပညာရှင် '''Paul Benedict''' က &quot;Sino-Tibetan Philology&quot; စီမံကိန်းဖြင့် ပိုမိုစနစ်တကျ ခွဲခြားခဲ့သည်။ ၎င်း၏ အဓိက အောင်မြင်မှုမှာ -

* '''တိုင်-ကဒိုင် (Tai-Kadai)''' နှင့် '''မြောင်-ယောင် (Hmong-Mien)''' ဘာသာစကားများသည် တရုတ်-တိဗက် မိသားစုဝင်များ မဟုတ်ကြောင်း ဖယ်ထုတ်နိုင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
* ၎င်းက တရုတ်-တိဗက် မိသားစုကို '''တရုတ်(Chinese)''' နှင့် '''တိဗက်-ကရင်(Tibeto-Karen)''' ဟူ၍ အဓိက အကိုင်းကြီး နှစ်ခု ခွဲခြားခဲ့ပြီး၊ဤအုပ်စုအောက်တွင် ဗမာဘာသာစကားကိုထားရှိခဲ့သည်။

ခေတ်သစ် ဘာသာဗေဒတွင် '''James Matisoff''' က Sino-Tibetan Etymological Dictionary and Thesaurus (STEDT) စီမံကိန်းဖြင့် ရှေးဦးဘာသာစကား (Proto-Sino-Tibetan) ကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်ခဲ့ရာမှ -

* တရုတ်ဘာသာစကား (Sinitic) နှင့် တိဗက်-ဗမာ (Tibeto-Burman) တို့သည် တူညီသော ဘိုးဘွားဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြောင်း ခိုင်မာစွာ သက်သေပြခဲ့သည်။

ယခုအခါ ပညာရှင်အချို့ (ဥပမာ- George van Driem) က &quot;Sino-Tibetan&quot; အမည်အစား '''&quot;Trans-Himalayan&quot;'''ဟု ခေါ်ဆိုရန် အဆိုပြုကြသည်။ ဤယူဆချက်အရ တရုတ်ဘာသာစကားသည် သီးခြားအကိုင်းတစ်ခုမဟုတ်ဘဲ တိဗက်-ဗမာ အကိုင်းအခက်များထဲမှ တစ်ခုသာဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။

လက်ရှိတွင် အများစုက တရုတ်-တိဗက် မိသားစုကို အောက်ပါအတိုင်း အခြေခံခွဲခြားထားသည် -
{| class=&quot;wikitable&quot;
| valign=&quot;top&quot; |'''အုပ်စုအမည်'''
| valign=&quot;top&quot; |'''အဓိကဘာသာစကားများ'''
|-
| valign=&quot;top&quot; |'''Sinitic (တရုတ်နွယ်)'''
| valign=&quot;top&quot; |မန်ဒရင်း၊ ကန်တုံ၊ ဝူ စသည့် တရုတ်ဘာသာစကားစုများ
|-
| valign=&quot;top&quot; |'''Tibeto-Burman (တိဗက်-ဗမာ)'''
| valign=&quot;top&quot; |ဗမာ၊ တိဗက်၊ ကရင်၊ ကချင် (ဂျိန်းဖော)၊ လီဆူ၊ နာဂ စသည်ဖြင့်
|}

== စတင်ရာဒေသ ==

'''တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများ'''သည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု၏ ပင်မအခြေခံ အစိတ်အပိုင်းကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤလူမျိုးစုအဖွဲ့အစည်းအတွင်း၌ [[ဗမာလူမျိုး|မြန်မာ (ဗမာ)]]၊ [[တိဘက်လူမျိုးများ|တိဘက်]]၊ [[နာဂလူမျိုး|နာဂ]]၊ [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]]၊ [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]] နှင့် [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]] လူမျိုးများအပြင် အခြားသော တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် ဘာသာစကားပြော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများစွာ ပါဝင်ကြသည်။

သမိုင်းကြောင်း၊ ဘာသာဗေဒနှင့် မနုဿဗေဒဆိုင်ရာ ခေတ်သစ်သုတေသနပြုချက်များအရ တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင်တို့၏ မူလအစပြုရာ မွေးရပ်မြေနှင့် ပတ်သက်၍ ပညာရှင်များအကြား အဓိက သီအိုရီ သုံးရပ် ထွက်ပေါ်ထားသည်။ ဂျော့ဗန်ဒရီအမ် (George van Driem) ၏ လေ့လာချက်အရ ၎င်းတို့၏ မွေးရပ်မြေသည် စီချွမ်ပြည်နယ်နှင့် ဟိမဝန္တာတောင်တန်းဒေသများဖြစ်ကြောင်း ဆိုထားပြီး&lt;ref&gt;{{Sfnp|van Driem|2005|pp=94–97}}&lt;/ref&gt; ဆာဂါတ်နှင့် အဖွဲ့၏ (၂၀၁၉) ခုနှစ် ဖိုလော့ဂျီနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနတွေ့ရှိချက်များအရ မြောက်တရုတ် (မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းဒေသ) သည် တရုတ်-တိဗက် မိသားစု၏ ကနဦးမွေးရပ်မြေဖြစ်ကြောင်း ခိုင်မာစွာ ဖော်ပြကြသည်။&lt;ref&gt;{{Sfnp|Sagart|Jacques|Lai|Ryder|2019|pp=10319–10320}}&lt;/ref&gt; ထို့အပြင် ရိုဂျာဘလန်ချ် (Roger Blench) ကဲ့သို့သော ပညာရှင်များကလည်း အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှကုန်းမြင့်ဒေသများကို အခြေပြုသည့် သီအိုရီကို တင်ပြထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|last1=Blench|first1=Roger|last2=Post|first2=Mark|date=2010|title=NE Indian languages and the origin of Sino-Tibetan|url=https://www.rogerblench.info/Language/Sino-Tibetan/Blench%20ICSTLL42%20Chiang%20Mai%20paper.pdf|access-date=2021-10-28|website=rogerblench.info|page=20|archive-date=27 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250527064203/https://www.rogerblench.info/Language/Sino-Tibetan/Blench%20ICSTLL42%20Chiang%20Mai%20paper.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; အဆိုပါ မူလဒေသများမှတစ်ဆင့် လူဦးရေ ရွှေ့ပြောင်းမှုများနှင့် ဘာသာစကား အကိုင်းအခက်ခွဲထွက်မှုများသည် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ အဆင့်ဆင့် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ရာမှ ယနေ့ခေတ် မြန်မာနိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်းနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်းဒေသများအထိ ကျယ်ပြန့်စွာ ပျံ့နှံ့အခြေချလာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။

{{Multiple image
| align     = center
| direction = horizontal
| width     = 250
| image1    = The origin and spread of the Sino-Tibetan language family.png
| alt1      = Sagart et al. ၏ မြေပုံ
| caption1  = Sagart et al. (၂၀၁၉) ၏ မြောက်တရုတ် (မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်း) မွေးရပ်မြေ သီအိုရီမြေပုံ{{sfnp|Sagart|Jacques|Lai|Ryder|2019|pp=10319–10320}}
| image2    = Homeland and dispersal of the Sino-Tibetan languages (2).svg
| alt2      = van Driem ၏ မြေပုံ
| caption2  = Van Driem (၂၀၀၅) ၏ ဆီချွမ်/ဟိမဝန္တာအခြေပြု မွေးရပ်မြေ သီအိုရီမြေပုံ{{sfnp|van Driem|2005|pp=94–97}}
| image3    = Homeland and dispersal of the Sino-Tibetan languages.svg
| alt3      = Blench ၏ မြေပုံ
| caption3  = Blench (၂၀၀၉) ၏ အိန္ဒိယအရှေ့မြောက်ပိုင်းအခြေပြု သီအိုရီမြေပုံ&lt;ref&gt;{{Cite web|last1=Blench|first1=Roger|last2=Post|first2=Mark|date=2010|title=NE Indian languages and the origin of Sino-Tibetan|url=https://www.rogerblench.info/Language/Sino-Tibetan/Blench%20ICSTLL42%20Chiang%20Mai%20paper.pdf|access-date=2021-10-28|website=rogerblench.info|page=20|archive-date=27 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250527064203/https://www.rogerblench.info/Language/Sino-Tibetan/Blench%20ICSTLL42%20Chiang%20Mai%20paper.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
}}

== မျိုးရိုးဗီဇ ==

မနုဿဗေဒဆိုင်ရာ မျိုးရိုးဗီဇ စစ်ဆေးချက်များအရ တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများတွင် အချို့သော Haplogroup များ ထင်ရှားစွာ တွေ့ရှိရသည်။ ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာသော မျိုးရိုးဗီဇလိုင်း (Y-Chromosome DNA) တွင် အဓိကအကျဆုံးတွေ့ရသည့် Haplogroup O-M175 သည် အရှေ့အာရှသား အများစုတွင် တွေ့ရလေ့ရှိသော ဗီဇလိုင်းဖြစ်ပြီး တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများတွင်လည်း အမြင့်မားဆုံး ရာခိုင်နှုန်းဖြင့် တည်ရှိနေသည်။&lt;ref&gt;Karmin, Monika et al. (2015). &quot;A recent bottleneck of Y chromosome diversity coincides with a global change in culture&quot;. ''Genome Research'', 25(4), 459–466.&lt;/ref&gt;

တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးစုများအကြား မျိုးရိုးဗီဇအရ တူညီစွာ ချိတ်ဆက်နေသော ဘုံ Haplogroup (Shared Haplogroups) များသည် သမိုင်းမတင်မီခေတ် ကနဦးအစပြုရာ တူညီမှု နှင့် လူမျိုးစုအချင်းချင်း ရောနှောဆက်နွှယ်ခဲ့ပုံများကို ထင်ဟပ်နေစေသည်။&lt;ref&gt;Su, Bing et al. (2000). &quot;Y-Chromosome Evidence for a Northward Migration of Modern Humans into East Asia during the Last Ice Age&quot;. ''American Journal of Human Genetics'', 65(6), 1718–1724.&lt;/ref&gt;
တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးစုအားလုံးနီးပါးကို တူညီစွာ ချိတ်ဆက်ပေးထားသည့် အဓိကအကျဆုံးသော ဖခင်ဘက်မှ ဘုံဗီဇလိုင်းမှာ Haplogroup O-M117 (O2a2b1a1-M117) ဖြစ်သည်။ ဤဗီဇလိုင်းသည် တိဘက်မြင့်တန်းတွင် နေထိုင်ကြသော တိဘက်လူမျိုးများ၊ မြေပြန့်နှင့် တောင်တန်းဒေသများရှိ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]၊ [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]]၊ [[ယီလူမျိုး|ယီ]] နှင့် [[နာဂလူမျိုး|နာဂ]] လူမျိုးများအကြားတွင် သိသာထင်ရှားစွာ ဗဟိုပြု၍ တူညီစွာ တွေ့ရှိရသည်။&lt;ref&gt;Li, Hui et al. (2008). &quot;Paternal Heritage of Discovery: Y-chromosomal evidence of Han-Tibetan divergence&quot;. ''Annals of Human Genetics'', 72(2), 167–181.&lt;/ref&gt; ဤဘုံဗီဇ တည်ရှိနေမှုက တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် ဘာသာစကားပြော လူမျိုးများအားလုံးသည် သမိုင်းဦးခေတ် ကျောက်ခေတ်သစ် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး (အထူးသဖြင့် လူး၊ ဆတ် စိုက်ပျိုးမှု) တိုးတက်လာရာ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်း နှင့် တရုတ်ပြည် အနောက်တောင်ပိုင်းဒေသတွင် စုပေါင်းနေထိုင်ခဲ့ကြသည့် ဘုံဘိုးဘွားလိုင်း တစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်ခွဲဖြာလာခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။

မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာသော ဗီဇလိုင်း (mtDNA) တွင်လည်း တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်တို့သည် Haplogroup M9a နှင့် G2a ဗီဇလိုင်းနှစ်ခုလုံးကို တွေ့ရပြီး တိဗက်လူမျိုးများနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးစုများ (ဥပမာ- ဗမာနှင့် ကချင်) အကြားတွင် တူညီစွာ ဖြန့်ကြက်တည်ရှိနေသော ဘုံမိခင်မျိုးရိုးလိုင်းများ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref&gt;Wen, Bo et al. (2004). &quot;Genetic evidence supports the Kazakh and Tibeto-Burman connection&quot;. ''Molecular Biology and Evolution'', 21(11), 2011–2019.&lt;/ref&gt;
မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများသည် မြောက်ဘက် ကုန်းပြင်မြင့်တွင် နေထိုင်ဆဲဖြစ်သော တိဘက်လူမျိုးများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အရှေ့တောင်အာရှ၏ မူလဗီဇများနှင့် ပိုမိုထိစပ်ချိတ်ဆက်နေသည်ကို တွေ့ရသည်။ ၎င်းမှာ တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချလာသောအခါ ဒေသခံ မွန်-ခမာနွယ်ဝင်များ၊ တိုင်-ရှမ်းများနှင့် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ သွေးနှောရောယှက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းကို ၎င်းတို့၏ အော်တိုဆုမ်းမား ဗီဇပုံစံများ (Autosomal DNA profiles) တွင် အထင်ရှားဆုံး တွေ့မြင်နိုင်ပါသည်။&lt;ref&gt;Kutanan, Wibhu et al. (2018). &quot;Asymmetric maternal and paternal genetic histories of Tibeto-Burman speaking groups&quot;. ''Scientific Reports'', 8(1), 3281.&lt;/ref&gt;

=== ဇီဝကမ္မနှင့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ မျိုးဗီဇ ပြောင်းလဲမှုများ ===
တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများသည် ကမ္ဘာ့အခြေအနေ အခက်ခဲဆုံးသော ကုန်းမြင့်ဒေသများနှင့် ရာသီဥတုများတွင် ရေရှည်ရှင်သန်နိုင်ရန်အတွက် ထူးခြားဆန်းပြားသော ရုပ်ပိုင်းနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ မျိုးဗီဇပြောင်းလဲမှုများ (Genetic Adaptations) ကို ပိုင်ဆိုင်ထားကြသည်။&lt;ref&gt;Simonson, T. S., et al. (2010). &quot;Genetic evidence for high-altitude adaptation in Tibetans&quot;. ''Science'', 329(5987), 72–75.&lt;/ref&gt;

EPAS1 နှင့် EGLN1 ဗီဇများသည် တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် (အထူးသဖြင့် တိဘက်လူမျိုးများ) တွင် ထင်ရှားဆုံးတွေ့ရသည့် ဗီဇပြောင်းလဲမှု ဖြစ်သည်။ သာမန်လူသားများ အောက်စီဂျင်နည်းပါးသော အရပ်သို့ ရောက်ပါက သွေးခဲခြင်း၊ လေဖြတ်ခြင်းနှင့် နှလုံးရောဂါ ဖြစ်ပွားနိုင်သော်လည်း ဤဗီဇပြောင်းလဲမှုကြောင့် ၎င်းတို့သည် သွေးတွင်း ဟေမိုဂလိုဘင် (Hemoglobin) ပမာဏကို ပုံမှန်အတိုင်း ထိန်းညှိပေးကာ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးမရှိဘဲ ကျန်းမာစွာ အသက်ရှူ ရှင်သန်နိုင်သည်။&lt;ref name=&quot;Yi2010&quot;&gt;Yi, X., et al. (2010). &quot;Sequencing of 50 human exomes reveals adaptation to high altitude&quot;. ''Science'', 329(5987), 75–78.&lt;/ref&gt; သုတေသနများအရ ဤ EPAS1 ဗီဇသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းသောင်းချီက မျိုးသုဉ်းသွားခဲ့သည့် ရှေးဟောင်းလူသားမျိုးနွယ်စု '''ဒနီဆိုဗန် (Denisovans)''' ထံမှ သွေးနှောမှုမှတစ်ဆင့် ဆင်းသက်ရရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Huerta-Sánchez, E., et al. (2014). &quot;Altitude adaptation in Tibetans caused by introgression of Denisovan-like DNA&quot;. ''Nature'', 512(7513), 194–197.&lt;/ref&gt;

တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးစုများတွင် ဖောလစ်အက်ဆစ် (Folic Acid) စုပ်ယူမှုနှင့် ဆဲလ်ဒီအန်အေ ပြုပြင်ခြင်းကို အားပေးသည့် MTHFR ဗီဇပြောင်းလဲမှုများ ထင်ရှားသည်။ ယင်းသည် တောင်မြင့်ဒေသများရှိ ပြင်းထန်သော နေရောင်ခြည် (UV Radiation) ဒဏ်ကြောင့် အရေပြားကင်ဆာ မဖြစ်ပွားအောင် ကာကွယ်ပေးသလို၊ ခန္ဓာကိုယ်၏ ဇီဝကမ္မဖြစ်စဉ်ကို မြှင့်တင်ပေးခြင်းဖြင့် အအေးဒဏ်ကို အလွယ်တကူ ခံနိုင်ရည်ရှိစေသည်။&lt;ref&gt;Yang, J., et al. (2017). &quot;High-altitude adaptation of Tibetan MTHFR gene polymorphisms&quot;. ''Scientific Reports'', 7, 41720.&lt;/ref&gt;

=== စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် အာရုံကြောဆိုင်ရာ မျိုးဗီဇပြောင်းလဲမှုများ ===

မကြာသေးမီက ပြုလုပ်ခဲ့သော မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများအရ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများ၏ သွေးလိုင်းတွင် ဦးနှောက်နှင့် အာရုံကြော ဆဲလ်များအကြား ဆက်သွယ်မှုကို အားကောင်းစေသည့် ဗီဇအပြောင်းအလဲအချို့ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် ဆိုးရွားပြင်းထန်သော ပတ်ဝန်းကျင်အခြေအနေများအောက်တွင် စိတ်ဓာတ်ကျဆင်းမှုနှင့် တုန်လှုပ်ခြောက်ခြားမှု (Anxiety and Depression) ကို ထိန်းချုပ်ပေးသည့် Neurotransmitter စနစ်ဆိုင်ရာ ဗီဇအပြောင်းအလဲများ ပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;Zheng, W., et al. (2023). &quot;Genome-wide evolutionary analysis reveals neurological and psychological adaptations in high-altitude populations&quot;. ''Molecular Biology and Evolution'', 40(5), msad098.&lt;/ref&gt;

ဤအာရုံကြောဆိုင်ရာ ဗီဇပြောင်းလဲမှုများသည် ၎င်းတို့အား သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များနှင့် ဖိအားဒဏ်များကို ရင်ဆိုင်ရာတွင် စိတ်ဓာတ်ကြံ့ခိုင်မှု (Mental Resilience) ကောင်းမွန်စေပြီး၊ ပတ်ဝန်းကျင်သစ်တွင် အလျင်အမြန် အသားကျ လိုက်လျောညီထွေဖြစ်နိုင်စွမ်း ရှိသော အုပ်စုများအဖြစ် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စရိုက်လက္ခဏာကို ပုံဖော်ပေးခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသည်။&lt;ref&gt;Kutanan, W., et al. (2021). &quot;The genetic and psychological matrix of Tibeto-Burman populations&quot;. ''Human Genetics'', 140(9), 1311–1326.&lt;/ref&gt;

== သဒ္ဒါအသုံးပြုပုံ ==

တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားအများစုသည် (ကရင်နွယ် ဘာသာစကားအချို့မှလွဲ၍) သဒ္ဒါဖွဲ့စည်းပုံတွင် တူညီသော မူလဝိသေသများကို ပိုင်ဆိုင်ထားကြသည်။

မွန်-ခမာဘာသာစကားများ သို့မဟုတ် ထိုင်း ဘာသာစကားများ ကဲ့သို့ ကြိယာ (Verb) ကို အလယ်တွင် မထားဘဲ ဝါကျ၏ အဆုံး၌သာ ထားရှိသည့် Subject-Object-Verb (SOV) စနစ်ကို သုံးစွဲကြသည်။&lt;ref&gt;LaPolla, Randy J. (2003). &quot;Overview of Sino-Tibetan Morphosyntax&quot;. ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge, pp. 22–42.&lt;/ref&gt;
 * ''မြန်မာ:'' ငါ (S) + ထမင်း (O) + စားသည် (V)။
 * ''တိဗက်:'' ང་ (ငါ) + ཁ་ལག་ (ထမင်း) + ཟ་གི་ཡོད། (စားသည်)။
 * ''ဂျိန်းဖော့:'' Ngai (ငါ) + Shat (ထမင်း) + Sha ngai (စားသည်)။

နာမ်များ၏ အရှေ့တွင် ထားရှိသော ရှေ့ဆက်ဝိဘတ်များ (Prepositions) အစား နာမ် သို့မဟုတ် နာမ်စားများ၏ အနောက်၌မှ စကားဆက် ဝိဘတ်များ ကပ်၍ သုံးစွဲသည့် စနစ် ကို ကျင့်သုံးကြသည် (ဥပမာ - မြန်မာဘာသာ၌ &quot;အိမ်'''သို့'''&quot;၊ &quot;ကျောင်း'''မှာ'''&quot;၊ တိဗက်ဘာသာ၌ &quot;ခဲတံ'''ဖြင့်'''&quot;)။

ဝါကျတစ်ခုအတွင်း ကာလ၊ မူလအခြေအနေနှင့် သဘောထားများကို ဖော်ပြရန်အတွက် ကိရိယာ၏ အနောက်၌ ပစ္စည်း/နောက်ဆက်တွဲများ (Particles) ကို ဆက်တိုက် ကပ်တွဲ အသုံးပြုကြသည်။&lt;ref&gt;Thurgood, Graham. (2003). &quot;A Subgrouping of Sino-Tibetan&quot;. ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge, pp. 3–21.&lt;/ref&gt;

==တိဗက်-ဗမာ အုပ်စုဝင်များ==

[[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစု]]၏ အဓိက ဌာနခွဲတစ်ခုဖြစ်သော တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများကို အောက်ပါအတိုင်း အုပ်စုခွဲခြားနိုင်သည် -

=== အဓိက ဘာသာစကားအုပ်စုများ ===

* '''တိဗက်အုပ်စု (Tibetic):'''
** [[တိဗက်ဘာသာစကား]] (Amdo, Kham, Ü-Tsang)
** [[ဒရွန်ခါဘာသာစကား|Dzongkha]] (ဘူတန်နိုင်ငံသုံး)
** ဆစ်ခ်ကင်း (Sikkimese) နှင့် ရှဲပါ့ (Sherpa)

* '''လိုလို-ဗမာအုပ်စု (Lolo-Burmese):'''
** [[ဗမာဘာသာစကား]] နှင့် ဗမာနွယ်ဝင်များ (အာချန်/မိုင်းသာ၊ လော်ဝေါ် သို့မဟုတ် မရူ)
** [[ယီဘာသာစကား|လိုလို (ယီ)]]၊ လီဆူ၊ နရှီး၊ အာခါ

* '''ကရင်အုပ်စု (Karenic):'''
** [[စကောကရင်ဘာသာစကား|စကောကရင်]]၊ [[ပိုးကရင်ဘာသာစကား|ပိုးကရင်]]
** [[ကယားဘာသာစကား|ကယား (ကရင်နီ)]]၊ [[ပအိုဝ်းဘာသာစကား|ပအိုဝ်း]]၊ ကယန်း

* '''ချင်း-ကူကီး-နာဂအုပ်စု (Kuki-Chin-Naga):'''
** [[ချင်းဘာသာစကား|ချင်း]] (တီးတိန်၊ ဟားခါး စသည်)၊ ကူကီး၊ ဇိုမီး
** [[နာဂဘာသာစကား|နာဂများ]]
** ကသည်း (Meitei)

* '''ဆယ်လ်အုပ်စု (Sal):'''
** [[ဂျိန်းဖောဘာသာစကား|ဂျိန်းဖော (ကချင်)]]
** ဇိုင်ဝါး နှင့် လာချိဒ် (ယခင်က လိုလို-ဗမာအုပ်စုဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်)
** [[Luish အုပ်စု]]: သက်၊ ကတူး၊ Andro-Sengmai

* '''နုံအုပ်စု (Nungish):'''
** [[ရဝမ်ဘာသာစကား|ရဝမ်]]၊ ထရုံ

* '''Qiangic အုပ်စု:'''
** Qiang၊ Pumi၊ Muya၊ Ersu (စီချွမ်ကုန်းမြင့်ဒေသသုံး)

* '''Tani အုပ်စု:'''
** Galo, Apatani, Nyishi (အာရုဏာချာပရာဒေ့ရှ်ပြည်နယ်သုံး)

* '''အခြား ဟိမဝန္တာဒေသစုများ:'''
** '''Bodic အုပ်စု:''' Tamang, Gurung, Magar, Thakali
** '''Kiranti အုပ်စု:''' Rai များ (Bantawa, Chamling စသည်)၊ Limbu
** '''Newaric:''' Newar (Nepal Bhasa), Baram
** '''အခြား:''' Lepcha, Dhimalic, Dhambojiya

== ပြောဆိုသူဦးရေနှင့် အခြေအနေ ==

[[File:Lenguas tibeto-birmanas.png|thumb|right|300px|တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားများ ပြန့်နှံ့တည်ရှိပုံပြမြေပုံ]]

&quot;တိဗက်-ဗမာ&quot; ဟူသော အမည်သည် ဤအုပ်စုအတွင်း ပြောဆိုသူ အများဆုံးဖြစ်သည့် ဗမာနှင့် တိဗက်ဘာသာစကားနှစ်ခုကို အစွဲပြု၍ မှည့်ခေါ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။

{| class=&quot;wikitable&quot;
! ဘာသာစကား !! ပြောဆိုသူဦးရေ (ခန့်မှန်းခြေ) !! အဓိကတည်နေရာ
|-
| [[ဗမာဘာသာစကား]] || ၃၅ သန်းကျော် || [[မြန်မာနိုင်ငံ]]
|-
| [[ယီဘာသာစကား|လိုလို (ယီ)]] || ၁၀ သန်းခန့် || တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်း
|-
| [[တိဗက်ဘာသာစကား]] || ၈ သန်းကျော် || တိဗက်ကုန်းမြင့်ဒေသ
|-
| အခြားဘာသာစကားများ || ၈ သန်းခန့် || ဟိမဝန္တာနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ
|-
| '''စုစုပေါင်း''' || '''၆၁ သန်းခန့်''' || 
|}

တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကား ပြောဆိုသူ စုစုပေါင်း ၆၁ သန်းနီးပါး ရှိသည့်အနက် [[ဗမာဘာသာစကား]] ပြောဆိုသူအရေအတွက်သည် ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ဖြင့် အများဆုံး ဖြစ်သည်။ အခြားသော ဘာသာစကား အများစုမှာ လူနည်းစု အဖွဲ့အစည်းငယ်များအဖြစ်သာ တည်ရှိကြသည်။

== သမိုင်း ==

၁၈ ရာစုအတွင်းကပင် စာပေအရေးအသား ထုံးတမ်းစဉ်လာရှိသော ဘာသာစကားနှစ်ခုဖြစ်သည့် တိဗက်ဘာသာများ နှင့် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဗမာဘာသာတို့အကြား တူညီချက်များကို ပညာရှင်အများအပြား သတိပြုမိခဲ့ကြသည်။ ၁၉ ရာစုသို့ ရောက်ရှိလာသောအခါ ဗြိတိသျှဘာသာဗေဒပညာရှင် ဘရိုင်ယန် ဟောက်တန် ဟော့ဂျ်ဆန် (Brian Houghton Hodgson) သည် ဟိမဝန္တာတောင်တန်းများနှင့် အိန္ဒိယအရှေ့မြောက်ပိုင်း ဘာသာစကားများ၏ အချက်အလက်များကို စုဆောင်းလေ့လာခဲ့ရာမှ အများစုမှာ တိဗက်နှင့် ဗမာဘာသာစကားတို့နှင့် ဆက်စပ်မှုရှိကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Sfnp|Hodgson|1853}}&lt;/ref&gt; ထို့နောက်  အရှေ့တောင်အာရှကုန်းမြင့်ဒေသများနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်းရှိ ဆက်စပ်ဘာသာစကားများကိုပါ ထပ်မံဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့ရာမှ

&quot;တိဗက်-ဗမာ&quot; (Tibeto-Burman) ဟူသော အမည်ကို ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ပညာရှင် ဂျိမ်းစ် လိုဂန် (James Logan) က ပထမဆုံးအကြိမ် အသုံးပြုခဲ့ပြီး ကရင်ဘာသာစကားများကိုပါ ယင်းအုပ်စုအတွင်းသို့ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Sfnp|Logan|1856}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Sfnp|Logan|1858}}&lt;/ref&gt; ချက်ားလ် ဖောက်ဘတ်စ် (Charles Forbes) ကမူ ဤဘာသာစကားမိသားစုကို မက်စ် မူလာ (Max Müller) ၏ တူရာနီယန် (Turanian) အုပ်စုရှိ ဂန်းဂျက်တစ် (Gangetic) နှင့် လိုဟစ်တစ် (Lohitic) အကိုင်းအခက်များ ပေါင်းစပ်မှုအဖြစ် ရှုမြင်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ဆီးမိုက်၊ အာရိယန် (အင်ဒို-ဥရောပ) နှင့် တရုတ်ဘာသာစကားများမှလွဲ၍ ယူရေးရှားဘာသာစကားအားလုံးနီးပါး ပါဝင်သည့် ဧရာမမိသားစုကြီးတစ်ခုအဖြစ် ဖော်ပြခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Sfnp|Forbes|1878}}&lt;/ref&gt; အိန္ဒိယဘာသာဗေဒစစ်တမ်း (Linguistic Survey of India) ၏ တတိယအတွဲတွင်မူ ဗြိတိသျှအိန္ဒိယလက်အောက်ရှိ တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားများအကြောင်းကို အသေးစိတ် ရှင်းလင်းတင်ပြထားသည်။

ဂျာမန်ဘာသာဗေဒနှင့် သမိုင်းပညာရှင် ဂျူးလီးယပ်စ် ကလာပရော့သ် (Julius Klaproth) က ၁၈၂၃ ခုနှစ်တွင် ဗမာ၊ တိဗက်နှင့် တရုတ်ဘာသာစကားများ၌ တူညီသော အခြေခံဝေါဟာရများ ရှိကြသော်လည်း ထိုင်း၊ မွန်နှင့် ဗီယက်နမ်ဘာသာစကားများမှာမူ သိသိသာသာ ကွဲပြားခြားနားကြောင်း မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Sfnp|van Driem|2001}}&lt;/ref&gt; ၁၈၈၃ ခုနှစ်တွင် အာနစ် ကိုန်း (Ernst Kuhn) နှင့် ၁၈၉၆ ခုနှစ်တွင် ဂျာမန်ဘာသာဗေဒပညာရှင် အောက်ဂတ်စ် ကွန်ရာဒီ (August Conrady) အပါအဝင် ပညာရှင်အချို့က တိဗက်-ဗမာ နှင့် ထိုင်း-တရုတ် ဟူ၍ ကိုင်းဆက်နှစ်ခုပါရှိသည့် &quot;အင်ဒို-ချိုင်းနား&quot; ဘာသာစကားမိသားစုကို တင်ပြခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Sfnp|van Driem|2001}}&lt;/ref&gt; ဤသို့ တိုင်ဘာသာစကားများကို ဤအုပ်စုအတွင်း ထည့်သွင်းခဲ့ခြင်းမှာ တရုတ်ဘာသာစကားနှင့် မျှဝေထားသော ဝေါဟာရများနှင့် ပုံစံတူလက္ခဏာများ (typological features) အပေါ် အခြေခံထားခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ဂျွန် ပဇစ်လူးစကီး (Jean Przyluski) က ''Sino-Tibétain'' (Sino-Tibetan) ဝေါဟာရကို အန်တွိုက် မေယက် (Antoine Meillet) နှင့် မာဆယ် ကိုဟန် (Marcel Cohen) တို့၏ ''Les Langues du Monde'' စာအုပ်တွင် ၁၉၂၄ ခုနှစ်၌ အခန်းခေါင်းစဉ်အဖြစ် ပထမဆုံး မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Sfnp|Sapir|1925}}&lt;/ref&gt;

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်နောက်ပိုင်း အနောက်တိုင်း ဘာသာဗေဒမှတ်တမ်း အများစုတွင် တိုင်ဘာသာစကားများကို တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများအတွင်း ထည့်သွင်းခြင်း မရှိတော့သော်လည်း တရုတ်ဘာသာဗေဒပညာရှင် အများအပြားကမူ ဆက်လက် ထည့်သွင်းထားဆဲဖြစ်သည်။ ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် လီ ဖန်းကွေ (Li Fang-Kuei) နှင့် လော်ရန် ဆာဂါတ် (Laurent Sagart) တို့က တိုင်ဘာသာစကားများနှင့် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများအကြား ပုံမှန်အသံထွက် တူညီချက်များ (regular sound correspondences) မရှိကြောင်း သက်သေပြခဲ့ကြသည်။ ၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင်လည်း တိုင်နှင့် တရုတ်စကားအကြား အခြေခံဝေါဟာရ တူညီမှုမရှိဘဲ ယင်းတို့မှာ &quot;ချေးငှားစကားများ&quot; သာဖြစ်ကြောင်း ခိုင်လုံစွာ သက်သေပြခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ethnologue.com/show_family.asp?subid=818-16|title=Ethnologue Tai–Kadai family tree}}&lt;/ref&gt;
သို့သော် တိဗက်-ဗမာနှင့် တရုတ်ဘာသာစကားများအကြား ဆက်စပ်မှုကိုမူ ရွိုင်း အန်ဒရူး မီလာ (Roy Andrew Miller) နှင့် ခရစ္စတိုဖာ ဘက်ဝစ် (Christopher Beckwith) ကဲ့သို့သော ပညာရှင်များက ဆက်လက်လက်ခံထားကြသည်။&lt;ref&gt;{{Sfnp|Miller|1974}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Sfnp|Beckwith|1996}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Sfnp|Beckwith|2002}}&lt;/ref&gt; မကြာသေးမီက ဖြစ်ပေါ်လာသော အငြင်းပွားမှုများတွင်မူ တရုတ်-တိဗက် မိသားစုကို တရုတ်နှင့် တိဗက်-ဗမာ ဟူ၍ အုပ်စုခွဲနှစ်ခုအဖြစ် ခွဲခြားရန် အဆိုပြုမှုများ ရှိလာသည်။ ဤသို့ခွဲခြားမှုကို ကိုန်း (Kuhn) နှင့် ကွန်ရာဒီ (Conrady) တို့က ပထမဆုံး တင်ပြခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် ပေါလ် ဘီနီဒစ်တ့် (Paul Benedict, 1972) နှင့် ဂျိမ်းစ် မာတစ်ဆော့ဖ် (James Matisoff) တို့က ဆက်လက် ကျယ်ပြန့်လာစေရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။ သို့သော် “တိဗက်-ဗမာ” အုပ်စုသည် သီးသန့်လွတ်လပ်သော မျိုးရိုးစုတစ်ခုအဖြစ် တိတိကျကျ သက်သေပြနိုင်ခြင်း မရှိသေးကြောင်း ဆွေးနွေးမှုအဖြစ် ဆက်လက်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Sfnp|Handel|2008}}&lt;/ref&gt;

== ခြုံငုံသုံးသပ်ချက် ==
တိဗက်-ဗမာဘာသာစကား အများစုသည် သွားလာရန်ခက်ခဲသော တောင်တန်းဒေသများတွင် ပြောဆိုကြသောကြောင့် ထိုဘာသာစကားများကို လေ့လာရာတွင် အခက်အခဲများရှိခဲ့သည်။ ထိုဘာသာစကားအများစုသည် အရေးအသားစနစ်မရှိကြသေးပါ။အခြားဘာသာစကားများနှင့်တိကျသောဆက်နွယ်မှုကို ဆုံးဖြတ်ရန်ထက် တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားကို ယေဘူယျအားဖြင့် ခွဲခြားသတ်မှတ်ရန် ပိုမိုလွယ်ကူသည်။ {{Sfnp|Handel|2008}}ဘာသာစကား အုပ်စုခွဲ ဒါဇင်ပေါင်းများစွာရှိပြီး ပြောဆိုသူသန်းပေါင်းများစွာရှိသောလည်း အချို့သော တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဝင်ဘာသာစကားများသည် ပျောက်ကွယ်သွားမည့် အန္တရာယ်နှင့်ရင်ဆိုင်ရမှုများရှိသည် {{Sfnp|van Driem|2011a}}။ဤအုပ်စုခွဲများကို ဤနေရာတွင် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ စစ်တမ်းကောက်ယူထားပါသည်။

=== အရှေ့တောင်အာရှနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်း ===
[[File:Ethnolinguistic_map_of_Burma_1972_en.svg|right|thumb|[[မြန်မာနိုင်ငံ|မြန်မာ]] နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကား မိသားစုများ]]

တိဗက်-ဗမာဘာသာစကား၏ တောင်ဘက်အကျဆုံးအုပ်စုဖြစ်သော [[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ကရင်ဘာသာစကား]]များကို မြန်မာ-ထိုင်းနယ်စပ် နှစ်ဖက်စလုံးတွင် လူသုံးသန်း နီးပါးပြောဆိုကြသည်။ ကရင်ဘာသာစကားသည် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ]] နှင့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ]] နှင့် ထိတွေ့မှုကြောင့် ရည်ညွှန်းထားသည့် ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ စကားလုံးအစီအစဉ်ရှိခြင်းတွင် အခြားတိဗက်-ဗမာဘာသာစကားများ (Bai မှလွဲ၍) နှင့် ကွဲပြားသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}}

တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားအုပ်စု၏ အကျယ်ပြန့်ဆုံးသော ဘာသာစကားမှာ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာ]] ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏တရားဝင်ရုံးသုံးဘာသာစကားအဖြစ် စံသတ်မှတ်ကာ မြန်မာဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုသူပေါင်း ၃၂ သန်းကျော်ရှိပြီး ၁၂ ရာစုအစောပိုင်းကတည်းက စာပေအစဉ်အလာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဗမာဘာသာစကားသည် မြန်မာနှင့် ထိုင်း၊ လာအို၊ ဗီယက်နမ်၊ နှင့် [[တရုတ် အနောက်တောင်ပိုင်း|အနောက်တောင်တရုတ်]] ကုန်းမြင့်တို့တွင် ဘာသာစကား ၁၀၀ ခန့် ပြောဆိုသော ဘာသာစကား 100 ခန့် ပါဝင်သည့် [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာအုပ်စု]]တွင်ပါဝင်ပြီး အပြင်းအထန်လေ့လာပြီး ကောင်းစွာသတ်မှတ်ထားသော အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်သည် ။ အဓိကဘာသာစကားများတွင် [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ]] ပါဝင်ပြီး အနောက်ဘက် [[စီချွမ်]] နှင့် [[ယူနန်ပြည်နယ်|ယူနန်]] မြောက်ပိုင်းတွင် ပြောဆိုသူ နှစ်သန်း၊ အာခါဘာသာစကား နှင့် ဟာနီဘာသာစကားများ ပါဝင်ပြီး ယူနန်တောင်ပိုင်း၊ မြန်မာအရှေ့ပိုင်း၊ လာအိုနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့တွင် ပြောဆိုသူ နှစ်သန်းနှင့် ယူနန်၊ မြန်မာမြောက်ပိုင်းနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းရှိ [[လီဆူဘာသာစကား|လီဆူ]] နှင့် လားဟူ တို့ဖြစ်သည်။ လိုလို အုပ်စုခွဲရှိ ဘာသာစကားအားလုံးသည် ဩစထြိုအေးရှားတစ်ဘာသာစကား၏ လွှမ်းမိုးမှုကို သိသိသာသာပြသသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}}၁ ရာစုတွင် တရုတ်အက္ခရာဖြင့် ရေးထားသော [[ပိုင်လင်ဘာသာစကား|ပါလန်]] သီချင်းများသည် လိုလို-ဗမာဘာသာစကားမှ စကားလုံးများကို မှတ်တမ်းတင်ထားပုံရပြီး တရုတ်အစီအစဉ်ဖြင့် စီစဉ်သည်။ {{Sfnp|Coblin|1979}}

[[File:Ethnolinguistic map of China 1983.png|thumb|right|Language families of China, with Tibeto-Burman in orange{{efn|Source: United States Central Intelligence Agency, 1983. The map shows the distribution of ethnolinguistic groups according to the historical majority ethnic groups by region. Note this is different from the current distribution due to ongoing internal migration and assimilation.}}]]
တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်းရှိ တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားများသည် ကာလကြာရှည်စွာ တရုတ်၏ လွှမ်းမိုးမှု ကြီးမားသောကြောင့် ဆက်နွယ်မှုကို ဆုံးဖြတ်ရန် ခက်ခဲစေသည်။ ယူနန်ပြည်နယ်တွင် စကားပြောသူတစ်သန်းဖြင့် ဘိုင်ဘာသာစကား သည် အငြင်းပွားဖွယ်ဖြစ်ပြီး အလုပ်သမားအချို့က တရုတ်ဘာသာစကားများ၏ ညီမ ဘာသာစကားဖြစ်သည်ဟု အကြံပြုကြသည်။ ယူနန်မြောက်ပိုင်းရှိ နာဇီဘာသာစကားကို လိုလို-ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ တွင် ထည့်သွင်းလေ့ရှိသော်လည်း အခြားပညာရှင်များက ၎င်းကို အမျိုးအစားခွဲခြားမထားဘဲ ထားလိုကြသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} စီချွမ်ပြည်နယ် အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ တောင်ကုန်းများသည် ရှေးဟောင်းအင်္ဂါရပ်များစွာကို ထိန်းသိမ်းထားသည့် [[ချန်းဘာသာစကားအုပ်စု|Qiangic]] နှင့် Rgyalrongic ဘာသာစကားအုပ်စုငယ်များနေထိုင်ရာ နေရာဖြစ်သည်။ တိဘက်-ဗမာဘာသာစကားများတွင်  ဟူနန်၊ ဟူဘေး၊ ကွေ့ကျိုးနှင့် ချုံကင်းနယ်နိမိတ်ရှိ ဝူလင်တောင်တန်းများ တွင် ပြောဆိုသော Tujia သည် အရှေ့ဘက်အကျဆုံးဘာသာစကားဖြစ်သည်။

ပျူနှင့်တန်ဂွတ်ကဲ့သို့ သမိုင်းဝင်ဘာသာစကားနှစ်ခုကိုလည်း တိဗက်-ဗမာဟု ယူဆကြသော်လည်း တိကျသောဆက်နွယ်မှုမှာ မသေချာပါ။ ပထမရာစုနှစ်များက မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းရှိ [[ပျူဘာသာစကား|ပျူဘာသာစကားကို]] ဂုပတ္တအက္ခရာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ကမ္ပည်းစာများမှ လူသိများသည်။ ၁၂ ရာစု တရုတ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းရှိ [[အနောက်ရှားနယ်|အနောက် Xia]] ၏ [[တန်ဂု ဘာသာစကား|တန်ဂွတ်ဘာသာစကားကို]] တရုတ် တန်ဂတ်အက္ခရာ ဖြင့် ရေးသားထားသော စာသားများစွာဖြင့် ထိန်းသိမ်းထားသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}}

=== တိဗက်နှင့် တောင်အာရှ ===
[[File:South_Asian_Language_Families.png|right|thumb|လိမ္မော်ရောင်ဖြင့် တိဗက်-ဗမာနှင့် တောင်အာရှ ဘာသာစကား မိသားစုများ]]
Baltistan ၊ Ladakh ၊ [[နီပေါနိုင်ငံ]] ၊ [[ဆစ်ကင်ပြည်နယ်]] နှင့် [[ဘူတန်နိုင်ငံ]] ရှိ တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် နှင့် အိမ်နီးချင်းဒေသများတွင် လူပေါင်း ရှစ်သန်းကျော်သည် တိဗက်ဘာသာစကား များစွာကို ဆက်စပ်ပြောဆိုကြသည်။ 8 ရာစုမှစတင်ခဲ့သော Classical Tibetan တွင် ကျယ်ပြောလှသော စာပေတစ်ခုအဖြစ်ရှိခဲ့သည်။ တိဗက်ဘာသာစကားများကို အများအားဖြင့် Bodish အုပ်စုအဖြစ် ဘူတန်နှင့် [[အရုဏာစလပဒေသပြည်နယ်|အရုဏာရှယ်ပါရာဒေ့ရှ်]] တို့၏ သေးငယ်သော အရှေ့ Bodish ဘာသာစကားများ ဖြင့် အုပ်စုဖွဲ့ထားသည်။

ဟိမဝန္တာတောင်ဘက် တောင်စောင်းများတွင်လည်း တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကား အများအပြားကို ပြောဆိုကြသည်။ဖော်ထုတ်နိုင်သော အရွယ်အစားကြီးမားသောအုပ်စုများမှာ [[ဟိမာစလပဒေသပြည်နယ်|ဟိမာရှယ်ပရာဒေ့ရှ်]] နှင့် နီပေါနိုင်ငံတို့၏ အနောက်ဟိမဝန္တာဘာသာစကားများ ၊ Tamang တစ်သန်းရှိသော ဘာသာစကားများအပါအဝင် အနောက်နီပေါ၏ Tamangic ဘာသာစကားများ နှင့် နီပေါအရှေ့ပိုင်း Kiranti ဘာသာစကားများ ဖြစ်သည်။ကျန်အုပ်စုများသည် သေးငယ်ပြီး သီးခြားခွဲထားမှုများရှိသည်။နီပေါအလယ်ပိုင်းရှိ နေဝါရီ ဘာသာစကား (Nepal Bhasa) တွင် 12 ရာစုမှ စတင်ခဲ့သော စပီကာနှင့် စာပေပေါင်း တစ်သန်းရှိပြီး လူတစ်သန်းနီးပါးသည် Magaric ဘာသာစကားများကို ပြောဆိုကြသော်လည်း ကျန်ဘာသာစကားများမှာ သေးငယ်သော စကားပြောအသိုင်းအဝိုင်းများရှိသည်။နီပေါရှိ အခြားအထီးကျန်များနှင့် အုပ်စုငယ်များမှာ Dura ၊ Raji-Raute ၊ Chepangic နှင့် Dhimalish တို့ဖြစ်သည်။Lepcha ကို နီပေါအရှေ့ပိုင်းမှ ဘူတန်အနောက်ဘက်အထိ ဒေသတစ်ခုတွင် ပြောဆိုကြသည်။ {{Sfnp|van Driem|2007}}ဘူတန်၏ဘာသာစကားအများစုမှာ Bodish ဖြစ်သော်လည်း၊ 'Ole (&quot;Black Mountain Monpa&quot;)၊ Lhokpu နှင့် Gongduk နှင့် Tshangla ၏ပို၍ကျယ်ပြောသောအသိုက်အဝန်းကြီးသုံးခုလည်းရှိသည်။ {{Sfnp|van Driem|2011a}}

တနိုင်းဘာသာစကားများ ကို အရုဏာရှယ်ပရာဒေ့ရှ်ပြည်နယ် ၏ တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားအများစုနှင့် တိဗက်၏ ကပ်လျက်ဒေသများ  ပြောဆိုကြသည်။ {{Sfnp|Burling|2003}}အရုဏာရှယ်ပရာဒေ့ရှ်ပြည်နယ် ၏ ကျန်ရှိသော ဘာသာစကားများသည် Siangic ၊ Kho-Bwa (သို့မဟုတ် Kamengic)၊ Hruso ၊ Miju နှင့် Digaro ဘာသာစကားများ (သို့မဟုတ် Mishmic) အုပ်စုငယ်များမှ ကွဲပြားပါသည်။ {{Sfnp|Burling|2003}}ဤအုပ်စုများသည် တိဗက်-ဗမာ ဝေါဟာရအတော်လေးနည်းပါးကြပြီး၊ Bench နှင့် Post တို့သည် တရုတ်-တိဗက်တွင် ၎င်းတို့၏ပါဝင်မှုကို အငြင်းပွားကြသည်။ {{Sfnp|Blench|Post|2011}}

ဘာသာစကားမျိုးစုံနှင့် အုပ်စုခွဲများကို မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းမှ အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ဘက်အထိ ကုန်းမြင့်များတွင် တွေ့ရှိရသည်။

မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းသည် [[နမ်းဘာသာစကားအနွယ်များ|နုံဘာသာစကားများ]] အုပ်စုငယ်အပြင် Jingpho-Luish ဘာသာစကားများဖြစ်သည့် Jingpho-Luish ဘာသာစကားများ [[ကချင်ဘာသာစကား|နေထိုင်ရာ]] နေရာဖြစ်သည်။Brahmaputran သို့မဟုတ် [[ဆယ်လ်ဘာသာစကားများ|Sal ဘာသာစကားများတွင်]] အနည်းဆုံး [[ဘိုရို-ဂါရို ဘာသာစကားများ|Boro-Garo]] နှင့် Konyak ဘာသာစကားများ ပါဝင်ပြီး အိန္ဒိယပြည်နယ်များမှတဆင့် [[နာဂလန်ပြည်နယ်]] ၊ [[မေဃာလယပြည်နယ်]] နှင့် [[တြိပူရပြည်နယ်]] တို့ကို ဖြတ်၍ မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းမှ ကျယ်ပြန့်သော ဒေသတွင် ပြောဆိုကြပြီး Jingpho-Luish အဖွဲ့တွင် ပါဝင်သည်ဟု ယူဆလေ့ရှိသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} {{Sfnp|Burling|2003}}

[[နာဂလန်ပြည်နယ်|နာဂလန်း]] ၊ [[မဏိပူရပြည်နယ်|မဏိပူရ]] နှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ဘက်ရှိ ကုန်းမြင့်ဒေသများသည် Ao ၊ Angami-Pochuri ၊ Tangkhulic နှင့် Zeme ဘာသာစကားအုပ်စုငယ်များအပြင် ကာဘီဘာသာစကား ဖြင့် နေထိုင်ကြသည်။ပြောဆိုသူ ၁.၄ သန်းရှိသော မဏိပူရပြည်နယ်၏ အဓိကဘာသာစကားဖြစ်သော [[ကသည်းဘာသာစကား]] သည် တစ်ခါတစ်ရံတွင် [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီးချင်းဘာသာစကား]] ၅၀ သို့မဟုတ် [[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]] နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ [[ချင်းပြည်နယ်]] တို့တွင် ပြောဆိုနေကြပါသည်။

[[မြို(မရူစာ)ဘာသာစကား|မရူဘာသာစကားကို]] ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နှင့် မြန်မာကြား [[စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသ|စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသရှိ]] လူတစ်စုက ပြောဆိုကြသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} {{Sfnp|Burling|2003}}

==မှတ်စု==
{{Notelist}}

==ကိုးကား==
{{Reflist}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]]
[[ကဏ္ဍ:တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]
[[Category:ဘာသာစကား မိသားစုများ]]
[[ကဏ္ဍ:တိဘက်၏ ဘာသာစကားများ]]]</text>
      <sha1>m2btsf1u9up6f0wpwtte5oiakgwmis2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23499</id>
    <revision>
      <id>1054791</id>
      <parentid>1037291</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T06:01:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>1054791</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6992" sha1="0xemz7lnqsm7eirpl6nlir7dncqvc0t" xml:space="preserve">[[File:Pipefitter welder kutzo.jpg|200px|thumbnail|ဝရိန်ဆော်ခြင်းမှ ထွက်လာသော ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်များ]]

'''ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်''' ({{lang-en|Ultraviolet}}) ဆိုသည်မှာ မြင်နိုင်သော ခရမ်းရောင်ခြည်ထက် လှိုင်းတိုသော မမြင်နိုင်သည့် ရောင်ခြည်မျိုးဖြစ်သည်။ မိကျောင်းများနှင့် ငှက်ငယ်များကဲ့သို့ [[တိရစ္ဆာန်]] အများစုကမူ မြင်တွေ့နိုင်ပေသည်။ ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်ဟု ခေါ်ရခြင်းမှာ လူတို့မြင်နိုင်သော ခရမ်းရောင်ထက် ကြိမ်နှုန်းနှင့် လှိုင်းအလျားတို့အနေဖြင့် သာလွန်နေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;LynchLivingston2001&quot;&gt;{{cite book|last1=Lynch|first1=David K.|last2=Livingston|first2=William Charles|title=Color and Light in Nature|url=https://books.google.com/books?id=4Abp5FdhskAC&amp;pg=PA231|accessdate=12 October 2013|edition=2nd|year=2001|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge, UK|isbn=978-0-521-77504-5|page=231|quote=Limits of the eye's overall range of sensitivity extends from about 310 to 1050 nanometers}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dash2009&quot;&gt;{{cite book|last1=Dash|first1=Madhab Chandra|last2=Dash|first2=Satya Prakash|title=Fundamentals Of Ecology 3E|url=https://books.google.com/books?id=7mW4-us4Yg8C&amp;pg=PA213|accessdate=18 October 2013|year=2009|publisher=Tata McGraw-Hill Education|isbn=978-1-259-08109-5|page=213|quote=Normally the human eye responds to light rays from 390 to 760 nm. This can be extended to a range of 310 to 1,050 nm under artificial conditions.}}&lt;/ref&gt; ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည် ခေါ် အာထရာဗွိုင်းအိုရ်လက်  ultraviolet ကို အင်္ဂလိပ်လို အတိုကောက်အားဖြင့် ယူဗွီ '''UV''' ဟု ခေါ်ပြီး နည်းပညာ နယ်ပယ်တွင်သာ ခေါ်ဆိုမှုများသည်။

[[အိပ်စရေးရောင်ခြည်]] စတင်ဖြစ်ပေါ်သည့် ရောင်ခြည်ထိလုနည်းပါး ကူးစပ်သွားသည်။ နေရောင်တွင် သဘာဝအားဖြင့် ပါဝင်၍ ပြဒါးမီးလုံး တစ်မျိုးဖြင့်လည်း ဖန်တီးထုတ်ယူနိုင်သည်။ မြေပြင်သို့ မရောက်မီ ထိုရောင်ခြည်ကို [[အိုဇုန်းလွှာ]]က စုပ်ယူလိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Haigh |first=Joanna D. |date=2007 | title=The Sun and the Earth's Climate: Absorption of solar spectral radiation by the atmosphere |journal=Living Reviews in Solar Physics |volume=4 |issue=2 |url=http://solarphysics.livingreviews.org/open?pubNo=lrsp-2007-2&amp;amp;page=articlesu8.html |accessdate=July 12, 2014}}&lt;/ref&gt;  ထိုရောင်ခြည် အနည်းငယ်သည် အကျိုးပြုသော်လည်း များလွန်းလျှင် အန္တရာယ်ဖြစ်စေသည်။ ထိုရောင်ခြည်သည် ပိုးမွှားကို သေစေနိုင်စွမ်း ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{Cite Encyclopedia of Hla Tha Mein|title=ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်}}&lt;/ref&gt;

== ခရမ်းလွန်ဓာတ်ဖြာခြင်း ==
[[File:UV LED Fluoresence.jpg|200px|thumbnail|၃၈၀ နာနိုမီတာရှိ အားပျော့သော ခရမ်းလွန် ရောင်ခြည်သည် အိမ်သုံးပစ္စည်းအချို့ကို လင်းထိန်စေသည်။]]
ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်သည် ကျန်းမာရေးကို ထိခိုက်စေနိုင်သည်။ ဥပမာ − နေရောင်ခြည်တွင် ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်များ ပါဝင်ပြီး ၎င်းတို့က နေလောင်ခြင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေကာ ကင်ဆာ ဖြစ်ပွားစေနိုင်သည် အထိဖြစ်တတ်သည်။ အိပ်စရေးစက်မှ ဖြာထွက်နိုင်သော လုပ်ငန်းသုံး ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်များသည်လည်း ကင်ဆာဖြစ်စေနိုင်ပြီး လူတို့၏ မျိုးပွားနှုန်းကို ကျဆင်းစေသည်။&lt;ref&gt;James Bolton, Christine Colton, ''The Ultraviolet Disinfection Handbook'', American Water Works Association, 2008 ISBN 978 1 58321 584 5, pp. 3-4&lt;/ref&gt; 

ကမ္ဘာ့လေထု အမြင့်ပိုင်းရှိ [[အိုဇုန်းလွှာ]]က ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည် အများအပြားကို စုပ်ယူထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://rredc.nrel.gov/solar/spectra/am1.5/|title=Reference Solar Spectral Irradiance: Air Mass 1.5|accessdate=2009-11-12|archive-date=12 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190512190812/https://rredc.nrel.gov/solar//spectra/am1.5/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; လူတို့ကြောင့် အများဆုံး ပျက်စီးသွားသော အမြင့်ပိုင်းရှိ အိုဇုန်းလွှာ ပျက်စီးမှုသည် ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်များ ကမ္ဘာမြေသို့ ကျလာခြင်းကို မတားဆီးနိုင်တော့ပေ။ ထို့ကြောင့် အရေပြား ကင်ဆာများ ပိုမိုဖြစ်ပွားလာသည်။

==အခြားကြည့်ရန်==
*[[အနီအောက်ရောင်ခြည်]]
*[[အိပ်စရေးရောင်ခြည်]]

==ကိုးကား==
{{Reflist}}


[[ကဏ္ဍ:ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည် ဖြာထွက်ခြင်း]]
[[ကဏ္ဍ:လျှပ်စစ်သံလိုက် ရောင်စဉ်ပျံ့နှံ့ခြင်း]]</text>
      <sha1>0xemz7lnqsm7eirpl6nlir7dncqvc0t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အယ်လီဇဘက် ပထမ (အင်္ဂလန်ဘုရင်မ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23925</id>
    <revision>
      <id>1054679</id>
      <parentid>1054595</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T15:16:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>I'm Rinn</username>
        <id>148432</id>
      </contributor>
      <origin>1054679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="270882" sha1="czf17li4qpifkqu8qyxv20zfr9si553" xml:space="preserve">{{cleanup|date=24 Jul 2021}}
{{Infobox royalty
| name = Elizabeth I
| image=Darnley_stage_3.jpg |caption=The &quot;Darnley Portrait&quot; of Elizabeth I (c.&amp;nbsp;1575)
| succession = အင်္ဂလန်နှင့် အိုင်ယာလန် ဘုရင်မ
| reign = ၁၇ နိုဝင်ဘာ ၁၅၅၈&amp;nbsp;– &lt;br&gt;၂၄ မတ် ၁၆၀၃
| coronation = ၁၅ ဇန်နဝါရီ ၁၅၅၉
| predecessor = ပထမမြောက် မေရီ နှင့် ဖိလစ်
| pre-type = ရှေးနန်းစံခဲ့သည့်ဘုရင်မ
| successor = ပထမမြောက် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်
| house = တူဒါ
| father= အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင် |mother=အန်းဘိုလင်း
| birth_date= ၇ စက်တင်ဘာ ၁၅၃၃
|birth_place=ပလက်စန်တီးယားနန်းတော်၊ ဂရင်းနစ်၊ အင်္ဂလန်
| death_date={{death date and age|1603|3|24|1533|9|7|df=y}} 
|နတ်ရွာစံသည့်နေရာ= ရစ်ခ်ျမွန်နန်းတော်, ဆာရေးနယ်, အင်္ဂလန်ပြည်
|အလောင်းတော် မြေကျသည့်ရက်=&lt;br /&gt;၂၈ ဧပြီ ၁၆၀၃&lt;br /&gt;[[ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း]]
|မြုပ်နှံသည့်နေရာ = ဝက်စ်မင်စတာ ဘုရားကျောင်း
| လက်မှတ် = Autograph of Elizabeth I of England.svg
| ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု = အင်ဂလီကန်ခရစ်ယာန်
|burial_place=၂၈ ဧပြီ ၁၆၀၃&lt;br /&gt;[[ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း]]&lt;br /&gt;|religion=အင်ဂလီကာနင်ဆန်|signature=Autograph_of_Elizabeth_I_of_England.svg}}
'''ပထမအဲလိဇဘက်ဘုရင်မ''' (၁၅၃၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၇ ရက် – ၁၆၀၃ ခုနှစ် မတ် ၂၄ ရက်) သည် ၁၅၅၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၇ ရက်မှစ၍ ၁၆၀၃ ခုနှစ် သူမ ကွယ်လွန်သည်အထိ အင်္ဂလန်နိုင်ငံနှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်မ ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမသည် တူဒါမင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးနှင့် သက်တမ်းအရှည်ဆုံး စိုးစံခဲ့သော ဘုရင်မလည်း ဖြစ်သည်။ 

ဖြစ်ရပ်ဆန်းကြယ်မှုများ ပြည့်နှက်နေသော သူမ၏ ထီးနန်းစိုးစံမှုနှင့် သိုင်းဝိုင်းမှု၊ သမိုင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအပေါ် သက်ရောက်မှုတို့ကြောင့် &quot;[[အယ်လီဇဘက်ခေတ်|အဲလိဇဘက်ခေတ်]]&quot; ဟု အမည်တွင်စေခဲ့သည်။

'''အဲလိဇဘက်'''  သည် [https://my.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%80%A1%E1%80%8C%E1%80%99%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%9F%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%9B%E1%80%AE%E1%80%98%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8&amp;action=edit အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး]နှင့် သူ၏ ဒုတိယမြောက် ဇနီးဖြစ်သူ အန်းဘိုလင်း တို့မှ ထွန်းကားပြီး အဖတ်တင်ကျန်ရစ်ခဲ့သော တစ်ဦးတည်းသော သမီးတော် ဖြစ်ပါသည်။ အဲလိဇဘက် အသက် နှစ်နှစ် အရွယ်တွင် သူမ၏ မိဘများ၏ ထိမ်းမြားမှုကို ပယ်ဖျက်ခဲ့ပြီး၊ မိခင်ဖြစ်သူမှာ ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရကာ အဲလိဇဘက်ကိုလည်း တရားမဝင် သားသမီး  အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ သို့သော် သူမ အသက် ၁ဝ နှစ် အရွယ်တွင် ဟင်နရီက သူမအား ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် ရှိသူများ စာရင်းတွင် ပြန်လည် ထည့်သွင်းပေးခဲ့သည်။

၁၅၄၇ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီ ကွယ်လွန်ပြီးနောက်၊ အဲလိဇဘက်၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ မောင်ငယ် ဖြစ်သူ အက်ဒွပ် ၆ က ၁၅၅၃ ခုနှစ် သူကွယ်လွန်ချိန်အထိ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ အက်ဒွပ် ၆ သည် ကွယ်လွန်ခါနီးတွင် တည်ဆဲဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်းချက်များကို ဆန့်ကျင်ပြီး ၎င်း၏ အမတော်နှစ်ဦး ဖြစ်သော မေရီ နှင့် အဲလိဇဘက် တို့၏ ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် အခွင့်အရေးများကို လျစ်လျူရှုကာ၊ ပရိုတက်စတင့်  ဘာသာဝင် ဝမ်းကွဲညီမဖြစ်သူ လေဒီ ဂျိန်း ဂရေး ထံသို့ ထီးနန်းလွှဲအပ်ကြောင်း သေတမ်းစာ ရေးသားခဲ့သည်။

သို့သော် အက်ဒွပ်၏ သေတမ်းစာမှာ လျင်မြန်စွာပင် ပယ်ဖျက်ခြင်း ခံခဲ့ရပြီး၊ ကက်သလစ်  ဘာသာဝင် ဖြစ်သူ မေရီ ၁ က ဂျိန်းကို နန်းချ၍ ဘုရင်မ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မေရီ ဘုရင်မ စိုးစံစဉ် ကာလအတွင်း အဲလိဇဘက်သည် ပရိုတက်စတင့် သူပုန်များကို ထောက်ခံအားပေးသည်ဟူသော သံသယဖြင့် တစ်နှစ်နီးပါးခန့် အကျဉ်းချ ခံခဲ့ရသည်။

၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် မေရီ ၁ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် အဲလိဇဘက် သည် ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့ပြီး ကောင်းမွန်သော အကြံပေးချက်များကို ရယူကာ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရန် ခြေလှမ်းစတင်ခဲ့သည်။ သူမသည် ဝီလျံ ဆီစီလ်  ဦးဆောင်သော ယုံကြည်စိတ်ချရသည့် အကြံပေးအဖွဲ့အပေါ် များစွာ မှီခိုခဲ့ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် ဆီစီလ်ကို ဘာရွန် နယ်စားကြီး အဖြစ် သူကောင်းပြုခဲ့သည်။ ဘုရင်မအဖြစ် သူမ၏ ပထမဆုံး လုပ်ဆောင်ချက်များထဲမှ တစ်ခုမှာ အင်္ဂလန်အသင်းတော် (အင်္ဂလိပ် ခရစ်ယာန် ဘုရားကျောင်း) ကို တည်ထောင်ခြင်း ဖြစ်ပြီး သူမကိုယ်တိုင် ထိုအသင်းတော်၏ အမြင့်ဆုံး အုပ်ချုပ်သူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုသို့ စီမံဆောင်ရွက်မှုသည် နောက်ပိုင်းတွင် &quot;'''အဲလိဇဘက်ခေတ် ဘာသာရေး ပြန်လည်ညှိနှိုင်းမှု'''&quot; ဟု အမည်တွင်ခဲ့ပြီး ယနေ့ခေတ် '''အင်္ဂလန် အသင်းတော်'''အဖြစ်သို့ တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲတိုးတက်လာခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်အနေဖြင့် အိမ်ထောင်ပြုပြီး ထီးနန်းဆက်ခံမည့်သူ မွေးဖွားလိမ့်မည်ဟု လူအများက မျှော်လင့်ခဲ့ကြသော်လည်း၊ လူပျိုတော်များစွာနှင့် စကားကမ်းလှမ်းမှုများ ရှိခဲ့လင့်ကစား သူမသည် မည်သည့်အခါမျှ အိမ်ထောင်မပြုခဲ့ပေ။ ထို့ကြောင့် သူမကို တစ်ခါတစ်ရံ '''&quot;အပျိုစင် ဘုရင်မ&quot;''' ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ သူမ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် စကော့တလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင် ဂျိမ်း ၆ ဖြစ်သော သူမ၏ သွေးချင်းစပ်ဝမ်းကွဲ တူတော် စပ်သူက ထီးနန်း ဆက်ခံခဲ့သည်။ 

အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းတွင် အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ ဖခင်နှင့် မောင်နှမများထက် ပိုမို ညှင်သာပျော့ပျောင်း အလယ်အလတ်ကျသူ ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ ဆောင်ပုဒ်တစ်ခုမှာ ('''&lt;nowiki/&gt;'ငါ မြင်သော်လည်း နှုတ်ဆိတ်နေမည်'''') ဟု ဖြစ်သည်။ ဘာသာရေးတွင်လည်း သူမသည် အတော်အတန် သည်းခံခွင့်လွှတ်တတ်ပြီး စနစ်တကျ နှိပ်ကွပ်ညှဉ်းပန်းမှုများကို ရှောင်ရှားခဲ့သည်။ ၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးက သူမအား တရားမဝင် သားသမီးအဖြစ် ကြေညာခဲ့ပြီးနောက် (၎င်းကြေညာချက်သည် သီအိုရီအရ အင်္ဂလိပ် ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များကို ဘုရင်မအပေါ် သစ္စာစောင့်သိရမည့် တာဝန်မှ ကင်းလွတ်စေခဲ့သည်) သူမ၏ အသက်ကို ရန်ရှာသည့် လုပ်ကြံမှု အကြံအစည်များစွာ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဖရန်စစ် ဝေါဆင်ဂမ် မောင်းနှင်သော သူမ၏ ဝန်ကြီးများ၏ လျှို့ဝှက်ထောက်လှမ်းရေး အဖွဲ့၏ အကူအညီဖြင့် ထိုလုပ်ကြံမှု အားလုံးကို နှိမ်နင်းနိုင်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် နိုင်ငံခြားရေး ကိစ္စရပ်များတွင် သတိကြီးစွာ ထားခဲ့ပြီး၊ ထိုခေတ်က အင်အားကြီး နိုင်ငံများဖြစ်သည့် ပြင်သစ်နှင့် စပိန်တို့အကြား ဗျူဟာမြောက် ကစားကွက် ရွှေ့ခဲ့သည်။ သူမသည် နယ်သာလန်၊ ပြင်သစ်နှင့် အိုင်ယာလန်တို့တွင် ထိရောက်မှုမရှိဘဲ ရိက္ခာနှင့် အင်အား မပြည့်စုံသော စစ်ဆင်ရေး အနည်းငယ်ကို စိတ်ပါလက်ပါ မရှိလှဘဲ ကူညီထောက်ပံ့ခဲ့သည်။ ၁၅၈၀ ပြည့်နှစ်များ အလယ်ပိုင်းသို့ ရောက်သောအခါ အင်္ဂလန်သည် စပိန်နှင့် စစ်ဖြစ်ပွားရန် မလွှဲမရှောင်သာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

သူမ အသက်ကြီးလာသည်နှင့်အမျှ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ အပျိုစင်ဘဝကြောင့် ပိုမို ချီးကျူးဂုဏ်ပြုခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ထိုခေတ်ကာလ၏ ပုံတူပန်းချီများ၊ ခမ်းနားသော ပွဲလမ်းသဘင်များနှင့် စာပေများတွင် သူမအား အမွှမ်းတင် ကြည်ညိုကြသည့် ဂိုဏ်းဂဏဆန်သော ဝါဒ တစ်ခု ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ '''[[အယ်လီဇဘက်ခေတ်|အဲလိဇဘက်ခေတ်]]'''သည် ဝီလျံ ရှိတ်စပီးယား  နှင့် ခရစ္စတိုဖာ မာလို တို့ကဲ့သို့သော ပြဇာတ်ရေးဆရာများ ဦးဆောင်သည့် အင်္ဂလိပ် ပြဇာတ်လောက ထွန်းကားမှု၊ ဖရန်စစ် ဒရိတ် နှင့် ဝေါ်လ်တာ ရာလေတို့ကဲ့သို့သော အင်္ဂလိပ် ရေကြောင်း စွန့်စားရှာဖွေသူများ၏ စွမ်းဆောင်ရည်၊ နှင့် [[စပိန်ရေတပ်ကြီး|စပိန် ရေတပ်ကြီး]] ကို အောင်နိုင်ခဲ့ခြင်းတို့ကြောင့် ကျော်ကြားလှသည်။ အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက အဲလိဇဘက်ကို ဒေါသကြီးပြီး တစ်ခါတစ်ရံ ဝေခွဲမရဖြစ်တတ်သည့်၊ သူမ ရသင့်ရထိုက်သည်ထက် ပို၍ ကံကောင်းမှုကို ခံစားခဲ့ရသော အုပ်ချုပ်သူတစ်ဦးအဖြစ် ပုံဖော်ကြသည်။ သူမ နန်းသက် ကုန်ဆုံးခါနီးတွင်မူ စီးပွားရေးနှင့် စစ်ရေး ပြဿနာများ ဆက်တိုက် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းကြောင့် ဘုရင်မ၏ လူထုထောက်ခံမှု လျော့နည်းသွားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အစိုးရစနစ်မှာ ယိုင်နဲ့နဲ့ ဖြစ်ပြီး အကန့်အသတ် ရှိနေသည့် ခေတ်ကာလ၊ အိမ်နီးနားချင်း နိုင်ငံများမှ ဘုရင်များသည် ၎င်းတို့၏ ရာထူးပလ္လင်ကို ခြိမ်းခြောက်နေသည့် ပြည်တွင်းရေး ပြဿနာများနှင့် ဘာသာရေး ပြည်တွင်းစစ်များကို ရင်ဆိုင်နေရချိန်တွင် အဲလိဇဘက်သည် ညှို့ဓာတ်ပြင်းပြသော ပြည်သူ့ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဇွဲနပဲကြီးစွာ ရှင်သန် ကျော်ဖြတ်နိုင်သူအဖြစ်လည်းကောင်း အသိအမှတ်ပြုခံရသည်။ သူမ၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ မောင်နှမများ၏ တိုတောင်းပြီး ပျက်စီးဆိုးရွားလှသော နန်းသက်များပြီးနောက်၊ သူမ၏ '''နန်းသက် ၄၄ နှစ်တာ ကာလသည်''' တိုင်းနိုင်ငံအတွက် ကြိုဆိုအပ်သော တည်ငြိမ်မှုကို ပေးစွမ်းနိုင်ခဲ့ပြီး အမျိုးသားရေး လက္ခဏာ  စိတ်ဓာတ်ကို ပုံဖော်ထုဆစ်ရာတွင် အထောက်အကူ ဖြစ်စေခဲ့သည်။

== '''ငယ်စဉ်ဘဝ''' ==

=== ကလေးငယ်ဘဝ ===
အဲလိဇဘက်ကို ၁၅၃၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် ဂရင်းနစ် နန်းတော်၌ ဖွားမြင်ခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ အဖွားများဖြစ်ကြသော အဲလိဇဘက် အော့ဖ် ယော့ခ် နှင့် လေဒီ အဲလိဇဘက် ဟောင်းဝပ်တို့ကို အစွဲပြု၍ အမည်မှည့်ခေါ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ [6] သူမသည် အင်္ဂလန်ဘုရင် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ တရားဝင် ထိမ်းမြားလက်ထပ်မှုမှ မွေးဖွားပြီး မွေးကင်းစအရွယ်ကို ကျော်လွန်ကာ ရှင်သန်နိုင်ခဲ့သည့် ဒုတိယမြောက် သမီးတော် ဖြစ်သည်။ သူမ၏ မိခင်မှာ အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ ဒုတိယမြောက် ဇနီးဖြစ်သူ အန်း ဘိုလင်း ဖြစ်သည်။ မွေးဖွားချိန်တွင် အဲလိဇဘက်သည် အင်္ဂလန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံရန် အနီးစပ်ဆုံး အခွင့်အရေးရှိသူ ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ အစ်မတော်စပ်သူ မေရီသည် ဟင်နရီက သားရတနာထွန်းကားပြီး တူဒါမင်းဆက်ကို ဆက်ခံနိုင်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် အန်းနှင့် လက်ထပ်ရန်အတွက် မေရီ၏ မိခင်ဖြစ်သူ ကတ်သရင်း အော့ဖ် အရဂွန် နှင့် လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ခဲ့စဉ်ကတည်းက တရားဝင် ထီးနန်းဆက်ခံသူ အဆင့်အတန်း ဆုံးရှုံးခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ [7][8] အဲလိဇဘက်ကို စက်တင်ဘာလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ခရစ်စတီယာန်နှစ်ခြင်းမင်္ဂလာ ပေးခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ နှစ်ခြင်းပေးသည့်မိဘများ မှာ ကန်တာဘာရီ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီး သောမတ်စ် ခရန်မာ ၊ အိတ်ဇီတာ နယ်စားကြီး ဟင်နရီ ကော်တနေး  နော်ဖော့ခ် နယ်စားကတော် အဲလိဇဘက် စတက်ဖို့ဒ်နှင့် ဒေါဆက် နယ်စားကတော်ကြီး မာဂရက် ဝေါ့တန်  တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုအခမ်းအနားတွင် မွေးကင်းစ သမီးတော်လေး၏ အပေါ်မှ ကမ္ပည်းမျက်နှာကြက် ကို သူမ၏ ဦးလေးဖြစ်သူ ရော့ခ်ျဖို့ဒ် မြို့စား ဖိလစ် ဂျော့ခ်ျ ဘိုလင်း ၊ စလီးဖို့ဒ်မှ ဟာစီ နယ်စားကြီး ဂျွန် ဟာစီ၊ လော့ဒ် သောမတ်စ် ဟောင်းဝပ်  နှင့် အက်ဖင်ဂမ်မှ ဟောင်းဝပ် နယ်စားကြီး ဝီလျံ ဟောင်းဝပ် တို့က ပင့်ဆောင်ပေးခဲ့ကြသည်။ [9] 

၁၅၃၆ ခုနှစ် မေလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် သူမ၏ မိခင် ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခံရချိန်၌ အဲလိဇဘက်သည် အသက် နှစ်နှစ်နှင့် ရှစ်လသား အရွယ်သာ ရှိပါသေးသည်၊ [10] ယင်းမှာ ကတ်သရင်း အော့ဖ် အရဂွန် သဘာဝအတိုင်း ကွယ်လွန်ပြီး လေးလအကြာတွင် ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ အဲလိဇဘက်ကို တရားမဝင် သားသမီးအဖြစ် ကြေညာခဲ့ပြီး တော်ဝင်ထီးနန်း ဆက်ခံခွင့် အဆင့်အတန်းကိုလည်း ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ အန်း ဘိုလင်းကို ကွပ်မျက်ပြီး ၁၁ ရက်အကြာတွင် ဟင်နရီသည် ဂျိန်း ဆေးမွား နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဘုရင်မ ဂျိန်းသည် နောက်တစ်နှစ်တွင် ထီးနန်းဆက်ခံမည့်သူအဖြစ် ငြင်းခုံရန်မရှိသည့် သားတော် အက်ဒွပ် ကို ဖွားမြင်ပြီးနောက် မကြာမီမှာပင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်ကို သူမ၏ မောင်ငယ်နှင့်အတူ တစ်အိမ်တော်တည်း၌ ထားရှိခဲ့ပြီး၊ မောင်ငယ်၏ ခရစ်စတီယာန် နှစ်ခြင်းမင်္ဂလာ အခမ်းအနားတွင် သူမက ဝတ်လဲတော်ကို ပင့်ဆောင်ပေးခဲ့ရသည်။ [12]

== '''ပညာရေး''' ==
အဲလိဇဘက်၏ ပထမဆုံး အထိန်းတော် ဖြစ်သူ မာဂရက် ဘရိုင်ယန်  က သူမသည် &quot;ကျွန်ုပ်၏ တစ်သက်တာတွင် ကြုံဖူးသမျှ ကလေးများထဲ၌ အလိမ္မာဆုံးနှင့် အနူးညံ့သိမ်မွေ့ဆုံး ဖြစ်သည်&quot; ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အိမ်ထောင်ပြုပြီးနောက် ကတ်သရင်း &quot;ကတ်&quot; အက်ရှ်လေ ဟု ပိုမိုလူသိများလာမည့် ကတ်သရင်း ချန်ပါနောင်း ကို ၁၅၃၇ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက်၏ အထိန်းတော်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး၊ သူမသည် ၁၅၆၅ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ အဲလိဇဘက်၏ မိတ်ဆွေစစ်အဖြစ် ရှိနေခဲ့သည်။ ချန်ပါနောင်းသည် အဲလိဇဘက်ကို '''ပြင်သစ်၊ ဒတ်ခ်ျ၊ အီတလီနှင့် စပိန်ဘာသာစကား လေးမျိုး''' သင်ကြားပေးခဲ့သည်။ ၁၅၄၄ ခုနှစ်တွင် ဝီလျံ ဂရင်ဒယ်  သူမ၏ ကျောင်းဆရာ ဖြစ်လာချိန်၌ အဲလိဇဘက်သည် အင်္ဂလိပ်၊ လက်တင်နှင့် အီတလီဘာသာစကားများကို ရေးသားနိုင်နေပြီ ဖြစ်သည်။ ပါရမီရှိပြီး ကျွမ်းကျင်သော ဆရာတစ်ဦးဖြစ်သည့် ဂရင်ဒယ်၏ လက်အောက်တွင် သူမသည် ပြင်သစ်နှင့် ဂရိဘာသာစကားများ၌လည်း ပိုမိုတိုးတက်လာခဲ့သည်။ အသက် ၁၂ နှစ် အရွယ်တွင် သူမသည် မိထွေးဖြစ်သူ ကတ်သရင်း ပါရ် ၏ ဘာသာရေးစာပေဖြစ်သော ဝတ်ပြုဆုတောင်းသူများ သို့ တရားတောင်းသူများကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာမှ '''အီတလီ၊ လက်တင်၊ ပြင်သစ်ဘာသာစကားများသို့ ပြန်ဆိုနိုင်ခဲ့ပြီး''' ထိုဘာသာပြန်ကို သူမ၏ ဖခင်ဖြစ်သူထံ နှစ်သစ်ကူးလက်ဆောင်အဖြစ် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ ဆယ်ကျော်သက်အရွယ်မှစ၍ တစ်သက်တာလုံးတွင် စီစီရို ၏ ပရိုမာဆယ်လို၊ ဗိုအီးသီးယပ်စ် ၏ De Consolatione Philosphiae ၊ ပလူးတပ်ခ်  ၏ ကျမ်းတစ်စောင်နှင့် တက်စီတပ်စ် ၏ အန်နယ်လ် အပါအဝင် ရှေးဟောင်း ဂန္ထဝင်စာဆိုများစွာ၏ လက်တင်နှင့် ဂရိဘာသာဖြင့် ရေးသားထားသော စာပေများကို ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့သည်။ လမ်းဘတ် နန်းတော် စာကြည့်တိုက်  မှ တွေ့ရှိရသည့် တက်စီတပ်စ်၏ ဘာသာပြန်စာမူတစ်ခုမှာ စောစောပိုင်း ခေတ်သစ်ကာလမှ ယနေ့တိုင် အဖတ်တင်ကျန်ရစ်သည့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန် စာမူလေးခုအနက် တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ လက်ရေးနှင့် စာရွက်ကို အသေးစိတ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာပြီးနောက် ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ထိုစာမူမှာ အဲလိဇဘက်ကိုယ်တိုင် ပြန်ဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုနိုင်ခဲ့သည်'''။'''

၁၅၄၈ ခုနှစ်တွင် ဂရင်ဒယ် ကွယ်လွန်ပြီးနောက်၊ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ မောင်ငယ် အက်ဒွပ်၏ ဆရာဖြစ်သူ ရော်ဂျာ အက်စ်ကမ် ထံတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ သူသည် ပညာသင်ကြားခြင်းမှာ စိတ်ဝင်စားစရာ ကောင်းရမည်ဟု ယုံကြည်သည့် စာနာနားလည်မှုရှိသော ဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ကျောင်းပညာရေးနှင့် ဉာဏ်ရည်ထက်မြက်မှုတို့နှင့် ပတ်သက်၍ လက်ရှိသိရှိထားသော အချက်အလက်အများစုမှာ အက်စ်ကမ်၏ မှတ်တမ်းများမှ ရရှိခြင်းဖြစ်သည်။ ၁၅၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် သူမ၏ တရားဝင် ပညာသင်ကြားမှု ပြီးဆုံးချိန်၌ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ မျိုးဆက်တွင် ဗဟုသုတ အစုံလင်ဆုံးနှင့် ပညာအတတ်ဆုံး အမျိုးသမီးများထဲမှ တစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ ဘဝနောက်ဆုံးအချိန်တွင် အထက်ပါ ဘာသာစကားများအပြင် ဝေလ ၊ ကောနစ်ရှ် ၊ စကော့တလန် နှင့် အိုင်ယာလန်ဘာသာစကားများကိုပါ ပြောဆိုနိုင်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ၁၆၀၃ ခုနှစ်တွင် ဗင်းနစ်သံအမတ်က သူမသည် &quot;ထိုဘာသာစကားများကို ကျွမ်းကျင်ပိုင်နိုင်စွာ တတ်မြောက်ထားသဖြင့် ဘာသာစကားတစ်ခုစီတိုင်းမှာ သူမ၏ မိခင်ဘာသာစကားကဲ့သို့ပင် ထင်မှတ်ရသည်&quot; ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင် မာ့ခ် စတွိုင်းလ် က သူမအား ကောနစ်ရှ်ဘာသာစကားကို လျှို့ဝှက်ကောင်စီ၏ တော်ဝင်အိပ်ဆောင်ထိန်းနှင့် နောက်ပိုင်းတွင် ဘဏ္ဍာတိုက်ဝန်ကြီး ဖြစ်လာသူ ဝီလျံ ကီလီဂရူး က သင်ကြားပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ကြောင်း သုံးသပ်ထားသည်။ ထို့အပြင် အဲလိဇဘက်သည် ဖွတ်ကြိုးတပ် စန္ဒယား နှင့် လုဒ်စောဒေါင်း တို့ကို တီးခတ်နိုင်သည့် '''ကျွမ်းကျင်သော ဂီတပညာရှင်တစ်ဦးလည်း ဖြစ်လာခဲ့သည်''' (ဖိလစ် ဗန် ဝိုင်လ်ဒါ က ဂီတသင်ကြားပေးခဲ့သည်)။ အဲလိဇဘက်သည် မူလီနာ စာအုပ်  တွင် ယနေ့တိုင် ကျန်ရစ်နေဆဲဖြစ်သော သောမတ်စ် တဲလစ်  ၏ စောစောပိုင်း ကီးဘုတ်တေးသီချင်းများကို ငယ်စဉ်ကတည်းက တီးခတ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။

== '''ဆယ်ကျော်သက်ဘဝ''' ==
၁၅၄၇ ခုနှစ်တွင် [[အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး|အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး]] ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး အဲလိဇဘက်၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ မောင်ငယ် ဖြစ်သူ အက်ဒွပ် ၆ သည် အသက် ကိုးနှစ် အရွယ်တွင် ဘုရင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဟင်နရီ၏ မုဆိုးမ ဖြစ်သူ ကတ်သရင်း ပါရ် သည် မကြာမီမှာပင် ဆူဒလေမှ ဆေးမိုး နယ်စားကြီး သောမတ်စ် ဆေးမွား (ဆူဒီလေးမြို့စားဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရ)နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ သူသည် ဘုရင် အက်ဒွပ် ၆ ၏ ဦးလေး ဖြစ်ပြီး တိုင်းပြည်ကို ကြပ်မတ်ကွပ်ကဲရသူ ဖြစ်သည့် ဆမ်းမားဆက် နယ်စားကြီး အက်ဒဝပ် ဆေးမွား (ဆိုမားဆပ်နယ်စား)  ၏ ညီလည်း ဖြစ်သည်။ ထိုဇနီးမောင်နှံသည် အဲလိဇဘက်ကို ချယ်လ်ဆီး  ရှိ ၎င်းတို့၏ အိမ်ထောင်စုထဲသို့ ခေါ်ယူ စောင့်ရှောက်ခဲ့သည်။ ထိုနေရာတွင် အဲလိဇဘက်သည် စိတ်ဒဏ်ရာရဖွယ် အခြေအနေတစ်ခုနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီး ယင်းက သူမ၏ တစ်သက်တာလုံးအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိခဲ့သည်ဟု အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက ယုံကြည်ကြသည်။ သောမတ်စ် ဆေးမွားသည် အသက် ၁၄ နှစ် အရွယ်သာ ရှိသေးသော အဲလိဇဘက်ကို အိပ်ယာဝင်ဝတ်ရုံ ဝတ်ဆင်၍ သူမ၏ အိပ်ခန်းထဲသို့ ဝင်ရောက်ခြင်း၊ ယားယံအောင် လုပ်ခြင်းနှင့် တင်ပါးကို ရိုက်ပုတ်ခြင်း အပါအဝင် ကြမ်းတမ်းစွာ စနောက်ကျီစယ်ခြင်းများကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် သူ၏ မလိုလားအပ်သော နံနက်ခင်း လာရောက်မှုများကို ရှောင်ရှားရန်အတွက် မနက်စောစော ထလေ့ရှိပြီး မိမိကိုယ်ကို အစေခံမိန်းကလေးများဖြင့် ဝန်းရံထားခဲ့သည်။ ကတ်သရင်း ပါရ်သည် သူမ၏ ခင်ပွန်းဖြစ်သူ၏ မလျော်ကန်သော အပြုအမူများနှင့် ပတ်သက်၍ ခင်ပွန်းကို ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းမည့်အစား ယင်းအပြုအမူများတွင် အတူတူ ပူးပေါင်းပါဝင်ခဲ့သည်။ သူမသည် အဲလိဇဘက်ကို ယားယံအောင်လုပ်သည့် ကိစ္စတွင် ခင်ပွန်းဖြစ်သူနှင့်အတူ နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် လိုက်ပါလုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး တစ်ကြိမ်တွင်မူ ခင်ပွန်းဖြစ်သူက အဲလိဇဘက်၏ ဂါဝန်အမည်းရောင်ကို &quot;အစိတ်စိတ်အမွှာမွှာ ဖြစ်အောင်&quot; ဖြတ်တောက်ပစ်နေစဉ် သူမကို ဖမ်းချုပ်ပေးထားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ကတ်သရင်း ပါရ်သည် ထိုနှစ်ဦး ဖက်လဲတကင်း ဖြစ်နေသည်ကို လူမိသွားပြီးနောက်တွင်မူ ထိုအခြေအနေကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ ၁၅၄၈ ခုနှစ် မေလတွင် အဲလိဇဘက်ကို အဝေးသို့ ပို့ဆောင်လိုက်ပါသည်။

သို့သော်လည်း သောမတ်စ် ဆေးမွားသည် တော်ဝင်မိသားစုကို ထိန်းချုပ်ရန် ဆက်လက် ကြံစည်နေခဲ့ပြီး မိမိကိုယ်ကို ဘုရင်မင်းမြတ်၏ ကိုယ်ရံတော်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ၁၅၄၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင် ကတ်သရင်း ပါရ် ကလေးမီးဖွားပြီးနောက် ကွယ်လွန်သွားသောအခါ သူသည် အဲလိဇဘက်ကို လက်ထပ်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် သူမအပေါ် စိတ်ဝင်စားမှုများကို ပြန်လည် ပြသလာခဲ့သည်။ ဆေးမွားကို သဘောကျသည့် အဲလိဇဘက်၏ အထိန်းတော် ကတ် အက်ရှ်လေသည် အဲလိဇဘက်အား သူ့ကို ခင်ပွန်းအဖြစ် လက်ခံရန် ဖြောင်းဖျခဲ့သည်။ သူမသည် အဲလိဇဘက်ကို ဆေးမိုးထံ စာရေးရန်နှင့် &quot;သူ၏ ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုတွင် နှစ်သိမ့်ပေးရန်&quot; နားချခဲ့သော်လည်း အဲလိဇဘက်က သောမတ်စ်သည် မိထွေးဖြစ်သူ ကွယ်လွန်မှုအတွက် နှစ်သိမ့်မှု လိုအပ်လောက်အောင် ဝမ်းနည်းနေသူ မဟုတ်ကြောင်း ပြန်လည် ပြောကြားခဲ့သည်။

၁၅၄၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ဆေးမွားသည် ၎င်း၏ အစ်ကိုဖြစ်သူ ဆမ်းမားဆက်ကို ကြပ်မတ်ကွပ်ကဲသူ ရာထူးမှ ဖြုတ်ချရန် ကြံစည်ခြင်း၊ လေဒီ ဂျိန်း ဂရေးကို ဘုရင် အက်ဒွပ် ၆ နှင့် လက်ထပ်ပေးရန် ကြိုးစားခြင်းနှင့် အဲလိဇဘက်ကို မိမိ၏ ဇနီးအဖြစ် သိမ်းပိုက်ရန် ကြံစည်ခြင်းတို့ဖြင့် သံသယရှိသဖြင့် အဖမ်းခံရပြီး လန်ဒန်မျှော်စင် တွင် အကျဉ်းချခံခဲ့ရသည်။ ဟတ်ဖီးလ်ဒ် အိမ်တော်  တွင် နေထိုင်နေသော အဲလိဇဘက်သည် မည်သည့်အရာကိုမျှ ဝန်ခံခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ သူမ၏ ခေါင်းမာမှုကြောင့် စစ်ဆေးမေးမြန်းသူ ရောဘတ် တာဝှစ် မှာ စိတ်ပျက်ခဲ့ရပြီး သူက &quot;သူမတွင် အပြစ်ရှိကြောင်း သူမ၏ မျက်နှာကို ကြည့်ရုံဖြင့် ကျွန်ုပ် မြင်နိုင်ပါသည်&quot; ဟု အစီရင်ခံခဲ့သည်။ သောမတ်စ် ဆေးမွားသည် ၁၅၄၉ ခုနှစ် မတ်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ခေါင်းဖြတ် ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

== '''အမွေဆက်ခံရန် အလားအလာအရှိဆုံးသူ''' ==
အက်ဒွပ် ၆ သည် ၁၅၅၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၆ ရက်နေ့တွင် အသက် ၁၅ နှစ် အရွယ်၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ သူ၏ သေတမ်းစာတွင် ၁၅၄၃ ခုနှစ် ထီးနန်းဆက်ခံမှုဆိုင်ရာ ဥပဒေပြဋ္ဌာန်းချက်ကို လျစ်လျူရှုကာ မေရီနှင့် အဲလိဇဘက် နှစ်ဦးစလုံးကို ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်မှ ဖယ်ထုတ်ခဲ့သည်။ ယင်းအစား အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ ညီမငယ်ဖြစ်သူ ပြင်သစ်ဘုရင်မ မေရီတူဒါ ၏ မြေးတော် လေဒီ ဂျိန်း ဂရေး ကို ထီးနန်းဆက်ခံသူအဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ ဂျိန်းကို လျှို့ဝှက်ကောင်စီက ဘုရင်မအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း သူမအပေါ် ထောက်ခံမှုများ လျင်မြန်စွာ ပြိုလဲသွားခဲ့ပြီး ကိုးရက်အကြာတွင် နန်းချခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ၁၁၅၃ ခုနှစ် သြဂုတ်လ ၃ ရက်နေ့တွင် မေရီသည် အောင်ပွဲခံလျက် လန်ဒန်မြို့ထဲသို့ မြင်းစီးဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး သူမ၏ ဘေးတွင် အဲလိဇဘက်လည်း ပါရှိခဲ့သည်။ သို့သော် ညီအစ်မနှစ်ဦးကြားမှ ထိုသို့ စည်းလုံးညီညွတ်မှု ပြသခြင်းမှာ ရေရှည်မခံခဲ့ပေ။ မေရီသည် သဒ္ဓါထက်သန်သော ကက်သလစ်ဘာသာဝင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး အဲလိဇဘက် သင်ကြားတတ်မြောက်ခဲ့သည့် ပရိုတက်စတင့် ယုံကြည်မှုကို ခြေမှုန်းရန် သန္နိဋ္ဌာန်ချထားကာ လူတိုင်း ကက်သလစ်ဝတ်ပြုပွဲတက်ရောက်ရန် အမိန့်ထုတ်ခဲ့ရာ အဲလိဇဘက်သည် အပေါ်ယံအားဖြင့် လိုက်နာဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ မေရီ၏ ကနဦး လူထုထောက်ခံမှုသည် ၁၅၅၄ ခုနှစ်တွင် ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ ယင်းမှာ သူမက သန့်ရှင်းသော ရောမအင်ပါယာ ဧကရာဇ် ချားလ်စ် ၅ ၏ သားတော်ဖြစ်ပြီး ကက်သလစ်ဘာသာဝင်ဖြစ်သူ စပိန်နိုင်ငံမှ ဖိလစ် နှင့် လက်ထပ်ရန် အစီအစဉ်များကို ကြေညာခဲ့ချိန်တွင် ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတစ်ဝှမ်းတွင် မကျေနပ်မှုများ လျင်မြန်စွာ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ပြီး မေရီ၏ ဘာသာရေးမူဝါဒများကို ဆန့်ကျင်သူများက အဲလိဇဘက်ကို ၎င်းတို့၏ အားကိုးရာ ခေါင်းဆောင်အဖြစ် မျှော်လင့်ကြည့်ရှုခဲ့ကြသည်။

၁၅၅၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီနှင့် ဖေဖော်ဝါရီလများတွင် ဝိုင်းယက်၏ သူပုန်ထမှုဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး မကြာမီမှာပင် နှိမ်နင်းခြင်းခံခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက်ကို အက်ရှ်ရစ်ဂျ်  မှ နေပြည်တော် တရားရုံးသို့ ခေါ်ဆောင်လာပြီး သူပုန်ထမှုတွင် သူမ၏ အခန်းကဏ္ဍနှင့် ပတ်သက်၍ စစ်ဆေးမေးမြန်းခဲ့ကာ မတ်လ ၁၈ ရက်နေ့တွင် သူမကို လန်ဒန်မျှော်စင် ၌ အကျဉ်းချခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်က သူမတွင် အပြစ်မရှိကြောင်း ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကန့်ကွက်ပြောဆိုခဲ့သည်။ သူမသည် သူပုန်များနှင့် အတူတကွ ကြံစည်ခဲ့ခြင်း မရှိနိုင်သော်လည်း သူပုန်အချို့သည် သူမထံ ချဉ်းကပ်ခဲ့ကြောင်း သိရှိရသည်။ မေရီ၏ အရင်းနှီးဆုံး ယုံကြည်စိတ်ချရသူ ဧကရာဇ် ချားလ်စ်၏ သံအမတ် ဆိုင်မွန် ရီနတ်  က အဲလိဇဘက် သက်ရှိထင်ရှားရှိနေသရွေ့ မေရီ၏ ရာထူးပလ္လင်သည် မည်သည့်အခါမျှ ဘေးကင်းလိမ့်မည်မဟုတ်ကြောင်း အခြေအတင် ပြောဆိုခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော် အဓိပတိ စတီဖင် ဂါဒီနာက အဲလိဇဘက်ကို တရားစွဲဆို အပြစ်ပေးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ သို့သော် ပထမဆုံး ပါဂျက်နယ်စားကြီး ဝီလျံ ပါဂျက်  အပါအဝင် အစိုးရအဖွဲ့အတွင်းရှိ အဲလိဇဘက်ကို ထောက်ခံသူများက သူမအပေါ် ခိုင်လုံသော သက်သေအထောက်အထား မရှိသည့်အတွက် သူမ၏ အသက်ကို ချမ်းသာပေးရန် မေရီကို ဖျောင်းဖျနိုင်ခဲ့သည်။ ယင်းအစား မေလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် အဲလိဇဘက်ကို လန်ဒန်မျှော်စင်မှ ဝုဒ်စတော့ခ် နန်းတော် သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး ထိုနေရာတွင် ဟင်နရီ ဘက်ဒင်ဖီးလ်ဒ်) ၏ ကြီးကြပ်မှုအောက်၌ တစ်နှစ်နီးပါးခန့် နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ဖြင့် ဖြတ်သန်းခဲ့ရသည်။ လမ်းခရီးတစ်လျှောက်တွင် လူအုပ်ကြီးက သူမကို ဝိုင်းဝန်းအားပေး ကြွေးကြော်ခဲ့ကြသည်။

၁၅၅၅ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် မေရီ၏ ကိုယ်ဝန်ရှိသည်ဟု ယူဆရသည့် နောက်ဆုံးအခြေအနေများကို တက်ရောက်ရန် အဲလိဇဘက်ကို နန်းတော်သို့ ပြန်လည်ခေါ်ယူခဲ့သည်။ အကယ်၍ မေရီနှင့် သူမ၏ ကလေးသာ သေဆုံးသွားပါက အဲလိဇဘက်သည် ဘုရင်မ ဖြစ်လာမည်ဖြစ်သော်လည်း မေရီက ကျန်းမာသော ကလေးတစ်ဦး ဖွားမြင်ခဲ့လျှင်မူ အဲလိဇဘက် ဘုရင်မဖြစ်ရန် အခွင့်အရေးမှာ သိသိသာသာ လျော့နည်းသွားမည် ဖြစ်သည်။ မေရီတွင် ကိုယ်ဝန်မရှိကြောင်း ထင်ရှားလာသည့်အခါတွင်မူ သူမ ကလေးရနိုင်တော့မည်ဟု မည်သူမျှ မယုံကြည်ကြတော့ပေ။ ထို့ကြောင့် အဲလိဇဘက် ထီးနန်းဆက်ခံရန် သေချာသလောက် ဖြစ်သွားခဲ့သည်။

၁၅၅၆ ခုနှစ်တွင် စပိန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့သည့် ဘုရင် ဖိလစ်သည် ထိုနိုင်ငံရေး လက်တွေ့အခြေအနေအသစ်ကို အသိအမှတ်ပြုခဲ့ပြီး သူ၏ ခဲအစ်မ (မရီး) တော်စပ်သူနှင့် ရင်းနှီးအောင် ပေါင်းသင်းခဲ့သည်။ သူမသည် ပြင်သစ်တွင် ကြီးပြင်းခဲ့ပြီး ပြင်သစ်အိမ်ရှေ့စံ ဖရန်စစ်နှင့် စုလျားရစ်ပတ်ထားသည့် စကော့တလန်ဘုရင်မ မေရီထက်စာလျှင် ပိုမိုကောင်းမွန်သော မဟာမိတ်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် သူ၏ ဇနီးဖြစ်သူ မေရီ ဖျားနာလာသောအခါ ဖိလစ်သည် အဲလိဇဘက်နှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးရန် ဖဲရီးယား နယ်စားကြီး  ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ဤတွေ့ဆုံမှုကို ၁၅၅၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် သူမ ပြန်လည်နေထိုင်ခဲ့သည့် ဟတ်ဖီးလ်ဒ် အိမ်တော်၌ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ အစိုးရအဖွဲ့အတွက် အစီအစဉ်များကို စတင် ရေးဆွဲနေပြီ ဖြစ်သည်။ မေရီသည် ၁၅၅၈ နိုဝင်ဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် အဲလိဇဘက်ကို သူမ၏ ထီးနန်းဆက်ခံသူအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခဲ့ပြီး နိုဝင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် မေရီ ကွယ်လွန်သောအခါ အဲလိဇဘက်သည် ဘုရင်မ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

== '''ထီးနန်းဆက်ခံခြင်း''' ==
အဲလိဇဘက်သည် အသက် ၂၅ နှစ် အရွယ်တွင် ဘုရင်မ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး မိမိအပေါ် သစ္စာခံရန် ဟတ်ဖီးလ်ဒ် သို့ ရောက်ရှိလာကြသော သူမ၏ အတိုင်ပင်ခံ ကောင်စီဝင်များနှင့် အခြား အဆင့်မြင့် မှူးမတ်မျိုးနွယ်များရှေ့တွင် သူမ၏ ရည်ရွယ်ချက်များကို ထုတ်ဖော် ကြေညာခဲ့သည်။ ၎င်းမိန့်ခွန်းသည် ဘုရင်တစ်ပါးတွင် &quot;ရုပ်ခန္ဓာ နှစ်ပါး&quot; (အုပ်ချုပ်သူ၏ သဘာဝ ရုပ်ခန္ဓာနှင့် နိုင်ငံရေး ရုပ်ခန္ဓာ) ရှိသည်ဟူသော အလယ်ခေတ် နိုင်ငံရေး ဘာသာရေး အယူအဆကို သူမ စတင် သုံးနှုန်းခဲ့သည့် ပထမဆုံးသော သမိုင်းမှတ်တမ်း ဖြစ်သည် -&lt;blockquote&gt;'''&quot;အမတ်မင်းတို့... သဘာဝတရား၏ နိယာမအရ ကျွန်ုပ်သည် ကျွန်ုပ်၏ အစ်မတော်အတွက် ဝမ်းနည်းပူဆွေးရပါသည်၊ ကျွန်ုပ်အပေါ် ကျရောက်လာသော တာဝန်ဗာရီ ကြောင့်လည်း အံ့အားသင့် တုန်လှုပ်မိရပါသည်။ သို့သော်လည်း ကျွန်ုပ်သည် ဘုရားသခင်၏ ဖန်ဆင်းခံတစ်ဦး ဖြစ်ပြီး ကိုယ်တော်၏ စီမံခန့်ခွဲမှုကို နာခံရန် တာဝန်ရှိသည်ဟူသော အသိဖြင့် ထိုတာဝန်ကို ခံယူပါမည်။ ယခု ကျွန်ုပ်ထံ အပ်နှံထားသော ဤရာထူးအာဏာ၌ ဘုရားသခင်၏ ကောင်းကင်ဘုံ အလိုတော်ကို ဆောင်ရွက်မည့် အစေခံတစ်ဦး ဖြစ်လာနိုင်ရန် ကိုယ်တော်၏ ဂရုဏာတော် အကူအညီကို နှလုံးသားထဲမှ လှိုက်လှိုက်လှဲလှဲ တောင်းခံအပ်ပါသည်။ ကျွန်ုပ်သည် သဘာဝအရ ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခုတည်းသာ ရှိသော လူသားတစ်ဦး ဖြစ်သော်လည်း ကိုယ်တော်၏ ခွင့်ပြုချက်အရ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရန် နိုင်ငံရေး ခန္ဓာကိုယ် (အချုပ်အခြာအာဏာ) ကို ဆောင်ထားသူ ဖြစ်သည်နှင့်အညီ... ကျွန်ုပ်၏ အုပ်ချုပ်မှု၊ သင်တို့၏ အမှုထမ်းမှုတို့ဖြင့် အနန္တတန်ခိုးရှင် ဘုရားသခင်ထံ ကောင်းမွန်စွာ စာရင်းရှင်းနိုင်ရန်နှင့် ကမ္ဘာမြေပေါ်ရှိ ကျွန်ုပ်တို့၏ နောင်လာနောက်သားများအတွက် သက်သာချောင်ချိမှု အမွေအနှစ်များ ချန်ထားရစ်နိုင်ရန် သင်တို့အားလုံး အစွမ်းကုန် ကူညီကြဖို့ တောင်းဆိုချင်ပါသည်။ ကျွန်ုပ်သည် ကျွန်ုပ်၏ လုပ်ဆောင်ချက် အားလုံးကို ကောင်းမွန်သော အကြံဉာဏ်၊ တိုင်ပင်ဆွေးနွေးမှုများနှင့်သာ လမ်းညွှန် လျှောက်လှမ်းသွားမည် ဖြစ်ပါသည်။&quot;'''&lt;/blockquote&gt;နန်းဘိသိက်မြှောက်ခြင်း အခမ်းအနား မတိုင်မီ ညနေပိုင်းတွင် သူမ၏ အောင်ပွဲခံ စီတန်းလှည့်လည်မှုသည် မြို့တွင်းသို့ ဖြတ်သန်းသွားရာ ပြည်သူများက လှိုက်လှိုက်လှဲလှဲ ကြိုဆိုခဲ့ကြပြီး၊ ပရိုတက်စတင့် အငွေ့အသက် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ပါဝင်သော ဂုဏ်ပြုမိန့်ခွန်းများနှင့် ခမ်းနားသော ပြဇာတ်ပွဲလမ်းများဖြင့် ဂါရဝပြုခဲ့ကြသည်။ အဲလိဇဘက်၏ ပွင့်လင်းပြီး ကြင်နာတတ်သော တုံ့ပြန်မှုများကြောင့် သူမအား ကြည့်ရှုနေကြသည့် ပြည်သူများမှာ &quot;အလွန်အမင်း စိတ်လှုပ်ရှားကြည်နူး&quot; ကာ စွဲလန်းသွားခဲ့ကြသည်။ နောက်တစ်နေ့ ဖြစ်သော '''၁၅၅၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၅ ရက်နေ့တွင်''' (ဤရက်စွဲကို သူမ၏ ဗေဒင်ပညာရှင် ဂျွန် ဒီး က ရွေးချယ်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်) အဲလိဇဘက်သည် ဝက်စ်မင်စတာ အက်ဘေး ၌ ကာလိုင်းမှ ကက်သလစ် ဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီး အိုဝင် အိုဂဲလ်သော်ပ်  ၏ ဘိသိက်သွန်းခြင်းကို ခံယူကာ ဘုရင်မအဖြစ် နန်းတက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် အော်ဂန်များ၊ ပုလွေများ၊ တံပိုးများ၊ စည်ဗုံများနှင့် ခေါင်းလောင်းသံများ နားကွဲမတတ် ဆူညံစွာ ထွက်ပေါ်နေသည့်ကြားမှ သူမအား ပြည်သူများ အသိအမှတ်ပြု လက်ခံနိုင်ရန် ထုတ်ဖော် ပြသခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်ကို အင်္ဂလန်၏ ဘုရင်မအဖြစ် ဝမ်းမြောက်စွာ ကြိုဆိုခဲ့ကြသော်လည်း၊ တိုင်းပြည်အတွင်းနှင့် ပြည်ပမှ ကက်သလစ်များ၏ ခြိမ်းခြောက်မှု အန္တရာယ် ရိပ်မြုံများကြောင့်လည်းကောင်း၊ သူမ မည်သူနှင့် အိမ်ထောင်ပြုမည်ဟူသော ရွေးချယ်မှုကြောင့်လည်းကောင်း တိုင်းနိုင်ငံမှာ စိုးရိမ်ပူပန်မှု အခြေအနေများအောက်တွင် ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။

== '''ဘုရားကျောင်းများအားအုတ်မြစ်ချခြင်း''' ==
အဲလိဇဘက်၏ ကိုယ်ပိုင် ဘာသာရေး ယုံကြည်ချက်နှင့် ပတ်သက်၍ ပညာရှင်များအကြား အကျေအလည် ငြင်းခုံဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။ သူမသည် ပရိုတက်စတင့်ဘာသာဝင်တစ်ဦး ဖြစ်သော်လည်း (လင်္ကာစွဲ ကားစင်တင် ယေရှုရုပ်တုကဲ့သို့သော) ကက်သလစ် အထိမ်းအမှတ် အမှတ်အသားများကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ပြီး၊ ပရိုတက်စတင့်တို့၏ အဓိက ယုံကြည်ချက်တစ်ခုကို ဆန့်ကျင်ကာ ဝတ်ပြုတရားဟောခြင်း ၏ အခန်းကဏ္ဍကို လျှော့ချခဲ့သည်။

အဲလိဇဘက်နှင့် သူမ၏ အကြံပေးများသည် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ (မိမိတို့နှင့် ဘာသာရေးမတူဟု ယူဆရသော) အင်္ဂလန်နိုင်ငံအပေါ် ကက်သလစ်တို့၏ ဘာသာရေးစစ်ပွဲ  ဆင်နွှဲလာနိုင်မည့် ခြိမ်းခြောက်မှု အန္တရာယ်ကို ကြိုတင် ရိပ်မိခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘုရင်မသည် အင်္ဂလိပ် ပရိုတက်စတင့်တို့၏ လိုလားချက်များကို ဖြည့်ဆည်းပေးရင်း တစ်ဖက်တွင်လည်း ကက်သလစ်များကို အလွန်အမင်း စိတ်အနှောင့်အယှက် မဖြစ်စေမည့် ပရိုတက်စတင့် အဖြေတစ်ခုကို ရှာဖွေခဲ့သည်။ သို့သော် ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို တွန်းအားပေးနေသည့် ပျူရီတန်  များကိုမူ သူမ သည်းခံခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ ရလဒ်အနေဖြင့် ၁၅၅၉ ခုနှစ် လွှတ်တော်သည် အက်ဒွပ် ၆ ၏ ပရိုတက်စတင့် ပြန်လည်ညှိနှိုင်းမှုကို အခြေခံ၍၊ ဘုရင် (သို့မဟုတ် ဘုရင်မ) ကို အထွတ်အထိပ် ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ထားရှိကာ ဝတ်လဲတော်များကဲ့သို့သော ကက်သလစ် အင်္ဂါရပ်များစွာ ပါဝင်သည့် အသင်းတော်တစ်ခုအတွက် ဥပဒေများကို စတင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။

အောက်လွှတ်တော်  က ထိုအဆိုပြုချက်များကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ထောက်ခံခဲ့သော်လည်း အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်ဆိုင်မှုဆိုင်ရာ ဥပဒေကြမ်း သည် အထက်လွှတ်တော်တွင် အထူးသဖြင့် ဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီးများ၏ ကန့်ကွက်မှုကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ထိုအချိန်တွင် ကန်တာဘာရီ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီး ရာထူး အပါအဝင် ဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီး နေရာအများအပြား လစ်လပ်နေခဲ့ခြင်းကြောင့် အဲလိဇဘက်အတွက် ကံကောင်းသွားခဲ့သည်။ ယင်းက အထက်လွှတ်တော်တွင်းရှိ သူမကို ထောက်ခံသူများအား ကက်သလစ် ဂိုဏ်းအုပ်များနှင့် ရှေးရိုးစွဲမှူးမတ်များကို မဲအသာဖြင့် အနိုင်ရစေခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အဲလိဇဘက်သည် အမျိုးသမီးတစ်ဦး ခံယူရန် မသင့်တော်ဟု လူအများက ယူဆကြသည့် အငြင်းပွားဖွယ်ရာ &quot;အသင်းတော်၏ အမြင့်ဆုံးအဓိပတိ &quot; ဟူသော ဘွဲ့အမည်အစား '''&quot;အင်္ဂလန်အသင်းတော်၏ အမြင့်ဆုံးအုပ်ချုပ်သူ&quot;''' ဟူသော ဘွဲ့အမည်ကိုသာ လက်ခံခဲ့ရသည်။ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်ဆိုင်မှုဆိုင်ရာ ဥပဒေသစ်သည် ၁၅၅၉ ခုနှစ် မေလ ၈ ရက်နေ့တွင် ဥပဒေ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပြည်သူ့ဝန်ထမ်း အားလုံးသည် ဘုရင်မအား အမြင့်ဆုံးအုပ်ချုပ်သူအဖြစ် သစ္စာဆိုကြရပြီး သစ္စာမဆိုပါက ရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခြင်း ခံရမည့် အန္တရာယ် ရှိခဲ့သည်။ မေရီဘုရင်မ လက်ထက်ကဲ့သို့ ဘာသာရေး သဘောထားကွဲလွဲသူများကို နှိပ်ကွပ်ညှဉ်းပန်းမှုမျိုး ထပ်မံမဖြစ်ပွားစေရန် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ နှိမ်နင်းရေးဥပဒေများကို ပယ်ဖျက်ခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ဝတ်ပြုကိုးကွယ်မှု ညီညွတ်မျှတရေး ဥပဒေသစ်ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး ဘုရားကျောင်းတက်ရန်နှင့် ၁၅၅၉ ခုနှစ် ဘုံဝတ်ပြုဆုတောင်းစာအုပ်ကို မဖြစ်မနေ အသုံးပြုရန် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သော်လည်း ဘုရားကျောင်းမတက်ဘဲ အာခံသူများအတွက် ပြစ်ဒဏ်များမှာမူ ပြင်းထန်ခြင်း မရှိလှပေ။ ၁၅၅၉ ခုနှစ် ညွှန်ကြားချက်များတွင် ဂီတကို &quot;သီဆိုခြင်းမပြုဘဲ ဖတ်ကြားသကဲ့သို့ ရှင်းလင်းစွာ နားလည်စေရမည်&quot; ဟု ဖော်ပြထားသော်လည်း နေ့ရက်၏ အချို့သော အချိန်များတွင် ပိုမိုဆန်းပြားသော တေးသီချင်းများကို ခွင့်ပြုခဲ့ပြီး တော်ဝင်ဝတ်ပြုကျောင်း တွင် ဆာရမ် စာသားများဖြင့် လက်တင်မော်တက် သီချင်းများ စပ်ဆိုသည့် အလေ့အထမှာ ဆက်လက် တည်ရှိခဲ့သည်။

== '''အိမ်ထောင်ရေး မေးခွန်း''' ==
အဲလိဇဘက် နန်းတက်စကတည်းက သူမ အိမ်ထောင်ပြုလိမ့်မည်ဟု လူအများက မျှော်လင့်ခဲ့ကြပြီး မည်သူနှင့် လက်ထပ်မည်နည်းဟူသော မေးခွန်း ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ သူမသည် ကမ်းလှမ်းမှုများစွာကို ရရှိခဲ့သော်လည်း မည်သည့်အခါမျှ အိမ်ထောင်မပြုခဲ့ဘဲ သားသမီးလည်း မထွန်းကားခဲ့ပေ။ ယင်းသို့ ဖြစ်ရသည့် အကြောင်းရင်းကိုမူ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မသိရသေးပေ။ သမိုင်းပညာရှင်များက သောမတ်စ် ဆေးမွား ၏ ဖြစ်ရပ်ကြောင့် သူမသည် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်ဆံရေးများကို စိတ်ကုန်သွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ကြောင်း သုံးသပ်ကြသည်။ သူမသည် အသက် ၅၀ ခန့်အထိ လူပျိုတော်အချို့ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သည်။ သူမ၏ နောက်ဆုံး တော်ဝင်စကားကမ်းလှမ်းမှုမှာ သူမထက် ၂၂ နှစ်ငယ်သော အန်ဂျူးနယ်စားကြီး ဖရန်စစ် နှင့် ဖြစ်သည်။ စပိန်နိုင်ငံ ဘုရင် ဖိလစ် ၂ ၏ လက်ခုပ်တွင်းသို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သော သူမ၏ အစ်မဖြစ်သူကဲ့သို့ပင် အိမ်ထောင်ပြုခြင်းသည် အာဏာဆုံးရှုံးနိုင်ခြေ ရှိသော်လည်း တစ်ဖက်တွင်မူ ထီးနန်းဆက်ခံမည့် သားသမီး ရရှိနိုင်မည့် အခွင့်အရေးကို ပေးစွမ်းနိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ခင်ပွန်းဖြစ်သူကို ရွေးချယ်မှု လွဲမှားပါက နိုင်ငံရေး မတည်ငြိမ်မှု သို့မဟုတ် တော်လှန်ပုန်ကန်မှုများကိုပင် လှုံ့ဆော်ပေးသကဲ့သို့ ဖြစ်သွားနိုင်ပေသည်။

== '''ရောဘတ်ဒတ်ဒ်လေ''' ==
၁၅၅၉ ခုနှစ် နွေဦးရာသီတွင် အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ ငယ်သူငယ်ချင်း ဖြစ်သူ '''ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေ'''  ကို ချစ်မြတ်နိုးနေကြောင်း ထင်ရှားလာခဲ့သည်။ ရောဘတ်၏ ဇနီးဖြစ်သူ အေမီ  သည် &quot;ရင်သားတစ်ဖက်တွင် ဝေဒနာ&quot; ခံစားနေရပြီး အကယ်၍ သူ၏ ဇနီးသာ ကွယ်လွန်သွားပါက ဘုရင်မကြီးသည် ရောဘတ်နှင့် လက်ထပ်လိုနေကြောင်း ပြောစကားများ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၉ ခုနှစ် ဆောင်းဦးရာသီသို့ ရောက်သောအခါ ပြည်ပမှ မင်းသားများနှင့် မှူးမတ်အချို့သည် အဲလိဇဘက်၏ လက်ကို ပိုင်ဆိုင်ခွင့်ရရန် အပြိုင်အဆိုင် ကြိုးပမ်းလာကြသည်။ စိတ်မရှည်ဖြစ်နေကြသော ၎င်းတို့၏ သံတမန်များသည် ပိုမို၍ နာမည်ပျက်စေမည့် စကားများကို အတင်းအဖျင်း ပြောဆိုလာကြပြီး ဘုရင်မကြီး အနှစ်သက်ဆုံးသူနှင့် လက်ထပ်မည့် ကိစ္စကို အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် လက်ခံကြမည်မဟုတ်ကြောင်း ဤသို့ အစီရင်ခံခဲ့ကြသည် - ''&quot;သူမနှင့် သူ့အပေါ် ဒေါသတကြီး အော်ဟစ်ဆဲဆိုခြင်း မပြုသည့်သူ ဟူ၍ တစ်ဦးမျှ မရှိပါ... သူမသည် မိမိ မျက်နှာသာပေးထားသော ရောဘတ်ကလွဲ၍ မည်သူ့ကိုမျှ လက်ထပ်မည်မဟုတ်ပေ။&quot;'' ၁၅၆၀ ပြည့်နှစ် စက်တင်ဘာလတွင် အေမီ ဒတ်ဒ်လေသည် လှေကားပေါ်မှ ပြုတ်ကျ၍ ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ ရင်ခွဲစစ်ဆေးသူ၏ စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုအရ ယင်းမှာ မတော်တဆမှုတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရသော်လည်း၊ လူအများစုကမူ ရောဘတ်သည် ဘုရင်မကြီးနှင့် လက်ထပ်နိုင်ရန်အတွက် သူ၏ ဇနီးကို သေကြောင်းကြံစည်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်ဟု သံသယဝင်ခဲ့ကြသည်။ အဲလိဇဘက်သည် ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေနှင့် လက်ထပ်ရန် အချိန်အတန်ကြာ အလေးအနက် စဉ်းစားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဝီလျံ ဆီစီလ်၊ နီကိုးလတ်စ် သရော့ခ်မော်တန် နှင့် အချို့သော ရှေးရိုးစွဲ မှူးမတ်များက ၎င်းတို့၏ သဘောမတူကန့်ကွက်မှုကို အထင်အရှား ပြသခဲ့ကြသည်။ ထိုလက်ထပ်ပွဲသာ ဖြစ်မြောက်လာပါက မှူးမတ်မျိုးနွယ်များ တော်လှန်ပုန်ကန်ကြလိမ့်မည်ဟူသော ကောလာဟလများပင် ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။

ဘုရင်မကြီးအတွက် ထည့်သွင်းစဉ်းစားနေသည့် အခြားသော အိမ်ထောင်ဖက်လောင်းများ ရှိနေသည့်ကြားမှ ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေသည် နောက်ထပ် ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုနီးပါးခန့်အထိ အိမ်ထောင်ဖက် ဖြစ်လာနိုင်ခြေရှိသူအဖြစ် ဆက်လက် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက်သည် သူမကိုယ်တိုင် သူ့ကို လက်ထပ်ရန် ရည်ရွယ်ချက် မရှိတော့သည့်တိုင်အောင် ရောဘတ်၏ အချစ်ရေးနှင့် ပတ်သက်လာလျှင် အလွန်အမင်း သဝန်တိုတတ်သူ ဖြစ်သည်။ သူမသည် ၁၅၆၄ ခုနှစ်တွင် ဒတ်ဒ်လေကို '''လက်စတာ နယ်စားကြီး''' အဖြစ် ဘွဲ့ထူးအဆင့်အတန်း တိုးမြှင့်ပေးခဲ့သည်။ ၁၅၇၈ ခုနှစ်တွင် ရောဘတ်သည် နောက်ဆုံး၌ လက်တစ် ကနိုးလစ် နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ရာ၊ ဘုရင်မကြီးသည် ဒေါသတကြီး တုံ့ပြန်မှုများကို အကြိမ်ကြိမ် ပြသခဲ့ပြီး သူမအား တစ်သက်တာလုံး မုန်းတီးသွားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သမိုင်းပညာရှင် စူဇန် ဒိုရန် က ထိုအခြေအနေကို ဖော်ပြခဲ့သကဲ့သို့ပင် ဒတ်ဒ်လေသည် အဲလိဇဘက်၏ '''&quot;စိတ်ခံစားမှုဆိုင်ရာ ဘဝအလယ်ဗဟိုတွင် အမြဲတမ်း တည်ရှိနေခဲ့သည်&quot;'''။ သူသည် ၁၅၈၈ ခုနှစ်တွင် [[စပိန်ရေတပ်ကြီး]] ကို အောင်နိုင်ပြီးနောက် မကြာမီမှာပင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက် ကိုယ်တိုင် ကွယ်လွန်ပြီးနောက်တွင် သူမ၏ အရေးအကြီးဆုံးသော ကိုယ်ပိုင် အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများထဲ၌ သူပေးပို့ခဲ့သော စာတစ်စောင်ကို တွေ့ရှိခဲ့ရပြီး ၎င်းစာအပေါ်တွင် သူမ၏ လက်ရေးဖြင့် '''&quot;သူ၏ နောက်ဆုံးစာ&quot;''' ဟု မှတ်သားထားခဲ့သည်။

== '''ပြည်ပမှ အိမ်ထောင်ဖက်လောင်းများ''' ==
အိမ်ထောင်ရေး ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းမှုများသည် အဲလိဇဘက်၏ နိုင်ငံခြားရေး မူဝါဒတွင် အဓိက သော့ချက်ကျသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမသည် ၁၅၅၉ ခုနှစ် အစောပိုင်းတွင် သူမ၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ အစ်မဖြစ်သူ၏ မုဆိုးဖို စပိန်ဘုရင် ဖိလစ်၏ ကမ်းလှမ်းချက်ကို ငြင်းပယ်ခဲ့သော်လည်း၊ ဆွီဒင်နိုင်ငံ ဘုရင် အဲရစ် ၁၄ ( ၏ စကားကမ်းလှမ်းမှုကိုမူ နှစ်ပေါင်းများစွာကြာအောင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ငယ်စဉ်ဘဝကပင် ဒိန်းမတ်နိုင်ငံနှင့် အောင်သွယ်တော်ပြုရန် ဆွေးနွေးမှုများ ရှိခဲ့ဖူးသည်။ ၁၅၄၅ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီ ၈ က ဒိန်းမတ်မင်းသား ဟောလ်စတိန်း-ဂေါ့တော့ပ်မှ နယ်စားကြီး အဒေါ့ဖ်  နှင့် လက်ထပ်ရန် အဆိုပြုခဲ့ဖူးပြီး၊ ဆမ်းမားဆက် နယ်စားကြီး အက်ဒဝပ် ဆေးမိုး ကလည်း နှစ်အနည်းငယ်အကြာတွင် မင်းသား ဖရက်ဒရစ် (နောက်ပိုင်းတွင် ဖရက်ဒရစ် ၂) နှင့် လက်ထပ်ရန် အကြံပြုခဲ့သော်လည်း ၎င်းဆွေးနွေးမှုများသည် ၁၅၅၁ ခုနှစ်တွင် ပျယ်ပြယ်သွားခဲ့သည်။ ၁၅၅၉ ခုနှစ် ဝန်းကျင်နှစ်များတွင် ဒိန်းမတ်-အင်္ဂလန် ပရိုတက်စတင့် မဟာမိတ်အဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းရန် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့ကြပြီး ဆွီဒင်၏ အဆိုပြုချက်ကို တုံ့ပြန်ရန်အတွက် ဘုရင် ဖရက်ဒရစ် ၂  သည် ၁၅၅၉ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် အဲလိဇဘက်ထံ စကားကမ်းလှမ်းခဲ့သည်။

နှစ်ပေါင်းများစွာတိုင်အောင် သူမသည် ဖိလစ်၏ ဝမ်းကွဲညီအစ်ကို တော်စပ်သူ သြစတြီးယား မင်းသားကြီး ချားလ်စ် ၂  နှင့် လက်ထပ်ရန် အလေးအနက် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၅၆၉ ခုနှစ်သို့ ရောက်သောအခါ ဟက်ဘ်စဘတ် မင်းဆက်နှင့် ဆက်ဆံရေးမှာ ပျက်ပြားသွားခဲ့သည်။ ထို့နောက် အဲလိဇဘက်သည် ပြင်သစ် ဗာလွား မင်းဆက်မှ မင်းသားနှစ်ပါးနှင့် လက်ထပ်ရန် တစ်လှည့်စီ ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သည်။ ပထမဦးစွာ အန်ဂျူး နယ်စားကြီး ဟင်နရီ နှင့် ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းနောက် ၁၅၇၂ ခုနှစ်မှ ၁၅၈၁ ခုနှစ်အထိတွင်မူ ယခင်က အလန်ဆွန် နယ်စားကြီး ဖြစ်ခဲ့သော ဟင်နရီ၏ ညီတော် အန်ဂျူး နယ်စားကြီး ဖရန်စစ် တို့နှင့် ဖြစ်သည်။ ဤနောက်ဆုံး အိမ်ထောင်ရေး ကမ်းလှမ်းချက်သည် နယ်သာလန် တောင်ပိုင်းအပေါ် စပိန်တို့၏ ထိန်းချုပ်မှုကို ဆန့်ကျင်မည့် မဟာမိတ် အစီအစဉ်နှင့် ဆက်စပ်နေခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဖရန်စစ် ပေးပို့ထားသော ဖားရုပ်သဏ္ဌာန် နားကပ်ကို ဆင်မြန်းခဲ့သည်အထိ ထိုစကားကမ်းလှမ်းမှုကို အချိန်အတန်ကြာ အလေးအနက် သဘောထားခဲ့ပုံရသည်။

၁၁၆၃ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက်က ဧကရာဇ်မင်းမြတ်၏ သံအမတ်တစ်ဦးအား &quot;ကျွန်ုပ်၏ သဘာဝစိတ်အလိုအတိုင်းသာ လိုက်ရမည်ဆိုလျှင် ဘုရင်မဖြစ်ပြီး အိမ်ထောင်သည် ဘဝဖြင့် နေရခြင်းထက် တောင်းစားရသည့် အမျိုးသမီး ဖြစ်ပါစေဦးတော့ တစ်ကိုယ်ရေတည်း နေရခြင်းကိုသာ မရမက ရွေးချယ်ပါလိမ့်မည်&quot; ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ ထိုနှစ် နှောင်းပိုင်းတွင် အဲလိဇဘက်၌ ကျောက်ကြီးရောဂါစွဲကပ်ပြီးနောက် ထီးနန်းဆက်ခံမည့်သူ မေးခွန်းသည် လွှတ်တော်တွင် အပြင်းအထန် ငြင်းခုံစရာ ကိစ္စရပ်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ လွှတ်တော်အမတ်များက ဘုရင်မကြီး ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ပြည်တွင်းစစ် ဖြစ်ပွားခြင်းမှ ကာကွယ်ရန်အတွက် အိမ်ထောင်ပြုရန် သို့မဟုတ် ဆက်ခံမည့်သူကို အမည်စာရင်း တင်သွင်းရန် တိုက်တွန်းခဲ့ကြသည်။ သို့သော် သူမက ၎င်းနှစ်ခုစလုံးကို လုပ်ဆောင်ရန် ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ ဧပြီလတွင် သူမသည် လွှတ်တော်ကို ရွှေ့ဆိုင်းခဲ့ပြီး ၁၅၆၆ ခုနှစ်တွင် အခွန်တိုးကောက်ရန် လွှတ်တော်၏ ထောက်ခံမှု လိုအပ်လာချိန်အထိ လွှတ်တော်ကို ပြန်လည်ခေါ်ယူခြင်း မပြုခဲ့ပေ။

ယခင်က အိမ်ထောင်ပြုမည်ဟု ကတိပေးခဲ့ဖူးသောကြောင့် သူမသည် ငြိမ်သက်ခြင်းမရှိသော အောက်လွှတ်တော်သို့ ဤသို့ ပြောကြားခဲ့သည် -&lt;blockquote&gt;'''&quot;ကျွန်ုပ်၏ ဂုဏ်သိက္ခာအတွက် လူအများရှေ့တွင် ပြောကြားခဲ့သော အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်တစ်ဦး၏ ကတိစကားကို မည်သည့်အခါမျှ ဖျက်ဖျက်မည်မဟုတ်ပါ။ ထို့ကြောင့် ကျွန်ုပ် ထပ်မံပြောကြားလိုသည်မှာ ကျွန်ုပ် လက်ထပ်ရန် ရည်ရွယ်ထားသူကို ဖြစ်စေ၊ ကျွန်ုပ်ကိုယ်တိုင်ကို ဖြစ်စေ ဘုရားသခင်က ရုပ်သိမ်းမသွားခဲ့လျှင် သို့မဟုတ် အခြားသော ကြီးမားသည့် အဟန့်အတားတစ်ခုခု မဖြစ်ပွားခဲ့လျှင် ကျွန်ုပ် အဆင်ပြေပြေ လုပ်ဆောင်နိုင်သမျှ အမြန်ဆုံး အိမ်ထောင်ပြုပါမည်။&quot;'''&lt;/blockquote&gt;၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်သို့ ရောက်သောအခါ အစိုးရအဖွဲ့အတွင်းရှိ အဆင့်မြင့် ပုဂ္ဂိုလ်များသည် အဲလိဇဘက်အနေဖြင့် မည်သည့်အခါမျှ အိမ်ထောင်ပြုမည်မဟုတ် သို့မဟုတ် ဆက်ခံသူကို အမည်ထုတ်ဖော်လိမ့်မည်မဟုတ်ကြောင်း သီးသန့် လက်ခံခဲ့ကြသည်။ ဝီလျံ ဆီစီလ်သည် ထီးနန်းဆက်ခံမှု ပြဿနာအတွက် ဖြေရှင်းနည်းများကို စတင် ရှာဖွေနေပြီ ဖြစ်သည်။ အိမ်ထောင်မပြုခဲ့ခြင်းကြောင့် အဲလိဇဘက်သည် တာဝန်မဲ့သူအဖြစ် မကြာခဏ စွပ်စွဲခံခဲ့ရသည်။ သို့သော်လည်း သူမ၏ နှုတ်ဆိတ်နေမှုက သူမ၏ ကိုယ်ပိုင် နိုင်ငံရေး လုံခြုံမှုကို ပိုမိုခိုင်မာစေခဲ့သည်။ အကယ်၍ သူမက ဆက်ခံမည့်သူကို အမည်နာမ သတ်မှတ်လိုက်ပါက သူမ၏ ထီးနန်းသည် အာဏာသိမ်းမှုဒဏ်ကို ခံရနိုင်ခြေ ရှိကြောင်းကို သူမ သိရှိထားခဲ့သည်။ သူမ၏ ယခင် သာဓကဖြစ်သော မေရီဘုရင်မကို ဆန့်ကျင်သည့် လုပ်ကြံမှုများတွင် &quot;ကျွန်ုပ်ကိုယ်တိုင် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသကဲ့သို့ ဒုတိယမြောက် အာဏာရှိသူ ပုဂ္ဂိုလ်&quot; ကို မည်သို့ ဗဟိုချက်အဖြစ် အသုံးချခဲ့ကြသည်ကို သူမ ကောင်းစွာ မှတ်မိနေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။

== '''အပျိုစင်ဘဝ''' ==


အဲလိဇဘက်၏ အိမ်ထောင်မပြုဘဲ နေထိုင်ခဲ့သည့် အခြေအနေသည် အပျိုစင်မယ်တော်မေရီ နှင့် ဆက်စပ်သော '''အပျိုစင်ဘဝကို အမွှမ်းတင် ကြည်ညိုသည့် ဝါဒ''' တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ကဗျာများနှင့် ပုံတူပန်းချီများတွင် သူမကို သာမန်အမျိုးသမီးတစ်ဦးအဖြစ် မဟုတ်ဘဲ အပျိုစင်တစ်ဦး၊ နတ်ဘုရားမတစ်ပါး သို့မဟုတ် နှစ်မျိုးစလုံးအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။ ကနဦးတွင် အဲလိဇဘက် ကိုယ်တိုင်သာ သူမ၏ အပေါ်ယံ အပျိုစင်ဘဝကို ဂုဏ်ထူးဆောင်အဖြစ် ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၅၅၉ ခုနှစ်တွင် သူမက အောက်လွှတ်တော်သို့ &quot;နောက်ဆုံးတွင် ကျွန်ုပ်အတွက် ဤမျှနှင့်တင် လုံလောက်ပါပြီ၊ ကမ္ပည်း ကျောက်စာတိုင်တစ်ခုပေါ်၌ 'ဘုရင်မတစ်ပါးသည် ဤမျှသော ကာလပတ်လုံး စိုးစံခဲ့ပြီး အပျိုစင်ဘဝဖြင့် ရှင်သန်ကာ ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်' ဟု ဖော်ပြထားရုံဖြင့် ပြည့်စုံပါပြီ&quot; ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ကဗျာဆရာများနှင့် စာရေးဆရာများက ထိုအကြောင်းအရာကို ဆက်ခံပြီး အဲလိဇဘက်ကို ချီးမွမ်းမြှောက်စားသည့် အနုပညာ သင်္ကေတပုံဖော်မှုများကို ထုဆစ်ခဲ့ကြသည်။ ၁၅၇၈ ခုနှစ်တွင် အပျိုစင်ဘုရင်မကြီးအား လူထုရှေ့တွင် ဂုဏ်ပြုချီးကျူးမှုများသည် အလန်ဆွန် နယ်စားကြီးနှင့် ဘုရင်မကြီး၏ အိမ်ထောင်ရေး ဆွေးနွေးမှုများကို မသိမသာ ဆန့်ကျင်ကန့်ကွက်ကြောင်း ပြသသည့် လျှို့ဝှက်ချက် သင်္ကေတတစ်ခုအဖြစ် အသုံးတော်ခံခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် အဲလိဇဘက်သည် မိမိကိုယ်ကို ဘုရားသခင်၏ စောင့်ရှောက်မှုအောက်၌ မိမိ၏ တိုင်းနိုင်ငံ၊ ပြည်သူလူထုနှင့် လက်ထပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်ဟု အခိုင်အမာ ဆိုခဲ့သည်။ ၁၅၉၉ ခုနှစ်တွင် သူမက ပြည်သူများကို ရည်ညွှန်း၍ &quot;ကျွန်ုပ်၏ လင်ယောက်ျားများ ဖြစ်ကြသော ကျွန်ုပ်၏ ကောင်းလှစွာသော ပြည်သူအပေါင်းတို့&quot; ဟု မိန့်ကြားခဲ့သည်။

ဤသို့ အပျိုစင်ဖြစ်သည်ဟူသော အခိုင်အမာဆိုချက်ကို လူတိုင်းက လက်ခံခဲ့ကြသည်တော့ မဟုတ်ပေ။ ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များက အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ ရုပ်ခန္ဓာနှင့်အတူ နိုင်ငံတော်ကိုပါ သင်္ကေတအရ ညစ်နွမ်းစေသည့် &quot;ညစ်ညမ်းသော ရာဂစိတ်&quot; ၌ ပျော်မွေ့နေသည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့ကြသည်။ ပြင်သစ်ဘုရင် ဟင်နရီ ၄ က ဥရောပ၏ ကြီးမားသော မေးခွန်းကြီးများထဲမှ တစ်ခုမှာ &quot;ဘုရင်မကြီး အဲလိဇဘက်သည် အပျိုစင် စစ်မစစ်&quot; ဟူသော အချက်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။

အဲလိဇဘက်၏ အပျိုစင်ဘဝနှင့် ပတ်သက်လာလျှင် အဓိက အကျဆုံး မေးခွန်းမှာ ဘုရင်မကြီးသည် ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေနှင့် အချစ်ဇာတ်လမ်းကို အမှန်တကယ် လက်တွေ့ကျကျ ဆက်ဆံခဲ့ဖူးသလား (ကာမစပ်ယှက်ခဲ့ဖူးသလား) ဆိုသည့် အချက်ဖြစ်သည်။ ၁၅၅၉ ခုနှစ်တွင် သူမသည် ဒတ်ဒ်လေ၏ အိပ်ခန်းကို သူမ၏ ကိုယ်ပိုင်အဆောင်များနှင့် ကပ်လျက်သို့ ပြောင်းရွှေ့စေခဲ့သည်။ ၁၅၆၁ ခုနှစ်တွင်မူ သူမသည် ခန္ဓာကိုယ်ကို ဖောယောင်စေသည့် ရောဂါဝေဒနာတစ်ခုကြောင့် လျှို့ဝှက်ဆန်းကြယ်စွာ အိပ်ရာထဲလဲနေခဲ့သည်။

၁၅၈၇ ခုနှစ်တွင် မိမိကိုယ်ကို '''အာသာ ဒတ်ဒ်လေ''' ဟု ခေါ်ဆိုသော လူငယ်တစ်ဦးသည် သူလျှိုဖြစ်နိုင်သည်ဟူသော သံသယဖြင့် စပိန်ကမ်းရိုးတန်းတွင် ဖမ်းဆီးခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ထိုလူငယ်က သူသည် အဲလိဇဘက်နှင့် ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေတို့၏ တရားမဝင် သားသမီး (ကောင်မစပ်ဘဲ ရခဲ့သောသား) ဖြစ်သည်ဟု ဆိုခဲ့ပြီး၊ သူ၏ အသက်မှာလည်း ၁၅၆၁ ခုနှစ် ဘုရင်မကြီး ဖျားနာစဉ်က မွေးဖွားခဲ့သည့် အချိန်ကာလနှင့် ကိုက်ညီနေသည်။ သူ့ကို စုံစမ်းစစ်ဆေးရန် မက်ဒရစ်မြို့သို့ ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့ပြီး စပိန်နိုင်ငံသို့ ပြည်နှင်ဒဏ်ခံထားရသည့် ကက်သလစ် မှူးမတ်တစ်ဦးနှင့် ဘုရင် ဖိလစ် ၂ ၏ အတွင်းရေးမှူးဖြစ်သူ ဖရန်စစ် အင်းဂဲလ်ဖီးလ်ဒ်က စစ်ဆေးမေးမြန်းခဲ့သည်။ ထိုစစ်ဆေးမှုကို ဖော်ပြထားသည့် စာသုံးစောင် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေပြီး၊ ၎င်းစာများထဲတွင် တော်ဝင်နန်းတော်၌ မွေးဖွားချိန်မှစ၍ စပိန်နိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာချိန်အထိ အာသာက သူ၏ ဘဝဇာတ်ကြောင်းဟု အခိုင်အမာ ပြောကြားခဲ့သည့် အသေးစိတ်အချက်အလက်များ ပါဝင်သည်။ သို့သော်လည်း ယင်းက စပိန်လူမျိုးများကို ယုံကြည်အောင် မစွမ်းဆောင်နိုင်ခဲ့ပေ။ အင်းဂဲလ်ဖီးလ်ဒ်က ဘုရင် ဖိလစ်အား အာသာ၏ &quot;ပြောဆိုချက်မှာ လက်ရှိတွင် ဘာမျှအရာမထင်ပါ&quot; ဟု ဝန်ခံခဲ့သော်လည်း &quot;သူ့ကို ထွက်ပြေးခွင့်မပြုသင့်ဘဲ အလွန်လုံခြုံစွာ ဖမ်းဆီးထားသင့်သည်&quot; ဟု အကြံပြုခဲ့သည်။ ဘုရင်က သဘောတူခဲ့ပြီး ထိုအချိန်မှစ၍ အာသာ၏ သတင်းကို မည်သူမျှ မကြားရတော့ပေ။ ခေတ်သစ် ပညာရှင်များက ထိုဇာတ်လမ်း၏ အခြေခံယူဆချက်ကို '''&quot;မဖြစ်နိုင်သောအရာ&quot;''' အဖြစ် ပယ်ချခဲ့ကြပြီး အဲလိဇဘက်၏ ဘဝကို ထိုခေတ်က လူများက အနီးကပ် အလွန်စောင့်ကြည့်ခဲ့ကြသဖြင့် သူမအနေဖြင့် ကိုယ်ဝန်ရှိခြင်းကို ဖုံးကွယ်ထားနိုင်ရန် လုံးဝ မဖြစ်နိုင်ကြောင်း အခိုင်အမာ ဆိုကြသည်။

== '''စကော့တလန် ဘုရင်မ မေရီ''' ==
စကော့တလန်နိုင်ငံအပေါ် အဲလိဇဘက်၏ ပထမဆုံး မူဝါဒမှာ ထိုနေရာ၌ ပြင်သစ်တို့ ရောက်ရှိအခြေစိုက်နေမှုကို ဆန့်ကျင်ရန် ဖြစ်သည်။ ပြင်သစ်တို့က အင်္ဂလန်ကို ကျူးကျော်ပြီး သူမ၏ ကက်သလစ်ဘာသာဝင် ဝမ်းကွဲညီမဖြစ်သူ စကော့တလန်ဘုရင်မ မေရီ ကို ထီးနန်းတင်ရန် ကြံစည်နေကြမည်ကို သူမ စိုးရိမ်ခဲ့သည်။ မေရီသည် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ အစ်မတော်စပ်သူ မာဂရက်  ၏ မြေးဖြစ်သောကြောင့် လူအများက သူမအား အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းကို ဆက်ခံမည့် တရားဝင်အမွေခံအဖြစ် သတ်မှတ်ထားကြသည်။ မေရီကိုယ်တိုင်ကလည်း မိမိသည် ဘုရင်မကြီးနှင့် &quot;အနီးစပ်ဆုံး သွေးချင်းတော်စပ်သူ&quot; ဖြစ်သည်ဟု ကြွေးကြော်ခဲ့သည်။ ပရိုတက်စတင့် သူပုန်များကို ကူညီရန် စကော့တလန်သို့ စစ်တပ်စေလွှတ်ဖို့ အဲလိဇဘက်အား တိုက်တွန်းခဲ့ကြပြီး၊ ထိုစစ်ဆင်ရေးမှာ ထိရောက်မှုမရှိခဲ့သော်လည်း ရလဒ်အနေဖြင့် ၁၅၆၀ ပြည့်နှစ် ဇူလိုင်လတွင် ချုပ်ဆိုခဲ့သော အီဒင်ဘတ်ချ် စာချုပ်အရ မြောက်ဘက်ပိုင်းမှ ပြင်သစ်တို့၏ ခြိမ်းခြောက်မှုကို ဖယ်ရှားနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၅၆၁ ခုနှစ်တွင် မေရီသည် အာဏာစက်ကို ဆုပ်ကိုင်ရန် ပြင်သစ်မှ စကော့တလန်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာချိန်၌ ထိုနိုင်ငံတွင် ပရိုတက်စတင့်အသင်းတော် အခြေခိုင်နေပြီဖြစ်ပြီး အဲလိဇဘက်က ထောက်ပံ့ထားသော ပရိုတက်စတင့်မှူးမတ်များ၏ ကောင်စီက တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်နေပြီ ဖြစ်သည်။ မေရီသည် ထိုစာချုပ်ကို အတည်ပြုရန် ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။


၁၅၆၃ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက်သည် သက်ဆိုင်သူနှစ်ဦးစလုံးအား တစ်ဦးမျှ ကြိုတင်မမေးမြန်းဘဲ သူမ၏ ကိုယ်ပိုင်အိမ်ထောင်ဖက်လောင်းဖြစ်သူ ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေကို မေရီ၏ ခင်ပွန်းအဖြစ် အဆိုပြုခဲ့သည်။ နှစ်ဦးစလုံးက စိတ်အားထက်သန်မှုမရှိကြောင်း ပြသခဲ့ကြပြီးနောက် ၁၅၆၅ ခုနှစ်တွင် မေရီသည် အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် လက္ခဏာကိုယ်စီရှိကြသော လော့ဒ် ဒါန်လေ ဟု လူသိများသည့် ဟင်နရီ စတူးဝပ်  နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ထိုလက်ထပ်မှုသည် စကော့တလန် ပရိုတက်စတင့်များနှင့် အဲလိဇဘက်တို့အား အောင်ပွဲကို သက်သက်သာသာ အပ်နှင်းလိုက်သကဲ့သို့ ဖြစ်စေခဲ့သော မေရီ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်အမှားများထဲမှ ပထမဆုံးအမှား ဖြစ်သည်။ ဒါန်လေသည် လူထုအတွင်း လျင်မြန်စွာ လူမုန်းများလာခဲ့ပြီး ၁၅၆၀ ပြည့်နှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဘော့သ်ဝဲလ် နယ်စားကြီး ဂျိမ်း ဟက်ဗ်ဘန်း ဦးဆောင်မှု သေချာသလောက်ရှိသော ကြံစည်သူများ၏ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ ထိုဖြစ်ရပ်အပြီး မကြာမီ ၁၅၆၇ ခုနှစ် မေလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် မေရီသည် ဘော့သ်ဝဲလ်နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ရာ၊ သူမကိုယ်တိုင် ခင်ပွန်းဖြစ်သူကို လုပ်ကြံမှုတွင် ပါဝင်ပတ်သက်နေခဲ့သည်ဟူသော သံသယများကို ပိုမိုကြီးထွားစေခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်က ထိုလက်ထပ်မှုနှင့် ပတ်သက်၍ မေရီအား ဤသို့ စာရေးသားကာ ပြတ်ပြတ်သားသား ရင်ဆိုင်ခဲ့သည် -&lt;blockquote&gt;&quot;အခြားသော နာမည်ဆိုးဖြင့် ကျော်ကြားသည့် ချို့ယွင်းချက်များအပြင်၊ သင်၏ ကွယ်လွန်သူ ခင်ပွန်းကို လုပ်ကြံမှုဖြင့် လူထုအကြား စွပ်စွဲခံထားရသူ၊ ထို့အပြင် (ကျွန်ုပ်တို့က မဟုတ်မမှန်ဟု ယုံကြည်လိုသော်လည်း) သင့်ကိုပါ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပတ်သက်နေသည်ဟု ဆိုနေကြသော ထိုသို့သော လက်အောက်ခံတစ်ဦးကို ဤမျှ အလျင်စလို လက်ထပ်လိုက်ခြင်းထက် သင်၏ ဂုဏ်သိက္ခာအတွက် ပိုမိုဆိုးရွားသော ရွေးချယ်မှုမျိုး မည်သို့ ရှိနိုင်ပါဦးမည်နည်း။&quot;&lt;/blockquote&gt;ဤဖြစ်ရပ်များသည် မေရီအား လျင်မြန်စွာ ရှုံးနိမ့်စေခဲ့ပြီး လော့ဂျ်လတ်ဗန် ရဲတိုက်တွင် ထောင်သွင်းအကျဉ်းချခံရခြင်းသို့ ဦးတည်သွားခဲ့သည်။ စကော့တလန်မှူးမတ်များက သူမအား နန်းချပြီး သူမ၏ အသက်တစ်နှစ်သားအရွယ် သားတော် ဂျိမ်း ၆ ကို ထီးနန်းလွှဲအပ်ရန် ဖိအားပေးခဲ့ကြသည်။ ဂျိမ်းကို ပရိုတက်စတင့်တစ်ဦးအဖြစ် ပြုစုပျိုးထောင်ရန် စတာလင် ရဲတိုက်သို့ ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။ မေရီသည် ၁၅၆၈ ခုနှစ်တွင် ထောင်မှ လွတ်မြောက်ခဲ့သော်လည်း လန်းဆိုက် တိုက်ပွဲတွင် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီးနောက် အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ ရေကြောင်းခရီးဖြင့် ထွက်ပြေးခဲ့သည်၊ ထိုနေရာသည် တစ်ချိန်က အဲလိဇဘက်ထံမှ အကူအညီရမည်ဟု အသေအချာ ကတိကဝတ်ပြုခြင်း ခံထားရဖူးသည့် နေရာဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ပထမဆုံး စိတ်အလိုအရမူ မိမိနှင့် အဆင့်အတန်းတူ ဘုရင်မတစ်ပါးကို နန်းပြန်တင်ပေးရန် ဖြစ်သော်လည်း၊ သူမနှင့် သူမ၏ ကောင်စီအဖွဲ့သည် အန္တရာယ်ကင်းမည့် လမ်းကိုသာ ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။ အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်ကို အသုံးပြု၍ မေရီအား စကော့တလန်သို့ ပြန်ပို့ရန် သို့မဟုတ် အင်္ဂလန်၏ ကက်သလစ်ရန်သူများရှိရာ ပြင်သစ်သို့ စေလွှတ်ရန် စသည့် စွန့်စားမှုများကို လုပ်မည့်အစား၊ ၎င်းတို့သည် မေရီကို အင်္ဂလန်တွင်ပင် ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ပြီး ထိုနေရာ၌ပင် မေရီသည် နောက်ထပ် '''၁၉ နှစ်တိုင်တိုင် အကျဉ်းကျခံခဲ့ရသည်။'''

== '''ကက်သလစ်တို့၏ လှုပ်ရှားမှု''' ==
မေရီသည် မကြာမီမှာပင် တော်လှန်ပုန်ကန်မှုများအတွက် ဗဟိုချက် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၅၆၉ ခုနှစ်တွင် မြောက်ဘက်ပိုင်း၌ ကြီးမားသော ကက်သလစ် သူပုန်ထမှုတစ်ခု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး၊ ၎င်း၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ မေရီကို အကျဉ်းထောင်မှ လွှတ်ပေးရန်၊ သူမအား နော်ဖော့ခ် နယ်စားကြီး သောမတ်စ် ဟောင်းဝပ်  နှင့် လက်ထပ်ပေးရန်နှင့် သူမအား အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းပေါ် တင်မြှောက်ရန် ဖြစ်သည်။ သူပုန်များ ရှုံးနိမ့်သွားပြီးနောက် အဲလိဇဘက်၏ အမိန့်ဖြင့် သူပုန်ပေါင်း ၇၅၀ ကျော်ကို ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ ထိုတော်လှန်မှု အောင်မြင်သွားပြီဟု အထင်ဖြင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ပိုင်းယပ်စ် ၅ (Pope Pius V) သည် ၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် အမြင့်ဆုံးအာဏာဖြင့် စိုးစံနေသူ  ဟု အမည်ရသော သာသနာစောင့်စာချွန်လွှာကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ယင်းစာချွန်လွှာတွင် &quot;အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်မအဖြစ် ဟန်ဆောင်နေသူနှင့် ရာဇဝတ်မှုများ၏ အစေခံ ဖြစ်သော အဲလိဇဘက်&quot; အား ခရစ်ယာန်အသင်းတော်မှ ထုတ်ပယ်ကြောင်းနှင့် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိတစ်ဦးဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ လက်အောက်ခံ ပြည်သူအားလုံးကိုလည်း ဘုရင်မအပေါ် သစ္စာစောင့်သိရမည့် တာဝန်မှ ကင်းလွတ်ခွင့် ပေးခဲ့သည်။ ဘုရင်မ၏ အမိန့်ကို နာခံသော ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များကိုလည်း အသင်းတော်မှ ထုတ်ပယ်မည်ဟု ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သည်။ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ထိုစာချွန်လွှာကြောင့် လွှတ်တော်တွင်း၌ ကက်သလစ်များကို ဆန့်ကျင်သည့် ဥပဒေပြုရေးဆိုင်ရာ လှုံ့ဆော်မှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သော်လည်း အဲလိဇဘက်ကိုယ်တိုင် ကြားဝင်စေ့စပ်ပေးခဲ့၍ သက်ညှာမှုများ ရရှိခဲ့သည်။ ၁၅၈၁ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်ပြည်သူများကို အဲလိဇဘက်အပေါ် သစ္စာဖောက်ဖျက်စေရန် &quot;ရည်ရွယ်ချက်&quot; ဖြင့် ကက်သလစ်ဘာသာသို့ ကူးပြောင်းစေခြင်းကို သေဒဏ်အထိ ကျခံရနိုင်သော နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်များမှစ၍ ဥရောပတိုက်ကြီးရှိ ခရစ်ယာန်စာသင်ကျောင်းများမှ သာသနာပြုဘုန်းတော်ကြီးများသည် &quot;အင်္ဂလန်ကို ကက်သလစ်ဘာသာသို့ ပြန်လည်ကူးပြောင်းရေး&quot; လှုပ်ရှားမှုအတွက် အင်္ဂလန်သို့ လျှို့ဝှက်စွာ လာရောက်ခဲ့ကြသည်။ အချို့မှာ သစ္စာဖောက်မှုမြောက်သော အပြုအမူများကြောင့် ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရပြီး၊ ယင်းက ဘာသာရေးအတွက် အသက်စွန့်သူများ (အာဇာနည်များ) အဖြစ် အမွှမ်းတင် ကြည်ညိုသည့် အလေ့အထကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။

အမြင့်ဆုံးအာဏာဖြင့် စိုးစံနေသူ စာချွန်လွှာသည် အင်္ဂလိပ် ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များအား မေရီကို အင်္ဂလန်၏ တရားဝင် အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်အဖြစ် မျှော်လင့်ကြည့်ရှုရန် တွန်းအားတစ်ရပ် ဖြစ်စေခဲ့သည်။ မေရီကို အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းပေါ် တင်မြှောက်ရန် ကြံစည်သည့် ကက်သလစ်တို့၏ လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှု တိုင်းကို မေရီကိုယ်တိုင် သိရှိချင်မှ သိရှိလိမ့်မည် ဖြစ်သော်လည်း၊ ၁၅၇၁ ခုနှစ် ရီဒိုလ်ဖီ လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှု (ယင်းဖြစ်ရပ်ကြောင့် မေရီ၏ ချစ်ရေးဆိုသူ နော်ဖော့ခ် နယ်စားကြီး ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသည်) မှသည် ၁၅၈၆ ခုနှစ် ဘာဘင်တန် လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှု အထိ အဲလိဇဘက်၏ လျှို့ဝှက်ထောက်လှမ်းရေးအဖွဲ့ခေါင်းဆောင် ဖရန်စစ် ဝေါဆင်ဂမ် နှင့် တော်ဝင်ကောင်စီသည် မေရီကို အပြစ်ပေးနိုင်မည့် အထောက်အထားများကို စိတ်အားထက်သန်စွာ စုဆောင်းခဲ့ကြသည်။ ကနဦးတွင် အဲလိဇဘက်သည် မေရီကို သေဒဏ်ပေးရန် တိုက်တွန်းချက်များကို ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၅၈၆ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် ဘာဘင်တန် လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှုအတွင်း ရေးသားခဲ့သော စာအထောက်အထားများအရ မေရီကို တရားစွဲဆိုရန်နှင့် ကွပ်မျက်ရန် ခွင့်ပြုချက်ပေးဖို့ သူမအား ဖျောင်းဖျနိုင်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ပြစ်ဒဏ်စီရင်ချက် ကြေညာစာတွင် &quot;အဆိုပါ မေရီသည် ဤထီးနန်းကို မိမိပိုင်ဆိုင်သည်ဟု ဟန်ဆောင်တောင်းဆိုကာ၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ တော်ဝင်ရုပ်ခန္ဓာကို ထိခိုက်နာကျင်စေရန်၊ သေဆုံးစေရန်နှင့် ပျက်စီးစေရန် ရည်ရွယ်သော ကိစ္စရပ်အဝဝကို ဤတိုင်းနိုင်ငံအတွင်း ကြံစည်စစ်ဆေးခဲ့သည်&quot; ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ '''၁၅၈၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၈ ရက်နေ့တွင်''' နော်သက်တမ်ရှိုင်းယား ရှိ ဖော်သရင်းဟေး ရဲတိုက်၌ မေရီသည် ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ကွပ်မျက်ပြီးနောက် အဲလိဇဘက်က သူမသည် လက်မှတ်ရေးထိုးထားသော ကွပ်မျက်မိန့်ဝရမ်းကို ပေးပို့ရန် ရည်ရွယ်ချက်မရှိခဲ့ကြောင်း ငြင်းဆိုခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ သိခွင့်မရှိဘဲ ဝရမ်းကို အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့သည့်အတွက် အတွင်းရေးမှူး ဝီလျံ ဒေဗီဆင်ကို အပြစ်ပုံချခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ထိုသို့ နောင်တရမှု မည်မျှ စစ်မှန်ကြောင်းနှင့် သူမသည် ဝရမ်းကို တကယ်ပင် အချိန်ဆွဲချင်ခဲ့သလား ဆိုသည့်အချက်အပေါ် ထိုခေတ်က လူများနှင့် နောက်ပိုင်း သမိုင်းပညာရှင်များအကြား သံသယပွားစရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။

== '''စစ်ပွဲများ''' ==
အဲလိဇဘက်၏ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒမှာ အများအားဖြင့် ကာကွယ်ရေးစစ် အသွင်သာ ဖြစ်သည်။ ချွင်းချက်အနေဖြင့် ၁၅၆၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလမှ ၁၅၆၃ ခုနှစ် ဇွန်လအထိ လီဟာ့ဗ် ၏ ဆိပ်ကမ်းကို အင်္ဂလိပ်တို့ ဝင်ရောက်သိမ်းပိုက်မှု ရှိခဲ့သော်လည်း၊ အဲလိဇဘက်၏ မဟာမိတ် ဟူဂါးနိုး (ပြင်သစ်ပရိုတက်စတင့်) များက ဆိပ်ကမ်းကို ပြန်လည်သိမ်းယူရန် ကက်သလစ်များနှင့် ပူးပေါင်းသွားခဲ့သဖြင့် ထိုစစ်ဆင်ရေးမှာ ရှုံးနိမ့်မှုဖြင့် အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ ၁၅၅၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီတွင် ပြင်သစ်ထံ ဆုံးရှုံးခဲ့ရသော ကဲလေး ဆိပ်ကမ်းနှင့် လီဟာ့ဗ် ဆိပ်ကမ်းကို လဲလှယ်ရန် ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ ရေတပ်မတော်၏ လှုပ်ရှားမှုများမှတစ်ဆင့်သာ တိုက်စစ်ဆင်သော မူဝါဒကို ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ ယင်းက စပိန်နှင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော စစ်ပွဲတွင် အောင်မြင်မှု ရရှိစေခဲ့ပြီး၊ ထိုစစ်ပွဲ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းကို ပင်လယ်ပြင်၌ တိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ သူမသည် ၁၅၇၇ ခုနှစ်မှ ၁၅၈၀ ပြည့်နှစ်အတွင်း ကမ္ဘာလှည့်ခရီးစဉ်ကို အောင်မြင်စွာ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် ဖရန်စစ် ဒရိတ် ကို ဆာ ဘွဲ့ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့ပြီး၊ သူသည် စပိန်ဆိပ်ကမ်းများနှင့် ရေတပ်စုများကို ဝင်ရောက်စီးနင်း တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကျော်ကြားလာခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်ခေတ် ရေကြောင်းစွန့်စားသူများတွင် ပင်လယ်ဓားပြဆန်ဆန် ပြုမူခြင်းနှင့် ကိုယ်ကျိုးရှာလိုသော စိတ်ဓာတ်များ ရှိနေကြပြီး ၎င်းတို့အပေါ် ဘုရင်မကြီးအနေဖြင့် ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်း သိပ်မရှိခဲ့ပေ။

=== နယ်သာလန် ===
၁၅၆၂-၁၅၆၃ ခုနှစ်တွင် လီဟာ့ဗ်  ဆိပ်ကမ်းကို ဝင်ရောက်သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ပြန်လည်ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည့် ဖြစ်ရပ်ပြီးနောက်၊ အဲလိဇဘက်သည် ဥရောပတိုက်ကြီးပေါ်သို့ စစ်တပ်စေလွှတ်ခြင်းကို ရှောင်ရှားခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၅၈၅ ခုနှစ်တွင် စပိန်ဘုရင် ဖိလစ် ၂ ကို တော်လှန်နေသော ပရိုတက်စတင့် ဒတ်ခ်ျသူပုန်များကို ကူညီရန် အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ဤသို့ စေလွှတ်ရခြင်းမှာ ၁၅၈၄ ခုနှစ်တွင် ဘုရင်မကြီး၏ မဟာမိတ်များဖြစ်ကြသော အော်ရိန်းမင်းသား ဝီလျံ  နှင့် အန်ဂျူး နယ်စားကြီးတို့ ကွယ်လွန်သွားခဲ့ခြင်း၊ ထို့ပြင် စပိန်ပိုင် နယ်သာလန်၏ ဘုရင်ခံဖြစ်သူ ပါးမား နယ်စားကြီး အလက်ဇန်းဒါး ဖားနီးစ်) ထံသို့ ဒတ်ခ်ျမြို့များ ဆက်တိုက် လက်နက်ချခဲ့ရခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ၁၅၈၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ဖိလစ် ၂ နှင့် ပြင်သစ်ကက်သလစ်အဖွဲ့ချုပ်တို့ ဂျွိုင်းဗီးလ် ၌ မဟာမိတ်ဖွဲ့လိုက်ခြင်းကြောင့် အန်ဂျူး၏နောင်တော် ပြင်သစ်ဘုရင် ဟင်နရီ ၃ အနေဖြင့် နယ်သာလန်အပေါ် စပိန်တို့ လွှမ်းမိုးလာမှုကို တုံ့ပြန်ရန် အခွင့်အရေး မရှိသလောက် ဖြစ်သွားခဲ့သည်။ ယင်းက ကက်သလစ်အဖွဲ့ချုပ် အားကောင်းသည့် ပြင်သစ်အင်္ဂလိပ်ရေလက်ကြား ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်တွင် စပိန်တို့၏ သြဇာကို ပျံ့နှံ့စေခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်နိုင်ငံကိုလည်း ကျူးကျော်ခံရမည့် အန္တရာယ်ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ၁၅၈၅ ခုနှစ် နွေရာသီတွင် ပါးမားနယ်စားကြီးက အန့်တွပ် မြို့ကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့လိုက်ခြင်းကြောင့် အင်္ဂလိပ်နှင့် ဒတ်ခ်ျတို့ဘက်မှ တစ်စုံတစ်ရာ တုံ့ပြန်ရန် လိုအပ်လာခဲ့သည်။ ထိုဖြစ်ရပ်၏ ရလဒ်အနေဖြင့် ၁၅၈၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် '''နန်းဆပ်ချ် စာချုပ်ကို''' ချုပ်ဆိုခဲ့ပြီး၊ အဲလိဇဘက်က ဒတ်ခ်ျတို့အား စစ်ရေးအရ ကူညီပံ့ပိုးပေးရန် ကတိပြုခဲ့သည်။ ဤစာချုပ်သည် အင်္ဂလိပ်-စပိန် စစ်ပွဲ စတင်ခြင်း၏ မှတ်တိုင်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။

ထိုစစ်ဆင်ရေးကို အဲလိဇဘက်၏ ချစ်သူဟောင်း ဖြစ်ခဲ့ဖူးသူ '''လက်စတာ နယ်စားကြီး''' က ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ကနဦးကတည်းက ဤစစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုကို စိတ်ပါလက်ပါ ထောက်ခံခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပေ။ သူမ၏ ဗျူဟာမှာ ဒတ်ခ်ျတို့အား အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်ဖြင့် အပေါ်ယံသာ ကူညီပေးဟန်ပြပြီး၊ လက်စတာ ဟော်လန်သို့ ရောက်ရှိပြီး ရက်ပိုင်းအတွင်းမှာပင် စပိန်နှင့် လျှို့ဝှက်ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးမှုများကို စတင်ရန် ဖြစ်သည်။ ယင်းဗျူဟာသည် ၎င်းဒေသတွင် ကြပ်မတ်ကွပ်ကဲခွင့် အာဏာကို တည်ဆောက်ပြီး တိုက်စစ်ဆင်ရန် ပြင်ဆင်နေသည့် ဒတ်ခ်ျတို့၏ မျှော်လင့်ချက်၊ လက်စတာ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်နေခဲ့သည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင်မူ အဲလိဇဘက်က သူ့အား &quot;ရန်သူနှင့် ထိပ်တိုက်တွေ့ပြီး အဆုံးအဖြတ်ခံယူမည့် စစ်ပွဲမျိုးကို မည်သည့်တန်ဖိုးပေးရပေးရ ရှောင်ရှားရန်&quot; လိုလားခဲ့သည်။ လက်စတာသည် ဒတ်ခ်ျလွှတ်တော်ထံမှ ဘုရင်ခံချုပ်ရာထူးကို လက်ခံခဲ့ခြင်းကြောင့် အဲလိဇဘက်ကို ဒေါသထွက်စေခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်က ယင်းကို နယ်သာလန်၏ အချုပ်အခြာအာဏာကို သူမအား အတင်းအဓမ္မ လက်ခံခိုင်းစေရန် ဒတ်ခ်ျတို့၏ ပရိယာယ်တစ်ခုအဖြစ် မြင်ခဲ့ပြီး၊ သူမသည် ထိုအာဏာကို အမြဲတမ်း ငြင်းပယ်ထားခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ သူမက လက်စတာထံ ဤသို့ ရေးသားပေးပို့ခဲ့သည် -&lt;blockquote&gt;'''&quot;ကျွန်ုပ်တို့ကိုယ်တိုင် မြှောက်စားခဲ့ပြီး ဤတိုင်းပြည်ရှိ အခြားမည်သည့် လက်အောက်ခံထက်မဆို ပိုမို၍ ထူးထူးခြားခြား မျက်နှာသာပေးခဲ့သော လူတစ်ယောက်သည်၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို ဤမျှ ထိခိုက်စေမည့် ကိစ္စရပ်တွင် ကျွန်ုပ်တို့၏ အမိန့်တော်ကို ဤမျှ နိမ့်ကျသော နည်းလမ်းဖြင့် ချိုးဖောက်လိမ့်မည်ဟု (လက်တွေ့ မကြုံရလျှင်) ကျွန်ုပ်တို့ မည်သည့်အခါမျှ တွေးထင်မိမည် မဟုတ်ပါ... ထို့ကြောင့် ကျွန်ုပ်တို့၏ ပြတ်သားသော အလိုတော်နှင့် အမိန့်တော်မှာ ဆင်ခြေဆင်လက်များနှင့် အချိန်ဆွဲမှု အားလုံးကို ဖယ်ရှားပြီး၊ သင်၏ သစ္စာစောင့်သိမှု တာဝန်အရ ဤစာကို ဆောင်လာသူက ကျွန်ုပ်တို့၏ နာမတော်ဖြင့် ညွှန်ကြားသမျှ အားလုံးကို ချက်ချင်း နာခံဆောင်ရွက်ရန် ဖြစ်သည်။ ဤအမိန့်ကို ပျက်ကွက်ခြင်း မရှိစေရ၊ ပျက်ကွက်ပါက ကြုံတွေ့ရမည့် ကြီးမားလှသော ဘေးအန္တရာယ်ကို သင်ကိုယ်တိုင် တာဝန်ယူရမည်။&quot;'''&lt;/blockquote&gt;အဲလိဇဘက်၏ &quot;အမိန့်တော်&quot; မှာ သူမ၏ စေတမန်က ဒတ်ခ်ျနိုင်ငံတော်ကောင်စီ ရှေ့မှောက်တွင် ဘုရင်မကြီး၏ သဘောမတူ ကန့်ကွက်စာများကို လူသိရှင်ကြား ဖတ်ကြားရန်ဖြစ်ပြီး၊ လက်စတာသည် ထိုနေရာတွင် ဘေး၌ မတ်တပ်ရပ် စောင့်ဆိုင်းနေခဲ့ရသည်။ သူမ၏ &quot;စစ်သေနာပတိချုပ်&quot; အား ဤသို့ လူသိရှင်ကြား အရှက်ခွဲခြင်းနှင့်အတူ တစ်ဖက်တွင် စပိန်နှင့် သီးခြား ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ဆက်လက် ဆွေးနွေးနေခြင်းတို့ကြောင့် ဒတ်ခ်ျတို့အကြား လက်စတာ၏ အဆင့်အတန်းမှာ ပြန်လည်ကုစား၍မရအောင် ပျက်ပြားသွားခဲ့သည်။ ဆာလောင်မွတ်သိပ်နေသော အင်္ဂလိပ်စစ်သည်များအတွက် ကတိပြုထားသည့် ရန်ပုံငွေများကို ပေးပို့ရန် အဲလိဇဘက်က အကြိမ်ကြိမ် ငြင်းဆန်ခဲ့ခြင်းကြောင့် စစ်ဆင်ရေးမှာ ပြင်းထန်စွာ အဟန့်အတား ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ ဤလှုပ်ရှားမှုအပေါ် ပါဝင်ပတ်သက်ရန် ဘုရင်မကြီး၏ ဝန်လေးမှု၊ နိုင်ငံရေးနှင့် စစ်ရေးခေါင်းဆောင်အဖြစ် လက်စတာ၏ ကိုယ်ပိုင်ချို့ယွင်းချက်များ၊ နှင့် ဒတ်ခ်ျနိုင်ငံရေး၏ ဂိုဏ်းဂဏကွဲပြားပြီး ရှုပ်ထွေးပွေလီလှသော အခြေအနေများကြောင့် ၎င်းစစ်ဆင်ရေးမှာ ရှုံးနိမ့်မှုဖြင့် အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ လက်စတာသည် ၁၅၈၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် သူ၏ စစ်သေနာပတိ ရာထူးမှ နောက်ဆုံး၌ နှုတ်ထွက်ခဲ့သည်။ စပိန်တို့သည် နယ်သာလန်၏ တောင်ပိုင်းပြည်နယ်များကို ဆက်လက် ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့ဆဲ ဖြစ်ပြီး အင်္ဂလန်ကို ကျူးကျော်မည့် ခြိမ်းခြောက်မှုမှာလည်း ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။

သို့သော်လည်း ဒတ်ခ်ျတို့အား ကူညီပံ့ပိုးမှုမှာ ဆက်လက် တည်ရှိခဲ့သည်။ လက်စတာ၏နေရာတွင် '''ဖရန်စစ် ဗီယာ''' က အစားထိုး ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး သူသည် ၁၅၈၉ ခုနှစ်တွင် နယ်သာလန်ရှိ အဲလိဇဘက်၏ စစ်တပ်အားလုံး၏ စစ်သေနာပတိချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူသည် ဤရာထူးကို ရယူထားစဉ်အတွင်း စစ်ဆင်ရေး တစ်ဆယ့်ငါးကြိမ်လုံး၌ လုံးဝနီးပါး ဆက်တိုက် အောင်ပွဲရရှိခဲ့သည်။ ဗီယာသည် နာဆောမှ မောရစ်  ဦးဆောင်သော ဒတ်ခ်ျများနှင့် အလွန်ကောင်းမွန်သော ဆက်ဆံရေး ရှိခဲ့ပြီး နယ်သာလန်နိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရရှိရန်အတွက် ၎င်းတို့နှင့် နီးကပ်စွာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဗီယာ၏ စစ်တပ်များသည် &quot;စပိန်တို့အား မည်သူမျှ မအောင်နိုင်&quot; ဟူသော ဒဏ္ဍာရီကို ခြေမှုန်းပစ်နိုင်ခဲ့သဖြင့် သူသည် အဲလိဇဘက်၏ လေးစားမှုကို ရရှိခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်တို့၏ ဒတ်ခ်ျအပေါ် ကူညီပံ့ပိုးမှုသည် အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်ပြီးနောက်တွင် ပြီးဆုံးသွားခဲ့သော်လည်း၊ ထိုအချိန်တွင် ဒတ်ခ်ျတို့သည် မိမိခြေထောက်ပေါ်မိမိ ရပ်တည်နိုင်လောက်အောင် အင်အားတောင့်တင်းနေပြီ ဖြစ်သည်။

=== စပိန် ===
၁၅၈၅ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နှင့် စပိန်တို့ စစ်ဖြစ်ပွားချိန်၌ '''ဖရန်စစ် ဒရိတ်'''  သည် ကာရစ်ဘီယံပင်လယ်ရှိ စပိန်ဆိပ်ကမ်းများနှင့် သင်္ဘောများကို တစ်နှစ်ကြာ လှည့်လည်စီးနင်း တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ စပိန်ဘုရင် ဖိလစ် ၂ သည် အင်္ဂလန်ကို တိုက်ရိုက် စစ်ဆင်နွှဲရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်သည့်အတွက် ၁၅၈၇ ခုနှစ်တွင် ဒရိတ်သည် ကာဒစ်ဇ် ဆိပ်ကမ်းကို အောင်မြင်စွာ ဝင်ရောက်စီးနင်းပြီး အင်္ဂလန်ကို ကျူးကျော်ရန် ရည်ရွယ်ထားသည့် စပိန်စစ်သင်္ဘောစုကြီးကို ဖျက်ဆီးပစ်ခဲ့သည်။

၁၅၈၈ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် စပိန်၏ ကမ္ဘာကျော် ရေတပ်မတော်ကြီးဖြစ်သော '''[[စပိန်ရေတပ်ကြီး]]''' သည် ပါးမားနယ်စားကြီး ဦးဆောင်သည့် စပိန်ကျူးကျော်ရေးစစ်တပ်ကို နယ်သာလန်မှတစ်ဆင့် အင်္ဂလန်အရှေ့တောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းသို့ ကူးတို့ပို့ဆောင်ပေးရန် အင်္ဂလိပ်ရေလက်ကြားသို့ ရွက်လွှင့်လာခဲ့သည်။ ထိုစပိန်ရေတပ်ကြီးကို ကြားဖြတ်တိုက်ခိုက်ရန် အဲလိဇဘက်သည် ဖရန်စစ် ဒရိတ်နှင့် ချားလ်စ် ဟောင်းဝပ် တို့ ဦးဆောင်သော သူမ၏ ရေတပ်မတော်ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ စပိန်ရေတပ်ကြီးသည် စစ်ဗျူဟာတွက်ချက်မှု မှားယွင်းခြင်း၊ ကံမကောင်းခြင်းများနှင့် ဇူလိုင်လ ၂၈-၂၉ ရက် (ပြက္ခဒိန်သစ်အရ ဩဂုတ်လ ၇-၈ ရက်) သန်းခေါင်ယံအချိန်တွင် ဂရာဗလင်း ကမ်းလွန်၌ အင်္ဂလိပ်တို့၏ မီးတင်ရှို့ထားသော သင်္ဘောများဖြင့် တိုက်ခိုက်မှုတို့ ပေါင်းစပ်သွားမှုကြောင့် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ရပြီး၊ စပိန်သင်္ဘောများသည် မြောက်အရှေ့ဘက်သို့ အစိတ်စိတ်အမွှာမွှာ ပျံ့လွင့်သွားခဲ့သည်။ ထို့နောက် အချို့သင်္ဘောများသည် မြောက်ပင်လယ်မှတစ်ဆင့် စပိန်သို့ ပြန်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ပြီး အိုင်ယာလန်အနောက်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းမှတစ်ဆင့် တောင်ဘက်သို့ ပြန်လှည့်ရာတွင် အိုင်ယာလန်ကမ်းရိုးတန်း၌ အကြီးအကျယ် ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများ ကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီးနောက်၊ စပိန်ရေတပ်ကြီး၏ ပျက်စီးယိုယွင်းနေသော အကြွင်းအကျန်များသာ စပိန်နိုင်ငံသို့ မွဲမွဲပြာပြာဖြင့် ပြန်လည်ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။

စပိန်ရေတပ်ကြီး ဤသို့ ကံကြမ္မာဆိုးနှင့် ကြုံနေရသည်ကို မသိရှိသေးသည့် အင်္ဂလန်ပြည်တွင်း၌မူ လက်စတာ နယ်စားကြီး၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် နိုင်ငံတော်ကို ကာကွယ်ရန် အင်္ဂလိပ်ပြည်သူ့စစ်များ စုရုံးနေခဲ့ကြသည်။ လက်စတာသည် အဲလိဇဘက်အား အက်ဆက်စ်  ရှိ တီလ်ဘူရီ  တွင် စုရုံးနေသော သူမ၏ စစ်တပ်များကို လာရောက်စစ်ဆေးရန် ဩဂုတ်လ ၈ ရက်နေ့၌ ဖိတ်ကြားခဲ့သည်။ သူမသည် ကတ္တီပါအဖြူရောင် ဂါဝန်ပေါ်တွင် ငွေရောင် ရင်ဖုံးသံချပ်အင်္ကျီကို ဆင်မြန်းလျက် '''&quot;တီလ်ဘူရီ စစ်မိန့်ခွန်း &quot;''' ကို ပြည်သူ့စစ်များရှေ့တွင် ဤသို့ မိန့်ကြားခဲ့သည် -&lt;blockquote&gt;&quot;'''ကျွန်ုပ် ချစ်အပ်သော ပြည်သူတို့... ကျွန်ုပ်တို့၏ ဘေးကင်းလုံခြုံရေးကို စိုးရိမ်ကြသော အချို့သူများက သစ္စာဖောက်ခံရမည့် ဘေးကို ကြောက်ရွံ့သဖြင့် လက်နက်စွဲကိုင်ထားသည့် လူအုပ်ကြီးကြားသို့ ကိုယ်တိုင်မဝင်ရောက်ရန် ကျွန်ုပ်တို့ကို သတိပေးခဲ့ကြပါသည်။ သို့သော် ကျွန်ုပ်သည် သစ္စာရှိပြီး ချစ်ခင်ရသော ကျွန်ုပ်၏ ပြည်သူများကို သံသယစိတ်ဖြင့် ကြည့်ရမည့် ဘဝမျိုးဖြင့် မရှင်သန်လိုကြောင်း အသေအချာ ပြောကြားလိုပါသည်။...''' '''''&lt;big&gt;ကျွန်ုပ်တွင် အားနွဲ့လှသော အမျိုးသမီးတစ်ဦး၏ ရုပ်ခန္ဓာသာ ရှိသည်ကို ကျွန်ုပ်သိပါသည်၊ သို့သော် ကျွန်ုပ်၌ ဘုရင်တစ်ပါး၏ နှလုံးသားနှင့် သတ္တိ ရှိပါသည်၊ ယင်းသည် အင်္ဂလန်ဘုရင်တစ်ပါး၏ နှလုံးသားမျိုး ဖြစ်ပါသည်။&lt;/big&gt;''''' '''ထို့ကြောင့် ပါးမား ဖြစ်စေ၊ စပိန် ဖြစ်စေ သို့မဟုတ် ဥရောပမှ မည်သည့်မင်းသားကမဆို ကျွန်ုပ်၏ တိုင်းနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်များကို ကျူးကျော်ရန် ဝံ့ရဲလာခြင်းကို ကျွန်ုပ်အနေဖြင့် လုံးဝ ခွင့်လွှတ် အသည်းခံနိုင်မည် မဟုတ်ပါ။&quot;'''&lt;/blockquote&gt;မည်သည့် ကျူးကျော်မှုမျှ ရောက်ရှိမလာသည့်အခါတွင် တစ်နိုင်ငံလုံး အောင်ပွဲခံ ပျော်ရွှင်ခဲ့ကြသည်။ စိန့်ပေါလ် ကာသီဒရယ် ဘုရားကျောင်း ရှိ ဘုရားသခင်ထံ ကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းခြင်း ဝတ်ပြုပွဲသို့ သွားရောက်သည့် အဲလိဇဘက်၏ စီတန်းလှည့်လည်မှု ခမ်းနားပုံမှာ သူမ၏ နန်းတက်ပွဲ အခမ်းအနားနှင့်ပင် ရင်ဘောင်တန်းနိုင်ခဲ့သည်။ စပိန်ရေတပ်ကြီးကို အောင်နိုင်ခဲ့ခြင်းသည် အဲလိဇဘက်အတွက်ရော၊ ပရိုတက်စတင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံအတွက်ပါ ပြင်းထန်သော ဝါဒဖြန့်ချိရေး အောင်ပွဲတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်ပြည်သူများက ဤသို့ ကယ်တင်ခြင်းခံရမှုကို ဘုရားသခင်၏ မျက်နှာသာပေးမှုနှင့် အပျိုစင်ဘုရင်မကြီး၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် နိုင်ငံတော်ကို မည်သူမျှ မဖျက်ဆီးနိုင်ဟူသော အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ခံယူခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ဤအောင်ပွဲသည် စစ်ပွဲ၏ အချိုးအကွေ့တစ်ခု ဖြစ်မလာခဲ့ဘဲ စစ်ပွဲမှာ နောက်ထပ် တစ်ဆယ့်ခြောက်နှစ်တိုင်တိုင် ဆက်လက် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။

စပိန်ရေတပ်ကြီးကို အောင်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် တစ်နှစ်ဖြစ်သည့် ၁၅၈၉ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက်သည် စစ်သည်အင်အား ၂၃,၃၇၅ ဦးနှင့် သင်္ဘော ၁၅၀ ပါဝင်သော '''အင်္ဂလိပ် ရေတပ်ကြီး (သို့မဟုတ် တန်ပြန်ရေတပ်ကြီး)'''ကို စပိန်နိုင်ငံသို့ စေလွှတ်ခဲ့ပြီး ၎င်းကို ရေတပ်ဗိုလ်ချုပ်အဖြစ် ဖရန်စစ် ဒရိတ် ကလည်းကောင်း၊ စစ်သူကြီးအဖြစ် ဂျွန် နောရစ်  ကလည်းကောင်း ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဤအင်္ဂလိပ်ရေတပ်စုကြီးသည် စစ်သည် ၁၁,၀၀၀ မှ ၁၅,၀၀၀ ကြား သေဆုံး၊ ဒဏ်ရာရ သို့မဟုတ် ရောဂါဖြင့် သေဆုံးခဲ့ရပြီး သင်္ဘော ၄၀ နစ်မြုပ် သို့မဟုတ် အဖမ်းခံခဲ့ရသဖြင့် အကြီးအကျယ် ပျက်စီးဆုံးရှုံးကာ ရှုံးနိမ့်ခဲ့ရသည်။ စပိန်ရေတပ်ကြီးကို ဖျက်ဆီးစဉ်က အင်္ဂလန်ရရှိခဲ့သော အသာစီးရမှုအားလုံး ဆုံးရှုံးသွားခဲ့ရပြီး စပိန်တို့၏ ဤအောင်ပွဲက နောက်ထပ်ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုအတွင်း ဘုရင် ဖိလစ် ၂ ၏ ရေတပ်အင်အား ပြန်လည်ဦးမော့လာစေရန် အစပြုပေးခဲ့သည်။

အင်္ဂလိပ်ရေတပ်မတော်က နောက်ထပ်ကျူးကျော်လာမည့်အန္တရာယ်ကို စောင့်ကြည့်နေစဉ်အတွင်း၊ '''&quot;အဲလိဇဘက်ခေတ် ပင်လယ်ခွေးများ &quot;''' ဟု လူသိများကြသည့် ဒရိတ်ချ်၊ ဟောကင်းစ် နှင့် ရာလေ တို့ အပါအဝင် အင်္ဂလိပ် ပုဂ္ဂလိကပိုင် စစ်သင်္ဘော များသည် စပိန်နှင့် ပေါ်တူဂီတို့၏ ရတနာသယ်သင်္ဘောများကို လိုက်လံရှာဖွေ တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ပြင် အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာနှင့် စပိန်ပင်လယ်ပင်မအတွင်းရှိ အခြေစိုက်စခန်းများနှင့် သင်္ဘောများကို ဝင်ရောက်စီးနင်း လုယက်သည့် အကျိုးအမြတ် အလွန်များပြားသော ဖက်စပ်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု စစ်ဆင်ရေးများတွင် ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ အဲလိဇဘက်၏ နန်းတော်နှင့် သြဇာကြီးမားသော လန်ဒန်ကုန်သည်ကြီးများသည် အဲလိဇဘက်ကိုယ်တိုင် ခွင့်ပြုမိန့်ပေးထားသည့် ဤစစ်ဆင်ရေးများကို မြှင့်တင်ရန်၊ ရိက္ခာတပ်ဆင်ရန်နှင့် ရန်ပုံငွေထောက်ပံ့ရန် ရှေ့တန်းမှ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ ဘုရင်မကြီး တစ်ဦးတည်းပင် ရရှိလာသော အမြတ်အစွန်းများ၏ သုံးပုံတစ်ပုံနီးပါးကို ရရှိခဲ့ပြီး ယင်းက သူမ၏ တိုင်းနိုင်ငံတော် ဘဏ္ဍာတိုက်ကို ပိုမိုပြည့်လျှံစေခဲ့သည်။ အထင်ရှားဆုံးသော လုယက်ပစ္စည်းတစ်ခုမှာ ၁၅၉၂ ခုနှစ်တွင် အဇိုးရက်စ် ကမ်းလွန်တိုက်ပွဲ၌ ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သော မာဒီဒီဂျု့စ် အမည်ရှိ အလွန်ကြီးမားပြီး တန်ဖိုးဖြတ်မရနိုင်သည့် ပေါ်တူဂီ ကုန်သင်္ဘောကြီး ခါရက်ဂျ် ဖြစ်သည်။ ၎င်းသင်္ဘော ဒါမောက် ဆိပ်ကမ်းသို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် အကြီးအကျယ် အခိုးခံခဲ့ရသဖြင့် အဲလိဇဘက်ကို ဒေါသထွက်စေခဲ့သော်လည်း၊ ကျန်ရှိနေသေးသော ကုန်စည်များ၏ တန်ဖိုးသည်ပင် ထိုခေတ်က အင်္ဂလိပ်ဘဏ္ဍာတိုက်တစ်ခုလုံးရှိ စည်းစိမ်ချမ်းသာ၏ ထက်ဝက်ခန့် ရှိခဲ့သည်။

ရှုံးနိမ့်မှုအချို့လည်း ရှိခဲ့ပြီး အထင်ရှားဆုံးမှာ ၁၅၉၅ ခုနှစ်တွင် ကာရစ်ဘီယံပင်လယ်သို့ သွားရောက်သည့် ဒရိတ်နှင့် ဟောကင်းစ်တို့၏ ဆိုးရွားလှသော စစ်ဆင်ရေးဖြစ်ပြီး၊ ထိုခရီးစဉ်အတွင်း ၎င်းတို့နှစ်ဦးစလုံး ကွယ်လွန်သွားခဲ့ကြရာ ထိုသတင်းကြောင့် အဲလိဇဘက်မှာ အလွန်တုန်လှုပ်ချောက်ချားခဲ့ရသည်။ ယင်းသို့ ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ဂျိမ်း လန်ကတ်စတာ ၊ ဝီလျံ ပါကာ နှင့် အားလုံးထဲတွင် အအောင်မြင်ဆုံးဖြစ်လာမည့် ခရစ္စတိုဖာ နယူးပို့တ်တို့ကဲ့သို့သော &quot;ပင်လယ်ခွေး&quot; မျိုးဆက်သစ်များ ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် ကြီးမားသော ရတနာသယ်သင်္ဘောကြီးများကို မဖမ်းဆီးနိုင်ခဲ့ကြသော်လည်း အဲလိဇဘက်၏ ပင်လယ်ခွေးများသည် အလွန်အောင်မြင်ခဲ့ကြသည်။ ရန်သူကို အဆက်မပြတ် နှောင့်ယှက်တိုက်ခိုက်သည့် ဤဗျူဟာကြောင့် စစ်ပွဲကာလတစ်လျှောက်လုံးတွင် နှစ်စဉ် တစ်နိုင်ငံလုံး သွင်းကုန်၏ ပျမ်းမျှ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းကို ရှာဖွေပေးနိုင်ခဲ့သည်။

၁၅၉၆ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက်သည် စပိန်တို့၏ ရတနာသယ်သင်္ဘောစုကို သိမ်းပိုက်ရန် မျှော်လင့်ချက်ဖြင့် '''ဒုတိယမြောက် အင်္ဂလိပ်ရေတပ်ကြီးကို''' ကာဒစ်ဇ်  သို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ အနှစ်သက်ဆုံးသူ ဖြစ်သော အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီး ဦးဆောင်သည့် အင်္ဂလိပ်ရေတပ်သည် ဒတ်ခ်ျတို့၏ ကူညီမှုဖြင့် ကာဒစ်ဇ်မြို့ကို အောင်မြင်စွာ သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး စပိန်တို့၏ သင်္ဘော ၃၂ စင်းခန့်နှင့် ၎င်းတို့ထဲရှိ ရတနာများကိုပါ ဖျက်ဆီးနစ်မြှုပ်စေခဲ့သည်။ ဤအောင်ပွဲကို မဟာအောင်ပွဲကြီးအဖြစ် ချီးကျူးခဲ့ကြပြီး အက်ဆက်စ်သည်လည်း သူရဲကောင်းတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့ရာ သူ၏ သြဇာမှာ အဲလိဇဘက်နှင့်ပင် ရင်ဘောင်တန်းနိုင်လောက်အောင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဘုရင်မကြီးက အက်ဆက်စ်အား စပိန်ရတနာများကို ခိုးယူသည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့ပြီး ကာဒစ်ဇ်တွင် ရှိနေစဉ်အတွင်း သူမထံမှ မည်သည့်လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာမျှ မရရှိဘဲ အဘယ်ကြောင့် သူရဲကောင်း ဆာ ဘွဲ့တံဆိပ်များကို လျှောက်ပေးခဲ့သနည်းဟု ပြင်းပြင်းထန်ထန် မေးခွန်းထုတ်ကာ သတိပေးခဲ့သည်။

တစ်ဖက်တွင်လည်း ကာဒစ်ဇ်မြို့ အသိမ်းခံရမှုကို ကလဲ့စားချေရန်အတွက် ဘုရင် ဖိလစ် ၂ သည် လအနည်းငယ်အကြာတွင် '''ဒုတိယမြောက် စပိန်ရေတပ်ကြီးကို''' အင်္ဂလန်သို့ စေလွှတ်ခဲ့သော်လည်း၊ ဤရေတပ်ကြီးသည် ကပ်ဆိုးနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည် - ပြင်းထန်သော မုန်တိုင်းများက အင်္ဂလန်နိုင်ငံကို မမြင်ရသေးမီမှာပင် ရေတပ်စုကြီးကို တိုက်ခတ်ဖျက်ဆီးပစ်ခဲ့သဖြင့် စစ်သည် ၅,၀၀၀ နီးပါး သေဆုံးပြီး သင်္ဘော ၄၀ ခန့် နစ်မြုပ်ခဲ့ရသည်။ ဤဖြစ်ရပ်နှင့် ကာဒစ်ဇ် ဝင်ရောက်စီးနင်းခံရမှုတို့ကြောင့် စပိန်နိုင်ငံသည် ထိုနှစ်တွင်ပင် လူမွဲခံဝန် (ဒေဝါလီခံခြင်း) ကြေညာခဲ့ရသည်။ သို့သော် ဖိလစ်သည် လက်မလျှော့ဘဲ ၁၅၉၇ ခုနှစ်တွင် တတိယမြောက် ရေတပ်ကြီးကို ထပ်မံစေလွှတ်ခဲ့သော်လည်း အင်္ဂလန်ကမ်းရိုးတန်းအနီးတွင် အခြားမုန်တိုင်းတစ်ခုကြောင့် ရေတပ်စုကြီး ပျဉ်းပြားလွင့်သွားခဲ့ကာ နောက်ထပ်သင်္ဘော ၂၈ စင်း နစ်မြုပ် သို့မဟုတ် အဖမ်းခံခဲ့ရပြီး စစ်သည် ၂,၀၀၀ ခန့် ဆုံးရှုံးခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဤစစ်ဆင်ရေးအတွင်း စွမ်းစွမ်းတမံ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် ချားလ်စ် ဟောင်းဝပ် ကို နော့တင်ဂမ် နယ်စားကြီး ဘွဲ့ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း Azores ကျွန်းစုသို့ သွားရောက်သည့် စစ်ဆင်ရေးတစ်ခုတွင် ရှုံးနိမ့်ပြီး ပြန်လာခဲ့သော အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီးကိုမူ ဘုရင်မကြီးက အင်္ဂလန်အား ကာကွယ်မဲ့အောင် ပြုလုပ်ခဲ့သည်ဟု စွပ်စွဲကာ အလွန်အမင်း ဒေါသထွက်ခဲ့သဖြင့် ၎င်းတို့နှစ်ဦး၏ ဆက်ဆံရေးမှာ ပိုမိုတင်းမာလာခဲ့သည်။

၁၅၉၈ ခုနှစ်တွင် ဘုရင် ဖိလစ် ၂ ကွယ်လွန်ပြီးနောက်၊ သူ၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံသည့် ဘုရင် ဖိလစ် ၃ သည် သူ၏ ရေတပ်ကို တဖန်ပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ၁၆၀၁ ခုနှစ်တွင် ထိုနေရာမှ သူပုန်များကို ကူညီရန် '''စတုတ္ထမြောက် စပိန်ရေတပ်ကြီးကို''' အိုင်ယာလန်သို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ စပိန်တို့သည် ယခုအကြိမ်တွင် ကုန်းတွင်းပိုင်းသို့ ဆိုက်ကပ်နိုင်ခဲ့ပြီး ကင်ဆေးလ် မြို့ကို သုံးလကြာ ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ မြို့ပြင်ပရှိ သူပုန်များ ရှုံးနိမ့်သွားခဲ့ပြီးနောက် စပိန်တို့သည် အိုင်ယာလန် အနောက်တောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်ရှိ ၎င်းတို့၏ စစ်တပ်တစ်ခုလုံးကို လက်နက်ချရန် ဖိအားပေးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဤရှုံးနိမ့်မှုသည် အင်္ဂလန်နှင့် ဖြစ်ပွားနေသော စစ်ပွဲတွင် စပိန်တို့၏ ဇွဲလုံ့လကို အားလျော့သွားစေခဲ့သည်။ နှစ်ဦးစလုံးမှာ စစ်ပန်းနေကြပြီဖြစ်ရာ အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်ပြီး တစ်နှစ်အကြာ ၁၆၀၄ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နှင့် စပိန်တို့အကြား '''လန်ဒန်စာချုပ်''' ဖြင့် ငြိမ်းချမ်းရေး လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။

ဝေါ်လ်တာ ရာလေ က ဘုရင်မကြီး ကွယ်လွန်ပြီးနောက် အဲလိဇဘက်၏ အလွန်အမင်း သတိကြီးမှုကြောင့် စပိန်နှင့် စစ်ပွဲတွင် အနှောင့်အယှက် ဖြစ်ခဲ့ရသည်ဟု ဤသို့ စွပ်စွဲဆိုခဲ့သည် -&lt;blockquote&gt;'''&quot;အကယ်၍ ကွယ်လွန်သူ ဘုရင်မကြီးအနေဖြင့် သူမ၏ စာရေးစာချီများကို ယုံကြည်သကဲ့သို့ သူမ၏ စစ်သူရဲကောင်းများကိုသာ ယုံကြည်ခဲ့ပါလျှင်၊ ကျွန်ုပ်တို့သည် သူမ၏ ခေတ်ကာလအတွင်း ထိုကြီးမားသော အင်ပါယာကြီးကို အပိုင်းပိုင်းဖြစ်အောင် ချေမှုန်းနိုင်ခဲ့မည်ဖြစ်ပြီး၊ ရှေးခေတ်ကာလများကကဲ့သို့ ၎င်းတို့၏ ဘုရင်များကို သင်္ဘောသီးနှင့် လိမ္မော်သီးများကဲ့သို့ တန်ဖိုးမရှိအောင် ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့လိမ့်မည်။ သို့သော် မဟာဘုရင်မကြီးသည် အရာရာကို တစ်ဝက်တစ်ပျက်သာ လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး သေးငယ်သော ကျူးကျော်မှုများဖြင့်သာ စပိန်တို့အား မိမိကိုယ်ကို မည်သို့ ကာကွယ်ရမည်ကို သင်ကြားပေးသကဲ့သို့ ဖြစ်စေခဲ့ကာ ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင်အားနည်းချက်ကို သိမြင်စေခဲ့သည်။&quot;'''&lt;/blockquote&gt;အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များကလည်း အလားတူ အကြောင်းပြချက်များဖြင့် အဲလိဇဘက်ကို ဝေဖန်ခဲ့ကြသော်လည်း၊ အဲလိဇဘက်အနေဖြင့် သူမ၏ စစ်သေနာပတိများကို အလွန်အမင်း မယုံကြည်ရန် ခိုင်လုံသောအကြောင်းပြချက် ရှိခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ၎င်းတို့သည် စစ်မြေပြင်သို့ ရောက်ရှိသွားသည့်အခါ သူမကိုယ်တိုင် ပြောကြားခဲ့သကဲ့သို့ ''&quot;အချည်းနှီးသော ဂုဏ်ပကာသန အပြုအမူများဖြင့် စိတ်လွင့်မျောသွားတတ်ကြသောကြောင့်&quot;'' ဖြစ်သည်။

=== ပြင်သစ် ===
၁၅၈၉ ခုနှစ်တွင် ပရိုတက်စတင့်ဘာသာဝင် စတုတ္ထမြောက်ဟင်နရီ က ပြင်သစ်ထီးနန်းကို ဆက်ခံသောအခါ အဲလိဇဘက်သည် သူ့ထံသို့ စစ်ရေးအရ ကူညီပံ့ပိုးမှုများ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ယင်းသည် ၁၅၆၃ ခုနှစ် လီဟာ့ဗ် ဆိပ်ကမ်းမှ ဆုတ်ခွာခဲ့ရပြီးနောက်ပိုင်း ပြင်သစ်နိုင်ငံအတွင်းသို့ သူမ၏ ပထမဆုံးသော စစ်ရေးစွန့်စားမှု ဖြစ်သည်။ ဟင်နရီ၏ ထီးနန်းဆက်ခံမှုကို ကက်သလစ်အဖွဲ့ချုပ်နှင့် စပိန်ဘုရင် ဖိလစ် ၂ တို့က ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကန့်ကွက်ခဲ့ကြပြီး၊ အဲလိဇဘက်သည် အင်္ဂလိပ်ရေလက်ကြား ဆိပ်ကမ်းများကို စပိန်တို့ သိမ်းပိုက်သွားမည်ကို စိုးရိမ်ခဲ့သည်။

သို့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ပြင်သစ်၌ ဆင်နွှဲခဲ့သော အင်္ဂလိပ်တို့၏ ကနဦးစစ်ဆင်ရေးများသည် စနစ်မကျဘဲ ထိရောက်မှု မရှိခဲ့ပေ။ ပါရီဂရင် ဘာတီး  သည် အဲလိဇဘက်၏ အမိန့်များကို များစွာ လျစ်လျူရှုပြီး စစ်သည် ၄,၀၀ဝ ရှိသော စစ်တပ်ဖြင့် ပြင်သစ်မြောက်ပိုင်းတွင် ရလဒ်ကောင်းကောင်းမထွက်ဘဲ လှည့်လည်သွားလာနေခဲ့သည်။ သူသည် ပါရီမြို့ကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့မှု ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီးနောက် ၁၅၉၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ဖရိုဖရဲဖြင့် ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။ နောက်တစ်နှစ်တွင် ဂျွန် နောရစ်  သည် စစ်သည် ၃,၀၀၀ ကို ဦးဆောင်၍ ဘရီတန်းနီ တွင် စစ်ဆင်ရေး ဆင်နွှဲခဲ့သော်လည်း ဇွန်လ၌ ကွင်းနလက် တွင် အောင်ပွဲရရှိခဲ့လင့်ကစား အဆုံးအဖြတ်မရှိဘဲ ပြီးဆုံးသွားခဲ့သည်။

ဇူလိုင်လတွင် အဲလိဇဘက်သည် ဟင်နရီ ၄ အား ရူးအန်း မြို့ကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့ရာတွင် ကူညီရန် အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီး ရောဘတ် ဒက်ဗရိုး ၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်၌ အခြားစစ်တပ်တစ်ခုကို ထပ်မံစေလွှတ်ခဲ့ပြီး နောရစ်လည်း ပူးပေါင်းခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အက်ဆက်စ်သည် မည်သည့်အရာကိုမျှ မစွမ်းဆောင်နိုင်ခဲ့ဘဲ ၁၅၉၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် နေရပ်သို့ ပြန်လာခဲ့ကာ ဟင်နရီသည်လည်း ဧပြီလတွင် မြို့ကို ဝိုင်းရံထားခြင်းကို စွန့်လွှတ်ခဲ့သည်။ ထုံးစံအတိုင်း အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ စစ်သေနာပတိများ ပြည်ပသို့ ရောက်ရှိသွားသည့်အခါ ၎င်းတို့အပေါ် ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်း မရှိခဲ့ပေ။ သူမက အက်ဆက်စ်နှင့် ပတ်သက်၍ ''&quot;သူ ဘယ်မှာရှိနေလဲ၊ ဘာလုပ်နေလဲ၊ ဒါမှမဟုတ် ဘာလုပ်ရမှာလဲ ဆိုတာကို ကျွန်ုပ်တို့ မသိပါ&quot;'' ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ နောရစ်သည် စစ်ရေးအကူအညီ ပိုမိုရရှိရန် ကိုယ်တိုင်လာရောက် လျှောက်လဲဖို့ လန်ဒန်သို့ ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်က ဝေခွဲမရ ဝေဝါးနေခဲ့ပြီး နောရစ် မရှိခိုက် ၁၅၉၂ ခုနှစ် မေလတွင် ကက်သလစ်အဖွဲ့ချုပ်နှင့် စပိန်စစ်တပ်တို့သည် ပြင်သစ်အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ ခရအွန်းတွင် သူ၏ စစ်တပ်အကြွင်းအကျန်များကို ခြေမှုန်းပစ်လုနီးပါး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့သော စစ်ဆင်ရေး အားလုံးအတွက် အဲလိဇဘက်သည် စစ်သေနာပတိများ တောင်းဆိုသည့် ရိက္ခာများနှင့် စစ်ကူများအတွက် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံရန် ဝန်လေးခဲ့သည်။

၁၅၉၃ ခုနှစ် မတ်လတွင် ဟင်နရီသည် ပြင်သစ်ထီးနန်းကို ဆက်လက်ထိန်းချုပ်နိုင်ရန်အတွက် ပါရီမြို့တွင် ကက်သလစ်ဘာသာသို့ ကူးပြောင်းခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဤလုပ်ရပ်ကြောင့် စိတ်ထိခိုက် တုန်လှုပ်ခဲ့ရပြီး သူမ၏ စိတ်ကျေနပ်မှုရအောင် ဟင်နရီ၏ နောက်ထပ် ကြိုးပမ်းမှုမှန်သမျှကို မကျေမနပ် ဖြစ်ခဲ့ကာ သူမ၏ စစ်တပ်အားလုံးကို နေရပ်သို့ ပြန်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ယင်းသို့ ဖြစ်လင့်ကစား ကက်သလစ်အဖွဲ့ဝင်များသည် ဟင်နရီကို မယုံကြည်ကြဘဲ ဆက်လက် ဆန့်ကျင်ခဲ့ကြဆဲ ဖြစ်သည်၊ တစ်ဖက်တွင်လည်း ၎င်းတို့၏ စပိန်မဟာမိတ်များသည် ဘရီတန်းနီတွင် စစ်ဆင်ရေးကို ဆက်လက်ဆင်နွှဲပြီး အဓိကဆိပ်ကမ်းဖြစ်သော ဘရက်စ်တ် သို့ အပြင်းအထန် ချီတက်လာခဲ့ကြသည်။ စပိန်ဘုရင် ဖိလစ်သည် ပြင်သစ်အနောက်ပိုင်းတွင် အဆင့်မြင့် စစ်အခြေစိုက်စခန်းများ တည်ဆောက်ရန် ရည်ရွယ်ထားပြီး၊ ထိုနေရာမှတစ်ဆင့် သူ၏ ပြန်လည်တည်ဆောက်ထားသော ရေတပ်ဖြင့် အင်္ဂလန်ကို အမြဲတမ်း ခြိမ်းခြောက်နိုင်ရန် ဖြစ်သည်။ နောရစ်က အဲလိဇဘက်ထံ ဤခြိမ်းခြောက်မှုကို သတိပေးစာ ရေးသားခဲ့ပြီးနောက်၊ သူမသည် အတန်ကြာ တွန့်ဆုတ်နေခဲ့သော်လည်း အန္တရာယ်ကို မြင်ရသဖြင့် ၁၅၉၄ ခုနှစ်တွင် အခြားစစ်တပ်တစ်ခုကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ နောရစ်သည် စစ်သည် ၄,၀၀၀ ဖြင့် သူ၏ ပြင်သစ်စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ မဟာမိတ် ဂျီးန်ဗလ်ဒီအောမွန့် နှင့်အတူ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ယခုအကြိမ်တွင် အောင်မြင်မှု ရရှိခဲ့သည် - မြို့အချို့ကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ၎င်းတို့သည် ဘရက်စ်တ်မြို့အနီးရှိ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာသော စပိန်ခံတပ်တစ်ခုကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့ခဲ့ပြီး ၎င်းခံတပ်ကို သိမ်းပိုက်ဖျက်ဆီးနိုင်ခဲ့သည်။ ယင်းသည် ထိုခြိမ်းခြောက်မှုကို အဆုံးသတ်စေခဲ့သော အဆုံးအဖြတ်ပေးသည့် အောင်ပွဲဖြစ်ခဲ့ပြီး မကြာမီမှာပင် ကက်သလစ်အဖွဲ့ချုပ်လည်း ပြိုလဲသွားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် နောရစ်ကို သူရဲကောင်းတစ်ဦးအဖြစ် ချီးကျူးခဲ့သော်လည်း၊ ထို့နောက်တွင် သူ၏ စစ်တပ်များနှင့်အတူ အင်္ဂလန်သို့ ပြန်လာရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။

၁၅၉၅ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် စပိန်ကို စစ်ကြေညာခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်အား ပြင်သစ်နှင့် မဟာမိတ်အဖွဲ့ ဖွဲ့စေလိုခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အဲလိဇဘက်သည် ဟင်နရီအပေါ် မယုံကြည်ခြင်းနှင့် ပြင်သစ် ပိုမိုအာဏာကြီးမားလာမည်ကို စိုးရိမ်ခြင်းတို့ကြောင့် စိတ်ဝင်စားမှုမရှိခဲ့ပေ။ သို့သော် စပိန်တို့သည် ၁၅၉၆ ခုနှစ်တွင် ကဲလေး  မြို့ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး စပိန်တို့သည် အင်္ဂလန်၏ မျက်စိအောက်သို့ တဖန်ပြန်လည်ရောက်ရှိလာသဖြင့် အဲလိဇဘက်သည် သဘောထားလျော့ပေးခဲ့ကာ ဒတ်ခ်ျသမ္မတနိုင်ငံနှင့်အတူ သုံးပွင့်ဆိုင်မဟာမိတ်အဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အဲလိဇဘက်သည် ဘိုလိုင်း (မြန်မာများဆိုကြသော ဘိုလော့ဂ်နာ) မြို့ သို့မဟုတ် ငွေကြေးအရ လျော်ကြေးတစ်ခုခုရရန် အလဲအလှယ်လုပ်ဖို့ ကြိုးပမ်းရင်း ဆက်လက်တွန့်ဆုတ်နေခဲ့ပြီး နောက်ဆုံးတွင် ငွေကြေးလျော်ကြေးပေးရန် သဘောတူညီမှု ရရှိခဲ့သည်။ ၁၅၉၇ ခုနှစ် မတ်လတွင် စပိန်စစ်တပ်များက အာမီယန်  မြို့ကို သိမ်းပိုက်လိုက်သောအခါ အဲလိဇဘက်သည် ဟင်နရီ၏ စစ်တပ်များနှင့် ပူးပေါင်းရန် သောမတ်စ် ဘက်စကာဗီးလ်  ၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်၌ စစ်သည် ၄,၂၀၀ ခန့်ရှိသော စစ်တပ်ကို ပီကာဒီ သို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်-ပြင်သစ် ပူးပေါင်းစစ်တပ် ရောက်ရှိလာပြီးနောက် အာမီယန်မြို့ကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့ပြီး စပိန်စစ်ကူစစ်တပ်ကို မောင်းထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် မြို့က လက်နက်ချခဲ့ပြီး၊ ၎င်းနောက်တွင် စပိန်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ပြင်သစ်၏ ကမ်းလှမ်းမှုများ စတင်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် အဲလိဇဘက်ကို ဤငြိမ်းချမ်းရေးတွင် ပါဝင်စေလိုသော်လည်း သူမက ဒတ်ခ်ျများနှင့် ဖွဲ့စည်းထားသော မဟာမိတ်အဖွဲ့ကို သတိပေးကာ ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် နောက်ဆုံးတွင် အဲလိဇဘက်၏ ကွယ်ရာ၌ ဗာဗင်စ် တွင် စပိန်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် သူမသည် ပြင်သစ်ဘုရင်အား &quot;သစ္စာမဲ့မှုနှင့် နှစ်ခွလျှောက်ခြင်း&quot; ဟု စွပ်စွဲခဲ့သည်။

=== အိုင်ယာလန် ===
အိုင်ယာလန်သည် သူမ၏ ဘုရင်နိုင်ငံ နှစ်ခုအနက် တစ်ခုဖြစ်သော်လည်း၊ အဲလိဇဘက်သည် ကက်သလစ်ဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး သူမ၏ အာဏာစက်ကို ဖီဆန်ရန်နှင့် ရန်သူများနှင့် ပူးပေါင်းကြံစည်ရန် ဝန်မလေးသည့်၊ အချို့နေရာများတွင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရသလောက် ဖြစ်နေသော ရန်လိုသည့် အိုင်ယာလန်လူထုနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ထိုဒေသတွင် သူမကျင့်သုံးသော မူဝါဒမှာ သူမ၏ နန်းတွင်းမှူးမတ်များကို မြေယာများ ပေးအပ်ရန်နှင့် သူပုန်များအနေဖြင့် အင်္ဂလန်ကို တိုက်ခိုက်မည့် စစ်အခြေစိုက်စခန်းတစ်ခုအဖြစ် စပိန်ထံသို့ အိုင်ယာလန်ကို ပေးအပ်ခြင်းမပြုနိုင်ရန် တားဆီးဖို့ ဖြစ်သည်။ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားခဲ့သော တော်လှန်ပုန်ကန်မှုများအတွင်း ဘုရင်မကြီး၏ စစ်တပ်များသည် မြေယာများကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးပြီး ယောက်ျား၊ မိန်းမနှင့် ကလေးသူငယ်များကိုပါမကျန် သတ်ဖြတ်သည့် &quot;မြေလှန်စနစ်&quot; နည်းဗျူဟာများကို ကျင့်သုံးခဲ့ကြသည်။ ၁၅၈၂ ခုနှစ်တွင် ဒက်စမွန် နယ်စားကြီး ဂျေရုဒ် ဖစ်ဇ်ဂျေရုဒ် ဦးဆောင်သည့် မန်စတာ ဒေသ သူပုန်ထမှုအတွင်း အိုင်ယာလန်ပြည်သူ ၃၀,၀၀ဝ ခန့် ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးပြီး သေဆုံးခဲ့ရသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။ ကဗျာဆရာနှင့် နယ်မြေသစ်အခြေချနေထိုင်သူ ဧဒမန် စပင်ဆာ က သားကောင်ဖြစ်ခဲ့ရသူများသည် &quot;မည်သည့် ကျောက်ခဲကဲ့သို့ ခက်ထန်သော နှလုံးသားပိုင်ရှင်မျိုးမဆို သနားကရုဏာသက်ရလောက်သည့် ဆင်းရဲဒုက္ခမျိုးသို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြရသည်&quot; ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်က သူမ၏ စစ်သေနာပတိများအား &quot;ထိုရိုင်းစိုင်းပြီး မဟာဆန်ခြင်းမရှိသော လူမျိုး&quot; ဖြစ်သည့် အိုင်ယာလန်သားများကို ကောင်းမွန်စွာ ဆက်ဆံရန် အကြံပြုခဲ့သော်လည်း၊ သူမ သို့မဟုတ် သူမ၏ စစ်သူကြီးများသည် ၎င်းတို့၏ အာဏာရှင်ဆန်သော ရည်ရွယ်ချက်အတွက် အင်အားနှင့် သွေးထွက်သံယိုမှုများကို အသုံးပြုချိန်တွင် မည်သည့် နောင်တတရားမျှ ပြသခဲ့ခြင်း မရှိပေ။

၁၅၉၃ ခုနှစ်နှင့် ၁၆၀၃ ခုနှစ်အကြားတွင် အဲလိဇဘက်သည် အိုင်ယာလန်၌ &quot;ကိုးနှစ်ကြာစစ်ပွဲ&quot; ဟုခေါ်သော အပြင်းထန်ဆုံး စမ်းသပ်မှုနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ယင်းသည် သူပုန်ခေါင်းဆောင် တိုင်ရွန် နယ်စားကြီး ဟျူး အိုနေးလ်  ကို ကျောထောက်နောက်ခံပေးထားသည့် စပိန်နိုင်ငံနှင့် စစ်မီးအရှိန်အဟုန် အပြင်းထန်ဆုံး ဖြစ်ပွားနေချိန်တွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော တော်လှန်မှု ဖြစ်သည်။ ၁၅၉၉ ခုနှစ် နွေဦးရာသီတွင် အဲလိဇဘက်သည် အဆိုပါ တော်လှန်မှုကို နှိမ်နင်းရန် ရောဘတ် ဒက်ဗရိုး  ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော် သူမအား စိတ်ပျက်စေသည်မှာ သူသည် စစ်ရေးအရ တိုးတက်မှု အနည်းငယ်သာ ရှိခဲ့ပြီး ဘုရင်မကြီး၏ အမိန့်ကို ဖီဆန်ကာ အင်္ဂလန်သို့ ပြန်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ သူ၏ နေရာတွင် ချားလ်စ် ဘလောက်န့် နှင့် အစားထိုးခဲ့ပြီး သူသည် စပိန်တို့ ကျောထောက်နောက်ခံပေးထားသည့် သူပုန်များကို သုံးနှစ်အတွင်း အောင်မြင်စွာ ခြေမှုန်းနိုင်ခဲ့သည်။ အဆုံးအဖြတ်ပေးသည့် တိုက်ပွဲသည် ၁၆၀၂ ခုနှစ်တွင် ကင်ဆေးလ် ၌ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး အဲလိဇဘက်က ၎င်းအောင်ပွဲကို ချီးကျူးကာ ဘလောက်န့်အား သူရဲကောင်းတစ်ဦးအဖြစ် မြှောက်စားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အိုင်ယာလန်စစ်ပွဲအတွက် ကုန်ကျခဲ့သော ဘဏ္ဍာရေးစရိတ်မှာ အလွန်ကြီးမားလှသဖြင့် အဲလိဇဘက်၏ နိုင်ငံတော်သည် ဒေဝါလီခံရမည့် အခြေအနေမှ သီသီလေးသာ လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ အိုနေးလ်သည် နောက်ဆုံး၌ အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်ပြီး ရက်ပိုင်းအကြာ ၁၆၀၃ ခုနှစ်တွင် မယ်လီဖောင့် စာချုပ်ဖြင့် လက်နက်ချခဲ့သည်။

== '''ပြည်ပ ကုန်သွယ်ရေး''' ==

=== '''ရုရှား''' ===
အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ မောင်ငယ် အက်ဒွပ် ၆ လက်ထက်က စတင် ထူထောင်ခဲ့သည့် ရုရှားဇာဘုရင်နိုင်ငံ  နှင့် သံတမန်ဆက်ဆံရေးကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားခဲ့သည်။ သူမသည် ဇာဘုရင် အိုင်ဗန် သဲဖုရုဒ် ထံသို့ ခင်မင်ရင်းနှီးသော စာများကို မကြာခဏ ရေးသားလေ့ရှိသော်လည်း၊ ဇာဘုရင်မှာမူ အဲလိဇဘက်က စစ်ရေးမဟာမိတ်ပြုရန်ထက် ကုန်သွယ်ရေးကိုသာ အာရုံစိုက်နေသည့်အတွက် မကြာခဏ စိတ်အနှောင့်အယှက် ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ အိုင်ဗန်သည် တစ်ကြိမ်တွင် သူမအား လက်ထပ်ခွင့်ပင် ကမ်းလှမ်းခဲ့ဖူးပြီး၊ သူ၏ နန်းသက်နှောင်းပိုင်းတွင် အကယ်၍ သူ၏ အာဏာစက် အန္တရာယ်ကြုံတွေ့ရပါက အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် ခိုလှုံခွင့်ရရှိရန် အာမခံချက် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ယင်းကိစ္စ မအောင်မြင်သောအခါ သူသည် မေ ဟတ်စတင်းစ်နှင့် လက်ထပ်ရန် တောင်းဆိုခဲ့သော်လည်း အဲလိဇဘက်က ရုရှားသံအမတ်နှင့် ၎င်းအကြောင်းကို ဆွေးနွေးရန် ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ မက်စကိုဗီ ကုမ္ပဏီ ၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် အသက်မွေးဝမ်းကြောင်း လုပ်ငန်း စတင်ခဲ့သူ အင်္ဂလိပ်ကုန်သည်နှင့် စွန့်စားရှာဖွေသူ အန်တိုနီ ဂျန်ကင်ဆန် သည် ဇာဘုရင် အိုင်ဗန်၏ နန်းတော်သို့ ဘုရင်မကြီး၏ အထူးသံအမတ်အဖြစ် ရောက်ရှိခဲ့သည်။

၁၅၈၄ ခုနှစ်တွင် အိုင်ဗန် ကွယ်လွန်သောအခါ သူ၏ သားတော် ဖီအိုဒေါ ၁  က အရိုက်အရာကို ဆက်ခံခဲ့သည်။ သူ၏ ဖခင်နှင့်မတူဘဲ ဖီအိုဒေါသည် အင်္ဂလန်နှင့် သီးသန့်ကုန်သွယ်ခွင့်များကို ထိန်းသိမ်းရန် စိတ်အားထက်သန်မှု မရှိခဲ့ပေ။ သူသည် မိမိ၏ ဘုရင်နိုင်ငံကို နိုင်ငံခြားသား အားလုံးအတွက် လမ်းဖွင့်ပေးခဲ့ပြီး ၎င်း၏ ဖခင်အိုင်ဗန်က သည်းခံခဲ့သော အင်္ဂလိပ်သံအမတ် ဂျရုမ်း ဘိုးစ် ( ၏ မာနထောင်လွှားမှုကို မုန်းတီးကာ ရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဇာဘုရင်အား ပြန်လည်စဉ်းစားရန် ဖျောင်းဖျပေးဖို့ ရင်ခွင်ပိုက်အုပ်ချုပ်သူ ဗလစ် ဂိုဒူနော့ဗ် ထံ တောင်းဆိုရန် သံအမတ်သစ် ဒေါက်တာ ဂျိုင်းလ်စ် ဖလက်ချာ ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဖလက်ချာသည် ဖီအိုဒေါ၏ မြောက်မြားစွာသော ဘွဲ့အမည်များအနက် နှစ်ခုကို ချန်လှပ်၍ ခေါ်ဆိုခဲ့မိခြင်းကြောင့် ထိုညှိနှိုင်းမှုများမှာ ပျက်ပြားခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဖီအိုဒေါထံသို့ တစ်ဖက်က အသနားခံပြီး တစ်ဖက်က အပြစ်တင်စကားများ ပါဝင်သည့် စာများကို ဆက်လက် ပေးပို့ခဲ့သည်။ သူမသည် မဟာမိတ်ဖွဲ့ရန် အဆိုပြုခဲ့သည်၊ ယင်းမှာ ဖီအိုဒေါ၏ ဖခင်ဖြစ်သူက ကမ်းလှမ်းစဉ်က သူမ ငြင်းပယ်ခဲ့သောအရာ ဖြစ်သော်လည်း၊ ယခုအကြိမ်တွင်မူ ရုရှားတို့ဘက်က ပြန်လည် ငြင်းဆန်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

=== '''မူဆလင်နိုင်ငံများ''' ===
အဲလိဇဘက်၏ စိုးစံမှု ကာလအတွင်း အင်္ဂလန်နှင့် ဘာဘာရီ ပြည်နယ်များအကြား ကုန်သွယ်ရေးနှင့် သံတမန်ရေး ဆက်ဆံမှုများ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်သည် စပိန်နိုင်ငံကို ဆန့်ကျင်ရန်အတွက် မော်ရိုကိုနိုင်ငံနှင့် ကုန်သွယ်ရေး ဆက်ဆံမှုတစ်ရပ် ထူထောင်ခဲ့ပြီး၊ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ပိတ်ပင်တားမြစ်ချက် ရှိလင့်ကစား မော်ရိုကို သကြားနှင့် လဲလှယ်ရန်အတွက် ချပ်ဝတ်တန်ဆာများ၊ ခဲယမ်းမီးကျောက်များ၊ သစ်များနှင့် သတ္တုများကို ရောင်းချခဲ့သည်။ ၁၆၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် မော်ရိုကို အုပ်ချုပ်သူ မူလိုင်း အာမတ် အယ်လ်-မန်ဆာ  ၏ အဓိက အတွင်းရေးမှူးဖြစ်သူ အာဘ်ဒဲလ် အိုဝါဟက် ဘင် မက်ဆုဒ်  သည် စပိန်ကို ဆန့်ကျင်မည့် အင်္ဂလိပ်-မော်ရိုကို မဟာမိတ်အဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းရန် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းဖို့ အင်္ဂလိပ်နန်းတော်သို့ သံအမတ်အဖြစ် လာရောက်လည်ပတ်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် &quot;မော်ရိုကိုနိုင်ငံသို့ စစ်လက်နက်ပစ္စည်းများ ရောင်းချရန် သဘောတူခဲ့ပြီး၊ သူမနှင့် မူလိုင်း အာမတ် အယ်လ်-မန်ဆာ တို့သည် စပိန်တို့အား ပူးတွဲစစ်ဆင်ရေး ဆင်နွှဲရန် ကိစ္စကို အဆက်မပြတ် ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်&quot;။ သို့သော်လည်း ဆွေးနွေးမှုများသည် အဆုံးအဖြတ်မရှိဘဲ ပြီးဆုံးခဲ့ရပြီး၊ ထိုသံတမန်အဖွဲ့ ရောက်ရှိပြီး နှစ်နှစ်အတွင်းမှာပင် အုပ်ချုပ်သူ နှစ်ဦးစလုံး ကွယ်လွန်သွားခဲ့ကြသည်။

လဗန့် ကုမ္ပဏီ  ကို လုပ်ပိုင်ခွင့် ပေးအပ်ခြင်းနှင့်အတူ ၁၅၇၈ ခုနှစ်တွင် အော်တိုမန် အင်ပါယာ၏ ဗဟိုအစိုးရ  ထံသို့ ပထမဆုံး အင်္ဂလိပ်သံအမတ် ဝီလျံ ဟာဘွန်း  ကို စေလွှတ်ခြင်းဖြင့် '''အော်တိုမန် အင်ပါယာ နှင့်လည်း''' သံတမန်ဆက်ဆံရေး ထူထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၅၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ကုန်သွယ်ရေးစာချုပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ နှစ်ဦးနှစ်ဖက်လုံးမှ သံတမန်များစွာကို အပြန်အလှန် စေလွှတ်ခဲ့ကြပြီး အဲလိဇဘက်နှင့် ဆူလ်တန် မူရတ် ၃ အကြား စာပေးစာယူများလည်း ရှိခဲ့သည်။ စာတစ်စောင်တွင် မူရတ်က ပရိုတက်စတင့် ယုံကြည်မှုနှင့် အစ္စလာမ်ဘာသာတို့သည် &quot;ရုပ်တုကိုးကွယ်မှုကို နှစ်ဦးစလုံးက ပယ်ချကြသည့်အတွက် ရောမကက်သလစ်ဘာသာနှင့် စာလျှင် အပြန်အလှန် တူညီသောအချက်များစွာ ပိုမိုရှိနေသည်&quot; ဟူသော အယူအဆကို နှစ်သက်သဘောကျခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်နှင့် အော်တိုမန်အင်ပါယာအကြား မဟာမိတ်ဖွဲ့ရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ ကက်သလစ် ဥရောပနိုင်ငံများ စိတ်ပျက်ရလောက်အောင်ပင် အင်္ဂလန်သည် အော်တိုမန်အင်ပါယာသို့ ခဲနှင့် သံဖြူ (အမြောက်သွန်းလုပ်ရန်အတွက်) နှင့် စစ်လက်နက်ပစ္စည်းများကို တင်ပို့ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ဖရန်စစ် ဝေါဆင်ဂမ် က ဘုံရန်သူဖြစ်သော စပိန်အား ဆန့်ကျင်ရန် အော်တိုမန်တို့ တိုက်ရိုက်စစ်ရေးအရ ပါဝင်လာစေရန် စည်းရုံးလှုံ့ဆော်နေချိန်ဖြစ်ရာ၊ ၁၅၈၅ ခုနှစ် စပိန်နှင့် စစ်ပွဲစတင်ဖြစ်ပွားချိန်၌ အဲလိဇဘက်သည် မူရတ် ၃ နှင့် ပူးတွဲစစ်ဆင်ရေးများ ဆင်နွှဲရန် အလေးအနက် ဆွေးနွေးခဲ့သည်။

=== အမေရိက ===
၁၅၈၃ ခုနှစ်တွင် ဟမ်ဖရီ ဂီလ်ဘတ်) သည် နယူးဖောင်လန် တွင် နယ်မြေသစ်အခြေချရန် အနောက်ဘက်သို့ ရွက်လွှင့်ခဲ့သော်လည်း အင်္ဂလန်သို့ မည်သည့်အခါမျှ ပြန်မလာနိုင်ခဲ့ပေ။ ဂီလ်ဘတ်၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ ညီဖြစ်သူ '''ဝေါ်လ်တာ ရာလေ သည်''' အတ္တလန္တိတ် ကမ်းရိုးတန်းကို စူးစမ်းရှာဖွေခဲ့ပြီး၊ &quot;အပျိုစင် ဘုရင်မကြီး&quot; အဲလိဇဘက်ကို ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် ဗာဂျီးနီးယား  ဟု အမည်ပေးထားဟန်ရှိသည့် နယ်မြေကို မိမိပိုင်အဖြစ် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ဤနယ်မြေသည် ယနေ့ခေတ် ဗာဂျီးနီးယားပြည်နယ်ထက် များစွာပိုမိုကြီးမားပြီး နယူးအင်္ဂလန်မှသည် ကာရိုလိုင်းနားပြည်နယ်များအထိ ကျယ်ပြန့်သည်။ ၁၅၈၅ ခုနှစ်တွင် ရာလေသည် လူနည်းစုတစ်စုနှင့်အတူ ဗာဂျီးနီးယားသို့ ပြန်လာခဲ့ပြီး ယနေ့ခေတ် မြောက်ကာရိုလိုင်းနား ကမ်းလွန်ရှိ ရိုအန်နုတ်ကျွန်း  သို့ ဆိုက်ကပ်ခဲ့ကြသည်။ ပထမဆုံး အခြေချနေထိုင်မှု ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီးနောက် ရာလေသည် အခြားလူအုပ်စုတစ်စုကို ထပ်မံစုဆောင်းခဲ့ပြီး ဂျွန် ဝှိုက်  အား အုပ်ချုပ်စေခဲ့သည်။ ၁၁၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် ရာလေ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာချိန်၌ သူချန်ထားခဲ့သော '''ရိုအန်နုတ် အခြေချစခန်း''' ၏ အရိပ်အယောင်မျှပင် မတွေ့ရတော့ဘဲ လျှို့ဝှက်ဆန်းကြယ်စွာ ပျောက်ဆုံးသွားခဲ့သော်လည်း၊ ယင်းသည် မြောက်အမေရိကတွင် အင်္ဂလိပ်တို့၏ ပထမဆုံးသော အခြေချနေထိုင်မှု ဖြစ်ခဲ့သည်။

=== အရှေ့အိန္ဒိယ ကုမ္ပဏီ ===
စပိန်နှင့် ပေါ်တူဂီ သင်္ဘောများကို အောင်မြင်စွာ စီးနင်းတိုက်ခိုက်ပြီးနောက်၊ အင်္ဂလိပ်ရေကြောင်းခရီးသည်များသည် စည်းစိမ်ချမ်းသာများ ရှာဖွေရန် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်း လှည့်လည်ခဲ့ကြသည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် လန်ဒန်ကုန်သည်ကြီးများသည် အရှေ့ဖျားကုန်သွယ်ရေးတွင် စပိန်နှင့် ပေါ်တူဂီတို့၏ လက်ဝါးကြီးအုပ်မှုကို ပြတ်ပြတ်သားသား ခြေမှုန်းပစ်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် အဲလိဇဘက်ထံသို့ အသနားခံစာ တင်သွင်းခဲ့ကြသည်။ '''၁၆၀၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၃၁ ရက်နေ့တွင်''' ကုန်သည်များသည် အဲလိဇဘက်ထံမှ လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာစာချွန်လွှာကို ရရှိခဲ့ပြီး အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာဒေသနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတို့တွင် ကုန်သွယ်ရန်အတွက် '''အရှေ့အိန္ဒိယ ကုမ္ပဏီ''' ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ နောက်တစ်နှစ်တွင် ဂျိမ်း လန်ကတ်စတာ က ပထမဆုံးသော ရေကြောင်းခရီးစဉ်ကို ကွပ်ကဲခဲ့ပြီး ၎င်းခရီးစဉ်သည် အောင်မြင်ခဲ့ကာ ၁၆၀၂ ခုနှစ်တွင် ဂျာဗားကျွန်းရှိ ဘန်တန်၌ ပထမဆုံးသော ကုန်လှောင်ရုံ (စက်ရုံ) ကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ကိပ်အော့ဖ်ဂွတ်ဒ်ဟုပ်  ၏ အရှေ့ဘက်နှင့် မာဂျဲလန် ရေလက်ကြား ၏ အနောက်ဘက်ရှိ နိုင်ငံအားလုံးနှင့် အင်္ဂလိပ်တို့၏ ကုန်သွယ်မှုတွင် ဤကုမ္ပဏီအား ၁၅ နှစ်တာ ကာလပတ်လုံး လက်ဝါးကြီးအုပ် လုပ်ကိုင်ခွင့် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ဤကုမ္ပဏီသည် နောက်ပိုင်း ၁၈ နှင့် ၁၉ ရာစုနှစ်များတွင် ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်မှု၏ ထက်ဝက်ခန့်နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ နယ်မြေအမြောက်အများကိုပါ ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။

== '''ကျန်ရှိနေသောနှစ်များ''' ==
၁၅၈၈ ခုနှစ်တွင် [[စပိန်ရေတပ်ကြီး]]ကို အောင်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက်ပိုင်း ကာလများသည် အဲလိဇဘက်အတွက် သူမ၏ နန်းသက်ကုန်ဆုံးချိန်အထိ ကြီးစိုးခဲ့သော ဒုက္ခအသစ်များကို သယ်ဆောင်လာခဲ့သည်။ စပိန်နိုင်ငံနှင့်လည်းကောင်း၊ အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၌လည်းကောင်း ဖြစ်ပွားနေသော ပဋိပက္ခများသည် ရေရှည်ဆွဲဆန့်လာခဲ့ပြီး၊ အခွန်အတုပ် ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးများမှာ ပိုမိုကြီးလေးလာကာ တိုင်းပြည်၏ စီးပွားရေးမှာလည်း သီးနှံရိတ်သိမ်းမှု မကောင်းခြင်းနှင့် စစ်စရိတ်စကများကြောင့် အထိနာခဲ့ရသည်။ ကုန်ဈေးနှုန်းများ မြင့်တက်လာပြီး လူနေမှုအဆင့်အတန်းများ ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ ထိုခေတ်ကာလအတွင်း ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များကို နှိပ်ကွပ်မှုများမှာ ပိုမိုပြင်းထန်လာခဲ့ပြီး၊ အဲလိဇဘက်သည် ၁၅၉၁ ခုနှစ်တွင် ကက်သလစ်အိမ်ထောင်စုများကို စစ်ဆေးမေးမြန်းရန်နှင့် စောင့်ကြည့်ရန်အတွက် ကော်မရှင်အဖွဲ့များကို လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာ အပ်နှင်းခဲ့သည်။ တိုင်းပြည်အတွင်း တည်ငြိမ်အေးချမ်းပြီး သာယာဝပြောနေသည်ဟူသော ပုံရိပ်ယောင်ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ရန်အတွက် သူမသည် ပြည်တွင်းရှိ လျှို့ဝှက်ထောက်လှမ်းရေးများနှင့် ဝါဒဖြန့်ချိရေးလုပ်ငန်းများအပေါ် ပိုမို၍ မှီခိုအားထားလာခဲ့သည်။ သူမ၏ ဘဝနောက်ဆုံးနှစ်များအတွင်း ထွက်ပေါ်လာသော ဝေဖန်ပြစ်တင်မှုများ မြင့်တက်လာခြင်းက ပြည်သူလူထု၏ သူမအပေါ် ချစ်ခင်မြတ်နိုးမှု လျော့နည်းကျဆင်းလာခြင်းကို ထင်ဟပ်ဖော်ပြနေခဲ့သည်။

တစ်ခါတစ်ရံ '''&quot;အဲလိဇဘက်၏ ဒုတိယမြောက် နန်းစံခေတ်&quot;''' ဟု ခေါ်ဆိုကြသည့် ဤကာလ ဖြစ်ပွားရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းတစ်ခုမှာ ၁၅၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း အဲလိဇဘက်၏ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ဖြစ်သော လျှို့ဝှက်ကောင်စီ ၏ သဘာဝ ပြောင်းလဲသွားခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ မျိုးဆက်သစ်တစ်ခုက အာဏာရလာခဲ့သည်။ ဘာလင်နယ်စားကြီး ဝီလျံ ဆီစီလ် မှလွဲ၍ အရေးအကြီးဆုံးသော နိုင်ငံရေးသမား အများစုမှာ ၁၅၉၀ ပြည့်နှစ်ဝန်းကျင်တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့ကြပြီ ဖြစ်သည် - ၁၅၈၈ ခုနှစ်တွင် လက်စတာ နယ်စားကြီး၊ ၁၅၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဖရန်စစ် ဝေါဆင်ဂမ်၊ နှင့် ၁၅၉၁ ခုနှစ်တွင် ခရစ္စတိုဖာ ဟက်တန်  တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၁၅၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ မတိုင်မီက သတိပြုလောက်စရာ ပုံစံမျိုးဖြင့် တည်ရှိမနေခဲ့သော အစိုးရအဖွဲ့အတွင်း ဂိုဏ်းဂဏကွဲပြား တိုက်ခိုက်မှုများသည် ယခုအခါတွင် အစိုးရအဖွဲ့၏ သမိုင်းဝင် အမှတ်အသားတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ လက်စတာ နယ်စားကြီး၏ မွေးစားသားဖြစ်သူ ဒုတိယမြောက် အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီး ရောဘတ် ဒက်ဗရိုးနှင့် လော့ဒ် ဘာလင်၏ သားဖြစ်သူ ရောဘတ် ဆီစီလ် တို့အကြား ပြင်းထန်သော အာဏာပြိုင်ဆိုင်မှုများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြီး နှစ်ဦးစလုံးတွင် မိမိတို့ကို ထောက်ခံသည့် နောက်လိုက်နောက်ပါ ကိုယ်စီ ရှိကြသည်။ နိုင်ငံတော်၏ အာဏာအရှိဆုံး ရာထူးနေရာများကို ရယူရန် ဤသို့ အားပြိုင်မှုများက တိုင်းပြည်၏ နိုင်ငံရေးကို ထိခိုက်ပျက်စီးစေခဲ့သည်။ ဘုရင်မကြီး၏ ကိုယ်ပိုင်အာဏာစက်မှာလည်း လျော့နည်းလာခဲ့ပြီး ယင်းကို ၁၅၉၄ ခုနှစ်တွင် သူမ အလွန်ယုံကြည်ရသည့် တော်ဝင်သမားတော်ကြီး ဒေါက်တာ ရိုဒီရီဂို လိုပက်စ် ၏ ဖြစ်ရပ်တွင် တွေ့မြင်နိုင်သည်။ အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီးက ကိုယ်ပိုင်အငြိုးအတေးကြောင့် ဒေါက်တာအား နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် မဟုတ်မမှန် စွပ်စွဲခဲ့ချိန်တွင်၊ ဘုရင်မကြီးသည် ဒေါက်တာ အဖမ်းခံရမှုအပေါ် ဒေါသထွက်ခဲ့ပြီး သူ့တွင် အပြစ်မရှိဟု ယုံကြည်ထားပုံရသော်လည်း ထိုသမားတော်ကြီး ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခံရမည့် ဘေးမှ မကာကွယ်ပေးနိုင်ခဲ့ပေ။

သူမ၏ နန်းသက်နောက်ဆုံးနှစ်များအတွင်း အဲလိဇဘက်သည် စစ်မီးတောက်နေသည့် ကာလ၌ လွှတ်တော်ထံမှ ငွေကြေးအကူအညီ ပိုမိုတောင်းခံမည့်အစား၊ ကုန်ကျစရိတ်မရှိဘဲ မိမိလူများကို မျက်နှာသာပေး သူကောင်းပြုနိုင်သည့် စနစ်တစ်ခုအဖြစ် '''&quot;ကုန်သွယ်ခွင့် လက်ဝါးကြီးအုပ်မှုများ&quot;''' ကို ချီးမြှင့်ခြင်းအပေါ် ပိုမိုမှီခိုလာခဲ့သည်။ ဤအလေ့အထသည် မကြာမီမှာပင် ကုန်ဈေးနှုန်းများကို စိတ်ကြိုက်သတ်မှတ်ခြင်း၊ ပြည်သူလူထု၏ အိတ်စိုက်ငွေများဖြင့် နန်းတွင်းမှူးမတ်များ ချမ်းသာကြွယ်ဝလာခြင်းနှင့် လူထုအတွင်း ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် မကျေနပ်မှုများဆီသို့ ဦးတည်သွားခဲ့သည်။ ယင်းသည် ၁၆၀၁ ခုနှစ် လွှတ်တော်အစည်းအဝေးအတွင်း အောက်လွှတ်တော်၌ ပြင်းထန်သော လှုံ့ဆော်ကန့်ကွက်မှုများအဖြစ် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ၁၆၀၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ဝှိုက်ဟောလ် နန်းတော်၌ လွှတ်တော်အမတ် ၁၄၀ ဦးပါဝင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ရှေ့မှောက်တွင် မြွက်ကြားခဲ့သည့် သူမ၏ ကမ္ဘာကျော် '''&quot;ရွှေဝါရောင် မိန့်ခွန်း&quot;)''' ၌ အဲလိဇဘက်သည် ထိုသို့ မတရားလက်ဝါးကြီးအုပ် အလွဲသုံးစားမှုများကို မိမိမသိရှိခဲ့ကြောင်း ထုတ်ဖော်ဆိုခဲ့ပြီး၊ ကတိကဝတ်များနှင့် သူမ၏ ထုံးစံအတိုင်း စိတ်လှုပ်ရှားဖွယ် ဆွဲဆောင်မှုများဖြင့် လွှတ်တော်အမတ်များ၏ စိတ်နှလုံးကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည် -&lt;blockquote&gt;'''&quot;မိမိတို့၏ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်ကို အဝိဇ္ဇာကြောင့်လည်းကောင်း၊ ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ မဟုတ်ဘဲလည်းကောင်း ကျရောက်သွားနိုင်သည့် အမှားအယွင်းများမှ ကာကွယ်ပေးကြသောသူများသည် မည်မျှလောက်သော ကျေးဇူးတုံ့ပြန်မှုကို ထိုက်တန်သနည်းဆိုသည်မှာ ကျွန်ုပ်တို့ ကောင်းစွာသိပါသည် (သင်တို့လည်း ခန့်မှန်းနိုင်ပါလိမ့်မည်)။ ကျွန်ုပ်တို့၏ ပြည်သူလူထု၏ နှလုံးသားများကို မေတ္တာတရားဖြင့် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခြင်းထက် ကျွန်ုပ်တို့အတွက် ပိုမိုတန်ဖိုးရှိသောအရာ မရှိသည်နှင့်အညီ၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ ရက်ရောမှုကို အလွဲသုံးစားလုပ်သူများ၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ ပြည်သူများကို ချုပ်ချယ်သူများနှင့် ဆင်းရဲသားများကို ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်သူများအကြောင်းကို သင်တို့က ကျွန်ုပ်တို့အား လာရောက်မပြောပြခဲ့ကြလျှင် ကျွန်ုပ်တို့အနေဖြင့် မည်မျှလောက် မထိုက်တန်သော သံသယပွားစရာ အခြေအနေမျိုး ခံရလိမ့်မည်နည်း။&quot;'''&lt;/blockquote&gt;သို့သော်လည်း ဤသို့သော စီးပွားရေးနှင့် နိုင်ငံရေးအရ မရေရာ မသေချာမှုများ ရှိနေသည့် ကာလသည်ပင်လျှင် '''အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၌ မည်သည့်ခေတ်နှင့်မျှ နှိုင်းယှဉ်၍မရနိုင်သော စာပေအနုပညာ ထွန်းကားမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်'''။ စာပေလှုပ်ရှားမှုအသစ်၏ ပထမဆုံးသော အရိပ်အယောင်များသည် အဲလိဇဘက် နန်းစံသက် ဒုတိယမြောက် ဆယ်စုနှစ်အကုန် ၁၅၇၈ ခုနှစ်တွင် ဂျွန် လိုင်လီ  ၏ ယူဖျူးစ်  နှင့် ဧဒမန် စပင်ဆာ  ၏ သိုးထိန်းတို့၏ ပြက္ခဒိန်  တို့နှင့်အတူ စတင် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ၁၅၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်းတွင်မူ '''ဝီလျံ ရှိတ်စပီးယား''' နှင့် '''ခရစ္စတိုဖာ မာလို''' တို့အပါအဝင် အင်္ဂလိပ်စာပေလောက၏ ကြီးမားလှသော အမည်နာမများစွာသည် ၎င်းတို့၏ ရင့်ကျက်ထွန်းကားရာ ခေတ်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် ဂျာကိုဘီယန်ခေတ် သို့ ဆက်လက်ကူးပြောင်းသွားချိန်တွင် အင်္ဂလိပ်ပြဇာတ်လောကသည် ၎င်း၏ အမြင့်ဆုံး အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိသွားမည် ဖြစ်သည်။ ခမ်းနားထည်ဝါလှသော အဲလိဇဘက်ခေတ်ဟူသည့် အယူအဆမှာ အဲလိဇဘက်၏ စိုးစံမှုအတွင်း တက်ကြွစွာ လှုပ်ရှားခဲ့ကြသော ဗိသုကာပညာရှင်များ၊ ပြဇာတ်ရေးဆရာများ၊ ကဗျာဆရာများနှင့် ဂီတပညာရှင်များအပေါ်တွင် များစွာ မူတည်နေခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် အနုပညာရပ်များအပေါ် ကြီးမားသော နာယကတစ်ဦးအဖြစ် မည်သည့်အခါမျှ မပံ့ပိုးခဲ့ဖူးသည့် ဘုရင်မကြီးထံမှ တိုက်ရိုက်ရရှိသော ကူညီထောက်ပံ့မှုမျိုး မရှိသလောက် ဖြစ်ခဲ့သည်။

အဲလိဇဘက် အသက်ကြီးလာသည်နှင့်အမျှ သူမ၏ ပုံရိပ်သည် တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ သူမအား ဘဲလ်ဖီဘီ  သို့မဟုတ် အက်စထရီးယား  နတ်ဘုရားမအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ကြပြီး၊ စပိန်ရေတပ်ကြီးကို အောင်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက်တွင်မူ ဧဒမန် စပင်ဆာ၏ ကဗျာရှည်ကြီးထဲမှ ထာဝရ နုပျိုနေသည့် နတ်သမီးဘုရင်မကြီး '''ဂလိုရီယားနား''' အဖြစ် တင်စားပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဧဒမန် စပင်ဆာအား ပင်စင်လစာတစ်ရပ် ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ ယင်းမှာ သူမ၏ ထုံးစံနှင့်စာလျှင် အလွန်ထူးခြားလှသဖြင့် သူမအနေဖြင့် သူ၏စာပေကို အလွန်နှစ်သက်သဘောကျကြောင်း ထင်ရှားစေသည်။ သူမ၏ ပုံတူပန်းချီကားများသည် လက်တွေ့ကျကျ ဆွဲခြင်းထက် ပိုမိုနုပျိုနေစေရန်အတွက် ဆန်းကြယ်ပြီး ပဟေဠိဆန်သော အထိမ်းအမှတ် သင်္ကေတပုံစံများဖြင့်သာ ပိုမို ပုံဖော်လာခဲ့ကြသည်။ အမှန်စင်စစ်အားဖြင့်မူ သူမ၏ အရေပြားသည် ၁၅၆၂ ခုနှစ်က ကျောက်ကြီးရောဂါ ကြောင့် အမာရွတ်များ ထင်ကျန်ရစ်ခဲ့ပြီး၊ ဆံပင်လည်း တစ်ဝက်ခန့် ပြောင်သွားခဲ့သဖြင့် ဝတ်ဆင်ရသော ဆံပင်တုများနှင့် မိတ်ကပ် အလှကုန်ပစ္စည်းများအပေါ်တွင်သာ မှီခိုနေခဲ့ရသည်။ သူမ၏ အချိုပွဲများကို နှစ်သက်မှုနှင့် သွားဆရာဝန်ကို ကြောက်ရွံ့မှုတို့ကြောင့် သွားများ အကြီးအကျယ် ပျက်စီးကျိုးပဲ့ကုန်သဖြင့် ပြည်ပမှ သံအမတ်ကြီးများအနေဖြင့် သူမ စကားပြောသည့်အခါ နားလည်ရန်ပင် ခက်ခဲခဲ့ကြရသည်။ ပြင်သစ်ဘုရင် ဟင်နရီ ၄ ထံမှ စေလွှတ်လိုက်သော အထူးသံအမတ်ကြီး အွန်ဒရေး ဟူရို ဒ် မက်စ်က ဘုရင်မကြီးနှင့် တွေ့ဆုံခွင့်ရခဲ့စဉ်က ဤသို့ သတိပြုမိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည် - ''&quot;သူမ၏ သွားများသည် အလွန်ဝါပြီး ညီညာမှုမရှိပါ... လက်ယာဘက်ထက် လက်ဝဲဘက်တွင် ပို၍ သွားနည်းနေပါသည်။ သွားအများစု ကျိုးပဲ့ပျောက်ဆုံးနေသဖြင့် သူမ စကား ခပ်မြန်မြန်ပြောသည့်အခါ အလွယ်တကူ နားလည်ရန် မဖြစ်နိုင်ပါ&quot;'' ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သူက ''&quot;သို့သော်ငြားလည်း သူမ၏ အချိုးအစားမှာ လှပမြင့်မားပြီး မည်သည့်အရာကိုမဆို ကျေးဇူးတော်ရှိစွာ ပြုမူတတ်သည်။ တတ်နိုင်သမျှ သူမ၏ သိက္ခာကို ထိန်းသိမ်းထားသော်လည်း တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နှိမ့်ချပြီး ကြင်နာတတ်သူ ဖြစ်သည်&quot;'' ဟု ထပ်လောင်း ရေးသားခဲ့သည်။ ဝေါ်လ်တာ ရာလေ  ကမူ သူမအား '''&quot;အချိန်နှင့် ကံတရား၏ နှောင့်ယှက်အံ့အားသင့်ခြင်းကို ခံလိုက်ရသော အမျိုးသမီးကြီး&quot;''' ဟု တင်စား ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။

အဲလိဇဘက်၏ အလှအပများ ပိုမိုမှေးမှိန်လာလေလေ၊ သူမ၏ နန်းတွင်းမှူးမတ်များက ၎င်းအလှအပကို ပို၍ပင် အမွှမ်းတင် ချီးမွမ်းကြလေလေ ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်သည်လည်း ထိုသို့ ချီးမွမ်းခန်းဖွင့်သည့် ဇာတ်ကွက်တွင် ပျော်ရွှင်စွာ ပါဝင်ဆင်နွှဲခဲ့သော်လည်း၊ သူမ၏ ဘဝနောက်ဆုံး ဆယ်စုနှစ်အတွင်း၌ ထိုအမွှမ်းတင်မှုများကို သူမကိုယ်တိုင် တကယ်ပင် ယုံကြည်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ပေသည်။ သူမသည် လက်စတာနယ်စားကြီး၏ မွေးစားသားဖြစ်ပြီး ညှို့ဓာတ်ပြင်းသော်လည်း စိတ်ဆတ်လှသည့် လူငယ်လေး '''အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီး'''  အပေါ်တွင် အလွန်ပင် အလိုလိုက်ပြီး သံယောဇဉ်ကြီးမားလာခဲ့သည်။ သူသည် သူမအပေါ် ရဲတင်းလွန်းသော အပြုအမူများ ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း ဘုရင်မကြီးက အမြဲတမ်း ခွင့်လွှတ်ပေးခဲ့သည်။ သူ၏ တာဝန်မဲ့မှု သမိုင်းကြောင်းများ ပိုမိုများပြားလာခဲ့သည့်တိုင်အောင် အဲလိဇဘက်သည် သူ့အား စစ်ရေးရာထူးကြီးများတွင် ထပ်လဲလဲ ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ၁၁၉၉ ခုနှစ်တွင် အက်ဆက်စ်သည် အိုင်ယာလန်ရှိ သူ၏ စစ်ကွပ်ကဲမှုရာထူးကို စွန့်ခွာထွက်ပြေးခဲ့ပြီးနောက်၊ အဲလိဇဘက်သည် သူ့အား နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ချထားခဲ့ပြီး နောက်တစ်နှစ်တွင် သူပိုင်ဆိုင်သော ကုန်သွယ်ခွင့် လက်ဝါးကြီးအုပ်မှုများကိုပါ ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ ၁၆၀၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် အက်ဆက်စ်သည် လန်ဒန်မြို့၌ တော်လှန်ပုန်ကန်မှုတစ်ခုကို လှုံ့ဆော်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ သူသည် ဘုရင်မကြီးကို ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ရန် ရည်ရွယ်ခဲ့သော်လည်း သူ့အား ထောက်ခံဝန်းရံသူ အနည်းငယ်သာ ရှိခဲ့သဖြင့်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် သူသည် ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဤသို့သော အခြေအနေဆိုးသို့ ရောက်ရှိသွားရခြင်းမှာ သူမ၏ ကိုယ်ပိုင်ဆုံးဖြတ်ချက်အမှားများကြောင့်လည်း တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပါဝင်နေကြောင်း ကောင်းစွာ သိရှိထားခဲ့သည်။ ၁၆၀၂ ခုနှစ်တွင် မျက်မြင်သက်သေတစ်ဦးက ဤသို့ ရေးသားခဲ့သည် - ''&quot;သူမသည် အမှောင်ထဲတွင် တစ်ယောက်တည်း ထိုင်နေရခြင်းကို နှစ်သက်ပြီး၊ တစ်ခါတစ်ရံတွင် မျက်ရည်များ စီးကျလျက် အက်ဆက်စ်အတွက် ပူဆွေးတမ်းတနေတတ်သည်&quot;'' ဟု ဖြစ်သည်။

== '''နတ်ရွာစံခြင်း''' ==
အဲလိဇဘက်၏ ဝါရင့်အဆင့်မြင့် အကြံပေးအရာရှိကြီး ဖြစ်သူ လော့ဒ် ဘာလေသည် ၁၅၉၈ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ သူ၏ နိုင်ငံရေးအမွေနှင့် တာဝန်များသည် သားဖြစ်သူ ရောဘတ်ဆီစီလ် ထံသို့ စီးဆင်းသွားခဲ့ပြီး၊ သူသည် မကြာမီမှာပင် အစိုးရအဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူ ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းခဲ့ရသည့် လုပ်ငန်းတာဝန်တစ်ခုမှာ ထီးနန်းဆက်ခံမှု ချောမွေ့အဆင်ပြေစေရန်အတွက် လမ်းခင်းပြင်ဆင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံမည့်သူအား မည်သည့်အခါမျှ အမည်ထုတ်ဖော်လိမ့်မည် မဟုတ်သောကြောင့် ရောဘတ် ဆာဆီလ်အနေဖြင့် ဤကိစ္စကို လျှို့ဝှက်စွာ ဆောင်ရွက်ခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် သူသည် ထီးနန်းဆက်ခံရန် အခွင့်အရေး အခိုင်အမာရှိသော်လည်း တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုခြင်း မခံရသေးသည့် စကော့တလန်ဘုရင် ဂျိမ်း ၆ နှင့် လျှို့ဝှက်ချက်သင်္ကေတသုံး၍ စကားကမ်းလှမ်း ဆွေးနွေးမှုများ စတင်ခဲ့သည်။ ဆာဆီလ်သည် စိတ်မရှည်ဖြစ်နေသော ဂျိမ်းအား အဲလိဇဘက်၏ စိတ်ကျေနပ်မှုရအောင် မည်သို့ပြုမူရမည်ကို ဤသို့ လမ်းညွှန်ပြသခဲ့သည် - ''&quot;အမြင့်ဆုံးသော အရှင်သခင်၏ စိတ်နှလုံးကို သိမ်းပိုက်ပါ၊ သူမ၏ လိင်သဘာဝနှင့် အဆင့်အတန်းအရ မလိုအပ်ဘဲ အခြေအတင် ငြင်းခုံခြင်း သို့မဟုတ် သူမ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များအပေါ် အလွန်အမင်း စပ်စုစွက်ဖက်ခြင်းတို့ထက် ပိုမို၍ မလျော်ကန်သောအရာ မရှိပါ။&quot;'' ဤအကြံပြုချက်သည် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ဂျိမ်း၏ ရေးသားပြောဆိုပုံ သဘောထားကြောင့် အဲလိဇဘက်မှာ အလွန်ကျေနပ်နှစ်သက်ခဲ့ပြီး သူမက ပြန်လည်တုံ့ပြန်ခဲ့သည် - ''&quot;ထို့ကြောင့် သင်၏ နောက်ဆုံးစာများကို ကျွန်ုပ်အနေဖြင့် အလွန်နှစ်သက်လက်ခံမိသည့်အတွက် ကျေးဇူးတင်စကား ပြောကြားရန် မပျက်ကွက်ကြောင်း သင် သံသယရှိလိမ့်မည်မဟုတ်ဟု ယုံကြည်ပါသည်၊ ၎င်းစာများအတွက် သင့်အား ကျေးဇူးတင်ကြောင်း လှိုက်လှိုက်လှဲလှဲ ဖော်ပြအပ်ပါသည်&quot;‌''
ဟု ဖြစ်သည်။ သမိုင်းပညာရှင် ဂျေ အီး နီးလ် ၏ သုံးသပ်ချက်အရ၊ အဲလိဇဘက်သည် ဂျိမ်းထံသို့ သူမ၏ ဆန္ဒများကို ဗြောင်ကျကျ ထုတ်ဖော်မပြောခဲ့သော်လည်း '''&quot;ဝှက်ဖုံးထားသော်လည်း ငြင်းပယ်၍မရနိုင်လောက်အောင် ထင်ရှားလှသော စကားစုများ&quot;''' ဖြင့် အသိပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ပေသည်။

ဘုရင်မကြီး၏ ကျန်းမာရေးသည် ၁၆၀၂ ခုနှစ် ဆောင်းဦးရာသီအထိ ကောင်းမွန်နေခဲ့သော်လည်း၊ ထိုအချိန်မှစ၍ သူမ၏ ရင်းနှီးသော မိတ်ဆွေများ ဆက်တိုက် ကွယ်လွန်သွားခဲ့ခြင်းကြောင့် သူမအား ပြင်းထန်သော စိတ်ကျရောဂါ ထဲသို့ ကျဆင်းသွားစေခဲ့သည်။ ၁၆၀၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် သူမ၏ ဝမ်းကွဲညီမလည်းဖြစ်၊ ရင်းနှီးသော မိတ်ဆွေလည်းဖြစ်သည့် လေဒီ ကနိုးလစ် ၏ တူမတော်စပ်သူ နော့တင်ဂမ် နယ်စားကတော် ကတ်သရင်း ကာရီ ကွယ်လွန်သွားခြင်းက သူမအတွက် အထူးသဖြင့် ကြီးမားသော စိတ်ဒဏ်ရာ ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ မတ်လတွင် အဲလိဇဘက်သည် ဖျားနာခဲ့ပြီး &quot;မပြေပျောက်နိုင်ဘဲ အမြစ်တွယ်နေသော စိတ်မချမ်းမြေ့မှု &quot; ကို ခံစားခဲ့ရကာ၊ ထိုင်ခုံဖုံ (ပေါ်တွင် တစ်ခါတရံ နာရီပေါင်းများစွာကြာအောင် မလှုပ်မယှက်ဘဲ ထိုင်နေခဲ့သည်။ ရောဘတ် ဆာဆီလ် က သူမအား အိပ်ရာထဲသို့ ဝင်ရောက်နားနေရန် ပြောကြားခဲ့သည့်အခါ သူမက ဒေါသတကြီးဖြင့် ''&quot;ရမည် ဆိုတဲ့ စကားလုံးဟာ ဘုရင်တွေကို သုံးရမယ့် စကားလုံးမဟုတ်ဘူး၊ လူပုလေး&quot;'' ဟု ငေါက်ငမ်းခဲ့သည်။ '''သူမသည် ၁၆၀၃ ခုနှစ် မတ်လ ၂၄ ရက်နေ့''' နံနက်အစောပိုင်း ၂ နာရီနှင့် ၃ နာရီကြားတွင် '''အသက် ၆၉ နှစ် အရွယ်၌''' ရစ်ခ်ျမွန် နန်းတော်) တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ နာရီအနည်းငယ်အကြာတွင် ဆီစီလ် နှင့် ကောင်စီအဖွဲ့သည် ၎င်းတို့၏ စီမံကိန်းများကို စတင်အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့ကြပြီး ဂျိမ်း အား အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်အဖြစ် လူသိရှင်ကြား ကြေညာခဲ့ကြသည်။

၁၇၅၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း အင်္ဂလိပ်ပြက္ခဒိန် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများအပြီးတွင် အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်သည့်နှစ်ကို ၁၆၀၃ ခုနှစ်အဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ခြင်းမှာ စံနှုန်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သော်လည်း၊ ထိုခေတ်ကာလက အင်္ဂလန်နိုင်ငံသည် နှစ်သစ်ကူးနေ့ကို အပျိုစင်နေ့ ဟု အများသိကြသည့် မတ်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် အဲလိဇဘက်သည် ပြက္ခဒိန်ဟောင်းအရ ၁၆၀၂ ခုနှစ်၏ နောက်ဆုံးနေ့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ခေတ်သစ် ကမ္ဘာ့အသုံးအနှုန်းများတွင်မူ ရက်စွဲနှင့် လကို ပြက္ခဒိန်ဟောင်းစနစ်အတိုင်း သုံးစွဲပြီး၊ ခုနှစ်ကိုမူ ပြက္ခဒိန်သစ်စနစ်အတိုင်း အသုံးပြုရန် သတ်မှတ်ထားကြသည်။

အဲလိဇဘက်၏ ခေါင်းတလားကို ညအချိန်တွင် မီးရှူးတိုင်များ ထွန်းညှိထားသည့် လှေတစ်စင်းပေါ်တင်'''ကာ''' မြစ်ကြောင်းအတိုင်း ဝှိုက်ဟောလ်  သို့ သယ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။ ဧပြီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ပြုလုပ်သော သူမ၏ ဈာပနအခမ်းအနား၌ ခေါင်းတလားကို ကတ္တီပါအမည်းရောင် ဆင်ယင်ထားသည့် မြင်းလေးစင်းဆွဲသော နိဗ္ဗာန်ယာဉ်ဖြင့် ဝက်စ်မင်စတာဘုရားကျောင်းသို့ ပို့ဆောင်ခဲ့သည်။ သမိုင်းမှတ်တမ်းပြုစုသူ ဂျွန် စတောင်း ၏ အဆိုအရ -&lt;blockquote&gt;'''&quot;ဝက်စ်မင်စတာရှိ လမ်းမများ၊ အိမ်များ၊ ပြတင်းပေါက်များ၊ အမိုးများနှင့် ရေနုတ်မြောင်းများပေါ်တွင် ဈာပနအခမ်းအနားကို လာရောက်ကြည့်ရှုကြသည့် လူတန်းစားပေါင်းစုံ၊ လူအုပ်ကြီးဖြင့် ပြည့်နှက်နေခဲ့သည်။ ခေါင်းတလားပေါ်တွင် တင်ထားသည့် ဘုရင်မကြီး၏ ရုပ်တုကို ပြည်သူများ မြင်တွေ့လိုက်ရချိန်၌ လူတို့၏ မှတ်ဉာဏ် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မည်သည့်အခါမျှ မမြင်ဖူး၊ မကြားဖူးလောက်အောင် တစ်ခဲနက် သက်ပြင်းချသံများ၊ ညည်းတွားသံများနှင့် ငိုကြွေးသံများ တစ်ပြည်လုံး ဖုံးလွှမ်းသွားခဲ့သည်။&quot;'''&lt;/blockquote&gt;အဲလိဇဘက်ကို ဝက်စ်မင်စတာ အက်ဘေးရှိ သူမ၏ အဖိုးဖြစ်သူ သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ ဂူဗိမာန်အတွင်း၌ သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည်။ ၁၆၀၆ ခုနှစ်တွင် သူမ၏ ခေါင်းတလားကို ဘုရင် ဂျိမ်း ၁ က တည်ဆောက်ခဲ့သော အထိမ်းအမှတ် အဆောက်အအုံအသစ်အောက်ရှိ ဂူဗိမာန်တစ်ခုသို့ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ အစ်မဖြစ်သူ မေရီ ၁ (Mary I) ၏ ခေါင်းတလား အပေါ်တည့်တည့်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ အုတ်ဂူပေါ်တွင် လက်တင်ဘာသာဖြင့် ရေးထိုးထားသော ''&quot;Regno consortes &amp; urna, hic obdormimus Elizabetha et Maria sorores, in spe resurrectionis&quot;'' ဟူသည့် စာတန်းကို ဘာသာပြန်ဆိုရလျှင် '''&quot;ထီးနန်းတွင်လည်းကောင်း၊ အုတ်ဂူတွင်လည်းကောင်း အတူတကွ ရှိခဲ့ကြသည့် ညီအစ်မများ ဖြစ်ကြသော အဲလိဇဘက်နှင့် မေရီတို့သည် ရှင်ပြန်ထမြောက်မည့် မျှော်လင့်ချက်ဖြင့် ဤနေရာတွင် အိပ်စက် အနားယူနေကြသည်&quot;''' ဟု ဖြစ်သည်။

== '''သမိုင်းဝင် အမွေအနှစ်''' ==
အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်ချိန်တွင် သူမ၏ လက်အောက်ခံ ပြည်သူအများအပြားက ဝမ်းနည်းပူဆွေးခဲ့ကြသော်လည်း၊ အချို့သူများမှာမူ စိတ်သက်သာရာ ရခဲ့ကြသည်။ ဘုရင် ဂျိမ်းစ် အပေါ် ထားရှိခဲ့သော မျှော်လင့်ချက်များသည် အစပိုင်းတွင် မြင့်မားခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်း၌ ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ ၁၆၂၀ ပြည့်လွန်နှစ်များသို့ ရောက်သောအခါ အဲလိဇဘက်အား အမွှမ်းတင် ကြည်ညိုသည့် အလေ့အထမှာ လွမ်းဆွတ်တမ်းတမှုများနှင့်အတူ ပြန်လည်ဦးမော့လာခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်ကို ပရိုတက်စတင့် လှုပ်ရှားမှု၏ သူရဲကောင်းမတစ်ဦးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ရွှေဝါရောင်ခေတ် ကို စိုးစံခဲ့သည့် အုပ်ချုပ်သူအဖြစ်လည်းကောင်း ချီးကျူးခဲ့ကြသည်။ တစ်ဖက်တွင်မူ ဂျိမ်းစ်ကို ကက်သလစ်အပေါ် စာနာသူ၊ ခြစားနေသော နန်းတွင်းကို ဦးဆောင်နေသူအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။ အစိုးရအဖွဲ့အတွင်း ဂိုဏ်းဂဏကွဲပြားမှုများ၊ စစ်ရေးနှင့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်းများ ရှိနေသည့်ကြားမှ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ နန်းသက်နှောင်းပိုင်းတွင် ပုံဖော်ထုဆစ်ခဲ့သော မဟာအောင်ပွဲခံ ပုံရိပ်ကို လူအများက အပေါ်ယံအတိုင်း အရှိအတိုင်း လက်ခံခဲ့ကြသဖြင့် သူမ၏ ကျော်ကြားမှုမှာ ပိုမိုကြီးထွားလာခဲ့သည်။ ဂလော့စတာမှ ဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီး ဂေါ့ဒ်ဖရေး ဂွတ်ဒ်မန်း က '''''&quot;ကျွန်ုပ်တို့ စကော့တလန်အစိုးရ၏ အုပ်ချုပ်မှုကို မြည်းစမ်းခဲ့ရချိန်တွင် ဘုရင်မကြီးသည် ပြန်လည်ရှင်သန်လာသကဲ့သို့ ထင်ရသည်။ ထိုအချိန်တွင် သူမ၏ မှတ်ဉာဏ် သမိုင်းကြောင်းကို ပိုမို၍ ကြီးကျယ်အောင် လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်&quot;''''' ဟု ပြန်လည်အောက်မေ့ သတိရခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ နန်းစံခေတ်ကို ထီးနန်း၊ အသင်းတော်နှင့် လွှတ်တော်တို့သည် အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ မျှခြေတစ်ခုဖြင့် အတူတကွ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် ခေတ်ကာလတစ်ခုအဖြစ် စံပြပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။

၁၇ ရာစုအစောပိုင်းက ပရိုတက်စတင့် အမွှမ်းတင်သူများ ပုံဖော်ခဲ့သည့် အဲလိဇဘက်၏ ရုပ်ပုံလွှာသည် ရေရှည်တည်တံ့ပြီး ဩဇာညောင်းကြောင်း သက်သေပြနိုင်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်သည် ပြည်ပကျူးကျော်မည့် အန္တရာယ်နှင့် တဖန်ပြန်လည် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသော နပိုလီယန်စစ်ပွဲများကာလအတွင်း၌လည်း သူမ၏ အမှတ်တရ သမိုင်းကြောင်းမှာ ပြန်လည်နိုးထလာခဲ့သည်။ ဝိတိုရိယခေတ် တွင် အဲလိဇဘက်ခေတ် ဒဏ္ဍာရီကို ထိုခေတ်၏ အင်ပါယာဝါဒ နယ်ချဲ့အယူအဆနှင့် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် ပြောင်းလဲအသုံးပြုခဲ့ကြပြီး၊ ၂၀ ရာစုအလယ်ပိုင်းတွင်မူ အဲလိဇဘက်သည် ပြည်ပခြိမ်းခြောက်မှုကို အမျိုးသားရေးအရ တွန်းလှန်သည့် ရိုမန်းတစ်ဆန်သော သင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုခေတ်ကာလမှ ဂျေ အီး နီးလ် (၁၉၃၄) နှင့် အေ အယ်လ် ရောက်စ် (၁၉၅၀) ကဲ့သို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက အဲလိဇဘက်၏ နန်းသက်ကို တိုးတက်ထွန်းကားသော ရွှေဝါရောင်ခေတ်တစ်ခုအဖြစ် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခဲ့ကြသည်။ နီးလ်နှင့် ရောက်စ်တို့သည် ဘုရင်မကြီး၏ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးကိုပါ စံပြအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ကြသည် - သူမသည် အရာရာကို အမြဲတမ်း မှန်ကန်စွာ လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ မနှစ်မြို့ဖွယ်ကောင်းသော စရိုက်လက္ခဏာများကိုမူ လျစ်လျူရှုခဲ့ကြ သို့မဟုတ် စိတ်ဖိစီးမှုကြောင့် ဖြစ်ရသည်ဟု အကြောင်းပြခဲ့ကြသည်။

သို့သော်လည်း ခေတ်သစ် သမိုင်းပညာရှင်များကမူ အဲလိဇဘက်အပေါ် ပိုမိုရှုပ်ထွေးသော အမြင်ဖြင့် ကြည့်မြင်ခဲ့ကြသည်။ သူမ၏ နန်းသက်သည် စပိန်ရေတပ်ကြီးကို အောင်နိုင်ခဲ့ခြင်းနှင့် ၁၅၈၇ နှင့် ၁၅၉၆ ခုနှစ်များတွင် ကာဒစ်ဇ် ကို ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့သကဲ့သို့ စပိန်တို့အပေါ် ရေကြောင်းတိုက်ပွဲများ အောင်မြင်ခဲ့ခြင်းတို့ကြောင့် ကျော်ကြားသော်လည်း၊ အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက ကုန်းတွင်းနှင့် ပင်လယ်ပြင်ရှိ စစ်ရေးဆိုင်ရာ ရှုံးနိမ့်မှုများကို ထောက်ပြကြသည်။ အိုင်ယာလန်တွင် အဲလိဇဘက်၏ စစ်တပ်များသည် နောက်ဆုံး၌ အောင်ပွဲခံနိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်းတို့၏ ရက်စက်လှသော နည်းဗျူဟာများသည် သူမ၏ မှတ်တမ်းကို အမည်းစက် ထင်ကျန်စေခဲ့သည်။ စပိန်နှင့် ဟက်ဘ်စဘတ်မင်းဆက်ကို ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်သည့် ပရိုတက်စတင့်နိုင်ငံများ၏ ရဲစွမ်းသတ္တိရှိသော ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သူတစ်ဦးအဖြစ် မြင်မည့်အစား၊ သူမ၏ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒများတွင် အလွန်အမင်း သတိကြီးသူတစ်ဦးအဖြစ်သာ ပိုမိုသတ်မှတ်ကြသည်။ သူမသည် ပြည်ပရှိ ပရိုတက်စတင့်များထံသို့ အကန့်အသတ်ရှိသော အကူအညီများကိုသာ ပေးအပ်ခဲ့ပြီး၊ ပြည်ပတွင် ထိရောက်သော စွမ်းဆောင်ရည်ပြနိုင်ရန် သူမ၏ စစ်သေနာပတိများအား ရန်ပုံငွေများ ထောက်ပံ့ပေးရန် ပျက်ကွက်ခဲ့သည်။

အဲလိဇဘက်သည် အမျိုးသားရေး လက္ခဏာတစ်ရပ်ကို ပုံဖော်ထုဆစ်ရာတွင် အထောက်အကူဖြစ်စေခဲ့ပြီး ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သော အင်္ဂလန်အသင်းတော်ကို ထူထောင်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် သူမအား ပရိုတက်စတင့် သူရဲကောင်းမအဖြစ် ချီးကျူးခဲ့ကြသူများသည် အင်္ဂလန်အသင်းတော်အတွင်းမှ ကက်သလစ်အယူအဆ နောက်ခံရှိသော ကျင့်ထုံးအားလုံးကို ပယ်ဖျက်ရန် သူမ ငြင်းဆန်ခဲ့ခြင်းကိုမူ လျစ်လျူရှုခဲ့ကြသည်။ သမိုင်းပညာရှင်များက ထောက်ပြသည်မှာ သူမ၏ ခေတ်ကာလတွင် တင်းကျပ်သော ပရိုတက်စတင့်များက ၁၅၅၉ ခုနှစ် ပြန်လည်ညှိနှိုင်းမှုနှင့် ဝတ်ပြုကိုးကွယ်မှု ညီညွတ်မျှတရေး ဥပဒေများကို အပေးအယူလုပ်မှုတစ်ခု (သို့မဟုတ် လျှော့ပေါ့မှုတစ်ခု) အဖြစ် ရှုမြင်ခဲ့ကြသည်။ အမှန်စင်စစ်အားဖြင့် အဲလိဇဘက်သည် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုဆိုသည်မှာ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်တစ်ခုသာဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့ပြီး၊ ဖရန်စစ် ဘေကွန်  တင်စားပြောဆိုခဲ့သကဲ့သို့ ''&quot;လူသားတို့၏ နှလုံးသားများနှင့် လျှို့ဝှက်သော အတွေးအခေါ်များကို ပြတင်းပေါက်ဖွင့်၍ လှန်လှောကြည့်ရှုရန်&quot;'' မလိုလားခဲ့ပေ။

အဲလိဇဘက်သည် ကာကွယ်ရေးစစ် အသွင်ဆောင်သော နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒကို အများအားဖြင့် ကျင့်သုံးခဲ့သော်လည်း၊ သူမ၏ နန်းသက်သည် ပြည်ပတွင် အင်္ဂလန်၏ အဆင့်အတန်းကို မြင့်မားစေခဲ့သည်။ ''&quot;သူမသည် အမျိုးသမီးတစ်ဦးမျှသာ ဖြစ်သည်၊ ကျွန်းတစ်ကျွန်း၏ ထက်ဝက်ကိုသာ စိုးစံသည့် သခင်မ ဖြစ်သည်၊ သို့သော်ငြားလည်း သူမသည် မိမိကိုယ်ကို စပိန်၊ ပြင်သစ်၊ အင်ပါယာနှင့် လူတိုင်းက ကြောက်ရွံ့ရအောင် လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့သည်&quot;'' ဟု ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး စစ်တပ်စ် ၅ က အံ့သြချီးကျူးခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက်၏ လက်အောက်တွင် ခရစ်ယာန်ကမ္ဘာကြီး အစိတ်စိတ်အမွှာမွှာ ကွဲပြားသွားချိန်၌ နိုင်ငံတော်သည် ကိုယ်ပိုင်ယုံကြည်မှုအသစ်နှင့် အချုပ်အခြာအာဏာဆိုင်ရာ ခံယူချက်အသစ်ကို ရရှိခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် မင်းတစ်ပါးအနေဖြင့် ပြည်သူလူထု၏ သဘောတူညီမှု ဖြင့်သာ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရသည်ဟူသောအချက်ကို ပထမဆုံး အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည့် တူဒါမင်းဆက် ဘုရင်မ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် သူမသည် လွှတ်တော်၊ ထို့ပြင် သူမအား အမှန်တရားကို ပြောဝံ့ပြီး ယုံကြည်စိတ်ချရသည့် အကြံပေးများနှင့်သာ အမြဲတမ်း ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည် - ယင်းသည် သူမ၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံသည့် စတူးဝပ်မင်းဆက် ဘုရင်များ မလိုက်နာနိုင်ခဲ့သော အုပ်ချုပ်ရေး ပုံစံမျိုး ဖြစ်သည်။ အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက သူမကို ကံကောင်းသူတစ်ဦးဟု ခေါ်ဆိုကြသော်လည်း၊ သူမကိုယ်တိုင်ကမူ ဘုရားသခင်က သူမအား စောင့်ရှောက်နေသည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့သည်။ မိမိကိုယ်ကို '''&quot;အင်္ဂလိပ်စစ်စစ်&quot;''' ဖြစ်ရခြင်းကို ဂုဏ်ယူလျက်၊ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ အုပ်ချုပ်မှု အောင်မြင်ရန်အတွက် ဘုရားသခင်အပေါ်၌လည်းကောင်း၊ ရိုးသားသော အကြံဉာဏ်များအပေါ်၌လည်းကောင်း၊ သူမ၏ လက်အောက်ခံ ပြည်သူများ၏ ချစ်ခြင်းမေတ္တာအပေါ်၌လည်းကောင်း ယုံကြည်အားကိုးခဲ့သည်။ ဆုတောင်းစာတစ်စောင်တွင် သူမက ဘုရားသခင်ထံ ဤသို့ ကျေးဇူးတော် ချီးမွမ်းခဲ့သည် -&lt;blockquote&gt;'''&quot;[ကျွန်ုပ်၏ ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ] ဘုရင်များနှင့် နိုင်ငံအားလုံးနီးပါးတွင် ပြင်းထန်သော နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းမှုများနှင့်အတူ စစ်ပွဲများနှင့် ပုန်ကန်မှုများကြောင့် သောကရောက်နေကြရချိန်၌၊ ကျွန်ုပ်၏ နန်းစံသက်သည် ငြိမ်းချမ်းခဲ့ပြီး ကျွန်ုပ်၏ တိုင်းနိုင်ငံသည် ကိုယ်တော်၏ ဒုက္ခရောက်နေသော အသင်းတော်အတွက် ခိုလှုံရာ ဖြစ်ခဲ့ရပါသည်၊ ကျွန်ုပ်၏ ပြည်သူများ၏ ချစ်ခြင်းမေတ္တာသည်လည်း ခိုင်မာထင်ရှားခဲ့ပြီး ကျွန်ုပ်၏ ရန်သူများ၏ ကြံစည်မှုမှန်သမျှမှာလည်း ပျက်ပြားခဲ့ရပါပြီ'''။&quot;&lt;/blockquote&gt;'''ရည်ရွယ်ချက်၊ သမိုင်းကြောင်းစိတ်ဝင်စားသူများ၊ youtube တွင် သမိုင်းကြောင်းပြောကြသူများအတွက် ပထမမြောက်အဲလိဇဘက် ဘုရင်မကြီးနှင့် တူဒါမင်းဆက်များကို ဆက်လက်ပုံဖော်ရေးသားပေးရခြင်းသာဖြစ်ပါသည်။'''

ကိုးကားချက်များ

https://www.britannica.com/biography/Elizabeth-I

https://www.natgeokids.com/au/discover/history/monarchy/elizabeth-i-facts/

https://www.hrp.org.uk/hampton-court-palace/history-and-stories/elizabeth-i/
----


----{{Lifetime|၁၅၃၃|၁၆၀၃|}}</text>
      <sha1>czf17li4qpifkqu8qyxv20zfr9si553</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1054681</id>
      <parentid>1054679</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T15:19:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>I'm Rinn</username>
        <id>148432</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1054681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="271771" sha1="2hqo1yj2vqh7uio1uinlprrx6fpcnuu" xml:space="preserve">{{cleanup|date=24 Jul 2021}}
{{Infobox royalty
| name = Elizabeth I
| image=Darnley_stage_3.jpg |caption=The &quot;Darnley Portrait&quot; of Elizabeth I (c.&amp;nbsp;1575)
| succession = အင်္ဂလန်နှင့် အိုင်ယာလန် ဘုရင်မ
| reign = ၁၇ နိုဝင်ဘာ ၁၅၅၈&amp;nbsp;– &lt;br&gt;၂၄ မတ် ၁၆၀၃
| coronation = ၁၅ ဇန်နဝါရီ ၁၅၅၉
| predecessor = ပထမမြောက် မေရီ နှင့် ဖိလစ်
| pre-type = ရှေးနန်းစံခဲ့သည့်ဘုရင်မ
| successor = ပထမမြောက် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်
| house = တူဒါ
| father= အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင် |mother=အန်းဘိုလင်း
| birth_date= ၇ စက်တင်ဘာ ၁၅၃၃
|birth_place=ပလက်စန်တီးယားနန်းတော်၊ ဂရင်းနစ်၊ အင်္ဂလန်
| death_date={{death date and age|1603|3|24|1533|9|7|df=y}} 
|နတ်ရွာစံသည့်နေရာ= ရစ်ခ်ျမွန်နန်းတော်, ဆာရေးနယ်, အင်္ဂလန်ပြည်
|အလောင်းတော် မြေကျသည့်ရက်=&lt;br /&gt;၂၈ ဧပြီ ၁၆၀၃&lt;br /&gt;[[ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း]]
|မြုပ်နှံသည့်နေရာ = ဝက်စ်မင်စတာ ဘုရားကျောင်း
| လက်မှတ် = Autograph of Elizabeth I of England.svg
| ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု = အင်ဂလီကန်ခရစ်ယာန်
|burial_place=၂၈ ဧပြီ ၁၆၀၃&lt;br /&gt;[[ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း]]&lt;br /&gt;|religion=အင်ဂလီကာနင်ဆန်|signature=Autograph_of_Elizabeth_I_of_England.svg}}
'''ပထမအဲလိဇဘက်ဘုရင်မ''' (၁၅၃၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၇ ရက် – ၁၆၀၃ ခုနှစ် မတ် ၂၄ ရက်) သည် ၁၅၅၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၇ ရက်မှစ၍ ၁၆၀၃ ခုနှစ် သူမ ကွယ်လွန်သည်အထိ အင်္ဂလန်နိုင်ငံနှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်မ ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမသည် တူဒါမင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးနှင့် သက်တမ်းအရှည်ဆုံး စိုးစံခဲ့သော ဘုရင်မလည်း ဖြစ်သည်။ 

ဖြစ်ရပ်ဆန်းကြယ်မှုများ ပြည့်နှက်နေသော သူမ၏ ထီးနန်းစိုးစံမှုနှင့် သိုင်းဝိုင်းမှု၊ သမိုင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအပေါ် သက်ရောက်မှုတို့ကြောင့် &quot;[[အယ်လီဇဘက်ခေတ်|အဲလိဇဘက်ခေတ်]]&quot; ဟု အမည်တွင်စေခဲ့သည်။

'''အဲလိဇဘက်'''  သည် [https://my.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%80%A1%E1%80%8C%E1%80%99%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%9F%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%9B%E1%80%AE%E1%80%98%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8&amp;action=edit အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး]နှင့် သူ၏ ဒုတိယမြောက် ဇနီးဖြစ်သူ အန်းဘိုလင်း တို့မှ ထွန်းကားပြီး အဖတ်တင်ကျန်ရစ်ခဲ့သော တစ်ဦးတည်းသော သမီးတော် ဖြစ်ပါသည်။ အဲလိဇဘက် အသက် နှစ်နှစ် အရွယ်တွင် သူမ၏ မိဘများ၏ ထိမ်းမြားမှုကို ပယ်ဖျက်ခဲ့ပြီး၊ မိခင်ဖြစ်သူမှာ ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရကာ အဲလိဇဘက်ကိုလည်း တရားမဝင် သားသမီး  အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ သို့သော် သူမ အသက် ၁ဝ နှစ် အရွယ်တွင် ဟင်နရီက သူမအား ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် ရှိသူများ စာရင်းတွင် ပြန်လည် ထည့်သွင်းပေးခဲ့သည်။

၁၅၄၇ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီ ကွယ်လွန်ပြီးနောက်၊ အဲလိဇဘက်၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ မောင်ငယ် ဖြစ်သူ အက်ဒွပ် ၆ က ၁၅၅၃ ခုနှစ် သူကွယ်လွန်ချိန်အထိ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ အက်ဒွပ် ၆ သည် ကွယ်လွန်ခါနီးတွင် တည်ဆဲဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်းချက်များကို ဆန့်ကျင်ပြီး ၎င်း၏ အမတော်နှစ်ဦး ဖြစ်သော မေရီ နှင့် အဲလိဇဘက် တို့၏ ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် အခွင့်အရေးများကို လျစ်လျူရှုကာ၊ ပရိုတက်စတင့်  ဘာသာဝင် ဝမ်းကွဲညီမဖြစ်သူ လေဒီ ဂျိန်း ဂရေး ထံသို့ ထီးနန်းလွှဲအပ်ကြောင်း သေတမ်းစာ ရေးသားခဲ့သည်။

သို့သော် အက်ဒွပ်၏ သေတမ်းစာမှာ လျင်မြန်စွာပင် ပယ်ဖျက်ခြင်း ခံခဲ့ရပြီး၊ ကက်သလစ်  ဘာသာဝင် ဖြစ်သူ မေရီ ၁ က ဂျိန်းကို နန်းချ၍ ဘုရင်မ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မေရီ ဘုရင်မ စိုးစံစဉ် ကာလအတွင်း အဲလိဇဘက်သည် ပရိုတက်စတင့် သူပုန်များကို ထောက်ခံအားပေးသည်ဟူသော သံသယဖြင့် တစ်နှစ်နီးပါးခန့် အကျဉ်းချ ခံခဲ့ရသည်။

၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် မေရီ ၁ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် အဲလိဇဘက် သည် ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့ပြီး ကောင်းမွန်သော အကြံပေးချက်များကို ရယူကာ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရန် ခြေလှမ်းစတင်ခဲ့သည်။ သူမသည် ဝီလျံ ဆီစီလ်  ဦးဆောင်သော ယုံကြည်စိတ်ချရသည့် အကြံပေးအဖွဲ့အပေါ် များစွာ မှီခိုခဲ့ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် ဆီစီလ်ကို ဘာရွန် နယ်စားကြီး အဖြစ် သူကောင်းပြုခဲ့သည်။ ဘုရင်မအဖြစ် သူမ၏ ပထမဆုံး လုပ်ဆောင်ချက်များထဲမှ တစ်ခုမှာ အင်္ဂလန်အသင်းတော် (အင်္ဂလိပ် ခရစ်ယာန် ဘုရားကျောင်း) ကို တည်ထောင်ခြင်း ဖြစ်ပြီး သူမကိုယ်တိုင် ထိုအသင်းတော်၏ အမြင့်ဆုံး အုပ်ချုပ်သူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုသို့ စီမံဆောင်ရွက်မှုသည် နောက်ပိုင်းတွင် &quot;'''အဲလိဇဘက်ခေတ် ဘာသာရေး ပြန်လည်ညှိနှိုင်းမှု'''&quot; ဟု အမည်တွင်ခဲ့ပြီး ယနေ့ခေတ် '''အင်္ဂလန် အသင်းတော်'''အဖြစ်သို့ တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲတိုးတက်လာခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်အနေဖြင့် အိမ်ထောင်ပြုပြီး ထီးနန်းဆက်ခံမည့်သူ မွေးဖွားလိမ့်မည်ဟု လူအများက မျှော်လင့်ခဲ့ကြသော်လည်း၊ လူပျိုတော်များစွာနှင့် စကားကမ်းလှမ်းမှုများ ရှိခဲ့လင့်ကစား သူမသည် မည်သည့်အခါမျှ အိမ်ထောင်မပြုခဲ့ပေ။ ထို့ကြောင့် သူမကို တစ်ခါတစ်ရံ '''&quot;အပျိုစင် ဘုရင်မ&quot;''' ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ သူမ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် စကော့တလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင် ဂျိမ်း ၆ ဖြစ်သော သူမ၏ သွေးချင်းစပ်ဝမ်းကွဲ တူတော် စပ်သူက ထီးနန်း ဆက်ခံခဲ့သည်။ 

အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းတွင် အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ ဖခင်နှင့် မောင်နှမများထက် ပိုမို ညှင်သာပျော့ပျောင်း အလယ်အလတ်ကျသူ ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ ဆောင်ပုဒ်တစ်ခုမှာ ('''&lt;nowiki/&gt;'ငါ မြင်သော်လည်း နှုတ်ဆိတ်နေမည်'''') ဟု ဖြစ်သည်။ ဘာသာရေးတွင်လည်း သူမသည် အတော်အတန် သည်းခံခွင့်လွှတ်တတ်ပြီး စနစ်တကျ နှိပ်ကွပ်ညှဉ်းပန်းမှုများကို ရှောင်ရှားခဲ့သည်။ ၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးက သူမအား တရားမဝင် သားသမီးအဖြစ် ကြေညာခဲ့ပြီးနောက် (၎င်းကြေညာချက်သည် သီအိုရီအရ အင်္ဂလိပ် ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များကို ဘုရင်မအပေါ် သစ္စာစောင့်သိရမည့် တာဝန်မှ ကင်းလွတ်စေခဲ့သည်) သူမ၏ အသက်ကို ရန်ရှာသည့် လုပ်ကြံမှု အကြံအစည်များစွာ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဖရန်စစ် ဝေါဆင်ဂမ် မောင်းနှင်သော သူမ၏ ဝန်ကြီးများ၏ လျှို့ဝှက်ထောက်လှမ်းရေး အဖွဲ့၏ အကူအညီဖြင့် ထိုလုပ်ကြံမှု အားလုံးကို နှိမ်နင်းနိုင်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် နိုင်ငံခြားရေး ကိစ္စရပ်များတွင် သတိကြီးစွာ ထားခဲ့ပြီး၊ ထိုခေတ်က အင်အားကြီး နိုင်ငံများဖြစ်သည့် ပြင်သစ်နှင့် စပိန်တို့အကြား ဗျူဟာမြောက် ကစားကွက် ရွှေ့ခဲ့သည်။ သူမသည် နယ်သာလန်၊ ပြင်သစ်နှင့် အိုင်ယာလန်တို့တွင် ထိရောက်မှုမရှိဘဲ ရိက္ခာနှင့် အင်အား မပြည့်စုံသော စစ်ဆင်ရေး အနည်းငယ်ကို စိတ်ပါလက်ပါ မရှိလှဘဲ ကူညီထောက်ပံ့ခဲ့သည်။ ၁၅၈၀ ပြည့်နှစ်များ အလယ်ပိုင်းသို့ ရောက်သောအခါ အင်္ဂလန်သည် စပိန်နှင့် စစ်ဖြစ်ပွားရန် မလွှဲမရှောင်သာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

သူမ အသက်ကြီးလာသည်နှင့်အမျှ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ အပျိုစင်ဘဝကြောင့် ပိုမို ချီးကျူးဂုဏ်ပြုခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ထိုခေတ်ကာလ၏ ပုံတူပန်းချီများ၊ ခမ်းနားသော ပွဲလမ်းသဘင်များနှင့် စာပေများတွင် သူမအား အမွှမ်းတင် ကြည်ညိုကြသည့် ဂိုဏ်းဂဏဆန်သော ဝါဒ တစ်ခု ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ '''[[အယ်လီဇဘက်ခေတ်|အဲလိဇဘက်ခေတ်]]'''သည် ဝီလျံ ရှိတ်စပီးယား  နှင့် ခရစ္စတိုဖာ မာလို တို့ကဲ့သို့သော ပြဇာတ်ရေးဆရာများ ဦးဆောင်သည့် အင်္ဂလိပ် ပြဇာတ်လောက ထွန်းကားမှု၊ ဖရန်စစ် ဒရိတ် နှင့် ဝေါ်လ်တာ ရာလေတို့ကဲ့သို့သော အင်္ဂလိပ် ရေကြောင်း စွန့်စားရှာဖွေသူများ၏ စွမ်းဆောင်ရည်၊ နှင့် [[စပိန်ရေတပ်ကြီး|စပိန် ရေတပ်ကြီး]] ကို အောင်နိုင်ခဲ့ခြင်းတို့ကြောင့် ကျော်ကြားလှသည်။ အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက အဲလိဇဘက်ကို ဒေါသကြီးပြီး တစ်ခါတစ်ရံ ဝေခွဲမရဖြစ်တတ်သည့်၊ သူမ ရသင့်ရထိုက်သည်ထက် ပို၍ ကံကောင်းမှုကို ခံစားခဲ့ရသော အုပ်ချုပ်သူတစ်ဦးအဖြစ် ပုံဖော်ကြသည်။ သူမ နန်းသက် ကုန်ဆုံးခါနီးတွင်မူ စီးပွားရေးနှင့် စစ်ရေး ပြဿနာများ ဆက်တိုက် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းကြောင့် ဘုရင်မ၏ လူထုထောက်ခံမှု လျော့နည်းသွားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အစိုးရစနစ်မှာ ယိုင်နဲ့နဲ့ ဖြစ်ပြီး အကန့်အသတ် ရှိနေသည့် ခေတ်ကာလ၊ အိမ်နီးနားချင်း နိုင်ငံများမှ ဘုရင်များသည် ၎င်းတို့၏ ရာထူးပလ္လင်ကို ခြိမ်းခြောက်နေသည့် ပြည်တွင်းရေး ပြဿနာများနှင့် ဘာသာရေး ပြည်တွင်းစစ်များကို ရင်ဆိုင်နေရချိန်တွင် အဲလိဇဘက်သည် ညှို့ဓာတ်ပြင်းပြသော ပြည်သူ့ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဇွဲနပဲကြီးစွာ ရှင်သန် ကျော်ဖြတ်နိုင်သူအဖြစ်လည်းကောင်း အသိအမှတ်ပြုခံရသည်။ သူမ၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ မောင်နှမများ၏ တိုတောင်းပြီး ပျက်စီးဆိုးရွားလှသော နန်းသက်များပြီးနောက်၊ သူမ၏ '''နန်းသက် ၄၄ နှစ်တာ ကာလသည်''' တိုင်းနိုင်ငံအတွက် ကြိုဆိုအပ်သော တည်ငြိမ်မှုကို ပေးစွမ်းနိုင်ခဲ့ပြီး အမျိုးသားရေး လက္ခဏာ  စိတ်ဓာတ်ကို ပုံဖော်ထုဆစ်ရာတွင် အထောက်အကူ ဖြစ်စေခဲ့သည်။

== '''ငယ်စဉ်ဘဝ''' ==

=== ကလေးငယ်ဘဝ ===
အဲလိဇဘက်ကို ၁၅၃၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် ဂရင်းနစ် နန်းတော်၌ ဖွားမြင်ခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ အဖွားများဖြစ်ကြသော အဲလိဇဘက် အော့ဖ် ယော့ခ် နှင့် လေဒီ အဲလိဇဘက် ဟောင်းဝပ်တို့ကို အစွဲပြု၍ အမည်မှည့်ခေါ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ [6] သူမသည် အင်္ဂလန်ဘုရင် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ တရားဝင် ထိမ်းမြားလက်ထပ်မှုမှ မွေးဖွားပြီး မွေးကင်းစအရွယ်ကို ကျော်လွန်ကာ ရှင်သန်နိုင်ခဲ့သည့် ဒုတိယမြောက် သမီးတော် ဖြစ်သည်။ သူမ၏ မိခင်မှာ အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ ဒုတိယမြောက် ဇနီးဖြစ်သူ အန်း ဘိုလင်း ဖြစ်သည်။ မွေးဖွားချိန်တွင် အဲလိဇဘက်သည် အင်္ဂလန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံရန် အနီးစပ်ဆုံး အခွင့်အရေးရှိသူ ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ အစ်မတော်စပ်သူ မေရီသည် ဟင်နရီက သားရတနာထွန်းကားပြီး တူဒါမင်းဆက်ကို ဆက်ခံနိုင်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် အန်းနှင့် လက်ထပ်ရန်အတွက် မေရီ၏ မိခင်ဖြစ်သူ ကတ်သရင်း အော့ဖ် အရဂွန် နှင့် လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ခဲ့စဉ်ကတည်းက တရားဝင် ထီးနန်းဆက်ခံသူ အဆင့်အတန်း ဆုံးရှုံးခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ [7][8] အဲလိဇဘက်ကို စက်တင်ဘာလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ခရစ်စတီယာန်နှစ်ခြင်းမင်္ဂလာ ပေးခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ နှစ်ခြင်းပေးသည့်မိဘများ မှာ ကန်တာဘာရီ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီး သောမတ်စ် ခရန်မာ ၊ အိတ်ဇီတာ နယ်စားကြီး ဟင်နရီ ကော်တနေး  နော်ဖော့ခ် နယ်စားကတော် အဲလိဇဘက် စတက်ဖို့ဒ်နှင့် ဒေါဆက် နယ်စားကတော်ကြီး မာဂရက် ဝေါ့တန်  တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုအခမ်းအနားတွင် မွေးကင်းစ သမီးတော်လေး၏ အပေါ်မှ ကမ္ပည်းမျက်နှာကြက် ကို သူမ၏ ဦးလေးဖြစ်သူ ရော့ခ်ျဖို့ဒ် မြို့စား ဖိလစ် ဂျော့ခ်ျ ဘိုလင်း ၊ စလီးဖို့ဒ်မှ ဟာစီ နယ်စားကြီး ဂျွန် ဟာစီ၊ လော့ဒ် သောမတ်စ် ဟောင်းဝပ်  နှင့် အက်ဖင်ဂမ်မှ ဟောင်းဝပ် နယ်စားကြီး ဝီလျံ ဟောင်းဝပ် တို့က ပင့်ဆောင်ပေးခဲ့ကြသည်။ [9] 

၁၅၃၆ ခုနှစ် မေလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် သူမ၏ မိခင် ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခံရချိန်၌ အဲလိဇဘက်သည် အသက် နှစ်နှစ်နှင့် ရှစ်လသား အရွယ်သာ ရှိပါသေးသည်၊ [10] ယင်းမှာ ကတ်သရင်း အော့ဖ် အရဂွန် သဘာဝအတိုင်း ကွယ်လွန်ပြီး လေးလအကြာတွင် ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ အဲလိဇဘက်ကို တရားမဝင် သားသမီးအဖြစ် ကြေညာခဲ့ပြီး တော်ဝင်ထီးနန်း ဆက်ခံခွင့် အဆင့်အတန်းကိုလည်း ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ အန်း ဘိုလင်းကို ကွပ်မျက်ပြီး ၁၁ ရက်အကြာတွင် ဟင်နရီသည် ဂျိန်း ဆေးမွား နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဘုရင်မ ဂျိန်းသည် နောက်တစ်နှစ်တွင် ထီးနန်းဆက်ခံမည့်သူအဖြစ် ငြင်းခုံရန်မရှိသည့် သားတော် အက်ဒွပ် ကို ဖွားမြင်ပြီးနောက် မကြာမီမှာပင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်ကို သူမ၏ မောင်ငယ်နှင့်အတူ တစ်အိမ်တော်တည်း၌ ထားရှိခဲ့ပြီး၊ မောင်ငယ်၏ ခရစ်စတီယာန် နှစ်ခြင်းမင်္ဂလာ အခမ်းအနားတွင် သူမက ဝတ်လဲတော်ကို ပင့်ဆောင်ပေးခဲ့ရသည်။ [12]

== '''ပညာရေး''' ==
အဲလိဇဘက်၏ ပထမဆုံး အထိန်းတော် ဖြစ်သူ မာဂရက် ဘရိုင်ယန်  က သူမသည် &quot;ကျွန်ုပ်၏ တစ်သက်တာတွင် ကြုံဖူးသမျှ ကလေးများထဲ၌ အလိမ္မာဆုံးနှင့် အနူးညံ့သိမ်မွေ့ဆုံး ဖြစ်သည်&quot; ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အိမ်ထောင်ပြုပြီးနောက် ကတ်သရင်း &quot;ကတ်&quot; အက်ရှ်လေ ဟု ပိုမိုလူသိများလာမည့် ကတ်သရင်း ချန်ပါနောင်း ကို ၁၅၃၇ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက်၏ အထိန်းတော်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး၊ သူမသည် ၁၅၆၅ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ အဲလိဇဘက်၏ မိတ်ဆွေစစ်အဖြစ် ရှိနေခဲ့သည်။ ချန်ပါနောင်းသည် အဲလိဇဘက်ကို '''ပြင်သစ်၊ ဒတ်ခ်ျ၊ အီတလီနှင့် စပိန်ဘာသာစကား လေးမျိုး''' သင်ကြားပေးခဲ့သည်။ ၁၅၄၄ ခုနှစ်တွင် ဝီလျံ ဂရင်ဒယ်  သူမ၏ ကျောင်းဆရာ ဖြစ်လာချိန်၌ အဲလိဇဘက်သည် အင်္ဂလိပ်၊ လက်တင်နှင့် အီတလီဘာသာစကားများကို ရေးသားနိုင်နေပြီ ဖြစ်သည်။ ပါရမီရှိပြီး ကျွမ်းကျင်သော ဆရာတစ်ဦးဖြစ်သည့် ဂရင်ဒယ်၏ လက်အောက်တွင် သူမသည် ပြင်သစ်နှင့် ဂရိဘာသာစကားများ၌လည်း ပိုမိုတိုးတက်လာခဲ့သည်။ အသက် ၁၂ နှစ် အရွယ်တွင် သူမသည် မိထွေးဖြစ်သူ ကတ်သရင်း ပါရ် ၏ ဘာသာရေးစာပေဖြစ်သော ဝတ်ပြုဆုတောင်းသူများ သို့ တရားတောင်းသူများကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာမှ '''အီတလီ၊ လက်တင်၊ ပြင်သစ်ဘာသာစကားများသို့ ပြန်ဆိုနိုင်ခဲ့ပြီး''' ထိုဘာသာပြန်ကို သူမ၏ ဖခင်ဖြစ်သူထံ နှစ်သစ်ကူးလက်ဆောင်အဖြစ် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ ဆယ်ကျော်သက်အရွယ်မှစ၍ တစ်သက်တာလုံးတွင် စီစီရို ၏ ပရိုမာဆယ်လို၊ ဗိုအီးသီးယပ်စ် ၏ De Consolatione Philosphiae ၊ ပလူးတပ်ခ်  ၏ ကျမ်းတစ်စောင်နှင့် တက်စီတပ်စ် ၏ အန်နယ်လ် အပါအဝင် ရှေးဟောင်း ဂန္ထဝင်စာဆိုများစွာ၏ လက်တင်နှင့် ဂရိဘာသာဖြင့် ရေးသားထားသော စာပေများကို ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့သည်။ လမ်းဘတ် နန်းတော် စာကြည့်တိုက်  မှ တွေ့ရှိရသည့် တက်စီတပ်စ်၏ ဘာသာပြန်စာမူတစ်ခုမှာ စောစောပိုင်း ခေတ်သစ်ကာလမှ ယနေ့တိုင် အဖတ်တင်ကျန်ရစ်သည့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန် စာမူလေးခုအနက် တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ လက်ရေးနှင့် စာရွက်ကို အသေးစိတ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာပြီးနောက် ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ထိုစာမူမှာ အဲလိဇဘက်ကိုယ်တိုင် ပြန်ဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုနိုင်ခဲ့သည်'''။'''

၁၅၄၈ ခုနှစ်တွင် ဂရင်ဒယ် ကွယ်လွန်ပြီးနောက်၊ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ မောင်ငယ် အက်ဒွပ်၏ ဆရာဖြစ်သူ ရော်ဂျာ အက်စ်ကမ် ထံတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ သူသည် ပညာသင်ကြားခြင်းမှာ စိတ်ဝင်စားစရာ ကောင်းရမည်ဟု ယုံကြည်သည့် စာနာနားလည်မှုရှိသော ဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ကျောင်းပညာရေးနှင့် ဉာဏ်ရည်ထက်မြက်မှုတို့နှင့် ပတ်သက်၍ လက်ရှိသိရှိထားသော အချက်အလက်အများစုမှာ အက်စ်ကမ်၏ မှတ်တမ်းများမှ ရရှိခြင်းဖြစ်သည်။ ၁၅၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် သူမ၏ တရားဝင် ပညာသင်ကြားမှု ပြီးဆုံးချိန်၌ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ မျိုးဆက်တွင် ဗဟုသုတ အစုံလင်ဆုံးနှင့် ပညာအတတ်ဆုံး အမျိုးသမီးများထဲမှ တစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ ဘဝနောက်ဆုံးအချိန်တွင် အထက်ပါ ဘာသာစကားများအပြင် ဝေလ ၊ ကောနစ်ရှ် ၊ စကော့တလန် နှင့် အိုင်ယာလန်ဘာသာစကားများကိုပါ ပြောဆိုနိုင်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ၁၆၀၃ ခုနှစ်တွင် ဗင်းနစ်သံအမတ်က သူမသည် &quot;ထိုဘာသာစကားများကို ကျွမ်းကျင်ပိုင်နိုင်စွာ တတ်မြောက်ထားသဖြင့် ဘာသာစကားတစ်ခုစီတိုင်းမှာ သူမ၏ မိခင်ဘာသာစကားကဲ့သို့ပင် ထင်မှတ်ရသည်&quot; ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင် မာ့ခ် စတွိုင်းလ် က သူမအား ကောနစ်ရှ်ဘာသာစကားကို လျှို့ဝှက်ကောင်စီ၏ တော်ဝင်အိပ်ဆောင်ထိန်းနှင့် နောက်ပိုင်းတွင် ဘဏ္ဍာတိုက်ဝန်ကြီး ဖြစ်လာသူ ဝီလျံ ကီလီဂရူး က သင်ကြားပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ကြောင်း သုံးသပ်ထားသည်။ ထို့အပြင် အဲလိဇဘက်သည် ဖွတ်ကြိုးတပ် စန္ဒယား နှင့် လုဒ်စောဒေါင်း တို့ကို တီးခတ်နိုင်သည့် '''ကျွမ်းကျင်သော ဂီတပညာရှင်တစ်ဦးလည်း ဖြစ်လာခဲ့သည်''' (ဖိလစ် ဗန် ဝိုင်လ်ဒါ က ဂီတသင်ကြားပေးခဲ့သည်)။ အဲလိဇဘက်သည် မူလီနာ စာအုပ်  တွင် ယနေ့တိုင် ကျန်ရစ်နေဆဲဖြစ်သော သောမတ်စ် တဲလစ်  ၏ စောစောပိုင်း ကီးဘုတ်တေးသီချင်းများကို ငယ်စဉ်ကတည်းက တီးခတ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။

== '''ဆယ်ကျော်သက်ဘဝ''' ==
၁၅၄၇ ခုနှစ်တွင် [[အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး|အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး]] ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး အဲလိဇဘက်၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ မောင်ငယ် ဖြစ်သူ အက်ဒွပ် ၆ သည် အသက် ကိုးနှစ် အရွယ်တွင် ဘုရင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဟင်နရီ၏ မုဆိုးမ ဖြစ်သူ ကတ်သရင်း ပါရ် သည် မကြာမီမှာပင် ဆူဒလေမှ ဆေးမိုး နယ်စားကြီး သောမတ်စ် ဆေးမွား (ဆူဒီလေးမြို့စားဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရ)နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ သူသည် ဘုရင် အက်ဒွပ် ၆ ၏ ဦးလေး ဖြစ်ပြီး တိုင်းပြည်ကို ကြပ်မတ်ကွပ်ကဲရသူ ဖြစ်သည့် ဆမ်းမားဆက် နယ်စားကြီး အက်ဒဝပ် ဆေးမွား (ဆိုမားဆပ်နယ်စား)  ၏ ညီလည်း ဖြစ်သည်။ ထိုဇနီးမောင်နှံသည် အဲလိဇဘက်ကို ချယ်လ်ဆီး  ရှိ ၎င်းတို့၏ အိမ်ထောင်စုထဲသို့ ခေါ်ယူ စောင့်ရှောက်ခဲ့သည်။ ထိုနေရာတွင် အဲလိဇဘက်သည် စိတ်ဒဏ်ရာရဖွယ် အခြေအနေတစ်ခုနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီး ယင်းက သူမ၏ တစ်သက်တာလုံးအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိခဲ့သည်ဟု အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက ယုံကြည်ကြသည်။ သောမတ်စ် ဆေးမွားသည် အသက် ၁၄ နှစ် အရွယ်သာ ရှိသေးသော အဲလိဇဘက်ကို အိပ်ယာဝင်ဝတ်ရုံ ဝတ်ဆင်၍ သူမ၏ အိပ်ခန်းထဲသို့ ဝင်ရောက်ခြင်း၊ ယားယံအောင် လုပ်ခြင်းနှင့် တင်ပါးကို ရိုက်ပုတ်ခြင်း အပါအဝင် ကြမ်းတမ်းစွာ စနောက်ကျီစယ်ခြင်းများကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် သူ၏ မလိုလားအပ်သော နံနက်ခင်း လာရောက်မှုများကို ရှောင်ရှားရန်အတွက် မနက်စောစော ထလေ့ရှိပြီး မိမိကိုယ်ကို အစေခံမိန်းကလေးများဖြင့် ဝန်းရံထားခဲ့သည်။ ကတ်သရင်း ပါရ်သည် သူမ၏ ခင်ပွန်းဖြစ်သူ၏ မလျော်ကန်သော အပြုအမူများနှင့် ပတ်သက်၍ ခင်ပွန်းကို ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းမည့်အစား ယင်းအပြုအမူများတွင် အတူတူ ပူးပေါင်းပါဝင်ခဲ့သည်။ သူမသည် အဲလိဇဘက်ကို ယားယံအောင်လုပ်သည့် ကိစ္စတွင် ခင်ပွန်းဖြစ်သူနှင့်အတူ နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် လိုက်ပါလုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး တစ်ကြိမ်တွင်မူ ခင်ပွန်းဖြစ်သူက အဲလိဇဘက်၏ ဂါဝန်အမည်းရောင်ကို &quot;အစိတ်စိတ်အမွှာမွှာ ဖြစ်အောင်&quot; ဖြတ်တောက်ပစ်နေစဉ် သူမကို ဖမ်းချုပ်ပေးထားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ကတ်သရင်း ပါရ်သည် ထိုနှစ်ဦး ဖက်လဲတကင်း ဖြစ်နေသည်ကို လူမိသွားပြီးနောက်တွင်မူ ထိုအခြေအနေကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ ၁၅၄၈ ခုနှစ် မေလတွင် အဲလိဇဘက်ကို အဝေးသို့ ပို့ဆောင်လိုက်ပါသည်။

သို့သော်လည်း သောမတ်စ် ဆေးမွားသည် တော်ဝင်မိသားစုကို ထိန်းချုပ်ရန် ဆက်လက် ကြံစည်နေခဲ့ပြီး မိမိကိုယ်ကို ဘုရင်မင်းမြတ်၏ ကိုယ်ရံတော်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ၁၅၄၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင် ကတ်သရင်း ပါရ် ကလေးမီးဖွားပြီးနောက် ကွယ်လွန်သွားသောအခါ သူသည် အဲလိဇဘက်ကို လက်ထပ်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် သူမအပေါ် စိတ်ဝင်စားမှုများကို ပြန်လည် ပြသလာခဲ့သည်။ ဆေးမွားကို သဘောကျသည့် အဲလိဇဘက်၏ အထိန်းတော် ကတ် အက်ရှ်လေသည် အဲလိဇဘက်အား သူ့ကို ခင်ပွန်းအဖြစ် လက်ခံရန် ဖြောင်းဖျခဲ့သည်။ သူမသည် အဲလိဇဘက်ကို ဆေးမိုးထံ စာရေးရန်နှင့် &quot;သူ၏ ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုတွင် နှစ်သိမ့်ပေးရန်&quot; နားချခဲ့သော်လည်း အဲလိဇဘက်က သောမတ်စ်သည် မိထွေးဖြစ်သူ ကွယ်လွန်မှုအတွက် နှစ်သိမ့်မှု လိုအပ်လောက်အောင် ဝမ်းနည်းနေသူ မဟုတ်ကြောင်း ပြန်လည် ပြောကြားခဲ့သည်။

၁၅၄၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ဆေးမွားသည် ၎င်း၏ အစ်ကိုဖြစ်သူ ဆမ်းမားဆက်ကို ကြပ်မတ်ကွပ်ကဲသူ ရာထူးမှ ဖြုတ်ချရန် ကြံစည်ခြင်း၊ လေဒီ ဂျိန်း ဂရေးကို ဘုရင် အက်ဒွပ် ၆ နှင့် လက်ထပ်ပေးရန် ကြိုးစားခြင်းနှင့် အဲလိဇဘက်ကို မိမိ၏ ဇနီးအဖြစ် သိမ်းပိုက်ရန် ကြံစည်ခြင်းတို့ဖြင့် သံသယရှိသဖြင့် အဖမ်းခံရပြီး လန်ဒန်မျှော်စင် တွင် အကျဉ်းချခံခဲ့ရသည်။ ဟတ်ဖီးလ်ဒ် အိမ်တော်  တွင် နေထိုင်နေသော အဲလိဇဘက်သည် မည်သည့်အရာကိုမျှ ဝန်ခံခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ သူမ၏ ခေါင်းမာမှုကြောင့် စစ်ဆေးမေးမြန်းသူ ရောဘတ် တာဝှစ် မှာ စိတ်ပျက်ခဲ့ရပြီး သူက &quot;သူမတွင် အပြစ်ရှိကြောင်း သူမ၏ မျက်နှာကို ကြည့်ရုံဖြင့် ကျွန်ုပ် မြင်နိုင်ပါသည်&quot; ဟု အစီရင်ခံခဲ့သည်။ သောမတ်စ် ဆေးမွားသည် ၁၅၄၉ ခုနှစ် မတ်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ခေါင်းဖြတ် ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

== '''အမွေဆက်ခံရန် အလားအလာအရှိဆုံးသူ''' ==
အက်ဒွပ် ၆ သည် ၁၅၅၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၆ ရက်နေ့တွင် အသက် ၁၅ နှစ် အရွယ်၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ သူ၏ သေတမ်းစာတွင် ၁၅၄၃ ခုနှစ် ထီးနန်းဆက်ခံမှုဆိုင်ရာ ဥပဒေပြဋ္ဌာန်းချက်ကို လျစ်လျူရှုကာ မေရီနှင့် အဲလိဇဘက် နှစ်ဦးစလုံးကို ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်မှ ဖယ်ထုတ်ခဲ့သည်။ ယင်းအစား အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ ညီမငယ်ဖြစ်သူ ပြင်သစ်ဘုရင်မ မေရီတူဒါ ၏ မြေးတော် လေဒီ ဂျိန်း ဂရေး ကို ထီးနန်းဆက်ခံသူအဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ ဂျိန်းကို လျှို့ဝှက်ကောင်စီက ဘုရင်မအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း သူမအပေါ် ထောက်ခံမှုများ လျင်မြန်စွာ ပြိုလဲသွားခဲ့ပြီး ကိုးရက်အကြာတွင် နန်းချခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ၁၁၅၃ ခုနှစ် သြဂုတ်လ ၃ ရက်နေ့တွင် မေရီသည် အောင်ပွဲခံလျက် လန်ဒန်မြို့ထဲသို့ မြင်းစီးဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး သူမ၏ ဘေးတွင် အဲလိဇဘက်လည်း ပါရှိခဲ့သည်။ သို့သော် ညီအစ်မနှစ်ဦးကြားမှ ထိုသို့ စည်းလုံးညီညွတ်မှု ပြသခြင်းမှာ ရေရှည်မခံခဲ့ပေ။ မေရီသည် သဒ္ဓါထက်သန်သော ကက်သလစ်ဘာသာဝင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး အဲလိဇဘက် သင်ကြားတတ်မြောက်ခဲ့သည့် ပရိုတက်စတင့် ယုံကြည်မှုကို ခြေမှုန်းရန် သန္နိဋ္ဌာန်ချထားကာ လူတိုင်း ကက်သလစ်ဝတ်ပြုပွဲတက်ရောက်ရန် အမိန့်ထုတ်ခဲ့ရာ အဲလိဇဘက်သည် အပေါ်ယံအားဖြင့် လိုက်နာဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ မေရီ၏ ကနဦး လူထုထောက်ခံမှုသည် ၁၅၅၄ ခုနှစ်တွင် ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ ယင်းမှာ သူမက သန့်ရှင်းသော ရောမအင်ပါယာ ဧကရာဇ် ချားလ်စ် ၅ ၏ သားတော်ဖြစ်ပြီး ကက်သလစ်ဘာသာဝင်ဖြစ်သူ စပိန်နိုင်ငံမှ ဖိလစ် နှင့် လက်ထပ်ရန် အစီအစဉ်များကို ကြေညာခဲ့ချိန်တွင် ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတစ်ဝှမ်းတွင် မကျေနပ်မှုများ လျင်မြန်စွာ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ပြီး မေရီ၏ ဘာသာရေးမူဝါဒများကို ဆန့်ကျင်သူများက အဲလိဇဘက်ကို ၎င်းတို့၏ အားကိုးရာ ခေါင်းဆောင်အဖြစ် မျှော်လင့်ကြည့်ရှုခဲ့ကြသည်။

၁၅၅၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီနှင့် ဖေဖော်ဝါရီလများတွင် ဝိုင်းယက်၏ သူပုန်ထမှုဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး မကြာမီမှာပင် နှိမ်နင်းခြင်းခံခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက်ကို အက်ရှ်ရစ်ဂျ်  မှ နေပြည်တော် တရားရုံးသို့ ခေါ်ဆောင်လာပြီး သူပုန်ထမှုတွင် သူမ၏ အခန်းကဏ္ဍနှင့် ပတ်သက်၍ စစ်ဆေးမေးမြန်းခဲ့ကာ မတ်လ ၁၈ ရက်နေ့တွင် သူမကို လန်ဒန်မျှော်စင် ၌ အကျဉ်းချခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်က သူမတွင် အပြစ်မရှိကြောင်း ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကန့်ကွက်ပြောဆိုခဲ့သည်။ သူမသည် သူပုန်များနှင့် အတူတကွ ကြံစည်ခဲ့ခြင်း မရှိနိုင်သော်လည်း သူပုန်အချို့သည် သူမထံ ချဉ်းကပ်ခဲ့ကြောင်း သိရှိရသည်။ မေရီ၏ အရင်းနှီးဆုံး ယုံကြည်စိတ်ချရသူ ဧကရာဇ် ချားလ်စ်၏ သံအမတ် ဆိုင်မွန် ရီနတ်  က အဲလိဇဘက် သက်ရှိထင်ရှားရှိနေသရွေ့ မေရီ၏ ရာထူးပလ္လင်သည် မည်သည့်အခါမျှ ဘေးကင်းလိမ့်မည်မဟုတ်ကြောင်း အခြေအတင် ပြောဆိုခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော် အဓိပတိ စတီဖင် ဂါဒီနာက အဲလိဇဘက်ကို တရားစွဲဆို အပြစ်ပေးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ သို့သော် ပထမဆုံး ပါဂျက်နယ်စားကြီး ဝီလျံ ပါဂျက်  အပါအဝင် အစိုးရအဖွဲ့အတွင်းရှိ အဲလိဇဘက်ကို ထောက်ခံသူများက သူမအပေါ် ခိုင်လုံသော သက်သေအထောက်အထား မရှိသည့်အတွက် သူမ၏ အသက်ကို ချမ်းသာပေးရန် မေရီကို ဖျောင်းဖျနိုင်ခဲ့သည်။ ယင်းအစား မေလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် အဲလိဇဘက်ကို လန်ဒန်မျှော်စင်မှ ဝုဒ်စတော့ခ် နန်းတော် သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး ထိုနေရာတွင် ဟင်နရီ ဘက်ဒင်ဖီးလ်ဒ်) ၏ ကြီးကြပ်မှုအောက်၌ တစ်နှစ်နီးပါးခန့် နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ဖြင့် ဖြတ်သန်းခဲ့ရသည်။ လမ်းခရီးတစ်လျှောက်တွင် လူအုပ်ကြီးက သူမကို ဝိုင်းဝန်းအားပေး ကြွေးကြော်ခဲ့ကြသည်။

၁၅၅၅ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် မေရီ၏ ကိုယ်ဝန်ရှိသည်ဟု ယူဆရသည့် နောက်ဆုံးအခြေအနေများကို တက်ရောက်ရန် အဲလိဇဘက်ကို နန်းတော်သို့ ပြန်လည်ခေါ်ယူခဲ့သည်။ အကယ်၍ မေရီနှင့် သူမ၏ ကလေးသာ သေဆုံးသွားပါက အဲလိဇဘက်သည် ဘုရင်မ ဖြစ်လာမည်ဖြစ်သော်လည်း မေရီက ကျန်းမာသော ကလေးတစ်ဦး ဖွားမြင်ခဲ့လျှင်မူ အဲလိဇဘက် ဘုရင်မဖြစ်ရန် အခွင့်အရေးမှာ သိသိသာသာ လျော့နည်းသွားမည် ဖြစ်သည်။ မေရီတွင် ကိုယ်ဝန်မရှိကြောင်း ထင်ရှားလာသည့်အခါတွင်မူ သူမ ကလေးရနိုင်တော့မည်ဟု မည်သူမျှ မယုံကြည်ကြတော့ပေ။ ထို့ကြောင့် အဲလိဇဘက် ထီးနန်းဆက်ခံရန် သေချာသလောက် ဖြစ်သွားခဲ့သည်။

၁၅၅၆ ခုနှစ်တွင် စပိန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့သည့် ဘုရင် ဖိလစ်သည် ထိုနိုင်ငံရေး လက်တွေ့အခြေအနေအသစ်ကို အသိအမှတ်ပြုခဲ့ပြီး သူ၏ ခဲအစ်မ (မရီး) တော်စပ်သူနှင့် ရင်းနှီးအောင် ပေါင်းသင်းခဲ့သည်။ သူမသည် ပြင်သစ်တွင် ကြီးပြင်းခဲ့ပြီး ပြင်သစ်အိမ်ရှေ့စံ ဖရန်စစ်နှင့် စုလျားရစ်ပတ်ထားသည့် စကော့တလန်ဘုရင်မ မေရီထက်စာလျှင် ပိုမိုကောင်းမွန်သော မဟာမိတ်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် သူ၏ ဇနီးဖြစ်သူ မေရီ ဖျားနာလာသောအခါ ဖိလစ်သည် အဲလိဇဘက်နှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးရန် ဖဲရီးယား နယ်စားကြီး  ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ဤတွေ့ဆုံမှုကို ၁၅၅၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် သူမ ပြန်လည်နေထိုင်ခဲ့သည့် ဟတ်ဖီးလ်ဒ် အိမ်တော်၌ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ အစိုးရအဖွဲ့အတွက် အစီအစဉ်များကို စတင် ရေးဆွဲနေပြီ ဖြစ်သည်။ မေရီသည် ၁၅၅၈ နိုဝင်ဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် အဲလိဇဘက်ကို သူမ၏ ထီးနန်းဆက်ခံသူအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခဲ့ပြီး နိုဝင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် မေရီ ကွယ်လွန်သောအခါ အဲလိဇဘက်သည် ဘုရင်မ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

== '''ထီးနန်းဆက်ခံခြင်း''' ==
အဲလိဇဘက်သည် အသက် ၂၅ နှစ် အရွယ်တွင် ဘုရင်မ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး မိမိအပေါ် သစ္စာခံရန် ဟတ်ဖီးလ်ဒ် သို့ ရောက်ရှိလာကြသော သူမ၏ အတိုင်ပင်ခံ ကောင်စီဝင်များနှင့် အခြား အဆင့်မြင့် မှူးမတ်မျိုးနွယ်များရှေ့တွင် သူမ၏ ရည်ရွယ်ချက်များကို ထုတ်ဖော် ကြေညာခဲ့သည်။ ၎င်းမိန့်ခွန်းသည် ဘုရင်တစ်ပါးတွင် &quot;ရုပ်ခန္ဓာ နှစ်ပါး&quot; (အုပ်ချုပ်သူ၏ သဘာဝ ရုပ်ခန္ဓာနှင့် နိုင်ငံရေး ရုပ်ခန္ဓာ) ရှိသည်ဟူသော အလယ်ခေတ် နိုင်ငံရေး ဘာသာရေး အယူအဆကို သူမ စတင် သုံးနှုန်းခဲ့သည့် ပထမဆုံးသော သမိုင်းမှတ်တမ်း ဖြစ်သည် -&lt;blockquote&gt;'''&quot;အမတ်မင်းတို့... သဘာဝတရား၏ နိယာမအရ ကျွန်ုပ်သည် ကျွန်ုပ်၏ အစ်မတော်အတွက် ဝမ်းနည်းပူဆွေးရပါသည်၊ ကျွန်ုပ်အပေါ် ကျရောက်လာသော တာဝန်ဗာရီ ကြောင့်လည်း အံ့အားသင့် တုန်လှုပ်မိရပါသည်။ သို့သော်လည်း ကျွန်ုပ်သည် ဘုရားသခင်၏ ဖန်ဆင်းခံတစ်ဦး ဖြစ်ပြီး ကိုယ်တော်၏ စီမံခန့်ခွဲမှုကို နာခံရန် တာဝန်ရှိသည်ဟူသော အသိဖြင့် ထိုတာဝန်ကို ခံယူပါမည်။ ယခု ကျွန်ုပ်ထံ အပ်နှံထားသော ဤရာထူးအာဏာ၌ ဘုရားသခင်၏ ကောင်းကင်ဘုံ အလိုတော်ကို ဆောင်ရွက်မည့် အစေခံတစ်ဦး ဖြစ်လာနိုင်ရန် ကိုယ်တော်၏ ဂရုဏာတော် အကူအညီကို နှလုံးသားထဲမှ လှိုက်လှိုက်လှဲလှဲ တောင်းခံအပ်ပါသည်။ ကျွန်ုပ်သည် သဘာဝအရ ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခုတည်းသာ ရှိသော လူသားတစ်ဦး ဖြစ်သော်လည်း ကိုယ်တော်၏ ခွင့်ပြုချက်အရ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရန် နိုင်ငံရေး ခန္ဓာကိုယ် (အချုပ်အခြာအာဏာ) ကို ဆောင်ထားသူ ဖြစ်သည်နှင့်အညီ... ကျွန်ုပ်၏ အုပ်ချုပ်မှု၊ သင်တို့၏ အမှုထမ်းမှုတို့ဖြင့် အနန္တတန်ခိုးရှင် ဘုရားသခင်ထံ ကောင်းမွန်စွာ စာရင်းရှင်းနိုင်ရန်နှင့် ကမ္ဘာမြေပေါ်ရှိ ကျွန်ုပ်တို့၏ နောင်လာနောက်သားများအတွက် သက်သာချောင်ချိမှု အမွေအနှစ်များ ချန်ထားရစ်နိုင်ရန် သင်တို့အားလုံး အစွမ်းကုန် ကူညီကြဖို့ တောင်းဆိုချင်ပါသည်။ ကျွန်ုပ်သည် ကျွန်ုပ်၏ လုပ်ဆောင်ချက် အားလုံးကို ကောင်းမွန်သော အကြံဉာဏ်၊ တိုင်ပင်ဆွေးနွေးမှုများနှင့်သာ လမ်းညွှန် လျှောက်လှမ်းသွားမည် ဖြစ်ပါသည်။&quot;'''&lt;/blockquote&gt;နန်းဘိသိက်မြှောက်ခြင်း အခမ်းအနား မတိုင်မီ ညနေပိုင်းတွင် သူမ၏ အောင်ပွဲခံ စီတန်းလှည့်လည်မှုသည် မြို့တွင်းသို့ ဖြတ်သန်းသွားရာ ပြည်သူများက လှိုက်လှိုက်လှဲလှဲ ကြိုဆိုခဲ့ကြပြီး၊ ပရိုတက်စတင့် အငွေ့အသက် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ပါဝင်သော ဂုဏ်ပြုမိန့်ခွန်းများနှင့် ခမ်းနားသော ပြဇာတ်ပွဲလမ်းများဖြင့် ဂါရဝပြုခဲ့ကြသည်။ အဲလိဇဘက်၏ ပွင့်လင်းပြီး ကြင်နာတတ်သော တုံ့ပြန်မှုများကြောင့် သူမအား ကြည့်ရှုနေကြသည့် ပြည်သူများမှာ &quot;အလွန်အမင်း စိတ်လှုပ်ရှားကြည်နူး&quot; ကာ စွဲလန်းသွားခဲ့ကြသည်။ နောက်တစ်နေ့ ဖြစ်သော '''၁၅၅၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၅ ရက်နေ့တွင်''' (ဤရက်စွဲကို သူမ၏ ဗေဒင်ပညာရှင် ဂျွန် ဒီး က ရွေးချယ်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်) အဲလိဇဘက်သည် ဝက်စ်မင်စတာ အက်ဘေး ၌ ကာလိုင်းမှ ကက်သလစ် ဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီး အိုဝင် အိုဂဲလ်သော်ပ်  ၏ ဘိသိက်သွန်းခြင်းကို ခံယူကာ ဘုရင်မအဖြစ် နန်းတက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် အော်ဂန်များ၊ ပုလွေများ၊ တံပိုးများ၊ စည်ဗုံများနှင့် ခေါင်းလောင်းသံများ နားကွဲမတတ် ဆူညံစွာ ထွက်ပေါ်နေသည့်ကြားမှ သူမအား ပြည်သူများ အသိအမှတ်ပြု လက်ခံနိုင်ရန် ထုတ်ဖော် ပြသခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်ကို အင်္ဂလန်၏ ဘုရင်မအဖြစ် ဝမ်းမြောက်စွာ ကြိုဆိုခဲ့ကြသော်လည်း၊ တိုင်းပြည်အတွင်းနှင့် ပြည်ပမှ ကက်သလစ်များ၏ ခြိမ်းခြောက်မှု အန္တရာယ် ရိပ်မြုံများကြောင့်လည်းကောင်း၊ သူမ မည်သူနှင့် အိမ်ထောင်ပြုမည်ဟူသော ရွေးချယ်မှုကြောင့်လည်းကောင်း တိုင်းနိုင်ငံမှာ စိုးရိမ်ပူပန်မှု အခြေအနေများအောက်တွင် ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။

== '''ဘုရားကျောင်းများအားအုတ်မြစ်ချခြင်း''' ==
အဲလိဇဘက်၏ ကိုယ်ပိုင် ဘာသာရေး ယုံကြည်ချက်နှင့် ပတ်သက်၍ ပညာရှင်များအကြား အကျေအလည် ငြင်းခုံဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။ သူမသည် ပရိုတက်စတင့်ဘာသာဝင်တစ်ဦး ဖြစ်သော်လည်း (လင်္ကာစွဲ ကားစင်တင် ယေရှုရုပ်တုကဲ့သို့သော) ကက်သလစ် အထိမ်းအမှတ် အမှတ်အသားများကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ပြီး၊ ပရိုတက်စတင့်တို့၏ အဓိက ယုံကြည်ချက်တစ်ခုကို ဆန့်ကျင်ကာ ဝတ်ပြုတရားဟောခြင်း ၏ အခန်းကဏ္ဍကို လျှော့ချခဲ့သည်။

အဲလိဇဘက်နှင့် သူမ၏ အကြံပေးများသည် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ (မိမိတို့နှင့် ဘာသာရေးမတူဟု ယူဆရသော) အင်္ဂလန်နိုင်ငံအပေါ် ကက်သလစ်တို့၏ ဘာသာရေးစစ်ပွဲ  ဆင်နွှဲလာနိုင်မည့် ခြိမ်းခြောက်မှု အန္တရာယ်ကို ကြိုတင် ရိပ်မိခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘုရင်မသည် အင်္ဂလိပ် ပရိုတက်စတင့်တို့၏ လိုလားချက်များကို ဖြည့်ဆည်းပေးရင်း တစ်ဖက်တွင်လည်း ကက်သလစ်များကို အလွန်အမင်း စိတ်အနှောင့်အယှက် မဖြစ်စေမည့် ပရိုတက်စတင့် အဖြေတစ်ခုကို ရှာဖွေခဲ့သည်။ သို့သော် ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို တွန်းအားပေးနေသည့် ပျူရီတန်  များကိုမူ သူမ သည်းခံခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ ရလဒ်အနေဖြင့် ၁၅၅၉ ခုနှစ် လွှတ်တော်သည် အက်ဒွပ် ၆ ၏ ပရိုတက်စတင့် ပြန်လည်ညှိနှိုင်းမှုကို အခြေခံ၍၊ ဘုရင် (သို့မဟုတ် ဘုရင်မ) ကို အထွတ်အထိပ် ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ထားရှိကာ ဝတ်လဲတော်များကဲ့သို့သော ကက်သလစ် အင်္ဂါရပ်များစွာ ပါဝင်သည့် အသင်းတော်တစ်ခုအတွက် ဥပဒေများကို စတင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။

အောက်လွှတ်တော်  က ထိုအဆိုပြုချက်များကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ထောက်ခံခဲ့သော်လည်း အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်ဆိုင်မှုဆိုင်ရာ ဥပဒေကြမ်း သည် အထက်လွှတ်တော်တွင် အထူးသဖြင့် ဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီးများ၏ ကန့်ကွက်မှုကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ထိုအချိန်တွင် ကန်တာဘာရီ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီး ရာထူး အပါအဝင် ဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီး နေရာအများအပြား လစ်လပ်နေခဲ့ခြင်းကြောင့် အဲလိဇဘက်အတွက် ကံကောင်းသွားခဲ့သည်။ ယင်းက အထက်လွှတ်တော်တွင်းရှိ သူမကို ထောက်ခံသူများအား ကက်သလစ် ဂိုဏ်းအုပ်များနှင့် ရှေးရိုးစွဲမှူးမတ်များကို မဲအသာဖြင့် အနိုင်ရစေခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အဲလိဇဘက်သည် အမျိုးသမီးတစ်ဦး ခံယူရန် မသင့်တော်ဟု လူအများက ယူဆကြသည့် အငြင်းပွားဖွယ်ရာ &quot;အသင်းတော်၏ အမြင့်ဆုံးအဓိပတိ &quot; ဟူသော ဘွဲ့အမည်အစား '''&quot;အင်္ဂလန်အသင်းတော်၏ အမြင့်ဆုံးအုပ်ချုပ်သူ&quot;''' ဟူသော ဘွဲ့အမည်ကိုသာ လက်ခံခဲ့ရသည်။ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်ဆိုင်မှုဆိုင်ရာ ဥပဒေသစ်သည် ၁၅၅၉ ခုနှစ် မေလ ၈ ရက်နေ့တွင် ဥပဒေ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပြည်သူ့ဝန်ထမ်း အားလုံးသည် ဘုရင်မအား အမြင့်ဆုံးအုပ်ချုပ်သူအဖြစ် သစ္စာဆိုကြရပြီး သစ္စာမဆိုပါက ရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခြင်း ခံရမည့် အန္တရာယ် ရှိခဲ့သည်။ မေရီဘုရင်မ လက်ထက်ကဲ့သို့ ဘာသာရေး သဘောထားကွဲလွဲသူများကို နှိပ်ကွပ်ညှဉ်းပန်းမှုမျိုး ထပ်မံမဖြစ်ပွားစေရန် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ နှိမ်နင်းရေးဥပဒေများကို ပယ်ဖျက်ခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ဝတ်ပြုကိုးကွယ်မှု ညီညွတ်မျှတရေး ဥပဒေသစ်ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး ဘုရားကျောင်းတက်ရန်နှင့် ၁၅၅၉ ခုနှစ် ဘုံဝတ်ပြုဆုတောင်းစာအုပ်ကို မဖြစ်မနေ အသုံးပြုရန် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သော်လည်း ဘုရားကျောင်းမတက်ဘဲ အာခံသူများအတွက် ပြစ်ဒဏ်များမှာမူ ပြင်းထန်ခြင်း မရှိလှပေ။ ၁၅၅၉ ခုနှစ် ညွှန်ကြားချက်များတွင် ဂီတကို &quot;သီဆိုခြင်းမပြုဘဲ ဖတ်ကြားသကဲ့သို့ ရှင်းလင်းစွာ နားလည်စေရမည်&quot; ဟု ဖော်ပြထားသော်လည်း နေ့ရက်၏ အချို့သော အချိန်များတွင် ပိုမိုဆန်းပြားသော တေးသီချင်းများကို ခွင့်ပြုခဲ့ပြီး တော်ဝင်ဝတ်ပြုကျောင်း တွင် ဆာရမ် စာသားများဖြင့် လက်တင်မော်တက် သီချင်းများ စပ်ဆိုသည့် အလေ့အထမှာ ဆက်လက် တည်ရှိခဲ့သည်။

== '''အိမ်ထောင်ရေး မေးခွန်း''' ==
အဲလိဇဘက် နန်းတက်စကတည်းက သူမ အိမ်ထောင်ပြုလိမ့်မည်ဟု လူအများက မျှော်လင့်ခဲ့ကြပြီး မည်သူနှင့် လက်ထပ်မည်နည်းဟူသော မေးခွန်း ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ သူမသည် ကမ်းလှမ်းမှုများစွာကို ရရှိခဲ့သော်လည်း မည်သည့်အခါမျှ အိမ်ထောင်မပြုခဲ့ဘဲ သားသမီးလည်း မထွန်းကားခဲ့ပေ။ ယင်းသို့ ဖြစ်ရသည့် အကြောင်းရင်းကိုမူ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မသိရသေးပေ။ သမိုင်းပညာရှင်များက သောမတ်စ် ဆေးမွား ၏ ဖြစ်ရပ်ကြောင့် သူမသည် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်ဆံရေးများကို စိတ်ကုန်သွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ကြောင်း သုံးသပ်ကြသည်။ သူမသည် အသက် ၅၀ ခန့်အထိ လူပျိုတော်အချို့ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သည်။ သူမ၏ နောက်ဆုံး တော်ဝင်စကားကမ်းလှမ်းမှုမှာ သူမထက် ၂၂ နှစ်ငယ်သော အန်ဂျူးနယ်စားကြီး ဖရန်စစ် နှင့် ဖြစ်သည်။ စပိန်နိုင်ငံ ဘုရင် ဖိလစ် ၂ ၏ လက်ခုပ်တွင်းသို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သော သူမ၏ အစ်မဖြစ်သူကဲ့သို့ပင် အိမ်ထောင်ပြုခြင်းသည် အာဏာဆုံးရှုံးနိုင်ခြေ ရှိသော်လည်း တစ်ဖက်တွင်မူ ထီးနန်းဆက်ခံမည့် သားသမီး ရရှိနိုင်မည့် အခွင့်အရေးကို ပေးစွမ်းနိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ခင်ပွန်းဖြစ်သူကို ရွေးချယ်မှု လွဲမှားပါက နိုင်ငံရေး မတည်ငြိမ်မှု သို့မဟုတ် တော်လှန်ပုန်ကန်မှုများကိုပင် လှုံ့ဆော်ပေးသကဲ့သို့ ဖြစ်သွားနိုင်ပေသည်။

== '''ရောဘတ်ဒတ်ဒ်လေ''' ==
၁၅၅၉ ခုနှစ် နွေဦးရာသီတွင် အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ ငယ်သူငယ်ချင်း ဖြစ်သူ '''ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေ'''  ကို ချစ်မြတ်နိုးနေကြောင်း ထင်ရှားလာခဲ့သည်။ ရောဘတ်၏ ဇနီးဖြစ်သူ အေမီ  သည် &quot;ရင်သားတစ်ဖက်တွင် ဝေဒနာ&quot; ခံစားနေရပြီး အကယ်၍ သူ၏ ဇနီးသာ ကွယ်လွန်သွားပါက ဘုရင်မကြီးသည် ရောဘတ်နှင့် လက်ထပ်လိုနေကြောင်း ပြောစကားများ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၉ ခုနှစ် ဆောင်းဦးရာသီသို့ ရောက်သောအခါ ပြည်ပမှ မင်းသားများနှင့် မှူးမတ်အချို့သည် အဲလိဇဘက်၏ လက်ကို ပိုင်ဆိုင်ခွင့်ရရန် အပြိုင်အဆိုင် ကြိုးပမ်းလာကြသည်။ စိတ်မရှည်ဖြစ်နေကြသော ၎င်းတို့၏ သံတမန်များသည် ပိုမို၍ နာမည်ပျက်စေမည့် စကားများကို အတင်းအဖျင်း ပြောဆိုလာကြပြီး ဘုရင်မကြီး အနှစ်သက်ဆုံးသူနှင့် လက်ထပ်မည့် ကိစ္စကို အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် လက်ခံကြမည်မဟုတ်ကြောင်း ဤသို့ အစီရင်ခံခဲ့ကြသည် - ''&quot;သူမနှင့် သူ့အပေါ် ဒေါသတကြီး အော်ဟစ်ဆဲဆိုခြင်း မပြုသည့်သူ ဟူ၍ တစ်ဦးမျှ မရှိပါ... သူမသည် မိမိ မျက်နှာသာပေးထားသော ရောဘတ်ကလွဲ၍ မည်သူ့ကိုမျှ လက်ထပ်မည်မဟုတ်ပေ။&quot;'' ၁၅၆၀ ပြည့်နှစ် စက်တင်ဘာလတွင် အေမီ ဒတ်ဒ်လေသည် လှေကားပေါ်မှ ပြုတ်ကျ၍ ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ ရင်ခွဲစစ်ဆေးသူ၏ စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုအရ ယင်းမှာ မတော်တဆမှုတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရသော်လည်း၊ လူအများစုကမူ ရောဘတ်သည် ဘုရင်မကြီးနှင့် လက်ထပ်နိုင်ရန်အတွက် သူ၏ ဇနီးကို သေကြောင်းကြံစည်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်ဟု သံသယဝင်ခဲ့ကြသည်။ အဲလိဇဘက်သည် ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေနှင့် လက်ထပ်ရန် အချိန်အတန်ကြာ အလေးအနက် စဉ်းစားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဝီလျံ ဆီစီလ်၊ နီကိုးလတ်စ် သရော့ခ်မော်တန် နှင့် အချို့သော ရှေးရိုးစွဲ မှူးမတ်များက ၎င်းတို့၏ သဘောမတူကန့်ကွက်မှုကို အထင်အရှား ပြသခဲ့ကြသည်။ ထိုလက်ထပ်ပွဲသာ ဖြစ်မြောက်လာပါက မှူးမတ်မျိုးနွယ်များ တော်လှန်ပုန်ကန်ကြလိမ့်မည်ဟူသော ကောလာဟလများပင် ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။

ဘုရင်မကြီးအတွက် ထည့်သွင်းစဉ်းစားနေသည့် အခြားသော အိမ်ထောင်ဖက်လောင်းများ ရှိနေသည့်ကြားမှ ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေသည် နောက်ထပ် ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုနီးပါးခန့်အထိ အိမ်ထောင်ဖက် ဖြစ်လာနိုင်ခြေရှိသူအဖြစ် ဆက်လက် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက်သည် သူမကိုယ်တိုင် သူ့ကို လက်ထပ်ရန် ရည်ရွယ်ချက် မရှိတော့သည့်တိုင်အောင် ရောဘတ်၏ အချစ်ရေးနှင့် ပတ်သက်လာလျှင် အလွန်အမင်း သဝန်တိုတတ်သူ ဖြစ်သည်။ သူမသည် ၁၅၆၄ ခုနှစ်တွင် ဒတ်ဒ်လေကို '''လက်စတာ နယ်စားကြီး''' အဖြစ် ဘွဲ့ထူးအဆင့်အတန်း တိုးမြှင့်ပေးခဲ့သည်။ ၁၅၇၈ ခုနှစ်တွင် ရောဘတ်သည် နောက်ဆုံး၌ လက်တစ် ကနိုးလစ် နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ရာ၊ ဘုရင်မကြီးသည် ဒေါသတကြီး တုံ့ပြန်မှုများကို အကြိမ်ကြိမ် ပြသခဲ့ပြီး သူမအား တစ်သက်တာလုံး မုန်းတီးသွားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သမိုင်းပညာရှင် စူဇန် ဒိုရန် က ထိုအခြေအနေကို ဖော်ပြခဲ့သကဲ့သို့ပင် ဒတ်ဒ်လေသည် အဲလိဇဘက်၏ '''&quot;စိတ်ခံစားမှုဆိုင်ရာ ဘဝအလယ်ဗဟိုတွင် အမြဲတမ်း တည်ရှိနေခဲ့သည်&quot;'''။ သူသည် ၁၅၈၈ ခုနှစ်တွင် [[စပိန်ရေတပ်ကြီး]] ကို အောင်နိုင်ပြီးနောက် မကြာမီမှာပင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက် ကိုယ်တိုင် ကွယ်လွန်ပြီးနောက်တွင် သူမ၏ အရေးအကြီးဆုံးသော ကိုယ်ပိုင် အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများထဲ၌ သူပေးပို့ခဲ့သော စာတစ်စောင်ကို တွေ့ရှိခဲ့ရပြီး ၎င်းစာအပေါ်တွင် သူမ၏ လက်ရေးဖြင့် '''&quot;သူ၏ နောက်ဆုံးစာ&quot;''' ဟု မှတ်သားထားခဲ့သည်။

== '''ပြည်ပမှ အိမ်ထောင်ဖက်လောင်းများ''' ==
အိမ်ထောင်ရေး ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းမှုများသည် အဲလိဇဘက်၏ နိုင်ငံခြားရေး မူဝါဒတွင် အဓိက သော့ချက်ကျသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမသည် ၁၅၅၉ ခုနှစ် အစောပိုင်းတွင် သူမ၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ အစ်မဖြစ်သူ၏ မုဆိုးဖို စပိန်ဘုရင် ဖိလစ်၏ ကမ်းလှမ်းချက်ကို ငြင်းပယ်ခဲ့သော်လည်း၊ ဆွီဒင်နိုင်ငံ ဘုရင် အဲရစ် ၁၄ ( ၏ စကားကမ်းလှမ်းမှုကိုမူ နှစ်ပေါင်းများစွာကြာအောင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ငယ်စဉ်ဘဝကပင် ဒိန်းမတ်နိုင်ငံနှင့် အောင်သွယ်တော်ပြုရန် ဆွေးနွေးမှုများ ရှိခဲ့ဖူးသည်။ ၁၅၄၅ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီ ၈ က ဒိန်းမတ်မင်းသား ဟောလ်စတိန်း-ဂေါ့တော့ပ်မှ နယ်စားကြီး အဒေါ့ဖ်  နှင့် လက်ထပ်ရန် အဆိုပြုခဲ့ဖူးပြီး၊ ဆမ်းမားဆက် နယ်စားကြီး အက်ဒဝပ် ဆေးမိုး ကလည်း နှစ်အနည်းငယ်အကြာတွင် မင်းသား ဖရက်ဒရစ် (နောက်ပိုင်းတွင် ဖရက်ဒရစ် ၂) နှင့် လက်ထပ်ရန် အကြံပြုခဲ့သော်လည်း ၎င်းဆွေးနွေးမှုများသည် ၁၅၅၁ ခုနှစ်တွင် ပျယ်ပြယ်သွားခဲ့သည်။ ၁၅၅၉ ခုနှစ် ဝန်းကျင်နှစ်များတွင် ဒိန်းမတ်-အင်္ဂလန် ပရိုတက်စတင့် မဟာမိတ်အဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းရန် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့ကြပြီး ဆွီဒင်၏ အဆိုပြုချက်ကို တုံ့ပြန်ရန်အတွက် ဘုရင် ဖရက်ဒရစ် ၂  သည် ၁၅၅၉ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် အဲလိဇဘက်ထံ စကားကမ်းလှမ်းခဲ့သည်။

နှစ်ပေါင်းများစွာတိုင်အောင် သူမသည် ဖိလစ်၏ ဝမ်းကွဲညီအစ်ကို တော်စပ်သူ သြစတြီးယား မင်းသားကြီး ချားလ်စ် ၂  နှင့် လက်ထပ်ရန် အလေးအနက် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၅၆၉ ခုနှစ်သို့ ရောက်သောအခါ ဟက်ဘ်စဘတ် မင်းဆက်နှင့် ဆက်ဆံရေးမှာ ပျက်ပြားသွားခဲ့သည်။ ထို့နောက် အဲလိဇဘက်သည် ပြင်သစ် ဗာလွား မင်းဆက်မှ မင်းသားနှစ်ပါးနှင့် လက်ထပ်ရန် တစ်လှည့်စီ ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သည်။ ပထမဦးစွာ အန်ဂျူး နယ်စားကြီး ဟင်နရီ နှင့် ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းနောက် ၁၅၇၂ ခုနှစ်မှ ၁၅၈၁ ခုနှစ်အထိတွင်မူ ယခင်က အလန်ဆွန် နယ်စားကြီး ဖြစ်ခဲ့သော ဟင်နရီ၏ ညီတော် အန်ဂျူး နယ်စားကြီး ဖရန်စစ် တို့နှင့် ဖြစ်သည်။ ဤနောက်ဆုံး အိမ်ထောင်ရေး ကမ်းလှမ်းချက်သည် နယ်သာလန် တောင်ပိုင်းအပေါ် စပိန်တို့၏ ထိန်းချုပ်မှုကို ဆန့်ကျင်မည့် မဟာမိတ် အစီအစဉ်နှင့် ဆက်စပ်နေခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဖရန်စစ် ပေးပို့ထားသော ဖားရုပ်သဏ္ဌာန် နားကပ်ကို ဆင်မြန်းခဲ့သည်အထိ ထိုစကားကမ်းလှမ်းမှုကို အချိန်အတန်ကြာ အလေးအနက် သဘောထားခဲ့ပုံရသည်။

၁၁၆၃ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက်က ဧကရာဇ်မင်းမြတ်၏ သံအမတ်တစ်ဦးအား &quot;ကျွန်ုပ်၏ သဘာဝစိတ်အလိုအတိုင်းသာ လိုက်ရမည်ဆိုလျှင် ဘုရင်မဖြစ်ပြီး အိမ်ထောင်သည် ဘဝဖြင့် နေရခြင်းထက် တောင်းစားရသည့် အမျိုးသမီး ဖြစ်ပါစေဦးတော့ တစ်ကိုယ်ရေတည်း နေရခြင်းကိုသာ မရမက ရွေးချယ်ပါလိမ့်မည်&quot; ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ ထိုနှစ် နှောင်းပိုင်းတွင် အဲလိဇဘက်၌ ကျောက်ကြီးရောဂါစွဲကပ်ပြီးနောက် ထီးနန်းဆက်ခံမည့်သူ မေးခွန်းသည် လွှတ်တော်တွင် အပြင်းအထန် ငြင်းခုံစရာ ကိစ္စရပ်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ လွှတ်တော်အမတ်များက ဘုရင်မကြီး ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ပြည်တွင်းစစ် ဖြစ်ပွားခြင်းမှ ကာကွယ်ရန်အတွက် အိမ်ထောင်ပြုရန် သို့မဟုတ် ဆက်ခံမည့်သူကို အမည်စာရင်း တင်သွင်းရန် တိုက်တွန်းခဲ့ကြသည်။ သို့သော် သူမက ၎င်းနှစ်ခုစလုံးကို လုပ်ဆောင်ရန် ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ ဧပြီလတွင် သူမသည် လွှတ်တော်ကို ရွှေ့ဆိုင်းခဲ့ပြီး ၁၅၆၆ ခုနှစ်တွင် အခွန်တိုးကောက်ရန် လွှတ်တော်၏ ထောက်ခံမှု လိုအပ်လာချိန်အထိ လွှတ်တော်ကို ပြန်လည်ခေါ်ယူခြင်း မပြုခဲ့ပေ။

ယခင်က အိမ်ထောင်ပြုမည်ဟု ကတိပေးခဲ့ဖူးသောကြောင့် သူမသည် ငြိမ်သက်ခြင်းမရှိသော အောက်လွှတ်တော်သို့ ဤသို့ ပြောကြားခဲ့သည် -&lt;blockquote&gt;'''&quot;ကျွန်ုပ်၏ ဂုဏ်သိက္ခာအတွက် လူအများရှေ့တွင် ပြောကြားခဲ့သော အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်တစ်ဦး၏ ကတိစကားကို မည်သည့်အခါမျှ ဖျက်ဖျက်မည်မဟုတ်ပါ။ ထို့ကြောင့် ကျွန်ုပ် ထပ်မံပြောကြားလိုသည်မှာ ကျွန်ုပ် လက်ထပ်ရန် ရည်ရွယ်ထားသူကို ဖြစ်စေ၊ ကျွန်ုပ်ကိုယ်တိုင်ကို ဖြစ်စေ ဘုရားသခင်က ရုပ်သိမ်းမသွားခဲ့လျှင် သို့မဟုတ် အခြားသော ကြီးမားသည့် အဟန့်အတားတစ်ခုခု မဖြစ်ပွားခဲ့လျှင် ကျွန်ုပ် အဆင်ပြေပြေ လုပ်ဆောင်နိုင်သမျှ အမြန်ဆုံး အိမ်ထောင်ပြုပါမည်။&quot;'''&lt;/blockquote&gt;၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်သို့ ရောက်သောအခါ အစိုးရအဖွဲ့အတွင်းရှိ အဆင့်မြင့် ပုဂ္ဂိုလ်များသည် အဲလိဇဘက်အနေဖြင့် မည်သည့်အခါမျှ အိမ်ထောင်ပြုမည်မဟုတ် သို့မဟုတ် ဆက်ခံသူကို အမည်ထုတ်ဖော်လိမ့်မည်မဟုတ်ကြောင်း သီးသန့် လက်ခံခဲ့ကြသည်။ ဝီလျံ ဆီစီလ်သည် ထီးနန်းဆက်ခံမှု ပြဿနာအတွက် ဖြေရှင်းနည်းများကို စတင် ရှာဖွေနေပြီ ဖြစ်သည်။ အိမ်ထောင်မပြုခဲ့ခြင်းကြောင့် အဲလိဇဘက်သည် တာဝန်မဲ့သူအဖြစ် မကြာခဏ စွပ်စွဲခံခဲ့ရသည်။ သို့သော်လည်း သူမ၏ နှုတ်ဆိတ်နေမှုက သူမ၏ ကိုယ်ပိုင် နိုင်ငံရေး လုံခြုံမှုကို ပိုမိုခိုင်မာစေခဲ့သည်။ အကယ်၍ သူမက ဆက်ခံမည့်သူကို အမည်နာမ သတ်မှတ်လိုက်ပါက သူမ၏ ထီးနန်းသည် အာဏာသိမ်းမှုဒဏ်ကို ခံရနိုင်ခြေ ရှိကြောင်းကို သူမ သိရှိထားခဲ့သည်။ သူမ၏ ယခင် သာဓကဖြစ်သော မေရီဘုရင်မကို ဆန့်ကျင်သည့် လုပ်ကြံမှုများတွင် &quot;ကျွန်ုပ်ကိုယ်တိုင် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသကဲ့သို့ ဒုတိယမြောက် အာဏာရှိသူ ပုဂ္ဂိုလ်&quot; ကို မည်သို့ ဗဟိုချက်အဖြစ် အသုံးချခဲ့ကြသည်ကို သူမ ကောင်းစွာ မှတ်မိနေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။

== '''အပျိုစင်ဘဝ''' ==


အဲလိဇဘက်၏ အိမ်ထောင်မပြုဘဲ နေထိုင်ခဲ့သည့် အခြေအနေသည် အပျိုစင်မယ်တော်မေရီ နှင့် ဆက်စပ်သော '''အပျိုစင်ဘဝကို အမွှမ်းတင် ကြည်ညိုသည့် ဝါဒ''' တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ကဗျာများနှင့် ပုံတူပန်းချီများတွင် သူမကို သာမန်အမျိုးသမီးတစ်ဦးအဖြစ် မဟုတ်ဘဲ အပျိုစင်တစ်ဦး၊ နတ်ဘုရားမတစ်ပါး သို့မဟုတ် နှစ်မျိုးစလုံးအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။ ကနဦးတွင် အဲလိဇဘက် ကိုယ်တိုင်သာ သူမ၏ အပေါ်ယံ အပျိုစင်ဘဝကို ဂုဏ်ထူးဆောင်အဖြစ် ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၅၅၉ ခုနှစ်တွင် သူမက အောက်လွှတ်တော်သို့ &quot;နောက်ဆုံးတွင် ကျွန်ုပ်အတွက် ဤမျှနှင့်တင် လုံလောက်ပါပြီ၊ ကမ္ပည်း ကျောက်စာတိုင်တစ်ခုပေါ်၌ 'ဘုရင်မတစ်ပါးသည် ဤမျှသော ကာလပတ်လုံး စိုးစံခဲ့ပြီး အပျိုစင်ဘဝဖြင့် ရှင်သန်ကာ ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်' ဟု ဖော်ပြထားရုံဖြင့် ပြည့်စုံပါပြီ&quot; ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ကဗျာဆရာများနှင့် စာရေးဆရာများက ထိုအကြောင်းအရာကို ဆက်ခံပြီး အဲလိဇဘက်ကို ချီးမွမ်းမြှောက်စားသည့် အနုပညာ သင်္ကေတပုံဖော်မှုများကို ထုဆစ်ခဲ့ကြသည်။ ၁၅၇၈ ခုနှစ်တွင် အပျိုစင်ဘုရင်မကြီးအား လူထုရှေ့တွင် ဂုဏ်ပြုချီးကျူးမှုများသည် အလန်ဆွန် နယ်စားကြီးနှင့် ဘုရင်မကြီး၏ အိမ်ထောင်ရေး ဆွေးနွေးမှုများကို မသိမသာ ဆန့်ကျင်ကန့်ကွက်ကြောင်း ပြသသည့် လျှို့ဝှက်ချက် သင်္ကေတတစ်ခုအဖြစ် အသုံးတော်ခံခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် အဲလိဇဘက်သည် မိမိကိုယ်ကို ဘုရားသခင်၏ စောင့်ရှောက်မှုအောက်၌ မိမိ၏ တိုင်းနိုင်ငံ၊ ပြည်သူလူထုနှင့် လက်ထပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်ဟု အခိုင်အမာ ဆိုခဲ့သည်။ ၁၅၉၉ ခုနှစ်တွင် သူမက ပြည်သူများကို ရည်ညွှန်း၍ &quot;ကျွန်ုပ်၏ လင်ယောက်ျားများ ဖြစ်ကြသော ကျွန်ုပ်၏ ကောင်းလှစွာသော ပြည်သူအပေါင်းတို့&quot; ဟု မိန့်ကြားခဲ့သည်။

ဤသို့ အပျိုစင်ဖြစ်သည်ဟူသော အခိုင်အမာဆိုချက်ကို လူတိုင်းက လက်ခံခဲ့ကြသည်တော့ မဟုတ်ပေ။ ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များက အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ ရုပ်ခန္ဓာနှင့်အတူ နိုင်ငံတော်ကိုပါ သင်္ကေတအရ ညစ်နွမ်းစေသည့် &quot;ညစ်ညမ်းသော ရာဂစိတ်&quot; ၌ ပျော်မွေ့နေသည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့ကြသည်။ ပြင်သစ်ဘုရင် ဟင်နရီ ၄ က ဥရောပ၏ ကြီးမားသော မေးခွန်းကြီးများထဲမှ တစ်ခုမှာ &quot;ဘုရင်မကြီး အဲလိဇဘက်သည် အပျိုစင် စစ်မစစ်&quot; ဟူသော အချက်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။

အဲလိဇဘက်၏ အပျိုစင်ဘဝနှင့် ပတ်သက်လာလျှင် အဓိက အကျဆုံး မေးခွန်းမှာ ဘုရင်မကြီးသည် ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေနှင့် အချစ်ဇာတ်လမ်းကို အမှန်တကယ် လက်တွေ့ကျကျ ဆက်ဆံခဲ့ဖူးသလား (ကာမစပ်ယှက်ခဲ့ဖူးသလား) ဆိုသည့် အချက်ဖြစ်သည်။ ၁၅၅၉ ခုနှစ်တွင် သူမသည် ဒတ်ဒ်လေ၏ အိပ်ခန်းကို သူမ၏ ကိုယ်ပိုင်အဆောင်များနှင့် ကပ်လျက်သို့ ပြောင်းရွှေ့စေခဲ့သည်။ ၁၅၆၁ ခုနှစ်တွင်မူ သူမသည် ခန္ဓာကိုယ်ကို ဖောယောင်စေသည့် ရောဂါဝေဒနာတစ်ခုကြောင့် လျှို့ဝှက်ဆန်းကြယ်စွာ အိပ်ရာထဲလဲနေခဲ့သည်။

၁၅၈၇ ခုနှစ်တွင် မိမိကိုယ်ကို '''အာသာ ဒတ်ဒ်လေ''' ဟု ခေါ်ဆိုသော လူငယ်တစ်ဦးသည် သူလျှိုဖြစ်နိုင်သည်ဟူသော သံသယဖြင့် စပိန်ကမ်းရိုးတန်းတွင် ဖမ်းဆီးခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ထိုလူငယ်က သူသည် အဲလိဇဘက်နှင့် ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေတို့၏ တရားမဝင် သားသမီး (ကောင်မစပ်ဘဲ ရခဲ့သောသား) ဖြစ်သည်ဟု ဆိုခဲ့ပြီး၊ သူ၏ အသက်မှာလည်း ၁၅၆၁ ခုနှစ် ဘုရင်မကြီး ဖျားနာစဉ်က မွေးဖွားခဲ့သည့် အချိန်ကာလနှင့် ကိုက်ညီနေသည်။ သူ့ကို စုံစမ်းစစ်ဆေးရန် မက်ဒရစ်မြို့သို့ ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့ပြီး စပိန်နိုင်ငံသို့ ပြည်နှင်ဒဏ်ခံထားရသည့် ကက်သလစ် မှူးမတ်တစ်ဦးနှင့် ဘုရင် ဖိလစ် ၂ ၏ အတွင်းရေးမှူးဖြစ်သူ ဖရန်စစ် အင်းဂဲလ်ဖီးလ်ဒ်က စစ်ဆေးမေးမြန်းခဲ့သည်။ ထိုစစ်ဆေးမှုကို ဖော်ပြထားသည့် စာသုံးစောင် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေပြီး၊ ၎င်းစာများထဲတွင် တော်ဝင်နန်းတော်၌ မွေးဖွားချိန်မှစ၍ စပိန်နိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာချိန်အထိ အာသာက သူ၏ ဘဝဇာတ်ကြောင်းဟု အခိုင်အမာ ပြောကြားခဲ့သည့် အသေးစိတ်အချက်အလက်များ ပါဝင်သည်။ သို့သော်လည်း ယင်းက စပိန်လူမျိုးများကို ယုံကြည်အောင် မစွမ်းဆောင်နိုင်ခဲ့ပေ။ အင်းဂဲလ်ဖီးလ်ဒ်က ဘုရင် ဖိလစ်အား အာသာ၏ &quot;ပြောဆိုချက်မှာ လက်ရှိတွင် ဘာမျှအရာမထင်ပါ&quot; ဟု ဝန်ခံခဲ့သော်လည်း &quot;သူ့ကို ထွက်ပြေးခွင့်မပြုသင့်ဘဲ အလွန်လုံခြုံစွာ ဖမ်းဆီးထားသင့်သည်&quot; ဟု အကြံပြုခဲ့သည်။ ဘုရင်က သဘောတူခဲ့ပြီး ထိုအချိန်မှစ၍ အာသာ၏ သတင်းကို မည်သူမျှ မကြားရတော့ပေ။ ခေတ်သစ် ပညာရှင်များက ထိုဇာတ်လမ်း၏ အခြေခံယူဆချက်ကို '''&quot;မဖြစ်နိုင်သောအရာ&quot;''' အဖြစ် ပယ်ချခဲ့ကြပြီး အဲလိဇဘက်၏ ဘဝကို ထိုခေတ်က လူများက အနီးကပ် အလွန်စောင့်ကြည့်ခဲ့ကြသဖြင့် သူမအနေဖြင့် ကိုယ်ဝန်ရှိခြင်းကို ဖုံးကွယ်ထားနိုင်ရန် လုံးဝ မဖြစ်နိုင်ကြောင်း အခိုင်အမာ ဆိုကြသည်။

== '''စကော့တလန် ဘုရင်မ မေရီ''' ==
စကော့တလန်နိုင်ငံအပေါ် အဲလိဇဘက်၏ ပထမဆုံး မူဝါဒမှာ ထိုနေရာ၌ ပြင်သစ်တို့ ရောက်ရှိအခြေစိုက်နေမှုကို ဆန့်ကျင်ရန် ဖြစ်သည်။ ပြင်သစ်တို့က အင်္ဂလန်ကို ကျူးကျော်ပြီး သူမ၏ ကက်သလစ်ဘာသာဝင် ဝမ်းကွဲညီမဖြစ်သူ စကော့တလန်ဘုရင်မ မေရီ ကို ထီးနန်းတင်ရန် ကြံစည်နေကြမည်ကို သူမ စိုးရိမ်ခဲ့သည်။ မေရီသည် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ အစ်မတော်စပ်သူ မာဂရက်  ၏ မြေးဖြစ်သောကြောင့် လူအများက သူမအား အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းကို ဆက်ခံမည့် တရားဝင်အမွေခံအဖြစ် သတ်မှတ်ထားကြသည်။ မေရီကိုယ်တိုင်ကလည်း မိမိသည် ဘုရင်မကြီးနှင့် &quot;အနီးစပ်ဆုံး သွေးချင်းတော်စပ်သူ&quot; ဖြစ်သည်ဟု ကြွေးကြော်ခဲ့သည်။ ပရိုတက်စတင့် သူပုန်များကို ကူညီရန် စကော့တလန်သို့ စစ်တပ်စေလွှတ်ဖို့ အဲလိဇဘက်အား တိုက်တွန်းခဲ့ကြပြီး၊ ထိုစစ်ဆင်ရေးမှာ ထိရောက်မှုမရှိခဲ့သော်လည်း ရလဒ်အနေဖြင့် ၁၅၆၀ ပြည့်နှစ် ဇူလိုင်လတွင် ချုပ်ဆိုခဲ့သော အီဒင်ဘတ်ချ် စာချုပ်အရ မြောက်ဘက်ပိုင်းမှ ပြင်သစ်တို့၏ ခြိမ်းခြောက်မှုကို ဖယ်ရှားနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၅၆၁ ခုနှစ်တွင် မေရီသည် အာဏာစက်ကို ဆုပ်ကိုင်ရန် ပြင်သစ်မှ စကော့တလန်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာချိန်၌ ထိုနိုင်ငံတွင် ပရိုတက်စတင့်အသင်းတော် အခြေခိုင်နေပြီဖြစ်ပြီး အဲလိဇဘက်က ထောက်ပံ့ထားသော ပရိုတက်စတင့်မှူးမတ်များ၏ ကောင်စီက တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်နေပြီ ဖြစ်သည်။ မေရီသည် ထိုစာချုပ်ကို အတည်ပြုရန် ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။


၁၅၆၃ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက်သည် သက်ဆိုင်သူနှစ်ဦးစလုံးအား တစ်ဦးမျှ ကြိုတင်မမေးမြန်းဘဲ သူမ၏ ကိုယ်ပိုင်အိမ်ထောင်ဖက်လောင်းဖြစ်သူ ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေကို မေရီ၏ ခင်ပွန်းအဖြစ် အဆိုပြုခဲ့သည်။ နှစ်ဦးစလုံးက စိတ်အားထက်သန်မှုမရှိကြောင်း ပြသခဲ့ကြပြီးနောက် ၁၅၆၅ ခုနှစ်တွင် မေရီသည် အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် လက္ခဏာကိုယ်စီရှိကြသော လော့ဒ် ဒါန်လေ ဟု လူသိများသည့် ဟင်နရီ စတူးဝပ်  နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ထိုလက်ထပ်မှုသည် စကော့တလန် ပရိုတက်စတင့်များနှင့် အဲလိဇဘက်တို့အား အောင်ပွဲကို သက်သက်သာသာ အပ်နှင်းလိုက်သကဲ့သို့ ဖြစ်စေခဲ့သော မေရီ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်အမှားများထဲမှ ပထမဆုံးအမှား ဖြစ်သည်။ ဒါန်လေသည် လူထုအတွင်း လျင်မြန်စွာ လူမုန်းများလာခဲ့ပြီး ၁၅၆၀ ပြည့်နှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဘော့သ်ဝဲလ် နယ်စားကြီး ဂျိမ်း ဟက်ဗ်ဘန်း ဦးဆောင်မှု သေချာသလောက်ရှိသော ကြံစည်သူများ၏ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ ထိုဖြစ်ရပ်အပြီး မကြာမီ ၁၅၆၇ ခုနှစ် မေလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် မေရီသည် ဘော့သ်ဝဲလ်နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ရာ၊ သူမကိုယ်တိုင် ခင်ပွန်းဖြစ်သူကို လုပ်ကြံမှုတွင် ပါဝင်ပတ်သက်နေခဲ့သည်ဟူသော သံသယများကို ပိုမိုကြီးထွားစေခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်က ထိုလက်ထပ်မှုနှင့် ပတ်သက်၍ မေရီအား ဤသို့ စာရေးသားကာ ပြတ်ပြတ်သားသား ရင်ဆိုင်ခဲ့သည် -&lt;blockquote&gt;&quot;အခြားသော နာမည်ဆိုးဖြင့် ကျော်ကြားသည့် ချို့ယွင်းချက်များအပြင်၊ သင်၏ ကွယ်လွန်သူ ခင်ပွန်းကို လုပ်ကြံမှုဖြင့် လူထုအကြား စွပ်စွဲခံထားရသူ၊ ထို့အပြင် (ကျွန်ုပ်တို့က မဟုတ်မမှန်ဟု ယုံကြည်လိုသော်လည်း) သင့်ကိုပါ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပတ်သက်နေသည်ဟု ဆိုနေကြသော ထိုသို့သော လက်အောက်ခံတစ်ဦးကို ဤမျှ အလျင်စလို လက်ထပ်လိုက်ခြင်းထက် သင်၏ ဂုဏ်သိက္ခာအတွက် ပိုမိုဆိုးရွားသော ရွေးချယ်မှုမျိုး မည်သို့ ရှိနိုင်ပါဦးမည်နည်း။&quot;&lt;/blockquote&gt;ဤဖြစ်ရပ်များသည် မေရီအား လျင်မြန်စွာ ရှုံးနိမ့်စေခဲ့ပြီး လော့ဂျ်လတ်ဗန် ရဲတိုက်တွင် ထောင်သွင်းအကျဉ်းချခံရခြင်းသို့ ဦးတည်သွားခဲ့သည်။ စကော့တလန်မှူးမတ်များက သူမအား နန်းချပြီး သူမ၏ အသက်တစ်နှစ်သားအရွယ် သားတော် ဂျိမ်း ၆ ကို ထီးနန်းလွှဲအပ်ရန် ဖိအားပေးခဲ့ကြသည်။ ဂျိမ်းကို ပရိုတက်စတင့်တစ်ဦးအဖြစ် ပြုစုပျိုးထောင်ရန် စတာလင် ရဲတိုက်သို့ ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။ မေရီသည် ၁၅၆၈ ခုနှစ်တွင် ထောင်မှ လွတ်မြောက်ခဲ့သော်လည်း လန်းဆိုက် တိုက်ပွဲတွင် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီးနောက် အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ ရေကြောင်းခရီးဖြင့် ထွက်ပြေးခဲ့သည်၊ ထိုနေရာသည် တစ်ချိန်က အဲလိဇဘက်ထံမှ အကူအညီရမည်ဟု အသေအချာ ကတိကဝတ်ပြုခြင်း ခံထားရဖူးသည့် နေရာဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ပထမဆုံး စိတ်အလိုအရမူ မိမိနှင့် အဆင့်အတန်းတူ ဘုရင်မတစ်ပါးကို နန်းပြန်တင်ပေးရန် ဖြစ်သော်လည်း၊ သူမနှင့် သူမ၏ ကောင်စီအဖွဲ့သည် အန္တရာယ်ကင်းမည့် လမ်းကိုသာ ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။ အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်ကို အသုံးပြု၍ မေရီအား စကော့တလန်သို့ ပြန်ပို့ရန် သို့မဟုတ် အင်္ဂလန်၏ ကက်သလစ်ရန်သူများရှိရာ ပြင်သစ်သို့ စေလွှတ်ရန် စသည့် စွန့်စားမှုများကို လုပ်မည့်အစား၊ ၎င်းတို့သည် မေရီကို အင်္ဂလန်တွင်ပင် ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ပြီး ထိုနေရာ၌ပင် မေရီသည် နောက်ထပ် '''၁၉ နှစ်တိုင်တိုင် အကျဉ်းကျခံခဲ့ရသည်။'''

== '''ကက်သလစ်တို့၏ လှုပ်ရှားမှု''' ==
မေရီသည် မကြာမီမှာပင် တော်လှန်ပုန်ကန်မှုများအတွက် ဗဟိုချက် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၅၆၉ ခုနှစ်တွင် မြောက်ဘက်ပိုင်း၌ ကြီးမားသော ကက်သလစ် သူပုန်ထမှုတစ်ခု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး၊ ၎င်း၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ မေရီကို အကျဉ်းထောင်မှ လွှတ်ပေးရန်၊ သူမအား နော်ဖော့ခ် နယ်စားကြီး သောမတ်စ် ဟောင်းဝပ်  နှင့် လက်ထပ်ပေးရန်နှင့် သူမအား အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းပေါ် တင်မြှောက်ရန် ဖြစ်သည်။ သူပုန်များ ရှုံးနိမ့်သွားပြီးနောက် အဲလိဇဘက်၏ အမိန့်ဖြင့် သူပုန်ပေါင်း ၇၅၀ ကျော်ကို ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ ထိုတော်လှန်မှု အောင်မြင်သွားပြီဟု အထင်ဖြင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ပိုင်းယပ်စ် ၅ (Pope Pius V) သည် ၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် အမြင့်ဆုံးအာဏာဖြင့် စိုးစံနေသူ  ဟု အမည်ရသော သာသနာစောင့်စာချွန်လွှာကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ယင်းစာချွန်လွှာတွင် &quot;အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်မအဖြစ် ဟန်ဆောင်နေသူနှင့် ရာဇဝတ်မှုများ၏ အစေခံ ဖြစ်သော အဲလိဇဘက်&quot; အား ခရစ်ယာန်အသင်းတော်မှ ထုတ်ပယ်ကြောင်းနှင့် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိတစ်ဦးဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ လက်အောက်ခံ ပြည်သူအားလုံးကိုလည်း ဘုရင်မအပေါ် သစ္စာစောင့်သိရမည့် တာဝန်မှ ကင်းလွတ်ခွင့် ပေးခဲ့သည်။ ဘုရင်မ၏ အမိန့်ကို နာခံသော ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များကိုလည်း အသင်းတော်မှ ထုတ်ပယ်မည်ဟု ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သည်။ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ထိုစာချွန်လွှာကြောင့် လွှတ်တော်တွင်း၌ ကက်သလစ်များကို ဆန့်ကျင်သည့် ဥပဒေပြုရေးဆိုင်ရာ လှုံ့ဆော်မှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သော်လည်း အဲလိဇဘက်ကိုယ်တိုင် ကြားဝင်စေ့စပ်ပေးခဲ့၍ သက်ညှာမှုများ ရရှိခဲ့သည်။ ၁၅၈၁ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်ပြည်သူများကို အဲလိဇဘက်အပေါ် သစ္စာဖောက်ဖျက်စေရန် &quot;ရည်ရွယ်ချက်&quot; ဖြင့် ကက်သလစ်ဘာသာသို့ ကူးပြောင်းစေခြင်းကို သေဒဏ်အထိ ကျခံရနိုင်သော နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်များမှစ၍ ဥရောပတိုက်ကြီးရှိ ခရစ်ယာန်စာသင်ကျောင်းများမှ သာသနာပြုဘုန်းတော်ကြီးများသည် &quot;အင်္ဂလန်ကို ကက်သလစ်ဘာသာသို့ ပြန်လည်ကူးပြောင်းရေး&quot; လှုပ်ရှားမှုအတွက် အင်္ဂလန်သို့ လျှို့ဝှက်စွာ လာရောက်ခဲ့ကြသည်။ အချို့မှာ သစ္စာဖောက်မှုမြောက်သော အပြုအမူများကြောင့် ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရပြီး၊ ယင်းက ဘာသာရေးအတွက် အသက်စွန့်သူများ (အာဇာနည်များ) အဖြစ် အမွှမ်းတင် ကြည်ညိုသည့် အလေ့အထကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။

အမြင့်ဆုံးအာဏာဖြင့် စိုးစံနေသူ စာချွန်လွှာသည် အင်္ဂလိပ် ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များအား မေရီကို အင်္ဂလန်၏ တရားဝင် အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်အဖြစ် မျှော်လင့်ကြည့်ရှုရန် တွန်းအားတစ်ရပ် ဖြစ်စေခဲ့သည်။ မေရီကို အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းပေါ် တင်မြှောက်ရန် ကြံစည်သည့် ကက်သလစ်တို့၏ လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှု တိုင်းကို မေရီကိုယ်တိုင် သိရှိချင်မှ သိရှိလိမ့်မည် ဖြစ်သော်လည်း၊ ၁၅၇၁ ခုနှစ် ရီဒိုလ်ဖီ လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှု (ယင်းဖြစ်ရပ်ကြောင့် မေရီ၏ ချစ်ရေးဆိုသူ နော်ဖော့ခ် နယ်စားကြီး ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသည်) မှသည် ၁၅၈၆ ခုနှစ် ဘာဘင်တန် လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှု အထိ အဲလိဇဘက်၏ လျှို့ဝှက်ထောက်လှမ်းရေးအဖွဲ့ခေါင်းဆောင် ဖရန်စစ် ဝေါဆင်ဂမ် နှင့် တော်ဝင်ကောင်စီသည် မေရီကို အပြစ်ပေးနိုင်မည့် အထောက်အထားများကို စိတ်အားထက်သန်စွာ စုဆောင်းခဲ့ကြသည်။ ကနဦးတွင် အဲလိဇဘက်သည် မေရီကို သေဒဏ်ပေးရန် တိုက်တွန်းချက်များကို ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၅၈၆ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် ဘာဘင်တန် လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှုအတွင်း ရေးသားခဲ့သော စာအထောက်အထားများအရ မေရီကို တရားစွဲဆိုရန်နှင့် ကွပ်မျက်ရန် ခွင့်ပြုချက်ပေးဖို့ သူမအား ဖျောင်းဖျနိုင်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ပြစ်ဒဏ်စီရင်ချက် ကြေညာစာတွင် &quot;အဆိုပါ မေရီသည် ဤထီးနန်းကို မိမိပိုင်ဆိုင်သည်ဟု ဟန်ဆောင်တောင်းဆိုကာ၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ တော်ဝင်ရုပ်ခန္ဓာကို ထိခိုက်နာကျင်စေရန်၊ သေဆုံးစေရန်နှင့် ပျက်စီးစေရန် ရည်ရွယ်သော ကိစ္စရပ်အဝဝကို ဤတိုင်းနိုင်ငံအတွင်း ကြံစည်စစ်ဆေးခဲ့သည်&quot; ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ '''၁၅၈၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၈ ရက်နေ့တွင်''' နော်သက်တမ်ရှိုင်းယား ရှိ ဖော်သရင်းဟေး ရဲတိုက်၌ မေရီသည် ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ကွပ်မျက်ပြီးနောက် အဲလိဇဘက်က သူမသည် လက်မှတ်ရေးထိုးထားသော ကွပ်မျက်မိန့်ဝရမ်းကို ပေးပို့ရန် ရည်ရွယ်ချက်မရှိခဲ့ကြောင်း ငြင်းဆိုခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ သိခွင့်မရှိဘဲ ဝရမ်းကို အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့သည့်အတွက် အတွင်းရေးမှူး ဝီလျံ ဒေဗီဆင်ကို အပြစ်ပုံချခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ထိုသို့ နောင်တရမှု မည်မျှ စစ်မှန်ကြောင်းနှင့် သူမသည် ဝရမ်းကို တကယ်ပင် အချိန်ဆွဲချင်ခဲ့သလား ဆိုသည့်အချက်အပေါ် ထိုခေတ်က လူများနှင့် နောက်ပိုင်း သမိုင်းပညာရှင်များအကြား သံသယပွားစရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။

== '''စစ်ပွဲများ''' ==
အဲလိဇဘက်၏ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒမှာ အများအားဖြင့် ကာကွယ်ရေးစစ် အသွင်သာ ဖြစ်သည်။ ချွင်းချက်အနေဖြင့် ၁၅၆၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလမှ ၁၅၆၃ ခုနှစ် ဇွန်လအထိ လီဟာ့ဗ် ၏ ဆိပ်ကမ်းကို အင်္ဂလိပ်တို့ ဝင်ရောက်သိမ်းပိုက်မှု ရှိခဲ့သော်လည်း၊ အဲလိဇဘက်၏ မဟာမိတ် ဟူဂါးနိုး (ပြင်သစ်ပရိုတက်စတင့်) များက ဆိပ်ကမ်းကို ပြန်လည်သိမ်းယူရန် ကက်သလစ်များနှင့် ပူးပေါင်းသွားခဲ့သဖြင့် ထိုစစ်ဆင်ရေးမှာ ရှုံးနိမ့်မှုဖြင့် အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ ၁၅၅၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီတွင် ပြင်သစ်ထံ ဆုံးရှုံးခဲ့ရသော ကဲလေး ဆိပ်ကမ်းနှင့် လီဟာ့ဗ် ဆိပ်ကမ်းကို လဲလှယ်ရန် ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ ရေတပ်မတော်၏ လှုပ်ရှားမှုများမှတစ်ဆင့်သာ တိုက်စစ်ဆင်သော မူဝါဒကို ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ ယင်းက စပိန်နှင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော စစ်ပွဲတွင် အောင်မြင်မှု ရရှိစေခဲ့ပြီး၊ ထိုစစ်ပွဲ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းကို ပင်လယ်ပြင်၌ တိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ သူမသည် ၁၅၇၇ ခုနှစ်မှ ၁၅၈၀ ပြည့်နှစ်အတွင်း ကမ္ဘာလှည့်ခရီးစဉ်ကို အောင်မြင်စွာ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် ဖရန်စစ် ဒရိတ် ကို ဆာ ဘွဲ့ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့ပြီး၊ သူသည် စပိန်ဆိပ်ကမ်းများနှင့် ရေတပ်စုများကို ဝင်ရောက်စီးနင်း တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကျော်ကြားလာခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်ခေတ် ရေကြောင်းစွန့်စားသူများတွင် ပင်လယ်ဓားပြဆန်ဆန် ပြုမူခြင်းနှင့် ကိုယ်ကျိုးရှာလိုသော စိတ်ဓာတ်များ ရှိနေကြပြီး ၎င်းတို့အပေါ် ဘုရင်မကြီးအနေဖြင့် ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်း သိပ်မရှိခဲ့ပေ။

=== နယ်သာလန် ===
၁၅၆၂-၁၅၆၃ ခုနှစ်တွင် လီဟာ့ဗ်  ဆိပ်ကမ်းကို ဝင်ရောက်သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ပြန်လည်ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည့် ဖြစ်ရပ်ပြီးနောက်၊ အဲလိဇဘက်သည် ဥရောပတိုက်ကြီးပေါ်သို့ စစ်တပ်စေလွှတ်ခြင်းကို ရှောင်ရှားခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၅၈၅ ခုနှစ်တွင် စပိန်ဘုရင် ဖိလစ် ၂ ကို တော်လှန်နေသော ပရိုတက်စတင့် ဒတ်ခ်ျသူပုန်များကို ကူညီရန် အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ဤသို့ စေလွှတ်ရခြင်းမှာ ၁၅၈၄ ခုနှစ်တွင် ဘုရင်မကြီး၏ မဟာမိတ်များဖြစ်ကြသော အော်ရိန်းမင်းသား ဝီလျံ  နှင့် အန်ဂျူး နယ်စားကြီးတို့ ကွယ်လွန်သွားခဲ့ခြင်း၊ ထို့ပြင် စပိန်ပိုင် နယ်သာလန်၏ ဘုရင်ခံဖြစ်သူ ပါးမား နယ်စားကြီး အလက်ဇန်းဒါး ဖားနီးစ်) ထံသို့ ဒတ်ခ်ျမြို့များ ဆက်တိုက် လက်နက်ချခဲ့ရခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ၁၅၈၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ဖိလစ် ၂ နှင့် ပြင်သစ်ကက်သလစ်အဖွဲ့ချုပ်တို့ ဂျွိုင်းဗီးလ် ၌ မဟာမိတ်ဖွဲ့လိုက်ခြင်းကြောင့် အန်ဂျူး၏နောင်တော် ပြင်သစ်ဘုရင် ဟင်နရီ ၃ အနေဖြင့် နယ်သာလန်အပေါ် စပိန်တို့ လွှမ်းမိုးလာမှုကို တုံ့ပြန်ရန် အခွင့်အရေး မရှိသလောက် ဖြစ်သွားခဲ့သည်။ ယင်းက ကက်သလစ်အဖွဲ့ချုပ် အားကောင်းသည့် ပြင်သစ်အင်္ဂလိပ်ရေလက်ကြား ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်တွင် စပိန်တို့၏ သြဇာကို ပျံ့နှံ့စေခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်နိုင်ငံကိုလည်း ကျူးကျော်ခံရမည့် အန္တရာယ်ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ၁၅၈၅ ခုနှစ် နွေရာသီတွင် ပါးမားနယ်စားကြီးက အန့်တွပ် မြို့ကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့လိုက်ခြင်းကြောင့် အင်္ဂလိပ်နှင့် ဒတ်ခ်ျတို့ဘက်မှ တစ်စုံတစ်ရာ တုံ့ပြန်ရန် လိုအပ်လာခဲ့သည်။ ထိုဖြစ်ရပ်၏ ရလဒ်အနေဖြင့် ၁၅၈၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် '''နန်းဆပ်ချ် စာချုပ်ကို''' ချုပ်ဆိုခဲ့ပြီး၊ အဲလိဇဘက်က ဒတ်ခ်ျတို့အား စစ်ရေးအရ ကူညီပံ့ပိုးပေးရန် ကတိပြုခဲ့သည်။ ဤစာချုပ်သည် အင်္ဂလိပ်-စပိန် စစ်ပွဲ စတင်ခြင်း၏ မှတ်တိုင်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။

ထိုစစ်ဆင်ရေးကို အဲလိဇဘက်၏ ချစ်သူဟောင်း ဖြစ်ခဲ့ဖူးသူ '''လက်စတာ နယ်စားကြီး''' က ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ကနဦးကတည်းက ဤစစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုကို စိတ်ပါလက်ပါ ထောက်ခံခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပေ။ သူမ၏ ဗျူဟာမှာ ဒတ်ခ်ျတို့အား အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်ဖြင့် အပေါ်ယံသာ ကူညီပေးဟန်ပြပြီး၊ လက်စတာ ဟော်လန်သို့ ရောက်ရှိပြီး ရက်ပိုင်းအတွင်းမှာပင် စပိန်နှင့် လျှို့ဝှက်ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးမှုများကို စတင်ရန် ဖြစ်သည်။ ယင်းဗျူဟာသည် ၎င်းဒေသတွင် ကြပ်မတ်ကွပ်ကဲခွင့် အာဏာကို တည်ဆောက်ပြီး တိုက်စစ်ဆင်ရန် ပြင်ဆင်နေသည့် ဒတ်ခ်ျတို့၏ မျှော်လင့်ချက်၊ လက်စတာ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်နေခဲ့သည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင်မူ အဲလိဇဘက်က သူ့အား &quot;ရန်သူနှင့် ထိပ်တိုက်တွေ့ပြီး အဆုံးအဖြတ်ခံယူမည့် စစ်ပွဲမျိုးကို မည်သည့်တန်ဖိုးပေးရပေးရ ရှောင်ရှားရန်&quot; လိုလားခဲ့သည်။ လက်စတာသည် ဒတ်ခ်ျလွှတ်တော်ထံမှ ဘုရင်ခံချုပ်ရာထူးကို လက်ခံခဲ့ခြင်းကြောင့် အဲလိဇဘက်ကို ဒေါသထွက်စေခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်က ယင်းကို နယ်သာလန်၏ အချုပ်အခြာအာဏာကို သူမအား အတင်းအဓမ္မ လက်ခံခိုင်းစေရန် ဒတ်ခ်ျတို့၏ ပရိယာယ်တစ်ခုအဖြစ် မြင်ခဲ့ပြီး၊ သူမသည် ထိုအာဏာကို အမြဲတမ်း ငြင်းပယ်ထားခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ သူမက လက်စတာထံ ဤသို့ ရေးသားပေးပို့ခဲ့သည် -&lt;blockquote&gt;'''&quot;ကျွန်ုပ်တို့ကိုယ်တိုင် မြှောက်စားခဲ့ပြီး ဤတိုင်းပြည်ရှိ အခြားမည်သည့် လက်အောက်ခံထက်မဆို ပိုမို၍ ထူးထူးခြားခြား မျက်နှာသာပေးခဲ့သော လူတစ်ယောက်သည်၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို ဤမျှ ထိခိုက်စေမည့် ကိစ္စရပ်တွင် ကျွန်ုပ်တို့၏ အမိန့်တော်ကို ဤမျှ နိမ့်ကျသော နည်းလမ်းဖြင့် ချိုးဖောက်လိမ့်မည်ဟု (လက်တွေ့ မကြုံရလျှင်) ကျွန်ုပ်တို့ မည်သည့်အခါမျှ တွေးထင်မိမည် မဟုတ်ပါ... ထို့ကြောင့် ကျွန်ုပ်တို့၏ ပြတ်သားသော အလိုတော်နှင့် အမိန့်တော်မှာ ဆင်ခြေဆင်လက်များနှင့် အချိန်ဆွဲမှု အားလုံးကို ဖယ်ရှားပြီး၊ သင်၏ သစ္စာစောင့်သိမှု တာဝန်အရ ဤစာကို ဆောင်လာသူက ကျွန်ုပ်တို့၏ နာမတော်ဖြင့် ညွှန်ကြားသမျှ အားလုံးကို ချက်ချင်း နာခံဆောင်ရွက်ရန် ဖြစ်သည်။ ဤအမိန့်ကို ပျက်ကွက်ခြင်း မရှိစေရ၊ ပျက်ကွက်ပါက ကြုံတွေ့ရမည့် ကြီးမားလှသော ဘေးအန္တရာယ်ကို သင်ကိုယ်တိုင် တာဝန်ယူရမည်။&quot;'''&lt;/blockquote&gt;အဲလိဇဘက်၏ &quot;အမိန့်တော်&quot; မှာ သူမ၏ စေတမန်က ဒတ်ခ်ျနိုင်ငံတော်ကောင်စီ ရှေ့မှောက်တွင် ဘုရင်မကြီး၏ သဘောမတူ ကန့်ကွက်စာများကို လူသိရှင်ကြား ဖတ်ကြားရန်ဖြစ်ပြီး၊ လက်စတာသည် ထိုနေရာတွင် ဘေး၌ မတ်တပ်ရပ် စောင့်ဆိုင်းနေခဲ့ရသည်။ သူမ၏ &quot;စစ်သေနာပတိချုပ်&quot; အား ဤသို့ လူသိရှင်ကြား အရှက်ခွဲခြင်းနှင့်အတူ တစ်ဖက်တွင် စပိန်နှင့် သီးခြား ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ဆက်လက် ဆွေးနွေးနေခြင်းတို့ကြောင့် ဒတ်ခ်ျတို့အကြား လက်စတာ၏ အဆင့်အတန်းမှာ ပြန်လည်ကုစား၍မရအောင် ပျက်ပြားသွားခဲ့သည်။ ဆာလောင်မွတ်သိပ်နေသော အင်္ဂလိပ်စစ်သည်များအတွက် ကတိပြုထားသည့် ရန်ပုံငွေများကို ပေးပို့ရန် အဲလိဇဘက်က အကြိမ်ကြိမ် ငြင်းဆန်ခဲ့ခြင်းကြောင့် စစ်ဆင်ရေးမှာ ပြင်းထန်စွာ အဟန့်အတား ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ ဤလှုပ်ရှားမှုအပေါ် ပါဝင်ပတ်သက်ရန် ဘုရင်မကြီး၏ ဝန်လေးမှု၊ နိုင်ငံရေးနှင့် စစ်ရေးခေါင်းဆောင်အဖြစ် လက်စတာ၏ ကိုယ်ပိုင်ချို့ယွင်းချက်များ၊ နှင့် ဒတ်ခ်ျနိုင်ငံရေး၏ ဂိုဏ်းဂဏကွဲပြားပြီး ရှုပ်ထွေးပွေလီလှသော အခြေအနေများကြောင့် ၎င်းစစ်ဆင်ရေးမှာ ရှုံးနိမ့်မှုဖြင့် အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ လက်စတာသည် ၁၅၈၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် သူ၏ စစ်သေနာပတိ ရာထူးမှ နောက်ဆုံး၌ နှုတ်ထွက်ခဲ့သည်။ စပိန်တို့သည် နယ်သာလန်၏ တောင်ပိုင်းပြည်နယ်များကို ဆက်လက် ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့ဆဲ ဖြစ်ပြီး အင်္ဂလန်ကို ကျူးကျော်မည့် ခြိမ်းခြောက်မှုမှာလည်း ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။

သို့သော်လည်း ဒတ်ခ်ျတို့အား ကူညီပံ့ပိုးမှုမှာ ဆက်လက် တည်ရှိခဲ့သည်။ လက်စတာ၏နေရာတွင် '''ဖရန်စစ် ဗီယာ''' က အစားထိုး ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး သူသည် ၁၅၈၉ ခုနှစ်တွင် နယ်သာလန်ရှိ အဲလိဇဘက်၏ စစ်တပ်အားလုံး၏ စစ်သေနာပတိချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူသည် ဤရာထူးကို ရယူထားစဉ်အတွင်း စစ်ဆင်ရေး တစ်ဆယ့်ငါးကြိမ်လုံး၌ လုံးဝနီးပါး ဆက်တိုက် အောင်ပွဲရရှိခဲ့သည်။ ဗီယာသည် နာဆောမှ မောရစ်  ဦးဆောင်သော ဒတ်ခ်ျများနှင့် အလွန်ကောင်းမွန်သော ဆက်ဆံရေး ရှိခဲ့ပြီး နယ်သာလန်နိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရရှိရန်အတွက် ၎င်းတို့နှင့် နီးကပ်စွာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဗီယာ၏ စစ်တပ်များသည် &quot;စပိန်တို့အား မည်သူမျှ မအောင်နိုင်&quot; ဟူသော ဒဏ္ဍာရီကို ခြေမှုန်းပစ်နိုင်ခဲ့သဖြင့် သူသည် အဲလိဇဘက်၏ လေးစားမှုကို ရရှိခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်တို့၏ ဒတ်ခ်ျအပေါ် ကူညီပံ့ပိုးမှုသည် အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်ပြီးနောက်တွင် ပြီးဆုံးသွားခဲ့သော်လည်း၊ ထိုအချိန်တွင် ဒတ်ခ်ျတို့သည် မိမိခြေထောက်ပေါ်မိမိ ရပ်တည်နိုင်လောက်အောင် အင်အားတောင့်တင်းနေပြီ ဖြစ်သည်။

=== စပိန် ===
၁၅၈၅ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နှင့် စပိန်တို့ စစ်ဖြစ်ပွားချိန်၌ '''ဖရန်စစ် ဒရိတ်'''  သည် ကာရစ်ဘီယံပင်လယ်ရှိ စပိန်ဆိပ်ကမ်းများနှင့် သင်္ဘောများကို တစ်နှစ်ကြာ လှည့်လည်စီးနင်း တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ စပိန်ဘုရင် ဖိလစ် ၂ သည် အင်္ဂလန်ကို တိုက်ရိုက် စစ်ဆင်နွှဲရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်သည့်အတွက် ၁၅၈၇ ခုနှစ်တွင် ဒရိတ်သည် ကာဒစ်ဇ် ဆိပ်ကမ်းကို အောင်မြင်စွာ ဝင်ရောက်စီးနင်းပြီး အင်္ဂလန်ကို ကျူးကျော်ရန် ရည်ရွယ်ထားသည့် စပိန်စစ်သင်္ဘောစုကြီးကို ဖျက်ဆီးပစ်ခဲ့သည်။

၁၅၈၈ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် စပိန်၏ ကမ္ဘာကျော် ရေတပ်မတော်ကြီးဖြစ်သော '''[[စပိန်ရေတပ်ကြီး]]''' သည် ပါးမားနယ်စားကြီး ဦးဆောင်သည့် စပိန်ကျူးကျော်ရေးစစ်တပ်ကို နယ်သာလန်မှတစ်ဆင့် အင်္ဂလန်အရှေ့တောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းသို့ ကူးတို့ပို့ဆောင်ပေးရန် အင်္ဂလိပ်ရေလက်ကြားသို့ ရွက်လွှင့်လာခဲ့သည်။ ထိုစပိန်ရေတပ်ကြီးကို ကြားဖြတ်တိုက်ခိုက်ရန် အဲလိဇဘက်သည် ဖရန်စစ် ဒရိတ်နှင့် ချားလ်စ် ဟောင်းဝပ် တို့ ဦးဆောင်သော သူမ၏ ရေတပ်မတော်ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ စပိန်ရေတပ်ကြီးသည် စစ်ဗျူဟာတွက်ချက်မှု မှားယွင်းခြင်း၊ ကံမကောင်းခြင်းများနှင့် ဇူလိုင်လ ၂၈-၂၉ ရက် (ပြက္ခဒိန်သစ်အရ ဩဂုတ်လ ၇-၈ ရက်) သန်းခေါင်ယံအချိန်တွင် ဂရာဗလင်း ကမ်းလွန်၌ အင်္ဂလိပ်တို့၏ မီးတင်ရှို့ထားသော သင်္ဘောများဖြင့် တိုက်ခိုက်မှုတို့ ပေါင်းစပ်သွားမှုကြောင့် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ရပြီး၊ စပိန်သင်္ဘောများသည် မြောက်အရှေ့ဘက်သို့ အစိတ်စိတ်အမွှာမွှာ ပျံ့လွင့်သွားခဲ့သည်။ ထို့နောက် အချို့သင်္ဘောများသည် မြောက်ပင်လယ်မှတစ်ဆင့် စပိန်သို့ ပြန်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ပြီး အိုင်ယာလန်အနောက်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းမှတစ်ဆင့် တောင်ဘက်သို့ ပြန်လှည့်ရာတွင် အိုင်ယာလန်ကမ်းရိုးတန်း၌ အကြီးအကျယ် ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများ ကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီးနောက်၊ စပိန်ရေတပ်ကြီး၏ ပျက်စီးယိုယွင်းနေသော အကြွင်းအကျန်များသာ စပိန်နိုင်ငံသို့ မွဲမွဲပြာပြာဖြင့် ပြန်လည်ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။

စပိန်ရေတပ်ကြီး ဤသို့ ကံကြမ္မာဆိုးနှင့် ကြုံနေရသည်ကို မသိရှိသေးသည့် အင်္ဂလန်ပြည်တွင်း၌မူ လက်စတာ နယ်စားကြီး၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် နိုင်ငံတော်ကို ကာကွယ်ရန် အင်္ဂလိပ်ပြည်သူ့စစ်များ စုရုံးနေခဲ့ကြသည်။ လက်စတာသည် အဲလိဇဘက်အား အက်ဆက်စ်  ရှိ တီလ်ဘူရီ  တွင် စုရုံးနေသော သူမ၏ စစ်တပ်များကို လာရောက်စစ်ဆေးရန် ဩဂုတ်လ ၈ ရက်နေ့၌ ဖိတ်ကြားခဲ့သည်။ သူမသည် ကတ္တီပါအဖြူရောင် ဂါဝန်ပေါ်တွင် ငွေရောင် ရင်ဖုံးသံချပ်အင်္ကျီကို ဆင်မြန်းလျက် '''&quot;တီလ်ဘူရီ စစ်မိန့်ခွန်း &quot;''' ကို ပြည်သူ့စစ်များရှေ့တွင် ဤသို့ မိန့်ကြားခဲ့သည် -&lt;blockquote&gt;&quot;'''ကျွန်ုပ် ချစ်အပ်သော ပြည်သူတို့... ကျွန်ုပ်တို့၏ ဘေးကင်းလုံခြုံရေးကို စိုးရိမ်ကြသော အချို့သူများက သစ္စာဖောက်ခံရမည့် ဘေးကို ကြောက်ရွံ့သဖြင့် လက်နက်စွဲကိုင်ထားသည့် လူအုပ်ကြီးကြားသို့ ကိုယ်တိုင်မဝင်ရောက်ရန် ကျွန်ုပ်တို့ကို သတိပေးခဲ့ကြပါသည်။ သို့သော် ကျွန်ုပ်သည် သစ္စာရှိပြီး ချစ်ခင်ရသော ကျွန်ုပ်၏ ပြည်သူများကို သံသယစိတ်ဖြင့် ကြည့်ရမည့် ဘဝမျိုးဖြင့် မရှင်သန်လိုကြောင်း အသေအချာ ပြောကြားလိုပါသည်။...''' '''''&lt;big&gt;ကျွန်ုပ်တွင် အားနွဲ့လှသော အမျိုးသမီးတစ်ဦး၏ ရုပ်ခန္ဓာသာ ရှိသည်ကို ကျွန်ုပ်သိပါသည်၊ သို့သော် ကျွန်ုပ်၌ ဘုရင်တစ်ပါး၏ နှလုံးသားနှင့် သတ္တိ ရှိပါသည်၊ ယင်းသည် အင်္ဂလန်ဘုရင်တစ်ပါး၏ နှလုံးသားမျိုး ဖြစ်ပါသည်။&lt;/big&gt;''''' '''ထို့ကြောင့် ပါးမား ဖြစ်စေ၊ စပိန် ဖြစ်စေ သို့မဟုတ် ဥရောပမှ မည်သည့်မင်းသားကမဆို ကျွန်ုပ်၏ တိုင်းနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်များကို ကျူးကျော်ရန် ဝံ့ရဲလာခြင်းကို ကျွန်ုပ်အနေဖြင့် လုံးဝ ခွင့်လွှတ် အသည်းခံနိုင်မည် မဟုတ်ပါ။&quot;'''&lt;/blockquote&gt;မည်သည့် ကျူးကျော်မှုမျှ ရောက်ရှိမလာသည့်အခါတွင် တစ်နိုင်ငံလုံး အောင်ပွဲခံ ပျော်ရွှင်ခဲ့ကြသည်။ စိန့်ပေါလ် ကာသီဒရယ် ဘုရားကျောင်း ရှိ ဘုရားသခင်ထံ ကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းခြင်း ဝတ်ပြုပွဲသို့ သွားရောက်သည့် အဲလိဇဘက်၏ စီတန်းလှည့်လည်မှု ခမ်းနားပုံမှာ သူမ၏ နန်းတက်ပွဲ အခမ်းအနားနှင့်ပင် ရင်ဘောင်တန်းနိုင်ခဲ့သည်။ စပိန်ရေတပ်ကြီးကို အောင်နိုင်ခဲ့ခြင်းသည် အဲလိဇဘက်အတွက်ရော၊ ပရိုတက်စတင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံအတွက်ပါ ပြင်းထန်သော ဝါဒဖြန့်ချိရေး အောင်ပွဲတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်ပြည်သူများက ဤသို့ ကယ်တင်ခြင်းခံရမှုကို ဘုရားသခင်၏ မျက်နှာသာပေးမှုနှင့် အပျိုစင်ဘုရင်မကြီး၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် နိုင်ငံတော်ကို မည်သူမျှ မဖျက်ဆီးနိုင်ဟူသော အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ခံယူခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ဤအောင်ပွဲသည် စစ်ပွဲ၏ အချိုးအကွေ့တစ်ခု ဖြစ်မလာခဲ့ဘဲ စစ်ပွဲမှာ နောက်ထပ် တစ်ဆယ့်ခြောက်နှစ်တိုင်တိုင် ဆက်လက် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။

စပိန်ရေတပ်ကြီးကို အောင်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် တစ်နှစ်ဖြစ်သည့် ၁၅၈၉ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက်သည် စစ်သည်အင်အား ၂၃,၃၇၅ ဦးနှင့် သင်္ဘော ၁၅၀ ပါဝင်သော '''အင်္ဂလိပ် ရေတပ်ကြီး (သို့မဟုတ် တန်ပြန်ရေတပ်ကြီး)'''ကို စပိန်နိုင်ငံသို့ စေလွှတ်ခဲ့ပြီး ၎င်းကို ရေတပ်ဗိုလ်ချုပ်အဖြစ် ဖရန်စစ် ဒရိတ် ကလည်းကောင်း၊ စစ်သူကြီးအဖြစ် ဂျွန် နောရစ်  ကလည်းကောင်း ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဤအင်္ဂလိပ်ရေတပ်စုကြီးသည် စစ်သည် ၁၁,၀၀၀ မှ ၁၅,၀၀၀ ကြား သေဆုံး၊ ဒဏ်ရာရ သို့မဟုတ် ရောဂါဖြင့် သေဆုံးခဲ့ရပြီး သင်္ဘော ၄၀ နစ်မြုပ် သို့မဟုတ် အဖမ်းခံခဲ့ရသဖြင့် အကြီးအကျယ် ပျက်စီးဆုံးရှုံးကာ ရှုံးနိမ့်ခဲ့ရသည်။ စပိန်ရေတပ်ကြီးကို ဖျက်ဆီးစဉ်က အင်္ဂလန်ရရှိခဲ့သော အသာစီးရမှုအားလုံး ဆုံးရှုံးသွားခဲ့ရပြီး စပိန်တို့၏ ဤအောင်ပွဲက နောက်ထပ်ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုအတွင်း ဘုရင် ဖိလစ် ၂ ၏ ရေတပ်အင်အား ပြန်လည်ဦးမော့လာစေရန် အစပြုပေးခဲ့သည်။

အင်္ဂလိပ်ရေတပ်မတော်က နောက်ထပ်ကျူးကျော်လာမည့်အန္တရာယ်ကို စောင့်ကြည့်နေစဉ်အတွင်း၊ '''&quot;အဲလိဇဘက်ခေတ် ပင်လယ်ခွေးများ &quot;''' ဟု လူသိများကြသည့် ဒရိတ်ချ်၊ ဟောကင်းစ် နှင့် ရာလေ တို့ အပါအဝင် အင်္ဂလိပ် ပုဂ္ဂလိကပိုင် စစ်သင်္ဘော များသည် စပိန်နှင့် ပေါ်တူဂီတို့၏ ရတနာသယ်သင်္ဘောများကို လိုက်လံရှာဖွေ တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ပြင် အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာနှင့် စပိန်ပင်လယ်ပင်မအတွင်းရှိ အခြေစိုက်စခန်းများနှင့် သင်္ဘောများကို ဝင်ရောက်စီးနင်း လုယက်သည့် အကျိုးအမြတ် အလွန်များပြားသော ဖက်စပ်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု စစ်ဆင်ရေးများတွင် ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ အဲလိဇဘက်၏ နန်းတော်နှင့် သြဇာကြီးမားသော လန်ဒန်ကုန်သည်ကြီးများသည် အဲလိဇဘက်ကိုယ်တိုင် ခွင့်ပြုမိန့်ပေးထားသည့် ဤစစ်ဆင်ရေးများကို မြှင့်တင်ရန်၊ ရိက္ခာတပ်ဆင်ရန်နှင့် ရန်ပုံငွေထောက်ပံ့ရန် ရှေ့တန်းမှ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ ဘုရင်မကြီး တစ်ဦးတည်းပင် ရရှိလာသော အမြတ်အစွန်းများ၏ သုံးပုံတစ်ပုံနီးပါးကို ရရှိခဲ့ပြီး ယင်းက သူမ၏ တိုင်းနိုင်ငံတော် ဘဏ္ဍာတိုက်ကို ပိုမိုပြည့်လျှံစေခဲ့သည်။ အထင်ရှားဆုံးသော လုယက်ပစ္စည်းတစ်ခုမှာ ၁၅၉၂ ခုနှစ်တွင် အဇိုးရက်စ် ကမ်းလွန်တိုက်ပွဲ၌ ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သော မာဒီဒီဂျု့စ် အမည်ရှိ အလွန်ကြီးမားပြီး တန်ဖိုးဖြတ်မရနိုင်သည့် ပေါ်တူဂီ ကုန်သင်္ဘောကြီး ခါရက်ဂျ် ဖြစ်သည်။ ၎င်းသင်္ဘော ဒါမောက် ဆိပ်ကမ်းသို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် အကြီးအကျယ် အခိုးခံခဲ့ရသဖြင့် အဲလိဇဘက်ကို ဒေါသထွက်စေခဲ့သော်လည်း၊ ကျန်ရှိနေသေးသော ကုန်စည်များ၏ တန်ဖိုးသည်ပင် ထိုခေတ်က အင်္ဂလိပ်ဘဏ္ဍာတိုက်တစ်ခုလုံးရှိ စည်းစိမ်ချမ်းသာ၏ ထက်ဝက်ခန့် ရှိခဲ့သည်။

ရှုံးနိမ့်မှုအချို့လည်း ရှိခဲ့ပြီး အထင်ရှားဆုံးမှာ ၁၅၉၅ ခုနှစ်တွင် ကာရစ်ဘီယံပင်လယ်သို့ သွားရောက်သည့် ဒရိတ်နှင့် ဟောကင်းစ်တို့၏ ဆိုးရွားလှသော စစ်ဆင်ရေးဖြစ်ပြီး၊ ထိုခရီးစဉ်အတွင်း ၎င်းတို့နှစ်ဦးစလုံး ကွယ်လွန်သွားခဲ့ကြရာ ထိုသတင်းကြောင့် အဲလိဇဘက်မှာ အလွန်တုန်လှုပ်ချောက်ချားခဲ့ရသည်။ ယင်းသို့ ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ဂျိမ်း လန်ကတ်စတာ ၊ ဝီလျံ ပါကာ နှင့် အားလုံးထဲတွင် အအောင်မြင်ဆုံးဖြစ်လာမည့် ခရစ္စတိုဖာ နယူးပို့တ်တို့ကဲ့သို့သော &quot;ပင်လယ်ခွေး&quot; မျိုးဆက်သစ်များ ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် ကြီးမားသော ရတနာသယ်သင်္ဘောကြီးများကို မဖမ်းဆီးနိုင်ခဲ့ကြသော်လည်း အဲလိဇဘက်၏ ပင်လယ်ခွေးများသည် အလွန်အောင်မြင်ခဲ့ကြသည်။ ရန်သူကို အဆက်မပြတ် နှောင့်ယှက်တိုက်ခိုက်သည့် ဤဗျူဟာကြောင့် စစ်ပွဲကာလတစ်လျှောက်လုံးတွင် နှစ်စဉ် တစ်နိုင်ငံလုံး သွင်းကုန်၏ ပျမ်းမျှ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းကို ရှာဖွေပေးနိုင်ခဲ့သည်။

၁၅၉၆ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက်သည် စပိန်တို့၏ ရတနာသယ်သင်္ဘောစုကို သိမ်းပိုက်ရန် မျှော်လင့်ချက်ဖြင့် '''ဒုတိယမြောက် အင်္ဂလိပ်ရေတပ်ကြီးကို''' ကာဒစ်ဇ်  သို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ အနှစ်သက်ဆုံးသူ ဖြစ်သော အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီး ဦးဆောင်သည့် အင်္ဂလိပ်ရေတပ်သည် ဒတ်ခ်ျတို့၏ ကူညီမှုဖြင့် ကာဒစ်ဇ်မြို့ကို အောင်မြင်စွာ သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး စပိန်တို့၏ သင်္ဘော ၃၂ စင်းခန့်နှင့် ၎င်းတို့ထဲရှိ ရတနာများကိုပါ ဖျက်ဆီးနစ်မြှုပ်စေခဲ့သည်။ ဤအောင်ပွဲကို မဟာအောင်ပွဲကြီးအဖြစ် ချီးကျူးခဲ့ကြပြီး အက်ဆက်စ်သည်လည်း သူရဲကောင်းတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့ရာ သူ၏ သြဇာမှာ အဲလိဇဘက်နှင့်ပင် ရင်ဘောင်တန်းနိုင်လောက်အောင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဘုရင်မကြီးက အက်ဆက်စ်အား စပိန်ရတနာများကို ခိုးယူသည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့ပြီး ကာဒစ်ဇ်တွင် ရှိနေစဉ်အတွင်း သူမထံမှ မည်သည့်လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာမျှ မရရှိဘဲ အဘယ်ကြောင့် သူရဲကောင်း ဆာ ဘွဲ့တံဆိပ်များကို လျှောက်ပေးခဲ့သနည်းဟု ပြင်းပြင်းထန်ထန် မေးခွန်းထုတ်ကာ သတိပေးခဲ့သည်။

တစ်ဖက်တွင်လည်း ကာဒစ်ဇ်မြို့ အသိမ်းခံရမှုကို ကလဲ့စားချေရန်အတွက် ဘုရင် ဖိလစ် ၂ သည် လအနည်းငယ်အကြာတွင် '''ဒုတိယမြောက် စပိန်ရေတပ်ကြီးကို''' အင်္ဂလန်သို့ စေလွှတ်ခဲ့သော်လည်း၊ ဤရေတပ်ကြီးသည် ကပ်ဆိုးနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည် - ပြင်းထန်သော မုန်တိုင်းများက အင်္ဂလန်နိုင်ငံကို မမြင်ရသေးမီမှာပင် ရေတပ်စုကြီးကို တိုက်ခတ်ဖျက်ဆီးပစ်ခဲ့သဖြင့် စစ်သည် ၅,၀၀၀ နီးပါး သေဆုံးပြီး သင်္ဘော ၄၀ ခန့် နစ်မြုပ်ခဲ့ရသည်။ ဤဖြစ်ရပ်နှင့် ကာဒစ်ဇ် ဝင်ရောက်စီးနင်းခံရမှုတို့ကြောင့် စပိန်နိုင်ငံသည် ထိုနှစ်တွင်ပင် လူမွဲခံဝန် (ဒေဝါလီခံခြင်း) ကြေညာခဲ့ရသည်။ သို့သော် ဖိလစ်သည် လက်မလျှော့ဘဲ ၁၅၉၇ ခုနှစ်တွင် တတိယမြောက် ရေတပ်ကြီးကို ထပ်မံစေလွှတ်ခဲ့သော်လည်း အင်္ဂလန်ကမ်းရိုးတန်းအနီးတွင် အခြားမုန်တိုင်းတစ်ခုကြောင့် ရေတပ်စုကြီး ပျဉ်းပြားလွင့်သွားခဲ့ကာ နောက်ထပ်သင်္ဘော ၂၈ စင်း နစ်မြုပ် သို့မဟုတ် အဖမ်းခံခဲ့ရပြီး စစ်သည် ၂,၀၀၀ ခန့် ဆုံးရှုံးခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဤစစ်ဆင်ရေးအတွင်း စွမ်းစွမ်းတမံ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် ချားလ်စ် ဟောင်းဝပ် ကို နော့တင်ဂမ် နယ်စားကြီး ဘွဲ့ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း Azores ကျွန်းစုသို့ သွားရောက်သည့် စစ်ဆင်ရေးတစ်ခုတွင် ရှုံးနိမ့်ပြီး ပြန်လာခဲ့သော အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီးကိုမူ ဘုရင်မကြီးက အင်္ဂလန်အား ကာကွယ်မဲ့အောင် ပြုလုပ်ခဲ့သည်ဟု စွပ်စွဲကာ အလွန်အမင်း ဒေါသထွက်ခဲ့သဖြင့် ၎င်းတို့နှစ်ဦး၏ ဆက်ဆံရေးမှာ ပိုမိုတင်းမာလာခဲ့သည်။

၁၅၉၈ ခုနှစ်တွင် ဘုရင် ဖိလစ် ၂ ကွယ်လွန်ပြီးနောက်၊ သူ၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံသည့် ဘုရင် ဖိလစ် ၃ သည် သူ၏ ရေတပ်ကို တဖန်ပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ၁၆၀၁ ခုနှစ်တွင် ထိုနေရာမှ သူပုန်များကို ကူညီရန် '''စတုတ္ထမြောက် စပိန်ရေတပ်ကြီးကို''' အိုင်ယာလန်သို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ စပိန်တို့သည် ယခုအကြိမ်တွင် ကုန်းတွင်းပိုင်းသို့ ဆိုက်ကပ်နိုင်ခဲ့ပြီး ကင်ဆေးလ် မြို့ကို သုံးလကြာ ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ မြို့ပြင်ပရှိ သူပုန်များ ရှုံးနိမ့်သွားခဲ့ပြီးနောက် စပိန်တို့သည် အိုင်ယာလန် အနောက်တောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်ရှိ ၎င်းတို့၏ စစ်တပ်တစ်ခုလုံးကို လက်နက်ချရန် ဖိအားပေးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဤရှုံးနိမ့်မှုသည် အင်္ဂလန်နှင့် ဖြစ်ပွားနေသော စစ်ပွဲတွင် စပိန်တို့၏ ဇွဲလုံ့လကို အားလျော့သွားစေခဲ့သည်။ နှစ်ဦးစလုံးမှာ စစ်ပန်းနေကြပြီဖြစ်ရာ အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်ပြီး တစ်နှစ်အကြာ ၁၆၀၄ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နှင့် စပိန်တို့အကြား '''လန်ဒန်စာချုပ်''' ဖြင့် ငြိမ်းချမ်းရေး လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။

ဝေါ်လ်တာ ရာလေ က ဘုရင်မကြီး ကွယ်လွန်ပြီးနောက် အဲလိဇဘက်၏ အလွန်အမင်း သတိကြီးမှုကြောင့် စပိန်နှင့် စစ်ပွဲတွင် အနှောင့်အယှက် ဖြစ်ခဲ့ရသည်ဟု ဤသို့ စွပ်စွဲဆိုခဲ့သည် -&lt;blockquote&gt;'''&quot;အကယ်၍ ကွယ်လွန်သူ ဘုရင်မကြီးအနေဖြင့် သူမ၏ စာရေးစာချီများကို ယုံကြည်သကဲ့သို့ သူမ၏ စစ်သူရဲကောင်းများကိုသာ ယုံကြည်ခဲ့ပါလျှင်၊ ကျွန်ုပ်တို့သည် သူမ၏ ခေတ်ကာလအတွင်း ထိုကြီးမားသော အင်ပါယာကြီးကို အပိုင်းပိုင်းဖြစ်အောင် ချေမှုန်းနိုင်ခဲ့မည်ဖြစ်ပြီး၊ ရှေးခေတ်ကာလများကကဲ့သို့ ၎င်းတို့၏ ဘုရင်များကို သင်္ဘောသီးနှင့် လိမ္မော်သီးများကဲ့သို့ တန်ဖိုးမရှိအောင် ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့လိမ့်မည်။ သို့သော် မဟာဘုရင်မကြီးသည် အရာရာကို တစ်ဝက်တစ်ပျက်သာ လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး သေးငယ်သော ကျူးကျော်မှုများဖြင့်သာ စပိန်တို့အား မိမိကိုယ်ကို မည်သို့ ကာကွယ်ရမည်ကို သင်ကြားပေးသကဲ့သို့ ဖြစ်စေခဲ့ကာ ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင်အားနည်းချက်ကို သိမြင်စေခဲ့သည်။&quot;'''&lt;/blockquote&gt;အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များကလည်း အလားတူ အကြောင်းပြချက်များဖြင့် အဲလိဇဘက်ကို ဝေဖန်ခဲ့ကြသော်လည်း၊ အဲလိဇဘက်အနေဖြင့် သူမ၏ စစ်သေနာပတိများကို အလွန်အမင်း မယုံကြည်ရန် ခိုင်လုံသောအကြောင်းပြချက် ရှိခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ၎င်းတို့သည် စစ်မြေပြင်သို့ ရောက်ရှိသွားသည့်အခါ သူမကိုယ်တိုင် ပြောကြားခဲ့သကဲ့သို့ ''&quot;အချည်းနှီးသော ဂုဏ်ပကာသန အပြုအမူများဖြင့် စိတ်လွင့်မျောသွားတတ်ကြသောကြောင့်&quot;'' ဖြစ်သည်။

=== ပြင်သစ် ===
၁၅၈၉ ခုနှစ်တွင် ပရိုတက်စတင့်ဘာသာဝင် စတုတ္ထမြောက်ဟင်နရီ က ပြင်သစ်ထီးနန်းကို ဆက်ခံသောအခါ အဲလိဇဘက်သည် သူ့ထံသို့ စစ်ရေးအရ ကူညီပံ့ပိုးမှုများ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ယင်းသည် ၁၅၆၃ ခုနှစ် လီဟာ့ဗ် ဆိပ်ကမ်းမှ ဆုတ်ခွာခဲ့ရပြီးနောက်ပိုင်း ပြင်သစ်နိုင်ငံအတွင်းသို့ သူမ၏ ပထမဆုံးသော စစ်ရေးစွန့်စားမှု ဖြစ်သည်။ ဟင်နရီ၏ ထီးနန်းဆက်ခံမှုကို ကက်သလစ်အဖွဲ့ချုပ်နှင့် စပိန်ဘုရင် ဖိလစ် ၂ တို့က ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကန့်ကွက်ခဲ့ကြပြီး၊ အဲလိဇဘက်သည် အင်္ဂလိပ်ရေလက်ကြား ဆိပ်ကမ်းများကို စပိန်တို့ သိမ်းပိုက်သွားမည်ကို စိုးရိမ်ခဲ့သည်။

သို့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ပြင်သစ်၌ ဆင်နွှဲခဲ့သော အင်္ဂလိပ်တို့၏ ကနဦးစစ်ဆင်ရေးများသည် စနစ်မကျဘဲ ထိရောက်မှု မရှိခဲ့ပေ။ ပါရီဂရင် ဘာတီး  သည် အဲလိဇဘက်၏ အမိန့်များကို များစွာ လျစ်လျူရှုပြီး စစ်သည် ၄,၀၀ဝ ရှိသော စစ်တပ်ဖြင့် ပြင်သစ်မြောက်ပိုင်းတွင် ရလဒ်ကောင်းကောင်းမထွက်ဘဲ လှည့်လည်သွားလာနေခဲ့သည်။ သူသည် ပါရီမြို့ကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့မှု ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီးနောက် ၁၅၉၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ဖရိုဖရဲဖြင့် ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။ နောက်တစ်နှစ်တွင် ဂျွန် နောရစ်  သည် စစ်သည် ၃,၀၀၀ ကို ဦးဆောင်၍ ဘရီတန်းနီ တွင် စစ်ဆင်ရေး ဆင်နွှဲခဲ့သော်လည်း ဇွန်လ၌ ကွင်းနလက် တွင် အောင်ပွဲရရှိခဲ့လင့်ကစား အဆုံးအဖြတ်မရှိဘဲ ပြီးဆုံးသွားခဲ့သည်။

ဇူလိုင်လတွင် အဲလိဇဘက်သည် ဟင်နရီ ၄ အား ရူးအန်း မြို့ကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့ရာတွင် ကူညီရန် အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီး ရောဘတ် ဒက်ဗရိုး ၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်၌ အခြားစစ်တပ်တစ်ခုကို ထပ်မံစေလွှတ်ခဲ့ပြီး နောရစ်လည်း ပူးပေါင်းခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အက်ဆက်စ်သည် မည်သည့်အရာကိုမျှ မစွမ်းဆောင်နိုင်ခဲ့ဘဲ ၁၅၉၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် နေရပ်သို့ ပြန်လာခဲ့ကာ ဟင်နရီသည်လည်း ဧပြီလတွင် မြို့ကို ဝိုင်းရံထားခြင်းကို စွန့်လွှတ်ခဲ့သည်။ ထုံးစံအတိုင်း အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ စစ်သေနာပတိများ ပြည်ပသို့ ရောက်ရှိသွားသည့်အခါ ၎င်းတို့အပေါ် ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်း မရှိခဲ့ပေ။ သူမက အက်ဆက်စ်နှင့် ပတ်သက်၍ ''&quot;သူ ဘယ်မှာရှိနေလဲ၊ ဘာလုပ်နေလဲ၊ ဒါမှမဟုတ် ဘာလုပ်ရမှာလဲ ဆိုတာကို ကျွန်ုပ်တို့ မသိပါ&quot;'' ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ နောရစ်သည် စစ်ရေးအကူအညီ ပိုမိုရရှိရန် ကိုယ်တိုင်လာရောက် လျှောက်လဲဖို့ လန်ဒန်သို့ ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်က ဝေခွဲမရ ဝေဝါးနေခဲ့ပြီး နောရစ် မရှိခိုက် ၁၅၉၂ ခုနှစ် မေလတွင် ကက်သလစ်အဖွဲ့ချုပ်နှင့် စပိန်စစ်တပ်တို့သည် ပြင်သစ်အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ ခရအွန်းတွင် သူ၏ စစ်တပ်အကြွင်းအကျန်များကို ခြေမှုန်းပစ်လုနီးပါး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့သော စစ်ဆင်ရေး အားလုံးအတွက် အဲလိဇဘက်သည် စစ်သေနာပတိများ တောင်းဆိုသည့် ရိက္ခာများနှင့် စစ်ကူများအတွက် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံရန် ဝန်လေးခဲ့သည်။

၁၅၉၃ ခုနှစ် မတ်လတွင် ဟင်နရီသည် ပြင်သစ်ထီးနန်းကို ဆက်လက်ထိန်းချုပ်နိုင်ရန်အတွက် ပါရီမြို့တွင် ကက်သလစ်ဘာသာသို့ ကူးပြောင်းခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဤလုပ်ရပ်ကြောင့် စိတ်ထိခိုက် တုန်လှုပ်ခဲ့ရပြီး သူမ၏ စိတ်ကျေနပ်မှုရအောင် ဟင်နရီ၏ နောက်ထပ် ကြိုးပမ်းမှုမှန်သမျှကို မကျေမနပ် ဖြစ်ခဲ့ကာ သူမ၏ စစ်တပ်အားလုံးကို နေရပ်သို့ ပြန်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ယင်းသို့ ဖြစ်လင့်ကစား ကက်သလစ်အဖွဲ့ဝင်များသည် ဟင်နရီကို မယုံကြည်ကြဘဲ ဆက်လက် ဆန့်ကျင်ခဲ့ကြဆဲ ဖြစ်သည်၊ တစ်ဖက်တွင်လည်း ၎င်းတို့၏ စပိန်မဟာမိတ်များသည် ဘရီတန်းနီတွင် စစ်ဆင်ရေးကို ဆက်လက်ဆင်နွှဲပြီး အဓိကဆိပ်ကမ်းဖြစ်သော ဘရက်စ်တ် သို့ အပြင်းအထန် ချီတက်လာခဲ့ကြသည်။ စပိန်ဘုရင် ဖိလစ်သည် ပြင်သစ်အနောက်ပိုင်းတွင် အဆင့်မြင့် စစ်အခြေစိုက်စခန်းများ တည်ဆောက်ရန် ရည်ရွယ်ထားပြီး၊ ထိုနေရာမှတစ်ဆင့် သူ၏ ပြန်လည်တည်ဆောက်ထားသော ရေတပ်ဖြင့် အင်္ဂလန်ကို အမြဲတမ်း ခြိမ်းခြောက်နိုင်ရန် ဖြစ်သည်။ နောရစ်က အဲလိဇဘက်ထံ ဤခြိမ်းခြောက်မှုကို သတိပေးစာ ရေးသားခဲ့ပြီးနောက်၊ သူမသည် အတန်ကြာ တွန့်ဆုတ်နေခဲ့သော်လည်း အန္တရာယ်ကို မြင်ရသဖြင့် ၁၅၉၄ ခုနှစ်တွင် အခြားစစ်တပ်တစ်ခုကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ နောရစ်သည် စစ်သည် ၄,၀၀၀ ဖြင့် သူ၏ ပြင်သစ်စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ မဟာမိတ် ဂျီးန်ဗလ်ဒီအောမွန့် နှင့်အတူ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ယခုအကြိမ်တွင် အောင်မြင်မှု ရရှိခဲ့သည် - မြို့အချို့ကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ၎င်းတို့သည် ဘရက်စ်တ်မြို့အနီးရှိ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာသော စပိန်ခံတပ်တစ်ခုကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့ခဲ့ပြီး ၎င်းခံတပ်ကို သိမ်းပိုက်ဖျက်ဆီးနိုင်ခဲ့သည်။ ယင်းသည် ထိုခြိမ်းခြောက်မှုကို အဆုံးသတ်စေခဲ့သော အဆုံးအဖြတ်ပေးသည့် အောင်ပွဲဖြစ်ခဲ့ပြီး မကြာမီမှာပင် ကက်သလစ်အဖွဲ့ချုပ်လည်း ပြိုလဲသွားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် နောရစ်ကို သူရဲကောင်းတစ်ဦးအဖြစ် ချီးကျူးခဲ့သော်လည်း၊ ထို့နောက်တွင် သူ၏ စစ်တပ်များနှင့်အတူ အင်္ဂလန်သို့ ပြန်လာရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။

၁၅၉၅ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် စပိန်ကို စစ်ကြေညာခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်အား ပြင်သစ်နှင့် မဟာမိတ်အဖွဲ့ ဖွဲ့စေလိုခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အဲလိဇဘက်သည် ဟင်နရီအပေါ် မယုံကြည်ခြင်းနှင့် ပြင်သစ် ပိုမိုအာဏာကြီးမားလာမည်ကို စိုးရိမ်ခြင်းတို့ကြောင့် စိတ်ဝင်စားမှုမရှိခဲ့ပေ။ သို့သော် စပိန်တို့သည် ၁၅၉၆ ခုနှစ်တွင် ကဲလေး  မြို့ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး စပိန်တို့သည် အင်္ဂလန်၏ မျက်စိအောက်သို့ တဖန်ပြန်လည်ရောက်ရှိလာသဖြင့် အဲလိဇဘက်သည် သဘောထားလျော့ပေးခဲ့ကာ ဒတ်ခ်ျသမ္မတနိုင်ငံနှင့်အတူ သုံးပွင့်ဆိုင်မဟာမိတ်အဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အဲလိဇဘက်သည် ဘိုလိုင်း (မြန်မာများဆိုကြသော ဘိုလော့ဂ်နာ) မြို့ သို့မဟုတ် ငွေကြေးအရ လျော်ကြေးတစ်ခုခုရရန် အလဲအလှယ်လုပ်ဖို့ ကြိုးပမ်းရင်း ဆက်လက်တွန့်ဆုတ်နေခဲ့ပြီး နောက်ဆုံးတွင် ငွေကြေးလျော်ကြေးပေးရန် သဘောတူညီမှု ရရှိခဲ့သည်။ ၁၅၉၇ ခုနှစ် မတ်လတွင် စပိန်စစ်တပ်များက အာမီယန်  မြို့ကို သိမ်းပိုက်လိုက်သောအခါ အဲလိဇဘက်သည် ဟင်နရီ၏ စစ်တပ်များနှင့် ပူးပေါင်းရန် သောမတ်စ် ဘက်စကာဗီးလ်  ၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်၌ စစ်သည် ၄,၂၀၀ ခန့်ရှိသော စစ်တပ်ကို ပီကာဒီ သို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်-ပြင်သစ် ပူးပေါင်းစစ်တပ် ရောက်ရှိလာပြီးနောက် အာမီယန်မြို့ကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့ပြီး စပိန်စစ်ကူစစ်တပ်ကို မောင်းထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် မြို့က လက်နက်ချခဲ့ပြီး၊ ၎င်းနောက်တွင် စပိန်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ပြင်သစ်၏ ကမ်းလှမ်းမှုများ စတင်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် အဲလိဇဘက်ကို ဤငြိမ်းချမ်းရေးတွင် ပါဝင်စေလိုသော်လည်း သူမက ဒတ်ခ်ျများနှင့် ဖွဲ့စည်းထားသော မဟာမိတ်အဖွဲ့ကို သတိပေးကာ ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် နောက်ဆုံးတွင် အဲလိဇဘက်၏ ကွယ်ရာ၌ ဗာဗင်စ် တွင် စပိန်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် သူမသည် ပြင်သစ်ဘုရင်အား &quot;သစ္စာမဲ့မှုနှင့် နှစ်ခွလျှောက်ခြင်း&quot; ဟု စွပ်စွဲခဲ့သည်။

=== အိုင်ယာလန် ===
အိုင်ယာလန်သည် သူမ၏ ဘုရင်နိုင်ငံ နှစ်ခုအနက် တစ်ခုဖြစ်သော်လည်း၊ အဲလိဇဘက်သည် ကက်သလစ်ဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး သူမ၏ အာဏာစက်ကို ဖီဆန်ရန်နှင့် ရန်သူများနှင့် ပူးပေါင်းကြံစည်ရန် ဝန်မလေးသည့်၊ အချို့နေရာများတွင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရသလောက် ဖြစ်နေသော ရန်လိုသည့် အိုင်ယာလန်လူထုနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ထိုဒေသတွင် သူမကျင့်သုံးသော မူဝါဒမှာ သူမ၏ နန်းတွင်းမှူးမတ်များကို မြေယာများ ပေးအပ်ရန်နှင့် သူပုန်များအနေဖြင့် အင်္ဂလန်ကို တိုက်ခိုက်မည့် စစ်အခြေစိုက်စခန်းတစ်ခုအဖြစ် စပိန်ထံသို့ အိုင်ယာလန်ကို ပေးအပ်ခြင်းမပြုနိုင်ရန် တားဆီးဖို့ ဖြစ်သည်။ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားခဲ့သော တော်လှန်ပုန်ကန်မှုများအတွင်း ဘုရင်မကြီး၏ စစ်တပ်များသည် မြေယာများကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးပြီး ယောက်ျား၊ မိန်းမနှင့် ကလေးသူငယ်များကိုပါမကျန် သတ်ဖြတ်သည့် &quot;မြေလှန်စနစ်&quot; နည်းဗျူဟာများကို ကျင့်သုံးခဲ့ကြသည်။ ၁၅၈၂ ခုနှစ်တွင် ဒက်စမွန် နယ်စားကြီး ဂျေရုဒ် ဖစ်ဇ်ဂျေရုဒ် ဦးဆောင်သည့် မန်စတာ ဒေသ သူပုန်ထမှုအတွင်း အိုင်ယာလန်ပြည်သူ ၃၀,၀၀ဝ ခန့် ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးပြီး သေဆုံးခဲ့ရသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။ ကဗျာဆရာနှင့် နယ်မြေသစ်အခြေချနေထိုင်သူ ဧဒမန် စပင်ဆာ က သားကောင်ဖြစ်ခဲ့ရသူများသည် &quot;မည်သည့် ကျောက်ခဲကဲ့သို့ ခက်ထန်သော နှလုံးသားပိုင်ရှင်မျိုးမဆို သနားကရုဏာသက်ရလောက်သည့် ဆင်းရဲဒုက္ခမျိုးသို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြရသည်&quot; ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်က သူမ၏ စစ်သေနာပတိများအား &quot;ထိုရိုင်းစိုင်းပြီး မဟာဆန်ခြင်းမရှိသော လူမျိုး&quot; ဖြစ်သည့် အိုင်ယာလန်သားများကို ကောင်းမွန်စွာ ဆက်ဆံရန် အကြံပြုခဲ့သော်လည်း၊ သူမ သို့မဟုတ် သူမ၏ စစ်သူကြီးများသည် ၎င်းတို့၏ အာဏာရှင်ဆန်သော ရည်ရွယ်ချက်အတွက် အင်အားနှင့် သွေးထွက်သံယိုမှုများကို အသုံးပြုချိန်တွင် မည်သည့် နောင်တတရားမျှ ပြသခဲ့ခြင်း မရှိပေ။

၁၅၉၃ ခုနှစ်နှင့် ၁၆၀၃ ခုနှစ်အကြားတွင် အဲလိဇဘက်သည် အိုင်ယာလန်၌ &quot;ကိုးနှစ်ကြာစစ်ပွဲ&quot; ဟုခေါ်သော အပြင်းထန်ဆုံး စမ်းသပ်မှုနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ယင်းသည် သူပုန်ခေါင်းဆောင် တိုင်ရွန် နယ်စားကြီး ဟျူး အိုနေးလ်  ကို ကျောထောက်နောက်ခံပေးထားသည့် စပိန်နိုင်ငံနှင့် စစ်မီးအရှိန်အဟုန် အပြင်းထန်ဆုံး ဖြစ်ပွားနေချိန်တွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော တော်လှန်မှု ဖြစ်သည်။ ၁၅၉၉ ခုနှစ် နွေဦးရာသီတွင် အဲလိဇဘက်သည် အဆိုပါ တော်လှန်မှုကို နှိမ်နင်းရန် ရောဘတ် ဒက်ဗရိုး  ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော် သူမအား စိတ်ပျက်စေသည်မှာ သူသည် စစ်ရေးအရ တိုးတက်မှု အနည်းငယ်သာ ရှိခဲ့ပြီး ဘုရင်မကြီး၏ အမိန့်ကို ဖီဆန်ကာ အင်္ဂလန်သို့ ပြန်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ သူ၏ နေရာတွင် ချားလ်စ် ဘလောက်န့် နှင့် အစားထိုးခဲ့ပြီး သူသည် စပိန်တို့ ကျောထောက်နောက်ခံပေးထားသည့် သူပုန်များကို သုံးနှစ်အတွင်း အောင်မြင်စွာ ခြေမှုန်းနိုင်ခဲ့သည်။ အဆုံးအဖြတ်ပေးသည့် တိုက်ပွဲသည် ၁၆၀၂ ခုနှစ်တွင် ကင်ဆေးလ် ၌ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး အဲလိဇဘက်က ၎င်းအောင်ပွဲကို ချီးကျူးကာ ဘလောက်န့်အား သူရဲကောင်းတစ်ဦးအဖြစ် မြှောက်စားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အိုင်ယာလန်စစ်ပွဲအတွက် ကုန်ကျခဲ့သော ဘဏ္ဍာရေးစရိတ်မှာ အလွန်ကြီးမားလှသဖြင့် အဲလိဇဘက်၏ နိုင်ငံတော်သည် ဒေဝါလီခံရမည့် အခြေအနေမှ သီသီလေးသာ လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ အိုနေးလ်သည် နောက်ဆုံး၌ အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်ပြီး ရက်ပိုင်းအကြာ ၁၆၀၃ ခုနှစ်တွင် မယ်လီဖောင့် စာချုပ်ဖြင့် လက်နက်ချခဲ့သည်။

== '''ပြည်ပ ကုန်သွယ်ရေး''' ==

=== '''ရုရှား''' ===
အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ မောင်ငယ် အက်ဒွပ် ၆ လက်ထက်က စတင် ထူထောင်ခဲ့သည့် ရုရှားဇာဘုရင်နိုင်ငံ  နှင့် သံတမန်ဆက်ဆံရေးကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားခဲ့သည်။ သူမသည် ဇာဘုရင် အိုင်ဗန် သဲဖုရုဒ် ထံသို့ ခင်မင်ရင်းနှီးသော စာများကို မကြာခဏ ရေးသားလေ့ရှိသော်လည်း၊ ဇာဘုရင်မှာမူ အဲလိဇဘက်က စစ်ရေးမဟာမိတ်ပြုရန်ထက် ကုန်သွယ်ရေးကိုသာ အာရုံစိုက်နေသည့်အတွက် မကြာခဏ စိတ်အနှောင့်အယှက် ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ အိုင်ဗန်သည် တစ်ကြိမ်တွင် သူမအား လက်ထပ်ခွင့်ပင် ကမ်းလှမ်းခဲ့ဖူးပြီး၊ သူ၏ နန်းသက်နှောင်းပိုင်းတွင် အကယ်၍ သူ၏ အာဏာစက် အန္တရာယ်ကြုံတွေ့ရပါက အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် ခိုလှုံခွင့်ရရှိရန် အာမခံချက် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ယင်းကိစ္စ မအောင်မြင်သောအခါ သူသည် မေ ဟတ်စတင်းစ်နှင့် လက်ထပ်ရန် တောင်းဆိုခဲ့သော်လည်း အဲလိဇဘက်က ရုရှားသံအမတ်နှင့် ၎င်းအကြောင်းကို ဆွေးနွေးရန် ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ မက်စကိုဗီ ကုမ္ပဏီ ၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် အသက်မွေးဝမ်းကြောင်း လုပ်ငန်း စတင်ခဲ့သူ အင်္ဂလိပ်ကုန်သည်နှင့် စွန့်စားရှာဖွေသူ အန်တိုနီ ဂျန်ကင်ဆန် သည် ဇာဘုရင် အိုင်ဗန်၏ နန်းတော်သို့ ဘုရင်မကြီး၏ အထူးသံအမတ်အဖြစ် ရောက်ရှိခဲ့သည်။

၁၅၈၄ ခုနှစ်တွင် အိုင်ဗန် ကွယ်လွန်သောအခါ သူ၏ သားတော် ဖီအိုဒေါ ၁  က အရိုက်အရာကို ဆက်ခံခဲ့သည်။ သူ၏ ဖခင်နှင့်မတူဘဲ ဖီအိုဒေါသည် အင်္ဂလန်နှင့် သီးသန့်ကုန်သွယ်ခွင့်များကို ထိန်းသိမ်းရန် စိတ်အားထက်သန်မှု မရှိခဲ့ပေ။ သူသည် မိမိ၏ ဘုရင်နိုင်ငံကို နိုင်ငံခြားသား အားလုံးအတွက် လမ်းဖွင့်ပေးခဲ့ပြီး ၎င်း၏ ဖခင်အိုင်ဗန်က သည်းခံခဲ့သော အင်္ဂလိပ်သံအမတ် ဂျရုမ်း ဘိုးစ် ( ၏ မာနထောင်လွှားမှုကို မုန်းတီးကာ ရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဇာဘုရင်အား ပြန်လည်စဉ်းစားရန် ဖျောင်းဖျပေးဖို့ ရင်ခွင်ပိုက်အုပ်ချုပ်သူ ဗလစ် ဂိုဒူနော့ဗ် ထံ တောင်းဆိုရန် သံအမတ်သစ် ဒေါက်တာ ဂျိုင်းလ်စ် ဖလက်ချာ ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဖလက်ချာသည် ဖီအိုဒေါ၏ မြောက်မြားစွာသော ဘွဲ့အမည်များအနက် နှစ်ခုကို ချန်လှပ်၍ ခေါ်ဆိုခဲ့မိခြင်းကြောင့် ထိုညှိနှိုင်းမှုများမှာ ပျက်ပြားခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဖီအိုဒေါထံသို့ တစ်ဖက်က အသနားခံပြီး တစ်ဖက်က အပြစ်တင်စကားများ ပါဝင်သည့် စာများကို ဆက်လက် ပေးပို့ခဲ့သည်။ သူမသည် မဟာမိတ်ဖွဲ့ရန် အဆိုပြုခဲ့သည်၊ ယင်းမှာ ဖီအိုဒေါ၏ ဖခင်ဖြစ်သူက ကမ်းလှမ်းစဉ်က သူမ ငြင်းပယ်ခဲ့သောအရာ ဖြစ်သော်လည်း၊ ယခုအကြိမ်တွင်မူ ရုရှားတို့ဘက်က ပြန်လည် ငြင်းဆန်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

=== '''မူဆလင်နိုင်ငံများ''' ===
အဲလိဇဘက်၏ စိုးစံမှု ကာလအတွင်း အင်္ဂလန်နှင့် ဘာဘာရီ ပြည်နယ်များအကြား ကုန်သွယ်ရေးနှင့် သံတမန်ရေး ဆက်ဆံမှုများ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်သည် စပိန်နိုင်ငံကို ဆန့်ကျင်ရန်အတွက် မော်ရိုကိုနိုင်ငံနှင့် ကုန်သွယ်ရေး ဆက်ဆံမှုတစ်ရပ် ထူထောင်ခဲ့ပြီး၊ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ပိတ်ပင်တားမြစ်ချက် ရှိလင့်ကစား မော်ရိုကို သကြားနှင့် လဲလှယ်ရန်အတွက် ချပ်ဝတ်တန်ဆာများ၊ ခဲယမ်းမီးကျောက်များ၊ သစ်များနှင့် သတ္တုများကို ရောင်းချခဲ့သည်။ ၁၆၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် မော်ရိုကို အုပ်ချုပ်သူ မူလိုင်း အာမတ် အယ်လ်-မန်ဆာ  ၏ အဓိက အတွင်းရေးမှူးဖြစ်သူ အာဘ်ဒဲလ် အိုဝါဟက် ဘင် မက်ဆုဒ်  သည် စပိန်ကို ဆန့်ကျင်မည့် အင်္ဂလိပ်-မော်ရိုကို မဟာမိတ်အဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းရန် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းဖို့ အင်္ဂလိပ်နန်းတော်သို့ သံအမတ်အဖြစ် လာရောက်လည်ပတ်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် &quot;မော်ရိုကိုနိုင်ငံသို့ စစ်လက်နက်ပစ္စည်းများ ရောင်းချရန် သဘောတူခဲ့ပြီး၊ သူမနှင့် မူလိုင်း အာမတ် အယ်လ်-မန်ဆာ တို့သည် စပိန်တို့အား ပူးတွဲစစ်ဆင်ရေး ဆင်နွှဲရန် ကိစ္စကို အဆက်မပြတ် ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်&quot;။ သို့သော်လည်း ဆွေးနွေးမှုများသည် အဆုံးအဖြတ်မရှိဘဲ ပြီးဆုံးခဲ့ရပြီး၊ ထိုသံတမန်အဖွဲ့ ရောက်ရှိပြီး နှစ်နှစ်အတွင်းမှာပင် အုပ်ချုပ်သူ နှစ်ဦးစလုံး ကွယ်လွန်သွားခဲ့ကြသည်။

လဗန့် ကုမ္ပဏီ  ကို လုပ်ပိုင်ခွင့် ပေးအပ်ခြင်းနှင့်အတူ ၁၅၇၈ ခုနှစ်တွင် အော်တိုမန် အင်ပါယာ၏ ဗဟိုအစိုးရ  ထံသို့ ပထမဆုံး အင်္ဂလိပ်သံအမတ် ဝီလျံ ဟာဘွန်း  ကို စေလွှတ်ခြင်းဖြင့် '''အော်တိုမန် အင်ပါယာ နှင့်လည်း''' သံတမန်ဆက်ဆံရေး ထူထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၅၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ကုန်သွယ်ရေးစာချုပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ နှစ်ဦးနှစ်ဖက်လုံးမှ သံတမန်များစွာကို အပြန်အလှန် စေလွှတ်ခဲ့ကြပြီး အဲလိဇဘက်နှင့် ဆူလ်တန် မူရတ် ၃ အကြား စာပေးစာယူများလည်း ရှိခဲ့သည်။ စာတစ်စောင်တွင် မူရတ်က ပရိုတက်စတင့် ယုံကြည်မှုနှင့် အစ္စလာမ်ဘာသာတို့သည် &quot;ရုပ်တုကိုးကွယ်မှုကို နှစ်ဦးစလုံးက ပယ်ချကြသည့်အတွက် ရောမကက်သလစ်ဘာသာနှင့် စာလျှင် အပြန်အလှန် တူညီသောအချက်များစွာ ပိုမိုရှိနေသည်&quot; ဟူသော အယူအဆကို နှစ်သက်သဘောကျခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်နှင့် အော်တိုမန်အင်ပါယာအကြား မဟာမိတ်ဖွဲ့ရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ ကက်သလစ် ဥရောပနိုင်ငံများ စိတ်ပျက်ရလောက်အောင်ပင် အင်္ဂလန်သည် အော်တိုမန်အင်ပါယာသို့ ခဲနှင့် သံဖြူ (အမြောက်သွန်းလုပ်ရန်အတွက်) နှင့် စစ်လက်နက်ပစ္စည်းများကို တင်ပို့ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ဖရန်စစ် ဝေါဆင်ဂမ် က ဘုံရန်သူဖြစ်သော စပိန်အား ဆန့်ကျင်ရန် အော်တိုမန်တို့ တိုက်ရိုက်စစ်ရေးအရ ပါဝင်လာစေရန် စည်းရုံးလှုံ့ဆော်နေချိန်ဖြစ်ရာ၊ ၁၅၈၅ ခုနှစ် စပိန်နှင့် စစ်ပွဲစတင်ဖြစ်ပွားချိန်၌ အဲလိဇဘက်သည် မူရတ် ၃ နှင့် ပူးတွဲစစ်ဆင်ရေးများ ဆင်နွှဲရန် အလေးအနက် ဆွေးနွေးခဲ့သည်။

=== အမေရိက ===
၁၅၈၃ ခုနှစ်တွင် ဟမ်ဖရီ ဂီလ်ဘတ်) သည် နယူးဖောင်လန် တွင် နယ်မြေသစ်အခြေချရန် အနောက်ဘက်သို့ ရွက်လွှင့်ခဲ့သော်လည်း အင်္ဂလန်သို့ မည်သည့်အခါမျှ ပြန်မလာနိုင်ခဲ့ပေ။ ဂီလ်ဘတ်၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ ညီဖြစ်သူ '''ဝေါ်လ်တာ ရာလေ သည်''' အတ္တလန္တိတ် ကမ်းရိုးတန်းကို စူးစမ်းရှာဖွေခဲ့ပြီး၊ &quot;အပျိုစင် ဘုရင်မကြီး&quot; အဲလိဇဘက်ကို ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် ဗာဂျီးနီးယား  ဟု အမည်ပေးထားဟန်ရှိသည့် နယ်မြေကို မိမိပိုင်အဖြစ် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ဤနယ်မြေသည် ယနေ့ခေတ် ဗာဂျီးနီးယားပြည်နယ်ထက် များစွာပိုမိုကြီးမားပြီး နယူးအင်္ဂလန်မှသည် ကာရိုလိုင်းနားပြည်နယ်များအထိ ကျယ်ပြန့်သည်။ ၁၅၈၅ ခုနှစ်တွင် ရာလေသည် လူနည်းစုတစ်စုနှင့်အတူ ဗာဂျီးနီးယားသို့ ပြန်လာခဲ့ပြီး ယနေ့ခေတ် မြောက်ကာရိုလိုင်းနား ကမ်းလွန်ရှိ ရိုအန်နုတ်ကျွန်း  သို့ ဆိုက်ကပ်ခဲ့ကြသည်။ ပထမဆုံး အခြေချနေထိုင်မှု ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီးနောက် ရာလေသည် အခြားလူအုပ်စုတစ်စုကို ထပ်မံစုဆောင်းခဲ့ပြီး ဂျွန် ဝှိုက်  အား အုပ်ချုပ်စေခဲ့သည်။ ၁၁၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် ရာလေ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာချိန်၌ သူချန်ထားခဲ့သော '''ရိုအန်နုတ် အခြေချစခန်း''' ၏ အရိပ်အယောင်မျှပင် မတွေ့ရတော့ဘဲ လျှို့ဝှက်ဆန်းကြယ်စွာ ပျောက်ဆုံးသွားခဲ့သော်လည်း၊ ယင်းသည် မြောက်အမေရိကတွင် အင်္ဂလိပ်တို့၏ ပထမဆုံးသော အခြေချနေထိုင်မှု ဖြစ်ခဲ့သည်။

=== အရှေ့အိန္ဒိယ ကုမ္ပဏီ ===
စပိန်နှင့် ပေါ်တူဂီ သင်္ဘောများကို အောင်မြင်စွာ စီးနင်းတိုက်ခိုက်ပြီးနောက်၊ အင်္ဂလိပ်ရေကြောင်းခရီးသည်များသည် စည်းစိမ်ချမ်းသာများ ရှာဖွေရန် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်း လှည့်လည်ခဲ့ကြသည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် လန်ဒန်ကုန်သည်ကြီးများသည် အရှေ့ဖျားကုန်သွယ်ရေးတွင် စပိန်နှင့် ပေါ်တူဂီတို့၏ လက်ဝါးကြီးအုပ်မှုကို ပြတ်ပြတ်သားသား ခြေမှုန်းပစ်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် အဲလိဇဘက်ထံသို့ အသနားခံစာ တင်သွင်းခဲ့ကြသည်။ '''၁၆၀၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၃၁ ရက်နေ့တွင်''' ကုန်သည်များသည် အဲလိဇဘက်ထံမှ လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာစာချွန်လွှာကို ရရှိခဲ့ပြီး အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာဒေသနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတို့တွင် ကုန်သွယ်ရန်အတွက် '''အရှေ့အိန္ဒိယ ကုမ္ပဏီ''' ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ နောက်တစ်နှစ်တွင် ဂျိမ်း လန်ကတ်စတာ က ပထမဆုံးသော ရေကြောင်းခရီးစဉ်ကို ကွပ်ကဲခဲ့ပြီး ၎င်းခရီးစဉ်သည် အောင်မြင်ခဲ့ကာ ၁၆၀၂ ခုနှစ်တွင် ဂျာဗားကျွန်းရှိ ဘန်တန်၌ ပထမဆုံးသော ကုန်လှောင်ရုံ (စက်ရုံ) ကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ကိပ်အော့ဖ်ဂွတ်ဒ်ဟုပ်  ၏ အရှေ့ဘက်နှင့် မာဂျဲလန် ရေလက်ကြား ၏ အနောက်ဘက်ရှိ နိုင်ငံအားလုံးနှင့် အင်္ဂလိပ်တို့၏ ကုန်သွယ်မှုတွင် ဤကုမ္ပဏီအား ၁၅ နှစ်တာ ကာလပတ်လုံး လက်ဝါးကြီးအုပ် လုပ်ကိုင်ခွင့် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ဤကုမ္ပဏီသည် နောက်ပိုင်း ၁၈ နှင့် ၁၉ ရာစုနှစ်များတွင် ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်မှု၏ ထက်ဝက်ခန့်နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ နယ်မြေအမြောက်အများကိုပါ ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။

== '''ကျန်ရှိနေသောနှစ်များ''' ==
၁၅၈၈ ခုနှစ်တွင် [[စပိန်ရေတပ်ကြီး]]ကို အောင်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက်ပိုင်း ကာလများသည် အဲလိဇဘက်အတွက် သူမ၏ နန်းသက်ကုန်ဆုံးချိန်အထိ ကြီးစိုးခဲ့သော ဒုက္ခအသစ်များကို သယ်ဆောင်လာခဲ့သည်။ စပိန်နိုင်ငံနှင့်လည်းကောင်း၊ အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၌လည်းကောင်း ဖြစ်ပွားနေသော ပဋိပက္ခများသည် ရေရှည်ဆွဲဆန့်လာခဲ့ပြီး၊ အခွန်အတုပ် ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးများမှာ ပိုမိုကြီးလေးလာကာ တိုင်းပြည်၏ စီးပွားရေးမှာလည်း သီးနှံရိတ်သိမ်းမှု မကောင်းခြင်းနှင့် စစ်စရိတ်စကများကြောင့် အထိနာခဲ့ရသည်။ ကုန်ဈေးနှုန်းများ မြင့်တက်လာပြီး လူနေမှုအဆင့်အတန်းများ ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ ထိုခေတ်ကာလအတွင်း ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များကို နှိပ်ကွပ်မှုများမှာ ပိုမိုပြင်းထန်လာခဲ့ပြီး၊ အဲလိဇဘက်သည် ၁၅၉၁ ခုနှစ်တွင် ကက်သလစ်အိမ်ထောင်စုများကို စစ်ဆေးမေးမြန်းရန်နှင့် စောင့်ကြည့်ရန်အတွက် ကော်မရှင်အဖွဲ့များကို လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာ အပ်နှင်းခဲ့သည်။ တိုင်းပြည်အတွင်း တည်ငြိမ်အေးချမ်းပြီး သာယာဝပြောနေသည်ဟူသော ပုံရိပ်ယောင်ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ရန်အတွက် သူမသည် ပြည်တွင်းရှိ လျှို့ဝှက်ထောက်လှမ်းရေးများနှင့် ဝါဒဖြန့်ချိရေးလုပ်ငန်းများအပေါ် ပိုမို၍ မှီခိုအားထားလာခဲ့သည်။ သူမ၏ ဘဝနောက်ဆုံးနှစ်များအတွင်း ထွက်ပေါ်လာသော ဝေဖန်ပြစ်တင်မှုများ မြင့်တက်လာခြင်းက ပြည်သူလူထု၏ သူမအပေါ် ချစ်ခင်မြတ်နိုးမှု လျော့နည်းကျဆင်းလာခြင်းကို ထင်ဟပ်ဖော်ပြနေခဲ့သည်။

တစ်ခါတစ်ရံ '''&quot;အဲလိဇဘက်၏ ဒုတိယမြောက် နန်းစံခေတ်&quot;''' ဟု ခေါ်ဆိုကြသည့် ဤကာလ ဖြစ်ပွားရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းတစ်ခုမှာ ၁၅၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း အဲလိဇဘက်၏ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ဖြစ်သော လျှို့ဝှက်ကောင်စီ ၏ သဘာဝ ပြောင်းလဲသွားခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ မျိုးဆက်သစ်တစ်ခုက အာဏာရလာခဲ့သည်။ ဘာလင်နယ်စားကြီး ဝီလျံ ဆီစီလ် မှလွဲ၍ အရေးအကြီးဆုံးသော နိုင်ငံရေးသမား အများစုမှာ ၁၅၉၀ ပြည့်နှစ်ဝန်းကျင်တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့ကြပြီ ဖြစ်သည် - ၁၅၈၈ ခုနှစ်တွင် လက်စတာ နယ်စားကြီး၊ ၁၅၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဖရန်စစ် ဝေါဆင်ဂမ်၊ နှင့် ၁၅၉၁ ခုနှစ်တွင် ခရစ္စတိုဖာ ဟက်တန်  တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၁၅၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ မတိုင်မီက သတိပြုလောက်စရာ ပုံစံမျိုးဖြင့် တည်ရှိမနေခဲ့သော အစိုးရအဖွဲ့အတွင်း ဂိုဏ်းဂဏကွဲပြား တိုက်ခိုက်မှုများသည် ယခုအခါတွင် အစိုးရအဖွဲ့၏ သမိုင်းဝင် အမှတ်အသားတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ လက်စတာ နယ်စားကြီး၏ မွေးစားသားဖြစ်သူ ဒုတိယမြောက် အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီး ရောဘတ် ဒက်ဗရိုးနှင့် လော့ဒ် ဘာလင်၏ သားဖြစ်သူ ရောဘတ် ဆီစီလ် တို့အကြား ပြင်းထန်သော အာဏာပြိုင်ဆိုင်မှုများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြီး နှစ်ဦးစလုံးတွင် မိမိတို့ကို ထောက်ခံသည့် နောက်လိုက်နောက်ပါ ကိုယ်စီ ရှိကြသည်။ နိုင်ငံတော်၏ အာဏာအရှိဆုံး ရာထူးနေရာများကို ရယူရန် ဤသို့ အားပြိုင်မှုများက တိုင်းပြည်၏ နိုင်ငံရေးကို ထိခိုက်ပျက်စီးစေခဲ့သည်။ ဘုရင်မကြီး၏ ကိုယ်ပိုင်အာဏာစက်မှာလည်း လျော့နည်းလာခဲ့ပြီး ယင်းကို ၁၅၉၄ ခုနှစ်တွင် သူမ အလွန်ယုံကြည်ရသည့် တော်ဝင်သမားတော်ကြီး ဒေါက်တာ ရိုဒီရီဂို လိုပက်စ် ၏ ဖြစ်ရပ်တွင် တွေ့မြင်နိုင်သည်။ အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီးက ကိုယ်ပိုင်အငြိုးအတေးကြောင့် ဒေါက်တာအား နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် မဟုတ်မမှန် စွပ်စွဲခဲ့ချိန်တွင်၊ ဘုရင်မကြီးသည် ဒေါက်တာ အဖမ်းခံရမှုအပေါ် ဒေါသထွက်ခဲ့ပြီး သူ့တွင် အပြစ်မရှိဟု ယုံကြည်ထားပုံရသော်လည်း ထိုသမားတော်ကြီး ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခံရမည့် ဘေးမှ မကာကွယ်ပေးနိုင်ခဲ့ပေ။

သူမ၏ နန်းသက်နောက်ဆုံးနှစ်များအတွင်း အဲလိဇဘက်သည် စစ်မီးတောက်နေသည့် ကာလ၌ လွှတ်တော်ထံမှ ငွေကြေးအကူအညီ ပိုမိုတောင်းခံမည့်အစား၊ ကုန်ကျစရိတ်မရှိဘဲ မိမိလူများကို မျက်နှာသာပေး သူကောင်းပြုနိုင်သည့် စနစ်တစ်ခုအဖြစ် '''&quot;ကုန်သွယ်ခွင့် လက်ဝါးကြီးအုပ်မှုများ&quot;''' ကို ချီးမြှင့်ခြင်းအပေါ် ပိုမိုမှီခိုလာခဲ့သည်။ ဤအလေ့အထသည် မကြာမီမှာပင် ကုန်ဈေးနှုန်းများကို စိတ်ကြိုက်သတ်မှတ်ခြင်း၊ ပြည်သူလူထု၏ အိတ်စိုက်ငွေများဖြင့် နန်းတွင်းမှူးမတ်များ ချမ်းသာကြွယ်ဝလာခြင်းနှင့် လူထုအတွင်း ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် မကျေနပ်မှုများဆီသို့ ဦးတည်သွားခဲ့သည်။ ယင်းသည် ၁၆၀၁ ခုနှစ် လွှတ်တော်အစည်းအဝေးအတွင်း အောက်လွှတ်တော်၌ ပြင်းထန်သော လှုံ့ဆော်ကန့်ကွက်မှုများအဖြစ် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ၁၆၀၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ဝှိုက်ဟောလ် နန်းတော်၌ လွှတ်တော်အမတ် ၁၄၀ ဦးပါဝင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ရှေ့မှောက်တွင် မြွက်ကြားခဲ့သည့် သူမ၏ ကမ္ဘာကျော် '''&quot;ရွှေဝါရောင် မိန့်ခွန်း&quot;)''' ၌ အဲလိဇဘက်သည် ထိုသို့ မတရားလက်ဝါးကြီးအုပ် အလွဲသုံးစားမှုများကို မိမိမသိရှိခဲ့ကြောင်း ထုတ်ဖော်ဆိုခဲ့ပြီး၊ ကတိကဝတ်များနှင့် သူမ၏ ထုံးစံအတိုင်း စိတ်လှုပ်ရှားဖွယ် ဆွဲဆောင်မှုများဖြင့် လွှတ်တော်အမတ်များ၏ စိတ်နှလုံးကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည် -&lt;blockquote&gt;'''&quot;မိမိတို့၏ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်ကို အဝိဇ္ဇာကြောင့်လည်းကောင်း၊ ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ မဟုတ်ဘဲလည်းကောင်း ကျရောက်သွားနိုင်သည့် အမှားအယွင်းများမှ ကာကွယ်ပေးကြသောသူများသည် မည်မျှလောက်သော ကျေးဇူးတုံ့ပြန်မှုကို ထိုက်တန်သနည်းဆိုသည်မှာ ကျွန်ုပ်တို့ ကောင်းစွာသိပါသည် (သင်တို့လည်း ခန့်မှန်းနိုင်ပါလိမ့်မည်)။ ကျွန်ုပ်တို့၏ ပြည်သူလူထု၏ နှလုံးသားများကို မေတ္တာတရားဖြင့် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခြင်းထက် ကျွန်ုပ်တို့အတွက် ပိုမိုတန်ဖိုးရှိသောအရာ မရှိသည်နှင့်အညီ၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ ရက်ရောမှုကို အလွဲသုံးစားလုပ်သူများ၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ ပြည်သူများကို ချုပ်ချယ်သူများနှင့် ဆင်းရဲသားများကို ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်သူများအကြောင်းကို သင်တို့က ကျွန်ုပ်တို့အား လာရောက်မပြောပြခဲ့ကြလျှင် ကျွန်ုပ်တို့အနေဖြင့် မည်မျှလောက် မထိုက်တန်သော သံသယပွားစရာ အခြေအနေမျိုး ခံရလိမ့်မည်နည်း။&quot;'''&lt;/blockquote&gt;သို့သော်လည်း ဤသို့သော စီးပွားရေးနှင့် နိုင်ငံရေးအရ မရေရာ မသေချာမှုများ ရှိနေသည့် ကာလသည်ပင်လျှင် '''အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၌ မည်သည့်ခေတ်နှင့်မျှ နှိုင်းယှဉ်၍မရနိုင်သော စာပေအနုပညာ ထွန်းကားမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်'''။ စာပေလှုပ်ရှားမှုအသစ်၏ ပထမဆုံးသော အရိပ်အယောင်များသည် အဲလိဇဘက် နန်းစံသက် ဒုတိယမြောက် ဆယ်စုနှစ်အကုန် ၁၅၇၈ ခုနှစ်တွင် ဂျွန် လိုင်လီ  ၏ ယူဖျူးစ်  နှင့် ဧဒမန် စပင်ဆာ  ၏ သိုးထိန်းတို့၏ ပြက္ခဒိန်  တို့နှင့်အတူ စတင် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ၁၅၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်းတွင်မူ '''ဝီလျံ ရှိတ်စပီးယား''' နှင့် '''ခရစ္စတိုဖာ မာလို''' တို့အပါအဝင် အင်္ဂလိပ်စာပေလောက၏ ကြီးမားလှသော အမည်နာမများစွာသည် ၎င်းတို့၏ ရင့်ကျက်ထွန်းကားရာ ခေတ်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် ဂျာကိုဘီယန်ခေတ် သို့ ဆက်လက်ကူးပြောင်းသွားချိန်တွင် အင်္ဂလိပ်ပြဇာတ်လောကသည် ၎င်း၏ အမြင့်ဆုံး အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိသွားမည် ဖြစ်သည်။ ခမ်းနားထည်ဝါလှသော အဲလိဇဘက်ခေတ်ဟူသည့် အယူအဆမှာ အဲလိဇဘက်၏ စိုးစံမှုအတွင်း တက်ကြွစွာ လှုပ်ရှားခဲ့ကြသော ဗိသုကာပညာရှင်များ၊ ပြဇာတ်ရေးဆရာများ၊ ကဗျာဆရာများနှင့် ဂီတပညာရှင်များအပေါ်တွင် များစွာ မူတည်နေခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် အနုပညာရပ်များအပေါ် ကြီးမားသော နာယကတစ်ဦးအဖြစ် မည်သည့်အခါမျှ မပံ့ပိုးခဲ့ဖူးသည့် ဘုရင်မကြီးထံမှ တိုက်ရိုက်ရရှိသော ကူညီထောက်ပံ့မှုမျိုး မရှိသလောက် ဖြစ်ခဲ့သည်။

အဲလိဇဘက် အသက်ကြီးလာသည်နှင့်အမျှ သူမ၏ ပုံရိပ်သည် တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ သူမအား ဘဲလ်ဖီဘီ  သို့မဟုတ် အက်စထရီးယား  နတ်ဘုရားမအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ကြပြီး၊ စပိန်ရေတပ်ကြီးကို အောင်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက်တွင်မူ ဧဒမန် စပင်ဆာ၏ ကဗျာရှည်ကြီးထဲမှ ထာဝရ နုပျိုနေသည့် နတ်သမီးဘုရင်မကြီး '''ဂလိုရီယားနား''' အဖြစ် တင်စားပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဧဒမန် စပင်ဆာအား ပင်စင်လစာတစ်ရပ် ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ ယင်းမှာ သူမ၏ ထုံးစံနှင့်စာလျှင် အလွန်ထူးခြားလှသဖြင့် သူမအနေဖြင့် သူ၏စာပေကို အလွန်နှစ်သက်သဘောကျကြောင်း ထင်ရှားစေသည်။ သူမ၏ ပုံတူပန်းချီကားများသည် လက်တွေ့ကျကျ ဆွဲခြင်းထက် ပိုမိုနုပျိုနေစေရန်အတွက် ဆန်းကြယ်ပြီး ပဟေဠိဆန်သော အထိမ်းအမှတ် သင်္ကေတပုံစံများဖြင့်သာ ပိုမို ပုံဖော်လာခဲ့ကြသည်။ အမှန်စင်စစ်အားဖြင့်မူ သူမ၏ အရေပြားသည် ၁၅၆၂ ခုနှစ်က ကျောက်ကြီးရောဂါ ကြောင့် အမာရွတ်များ ထင်ကျန်ရစ်ခဲ့ပြီး၊ ဆံပင်လည်း တစ်ဝက်ခန့် ပြောင်သွားခဲ့သဖြင့် ဝတ်ဆင်ရသော ဆံပင်တုများနှင့် မိတ်ကပ် အလှကုန်ပစ္စည်းများအပေါ်တွင်သာ မှီခိုနေခဲ့ရသည်။ သူမ၏ အချိုပွဲများကို နှစ်သက်မှုနှင့် သွားဆရာဝန်ကို ကြောက်ရွံ့မှုတို့ကြောင့် သွားများ အကြီးအကျယ် ပျက်စီးကျိုးပဲ့ကုန်သဖြင့် ပြည်ပမှ သံအမတ်ကြီးများအနေဖြင့် သူမ စကားပြောသည့်အခါ နားလည်ရန်ပင် ခက်ခဲခဲ့ကြရသည်။ ပြင်သစ်ဘုရင် ဟင်နရီ ၄ ထံမှ စေလွှတ်လိုက်သော အထူးသံအမတ်ကြီး အွန်ဒရေး ဟူရို ဒ် မက်စ်က ဘုရင်မကြီးနှင့် တွေ့ဆုံခွင့်ရခဲ့စဉ်က ဤသို့ သတိပြုမိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည် - ''&quot;သူမ၏ သွားများသည် အလွန်ဝါပြီး ညီညာမှုမရှိပါ... လက်ယာဘက်ထက် လက်ဝဲဘက်တွင် ပို၍ သွားနည်းနေပါသည်။ သွားအများစု ကျိုးပဲ့ပျောက်ဆုံးနေသဖြင့် သူမ စကား ခပ်မြန်မြန်ပြောသည့်အခါ အလွယ်တကူ နားလည်ရန် မဖြစ်နိုင်ပါ&quot;'' ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သူက ''&quot;သို့သော်ငြားလည်း သူမ၏ အချိုးအစားမှာ လှပမြင့်မားပြီး မည်သည့်အရာကိုမဆို ကျေးဇူးတော်ရှိစွာ ပြုမူတတ်သည်။ တတ်နိုင်သမျှ သူမ၏ သိက္ခာကို ထိန်းသိမ်းထားသော်လည်း တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နှိမ့်ချပြီး ကြင်နာတတ်သူ ဖြစ်သည်&quot;'' ဟု ထပ်လောင်း ရေးသားခဲ့သည်။ ဝေါ်လ်တာ ရာလေ  ကမူ သူမအား '''&quot;အချိန်နှင့် ကံတရား၏ နှောင့်ယှက်အံ့အားသင့်ခြင်းကို ခံလိုက်ရသော အမျိုးသမီးကြီး&quot;''' ဟု တင်စား ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။

အဲလိဇဘက်၏ အလှအပများ ပိုမိုမှေးမှိန်လာလေလေ၊ သူမ၏ နန်းတွင်းမှူးမတ်များက ၎င်းအလှအပကို ပို၍ပင် အမွှမ်းတင် ချီးမွမ်းကြလေလေ ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်သည်လည်း ထိုသို့ ချီးမွမ်းခန်းဖွင့်သည့် ဇာတ်ကွက်တွင် ပျော်ရွှင်စွာ ပါဝင်ဆင်နွှဲခဲ့သော်လည်း၊ သူမ၏ ဘဝနောက်ဆုံး ဆယ်စုနှစ်အတွင်း၌ ထိုအမွှမ်းတင်မှုများကို သူမကိုယ်တိုင် တကယ်ပင် ယုံကြည်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ပေသည်။ သူမသည် လက်စတာနယ်စားကြီး၏ မွေးစားသားဖြစ်ပြီး ညှို့ဓာတ်ပြင်းသော်လည်း စိတ်ဆတ်လှသည့် လူငယ်လေး '''အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီး'''  အပေါ်တွင် အလွန်ပင် အလိုလိုက်ပြီး သံယောဇဉ်ကြီးမားလာခဲ့သည်။ သူသည် သူမအပေါ် ရဲတင်းလွန်းသော အပြုအမူများ ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း ဘုရင်မကြီးက အမြဲတမ်း ခွင့်လွှတ်ပေးခဲ့သည်။ သူ၏ တာဝန်မဲ့မှု သမိုင်းကြောင်းများ ပိုမိုများပြားလာခဲ့သည့်တိုင်အောင် အဲလိဇဘက်သည် သူ့အား စစ်ရေးရာထူးကြီးများတွင် ထပ်လဲလဲ ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ၁၁၉၉ ခုနှစ်တွင် အက်ဆက်စ်သည် အိုင်ယာလန်ရှိ သူ၏ စစ်ကွပ်ကဲမှုရာထူးကို စွန့်ခွာထွက်ပြေးခဲ့ပြီးနောက်၊ အဲလိဇဘက်သည် သူ့အား နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ချထားခဲ့ပြီး နောက်တစ်နှစ်တွင် သူပိုင်ဆိုင်သော ကုန်သွယ်ခွင့် လက်ဝါးကြီးအုပ်မှုများကိုပါ ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ ၁၆၀၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် အက်ဆက်စ်သည် လန်ဒန်မြို့၌ တော်လှန်ပုန်ကန်မှုတစ်ခုကို လှုံ့ဆော်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ သူသည် ဘုရင်မကြီးကို ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ရန် ရည်ရွယ်ခဲ့သော်လည်း သူ့အား ထောက်ခံဝန်းရံသူ အနည်းငယ်သာ ရှိခဲ့သဖြင့်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် သူသည် ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဤသို့သော အခြေအနေဆိုးသို့ ရောက်ရှိသွားရခြင်းမှာ သူမ၏ ကိုယ်ပိုင်ဆုံးဖြတ်ချက်အမှားများကြောင့်လည်း တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပါဝင်နေကြောင်း ကောင်းစွာ သိရှိထားခဲ့သည်။ ၁၆၀၂ ခုနှစ်တွင် မျက်မြင်သက်သေတစ်ဦးက ဤသို့ ရေးသားခဲ့သည် - ''&quot;သူမသည် အမှောင်ထဲတွင် တစ်ယောက်တည်း ထိုင်နေရခြင်းကို နှစ်သက်ပြီး၊ တစ်ခါတစ်ရံတွင် မျက်ရည်များ စီးကျလျက် အက်ဆက်စ်အတွက် ပူဆွေးတမ်းတနေတတ်သည်&quot;'' ဟု ဖြစ်သည်။

== '''နတ်ရွာစံခြင်း''' ==
အဲလိဇဘက်၏ ဝါရင့်အဆင့်မြင့် အကြံပေးအရာရှိကြီး ဖြစ်သူ လော့ဒ် ဘာလေသည် ၁၅၉၈ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ သူ၏ နိုင်ငံရေးအမွေနှင့် တာဝန်များသည် သားဖြစ်သူ ရောဘတ်ဆီစီလ် ထံသို့ စီးဆင်းသွားခဲ့ပြီး၊ သူသည် မကြာမီမှာပင် အစိုးရအဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူ ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းခဲ့ရသည့် လုပ်ငန်းတာဝန်တစ်ခုမှာ ထီးနန်းဆက်ခံမှု ချောမွေ့အဆင်ပြေစေရန်အတွက် လမ်းခင်းပြင်ဆင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံမည့်သူအား မည်သည့်အခါမျှ အမည်ထုတ်ဖော်လိမ့်မည် မဟုတ်သောကြောင့် ရောဘတ် ဆာဆီလ်အနေဖြင့် ဤကိစ္စကို လျှို့ဝှက်စွာ ဆောင်ရွက်ခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် သူသည် ထီးနန်းဆက်ခံရန် အခွင့်အရေး အခိုင်အမာရှိသော်လည်း တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုခြင်း မခံရသေးသည့် စကော့တလန်ဘုရင် ဂျိမ်း ၆ နှင့် လျှို့ဝှက်ချက်သင်္ကေတသုံး၍ စကားကမ်းလှမ်း ဆွေးနွေးမှုများ စတင်ခဲ့သည်။ ဆာဆီလ်သည် စိတ်မရှည်ဖြစ်နေသော ဂျိမ်းအား အဲလိဇဘက်၏ စိတ်ကျေနပ်မှုရအောင် မည်သို့ပြုမူရမည်ကို ဤသို့ လမ်းညွှန်ပြသခဲ့သည် - ''&quot;အမြင့်ဆုံးသော အရှင်သခင်၏ စိတ်နှလုံးကို သိမ်းပိုက်ပါ၊ သူမ၏ လိင်သဘာဝနှင့် အဆင့်အတန်းအရ မလိုအပ်ဘဲ အခြေအတင် ငြင်းခုံခြင်း သို့မဟုတ် သူမ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များအပေါ် အလွန်အမင်း စပ်စုစွက်ဖက်ခြင်းတို့ထက် ပိုမို၍ မလျော်ကန်သောအရာ မရှိပါ။&quot;'' ဤအကြံပြုချက်သည် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ဂျိမ်း၏ ရေးသားပြောဆိုပုံ သဘောထားကြောင့် အဲလိဇဘက်မှာ အလွန်ကျေနပ်နှစ်သက်ခဲ့ပြီး သူမက ပြန်လည်တုံ့ပြန်ခဲ့သည် - ''&quot;ထို့ကြောင့် သင်၏ နောက်ဆုံးစာများကို ကျွန်ုပ်အနေဖြင့် အလွန်နှစ်သက်လက်ခံမိသည့်အတွက် ကျေးဇူးတင်စကား ပြောကြားရန် မပျက်ကွက်ကြောင်း သင် သံသယရှိလိမ့်မည်မဟုတ်ဟု ယုံကြည်ပါသည်၊ ၎င်းစာများအတွက် သင့်အား ကျေးဇူးတင်ကြောင်း လှိုက်လှိုက်လှဲလှဲ ဖော်ပြအပ်ပါသည်&quot;‌''
ဟု ဖြစ်သည်။ သမိုင်းပညာရှင် ဂျေ အီး နီးလ် ၏ သုံးသပ်ချက်အရ၊ အဲလိဇဘက်သည် ဂျိမ်းထံသို့ သူမ၏ ဆန္ဒများကို ဗြောင်ကျကျ ထုတ်ဖော်မပြောခဲ့သော်လည်း '''&quot;ဝှက်ဖုံးထားသော်လည်း ငြင်းပယ်၍မရနိုင်လောက်အောင် ထင်ရှားလှသော စကားစုများ&quot;''' ဖြင့် အသိပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ပေသည်။

ဘုရင်မကြီး၏ ကျန်းမာရေးသည် ၁၆၀၂ ခုနှစ် ဆောင်းဦးရာသီအထိ ကောင်းမွန်နေခဲ့သော်လည်း၊ ထိုအချိန်မှစ၍ သူမ၏ ရင်းနှီးသော မိတ်ဆွေများ ဆက်တိုက် ကွယ်လွန်သွားခဲ့ခြင်းကြောင့် သူမအား ပြင်းထန်သော စိတ်ကျရောဂါ ထဲသို့ ကျဆင်းသွားစေခဲ့သည်။ ၁၆၀၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် သူမ၏ ဝမ်းကွဲညီမလည်းဖြစ်၊ ရင်းနှီးသော မိတ်ဆွေလည်းဖြစ်သည့် လေဒီ ကနိုးလစ် ၏ တူမတော်စပ်သူ နော့တင်ဂမ် နယ်စားကတော် ကတ်သရင်း ကာရီ ကွယ်လွန်သွားခြင်းက သူမအတွက် အထူးသဖြင့် ကြီးမားသော စိတ်ဒဏ်ရာ ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ မတ်လတွင် အဲလိဇဘက်သည် ဖျားနာခဲ့ပြီး &quot;မပြေပျောက်နိုင်ဘဲ အမြစ်တွယ်နေသော စိတ်မချမ်းမြေ့မှု &quot; ကို ခံစားခဲ့ရကာ၊ ထိုင်ခုံဖုံ (ပေါ်တွင် တစ်ခါတရံ နာရီပေါင်းများစွာကြာအောင် မလှုပ်မယှက်ဘဲ ထိုင်နေခဲ့သည်။ ရောဘတ် ဆာဆီလ် က သူမအား အိပ်ရာထဲသို့ ဝင်ရောက်နားနေရန် ပြောကြားခဲ့သည့်အခါ သူမက ဒေါသတကြီးဖြင့် ''&quot;ရမည် ဆိုတဲ့ စကားလုံးဟာ ဘုရင်တွေကို သုံးရမယ့် စကားလုံးမဟုတ်ဘူး၊ လူပုလေး&quot;'' ဟု ငေါက်ငမ်းခဲ့သည်။ '''သူမသည် ၁၆၀၃ ခုနှစ် မတ်လ ၂၄ ရက်နေ့''' နံနက်အစောပိုင်း ၂ နာရီနှင့် ၃ နာရီကြားတွင် '''အသက် ၆၉ နှစ် အရွယ်၌''' ရစ်ခ်ျမွန် နန်းတော်) တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ နာရီအနည်းငယ်အကြာတွင် ဆီစီလ် နှင့် ကောင်စီအဖွဲ့သည် ၎င်းတို့၏ စီမံကိန်းများကို စတင်အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့ကြပြီး ဂျိမ်း အား အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်အဖြစ် လူသိရှင်ကြား ကြေညာခဲ့ကြသည်။

၁၇၅၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း အင်္ဂလိပ်ပြက္ခဒိန် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများအပြီးတွင် အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်သည့်နှစ်ကို ၁၆၀၃ ခုနှစ်အဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ခြင်းမှာ စံနှုန်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သော်လည်း၊ ထိုခေတ်ကာလက အင်္ဂလန်နိုင်ငံသည် နှစ်သစ်ကူးနေ့ကို အပျိုစင်နေ့ ဟု အများသိကြသည့် မတ်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် အဲလိဇဘက်သည် ပြက္ခဒိန်ဟောင်းအရ ၁၆၀၂ ခုနှစ်၏ နောက်ဆုံးနေ့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ခေတ်သစ် ကမ္ဘာ့အသုံးအနှုန်းများတွင်မူ ရက်စွဲနှင့် လကို ပြက္ခဒိန်ဟောင်းစနစ်အတိုင်း သုံးစွဲပြီး၊ ခုနှစ်ကိုမူ ပြက္ခဒိန်သစ်စနစ်အတိုင်း အသုံးပြုရန် သတ်မှတ်ထားကြသည်။

အဲလိဇဘက်၏ ခေါင်းတလားကို ညအချိန်တွင် မီးရှူးတိုင်များ ထွန်းညှိထားသည့် လှေတစ်စင်းပေါ်တင်'''ကာ''' မြစ်ကြောင်းအတိုင်း ဝှိုက်ဟောလ်  သို့ သယ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။ ဧပြီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ပြုလုပ်သော သူမ၏ ဈာပနအခမ်းအနား၌ ခေါင်းတလားကို ကတ္တီပါအမည်းရောင် ဆင်ယင်ထားသည့် မြင်းလေးစင်းဆွဲသော နိဗ္ဗာန်ယာဉ်ဖြင့် ဝက်စ်မင်စတာဘုရားကျောင်းသို့ ပို့ဆောင်ခဲ့သည်။ သမိုင်းမှတ်တမ်းပြုစုသူ ဂျွန် စတောင်း ၏ အဆိုအရ -&lt;blockquote&gt;'''&quot;ဝက်စ်မင်စတာရှိ လမ်းမများ၊ အိမ်များ၊ ပြတင်းပေါက်များ၊ အမိုးများနှင့် ရေနုတ်မြောင်းများပေါ်တွင် ဈာပနအခမ်းအနားကို လာရောက်ကြည့်ရှုကြသည့် လူတန်းစားပေါင်းစုံ၊ လူအုပ်ကြီးဖြင့် ပြည့်နှက်နေခဲ့သည်။ ခေါင်းတလားပေါ်တွင် တင်ထားသည့် ဘုရင်မကြီး၏ ရုပ်တုကို ပြည်သူများ မြင်တွေ့လိုက်ရချိန်၌ လူတို့၏ မှတ်ဉာဏ် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မည်သည့်အခါမျှ မမြင်ဖူး၊ မကြားဖူးလောက်အောင် တစ်ခဲနက် သက်ပြင်းချသံများ၊ ညည်းတွားသံများနှင့် ငိုကြွေးသံများ တစ်ပြည်လုံး ဖုံးလွှမ်းသွားခဲ့သည်။&quot;'''&lt;/blockquote&gt;အဲလိဇဘက်ကို ဝက်စ်မင်စတာ အက်ဘေးရှိ သူမ၏ အဖိုးဖြစ်သူ သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ ဂူဗိမာန်အတွင်း၌ သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည်။ ၁၆၀၆ ခုနှစ်တွင် သူမ၏ ခေါင်းတလားကို ဘုရင် ဂျိမ်း ၁ က တည်ဆောက်ခဲ့သော အထိမ်းအမှတ် အဆောက်အအုံအသစ်အောက်ရှိ ဂူဗိမာန်တစ်ခုသို့ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ အစ်မဖြစ်သူ မေရီ ၁ (Mary I) ၏ ခေါင်းတလား အပေါ်တည့်တည့်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ အုတ်ဂူပေါ်တွင် လက်တင်ဘာသာဖြင့် ရေးထိုးထားသော ''&quot;Regno consortes &amp; urna, hic obdormimus Elizabetha et Maria sorores, in spe resurrectionis&quot;'' ဟူသည့် စာတန်းကို ဘာသာပြန်ဆိုရလျှင် '''&quot;ထီးနန်းတွင်လည်းကောင်း၊ အုတ်ဂူတွင်လည်းကောင်း အတူတကွ ရှိခဲ့ကြသည့် ညီအစ်မများ ဖြစ်ကြသော အဲလိဇဘက်နှင့် မေရီတို့သည် ရှင်ပြန်ထမြောက်မည့် မျှော်လင့်ချက်ဖြင့် ဤနေရာတွင် အိပ်စက် အနားယူနေကြသည်&quot;''' ဟု ဖြစ်သည်။

== '''သမိုင်းဝင် အမွေအနှစ်''' ==
အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်ချိန်တွင် သူမ၏ လက်အောက်ခံ ပြည်သူအများအပြားက ဝမ်းနည်းပူဆွေးခဲ့ကြသော်လည်း၊ အချို့သူများမှာမူ စိတ်သက်သာရာ ရခဲ့ကြသည်။ ဘုရင် ဂျိမ်းစ် အပေါ် ထားရှိခဲ့သော မျှော်လင့်ချက်များသည် အစပိုင်းတွင် မြင့်မားခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်း၌ ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ ၁၆၂၀ ပြည့်လွန်နှစ်များသို့ ရောက်သောအခါ အဲလိဇဘက်အား အမွှမ်းတင် ကြည်ညိုသည့် အလေ့အထမှာ လွမ်းဆွတ်တမ်းတမှုများနှင့်အတူ ပြန်လည်ဦးမော့လာခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်ကို ပရိုတက်စတင့် လှုပ်ရှားမှု၏ သူရဲကောင်းမတစ်ဦးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ရွှေဝါရောင်ခေတ် ကို စိုးစံခဲ့သည့် အုပ်ချုပ်သူအဖြစ်လည်းကောင်း ချီးကျူးခဲ့ကြသည်။ တစ်ဖက်တွင်မူ ဂျိမ်းစ်ကို ကက်သလစ်အပေါ် စာနာသူ၊ ခြစားနေသော နန်းတွင်းကို ဦးဆောင်နေသူအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။ အစိုးရအဖွဲ့အတွင်း ဂိုဏ်းဂဏကွဲပြားမှုများ၊ စစ်ရေးနှင့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်းများ ရှိနေသည့်ကြားမှ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ နန်းသက်နှောင်းပိုင်းတွင် ပုံဖော်ထုဆစ်ခဲ့သော မဟာအောင်ပွဲခံ ပုံရိပ်ကို လူအများက အပေါ်ယံအတိုင်း အရှိအတိုင်း လက်ခံခဲ့ကြသဖြင့် သူမ၏ ကျော်ကြားမှုမှာ ပိုမိုကြီးထွားလာခဲ့သည်။ ဂလော့စတာမှ ဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီး ဂေါ့ဒ်ဖရေး ဂွတ်ဒ်မန်း က '''''&quot;ကျွန်ုပ်တို့ စကော့တလန်အစိုးရ၏ အုပ်ချုပ်မှုကို မြည်းစမ်းခဲ့ရချိန်တွင် ဘုရင်မကြီးသည် ပြန်လည်ရှင်သန်လာသကဲ့သို့ ထင်ရသည်။ ထိုအချိန်တွင် သူမ၏ မှတ်ဉာဏ် သမိုင်းကြောင်းကို ပိုမို၍ ကြီးကျယ်အောင် လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်&quot;''''' ဟု ပြန်လည်အောက်မေ့ သတိရခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ နန်းစံခေတ်ကို ထီးနန်း၊ အသင်းတော်နှင့် လွှတ်တော်တို့သည် အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ မျှခြေတစ်ခုဖြင့် အတူတကွ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် ခေတ်ကာလတစ်ခုအဖြစ် စံပြပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။

၁၇ ရာစုအစောပိုင်းက ပရိုတက်စတင့် အမွှမ်းတင်သူများ ပုံဖော်ခဲ့သည့် အဲလိဇဘက်၏ ရုပ်ပုံလွှာသည် ရေရှည်တည်တံ့ပြီး ဩဇာညောင်းကြောင်း သက်သေပြနိုင်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်သည် ပြည်ပကျူးကျော်မည့် အန္တရာယ်နှင့် တဖန်ပြန်လည် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသော နပိုလီယန်စစ်ပွဲများကာလအတွင်း၌လည်း သူမ၏ အမှတ်တရ သမိုင်းကြောင်းမှာ ပြန်လည်နိုးထလာခဲ့သည်။ ဝိတိုရိယခေတ် တွင် အဲလိဇဘက်ခေတ် ဒဏ္ဍာရီကို ထိုခေတ်၏ အင်ပါယာဝါဒ နယ်ချဲ့အယူအဆနှင့် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် ပြောင်းလဲအသုံးပြုခဲ့ကြပြီး၊ ၂၀ ရာစုအလယ်ပိုင်းတွင်မူ အဲလိဇဘက်သည် ပြည်ပခြိမ်းခြောက်မှုကို အမျိုးသားရေးအရ တွန်းလှန်သည့် ရိုမန်းတစ်ဆန်သော သင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုခေတ်ကာလမှ ဂျေ အီး နီးလ် (၁၉၃၄) နှင့် အေ အယ်လ် ရောက်စ် (၁၉၅၀) ကဲ့သို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက အဲလိဇဘက်၏ နန်းသက်ကို တိုးတက်ထွန်းကားသော ရွှေဝါရောင်ခေတ်တစ်ခုအဖြစ် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခဲ့ကြသည်။ နီးလ်နှင့် ရောက်စ်တို့သည် ဘုရင်မကြီး၏ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးကိုပါ စံပြအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ကြသည် - သူမသည် အရာရာကို အမြဲတမ်း မှန်ကန်စွာ လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ မနှစ်မြို့ဖွယ်ကောင်းသော စရိုက်လက္ခဏာများကိုမူ လျစ်လျူရှုခဲ့ကြ သို့မဟုတ် စိတ်ဖိစီးမှုကြောင့် ဖြစ်ရသည်ဟု အကြောင်းပြခဲ့ကြသည်။

သို့သော်လည်း ခေတ်သစ် သမိုင်းပညာရှင်များကမူ အဲလိဇဘက်အပေါ် ပိုမိုရှုပ်ထွေးသော အမြင်ဖြင့် ကြည့်မြင်ခဲ့ကြသည်။ သူမ၏ နန်းသက်သည် စပိန်ရေတပ်ကြီးကို အောင်နိုင်ခဲ့ခြင်းနှင့် ၁၅၈၇ နှင့် ၁၅၉၆ ခုနှစ်များတွင် ကာဒစ်ဇ် ကို ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့သကဲ့သို့ စပိန်တို့အပေါ် ရေကြောင်းတိုက်ပွဲများ အောင်မြင်ခဲ့ခြင်းတို့ကြောင့် ကျော်ကြားသော်လည်း၊ အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက ကုန်းတွင်းနှင့် ပင်လယ်ပြင်ရှိ စစ်ရေးဆိုင်ရာ ရှုံးနိမ့်မှုများကို ထောက်ပြကြသည်။ အိုင်ယာလန်တွင် အဲလိဇဘက်၏ စစ်တပ်များသည် နောက်ဆုံး၌ အောင်ပွဲခံနိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်းတို့၏ ရက်စက်လှသော နည်းဗျူဟာများသည် သူမ၏ မှတ်တမ်းကို အမည်းစက် ထင်ကျန်စေခဲ့သည်။ စပိန်နှင့် ဟက်ဘ်စဘတ်မင်းဆက်ကို ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်သည့် ပရိုတက်စတင့်နိုင်ငံများ၏ ရဲစွမ်းသတ္တိရှိသော ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သူတစ်ဦးအဖြစ် မြင်မည့်အစား၊ သူမ၏ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒများတွင် အလွန်အမင်း သတိကြီးသူတစ်ဦးအဖြစ်သာ ပိုမိုသတ်မှတ်ကြသည်။ သူမသည် ပြည်ပရှိ ပရိုတက်စတင့်များထံသို့ အကန့်အသတ်ရှိသော အကူအညီများကိုသာ ပေးအပ်ခဲ့ပြီး၊ ပြည်ပတွင် ထိရောက်သော စွမ်းဆောင်ရည်ပြနိုင်ရန် သူမ၏ စစ်သေနာပတိများအား ရန်ပုံငွေများ ထောက်ပံ့ပေးရန် ပျက်ကွက်ခဲ့သည်။

အဲလိဇဘက်သည် အမျိုးသားရေး လက္ခဏာတစ်ရပ်ကို ပုံဖော်ထုဆစ်ရာတွင် အထောက်အကူဖြစ်စေခဲ့ပြီး ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သော အင်္ဂလန်အသင်းတော်ကို ထူထောင်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် သူမအား ပရိုတက်စတင့် သူရဲကောင်းမအဖြစ် ချီးကျူးခဲ့ကြသူများသည် အင်္ဂလန်အသင်းတော်အတွင်းမှ ကက်သလစ်အယူအဆ နောက်ခံရှိသော ကျင့်ထုံးအားလုံးကို ပယ်ဖျက်ရန် သူမ ငြင်းဆန်ခဲ့ခြင်းကိုမူ လျစ်လျူရှုခဲ့ကြသည်။ သမိုင်းပညာရှင်များက ထောက်ပြသည်မှာ သူမ၏ ခေတ်ကာလတွင် တင်းကျပ်သော ပရိုတက်စတင့်များက ၁၅၅၉ ခုနှစ် ပြန်လည်ညှိနှိုင်းမှုနှင့် ဝတ်ပြုကိုးကွယ်မှု ညီညွတ်မျှတရေး ဥပဒေများကို အပေးအယူလုပ်မှုတစ်ခု (သို့မဟုတ် လျှော့ပေါ့မှုတစ်ခု) အဖြစ် ရှုမြင်ခဲ့ကြသည်။ အမှန်စင်စစ်အားဖြင့် အဲလိဇဘက်သည် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုဆိုသည်မှာ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်တစ်ခုသာဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့ပြီး၊ ဖရန်စစ် ဘေကွန်  တင်စားပြောဆိုခဲ့သကဲ့သို့ ''&quot;လူသားတို့၏ နှလုံးသားများနှင့် လျှို့ဝှက်သော အတွေးအခေါ်များကို ပြတင်းပေါက်ဖွင့်၍ လှန်လှောကြည့်ရှုရန်&quot;'' မလိုလားခဲ့ပေ။

အဲလိဇဘက်သည် ကာကွယ်ရေးစစ် အသွင်ဆောင်သော နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒကို အများအားဖြင့် ကျင့်သုံးခဲ့သော်လည်း၊ သူမ၏ နန်းသက်သည် ပြည်ပတွင် အင်္ဂလန်၏ အဆင့်အတန်းကို မြင့်မားစေခဲ့သည်။ ''&quot;သူမသည် အမျိုးသမီးတစ်ဦးမျှသာ ဖြစ်သည်၊ ကျွန်းတစ်ကျွန်း၏ ထက်ဝက်ကိုသာ စိုးစံသည့် သခင်မ ဖြစ်သည်၊ သို့သော်ငြားလည်း သူမသည် မိမိကိုယ်ကို စပိန်၊ ပြင်သစ်၊ အင်ပါယာနှင့် လူတိုင်းက ကြောက်ရွံ့ရအောင် လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့သည်&quot;'' ဟု ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး စစ်တပ်စ် ၅ က အံ့သြချီးကျူးခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက်၏ လက်အောက်တွင် ခရစ်ယာန်ကမ္ဘာကြီး အစိတ်စိတ်အမွှာမွှာ ကွဲပြားသွားချိန်၌ နိုင်ငံတော်သည် ကိုယ်ပိုင်ယုံကြည်မှုအသစ်နှင့် အချုပ်အခြာအာဏာဆိုင်ရာ ခံယူချက်အသစ်ကို ရရှိခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် မင်းတစ်ပါးအနေဖြင့် ပြည်သူလူထု၏ သဘောတူညီမှု ဖြင့်သာ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရသည်ဟူသောအချက်ကို ပထမဆုံး အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည့် တူဒါမင်းဆက် ဘုရင်မ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် သူမသည် လွှတ်တော်၊ ထို့ပြင် သူမအား အမှန်တရားကို ပြောဝံ့ပြီး ယုံကြည်စိတ်ချရသည့် အကြံပေးများနှင့်သာ အမြဲတမ်း ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည် - ယင်းသည် သူမ၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံသည့် စတူးဝပ်မင်းဆက် ဘုရင်များ မလိုက်နာနိုင်ခဲ့သော အုပ်ချုပ်ရေး ပုံစံမျိုး ဖြစ်သည်။ အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက သူမကို ကံကောင်းသူတစ်ဦးဟု ခေါ်ဆိုကြသော်လည်း၊ သူမကိုယ်တိုင်ကမူ ဘုရားသခင်က သူမအား စောင့်ရှောက်နေသည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့သည်။ မိမိကိုယ်ကို '''&quot;အင်္ဂလိပ်စစ်စစ်&quot;''' ဖြစ်ရခြင်းကို ဂုဏ်ယူလျက်၊ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ အုပ်ချုပ်မှု အောင်မြင်ရန်အတွက် ဘုရားသခင်အပေါ်၌လည်းကောင်း၊ ရိုးသားသော အကြံဉာဏ်များအပေါ်၌လည်းကောင်း၊ သူမ၏ လက်အောက်ခံ ပြည်သူများ၏ ချစ်ခြင်းမေတ္တာအပေါ်၌လည်းကောင်း ယုံကြည်အားကိုးခဲ့သည်။ ဆုတောင်းစာတစ်စောင်တွင် သူမက ဘုရားသခင်ထံ ဤသို့ ကျေးဇူးတော် ချီးမွမ်းခဲ့သည် -&lt;blockquote&gt;'''&quot;[ကျွန်ုပ်၏ ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ] ဘုရင်များနှင့် နိုင်ငံအားလုံးနီးပါးတွင် ပြင်းထန်သော နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းမှုများနှင့်အတူ စစ်ပွဲများနှင့် ပုန်ကန်မှုများကြောင့် သောကရောက်နေကြရချိန်၌၊ ကျွန်ုပ်၏ နန်းစံသက်သည် ငြိမ်းချမ်းခဲ့ပြီး ကျွန်ုပ်၏ တိုင်းနိုင်ငံသည် ကိုယ်တော်၏ ဒုက္ခရောက်နေသော အသင်းတော်အတွက် ခိုလှုံရာ ဖြစ်ခဲ့ရပါသည်၊ ကျွန်ုပ်၏ ပြည်သူများ၏ ချစ်ခြင်းမေတ္တာသည်လည်း ခိုင်မာထင်ရှားခဲ့ပြီး ကျွန်ုပ်၏ ရန်သူများ၏ ကြံစည်မှုမှန်သမျှမှာလည်း ပျက်ပြားခဲ့ရပါပြီ'''။&quot;&lt;/blockquote&gt;'''ရည်ရွယ်ချက်၊ သမိုင်းကြောင်းစိတ်ဝင်စားသူများ၊ youtube တွင် သမိုင်းကြောင်းပြောကြသူများအတွက် ပထမမြောက်အဲလိဇဘက် ဘုရင်မကြီးနှင့် တူဒါမင်းဆက်များကို ဆက်လက်ပုံဖော်ရေးသားပေးရခြင်းသာဖြစ်ပါသည်။ မူရင်းပုံဖော်ရေးသားသူ၏ စာများ၊ content များ၊ template များအား ထပ်မံဖြည့်စွက်ဖော်ပြလိုက်ခြင်းသာဖြစ်ပါသည်။ ဘာသာပြန်ဆိုသည့်အခါ မြန်မာမှုပြုရသည့်အတွက် အချို့စာလုံးများ အင်္ဂလိပ်အသံထွက်နှင့် မတူပါက နားလည်ခွင့်လွှတ်ပေးရန် တောင်းပန်အပ်ပါသည်။ ရေးသားခြင်းအား ဖတ်ရှုပြီး နားလည်လျှင်ပဲ ဘာသာပြန်သူ စိတ်ကျေနပ်ရသည့်ပီတိဖြစ်ရခြင်းသာ။'''

ကိုးကားချက်များ

https://www.britannica.com/biography/Elizabeth-I

https://www.natgeokids.com/au/discover/history/monarchy/elizabeth-i-facts/

https://www.hrp.org.uk/hampton-court-palace/history-and-stories/elizabeth-i/
----


----{{Lifetime|၁၅၃၃|၁၆၀၃|}}</text>
      <sha1>2hqo1yj2vqh7uio1uinlprrx6fpcnuu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1054692</id>
      <parentid>1054681</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T16:56:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <origin>1054692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="271284" sha1="4emufp6gxq58ku2vz9cc07rwe6wfcjj" xml:space="preserve">{{cleanup|date=24 Jul 2021}}
{{Infobox royalty
| name = Elizabeth I
| image=Darnley_stage_3.jpg |caption=The &quot;Darnley Portrait&quot; of Elizabeth I (c.&amp;nbsp;1575)
| succession = အင်္ဂလန်နှင့် အိုင်ယာလန် ဘုရင်မ
| reign = ၁၇ နိုဝင်ဘာ ၁၅၅၈&amp;nbsp;– &lt;br&gt;၂၄ မတ် ၁၆၀၃
| coronation = ၁၅ ဇန်နဝါရီ ၁၅၅၉
| predecessor = ပထမမြောက် မေရီ နှင့် ဖိလစ်
| pre-type = ရှေးနန်းစံခဲ့သည့်ဘုရင်မ
| successor = ပထမမြောက် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်
| house = တူဒါ
| father= အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင် |mother=အန်းဘိုလင်း
| birth_date= ၇ စက်တင်ဘာ ၁၅၃၃
|birth_place=ပလက်စန်တီးယားနန်းတော်၊ ဂရင်းနစ်၊ အင်္ဂလန်
| death_date={{death date and age|1603|3|24|1533|9|7|df=y}} 
|နတ်ရွာစံသည့်နေရာ= ရစ်ခ်ျမွန်နန်းတော်, ဆာရေးနယ်, အင်္ဂလန်ပြည်
|အလောင်းတော် မြေကျသည့်ရက်=&lt;br /&gt;၂၈ ဧပြီ ၁၆၀၃&lt;br /&gt;[[ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း]]
|မြုပ်နှံသည့်နေရာ = ဝက်စ်မင်စတာ ဘုရားကျောင်း
| လက်မှတ် = Autograph of Elizabeth I of England.svg
| ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု = အင်ဂလီကန်ခရစ်ယာန်
|burial_place=၂၈ ဧပြီ ၁၆၀၃&lt;br /&gt;[[ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း]]&lt;br /&gt;|religion=အင်ဂလီကာနင်ဆန်|signature=Autograph_of_Elizabeth_I_of_England.svg}}
'''ပထမအဲလိဇဘက်ဘုရင်မ''' (၁၅၃၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၇ ရက် – ၁၆၀၃ ခုနှစ် မတ် ၂၄ ရက်) သည် ၁၅၅၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၇ ရက်မှစ၍ ၁၆၀၃ ခုနှစ် သူမ ကွယ်လွန်သည်အထိ အင်္ဂလန်နိုင်ငံနှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်မ ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမသည် တူဒါမင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးနှင့် သက်တမ်းအရှည်ဆုံး စိုးစံခဲ့သော ဘုရင်မလည်း ဖြစ်သည်။ 

ဖြစ်ရပ်ဆန်းကြယ်မှုများ ပြည့်နှက်နေသော သူမ၏ ထီးနန်းစိုးစံမှုနှင့် သိုင်းဝိုင်းမှု၊ သမိုင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအပေါ် သက်ရောက်မှုတို့ကြောင့် &quot;[[အယ်လီဇဘက်ခေတ်|အဲလိဇဘက်ခေတ်]]&quot; ဟု အမည်တွင်စေခဲ့သည်။

'''အဲလိဇဘက်'''  သည် [[အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး]]နှင့် သူ၏ ဒုတိယမြောက် ဇနီးဖြစ်သူ အန်းဘိုလင်း တို့မှ ထွန်းကားပြီး အဖတ်တင်ကျန်ရစ်ခဲ့သော တစ်ဦးတည်းသော သမီးတော် ဖြစ်ပါသည်။ အဲလိဇဘက် အသက် နှစ်နှစ် အရွယ်တွင် သူမ၏ မိဘများ၏ ထိမ်းမြားမှုကို ပယ်ဖျက်ခဲ့ပြီး၊ မိခင်ဖြစ်သူမှာ ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရကာ အဲလိဇဘက်ကိုလည်း တရားမဝင် သားသမီး  အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ သို့သော် သူမ အသက် ၁ဝ နှစ် အရွယ်တွင် ဟင်နရီက သူမအား ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် ရှိသူများ စာရင်းတွင် ပြန်လည် ထည့်သွင်းပေးခဲ့သည်။

၁၅၄၇ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီ ကွယ်လွန်ပြီးနောက်၊ အဲလိဇဘက်၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ မောင်ငယ် ဖြစ်သူ အက်ဒွပ် ၆ က ၁၅၅၃ ခုနှစ် သူကွယ်လွန်ချိန်အထိ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ အက်ဒွပ် ၆ သည် ကွယ်လွန်ခါနီးတွင် တည်ဆဲဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်းချက်များကို ဆန့်ကျင်ပြီး ၎င်း၏ အမတော်နှစ်ဦး ဖြစ်သော မေရီ နှင့် အဲလိဇဘက် တို့၏ ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် အခွင့်အရေးများကို လျစ်လျူရှုကာ၊ ပရိုတက်စတင့်  ဘာသာဝင် ဝမ်းကွဲညီမဖြစ်သူ လေဒီ ဂျိန်း ဂရေး ထံသို့ ထီးနန်းလွှဲအပ်ကြောင်း သေတမ်းစာ ရေးသားခဲ့သည်။

သို့သော် အက်ဒွပ်၏ သေတမ်းစာမှာ လျင်မြန်စွာပင် ပယ်ဖျက်ခြင်း ခံခဲ့ရပြီး၊ ကက်သလစ်  ဘာသာဝင် ဖြစ်သူ မေရီ ၁ က ဂျိန်းကို နန်းချ၍ ဘုရင်မ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မေရီ ဘုရင်မ စိုးစံစဉ် ကာလအတွင်း အဲလိဇဘက်သည် ပရိုတက်စတင့် သူပုန်များကို ထောက်ခံအားပေးသည်ဟူသော သံသယဖြင့် တစ်နှစ်နီးပါးခန့် အကျဉ်းချ ခံခဲ့ရသည်။

၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် မေရီ ၁ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် အဲလိဇဘက် သည် ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့ပြီး ကောင်းမွန်သော အကြံပေးချက်များကို ရယူကာ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရန် ခြေလှမ်းစတင်ခဲ့သည်။ သူမသည် ဝီလျံ ဆီစီလ်  ဦးဆောင်သော ယုံကြည်စိတ်ချရသည့် အကြံပေးအဖွဲ့အပေါ် များစွာ မှီခိုခဲ့ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် ဆီစီလ်ကို ဘာရွန် နယ်စားကြီး အဖြစ် သူကောင်းပြုခဲ့သည်။ ဘုရင်မအဖြစ် သူမ၏ ပထမဆုံး လုပ်ဆောင်ချက်များထဲမှ တစ်ခုမှာ အင်္ဂလန်အသင်းတော် (အင်္ဂလိပ် ခရစ်ယာန် ဘုရားကျောင်း) ကို တည်ထောင်ခြင်း ဖြစ်ပြီး သူမကိုယ်တိုင် ထိုအသင်းတော်၏ အမြင့်ဆုံး အုပ်ချုပ်သူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုသို့ စီမံဆောင်ရွက်မှုသည် နောက်ပိုင်းတွင် &quot;'''အဲလိဇဘက်ခေတ် ဘာသာရေး ပြန်လည်ညှိနှိုင်းမှု'''&quot; ဟု အမည်တွင်ခဲ့ပြီး ယနေ့ခေတ် '''အင်္ဂလန် အသင်းတော်'''အဖြစ်သို့ တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲတိုးတက်လာခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်အနေဖြင့် အိမ်ထောင်ပြုပြီး ထီးနန်းဆက်ခံမည့်သူ မွေးဖွားလိမ့်မည်ဟု လူအများက မျှော်လင့်ခဲ့ကြသော်လည်း၊ လူပျိုတော်များစွာနှင့် စကားကမ်းလှမ်းမှုများ ရှိခဲ့လင့်ကစား သူမသည် မည်သည့်အခါမျှ အိမ်ထောင်မပြုခဲ့ပေ။ ထို့ကြောင့် သူမကို တစ်ခါတစ်ရံ '''&quot;အပျိုစင် ဘုရင်မ&quot;''' ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ သူမ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် စကော့တလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင် ဂျိမ်း ၆ ဖြစ်သော သူမ၏ သွေးချင်းစပ်ဝမ်းကွဲ တူတော် စပ်သူက ထီးနန်း ဆက်ခံခဲ့သည်။ 

အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းတွင် အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ ဖခင်နှင့် မောင်နှမများထက် ပိုမို ညှင်သာပျော့ပျောင်း အလယ်အလတ်ကျသူ ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ ဆောင်ပုဒ်တစ်ခုမှာ ('''&lt;nowiki/&gt;'ငါ မြင်သော်လည်း နှုတ်ဆိတ်နေမည်'''') ဟု ဖြစ်သည်။ ဘာသာရေးတွင်လည်း သူမသည် အတော်အတန် သည်းခံခွင့်လွှတ်တတ်ပြီး စနစ်တကျ နှိပ်ကွပ်ညှဉ်းပန်းမှုများကို ရှောင်ရှားခဲ့သည်။ ၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးက သူမအား တရားမဝင် သားသမီးအဖြစ် ကြေညာခဲ့ပြီးနောက် (၎င်းကြေညာချက်သည် သီအိုရီအရ အင်္ဂလိပ် ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များကို ဘုရင်မအပေါ် သစ္စာစောင့်သိရမည့် တာဝန်မှ ကင်းလွတ်စေခဲ့သည်) သူမ၏ အသက်ကို ရန်ရှာသည့် လုပ်ကြံမှု အကြံအစည်များစွာ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဖရန်စစ် ဝေါဆင်ဂမ် မောင်းနှင်သော သူမ၏ ဝန်ကြီးများ၏ လျှို့ဝှက်ထောက်လှမ်းရေး အဖွဲ့၏ အကူအညီဖြင့် ထိုလုပ်ကြံမှု အားလုံးကို နှိမ်နင်းနိုင်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် နိုင်ငံခြားရေး ကိစ္စရပ်များတွင် သတိကြီးစွာ ထားခဲ့ပြီး၊ ထိုခေတ်က အင်အားကြီး နိုင်ငံများဖြစ်သည့် ပြင်သစ်နှင့် စပိန်တို့အကြား ဗျူဟာမြောက် ကစားကွက် ရွှေ့ခဲ့သည်။ သူမသည် နယ်သာလန်၊ ပြင်သစ်နှင့် အိုင်ယာလန်တို့တွင် ထိရောက်မှုမရှိဘဲ ရိက္ခာနှင့် အင်အား မပြည့်စုံသော စစ်ဆင်ရေး အနည်းငယ်ကို စိတ်ပါလက်ပါ မရှိလှဘဲ ကူညီထောက်ပံ့ခဲ့သည်။ ၁၅၈၀ ပြည့်နှစ်များ အလယ်ပိုင်းသို့ ရောက်သောအခါ အင်္ဂလန်သည် စပိန်နှင့် စစ်ဖြစ်ပွားရန် မလွှဲမရှောင်သာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

သူမ အသက်ကြီးလာသည်နှင့်အမျှ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ အပျိုစင်ဘဝကြောင့် ပိုမို ချီးကျူးဂုဏ်ပြုခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ထိုခေတ်ကာလ၏ ပုံတူပန်းချီများ၊ ခမ်းနားသော ပွဲလမ်းသဘင်များနှင့် စာပေများတွင် သူမအား အမွှမ်းတင် ကြည်ညိုကြသည့် ဂိုဏ်းဂဏဆန်သော ဝါဒ တစ်ခု ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ '''[[အယ်လီဇဘက်ခေတ်|အဲလိဇဘက်ခေတ်]]'''သည် ဝီလျံ ရှိတ်စပီးယား  နှင့် ခရစ္စတိုဖာ မာလို တို့ကဲ့သို့သော ပြဇာတ်ရေးဆရာများ ဦးဆောင်သည့် အင်္ဂလိပ် ပြဇာတ်လောက ထွန်းကားမှု၊ ဖရန်စစ် ဒရိတ် နှင့် ဝေါ်လ်တာ ရာလေတို့ကဲ့သို့သော အင်္ဂလိပ် ရေကြောင်း စွန့်စားရှာဖွေသူများ၏ စွမ်းဆောင်ရည်၊ နှင့် [[စပိန်ရေတပ်ကြီး|စပိန် ရေတပ်ကြီး]] ကို အောင်နိုင်ခဲ့ခြင်းတို့ကြောင့် ကျော်ကြားလှသည်။ အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက အဲလိဇဘက်ကို ဒေါသကြီးပြီး တစ်ခါတစ်ရံ ဝေခွဲမရဖြစ်တတ်သည့်၊ သူမ ရသင့်ရထိုက်သည်ထက် ပို၍ ကံကောင်းမှုကို ခံစားခဲ့ရသော အုပ်ချုပ်သူတစ်ဦးအဖြစ် ပုံဖော်ကြသည်။ သူမ နန်းသက် ကုန်ဆုံးခါနီးတွင်မူ စီးပွားရေးနှင့် စစ်ရေး ပြဿနာများ ဆက်တိုက် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းကြောင့် ဘုရင်မ၏ လူထုထောက်ခံမှု လျော့နည်းသွားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အစိုးရစနစ်မှာ ယိုင်နဲ့နဲ့ ဖြစ်ပြီး အကန့်အသတ် ရှိနေသည့် ခေတ်ကာလ၊ အိမ်နီးနားချင်း နိုင်ငံများမှ ဘုရင်များသည် ၎င်းတို့၏ ရာထူးပလ္လင်ကို ခြိမ်းခြောက်နေသည့် ပြည်တွင်းရေး ပြဿနာများနှင့် ဘာသာရေး ပြည်တွင်းစစ်များကို ရင်ဆိုင်နေရချိန်တွင် အဲလိဇဘက်သည် ညှို့ဓာတ်ပြင်းပြသော ပြည်သူ့ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဇွဲနပဲကြီးစွာ ရှင်သန် ကျော်ဖြတ်နိုင်သူအဖြစ်လည်းကောင်း အသိအမှတ်ပြုခံရသည်။ သူမ၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ မောင်နှမများ၏ တိုတောင်းပြီး ပျက်စီးဆိုးရွားလှသော နန်းသက်များပြီးနောက်၊ သူမ၏ '''နန်းသက် ၄၄ နှစ်တာ ကာလသည်''' တိုင်းနိုင်ငံအတွက် ကြိုဆိုအပ်သော တည်ငြိမ်မှုကို ပေးစွမ်းနိုင်ခဲ့ပြီး အမျိုးသားရေး လက္ခဏာ  စိတ်ဓာတ်ကို ပုံဖော်ထုဆစ်ရာတွင် အထောက်အကူ ဖြစ်စေခဲ့သည်။

== ငယ်စဉ်ဘဝ ==

=== ကလေးငယ်ဘဝ ===
အဲလိဇဘက်ကို ၁၅၃၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် ဂရင်းနစ် နန်းတော်၌ ဖွားမြင်ခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ အဖွားများဖြစ်ကြသော အဲလိဇဘက် အော့ဖ် ယော့ခ် နှင့် လေဒီ အဲလိဇဘက် ဟောင်းဝပ်တို့ကို အစွဲပြု၍ အမည်မှည့်ခေါ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။  သူမသည် အင်္ဂလန်ဘုရင် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ တရားဝင် ထိမ်းမြားလက်ထပ်မှုမှ မွေးဖွားပြီး မွေးကင်းစအရွယ်ကို ကျော်လွန်ကာ ရှင်သန်နိုင်ခဲ့သည့် ဒုတိယမြောက် သမီးတော် ဖြစ်သည်။ သူမ၏ မိခင်မှာ အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ ဒုတိယမြောက် ဇနီးဖြစ်သူ အန်း ဘိုလင်း ဖြစ်သည်။ မွေးဖွားချိန်တွင် အဲလိဇဘက်သည် အင်္ဂလန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံရန် အနီးစပ်ဆုံး အခွင့်အရေးရှိသူ ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ အစ်မတော်စပ်သူ မေရီသည် ဟင်နရီက သားရတနာထွန်းကားပြီး တူဒါမင်းဆက်ကို ဆက်ခံနိုင်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် အန်းနှင့် လက်ထပ်ရန်အတွက် မေရီ၏ မိခင်ဖြစ်သူ ကတ်သရင်း အော့ဖ် အရဂွန် နှင့် လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ခဲ့စဉ်ကတည်းက တရားဝင် ထီးနန်းဆက်ခံသူ အဆင့်အတန်း ဆုံးရှုံးခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်ကို စက်တင်ဘာလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ခရစ်စတီယာန်နှစ်ခြင်းမင်္ဂလာ ပေးခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ နှစ်ခြင်းပေးသည့်မိဘများ မှာ ကန်တာဘာရီ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီး သောမတ်စ် ခရန်မာ ၊ အိတ်ဇီတာ နယ်စားကြီး ဟင်နရီ ကော်တနေး  နော်ဖော့ခ် နယ်စားကတော် အဲလိဇဘက် စတက်ဖို့ဒ်နှင့် ဒေါဆက် နယ်စားကတော်ကြီး မာဂရက် ဝေါ့တန်  တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုအခမ်းအနားတွင် မွေးကင်းစ သမီးတော်လေး၏ အပေါ်မှ ကမ္ပည်းမျက်နှာကြက် ကို သူမ၏ ဦးလေးဖြစ်သူ ရော့ခ်ျဖို့ဒ် မြို့စား ဖိလစ် ဂျော့ခ်ျ ဘိုလင်း ၊ စလီးဖို့ဒ်မှ ဟာစီ နယ်စားကြီး ဂျွန် ဟာစီ၊ လော့ဒ် သောမတ်စ် ဟောင်းဝပ်  နှင့် အက်ဖင်ဂမ်မှ ဟောင်းဝပ် နယ်စားကြီး ဝီလျံ ဟောင်းဝပ် တို့က ပင့်ဆောင်ပေးခဲ့ကြသည်။ 

၁၅၃၆ ခုနှစ် မေလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် သူမ၏ မိခင် ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခံရချိန်၌ အဲလိဇဘက်သည် အသက် နှစ်နှစ်နှင့် ရှစ်လသား အရွယ်သာ ရှိပါသေးသည်၊ ယင်းမှာ ကတ်သရင်း အော့ဖ် အရဂွန် သဘာဝအတိုင်း ကွယ်လွန်ပြီး လေးလအကြာတွင် ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ အဲလိဇဘက်ကို တရားမဝင် သားသမီးအဖြစ် ကြေညာခဲ့ပြီး တော်ဝင်ထီးနန်း ဆက်ခံခွင့် အဆင့်အတန်းကိုလည်း ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ အန်း ဘိုလင်းကို ကွပ်မျက်ပြီး ၁၁ ရက်အကြာတွင် ဟင်နရီသည် ဂျိန်း ဆေးမွား နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဘုရင်မ ဂျိန်းသည် နောက်တစ်နှစ်တွင် ထီးနန်းဆက်ခံမည့်သူအဖြစ် ငြင်းခုံရန်မရှိသည့် သားတော် အက်ဒွပ် ကို ဖွားမြင်ပြီးနောက် မကြာမီမှာပင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်ကို သူမ၏ မောင်ငယ်နှင့်အတူ တစ်အိမ်တော်တည်း၌ ထားရှိခဲ့ပြီး၊ မောင်ငယ်၏ ခရစ်စတီယာန် နှစ်ခြင်းမင်္ဂလာ အခမ်းအနားတွင် သူမက ဝတ်လဲတော်ကို ပင့်ဆောင်ပေးခဲ့ရသည်။ 

== ပညာရေး ==
အဲလိဇဘက်၏ ပထမဆုံး အထိန်းတော် ဖြစ်သူ မာဂရက် ဘရိုင်ယန်  က သူမသည် &quot;ကျွန်ုပ်၏ တစ်သက်တာတွင် ကြုံဖူးသမျှ ကလေးများထဲ၌ အလိမ္မာဆုံးနှင့် အနူးညံ့သိမ်မွေ့ဆုံး ဖြစ်သည်&quot; ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အိမ်ထောင်ပြုပြီးနောက် ကတ်သရင်း &quot;ကတ်&quot; အက်ရှ်လေ ဟု ပိုမိုလူသိများလာမည့် ကတ်သရင်း ချန်ပါနောင်း ကို ၁၅၃၇ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက်၏ အထိန်းတော်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး၊ သူမသည် ၁၅၆၅ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ အဲလိဇဘက်၏ မိတ်ဆွေစစ်အဖြစ် ရှိနေခဲ့သည်။ ချန်ပါနောင်းသည် အဲလိဇဘက်ကို '''ပြင်သစ်၊ ဒတ်ခ်ျ၊ အီတလီနှင့် စပိန်ဘာသာစကား လေးမျိုး''' သင်ကြားပေးခဲ့သည်။ ၁၅၄၄ ခုနှစ်တွင် ဝီလျံ ဂရင်ဒယ်  သူမ၏ ကျောင်းဆရာ ဖြစ်လာချိန်၌ အဲလိဇဘက်သည် အင်္ဂလိပ်၊ လက်တင်နှင့် အီတလီဘာသာစကားများကို ရေးသားနိုင်နေပြီ ဖြစ်သည်။ ပါရမီရှိပြီး ကျွမ်းကျင်သော ဆရာတစ်ဦးဖြစ်သည့် ဂရင်ဒယ်၏ လက်အောက်တွင် သူမသည် ပြင်သစ်နှင့် ဂရိဘာသာစကားများ၌လည်း ပိုမိုတိုးတက်လာခဲ့သည်။ အသက် ၁၂ နှစ် အရွယ်တွင် သူမသည် မိထွေးဖြစ်သူ ကတ်သရင်း ပါရ် ၏ ဘာသာရေးစာပေဖြစ်သော ဝတ်ပြုဆုတောင်းသူများ သို့ တရားတောင်းသူများကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာမှ '''အီတလီ၊ လက်တင်၊ ပြင်သစ်ဘာသာစကားများသို့ ပြန်ဆိုနိုင်ခဲ့ပြီး''' ထိုဘာသာပြန်ကို သူမ၏ ဖခင်ဖြစ်သူထံ နှစ်သစ်ကူးလက်ဆောင်အဖြစ် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ ဆယ်ကျော်သက်အရွယ်မှစ၍ တစ်သက်တာလုံးတွင် စီစီရို ၏ ပရိုမာဆယ်လို၊ ဗိုအီးသီးယပ်စ် ၏ De Consolatione Philosphiae ၊ ပလူးတပ်ခ်  ၏ ကျမ်းတစ်စောင်နှင့် တက်စီတပ်စ် ၏ အန်နယ်လ် အပါအဝင် ရှေးဟောင်း ဂန္ထဝင်စာဆိုများစွာ၏ လက်တင်နှင့် ဂရိဘာသာဖြင့် ရေးသားထားသော စာပေများကို ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့သည်။ လမ်းဘတ် နန်းတော် စာကြည့်တိုက်  မှ တွေ့ရှိရသည့် တက်စီတပ်စ်၏ ဘာသာပြန်စာမူတစ်ခုမှာ စောစောပိုင်း ခေတ်သစ်ကာလမှ ယနေ့တိုင် အဖတ်တင်ကျန်ရစ်သည့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန် စာမူလေးခုအနက် တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ လက်ရေးနှင့် စာရွက်ကို အသေးစိတ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာပြီးနောက် ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ထိုစာမူမှာ အဲလိဇဘက်ကိုယ်တိုင် ပြန်ဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုနိုင်ခဲ့သည်'''။'''

၁၅၄၈ ခုနှစ်တွင် ဂရင်ဒယ် ကွယ်လွန်ပြီးနောက်၊ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ မောင်ငယ် အက်ဒွပ်၏ ဆရာဖြစ်သူ ရော်ဂျာ အက်စ်ကမ် ထံတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ သူသည် ပညာသင်ကြားခြင်းမှာ စိတ်ဝင်စားစရာ ကောင်းရမည်ဟု ယုံကြည်သည့် စာနာနားလည်မှုရှိသော ဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ကျောင်းပညာရေးနှင့် ဉာဏ်ရည်ထက်မြက်မှုတို့နှင့် ပတ်သက်၍ လက်ရှိသိရှိထားသော အချက်အလက်အများစုမှာ အက်စ်ကမ်၏ မှတ်တမ်းများမှ ရရှိခြင်းဖြစ်သည်။ ၁၅၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် သူမ၏ တရားဝင် ပညာသင်ကြားမှု ပြီးဆုံးချိန်၌ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ မျိုးဆက်တွင် ဗဟုသုတ အစုံလင်ဆုံးနှင့် ပညာအတတ်ဆုံး အမျိုးသမီးများထဲမှ တစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ ဘဝနောက်ဆုံးအချိန်တွင် အထက်ပါ ဘာသာစကားများအပြင် ဝေလ ၊ ကောနစ်ရှ် ၊ စကော့တလန် နှင့် အိုင်ယာလန်ဘာသာစကားများကိုပါ ပြောဆိုနိုင်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ၁၆၀၃ ခုနှစ်တွင် ဗင်းနစ်သံအမတ်က သူမသည် &quot;ထိုဘာသာစကားများကို ကျွမ်းကျင်ပိုင်နိုင်စွာ တတ်မြောက်ထားသဖြင့် ဘာသာစကားတစ်ခုစီတိုင်းမှာ သူမ၏ မိခင်ဘာသာစကားကဲ့သို့ပင် ထင်မှတ်ရသည်&quot; ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင် မာ့ခ် စတွိုင်းလ် က သူမအား ကောနစ်ရှ်ဘာသာစကားကို လျှို့ဝှက်ကောင်စီ၏ တော်ဝင်အိပ်ဆောင်ထိန်းနှင့် နောက်ပိုင်းတွင် ဘဏ္ဍာတိုက်ဝန်ကြီး ဖြစ်လာသူ ဝီလျံ ကီလီဂရူး က သင်ကြားပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ကြောင်း သုံးသပ်ထားသည်။ ထို့အပြင် အဲလိဇဘက်သည် ဖွတ်ကြိုးတပ် စန္ဒယား နှင့် လုဒ်စောဒေါင်း တို့ကို တီးခတ်နိုင်သည့် '''ကျွမ်းကျင်သော ဂီတပညာရှင်တစ်ဦးလည်း ဖြစ်လာခဲ့သည်''' (ဖိလစ် ဗန် ဝိုင်လ်ဒါ က ဂီတသင်ကြားပေးခဲ့သည်)။ အဲလိဇဘက်သည် မူလီနာ စာအုပ်  တွင် ယနေ့တိုင် ကျန်ရစ်နေဆဲဖြစ်သော သောမတ်စ် တဲလစ်  ၏ စောစောပိုင်း ကီးဘုတ်တေးသီချင်းများကို ငယ်စဉ်ကတည်းက တီးခတ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။

== ဆယ်ကျော်သက်ဘဝ ==
၁၅၄၇ ခုနှစ်တွင် [[အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး|အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး]] ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး အဲလိဇဘက်၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ မောင်ငယ် ဖြစ်သူ အက်ဒွပ် ၆ သည် အသက် ကိုးနှစ် အရွယ်တွင် ဘုရင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဟင်နရီ၏ မုဆိုးမ ဖြစ်သူ ကတ်သရင်း ပါရ် သည် မကြာမီမှာပင် ဆူဒလေမှ ဆေးမိုး နယ်စားကြီး သောမတ်စ် ဆေးမွား (ဆူဒီလေးမြို့စားဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရ)နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ သူသည် ဘုရင် အက်ဒွပ် ၆ ၏ ဦးလေး ဖြစ်ပြီး တိုင်းပြည်ကို ကြပ်မတ်ကွပ်ကဲရသူ ဖြစ်သည့် ဆမ်းမားဆက် နယ်စားကြီး အက်ဒဝပ် ဆေးမွား (ဆိုမားဆပ်နယ်စား)  ၏ ညီလည်း ဖြစ်သည်။ ထိုဇနီးမောင်နှံသည် အဲလိဇဘက်ကို ချယ်လ်ဆီး  ရှိ ၎င်းတို့၏ အိမ်ထောင်စုထဲသို့ ခေါ်ယူ စောင့်ရှောက်ခဲ့သည်။ ထိုနေရာတွင် အဲလိဇဘက်သည် စိတ်ဒဏ်ရာရဖွယ် အခြေအနေတစ်ခုနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီး ယင်းက သူမ၏ တစ်သက်တာလုံးအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိခဲ့သည်ဟု အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက ယုံကြည်ကြသည်။ သောမတ်စ် ဆေးမွားသည် အသက် ၁၄ နှစ် အရွယ်သာ ရှိသေးသော အဲလိဇဘက်ကို အိပ်ယာဝင်ဝတ်ရုံ ဝတ်ဆင်၍ သူမ၏ အိပ်ခန်းထဲသို့ ဝင်ရောက်ခြင်း၊ ယားယံအောင် လုပ်ခြင်းနှင့် တင်ပါးကို ရိုက်ပုတ်ခြင်း အပါအဝင် ကြမ်းတမ်းစွာ စနောက်ကျီစယ်ခြင်းများကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် သူ၏ မလိုလားအပ်သော နံနက်ခင်း လာရောက်မှုများကို ရှောင်ရှားရန်အတွက် မနက်စောစော ထလေ့ရှိပြီး မိမိကိုယ်ကို အစေခံမိန်းကလေးများဖြင့် ဝန်းရံထားခဲ့သည်။ ကတ်သရင်း ပါရ်သည် သူမ၏ ခင်ပွန်းဖြစ်သူ၏ မလျော်ကန်သော အပြုအမူများနှင့် ပတ်သက်၍ ခင်ပွန်းကို ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းမည့်အစား ယင်းအပြုအမူများတွင် အတူတူ ပူးပေါင်းပါဝင်ခဲ့သည်။ သူမသည် အဲလိဇဘက်ကို ယားယံအောင်လုပ်သည့် ကိစ္စတွင် ခင်ပွန်းဖြစ်သူနှင့်အတူ နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် လိုက်ပါလုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး တစ်ကြိမ်တွင်မူ ခင်ပွန်းဖြစ်သူက အဲလိဇဘက်၏ ဂါဝန်အမည်းရောင်ကို &quot;အစိတ်စိတ်အမွှာမွှာ ဖြစ်အောင်&quot; ဖြတ်တောက်ပစ်နေစဉ် သူမကို ဖမ်းချုပ်ပေးထားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ကတ်သရင်း ပါရ်သည် ထိုနှစ်ဦး ဖက်လဲတကင်း ဖြစ်နေသည်ကို လူမိသွားပြီးနောက်တွင်မူ ထိုအခြေအနေကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ ၁၅၄၈ ခုနှစ် မေလတွင် အဲလိဇဘက်ကို အဝေးသို့ ပို့ဆောင်လိုက်ပါသည်။

သို့သော်လည်း သောမတ်စ် ဆေးမွားသည် တော်ဝင်မိသားစုကို ထိန်းချုပ်ရန် ဆက်လက် ကြံစည်နေခဲ့ပြီး မိမိကိုယ်ကို ဘုရင်မင်းမြတ်၏ ကိုယ်ရံတော်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ၁၅၄၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင် ကတ်သရင်း ပါရ် ကလေးမီးဖွားပြီးနောက် ကွယ်လွန်သွားသောအခါ သူသည် အဲလိဇဘက်ကို လက်ထပ်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် သူမအပေါ် စိတ်ဝင်စားမှုများကို ပြန်လည် ပြသလာခဲ့သည်။ ဆေးမွားကို သဘောကျသည့် အဲလိဇဘက်၏ အထိန်းတော် ကတ် အက်ရှ်လေသည် အဲလိဇဘက်အား သူ့ကို ခင်ပွန်းအဖြစ် လက်ခံရန် ဖြောင်းဖျခဲ့သည်။ သူမသည် အဲလိဇဘက်ကို ဆေးမိုးထံ စာရေးရန်နှင့် &quot;သူ၏ ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုတွင် နှစ်သိမ့်ပေးရန်&quot; နားချခဲ့သော်လည်း အဲလိဇဘက်က သောမတ်စ်သည် မိထွေးဖြစ်သူ ကွယ်လွန်မှုအတွက် နှစ်သိမ့်မှု လိုအပ်လောက်အောင် ဝမ်းနည်းနေသူ မဟုတ်ကြောင်း ပြန်လည် ပြောကြားခဲ့သည်။

၁၅၄၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ဆေးမွားသည် ၎င်း၏ အစ်ကိုဖြစ်သူ ဆမ်းမားဆက်ကို ကြပ်မတ်ကွပ်ကဲသူ ရာထူးမှ ဖြုတ်ချရန် ကြံစည်ခြင်း၊ လေဒီ ဂျိန်း ဂရေးကို ဘုရင် အက်ဒွပ် ၆ နှင့် လက်ထပ်ပေးရန် ကြိုးစားခြင်းနှင့် အဲလိဇဘက်ကို မိမိ၏ ဇနီးအဖြစ် သိမ်းပိုက်ရန် ကြံစည်ခြင်းတို့ဖြင့် သံသယရှိသဖြင့် အဖမ်းခံရပြီး လန်ဒန်မျှော်စင် တွင် အကျဉ်းချခံခဲ့ရသည်။ ဟတ်ဖီးလ်ဒ် အိမ်တော်  တွင် နေထိုင်နေသော အဲလိဇဘက်သည် မည်သည့်အရာကိုမျှ ဝန်ခံခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ သူမ၏ ခေါင်းမာမှုကြောင့် စစ်ဆေးမေးမြန်းသူ ရောဘတ် တာဝှစ် မှာ စိတ်ပျက်ခဲ့ရပြီး သူက &quot;သူမတွင် အပြစ်ရှိကြောင်း သူမ၏ မျက်နှာကို ကြည့်ရုံဖြင့် ကျွန်ုပ် မြင်နိုင်ပါသည်&quot; ဟု အစီရင်ခံခဲ့သည်။ သောမတ်စ် ဆေးမွားသည် ၁၅၄၉ ခုနှစ် မတ်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ခေါင်းဖြတ် ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

== အမွေဆက်ခံရန် အလားအလာအရှိဆုံးသူ ==
အက်ဒွပ် ၆ သည် ၁၅၅၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၆ ရက်နေ့တွင် အသက် ၁၅ နှစ် အရွယ်၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ သူ၏ သေတမ်းစာတွင် ၁၅၄၃ ခုနှစ် ထီးနန်းဆက်ခံမှုဆိုင်ရာ ဥပဒေပြဋ္ဌာန်းချက်ကို လျစ်လျူရှုကာ မေရီနှင့် အဲလိဇဘက် နှစ်ဦးစလုံးကို ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်မှ ဖယ်ထုတ်ခဲ့သည်။ ယင်းအစား အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ ညီမငယ်ဖြစ်သူ ပြင်သစ်ဘုရင်မ မေရီတူဒါ ၏ မြေးတော် လေဒီ ဂျိန်း ဂရေး ကို ထီးနန်းဆက်ခံသူအဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ ဂျိန်းကို လျှို့ဝှက်ကောင်စီက ဘုရင်မအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း သူမအပေါ် ထောက်ခံမှုများ လျင်မြန်စွာ ပြိုလဲသွားခဲ့ပြီး ကိုးရက်အကြာတွင် နန်းချခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ၁၁၅၃ ခုနှစ် သြဂုတ်လ ၃ ရက်နေ့တွင် မေရီသည် အောင်ပွဲခံလျက် လန်ဒန်မြို့ထဲသို့ မြင်းစီးဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး သူမ၏ ဘေးတွင် အဲလိဇဘက်လည်း ပါရှိခဲ့သည်။ သို့သော် ညီအစ်မနှစ်ဦးကြားမှ ထိုသို့ စည်းလုံးညီညွတ်မှု ပြသခြင်းမှာ ရေရှည်မခံခဲ့ပေ။ မေရီသည် သဒ္ဓါထက်သန်သော ကက်သလစ်ဘာသာဝင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး အဲလိဇဘက် သင်ကြားတတ်မြောက်ခဲ့သည့် ပရိုတက်စတင့် ယုံကြည်မှုကို ခြေမှုန်းရန် သန္နိဋ္ဌာန်ချထားကာ လူတိုင်း ကက်သလစ်ဝတ်ပြုပွဲတက်ရောက်ရန် အမိန့်ထုတ်ခဲ့ရာ အဲလိဇဘက်သည် အပေါ်ယံအားဖြင့် လိုက်နာဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ မေရီ၏ ကနဦး လူထုထောက်ခံမှုသည် ၁၅၅၄ ခုနှစ်တွင် ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ ယင်းမှာ သူမက သန့်ရှင်းသော ရောမအင်ပါယာ ဧကရာဇ် ချားလ်စ် ၅ ၏ သားတော်ဖြစ်ပြီး ကက်သလစ်ဘာသာဝင်ဖြစ်သူ စပိန်နိုင်ငံမှ ဖိလစ် နှင့် လက်ထပ်ရန် အစီအစဉ်များကို ကြေညာခဲ့ချိန်တွင် ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတစ်ဝှမ်းတွင် မကျေနပ်မှုများ လျင်မြန်စွာ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ပြီး မေရီ၏ ဘာသာရေးမူဝါဒများကို ဆန့်ကျင်သူများက အဲလိဇဘက်ကို ၎င်းတို့၏ အားကိုးရာ ခေါင်းဆောင်အဖြစ် မျှော်လင့်ကြည့်ရှုခဲ့ကြသည်။

၁၅၅၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီနှင့် ဖေဖော်ဝါရီလများတွင် ဝိုင်းယက်၏ သူပုန်ထမှုဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး မကြာမီမှာပင် နှိမ်နင်းခြင်းခံခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက်ကို အက်ရှ်ရစ်ဂျ်  မှ နေပြည်တော် တရားရုံးသို့ ခေါ်ဆောင်လာပြီး သူပုန်ထမှုတွင် သူမ၏ အခန်းကဏ္ဍနှင့် ပတ်သက်၍ စစ်ဆေးမေးမြန်းခဲ့ကာ မတ်လ ၁၈ ရက်နေ့တွင် သူမကို လန်ဒန်မျှော်စင် ၌ အကျဉ်းချခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်က သူမတွင် အပြစ်မရှိကြောင်း ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကန့်ကွက်ပြောဆိုခဲ့သည်။ သူမသည် သူပုန်များနှင့် အတူတကွ ကြံစည်ခဲ့ခြင်း မရှိနိုင်သော်လည်း သူပုန်အချို့သည် သူမထံ ချဉ်းကပ်ခဲ့ကြောင်း သိရှိရသည်။ မေရီ၏ အရင်းနှီးဆုံး ယုံကြည်စိတ်ချရသူ ဧကရာဇ် ချားလ်စ်၏ သံအမတ် ဆိုင်မွန် ရီနတ်  က အဲလိဇဘက် သက်ရှိထင်ရှားရှိနေသရွေ့ မေရီ၏ ရာထူးပလ္လင်သည် မည်သည့်အခါမျှ ဘေးကင်းလိမ့်မည်မဟုတ်ကြောင်း အခြေအတင် ပြောဆိုခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော် အဓိပတိ စတီဖင် ဂါဒီနာက အဲလိဇဘက်ကို တရားစွဲဆို အပြစ်ပေးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ သို့သော် ပထမဆုံး ပါဂျက်နယ်စားကြီး ဝီလျံ ပါဂျက်  အပါအဝင် အစိုးရအဖွဲ့အတွင်းရှိ အဲလိဇဘက်ကို ထောက်ခံသူများက သူမအပေါ် ခိုင်လုံသော သက်သေအထောက်အထား မရှိသည့်အတွက် သူမ၏ အသက်ကို ချမ်းသာပေးရန် မေရီကို ဖျောင်းဖျနိုင်ခဲ့သည်။ ယင်းအစား မေလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် အဲလိဇဘက်ကို လန်ဒန်မျှော်စင်မှ ဝုဒ်စတော့ခ် နန်းတော် သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး ထိုနေရာတွင် ဟင်နရီ ဘက်ဒင်ဖီးလ်ဒ်) ၏ ကြီးကြပ်မှုအောက်၌ တစ်နှစ်နီးပါးခန့် နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ဖြင့် ဖြတ်သန်းခဲ့ရသည်။ လမ်းခရီးတစ်လျှောက်တွင် လူအုပ်ကြီးက သူမကို ဝိုင်းဝန်းအားပေး ကြွေးကြော်ခဲ့ကြသည်။

၁၅၅၅ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် မေရီ၏ ကိုယ်ဝန်ရှိသည်ဟု ယူဆရသည့် နောက်ဆုံးအခြေအနေများကို တက်ရောက်ရန် အဲလိဇဘက်ကို နန်းတော်သို့ ပြန်လည်ခေါ်ယူခဲ့သည်။ အကယ်၍ မေရီနှင့် သူမ၏ ကလေးသာ သေဆုံးသွားပါက အဲလိဇဘက်သည် ဘုရင်မ ဖြစ်လာမည်ဖြစ်သော်လည်း မေရီက ကျန်းမာသော ကလေးတစ်ဦး ဖွားမြင်ခဲ့လျှင်မူ အဲလိဇဘက် ဘုရင်မဖြစ်ရန် အခွင့်အရေးမှာ သိသိသာသာ လျော့နည်းသွားမည် ဖြစ်သည်။ မေရီတွင် ကိုယ်ဝန်မရှိကြောင်း ထင်ရှားလာသည့်အခါတွင်မူ သူမ ကလေးရနိုင်တော့မည်ဟု မည်သူမျှ မယုံကြည်ကြတော့ပေ။ ထို့ကြောင့် အဲလိဇဘက် ထီးနန်းဆက်ခံရန် သေချာသလောက် ဖြစ်သွားခဲ့သည်။

၁၅၅၆ ခုနှစ်တွင် စပိန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့သည့် ဘုရင် ဖိလစ်သည် ထိုနိုင်ငံရေး လက်တွေ့အခြေအနေအသစ်ကို အသိအမှတ်ပြုခဲ့ပြီး သူ၏ ခဲအစ်မ (မရီး) တော်စပ်သူနှင့် ရင်းနှီးအောင် ပေါင်းသင်းခဲ့သည်။ သူမသည် ပြင်သစ်တွင် ကြီးပြင်းခဲ့ပြီး ပြင်သစ်အိမ်ရှေ့စံ ဖရန်စစ်နှင့် စုလျားရစ်ပတ်ထားသည့် စကော့တလန်ဘုရင်မ မေရီထက်စာလျှင် ပိုမိုကောင်းမွန်သော မဟာမိတ်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် သူ၏ ဇနီးဖြစ်သူ မေရီ ဖျားနာလာသောအခါ ဖိလစ်သည် အဲလိဇဘက်နှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးရန် ဖဲရီးယား နယ်စားကြီး  ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ဤတွေ့ဆုံမှုကို ၁၅၅၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် သူမ ပြန်လည်နေထိုင်ခဲ့သည့် ဟတ်ဖီးလ်ဒ် အိမ်တော်၌ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ အစိုးရအဖွဲ့အတွက် အစီအစဉ်များကို စတင် ရေးဆွဲနေပြီ ဖြစ်သည်။ မေရီသည် ၁၅၅၈ နိုဝင်ဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် အဲလိဇဘက်ကို သူမ၏ ထီးနန်းဆက်ခံသူအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခဲ့ပြီး နိုဝင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် မေရီ ကွယ်လွန်သောအခါ အဲလိဇဘက်သည် ဘုရင်မ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

== ထီးနန်းဆက်ခံခြင်း ==
အဲလိဇဘက်သည် အသက် ၂၅ နှစ် အရွယ်တွင် ဘုရင်မ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး မိမိအပေါ် သစ္စာခံရန် ဟတ်ဖီးလ်ဒ် သို့ ရောက်ရှိလာကြသော သူမ၏ အတိုင်ပင်ခံ ကောင်စီဝင်များနှင့် အခြား အဆင့်မြင့် မှူးမတ်မျိုးနွယ်များရှေ့တွင် သူမ၏ ရည်ရွယ်ချက်များကို ထုတ်ဖော် ကြေညာခဲ့သည်။ ၎င်းမိန့်ခွန်းသည် ဘုရင်တစ်ပါးတွင် &quot;ရုပ်ခန္ဓာ နှစ်ပါး&quot; (အုပ်ချုပ်သူ၏ သဘာဝ ရုပ်ခန္ဓာနှင့် နိုင်ငံရေး ရုပ်ခန္ဓာ) ရှိသည်ဟူသော အလယ်ခေတ် နိုင်ငံရေး ဘာသာရေး အယူအဆကို သူမ စတင် သုံးနှုန်းခဲ့သည့် ပထမဆုံးသော သမိုင်းမှတ်တမ်း ဖြစ်သည် -&lt;blockquote&gt;'''&quot;အမတ်မင်းတို့... သဘာဝတရား၏ နိယာမအရ ကျွန်ုပ်သည် ကျွန်ုပ်၏ အစ်မတော်အတွက် ဝမ်းနည်းပူဆွေးရပါသည်၊ ကျွန်ုပ်အပေါ် ကျရောက်လာသော တာဝန်ဗာရီ ကြောင့်လည်း အံ့အားသင့် တုန်လှုပ်မိရပါသည်။ သို့သော်လည်း ကျွန်ုပ်သည် ဘုရားသခင်၏ ဖန်ဆင်းခံတစ်ဦး ဖြစ်ပြီး ကိုယ်တော်၏ စီမံခန့်ခွဲမှုကို နာခံရန် တာဝန်ရှိသည်ဟူသော အသိဖြင့် ထိုတာဝန်ကို ခံယူပါမည်။ ယခု ကျွန်ုပ်ထံ အပ်နှံထားသော ဤရာထူးအာဏာ၌ ဘုရားသခင်၏ ကောင်းကင်ဘုံ အလိုတော်ကို ဆောင်ရွက်မည့် အစေခံတစ်ဦး ဖြစ်လာနိုင်ရန် ကိုယ်တော်၏ ဂရုဏာတော် အကူအညီကို နှလုံးသားထဲမှ လှိုက်လှိုက်လှဲလှဲ တောင်းခံအပ်ပါသည်။ ကျွန်ုပ်သည် သဘာဝအရ ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခုတည်းသာ ရှိသော လူသားတစ်ဦး ဖြစ်သော်လည်း ကိုယ်တော်၏ ခွင့်ပြုချက်အရ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရန် နိုင်ငံရေး ခန္ဓာကိုယ် (အချုပ်အခြာအာဏာ) ကို ဆောင်ထားသူ ဖြစ်သည်နှင့်အညီ... ကျွန်ုပ်၏ အုပ်ချုပ်မှု၊ သင်တို့၏ အမှုထမ်းမှုတို့ဖြင့် အနန္တတန်ခိုးရှင် ဘုရားသခင်ထံ ကောင်းမွန်စွာ စာရင်းရှင်းနိုင်ရန်နှင့် ကမ္ဘာမြေပေါ်ရှိ ကျွန်ုပ်တို့၏ နောင်လာနောက်သားများအတွက် သက်သာချောင်ချိမှု အမွေအနှစ်များ ချန်ထားရစ်နိုင်ရန် သင်တို့အားလုံး အစွမ်းကုန် ကူညီကြဖို့ တောင်းဆိုချင်ပါသည်။ ကျွန်ုပ်သည် ကျွန်ုပ်၏ လုပ်ဆောင်ချက် အားလုံးကို ကောင်းမွန်သော အကြံဉာဏ်၊ တိုင်ပင်ဆွေးနွေးမှုများနှင့်သာ လမ်းညွှန် လျှောက်လှမ်းသွားမည် ဖြစ်ပါသည်။&quot;'''&lt;/blockquote&gt;နန်းဘိသိက်မြှောက်ခြင်း အခမ်းအနား မတိုင်မီ ညနေပိုင်းတွင် သူမ၏ အောင်ပွဲခံ စီတန်းလှည့်လည်မှုသည် မြို့တွင်းသို့ ဖြတ်သန်းသွားရာ ပြည်သူများက လှိုက်လှိုက်လှဲလှဲ ကြိုဆိုခဲ့ကြပြီး၊ ပရိုတက်စတင့် အငွေ့အသက် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ပါဝင်သော ဂုဏ်ပြုမိန့်ခွန်းများနှင့် ခမ်းနားသော ပြဇာတ်ပွဲလမ်းများဖြင့် ဂါရဝပြုခဲ့ကြသည်။ အဲလိဇဘက်၏ ပွင့်လင်းပြီး ကြင်နာတတ်သော တုံ့ပြန်မှုများကြောင့် သူမအား ကြည့်ရှုနေကြသည့် ပြည်သူများမှာ &quot;အလွန်အမင်း စိတ်လှုပ်ရှားကြည်နူး&quot; ကာ စွဲလန်းသွားခဲ့ကြသည်။ နောက်တစ်နေ့ ဖြစ်သော '''၁၅၅၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၅ ရက်နေ့တွင်''' (ဤရက်စွဲကို သူမ၏ ဗေဒင်ပညာရှင် ဂျွန် ဒီး က ရွေးချယ်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်) အဲလိဇဘက်သည် ဝက်စ်မင်စတာ အက်ဘေး ၌ ကာလိုင်းမှ ကက်သလစ် ဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီး အိုဝင် အိုဂဲလ်သော်ပ်  ၏ ဘိသိက်သွန်းခြင်းကို ခံယူကာ ဘုရင်မအဖြစ် နန်းတက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် အော်ဂန်များ၊ ပုလွေများ၊ တံပိုးများ၊ စည်ဗုံများနှင့် ခေါင်းလောင်းသံများ နားကွဲမတတ် ဆူညံစွာ ထွက်ပေါ်နေသည့်ကြားမှ သူမအား ပြည်သူများ အသိအမှတ်ပြု လက်ခံနိုင်ရန် ထုတ်ဖော် ပြသခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်ကို အင်္ဂလန်၏ ဘုရင်မအဖြစ် ဝမ်းမြောက်စွာ ကြိုဆိုခဲ့ကြသော်လည်း၊ တိုင်းပြည်အတွင်းနှင့် ပြည်ပမှ ကက်သလစ်များ၏ ခြိမ်းခြောက်မှု အန္တရာယ် ရိပ်မြုံများကြောင့်လည်းကောင်း၊ သူမ မည်သူနှင့် အိမ်ထောင်ပြုမည်ဟူသော ရွေးချယ်မှုကြောင့်လည်းကောင်း တိုင်းနိုင်ငံမှာ စိုးရိမ်ပူပန်မှု အခြေအနေများအောက်တွင် ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။

== ဘုရားကျောင်းများအားအုတ်မြစ်ချခြင်း ==
အဲလိဇဘက်၏ ကိုယ်ပိုင် ဘာသာရေး ယုံကြည်ချက်နှင့် ပတ်သက်၍ ပညာရှင်များအကြား အကျေအလည် ငြင်းခုံဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။ သူမသည် ပရိုတက်စတင့်ဘာသာဝင်တစ်ဦး ဖြစ်သော်လည်း (လင်္ကာစွဲ ကားစင်တင် ယေရှုရုပ်တုကဲ့သို့သော) ကက်သလစ် အထိမ်းအမှတ် အမှတ်အသားများကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ပြီး၊ ပရိုတက်စတင့်တို့၏ အဓိက ယုံကြည်ချက်တစ်ခုကို ဆန့်ကျင်ကာ ဝတ်ပြုတရားဟောခြင်း ၏ အခန်းကဏ္ဍကို လျှော့ချခဲ့သည်။

အဲလိဇဘက်နှင့် သူမ၏ အကြံပေးများသည် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ (မိမိတို့နှင့် ဘာသာရေးမတူဟု ယူဆရသော) အင်္ဂလန်နိုင်ငံအပေါ် ကက်သလစ်တို့၏ ဘာသာရေးစစ်ပွဲ  ဆင်နွှဲလာနိုင်မည့် ခြိမ်းခြောက်မှု အန္တရာယ်ကို ကြိုတင် ရိပ်မိခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘုရင်မသည် အင်္ဂလိပ် ပရိုတက်စတင့်တို့၏ လိုလားချက်များကို ဖြည့်ဆည်းပေးရင်း တစ်ဖက်တွင်လည်း ကက်သလစ်များကို အလွန်အမင်း စိတ်အနှောင့်အယှက် မဖြစ်စေမည့် ပရိုတက်စတင့် အဖြေတစ်ခုကို ရှာဖွေခဲ့သည်။ သို့သော် ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို တွန်းအားပေးနေသည့် ပျူရီတန်  များကိုမူ သူမ သည်းခံခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ ရလဒ်အနေဖြင့် ၁၅၅၉ ခုနှစ် လွှတ်တော်သည် အက်ဒွပ် ၆ ၏ ပရိုတက်စတင့် ပြန်လည်ညှိနှိုင်းမှုကို အခြေခံ၍၊ ဘုရင် (သို့မဟုတ် ဘုရင်မ) ကို အထွတ်အထိပ် ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ထားရှိကာ ဝတ်လဲတော်များကဲ့သို့သော ကက်သလစ် အင်္ဂါရပ်များစွာ ပါဝင်သည့် အသင်းတော်တစ်ခုအတွက် ဥပဒေများကို စတင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။

အောက်လွှတ်တော်  က ထိုအဆိုပြုချက်များကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ထောက်ခံခဲ့သော်လည်း အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်ဆိုင်မှုဆိုင်ရာ ဥပဒေကြမ်း သည် အထက်လွှတ်တော်တွင် အထူးသဖြင့် ဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီးများ၏ ကန့်ကွက်မှုကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ထိုအချိန်တွင် ကန်တာဘာရီ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီး ရာထူး အပါအဝင် ဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီး နေရာအများအပြား လစ်လပ်နေခဲ့ခြင်းကြောင့် အဲလိဇဘက်အတွက် ကံကောင်းသွားခဲ့သည်။ ယင်းက အထက်လွှတ်တော်တွင်းရှိ သူမကို ထောက်ခံသူများအား ကက်သလစ် ဂိုဏ်းအုပ်များနှင့် ရှေးရိုးစွဲမှူးမတ်များကို မဲအသာဖြင့် အနိုင်ရစေခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အဲလိဇဘက်သည် အမျိုးသမီးတစ်ဦး ခံယူရန် မသင့်တော်ဟု လူအများက ယူဆကြသည့် အငြင်းပွားဖွယ်ရာ &quot;အသင်းတော်၏ အမြင့်ဆုံးအဓိပတိ &quot; ဟူသော ဘွဲ့အမည်အစား '''&quot;အင်္ဂလန်အသင်းတော်၏ အမြင့်ဆုံးအုပ်ချုပ်သူ&quot;''' ဟူသော ဘွဲ့အမည်ကိုသာ လက်ခံခဲ့ရသည်။ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်ဆိုင်မှုဆိုင်ရာ ဥပဒေသစ်သည် ၁၅၅၉ ခုနှစ် မေလ ၈ ရက်နေ့တွင် ဥပဒေ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပြည်သူ့ဝန်ထမ်း အားလုံးသည် ဘုရင်မအား အမြင့်ဆုံးအုပ်ချုပ်သူအဖြစ် သစ္စာဆိုကြရပြီး သစ္စာမဆိုပါက ရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခြင်း ခံရမည့် အန္တရာယ် ရှိခဲ့သည်။ မေရီဘုရင်မ လက်ထက်ကဲ့သို့ ဘာသာရေး သဘောထားကွဲလွဲသူများကို နှိပ်ကွပ်ညှဉ်းပန်းမှုမျိုး ထပ်မံမဖြစ်ပွားစေရန် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ နှိမ်နင်းရေးဥပဒေများကို ပယ်ဖျက်ခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ဝတ်ပြုကိုးကွယ်မှု ညီညွတ်မျှတရေး ဥပဒေသစ်ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး ဘုရားကျောင်းတက်ရန်နှင့် ၁၅၅၉ ခုနှစ် ဘုံဝတ်ပြုဆုတောင်းစာအုပ်ကို မဖြစ်မနေ အသုံးပြုရန် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သော်လည်း ဘုရားကျောင်းမတက်ဘဲ အာခံသူများအတွက် ပြစ်ဒဏ်များမှာမူ ပြင်းထန်ခြင်း မရှိလှပေ။ ၁၅၅၉ ခုနှစ် ညွှန်ကြားချက်များတွင် ဂီတကို &quot;သီဆိုခြင်းမပြုဘဲ ဖတ်ကြားသကဲ့သို့ ရှင်းလင်းစွာ နားလည်စေရမည်&quot; ဟု ဖော်ပြထားသော်လည်း နေ့ရက်၏ အချို့သော အချိန်များတွင် ပိုမိုဆန်းပြားသော တေးသီချင်းများကို ခွင့်ပြုခဲ့ပြီး တော်ဝင်ဝတ်ပြုကျောင်း တွင် ဆာရမ် စာသားများဖြင့် လက်တင်မော်တက် သီချင်းများ စပ်ဆိုသည့် အလေ့အထမှာ ဆက်လက် တည်ရှိခဲ့သည်။

== အိမ်ထောင်ရေး မေးခွန်း ==
အဲလိဇဘက် နန်းတက်စကတည်းက သူမ အိမ်ထောင်ပြုလိမ့်မည်ဟု လူအများက မျှော်လင့်ခဲ့ကြပြီး မည်သူနှင့် လက်ထပ်မည်နည်းဟူသော မေးခွန်း ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ သူမသည် ကမ်းလှမ်းမှုများစွာကို ရရှိခဲ့သော်လည်း မည်သည့်အခါမျှ အိမ်ထောင်မပြုခဲ့ဘဲ သားသမီးလည်း မထွန်းကားခဲ့ပေ။ ယင်းသို့ ဖြစ်ရသည့် အကြောင်းရင်းကိုမူ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မသိရသေးပေ။ သမိုင်းပညာရှင်များက သောမတ်စ် ဆေးမွား ၏ ဖြစ်ရပ်ကြောင့် သူမသည် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်ဆံရေးများကို စိတ်ကုန်သွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ကြောင်း သုံးသပ်ကြသည်။ သူမသည် အသက် ၅၀ ခန့်အထိ လူပျိုတော်အချို့ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သည်။ သူမ၏ နောက်ဆုံး တော်ဝင်စကားကမ်းလှမ်းမှုမှာ သူမထက် ၂၂ နှစ်ငယ်သော အန်ဂျူးနယ်စားကြီး ဖရန်စစ် နှင့် ဖြစ်သည်။ စပိန်နိုင်ငံ ဘုရင် ဖိလစ် ၂ ၏ လက်ခုပ်တွင်းသို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သော သူမ၏ အစ်မဖြစ်သူကဲ့သို့ပင် အိမ်ထောင်ပြုခြင်းသည် အာဏာဆုံးရှုံးနိုင်ခြေ ရှိသော်လည်း တစ်ဖက်တွင်မူ ထီးနန်းဆက်ခံမည့် သားသမီး ရရှိနိုင်မည့် အခွင့်အရေးကို ပေးစွမ်းနိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ခင်ပွန်းဖြစ်သူကို ရွေးချယ်မှု လွဲမှားပါက နိုင်ငံရေး မတည်ငြိမ်မှု သို့မဟုတ် တော်လှန်ပုန်ကန်မှုများကိုပင် လှုံ့ဆော်ပေးသကဲ့သို့ ဖြစ်သွားနိုင်ပေသည်။

== ရောဘတ်ဒတ်ဒ်လေ ==
၁၅၅၉ ခုနှစ် နွေဦးရာသီတွင် အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ ငယ်သူငယ်ချင်း ဖြစ်သူ '''ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေ'''  ကို ချစ်မြတ်နိုးနေကြောင်း ထင်ရှားလာခဲ့သည်။ ရောဘတ်၏ ဇနီးဖြစ်သူ အေမီ  သည် &quot;ရင်သားတစ်ဖက်တွင် ဝေဒနာ&quot; ခံစားနေရပြီး အကယ်၍ သူ၏ ဇနီးသာ ကွယ်လွန်သွားပါက ဘုရင်မကြီးသည် ရောဘတ်နှင့် လက်ထပ်လိုနေကြောင်း ပြောစကားများ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၉ ခုနှစ် ဆောင်းဦးရာသီသို့ ရောက်သောအခါ ပြည်ပမှ မင်းသားများနှင့် မှူးမတ်အချို့သည် အဲလိဇဘက်၏ လက်ကို ပိုင်ဆိုင်ခွင့်ရရန် အပြိုင်အဆိုင် ကြိုးပမ်းလာကြသည်။ စိတ်မရှည်ဖြစ်နေကြသော ၎င်းတို့၏ သံတမန်များသည် ပိုမို၍ နာမည်ပျက်စေမည့် စကားများကို အတင်းအဖျင်း ပြောဆိုလာကြပြီး ဘုရင်မကြီး အနှစ်သက်ဆုံးသူနှင့် လက်ထပ်မည့် ကိစ္စကို အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် လက်ခံကြမည်မဟုတ်ကြောင်း ဤသို့ အစီရင်ခံခဲ့ကြသည် - ''&quot;သူမနှင့် သူ့အပေါ် ဒေါသတကြီး အော်ဟစ်ဆဲဆိုခြင်း မပြုသည့်သူ ဟူ၍ တစ်ဦးမျှ မရှိပါ... သူမသည် မိမိ မျက်နှာသာပေးထားသော ရောဘတ်ကလွဲ၍ မည်သူ့ကိုမျှ လက်ထပ်မည်မဟုတ်ပေ။&quot;'' ၁၅၆၀ ပြည့်နှစ် စက်တင်ဘာလတွင် အေမီ ဒတ်ဒ်လေသည် လှေကားပေါ်မှ ပြုတ်ကျ၍ ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ ရင်ခွဲစစ်ဆေးသူ၏ စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုအရ ယင်းမှာ မတော်တဆမှုတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရသော်လည်း၊ လူအများစုကမူ ရောဘတ်သည် ဘုရင်မကြီးနှင့် လက်ထပ်နိုင်ရန်အတွက် သူ၏ ဇနီးကို သေကြောင်းကြံစည်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်ဟု သံသယဝင်ခဲ့ကြသည်။ အဲလိဇဘက်သည် ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေနှင့် လက်ထပ်ရန် အချိန်အတန်ကြာ အလေးအနက် စဉ်းစားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဝီလျံ ဆီစီလ်၊ နီကိုးလတ်စ် သရော့ခ်မော်တန် နှင့် အချို့သော ရှေးရိုးစွဲ မှူးမတ်များက ၎င်းတို့၏ သဘောမတူကန့်ကွက်မှုကို အထင်အရှား ပြသခဲ့ကြသည်။ ထိုလက်ထပ်ပွဲသာ ဖြစ်မြောက်လာပါက မှူးမတ်မျိုးနွယ်များ တော်လှန်ပုန်ကန်ကြလိမ့်မည်ဟူသော ကောလာဟလများပင် ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။

ဘုရင်မကြီးအတွက် ထည့်သွင်းစဉ်းစားနေသည့် အခြားသော အိမ်ထောင်ဖက်လောင်းများ ရှိနေသည့်ကြားမှ ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေသည် နောက်ထပ် ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုနီးပါးခန့်အထိ အိမ်ထောင်ဖက် ဖြစ်လာနိုင်ခြေရှိသူအဖြစ် ဆက်လက် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက်သည် သူမကိုယ်တိုင် သူ့ကို လက်ထပ်ရန် ရည်ရွယ်ချက် မရှိတော့သည့်တိုင်အောင် ရောဘတ်၏ အချစ်ရေးနှင့် ပတ်သက်လာလျှင် အလွန်အမင်း သဝန်တိုတတ်သူ ဖြစ်သည်။ သူမသည် ၁၅၆၄ ခုနှစ်တွင် ဒတ်ဒ်လေကို '''လက်စတာ နယ်စားကြီး''' အဖြစ် ဘွဲ့ထူးအဆင့်အတန်း တိုးမြှင့်ပေးခဲ့သည်။ ၁၅၇၈ ခုနှစ်တွင် ရောဘတ်သည် နောက်ဆုံး၌ လက်တစ် ကနိုးလစ် နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ရာ၊ ဘုရင်မကြီးသည် ဒေါသတကြီး တုံ့ပြန်မှုများကို အကြိမ်ကြိမ် ပြသခဲ့ပြီး သူမအား တစ်သက်တာလုံး မုန်းတီးသွားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သမိုင်းပညာရှင် စူဇန် ဒိုရန် က ထိုအခြေအနေကို ဖော်ပြခဲ့သကဲ့သို့ပင် ဒတ်ဒ်လေသည် အဲလိဇဘက်၏ '''&quot;စိတ်ခံစားမှုဆိုင်ရာ ဘဝအလယ်ဗဟိုတွင် အမြဲတမ်း တည်ရှိနေခဲ့သည်&quot;'''။ သူသည် ၁၅၈၈ ခုနှစ်တွင် [[စပိန်ရေတပ်ကြီး]] ကို အောင်နိုင်ပြီးနောက် မကြာမီမှာပင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက် ကိုယ်တိုင် ကွယ်လွန်ပြီးနောက်တွင် သူမ၏ အရေးအကြီးဆုံးသော ကိုယ်ပိုင် အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများထဲ၌ သူပေးပို့ခဲ့သော စာတစ်စောင်ကို တွေ့ရှိခဲ့ရပြီး ၎င်းစာအပေါ်တွင် သူမ၏ လက်ရေးဖြင့် '''&quot;သူ၏ နောက်ဆုံးစာ&quot;''' ဟု မှတ်သားထားခဲ့သည်။

== ပြည်ပမှ အိမ်ထောင်ဖက်လောင်းများ ==
အိမ်ထောင်ရေး ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းမှုများသည် အဲလိဇဘက်၏ နိုင်ငံခြားရေး မူဝါဒတွင် အဓိက သော့ချက်ကျသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမသည် ၁၅၅၉ ခုနှစ် အစောပိုင်းတွင် သူမ၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ အစ်မဖြစ်သူ၏ မုဆိုးဖို စပိန်ဘုရင် ဖိလစ်၏ ကမ်းလှမ်းချက်ကို ငြင်းပယ်ခဲ့သော်လည်း၊ ဆွီဒင်နိုင်ငံ ဘုရင် အဲရစ် ၁၄ ( ၏ စကားကမ်းလှမ်းမှုကိုမူ နှစ်ပေါင်းများစွာကြာအောင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ငယ်စဉ်ဘဝကပင် ဒိန်းမတ်နိုင်ငံနှင့် အောင်သွယ်တော်ပြုရန် ဆွေးနွေးမှုများ ရှိခဲ့ဖူးသည်။ ၁၅၄၅ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီ ၈ က ဒိန်းမတ်မင်းသား ဟောလ်စတိန်း-ဂေါ့တော့ပ်မှ နယ်စားကြီး အဒေါ့ဖ်  နှင့် လက်ထပ်ရန် အဆိုပြုခဲ့ဖူးပြီး၊ ဆမ်းမားဆက် နယ်စားကြီး အက်ဒဝပ် ဆေးမိုး ကလည်း နှစ်အနည်းငယ်အကြာတွင် မင်းသား ဖရက်ဒရစ် (နောက်ပိုင်းတွင် ဖရက်ဒရစ် ၂) နှင့် လက်ထပ်ရန် အကြံပြုခဲ့သော်လည်း ၎င်းဆွေးနွေးမှုများသည် ၁၅၅၁ ခုနှစ်တွင် ပျယ်ပြယ်သွားခဲ့သည်။ ၁၅၅၉ ခုနှစ် ဝန်းကျင်နှစ်များတွင် ဒိန်းမတ်-အင်္ဂလန် ပရိုတက်စတင့် မဟာမိတ်အဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းရန် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့ကြပြီး ဆွီဒင်၏ အဆိုပြုချက်ကို တုံ့ပြန်ရန်အတွက် ဘုရင် ဖရက်ဒရစ် ၂  သည် ၁၅၅၉ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် အဲလိဇဘက်ထံ စကားကမ်းလှမ်းခဲ့သည်။

နှစ်ပေါင်းများစွာတိုင်အောင် သူမသည် ဖိလစ်၏ ဝမ်းကွဲညီအစ်ကို တော်စပ်သူ သြစတြီးယား မင်းသားကြီး ချားလ်စ် ၂  နှင့် လက်ထပ်ရန် အလေးအနက် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၅၆၉ ခုနှစ်သို့ ရောက်သောအခါ ဟက်ဘ်စဘတ် မင်းဆက်နှင့် ဆက်ဆံရေးမှာ ပျက်ပြားသွားခဲ့သည်။ ထို့နောက် အဲလိဇဘက်သည် ပြင်သစ် ဗာလွား မင်းဆက်မှ မင်းသားနှစ်ပါးနှင့် လက်ထပ်ရန် တစ်လှည့်စီ ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သည်။ ပထမဦးစွာ အန်ဂျူး နယ်စားကြီး ဟင်နရီ နှင့် ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းနောက် ၁၅၇၂ ခုနှစ်မှ ၁၅၈၁ ခုနှစ်အထိတွင်မူ ယခင်က အလန်ဆွန် နယ်စားကြီး ဖြစ်ခဲ့သော ဟင်နရီ၏ ညီတော် အန်ဂျူး နယ်စားကြီး ဖရန်စစ် တို့နှင့် ဖြစ်သည်။ ဤနောက်ဆုံး အိမ်ထောင်ရေး ကမ်းလှမ်းချက်သည် နယ်သာလန် တောင်ပိုင်းအပေါ် စပိန်တို့၏ ထိန်းချုပ်မှုကို ဆန့်ကျင်မည့် မဟာမိတ် အစီအစဉ်နှင့် ဆက်စပ်နေခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဖရန်စစ် ပေးပို့ထားသော ဖားရုပ်သဏ္ဌာန် နားကပ်ကို ဆင်မြန်းခဲ့သည်အထိ ထိုစကားကမ်းလှမ်းမှုကို အချိန်အတန်ကြာ အလေးအနက် သဘောထားခဲ့ပုံရသည်။

၁၁၆၃ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက်က ဧကရာဇ်မင်းမြတ်၏ သံအမတ်တစ်ဦးအား &quot;ကျွန်ုပ်၏ သဘာဝစိတ်အလိုအတိုင်းသာ လိုက်ရမည်ဆိုလျှင် ဘုရင်မဖြစ်ပြီး အိမ်ထောင်သည် ဘဝဖြင့် နေရခြင်းထက် တောင်းစားရသည့် အမျိုးသမီး ဖြစ်ပါစေဦးတော့ တစ်ကိုယ်ရေတည်း နေရခြင်းကိုသာ မရမက ရွေးချယ်ပါလိမ့်မည်&quot; ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ ထိုနှစ် နှောင်းပိုင်းတွင် အဲလိဇဘက်၌ ကျောက်ကြီးရောဂါစွဲကပ်ပြီးနောက် ထီးနန်းဆက်ခံမည့်သူ မေးခွန်းသည် လွှတ်တော်တွင် အပြင်းအထန် ငြင်းခုံစရာ ကိစ္စရပ်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ လွှတ်တော်အမတ်များက ဘုရင်မကြီး ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ပြည်တွင်းစစ် ဖြစ်ပွားခြင်းမှ ကာကွယ်ရန်အတွက် အိမ်ထောင်ပြုရန် သို့မဟုတ် ဆက်ခံမည့်သူကို အမည်စာရင်း တင်သွင်းရန် တိုက်တွန်းခဲ့ကြသည်။ သို့သော် သူမက ၎င်းနှစ်ခုစလုံးကို လုပ်ဆောင်ရန် ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ ဧပြီလတွင် သူမသည် လွှတ်တော်ကို ရွှေ့ဆိုင်းခဲ့ပြီး ၁၅၆၆ ခုနှစ်တွင် အခွန်တိုးကောက်ရန် လွှတ်တော်၏ ထောက်ခံမှု လိုအပ်လာချိန်အထိ လွှတ်တော်ကို ပြန်လည်ခေါ်ယူခြင်း မပြုခဲ့ပေ။

ယခင်က အိမ်ထောင်ပြုမည်ဟု ကတိပေးခဲ့ဖူးသောကြောင့် သူမသည် ငြိမ်သက်ခြင်းမရှိသော အောက်လွှတ်တော်သို့ ဤသို့ ပြောကြားခဲ့သည် -&lt;blockquote&gt;'''&quot;ကျွန်ုပ်၏ ဂုဏ်သိက္ခာအတွက် လူအများရှေ့တွင် ပြောကြားခဲ့သော အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်တစ်ဦး၏ ကတိစကားကို မည်သည့်အခါမျှ ဖျက်ဖျက်မည်မဟုတ်ပါ။ ထို့ကြောင့် ကျွန်ုပ် ထပ်မံပြောကြားလိုသည်မှာ ကျွန်ုပ် လက်ထပ်ရန် ရည်ရွယ်ထားသူကို ဖြစ်စေ၊ ကျွန်ုပ်ကိုယ်တိုင်ကို ဖြစ်စေ ဘုရားသခင်က ရုပ်သိမ်းမသွားခဲ့လျှင် သို့မဟုတ် အခြားသော ကြီးမားသည့် အဟန့်အတားတစ်ခုခု မဖြစ်ပွားခဲ့လျှင် ကျွန်ုပ် အဆင်ပြေပြေ လုပ်ဆောင်နိုင်သမျှ အမြန်ဆုံး အိမ်ထောင်ပြုပါမည်။&quot;'''&lt;/blockquote&gt;၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်သို့ ရောက်သောအခါ အစိုးရအဖွဲ့အတွင်းရှိ အဆင့်မြင့် ပုဂ္ဂိုလ်များသည် အဲလိဇဘက်အနေဖြင့် မည်သည့်အခါမျှ အိမ်ထောင်ပြုမည်မဟုတ် သို့မဟုတ် ဆက်ခံသူကို အမည်ထုတ်ဖော်လိမ့်မည်မဟုတ်ကြောင်း သီးသန့် လက်ခံခဲ့ကြသည်။ ဝီလျံ ဆီစီလ်သည် ထီးနန်းဆက်ခံမှု ပြဿနာအတွက် ဖြေရှင်းနည်းများကို စတင် ရှာဖွေနေပြီ ဖြစ်သည်။ အိမ်ထောင်မပြုခဲ့ခြင်းကြောင့် အဲလိဇဘက်သည် တာဝန်မဲ့သူအဖြစ် မကြာခဏ စွပ်စွဲခံခဲ့ရသည်။ သို့သော်လည်း သူမ၏ နှုတ်ဆိတ်နေမှုက သူမ၏ ကိုယ်ပိုင် နိုင်ငံရေး လုံခြုံမှုကို ပိုမိုခိုင်မာစေခဲ့သည်။ အကယ်၍ သူမက ဆက်ခံမည့်သူကို အမည်နာမ သတ်မှတ်လိုက်ပါက သူမ၏ ထီးနန်းသည် အာဏာသိမ်းမှုဒဏ်ကို ခံရနိုင်ခြေ ရှိကြောင်းကို သူမ သိရှိထားခဲ့သည်။ သူမ၏ ယခင် သာဓကဖြစ်သော မေရီဘုရင်မကို ဆန့်ကျင်သည့် လုပ်ကြံမှုများတွင် &quot;ကျွန်ုပ်ကိုယ်တိုင် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသကဲ့သို့ ဒုတိယမြောက် အာဏာရှိသူ ပုဂ္ဂိုလ်&quot; ကို မည်သို့ ဗဟိုချက်အဖြစ် အသုံးချခဲ့ကြသည်ကို သူမ ကောင်းစွာ မှတ်မိနေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။

== အပျိုစင်ဘဝ ==


အဲလိဇဘက်၏ အိမ်ထောင်မပြုဘဲ နေထိုင်ခဲ့သည့် အခြေအနေသည် အပျိုစင်မယ်တော်မေရီ နှင့် ဆက်စပ်သော '''အပျိုစင်ဘဝကို အမွှမ်းတင် ကြည်ညိုသည့် ဝါဒ''' တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ကဗျာများနှင့် ပုံတူပန်းချီများတွင် သူမကို သာမန်အမျိုးသမီးတစ်ဦးအဖြစ် မဟုတ်ဘဲ အပျိုစင်တစ်ဦး၊ နတ်ဘုရားမတစ်ပါး သို့မဟုတ် နှစ်မျိုးစလုံးအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။ ကနဦးတွင် အဲလိဇဘက် ကိုယ်တိုင်သာ သူမ၏ အပေါ်ယံ အပျိုစင်ဘဝကို ဂုဏ်ထူးဆောင်အဖြစ် ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၅၅၉ ခုနှစ်တွင် သူမက အောက်လွှတ်တော်သို့ &quot;နောက်ဆုံးတွင် ကျွန်ုပ်အတွက် ဤမျှနှင့်တင် လုံလောက်ပါပြီ၊ ကမ္ပည်း ကျောက်စာတိုင်တစ်ခုပေါ်၌ 'ဘုရင်မတစ်ပါးသည် ဤမျှသော ကာလပတ်လုံး စိုးစံခဲ့ပြီး အပျိုစင်ဘဝဖြင့် ရှင်သန်ကာ ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်' ဟု ဖော်ပြထားရုံဖြင့် ပြည့်စုံပါပြီ&quot; ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ကဗျာဆရာများနှင့် စာရေးဆရာများက ထိုအကြောင်းအရာကို ဆက်ခံပြီး အဲလိဇဘက်ကို ချီးမွမ်းမြှောက်စားသည့် အနုပညာ သင်္ကေတပုံဖော်မှုများကို ထုဆစ်ခဲ့ကြသည်။ ၁၅၇၈ ခုနှစ်တွင် အပျိုစင်ဘုရင်မကြီးအား လူထုရှေ့တွင် ဂုဏ်ပြုချီးကျူးမှုများသည် အလန်ဆွန် နယ်စားကြီးနှင့် ဘုရင်မကြီး၏ အိမ်ထောင်ရေး ဆွေးနွေးမှုများကို မသိမသာ ဆန့်ကျင်ကန့်ကွက်ကြောင်း ပြသသည့် လျှို့ဝှက်ချက် သင်္ကေတတစ်ခုအဖြစ် အသုံးတော်ခံခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် အဲလိဇဘက်သည် မိမိကိုယ်ကို ဘုရားသခင်၏ စောင့်ရှောက်မှုအောက်၌ မိမိ၏ တိုင်းနိုင်ငံ၊ ပြည်သူလူထုနှင့် လက်ထပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်ဟု အခိုင်အမာ ဆိုခဲ့သည်။ ၁၅၉၉ ခုနှစ်တွင် သူမက ပြည်သူများကို ရည်ညွှန်း၍ &quot;ကျွန်ုပ်၏ လင်ယောက်ျားများ ဖြစ်ကြသော ကျွန်ုပ်၏ ကောင်းလှစွာသော ပြည်သူအပေါင်းတို့&quot; ဟု မိန့်ကြားခဲ့သည်။

ဤသို့ အပျိုစင်ဖြစ်သည်ဟူသော အခိုင်အမာဆိုချက်ကို လူတိုင်းက လက်ခံခဲ့ကြသည်တော့ မဟုတ်ပေ။ ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များက အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ ရုပ်ခန္ဓာနှင့်အတူ နိုင်ငံတော်ကိုပါ သင်္ကေတအရ ညစ်နွမ်းစေသည့် &quot;ညစ်ညမ်းသော ရာဂစိတ်&quot; ၌ ပျော်မွေ့နေသည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့ကြသည်။ ပြင်သစ်ဘုရင် ဟင်နရီ ၄ က ဥရောပ၏ ကြီးမားသော မေးခွန်းကြီးများထဲမှ တစ်ခုမှာ &quot;ဘုရင်မကြီး အဲလိဇဘက်သည် အပျိုစင် စစ်မစစ်&quot; ဟူသော အချက်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။

အဲလိဇဘက်၏ အပျိုစင်ဘဝနှင့် ပတ်သက်လာလျှင် အဓိက အကျဆုံး မေးခွန်းမှာ ဘုရင်မကြီးသည် ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေနှင့် အချစ်ဇာတ်လမ်းကို အမှန်တကယ် လက်တွေ့ကျကျ ဆက်ဆံခဲ့ဖူးသလား (ကာမစပ်ယှက်ခဲ့ဖူးသလား) ဆိုသည့် အချက်ဖြစ်သည်။ ၁၅၅၉ ခုနှစ်တွင် သူမသည် ဒတ်ဒ်လေ၏ အိပ်ခန်းကို သူမ၏ ကိုယ်ပိုင်အဆောင်များနှင့် ကပ်လျက်သို့ ပြောင်းရွှေ့စေခဲ့သည်။ ၁၅၆၁ ခုနှစ်တွင်မူ သူမသည် ခန္ဓာကိုယ်ကို ဖောယောင်စေသည့် ရောဂါဝေဒနာတစ်ခုကြောင့် လျှို့ဝှက်ဆန်းကြယ်စွာ အိပ်ရာထဲလဲနေခဲ့သည်။

၁၅၈၇ ခုနှစ်တွင် မိမိကိုယ်ကို '''အာသာ ဒတ်ဒ်လေ''' ဟု ခေါ်ဆိုသော လူငယ်တစ်ဦးသည် သူလျှိုဖြစ်နိုင်သည်ဟူသော သံသယဖြင့် စပိန်ကမ်းရိုးတန်းတွင် ဖမ်းဆီးခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ထိုလူငယ်က သူသည် အဲလိဇဘက်နှင့် ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေတို့၏ တရားမဝင် သားသမီး (ကောင်မစပ်ဘဲ ရခဲ့သောသား) ဖြစ်သည်ဟု ဆိုခဲ့ပြီး၊ သူ၏ အသက်မှာလည်း ၁၅၆၁ ခုနှစ် ဘုရင်မကြီး ဖျားနာစဉ်က မွေးဖွားခဲ့သည့် အချိန်ကာလနှင့် ကိုက်ညီနေသည်။ သူ့ကို စုံစမ်းစစ်ဆေးရန် မက်ဒရစ်မြို့သို့ ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့ပြီး စပိန်နိုင်ငံသို့ ပြည်နှင်ဒဏ်ခံထားရသည့် ကက်သလစ် မှူးမတ်တစ်ဦးနှင့် ဘုရင် ဖိလစ် ၂ ၏ အတွင်းရေးမှူးဖြစ်သူ ဖရန်စစ် အင်းဂဲလ်ဖီးလ်ဒ်က စစ်ဆေးမေးမြန်းခဲ့သည်။ ထိုစစ်ဆေးမှုကို ဖော်ပြထားသည့် စာသုံးစောင် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေပြီး၊ ၎င်းစာများထဲတွင် တော်ဝင်နန်းတော်၌ မွေးဖွားချိန်မှစ၍ စပိန်နိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာချိန်အထိ အာသာက သူ၏ ဘဝဇာတ်ကြောင်းဟု အခိုင်အမာ ပြောကြားခဲ့သည့် အသေးစိတ်အချက်အလက်များ ပါဝင်သည်။ သို့သော်လည်း ယင်းက စပိန်လူမျိုးများကို ယုံကြည်အောင် မစွမ်းဆောင်နိုင်ခဲ့ပေ။ အင်းဂဲလ်ဖီးလ်ဒ်က ဘုရင် ဖိလစ်အား အာသာ၏ &quot;ပြောဆိုချက်မှာ လက်ရှိတွင် ဘာမျှအရာမထင်ပါ&quot; ဟု ဝန်ခံခဲ့သော်လည်း &quot;သူ့ကို ထွက်ပြေးခွင့်မပြုသင့်ဘဲ အလွန်လုံခြုံစွာ ဖမ်းဆီးထားသင့်သည်&quot; ဟု အကြံပြုခဲ့သည်။ ဘုရင်က သဘောတူခဲ့ပြီး ထိုအချိန်မှစ၍ အာသာ၏ သတင်းကို မည်သူမျှ မကြားရတော့ပေ။ ခေတ်သစ် ပညာရှင်များက ထိုဇာတ်လမ်း၏ အခြေခံယူဆချက်ကို '''&quot;မဖြစ်နိုင်သောအရာ&quot;''' အဖြစ် ပယ်ချခဲ့ကြပြီး အဲလိဇဘက်၏ ဘဝကို ထိုခေတ်က လူများက အနီးကပ် အလွန်စောင့်ကြည့်ခဲ့ကြသဖြင့် သူမအနေဖြင့် ကိုယ်ဝန်ရှိခြင်းကို ဖုံးကွယ်ထားနိုင်ရန် လုံးဝ မဖြစ်နိုင်ကြောင်း အခိုင်အမာ ဆိုကြသည်။

== စကော့တလန် ဘုရင်မ မေရီ ==
စကော့တလန်နိုင်ငံအပေါ် အဲလိဇဘက်၏ ပထမဆုံး မူဝါဒမှာ ထိုနေရာ၌ ပြင်သစ်တို့ ရောက်ရှိအခြေစိုက်နေမှုကို ဆန့်ကျင်ရန် ဖြစ်သည်။ ပြင်သစ်တို့က အင်္ဂလန်ကို ကျူးကျော်ပြီး သူမ၏ ကက်သလစ်ဘာသာဝင် ဝမ်းကွဲညီမဖြစ်သူ စကော့တလန်ဘုရင်မ မေရီ ကို ထီးနန်းတင်ရန် ကြံစည်နေကြမည်ကို သူမ စိုးရိမ်ခဲ့သည်။ မေရီသည် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ အစ်မတော်စပ်သူ မာဂရက်  ၏ မြေးဖြစ်သောကြောင့် လူအများက သူမအား အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းကို ဆက်ခံမည့် တရားဝင်အမွေခံအဖြစ် သတ်မှတ်ထားကြသည်။ မေရီကိုယ်တိုင်ကလည်း မိမိသည် ဘုရင်မကြီးနှင့် &quot;အနီးစပ်ဆုံး သွေးချင်းတော်စပ်သူ&quot; ဖြစ်သည်ဟု ကြွေးကြော်ခဲ့သည်။ ပရိုတက်စတင့် သူပုန်များကို ကူညီရန် စကော့တလန်သို့ စစ်တပ်စေလွှတ်ဖို့ အဲလိဇဘက်အား တိုက်တွန်းခဲ့ကြပြီး၊ ထိုစစ်ဆင်ရေးမှာ ထိရောက်မှုမရှိခဲ့သော်လည်း ရလဒ်အနေဖြင့် ၁၅၆၀ ပြည့်နှစ် ဇူလိုင်လတွင် ချုပ်ဆိုခဲ့သော အီဒင်ဘတ်ချ် စာချုပ်အရ မြောက်ဘက်ပိုင်းမှ ပြင်သစ်တို့၏ ခြိမ်းခြောက်မှုကို ဖယ်ရှားနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၅၆၁ ခုနှစ်တွင် မေရီသည် အာဏာစက်ကို ဆုပ်ကိုင်ရန် ပြင်သစ်မှ စကော့တလန်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာချိန်၌ ထိုနိုင်ငံတွင် ပရိုတက်စတင့်အသင်းတော် အခြေခိုင်နေပြီဖြစ်ပြီး အဲလိဇဘက်က ထောက်ပံ့ထားသော ပရိုတက်စတင့်မှူးမတ်များ၏ ကောင်စီက တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်နေပြီ ဖြစ်သည်။ မေရီသည် ထိုစာချုပ်ကို အတည်ပြုရန် ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။


၁၅၆၃ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက်သည် သက်ဆိုင်သူနှစ်ဦးစလုံးအား တစ်ဦးမျှ ကြိုတင်မမေးမြန်းဘဲ သူမ၏ ကိုယ်ပိုင်အိမ်ထောင်ဖက်လောင်းဖြစ်သူ ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေကို မေရီ၏ ခင်ပွန်းအဖြစ် အဆိုပြုခဲ့သည်။ နှစ်ဦးစလုံးက စိတ်အားထက်သန်မှုမရှိကြောင်း ပြသခဲ့ကြပြီးနောက် ၁၅၆၅ ခုနှစ်တွင် မေရီသည် အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် လက္ခဏာကိုယ်စီရှိကြသော လော့ဒ် ဒါန်လေ ဟု လူသိများသည့် ဟင်နရီ စတူးဝပ်  နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ထိုလက်ထပ်မှုသည် စကော့တလန် ပရိုတက်စတင့်များနှင့် အဲလိဇဘက်တို့အား အောင်ပွဲကို သက်သက်သာသာ အပ်နှင်းလိုက်သကဲ့သို့ ဖြစ်စေခဲ့သော မေရီ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်အမှားများထဲမှ ပထမဆုံးအမှား ဖြစ်သည်။ ဒါန်လေသည် လူထုအတွင်း လျင်မြန်စွာ လူမုန်းများလာခဲ့ပြီး ၁၅၆၀ ပြည့်နှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဘော့သ်ဝဲလ် နယ်စားကြီး ဂျိမ်း ဟက်ဗ်ဘန်း ဦးဆောင်မှု သေချာသလောက်ရှိသော ကြံစည်သူများ၏ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ ထိုဖြစ်ရပ်အပြီး မကြာမီ ၁၅၆၇ ခုနှစ် မေလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် မေရီသည် ဘော့သ်ဝဲလ်နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ရာ၊ သူမကိုယ်တိုင် ခင်ပွန်းဖြစ်သူကို လုပ်ကြံမှုတွင် ပါဝင်ပတ်သက်နေခဲ့သည်ဟူသော သံသယများကို ပိုမိုကြီးထွားစေခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်က ထိုလက်ထပ်မှုနှင့် ပတ်သက်၍ မေရီအား ဤသို့ စာရေးသားကာ ပြတ်ပြတ်သားသား ရင်ဆိုင်ခဲ့သည် -&lt;blockquote&gt;&quot;အခြားသော နာမည်ဆိုးဖြင့် ကျော်ကြားသည့် ချို့ယွင်းချက်များအပြင်၊ သင်၏ ကွယ်လွန်သူ ခင်ပွန်းကို လုပ်ကြံမှုဖြင့် လူထုအကြား စွပ်စွဲခံထားရသူ၊ ထို့အပြင် (ကျွန်ုပ်တို့က မဟုတ်မမှန်ဟု ယုံကြည်လိုသော်လည်း) သင့်ကိုပါ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပတ်သက်နေသည်ဟု ဆိုနေကြသော ထိုသို့သော လက်အောက်ခံတစ်ဦးကို ဤမျှ အလျင်စလို လက်ထပ်လိုက်ခြင်းထက် သင်၏ ဂုဏ်သိက္ခာအတွက် ပိုမိုဆိုးရွားသော ရွေးချယ်မှုမျိုး မည်သို့ ရှိနိုင်ပါဦးမည်နည်း။&quot;&lt;/blockquote&gt;ဤဖြစ်ရပ်များသည် မေရီအား လျင်မြန်စွာ ရှုံးနိမ့်စေခဲ့ပြီး လော့ဂျ်လတ်ဗန် ရဲတိုက်တွင် ထောင်သွင်းအကျဉ်းချခံရခြင်းသို့ ဦးတည်သွားခဲ့သည်။ စကော့တလန်မှူးမတ်များက သူမအား နန်းချပြီး သူမ၏ အသက်တစ်နှစ်သားအရွယ် သားတော် ဂျိမ်း ၆ ကို ထီးနန်းလွှဲအပ်ရန် ဖိအားပေးခဲ့ကြသည်။ ဂျိမ်းကို ပရိုတက်စတင့်တစ်ဦးအဖြစ် ပြုစုပျိုးထောင်ရန် စတာလင် ရဲတိုက်သို့ ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။ မေရီသည် ၁၅၆၈ ခုနှစ်တွင် ထောင်မှ လွတ်မြောက်ခဲ့သော်လည်း လန်းဆိုက် တိုက်ပွဲတွင် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီးနောက် အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ ရေကြောင်းခရီးဖြင့် ထွက်ပြေးခဲ့သည်၊ ထိုနေရာသည် တစ်ချိန်က အဲလိဇဘက်ထံမှ အကူအညီရမည်ဟု အသေအချာ ကတိကဝတ်ပြုခြင်း ခံထားရဖူးသည့် နေရာဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ပထမဆုံး စိတ်အလိုအရမူ မိမိနှင့် အဆင့်အတန်းတူ ဘုရင်မတစ်ပါးကို နန်းပြန်တင်ပေးရန် ဖြစ်သော်လည်း၊ သူမနှင့် သူမ၏ ကောင်စီအဖွဲ့သည် အန္တရာယ်ကင်းမည့် လမ်းကိုသာ ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။ အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်ကို အသုံးပြု၍ မေရီအား စကော့တလန်သို့ ပြန်ပို့ရန် သို့မဟုတ် အင်္ဂလန်၏ ကက်သလစ်ရန်သူများရှိရာ ပြင်သစ်သို့ စေလွှတ်ရန် စသည့် စွန့်စားမှုများကို လုပ်မည့်အစား၊ ၎င်းတို့သည် မေရီကို အင်္ဂလန်တွင်ပင် ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ပြီး ထိုနေရာ၌ပင် မေရီသည် နောက်ထပ် '''၁၉ နှစ်တိုင်တိုင် အကျဉ်းကျခံခဲ့ရသည်။'''

== ကက်သလစ်တို့၏ လှုပ်ရှားမှု ==
မေရီသည် မကြာမီမှာပင် တော်လှန်ပုန်ကန်မှုများအတွက် ဗဟိုချက် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၅၆၉ ခုနှစ်တွင် မြောက်ဘက်ပိုင်း၌ ကြီးမားသော ကက်သလစ် သူပုန်ထမှုတစ်ခု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး၊ ၎င်း၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ မေရီကို အကျဉ်းထောင်မှ လွှတ်ပေးရန်၊ သူမအား နော်ဖော့ခ် နယ်စားကြီး သောမတ်စ် ဟောင်းဝပ်  နှင့် လက်ထပ်ပေးရန်နှင့် သူမအား အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းပေါ် တင်မြှောက်ရန် ဖြစ်သည်။ သူပုန်များ ရှုံးနိမ့်သွားပြီးနောက် အဲလိဇဘက်၏ အမိန့်ဖြင့် သူပုန်ပေါင်း ၇၅၀ ကျော်ကို ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ ထိုတော်လှန်မှု အောင်မြင်သွားပြီဟု အထင်ဖြင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ပိုင်းယပ်စ် ၅ (Pope Pius V) သည် ၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် အမြင့်ဆုံးအာဏာဖြင့် စိုးစံနေသူ  ဟု အမည်ရသော သာသနာစောင့်စာချွန်လွှာကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ယင်းစာချွန်လွှာတွင် &quot;အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်မအဖြစ် ဟန်ဆောင်နေသူနှင့် ရာဇဝတ်မှုများ၏ အစေခံ ဖြစ်သော အဲလိဇဘက်&quot; အား ခရစ်ယာန်အသင်းတော်မှ ထုတ်ပယ်ကြောင်းနှင့် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိတစ်ဦးဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ လက်အောက်ခံ ပြည်သူအားလုံးကိုလည်း ဘုရင်မအပေါ် သစ္စာစောင့်သိရမည့် တာဝန်မှ ကင်းလွတ်ခွင့် ပေးခဲ့သည်။ ဘုရင်မ၏ အမိန့်ကို နာခံသော ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များကိုလည်း အသင်းတော်မှ ထုတ်ပယ်မည်ဟု ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သည်။ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ထိုစာချွန်လွှာကြောင့် လွှတ်တော်တွင်း၌ ကက်သလစ်များကို ဆန့်ကျင်သည့် ဥပဒေပြုရေးဆိုင်ရာ လှုံ့ဆော်မှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သော်လည်း အဲလိဇဘက်ကိုယ်တိုင် ကြားဝင်စေ့စပ်ပေးခဲ့၍ သက်ညှာမှုများ ရရှိခဲ့သည်။ ၁၅၈၁ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်ပြည်သူများကို အဲလိဇဘက်အပေါ် သစ္စာဖောက်ဖျက်စေရန် &quot;ရည်ရွယ်ချက်&quot; ဖြင့် ကက်သလစ်ဘာသာသို့ ကူးပြောင်းစေခြင်းကို သေဒဏ်အထိ ကျခံရနိုင်သော နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်များမှစ၍ ဥရောပတိုက်ကြီးရှိ ခရစ်ယာန်စာသင်ကျောင်းများမှ သာသနာပြုဘုန်းတော်ကြီးများသည် &quot;အင်္ဂလန်ကို ကက်သလစ်ဘာသာသို့ ပြန်လည်ကူးပြောင်းရေး&quot; လှုပ်ရှားမှုအတွက် အင်္ဂလန်သို့ လျှို့ဝှက်စွာ လာရောက်ခဲ့ကြသည်။ အချို့မှာ သစ္စာဖောက်မှုမြောက်သော အပြုအမူများကြောင့် ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရပြီး၊ ယင်းက ဘာသာရေးအတွက် အသက်စွန့်သူများ (အာဇာနည်များ) အဖြစ် အမွှမ်းတင် ကြည်ညိုသည့် အလေ့အထကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။

အမြင့်ဆုံးအာဏာဖြင့် စိုးစံနေသူ စာချွန်လွှာသည် အင်္ဂလိပ် ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များအား မေရီကို အင်္ဂလန်၏ တရားဝင် အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်အဖြစ် မျှော်လင့်ကြည့်ရှုရန် တွန်းအားတစ်ရပ် ဖြစ်စေခဲ့သည်။ မေရီကို အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းပေါ် တင်မြှောက်ရန် ကြံစည်သည့် ကက်သလစ်တို့၏ လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှု တိုင်းကို မေရီကိုယ်တိုင် သိရှိချင်မှ သိရှိလိမ့်မည် ဖြစ်သော်လည်း၊ ၁၅၇၁ ခုနှစ် ရီဒိုလ်ဖီ လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှု (ယင်းဖြစ်ရပ်ကြောင့် မေရီ၏ ချစ်ရေးဆိုသူ နော်ဖော့ခ် နယ်စားကြီး ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသည်) မှသည် ၁၅၈၆ ခုနှစ် ဘာဘင်တန် လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှု အထိ အဲလိဇဘက်၏ လျှို့ဝှက်ထောက်လှမ်းရေးအဖွဲ့ခေါင်းဆောင် ဖရန်စစ် ဝေါဆင်ဂမ် နှင့် တော်ဝင်ကောင်စီသည် မေရီကို အပြစ်ပေးနိုင်မည့် အထောက်အထားများကို စိတ်အားထက်သန်စွာ စုဆောင်းခဲ့ကြသည်။ ကနဦးတွင် အဲလိဇဘက်သည် မေရီကို သေဒဏ်ပေးရန် တိုက်တွန်းချက်များကို ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၅၈၆ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် ဘာဘင်တန် လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှုအတွင်း ရေးသားခဲ့သော စာအထောက်အထားများအရ မေရီကို တရားစွဲဆိုရန်နှင့် ကွပ်မျက်ရန် ခွင့်ပြုချက်ပေးဖို့ သူမအား ဖျောင်းဖျနိုင်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ပြစ်ဒဏ်စီရင်ချက် ကြေညာစာတွင် &quot;အဆိုပါ မေရီသည် ဤထီးနန်းကို မိမိပိုင်ဆိုင်သည်ဟု ဟန်ဆောင်တောင်းဆိုကာ၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ တော်ဝင်ရုပ်ခန္ဓာကို ထိခိုက်နာကျင်စေရန်၊ သေဆုံးစေရန်နှင့် ပျက်စီးစေရန် ရည်ရွယ်သော ကိစ္စရပ်အဝဝကို ဤတိုင်းနိုင်ငံအတွင်း ကြံစည်စစ်ဆေးခဲ့သည်&quot; ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ '''၁၅၈၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၈ ရက်နေ့တွင်''' နော်သက်တမ်ရှိုင်းယား ရှိ ဖော်သရင်းဟေး ရဲတိုက်၌ မေရီသည် ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ကွပ်မျက်ပြီးနောက် အဲလိဇဘက်က သူမသည် လက်မှတ်ရေးထိုးထားသော ကွပ်မျက်မိန့်ဝရမ်းကို ပေးပို့ရန် ရည်ရွယ်ချက်မရှိခဲ့ကြောင်း ငြင်းဆိုခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ သိခွင့်မရှိဘဲ ဝရမ်းကို အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့သည့်အတွက် အတွင်းရေးမှူး ဝီလျံ ဒေဗီဆင်ကို အပြစ်ပုံချခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ထိုသို့ နောင်တရမှု မည်မျှ စစ်မှန်ကြောင်းနှင့် သူမသည် ဝရမ်းကို တကယ်ပင် အချိန်ဆွဲချင်ခဲ့သလား ဆိုသည့်အချက်အပေါ် ထိုခေတ်က လူများနှင့် နောက်ပိုင်း သမိုင်းပညာရှင်များအကြား သံသယပွားစရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။

== စစ်ပွဲများ ==
အဲလိဇဘက်၏ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒမှာ အများအားဖြင့် ကာကွယ်ရေးစစ် အသွင်သာ ဖြစ်သည်။ ချွင်းချက်အနေဖြင့် ၁၅၆၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလမှ ၁၅၆၃ ခုနှစ် ဇွန်လအထိ လီဟာ့ဗ် ၏ ဆိပ်ကမ်းကို အင်္ဂလိပ်တို့ ဝင်ရောက်သိမ်းပိုက်မှု ရှိခဲ့သော်လည်း၊ အဲလိဇဘက်၏ မဟာမိတ် ဟူဂါးနိုး (ပြင်သစ်ပရိုတက်စတင့်) များက ဆိပ်ကမ်းကို ပြန်လည်သိမ်းယူရန် ကက်သလစ်များနှင့် ပူးပေါင်းသွားခဲ့သဖြင့် ထိုစစ်ဆင်ရေးမှာ ရှုံးနိမ့်မှုဖြင့် အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ ၁၅၅၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီတွင် ပြင်သစ်ထံ ဆုံးရှုံးခဲ့ရသော ကဲလေး ဆိပ်ကမ်းနှင့် လီဟာ့ဗ် ဆိပ်ကမ်းကို လဲလှယ်ရန် ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ ရေတပ်မတော်၏ လှုပ်ရှားမှုများမှတစ်ဆင့်သာ တိုက်စစ်ဆင်သော မူဝါဒကို ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ ယင်းက စပိန်နှင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော စစ်ပွဲတွင် အောင်မြင်မှု ရရှိစေခဲ့ပြီး၊ ထိုစစ်ပွဲ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းကို ပင်လယ်ပြင်၌ တိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ သူမသည် ၁၅၇၇ ခုနှစ်မှ ၁၅၈၀ ပြည့်နှစ်အတွင်း ကမ္ဘာလှည့်ခရီးစဉ်ကို အောင်မြင်စွာ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် ဖရန်စစ် ဒရိတ် ကို ဆာ ဘွဲ့ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့ပြီး၊ သူသည် စပိန်ဆိပ်ကမ်းများနှင့် ရေတပ်စုများကို ဝင်ရောက်စီးနင်း တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကျော်ကြားလာခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်ခေတ် ရေကြောင်းစွန့်စားသူများတွင် ပင်လယ်ဓားပြဆန်ဆန် ပြုမူခြင်းနှင့် ကိုယ်ကျိုးရှာလိုသော စိတ်ဓာတ်များ ရှိနေကြပြီး ၎င်းတို့အပေါ် ဘုရင်မကြီးအနေဖြင့် ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်း သိပ်မရှိခဲ့ပေ။

=== နယ်သာလန် ===
၁၅၆၂-၁၅၆၃ ခုနှစ်တွင် လီဟာ့ဗ်  ဆိပ်ကမ်းကို ဝင်ရောက်သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ပြန်လည်ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည့် ဖြစ်ရပ်ပြီးနောက်၊ အဲလိဇဘက်သည် ဥရောပတိုက်ကြီးပေါ်သို့ စစ်တပ်စေလွှတ်ခြင်းကို ရှောင်ရှားခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၅၈၅ ခုနှစ်တွင် စပိန်ဘုရင် ဖိလစ် ၂ ကို တော်လှန်နေသော ပရိုတက်စတင့် ဒတ်ခ်ျသူပုန်များကို ကူညီရန် အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ဤသို့ စေလွှတ်ရခြင်းမှာ ၁၅၈၄ ခုနှစ်တွင် ဘုရင်မကြီး၏ မဟာမိတ်များဖြစ်ကြသော အော်ရိန်းမင်းသား ဝီလျံ  နှင့် အန်ဂျူး နယ်စားကြီးတို့ ကွယ်လွန်သွားခဲ့ခြင်း၊ ထို့ပြင် စပိန်ပိုင် နယ်သာလန်၏ ဘုရင်ခံဖြစ်သူ ပါးမား နယ်စားကြီး အလက်ဇန်းဒါး ဖားနီးစ်) ထံသို့ ဒတ်ခ်ျမြို့များ ဆက်တိုက် လက်နက်ချခဲ့ရခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ၁၅၈၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ဖိလစ် ၂ နှင့် ပြင်သစ်ကက်သလစ်အဖွဲ့ချုပ်တို့ ဂျွိုင်းဗီးလ် ၌ မဟာမိတ်ဖွဲ့လိုက်ခြင်းကြောင့် အန်ဂျူး၏နောင်တော် ပြင်သစ်ဘုရင် ဟင်နရီ ၃ အနေဖြင့် နယ်သာလန်အပေါ် စပိန်တို့ လွှမ်းမိုးလာမှုကို တုံ့ပြန်ရန် အခွင့်အရေး မရှိသလောက် ဖြစ်သွားခဲ့သည်။ ယင်းက ကက်သလစ်အဖွဲ့ချုပ် အားကောင်းသည့် ပြင်သစ်အင်္ဂလိပ်ရေလက်ကြား ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်တွင် စပိန်တို့၏ သြဇာကို ပျံ့နှံ့စေခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်နိုင်ငံကိုလည်း ကျူးကျော်ခံရမည့် အန္တရာယ်ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ၁၅၈၅ ခုနှစ် နွေရာသီတွင် ပါးမားနယ်စားကြီးက အန့်တွပ် မြို့ကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့လိုက်ခြင်းကြောင့် အင်္ဂလိပ်နှင့် ဒတ်ခ်ျတို့ဘက်မှ တစ်စုံတစ်ရာ တုံ့ပြန်ရန် လိုအပ်လာခဲ့သည်။ ထိုဖြစ်ရပ်၏ ရလဒ်အနေဖြင့် ၁၅၈၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် '''နန်းဆပ်ချ် စာချုပ်ကို''' ချုပ်ဆိုခဲ့ပြီး၊ အဲလိဇဘက်က ဒတ်ခ်ျတို့အား စစ်ရေးအရ ကူညီပံ့ပိုးပေးရန် ကတိပြုခဲ့သည်။ ဤစာချုပ်သည် အင်္ဂလိပ်-စပိန် စစ်ပွဲ စတင်ခြင်း၏ မှတ်တိုင်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။

ထိုစစ်ဆင်ရေးကို အဲလိဇဘက်၏ ချစ်သူဟောင်း ဖြစ်ခဲ့ဖူးသူ '''လက်စတာ နယ်စားကြီး''' က ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ကနဦးကတည်းက ဤစစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုကို စိတ်ပါလက်ပါ ထောက်ခံခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပေ။ သူမ၏ ဗျူဟာမှာ ဒတ်ခ်ျတို့အား အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်ဖြင့် အပေါ်ယံသာ ကူညီပေးဟန်ပြပြီး၊ လက်စတာ ဟော်လန်သို့ ရောက်ရှိပြီး ရက်ပိုင်းအတွင်းမှာပင် စပိန်နှင့် လျှို့ဝှက်ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးမှုများကို စတင်ရန် ဖြစ်သည်။ ယင်းဗျူဟာသည် ၎င်းဒေသတွင် ကြပ်မတ်ကွပ်ကဲခွင့် အာဏာကို တည်ဆောက်ပြီး တိုက်စစ်ဆင်ရန် ပြင်ဆင်နေသည့် ဒတ်ခ်ျတို့၏ မျှော်လင့်ချက်၊ လက်စတာ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်နေခဲ့သည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင်မူ အဲလိဇဘက်က သူ့အား &quot;ရန်သူနှင့် ထိပ်တိုက်တွေ့ပြီး အဆုံးအဖြတ်ခံယူမည့် စစ်ပွဲမျိုးကို မည်သည့်တန်ဖိုးပေးရပေးရ ရှောင်ရှားရန်&quot; လိုလားခဲ့သည်။ လက်စတာသည် ဒတ်ခ်ျလွှတ်တော်ထံမှ ဘုရင်ခံချုပ်ရာထူးကို လက်ခံခဲ့ခြင်းကြောင့် အဲလိဇဘက်ကို ဒေါသထွက်စေခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်က ယင်းကို နယ်သာလန်၏ အချုပ်အခြာအာဏာကို သူမအား အတင်းအဓမ္မ လက်ခံခိုင်းစေရန် ဒတ်ခ်ျတို့၏ ပရိယာယ်တစ်ခုအဖြစ် မြင်ခဲ့ပြီး၊ သူမသည် ထိုအာဏာကို အမြဲတမ်း ငြင်းပယ်ထားခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ သူမက လက်စတာထံ ဤသို့ ရေးသားပေးပို့ခဲ့သည် -&lt;blockquote&gt;'''&quot;ကျွန်ုပ်တို့ကိုယ်တိုင် မြှောက်စားခဲ့ပြီး ဤတိုင်းပြည်ရှိ အခြားမည်သည့် လက်အောက်ခံထက်မဆို ပိုမို၍ ထူးထူးခြားခြား မျက်နှာသာပေးခဲ့သော လူတစ်ယောက်သည်၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို ဤမျှ ထိခိုက်စေမည့် ကိစ္စရပ်တွင် ကျွန်ုပ်တို့၏ အမိန့်တော်ကို ဤမျှ နိမ့်ကျသော နည်းလမ်းဖြင့် ချိုးဖောက်လိမ့်မည်ဟု (လက်တွေ့ မကြုံရလျှင်) ကျွန်ုပ်တို့ မည်သည့်အခါမျှ တွေးထင်မိမည် မဟုတ်ပါ... ထို့ကြောင့် ကျွန်ုပ်တို့၏ ပြတ်သားသော အလိုတော်နှင့် အမိန့်တော်မှာ ဆင်ခြေဆင်လက်များနှင့် အချိန်ဆွဲမှု အားလုံးကို ဖယ်ရှားပြီး၊ သင်၏ သစ္စာစောင့်သိမှု တာဝန်အရ ဤစာကို ဆောင်လာသူက ကျွန်ုပ်တို့၏ နာမတော်ဖြင့် ညွှန်ကြားသမျှ အားလုံးကို ချက်ချင်း နာခံဆောင်ရွက်ရန် ဖြစ်သည်။ ဤအမိန့်ကို ပျက်ကွက်ခြင်း မရှိစေရ၊ ပျက်ကွက်ပါက ကြုံတွေ့ရမည့် ကြီးမားလှသော ဘေးအန္တရာယ်ကို သင်ကိုယ်တိုင် တာဝန်ယူရမည်။&quot;'''&lt;/blockquote&gt;အဲလိဇဘက်၏ &quot;အမိန့်တော်&quot; မှာ သူမ၏ စေတမန်က ဒတ်ခ်ျနိုင်ငံတော်ကောင်စီ ရှေ့မှောက်တွင် ဘုရင်မကြီး၏ သဘောမတူ ကန့်ကွက်စာများကို လူသိရှင်ကြား ဖတ်ကြားရန်ဖြစ်ပြီး၊ လက်စတာသည် ထိုနေရာတွင် ဘေး၌ မတ်တပ်ရပ် စောင့်ဆိုင်းနေခဲ့ရသည်။ သူမ၏ &quot;စစ်သေနာပတိချုပ်&quot; အား ဤသို့ လူသိရှင်ကြား အရှက်ခွဲခြင်းနှင့်အတူ တစ်ဖက်တွင် စပိန်နှင့် သီးခြား ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ဆက်လက် ဆွေးနွေးနေခြင်းတို့ကြောင့် ဒတ်ခ်ျတို့အကြား လက်စတာ၏ အဆင့်အတန်းမှာ ပြန်လည်ကုစား၍မရအောင် ပျက်ပြားသွားခဲ့သည်။ ဆာလောင်မွတ်သိပ်နေသော အင်္ဂလိပ်စစ်သည်များအတွက် ကတိပြုထားသည့် ရန်ပုံငွေများကို ပေးပို့ရန် အဲလိဇဘက်က အကြိမ်ကြိမ် ငြင်းဆန်ခဲ့ခြင်းကြောင့် စစ်ဆင်ရေးမှာ ပြင်းထန်စွာ အဟန့်အတား ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ ဤလှုပ်ရှားမှုအပေါ် ပါဝင်ပတ်သက်ရန် ဘုရင်မကြီး၏ ဝန်လေးမှု၊ နိုင်ငံရေးနှင့် စစ်ရေးခေါင်းဆောင်အဖြစ် လက်စတာ၏ ကိုယ်ပိုင်ချို့ယွင်းချက်များ၊ နှင့် ဒတ်ခ်ျနိုင်ငံရေး၏ ဂိုဏ်းဂဏကွဲပြားပြီး ရှုပ်ထွေးပွေလီလှသော အခြေအနေများကြောင့် ၎င်းစစ်ဆင်ရေးမှာ ရှုံးနိမ့်မှုဖြင့် အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ လက်စတာသည် ၁၅၈၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် သူ၏ စစ်သေနာပတိ ရာထူးမှ နောက်ဆုံး၌ နှုတ်ထွက်ခဲ့သည်။ စပိန်တို့သည် နယ်သာလန်၏ တောင်ပိုင်းပြည်နယ်များကို ဆက်လက် ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့ဆဲ ဖြစ်ပြီး အင်္ဂလန်ကို ကျူးကျော်မည့် ခြိမ်းခြောက်မှုမှာလည်း ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။

သို့သော်လည်း ဒတ်ခ်ျတို့အား ကူညီပံ့ပိုးမှုမှာ ဆက်လက် တည်ရှိခဲ့သည်။ လက်စတာ၏နေရာတွင် '''ဖရန်စစ် ဗီယာ''' က အစားထိုး ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး သူသည် ၁၅၈၉ ခုနှစ်တွင် နယ်သာလန်ရှိ အဲလိဇဘက်၏ စစ်တပ်အားလုံး၏ စစ်သေနာပတိချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူသည် ဤရာထူးကို ရယူထားစဉ်အတွင်း စစ်ဆင်ရေး တစ်ဆယ့်ငါးကြိမ်လုံး၌ လုံးဝနီးပါး ဆက်တိုက် အောင်ပွဲရရှိခဲ့သည်။ ဗီယာသည် နာဆောမှ မောရစ်  ဦးဆောင်သော ဒတ်ခ်ျများနှင့် အလွန်ကောင်းမွန်သော ဆက်ဆံရေး ရှိခဲ့ပြီး နယ်သာလန်နိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရရှိရန်အတွက် ၎င်းတို့နှင့် နီးကပ်စွာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဗီယာ၏ စစ်တပ်များသည် &quot;စပိန်တို့အား မည်သူမျှ မအောင်နိုင်&quot; ဟူသော ဒဏ္ဍာရီကို ခြေမှုန်းပစ်နိုင်ခဲ့သဖြင့် သူသည် အဲလိဇဘက်၏ လေးစားမှုကို ရရှိခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်တို့၏ ဒတ်ခ်ျအပေါ် ကူညီပံ့ပိုးမှုသည် အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်ပြီးနောက်တွင် ပြီးဆုံးသွားခဲ့သော်လည်း၊ ထိုအချိန်တွင် ဒတ်ခ်ျတို့သည် မိမိခြေထောက်ပေါ်မိမိ ရပ်တည်နိုင်လောက်အောင် အင်အားတောင့်တင်းနေပြီ ဖြစ်သည်။

=== စပိန် ===
၁၅၈၅ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နှင့် စပိန်တို့ စစ်ဖြစ်ပွားချိန်၌ '''ဖရန်စစ် ဒရိတ်'''  သည် ကာရစ်ဘီယံပင်လယ်ရှိ စပိန်ဆိပ်ကမ်းများနှင့် သင်္ဘောများကို တစ်နှစ်ကြာ လှည့်လည်စီးနင်း တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ စပိန်ဘုရင် ဖိလစ် ၂ သည် အင်္ဂလန်ကို တိုက်ရိုက် စစ်ဆင်နွှဲရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်သည့်အတွက် ၁၅၈၇ ခုနှစ်တွင် ဒရိတ်သည် ကာဒစ်ဇ် ဆိပ်ကမ်းကို အောင်မြင်စွာ ဝင်ရောက်စီးနင်းပြီး အင်္ဂလန်ကို ကျူးကျော်ရန် ရည်ရွယ်ထားသည့် စပိန်စစ်သင်္ဘောစုကြီးကို ဖျက်ဆီးပစ်ခဲ့သည်။

၁၅၈၈ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် စပိန်၏ ကမ္ဘာကျော် ရေတပ်မတော်ကြီးဖြစ်သော '''[[စပိန်ရေတပ်ကြီး]]''' သည် ပါးမားနယ်စားကြီး ဦးဆောင်သည့် စပိန်ကျူးကျော်ရေးစစ်တပ်ကို နယ်သာလန်မှတစ်ဆင့် အင်္ဂလန်အရှေ့တောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းသို့ ကူးတို့ပို့ဆောင်ပေးရန် အင်္ဂလိပ်ရေလက်ကြားသို့ ရွက်လွှင့်လာခဲ့သည်။ ထိုစပိန်ရေတပ်ကြီးကို ကြားဖြတ်တိုက်ခိုက်ရန် အဲလိဇဘက်သည် ဖရန်စစ် ဒရိတ်နှင့် ချားလ်စ် ဟောင်းဝပ် တို့ ဦးဆောင်သော သူမ၏ ရေတပ်မတော်ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ စပိန်ရေတပ်ကြီးသည် စစ်ဗျူဟာတွက်ချက်မှု မှားယွင်းခြင်း၊ ကံမကောင်းခြင်းများနှင့် ဇူလိုင်လ ၂၈-၂၉ ရက် (ပြက္ခဒိန်သစ်အရ ဩဂုတ်လ ၇-၈ ရက်) သန်းခေါင်ယံအချိန်တွင် ဂရာဗလင်း ကမ်းလွန်၌ အင်္ဂလိပ်တို့၏ မီးတင်ရှို့ထားသော သင်္ဘောများဖြင့် တိုက်ခိုက်မှုတို့ ပေါင်းစပ်သွားမှုကြောင့် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ရပြီး၊ စပိန်သင်္ဘောများသည် မြောက်အရှေ့ဘက်သို့ အစိတ်စိတ်အမွှာမွှာ ပျံ့လွင့်သွားခဲ့သည်။ ထို့နောက် အချို့သင်္ဘောများသည် မြောက်ပင်လယ်မှတစ်ဆင့် စပိန်သို့ ပြန်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ပြီး အိုင်ယာလန်အနောက်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းမှတစ်ဆင့် တောင်ဘက်သို့ ပြန်လှည့်ရာတွင် အိုင်ယာလန်ကမ်းရိုးတန်း၌ အကြီးအကျယ် ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများ ကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီးနောက်၊ စပိန်ရေတပ်ကြီး၏ ပျက်စီးယိုယွင်းနေသော အကြွင်းအကျန်များသာ စပိန်နိုင်ငံသို့ မွဲမွဲပြာပြာဖြင့် ပြန်လည်ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။

စပိန်ရေတပ်ကြီး ဤသို့ ကံကြမ္မာဆိုးနှင့် ကြုံနေရသည်ကို မသိရှိသေးသည့် အင်္ဂလန်ပြည်တွင်း၌မူ လက်စတာ နယ်စားကြီး၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် နိုင်ငံတော်ကို ကာကွယ်ရန် အင်္ဂလိပ်ပြည်သူ့စစ်များ စုရုံးနေခဲ့ကြသည်။ လက်စတာသည် အဲလိဇဘက်အား အက်ဆက်စ်  ရှိ တီလ်ဘူရီ  တွင် စုရုံးနေသော သူမ၏ စစ်တပ်များကို လာရောက်စစ်ဆေးရန် ဩဂုတ်လ ၈ ရက်နေ့၌ ဖိတ်ကြားခဲ့သည်။ သူမသည် ကတ္တီပါအဖြူရောင် ဂါဝန်ပေါ်တွင် ငွေရောင် ရင်ဖုံးသံချပ်အင်္ကျီကို ဆင်မြန်းလျက် '''&quot;တီလ်ဘူရီ စစ်မိန့်ခွန်း &quot;''' ကို ပြည်သူ့စစ်များရှေ့တွင် ဤသို့ မိန့်ကြားခဲ့သည် -&lt;blockquote&gt;&quot;'''ကျွန်ုပ် ချစ်အပ်သော ပြည်သူတို့... ကျွန်ုပ်တို့၏ ဘေးကင်းလုံခြုံရေးကို စိုးရိမ်ကြသော အချို့သူများက သစ္စာဖောက်ခံရမည့် ဘေးကို ကြောက်ရွံ့သဖြင့် လက်နက်စွဲကိုင်ထားသည့် လူအုပ်ကြီးကြားသို့ ကိုယ်တိုင်မဝင်ရောက်ရန် ကျွန်ုပ်တို့ကို သတိပေးခဲ့ကြပါသည်။ သို့သော် ကျွန်ုပ်သည် သစ္စာရှိပြီး ချစ်ခင်ရသော ကျွန်ုပ်၏ ပြည်သူများကို သံသယစိတ်ဖြင့် ကြည့်ရမည့် ဘဝမျိုးဖြင့် မရှင်သန်လိုကြောင်း အသေအချာ ပြောကြားလိုပါသည်။...''' '''''&lt;big&gt;ကျွန်ုပ်တွင် အားနွဲ့လှသော အမျိုးသမီးတစ်ဦး၏ ရုပ်ခန္ဓာသာ ရှိသည်ကို ကျွန်ုပ်သိပါသည်၊ သို့သော် ကျွန်ုပ်၌ ဘုရင်တစ်ပါး၏ နှလုံးသားနှင့် သတ္တိ ရှိပါသည်၊ ယင်းသည် အင်္ဂလန်ဘုရင်တစ်ပါး၏ နှလုံးသားမျိုး ဖြစ်ပါသည်။&lt;/big&gt;''''' '''ထို့ကြောင့် ပါးမား ဖြစ်စေ၊ စပိန် ဖြစ်စေ သို့မဟုတ် ဥရောပမှ မည်သည့်မင်းသားကမဆို ကျွန်ုပ်၏ တိုင်းနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်များကို ကျူးကျော်ရန် ဝံ့ရဲလာခြင်းကို ကျွန်ုပ်အနေဖြင့် လုံးဝ ခွင့်လွှတ် အသည်းခံနိုင်မည် မဟုတ်ပါ။&quot;'''&lt;/blockquote&gt;မည်သည့် ကျူးကျော်မှုမျှ ရောက်ရှိမလာသည့်အခါတွင် တစ်နိုင်ငံလုံး အောင်ပွဲခံ ပျော်ရွှင်ခဲ့ကြသည်။ စိန့်ပေါလ် ကာသီဒရယ် ဘုရားကျောင်း ရှိ ဘုရားသခင်ထံ ကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းခြင်း ဝတ်ပြုပွဲသို့ သွားရောက်သည့် အဲလိဇဘက်၏ စီတန်းလှည့်လည်မှု ခမ်းနားပုံမှာ သူမ၏ နန်းတက်ပွဲ အခမ်းအနားနှင့်ပင် ရင်ဘောင်တန်းနိုင်ခဲ့သည်။ စပိန်ရေတပ်ကြီးကို အောင်နိုင်ခဲ့ခြင်းသည် အဲလိဇဘက်အတွက်ရော၊ ပရိုတက်စတင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံအတွက်ပါ ပြင်းထန်သော ဝါဒဖြန့်ချိရေး အောင်ပွဲတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်ပြည်သူများက ဤသို့ ကယ်တင်ခြင်းခံရမှုကို ဘုရားသခင်၏ မျက်နှာသာပေးမှုနှင့် အပျိုစင်ဘုရင်မကြီး၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် နိုင်ငံတော်ကို မည်သူမျှ မဖျက်ဆီးနိုင်ဟူသော အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ခံယူခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ဤအောင်ပွဲသည် စစ်ပွဲ၏ အချိုးအကွေ့တစ်ခု ဖြစ်မလာခဲ့ဘဲ စစ်ပွဲမှာ နောက်ထပ် တစ်ဆယ့်ခြောက်နှစ်တိုင်တိုင် ဆက်လက် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။

စပိန်ရေတပ်ကြီးကို အောင်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် တစ်နှစ်ဖြစ်သည့် ၁၅၈၉ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက်သည် စစ်သည်အင်အား ၂၃,၃၇၅ ဦးနှင့် သင်္ဘော ၁၅၀ ပါဝင်သော '''အင်္ဂလိပ် ရေတပ်ကြီး (သို့မဟုတ် တန်ပြန်ရေတပ်ကြီး)'''ကို စပိန်နိုင်ငံသို့ စေလွှတ်ခဲ့ပြီး ၎င်းကို ရေတပ်ဗိုလ်ချုပ်အဖြစ် ဖရန်စစ် ဒရိတ် ကလည်းကောင်း၊ စစ်သူကြီးအဖြစ် ဂျွန် နောရစ်  ကလည်းကောင်း ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဤအင်္ဂလိပ်ရေတပ်စုကြီးသည် စစ်သည် ၁၁,၀၀၀ မှ ၁၅,၀၀၀ ကြား သေဆုံး၊ ဒဏ်ရာရ သို့မဟုတ် ရောဂါဖြင့် သေဆုံးခဲ့ရပြီး သင်္ဘော ၄၀ နစ်မြုပ် သို့မဟုတ် အဖမ်းခံခဲ့ရသဖြင့် အကြီးအကျယ် ပျက်စီးဆုံးရှုံးကာ ရှုံးနိမ့်ခဲ့ရသည်။ စပိန်ရေတပ်ကြီးကို ဖျက်ဆီးစဉ်က အင်္ဂလန်ရရှိခဲ့သော အသာစီးရမှုအားလုံး ဆုံးရှုံးသွားခဲ့ရပြီး စပိန်တို့၏ ဤအောင်ပွဲက နောက်ထပ်ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုအတွင်း ဘုရင် ဖိလစ် ၂ ၏ ရေတပ်အင်အား ပြန်လည်ဦးမော့လာစေရန် အစပြုပေးခဲ့သည်။

အင်္ဂလိပ်ရေတပ်မတော်က နောက်ထပ်ကျူးကျော်လာမည့်အန္တရာယ်ကို စောင့်ကြည့်နေစဉ်အတွင်း၊ '''&quot;အဲလိဇဘက်ခေတ် ပင်လယ်ခွေးများ &quot;''' ဟု လူသိများကြသည့် ဒရိတ်ချ်၊ ဟောကင်းစ် နှင့် ရာလေ တို့ အပါအဝင် အင်္ဂလိပ် ပုဂ္ဂလိကပိုင် စစ်သင်္ဘော များသည် စပိန်နှင့် ပေါ်တူဂီတို့၏ ရတနာသယ်သင်္ဘောများကို လိုက်လံရှာဖွေ တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ပြင် အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာနှင့် စပိန်ပင်လယ်ပင်မအတွင်းရှိ အခြေစိုက်စခန်းများနှင့် သင်္ဘောများကို ဝင်ရောက်စီးနင်း လုယက်သည့် အကျိုးအမြတ် အလွန်များပြားသော ဖက်စပ်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု စစ်ဆင်ရေးများတွင် ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ အဲလိဇဘက်၏ နန်းတော်နှင့် သြဇာကြီးမားသော လန်ဒန်ကုန်သည်ကြီးများသည် အဲလိဇဘက်ကိုယ်တိုင် ခွင့်ပြုမိန့်ပေးထားသည့် ဤစစ်ဆင်ရေးများကို မြှင့်တင်ရန်၊ ရိက္ခာတပ်ဆင်ရန်နှင့် ရန်ပုံငွေထောက်ပံ့ရန် ရှေ့တန်းမှ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ ဘုရင်မကြီး တစ်ဦးတည်းပင် ရရှိလာသော အမြတ်အစွန်းများ၏ သုံးပုံတစ်ပုံနီးပါးကို ရရှိခဲ့ပြီး ယင်းက သူမ၏ တိုင်းနိုင်ငံတော် ဘဏ္ဍာတိုက်ကို ပိုမိုပြည့်လျှံစေခဲ့သည်။ အထင်ရှားဆုံးသော လုယက်ပစ္စည်းတစ်ခုမှာ ၁၅၉၂ ခုနှစ်တွင် အဇိုးရက်စ် ကမ်းလွန်တိုက်ပွဲ၌ ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သော မာဒီဒီဂျု့စ် အမည်ရှိ အလွန်ကြီးမားပြီး တန်ဖိုးဖြတ်မရနိုင်သည့် ပေါ်တူဂီ ကုန်သင်္ဘောကြီး ခါရက်ဂျ် ဖြစ်သည်။ ၎င်းသင်္ဘော ဒါမောက် ဆိပ်ကမ်းသို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် အကြီးအကျယ် အခိုးခံခဲ့ရသဖြင့် အဲလိဇဘက်ကို ဒေါသထွက်စေခဲ့သော်လည်း၊ ကျန်ရှိနေသေးသော ကုန်စည်များ၏ တန်ဖိုးသည်ပင် ထိုခေတ်က အင်္ဂလိပ်ဘဏ္ဍာတိုက်တစ်ခုလုံးရှိ စည်းစိမ်ချမ်းသာ၏ ထက်ဝက်ခန့် ရှိခဲ့သည်။

ရှုံးနိမ့်မှုအချို့လည်း ရှိခဲ့ပြီး အထင်ရှားဆုံးမှာ ၁၅၉၅ ခုနှစ်တွင် ကာရစ်ဘီယံပင်လယ်သို့ သွားရောက်သည့် ဒရိတ်နှင့် ဟောကင်းစ်တို့၏ ဆိုးရွားလှသော စစ်ဆင်ရေးဖြစ်ပြီး၊ ထိုခရီးစဉ်အတွင်း ၎င်းတို့နှစ်ဦးစလုံး ကွယ်လွန်သွားခဲ့ကြရာ ထိုသတင်းကြောင့် အဲလိဇဘက်မှာ အလွန်တုန်လှုပ်ချောက်ချားခဲ့ရသည်။ ယင်းသို့ ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ဂျိမ်း လန်ကတ်စတာ ၊ ဝီလျံ ပါကာ နှင့် အားလုံးထဲတွင် အအောင်မြင်ဆုံးဖြစ်လာမည့် ခရစ္စတိုဖာ နယူးပို့တ်တို့ကဲ့သို့သော &quot;ပင်လယ်ခွေး&quot; မျိုးဆက်သစ်များ ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် ကြီးမားသော ရတနာသယ်သင်္ဘောကြီးများကို မဖမ်းဆီးနိုင်ခဲ့ကြသော်လည်း အဲလိဇဘက်၏ ပင်လယ်ခွေးများသည် အလွန်အောင်မြင်ခဲ့ကြသည်။ ရန်သူကို အဆက်မပြတ် နှောင့်ယှက်တိုက်ခိုက်သည့် ဤဗျူဟာကြောင့် စစ်ပွဲကာလတစ်လျှောက်လုံးတွင် နှစ်စဉ် တစ်နိုင်ငံလုံး သွင်းကုန်၏ ပျမ်းမျှ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းကို ရှာဖွေပေးနိုင်ခဲ့သည်။

၁၅၉၆ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက်သည် စပိန်တို့၏ ရတနာသယ်သင်္ဘောစုကို သိမ်းပိုက်ရန် မျှော်လင့်ချက်ဖြင့် '''ဒုတိယမြောက် အင်္ဂလိပ်ရေတပ်ကြီးကို''' ကာဒစ်ဇ်  သို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ အနှစ်သက်ဆုံးသူ ဖြစ်သော အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီး ဦးဆောင်သည့် အင်္ဂလိပ်ရေတပ်သည် ဒတ်ခ်ျတို့၏ ကူညီမှုဖြင့် ကာဒစ်ဇ်မြို့ကို အောင်မြင်စွာ သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး စပိန်တို့၏ သင်္ဘော ၃၂ စင်းခန့်နှင့် ၎င်းတို့ထဲရှိ ရတနာများကိုပါ ဖျက်ဆီးနစ်မြှုပ်စေခဲ့သည်။ ဤအောင်ပွဲကို မဟာအောင်ပွဲကြီးအဖြစ် ချီးကျူးခဲ့ကြပြီး အက်ဆက်စ်သည်လည်း သူရဲကောင်းတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့ရာ သူ၏ သြဇာမှာ အဲလိဇဘက်နှင့်ပင် ရင်ဘောင်တန်းနိုင်လောက်အောင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဘုရင်မကြီးက အက်ဆက်စ်အား စပိန်ရတနာများကို ခိုးယူသည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့ပြီး ကာဒစ်ဇ်တွင် ရှိနေစဉ်အတွင်း သူမထံမှ မည်သည့်လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာမျှ မရရှိဘဲ အဘယ်ကြောင့် သူရဲကောင်း ဆာ ဘွဲ့တံဆိပ်များကို လျှောက်ပေးခဲ့သနည်းဟု ပြင်းပြင်းထန်ထန် မေးခွန်းထုတ်ကာ သတိပေးခဲ့သည်။

တစ်ဖက်တွင်လည်း ကာဒစ်ဇ်မြို့ အသိမ်းခံရမှုကို ကလဲ့စားချေရန်အတွက် ဘုရင် ဖိလစ် ၂ သည် လအနည်းငယ်အကြာတွင် '''ဒုတိယမြောက် စပိန်ရေတပ်ကြီးကို''' အင်္ဂလန်သို့ စေလွှတ်ခဲ့သော်လည်း၊ ဤရေတပ်ကြီးသည် ကပ်ဆိုးနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည် - ပြင်းထန်သော မုန်တိုင်းများက အင်္ဂလန်နိုင်ငံကို မမြင်ရသေးမီမှာပင် ရေတပ်စုကြီးကို တိုက်ခတ်ဖျက်ဆီးပစ်ခဲ့သဖြင့် စစ်သည် ၅,၀၀၀ နီးပါး သေဆုံးပြီး သင်္ဘော ၄၀ ခန့် နစ်မြုပ်ခဲ့ရသည်။ ဤဖြစ်ရပ်နှင့် ကာဒစ်ဇ် ဝင်ရောက်စီးနင်းခံရမှုတို့ကြောင့် စပိန်နိုင်ငံသည် ထိုနှစ်တွင်ပင် လူမွဲခံဝန် (ဒေဝါလီခံခြင်း) ကြေညာခဲ့ရသည်။ သို့သော် ဖိလစ်သည် လက်မလျှော့ဘဲ ၁၅၉၇ ခုနှစ်တွင် တတိယမြောက် ရေတပ်ကြီးကို ထပ်မံစေလွှတ်ခဲ့သော်လည်း အင်္ဂလန်ကမ်းရိုးတန်းအနီးတွင် အခြားမုန်တိုင်းတစ်ခုကြောင့် ရေတပ်စုကြီး ပျဉ်းပြားလွင့်သွားခဲ့ကာ နောက်ထပ်သင်္ဘော ၂၈ စင်း နစ်မြုပ် သို့မဟုတ် အဖမ်းခံခဲ့ရပြီး စစ်သည် ၂,၀၀၀ ခန့် ဆုံးရှုံးခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဤစစ်ဆင်ရေးအတွင်း စွမ်းစွမ်းတမံ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် ချားလ်စ် ဟောင်းဝပ် ကို နော့တင်ဂမ် နယ်စားကြီး ဘွဲ့ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း Azores ကျွန်းစုသို့ သွားရောက်သည့် စစ်ဆင်ရေးတစ်ခုတွင် ရှုံးနိမ့်ပြီး ပြန်လာခဲ့သော အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီးကိုမူ ဘုရင်မကြီးက အင်္ဂလန်အား ကာကွယ်မဲ့အောင် ပြုလုပ်ခဲ့သည်ဟု စွပ်စွဲကာ အလွန်အမင်း ဒေါသထွက်ခဲ့သဖြင့် ၎င်းတို့နှစ်ဦး၏ ဆက်ဆံရေးမှာ ပိုမိုတင်းမာလာခဲ့သည်။

၁၅၉၈ ခုနှစ်တွင် ဘုရင် ဖိလစ် ၂ ကွယ်လွန်ပြီးနောက်၊ သူ၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံသည့် ဘုရင် ဖိလစ် ၃ သည် သူ၏ ရေတပ်ကို တဖန်ပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ၁၆၀၁ ခုနှစ်တွင် ထိုနေရာမှ သူပုန်များကို ကူညီရန် '''စတုတ္ထမြောက် စပိန်ရေတပ်ကြီးကို''' အိုင်ယာလန်သို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ စပိန်တို့သည် ယခုအကြိမ်တွင် ကုန်းတွင်းပိုင်းသို့ ဆိုက်ကပ်နိုင်ခဲ့ပြီး ကင်ဆေးလ် မြို့ကို သုံးလကြာ ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ မြို့ပြင်ပရှိ သူပုန်များ ရှုံးနိမ့်သွားခဲ့ပြီးနောက် စပိန်တို့သည် အိုင်ယာလန် အနောက်တောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်ရှိ ၎င်းတို့၏ စစ်တပ်တစ်ခုလုံးကို လက်နက်ချရန် ဖိအားပေးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဤရှုံးနိမ့်မှုသည် အင်္ဂလန်နှင့် ဖြစ်ပွားနေသော စစ်ပွဲတွင် စပိန်တို့၏ ဇွဲလုံ့လကို အားလျော့သွားစေခဲ့သည်။ နှစ်ဦးစလုံးမှာ စစ်ပန်းနေကြပြီဖြစ်ရာ အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်ပြီး တစ်နှစ်အကြာ ၁၆၀၄ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နှင့် စပိန်တို့အကြား '''လန်ဒန်စာချုပ်''' ဖြင့် ငြိမ်းချမ်းရေး လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။

ဝေါ်လ်တာ ရာလေ က ဘုရင်မကြီး ကွယ်လွန်ပြီးနောက် အဲလိဇဘက်၏ အလွန်အမင်း သတိကြီးမှုကြောင့် စပိန်နှင့် စစ်ပွဲတွင် အနှောင့်အယှက် ဖြစ်ခဲ့ရသည်ဟု ဤသို့ စွပ်စွဲဆိုခဲ့သည် -&lt;blockquote&gt;'''&quot;အကယ်၍ ကွယ်လွန်သူ ဘုရင်မကြီးအနေဖြင့် သူမ၏ စာရေးစာချီများကို ယုံကြည်သကဲ့သို့ သူမ၏ စစ်သူရဲကောင်းများကိုသာ ယုံကြည်ခဲ့ပါလျှင်၊ ကျွန်ုပ်တို့သည် သူမ၏ ခေတ်ကာလအတွင်း ထိုကြီးမားသော အင်ပါယာကြီးကို အပိုင်းပိုင်းဖြစ်အောင် ချေမှုန်းနိုင်ခဲ့မည်ဖြစ်ပြီး၊ ရှေးခေတ်ကာလများကကဲ့သို့ ၎င်းတို့၏ ဘုရင်များကို သင်္ဘောသီးနှင့် လိမ္မော်သီးများကဲ့သို့ တန်ဖိုးမရှိအောင် ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့လိမ့်မည်။ သို့သော် မဟာဘုရင်မကြီးသည် အရာရာကို တစ်ဝက်တစ်ပျက်သာ လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး သေးငယ်သော ကျူးကျော်မှုများဖြင့်သာ စပိန်တို့အား မိမိကိုယ်ကို မည်သို့ ကာကွယ်ရမည်ကို သင်ကြားပေးသကဲ့သို့ ဖြစ်စေခဲ့ကာ ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင်အားနည်းချက်ကို သိမြင်စေခဲ့သည်။&quot;'''&lt;/blockquote&gt;အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များကလည်း အလားတူ အကြောင်းပြချက်များဖြင့် အဲလိဇဘက်ကို ဝေဖန်ခဲ့ကြသော်လည်း၊ အဲလိဇဘက်အနေဖြင့် သူမ၏ စစ်သေနာပတိများကို အလွန်အမင်း မယုံကြည်ရန် ခိုင်လုံသောအကြောင်းပြချက် ရှိခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ၎င်းတို့သည် စစ်မြေပြင်သို့ ရောက်ရှိသွားသည့်အခါ သူမကိုယ်တိုင် ပြောကြားခဲ့သကဲ့သို့ ''&quot;အချည်းနှီးသော ဂုဏ်ပကာသန အပြုအမူများဖြင့် စိတ်လွင့်မျောသွားတတ်ကြသောကြောင့်&quot;'' ဖြစ်သည်။

=== ပြင်သစ် ===
၁၅၈၉ ခုနှစ်တွင် ပရိုတက်စတင့်ဘာသာဝင် စတုတ္ထမြောက်ဟင်နရီ က ပြင်သစ်ထီးနန်းကို ဆက်ခံသောအခါ အဲလိဇဘက်သည် သူ့ထံသို့ စစ်ရေးအရ ကူညီပံ့ပိုးမှုများ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ယင်းသည် ၁၅၆၃ ခုနှစ် လီဟာ့ဗ် ဆိပ်ကမ်းမှ ဆုတ်ခွာခဲ့ရပြီးနောက်ပိုင်း ပြင်သစ်နိုင်ငံအတွင်းသို့ သူမ၏ ပထမဆုံးသော စစ်ရေးစွန့်စားမှု ဖြစ်သည်။ ဟင်နရီ၏ ထီးနန်းဆက်ခံမှုကို ကက်သလစ်အဖွဲ့ချုပ်နှင့် စပိန်ဘုရင် ဖိလစ် ၂ တို့က ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကန့်ကွက်ခဲ့ကြပြီး၊ အဲလိဇဘက်သည် အင်္ဂလိပ်ရေလက်ကြား ဆိပ်ကမ်းများကို စပိန်တို့ သိမ်းပိုက်သွားမည်ကို စိုးရိမ်ခဲ့သည်။

သို့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ပြင်သစ်၌ ဆင်နွှဲခဲ့သော အင်္ဂလိပ်တို့၏ ကနဦးစစ်ဆင်ရေးများသည် စနစ်မကျဘဲ ထိရောက်မှု မရှိခဲ့ပေ။ ပါရီဂရင် ဘာတီး  သည် အဲလိဇဘက်၏ အမိန့်များကို များစွာ လျစ်လျူရှုပြီး စစ်သည် ၄,၀၀ဝ ရှိသော စစ်တပ်ဖြင့် ပြင်သစ်မြောက်ပိုင်းတွင် ရလဒ်ကောင်းကောင်းမထွက်ဘဲ လှည့်လည်သွားလာနေခဲ့သည်။ သူသည် ပါရီမြို့ကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့မှု ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီးနောက် ၁၅၉၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ဖရိုဖရဲဖြင့် ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။ နောက်တစ်နှစ်တွင် ဂျွန် နောရစ်  သည် စစ်သည် ၃,၀၀၀ ကို ဦးဆောင်၍ ဘရီတန်းနီ တွင် စစ်ဆင်ရေး ဆင်နွှဲခဲ့သော်လည်း ဇွန်လ၌ ကွင်းနလက် တွင် အောင်ပွဲရရှိခဲ့လင့်ကစား အဆုံးအဖြတ်မရှိဘဲ ပြီးဆုံးသွားခဲ့သည်။

ဇူလိုင်လတွင် အဲလိဇဘက်သည် ဟင်နရီ ၄ အား ရူးအန်း မြို့ကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့ရာတွင် ကူညီရန် အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီး ရောဘတ် ဒက်ဗရိုး ၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်၌ အခြားစစ်တပ်တစ်ခုကို ထပ်မံစေလွှတ်ခဲ့ပြီး နောရစ်လည်း ပူးပေါင်းခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အက်ဆက်စ်သည် မည်သည့်အရာကိုမျှ မစွမ်းဆောင်နိုင်ခဲ့ဘဲ ၁၅၉၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် နေရပ်သို့ ပြန်လာခဲ့ကာ ဟင်နရီသည်လည်း ဧပြီလတွင် မြို့ကို ဝိုင်းရံထားခြင်းကို စွန့်လွှတ်ခဲ့သည်။ ထုံးစံအတိုင်း အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ စစ်သေနာပတိများ ပြည်ပသို့ ရောက်ရှိသွားသည့်အခါ ၎င်းတို့အပေါ် ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်း မရှိခဲ့ပေ။ သူမက အက်ဆက်စ်နှင့် ပတ်သက်၍ ''&quot;သူ ဘယ်မှာရှိနေလဲ၊ ဘာလုပ်နေလဲ၊ ဒါမှမဟုတ် ဘာလုပ်ရမှာလဲ ဆိုတာကို ကျွန်ုပ်တို့ မသိပါ&quot;'' ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ နောရစ်သည် စစ်ရေးအကူအညီ ပိုမိုရရှိရန် ကိုယ်တိုင်လာရောက် လျှောက်လဲဖို့ လန်ဒန်သို့ ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်က ဝေခွဲမရ ဝေဝါးနေခဲ့ပြီး နောရစ် မရှိခိုက် ၁၅၉၂ ခုနှစ် မေလတွင် ကက်သလစ်အဖွဲ့ချုပ်နှင့် စပိန်စစ်တပ်တို့သည် ပြင်သစ်အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ ခရအွန်းတွင် သူ၏ စစ်တပ်အကြွင်းအကျန်များကို ခြေမှုန်းပစ်လုနီးပါး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့သော စစ်ဆင်ရေး အားလုံးအတွက် အဲလိဇဘက်သည် စစ်သေနာပတိများ တောင်းဆိုသည့် ရိက္ခာများနှင့် စစ်ကူများအတွက် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံရန် ဝန်လေးခဲ့သည်။

၁၅၉၃ ခုနှစ် မတ်လတွင် ဟင်နရီသည် ပြင်သစ်ထီးနန်းကို ဆက်လက်ထိန်းချုပ်နိုင်ရန်အတွက် ပါရီမြို့တွင် ကက်သလစ်ဘာသာသို့ ကူးပြောင်းခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဤလုပ်ရပ်ကြောင့် စိတ်ထိခိုက် တုန်လှုပ်ခဲ့ရပြီး သူမ၏ စိတ်ကျေနပ်မှုရအောင် ဟင်နရီ၏ နောက်ထပ် ကြိုးပမ်းမှုမှန်သမျှကို မကျေမနပ် ဖြစ်ခဲ့ကာ သူမ၏ စစ်တပ်အားလုံးကို နေရပ်သို့ ပြန်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ယင်းသို့ ဖြစ်လင့်ကစား ကက်သလစ်အဖွဲ့ဝင်များသည် ဟင်နရီကို မယုံကြည်ကြဘဲ ဆက်လက် ဆန့်ကျင်ခဲ့ကြဆဲ ဖြစ်သည်၊ တစ်ဖက်တွင်လည်း ၎င်းတို့၏ စပိန်မဟာမိတ်များသည် ဘရီတန်းနီတွင် စစ်ဆင်ရေးကို ဆက်လက်ဆင်နွှဲပြီး အဓိကဆိပ်ကမ်းဖြစ်သော ဘရက်စ်တ် သို့ အပြင်းအထန် ချီတက်လာခဲ့ကြသည်။ စပိန်ဘုရင် ဖိလစ်သည် ပြင်သစ်အနောက်ပိုင်းတွင် အဆင့်မြင့် စစ်အခြေစိုက်စခန်းများ တည်ဆောက်ရန် ရည်ရွယ်ထားပြီး၊ ထိုနေရာမှတစ်ဆင့် သူ၏ ပြန်လည်တည်ဆောက်ထားသော ရေတပ်ဖြင့် အင်္ဂလန်ကို အမြဲတမ်း ခြိမ်းခြောက်နိုင်ရန် ဖြစ်သည်။ နောရစ်က အဲလိဇဘက်ထံ ဤခြိမ်းခြောက်မှုကို သတိပေးစာ ရေးသားခဲ့ပြီးနောက်၊ သူမသည် အတန်ကြာ တွန့်ဆုတ်နေခဲ့သော်လည်း အန္တရာယ်ကို မြင်ရသဖြင့် ၁၅၉၄ ခုနှစ်တွင် အခြားစစ်တပ်တစ်ခုကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ နောရစ်သည် စစ်သည် ၄,၀၀၀ ဖြင့် သူ၏ ပြင်သစ်စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ မဟာမိတ် ဂျီးန်ဗလ်ဒီအောမွန့် နှင့်အတူ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ယခုအကြိမ်တွင် အောင်မြင်မှု ရရှိခဲ့သည် - မြို့အချို့ကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ၎င်းတို့သည် ဘရက်စ်တ်မြို့အနီးရှိ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာသော စပိန်ခံတပ်တစ်ခုကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့ခဲ့ပြီး ၎င်းခံတပ်ကို သိမ်းပိုက်ဖျက်ဆီးနိုင်ခဲ့သည်။ ယင်းသည် ထိုခြိမ်းခြောက်မှုကို အဆုံးသတ်စေခဲ့သော အဆုံးအဖြတ်ပေးသည့် အောင်ပွဲဖြစ်ခဲ့ပြီး မကြာမီမှာပင် ကက်သလစ်အဖွဲ့ချုပ်လည်း ပြိုလဲသွားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် နောရစ်ကို သူရဲကောင်းတစ်ဦးအဖြစ် ချီးကျူးခဲ့သော်လည်း၊ ထို့နောက်တွင် သူ၏ စစ်တပ်များနှင့်အတူ အင်္ဂလန်သို့ ပြန်လာရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။

၁၅၉၅ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် စပိန်ကို စစ်ကြေညာခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်အား ပြင်သစ်နှင့် မဟာမိတ်အဖွဲ့ ဖွဲ့စေလိုခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အဲလိဇဘက်သည် ဟင်နရီအပေါ် မယုံကြည်ခြင်းနှင့် ပြင်သစ် ပိုမိုအာဏာကြီးမားလာမည်ကို စိုးရိမ်ခြင်းတို့ကြောင့် စိတ်ဝင်စားမှုမရှိခဲ့ပေ။ သို့သော် စပိန်တို့သည် ၁၅၉၆ ခုနှစ်တွင် ကဲလေး  မြို့ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး စပိန်တို့သည် အင်္ဂလန်၏ မျက်စိအောက်သို့ တဖန်ပြန်လည်ရောက်ရှိလာသဖြင့် အဲလိဇဘက်သည် သဘောထားလျော့ပေးခဲ့ကာ ဒတ်ခ်ျသမ္မတနိုင်ငံနှင့်အတူ သုံးပွင့်ဆိုင်မဟာမိတ်အဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အဲလိဇဘက်သည် ဘိုလိုင်း (မြန်မာများဆိုကြသော ဘိုလော့ဂ်နာ) မြို့ သို့မဟုတ် ငွေကြေးအရ လျော်ကြေးတစ်ခုခုရရန် အလဲအလှယ်လုပ်ဖို့ ကြိုးပမ်းရင်း ဆက်လက်တွန့်ဆုတ်နေခဲ့ပြီး နောက်ဆုံးတွင် ငွေကြေးလျော်ကြေးပေးရန် သဘောတူညီမှု ရရှိခဲ့သည်။ ၁၅၉၇ ခုနှစ် မတ်လတွင် စပိန်စစ်တပ်များက အာမီယန်  မြို့ကို သိမ်းပိုက်လိုက်သောအခါ အဲလိဇဘက်သည် ဟင်နရီ၏ စစ်တပ်များနှင့် ပူးပေါင်းရန် သောမတ်စ် ဘက်စကာဗီးလ်  ၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်၌ စစ်သည် ၄,၂၀၀ ခန့်ရှိသော စစ်တပ်ကို ပီကာဒီ သို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်-ပြင်သစ် ပူးပေါင်းစစ်တပ် ရောက်ရှိလာပြီးနောက် အာမီယန်မြို့ကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့ပြီး စပိန်စစ်ကူစစ်တပ်ကို မောင်းထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် မြို့က လက်နက်ချခဲ့ပြီး၊ ၎င်းနောက်တွင် စပိန်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ပြင်သစ်၏ ကမ်းလှမ်းမှုများ စတင်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် အဲလိဇဘက်ကို ဤငြိမ်းချမ်းရေးတွင် ပါဝင်စေလိုသော်လည်း သူမက ဒတ်ခ်ျများနှင့် ဖွဲ့စည်းထားသော မဟာမိတ်အဖွဲ့ကို သတိပေးကာ ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် နောက်ဆုံးတွင် အဲလိဇဘက်၏ ကွယ်ရာ၌ ဗာဗင်စ် တွင် စပိန်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် သူမသည် ပြင်သစ်ဘုရင်အား &quot;သစ္စာမဲ့မှုနှင့် နှစ်ခွလျှောက်ခြင်း&quot; ဟု စွပ်စွဲခဲ့သည်။

=== အိုင်ယာလန် ===
အိုင်ယာလန်သည် သူမ၏ ဘုရင်နိုင်ငံ နှစ်ခုအနက် တစ်ခုဖြစ်သော်လည်း၊ အဲလိဇဘက်သည် ကက်သလစ်ဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး သူမ၏ အာဏာစက်ကို ဖီဆန်ရန်နှင့် ရန်သူများနှင့် ပူးပေါင်းကြံစည်ရန် ဝန်မလေးသည့်၊ အချို့နေရာများတွင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရသလောက် ဖြစ်နေသော ရန်လိုသည့် အိုင်ယာလန်လူထုနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ထိုဒေသတွင် သူမကျင့်သုံးသော မူဝါဒမှာ သူမ၏ နန်းတွင်းမှူးမတ်များကို မြေယာများ ပေးအပ်ရန်နှင့် သူပုန်များအနေဖြင့် အင်္ဂလန်ကို တိုက်ခိုက်မည့် စစ်အခြေစိုက်စခန်းတစ်ခုအဖြစ် စပိန်ထံသို့ အိုင်ယာလန်ကို ပေးအပ်ခြင်းမပြုနိုင်ရန် တားဆီးဖို့ ဖြစ်သည်။ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားခဲ့သော တော်လှန်ပုန်ကန်မှုများအတွင်း ဘုရင်မကြီး၏ စစ်တပ်များသည် မြေယာများကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးပြီး ယောက်ျား၊ မိန်းမနှင့် ကလေးသူငယ်များကိုပါမကျန် သတ်ဖြတ်သည့် &quot;မြေလှန်စနစ်&quot; နည်းဗျူဟာများကို ကျင့်သုံးခဲ့ကြသည်။ ၁၅၈၂ ခုနှစ်တွင် ဒက်စမွန် နယ်စားကြီး ဂျေရုဒ် ဖစ်ဇ်ဂျေရုဒ် ဦးဆောင်သည့် မန်စတာ ဒေသ သူပုန်ထမှုအတွင်း အိုင်ယာလန်ပြည်သူ ၃၀,၀၀ဝ ခန့် ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးပြီး သေဆုံးခဲ့ရသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။ ကဗျာဆရာနှင့် နယ်မြေသစ်အခြေချနေထိုင်သူ ဧဒမန် စပင်ဆာ က သားကောင်ဖြစ်ခဲ့ရသူများသည် &quot;မည်သည့် ကျောက်ခဲကဲ့သို့ ခက်ထန်သော နှလုံးသားပိုင်ရှင်မျိုးမဆို သနားကရုဏာသက်ရလောက်သည့် ဆင်းရဲဒုက္ခမျိုးသို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြရသည်&quot; ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်က သူမ၏ စစ်သေနာပတိများအား &quot;ထိုရိုင်းစိုင်းပြီး မဟာဆန်ခြင်းမရှိသော လူမျိုး&quot; ဖြစ်သည့် အိုင်ယာလန်သားများကို ကောင်းမွန်စွာ ဆက်ဆံရန် အကြံပြုခဲ့သော်လည်း၊ သူမ သို့မဟုတ် သူမ၏ စစ်သူကြီးများသည် ၎င်းတို့၏ အာဏာရှင်ဆန်သော ရည်ရွယ်ချက်အတွက် အင်အားနှင့် သွေးထွက်သံယိုမှုများကို အသုံးပြုချိန်တွင် မည်သည့် နောင်တတရားမျှ ပြသခဲ့ခြင်း မရှိပေ။

၁၅၉၃ ခုနှစ်နှင့် ၁၆၀၃ ခုနှစ်အကြားတွင် အဲလိဇဘက်သည် အိုင်ယာလန်၌ &quot;ကိုးနှစ်ကြာစစ်ပွဲ&quot; ဟုခေါ်သော အပြင်းထန်ဆုံး စမ်းသပ်မှုနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ယင်းသည် သူပုန်ခေါင်းဆောင် တိုင်ရွန် နယ်စားကြီး ဟျူး အိုနေးလ်  ကို ကျောထောက်နောက်ခံပေးထားသည့် စပိန်နိုင်ငံနှင့် စစ်မီးအရှိန်အဟုန် အပြင်းထန်ဆုံး ဖြစ်ပွားနေချိန်တွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော တော်လှန်မှု ဖြစ်သည်။ ၁၅၉၉ ခုနှစ် နွေဦးရာသီတွင် အဲလိဇဘက်သည် အဆိုပါ တော်လှန်မှုကို နှိမ်နင်းရန် ရောဘတ် ဒက်ဗရိုး  ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော် သူမအား စိတ်ပျက်စေသည်မှာ သူသည် စစ်ရေးအရ တိုးတက်မှု အနည်းငယ်သာ ရှိခဲ့ပြီး ဘုရင်မကြီး၏ အမိန့်ကို ဖီဆန်ကာ အင်္ဂလန်သို့ ပြန်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ သူ၏ နေရာတွင် ချားလ်စ် ဘလောက်န့် နှင့် အစားထိုးခဲ့ပြီး သူသည် စပိန်တို့ ကျောထောက်နောက်ခံပေးထားသည့် သူပုန်များကို သုံးနှစ်အတွင်း အောင်မြင်စွာ ခြေမှုန်းနိုင်ခဲ့သည်။ အဆုံးအဖြတ်ပေးသည့် တိုက်ပွဲသည် ၁၆၀၂ ခုနှစ်တွင် ကင်ဆေးလ် ၌ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး အဲလိဇဘက်က ၎င်းအောင်ပွဲကို ချီးကျူးကာ ဘလောက်န့်အား သူရဲကောင်းတစ်ဦးအဖြစ် မြှောက်စားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အိုင်ယာလန်စစ်ပွဲအတွက် ကုန်ကျခဲ့သော ဘဏ္ဍာရေးစရိတ်မှာ အလွန်ကြီးမားလှသဖြင့် အဲလိဇဘက်၏ နိုင်ငံတော်သည် ဒေဝါလီခံရမည့် အခြေအနေမှ သီသီလေးသာ လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ အိုနေးလ်သည် နောက်ဆုံး၌ အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်ပြီး ရက်ပိုင်းအကြာ ၁၆၀၃ ခုနှစ်တွင် မယ်လီဖောင့် စာချုပ်ဖြင့် လက်နက်ချခဲ့သည်။

== ပြည်ပ ကုန်သွယ်ရေး ==

=== ရုရှား ===
အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ မောင်ငယ် အက်ဒွပ် ၆ လက်ထက်က စတင် ထူထောင်ခဲ့သည့် ရုရှားဇာဘုရင်နိုင်ငံ  နှင့် သံတမန်ဆက်ဆံရေးကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားခဲ့သည်။ သူမသည် ဇာဘုရင် အိုင်ဗန် သဲဖုရုဒ် ထံသို့ ခင်မင်ရင်းနှီးသော စာများကို မကြာခဏ ရေးသားလေ့ရှိသော်လည်း၊ ဇာဘုရင်မှာမူ အဲလိဇဘက်က စစ်ရေးမဟာမိတ်ပြုရန်ထက် ကုန်သွယ်ရေးကိုသာ အာရုံစိုက်နေသည့်အတွက် မကြာခဏ စိတ်အနှောင့်အယှက် ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ အိုင်ဗန်သည် တစ်ကြိမ်တွင် သူမအား လက်ထပ်ခွင့်ပင် ကမ်းလှမ်းခဲ့ဖူးပြီး၊ သူ၏ နန်းသက်နှောင်းပိုင်းတွင် အကယ်၍ သူ၏ အာဏာစက် အန္တရာယ်ကြုံတွေ့ရပါက အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် ခိုလှုံခွင့်ရရှိရန် အာမခံချက် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ယင်းကိစ္စ မအောင်မြင်သောအခါ သူသည် မေ ဟတ်စတင်းစ်နှင့် လက်ထပ်ရန် တောင်းဆိုခဲ့သော်လည်း အဲလိဇဘက်က ရုရှားသံအမတ်နှင့် ၎င်းအကြောင်းကို ဆွေးနွေးရန် ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ မက်စကိုဗီ ကုမ္ပဏီ ၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် အသက်မွေးဝမ်းကြောင်း လုပ်ငန်း စတင်ခဲ့သူ အင်္ဂလိပ်ကုန်သည်နှင့် စွန့်စားရှာဖွေသူ အန်တိုနီ ဂျန်ကင်ဆန် သည် ဇာဘုရင် အိုင်ဗန်၏ နန်းတော်သို့ ဘုရင်မကြီး၏ အထူးသံအမတ်အဖြစ် ရောက်ရှိခဲ့သည်။

၁၅၈၄ ခုနှစ်တွင် အိုင်ဗန် ကွယ်လွန်သောအခါ သူ၏ သားတော် ဖီအိုဒေါ ၁  က အရိုက်အရာကို ဆက်ခံခဲ့သည်။ သူ၏ ဖခင်နှင့်မတူဘဲ ဖီအိုဒေါသည် အင်္ဂလန်နှင့် သီးသန့်ကုန်သွယ်ခွင့်များကို ထိန်းသိမ်းရန် စိတ်အားထက်သန်မှု မရှိခဲ့ပေ။ သူသည် မိမိ၏ ဘုရင်နိုင်ငံကို နိုင်ငံခြားသား အားလုံးအတွက် လမ်းဖွင့်ပေးခဲ့ပြီး ၎င်း၏ ဖခင်အိုင်ဗန်က သည်းခံခဲ့သော အင်္ဂလိပ်သံအမတ် ဂျရုမ်း ဘိုးစ် ( ၏ မာနထောင်လွှားမှုကို မုန်းတီးကာ ရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဇာဘုရင်အား ပြန်လည်စဉ်းစားရန် ဖျောင်းဖျပေးဖို့ ရင်ခွင်ပိုက်အုပ်ချုပ်သူ ဗလစ် ဂိုဒူနော့ဗ် ထံ တောင်းဆိုရန် သံအမတ်သစ် ဒေါက်တာ ဂျိုင်းလ်စ် ဖလက်ချာ ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဖလက်ချာသည် ဖီအိုဒေါ၏ မြောက်မြားစွာသော ဘွဲ့အမည်များအနက် နှစ်ခုကို ချန်လှပ်၍ ခေါ်ဆိုခဲ့မိခြင်းကြောင့် ထိုညှိနှိုင်းမှုများမှာ ပျက်ပြားခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဖီအိုဒေါထံသို့ တစ်ဖက်က အသနားခံပြီး တစ်ဖက်က အပြစ်တင်စကားများ ပါဝင်သည့် စာများကို ဆက်လက် ပေးပို့ခဲ့သည်။ သူမသည် မဟာမိတ်ဖွဲ့ရန် အဆိုပြုခဲ့သည်၊ ယင်းမှာ ဖီအိုဒေါ၏ ဖခင်ဖြစ်သူက ကမ်းလှမ်းစဉ်က သူမ ငြင်းပယ်ခဲ့သောအရာ ဖြစ်သော်လည်း၊ ယခုအကြိမ်တွင်မူ ရုရှားတို့ဘက်က ပြန်လည် ငြင်းဆန်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

=== မူဆလင်နိုင်ငံများ ===
အဲလိဇဘက်၏ စိုးစံမှု ကာလအတွင်း အင်္ဂလန်နှင့် ဘာဘာရီ ပြည်နယ်များအကြား ကုန်သွယ်ရေးနှင့် သံတမန်ရေး ဆက်ဆံမှုများ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်သည် စပိန်နိုင်ငံကို ဆန့်ကျင်ရန်အတွက် မော်ရိုကိုနိုင်ငံနှင့် ကုန်သွယ်ရေး ဆက်ဆံမှုတစ်ရပ် ထူထောင်ခဲ့ပြီး၊ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ပိတ်ပင်တားမြစ်ချက် ရှိလင့်ကစား မော်ရိုကို သကြားနှင့် လဲလှယ်ရန်အတွက် ချပ်ဝတ်တန်ဆာများ၊ ခဲယမ်းမီးကျောက်များ၊ သစ်များနှင့် သတ္တုများကို ရောင်းချခဲ့သည်။ ၁၆၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် မော်ရိုကို အုပ်ချုပ်သူ မူလိုင်း အာမတ် အယ်လ်-မန်ဆာ  ၏ အဓိက အတွင်းရေးမှူးဖြစ်သူ အာဘ်ဒဲလ် အိုဝါဟက် ဘင် မက်ဆုဒ်  သည် စပိန်ကို ဆန့်ကျင်မည့် အင်္ဂလိပ်-မော်ရိုကို မဟာမိတ်အဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းရန် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းဖို့ အင်္ဂလိပ်နန်းတော်သို့ သံအမတ်အဖြစ် လာရောက်လည်ပတ်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် &quot;မော်ရိုကိုနိုင်ငံသို့ စစ်လက်နက်ပစ္စည်းများ ရောင်းချရန် သဘောတူခဲ့ပြီး၊ သူမနှင့် မူလိုင်း အာမတ် အယ်လ်-မန်ဆာ တို့သည် စပိန်တို့အား ပူးတွဲစစ်ဆင်ရေး ဆင်နွှဲရန် ကိစ္စကို အဆက်မပြတ် ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်&quot;။ သို့သော်လည်း ဆွေးနွေးမှုများသည် အဆုံးအဖြတ်မရှိဘဲ ပြီးဆုံးခဲ့ရပြီး၊ ထိုသံတမန်အဖွဲ့ ရောက်ရှိပြီး နှစ်နှစ်အတွင်းမှာပင် အုပ်ချုပ်သူ နှစ်ဦးစလုံး ကွယ်လွန်သွားခဲ့ကြသည်။

လဗန့် ကုမ္ပဏီ  ကို လုပ်ပိုင်ခွင့် ပေးအပ်ခြင်းနှင့်အတူ ၁၅၇၈ ခုနှစ်တွင် အော်တိုမန် အင်ပါယာ၏ ဗဟိုအစိုးရ  ထံသို့ ပထမဆုံး အင်္ဂလိပ်သံအမတ် ဝီလျံ ဟာဘွန်း  ကို စေလွှတ်ခြင်းဖြင့် '''အော်တိုမန် အင်ပါယာ နှင့်လည်း''' သံတမန်ဆက်ဆံရေး ထူထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၅၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ကုန်သွယ်ရေးစာချုပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ နှစ်ဦးနှစ်ဖက်လုံးမှ သံတမန်များစွာကို အပြန်အလှန် စေလွှတ်ခဲ့ကြပြီး အဲလိဇဘက်နှင့် ဆူလ်တန် မူရတ် ၃ အကြား စာပေးစာယူများလည်း ရှိခဲ့သည်။ စာတစ်စောင်တွင် မူရတ်က ပရိုတက်စတင့် ယုံကြည်မှုနှင့် အစ္စလာမ်ဘာသာတို့သည် &quot;ရုပ်တုကိုးကွယ်မှုကို နှစ်ဦးစလုံးက ပယ်ချကြသည့်အတွက် ရောမကက်သလစ်ဘာသာနှင့် စာလျှင် အပြန်အလှန် တူညီသောအချက်များစွာ ပိုမိုရှိနေသည်&quot; ဟူသော အယူအဆကို နှစ်သက်သဘောကျခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်နှင့် အော်တိုမန်အင်ပါယာအကြား မဟာမိတ်ဖွဲ့ရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ ကက်သလစ် ဥရောပနိုင်ငံများ စိတ်ပျက်ရလောက်အောင်ပင် အင်္ဂလန်သည် အော်တိုမန်အင်ပါယာသို့ ခဲနှင့် သံဖြူ (အမြောက်သွန်းလုပ်ရန်အတွက်) နှင့် စစ်လက်နက်ပစ္စည်းများကို တင်ပို့ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ဖရန်စစ် ဝေါဆင်ဂမ် က ဘုံရန်သူဖြစ်သော စပိန်အား ဆန့်ကျင်ရန် အော်တိုမန်တို့ တိုက်ရိုက်စစ်ရေးအရ ပါဝင်လာစေရန် စည်းရုံးလှုံ့ဆော်နေချိန်ဖြစ်ရာ၊ ၁၅၈၅ ခုနှစ် စပိန်နှင့် စစ်ပွဲစတင်ဖြစ်ပွားချိန်၌ အဲလိဇဘက်သည် မူရတ် ၃ နှင့် ပူးတွဲစစ်ဆင်ရေးများ ဆင်နွှဲရန် အလေးအနက် ဆွေးနွေးခဲ့သည်။

=== အမေရိက ===
၁၅၈၃ ခုနှစ်တွင် ဟမ်ဖရီ ဂီလ်ဘတ်) သည် နယူးဖောင်လန် တွင် နယ်မြေသစ်အခြေချရန် အနောက်ဘက်သို့ ရွက်လွှင့်ခဲ့သော်လည်း အင်္ဂလန်သို့ မည်သည့်အခါမျှ ပြန်မလာနိုင်ခဲ့ပေ။ ဂီလ်ဘတ်၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ ညီဖြစ်သူ '''ဝေါ်လ်တာ ရာလေ သည်''' အတ္တလန္တိတ် ကမ်းရိုးတန်းကို စူးစမ်းရှာဖွေခဲ့ပြီး၊ &quot;အပျိုစင် ဘုရင်မကြီး&quot; အဲလိဇဘက်ကို ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် ဗာဂျီးနီးယား  ဟု အမည်ပေးထားဟန်ရှိသည့် နယ်မြေကို မိမိပိုင်အဖြစ် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ဤနယ်မြေသည် ယနေ့ခေတ် ဗာဂျီးနီးယားပြည်နယ်ထက် များစွာပိုမိုကြီးမားပြီး နယူးအင်္ဂလန်မှသည် ကာရိုလိုင်းနားပြည်နယ်များအထိ ကျယ်ပြန့်သည်။ ၁၅၈၅ ခုနှစ်တွင် ရာလေသည် လူနည်းစုတစ်စုနှင့်အတူ ဗာဂျီးနီးယားသို့ ပြန်လာခဲ့ပြီး ယနေ့ခေတ် မြောက်ကာရိုလိုင်းနား ကမ်းလွန်ရှိ ရိုအန်နုတ်ကျွန်း  သို့ ဆိုက်ကပ်ခဲ့ကြသည်။ ပထမဆုံး အခြေချနေထိုင်မှု ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီးနောက် ရာလေသည် အခြားလူအုပ်စုတစ်စုကို ထပ်မံစုဆောင်းခဲ့ပြီး ဂျွန် ဝှိုက်  အား အုပ်ချုပ်စေခဲ့သည်။ ၁၁၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် ရာလေ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာချိန်၌ သူချန်ထားခဲ့သော '''ရိုအန်နုတ် အခြေချစခန်း''' ၏ အရိပ်အယောင်မျှပင် မတွေ့ရတော့ဘဲ လျှို့ဝှက်ဆန်းကြယ်စွာ ပျောက်ဆုံးသွားခဲ့သော်လည်း၊ ယင်းသည် မြောက်အမေရိကတွင် အင်္ဂလိပ်တို့၏ ပထမဆုံးသော အခြေချနေထိုင်မှု ဖြစ်ခဲ့သည်။

=== အရှေ့အိန္ဒိယ ကုမ္ပဏီ ===
စပိန်နှင့် ပေါ်တူဂီ သင်္ဘောများကို အောင်မြင်စွာ စီးနင်းတိုက်ခိုက်ပြီးနောက်၊ အင်္ဂလိပ်ရေကြောင်းခရီးသည်များသည် စည်းစိမ်ချမ်းသာများ ရှာဖွေရန် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်း လှည့်လည်ခဲ့ကြသည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် လန်ဒန်ကုန်သည်ကြီးများသည် အရှေ့ဖျားကုန်သွယ်ရေးတွင် စပိန်နှင့် ပေါ်တူဂီတို့၏ လက်ဝါးကြီးအုပ်မှုကို ပြတ်ပြတ်သားသား ခြေမှုန်းပစ်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် အဲလိဇဘက်ထံသို့ အသနားခံစာ တင်သွင်းခဲ့ကြသည်။ '''၁၆၀၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၃၁ ရက်နေ့တွင်''' ကုန်သည်များသည် အဲလိဇဘက်ထံမှ လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာစာချွန်လွှာကို ရရှိခဲ့ပြီး အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာဒေသနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတို့တွင် ကုန်သွယ်ရန်အတွက် '''အရှေ့အိန္ဒိယ ကုမ္ပဏီ''' ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ နောက်တစ်နှစ်တွင် ဂျိမ်း လန်ကတ်စတာ က ပထမဆုံးသော ရေကြောင်းခရီးစဉ်ကို ကွပ်ကဲခဲ့ပြီး ၎င်းခရီးစဉ်သည် အောင်မြင်ခဲ့ကာ ၁၆၀၂ ခုနှစ်တွင် ဂျာဗားကျွန်းရှိ ဘန်တန်၌ ပထမဆုံးသော ကုန်လှောင်ရုံ (စက်ရုံ) ကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ကိပ်အော့ဖ်ဂွတ်ဒ်ဟုပ်  ၏ အရှေ့ဘက်နှင့် မာဂျဲလန် ရေလက်ကြား ၏ အနောက်ဘက်ရှိ နိုင်ငံအားလုံးနှင့် အင်္ဂလိပ်တို့၏ ကုန်သွယ်မှုတွင် ဤကုမ္ပဏီအား ၁၅ နှစ်တာ ကာလပတ်လုံး လက်ဝါးကြီးအုပ် လုပ်ကိုင်ခွင့် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ဤကုမ္ပဏီသည် နောက်ပိုင်း ၁၈ နှင့် ၁၉ ရာစုနှစ်များတွင် ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်မှု၏ ထက်ဝက်ခန့်နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ နယ်မြေအမြောက်အများကိုပါ ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။

== ကျန်ရှိနေသောနှစ်များ ==
၁၅၈၈ ခုနှစ်တွင် [[စပိန်ရေတပ်ကြီး]]ကို အောင်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက်ပိုင်း ကာလများသည် အဲလိဇဘက်အတွက် သူမ၏ နန်းသက်ကုန်ဆုံးချိန်အထိ ကြီးစိုးခဲ့သော ဒုက္ခအသစ်များကို သယ်ဆောင်လာခဲ့သည်။ စပိန်နိုင်ငံနှင့်လည်းကောင်း၊ အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၌လည်းကောင်း ဖြစ်ပွားနေသော ပဋိပက္ခများသည် ရေရှည်ဆွဲဆန့်လာခဲ့ပြီး၊ အခွန်အတုပ် ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးများမှာ ပိုမိုကြီးလေးလာကာ တိုင်းပြည်၏ စီးပွားရေးမှာလည်း သီးနှံရိတ်သိမ်းမှု မကောင်းခြင်းနှင့် စစ်စရိတ်စကများကြောင့် အထိနာခဲ့ရသည်။ ကုန်ဈေးနှုန်းများ မြင့်တက်လာပြီး လူနေမှုအဆင့်အတန်းများ ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ ထိုခေတ်ကာလအတွင်း ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များကို နှိပ်ကွပ်မှုများမှာ ပိုမိုပြင်းထန်လာခဲ့ပြီး၊ အဲလိဇဘက်သည် ၁၅၉၁ ခုနှစ်တွင် ကက်သလစ်အိမ်ထောင်စုများကို စစ်ဆေးမေးမြန်းရန်နှင့် စောင့်ကြည့်ရန်အတွက် ကော်မရှင်အဖွဲ့များကို လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာ အပ်နှင်းခဲ့သည်။ တိုင်းပြည်အတွင်း တည်ငြိမ်အေးချမ်းပြီး သာယာဝပြောနေသည်ဟူသော ပုံရိပ်ယောင်ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ရန်အတွက် သူမသည် ပြည်တွင်းရှိ လျှို့ဝှက်ထောက်လှမ်းရေးများနှင့် ဝါဒဖြန့်ချိရေးလုပ်ငန်းများအပေါ် ပိုမို၍ မှီခိုအားထားလာခဲ့သည်။ သူမ၏ ဘဝနောက်ဆုံးနှစ်များအတွင်း ထွက်ပေါ်လာသော ဝေဖန်ပြစ်တင်မှုများ မြင့်တက်လာခြင်းက ပြည်သူလူထု၏ သူမအပေါ် ချစ်ခင်မြတ်နိုးမှု လျော့နည်းကျဆင်းလာခြင်းကို ထင်ဟပ်ဖော်ပြနေခဲ့သည်။

တစ်ခါတစ်ရံ '''&quot;အဲလိဇဘက်၏ ဒုတိယမြောက် နန်းစံခေတ်&quot;''' ဟု ခေါ်ဆိုကြသည့် ဤကာလ ဖြစ်ပွားရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းတစ်ခုမှာ ၁၅၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း အဲလိဇဘက်၏ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ဖြစ်သော လျှို့ဝှက်ကောင်စီ ၏ သဘာဝ ပြောင်းလဲသွားခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ မျိုးဆက်သစ်တစ်ခုက အာဏာရလာခဲ့သည်။ ဘာလင်နယ်စားကြီး ဝီလျံ ဆီစီလ် မှလွဲ၍ အရေးအကြီးဆုံးသော နိုင်ငံရေးသမား အများစုမှာ ၁၅၉၀ ပြည့်နှစ်ဝန်းကျင်တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့ကြပြီ ဖြစ်သည် - ၁၅၈၈ ခုနှစ်တွင် လက်စတာ နယ်စားကြီး၊ ၁၅၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဖရန်စစ် ဝေါဆင်ဂမ်၊ နှင့် ၁၅၉၁ ခုနှစ်တွင် ခရစ္စတိုဖာ ဟက်တန်  တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၁၅၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ မတိုင်မီက သတိပြုလောက်စရာ ပုံစံမျိုးဖြင့် တည်ရှိမနေခဲ့သော အစိုးရအဖွဲ့အတွင်း ဂိုဏ်းဂဏကွဲပြား တိုက်ခိုက်မှုများသည် ယခုအခါတွင် အစိုးရအဖွဲ့၏ သမိုင်းဝင် အမှတ်အသားတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ လက်စတာ နယ်စားကြီး၏ မွေးစားသားဖြစ်သူ ဒုတိယမြောက် အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီး ရောဘတ် ဒက်ဗရိုးနှင့် လော့ဒ် ဘာလင်၏ သားဖြစ်သူ ရောဘတ် ဆီစီလ် တို့အကြား ပြင်းထန်သော အာဏာပြိုင်ဆိုင်မှုများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြီး နှစ်ဦးစလုံးတွင် မိမိတို့ကို ထောက်ခံသည့် နောက်လိုက်နောက်ပါ ကိုယ်စီ ရှိကြသည်။ နိုင်ငံတော်၏ အာဏာအရှိဆုံး ရာထူးနေရာများကို ရယူရန် ဤသို့ အားပြိုင်မှုများက တိုင်းပြည်၏ နိုင်ငံရေးကို ထိခိုက်ပျက်စီးစေခဲ့သည်။ ဘုရင်မကြီး၏ ကိုယ်ပိုင်အာဏာစက်မှာလည်း လျော့နည်းလာခဲ့ပြီး ယင်းကို ၁၅၉၄ ခုနှစ်တွင် သူမ အလွန်ယုံကြည်ရသည့် တော်ဝင်သမားတော်ကြီး ဒေါက်တာ ရိုဒီရီဂို လိုပက်စ် ၏ ဖြစ်ရပ်တွင် တွေ့မြင်နိုင်သည်။ အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီးက ကိုယ်ပိုင်အငြိုးအတေးကြောင့် ဒေါက်တာအား နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် မဟုတ်မမှန် စွပ်စွဲခဲ့ချိန်တွင်၊ ဘုရင်မကြီးသည် ဒေါက်တာ အဖမ်းခံရမှုအပေါ် ဒေါသထွက်ခဲ့ပြီး သူ့တွင် အပြစ်မရှိဟု ယုံကြည်ထားပုံရသော်လည်း ထိုသမားတော်ကြီး ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခံရမည့် ဘေးမှ မကာကွယ်ပေးနိုင်ခဲ့ပေ။

သူမ၏ နန်းသက်နောက်ဆုံးနှစ်များအတွင်း အဲလိဇဘက်သည် စစ်မီးတောက်နေသည့် ကာလ၌ လွှတ်တော်ထံမှ ငွေကြေးအကူအညီ ပိုမိုတောင်းခံမည့်အစား၊ ကုန်ကျစရိတ်မရှိဘဲ မိမိလူများကို မျက်နှာသာပေး သူကောင်းပြုနိုင်သည့် စနစ်တစ်ခုအဖြစ် '''&quot;ကုန်သွယ်ခွင့် လက်ဝါးကြီးအုပ်မှုများ&quot;''' ကို ချီးမြှင့်ခြင်းအပေါ် ပိုမိုမှီခိုလာခဲ့သည်။ ဤအလေ့အထသည် မကြာမီမှာပင် ကုန်ဈေးနှုန်းများကို စိတ်ကြိုက်သတ်မှတ်ခြင်း၊ ပြည်သူလူထု၏ အိတ်စိုက်ငွေများဖြင့် နန်းတွင်းမှူးမတ်များ ချမ်းသာကြွယ်ဝလာခြင်းနှင့် လူထုအတွင်း ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် မကျေနပ်မှုများဆီသို့ ဦးတည်သွားခဲ့သည်။ ယင်းသည် ၁၆၀၁ ခုနှစ် လွှတ်တော်အစည်းအဝေးအတွင်း အောက်လွှတ်တော်၌ ပြင်းထန်သော လှုံ့ဆော်ကန့်ကွက်မှုများအဖြစ် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ၁၆၀၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ဝှိုက်ဟောလ် နန်းတော်၌ လွှတ်တော်အမတ် ၁၄၀ ဦးပါဝင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ရှေ့မှောက်တွင် မြွက်ကြားခဲ့သည့် သူမ၏ ကမ္ဘာကျော် '''&quot;ရွှေဝါရောင် မိန့်ခွန်း&quot;)''' ၌ အဲလိဇဘက်သည် ထိုသို့ မတရားလက်ဝါးကြီးအုပ် အလွဲသုံးစားမှုများကို မိမိမသိရှိခဲ့ကြောင်း ထုတ်ဖော်ဆိုခဲ့ပြီး၊ ကတိကဝတ်များနှင့် သူမ၏ ထုံးစံအတိုင်း စိတ်လှုပ်ရှားဖွယ် ဆွဲဆောင်မှုများဖြင့် လွှတ်တော်အမတ်များ၏ စိတ်နှလုံးကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည် -&lt;blockquote&gt;'''&quot;မိမိတို့၏ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်ကို အဝိဇ္ဇာကြောင့်လည်းကောင်း၊ ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ မဟုတ်ဘဲလည်းကောင်း ကျရောက်သွားနိုင်သည့် အမှားအယွင်းများမှ ကာကွယ်ပေးကြသောသူများသည် မည်မျှလောက်သော ကျေးဇူးတုံ့ပြန်မှုကို ထိုက်တန်သနည်းဆိုသည်မှာ ကျွန်ုပ်တို့ ကောင်းစွာသိပါသည် (သင်တို့လည်း ခန့်မှန်းနိုင်ပါလိမ့်မည်)။ ကျွန်ုပ်တို့၏ ပြည်သူလူထု၏ နှလုံးသားများကို မေတ္တာတရားဖြင့် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခြင်းထက် ကျွန်ုပ်တို့အတွက် ပိုမိုတန်ဖိုးရှိသောအရာ မရှိသည်နှင့်အညီ၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ ရက်ရောမှုကို အလွဲသုံးစားလုပ်သူများ၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ ပြည်သူများကို ချုပ်ချယ်သူများနှင့် ဆင်းရဲသားများကို ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်သူများအကြောင်းကို သင်တို့က ကျွန်ုပ်တို့အား လာရောက်မပြောပြခဲ့ကြလျှင် ကျွန်ုပ်တို့အနေဖြင့် မည်မျှလောက် မထိုက်တန်သော သံသယပွားစရာ အခြေအနေမျိုး ခံရလိမ့်မည်နည်း။&quot;'''&lt;/blockquote&gt;သို့သော်လည်း ဤသို့သော စီးပွားရေးနှင့် နိုင်ငံရေးအရ မရေရာ မသေချာမှုများ ရှိနေသည့် ကာလသည်ပင်လျှင် '''အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၌ မည်သည့်ခေတ်နှင့်မျှ နှိုင်းယှဉ်၍မရနိုင်သော စာပေအနုပညာ ထွန်းကားမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်'''။ စာပေလှုပ်ရှားမှုအသစ်၏ ပထမဆုံးသော အရိပ်အယောင်များသည် အဲလိဇဘက် နန်းစံသက် ဒုတိယမြောက် ဆယ်စုနှစ်အကုန် ၁၅၇၈ ခုနှစ်တွင် ဂျွန် လိုင်လီ  ၏ ယူဖျူးစ်  နှင့် ဧဒမန် စပင်ဆာ  ၏ သိုးထိန်းတို့၏ ပြက္ခဒိန်  တို့နှင့်အတူ စတင် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ၁၅၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်းတွင်မူ '''ဝီလျံ ရှိတ်စပီးယား''' နှင့် '''ခရစ္စတိုဖာ မာလို''' တို့အပါအဝင် အင်္ဂလိပ်စာပေလောက၏ ကြီးမားလှသော အမည်နာမများစွာသည် ၎င်းတို့၏ ရင့်ကျက်ထွန်းကားရာ ခေတ်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် ဂျာကိုဘီယန်ခေတ် သို့ ဆက်လက်ကူးပြောင်းသွားချိန်တွင် အင်္ဂလိပ်ပြဇာတ်လောကသည် ၎င်း၏ အမြင့်ဆုံး အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိသွားမည် ဖြစ်သည်။ ခမ်းနားထည်ဝါလှသော အဲလိဇဘက်ခေတ်ဟူသည့် အယူအဆမှာ အဲလိဇဘက်၏ စိုးစံမှုအတွင်း တက်ကြွစွာ လှုပ်ရှားခဲ့ကြသော ဗိသုကာပညာရှင်များ၊ ပြဇာတ်ရေးဆရာများ၊ ကဗျာဆရာများနှင့် ဂီတပညာရှင်များအပေါ်တွင် များစွာ မူတည်နေခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် အနုပညာရပ်များအပေါ် ကြီးမားသော နာယကတစ်ဦးအဖြစ် မည်သည့်အခါမျှ မပံ့ပိုးခဲ့ဖူးသည့် ဘုရင်မကြီးထံမှ တိုက်ရိုက်ရရှိသော ကူညီထောက်ပံ့မှုမျိုး မရှိသလောက် ဖြစ်ခဲ့သည်။

အဲလိဇဘက် အသက်ကြီးလာသည်နှင့်အမျှ သူမ၏ ပုံရိပ်သည် တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ သူမအား ဘဲလ်ဖီဘီ  သို့မဟုတ် အက်စထရီးယား  နတ်ဘုရားမအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ကြပြီး၊ စပိန်ရေတပ်ကြီးကို အောင်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက်တွင်မူ ဧဒမန် စပင်ဆာ၏ ကဗျာရှည်ကြီးထဲမှ ထာဝရ နုပျိုနေသည့် နတ်သမီးဘုရင်မကြီး '''ဂလိုရီယားနား''' အဖြစ် တင်စားပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဧဒမန် စပင်ဆာအား ပင်စင်လစာတစ်ရပ် ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ ယင်းမှာ သူမ၏ ထုံးစံနှင့်စာလျှင် အလွန်ထူးခြားလှသဖြင့် သူမအနေဖြင့် သူ၏စာပေကို အလွန်နှစ်သက်သဘောကျကြောင်း ထင်ရှားစေသည်။ သူမ၏ ပုံတူပန်းချီကားများသည် လက်တွေ့ကျကျ ဆွဲခြင်းထက် ပိုမိုနုပျိုနေစေရန်အတွက် ဆန်းကြယ်ပြီး ပဟေဠိဆန်သော အထိမ်းအမှတ် သင်္ကေတပုံစံများဖြင့်သာ ပိုမို ပုံဖော်လာခဲ့ကြသည်။ အမှန်စင်စစ်အားဖြင့်မူ သူမ၏ အရေပြားသည် ၁၅၆၂ ခုနှစ်က ကျောက်ကြီးရောဂါ ကြောင့် အမာရွတ်များ ထင်ကျန်ရစ်ခဲ့ပြီး၊ ဆံပင်လည်း တစ်ဝက်ခန့် ပြောင်သွားခဲ့သဖြင့် ဝတ်ဆင်ရသော ဆံပင်တုများနှင့် မိတ်ကပ် အလှကုန်ပစ္စည်းများအပေါ်တွင်သာ မှီခိုနေခဲ့ရသည်။ သူမ၏ အချိုပွဲများကို နှစ်သက်မှုနှင့် သွားဆရာဝန်ကို ကြောက်ရွံ့မှုတို့ကြောင့် သွားများ အကြီးအကျယ် ပျက်စီးကျိုးပဲ့ကုန်သဖြင့် ပြည်ပမှ သံအမတ်ကြီးများအနေဖြင့် သူမ စကားပြောသည့်အခါ နားလည်ရန်ပင် ခက်ခဲခဲ့ကြရသည်။ ပြင်သစ်ဘုရင် ဟင်နရီ ၄ ထံမှ စေလွှတ်လိုက်သော အထူးသံအမတ်ကြီး အွန်ဒရေး ဟူရို ဒ် မက်စ်က ဘုရင်မကြီးနှင့် တွေ့ဆုံခွင့်ရခဲ့စဉ်က ဤသို့ သတိပြုမိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည် - ''&quot;သူမ၏ သွားများသည် အလွန်ဝါပြီး ညီညာမှုမရှိပါ... လက်ယာဘက်ထက် လက်ဝဲဘက်တွင် ပို၍ သွားနည်းနေပါသည်။ သွားအများစု ကျိုးပဲ့ပျောက်ဆုံးနေသဖြင့် သူမ စကား ခပ်မြန်မြန်ပြောသည့်အခါ အလွယ်တကူ နားလည်ရန် မဖြစ်နိုင်ပါ&quot;'' ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သူက ''&quot;သို့သော်ငြားလည်း သူမ၏ အချိုးအစားမှာ လှပမြင့်မားပြီး မည်သည့်အရာကိုမဆို ကျေးဇူးတော်ရှိစွာ ပြုမူတတ်သည်။ တတ်နိုင်သမျှ သူမ၏ သိက္ခာကို ထိန်းသိမ်းထားသော်လည်း တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နှိမ့်ချပြီး ကြင်နာတတ်သူ ဖြစ်သည်&quot;'' ဟု ထပ်လောင်း ရေးသားခဲ့သည်။ ဝေါ်လ်တာ ရာလေ  ကမူ သူမအား '''&quot;အချိန်နှင့် ကံတရား၏ နှောင့်ယှက်အံ့အားသင့်ခြင်းကို ခံလိုက်ရသော အမျိုးသမီးကြီး&quot;''' ဟု တင်စား ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။

အဲလိဇဘက်၏ အလှအပများ ပိုမိုမှေးမှိန်လာလေလေ၊ သူမ၏ နန်းတွင်းမှူးမတ်များက ၎င်းအလှအပကို ပို၍ပင် အမွှမ်းတင် ချီးမွမ်းကြလေလေ ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်သည်လည်း ထိုသို့ ချီးမွမ်းခန်းဖွင့်သည့် ဇာတ်ကွက်တွင် ပျော်ရွှင်စွာ ပါဝင်ဆင်နွှဲခဲ့သော်လည်း၊ သူမ၏ ဘဝနောက်ဆုံး ဆယ်စုနှစ်အတွင်း၌ ထိုအမွှမ်းတင်မှုများကို သူမကိုယ်တိုင် တကယ်ပင် ယုံကြည်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ပေသည်။ သူမသည် လက်စတာနယ်စားကြီး၏ မွေးစားသားဖြစ်ပြီး ညှို့ဓာတ်ပြင်းသော်လည်း စိတ်ဆတ်လှသည့် လူငယ်လေး '''အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီး'''  အပေါ်တွင် အလွန်ပင် အလိုလိုက်ပြီး သံယောဇဉ်ကြီးမားလာခဲ့သည်။ သူသည် သူမအပေါ် ရဲတင်းလွန်းသော အပြုအမူများ ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း ဘုရင်မကြီးက အမြဲတမ်း ခွင့်လွှတ်ပေးခဲ့သည်။ သူ၏ တာဝန်မဲ့မှု သမိုင်းကြောင်းများ ပိုမိုများပြားလာခဲ့သည့်တိုင်အောင် အဲလိဇဘက်သည် သူ့အား စစ်ရေးရာထူးကြီးများတွင် ထပ်လဲလဲ ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ၁၁၉၉ ခုနှစ်တွင် အက်ဆက်စ်သည် အိုင်ယာလန်ရှိ သူ၏ စစ်ကွပ်ကဲမှုရာထူးကို စွန့်ခွာထွက်ပြေးခဲ့ပြီးနောက်၊ အဲလိဇဘက်သည် သူ့အား နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ချထားခဲ့ပြီး နောက်တစ်နှစ်တွင် သူပိုင်ဆိုင်သော ကုန်သွယ်ခွင့် လက်ဝါးကြီးအုပ်မှုများကိုပါ ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ ၁၆၀၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် အက်ဆက်စ်သည် လန်ဒန်မြို့၌ တော်လှန်ပုန်ကန်မှုတစ်ခုကို လှုံ့ဆော်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ သူသည် ဘုရင်မကြီးကို ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ရန် ရည်ရွယ်ခဲ့သော်လည်း သူ့အား ထောက်ခံဝန်းရံသူ အနည်းငယ်သာ ရှိခဲ့သဖြင့်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် သူသည် ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဤသို့သော အခြေအနေဆိုးသို့ ရောက်ရှိသွားရခြင်းမှာ သူမ၏ ကိုယ်ပိုင်ဆုံးဖြတ်ချက်အမှားများကြောင့်လည်း တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပါဝင်နေကြောင်း ကောင်းစွာ သိရှိထားခဲ့သည်။ ၁၆၀၂ ခုနှစ်တွင် မျက်မြင်သက်သေတစ်ဦးက ဤသို့ ရေးသားခဲ့သည် - ''&quot;သူမသည် အမှောင်ထဲတွင် တစ်ယောက်တည်း ထိုင်နေရခြင်းကို နှစ်သက်ပြီး၊ တစ်ခါတစ်ရံတွင် မျက်ရည်များ စီးကျလျက် အက်ဆက်စ်အတွက် ပူဆွေးတမ်းတနေတတ်သည်&quot;'' ဟု ဖြစ်သည်။

== နတ်ရွာစံခြင်း ==
အဲလိဇဘက်၏ ဝါရင့်အဆင့်မြင့် အကြံပေးအရာရှိကြီး ဖြစ်သူ လော့ဒ် ဘာလေသည် ၁၅၉၈ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ သူ၏ နိုင်ငံရေးအမွေနှင့် တာဝန်များသည် သားဖြစ်သူ ရောဘတ်ဆီစီလ် ထံသို့ စီးဆင်းသွားခဲ့ပြီး၊ သူသည် မကြာမီမှာပင် အစိုးရအဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူ ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းခဲ့ရသည့် လုပ်ငန်းတာဝန်တစ်ခုမှာ ထီးနန်းဆက်ခံမှု ချောမွေ့အဆင်ပြေစေရန်အတွက် လမ်းခင်းပြင်ဆင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံမည့်သူအား မည်သည့်အခါမျှ အမည်ထုတ်ဖော်လိမ့်မည် မဟုတ်သောကြောင့် ရောဘတ် ဆာဆီလ်အနေဖြင့် ဤကိစ္စကို လျှို့ဝှက်စွာ ဆောင်ရွက်ခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် သူသည် ထီးနန်းဆက်ခံရန် အခွင့်အရေး အခိုင်အမာရှိသော်လည်း တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုခြင်း မခံရသေးသည့် စကော့တလန်ဘုရင် ဂျိမ်း ၆ နှင့် လျှို့ဝှက်ချက်သင်္ကေတသုံး၍ စကားကမ်းလှမ်း ဆွေးနွေးမှုများ စတင်ခဲ့သည်။ ဆာဆီလ်သည် စိတ်မရှည်ဖြစ်နေသော ဂျိမ်းအား အဲလိဇဘက်၏ စိတ်ကျေနပ်မှုရအောင် မည်သို့ပြုမူရမည်ကို ဤသို့ လမ်းညွှန်ပြသခဲ့သည် - ''&quot;အမြင့်ဆုံးသော အရှင်သခင်၏ စိတ်နှလုံးကို သိမ်းပိုက်ပါ၊ သူမ၏ လိင်သဘာဝနှင့် အဆင့်အတန်းအရ မလိုအပ်ဘဲ အခြေအတင် ငြင်းခုံခြင်း သို့မဟုတ် သူမ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များအပေါ် အလွန်အမင်း စပ်စုစွက်ဖက်ခြင်းတို့ထက် ပိုမို၍ မလျော်ကန်သောအရာ မရှိပါ။&quot;'' ဤအကြံပြုချက်သည် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ဂျိမ်း၏ ရေးသားပြောဆိုပုံ သဘောထားကြောင့် အဲလိဇဘက်မှာ အလွန်ကျေနပ်နှစ်သက်ခဲ့ပြီး သူမက ပြန်လည်တုံ့ပြန်ခဲ့သည် - ''&quot;ထို့ကြောင့် သင်၏ နောက်ဆုံးစာများကို ကျွန်ုပ်အနေဖြင့် အလွန်နှစ်သက်လက်ခံမိသည့်အတွက် ကျေးဇူးတင်စကား ပြောကြားရန် မပျက်ကွက်ကြောင်း သင် သံသယရှိလိမ့်မည်မဟုတ်ဟု ယုံကြည်ပါသည်၊ ၎င်းစာများအတွက် သင့်အား ကျေးဇူးတင်ကြောင်း လှိုက်လှိုက်လှဲလှဲ ဖော်ပြအပ်ပါသည်&quot;‌''
ဟု ဖြစ်သည်။ သမိုင်းပညာရှင် ဂျေ အီး နီးလ် ၏ သုံးသပ်ချက်အရ၊ အဲလိဇဘက်သည် ဂျိမ်းထံသို့ သူမ၏ ဆန္ဒများကို ဗြောင်ကျကျ ထုတ်ဖော်မပြောခဲ့သော်လည်း '''&quot;ဝှက်ဖုံးထားသော်လည်း ငြင်းပယ်၍မရနိုင်လောက်အောင် ထင်ရှားလှသော စကားစုများ&quot;''' ဖြင့် အသိပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ပေသည်။

ဘုရင်မကြီး၏ ကျန်းမာရေးသည် ၁၆၀၂ ခုနှစ် ဆောင်းဦးရာသီအထိ ကောင်းမွန်နေခဲ့သော်လည်း၊ ထိုအချိန်မှစ၍ သူမ၏ ရင်းနှီးသော မိတ်ဆွေများ ဆက်တိုက် ကွယ်လွန်သွားခဲ့ခြင်းကြောင့် သူမအား ပြင်းထန်သော စိတ်ကျရောဂါ ထဲသို့ ကျဆင်းသွားစေခဲ့သည်။ ၁၆၀၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် သူမ၏ ဝမ်းကွဲညီမလည်းဖြစ်၊ ရင်းနှီးသော မိတ်ဆွေလည်းဖြစ်သည့် လေဒီ ကနိုးလစ် ၏ တူမတော်စပ်သူ နော့တင်ဂမ် နယ်စားကတော် ကတ်သရင်း ကာရီ ကွယ်လွန်သွားခြင်းက သူမအတွက် အထူးသဖြင့် ကြီးမားသော စိတ်ဒဏ်ရာ ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ မတ်လတွင် အဲလိဇဘက်သည် ဖျားနာခဲ့ပြီး &quot;မပြေပျောက်နိုင်ဘဲ အမြစ်တွယ်နေသော စိတ်မချမ်းမြေ့မှု &quot; ကို ခံစားခဲ့ရကာ၊ ထိုင်ခုံဖုံ (ပေါ်တွင် တစ်ခါတရံ နာရီပေါင်းများစွာကြာအောင် မလှုပ်မယှက်ဘဲ ထိုင်နေခဲ့သည်။ ရောဘတ် ဆာဆီလ် က သူမအား အိပ်ရာထဲသို့ ဝင်ရောက်နားနေရန် ပြောကြားခဲ့သည့်အခါ သူမက ဒေါသတကြီးဖြင့် ''&quot;ရမည် ဆိုတဲ့ စကားလုံးဟာ ဘုရင်တွေကို သုံးရမယ့် စကားလုံးမဟုတ်ဘူး၊ လူပုလေး&quot;'' ဟု ငေါက်ငမ်းခဲ့သည်။ '''သူမသည် ၁၆၀၃ ခုနှစ် မတ်လ ၂၄ ရက်နေ့''' နံနက်အစောပိုင်း ၂ နာရီနှင့် ၃ နာရီကြားတွင် '''အသက် ၆၉ နှစ် အရွယ်၌''' ရစ်ခ်ျမွန် နန်းတော်) တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ နာရီအနည်းငယ်အကြာတွင် ဆီစီလ် နှင့် ကောင်စီအဖွဲ့သည် ၎င်းတို့၏ စီမံကိန်းများကို စတင်အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့ကြပြီး ဂျိမ်း အား အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်အဖြစ် လူသိရှင်ကြား ကြေညာခဲ့ကြသည်။

၁၇၅၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း အင်္ဂလိပ်ပြက္ခဒိန် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများအပြီးတွင် အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်သည့်နှစ်ကို ၁၆၀၃ ခုနှစ်အဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ခြင်းမှာ စံနှုန်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သော်လည်း၊ ထိုခေတ်ကာလက အင်္ဂလန်နိုင်ငံသည် နှစ်သစ်ကူးနေ့ကို အပျိုစင်နေ့ ဟု အများသိကြသည့် မတ်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် အဲလိဇဘက်သည် ပြက္ခဒိန်ဟောင်းအရ ၁၆၀၂ ခုနှစ်၏ နောက်ဆုံးနေ့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ခေတ်သစ် ကမ္ဘာ့အသုံးအနှုန်းများတွင်မူ ရက်စွဲနှင့် လကို ပြက္ခဒိန်ဟောင်းစနစ်အတိုင်း သုံးစွဲပြီး၊ ခုနှစ်ကိုမူ ပြက္ခဒိန်သစ်စနစ်အတိုင်း အသုံးပြုရန် သတ်မှတ်ထားကြသည်။

အဲလိဇဘက်၏ ခေါင်းတလားကို ညအချိန်တွင် မီးရှူးတိုင်များ ထွန်းညှိထားသည့် လှေတစ်စင်းပေါ်တင်'''ကာ''' မြစ်ကြောင်းအတိုင်း ဝှိုက်ဟောလ်  သို့ သယ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။ ဧပြီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ပြုလုပ်သော သူမ၏ ဈာပနအခမ်းအနား၌ ခေါင်းတလားကို ကတ္တီပါအမည်းရောင် ဆင်ယင်ထားသည့် မြင်းလေးစင်းဆွဲသော နိဗ္ဗာန်ယာဉ်ဖြင့် ဝက်စ်မင်စတာဘုရားကျောင်းသို့ ပို့ဆောင်ခဲ့သည်။ သမိုင်းမှတ်တမ်းပြုစုသူ ဂျွန် စတောင်း ၏ အဆိုအရ -&lt;blockquote&gt;'''&quot;ဝက်စ်မင်စတာရှိ လမ်းမများ၊ အိမ်များ၊ ပြတင်းပေါက်များ၊ အမိုးများနှင့် ရေနုတ်မြောင်းများပေါ်တွင် ဈာပနအခမ်းအနားကို လာရောက်ကြည့်ရှုကြသည့် လူတန်းစားပေါင်းစုံ၊ လူအုပ်ကြီးဖြင့် ပြည့်နှက်နေခဲ့သည်။ ခေါင်းတလားပေါ်တွင် တင်ထားသည့် ဘုရင်မကြီး၏ ရုပ်တုကို ပြည်သူများ မြင်တွေ့လိုက်ရချိန်၌ လူတို့၏ မှတ်ဉာဏ် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မည်သည့်အခါမျှ မမြင်ဖူး၊ မကြားဖူးလောက်အောင် တစ်ခဲနက် သက်ပြင်းချသံများ၊ ညည်းတွားသံများနှင့် ငိုကြွေးသံများ တစ်ပြည်လုံး ဖုံးလွှမ်းသွားခဲ့သည်။&quot;'''&lt;/blockquote&gt;အဲလိဇဘက်ကို ဝက်စ်မင်စတာ အက်ဘေးရှိ သူမ၏ အဖိုးဖြစ်သူ သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ ဂူဗိမာန်အတွင်း၌ သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည်။ ၁၆၀၆ ခုနှစ်တွင် သူမ၏ ခေါင်းတလားကို ဘုရင် ဂျိမ်း ၁ က တည်ဆောက်ခဲ့သော အထိမ်းအမှတ် အဆောက်အအုံအသစ်အောက်ရှိ ဂူဗိမာန်တစ်ခုသို့ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ အစ်မဖြစ်သူ မေရီ ၁ (Mary I) ၏ ခေါင်းတလား အပေါ်တည့်တည့်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ အုတ်ဂူပေါ်တွင် လက်တင်ဘာသာဖြင့် ရေးထိုးထားသော ''&quot;Regno consortes &amp; urna, hic obdormimus Elizabetha et Maria sorores, in spe resurrectionis&quot;'' ဟူသည့် စာတန်းကို ဘာသာပြန်ဆိုရလျှင် '''&quot;ထီးနန်းတွင်လည်းကောင်း၊ အုတ်ဂူတွင်လည်းကောင်း အတူတကွ ရှိခဲ့ကြသည့် ညီအစ်မများ ဖြစ်ကြသော အဲလိဇဘက်နှင့် မေရီတို့သည် ရှင်ပြန်ထမြောက်မည့် မျှော်လင့်ချက်ဖြင့် ဤနေရာတွင် အိပ်စက် အနားယူနေကြသည်&quot;''' ဟု ဖြစ်သည်။

== သမိုင်းဝင် အမွေအနှစ် ==
အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်ချိန်တွင် သူမ၏ လက်အောက်ခံ ပြည်သူအများအပြားက ဝမ်းနည်းပူဆွေးခဲ့ကြသော်လည်း၊ အချို့သူများမှာမူ စိတ်သက်သာရာ ရခဲ့ကြသည်။ ဘုရင် ဂျိမ်းစ် အပေါ် ထားရှိခဲ့သော မျှော်လင့်ချက်များသည် အစပိုင်းတွင် မြင့်မားခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်း၌ ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ ၁၆၂၀ ပြည့်လွန်နှစ်များသို့ ရောက်သောအခါ အဲလိဇဘက်အား အမွှမ်းတင် ကြည်ညိုသည့် အလေ့အထမှာ လွမ်းဆွတ်တမ်းတမှုများနှင့်အတူ ပြန်လည်ဦးမော့လာခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်ကို ပရိုတက်စတင့် လှုပ်ရှားမှု၏ သူရဲကောင်းမတစ်ဦးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ရွှေဝါရောင်ခေတ် ကို စိုးစံခဲ့သည့် အုပ်ချုပ်သူအဖြစ်လည်းကောင်း ချီးကျူးခဲ့ကြသည်။ တစ်ဖက်တွင်မူ ဂျိမ်းစ်ကို ကက်သလစ်အပေါ် စာနာသူ၊ ခြစားနေသော နန်းတွင်းကို ဦးဆောင်နေသူအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။ အစိုးရအဖွဲ့အတွင်း ဂိုဏ်းဂဏကွဲပြားမှုများ၊ စစ်ရေးနှင့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်းများ ရှိနေသည့်ကြားမှ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ နန်းသက်နှောင်းပိုင်းတွင် ပုံဖော်ထုဆစ်ခဲ့သော မဟာအောင်ပွဲခံ ပုံရိပ်ကို လူအများက အပေါ်ယံအတိုင်း အရှိအတိုင်း လက်ခံခဲ့ကြသဖြင့် သူမ၏ ကျော်ကြားမှုမှာ ပိုမိုကြီးထွားလာခဲ့သည်။ ဂလော့စတာမှ ဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီး ဂေါ့ဒ်ဖရေး ဂွတ်ဒ်မန်း က '''''&quot;ကျွန်ုပ်တို့ စကော့တလန်အစိုးရ၏ အုပ်ချုပ်မှုကို မြည်းစမ်းခဲ့ရချိန်တွင် ဘုရင်မကြီးသည် ပြန်လည်ရှင်သန်လာသကဲ့သို့ ထင်ရသည်။ ထိုအချိန်တွင် သူမ၏ မှတ်ဉာဏ် သမိုင်းကြောင်းကို ပိုမို၍ ကြီးကျယ်အောင် လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်&quot;''''' ဟု ပြန်လည်အောက်မေ့ သတိရခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ နန်းစံခေတ်ကို ထီးနန်း၊ အသင်းတော်နှင့် လွှတ်တော်တို့သည် အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ မျှခြေတစ်ခုဖြင့် အတူတကွ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် ခေတ်ကာလတစ်ခုအဖြစ် စံပြပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။

၁၇ ရာစုအစောပိုင်းက ပရိုတက်စတင့် အမွှမ်းတင်သူများ ပုံဖော်ခဲ့သည့် အဲလိဇဘက်၏ ရုပ်ပုံလွှာသည် ရေရှည်တည်တံ့ပြီး ဩဇာညောင်းကြောင်း သက်သေပြနိုင်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်သည် ပြည်ပကျူးကျော်မည့် အန္တရာယ်နှင့် တဖန်ပြန်လည် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသော နပိုလီယန်စစ်ပွဲများကာလအတွင်း၌လည်း သူမ၏ အမှတ်တရ သမိုင်းကြောင်းမှာ ပြန်လည်နိုးထလာခဲ့သည်။ ဝိတိုရိယခေတ် တွင် အဲလိဇဘက်ခေတ် ဒဏ္ဍာရီကို ထိုခေတ်၏ အင်ပါယာဝါဒ နယ်ချဲ့အယူအဆနှင့် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် ပြောင်းလဲအသုံးပြုခဲ့ကြပြီး၊ ၂၀ ရာစုအလယ်ပိုင်းတွင်မူ အဲလိဇဘက်သည် ပြည်ပခြိမ်းခြောက်မှုကို အမျိုးသားရေးအရ တွန်းလှန်သည့် ရိုမန်းတစ်ဆန်သော သင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုခေတ်ကာလမှ ဂျေ အီး နီးလ် (၁၉၃၄) နှင့် အေ အယ်လ် ရောက်စ် (၁၉၅၀) ကဲ့သို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက အဲလိဇဘက်၏ နန်းသက်ကို တိုးတက်ထွန်းကားသော ရွှေဝါရောင်ခေတ်တစ်ခုအဖြစ် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခဲ့ကြသည်။ နီးလ်နှင့် ရောက်စ်တို့သည် ဘုရင်မကြီး၏ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးကိုပါ စံပြအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ကြသည် - သူမသည် အရာရာကို အမြဲတမ်း မှန်ကန်စွာ လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ မနှစ်မြို့ဖွယ်ကောင်းသော စရိုက်လက္ခဏာများကိုမူ လျစ်လျူရှုခဲ့ကြ သို့မဟုတ် စိတ်ဖိစီးမှုကြောင့် ဖြစ်ရသည်ဟု အကြောင်းပြခဲ့ကြသည်။

သို့သော်လည်း ခေတ်သစ် သမိုင်းပညာရှင်များကမူ အဲလိဇဘက်အပေါ် ပိုမိုရှုပ်ထွေးသော အမြင်ဖြင့် ကြည့်မြင်ခဲ့ကြသည်။ သူမ၏ နန်းသက်သည် စပိန်ရေတပ်ကြီးကို အောင်နိုင်ခဲ့ခြင်းနှင့် ၁၅၈၇ နှင့် ၁၅၉၆ ခုနှစ်များတွင် ကာဒစ်ဇ် ကို ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့သကဲ့သို့ စပိန်တို့အပေါ် ရေကြောင်းတိုက်ပွဲများ အောင်မြင်ခဲ့ခြင်းတို့ကြောင့် ကျော်ကြားသော်လည်း၊ အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက ကုန်းတွင်းနှင့် ပင်လယ်ပြင်ရှိ စစ်ရေးဆိုင်ရာ ရှုံးနိမ့်မှုများကို ထောက်ပြကြသည်။ အိုင်ယာလန်တွင် အဲလိဇဘက်၏ စစ်တပ်များသည် နောက်ဆုံး၌ အောင်ပွဲခံနိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်းတို့၏ ရက်စက်လှသော နည်းဗျူဟာများသည် သူမ၏ မှတ်တမ်းကို အမည်းစက် ထင်ကျန်စေခဲ့သည်။ စပိန်နှင့် ဟက်ဘ်စဘတ်မင်းဆက်ကို ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်သည့် ပရိုတက်စတင့်နိုင်ငံများ၏ ရဲစွမ်းသတ္တိရှိသော ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သူတစ်ဦးအဖြစ် မြင်မည့်အစား၊ သူမ၏ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒများတွင် အလွန်အမင်း သတိကြီးသူတစ်ဦးအဖြစ်သာ ပိုမိုသတ်မှတ်ကြသည်။ သူမသည် ပြည်ပရှိ ပရိုတက်စတင့်များထံသို့ အကန့်အသတ်ရှိသော အကူအညီများကိုသာ ပေးအပ်ခဲ့ပြီး၊ ပြည်ပတွင် ထိရောက်သော စွမ်းဆောင်ရည်ပြနိုင်ရန် သူမ၏ စစ်သေနာပတိများအား ရန်ပုံငွေများ ထောက်ပံ့ပေးရန် ပျက်ကွက်ခဲ့သည်။

အဲလိဇဘက်သည် အမျိုးသားရေး လက္ခဏာတစ်ရပ်ကို ပုံဖော်ထုဆစ်ရာတွင် အထောက်အကူဖြစ်စေခဲ့ပြီး ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သော အင်္ဂလန်အသင်းတော်ကို ထူထောင်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် သူမအား ပရိုတက်စတင့် သူရဲကောင်းမအဖြစ် ချီးကျူးခဲ့ကြသူများသည် အင်္ဂလန်အသင်းတော်အတွင်းမှ ကက်သလစ်အယူအဆ နောက်ခံရှိသော ကျင့်ထုံးအားလုံးကို ပယ်ဖျက်ရန် သူမ ငြင်းဆန်ခဲ့ခြင်းကိုမူ လျစ်လျူရှုခဲ့ကြသည်။ သမိုင်းပညာရှင်များက ထောက်ပြသည်မှာ သူမ၏ ခေတ်ကာလတွင် တင်းကျပ်သော ပရိုတက်စတင့်များက ၁၅၅၉ ခုနှစ် ပြန်လည်ညှိနှိုင်းမှုနှင့် ဝတ်ပြုကိုးကွယ်မှု ညီညွတ်မျှတရေး ဥပဒေများကို အပေးအယူလုပ်မှုတစ်ခု (သို့မဟုတ် လျှော့ပေါ့မှုတစ်ခု) အဖြစ် ရှုမြင်ခဲ့ကြသည်။ အမှန်စင်စစ်အားဖြင့် အဲလိဇဘက်သည် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုဆိုသည်မှာ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်တစ်ခုသာဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့ပြီး၊ ဖရန်စစ် ဘေကွန်  တင်စားပြောဆိုခဲ့သကဲ့သို့ ''&quot;လူသားတို့၏ နှလုံးသားများနှင့် လျှို့ဝှက်သော အတွေးအခေါ်များကို ပြတင်းပေါက်ဖွင့်၍ လှန်လှောကြည့်ရှုရန်&quot;'' မလိုလားခဲ့ပေ။

အဲလိဇဘက်သည် ကာကွယ်ရေးစစ် အသွင်ဆောင်သော နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒကို အများအားဖြင့် ကျင့်သုံးခဲ့သော်လည်း၊ သူမ၏ နန်းသက်သည် ပြည်ပတွင် အင်္ဂလန်၏ အဆင့်အတန်းကို မြင့်မားစေခဲ့သည်။ ''&quot;သူမသည် အမျိုးသမီးတစ်ဦးမျှသာ ဖြစ်သည်၊ ကျွန်းတစ်ကျွန်း၏ ထက်ဝက်ကိုသာ စိုးစံသည့် သခင်မ ဖြစ်သည်၊ သို့သော်ငြားလည်း သူမသည် မိမိကိုယ်ကို စပိန်၊ ပြင်သစ်၊ အင်ပါယာနှင့် လူတိုင်းက ကြောက်ရွံ့ရအောင် လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့သည်&quot;'' ဟု ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး စစ်တပ်စ် ၅ က အံ့သြချီးကျူးခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက်၏ လက်အောက်တွင် ခရစ်ယာန်ကမ္ဘာကြီး အစိတ်စိတ်အမွှာမွှာ ကွဲပြားသွားချိန်၌ နိုင်ငံတော်သည် ကိုယ်ပိုင်ယုံကြည်မှုအသစ်နှင့် အချုပ်အခြာအာဏာဆိုင်ရာ ခံယူချက်အသစ်ကို ရရှိခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် မင်းတစ်ပါးအနေဖြင့် ပြည်သူလူထု၏ သဘောတူညီမှု ဖြင့်သာ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရသည်ဟူသောအချက်ကို ပထမဆုံး အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည့် တူဒါမင်းဆက် ဘုရင်မ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် သူမသည် လွှတ်တော်၊ ထို့ပြင် သူမအား အမှန်တရားကို ပြောဝံ့ပြီး ယုံကြည်စိတ်ချရသည့် အကြံပေးများနှင့်သာ အမြဲတမ်း ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည် - ယင်းသည် သူမ၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံသည့် စတူးဝပ်မင်းဆက် ဘုရင်များ မလိုက်နာနိုင်ခဲ့သော အုပ်ချုပ်ရေး ပုံစံမျိုး ဖြစ်သည်။ အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက သူမကို ကံကောင်းသူတစ်ဦးဟု ခေါ်ဆိုကြသော်လည်း၊ သူမကိုယ်တိုင်ကမူ ဘုရားသခင်က သူမအား စောင့်ရှောက်နေသည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့သည်။ မိမိကိုယ်ကို '''&quot;အင်္ဂလိပ်စစ်စစ်&quot;''' ဖြစ်ရခြင်းကို ဂုဏ်ယူလျက်၊ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ အုပ်ချုပ်မှု အောင်မြင်ရန်အတွက် ဘုရားသခင်အပေါ်၌လည်းကောင်း၊ ရိုးသားသော အကြံဉာဏ်များအပေါ်၌လည်းကောင်း၊ သူမ၏ လက်အောက်ခံ ပြည်သူများ၏ ချစ်ခြင်းမေတ္တာအပေါ်၌လည်းကောင်း ယုံကြည်အားကိုးခဲ့သည်။ ဆုတောင်းစာတစ်စောင်တွင် သူမက ဘုရားသခင်ထံ ဤသို့ ကျေးဇူးတော် ချီးမွမ်းခဲ့သည် -&lt;blockquote&gt;'''&quot;[ကျွန်ုပ်၏ ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ] ဘုရင်များနှင့် နိုင်ငံအားလုံးနီးပါးတွင် ပြင်းထန်သော နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းမှုများနှင့်အတူ စစ်ပွဲများနှင့် ပုန်ကန်မှုများကြောင့် သောကရောက်နေကြရချိန်၌၊ ကျွန်ုပ်၏ နန်းစံသက်သည် ငြိမ်းချမ်းခဲ့ပြီး ကျွန်ုပ်၏ တိုင်းနိုင်ငံသည် ကိုယ်တော်၏ ဒုက္ခရောက်နေသော အသင်းတော်အတွက် ခိုလှုံရာ ဖြစ်ခဲ့ရပါသည်၊ ကျွန်ုပ်၏ ပြည်သူများ၏ ချစ်ခြင်းမေတ္တာသည်လည်း ခိုင်မာထင်ရှားခဲ့ပြီး ကျွန်ုပ်၏ ရန်သူများ၏ ကြံစည်မှုမှန်သမျှမှာလည်း ပျက်ပြားခဲ့ရပါပြီ'''။&quot;&lt;/blockquote&gt;'''ရည်ရွယ်ချက်၊ သမိုင်းကြောင်းစိတ်ဝင်စားသူများ၊ youtube တွင် သမိုင်းကြောင်းပြောကြသူများအတွက် ပထမမြောက်အဲလိဇဘက် ဘုရင်မကြီးနှင့် တူဒါမင်းဆက်များကို ဆက်လက်ပုံဖော်ရေးသားပေးရခြင်းသာဖြစ်ပါသည်။ မူရင်းပုံဖော်ရေးသားသူ၏ စာများ၊ content များ၊ template များအား ထပ်မံဖြည့်စွက်ဖော်ပြလိုက်ခြင်းသာဖြစ်ပါသည်။ ဘာသာပြန်ဆိုသည့်အခါ မြန်မာမှုပြုရသည့်အတွက် အချို့စာလုံးများ အင်္ဂလိပ်အသံထွက်နှင့် မတူပါက နားလည်ခွင့်လွှတ်ပေးရန် တောင်းပန်အပ်ပါသည်။ ရေးသားခြင်းအား ဖတ်ရှုပြီး နားလည်လျှင်ပဲ ဘာသာပြန်သူ စိတ်ကျေနပ်ရသည့်ပီတိဖြစ်ရခြင်းသာ။'''

==ကိုးကားချက်များ==
{{Reflist}}


{{Lifetime|၁၅၃၃|၁၆၀၃|}}
[[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် အမျိုးသမီး ကဗျာဆရာများ]]</text>
      <sha1>4emufp6gxq58ku2vz9cc07rwe6wfcjj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1054698</id>
      <parentid>1054692</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T17:26:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ဆယ်ကျော်သက်ဘဝ */</comment>
      <origin>1054698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="271290" sha1="r7w7vn51ur134elb5yqte22k2shoz36" xml:space="preserve">{{cleanup|date=24 Jul 2021}}
{{Infobox royalty
| name = Elizabeth I
| image=Darnley_stage_3.jpg |caption=The &quot;Darnley Portrait&quot; of Elizabeth I (c.&amp;nbsp;1575)
| succession = အင်္ဂလန်နှင့် အိုင်ယာလန် ဘုရင်မ
| reign = ၁၇ နိုဝင်ဘာ ၁၅၅၈&amp;nbsp;– &lt;br&gt;၂၄ မတ် ၁၆၀၃
| coronation = ၁၅ ဇန်နဝါရီ ၁၅၅၉
| predecessor = ပထမမြောက် မေရီ နှင့် ဖိလစ်
| pre-type = ရှေးနန်းစံခဲ့သည့်ဘုရင်မ
| successor = ပထမမြောက် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်
| house = တူဒါ
| father= အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင် |mother=အန်းဘိုလင်း
| birth_date= ၇ စက်တင်ဘာ ၁၅၃၃
|birth_place=ပလက်စန်တီးယားနန်းတော်၊ ဂရင်းနစ်၊ အင်္ဂလန်
| death_date={{death date and age|1603|3|24|1533|9|7|df=y}} 
|နတ်ရွာစံသည့်နေရာ= ရစ်ခ်ျမွန်နန်းတော်, ဆာရေးနယ်, အင်္ဂလန်ပြည်
|အလောင်းတော် မြေကျသည့်ရက်=&lt;br /&gt;၂၈ ဧပြီ ၁၆၀၃&lt;br /&gt;[[ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း]]
|မြုပ်နှံသည့်နေရာ = ဝက်စ်မင်စတာ ဘုရားကျောင်း
| လက်မှတ် = Autograph of Elizabeth I of England.svg
| ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု = အင်ဂလီကန်ခရစ်ယာန်
|burial_place=၂၈ ဧပြီ ၁၆၀၃&lt;br /&gt;[[ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း]]&lt;br /&gt;|religion=အင်ဂလီကာနင်ဆန်|signature=Autograph_of_Elizabeth_I_of_England.svg}}
'''ပထမအဲလိဇဘက်ဘုရင်မ''' (၁၅၃၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၇ ရက် – ၁၆၀၃ ခုနှစ် မတ် ၂၄ ရက်) သည် ၁၅၅၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၇ ရက်မှစ၍ ၁၆၀၃ ခုနှစ် သူမ ကွယ်လွန်သည်အထိ အင်္ဂလန်နိုင်ငံနှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်မ ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမသည် တူဒါမင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးနှင့် သက်တမ်းအရှည်ဆုံး စိုးစံခဲ့သော ဘုရင်မလည်း ဖြစ်သည်။ 

ဖြစ်ရပ်ဆန်းကြယ်မှုများ ပြည့်နှက်နေသော သူမ၏ ထီးနန်းစိုးစံမှုနှင့် သိုင်းဝိုင်းမှု၊ သမိုင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအပေါ် သက်ရောက်မှုတို့ကြောင့် &quot;[[အယ်လီဇဘက်ခေတ်|အဲလိဇဘက်ခေတ်]]&quot; ဟု အမည်တွင်စေခဲ့သည်။

'''အဲလိဇဘက်'''  သည် [[အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး]]နှင့် သူ၏ ဒုတိယမြောက် ဇနီးဖြစ်သူ အန်းဘိုလင်း တို့မှ ထွန်းကားပြီး အဖတ်တင်ကျန်ရစ်ခဲ့သော တစ်ဦးတည်းသော သမီးတော် ဖြစ်ပါသည်။ အဲလိဇဘက် အသက် နှစ်နှစ် အရွယ်တွင် သူမ၏ မိဘများ၏ ထိမ်းမြားမှုကို ပယ်ဖျက်ခဲ့ပြီး၊ မိခင်ဖြစ်သူမှာ ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရကာ အဲလိဇဘက်ကိုလည်း တရားမဝင် သားသမီး  အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ သို့သော် သူမ အသက် ၁ဝ နှစ် အရွယ်တွင် ဟင်နရီက သူမအား ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် ရှိသူများ စာရင်းတွင် ပြန်လည် ထည့်သွင်းပေးခဲ့သည်။

၁၅၄၇ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီ ကွယ်လွန်ပြီးနောက်၊ အဲလိဇဘက်၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ မောင်ငယ် ဖြစ်သူ အက်ဒွပ် ၆ က ၁၅၅၃ ခုနှစ် သူကွယ်လွန်ချိန်အထိ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ အက်ဒွပ် ၆ သည် ကွယ်လွန်ခါနီးတွင် တည်ဆဲဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်းချက်များကို ဆန့်ကျင်ပြီး ၎င်း၏ အမတော်နှစ်ဦး ဖြစ်သော မေရီ နှင့် အဲလိဇဘက် တို့၏ ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် အခွင့်အရေးများကို လျစ်လျူရှုကာ၊ ပရိုတက်စတင့်  ဘာသာဝင် ဝမ်းကွဲညီမဖြစ်သူ လေဒီ ဂျိန်း ဂရေး ထံသို့ ထီးနန်းလွှဲအပ်ကြောင်း သေတမ်းစာ ရေးသားခဲ့သည်။

သို့သော် အက်ဒွပ်၏ သေတမ်းစာမှာ လျင်မြန်စွာပင် ပယ်ဖျက်ခြင်း ခံခဲ့ရပြီး၊ ကက်သလစ်  ဘာသာဝင် ဖြစ်သူ မေရီ ၁ က ဂျိန်းကို နန်းချ၍ ဘုရင်မ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မေရီ ဘုရင်မ စိုးစံစဉ် ကာလအတွင်း အဲလိဇဘက်သည် ပရိုတက်စတင့် သူပုန်များကို ထောက်ခံအားပေးသည်ဟူသော သံသယဖြင့် တစ်နှစ်နီးပါးခန့် အကျဉ်းချ ခံခဲ့ရသည်။

၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် မေရီ ၁ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် အဲလိဇဘက် သည် ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့ပြီး ကောင်းမွန်သော အကြံပေးချက်များကို ရယူကာ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရန် ခြေလှမ်းစတင်ခဲ့သည်။ သူမသည် ဝီလျံ ဆီစီလ်  ဦးဆောင်သော ယုံကြည်စိတ်ချရသည့် အကြံပေးအဖွဲ့အပေါ် များစွာ မှီခိုခဲ့ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် ဆီစီလ်ကို ဘာရွန် နယ်စားကြီး အဖြစ် သူကောင်းပြုခဲ့သည်။ ဘုရင်မအဖြစ် သူမ၏ ပထမဆုံး လုပ်ဆောင်ချက်များထဲမှ တစ်ခုမှာ အင်္ဂလန်အသင်းတော် (အင်္ဂလိပ် ခရစ်ယာန် ဘုရားကျောင်း) ကို တည်ထောင်ခြင်း ဖြစ်ပြီး သူမကိုယ်တိုင် ထိုအသင်းတော်၏ အမြင့်ဆုံး အုပ်ချုပ်သူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုသို့ စီမံဆောင်ရွက်မှုသည် နောက်ပိုင်းတွင် &quot;'''အဲလိဇဘက်ခေတ် ဘာသာရေး ပြန်လည်ညှိနှိုင်းမှု'''&quot; ဟု အမည်တွင်ခဲ့ပြီး ယနေ့ခေတ် '''အင်္ဂလန် အသင်းတော်'''အဖြစ်သို့ တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲတိုးတက်လာခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်အနေဖြင့် အိမ်ထောင်ပြုပြီး ထီးနန်းဆက်ခံမည့်သူ မွေးဖွားလိမ့်မည်ဟု လူအများက မျှော်လင့်ခဲ့ကြသော်လည်း၊ လူပျိုတော်များစွာနှင့် စကားကမ်းလှမ်းမှုများ ရှိခဲ့လင့်ကစား သူမသည် မည်သည့်အခါမျှ အိမ်ထောင်မပြုခဲ့ပေ။ ထို့ကြောင့် သူမကို တစ်ခါတစ်ရံ '''&quot;အပျိုစင် ဘုရင်မ&quot;''' ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ သူမ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် စကော့တလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင် ဂျိမ်း ၆ ဖြစ်သော သူမ၏ သွေးချင်းစပ်ဝမ်းကွဲ တူတော် စပ်သူက ထီးနန်း ဆက်ခံခဲ့သည်။ 

အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းတွင် အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ ဖခင်နှင့် မောင်နှမများထက် ပိုမို ညှင်သာပျော့ပျောင်း အလယ်အလတ်ကျသူ ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ ဆောင်ပုဒ်တစ်ခုမှာ ('''&lt;nowiki/&gt;'ငါ မြင်သော်လည်း နှုတ်ဆိတ်နေမည်'''') ဟု ဖြစ်သည်။ ဘာသာရေးတွင်လည်း သူမသည် အတော်အတန် သည်းခံခွင့်လွှတ်တတ်ပြီး စနစ်တကျ နှိပ်ကွပ်ညှဉ်းပန်းမှုများကို ရှောင်ရှားခဲ့သည်။ ၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးက သူမအား တရားမဝင် သားသမီးအဖြစ် ကြေညာခဲ့ပြီးနောက် (၎င်းကြေညာချက်သည် သီအိုရီအရ အင်္ဂလိပ် ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များကို ဘုရင်မအပေါ် သစ္စာစောင့်သိရမည့် တာဝန်မှ ကင်းလွတ်စေခဲ့သည်) သူမ၏ အသက်ကို ရန်ရှာသည့် လုပ်ကြံမှု အကြံအစည်များစွာ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဖရန်စစ် ဝေါဆင်ဂမ် မောင်းနှင်သော သူမ၏ ဝန်ကြီးများ၏ လျှို့ဝှက်ထောက်လှမ်းရေး အဖွဲ့၏ အကူအညီဖြင့် ထိုလုပ်ကြံမှု အားလုံးကို နှိမ်နင်းနိုင်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် နိုင်ငံခြားရေး ကိစ္စရပ်များတွင် သတိကြီးစွာ ထားခဲ့ပြီး၊ ထိုခေတ်က အင်အားကြီး နိုင်ငံများဖြစ်သည့် ပြင်သစ်နှင့် စပိန်တို့အကြား ဗျူဟာမြောက် ကစားကွက် ရွှေ့ခဲ့သည်။ သူမသည် နယ်သာလန်၊ ပြင်သစ်နှင့် အိုင်ယာလန်တို့တွင် ထိရောက်မှုမရှိဘဲ ရိက္ခာနှင့် အင်အား မပြည့်စုံသော စစ်ဆင်ရေး အနည်းငယ်ကို စိတ်ပါလက်ပါ မရှိလှဘဲ ကူညီထောက်ပံ့ခဲ့သည်။ ၁၅၈၀ ပြည့်နှစ်များ အလယ်ပိုင်းသို့ ရောက်သောအခါ အင်္ဂလန်သည် စပိန်နှင့် စစ်ဖြစ်ပွားရန် မလွှဲမရှောင်သာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

သူမ အသက်ကြီးလာသည်နှင့်အမျှ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ အပျိုစင်ဘဝကြောင့် ပိုမို ချီးကျူးဂုဏ်ပြုခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ထိုခေတ်ကာလ၏ ပုံတူပန်းချီများ၊ ခမ်းနားသော ပွဲလမ်းသဘင်များနှင့် စာပေများတွင် သူမအား အမွှမ်းတင် ကြည်ညိုကြသည့် ဂိုဏ်းဂဏဆန်သော ဝါဒ တစ်ခု ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ '''[[အယ်လီဇဘက်ခေတ်|အဲလိဇဘက်ခေတ်]]'''သည် ဝီလျံ ရှိတ်စပီးယား  နှင့် ခရစ္စတိုဖာ မာလို တို့ကဲ့သို့သော ပြဇာတ်ရေးဆရာများ ဦးဆောင်သည့် အင်္ဂလိပ် ပြဇာတ်လောက ထွန်းကားမှု၊ ဖရန်စစ် ဒရိတ် နှင့် ဝေါ်လ်တာ ရာလေတို့ကဲ့သို့သော အင်္ဂလိပ် ရေကြောင်း စွန့်စားရှာဖွေသူများ၏ စွမ်းဆောင်ရည်၊ နှင့် [[စပိန်ရေတပ်ကြီး|စပိန် ရေတပ်ကြီး]] ကို အောင်နိုင်ခဲ့ခြင်းတို့ကြောင့် ကျော်ကြားလှသည်။ အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက အဲလိဇဘက်ကို ဒေါသကြီးပြီး တစ်ခါတစ်ရံ ဝေခွဲမရဖြစ်တတ်သည့်၊ သူမ ရသင့်ရထိုက်သည်ထက် ပို၍ ကံကောင်းမှုကို ခံစားခဲ့ရသော အုပ်ချုပ်သူတစ်ဦးအဖြစ် ပုံဖော်ကြသည်။ သူမ နန်းသက် ကုန်ဆုံးခါနီးတွင်မူ စီးပွားရေးနှင့် စစ်ရေး ပြဿနာများ ဆက်တိုက် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းကြောင့် ဘုရင်မ၏ လူထုထောက်ခံမှု လျော့နည်းသွားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အစိုးရစနစ်မှာ ယိုင်နဲ့နဲ့ ဖြစ်ပြီး အကန့်အသတ် ရှိနေသည့် ခေတ်ကာလ၊ အိမ်နီးနားချင်း နိုင်ငံများမှ ဘုရင်များသည် ၎င်းတို့၏ ရာထူးပလ္လင်ကို ခြိမ်းခြောက်နေသည့် ပြည်တွင်းရေး ပြဿနာများနှင့် ဘာသာရေး ပြည်တွင်းစစ်များကို ရင်ဆိုင်နေရချိန်တွင် အဲလိဇဘက်သည် ညှို့ဓာတ်ပြင်းပြသော ပြည်သူ့ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဇွဲနပဲကြီးစွာ ရှင်သန် ကျော်ဖြတ်နိုင်သူအဖြစ်လည်းကောင်း အသိအမှတ်ပြုခံရသည်။ သူမ၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ မောင်နှမများ၏ တိုတောင်းပြီး ပျက်စီးဆိုးရွားလှသော နန်းသက်များပြီးနောက်၊ သူမ၏ '''နန်းသက် ၄၄ နှစ်တာ ကာလသည်''' တိုင်းနိုင်ငံအတွက် ကြိုဆိုအပ်သော တည်ငြိမ်မှုကို ပေးစွမ်းနိုင်ခဲ့ပြီး အမျိုးသားရေး လက္ခဏာ  စိတ်ဓာတ်ကို ပုံဖော်ထုဆစ်ရာတွင် အထောက်အကူ ဖြစ်စေခဲ့သည်။

== ငယ်စဉ်ဘဝ ==

=== ကလေးငယ်ဘဝ ===
အဲလိဇဘက်ကို ၁၅၃၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် ဂရင်းနစ် နန်းတော်၌ ဖွားမြင်ခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ အဖွားများဖြစ်ကြသော အဲလိဇဘက် အော့ဖ် ယော့ခ် နှင့် လေဒီ အဲလိဇဘက် ဟောင်းဝပ်တို့ကို အစွဲပြု၍ အမည်မှည့်ခေါ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။  သူမသည် အင်္ဂလန်ဘုရင် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ တရားဝင် ထိမ်းမြားလက်ထပ်မှုမှ မွေးဖွားပြီး မွေးကင်းစအရွယ်ကို ကျော်လွန်ကာ ရှင်သန်နိုင်ခဲ့သည့် ဒုတိယမြောက် သမီးတော် ဖြစ်သည်။ သူမ၏ မိခင်မှာ အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ ဒုတိယမြောက် ဇနီးဖြစ်သူ အန်း ဘိုလင်း ဖြစ်သည်။ မွေးဖွားချိန်တွင် အဲလိဇဘက်သည် အင်္ဂလန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံရန် အနီးစပ်ဆုံး အခွင့်အရေးရှိသူ ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ အစ်မတော်စပ်သူ မေရီသည် ဟင်နရီက သားရတနာထွန်းကားပြီး တူဒါမင်းဆက်ကို ဆက်ခံနိုင်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် အန်းနှင့် လက်ထပ်ရန်အတွက် မေရီ၏ မိခင်ဖြစ်သူ ကတ်သရင်း အော့ဖ် အရဂွန် နှင့် လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ခဲ့စဉ်ကတည်းက တရားဝင် ထီးနန်းဆက်ခံသူ အဆင့်အတန်း ဆုံးရှုံးခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်ကို စက်တင်ဘာလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ခရစ်စတီယာန်နှစ်ခြင်းမင်္ဂလာ ပေးခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ နှစ်ခြင်းပေးသည့်မိဘများ မှာ ကန်တာဘာရီ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီး သောမတ်စ် ခရန်မာ ၊ အိတ်ဇီတာ နယ်စားကြီး ဟင်နရီ ကော်တနေး  နော်ဖော့ခ် နယ်စားကတော် အဲလိဇဘက် စတက်ဖို့ဒ်နှင့် ဒေါဆက် နယ်စားကတော်ကြီး မာဂရက် ဝေါ့တန်  တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုအခမ်းအနားတွင် မွေးကင်းစ သမီးတော်လေး၏ အပေါ်မှ ကမ္ပည်းမျက်နှာကြက် ကို သူမ၏ ဦးလေးဖြစ်သူ ရော့ခ်ျဖို့ဒ် မြို့စား ဖိလစ် ဂျော့ခ်ျ ဘိုလင်း ၊ စလီးဖို့ဒ်မှ ဟာစီ နယ်စားကြီး ဂျွန် ဟာစီ၊ လော့ဒ် သောမတ်စ် ဟောင်းဝပ်  နှင့် အက်ဖင်ဂမ်မှ ဟောင်းဝပ် နယ်စားကြီး ဝီလျံ ဟောင်းဝပ် တို့က ပင့်ဆောင်ပေးခဲ့ကြသည်။ 

၁၅၃၆ ခုနှစ် မေလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် သူမ၏ မိခင် ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခံရချိန်၌ အဲလိဇဘက်သည် အသက် နှစ်နှစ်နှင့် ရှစ်လသား အရွယ်သာ ရှိပါသေးသည်၊ ယင်းမှာ ကတ်သရင်း အော့ဖ် အရဂွန် သဘာဝအတိုင်း ကွယ်လွန်ပြီး လေးလအကြာတွင် ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ အဲလိဇဘက်ကို တရားမဝင် သားသမီးအဖြစ် ကြေညာခဲ့ပြီး တော်ဝင်ထီးနန်း ဆက်ခံခွင့် အဆင့်အတန်းကိုလည်း ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ အန်း ဘိုလင်းကို ကွပ်မျက်ပြီး ၁၁ ရက်အကြာတွင် ဟင်နရီသည် ဂျိန်း ဆေးမွား နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဘုရင်မ ဂျိန်းသည် နောက်တစ်နှစ်တွင် ထီးနန်းဆက်ခံမည့်သူအဖြစ် ငြင်းခုံရန်မရှိသည့် သားတော် အက်ဒွပ် ကို ဖွားမြင်ပြီးနောက် မကြာမီမှာပင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်ကို သူမ၏ မောင်ငယ်နှင့်အတူ တစ်အိမ်တော်တည်း၌ ထားရှိခဲ့ပြီး၊ မောင်ငယ်၏ ခရစ်စတီယာန် နှစ်ခြင်းမင်္ဂလာ အခမ်းအနားတွင် သူမက ဝတ်လဲတော်ကို ပင့်ဆောင်ပေးခဲ့ရသည်။ 

== ပညာရေး ==
အဲလိဇဘက်၏ ပထမဆုံး အထိန်းတော် ဖြစ်သူ မာဂရက် ဘရိုင်ယန်  က သူမသည် &quot;ကျွန်ုပ်၏ တစ်သက်တာတွင် ကြုံဖူးသမျှ ကလေးများထဲ၌ အလိမ္မာဆုံးနှင့် အနူးညံ့သိမ်မွေ့ဆုံး ဖြစ်သည်&quot; ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အိမ်ထောင်ပြုပြီးနောက် ကတ်သရင်း &quot;ကတ်&quot; အက်ရှ်လေ ဟု ပိုမိုလူသိများလာမည့် ကတ်သရင်း ချန်ပါနောင်း ကို ၁၅၃၇ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက်၏ အထိန်းတော်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး၊ သူမသည် ၁၅၆၅ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ အဲလိဇဘက်၏ မိတ်ဆွေစစ်အဖြစ် ရှိနေခဲ့သည်။ ချန်ပါနောင်းသည် အဲလိဇဘက်ကို '''ပြင်သစ်၊ ဒတ်ခ်ျ၊ အီတလီနှင့် စပိန်ဘာသာစကား လေးမျိုး''' သင်ကြားပေးခဲ့သည်။ ၁၅၄၄ ခုနှစ်တွင် ဝီလျံ ဂရင်ဒယ်  သူမ၏ ကျောင်းဆရာ ဖြစ်လာချိန်၌ အဲလိဇဘက်သည် အင်္ဂလိပ်၊ လက်တင်နှင့် အီတလီဘာသာစကားများကို ရေးသားနိုင်နေပြီ ဖြစ်သည်။ ပါရမီရှိပြီး ကျွမ်းကျင်သော ဆရာတစ်ဦးဖြစ်သည့် ဂရင်ဒယ်၏ လက်အောက်တွင် သူမသည် ပြင်သစ်နှင့် ဂရိဘာသာစကားများ၌လည်း ပိုမိုတိုးတက်လာခဲ့သည်။ အသက် ၁၂ နှစ် အရွယ်တွင် သူမသည် မိထွေးဖြစ်သူ ကတ်သရင်း ပါရ် ၏ ဘာသာရေးစာပေဖြစ်သော ဝတ်ပြုဆုတောင်းသူများ သို့ တရားတောင်းသူများကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာမှ '''အီတလီ၊ လက်တင်၊ ပြင်သစ်ဘာသာစကားများသို့ ပြန်ဆိုနိုင်ခဲ့ပြီး''' ထိုဘာသာပြန်ကို သူမ၏ ဖခင်ဖြစ်သူထံ နှစ်သစ်ကူးလက်ဆောင်အဖြစ် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ ဆယ်ကျော်သက်အရွယ်မှစ၍ တစ်သက်တာလုံးတွင် စီစီရို ၏ ပရိုမာဆယ်လို၊ ဗိုအီးသီးယပ်စ် ၏ De Consolatione Philosphiae ၊ ပလူးတပ်ခ်  ၏ ကျမ်းတစ်စောင်နှင့် တက်စီတပ်စ် ၏ အန်နယ်လ် အပါအဝင် ရှေးဟောင်း ဂန္ထဝင်စာဆိုများစွာ၏ လက်တင်နှင့် ဂရိဘာသာဖြင့် ရေးသားထားသော စာပေများကို ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့သည်။ လမ်းဘတ် နန်းတော် စာကြည့်တိုက်  မှ တွေ့ရှိရသည့် တက်စီတပ်စ်၏ ဘာသာပြန်စာမူတစ်ခုမှာ စောစောပိုင်း ခေတ်သစ်ကာလမှ ယနေ့တိုင် အဖတ်တင်ကျန်ရစ်သည့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန် စာမူလေးခုအနက် တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ လက်ရေးနှင့် စာရွက်ကို အသေးစိတ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာပြီးနောက် ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ထိုစာမူမှာ အဲလိဇဘက်ကိုယ်တိုင် ပြန်ဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုနိုင်ခဲ့သည်'''။'''

၁၅၄၈ ခုနှစ်တွင် ဂရင်ဒယ် ကွယ်လွန်ပြီးနောက်၊ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ မောင်ငယ် အက်ဒွပ်၏ ဆရာဖြစ်သူ ရော်ဂျာ အက်စ်ကမ် ထံတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ သူသည် ပညာသင်ကြားခြင်းမှာ စိတ်ဝင်စားစရာ ကောင်းရမည်ဟု ယုံကြည်သည့် စာနာနားလည်မှုရှိသော ဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ကျောင်းပညာရေးနှင့် ဉာဏ်ရည်ထက်မြက်မှုတို့နှင့် ပတ်သက်၍ လက်ရှိသိရှိထားသော အချက်အလက်အများစုမှာ အက်စ်ကမ်၏ မှတ်တမ်းများမှ ရရှိခြင်းဖြစ်သည်။ ၁၅၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် သူမ၏ တရားဝင် ပညာသင်ကြားမှု ပြီးဆုံးချိန်၌ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ မျိုးဆက်တွင် ဗဟုသုတ အစုံလင်ဆုံးနှင့် ပညာအတတ်ဆုံး အမျိုးသမီးများထဲမှ တစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ ဘဝနောက်ဆုံးအချိန်တွင် အထက်ပါ ဘာသာစကားများအပြင် ဝေလ ၊ ကောနစ်ရှ် ၊ စကော့တလန် နှင့် အိုင်ယာလန်ဘာသာစကားများကိုပါ ပြောဆိုနိုင်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ၁၆၀၃ ခုနှစ်တွင် ဗင်းနစ်သံအမတ်က သူမသည် &quot;ထိုဘာသာစကားများကို ကျွမ်းကျင်ပိုင်နိုင်စွာ တတ်မြောက်ထားသဖြင့် ဘာသာစကားတစ်ခုစီတိုင်းမှာ သူမ၏ မိခင်ဘာသာစကားကဲ့သို့ပင် ထင်မှတ်ရသည်&quot; ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင် မာ့ခ် စတွိုင်းလ် က သူမအား ကောနစ်ရှ်ဘာသာစကားကို လျှို့ဝှက်ကောင်စီ၏ တော်ဝင်အိပ်ဆောင်ထိန်းနှင့် နောက်ပိုင်းတွင် ဘဏ္ဍာတိုက်ဝန်ကြီး ဖြစ်လာသူ ဝီလျံ ကီလီဂရူး က သင်ကြားပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ကြောင်း သုံးသပ်ထားသည်။ ထို့အပြင် အဲလိဇဘက်သည် ဖွတ်ကြိုးတပ် စန္ဒယား နှင့် လုဒ်စောဒေါင်း တို့ကို တီးခတ်နိုင်သည့် '''ကျွမ်းကျင်သော ဂီတပညာရှင်တစ်ဦးလည်း ဖြစ်လာခဲ့သည်''' (ဖိလစ် ဗန် ဝိုင်လ်ဒါ က ဂီတသင်ကြားပေးခဲ့သည်)။ အဲလိဇဘက်သည် မူလီနာ စာအုပ်  တွင် ယနေ့တိုင် ကျန်ရစ်နေဆဲဖြစ်သော သောမတ်စ် တဲလစ်  ၏ စောစောပိုင်း ကီးဘုတ်တေးသီချင်းများကို ငယ်စဉ်ကတည်းက တီးခတ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။

== ဆယ်ကျော်သက်ဘဝ ==
၁၅၄၇ ခုနှစ်တွင် [[အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး|အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး]] ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး အဲလိဇဘက်၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ မောင်ငယ် ဖြစ်သူ အက်ဒွပ် ၆ သည် အသက် ကိုးနှစ် အရွယ်တွင် ဘုရင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဟင်နရီ၏ မုဆိုးမ ဖြစ်သူ ကတ်သရင်း ပါရ် သည် မကြာမီမှာပင် ဆူဒလေမှ ဆေးမိုး နယ်စားကြီး သောမတ်စ် ဆေးမွား (ဆူဒီလေးမြို့စားဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရ)နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ သူသည် ဘုရင် အက်ဒွပ် ၆ ၏ ဦးလေး ဖြစ်ပြီး တိုင်းပြည်ကို ကြပ်မတ်ကွပ်ကဲရသူ ဖြစ်သည့် ဆမ်းမားဆက် နယ်စားကြီး အက်ဒဝပ် ဆေးမွား (ဆိုမားဆပ်နယ်စား)  ၏ ညီလည်း ဖြစ်သည်။ ထိုဇနီးမောင်နှံသည် အဲလိဇဘက်ကို ချယ်လ်ဆီး  ရှိ ၎င်းတို့၏ အိမ်ထောင်စုထဲသို့ ခေါ်ယူ စောင့်ရှောက်ခဲ့သည်။ ထိုနေရာတွင် အဲလိဇဘက်သည် စိတ်ဒဏ်ရာရဖွယ် အခြေအနေတစ်ခုနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီး ယင်းက သူမ၏ တစ်သက်တာလုံးအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိခဲ့သည်ဟု အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက ယုံကြည်ကြသည်။ သောမတ်စ် ဆေးမွားသည် အသက် ၁၄ နှစ် အရွယ်သာ ရှိသေးသော အဲလိဇဘက်ကို အိပ်ယာဝင်ဝတ်ရုံ ဝတ်ဆင်၍ သူမ၏ အိပ်ခန်းထဲသို့ ဝင်ရောက်ခြင်း၊ ယားယံအောင် လုပ်ခြင်းနှင့် တင်ပါးကို ရိုက်ပုတ်ခြင်း အပါအဝင် ကြမ်းတမ်းစွာ စနောက်ကျီစယ်ခြင်းများကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် သူ၏ မလိုလားအပ်သော နံနက်ခင်း လာရောက်မှုများကို ရှောင်ရှားရန်အတွက် မနက်စောစော ထလေ့ရှိပြီး မိမိကိုယ်ကို အစေခံမိန်းကလေးများဖြင့် ဝန်းရံထားခဲ့သည်။ ကတ်သရင်း ပါရ်သည် သူမ၏ ခင်ပွန်းဖြစ်သူ၏ မလျော်ကန်သော အပြုအမူများနှင့် ပတ်သက်၍ ခင်ပွန်းကို ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းမည့်အစား ယင်းအပြုအမူများတွင် အတူတူ ပူးပေါင်းပါဝင်ခဲ့သည်။ သူမသည် အဲလိဇဘက်ကို ယားယံအောင်လုပ်သည့် ကိစ္စတွင် ခင်ပွန်းဖြစ်သူနှင့်အတူ နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် လိုက်ပါလုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး တစ်ကြိမ်တွင်မူ ခင်ပွန်းဖြစ်သူက အဲလိဇဘက်၏ ဂါဝန်အမည်းရောင်ကို &quot;အစိတ်စိတ်အမွှာမွှာ ဖြစ်အောင်&quot; ဖြတ်တောက်ပစ်နေစဉ် သူမကို ဖမ်းချုပ်ပေးထားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ကတ်သရင်း ပါရ်သည် ထိုနှစ်ဦး ဖက်လဲတကင်း ဖြစ်နေသည်ကို လူမိသွားပြီးနောက်တွင်မူ ထိုအခြေအနေကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ ၁၅၄၈ ခုနှစ် မေလတွင် အဲလိဇဘက်ကို အဝေးသို့ ပို့ဆောင်လိုက်ပါသည်။

သို့သော်လည်း သောမတ်စ် ဆေးမွားသည် တော်ဝင်မိသားစုကို ထိန်းချုပ်ရန် ဆက်လက် ကြံစည်နေခဲ့ပြီး မိမိကိုယ်ကို ဘုရင်မင်းမြတ်၏ ကိုယ်ရံတော်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ၁၅၄၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင် ကတ်သရင်း ပါရ် ကလေးမီးဖွားပြီးနောက် ကွယ်လွန်သွားသောအခါ သူသည် အဲလိဇဘက်ကို လက်ထပ်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် သူမအပေါ် စိတ်ဝင်စားမှုများကို ပြန်လည် ပြသလာခဲ့သည်။ ဆေးမွားကို သဘောကျသည့် အဲလိဇဘက်၏ အထိန်းတော် ကတ် အက်ရှ်လေသည် အဲလိဇဘက်အား သူ့ကို ခင်ပွန်းအဖြစ် လက်ခံရန် ဖြောင်းဖျခဲ့သည်။ သူမသည် အဲလိဇဘက်ကို ဆေးမိုးထံ စာရေးရန်နှင့် &quot;သူ၏ ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုတွင် နှစ်သိမ့်ပေးရန်&quot; နားချခဲ့သော်လည်း အဲလိဇဘက်က သောမတ်စ်သည် မိထွေးဖြစ်သူ ကွယ်လွန်မှုအတွက် နှစ်သိမ့်မှု လိုအပ်လောက်အောင် ဝမ်းနည်းနေသူ မဟုတ်ကြောင်း ပြန်လည် ပြောကြားခဲ့သည်။

၁၅၄၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ဆေးမွားသည် ၎င်း၏ အစ်ကိုဖြစ်သူ ဆမ်းမားဆက်ကို ကြပ်မတ်ကွပ်ကဲသူ ရာထူးမှ ဖြုတ်ချရန် ကြံစည်ခြင်း၊ လေဒီ ဂျိန်း ဂရေးကို ဘုရင် အက်ဒွပ် ၆ နှင့် လက်ထပ်ပေးရန် ကြိုးစားခြင်းနှင့် အဲလိဇဘက်ကို မိမိ၏ ဇနီးအဖြစ် သိမ်းပိုက်ရန် ကြံစည်ခြင်းတို့ဖြင့် သံသယရှိသဖြင့် အဖမ်းခံရပြီး လန်ဒန်မျှော်စင် တွင် အကျဉ်းချခံခဲ့ရသည်။ ဟတ်ဖီးလ်ဒ် အိမ်တော်  တွင် နေထိုင်နေသော အဲလိဇဘက်သည် မည်သည့်အရာကိုမျှ ဝန်ခံခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ သူမ၏ ခေါင်းမာမှုကြောင့် စစ်ဆေးမေးမြန်းသူ ရောဘတ် တာဝှစ် မှာ စိတ်ပျက်ခဲ့ရပြီး သူက &quot;သူမတွင် အပြစ်ရှိကြောင်း သူမ၏ မျက်နှာကို ကြည့်ရုံဖြင့် ကျွန်ုပ် မြင်နိုင်ပါသည်&quot; ဟု အစီရင်ခံခဲ့သည်။ သောမတ်စ် ဆေးမွားသည် ၁၅၄၉ ခုနှစ် မတ်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ခေါင်းဖြတ် ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

== အမွေဆက်ခံရန် အလားအလာအရှိဆုံးသူ ==
အက်ဒွပ် ၆ သည် ၁၅၅၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၆ ရက်နေ့တွင် အသက် ၁၅ နှစ် အရွယ်၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ သူ၏ သေတမ်းစာတွင် ၁၅၄၃ ခုနှစ် ထီးနန်းဆက်ခံမှုဆိုင်ရာ ဥပဒေပြဋ္ဌာန်းချက်ကို လျစ်လျူရှုကာ မေရီနှင့် အဲလိဇဘက် နှစ်ဦးစလုံးကို ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်မှ ဖယ်ထုတ်ခဲ့သည်။ ယင်းအစား အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ ညီမငယ်ဖြစ်သူ ပြင်သစ်ဘုရင်မ မေရီတူဒါ ၏ မြေးတော် လေဒီ ဂျိန်း ဂရေး ကို ထီးနန်းဆက်ခံသူအဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ ဂျိန်းကို လျှို့ဝှက်ကောင်စီက ဘုရင်မအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း သူမအပေါ် ထောက်ခံမှုများ လျင်မြန်စွာ ပြိုလဲသွားခဲ့ပြီး ကိုးရက်အကြာတွင် နန်းချခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ၁၁၅၃ ခုနှစ် သြဂုတ်လ ၃ ရက်နေ့တွင် မေရီသည် အောင်ပွဲခံလျက် လန်ဒန်မြို့ထဲသို့ မြင်းစီးဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး သူမ၏ ဘေးတွင် အဲလိဇဘက်လည်း ပါရှိခဲ့သည်။ သို့သော် ညီအစ်မနှစ်ဦးကြားမှ ထိုသို့ စည်းလုံးညီညွတ်မှု ပြသခြင်းမှာ ရေရှည်မခံခဲ့ပေ။ မေရီသည် သဒ္ဓါထက်သန်သော ကက်သလစ်ဘာသာဝင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး အဲလိဇဘက် သင်ကြားတတ်မြောက်ခဲ့သည့် ပရိုတက်စတင့် ယုံကြည်မှုကို ခြေမှုန်းရန် သန္နိဋ္ဌာန်ချထားကာ လူတိုင်း ကက်သလစ်ဝတ်ပြုပွဲတက်ရောက်ရန် အမိန့်ထုတ်ခဲ့ရာ အဲလိဇဘက်သည် အပေါ်ယံအားဖြင့် လိုက်နာဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ မေရီ၏ ကနဦး လူထုထောက်ခံမှုသည် ၁၅၅၄ ခုနှစ်တွင် ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ ယင်းမှာ သူမက သန့်ရှင်းသော ရောမအင်ပါယာ ဧကရာဇ် ချားလ်စ် ၅ ၏ သားတော်ဖြစ်ပြီး ကက်သလစ်ဘာသာဝင်ဖြစ်သူ စပိန်နိုင်ငံမှ ဖိလစ် နှင့် လက်ထပ်ရန် အစီအစဉ်များကို ကြေညာခဲ့ချိန်တွင် ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတစ်ဝှမ်းတွင် မကျေနပ်မှုများ လျင်မြန်စွာ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ပြီး မေရီ၏ ဘာသာရေးမူဝါဒများကို ဆန့်ကျင်သူများက အဲလိဇဘက်ကို ၎င်းတို့၏ အားကိုးရာ ခေါင်းဆောင်အဖြစ် မျှော်လင့်ကြည့်ရှုခဲ့ကြသည်။

၁၅၅၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီနှင့် ဖေဖော်ဝါရီလများတွင် ဝိုင်းယက်၏ သူပုန်ထမှုဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး မကြာမီမှာပင် နှိမ်နင်းခြင်းခံခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက်ကို အက်ရှ်ရစ်ဂျ်  မှ နေပြည်တော် တရားရုံးသို့ ခေါ်ဆောင်လာပြီး သူပုန်ထမှုတွင် သူမ၏ အခန်းကဏ္ဍနှင့် ပတ်သက်၍ စစ်ဆေးမေးမြန်းခဲ့ကာ မတ်လ ၁၈ ရက်နေ့တွင် သူမကို လန်ဒန်မျှော်စင် ၌ အကျဉ်းချခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်က သူမတွင် အပြစ်မရှိကြောင်း ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကန့်ကွက်ပြောဆိုခဲ့သည်။ သူမသည် သူပုန်များနှင့် အတူတကွ ကြံစည်ခဲ့ခြင်း မရှိနိုင်သော်လည်း သူပုန်အချို့သည် သူမထံ ချဉ်းကပ်ခဲ့ကြောင်း သိရှိရသည်။ မေရီ၏ အရင်းနှီးဆုံး ယုံကြည်စိတ်ချရသူ ဧကရာဇ် ချားလ်စ်၏ သံအမတ် ဆိုင်မွန် ရီနတ်  က အဲလိဇဘက် သက်ရှိထင်ရှားရှိနေသရွေ့ မေရီ၏ ရာထူးပလ္လင်သည် မည်သည့်အခါမျှ ဘေးကင်းလိမ့်မည်မဟုတ်ကြောင်း အခြေအတင် ပြောဆိုခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော် အဓိပတိ စတီဖင် ဂါဒီနာက အဲလိဇဘက်ကို တရားစွဲဆို အပြစ်ပေးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ သို့သော် ပထမဆုံး ပါဂျက်နယ်စားကြီး ဝီလျံ ပါဂျက်  အပါအဝင် အစိုးရအဖွဲ့အတွင်းရှိ အဲလိဇဘက်ကို ထောက်ခံသူများက သူမအပေါ် ခိုင်လုံသော သက်သေအထောက်အထား မရှိသည့်အတွက် သူမ၏ အသက်ကို ချမ်းသာပေးရန် မေရီကို ဖျောင်းဖျနိုင်ခဲ့သည်။ ယင်းအစား မေလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် အဲလိဇဘက်ကို လန်ဒန်မျှော်စင်မှ ဝုဒ်စတော့ခ် နန်းတော် သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး ထိုနေရာတွင် ဟင်နရီ ဘက်ဒင်ဖီးလ်ဒ်) ၏ ကြီးကြပ်မှုအောက်၌ တစ်နှစ်နီးပါးခန့် နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ဖြင့် ဖြတ်သန်းခဲ့ရသည်။ လမ်းခရီးတစ်လျှောက်တွင် လူအုပ်ကြီးက သူမကို ဝိုင်းဝန်းအားပေး ကြွေးကြော်ခဲ့ကြသည်။

၁၅၅၅ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် မေရီ၏ ကိုယ်ဝန်ရှိသည်ဟု ယူဆရသည့် နောက်ဆုံးအခြေအနေများကို တက်ရောက်ရန် အဲလိဇဘက်ကို နန်းတော်သို့ ပြန်လည်ခေါ်ယူခဲ့သည်။ အကယ်၍ မေရီနှင့် သူမ၏ ကလေးသာ သေဆုံးသွားပါက အဲလိဇဘက်သည် ဘုရင်မ ဖြစ်လာမည်ဖြစ်သော်လည်း မေရီက ကျန်းမာသော ကလေးတစ်ဦး ဖွားမြင်ခဲ့လျှင်မူ အဲလိဇဘက် ဘုရင်မဖြစ်ရန် အခွင့်အရေးမှာ သိသိသာသာ လျော့နည်းသွားမည် ဖြစ်သည်။ မေရီတွင် ကိုယ်ဝန်မရှိကြောင်း ထင်ရှားလာသည့်အခါတွင်မူ သူမ ကလေးရနိုင်တော့မည်ဟု မည်သူမျှ မယုံကြည်ကြတော့ပေ။ ထို့ကြောင့် အဲလိဇဘက် ထီးနန်းဆက်ခံရန် သေချာသလောက် ဖြစ်သွားခဲ့သည်။

၁၅၅၆ ခုနှစ်တွင် စပိန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့သည့် ဘုရင် ဖိလစ်သည် ထိုနိုင်ငံရေး လက်တွေ့အခြေအနေအသစ်ကို အသိအမှတ်ပြုခဲ့ပြီး သူ၏ ခဲအစ်မ (မရီး) တော်စပ်သူနှင့် ရင်းနှီးအောင် ပေါင်းသင်းခဲ့သည်။ သူမသည် ပြင်သစ်တွင် ကြီးပြင်းခဲ့ပြီး ပြင်သစ်အိမ်ရှေ့စံ ဖရန်စစ်နှင့် စုလျားရစ်ပတ်ထားသည့် စကော့တလန်ဘုရင်မ မေရီထက်စာလျှင် ပိုမိုကောင်းမွန်သော မဟာမိတ်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် သူ၏ ဇနီးဖြစ်သူ မေရီ ဖျားနာလာသောအခါ ဖိလစ်သည် အဲလိဇဘက်နှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးရန် ဖဲရီးယား နယ်စားကြီး  ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ဤတွေ့ဆုံမှုကို ၁၅၅၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် သူမ ပြန်လည်နေထိုင်ခဲ့သည့် ဟတ်ဖီးလ်ဒ် အိမ်တော်၌ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ အစိုးရအဖွဲ့အတွက် အစီအစဉ်များကို စတင် ရေးဆွဲနေပြီ ဖြစ်သည်။ မေရီသည် ၁၅၅၈ နိုဝင်ဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် အဲလိဇဘက်ကို သူမ၏ ထီးနန်းဆက်ခံသူအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခဲ့ပြီး နိုဝင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် မေရီ ကွယ်လွန်သောအခါ အဲလိဇဘက်သည် ဘုရင်မ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

== ထီးနန်းဆက်ခံခြင်း ==
အဲလိဇဘက်သည် အသက် ၂၅ နှစ် အရွယ်တွင် ဘုရင်မ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး မိမိအပေါ် သစ္စာခံရန် ဟတ်ဖီးလ်ဒ် သို့ ရောက်ရှိလာကြသော သူမ၏ အတိုင်ပင်ခံ ကောင်စီဝင်များနှင့် အခြား အဆင့်မြင့် မှူးမတ်မျိုးနွယ်များရှေ့တွင် သူမ၏ ရည်ရွယ်ချက်များကို ထုတ်ဖော် ကြေညာခဲ့သည်။ ၎င်းမိန့်ခွန်းသည် ဘုရင်တစ်ပါးတွင် &quot;ရုပ်ခန္ဓာ နှစ်ပါး&quot; (အုပ်ချုပ်သူ၏ သဘာဝ ရုပ်ခန္ဓာနှင့် နိုင်ငံရေး ရုပ်ခန္ဓာ) ရှိသည်ဟူသော အလယ်ခေတ် နိုင်ငံရေး ဘာသာရေး အယူအဆကို သူမ စတင် သုံးနှုန်းခဲ့သည့် ပထမဆုံးသော သမိုင်းမှတ်တမ်း ဖြစ်သည် -&lt;blockquote&gt;'''&quot;အမတ်မင်းတို့... သဘာဝတရား၏ နိယာမအရ ကျွန်ုပ်သည် ကျွန်ုပ်၏ အစ်မတော်အတွက် ဝမ်းနည်းပူဆွေးရပါသည်၊ ကျွန်ုပ်အပေါ် ကျရောက်လာသော တာဝန်ဗာရီ ကြောင့်လည်း အံ့အားသင့် တုန်လှုပ်မိရပါသည်။ သို့သော်လည်း ကျွန်ုပ်သည် ဘုရားသခင်၏ ဖန်ဆင်းခံတစ်ဦး ဖြစ်ပြီး ကိုယ်တော်၏ စီမံခန့်ခွဲမှုကို နာခံရန် တာဝန်ရှိသည်ဟူသော အသိဖြင့် ထိုတာဝန်ကို ခံယူပါမည်။ ယခု ကျွန်ုပ်ထံ အပ်နှံထားသော ဤရာထူးအာဏာ၌ ဘုရားသခင်၏ ကောင်းကင်ဘုံ အလိုတော်ကို ဆောင်ရွက်မည့် အစေခံတစ်ဦး ဖြစ်လာနိုင်ရန် ကိုယ်တော်၏ ဂရုဏာတော် အကူအညီကို နှလုံးသားထဲမှ လှိုက်လှိုက်လှဲလှဲ တောင်းခံအပ်ပါသည်။ ကျွန်ုပ်သည် သဘာဝအရ ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခုတည်းသာ ရှိသော လူသားတစ်ဦး ဖြစ်သော်လည်း ကိုယ်တော်၏ ခွင့်ပြုချက်အရ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရန် နိုင်ငံရေး ခန္ဓာကိုယ် (အချုပ်အခြာအာဏာ) ကို ဆောင်ထားသူ ဖြစ်သည်နှင့်အညီ... ကျွန်ုပ်၏ အုပ်ချုပ်မှု၊ သင်တို့၏ အမှုထမ်းမှုတို့ဖြင့် အနန္တတန်ခိုးရှင် ဘုရားသခင်ထံ ကောင်းမွန်စွာ စာရင်းရှင်းနိုင်ရန်နှင့် ကမ္ဘာမြေပေါ်ရှိ ကျွန်ုပ်တို့၏ နောင်လာနောက်သားများအတွက် သက်သာချောင်ချိမှု အမွေအနှစ်များ ချန်ထားရစ်နိုင်ရန် သင်တို့အားလုံး အစွမ်းကုန် ကူညီကြဖို့ တောင်းဆိုချင်ပါသည်။ ကျွန်ုပ်သည် ကျွန်ုပ်၏ လုပ်ဆောင်ချက် အားလုံးကို ကောင်းမွန်သော အကြံဉာဏ်၊ တိုင်ပင်ဆွေးနွေးမှုများနှင့်သာ လမ်းညွှန် လျှောက်လှမ်းသွားမည် ဖြစ်ပါသည်။&quot;'''&lt;/blockquote&gt;နန်းဘိသိက်မြှောက်ခြင်း အခမ်းအနား မတိုင်မီ ညနေပိုင်းတွင် သူမ၏ အောင်ပွဲခံ စီတန်းလှည့်လည်မှုသည် မြို့တွင်းသို့ ဖြတ်သန်းသွားရာ ပြည်သူများက လှိုက်လှိုက်လှဲလှဲ ကြိုဆိုခဲ့ကြပြီး၊ ပရိုတက်စတင့် အငွေ့အသက် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ပါဝင်သော ဂုဏ်ပြုမိန့်ခွန်းများနှင့် ခမ်းနားသော ပြဇာတ်ပွဲလမ်းများဖြင့် ဂါရဝပြုခဲ့ကြသည်။ အဲလိဇဘက်၏ ပွင့်လင်းပြီး ကြင်နာတတ်သော တုံ့ပြန်မှုများကြောင့် သူမအား ကြည့်ရှုနေကြသည့် ပြည်သူများမှာ &quot;အလွန်အမင်း စိတ်လှုပ်ရှားကြည်နူး&quot; ကာ စွဲလန်းသွားခဲ့ကြသည်။ နောက်တစ်နေ့ ဖြစ်သော '''၁၅၅၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၅ ရက်နေ့တွင်''' (ဤရက်စွဲကို သူမ၏ ဗေဒင်ပညာရှင် ဂျွန် ဒီး က ရွေးချယ်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်) အဲလိဇဘက်သည် ဝက်စ်မင်စတာ အက်ဘေး ၌ ကာလိုင်းမှ ကက်သလစ် ဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီး အိုဝင် အိုဂဲလ်သော်ပ်  ၏ ဘိသိက်သွန်းခြင်းကို ခံယူကာ ဘုရင်မအဖြစ် နန်းတက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် အော်ဂန်များ၊ ပုလွေများ၊ တံပိုးများ၊ စည်ဗုံများနှင့် ခေါင်းလောင်းသံများ နားကွဲမတတ် ဆူညံစွာ ထွက်ပေါ်နေသည့်ကြားမှ သူမအား ပြည်သူများ အသိအမှတ်ပြု လက်ခံနိုင်ရန် ထုတ်ဖော် ပြသခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်ကို အင်္ဂလန်၏ ဘုရင်မအဖြစ် ဝမ်းမြောက်စွာ ကြိုဆိုခဲ့ကြသော်လည်း၊ တိုင်းပြည်အတွင်းနှင့် ပြည်ပမှ ကက်သလစ်များ၏ ခြိမ်းခြောက်မှု အန္တရာယ် ရိပ်မြုံများကြောင့်လည်းကောင်း၊ သူမ မည်သူနှင့် အိမ်ထောင်ပြုမည်ဟူသော ရွေးချယ်မှုကြောင့်လည်းကောင်း တိုင်းနိုင်ငံမှာ စိုးရိမ်ပူပန်မှု အခြေအနေများအောက်တွင် ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။

== ဘုရားကျောင်းများအားအုတ်မြစ်ချခြင်း ==
အဲလိဇဘက်၏ ကိုယ်ပိုင် ဘာသာရေး ယုံကြည်ချက်နှင့် ပတ်သက်၍ ပညာရှင်များအကြား အကျေအလည် ငြင်းခုံဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။ သူမသည် ပရိုတက်စတင့်ဘာသာဝင်တစ်ဦး ဖြစ်သော်လည်း (လင်္ကာစွဲ ကားစင်တင် ယေရှုရုပ်တုကဲ့သို့သော) ကက်သလစ် အထိမ်းအမှတ် အမှတ်အသားများကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ပြီး၊ ပရိုတက်စတင့်တို့၏ အဓိက ယုံကြည်ချက်တစ်ခုကို ဆန့်ကျင်ကာ ဝတ်ပြုတရားဟောခြင်း ၏ အခန်းကဏ္ဍကို လျှော့ချခဲ့သည်။

အဲလိဇဘက်နှင့် သူမ၏ အကြံပေးများသည် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ (မိမိတို့နှင့် ဘာသာရေးမတူဟု ယူဆရသော) အင်္ဂလန်နိုင်ငံအပေါ် ကက်သလစ်တို့၏ ဘာသာရေးစစ်ပွဲ  ဆင်နွှဲလာနိုင်မည့် ခြိမ်းခြောက်မှု အန္တရာယ်ကို ကြိုတင် ရိပ်မိခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘုရင်မသည် အင်္ဂလိပ် ပရိုတက်စတင့်တို့၏ လိုလားချက်များကို ဖြည့်ဆည်းပေးရင်း တစ်ဖက်တွင်လည်း ကက်သလစ်များကို အလွန်အမင်း စိတ်အနှောင့်အယှက် မဖြစ်စေမည့် ပရိုတက်စတင့် အဖြေတစ်ခုကို ရှာဖွေခဲ့သည်။ သို့သော် ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို တွန်းအားပေးနေသည့် ပျူရီတန်  များကိုမူ သူမ သည်းခံခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ ရလဒ်အနေဖြင့် ၁၅၅၉ ခုနှစ် လွှတ်တော်သည် အက်ဒွပ် ၆ ၏ ပရိုတက်စတင့် ပြန်လည်ညှိနှိုင်းမှုကို အခြေခံ၍၊ ဘုရင် (သို့မဟုတ် ဘုရင်မ) ကို အထွတ်အထိပ် ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ထားရှိကာ ဝတ်လဲတော်များကဲ့သို့သော ကက်သလစ် အင်္ဂါရပ်များစွာ ပါဝင်သည့် အသင်းတော်တစ်ခုအတွက် ဥပဒေများကို စတင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။

အောက်လွှတ်တော်  က ထိုအဆိုပြုချက်များကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ထောက်ခံခဲ့သော်လည်း အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်ဆိုင်မှုဆိုင်ရာ ဥပဒေကြမ်း သည် အထက်လွှတ်တော်တွင် အထူးသဖြင့် ဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီးများ၏ ကန့်ကွက်မှုကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ထိုအချိန်တွင် ကန်တာဘာရီ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီး ရာထူး အပါအဝင် ဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီး နေရာအများအပြား လစ်လပ်နေခဲ့ခြင်းကြောင့် အဲလိဇဘက်အတွက် ကံကောင်းသွားခဲ့သည်။ ယင်းက အထက်လွှတ်တော်တွင်းရှိ သူမကို ထောက်ခံသူများအား ကက်သလစ် ဂိုဏ်းအုပ်များနှင့် ရှေးရိုးစွဲမှူးမတ်များကို မဲအသာဖြင့် အနိုင်ရစေခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အဲလိဇဘက်သည် အမျိုးသမီးတစ်ဦး ခံယူရန် မသင့်တော်ဟု လူအများက ယူဆကြသည့် အငြင်းပွားဖွယ်ရာ &quot;အသင်းတော်၏ အမြင့်ဆုံးအဓိပတိ &quot; ဟူသော ဘွဲ့အမည်အစား '''&quot;အင်္ဂလန်အသင်းတော်၏ အမြင့်ဆုံးအုပ်ချုပ်သူ&quot;''' ဟူသော ဘွဲ့အမည်ကိုသာ လက်ခံခဲ့ရသည်။ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်ဆိုင်မှုဆိုင်ရာ ဥပဒေသစ်သည် ၁၅၅၉ ခုနှစ် မေလ ၈ ရက်နေ့တွင် ဥပဒေ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပြည်သူ့ဝန်ထမ်း အားလုံးသည် ဘုရင်မအား အမြင့်ဆုံးအုပ်ချုပ်သူအဖြစ် သစ္စာဆိုကြရပြီး သစ္စာမဆိုပါက ရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခြင်း ခံရမည့် အန္တရာယ် ရှိခဲ့သည်။ မေရီဘုရင်မ လက်ထက်ကဲ့သို့ ဘာသာရေး သဘောထားကွဲလွဲသူများကို နှိပ်ကွပ်ညှဉ်းပန်းမှုမျိုး ထပ်မံမဖြစ်ပွားစေရန် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ နှိမ်နင်းရေးဥပဒေများကို ပယ်ဖျက်ခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ဝတ်ပြုကိုးကွယ်မှု ညီညွတ်မျှတရေး ဥပဒေသစ်ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး ဘုရားကျောင်းတက်ရန်နှင့် ၁၅၅၉ ခုနှစ် ဘုံဝတ်ပြုဆုတောင်းစာအုပ်ကို မဖြစ်မနေ အသုံးပြုရန် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သော်လည်း ဘုရားကျောင်းမတက်ဘဲ အာခံသူများအတွက် ပြစ်ဒဏ်များမှာမူ ပြင်းထန်ခြင်း မရှိလှပေ။ ၁၅၅၉ ခုနှစ် ညွှန်ကြားချက်များတွင် ဂီတကို &quot;သီဆိုခြင်းမပြုဘဲ ဖတ်ကြားသကဲ့သို့ ရှင်းလင်းစွာ နားလည်စေရမည်&quot; ဟု ဖော်ပြထားသော်လည်း နေ့ရက်၏ အချို့သော အချိန်များတွင် ပိုမိုဆန်းပြားသော တေးသီချင်းများကို ခွင့်ပြုခဲ့ပြီး တော်ဝင်ဝတ်ပြုကျောင်း တွင် ဆာရမ် စာသားများဖြင့် လက်တင်မော်တက် သီချင်းများ စပ်ဆိုသည့် အလေ့အထမှာ ဆက်လက် တည်ရှိခဲ့သည်။

== အိမ်ထောင်ရေး မေးခွန်း ==
အဲလိဇဘက် နန်းတက်စကတည်းက သူမ အိမ်ထောင်ပြုလိမ့်မည်ဟု လူအများက မျှော်လင့်ခဲ့ကြပြီး မည်သူနှင့် လက်ထပ်မည်နည်းဟူသော မေးခွန်း ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ သူမသည် ကမ်းလှမ်းမှုများစွာကို ရရှိခဲ့သော်လည်း မည်သည့်အခါမျှ အိမ်ထောင်မပြုခဲ့ဘဲ သားသမီးလည်း မထွန်းကားခဲ့ပေ။ ယင်းသို့ ဖြစ်ရသည့် အကြောင်းရင်းကိုမူ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မသိရသေးပေ။ သမိုင်းပညာရှင်များက သောမတ်စ် ဆေးမွား ၏ ဖြစ်ရပ်ကြောင့် သူမသည် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်ဆံရေးများကို စိတ်ကုန်သွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ကြောင်း သုံးသပ်ကြသည်။ သူမသည် အသက် ၅၀ ခန့်အထိ လူပျိုတော်အချို့ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သည်။ သူမ၏ နောက်ဆုံး တော်ဝင်စကားကမ်းလှမ်းမှုမှာ သူမထက် ၂၂ နှစ်ငယ်သော အန်ဂျူးနယ်စားကြီး ဖရန်စစ် နှင့် ဖြစ်သည်။ စပိန်နိုင်ငံ ဘုရင် ဖိလစ် ၂ ၏ လက်ခုပ်တွင်းသို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သော သူမ၏ အစ်မဖြစ်သူကဲ့သို့ပင် အိမ်ထောင်ပြုခြင်းသည် အာဏာဆုံးရှုံးနိုင်ခြေ ရှိသော်လည်း တစ်ဖက်တွင်မူ ထီးနန်းဆက်ခံမည့် သားသမီး ရရှိနိုင်မည့် အခွင့်အရေးကို ပေးစွမ်းနိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ခင်ပွန်းဖြစ်သူကို ရွေးချယ်မှု လွဲမှားပါက နိုင်ငံရေး မတည်ငြိမ်မှု သို့မဟုတ် တော်လှန်ပုန်ကန်မှုများကိုပင် လှုံ့ဆော်ပေးသကဲ့သို့ ဖြစ်သွားနိုင်ပေသည်။

== ရောဘတ်ဒတ်ဒ်လေ ==
၁၅၅၉ ခုနှစ် နွေဦးရာသီတွင် အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ ငယ်သူငယ်ချင်း ဖြစ်သူ '''ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေ'''  ကို ချစ်မြတ်နိုးနေကြောင်း ထင်ရှားလာခဲ့သည်။ ရောဘတ်၏ ဇနီးဖြစ်သူ အေမီ  သည် &quot;ရင်သားတစ်ဖက်တွင် ဝေဒနာ&quot; ခံစားနေရပြီး အကယ်၍ သူ၏ ဇနီးသာ ကွယ်လွန်သွားပါက ဘုရင်မကြီးသည် ရောဘတ်နှင့် လက်ထပ်လိုနေကြောင်း ပြောစကားများ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၉ ခုနှစ် ဆောင်းဦးရာသီသို့ ရောက်သောအခါ ပြည်ပမှ မင်းသားများနှင့် မှူးမတ်အချို့သည် အဲလိဇဘက်၏ လက်ကို ပိုင်ဆိုင်ခွင့်ရရန် အပြိုင်အဆိုင် ကြိုးပမ်းလာကြသည်။ စိတ်မရှည်ဖြစ်နေကြသော ၎င်းတို့၏ သံတမန်များသည် ပိုမို၍ နာမည်ပျက်စေမည့် စကားများကို အတင်းအဖျင်း ပြောဆိုလာကြပြီး ဘုရင်မကြီး အနှစ်သက်ဆုံးသူနှင့် လက်ထပ်မည့် ကိစ္စကို အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် လက်ခံကြမည်မဟုတ်ကြောင်း ဤသို့ အစီရင်ခံခဲ့ကြသည် - ''&quot;သူမနှင့် သူ့အပေါ် ဒေါသတကြီး အော်ဟစ်ဆဲဆိုခြင်း မပြုသည့်သူ ဟူ၍ တစ်ဦးမျှ မရှိပါ... သူမသည် မိမိ မျက်နှာသာပေးထားသော ရောဘတ်ကလွဲ၍ မည်သူ့ကိုမျှ လက်ထပ်မည်မဟုတ်ပေ။&quot;'' ၁၅၆၀ ပြည့်နှစ် စက်တင်ဘာလတွင် အေမီ ဒတ်ဒ်လေသည် လှေကားပေါ်မှ ပြုတ်ကျ၍ ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ ရင်ခွဲစစ်ဆေးသူ၏ စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုအရ ယင်းမှာ မတော်တဆမှုတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရသော်လည်း၊ လူအများစုကမူ ရောဘတ်သည် ဘုရင်မကြီးနှင့် လက်ထပ်နိုင်ရန်အတွက် သူ၏ ဇနီးကို သေကြောင်းကြံစည်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်ဟု သံသယဝင်ခဲ့ကြသည်။ အဲလိဇဘက်သည် ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေနှင့် လက်ထပ်ရန် အချိန်အတန်ကြာ အလေးအနက် စဉ်းစားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဝီလျံ ဆီစီလ်၊ နီကိုးလတ်စ် သရော့ခ်မော်တန် နှင့် အချို့သော ရှေးရိုးစွဲ မှူးမတ်များက ၎င်းတို့၏ သဘောမတူကန့်ကွက်မှုကို အထင်အရှား ပြသခဲ့ကြသည်။ ထိုလက်ထပ်ပွဲသာ ဖြစ်မြောက်လာပါက မှူးမတ်မျိုးနွယ်များ တော်လှန်ပုန်ကန်ကြလိမ့်မည်ဟူသော ကောလာဟလများပင် ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။

ဘုရင်မကြီးအတွက် ထည့်သွင်းစဉ်းစားနေသည့် အခြားသော အိမ်ထောင်ဖက်လောင်းများ ရှိနေသည့်ကြားမှ ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေသည် နောက်ထပ် ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုနီးပါးခန့်အထိ အိမ်ထောင်ဖက် ဖြစ်လာနိုင်ခြေရှိသူအဖြစ် ဆက်လက် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက်သည် သူမကိုယ်တိုင် သူ့ကို လက်ထပ်ရန် ရည်ရွယ်ချက် မရှိတော့သည့်တိုင်အောင် ရောဘတ်၏ အချစ်ရေးနှင့် ပတ်သက်လာလျှင် အလွန်အမင်း သဝန်တိုတတ်သူ ဖြစ်သည်။ သူမသည် ၁၅၆၄ ခုနှစ်တွင် ဒတ်ဒ်လေကို '''လက်စတာ နယ်စားကြီး''' အဖြစ် ဘွဲ့ထူးအဆင့်အတန်း တိုးမြှင့်ပေးခဲ့သည်။ ၁၅၇၈ ခုနှစ်တွင် ရောဘတ်သည် နောက်ဆုံး၌ လက်တစ် ကနိုးလစ် နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ရာ၊ ဘုရင်မကြီးသည် ဒေါသတကြီး တုံ့ပြန်မှုများကို အကြိမ်ကြိမ် ပြသခဲ့ပြီး သူမအား တစ်သက်တာလုံး မုန်းတီးသွားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သမိုင်းပညာရှင် စူဇန် ဒိုရန် က ထိုအခြေအနေကို ဖော်ပြခဲ့သကဲ့သို့ပင် ဒတ်ဒ်လေသည် အဲလိဇဘက်၏ '''&quot;စိတ်ခံစားမှုဆိုင်ရာ ဘဝအလယ်ဗဟိုတွင် အမြဲတမ်း တည်ရှိနေခဲ့သည်&quot;'''။ သူသည် ၁၅၈၈ ခုနှစ်တွင် [[စပိန်ရေတပ်ကြီး]] ကို အောင်နိုင်ပြီးနောက် မကြာမီမှာပင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက် ကိုယ်တိုင် ကွယ်လွန်ပြီးနောက်တွင် သူမ၏ အရေးအကြီးဆုံးသော ကိုယ်ပိုင် အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများထဲ၌ သူပေးပို့ခဲ့သော စာတစ်စောင်ကို တွေ့ရှိခဲ့ရပြီး ၎င်းစာအပေါ်တွင် သူမ၏ လက်ရေးဖြင့် '''&quot;သူ၏ နောက်ဆုံးစာ&quot;''' ဟု မှတ်သားထားခဲ့သည်။

== ပြည်ပမှ အိမ်ထောင်ဖက်လောင်းများ ==
အိမ်ထောင်ရေး ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းမှုများသည် အဲလိဇဘက်၏ နိုင်ငံခြားရေး မူဝါဒတွင် အဓိက သော့ချက်ကျသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမသည် ၁၅၅၉ ခုနှစ် အစောပိုင်းတွင် သူမ၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ အစ်မဖြစ်သူ၏ မုဆိုးဖို စပိန်ဘုရင် ဖိလစ်၏ ကမ်းလှမ်းချက်ကို ငြင်းပယ်ခဲ့သော်လည်း၊ ဆွီဒင်နိုင်ငံ ဘုရင် အဲရစ် ၁၄ ( ၏ စကားကမ်းလှမ်းမှုကိုမူ နှစ်ပေါင်းများစွာကြာအောင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ငယ်စဉ်ဘဝကပင် ဒိန်းမတ်နိုင်ငံနှင့် အောင်သွယ်တော်ပြုရန် ဆွေးနွေးမှုများ ရှိခဲ့ဖူးသည်။ ၁၅၄၅ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီ ၈ က ဒိန်းမတ်မင်းသား ဟောလ်စတိန်း-ဂေါ့တော့ပ်မှ နယ်စားကြီး အဒေါ့ဖ်  နှင့် လက်ထပ်ရန် အဆိုပြုခဲ့ဖူးပြီး၊ ဆမ်းမားဆက် နယ်စားကြီး အက်ဒဝပ် ဆေးမိုး ကလည်း နှစ်အနည်းငယ်အကြာတွင် မင်းသား ဖရက်ဒရစ် (နောက်ပိုင်းတွင် ဖရက်ဒရစ် ၂) နှင့် လက်ထပ်ရန် အကြံပြုခဲ့သော်လည်း ၎င်းဆွေးနွေးမှုများသည် ၁၅၅၁ ခုနှစ်တွင် ပျယ်ပြယ်သွားခဲ့သည်။ ၁၅၅၉ ခုနှစ် ဝန်းကျင်နှစ်များတွင် ဒိန်းမတ်-အင်္ဂလန် ပရိုတက်စတင့် မဟာမိတ်အဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းရန် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့ကြပြီး ဆွီဒင်၏ အဆိုပြုချက်ကို တုံ့ပြန်ရန်အတွက် ဘုရင် ဖရက်ဒရစ် ၂  သည် ၁၅၅၉ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် အဲလိဇဘက်ထံ စကားကမ်းလှမ်းခဲ့သည်။

နှစ်ပေါင်းများစွာတိုင်အောင် သူမသည် ဖိလစ်၏ ဝမ်းကွဲညီအစ်ကို တော်စပ်သူ သြစတြီးယား မင်းသားကြီး ချားလ်စ် ၂  နှင့် လက်ထပ်ရန် အလေးအနက် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၅၆၉ ခုနှစ်သို့ ရောက်သောအခါ ဟက်ဘ်စဘတ် မင်းဆက်နှင့် ဆက်ဆံရေးမှာ ပျက်ပြားသွားခဲ့သည်။ ထို့နောက် အဲလိဇဘက်သည် ပြင်သစ် ဗာလွား မင်းဆက်မှ မင်းသားနှစ်ပါးနှင့် လက်ထပ်ရန် တစ်လှည့်စီ ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သည်။ ပထမဦးစွာ အန်ဂျူး နယ်စားကြီး ဟင်နရီ နှင့် ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းနောက် ၁၅၇၂ ခုနှစ်မှ ၁၅၈၁ ခုနှစ်အထိတွင်မူ ယခင်က အလန်ဆွန် နယ်စားကြီး ဖြစ်ခဲ့သော ဟင်နရီ၏ ညီတော် အန်ဂျူး နယ်စားကြီး ဖရန်စစ် တို့နှင့် ဖြစ်သည်။ ဤနောက်ဆုံး အိမ်ထောင်ရေး ကမ်းလှမ်းချက်သည် နယ်သာလန် တောင်ပိုင်းအပေါ် စပိန်တို့၏ ထိန်းချုပ်မှုကို ဆန့်ကျင်မည့် မဟာမိတ် အစီအစဉ်နှင့် ဆက်စပ်နေခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဖရန်စစ် ပေးပို့ထားသော ဖားရုပ်သဏ္ဌာန် နားကပ်ကို ဆင်မြန်းခဲ့သည်အထိ ထိုစကားကမ်းလှမ်းမှုကို အချိန်အတန်ကြာ အလေးအနက် သဘောထားခဲ့ပုံရသည်။

၁၁၆၃ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက်က ဧကရာဇ်မင်းမြတ်၏ သံအမတ်တစ်ဦးအား &quot;ကျွန်ုပ်၏ သဘာဝစိတ်အလိုအတိုင်းသာ လိုက်ရမည်ဆိုလျှင် ဘုရင်မဖြစ်ပြီး အိမ်ထောင်သည် ဘဝဖြင့် နေရခြင်းထက် တောင်းစားရသည့် အမျိုးသမီး ဖြစ်ပါစေဦးတော့ တစ်ကိုယ်ရေတည်း နေရခြင်းကိုသာ မရမက ရွေးချယ်ပါလိမ့်မည်&quot; ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ ထိုနှစ် နှောင်းပိုင်းတွင် အဲလိဇဘက်၌ ကျောက်ကြီးရောဂါစွဲကပ်ပြီးနောက် ထီးနန်းဆက်ခံမည့်သူ မေးခွန်းသည် လွှတ်တော်တွင် အပြင်းအထန် ငြင်းခုံစရာ ကိစ္စရပ်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ လွှတ်တော်အမတ်များက ဘုရင်မကြီး ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ပြည်တွင်းစစ် ဖြစ်ပွားခြင်းမှ ကာကွယ်ရန်အတွက် အိမ်ထောင်ပြုရန် သို့မဟုတ် ဆက်ခံမည့်သူကို အမည်စာရင်း တင်သွင်းရန် တိုက်တွန်းခဲ့ကြသည်။ သို့သော် သူမက ၎င်းနှစ်ခုစလုံးကို လုပ်ဆောင်ရန် ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ ဧပြီလတွင် သူမသည် လွှတ်တော်ကို ရွှေ့ဆိုင်းခဲ့ပြီး ၁၅၆၆ ခုနှစ်တွင် အခွန်တိုးကောက်ရန် လွှတ်တော်၏ ထောက်ခံမှု လိုအပ်လာချိန်အထိ လွှတ်တော်ကို ပြန်လည်ခေါ်ယူခြင်း မပြုခဲ့ပေ။

ယခင်က အိမ်ထောင်ပြုမည်ဟု ကတိပေးခဲ့ဖူးသောကြောင့် သူမသည် ငြိမ်သက်ခြင်းမရှိသော အောက်လွှတ်တော်သို့ ဤသို့ ပြောကြားခဲ့သည် -&lt;blockquote&gt;'''&quot;ကျွန်ုပ်၏ ဂုဏ်သိက္ခာအတွက် လူအများရှေ့တွင် ပြောကြားခဲ့သော အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်တစ်ဦး၏ ကတိစကားကို မည်သည့်အခါမျှ ဖျက်ဖျက်မည်မဟုတ်ပါ။ ထို့ကြောင့် ကျွန်ုပ် ထပ်မံပြောကြားလိုသည်မှာ ကျွန်ုပ် လက်ထပ်ရန် ရည်ရွယ်ထားသူကို ဖြစ်စေ၊ ကျွန်ုပ်ကိုယ်တိုင်ကို ဖြစ်စေ ဘုရားသခင်က ရုပ်သိမ်းမသွားခဲ့လျှင် သို့မဟုတ် အခြားသော ကြီးမားသည့် အဟန့်အတားတစ်ခုခု မဖြစ်ပွားခဲ့လျှင် ကျွန်ုပ် အဆင်ပြေပြေ လုပ်ဆောင်နိုင်သမျှ အမြန်ဆုံး အိမ်ထောင်ပြုပါမည်။&quot;'''&lt;/blockquote&gt;၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်သို့ ရောက်သောအခါ အစိုးရအဖွဲ့အတွင်းရှိ အဆင့်မြင့် ပုဂ္ဂိုလ်များသည် အဲလိဇဘက်အနေဖြင့် မည်သည့်အခါမျှ အိမ်ထောင်ပြုမည်မဟုတ် သို့မဟုတ် ဆက်ခံသူကို အမည်ထုတ်ဖော်လိမ့်မည်မဟုတ်ကြောင်း သီးသန့် လက်ခံခဲ့ကြသည်။ ဝီလျံ ဆီစီလ်သည် ထီးနန်းဆက်ခံမှု ပြဿနာအတွက် ဖြေရှင်းနည်းများကို စတင် ရှာဖွေနေပြီ ဖြစ်သည်။ အိမ်ထောင်မပြုခဲ့ခြင်းကြောင့် အဲလိဇဘက်သည် တာဝန်မဲ့သူအဖြစ် မကြာခဏ စွပ်စွဲခံခဲ့ရသည်။ သို့သော်လည်း သူမ၏ နှုတ်ဆိတ်နေမှုက သူမ၏ ကိုယ်ပိုင် နိုင်ငံရေး လုံခြုံမှုကို ပိုမိုခိုင်မာစေခဲ့သည်။ အကယ်၍ သူမက ဆက်ခံမည့်သူကို အမည်နာမ သတ်မှတ်လိုက်ပါက သူမ၏ ထီးနန်းသည် အာဏာသိမ်းမှုဒဏ်ကို ခံရနိုင်ခြေ ရှိကြောင်းကို သူမ သိရှိထားခဲ့သည်။ သူမ၏ ယခင် သာဓကဖြစ်သော မေရီဘုရင်မကို ဆန့်ကျင်သည့် လုပ်ကြံမှုများတွင် &quot;ကျွန်ုပ်ကိုယ်တိုင် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသကဲ့သို့ ဒုတိယမြောက် အာဏာရှိသူ ပုဂ္ဂိုလ်&quot; ကို မည်သို့ ဗဟိုချက်အဖြစ် အသုံးချခဲ့ကြသည်ကို သူမ ကောင်းစွာ မှတ်မိနေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။

== အပျိုစင်ဘဝ ==


အဲလိဇဘက်၏ အိမ်ထောင်မပြုဘဲ နေထိုင်ခဲ့သည့် အခြေအနေသည် အပျိုစင်မယ်တော်မေရီ နှင့် ဆက်စပ်သော '''အပျိုစင်ဘဝကို အမွှမ်းတင် ကြည်ညိုသည့် ဝါဒ''' တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ကဗျာများနှင့် ပုံတူပန်းချီများတွင် သူမကို သာမန်အမျိုးသမီးတစ်ဦးအဖြစ် မဟုတ်ဘဲ အပျိုစင်တစ်ဦး၊ နတ်ဘုရားမတစ်ပါး သို့မဟုတ် နှစ်မျိုးစလုံးအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။ ကနဦးတွင် အဲလိဇဘက် ကိုယ်တိုင်သာ သူမ၏ အပေါ်ယံ အပျိုစင်ဘဝကို ဂုဏ်ထူးဆောင်အဖြစ် ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၅၅၉ ခုနှစ်တွင် သူမက အောက်လွှတ်တော်သို့ &quot;နောက်ဆုံးတွင် ကျွန်ုပ်အတွက် ဤမျှနှင့်တင် လုံလောက်ပါပြီ၊ ကမ္ပည်း ကျောက်စာတိုင်တစ်ခုပေါ်၌ 'ဘုရင်မတစ်ပါးသည် ဤမျှသော ကာလပတ်လုံး စိုးစံခဲ့ပြီး အပျိုစင်ဘဝဖြင့် ရှင်သန်ကာ ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်' ဟု ဖော်ပြထားရုံဖြင့် ပြည့်စုံပါပြီ&quot; ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ကဗျာဆရာများနှင့် စာရေးဆရာများက ထိုအကြောင်းအရာကို ဆက်ခံပြီး အဲလိဇဘက်ကို ချီးမွမ်းမြှောက်စားသည့် အနုပညာ သင်္ကေတပုံဖော်မှုများကို ထုဆစ်ခဲ့ကြသည်။ ၁၅၇၈ ခုနှစ်တွင် အပျိုစင်ဘုရင်မကြီးအား လူထုရှေ့တွင် ဂုဏ်ပြုချီးကျူးမှုများသည် အလန်ဆွန် နယ်စားကြီးနှင့် ဘုရင်မကြီး၏ အိမ်ထောင်ရေး ဆွေးနွေးမှုများကို မသိမသာ ဆန့်ကျင်ကန့်ကွက်ကြောင်း ပြသသည့် လျှို့ဝှက်ချက် သင်္ကေတတစ်ခုအဖြစ် အသုံးတော်ခံခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် အဲလိဇဘက်သည် မိမိကိုယ်ကို ဘုရားသခင်၏ စောင့်ရှောက်မှုအောက်၌ မိမိ၏ တိုင်းနိုင်ငံ၊ ပြည်သူလူထုနှင့် လက်ထပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်ဟု အခိုင်အမာ ဆိုခဲ့သည်။ ၁၅၉၉ ခုနှစ်တွင် သူမက ပြည်သူများကို ရည်ညွှန်း၍ &quot;ကျွန်ုပ်၏ လင်ယောက်ျားများ ဖြစ်ကြသော ကျွန်ုပ်၏ ကောင်းလှစွာသော ပြည်သူအပေါင်းတို့&quot; ဟု မိန့်ကြားခဲ့သည်။

ဤသို့ အပျိုစင်ဖြစ်သည်ဟူသော အခိုင်အမာဆိုချက်ကို လူတိုင်းက လက်ခံခဲ့ကြသည်တော့ မဟုတ်ပေ။ ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များက အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ ရုပ်ခန္ဓာနှင့်အတူ နိုင်ငံတော်ကိုပါ သင်္ကေတအရ ညစ်နွမ်းစေသည့် &quot;ညစ်ညမ်းသော ရာဂစိတ်&quot; ၌ ပျော်မွေ့နေသည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့ကြသည်။ ပြင်သစ်ဘုရင် ဟင်နရီ ၄ က ဥရောပ၏ ကြီးမားသော မေးခွန်းကြီးများထဲမှ တစ်ခုမှာ &quot;ဘုရင်မကြီး အဲလိဇဘက်သည် အပျိုစင် စစ်မစစ်&quot; ဟူသော အချက်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။

အဲလိဇဘက်၏ အပျိုစင်ဘဝနှင့် ပတ်သက်လာလျှင် အဓိက အကျဆုံး မေးခွန်းမှာ ဘုရင်မကြီးသည် ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေနှင့် အချစ်ဇာတ်လမ်းကို အမှန်တကယ် လက်တွေ့ကျကျ ဆက်ဆံခဲ့ဖူးသလား (ကာမစပ်ယှက်ခဲ့ဖူးသလား) ဆိုသည့် အချက်ဖြစ်သည်။ ၁၅၅၉ ခုနှစ်တွင် သူမသည် ဒတ်ဒ်လေ၏ အိပ်ခန်းကို သူမ၏ ကိုယ်ပိုင်အဆောင်များနှင့် ကပ်လျက်သို့ ပြောင်းရွှေ့စေခဲ့သည်။ ၁၅၆၁ ခုနှစ်တွင်မူ သူမသည် ခန္ဓာကိုယ်ကို ဖောယောင်စေသည့် ရောဂါဝေဒနာတစ်ခုကြောင့် လျှို့ဝှက်ဆန်းကြယ်စွာ အိပ်ရာထဲလဲနေခဲ့သည်။

၁၅၈၇ ခုနှစ်တွင် မိမိကိုယ်ကို '''အာသာ ဒတ်ဒ်လေ''' ဟု ခေါ်ဆိုသော လူငယ်တစ်ဦးသည် သူလျှိုဖြစ်နိုင်သည်ဟူသော သံသယဖြင့် စပိန်ကမ်းရိုးတန်းတွင် ဖမ်းဆီးခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ထိုလူငယ်က သူသည် အဲလိဇဘက်နှင့် ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေတို့၏ တရားမဝင် သားသမီး (ကောင်မစပ်ဘဲ ရခဲ့သောသား) ဖြစ်သည်ဟု ဆိုခဲ့ပြီး၊ သူ၏ အသက်မှာလည်း ၁၅၆၁ ခုနှစ် ဘုရင်မကြီး ဖျားနာစဉ်က မွေးဖွားခဲ့သည့် အချိန်ကာလနှင့် ကိုက်ညီနေသည်။ သူ့ကို စုံစမ်းစစ်ဆေးရန် မက်ဒရစ်မြို့သို့ ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့ပြီး စပိန်နိုင်ငံသို့ ပြည်နှင်ဒဏ်ခံထားရသည့် ကက်သလစ် မှူးမတ်တစ်ဦးနှင့် ဘုရင် ဖိလစ် ၂ ၏ အတွင်းရေးမှူးဖြစ်သူ ဖရန်စစ် အင်းဂဲလ်ဖီးလ်ဒ်က စစ်ဆေးမေးမြန်းခဲ့သည်။ ထိုစစ်ဆေးမှုကို ဖော်ပြထားသည့် စာသုံးစောင် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေပြီး၊ ၎င်းစာများထဲတွင် တော်ဝင်နန်းတော်၌ မွေးဖွားချိန်မှစ၍ စပိန်နိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာချိန်အထိ အာသာက သူ၏ ဘဝဇာတ်ကြောင်းဟု အခိုင်အမာ ပြောကြားခဲ့သည့် အသေးစိတ်အချက်အလက်များ ပါဝင်သည်။ သို့သော်လည်း ယင်းက စပိန်လူမျိုးများကို ယုံကြည်အောင် မစွမ်းဆောင်နိုင်ခဲ့ပေ။ အင်းဂဲလ်ဖီးလ်ဒ်က ဘုရင် ဖိလစ်အား အာသာ၏ &quot;ပြောဆိုချက်မှာ လက်ရှိတွင် ဘာမျှအရာမထင်ပါ&quot; ဟု ဝန်ခံခဲ့သော်လည်း &quot;သူ့ကို ထွက်ပြေးခွင့်မပြုသင့်ဘဲ အလွန်လုံခြုံစွာ ဖမ်းဆီးထားသင့်သည်&quot; ဟု အကြံပြုခဲ့သည်။ ဘုရင်က သဘောတူခဲ့ပြီး ထိုအချိန်မှစ၍ အာသာ၏ သတင်းကို မည်သူမျှ မကြားရတော့ပေ။ ခေတ်သစ် ပညာရှင်များက ထိုဇာတ်လမ်း၏ အခြေခံယူဆချက်ကို '''&quot;မဖြစ်နိုင်သောအရာ&quot;''' အဖြစ် ပယ်ချခဲ့ကြပြီး အဲလိဇဘက်၏ ဘဝကို ထိုခေတ်က လူများက အနီးကပ် အလွန်စောင့်ကြည့်ခဲ့ကြသဖြင့် သူမအနေဖြင့် ကိုယ်ဝန်ရှိခြင်းကို ဖုံးကွယ်ထားနိုင်ရန် လုံးဝ မဖြစ်နိုင်ကြောင်း အခိုင်အမာ ဆိုကြသည်။

== စကော့တလန် ဘုရင်မ မေရီ ==
စကော့တလန်နိုင်ငံအပေါ် အဲလိဇဘက်၏ ပထမဆုံး မူဝါဒမှာ ထိုနေရာ၌ ပြင်သစ်တို့ ရောက်ရှိအခြေစိုက်နေမှုကို ဆန့်ကျင်ရန် ဖြစ်သည်။ ပြင်သစ်တို့က အင်္ဂလန်ကို ကျူးကျော်ပြီး သူမ၏ ကက်သလစ်ဘာသာဝင် ဝမ်းကွဲညီမဖြစ်သူ စကော့တလန်ဘုရင်မ မေရီ ကို ထီးနန်းတင်ရန် ကြံစည်နေကြမည်ကို သူမ စိုးရိမ်ခဲ့သည်။ မေရီသည် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ အစ်မတော်စပ်သူ မာဂရက်  ၏ မြေးဖြစ်သောကြောင့် လူအများက သူမအား အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းကို ဆက်ခံမည့် တရားဝင်အမွေခံအဖြစ် သတ်မှတ်ထားကြသည်။ မေရီကိုယ်တိုင်ကလည်း မိမိသည် ဘုရင်မကြီးနှင့် &quot;အနီးစပ်ဆုံး သွေးချင်းတော်စပ်သူ&quot; ဖြစ်သည်ဟု ကြွေးကြော်ခဲ့သည်။ ပရိုတက်စတင့် သူပုန်များကို ကူညီရန် စကော့တလန်သို့ စစ်တပ်စေလွှတ်ဖို့ အဲလိဇဘက်အား တိုက်တွန်းခဲ့ကြပြီး၊ ထိုစစ်ဆင်ရေးမှာ ထိရောက်မှုမရှိခဲ့သော်လည်း ရလဒ်အနေဖြင့် ၁၅၆၀ ပြည့်နှစ် ဇူလိုင်လတွင် ချုပ်ဆိုခဲ့သော အီဒင်ဘတ်ချ် စာချုပ်အရ မြောက်ဘက်ပိုင်းမှ ပြင်သစ်တို့၏ ခြိမ်းခြောက်မှုကို ဖယ်ရှားနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၅၆၁ ခုနှစ်တွင် မေရီသည် အာဏာစက်ကို ဆုပ်ကိုင်ရန် ပြင်သစ်မှ စကော့တလန်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာချိန်၌ ထိုနိုင်ငံတွင် ပရိုတက်စတင့်အသင်းတော် အခြေခိုင်နေပြီဖြစ်ပြီး အဲလိဇဘက်က ထောက်ပံ့ထားသော ပရိုတက်စတင့်မှူးမတ်များ၏ ကောင်စီက တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်နေပြီ ဖြစ်သည်။ မေရီသည် ထိုစာချုပ်ကို အတည်ပြုရန် ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။


၁၅၆၃ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက်သည် သက်ဆိုင်သူနှစ်ဦးစလုံးအား တစ်ဦးမျှ ကြိုတင်မမေးမြန်းဘဲ သူမ၏ ကိုယ်ပိုင်အိမ်ထောင်ဖက်လောင်းဖြစ်သူ ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေကို မေရီ၏ ခင်ပွန်းအဖြစ် အဆိုပြုခဲ့သည်။ နှစ်ဦးစလုံးက စိတ်အားထက်သန်မှုမရှိကြောင်း ပြသခဲ့ကြပြီးနောက် ၁၅၆၅ ခုနှစ်တွင် မေရီသည် အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် လက္ခဏာကိုယ်စီရှိကြသော လော့ဒ် ဒါန်လေ ဟု လူသိများသည့် ဟင်နရီ စတူးဝပ်  နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ထိုလက်ထပ်မှုသည် စကော့တလန် ပရိုတက်စတင့်များနှင့် အဲလိဇဘက်တို့အား အောင်ပွဲကို သက်သက်သာသာ အပ်နှင်းလိုက်သကဲ့သို့ ဖြစ်စေခဲ့သော မေရီ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်အမှားများထဲမှ ပထမဆုံးအမှား ဖြစ်သည်။ ဒါန်လေသည် လူထုအတွင်း လျင်မြန်စွာ လူမုန်းများလာခဲ့ပြီး ၁၅၆၀ ပြည့်နှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဘော့သ်ဝဲလ် နယ်စားကြီး ဂျိမ်း ဟက်ဗ်ဘန်း ဦးဆောင်မှု သေချာသလောက်ရှိသော ကြံစည်သူများ၏ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ ထိုဖြစ်ရပ်အပြီး မကြာမီ ၁၅၆၇ ခုနှစ် မေလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် မေရီသည် ဘော့သ်ဝဲလ်နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ရာ၊ သူမကိုယ်တိုင် ခင်ပွန်းဖြစ်သူကို လုပ်ကြံမှုတွင် ပါဝင်ပတ်သက်နေခဲ့သည်ဟူသော သံသယများကို ပိုမိုကြီးထွားစေခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်က ထိုလက်ထပ်မှုနှင့် ပတ်သက်၍ မေရီအား ဤသို့ စာရေးသားကာ ပြတ်ပြတ်သားသား ရင်ဆိုင်ခဲ့သည် -&lt;blockquote&gt;&quot;အခြားသော နာမည်ဆိုးဖြင့် ကျော်ကြားသည့် ချို့ယွင်းချက်များအပြင်၊ သင်၏ ကွယ်လွန်သူ ခင်ပွန်းကို လုပ်ကြံမှုဖြင့် လူထုအကြား စွပ်စွဲခံထားရသူ၊ ထို့အပြင် (ကျွန်ုပ်တို့က မဟုတ်မမှန်ဟု ယုံကြည်လိုသော်လည်း) သင့်ကိုပါ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပတ်သက်နေသည်ဟု ဆိုနေကြသော ထိုသို့သော လက်အောက်ခံတစ်ဦးကို ဤမျှ အလျင်စလို လက်ထပ်လိုက်ခြင်းထက် သင်၏ ဂုဏ်သိက္ခာအတွက် ပိုမိုဆိုးရွားသော ရွေးချယ်မှုမျိုး မည်သို့ ရှိနိုင်ပါဦးမည်နည်း။&quot;&lt;/blockquote&gt;ဤဖြစ်ရပ်များသည် မေရီအား လျင်မြန်စွာ ရှုံးနိမ့်စေခဲ့ပြီး လော့ဂျ်လတ်ဗန် ရဲတိုက်တွင် ထောင်သွင်းအကျဉ်းချခံရခြင်းသို့ ဦးတည်သွားခဲ့သည်။ စကော့တလန်မှူးမတ်များက သူမအား နန်းချပြီး သူမ၏ အသက်တစ်နှစ်သားအရွယ် သားတော် ဂျိမ်း ၆ ကို ထီးနန်းလွှဲအပ်ရန် ဖိအားပေးခဲ့ကြသည်။ ဂျိမ်းကို ပရိုတက်စတင့်တစ်ဦးအဖြစ် ပြုစုပျိုးထောင်ရန် စတာလင် ရဲတိုက်သို့ ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။ မေရီသည် ၁၅၆၈ ခုနှစ်တွင် ထောင်မှ လွတ်မြောက်ခဲ့သော်လည်း လန်းဆိုက် တိုက်ပွဲတွင် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီးနောက် အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ ရေကြောင်းခရီးဖြင့် ထွက်ပြေးခဲ့သည်၊ ထိုနေရာသည် တစ်ချိန်က အဲလိဇဘက်ထံမှ အကူအညီရမည်ဟု အသေအချာ ကတိကဝတ်ပြုခြင်း ခံထားရဖူးသည့် နေရာဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ပထမဆုံး စိတ်အလိုအရမူ မိမိနှင့် အဆင့်အတန်းတူ ဘုရင်မတစ်ပါးကို နန်းပြန်တင်ပေးရန် ဖြစ်သော်လည်း၊ သူမနှင့် သူမ၏ ကောင်စီအဖွဲ့သည် အန္တရာယ်ကင်းမည့် လမ်းကိုသာ ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။ အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်ကို အသုံးပြု၍ မေရီအား စကော့တလန်သို့ ပြန်ပို့ရန် သို့မဟုတ် အင်္ဂလန်၏ ကက်သလစ်ရန်သူများရှိရာ ပြင်သစ်သို့ စေလွှတ်ရန် စသည့် စွန့်စားမှုများကို လုပ်မည့်အစား၊ ၎င်းတို့သည် မေရီကို အင်္ဂလန်တွင်ပင် ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ပြီး ထိုနေရာ၌ပင် မေရီသည် နောက်ထပ် '''၁၉ နှစ်တိုင်တိုင် အကျဉ်းကျခံခဲ့ရသည်။'''

== ကက်သလစ်တို့၏ လှုပ်ရှားမှု ==
မေရီသည် မကြာမီမှာပင် တော်လှန်ပုန်ကန်မှုများအတွက် ဗဟိုချက် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၅၆၉ ခုနှစ်တွင် မြောက်ဘက်ပိုင်း၌ ကြီးမားသော ကက်သလစ် သူပုန်ထမှုတစ်ခု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး၊ ၎င်း၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ မေရီကို အကျဉ်းထောင်မှ လွှတ်ပေးရန်၊ သူမအား နော်ဖော့ခ် နယ်စားကြီး သောမတ်စ် ဟောင်းဝပ်  နှင့် လက်ထပ်ပေးရန်နှင့် သူမအား အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းပေါ် တင်မြှောက်ရန် ဖြစ်သည်။ သူပုန်များ ရှုံးနိမ့်သွားပြီးနောက် အဲလိဇဘက်၏ အမိန့်ဖြင့် သူပုန်ပေါင်း ၇၅၀ ကျော်ကို ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ ထိုတော်လှန်မှု အောင်မြင်သွားပြီဟု အထင်ဖြင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ပိုင်းယပ်စ် ၅ (Pope Pius V) သည် ၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် အမြင့်ဆုံးအာဏာဖြင့် စိုးစံနေသူ  ဟု အမည်ရသော သာသနာစောင့်စာချွန်လွှာကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ယင်းစာချွန်လွှာတွင် &quot;အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်မအဖြစ် ဟန်ဆောင်နေသူနှင့် ရာဇဝတ်မှုများ၏ အစေခံ ဖြစ်သော အဲလိဇဘက်&quot; အား ခရစ်ယာန်အသင်းတော်မှ ထုတ်ပယ်ကြောင်းနှင့် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိတစ်ဦးဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ လက်အောက်ခံ ပြည်သူအားလုံးကိုလည်း ဘုရင်မအပေါ် သစ္စာစောင့်သိရမည့် တာဝန်မှ ကင်းလွတ်ခွင့် ပေးခဲ့သည်။ ဘုရင်မ၏ အမိန့်ကို နာခံသော ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များကိုလည်း အသင်းတော်မှ ထုတ်ပယ်မည်ဟု ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သည်။ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ထိုစာချွန်လွှာကြောင့် လွှတ်တော်တွင်း၌ ကက်သလစ်များကို ဆန့်ကျင်သည့် ဥပဒေပြုရေးဆိုင်ရာ လှုံ့ဆော်မှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သော်လည်း အဲလိဇဘက်ကိုယ်တိုင် ကြားဝင်စေ့စပ်ပေးခဲ့၍ သက်ညှာမှုများ ရရှိခဲ့သည်။ ၁၅၈၁ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်ပြည်သူများကို အဲလိဇဘက်အပေါ် သစ္စာဖောက်ဖျက်စေရန် &quot;ရည်ရွယ်ချက်&quot; ဖြင့် ကက်သလစ်ဘာသာသို့ ကူးပြောင်းစေခြင်းကို သေဒဏ်အထိ ကျခံရနိုင်သော နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်များမှစ၍ ဥရောပတိုက်ကြီးရှိ ခရစ်ယာန်စာသင်ကျောင်းများမှ သာသနာပြုဘုန်းတော်ကြီးများသည် &quot;အင်္ဂလန်ကို ကက်သလစ်ဘာသာသို့ ပြန်လည်ကူးပြောင်းရေး&quot; လှုပ်ရှားမှုအတွက် အင်္ဂလန်သို့ လျှို့ဝှက်စွာ လာရောက်ခဲ့ကြသည်။ အချို့မှာ သစ္စာဖောက်မှုမြောက်သော အပြုအမူများကြောင့် ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရပြီး၊ ယင်းက ဘာသာရေးအတွက် အသက်စွန့်သူများ (အာဇာနည်များ) အဖြစ် အမွှမ်းတင် ကြည်ညိုသည့် အလေ့အထကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။

အမြင့်ဆုံးအာဏာဖြင့် စိုးစံနေသူ စာချွန်လွှာသည် အင်္ဂလိပ် ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များအား မေရီကို အင်္ဂလန်၏ တရားဝင် အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်အဖြစ် မျှော်လင့်ကြည့်ရှုရန် တွန်းအားတစ်ရပ် ဖြစ်စေခဲ့သည်။ မေရီကို အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းပေါ် တင်မြှောက်ရန် ကြံစည်သည့် ကက်သလစ်တို့၏ လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှု တိုင်းကို မေရီကိုယ်တိုင် သိရှိချင်မှ သိရှိလိမ့်မည် ဖြစ်သော်လည်း၊ ၁၅၇၁ ခုနှစ် ရီဒိုလ်ဖီ လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှု (ယင်းဖြစ်ရပ်ကြောင့် မေရီ၏ ချစ်ရေးဆိုသူ နော်ဖော့ခ် နယ်စားကြီး ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသည်) မှသည် ၁၅၈၆ ခုနှစ် ဘာဘင်တန် လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှု အထိ အဲလိဇဘက်၏ လျှို့ဝှက်ထောက်လှမ်းရေးအဖွဲ့ခေါင်းဆောင် ဖရန်စစ် ဝေါဆင်ဂမ် နှင့် တော်ဝင်ကောင်စီသည် မေရီကို အပြစ်ပေးနိုင်မည့် အထောက်အထားများကို စိတ်အားထက်သန်စွာ စုဆောင်းခဲ့ကြသည်။ ကနဦးတွင် အဲလိဇဘက်သည် မေရီကို သေဒဏ်ပေးရန် တိုက်တွန်းချက်များကို ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၅၈၆ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် ဘာဘင်တန် လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှုအတွင်း ရေးသားခဲ့သော စာအထောက်အထားများအရ မေရီကို တရားစွဲဆိုရန်နှင့် ကွပ်မျက်ရန် ခွင့်ပြုချက်ပေးဖို့ သူမအား ဖျောင်းဖျနိုင်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ပြစ်ဒဏ်စီရင်ချက် ကြေညာစာတွင် &quot;အဆိုပါ မေရီသည် ဤထီးနန်းကို မိမိပိုင်ဆိုင်သည်ဟု ဟန်ဆောင်တောင်းဆိုကာ၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ တော်ဝင်ရုပ်ခန္ဓာကို ထိခိုက်နာကျင်စေရန်၊ သေဆုံးစေရန်နှင့် ပျက်စီးစေရန် ရည်ရွယ်သော ကိစ္စရပ်အဝဝကို ဤတိုင်းနိုင်ငံအတွင်း ကြံစည်စစ်ဆေးခဲ့သည်&quot; ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ '''၁၅၈၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၈ ရက်နေ့တွင်''' နော်သက်တမ်ရှိုင်းယား ရှိ ဖော်သရင်းဟေး ရဲတိုက်၌ မေရီသည် ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ကွပ်မျက်ပြီးနောက် အဲလိဇဘက်က သူမသည် လက်မှတ်ရေးထိုးထားသော ကွပ်မျက်မိန့်ဝရမ်းကို ပေးပို့ရန် ရည်ရွယ်ချက်မရှိခဲ့ကြောင်း ငြင်းဆိုခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ သိခွင့်မရှိဘဲ ဝရမ်းကို အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့သည့်အတွက် အတွင်းရေးမှူး ဝီလျံ ဒေဗီဆင်ကို အပြစ်ပုံချခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ထိုသို့ နောင်တရမှု မည်မျှ စစ်မှန်ကြောင်းနှင့် သူမသည် ဝရမ်းကို တကယ်ပင် အချိန်ဆွဲချင်ခဲ့သလား ဆိုသည့်အချက်အပေါ် ထိုခေတ်က လူများနှင့် နောက်ပိုင်း သမိုင်းပညာရှင်များအကြား သံသယပွားစရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။

== စစ်ပွဲများ ==
အဲလိဇဘက်၏ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒမှာ အများအားဖြင့် ကာကွယ်ရေးစစ် အသွင်သာ ဖြစ်သည်။ ချွင်းချက်အနေဖြင့် ၁၅၆၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလမှ ၁၅၆၃ ခုနှစ် ဇွန်လအထိ လီဟာ့ဗ် ၏ ဆိပ်ကမ်းကို အင်္ဂလိပ်တို့ ဝင်ရောက်သိမ်းပိုက်မှု ရှိခဲ့သော်လည်း၊ အဲလိဇဘက်၏ မဟာမိတ် ဟူဂါးနိုး (ပြင်သစ်ပရိုတက်စတင့်) များက ဆိပ်ကမ်းကို ပြန်လည်သိမ်းယူရန် ကက်သလစ်များနှင့် ပူးပေါင်းသွားခဲ့သဖြင့် ထိုစစ်ဆင်ရေးမှာ ရှုံးနိမ့်မှုဖြင့် အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ ၁၅၅၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီတွင် ပြင်သစ်ထံ ဆုံးရှုံးခဲ့ရသော ကဲလေး ဆိပ်ကမ်းနှင့် လီဟာ့ဗ် ဆိပ်ကမ်းကို လဲလှယ်ရန် ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ ရေတပ်မတော်၏ လှုပ်ရှားမှုများမှတစ်ဆင့်သာ တိုက်စစ်ဆင်သော မူဝါဒကို ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ ယင်းက စပိန်နှင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော စစ်ပွဲတွင် အောင်မြင်မှု ရရှိစေခဲ့ပြီး၊ ထိုစစ်ပွဲ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းကို ပင်လယ်ပြင်၌ တိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ သူမသည် ၁၅၇၇ ခုနှစ်မှ ၁၅၈၀ ပြည့်နှစ်အတွင်း ကမ္ဘာလှည့်ခရီးစဉ်ကို အောင်မြင်စွာ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် ဖရန်စစ် ဒရိတ် ကို ဆာ ဘွဲ့ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့ပြီး၊ သူသည် စပိန်ဆိပ်ကမ်းများနှင့် ရေတပ်စုများကို ဝင်ရောက်စီးနင်း တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကျော်ကြားလာခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်ခေတ် ရေကြောင်းစွန့်စားသူများတွင် ပင်လယ်ဓားပြဆန်ဆန် ပြုမူခြင်းနှင့် ကိုယ်ကျိုးရှာလိုသော စိတ်ဓာတ်များ ရှိနေကြပြီး ၎င်းတို့အပေါ် ဘုရင်မကြီးအနေဖြင့် ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်း သိပ်မရှိခဲ့ပေ။

=== နယ်သာလန် ===
၁၅၆၂-၁၅၆၃ ခုနှစ်တွင် လီဟာ့ဗ်  ဆိပ်ကမ်းကို ဝင်ရောက်သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ပြန်လည်ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည့် ဖြစ်ရပ်ပြီးနောက်၊ အဲလိဇဘက်သည် ဥရောပတိုက်ကြီးပေါ်သို့ စစ်တပ်စေလွှတ်ခြင်းကို ရှောင်ရှားခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၅၈၅ ခုနှစ်တွင် စပိန်ဘုရင် ဖိလစ် ၂ ကို တော်လှန်နေသော ပရိုတက်စတင့် ဒတ်ခ်ျသူပုန်များကို ကူညီရန် အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ဤသို့ စေလွှတ်ရခြင်းမှာ ၁၅၈၄ ခုနှစ်တွင် ဘုရင်မကြီး၏ မဟာမိတ်များဖြစ်ကြသော အော်ရိန်းမင်းသား ဝီလျံ  နှင့် အန်ဂျူး နယ်စားကြီးတို့ ကွယ်လွန်သွားခဲ့ခြင်း၊ ထို့ပြင် စပိန်ပိုင် နယ်သာလန်၏ ဘုရင်ခံဖြစ်သူ ပါးမား နယ်စားကြီး အလက်ဇန်းဒါး ဖားနီးစ်) ထံသို့ ဒတ်ခ်ျမြို့များ ဆက်တိုက် လက်နက်ချခဲ့ရခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ၁၅၈၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ဖိလစ် ၂ နှင့် ပြင်သစ်ကက်သလစ်အဖွဲ့ချုပ်တို့ ဂျွိုင်းဗီးလ် ၌ မဟာမိတ်ဖွဲ့လိုက်ခြင်းကြောင့် အန်ဂျူး၏နောင်တော် ပြင်သစ်ဘုရင် ဟင်နရီ ၃ အနေဖြင့် နယ်သာလန်အပေါ် စပိန်တို့ လွှမ်းမိုးလာမှုကို တုံ့ပြန်ရန် အခွင့်အရေး မရှိသလောက် ဖြစ်သွားခဲ့သည်။ ယင်းက ကက်သလစ်အဖွဲ့ချုပ် အားကောင်းသည့် ပြင်သစ်အင်္ဂလိပ်ရေလက်ကြား ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်တွင် စပိန်တို့၏ သြဇာကို ပျံ့နှံ့စေခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်နိုင်ငံကိုလည်း ကျူးကျော်ခံရမည့် အန္တရာယ်ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ၁၅၈၅ ခုနှစ် နွေရာသီတွင် ပါးမားနယ်စားကြီးက အန့်တွပ် မြို့ကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့လိုက်ခြင်းကြောင့် အင်္ဂလိပ်နှင့် ဒတ်ခ်ျတို့ဘက်မှ တစ်စုံတစ်ရာ တုံ့ပြန်ရန် လိုအပ်လာခဲ့သည်။ ထိုဖြစ်ရပ်၏ ရလဒ်အနေဖြင့် ၁၅၈၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် '''နန်းဆပ်ချ် စာချုပ်ကို''' ချုပ်ဆိုခဲ့ပြီး၊ အဲလိဇဘက်က ဒတ်ခ်ျတို့အား စစ်ရေးအရ ကူညီပံ့ပိုးပေးရန် ကတိပြုခဲ့သည်။ ဤစာချုပ်သည် အင်္ဂလိပ်-စပိန် စစ်ပွဲ စတင်ခြင်း၏ မှတ်တိုင်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။

ထိုစစ်ဆင်ရေးကို အဲလိဇဘက်၏ ချစ်သူဟောင်း ဖြစ်ခဲ့ဖူးသူ '''လက်စတာ နယ်စားကြီး''' က ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ကနဦးကတည်းက ဤစစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုကို စိတ်ပါလက်ပါ ထောက်ခံခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပေ။ သူမ၏ ဗျူဟာမှာ ဒတ်ခ်ျတို့အား အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်ဖြင့် အပေါ်ယံသာ ကူညီပေးဟန်ပြပြီး၊ လက်စတာ ဟော်လန်သို့ ရောက်ရှိပြီး ရက်ပိုင်းအတွင်းမှာပင် စပိန်နှင့် လျှို့ဝှက်ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးမှုများကို စတင်ရန် ဖြစ်သည်။ ယင်းဗျူဟာသည် ၎င်းဒေသတွင် ကြပ်မတ်ကွပ်ကဲခွင့် အာဏာကို တည်ဆောက်ပြီး တိုက်စစ်ဆင်ရန် ပြင်ဆင်နေသည့် ဒတ်ခ်ျတို့၏ မျှော်လင့်ချက်၊ လက်စတာ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်နေခဲ့သည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင်မူ အဲလိဇဘက်က သူ့အား &quot;ရန်သူနှင့် ထိပ်တိုက်တွေ့ပြီး အဆုံးအဖြတ်ခံယူမည့် စစ်ပွဲမျိုးကို မည်သည့်တန်ဖိုးပေးရပေးရ ရှောင်ရှားရန်&quot; လိုလားခဲ့သည်။ လက်စတာသည် ဒတ်ခ်ျလွှတ်တော်ထံမှ ဘုရင်ခံချုပ်ရာထူးကို လက်ခံခဲ့ခြင်းကြောင့် အဲလိဇဘက်ကို ဒေါသထွက်စေခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်က ယင်းကို နယ်သာလန်၏ အချုပ်အခြာအာဏာကို သူမအား အတင်းအဓမ္မ လက်ခံခိုင်းစေရန် ဒတ်ခ်ျတို့၏ ပရိယာယ်တစ်ခုအဖြစ် မြင်ခဲ့ပြီး၊ သူမသည် ထိုအာဏာကို အမြဲတမ်း ငြင်းပယ်ထားခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ သူမက လက်စတာထံ ဤသို့ ရေးသားပေးပို့ခဲ့သည် -&lt;blockquote&gt;'''&quot;ကျွန်ုပ်တို့ကိုယ်တိုင် မြှောက်စားခဲ့ပြီး ဤတိုင်းပြည်ရှိ အခြားမည်သည့် လက်အောက်ခံထက်မဆို ပိုမို၍ ထူးထူးခြားခြား မျက်နှာသာပေးခဲ့သော လူတစ်ယောက်သည်၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို ဤမျှ ထိခိုက်စေမည့် ကိစ္စရပ်တွင် ကျွန်ုပ်တို့၏ အမိန့်တော်ကို ဤမျှ နိမ့်ကျသော နည်းလမ်းဖြင့် ချိုးဖောက်လိမ့်မည်ဟု (လက်တွေ့ မကြုံရလျှင်) ကျွန်ုပ်တို့ မည်သည့်အခါမျှ တွေးထင်မိမည် မဟုတ်ပါ... ထို့ကြောင့် ကျွန်ုပ်တို့၏ ပြတ်သားသော အလိုတော်နှင့် အမိန့်တော်မှာ ဆင်ခြေဆင်လက်များနှင့် အချိန်ဆွဲမှု အားလုံးကို ဖယ်ရှားပြီး၊ သင်၏ သစ္စာစောင့်သိမှု တာဝန်အရ ဤစာကို ဆောင်လာသူက ကျွန်ုပ်တို့၏ နာမတော်ဖြင့် ညွှန်ကြားသမျှ အားလုံးကို ချက်ချင်း နာခံဆောင်ရွက်ရန် ဖြစ်သည်။ ဤအမိန့်ကို ပျက်ကွက်ခြင်း မရှိစေရ၊ ပျက်ကွက်ပါက ကြုံတွေ့ရမည့် ကြီးမားလှသော ဘေးအန္တရာယ်ကို သင်ကိုယ်တိုင် တာဝန်ယူရမည်။&quot;'''&lt;/blockquote&gt;အဲလိဇဘက်၏ &quot;အမိန့်တော်&quot; မှာ သူမ၏ စေတမန်က ဒတ်ခ်ျနိုင်ငံတော်ကောင်စီ ရှေ့မှောက်တွင် ဘုရင်မကြီး၏ သဘောမတူ ကန့်ကွက်စာများကို လူသိရှင်ကြား ဖတ်ကြားရန်ဖြစ်ပြီး၊ လက်စတာသည် ထိုနေရာတွင် ဘေး၌ မတ်တပ်ရပ် စောင့်ဆိုင်းနေခဲ့ရသည်။ သူမ၏ &quot;စစ်သေနာပတိချုပ်&quot; အား ဤသို့ လူသိရှင်ကြား အရှက်ခွဲခြင်းနှင့်အတူ တစ်ဖက်တွင် စပိန်နှင့် သီးခြား ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ဆက်လက် ဆွေးနွေးနေခြင်းတို့ကြောင့် ဒတ်ခ်ျတို့အကြား လက်စတာ၏ အဆင့်အတန်းမှာ ပြန်လည်ကုစား၍မရအောင် ပျက်ပြားသွားခဲ့သည်။ ဆာလောင်မွတ်သိပ်နေသော အင်္ဂလိပ်စစ်သည်များအတွက် ကတိပြုထားသည့် ရန်ပုံငွေများကို ပေးပို့ရန် အဲလိဇဘက်က အကြိမ်ကြိမ် ငြင်းဆန်ခဲ့ခြင်းကြောင့် စစ်ဆင်ရေးမှာ ပြင်းထန်စွာ အဟန့်အတား ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ ဤလှုပ်ရှားမှုအပေါ် ပါဝင်ပတ်သက်ရန် ဘုရင်မကြီး၏ ဝန်လေးမှု၊ နိုင်ငံရေးနှင့် စစ်ရေးခေါင်းဆောင်အဖြစ် လက်စတာ၏ ကိုယ်ပိုင်ချို့ယွင်းချက်များ၊ နှင့် ဒတ်ခ်ျနိုင်ငံရေး၏ ဂိုဏ်းဂဏကွဲပြားပြီး ရှုပ်ထွေးပွေလီလှသော အခြေအနေများကြောင့် ၎င်းစစ်ဆင်ရေးမှာ ရှုံးနိမ့်မှုဖြင့် အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ လက်စတာသည် ၁၅၈၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် သူ၏ စစ်သေနာပတိ ရာထူးမှ နောက်ဆုံး၌ နှုတ်ထွက်ခဲ့သည်။ စပိန်တို့သည် နယ်သာလန်၏ တောင်ပိုင်းပြည်နယ်များကို ဆက်လက် ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့ဆဲ ဖြစ်ပြီး အင်္ဂလန်ကို ကျူးကျော်မည့် ခြိမ်းခြောက်မှုမှာလည်း ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။

သို့သော်လည်း ဒတ်ခ်ျတို့အား ကူညီပံ့ပိုးမှုမှာ ဆက်လက် တည်ရှိခဲ့သည်။ လက်စတာ၏နေရာတွင် '''ဖရန်စစ် ဗီယာ''' က အစားထိုး ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး သူသည် ၁၅၈၉ ခုနှစ်တွင် နယ်သာလန်ရှိ အဲလိဇဘက်၏ စစ်တပ်အားလုံး၏ စစ်သေနာပတိချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူသည် ဤရာထူးကို ရယူထားစဉ်အတွင်း စစ်ဆင်ရေး တစ်ဆယ့်ငါးကြိမ်လုံး၌ လုံးဝနီးပါး ဆက်တိုက် အောင်ပွဲရရှိခဲ့သည်။ ဗီယာသည် နာဆောမှ မောရစ်  ဦးဆောင်သော ဒတ်ခ်ျများနှင့် အလွန်ကောင်းမွန်သော ဆက်ဆံရေး ရှိခဲ့ပြီး နယ်သာလန်နိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရရှိရန်အတွက် ၎င်းတို့နှင့် နီးကပ်စွာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဗီယာ၏ စစ်တပ်များသည် &quot;စပိန်တို့အား မည်သူမျှ မအောင်နိုင်&quot; ဟူသော ဒဏ္ဍာရီကို ခြေမှုန်းပစ်နိုင်ခဲ့သဖြင့် သူသည် အဲလိဇဘက်၏ လေးစားမှုကို ရရှိခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်တို့၏ ဒတ်ခ်ျအပေါ် ကူညီပံ့ပိုးမှုသည် အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်ပြီးနောက်တွင် ပြီးဆုံးသွားခဲ့သော်လည်း၊ ထိုအချိန်တွင် ဒတ်ခ်ျတို့သည် မိမိခြေထောက်ပေါ်မိမိ ရပ်တည်နိုင်လောက်အောင် အင်အားတောင့်တင်းနေပြီ ဖြစ်သည်။

=== စပိန် ===
၁၅၈၅ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နှင့် စပိန်တို့ စစ်ဖြစ်ပွားချိန်၌ '''ဖရန်စစ် ဒရိတ်'''  သည် ကာရစ်ဘီယံပင်လယ်ရှိ စပိန်ဆိပ်ကမ်းများနှင့် သင်္ဘောများကို တစ်နှစ်ကြာ လှည့်လည်စီးနင်း တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ စပိန်ဘုရင် ဖိလစ် ၂ သည် အင်္ဂလန်ကို တိုက်ရိုက် စစ်ဆင်နွှဲရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်သည့်အတွက် ၁၅၈၇ ခုနှစ်တွင် ဒရိတ်သည် ကာဒစ်ဇ် ဆိပ်ကမ်းကို အောင်မြင်စွာ ဝင်ရောက်စီးနင်းပြီး အင်္ဂလန်ကို ကျူးကျော်ရန် ရည်ရွယ်ထားသည့် စပိန်စစ်သင်္ဘောစုကြီးကို ဖျက်ဆီးပစ်ခဲ့သည်။

၁၅၈၈ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် စပိန်၏ ကမ္ဘာကျော် ရေတပ်မတော်ကြီးဖြစ်သော '''[[စပိန်ရေတပ်ကြီး]]''' သည် ပါးမားနယ်စားကြီး ဦးဆောင်သည့် စပိန်ကျူးကျော်ရေးစစ်တပ်ကို နယ်သာလန်မှတစ်ဆင့် အင်္ဂလန်အရှေ့တောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းသို့ ကူးတို့ပို့ဆောင်ပေးရန် အင်္ဂလိပ်ရေလက်ကြားသို့ ရွက်လွှင့်လာခဲ့သည်။ ထိုစပိန်ရေတပ်ကြီးကို ကြားဖြတ်တိုက်ခိုက်ရန် အဲလိဇဘက်သည် ဖရန်စစ် ဒရိတ်နှင့် ချားလ်စ် ဟောင်းဝပ် တို့ ဦးဆောင်သော သူမ၏ ရေတပ်မတော်ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ စပိန်ရေတပ်ကြီးသည် စစ်ဗျူဟာတွက်ချက်မှု မှားယွင်းခြင်း၊ ကံမကောင်းခြင်းများနှင့် ဇူလိုင်လ ၂၈-၂၉ ရက် (ပြက္ခဒိန်သစ်အရ ဩဂုတ်လ ၇-၈ ရက်) သန်းခေါင်ယံအချိန်တွင် ဂရာဗလင်း ကမ်းလွန်၌ အင်္ဂလိပ်တို့၏ မီးတင်ရှို့ထားသော သင်္ဘောများဖြင့် တိုက်ခိုက်မှုတို့ ပေါင်းစပ်သွားမှုကြောင့် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ရပြီး၊ စပိန်သင်္ဘောများသည် မြောက်အရှေ့ဘက်သို့ အစိတ်စိတ်အမွှာမွှာ ပျံ့လွင့်သွားခဲ့သည်။ ထို့နောက် အချို့သင်္ဘောများသည် မြောက်ပင်လယ်မှတစ်ဆင့် စပိန်သို့ ပြန်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ပြီး အိုင်ယာလန်အနောက်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းမှတစ်ဆင့် တောင်ဘက်သို့ ပြန်လှည့်ရာတွင် အိုင်ယာလန်ကမ်းရိုးတန်း၌ အကြီးအကျယ် ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများ ကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီးနောက်၊ စပိန်ရေတပ်ကြီး၏ ပျက်စီးယိုယွင်းနေသော အကြွင်းအကျန်များသာ စပိန်နိုင်ငံသို့ မွဲမွဲပြာပြာဖြင့် ပြန်လည်ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။

စပိန်ရေတပ်ကြီး ဤသို့ ကံကြမ္မာဆိုးနှင့် ကြုံနေရသည်ကို မသိရှိသေးသည့် အင်္ဂလန်ပြည်တွင်း၌မူ လက်စတာ နယ်စားကြီး၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် နိုင်ငံတော်ကို ကာကွယ်ရန် အင်္ဂလိပ်ပြည်သူ့စစ်များ စုရုံးနေခဲ့ကြသည်။ လက်စတာသည် အဲလိဇဘက်အား အက်ဆက်စ်  ရှိ တီလ်ဘူရီ  တွင် စုရုံးနေသော သူမ၏ စစ်တပ်များကို လာရောက်စစ်ဆေးရန် ဩဂုတ်လ ၈ ရက်နေ့၌ ဖိတ်ကြားခဲ့သည်။ သူမသည် ကတ္တီပါအဖြူရောင် ဂါဝန်ပေါ်တွင် ငွေရောင် ရင်ဖုံးသံချပ်အင်္ကျီကို ဆင်မြန်းလျက် '''&quot;တီလ်ဘူရီ စစ်မိန့်ခွန်း &quot;''' ကို ပြည်သူ့စစ်များရှေ့တွင် ဤသို့ မိန့်ကြားခဲ့သည် -&lt;blockquote&gt;&quot;'''ကျွန်ုပ် ချစ်အပ်သော ပြည်သူတို့... ကျွန်ုပ်တို့၏ ဘေးကင်းလုံခြုံရေးကို စိုးရိမ်ကြသော အချို့သူများက သစ္စာဖောက်ခံရမည့် ဘေးကို ကြောက်ရွံ့သဖြင့် လက်နက်စွဲကိုင်ထားသည့် လူအုပ်ကြီးကြားသို့ ကိုယ်တိုင်မဝင်ရောက်ရန် ကျွန်ုပ်တို့ကို သတိပေးခဲ့ကြပါသည်။ သို့သော် ကျွန်ုပ်သည် သစ္စာရှိပြီး ချစ်ခင်ရသော ကျွန်ုပ်၏ ပြည်သူများကို သံသယစိတ်ဖြင့် ကြည့်ရမည့် ဘဝမျိုးဖြင့် မရှင်သန်လိုကြောင်း အသေအချာ ပြောကြားလိုပါသည်။...''' '''''&lt;big&gt;ကျွန်ုပ်တွင် အားနွဲ့လှသော အမျိုးသမီးတစ်ဦး၏ ရုပ်ခန္ဓာသာ ရှိသည်ကို ကျွန်ုပ်သိပါသည်၊ သို့သော် ကျွန်ုပ်၌ ဘုရင်တစ်ပါး၏ နှလုံးသားနှင့် သတ္တိ ရှိပါသည်၊ ယင်းသည် အင်္ဂလန်ဘုရင်တစ်ပါး၏ နှလုံးသားမျိုး ဖြစ်ပါသည်။&lt;/big&gt;''''' '''ထို့ကြောင့် ပါးမား ဖြစ်စေ၊ စပိန် ဖြစ်စေ သို့မဟုတ် ဥရောပမှ မည်သည့်မင်းသားကမဆို ကျွန်ုပ်၏ တိုင်းနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်များကို ကျူးကျော်ရန် ဝံ့ရဲလာခြင်းကို ကျွန်ုပ်အနေဖြင့် လုံးဝ ခွင့်လွှတ် အသည်းခံနိုင်မည် မဟုတ်ပါ။&quot;'''&lt;/blockquote&gt;မည်သည့် ကျူးကျော်မှုမျှ ရောက်ရှိမလာသည့်အခါတွင် တစ်နိုင်ငံလုံး အောင်ပွဲခံ ပျော်ရွှင်ခဲ့ကြသည်။ စိန့်ပေါလ် ကာသီဒရယ် ဘုရားကျောင်း ရှိ ဘုရားသခင်ထံ ကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းခြင်း ဝတ်ပြုပွဲသို့ သွားရောက်သည့် အဲလိဇဘက်၏ စီတန်းလှည့်လည်မှု ခမ်းနားပုံမှာ သူမ၏ နန်းတက်ပွဲ အခမ်းအနားနှင့်ပင် ရင်ဘောင်တန်းနိုင်ခဲ့သည်။ စပိန်ရေတပ်ကြီးကို အောင်နိုင်ခဲ့ခြင်းသည် အဲလိဇဘက်အတွက်ရော၊ ပရိုတက်စတင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံအတွက်ပါ ပြင်းထန်သော ဝါဒဖြန့်ချိရေး အောင်ပွဲတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်ပြည်သူများက ဤသို့ ကယ်တင်ခြင်းခံရမှုကို ဘုရားသခင်၏ မျက်နှာသာပေးမှုနှင့် အပျိုစင်ဘုရင်မကြီး၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် နိုင်ငံတော်ကို မည်သူမျှ မဖျက်ဆီးနိုင်ဟူသော အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ခံယူခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ဤအောင်ပွဲသည် စစ်ပွဲ၏ အချိုးအကွေ့တစ်ခု ဖြစ်မလာခဲ့ဘဲ စစ်ပွဲမှာ နောက်ထပ် တစ်ဆယ့်ခြောက်နှစ်တိုင်တိုင် ဆက်လက် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။

စပိန်ရေတပ်ကြီးကို အောင်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် တစ်နှစ်ဖြစ်သည့် ၁၅၈၉ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက်သည် စစ်သည်အင်အား ၂၃,၃၇၅ ဦးနှင့် သင်္ဘော ၁၅၀ ပါဝင်သော '''အင်္ဂလိပ် ရေတပ်ကြီး (သို့မဟုတ် တန်ပြန်ရေတပ်ကြီး)'''ကို စပိန်နိုင်ငံသို့ စေလွှတ်ခဲ့ပြီး ၎င်းကို ရေတပ်ဗိုလ်ချုပ်အဖြစ် ဖရန်စစ် ဒရိတ် ကလည်းကောင်း၊ စစ်သူကြီးအဖြစ် ဂျွန် နောရစ်  ကလည်းကောင်း ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဤအင်္ဂလိပ်ရေတပ်စုကြီးသည် စစ်သည် ၁၁,၀၀၀ မှ ၁၅,၀၀၀ ကြား သေဆုံး၊ ဒဏ်ရာရ သို့မဟုတ် ရောဂါဖြင့် သေဆုံးခဲ့ရပြီး သင်္ဘော ၄၀ နစ်မြုပ် သို့မဟုတ် အဖမ်းခံခဲ့ရသဖြင့် အကြီးအကျယ် ပျက်စီးဆုံးရှုံးကာ ရှုံးနိမ့်ခဲ့ရသည်။ စပိန်ရေတပ်ကြီးကို ဖျက်ဆီးစဉ်က အင်္ဂလန်ရရှိခဲ့သော အသာစီးရမှုအားလုံး ဆုံးရှုံးသွားခဲ့ရပြီး စပိန်တို့၏ ဤအောင်ပွဲက နောက်ထပ်ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုအတွင်း ဘုရင် ဖိလစ် ၂ ၏ ရေတပ်အင်အား ပြန်လည်ဦးမော့လာစေရန် အစပြုပေးခဲ့သည်။

အင်္ဂလိပ်ရေတပ်မတော်က နောက်ထပ်ကျူးကျော်လာမည့်အန္တရာယ်ကို စောင့်ကြည့်နေစဉ်အတွင်း၊ '''&quot;အဲလိဇဘက်ခေတ် ပင်လယ်ခွေးများ &quot;''' ဟု လူသိများကြသည့် ဒရိတ်ချ်၊ ဟောကင်းစ် နှင့် ရာလေ တို့ အပါအဝင် အင်္ဂလိပ် ပုဂ္ဂလိကပိုင် စစ်သင်္ဘော များသည် စပိန်နှင့် ပေါ်တူဂီတို့၏ ရတနာသယ်သင်္ဘောများကို လိုက်လံရှာဖွေ တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ပြင် အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာနှင့် စပိန်ပင်လယ်ပင်မအတွင်းရှိ အခြေစိုက်စခန်းများနှင့် သင်္ဘောများကို ဝင်ရောက်စီးနင်း လုယက်သည့် အကျိုးအမြတ် အလွန်များပြားသော ဖက်စပ်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု စစ်ဆင်ရေးများတွင် ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ အဲလိဇဘက်၏ နန်းတော်နှင့် သြဇာကြီးမားသော လန်ဒန်ကုန်သည်ကြီးများသည် အဲလိဇဘက်ကိုယ်တိုင် ခွင့်ပြုမိန့်ပေးထားသည့် ဤစစ်ဆင်ရေးများကို မြှင့်တင်ရန်၊ ရိက္ခာတပ်ဆင်ရန်နှင့် ရန်ပုံငွေထောက်ပံ့ရန် ရှေ့တန်းမှ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ ဘုရင်မကြီး တစ်ဦးတည်းပင် ရရှိလာသော အမြတ်အစွန်းများ၏ သုံးပုံတစ်ပုံနီးပါးကို ရရှိခဲ့ပြီး ယင်းက သူမ၏ တိုင်းနိုင်ငံတော် ဘဏ္ဍာတိုက်ကို ပိုမိုပြည့်လျှံစေခဲ့သည်။ အထင်ရှားဆုံးသော လုယက်ပစ္စည်းတစ်ခုမှာ ၁၅၉၂ ခုနှစ်တွင် အဇိုးရက်စ် ကမ်းလွန်တိုက်ပွဲ၌ ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သော မာဒီဒီဂျု့စ် အမည်ရှိ အလွန်ကြီးမားပြီး တန်ဖိုးဖြတ်မရနိုင်သည့် ပေါ်တူဂီ ကုန်သင်္ဘောကြီး ခါရက်ဂျ် ဖြစ်သည်။ ၎င်းသင်္ဘော ဒါမောက် ဆိပ်ကမ်းသို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် အကြီးအကျယ် အခိုးခံခဲ့ရသဖြင့် အဲလိဇဘက်ကို ဒေါသထွက်စေခဲ့သော်လည်း၊ ကျန်ရှိနေသေးသော ကုန်စည်များ၏ တန်ဖိုးသည်ပင် ထိုခေတ်က အင်္ဂလိပ်ဘဏ္ဍာတိုက်တစ်ခုလုံးရှိ စည်းစိမ်ချမ်းသာ၏ ထက်ဝက်ခန့် ရှိခဲ့သည်။

ရှုံးနိမ့်မှုအချို့လည်း ရှိခဲ့ပြီး အထင်ရှားဆုံးမှာ ၁၅၉၅ ခုနှစ်တွင် ကာရစ်ဘီယံပင်လယ်သို့ သွားရောက်သည့် ဒရိတ်နှင့် ဟောကင်းစ်တို့၏ ဆိုးရွားလှသော စစ်ဆင်ရေးဖြစ်ပြီး၊ ထိုခရီးစဉ်အတွင်း ၎င်းတို့နှစ်ဦးစလုံး ကွယ်လွန်သွားခဲ့ကြရာ ထိုသတင်းကြောင့် အဲလိဇဘက်မှာ အလွန်တုန်လှုပ်ချောက်ချားခဲ့ရသည်။ ယင်းသို့ ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ဂျိမ်း လန်ကတ်စတာ ၊ ဝီလျံ ပါကာ နှင့် အားလုံးထဲတွင် အအောင်မြင်ဆုံးဖြစ်လာမည့် ခရစ္စတိုဖာ နယူးပို့တ်တို့ကဲ့သို့သော &quot;ပင်လယ်ခွေး&quot; မျိုးဆက်သစ်များ ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် ကြီးမားသော ရတနာသယ်သင်္ဘောကြီးများကို မဖမ်းဆီးနိုင်ခဲ့ကြသော်လည်း အဲလိဇဘက်၏ ပင်လယ်ခွေးများသည် အလွန်အောင်မြင်ခဲ့ကြသည်။ ရန်သူကို အဆက်မပြတ် နှောင့်ယှက်တိုက်ခိုက်သည့် ဤဗျူဟာကြောင့် စစ်ပွဲကာလတစ်လျှောက်လုံးတွင် နှစ်စဉ် တစ်နိုင်ငံလုံး သွင်းကုန်၏ ပျမ်းမျှ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းကို ရှာဖွေပေးနိုင်ခဲ့သည်။

၁၅၉၆ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက်သည် စပိန်တို့၏ ရတနာသယ်သင်္ဘောစုကို သိမ်းပိုက်ရန် မျှော်လင့်ချက်ဖြင့် '''ဒုတိယမြောက် အင်္ဂလိပ်ရေတပ်ကြီးကို''' ကာဒစ်ဇ်  သို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ အနှစ်သက်ဆုံးသူ ဖြစ်သော အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီး ဦးဆောင်သည့် အင်္ဂလိပ်ရေတပ်သည် ဒတ်ခ်ျတို့၏ ကူညီမှုဖြင့် ကာဒစ်ဇ်မြို့ကို အောင်မြင်စွာ သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး စပိန်တို့၏ သင်္ဘော ၃၂ စင်းခန့်နှင့် ၎င်းတို့ထဲရှိ ရတနာများကိုပါ ဖျက်ဆီးနစ်မြှုပ်စေခဲ့သည်။ ဤအောင်ပွဲကို မဟာအောင်ပွဲကြီးအဖြစ် ချီးကျူးခဲ့ကြပြီး အက်ဆက်စ်သည်လည်း သူရဲကောင်းတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့ရာ သူ၏ သြဇာမှာ အဲလိဇဘက်နှင့်ပင် ရင်ဘောင်တန်းနိုင်လောက်အောင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဘုရင်မကြီးက အက်ဆက်စ်အား စပိန်ရတနာများကို ခိုးယူသည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့ပြီး ကာဒစ်ဇ်တွင် ရှိနေစဉ်အတွင်း သူမထံမှ မည်သည့်လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာမျှ မရရှိဘဲ အဘယ်ကြောင့် သူရဲကောင်း ဆာ ဘွဲ့တံဆိပ်များကို လျှောက်ပေးခဲ့သနည်းဟု ပြင်းပြင်းထန်ထန် မေးခွန်းထုတ်ကာ သတိပေးခဲ့သည်။

တစ်ဖက်တွင်လည်း ကာဒစ်ဇ်မြို့ အသိမ်းခံရမှုကို ကလဲ့စားချေရန်အတွက် ဘုရင် ဖိလစ် ၂ သည် လအနည်းငယ်အကြာတွင် '''ဒုတိယမြောက် စပိန်ရေတပ်ကြီးကို''' အင်္ဂလန်သို့ စေလွှတ်ခဲ့သော်လည်း၊ ဤရေတပ်ကြီးသည် ကပ်ဆိုးနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည် - ပြင်းထန်သော မုန်တိုင်းများက အင်္ဂလန်နိုင်ငံကို မမြင်ရသေးမီမှာပင် ရေတပ်စုကြီးကို တိုက်ခတ်ဖျက်ဆီးပစ်ခဲ့သဖြင့် စစ်သည် ၅,၀၀၀ နီးပါး သေဆုံးပြီး သင်္ဘော ၄၀ ခန့် နစ်မြုပ်ခဲ့ရသည်။ ဤဖြစ်ရပ်နှင့် ကာဒစ်ဇ် ဝင်ရောက်စီးနင်းခံရမှုတို့ကြောင့် စပိန်နိုင်ငံသည် ထိုနှစ်တွင်ပင် လူမွဲခံဝန် (ဒေဝါလီခံခြင်း) ကြေညာခဲ့ရသည်။ သို့သော် ဖိလစ်သည် လက်မလျှော့ဘဲ ၁၅၉၇ ခုနှစ်တွင် တတိယမြောက် ရေတပ်ကြီးကို ထပ်မံစေလွှတ်ခဲ့သော်လည်း အင်္ဂလန်ကမ်းရိုးတန်းအနီးတွင် အခြားမုန်တိုင်းတစ်ခုကြောင့် ရေတပ်စုကြီး ပျဉ်းပြားလွင့်သွားခဲ့ကာ နောက်ထပ်သင်္ဘော ၂၈ စင်း နစ်မြုပ် သို့မဟုတ် အဖမ်းခံခဲ့ရပြီး စစ်သည် ၂,၀၀၀ ခန့် ဆုံးရှုံးခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဤစစ်ဆင်ရေးအတွင်း စွမ်းစွမ်းတမံ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် ချားလ်စ် ဟောင်းဝပ် ကို နော့တင်ဂမ် နယ်စားကြီး ဘွဲ့ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း Azores ကျွန်းစုသို့ သွားရောက်သည့် စစ်ဆင်ရေးတစ်ခုတွင် ရှုံးနိမ့်ပြီး ပြန်လာခဲ့သော အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီးကိုမူ ဘုရင်မကြီးက အင်္ဂလန်အား ကာကွယ်မဲ့အောင် ပြုလုပ်ခဲ့သည်ဟု စွပ်စွဲကာ အလွန်အမင်း ဒေါသထွက်ခဲ့သဖြင့် ၎င်းတို့နှစ်ဦး၏ ဆက်ဆံရေးမှာ ပိုမိုတင်းမာလာခဲ့သည်။

၁၅၉၈ ခုနှစ်တွင် ဘုရင် ဖိလစ် ၂ ကွယ်လွန်ပြီးနောက်၊ သူ၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံသည့် ဘုရင် ဖိလစ် ၃ သည် သူ၏ ရေတပ်ကို တဖန်ပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ၁၆၀၁ ခုနှစ်တွင် ထိုနေရာမှ သူပုန်များကို ကူညီရန် '''စတုတ္ထမြောက် စပိန်ရေတပ်ကြီးကို''' အိုင်ယာလန်သို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ စပိန်တို့သည် ယခုအကြိမ်တွင် ကုန်းတွင်းပိုင်းသို့ ဆိုက်ကပ်နိုင်ခဲ့ပြီး ကင်ဆေးလ် မြို့ကို သုံးလကြာ ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ မြို့ပြင်ပရှိ သူပုန်များ ရှုံးနိမ့်သွားခဲ့ပြီးနောက် စပိန်တို့သည် အိုင်ယာလန် အနောက်တောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်ရှိ ၎င်းတို့၏ စစ်တပ်တစ်ခုလုံးကို လက်နက်ချရန် ဖိအားပေးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဤရှုံးနိမ့်မှုသည် အင်္ဂလန်နှင့် ဖြစ်ပွားနေသော စစ်ပွဲတွင် စပိန်တို့၏ ဇွဲလုံ့လကို အားလျော့သွားစေခဲ့သည်။ နှစ်ဦးစလုံးမှာ စစ်ပန်းနေကြပြီဖြစ်ရာ အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်ပြီး တစ်နှစ်အကြာ ၁၆၀၄ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နှင့် စပိန်တို့အကြား '''လန်ဒန်စာချုပ်''' ဖြင့် ငြိမ်းချမ်းရေး လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။

ဝေါ်လ်တာ ရာလေ က ဘုရင်မကြီး ကွယ်လွန်ပြီးနောက် အဲလိဇဘက်၏ အလွန်အမင်း သတိကြီးမှုကြောင့် စပိန်နှင့် စစ်ပွဲတွင် အနှောင့်အယှက် ဖြစ်ခဲ့ရသည်ဟု ဤသို့ စွပ်စွဲဆိုခဲ့သည် -&lt;blockquote&gt;'''&quot;အကယ်၍ ကွယ်လွန်သူ ဘုရင်မကြီးအနေဖြင့် သူမ၏ စာရေးစာချီများကို ယုံကြည်သကဲ့သို့ သူမ၏ စစ်သူရဲကောင်းများကိုသာ ယုံကြည်ခဲ့ပါလျှင်၊ ကျွန်ုပ်တို့သည် သူမ၏ ခေတ်ကာလအတွင်း ထိုကြီးမားသော အင်ပါယာကြီးကို အပိုင်းပိုင်းဖြစ်အောင် ချေမှုန်းနိုင်ခဲ့မည်ဖြစ်ပြီး၊ ရှေးခေတ်ကာလများကကဲ့သို့ ၎င်းတို့၏ ဘုရင်များကို သင်္ဘောသီးနှင့် လိမ္မော်သီးများကဲ့သို့ တန်ဖိုးမရှိအောင် ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့လိမ့်မည်။ သို့သော် မဟာဘုရင်မကြီးသည် အရာရာကို တစ်ဝက်တစ်ပျက်သာ လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး သေးငယ်သော ကျူးကျော်မှုများဖြင့်သာ စပိန်တို့အား မိမိကိုယ်ကို မည်သို့ ကာကွယ်ရမည်ကို သင်ကြားပေးသကဲ့သို့ ဖြစ်စေခဲ့ကာ ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင်အားနည်းချက်ကို သိမြင်စေခဲ့သည်။&quot;'''&lt;/blockquote&gt;အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များကလည်း အလားတူ အကြောင်းပြချက်များဖြင့် အဲလိဇဘက်ကို ဝေဖန်ခဲ့ကြသော်လည်း၊ အဲလိဇဘက်အနေဖြင့် သူမ၏ စစ်သေနာပတိများကို အလွန်အမင်း မယုံကြည်ရန် ခိုင်လုံသောအကြောင်းပြချက် ရှိခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ၎င်းတို့သည် စစ်မြေပြင်သို့ ရောက်ရှိသွားသည့်အခါ သူမကိုယ်တိုင် ပြောကြားခဲ့သကဲ့သို့ ''&quot;အချည်းနှီးသော ဂုဏ်ပကာသန အပြုအမူများဖြင့် စိတ်လွင့်မျောသွားတတ်ကြသောကြောင့်&quot;'' ဖြစ်သည်။

=== ပြင်သစ် ===
၁၅၈၉ ခုနှစ်တွင် ပရိုတက်စတင့်ဘာသာဝင် စတုတ္ထမြောက်ဟင်နရီ က ပြင်သစ်ထီးနန်းကို ဆက်ခံသောအခါ အဲလိဇဘက်သည် သူ့ထံသို့ စစ်ရေးအရ ကူညီပံ့ပိုးမှုများ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ယင်းသည် ၁၅၆၃ ခုနှစ် လီဟာ့ဗ် ဆိပ်ကမ်းမှ ဆုတ်ခွာခဲ့ရပြီးနောက်ပိုင်း ပြင်သစ်နိုင်ငံအတွင်းသို့ သူမ၏ ပထမဆုံးသော စစ်ရေးစွန့်စားမှု ဖြစ်သည်။ ဟင်နရီ၏ ထီးနန်းဆက်ခံမှုကို ကက်သလစ်အဖွဲ့ချုပ်နှင့် စပိန်ဘုရင် ဖိလစ် ၂ တို့က ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကန့်ကွက်ခဲ့ကြပြီး၊ အဲလိဇဘက်သည် အင်္ဂလိပ်ရေလက်ကြား ဆိပ်ကမ်းများကို စပိန်တို့ သိမ်းပိုက်သွားမည်ကို စိုးရိမ်ခဲ့သည်။

သို့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ပြင်သစ်၌ ဆင်နွှဲခဲ့သော အင်္ဂလိပ်တို့၏ ကနဦးစစ်ဆင်ရေးများသည် စနစ်မကျဘဲ ထိရောက်မှု မရှိခဲ့ပေ။ ပါရီဂရင် ဘာတီး  သည် အဲလိဇဘက်၏ အမိန့်များကို များစွာ လျစ်လျူရှုပြီး စစ်သည် ၄,၀၀ဝ ရှိသော စစ်တပ်ဖြင့် ပြင်သစ်မြောက်ပိုင်းတွင် ရလဒ်ကောင်းကောင်းမထွက်ဘဲ လှည့်လည်သွားလာနေခဲ့သည်။ သူသည် ပါရီမြို့ကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့မှု ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီးနောက် ၁၅၉၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ဖရိုဖရဲဖြင့် ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။ နောက်တစ်နှစ်တွင် ဂျွန် နောရစ်  သည် စစ်သည် ၃,၀၀၀ ကို ဦးဆောင်၍ ဘရီတန်းနီ တွင် စစ်ဆင်ရေး ဆင်နွှဲခဲ့သော်လည်း ဇွန်လ၌ ကွင်းနလက် တွင် အောင်ပွဲရရှိခဲ့လင့်ကစား အဆုံးအဖြတ်မရှိဘဲ ပြီးဆုံးသွားခဲ့သည်။

ဇူလိုင်လတွင် အဲလိဇဘက်သည် ဟင်နရီ ၄ အား ရူးအန်း မြို့ကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့ရာတွင် ကူညီရန် အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီး ရောဘတ် ဒက်ဗရိုး ၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်၌ အခြားစစ်တပ်တစ်ခုကို ထပ်မံစေလွှတ်ခဲ့ပြီး နောရစ်လည်း ပူးပေါင်းခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အက်ဆက်စ်သည် မည်သည့်အရာကိုမျှ မစွမ်းဆောင်နိုင်ခဲ့ဘဲ ၁၅၉၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် နေရပ်သို့ ပြန်လာခဲ့ကာ ဟင်နရီသည်လည်း ဧပြီလတွင် မြို့ကို ဝိုင်းရံထားခြင်းကို စွန့်လွှတ်ခဲ့သည်။ ထုံးစံအတိုင်း အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ စစ်သေနာပတိများ ပြည်ပသို့ ရောက်ရှိသွားသည့်အခါ ၎င်းတို့အပေါ် ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်း မရှိခဲ့ပေ။ သူမက အက်ဆက်စ်နှင့် ပတ်သက်၍ ''&quot;သူ ဘယ်မှာရှိနေလဲ၊ ဘာလုပ်နေလဲ၊ ဒါမှမဟုတ် ဘာလုပ်ရမှာလဲ ဆိုတာကို ကျွန်ုပ်တို့ မသိပါ&quot;'' ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ နောရစ်သည် စစ်ရေးအကူအညီ ပိုမိုရရှိရန် ကိုယ်တိုင်လာရောက် လျှောက်လဲဖို့ လန်ဒန်သို့ ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်က ဝေခွဲမရ ဝေဝါးနေခဲ့ပြီး နောရစ် မရှိခိုက် ၁၅၉၂ ခုနှစ် မေလတွင် ကက်သလစ်အဖွဲ့ချုပ်နှင့် စပိန်စစ်တပ်တို့သည် ပြင်သစ်အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ ခရအွန်းတွင် သူ၏ စစ်တပ်အကြွင်းအကျန်များကို ခြေမှုန်းပစ်လုနီးပါး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့သော စစ်ဆင်ရေး အားလုံးအတွက် အဲလိဇဘက်သည် စစ်သေနာပတိများ တောင်းဆိုသည့် ရိက္ခာများနှင့် စစ်ကူများအတွက် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံရန် ဝန်လေးခဲ့သည်။

၁၅၉၃ ခုနှစ် မတ်လတွင် ဟင်နရီသည် ပြင်သစ်ထီးနန်းကို ဆက်လက်ထိန်းချုပ်နိုင်ရန်အတွက် ပါရီမြို့တွင် ကက်သလစ်ဘာသာသို့ ကူးပြောင်းခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဤလုပ်ရပ်ကြောင့် စိတ်ထိခိုက် တုန်လှုပ်ခဲ့ရပြီး သူမ၏ စိတ်ကျေနပ်မှုရအောင် ဟင်နရီ၏ နောက်ထပ် ကြိုးပမ်းမှုမှန်သမျှကို မကျေမနပ် ဖြစ်ခဲ့ကာ သူမ၏ စစ်တပ်အားလုံးကို နေရပ်သို့ ပြန်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ယင်းသို့ ဖြစ်လင့်ကစား ကက်သလစ်အဖွဲ့ဝင်များသည် ဟင်နရီကို မယုံကြည်ကြဘဲ ဆက်လက် ဆန့်ကျင်ခဲ့ကြဆဲ ဖြစ်သည်၊ တစ်ဖက်တွင်လည်း ၎င်းတို့၏ စပိန်မဟာမိတ်များသည် ဘရီတန်းနီတွင် စစ်ဆင်ရေးကို ဆက်လက်ဆင်နွှဲပြီး အဓိကဆိပ်ကမ်းဖြစ်သော ဘရက်စ်တ် သို့ အပြင်းအထန် ချီတက်လာခဲ့ကြသည်။ စပိန်ဘုရင် ဖိလစ်သည် ပြင်သစ်အနောက်ပိုင်းတွင် အဆင့်မြင့် စစ်အခြေစိုက်စခန်းများ တည်ဆောက်ရန် ရည်ရွယ်ထားပြီး၊ ထိုနေရာမှတစ်ဆင့် သူ၏ ပြန်လည်တည်ဆောက်ထားသော ရေတပ်ဖြင့် အင်္ဂလန်ကို အမြဲတမ်း ခြိမ်းခြောက်နိုင်ရန် ဖြစ်သည်။ နောရစ်က အဲလိဇဘက်ထံ ဤခြိမ်းခြောက်မှုကို သတိပေးစာ ရေးသားခဲ့ပြီးနောက်၊ သူမသည် အတန်ကြာ တွန့်ဆုတ်နေခဲ့သော်လည်း အန္တရာယ်ကို မြင်ရသဖြင့် ၁၅၉၄ ခုနှစ်တွင် အခြားစစ်တပ်တစ်ခုကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ နောရစ်သည် စစ်သည် ၄,၀၀၀ ဖြင့် သူ၏ ပြင်သစ်စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ မဟာမိတ် ဂျီးန်ဗလ်ဒီအောမွန့် နှင့်အတူ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ယခုအကြိမ်တွင် အောင်မြင်မှု ရရှိခဲ့သည် - မြို့အချို့ကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ၎င်းတို့သည် ဘရက်စ်တ်မြို့အနီးရှိ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာသော စပိန်ခံတပ်တစ်ခုကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့ခဲ့ပြီး ၎င်းခံတပ်ကို သိမ်းပိုက်ဖျက်ဆီးနိုင်ခဲ့သည်။ ယင်းသည် ထိုခြိမ်းခြောက်မှုကို အဆုံးသတ်စေခဲ့သော အဆုံးအဖြတ်ပေးသည့် အောင်ပွဲဖြစ်ခဲ့ပြီး မကြာမီမှာပင် ကက်သလစ်အဖွဲ့ချုပ်လည်း ပြိုလဲသွားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် နောရစ်ကို သူရဲကောင်းတစ်ဦးအဖြစ် ချီးကျူးခဲ့သော်လည်း၊ ထို့နောက်တွင် သူ၏ စစ်တပ်များနှင့်အတူ အင်္ဂလန်သို့ ပြန်လာရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။

၁၅၉၅ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် စပိန်ကို စစ်ကြေညာခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်အား ပြင်သစ်နှင့် မဟာမိတ်အဖွဲ့ ဖွဲ့စေလိုခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အဲလိဇဘက်သည် ဟင်နရီအပေါ် မယုံကြည်ခြင်းနှင့် ပြင်သစ် ပိုမိုအာဏာကြီးမားလာမည်ကို စိုးရိမ်ခြင်းတို့ကြောင့် စိတ်ဝင်စားမှုမရှိခဲ့ပေ။ သို့သော် စပိန်တို့သည် ၁၅၉၆ ခုနှစ်တွင် ကဲလေး  မြို့ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး စပိန်တို့သည် အင်္ဂလန်၏ မျက်စိအောက်သို့ တဖန်ပြန်လည်ရောက်ရှိလာသဖြင့် အဲလိဇဘက်သည် သဘောထားလျော့ပေးခဲ့ကာ ဒတ်ခ်ျသမ္မတနိုင်ငံနှင့်အတူ သုံးပွင့်ဆိုင်မဟာမိတ်အဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အဲလိဇဘက်သည် ဘိုလိုင်း (မြန်မာများဆိုကြသော ဘိုလော့ဂ်နာ) မြို့ သို့မဟုတ် ငွေကြေးအရ လျော်ကြေးတစ်ခုခုရရန် အလဲအလှယ်လုပ်ဖို့ ကြိုးပမ်းရင်း ဆက်လက်တွန့်ဆုတ်နေခဲ့ပြီး နောက်ဆုံးတွင် ငွေကြေးလျော်ကြေးပေးရန် သဘောတူညီမှု ရရှိခဲ့သည်။ ၁၅၉၇ ခုနှစ် မတ်လတွင် စပိန်စစ်တပ်များက အာမီယန်  မြို့ကို သိမ်းပိုက်လိုက်သောအခါ အဲလိဇဘက်သည် ဟင်နရီ၏ စစ်တပ်များနှင့် ပူးပေါင်းရန် သောမတ်စ် ဘက်စကာဗီးလ်  ၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်၌ စစ်သည် ၄,၂၀၀ ခန့်ရှိသော စစ်တပ်ကို ပီကာဒီ သို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်-ပြင်သစ် ပူးပေါင်းစစ်တပ် ရောက်ရှိလာပြီးနောက် အာမီယန်မြို့ကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့ပြီး စပိန်စစ်ကူစစ်တပ်ကို မောင်းထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် မြို့က လက်နက်ချခဲ့ပြီး၊ ၎င်းနောက်တွင် စပိန်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ပြင်သစ်၏ ကမ်းလှမ်းမှုများ စတင်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် အဲလိဇဘက်ကို ဤငြိမ်းချမ်းရေးတွင် ပါဝင်စေလိုသော်လည်း သူမက ဒတ်ခ်ျများနှင့် ဖွဲ့စည်းထားသော မဟာမိတ်အဖွဲ့ကို သတိပေးကာ ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် နောက်ဆုံးတွင် အဲလိဇဘက်၏ ကွယ်ရာ၌ ဗာဗင်စ် တွင် စပိန်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် သူမသည် ပြင်သစ်ဘုရင်အား &quot;သစ္စာမဲ့မှုနှင့် နှစ်ခွလျှောက်ခြင်း&quot; ဟု စွပ်စွဲခဲ့သည်။

=== အိုင်ယာလန် ===
အိုင်ယာလန်သည် သူမ၏ ဘုရင်နိုင်ငံ နှစ်ခုအနက် တစ်ခုဖြစ်သော်လည်း၊ အဲလိဇဘက်သည် ကက်သလစ်ဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး သူမ၏ အာဏာစက်ကို ဖီဆန်ရန်နှင့် ရန်သူများနှင့် ပူးပေါင်းကြံစည်ရန် ဝန်မလေးသည့်၊ အချို့နေရာများတွင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရသလောက် ဖြစ်နေသော ရန်လိုသည့် အိုင်ယာလန်လူထုနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ထိုဒေသတွင် သူမကျင့်သုံးသော မူဝါဒမှာ သူမ၏ နန်းတွင်းမှူးမတ်များကို မြေယာများ ပေးအပ်ရန်နှင့် သူပုန်များအနေဖြင့် အင်္ဂလန်ကို တိုက်ခိုက်မည့် စစ်အခြေစိုက်စခန်းတစ်ခုအဖြစ် စပိန်ထံသို့ အိုင်ယာလန်ကို ပေးအပ်ခြင်းမပြုနိုင်ရန် တားဆီးဖို့ ဖြစ်သည်။ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားခဲ့သော တော်လှန်ပုန်ကန်မှုများအတွင်း ဘုရင်မကြီး၏ စစ်တပ်များသည် မြေယာများကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးပြီး ယောက်ျား၊ မိန်းမနှင့် ကလေးသူငယ်များကိုပါမကျန် သတ်ဖြတ်သည့် &quot;မြေလှန်စနစ်&quot; နည်းဗျူဟာများကို ကျင့်သုံးခဲ့ကြသည်။ ၁၅၈၂ ခုနှစ်တွင် ဒက်စမွန် နယ်စားကြီး ဂျေရုဒ် ဖစ်ဇ်ဂျေရုဒ် ဦးဆောင်သည့် မန်စတာ ဒေသ သူပုန်ထမှုအတွင်း အိုင်ယာလန်ပြည်သူ ၃၀,၀၀ဝ ခန့် ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးပြီး သေဆုံးခဲ့ရသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။ ကဗျာဆရာနှင့် နယ်မြေသစ်အခြေချနေထိုင်သူ ဧဒမန် စပင်ဆာ က သားကောင်ဖြစ်ခဲ့ရသူများသည် &quot;မည်သည့် ကျောက်ခဲကဲ့သို့ ခက်ထန်သော နှလုံးသားပိုင်ရှင်မျိုးမဆို သနားကရုဏာသက်ရလောက်သည့် ဆင်းရဲဒုက္ခမျိုးသို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြရသည်&quot; ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်က သူမ၏ စစ်သေနာပတိများအား &quot;ထိုရိုင်းစိုင်းပြီး မဟာဆန်ခြင်းမရှိသော လူမျိုး&quot; ဖြစ်သည့် အိုင်ယာလန်သားများကို ကောင်းမွန်စွာ ဆက်ဆံရန် အကြံပြုခဲ့သော်လည်း၊ သူမ သို့မဟုတ် သူမ၏ စစ်သူကြီးများသည် ၎င်းတို့၏ အာဏာရှင်ဆန်သော ရည်ရွယ်ချက်အတွက် အင်အားနှင့် သွေးထွက်သံယိုမှုများကို အသုံးပြုချိန်တွင် မည်သည့် နောင်တတရားမျှ ပြသခဲ့ခြင်း မရှိပေ။

၁၅၉၃ ခုနှစ်နှင့် ၁၆၀၃ ခုနှစ်အကြားတွင် အဲလိဇဘက်သည် အိုင်ယာလန်၌ &quot;ကိုးနှစ်ကြာစစ်ပွဲ&quot; ဟုခေါ်သော အပြင်းထန်ဆုံး စမ်းသပ်မှုနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ယင်းသည် သူပုန်ခေါင်းဆောင် တိုင်ရွန် နယ်စားကြီး ဟျူး အိုနေးလ်  ကို ကျောထောက်နောက်ခံပေးထားသည့် စပိန်နိုင်ငံနှင့် စစ်မီးအရှိန်အဟုန် အပြင်းထန်ဆုံး ဖြစ်ပွားနေချိန်တွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော တော်လှန်မှု ဖြစ်သည်။ ၁၅၉၉ ခုနှစ် နွေဦးရာသီတွင် အဲလိဇဘက်သည် အဆိုပါ တော်လှန်မှုကို နှိမ်နင်းရန် ရောဘတ် ဒက်ဗရိုး  ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော် သူမအား စိတ်ပျက်စေသည်မှာ သူသည် စစ်ရေးအရ တိုးတက်မှု အနည်းငယ်သာ ရှိခဲ့ပြီး ဘုရင်မကြီး၏ အမိန့်ကို ဖီဆန်ကာ အင်္ဂလန်သို့ ပြန်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ သူ၏ နေရာတွင် ချားလ်စ် ဘလောက်န့် နှင့် အစားထိုးခဲ့ပြီး သူသည် စပိန်တို့ ကျောထောက်နောက်ခံပေးထားသည့် သူပုန်များကို သုံးနှစ်အတွင်း အောင်မြင်စွာ ခြေမှုန်းနိုင်ခဲ့သည်။ အဆုံးအဖြတ်ပေးသည့် တိုက်ပွဲသည် ၁၆၀၂ ခုနှစ်တွင် ကင်ဆေးလ် ၌ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး အဲလိဇဘက်က ၎င်းအောင်ပွဲကို ချီးကျူးကာ ဘလောက်န့်အား သူရဲကောင်းတစ်ဦးအဖြစ် မြှောက်စားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အိုင်ယာလန်စစ်ပွဲအတွက် ကုန်ကျခဲ့သော ဘဏ္ဍာရေးစရိတ်မှာ အလွန်ကြီးမားလှသဖြင့် အဲလိဇဘက်၏ နိုင်ငံတော်သည် ဒေဝါလီခံရမည့် အခြေအနေမှ သီသီလေးသာ လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ အိုနေးလ်သည် နောက်ဆုံး၌ အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်ပြီး ရက်ပိုင်းအကြာ ၁၆၀၃ ခုနှစ်တွင် မယ်လီဖောင့် စာချုပ်ဖြင့် လက်နက်ချခဲ့သည်။

== ပြည်ပ ကုန်သွယ်ရေး ==

=== ရုရှား ===
အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ မောင်ငယ် အက်ဒွပ် ၆ လက်ထက်က စတင် ထူထောင်ခဲ့သည့် ရုရှားဇာဘုရင်နိုင်ငံ  နှင့် သံတမန်ဆက်ဆံရေးကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားခဲ့သည်။ သူမသည် ဇာဘုရင် အိုင်ဗန် သဲဖုရုဒ် ထံသို့ ခင်မင်ရင်းနှီးသော စာများကို မကြာခဏ ရေးသားလေ့ရှိသော်လည်း၊ ဇာဘုရင်မှာမူ အဲလိဇဘက်က စစ်ရေးမဟာမိတ်ပြုရန်ထက် ကုန်သွယ်ရေးကိုသာ အာရုံစိုက်နေသည့်အတွက် မကြာခဏ စိတ်အနှောင့်အယှက် ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ အိုင်ဗန်သည် တစ်ကြိမ်တွင် သူမအား လက်ထပ်ခွင့်ပင် ကမ်းလှမ်းခဲ့ဖူးပြီး၊ သူ၏ နန်းသက်နှောင်းပိုင်းတွင် အကယ်၍ သူ၏ အာဏာစက် အန္တရာယ်ကြုံတွေ့ရပါက အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် ခိုလှုံခွင့်ရရှိရန် အာမခံချက် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ယင်းကိစ္စ မအောင်မြင်သောအခါ သူသည် မေ ဟတ်စတင်းစ်နှင့် လက်ထပ်ရန် တောင်းဆိုခဲ့သော်လည်း အဲလိဇဘက်က ရုရှားသံအမတ်နှင့် ၎င်းအကြောင်းကို ဆွေးနွေးရန် ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ မက်စကိုဗီ ကုမ္ပဏီ ၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် အသက်မွေးဝမ်းကြောင်း လုပ်ငန်း စတင်ခဲ့သူ အင်္ဂလိပ်ကုန်သည်နှင့် စွန့်စားရှာဖွေသူ အန်တိုနီ ဂျန်ကင်ဆန် သည် ဇာဘုရင် အိုင်ဗန်၏ နန်းတော်သို့ ဘုရင်မကြီး၏ အထူးသံအမတ်အဖြစ် ရောက်ရှိခဲ့သည်။

၁၅၈၄ ခုနှစ်တွင် အိုင်ဗန် ကွယ်လွန်သောအခါ သူ၏ သားတော် ဖီအိုဒေါ ၁  က အရိုက်အရာကို ဆက်ခံခဲ့သည်။ သူ၏ ဖခင်နှင့်မတူဘဲ ဖီအိုဒေါသည် အင်္ဂလန်နှင့် သီးသန့်ကုန်သွယ်ခွင့်များကို ထိန်းသိမ်းရန် စိတ်အားထက်သန်မှု မရှိခဲ့ပေ။ သူသည် မိမိ၏ ဘုရင်နိုင်ငံကို နိုင်ငံခြားသား အားလုံးအတွက် လမ်းဖွင့်ပေးခဲ့ပြီး ၎င်း၏ ဖခင်အိုင်ဗန်က သည်းခံခဲ့သော အင်္ဂလိပ်သံအမတ် ဂျရုမ်း ဘိုးစ် ( ၏ မာနထောင်လွှားမှုကို မုန်းတီးကာ ရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဇာဘုရင်အား ပြန်လည်စဉ်းစားရန် ဖျောင်းဖျပေးဖို့ ရင်ခွင်ပိုက်အုပ်ချုပ်သူ ဗလစ် ဂိုဒူနော့ဗ် ထံ တောင်းဆိုရန် သံအမတ်သစ် ဒေါက်တာ ဂျိုင်းလ်စ် ဖလက်ချာ ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဖလက်ချာသည် ဖီအိုဒေါ၏ မြောက်မြားစွာသော ဘွဲ့အမည်များအနက် နှစ်ခုကို ချန်လှပ်၍ ခေါ်ဆိုခဲ့မိခြင်းကြောင့် ထိုညှိနှိုင်းမှုများမှာ ပျက်ပြားခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဖီအိုဒေါထံသို့ တစ်ဖက်က အသနားခံပြီး တစ်ဖက်က အပြစ်တင်စကားများ ပါဝင်သည့် စာများကို ဆက်လက် ပေးပို့ခဲ့သည်။ သူမသည် မဟာမိတ်ဖွဲ့ရန် အဆိုပြုခဲ့သည်၊ ယင်းမှာ ဖီအိုဒေါ၏ ဖခင်ဖြစ်သူက ကမ်းလှမ်းစဉ်က သူမ ငြင်းပယ်ခဲ့သောအရာ ဖြစ်သော်လည်း၊ ယခုအကြိမ်တွင်မူ ရုရှားတို့ဘက်က ပြန်လည် ငြင်းဆန်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

=== မူဆလင်နိုင်ငံများ ===
အဲလိဇဘက်၏ စိုးစံမှု ကာလအတွင်း အင်္ဂလန်နှင့် ဘာဘာရီ ပြည်နယ်များအကြား ကုန်သွယ်ရေးနှင့် သံတမန်ရေး ဆက်ဆံမှုများ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်သည် စပိန်နိုင်ငံကို ဆန့်ကျင်ရန်အတွက် မော်ရိုကိုနိုင်ငံနှင့် ကုန်သွယ်ရေး ဆက်ဆံမှုတစ်ရပ် ထူထောင်ခဲ့ပြီး၊ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ပိတ်ပင်တားမြစ်ချက် ရှိလင့်ကစား မော်ရိုကို သကြားနှင့် လဲလှယ်ရန်အတွက် ချပ်ဝတ်တန်ဆာများ၊ ခဲယမ်းမီးကျောက်များ၊ သစ်များနှင့် သတ္တုများကို ရောင်းချခဲ့သည်။ ၁၆၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် မော်ရိုကို အုပ်ချုပ်သူ မူလိုင်း အာမတ် အယ်လ်-မန်ဆာ  ၏ အဓိက အတွင်းရေးမှူးဖြစ်သူ အာဘ်ဒဲလ် အိုဝါဟက် ဘင် မက်ဆုဒ်  သည် စပိန်ကို ဆန့်ကျင်မည့် အင်္ဂလိပ်-မော်ရိုကို မဟာမိတ်အဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းရန် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းဖို့ အင်္ဂလိပ်နန်းတော်သို့ သံအမတ်အဖြစ် လာရောက်လည်ပတ်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် &quot;မော်ရိုကိုနိုင်ငံသို့ စစ်လက်နက်ပစ္စည်းများ ရောင်းချရန် သဘောတူခဲ့ပြီး၊ သူမနှင့် မူလိုင်း အာမတ် အယ်လ်-မန်ဆာ တို့သည် စပိန်တို့အား ပူးတွဲစစ်ဆင်ရေး ဆင်နွှဲရန် ကိစ္စကို အဆက်မပြတ် ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်&quot;။ သို့သော်လည်း ဆွေးနွေးမှုများသည် အဆုံးအဖြတ်မရှိဘဲ ပြီးဆုံးခဲ့ရပြီး၊ ထိုသံတမန်အဖွဲ့ ရောက်ရှိပြီး နှစ်နှစ်အတွင်းမှာပင် အုပ်ချုပ်သူ နှစ်ဦးစလုံး ကွယ်လွန်သွားခဲ့ကြသည်။

လဗန့် ကုမ္ပဏီ  ကို လုပ်ပိုင်ခွင့် ပေးအပ်ခြင်းနှင့်အတူ ၁၅၇၈ ခုနှစ်တွင် အော်တိုမန် အင်ပါယာ၏ ဗဟိုအစိုးရ  ထံသို့ ပထမဆုံး အင်္ဂလိပ်သံအမတ် ဝီလျံ ဟာဘွန်း  ကို စေလွှတ်ခြင်းဖြင့် '''အော်တိုမန် အင်ပါယာ နှင့်လည်း''' သံတမန်ဆက်ဆံရေး ထူထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၅၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ကုန်သွယ်ရေးစာချုပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ နှစ်ဦးနှစ်ဖက်လုံးမှ သံတမန်များစွာကို အပြန်အလှန် စေလွှတ်ခဲ့ကြပြီး အဲလိဇဘက်နှင့် ဆူလ်တန် မူရတ် ၃ အကြား စာပေးစာယူများလည်း ရှိခဲ့သည်။ စာတစ်စောင်တွင် မူရတ်က ပရိုတက်စတင့် ယုံကြည်မှုနှင့် အစ္စလာမ်ဘာသာတို့သည် &quot;ရုပ်တုကိုးကွယ်မှုကို နှစ်ဦးစလုံးက ပယ်ချကြသည့်အတွက် ရောမကက်သလစ်ဘာသာနှင့် စာလျှင် အပြန်အလှန် တူညီသောအချက်များစွာ ပိုမိုရှိနေသည်&quot; ဟူသော အယူအဆကို နှစ်သက်သဘောကျခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်နှင့် အော်တိုမန်အင်ပါယာအကြား မဟာမိတ်ဖွဲ့ရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ ကက်သလစ် ဥရောပနိုင်ငံများ စိတ်ပျက်ရလောက်အောင်ပင် အင်္ဂလန်သည် အော်တိုမန်အင်ပါယာသို့ ခဲနှင့် သံဖြူ (အမြောက်သွန်းလုပ်ရန်အတွက်) နှင့် စစ်လက်နက်ပစ္စည်းများကို တင်ပို့ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ဖရန်စစ် ဝေါဆင်ဂမ် က ဘုံရန်သူဖြစ်သော စပိန်အား ဆန့်ကျင်ရန် အော်တိုမန်တို့ တိုက်ရိုက်စစ်ရေးအရ ပါဝင်လာစေရန် စည်းရုံးလှုံ့ဆော်နေချိန်ဖြစ်ရာ၊ ၁၅၈၅ ခုနှစ် စပိန်နှင့် စစ်ပွဲစတင်ဖြစ်ပွားချိန်၌ အဲလိဇဘက်သည် မူရတ် ၃ နှင့် ပူးတွဲစစ်ဆင်ရေးများ ဆင်နွှဲရန် အလေးအနက် ဆွေးနွေးခဲ့သည်။

=== အမေရိက ===
၁၅၈၃ ခုနှစ်တွင် ဟမ်ဖရီ ဂီလ်ဘတ်) သည် နယူးဖောင်လန် တွင် နယ်မြေသစ်အခြေချရန် အနောက်ဘက်သို့ ရွက်လွှင့်ခဲ့သော်လည်း အင်္ဂလန်သို့ မည်သည့်အခါမျှ ပြန်မလာနိုင်ခဲ့ပေ။ ဂီလ်ဘတ်၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ ညီဖြစ်သူ '''ဝေါ်လ်တာ ရာလေ သည်''' အတ္တလန္တိတ် ကမ်းရိုးတန်းကို စူးစမ်းရှာဖွေခဲ့ပြီး၊ &quot;အပျိုစင် ဘုရင်မကြီး&quot; အဲလိဇဘက်ကို ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် ဗာဂျီးနီးယား  ဟု အမည်ပေးထားဟန်ရှိသည့် နယ်မြေကို မိမိပိုင်အဖြစ် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ဤနယ်မြေသည် ယနေ့ခေတ် ဗာဂျီးနီးယားပြည်နယ်ထက် များစွာပိုမိုကြီးမားပြီး နယူးအင်္ဂလန်မှသည် ကာရိုလိုင်းနားပြည်နယ်များအထိ ကျယ်ပြန့်သည်။ ၁၅၈၅ ခုနှစ်တွင် ရာလေသည် လူနည်းစုတစ်စုနှင့်အတူ ဗာဂျီးနီးယားသို့ ပြန်လာခဲ့ပြီး ယနေ့ခေတ် မြောက်ကာရိုလိုင်းနား ကမ်းလွန်ရှိ ရိုအန်နုတ်ကျွန်း  သို့ ဆိုက်ကပ်ခဲ့ကြသည်။ ပထမဆုံး အခြေချနေထိုင်မှု ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီးနောက် ရာလေသည် အခြားလူအုပ်စုတစ်စုကို ထပ်မံစုဆောင်းခဲ့ပြီး ဂျွန် ဝှိုက်  အား အုပ်ချုပ်စေခဲ့သည်။ ၁၁၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် ရာလေ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာချိန်၌ သူချန်ထားခဲ့သော '''ရိုအန်နုတ် အခြေချစခန်း''' ၏ အရိပ်အယောင်မျှပင် မတွေ့ရတော့ဘဲ လျှို့ဝှက်ဆန်းကြယ်စွာ ပျောက်ဆုံးသွားခဲ့သော်လည်း၊ ယင်းသည် မြောက်အမေရိကတွင် အင်္ဂလိပ်တို့၏ ပထမဆုံးသော အခြေချနေထိုင်မှု ဖြစ်ခဲ့သည်။

=== အရှေ့အိန္ဒိယ ကုမ္ပဏီ ===
စပိန်နှင့် ပေါ်တူဂီ သင်္ဘောများကို အောင်မြင်စွာ စီးနင်းတိုက်ခိုက်ပြီးနောက်၊ အင်္ဂလိပ်ရေကြောင်းခရီးသည်များသည် စည်းစိမ်ချမ်းသာများ ရှာဖွေရန် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်း လှည့်လည်ခဲ့ကြသည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် လန်ဒန်ကုန်သည်ကြီးများသည် အရှေ့ဖျားကုန်သွယ်ရေးတွင် စပိန်နှင့် ပေါ်တူဂီတို့၏ လက်ဝါးကြီးအုပ်မှုကို ပြတ်ပြတ်သားသား ခြေမှုန်းပစ်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် အဲလိဇဘက်ထံသို့ အသနားခံစာ တင်သွင်းခဲ့ကြသည်။ '''၁၆၀၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၃၁ ရက်နေ့တွင်''' ကုန်သည်များသည် အဲလိဇဘက်ထံမှ လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာစာချွန်လွှာကို ရရှိခဲ့ပြီး အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာဒေသနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတို့တွင် ကုန်သွယ်ရန်အတွက် '''အရှေ့အိန္ဒိယ ကုမ္ပဏီ''' ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ နောက်တစ်နှစ်တွင် ဂျိမ်း လန်ကတ်စတာ က ပထမဆုံးသော ရေကြောင်းခရီးစဉ်ကို ကွပ်ကဲခဲ့ပြီး ၎င်းခရီးစဉ်သည် အောင်မြင်ခဲ့ကာ ၁၆၀၂ ခုနှစ်တွင် ဂျာဗားကျွန်းရှိ ဘန်တန်၌ ပထမဆုံးသော ကုန်လှောင်ရုံ (စက်ရုံ) ကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ကိပ်အော့ဖ်ဂွတ်ဒ်ဟုပ်  ၏ အရှေ့ဘက်နှင့် မာဂျဲလန် ရေလက်ကြား ၏ အနောက်ဘက်ရှိ နိုင်ငံအားလုံးနှင့် အင်္ဂလိပ်တို့၏ ကုန်သွယ်မှုတွင် ဤကုမ္ပဏီအား ၁၅ နှစ်တာ ကာလပတ်လုံး လက်ဝါးကြီးအုပ် လုပ်ကိုင်ခွင့် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ဤကုမ္ပဏီသည် နောက်ပိုင်း ၁၈ နှင့် ၁၉ ရာစုနှစ်များတွင် ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်မှု၏ ထက်ဝက်ခန့်နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ နယ်မြေအမြောက်အများကိုပါ ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။

== ကျန်ရှိနေသောနှစ်များ ==
၁၅၈၈ ခုနှစ်တွင် [[စပိန်ရေတပ်ကြီး]]ကို အောင်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက်ပိုင်း ကာလများသည် အဲလိဇဘက်အတွက် သူမ၏ နန်းသက်ကုန်ဆုံးချိန်အထိ ကြီးစိုးခဲ့သော ဒုက္ခအသစ်များကို သယ်ဆောင်လာခဲ့သည်။ စပိန်နိုင်ငံနှင့်လည်းကောင်း၊ အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၌လည်းကောင်း ဖြစ်ပွားနေသော ပဋိပက္ခများသည် ရေရှည်ဆွဲဆန့်လာခဲ့ပြီး၊ အခွန်အတုပ် ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးများမှာ ပိုမိုကြီးလေးလာကာ တိုင်းပြည်၏ စီးပွားရေးမှာလည်း သီးနှံရိတ်သိမ်းမှု မကောင်းခြင်းနှင့် စစ်စရိတ်စကများကြောင့် အထိနာခဲ့ရသည်။ ကုန်ဈေးနှုန်းများ မြင့်တက်လာပြီး လူနေမှုအဆင့်အတန်းများ ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ ထိုခေတ်ကာလအတွင်း ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များကို နှိပ်ကွပ်မှုများမှာ ပိုမိုပြင်းထန်လာခဲ့ပြီး၊ အဲလိဇဘက်သည် ၁၅၉၁ ခုနှစ်တွင် ကက်သလစ်အိမ်ထောင်စုများကို စစ်ဆေးမေးမြန်းရန်နှင့် စောင့်ကြည့်ရန်အတွက် ကော်မရှင်အဖွဲ့များကို လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာ အပ်နှင်းခဲ့သည်။ တိုင်းပြည်အတွင်း တည်ငြိမ်အေးချမ်းပြီး သာယာဝပြောနေသည်ဟူသော ပုံရိပ်ယောင်ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ရန်အတွက် သူမသည် ပြည်တွင်းရှိ လျှို့ဝှက်ထောက်လှမ်းရေးများနှင့် ဝါဒဖြန့်ချိရေးလုပ်ငန်းများအပေါ် ပိုမို၍ မှီခိုအားထားလာခဲ့သည်။ သူမ၏ ဘဝနောက်ဆုံးနှစ်များအတွင်း ထွက်ပေါ်လာသော ဝေဖန်ပြစ်တင်မှုများ မြင့်တက်လာခြင်းက ပြည်သူလူထု၏ သူမအပေါ် ချစ်ခင်မြတ်နိုးမှု လျော့နည်းကျဆင်းလာခြင်းကို ထင်ဟပ်ဖော်ပြနေခဲ့သည်။

တစ်ခါတစ်ရံ '''&quot;အဲလိဇဘက်၏ ဒုတိယမြောက် နန်းစံခေတ်&quot;''' ဟု ခေါ်ဆိုကြသည့် ဤကာလ ဖြစ်ပွားရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းတစ်ခုမှာ ၁၅၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း အဲလိဇဘက်၏ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ဖြစ်သော လျှို့ဝှက်ကောင်စီ ၏ သဘာဝ ပြောင်းလဲသွားခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ မျိုးဆက်သစ်တစ်ခုက အာဏာရလာခဲ့သည်။ ဘာလင်နယ်စားကြီး ဝီလျံ ဆီစီလ် မှလွဲ၍ အရေးအကြီးဆုံးသော နိုင်ငံရေးသမား အများစုမှာ ၁၅၉၀ ပြည့်နှစ်ဝန်းကျင်တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့ကြပြီ ဖြစ်သည် - ၁၅၈၈ ခုနှစ်တွင် လက်စတာ နယ်စားကြီး၊ ၁၅၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဖရန်စစ် ဝေါဆင်ဂမ်၊ နှင့် ၁၅၉၁ ခုနှစ်တွင် ခရစ္စတိုဖာ ဟက်တန်  တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၁၅၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ မတိုင်မီက သတိပြုလောက်စရာ ပုံစံမျိုးဖြင့် တည်ရှိမနေခဲ့သော အစိုးရအဖွဲ့အတွင်း ဂိုဏ်းဂဏကွဲပြား တိုက်ခိုက်မှုများသည် ယခုအခါတွင် အစိုးရအဖွဲ့၏ သမိုင်းဝင် အမှတ်အသားတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ လက်စတာ နယ်စားကြီး၏ မွေးစားသားဖြစ်သူ ဒုတိယမြောက် အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီး ရောဘတ် ဒက်ဗရိုးနှင့် လော့ဒ် ဘာလင်၏ သားဖြစ်သူ ရောဘတ် ဆီစီလ် တို့အကြား ပြင်းထန်သော အာဏာပြိုင်ဆိုင်မှုများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြီး နှစ်ဦးစလုံးတွင် မိမိတို့ကို ထောက်ခံသည့် နောက်လိုက်နောက်ပါ ကိုယ်စီ ရှိကြသည်။ နိုင်ငံတော်၏ အာဏာအရှိဆုံး ရာထူးနေရာများကို ရယူရန် ဤသို့ အားပြိုင်မှုများက တိုင်းပြည်၏ နိုင်ငံရေးကို ထိခိုက်ပျက်စီးစေခဲ့သည်။ ဘုရင်မကြီး၏ ကိုယ်ပိုင်အာဏာစက်မှာလည်း လျော့နည်းလာခဲ့ပြီး ယင်းကို ၁၅၉၄ ခုနှစ်တွင် သူမ အလွန်ယုံကြည်ရသည့် တော်ဝင်သမားတော်ကြီး ဒေါက်တာ ရိုဒီရီဂို လိုပက်စ် ၏ ဖြစ်ရပ်တွင် တွေ့မြင်နိုင်သည်။ အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီးက ကိုယ်ပိုင်အငြိုးအတေးကြောင့် ဒေါက်တာအား နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် မဟုတ်မမှန် စွပ်စွဲခဲ့ချိန်တွင်၊ ဘုရင်မကြီးသည် ဒေါက်တာ အဖမ်းခံရမှုအပေါ် ဒေါသထွက်ခဲ့ပြီး သူ့တွင် အပြစ်မရှိဟု ယုံကြည်ထားပုံရသော်လည်း ထိုသမားတော်ကြီး ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခံရမည့် ဘေးမှ မကာကွယ်ပေးနိုင်ခဲ့ပေ။

သူမ၏ နန်းသက်နောက်ဆုံးနှစ်များအတွင်း အဲလိဇဘက်သည် စစ်မီးတောက်နေသည့် ကာလ၌ လွှတ်တော်ထံမှ ငွေကြေးအကူအညီ ပိုမိုတောင်းခံမည့်အစား၊ ကုန်ကျစရိတ်မရှိဘဲ မိမိလူများကို မျက်နှာသာပေး သူကောင်းပြုနိုင်သည့် စနစ်တစ်ခုအဖြစ် '''&quot;ကုန်သွယ်ခွင့် လက်ဝါးကြီးအုပ်မှုများ&quot;''' ကို ချီးမြှင့်ခြင်းအပေါ် ပိုမိုမှီခိုလာခဲ့သည်။ ဤအလေ့အထသည် မကြာမီမှာပင် ကုန်ဈေးနှုန်းများကို စိတ်ကြိုက်သတ်မှတ်ခြင်း၊ ပြည်သူလူထု၏ အိတ်စိုက်ငွေများဖြင့် နန်းတွင်းမှူးမတ်များ ချမ်းသာကြွယ်ဝလာခြင်းနှင့် လူထုအတွင်း ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် မကျေနပ်မှုများဆီသို့ ဦးတည်သွားခဲ့သည်။ ယင်းသည် ၁၆၀၁ ခုနှစ် လွှတ်တော်အစည်းအဝေးအတွင်း အောက်လွှတ်တော်၌ ပြင်းထန်သော လှုံ့ဆော်ကန့်ကွက်မှုများအဖြစ် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ၁၆၀၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ဝှိုက်ဟောလ် နန်းတော်၌ လွှတ်တော်အမတ် ၁၄၀ ဦးပါဝင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ရှေ့မှောက်တွင် မြွက်ကြားခဲ့သည့် သူမ၏ ကမ္ဘာကျော် '''&quot;ရွှေဝါရောင် မိန့်ခွန်း&quot;)''' ၌ အဲလိဇဘက်သည် ထိုသို့ မတရားလက်ဝါးကြီးအုပ် အလွဲသုံးစားမှုများကို မိမိမသိရှိခဲ့ကြောင်း ထုတ်ဖော်ဆိုခဲ့ပြီး၊ ကတိကဝတ်များနှင့် သူမ၏ ထုံးစံအတိုင်း စိတ်လှုပ်ရှားဖွယ် ဆွဲဆောင်မှုများဖြင့် လွှတ်တော်အမတ်များ၏ စိတ်နှလုံးကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည် -&lt;blockquote&gt;'''&quot;မိမိတို့၏ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်ကို အဝိဇ္ဇာကြောင့်လည်းကောင်း၊ ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ မဟုတ်ဘဲလည်းကောင်း ကျရောက်သွားနိုင်သည့် အမှားအယွင်းများမှ ကာကွယ်ပေးကြသောသူများသည် မည်မျှလောက်သော ကျေးဇူးတုံ့ပြန်မှုကို ထိုက်တန်သနည်းဆိုသည်မှာ ကျွန်ုပ်တို့ ကောင်းစွာသိပါသည် (သင်တို့လည်း ခန့်မှန်းနိုင်ပါလိမ့်မည်)။ ကျွန်ုပ်တို့၏ ပြည်သူလူထု၏ နှလုံးသားများကို မေတ္တာတရားဖြင့် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခြင်းထက် ကျွန်ုပ်တို့အတွက် ပိုမိုတန်ဖိုးရှိသောအရာ မရှိသည်နှင့်အညီ၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ ရက်ရောမှုကို အလွဲသုံးစားလုပ်သူများ၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ ပြည်သူများကို ချုပ်ချယ်သူများနှင့် ဆင်းရဲသားများကို ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်သူများအကြောင်းကို သင်တို့က ကျွန်ုပ်တို့အား လာရောက်မပြောပြခဲ့ကြလျှင် ကျွန်ုပ်တို့အနေဖြင့် မည်မျှလောက် မထိုက်တန်သော သံသယပွားစရာ အခြေအနေမျိုး ခံရလိမ့်မည်နည်း။&quot;'''&lt;/blockquote&gt;သို့သော်လည်း ဤသို့သော စီးပွားရေးနှင့် နိုင်ငံရေးအရ မရေရာ မသေချာမှုများ ရှိနေသည့် ကာလသည်ပင်လျှင် '''အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၌ မည်သည့်ခေတ်နှင့်မျှ နှိုင်းယှဉ်၍မရနိုင်သော စာပေအနုပညာ ထွန်းကားမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်'''။ စာပေလှုပ်ရှားမှုအသစ်၏ ပထမဆုံးသော အရိပ်အယောင်များသည် အဲလိဇဘက် နန်းစံသက် ဒုတိယမြောက် ဆယ်စုနှစ်အကုန် ၁၅၇၈ ခုနှစ်တွင် ဂျွန် လိုင်လီ  ၏ ယူဖျူးစ်  နှင့် ဧဒမန် စပင်ဆာ  ၏ သိုးထိန်းတို့၏ ပြက္ခဒိန်  တို့နှင့်အတူ စတင် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ၁၅၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်းတွင်မူ '''ဝီလျံ ရှိတ်စပီးယား''' နှင့် '''ခရစ္စတိုဖာ မာလို''' တို့အပါအဝင် အင်္ဂလိပ်စာပေလောက၏ ကြီးမားလှသော အမည်နာမများစွာသည် ၎င်းတို့၏ ရင့်ကျက်ထွန်းကားရာ ခေတ်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် ဂျာကိုဘီယန်ခေတ် သို့ ဆက်လက်ကူးပြောင်းသွားချိန်တွင် အင်္ဂလိပ်ပြဇာတ်လောကသည် ၎င်း၏ အမြင့်ဆုံး အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိသွားမည် ဖြစ်သည်။ ခမ်းနားထည်ဝါလှသော အဲလိဇဘက်ခေတ်ဟူသည့် အယူအဆမှာ အဲလိဇဘက်၏ စိုးစံမှုအတွင်း တက်ကြွစွာ လှုပ်ရှားခဲ့ကြသော ဗိသုကာပညာရှင်များ၊ ပြဇာတ်ရေးဆရာများ၊ ကဗျာဆရာများနှင့် ဂီတပညာရှင်များအပေါ်တွင် များစွာ မူတည်နေခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် အနုပညာရပ်များအပေါ် ကြီးမားသော နာယကတစ်ဦးအဖြစ် မည်သည့်အခါမျှ မပံ့ပိုးခဲ့ဖူးသည့် ဘုရင်မကြီးထံမှ တိုက်ရိုက်ရရှိသော ကူညီထောက်ပံ့မှုမျိုး မရှိသလောက် ဖြစ်ခဲ့သည်။

အဲလိဇဘက် အသက်ကြီးလာသည်နှင့်အမျှ သူမ၏ ပုံရိပ်သည် တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ သူမအား ဘဲလ်ဖီဘီ  သို့မဟုတ် အက်စထရီးယား  နတ်ဘုရားမအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ကြပြီး၊ စပိန်ရေတပ်ကြီးကို အောင်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက်တွင်မူ ဧဒမန် စပင်ဆာ၏ ကဗျာရှည်ကြီးထဲမှ ထာဝရ နုပျိုနေသည့် နတ်သမီးဘုရင်မကြီး '''ဂလိုရီယားနား''' အဖြစ် တင်စားပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဧဒမန် စပင်ဆာအား ပင်စင်လစာတစ်ရပ် ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ ယင်းမှာ သူမ၏ ထုံးစံနှင့်စာလျှင် အလွန်ထူးခြားလှသဖြင့် သူမအနေဖြင့် သူ၏စာပေကို အလွန်နှစ်သက်သဘောကျကြောင်း ထင်ရှားစေသည်။ သူမ၏ ပုံတူပန်းချီကားများသည် လက်တွေ့ကျကျ ဆွဲခြင်းထက် ပိုမိုနုပျိုနေစေရန်အတွက် ဆန်းကြယ်ပြီး ပဟေဠိဆန်သော အထိမ်းအမှတ် သင်္ကေတပုံစံများဖြင့်သာ ပိုမို ပုံဖော်လာခဲ့ကြသည်။ အမှန်စင်စစ်အားဖြင့်မူ သူမ၏ အရေပြားသည် ၁၅၆၂ ခုနှစ်က ကျောက်ကြီးရောဂါ ကြောင့် အမာရွတ်များ ထင်ကျန်ရစ်ခဲ့ပြီး၊ ဆံပင်လည်း တစ်ဝက်ခန့် ပြောင်သွားခဲ့သဖြင့် ဝတ်ဆင်ရသော ဆံပင်တုများနှင့် မိတ်ကပ် အလှကုန်ပစ္စည်းများအပေါ်တွင်သာ မှီခိုနေခဲ့ရသည်။ သူမ၏ အချိုပွဲများကို နှစ်သက်မှုနှင့် သွားဆရာဝန်ကို ကြောက်ရွံ့မှုတို့ကြောင့် သွားများ အကြီးအကျယ် ပျက်စီးကျိုးပဲ့ကုန်သဖြင့် ပြည်ပမှ သံအမတ်ကြီးများအနေဖြင့် သူမ စကားပြောသည့်အခါ နားလည်ရန်ပင် ခက်ခဲခဲ့ကြရသည်။ ပြင်သစ်ဘုရင် ဟင်နရီ ၄ ထံမှ စေလွှတ်လိုက်သော အထူးသံအမတ်ကြီး အွန်ဒရေး ဟူရို ဒ် မက်စ်က ဘုရင်မကြီးနှင့် တွေ့ဆုံခွင့်ရခဲ့စဉ်က ဤသို့ သတိပြုမိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည် - ''&quot;သူမ၏ သွားများသည် အလွန်ဝါပြီး ညီညာမှုမရှိပါ... လက်ယာဘက်ထက် လက်ဝဲဘက်တွင် ပို၍ သွားနည်းနေပါသည်။ သွားအများစု ကျိုးပဲ့ပျောက်ဆုံးနေသဖြင့် သူမ စကား ခပ်မြန်မြန်ပြောသည့်အခါ အလွယ်တကူ နားလည်ရန် မဖြစ်နိုင်ပါ&quot;'' ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သူက ''&quot;သို့သော်ငြားလည်း သူမ၏ အချိုးအစားမှာ လှပမြင့်မားပြီး မည်သည့်အရာကိုမဆို ကျေးဇူးတော်ရှိစွာ ပြုမူတတ်သည်။ တတ်နိုင်သမျှ သူမ၏ သိက္ခာကို ထိန်းသိမ်းထားသော်လည်း တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နှိမ့်ချပြီး ကြင်နာတတ်သူ ဖြစ်သည်&quot;'' ဟု ထပ်လောင်း ရေးသားခဲ့သည်။ ဝေါ်လ်တာ ရာလေ  ကမူ သူမအား '''&quot;အချိန်နှင့် ကံတရား၏ နှောင့်ယှက်အံ့အားသင့်ခြင်းကို ခံလိုက်ရသော အမျိုးသမီးကြီး&quot;''' ဟု တင်စား ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။

အဲလိဇဘက်၏ အလှအပများ ပိုမိုမှေးမှိန်လာလေလေ၊ သူမ၏ နန်းတွင်းမှူးမတ်များက ၎င်းအလှအပကို ပို၍ပင် အမွှမ်းတင် ချီးမွမ်းကြလေလေ ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်သည်လည်း ထိုသို့ ချီးမွမ်းခန်းဖွင့်သည့် ဇာတ်ကွက်တွင် ပျော်ရွှင်စွာ ပါဝင်ဆင်နွှဲခဲ့သော်လည်း၊ သူမ၏ ဘဝနောက်ဆုံး ဆယ်စုနှစ်အတွင်း၌ ထိုအမွှမ်းတင်မှုများကို သူမကိုယ်တိုင် တကယ်ပင် ယုံကြည်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ပေသည်။ သူမသည် လက်စတာနယ်စားကြီး၏ မွေးစားသားဖြစ်ပြီး ညှို့ဓာတ်ပြင်းသော်လည်း စိတ်ဆတ်လှသည့် လူငယ်လေး '''အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီး'''  အပေါ်တွင် အလွန်ပင် အလိုလိုက်ပြီး သံယောဇဉ်ကြီးမားလာခဲ့သည်။ သူသည် သူမအပေါ် ရဲတင်းလွန်းသော အပြုအမူများ ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း ဘုရင်မကြီးက အမြဲတမ်း ခွင့်လွှတ်ပေးခဲ့သည်။ သူ၏ တာဝန်မဲ့မှု သမိုင်းကြောင်းများ ပိုမိုများပြားလာခဲ့သည့်တိုင်အောင် အဲလိဇဘက်သည် သူ့အား စစ်ရေးရာထူးကြီးများတွင် ထပ်လဲလဲ ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ၁၁၉၉ ခုနှစ်တွင် အက်ဆက်စ်သည် အိုင်ယာလန်ရှိ သူ၏ စစ်ကွပ်ကဲမှုရာထူးကို စွန့်ခွာထွက်ပြေးခဲ့ပြီးနောက်၊ အဲလိဇဘက်သည် သူ့အား နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ချထားခဲ့ပြီး နောက်တစ်နှစ်တွင် သူပိုင်ဆိုင်သော ကုန်သွယ်ခွင့် လက်ဝါးကြီးအုပ်မှုများကိုပါ ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ ၁၆၀၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် အက်ဆက်စ်သည် လန်ဒန်မြို့၌ တော်လှန်ပုန်ကန်မှုတစ်ခုကို လှုံ့ဆော်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ သူသည် ဘုရင်မကြီးကို ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ရန် ရည်ရွယ်ခဲ့သော်လည်း သူ့အား ထောက်ခံဝန်းရံသူ အနည်းငယ်သာ ရှိခဲ့သဖြင့်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် သူသည် ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဤသို့သော အခြေအနေဆိုးသို့ ရောက်ရှိသွားရခြင်းမှာ သူမ၏ ကိုယ်ပိုင်ဆုံးဖြတ်ချက်အမှားများကြောင့်လည်း တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပါဝင်နေကြောင်း ကောင်းစွာ သိရှိထားခဲ့သည်။ ၁၆၀၂ ခုနှစ်တွင် မျက်မြင်သက်သေတစ်ဦးက ဤသို့ ရေးသားခဲ့သည် - ''&quot;သူမသည် အမှောင်ထဲတွင် တစ်ယောက်တည်း ထိုင်နေရခြင်းကို နှစ်သက်ပြီး၊ တစ်ခါတစ်ရံတွင် မျက်ရည်များ စီးကျလျက် အက်ဆက်စ်အတွက် ပူဆွေးတမ်းတနေတတ်သည်&quot;'' ဟု ဖြစ်သည်။

== နတ်ရွာစံခြင်း ==
အဲလိဇဘက်၏ ဝါရင့်အဆင့်မြင့် အကြံပေးအရာရှိကြီး ဖြစ်သူ လော့ဒ် ဘာလေသည် ၁၅၉၈ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ သူ၏ နိုင်ငံရေးအမွေနှင့် တာဝန်များသည် သားဖြစ်သူ ရောဘတ်ဆီစီလ် ထံသို့ စီးဆင်းသွားခဲ့ပြီး၊ သူသည် မကြာမီမှာပင် အစိုးရအဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူ ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းခဲ့ရသည့် လုပ်ငန်းတာဝန်တစ်ခုမှာ ထီးနန်းဆက်ခံမှု ချောမွေ့အဆင်ပြေစေရန်အတွက် လမ်းခင်းပြင်ဆင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံမည့်သူအား မည်သည့်အခါမျှ အမည်ထုတ်ဖော်လိမ့်မည် မဟုတ်သောကြောင့် ရောဘတ် ဆာဆီလ်အနေဖြင့် ဤကိစ္စကို လျှို့ဝှက်စွာ ဆောင်ရွက်ခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် သူသည် ထီးနန်းဆက်ခံရန် အခွင့်အရေး အခိုင်အမာရှိသော်လည်း တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုခြင်း မခံရသေးသည့် စကော့တလန်ဘုရင် ဂျိမ်း ၆ နှင့် လျှို့ဝှက်ချက်သင်္ကေတသုံး၍ စကားကမ်းလှမ်း ဆွေးနွေးမှုများ စတင်ခဲ့သည်။ ဆာဆီလ်သည် စိတ်မရှည်ဖြစ်နေသော ဂျိမ်းအား အဲလိဇဘက်၏ စိတ်ကျေနပ်မှုရအောင် မည်သို့ပြုမူရမည်ကို ဤသို့ လမ်းညွှန်ပြသခဲ့သည် - ''&quot;အမြင့်ဆုံးသော အရှင်သခင်၏ စိတ်နှလုံးကို သိမ်းပိုက်ပါ၊ သူမ၏ လိင်သဘာဝနှင့် အဆင့်အတန်းအရ မလိုအပ်ဘဲ အခြေအတင် ငြင်းခုံခြင်း သို့မဟုတ် သူမ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များအပေါ် အလွန်အမင်း စပ်စုစွက်ဖက်ခြင်းတို့ထက် ပိုမို၍ မလျော်ကန်သောအရာ မရှိပါ။&quot;'' ဤအကြံပြုချက်သည် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ဂျိမ်း၏ ရေးသားပြောဆိုပုံ သဘောထားကြောင့် အဲလိဇဘက်မှာ အလွန်ကျေနပ်နှစ်သက်ခဲ့ပြီး သူမက ပြန်လည်တုံ့ပြန်ခဲ့သည် - ''&quot;ထို့ကြောင့် သင်၏ နောက်ဆုံးစာများကို ကျွန်ုပ်အနေဖြင့် အလွန်နှစ်သက်လက်ခံမိသည့်အတွက် ကျေးဇူးတင်စကား ပြောကြားရန် မပျက်ကွက်ကြောင်း သင် သံသယရှိလိမ့်မည်မဟုတ်ဟု ယုံကြည်ပါသည်၊ ၎င်းစာများအတွက် သင့်အား ကျေးဇူးတင်ကြောင်း လှိုက်လှိုက်လှဲလှဲ ဖော်ပြအပ်ပါသည်&quot;‌''
ဟု ဖြစ်သည်။ သမိုင်းပညာရှင် ဂျေ အီး နီးလ် ၏ သုံးသပ်ချက်အရ၊ အဲလိဇဘက်သည် ဂျိမ်းထံသို့ သူမ၏ ဆန္ဒများကို ဗြောင်ကျကျ ထုတ်ဖော်မပြောခဲ့သော်လည်း '''&quot;ဝှက်ဖုံးထားသော်လည်း ငြင်းပယ်၍မရနိုင်လောက်အောင် ထင်ရှားလှသော စကားစုများ&quot;''' ဖြင့် အသိပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ပေသည်။

ဘုရင်မကြီး၏ ကျန်းမာရေးသည် ၁၆၀၂ ခုနှစ် ဆောင်းဦးရာသီအထိ ကောင်းမွန်နေခဲ့သော်လည်း၊ ထိုအချိန်မှစ၍ သူမ၏ ရင်းနှီးသော မိတ်ဆွေများ ဆက်တိုက် ကွယ်လွန်သွားခဲ့ခြင်းကြောင့် သူမအား ပြင်းထန်သော စိတ်ကျရောဂါ ထဲသို့ ကျဆင်းသွားစေခဲ့သည်။ ၁၆၀၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် သူမ၏ ဝမ်းကွဲညီမလည်းဖြစ်၊ ရင်းနှီးသော မိတ်ဆွေလည်းဖြစ်သည့် လေဒီ ကနိုးလစ် ၏ တူမတော်စပ်သူ နော့တင်ဂမ် နယ်စားကတော် ကတ်သရင်း ကာရီ ကွယ်လွန်သွားခြင်းက သူမအတွက် အထူးသဖြင့် ကြီးမားသော စိတ်ဒဏ်ရာ ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ မတ်လတွင် အဲလိဇဘက်သည် ဖျားနာခဲ့ပြီး &quot;မပြေပျောက်နိုင်ဘဲ အမြစ်တွယ်နေသော စိတ်မချမ်းမြေ့မှု &quot; ကို ခံစားခဲ့ရကာ၊ ထိုင်ခုံဖုံ (ပေါ်တွင် တစ်ခါတရံ နာရီပေါင်းများစွာကြာအောင် မလှုပ်မယှက်ဘဲ ထိုင်နေခဲ့သည်။ ရောဘတ် ဆာဆီလ် က သူမအား အိပ်ရာထဲသို့ ဝင်ရောက်နားနေရန် ပြောကြားခဲ့သည့်အခါ သူမက ဒေါသတကြီးဖြင့် ''&quot;ရမည် ဆိုတဲ့ စကားလုံးဟာ ဘုရင်တွေကို သုံးရမယ့် စကားလုံးမဟုတ်ဘူး၊ လူပုလေး&quot;'' ဟု ငေါက်ငမ်းခဲ့သည်။ '''သူမသည် ၁၆၀၃ ခုနှစ် မတ်လ ၂၄ ရက်နေ့''' နံနက်အစောပိုင်း ၂ နာရီနှင့် ၃ နာရီကြားတွင် '''အသက် ၆၉ နှစ် အရွယ်၌''' ရစ်ခ်ျမွန် နန်းတော်) တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ နာရီအနည်းငယ်အကြာတွင် ဆီစီလ် နှင့် ကောင်စီအဖွဲ့သည် ၎င်းတို့၏ စီမံကိန်းများကို စတင်အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့ကြပြီး ဂျိမ်း အား အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်အဖြစ် လူသိရှင်ကြား ကြေညာခဲ့ကြသည်။

၁၇၅၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း အင်္ဂလိပ်ပြက္ခဒိန် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများအပြီးတွင် အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်သည့်နှစ်ကို ၁၆၀၃ ခုနှစ်အဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ခြင်းမှာ စံနှုန်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သော်လည်း၊ ထိုခေတ်ကာလက အင်္ဂလန်နိုင်ငံသည် နှစ်သစ်ကူးနေ့ကို အပျိုစင်နေ့ ဟု အများသိကြသည့် မတ်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် အဲလိဇဘက်သည် ပြက္ခဒိန်ဟောင်းအရ ၁၆၀၂ ခုနှစ်၏ နောက်ဆုံးနေ့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ခေတ်သစ် ကမ္ဘာ့အသုံးအနှုန်းများတွင်မူ ရက်စွဲနှင့် လကို ပြက္ခဒိန်ဟောင်းစနစ်အတိုင်း သုံးစွဲပြီး၊ ခုနှစ်ကိုမူ ပြက္ခဒိန်သစ်စနစ်အတိုင်း အသုံးပြုရန် သတ်မှတ်ထားကြသည်။

အဲလိဇဘက်၏ ခေါင်းတလားကို ညအချိန်တွင် မီးရှူးတိုင်များ ထွန်းညှိထားသည့် လှေတစ်စင်းပေါ်တင်'''ကာ''' မြစ်ကြောင်းအတိုင်း ဝှိုက်ဟောလ်  သို့ သယ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။ ဧပြီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ပြုလုပ်သော သူမ၏ ဈာပနအခမ်းအနား၌ ခေါင်းတလားကို ကတ္တီပါအမည်းရောင် ဆင်ယင်ထားသည့် မြင်းလေးစင်းဆွဲသော နိဗ္ဗာန်ယာဉ်ဖြင့် ဝက်စ်မင်စတာဘုရားကျောင်းသို့ ပို့ဆောင်ခဲ့သည်။ သမိုင်းမှတ်တမ်းပြုစုသူ ဂျွန် စတောင်း ၏ အဆိုအရ -&lt;blockquote&gt;'''&quot;ဝက်စ်မင်စတာရှိ လမ်းမများ၊ အိမ်များ၊ ပြတင်းပေါက်များ၊ အမိုးများနှင့် ရေနုတ်မြောင်းများပေါ်တွင် ဈာပနအခမ်းအနားကို လာရောက်ကြည့်ရှုကြသည့် လူတန်းစားပေါင်းစုံ၊ လူအုပ်ကြီးဖြင့် ပြည့်နှက်နေခဲ့သည်။ ခေါင်းတလားပေါ်တွင် တင်ထားသည့် ဘုရင်မကြီး၏ ရုပ်တုကို ပြည်သူများ မြင်တွေ့လိုက်ရချိန်၌ လူတို့၏ မှတ်ဉာဏ် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မည်သည့်အခါမျှ မမြင်ဖူး၊ မကြားဖူးလောက်အောင် တစ်ခဲနက် သက်ပြင်းချသံများ၊ ညည်းတွားသံများနှင့် ငိုကြွေးသံများ တစ်ပြည်လုံး ဖုံးလွှမ်းသွားခဲ့သည်။&quot;'''&lt;/blockquote&gt;အဲလိဇဘက်ကို ဝက်စ်မင်စတာ အက်ဘေးရှိ သူမ၏ အဖိုးဖြစ်သူ သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ ဂူဗိမာန်အတွင်း၌ သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည်။ ၁၆၀၆ ခုနှစ်တွင် သူမ၏ ခေါင်းတလားကို ဘုရင် ဂျိမ်း ၁ က တည်ဆောက်ခဲ့သော အထိမ်းအမှတ် အဆောက်အအုံအသစ်အောက်ရှိ ဂူဗိမာန်တစ်ခုသို့ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ အစ်မဖြစ်သူ မေရီ ၁ (Mary I) ၏ ခေါင်းတလား အပေါ်တည့်တည့်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ အုတ်ဂူပေါ်တွင် လက်တင်ဘာသာဖြင့် ရေးထိုးထားသော ''&quot;Regno consortes &amp; urna, hic obdormimus Elizabetha et Maria sorores, in spe resurrectionis&quot;'' ဟူသည့် စာတန်းကို ဘာသာပြန်ဆိုရလျှင် '''&quot;ထီးနန်းတွင်လည်းကောင်း၊ အုတ်ဂူတွင်လည်းကောင်း အတူတကွ ရှိခဲ့ကြသည့် ညီအစ်မများ ဖြစ်ကြသော အဲလိဇဘက်နှင့် မေရီတို့သည် ရှင်ပြန်ထမြောက်မည့် မျှော်လင့်ချက်ဖြင့် ဤနေရာတွင် အိပ်စက် အနားယူနေကြသည်&quot;''' ဟု ဖြစ်သည်။

== သမိုင်းဝင် အမွေအနှစ် ==
အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်ချိန်တွင် သူမ၏ လက်အောက်ခံ ပြည်သူအများအပြားက ဝမ်းနည်းပူဆွေးခဲ့ကြသော်လည်း၊ အချို့သူများမှာမူ စိတ်သက်သာရာ ရခဲ့ကြသည်။ ဘုရင် ဂျိမ်းစ် အပေါ် ထားရှိခဲ့သော မျှော်လင့်ချက်များသည် အစပိုင်းတွင် မြင့်မားခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်း၌ ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ ၁၆၂၀ ပြည့်လွန်နှစ်များသို့ ရောက်သောအခါ အဲလိဇဘက်အား အမွှမ်းတင် ကြည်ညိုသည့် အလေ့အထမှာ လွမ်းဆွတ်တမ်းတမှုများနှင့်အတူ ပြန်လည်ဦးမော့လာခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်ကို ပရိုတက်စတင့် လှုပ်ရှားမှု၏ သူရဲကောင်းမတစ်ဦးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ရွှေဝါရောင်ခေတ် ကို စိုးစံခဲ့သည့် အုပ်ချုပ်သူအဖြစ်လည်းကောင်း ချီးကျူးခဲ့ကြသည်။ တစ်ဖက်တွင်မူ ဂျိမ်းစ်ကို ကက်သလစ်အပေါ် စာနာသူ၊ ခြစားနေသော နန်းတွင်းကို ဦးဆောင်နေသူအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။ အစိုးရအဖွဲ့အတွင်း ဂိုဏ်းဂဏကွဲပြားမှုများ၊ စစ်ရေးနှင့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်းများ ရှိနေသည့်ကြားမှ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ နန်းသက်နှောင်းပိုင်းတွင် ပုံဖော်ထုဆစ်ခဲ့သော မဟာအောင်ပွဲခံ ပုံရိပ်ကို လူအများက အပေါ်ယံအတိုင်း အရှိအတိုင်း လက်ခံခဲ့ကြသဖြင့် သူမ၏ ကျော်ကြားမှုမှာ ပိုမိုကြီးထွားလာခဲ့သည်။ ဂလော့စတာမှ ဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီး ဂေါ့ဒ်ဖရေး ဂွတ်ဒ်မန်း က '''''&quot;ကျွန်ုပ်တို့ စကော့တလန်အစိုးရ၏ အုပ်ချုပ်မှုကို မြည်းစမ်းခဲ့ရချိန်တွင် ဘုရင်မကြီးသည် ပြန်လည်ရှင်သန်လာသကဲ့သို့ ထင်ရသည်။ ထိုအချိန်တွင် သူမ၏ မှတ်ဉာဏ် သမိုင်းကြောင်းကို ပိုမို၍ ကြီးကျယ်အောင် လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်&quot;''''' ဟု ပြန်လည်အောက်မေ့ သတိရခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ နန်းစံခေတ်ကို ထီးနန်း၊ အသင်းတော်နှင့် လွှတ်တော်တို့သည် အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ မျှခြေတစ်ခုဖြင့် အတူတကွ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် ခေတ်ကာလတစ်ခုအဖြစ် စံပြပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။

၁၇ ရာစုအစောပိုင်းက ပရိုတက်စတင့် အမွှမ်းတင်သူများ ပုံဖော်ခဲ့သည့် အဲလိဇဘက်၏ ရုပ်ပုံလွှာသည် ရေရှည်တည်တံ့ပြီး ဩဇာညောင်းကြောင်း သက်သေပြနိုင်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်သည် ပြည်ပကျူးကျော်မည့် အန္တရာယ်နှင့် တဖန်ပြန်လည် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသော နပိုလီယန်စစ်ပွဲများကာလအတွင်း၌လည်း သူမ၏ အမှတ်တရ သမိုင်းကြောင်းမှာ ပြန်လည်နိုးထလာခဲ့သည်။ ဝိတိုရိယခေတ် တွင် အဲလိဇဘက်ခေတ် ဒဏ္ဍာရီကို ထိုခေတ်၏ အင်ပါယာဝါဒ နယ်ချဲ့အယူအဆနှင့် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် ပြောင်းလဲအသုံးပြုခဲ့ကြပြီး၊ ၂၀ ရာစုအလယ်ပိုင်းတွင်မူ အဲလိဇဘက်သည် ပြည်ပခြိမ်းခြောက်မှုကို အမျိုးသားရေးအရ တွန်းလှန်သည့် ရိုမန်းတစ်ဆန်သော သင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုခေတ်ကာလမှ ဂျေ အီး နီးလ် (၁၉၃၄) နှင့် အေ အယ်လ် ရောက်စ် (၁၉၅၀) ကဲ့သို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက အဲလိဇဘက်၏ နန်းသက်ကို တိုးတက်ထွန်းကားသော ရွှေဝါရောင်ခေတ်တစ်ခုအဖြစ် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခဲ့ကြသည်။ နီးလ်နှင့် ရောက်စ်တို့သည် ဘုရင်မကြီး၏ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးကိုပါ စံပြအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ကြသည် - သူမသည် အရာရာကို အမြဲတမ်း မှန်ကန်စွာ လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ မနှစ်မြို့ဖွယ်ကောင်းသော စရိုက်လက္ခဏာများကိုမူ လျစ်လျူရှုခဲ့ကြ သို့မဟုတ် စိတ်ဖိစီးမှုကြောင့် ဖြစ်ရသည်ဟု အကြောင်းပြခဲ့ကြသည်။

သို့သော်လည်း ခေတ်သစ် သမိုင်းပညာရှင်များကမူ အဲလိဇဘက်အပေါ် ပိုမိုရှုပ်ထွေးသော အမြင်ဖြင့် ကြည့်မြင်ခဲ့ကြသည်။ သူမ၏ နန်းသက်သည် စပိန်ရေတပ်ကြီးကို အောင်နိုင်ခဲ့ခြင်းနှင့် ၁၅၈၇ နှင့် ၁၅၉၆ ခုနှစ်များတွင် ကာဒစ်ဇ် ကို ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့သကဲ့သို့ စပိန်တို့အပေါ် ရေကြောင်းတိုက်ပွဲများ အောင်မြင်ခဲ့ခြင်းတို့ကြောင့် ကျော်ကြားသော်လည်း၊ အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက ကုန်းတွင်းနှင့် ပင်လယ်ပြင်ရှိ စစ်ရေးဆိုင်ရာ ရှုံးနိမ့်မှုများကို ထောက်ပြကြသည်။ အိုင်ယာလန်တွင် အဲလိဇဘက်၏ စစ်တပ်များသည် နောက်ဆုံး၌ အောင်ပွဲခံနိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်းတို့၏ ရက်စက်လှသော နည်းဗျူဟာများသည် သူမ၏ မှတ်တမ်းကို အမည်းစက် ထင်ကျန်စေခဲ့သည်။ စပိန်နှင့် ဟက်ဘ်စဘတ်မင်းဆက်ကို ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်သည့် ပရိုတက်စတင့်နိုင်ငံများ၏ ရဲစွမ်းသတ္တိရှိသော ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သူတစ်ဦးအဖြစ် မြင်မည့်အစား၊ သူမ၏ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒများတွင် အလွန်အမင်း သတိကြီးသူတစ်ဦးအဖြစ်သာ ပိုမိုသတ်မှတ်ကြသည်။ သူမသည် ပြည်ပရှိ ပရိုတက်စတင့်များထံသို့ အကန့်အသတ်ရှိသော အကူအညီများကိုသာ ပေးအပ်ခဲ့ပြီး၊ ပြည်ပတွင် ထိရောက်သော စွမ်းဆောင်ရည်ပြနိုင်ရန် သူမ၏ စစ်သေနာပတိများအား ရန်ပုံငွေများ ထောက်ပံ့ပေးရန် ပျက်ကွက်ခဲ့သည်။

အဲလိဇဘက်သည် အမျိုးသားရေး လက္ခဏာတစ်ရပ်ကို ပုံဖော်ထုဆစ်ရာတွင် အထောက်အကူဖြစ်စေခဲ့ပြီး ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သော အင်္ဂလန်အသင်းတော်ကို ထူထောင်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် သူမအား ပရိုတက်စတင့် သူရဲကောင်းမအဖြစ် ချီးကျူးခဲ့ကြသူများသည် အင်္ဂလန်အသင်းတော်အတွင်းမှ ကက်သလစ်အယူအဆ နောက်ခံရှိသော ကျင့်ထုံးအားလုံးကို ပယ်ဖျက်ရန် သူမ ငြင်းဆန်ခဲ့ခြင်းကိုမူ လျစ်လျူရှုခဲ့ကြသည်။ သမိုင်းပညာရှင်များက ထောက်ပြသည်မှာ သူမ၏ ခေတ်ကာလတွင် တင်းကျပ်သော ပရိုတက်စတင့်များက ၁၅၅၉ ခုနှစ် ပြန်လည်ညှိနှိုင်းမှုနှင့် ဝတ်ပြုကိုးကွယ်မှု ညီညွတ်မျှတရေး ဥပဒေများကို အပေးအယူလုပ်မှုတစ်ခု (သို့မဟုတ် လျှော့ပေါ့မှုတစ်ခု) အဖြစ် ရှုမြင်ခဲ့ကြသည်။ အမှန်စင်စစ်အားဖြင့် အဲလိဇဘက်သည် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုဆိုသည်မှာ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်တစ်ခုသာဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့ပြီး၊ ဖရန်စစ် ဘေကွန်  တင်စားပြောဆိုခဲ့သကဲ့သို့ ''&quot;လူသားတို့၏ နှလုံးသားများနှင့် လျှို့ဝှက်သော အတွေးအခေါ်များကို ပြတင်းပေါက်ဖွင့်၍ လှန်လှောကြည့်ရှုရန်&quot;'' မလိုလားခဲ့ပေ။

အဲလိဇဘက်သည် ကာကွယ်ရေးစစ် အသွင်ဆောင်သော နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒကို အများအားဖြင့် ကျင့်သုံးခဲ့သော်လည်း၊ သူမ၏ နန်းသက်သည် ပြည်ပတွင် အင်္ဂလန်၏ အဆင့်အတန်းကို မြင့်မားစေခဲ့သည်။ ''&quot;သူမသည် အမျိုးသမီးတစ်ဦးမျှသာ ဖြစ်သည်၊ ကျွန်းတစ်ကျွန်း၏ ထက်ဝက်ကိုသာ စိုးစံသည့် သခင်မ ဖြစ်သည်၊ သို့သော်ငြားလည်း သူမသည် မိမိကိုယ်ကို စပိန်၊ ပြင်သစ်၊ အင်ပါယာနှင့် လူတိုင်းက ကြောက်ရွံ့ရအောင် လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့သည်&quot;'' ဟု ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး စစ်တပ်စ် ၅ က အံ့သြချီးကျူးခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက်၏ လက်အောက်တွင် ခရစ်ယာန်ကမ္ဘာကြီး အစိတ်စိတ်အမွှာမွှာ ကွဲပြားသွားချိန်၌ နိုင်ငံတော်သည် ကိုယ်ပိုင်ယုံကြည်မှုအသစ်နှင့် အချုပ်အခြာအာဏာဆိုင်ရာ ခံယူချက်အသစ်ကို ရရှိခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် မင်းတစ်ပါးအနေဖြင့် ပြည်သူလူထု၏ သဘောတူညီမှု ဖြင့်သာ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရသည်ဟူသောအချက်ကို ပထမဆုံး အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည့် တူဒါမင်းဆက် ဘုရင်မ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် သူမသည် လွှတ်တော်၊ ထို့ပြင် သူမအား အမှန်တရားကို ပြောဝံ့ပြီး ယုံကြည်စိတ်ချရသည့် အကြံပေးများနှင့်သာ အမြဲတမ်း ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည် - ယင်းသည် သူမ၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံသည့် စတူးဝပ်မင်းဆက် ဘုရင်များ မလိုက်နာနိုင်ခဲ့သော အုပ်ချုပ်ရေး ပုံစံမျိုး ဖြစ်သည်။ အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက သူမကို ကံကောင်းသူတစ်ဦးဟု ခေါ်ဆိုကြသော်လည်း၊ သူမကိုယ်တိုင်ကမူ ဘုရားသခင်က သူမအား စောင့်ရှောက်နေသည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့သည်။ မိမိကိုယ်ကို '''&quot;အင်္ဂလိပ်စစ်စစ်&quot;''' ဖြစ်ရခြင်းကို ဂုဏ်ယူလျက်၊ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ အုပ်ချုပ်မှု အောင်မြင်ရန်အတွက် ဘုရားသခင်အပေါ်၌လည်းကောင်း၊ ရိုးသားသော အကြံဉာဏ်များအပေါ်၌လည်းကောင်း၊ သူမ၏ လက်အောက်ခံ ပြည်သူများ၏ ချစ်ခြင်းမေတ္တာအပေါ်၌လည်းကောင်း ယုံကြည်အားကိုးခဲ့သည်။ ဆုတောင်းစာတစ်စောင်တွင် သူမက ဘုရားသခင်ထံ ဤသို့ ကျေးဇူးတော် ချီးမွမ်းခဲ့သည် -&lt;blockquote&gt;'''&quot;[ကျွန်ုပ်၏ ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ] ဘုရင်များနှင့် နိုင်ငံအားလုံးနီးပါးတွင် ပြင်းထန်သော နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းမှုများနှင့်အတူ စစ်ပွဲများနှင့် ပုန်ကန်မှုများကြောင့် သောကရောက်နေကြရချိန်၌၊ ကျွန်ုပ်၏ နန်းစံသက်သည် ငြိမ်းချမ်းခဲ့ပြီး ကျွန်ုပ်၏ တိုင်းနိုင်ငံသည် ကိုယ်တော်၏ ဒုက္ခရောက်နေသော အသင်းတော်အတွက် ခိုလှုံရာ ဖြစ်ခဲ့ရပါသည်၊ ကျွန်ုပ်၏ ပြည်သူများ၏ ချစ်ခြင်းမေတ္တာသည်လည်း ခိုင်မာထင်ရှားခဲ့ပြီး ကျွန်ုပ်၏ ရန်သူများ၏ ကြံစည်မှုမှန်သမျှမှာလည်း ပျက်ပြားခဲ့ရပါပြီ'''။&quot;&lt;/blockquote&gt;'''ရည်ရွယ်ချက်၊ သမိုင်းကြောင်းစိတ်ဝင်စားသူများ၊ youtube တွင် သမိုင်းကြောင်းပြောကြသူများအတွက် ပထမမြောက်အဲလိဇဘက် ဘုရင်မကြီးနှင့် တူဒါမင်းဆက်များကို ဆက်လက်ပုံဖော်ရေးသားပေးရခြင်းသာဖြစ်ပါသည်။ မူရင်းပုံဖော်ရေးသားသူ၏ စာများ၊ content များ၊ template များအား ထပ်မံဖြည့်စွက်ဖော်ပြလိုက်ခြင်းသာဖြစ်ပါသည်။ ဘာသာပြန်ဆိုသည့်အခါ မြန်မာမှုပြုရသည့်အတွက် အချို့စာလုံးများ အင်္ဂလိပ်အသံထွက်နှင့် မတူပါက နားလည်ခွင့်လွှတ်ပေးရန် တောင်းပန်အပ်ပါသည်။ ရေးသားခြင်းအား ဖတ်ရှုပြီး နားလည်လျှင်ပဲ ဘာသာပြန်သူ စိတ်ကျေနပ်ရသည့်ပီတိဖြစ်ရခြင်းသာ။'''

==ကိုးကားချက်များ==
{{Reflist}}


{{Lifetime|၁၅၃၃|၁၆၀၃|}}
[[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် အမျိုးသမီး ကဗျာဆရာများ]]</text>
      <sha1>r7w7vn51ur134elb5yqte22k2shoz36</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1054702</id>
      <parentid>1054698</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T17:35:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>I'm Rinn</username>
        <id>148432</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1054702</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="271348" sha1="g8k1nn69g7p6x90ejjvbxiurmogkjkl" xml:space="preserve">{{cleanup|date=24 Jul 2021}}
{{Infobox royalty
| name = ပထမအဲလိဇဘက်ဘုရင်မကြီး
| image=Darnley_stage_3.jpg |caption=The &quot;Darnley Portrait&quot; of Elizabeth I (c.&amp;nbsp;1575)
| succession = အင်္ဂလန်နှင့် အိုင်ယာလန် ဘုရင်မ
| reign = ၁၇ နိုဝင်ဘာ ၁၅၅၈&amp;nbsp;– &lt;br&gt;၂၄ မတ် ၁၆၀၃
| coronation = ၁၅ ဇန်နဝါရီ ၁၅၅၉
| predecessor = ပထမမြောက် မေရီ နှင့် ဖိလစ်
| pre-type = ရှေးနန်းစံခဲ့သည့်ဘုရင်မ
| successor = ပထမမြောက် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်
| house = တူဒါ
| father= အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင် |mother=အန်းဘိုလင်း
| birth_date= ၇ စက်တင်ဘာ ၁၅၃၃
|birth_place=ပလက်စန်တီးယားနန်းတော်၊ ဂရင်းနစ်၊ အင်္ဂလန်
| death_date={{death date and age|1603|3|24|1533|9|7|df=y}} 
|နတ်ရွာစံသည့်နေရာ= ရစ်ခ်ျမွန်နန်းတော်, ဆာရေးနယ်, အင်္ဂလန်ပြည်
|အလောင်းတော် မြေကျသည့်ရက်=&lt;br /&gt;၂၈ ဧပြီ ၁၆၀၃&lt;br /&gt;[[ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း]]
|မြုပ်နှံသည့်နေရာ = ဝက်စ်မင်စတာ ဘုရားကျောင်း
| လက်မှတ် = Autograph of Elizabeth I of England.svg
| ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု = အင်ဂလီကန်ခရစ်ယာန်
|burial_place=၂၈ ဧပြီ ၁၆၀၃&lt;br /&gt;[[ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း]]&lt;br /&gt;|religion=အင်ဂလီကာနင်ဆန်|signature=Autograph_of_Elizabeth_I_of_England.svg}}
'''ပထမအဲလိဇဘက်ဘုရင်မ''' (၁၅၃၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၇ ရက် – ၁၆၀၃ ခုနှစ် မတ် ၂၄ ရက်) သည် ၁၅၅၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၇ ရက်မှစ၍ ၁၆၀၃ ခုနှစ် သူမ ကွယ်လွန်သည်အထိ အင်္ဂလန်နိုင်ငံနှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်မ ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမသည် တူဒါမင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးနှင့် သက်တမ်းအရှည်ဆုံး စိုးစံခဲ့သော ဘုရင်မလည်း ဖြစ်သည်။ 

ဖြစ်ရပ်ဆန်းကြယ်မှုများ ပြည့်နှက်နေသော သူမ၏ ထီးနန်းစိုးစံမှုနှင့် သိုင်းဝိုင်းမှု၊ သမိုင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအပေါ် သက်ရောက်မှုတို့ကြောင့် &quot;[[အယ်လီဇဘက်ခေတ်|အဲလိဇဘက်ခေတ်]]&quot; ဟု အမည်တွင်စေခဲ့သည်။

'''အဲလိဇဘက်'''  သည် [[အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး]]နှင့် သူ၏ ဒုတိယမြောက် ဇနီးဖြစ်သူ အန်းဘိုလင်း တို့မှ ထွန်းကားပြီး အဖတ်တင်ကျန်ရစ်ခဲ့သော တစ်ဦးတည်းသော သမီးတော် ဖြစ်ပါသည်။ အဲလိဇဘက် အသက် နှစ်နှစ် အရွယ်တွင် သူမ၏ မိဘများ၏ ထိမ်းမြားမှုကို ပယ်ဖျက်ခဲ့ပြီး၊ မိခင်ဖြစ်သူမှာ ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရကာ အဲလိဇဘက်ကိုလည်း တရားမဝင် သားသမီး  အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ သို့သော် သူမ အသက် ၁ဝ နှစ် အရွယ်တွင် ဟင်နရီက သူမအား ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် ရှိသူများ စာရင်းတွင် ပြန်လည် ထည့်သွင်းပေးခဲ့သည်။

၁၅၄၇ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီ ကွယ်လွန်ပြီးနောက်၊ အဲလိဇဘက်၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ မောင်ငယ် ဖြစ်သူ အက်ဒွပ် ၆ က ၁၅၅၃ ခုနှစ် သူကွယ်လွန်ချိန်အထိ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ အက်ဒွပ် ၆ သည် ကွယ်လွန်ခါနီးတွင် တည်ဆဲဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်းချက်များကို ဆန့်ကျင်ပြီး ၎င်း၏ အမတော်နှစ်ဦး ဖြစ်သော မေရီ နှင့် အဲလိဇဘက် တို့၏ ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် အခွင့်အရေးများကို လျစ်လျူရှုကာ၊ ပရိုတက်စတင့်  ဘာသာဝင် ဝမ်းကွဲညီမဖြစ်သူ လေဒီ ဂျိန်း ဂရေး ထံသို့ ထီးနန်းလွှဲအပ်ကြောင်း သေတမ်းစာ ရေးသားခဲ့သည်။

သို့သော် အက်ဒွပ်၏ သေတမ်းစာမှာ လျင်မြန်စွာပင် ပယ်ဖျက်ခြင်း ခံခဲ့ရပြီး၊ ကက်သလစ်  ဘာသာဝင် ဖြစ်သူ မေရီ ၁ က ဂျိန်းကို နန်းချ၍ ဘုရင်မ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မေရီ ဘုရင်မ စိုးစံစဉ် ကာလအတွင်း အဲလိဇဘက်သည် ပရိုတက်စတင့် သူပုန်များကို ထောက်ခံအားပေးသည်ဟူသော သံသယဖြင့် တစ်နှစ်နီးပါးခန့် အကျဉ်းချ ခံခဲ့ရသည်။

၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် မေရီ ၁ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် အဲလိဇဘက် သည် ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့ပြီး ကောင်းမွန်သော အကြံပေးချက်များကို ရယူကာ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရန် ခြေလှမ်းစတင်ခဲ့သည်။ သူမသည် ဝီလျံ ဆီစီလ်  ဦးဆောင်သော ယုံကြည်စိတ်ချရသည့် အကြံပေးအဖွဲ့အပေါ် များစွာ မှီခိုခဲ့ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် ဆီစီလ်ကို ဘာရွန် နယ်စားကြီး အဖြစ် သူကောင်းပြုခဲ့သည်။ ဘုရင်မအဖြစ် သူမ၏ ပထမဆုံး လုပ်ဆောင်ချက်များထဲမှ တစ်ခုမှာ အင်္ဂလန်အသင်းတော် (အင်္ဂလိပ် ခရစ်ယာန် ဘုရားကျောင်း) ကို တည်ထောင်ခြင်း ဖြစ်ပြီး သူမကိုယ်တိုင် ထိုအသင်းတော်၏ အမြင့်ဆုံး အုပ်ချုပ်သူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုသို့ စီမံဆောင်ရွက်မှုသည် နောက်ပိုင်းတွင် &quot;'''အဲလိဇဘက်ခေတ် ဘာသာရေး ပြန်လည်ညှိနှိုင်းမှု'''&quot; ဟု အမည်တွင်ခဲ့ပြီး ယနေ့ခေတ် '''အင်္ဂလန် အသင်းတော်'''အဖြစ်သို့ တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲတိုးတက်လာခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်အနေဖြင့် အိမ်ထောင်ပြုပြီး ထီးနန်းဆက်ခံမည့်သူ မွေးဖွားလိမ့်မည်ဟု လူအများက မျှော်လင့်ခဲ့ကြသော်လည်း၊ လူပျိုတော်များစွာနှင့် စကားကမ်းလှမ်းမှုများ ရှိခဲ့လင့်ကစား သူမသည် မည်သည့်အခါမျှ အိမ်ထောင်မပြုခဲ့ပေ။ ထို့ကြောင့် သူမကို တစ်ခါတစ်ရံ '''&quot;အပျိုစင် ဘုရင်မ&quot;''' ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ သူမ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် စကော့တလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင် ဂျိမ်း ၆ ဖြစ်သော သူမ၏ သွေးချင်းစပ်ဝမ်းကွဲ တူတော် စပ်သူက ထီးနန်း ဆက်ခံခဲ့သည်။ 

အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းတွင် အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ ဖခင်နှင့် မောင်နှမများထက် ပိုမို ညှင်သာပျော့ပျောင်း အလယ်အလတ်ကျသူ ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ ဆောင်ပုဒ်တစ်ခုမှာ ('''&lt;nowiki/&gt;'ငါ မြင်သော်လည်း နှုတ်ဆိတ်နေမည်'''') ဟု ဖြစ်သည်။ ဘာသာရေးတွင်လည်း သူမသည် အတော်အတန် သည်းခံခွင့်လွှတ်တတ်ပြီး စနစ်တကျ နှိပ်ကွပ်ညှဉ်းပန်းမှုများကို ရှောင်ရှားခဲ့သည်။ ၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးက သူမအား တရားမဝင် သားသမီးအဖြစ် ကြေညာခဲ့ပြီးနောက် (၎င်းကြေညာချက်သည် သီအိုရီအရ အင်္ဂလိပ် ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များကို ဘုရင်မအပေါ် သစ္စာစောင့်သိရမည့် တာဝန်မှ ကင်းလွတ်စေခဲ့သည်) သူမ၏ အသက်ကို ရန်ရှာသည့် လုပ်ကြံမှု အကြံအစည်များစွာ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဖရန်စစ် ဝေါဆင်ဂမ် မောင်းနှင်သော သူမ၏ ဝန်ကြီးများ၏ လျှို့ဝှက်ထောက်လှမ်းရေး အဖွဲ့၏ အကူအညီဖြင့် ထိုလုပ်ကြံမှု အားလုံးကို နှိမ်နင်းနိုင်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် နိုင်ငံခြားရေး ကိစ္စရပ်များတွင် သတိကြီးစွာ ထားခဲ့ပြီး၊ ထိုခေတ်က အင်အားကြီး နိုင်ငံများဖြစ်သည့် ပြင်သစ်နှင့် စပိန်တို့အကြား ဗျူဟာမြောက် ကစားကွက် ရွှေ့ခဲ့သည်။ သူမသည် နယ်သာလန်၊ ပြင်သစ်နှင့် အိုင်ယာလန်တို့တွင် ထိရောက်မှုမရှိဘဲ ရိက္ခာနှင့် အင်အား မပြည့်စုံသော စစ်ဆင်ရေး အနည်းငယ်ကို စိတ်ပါလက်ပါ မရှိလှဘဲ ကူညီထောက်ပံ့ခဲ့သည်။ ၁၅၈၀ ပြည့်နှစ်များ အလယ်ပိုင်းသို့ ရောက်သောအခါ အင်္ဂလန်သည် စပိန်နှင့် စစ်ဖြစ်ပွားရန် မလွှဲမရှောင်သာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

သူမ အသက်ကြီးလာသည်နှင့်အမျှ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ အပျိုစင်ဘဝကြောင့် ပိုမို ချီးကျူးဂုဏ်ပြုခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ထိုခေတ်ကာလ၏ ပုံတူပန်းချီများ၊ ခမ်းနားသော ပွဲလမ်းသဘင်များနှင့် စာပေများတွင် သူမအား အမွှမ်းတင် ကြည်ညိုကြသည့် ဂိုဏ်းဂဏဆန်သော ဝါဒ တစ်ခု ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ '''[[အယ်လီဇဘက်ခေတ်|အဲလိဇဘက်ခေတ်]]'''သည် ဝီလျံ ရှိတ်စပီးယား  နှင့် ခရစ္စတိုဖာ မာလို တို့ကဲ့သို့သော ပြဇာတ်ရေးဆရာများ ဦးဆောင်သည့် အင်္ဂလိပ် ပြဇာတ်လောက ထွန်းကားမှု၊ ဖရန်စစ် ဒရိတ် နှင့် ဝေါ်လ်တာ ရာလေတို့ကဲ့သို့သော အင်္ဂလိပ် ရေကြောင်း စွန့်စားရှာဖွေသူများ၏ စွမ်းဆောင်ရည်၊ နှင့် [[စပိန်ရေတပ်ကြီး|စပိန် ရေတပ်ကြီး]] ကို အောင်နိုင်ခဲ့ခြင်းတို့ကြောင့် ကျော်ကြားလှသည်။ အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက အဲလိဇဘက်ကို ဒေါသကြီးပြီး တစ်ခါတစ်ရံ ဝေခွဲမရဖြစ်တတ်သည့်၊ သူမ ရသင့်ရထိုက်သည်ထက် ပို၍ ကံကောင်းမှုကို ခံစားခဲ့ရသော အုပ်ချုပ်သူတစ်ဦးအဖြစ် ပုံဖော်ကြသည်။ သူမ နန်းသက် ကုန်ဆုံးခါနီးတွင်မူ စီးပွားရေးနှင့် စစ်ရေး ပြဿနာများ ဆက်တိုက် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းကြောင့် ဘုရင်မ၏ လူထုထောက်ခံမှု လျော့နည်းသွားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အစိုးရစနစ်မှာ ယိုင်နဲ့နဲ့ ဖြစ်ပြီး အကန့်အသတ် ရှိနေသည့် ခေတ်ကာလ၊ အိမ်နီးနားချင်း နိုင်ငံများမှ ဘုရင်များသည် ၎င်းတို့၏ ရာထူးပလ္လင်ကို ခြိမ်းခြောက်နေသည့် ပြည်တွင်းရေး ပြဿနာများနှင့် ဘာသာရေး ပြည်တွင်းစစ်များကို ရင်ဆိုင်နေရချိန်တွင် အဲလိဇဘက်သည် ညှို့ဓာတ်ပြင်းပြသော ပြည်သူ့ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဇွဲနပဲကြီးစွာ ရှင်သန် ကျော်ဖြတ်နိုင်သူအဖြစ်လည်းကောင်း အသိအမှတ်ပြုခံရသည်။ သူမ၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ မောင်နှမများ၏ တိုတောင်းပြီး ပျက်စီးဆိုးရွားလှသော နန်းသက်များပြီးနောက်၊ သူမ၏ '''နန်းသက် ၄၄ နှစ်တာ ကာလသည်''' တိုင်းနိုင်ငံအတွက် ကြိုဆိုအပ်သော တည်ငြိမ်မှုကို ပေးစွမ်းနိုင်ခဲ့ပြီး အမျိုးသားရေး လက္ခဏာ  စိတ်ဓာတ်ကို ပုံဖော်ထုဆစ်ရာတွင် အထောက်အကူ ဖြစ်စေခဲ့သည်။

== ငယ်စဉ်ဘဝ ==

=== ကလေးငယ်ဘဝ ===
အဲလိဇဘက်ကို ၁၅၃၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် ဂရင်းနစ် နန်းတော်၌ ဖွားမြင်ခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ အဖွားများဖြစ်ကြသော အဲလိဇဘက် အော့ဖ် ယော့ခ် နှင့် လေဒီ အဲလိဇဘက် ဟောင်းဝပ်တို့ကို အစွဲပြု၍ အမည်မှည့်ခေါ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။  သူမသည် အင်္ဂလန်ဘုရင် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ တရားဝင် ထိမ်းမြားလက်ထပ်မှုမှ မွေးဖွားပြီး မွေးကင်းစအရွယ်ကို ကျော်လွန်ကာ ရှင်သန်နိုင်ခဲ့သည့် ဒုတိယမြောက် သမီးတော် ဖြစ်သည်။ သူမ၏ မိခင်မှာ အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ ဒုတိယမြောက် ဇနီးဖြစ်သူ အန်း ဘိုလင်း ဖြစ်သည်။ မွေးဖွားချိန်တွင် အဲလိဇဘက်သည် အင်္ဂလန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံရန် အနီးစပ်ဆုံး အခွင့်အရေးရှိသူ ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ အစ်မတော်စပ်သူ မေရီသည် ဟင်နရီက သားရတနာထွန်းကားပြီး တူဒါမင်းဆက်ကို ဆက်ခံနိုင်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် အန်းနှင့် လက်ထပ်ရန်အတွက် မေရီ၏ မိခင်ဖြစ်သူ ကတ်သရင်း အော့ဖ် အရဂွန် နှင့် လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ခဲ့စဉ်ကတည်းက တရားဝင် ထီးနန်းဆက်ခံသူ အဆင့်အတန်း ဆုံးရှုံးခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်ကို စက်တင်ဘာလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ခရစ်စတီယာန်နှစ်ခြင်းမင်္ဂလာ ပေးခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ နှစ်ခြင်းပေးသည့်မိဘများ မှာ ကန်တာဘာရီ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီး သောမတ်စ် ခရန်မာ ၊ အိတ်ဇီတာ နယ်စားကြီး ဟင်နရီ ကော်တနေး  နော်ဖော့ခ် နယ်စားကတော် အဲလိဇဘက် စတက်ဖို့ဒ်နှင့် ဒေါဆက် နယ်စားကတော်ကြီး မာဂရက် ဝေါ့တန်  တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုအခမ်းအနားတွင် မွေးကင်းစ သမီးတော်လေး၏ အပေါ်မှ ကမ္ပည်းမျက်နှာကြက် ကို သူမ၏ ဦးလေးဖြစ်သူ ရော့ခ်ျဖို့ဒ် မြို့စား ဖိလစ် ဂျော့ခ်ျ ဘိုလင်း ၊ စလီးဖို့ဒ်မှ ဟာစီ နယ်စားကြီး ဂျွန် ဟာစီ၊ လော့ဒ် သောမတ်စ် ဟောင်းဝပ်  နှင့် အက်ဖင်ဂမ်မှ ဟောင်းဝပ် နယ်စားကြီး ဝီလျံ ဟောင်းဝပ် တို့က ပင့်ဆောင်ပေးခဲ့ကြသည်။ 

၁၅၃၆ ခုနှစ် မေလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် သူမ၏ မိခင် ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခံရချိန်၌ အဲလိဇဘက်သည် အသက် နှစ်နှစ်နှင့် ရှစ်လသား အရွယ်သာ ရှိပါသေးသည်၊ ယင်းမှာ ကတ်သရင်း အော့ဖ် အရဂွန် သဘာဝအတိုင်း ကွယ်လွန်ပြီး လေးလအကြာတွင် ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ အဲလိဇဘက်ကို တရားမဝင် သားသမီးအဖြစ် ကြေညာခဲ့ပြီး တော်ဝင်ထီးနန်း ဆက်ခံခွင့် အဆင့်အတန်းကိုလည်း ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ အန်း ဘိုလင်းကို ကွပ်မျက်ပြီး ၁၁ ရက်အကြာတွင် ဟင်နရီသည် ဂျိန်း ဆေးမွား နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဘုရင်မ ဂျိန်းသည် နောက်တစ်နှစ်တွင် ထီးနန်းဆက်ခံမည့်သူအဖြစ် ငြင်းခုံရန်မရှိသည့် သားတော် အက်ဒွပ် ကို ဖွားမြင်ပြီးနောက် မကြာမီမှာပင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်ကို သူမ၏ မောင်ငယ်နှင့်အတူ တစ်အိမ်တော်တည်း၌ ထားရှိခဲ့ပြီး၊ မောင်ငယ်၏ ခရစ်စတီယာန် နှစ်ခြင်းမင်္ဂလာ အခမ်းအနားတွင် သူမက ဝတ်လဲတော်ကို ပင့်ဆောင်ပေးခဲ့ရသည်။ 

== ပညာရေး ==
အဲလိဇဘက်၏ ပထမဆုံး အထိန်းတော် ဖြစ်သူ မာဂရက် ဘရိုင်ယန်  က သူမသည် &quot;ကျွန်ုပ်၏ တစ်သက်တာတွင် ကြုံဖူးသမျှ ကလေးများထဲ၌ အလိမ္မာဆုံးနှင့် အနူးညံ့သိမ်မွေ့ဆုံး ဖြစ်သည်&quot; ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အိမ်ထောင်ပြုပြီးနောက် ကတ်သရင်း &quot;ကတ်&quot; အက်ရှ်လေ ဟု ပိုမိုလူသိများလာမည့် ကတ်သရင်း ချန်ပါနောင်း ကို ၁၅၃၇ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက်၏ အထိန်းတော်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး၊ သူမသည် ၁၅၆၅ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ အဲလိဇဘက်၏ မိတ်ဆွေစစ်အဖြစ် ရှိနေခဲ့သည်။ ချန်ပါနောင်းသည် အဲလိဇဘက်ကို '''ပြင်သစ်၊ ဒတ်ခ်ျ၊ အီတလီနှင့် စပိန်ဘာသာစကား လေးမျိုး''' သင်ကြားပေးခဲ့သည်။ ၁၅၄၄ ခုနှစ်တွင် ဝီလျံ ဂရင်ဒယ်  သူမ၏ ကျောင်းဆရာ ဖြစ်လာချိန်၌ အဲလိဇဘက်သည် အင်္ဂလိပ်၊ လက်တင်နှင့် အီတလီဘာသာစကားများကို ရေးသားနိုင်နေပြီ ဖြစ်သည်။ ပါရမီရှိပြီး ကျွမ်းကျင်သော ဆရာတစ်ဦးဖြစ်သည့် ဂရင်ဒယ်၏ လက်အောက်တွင် သူမသည် ပြင်သစ်နှင့် ဂရိဘာသာစကားများ၌လည်း ပိုမိုတိုးတက်လာခဲ့သည်။ အသက် ၁၂ နှစ် အရွယ်တွင် သူမသည် မိထွေးဖြစ်သူ ကတ်သရင်း ပါရ် ၏ ဘာသာရေးစာပေဖြစ်သော ဝတ်ပြုဆုတောင်းသူများ သို့ တရားတောင်းသူများကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာမှ '''အီတလီ၊ လက်တင်၊ ပြင်သစ်ဘာသာစကားများသို့ ပြန်ဆိုနိုင်ခဲ့ပြီး''' ထိုဘာသာပြန်ကို သူမ၏ ဖခင်ဖြစ်သူထံ နှစ်သစ်ကူးလက်ဆောင်အဖြစ် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ ဆယ်ကျော်သက်အရွယ်မှစ၍ တစ်သက်တာလုံးတွင် စီစီရို ၏ ပရိုမာဆယ်လို၊ ဗိုအီးသီးယပ်စ် ၏ De Consolatione Philosphiae ၊ ပလူးတပ်ခ်  ၏ ကျမ်းတစ်စောင်နှင့် တက်စီတပ်စ် ၏ အန်နယ်လ် အပါအဝင် ရှေးဟောင်း ဂန္ထဝင်စာဆိုများစွာ၏ လက်တင်နှင့် ဂရိဘာသာဖြင့် ရေးသားထားသော စာပေများကို ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့သည်။ လမ်းဘတ် နန်းတော် စာကြည့်တိုက်  မှ တွေ့ရှိရသည့် တက်စီတပ်စ်၏ ဘာသာပြန်စာမူတစ်ခုမှာ စောစောပိုင်း ခေတ်သစ်ကာလမှ ယနေ့တိုင် အဖတ်တင်ကျန်ရစ်သည့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန် စာမူလေးခုအနက် တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ လက်ရေးနှင့် စာရွက်ကို အသေးစိတ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာပြီးနောက် ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ထိုစာမူမှာ အဲလိဇဘက်ကိုယ်တိုင် ပြန်ဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုနိုင်ခဲ့သည်'''။'''

၁၅၄၈ ခုနှစ်တွင် ဂရင်ဒယ် ကွယ်လွန်ပြီးနောက်၊ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ မောင်ငယ် အက်ဒွပ်၏ ဆရာဖြစ်သူ ရော်ဂျာ အက်စ်ကမ် ထံတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ သူသည် ပညာသင်ကြားခြင်းမှာ စိတ်ဝင်စားစရာ ကောင်းရမည်ဟု ယုံကြည်သည့် စာနာနားလည်မှုရှိသော ဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ကျောင်းပညာရေးနှင့် ဉာဏ်ရည်ထက်မြက်မှုတို့နှင့် ပတ်သက်၍ လက်ရှိသိရှိထားသော အချက်အလက်အများစုမှာ အက်စ်ကမ်၏ မှတ်တမ်းများမှ ရရှိခြင်းဖြစ်သည်။ ၁၅၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် သူမ၏ တရားဝင် ပညာသင်ကြားမှု ပြီးဆုံးချိန်၌ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ မျိုးဆက်တွင် ဗဟုသုတ အစုံလင်ဆုံးနှင့် ပညာအတတ်ဆုံး အမျိုးသမီးများထဲမှ တစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ ဘဝနောက်ဆုံးအချိန်တွင် အထက်ပါ ဘာသာစကားများအပြင် ဝေလ ၊ ကောနစ်ရှ် ၊ စကော့တလန် နှင့် အိုင်ယာလန်ဘာသာစကားများကိုပါ ပြောဆိုနိုင်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ၁၆၀၃ ခုနှစ်တွင် ဗင်းနစ်သံအမတ်က သူမသည် &quot;ထိုဘာသာစကားများကို ကျွမ်းကျင်ပိုင်နိုင်စွာ တတ်မြောက်ထားသဖြင့် ဘာသာစကားတစ်ခုစီတိုင်းမှာ သူမ၏ မိခင်ဘာသာစကားကဲ့သို့ပင် ထင်မှတ်ရသည်&quot; ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင် မာ့ခ် စတွိုင်းလ် က သူမအား ကောနစ်ရှ်ဘာသာစကားကို လျှို့ဝှက်ကောင်စီ၏ တော်ဝင်အိပ်ဆောင်ထိန်းနှင့် နောက်ပိုင်းတွင် ဘဏ္ဍာတိုက်ဝန်ကြီး ဖြစ်လာသူ ဝီလျံ ကီလီဂရူး က သင်ကြားပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ကြောင်း သုံးသပ်ထားသည်။ ထို့အပြင် အဲလိဇဘက်သည် ဖွတ်ကြိုးတပ် စန္ဒယား နှင့် လုဒ်စောဒေါင်း တို့ကို တီးခတ်နိုင်သည့် '''ကျွမ်းကျင်သော ဂီတပညာရှင်တစ်ဦးလည်း ဖြစ်လာခဲ့သည်''' (ဖိလစ် ဗန် ဝိုင်လ်ဒါ က ဂီတသင်ကြားပေးခဲ့သည်)။ အဲလိဇဘက်သည် မူလီနာ စာအုပ်  တွင် ယနေ့တိုင် ကျန်ရစ်နေဆဲဖြစ်သော သောမတ်စ် တဲလစ်  ၏ စောစောပိုင်း ကီးဘုတ်တေးသီချင်းများကို ငယ်စဉ်ကတည်းက တီးခတ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။

== ဆယ်ကျော်သက်ဘဝ ==
၁၅၄၇ ခုနှစ်တွင် [[အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး|အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး]] ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး အဲလိဇဘက်၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ မောင်ငယ် ဖြစ်သူ အက်ဒွပ် ၆ သည် အသက် ကိုးနှစ် အရွယ်တွင် ဘုရင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဟင်နရီ၏ မုဆိုးမ ဖြစ်သူ ကတ်သရင်း ပါရ် သည် မကြာမီမှာပင် ဆူဒလေမှ ဆေးမိုး နယ်စားကြီး သောမတ်စ် ဆေးမွား (ဆူဒီလေးမြို့စားဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရ)နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ သူသည် ဘုရင် အက်ဒွပ် ၆ ၏ ဦးလေး ဖြစ်ပြီး တိုင်းပြည်ကို ကြပ်မတ်ကွပ်ကဲရသူ ဖြစ်သည့် ဆမ်းမားဆက် နယ်စားကြီး အက်ဒဝပ် ဆေးမွား (ဆိုမားဆပ်နယ်စား)  ၏ ညီလည်း ဖြစ်သည်။ ထိုဇနီးမောင်နှံသည် အဲလိဇဘက်ကို ချယ်လ်ဆီး  ရှိ ၎င်းတို့၏ အိမ်ထောင်စုထဲသို့ ခေါ်ယူ စောင့်ရှောက်ခဲ့သည်။ ထိုနေရာတွင် အဲလိဇဘက်သည် စိတ်ဒဏ်ရာရဖွယ် အခြေအနေတစ်ခုနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီး ယင်းက သူမ၏ တစ်သက်တာလုံးအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိခဲ့သည်ဟု အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက ယုံကြည်ကြသည်။ သောမတ်စ် ဆေးမွားသည် အသက် ၁၄ နှစ် အရွယ်သာ ရှိသေးသော အဲလိဇဘက်ကို အိပ်ယာဝင်ဝတ်ရုံ ဝတ်ဆင်၍ သူမ၏ အိပ်ခန်းထဲသို့ ဝင်ရောက်ခြင်း၊ ယားယံအောင် လုပ်ခြင်းနှင့် တင်ပါးကို ရိုက်ပုတ်ခြင်း အပါအဝင် ကြမ်းတမ်းစွာ စနောက်ကျီစယ်ခြင်းများကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် သူ၏ မလိုလားအပ်သော နံနက်ခင်း လာရောက်မှုများကို ရှောင်ရှားရန်အတွက် မနက်စောစော ထလေ့ရှိပြီး မိမိကိုယ်ကို အစေခံမိန်းကလေးများဖြင့် ဝန်းရံထားခဲ့သည်။ ကတ်သရင်း ပါရ်သည် သူမ၏ ခင်ပွန်းဖြစ်သူ၏ မလျော်ကန်သော အပြုအမူများနှင့် ပတ်သက်၍ ခင်ပွန်းကို ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းမည့်အစား ယင်းအပြုအမူများတွင် အတူတူ ပူးပေါင်းပါဝင်ခဲ့သည်။ သူမသည် အဲလိဇဘက်ကို ယားယံအောင်လုပ်သည့် ကိစ္စတွင် ခင်ပွန်းဖြစ်သူနှင့်အတူ နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် လိုက်ပါလုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး တစ်ကြိမ်တွင်မူ ခင်ပွန်းဖြစ်သူက အဲလိဇဘက်၏ ဂါဝန်အမည်းရောင်ကို &quot;အစိတ်စိတ်အမွှာမွှာ ဖြစ်အောင်&quot; ဖြတ်တောက်ပစ်နေစဉ် သူမကို ဖမ်းချုပ်ပေးထားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ကတ်သရင်း ပါရ်သည် ထိုနှစ်ဦး ဖက်လဲတကင်း ဖြစ်နေသည်ကို လူမိသွားပြီးနောက်တွင်မူ ထိုအခြေအနေကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ ၁၅၄၈ ခုနှစ် မေလတွင် အဲလိဇဘက်ကို အဝေးသို့ ပို့ဆောင်လိုက်ပါသည်။

သို့သော်လည်း သောမတ်စ် ဆေးမွားသည် တော်ဝင်မိသားစုကို ထိန်းချုပ်ရန် ဆက်လက် ကြံစည်နေခဲ့ပြီး မိမိကိုယ်ကို ဘုရင်မင်းမြတ်၏ ကိုယ်ရံတော်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ၁၅၄၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင် ကတ်သရင်း ပါရ် ကလေးမီးဖွားပြီးနောက် ကွယ်လွန်သွားသောအခါ သူသည် အဲလိဇဘက်ကို လက်ထပ်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် သူမအပေါ် စိတ်ဝင်စားမှုများကို ပြန်လည် ပြသလာခဲ့သည်။ ဆေးမွားကို သဘောကျသည့် အဲလိဇဘက်၏ အထိန်းတော် ကတ် အက်ရှ်လေသည် အဲလိဇဘက်အား သူ့ကို ခင်ပွန်းအဖြစ် လက်ခံရန် ဖြောင်းဖျခဲ့သည်။ သူမသည် အဲလိဇဘက်ကို ဆေးမိုးထံ စာရေးရန်နှင့် &quot;သူ၏ ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုတွင် နှစ်သိမ့်ပေးရန်&quot; နားချခဲ့သော်လည်း အဲလိဇဘက်က သောမတ်စ်သည် မိထွေးဖြစ်သူ ကွယ်လွန်မှုအတွက် နှစ်သိမ့်မှု လိုအပ်လောက်အောင် ဝမ်းနည်းနေသူ မဟုတ်ကြောင်း ပြန်လည် ပြောကြားခဲ့သည်။

၁၅၄၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ဆေးမွားသည် ၎င်း၏ အစ်ကိုဖြစ်သူ ဆမ်းမားဆက်ကို ကြပ်မတ်ကွပ်ကဲသူ ရာထူးမှ ဖြုတ်ချရန် ကြံစည်ခြင်း၊ လေဒီ ဂျိန်း ဂရေးကို ဘုရင် အက်ဒွပ် ၆ နှင့် လက်ထပ်ပေးရန် ကြိုးစားခြင်းနှင့် အဲလိဇဘက်ကို မိမိ၏ ဇနီးအဖြစ် သိမ်းပိုက်ရန် ကြံစည်ခြင်းတို့ဖြင့် သံသယရှိသဖြင့် အဖမ်းခံရပြီး လန်ဒန်မျှော်စင် တွင် အကျဉ်းချခံခဲ့ရသည်။ ဟတ်ဖီးလ်ဒ် အိမ်တော်  တွင် နေထိုင်နေသော အဲလိဇဘက်သည် မည်သည့်အရာကိုမျှ ဝန်ခံခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ သူမ၏ ခေါင်းမာမှုကြောင့် စစ်ဆေးမေးမြန်းသူ ရောဘတ် တာဝှစ် မှာ စိတ်ပျက်ခဲ့ရပြီး သူက &quot;သူမတွင် အပြစ်ရှိကြောင်း သူမ၏ မျက်နှာကို ကြည့်ရုံဖြင့် ကျွန်ုပ် မြင်နိုင်ပါသည်&quot; ဟု အစီရင်ခံခဲ့သည်။ သောမတ်စ် ဆေးမွားသည် ၁၅၄၉ ခုနှစ် မတ်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ခေါင်းဖြတ် ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

== အမွေဆက်ခံရန် အလားအလာအရှိဆုံးသူ ==
အက်ဒွပ် ၆ သည် ၁၅၅၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၆ ရက်နေ့တွင် အသက် ၁၅ နှစ် အရွယ်၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ သူ၏ သေတမ်းစာတွင် ၁၅၄၃ ခုနှစ် ထီးနန်းဆက်ခံမှုဆိုင်ရာ ဥပဒေပြဋ္ဌာန်းချက်ကို လျစ်လျူရှုကာ မေရီနှင့် အဲလိဇဘက် နှစ်ဦးစလုံးကို ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်မှ ဖယ်ထုတ်ခဲ့သည်။ ယင်းအစား အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ ညီမငယ်ဖြစ်သူ ပြင်သစ်ဘုရင်မ မေရီတူဒါ ၏ မြေးတော် လေဒီ ဂျိန်း ဂရေး ကို ထီးနန်းဆက်ခံသူအဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ ဂျိန်းကို လျှို့ဝှက်ကောင်စီက ဘုရင်မအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း သူမအပေါ် ထောက်ခံမှုများ လျင်မြန်စွာ ပြိုလဲသွားခဲ့ပြီး ကိုးရက်အကြာတွင် နန်းချခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ၁၁၅၃ ခုနှစ် သြဂုတ်လ ၃ ရက်နေ့တွင် မေရီသည် အောင်ပွဲခံလျက် လန်ဒန်မြို့ထဲသို့ မြင်းစီးဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး သူမ၏ ဘေးတွင် အဲလိဇဘက်လည်း ပါရှိခဲ့သည်။ သို့သော် ညီအစ်မနှစ်ဦးကြားမှ ထိုသို့ စည်းလုံးညီညွတ်မှု ပြသခြင်းမှာ ရေရှည်မခံခဲ့ပေ။ မေရီသည် သဒ္ဓါထက်သန်သော ကက်သလစ်ဘာသာဝင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး အဲလိဇဘက် သင်ကြားတတ်မြောက်ခဲ့သည့် ပရိုတက်စတင့် ယုံကြည်မှုကို ခြေမှုန်းရန် သန္နိဋ္ဌာန်ချထားကာ လူတိုင်း ကက်သလစ်ဝတ်ပြုပွဲတက်ရောက်ရန် အမိန့်ထုတ်ခဲ့ရာ အဲလိဇဘက်သည် အပေါ်ယံအားဖြင့် လိုက်နာဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ မေရီ၏ ကနဦး လူထုထောက်ခံမှုသည် ၁၅၅၄ ခုနှစ်တွင် ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ ယင်းမှာ သူမက သန့်ရှင်းသော ရောမအင်ပါယာ ဧကရာဇ် ချားလ်စ် ၅ ၏ သားတော်ဖြစ်ပြီး ကက်သလစ်ဘာသာဝင်ဖြစ်သူ စပိန်နိုင်ငံမှ ဖိလစ် နှင့် လက်ထပ်ရန် အစီအစဉ်များကို ကြေညာခဲ့ချိန်တွင် ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတစ်ဝှမ်းတွင် မကျေနပ်မှုများ လျင်မြန်စွာ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ပြီး မေရီ၏ ဘာသာရေးမူဝါဒများကို ဆန့်ကျင်သူများက အဲလိဇဘက်ကို ၎င်းတို့၏ အားကိုးရာ ခေါင်းဆောင်အဖြစ် မျှော်လင့်ကြည့်ရှုခဲ့ကြသည်။

၁၅၅၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီနှင့် ဖေဖော်ဝါရီလများတွင် ဝိုင်းယက်၏ သူပုန်ထမှုဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး မကြာမီမှာပင် နှိမ်နင်းခြင်းခံခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက်ကို အက်ရှ်ရစ်ဂျ်  မှ နေပြည်တော် တရားရုံးသို့ ခေါ်ဆောင်လာပြီး သူပုန်ထမှုတွင် သူမ၏ အခန်းကဏ္ဍနှင့် ပတ်သက်၍ စစ်ဆေးမေးမြန်းခဲ့ကာ မတ်လ ၁၈ ရက်နေ့တွင် သူမကို လန်ဒန်မျှော်စင် ၌ အကျဉ်းချခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်က သူမတွင် အပြစ်မရှိကြောင်း ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကန့်ကွက်ပြောဆိုခဲ့သည်။ သူမသည် သူပုန်များနှင့် အတူတကွ ကြံစည်ခဲ့ခြင်း မရှိနိုင်သော်လည်း သူပုန်အချို့သည် သူမထံ ချဉ်းကပ်ခဲ့ကြောင်း သိရှိရသည်။ မေရီ၏ အရင်းနှီးဆုံး ယုံကြည်စိတ်ချရသူ ဧကရာဇ် ချားလ်စ်၏ သံအမတ် ဆိုင်မွန် ရီနတ်  က အဲလိဇဘက် သက်ရှိထင်ရှားရှိနေသရွေ့ မေရီ၏ ရာထူးပလ္လင်သည် မည်သည့်အခါမျှ ဘေးကင်းလိမ့်မည်မဟုတ်ကြောင်း အခြေအတင် ပြောဆိုခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော် အဓိပတိ စတီဖင် ဂါဒီနာက အဲလိဇဘက်ကို တရားစွဲဆို အပြစ်ပေးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ သို့သော် ပထမဆုံး ပါဂျက်နယ်စားကြီး ဝီလျံ ပါဂျက်  အပါအဝင် အစိုးရအဖွဲ့အတွင်းရှိ အဲလိဇဘက်ကို ထောက်ခံသူများက သူမအပေါ် ခိုင်လုံသော သက်သေအထောက်အထား မရှိသည့်အတွက် သူမ၏ အသက်ကို ချမ်းသာပေးရန် မေရီကို ဖျောင်းဖျနိုင်ခဲ့သည်။ ယင်းအစား မေလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် အဲလိဇဘက်ကို လန်ဒန်မျှော်စင်မှ ဝုဒ်စတော့ခ် နန်းတော် သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး ထိုနေရာတွင် ဟင်နရီ ဘက်ဒင်ဖီးလ်ဒ်) ၏ ကြီးကြပ်မှုအောက်၌ တစ်နှစ်နီးပါးခန့် နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ဖြင့် ဖြတ်သန်းခဲ့ရသည်။ လမ်းခရီးတစ်လျှောက်တွင် လူအုပ်ကြီးက သူမကို ဝိုင်းဝန်းအားပေး ကြွေးကြော်ခဲ့ကြသည်။

၁၅၅၅ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် မေရီ၏ ကိုယ်ဝန်ရှိသည်ဟု ယူဆရသည့် နောက်ဆုံးအခြေအနေများကို တက်ရောက်ရန် အဲလိဇဘက်ကို နန်းတော်သို့ ပြန်လည်ခေါ်ယူခဲ့သည်။ အကယ်၍ မေရီနှင့် သူမ၏ ကလေးသာ သေဆုံးသွားပါက အဲလိဇဘက်သည် ဘုရင်မ ဖြစ်လာမည်ဖြစ်သော်လည်း မေရီက ကျန်းမာသော ကလေးတစ်ဦး ဖွားမြင်ခဲ့လျှင်မူ အဲလိဇဘက် ဘုရင်မဖြစ်ရန် အခွင့်အရေးမှာ သိသိသာသာ လျော့နည်းသွားမည် ဖြစ်သည်။ မေရီတွင် ကိုယ်ဝန်မရှိကြောင်း ထင်ရှားလာသည့်အခါတွင်မူ သူမ ကလေးရနိုင်တော့မည်ဟု မည်သူမျှ မယုံကြည်ကြတော့ပေ။ ထို့ကြောင့် အဲလိဇဘက် ထီးနန်းဆက်ခံရန် သေချာသလောက် ဖြစ်သွားခဲ့သည်။

၁၅၅၆ ခုနှစ်တွင် စပိန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့သည့် ဘုရင် ဖိလစ်သည် ထိုနိုင်ငံရေး လက်တွေ့အခြေအနေအသစ်ကို အသိအမှတ်ပြုခဲ့ပြီး သူ၏ ခဲအစ်မ (မရီး) တော်စပ်သူနှင့် ရင်းနှီးအောင် ပေါင်းသင်းခဲ့သည်။ သူမသည် ပြင်သစ်တွင် ကြီးပြင်းခဲ့ပြီး ပြင်သစ်အိမ်ရှေ့စံ ဖရန်စစ်နှင့် စုလျားရစ်ပတ်ထားသည့် စကော့တလန်ဘုရင်မ မေရီထက်စာလျှင် ပိုမိုကောင်းမွန်သော မဟာမိတ်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် သူ၏ ဇနီးဖြစ်သူ မေရီ ဖျားနာလာသောအခါ ဖိလစ်သည် အဲလိဇဘက်နှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးရန် ဖဲရီးယား နယ်စားကြီး  ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ဤတွေ့ဆုံမှုကို ၁၅၅၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် သူမ ပြန်လည်နေထိုင်ခဲ့သည့် ဟတ်ဖီးလ်ဒ် အိမ်တော်၌ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ အစိုးရအဖွဲ့အတွက် အစီအစဉ်များကို စတင် ရေးဆွဲနေပြီ ဖြစ်သည်။ မေရီသည် ၁၅၅၈ နိုဝင်ဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် အဲလိဇဘက်ကို သူမ၏ ထီးနန်းဆက်ခံသူအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခဲ့ပြီး နိုဝင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် မေရီ ကွယ်လွန်သောအခါ အဲလိဇဘက်သည် ဘုရင်မ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

== ထီးနန်းဆက်ခံခြင်း ==
အဲလိဇဘက်သည် အသက် ၂၅ နှစ် အရွယ်တွင် ဘုရင်မ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး မိမိအပေါ် သစ္စာခံရန် ဟတ်ဖီးလ်ဒ် သို့ ရောက်ရှိလာကြသော သူမ၏ အတိုင်ပင်ခံ ကောင်စီဝင်များနှင့် အခြား အဆင့်မြင့် မှူးမတ်မျိုးနွယ်များရှေ့တွင် သူမ၏ ရည်ရွယ်ချက်များကို ထုတ်ဖော် ကြေညာခဲ့သည်။ ၎င်းမိန့်ခွန်းသည် ဘုရင်တစ်ပါးတွင် &quot;ရုပ်ခန္ဓာ နှစ်ပါး&quot; (အုပ်ချုပ်သူ၏ သဘာဝ ရုပ်ခန္ဓာနှင့် နိုင်ငံရေး ရုပ်ခန္ဓာ) ရှိသည်ဟူသော အလယ်ခေတ် နိုင်ငံရေး ဘာသာရေး အယူအဆကို သူမ စတင် သုံးနှုန်းခဲ့သည့် ပထမဆုံးသော သမိုင်းမှတ်တမ်း ဖြစ်သည် -&lt;blockquote&gt;'''&quot;အမတ်မင်းတို့... သဘာဝတရား၏ နိယာမအရ ကျွန်ုပ်သည် ကျွန်ုပ်၏ အစ်မတော်အတွက် ဝမ်းနည်းပူဆွေးရပါသည်၊ ကျွန်ုပ်အပေါ် ကျရောက်လာသော တာဝန်ဗာရီ ကြောင့်လည်း အံ့အားသင့် တုန်လှုပ်မိရပါသည်။ သို့သော်လည်း ကျွန်ုပ်သည် ဘုရားသခင်၏ ဖန်ဆင်းခံတစ်ဦး ဖြစ်ပြီး ကိုယ်တော်၏ စီမံခန့်ခွဲမှုကို နာခံရန် တာဝန်ရှိသည်ဟူသော အသိဖြင့် ထိုတာဝန်ကို ခံယူပါမည်။ ယခု ကျွန်ုပ်ထံ အပ်နှံထားသော ဤရာထူးအာဏာ၌ ဘုရားသခင်၏ ကောင်းကင်ဘုံ အလိုတော်ကို ဆောင်ရွက်မည့် အစေခံတစ်ဦး ဖြစ်လာနိုင်ရန် ကိုယ်တော်၏ ဂရုဏာတော် အကူအညီကို နှလုံးသားထဲမှ လှိုက်လှိုက်လှဲလှဲ တောင်းခံအပ်ပါသည်။ ကျွန်ုပ်သည် သဘာဝအရ ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခုတည်းသာ ရှိသော လူသားတစ်ဦး ဖြစ်သော်လည်း ကိုယ်တော်၏ ခွင့်ပြုချက်အရ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရန် နိုင်ငံရေး ခန္ဓာကိုယ် (အချုပ်အခြာအာဏာ) ကို ဆောင်ထားသူ ဖြစ်သည်နှင့်အညီ... ကျွန်ုပ်၏ အုပ်ချုပ်မှု၊ သင်တို့၏ အမှုထမ်းမှုတို့ဖြင့် အနန္တတန်ခိုးရှင် ဘုရားသခင်ထံ ကောင်းမွန်စွာ စာရင်းရှင်းနိုင်ရန်နှင့် ကမ္ဘာမြေပေါ်ရှိ ကျွန်ုပ်တို့၏ နောင်လာနောက်သားများအတွက် သက်သာချောင်ချိမှု အမွေအနှစ်များ ချန်ထားရစ်နိုင်ရန် သင်တို့အားလုံး အစွမ်းကုန် ကူညီကြဖို့ တောင်းဆိုချင်ပါသည်။ ကျွန်ုပ်သည် ကျွန်ုပ်၏ လုပ်ဆောင်ချက် အားလုံးကို ကောင်းမွန်သော အကြံဉာဏ်၊ တိုင်ပင်ဆွေးနွေးမှုများနှင့်သာ လမ်းညွှန် လျှောက်လှမ်းသွားမည် ဖြစ်ပါသည်။&quot;'''&lt;/blockquote&gt;နန်းဘိသိက်မြှောက်ခြင်း အခမ်းအနား မတိုင်မီ ညနေပိုင်းတွင် သူမ၏ အောင်ပွဲခံ စီတန်းလှည့်လည်မှုသည် မြို့တွင်းသို့ ဖြတ်သန်းသွားရာ ပြည်သူများက လှိုက်လှိုက်လှဲလှဲ ကြိုဆိုခဲ့ကြပြီး၊ ပရိုတက်စတင့် အငွေ့အသက် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ပါဝင်သော ဂုဏ်ပြုမိန့်ခွန်းများနှင့် ခမ်းနားသော ပြဇာတ်ပွဲလမ်းများဖြင့် ဂါရဝပြုခဲ့ကြသည်။ အဲလိဇဘက်၏ ပွင့်လင်းပြီး ကြင်နာတတ်သော တုံ့ပြန်မှုများကြောင့် သူမအား ကြည့်ရှုနေကြသည့် ပြည်သူများမှာ &quot;အလွန်အမင်း စိတ်လှုပ်ရှားကြည်နူး&quot; ကာ စွဲလန်းသွားခဲ့ကြသည်။ နောက်တစ်နေ့ ဖြစ်သော '''၁၅၅၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၅ ရက်နေ့တွင်''' (ဤရက်စွဲကို သူမ၏ ဗေဒင်ပညာရှင် ဂျွန် ဒီး က ရွေးချယ်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်) အဲလိဇဘက်သည် ဝက်စ်မင်စတာ အက်ဘေး ၌ ကာလိုင်းမှ ကက်သလစ် ဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီး အိုဝင် အိုဂဲလ်သော်ပ်  ၏ ဘိသိက်သွန်းခြင်းကို ခံယူကာ ဘုရင်မအဖြစ် နန်းတက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် အော်ဂန်များ၊ ပုလွေများ၊ တံပိုးများ၊ စည်ဗုံများနှင့် ခေါင်းလောင်းသံများ နားကွဲမတတ် ဆူညံစွာ ထွက်ပေါ်နေသည့်ကြားမှ သူမအား ပြည်သူများ အသိအမှတ်ပြု လက်ခံနိုင်ရန် ထုတ်ဖော် ပြသခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်ကို အင်္ဂလန်၏ ဘုရင်မအဖြစ် ဝမ်းမြောက်စွာ ကြိုဆိုခဲ့ကြသော်လည်း၊ တိုင်းပြည်အတွင်းနှင့် ပြည်ပမှ ကက်သလစ်များ၏ ခြိမ်းခြောက်မှု အန္တရာယ် ရိပ်မြုံများကြောင့်လည်းကောင်း၊ သူမ မည်သူနှင့် အိမ်ထောင်ပြုမည်ဟူသော ရွေးချယ်မှုကြောင့်လည်းကောင်း တိုင်းနိုင်ငံမှာ စိုးရိမ်ပူပန်မှု အခြေအနေများအောက်တွင် ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။

== ဘုရားကျောင်းများအားအုတ်မြစ်ချခြင်း ==
အဲလိဇဘက်၏ ကိုယ်ပိုင် ဘာသာရေး ယုံကြည်ချက်နှင့် ပတ်သက်၍ ပညာရှင်များအကြား အကျေအလည် ငြင်းခုံဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။ သူမသည် ပရိုတက်စတင့်ဘာသာဝင်တစ်ဦး ဖြစ်သော်လည်း (လင်္ကာစွဲ ကားစင်တင် ယေရှုရုပ်တုကဲ့သို့သော) ကက်သလစ် အထိမ်းအမှတ် အမှတ်အသားများကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ပြီး၊ ပရိုတက်စတင့်တို့၏ အဓိက ယုံကြည်ချက်တစ်ခုကို ဆန့်ကျင်ကာ ဝတ်ပြုတရားဟောခြင်း ၏ အခန်းကဏ္ဍကို လျှော့ချခဲ့သည်။

အဲလိဇဘက်နှင့် သူမ၏ အကြံပေးများသည် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ (မိမိတို့နှင့် ဘာသာရေးမတူဟု ယူဆရသော) အင်္ဂလန်နိုင်ငံအပေါ် ကက်သလစ်တို့၏ ဘာသာရေးစစ်ပွဲ  ဆင်နွှဲလာနိုင်မည့် ခြိမ်းခြောက်မှု အန္တရာယ်ကို ကြိုတင် ရိပ်မိခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘုရင်မသည် အင်္ဂလိပ် ပရိုတက်စတင့်တို့၏ လိုလားချက်များကို ဖြည့်ဆည်းပေးရင်း တစ်ဖက်တွင်လည်း ကက်သလစ်များကို အလွန်အမင်း စိတ်အနှောင့်အယှက် မဖြစ်စေမည့် ပရိုတက်စတင့် အဖြေတစ်ခုကို ရှာဖွေခဲ့သည်။ သို့သော် ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို တွန်းအားပေးနေသည့် ပျူရီတန်  များကိုမူ သူမ သည်းခံခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ ရလဒ်အနေဖြင့် ၁၅၅၉ ခုနှစ် လွှတ်တော်သည် အက်ဒွပ် ၆ ၏ ပရိုတက်စတင့် ပြန်လည်ညှိနှိုင်းမှုကို အခြေခံ၍၊ ဘုရင် (သို့မဟုတ် ဘုရင်မ) ကို အထွတ်အထိပ် ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ထားရှိကာ ဝတ်လဲတော်များကဲ့သို့သော ကက်သလစ် အင်္ဂါရပ်များစွာ ပါဝင်သည့် အသင်းတော်တစ်ခုအတွက် ဥပဒေများကို စတင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။

အောက်လွှတ်တော်  က ထိုအဆိုပြုချက်များကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ထောက်ခံခဲ့သော်လည်း အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်ဆိုင်မှုဆိုင်ရာ ဥပဒေကြမ်း သည် အထက်လွှတ်တော်တွင် အထူးသဖြင့် ဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီးများ၏ ကန့်ကွက်မှုကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ထိုအချိန်တွင် ကန်တာဘာရီ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီး ရာထူး အပါအဝင် ဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီး နေရာအများအပြား လစ်လပ်နေခဲ့ခြင်းကြောင့် အဲလိဇဘက်အတွက် ကံကောင်းသွားခဲ့သည်။ ယင်းက အထက်လွှတ်တော်တွင်းရှိ သူမကို ထောက်ခံသူများအား ကက်သလစ် ဂိုဏ်းအုပ်များနှင့် ရှေးရိုးစွဲမှူးမတ်များကို မဲအသာဖြင့် အနိုင်ရစေခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အဲလိဇဘက်သည် အမျိုးသမီးတစ်ဦး ခံယူရန် မသင့်တော်ဟု လူအများက ယူဆကြသည့် အငြင်းပွားဖွယ်ရာ &quot;အသင်းတော်၏ အမြင့်ဆုံးအဓိပတိ &quot; ဟူသော ဘွဲ့အမည်အစား '''&quot;အင်္ဂလန်အသင်းတော်၏ အမြင့်ဆုံးအုပ်ချုပ်သူ&quot;''' ဟူသော ဘွဲ့အမည်ကိုသာ လက်ခံခဲ့ရသည်။ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်ဆိုင်မှုဆိုင်ရာ ဥပဒေသစ်သည် ၁၅၅၉ ခုနှစ် မေလ ၈ ရက်နေ့တွင် ဥပဒေ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပြည်သူ့ဝန်ထမ်း အားလုံးသည် ဘုရင်မအား အမြင့်ဆုံးအုပ်ချုပ်သူအဖြစ် သစ္စာဆိုကြရပြီး သစ္စာမဆိုပါက ရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခြင်း ခံရမည့် အန္တရာယ် ရှိခဲ့သည်။ မေရီဘုရင်မ လက်ထက်ကဲ့သို့ ဘာသာရေး သဘောထားကွဲလွဲသူများကို နှိပ်ကွပ်ညှဉ်းပန်းမှုမျိုး ထပ်မံမဖြစ်ပွားစေရန် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ နှိမ်နင်းရေးဥပဒေများကို ပယ်ဖျက်ခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ဝတ်ပြုကိုးကွယ်မှု ညီညွတ်မျှတရေး ဥပဒေသစ်ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး ဘုရားကျောင်းတက်ရန်နှင့် ၁၅၅၉ ခုနှစ် ဘုံဝတ်ပြုဆုတောင်းစာအုပ်ကို မဖြစ်မနေ အသုံးပြုရန် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သော်လည်း ဘုရားကျောင်းမတက်ဘဲ အာခံသူများအတွက် ပြစ်ဒဏ်များမှာမူ ပြင်းထန်ခြင်း မရှိလှပေ။ ၁၅၅၉ ခုနှစ် ညွှန်ကြားချက်များတွင် ဂီတကို &quot;သီဆိုခြင်းမပြုဘဲ ဖတ်ကြားသကဲ့သို့ ရှင်းလင်းစွာ နားလည်စေရမည်&quot; ဟု ဖော်ပြထားသော်လည်း နေ့ရက်၏ အချို့သော အချိန်များတွင် ပိုမိုဆန်းပြားသော တေးသီချင်းများကို ခွင့်ပြုခဲ့ပြီး တော်ဝင်ဝတ်ပြုကျောင်း တွင် ဆာရမ် စာသားများဖြင့် လက်တင်မော်တက် သီချင်းများ စပ်ဆိုသည့် အလေ့အထမှာ ဆက်လက် တည်ရှိခဲ့သည်။

== အိမ်ထောင်ရေး မေးခွန်း ==
အဲလိဇဘက် နန်းတက်စကတည်းက သူမ အိမ်ထောင်ပြုလိမ့်မည်ဟု လူအများက မျှော်လင့်ခဲ့ကြပြီး မည်သူနှင့် လက်ထပ်မည်နည်းဟူသော မေးခွန်း ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ သူမသည် ကမ်းလှမ်းမှုများစွာကို ရရှိခဲ့သော်လည်း မည်သည့်အခါမျှ အိမ်ထောင်မပြုခဲ့ဘဲ သားသမီးလည်း မထွန်းကားခဲ့ပေ။ ယင်းသို့ ဖြစ်ရသည့် အကြောင်းရင်းကိုမူ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မသိရသေးပေ။ သမိုင်းပညာရှင်များက သောမတ်စ် ဆေးမွား ၏ ဖြစ်ရပ်ကြောင့် သူမသည် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်ဆံရေးများကို စိတ်ကုန်သွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ကြောင်း သုံးသပ်ကြသည်။ သူမသည် အသက် ၅၀ ခန့်အထိ လူပျိုတော်အချို့ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သည်။ သူမ၏ နောက်ဆုံး တော်ဝင်စကားကမ်းလှမ်းမှုမှာ သူမထက် ၂၂ နှစ်ငယ်သော အန်ဂျူးနယ်စားကြီး ဖရန်စစ် နှင့် ဖြစ်သည်။ စပိန်နိုင်ငံ ဘုရင် ဖိလစ် ၂ ၏ လက်ခုပ်တွင်းသို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သော သူမ၏ အစ်မဖြစ်သူကဲ့သို့ပင် အိမ်ထောင်ပြုခြင်းသည် အာဏာဆုံးရှုံးနိုင်ခြေ ရှိသော်လည်း တစ်ဖက်တွင်မူ ထီးနန်းဆက်ခံမည့် သားသမီး ရရှိနိုင်မည့် အခွင့်အရေးကို ပေးစွမ်းနိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ခင်ပွန်းဖြစ်သူကို ရွေးချယ်မှု လွဲမှားပါက နိုင်ငံရေး မတည်ငြိမ်မှု သို့မဟုတ် တော်လှန်ပုန်ကန်မှုများကိုပင် လှုံ့ဆော်ပေးသကဲ့သို့ ဖြစ်သွားနိုင်ပေသည်။

== ရောဘတ်ဒတ်ဒ်လေ ==
၁၅၅၉ ခုနှစ် နွေဦးရာသီတွင် အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ ငယ်သူငယ်ချင်း ဖြစ်သူ '''ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေ'''  ကို ချစ်မြတ်နိုးနေကြောင်း ထင်ရှားလာခဲ့သည်။ ရောဘတ်၏ ဇနီးဖြစ်သူ အေမီ  သည် &quot;ရင်သားတစ်ဖက်တွင် ဝေဒနာ&quot; ခံစားနေရပြီး အကယ်၍ သူ၏ ဇနီးသာ ကွယ်လွန်သွားပါက ဘုရင်မကြီးသည် ရောဘတ်နှင့် လက်ထပ်လိုနေကြောင်း ပြောစကားများ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၉ ခုနှစ် ဆောင်းဦးရာသီသို့ ရောက်သောအခါ ပြည်ပမှ မင်းသားများနှင့် မှူးမတ်အချို့သည် အဲလိဇဘက်၏ လက်ကို ပိုင်ဆိုင်ခွင့်ရရန် အပြိုင်အဆိုင် ကြိုးပမ်းလာကြသည်။ စိတ်မရှည်ဖြစ်နေကြသော ၎င်းတို့၏ သံတမန်များသည် ပိုမို၍ နာမည်ပျက်စေမည့် စကားများကို အတင်းအဖျင်း ပြောဆိုလာကြပြီး ဘုရင်မကြီး အနှစ်သက်ဆုံးသူနှင့် လက်ထပ်မည့် ကိစ္စကို အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် လက်ခံကြမည်မဟုတ်ကြောင်း ဤသို့ အစီရင်ခံခဲ့ကြသည် - ''&quot;သူမနှင့် သူ့အပေါ် ဒေါသတကြီး အော်ဟစ်ဆဲဆိုခြင်း မပြုသည့်သူ ဟူ၍ တစ်ဦးမျှ မရှိပါ... သူမသည် မိမိ မျက်နှာသာပေးထားသော ရောဘတ်ကလွဲ၍ မည်သူ့ကိုမျှ လက်ထပ်မည်မဟုတ်ပေ။&quot;'' ၁၅၆၀ ပြည့်နှစ် စက်တင်ဘာလတွင် အေမီ ဒတ်ဒ်လေသည် လှေကားပေါ်မှ ပြုတ်ကျ၍ ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ ရင်ခွဲစစ်ဆေးသူ၏ စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုအရ ယင်းမှာ မတော်တဆမှုတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရသော်လည်း၊ လူအများစုကမူ ရောဘတ်သည် ဘုရင်မကြီးနှင့် လက်ထပ်နိုင်ရန်အတွက် သူ၏ ဇနီးကို သေကြောင်းကြံစည်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်ဟု သံသယဝင်ခဲ့ကြသည်။ အဲလိဇဘက်သည် ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေနှင့် လက်ထပ်ရန် အချိန်အတန်ကြာ အလေးအနက် စဉ်းစားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဝီလျံ ဆီစီလ်၊ နီကိုးလတ်စ် သရော့ခ်မော်တန် နှင့် အချို့သော ရှေးရိုးစွဲ မှူးမတ်များက ၎င်းတို့၏ သဘောမတူကန့်ကွက်မှုကို အထင်အရှား ပြသခဲ့ကြသည်။ ထိုလက်ထပ်ပွဲသာ ဖြစ်မြောက်လာပါက မှူးမတ်မျိုးနွယ်များ တော်လှန်ပုန်ကန်ကြလိမ့်မည်ဟူသော ကောလာဟလများပင် ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။

ဘုရင်မကြီးအတွက် ထည့်သွင်းစဉ်းစားနေသည့် အခြားသော အိမ်ထောင်ဖက်လောင်းများ ရှိနေသည့်ကြားမှ ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေသည် နောက်ထပ် ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုနီးပါးခန့်အထိ အိမ်ထောင်ဖက် ဖြစ်လာနိုင်ခြေရှိသူအဖြစ် ဆက်လက် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက်သည် သူမကိုယ်တိုင် သူ့ကို လက်ထပ်ရန် ရည်ရွယ်ချက် မရှိတော့သည့်တိုင်အောင် ရောဘတ်၏ အချစ်ရေးနှင့် ပတ်သက်လာလျှင် အလွန်အမင်း သဝန်တိုတတ်သူ ဖြစ်သည်။ သူမသည် ၁၅၆၄ ခုနှစ်တွင် ဒတ်ဒ်လေကို '''လက်စတာ နယ်စားကြီး''' အဖြစ် ဘွဲ့ထူးအဆင့်အတန်း တိုးမြှင့်ပေးခဲ့သည်။ ၁၅၇၈ ခုနှစ်တွင် ရောဘတ်သည် နောက်ဆုံး၌ လက်တစ် ကနိုးလစ် နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ရာ၊ ဘုရင်မကြီးသည် ဒေါသတကြီး တုံ့ပြန်မှုများကို အကြိမ်ကြိမ် ပြသခဲ့ပြီး သူမအား တစ်သက်တာလုံး မုန်းတီးသွားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သမိုင်းပညာရှင် စူဇန် ဒိုရန် က ထိုအခြေအနေကို ဖော်ပြခဲ့သကဲ့သို့ပင် ဒတ်ဒ်လေသည် အဲလိဇဘက်၏ '''&quot;စိတ်ခံစားမှုဆိုင်ရာ ဘဝအလယ်ဗဟိုတွင် အမြဲတမ်း တည်ရှိနေခဲ့သည်&quot;'''။ သူသည် ၁၅၈၈ ခုနှစ်တွင် [[စပိန်ရေတပ်ကြီး]] ကို အောင်နိုင်ပြီးနောက် မကြာမီမှာပင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက် ကိုယ်တိုင် ကွယ်လွန်ပြီးနောက်တွင် သူမ၏ အရေးအကြီးဆုံးသော ကိုယ်ပိုင် အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများထဲ၌ သူပေးပို့ခဲ့သော စာတစ်စောင်ကို တွေ့ရှိခဲ့ရပြီး ၎င်းစာအပေါ်တွင် သူမ၏ လက်ရေးဖြင့် '''&quot;သူ၏ နောက်ဆုံးစာ&quot;''' ဟု မှတ်သားထားခဲ့သည်။

== ပြည်ပမှ အိမ်ထောင်ဖက်လောင်းများ ==
အိမ်ထောင်ရေး ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းမှုများသည် အဲလိဇဘက်၏ နိုင်ငံခြားရေး မူဝါဒတွင် အဓိက သော့ချက်ကျသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမသည် ၁၅၅၉ ခုနှစ် အစောပိုင်းတွင် သူမ၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ အစ်မဖြစ်သူ၏ မုဆိုးဖို စပိန်ဘုရင် ဖိလစ်၏ ကမ်းလှမ်းချက်ကို ငြင်းပယ်ခဲ့သော်လည်း၊ ဆွီဒင်နိုင်ငံ ဘုရင် အဲရစ် ၁၄ ( ၏ စကားကမ်းလှမ်းမှုကိုမူ နှစ်ပေါင်းများစွာကြာအောင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ငယ်စဉ်ဘဝကပင် ဒိန်းမတ်နိုင်ငံနှင့် အောင်သွယ်တော်ပြုရန် ဆွေးနွေးမှုများ ရှိခဲ့ဖူးသည်။ ၁၅၄၅ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီ ၈ က ဒိန်းမတ်မင်းသား ဟောလ်စတိန်း-ဂေါ့တော့ပ်မှ နယ်စားကြီး အဒေါ့ဖ်  နှင့် လက်ထပ်ရန် အဆိုပြုခဲ့ဖူးပြီး၊ ဆမ်းမားဆက် နယ်စားကြီး အက်ဒဝပ် ဆေးမိုး ကလည်း နှစ်အနည်းငယ်အကြာတွင် မင်းသား ဖရက်ဒရစ် (နောက်ပိုင်းတွင် ဖရက်ဒရစ် ၂) နှင့် လက်ထပ်ရန် အကြံပြုခဲ့သော်လည်း ၎င်းဆွေးနွေးမှုများသည် ၁၅၅၁ ခုနှစ်တွင် ပျယ်ပြယ်သွားခဲ့သည်။ ၁၅၅၉ ခုနှစ် ဝန်းကျင်နှစ်များတွင် ဒိန်းမတ်-အင်္ဂလန် ပရိုတက်စတင့် မဟာမိတ်အဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းရန် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့ကြပြီး ဆွီဒင်၏ အဆိုပြုချက်ကို တုံ့ပြန်ရန်အတွက် ဘုရင် ဖရက်ဒရစ် ၂  သည် ၁၅၅၉ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် အဲလိဇဘက်ထံ စကားကမ်းလှမ်းခဲ့သည်။

နှစ်ပေါင်းများစွာတိုင်အောင် သူမသည် ဖိလစ်၏ ဝမ်းကွဲညီအစ်ကို တော်စပ်သူ သြစတြီးယား မင်းသားကြီး ချားလ်စ် ၂  နှင့် လက်ထပ်ရန် အလေးအနက် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၅၆၉ ခုနှစ်သို့ ရောက်သောအခါ ဟက်ဘ်စဘတ် မင်းဆက်နှင့် ဆက်ဆံရေးမှာ ပျက်ပြားသွားခဲ့သည်။ ထို့နောက် အဲလိဇဘက်သည် ပြင်သစ် ဗာလွား မင်းဆက်မှ မင်းသားနှစ်ပါးနှင့် လက်ထပ်ရန် တစ်လှည့်စီ ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သည်။ ပထမဦးစွာ အန်ဂျူး နယ်စားကြီး ဟင်နရီ နှင့် ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းနောက် ၁၅၇၂ ခုနှစ်မှ ၁၅၈၁ ခုနှစ်အထိတွင်မူ ယခင်က အလန်ဆွန် နယ်စားကြီး ဖြစ်ခဲ့သော ဟင်နရီ၏ ညီတော် အန်ဂျူး နယ်စားကြီး ဖရန်စစ် တို့နှင့် ဖြစ်သည်။ ဤနောက်ဆုံး အိမ်ထောင်ရေး ကမ်းလှမ်းချက်သည် နယ်သာလန် တောင်ပိုင်းအပေါ် စပိန်တို့၏ ထိန်းချုပ်မှုကို ဆန့်ကျင်မည့် မဟာမိတ် အစီအစဉ်နှင့် ဆက်စပ်နေခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဖရန်စစ် ပေးပို့ထားသော ဖားရုပ်သဏ္ဌာန် နားကပ်ကို ဆင်မြန်းခဲ့သည်အထိ ထိုစကားကမ်းလှမ်းမှုကို အချိန်အတန်ကြာ အလေးအနက် သဘောထားခဲ့ပုံရသည်။

၁၁၆၃ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက်က ဧကရာဇ်မင်းမြတ်၏ သံအမတ်တစ်ဦးအား &quot;ကျွန်ုပ်၏ သဘာဝစိတ်အလိုအတိုင်းသာ လိုက်ရမည်ဆိုလျှင် ဘုရင်မဖြစ်ပြီး အိမ်ထောင်သည် ဘဝဖြင့် နေရခြင်းထက် တောင်းစားရသည့် အမျိုးသမီး ဖြစ်ပါစေဦးတော့ တစ်ကိုယ်ရေတည်း နေရခြင်းကိုသာ မရမက ရွေးချယ်ပါလိမ့်မည်&quot; ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ ထိုနှစ် နှောင်းပိုင်းတွင် အဲလိဇဘက်၌ ကျောက်ကြီးရောဂါစွဲကပ်ပြီးနောက် ထီးနန်းဆက်ခံမည့်သူ မေးခွန်းသည် လွှတ်တော်တွင် အပြင်းအထန် ငြင်းခုံစရာ ကိစ္စရပ်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ လွှတ်တော်အမတ်များက ဘုရင်မကြီး ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ပြည်တွင်းစစ် ဖြစ်ပွားခြင်းမှ ကာကွယ်ရန်အတွက် အိမ်ထောင်ပြုရန် သို့မဟုတ် ဆက်ခံမည့်သူကို အမည်စာရင်း တင်သွင်းရန် တိုက်တွန်းခဲ့ကြသည်။ သို့သော် သူမက ၎င်းနှစ်ခုစလုံးကို လုပ်ဆောင်ရန် ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ ဧပြီလတွင် သူမသည် လွှတ်တော်ကို ရွှေ့ဆိုင်းခဲ့ပြီး ၁၅၆၆ ခုနှစ်တွင် အခွန်တိုးကောက်ရန် လွှတ်တော်၏ ထောက်ခံမှု လိုအပ်လာချိန်အထိ လွှတ်တော်ကို ပြန်လည်ခေါ်ယူခြင်း မပြုခဲ့ပေ။

ယခင်က အိမ်ထောင်ပြုမည်ဟု ကတိပေးခဲ့ဖူးသောကြောင့် သူမသည် ငြိမ်သက်ခြင်းမရှိသော အောက်လွှတ်တော်သို့ ဤသို့ ပြောကြားခဲ့သည် -&lt;blockquote&gt;'''&quot;ကျွန်ုပ်၏ ဂုဏ်သိက္ခာအတွက် လူအများရှေ့တွင် ပြောကြားခဲ့သော အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်တစ်ဦး၏ ကတိစကားကို မည်သည့်အခါမျှ ဖျက်ဖျက်မည်မဟုတ်ပါ။ ထို့ကြောင့် ကျွန်ုပ် ထပ်မံပြောကြားလိုသည်မှာ ကျွန်ုပ် လက်ထပ်ရန် ရည်ရွယ်ထားသူကို ဖြစ်စေ၊ ကျွန်ုပ်ကိုယ်တိုင်ကို ဖြစ်စေ ဘုရားသခင်က ရုပ်သိမ်းမသွားခဲ့လျှင် သို့မဟုတ် အခြားသော ကြီးမားသည့် အဟန့်အတားတစ်ခုခု မဖြစ်ပွားခဲ့လျှင် ကျွန်ုပ် အဆင်ပြေပြေ လုပ်ဆောင်နိုင်သမျှ အမြန်ဆုံး အိမ်ထောင်ပြုပါမည်။&quot;'''&lt;/blockquote&gt;၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်သို့ ရောက်သောအခါ အစိုးရအဖွဲ့အတွင်းရှိ အဆင့်မြင့် ပုဂ္ဂိုလ်များသည် အဲလိဇဘက်အနေဖြင့် မည်သည့်အခါမျှ အိမ်ထောင်ပြုမည်မဟုတ် သို့မဟုတ် ဆက်ခံသူကို အမည်ထုတ်ဖော်လိမ့်မည်မဟုတ်ကြောင်း သီးသန့် လက်ခံခဲ့ကြသည်။ ဝီလျံ ဆီစီလ်သည် ထီးနန်းဆက်ခံမှု ပြဿနာအတွက် ဖြေရှင်းနည်းများကို စတင် ရှာဖွေနေပြီ ဖြစ်သည်။ အိမ်ထောင်မပြုခဲ့ခြင်းကြောင့် အဲလိဇဘက်သည် တာဝန်မဲ့သူအဖြစ် မကြာခဏ စွပ်စွဲခံခဲ့ရသည်။ သို့သော်လည်း သူမ၏ နှုတ်ဆိတ်နေမှုက သူမ၏ ကိုယ်ပိုင် နိုင်ငံရေး လုံခြုံမှုကို ပိုမိုခိုင်မာစေခဲ့သည်။ အကယ်၍ သူမက ဆက်ခံမည့်သူကို အမည်နာမ သတ်မှတ်လိုက်ပါက သူမ၏ ထီးနန်းသည် အာဏာသိမ်းမှုဒဏ်ကို ခံရနိုင်ခြေ ရှိကြောင်းကို သူမ သိရှိထားခဲ့သည်။ သူမ၏ ယခင် သာဓကဖြစ်သော မေရီဘုရင်မကို ဆန့်ကျင်သည့် လုပ်ကြံမှုများတွင် &quot;ကျွန်ုပ်ကိုယ်တိုင် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသကဲ့သို့ ဒုတိယမြောက် အာဏာရှိသူ ပုဂ္ဂိုလ်&quot; ကို မည်သို့ ဗဟိုချက်အဖြစ် အသုံးချခဲ့ကြသည်ကို သူမ ကောင်းစွာ မှတ်မိနေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။

== အပျိုစင်ဘဝ ==


အဲလိဇဘက်၏ အိမ်ထောင်မပြုဘဲ နေထိုင်ခဲ့သည့် အခြေအနေသည် အပျိုစင်မယ်တော်မေရီ နှင့် ဆက်စပ်သော '''အပျိုစင်ဘဝကို အမွှမ်းတင် ကြည်ညိုသည့် ဝါဒ''' တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ကဗျာများနှင့် ပုံတူပန်းချီများတွင် သူမကို သာမန်အမျိုးသမီးတစ်ဦးအဖြစ် မဟုတ်ဘဲ အပျိုစင်တစ်ဦး၊ နတ်ဘုရားမတစ်ပါး သို့မဟုတ် နှစ်မျိုးစလုံးအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။ ကနဦးတွင် အဲလိဇဘက် ကိုယ်တိုင်သာ သူမ၏ အပေါ်ယံ အပျိုစင်ဘဝကို ဂုဏ်ထူးဆောင်အဖြစ် ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၅၅၉ ခုနှစ်တွင် သူမက အောက်လွှတ်တော်သို့ &quot;နောက်ဆုံးတွင် ကျွန်ုပ်အတွက် ဤမျှနှင့်တင် လုံလောက်ပါပြီ၊ ကမ္ပည်း ကျောက်စာတိုင်တစ်ခုပေါ်၌ 'ဘုရင်မတစ်ပါးသည် ဤမျှသော ကာလပတ်လုံး စိုးစံခဲ့ပြီး အပျိုစင်ဘဝဖြင့် ရှင်သန်ကာ ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်' ဟု ဖော်ပြထားရုံဖြင့် ပြည့်စုံပါပြီ&quot; ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ကဗျာဆရာများနှင့် စာရေးဆရာများက ထိုအကြောင်းအရာကို ဆက်ခံပြီး အဲလိဇဘက်ကို ချီးမွမ်းမြှောက်စားသည့် အနုပညာ သင်္ကေတပုံဖော်မှုများကို ထုဆစ်ခဲ့ကြသည်။ ၁၅၇၈ ခုနှစ်တွင် အပျိုစင်ဘုရင်မကြီးအား လူထုရှေ့တွင် ဂုဏ်ပြုချီးကျူးမှုများသည် အလန်ဆွန် နယ်စားကြီးနှင့် ဘုရင်မကြီး၏ အိမ်ထောင်ရေး ဆွေးနွေးမှုများကို မသိမသာ ဆန့်ကျင်ကန့်ကွက်ကြောင်း ပြသသည့် လျှို့ဝှက်ချက် သင်္ကေတတစ်ခုအဖြစ် အသုံးတော်ခံခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် အဲလိဇဘက်သည် မိမိကိုယ်ကို ဘုရားသခင်၏ စောင့်ရှောက်မှုအောက်၌ မိမိ၏ တိုင်းနိုင်ငံ၊ ပြည်သူလူထုနှင့် လက်ထပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်ဟု အခိုင်အမာ ဆိုခဲ့သည်။ ၁၅၉၉ ခုနှစ်တွင် သူမက ပြည်သူများကို ရည်ညွှန်း၍ &quot;ကျွန်ုပ်၏ လင်ယောက်ျားများ ဖြစ်ကြသော ကျွန်ုပ်၏ ကောင်းလှစွာသော ပြည်သူအပေါင်းတို့&quot; ဟု မိန့်ကြားခဲ့သည်။

ဤသို့ အပျိုစင်ဖြစ်သည်ဟူသော အခိုင်အမာဆိုချက်ကို လူတိုင်းက လက်ခံခဲ့ကြသည်တော့ မဟုတ်ပေ။ ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များက အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ ရုပ်ခန္ဓာနှင့်အတူ နိုင်ငံတော်ကိုပါ သင်္ကေတအရ ညစ်နွမ်းစေသည့် &quot;ညစ်ညမ်းသော ရာဂစိတ်&quot; ၌ ပျော်မွေ့နေသည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့ကြသည်။ ပြင်သစ်ဘုရင် ဟင်နရီ ၄ က ဥရောပ၏ ကြီးမားသော မေးခွန်းကြီးများထဲမှ တစ်ခုမှာ &quot;ဘုရင်မကြီး အဲလိဇဘက်သည် အပျိုစင် စစ်မစစ်&quot; ဟူသော အချက်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။

အဲလိဇဘက်၏ အပျိုစင်ဘဝနှင့် ပတ်သက်လာလျှင် အဓိက အကျဆုံး မေးခွန်းမှာ ဘုရင်မကြီးသည် ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေနှင့် အချစ်ဇာတ်လမ်းကို အမှန်တကယ် လက်တွေ့ကျကျ ဆက်ဆံခဲ့ဖူးသလား (ကာမစပ်ယှက်ခဲ့ဖူးသလား) ဆိုသည့် အချက်ဖြစ်သည်။ ၁၅၅၉ ခုနှစ်တွင် သူမသည် ဒတ်ဒ်လေ၏ အိပ်ခန်းကို သူမ၏ ကိုယ်ပိုင်အဆောင်များနှင့် ကပ်လျက်သို့ ပြောင်းရွှေ့စေခဲ့သည်။ ၁၅၆၁ ခုနှစ်တွင်မူ သူမသည် ခန္ဓာကိုယ်ကို ဖောယောင်စေသည့် ရောဂါဝေဒနာတစ်ခုကြောင့် လျှို့ဝှက်ဆန်းကြယ်စွာ အိပ်ရာထဲလဲနေခဲ့သည်။

၁၅၈၇ ခုနှစ်တွင် မိမိကိုယ်ကို '''အာသာ ဒတ်ဒ်လေ''' ဟု ခေါ်ဆိုသော လူငယ်တစ်ဦးသည် သူလျှိုဖြစ်နိုင်သည်ဟူသော သံသယဖြင့် စပိန်ကမ်းရိုးတန်းတွင် ဖမ်းဆီးခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ထိုလူငယ်က သူသည် အဲလိဇဘက်နှင့် ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေတို့၏ တရားမဝင် သားသမီး (ကောင်မစပ်ဘဲ ရခဲ့သောသား) ဖြစ်သည်ဟု ဆိုခဲ့ပြီး၊ သူ၏ အသက်မှာလည်း ၁၅၆၁ ခုနှစ် ဘုရင်မကြီး ဖျားနာစဉ်က မွေးဖွားခဲ့သည့် အချိန်ကာလနှင့် ကိုက်ညီနေသည်။ သူ့ကို စုံစမ်းစစ်ဆေးရန် မက်ဒရစ်မြို့သို့ ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့ပြီး စပိန်နိုင်ငံသို့ ပြည်နှင်ဒဏ်ခံထားရသည့် ကက်သလစ် မှူးမတ်တစ်ဦးနှင့် ဘုရင် ဖိလစ် ၂ ၏ အတွင်းရေးမှူးဖြစ်သူ ဖရန်စစ် အင်းဂဲလ်ဖီးလ်ဒ်က စစ်ဆေးမေးမြန်းခဲ့သည်။ ထိုစစ်ဆေးမှုကို ဖော်ပြထားသည့် စာသုံးစောင် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေပြီး၊ ၎င်းစာများထဲတွင် တော်ဝင်နန်းတော်၌ မွေးဖွားချိန်မှစ၍ စပိန်နိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာချိန်အထိ အာသာက သူ၏ ဘဝဇာတ်ကြောင်းဟု အခိုင်အမာ ပြောကြားခဲ့သည့် အသေးစိတ်အချက်အလက်များ ပါဝင်သည်။ သို့သော်လည်း ယင်းက စပိန်လူမျိုးများကို ယုံကြည်အောင် မစွမ်းဆောင်နိုင်ခဲ့ပေ။ အင်းဂဲလ်ဖီးလ်ဒ်က ဘုရင် ဖိလစ်အား အာသာ၏ &quot;ပြောဆိုချက်မှာ လက်ရှိတွင် ဘာမျှအရာမထင်ပါ&quot; ဟု ဝန်ခံခဲ့သော်လည်း &quot;သူ့ကို ထွက်ပြေးခွင့်မပြုသင့်ဘဲ အလွန်လုံခြုံစွာ ဖမ်းဆီးထားသင့်သည်&quot; ဟု အကြံပြုခဲ့သည်။ ဘုရင်က သဘောတူခဲ့ပြီး ထိုအချိန်မှစ၍ အာသာ၏ သတင်းကို မည်သူမျှ မကြားရတော့ပေ။ ခေတ်သစ် ပညာရှင်များက ထိုဇာတ်လမ်း၏ အခြေခံယူဆချက်ကို '''&quot;မဖြစ်နိုင်သောအရာ&quot;''' အဖြစ် ပယ်ချခဲ့ကြပြီး အဲလိဇဘက်၏ ဘဝကို ထိုခေတ်က လူများက အနီးကပ် အလွန်စောင့်ကြည့်ခဲ့ကြသဖြင့် သူမအနေဖြင့် ကိုယ်ဝန်ရှိခြင်းကို ဖုံးကွယ်ထားနိုင်ရန် လုံးဝ မဖြစ်နိုင်ကြောင်း အခိုင်အမာ ဆိုကြသည်။

== စကော့တလန် ဘုရင်မ မေရီ ==
စကော့တလန်နိုင်ငံအပေါ် အဲလိဇဘက်၏ ပထမဆုံး မူဝါဒမှာ ထိုနေရာ၌ ပြင်သစ်တို့ ရောက်ရှိအခြေစိုက်နေမှုကို ဆန့်ကျင်ရန် ဖြစ်သည်။ ပြင်သစ်တို့က အင်္ဂလန်ကို ကျူးကျော်ပြီး သူမ၏ ကက်သလစ်ဘာသာဝင် ဝမ်းကွဲညီမဖြစ်သူ စကော့တလန်ဘုရင်မ မေရီ ကို ထီးနန်းတင်ရန် ကြံစည်နေကြမည်ကို သူမ စိုးရိမ်ခဲ့သည်။ မေရီသည် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ အစ်မတော်စပ်သူ မာဂရက်  ၏ မြေးဖြစ်သောကြောင့် လူအများက သူမအား အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းကို ဆက်ခံမည့် တရားဝင်အမွေခံအဖြစ် သတ်မှတ်ထားကြသည်။ မေရီကိုယ်တိုင်ကလည်း မိမိသည် ဘုရင်မကြီးနှင့် &quot;အနီးစပ်ဆုံး သွေးချင်းတော်စပ်သူ&quot; ဖြစ်သည်ဟု ကြွေးကြော်ခဲ့သည်။ ပရိုတက်စတင့် သူပုန်များကို ကူညီရန် စကော့တလန်သို့ စစ်တပ်စေလွှတ်ဖို့ အဲလိဇဘက်အား တိုက်တွန်းခဲ့ကြပြီး၊ ထိုစစ်ဆင်ရေးမှာ ထိရောက်မှုမရှိခဲ့သော်လည်း ရလဒ်အနေဖြင့် ၁၅၆၀ ပြည့်နှစ် ဇူလိုင်လတွင် ချုပ်ဆိုခဲ့သော အီဒင်ဘတ်ချ် စာချုပ်အရ မြောက်ဘက်ပိုင်းမှ ပြင်သစ်တို့၏ ခြိမ်းခြောက်မှုကို ဖယ်ရှားနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၅၆၁ ခုနှစ်တွင် မေရီသည် အာဏာစက်ကို ဆုပ်ကိုင်ရန် ပြင်သစ်မှ စကော့တလန်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာချိန်၌ ထိုနိုင်ငံတွင် ပရိုတက်စတင့်အသင်းတော် အခြေခိုင်နေပြီဖြစ်ပြီး အဲလိဇဘက်က ထောက်ပံ့ထားသော ပရိုတက်စတင့်မှူးမတ်များ၏ ကောင်စီက တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်နေပြီ ဖြစ်သည်။ မေရီသည် ထိုစာချုပ်ကို အတည်ပြုရန် ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။


၁၅၆၃ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက်သည် သက်ဆိုင်သူနှစ်ဦးစလုံးအား တစ်ဦးမျှ ကြိုတင်မမေးမြန်းဘဲ သူမ၏ ကိုယ်ပိုင်အိမ်ထောင်ဖက်လောင်းဖြစ်သူ ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေကို မေရီ၏ ခင်ပွန်းအဖြစ် အဆိုပြုခဲ့သည်။ နှစ်ဦးစလုံးက စိတ်အားထက်သန်မှုမရှိကြောင်း ပြသခဲ့ကြပြီးနောက် ၁၅၆၅ ခုနှစ်တွင် မေရီသည် အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် လက္ခဏာကိုယ်စီရှိကြသော လော့ဒ် ဒါန်လေ ဟု လူသိများသည့် ဟင်နရီ စတူးဝပ်  နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ထိုလက်ထပ်မှုသည် စကော့တလန် ပရိုတက်စတင့်များနှင့် အဲလိဇဘက်တို့အား အောင်ပွဲကို သက်သက်သာသာ အပ်နှင်းလိုက်သကဲ့သို့ ဖြစ်စေခဲ့သော မေရီ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်အမှားများထဲမှ ပထမဆုံးအမှား ဖြစ်သည်။ ဒါန်လေသည် လူထုအတွင်း လျင်မြန်စွာ လူမုန်းများလာခဲ့ပြီး ၁၅၆၀ ပြည့်နှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဘော့သ်ဝဲလ် နယ်စားကြီး ဂျိမ်း ဟက်ဗ်ဘန်း ဦးဆောင်မှု သေချာသလောက်ရှိသော ကြံစည်သူများ၏ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ ထိုဖြစ်ရပ်အပြီး မကြာမီ ၁၅၆၇ ခုနှစ် မေလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် မေရီသည် ဘော့သ်ဝဲလ်နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ရာ၊ သူမကိုယ်တိုင် ခင်ပွန်းဖြစ်သူကို လုပ်ကြံမှုတွင် ပါဝင်ပတ်သက်နေခဲ့သည်ဟူသော သံသယများကို ပိုမိုကြီးထွားစေခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်က ထိုလက်ထပ်မှုနှင့် ပတ်သက်၍ မေရီအား ဤသို့ စာရေးသားကာ ပြတ်ပြတ်သားသား ရင်ဆိုင်ခဲ့သည် -&lt;blockquote&gt;&quot;အခြားသော နာမည်ဆိုးဖြင့် ကျော်ကြားသည့် ချို့ယွင်းချက်များအပြင်၊ သင်၏ ကွယ်လွန်သူ ခင်ပွန်းကို လုပ်ကြံမှုဖြင့် လူထုအကြား စွပ်စွဲခံထားရသူ၊ ထို့အပြင် (ကျွန်ုပ်တို့က မဟုတ်မမှန်ဟု ယုံကြည်လိုသော်လည်း) သင့်ကိုပါ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပတ်သက်နေသည်ဟု ဆိုနေကြသော ထိုသို့သော လက်အောက်ခံတစ်ဦးကို ဤမျှ အလျင်စလို လက်ထပ်လိုက်ခြင်းထက် သင်၏ ဂုဏ်သိက္ခာအတွက် ပိုမိုဆိုးရွားသော ရွေးချယ်မှုမျိုး မည်သို့ ရှိနိုင်ပါဦးမည်နည်း။&quot;&lt;/blockquote&gt;ဤဖြစ်ရပ်များသည် မေရီအား လျင်မြန်စွာ ရှုံးနိမ့်စေခဲ့ပြီး လော့ဂျ်လတ်ဗန် ရဲတိုက်တွင် ထောင်သွင်းအကျဉ်းချခံရခြင်းသို့ ဦးတည်သွားခဲ့သည်။ စကော့တလန်မှူးမတ်များက သူမအား နန်းချပြီး သူမ၏ အသက်တစ်နှစ်သားအရွယ် သားတော် ဂျိမ်း ၆ ကို ထီးနန်းလွှဲအပ်ရန် ဖိအားပေးခဲ့ကြသည်။ ဂျိမ်းကို ပရိုတက်စတင့်တစ်ဦးအဖြစ် ပြုစုပျိုးထောင်ရန် စတာလင် ရဲတိုက်သို့ ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။ မေရီသည် ၁၅၆၈ ခုနှစ်တွင် ထောင်မှ လွတ်မြောက်ခဲ့သော်လည်း လန်းဆိုက် တိုက်ပွဲတွင် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီးနောက် အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ ရေကြောင်းခရီးဖြင့် ထွက်ပြေးခဲ့သည်၊ ထိုနေရာသည် တစ်ချိန်က အဲလိဇဘက်ထံမှ အကူအညီရမည်ဟု အသေအချာ ကတိကဝတ်ပြုခြင်း ခံထားရဖူးသည့် နေရာဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ပထမဆုံး စိတ်အလိုအရမူ မိမိနှင့် အဆင့်အတန်းတူ ဘုရင်မတစ်ပါးကို နန်းပြန်တင်ပေးရန် ဖြစ်သော်လည်း၊ သူမနှင့် သူမ၏ ကောင်စီအဖွဲ့သည် အန္တရာယ်ကင်းမည့် လမ်းကိုသာ ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။ အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်ကို အသုံးပြု၍ မေရီအား စကော့တလန်သို့ ပြန်ပို့ရန် သို့မဟုတ် အင်္ဂလန်၏ ကက်သလစ်ရန်သူများရှိရာ ပြင်သစ်သို့ စေလွှတ်ရန် စသည့် စွန့်စားမှုများကို လုပ်မည့်အစား၊ ၎င်းတို့သည် မေရီကို အင်္ဂလန်တွင်ပင် ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ပြီး ထိုနေရာ၌ပင် မေရီသည် နောက်ထပ် '''၁၉ နှစ်တိုင်တိုင် အကျဉ်းကျခံခဲ့ရသည်။'''

== ကက်သလစ်တို့၏ လှုပ်ရှားမှု ==
မေရီသည် မကြာမီမှာပင် တော်လှန်ပုန်ကန်မှုများအတွက် ဗဟိုချက် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၅၆၉ ခုနှစ်တွင် မြောက်ဘက်ပိုင်း၌ ကြီးမားသော ကက်သလစ် သူပုန်ထမှုတစ်ခု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး၊ ၎င်း၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ မေရီကို အကျဉ်းထောင်မှ လွှတ်ပေးရန်၊ သူမအား နော်ဖော့ခ် နယ်စားကြီး သောမတ်စ် ဟောင်းဝပ်  နှင့် လက်ထပ်ပေးရန်နှင့် သူမအား အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းပေါ် တင်မြှောက်ရန် ဖြစ်သည်။ သူပုန်များ ရှုံးနိမ့်သွားပြီးနောက် အဲလိဇဘက်၏ အမိန့်ဖြင့် သူပုန်ပေါင်း ၇၅၀ ကျော်ကို ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ ထိုတော်လှန်မှု အောင်မြင်သွားပြီဟု အထင်ဖြင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ပိုင်းယပ်စ် ၅ (Pope Pius V) သည် ၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် အမြင့်ဆုံးအာဏာဖြင့် စိုးစံနေသူ  ဟု အမည်ရသော သာသနာစောင့်စာချွန်လွှာကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ယင်းစာချွန်လွှာတွင် &quot;အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်မအဖြစ် ဟန်ဆောင်နေသူနှင့် ရာဇဝတ်မှုများ၏ အစေခံ ဖြစ်သော အဲလိဇဘက်&quot; အား ခရစ်ယာန်အသင်းတော်မှ ထုတ်ပယ်ကြောင်းနှင့် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိတစ်ဦးဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ လက်အောက်ခံ ပြည်သူအားလုံးကိုလည်း ဘုရင်မအပေါ် သစ္စာစောင့်သိရမည့် တာဝန်မှ ကင်းလွတ်ခွင့် ပေးခဲ့သည်။ ဘုရင်မ၏ အမိန့်ကို နာခံသော ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များကိုလည်း အသင်းတော်မှ ထုတ်ပယ်မည်ဟု ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သည်။ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ထိုစာချွန်လွှာကြောင့် လွှတ်တော်တွင်း၌ ကက်သလစ်များကို ဆန့်ကျင်သည့် ဥပဒေပြုရေးဆိုင်ရာ လှုံ့ဆော်မှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သော်လည်း အဲလိဇဘက်ကိုယ်တိုင် ကြားဝင်စေ့စပ်ပေးခဲ့၍ သက်ညှာမှုများ ရရှိခဲ့သည်။ ၁၅၈၁ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်ပြည်သူများကို အဲလိဇဘက်အပေါ် သစ္စာဖောက်ဖျက်စေရန် &quot;ရည်ရွယ်ချက်&quot; ဖြင့် ကက်သလစ်ဘာသာသို့ ကူးပြောင်းစေခြင်းကို သေဒဏ်အထိ ကျခံရနိုင်သော နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်များမှစ၍ ဥရောပတိုက်ကြီးရှိ ခရစ်ယာန်စာသင်ကျောင်းများမှ သာသနာပြုဘုန်းတော်ကြီးများသည် &quot;အင်္ဂလန်ကို ကက်သလစ်ဘာသာသို့ ပြန်လည်ကူးပြောင်းရေး&quot; လှုပ်ရှားမှုအတွက် အင်္ဂလန်သို့ လျှို့ဝှက်စွာ လာရောက်ခဲ့ကြသည်။ အချို့မှာ သစ္စာဖောက်မှုမြောက်သော အပြုအမူများကြောင့် ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရပြီး၊ ယင်းက ဘာသာရေးအတွက် အသက်စွန့်သူများ (အာဇာနည်များ) အဖြစ် အမွှမ်းတင် ကြည်ညိုသည့် အလေ့အထကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။

အမြင့်ဆုံးအာဏာဖြင့် စိုးစံနေသူ စာချွန်လွှာသည် အင်္ဂလိပ် ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များအား မေရီကို အင်္ဂလန်၏ တရားဝင် အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်အဖြစ် မျှော်လင့်ကြည့်ရှုရန် တွန်းအားတစ်ရပ် ဖြစ်စေခဲ့သည်။ မေရီကို အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းပေါ် တင်မြှောက်ရန် ကြံစည်သည့် ကက်သလစ်တို့၏ လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှု တိုင်းကို မေရီကိုယ်တိုင် သိရှိချင်မှ သိရှိလိမ့်မည် ဖြစ်သော်လည်း၊ ၁၅၇၁ ခုနှစ် ရီဒိုလ်ဖီ လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှု (ယင်းဖြစ်ရပ်ကြောင့် မေရီ၏ ချစ်ရေးဆိုသူ နော်ဖော့ခ် နယ်စားကြီး ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသည်) မှသည် ၁၅၈၆ ခုနှစ် ဘာဘင်တန် လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှု အထိ အဲလိဇဘက်၏ လျှို့ဝှက်ထောက်လှမ်းရေးအဖွဲ့ခေါင်းဆောင် ဖရန်စစ် ဝေါဆင်ဂမ် နှင့် တော်ဝင်ကောင်စီသည် မေရီကို အပြစ်ပေးနိုင်မည့် အထောက်အထားများကို စိတ်အားထက်သန်စွာ စုဆောင်းခဲ့ကြသည်။ ကနဦးတွင် အဲလိဇဘက်သည် မေရီကို သေဒဏ်ပေးရန် တိုက်တွန်းချက်များကို ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၅၈၆ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် ဘာဘင်တန် လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှုအတွင်း ရေးသားခဲ့သော စာအထောက်အထားများအရ မေရီကို တရားစွဲဆိုရန်နှင့် ကွပ်မျက်ရန် ခွင့်ပြုချက်ပေးဖို့ သူမအား ဖျောင်းဖျနိုင်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ပြစ်ဒဏ်စီရင်ချက် ကြေညာစာတွင် &quot;အဆိုပါ မေရီသည် ဤထီးနန်းကို မိမိပိုင်ဆိုင်သည်ဟု ဟန်ဆောင်တောင်းဆိုကာ၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ တော်ဝင်ရုပ်ခန္ဓာကို ထိခိုက်နာကျင်စေရန်၊ သေဆုံးစေရန်နှင့် ပျက်စီးစေရန် ရည်ရွယ်သော ကိစ္စရပ်အဝဝကို ဤတိုင်းနိုင်ငံအတွင်း ကြံစည်စစ်ဆေးခဲ့သည်&quot; ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ '''၁၅၈၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၈ ရက်နေ့တွင်''' နော်သက်တမ်ရှိုင်းယား ရှိ ဖော်သရင်းဟေး ရဲတိုက်၌ မေရီသည် ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ကွပ်မျက်ပြီးနောက် အဲလိဇဘက်က သူမသည် လက်မှတ်ရေးထိုးထားသော ကွပ်မျက်မိန့်ဝရမ်းကို ပေးပို့ရန် ရည်ရွယ်ချက်မရှိခဲ့ကြောင်း ငြင်းဆိုခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ သိခွင့်မရှိဘဲ ဝရမ်းကို အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့သည့်အတွက် အတွင်းရေးမှူး ဝီလျံ ဒေဗီဆင်ကို အပြစ်ပုံချခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ထိုသို့ နောင်တရမှု မည်မျှ စစ်မှန်ကြောင်းနှင့် သူမသည် ဝရမ်းကို တကယ်ပင် အချိန်ဆွဲချင်ခဲ့သလား ဆိုသည့်အချက်အပေါ် ထိုခေတ်က လူများနှင့် နောက်ပိုင်း သမိုင်းပညာရှင်များအကြား သံသယပွားစရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။

== စစ်ပွဲများ ==
အဲလိဇဘက်၏ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒမှာ အများအားဖြင့် ကာကွယ်ရေးစစ် အသွင်သာ ဖြစ်သည်။ ချွင်းချက်အနေဖြင့် ၁၅၆၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလမှ ၁၅၆၃ ခုနှစ် ဇွန်လအထိ လီဟာ့ဗ် ၏ ဆိပ်ကမ်းကို အင်္ဂလိပ်တို့ ဝင်ရောက်သိမ်းပိုက်မှု ရှိခဲ့သော်လည်း၊ အဲလိဇဘက်၏ မဟာမိတ် ဟူဂါးနိုး (ပြင်သစ်ပရိုတက်စတင့်) များက ဆိပ်ကမ်းကို ပြန်လည်သိမ်းယူရန် ကက်သလစ်များနှင့် ပူးပေါင်းသွားခဲ့သဖြင့် ထိုစစ်ဆင်ရေးမှာ ရှုံးနိမ့်မှုဖြင့် အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ ၁၅၅၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီတွင် ပြင်သစ်ထံ ဆုံးရှုံးခဲ့ရသော ကဲလေး ဆိပ်ကမ်းနှင့် လီဟာ့ဗ် ဆိပ်ကမ်းကို လဲလှယ်ရန် ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ ရေတပ်မတော်၏ လှုပ်ရှားမှုများမှတစ်ဆင့်သာ တိုက်စစ်ဆင်သော မူဝါဒကို ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ ယင်းက စပိန်နှင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော စစ်ပွဲတွင် အောင်မြင်မှု ရရှိစေခဲ့ပြီး၊ ထိုစစ်ပွဲ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းကို ပင်လယ်ပြင်၌ တိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ သူမသည် ၁၅၇၇ ခုနှစ်မှ ၁၅၈၀ ပြည့်နှစ်အတွင်း ကမ္ဘာလှည့်ခရီးစဉ်ကို အောင်မြင်စွာ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် ဖရန်စစ် ဒရိတ် ကို ဆာ ဘွဲ့ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့ပြီး၊ သူသည် စပိန်ဆိပ်ကမ်းများနှင့် ရေတပ်စုများကို ဝင်ရောက်စီးနင်း တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကျော်ကြားလာခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်ခေတ် ရေကြောင်းစွန့်စားသူများတွင် ပင်လယ်ဓားပြဆန်ဆန် ပြုမူခြင်းနှင့် ကိုယ်ကျိုးရှာလိုသော စိတ်ဓာတ်များ ရှိနေကြပြီး ၎င်းတို့အပေါ် ဘုရင်မကြီးအနေဖြင့် ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်း သိပ်မရှိခဲ့ပေ။

=== နယ်သာလန် ===
၁၅၆၂-၁၅၆၃ ခုနှစ်တွင် လီဟာ့ဗ်  ဆိပ်ကမ်းကို ဝင်ရောက်သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ပြန်လည်ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည့် ဖြစ်ရပ်ပြီးနောက်၊ အဲလိဇဘက်သည် ဥရောပတိုက်ကြီးပေါ်သို့ စစ်တပ်စေလွှတ်ခြင်းကို ရှောင်ရှားခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၅၈၅ ခုနှစ်တွင် စပိန်ဘုရင် ဖိလစ် ၂ ကို တော်လှန်နေသော ပရိုတက်စတင့် ဒတ်ခ်ျသူပုန်များကို ကူညီရန် အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ဤသို့ စေလွှတ်ရခြင်းမှာ ၁၅၈၄ ခုနှစ်တွင် ဘုရင်မကြီး၏ မဟာမိတ်များဖြစ်ကြသော အော်ရိန်းမင်းသား ဝီလျံ  နှင့် အန်ဂျူး နယ်စားကြီးတို့ ကွယ်လွန်သွားခဲ့ခြင်း၊ ထို့ပြင် စပိန်ပိုင် နယ်သာလန်၏ ဘုရင်ခံဖြစ်သူ ပါးမား နယ်စားကြီး အလက်ဇန်းဒါး ဖားနီးစ်) ထံသို့ ဒတ်ခ်ျမြို့များ ဆက်တိုက် လက်နက်ချခဲ့ရခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ၁၅၈၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ဖိလစ် ၂ နှင့် ပြင်သစ်ကက်သလစ်အဖွဲ့ချုပ်တို့ ဂျွိုင်းဗီးလ် ၌ မဟာမိတ်ဖွဲ့လိုက်ခြင်းကြောင့် အန်ဂျူး၏နောင်တော် ပြင်သစ်ဘုရင် ဟင်နရီ ၃ အနေဖြင့် နယ်သာလန်အပေါ် စပိန်တို့ လွှမ်းမိုးလာမှုကို တုံ့ပြန်ရန် အခွင့်အရေး မရှိသလောက် ဖြစ်သွားခဲ့သည်။ ယင်းက ကက်သလစ်အဖွဲ့ချုပ် အားကောင်းသည့် ပြင်သစ်အင်္ဂလိပ်ရေလက်ကြား ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်တွင် စပိန်တို့၏ သြဇာကို ပျံ့နှံ့စေခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်နိုင်ငံကိုလည်း ကျူးကျော်ခံရမည့် အန္တရာယ်ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ၁၅၈၅ ခုနှစ် နွေရာသီတွင် ပါးမားနယ်စားကြီးက အန့်တွပ် မြို့ကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့လိုက်ခြင်းကြောင့် အင်္ဂလိပ်နှင့် ဒတ်ခ်ျတို့ဘက်မှ တစ်စုံတစ်ရာ တုံ့ပြန်ရန် လိုအပ်လာခဲ့သည်။ ထိုဖြစ်ရပ်၏ ရလဒ်အနေဖြင့် ၁၅၈၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် '''နန်းဆပ်ချ် စာချုပ်ကို''' ချုပ်ဆိုခဲ့ပြီး၊ အဲလိဇဘက်က ဒတ်ခ်ျတို့အား စစ်ရေးအရ ကူညီပံ့ပိုးပေးရန် ကတိပြုခဲ့သည်။ ဤစာချုပ်သည် အင်္ဂလိပ်-စပိန် စစ်ပွဲ စတင်ခြင်း၏ မှတ်တိုင်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။

ထိုစစ်ဆင်ရေးကို အဲလိဇဘက်၏ ချစ်သူဟောင်း ဖြစ်ခဲ့ဖူးသူ '''လက်စတာ နယ်စားကြီး''' က ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ကနဦးကတည်းက ဤစစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုကို စိတ်ပါလက်ပါ ထောက်ခံခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပေ။ သူမ၏ ဗျူဟာမှာ ဒတ်ခ်ျတို့အား အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်ဖြင့် အပေါ်ယံသာ ကူညီပေးဟန်ပြပြီး၊ လက်စတာ ဟော်လန်သို့ ရောက်ရှိပြီး ရက်ပိုင်းအတွင်းမှာပင် စပိန်နှင့် လျှို့ဝှက်ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးမှုများကို စတင်ရန် ဖြစ်သည်။ ယင်းဗျူဟာသည် ၎င်းဒေသတွင် ကြပ်မတ်ကွပ်ကဲခွင့် အာဏာကို တည်ဆောက်ပြီး တိုက်စစ်ဆင်ရန် ပြင်ဆင်နေသည့် ဒတ်ခ်ျတို့၏ မျှော်လင့်ချက်၊ လက်စတာ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်နေခဲ့သည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင်မူ အဲလိဇဘက်က သူ့အား &quot;ရန်သူနှင့် ထိပ်တိုက်တွေ့ပြီး အဆုံးအဖြတ်ခံယူမည့် စစ်ပွဲမျိုးကို မည်သည့်တန်ဖိုးပေးရပေးရ ရှောင်ရှားရန်&quot; လိုလားခဲ့သည်။ လက်စတာသည် ဒတ်ခ်ျလွှတ်တော်ထံမှ ဘုရင်ခံချုပ်ရာထူးကို လက်ခံခဲ့ခြင်းကြောင့် အဲလိဇဘက်ကို ဒေါသထွက်စေခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်က ယင်းကို နယ်သာလန်၏ အချုပ်အခြာအာဏာကို သူမအား အတင်းအဓမ္မ လက်ခံခိုင်းစေရန် ဒတ်ခ်ျတို့၏ ပရိယာယ်တစ်ခုအဖြစ် မြင်ခဲ့ပြီး၊ သူမသည် ထိုအာဏာကို အမြဲတမ်း ငြင်းပယ်ထားခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ သူမက လက်စတာထံ ဤသို့ ရေးသားပေးပို့ခဲ့သည် -&lt;blockquote&gt;'''&quot;ကျွန်ုပ်တို့ကိုယ်တိုင် မြှောက်စားခဲ့ပြီး ဤတိုင်းပြည်ရှိ အခြားမည်သည့် လက်အောက်ခံထက်မဆို ပိုမို၍ ထူးထူးခြားခြား မျက်နှာသာပေးခဲ့သော လူတစ်ယောက်သည်၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို ဤမျှ ထိခိုက်စေမည့် ကိစ္စရပ်တွင် ကျွန်ုပ်တို့၏ အမိန့်တော်ကို ဤမျှ နိမ့်ကျသော နည်းလမ်းဖြင့် ချိုးဖောက်လိမ့်မည်ဟု (လက်တွေ့ မကြုံရလျှင်) ကျွန်ုပ်တို့ မည်သည့်အခါမျှ တွေးထင်မိမည် မဟုတ်ပါ... ထို့ကြောင့် ကျွန်ုပ်တို့၏ ပြတ်သားသော အလိုတော်နှင့် အမိန့်တော်မှာ ဆင်ခြေဆင်လက်များနှင့် အချိန်ဆွဲမှု အားလုံးကို ဖယ်ရှားပြီး၊ သင်၏ သစ္စာစောင့်သိမှု တာဝန်အရ ဤစာကို ဆောင်လာသူက ကျွန်ုပ်တို့၏ နာမတော်ဖြင့် ညွှန်ကြားသမျှ အားလုံးကို ချက်ချင်း နာခံဆောင်ရွက်ရန် ဖြစ်သည်။ ဤအမိန့်ကို ပျက်ကွက်ခြင်း မရှိစေရ၊ ပျက်ကွက်ပါက ကြုံတွေ့ရမည့် ကြီးမားလှသော ဘေးအန္တရာယ်ကို သင်ကိုယ်တိုင် တာဝန်ယူရမည်။&quot;'''&lt;/blockquote&gt;အဲလိဇဘက်၏ &quot;အမိန့်တော်&quot; မှာ သူမ၏ စေတမန်က ဒတ်ခ်ျနိုင်ငံတော်ကောင်စီ ရှေ့မှောက်တွင် ဘုရင်မကြီး၏ သဘောမတူ ကန့်ကွက်စာများကို လူသိရှင်ကြား ဖတ်ကြားရန်ဖြစ်ပြီး၊ လက်စတာသည် ထိုနေရာတွင် ဘေး၌ မတ်တပ်ရပ် စောင့်ဆိုင်းနေခဲ့ရသည်။ သူမ၏ &quot;စစ်သေနာပတိချုပ်&quot; အား ဤသို့ လူသိရှင်ကြား အရှက်ခွဲခြင်းနှင့်အတူ တစ်ဖက်တွင် စပိန်နှင့် သီးခြား ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ဆက်လက် ဆွေးနွေးနေခြင်းတို့ကြောင့် ဒတ်ခ်ျတို့အကြား လက်စတာ၏ အဆင့်အတန်းမှာ ပြန်လည်ကုစား၍မရအောင် ပျက်ပြားသွားခဲ့သည်။ ဆာလောင်မွတ်သိပ်နေသော အင်္ဂလိပ်စစ်သည်များအတွက် ကတိပြုထားသည့် ရန်ပုံငွေများကို ပေးပို့ရန် အဲလိဇဘက်က အကြိမ်ကြိမ် ငြင်းဆန်ခဲ့ခြင်းကြောင့် စစ်ဆင်ရေးမှာ ပြင်းထန်စွာ အဟန့်အတား ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ ဤလှုပ်ရှားမှုအပေါ် ပါဝင်ပတ်သက်ရန် ဘုရင်မကြီး၏ ဝန်လေးမှု၊ နိုင်ငံရေးနှင့် စစ်ရေးခေါင်းဆောင်အဖြစ် လက်စတာ၏ ကိုယ်ပိုင်ချို့ယွင်းချက်များ၊ နှင့် ဒတ်ခ်ျနိုင်ငံရေး၏ ဂိုဏ်းဂဏကွဲပြားပြီး ရှုပ်ထွေးပွေလီလှသော အခြေအနေများကြောင့် ၎င်းစစ်ဆင်ရေးမှာ ရှုံးနိမ့်မှုဖြင့် အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ လက်စတာသည် ၁၅၈၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် သူ၏ စစ်သေနာပတိ ရာထူးမှ နောက်ဆုံး၌ နှုတ်ထွက်ခဲ့သည်။ စပိန်တို့သည် နယ်သာလန်၏ တောင်ပိုင်းပြည်နယ်များကို ဆက်လက် ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့ဆဲ ဖြစ်ပြီး အင်္ဂလန်ကို ကျူးကျော်မည့် ခြိမ်းခြောက်မှုမှာလည်း ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။

သို့သော်လည်း ဒတ်ခ်ျတို့အား ကူညီပံ့ပိုးမှုမှာ ဆက်လက် တည်ရှိခဲ့သည်။ လက်စတာ၏နေရာတွင် '''ဖရန်စစ် ဗီယာ''' က အစားထိုး ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး သူသည် ၁၅၈၉ ခုနှစ်တွင် နယ်သာလန်ရှိ အဲလိဇဘက်၏ စစ်တပ်အားလုံး၏ စစ်သေနာပတိချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူသည် ဤရာထူးကို ရယူထားစဉ်အတွင်း စစ်ဆင်ရေး တစ်ဆယ့်ငါးကြိမ်လုံး၌ လုံးဝနီးပါး ဆက်တိုက် အောင်ပွဲရရှိခဲ့သည်။ ဗီယာသည် နာဆောမှ မောရစ်  ဦးဆောင်သော ဒတ်ခ်ျများနှင့် အလွန်ကောင်းမွန်သော ဆက်ဆံရေး ရှိခဲ့ပြီး နယ်သာလန်နိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရရှိရန်အတွက် ၎င်းတို့နှင့် နီးကပ်စွာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဗီယာ၏ စစ်တပ်များသည် &quot;စပိန်တို့အား မည်သူမျှ မအောင်နိုင်&quot; ဟူသော ဒဏ္ဍာရီကို ခြေမှုန်းပစ်နိုင်ခဲ့သဖြင့် သူသည် အဲလိဇဘက်၏ လေးစားမှုကို ရရှိခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်တို့၏ ဒတ်ခ်ျအပေါ် ကူညီပံ့ပိုးမှုသည် အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်ပြီးနောက်တွင် ပြီးဆုံးသွားခဲ့သော်လည်း၊ ထိုအချိန်တွင် ဒတ်ခ်ျတို့သည် မိမိခြေထောက်ပေါ်မိမိ ရပ်တည်နိုင်လောက်အောင် အင်အားတောင့်တင်းနေပြီ ဖြစ်သည်။

=== စပိန် ===
၁၅၈၅ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နှင့် စပိန်တို့ စစ်ဖြစ်ပွားချိန်၌ '''ဖရန်စစ် ဒရိတ်'''  သည် ကာရစ်ဘီယံပင်လယ်ရှိ စပိန်ဆိပ်ကမ်းများနှင့် သင်္ဘောများကို တစ်နှစ်ကြာ လှည့်လည်စီးနင်း တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ စပိန်ဘုရင် ဖိလစ် ၂ သည် အင်္ဂလန်ကို တိုက်ရိုက် စစ်ဆင်နွှဲရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်သည့်အတွက် ၁၅၈၇ ခုနှစ်တွင် ဒရိတ်သည် ကာဒစ်ဇ် ဆိပ်ကမ်းကို အောင်မြင်စွာ ဝင်ရောက်စီးနင်းပြီး အင်္ဂလန်ကို ကျူးကျော်ရန် ရည်ရွယ်ထားသည့် စပိန်စစ်သင်္ဘောစုကြီးကို ဖျက်ဆီးပစ်ခဲ့သည်။

၁၅၈၈ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် စပိန်၏ ကမ္ဘာကျော် ရေတပ်မတော်ကြီးဖြစ်သော '''[[စပိန်ရေတပ်ကြီး]]''' သည် ပါးမားနယ်စားကြီး ဦးဆောင်သည့် စပိန်ကျူးကျော်ရေးစစ်တပ်ကို နယ်သာလန်မှတစ်ဆင့် အင်္ဂလန်အရှေ့တောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းသို့ ကူးတို့ပို့ဆောင်ပေးရန် အင်္ဂလိပ်ရေလက်ကြားသို့ ရွက်လွှင့်လာခဲ့သည်။ ထိုစပိန်ရေတပ်ကြီးကို ကြားဖြတ်တိုက်ခိုက်ရန် အဲလိဇဘက်သည် ဖရန်စစ် ဒရိတ်နှင့် ချားလ်စ် ဟောင်းဝပ် တို့ ဦးဆောင်သော သူမ၏ ရေတပ်မတော်ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ စပိန်ရေတပ်ကြီးသည် စစ်ဗျူဟာတွက်ချက်မှု မှားယွင်းခြင်း၊ ကံမကောင်းခြင်းများနှင့် ဇူလိုင်လ ၂၈-၂၉ ရက် (ပြက္ခဒိန်သစ်အရ ဩဂုတ်လ ၇-၈ ရက်) သန်းခေါင်ယံအချိန်တွင် ဂရာဗလင်း ကမ်းလွန်၌ အင်္ဂလိပ်တို့၏ မီးတင်ရှို့ထားသော သင်္ဘောများဖြင့် တိုက်ခိုက်မှုတို့ ပေါင်းစပ်သွားမှုကြောင့် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ရပြီး၊ စပိန်သင်္ဘောများသည် မြောက်အရှေ့ဘက်သို့ အစိတ်စိတ်အမွှာမွှာ ပျံ့လွင့်သွားခဲ့သည်။ ထို့နောက် အချို့သင်္ဘောများသည် မြောက်ပင်လယ်မှတစ်ဆင့် စပိန်သို့ ပြန်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ပြီး အိုင်ယာလန်အနောက်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းမှတစ်ဆင့် တောင်ဘက်သို့ ပြန်လှည့်ရာတွင် အိုင်ယာလန်ကမ်းရိုးတန်း၌ အကြီးအကျယ် ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများ ကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီးနောက်၊ စပိန်ရေတပ်ကြီး၏ ပျက်စီးယိုယွင်းနေသော အကြွင်းအကျန်များသာ စပိန်နိုင်ငံသို့ မွဲမွဲပြာပြာဖြင့် ပြန်လည်ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။

စပိန်ရေတပ်ကြီး ဤသို့ ကံကြမ္မာဆိုးနှင့် ကြုံနေရသည်ကို မသိရှိသေးသည့် အင်္ဂလန်ပြည်တွင်း၌မူ လက်စတာ နယ်စားကြီး၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် နိုင်ငံတော်ကို ကာကွယ်ရန် အင်္ဂလိပ်ပြည်သူ့စစ်များ စုရုံးနေခဲ့ကြသည်။ လက်စတာသည် အဲလိဇဘက်အား အက်ဆက်စ်  ရှိ တီလ်ဘူရီ  တွင် စုရုံးနေသော သူမ၏ စစ်တပ်များကို လာရောက်စစ်ဆေးရန် ဩဂုတ်လ ၈ ရက်နေ့၌ ဖိတ်ကြားခဲ့သည်။ သူမသည် ကတ္တီပါအဖြူရောင် ဂါဝန်ပေါ်တွင် ငွေရောင် ရင်ဖုံးသံချပ်အင်္ကျီကို ဆင်မြန်းလျက် '''&quot;တီလ်ဘူရီ စစ်မိန့်ခွန်း &quot;''' ကို ပြည်သူ့စစ်များရှေ့တွင် ဤသို့ မိန့်ကြားခဲ့သည် -&lt;blockquote&gt;&quot;'''ကျွန်ုပ် ချစ်အပ်သော ပြည်သူတို့... ကျွန်ုပ်တို့၏ ဘေးကင်းလုံခြုံရေးကို စိုးရိမ်ကြသော အချို့သူများက သစ္စာဖောက်ခံရမည့် ဘေးကို ကြောက်ရွံ့သဖြင့် လက်နက်စွဲကိုင်ထားသည့် လူအုပ်ကြီးကြားသို့ ကိုယ်တိုင်မဝင်ရောက်ရန် ကျွန်ုပ်တို့ကို သတိပေးခဲ့ကြပါသည်။ သို့သော် ကျွန်ုပ်သည် သစ္စာရှိပြီး ချစ်ခင်ရသော ကျွန်ုပ်၏ ပြည်သူများကို သံသယစိတ်ဖြင့် ကြည့်ရမည့် ဘဝမျိုးဖြင့် မရှင်သန်လိုကြောင်း အသေအချာ ပြောကြားလိုပါသည်။...''' '''''&lt;big&gt;ကျွန်ုပ်တွင် အားနွဲ့လှသော အမျိုးသမီးတစ်ဦး၏ ရုပ်ခန္ဓာသာ ရှိသည်ကို ကျွန်ုပ်သိပါသည်၊ သို့သော် ကျွန်ုပ်၌ ဘုရင်တစ်ပါး၏ နှလုံးသားနှင့် သတ္တိ ရှိပါသည်၊ ယင်းသည် အင်္ဂလန်ဘုရင်တစ်ပါး၏ နှလုံးသားမျိုး ဖြစ်ပါသည်။&lt;/big&gt;''''' '''ထို့ကြောင့် ပါးမား ဖြစ်စေ၊ စပိန် ဖြစ်စေ သို့မဟုတ် ဥရောပမှ မည်သည့်မင်းသားကမဆို ကျွန်ုပ်၏ တိုင်းနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်များကို ကျူးကျော်ရန် ဝံ့ရဲလာခြင်းကို ကျွန်ုပ်အနေဖြင့် လုံးဝ ခွင့်လွှတ် အသည်းခံနိုင်မည် မဟုတ်ပါ။&quot;'''&lt;/blockquote&gt;မည်သည့် ကျူးကျော်မှုမျှ ရောက်ရှိမလာသည့်အခါတွင် တစ်နိုင်ငံလုံး အောင်ပွဲခံ ပျော်ရွှင်ခဲ့ကြသည်။ စိန့်ပေါလ် ကာသီဒရယ် ဘုရားကျောင်း ရှိ ဘုရားသခင်ထံ ကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းခြင်း ဝတ်ပြုပွဲသို့ သွားရောက်သည့် အဲလိဇဘက်၏ စီတန်းလှည့်လည်မှု ခမ်းနားပုံမှာ သူမ၏ နန်းတက်ပွဲ အခမ်းအနားနှင့်ပင် ရင်ဘောင်တန်းနိုင်ခဲ့သည်။ စပိန်ရေတပ်ကြီးကို အောင်နိုင်ခဲ့ခြင်းသည် အဲလိဇဘက်အတွက်ရော၊ ပရိုတက်စတင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံအတွက်ပါ ပြင်းထန်သော ဝါဒဖြန့်ချိရေး အောင်ပွဲတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်ပြည်သူများက ဤသို့ ကယ်တင်ခြင်းခံရမှုကို ဘုရားသခင်၏ မျက်နှာသာပေးမှုနှင့် အပျိုစင်ဘုရင်မကြီး၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် နိုင်ငံတော်ကို မည်သူမျှ မဖျက်ဆီးနိုင်ဟူသော အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ခံယူခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ဤအောင်ပွဲသည် စစ်ပွဲ၏ အချိုးအကွေ့တစ်ခု ဖြစ်မလာခဲ့ဘဲ စစ်ပွဲမှာ နောက်ထပ် တစ်ဆယ့်ခြောက်နှစ်တိုင်တိုင် ဆက်လက် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။

စပိန်ရေတပ်ကြီးကို အောင်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် တစ်နှစ်ဖြစ်သည့် ၁၅၈၉ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက်သည် စစ်သည်အင်အား ၂၃,၃၇၅ ဦးနှင့် သင်္ဘော ၁၅၀ ပါဝင်သော '''အင်္ဂလိပ် ရေတပ်ကြီး (သို့မဟုတ် တန်ပြန်ရေတပ်ကြီး)'''ကို စပိန်နိုင်ငံသို့ စေလွှတ်ခဲ့ပြီး ၎င်းကို ရေတပ်ဗိုလ်ချုပ်အဖြစ် ဖရန်စစ် ဒရိတ် ကလည်းကောင်း၊ စစ်သူကြီးအဖြစ် ဂျွန် နောရစ်  ကလည်းကောင်း ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဤအင်္ဂလိပ်ရေတပ်စုကြီးသည် စစ်သည် ၁၁,၀၀၀ မှ ၁၅,၀၀၀ ကြား သေဆုံး၊ ဒဏ်ရာရ သို့မဟုတ် ရောဂါဖြင့် သေဆုံးခဲ့ရပြီး သင်္ဘော ၄၀ နစ်မြုပ် သို့မဟုတ် အဖမ်းခံခဲ့ရသဖြင့် အကြီးအကျယ် ပျက်စီးဆုံးရှုံးကာ ရှုံးနိမ့်ခဲ့ရသည်။ စပိန်ရေတပ်ကြီးကို ဖျက်ဆီးစဉ်က အင်္ဂလန်ရရှိခဲ့သော အသာစီးရမှုအားလုံး ဆုံးရှုံးသွားခဲ့ရပြီး စပိန်တို့၏ ဤအောင်ပွဲက နောက်ထပ်ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုအတွင်း ဘုရင် ဖိလစ် ၂ ၏ ရေတပ်အင်အား ပြန်လည်ဦးမော့လာစေရန် အစပြုပေးခဲ့သည်။

အင်္ဂလိပ်ရေတပ်မတော်က နောက်ထပ်ကျူးကျော်လာမည့်အန္တရာယ်ကို စောင့်ကြည့်နေစဉ်အတွင်း၊ '''&quot;အဲလိဇဘက်ခေတ် ပင်လယ်ခွေးများ &quot;''' ဟု လူသိများကြသည့် ဒရိတ်ချ်၊ ဟောကင်းစ် နှင့် ရာလေ တို့ အပါအဝင် အင်္ဂလိပ် ပုဂ္ဂလိကပိုင် စစ်သင်္ဘော များသည် စပိန်နှင့် ပေါ်တူဂီတို့၏ ရတနာသယ်သင်္ဘောများကို လိုက်လံရှာဖွေ တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ပြင် အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာနှင့် စပိန်ပင်လယ်ပင်မအတွင်းရှိ အခြေစိုက်စခန်းများနှင့် သင်္ဘောများကို ဝင်ရောက်စီးနင်း လုယက်သည့် အကျိုးအမြတ် အလွန်များပြားသော ဖက်စပ်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု စစ်ဆင်ရေးများတွင် ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ အဲလိဇဘက်၏ နန်းတော်နှင့် သြဇာကြီးမားသော လန်ဒန်ကုန်သည်ကြီးများသည် အဲလိဇဘက်ကိုယ်တိုင် ခွင့်ပြုမိန့်ပေးထားသည့် ဤစစ်ဆင်ရေးများကို မြှင့်တင်ရန်၊ ရိက္ခာတပ်ဆင်ရန်နှင့် ရန်ပုံငွေထောက်ပံ့ရန် ရှေ့တန်းမှ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ ဘုရင်မကြီး တစ်ဦးတည်းပင် ရရှိလာသော အမြတ်အစွန်းများ၏ သုံးပုံတစ်ပုံနီးပါးကို ရရှိခဲ့ပြီး ယင်းက သူမ၏ တိုင်းနိုင်ငံတော် ဘဏ္ဍာတိုက်ကို ပိုမိုပြည့်လျှံစေခဲ့သည်။ အထင်ရှားဆုံးသော လုယက်ပစ္စည်းတစ်ခုမှာ ၁၅၉၂ ခုနှစ်တွင် အဇိုးရက်စ် ကမ်းလွန်တိုက်ပွဲ၌ ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သော မာဒီဒီဂျု့စ် အမည်ရှိ အလွန်ကြီးမားပြီး တန်ဖိုးဖြတ်မရနိုင်သည့် ပေါ်တူဂီ ကုန်သင်္ဘောကြီး ခါရက်ဂျ် ဖြစ်သည်။ ၎င်းသင်္ဘော ဒါမောက် ဆိပ်ကမ်းသို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် အကြီးအကျယ် အခိုးခံခဲ့ရသဖြင့် အဲလိဇဘက်ကို ဒေါသထွက်စေခဲ့သော်လည်း၊ ကျန်ရှိနေသေးသော ကုန်စည်များ၏ တန်ဖိုးသည်ပင် ထိုခေတ်က အင်္ဂလိပ်ဘဏ္ဍာတိုက်တစ်ခုလုံးရှိ စည်းစိမ်ချမ်းသာ၏ ထက်ဝက်ခန့် ရှိခဲ့သည်။

ရှုံးနိမ့်မှုအချို့လည်း ရှိခဲ့ပြီး အထင်ရှားဆုံးမှာ ၁၅၉၅ ခုနှစ်တွင် ကာရစ်ဘီယံပင်လယ်သို့ သွားရောက်သည့် ဒရိတ်နှင့် ဟောကင်းစ်တို့၏ ဆိုးရွားလှသော စစ်ဆင်ရေးဖြစ်ပြီး၊ ထိုခရီးစဉ်အတွင်း ၎င်းတို့နှစ်ဦးစလုံး ကွယ်လွန်သွားခဲ့ကြရာ ထိုသတင်းကြောင့် အဲလိဇဘက်မှာ အလွန်တုန်လှုပ်ချောက်ချားခဲ့ရသည်။ ယင်းသို့ ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ဂျိမ်း လန်ကတ်စတာ ၊ ဝီလျံ ပါကာ နှင့် အားလုံးထဲတွင် အအောင်မြင်ဆုံးဖြစ်လာမည့် ခရစ္စတိုဖာ နယူးပို့တ်တို့ကဲ့သို့သော &quot;ပင်လယ်ခွေး&quot; မျိုးဆက်သစ်များ ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် ကြီးမားသော ရတနာသယ်သင်္ဘောကြီးများကို မဖမ်းဆီးနိုင်ခဲ့ကြသော်လည်း အဲလိဇဘက်၏ ပင်လယ်ခွေးများသည် အလွန်အောင်မြင်ခဲ့ကြသည်။ ရန်သူကို အဆက်မပြတ် နှောင့်ယှက်တိုက်ခိုက်သည့် ဤဗျူဟာကြောင့် စစ်ပွဲကာလတစ်လျှောက်လုံးတွင် နှစ်စဉ် တစ်နိုင်ငံလုံး သွင်းကုန်၏ ပျမ်းမျှ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းကို ရှာဖွေပေးနိုင်ခဲ့သည်။

၁၅၉၆ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက်သည် စပိန်တို့၏ ရတနာသယ်သင်္ဘောစုကို သိမ်းပိုက်ရန် မျှော်လင့်ချက်ဖြင့် '''ဒုတိယမြောက် အင်္ဂလိပ်ရေတပ်ကြီးကို''' ကာဒစ်ဇ်  သို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ အနှစ်သက်ဆုံးသူ ဖြစ်သော အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီး ဦးဆောင်သည့် အင်္ဂလိပ်ရေတပ်သည် ဒတ်ခ်ျတို့၏ ကူညီမှုဖြင့် ကာဒစ်ဇ်မြို့ကို အောင်မြင်စွာ သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး စပိန်တို့၏ သင်္ဘော ၃၂ စင်းခန့်နှင့် ၎င်းတို့ထဲရှိ ရတနာများကိုပါ ဖျက်ဆီးနစ်မြှုပ်စေခဲ့သည်။ ဤအောင်ပွဲကို မဟာအောင်ပွဲကြီးအဖြစ် ချီးကျူးခဲ့ကြပြီး အက်ဆက်စ်သည်လည်း သူရဲကောင်းတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့ရာ သူ၏ သြဇာမှာ အဲလိဇဘက်နှင့်ပင် ရင်ဘောင်တန်းနိုင်လောက်အောင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဘုရင်မကြီးက အက်ဆက်စ်အား စပိန်ရတနာများကို ခိုးယူသည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့ပြီး ကာဒစ်ဇ်တွင် ရှိနေစဉ်အတွင်း သူမထံမှ မည်သည့်လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာမျှ မရရှိဘဲ အဘယ်ကြောင့် သူရဲကောင်း ဆာ ဘွဲ့တံဆိပ်များကို လျှောက်ပေးခဲ့သနည်းဟု ပြင်းပြင်းထန်ထန် မေးခွန်းထုတ်ကာ သတိပေးခဲ့သည်။

တစ်ဖက်တွင်လည်း ကာဒစ်ဇ်မြို့ အသိမ်းခံရမှုကို ကလဲ့စားချေရန်အတွက် ဘုရင် ဖိလစ် ၂ သည် လအနည်းငယ်အကြာတွင် '''ဒုတိယမြောက် စပိန်ရေတပ်ကြီးကို''' အင်္ဂလန်သို့ စေလွှတ်ခဲ့သော်လည်း၊ ဤရေတပ်ကြီးသည် ကပ်ဆိုးနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည် - ပြင်းထန်သော မုန်တိုင်းများက အင်္ဂလန်နိုင်ငံကို မမြင်ရသေးမီမှာပင် ရေတပ်စုကြီးကို တိုက်ခတ်ဖျက်ဆီးပစ်ခဲ့သဖြင့် စစ်သည် ၅,၀၀၀ နီးပါး သေဆုံးပြီး သင်္ဘော ၄၀ ခန့် နစ်မြုပ်ခဲ့ရသည်။ ဤဖြစ်ရပ်နှင့် ကာဒစ်ဇ် ဝင်ရောက်စီးနင်းခံရမှုတို့ကြောင့် စပိန်နိုင်ငံသည် ထိုနှစ်တွင်ပင် လူမွဲခံဝန် (ဒေဝါလီခံခြင်း) ကြေညာခဲ့ရသည်။ သို့သော် ဖိလစ်သည် လက်မလျှော့ဘဲ ၁၅၉၇ ခုနှစ်တွင် တတိယမြောက် ရေတပ်ကြီးကို ထပ်မံစေလွှတ်ခဲ့သော်လည်း အင်္ဂလန်ကမ်းရိုးတန်းအနီးတွင် အခြားမုန်တိုင်းတစ်ခုကြောင့် ရေတပ်စုကြီး ပျဉ်းပြားလွင့်သွားခဲ့ကာ နောက်ထပ်သင်္ဘော ၂၈ စင်း နစ်မြုပ် သို့မဟုတ် အဖမ်းခံခဲ့ရပြီး စစ်သည် ၂,၀၀၀ ခန့် ဆုံးရှုံးခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဤစစ်ဆင်ရေးအတွင်း စွမ်းစွမ်းတမံ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် ချားလ်စ် ဟောင်းဝပ် ကို နော့တင်ဂမ် နယ်စားကြီး ဘွဲ့ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း Azores ကျွန်းစုသို့ သွားရောက်သည့် စစ်ဆင်ရေးတစ်ခုတွင် ရှုံးနိမ့်ပြီး ပြန်လာခဲ့သော အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီးကိုမူ ဘုရင်မကြီးက အင်္ဂလန်အား ကာကွယ်မဲ့အောင် ပြုလုပ်ခဲ့သည်ဟု စွပ်စွဲကာ အလွန်အမင်း ဒေါသထွက်ခဲ့သဖြင့် ၎င်းတို့နှစ်ဦး၏ ဆက်ဆံရေးမှာ ပိုမိုတင်းမာလာခဲ့သည်။

၁၅၉၈ ခုနှစ်တွင် ဘုရင် ဖိလစ် ၂ ကွယ်လွန်ပြီးနောက်၊ သူ၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံသည့် ဘုရင် ဖိလစ် ၃ သည် သူ၏ ရေတပ်ကို တဖန်ပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ၁၆၀၁ ခုနှစ်တွင် ထိုနေရာမှ သူပုန်များကို ကူညီရန် '''စတုတ္ထမြောက် စပိန်ရေတပ်ကြီးကို''' အိုင်ယာလန်သို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ စပိန်တို့သည် ယခုအကြိမ်တွင် ကုန်းတွင်းပိုင်းသို့ ဆိုက်ကပ်နိုင်ခဲ့ပြီး ကင်ဆေးလ် မြို့ကို သုံးလကြာ ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ မြို့ပြင်ပရှိ သူပုန်များ ရှုံးနိမ့်သွားခဲ့ပြီးနောက် စပိန်တို့သည် အိုင်ယာလန် အနောက်တောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်ရှိ ၎င်းတို့၏ စစ်တပ်တစ်ခုလုံးကို လက်နက်ချရန် ဖိအားပေးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဤရှုံးနိမ့်မှုသည် အင်္ဂလန်နှင့် ဖြစ်ပွားနေသော စစ်ပွဲတွင် စပိန်တို့၏ ဇွဲလုံ့လကို အားလျော့သွားစေခဲ့သည်။ နှစ်ဦးစလုံးမှာ စစ်ပန်းနေကြပြီဖြစ်ရာ အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်ပြီး တစ်နှစ်အကြာ ၁၆၀၄ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နှင့် စပိန်တို့အကြား '''လန်ဒန်စာချုပ်''' ဖြင့် ငြိမ်းချမ်းရေး လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။

ဝေါ်လ်တာ ရာလေ က ဘုရင်မကြီး ကွယ်လွန်ပြီးနောက် အဲလိဇဘက်၏ အလွန်အမင်း သတိကြီးမှုကြောင့် စပိန်နှင့် စစ်ပွဲတွင် အနှောင့်အယှက် ဖြစ်ခဲ့ရသည်ဟု ဤသို့ စွပ်စွဲဆိုခဲ့သည် -&lt;blockquote&gt;'''&quot;အကယ်၍ ကွယ်လွန်သူ ဘုရင်မကြီးအနေဖြင့် သူမ၏ စာရေးစာချီများကို ယုံကြည်သကဲ့သို့ သူမ၏ စစ်သူရဲကောင်းများကိုသာ ယုံကြည်ခဲ့ပါလျှင်၊ ကျွန်ုပ်တို့သည် သူမ၏ ခေတ်ကာလအတွင်း ထိုကြီးမားသော အင်ပါယာကြီးကို အပိုင်းပိုင်းဖြစ်အောင် ချေမှုန်းနိုင်ခဲ့မည်ဖြစ်ပြီး၊ ရှေးခေတ်ကာလများကကဲ့သို့ ၎င်းတို့၏ ဘုရင်များကို သင်္ဘောသီးနှင့် လိမ္မော်သီးများကဲ့သို့ တန်ဖိုးမရှိအောင် ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့လိမ့်မည်။ သို့သော် မဟာဘုရင်မကြီးသည် အရာရာကို တစ်ဝက်တစ်ပျက်သာ လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး သေးငယ်သော ကျူးကျော်မှုများဖြင့်သာ စပိန်တို့အား မိမိကိုယ်ကို မည်သို့ ကာကွယ်ရမည်ကို သင်ကြားပေးသကဲ့သို့ ဖြစ်စေခဲ့ကာ ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင်အားနည်းချက်ကို သိမြင်စေခဲ့သည်။&quot;'''&lt;/blockquote&gt;အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များကလည်း အလားတူ အကြောင်းပြချက်များဖြင့် အဲလိဇဘက်ကို ဝေဖန်ခဲ့ကြသော်လည်း၊ အဲလိဇဘက်အနေဖြင့် သူမ၏ စစ်သေနာပတိများကို အလွန်အမင်း မယုံကြည်ရန် ခိုင်လုံသောအကြောင်းပြချက် ရှိခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ၎င်းတို့သည် စစ်မြေပြင်သို့ ရောက်ရှိသွားသည့်အခါ သူမကိုယ်တိုင် ပြောကြားခဲ့သကဲ့သို့ ''&quot;အချည်းနှီးသော ဂုဏ်ပကာသန အပြုအမူများဖြင့် စိတ်လွင့်မျောသွားတတ်ကြသောကြောင့်&quot;'' ဖြစ်သည်။

=== ပြင်သစ် ===
၁၅၈၉ ခုနှစ်တွင် ပရိုတက်စတင့်ဘာသာဝင် စတုတ္ထမြောက်ဟင်နရီ က ပြင်သစ်ထီးနန်းကို ဆက်ခံသောအခါ အဲလိဇဘက်သည် သူ့ထံသို့ စစ်ရေးအရ ကူညီပံ့ပိုးမှုများ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ယင်းသည် ၁၅၆၃ ခုနှစ် လီဟာ့ဗ် ဆိပ်ကမ်းမှ ဆုတ်ခွာခဲ့ရပြီးနောက်ပိုင်း ပြင်သစ်နိုင်ငံအတွင်းသို့ သူမ၏ ပထမဆုံးသော စစ်ရေးစွန့်စားမှု ဖြစ်သည်။ ဟင်နရီ၏ ထီးနန်းဆက်ခံမှုကို ကက်သလစ်အဖွဲ့ချုပ်နှင့် စပိန်ဘုရင် ဖိလစ် ၂ တို့က ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကန့်ကွက်ခဲ့ကြပြီး၊ အဲလိဇဘက်သည် အင်္ဂလိပ်ရေလက်ကြား ဆိပ်ကမ်းများကို စပိန်တို့ သိမ်းပိုက်သွားမည်ကို စိုးရိမ်ခဲ့သည်။

သို့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ပြင်သစ်၌ ဆင်နွှဲခဲ့သော အင်္ဂလိပ်တို့၏ ကနဦးစစ်ဆင်ရေးများသည် စနစ်မကျဘဲ ထိရောက်မှု မရှိခဲ့ပေ။ ပါရီဂရင် ဘာတီး  သည် အဲလိဇဘက်၏ အမိန့်များကို များစွာ လျစ်လျူရှုပြီး စစ်သည် ၄,၀၀ဝ ရှိသော စစ်တပ်ဖြင့် ပြင်သစ်မြောက်ပိုင်းတွင် ရလဒ်ကောင်းကောင်းမထွက်ဘဲ လှည့်လည်သွားလာနေခဲ့သည်။ သူသည် ပါရီမြို့ကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့မှု ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီးနောက် ၁၅၉၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ဖရိုဖရဲဖြင့် ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။ နောက်တစ်နှစ်တွင် ဂျွန် နောရစ်  သည် စစ်သည် ၃,၀၀၀ ကို ဦးဆောင်၍ ဘရီတန်းနီ တွင် စစ်ဆင်ရေး ဆင်နွှဲခဲ့သော်လည်း ဇွန်လ၌ ကွင်းနလက် တွင် အောင်ပွဲရရှိခဲ့လင့်ကစား အဆုံးအဖြတ်မရှိဘဲ ပြီးဆုံးသွားခဲ့သည်။

ဇူလိုင်လတွင် အဲလိဇဘက်သည် ဟင်နရီ ၄ အား ရူးအန်း မြို့ကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့ရာတွင် ကူညီရန် အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီး ရောဘတ် ဒက်ဗရိုး ၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်၌ အခြားစစ်တပ်တစ်ခုကို ထပ်မံစေလွှတ်ခဲ့ပြီး နောရစ်လည်း ပူးပေါင်းခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အက်ဆက်စ်သည် မည်သည့်အရာကိုမျှ မစွမ်းဆောင်နိုင်ခဲ့ဘဲ ၁၅၉၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် နေရပ်သို့ ပြန်လာခဲ့ကာ ဟင်နရီသည်လည်း ဧပြီလတွင် မြို့ကို ဝိုင်းရံထားခြင်းကို စွန့်လွှတ်ခဲ့သည်။ ထုံးစံအတိုင်း အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ စစ်သေနာပတိများ ပြည်ပသို့ ရောက်ရှိသွားသည့်အခါ ၎င်းတို့အပေါ် ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်း မရှိခဲ့ပေ။ သူမက အက်ဆက်စ်နှင့် ပတ်သက်၍ ''&quot;သူ ဘယ်မှာရှိနေလဲ၊ ဘာလုပ်နေလဲ၊ ဒါမှမဟုတ် ဘာလုပ်ရမှာလဲ ဆိုတာကို ကျွန်ုပ်တို့ မသိပါ&quot;'' ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ နောရစ်သည် စစ်ရေးအကူအညီ ပိုမိုရရှိရန် ကိုယ်တိုင်လာရောက် လျှောက်လဲဖို့ လန်ဒန်သို့ ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်က ဝေခွဲမရ ဝေဝါးနေခဲ့ပြီး နောရစ် မရှိခိုက် ၁၅၉၂ ခုနှစ် မေလတွင် ကက်သလစ်အဖွဲ့ချုပ်နှင့် စပိန်စစ်တပ်တို့သည် ပြင်သစ်အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ ခရအွန်းတွင် သူ၏ စစ်တပ်အကြွင်းအကျန်များကို ခြေမှုန်းပစ်လုနီးပါး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့သော စစ်ဆင်ရေး အားလုံးအတွက် အဲလိဇဘက်သည် စစ်သေနာပတိများ တောင်းဆိုသည့် ရိက္ခာများနှင့် စစ်ကူများအတွက် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံရန် ဝန်လေးခဲ့သည်။

၁၅၉၃ ခုနှစ် မတ်လတွင် ဟင်နရီသည် ပြင်သစ်ထီးနန်းကို ဆက်လက်ထိန်းချုပ်နိုင်ရန်အတွက် ပါရီမြို့တွင် ကက်သလစ်ဘာသာသို့ ကူးပြောင်းခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဤလုပ်ရပ်ကြောင့် စိတ်ထိခိုက် တုန်လှုပ်ခဲ့ရပြီး သူမ၏ စိတ်ကျေနပ်မှုရအောင် ဟင်နရီ၏ နောက်ထပ် ကြိုးပမ်းမှုမှန်သမျှကို မကျေမနပ် ဖြစ်ခဲ့ကာ သူမ၏ စစ်တပ်အားလုံးကို နေရပ်သို့ ပြန်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ယင်းသို့ ဖြစ်လင့်ကစား ကက်သလစ်အဖွဲ့ဝင်များသည် ဟင်နရီကို မယုံကြည်ကြဘဲ ဆက်လက် ဆန့်ကျင်ခဲ့ကြဆဲ ဖြစ်သည်၊ တစ်ဖက်တွင်လည်း ၎င်းတို့၏ စပိန်မဟာမိတ်များသည် ဘရီတန်းနီတွင် စစ်ဆင်ရေးကို ဆက်လက်ဆင်နွှဲပြီး အဓိကဆိပ်ကမ်းဖြစ်သော ဘရက်စ်တ် သို့ အပြင်းအထန် ချီတက်လာခဲ့ကြသည်။ စပိန်ဘုရင် ဖိလစ်သည် ပြင်သစ်အနောက်ပိုင်းတွင် အဆင့်မြင့် စစ်အခြေစိုက်စခန်းများ တည်ဆောက်ရန် ရည်ရွယ်ထားပြီး၊ ထိုနေရာမှတစ်ဆင့် သူ၏ ပြန်လည်တည်ဆောက်ထားသော ရေတပ်ဖြင့် အင်္ဂလန်ကို အမြဲတမ်း ခြိမ်းခြောက်နိုင်ရန် ဖြစ်သည်။ နောရစ်က အဲလိဇဘက်ထံ ဤခြိမ်းခြောက်မှုကို သတိပေးစာ ရေးသားခဲ့ပြီးနောက်၊ သူမသည် အတန်ကြာ တွန့်ဆုတ်နေခဲ့သော်လည်း အန္တရာယ်ကို မြင်ရသဖြင့် ၁၅၉၄ ခုနှစ်တွင် အခြားစစ်တပ်တစ်ခုကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ နောရစ်သည် စစ်သည် ၄,၀၀၀ ဖြင့် သူ၏ ပြင်သစ်စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ မဟာမိတ် ဂျီးန်ဗလ်ဒီအောမွန့် နှင့်အတူ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ယခုအကြိမ်တွင် အောင်မြင်မှု ရရှိခဲ့သည် - မြို့အချို့ကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ၎င်းတို့သည် ဘရက်စ်တ်မြို့အနီးရှိ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာသော စပိန်ခံတပ်တစ်ခုကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့ခဲ့ပြီး ၎င်းခံတပ်ကို သိမ်းပိုက်ဖျက်ဆီးနိုင်ခဲ့သည်။ ယင်းသည် ထိုခြိမ်းခြောက်မှုကို အဆုံးသတ်စေခဲ့သော အဆုံးအဖြတ်ပေးသည့် အောင်ပွဲဖြစ်ခဲ့ပြီး မကြာမီမှာပင် ကက်သလစ်အဖွဲ့ချုပ်လည်း ပြိုလဲသွားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် နောရစ်ကို သူရဲကောင်းတစ်ဦးအဖြစ် ချီးကျူးခဲ့သော်လည်း၊ ထို့နောက်တွင် သူ၏ စစ်တပ်များနှင့်အတူ အင်္ဂလန်သို့ ပြန်လာရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။

၁၅၉၅ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် စပိန်ကို စစ်ကြေညာခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်အား ပြင်သစ်နှင့် မဟာမိတ်အဖွဲ့ ဖွဲ့စေလိုခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အဲလိဇဘက်သည် ဟင်နရီအပေါ် မယုံကြည်ခြင်းနှင့် ပြင်သစ် ပိုမိုအာဏာကြီးမားလာမည်ကို စိုးရိမ်ခြင်းတို့ကြောင့် စိတ်ဝင်စားမှုမရှိခဲ့ပေ။ သို့သော် စပိန်တို့သည် ၁၅၉၆ ခုနှစ်တွင် ကဲလေး  မြို့ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး စပိန်တို့သည် အင်္ဂလန်၏ မျက်စိအောက်သို့ တဖန်ပြန်လည်ရောက်ရှိလာသဖြင့် အဲလိဇဘက်သည် သဘောထားလျော့ပေးခဲ့ကာ ဒတ်ခ်ျသမ္မတနိုင်ငံနှင့်အတူ သုံးပွင့်ဆိုင်မဟာမိတ်အဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အဲလိဇဘက်သည် ဘိုလိုင်း (မြန်မာများဆိုကြသော ဘိုလော့ဂ်နာ) မြို့ သို့မဟုတ် ငွေကြေးအရ လျော်ကြေးတစ်ခုခုရရန် အလဲအလှယ်လုပ်ဖို့ ကြိုးပမ်းရင်း ဆက်လက်တွန့်ဆုတ်နေခဲ့ပြီး နောက်ဆုံးတွင် ငွေကြေးလျော်ကြေးပေးရန် သဘောတူညီမှု ရရှိခဲ့သည်။ ၁၅၉၇ ခုနှစ် မတ်လတွင် စပိန်စစ်တပ်များက အာမီယန်  မြို့ကို သိမ်းပိုက်လိုက်သောအခါ အဲလိဇဘက်သည် ဟင်နရီ၏ စစ်တပ်များနှင့် ပူးပေါင်းရန် သောမတ်စ် ဘက်စကာဗီးလ်  ၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်၌ စစ်သည် ၄,၂၀၀ ခန့်ရှိသော စစ်တပ်ကို ပီကာဒီ သို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်-ပြင်သစ် ပူးပေါင်းစစ်တပ် ရောက်ရှိလာပြီးနောက် အာမီယန်မြို့ကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့ပြီး စပိန်စစ်ကူစစ်တပ်ကို မောင်းထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် မြို့က လက်နက်ချခဲ့ပြီး၊ ၎င်းနောက်တွင် စပိန်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ပြင်သစ်၏ ကမ်းလှမ်းမှုများ စတင်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် အဲလိဇဘက်ကို ဤငြိမ်းချမ်းရေးတွင် ပါဝင်စေလိုသော်လည်း သူမက ဒတ်ခ်ျများနှင့် ဖွဲ့စည်းထားသော မဟာမိတ်အဖွဲ့ကို သတိပေးကာ ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် နောက်ဆုံးတွင် အဲလိဇဘက်၏ ကွယ်ရာ၌ ဗာဗင်စ် တွင် စပိန်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် သူမသည် ပြင်သစ်ဘုရင်အား &quot;သစ္စာမဲ့မှုနှင့် နှစ်ခွလျှောက်ခြင်း&quot; ဟု စွပ်စွဲခဲ့သည်။

=== အိုင်ယာလန် ===
အိုင်ယာလန်သည် သူမ၏ ဘုရင်နိုင်ငံ နှစ်ခုအနက် တစ်ခုဖြစ်သော်လည်း၊ အဲလိဇဘက်သည် ကက်သလစ်ဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး သူမ၏ အာဏာစက်ကို ဖီဆန်ရန်နှင့် ရန်သူများနှင့် ပူးပေါင်းကြံစည်ရန် ဝန်မလေးသည့်၊ အချို့နေရာများတွင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရသလောက် ဖြစ်နေသော ရန်လိုသည့် အိုင်ယာလန်လူထုနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ထိုဒေသတွင် သူမကျင့်သုံးသော မူဝါဒမှာ သူမ၏ နန်းတွင်းမှူးမတ်များကို မြေယာများ ပေးအပ်ရန်နှင့် သူပုန်များအနေဖြင့် အင်္ဂလန်ကို တိုက်ခိုက်မည့် စစ်အခြေစိုက်စခန်းတစ်ခုအဖြစ် စပိန်ထံသို့ အိုင်ယာလန်ကို ပေးအပ်ခြင်းမပြုနိုင်ရန် တားဆီးဖို့ ဖြစ်သည်။ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားခဲ့သော တော်လှန်ပုန်ကန်မှုများအတွင်း ဘုရင်မကြီး၏ စစ်တပ်များသည် မြေယာများကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးပြီး ယောက်ျား၊ မိန်းမနှင့် ကလေးသူငယ်များကိုပါမကျန် သတ်ဖြတ်သည့် &quot;မြေလှန်စနစ်&quot; နည်းဗျူဟာများကို ကျင့်သုံးခဲ့ကြသည်။ ၁၅၈၂ ခုနှစ်တွင် ဒက်စမွန် နယ်စားကြီး ဂျေရုဒ် ဖစ်ဇ်ဂျေရုဒ် ဦးဆောင်သည့် မန်စတာ ဒေသ သူပုန်ထမှုအတွင်း အိုင်ယာလန်ပြည်သူ ၃၀,၀၀ဝ ခန့် ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးပြီး သေဆုံးခဲ့ရသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။ ကဗျာဆရာနှင့် နယ်မြေသစ်အခြေချနေထိုင်သူ ဧဒမန် စပင်ဆာ က သားကောင်ဖြစ်ခဲ့ရသူများသည် &quot;မည်သည့် ကျောက်ခဲကဲ့သို့ ခက်ထန်သော နှလုံးသားပိုင်ရှင်မျိုးမဆို သနားကရုဏာသက်ရလောက်သည့် ဆင်းရဲဒုက္ခမျိုးသို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြရသည်&quot; ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်က သူမ၏ စစ်သေနာပတိများအား &quot;ထိုရိုင်းစိုင်းပြီး မဟာဆန်ခြင်းမရှိသော လူမျိုး&quot; ဖြစ်သည့် အိုင်ယာလန်သားများကို ကောင်းမွန်စွာ ဆက်ဆံရန် အကြံပြုခဲ့သော်လည်း၊ သူမ သို့မဟုတ် သူမ၏ စစ်သူကြီးများသည် ၎င်းတို့၏ အာဏာရှင်ဆန်သော ရည်ရွယ်ချက်အတွက် အင်အားနှင့် သွေးထွက်သံယိုမှုများကို အသုံးပြုချိန်တွင် မည်သည့် နောင်တတရားမျှ ပြသခဲ့ခြင်း မရှိပေ။

၁၅၉၃ ခုနှစ်နှင့် ၁၆၀၃ ခုနှစ်အကြားတွင် အဲလိဇဘက်သည် အိုင်ယာလန်၌ &quot;ကိုးနှစ်ကြာစစ်ပွဲ&quot; ဟုခေါ်သော အပြင်းထန်ဆုံး စမ်းသပ်မှုနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ယင်းသည် သူပုန်ခေါင်းဆောင် တိုင်ရွန် နယ်စားကြီး ဟျူး အိုနေးလ်  ကို ကျောထောက်နောက်ခံပေးထားသည့် စပိန်နိုင်ငံနှင့် စစ်မီးအရှိန်အဟုန် အပြင်းထန်ဆုံး ဖြစ်ပွားနေချိန်တွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော တော်လှန်မှု ဖြစ်သည်။ ၁၅၉၉ ခုနှစ် နွေဦးရာသီတွင် အဲလိဇဘက်သည် အဆိုပါ တော်လှန်မှုကို နှိမ်နင်းရန် ရောဘတ် ဒက်ဗရိုး  ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော် သူမအား စိတ်ပျက်စေသည်မှာ သူသည် စစ်ရေးအရ တိုးတက်မှု အနည်းငယ်သာ ရှိခဲ့ပြီး ဘုရင်မကြီး၏ အမိန့်ကို ဖီဆန်ကာ အင်္ဂလန်သို့ ပြန်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ သူ၏ နေရာတွင် ချားလ်စ် ဘလောက်န့် နှင့် အစားထိုးခဲ့ပြီး သူသည် စပိန်တို့ ကျောထောက်နောက်ခံပေးထားသည့် သူပုန်များကို သုံးနှစ်အတွင်း အောင်မြင်စွာ ခြေမှုန်းနိုင်ခဲ့သည်။ အဆုံးအဖြတ်ပေးသည့် တိုက်ပွဲသည် ၁၆၀၂ ခုနှစ်တွင် ကင်ဆေးလ် ၌ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး အဲလိဇဘက်က ၎င်းအောင်ပွဲကို ချီးကျူးကာ ဘလောက်န့်အား သူရဲကောင်းတစ်ဦးအဖြစ် မြှောက်စားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အိုင်ယာလန်စစ်ပွဲအတွက် ကုန်ကျခဲ့သော ဘဏ္ဍာရေးစရိတ်မှာ အလွန်ကြီးမားလှသဖြင့် အဲလိဇဘက်၏ နိုင်ငံတော်သည် ဒေဝါလီခံရမည့် အခြေအနေမှ သီသီလေးသာ လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ အိုနေးလ်သည် နောက်ဆုံး၌ အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်ပြီး ရက်ပိုင်းအကြာ ၁၆၀၃ ခုနှစ်တွင် မယ်လီဖောင့် စာချုပ်ဖြင့် လက်နက်ချခဲ့သည်။

== ပြည်ပ ကုန်သွယ်ရေး ==

=== ရုရှား ===
အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ မောင်ငယ် အက်ဒွပ် ၆ လက်ထက်က စတင် ထူထောင်ခဲ့သည့် ရုရှားဇာဘုရင်နိုင်ငံ  နှင့် သံတမန်ဆက်ဆံရေးကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားခဲ့သည်။ သူမသည် ဇာဘုရင် အိုင်ဗန် သဲဖုရုဒ် ထံသို့ ခင်မင်ရင်းနှီးသော စာများကို မကြာခဏ ရေးသားလေ့ရှိသော်လည်း၊ ဇာဘုရင်မှာမူ အဲလိဇဘက်က စစ်ရေးမဟာမိတ်ပြုရန်ထက် ကုန်သွယ်ရေးကိုသာ အာရုံစိုက်နေသည့်အတွက် မကြာခဏ စိတ်အနှောင့်အယှက် ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ အိုင်ဗန်သည် တစ်ကြိမ်တွင် သူမအား လက်ထပ်ခွင့်ပင် ကမ်းလှမ်းခဲ့ဖူးပြီး၊ သူ၏ နန်းသက်နှောင်းပိုင်းတွင် အကယ်၍ သူ၏ အာဏာစက် အန္တရာယ်ကြုံတွေ့ရပါက အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် ခိုလှုံခွင့်ရရှိရန် အာမခံချက် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ယင်းကိစ္စ မအောင်မြင်သောအခါ သူသည် မေ ဟတ်စတင်းစ်နှင့် လက်ထပ်ရန် တောင်းဆိုခဲ့သော်လည်း အဲလိဇဘက်က ရုရှားသံအမတ်နှင့် ၎င်းအကြောင်းကို ဆွေးနွေးရန် ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ မက်စကိုဗီ ကုမ္ပဏီ ၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် အသက်မွေးဝမ်းကြောင်း လုပ်ငန်း စတင်ခဲ့သူ အင်္ဂလိပ်ကုန်သည်နှင့် စွန့်စားရှာဖွေသူ အန်တိုနီ ဂျန်ကင်ဆန် သည် ဇာဘုရင် အိုင်ဗန်၏ နန်းတော်သို့ ဘုရင်မကြီး၏ အထူးသံအမတ်အဖြစ် ရောက်ရှိခဲ့သည်။

၁၅၈၄ ခုနှစ်တွင် အိုင်ဗန် ကွယ်လွန်သောအခါ သူ၏ သားတော် ဖီအိုဒေါ ၁  က အရိုက်အရာကို ဆက်ခံခဲ့သည်။ သူ၏ ဖခင်နှင့်မတူဘဲ ဖီအိုဒေါသည် အင်္ဂလန်နှင့် သီးသန့်ကုန်သွယ်ခွင့်များကို ထိန်းသိမ်းရန် စိတ်အားထက်သန်မှု မရှိခဲ့ပေ။ သူသည် မိမိ၏ ဘုရင်နိုင်ငံကို နိုင်ငံခြားသား အားလုံးအတွက် လမ်းဖွင့်ပေးခဲ့ပြီး ၎င်း၏ ဖခင်အိုင်ဗန်က သည်းခံခဲ့သော အင်္ဂလိပ်သံအမတ် ဂျရုမ်း ဘိုးစ် ( ၏ မာနထောင်လွှားမှုကို မုန်းတီးကာ ရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဇာဘုရင်အား ပြန်လည်စဉ်းစားရန် ဖျောင်းဖျပေးဖို့ ရင်ခွင်ပိုက်အုပ်ချုပ်သူ ဗလစ် ဂိုဒူနော့ဗ် ထံ တောင်းဆိုရန် သံအမတ်သစ် ဒေါက်တာ ဂျိုင်းလ်စ် ဖလက်ချာ ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဖလက်ချာသည် ဖီအိုဒေါ၏ မြောက်မြားစွာသော ဘွဲ့အမည်များအနက် နှစ်ခုကို ချန်လှပ်၍ ခေါ်ဆိုခဲ့မိခြင်းကြောင့် ထိုညှိနှိုင်းမှုများမှာ ပျက်ပြားခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဖီအိုဒေါထံသို့ တစ်ဖက်က အသနားခံပြီး တစ်ဖက်က အပြစ်တင်စကားများ ပါဝင်သည့် စာများကို ဆက်လက် ပေးပို့ခဲ့သည်။ သူမသည် မဟာမိတ်ဖွဲ့ရန် အဆိုပြုခဲ့သည်၊ ယင်းမှာ ဖီအိုဒေါ၏ ဖခင်ဖြစ်သူက ကမ်းလှမ်းစဉ်က သူမ ငြင်းပယ်ခဲ့သောအရာ ဖြစ်သော်လည်း၊ ယခုအကြိမ်တွင်မူ ရုရှားတို့ဘက်က ပြန်လည် ငြင်းဆန်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

=== မူဆလင်နိုင်ငံများ ===
အဲလိဇဘက်၏ စိုးစံမှု ကာလအတွင်း အင်္ဂလန်နှင့် ဘာဘာရီ ပြည်နယ်များအကြား ကုန်သွယ်ရေးနှင့် သံတမန်ရေး ဆက်ဆံမှုများ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်သည် စပိန်နိုင်ငံကို ဆန့်ကျင်ရန်အတွက် မော်ရိုကိုနိုင်ငံနှင့် ကုန်သွယ်ရေး ဆက်ဆံမှုတစ်ရပ် ထူထောင်ခဲ့ပြီး၊ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ပိတ်ပင်တားမြစ်ချက် ရှိလင့်ကစား မော်ရိုကို သကြားနှင့် လဲလှယ်ရန်အတွက် ချပ်ဝတ်တန်ဆာများ၊ ခဲယမ်းမီးကျောက်များ၊ သစ်များနှင့် သတ္တုများကို ရောင်းချခဲ့သည်။ ၁၆၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် မော်ရိုကို အုပ်ချုပ်သူ မူလိုင်း အာမတ် အယ်လ်-မန်ဆာ  ၏ အဓိက အတွင်းရေးမှူးဖြစ်သူ အာဘ်ဒဲလ် အိုဝါဟက် ဘင် မက်ဆုဒ်  သည် စပိန်ကို ဆန့်ကျင်မည့် အင်္ဂလိပ်-မော်ရိုကို မဟာမိတ်အဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းရန် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းဖို့ အင်္ဂလိပ်နန်းတော်သို့ သံအမတ်အဖြစ် လာရောက်လည်ပတ်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် &quot;မော်ရိုကိုနိုင်ငံသို့ စစ်လက်နက်ပစ္စည်းများ ရောင်းချရန် သဘောတူခဲ့ပြီး၊ သူမနှင့် မူလိုင်း အာမတ် အယ်လ်-မန်ဆာ တို့သည် စပိန်တို့အား ပူးတွဲစစ်ဆင်ရေး ဆင်နွှဲရန် ကိစ္စကို အဆက်မပြတ် ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်&quot;။ သို့သော်လည်း ဆွေးနွေးမှုများသည် အဆုံးအဖြတ်မရှိဘဲ ပြီးဆုံးခဲ့ရပြီး၊ ထိုသံတမန်အဖွဲ့ ရောက်ရှိပြီး နှစ်နှစ်အတွင်းမှာပင် အုပ်ချုပ်သူ နှစ်ဦးစလုံး ကွယ်လွန်သွားခဲ့ကြသည်။

လဗန့် ကုမ္ပဏီ  ကို လုပ်ပိုင်ခွင့် ပေးအပ်ခြင်းနှင့်အတူ ၁၅၇၈ ခုနှစ်တွင် အော်တိုမန် အင်ပါယာ၏ ဗဟိုအစိုးရ  ထံသို့ ပထမဆုံး အင်္ဂလိပ်သံအမတ် ဝီလျံ ဟာဘွန်း  ကို စေလွှတ်ခြင်းဖြင့် '''အော်တိုမန် အင်ပါယာ နှင့်လည်း''' သံတမန်ဆက်ဆံရေး ထူထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၅၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ကုန်သွယ်ရေးစာချုပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ နှစ်ဦးနှစ်ဖက်လုံးမှ သံတမန်များစွာကို အပြန်အလှန် စေလွှတ်ခဲ့ကြပြီး အဲလိဇဘက်နှင့် ဆူလ်တန် မူရတ် ၃ အကြား စာပေးစာယူများလည်း ရှိခဲ့သည်။ စာတစ်စောင်တွင် မူရတ်က ပရိုတက်စတင့် ယုံကြည်မှုနှင့် အစ္စလာမ်ဘာသာတို့သည် &quot;ရုပ်တုကိုးကွယ်မှုကို နှစ်ဦးစလုံးက ပယ်ချကြသည့်အတွက် ရောမကက်သလစ်ဘာသာနှင့် စာလျှင် အပြန်အလှန် တူညီသောအချက်များစွာ ပိုမိုရှိနေသည်&quot; ဟူသော အယူအဆကို နှစ်သက်သဘောကျခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်နှင့် အော်တိုမန်အင်ပါယာအကြား မဟာမိတ်ဖွဲ့ရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ ကက်သလစ် ဥရောပနိုင်ငံများ စိတ်ပျက်ရလောက်အောင်ပင် အင်္ဂလန်သည် အော်တိုမန်အင်ပါယာသို့ ခဲနှင့် သံဖြူ (အမြောက်သွန်းလုပ်ရန်အတွက်) နှင့် စစ်လက်နက်ပစ္စည်းများကို တင်ပို့ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ဖရန်စစ် ဝေါဆင်ဂမ် က ဘုံရန်သူဖြစ်သော စပိန်အား ဆန့်ကျင်ရန် အော်တိုမန်တို့ တိုက်ရိုက်စစ်ရေးအရ ပါဝင်လာစေရန် စည်းရုံးလှုံ့ဆော်နေချိန်ဖြစ်ရာ၊ ၁၅၈၅ ခုနှစ် စပိန်နှင့် စစ်ပွဲစတင်ဖြစ်ပွားချိန်၌ အဲလိဇဘက်သည် မူရတ် ၃ နှင့် ပူးတွဲစစ်ဆင်ရေးများ ဆင်နွှဲရန် အလေးအနက် ဆွေးနွေးခဲ့သည်။

=== အမေရိက ===
၁၅၈၃ ခုနှစ်တွင် ဟမ်ဖရီ ဂီလ်ဘတ်) သည် နယူးဖောင်လန် တွင် နယ်မြေသစ်အခြေချရန် အနောက်ဘက်သို့ ရွက်လွှင့်ခဲ့သော်လည်း အင်္ဂလန်သို့ မည်သည့်အခါမျှ ပြန်မလာနိုင်ခဲ့ပေ။ ဂီလ်ဘတ်၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ ညီဖြစ်သူ '''ဝေါ်လ်တာ ရာလေ သည်''' အတ္တလန္တိတ် ကမ်းရိုးတန်းကို စူးစမ်းရှာဖွေခဲ့ပြီး၊ &quot;အပျိုစင် ဘုရင်မကြီး&quot; အဲလိဇဘက်ကို ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် ဗာဂျီးနီးယား  ဟု အမည်ပေးထားဟန်ရှိသည့် နယ်မြေကို မိမိပိုင်အဖြစ် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ဤနယ်မြေသည် ယနေ့ခေတ် ဗာဂျီးနီးယားပြည်နယ်ထက် များစွာပိုမိုကြီးမားပြီး နယူးအင်္ဂလန်မှသည် ကာရိုလိုင်းနားပြည်နယ်များအထိ ကျယ်ပြန့်သည်။ ၁၅၈၅ ခုနှစ်တွင် ရာလေသည် လူနည်းစုတစ်စုနှင့်အတူ ဗာဂျီးနီးယားသို့ ပြန်လာခဲ့ပြီး ယနေ့ခေတ် မြောက်ကာရိုလိုင်းနား ကမ်းလွန်ရှိ ရိုအန်နုတ်ကျွန်း  သို့ ဆိုက်ကပ်ခဲ့ကြသည်။ ပထမဆုံး အခြေချနေထိုင်မှု ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီးနောက် ရာလေသည် အခြားလူအုပ်စုတစ်စုကို ထပ်မံစုဆောင်းခဲ့ပြီး ဂျွန် ဝှိုက်  အား အုပ်ချုပ်စေခဲ့သည်။ ၁၁၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် ရာလေ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာချိန်၌ သူချန်ထားခဲ့သော '''ရိုအန်နုတ် အခြေချစခန်း''' ၏ အရိပ်အယောင်မျှပင် မတွေ့ရတော့ဘဲ လျှို့ဝှက်ဆန်းကြယ်စွာ ပျောက်ဆုံးသွားခဲ့သော်လည်း၊ ယင်းသည် မြောက်အမေရိကတွင် အင်္ဂလိပ်တို့၏ ပထမဆုံးသော အခြေချနေထိုင်မှု ဖြစ်ခဲ့သည်။

=== အရှေ့အိန္ဒိယ ကုမ္ပဏီ ===
စပိန်နှင့် ပေါ်တူဂီ သင်္ဘောများကို အောင်မြင်စွာ စီးနင်းတိုက်ခိုက်ပြီးနောက်၊ အင်္ဂလိပ်ရေကြောင်းခရီးသည်များသည် စည်းစိမ်ချမ်းသာများ ရှာဖွေရန် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်း လှည့်လည်ခဲ့ကြသည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် လန်ဒန်ကုန်သည်ကြီးများသည် အရှေ့ဖျားကုန်သွယ်ရေးတွင် စပိန်နှင့် ပေါ်တူဂီတို့၏ လက်ဝါးကြီးအုပ်မှုကို ပြတ်ပြတ်သားသား ခြေမှုန်းပစ်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် အဲလိဇဘက်ထံသို့ အသနားခံစာ တင်သွင်းခဲ့ကြသည်။ '''၁၆၀၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၃၁ ရက်နေ့တွင်''' ကုန်သည်များသည် အဲလိဇဘက်ထံမှ လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာစာချွန်လွှာကို ရရှိခဲ့ပြီး အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာဒေသနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတို့တွင် ကုန်သွယ်ရန်အတွက် '''အရှေ့အိန္ဒိယ ကုမ္ပဏီ''' ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ နောက်တစ်နှစ်တွင် ဂျိမ်း လန်ကတ်စတာ က ပထမဆုံးသော ရေကြောင်းခရီးစဉ်ကို ကွပ်ကဲခဲ့ပြီး ၎င်းခရီးစဉ်သည် အောင်မြင်ခဲ့ကာ ၁၆၀၂ ခုနှစ်တွင် ဂျာဗားကျွန်းရှိ ဘန်တန်၌ ပထမဆုံးသော ကုန်လှောင်ရုံ (စက်ရုံ) ကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ကိပ်အော့ဖ်ဂွတ်ဒ်ဟုပ်  ၏ အရှေ့ဘက်နှင့် မာဂျဲလန် ရေလက်ကြား ၏ အနောက်ဘက်ရှိ နိုင်ငံအားလုံးနှင့် အင်္ဂလိပ်တို့၏ ကုန်သွယ်မှုတွင် ဤကုမ္ပဏီအား ၁၅ နှစ်တာ ကာလပတ်လုံး လက်ဝါးကြီးအုပ် လုပ်ကိုင်ခွင့် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ဤကုမ္ပဏီသည် နောက်ပိုင်း ၁၈ နှင့် ၁၉ ရာစုနှစ်များတွင် ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်မှု၏ ထက်ဝက်ခန့်နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ နယ်မြေအမြောက်အများကိုပါ ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။

== ကျန်ရှိနေသောနှစ်များ ==
၁၅၈၈ ခုနှစ်တွင် [[စပိန်ရေတပ်ကြီး]]ကို အောင်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက်ပိုင်း ကာလများသည် အဲလိဇဘက်အတွက် သူမ၏ နန်းသက်ကုန်ဆုံးချိန်အထိ ကြီးစိုးခဲ့သော ဒုက္ခအသစ်များကို သယ်ဆောင်လာခဲ့သည်။ စပိန်နိုင်ငံနှင့်လည်းကောင်း၊ အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၌လည်းကောင်း ဖြစ်ပွားနေသော ပဋိပက္ခများသည် ရေရှည်ဆွဲဆန့်လာခဲ့ပြီး၊ အခွန်အတုပ် ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးများမှာ ပိုမိုကြီးလေးလာကာ တိုင်းပြည်၏ စီးပွားရေးမှာလည်း သီးနှံရိတ်သိမ်းမှု မကောင်းခြင်းနှင့် စစ်စရိတ်စကများကြောင့် အထိနာခဲ့ရသည်။ ကုန်ဈေးနှုန်းများ မြင့်တက်လာပြီး လူနေမှုအဆင့်အတန်းများ ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ ထိုခေတ်ကာလအတွင်း ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များကို နှိပ်ကွပ်မှုများမှာ ပိုမိုပြင်းထန်လာခဲ့ပြီး၊ အဲလိဇဘက်သည် ၁၅၉၁ ခုနှစ်တွင် ကက်သလစ်အိမ်ထောင်စုများကို စစ်ဆေးမေးမြန်းရန်နှင့် စောင့်ကြည့်ရန်အတွက် ကော်မရှင်အဖွဲ့များကို လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာ အပ်နှင်းခဲ့သည်။ တိုင်းပြည်အတွင်း တည်ငြိမ်အေးချမ်းပြီး သာယာဝပြောနေသည်ဟူသော ပုံရိပ်ယောင်ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ရန်အတွက် သူမသည် ပြည်တွင်းရှိ လျှို့ဝှက်ထောက်လှမ်းရေးများနှင့် ဝါဒဖြန့်ချိရေးလုပ်ငန်းများအပေါ် ပိုမို၍ မှီခိုအားထားလာခဲ့သည်။ သူမ၏ ဘဝနောက်ဆုံးနှစ်များအတွင်း ထွက်ပေါ်လာသော ဝေဖန်ပြစ်တင်မှုများ မြင့်တက်လာခြင်းက ပြည်သူလူထု၏ သူမအပေါ် ချစ်ခင်မြတ်နိုးမှု လျော့နည်းကျဆင်းလာခြင်းကို ထင်ဟပ်ဖော်ပြနေခဲ့သည်။

တစ်ခါတစ်ရံ '''&quot;အဲလိဇဘက်၏ ဒုတိယမြောက် နန်းစံခေတ်&quot;''' ဟု ခေါ်ဆိုကြသည့် ဤကာလ ဖြစ်ပွားရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းတစ်ခုမှာ ၁၅၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း အဲလိဇဘက်၏ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ဖြစ်သော လျှို့ဝှက်ကောင်စီ ၏ သဘာဝ ပြောင်းလဲသွားခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ မျိုးဆက်သစ်တစ်ခုက အာဏာရလာခဲ့သည်။ ဘာလင်နယ်စားကြီး ဝီလျံ ဆီစီလ် မှလွဲ၍ အရေးအကြီးဆုံးသော နိုင်ငံရေးသမား အများစုမှာ ၁၅၉၀ ပြည့်နှစ်ဝန်းကျင်တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့ကြပြီ ဖြစ်သည် - ၁၅၈၈ ခုနှစ်တွင် လက်စတာ နယ်စားကြီး၊ ၁၅၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဖရန်စစ် ဝေါဆင်ဂမ်၊ နှင့် ၁၅၉၁ ခုနှစ်တွင် ခရစ္စတိုဖာ ဟက်တန်  တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၁၅၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ မတိုင်မီက သတိပြုလောက်စရာ ပုံစံမျိုးဖြင့် တည်ရှိမနေခဲ့သော အစိုးရအဖွဲ့အတွင်း ဂိုဏ်းဂဏကွဲပြား တိုက်ခိုက်မှုများသည် ယခုအခါတွင် အစိုးရအဖွဲ့၏ သမိုင်းဝင် အမှတ်အသားတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ လက်စတာ နယ်စားကြီး၏ မွေးစားသားဖြစ်သူ ဒုတိယမြောက် အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီး ရောဘတ် ဒက်ဗရိုးနှင့် လော့ဒ် ဘာလင်၏ သားဖြစ်သူ ရောဘတ် ဆီစီလ် တို့အကြား ပြင်းထန်သော အာဏာပြိုင်ဆိုင်မှုများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြီး နှစ်ဦးစလုံးတွင် မိမိတို့ကို ထောက်ခံသည့် နောက်လိုက်နောက်ပါ ကိုယ်စီ ရှိကြသည်။ နိုင်ငံတော်၏ အာဏာအရှိဆုံး ရာထူးနေရာများကို ရယူရန် ဤသို့ အားပြိုင်မှုများက တိုင်းပြည်၏ နိုင်ငံရေးကို ထိခိုက်ပျက်စီးစေခဲ့သည်။ ဘုရင်မကြီး၏ ကိုယ်ပိုင်အာဏာစက်မှာလည်း လျော့နည်းလာခဲ့ပြီး ယင်းကို ၁၅၉၄ ခုနှစ်တွင် သူမ အလွန်ယုံကြည်ရသည့် တော်ဝင်သမားတော်ကြီး ဒေါက်တာ ရိုဒီရီဂို လိုပက်စ် ၏ ဖြစ်ရပ်တွင် တွေ့မြင်နိုင်သည်။ အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီးက ကိုယ်ပိုင်အငြိုးအတေးကြောင့် ဒေါက်တာအား နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် မဟုတ်မမှန် စွပ်စွဲခဲ့ချိန်တွင်၊ ဘုရင်မကြီးသည် ဒေါက်တာ အဖမ်းခံရမှုအပေါ် ဒေါသထွက်ခဲ့ပြီး သူ့တွင် အပြစ်မရှိဟု ယုံကြည်ထားပုံရသော်လည်း ထိုသမားတော်ကြီး ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခံရမည့် ဘေးမှ မကာကွယ်ပေးနိုင်ခဲ့ပေ။

သူမ၏ နန်းသက်နောက်ဆုံးနှစ်များအတွင်း အဲလိဇဘက်သည် စစ်မီးတောက်နေသည့် ကာလ၌ လွှတ်တော်ထံမှ ငွေကြေးအကူအညီ ပိုမိုတောင်းခံမည့်အစား၊ ကုန်ကျစရိတ်မရှိဘဲ မိမိလူများကို မျက်နှာသာပေး သူကောင်းပြုနိုင်သည့် စနစ်တစ်ခုအဖြစ် '''&quot;ကုန်သွယ်ခွင့် လက်ဝါးကြီးအုပ်မှုများ&quot;''' ကို ချီးမြှင့်ခြင်းအပေါ် ပိုမိုမှီခိုလာခဲ့သည်။ ဤအလေ့အထသည် မကြာမီမှာပင် ကုန်ဈေးနှုန်းများကို စိတ်ကြိုက်သတ်မှတ်ခြင်း၊ ပြည်သူလူထု၏ အိတ်စိုက်ငွေများဖြင့် နန်းတွင်းမှူးမတ်များ ချမ်းသာကြွယ်ဝလာခြင်းနှင့် လူထုအတွင်း ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် မကျေနပ်မှုများဆီသို့ ဦးတည်သွားခဲ့သည်။ ယင်းသည် ၁၆၀၁ ခုနှစ် လွှတ်တော်အစည်းအဝေးအတွင်း အောက်လွှတ်တော်၌ ပြင်းထန်သော လှုံ့ဆော်ကန့်ကွက်မှုများအဖြစ် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ၁၆၀၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ဝှိုက်ဟောလ် နန်းတော်၌ လွှတ်တော်အမတ် ၁၄၀ ဦးပါဝင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ရှေ့မှောက်တွင် မြွက်ကြားခဲ့သည့် သူမ၏ ကမ္ဘာကျော် '''&quot;ရွှေဝါရောင် မိန့်ခွန်း&quot;)''' ၌ အဲလိဇဘက်သည် ထိုသို့ မတရားလက်ဝါးကြီးအုပ် အလွဲသုံးစားမှုများကို မိမိမသိရှိခဲ့ကြောင်း ထုတ်ဖော်ဆိုခဲ့ပြီး၊ ကတိကဝတ်များနှင့် သူမ၏ ထုံးစံအတိုင်း စိတ်လှုပ်ရှားဖွယ် ဆွဲဆောင်မှုများဖြင့် လွှတ်တော်အမတ်များ၏ စိတ်နှလုံးကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည် -&lt;blockquote&gt;'''&quot;မိမိတို့၏ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်ကို အဝိဇ္ဇာကြောင့်လည်းကောင်း၊ ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ မဟုတ်ဘဲလည်းကောင်း ကျရောက်သွားနိုင်သည့် အမှားအယွင်းများမှ ကာကွယ်ပေးကြသောသူများသည် မည်မျှလောက်သော ကျေးဇူးတုံ့ပြန်မှုကို ထိုက်တန်သနည်းဆိုသည်မှာ ကျွန်ုပ်တို့ ကောင်းစွာသိပါသည် (သင်တို့လည်း ခန့်မှန်းနိုင်ပါလိမ့်မည်)။ ကျွန်ုပ်တို့၏ ပြည်သူလူထု၏ နှလုံးသားများကို မေတ္တာတရားဖြင့် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခြင်းထက် ကျွန်ုပ်တို့အတွက် ပိုမိုတန်ဖိုးရှိသောအရာ မရှိသည်နှင့်အညီ၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ ရက်ရောမှုကို အလွဲသုံးစားလုပ်သူများ၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ ပြည်သူများကို ချုပ်ချယ်သူများနှင့် ဆင်းရဲသားများကို ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်သူများအကြောင်းကို သင်တို့က ကျွန်ုပ်တို့အား လာရောက်မပြောပြခဲ့ကြလျှင် ကျွန်ုပ်တို့အနေဖြင့် မည်မျှလောက် မထိုက်တန်သော သံသယပွားစရာ အခြေအနေမျိုး ခံရလိမ့်မည်နည်း။&quot;'''&lt;/blockquote&gt;သို့သော်လည်း ဤသို့သော စီးပွားရေးနှင့် နိုင်ငံရေးအရ မရေရာ မသေချာမှုများ ရှိနေသည့် ကာလသည်ပင်လျှင် '''အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၌ မည်သည့်ခေတ်နှင့်မျှ နှိုင်းယှဉ်၍မရနိုင်သော စာပေအနုပညာ ထွန်းကားမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်'''။ စာပေလှုပ်ရှားမှုအသစ်၏ ပထမဆုံးသော အရိပ်အယောင်များသည် အဲလိဇဘက် နန်းစံသက် ဒုတိယမြောက် ဆယ်စုနှစ်အကုန် ၁၅၇၈ ခုနှစ်တွင် ဂျွန် လိုင်လီ  ၏ ယူဖျူးစ်  နှင့် ဧဒမန် စပင်ဆာ  ၏ သိုးထိန်းတို့၏ ပြက္ခဒိန်  တို့နှင့်အတူ စတင် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ၁၅၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်းတွင်မူ '''ဝီလျံ ရှိတ်စပီးယား''' နှင့် '''ခရစ္စတိုဖာ မာလို''' တို့အပါအဝင် အင်္ဂလိပ်စာပေလောက၏ ကြီးမားလှသော အမည်နာမများစွာသည် ၎င်းတို့၏ ရင့်ကျက်ထွန်းကားရာ ခေတ်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် ဂျာကိုဘီယန်ခေတ် သို့ ဆက်လက်ကူးပြောင်းသွားချိန်တွင် အင်္ဂလိပ်ပြဇာတ်လောကသည် ၎င်း၏ အမြင့်ဆုံး အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိသွားမည် ဖြစ်သည်။ ခမ်းနားထည်ဝါလှသော အဲလိဇဘက်ခေတ်ဟူသည့် အယူအဆမှာ အဲလိဇဘက်၏ စိုးစံမှုအတွင်း တက်ကြွစွာ လှုပ်ရှားခဲ့ကြသော ဗိသုကာပညာရှင်များ၊ ပြဇာတ်ရေးဆရာများ၊ ကဗျာဆရာများနှင့် ဂီတပညာရှင်များအပေါ်တွင် များစွာ မူတည်နေခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် အနုပညာရပ်များအပေါ် ကြီးမားသော နာယကတစ်ဦးအဖြစ် မည်သည့်အခါမျှ မပံ့ပိုးခဲ့ဖူးသည့် ဘုရင်မကြီးထံမှ တိုက်ရိုက်ရရှိသော ကူညီထောက်ပံ့မှုမျိုး မရှိသလောက် ဖြစ်ခဲ့သည်။

အဲလိဇဘက် အသက်ကြီးလာသည်နှင့်အမျှ သူမ၏ ပုံရိပ်သည် တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ သူမအား ဘဲလ်ဖီဘီ  သို့မဟုတ် အက်စထရီးယား  နတ်ဘုရားမအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ကြပြီး၊ စပိန်ရေတပ်ကြီးကို အောင်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက်တွင်မူ ဧဒမန် စပင်ဆာ၏ ကဗျာရှည်ကြီးထဲမှ ထာဝရ နုပျိုနေသည့် နတ်သမီးဘုရင်မကြီး '''ဂလိုရီယားနား''' အဖြစ် တင်စားပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဧဒမန် စပင်ဆာအား ပင်စင်လစာတစ်ရပ် ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ ယင်းမှာ သူမ၏ ထုံးစံနှင့်စာလျှင် အလွန်ထူးခြားလှသဖြင့် သူမအနေဖြင့် သူ၏စာပေကို အလွန်နှစ်သက်သဘောကျကြောင်း ထင်ရှားစေသည်။ သူမ၏ ပုံတူပန်းချီကားများသည် လက်တွေ့ကျကျ ဆွဲခြင်းထက် ပိုမိုနုပျိုနေစေရန်အတွက် ဆန်းကြယ်ပြီး ပဟေဠိဆန်သော အထိမ်းအမှတ် သင်္ကေတပုံစံများဖြင့်သာ ပိုမို ပုံဖော်လာခဲ့ကြသည်။ အမှန်စင်စစ်အားဖြင့်မူ သူမ၏ အရေပြားသည် ၁၅၆၂ ခုနှစ်က ကျောက်ကြီးရောဂါ ကြောင့် အမာရွတ်များ ထင်ကျန်ရစ်ခဲ့ပြီး၊ ဆံပင်လည်း တစ်ဝက်ခန့် ပြောင်သွားခဲ့သဖြင့် ဝတ်ဆင်ရသော ဆံပင်တုများနှင့် မိတ်ကပ် အလှကုန်ပစ္စည်းများအပေါ်တွင်သာ မှီခိုနေခဲ့ရသည်။ သူမ၏ အချိုပွဲများကို နှစ်သက်မှုနှင့် သွားဆရာဝန်ကို ကြောက်ရွံ့မှုတို့ကြောင့် သွားများ အကြီးအကျယ် ပျက်စီးကျိုးပဲ့ကုန်သဖြင့် ပြည်ပမှ သံအမတ်ကြီးများအနေဖြင့် သူမ စကားပြောသည့်အခါ နားလည်ရန်ပင် ခက်ခဲခဲ့ကြရသည်။ ပြင်သစ်ဘုရင် ဟင်နရီ ၄ ထံမှ စေလွှတ်လိုက်သော အထူးသံအမတ်ကြီး အွန်ဒရေး ဟူရို ဒ် မက်စ်က ဘုရင်မကြီးနှင့် တွေ့ဆုံခွင့်ရခဲ့စဉ်က ဤသို့ သတိပြုမိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည် - ''&quot;သူမ၏ သွားများသည် အလွန်ဝါပြီး ညီညာမှုမရှိပါ... လက်ယာဘက်ထက် လက်ဝဲဘက်တွင် ပို၍ သွားနည်းနေပါသည်။ သွားအများစု ကျိုးပဲ့ပျောက်ဆုံးနေသဖြင့် သူမ စကား ခပ်မြန်မြန်ပြောသည့်အခါ အလွယ်တကူ နားလည်ရန် မဖြစ်နိုင်ပါ&quot;'' ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သူက ''&quot;သို့သော်ငြားလည်း သူမ၏ အချိုးအစားမှာ လှပမြင့်မားပြီး မည်သည့်အရာကိုမဆို ကျေးဇူးတော်ရှိစွာ ပြုမူတတ်သည်။ တတ်နိုင်သမျှ သူမ၏ သိက္ခာကို ထိန်းသိမ်းထားသော်လည်း တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နှိမ့်ချပြီး ကြင်နာတတ်သူ ဖြစ်သည်&quot;'' ဟု ထပ်လောင်း ရေးသားခဲ့သည်။ ဝေါ်လ်တာ ရာလေ  ကမူ သူမအား '''&quot;အချိန်နှင့် ကံတရား၏ နှောင့်ယှက်အံ့အားသင့်ခြင်းကို ခံလိုက်ရသော အမျိုးသမီးကြီး&quot;''' ဟု တင်စား ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။

အဲလိဇဘက်၏ အလှအပများ ပိုမိုမှေးမှိန်လာလေလေ၊ သူမ၏ နန်းတွင်းမှူးမတ်များက ၎င်းအလှအပကို ပို၍ပင် အမွှမ်းတင် ချီးမွမ်းကြလေလေ ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်သည်လည်း ထိုသို့ ချီးမွမ်းခန်းဖွင့်သည့် ဇာတ်ကွက်တွင် ပျော်ရွှင်စွာ ပါဝင်ဆင်နွှဲခဲ့သော်လည်း၊ သူမ၏ ဘဝနောက်ဆုံး ဆယ်စုနှစ်အတွင်း၌ ထိုအမွှမ်းတင်မှုများကို သူမကိုယ်တိုင် တကယ်ပင် ယုံကြည်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ပေသည်။ သူမသည် လက်စတာနယ်စားကြီး၏ မွေးစားသားဖြစ်ပြီး ညှို့ဓာတ်ပြင်းသော်လည်း စိတ်ဆတ်လှသည့် လူငယ်လေး '''အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီး'''  အပေါ်တွင် အလွန်ပင် အလိုလိုက်ပြီး သံယောဇဉ်ကြီးမားလာခဲ့သည်။ သူသည် သူမအပေါ် ရဲတင်းလွန်းသော အပြုအမူများ ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း ဘုရင်မကြီးက အမြဲတမ်း ခွင့်လွှတ်ပေးခဲ့သည်။ သူ၏ တာဝန်မဲ့မှု သမိုင်းကြောင်းများ ပိုမိုများပြားလာခဲ့သည့်တိုင်အောင် အဲလိဇဘက်သည် သူ့အား စစ်ရေးရာထူးကြီးများတွင် ထပ်လဲလဲ ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ၁၁၉၉ ခုနှစ်တွင် အက်ဆက်စ်သည် အိုင်ယာလန်ရှိ သူ၏ စစ်ကွပ်ကဲမှုရာထူးကို စွန့်ခွာထွက်ပြေးခဲ့ပြီးနောက်၊ အဲလိဇဘက်သည် သူ့အား နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ချထားခဲ့ပြီး နောက်တစ်နှစ်တွင် သူပိုင်ဆိုင်သော ကုန်သွယ်ခွင့် လက်ဝါးကြီးအုပ်မှုများကိုပါ ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ ၁၆၀၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် အက်ဆက်စ်သည် လန်ဒန်မြို့၌ တော်လှန်ပုန်ကန်မှုတစ်ခုကို လှုံ့ဆော်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ သူသည် ဘုရင်မကြီးကို ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ရန် ရည်ရွယ်ခဲ့သော်လည်း သူ့အား ထောက်ခံဝန်းရံသူ အနည်းငယ်သာ ရှိခဲ့သဖြင့်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် သူသည် ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဤသို့သော အခြေအနေဆိုးသို့ ရောက်ရှိသွားရခြင်းမှာ သူမ၏ ကိုယ်ပိုင်ဆုံးဖြတ်ချက်အမှားများကြောင့်လည်း တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပါဝင်နေကြောင်း ကောင်းစွာ သိရှိထားခဲ့သည်။ ၁၆၀၂ ခုနှစ်တွင် မျက်မြင်သက်သေတစ်ဦးက ဤသို့ ရေးသားခဲ့သည် - ''&quot;သူမသည် အမှောင်ထဲတွင် တစ်ယောက်တည်း ထိုင်နေရခြင်းကို နှစ်သက်ပြီး၊ တစ်ခါတစ်ရံတွင် မျက်ရည်များ စီးကျလျက် အက်ဆက်စ်အတွက် ပူဆွေးတမ်းတနေတတ်သည်&quot;'' ဟု ဖြစ်သည်။

== '''နတ်ရွာစံခြင်း''' ==
အဲလိဇဘက်၏ ဝါရင့်အဆင့်မြင့် အကြံပေးအရာရှိကြီး ဖြစ်သူ လော့ဒ် ဘာလေသည် ၁၅၉၈ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ သူ၏ နိုင်ငံရေးအမွေနှင့် တာဝန်များသည် သားဖြစ်သူ ရောဘတ်ဆီစီလ် ထံသို့ စီးဆင်းသွားခဲ့ပြီး၊ သူသည် မကြာမီမှာပင် အစိုးရအဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူ ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းခဲ့ရသည့် လုပ်ငန်းတာဝန်တစ်ခုမှာ ထီးနန်းဆက်ခံမှု ချောမွေ့အဆင်ပြေစေရန်အတွက် လမ်းခင်းပြင်ဆင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံမည့်သူအား မည်သည့်အခါမျှ အမည်ထုတ်ဖော်လိမ့်မည် မဟုတ်သောကြောင့် ရောဘတ် ဆာဆီလ်အနေဖြင့် ဤကိစ္စကို လျှို့ဝှက်စွာ ဆောင်ရွက်ခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် သူသည် ထီးနန်းဆက်ခံရန် အခွင့်အရေး အခိုင်အမာရှိသော်လည်း တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုခြင်း မခံရသေးသည့် စကော့တလန်ဘုရင် ဂျိမ်း ၆ နှင့် လျှို့ဝှက်ချက်သင်္ကေတသုံး၍ စကားကမ်းလှမ်း ဆွေးနွေးမှုများ စတင်ခဲ့သည်။ ဆာဆီလ်သည် စိတ်မရှည်ဖြစ်နေသော ဂျိမ်းအား အဲလိဇဘက်၏ စိတ်ကျေနပ်မှုရအောင် မည်သို့ပြုမူရမည်ကို ဤသို့ လမ်းညွှန်ပြသခဲ့သည် - ''&quot;အမြင့်ဆုံးသော အရှင်သခင်၏ စိတ်နှလုံးကို သိမ်းပိုက်ပါ၊ သူမ၏ လိင်သဘာဝနှင့် အဆင့်အတန်းအရ မလိုအပ်ဘဲ အခြေအတင် ငြင်းခုံခြင်း သို့မဟုတ် သူမ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များအပေါ် အလွန်အမင်း စပ်စုစွက်ဖက်ခြင်းတို့ထက် ပိုမို၍ မလျော်ကန်သောအရာ မရှိပါ။&quot;'' ဤအကြံပြုချက်သည် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ဂျိမ်း၏ ရေးသားပြောဆိုပုံ သဘောထားကြောင့် အဲလိဇဘက်မှာ အလွန်ကျေနပ်နှစ်သက်ခဲ့ပြီး သူမက ပြန်လည်တုံ့ပြန်ခဲ့သည် - ''&quot;ထို့ကြောင့် သင်၏ နောက်ဆုံးစာများကို ကျွန်ုပ်အနေဖြင့် အလွန်နှစ်သက်လက်ခံမိသည့်အတွက် ကျေးဇူးတင်စကား ပြောကြားရန် မပျက်ကွက်ကြောင်း သင် သံသယရှိလိမ့်မည်မဟုတ်ဟု ယုံကြည်ပါသည်၊ ၎င်းစာများအတွက် သင့်အား ကျေးဇူးတင်ကြောင်း လှိုက်လှိုက်လှဲလှဲ ဖော်ပြအပ်ပါသည်&quot;‌''
ဟု ဖြစ်သည်။ သမိုင်းပညာရှင် ဂျေ အီး နီးလ် ၏ သုံးသပ်ချက်အရ၊ အဲလိဇဘက်သည် ဂျိမ်းထံသို့ သူမ၏ ဆန္ဒများကို ဗြောင်ကျကျ ထုတ်ဖော်မပြောခဲ့သော်လည်း '''&quot;ဝှက်ဖုံးထားသော်လည်း ငြင်းပယ်၍မရနိုင်လောက်အောင် ထင်ရှားလှသော စကားစုများ&quot;''' ဖြင့် အသိပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ပေသည်။

ဘုရင်မကြီး၏ ကျန်းမာရေးသည် ၁၆၀၂ ခုနှစ် ဆောင်းဦးရာသီအထိ ကောင်းမွန်နေခဲ့သော်လည်း၊ ထိုအချိန်မှစ၍ သူမ၏ ရင်းနှီးသော မိတ်ဆွေများ ဆက်တိုက် ကွယ်လွန်သွားခဲ့ခြင်းကြောင့် သူမအား ပြင်းထန်သော စိတ်ကျရောဂါ ထဲသို့ ကျဆင်းသွားစေခဲ့သည်။ ၁၆၀၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် သူမ၏ ဝမ်းကွဲညီမလည်းဖြစ်၊ ရင်းနှီးသော မိတ်ဆွေလည်းဖြစ်သည့် လေဒီ ကနိုးလစ် ၏ တူမတော်စပ်သူ နော့တင်ဂမ် နယ်စားကတော် ကတ်သရင်း ကာရီ ကွယ်လွန်သွားခြင်းက သူမအတွက် အထူးသဖြင့် ကြီးမားသော စိတ်ဒဏ်ရာ ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ မတ်လတွင် အဲလိဇဘက်သည် ဖျားနာခဲ့ပြီး &quot;မပြေပျောက်နိုင်ဘဲ အမြစ်တွယ်နေသော စိတ်မချမ်းမြေ့မှု &quot; ကို ခံစားခဲ့ရကာ၊ ထိုင်ခုံဖုံ (ပေါ်တွင် တစ်ခါတရံ နာရီပေါင်းများစွာကြာအောင် မလှုပ်မယှက်ဘဲ ထိုင်နေခဲ့သည်။ ရောဘတ် ဆာဆီလ် က သူမအား အိပ်ရာထဲသို့ ဝင်ရောက်နားနေရန် ပြောကြားခဲ့သည့်အခါ သူမက ဒေါသတကြီးဖြင့် ''&quot;ရမည် ဆိုတဲ့ စကားလုံးဟာ ဘုရင်တွေကို သုံးရမယ့် စကားလုံးမဟုတ်ဘူး၊ လူပုလေး&quot;'' ဟု ငေါက်ငမ်းခဲ့သည်။ '''သူမသည် ၁၆၀၃ ခုနှစ် မတ်လ ၂၄ ရက်နေ့''' နံနက်အစောပိုင်း ၂ နာရီနှင့် ၃ နာရီကြားတွင် '''အသက် ၆၉ နှစ် အရွယ်၌''' ရစ်ခ်ျမွန် နန်းတော်) တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ နာရီအနည်းငယ်အကြာတွင် ဆီစီလ် နှင့် ကောင်စီအဖွဲ့သည် ၎င်းတို့၏ စီမံကိန်းများကို စတင်အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့ကြပြီး ဂျိမ်း အား အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်အဖြစ် လူသိရှင်ကြား ကြေညာခဲ့ကြသည်။

၁၇၅၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း အင်္ဂလိပ်ပြက္ခဒိန် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများအပြီးတွင် အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်သည့်နှစ်ကို ၁၆၀၃ ခုနှစ်အဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ခြင်းမှာ စံနှုန်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သော်လည်း၊ ထိုခေတ်ကာလက အင်္ဂလန်နိုင်ငံသည် နှစ်သစ်ကူးနေ့ကို အပျိုစင်နေ့ ဟု အများသိကြသည့် မတ်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် အဲလိဇဘက်သည် ပြက္ခဒိန်ဟောင်းအရ ၁၆၀၂ ခုနှစ်၏ နောက်ဆုံးနေ့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ခေတ်သစ် ကမ္ဘာ့အသုံးအနှုန်းများတွင်မူ ရက်စွဲနှင့် လကို ပြက္ခဒိန်ဟောင်းစနစ်အတိုင်း သုံးစွဲပြီး၊ ခုနှစ်ကိုမူ ပြက္ခဒိန်သစ်စနစ်အတိုင်း အသုံးပြုရန် သတ်မှတ်ထားကြသည်။

အဲလိဇဘက်၏ ခေါင်းတလားကို ညအချိန်တွင် မီးရှူးတိုင်များ ထွန်းညှိထားသည့် လှေတစ်စင်းပေါ်တင်'''ကာ''' မြစ်ကြောင်းအတိုင်း ဝှိုက်ဟောလ်  သို့ သယ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။ ဧပြီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ပြုလုပ်သော သူမ၏ ဈာပနအခမ်းအနား၌ ခေါင်းတလားကို ကတ္တီပါအမည်းရောင် ဆင်ယင်ထားသည့် မြင်းလေးစင်းဆွဲသော နိဗ္ဗာန်ယာဉ်ဖြင့် ဝက်စ်မင်စတာဘုရားကျောင်းသို့ ပို့ဆောင်ခဲ့သည်။ သမိုင်းမှတ်တမ်းပြုစုသူ ဂျွန် စတောင်း ၏ အဆိုအရ -&lt;blockquote&gt;'''&quot;ဝက်စ်မင်စတာရှိ လမ်းမများ၊ အိမ်များ၊ ပြတင်းပေါက်များ၊ အမိုးများနှင့် ရေနုတ်မြောင်းများပေါ်တွင် ဈာပနအခမ်းအနားကို လာရောက်ကြည့်ရှုကြသည့် လူတန်းစားပေါင်းစုံ၊ လူအုပ်ကြီးဖြင့် ပြည့်နှက်နေခဲ့သည်။ ခေါင်းတလားပေါ်တွင် တင်ထားသည့် ဘုရင်မကြီး၏ ရုပ်တုကို ပြည်သူများ မြင်တွေ့လိုက်ရချိန်၌ လူတို့၏ မှတ်ဉာဏ် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မည်သည့်အခါမျှ မမြင်ဖူး၊ မကြားဖူးလောက်အောင် တစ်ခဲနက် သက်ပြင်းချသံများ၊ ညည်းတွားသံများနှင့် ငိုကြွေးသံများ တစ်ပြည်လုံး ဖုံးလွှမ်းသွားခဲ့သည်။&quot;'''&lt;/blockquote&gt;အဲလိဇဘက်ကို ဝက်စ်မင်စတာ အက်ဘေးရှိ သူမ၏ အဖိုးဖြစ်သူ သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ ဂူဗိမာန်အတွင်း၌ သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည်။ ၁၆၀၆ ခုနှစ်တွင် သူမ၏ ခေါင်းတလားကို ဘုရင် ဂျိမ်း ၁ က တည်ဆောက်ခဲ့သော အထိမ်းအမှတ် အဆောက်အအုံအသစ်အောက်ရှိ ဂူဗိမာန်တစ်ခုသို့ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ အစ်မဖြစ်သူ မေရီ ၁ (Mary I) ၏ ခေါင်းတလား အပေါ်တည့်တည့်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ အုတ်ဂူပေါ်တွင် လက်တင်ဘာသာဖြင့် ရေးထိုးထားသော ''&quot;Regno consortes &amp; urna, hic obdormimus Elizabetha et Maria sorores, in spe resurrectionis&quot;'' ဟူသည့် စာတန်းကို ဘာသာပြန်ဆိုရလျှင် '''&quot;ထီးနန်းတွင်လည်းကောင်း၊ အုတ်ဂူတွင်လည်းကောင်း အတူတကွ ရှိခဲ့ကြသည့် ညီအစ်မများ ဖြစ်ကြသော အဲလိဇဘက်နှင့် မေရီတို့သည် ရှင်ပြန်ထမြောက်မည့် မျှော်လင့်ချက်ဖြင့် ဤနေရာတွင် အိပ်စက် အနားယူနေကြသည်&quot;''' ဟု ဖြစ်သည်။

== သမိုင်းဝင် အမွေအနှစ် ==
အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်ချိန်တွင် သူမ၏ လက်အောက်ခံ ပြည်သူအများအပြားက ဝမ်းနည်းပူဆွေးခဲ့ကြသော်လည်း၊ အချို့သူများမှာမူ စိတ်သက်သာရာ ရခဲ့ကြသည်။ ဘုရင် ဂျိမ်းစ် အပေါ် ထားရှိခဲ့သော မျှော်လင့်ချက်များသည် အစပိုင်းတွင် မြင့်မားခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်း၌ ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ ၁၆၂၀ ပြည့်လွန်နှစ်များသို့ ရောက်သောအခါ အဲလိဇဘက်အား အမွှမ်းတင် ကြည်ညိုသည့် အလေ့အထမှာ လွမ်းဆွတ်တမ်းတမှုများနှင့်အတူ ပြန်လည်ဦးမော့လာခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်ကို ပရိုတက်စတင့် လှုပ်ရှားမှု၏ သူရဲကောင်းမတစ်ဦးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ရွှေဝါရောင်ခေတ် ကို စိုးစံခဲ့သည့် အုပ်ချုပ်သူအဖြစ်လည်းကောင်း ချီးကျူးခဲ့ကြသည်။ တစ်ဖက်တွင်မူ ဂျိမ်းစ်ကို ကက်သလစ်အပေါ် စာနာသူ၊ ခြစားနေသော နန်းတွင်းကို ဦးဆောင်နေသူအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။ အစိုးရအဖွဲ့အတွင်း ဂိုဏ်းဂဏကွဲပြားမှုများ၊ စစ်ရေးနှင့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်းများ ရှိနေသည့်ကြားမှ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ နန်းသက်နှောင်းပိုင်းတွင် ပုံဖော်ထုဆစ်ခဲ့သော မဟာအောင်ပွဲခံ ပုံရိပ်ကို လူအများက အပေါ်ယံအတိုင်း အရှိအတိုင်း လက်ခံခဲ့ကြသဖြင့် သူမ၏ ကျော်ကြားမှုမှာ ပိုမိုကြီးထွားလာခဲ့သည်။ ဂလော့စတာမှ ဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီး ဂေါ့ဒ်ဖရေး ဂွတ်ဒ်မန်း က '''''&quot;ကျွန်ုပ်တို့ စကော့တလန်အစိုးရ၏ အုပ်ချုပ်မှုကို မြည်းစမ်းခဲ့ရချိန်တွင် ဘုရင်မကြီးသည် ပြန်လည်ရှင်သန်လာသကဲ့သို့ ထင်ရသည်။ ထိုအချိန်တွင် သူမ၏ မှတ်ဉာဏ် သမိုင်းကြောင်းကို ပိုမို၍ ကြီးကျယ်အောင် လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်&quot;''''' ဟု ပြန်လည်အောက်မေ့ သတိရခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ နန်းစံခေတ်ကို ထီးနန်း၊ အသင်းတော်နှင့် လွှတ်တော်တို့သည် အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ မျှခြေတစ်ခုဖြင့် အတူတကွ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် ခေတ်ကာလတစ်ခုအဖြစ် စံပြပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။

၁၇ ရာစုအစောပိုင်းက ပရိုတက်စတင့် အမွှမ်းတင်သူများ ပုံဖော်ခဲ့သည့် အဲလိဇဘက်၏ ရုပ်ပုံလွှာသည် ရေရှည်တည်တံ့ပြီး ဩဇာညောင်းကြောင်း သက်သေပြနိုင်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်သည် ပြည်ပကျူးကျော်မည့် အန္တရာယ်နှင့် တဖန်ပြန်လည် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသော နပိုလီယန်စစ်ပွဲများကာလအတွင်း၌လည်း သူမ၏ အမှတ်တရ သမိုင်းကြောင်းမှာ ပြန်လည်နိုးထလာခဲ့သည်။ ဝိတိုရိယခေတ် တွင် အဲလိဇဘက်ခေတ် ဒဏ္ဍာရီကို ထိုခေတ်၏ အင်ပါယာဝါဒ နယ်ချဲ့အယူအဆနှင့် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် ပြောင်းလဲအသုံးပြုခဲ့ကြပြီး၊ ၂၀ ရာစုအလယ်ပိုင်းတွင်မူ အဲလိဇဘက်သည် ပြည်ပခြိမ်းခြောက်မှုကို အမျိုးသားရေးအရ တွန်းလှန်သည့် ရိုမန်းတစ်ဆန်သော သင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုခေတ်ကာလမှ ဂျေ အီး နီးလ် (၁၉၃၄) နှင့် အေ အယ်လ် ရောက်စ် (၁၉၅၀) ကဲ့သို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက အဲလိဇဘက်၏ နန်းသက်ကို တိုးတက်ထွန်းကားသော ရွှေဝါရောင်ခေတ်တစ်ခုအဖြစ် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခဲ့ကြသည်။ နီးလ်နှင့် ရောက်စ်တို့သည် ဘုရင်မကြီး၏ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးကိုပါ စံပြအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ကြသည် - သူမသည် အရာရာကို အမြဲတမ်း မှန်ကန်စွာ လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ မနှစ်မြို့ဖွယ်ကောင်းသော စရိုက်လက္ခဏာများကိုမူ လျစ်လျူရှုခဲ့ကြ သို့မဟုတ် စိတ်ဖိစီးမှုကြောင့် ဖြစ်ရသည်ဟု အကြောင်းပြခဲ့ကြသည်။

သို့သော်လည်း ခေတ်သစ် သမိုင်းပညာရှင်များကမူ အဲလိဇဘက်အပေါ် ပိုမိုရှုပ်ထွေးသော အမြင်ဖြင့် ကြည့်မြင်ခဲ့ကြသည်။ သူမ၏ နန်းသက်သည် စပိန်ရေတပ်ကြီးကို အောင်နိုင်ခဲ့ခြင်းနှင့် ၁၅၈၇ နှင့် ၁၅၉၆ ခုနှစ်များတွင် ကာဒစ်ဇ် ကို ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့သကဲ့သို့ စပိန်တို့အပေါ် ရေကြောင်းတိုက်ပွဲများ အောင်မြင်ခဲ့ခြင်းတို့ကြောင့် ကျော်ကြားသော်လည်း၊ အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက ကုန်းတွင်းနှင့် ပင်လယ်ပြင်ရှိ စစ်ရေးဆိုင်ရာ ရှုံးနိမ့်မှုများကို ထောက်ပြကြသည်။ အိုင်ယာလန်တွင် အဲလိဇဘက်၏ စစ်တပ်များသည် နောက်ဆုံး၌ အောင်ပွဲခံနိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်းတို့၏ ရက်စက်လှသော နည်းဗျူဟာများသည် သူမ၏ မှတ်တမ်းကို အမည်းစက် ထင်ကျန်စေခဲ့သည်။ စပိန်နှင့် ဟက်ဘ်စဘတ်မင်းဆက်ကို ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်သည့် ပရိုတက်စတင့်နိုင်ငံများ၏ ရဲစွမ်းသတ္တိရှိသော ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သူတစ်ဦးအဖြစ် မြင်မည့်အစား၊ သူမ၏ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒများတွင် အလွန်အမင်း သတိကြီးသူတစ်ဦးအဖြစ်သာ ပိုမိုသတ်မှတ်ကြသည်။ သူမသည် ပြည်ပရှိ ပရိုတက်စတင့်များထံသို့ အကန့်အသတ်ရှိသော အကူအညီများကိုသာ ပေးအပ်ခဲ့ပြီး၊ ပြည်ပတွင် ထိရောက်သော စွမ်းဆောင်ရည်ပြနိုင်ရန် သူမ၏ စစ်သေနာပတိများအား ရန်ပုံငွေများ ထောက်ပံ့ပေးရန် ပျက်ကွက်ခဲ့သည်။

အဲလိဇဘက်သည် အမျိုးသားရေး လက္ခဏာတစ်ရပ်ကို ပုံဖော်ထုဆစ်ရာတွင် အထောက်အကူဖြစ်စေခဲ့ပြီး ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သော အင်္ဂလန်အသင်းတော်ကို ထူထောင်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် သူမအား ပရိုတက်စတင့် သူရဲကောင်းမအဖြစ် ချီးကျူးခဲ့ကြသူများသည် အင်္ဂလန်အသင်းတော်အတွင်းမှ ကက်သလစ်အယူအဆ နောက်ခံရှိသော ကျင့်ထုံးအားလုံးကို ပယ်ဖျက်ရန် သူမ ငြင်းဆန်ခဲ့ခြင်းကိုမူ လျစ်လျူရှုခဲ့ကြသည်။ သမိုင်းပညာရှင်များက ထောက်ပြသည်မှာ သူမ၏ ခေတ်ကာလတွင် တင်းကျပ်သော ပရိုတက်စတင့်များက ၁၅၅၉ ခုနှစ် ပြန်လည်ညှိနှိုင်းမှုနှင့် ဝတ်ပြုကိုးကွယ်မှု ညီညွတ်မျှတရေး ဥပဒေများကို အပေးအယူလုပ်မှုတစ်ခု (သို့မဟုတ် လျှော့ပေါ့မှုတစ်ခု) အဖြစ် ရှုမြင်ခဲ့ကြသည်။ အမှန်စင်စစ်အားဖြင့် အဲလိဇဘက်သည် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုဆိုသည်မှာ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်တစ်ခုသာဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့ပြီး၊ ဖရန်စစ် ဘေကွန်  တင်စားပြောဆိုခဲ့သကဲ့သို့ ''&quot;လူသားတို့၏ နှလုံးသားများနှင့် လျှို့ဝှက်သော အတွေးအခေါ်များကို ပြတင်းပေါက်ဖွင့်၍ လှန်လှောကြည့်ရှုရန်&quot;'' မလိုလားခဲ့ပေ။

အဲလိဇဘက်သည် ကာကွယ်ရေးစစ် အသွင်ဆောင်သော နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒကို အများအားဖြင့် ကျင့်သုံးခဲ့သော်လည်း၊ သူမ၏ နန်းသက်သည် ပြည်ပတွင် အင်္ဂလန်၏ အဆင့်အတန်းကို မြင့်မားစေခဲ့သည်။ ''&quot;သူမသည် အမျိုးသမီးတစ်ဦးမျှသာ ဖြစ်သည်၊ ကျွန်းတစ်ကျွန်း၏ ထက်ဝက်ကိုသာ စိုးစံသည့် သခင်မ ဖြစ်သည်၊ သို့သော်ငြားလည်း သူမသည် မိမိကိုယ်ကို စပိန်၊ ပြင်သစ်၊ အင်ပါယာနှင့် လူတိုင်းက ကြောက်ရွံ့ရအောင် လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့သည်&quot;'' ဟု ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး စစ်တပ်စ် ၅ က အံ့သြချီးကျူးခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက်၏ လက်အောက်တွင် ခရစ်ယာန်ကမ္ဘာကြီး အစိတ်စိတ်အမွှာမွှာ ကွဲပြားသွားချိန်၌ နိုင်ငံတော်သည် ကိုယ်ပိုင်ယုံကြည်မှုအသစ်နှင့် အချုပ်အခြာအာဏာဆိုင်ရာ ခံယူချက်အသစ်ကို ရရှိခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် မင်းတစ်ပါးအနေဖြင့် ပြည်သူလူထု၏ သဘောတူညီမှု ဖြင့်သာ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရသည်ဟူသောအချက်ကို ပထမဆုံး အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည့် တူဒါမင်းဆက် ဘုရင်မ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် သူမသည် လွှတ်တော်၊ ထို့ပြင် သူမအား အမှန်တရားကို ပြောဝံ့ပြီး ယုံကြည်စိတ်ချရသည့် အကြံပေးများနှင့်သာ အမြဲတမ်း ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည် - ယင်းသည် သူမ၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံသည့် စတူးဝပ်မင်းဆက် ဘုရင်များ မလိုက်နာနိုင်ခဲ့သော အုပ်ချုပ်ရေး ပုံစံမျိုး ဖြစ်သည်။ အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက သူမကို ကံကောင်းသူတစ်ဦးဟု ခေါ်ဆိုကြသော်လည်း၊ သူမကိုယ်တိုင်ကမူ ဘုရားသခင်က သူမအား စောင့်ရှောက်နေသည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့သည်။ မိမိကိုယ်ကို '''&quot;အင်္ဂလိပ်စစ်စစ်&quot;''' ဖြစ်ရခြင်းကို ဂုဏ်ယူလျက်၊ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ အုပ်ချုပ်မှု အောင်မြင်ရန်အတွက် ဘုရားသခင်အပေါ်၌လည်းကောင်း၊ ရိုးသားသော အကြံဉာဏ်များအပေါ်၌လည်းကောင်း၊ သူမ၏ လက်အောက်ခံ ပြည်သူများ၏ ချစ်ခြင်းမေတ္တာအပေါ်၌လည်းကောင်း ယုံကြည်အားကိုးခဲ့သည်။ ဆုတောင်းစာတစ်စောင်တွင် သူမက ဘုရားသခင်ထံ ဤသို့ ကျေးဇူးတော် ချီးမွမ်းခဲ့သည် -&lt;blockquote&gt;'''&quot;[ကျွန်ုပ်၏ ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ] ဘုရင်များနှင့် နိုင်ငံအားလုံးနီးပါးတွင် ပြင်းထန်သော နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းမှုများနှင့်အတူ စစ်ပွဲများနှင့် ပုန်ကန်မှုများကြောင့် သောကရောက်နေကြရချိန်၌၊ ကျွန်ုပ်၏ နန်းစံသက်သည် ငြိမ်းချမ်းခဲ့ပြီး ကျွန်ုပ်၏ တိုင်းနိုင်ငံသည် ကိုယ်တော်၏ ဒုက္ခရောက်နေသော အသင်းတော်အတွက် ခိုလှုံရာ ဖြစ်ခဲ့ရပါသည်၊ ကျွန်ုပ်၏ ပြည်သူများ၏ ချစ်ခြင်းမေတ္တာသည်လည်း ခိုင်မာထင်ရှားခဲ့ပြီး ကျွန်ုပ်၏ ရန်သူများ၏ ကြံစည်မှုမှန်သမျှမှာလည်း ပျက်ပြားခဲ့ရပါပြီ'''။&quot;&lt;/blockquote&gt;'''ရည်ရွယ်ချက်၊ သမိုင်းကြောင်းစိတ်ဝင်စားသူများ၊ youtube တွင် သမိုင်းကြောင်းပြောကြသူများအတွက် ပထမမြောက်အဲလိဇဘက် ဘုရင်မကြီးနှင့် တူဒါမင်းဆက်များကို ဆက်လက်ပုံဖော်ရေးသားပေးရခြင်းသာဖြစ်ပါသည်။ မူရင်းပုံဖော်ရေးသားသူ၏ စာများ၊ content များ၊ template များအား ထပ်မံဖြည့်စွက်ဖော်ပြလိုက်ခြင်းသာဖြစ်ပါသည်။ ဘာသာပြန်ဆိုသည့်အခါ မြန်မာမှုပြုရသည့်အတွက် အချို့စာလုံးများ အင်္ဂလိပ်အသံထွက်နှင့် မတူပါက နားလည်ခွင့်လွှတ်ပေးရန် တောင်းပန်အပ်ပါသည်။ ရေးသားခြင်းအား ဖတ်ရှုပြီး နားလည်လျှင်ပဲ ဘာသာပြန်သူ စိတ်ကျေနပ်ရသည့်ပီတိဖြစ်ရခြင်းသာ။'''

==ကိုးကားချက်များ==
{{Reflist}}


{{Lifetime|၁၅၃၃|၁၆၀၃|}}
[[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် အမျိုးသမီး ကဗျာဆရာများ]]</text>
      <sha1>g8k1nn69g7p6x90ejjvbxiurmogkjkl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အောင်ဆန်းစုကြည်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29626</id>
    <revision>
      <id>1054742</id>
      <parentid>1046123</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T23:15:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 2 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1054742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="240361" sha1="e3oqscu8rnqs60ovy3qo2zukh0vkm12" xml:space="preserve">{{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}}
{{Infobox officeholder
|honorific-prefix = [[ဒေါ်]]
|name             = အောင်ဆန်းစုကြည်
|native_name      = 
|native_name_lang = 
|honorific-suffix = [[Order of Australia|AC]]
|image            = Aung_San_Suu_Kyi_2016.jpg
| office              = [[နိုင်ငံတော်၏ အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်]]
| president           = ဦး[[ထင်ကျော်]]&lt;br /&gt;ဦး[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] ''(ယာယီ)''&lt;br /&gt;ဦး[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]]
| term_start          = ၆ ဧပြီ ၂၀၁၆
| term_end            = ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁
| predecessor         = ''ရာထူးစတင်''
| successor           = ''မရှိ''

|office1 = ၂၀ ဦးမြောက် [[နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး|နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီး]]
| president1           = ဦး[[ထင်ကျော်]]&lt;br /&gt;ဦး[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] ''(ယာယီ)''&lt;br /&gt;ဦး[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]]
|term_start1 =၃၀ မတ် ၂၀၁၆
|term_end1 = ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁
|predecessor1 = [[ဝဏ္ဏမောင်လွင်|ဦးဝဏ္ဏမောင်လွင်]]
|successor1 = [[ဝဏ္ဏမောင်လွင်|ဦးဝဏ္ဏမောင်လွင်]]
|office2 = [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန]] ဝန်ကြီး
|president2   = ဦး[[ထင်ကျော်]]&lt;br /&gt;ဦး[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] ''(ယာယီ)''&lt;br /&gt;ဦး[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]]
|term_start2=  ၃၀ မတ် ၂၀၁၆
|term_end2 = ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁
|predecessor2 = [[သိန်းညွန့်|ဦးသိန်းညွန့်]]&lt;br&gt;[[စိုးမောင်|ဦးစိုးမောင်]]&lt;br&gt;[[စိုးသိန်း|ဦးစိုးသိန်း]]&lt;br&gt;[[အောင်မင်း|ဦးအောင်မင်း]]&lt;br&gt;[[လှထွန်း|ဦးလှထွန်း]] 
|office3 =  [[ပညာရေး ဝန်ကြီးဌာန]] ဝန်ကြီး
|president3 =  ဦး[[ထင်ကျော်]]
|term_start3 = ၃၀ မတ် ၂၀၁၆
|term_end3 = ၅ ဧပြီ ၂၀၁၆
| predecessor3        = [[ခင်စန်းရီ၊ ဒေါ်|ဒေါ်ခင်စန်းရီ]]
| successor3          = [[မျိုးသိမ်းကြီး|​ဒေါက်တာမျိုးသိမ်းကြီး]]
|office4 = [[လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန]] ဝန်ကြီး
|president4 =  ဦး[[ထင်ကျော်]]
|term_start4 = ၃၀ မတ် ၂၀၁၆
|term_end4 = ၅ ဧပြီ ၂၀၁၆
|predecessor4 =  [[ခင်မောင်စိုး၊ ဦး|ဦးခင်မောင်စိုး]] (လျှပ်စစ်စွမ်းအား)&lt;br&gt;[[ဇေယျာအောင်|ဦးဇေယျာအောင်]] (စွမ်းအင်)
|successor4 =  ဦး[[ဖေဇင်ထွန်း]]
|office5 = 
|term_start5 = 
|term_end5 = 
|predecessor5 =
|successor5 = 
|office6          = [[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]] ဥက္ကဋ္ဌ
|term_start6      = ၁၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၁
|term_end6        = 
|predecessor6     =
|successor6       = 
|office7          = [[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]] အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူး
|term_start7      = ၂၇ စက်တင်ဘာ ၁၉၈၈
|term_end7      = ၁၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၁
|predecessor7    = ရာထူးစတင်
|successor7     = ရာထူးဖျက်သိမ်း
|office8         = [[အတိုက်အခံ (မြန်မာနိုင်ငံ)|အတိုက်အခံခေါင်းဆောင်]]
|president8       = [[သိန်းစိန်၊ ဦး|ဦးသိန်းစိန်]]
|term_start8      = ၂ မေ ၂၀၁၂
|term_end8        = ၂၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၆
|predecessor8     = စိုင်းလှကျော်
|successor8      = 
|office9          = [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ်&lt;br&gt;[[ကော့မှူးမြို့နယ်]]
|term_start9     = ၂ မေ ၂၀၁၂
|term_end9      = ၃၀ မတ် ၂၀၁၆
|predecessor9     = ဦးစိုးတင့်
|successor9       = 
|majority9        = ၄၆,၇၃၀ (၇၁.၃၈%)&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://news.xinhuanet.com/english/world/2012-04/02/c_131504585.htm |title=Myanmar election commission announces NLD wins overwhelmingly in by-elections |date=2 April 2012 |agency=Xinhua News Agency |accessdate=2 April 2012 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304204032/http://news.xinhuanet.com/english/world/2012-04/02/c_131504585.htm |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|birth_date       = {{birth date and age|df=yes|1945|6|19}}
|birth_place      = [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]]
|death_date       = 
|death_place      = 
|party            = [[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]]
|spouse           = [[မိုက်ကယ် အဲရစ်]]&lt;br/&gt;၁ ဇန်နဝါရီ ၁၉၇၂ - ၂၇ မတ် ၁၉၉၉ &lt;small&gt;(မိုက်ကယ်အဲရစ် ကွယ်လွန်ချိန်ထိ)&lt;/small&gt;
|children         = [[မြင့်ဆန်းအောင်၊ မောင်|မြင့်ဆန်းအောင်]]&lt;br&gt;[[ထိန်လင်း၊ မောင်|ထိန်လင်း]]
|relations        = [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] (ဖခင်)&lt;br/&gt;[[ဒေါ်ခင်ကြည်]] (မိခင်)
|residence        = [[ခြံအမှတ် (၅၄)၊ တက္ကသိုလ်ရိပ်သာလမ်း]]
|alma_mater       = ဒေလီတက္ကသိုလ်&lt;br&gt; [[စိန့်ဟျူးကောလိပ်]] (အောက်စဖို့ဒ်)&lt;br&gt;လန်ဒန်တက္ကသိုလ်
|religion         = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
|awards           = [[သိုးရော်ဖ် ရဖ်တို ဆု]]&lt;br&gt;[[စက်ခါရော့ဗ်ဆု]]&lt;br&gt;[[နိုဘဲလ် ငြိမ်းချမ်းရေးဆု]]&lt;br&gt;[[ဂျဝါဟာလာနေရူးဆု]]&lt;br&gt;International Simón Bolívar Prize&lt;br&gt;[[အိုလွတ်ဖ် ပါလ်မယ် ဆု]]&lt;br&gt;Bhagwan Mahavir World Peace&lt;br&gt;[[ကွန်ဂရက် ရွှေတံဆိပ်ဆု]]
|signature        = Aung San Suu Kyi signature 2013.svg
|website          = {{url|https://nld-official.org/en/|ပါတီဝက်ဘ်ဆိုဒ်}}
}}
{{မြန်မာ့ ဒီမိုကရေစီအရေး လှုပ်ရှားမှုများ}}
{{ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် အကြောင်းဆောင်းပါးများ}}

'''ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်''' သည်  မြန်မာနိုင်ငံသား အမျိုးသမီး နိုင်ငံရေး ခေါင်းဆောင်တစ်ဦး ဖြစ်ပြီး ၁၉၉၁ ခုနှစ်၏ [[နိုဘယ် ငြိမ်းချမ်းရေးဆု|နိုဘဲလ် ငြိမ်းချမ်းရေးဆု]]ရှင် ဖြစ်သည့်အပြင်၊ သံတမန် နှင့် အမျိုးသမီးစာရေးဆရာ တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။ သူသည် [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်ပါတီ]]၏ ခေါင်းဆောင်တစ်ဦး ဖြစ်ပြီး    [[နိုင်ငံတော်၏ အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်]] လည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;7 Day Daily Newspaper ဆောင်းပါး&lt;/ref&gt; ၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်က [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|နိုင်ငံတော်အာဏာအား သိမ်းပိုက်]]ပြီးနောက် ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်၍  ပို့ကုန်သွင်းကုန်ဆိုင်ရာ ဥပဒေ၊ သဘာဝဘေးအန္တရာယ် ကာကွယ်စောင့်ရှောက်မှု အက်ဥပဒေ အစရှိသည့် ပုဒ်မများဖြင့် တရားစွဲဆိုခဲ့ပြီး ထောင် အနှစ် ၂၀ကျော် ချမှတ်ခဲ့သည်။၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၃၀ ရက် တွင်  ရာဇဝတ်ကျင့်ထုံးဥပဒေပုဒ်မ ၅၄၁၊ ပုဒ်မခွဲ(၁)အရ ကျခံရန်ကျန်ရှိသည့် ပြစ်ဒဏ်များကို သတ်မှတ်ထားသည့်နေအိမ်၌ ဆက်လက်ကျခံစေရန် ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခံခဲ့ရသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Myanmar military seizes power, detains elected leader Aung San Suu Kyi |url=https://news.trust.org/item/20210201014444-5u7cm |access-date=1 February 2021 |archive-date=1 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201053645/https://news.trust.org/item/20210201014444-5u7cm }}&lt;/ref&gt;

သူသည် ပြီးခဲ့သည့် နှစ် ၂၁ အတွင်း ၁၅ နှစ်ကျော်ကြာ [[နေအိမ် အကျယ်ချုပ်]] ကျခံခဲ့ရသူ ဖြစ်သည်။ [[ပါတီစုံ ဒီမိုကရေစီ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၁၉၉၀|၁၉၉၀ ပြည့်နှစ် ပါတီစုံ ဒီမိုကရေစီ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ဦးဆောင်သည့် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်မှ အပြတ်အသတ် အနိုင်ရရှိခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဦးဆုံး အမျိုးသမီးဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်ခွင့် ရှိခဲ့သော်လည်း စစ်အစိုးရမှ ထိုရွေးကောက်ပွဲရလဒ်ကို အသိအမှတ်မပြုခဲ့ပေ။ ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသည့် ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲ၌ ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ပြီး ရန်ကုန်တိုင်း ကော့မှူးမြို့နယ် ကိုယ်စားလှယ်အမတ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ထို့နောက် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၅|၂၀၁၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ]] တွင် [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]]  အပြတ်အသတ်ထပ်မံ အနိုင်ရပြီးနောက် [[နိုင်ငံတော်၏ အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်|နိုင်ငံတော်၏အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်]] အဖြစ် ၅နှစ်ကြာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် အနိုင်ရ၊ အန်အယ်လ်ဒီ အများစုနိုင်ရန် မျှော်လင့် |url=http://burma.irrawaddy.org/archives/8034 |access-date=19 May 2012 |archive-date=4 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120504200042/http://burma.irrawaddy.org/archives/8034 }}&lt;/ref&gt;

သူသည် ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် [[သိုးရော်ဖ် ရွပ်ဖ်တို ဆု|ရွပ်ဖ်တိုဆု]] နှင့် လွတ်လပ်စွာစဉ်းစားတွေးခေါ်မှုအတွက် ပေးအပ်သော [[စက်ခါရော့ဗ်ဆု]] တို့ကို ချီးမြှင့်ခြင်းခံခဲ့ရပြီး၊ ဖိနှိပ်ချုပ်ချယ်သည့် စစ်အစိုးရ လက်အောက်တွင် အကြမ်းမဖက်ဘဲ ငြိမ်းချမ်းစွာ တိုက်ပွဲဝင်မှုကြောင့် ၁၉၉၁ ခုနှစ်၌ [[နိုဘဲလ် ငြိမ်းချမ်းရေးဆု]]ကိုလည်း ရရှိခဲ့သူဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာကျော် ဖော့ဘ်စ် (Forbes)မဂ္ဂဇင်းမှ  ရွေးချယ်သည့် ကမ္ဘာ့ဩဇာအရှိဆုံးအမျိုးသမီးများ ၁၀၀ စာရင်းတွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် နံပါတ် ၁၉ နေရာ တွင် ဖော်ပြခံခဲ့ရဖူးသည်။&lt;ref&gt;[http://burma.irrawaddy.org/archives/18366 Forbes ၏ ဩဇာကြီးသူစာရင်းတွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ပါဝင်]{{Dead link|date=December 2022 }}&lt;/ref&gt;

==အမည်==
အောင်ဆန်းစုကြည်ဆိုသည့် အမည်သည် ဖခင်ဖြစ်သူ [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] အမည်မှ ဆင်းသက်လာသည့် &quot;အောင်ဆန်း&quot;၊ ဖခင်ဘက်မှ အဖွားဖြစ်သူ [[ဒေါ်စု]]အမည်မှ &quot;စု&quot; နှင့် မိခင်ဖြစ်သူ [[ဒေါ်ခင်ကြည်]]အမည်မှ &quot;ကြည်&quot;တို့ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Nobel.org&quot;&gt;[http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1991/kyi-bio.html Aung San Suu Kyi&amp;nbsp;– Biography]. Nobel Prize Foundation.&lt;/ref&gt; အမည်အား မြန်မာနိုင်ငံသားများမှ ဒေါ်ဟု တပ်ဆင်၍ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ဟု ခေါ်ဆိုလေ့ရှိပြီး၊ &lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.myanmar.gov.mm/Perspective/persp1997/9-97/fam9-97.htm | title=Myanmar Family Roles and Social Relationships | publisher=Government of Myanmar | accessdate=24 September 2007 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20071026184413/http://www.myanmar.gov.mm/Perspective/persp1997/9-97/fam9-97.htm | archivedate=26 October 2007 | deadurl=no }}&lt;/ref&gt; ဒေါ်စု၊ အမေစု ဟုလည်း အများအားဖြင့် ခေါ်ဆိုလေ့ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=15761|title=Suu Kyi Protester Arrested|last=Min Lwin|date=28 May 2009|work=The Irrawaddy|accessdate=7 August 2011|archivedate=30 May 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090530145757/http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=15761}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.irrawaddy.org/bur/index.php/news/2010-11-12-10-25-42/4848-2010-11-13-11-54-29|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို &quot;အမေစု&quot;ဟု အော်ဟစ် နှုတ်ဆက်|date=13 November 2010|work=ဧရာဝတီ|language=Burmese|accessdate=7 August 2011|archivedate=15 November 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101115225850/http://www.irrawaddy.org/bur/index.php/news/2010-11-12-10-25-42/4848-2010-11-13-11-54-29}}&lt;/ref&gt; အန်တီစု နှင့် ဒေါက်တာစုကြည်၊ အင်္ဂလိပ်ဘာသာအဖြစ် &quot;Ms. Suu Kyi&quot; သို့ &quot;Mrs. Suu Kyi&quot;ဟုလည်း နိုင်ငံတကာ မီဒီယာများတွင် သုံးနှုံးကြသူများရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/scotland/glasgow_and_west/7923425.stm | title=City honours democracy campaigner |publisher=BBC  | accessdate=7 July 2010 | date=4 March 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,2031990,00.html | work=Time (magazine) | first=Hannah | last=Beech | title=The Lady Walks Free Again | date=29 November 2010 | accessdate=16 June 2012 | archivedate=28 April 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120428021911/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,2031990,00.html }}&lt;/ref&gt;

== ငယ်စဉ်ဘဝ ==
မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးခေါင်းဆောင် [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]]နှင့် [[မဟာသီရိသုဓမ္မ ဒေါ်ခင်ကြည်]]တို့မှ ၁၉၄၅ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၉ ရက်တွင် [[ရန်ကုန်မြို့]]၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ ‌သူမ နှစ်နှစ်သမီးအရွယ်၌  ဖခင်ဖြစ်သူမှာ ဗြိတိသျှတို့ထံမှ မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးကိုရယူနိုင်ရန် ကြိုးပမ်းနေချိန် [[လွတ်လပ်ရေးနေ့ (မြန်မာနိုင်ငံ)|၁၉၄၇ ခုနှစ် လွတ်လပ်ရေး]]မရခင်၌ပင် [[စော၊ ဦး (ဂဠုန်)|ပြိုင်ဘက်များ၏]][[အာဇာနည်နေ့|လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခြင်း]] ခံခဲ့ရသည်။ သူမသည် မိသားစုနှင့်အတူ၊ မွေးချင်းများ ဖြစ်သော အကိုကြီး[[အောင်ဆန်းဦး]]၊ အကိုလတ်[[အောင်ဆန်းလင်း]]တို့နှင့် အတူ ရန်ကုန်မြို့ရှိ အမှတ်၂၅၊ တာဝါလိန်းလမ်း (ယခု [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းပြတိုက်]]လမ်း)နေအိမ်တွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ သူမသည် တတိယမြောက်သမီးဖြစ်ပြီး ညီမဖြစ်သူမှာ မွေးပြီး ၅ ရက်အကြာ၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ထိုနေအိမ်၌ပင် အကိုဖြစ်သူ [[အောင်ဆန်းလင်း]](ရှစ်နှစ်အရွယ်) သည်လည်း အလှရေကန်၌ ရေနစ်သေဆုံးခဲ့သည်။ 

ထိုဖြစ်ရပ် ဖြစ်ပွားပြီးနောက်ပိုင်း ထိုနေအိမ်မှ ဗဟန်းမြို့နယ် အမှတ် ၅၄၊ တက္ကသိုလ် ရိပ်သာလမ်းရှိနေအိမ်သို့ မိသားစု ပြောင်းရွေ့နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ သူမသည် ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် စိန့်ဖရန်စစ်ကွန်ဗင့်ကျောင်း၌ အခြေခံပညာစတင် သင်ကြားခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;Stewart (1997), p. 31&lt;/ref&gt; ဘာသာစကား လွယ်ကူစွာသင်ယူနိုင်သူ  ဖြစ်သည်။ ပညာရေးကို ၁၉၅၇ မှ ၁၉၆၀ ခုနှစ်အထိ ရန်ကုန်မြို့ အင်္ဂလိပ်မက်သဒစ်ကွန်ဗင့်ကျောင်း(အထက - ၁ ဒဂုံ)၌ ဆက်လက် တက်ရောက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Stewart (1997), p. 32&lt;/ref&gt;

မိခင်ဖြစ်သူ ဒေါ်ခင်ကြည်မှာ မြန်မာအစိုးရသစ်အဖွဲ့တွင် ထင်ရှားသူတစ်ဦးဖြစ်ပြီး၊ ဝန်ကြီးချုပ်[[နု၊ ဦး|ဦးနု]]ဦးဆောင်သော ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့သည် ဒေါ်ခင်ကြည်အား ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ် မေလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံ အမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ မိခင်ဖြစ်သူ အိန္ဒိယနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာနိုင်ငံသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရပြီးနောက် မိခင်နှင့်အတူ အိန္ဒိယနိုင်ငံ နယူးဒေလီမြို့သို့ လိုက်ပါနေထိုင်ခဲ့သည်။ 

အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ [[ယေရှု နှင့် မေရီ ကွန်ဘင့်ကျောင်း (ဒေလီ)|ယေရှု နှင့် မေရီ ကွန်ဘင့်ကျောင်း]]တွင် ပညာဆက်လက်သင်ယူခဲ့ပြီး ဂျပန်ပန်းအလှပြင်နည်း၊ အနုပညာ နှင့် မြင်းစီးသင်ခြင်းတို့ကိုလည်း တတ်မြောက်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံတကာ အသိုင်းအဝိုင်းများ၊ အထူးသဖြင့် နိုင်ငံတကာ သံအမတ်များ၏ သားသမီးများနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ဝန်ကြီးချုပ် [[နေရူး ဂျဝါဟာလာ|ပဏ္ဍစ်နေရူး]]၏ မြေး၊ [[အင်ဒီရာ ပရိယာဒါရှီနီ ဂန္ဒီ|အင်ဒီရာဂန္ဒီ]]၏ သားဖြစ်သူ ဆန်ဂျေးတို နှင့်လည်း ရင်းနှီးတွေ့ဆုံလေ့ရှိခဲ့သည်။ အဆင့်အမြင့်ဆုံး အိန္ဒိယအရာရှိကြီးများအတွက် သတ်မှတ်ထားသော အိမ်မျိုးဖြစ်သည့် နံပါတ် (၂၄) အက္ကဘာလမ်း ရှိ နေအိမ်တွင်လည်း စန္ဒရား ဆက်လက်သင်ယူခဲ့သည်။ ထိုနေအိမ်ကို အိန္ဒိယအစိုးရမှ ဒေါ်ခင်ကြည်ကို အထူးလေးစားသောအားဖြင့် နေထိုင်ခွင့်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

== ပညာရေး ==
သူမသည် ၁၉၆၂ မှ ၁၉၆၃တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဒေလီတက္ကသိုလ် [[လေဒီရှယ်ရီရမ်ကောလိပ်]]၌ [[နိုင်ငံရေးသိပ္ပံဘာသာရပ်]]ကို ဆည်းပူးခဲ့သည်။ ၁၉၆၄ မှ ၁၉၆၇တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ [[အောက်စ်ဖိုဒ် တက္ကသိုလ်|အောက်စဖို့တက္ကသိုလ်]]၏ [[စိန့်ဟျူးကောလိပ်]] ဒဿနဗေဒ၊ နိုင်ငံရေးသိပ္ပံနှင့် စီးပွားရေးပညာရပ်များကို လေ့လာဆည်းပူးခဲ့ပြီး၊ ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူးဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၆၈ခုနှစ်တွင် လန်ဒန်တက္ကသိုလ်အရှေ့တိုင်းနှင့် အာဖရိကလေ့လာရေးဌာန၊ နိုင်ငံရေးသိပ္ပံဌာန၌ သုတေသနလက်ထောက်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေချိန် [[မိုက်ကယ်အဲရစ်]]အား တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ [[သန်းအေး၊ ဒေါ်|အဆိုတော် ဘိလပ်ပြန်သန်း]] ဟုလူသိများသော ဒေါ်သန်းအေးသည် မိဘများ၏ မိတ်ဆွေလည်းဖြစ်ပြီး၊ အောင်ဆန်းစုကြည်နှင့် ကျောင်းသူဘဝ တစ်လျောက်လုံးတွင် ချစ်ခင်ရင်းနှီးသူတစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်။

== သုတေသနပညာရှင် ဘဝ ==
[[Image:Michael aris.jpg|thumb|200px| ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် မုလမင်မြို့၌  မိုက်ကယ်အဲရစ် နှင့် အောင်ဆန်းစုကြည်အားတွေ့ရစဉ်]]

ဘွဲ့ရပြီးနောက် ‘စု’ သည် လပိုင်းမျှ စာသင်ပို့ချခြင်းနှင့် သမိုင်းဆရာ ဟျူး တင်ကာ (Hugh Tinker) နှင့်အတူ သုတေသနလုပ်ခြင်း စသည်တို့ကို ဆောင်ရွက်ပြီးသောအခါ နယူးယောက်ရှိ ကုလသမဂ္ဂဌာနချုပ်တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသည့် ဒေါ်သန်းအေးနှင့်အတူ နေထိုင်ခဲ့သည်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် နယူးယောက်မြို့တွင် ဆက်လက်ပညာဆည်းပူးရန်ရောက်ရှိခဲ့သော်လည်း၊ ကုလသမဂ္ဂ၌ ဘဏ္ဍာရပ်ဆိုင်ရာ စစ်ဆေးခြင်းလုပ်ငန်းကို သုံးနှစ်ကြာအောင် အမှုထမ်းခဲ့သည်။ လက်မထပ်ခင် ၈ လအတွင်း နယူးယောက်မှ ချစ်သူရှိသည့်နေရာ တိဗက်သို့ ပေးစာပေါင်း ၁၈၇ ခုတွင်လည်း၊ အကယ်၍ မိုက်ကယ် နှင့် လက်ထပ်ခဲ့လျှင်၊ မိမိသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ အလေးထားမှု လျှော့နည်းသွားနိုင်သည်ဟု မိသားစု နှင့် မြန်မာနိုင်ငံသားများမှ အထင်မှားခြင်းကို စိုးရိမ်မိကြောင်း အသိပေးခဲ့သည်။ မြန်မာပြည်သားများမှ သူ့ကိုလိုအပ်လာပါကလည်း၊ မိုက်ကယ်မှ သူ့အား အကူအညီဝိုင်းဝန်းပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ဗြိတိန်နိုင်ငံသားအား လက်ထပ်ထားခြင်းကြောင့်၊ ဗြိတိန်နိုင်ငံသား လျှောက်ထားခွင့်ရှိသော်လည်း ဗြိတိန်နိုင်ငံသားခံယူခြင်းမရှိခဲ့ပေ။ မိခင်ဖြစ်သူ ဒေါ်ခင်ကြည်မှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ သံအမတ်ဖြစ်ခြင်းကြောင့်၊ သူမသည် သံတမန်အရာရှိများ ကိုင်ဆောင်သော နိုင်ငံကူးလက်မှတ်ကို ထိုအချိန်တွင် အသုံးပြုခဲ့သည်။

၁ ဇန်နဝါရီလ ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် ဘူတန်နိုင်ငံတွင် မြောက်ပိုင်းဗုဒ္ဓဘာသာ မဟာယန၏ လူမှုရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဆိုင်ရာသမိုင်းအကြောင်း သုတေသီ [[Dr. Michael Viallancourt Aris|ဒေါက်တာမိုက်ကယ်အဲရစ်]] နှင့် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်တို့ ထိမ်းမြားလက်ထပ်ခဲ့သည်။ လက်ထပ်ပြီး တစ်နှစ်အကြာတွင် သားဦးဖြစ်သူ [[မောင်မြင့်ဆန်းအောင်]]ကို လန်ဒန်၌  ဖွားမြင်ခဲ့ပြီးနောက်၊ ၁၉၇၂ မှ ၁၉၇၃ အထိ ဘူတန်နိုင်ငံ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးရုံးနှင့် ကုလသမဂ္ဂများဆိုင်ရာ အကြံပေးအရာရှိအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၅ မှ ၁၉၇၇ ခုနှစ်အထိ အောက်စဖို့ဒ်တက္ကသိုလ် [[ဘော့ဒလီယန် စာကြည့်တိုက်]]၌ မြန်မာစာနှင့် ပေပရပိုက် ကစ်တလောက် ပြုစုသူပညာရှင်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၇ စက်တင်ဘာ ၂၄ တွင်  ဒုတိယသားဖြစ်သူ  [[မောင်ထိန်လင်း]]ကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။

၁၉၈၅ မှ ၁၉၈၆၊ ဂျပန်နိုင်ငံ တိုကျိုတက္ကသိုလ် အရှေ့တောင်အာရှဆိုင်ရာ လေ့လာရေးဌာနတွင် သုတေသနပညာရှင်အဖြစ် သွားရောက်သုတေသနပြုခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၉၈၇ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဆင်းမလင်းမြို့ရှိ အထူးလေ့လာရေး အိန္ဒိယသိပ္ပံဌာနတွင် သုတေသီအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။

== နိုင်ငံရေး ==
[[File:Another-country-big2.jpg|thumb|150px|right|အောင်ဆန်းစုကြည်၏ ပထမဦးဆုံး ပြည်သူလူထုသို့  ရွှေတိဂုံရင်ပြင်ပေါ်တွင် မိန့်ခွန်းပြောကြားနေစဉ်]]
၁၉၈၈ ခုနှစ် မတ်လကုန်တွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ မိခင် ဒေါ်ခင်ကြည်မှာ လေဖြတ်ရောဂါ ခံစားနေရသဖြင့်၊ မိခင်အားပြုစုရန်မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင်လန်ဒန်တက္ကသိုလ်အရှေ့တိုင်းနှင့် အာဖရိကလေ့လာရေးဌာနတွင် ပါရဂူဘွဲ့အတွက် &quot;၁၉၂၀-၁၉၄၅ အတွင်း ထုတ်ဝေခဲ့သော စာနယ်ဇင်းများသည် မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးကို အထောက်အကူပြုခဲ့ပုံ&quot; အမည်ရှိ ဘွဲ့လွန်စာတမ်းကိုတင်သွင်းနိုင်ရန် ပြုစုနေချိန်လည်းဖြစ်သည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် လန်ဒန်တက္ကသိုလ်မှ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား ထိုပါရဂူဘွဲ့ယူရန်အတွက် ထိုက်တန်သူအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။

မိခင်အား ဆေးရုံတွင် ၃ လခန့်ကုသပြီးနောက်၊ ကျန်းမာရေးပိုမိုကောင်းမွန်လာပုံမရှိသည့်နောက်ဆုံး နေအိမ်တွင် ဆက်လက်ပြုစုခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်မှ ကျန်ရစ်ခဲ့သည့် ခင်ပွန်း နှင့် ကလေးနှစ်ယောက်သည်လည်း မိခင်နှင့် တွေ့ဆုံရန် နွေရာသီကျောင်းပိတ်ရက် မြန်မာနိုင်ငံသို့ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ဇူလိုင်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် နှစ်ပေါင်းများစွာ အုပ်ချုပ်ခဲ့သော ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းသည် ရာထူးမှ အနားယူခဲ့ရာမှ လူထုအုံကြွမှုကြီးဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး ပြင်းထန်စွာ နှိမ်နင်း အရေးယူခဲ့သည်။ စစ်အာဏာရှင်အသစ် တစ်ဖွဲ့တက်လာသည်။ များမကြာမီ စု၏ နေအိမ်သည်လည်း နိုင်ငံရေးသမားများ ဝင်ထွက်သွားလာ စုဝေးရာ နေရာတစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်။ စက်တင်ဘာ ၁၈၊ ရှစ်လေးလုံးအရေးတော်ပုံကြီးကို စစ်တပ်မှလက်နက်ဖြင့် အကြမ်းဖက် ဖြိုခွင်းပစ်လိုက်ပြီးနောက် စစ်တပ်မှ အာဏာသိမ်းပိုက်ကာ  နဝတခေါ် နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။  ၁၉၈၈ စက်တင်ဘာလ ၁၄ ရက်တွင် ဦးအောင်ကြီး၊ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နှင့် သူရဦးတင်ဦးတို့၏ ပြည်သူတရပ်လုံးသို့ ပန်ကြားချက်စာတစောင် ထုတ်ပြန်ကြေညာသည်။

===အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် စတင်===
{{main|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်}}
၁၉၈၈ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၇ရက်နေ့တွင် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ကို အခြားသော နိုင်ငံရေး ပုဂ္ဂိုလ်များ ၁၁ ဦးနှင့် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်မှ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးဖြင့် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ စက်တင်ဘာ ၃၀ရက်နေ့တွင် ပါတီအား ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်သို့ တရားဝင်ဖြစ်စေရန် မှတ်ပုံတင်ခဲ့ပြီးနောက်၊ အောက်တိုဘာ ၃ ရက်နေ့တွင် ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်မှ ကြေညာချက်အမှတ် (၃) ဖြင့် နိုင်ငံရေးပါတီအဖြစ် အတည်ပြုကြေညာခဲ့သည်။ ၁၉၈၈ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် မိခင် [[မဟာသီရိသုဓမ္မ ဒေါ်ခင်ကြည်]]သည် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။

၁၉၈၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၉ရက်နေ့တွင် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် ဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင်အဖွဲ့ကို ပြင်ဆင် ဖွဲ့စည်း၍ ဦး[[အောင်ကြီး၊ ဦး|အောင်ကြီး]]နှင့်အတူ အခြားဗဟိုဦးစီး အဖွဲ့ဝင် ၁၃ ဦးနုတ်ထွက်ကြောင်း ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်သို့ တင်ပြခဲ့သည်။ ဇူလိုင်လ ၂၀ရက်နေ့တွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား န၀တ အစိုးရက နိုင်ငံတော်အား နှောင့်ယှက် ဖျက်ဆီးလိုသူများ၏ ဘေးအန္တရာယ်မှ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သည့်ဥပဒေ ပုဒ်မ ၁၀(ခ) အရ နေအိမ်တွင် တားဆီးမိန့်ထုတ်ပြန်၍ တားဆီးလိုက်သည်။ ဒီဇင်ဘာ ၂၂၊ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ဖြင့် ထိန်းသိမ်းခံနေစဉ် အတွင်း ပါတီစုံဒီမိုကရေစီ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်မည်ဟု ကြေညာသည်။ သို့သော် တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီအား ကိုယ်စားပြု၍ ရန်ကုန်တိုင်း ဗဟန်းမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁) တွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နှင့်ယှဉ်ပြိုင်ရန် အဆိုပြုထားခြင်းခံရသူ ဦးလဘန်ဂရောင်မှ ကန့်ကွက်လွှာ တင်သွင်းခဲ့ရာ ရန်ကုန်တိုင်း ရွေးချယ်တင်မြောက်ပွဲကျင်းပရေး ကော်မရှင်မှ လက်ခံစစ်ဆေး၍ ရွေးကောက်ပွဲ ဥပဒေပုဒ်မ ၁၀ (င) ဖြင့် ငြိစွန်းသည်ဟုဆိုကာ အမည်စာရင်း တင်သွင်းလွှာကို ပယ်ချခဲ့သဖြင့် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခွင့်မရခဲ့ချေ။

===ပထမဦးဆုံး လူထုအစည်းအဝေး မိန့်ခွန်း===
{{main|၁၉၈၈ ရွှေတိဂုံရင်ပြင် လူထုအစည်းအဝေးပွဲ}}
၂၆ ဩဂုတ်လ ၁၉၈၈ ခုနှစ်၊ ရွှေတီဂုံစေတီတော် အနောက်ဘက်မုဒ်တွင် လူပေါင်း တသိန်းကျော် တက်ရောက်သည့် လူထုအစည်းအဝေးပွဲကြီးတွင် ပထမဦးဆုံး ပြည်သူများသို့မိန့်ခွန်းပြောကြားခဲ့သည်။ ထိုအစည်းအဝေးပွဲတွင် စုသည် ပါတီစုံအထွေထွေဒီမိုကရေစီ ရွေးကောက်ပွဲကြီကျင်းပပေးရန် နိုင်ငံအာဏာပိုင်များအား အဆိုပြုခဲ့ပြီး၊ ဖခင်သည် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းဖြစ်သောကြောင့်၊ သမီးဖြစ်သူမှာ ယခုဖြစ်ပျက်နေသော နိုင်ငံရေးအခြေအနေများကို ခေါင်းရှောင်ရန် မသင့်တော်ဟု ပြောဆိုခဲ့သည်။

=== နိုင်ငံရေးယုံကြည်မှု ===
မြတ်ဗုဒ္ဓတရားတော် အဆုံးအမများ၊ [[မဟတ္တမ ဂန္ဒီ|မဟတ္တမဂန္ဒီ]]၏ အကြမ်းမဖက် လှုပ်ရှားမှု အယူအဆများအတိုင်း အောင်ဆန်းစုကြည်သည် ဒီမိုကရေစီရေး လှုပ်ရှားမှု ဆောင်ရွက်နိုင်ရန် နိုင်ငံရေး လောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး၊ ငြိမ်းချမ်းစွာဖြင့် ဒီမိုကရေစီကို တိုက်ပွဲဝင်သူအဖြစ် ကမ္ဘာတွင် ထင်ပေါ်ကျော်ကြားသည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၇ ရက်တွင် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ကို ထူထောင်ခဲ့ရာတွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီးနောက်၊ ၁၉၈၉ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၂၀ ရက်တွင် နေအိမ်အကျယ်ချူပ် စတင်ကျခံခဲ့ရသည်။ သူ့အား တိုင်းပြည်ကို စွန့်ခွာ၍ မိသားစုရှိရာ  ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်း သို့ပြန်ပါက၊ နေအိမ်အကျယ်ချုပ်မှ လွှတ်ပေးမည်ဟု ကမ်းလှမ်းခဲ့သော်လည်း၊ မြန်မာပြည်သို့ ပြန်လည်နေထိုင်ခွင့် မရမည်ကို စိုးရိမ်သဖြင့် ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ နာမည်ကျော်မိန့်ခွန်းဖြစ်သည့် ''ကြောက်ရွံ့ခြင်းမှ လွတ်ကင်းရေး'' ၏ အစတွင် &quot;ကြောက်ရွံ့ခြင်းကသာလျှင် ဖောက်ပြန်ပျက်စီးစေတတ်ခြင်းကို ဖြစ်စေသည်မဟုတ်၊ အာဏာကို လက်လွှတ်ရန်ကြောက်နေခြင်းက အာဏာရှိသူများကို ပျက်စီးစေသည်။ အာဏာစက်ဒဏ်၏ စက်ဆုတ်ရွံမုန်းဖွယ်က အုပ်ချုပ်ခြင်းခံရသူများကို ကြောက်ရွံ့စေသည်&quot;

[[File:Aung San Suu Kyi speaking to supporters at National League for Democracy (NLD) headquarter.jpg|thumb|175px|၂၀၁၀ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ တွင် နေအိမ်အကျယ်ချုပ်မှ လွတ်မြောက်လာပြီးနောက် ပထမဆုံး အကြိမ် အဖြစ် ပြည်သူများအား အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် ရုံးချုပ်တွင် တွေ့ဆုံဟောပြောစဉ်]]

=== အထိန်းသိမ်းခံရခြင်း နှင့် လွတ်မြောက်ခြင်း ===
ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုများကြောင့်၊ လွန်ခဲ့သည့် ၂၁ နှစ်အတွင်း၌ ၁၅ နှစ်အထိ နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ကျခံခဲ့ရသည်။ 
&lt;ref name=sk&gt;Moe, Wait (3 August 2009). [http://www.irrawaddy.org/highlight.php?art_id=16470 Suu Kyi Questions Burma’s Judiciary, Constitution] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118225753/http://www.irrawaddy.org/highlight.php?art_id=16470 |date=18 January 2012 }}. ''The Irrawaddy''.&lt;/ref&gt; ထိုအချိန်အတွင်း သူမ၏ ပါတီအဖွဲ့ဝင်များ နှင့် တွေ့ဆုံခြင်း၊ အစည်းအဝေးတက်ရောက်ခြင်း၊ ပြင်ပနှင့် ဆက်သွယ်ခြင်းများ နှင့် နိုင်ငံတကာမှ လာရောက်တွေ့ဆုံခြင်းများကို ပိတ်ပင်ထားပြီး၊ နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ကာလအတွင်း ခင်ပွန်းမှ ပေးပို့သည့် အတတ်ပညာ၊ ဗဟုသုတ စာပေများ၊ နိုင်ငံရေး နှင့် အထုပ္ပတ္တိစာပေများကို လေ့လာဖတ်ရှုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;[http://www.youtube.com/watch?v=sZFpURJGv00 &amp;feature=related Aung San Suu Kyi interview (video)]. YouTube.&lt;/ref&gt; ထို့နောက် စန္ဒရားတီးခြင်း၊ တရားထိုင်ခြင်းဖြင့် အကျယ်ချုပ်ကျချိန်ကို အသုံးပြုခဲ့ပြီး၊ ရံဖန်ရံခါ စစ်အစိုးရမှ နိုင်ငံတကာမှ သံအမတ်များကို တွေ့ဆုံခွင့်ပေးလေ့ရှိပြီး၊ သူမ၏ မိသားစု ဆရာဝန်နှင့်လည်း တွေ့ခွင့်ပြုသည်။ &lt;ref&gt;Buncombe, Andrew (5 July 2009). [http://www.independent.co.uk/news/world/asia/5000-days-in-captivity-the-worlds-most-famous-political-prisoner-and-a-dismal-landmark-1731998.html 5,000 days in captivity: The world's most famous political prisoner and a dismal landmark] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120124094219/http://www.independent.co.uk/news/world/asia/5000-days-in-captivity-the-worlds-most-famous-political-prisoner-and-a-dismal-landmark-1731998.html |date=24 January 2012 }}. ''The Independent''.&lt;/ref&gt;

နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ကာလအတွင်း စစ်အစိုးရထံမှ စားနပ်ရိက္ခာနှင့် အခြားထောက်ပံ့မှုများကို လုံးဝ လက်မခံခဲ့ပေ၊ သို့သော် ဒေါ်စုတွင် ပိုက်ဆံအနည်းငယ်သာ ရှိသောကြောင့် ကိုယ်ပိုင် ပရိဘောဂများကို ရောင်းချ၍ ငွေကြေးအသုံးပြုခဲ့ရသည်။ အစားအသောက်မလုံလောက်သော အချိန်များလည်း ရှိခဲ့ပြီး၊ ဆံပင်များကျွတ်၍ အိပ်ရာမှပင်မထနိုင်ဘဲ အင်အားချို့တဲ့ခဲ့သည့် အချိန်များလည်းရှိခဲ့သည်။ သို့သော် သူသည် ထိုကိစ္စများကို အများသို့အရေးတယူ ပြောပြလေ့မရှိပေ။ ရေဒီယိုသည်လည်း အကျယ်ချုပ်ကျချိန်ကာလအတွင်း သူမအား ပြင်ပလောက နှင့် ချိတ်ဆက်ပေးနိုင်ခဲ့သည်၊ &quot;ဘီဘီစီ ကြောင့် ကမ္ဘာ နှင့် မြန်မာပြည်၏ ဒီမိုကရေစီ လှုပ်ရှားမှုများ၊ ကျွန်မ၏ မြန်မာနိုင်ငံပြည်သူများနှင့်လည်း လုံးဝထိတွေ့မှု မဆုံးရှုံးခဲ့ပါဘူး&quot;ဟု ပြောကြားခဲ့ဖူးသည်။&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/news/uk-18493008 Aung San Suu Kyi pays tribute to BBC on tour of UK]&lt;/ref&gt; ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား နိုင်ငံတွင်းမှ ထွက်ခွာမည်ဆိုပါက အချုပ်အနှောင်မှ လွတ်မြောက်ခွင့်ပေးမည်ဟု စစ်အစိုးရမှ ကမ်းလှမ်းခဲ့သော်လည်း ဒေါ်စုမှ ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။

====၁၉၈၉ မှ ၁၉၉၅ ပထမအကြိမ်====
၁၉၈၉ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၀ရက်တွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား န၀တ အစိုးရမှ နိုင်ငံတော်အား နှောင့်ယှက် ဖျက်ဆီးလိုသူများ၏ ဘေးအန္တရာယ်မှ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သည့်ဥပဒေ ပုဒ်မ ၁၀(ခ) အရ နေအိမ်တွင် တားဆီးမိန့်ထုတ်ပြန်၍ နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ချမှတ်ခဲ့သည်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ဖြင့် ထိန်းသိမ်းခံနေစဉ် အတွင်း ဒီဇင်ဘာလ ၂၂ရက်နေ့၌  [[ပါတီစုံ ဒီမိုကရေစီ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၁၉၉၀|ပါတီစုံ ဒီမိုကရေစီ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်မည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။ သို့သော် တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီအား ကိုယ်စားပြု၍ ရန်ကုန်တိုင်း ဗဟန်းမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁) တွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နှင့်ယှဉ်ပြိုင်ရန် အဆိုပြုထားခြင်းခံရသူ [[ဦးလဘန်ဂရောင်]]မှ ကန့်ကွက်လွှာ တင်သွင်းခဲ့ရာ ရန်ကုန်တိုင်း ရွေးချယ်တင်မြောက်ပွဲကျင်းပရေး ကော်မရှင်မှ လက်ခံစစ်ဆေး၍ ရွေးကောက်ပွဲ ဥပဒေပုဒ်မ ၁၀ (င) ဖြင့် ငြိစွန်းသည်ဟုဆိုကာ အမည်စာရင်း တင်သွင်းလွှာကို ပယ်ချခဲ့သဖြင့် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခွင့်မရခဲ့ချေ။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် ရွေးကောက်ပွဲတွင် ကိုယ်တိုင်မပါဝင်နိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ ၁၉၉၀ခုနှစ် မတ်လ ၂၇ရက်နေ့တွင် ပါတီစုံ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲကို ကျင်းပခဲ့ရာ၊ အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်သည် မဲဆန္ဒနယ် ၄၄၇ နယ်၌ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရာ ၃၉၂ နယ်၌ အပြတ်အသတ် အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ အဖွဲ့ချုပ်သည် တနိုင်ငံလုံးတွင် မဲဆန္ဒနယ် ၄၈၅ နေရာ၌ ၃၉၂ နေရာ အနိုင်ရရှိသောကြောင့် ၈၂ ရာခိုင်နှုန်းကျော် အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။

ပုံမှန်အစဉ်အလာအရ သူမသည် ဝန်ကြီးချုပ် ရာထူးကို ဆက်ခံရမည် ဖြစ်သည်။ စစ်အစိုးရသည် ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်များအား အတည်မပြုဘဲ အာဏာလွှဲပြောင်းပေးရန် ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် နိုင်ငံတကာ၏ ရှုတ်ချခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ကျနေချိန်အတွင်း၊ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဥရောပသမဂ္ဂ နိုင်ငံခြားရေးရာ ကော်မတီ နှင့် တိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးရေးကော်မတီမှ [[စက်ခါရော့ဗ်ဆု]]ကိုအပ်နှင်းခဲသည်။၊၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် [[နိုဘဲလ် ငြိမ်းချမ်းရေးဆု]]ကြီးကို ရရှိခဲ့သော်လည်း၊ နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ကျနေခြင်းကြောင့် လူကိုယ်တိုင် ရယူနိုင်ခဲ့ခြင်းမရှိခဲ့ဘဲ၊ ခင်ပွန်းသည် နှင့် သားနှစ်ဦးဖြစ်သည့် အလက်ဇန္ဒားနှင့် ကင်မ်တို့က ကိုယ်စားတက်ရောက်ယူခဲ့ကြသည်။  [[နိုဘဲလ် ငြိမ်းချမ်းရေးဆု]]၏ ဆုငွေဒေါ်လာ ၁.၃ သန်း၏ ငွေကြေးအားလုံးကို  မြန်မာပြည် ကျန်းမာရေးနှင့် ပညာရေးများအတွက် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်မှ ရန်ပုံငွေအဖြစ်ထူထောင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.prospectburma.org/ |title=A non-political educational charity dedicated to supporting the education of exiled Burmese students |publisher=Prospect Burma |date= |accessdate=2014-02-09}}&lt;/ref&gt;

====ပထမ လွတ်မြောက်ချိန်====
၁၉၉၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်တွင် နေအိမ်အကျယ်ချုပ်မှ လွှတ်ပေးခဲ့ပြီး သူ၏မိသားစုရှိရာ အင်္ဂလန်သို့ပြန်ခဲ့ပါက နိုင်ငံတွင်းသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်ခွင့်ရတော့မည် မဟုတ်ကြောင်း သတိပေးခြင်းခံရသည်။ ၁၉၉၇ ခုနှစ်၌ [[ဆီးကြိတ်ကင်ဆာ]]ဖြင့် စတင်နာမကျန်းဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ကုသမရသည့် အဆင့်သို့ရောက်ရှိခဲ့သည့် သူမ၏ ခင်ပွန်းသည် ဗြိတိသျှလူမျိုး [[မိုက်ကယ်အဲရစ်]]အား၊ လုံလောက်သည့် ဆေးကုသမှု မြန်မာနိုင်ငံမှ မထောက်ပံ့ပေးနိုင်ဟုဆိုကာ မြန်မာစစ်အစိုးရမှ ပြည်ဝင်ခွင့်ဗီဇာ မပေးခဲ့ချေ။ နိုင်ငံတကာ အထင်ကရ ပုဂ္ဂိုလ်များ နှင့် အဖွဲ့အစည်းများထဲမှ၊ အမေရိကန်နိုင်ငံ အပါအဝင်၊ ကုလသမဂ္ဂ အထွေအထွေအတွင်းရေးမှူး ကိုဖီအာနန် နှင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဂျုန်ပေါလ် တို့မှ ပြည်ဝင်ခွင့်ဗီဇာချပေးရန် စစ်အစိုးရအားတောင်းဆိုခဲ့ကြသော်လည်း စစ်အစိုးရမှ လစ်လျူပြုခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်မှာ နေအိမ်အကျယ်ချုပ်မှ လွတ်မြောက်နေသည့် အချိန်ဖြစ်သောကြောင့် ခင်ပွန်းရှိရာ အင်္ဂလန်သို့ သွားရောက်တွေ့ဆုံနိုင်သော်လည်း၊ စစ်အစိုးရမှ သူ့အား မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်ခွင့် မရရှိမည်ကို စိုးရိမ်သဖြင့် မသွားရောက်ခဲ့ချေ။&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/304497.stm Suu Kyi rejects UK visit offer]. BBC News. 26 March 1999.&lt;/ref&gt;

ခင်ပွန်းဖြစ်သူ မိုက်ကယ်အဲရစ်သည် သူ၏ ၅၃နှစ်မြောက်မွေးနေ့ဖြစ်သည့် ၁၉၉၉ခုနှစ် မတ်လ ၂၇ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ခုနှစ် ပထမနေအိမ်အကျယ်ချုပ်ကျခံရချိန်မှစ၍ မိုက်ကယ်သည် ဒေါ်စု နှင့် ၅ ကြိမ်သာ တွေ့ခွင့်ရရှိခဲ့ပြီး၊ နောက်ဆုံးတွေ့ခွင့်ရသည့်အချိန်မှာ ၁၉၉၅ ခုနှစ်ကုန် ခရစ္စမတ်ပွဲတော် ကာလတွင်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite news | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/305487.stm|title=Obituary: A courageous and patient man  |publisher=BBC News |date =27 March 1999 | accessdate =4 July 2006 | location=London}}&lt;/ref&gt; အင်္ဂလန်တွင် ကျန်ရစ်ခဲ့သည့် ကလေးများနှင့်လည်း ဝေးကွာခဲ့ရသည်။

၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် သတင်းထောက် Maurizio Giuliano သည် အောင်ဆန်းစုကြည်အား ဓာတ်ပုံရိုက်ပြီးချိန်တွင်၊ အခွန်အကောက်ဌာနမှုများ၏ စစ်ဆေးခြင်းကို ခံရပြီးနောက် သူ၏ မှတ်တမ်းတင် ဗီဒီယို အခွေများ၊ အသံတိပ်ခွေများ နှင့် မှတ်သားထားသည့် စာတမ်းများအား သိမ်းဆည်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;[http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=NewsLibrary&amp;p_multi=BBAB&amp;d_place=BBAB&amp;p_theme=newslibrary2&amp;p_action=search&amp;p_maxdocs=200&amp;p_topdoc=1&amp;p_text_direct-0=0F98E4ECFAA2A5EF&amp;p_field_direct-0=document_id&amp;p_perpage=10&amp;p_sort=YMD_date:D&amp;s_trackval=GooglePM Burma expels Italian reporter for &quot;illegal reporting], TV Myanmar, Rangoon, 18 August 1998.&lt;/ref&gt;

====၂၀၀၀ မှ ၂၀၀၂ ဒုတိယအကြိမ်====
သူ့အား သူမ၏ပါတီကို ထောက်ခံအားပေးသူများနှင့်လည်း အကြိမ်ပေါင်းများစွာ တွေ့ဆုံခွင့်ကို ပိတ်ပင်တားမြစ်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၀ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် နောက်တစ်ကြိမ် နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ခြင်း ခံရသည်။ ၂၀၀၂ ခုနှစ် မေလ ၆ရက်နေ့တွင် ကုလသမဂ္ဂ၏ လျှို့ဝှက် ယုံကြည်မှုညှိနှိုင်းခြင်းများ အရ၊ နိုင်ငံတော် အစိုးရမှ သူမအား နေအိမ်အကျယ်ချုပ်မှ လွှတ်ပေးခဲ့သည်။ လွတ်လပ်စွာ သွားလာနိုင်ခွင့်ပေးလိုက်ခြင်းမှာ &quot;ကျွန်တော်တို့ တစ်ဦး နှင့် တစ်ဦး ယုံကြည်နိုင်လို့ပါ&quot; ဟု အစိုးရ ပြောခွင့်ဆိုခွင့်ရှိသူမှ ပြောဆိုခဲ့သည်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်မှ &quot;နိုင်ငံအတွက် အရုဏ်ဦး အသစ်တစ်ခု ပေါ်ပေါက်လာပြီ”&quot;ဟု ဆိုခဲ့သည်။
====၂၀၀၃ မှ ၂၀၁၀ တတိယအကြိမ်====
၂၀၀၃ ခုနှစ် မေလ ၃၀ ရက်နေ့၌ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် နှင့်အတူ သူမ၏ အဖွဲ့ဝင်ယာဉ်တန်းများသည် စစ်ကိုင်းတိုင်း ဒီပဲယင်းမြို့နယ်သို့ စည်းရုံးရေးခရီးစဉ်မောင်းနှင်လာရာ ကျီရွာအနီးတွင် စစ်အစိုးရ၏ ကျောထောက်နောက်ခံ အဖွဲ့ဖြစ်သည့် ကြံ့ခိုင်ဖွံဖြိုးရေး နှင့် စွမ်းအားရှင်များက အကြမ်းဖက် တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြပြီးနောက်၊ သူမအားထောက်ခံသည့် အဖွဲ့ဝင်များ သေကြေပျောက်ဆုံးမှုစာရင်းမှာ တရားဝင်မရှိသော်လည်း ၈၀ ကျော်သည်ဟု ပြည်တွင်းနေထိုင်သူများမှ ခန့်မှန်းကြသည်။&quot;အဲဒီ့အရေးအခင်းညက ကျွန်တော့်တပည့်တွေကို သူ့ကို ကယ်တင်ဖို့ လွှတ်လိုက်ပြီးတော့၊ အနီးမှာရှိတဲ့ စစ်တပ်ဌာနမှာ ကယ်တင်ထားခဲ့ရတယ်&quot;ဟုလည်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီးဟောင်းခင်ညွန့်မှ နေအိမ်အကျယ်ချုပ်လွတ်မြောက်လာပြီးချိန် ၂၀၁၂ တွင် ထိုင်းအခြေစိုက် ဘန်ကောက်ပို့စ် သတင်းစာသို့လည်း ထွက်ဆိုခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် နာယက ဦး[[တင်ဦး၊ သူရ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|တင်ဦး]]မှ ယင်းပြောဆိုချက်ကို ပြန်လည်ငြင်းဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;[http://www.irrawaddy.org/archives/2316 Despite the lack of an official death toll for the Depayin Massacre, Burmese dissidents claim around 70 people perished in the attack.]&lt;/ref&gt;

အောင်ဆန်းစုကြည်သည် သူမစီးနင်းလာသည့် ကား၏ ကားမောင်းသူ ကိုကျော်စိုးလင်း အကူအညီဖြင့် ထိုဖြစ်စဉ်နေရာမှ လွတ်မြောက်ခဲ့သော်လည်း၊ ရေဦး သို့ အရောက်တွင် အဖမ်းခံခဲ့ရသည်။ သူမကို ရန်ကုန်မြို့ရှိ [[အင်းစိန်အကျဉ်းထောင်|အင်းစိန်ထောင်]]တွင် ထိန်းသိမ်းထားခဲ့သည်။ ထိုဖြစ်ရပ်ကို [[ဒီပဲယင်းအရေးအခင်း]] လုပ်ကြံမှု ဟူ၍ လူအသိအများသည်။ သူ ၂၀၀၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် သားအိမ်ထုတ်ခြင်းခွဲစိတ်မှုပြုလုပ်ပြီးနောက် ရန်ကုန်၌နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ပြန်လည်ချထားခြင်းခံရသည်။

၂၀၀၄ ခုနှစ် မတ်လတွင် ကုလသမဂ္ဂ အထူးကိုယ်စားလှယ် ရာဇာလီအီစမေးလ်သည် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နှင့် တွေ့ဆုံခွင့်ရခဲ့သည်။ နောက်တစ်နှစ်တွင် အီစမေးလ်သည် ရာထူးမှအနားယူခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ အကြိမ်များစွာ ဝင်ရောက်ခွင့် ပိတ်ပင်ခြင်းခံရသည်မှာလည်း အနားယူရခြင်း၏ အကြောင်းရင်း တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်မေ ၂၈ ရက်တွင် ကုလသမဂ္ဂ၏ ကြောင်းကျိုးမဲ့ထိန်းသိမ်းခြင်းဆိုင်ရာလုပ်ငန်းအဖွဲ့မှ သဘောထားမှတ်ချက် (၂၀၀၄ ခုနှစ် မှတ်ချက် အမှတ် ၉) ထုတ်ပြန်ရာ သူမ၏ လွတ်လပ်မှုဆုံးရှုံးခြင်းမှာ ကြောင်းကျိုးမဲ့အရေးယူခြင်း မြောက်ပြီး ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်ရေးပဋိညာဉ်စာချုပ် ၁၉၄၈ နှင့် ဆန့်ကျင်လျက်ရှိပြီး မြန်မာအာဏာပိုင်များမှ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အားဆက်လက် ထိန်းသိမ်းခြင်း မပြုလုပ်ရန်ပန်ကြားခဲ့သည်။ သို့သော် အာဏာပိုင်များက ဤပန်ကြားချက်ကို မသိကျိုးကျွန် ပြုခဲ့သည်။

====သက်တမ်းတိုး ပထမအကြိမ်====
၂၀၀၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၂၈ ရက်တွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ထားခြင်းကို တစ်နှစ်ထပ်မံ တိုးမြှင့်ကြောင်း အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်မှ အတည်ပြုခဲ့သည်။ အနောက်တိုင်းနိုင်ငံများနှင့် ကုလသမဂ္ဂတို့မှ အဆိုပါ တိုးမြှင့်မှုကို သဘောမတူကြောင်းပြသခဲ့သည်။ ၂၀၀၆ ခုနှစ် မေလတွင် ကုလသမဂ္ဂ နိုင်ငံရေးရာဌာနမှ လက်ထောက်အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူးချုပ်ဖြစ်သူ အီဗရာဟင် ဂန်ဘာရီသည် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား တွေ့ဆုံခဲ့လေသည်။ ၎င်းတွေ့ဆုံမှုသည် ၂၀၀၄ ခုနှစ်မှ စတင်၍ နိုင်ငံခြားသား အရာရှိ တစ်ဦးနှင့် ပထမဆုံးသော တွေ့ဆုံမှုဖြစ်သည်။

====သက်တမ်းတိုး ဒုတိယအကြိမ်====
ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ အကျယ်ချုပ်ချထားခြင်းကို ၂၀၀၆ ခုနှစ် မေလ ၂၇ ရက်တွင် အဆုံးသတ်စေမည် ဖြစ်သော်လည်း ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူးချုပ် [[ကိုဖီအန်နန်|ကိုဖီအာနန်]]မှ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[သန်းရွှေ]]ထံသို့ တိုက်ရိုက်လျှောက်ထားချက်ကို ပယ်ချပြီး မြန်မာအစိုးရမှ နောက်ထပ်တစ်နှစ် ထပ်မံတိုးမြှင့်ခဲ့သည်။ မြန်မာအစိုးရက ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား ၁၉၇၅ ခုနှစ် နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရေး အက်ဥပဒေပုဒ်မ ၁၀(ခ) အရ ရုံးမတင်ပဲ လူတစ်ယောက်အား ငါးနှစ် အထိချုပ်နှောင်ထားနိုင်သည့် ပုဒ်မဖြင့် ဆက်လက်ထိမ်းသိမ်း ထားခဲ့သည်။

၂၀၀၆ ခုနှစ် ဇွန် ၉ ရက်တွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် ပြင်းထန်သည့် ဝမ်းလျှောရောဂါနှင့် အားလျော့ပြီး ဆေးရုံတင်ထားခြင်း ခံရကြောင်း အဝေးရောက် ညွန့်ပေါင်းအစိုးရ၏ ကုလသမဂ္ဂ ကိုယ်စားလှယ်မှ သတင်းပေးပို့ခဲ့သည်။ ၎င်းကြေညာချက်ကို မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရဲချုပ် ဗိုလ်မှူးချုပ် [[ခင်ရီ]]မှ ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၆ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၁ ရက်တွင် လက်ထောက်အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူးချုပ် ဂန်ဘာရီသည် လူ့အခွင့်အရေးကို ကျယ်ပြန့်စွာ လိုက်နာစေလိုသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံသို့ လေးရက်ကြာခရီးဆန့်ခဲ့ရာမှ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ ဂန်ဘာရီ၏ အဆိုအရ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်မှာ ကျန်းမာရေးကောင်းမွန်သည်ကို တွေ့ရှိရပြီး သူမ၏ဆန္ဒမှာ မိသားစုဆရာဝန်နှင့် ပိုမို၍ ပုံမှန်ပြသလိုကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

၂၀၀၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ကုလသမဂ္ဂအတွင်းရေးမှူးချုပ် [[ဘန်ကီမွန်း]]သည် မြန်မာနိုင်ငံခေါင်းဆောင်များသို့ အောင်ဆန်းစုကြည်ကို လွှတ်ပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့ပြီး၊ စစ်အစိုးရသည် ထောင်သား ၂၈၃၁ ယောက်ကို လွှတ်ပေးခဲ့ရာတွင်၊ နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသား ၄၀ ပါဝင်သည်။၂၀၀၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် သူမ၏ နိုဘဲလ်လ်ဆုကြေးငွေများကို အခွန်ပေးဆောင်ခြင်းမရှိဘဲ ပြည်ပတွင် အသုံးပြုခဲ့သည်ဟူ၍ အစိုးရပိုင် [[မြန်မာ့အလင်း သတင်းစာ]]မှ စွပ်စွဲလိုက်သည်။ ထိုစွပ်စွဲမှုသည် အမေရိကန်နိုင်ငံမှ ထောက်ပံ့ကျင်းပနေသည့် ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂလုံခြုံရေးကောင်စီတွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် နိုင်ငံတကာလုံခြုံရေးကို အန္တရာယ်ပေးနိုင်သော နိုင်ငံဖြစ်နေသည် ဟု ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခဲ့ပြီးချိန်တွင်ဖြစ်သည်။

====သက်တမ်းတိုး တတိယအကြိမ်====
{{Main|၂၀၀၇ စစ်အစိုးရအား ဆန့်ကျင်ဆန္ဒပြမှု}}
၂၀၀၇ ခုနှစ် မေလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် စုကြည်၏ နေအိမ်အကျယ်ချုပ်သက်တမ်းကို ၅ နှစ်ဆက်တိုက် ချုပ်နှောင်နိုင်ရန် ထပ်မံ၍ သက်တမ်း တစ်နှစ်တိုးခဲ့သည်။ ၁၉ ရက် ဩဂုတ်လ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် လောင်စာဆီဈေးများတက်ခဲ့ပြီးနောက်၊ စစ်အစိုးရမှ ခြေမှုန်းမည်ဟု အမိန့်ထုတ်ပြန်ခဲ့သော်လည်း ဘုန်းကြီးများမှ  နေ့စဉ်ဆက်တိုက် ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Buddhist monk uprising &quot;&gt;[http://news.yahoo.com/s/ap/myanmar;_ylt=AnrDVYwp644QDxk6HyfqqdSaK8MA Yahoo News on Buddhist monk uprising]. Associated Press. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130818225418/http://news.yahoo.com/s/ap/myanmar;_ylt=AnrDVYwp644QDxk6HyfqqdSaK8MA |date=18 August 2013 }}&lt;/ref&gt;

၂၂ ရက် စက်တင်ဘာလ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင်၊ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်မှာ အကျယ်ချုပ်ကျနေခဲ့သော်လည်း၊ သူ၏ နေအိမ်တံခါးဝမှ လူ့အခွင့်အရေးများအတွက် ဆန္ဒပြနေသည့် ဘုန်းကြီးများကို ဂါရဝပြုခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;AFP&quot;&gt;[http://news.yahoo.com/s/afp/20070922/wl_asia_afp/myanmarprotestmonks Democracy icon Aung San Suu Kyi greets Myanmar monks]. AFP. 22 September 2007 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029201517/http://news.yahoo.com/s/afp/20070922/wl_asia_afp/myanmarprotestmonks |date=29 October 2013 }}&lt;/ref&gt; ထိုရက်များနောက်ပိုင်းတွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို [[အင်းစိန်ထောင်]] (၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင်လည်း ထိုထောင်တွင် ထိမ်းသိမ်းခံရသည်)သို့ လွှဲပြောင်းခဲ့သည်ဟု သတင်းများထွက်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Buddhist monk uprising2 &quot;&gt;[http://groups.yahoo.com/group/golden_eagles/message/3522 Suu Kyi moved to Insein prison]{{Dead link|date=August 2021 }}. Reuters. 25 September 2007&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BBC News &quot;&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/3006922.stm Inside Burma's Insein jail]. BBC News Online. 14 May 2009&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;The Australian&quot;&gt;[http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,22494667-25837,00.html Security tight amid speculation Suu Kyi jailed] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090604053352/http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,22494667-25837,00.html |date=4 June 2009 }}. ''The Australian''. 28 September 2007&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Time.com&quot;&gt;[http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1666576,00.html Burmese Junta silences the monks] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071013022850/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1666576,00.html |date=13 October 2007 }}. TIME. 28 September 2007&lt;/ref&gt; ၃၀ ရက် စက်တင်ဘာ ၂၀၀၇ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ နေအိမ်အနီးတွင် ကုလသမဂ္ဂ၏ သတင်းအချက်အလက်များ ပေးပို့နိုင်သူနှင့် တစ်နာရီကြာ တွေ့ဆုံခဲ့ပြီး၊ ၂ ရက် အောက်တိုဘာလတွင် ကုလသမဂ္ဂမှ [[အီဘရာဟင် ဂမ်ဘာရီ]] နှင့် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်တို့ တွေ့ဆုံမှုနောက်ပိုင်း နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ဖြင့် ဆက်လက်ရှိနေကြောင်း အတည်ပြုနိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/7020465.stm UN envoy sees top Burma dissident], BBC News Online, 30 September 2007&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/7023344.stm UN envoy holds key Burmese talks]. BBC News Online. 2 October 2007&lt;/ref&gt;၎င်းခရီးစဉ်တွင် ဂန်ဘာရီသည် နေပြည်တော်ရှိ သန်းရွှေအပါအဝင်၊ ဗိုလ်မှူးကြီးများ နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ နိုင်ငံပိုင် ရုပ်မြင်သံကြားဌာနမှ ဒေါ်စုသည် ဂန်ဘာရီနှင့် နှစ်ကြိမ်တိုင် တွေ့ဆုံခဲ့သည် ဟုဖော်ပြခဲ့သည်။ သူမအား ထပ်မံ အကျဉ်းချခံလိုက်ရသည့် အချိန်မှစ၍ ၄ နှစ်အတောအတွင်းတွင် ပထမဦးဆုံးသော နိုင်ငံပိုင် ရုပ်သံဌာနများတွင် တွေ့မြင်ရခြင်းဖြစ်သည်။

၂၀၀၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင်၊ ဒေါ်စုသည် အကျဉ်းထောင်တွင် နေရသော ကာလသည် ၁၂ နှစ်ပြည့်ပြီဖြစ်ပြီး၊ နိုင်ငံတကာမှ မြန်မာ့အရေးလှုပ်ရှားကြသော အဖွဲ့အစည်းများမှ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် နှင့် အခြားသော နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသား လွှတ်မြောက်ပေးရန် မြို့ကြီး ၁၂ ခုတွင် ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ဒေါ်စု နှင့် စကားပြောဆိုနိုင်ရန် ကြားခံဆက်သွယ်ရေး ပုဂ္ဂိလ်အဖြစ် ဝန်ကြီး[[အောင်ကြည်]] ကိုခန့်ခဲ့ပြီး၊ သူသည် စစ်အစိုးရ၏ အာဏာအုပ်စိုးထားသည့် လူကြီးပိုင်းများထဲမှဖြစ်ပြီး၊ စစ်အစိုးရ၏ ရာထူးနံပါတ်စဉ်တွင် အမည်လျာခံထားရသူလည်းဖြစ်သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၈ ရက်နေ့တွင် ဒေါ်စုကြည်သည် ၃ နှစ် အတွင်း ပထမဦးဆုံး သူမ၏ အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ခေါင်းဆောင်ပိုင်းများ နှင့် အစိုးရ ဝန်ကြီးများအကြား တွေ့ဆုံခွင့်ရရှိခဲ့သည်။ ကုလသမဂ္ဂအထူးအကြံပေးပုဂ္ဂိုလ် အီဘရာဟင် ဂမ်ဘာရီ ဒုတိယအကြိမ် ခရီးအဆုံးနောက်၊ နာရီပိုင်းအကြာတွင် အာဏာပိုင်အစိုးရတို့သည် တီဗီ နှင့် ရေဒီယိုများတွင် ထိုတွေ့ဆုံခဲ့မှုကို တရားဝင် ထုတ်ဖော်ကြေညာခဲ့သည်။ အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်မှလည်း ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နှင့် တွေ့ဆုံခွင့်ရရန် ဖိတ်ကြားမှုများသည် မှန်ကန်သည်ဟု ထုတ်ဖော်ပြောဆိုသည်။

====သက်တမ်းတိုး စတုတ္ထအကြိမ်====
၂၀၀၈ ခုနှစ် မေလ တွင်  နအဖက နေအိမ်အကျယ်ချုပ်သက်တမ်းကို ၁ နှစ်ထပ်တိုးခဲ့သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၈ ရက်နေ့မှစ၍ ဂန်ဘာရီသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ၆ရက်ကြာခရီးသွားရောက်ခဲ့သည်။ သူသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ နိုင်ငံရေးအစုအဖွဲ့အားလုံး နှင့် တွေ့ဆုံနိုင်ရန် ကြိုးပမ်းမည်ဟု ဆိုသော်လည်း ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေ နှင့် တွေ့ဆုံခွင့်မရရှိခဲ့သလို၊ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် နှင့်လည်း တွေ့ဆုံနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။

၂၀၀၈ ခုနှစ် မေလ ၂ ရက်နေ့ ဆိုင်ကလုန်းနာဂစ်ကြောင့် ဒေါ်စု၏ နေအိမ်ခေါင်မိုးမှာ ပျက်ဆီးခဲ့ပြီး၊ လျှပ်စစ်မီးပျက်သွားခဲ့ပြီးနောက် လျှပ်စစ်မီးစက်မထောက်ပံ့ထားခြင်းကြောင့် အမှောင်ထဲတွင် ဖယောင်းတိုင်ဖြင့် နေထိုင်ခဲ့ရသည်။ &lt;ref&gt;[https://news.google.com/newspapers?nid=2026&amp;dat=20080508&amp;id=z9syAAAAIBAJ&amp;sjid=RvAFAAAAIBAJ&amp;pg=3424,933927&amp;hl=en UN plane lands in Myanmar with aid after cyclone]&lt;/ref&gt;

====မဖိတ်ခေါ်သော ဧည့်သည်ကြောင့် ၁၈ လ====
{{main|ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အိမ် ဝင်ရောက်သူ ဖြစ်ရပ်များ}}
[[File:Jim Webb with Aung San Suu Kyi.jpg|thumb|200px|၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် အမေရီကန် အောက်လွှတ်တော်အမတ် [[ဂျင်မ်းဝဘ်]] (Jim Webb) မှ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ထံ အလည်အပါတ်ရောက်ခဲ့သည်။ ဂျွန်ရက်တောအား လွတ်မြောက်စေရန် လာရောက်ဆွေးနွေးခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ထိုဖြစ်ရပ်ကြောင့် အောင်ဆန်းစုကြည်မှာ အလုပ်ကြမ်းဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ်ကျခံရခြင်းဖြစ်သည်။]]

၂၀၀၉ ခုနှစ် မေလ ၃ရက်တွင် [[အင်းလျားကန်|အင်ယားကန်]]ကို ဖြတ်ကူးကာ   ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ နေအိမ်သို့  မဖိတ်ခေါ်ဘဲ ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီးနောက်၊ ၃ ရက်မြောက်နေ့ နေအိမ်မှပြန်အထွက်တွင် ဖမ်းဆီးခြင်းခံခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;McDonald, Mark (7 May 2009). [http://www.nytimes.com/2009/05/08/world/asia/08myanmar.html U.S. Man Held After Swim to Burmese Nobel Peace Laureate’s Home]. ''The New York Times''.&lt;/ref&gt; ၂ ရက်ကြာနေထိုင်သည်ဟုဆိုသည့် အမေရိကန်နိုင်ငံသား [[ဂျွန် ဝီလျံ ယက်ထော]] (မော်မန်(ခေါ်) လက်တာဒေးစိန့်ယေရှုခရစ်အသင်းတော်ဂိုဏ်းဝင်) &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%99%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%82%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%8F%E1%80%BA%E1%80%B8 |title=မော်မန်ဂိုဏ်း - ဝိကိပိဒိယ |language={{my icon}} |publisher=My.wikipedia.org |date= |accessdate=2014-02-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://en.wikipedia.org/wiki/John_Yettaw |title=Suu Kyi trespasser incidents - Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |date= |accessdate=2014-02-09}}&lt;/ref&gt; အား ဖမ်းဆီးမိသည်ကို အကြောင်းပြကာ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ကန့်သတ်ချက်များကို ချိုးဖောက်သည်ဟု စွပ်စွဲပြီး [[အင်းစိန်ထောင်]]သို့ ခေါ်ဆောင်သွားသည်။ မေလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ရက်ချိန်းထပ်ပြီး အင်းစိန်ထောင် အထူးသီးသန့်အိမ်၌ ထိန်းသိမ်းထားခြင်းခံရသည်။ ဂျွန် ဝီလျံ ယက်ထော ကြောင့် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ထပ်မံ နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ဆယ့်ရှစ်လ ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။

ထိုဖြစ်စဉ် နှစ်နှစ်မတိုင်မီတွင် ၎င်းကြိုးစားမှုမျိုး ရက်ထောမှ ပြုလုပ်ခဲ့ဘူးသော်လည်း၊ အကြောင်းမဲ့ ပြန်လှည့်လာခဲ့ရသည်။&lt;ref name=time&gt;James, Randy (20 May 2009). [http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1899769,00.html John Yettaw: Suu Kyi's Unwelcome Visitor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090523130601/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1899769,00.html |date=23 May 2009 }}. ''TIME''.&lt;/ref&gt; တရားရုံးစစ်ဆေးရာတွင် သူသည် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား မသမာသူများ လုပ်ကြံမည်ကို အကြားအမြင်ရ၍ လာရောက်အသိပေးရန်ဖြစ်သည်ဟု ထွက်ဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;''The Times'', 28 May 2009, Richard Lloyd Parr, &quot;God asked me to warn her, swimmer John Yettaw tells Suu Kyi trial&quot;&lt;/ref&gt; မေလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ဒေါ်စုအား နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ကျခံထားရသည့် နေအိမ်ဝင်းအတွင်းသို့ မောပန်းစွာရောက်ရှိလာသည့် ဧည့်သည် ပြန်ထွက်မခွာမီ နှစ်ရက်တိုင်အောင် နေထိုင်ခွင့်ပြုထားခြင်းတို့ကြောင့် ဖမ်းဆီးခြင်းပြုသည်။ ဒေါ်စုအား [[အင်းစိန်]]ထောင်သို့ ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့ပြီး၊ ထိုဝင်ရောက်မှုကြောင့် နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ၅ နှစ်ကျခံရနိုင်ဖွယ်ရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Kennedy, Maev (14 May 2009). [http://www.guardian.co.uk/world/2009/may/14/suu-kyi-lake-swim-yettaw Lake swimmer could cost Suu Kyi her freedom]. ''The Guardian''.&lt;/ref&gt; ဒေါ်စုနှင့် ၎င်း၏အိမ်တွင် နေထိုင်သူ နှစ်ယောက်အား မေလ ၁၈ ရက်တွင် ခုံရုံးစစ်ဆေးခဲ့ပြီး၊ ဆန္ဒပြသူတချို့ ရုံးပြင်ပတွင်ရှိနေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;[http://www.ft.com/cms/s/0/8e95cfc2-440c-11de-a9be-00144feabdc0.html Burma opposition leader on trial], Financial Times, 19 May 2009&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/8054643.stm Burma's Aung San Suu Kyi on trial], BBC News Online, 18 May 2009&lt;/ref&gt; တရားရုံးတွင် စစ်ဆေးမှုကို သံအမတ်များနှင့် သတင်းထောက်များ တက်ရောက်ခွင့်မပြုခဲ့ပေ၊ သို့သော် တစ်ကြိမ်တွင် ရုရှား၊ ထိုင်း နှင့် စင်္ကာပူ သံအမတ်များ နှင့် သတင်းထောက်တချို့ကို ဒေါ်စုနှင့် တွေ့ဆုံခွင့်ပေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/8058804.stm Suu Kyi 'composed' at Burma trial], BBC News Online, 20 May 2009&lt;/ref&gt; တရားစွဲဆိုမှုတွင် မျက်မြင်သက်သေ ၂၂ ယောက် ခေါ်ယူ စစ်ဆေးရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;[http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/article6312579.ece Lawyers for Aung San Suu Kyi protest innocence as trial begins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090521131958/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/article6312579.ece |date=21 May 2009 }}, The Times, 18 May 2009&lt;/ref&gt; နိုင်ငံတော်အား အသရေပျက်မှုနှင့်လည်း ဂျွန်ရက်တောအား အမှုတွင် တရားစွဲထားသည်။&lt;ref name=wsj&gt;[http://online.wsj.com/article/SB124297046869446591.html Myanmar Court Charges Suu Kyi], Wall Street Journal, 22 May 2009&lt;/ref&gt; ပြန်လည်ခုခံတင်ပြရာတွင် အပြစ်ကင်းသူအဖြစ် ဒေါ်စုမှ လျှောက်ထားခဲ့သည်။ တရားခံဘက်မှ တရားဝင်အရ သက်သေ ၁၄ ယောက်ခေါ်ယူခွင့်ရှိခဲ့သော်လည်း၊ သက်သေ ၄ ဦးအနက် ၁ ဦးသာ ခွင့်ပြုခဲ့သည်။  တရားရုံးမှ NLD အဖွဲ့ဝင်များဖြစ်သည့် ဦးတင်ဦး နှင့် ဦးဝင်းတင်တို့ကို၊ တရားခံ၏ သက်သေများအဖြစ် အသုံးပြုခွင့်မပေးခဲ့ပေ။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=15892 |title=Court Rejects Two Suu Kyi Defense Witnesses |publisher=Irrawaddy.org |date=9 June 2009 |accessdate=10 June 2009 |archivedate=10 August 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090810221511/http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=15892 }}&lt;/ref&gt; အတည်မဖြစ်သည့် သတင်းတစ်ခုတွင်၊ စစ်အစိုးရသည် ဒေါ်စုအား  မြို့တော်၏ အပြင်ဘက် စစ်တပ်စခန်းတစ်ခုတွင် ဖမ်းဆီးထောင်ချရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.asianews.it/index.php?l=en&amp;art=15461 |title=Myanmar Aung San Suu Kuy to be put under detention&amp;nbsp;— Asia News |publisher=Asianews.it |date=14 February 2006 |accessdate=10 June 2009 |archive-date=30 June 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090630220716/http://www.asianews.it/index.php?l=en&amp;art=15461 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; သီးခြား စစ်ဆေးမှုတစ်ခုတွင် ရက်ထောမှ ဒေါ်စုအိမ်သို့ ရေကူးသွားရခြင်းမှာ ဒေါ်စု၏ အသက်အန္တရာယ် ကျရောက်နိုင်ခြင်းကို သိရှိ‌သောကြောင့် သွားရောက်အသိပေးခြင်းဖြစ်သည်ဟု ထွက်ဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/8069397.stm Suu Kyi's witnesses 'rejected'], BBC News Online, 28 May 2009&lt;/ref&gt; The national police chief later confirmed that Yettaw was the &quot;main culprit&quot; in the case filed against Suu Kyi.&lt;ref&gt;[http://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5gs16E0Y8T8w9Edy1yiDa2nXqxwkwD991MGGG0 Myanmar says American main culprit in Suu Kyi case]. AP. 25 June 2009 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090703073909/http://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5gs16E0Y8T8w9Edy1yiDa2nXqxwkwD991MGGG0 |date=3 July 2009 }}&lt;/ref&gt; အိမ်တွင်အတူနေသူများ ပြောပြချက်အရ၊ ဒေါ်စုသည် သူမ၏ ၆၄ နှစ်မြောက် မွေးနေ့ကို ထောင်ထဲတွင် ဒန်ပေါက် နှင့် ချောကလပ်ကိတ်ကို သူမ၏ အစောင့်များနှင့် ဝေမျှစားသုံးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;[http://www.guardian.co.uk/world/2009/jun/19/burma-aung-san-suu-kyi-birthday Aung San Suu Kyi celebrates 64th birthday with jail guards]. ''The Guardian''. 19 June 2009&lt;/ref&gt;

ဒေါ်စုအား ဖမ်းဆီးမှုနှင့် ဆက်တိုက်တရားရုံးတွင် စစ်ဆေးမှုများကို ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး ဘန်ကီမွန်း၊ [[ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရေးကောင်စီ]],&lt;ref&gt;[http://www.theage.com.au/world/un-calls-for-release-of-suu-kyi-20090523-bixx.html UN calls for release of Suu Kyi], ''The Age'', 24 May 2009&lt;/ref&gt; အနောက်နိုင်ငံမှ အစိုးရများ၊&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/8050545.stm Western outcry over Suu Kyi case], BBC News Online, 18 May 2009&lt;/ref&gt; တောင်အဖရိက၊&lt;ref&gt;[http://www.africasia.com/services/news/newsitem.php?area=africa&amp;item=090522090712.6nk01uii.php SAfrica urges immediate Aung San Suu Kyi release] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111001035621/http://www.africasia.com/services/news/newsitem.php?area=africa&amp;item=090522090712.6nk01uii.php |date=1 October 2011 }}, AFP at IC Publications, 22 May 2009&lt;/ref&gt; ဂျပန်&lt;ref&gt;[http://www.radioaustralia.net.au/asiapac/stories/200905/s2572205.htm Asian leaders call for release of Aung San Suu Kyi], Radio Australia, 15 May 2009&lt;/ref&gt; နှင့် မြန်မာနိုင်ငံအဖွဲ့ဝင်ထားသည့် [[အာဆီယံ|အရှေ့တောင်အာရှ နိုင်ငံများအသင်း]]တို့မှ ရှုံ့ချခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/8057865.stm Asian leaders condemn Burma trial], BBC News Online, 19 May 2009&lt;/ref&gt;

စစ်အစိုးရမှ ထိုထုတ်ပြန်ချက်ကို သဘာဝမကျဟုဆိုကာ တုံ့ပြန်ခဲ့ပြီး
&lt;ref&gt;[http://news.xinhuanet.com/english/2009-05/24/content_11428592.htm Myanmar protests ASEAN alternate chairman statement on Aung San Suu Kyi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090528094537/http://news.xinhuanet.com/english/2009-05/24/content_11428592.htm |date=28 May 2009 }}, ''Xinhua'', 24 May 2009&lt;/ref&gt;၊ ထိုင်းအစိုးရအား ပြည်တွင်းရေး စွက်ဖက်သည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့သည်။   မြန်မာစစ်အစိုးရ၏ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဉာဏ်ဝင်းမှ မြန်မာ့အလင်း သတင်းစာတွင် ထိုဖြစ်ရပ်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်တွင်းနှင့် ပြင်ပရှိ အစိုးရကို ဆန့်ကျင်နေသည့် အဖွဲ့စည်းများမှ မြန်မာပြည်တွင် ကောင်းမွန်သော အပြောင်းအလဲများကို မလိုလားဘဲ၊ နိုင်ငံတကာ ဖိအားပေးရန် လုပ်ဆောင်ခြင်းသက်သက်ဖြစ်သည် ဟုဆိုခဲ့သည်။&lt;ref name=wsj/&gt;&lt;ref&gt;[http://www.bangkokpost.com/news/asia/144268/burma-lashes-out-at-thailand-over-suu-kyi Burma lashes out at Thailand over Suu Kyi], ''Bangkok Post'', 25 May 2009&lt;/ref&gt; ဘန်ကီမွန်းသည်လည်း နိုင်ငံတကာ လှုပ်ရှားမှုများရောင်ပြန်ဟပ်စေရန်&lt;ref&gt;[http://www.fbppn.net/ Free Burma's Political Prisoners Now!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090707140704/http://www.fbppn.net/ |date=7 July 2009 }} Campaign.&lt;/ref&gt;  မြန်မာပြည်သို့ သွားရောက်ကာ ဆွေးနွေးမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း၊ သန်းရွှေမှ သူ၏ တောင်းဆိုမှုအားလုံးကို ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Horn, Robert (5 July 2009). [http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1908720,00.html Ban Ki-Moon Leaves Burma Disappointed] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090706090031/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1908720,00.html |date=6 July 2009 }}. ''TIME''.&lt;/ref&gt; 
၁၁ ရက် ဩဂုတ်လ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ဒေါ်စုအား တရားရုံးမှ အလုပ်ကြမ်းဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ်ချမှတ်ခဲ့သည်။ ထိုချမှတ်ခဲ့ပြီးနောက် ဗိုလ်မှူးချုပ်သန်းရွှေမှ ၁၈ လအထိ လျှော့ပေါ့ပေးခဲ့ပြီး၊ အနေအထိုင်ကောင်းမွန်ပါက ပို၍ လျှော့ပေါ့မည်ဟုလည်း ဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/8194596.stm Burma court finds Suu Kyi guilty]. BBC News. 11 August 2009.&lt;/ref&gt;  ထိုလ ၁၄ ရက်တွင် အမေရိကန် အောက်လွှတ်တော်အမတ် ဂျင်မ်းဝဘ်မှ မြန်မာနိုင်ငံသို့ အလည်အပါတ်ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီး ဗိုလ်မှူးချုပ်ကြီး သန်းရွှေ၊ ထို့နောက် ဒေါ်စုနှင့်လည်း တွေဆုံခဲ့သည်။ ထိုလည်ပါတ်မှုတွင် ဝဘ်မှ ရက်ထော လွတ်မြောက်ရန်နှင့် မြန်မာပြည်မှ ထွက်ခွာခွင့်ကို ညှိနှိုင်းနိုင်ခဲ့သည်။ တရားစီရင်ပြီးနောက်ပိုင်း ဒေါ်စု၏ ရှေ့နေများမှ ဆက်လက် အယူခံတင်သွင်းရန် စီစဉ်ခဲ့ကြသည်။ ၁၈ ရက် ဩဂုတ်လတွင် အမေရိကန် သမ္မတ ဘာရက် အိုဘားမားမှ မြန်မာစစ်အစိုးရမှ အကျဉ်းကျခံနေရသည့် နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများအပြင်၊ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကိုပါ လွှတ်ပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/news/world/us/Obama-appeals-to-Myanmar-junta-to-release-Aung-San-Suu-Kyi/articleshow/4905706.cms Obama appeals to Myanmar junta to release Aung San Suu Kyi]. ''The Times of India''. 18 August 2009.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.straitstimes.com/BreakingNews/SEAsia/Story/STIStory_452398.html |title=Obama to appeal on Suu Kyi |work=The Straits Times |location=Singapore |date=10 November 2009 |accessdate=30 September 2010}}&lt;/ref&gt;

&lt;blockquote&gt;In her appeal, Aung San Suu Kyi had argued that the conviction was unwarranted. However, her appeal against the August sentence was rejected by a Burmese court on 2 October 2009. Although the court accepted the argument that the 1974 constitution, under which she had been charged, was null and void, it also said the provisions of the 1975 security law, under which she has been kept under house arrest, remained in force. The verdict effectively meant that she would be unable to participate in the elections scheduled to take place in 2010&amp;nbsp;– the first in Burma in two decades. Her lawyer stated that her legal team would pursue a new appeal within 60 days.&lt;/blockquote&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |author=Associated Press |url=http://www.guardian.co.uk/world/2009/oct/02/aung-san-suu-kyi-appeal |title=Burmese court rejects appeal against Aung San Suu Kyi house arrest |work=The Guardian |location=UK |date=2 October 2009 |accessdate=30 September 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101013225949/http://www.guardian.co.uk/world/2009/oct/02/aung-san-suu-kyi-appeal |archivedate=13 October 2010 |deadurl=no }}&lt;/ref&gt;

ရက်တော၏အလည်အပတ်ခရီးနှင့်လုပ်ကြံချက်များသည် မြန်မာအစိုးရ၏ ကြိုးပမ်းမှုဖြစ်သည်ဟု ပြည်သူများက သံသယရှိကြသည်။ နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများနှင့် မြန်မာနိုင်ငံသားများသည် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို စာနာသနားကြပြီး၊ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အပေါ် အမှုလုပ်ကြံ စွဲဆိုထားချက်သည် ၂၀၁၀ တွင် ပြုလုပ်မည့်ရွေးကောက်ပွဲများကို ကျော်လွန်ရန်အတွက် သူမအားထိန်းသိမ်းထားခြင်းကို ရှည်ကြာအောင် နည်းပရိယာယ် သုံးထားခြင်းဖြစ်သည်ဟု ပြောဆို ကြသည်။

၂၀၁၀ မေလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် နေအိမ် အကျယ်ချုပ်ကို ရုပ်သိမ်း လိုက်ကြောင်း ရဲအရာရှိ ၂ ဦးမှဖတ်ပြခဲ့ပြီး၊ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ချခံထားသည့် ဥပဒေဖြစ်သည့် နိုင်ငံတော်အား နှောင့်ယှက်ဖျက်ဆီးလိုသူများ အန္တရာယ်မှ ကာကွယ်သည့်ဥပဒေအား  ရဲမှူးချုပ် မြင့်သိန်းမှ  ဖတ်ပြခဲ့ပြီး၊ နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ကာလသည် လေးနှစ်ခွဲသာ ရှိခဲ့သောကြောင့် ထပ်မံ ၆ လ သက်တမ်းတိုးနိုင်ကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သည်။

====အထိန်းသိမ်းခံရသည့် ကာလဇယား====
{| border=&quot;1&quot; style=&quot;font-size:10px&quot;
|-
|'''ထိန်းသိမ်းသည့်နေ့'''
|'''လွတ်မြောက်ရမည့်နေ့'''
|'''လွတ်မြောက်ခဲ့သည့်နေ့'''
|'''ထိန်းသိမ်းသည့် ဥပဒေ ပုဒ်မ'''
|'''ကာလချိန်'''

|-
| style=&quot;background:red; color:white&quot; |၂၀ ဇူလိုင် ၁၉၈၉
| style=&quot;background:orange; color:black&quot; |၂၀ ဇူလိုင် ၁၉၉၂
| style=&quot;background:green; color:white&quot; |၁၀ ဇူလိုင် ၁၉၉၅&lt;ref name=&quot;Nobel.org&quot; /&gt;
|လူတစ်ယောက်အား တရားရုံးသို့ ခေါ်ယူစစ်ဆေးရန်မလိုဘဲ [[စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအမိန့် ဥပဒေ]]အရ ၃ နှစ်တိတိ ထိမ်းသိမ်းနိုင်သည့် အချက်အောက်တွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား စတင် နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ချခဲ့သည်။ စစ်အစိုးရမှ ထပ်မံ၍ ၃ နှစ်သက်တမ်းတိုးခဲ့သည်။
| ၆ နှစ်

|-
| style=&quot;background:red; color:white&quot; |၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၀၀&lt;ref name=sk/&gt;
| style=&quot;background:orange; color:black&quot; |
| style=&quot;background:green; color:white&quot; |၀၆ မေလ ၂၀၀၂&lt;ref name=sk/&gt;
|ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် နှင့် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ခေါင်းဆောင်များ မန္တလေးသို့ ရထားဖြင့် သွားရောက်ရန်ကြိုးစားခဲ့သည်။ စစ်အစိုးရမှ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ချမှတ်ပြန်သည်။ 
| ၁ နှစ် နှင့် ၆လ

|-
| style=&quot;background:red; color:white&quot; |၃၀ မေလ ၂၀၀၃&lt;ref&gt;Nakashima, Ellen (13 October 2003). [https://web.archive.org/web/20110428062709/http://www.washingtonpost.com/ac2/wp-dyn?pagename=article&amp;contentId=A18107-2003Oct12&amp;notFound=true Burma's Iron 'Aunty']. ''The Washington Post''.&lt;/ref&gt;
| style=&quot;background:orange; color:black&quot; |၃၀ မေလ ၂၀၀၈
| style=&quot;background:green; color:white&quot; |
|ဒီပဲယင်း အရေးအခင်း ဖြစ်ပြီးနောက် အင်းစိန်ထောင်တွင် အချိန် ၃ လအထိ လျှို့ဝှက် ဖမ်းစီးချုပ်နှောင်ခဲ့သည်။ ၎င်းနောက် နေအိမ်အကျယ်ချုပ်အဖြစ် ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ 
| ၅ နှစ်

|-
| style=&quot;background:red; color:white&quot; |၂၇ မေလ ၂၀၀၈
| style=&quot;background:orange; color:black&quot; |၂၆ မေလ ၂၀၀၉
| style=&quot;background:green; color:white&quot; |
|နိုင်ငံတကာ ဥပေဒ၊ မြန်မာနိုင်ငံ ဥပဒေ နှင့် မကိုက်ညီသည့် နေအိမ်အကျယ်ချုပ်အား ထပ်မံ ၁ နှစ်တိုးချဲ့ခဲ့သည်&lt;ref&gt;[http://english.aljazeera.net/news/asia-pacific/2009/05/2009515144939393754.html UN: Suu Kyi detention 'illegal']. Al Jazeera. 16 May 2009&lt;/ref&gt;
| ၁ နှစ်

|-
| style=&quot;background:red; color:white&quot; |၁၈ မေလ ၂၀၀၉
| style=&quot;background:orange; color:black&quot; |
| style=&quot;background:green; color:white&quot; |၁၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၀&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-11749661 |title=Burma releases pro-democracy leader Aung San Suu Kyi |date=13 November 2010 |work=BBC News |accessdate=14 November 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101114044557/http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-11749661 |archivedate=14 November 2010 |deadurl=no }}&lt;/ref&gt;
|မဖိတ်ဘဲ ရောက်ရှိလာသည့် ဂျွန်ယက်တောအား လက်ခံထားမှုကြောင့် နေအိမ်အကျယ်ချုပ်အား ၁ နှစ်ခွဲ ထပ်မံတိုးမြှင့်ခဲ့သည်။ 
| ၆လ

|-
| style=&quot;background:red; color:white&quot; |၁ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၀၂၁
| style=&quot;background:orange; color:black&quot; |
| style=&quot;background:green; color:white&quot; | 
| ၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံအာဏာသိမ်းခံရခြင်း
|{{Age in days|2021|2|1|show unit=}}ရက် (လက်ရှိအချိန်ထိ)
|}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.altsean.org/Research/DASSK/Detention.php |title=Daw Suu Watch - Detention - ALTSEAN Burma |publisher=Altsean.org |date=2009-11-27 |accessdate=2014-02-09 |archivedate=19 July 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120719184502/http://www.altsean.org/Research/DASSK/Detention.php }}&lt;/ref&gt;

===၂၀၁၀ ရွေးကောက်ပွဲ နှင့် ပြန်လည်လွတ်မြောက်ခြင်း===
{{quote box|width=25em|align=right|quote=''အာဏာပိုင်တွေဟာ ကိုယ်အလိုမကျတဲ့ ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်ဆိုရင် လျစ်လျူရှုလိုက်၊ လိုချင်တဲ့ ရလဒ် ဖြစ်လာနိုးနိုးနဲ့ အသစ်ပြန်လုပ်လိုက် လုပ်နေရင် တိုင်းပြည်အနာဂတ်ကို ကလေးကစားရာ ရောက်မယ်။'' — ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ ၁၉၉၈ခုနှစ်က စကားတစ်ခွန်း&lt;ref&gt;{{cite web|author=ဘိုဘို|title=လွှတ်တော်မတက်ဘဲ ထောင်ထဲဝင်ရတဲ့အမတ်များနဲ့ စင်ပြိုင်အစိုးရ |url=https://www.bbc.com/burmese/in-depth-55934565.amp |work=[[ဘီဘီစီ]]|date=၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁|access-date=၄ မတ် ၂၀၂၁}}&lt;/ref&gt;}}

စစ်အစိုးရသည် ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် နာဂစ်မုန်တိုင်း တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး၊ ပြည်သူများ အရေးပေါ်ကူညီမှု လိုအပ်နေချိန်အတွင်း စီစဉ်ထားခဲ့သည့် ရွေးကောက်ပွဲကို မရပ်ဆိုင်းပဲ၊ ၂၀၁၀ တွင် ဆက်လက်ကျင်းပခဲသည်။ ထိုရွေးကောက်ပွဲကို နိုင်ငံတကာ အဆင့် အတန်းနှင့် ကိုက်ညီခြင်းမရှိခြင်း၊ တရား မျှတမှုမရှိဟု ပြောဆိုခဲ့သူများတွင် ဥရောပ သမဂ္ဂ၊ ဩစတြေးလျ နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီး ကယ်ဗင်ရဒ် တို့ပါဝင်ခဲ့သည်။ အိန္ဒိယ နိုင်ငံတွင် ရောက်ရှိနေသည့် အမေရိကန်သမ္မတ အိုဘားမားမှ အိန္ဒိယအစိုးရ အနေနှင့် မြန်မာနိုင်ငံမှ လူ့အခွင့်အရေး အခြေအနေများနှင့်ပတ်သက်ပြီး ထုတ်ဖော် ပြောဆိုမှုမရှိခဲ့ခြင်းကို ပြစ်တင်ဝေဖန်ခဲ့သည်။ အာဆီယံနိုင်ငံများမှ ရွေးကောက်ပွဲ တရားမျှတမှု ရှိမရှိအပေါ် တရားဝင် ထုတ်ပြန်ကြေညာခြင်းမရှိခဲ့သော်လည်း၊ ဖိလစ်ပိုင် နိုင်ငံ သမ္မတ Benigno Aquino မှ ရွေးကောက်ပွဲသို့ မဲလာပေးသူ နည်းနေခြင်းသည် ဒေါ် အောင်ဆန်းစုကြည်ကို ပါဝင်ခွင့် မပေးခဲ့ခြင်းကြောင့်ဖြစ်ပြီး သူ့ကို ပြန်လွှတ်ပေးဖို့ရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ တရုတ် နိုင်ငံ မီဒီယာများတွင် ထိုရွေးကောက်ပွဲသတင်းကို ကျယ်ကျယ် ပြန့်ပြန့်ဖော်ပြခဲ့သော်လည်း ဝေဖန်မှုများမရှိခဲ့ချေ။&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/burmese/burma/2010/11/101108_elections_response.shtml ရွေးကောက်ပွဲကို နိုင်ငံတကာက ဝေဖန်]&lt;/ref&gt;

ရွေးကောက်ပွဲ ဥပဒေသစ်တွင် နိုင်ငံရေးပါတီများနှင့် ချိတ်နွယ်ထားကာ ထောင်ဒဏ်ကျခံနေရသူများ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခွင့်မရှိဟု ဆိုခဲ့ခြင်းကြောင့် [[နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသား]]၂၀၀၀ ကျော်သည်လည်း ရွေးကောက်ပွဲတွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခွင့်ရမည်မဟုတ်ပေ၊ ဒေါ်စုသည်လည်း အကျဉ်းသားအဖြစ် ပါဝင်နိုင်သည် (နေအိမ်အကျယ်ချုပ်အား ထောင်ဒဏ်ကျခံသူအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း မသက်မှတ်ခြင်းအပေါ် မူတည်မည်)။&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/8559048.stm|title= Burma law formally bars Aung San Suu Kyi from election|date=March 10, 2010|publisher=BBC News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/burmamyanmar/6931974/Burma-announces-elections--but-not-for-Aung-San-Suu-Kyi.html | work=The Daily Telegraph | location=London | title=Burma announces elections ? but not for Aung San Suu Kyi | date=4 January 2010 | accessdate=25 April 2010 | archivedate=9 January 2010 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20100109130810/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/burmamyanmar/6931974/Burma-announces-elections--but-not-for-Aung-San-Suu-Kyi.html }}&lt;/ref&gt; 

ရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပပြီး ၁၀ ရက်မြောက်တွင် စစ်အစိုးရမှ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား နေအိမ်အကျယ်ချုပ်မှ လွတ်မြောက်ခွင့်ပေးခဲ့သည်။

===၂ဝ၁၂ ဧပြီ ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲ===
၂ဝ၁၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် လစ်လပ်နေသော လွှတ်တော်အမတ်နေရာအသီးသီးအတွက် ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပရာ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ဦးဆောင်သော အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ဝင်များ (စုစုပေါင်း ၄၃ ဦး) အပြတ်အသတ် အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံကြရသည်။ ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲတွင် အနိုင်ရရှိပြီးနောက် ဒေါ်အောင်ဆန်းဆုကြည်သည် ပြည်သူ့လွှတ်တော်တွင် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးနှင့် တည်ငြိမ်အေးချမ်းရေး ကော်မတီတွင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

=== ၂၀၁၅ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ===
၂၀၁၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၈ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၁၅|အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ]]တွင်လည်း ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ ၂၀၁၂ ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲ|၂၀၁၂ ကြားဖြတ်ရွေးကာက်ပွဲ]] ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည့် ကော့မှူးမဲဆန္ဒနယ်တွင် ထပ်မံယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ပြီး အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ဦးဆောင်သော အမျိုးသားဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ် ပါတီသည်လည်း ရွေးကောက်ပွဲ တစ်ခုလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် အပြတ်အသတ် အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် နိုင်ငံတော် သမ္မတ မဖြစ်နိုင်သောကြောင့် [[ထင်ကျော်၊ ဦး|ဦးထင်ကျော်]]ကို နိုင်ငံတော် သမ္မတ အဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် နိုင်ငံတော်၏ အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်ဆိုင်ရာ ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်းကာ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည နိုင်ငံတော်၏ အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်၏ အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်သည် အစိုးရ အင်္ဂါစဉ်အရ နိုင်ငံတော် သမ္မတပြီးနောက်  နိုင်ငံတော်၏ ဒုတိယအကြီးအကဲ နေရာတွင် တည်ရှိသည်။

=== ၂၀၂၀ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ===
၂၀၂၀ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၈ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင်လည်း ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ယခင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည့် ကော့မှူးမဲဆန္ဒနယ်တွင် ထပ်မံယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ပြီး အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ 

ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ဦးဆောင်သော [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ပါတီ(NLD)]] သည် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၀|၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်|ပြည့်သူ့လွှတ်တော်]]၌ ၂၅၈ နေရာ၊ [[အမျိုးသားလွှတ်တော်]]၌ ၁၃၈ နေရာ နှင့် တိုင်းဒေသကြီးနှင့်ပြည်နယ်အသီးသီးတို့၏ လွတ်တော်များ၌ ၅၀၁ နေရာအထိ တောင်ပြိုကမ်းပြိုအနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ [[ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော်|ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]](အမျိုးသားလွှတ်တော်နှင့်ပြည်သူ့လွှတ်တော်နှစ်ရပ်ပေါင်း) တွင် ရွေးကောက်ခံကိုယ်စားလှယ်စုစုပေါင်း၏ ၈၃.၂ ရာခိုင်နှုန်းအထိအနိုင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နှင့် NLD ပါတီသည် အစိုးရဖွဲ့ခွင့်ရှိအမတ်ဦးရေ ၃၂၂ ဦးထက် သာလွန်သော အမတ်ဦးရေ ရရှိသည့်အတွက် ဒုတိယအကြိမ် အစိုးရဖွဲ့စည်းခွင့်ရရှိမည်ဖြစ်သည်။

=== ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း ===
{{Main|၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း}}
သို့သော် ရွေးကောက်ခံ အမတ် အသစ်များအတည်ပြမည့်နေ့ဖြစ်သည့် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်၊ ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် [[မင်းအောင်လှိုင်|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် မင်းအောင်လှိုင်]] ဦးဆောင်သော စစ်တပ်နှင့် ရဲတပ်ဖွဲ့မှ နိုင်ငံတော် အာဏာကို မတရားသိမ်းယူခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးဝင်းမြင့်နှင့် အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အပါအဝင် ရွေးကောက်ခံ အမတ်များ၊ ပါတီခေါင်းဆောင်များ ဖမ်းခံခဲ့ရသည်။ 

ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား နိုင်ငံခြားမှဆက်သွယ်ရေးကိရိယာများ (ICOM စကားပြောစက် ၁၀ လုံးနှင့် Jumber တစ်လုံး) ကို တရားမဝင်တင်သွင်းသည်ဟု တရားစွဲ၍ရမန်ယူခဲ့သည်။ ထိုအမှု၏ပြစ်ဒဏ်သည် ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ် အပြင် ဒဏ်ကြေးပါပေးဆောင်ရမည်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;[https://www.frontiermyanmar.net/en/aung-san-suu-kyi-win-myint-to-face-charges-as-nld-calls-for-unconditional-release/ Aung San Suu Kyi, Win Myint to face charges as NLD calls for ‘unconditional’ release] (in en-US) (2021-02-03)။&lt;/ref&gt; ထို့အပြင် ဦးဖြိုးမင်းသိန်းနှင့် ဦးမောင်ဝိတ်တို့ထံမှ လာဘ်ငွေရယူခဲ့သည်ဟူ၍လည်း ထပ်မံစွပ်စွဲခဲ့သည်။ တရားရုံးချိန်းများတွင် ရှေ့နေနှင့်လည်း ပေးမတွေ့ခဲ့ပေ။နောက်ပိုင်းမှ ရှေ့နေများနှင့်တွေ့ခွင့်ရခဲ့သည်။ ဦးဖြိုးမင်းသိန်းထံမှ လာဘ်ငွေယူသည်ဆိုသော စစ်ကောင်စီ၏ စွပ်စွဲချက်နှင့် စပ်လျဉ်းပြီး  ဦးဖြိုးမင်းသိန်းက  စစ်ကောင်စီ၏ စွပ်စွဲချက်သည် ခိုင်မာကြောင်း တရားခွင်အတွင်းထွက်ဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://burmese.dvb.no/archives/491530|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အပေါ်စွဲထားသည့် အဂတိမှု ခိုင်မာကြောင်း ဦးဖြိုးမင်းသိန်း တရားရုံးတွင် ထွက်ဆို|work=DVB|access-date=၄မတ်၂၀၂၃ |date=၁အောက်တိုဘာ၂၀၂၁ }} &lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://burmese.dvb.no/archives/499839|title=ဒေါ်လာနှင့် ရွှေချောင်းများ ပြင်ဆင်ပေးခဲ့ဟု ဦးဖြိုးမင်းသိန်း၏ ဇနီးဒေါ်ခင်မိမိကြွယ် သက်သေထွက်ဆို|work=DVB|access-date=၄ မတ် ၂၀၂၃ |date=၁၂ အောက်တိုဘာ  ၂၀၂၁ }} &lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://burmese.dvb.no/archives/492010|title=ရွှေနှင့်ဒေါ်လာ အဂတိလိုက်စားမှု စွပ်စွဲချက် အဓိပ္ပာယ်မဲ့ဟု ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် တုံ့ပြန်|work=DVB|access-date=၄ မတ်၂၀၂၃|date=၄ အောက်တိုဘာ၂၀၂၁}} &lt;/ref&gt; 

စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင် ဦးမောင်ဝိတ်ကမူ  လာဘ်ပေး လာဘ်ယူမှုမဟုတ်ဟု တရားခွင်တွင် ငြင်းဆိုသွားကာ  ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ ပရဟိတ အတွက် အမှန်တကယ် လှူဒါန်းခြင်း ဖြစ်ကြောင်း ထွက်ဆိုသွားသည်ဟု ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ ရှေ့နေများက မီဒီယာများမှတဆင့်ပြောကြားထားကြသည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2022/05/31/252236.html|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား ပေးသည်မှာ အလှူငွေဟု ဦးမောင်ဝိတ် ထွက်ဆို|work=ဧရာဝတီ|access-date=၄ မတ် ၂၀၂၃ |date=၃၁ မေ ၂၀၂၂}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/key-myanmar-junta-witness-denies-paying-suu-kyi-bribe-court-source.html|title=Key Myanmar Junta Witness Denies Paying Suu Kyi Bribe: Court Source|work=The Irrawaddy|access-date=4 March 2023 |date=1 June 2022 }} &lt;/ref&gt;

အာဏာသိမ်းပြီးနောက်  တရားရုံးတွင်  စွပ်စွဲထားသောအမှုများဖြစ်သော အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ဥပဒေပုဒ်မ ၅၅၊သဘာဝ ဘေးအန္တရာယ် စီမံခန့်ခွဲမှု ဥပဒေ ပုဒ်မ ၂၅ အမှု၂ခု၊ပို့ကုန် သွင်းကုန် ဥပဒေ ပုဒ်မ ၈၊ဆက်သွယ်ရေး ဥပဒေပုဒ်မ ၆၇၊ နိုင်ငံတော် အကြည်အညို ပျက်စေမှု ပုဒ်မ ၅၀၅ (ခ)၊ နိုင်ငံတော်လျှို့ဝှက်ချက်အက်ဥပဒေ ပုဒ်မ ၃ (၁) (ဂ) စသည့် &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/burma-57476019|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အမှု တရားလိုတွေ စတင်စစ်ဆေး|work=BBC Burmese|access-date=၄ မတ် ၂၀၂၃ |date=၁၄ ဇွန် ၂၀၂၁ }} &lt;/ref&gt;  ၁၀မှုကျော်ထဲမှ သူမ အထိန်းသိမ်းခံထားရချိန် NLD ပါတီက ၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၇ရက်နေ့နှင့် ၁၃ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်သည့် စာနှစ်စောင်အတွက် တာဝန်ရှိသည်ဟုဆိုပြီး ဆူပူအောင်လှုံ့ဆော်မှု ပုဒ်မ ၅၀၅(ခ) ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၂နှစ်၊မဲဆွယ်ယာဉ်တန်းအား ထွက်ပြီးလက်ပြနှုတ်ဆက်ခြင်းက  ကိုဗစ်ကန့်သတ်စည်းမျဉ်းများ ဖောက်ဖျက်သည်ဟုဆိုကာ သဘာဝဘေးဥပဒေပုဒ်မ ၂၅ ဖြင့် ထောင်ဒဏ်  ၂နှစ်  စုစုပေါင်း ထောင်ဒဏ် ၄နှစ်အား ၂၀၂၁ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ (၆)ရက်နေ့တွင် နေပြည်တော်အထူးတရားရုံးက ချမှတ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/burma-59565444|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို အကျဉ်းချခြင်း- စစ်ဗိုလ်ချုပ်တို့ရဲ့ နည်းဟောင်း|work=BBC Burmese|access-date=၄ မတ် ၂၀၂၃ |date=၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၁ }} &lt;/ref&gt; 

ထိုသို့ ချမှတ်သည့်နေမှာပင် စစ်ကောင်စီက တရားရုံး၏ ချမှတ်ပြစ်ဒဏ် ထောင်ဒဏ်လေးနှစ်အနက် ရာဇဝတ်ကျင့်ထုံးဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၀၁၊ ပုဒ်မခွဲ (၁) အရ ထောင်ဒဏ် နှစ်နှစ်ကို လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ပြုကာ၊ ရာဇဝတ်ကျင့်ထုံး ဥပဒေ ပုဒ်မ ၅၄၁၊ ပုဒ်မခွဲ ၁ အရ ကျခံရန်ကျန်ရှိသည့် ထောင်ဒဏ် နှစ်နှစ်ကို လက်ရှိ ထိန်းသိမ်းထားသည့် နေရာမှာပင် ကျခံစေရန် အမိန့်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.rfa.org/burmese/news/military-council-discount-dassk-winmyint-sentence-12062021084957.html|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နဲ့ သမ္မတဦးဝင်းမြင့် ပြစ်ဒဏ်တွေ တစ်ဝက်လျှော့ဖို့ စစ်ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ အမိန့်ထုတ်|work=RFA Burmese|access-date=၄ မတ် ၂၀၂၃ |date=၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၁ }} &lt;/ref&gt;

၂၀၂၁ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၁၆ ရက်နှင့် ဒီဇင်ဘာလ ၁၇ ရက် ရုံးထုတ်ကြားနာစစ်ဆေးမှုများကစပြီး အာဏာပိုင်များက ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို  ထောင်ဝတ်စုံဖြစ်သော အဖြူရောင်အင်္ကျီလက်စက၊ အညိုရောင်ထဘီကို ဝတ်ဆင်စေခဲ့သည်။စစ်အစိုးရခေတ်မှာတောင် ထောင်ဝတ်စုံမဝတ်ခဲ့ရဘဲ ယခုမှ ဝတ်ခဲ့ရသည်ဟု ဘီဘီစီသတင်းက ဖော်ပြသည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/burma-59700773|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ထောင်ဝတ်စုံနဲ့ တရားခွင်မှာ ရင်ဆိုင်ရ|work=BBC Burmese|access-date=၄ မတ် ၂၀၂၃ |date=၁၇ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၁ }} &lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/burma-59700773|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ထောင်ဝတ်စုံနဲ့ တရားခွင်မှာ ရင်ဆိုင်ရ|work=BBC Burmese|access-date=၄ မတ် ၂၀၂၃ |date=၁၇ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၁ }} &lt;/ref&gt; 

ယင်းနောက် ၂၀၂၂ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁၀ ရက်တွင် သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ဆိုင်ရာ စီမံခန့်ခွဲမှုဥပဒေ ပုဒ်မ ၂၅၊ ဆက်သွယ်ရေးဥပဒေပုဒ်မ ၆၇၊ ပို့ကုန်သွင်းကုန် ဥပဒေပုဒ်မ ၈ တို့ဖြင့် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား ထောင်ဒဏ် (၄)နှစ် ထပ်မံချမှတ်ခဲ့ပြန်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://news-eleven.com/article/223612|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား ဆက်သွယ်ရေးဥပဒေ၊ ပို့ကုန်သွင်းကုန်ဥပဒေနှင့် သဘာဝဘေးအန္တရာယ် စီမံခန့်ခွဲမှုဥပဒေတို့ဖြင့် တရားစွဲထားသည့် အမှုသုံးမှုအတွက် ထောင်ဒဏ်လေးနှစ် ထပ်မံချမှတ်|work=Eleven Media Group|access-date=၄ မတ် ၂၀၂၃ |date=၁၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၂ }} &lt;/ref&gt;

ထိုအမှုများမှာ  နေပြည်တော်[[ဇမ္ဗူသီရိမြို့နယ်]]၊ ရွှေကြာပင်ရပ်ကွက်အတွင်း ပါတီစည်းရုံးရေးပြုလုပ်မှုက  လူစုလူဝေးဖြစ်စေသည်ဆိုပြီး ပြင်ပပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးဖြစ်သည့် ဦးညီညီ(ခ) ဦးထွန်းမြင့်အောင်၏ တိုင်ကြားချက်အရ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ဆိုင်ရာစီမံခန့်ခွဲမှုဥပဒေပုဒ်မ ၂၅ ဖြင့် တရားစွဲထားသည့် အမှုအပေါ် ထောင်ဒဏ်နှစ်နှစ်၊ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ နေပြည်တော်နေအိမ်အတွင်းရှိ အနီးကပ်လုံခြုံရေးအဖွဲ့ထံမှ Icom စကားပြောစက်ခြောက်လုံး၊ ဂိတ်ကင်းမှ Icom စကားပြောစက်သုံးလုံး၊ ကိုယ်ရေးအရာရှိအဆောင်မှ Icom စကားပြောစက်တစ်လုံးနှင့် Jumber တစ်စုံတို့အား တွေ့ရှိခဲ့သည့်အပေါ် ယင်းဆက်သွယ်ရေးပစ္စည်းများအား ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ တင်သွင်းအသုံးပြုခဲ့သည်ဟုဆိုပြီး ပို့ကုန်သွင်းကုန် ဥပဒေပုဒ်မ ၈ ဖြင့် ထောင်ဒဏ် နှစ်နှစ်၊ ဆက်သွယ်ရေး ဥပဒေပုဒ်မ ၆၇ ဖြင့် ထောင်ဒဏ်တစ်နှစ်၊ ဆက်သွယ်ရေးအမှု၂ခုအပေါ် ချမှတ်ထားသည့် ပြစ်ဒဏ်များအား တစ်ပေါင်းတည်းကျခံရန် တရားရုံးက အမိန့်ချမှတ်ခဲ့သည့်အတွက် ပေါင်းစည်းထောင်ဒဏ် (၂)နှစ်ဖြင့် အမှု (၃)မှုအတွက် စုစုပေါင်း ထောင်ဒဏ်(၄)နှစ် ဖြစ်သည်။ဆက်၍ နေပြည်တော် အထူးတရားရုံးက ၂၀၂၂ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်တိုင်းဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း ဦးဖြိုးမင်းသိန်းထံမှ ရွှေနှင့်ဒေါ်လာငွေများ ယူခဲ့သည်ဆိုပြီး  အဂတိမှု စွပ်စွဲချက်ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၅ နှစ် ထပ်မံ ချမှတ်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/aungsansuukyi-myanmarmilitarycoup-voaburm-ေဒၚေအာင္ဆန္းစုၾကည္-အဂတိမႈ-ၿဖိဳးမင္းသိန္း-ဗီြအိုေအ/6547004.html|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို နောက်ထပ် ထောင်ဒဏ် ၅ နှစ်ချမှတ်|work=VOA Burmese|access-date=၄ မတ် ၂၀၂၃ |date=၂၇ ဧပြီ ၂၀၂၂ }} &lt;/ref&gt;

ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်က ဦးဖြိုးမင်းသိန်းနှင့် ဆက်စပ်ပြီး စွဲဆိုခံထားရသည့် အဂတိမှုနှင့်ပတ်သတ်ပြီး တရားခွင်တွင် ဦးဖြိုးမင်းသိန်း၏ ပြောဆိုချက်များအပေါ် “အားလုံးက အဓိပ္ပါယ်မရှိဘူး” ဟုလည်း  မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2021/10/04/246447.html|title=ဦးဖြိုးမင်းသိန်း ထွက်ဆိုချက် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ငြင်းဆို|work=ဧရာဝတီ|access-date=၄ မတ် ၂၀၂၃ |date=၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၁ }} &lt;/ref&gt;

အထက်ပါ ချမှတ်ပြစ်ဒဏ်အား မကျေနပ်၍ ရှေ့နေများက အယူခံတင်သွင်းသည်ကိုပင် တရားရုံးချုပ်က လက်မခံဘဲ ပယ်ချခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/daw-aunt-san-suu-kyi-trial/6557849.html|title=အဂတိမှုထောင်ဒဏ် အတွက် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ရဲ့ အယူခံ  လျှောက်လဲခွင့်မပေးပဲ ပယ်ချ|work=VOA Burmese|access-date=၄ မတ် ၂၀၂၃ |date=၅ မေ ၂၀၂၂ }} &lt;/ref&gt;

လူ့အခွင့်အရေးလေ့လာစောင့်ကြည့်ရေးအဖွဲ့ HRW ၏ အာရှရေးရာဒါရိုက်တာ Phil Robertson ကဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို စစ်ဆေးသည့် တရားရုံးသည် လွတ်လပ်သည့် တရားရုံး မဟုတ်၊  ကြားနာစစ်ဆေးမှုများအား လျှို့ဝှက်ပြီး လုပ်ခဲ့သည့်အပြင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ ရှေ့နေများကိုလည်း ကြားနာစစ်ဆေးမှုများ ထုတ်မပြောရန် တားမြစ်ခဲ့ပြီး၊ တင်သွင်းခဲ့သည့် သက်သေအထောက်အထားများမှာလည်း ယုံကြည်လောက်စရာ မရှိဟု မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/program_2/dassk-5years-jail-04272022171649.html|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို အဂတိမှုနဲ့ ထောင်ချတဲ့ကိစ္စ တရားမမျှတလို့ ဝေဖန်နေကြ|work=RFA Burmese|access-date=၄မတ်၂၀၂၃|date=၂၇ဧပြီ၂၀၂၂}} &lt;/ref&gt;

၂၀၂၂ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၂ရက်တွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား စစ်ကောင်စီက နေပြည်တော်အချုပ်ထောင်သို့ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://news-eleven.com/article/232867|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို နေပြည်တော် အချုပ်ထောင်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး သီးခြား ထားရှိကြောင်း နစက ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ပြောကြား|work=Eleven Media Group|access-date=၄ မတ် ၂၀၂၃|date=၂၃ ဇွန် ၂၀၂၂ }}&lt;/ref&gt;နေအိမ်အတူနေသူများမပါဘဲ သူမကို တစ်ဦးတည်းထားရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/burma-61914752|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို ထောင်တွင်းပြောင်းရွှေ့မှု - အရင်ဖမ်းဆီးခံရစဉ်တွေနဲ့ ကွာခြားချက်|work=BBC Burmese|access-date=၄ မတ် ၂၀၂၃ |date=၂၃ ဇွန် ၂၀၂၂ }} &lt;/ref&gt; နိုင်ငံတကာအပါအဝင် အာဆီယံအထူးကိုယ်စားလှယ် ကမ္ဘောဒီးယား နိုင်ငံခြား ရေးဝန်ကြီး Prak Sakhonnတို့က ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏  အသက်အရွယ်နှင့် ကျန်းမာရေးကိုထောက်ဆပြီး နေပြည်တော် အကျဉ်းထောင်ထဲမထားဖို့   တောင်းဆိုမှုကိုလည်း စစ်ကောင်စီက  လက်မခံပယ်ချခဲ့သည်ကို တွေ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/ဒၚေအာင္ဆန္းစုၾကည္-ေနျပည္ေတာ္အက်ဥ္းေထာင္-ဗိုလ္ခ်ဳပ္ေဇာ္မင္းထြန္း-ဗီြအိုေအ/6634673.html|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို မူလနေရာပြန်ပို့ရေး ကမ္ဘောဒီးယားတောင်းဆိုမှု စစ်ကောင်စီပယ်ချ|work=VOA Burmese|access-date=၄ မတ် ၂၀၂၃ |date=၂၇ ဇွန် ၂၀၂၂ }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/media-61916770|title=နိုင်ငံတော် အတိုင်ပင်ခံကို စစ်ကောင်စီ အချုပ်ထောင်ပို့|work=BBC Burmese|access-date=၄ မတ် ၂၀၂၃ |date=၂၃ ဇွန် ၂၀၂၂ }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2022/07/01/252874.html|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို ထောင်မှပြန်ရွှေ့ပေးမည် မဟုတ်ဟု စစ်ကောင်စီဆို|work=ဧရာဝတီ|access-date=၄ မတ် ၂၀၂၃ |date=၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၂ }}&lt;/ref&gt;

ယင်းနောက် ၂၀၂၂ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၅ရက်နေ့တွင် [[ဒေါ်ခင်ကြည် ဖောင်ဒေးရှင်း|ဒေါ်ခင်ကြည်ဖောင်ဒေးရှင်း]]နှင့် ပတ်သက်ပြီး[[ရန်ကုန်မြို့]]ရှိ ဒေါ်ခင်ကြည်ဖောင်ဒေးရှင်းရုံးချုပ်နေရာငှားရမ်းမှု၊ နေပြည်တော်ရှိ လရောင်တော စီမံကိန်းမြေနေရာငှားရမ်းမှု၊ လက်တွေ့စိုက်ခင်းနေရာငှားရမ်းမှုနှင့် စီမံကိန်းအတွင်း “L” ပုံစံအဆောက်အအုံတို့နှင့် ပတ်သက်ပြီး အဂတိလိုက်စားမှုဖြင့် စွပ်စွဲကာ တရားစွဲဆိုမှု ၄ မှုအတွက် စုစုပေါင်း ထောင်ဒဏ် ၆ နှစ်ချခံစေရန်  နေပြည်တော်ထောင်တွင်းတရားရုံးက ချမှတ်ခဲ့ပြန်သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2022/08/15/253889.html|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို ထောင် ၆ နှစ်ထပ်ချ|work=ဧရာဝတီ|access-date=၄ မတ် ၂၀၂၃ |date=၁၅ဩဂုတ်၂၀၂၂ }}&lt;/ref&gt;

ယင်းတရားစွဲဆိုမှု ၄ မှုတွင် အမှုတမှုလျှင် ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ်စီချမှတ်သော်လည်း နေပြည်တော်ရှိ လရောင်တောစီမံကိန်းနှင့် ပတ်သက် သည့် အမှု ၃ မှုအတွက် ထောင်ဒဏ်အား တပေါင်းတည်းကျခံစေသည့်အတွက် စုစုပေါင်း ၃ နှစ်သာကျခံရမည်ဖြစ်ပြီး ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဖောင်ဒေးရှင်းရုံးချုပ်နှင့် ပတ်သက်သည့်တမှုအတွက် ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ်နှင့်ပေါင်းပါက စုစုပေါင်း ထောင်ဒဏ် ၆ နှစ်ဖြစ်သည်ဟု မီဒီယာများက ဖော်ပြကြသည်။&lt;ref &gt; {{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/burma-62552182|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို ဒေါ်ခင်ကြည်ဖောင်ဒေးရှင်အမှု ၄ မှုအတွက် ထောင်ဒဏ် ၆ နှစ်ချမှတ်|work=BBC Burmese|access-date=၄ မတ် ၂၀၂၃ |date=၁၅ဩဂုတ် ၂၀၂၂ }} &lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/6702200.html|title=အဂတိမှု ၄ မှုအတွက် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို ထောင်ဒဏ် ၆ နှစ် ထပ်မံချမှတ်|work=VOA Burmese|access-date=၄ မတ် ၂၀၂၃ |date=၁၅ဩဂုတ် ၂၀၂၂ }} &lt;/ref&gt;

သူမနှင့်အတူ လရောင်တောမြေနေရာကိစ္စတွင် ပူးတွဲတရားစွဲဆိုခံရသည့် NLD အစိုးရ လက်ထက် နေပြည်တော်မြို့တော်ဝန် ဒေါက်တာမျိုးအောင်၊ ဒုတိယမြို့တော်ဝန် ဦး[[ရဲမင်းဦး]]နှင့် နေပြည်တော် စည်ပင်သာယာ ရေးကော်မတီဝင် ဦးမင်းသူတို့လည်း ထောင်ဒဏ်သုံးနှစ်စီ အမိန့်ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်ကို တွေ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://burmese.dvb.no/archives/548966|title=နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို စစ်ကောင်စီက ထောင်ဒဏ် ၆ နှစ် ထပ်မံချမှတ်|work=DVB|access-date=၄ မတ် ၂၀၂၃|date=၁၅ဩဂုတ် ၂၀၂၂|archive-date=15 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220815182812/http://burmese.dvb.no/archives/548966}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mizzimaburmese.com/article/113460|title=နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ထောင်ဒဏ် ၆ နှစ် ထပ်မံ ချမှတ်ခံရ၊ ထောင်ဒဏ် ၁၇ နှစ်ရှိပြီဖြစ်၊ အမှု ၉ မှု ကျန်ရှိနေသေး|work=Mizzima Burmese|access-date=၄ မတ် ၂၀၂၃ |date=၁၅ဩဂုတ် ၂၀၂၂ }}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၂ စက်တင်ဘာလ ၂ရက်နေ့တွင် နေပြည်တော်အကျဉ်းထောင်အထူးတရားရုံးက ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား [[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်|ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်]] အပေါ် မလျော်ဩဇာသုံးသည်ဆိုသောရာဇသတ်ကြီးဥပဒေ ပုဒ်မ ၁၃၀ (က) စွပ်စွဲချက်ဖြင့် အလုပ်နှင့် ထောင်ဒဏ်(၃) နှစ် ထပ်မံချမှတ်ခဲ့ပြန်သည်။သူမနှင့်အတူ အမှုတွဲထဲပါသည့်  သမ္မတ ဦး[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]] နှင့် ပြည်ထောင်စု ဝန်ကြီး ဦး[[မင်းသူ (ဝန်ကြီး)|မင်းသူ]] တို့လည်း အလုပ်နှင့် ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ်စီ ကျခံစေရန်   အမိန့်ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/9/2/myanmars-aung-san-suu-kyi-gets-3-years-prison-for-election-fraud|title=Myanmar’s Aung San Suu Kyi gets 3 years’ jail for election fraud|work=Aljazeera|access-date=4 March 2023 |date=2 Sep 2022 }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmars-suu-kyi-found-guilty-electoral-fraud-jailed-3-years-source-2022-09-02/|title=Myanmar's Suu Kyi gets jail with hard labour for election fraud|work=Reuters|access-date=4 March 2023 |date=2 Sep 2022 }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/eu-condemns-jail-hard-labor-sentence-for-myanmar-suu-kyi-/6730755.html|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အပေါ် နောက်ထပ် ထောင်ဒဏ်ချမှတ်မှု EU ရှုတ်ချ|work=VOA Burmese|access-date=၄ မတ်၂၀၂၃|date=၅ စက်တင်ဘာ၂၀၂၂ }} &lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2022/09/08/254386.html|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ထောင်ထဲ အလုပ်လုပ်ရမှာလား|work=ဧရာဝတီ|access-date=၄ မတ် ၂၀၂၃  |date=၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၂ }}&lt;/ref&gt; 

၂၀၂၂ စက်တင်ဘာလ ၂၉ ရက် တွင် နေပြည်တော်အထူးတရားရုံးက ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရလျှို့ဝှက်ချက်အက်ဥပဒေဖြင့် နောက်ထပ် ထောင်၃နှစ်ချမှတ်ခဲ့ပြန်သည်။အလုပ်ကြမ်းမပါ ထောင်ဒဏ်သက်သက်ဖြစ်ကာ သူမနှင့်အတူ ပူးတွဲတရားစွဲဆိုခံထားရသည့်  စီးပွားရေးအကြံပေး ဩစတြေးလျနိုင်ငံသား မစ္စတာ ရှောင်တာနယ် ၊ ဦး[[စိုးဝင်း (ဝန်ကြီး)|စိုးဝင်း]](စီမံ/ဘဏ္ဍာဝန်ကြီး)၊ ဦးဆက်အောင်(စီမံ/ဘဏ္ဍာ/စက်မှု ဒုဝန်ကြီး) နှင့်  ဦး[[ကျော်ဝင်း (ဝန်ကြီး)|ကျော်ဝင်း]] (စီမံ/ဘဏ္ဍာဝန်ကြီးဟောင်း) တို့လည်း ထောင်ဒဏ် ၃နှစ်စီ ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ ထိုအမှုကို မူလက ရန်ကုန်အရှေ့ပိုင်းခရိုင်တရားရုံးက စစ်ဆေးခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်း နေပြည်တော်တရားရုံးသို့ ပြောင်းစစ်ရန် [[ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်|ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်က]] ဆုံးဖြတ်ခဲ့သော အမှုဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-court-sentences-suu-kyi-australian-economist-3-years-jail-source-2022-09-29/|title=Myanmar court jails Suu Kyi, Australian economist for 3 years - source|work=Reuters|access-date=4 March 2023 |date=29 Sep 2022 }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/burma-57587464|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၊ ရှောင်တာနယ်နဲ့ အစိုးရ လျှို့ဝှက်ချက်အက်|work=BBC Burmese|access-date=၄ မတ် ၂၀၂၃ |date=၂၃ ဇွန် ၂၀၂၁ }}&lt;/ref&gt;   

၂၀၂၂ အောက်တိုဘာ ၁၂ရက်တွင် နေပြည်တော်အထူးတရားရုံးက ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် အပေါ်  အဂတိစွပ်စွဲချက်ဖြင့် နောက်ထပ်ထောင် ၃နှစ်ချမှတ်ခဲ့ပြန်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/dassk-10122022003312.html|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ထောင်သုံးနှစ် ထပ်ချခံရ၊ စုစုပေါင်း ၂၆ နှစ်အထိ ရှိလာ|work=RFA Burmese|access-date=၄ မတ် ၂၀၂၃ |date=၁၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၂  }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-court-sentences-suu-kyi-3-years-jail-graft-source-2022-10-12/|title=Myanmar court jails Suu Kyi for three years for graft - source|work=Reuters|access-date=4 March 2023 |date=12 October 2022 }}&lt;/ref&gt;     ထိုအမှုက အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်က ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်တစ်ဦးဖြစ်သူ မောင်ဝိတ်နှင့် စပ်လျဉ်းပြီး  မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်တွင်  တရားလိုလုပ်တရားစွဲဆိုထားသော အမှုအမှတ် ၃/၂၀၂၂ နှင့် ၄/၂၀၂၂ အမှုများဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://thadinn.com/en_US/%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9D%E1%80%AD%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%B0%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%BE/ |access-date=12 October 2022 |archive-date=12 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012085007/https://thadinn.com/en_US/%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9D%E1%80%AD%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%B0%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%BE/ }}&lt;/ref&gt; မောင်ဝိတ်က ၎င်းအနေဖြင့် ဒေါ်ခင်ကြည်ဖောင်ဒေးရှင်းသို့ ငွေလှူခြင်းသာဖြစ်ကြောင်း တရားခွင်တွင် ထွက်ဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt; {{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2022/10/12/255220.html|title=မောင်ဝိတ်ထံမှ လာဘ်ယူသည်ဆိုကာ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို ထောင် ၃ နှစ် ထပ်ချ|work=ဧရာဝတီ|access-date=၄မတ်၂၀၂၃ |date=၁၂အောက်တိုဘာ၂၀၂၂ }} &lt;/ref&gt; အလားတူ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အနေဖြင့်လည်း ဒေါ်ခင်ကြည်ဖောင်ဒေးရှင်းသို့ မောင်ဝိတ်၏ လှူဒါန်းငွေများ လွှဲပြောင်းခဲ့၍ အပြစ်မရှိကြောင်း သူမရှေ့နေများက လျှောက်လဲချက်ပေးခဲ့သည့် အမှုများဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://burmese.dvb.no/archives/557421|title=ဦးမောင်ဝိတ်ငွေလှူမှုနှင့်ပတ်သက်သည့်အမှုများ အမိန့်ချမည်၊ အပြစ်မရှိကြောင်း အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်ထွက်ဆို|work=DVB Burmese|access-date=၄မတ်၂၀၂၃ |date= ၄ အောက်တိုဘာ၂၀၂၂ }} &lt;/ref&gt;      

၂၀၂၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၁ရက်တွင်  [[ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရေးကောင်စီ|ကုလသမဂ္ဂလုံခြုံရေးကောင်စီ]]က မဲခွဲဆုံးဖြတ်ပြီး  ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် အပါအဝင် နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားအားလုံး လွှတ်ပေးဖို့ အချက်ပါသည့် မြန်မာ့အရေးဆုံးဖြတ်ချက်အား အတည်ပြုသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/unsc-resolution-myanmar-12212022165450.html|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို လွှတ်ပေးဖို့အပါအဝင် မြန်မာ့အရေးဆုံးဖြတ်ချက် လုံခြုံရေးကောင်စီ အတည်ပြု|work=RFA Burmese|access-date=၄မတ်၂၀၂၃ |date= ၂၁ ဒီဇင်ဘာ၂၀၂၂ }}&lt;/ref&gt;   

၂၀၂၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၃၀ရက်တွင် နေပြည်တော်အထူးတရားရုံးက ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား   နောက်ထပ်ထောင် ၇နှစ်ချမှတ်ခဲ့ပြန်သည်။ ထို ထောင် ၇နှစ်က NLD အစိုးရလက်ထက် သဘာဝကပ်ဘေးတုံ့ပြန်ဖို့ ရည်ရွယ်ပြီး အီတလီထုတ်ရဟတ်ယာဉ် တစ်စီး  ငှားရမ်း၊ ဝယ်ယူ၊ ပြင်ဆင်သုံးစွဲမှုတွင် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းနှင့်မညီဟု ဆိုပြီး  စွပ်စွဲအမှုဖွင့်ခဲ့သောအဂတိအမှု(၅)မှုအတွက်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/ckk6y0k66wyo|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို စစ်ကောင်စီ ထောင် ၇  နှစ်ထပ်ချ စုစုပေါင်း ထောင်ဒဏ် ၃၃  နှစ်အထိရှိလာ|work=BBC Burmese|access-date=၄မတ်၂၀၂၃ |date= ၃၀ ဒီဇင်ဘာ၂၀၂၂ }} &lt;/ref&gt;စစ်ကောင်စီ၏စွပ်စွဲချက်များအား ဒုတိယသမ္မတ ဦး[[ဟင်နရီဗန်ထီးယူ]]၊ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဦး[[မင်းသူ (ဝန်ကြီး)|မင်းသူ]] တို့က  ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် နှင့် ဦး[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်တို့]]မှနေ၍  သက်သေများအနေဖြင့် အပြစ်မရှိကြောင်း ထွက်ဆိုကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/henry-%E1%80%9F%E1%80%84%E1%80%B9%E1%80%94%E1%80%9B%E1%80%AE%E1%80%97%E1%80%94%E1%80%B9%E1%80%91%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%B0-%E1%80%9B%E1%80%9F%E1%80%90%E1%80%B9%E1%80%9A%E1%80%AC%E1%80%A5%E1%80%B9%E1%80%9D%E1%80%9A%E1%80%B9%E1%80%9A%E1%80%B0%E1%80%84%E1%80%BD%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%99%E1%80%B9%E1%80%B8%E1%80%99%E1%82%88-%E1%80%A1%E1%80%82%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%99%E1%82%88-%E1%80%B1%E1%80%92%E1%81%9A%E1%80%B1%E1%80%A1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%B9%E1%80%86%E1%80%94%E1%80%B9%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%AF%E1%81%BE%E1%80%80%E1%80%8A%E1%80%B9-%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%9D%E1%80%84%E1%80%B9%E1%80%B8%E1%80%BB%E1%80%99%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%B9-henry-van-thio/6882511.html|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၊ သမ္မတဦးဝင်းမြင့်တို့ကို ရဟတ်ယာဉ်အမှုစွဲချက် မမှန်ကန်ကြောင်း ဒုသမ္မတဦးဟင်နရီဗန်ထီးယူ ထွက်ဆို |work=VOA Burmese|access-date=၄မတ်၂၀၂၃ |date= ၁၉  ဒီဇင်ဘာ၂၀၂၂ }}&lt;/ref&gt; ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို စစ်ကောင်စီက အမှု ၁၉ မှုဖြင့် တရားစွဲခဲ့ပြီး ကျခံထားရသည့်  ထောင်ဒဏ်အရေအတွက် စုစုပေါင်းမှာ ထောင်ဒဏ် ၃၃ နှစ် ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/dassk-uwinmyint-7years-prison-12302022010843.html|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ထောင်ခုနစ်နှစ် ထပ်ချခံရ၊ စုစုပေါင်း ၃၃ နှစ်ထိကျခံရဖို့ရှိ |work=RFA Burmese|access-date=၄မတ်၂၀၂၃ |date= ၃၀  ဒီဇင်ဘာ၂၀၂၂ }} &lt;/ref&gt;   

၂၀၂၃ ဩဂုတ် ၁ရက်တွင်  [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]က အမိန့်အမှတ်၊ ၄၈ / ၂၀၂၃ ဖြင့်  ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အပေါ် သက်ဆိုင်ရာ တရားရုံးများက ချမှတ်ခဲ့သည့် ပြစ်ဒဏ်များအနက် ရာဇဝတ်မှုကြီးအမှတ်၊ ၃၅/၂၀၂၁ ၊ ရာဇဝတ်မှုကြီးအမှတ်၊ ၃၇/၂၀၂၁ ရာဇဝတ်မှုကြီးအမှတ်၊ ၇၁/၂၀၂၁ ၊ ရာဇဝတ်မှုကြီး အမှတ်၊ ၃၈/၂၀၂၁ ၊ ရာဇဝတ်မှုကြီးအမှတ်၊ ၄၅/၂၀၂၁ တို့၏ ပြစ်ဒဏ်များအား ရာဇဝတ်ကျင့်ထုံးဥပဒေပုဒ်မ ၄၀၁၊ ပုဒ်မခွဲ(၁)အရ လွတ်ငြိမ်း သက်သာခွင့်ပြုသည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/42242|title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့်|work=MOI Myanmar|access-date=၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၃|date=၁ဩဂုတ် ၂၀၂၃}}&lt;/ref&gt;  &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-08-01/myanmar-junta-pardons-aung-san-suu-kyi-in-state-amnesty#xj4y7vzkg|title=Myanmar Junta Pardons Aung San Suu Kyi in State Amnesty|work=bloomberg|access-date=1 August 2023|date=1 August 2023}}&lt;/ref&gt;[[File:Secretary Clinton Meets Daw Aung San Suu Kyi for Dinner (6437451337).jpg|right|thumb|175px|ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် နှင့် ဟယ်လာရီကလင်တန်တို့ ညစာစားပွဲအပြီးတွင် တွေ့ရစဉ်၊ နှစ် ၅၀ အတွင်း ပထမဦးဆုံး အမေရိကန်နိုင်ငံအကြီးအကဲတစ်ဦးမှ လည်ပါတ်ခြင်းဖြစ်သည်&lt;ref&gt;{{cite web|author=Kim Ghattas |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-15997268 |title=BBC News - Hillary Clinton Burma visit: Suu Kyi hopeful on reforms |publisher=Bbc.co.uk |date=2011-12-02 |accessdate=2014-02-09}}&lt;/ref&gt;]]၂၀၂၆ ဧပြီလ (၁၇) ရက်နေ့တွင် သမ္မတ ဦး[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]] လွတ်မြောက်လာသည့်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် အား ချမှတ်ထားသည့် ထောင်ဒဏ် ၂၇ နှစ်အနက် (၄) နှစ်နှင့် (၆) လအား လျှော့ပေါ့ပေးခဲ့ကြောင်း ၎င်း၏ ရှေ့နေဖြစ်သူက ပြောကြားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-17 |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ရဲ့ ထောင်ဒဏ် ၂၇ နှစ်အနက် ၄ နှစ်ခွဲ လျှော့ပေါ့ပေး - New Day Myanmar |url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%92%e1%80%b1%e1%80%ab%e1%80%ba%e1%80%a1%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%86%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%85%e1%80%af%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%9b%e1%80%b2%e1%80%b7-4/ |access-date=2026-04-18 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃၀) ရက်နေ့တွင် ကျရောက်သော [[ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓနေ့|ကဆုန်လပြည့်နေ့]] အထိမ်းအမှတ်အဖြင့် ပြစ်ဒဏ်၏ ခြောက်ပုံတစ်ပုံကို လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်ကြောင့် &lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82283 |access-date=2026-04-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt; ကျန်ရှိသည့်ထောင်ဒဏ်မှာ  ၁၈ နှစ်နှင့် ၉ လ ဖြစ်လာသည်။ 

ယင်းနေ့တွင်ပင် တရုတ်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ လင်းကျန့်က ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် တရုတ်နိုင်ငံ၏ &quot;မိတ်ဆွေဟောင်း&quot; တစ်ဦးဖြစ်ပြီး သူ၏အခြေအနေကို အမြဲမပြတ် အလေးထားစောင့်ကြည့်နေကြောင်း သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲ၌ ပြောကြားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=China has consistently followed developments regarding Aung San Suu Kyi: spokesperson |url=https://english.news.cn/20260430/a6ca4358303347139599a16571cf01d1/c.html |access-date=2026-04-30 |website=english.news.cn |language=en}}&lt;/ref&gt; ထို့နောက် ညပိုင်း MRTV သတင်း တွင်  ၎င်းအား ကျန်ရှိသည့် ပြစ်ဒဏ်များကို သတ်မှတ်ထားသည့် နေအိမ်၌ ဆက်လက်ကျခံစေရန် ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ ပြစ်ဒဏ်ကျခံရသည့်နေရာအား ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ပေး {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82289 |access-date=2026-05-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Peck {{!}} AP |first=Grant |date=2026-04-30 |title=Myanmar reduces ousted leader Suu Kyi's prison term in new amnesty |url=https://www.washingtonpost.com/world/2026/04/30/myanmar-aung-san-suu-kyi-amnesty/caffff86-4472-11f1-b19d-32431046b5b4_story.html |access-date=2026-04-30 |work=The Washington Post |language=en-US |issn=0190-8286}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၆ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၃ ရက်နေ့တွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီ ကော်မတီ|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီကော်မတီ]] (ICRC) မှ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ ဌာ‌နေကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်သူ Mr. Arnaude de Baqque လာရောက် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။နေပြည်တော်၌ ပြုလုပ်ခဲ့သော အဆိုပါတွေ့ဆုံမှုနှင့် စပ်လျဉ်း၍ နိုင်ငံပိုင်သတင်းဌာနများနှင့် အစိုးရ၏ သတင်းထုတ်ပြန်ရေးအဖွဲ့တို့က သတင်းထုတ်ပြန်ပေးခဲ့ကြသည်။ဤဖြစ်စဉ်သည် ၂၀၂၁ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းကာလများအတွင်း နိုင်ငံတကာသံတမန်ရေးရာနှင့် လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ ကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦးအနေဖြင့် ၎င်းအား ပထမဆုံးအကြိမ် တရားဝင် တွေ့ဆုံခွင့်ရရှိခဲ့သည့် သတင်းနှင့် ဓာတ်ပုံမှတ်တမ်းအဖြစ် ပြည်တွင်းပြည်ပ သတင်းမီဒီယာများတွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဖော်ပြခံခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နှင့် ICRC ကိုယ်စားလှယ် တွေ့ဆုံဟု စစ်အာဏာရှင် ထုတ်ပြန် |url=https://burmese.dvb.no/post/940044 |access-date=2026-08-03 |website=DVB Burmese |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီကော်မတီ (ICRC) မှ မြန်မာ နိုင်ငံဆိုင်ရာ ဌာ‌နေကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်သူ လာရောက် တွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/news/86157 |access-date=2026-08-03 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Reuters |date=2026-08-03 |title=Myanmar’s Aung San Suu Kyi meets Red Cross official, government says |url=https://www.thehindu.com/news/international/myanmars-aung-san-suu-kyi-meets-red-cross-official-government-says/article71299861.ece |access-date=2026-08-03 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; 

===နိုင်ငံများ ===
၂၀၀၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂ ရက်တွင် အမေရိကန် အစိုးရသည် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား ချုပ်ရက်သက်တမ်းတိုးတိုးခြင်း မြန်မာအစိုးရအား ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို လွှတ်ပေးပါရန် ဖိအားပေးလေသည်။

၂၀၀၅ ခုနှစ် ဇွန် ၁၇ ရက်တွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ ၂၀၀၅ ခုနှစ် ဇွန် ၁၉ ရက်နေ့တွင် ကျရောက်သော သူ၏နှစ် ၆၀ ပြည့်မွေးနေ့ကို ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် နိုင်ငံအချို့ရှိ မြန်မာသံရုံးများရှေ့တွင် ကန့်ကွက်ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။ နိုင်ငံတကာမှလည်း ဆန္ဒပြမှုများကို အသိအမှတ် ပြုခဲ့ကြသည်။

၂၀၀၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာနှောင်းပိုင်းတွင် အမေရိကန်အစိုးရသည် သံတမန်နည်းလမ်းဖြင့် ထပ်မံ၍ ဖိအားပေးပြန်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ယိုယွင်းလျက်ရှိသော အခြေအနေကို ကုလသမဂ္ဂ၏ လုံခြုံရေးကောင်စီတွင် နိုင်ငံစုံမှ အရေးယူခြင်းပြုလုပ်ရန်နှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ၏ တရားဝင်ဆွေးနွေးရန်ကဏ္ဍတွင် ထည့်သွင်းပေးပါရန် ပြင်းထန်စွာ တိုက်တွန်းလာသည်။ ဤလှုပ်ရှားမှုသည် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အားထပ်မံ၍ တစ်နှစ်တိတိ ချုပ်ရက်တိုးမြှင့်ရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်းဖြစ်သည်။ ၂၀၀၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် လုံခြုံရေးကောင်စီ၏ ဆွေးနွေးရေးလုပ်ငန်းစဉ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံအရေးကိစ္စကို ထည့်သွင်းရန်သဘောတူ ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။

=== အဖွဲ့အစည်းများ ===
ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် စတင်ထိန်းသိမ်းခံရစဉ်မှစ၍ International IDEA နှင့် Article 19 တို့၏ ဂုဏ်ထူးဆောင် ဘုတ်အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ခန့်အပ်ထားခြင်းခံခဲ့ရပြီး ၎င်းအဖွဲ့ကြီးများ၏ ကူညီထောက်ပံ့မှုကို ရရှိခဲ့သည်။

ဘယ်ဂျီယံနိုင်ငံတွင် တည်ရှိသော ကက်သလစ်တက္ကသိုလ် ဂုဏ်ထူးဆောင် ပါရဂူဘွဲ့ (Doctor Honoris Causa)ကို အပ်နှင်းခြင်းခံရသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.vub.ac.be/home/DHC/overzicht.html |title=Overzicht Eredoctoraten Vrije Universiteit Brussel |accessdate=4 July 2006 |publisher=Vrije Universiteit Brussel |language=Dutch |archive-date=25 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150425033411/http://www.vub.ac.be/home/DHC/overzicht.html }}&lt;/ref&gt; နှစ်စဉ် ဇွန်လတွင် အမေရိကမှ မြန်မာ့အရေးလှုပ်ရှားသူများအဖွဲ့ (US Campaign for Burma) မှ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား ထောက်ခံအားပေး သည့်အနေနှင့် ‘ကိုယ့်ကိုယ်ကို ဖမ်းချုပ်ကြ’ ဟူသည့် ကြွေးကြော်သံဖြင့် ကမ္ဘာအနှံ့အိမ်များတွင် ၎င်းဧည့်ခံပွဲများ ပြုလုပ်ကျင်းပကြသည်။ ဤပါတီပွဲများတွင် စည်းရုံးလှုပ်ရှားသူများသည် တစ်ရက်တာ ၂၄ နာရီအတွင်း အိမ်တွင်း၌ နေကြပြီး မိတ်ဆွေများအား ဖိတ်ကြားပြီးလျှင် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် အကြောင်းတို့ကို လေ့လာဆွေးနွေးကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite news | url =http://www.uscampaignforburma.org/action/community.html | archiveurl =https://web.archive.org/web/20060715081242/http://www.uscampaignforburma.org/action/community.html | archivedate =15 July 2006 | title =Arrest Yourself | publisher=US Campaign for Burma | accessdate =4 July 2006 }}&lt;/ref&gt;

လူ့အခွင့်အရေးလှုပ်ရှားမှု ဗဟိုဌာန Human Rights Action Center နှင့် အမေရိကမှ မြန်မာ့အရေးလှုပ်ရှားသူများအဖွဲ့ (US Campaign for Burma) တို့၏ ပူးပေါင်းလှုပ်ရှားမှုဖြစ်သော လွတ်မြောက်ရေးတိုက်ပွဲလှုပ်ရှားမှုမှ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံသားများ၏ ကြိုးပမ်းတိုက်ပွဲဝင်မှုများကို ကမ္ဘာမှ မျက်ခြေမပြတ် သတိရနေစေရန် အားထုတ်ကြသည်။

သူမ ပညာသင်ခဲ့သော စိန့်ဟူးစ်ကောလိပ်၊ အောက်စဖို့တက္ကသိုလ် နှစ်စဉ်ကျင်းပလေ့ရှိသော ကပွဲအခမ်းအနားတွင် မြန်မာနိုင်ငံက ကဏ္ဍတစ်ခုကို ထည့်သွင်းလေ့ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite news | url =http://www.thefullmoonball.com/ie/ | title =St. Hugh's Full Moon Ball | publisher =The Burma Campaign UK | accessdate =4 July 2006 | archivedate =23 August 2006 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20060823221010/http://www.thefullmoonball.com/ie/ }}&lt;/ref&gt;

==၂၄ နှစ်အတွင်း ကနဦး ပြည်ပခရီးစဉ်များ==
ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြသည် ၂၄နှစ်အတွင်း နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ကျခံခဲ့ရသည့် အချိန်များတွင်၊ သူ လွတ်မြောက်လာပါက ပထမဦးဆုံးသွားလိုသည့် ခရီးစဉ်သည် နော်ဝေနိုင်ငံဖြစ်ကြောင်း အမြဲပြောဆိုခဲ့သော်လည်း၊ သူ၏ ပထမဦးဆုံးခရီးစဉ်သည် ထိုင်းနိုင်ငံသို့ဖြစ်ခဲ့သည်။ 
===ထိုင်းနိုင်ငံ ကမ္ဘာ့စီးပွားရေး နှီးနှောဖလှယ်ပွဲ===
၂၄ နှစ်အတွင်း ပထမဦးဆုံး ပြည်ပခရီးအစဉ်အဖြစ် ထိုင်းနိုင်ငံ ဘန်ကောက်မြို့တွင် ကျင်းပခဲ့သည့် ကမ္ဘာ့စီးပွားရေး နှီးနှောဖလှယ်ပွဲသို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။  ထိုင်းနိုင်ငံသို့ လာရောက်မည်ကို ထိုင်းအစိုးရ နှင့် နိုင်ငံခြာရေးဝန်ကြီးဌာနသို့သတင်းမပေးခဲ့ဘဲ  စီးပွားရေး နှီးနှောဖလှယ်ပွဲသို့ သာမန် တက်ရောက်လာသည့် ပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတော် သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်မှလည်း ထိုနှီးနှောဖလှယ်ပွဲသို့ တက်ရောက်ရန် ရှိခဲ့သော်လည်း၊ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် တက်ရောက်မည်ဟု သတင်းထွက်ခဲ့သည့်နောက်ပိုင်း၊ အကြောင်းပြချက် မရှိဘဲ မတက်ရောက်နိုင်ဟုဆိုကာ ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ဦးသိန်းစိန်သည် သွားရောက်ရန် အချိန်မပေးနိုင်ခဲ့ခြင်းကြောင့်ဟု ဆိုကာ၊ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သည့် [[ဦးနေဇင်လတ်]]မှ နယူးယောက်တိုင်းမ် သို့ အီးမေးလ်ဖြစ် ပြောဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;[http://www.nytimes.com/2012/05/30/world/asia/uncertainty-hangs-over-aung-san-suu-kyis-visit-to-thailand.html For example, no one from her office contacted the Thai Foreign Ministry, which normally coordinates such high-profile visits. “As far as I know, we have not been approached by her team,” Mr. Thani said a few hours before she was to land. U Nay Zin Latt, an adviser to Mr. Thein Sein, said the president could not make time to go.“He is extremely busy with his work, and taking great care of transitioning and transformation,” Mr. Nay Zin Latt said in an e-mail. Thai officials said the president’s visit had been rescheduled for next week. ]&lt;/ref&gt;ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် မယ်လစခန်းသို့လည်း သွားရောက်ခဲ့ပြီး ရွှေ့ပြောင်းအလုပ်သမားများ၊ ဒုက္ခသည်များနှင့်လည်း တွေ့ဆုံခဲ့သည်။

===ဥရောပ နှင့် နိုဘဲလ်ဆု===
ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်မှ ဇွန်လ ၁၃ ရက်နေ့ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင်၊ ဥရောပ ၅ နိုင်ငံကို သွားရောက်လည်ပါတ်ရန် ခရီးစဉ်စတင်ခဲ့သည်။
====ဆွစ်ဇာလန် ခရီးစဉ်====
[[File:E18969.jpg|thumb|200px|ဂျီနီဗာမြို့တွင်ကျင်းပခဲ့သည့် [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အလုပ်သမားအဖွဲ့]] ညီလာခံတွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား တွေ့ရစဉ်]]
[[ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ]] ဂျနီဗာမြို့သို့ ဥရောပ၏ ပထမဦးဆုံးခရီးစဉ် နိုင်ငံအဖြစ်  ဇွန်လ ၁၄ ရက် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ ညနက်ပိုင်းတွင်စတင်ရောက်ရှိခဲ့သည်။ နောက်တနေ့၌ [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အလုပ်သမားအဖွဲ့]]ချုပ် ညီလာခံတွင် မိန့်ခွန်းပြောကြားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဆွဇ်ဇာလန် နိုင်ငံမြို့တော် ဘာ့န်၌ နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီး Didier Burkhalter နှင့်တွေဆုံခဲ့သည်။&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/burmese/world/2012/06/120614_aung_san_suu_kyi_ilo.shtml ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ဂျီနီဗာ ရောက်ပြီ]&lt;/ref&gt; အချိန်ကွာခြားမှုများနှင့် ခရီးဝေးပျံသန်းမှုများကြောင့် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်နေသည့် ဒေါ်စုသည် ဆွစ်ဇာလန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးနှင့် အတူ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲပြုလုပ်နေစဉ် အော့အံခဲ့ပြီး၊ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲ အစီအစဉ်အား ဖျက်သိမ်းခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;[http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/burmamyanmar/9332707/Aung-San-Suu-Kyi-cuts-short-news-conference-after-vomiting.html# Aung San Suu Kyi cuts short news conference after vomiting]&lt;/ref&gt; ဆွစ်သမ္မတ၏ ဖိတ်ကြားချက် တက်ရောက်သူများ ၈၀ နှင့်အတူ ဧည့်ကြိုပွဲသို့ ခဏတာ တက်ရောက်ခဲ့ပြီး၊ သူမအတွက် အထူးစီစဉ်ထားသည့် ညစာစားပွဲအား ခရီးပန်းမှုများကြောင့် ဖျက်သိမ်းခဲ့ရသည်။ သောကြာနေ့တွင် ပါလီမန်သို့ သွားရောက်ခဲ့ပြီးနောက် နော်ဝေးသို့ ခရီးဆက်တင်ခဲ့သည်။

====နော်ဝေ ခရီးစဉ်====
[[Image:Kyi diploma.jpg|left|thumb|၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် ပေးအပ်ခဲ့သည့် နိုဘဲလ် ငြိမ်းချမ်းရေးဆု ဒီပလိုမာ လက်မှတ်အား တွေ့ရစဉ်&lt;ref&gt;MLA style: &quot;Aung San Suu Kyi - Nobel Diploma&quot;. Nobelprize.org.13 Oct 2012
http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1991/kyi-diploma.html.&lt;/ref&gt;]] ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် နိုဘဲလ် ငြိမ်းချမ်းရေးဆုပေးအပ်ခဲ့ချိန်တွင် သားနှစ်ဦးနှင့် ခင်ပွန်းတို့မှ ဒေါ်စုကိုယ်စား လက်ခံရယူခဲ့ပြီးနောက်ပိုင်း၊ ၂၁ နှစ်ကြာခဲ့သည့်အချိန်မှသာ ပထဦးဆုံး သူကိုယ်တိုင် တက်ရောက်နိုင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုဆုပေးပွဲတွင် နော်ဝေနိုဘဲလ်ကော်မတီမှ အော်စလိုမြို့တော်ခန်းမတွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား တိုက်ရိုက် လက်မှတ်ပေးအပ်နိုင်ခဲ့သည်။

၁၇ရက်နေ့တွင် နော်ဝေနိုင်ငံရှိ ရဖ်တို လူ့အခွင့်အရေး အဖွဲ့တည်ရှိသည့် ဘာဂန်မြို့တော်တွင် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ ၁၈ရက်နေ့တွင် အော်စလိုဖိုရမ်၌ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၊ နော်ဝေ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး Jonas Gahr Stoere နဲ့ U2 တေးဂီတအဖွဲ့ ခေါင်းဆောင် အဆိုတော် ဘိုနို တို့မှ အဓိက ဦးဆောင်ဆွေးနွေးကြသူများအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။

====အိုင်ယာလန် ခရီးစဉ်====
၁၈ရက်နေ့တွင်ပင် အိုင်ယာလန်သို့ ခရီးဆက်တင်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ခုနှစ်တွင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာရေး အဖွဲ့ကြီးမှ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား ချီးမြှင့်ခဲ့သည့် [[Ambassador of Conscience|ယုံကြည်မှုဆိုင်ရာ သံတမန်]] ဆိုသည့်ဆုကြီးကို ယူတူးတေးဂီတ အဖွဲ့မှအဆိုတော် ဘိုနိုမှ ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ ထို့နေ့ ညနေတွင် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းသို့ ခရီးဆက်တင်ခဲ့သည်။

====ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်း ခရီးစဉ်====
၁၉ရက်နေ့ မနက်ပိုင်းတွင် လန်ဒန်စီးပွားရေး နှင့် နိုင်ငံရေးသိပ္ပံ တက္ကသိုလ်၌ တရားဥပဒေစိုးမိုးရေး ဆွေးနွေးပွဲကို တက်ရောက်ခဲ့ပြီးနောက်၊ ဘီဘီစီ မြန်မာပိုင်းဌာနနှင့် ဘီဘီစီ ကမ္ဘာတလွှား အသံလွှင့် ဌာန တည်ရှိရာ အသံလွှင့်ရုံးသစ် ကြီးဆီသို့ လည်ပါတ်ခဲ့သည်။ ထိုနေ့သည် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ ၆၇ နှစ်မြောက် မွေးနေ့ဖြစ်သောကြောင့် ရောက်ရှိခဲ့သည့် နေရာတိုင်းတွင် သူမအတွက် မွေးနေ့ပွဲများ ကျင်းပပေးခဲ့ကြသည်။ ထို့နေ့ ညနေပိုင်းတွင် သူမနေထိုင်ခဲ့ဘူးသည့် အောက်စ်ဖို့ဒ်၌ မိသားစုဝင်များနှင့်အတူ မွေးနေ့ပွဲ ကျင်းပခဲ့သည်။

၂၀ရက်နေ့တွင်၊ အောက်စဖို့ တက္ကသိုလ် St Hugh's College ၏ကျောင်းသူ ဟောင်း ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် အောက်စ်ဖို့ဒ်တက္ကသိုလ်မှ ၁၉၉၃ခုနှစ်၌ ပေးအပ်ခဲ့သည့် ဂုဏ်ထူးဆောင် ဒေါက်တာ ဘွဲ့အား ရှယ်လ်ဒိုးနီးယန်း ဇာတ်ရုံ ဘွဲ့နှင်းသဘင် ခန်းမ၌ တက်ရောက်လက်ခံရယူခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/burmese/burma/2012/06/120620_assk_oxford.shtml |title=BBC Burmese - မြန်မာ့ရေးရာ - အောက်စဖို့ ဂုဏ်ထူးဆောင် ဘွဲ့ ဒေါ်စု လက်ခံရယူ |publisher=Bbc.co.uk |date=1970-01-01 |accessdate=2014-02-09}}&lt;/ref&gt;

၂၁ ရက်နေ့တွင် ဗြိတိန်ဝန်ကြီးချုပ်၏ အမှတ် ၁၀ [[ဒေါင်းနင်းလမ်း]] နေအိမ်၌ ဝန်ကြီးချုပ် ဒေးဗစ်ကင်မရွန်း နှင့် တွေ့ဆုံကာ ပူးတွဲသတင်းစာ ရှင်းလင်းပွဲ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်  ဗြိတိသျှပါလီမန် နှစ်ရပ်စလုံး၌ မိန့်ခွန်းပြောကြားရန် Westminster ပါလီမန် ခန်းမကြီးထဲ၌ ပုံမှန်အားဖြင့် နိုင်ငံခေါင်းဆောင်တွေကိုသာ မိန့်ခွန်းပြောကြားခွင့်ရှိသော်လည်း၊ နိုင်ငံတော် သမ္မတ မဟုတ်သေးသည့် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အတွက် ပထမဦးဆုံး အထူး ဂုဏ်ပြုသည့်အနေနှင့် ထိုခန်းမကြီး၌ မိန့်ခွန်းပြောကြားခွင့် ပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုဂုဏ်ထူးဆောင်ခန်းမကြီးတွင် မိန့်ခွန်းပြောခွင့်ရသူများတွင် [[ချားလ်စ်ဒီဂေါ]]၊ [[နဲလ်ဆန်မန်ဒဲလား]]၊ [[၁၆ကြိမ်မြောက် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး]] နှင့် [[ဘာရက် အိုဘားမား]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဒေါ်စုသည် ပထမဦးဆုံး အာရှနိုင်ငံသား နှင့်၊ ပြည်ပမှ ပထမဦးဆုံး အမျိုးသမီး၊ နိုင်ငံခေါင်းဆောင်မဟုတ်သေးသူတစ်ယောက်ကို ဤနေရာ၌ ဂုဏ်ပြုမိန့်ခွန်းပြောကြားခွင့်ပေးခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဂျွန်ဘာကောင်း မှ အဖွင့်အမှာစကားပြောကြာခဲ့သည်။ ဇွန်လ ၂၂ရက်နေ့တွင် ဗြိတိန်ရောက် မြန်မာများနှင့်လည်း လန်ဒန်တွင် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။

====ပြင်သစ် ခရီးစဉ်====
ပြင်သစ် သမ္မတ ဖိတ်ကြား ချက်အရ၊ ဗြိတိန်ခရီးစဉ်မှ ပြင်သစ် ပါရီမြို့သို့ ရထားဖြင့် ဇွန်လ်၂၆ရက် အင်္ဂါနေ့၌ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထိုနေ့ညနေပိုင်းတွင် ပြင်သစ်သမ္မတနှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ နေ့လယ်ပိုင်း၌ ၂ဝဝ၄ ခုနှစ်တွင် ပါရီမြို့မှ ပေးအပ်ခဲ့သည့် [[ပါရီ ဂုဏ်ထူးဆောင် မြို့သူဆု|ဂုဏ်ထူးဆောင် မြို့သူ]] ဆုကို မြို့တော်ဝန် ဆီမှ လက်ခံ ရယူခဲ့သည်။ ၂၇ရက် မနက်ပိုင်းတွင် ဥရောပရောက် မြန်မာနိုင်ငံသားများနှင့်လည်း တွေ့ဆုံပြီး မေးခွန်းများ အမေးအဖြေပြုလုပ်ခဲ့သည်။ မိုနာလီဇာ ပန်းချီကား နှင့် အခြားအနုပညာလက်ရာများတည်ရှိရာ ပါရီပြတိုက်များသို့ သွားရောက်ကြည့်ရှုခဲ့သည်။ ၂၉ ရက်နေ့၌ ဥရောပခရီးစဉ် ပြီးဆုံးကာ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လည် ခရီးထွက်ခွာခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/burmese/world/2012/06/120626_dassk_paris.shtml |title=BBC Burmese - နိုင်ငံတကာ - ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ပါရီမြို့ကို ရောက်ပြီ |publisher=Bbc.co.uk |date=1970-01-01 |accessdate=2014-02-09}}&lt;/ref&gt;

===မြန်မာဟု အသုံးပြုရန်===
၂၉ ရက် ဇွန်လ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ ပြည်ပခရီးစဉ်များတွင် မြန်မာနိုင်ငံကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားဖြင့် ဘားမား ဟု ခေါ်ဝေါ် သုံးနှုန်းခဲ့သည့်အပေါ်  မြန်မာလို့သာ သုံးနှုန်း ပြောဆိုရန် ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်မှ သတိပေးခဲ့သည်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်မှ အင်္ဂလိပ်လို မြန်မာလို့ မခေါ်ဆိုခြင်းသည် စကားလုံးကို ဆန့်ကျင်ကန့်ကွက်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ  စစ်အစိုးရမှ လူထု၏ဆန္ဒကို မရယူခဲ့ဘဲ  ကိုယ့်သဘောနှင့်ကိုယ် အမည်ပြောင်းလည်းခဲ့ခြင်းကို မကြိုက်ခြင်းကြောင့် အသုံးမပြုခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/burmese/burma/2012/06/120629_dassk_burma.shtml Myanmar လို့ မခေါ်လို့ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ကို သတိပေး]&lt;/ref&gt;

===အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နှင့် ကွန်ဂရက်ရွှေတံဆိပ်===
[[Image:Barack Obama meets with Aung San Suu Kyi Sept. 19, 2012.jpg|thumb|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ခရီးစဉ်တွင် အိမ်ဖြူတော်၌ သမ္မတအိုဘားမားနှင့်တွေ့ဆုံစဉ်]]ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် ၂ဝ၁၂ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် သူမ၏အမေရိကန်နိုင်ငံခရီးစဉ်ကို စတင်လိုက်ပြီး [[ဝါရှင်တန်ဒီစီ]]၊ [[နယူးယောက်]]၊ [[ဖို့ဝိန်း]]၊ [[လူးဝစ်ဗီးလ်]]၊ [[ဆန်ဖရန်စစ္စကိုမြို့|ဆန်ဖရန်စစ္စကို]]နှင့် [[လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ်မြို့]]ကြီးများသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ၂ဝဝ၈ ခုနှစ်၌ ချီးမြှင့်သော အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အမြင့်ဆုံးဆုဖြစ်သည့် [[ကွန်ဂရက်ရွှေတံဆိပ်]] ဆု၊ Atlantic Council မှပေးအပ်သည့် ကမ္ဘာ့နိုင်ငံသားဆု၊ Asia Society မှပေးအပ်သည့် Global Vission ဆု၊ ဆန်ဖရန်စစ္စကို တက္ကသိုလ်ကပေးအပ်သည့် ဂုဏ်ထူးဆောင်ပါရဂူဘွဲ့နှင့် National Endowment For Democracy (NED) မှ ၂ဝဝဝ ပြည့်နှစ်ကတည်းက ပေးအပ်ထားသည့် ၁၉၉ဝ ရွေးကောက်ပွဲအနိုင်ရ ဆယ်နှစ်ပြည့် ဂုဏ်ပြုရုပ်တုကို ကိုယ်တိုင်လက်ခံရယူခဲ့သည်။&lt;ref&gt;ဒီလှိုင်းဂျာနယ်၊ အတွဲ(၁)၊ အမှတ်(၃၈)၊ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ အမေရိကန်ခရီးစဉ် မှ&lt;/ref&gt; ထိုခရီးစဉ်တွင် အမေရိကန်သမ္မတ အိုဘားမားနှင့် အိမ်ဖြူတော်တွင်တွေ့ဆုံခြင်း၊ ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူးချုပ် ဘန်ကီမွန်းကိုလည်း နယူးယောက်မြို့၌ တွေ့ဆုံခဲ့သည်&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/burmese/burma/2012/09/120921_dassk_bankimoon.shtml အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုကို ရောက်ရှိနေတဲ့ အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ် ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ဟာ ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူးချုပ် ဘန်ကီမွန်းနဲ့ နယူးယောက်မြို့မှာ တွေ့ဆုံခဲ့ပါတယ်။]&lt;/ref&gt;။ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတ ဦးသိန်းစိန်၏ ကုလသမဂ္ဂ နှစ်ပတ်လည် အထွေထွေညီလာခံခရီးစဉ်နှင့် တိုက်ဆိုင်နေခြင်း၊ သမ္မတဦးသိန်းစိန်၏ ကုလသမဂ္ဂမိန့်ခွန်းတွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို ချီးကျူးဂုဏ်ပြုစကားပြောကြားခြင်း၊ သမ္မတဦးသိန်းစိန်တည်းခိုရာသို့ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် လာရောက်တွေ့ဆုံခြင်း၊ အမေရိကန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဟီလာရီကလင်တန် လာရောက်တွေ့ဆုံခြင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံအပေါ် အမေရိကန်နိုင်ငံ၏ ပိတ်ဆို့မှုများ ဖယ်ရှားခြင်း၊ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ ကွန်ဂရက်ရွှေတံဆိပ်ဆု လက်ခံရယူပွဲတွင် မြန်မာအစိုးရဝန်ကြီး ဦးအောင်မင်းတက်ရောက်ခြင်း၊ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နှင့် အမေရိကန်နိုင်ငံရောက် မြန်မာများ တွေ့ဆုံခြင်း၊ သမိုင်းဝင်မိန့်ခွန်းများပြောကြားခြင်း စသည့် အပြုသဘောဆောင်သော ဖြစ်ရပ်များနှင့် ပြည့်နှက်နေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/burmese/burma/2012/09/120925_asskfortwayne.shtml ဖို့ဝိန်း မြန်မာတွေနဲ့ ဒေါ်စုတွေ့]&lt;/ref&gt;

ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် သူမ၏ခရီးစဉ်တွင် မြန်မာ့ဒီမိုကရေစီအရေးတွင် ကူညီခဲ့ကြသူများကို ကျေးဇူးတင်ကြောင်း ကိုယ်တိုင်လာရောက်ပြောဆိုလိုခြင်း၊ အမေရိကန်နိုင်ငံရောက် မြန်မာနိုင်ငံသားများနှင့် တွေ့ဆုံလိုခြင်းတို့ကို ခရီးစဉ်၏ရည်ရွယ်ချက်အဖြစ် မိန့်ကြားပြောဆိုခဲ့သည်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုခရီးစဉ်သည် ၂ဝ၁၂ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၄ ရက်တွင် အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာလ ၄ ရက်တွင် ကိုရီးယားလေကြောင်းလိုင်းဖြင့် မြန်မာပြည်သို့ပြန်ခဲ့ရာ၌ ည (၉:၅၅)နာရီတွင် ရန်ကုန်မြို့ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်သို့ရောက်ရှိခဲ့သည်။ အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ဝင်များ၊ အနုပညာရှင်များနှင့် ပြည်သူလူထုကြီးက ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ဂုဏ်ပြုကြိုဆိုခဲ့ကြသည်။ ည ၁၁ နာရီခန့်တွင် နေအိမ်သို့ရောက်ရှိပြီး၊ အိမ်ရှေ့၌ စောင့်ဆိုင်းကြိုဆို၊ နှုတ်ဆက်နေကြသည့် ပြည်သူလူထုအား နှုတ်ဆက်စကား၊ ကျေးဇူးတင်စကား ပြောကြားခဲ့သည်။

== ပေါ်ပြူလာ မီဒီယာ ==
[[File:Ms. magazine Cover - Winter 2012.jpg|thumbnail|upright|left|၂၀၁၂ ခုနှစ်ထုတ် ''[[:en:Ms. (magazine)|Ms.]]'' မဂ္ဂဇင်း မျက်နှာဖုံးတွင် တွေ့ရသော ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]]
===ရုပ်ရှင်===

*‘[[ရန်ကုန်အလွန်|ရန်ကုန်အလွန်’(Beyond Rangoon)]]- ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် ဂျွန်ဘော်မင်းရိုက်ကူးခဲ့သည့်  ရုပ်ရှင်ကားတွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား သိသာစွာ ဖော်ထုတ်ထားသည်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အဖြစ် တေးဂီတပညာရှင် ဒေးဗစ်ဘိုင်း၏ ယခင်အိမ်ထောင်ဘက်ဖြစ်သူ အေဒယ်လုဒ်မှ သရုပ်ဆောင်ထားသည်။ ဆက်ဆိုဖုန်းပညာရှင် တေးရေးဆရာ ဝိန်းရှောတာသည် ၎င်း၏ သီချင်းတစ်ပုဒ်ကို ‘အောင်ဆန်းစုကြည်’ ဟု အမည်ပေးထားသည်။ ၎င်းနှင့် ဟာဘီဟင်ဘော့စ်တို့ နှစ်ဦး၏ ၁၉၉၇ ခုနှစ်ထုတ် ပလပ်စ်ဝမ်းအယ်လ်ဘမ်တွင် အဆိုပါသီချင်း ပါဝင် လူသိများခဲ့သည်။
*‘[[ကြောက်ရွံ့မှုမရှိသော အမျိုးသမီး - အောင်ဆန်းစုကြည်|ကြောက်ရွံ့မှုမရှိသော အမျိုးသမီး - အောင်ဆန်းစုကြည်- (Aung San Suu Kyi - Lady of No Fear)]]’၅၈ မိနစ်ကြာ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ ဖြစ်ရပ်မှန်များကို ရိုက်ကူးထားသည့် မှတ်တမ်းရုပ်ရှင်ကား  -Denmark 2010, 58 min.A Kamoli Films Production, by Anne Gyrithe Bonne
*[[သည်အမျိုးသမီး|‘သည်အမျိုးသမီး’(The Lady)]]- ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နှင့် သူ၏ခင်ပွန်းသည် မိုက်ကယ်အဲရစ်တို့၏ ဘဝဇာတ်ကြောင်းကို အခြေခံသည့် အချစ်ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားတစ်ခုကို ၂၀၁၀ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလမှ ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလအတွင်း ရိုက်ကူးခဲ့ပြီး ၂၀၁၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ကမ္ဘာအနှံ့တွင် ပြသခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.imdb.com/title/tt1802197/|title=The Lady (2011)|publisher=IMDb.com|accessdate=2015-11-10}}&lt;/ref&gt; ဤဇာတ်ကားတွင် မလေးရှားနိုင်ငံသူ ကမ္ဘာကျော် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် [[မီရှဲလ်ယို့ဟ်|မီရှဲလ်ယို့ဟ် (Michelle Yeoh)]] မှ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၊ အင်္ဂလန်နိုင်ငံသား ဒေးဗစ်သျူးလစ် (David Thewlis) မှ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ ခင်ပွန်းသည် [[မိုက်ကယ် အဲရစ်]] အဖြစ် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ထားသည်။ &lt;ref&gt;[http://michelleyeoh.info/Movie/thelady.html http://michelleyeoh.info/Movie/thelady.html]&lt;/ref&gt;

===ဂီတ===
*[[ဆက်လျှောက်၊ (သီချင်း)|ဆက်လျှောက်(Walk On)]]- ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် အိုင်းရစ်ရော့ခ်တေးဂီတအဖွဲ့[[ယူတူး]]တွင် သီဆိုသူ [[ဘိုနို]]၏ လက်ရာဖြစ်သည့် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား ရည်မှန်း၍ စပ်ဆိုထားသည့် အခွေလည်း ထွက်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်မှ အနုပညာရှင်စုံတို့မှ ‘ဝေါ့ခ်အွန်’ သီချင်းကို သရုပ်ဖော်ထားသည့် ‘ဟေဒယ်လေဒီ’ ဟူသည့် အခွေမှာ စစ်အစိုးရ၏ ပိတ်ပင်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဇွန် ၁၉ ရက်နှင့် ၂၁ ရက်တို့တွင် လန်ဒန်နှင့် ဂလပ်စ်ဂေါအသီးသီးတို့၌ ကျင်းပခဲ့သော ဗာတီဂိုနယ်လှည့်ဖျော်ဖြေပွဲများတွင် ယူတူးအဖွဲ့က ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား ရည်ညွှန်း၍ ‘ရမ်းနင်းတူစတန်းစတေးလ်’(Running to stand still) ဟူသော တင်ဆက်မှုကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ အခြားအနုပညာ ရှင်များဖြစ်ကြသည့် ဘလက်ဟိုင်းပီးစ်၊ ကိုးပလေး၊ ဒါမီးယမ်းရိုက်စ် နှင့် အားအီးအမ်တို့ကလည်း ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား လူသိရှင်ကြား ထောက်ခံအားပေး ခဲ့ကြသည်။

*‘မတီးခက်ရသေးသည့် စန္ဒယား’(Unplayed piano)- အောင်ဆန်းစုကြည်၏ နှစ် ၆၀ပြည့် မွေးနေ့အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ရိုက်စ်၏ လီစာဟဲန်ဂန်းနှင့် ပူးတွဲထုတ်လုပ်ခဲ့သည့် တေးသရုပ်ဖော် ဗီဒီယို ကို ယူကေ၌ ၂၀ ဇွန်လ ၂၀၀၅ နှင့် အိုင်ယာလန်၌ ၁၇ ဇွန်လ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် စတင်ရောင်းချခဲ့သည်။ ဒေမီယံ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် အလည်အပါတ်ရောက်ခဲ့ပြီးနောက် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အတွက် ရေးသားခဲ့ပြီး၊ ရောင်းရသည့်အမြတ်စွန်းငွေကို မြန်မာနိုင်ငံအတွက် အသုံးချခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.youtube.com/watch?v=NgQUBecM7OM&amp;feature=related |title=Damien Rice - Unplayed Piano (Official Video) |publisher=YouTube |date=2010-11-24 |accessdate=2014-02-09}}&lt;/ref&gt;

*၂၀၀၃ ခုနှစ်၏ ဥရောပ [[အမ်တီဗီ]] ဂီတဆု ချီးမြှင့်ပွဲတွင် သူ့အား ‘ဖရီးယော်မိုင်းဒ်’ ဟူသည့် ဆုကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ 
*၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် နယူးစတိတ်မင်း မဂ္ဂဇင်း၏ စုစည်းတင်ပြသည့် ‘ကျွန်ုပ်တို့ခေတ်၏ သူရဲကောင်း’ စာရင်းတွင် သူ့အား ထိပ်ဆုံးအမှတ် ၁ နေရာအဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့သည်။

[[File:Aung San Suu Kyi greeting supporters from Bago State.jpg|thumb|175px|၂၀၁၁ ပဲခူးခရီးစဉ်တွင် ထောက်ခံအားပေးသူများကို နှုတ်ဆက်နေစဉ်။]]

==ကျန်းမာရေး==
နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ကျနေစဉ်ကာလအတွင်း မီးယပ်ရောဂါကြောင့် ၂၀၀၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် [[အာရှတော်ဝင်ဆေးရုံ]]တွင် ခွဲစိတ်ကုသမှု ခံယူခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.voanews.com/content/a-13-a-2003-09-19-3-aung/290812.html |title=Aung San Suu Kyi Recovering from Surgery in Rangoon – 2003-09-19 |publisher=Voice of America |access-date=29 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131231000615/http://www.voanews.com/content/a-13-a-2003-09-19-3-aung/290812.html |archive-date=31 December 2013 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ခြေထောက် ခွဲစိတ်မှုနှင့် ၂၀၁၆ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် မျက်စိခွဲစိတ်မှုများလည်း ပြုလုပ်ခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.asianewsnet.net/Suu-Kyi-cancels-trips-after-foot-surgery-55308.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131223220826/http://asianewsnet.net/Suu-Kyi-cancels-trips-after-foot-surgery-55308.html |url-status=usurped |archive-date=23 December 2013 |title=Suu Kyi cancels trips after foot surgery – ANN |publisher=Asianewsnet.net |date=23 December 2013 |access-date=29 December 2013 }}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် သူမ၏ ဆရာဝန်ဖြစ်သူ ဒေါက်တာ တင်မျိုးဝင်းက ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်တွင် ကြီးမားသော ကျန်းမာရေးပြဿနာများမရှိသော်လည်း ကိုယ်အလေးချိန် {{convert|48|kg}} သာရှိခြင်း၊ သွေးပေါင်ကျခြင်းများကြောင့် အလွယ်တကူ ကျန်းမာရေးချို့ယွင်းနိုင်ကြောင်း ဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |author=Associated Press in Rangoon |url=https://www.theguardian.com/world/2012/jun/15/aung-san-suu-kyi-illness |title=Aung San Suu Kyi doctor fears for her health after illness on Europe tour |work=The Guardian |date=15 June 2012 |access-date=29 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131231000911/http://www.theguardian.com/world/2012/jun/15/aung-san-suu-kyi-illness |archive-date=31 December 2013 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
{{clearleft}}

၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ထိန်းသိမ်းခံရပြီးနောက်တွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ ကျန်းမာရေး ယိုယွင်းလာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2022-09-05 |title=UN Myanmar envoy 'very concerned' about Aung San Suu Kyi's health |language=en |work=Aljazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/9/5/un-myanmar-envoy-very-concerned-about-aung-san-suu-kyis-health |access-date=2023-08-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2022-09-14 |title=Myanmar's Daw Aung San Suu Kyi Reportedly Suffering Health Problems in Prison |language=en |work=The Irrawaddy |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmars-daw-aung-san-suu-kyi-reportedly-suffering-health-problems-in-prison.html |access-date=2023-08-24}}&lt;/ref&gt; သို့သော်လည်း စစ်ကောင်စီပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ဗိုလ်ချုပ်[[ဇော်မင်းထွန်း]]က ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ ကျန်းမာရေးအတွက် အထူးအလေးထားကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2022-07-03 |title=Special attention given to Daw Aung San Suu Kyi's health and living situation: SAC spokesperson |language=en |work=Eleven Media |url=https://elevenmyanmar.com/news/special-attention-given-to-daw-aung-san-suu-kyis-health-and-living-situation-sac-spokesperson |access-date=2023-08-24}}&lt;/ref&gt; ထိုင်းနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး [[:en:Don Pramudwinai|ဒွန်ပရာမွတ်ဝီနိုင်း]]ကလည်း &quot;ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် စိတ်ရောကိုယ်ပါ ကျန်းမာလျက်ရှိသည်&quot; ဟု ပြောဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Lamb |first=Kate |date=2023-07-12 |title=Thai foreign minister says he met with Aun San Suu Kyi |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/thai-foreign-minister-says-he-met-with-myanmars-jailed-leader-suu-kyi-2023-07-12/ |access-date=2023-08-24}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် သူမ၏ ကျန်းမာရေးအခြေအနေ ဆိုးရွားလာနေပြီး သွားကိုက်ခြင်းနှင့် အစာမစားနိုင်ခြင်းများ ခံစားရလျက်ရှိသည်။ သွားဆရာဝန်နှင့် ပြသရန် တောင်းဆိုမှုမှာလည်း ငြင်းဆိုခြင်းခံရသည်။ သူမ၏ သားဖြစ်သူက ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အတွက် ဆေးကုသမှုပြုလုပ်ပေးရန် စစ်ကောင်စီအား တောင်းဆိုလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2023-09-06 |title=Myanmar's Aung San Suu Kyi Unwell, Back in Prison |language=en |work=The Irrawaddy |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmars-suu-kyi-unwell-back-in-prison-nld-members.html |access-date=2023-10-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Ng |first=Kelly |date=2023-09-06 |title=Aung San Suu Kyi ill but denied urgent care, says son |language=en |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-66725416 |access-date=2023-10-08}}&lt;/ref&gt;

== ရရှိခဲ့သည့် ဆုများ ==
{{main|အောင်ဆန်းစုကြည် ရရှိခဲ့သည့် ဆုများ}}
ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား နိုင်ငံတကာမှ အသိအမှတ် ဂုဏ်ပြုသည့် ဆုများရာကျော်ရှိသည်။ ရရှိသော ဆုများ၏ ငွေကြေးများကို မြန်မာပြည်သူများ၏ ပညာရေး နှင့် ကျန်းမာရေး(ကဏ္ဍ)အတွက် လှူဒါန်းလေ့ရှိသည်။  နိုဘဲလ်ဆုကြေးငွေ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁.၃သန်းကိုလည်း မြန်မာပြည်သူများ၏ ပညာရေး နှင့် ကျန်းမာရေးအတွက် ရန်ပုံငွေမတည်နိုင်ရန် လှုဒါန်းခဲ့သူလည်းဖြစ်သည်။ 

{| border=&quot;1&quot; style=&quot;font-size:10px&quot;
|-
|''စဉ်''
|''ခုနှစ်''
|''ရရှိခဲ့သည့် ဆု အမည်''
|''ပေးအပ်သည့် ဌာန''
|''နိုင်ငံ''
|''ဆုကြေး''

|-
|၁
|၁၉၉၀
|[[သိုးရော်ဖ် ရွပ်ဖ်တို ဆု]] 
|ရဖ်တို လူ့အခွင့်အရေး ဖောင်ဒေးရှင်း
|{{အလံ|နော်ဝေနိုင်ငံ}}
|
|-
|၂
|၁၉၉၁
|[[စက်ခါရော့ဗ်ဆု]]
|ဥရောပ ပါလီမန်
|{{အလံ|ပြင်သစ်}}
|၅၀ ၀၀၀ ယူရို

|-
|၃
|၁၉၉၁
|[[နိုဘဲလ် ငြိမ်းချမ်းရေးဆု]]
|နိုဘဲလ် ကော်မတီ
|{{အလံ|နော်ဝေးနိုင်ငံ}}
|၆ ၀၀၀ ၀၀၀ ဆွီဒင် ခရုံနာ

|-
|၃
|၁၉၉၆
|Companion of the Order of Australia
|
|{{အလံ|ဩစတြေးလျနိုင်ငံ}}
|
|-
|၄
|၂၀၀၀
|လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် သမ္မတ ဆု
|
|
|
|-
|၅
|၂၀၀၂
|မဒန်ဂျိတ် ဆင့်ဂျ် ဆု (Madanjeet Singh Prize)
|ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ ပညာရေး၊ သိပ္ပံ နှင့် ယဉ်ကျေးမှု (UNESCO)
|
|
|-
|၆
|၂၀၀၂
|A Doctor of Laws honoris causa
|Memorial University of Newfoundland
|{{flag|ကနေဒါနိုင်ငံ}}
|
|-
|၇
|၂၀၀၄
|[[ဂွမ်ဂျူး လူ့အခွင့်အရေးဆု]] (Gwangju Prize for Human Rights)
|
|{{flag|တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ}}
|
|-
|၈
|၂၀၀၇
|Honorary Canadian citizenship
|
|{{flag|ကနေဒါနိုင်ငံ}}
|
|-
|၉
|၂၀၀၇
|အိုလွတ်ဖ် ပါလ်မယ် ဆု (Olof Palme Prize)
|အိုလွတ်ဖ် ပါလ်မယ် မိသားစု နှင့် ဆွီဒင်ဆိုရှယ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ ထူထောင်မှု
|{{flag|ဆွီဒင်နိုင်ငံ}}
|၇၅ ၀၀၀ အမေရိကန် ဒေါ်လာ

|-
|၁၀
|၂၀၀၈
|ကွန်ဂရက် ရွှေတံဆိပ်ဆု Congressional Gold Medal) &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://clerk.house.gov/art_history/house_history/goldMedal.html |title=Office of the Clerk of the U.S. House of Representatives - 404 |publisher=Clerk.house.gov |date= |accessdate=2014-02-09}}&lt;/ref&gt;
|United States Congress
|{{flag|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}}
|
|}

** ဆက်စပ်လေ့လာရန် [[ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ နေ့စွဲမှတ်တမ်းများ]]

==ထူထောင်ခဲ့သည့် ရန်ပုံငွေများ==
*'''အောင်ဆန်းစုကြည် ကမ္ဘာ့လွတ်မြောက်ရေး ရန်ပုံငွေ'''- အမည်ပေးထားသည့် ရန်ပုံငွေကို နော်ဝေအခြေစိုက် အစိုးရမဟုတ်သည့် Partnership For Change အဖွဲ့၊ နော်ဝေ မီဒီယာအဖွဲ့ကြီးတစ်ခုဖြစ်သည့် HippieMedia၊ နော်ဝေဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း မစ္စတာ ဘိုနဗစ်နှင့် နော်ဝေရောက် မြန်မာအသိုင်းအဝိုင်းတို့ ပါဝင်ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ ဂုဏ်ထူးဆောင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် အဖြစ်ပေးအပ်ခဲ့ပြီးနောက် ဒေါ်စုမှ လက်မှတ်ထိုး အတည်ပြုပေးခဲ့သည်။ ဇွန်လ ၁၆ ရက်နေ့၌ အော်စလိုမြို့တွင် ရန်ပုံငွေအမေရိကန် ဒေါ်လာ ၁ သန်းနှင့် စတင် မတည်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/burmese/multimedia/2012/06/120625_mobigeno_asskworldfreedomfund.shtml ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် နာမည်နှင့် ရန်ပုံငွေ အဖွဲ့တစ်ခု တည်ထောင်ခဲ့ (ဘီဘီစီ)]&lt;/ref&gt;
*'''Prospect Burma'''- မြန်မာနိုင်ငံသားများနှင့် ပြည်ပရောက် ဒုက္ခသည်များ ပညာရေးဆက်လက်သင်ယူနိုင်ရန် ပညာသင်ငွေကြေးများ ထောက်ပံ့ပေးသည့် ရန်ပုံငွေအဖွဲ့ကြီးဖြစ်သည်။ ထိုရန်ပုံငွေတွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ရရှိခဲ့သည့် ၁၉၉၁ နိုဘဲလ် ငြိမ်းချမ်းရေးဆု နှင့် အခြားဆုကြေးများမှ ငွေကြေးတချို့ပါဝင်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.prospectburma.org/about-prospect-burma/how-prospect-burma-began.html |title=How Prospect Burma Began |publisher=Prospect Burma |date= |accessdate=2014-02-09 |archivedate=9 March 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120309003543/http://www.prospectburma.org/about-prospect-burma/how-prospect-burma-began.html }}&lt;/ref&gt;

== ရေးသားခဲ့သည့် စာအုပ်များ ==
===စာပေ===
ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ပါဝင် ရေးသားတည်းဖြတ်ခဲ့သည့် စာအုပ်များမှာ-
*''[[ကြောက်ရွံ့ခြင်းမှ လွတ်ကင်းရေး၊ (စာအုပ်)|ကြောက်ရွံ့ခြင်းမှ လွတ်ကင်းရေး]]''
*''မျှော်လင့်ခြင်း၏ အသံများ''
*''[[မြန်မာပြည်မှ ပေးစာများ]]''
*''ဗမာ့ အောင်ဆန်း''
*''အောင်ဆန်း/အာရှနိုင်ငံမှ ခေါင်းဆောင်များ''
*''ဘူတန်သို့ သွားလည်ကြစို့''
*''မြန်မာပြည်သို့ သွားလည်ကြစို့''
*''နီပေါသို့ သွားလည်ကြစို့''
*''မျက်နှာဖုံး နောက်ကွယ်ရှိ မြန်မာပြည်''
*''မြန်မာနှင့် အိန္ဒိယ- ကိုလိုနီလက်အောက်ဘ၀များ၏ ရှုထောင့်များ''
*''စစ်မှန်သော ခိုကိုးရာ ဆီသို့''

==မိန့်ခွန်းများ==
{{main|ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ ရွှေဂုံတိုင် မိန့်ခွန်း}}


== ကိုးကား ==
{{reflist|2}}

== ပြင်ပလင့်ခ်များ ==
*{{Commons category-inline|Aung San Suu Kyi|ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်}}
*{{Wikiquote-inline|Aung San Suu Kyi|ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်}}
* {{Facebook|aungsan.suukyi.5661}}

{{lifetime|၁၉၄၅| | }}
[[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် ပါတီဝင်များ]]
[[Category:မြန်မာ့ အထင်ကရ အမျိုးသမီးများ]]
[[ကဏ္ဍ:နိုဘယ်ငြိမ်းချမ်းရေးဆုရ ပုဂ္ဂိုလ်များ]]
[[Category:၂၀၁၅ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်သူများ]]
[[Category:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]]
[[Category:အောင်ဆန်းစုကြည်]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပညာရေးဝန်ကြီးများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ အမျိုးသမီး ဝန်ကြီးများ]]
[[ကဏ္ဍ:ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသမီး နိုင်ငံရေးသမားများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများ]]</text>
      <sha1>e3oqscu8rnqs60ovy3qo2zukh0vkm12</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၀</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29641</id>
    <revision>
      <id>1054725</id>
      <parentid>1023928</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:10:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1054725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74525" sha1="23yqc1wm1sxdnvkahci5hjwfytuuhfw" xml:space="preserve">{{Infobox election
| election_name = မြန်မာ့ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၀
| country = Myanmar
| type = parliamentary
| ongoing = no
| previous_election = ပါတီစုံ ဒီမိုကရေစီ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၁၉၉၀‎
| previous_year = ၁၉၉၀
| next_election = အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၁၅
| next_year = ၂၀၁၅
| seats_for_election =[[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] နေရာ ၄၄၀ အနက် ၃၃၀&lt;br /&gt; အစိုးရဖွဲ့နိုင်ရန် ၂၂၁ နေရာ လိုအပ် &lt;br /&gt; [[အမျိုးသားလွှတ်တော်]] နေရာ ၂၂၄ အနက် ၁၆၈ နေရာ
| majority_seats=  ၁၁၃
| election_date = ၇ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၀
| image1 = [[File:TheinSeinASEAN.jpg|100px]]
| leader1 = [[သိန်းစိန်၊ ဦး|ဦးသိန်းစိန်]]
| party1 = ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ
| leaders_seat1 = [[ဇမ္ဗူသီရိမြို့နယ်|ဇမ္ဗူသီရိ]] (ပြည်သူ့)
| percentage1 = ၇၆.၇၉% (အမျိုးသား)&lt;br&gt;၇၈.၄၈% (ပြည်သူ့)
| seats1 = ၁၂၉ (အမျိုးသား)&lt;br&gt;၂၅၉ (ပြည်သူ့)
| seat_change1 = {{Increase}}၁၂၉ (အမျိုးသား)&lt;br&gt;{{Increase}}၂၅၉ (ပြည်သူ့)

| image3 = &lt;span style=&quot;line-height:120px; vertical-align:center; text-align:center; color:{{တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ/meta/color}}; font-size:30px;&quot;&gt; '''တစည''' &lt;/span&gt;
| leader3 = [[ထွန်းရီ|ဦးထွန်းရီ]]
| party3 = တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ
| leaders_seat3 = (''not a candidate'')
| percentage3 = ၂.၉၈% (အမျိုးသား)&lt;br&gt;3.64% (ပြည်သူ့)
| seats3 = ၅ (အမျိုးသား)&lt;br&gt;၁၂ (ပြည်သူ့)
| seat_change3 = {{Increase}}၅ (အမျိုးသား)&lt;br&gt;{{Increase}}၁၂ (ပြည်သူ့)

| image4 = &lt;span style=&quot;line-height:120px; vertical-align:center; text-align:center; color:{{အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အင်အားစု/meta/color}}; font-size:30px;&quot;&gt; '''NDF''' &lt;/span&gt;
| leader4 = [[သန်းငြိမ်း|ဒေါက်တာသန်းငြိမ်း]]
| party4 = အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အင်အားစု
| leaders_seat4 = (''not a candidate'')
| percentage4 = ၂.၃၈% (အမျိုးသား)&lt;br&gt;၃.၆၄% (ပြည်သူ့)
| seats4 =၄ (အမျိုးသား)&lt;br&gt;၁၂ (ပြည်သူ့)
| seat_change4 = {{Increase}}၄ (အမျိုးသား)&lt;br&gt;{{Increase}}၁၂ (ပြည်သူ့)

| image2 = &lt;span style=&quot;line-height:120px; vertical-align:center; text-align:center; color:{{ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီ/meta/color}}; font-size:30px;&quot;&gt; '''SNDP''' &lt;/span&gt;
| leader2 = [[စိုင်းအိုက်ပေါင်း|ဦးစိုင်းအိုက်ပေါင်း]]
| party2 = ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီ
| leaders_seat2 = (''not a candidate'')
| percentage2 = ၁.၇၈% (အမျိုးသား)&lt;br&gt;၅.၄၅% (ပြည်သူ့)
| seats2 = ၃ (အမျိုးသား)&lt;br&gt;၁၈ (ပြည်သူ့)
| seat_change2 = {{Increase}}၃ (အမျိုးသား)&lt;br&gt;{{Increase}}၁၈ (ပြည်သူ့)

| title = [[မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ|ဝန်ကြီးချုပ်]]
| posttitle = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|သမ္မတ]]-ရွေးချယ်ခံရ&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-12362745 Burma ex-Prime {{not a typo|Minister}} Thein Sein named new president], BBC, 4 February 2011.&lt;/ref&gt;
| before_election = [[သိန်းစိန်၊ ဦး|ဦးသိန်းစိန်]]
| before_party = ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ
| after_election = [[သိန်းစိန်၊ ဦး|ဦးသိန်းစိန်]]
| after_party = ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ
|map = [[File:05-Sector Map Gov IFES Political Party Result of Pyithu Hluttaw-2010 MIMU1248v03 26Jan2016 A3.pdf|100px]][[File:07-Sector Map Gov IFES Political Party Result of Amyotha Hluttaw-2010 MIMU1248v03 26Jan2016 A3.pdf|100px]]
}}

'''၂၀၁၀ ခုနှစ် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ'''သည် ၂၀၀၈ ခုနှစ် မေလအတွင်း လူထုဆန္ဒခံယူပွဲ ဖြင့် အတည်ပြုခဲ့သည့် [[မြန်မာ့ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ]]နှင့် အညီ ကျင်းပသည့် ရွေးကောက်ပွဲ တစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး ဤသည်မှာ [[မြန်မာ့သမိုင်း]]တွင် စတုတ္ထအကြိမ်မြောက် ကျင်းပခြင်းဖြစ်သည်။

== နောက်ခံသမိုင်းအကျဉ်းချုပ် ==
၂၀၁၀ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပခြင်းသည် [[နိုင်ငံတော် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေး ကောင်စီ]] (နအဖ) မှ ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် အဆိုပြုခဲ့သည့် ‘ဒီမိုကရေစီ လမ်းပြမြေပုံ’ပါ အဆင့် ၇ ဆင့်၏ ပဉ္စမမြောက် အဆင့်ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;[http://www.kuwaittimes.net/read_news.php?newsid=MjM3NTc0NzU0 Myanmar leader says 2010 election plans on course] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110429004632/http://www.kuwaittimes.net/read_news.php?newsid=MjM3NTc0NzU0 |date=29 April 2011 }}. ''Kuwait Times''. November 30, 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bernama&quot;&gt;[http://www.bernama.com/bernama/v5/newsworld.php?id=465849 Myanmar Top Leader Advises People To Make Correct Choice With Upcoming Election]. Bernama. 4 January 2010.&lt;/ref&gt; ဆဋ္ဌမနှင့် သတ္တမ အဆင့်များမှာ ရွေးကောက်တင်မြောက်ခံရသူ ပြည်သူ့ကိုယ်စားလှယ်များဖြင့် သက်ဆိုင်ရာ လွှတ်တော်များ ဖွဲ့စည်းရေးနှင့် ခေတ်မှီတိုးတက်သည့် ဒီမိုကရေစီ နိုင်ငံတော် ထူထောင်ရေးတို့ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/opinon/2009/12/137_58118.html|title=Reconciliation Myanmar Needs|last=Kipgen|first=Nehginpao|date=29 December 2009|publisher=''Korea Times''}}&lt;/ref&gt;

'''၂၀၁၀ ခုနှစ် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ''' သည် [[ပါတီစုံ ဒီမိုကရေစီ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၁၉၉၀‎|၁၉၉၀ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲ]]ပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံတွင် နှစ်ပေါင်း ၂၀ အတွင်း ပထမဆုံး အကြိမ်ကျင်းပသည့် ရွေးကောက်ပွဲဖြစ်သည်။ ရွေးကောက်ပွဲကို ၂၀၁၀ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=လာမည့် နိုဝင်ဘာတွင် ရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပမည်။ (ဧရာဝတီ) |url=http://www.irrawaddy.org/bur/index.php/news/1-news/3830-2010-08-13-08-20-22 |accessdate=19 May 2012 |archivedate=6 November 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101106063446/http://www.irrawaddy.org/bur/index.php/news/1-news/3830-2010-08-13-08-20-22 }}&lt;/ref&gt; နိုင်ငံတဝှန်း မဲဆန္ဒနယ် ၁၁၅၉ ခု၌ မဲရုံပေါင်း ၄ သောင်းခန့် ရှိကာ  မဲပေးပိုင်ခွင့်ရှိသူ ၂၉ သန်းကျော် ရှိသည်။ 

၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ အရ [[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ရှိ [[အမျိုးသားလွှတ်တော်]] အတွက် အမတ်နေရာ ၂၂၄ နေရာနှင့် [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] အတွက် ၄၄၀ နေရာ သတ်မှတ်ထားသော်လည်း အမတ်နေရာများ၏ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်း မှာ တပ်မတော်မှ ကိုယ်စားလှယ်များဖြစ်သောကြောင့် ယခုအကြိမ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် အမျိုးသားလွှတ်တော်အတွက် အမတ် ၁၆၈ ဦးနှင့် ပြည်သူ့လွှတ်တော်အတွက် ၃၃၀ ဦး ကိုသာ ရွေးကောက်တင်မြှောက်ရမည်ဖြစ်သည်။ 

== ရွေးကောက်ပွဲ ဥပဒေ ==
ရွေးကောက်ပွဲ ဥပဒေများကို  ၂၀၁၀ မတ်လ ၉ ရက်နေ့မှစကာ အစိုးရပိုင် သတင်းစာများမှ အချပ်ပိုအဖြစ် ရှေ့စဉ်နောက်ဆက် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ ပထမဦးဆုံး [[ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်ဥပဒေ]] ကို ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် မတ် ၉ ရက် တွင် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ ယင်းဥပဒေအရ ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်၏ တာဝန်များမှာ ရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပရေးနှင့် နိုင်ငံရေးပါတီများအား ကြီးကြပ်ရေး တို့ဖြစ်သည်။ ကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ အပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် အနည်းဆုံး ၅ ဦးကို  နယက မှ ခန့်အပ်တာဝန်ပေး နိုင်သည်ဟု ရေးသား ပါရှိသည်။ ကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌနှင့် အဖွဲ့ဝင်များသည် အသက် (၅၀) ပြည့်ပြီးသူများ ဖြစ်ရမည်ဖြစ်ပြီး ထင်ပေါ်ကျော်ကြားသည့် ဂုဏ်သတင်းရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် နယကမှ ယူဆသူဖြစ်ရမည်ဟု ပါရှိသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=နအဖ၏ ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင် ဥပဒေ ထုတ်ပြန် (ခေတ်ပြိုင်)  |url=http://www.khitpyaing.org/news/March%202010/9310d.php |accessdate=19 May 2012 |archivedate=20 July 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100720132433/http://www.khitpyaing.org/news/March%202010/9310d.php }}&lt;/ref&gt;

နအဖ အစိုးရသည် ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် မတ် ၁၁ ရက်နေ့ ညနေပိုင်းတွင် [[မြန်မာ့ရုပ်မြင်သံကြား]]သတင်းမှတစ်ဆင့် [[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်]]ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း ထုတ်ပြန် ကြေညာခဲ့သည်။ ဖွဲ့စည်းသည့် ကော်မရှင်တွင် အဖွဲ့ဝင် ၁၇ ဦးပါရှိပြီး ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဒုတိယ [[တရားသူကြီးချုပ်]] ဖြစ်ခဲ့သည့်  [[သိန်းစိုး|ဦးသိန်းစိုး]]ကို ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=ရွေးကောက်ပွဲ ဥပဒေ တရားမမျှတဟု ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ပြော (ဧရာဝတီ) |url=http://www.irrawaddy.org/bur/index.php/news/1-news/2763-2010-03-11-12-50-08 |accessdate=19 May 2012 |archivedate=14 March 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100314044317/http://www.irrawaddy.org/bur/index.php/news/1-news/2763-2010-03-11-12-50-08 }}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် မတ် ၈ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်သည့် နိုင်ငံရေးပါတီများ မှတ်ပုံတင်ခြင်း ဥပဒေ တွင် ပါတီထူထောင်လိုသူ၊ သို့မဟုတ် ပါတီဝင် ဖြစ်လိုသူများသည် ထောင်ဒဏ် ကျခံနေရသူ မဖြစ်စေရဟု  ပြဋ္ဌာန်း ထားသည့်အပြင်၊ ပြစ်ဒဏ်ကို အယူခံနေဆဲ ဖြစ်သူလည်း မဖြစ်ရဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်။  &lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/burmese/burma/2010/03/100310_parties_law.shtml နိုင်ငံရေးပါတီများ မှတ်ပုံတင်ခြင်း ဥပဒေထုတ် (ဘီဘီစီ) ]&lt;/ref&gt;

== နိုင်ငံရေးပါတီများ ==
ရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်မည့် နိုင်ငံရေးပါတီများသည် အနည်းဆုံး ပါတီဝင် ၁၀၀၀ အထက်ရှိရမည်ဖြစ်ပြီး ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဇွန်လ ၆ ရက်မတိုင်မှီ မှတ်ပုံတင်ထားသည့် ပါတီများ ဖြစ်ရန်လိုသည်။ ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်အဖွဲ့မှ ခွင့်ပြုထားပြီးသော နိုင်ငံရေးပါတီ ၄၂ ခုရှိသည်။ &lt;ref&gt;{{cite news|last=Buncombe|first=Andrew|title=Burma bans marching and chanting during rallies |url=http://www.independent.co.uk/news/world/asia/burma-bans-marching-and-chanting-during--rallies-2008359.html|newspaper=The Independent|date=23 June 2010}}&lt;/ref&gt; အချို့ပါတီများမှာ တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုများပါဝင်သည့် ပါတီများဖြစ်ကြသည်။ &lt;ref name=ReuNDF&gt;[http://www.reuters.com/article/idUSTRE6455UR20100506 Suu Kyi party splits, faction to run in Myanmar poll]. Reuters. 7 May 2010&lt;/ref&gt;

၁၉၉၀ ပြည့်နှစ် ပါတီစုံ ဒီမိုကရေစီ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် အမတ်နေရာအများစုကို အနိုင်ရခဲ့သော်လည်း အာဏာလွှဲအပ်ခြင်း မခံခဲ့ရသည့် [[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]] မှာမူ ရွေးကောက်ပွဲတွင် မပါဝင်ရန် ဆုံးဖြတ်ထားပြီး ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ဝါရင့်ပါတီဝင် အချို့က ရွေးကောက်ပွဲကို သပိတ်မှောက်ပါက အစိုးရ ဆင်ထားသည့် အကွက်အတွင်း ရောက်သွားမည်ဟုဆိုကာ ရွေးကောက်ပွဲဝင်ရန် [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အင်အားစု]]ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ &lt;ref name=ReuNDF/&gt;

နအဖ စစ်အစိုးရက  နိုင်ငံတဝန်းဖွဲ့စည်းထားသော  [[ပြည်ထောင်စု ကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးအသင်း]]အား [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] ဟု နိုင်ငံရေး ပါတီအဖြစ် ပြောင်းလဲ ဖွဲ့စည်းပြီး စစ်ဗိုလ်ချုပ်ဟောင်းများဦးဆောင်စေပြီး ရွေးကောက်ပွဲ ဝင်ခဲ့သည်။ &lt;ref name=ReuNDF/&gt;

=== မှတ်ပုံတင်ထားခဲ့သည့် ပါတီများစာရင်း ===
# [[မြို (ခေါ်) ခမီ အမျိုးသား ညီညွတ်ရေးအဖွဲ့]]The Mro (or) Khami National Solidarity Organization (MKNSO)
# [[တိုင်းရင်းသား စည်းလုံး ညီညွတ်ရေး ပါတီ]] National Unity Party (NUP)
# [[လားဟူ အမျိုးသား ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ပါတီ]]The Lahu National Development Party (LNDP)
# [[ကိုးကန့် ဒီမိုကရေစီနှင့် ညီညွတ်ရေးပါတီ]]Kokang Democracy and Unity Party (KDUP)
# [[ပအိုဝ်း အမျိုးသား အဖွဲ့ချုပ်]] The Pa-O National Organization (PNO)
# [[ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (မြန်မာ)]] The Democratic Party (Myanmar) (DPM)
# [[ကယန်း အမျိုးသားပါတီ]] The Kayan National Party (KNP)
# [[မြန်မာနိုင်ငံ ရခိုင်ပြည်နယ် အမျိုးသား အင်အားစုပါတီ]] The Rakhine State National Force of Myanmar (RSNF)
# [[ကရင်ပြည်သူ့ပါတီ]] The Kayin People’s Party (KPP)
# [[‘ဝ’ အမျိုးသား စည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]]The “Wa” National Unity Party(WNUP)
# [[ပြည်ထောင်စု ကရင်အမျိုးသားများ အဖွဲ့ချုပ်]] Union Kayin League (UKL) (ဖျက်သိမ်း)
# [[တအောင်း (ပလောင်) အမျိုးသားပါတီ]] The Taaung (Palaung) National Party (TPNP)
# [[မွန်ဒေသလုံးဆိုင်ရာ ဒီမိုကရေစီပါတီ]] All Mon Region Democracy Party (AMRDP)
# [[ဒီမိုကရေစီနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေး ပါတီ]]The Democracy and Peace Party (DPP)
# [[ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီ]] The Shan Nationalities Democratic Party (SNDP)
# [[ညီညွတ်သော ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] The United Democratic Party (UDP)
# [[၈၈ မျိုးဆက် ကျောင်းသားလူငယ်များ (ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ)]]The 88 Generation Student Youths(Union Of Myanmar) (8GSY)
# [[ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသား နိုင်ငံရေးအဖွဲ့ချုပ်]] The Union Of Myanmar Fedration of National Politics (UMNPF)
# [[အမျိုးသား နိုင်ငံရေး မဟာမိတ်များ အဖွဲ့ချုပ်]] The National Political Alliance League (NPAL)
# [[လူ့ဘောင်သစ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ|မြန်မာ့လူ့ဘောင်သစ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] The Myanmar New Society Democratic Party (MNSDP) 
# [[ချင်းအမျိုးသားပါတီ]] The Chin National Party(CNP)
# [[ဝံသာနု NLD (ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ)]]The Wunthanu NLD (the Union of Myanmar) (WNLD)
# [[ခေတ်သစ်ပြည်သူ့ပါတီ]] The Modern People’s Party (MPP)
# [[ပြည်ထောင်စု ဒီမိုကရေစီပါတီ]] The Union Democracy Party (UnionDP)
# [[မတူကွဲပြားခြင်းနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးပါတီ]] The Peace &amp; Diversity Party (PDP)
# [[ချင်းတိုးတက်ရေး ပါတီ]] The Chin Progressive Party (CPP)
# [[အင်းအမျိုးသား ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ပါတီ]] The Inn National Development Party (INPP)
# [[ရခိုင်တိုင်းရင်းသားများ တိုးတက်ရေးပါတီ]] The Rakhine Nationalities Development Party (RNDP)
# [[‘ဝ’ ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီ]] The Wa Democratic Party (WDP)
# [[ဖလုံ - စဝေါ် ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီ]] The Phalon Sawaw Democratic Party (PSDP)
# [[အမျိုးသား ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] The National Democratic Party for Development (NDPD)
# [[ပြည်ထောင်စု ကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးအသင်း|ပြည်ထောင်စု ကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] The Union Solidarity and Development Party (USDP)
# [[တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများ ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] The Ethnic National Development Party (ENDP)
# [[မြန်မာဒီမိုကရေစီကွန်ကရက်]] Myanmar Democracy Congress (MDC) (ဖျက်သိမ်း)
# [[မြို တိုင်းရင်းသားပါတီ]] Mro National Party (MNP) (ဖျက်သိမ်း)
# [[ကမန် အမျိုးသား တိုးတက်ရေးပါတီ]] Kaman National Progressive Party (KNPP)
# [[ခမီ အမျိုးသားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ]] Khami National Development Party (KNDP)
# [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အင်အားစု]] National Democratic Force (NDF)
# [[ကရင်ပြည်နယ်ဒီမိုကရေစီနှင့်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ]]
# [[အမျိုးသားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့်ငြိမ်းချမ်းရေးပါတီ]]
# [[စည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့်ဒီမိုကရေစီပါတီ ကချင်ပြည်နယ်]] (Unity and Democracy Party of Kachin State; UDPKS)
# ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ (ပြည်)

== မဲဆန္ဒနယ်နေရာများ ==
[[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] တွင် မဲဆန္ဒနယ် ၃၃ဝ ရှိသည့်အနက် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] အတွင်းရှိ - [[ပန်ဆန်းမြို့|ပန်ဆန်း]] (ပန်ခမ်း)၊ [[နားဖန်းမြို့|နားဖန်း]]၊ [[ပန်ဝိုင်မြို့|ပန်ဝိုင်]] နှင့် [[မိုင်းမောမြို့|မိုင်းမော]] မြို့နယ် ၄ မြို့နယ်သည် လွတ်လပ်၍ တရားမျှတသော ရွေးကောက်ပွဲအဖြစ် ကျင်းပပေးရန် အခြေအနေမရှိ၍ လည်းကောင်း၊ [[မိုင်းလားမြို့နယ်]] တွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်မည့် ကိုယ်စားလှယ်လောင်း တစ်ဦးမျှ မရှိခြင်းကြောင့် လည်းကောင်း  မဲဆန္ဒနယ် ၃၂၅ နယ် တွင်သာ ကျင်းပခဲ့သည်။

[[အမျိုးသားလွှတ်တော်]] အတွက် မဲဆန္ဒနယ် ၁၆၈ နယ် ၊ တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်၌ မဲဆန္ဒနယ် ၆၇၃ နယ် (တိုင်းရင်းသားလူမျိုး မဲဆန္ဒနယ် ၂၉ ခု အပါအဝင်) ရှိသည့်အနက် မဲဆန္ဒနယ် ၆၆၃ နယ်တွင်လည်းကောင်း ကျင်းပခဲ့သည်။

တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်လွှတ်တော်တွင် ရွေးကောက်ပွဲမကျင်းပခဲ့သည့် မဲဆန္ဒနယ်များမှာ  ရှမ်းပြည်နယ် အတွင်းရှိ   [[ပန်ဆန်းမြို့|ပန်ဆန်း]] (ပန်ခမ်း)၊ [[နားဖန်းမြို့|နားဖန်း]]၊ [[ပန်ဝိုင်မြို့|ပန်ဝိုင်]] နှင့် [[မိုင်းမောမြို့|မိုင်းမော]] မြို့နယ် ၄ မြို့နယ်၏ မဲဆန္ဒနယ် ၈ နယ် နှင့် ယှဉ်ပြိုင်မည့်သူ မရှိသည့် အတွက် လည်းကောင်း၊ မိုင်းလားမြို့နယ်မှ မဲဆန္ဒနယ် ၂ နယ် တွင် ဝင်ပြိုင်သူမရှိ၍ လည်းကောင်း စသည်ဖြင့် စုစုပေါင်း ၉ နယ် တို့ ဖြစ်သည်။

== ရွေးကောက်ပွဲ ပါဝင်သည့် ပါတီအလိုက် ကိုယ်စားလှယ်လောင်း ဦးရေစာရင်း ==
၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ကာလတွင်  တရားဝင် မှတ်ပုံတင်ထားသည့် နိုင်ငံရေးပါတီ (၄၂)ပါတီ ရှိသည်။ထိုပါတီများအနက် (၃၇)ပါတီ သည် ရွေးကောက်ပွဲ ဝင်ပြိုင်ရန်အတွက်  လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းများကို ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲ သို့ တင်သွင်းလျှောက်ထားခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://uec.gov.mm/show_data_content.php?name=191.pdf&amp;type=law&amp;code=x&amp;sno=3517&amp;token=37cc8b9815af43ee294693eb282ef15fa5b12e1ba762e324eda9645025fd0b2b93b16353de5eded63d3cbafd9466cf4932232345584ccba1604c44d8b75bc25d|title=၂၀၁၀ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲအကြောင်း သိကောင်းစရာ|work=ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်|access-date=၂၈ ဇူလိုင် ၂၀၂၅|date= }}&lt;/ref&gt;

=== ရွေးကောက်ပွဲ ဝင်ပြိုင်ခဲ့သည့် နိုင်ငံရေးပါတီများနှင့်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းစာရင်း ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! စဉ် !! ပါတီအမည် !! ပြည်သူ့လွှတ်တော် !! အမျိုးသားလွှတ်တော် !! တိုင်း (သို့) ပြည်နယ် လွှတ်တော် !!လူမျိုး !! စုစုပေါင်း
|-
| ၁ || ပြည်ထောင်စု ကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ || ၃၁၄ || ၁၅၉ || ၆၁၁ ||၂၇ || ၁၁၁၁
|-
| ၂ || တိုင်းရင်းသား စည်းလုံး ညီညွတ်ရေးပါတီ || ၂၉၄ || ၁၄၉ || ၅၃၄|| ၁၇ || ၉၉၄
|-
| ၃ || အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အင်အားစု || ၁၀၁ || ၃၄ || ၂၃ ||- || ၁၅၈
|-
| ၄ || ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ || ၄၅ || ၁၅ || ၉၃ || ၃|| ၁၅၆
|-
| ၅ || ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီ (မြန်မာ) || ၂၂ || ၉ || ၁၆ || - || ၄၇
|-
| ၆ || ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားနိုင်ငံရေးပါတီ || ၂၅ || ၁၁ || ၁၀ || - || ၄၆
|-
| ၇ || ရခိုင်တိုင်းရင်းသားများ တိုးတက်ရေးပါတီ || ၁၂ || ၈ || ၂၃ || ၁ || ၄၄
|-
| ၈ || ကရင်ပြည်သူ့ပါတီ || ၇ || ၅ || ၂၄ || ၅ || ၄၁
|-
| ၉ || ၈၈ မျိုးဆက် ကျောင်းသား လူငယ်များ (ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ) || ၂၈ || ၆ || ၅ || - || ၃၉
|-
| ၁၀ || ချင်းတိုးတက်ရေးပါတီ || ၈ || ၁၂ || ၁၇ || ၁ || ၃၈
|-
| ၁၁ || မွန်ဒေသလုံးဆိုင်ရာ ဒီမိုကေရစီ ပါတီ || ၈ || ၉ || ၁၆ || ၁ || ၃၄
|-
| ၁၂ || ခေတ်သစ် ပြည်သူ့ပါတီ ||၇ || ၄ || ၁၉ || - || ၃၀
|-
| ၁၃ || ဝ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ || ၈ || ၁ || ၁၆ || - || ၂၅
|-
| ၁၄ || အမျိုးသားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ || ၆ || ၅ || ၁၁ || - || ၂၂
|-
| ၁၅ || ချင်းအမျိုးသားပါတီ || ၆ || ၇ || ၉ || - || ၂၂
|-
| ၁၆ || ဖလုံ-စဝေါ် ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ|| ၅ || ၄ || ၉ || - || ၁၈
|-
| ၁၇ || တအောင်း(ပလောင်)အမျိုးသားပါတီ || ၄ || ၂ || ၉ || - || ၁၅
|-
| ၁၈ || မြန်မာနိုင်ငံ ရခိုင်ပြည်နယ်အမျိုးသားအင်အားစုပါတီ || ၂ || ၂ || ၁၀ || - || ၁၄
|-
| ၁၉ || အမျိုးသားနိုင်ငံရေး မဟာမိတ်များ အဖွဲ့ချုပ် || ၆ || ၃ || ၄ || - || ၁၃
|-
| ၂၀ || ကယန်းအမျိုးသားပါတီ || ၂ || ၃ || ၇ || ၁ || ၁၃
|-
| ၂၁ || လားဟူအမျိုးသားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ || ၃ || - || ၈ || ၁ || ၁၂
|-
| ၂၂ || ပအိုဝ်း အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်  || ၃ || ၁ || ၆ || - || ၁၀
|-
| ၂၃ || ဒီမိုကရေစီနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးပါတီ || ၈ || ၁ || - || - || ၉
|-
| ၂၄ || စည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့်ဒီမိုကရေစီပါတီ ကချင်ပြည်နယ် (စဒက) || ၂ || ၃ || ၂ || ၂ || ၉
|-
| ၂၅ || မြို (ခ) ခမီအမျိုးသားညီညွတ်ရေးအဖွဲ့ပါတီ || ၁ || ၁ || ၇ || - || ၉
|-
| ၂၆ || ညီညွတ်သောဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (UDP) || ၄ || ၃ || ၁ || - || ၈
|-
| ၂၇ || ကိုးကန့်ဒီမိုကရေစီနှင့်ညီညွတ်ရေးပါတီ || ၃ || ၁ || ၄ || - || ၈
|-
| ၂၈ || မတူကွဲပြားခြင်းနှင့်ငြိမ်းချမ်းရေးပါတီ || ၃ || ၂ || ၂ || - || ၇
|-
| ၂၉ || ကမန်အမျိုးသားတိုးတက်ရေးပါတီ || ၂ || ၁ || ၃ || - || ၆
|-
| ၃၀ || အင်းအမျိုးသားတိုးတက်ရေးပါတီ || ၁ || ၁ || ၂ || ၁ || ၅
|-
| ၃၁ || ဝံသာနု (NLD)(ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ)ပါတီ || ၄ || - || - || - || ၄
|-
| ၃၂ || ကရင်ပြည်နယ်ဒီမိုကရေစီနှင့်ငြိမ်းချမ်းရေးပါတီ || - || ၂ || ၂ || - || ၄
|-
| ၃၃ || ဝ အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ || ၃ || ၁ || - || - || ၄
|-
| ၃၄ || အမျိုးသားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးပါတီ || - || ၂ || ၁ || - || ၃
|-
| ၃၅ || ပြည်ထောင်စုဒီမိုကရေစီပါတီ || ၂ || ၁ || - || - || ၃
|-
| ၃၆ || ခမီအမျိုးသားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ || - || ၃ ||- || - || ၃
|-
| ၃၇ || တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ || - || ၁ || ၂ || - || ၃
|-
| ၃၈ || တစ်သီးပုဂ္ဂလ || ၄၀ || ၇ || ၂၉ || ၆ || ၈၂
|-
! စုစုပေါင်း || || ၉၈၉ || ၄၇၉ || ၁၅၃၅ || ၆၆ || ၃၀၆၉
|}

=== ပါတီမှတ်ပုံတင်ထားသော်လည်း ရွေးကောက်ပွဲ ဝင်မပြိုင်ခဲ့သည့် နိုင်ငံရေးပါတီစာရင်း ===

# ပြည်ထောင်စုကရင်အမျိုးသားများအဖွဲ့ချုပ်
# မြန်မာ့လူ့ဘောင်သစ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ
# မြန်မာဒီမိုကရေစီကွန်ကရက်ပါတီ
# မြိုတိုင်းရင်းသားပါတီ
# ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ (ပြည်)

== ရွေးကောက်ပွဲ ရလဒ် ==
ရွေးကောက်ပွဲ နောက်ဆုံးရလဒ်များကို ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်အဖွဲ့က ၂၀၁၀ နိုဝင်ဘာ ၁၇ ရက်နေ့တွင် တရားဝင် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ [http://news.xinhuanet.com/english2010/world/2010-11/17/c_13611242.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150911035340/http://news.xinhuanet.com/english2010/world/2010-11/17/c_13611242.htm |date=11 September 2015 }}[http://www.ajmmc.org/2010/11/6013.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200817041645/http://www.ajmmc.org/2010/11/6013.html |date=17 August 2020 }}[http://www.ajmmc.org/2010/11/14786.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210114053301/http://www.ajmmc.org/2010/11/14786.html |date=14 January 2021 }}[http://www.ajmmc.org/atom.xml] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201214102154/http://www.ajmmc.org/atom.xml |date=14 December 2020 }}

== ပြည်သူ့လွှတ်တော် ရလဒ်များ ==
ပြည်သူ့လွှတ်တော် အမတ်နေရာ ၄၄၀ အနက် ၃၃၀ ကို ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ ပါတီအလိုက် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရသည့် အမတ်ဦးရေများမှာ 

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! စဉ် !! ပါတီအမည် !! ရာခိုင်နှုန်း (%) !! ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဦးရေ 
|-
| ၁ || ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ || ၇၉ ဒသမ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်း || ၂၅၉
|-
| ၂ || တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ || ၃ ဒသမ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်း || ၁၂
|-
| ၃ || အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအင်အားစုပါတီ || ၂ ဒသမ ၄၆ ရာခိုင်နှုန်း || ၈
|-
| ၄ || ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ || ၅ ဒသမ ၅၄ ရာခိုင်နှုန်း || ၁၈
|-
| ၅ || ရခိုင်အမျိုးသားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ || ၂ ဒသမ ၇၇ ရာခိုင်နှုန်း || ၉
|-
| ၆ || မွန်ဒေသလုံးဆိုင်ရာဒီမိုကရေစီပါတီ || ၀ ဒသမ ၉၂ ရာခိုင်နှုန်း || ၃
|-
| ၇ || ချင်းတိုးတက်ရေးပါတီ || ၀ ဒသမ ၆၁ ရာခိုင်နှုန်း || ၂
|-
| ၈ || ဖလုံ - စဝေါ် ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ || ၀ ဒသမ ၆၁ ရာခိုင်နှုန်း || ၂
|-
| ၉ || ချင်းအမျိုးသားပါတီ || ၀ ဒသမ ၆၁ ရာခိုင်နှုန်း || ၂
|-
| ၁၀ || အင်းအမျိုးသားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ || ၀ ဒသမ ၃၄ ရာခိုင်နှုန်း || ၁
|-
| ၁၁ || ပအိုဝ်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ် || ၀ ဒသမ ၉၂ ရာခိုင်နှုန်း || ၃
|-
| ၁၂ || ကရင်ပြည်သူ့ပါတီ || ၀ ဒသမ ၃၄ ရာခိုင်နှုန်း || ၁
|-
| ၁၃ || တအောင်း(ပလောင်)အမျိုးသားပါတီ || ၀ ဒသမ ၃၄ ရာခိုင်နှုန်း || ၁
|-
| ၁၄ || ဝ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ || ၀ ဒသမ ၆၁ ရာခိုင်နှုန်း || ၂
|-
| ၁၅ || စည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့်ဒီမိုကရေစီပါတီ ကချင်ပြည်နယ် (စဒက) || ၀ ဒသမ ၃၄ ရာခိုင်နှုန်း || ၁
|-
| ၁၆ || ကချင်ပြည်နယ် ဒီမိုကရေစီ နှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ || ၀ ရာခိုင်နှုန်း || ၀
|-
| ၁၇ || ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (မြန်မာ) || ၀  ရာခိုင်နှုန်း  || ၀
|-
| ၁၈ || ကယန်းအမျိုးသားပါတီ || ၀  ရာခိုင်နှုန်း || ၀
|-
| ၁၉ || အမျိုးသားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ || ၀  ရာခိုင်နှုန်း || ၀
|-
| ၂၀ || ၈၈မျိုးဆက်ကျောင်းသားလူငယ်များ (ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ)ပါတီ || ၀ ရာခိုင်နှုန်း  || ၀
|-
| ၂၁ || တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ || ၀  ရာခိုင်နှုန်း  || ၀
|-
| ၂၂ || လားဟူအမျိုးသားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ || ၀  ရာခိုင်နှုန်း  || ၀
|-
| ၂၃ || တစ်သီးပုဂ္ဂလ || ၀ ဒသမ ၃၄ ရာခိုင်နှုန်း || ၁
|-
! စုစုပေါင်း || ||  || ၃၂၅
|}

== အမျိုးသားလွှတ်တော် ရလဒ်များ ==
အမျိုးသားလွှတ်တော် အမတ်နေရာ ၂၂၄ နေရာအနက် ၁၆၈ နေရာကို ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ ပါတီအလိုက် အမတ်ဦးရေများမှာ
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! စဉ် !! ပါတီအမည် !! ရာခိုင်နှုန်း (%)  !! အမျိုးသားလွှတ်တော် ဦးရေ
|-
| ၁ || ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ || ၇၆ ဒသမ ၇၈ ရာခိုင်နှုန်း || ၁၂၉
|-
| ၂ || တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ || ၂ ဒသမ ၉၉ ရာခိုင်နှုန်း || ၅
|-
| ၃ || အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအင်အားစုပါတီ || ၂ ဒသမ ၃၈ ရာခိုင်နှုန်း || ၄
|-
| ၄ || ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ || ၁ ဒသမ ၇၈ ရာခိုင်နှုန်း || ၃
|-
| ၅ || ရခိုင်အမျိုးသားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ || ၄ ဒသမ ၁၇ ရာခိုင်နှုန်း || ၇
|-
| ၆ || မွန်ဒေသလုံးဆိုင်ရာဒီမိုကရေစီပါတီ || ၂ ဒသမ ၃၈ ရာခိုင်နှုန်း || ၄
|-
| ၇ || ချင်းတိုးတက်ရေးပါတီ || ၂ ဒသမ ၃၈ ရာခိုင်နှုန်း || ၄
|-
| ၈ || ဖလုံ - စဝေါ် ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ || ၁ ဒသမ ၇၈ ရာခိုင်နှုန်း || ၃
|-
| ၉ || ချင်းအမျိုးသားပါတီ || ၁ ဒသမ ၁၉ ရာခိုင်နှုန်း || ၂
|-
| ၁၀ || အင်းအမျိုးသားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ || ၀  ရာခိုင်နှုန်း || ၀
|-
| ၁၁ || ပအိုဝ်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ် || ၀ ဒသမ ၅၉ ရာခိုင်နှုန်း || ၁
|-
| ၁၂ || ကရင်ပြည်သူ့ပါတီ || ၀ ဒသမ ၅၉ ရာခိုင်နှုန်း || ၁
|-
| ၁၃ || တအောင်း(ပလောင်)အမျိုးသားပါတီ || ၀ ဒသမ ၅၉ ရာခိုင်နှုန်း || ၁
|-
| ၁၄ || ဝ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ || ၀ ဒသမ ၅၉ ရာခိုင်နှုန်း || ၁
|-
| ၁၅ || စည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့်ဒီမိုကရေစီပါတီ ကချင်ပြည်နယ် (စဒက) || ၀ ဒသမ ၅၉ ရာခိုင်နှုန်း || ၁
|-
| ၁၆ || ကချင်ပြည်နယ် ဒီမိုကရေစီ နှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ || ၀ ဒသမ ၅၉ ရာခိုင်နှုန်း || ၁
|-
| ၁၇ || ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (မြန်မာ) || ၀ ရာခိုင်နှုန်း  || ၀
|-
| ၁၈ || ကယန်းအမျိုးသားပါတီ || ၀  ရာခိုင်နှုန်း || ၀
|-
| ၁၉ || အမျိုးသားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ || ၀  ရာခိုင်နှုန်း || ၀
|-
| ၂၀ || ၈၈မျိုးဆက်ကျောင်းသားလူငယ်များ (ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ)ပါတီ || ၀  ရာခိုင်နှုန်း  || ၀
|-
| ၂၁ || တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ || ၀  ရာခိုင်နှုန်း  || ၀
|-
| ၂၂ || လားဟူအမျိုးသားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ || ၀  ရာခိုင်နှုန်း  || ၀
|-
| ၂၃ || တစ်သီးပုဂ္ဂလ || ၀ ဒသမ ၅၉ ရာခိုင်နှုန်း || ၁
|-
! စုစုပေါင်း || ||  || ၁၆၈
|}

== တိုင်းဒေသကြီး နှင့် ပြည်နယ်လွှတ်တော်ရလဒ်များ ==
တိုင်းဒေသကြီး နှင့် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ၆၇၃ နေရာအနက်(တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုမဲဆန္ဒနယ် ၂၉ နေရာအပါအဝင်)  ၆၆၃ နေရာကို ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ ပါတီအလိုက် အမတ်ဦးရေများမှာ

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! စဉ် !! ပါတီအမည် !! ရာခိုင်နှုန်း (%) !! တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ဦးရေ
|-
| ၁ || ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ || ၇၄ ဒသမ ၆၆ရာခိုင်နှုန်း || ၄၉၅
|-
| ၂ || တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ || ၆ ဒသမ ၉၄ ရာခိုင်နှုန်း || ၄၆
|-
| ၃ || အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအင်အားစုပါတီ || ၀ ဒသမ ၆၀ ရာခိုင်နှုန်း || ၄
|-
| ၄ || ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ || ၅ ဒသမ ၄၂ ရာခိုင်နှုန်း || ၃၆
|-
| ၅ || ရခိုင်အမျိုးသားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ || ၂ ဒသမ ၈၆ ရာခိုင်နှုန်း || ၁၉
|-
| ၆ || မွန်ဒေသလုံးဆိုင်ရာဒီမိုကရေစီပါတီ || ၁ ဒသမ ၃၆ ရာခိုင်နှုန်း || ၉
|-
| ၇ || ချင်းတိုးတက်ရေးပါတီ || ၀ ဒသမ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်း || ၆
|-
| ၈ || ဖလုံ - စဝေါ် ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ || ၀ ဒသမ ၆၀ ရာခိုင်နှုန်း || ၄
|-
| ၉ || ချင်းအမျိုးသားပါတီ || ၀ ဒသမ ၇၅ ရာခိုင်နှုန်း || ၅
|-
| ၁၀ || အင်းအမျိုးသားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ || ၀ ဒသမ ၄၅ ရာခိုင်နှုန်း || ၃
|-
| ၁၁ || ပအိုဝ်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ် || ၁ ဒသမ ၅၁ ရာခိုင်နှုန်း || ၁၀
|-
| ၁၂ || ကရင်ပြည်သူ့ပါတီ || ၀ ဒသမ ၆၀ ရာခိုင်နှုန်း || ၄
|-
| ၁၃ || တအောင်း(ပလောင်)အမျိုးသားပါတီ || ၀ ဒသမ ၆၀ ရာခိုင်နှုန်း || ၄
|-
| ၁၄ || ဝ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ || ၀ ဒသမ ၄၅ ရာခိုင်နှုန်း || ၃
|-
| ၁၅ || စည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့်ဒီမိုကရေစီပါတီ ကချင်ပြည်နယ် (စဒက) || ၀ ဒသမ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်း || ၂
|-
| ၁၆ || ကချင်ပြည်နယ် ဒီမိုကရေစီ နှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ || ၀ ဒသမ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်း || ၁
|-
| ၁၇ || ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (မြန်မာ) || ၀ ဒသမ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်း  || ၁
|-
| ၁၈ || ကယန်းအမျိုးသားပါတီ || ၀ ဒသမ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်း || ၂
|-
| ၁၉ || အမျိုးသားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ || ၀ ဒသမ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်း || ၂
|-
| ၂၀ || ၈၈မျိုးဆက်ကျောင်းသားလူငယ်များ (ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ)ပါတီ || ၀ ဒသမ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်း  || ၁
|-
| ၂၁ || တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ || ၀ ဒသမ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်း  || ၁
|-
| ၂၂ || လားဟူအမျိုးသားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ || ၀ ဒသမ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်း  || ၁
|-
| ၂၃ || တစ်သီးပုဂ္ဂလ || ၀ ဒသမ ၆၀ ရာခိုင်နှုန်း || ၄
|-
! စုစုပေါင်း || ||  || ၆၆၃
|}

== ထင်ရှားဖြစ်ရပ်များ ==
ပြိုင်ဘက်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတင်သွင်းခဲ့သူ မရှိခဲ့၍ အလိုအလျောက် ကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်သွားခဲ့ရသူများ ရှိခဲ့၏။၎င်းတို့မှာ 
{| class=&quot;wikitable&quot;
!စဉ်
!အမည်
!မဲဆန္ဒနယ်
!ပါတီ
!လွှတ်တော်နေရာ
|-
|၁
|ဦးသန်းဦး
|မြဝတီ မဲဆန္ဒနယ်
|rowspan=&quot;3&quot; |ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေး နှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ
| rowspan=&quot;3&quot; |ပြည်သူ့လွှတ်တော်
|-
|၂
|ဦးဆားမူ
|လဟယ် မဲဆန္ဒနယ်
|-
|၃
|ဦးစိုးသိန်း
|ကျွန်းစု မဲဆန္ဒနယ်
|-
|၄
|ဦးခွန်သိန်းဖေ
|ဟိုပုံး မဲဆန္ဒနယ်
|rowspan=&quot;3&quot; |ပအိုဝ်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်
| rowspan=&quot;3&quot; |ပြည်သူ့လွှတ်တော်
|-
|၅
|ဦးဝင်းကို
|ဆီဆိုင် မဲဆန္ဒနယ်
|-
|၆
|ဦးခွန်မောင်သောင်း
|ပင်လောင်း မဲဆန္ဒနယ်
|-
|၇
|ဦးမောင်မောင်ဆွေ
|နမ့်ဆန် မဲဆန္ဒနယ်
|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေး နှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ
|ပြည်သူ့လွှတ်တော်
|-
|၈
|ဦးအိုက်မုန်း
|မန်တုံ မဲဆန္ဒနယ်
|တအောင်း(ပလောင်)အမျိုးသားပါတီ
|ပြည်သူ့လွှတ်တော်
|-
|၉
|ဦးကျော်နီနိုင်
|လောက်ကိုင် မဲဆန္ဒနယ်
|rowspan=&quot;2&quot; |ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေး နှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ
| rowspan=&quot;2&quot; |ပြည်သူ့လွှတ်တော်
|-
|၁၀
|ဦးကျန်တယ်ဝင် (ခ) ကျန်တဲဝမ်
|ကုန်းကြမ်း မဲဆန္ဒနယ်
|-
|၁၁
|ဦးစောအေးမြိုင်
|ကရင်ပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ် (၈)
|rowspan=&quot;5&quot; |ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေး နှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ
| rowspan=&quot;5&quot; |အမျိုးသားလွှတ်တော်
|-
|၁၂
|ဦးစောမြဝင်း
|ကရင်ပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ် (၁၁)
|-
|၁၃
|ဦးမန်းအောင်တင်မြင့်
|ကရင်ပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ် (၁၂)
|-
|၁၄
|ဦးကျားမောင် (ခ) ဦးမောင်ကျား
|တနင်္သာရီတိုင်း မဲဆန္ဒနယ် အမှတ် (၈)
|-
|၁၅
|ဦးသန်းမြင့်
|တနင်္သာရီတိုင်း မဲဆန္ဒနယ် အမှတ် (၁၀)
|-
|၁၆
|ဦးနေဝင်းထွန်း
|ရှမ်းပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ် အမှတ် ၉
|ပအိုဝ်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်
|အမျိုးသားလွှတ်တော်
|-
|၁၇
|ဦးထွန်းကျော်
|ရှမ်းပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ် အမှတ် (၁၀)
|တအောင်း(ပလောင်)အမျိုးသားပါတီ
|အမျိုးသားလွှတ်တော်
|-
|၁၈
|ဦးလျုကွယ်ရှိ
|ရှမ်းပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ် အမှတ် (၁၁)
|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေး နှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ
|အမျိုးသားလွှတ်တော်
|-
|၁၉
|ဦးဘရန်ရှောင်
|အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၂)
|rowspan=&quot;2&quot; |ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေး နှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ
| rowspan=&quot;2&quot; |ကချင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်
|-
|၂၀
|ဦးမုန်ပေါ်န်နော်
|ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၂)
|-
|၂၁
|[[ခင်မောင်ဦး|ဦးခင်မောင်ဦး]] (ခ) ဦးဘူးရယ်
|ဘောလခဲမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ် အမှတ် (၁)
|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ
|ကယားပြည်နယ်လွှတ်တော်
|-
|၂၂
|ဦးစောဝင်းထိန်
|ဖာပွန်မြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁)
|rowspan=&quot;2&quot; |ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေး နှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ
| rowspan=&quot;2&quot; |ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်
|-
|၂၃
|ဦးစောဆာလောလ
|ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၂)
|-
|၂၄
|ဦးသိန်းထွန်းဦး
|ဒီပဲယင်းမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁)
|rowspan=&quot;5&quot; |ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေး နှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ
| rowspan=&quot;5&quot; |စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်
|-
|၂၅
|ဦးစိန်ဝင်းလှိုင်
|ဘုတလင်မြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁)
|-
|၂၆
|ဦးသာအေး
|ဘုတလင်မြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၂)
|-
|၂၇
|ဦးရူစံကျူး
|လဟယ်မြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁)
|-
|၂၈
|ဦးဝါလို
|လဟယ်မြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၂)
|-
|၂၉
|ဦးသိန်းလွင်
|ကျွန်းစုမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁)
|rowspan=&quot;4&quot; |ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေး နှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ
| rowspan=&quot;4&quot; |တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်
|-
|၃၀
|ဦးတင်စိုး
|ကျွန်းစုမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၂)
|-
|၃၁
|ဦးအောင်ဆန်းလွင်
|တနင်္သာရီမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁)
|-
|၃၂
|ဦးသက်နိုင်
|တနင်္သာရီမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၂)
|-
|၃၃
|[[ဉာဏ်ဝင်း|ဦးဉာဏ်ဝင်း]]
|ဇီးကုန်းမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁)
|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေး နှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ
|ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်
|-
|၃၄
|ဦးစိန်လှိုင်
|စေတုတ္တရာမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၂)
|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေး နှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ
|မကွေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်
|-
|၃၅
|ဦးသန်းအောင်
|သပိတ်ကျင်းမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁)
|rowspan=&quot;2&quot; |ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေး နှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ
| rowspan=&quot;2&quot; |မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်
|-
|၃၆
|ဦးတင်ထွန်း
|သပိတ်ကျင်းမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၂)
|-
|၃၇
|ဦးအောင်နိုင်
|ကိုကိုးကျွန်းမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁)
|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေး နှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ
|ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်
|-
|၃၈
|ဦးစံလွင်
|ဟိုပုန်းမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၂)
|rowspan=&quot;2&quot; |ပအိုဝ်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်
| rowspan=&quot;2&quot; |ရှမ်းပြည်နယ်လွှတ်တော်
|-
|၃၉
|ဦးခွန်အောင်နိုင်ဦး
|ပင်လောင်းမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၂)
|-
|၄၀
|ဦးမောင်ကျော် (ခ) ဦးထန်းကျော်
|နမ့်ဆန်မြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁)
|rowspan=&quot;4&quot; |တအောင်း(ပလောင်)အမျိုးသားပါတီ
| rowspan=&quot;4&quot; |ရှမ်းပြည်နယ်လွှတ်တော်
|-
|၄၁
|ဦးအောင်ထွဏ်း
|နမ့်ဆန်မြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၂)
|-
|၄၂
|ဦးမိုင်းအုမ်းခိုင်
|မန်တုံမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁)
|-
|၄၃
|ဦးအိုက်ခ
|မန်တုံမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၂)
|-
|၄၄
|ဦးခွန်ထွန်းလူ(ခ)ဦးထွန်းလူ
|ဟိုပန်မြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁)
|rowspan=&quot;2&quot; |ဝ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ
| rowspan=&quot;2&quot; |ရှမ်းပြည်နယ်လွှတ်တော်
|-
|၄၅
|ဦးစိုင်းလှဖေ
|ဟိုပန်မြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၂)
|-
|၄၆
|[[ပယ်ဆောက်ချိန်|ဦးပယ်ဆောက်ချိန်]]
|လောက်ကိုင်မြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁)
|rowspan=&quot;4&quot; |ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ
| rowspan=&quot;4&quot; |ရှမ်းပြည်နယ်လွှတ်တော်
|-
|၄၇
|ဦးမြင်ရှော်ချန်း(ခ)ဦးမြီရှောက်ချန်း
|လောက်ကိုင်မြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၂)
|-
|၄၈
|ဦးဝေရှောက်ရင်
|ကုန်ကြမ်းမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁)
|-
|၄၉
|ဦးကျောက်တယ်ချန်
|ကုန်းကြမ်းမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၂)
|-
|၅၀
|ဦးခွန်ထွန်း
|မက်မန်းမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁)
|ဝ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ
|ရှမ်းပြည်နယ်လွှတ်တော်
|-
|၅၁
|[[ဆန်းဆင့်၊ ဦး|ဦးဆန်းဆင့်]]
|ရေကြည်မြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁)
|rowspan=&quot;4&quot; |ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ
| rowspan=&quot;4&quot; |ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်
|-
|၅၂
|ဦးသိန်းထွန်း
|လေးမျက်နှာမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၂)
|-
|၅၃
|[[သိန်းအောင်|ဦးသိန်းအောင်]]
|အင်္ဂပူမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁)
|}
== အရည်အချင်းပျက်ယွင်းသူများအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသူများ ==
၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ တွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ကြသည့် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းများနှင့်ယင်းတို့၏ကိုယ်စားလှယ်များသည် ရွေးကောက်ခံရသည့်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းအဖြစ် ကြေညာခံရပြီး ရက်ပေါင်း(၆၀)အတွင်း ရွေးကောက်ပွဲကုန်ကျစရိတ်စာရင်းကို သက်ဆိုင်ရာရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်အဖွဲ့ခွဲများထံ တင်သွင်းကြရသည်။တင်သွင်းရန်ပျက်ကွက်လျှင် ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က ခုံအဖွဲ့များဖွဲ့ကာ စစ်ဆေးပြီး အရည်အချင်းပျက်ယွင်းသူများအဖြစ် သတ်မှတ်ကြေညာသည်။ထိုသို့ကြေညာခံရသူများသည် လက်ရှိ လွှတ်တော်သက်တမ်း နှင့် နောင်လာမည့် လွှတ်တော်သတ်တမ်းများတွင် ရွေးချယ်ခံခွင့်မရှိကြတော့ပေ။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.uec.gov.mm/show_data_content.php?name=219.pdf&amp;type=law&amp;code=x&amp;sno=6400&amp;token=2bf491bc4454b303491f7582c8c402fcc5ddd47c2919063a61375e03fa08c3e4f4691951400bde297eeab101ec913c8bbb42a393b20814240b1b52bbe2b8c44c|title=အရည်အချင်းပျက်ယွင်းသူများဖြစ်ကြောင်း သတ်မှတ်ကြေညာခြင်း|work=ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်|access-date=၂၈ ဇူလိုင် ၂၀၂၅|date=၁၄ မတ် ၂၀၁၁|archive-date=5 January 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260105035151/https://www.uec.gov.mm/show_data_content.php?name=219.pdf&amp;type=law&amp;code=x&amp;sno=6400&amp;token=2bf491bc4454b303491f7582c8c402fcc5ddd47c2919063a61375e03fa08c3e4f4691951400bde297eeab101ec913c8bbb42a393b20814240b1b52bbe2b8c44c|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
{| class=&quot;wikitable&quot;
!စဉ်
!လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းအမည်
!ရွေးကောက်ပွဲကိုယ်စားလှယ်အမည်
!မဲဆန္ဒနယ်
!ယှဉ်ပြိုင်သည့် လွှတ်တော်
!ပါတီအမည်
|-
|၁
|ဦးထွန်းရွှေ
|ဦးဝင်းလှိုင်
|ကန့်ဘလူမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ် အမှတ် (၁)
|စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်
|တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ
|-
|၂
|ဦးစောမီရယ်
|ဦးနေမျိုးကျော်
|ထန်းတပင်မြို့နယ်၊ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး
|ပြည်သူ့လွှတ်တော်
|ကရင်ပြည်သူ့ပါတီ
|-
|၃
|ဦးတင်စိုး
|မရှိ
|ဖြူးမြို့နယ်
|ပြည်သူ့လွှတ်တော်
|ဒီမိုကရေစီနှင့်ငြိမ်းချမ်းရေးပါတီ
|-
|၄
|ဦးတင်ဦး
|ဦးသိန်းကျော်
|သနပ်ပင်မြို့နယ်
|ပြည်သူ့လွှတ်တော်
|တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ
|-
|၅
|ဦးစောစင်းဘတ်
|မရှိ
|ရွှေကျင်မြို့နယ်
|ပြည်သူ့လွှတ်တော်
|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအင်အားစုပါတီ
|-
|၆
|ဦးအောင်သိန်း
|မရှိ
|မဲဆန္ဒနယ် အမှတ် (၃)၊ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး
|အမျိုးသားလွှတ်တော်
|တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ
|-
|၇
|ဦးဝင်း
|ဦးလှဝင်း
|မဲဆန္ဒနယ် အမှတ် (၁၁)၊ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး
|အမျိုးသားလွှတ်တော်
|တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ
|-
|၈
|ဦးစောထွန်းတင်
|ဦးစောသောမတ်
|ပဲခူးမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ် အမှတ် (၂)
|ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်
|ကရင်ပြည်သူ့ပါတီ
|-
|၉
|ဦးဗိုလ်ဝင်းရှိန်
|ဦးဆလိုင်းနေမင်းရှိန်
|အုတ်ဖိုမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ် (၁)
|ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်
|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအင်အားစုပါတီ
|-
|၁၀
|ဦးဌေးဝင်း
|မရှိ
|မင်းတုန်းမြို့နယ်
|ပြည်သူ့လွှတ်တော်
|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအင်အားစုပါတီ
|-
|၁၁
|ဦးတင်ဝမ်း
|မရှိ
|မြို့သစ်မြို့နယ်
|ပြည်သူ့လွှတ်တော်
|တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ
|-
|၁၂
|ဦးသိန်းညွန့်
|ဦးမြင့်ဇော်ညွန့်
|နတ်မောက်မြို့နယ်
|ပြည်သူ့လွှတ်တော်
|တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ
|-
|၁၃
|ဦးမျိုးမြင့်
|မရှိ
|မြိုင်မြို့နယ်
|ပြည်သူ့လွှတ်တော်
|တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ
|-
|၁၄
|ဦးစိန်ထွန်း
|မရှိ
|ဂန့်ဂေါမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ် အမှတ် (၁)
|မကွေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်
|ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားနိုင်ငံရေးအဖွဲ့ချုပ်
|-
|၁၅
|ဦးအောင်ကြည်သိန်း
|မရှိ
|ဂန့်ဂေါမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ် အမှတ် (၂)
|မကွေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်
|ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားနိုင်ငံရေးအဖွဲ့ချုပ်
|-
|၁၆
|ဦးစိန်ဝင်း
|မရှိ
|မြိုင်မြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ် အမှတ် (၁)
|မကွေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်
|တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ
|-
|၁၇
|ဒေါက်တာသန်းမြင့်
|ဦးညီညီကျော်
|အမရပူရမဲဆန္ဒနယ် အမှတ် (၁)
|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်
|တစ်သီးပုဂ္ဂလ
|-
|၁၈
|ဦးစောကက်နက်ဝေသော်
|မရှိ
|ကျိုက်လတ်မြို့နယ်
|ပြည်သူ့လွှတ်တော်
|ကရင်ပြည်သူ့ပါတီ
|-
|၁၉
|ဦးအုန်းလွင်
|ဦးရဲနိုင်လင်း
|အမျိုးသားလွှတ်တော် မဲဆန္ဒနယ် အမှတ် (၁၁)၊ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး
|အမျိုးသားလွှတ်တော်
|အမျိုးသားနိုင်ငံရေးမဟာမိတ်များအဖွဲ့ချုပ်
|-
|၂၀
|ဦးချစ်ဝင်းအေး
|မရှိ
|ဘိုကလေးမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ် အမှတ် (၁)
|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်
|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအင်အားစုပါတီ
|}


== ကိုးကား ==
{{reflist|2}}

{{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရွေးကောက်ပွဲများ}}
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရွေးကောက်ပွဲများ|၂၀၁၀]]</text>
      <sha1>23yqc1wm1sxdnvkahci5hjwfytuuhfw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဟော်တင်ဟို ၂၂၉ လေယာဉ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47504</id>
    <revision>
      <id>1054721</id>
      <parentid>863287</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T18:47:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 2 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1054721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31440" sha1="ser8k4gfe0g90sgzinft3sq5sfwvgl6" xml:space="preserve">{{not Burmese}}
&lt;!-- This article is a part of [[Wikipedia:WikiProject Aircraft]].  Please see [[Wikipedia:WikiProject Aircraft/page content]] for recommended layout. --&gt;
{|{{Infobox aircraft begin
|name =Ho 229
|image =File:Horten H.IX line drawing.svg
|size =250px
|caption =H.IX V1 drawings
}}{{Infobox aircraft type
|type =Fighter/Bomber
|manufacturer =[[Gothaer Waggonfabrik]]
|designer =[[Horten brothers]]
|first flight =1 March 1944
|introduced =
|retired =
|status =
|primary user = [[Luftwaffe]]
|more users =
|produced =
|number built =3
|unit cost =
|variants with their own articles =
}}
|}
'''Horten H.IX'''သည် [[Horten brothers|Reimar and Walter Horten]]က ပုံစံထုတ်ခဲ့သော ဂျာမန်ဗုံးကြဲတိုက်လေယာဉ်ဖြစ်ပြီး [[Gothaer Waggonfabrik]]ကုမ္ပဏီက ဒုတိယကမ္ဘာစစ်နှောင်းပိုင်းတွင်တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် တောင်ပံသက်သက်ပါသော ပထမဆုံးသော ဂျက်လေယာဉ်ဖြစ်သည်။ &lt;ref name = &quot;WOTR&quot;&gt;Green 1970, p. 247.&lt;/ref&gt;

It was given the personal approval of German [[Luftwaffe]]n [[Reichsmarschall]] [[Hermann Göring]], and was the only aircraft to come close to meeting his &quot;3×1000&quot; performance requirements, namely to carry {{convert|1000|kg}} of bombs a distance of {{convert|1000|km}} with a speed of {{convert|1000|km/h}}. Its ceiling was {{convert|15000|m}}.&lt;ref name=&quot;Boyne p.325&quot;&gt;Boyne 1994, p. 325.&lt;/ref&gt;

Since the appearance of the [[B-2 Spirit]] flying wing stealth bomber in the 1990s, its similarities in role and shape to the Ho 229 has led many to retroactively describe the Ho 229 as &quot;the first [[stealth technology|stealth bomber]]&quot;.&lt;ref name=&quot;Myhra p. 11&quot;/&gt;  &lt;!-- However, the Ho 229 was not the first flying wing, nor was it designed with radar stealth in mind. The flying wing shape was intended only for its usual purpose at the time: minimizing [[parasitic drag]] to extend the aircraft's range and airspeed, based on extensive aerodynamic testing conducted by the Horten brothers using tailless gliders throughout the mid-1930s.--&gt; A captured Ho 229 was later tested by the US military who found the basic shape and paint composition provided limited protection against the crude [[Chain Home]] radar of the 1940s, but no stealth benefit against modern radar.&lt;ref name=&quot;Myhra p. 11&quot;/&gt;

{{TOC limit|limit=2}}
==ဒီဇိုင်းနှင့်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုများ==
၁၉၃၀အစောပိုင်းနှစ်များတွင် ဟော်တင်ညီအစ်ကို( [[Horten brothers]])တို့သည် [[ဂလိုက်ဒါ]]များ၏စွမ်းဆောင်ရည်မြှင့်တင်ရန်အတွက် ပျံသန်းရေးဆိုင်ရာတောင်ပံများကိုစိတ်ဝင်စားခဲ့ကြသည်။ [[ပထမကမ္ဘာစစ်]]ပြီးဆုံးပြီးနောက်တွင် [[ဗာဆိုင်းစာချုပ်]]အရ စစ်သုံးလေယာဉ်၊ ယုတ်စွအဆုံး စက်တပ်လေယာဉ်ပင်ထုတ်လုပ်ခွင့်မရှိသဖြင့် ထိုအချိန်က ဂျာမန်အစိုးရသည် ဂလိုက်ဒါအသင်းများကို ရန်ပုံငွေထောက်ပံ့ပေးလျက်ရှိသည်။  တောင်ပံသက်သက်လေယာဉ်ဒီဇိုင်းသည် မလိုအပ်သောအစိတ်အပိုင်းများကိုဖြုတ်ချပြီး အလေးချိန်အနည်းဆုံးဖြစ်စေသည်။ တောင်ပံသက်သက်ပုံစံသည် ဂလိုက်ဒါနှင့်ယင်း၏တောင်ပံအား တိုထားနိုင်ပြီး ပိုမိုကြံ့ခိုင်စေသည်။ သို့ဖြင့် [[Horten H.IV]]ကို ရရှိလာသည်။

In 1943, ''Reichsmarschall'' Göring issued a request for design proposals to produce a bomber that was capable of carrying a {{convert|1000|kg}} load over {{convert|1,000|km}} at {{convert|1,000|km/h}}; the so-called &quot;3 X 1000 project&quot;. Conventional German bombers could reach Allied command centers in Great Britain, but were suffering devastating losses from Allied fighters. At the time, there was no way to meet these goals&amp;nbsp;— the new [[Junkers Jumo 004]]B [[turbojet]]s could provide the required speed, but had excessive fuel consumption.

The Hortens concluded that the low-drag flying wing design could meet all of the goals: by reducing the drag, [[Cruise (flight)|cruise]] power could be lowered to the point where the [[Range (aircraft)|range]] requirement could be met. They put forward their private project, the '''H.IX''', as the basis for the bomber. The Government Air Ministry (''[[Reichsluftfahrtministerium]]'') approved the Horten proposal, but ordered the addition of two 30&amp;nbsp;mm cannons, as they felt the aircraft would also be useful as a fighter due to its estimated top speed being significantly higher than that of any Allied aircraft.

The H.IX was of mixed construction, with the center pod made from welded steel tubing and wing spars built from wood. The wings were made from two thin, carbon-impregnated [[plywood]] panels glued together with a charcoal and sawdust mixture.  The wing had a single main spar, penetrated by the jet engine inlets, and a secondary spar used for attaching the [[elevons]]. It was designed with a 7g [[Load factor (aeronautics)|load factor]] and a 1.8x safety rating; therefore, the aircraft had a 12.6g ultimate load rating. The wing's chord/thickness ratio ranged from 15% at the root to 8% at the wingtips.&lt;ref name=&quot;WOTR&quot; /&gt; The aircraft utilized retractable [[Tricycle gear|tricycle landing gear]], with the [[Undercarriage|nosegear]] on the first two prototypes sourced from a [[Heinkel He 177|He 177]]'s tailwheel system, with the third prototype using an He 177A main gear wheelrim and tire on its custom-designed nosegear strutwork and wheel fork.  A [[drogue parachute]] slowed the aircraft upon landing. The pilot sat on a primitive [[ejection seat]]. It was originally designed for the [[BMW 003]] jet engine, but that engine was not quite ready and the [[Junkers]] [[Jumo 004]] engine was substituted.&lt;ref name=&quot;WOTR&quot;/&gt;

[[Aircraft flight control system|Control]] was achieved with elevons and [[spoiler (aeronautics)|spoilers]]. The control system included both long span (inboard) and short span (outboard) spoilers, with the smaller outboard spoilers activated first.  This system gave a smoother and more graceful control of [[Yaw, pitch, and roll|yaw]] than would a single spoiler system.&lt;ref name=&quot;WOTR&quot; /&gt;

==ပျံသန်းမှုရာဇဝင်==
===စမ်းသပ်ခြင်းနှင့်ဝေဖန်ဆန်းစစ်ခြင်း ===
ပထမဆုံးသော H.IX V1နမူနာပုံစံစက်မဲ့ဂလိုက်ဒါအား ၁၉၄၄၊ မတ်(၁)တွင်ပျံသန်းခဲ့သည်။ ရလဒ်များကောင်းမွန်ခဲ့သည်။ သို့ရာတွင်လေယာဉ်မှူးက လေယာဉ်အပြင်ဘက်ထွက်နေသော ကိရိယာတပ်ထုပ်တန်းကို ပြန်မသိမ်းဘဲ ဆင်းသက်ရန်ကြိုးစားရာ မတော်တဆဖြစ်ပွားခဲ့သည်။  ဒီဇိုင်းကိုဟော်တင်ညီအစ်ကိုထံမှ   Gothaer Waggonfabrikသို့ပေးအပ်ခဲ့သည်။  Gotha အဖွဲ့က ပြောင်းလဲမှုအချို့လုပ်ခဲ့သည်။ တွန်းကန်အားထိုင်ခုံတစ်ခုထပ်ထည့်သည်။  dramatically changed the undercarriage to enable a higher gross weight, changed the jet engine inlets, and added ducting to air-cool the jet engine's outer casing, so as to prevent damage to the wooden wing.&lt;ref name=&quot;WOTR&quot; /&gt;

The H.IX V1 was followed in December 1944 by the Junkers Jumo 004-powered second prototype H.IX V2; the BMW 003 engine was preferred, but unavailable. Göring believed in the design and ordered a production series of 40 aircraft from Gothaer Waggonfabrik with the RLM designation Ho 229, even though it had not yet taken to the air under jet power. H.IX V2 ပထမဆုံးပျံသန်းမှုကို ၁၉၄၅၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၂ တွင် [[Oranienburg]]မြို့၌ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။

ပျံသန်းမှုများအားလုံးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးမှုများကို ဂိုသဲဝက်ဂွန်ဖာဘရစ်ကပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ဟော်တင်ညီအစ်ကိုတို့မှာမူ ထိုအချိန်က တာဘိုအင်ဂျင်တပ် [[Amerika Bomber]]ကန်ထရိုက်ပြိုင်ပွဲအတွက်ကြိုးပမ်းနေကြသဖြင့် ပထမအကြိမ်ပျံသန်းမှုကိုမတက်ရောက်နိုင်ခဲ့ပေ။ စမ်းသပ်မောင်းနှင်သည့်လေယာဉ်မှူးမှာ အာဝင်ဇီလာဖြစ်သည်။ အခြားစမ်းသပ်ပျံသန်းမှုနှစ်ခုကို ၁၉၄၅၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၂ရက်နေ့နှင့် ၁၈ရက်နေ့များတွင်ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ စမ်းသပ်မှုတွင်ပါဝင်သောအခြားလေယာဉ်မှူးတစ်ဦးမှာ ဟိန်ဇ့်ရှိုက်ဒွားဖြစ်သည်။

The H.IX V2 reportedly displayed very good handling qualities, with only moderate [[Flight dynamics (fixed wing aircraft)#Lateral and longitudinal stability derivatives|lateral instability]] (a typical deficiency of tailless aircraft). While the second flight was equally successful, the undercarriage was damaged by a heavy landing caused by Ziller deploying the brake parachute too early during his landing approach. There are reports that during one of these test flights, the H.IX V2 undertook a simulated &quot;dog-fight&quot; with a [[Messerschmitt Me 262]], the first operational jet fighter and that the H.IX V2 outperformed the Me 262.

နှစ်ပတ်ကြာပြီးနောက်၁၉၄၅၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၈တွင် တတိယအကြိမ်ပျံသန်းနေစဉ်တွင် ဘေးအန္တရာယ်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဇီလာသည် စမ်းသပ်ပျံသန်းမှုအတွဲပေါင်းများစွာကို ပြဿနာတစ်စုံတစ်ရာမပေါ်ပေါက်ပဲပျံသန်းနိုင်ခဲ့သည်။ ၄၅မိနစ်ကြာပြီးနောက်၊ အမြင့်မီတာ ၈၀၀ခန့်တွင် ဂျမ်ဘို ၀၀၄ တာဘိုဂျက်အင်ဂျင်တစ်လုံးပြဿနာပေါ်ပြီး မီးလောင်ကာရပ်တန့်သွားသည်။ ဇီလာသည် လေယာဉ်အားထိုးချပြီး အကြိမ်ကြိမ်ပြန်ဆွဲတက်ကာ  စက်ပြန်နှိုးရန်ကြိးစားခြင်းဖြင့် တန်ဖိုးကြီးလှသော နမူနာလေယာဉ်ကိုမဆုံးရှုံးစေရန်ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;ng&quot;&gt;{{cite web |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2009/06/090625-hitlers-stealth-fighter-plane.html |title=Hitler's Stealth Fighter Re-created |first=Brian |last=Handwerk |work=News.nationalgeographic.com |date=25 June 2009 |accessdate=29 July 2012 |archive-date=27 June 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627211330/http://news.nationalgeographic.com/news/2009/06/090625-hitlers-stealth-fighter-plane.html |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ဇီလာသည် တောင်ပံအား ၂၀ ဒီဂရီမြှောက်ပြီး ၃၆၀ဒီဂရီလေးကြိမ်လှည့်ခဲ့သည်။  ဇီလာသည် ရေဒီယိုဆက်သွယ်မှုမပြုလုပ်ခဲ့သည့်ပြင်လေယာဉ်မှခုန်ထွက်ခြင်းလည်းမပြုလုပ်ခဲ့ပေ။ လေယာဉ်အင်ဂျင်မီးလောင်ရာမှမီးခိုးများကြောင့် သတိလစ်သွားသည်လည်းဖြစ်နိုင်သည်။ လေယာဉ်သည် လေယာဉ်ကွင်းအစပ်တွင်ပျက်ကျခဲ့သည်။  မြေပြင်ဝင်ဆောင့်ချိန်တွင် ဇီလာလည်းလေယာဉ်မှလွင့်ထွက်သွားပြီး နှစ်ပတ်အကြာတွင်ဒဏ်ရာကြောင့်ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ လေယာဉ်နမူနာပုံစံလည်း လုံးဝပျက်စီးသွားခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;ng&quot; /&gt;

[[File:HortenHo229 unloading.jpg|thumb|Unloading of captured Horten Ho 229 V3 in the USA]]
Despite this setback, the project continued with sustained energy. On 12 March 1945, the Ho 229 was included in the ''Jäger-Notprogramm'' ([[Emergency Fighter Program]]) for accelerated production of inexpensive &quot;[[Wunderwaffe|wonder weapons]]&quot;. The prototype workshop was moved to the Gothaer Waggonfabrik (Gotha) in [[Friedrichroda]]. In the same month, work commenced on the third prototype, the Ho 229 V3.

The V3 was larger than previous prototypes, the shape being modified in various areas, and it was meant to be a template for the pre-production series Ho 229 A-0 [[day fighter]]s, of which 20 machines had been ordered. V3 was powered by two Jumo 004C engines, and could carry two [[MK 108 cannon|MK 108 30mm cannon]] in the wing roots. Work had also started on the two-seat Ho 229 V4 and Ho 229 V5 night-fighter prototypes, the Ho 229 V6 armament test prototype, and the Ho 229 V7 two-seat trainer.

စစ်ပွဲနောက်ဆုံးကာလများတွင် အမေရိကန်တပ်များသည် [[Operation Paperclip]]ကိုအကောင်အထည်ဖော်ပြီး ဂျာမန်ခေတ်မီလက်နက်သုသေသနများကိုသိမ်းဆည်းပြီး ရှေ့တက်လာသောဆိုဗီယက်တပ်များ လက်အောက်မရောက်စေရန်လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။ တပ်ဆင်မှုနောက်ဆုံးအဆင့်တွင်ရှိနေသော ဟော်တင်ဂလိုက်ဒါတစ်စင်းနှင့်Ho 229 V3တို့အား တန်ဖိုးဖြတ်နိုင်ရန်အတွက် လုံခြုံရေးအစောင့်အရှောက်များဖြင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသို့ပို့လိုက်သည်။ En route, the Ho 229 spent a brief time at [[RAE Farnborough]] in the UK while it was considered if British jet engines could be fitted, but the mountings were incompatible&lt;ref&gt;[[Eric Brown|Brown]] 2006, p. 119.&lt;/ref&gt; due to the available British engines of the time only using [[centrifugal compressor]]s with their comparatively larger diameter compressor sections, and not the slimmer [[axial-flow turbojet]] powerplants the Germans were using.

[[Northrop Corporation]] was chosen{{Clarify|date=May 2012}} because of their experience with flying wings.

==Survivors==
A [[Horten H.IV]] flying wing glider is in the [[Planes of Fame]] museum in [[Chino, California]]. The only surviving Ho 229 airframe, the V3, is at the [[Smithsonian Museum|Smithsonian]] [[National Air and Space Museum]]'s Paul E. Garber Restoration Facility in Suitland, Maryland. In December, 2011, the National Air and Space Museum had moved the Ho 229 into the active restoration area of the Garber Restoration Facility and is currently being reviewed for full restoration and display.

==ကိုယ်ပျောက်နည်းပညာ==
{{Disputed|date=September 2011}}
[[File:Horten229-SDASM.jpg|thumb|ရေဒါစမ်းသပ်မှုပြုလုပ်ရန်အတွက်ပြန်လည်တည်ဆောက်ထားသည့်  Ho IX V3 အား ဆန်ဒီယေဂိုလေကြောင်းနှင့်အာကာသပြတိုက်တွင်တွေ့ရပုံ]]

===နော့တ်ရော့ပ်ကုမ္ပဏီကပြန်လည်တည်ဆောက်ခြင်း===
စစ်ပွဲပြီးနောက်တွင် [[လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်း]]များ ([[ရေဒါ]])ကိုစုပ်ယူနိုင်ရန်အတွက် မီးသွေးမှုန့်များကို သစ်သားကပ်ကော်တွင်ရောနှောထည့်သွင်းထားခဲ့သည်ဟု ရိုင်မာဟော်တင်ကဆိုသည်။ ဤသို့ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် ၂၀နှင့်၃၀မဂ္ဂါဟတ်ဇ်ကြားအလုပ်လုပ်သော၊ [[Chain Home]]ဟုအမည်တွင်သည့်  ဗြိတိသျှ[[မြေပြင်အခြေစိုက် ကြိုတင်သတိပေးရေဒါ]] များရန်မှ မိမိလေယာဉ်ကိုကာကွယ်နိုင်လိမ့်မည်ဟု သူကယုံကြည်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090627133554/http://channel.nationalgeographic.com/episode/hitler-s-stealth-fighter-3942/Overview24 &quot;Flying under the Radar: A History of Stealth Planes.&quot;] ''National Geographic Channel,'' 2009. Retrieved: 6 November 2010.&lt;/ref&gt; ဟော်တင်ဟို ၂၂၉ကဲ့သို့သော ဂျက်အင်ဂျင်တပ်တောင်ပံသက်သက်လေယာဉ်သည် သမားရိုးကျ အင်ဂျင်နှစ်လုံးတပ်လေယာဉ်နှင့်စာလျှင် ရေဒါတွင်ပုံပေါ်မှုသေးငယ်သည်။ အကြောင်းမှာ တောင်ပံသည်ကိုယ်ထည်နှင့်ရောနေပြီး ရေဒါမြင်သာသော ပန်ကာရွက်များ၊၊ ထောင်လိုက်နှင့်အလျားလိုက်အမြီးများမပါခြင်းတို့ကြောင့်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Myhra p. 11&quot;&gt;Myhra 2009, p. 11.&lt;/ref&gt;&lt;ref name = &quot;ng&quot;/&gt;

နော့တ်ရော့ပ်-ဂရူမင်ကုမ္ပဏီ([[Northrop-Grumman]]Corporation)မှအင်ဂျင်နီယာများသည် Ho 229 အားစိတ်ဝင်စားကြပြီး ၁၉၈၀အစောပိုင်းနှစ်များတွင် V3 airframeကိုလေ့လာရန် မေရီလန်းပြည်နယ် Silver Hill ရှိ စမစ်ဆိုနီယမ်ပြတိုက်သို့လာရောက်ကြသည်။ နော့တ်ရော့ပ်-ဂရူမင်ကုမ္ပဏီအင်ဂျင်နီယာအဖွဲ့တစ်ဖွဲသည်  V3၏ အထပ်သားဖြင့်ပြုလုပ်ထားသောထိပ်ဖူးကိုလေ့လာကြသည်။ ထိပ်ဖူးသည် ၃/၄လက်မ(၁၉မီလီမီတာ)ထူပြီး သစ်ပါးလွှာများဖြင့်ပြုလုပ်ထားသည်။ ရေဒါလှိုင်းများထိပ်ဖူးကိုဖြတ်ချိန်တွင် နှေးကွေးကျဆင်းသွားသဖြင့် သစ်ပါးလွှာများရှိကော်တွင် လျှပ်ကူးပစ္စည်းပုံစံတစ်မျိုးမျိုးပါဝင်သည်ဟု အဖွဲ့က ကောက်ချက်ချသည်။ &lt;ref name=&quot;Myhra p. 11&quot;/&gt;

၂၀၀၈ခုနှစ်တွင် နော့ရော့ပ်-ဂရူးမင် ရုပ်မြင်သံကြားအစိတ်အပိုင်းများထုတ်လုပ်သူ မိုက်ကယ်ဂျော်ဂင်ဆန်၊ အမျိုးသားဘူမိရုပ်သံလိုင်း( [[National Geographic Channel]])တို့အား Ho 229 သည် ကမ္ဘာ့ပထမဆုံးကိုယ်ပျောက်ဗုံးကြဲတိုက်လေယာဉ်ဟုတ်မဟုတ်ဆန်းစစ်နိုင်မည့် ပစ္စည်းများထုတ်လုပ်ပေးရန်မှာယူခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Myhra p. 11&quot;/&gt; နော့ရော့ပ်-ဂရူမင်ကုမ္ပဏီသည် V3  Northrop-Grumman built a full-size reproduction of the V3, incorporating a replica glue mixture in the nose section. After an expenditure of about US$ 250,000 and 2,500 [[man-hour]]s, Northrop's Ho 229 reproduction was tested at the company's classified [[radar cross-section]] (RCS) test range at [[Tejon, California]], where it was placed on a 15-meter (50&amp;nbsp;ft) articulating pole and exposed to electromagnetic energy sources from various angles, using the same three frequencies in the 20–50&amp;nbsp;MHz range used by the Chain Home&lt;!--seems to be specific to CH and not shorter wavelength CH Low and CH Extra Low, --&gt; in the mid-1940s.&lt;ref name=&quot;Myhra p. 11&quot;/&gt;

RCS testing showed that a hypothetical Ho 229 approaching the English coast from France flying at {{convert|885|km/h}} at {{convert|15|–|30|m}} above the water would have been visible at a distance of 80% that of a [[Messerschmitt Bf 109|Bf 109]]. This implies an RCS of only 40% that of a Bf 109, from the front at the Chain Home frequencies. The most visible parts of the aircraft were the jet inlets and the cockpit, but caused no return through smaller dimensions than the CH wavelength.&lt;ref name=&quot;Myhra p. 11&quot;/&gt;

စမ်းသပ်မှုပြီးဆုံးချိန်တွင် ပြန်လည်ထုတ်လုပ်ထားသည့်လေယာဉ်ကို နော့တ်ရော့ပ်-ဂရူမင်ကုမ္ပဏီက ဆန်ဒီယေဂိုလေကြောင်းနှင့်အာကာသပြတိုက်သို့လှူဒါန်းခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Myhra p. 11&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[http://www3.signonsandiego.com/stories/2009/jun/23/san-diego-air-museum-will-house-replica-german-ste/?uniontrib &quot;San Diego Air Museum will house replica German flying wing.&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090627020138/http://www3.signonsandiego.com/stories/2009/jun/23/san-diego-air-museum-will-house-replica-german-ste/?uniontrib |date=27 June 2009 }} ''signonsandiego.com''. Retrieved: 6 July 2009.&lt;/ref&gt; The television documentary, ''Hitler's Stealth Fighter'' (2009), produced by Myth Merchant Films featured the Northrop-Grumman full-scale Ho 229 model as well as [[Computer-generated imagery|CGI]] reconstructions depicting a fictional wartime scenario where Ho 229s were operational in both offensive and defensive roles.&lt;ref&gt;[http://www.mythmerchantfilms.com/?p=hitlers_stealth_fighter&amp;t=library &quot;Hitler's Stealth Fighter.&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130208034651/http://www.mythmerchantfilms.com/?p=hitlers_stealth_fighter&amp;t=library |date=8 February 2013 }} ''Myth Merchant Films,'' 2009, first aired on 28 June 2009 on the [[National Geographic Channel]] (USA). Retrieved: 24 October 2010.&lt;/ref&gt;

==မူကွဲများ==
[[File:Horten Ho 229 Smithsonian front.jpg|thumb|Horten Ho 229 V3 prototype at the Smithsonian's Garber restoration facility ([[National Air and Space Museum]])]]
[[File:Horten Ho 229 Smithsonian rear.jpg|thumb|ဟော်တင်ဟို ၂၂၉နမူနာပုံစံ၏နောက်ဖက်မြင်ကွင်း]]

;H.IX V1
:First prototype, an unpowered glider, one built and flown (three-view drawing below).&lt;ref name=&quot;WOTR&quot; /&gt;
;H.IX V2
:First powered prototype, one built and flown with twin Junkers Jumo 004B engines.&lt;ref name=&quot;WOTR&quot; /&gt;

'''Gotha Developments:'''
;Ho 229 V3
:Revised air intakes, engines moved forward to correct longitudinal imbalance. Its nearly completed airframe was captured in production, with two Junkers Jumo 004B jet engines installed in the airframe.
;Ho 229 V4
:planned two seat all weather fighter, in construction at [[Friedrichroda]], but not much more than the center-section's tubular framework completed.&lt;ref name=&quot;WOTR&quot; /&gt;
;Ho 229 V5
:planned two seat all weather fighter, in construction at Friedrichroda, but not much more than the center-section's tubular framework completed.&lt;ref name=&quot;WOTR&quot; /&gt;
;Ho 229 V6
:Projected definitive single-seat fighter version with different cannon, mock-up in production at [[Ilmenau]].

'''Horten Developments:'''
;H.IXb (also designated V6 and V7 by the Hortens)
:Projected two-seat trainer or night-fighter; not built.&lt;ref name=&quot;WOTR&quot; /&gt;

;Ho 229 A-0
:Projected expedited production version based on Ho 229 V6; not built.

==အချက်အလက်များ(Horten Ho 229A (V3))==
From manufacturer's estimates-three view drawing at top of page shows the Ho IX V1 glider prototype.
{{aircraft specifications|
&lt;!-- if you do not understand how to use this template, please ask at [[Wikipedia talk:WikiProject Aircraft]] --&gt;
&lt;!-- please answer the following questions --&gt;
|plane or copter?=plane
|jet or prop?=jet
&lt;!-- Now, fill out the specs. Please include units where appropriate (main comes first, alt in parentheses). If an item doesn't apply, like capacity, leave it blank. For additional lines, end your alt units with )&lt;/li&gt; and start a new, fully-formatted line with &lt;li&gt; --&gt;
|ref=The Great Book of Fighters&lt;ref&gt;Green, William and Gordon Swanborough. ''The Great Book of Fighters''. St. Paul, Minnesota: MBI Publishing, 2001. ISBN 0-7603-1194-3.&lt;/ref&gt;
|crew=1
|length main=7.47 m
|length alt=24 ft 6 in
|span main=16.76 m
|span alt=55 ft 0 in
|height main=2.81 m
|height alt=9 ft 2 in
|area main=50.20 m²
|area alt=540.35 ft²
|empty weight main=4,600 kg
|empty weight alt=10,141 lb
|loaded weight main=6,912 kg
|loaded weight alt=15,238 lb
|max takeoff weight main=8,100 kg
|max takeoff weight alt=17,857 lb
|engine (jet)=[[Junkers Jumo 004]]B
|type of jet=[[turbojet]]
|number of jets=2
|thrust main=8.7 kN
|thrust alt=1,956 lbf
|max speed main= 977km/h
|max speed alt= 607 mph
|max speed more=at {{convert|12000|m}}
|combat radius main=
|combat radius alt=
|ferry range main=
|ferry range alt=
|ceiling main=16,000 m
|ceiling alt=52,000 ft
|climb rate main=22 m/s
|climb rate alt=4,330 ft/min
|loading main=137.7 kg/m²
|loading alt=28.2 lb/ft²
|thrust/weight=0.26
|avionics=
|guns=4 × 30 mm [[MK 108 cannon]]
|rockets=[[R4M rocket]]s
|bombs=2 × {{convert|500|kg}} bombs
}}

==ကြည့်ရန်==
{{aircontent|
|related=
*[[Horten H.XVIII]]
|similar aircraft=
*[[Armstrong Whitworth A.W.52]]
*[[Northrop N-9M]]
*[[Northrop XP-79]]
|lists=
*[[List of aircraft of World War II]]
*[[List of World War II jet aircraft]]
*[[List of flying wing aircraft]]
|ကြည့်ရန်=
}}

==မှီငြမ်း==
===မှတ်ချက်===
{{Reflist|30em}}

===Bibliography===
{{Refbegin}}
* Boyne, Walter J. ''Clash of Wings.'' New York: Simon &amp; Schuster, 1994. ISBN 0-684-83915-6.
* Brown, Eric. ''Wings On My Sleeve: The World's Greatest Test Pilot tells his Story''. London: Orion Books. 2006. ISBN 978-0-297-84565-2.
* Green, William. ''Warplanes of the Third Reich''. London: Macdonald and Jane's Publishers Ltd., 1970. ISBN 0-356-02382-6.
* Myhra, David. ''The Horten Brothers and Their All-wing Aircraft''. London: Bushwood Books, 1997. ISBN 0-7643-0441-0.
* Myhra, David. &quot;Northrop Tests Hitler's 'Stealth' Fighter.&quot; ''Aviation History'', Volume 19, Issue 6, July 2009.
* Shepelev, Andrei and Huib Ottens. ''Ho 229, The Spirit of Thuringia: The Horten All-wing jet Fighter''. London: Classic Publications, 2007. ISBN 1-903223-66-0.
{{Refend}}

==ပြင်ပချိတ်ဆက်ရန်==
{{Commons category|Horten Ho IX}}
*[http://www.nurflugel.com/Nurflugel/Horten_Nurflugels/horten_nurflugels.html Horten Nurflügels] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110514193342/http://www.nurflugel.com/Nurflugel/Horten_Nurflugels/horten_nurflugels.html |date=14 May 2011 }}
*[http://channel.nationalgeographic.com/episode/hitler-s-stealth-fighter-3942/Overview23 National Geographic: Hitler's Stealth Fighter]
*{{cite web |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2009/06/090625-hitlers-stealth-fighter-plane.html |title='Hitler's Stealth Fighter' Re-created |first=Brian |last=Handwerk |work=News.nationalgeographic.com |date=25 June 2009 |accessdate=29 July 2012 |archive-date=27 June 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627211330/http://news.nationalgeographic.com/news/2009/06/090625-hitlers-stealth-fighter-plane.html |url-status=dead}}
*[http://www.albentley-drawings.com/horten_ho229.htm Arthur Bentley's scale drawings of the Ho-229] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090526000938/http://www.albentley-drawings.com/horten_ho229.htm |date=26 May 2009 }}
*[https://web.archive.org/web/20101104003153/http://mfc-rhein-main.flugmodellbau.de/Gallerie/Horten/H9_2m40/index.html Construction of a model of the Horten IX including CAD files (in German)]
*[http://aerostories.free.fr/constructeurs/horten/page2.html &quot;Horten: Two brothers, one wing&quot;]

{{Navboxes
|title=Articles and topics related to {{PAGENAME}}
|state=collapsed
|list1=&lt;/span&gt;
{{Gotha aircraft}}
{{RLM aircraft designations}}
{{aviation lists}}
}}

[[Category:Flying wings]]
[[Category:German fighter aircraft 1940–1949]]
[[Category:Gotha aircraft|Ho 229, Horten]]
[[Category:Horten aircraft|229]]
[[Category:World War II jet aircraft of Germany]]
[[Category:Twinjets]]</text>
      <sha1>ser8k4gfe0g90sgzinft3sq5sfwvgl6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အီတိုင်ပူ ရေကာတာကြီး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48813</id>
    <revision>
      <id>1054738</id>
      <parentid>1016972</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T22:47:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1054738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9789" sha1="iohm8hr5wyypvz1s50u1hgdniklcign" xml:space="preserve">{{Infobox dam
| name                 = Itaipú Dam&lt;br/&gt;''Presa Itaipu''&lt;br/&gt;''Barragem de Itaipú''
| name_official      = Central Hidroeléctrica Itaipú Binacional&lt;br/&gt;Usina Hidrelétrica Itaipu Binacional
| image                = ItaipuAerea2AAL.jpg
| image_size         = 250px
| image_caption     = 
| image_alt            = 
| location_map       = South America
| location_map_size    = 
| location_map_caption = ရေကာတာတည်နေရာ
| lat_d   = 25
| lat_m   = 24
| lat_s   = 29
| lat_NS  = S
| long_d  = 54
| long_m  = 35
| long_s  = 20
| long_EW = W
| coordinates_type     = type:landmark
| coordinates_display  = inline,title
| country              = ဘရာဇီးနိုင်ငံ&lt;br/&gt;ပါရာဂွေးနိုင်ငံ
| location             = Foz do Iguacú&lt;br/&gt;Hernandarias
| status               = Operational
| construction_began   = ဇန်နဝါရီ ၁၉၇၅
| opening              = ၅ မေ ၁၉၈၄
| demolished           = 
| cost                 = US$ ၁၉.၆ ဘီလီယံ
| owner                = Itaipú Binacional
| dam_type             = Combination gravity, buttress and embankment sections
| dam_length           = {{Convert|7919|m|abbr=on}}
| dam_height           = {{Convert|196|m|abbr=on}}
| dam_width_crest      = 
| dam_width_base       = 
| dam_volume           = {{Convert|12300000|m3|abbr=on}}
| dam_crosses          = [[ပါရာနာမြစ်]]
| spillway_type        = 
| spillway_capacity    = {{Convert|62200|m3/s|abbr=on}}
| res_name             = Itaipu Reservoir
| res_capacity_total   = {{Convert|29|km3|acre.ft|abbr=on}}
| res_catchment        = {{Convert|1350000|km2|sqmi|abbr=on}}
| res_surface          = {{Convert|1350|km2|sqmi|abbr=on}}
| res_max_length       = {{Convert|170|km|abbr=on}}
| res_max_width        = {{Convert|12|km|abbr=on}}
| res_max_depth        = 
| res_tidal_range      = 
| plant_operator       = 
| plant_commission     = 
| plant_decommission   = 
| plant_type           = C
| plant_turbines       = 20 × {{convert|700|MW|abbr=on}} [[Francis turbine|Francis-type]]
| plant_hydraulic_head = {{Convert|118|m|abbr=on}}
| plant_capacity       = {{convert|14|GW|abbr=on}}
| plant_annual_gen     = {{convert|89.5|TWh|abbr=on}} (2015)&lt;ref&gt;{{cite web|title=Itaipu production in 2016 should once again exceed 90 million MWh|url=https://www.itaipu.gov.br/en/press-office/news/itaipu-production-2016-should-once-again-exceed-90-million-mwh|publisher=Itaipu Binacional|accessdate=5 January 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Itaipu2014&gt;{{cite news|title=Drought curbs Itaipu hydro output|url=http://www.bnamericas.com/news/electricpower/drought-curbs-itaipu-hydro-output|accessdate=5 January 2015|agency=Business News Americas|date=5 January 2015|archivedate=8 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150108112553/http://www.bnamericas.com/news/electricpower/drought-curbs-itaipu-hydro-output}}&lt;/ref&gt;
| website              = [http://www.itaipu.gov.br/en www.itaipu.gov.br]&lt;br/&gt;[http://www.itaipu.gov.py/en www.itaipu.gov.py]
| extra                = 
}}
'''အီတိုင်ပူ ရေကာတာကြီး''' သည် [[တောင်အမေရိကတိုက်]]ရှိ [[ပါရာဂွေးနိုင်ငံ|ပါရာဂွေး]]နှင့် [[ဘရာဇီးနိုင်ငံ]]အကြားတွင် တည်ဆောက်ထားသော ရေအားလျှပ်စစ်ထုတ် ရေကာတာကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ပါရာဂွေးနိုင်ငံ သမ္မတ အာလ်ဖရက်ဒို စထရို အက်ဆနာနှင့် ဘရာဇီးနိုင်ငံ သမ္မတ ဘက်တစ်စတာ ဖီဂွီရီဒို တို့သည် ၁၉၈၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင် တရားဝင် ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။

အီတိုင်ပူဟူသော ဝေါဟာရသည် ထိုဒေသရှိ တိုင်းရင်းသား တူပီဂွာရာနီ အင်ဒီယန်းလူမျိုးတို့၏ ဘာသာစကားဖြစ်၍ တေးဆိုသော ကျောက်ခဲ (&quot;the sounding stone&quot;) ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။&lt;ref&gt;{{Citation|url=http://www.itaipu.gov.br/en/energy/energy|accessdate=4 July 2014|publisher=Itaipu Binacional |year=2014 |title=Energy}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Three Gorges breaks world record for hydropower generation|url=http://news.xinhuanet.com/english/china/2015-01/01/c_127352471.htm|publisher=Xinhua|accessdate=2 January 2015|date=1 January 2014|archive-date=2 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150102044334/http://news.xinhuanet.com/english/china/2015-01/01/c_127352471.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ဘရာဇီးနိုင်ငံနှင့် ပါရာဂွေးနိုင်ငံ နှစ်နိုင်ငံအကြား နယ်နိမိတ် ဖြစ်သော ပါရာနာမြစ်ပေါ်တွင် အီတိုင်ပူ ရေကာတာ တည်ရှိ၍ အလျားငါးမိုင်၊ အမြင့်ပေ ၆၄ဝ ရှိသည်။ အမြင့်ဆုံးနေရာ၌ ၆၇၅ ပေကျော် (၂၂၅ မီတာ) ရှိသည်။ ကွန်ကရိဖြင့် တည်ဆောက်ထားသော ပင်မဗဟို ရေကာတာသည် ၄ဝ၆၉ ပေ (၁၂၃၄ မီတာ) ရှည်လျားသည်။

အီတိုင်ပူရေကာတာ၏ လျှပ်စစ်စွမ်းအင် ထုတ်လုပ်နိုင်မှု ပမာဏသည် အီဂျစ်သမ္မတနိုင်ငံရှိ အဆွမ် ရေကာတာမှ ရရှိ သော စွမ်းအင်ပမာဏ၏ ခြောက်ဆမျှ ဖြစ်၍ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးရေကာတာ ဖြစ်သည်။

၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် ချုပ်ဆိုသော နှစ်နိုင်ငံ သဘောတူညီချက်အရ အီတိုင်ပူရေကာတာကို ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် စတင် တည်ဆောက်ခဲ့ရာ ရှစ်နှစ်ခန့်ကြာသောအခါ တာဘိုင်စက်ကြီး ၁ဝ ခု ပါရှိသော ရေအားမောင်းလျှပ်စစ်ဓာတ်အား ထုတ်လုပ်သည့် စက်ယန္တရားများကို အောင်မြင်စွာ တပ်ဆင်နိုင်ခဲ့သည်။ ဆီတိုင်ပူရေကာတာကို အလုပ်သမား ၄ဝဝဝဝ ဖြင့် တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၉.၆ ဘီလီယံ ကုန်ကျခဲ့သည်။

ထိုရေကာတာကြောင့် ပါရာဂွေးနိုင်ငံ၏ စတုရန်း ကီလိုမီတာ ၆ဝဝ ကျယ်ဝန်းသော နယ်မြေနှင့် ဘရာဇီးနိုင်ငံ၏ စတုရန်းကီလိုမီတာ ၈ဝဝ ကျယ်ဝန်းသော မြေပြင်တို့ကို ရေဖုံးသွားမည် ဖြစ်သောကြောင့် ထိုဒေသရှိ လူဦးရေ ၄၂ဝဝဝ ခန့် ကို ရေလွတ်ရာဒေသများသို့ ပြောင်းရွှေ့ပေးခဲ့ရသည်။ ကုန်ကျစရိတ်ကို နှစ်နိုင်ငံ ညီတူညီမျှခံရမည်ဖြစ်၍ အစုရှယ်ယာကို ၅ဝ ရာခိုင်နှုန်းစီ ပိုင်ဆိုင်ကြသည်။ သို့ရာတွင် 
ပါရာဂွေးနိုင်ငံသည် မိမိတို့၏ အစုရှယ်ယာများကို ဘရာဇီး နိုင်ငံသို့ ရောင်းချထားရာ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကို လွှဲပြောင်းပြီဖြစ်လေသည်။

အီတိုင်ပူရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံမှ လျှပ်စစ်စွမ်းအားကို ရေကာတာနှင့် မိုင် ၆၆ဝ ဝေးသော ဝေါပေါ်လို စက်မှု လုပ်ငန်းမြို့သို့ ပေးပို့အသုံးပြုသကဲ့သို့ စထရိုအက်ဆနာမြို့နှင့် ဗီလာဟေးယက်မြို့ရှိ သံမဏိစက်ရုံများသို့လည်း ပေးပို့အသုံးပြုသည်။ 

[[File:ItaipúDam196m1984HydrelectricParanáBrasil-01.gif|140px|Itaipú]]
{{wide image|Itaipu Décembre 2007 - Vue Générale.jpg|900px|အီတိုင်ပူ ရေကာတာ၏ မြင်ကွင်းကျယ်ဓာတ်ပုံ}}
[[File:ItaipúDamFozDoIguaçúBrasilParaguai-01.png|950px|Itaipú]]
==ကိုးကား==
{{reflist|
&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄)&lt;/ref&gt;
}}
[[Category:ဘရာဇီးနိုင်ငံ]]
[[Category:ပါရာဂွေးနိုင်ငံ]]</text>
      <sha1>iohm8hr5wyypvz1s50u1hgdniklcign</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဧပြီ ၂၀၁၅ နီပေါ ငလျင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55327</id>
    <revision>
      <id>1054749</id>
      <parentid>819979</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T00:14:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 3 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1054749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55281" sha1="orp4wt2jmijb2kzwr29i214q4401qy5" xml:space="preserve">{{About|၂၀၁၅ ဧပြီ ၂၅ တွင် ဖြစ်ပွားသော နီပေါငလျင်|၂၀၁၅ မေ ၁၂ တွင် ဖြစ်ပွားသော ငလျင်ကြီး|မေ ၂၀၁၅ နီပေါ ငလျင်}}
{{Infobox earthquake
| title = ဧပြီ ၂၀၁၅ နီပေါ ငလျင်
| date = {{Start date|df=yes|2015|04|25}}
| origintime = ၆:၁၁:၂၆ UTC&lt;ref name=USGS&gt;{{cite web|url=http://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us20002926|title=M7.8 – 29&amp;nbsp;km ESE of Lamjung, Nepal|publisher=United States Geological Survey|date=25 April 2015|accessdate=25 April 2015}}&lt;/ref&gt;
| image = 
| image alt =
| caption =  
 | map2 = {{Location map
 | Nepal
 |places =
 |lat= 28.147
 |long= 84.708
 |mark=Bullseye1.png
 |marksize= 70
 | relief = yes
 | width = 250
 | float = right
 | caption = }}
| magnitude = ၇.၈ M&lt;sub&gt;w&lt;/sub&gt;&lt;ref name= USGS /&gt;
| intensity = VIII (''ပြင်းထန်'')&lt;ref name= USGS /&gt;
| tsunami =
| aftershocks = ၆.၆ M&lt;sub&gt;w&lt;/sub&gt;၊ ဧပြီ ၂၅၊ ၀၆:၄၅ နာရီ&lt;ref name=usgs2/&gt; &lt;br&gt; ၆.၇ M&lt;sub&gt;w&lt;/sub&gt;၊ ဧပြီ ၂၆၊ ၀၇:၀၉ နာရီ&lt;ref name=&quot;earthquake.usgs.gov&quot;&gt;[http://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us200029bt#general_summary M 6.7 - 21km SSE of Kodari, Nepal&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;နောက်ဆက်တွဲငလျင်များ = ၁၅၀ (၂၀၁၅ မေ ၁၂ အထိ)
| depth = {{convert|15.0|km|mi|0|sp=us}}&lt;ref name= USGS /&gt;
| location = {{Coord| 28.147 |N| 84.708 |E|display=inline}}&lt;ref name= USGS /&gt;
| type = ပြတ်ရွေ့ကြော တိုးထွက်ခြင်း&lt;ref name= USGS /&gt;
| countries affected = {{plainlist|
*[[နီပေါနိုင်ငံ|နီပေါ]]
*[[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယ]]
*[[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်]]
*[[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ|ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်]]
*[[ဘူတန်နိုင်ငံ|ဘူတန်]]
*[[ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ|ပါကစ္စတန်]]}}
| casualties = ၈,၂၅၉ သေဆုံး (တရားဝင်သတင်း)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://drrportal.gov.np/|title=Nepal Disaster Risk Reduction Portal|work=drrportal.gov.np}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;D2015&quot;&gt;{{cite web|url=http://m.timesofindia.com/world/south-asia/Nepal-earthquake-death-toll-rises-to-8413/articleshow/47187088.cms|title=Nepal earthquake death toll rises to 8,413|date=May 7, 2015|work=The Times of India|accessdate=May 9, 2015|archivedate=10 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150510085521/http://m.timesofindia.com/world/south-asia/Nepal-earthquake-death-toll-rises-to-8413/articleshow/47187088.cms}}&lt;/ref&gt; 
၁၉,၀၀၉ ဒဏ်ရာရ (တရားဝင်သတင်း)
}}

'''ဧပြီ ၂၀၁၅ နီပေါငလျင်''' ('''ဂေါ်ခါငလျင်''')&lt;ref&gt;{{cite web|title=Gorkha Earthquake is followed by 125 numbers of Earthquakes|url=http://seismonepal.gov.np/index.php?listId=161|work=Nepal Seismological Centre|date=25 April 2015|accessdate=3 May 2015|archive-date=3 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150503051511/http://www.seismonepal.gov.np/index.php?listId=161}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|author1=Chidanand Rajghatta|title=Is this the 'Big Himalayan Quake' we feared?|url=http://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/Is-this-the-Big-Himalayan-Quake-we-feared/articleshow/47055477.cms|accessdate=26 April 2015|work=The Times of India|date=26 April 2015}}&lt;/ref&gt; သည် ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဧပြီ ၂၅ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့ နီပေါစံတော်ချိန် ၁၁:၅၆ နာရီ (၆:၁၁:၂၆ UTC) တွင် လှုပ်ခတ်သွားခဲ့သော ပြင်းအား ၇.၈ M&lt;sub&gt;w&lt;/sub&gt; ရှိ [[ငလျင်]] တစ်ခုဖြစ်သည်။ ငလျင်ဗဟိုချက်မှာ [[နီပေါနိုင်ငံ]]၊ လမ်ဂျန် ခရိုင် အရှေ့-အရှေ့တောင်ဘက် {{convert|34|km|mi|abbr=on}} အကွာ၊ အနက် {{convert|15|km|mi|abbr=on}} ကို ဗဟိုပြု၍ လှုပ်ခတ်သွားခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name= USGS /&gt;

၁၉၃၄ ခုနှစ် နီပေါ-ဗီဟာ ငလျင်နောက်ပိုင်း နီပေါနိုင်ငံကို ထိခိုက်စေသည့် အင်အားအပြင်းထန်ဆုံး သဘာဝဘေးအန္တရာယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://blogs.wsj.com/indiarealtime/2015/04/26/what-1934-told-nepal-to-expect-about-the-next-big-quake/|title=What 1934 Told Nepal to Expect About the Next Big Quake}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;indianexpress.com&quot;&gt;{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/world/neighbours/timeline-nepal-2015-to-nepal-1934-the-worst-earthquake-disasters-in-the-last-80-years|title=Timeline: Nepal 2015 to 1934, the worst quake disasters in the last 80 years|accessdate=28 April 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/world/report-nepal-earthquake-eerie-reminder-of-1934-tragedy-2080754|title=Nepal earthquake: Eerie reminder of 1934 tragedy}}&lt;/ref&gt; နီပေါနိုင်ငံနှင့်ကပ်လျက်တည်ရှိသော [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယ]]၊ [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်]] နှင့် [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ|ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်]]နိုင်ငံရှိ ဒေသများတွင် သေဆုံးမှုများရှိကြောင်း ထုတ်ပြန်ထားသည်။&lt;ref name=&quot;naturaldisasters1&quot;&gt;{{cite web|title=Earthquake in Nepal 2015|url=http://naturaldisasters.tk/|website=The Natural Disasters|accessdate=11 May 2015|archivedate=5 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150505021153/http://naturaldisasters.tk/}}&lt;/ref&gt;

ငလျင်ကြောင့် [[ဧဝရတ်တောင်]]တွင် ဆီးနှင်းရေခဲထုများ တစ်ဟုန်ထိုး ပြိုကျစေခဲ့ကာ အနည်းဆုံး ၁၉ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;[http://www.nytimes.com/2015/04/27/world/asia/katmandu-nepal-fear-loss-and-devastation.html?emc=edit_th_20150427&amp;nl=todaysheadlines&amp;nlid=58413496&amp;_r=0 nytimes.com 2015-04-27 katmandu-nepal-fear-loss-and-devastation], nytimes.com; accessed 28 April 2015.&lt;/ref&gt; လူသေဆုံးမှုမှာ ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဧဝရတ်တောင် ဆီးနှင်းပြိုကျမှုကြောင့် သေဆုံးမှုထက် ကျော်လွန်ခဲ့ကာ ဧဝရတ်တောင်တွင် လူအများဆုံးသေဆုံးစေခဲ့သော နေ့တစ်နေ့ဖြစ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|title=First survivors of Mount Everest avalanche reach Kathmandu|url=http://www.foxnews.com/world/2015/04/26/8-dead-as-quake-triggered-avalanche-sweeps-everest-in-nepal/|accessdate=26 April 2015|agency=The Associated Press|publisher=Fox News|date=26 April 2015|archive-date=11 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151211092708/http://www.foxnews.com/world/2015/04/26/8-dead-as-quake-triggered-avalanche-sweeps-everest-in-nepal/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ငလျင်ကြောင့် နီပေါနိုင်ငံနှင့် တိဗက်နယ်စပ်ရှိ လန်တန်တောင်ကြားဒေသတွင်လည်း ဆီးနှင်းရေခဲထုကြီးပြိုကျခဲ့ပြီး လူ ၂၅၀ ခန့် ပျောက်ဆုံးလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;Langtang&quot;&gt;{{cite news| last1=Shrestha| first1=Sahina| title=Langtang is gone| url=http://nepalitimes.com/article/nation/langtang-destroyed-in-earthquake,2205| accessdate=2 May 2015|work=Nepali Times| date=1 May 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MailOnline&quot;&gt;{{cite news|publisher=&quot;Mail Online&quot;|url=http://www.dailymail.co.uk/wires/reuters/article-3059082/Up-250-missing-avalanche-hits-Nepal-trekking-route.html|title=Up to 250 missing after avalanche hits Nepal trekking route|accessdate=28 April 2015}}&lt;/ref&gt;

နီပေါနိုင်ငံတစ်ဝန်း ရွာလုံးကျွတ်ပျက်စီးမှုများကြောင့် လူပေါင်းသောင်းချီ အိုးမဲ့အိမ်မဲ့ဖြစ်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Langtang&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;MontanaPublicRadio&quot;&gt;{{cite news| last1=McCarthy| first1=Julie| title=He Carried His Mom On His Back For 5 Hours En Route To Medical Care| url=http://mtpr.org/post/he-carried-his-mom-his-back-5-hours-en-route-medical-care|accessdate=2 May 2015| work=Montana Public Radio| date=30 April 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Barpak&quot;&gt;{{cite news| last1=Kaini| first1=Sudip| title=Great Earthquake wipes out Barpak| url=http://www.ekantipur.com.np/the-kathmandu-post/2015/04/29/news/great-earthquake-wipes-out-barpak/275829.html| accessdate=2 May 2015| work=The Kathmandu Post| date=29 April 2015| archivedate=4 May 2015| archiveurl=https://web.archive.org/web/20150504211559/http://www.ekantipur.com.np/the-kathmandu-post/2015/04/29/news/great-earthquake-wipes-out-barpak/275829.html}}&lt;/ref&gt; ခတ္တမန္ဒူတောင်ကြားဒေသရှိ ခတ္တမန္ဒူ ဒါဘာစကွဲ၏ အချို့နေရာများ၊ ပါတန်ဒါဘာစကွဲနှင့် ဘက်တပါ ဒါဘာစကွဲ အပါအဝင် ရာစုနှစ်များစွာ သက်တမ်းရှိသော [[ယူနက်စကို]] [[ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ|ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ် အဆောက်အအုံများ]] လည်း ပျက်စီးခဲ့သည်။ ဘူမိရူပပညာရှင်များနှင့် အခြားပညာရှင်များက နီပေါနိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင်၊ လူနေထိုင်မှုနှင့် အဆောက်အအုံဆောက်လုပ်မှုများကြောင့် ငလျင်ဒဏ်ကို ခုခံနိုင်စွမ်းနည်းနိုင်ကြောင်း လွန်ခဲ့သော ဆယ်စုနှစ်များစွာကတည်းက သတိပေးပြောကြားခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.washingtonpost.com/national/health-science/experts-had-warned-for-decades-that-nepal-was-vulnerable-to-a-killer-quake/2015/04/25/0275959e-eb78-11e4-9a6a-c1ab95a0600b_story.html|title=Experts had warned for decades that Nepal was vulnerable to a killer quake|work=Washington Post|accessdate=29 April 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.cnn.com/2015/04/25/opinions/stark-nepal-earthquake-geology/|title=Nepal earthquake: 'A tragedy waiting to happen' - CNN.com|author=Colin Stark|date=26 April 2015|work=CNN|accessdate=29 April 2015}}&lt;/ref&gt;


ဧပြီ ၂၆ ရက် နီပေါစံတော်ချိန် ၁၂:၅၄:၀၈ နာရီတွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သော ပြင်းအား ၆.၇ ရှိ ငလျင်တစ်ခု အပါအဝင် နီပေါတစ်နိုင်ငံလုံးတွင် နောက်ဆက်တွဲငလျင်များ ၁၅ မိနစ်မှ ၂၀ မိနစ်အတွင်း ဆက်တိုက် လှုပ်ခတ်သွားခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;earthquake.usgs.gov&quot;/&gt; ငလျင်ကြောင့် မြေပြိုကျမှုအန္တရာယ်နှင့် ကြုံတွေ့နိုင်ဖွယ်ရှိနေသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=Earth Quake-hit Nepal at high risk of landslides in coming weeks|url=http://www.freepressjournal.in/earth-quake-hit-nepal-at-high-risk-of-landslides-in-coming-weeks|website=Free Press Journal}}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၅ ခုနှစ် မေလ ၁၂ ရက် နီပေါစံတော်ချိန် ၁၂:၃၅ အချိန်တွင် ပြင်းအား ၇.၃ M&lt;sub&gt;w&lt;/sub&gt; ရှိ '''[[မေ ၂၀၁၅ နီပေါ ငလျင်|ဒုတိယမြောက် အကြီးစားငလျင်တစ်ခု]]''' ထပ်မံလှုပ်ခတ်သွားခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Earthquake again in Nepal&quot;&gt;{{cite web|title=Earthquake Again in Nepal 12 May 2015|url=http://naturaldisasters.tk/|website=The Natural Disasters|accessdate=11 May 2015|archivedate=5 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150505021153/http://naturaldisasters.tk/}}&lt;/ref&gt; ငလျင်ဗဟိုချက်မှာ ခတ္တမန္ဒူမြို့တော်နှင့် ဧဝရတ်တောင်တို့အကြားရှိ တရုတ်နယ်စပ်အနီး အနက် {{Convert|18.5|km|abbr=on}} တွင်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-32701385|title=Nepal earthquake, magnitude 7.3, strikes near Everest|publisher=BBC News|date=12 May 2015}}&lt;/ref&gt; ယင်းငလျင်ကြောင့် လူပေါင်း ၈၀ ကျော်သေဆုံးခဲ့ပြီး ၂,၀၀၀ ခန့် ထိခိုက်ဒဏ်ရာ ရရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=CNN2nd&gt;{{cite news|title=Dozens dead after another major earthquake centered in Nepal|publisher=CNN|author=Greg Botelho|author2=Jethro Mullen|date=13 May 2015|accessdate=13 May 2015|url=http://www.cnn.com/2015/05/12/asia/nepal-earthquake/}}&lt;/ref&gt;

==ငလျင်==
[[File:U.S. Geological Survey 2015 Nepal Earthquake and aftershock map.png|thumb|left|ငလျင်နှင့် နောက်ဆက်တွဲငလျင်လှုပ်မှုများ မြေပုံ]]
ငလျင်သည် ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဧပြီ ၂၅ ရက် နီပေါစံတော်ချိန် ၁၁:၅၆ နာရီ (၆:၁၁:၂၆ UTC) အချိန်တွင် နီပေါနိုင်ငံ လမ်ဂျန်ခရိုင် အရှေ့-အရှေ့တောင်ဘက် {{convert|34|km|mi|abbr=on}} အကွာ၊ မြေအနက် ခန့်မှန်းခြေ {{convert|15|km|mi|abbr=on}} ကို ဗဟိုပြု၍ ခန့်မှန်း စက္ကန့် နှစ်ဆယ်ကြာ လှုပ်ခတ်သွားခဲ့သည်။&lt;ref name=alj&gt;{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/news/2015/04/powerful-earthquake-hits-nepal-150425063918183.html|title=Powerful earthquake hits Nepal|publisher = Al Jazeera|accessdate= 25 April 2015}}&lt;/ref&gt;

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဘူမိဗေဒ ဆာဗေးအဖွဲ့ (USGS) ၏ မှတ်တမ်းများအရ ကနဦးငလျင်ပြင်းအားပမာဏမှာ ၇.၅ M&lt;sub&gt;w&lt;/sub&gt; ရှိကာ ၇.၉ M&lt;sub&gt;w&lt;/sub&gt; အထိတက်သွားပြီး နောက်ဆုံး ၇.၈ M&lt;sub&gt;w&lt;/sub&gt; ဖြင့် အဆုံးသတ်ကြောင်းသိရသည်။ တရုတ် မြေငလျင်ကွန်ယက်စင်တာ (CENC) မှ ငလျင်ပြင်းအားပမာဏမှာ ၈.၁ M&lt;sub&gt;s&lt;/sub&gt; ရှိသည်ဟု ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ အိန္ဒိယမိုးလေဝသဌာန မှ ၀၆:၁၁ UTC နှင့် ၀၆:၄၅ UTC အချိန်များတွင် နီပေါနိုင်ငံ၌ အင်အားပြင်းငလျင်နှစ်ခု လှုပ်ခတ်သွားသည်ဟု ဆိုသည်။ ပထမငလျင်မှာ ၇.၉ ရစ်တာစကေးရှိပြီး နီပေါနိုင်ငံ မြို့တော် [[ခတ္တမန္ဒူမြို့|ခတ္တမန္ဒူ]]၏ အနောက်မြောက်ဘက် ကီလိုမီတာ ၈၀ ခန့်အကွာ ကို ဗဟိုပြု၍ လှုပ်ခတ်ခဲ့သည်။ ဒုတိယငလျင်မှာ ၆.၆ ရစ်တာစကေးရှိကာ ငလျင်ဗဟိုမှာ ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်အောက် {{convert|10|km|abbr=on}} အကွာတွင် ဖြစ်သည်။ Bharatpur မြို့မှာ ငလျင်ဗဟိုချက်နှင့် {{convert|53|km|mi|abbr=on}} အကွာတွင် တည်ရှိကာ ငလျင်နှင့် အနီးဆုံး အဓိကမြို့ကြီး ဖြစ်သည်။ ဒုတိယငလျင်သည် မြို့တော် ခတ္တမန္ဒူ၏ အနောက်မြောက်ဘက် {{convert|81|km|mi|abbr=on}} အကွာတွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သည်။ ပြင်းအား ၄.၅ M&lt;sub&gt;w&lt;/sub&gt; နှင့်အထက် နောက်ဆက်တွဲ ငလျင်ပေါင်း သုံးဆယ့်ငါးခုကျော် ထပ်မံလှုပ်ခတ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;earthNP&quot;&gt;{{cite web|title=1 Day, Magnitude 2.5+ Worldwide|url=http://earthquake.usgs.gov/earthquakes/map/#%7B%22feed%22%3A%221day_m25%22%2C%22search%22%3Anull%2C%22listFormat%22%3A%22default%22%2C%22sort%22%3A%22newest%22%2C%22basemap%22%3A%22grayscale%22%2C%22autoUpdate%22%3Atrue%2C%22restrictListToMap%22%3Atrue%2C%22timeZone%22%3A%22utc%22%2C%22mapposition%22%3A%5B%5B24.666986385216273%2C80.145263671875%5D%2C%5B30.80791068136646%2C91.636962890625%5D%5D%2C%22overlays%22%3A%7B%22plates%22%3Atrue%7D%2C%22viewModes%22%3A%7B%22list%22%3Atrue%2C%22map%22%3Atrue%2C%22settings%22%3Afalse%2C%22help%22%3Afalse%7D%7D|accessdate=25 April 2015}}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၅ ခုနှစ် ဧပြီ ၂၆ ရက်နေ့ နီပေါစံတော်ချိန် ၁၂:၄၅ (၀၇:၀၉ UTC) အချိန်တွင် ၆.၇ M&lt;sub&gt;w&lt;/sub&gt; ရှိ နောက်ဆက်တွဲငလျင်ကြီးတစ်ခုမှာ နီပေါနိုင်ငံ Kodari ရွာ၏ တောင်ဘက် {{convert|17|km|abbr=on}} ကို ဗဟိုပြု၍ လှုပ်ခတ်သွားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|author1=Kim Hjelmgaard|title=Nepal hit by major aftershock as search for quake survivors intensifies|url=http://www.usatoday.com/story/news/world/2015/04/26/earthquake-nepal-aid-rescue-teams/26401907/|accessdate=26 April 2015|work=USA Today|date=26 April 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Fresh Tremors in North India, Including Delhi, a Day After Nepal Earthquake|url=http://www.ndtv.com/india-news/fresh-tremors-in-north-india-including-delhi-a-day-after-nepal-earthquake-758240|accessdate=26 April 2015|work=NDTV|date=26 April 2015}}&lt;/ref&gt; နောက်ဆက်တွဲငလျင်ကြောင့် ဧဝရတ်တောင်ရှိ ဆီးနှင်းရေခဲထုများ တစ်ဟုန်ထိုးလျောကျခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2015/04/26/asia/nepal-earthquake/|title=Major aftershock hits Nepal day after devastating earthquake|accessdate=26 April 2015|work=CNN|date=26 April 2015|location=Kathmandu, Nepal}}&lt;/ref&gt;

== ဘေးသင့်ပြီး နောက်ဆက်တွဲ ==
&lt;!--This table lists a general death toll by number of casualties in each country where the earthquake extended to; If a foreign citizen died in Nepal, then this should be added to the Nepalese death toll.--&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable floatright&quot; style=&quot;clear:right; margin-left:7px; margin-top:0; margin-right:0; margin-bottom:3px;&quot;
|+နိုင်ငံအလိုက် သေဆုံးဒဏ်ရာရမှုများ
|-
! နိုင်ငံ
! သေဆုံး !! ဒဏ်ရာရ !! ရည်ညွှန်း
|-
| {{flag|နီပေါနိုင်ငံ}}
| align=right| &gt; ၈,၁၅၆ 	
| align=right| &gt; ၁၇,၈၆၆
| &lt;ref name=&quot;Hindu&quot;&gt;[http://www.thehindu.com/news/international/nepal-quake-toll-tops-5000-as-aid-reach-area-near-epicentre/article7153904.ece Nepal PM faces ire of quake victims], ''The Hindu'', April 29, 2015&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MoHA&quot;&gt;{{cite news|work = National Emergency Operation Centre (Nepal Govt.) on Twitter|date=3 May 2015|accessdate=3 May 2015|url=https://twitter.com/NEoCOfficial|title=National Emergency Operation Centre}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{flag|အိန္ဒိယနိုင်ငံ}}
| align=right| ၇၈
| align=right| ၅၆၀ ||&lt;ref name=&quot;Zee India Toll&quot;&gt;{{cite web|title=Quake toll in India now 78|url=http://zeenews.india.com/news/india/quake-toll-in-india-now-78_1587267.html|website=Zee News|date=29 April 2015|accessdate=4 May 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{flag|တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ}}&lt;!-- DO NOT change into Tibet, it is not part of the list of sovereign states on the wikipedia page--&gt;
| align=right| ၂၆
| align=right| ၃၈၃
| &lt;ref name=&quot;Xinhua&quot;&gt;{{cite web|url=http://news.xinhuanet.com/english/2015-04/28/c_134193125.htm|title=25 dead, 383 injured in Tibet following Nepal earthquake|publisher=Xinhua|date=28 April 2015|accessdate=5 May 2015|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226113535/http://www.xinhuanet.com//english/2015-04/28/c_134193125.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{flag|ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ}}
| align=right| ၄
| align=right| ၂၀၀
|&lt;ref name=&quot;Bdnews24.com&quot;&gt;{{cite news|url=http://bdnews24.com/bangladesh/2015/04/27/4-killed-18-bangladesh-districts-affected-in-earthquake-says-govt|title=4 killed, 18 Bangladesh districts affected in earthquake, says govt|publisher=Bdnews24.com|accessdate=26 April 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:left&quot;|စုစုပေါင်း
! style=&quot;text-align:right&quot;| &gt; ၈,၂၅၉
! style=&quot;text-align:right&quot;| &gt; ၁၉,၀၀၉ ||
|}
&lt;!--NOTE: Put all foreign casualties into the table below, but don't substract them from the above table, which lists total casualties per country affected. Order countries first by number of deaths, then by number of injuries, and then alphabetically by country.--&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable floatright&quot; style=&quot;margin-left:7px; margin-top:0; margin-right:0; clear:right;&quot;
|+နီပေါနိုင်ငံတွင်း နိုင်ငံခြားသားသေဆုံးမှုများ
|-
!နိုင်ငံ !!သေဆုံး !!&lt;abbr title=&quot;References&quot;&gt;ရည်ညွှန်း&lt;/abbr&gt;
|-
| {{flag|အိန္ဒိယနိုင်ငံ}}
| align=right| ၄၀ 
| &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.saddahaq.com/human-interest/nepal/40-indian-nationals-confirmed-dead-in-nepalearthquake-8-are-missing|accessdate=4 May 2015|title=40-indian-nationals-confirmed-dead-in-nepalearthquake-8-are-missing|archivedate=26 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226113837/https://www.saddahaq.com/40-indian-nationals-confirmed-dead-in-nepalearthquake-8-are-missing}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{flag|ပြင်သစ်နိုင်ငံ}}
| align=right| ၁၀  
|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.diplomatie.gouv.fr/fr/dossiers-pays/nepal/la-france-et-le-nepal/evenements-4190/article/nepal-tremblement-de-terre-point |accessdate=11 May 2015 |archivedate=26 December 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226113649/https://www.diplomatie.gouv.fr/fr/dossiers-pays/nepal/la-france-et-le-nepal/evenements-4190/article/nepal-tremblement-de-terre-point }}&lt;/ref&gt;
|-
| {{flag|တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ}}
| align=right| ၄ 	
| &lt;ref name=BBC-Int&gt;{{cite news|title=Nepal earthquake: International aid effort increased|publisher=BBC News |url=http://www.bbc.com/news/world-asia-32483119|date=27 April 2015|accessdate=27 April 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{flag|စပိန်နိုင်ငံ}}
| align=right| ၇ 
|&lt;ref&gt;{{cite news |title=España concluye el rescate en Nepal al dar por muertos a los desaparecidos|publisher=El País|url=http://elpais.com/m/politica/2015/05/09/actualidad/1431180457_531742.html|language=Spanish|date=9 May 2015|accessdate=12 May 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{flag|ဂျာမနီနိုင်ငံ}}
| align=right| ၄ 
|&lt;ref&gt;{{cite web |last=Getik |first=Demid |url=http://www.nepalpolice.gov.np/images/crisis-detail-2072-01-18/Earthquake%20Disaster072.01.22.pdf |title=Foreigner victims Detail of Earthquake |publisher=[[Nepal Police]] |date= |accessdate=2015-05-03 |archivedate=26 December 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226113704/https://www.nepalpolice.gov.np/images/crisis-detail-2072-01-18/Earthquake%20Disaster072.01.22.pdf%20 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.berliner-kurier.de/panorama/frauen-waren-wandern-zwei-weitere-deutsche-nach-erdbeben-in-nepal-gestorben,7169224,30628634.html |title=Zwei weitere Deutsche nach Erdbeben in Nepal gestorben, nsgesamt geben die nepalesischen Behörden die Zahl der toten Deutschen nun mit vier an|publisher=berlinerkurier.de |date= |accessdate=2015-05-03}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{flag|အီတလီနိုင်ငံ}}
| align=right| ၄ 
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.emergenza24.org/terremoto-nepal-25-04-2015|title=terremoto Nepal|work=Emergenza24|accessdate=27 April 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{flag|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}}
| align=right| ၄
|&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-3058434/Pictured-Fourth-citizen-killed-Nepal-earthquake-Vietnamese-American-hiking-holiday-dozens-remain-missing-death-toll-rises-4-000.html#ixzz3YcIYpGKv|title=The fourth American confirmed to have died was Vinh B Truong, who had been enjoying a hiking holiday when the tragedy happened; death toll soars past 5,000|work=Daily Mail|date=27 April 2015|accessdate=27 April 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{flag|ကနေဒါနိုင်ငံ}}
| align=right| ၂ 
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://edmonton.ctvnews.ca/st-albert-couple-confirmed-dead-following-nepal-earthquake-1.2355694|title=St. Albert couple confirmed dead following Nepal earthquake|publisher=CTV Edmonton|date=2 May 2015|accessdate=2 May 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{flag|ရုရှားနိုင်ငံ}}
| align=right| ၂ 
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.themoscowtimes.com/article/520389.html|title=Russian Diplomats Missing in Nepal Found Dead|publisher=The Moscow Times|date=8 May 2015|accessdate=8 May 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{flag|ဩစတြေးလျနိုင်ငံ}}&lt;br&gt;{{flag|အိန္ဒိယနိုင်ငံ}}
| align=right| ၁ 
|&lt;ref&gt;{{cite news|title=Kashmiri-origin mountaineer Renu Fotedar dies in Everest avalanche|publisher=Hindustan Times|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/kashmiri-origin-mountaineer-renu-fotedar-dies-in-everest-avalanche-family-mourns/article1-1341690.aspx|date=28 April 2015|accessdate=2 May 2015|archivedate=26 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226113505/https://www.hindustantimes.com/india/kashmiri-origin-mountaineer-renu-fotedar-dies-in-everest-avalanche/story-SSW6vxZMZMYOg9bev6qgAL.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Nepal earthquake: Melbourne woman Renu Fotedar killed|publisher=The Sydney Morning Herald|url=http://www.smh.com.au/world/nepal-earthquake-melbourne-woman-renu-fotedar-killed-20150427-1muljl.html|date=27 April 2015|accessdate=28 April 2015}}&lt;/ref&gt;
&lt;!--မှတ်ချက်။ Renu Fotedar သည် အိန္ဒိယ-ဩစတြေးလျ နှစ်နိုင်ငံသားခံယူထားသူဖြစ်ကာ ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံတွင် နေထိုင်သည်။--&gt;
|-
| {{flag|အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံ}}
| align=right| ၁ 
|&lt;ref&gt;
*{{cite news|title=Teadaolevalt on Nepali maavärinas hukkunud üks Eesti kodanik|language=Estonian|trans_title=One Estonian citizen is known to have died in the Nepal earthquake|publisher=Postimees|date=26 April 2015|url=http://www.postimees.ee/3169817/teadaolevalt-on-nepali-maavarinas-hukkunud-uks-eesti-kodanik|accessdate=28 April 2015}}
*{{cite news|title=Earthquake claims life of one Estonian|publisher=Postimees|url=http://news.postimees.ee/3170559/earthquake-claims-life-of-one-estonian|accessdate=28 April 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{flag|ဟောင်ကောင်}}&lt;br&gt;{{flag|ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း}}
| align=right| ၁ 
|&lt;ref&gt;{{cite news |title=Hong Kong resident confirmed dead in Nepal earthquake as 15 more remain missing|publisher=SCMP|url=http://www.scmp.com/news/hong-kong/health-environment/article/1779232/hong-kong-resident-confirmed-dead-nepal-earthquake|date=28 April 2015|accessdate=29 April 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bbc.com/news/uk-32513534 |title=British death in Nepal earthquake confirmed |publisher=BBC News |date=2015-04-29 |accessdate=2015-05-03}}&lt;/ref&gt;
&lt;!--မှတ်ချက်။ ဟောင်ကောင်နိုင်ငံသားနှင့် တရုတ်နိုင်ငံသား မတူညီပါ။ သေဆုံးသူသည် ဟောင်ကောင်အမြဲတမ်းနေထိုင်ခွင့်ကဒ် ကိုင်ဆောင်ထားသည်။ သူသည် ဗြိတိသျှ-ဟောင်ကောင် နှစ်နိုင်ငံသားဖြစ်သည်။ သူသည် တရုတ်နိုင်ငံသားမဟုတ်ပေ။--&gt;
|-
| {{flag|အစ္စရေးနိုင်ငံ}}
| align=right| ၁ 
|&lt;ref&gt;
*{{cite news|title=Rescue team: Body of missing Israeli found in Nepal|trans_title=Emergency relief group says 22-year-old Or Asraf’s body was located and identified|publisher=The Times Of Israel|date=3 May 2015|url=http://www.timesofisrael.com/rescue-team-body-of-missing-israeli-found-in-nepal/|accessdate=3 May 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{flag|ဂျပန်နိုင်ငံ}}
| align=right| ၁ 
|&lt;ref&gt;{{cite news |title=Nepal earthquake death toll expected to rise sharply - live updates|publisher=The Guardian|url=http://www.theguardian.com/world/live/2015/apr/27/nepal-earthquake-rescue-efforts-thousands-seek-shelter-rolling-report|date=27 April 2015|accessdate=28 April 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{flag|မလေးရှားနိုင်ငံ}}
| align=right| ၁
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.asiaone.com/news/asia/body-confirmed-be-malaysian-nepal-earthquake|title=Body confirmed to be Malaysian in Nepal earthquake|author=Desiree Tresa Gasper|work=The Star/Asia News Network|publisher=AsiaOne|date=8 May 2015|accessdate=8 May 2015|archivedate=19 April 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160419181613/http://news.asiaone.com/news/asia/body-confirmed-be-malaysian-nepal-earthquake}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{flag|နယူးဇီလန်နိုင်ငံ}}
| align=right| ၁ 
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.stuff.co.nz/world/asia/68081530/One-Kiwi-dead-after-Nepal-earthquake|title=One Kiwi dead after Nepal earthquake|author1=Andrea Vance|author2=Rosanna Price|date=28 April 2015|work=Stuff.co.nz|accessdate=28 April 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{flag|ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း}}
| align=right| ၁ 
|&lt;ref&gt;{{cite news |title=Nepal earthquake: British gap year student confirmed dead |url=http://www.bbc.com/news/uk-32674395 |publisher=BBC News |date=9 May 2015 |accessdate=10 May 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:left&quot;|စုစုပေါင်း
! style=&quot;text-align:right&quot;|၈၅
!
|}

===သေဆုံးဒဏ်ရာရမှုများ===
;နီပေါနိုင်ငံ
၂၀၁၅ ခုနှစ် မေလ ၈ ရက်နေ့အထိ ငလျင်ကြောင့် လူပေါင်း ၈,၀၀၀ ကျော်&lt;ref&gt;{{cite web|author=Jason Burke and Ishwar Rauniyar in Kathmandu |url=http://www.theguardian.com/world/2015/may/01/nepal-earthquake-death-toll-passes-6000-with-thousands-still-missing |title=Nepal earthquake death toll exceeds 6,000 with thousands unaccounted for &amp;#124; World news |publisher=The Guardian |date= |accessdate=2015-05-03}}&lt;/ref&gt; သေဆုံးခဲ့ကာ ဒဏ်ရာရသူဦးရေမှ သေဆုံးသူဦးရေထက် နှစ်ဆကျော်အထိဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Hindu&quot; /&gt; နီပေါနိုင်ငံ ဝန်ကြီးချုပ် Sushil Koirala က သေဆုံးမှုသည် ၁၀,၀၀၀ အထိ ရှိလာနိုင်သည်ဟု ပြောဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=LIVE Nepal Earthquake Update: Death Toll Crosses 5000, Over 5600 Indians Evacuated |url=http://www.skymetweather.com/content/weather-news-and-analysis/strong-earthquake-of-magnitude-7-5-in-nepal-massive-tremors-rock-parts-of-india/|website=SkyMet Weather|accessdate=29 April 2015}}&lt;/ref&gt; ငလျင်လှုပ်ချိန်တွင် ကျေးလက်ဒေသများရှိ ရွာသူရွာသားများ အလုပ်ဆင်းချိန်ဖြစ်သဖြင့် ကျေးရွာများရှိ လူသေဆုံးမှုများမှာ ခန့်မှန်းထားသည်ထက် နည်းပါးနိုင်သည်။&lt;ref&gt;[http://www.usnews.com/news/world/articles/2015/04/29/the-latest-on-nepal-under-rubble-man-says-he-drank-urine The Latest on Nepal: In Ravaged Hamlets, Lives Were Spared], ''U.S. News and World Reports'', April 29, 2015&lt;/ref&gt;

ငလျင်လှုပ်ခတ်ချိန်တွင် နိုင်ငံခြားသား ၂,၀၀၀ ခန့် နီပေါနိုင်ငံတွင်း၌ ရောက်ရှိလည်ပတ်နေခဲ့ကြသည်ဟု ဟိမဝန္တာတိုင်းမ် သတင်းစာမှ ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|work=The Himalayan Times via RT|title=90 Britons missing as Nepal earthquake death toll rises|date=27 April 2015|accessdate=27 April 2015|url=http://rt.com/uk/253293-britons-everest-nepal-earthquake/}}&lt;/ref&gt; လူပေါင်းရာချီ ပျောက်ဆုံးလျက်ရှိကြောင်း ယူဆထားပြီး လူပေါင်း ၄၅၀,၀၀၀ ကျော် အိုးမဲ့အိမ်မဲ့ဖြစ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;MoHA&quot;/&gt;

;အိန္ဒိယနိုင်ငံ
အိန္ဒိယနိုင်ငံ [[ဗီဟာပြည်နယ်]]တွင် ၅၈ ဦး၊ [[ဥတ္တရပဒေသပြည်နယ်]]တွင် ၁၆ ဦး၊ [[အနောက်ဘင်္ဂလားပြည်နယ်]]တွင် ၃ ဦးနှင့် [[ရာဇဌာန်ပြည်နယ်]]တွင် ၁ ဦး၊ စုစုပေါင်း ၇၈ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း သတင်းထုတ်ပြန်ထားသည်။&lt;ref name=&quot;Zee India Toll&quot;/&gt;

;တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ
[[တိဗက်]]ဒေသမှ ၂၅ ဦးသေဆုံးခဲ့ပြီး ၄ ဦးပေျာက်ဆုံးလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;Xinhua&quot;/&gt;

;ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ
၄ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Bdnews24.com&quot;/&gt;

;ဘူတန်နိုင်ငံ
သေဆုံးကြောင်း အကြောင်းကြားမှုမရှိသော်လည်း အချို့မှာ ပေျာက်ဆုံးလျက်ရှိသည်။

=== ဧဝရတ်တောင် ရေခဲဆီးနှင်းထုများ တစ်ဟုန်ထိုးပြိုကျခြင်း ===
ငလျင်လှုပ်၍ ရေခဲဆီးနှင်းထု တစ်ဟုန်ထိုးပြိုကျလာချိန်တွင် တောင်တက်သမားရာချီ ဧဝရတ်တောင်ပေါ်သို့ တက်ရောက်လျက်ရှိနေကြကြောင်း ယင်းနေရာတွင်ရှိနေခဲ့သော တောင်တက်သမားများအဆိုအရ သိရသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nytimes.com/2015/04/26/world/asia/nepal-earthquake-katmandu.html/|title=Earthquake Devastates Nepal, Killing More Than 1,900|publisher=NY Times |date=April 26, 2015 |accessdate=April 26, 2015}}&lt;/ref&gt;  ရေခဲဆီးနှင်းထု တစ်ဟုန်ထိုးပြိုကျလာမှုကြောင့် ဧဝရတ်တောင် တောင်ဘက်အခြေစိုက်စခန်းရှိ လူများ သေဆုံးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Sharma&quot;&gt;{{cite news |author=Gopal Sharma |title=Seventeen bodies found at Everest base camp: Official |agency=Reuters |publisher=The Toronto Sun |url=http://www.torontosun.com/2015/04/25/seventeen-bodies-found-at-everest-base-camp-official|date=April 25, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Graun&gt;{{cite news|last1=Beaumont|first1=Peter|title=Deadly Everest avalanche triggered by Nepal earthquake|url=http://www.theguardian.com/world/2015/apr/25/deadly-everest-avalanche-triggered-by-nepal-earthquake|accessdate=25 April 2015|work=The Guardian|date=25 April 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nytimes.com/interactive/2015/04/25/world/asia/nepal-earthquake-maps.html|title=Extent of the Damage From the Nepal Earthquake|publisher=NY Times|date=April 26, 2015|accessdate=April 26, 2015}}&lt;/ref&gt; လူ ၁၉ ဦး၏ ရုပ်အလောင်းများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီး အခြေစိုက်စခန်းတွင် သောင်တင်နေသူ တောင်တက်သမား အနည်းဆုံး ၆၁ ဦးကို ကယ်တင်နိုင်ခဲ့ကြောင်း အိန္ဒိယ စစ်တပ် တောင်တက်အဖွဲ့မှ ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{cite web|url=http://edition.cnn.com/2015/04/25/asia/nepal-earthquake-everest|title='Huge disaster': Hikers around Everest run for lives, treat injured|work=CNN}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.itv.com/news/update/2015-04-25/indian-army-18-bodies-found-on-everest-after-quake|title=Nepal earthquake: Over 1,900 dead as search for survivors continues|work=iTV.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto4&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/india/report-indian-army-s-expedition-team-rescues-61-climbers-from-mount-everest-2080899|title=Indian Army's expedition team rescues 61 climbers from Mount Everest|work=DNA India}}&lt;/ref&gt; သေဆုံးသူများထဲတွင် [[ဂူဂယ်]]၏ အလုပ်အမှုဆောင် ဒန်ဖရက်ဒင်ဘာ့ လည်းပါဝင်ကာ ငလျင်လှုပ်ချိန်က သူသည် အနာဂတ် ဂူဂယ်ကမ္ဘာမြေပရောဂျက်အတွက် အခြားသုံးယောက်နှင့်အတူ တောင်တက်နေစဉ်တွင် သေဆုံးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။&lt;ref name=NYTFredinburg&gt;{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2015/04/26/business/google-adventurer-dies-on-mt-everest.html|date=April 25, 2015|accessdate=April 25, 2015|title=‘Google Adventurer’ Dies on Mt. Everest|work=New York Times|author=Conor Dougherty}}&lt;/ref&gt; ငလျင်လှုပ်ချိန်တွင် လူပေါင်း ၇၀၀ မှ ၁၀၀၀ ကျော်အထိ တောင်ပေါ်တွင် ရှိနေလိမ့်မည်ဟု ခန့်မှန်းထားကာ အနည်းဆုံး ၆၁ ဦး ဒဏ်ရာရခဲ့ပြီး၊ လူဒါဇင်များစွာ ပျောက်ဆုံးလျက်ရှိပြီး၊ တောင်အမြင့်စခန်းနေရာများတွင် ပိတ်မိနေသူများလည်း ရှိသည်။&lt;ref name=Sharma/&gt;&lt;ref name=Graun/&gt;&lt;ref name=USAtoday1&gt;{{cite news|url=http://www.usatoday.com/story/news/world/2015/04/26/mountaineers-guides-everest-avalanche/26410705|title=Mount Everest avalanche survivor: 'I had to survive'|date=April 26, 2015|accessdate=April 26, 2015|author=Gregory Korte and Aamer Madhani|work=USA Today}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://news.yahoo.com/avalanche-sweeps-everest-nepal-30-injured-101133601.html Avalanche sweeps Everest base camp, killing 17, injuring 61] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150430061308/http://news.yahoo.com/avalanche-sweeps-everest-nepal-30-injured-101133601.html |date=30 April 2015 }}, AP, TIM SULLIVAN and BINAJ GURUBACHARYA, April 25, 2015&lt;/ref&gt;&lt;ref name=PostEverest&gt;{{cite news|url=http://www.washingtonpost.com/news/morning-mix/wp/2015/04/25/massive-avalanche-slams-into-everest-base-camp-following-nepal-earthquake/|title=Massive avalanche slams into Everest base camp following Nepal earthquake|date=April 25, 2015|accessdate=April 25, 2015|author=Peter Holley|work=Washington Post}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=USATodayEverest&gt;{{cite news|url=http://www.usatoday.com/story/news/world/2015/04/25/mount-everest-climbers-mazur/26355255/|title=At least 10 dead, others missing as Nepal quake rocks Mount Everest|date=April 25, 2015|accessdate=April 25, 2015|author=Melanie Eversley and Tom Vanden Brook|work=USA Today}}&lt;/ref&gt; ဧဝရတ်တောင်မှာ ငလျင်ဗဟိုချက်၏ အရှေ့ဘက် {{convert|220|km|mile}} အကွာတွင် တည်ရှိသည်။

အိန္ဒိယလေတပ်၏ ရဟတ်ယာဉ်များမှာ ကယ်ဆယ်ရေးလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရန် ဧဝရတ်တောင်သို့ ဧပြီ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.firstpost.com/india/live-first-rescue-plane-lands-at-kathmandu-airport-with-15-injured-from-mt-everest-avalanche-2212618.html|title=Live: First rescue plane lands at Kathmandu airport with 15 injured from Mt. Everest avalanche|work=firstpost.com}}&lt;/ref&gt; ပြင်းထန်စွာ ဒဏ်ရာရရှိသူ ၂၂ ဦးကို ကယ်ဆယ်ရေး ရဟတ်ယာဉ်ဖြင့် Pheriche ရွာသို့ ရာသီဥတု ဆိုးဝါးမှုကြောင့် ကယ်ဆယ်ရေးလုပ်ငန်းများ မရပ်တန့်မီ အချိန်အထိ ပို့ဆောင်ပေးနိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=NYTAvalanche&gt;{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2015/04/26/world/asia/everest-climbers-killed-as-nepal-quake-sets-off-avalanche.html|date=April 25, 2015|accessdate=April 25, 2015|author=Gardiner Harris|work=[[New York Times]]|title=At Least 10 Everest Climbers Killed as Nepal Quake Sets Off Avalanche}}&lt;/ref&gt; Pheriche ရွာမှာ တောင်တက်သမားများအတွက် အရေးကြီးသော ရပ်နားရာနေရာဖြစ်ကာ၊ ဒေသခံများနှင့် နိုင်ငံခြား စေတနာ့ဝန်ထမ်းများ တာဝန်ယူကုသပေးနေသည့် ဆေးရုံအမည်ခံနေရာလည်းဖြစ်သည်။

===လန်တန်တောင်ကြားတွင် ရေခဲဆီးနှင်းထုများ တစ်ဟုန်ထိုးပြိုကျခဲ့ခြင်း===
လန်တန် အမျိုးသားဥယျာဉ်တွင်းရှိ လန်တန်တောင်ကြားဒေသတွင် လန်တန်ကျေးရွာနှင့် ဂိုဒါတာဘဲလာကျေးရွာတို့ကို ရေခဲဆီးနှင်းထုများ တစ်ဟုန်ထိုးပြိုကျခဲ့ပြီးနောက် လူပေါင်း ၂၅၀ ခန့်ပေျာက်ဆုံးလျက်ရှိကြောင်း ထုတ်ပြန်ထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url = http://www.dailynews.com/general-news/20150428/250-people-feared-missing-after-mudslide-in-nepal-village|title = 250 people feared missing after mudslide in Nepal village|date = 28 April 2015|accessdate = 1 May 2015|website = Daily News|publisher = Daily News|last = Daigle|first = Katy}}&lt;/ref&gt; ဂိုဒါတာဘဲလာကျေးရွာမှာ လန်တန် တောင်တက်လမ်းပေါ်ရှိ နာမည်ကြီးနေရာတစ်ခုဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url = http://blogs.agu.org/landslideblog/2015/04/29/langtang-1/|title = Landslides in Langtang during and after the Nepal earthquake|date = 29 April 2015|accessdate = 1 May 2015|website = AGU Blogosphere|publisher = AGU Blogosphere|last = Dr Dave|first = }}&lt;/ref&gt; ပြိုကျခဲ့သည့် ရေခဲဆီးနှင်းထုကြီးမှာ ခန့်မှန်းခြေ ၂ မှ ၃ ကီလိုမီတာခန့် အကျယ်ရှိသည်။ လန်တန်ရှိ ဆင်ခြေဖုံးဒေသများတွင် လူ ၃၀၀ ခန့် သေဆုံးကာ ငလျင်လှုပ်ချိန်တွင် တပါတည်းမြှုပ်နှံခံခဲ့ရသည်။ ဒေသခံ ၁၂ ဦးနှင့် နိုင်ငံခြားသား ၂ ဦး အသက်ရှင်လွတ်မြောက်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။&lt;ref name=MailOnline/&gt;&lt;ref name=&quot;Telegraph&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/nepal/11564493/British-archeologist-terrified-after-narrowly-escaping-death-in-Nepalese-earthquake.html|title=British archeologist 'terrified' after narrowly escaping death in Nepalese earthquake|accessdate=28 April 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url = http://www.seetheworldinmyeyes.com/travel-diary/south-asia/nepal/langtang-trek-to-langtang-village/|title = Langtang Trek – to Langtang Village|date = 15 May 2013|accessdate = 1 May 2015|website = See the World in my Eye Blog|publisher = |last = Dennis|first = Kopp|archive-date = 4 May 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20150504210909/http://www.seetheworldinmyeyes.com/travel-diary/south-asia/nepal/langtang-trek-to-langtang-village/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url = http://www.rappler.com/world/regions/south-central-asia/91479-nepal-avalanche-missing-ghodatabela-langtang|title = Landslides in Langtang during and after the Nepal earthquake|date = 29 April 2015|accessdate = 1 May 2015|website = Rappler.com|publisher = Agence France-Presse|last = |first = }}&lt;/ref&gt; မေလ ၄ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံခြားသား ၇ ဦးအပါအဝင် ရုပ်အလောင်း ၅၂ ခုကို လန်တန်ဒေသတွင် တွေ့ရှိခဲ့ရကြောင်း သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web| last1=SHASHANK BENGALI AND BHRIKUTI RAI| title=Nepal quake: 52 bodies found in remote valley where trekkers missing| url=http://www.latimes.com/world/asia/la-fg-nepal-earthquake-dead-20150504-story.html| website=Los Angeles Times| accessdate=4 May 2015}}&lt;/ref&gt;

=== ပျက်စီးမှုများ ===
ခတ္တမန္ဒူမြို့ပြင်ရှိ ထရစ်ဘူဗန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်ကို ငလျင်လှုပ်ပြီးပြီးချင်း ပိတ်ထားခဲ့သော်လည်း ကယ်ဆယ်ရေးလုပ်ငန်းများအတွက် ယင်းရက်တွင် ပြန်လည်ဖွင့်ခဲ့ပြီး ဧပြီ ၂၆ ရက်နေ့တွင် လေကြောင်းလိုင်းများ ပြန်လည်ပြေးဆွဲရန် စီစဉ်ထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.abplive.in/World/2015/04/25/article568316.ece/Kathmandu-airport-shut-flights-to-resume-from-Sunday | title=Kathmandu airport shut, flights to resume from Sunday | publisher=ABP Live | date=April 25, 2015 | accessdate=April 26, 2015}}&lt;/ref&gt;

[[File:Dharhara after Nepalquake 2.JPG|thumb|left|180px|ငလျင်ကြောင့် ပျက်စီးသွားသော ဒါရာဟာရ မျှော်စင်]]
[[File:Kathmandu Durbar Square, Nepal.JPG|thumb|right|180px|ငလျင်မလှုပ်မီအချိန်က ခတ္တမန္ဒူ ဒါဘာစကွဲ]]
[[File:Nepal Earthquake 2015 01.jpg|thumb|left|200px|ငလျင်ကြောင့် ပျက်စီးသွားသော အဆောက်အအုံများ]]

ခတ္တမန္ဒူ ဒါဘာစကွဲရှိ ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ အဖြစ်သတ်မှတ်ထားသော အဆောက်အအုံများပြိုကျခဲ့ရာ&lt;ref name=alj/&gt; ၁၈၃၂ ခုနှစ်က ဆောက်လုပ်ခဲ့သော ဒါရာဟာရ မျှော်စင်လည်းအပါအဝင်ဖြစ်ပြီး အနည်းဆုံးလူပေါင်း ၁၈၀ ခန့်သေဆုံးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=Historic Tower Collapses In Nepal Earthquake|url=http://www.huffingtonpost.com/2015/04/25/dharahara-tower-nepal-earthquake_n_7142484.html|website=The Huffington Post|accessdate=25 April 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|author1=Deepak Nagpal|title=LIVE: Two major quakes rattle Nepal; historic Dharahara Tower collapses, deaths reported in India|url=http://zeenews.india.com/news/india/live-two-major-quakes-rattle-nepal-historic-dharahara-tower-collapses-deaths-reported-in-india_1584785.html|accessdate=25 April 2015|work=Zee News|date=25 April 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Historic Dharahara tower collapses in Kathmandu after earthquake|url=http://www.dnaindia.com/world/report-historic-dharahara-tower-collapses-in-kathmandu-after-quake-2080587|accessdate=25 April 2015|date=25 April 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/180-bodies-retrieved-from-debris-of-Nepals-historic-tower/articleshow/47051438.cms |title=180 bodies retrieved from debris of Nepal's historic tower}}&lt;/ref&gt; ဂေါ်ရခါးခရိုင်ရှိ မနကမနဘုရားကျောင်းလည်း ပျက်စီးခဲ့သည်။ ဂျနာကီမန်ဒါဘုရားကျောင်း၏ မြောက်ဘက်ခြမ်း ထိခိုက်ပျက်စီးခဲ့သည်ဟု သိရသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://rt.com/news/252965-earthquake-nepal-india-damage/|publisher=RT|title=Nearly 700 killed after 7.9-magnitude earthquake strikes Nepal|date=25 April 2015|accessdate=25 April 2015}}&lt;/ref&gt; Kasthamandap၊ Panchtale ဘုရားကျောင်း၊ ကိုးထပ်အမြင့်ရှိ Basantapur Durbar၊ Dasa Avtar ဘုရားကျောင်း၊ Krishna Mandir အစရှိသည့် ဘုရားကျောင်းများစွာ ငလျင်ကြောင့် ပြိုကျပျက်စီးခဲ့သည်။ ဒါဘာအထက်တန်းကျောင်းလည်း ပျက်စီးခဲ့သည်။

== ကိုးကား ==
{{Reflist|2|refs=
&lt;ref name=usgs2&gt;{{cite web|title=M6.6 - 49km E of Lamjung, Nepal|url=http://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us2000292y#general_summary|author=USGS|publisher=United States Geological Survey}}&lt;/ref&gt;
}}

== ပြင်ပလင့်ခ်များ ==
* {{Commons category-inline|2015 Nepal earthquake|၂၀၁၅ နီပေါငလျင်}}
* [http://earthquake.usgs.gov/ USGS Earthquake Hazards Program] on USGS Website
* [http://seismonepal.gov.np/index.php National Seismological Center] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150505095611/http://seismonepal.gov.np/index.php |date=5 May 2015 }} - ငလျင်အတွက် နီပေါတရားဝင်ဝက်ဆိုဒ်
* [http://earthquake-report.com/2015/04/25/massive-earthquake-nepal-on-april-25-2015/ Deadly earthquake Nepal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181224014520/https://earthquake-report.com/2015/04/25/massive-earthquake-nepal-on-april-25-2015/ |date=24 December 2018 }} on Earthquake Report Website
* [http://bdvid.com/2015/04/exclusive-hit-by-avalanche-in-mt-everest-basecamp-25-04-2015/ ဗွီဒီယို] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150514220610/http://bdvid.com/2015/04/exclusive-hit-by-avalanche-in-mt-everest-basecamp-25-04-2015 |date=14 May 2015 }} - ငလျင်ကြောင့် ဧဝရတ်တောင် အခြေစိုက်စခန်းအနီး ရေခဲဆီးနှင်းထုပြိုကျလာပုံ

[[Category:၂၀၁၅ ငလျင်များ|နီပေါငလျင်]]
[[Category:နီပေါနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော ငလျင်များ]]
[[Category:ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော ငလျင်များ]]
[[Category:တရုတ်နိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော ငလျင်များ]]
[[Category:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော ငလျင်များ]]</text>
      <sha1>orp4wt2jmijb2kzwr29i214q4401qy5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>၂၀၁၅ ကိုးကန့်စစ်ပွဲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55403</id>
    <revision>
      <id>1054765</id>
      <parentid>883127</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T00:58:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1054765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52890" sha1="o9cnlvwxx1lk6jrps16wctr57mkcseg" xml:space="preserve">{{Infobox စစ်ပွဲ
| conflict    = မြန်မာ-ကိုးကန့်စစ်ပွဲ
| width       = 
| partof      = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ]]
| image       = [[File:Kokang.svg|150px]]
| caption     = ရှမ်းပြည်နယ် (အဝါရောင်) အတွင်းရှိ ကိုးကန့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ (အစိမ်းရောင်)
| date        = ၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၅ - ၁၀ ဇွန် ၂၀၁၅
| place       = [[ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]
| coordinates = 
| map_type    = 
| map_relief  = 
| latitude    = 
| longitude   = 
| map_size    = 
| map_marksize = 
| map_caption = 
| map_label   = 
| territory   = ​ပြောင်းလဲမှုမရှိ။
| result      = [[တပ်မတော်|စစ်တပ်]] အနိုင်ရ &lt;br&gt; လက်နက်ကိုင်တပ်များ လောက်ကိုင်ကို မသိမ်းနိုင်ခဲ့။
| status      = 
| combatants_header = 
| combatant1  = {{flagicon|Burma}} [[တပ်မတော်]]&lt;br /&gt;[[File:Myannmar Police Force1.svg|22px|border]] [[မြန်မာနိုင်ငံ ရဲတပ်ဖွဲ့]]&lt;br /&gt;{{flagicon image|Shoulder sleeve insignia of the Myanmar Border Guard Forces.svg|border=}} [[ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|ကိုးကန့်]] [[နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့]]
| combatant2  = [[File:Flag of the Myanmar National Democratic Alliance Army.svg|22px|border]] [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်]] (MNDAA)&lt;br /&gt;{{flagicon image|Infobox AA.png}}[[ရက္ခိုင့်တပ်မတော်]] (AA)&lt;br /&gt;{{flagicon image|Flag of the Ta'ang National Liberation Army.svg}}[[တအောင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]] (TNLA) 
| combatant3  = 
| commander1  = {{flagicon|Burma}} [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]]
| commander2  = [[File:Flag of the Myanmar National Democratic Alliance Army.svg|22px|border]] [[ဖုန်ကြားရှင်]]
| commander3  = 
| units1      = 
| units2      = 
| units3      = 
| strength1   = မသိရ
| strength2   = ၁,၀၀၀ ခန့် &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.irrawaddy.org/burma/47-govt-troops-killed-tens-thousands-flee-heavy-fighting-shan-state.html|title=47 Govt Troops Killed, Tens of Thousands Flee Heavy Fighting in Shan State|work=irrawaddy.org}}&lt;/ref&gt; &lt;br&gt; တပ်ကူအပါအဝင် ၄,၀၀၀ ခန့်&lt;ref&gt;http://www.irrawaddy.org/burma/47-govt-troops-killed-tens-thousands-flee-heavy-fighting-shan-state.html&lt;/ref&gt;

| casualties1 = ၁၂၆ ဦးသေဆုံး &lt;br&gt; ၃၅၉ဦး ဒါဏ်ရာရ&lt;ref name=&quot;Xinhua1&quot;&gt;{{cite web|url=http://news.xinhuanet.com/english/2015-04/19/c_134163197.htm|title=Myanmar says 126 soldiers have been killed in fight with Kokang army|work=Xinhua News Agency|date=19 April 2015|access-date=28 April 2015|archive-date=22 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150422123324/http://news.xinhuanet.com/english/2015-04/19/c_134163197.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| casualties2 = ၈၀ မှ ၉၀ သေဆုံး &lt;br&gt; ၂၀၀ ကျော် ဒါဏ်ရာရ&lt;ref name=&quot;Xinhua1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;abcnews&quot;&gt;{{cite web|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/myanmar-kokang-rebels-run-allies-29124556|title=Myanmar Says Kokang Rebels on the Run Despite Allies' Help|author=ABC News|work=ABC News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.globalpost.com/dispatch/news/xinhua-news-agency/150221/situation-myanmars-kokang-region-calm-down-gradually-officer|title=Situation in Myanmar's Kokang region calm down gradually: officer|work=GlobalPost|access-date=22 February 2015|archive-date=22 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150222104942/http://www.globalpost.com/dispatch/news/xinhua-news-agency/150221/situation-myanmars-kokang-region-calm-down-gradually-officer|url-status=dead|accessdate=28 April 2015|archivedate=22 February 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150222104942/http://www.globalpost.com/dispatch/news/xinhua-news-agency/150221/situation-myanmars-kokang-region-calm-down-gradually-officer}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mizzima.com&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.mizzima.com/news-domestic/rebels-declare-%E2%80%98unilateral-ceasefire%E2%80%99-myanmar-army|title=Rebels declare 'unilateral ceasefire' with Myanmar army|work=Mizzima|access-date=7 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150927154838/http://www.mizzima.com/news-domestic/rebels-declare-%E2%80%98unilateral-ceasefire%E2%80%99-myanmar-army|archive-date=27 September 2015|url-status=dead|accessdate=16 February 2022|archivedate=27 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150927154838/http://www.mizzima.com/news-domestic/rebels-declare-%E2%80%98unilateral-ceasefire%E2%80%99-myanmar-army}}&lt;/ref&gt;
| casualties3 =  '''စုစုပေါင်း ၃၀၀+ သေဆုံး''' &lt;br /&gt; ၅၀,၀၀၀ ကျော်အိုးမဲ့အိမ်မဲ့ဖြစ်
| notes       = 
| campaignbox = 
}}{{Campaignbox Myanmar conflict (Before 2021)}}
'''၂၀၁၅ ကိုးကန့်စစ်ပွဲ''' သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပြည်တွင်းစစ်ပွဲများ၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသဖြစ်ပြီး [[ဦးသိန်းစိန် အစိုးရ|အစိုးရ]][[တပ်မတော်]] နှင့် [[ဖုန်ကြားရှင်|ဦးဖုန်ကြားရှင်]] ခေါင်းဆောင်သည့် [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်|မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ်]] [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်|မဟာမိတ် တပ်မတော်]] (MNDAA) ဟုခေါ်သော ကိုးကန့်တပ်ဖွဲ့ တို့ တိုက်ခိုက်သော စစ်ပွဲလည်းဖြစ်သည်။စစ်ပွဲသည် ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ (၉)ရက် မှစ၍ ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဇွန် (၁၀)ရက် ညသန်းခေါင်ယံတွင် အပစ်ရပ်ကာ ပြီးဆုံးခဲ့သည်။

==နောက်ခံ အကြောင်းအရာ==
{{main|မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်}}
၁၉၈၉ ခုနှစ် မတ်လ ၃၁ ရက် တွင် [[ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ|ဗကပ]] မှ ခွဲထွက်လာသော ကိုးကန့်တပ်ဖွဲ့ နှင့် မြန်မာစစ်တပ်တို့ အပစ်အခတ်ရပ်စဲကာ ငြိမ်းချမ်းရေးယူခဲ့သည်။ကိုးကန့်တပ်ဖွဲ့ သည် ဗကပ မှ ခွဲထွက်လာသည့် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်များထဲ စစ်တပ် နှင့် ပထမဆုံး ငြိမ်းချမ်းရေးရယူခဲ့သည့် အဖွဲ့တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;rfa.org&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.rfa.org/english/news/myanmar/kokang-02132015185129.html|title=Myanmar Kokang Rebels Deny Receiving Chinese Weapons|work=Radio Free Asia|access-date=28 April 2015|archive-date=11 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190511065757/http://www.rfa.org/english/news/myanmar/kokang-02132015185129.html}}&lt;/ref&gt; 

၁၉၉၀ ပြည့်နှစ် နောက်ပိုင်း ငြိမ်းချမ်းရေးနောက်ဆက်တွဲအဖြစ် [[နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့|နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးကောင်စီ]] က ကိုးကန့်တပ်ဖွဲ့အခြေစိုက်ရာ [[လောက်ကိုင်မြို့နယ်]] နှင့် [[ကုန်းကြမ်းမြို့နယ်]] ဒေသတို့ကို ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်ပိုင်း) အထူးဒေသ (၁) အဖြစ် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။ဤသို့ဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ် အထူးဒေသ (၁)သည် အနှစ် ၂၀ နီးပါး တည်ငြိမ်အေးချမ်းနေရာမှ  ၂၀၀၉ ခုနှစ် သို့ အရောက်တွင်  [[နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့]] ဖွဲ့စည်းမှု နှင့် ပတ်သတ်၍ ပြဿနာ ဖြစ်ပွားကာ ငြိမ်းချမ်းရေးပျက်ပြယ်သွားခဲ့ကြသည်။ 

ကိုးကန့်တပ်ဖွဲ့သည် မြန်မာစစ်တပ်၏ လက်အောက်၌ နယ်ခြားစောင့်တပ်အဖြစ် ဖွဲ့စည်းရေးကို  မလိုလားခဲ့ချေ။ ကိုးကန့်အဖွဲ့အနေနှင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးကိုသာ ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာစစ်တပ်က တိုက်ပွဲဖြင့်  &lt;ref name=&quot;dvb.no&quot;&gt;{{Cite web |title=Kokang enlist allies’ help in fight against Burma army&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://www.dvb.no/news/kokang-enlist-allies-help-in-fight-against-burma-army-myanmar/48184 |accessdate=28 April 2015 |archivedate=23 September 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923221153/http://www.dvb.no/news/kokang-enlist-allies-help-in-fight-against-burma-army-myanmar/48184 }}&lt;/ref&gt; ကိုးကန့်ခေါင်းဆောင် [[ဖုန်ကြားရှင်]] နှင့် ဖုန်မိသားစု ကို ကိုးကန့်ဒေသအတွင်းမှ တိုက်ထုတ် ဖယ်ရှားခဲ့သည်။  

ဖုန်ကြားရှင် နှင့် မိသားစုသည် ၂၀၀၉ နှစ်ကုန်ပိုင်းတွင် [[မိုင်းလားခရိုင်|မိုင်းလားဒေသ]] နှင့် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]] သို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ကြသည်။ကိုးကန့် အုပ်ချုပ်သူ ဖုန်မိသားစုကို မြန်မာစစ်တပ်က တိုက်ထုတ်ခဲ့ချိန် ဖုန်ကြားရှင် ၏  တပည့် [[ပယ်ဆောက်ချိန်]] နှင့် မြီရှောက်ချန်း တို့သည် ဖုန်ကြားရှင် နှင့် လိုက်မသွားဘဲ စစ်တပ် ၏ အရိပ်ကို ခိုလှုံခဲ့ကြသည်။ 

[[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၀|၂၀၁၀ပြည့်နှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ]] အရောက်တွင်  ပယ်ဆောက်ချိန် သည် လွှတ်တော်ကိုယ်စား လှယ်လောင်း အဖြစ် ဝင်အရွေးခံခဲ့ပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|အခြေခံဥပဒေ(၂၀၀၈)]] အရ ပေါ်ပေါက်လာသည့် [[ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] သစ်၏ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ 

မြီရှောက်ချန်းသည် လောက်ကိုင် ပြည်နယ်အမတ်ဖြစ်လာပြီး ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၏ ဦးစီးအဖွဲ့ဝင် နှင့်  ဝေ မိသားစု မှ ဝေစန်းသည် ဗိုလ်မှူးကြီး ရာထူးဖြင့် အမှတ် (၁၀၀၆) နယ်ခြားစောင့်တပ် အကြီးအကဲ ဖြစ်သွားခဲ့ကြသည်။

တစ်ဖက်တွင်လည်း ဖုန်ကြားရှင် မိသားစု က ၎င်းတို့လက်လွှတ်ခဲ့ရသည့် ဒေသကို ပြန်လည် ရရှိရေးအတွက် အစီအမံများ ချမှတ်ကြသည်။ [[ဖုန်ကြားရှင်|ဦးဖုန်ကြားရှင်]] ခေါင်းဆောင်သည့် [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်|မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ်]] [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်|မဟာမိတ် တပ်မတော်]] (MNDAA) ကို သားဖြစ်သူ [[ဖုန်တာရွှင်]] က ဆက်ခံလိုက်ပြီး တပ်ကို အင်အားကြီးလာအောင် ပြင်ဆင်သည်။

၂၀၁၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် တရုတ်နိုင်ငံအင်တာဗျူးတစ်ခု၌ ဖုန်ကြားရှင်က ၎င်းတို့ ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည့် ကိုးကန့်နယ်မြေကို ပြန်လည်တိုက်ခိုက်သိမ်းယူမည်ဟု ထုတ်ဖော် ပြောကြားခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;irrawaddy.org&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.irrawaddy.org/burma/burma-army-recovers-bodies-13-rebels-renewed-clash.html|title=Myanmar Army Troops Recover Bodies of 13 Rebels in Renewed Clash |work=irrawaddy.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.irrawaddy.org/burma/thousands-reportedly-cross-china-flee-fighting-airstrikes-shan-state.html|title=Thousands Reportedly Cross Into China to Flee Fighting, Airstrikes in Shan State|work=irrawaddy.org}}&lt;/ref&gt;

==တိုက်ပွဲစတင်ဖြစ်ပွားခြင်း==
[[ဖုန်ကြားရှင်]] ထွက်ပြေးသွားခဲ့ရပြီးနောက် ၆ နှစ်အတွင်း တိတ်ဆိတ်အေးချမ်းနေသည့် လောက်ကိုင်ဒေသသည် ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၉ ရက်နေ့တွင် ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း၊ တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ်အနီးရှိ ကိုးကန့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ လောက်ကိုင်မြို့နယ်တွင် တိုက်ပွဲ ဖြစ်ပွားသည့်အကြောင်းဖြင့် ပထမဦးဆုံး သက်ဝင်လှုပ်ရှားလာခဲ့သည်။

ကိုးကန့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသကို ပြန်လည်ရယူရန် ကြိုးပမ်းနေသော ကိုးကန့်တပ် (MNDAA) သည် ထိုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၉ ရက်နေ့တွင် [[ကွမ်းလုံမြို့နယ်]] တောက်ရွှေကျေးရွာကို ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီးနောက် တိုက်ပွဲ စတင်ဖြစ်ပွားသည်။

ကိုးကန့်အဖွဲ့သည် ဆက်၍ [[မော်ထိုက်မြို့]] အနီးရှိ မြန်မာ့တပ်မတော်၏ စခန်းများအပါ အဝင် နေရာ ၃နေရာကို ထိုးစစ်ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ထိုထိုးစစ်ကို တပ်မတော်က ရဟတ်ယာဉ် ၃ စီး နှင့်ပါ အသုံးပြုပြီး ပြန်လည်ချေမှုန်းခဲ့ပြီး တိုက်ပွဲသည် ပိုမိုပြင်းထန်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;rfa.org&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;dvb.no&quot; /&gt;

အစိုးရ၏ Global New Light of Myanmar သတင်းစာက ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၂ ရက်နေ့တွင်  ကိုးကန့်တပ်ဖွဲ့ဝင် အင်အား၂၀၀ ခန့်က [[ကုန်းကြမ်းမြို့နယ်]] ရှိ တပ်မတော်စခန်းတစ်ခုကို ဆက်လက် တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;dvb.no1&quot;&gt;{{Cite web |title=47 Burmese soldiers killed in Kokang conflict: state media&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://www.dvb.no/news/47-burmese-soldiers-killed-in-kokang-conflict-state-media-burma-myanmar/48285 |accessdate=28 April 2015 |archivedate=23 September 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923221035/http://www.dvb.no/news/47-burmese-soldiers-killed-in-kokang-conflict-state-media-burma-myanmar/48285 }}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၇ ရက်တွင် လောက်ကိုင်ဒေသသို့ ကူညီကယ်ဆယ်ရေးသွားရောက် ဆောင်ရွက်သည့် [[မြန်မာနိုင်ငံ ကြက်ခြေနီ အသင်း]]၏ ဝန်ထမ်းများနှင့် သတင်းသမားအနည်းဆုံးနှစ်ဦး ပါဝင်သော ကူညီကယ်ဆယ်ရေး ယာဉ်တန်းတစ်ခုသည် လောက်ကိုင်မြို့နယ်တွင်  ကိုးကန့်တပ်ဖွဲ့ (MNDAA) ၏ တိုက်ခိုက်ခြင်းကို ခံရပြီး ယာဉ်တန်းအဖွဲ့ဝင် နှစ်ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။  MNDAA ပြောခွင့်ရ ဦးထွန်းမြတ်လင်းက ထိုအပြစ်ကို ပယ်ချခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;rcs&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.irrawaddy.org/burma/red-cross-convoy-ambushed-near-laukkai.html | title=Red Cross Convoy Ambushed Near Laukkai | publisher=The Irrawaddy | date=17 February 2015 | accessdate=18 February 2015}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|title=Myanmar, Kokang Rebels Trade Accusations Over Red Cross Attack|url=http://www.southeastasiapost.com/index.php/sid/230374645|publisher=VOA|accessdate=23 February 2015|archive-date=5 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305091959/http://www.southeastasiapost.com/index.php/sid/230374645}}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၂၁ ရက်တွင် [[ချင်းရွှေဟော်မြို့|ချင်းရွှေဟော်]] နှင့် လုံထံရွာ အနီး၌ ကြက်ခြေနီကား ဒုတိယအကြိမ် ထပ်မံ တိုက်ခိုက်ခံခဲ့ရသည်။ ကြက်ခြေနီဝန်ထမ်းတစ်ဦး၊ MRTV4  သတင်းထောက် နှင့်  ဒုက္ခသည်တစ်ဦး စုစုပေါင်း ၅ဦး ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/kokant-spoke-person-denies-on-red-cross-vehival-attack-/2654512.html|title=ကြက်ခြေနီယာဉ်တန်း တိုက်ခိုက်ခံရမှု ကိုးကန့်အဖွဲ့ ငြင်းဆို|work=VOA|access-date=၁၉ ဇူလိုင် ၂၀၂၅|date=၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၅}}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၅ ခုနှစ် ဧပြီ ၁၆ ရက် ညပိုင်းတွင် အစိုးရက  ကိုးကန့်တိမ်းရှောင်အဖွဲ့များ တပ်စွဲထားသည့် နှစ်နိုင်ငံနယ်နိမိတ်အနီးရှိ တောင်ကုန်းများကို တပ်မတော်က ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ပြီဖြစ်ကြောင်း ကြေညာသည်။

၂၀၁၅ ခုနှစ် ဧပြီ ၁၈ ရက် တွင် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် သည် လားရှိုးမြို့ အမှတ်(၉) တပ်မတော်ဆေးရုံတွင် တက်ရောက်ကုသနေသော ဒဏ်ရာရအရာရှိ စစ်သည်များ၊ ကယ်ဆယ်ရေးအဖွဲ့များနှင့် တွေ့ဆုံသည်။ထိုသို့တွေ့ဆုံစဉ် ကိုးကန့်ဒေသတွင်း တိုက်ပွဲများ ပြီးဆုံးခါနီးပြီဟု  ပြောကြားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://news-eleven.com/article/260209|title=ကိုးကန့်ဒေသတွင်း တိုက်ပွဲများ ပြီးဆုံးခါနီးပြီဟု တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ပြောကြား|work=Eleven Media Group|access-date=၁၉ ဇူလိုင် ၂၀၂၅|date=၁၉ ဧပြီ ၂၀၁၅ }}&lt;/ref&gt; 

ကိုးကန့် နှင့် တပ်မတော် တို့ တိုက်ပွဲတွင် [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|တအောင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]] (TNLA) နှင့် [[အာရက္ခတပ်တော်]] (AA) တို့သည်လည်း ကိုးကန့်တပ် (MNDAA) နှင့် အတူတကွ တိုက်ခိုက်နေကြသည်။ တချို့ သတင်းရင်းမြစ်များက [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] (KIA)၊ [[ဝပြည် သွေးစည်းညီညွတ်ရေး တပ်မတော်|ဝပြည် သွေးစည်းညီညွတ်ရေးတပ်]] (UWSA) နှင့် [[အမျိုးသားဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်|မိုင်းလားတပ်]] (NDAA) တို့ပါဝင်ခဲ့သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ သို့သော် KIA သည် မိမိတို့ ပါဝင်မှုမရှိကြောင်း ငြင်းဆိုခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;dvb.no&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;irrawaddy.org&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mmtimes.com/index.php/national-news/13108-tnla-arakan-army-join-kokang-fight.html|title=Ethnic allies join Kokang fight|author=The Myanmar Times|work=mmtimes.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;eleven&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.elevenmyanmar.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=9096:wa-tnla-kia-mongla-armed-groups-aiding-kokang-rebels-military-says&amp;catid=32:politics&amp;Itemid=354|title=Military says ethnic groups supplying Kokang rebels|author=Thida Linn|work=Eleven Myanmar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;afp&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.mizzima.com/mizzima-news/myanmar/item/17802-myanmar-airstrikes-hit-kokang-rebels|title=Myanmar airstrikes hit Kokang rebels|author=AFP|work=mizzima.com|accessdate=28 April 2015|archivedate=10 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150310013123/http://mizzima.com/mizzima-news/myanmar/item/17802-myanmar-airstrikes-hit-kokang-rebels}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;dvb.no2&quot;&gt;{{Cite web |title=Burma army claims 26 Kokang rebels killed&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://www.dvb.no/news/burma-army-claims-26-kokang-rebels-killed-burma-myanmar/48343 |accessdate=28 April 2015 |archivedate=16 February 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150216181333/http://www.dvb.no/news/burma-army-claims-26-kokang-rebels-killed-burma-myanmar/48343 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;dvb.no2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;dvb.no3&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.dvb.no/news/tens-thousands-flee-war-airstrikes-kokang-region/48271|title=Tens of thousands flee war, airstrikes in Kokang region|work=DVB Multimedia Group|accessdate=31 March 2015|archivedate=28 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150328223618/http://www.dvb.no/news/tens-thousands-flee-war-airstrikes-kokang-region/48271}}&lt;/ref&gt;

== တုံ့ပြန်ဆောင်ရွက်မှုများ ==
၂၀၁၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၃ ရက် တွင် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]] နှင့် တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များနှင့် နေပြည်တော် တွင် တွေ့ဆုံကြစဉ် လောက်ကိုင်အရေးနှင့် ပတ်သက်ပြီး ပါဝင်သည့် အဖွဲ့အစည်းများအနေဖြင့် ယင်းကိစ္စအပေါ် တာဝန်ယူရမည် ဖြစ်ကြောင်း သတိပေးစကားပြောဆိုခဲ့သည်။

၂၀၁၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၄ ရက် တွင် [[ရှမ်းပြည်တိုးတက်ရေးပါတီ]] (SSPP) ဗဟို ဌာနချုပ်သည် နှစ်ဖက်တိုက်ခိုက်မှုများကို ရပ်စဲကာ ငြိမ်းချမ်းစွာ ဖြေရှင်းကြရန်လိုကြောင်း  စာထုတ် တိုက်တွန်းသည်။ 

၂၀၁၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၆ ရက် တွင် [[ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော်|ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] တွင် ရှမ်းပြည်နယ်၊ [[ကျိုင်းတုံမြို့နယ်]] ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ် ဦးစတီဖန်က လောက်ကိုင်ဒေသတွင် လုံခြုံရေး ယူနေသည့် တပ်မတော် စခန်းများအား တိုက်ခိုက်ခဲ့သည့် အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ထောက်ပံ့အားပေး ကူညီခဲ့သော အဖွဲ့အစည်း ရှုတ်ချကန့်ကွက်ရန် နှင့် နိုင်ငံတော် ကာကွယ်ရေး တာဝန် ထမ်းဆောင်နေကြသော တပ်မတော်သားများအား ချီးကျူးဂုဏ်ပြုရန် တိုက်တွန်းကြောင်း အရေးကြီးအဆိုကို တင်သွင်းခဲ့သည်။

ယင်းအဆိုကို  ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ် ဖြစ်ကြသည့် ဦးကျော်နီနိုင်၊ ဒေါ်နန့်နီနီအေး၊ ဦးလှဆွေ၊ ဦးလှထွန်း၊ ဒေါက်တာ [[ဇော်မြင့်မောင်]] နှင့် တပ်မတော်သား လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များ ဖြစ်သည့် ဗိုလ်မှူးချုပ် တင့်ဆန်းနှင့် ဗိုလ်မှူးကြီး ခင်စိုးတို့ ထောက်ခံ ဆွေးနွေးခဲ့ကြပြီး အဆိုကို ကန့်ကွက်သူမရှိဘဲ အတည်ပြုခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2015/02/17/71247.html|title=ကိုးကန့်တပ်ဖွဲ့အား ထောက်ပံ့ကူညီသူများကို ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော် ရှုတ်ချ|work=The Irrawaddy|access-date=၁၉ ဇူလိုင် ၂၀၂၅|date=၁၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၅ }}&lt;/ref&gt;   

၂၀၁၅ ခုနှစ် ဧပြီ ၁၃ ရက် တွင် [[ညီညွတ်သော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဖက်ဒရယ်ကောင်စီ]] (UNFC) ဥက္ကဋ္ဌ ဦးအင်ဘန်လ သည် ကိုးကန့်ဒေသတွင် ဖြစ်ပွားနေဆဲဖြစ်သော အစိုးရတပ်မတော် နှင့် ကိုးကန့်အဖွဲ့ (MNDAA) တို့အကြား တိုက်ပွဲများသည် တစ်နိုင်ငံလုံး အပစ်ရပ်စဲရေးကို အဟန့်အတားဖြစ်စေနိုင်သည့်  အ တွက် တပ်မတော်ဘက်မှ လက်ရှိထိုးစစ်များကို ရပ်တန့်၍ တွေ့ဆုံညှိနှိုင်းဆွေးနွေးခြင်းဖြင့် အဖြေရှာရန်  [[သိန်းစိန် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်]] ထံ အိတ်ဖွင့်စာ ပေးပို့တောင်းဆိုခဲ့ပြီး အပစ်ရပ်ရေးကြားဝင်ခဲ့သည်။ 

၂၀၁၅ ခုနှစ် ဇွန် ၁၂ ရက် တွင် မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ တရုတ်သံအမတ်ကြီး ရန်ဟို့လန် သည် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်နှင့် နေပြည်တော် တွင် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။၎င်းက ဖုန်ကြားရှင်ကို ဆက်သွယ်၍ ကိုးကန့်ဒေသ တွင် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် တိုက်ပွဲများရပ်စဲရန် ၊ ပြဿနာကို နိုင်ငံ ရေး နည်းဖြင့် ဖြေရှင်းပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့ပါကြောင်း ထုတ်ဖော် ပြောဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2015/06/13/76364.html|title=ဖုန်ကြားရှင်ကို ဆက်သွယ်၍ တိုက်ပွဲရပ်ရန်ပြောဟု တရုတ်သံအမတ်ဆို|work=The Irrawaddy|access-date=၁၉ ဇူလိုင် ၂၀၂၅|date=၁၃ ဇွန် ၂၀၁၅ }}&lt;/ref&gt;  

== စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအမိန့်ထုတ်ခြင်း ==
၂၀၁၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၂ ရက် တွင် သမ္မတဦးသိန်းစိန် သည် ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ ကို ညမထွက်ရအမိန့် ပုဒ်မ ၁၄၄ ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။

၂၀၁၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၇ ရက် တွင် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံးက တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(ကြည်း)စစ်အုပ်ချုပ်ရေးကြေညာချက် အမှတ်(၁) ဖြင့်  [[ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်(လောက်ကိုင်)|ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ် (လောက်ကိုင်)]] ဒေသကွပ်ကဲရေးမှူး ပြန်တမ်းဝင်အမှတ် ကြည်း ၂၀၈၃၀ ဗိုလ်မှူးကြီး [[စောမြင့်ဦး|စောမြင့်ဦး]] အား စစ်အုပ်ချုပ်ရေးလုပ်ပိုင်ခွင့်များ အပ်နှင်း၍ ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသကို (၃)လကြာ စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအမိန့်ထုတ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.burmalibrary.org/docs21/19.Feb_.15_mal.pdf|title=ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအမိန့်အမှတ် (၁/၂၀၁၅) ထုတ်ပြန်|work=၂၀၁၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉ ရက်နေ့ထုတ် မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ မျက်နှာဖုံး|access-date=၁၉ ဇူလိုင် ၂၀၂၅|date=၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၅ }}&lt;/ref&gt; ဆက်လက်၍ သက်တမ်းများ ဆက်တိုးခဲ့သည်။

၂၀၁၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၇ ရက် တွင် ကိုးကန့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ဒေသ၌  တည်ငြိမ်အေးချမ်းမှုများ ရရှိနေပြီဖြစ်၍ စစ်အုပ်ချုပ်ရေး အမိန့်ကို ရုပ်သိမ်းလိုက်ကြောင်း နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံးက အမိန့်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။  

== တိုက်ပွဲများရပ်ဆိုင်းသွားခြင်း ==
၂၀၁၅ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၀ ရက် တွင်  [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်|မြန်မာ အမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ် တပ်မတော်]] MNDAA သည် တဖက်သတ် အပစ်အခတ် ရပ်စဲကြောင်း ကြေညာစာထုတ်သည်။ကြေညာချက်တွင် ၁၀ ရက်နေ့ည သန်းခေါင်ယံ အချိန်မှ စတင်၍ အကျိုး သက်ရောက်မည်ဟု ထည့်သွင်းဖော်ပြသည်။

အပစ်ရပ်ရခြင်းသည်  တရုတ်-မြန်မာ နယ်စပ် တည်ငြိမ် အေးချမ်းရေး တရုတ်နိုင်ငံ၏ တောင်းဆိုမှု၊ စစ်ဒဏ် ခံနေရသည့် ပြည်သူလူထု နှင့်  ပြုလုပ်ရန်ရှိသည့် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၅|အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၁၅]] ကျင်းပနိုင်ရေးတို့ အတွက် ဖြစ်သည်ဟု ကိုးကန့် အဖွဲ့ ပြောရေး ဆိုခွင့် ရှိသူ ဦးထွန်းမြတ်လင်းက အကြောင်းပြချက်ပေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/burma/2015/06/150611_mndaa_unilateral_ceasefire|title=ကိုးကန့်အဖွဲ့ တဖက်သတ် အပစ်ရပ်|work=BBC|access-date=၁၉ ဇူလိုင် ၂၀၂၅|date=၁၁ ဇွန် ၂၀၁၅ }}&lt;/ref&gt; 

== ထိခိုက်သေဆုံးမှုများ ==
၂၀၁၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၉ ရက် မှ ဧပြီ ၁၆ ရက်ထိ  ကိုးကန့်စစ်ပွဲအတွင်း တိုက်ပွဲပေါင်း ၂၅၃ ကြိမ်ဖြစ်ပွားခဲ့ရာတွင်  မြန်မာအစိုးရ တပ်မတော်ဘက်က သေဆုံးသူပေါင်း ၁၂၆ ဦးရှိပြီး ဒဏ်ရာရသူပေါင်း ၃၅၉ ဦးထိရှိခဲ့သည်။ကိုးကန့်အလောင်း ၇၄ လောင်းရပြီး ဖမ်းမိအလင်းဝင်သူ ၂၂ ဦးရှိခဲ့ကြောင်း အစိုးရက သတင်းထုတ်သည်။

ကိုးကန့်တပ် ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ဦးထွန်းမြတ်လင်းက ကိုးကန့်ဘက်က ထိခိုက် သေဆုံးသူ ၇၀ ခန့်ရှိသည့်အကြောင်း နှင့် အစိုးရတပ်မတော်ဘက်က သေဆုံးဒဏ်ရာရသူ အရေအတွက်သည် အစိုးရသတင်းထုတ်ပြန်ချက်ထက် ပိုများကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.dvb.no/post/90038|title=ကိုးကန့်တိုက်ပွဲတွင် မြန်မာအစိုးရတပ်က ၁၂၆ ဦးသေဆုံး|work=DVB|access-date=၁၉ ဇူလိုင် ၂၀၂၅|date=၂၀ ဧပြီ ၂၀၁၅}}&lt;/ref&gt;

==ဒုက္ခသည်များနှင့် အိုးမဲ့အိမ်မဲ့များ ဖြစ်စေမှု==
စစ်ပွဲအတွင်း လူပေါင်း ၄၀,၀၀၀ ကျော် အိုးမဲ့အိမ်မဲ့ဖြစ်ကာ [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]]ဘက် နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] [[လားရှိုးမြို့|လားရှိုး]]ရှိ ဒုက္ခသည်စခန်းများသို့ ထွက်ပြေးခဲ့ကြရသည်။ တရုတ်ဘက်သို့ စစ်ရှောင်ဒုက္ခသည်များ သောင်းနှင့်ချီ၍ အများအပြားဝင်ရောက်လာကြပုံကို တရုတ်ပိုင်သတင်းမီဒီယာများက အကျယ်တဝင့် ဖော်ပြကြသည်။ &lt;ref name=&quot;dvb.no1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;dvb.no3&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dvb.no/news/by-truck-by-bike-by-foot-the-exodus-from-laogai-burma-myanmar/48317|title=By truck, by bike, by foot – the exodus from Laogai|work=DVB Multimedia Group|accessdate=31 March 2015|archivedate=18 February 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150218002529/http://www.dvb.no/news/by-truck-by-bike-by-foot-the-exodus-from-laogai-burma-myanmar/48317}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.irrawaddy.org/multimedia-burma/thousands-displaced-kokang-fighting-arrive-lashio.html|title=Thousands Displaced by Kokang Fighting Arrive in Lashio|work=irrawaddy.org}}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၅ခု မတ်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် မြန်မာစစ်တပ်မှ တိုက်လေယာဉ်တစ်စင်းပစ်ခတ်သည့် ဒုံးလက်နက်လမ်းကြောင်းလွဲကာ တရုတ်ပိုင်နက်ထဲသို့ ကျရောက်ပေါက်ကွဲပြီး တရုတ်လူမျိုး (၄) ဦး သေကာ (၉)ဦး ဒဏ်ရာရခဲ့သည်။ ထိုကိစ္စနှင့်ပတ်သတ်၍ တရုတ်က မြန်မာအား စစ်ရေးနှင့် သံတမန်ရေး အရ ပြင်းထန်စွာသတိပေးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;china1&quot;&gt;{{cite web|url=https://ca.news.yahoo.com/china-threatens-decisive-response-myanmar-bombing-035317628.html|title=China threatens 'decisive' response after Myanmar bombing|date=15 March 2015|work=Yahoo News Canada}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;irrwaddy&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.irrawaddy.org/burma/air-force-back-in-kokang-action-amid-chinese-ire-over-border-bombing.html|title=Myanmar’s Air Force Back in Kokang Amid After Chinese Ire Over Border Bombing|work=irrawaddy.org}}&lt;/ref&gt; နယ်မြေကျွံ၍ ဗုံးကြဲမိခြင်းအတွက် လျော်ကြေးပေးကာ မြန်မာအစိုးရမှ တရုတ်အစိုးရကို တောင်းပန်ခဲ့ရသည်။ &lt;ref name=&quot;MAC&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.mmtimes.com/index.php/national-news/13884-myanmar-apologises-to-china-over-cross-border-bombing.html | title=Myanmar apologises to China over cross-border bombing | publisher=The Myanmar Times | date=6 April 2015 | accessdate=6 April 2015 | author=Lun Min Maung , Ye Mon}}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၅ ခုနှစ် မေလ ၁၄ ရက်တွင်  တရုတ်နယ်မြေထဲ မြန်မာဘက်မှပစ်လိုက်သည့် လက်နက်ကြီးကျည်ကျ၍ အရပ်သား ၅ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.dvb.no/post/93206|title=ကိုးကန့်စစ်ပွဲတွင် အရပ်သား ၅ ဦး ဒဏ်ရာရမှု တရုတ်ကန့်ကွက်|work=DVB|access-date=၁၉ ဇူလိုင် ၂၀၂၅|date=၁၅ မေ ၂၀၁၅ }}&lt;/ref&gt;   

တရုတ်နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန ပြောခွင့်ရ ဟွာချွန်ရင်းက ထိုဖြစ်ရပ်အတွက် မကျေမနပ် ဖြစ်ရကြောင်း ဘေကျင်းတွင်ပြုလုပ်သည့် မေ ၁၅ ရက် ပုံမှန် သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် ကန့်ကွက်ပြောဆိုပြီး  တရုတ်က တုံ့ပြန်မှု လုပ်ဆောင်သွားမည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

၂၀၁၅ ခုနှစ် မေလ ၁၅ရက် တွင် မြန်မာစစ်တပ်ပိုင် မြဝတီသတင်းဌာနက  မြန်မာတပ်မတော်သည် ကိုးကန့် တပ် စွဲထားတဲ့ ပွိုင့် ၂၂၀၂ တောင်ကုန်းကို မေလ ၁၄ ရက် ညက သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့ပြီး   အရာရှိစစ်သည် အချို့ ဒဏ်ရာရကာ  ကို့ကန့် ဘက်မှ ၁၉ ဦးသေဆုံးသွားကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ 

၂၀၁၅ ခုနှစ် မတ်လ ၁၃ ရက် နှင့် မေလ ၁၄ ရက် တို့တွင် တရုတ်နိုင်ငံဘက်သို့ လက်နက်ကြီးကျရောက်ခဲ့မှုများ နှင့်စပ်လျဉ်းပြီး တရုတ်နိုင်ငံ၏ ဖိအားပေးမှုကို မြန်မာအစိုးရက  လားရှိုးမြို့ အခြေစိုက် [[အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တိုင်းမှူး ဗိုလ်ချုပ် [[အောင်စိုး (ဒု ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|အောင်စိုး]] နှင့်  စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(လေ) ဗိုလ်ချုပ် [[လွင်ဦး]] တို့အား စစ်ဘက်မှ အရပ်ဘက်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခံခဲ့ခြင်း နှင့် [[ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်(လောက်ကိုင်)|ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ် (လောက်ကိုင်)]] ဒေသကွပ်ကဲရေးမှူး ဗိုလ်မှူးကြီး [[စောမြင့်ဦး]] တို့ကို တာဝန်မှ အနားပေးခြင်းများဖြင့် တုံ့ပြန်ဖြေရှင်း ပေးခဲ့ရသည်။

==နိုင်ငံခြား အထောက်အပံ့==
၂၀၁၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၂၁ ရက် တွင် နေပြည်တော် ၌ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး (ကြည်း)မှ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[မြထွန်းဦး]] ဦးဆောင်ပြီး တပ်မတော် က သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲ ပြုလုပ်သည်။ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မြထွန်းဦး က တိုက်ပွဲအတွင်း ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည့် အလင်းဝင်လာသော တရုတ်လူမျိုးထဲမှ (၈) ဦး ၏ ထွက်ဆိုချက်အရ ကိုးကန့်တပ်ဖွဲ့ တွင် တရုတ် ကြေးစားတပ်တွေများ ပါဝင်နေသည်မှာ မှန်ကန်မှုရှိကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/kokant-presser-in-naypaya-taw-/2653287.html|title=ကိုးကန့်တိုက်ပွဲ ကြေးစားစစ်သားသုံးမှု စစ်တပ်အပြစ်တင်|work=VOA|access-date=၁၉ ဇူလိုင် ၂၀၂၅|date=၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၅ }}&lt;/ref&gt; 

လောက်ကိုင် ဒေသဖြစ်စဉ်သည် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရအစိုးရကို ဖြုတ်ချ၍  အာဏာသိမ်းခြင်းဟု  တပ်မတော်က မှတ်ယူထားပြီး အထောက်အထားများအရ  မိုင်းလားအဖွဲ့၊ ဝ-အဖွဲ့၊ KIA အဖွဲ့၊ TNLA အဖွဲ့၊ SSA-ဝမ်ဟိုင်းအဖွဲ့ ပါဝင်ပတ်သက်မှုများရှိနေကြောင်း ၎င်းက ပြောဆိုခဲ့သည်။

တစ်ဖက်တွင်လည်း အစိုးရ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီး [[ရဲထွဋ် (ပြန်ကြားရေး)|ဦးရဲထွဋ်]] သည် တရုတ်အစိုးရအား ကိုးကန့်အဖွဲ့ကို နယ်စပ်အခြမ်း၌ ကူညီနေသည့် ဒေသခံအရာရှိများ ရှိနိုင်ခြေရှိသဖြင့် ထိန်းချုပ်ရေးဆောင်ရွက်ရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ 

သို့သော် တရုတ်အစိုးရက MNDAA သို့ စစ်ရေးအကူအညီ မပေးခဲ့ဟု ပြောကြားခဲ့ပြီး တအောင်းလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် (TNLA) ၏ ပြောခွင့်ရှိသူကလည်း မြန်မာအစိုးရ၏ စွပ်စွဲချက်များကို ငြင်းဆိုခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;afp&quot; /&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bangkokpost.com/news/asean/480462/myanmar-points-finger-in-kokang|title=Myanmar points finger in Kokang - Bangkok Post: news|author=Post Publishing PCL.|work=http://www.bangkokpost.com}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;rfa.org&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;china1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;irrwaddy&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;china1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;irrwaddy&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MAC&quot; /&gt;

၂၀၁၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၂၃ ရက် တွင်  SSPP/SSA ရှမ်းပြည် တိုးတက်ရေး တပ်မတော်/ ရှမ်းပြည် တပ်မတော် က ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း ကိုးကန့်တိုက်ပွဲ တွင် ၎င်းတို့ပါဝင်ပတ်သက်ခြင်းမရှိခဲ့၍  တိုက်ပွဲတွင်ပါသည်ဆိုသော စွပ်စွဲချက်ကို ပြန်ရုပ်သိမ်းပေးရန် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ထံ စာပေးပို့ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/burma/2015/02/150224_kokant|title=ကိုးကန့်တိုက်ပွဲ အစိုးရစွပ်စွဲချက် မမှန်လို့ SSPP/SSA ပြော|work=BBC|access-date=၁၉ ဇူလိုင် ၂၀၂၅|date=၂၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၅ }}&lt;/ref&gt; 

== အခြားကြည့်ရန် ==

* [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ]]
* [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း]]
* [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]]


==ကိုးကား==
{{reflist|2}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ]]
[[ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ တိုက်ပွဲများ]]</text>
      <sha1>o9cnlvwxx1lk6jrps16wctr57mkcseg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Dr Lotus Black</title>
    <ns>3</ns>
    <id>57115</id>
    <revision>
      <id>1054709</id>
      <parentid>1052250</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T17:49:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ushacs23</username>
        <id>148505</id>
      </contributor>
      <comment>/* WCB */ အကြောင်းပြန်ခြင်း</comment>
      <origin>1054709</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1457" sha1="qbn774ob2szim528g16rize9oibzdob" xml:space="preserve">{{archives}}

== WCB ==

Welcome back bro! I am so glad to see you working around here. Cheer! [[User:Ninjastrikers|&lt;span style=&quot;font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;&quot;&gt;Ninja&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;✮&lt;/span&gt;Strikers&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;&lt;span style=&quot;color:Red;font-size:85%;&quot;&gt;«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»&lt;/span&gt;&lt;/sup&gt;  ၀၅:၄၀၊ ၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC)

:&lt;nowiki&gt;မင်္ဂလာပါ မင်္ဂလာပါ မင်္ဂလာပါ မင်္ဂလာပါ။ ကျွန်တော် ဖန်တီးခဲ့သော 3ma စာမျက်နှာ ဖျက်ပစ်ခံရသည်ကို တွေ့ရပါသဖြင့် အကြောင်းအရင်းကို သိရှိလိုပါသည်ခင်ဗျာ။ စာမူတွင် လိုအပ်ချက်များ သို့မဟုတ် စည်းမျဉ်းနှင့် မညီသည်များ ရှိပါက ပြန်လည် ပြင်ဆင်ရေးသားလိုပါသဖြင့် လမ်းညွှန်ပေးပါရန် မေတ္တာရပ်ခံအပ်ပါသည်။ ~~~~&lt;/nowiki&gt; [[အသုံးပြုသူ:Ushacs23|Ushacs23]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Ushacs23|ဆွေးနွေး]])  ၁၇:၄၉၊ ၂၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>qbn774ob2szim528g16rize9oibzdob</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1054716</id>
      <parentid>1054709</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T18:11:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <origin>1054716</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2713" sha1="9ht1rff9icre16237o1vmgopzsjnve4" xml:space="preserve">{{archives}}

== WCB ==

Welcome back bro! I am so glad to see you working around here. Cheer! [[User:Ninjastrikers|&lt;span style=&quot;font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;&quot;&gt;Ninja&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;✮&lt;/span&gt;Strikers&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;&lt;span style=&quot;color:Red;font-size:85%;&quot;&gt;«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»&lt;/span&gt;&lt;/sup&gt;  ၀၅:၄၀၊ ၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC)

:&lt;nowiki&gt;မင်္ဂလာပါ မင်္ဂလာပါ မင်္ဂလာပါ မင်္ဂလာပါ။ ကျွန်တော် ဖန်တီးခဲ့သော 3ma စာမျက်နှာ ဖျက်ပစ်ခံရသည်ကို တွေ့ရပါသဖြင့် အကြောင်းအရင်းကို သိရှိလိုပါသည်ခင်ဗျာ။ စာမူတွင် လိုအပ်ချက်များ သို့မဟုတ် စည်းမျဉ်းနှင့် မညီသည်များ ရှိပါက ပြန်လည် ပြင်ဆင်ရေးသားလိုပါသဖြင့် လမ်းညွှန်ပေးပါရန် မေတ္တာရပ်ခံအပ်ပါသည်။ ~~~~&lt;/nowiki&gt; [[အသုံးပြုသူ:Ushacs23|Ushacs23]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Ushacs23|ဆွေးနွေး]])  ၁၇:၄၉၊ ၂၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)

:: မိတ်ဆွေရေးတဲ့ 3am ဆိုတဲ့ဆောင်းပါးကို english wiki ဘက်မှာ စစ်ကြည့်လိုက်တော့ en:3MA ဆိုတာကိုပဲ တွေ့ရပါတယ်၊ အားကစားသမား မဟုတ်ဘဲ ဂီတအဖွဲ့ ဖြစ်နေပါတယ်။ ဝီကီမူအရ '''[[ဝီကီပီးဒီးယား:ထင်ရှားအရေးပါမှု|ထင်ရှားအရေးပါမှု]]'''မရှိဘူးလို့ ယူဆလို့ ဖျက်ပစ်ရခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ Google result [https://www.google.com/search?q=3am&amp;oq=3am&amp;gs_lcrp=EgZjaHJvbWUqCggAEAAY4wIYgAQyCggAEAAY4wIYgAQyBwgBEC4YgAQyBwgCEAAYgAQyBwgDEC4YgAQyBwgEEAAYgAQyBwgFEAAYgAQyBwgGEAAYgAQyBwgHEAAYgAQyBwgIEC4YgAQyBwgJEAAYgATSAQc5NjlqMGo3qAIAsAIA&amp;sourceid=chrome&amp;source=chrome.ob&amp;ie=UTF-8] မှာလည်း မတွေ့ရပါ။ [[အသုံးပြုသူ:Dr Lotus Black|Dr Lotus Black]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Dr Lotus Black|ဆွေးနွေး]])  ၁၈:၁၁၊ ၂၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>9ht1rff9icre16237o1vmgopzsjnve4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1054717</id>
      <parentid>1054716</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T18:12:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>reply</comment>
      <origin>1054717</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2717" sha1="rciq5pnsaaf88xwes36gim277hv67z1" xml:space="preserve">{{archives}}

== WCB ==

Welcome back bro! I am so glad to see you working around here. Cheer! [[User:Ninjastrikers|&lt;span style=&quot;font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;&quot;&gt;Ninja&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;✮&lt;/span&gt;Strikers&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;&lt;span style=&quot;color:Red;font-size:85%;&quot;&gt;«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»&lt;/span&gt;&lt;/sup&gt;  ၀၅:၄၀၊ ၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC)

:&lt;nowiki&gt;မင်္ဂလာပါ မင်္ဂလာပါ မင်္ဂလာပါ မင်္ဂလာပါ။ ကျွန်တော် ဖန်တီးခဲ့သော 3ma စာမျက်နှာ ဖျက်ပစ်ခံရသည်ကို တွေ့ရပါသဖြင့် အကြောင်းအရင်းကို သိရှိလိုပါသည်ခင်ဗျာ။ စာမူတွင် လိုအပ်ချက်များ သို့မဟုတ် စည်းမျဉ်းနှင့် မညီသည်များ ရှိပါက ပြန်လည် ပြင်ဆင်ရေးသားလိုပါသဖြင့် လမ်းညွှန်ပေးပါရန် မေတ္တာရပ်ခံအပ်ပါသည်။ ~~~~&lt;/nowiki&gt; [[အသုံးပြုသူ:Ushacs23|Ushacs23]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Ushacs23|ဆွေးနွေး]])  ၁၇:၄၉၊ ၂၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)

:: မိတ်ဆွေရေးတဲ့ 3am ဆိုတဲ့ဆောင်းပါးကို english wiki ဘက်မှာ စစ်ကြည့်လိုက်တော့ [[en:3MA]] ဆိုတာကိုပဲ တွေ့ရပါတယ်၊ အားကစားသမား မဟုတ်ဘဲ ဂီတအဖွဲ့ ဖြစ်နေပါတယ်။ ဝီကီမူအရ '''[[ဝီကီပီးဒီးယား:ထင်ရှားအရေးပါမှု|ထင်ရှားအရေးပါမှု]]'''မရှိဘူးလို့ ယူဆလို့ ဖျက်ပစ်ရခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ Google result [https://www.google.com/search?q=3am&amp;oq=3am&amp;gs_lcrp=EgZjaHJvbWUqCggAEAAY4wIYgAQyCggAEAAY4wIYgAQyBwgBEC4YgAQyBwgCEAAYgAQyBwgDEC4YgAQyBwgEEAAYgAQyBwgFEAAYgAQyBwgGEAAYgAQyBwgHEAAYgAQyBwgIEC4YgAQyBwgJEAAYgATSAQc5NjlqMGo3qAIAsAIA&amp;sourceid=chrome&amp;source=chrome.ob&amp;ie=UTF-8] မှာလည်း မတွေ့ရပါ။ [[အသုံးပြုသူ:Dr Lotus Black|Dr Lotus Black]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Dr Lotus Black|ဆွေးနွေး]])  ၁၈:၁၁၊ ၂၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>rciq5pnsaaf88xwes36gim277hv67z1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1054718</id>
      <parentid>1054717</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T18:17:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1054718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2814" sha1="cljq6biu4hpo6rzryhesyd8j9j7dkmh" xml:space="preserve">{{archives}}

== WCB ==

Welcome back bro! I am so glad to see you working around here. Cheer! [[User:Ninjastrikers|&lt;span style=&quot;font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;&quot;&gt;Ninja&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;✮&lt;/span&gt;Strikers&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;&lt;span style=&quot;color:Red;font-size:85%;&quot;&gt;«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»&lt;/span&gt;&lt;/sup&gt;  ၀၅:၄၀၊ ၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC)

:&lt;nowiki&gt;မင်္ဂလာပါ မင်္ဂလာပါ မင်္ဂလာပါ မင်္ဂလာပါ။ ကျွန်တော် ဖန်တီးခဲ့သော 3ma စာမျက်နှာ ဖျက်ပစ်ခံရသည်ကို တွေ့ရပါသဖြင့် အကြောင်းအရင်းကို သိရှိလိုပါသည်ခင်ဗျာ။ စာမူတွင် လိုအပ်ချက်များ သို့မဟုတ် စည်းမျဉ်းနှင့် မညီသည်များ ရှိပါက ပြန်လည် ပြင်ဆင်ရေးသားလိုပါသဖြင့် လမ်းညွှန်ပေးပါရန် မေတ္တာရပ်ခံအပ်ပါသည်။ ~~~~&lt;/nowiki&gt; [[အသုံးပြုသူ:Ushacs23|Ushacs23]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Ushacs23|ဆွေးနွေး]])  ၁၇:၄၉၊ ၂၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)

:: မိတ်ဆွေရေးတဲ့ 3am ဆိုတဲ့ဆောင်းပါးကို english wiki ဘက်မှာ စစ်ကြည့်လိုက်တော့ [[en:3MA]] ဆိုတာကိုပဲ တွေ့ရပါတယ်၊ အားကစားသမား မဟုတ်ဘဲ ဂီတအဖွဲ့ ဖြစ်နေပါတယ်။ ဝီကီမူအရ '''[[ဝီကီပီးဒီးယား:ထင်ရှားအရေးပါမှု|ထင်ရှားအရေးပါမှု]]'''မရှိဘူးလို့ ယူဆလို့ ဖျက်ပစ်ရခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ Google result [https://www.google.com/search?q=3ma&amp;oq=3ma&amp;gs_lcrp=EgZjaHJvbWUqBggAEEUYOzIGCAAQRRg7MgcIARAAGIAEMgcIAhAAGIAEMgwIAxAAGEMYgAQYigUyDAgEEAAYQxiABBiKBTIGCAUQRRg8MgYIBhBFGDwyBggHEEUYPNIBCDE0ODNqMGo3qAIAsAIA&amp;sourceid=chrome&amp;source=chrome.ob&amp;ie=UTF-8] မှာလည်း Facebook page ကလွဲပြီး အခြား သတင်းဆိုဒ်တွေဆီက source ကို မတွေ့ရပါ။ [[အသုံးပြုသူ:Dr Lotus Black|Dr Lotus Black]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Dr Lotus Black|ဆွေးနွေး]])  ၁၈:၁၁၊ ၂၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>cljq6biu4hpo6rzryhesyd8j9j7dkmh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1054770</id>
      <parentid>1054718</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T01:18:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ushacs23</username>
        <id>148505</id>
      </contributor>
      <comment>/* WCB */ အကြောင်းပြန်ခြင်း</comment>
      <origin>1054770</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4161" sha1="2pabvky7k6zqryawjmh7qmtk510zi3j" xml:space="preserve">{{archives}}

== WCB ==

Welcome back bro! I am so glad to see you working around here. Cheer! [[User:Ninjastrikers|&lt;span style=&quot;font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;&quot;&gt;Ninja&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;✮&lt;/span&gt;Strikers&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;&lt;span style=&quot;color:Red;font-size:85%;&quot;&gt;«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»&lt;/span&gt;&lt;/sup&gt;  ၀၅:၄၀၊ ၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC)

:&lt;nowiki&gt;မင်္ဂလာပါ မင်္ဂလာပါ မင်္ဂလာပါ မင်္ဂလာပါ။ ကျွန်တော် ဖန်တီးခဲ့သော 3ma စာမျက်နှာ ဖျက်ပစ်ခံရသည်ကို တွေ့ရပါသဖြင့် အကြောင်းအရင်းကို သိရှိလိုပါသည်ခင်ဗျာ။ စာမူတွင် လိုအပ်ချက်များ သို့မဟုတ် စည်းမျဉ်းနှင့် မညီသည်များ ရှိပါက ပြန်လည် ပြင်ဆင်ရေးသားလိုပါသဖြင့် လမ်းညွှန်ပေးပါရန် မေတ္တာရပ်ခံအပ်ပါသည်။ ~~~~&lt;/nowiki&gt; [[အသုံးပြုသူ:Ushacs23|Ushacs23]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Ushacs23|ဆွေးနွေး]])  ၁၇:၄၉၊ ၂၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)

:: မိတ်ဆွေရေးတဲ့ 3am ဆိုတဲ့ဆောင်းပါးကို english wiki ဘက်မှာ စစ်ကြည့်လိုက်တော့ [[en:3MA]] ဆိုတာကိုပဲ တွေ့ရပါတယ်၊ အားကစားသမား မဟုတ်ဘဲ ဂီတအဖွဲ့ ဖြစ်နေပါတယ်။ ဝီကီမူအရ '''[[ဝီကီပီးဒီးယား:ထင်ရှားအရေးပါမှု|ထင်ရှားအရေးပါမှု]]'''မရှိဘူးလို့ ယူဆလို့ ဖျက်ပစ်ရခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ Google result [https://www.google.com/search?q=3ma&amp;oq=3ma&amp;gs_lcrp=EgZjaHJvbWUqBggAEEUYOzIGCAAQRRg7MgcIARAAGIAEMgcIAhAAGIAEMgwIAxAAGEMYgAQYigUyDAgEEAAYQxiABBiKBTIGCAUQRRg8MgYIBhBFGDwyBggHEEUYPNIBCDE0ODNqMGo3qAIAsAIA&amp;sourceid=chrome&amp;source=chrome.ob&amp;ie=UTF-8] မှာလည်း Facebook page ကလွဲပြီး အခြား သတင်းဆိုဒ်တွေဆီက source ကို မတွေ့ရပါ။ [[အသုံးပြုသူ:Dr Lotus Black|Dr Lotus Black]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Dr Lotus Black|ဆွေးနွေး]])  ၁၈:၁၁၊ ၂၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)
:::ရှင်းပြပေးသည့်အတွက် ကျေးဇူးတင်ပါတယ်ခင်ဗျာ။ 
:::၁။ ခေါင်းစဉ်ကို English Wiki က ဂီတအဖွဲ့နှင့် မမှားစေရန် &quot;3MA (ကိုယ်ခံပညာပေါင်းစုံ အားကစား)&quot; ဟု ပြောင်းလဲရေးသားပါမည်။
:::၂။ Tapology အပါအဝင် အခြားသော အားကစားသတင်း ကိုးကားချက်များကိုပါ ထည့်သွင်းပေးပါမည်။
:::&lt;nowiki&gt;စာမျက်နှာအဖြစ် တိုက်ရိုက်မတင်မီ မူကြမ်း (Draft) အဖြစ် ရေးသားစစ်ဆေးခံလိုပါသဖြင့် &quot;အသုံးပြုသူ:Ushacs23/3MA&quot; အောက်တွင် မူကြမ်းစတင်ရေးသားခွင့် ပြုပေးပါရန် မေတ္တာရပ်ခံအပ်ပါသည်။ ~~~~&lt;/nowiki&gt; [[အသုံးပြုသူ:Ushacs23|Ushacs23]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Ushacs23|ဆွေးနွေး]])  ၀၁:၁၈၊ ၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>2pabvky7k6zqryawjmh7qmtk510zi3j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>၂၀၁၅ ဟိန္ဒူကွတ် ငလျင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57967</id>
    <revision>
      <id>1054766</id>
      <parentid>1039091</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T00:59:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1054766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27549" sha1="erwefsu5mt6r8pmpzdb2bcm58dk9als" xml:space="preserve">{{Infobox earthquake
|name        = ၂၀၁၅ ဟိန္ဒူကွတ် ငလျင်
|image       = Shakemap_us10003re5_highres.jpg
|alt         = 
|caption     = ငလျင်မြေပုံ
|map_alt     = 
|map_caption =  
|date        = {{Start date|df=yes|2015|10|26}}
|time        = ၁၃:၃၉ [[အာဖဂန်နစ္စတန်စံတော်ချိန်|AFT]]၊ ၁၄:၀၉ [[ပါကစ္စတန်စံတော်ချိန်|PKT]]၊ ၁၄:၃၉ [[အိန္ဒိယစံတော်ချိန်|IST]] (၀၉:၀၉ [[Coordinated Universal Time|UTC]]) &lt;ref name=USGS/&gt;&lt;ref name=&quot;NGRI&quot;/&gt;
|magnitude   = ၇.၅ M&lt;sub&gt;w&lt;/sub&gt;&lt;ref name=USGS/&gt;&lt;ref name=&quot;NGRI&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.ngri.org.in/pdffiles/aboutngri/EarthQuake_Afg_261015.pdf|title=afg.doc|accessdate=28 October 2015|date=26 October 2015|author=National Geophysical Research Institute|archivedate=3 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303175225/http://www.ngri.org.in/pdffiles/aboutngri/EarthQuake_Afg_261015.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;guardianuk&quot;/&gt;
|depth       = {{convert|212.5|km|abbr=on}}&lt;ref name=USGS/&gt;
|location    = {{Coord|36.441|N|70.717|E|display=inline}}&lt;ref name=USGS/&gt; [[အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ]]
|affected    = {{unbulleted list|[[အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ|အာဖဂန်နစ္စတန်]]|[[ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ|ပါကစ္စတန်]]|[[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယ]]}}
|intensity   = [[Mercalli intensity scale|VI (''ပြင်းထန်'')]]
|aftershocks = ၄.၁+ အထက် ၁၄ ကြိမ်&lt;ref name=&quot;USGS-archive&quot;&gt;{{cite web|url=http://earthquake.usgs.gov/earthquakes/map/#%7b%22feed%22%3A%221445923124366%22%2C%22search%22%3A%7b%22id%22%3A%221445923124366%22%2C%22name%22%3A%22Search%20Results%22%2C%22isSearch%22%3Atrue%2C%22params%22%3A%7b%22starttime%22%3A%222015-10-26%2000%3A09%3A00%22%2C%22maxlatitude%22%3A44.088%2C%22minlatitude%22%3A27.684%2C%22maxlongitude%22%3A81.563%2C%22minlongitude%22%3A66.094%2C%22minmagnitude%22%3A4%2C%22eventtype%22%3A%22earthquake%22%2C%22endtime%22%3A%222015-10-30%2023%3A59%3A59%22%2C%22orderby%22%3A%22time%22%7d%7d%2C%22listFormat%22%3A%22default%22%2C%22sort%22%3A%22newest%22%2C%22basemap%22%3A%22grayscale%22%2C%22autoUpdate%22%3Afalse%2C%22restrictListToMap%22%3Atrue%2C%22timeZone%22%3A%22utc%22%2C%22mapposition%22%3A%5b%5b27.684%2C66.094%5d%2C%5b44.088%2C81.563%5d%5d%2C%22overlays%22%3A%7b%22plates%22%3Atrue%7d%2C%22viewModes%22%3A%7b%22map%22%3Atrue%2C%22list%22%3Atrue%2C%22settings%22%3Atrue%2C%22help%22%3Afalse%7d%7d|title=Search Results|publisher=[[United States Geological Survey]]|accessdate=29 October 2015}}&lt;/ref&gt;
|damage      = 
|tsunami     = 
|casualties  = ၃၉၁ ဦးသေဆုံး၊ ၂,၆၈၁ ဒဏ်ရာရ
}}

'''၂၀၁၅ ဟိန္ဒူကွတ် ငလျင်''' သည် ပြင်းအား ၇.၅ မဂ္ဂနီကျူ့ရှိ မြေငလျင်တစ်ခုဖြစ်ပြီး&lt;ref name=USGS&gt;{{cite web|url=http://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us10003re5#general_summary|title=M7.5 – 45km N of `Alaqahdari-ye Kiran wa Munjan, Afghanistan|publisher=United States Geological Survey|date=26 October 2015}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;NGRI&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;guardianuk&quot;/&gt; ၂၀၁၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၆ ရက်နေ့ ၁၃:၃၉ [[အာဖဂန်နစ္စတန်စံတော်ချိန်|AFT]]၊ ၁၄:၀၉ [[ပါကစ္စတန်စံတော်ချိန်|PKT]]၊ ၁၄:၃၉ [[အိန္ဒိယစံတော်ချိန်|IST]] (၀၉:၀၉ [[Coordinated Universal Time|UTC]]) အချိန်များတွင် [[တောင်အာရှ]]တွင် လှုပ်ခတ်သွားခဲ့သည်။&lt;ref name=USGS/&gt;&lt;ref name=&quot;NGRI&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=M 7.7 Earthquake 45km SSW of Jarm, Afghanistan|url=http://www.google.org/publicalerts/alert?aid=fc5bb4c1d12f1682&amp;hl=en&amp;gl=PK&amp;source=web|date=26 October 2015|access-date=29 October 2015|archive-date=13 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181213120106/https://www.google.org/publicalerts/alert?aid=fc5bb4c1d12f1682&amp;hl=en&amp;gl=PK&amp;source=web}}&lt;/ref&gt; ငလျင်ဗဟိုချက်မှာ အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ Koran va Monjan ကျေးရွာ၏ မြောက်ဘက် ၄၅ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ဖြစ်ပြီး&lt;ref&gt;{{cite web |title= Map of the earthquake M7.5 – 45km N of `Alaqahdari-ye Kiran wa Munjan, Afghanistan |url=http://geographic.org/earthquakes/real_time_details.php?id=us10003re5&amp;lat=36.4406&amp;lon=70.7167  |date=26 October 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us10003re5#general_summary |title=M7.5 – 45km N of `Alaqahdari-ye Kiran wa Munjan, Afghanistan|publisher=[[United States Geological Survey]]|date=26 October 2015|accessdate=26 October 2015}}&lt;/ref&gt; မြေအောက်အနက် ၂၁၀ ကီလိုမီတာတွင် ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;guardianuk&quot;&gt;{{cite news|title=Pakistan and Afghanistan rocked by Earthquake|url=http://www.theguardian.com/world/live/2015/oct/26/earthquake-pakistan-india-and-afghanistan-live-updates|accessdate=26 October 2015|publisher=The Guardian|date=26 October 2015}}&lt;/ref&gt; ပင်မငလျင်လှုပ်သွားပြီး မိနစ် ၄၀ ခန့်အကြာတွင် ၄.၈ မဂ္ဂနီကျူ့ရှိ နောက်ဆက်တွဲငလျင်တစ်ခု ထပ်မံလှုပ်ခတ်သွားခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;USGS-aftershock1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us10003rfk|title=M4.8 – 42km E of Farkhar, Afghanistan|publisher=USGS|accessdate=27 October 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;thehindu-timeline&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.thehindu.com/news/national/powerful-earthquake-in-srinagar/article7805791.ece|title=Massive earthquake kills 105 across South Asia|publisher=The Hindu|accessdate=27 October 2015}}&lt;/ref&gt; အောက်တိုဘာ ၂၉ ရက်နေ့အထိ ၄.၁ မဂ္ဂနီကျူ့နှင့်အထက် ပြင်းအားရှိသော နောက်ဆက်တွဲငလျင်ပေါင်း ၁၃ ကြိမ် လှုပ်ခတ်ခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;USGS-archive&quot; /&gt; 

အောက်တိုဘာလ ၂၆ ရက်နေ့အထိ လူပေါင်း ၃၉၁ ဦးသေဆုံးခဲ့ပြီး အများစုမှာ ပါကစ္စတန်နိုင်ငံမှ ဖြစ်ကြောင်း သတင်းများထုတ်ပြန်ထားသည်။&lt;ref name=&quot;ABC&quot;/&gt; ငလျင်တုန်ခါမှုများကို ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ၊ [[တာဂျစ်ကစ္စတန်နိုင်ငံ]]နှင့် [[ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံ]]များတွင် ခံစားခဲ့ကြရသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=Strong earthquake in Afghanistan causes tremors across region Powerful quake felt in Pakistan, Afghanistan and India but full extent of impact not yet known|url=http://www.theguardian.com/world/2015/oct/26/earthquake-of-77-magnitude-strikes-in-northern-pakistan|work=Jon Boon|publisher=The Guardian|date=26 October 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=7.5 magnitude earthquake hits Hindu Kush in Afghanistan|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/7-5-magnitude-earthquake-hits-Hindu-Kush-in-Afghanistan/articleshow/49537374.cms?|publisher=Times of India|date=26 October 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Deaths, damage reported in powerful Afghanistan quake|url=http://edition.cnn.com/2015/10/26/asia/afghanistan-earthquake/|publisher=[[CNN]]|date=26 October 2015|accessdate=26 October 2015}}&lt;/ref&gt; အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဘူမိဗေဒမြေတိုင်းဌာန၏ ထုတ်ပြန်ချက်များအရ ပါကစ္စတန်နိုင်ငံသည် အဓိကမြေငလျင်လှုပ်သွားသည့် နေရာထဲတွင် အများဆုံးပါဝင်နေသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Pakistan in the most active quake zone, says US Geological Survey|url = http://www.dawn.com/news/1215636/pakistan-in-the-most-active-quake-zone-says-us-geological-survey|website = www.dawn.com|date = 2015-10-27|accessdate = 2015-10-28}}&lt;/ref&gt; မြေငလျင်လှုပ်ခတ်မှုကို [[နယူးဒေလီမြို့]] နှင့် [[ဂျမ်မူး နှင့် ကက်ရှမီးယားပြည်နယ်]]၊ နှင့် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၊ ရှင်းကျန်းပြည်နယ်ရှိ Kashgar, Aksu, Hotan, နှင့် Kizilsu စီရင်စုနယ်များတွင်ပါ ခံစားခဲ့ကြရသည်။ အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ၏ မြို့တော် [[ကဘူးလ်မြို့]]တွင် ထိခိုက်ပျက်စီးမှုများ ရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;ABC&quot;&gt;{{Cite web|title = The Latest: UN Mobilizing to Aid Quake Victims|url = http://abcnews.go.com/International/wireStory/latest-strong-afghan-earthquake-felt-south-asia-34730075|publisher = ABC News|work=The Associated Press|date=26 October 2015|accessdate=26 October 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.xinhuanet.com/local/2015-10/26/c_1116944158.htm|title=阿富汗发生７．８级强震 新疆南部多地震感强烈|work=xinhuanet.com|accessdate=26 October 2015|archive-date=28 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151028091319/http://news.xinhuanet.com/local/2015-10/26/c_1116944158.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; အလားတူ နီပေါနိုင်ငံမြို့တော် [[ခတ္တမန္ဒူမြို့]]တွင်လည်း ငလျင်တုန်ခါမှုကို ခံစားခဲ့ကြရပြီး လူအများမှာ [[ဧပြီ ၂၀၁၅ နီပေါ ငလျင်]]၏ နောက်ဆက်တွဲငလျင်တစ်ခုဟု ထင်မှတ်နေခဲ့ကြသည်။

၈၇,၃၅၁ ဦးသေဆုံးပြီး ၇၅,၂၆၆ ဦးဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကာ လူဦးရေ ၂.၈ သန်းကျော် အိုးမဲ့အိမ်မဲ့ဖြစ်ခဲ့ရသော ၂၀၀၅ အောက်တိုဘာလတွင် နောက်ဆုံးလှုပ်ခတ်သွားခဲ့သည့် ပြင်းအား ၇.၆ မဂ္ဂနီကျူ့ရှိသော [[၂၀၀၅ ကက်ရှမီးယား ငလျင်|ဒေသတူ ငလျင်ကြီး]] လှုပ်ခတ်ခဲ့ပြီး ဆယ်နှစ်အတိအကျအကြာ ယခုငလျင် လှုပ်ခတ်သွားခြင်းဖြစ်သည်။ ငလျင်နှစ်ခုအကြား သိသာထင်ရှားသည့် ခြားနားမှုမှာ မြေငလျင်အနက်ဖြစ်ပြီး ၂၀၀၅ ငလျင်မှာ ၁၅ ကီလိုမီတာအနက်တွင် ဖြစ်ပြီး ယခုငလျင်မှာ ၂၁၂.၅ ကီလိုမီတာအနက်တွင် ဖြစ်သည့်အတွက် မျက်နှာပြင်ထိခိုက်မှု နည်းပါးစေခဲ့သည်။

==နောက်ခံအချက်အလက်==
[[အိန္ဒိယတိုက်ငယ်]]၏ [[ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း]]ဒေသများသည် ကျောက်လွှာချပ်ကြီးများ၏ တိုက်မိခြင်းကြောင့် အပျက်အစီးကြီးစေသည့် ငလျင်များကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။&lt;ref name=&quot;USGS&quot;/&gt; [[နီပေါနိုင်ငံ]]၏ နှစ် ၈၀ အတွင်း အဆိုးရွားဆုံး ငလျင်ဖြစ်သည့် [[ဧပြီ ၂၀၁၅ နီပေါ ငလျင်|ဧပြီ ၂၀၁၅ တွင် လှုပ်ခတ်သည့် ငလျင်]]သည် လူပေါင်း ၉,၀၀၀ ကို သေဆုံးစေခဲ့သည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင်လည်း [[ကက်ရှမီးယားဒေသ]]ကို ဗဟိုပြု၍ လှုပ်ခတ်ခဲ့သော [[၂၀၀၅ ကက်ရှမီးယား ငလျင်|ငလျင်ကြီး]]ကြောင့် လူပေါင်း သောင်းချီသေဆုံးခဲ့ရသေးသည်။&lt;ref&gt;{{cite news|title=Afghanistan Struck by Powerful Earthquake|url=http://www.nytimes.com/2015/10/27/world/asia/earthquake-afghanistan-jurm-pakistan.html?_r=0|accessdate=26 October 2015|work = The New York Times|date=26 October 2015}}&lt;/ref&gt;

==မြေငလျင်==
ပင်မငလျင်သည် ၂၀၁၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၆ ရက်နေ့ ၁၃:၃၉ [[အာဖဂန်နစ္စတန်စံတော်ချိန်|AFT]]၊ ၁၄:၀၉ [[ပါကစ္စတန်စံတော်ချိန်|PKT]]၊ ၁၄:၃၉ [[အိန္ဒိယစံတော်ချိန်|IST]] (၀၉:၀၉ [[Coordinated Universal Time|UTC]]) အချိန်များတွင်&lt;ref name=&quot;USGS&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NGRI&quot;/&gt; အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ ဖဇာဘတ်မြို့၏ အရှေ့တောင်ဘက် ၈၂ ကီလိုမီတာအကွာ၊ မြေအနက် ၂၁၂.၅ ကီလိုမီတာကို ဗဟိုပြုကာ လှုပ်ခတ်သွားခဲ့သည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဘူမိဗေဒမြေတိုင်းဌာန (USGS) ၏ ကနဦးတိုင်းထွာချက်အရ ငလျင်၏ ပြင်းအားမှာ ၇.၇ ရှိပြီး ၇.၆ သို့ ကျဆင်းသွားကာ နောက်ပိုင်းတွင် ၇.၅ ဖြစ်သွားခဲ့သည်။ ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ မိုးလေဝသဌာနကမူ မြေငလျင်၏ မဂ္ဂနီကျူ့မှ ၈.၁ ရှိသည်ဟု ဆိုသည်။&lt;ref&gt;{{cite news|title=8.1 magnitude earthquake strikes Pakistan|url=http://www.dailytimes.com.pk/national/26-Oct-2015/8-1-magnitude-earthquake-strikes-pakistan|accessdate=27 October 2015|agency=Daily Times}}&lt;/ref&gt; USGS ၏အဆိုအရ မြေငလျင်ဗဟိုသည် ချစ်ထရွယ်မြို့မှ ၆၇ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ဖြစ်သည်။&lt;ref name=dawn&gt;{{cite web|url=http://www.dawn.com/news/1215519/75-magnitude-earthquake-strikes-pakistan-at-least-31-dead|title=Over 139 dead as 7.5 magnitude earthquake jolts Pakistan|work=dawn.com|accessdate=26 October 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pak casualties&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ctvnews.ca/world/strong-earthquake-in-remote-afghanistan-felt-across-south-asia-1.2627322|title=Strong earthquake in remote northern Afghanistan felt across Asia, more than 150 dead – CTV News|work=CTVNews|accessdate=26 October 2015|archive-date=26 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151026105622/http://www.ctvnews.ca/world/strong-earthquake-in-remote-afghanistan-felt-across-south-asia-1.2627322}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Latest earthquakes|url=http://www.pmdnmcc.net/seismic/latestearthquakes.asp|website=PMDNMCC|publisher=Pakistan Meteorological Department|accessdate=27 October 2015|archivedate=29 October 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151029022713/http://www.pmdnmcc.net/seismic/latestearthquakes.asp}}&lt;/ref&gt;

== ထိခိုက်သေဆုံးမှုများ==
{|class=&quot;wikitable sortable floatright&quot; style=&quot;clear:right; margin-left:7px; margin-top:0; margin-right:0; margin-bottom:3px;&quot;
|+နိုင်ငံအလိုက် ထိခိုက်သေဆုံးမှုများ
|-
! နိုင်ငံ
! သေဆုံး !! ဒဏ်ရာရ !! ရည်ညွှန်း
|-
|{{flag|Pakistan}}
|align=right|၂၇၂
|align=right|၂,၁၂၃
|&lt;ref name=&quot;aljazeera&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/news/2015/10/families-south-asia-quake-victims-bury-dead-151027074842912.html|title=Families of South Asia quake victims bury their dead|accessdate=28 October 2015|date=28 October 2015|author=Shereena Qazi|publisher=Al Jazeera English Online}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ndma.gov.pk/new/disasters/losses.php|title=Live Updates|work=ndma.gov.pk|accessdate=29 October 2015|archivedate=21 November 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151121083334/http://www.ndma.gov.pk/new/disasters/losses.php}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{flag|Afghanistan}}
|align=right|၁၁၅
|align=right|၅၃၈
|&lt;ref name=&quot;ABC&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Afghan casualties&quot;/&gt;
|-
|{{flag|India}}
|align=right|၄
|align=right|၂၀
|&lt;ref name=&quot;myreffp1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.firstpost.com/india/earthquake-claims-four-lives-in-jammu-and-kashmir-20-others-injured-2485160.html|title=Earthquake claims four lives in Jammu and Kashmir, 20 others injured|accessdate=27 October 2015|publisher=Firstpost}}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:left&quot;|စုစုပေါင်း
! style=&quot;text-align:right&quot;| ၃၉၁
! style=&quot;text-align:right&quot;| ၂,၆၈၁||
|}

အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံတွင် လူပေါင်း ၁၁၅ ဦးသေဆုံးခဲ့ပြီး သေဆုံးသူများထဲတွင် ဂျလာလာဘတ်မြို့တွင် ၅ ဦး၊ တပ်ခါပြည်နယ်ရှိ ကျောင်းတွင် ငလျင်လှုပ်ခြင်းကြောင့် ထွက်ပြေးကြရာမှ အသက် ၁၀ နှစ်မှ ၁၅ နှစ်အရွယ် ကျောင်းသူ ၁၂ ဦး သေဆုံးခဲ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;Afghan casualties&quot;&gt;{{cite news|url=https://twitter.com/ARG_AFG/status/658965482108821504|title=115 killed &amp; 538 injured; 7,630 homes,12 schools, 17 mosques, 20 office buildings have been damaged in 9 provinces by #AfghanistanEarthquake|publisher=president.gov.af|date=27 October 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://m.economictimes.com/news/international/world-news/nearly-280-dead-as-powerful-earthquake-jolts-afghanistan-pakistan/articleshow/49546499.cms|title=Nearly 280 dead as powerful earthquake jolts Afghanistan, Pakistan|publisher=[[The Economic Times]]|date=27 October 2015|accessdate=27 October 2015|archivedate=29 October 2015|archiveurl=https://archive.today/20151029004120/http://m.economictimes.com/news/international/world-news/nearly-280-dead-as-powerful-earthquake-jolts-afghanistan-pakistan/articleshow/49546499.cms}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Schmitz26Oct&gt;{{cite news|work=Bustle|title=The Afghan Schoolgirls Killed In An Earthquake Were The Victims Of A Devastating Panic|url=http://www.bustle.com/articles/119552-the-afghan-schoolgirls-killed-in-an-earthquake-were-the-victims-of-a-devastating-panic|date=October 26, 2015|accessdate=October 28, 2015|first=Melanie|last=Schmitz}}&lt;/ref&gt;

ငလျင်ကြောင့် ပါကစ္စတန်နိုင်ငံတွင် အနည်းဆုံးလူ ၂၆၈ ဦးသေဆုံးခဲ့ကြပြီး&lt;ref name=&quot;aljazeera&quot;/&gt; ငလျင်တုန်ခါမှုကို မြို့ကြီးအများစုတွင် ခံစားခဲ့ကြရသည်။ ဆွက်ခရိုင်တွင် ဒဏ်ရာရရှိသူ အနည်းဆုံးလူ ၁၉၄ ဦးကို ဆေးရုံတင်ပို့ခဲ့ရပြီး ပီရှဝါမြို့တွင် ၁၀၀ ကျော်ကို ဆေးရုံတင်ပို့ခဲ့ရသည်။ Gilgit-Baltistan နှင့် Khyber Pakhtunkhwa ပြည်နယ်များတွင် နေရာအနှံ့ ထိခိုက်ပျက်စီးမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ Khyber Pakhtunkhwa ပြည်နယ်ရှိ ထိခိုက်ပျက်စီးမှု အများဆုံးနေရာဒေသများမှာ  Shangla, Lower Dir, Upper Dir, Swat နှင့် Chitral မြို့များဖြစ်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite news|title=Pakistan and Afghanistan rocked by earthquake – live updates|url=http://www.theguardian.com/world/live/2015/oct/26/earthquake-pakistan-india-and-afghanistan-live-updates|accessdate=26 October 2015|publisher=Guardian|date=26 October 2015}}&lt;/ref&gt;

အိန္ဒိယနိုင်ငံ [[ဂျမ်မူး နှင့် ကက်ရှမီးယားပြည်နယ်]]တွင် လူလေးဦးသေဆုံးခဲ့ရသည်။ ဒေလီမြို့တော် မက်ထရို ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူက “၁၉၀ လောက်ရှိတဲ့ ပြေးလမ်းပေါ်က ရထားတွေအားလုံး ငလျင်လှုပ်ချိန်မှာ ရပ်ထားလိုက်ရပါတယ်&quot; ဟု ဆိုသည်။ မိုဘိုင်းဖုန်းများလည်း နာရီအတော်ကြာ လိုင်းကြပ်တည်းမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;thehindu-timeline&quot; /&gt;

== ကယ်တင်ရေးနှင့် အကူအညီများ==

'''{{flag|Pakistan}}'''

ပါကစ္စတန် ဝန်ကြီးချုပ် နာဝါရှရစ်က ပြည်ထောင်စု၊ ပြည်သူ၊ စစ်တပ်နှင့် ပြည်နယ်အေဂျင်စီများအား ချက်ခြင်း အသင့်အနေအထား ရှိစေရန်နှင့် ပါကစ္စတန်နိုင်ငံသားများ၏ လုံခြုံမှုကို သေချာစေရန် ဆော်ဩညွှန်ကြားခဲ့သည်။ ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးဝန်ဆောင်မှုဌာန အဆိုအရ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရာဟီးရှရစ်သည် စစ်သည်များအား ဘေးသင့်ဒေသမှ ပြည်သူများအား အမိန့်တစုံတရာ စောင့်ဆိုင်းမနေပဲ ကယ်တင်ကြရန် ညွှန်ကြားခဲ့ကြောင်း ဆိုသည်။&lt;ref name=&quot;dawn&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Pak casualties&quot;/&gt;

'''{{flag|Afghanistan}}'''

အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ၏ CEO ဖြစ်သူ အဘဒူလာ အဘဒူလာသည် ဘေးအန္တရာယ်ကို တုံ့ပြန်နိုင်ရန် အကြီးတန်းအရာရှိများအား အရေးပေါ်အစည်းအဝေးခေါ်ယူခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|title=Powerful Earthquake Shakes Afghanistan, Pakistan|url=http://www.wsj.com/articles/powerful-earthquake-shakes-afghanistan-pakistan-1445857446|accessdate=26 October 2015|publisher=WSJ|date=26 October 2015}}&lt;/ref&gt;

'''{{flag|India}}'''

အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဝန်ကြီးချုပ် နာရမ်ဒရာ မိုဒီ က အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ သမ္မတ အဆာရပ်ဖ် ဂမ်နီ နှင့် ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ ဝန်ကြီးချုပ် နာဝါရှရစ်တို့ထံ ဆက်သွယ်ကာ အကူအညီကမ်းလှမ်းခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;ABC&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.dnaindia.com/india/report-pm-narendra-modi-calls-up-jk-cm-mufti-offers-help-to-quake-hit-pakistan-afghanistan-2138846 PM Narendra Modi calls up J&amp;K CM Mufti, offers help to quake-hit Pakistan, Afghanistan&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

'''{{flag|ကုလသမဂ္ဂ}}'''

ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ် [[ဘန်ကီမွန်း]]က ကုလသမဂ္ဂ၏ အေဂျင်စီများအား ပါကစ္စတန်နှင့် အာဖဂန်နစ္စတန် သို့ ကူညီကယ်ဆယ်ရေး ဆောင်ရွက်ရန် ဆော်ဩခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;un-statement&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.un.org/sg/statements/index.asp?nid=9184|title=Statement attributable to the Spokesman for the Secretary-General on earthquake in South Asia|accessdate=27 October 2015|date=26 October 2015|publisher=United Nations}}&lt;/ref&gt;

==အခြားကြည့်ရန်==

* [[ဧပြီ ၂၀၁၅ နီပေါ ငလျင်]]

==ကိုးကား==
{{Reflist|30em}}

== ပြင်ပလင့်ခ်များ ==
{{wikinews|Magnitude 7.5 earthquake hits Afghanistan}}
* အမေရိကန် ဘူမိဗေဒမြေတိုင်းဌာန၏ [http://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us10003re5 အသေးစိတ် အစီရင်ခံစာ]
* အမျိုးသား ရူပပထဝီဝင် သုတေသနသိပ္ပံ၏ [http://www.ngri.org.in/pdffiles/aboutngri/EarthQuake_Afg_261015.pdf နည်းပညာဆိုင်ရာ အစီရင်ခံစာ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303175225/http://www.ngri.org.in/pdffiles/aboutngri/EarthQuake_Afg_261015.pdf |date=3 March 2016 }}
* [[နာဆာ]]၏ [http://www.jpl.nasa.gov/spaceimages/details.php?id=PIA20035 အာဖဂန်နစ္စတန်ငလျင်အကြောင်း] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151109071922/http://www.jpl.nasa.gov/spaceimages/details.php?id=PIA20035 |date=9 November 2015 }}


[[Category:၂၀၁၅ ငလျင်များ]]
[[Category:အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော ငလျင်များ]]
[[Category:ပါကစ္စတန်နိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော ငလျင်များ]]
[[Category:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော ငလျင်များ]]</text>
      <sha1>erwefsu5mt6r8pmpzdb2bcm58dk9als</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဘီတယ်ဂျူးစ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>63423</id>
    <revision>
      <id>1054794</id>
      <parentid>1051357</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T06:23:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>/* လေ့လာမှုဆိုင်ရာ သမိုင်းကြောင်း */</comment>
      <origin>1054794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20014" sha1="ba3ylcntp9awkyckx8w3u1a94miluyh" xml:space="preserve">{{Sky|05|55|10.3053|+|07|24|25.426|600}}
{{Starbox begin
|name =Betelgeuse (α Ori)
}}
{{Starbox image
|image =[[File:Position Alpha Ori.png|250px]]
|caption = ပန်းရောင်ဖြင့် မြှားပြထားသည်မှာ [[အိုရိုင်ယွန် (ကြယ်စုတန်း)|အိုရိုင်ယွန်]] [[ကြယ်အုပ်စု|ကြယ်စုတန်း]]မှ ဘီတယ်ဂျူးစ် ဖြစ်သည်။
}}
{{Starbox observe
|epoch = J2000.0
|constell = [[အိုရိုင်ယွန် (ကြယ်စုတန်း)|အိုရိုင်ယွန်]]
|pronounce = {{IPAc-en|ˈ|b|iː|t|əl|dʒ|uː|z}}, {{IPAc-en|ˈ|b|ɛ|t|əl|dʒ|uː|z}}&lt;ref name=&quot;OED&quot;&gt;{{Cite encyclopedia
 | title=Betelgeuse
 | encyclopedia=Oxford English Dictionary
 | editor=Simpson, J.; Weiner, E. (eds)
 | year=1989
 | edition= 2nd
 | page=130
 | location=Oxford
 | publisher=Clarendon Press
 | isbn= 0-19-861186-2}}&lt;/ref&gt; သို့မဟုတ်&lt;br/&gt;{{IPAc-en|ˈ|b|iː|t|əl|dʒ|uː|s}}&lt;ref name=&quot;MWD&quot;&gt;[http://www.merriam-webster.com/dictionary/betelgeuse Merriam-Webster Dictionary]&lt;/ref&gt;
|ra = {{RA|05|55|10.3053}}&lt;ref name=&quot;SIMBAD&quot;&gt;{{cite web
 | url=http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=betelgeuse
 | title =SIMBAD Query Result: BETELGEUSE – Semi-regular Pulsating Star
 | publisher=Centre de Données astronomiques de Strasbourg
 | accessdate=20 June 2007}}&lt;/ref&gt; 
|dec = {{DEC|+07|24|25.426}}&lt;ref name=&quot;SIMBAD&quot; /&gt;
}}
{{Starbox character
| type=ဧရာမ ဆူပါကြယ်ဘီလူး
|class = M2Iab&lt;ref name=&quot;SIMBAD&quot; /&gt;
| appmag_1_passband = [[မြင်နိုင်သော ရောင်စဉ်|V]]
| appmag_1 = ၀.၄၂ (0.2&amp;nbsp;to&amp;nbsp;1.2)&lt;ref name=&quot;SIMBAD&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;AAVSO&quot;&gt;{{cite web
 | title=Variable Star of the Month: Alpha Orionis
 | publisher=American Association of Variable Star Observers (AAVSO)
 | author=Davis, Kate (AAVSO Technical Assistant, Web)
 | url=http://www.aavso.org/vsots_alphaori
 |date=December 2000
 | accessdate=10 July 2010}}&lt;/ref&gt;
| appmag_2_passband = [[:en:J band|J]]
| appmag_2 = -2.99 ± 0.10&lt;ref name=&quot;SIMBAD&quot; /&gt;
|b-v = ၁.၈၅&lt;ref name=&quot;NICOLET&quot;&gt;{{cite journal
 | author=Nicolet, B.
 | title=Catalogue of Homogeneous Data in the UBV Photoelectric Photometric System
 | journal=Astronomy &amp; Astrophysics
 | year=1978
 | volume=34
 | pages=1–49
 | bibcode=1978A&amp;AS...34....1N
 | doi= }}&lt;/ref&gt;
|u-b = 2.06&lt;ref name=&quot;NICOLET&quot; /&gt;
|variable = SR&amp;nbsp;c [[semiregular variable star|(semi-regular)]]&lt;ref name=&quot;SIMBAD&quot; /&gt;
}}
{{Starbox astrometry
|radial_v = +21.91&lt;ref name=&quot;SIMBAD&quot; /&gt;
|prop_mo_ra = 24.95 ± 0.08&lt;ref name=&quot;HARPER2001&quot;&gt;{{cite journal
 | title=A Spatially Resolved, Semiempirical Model for the Extended Atmosphere of α Orionis (M2 Iab)
 | url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2001-04-20_551_2/page/1072
 | author=Harper, Graham M.; Brown, Alexander; Lim, Jeremy
 | journal=The Astrophysical Journal
 | volume=551
 | issue=2
 | pages=1073–98
 |date=April 2001
 | doi=10.1086/320215
 | bibcode=2001ApJ...551.1073H}}&lt;/ref&gt;
|prop_mo_dec = 9.56 ± 0.15&lt;ref name=&quot;HARPER&quot;&gt;{{cite journal
 | author=Harper, Graham M.; Brown, Alexander; Guinan, Edward F.
 | title=A New VLA-Hipparcos Distance to Betelgeuse and its Implications
 | journal=The Astronomical Journal
 |date=April 2008
 | volume=135
 | issue=4
 | pages=1430–40
 | url=http://iopscience.iop.org/1538-3881/135/4/1430/pdf/aj_135_4_1430.pdf
 | format=PDF
 | accessdate=10 July 2010
 | bibcode=2008AJ....135.1430H
 | doi=10.1088/0004-6256/135/4/1430}}&lt;/ref&gt;
|parallax = 5.07
|p_error = 1.10
|parallax_footnote=&lt;ref name=&quot;HARPER&quot; /&gt;
|dist_ly = 643 ± 146&lt;ref name=&quot;HARPER&quot; /&gt; &lt;!--Distance (in light-years)--&gt;
|dist_pc = 197 ± 45&lt;ref name=&quot;HARPER&quot; /&gt; &lt;!--Distance (in parsecs)--&gt;
|absmag_v = −5.85&lt;ref name=HARPER/&gt;
}}
{{Starbox detail
|mass=7.7–20&lt;ref name=&quot;MOHAMED1&quot;&gt;{{cite journal
 | author=Mohamed, S.; Mackey, J.; Langer, N.
 | title=3D Simulations of Betelgeuse's Bow Shock
 | journal=Astronomy &amp; Astrophysics
 | year=2012
 | volume= 541, id.A1
 | bibcode=2012A&amp;A...541A...1M
 | doi=10.1051/0004-6361/201118002
 | arxiv=1109.1555v2
 | pages=A1}}&lt;/ref&gt;
|radius=950–1200&lt;ref name=&quot;MOHAMED1&quot; /&gt;
|luminosity={{val|90000}}–{{val|150000}}&lt;ref name=&quot;MOHAMED1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SMITH2009&quot;&gt;{{cite journal
 | author=Smith, Nathan; Hinkle, Kenneth H.; Ryde, Nils
 | title=Red Supergiants as Potential Type IIn Supernova Progenitors: Spatially Resolved 4.6 μm CO Emission Around VY CMa and Betelgeuse
 | journal=The Astronomical Journal
 |date=March 2009
 | volume=137
 | issue=3
 | pages=3558–3573
 | url=http://arxiv.org/pdf/0811.3037v1.pdf
 | arxiv=0811.3037
 | accessdate=9 September 2012
 | doi=10.1088/0004-6256/137/3/3558
 | bibcode=2009AJ....137.3558S}}&lt;/ref&gt;
|temperature={{val|3140}}–{{val|3641}}&lt;ref name=&quot;MOHAMED1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;HARPER2001&quot;&gt;{{cite journal
 | title=A Spatially Resolved, Semiempirical Model for the Extended Atmosphere of α Orionis (M2 Iab)
 | url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2001-04-20_551_2/page/1072
 | author=Harper, Graham M.; Brown, Alexander; Lim, Jeremy
 | journal=The Astrophysical Journal
 | volume=551
 | issue=2
 | pages=1073–98
 |date=April 2001
 | doi=10.1086/320215
 | bibcode=2001ApJ...551.1073H}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;KERVELLA2009&quot;&gt;{{cite journal
 | author=Kervella, P.
 | title=The Close Circumstellar Environment of Betelgeuse. Adaptive Optics Spectro-imaging in the Near-IR with VLT/NACO
 | journal=Astronomy and Astrophysics
 |date=September 2009
 | volume=504
 | issue=1
 | pages=115–25
 | url=http://arxiv.org/pdf/0907.1843v1.pdf
 | accessdate=10 July 2010
 | bibcode=2009A&amp;A...504..115K
 | doi=10.1051/0004-6361/200912521
 | last2=Verhoelst
 | first2=T.
 | last3=Ridgway
 | first3=S. T.
 | last4=Perrin
 | first4=G.
 | display-authors=5
 | last5=Lacour
 | first5=S.
 | last6=Cami
 | first6=J.
 | last7=Haubois
 | first7=X.|arxiv = 0907.1843 }}&lt;/ref&gt;
|gravity=-0.5&lt;ref name=&quot;LOBEL&quot;&gt;{{cite journal
 | author=Lobel, Alex; Dupree, Andrea K.
 | title=Modeling the Variable Chromosphere of α Orionis
 | journal=The Astrophysical Journal
 | year=2000
 | volume=545
 | issue=1
 | pages=454–74
 | url=http://iopscience.iop.org/0004-637X/545/1/454/pdf/51504.web.pdf
 | accessdate=10 July 2010
 | bibcode=2000ApJ...545..454L
 | doi=10.1086/317784}}&lt;/ref&gt;
|metal=0.05 [[သတ္တုကြွယ်ဝမှု|Fe/H]]&lt;ref name=&quot;RAMIREZ&quot;&gt;{{cite journal
 | author=Ramírez, Solange V.
 | title=Stellar Iron Abundances at the Galactic Center
 | journal=The Astrophysical Journal
 | date=July 2000
 | volume=537
 | issue=1
 | pages=205–20
 | url=http://iopscience.iop.org/0004-637X/537/1/205/pdf/50790.web.pdf
 | format=PDF
 | accessdate=9 July 2010
 | bibcode=2000ApJ...537..205R
 | doi=10.1086/309022|arxiv = astro-ph/0002062
 | last2=Sellgren
 | first2=K.
 | last3=Carr
 | first3=John S.
 | last4=Balachandran
 | first4=Suchitra C.
 | display-authors=4
 | last5=Blum
 | first5=Robert
 | last6=Terndrup
 | first6=Donald M.
 | last7=Steed
 | first7=Adam}}&lt;/ref&gt;
|rotation=5 km/s&lt;ref name=&quot;KERVELLA2009&quot; /&gt;
|age = ~7.3{{e|6}}&lt;ref name=&quot;ESO0927&quot;&gt;{{cite web
 | title=Sharpest Views of Betelgeuse Reveal How Supergiant Stars Lose Mass
 | date=29 July 2009
 | work=Press Releases
 | publisher=European Southern Observatory
 | url=http://www.eso.org/public/news/eso0927/
 | accessdate=6 September 2010}}&lt;/ref&gt;
}}
{{Starbox catalog
|names=Betelgeuse, [[Bayer designation|α Ori]], [[Flamsteed designation|58&amp;nbsp;Ori]], [[Harvard Revised catalogue|HR]]&amp;nbsp;2061, [[Bonner Durchmusterung|BD]]+7°1055, [[Henry Draper Catalogue|HD]]&amp;nbsp;39801, [[Catalogues of Fundamental Stars|FK5]]&amp;nbsp;224, [[Hipparcos catalogue|HIP]]&amp;nbsp;27989, [[Smithsonian Astrophysical Observatory Star Catalog|SAO]]&amp;nbsp;113271, [[Boss General Catalogue|GC]]&amp;nbsp;7451, [[Catalog of Components of Double and Multiple Stars|CCDM]]&amp;nbsp;J05552+0724AP, [[American Association of Variable Star Observers|AAVSO]]&amp;nbsp;0549+07
}}
{{Starbox reference
 |Simbad=HD+39801}}
{{Starbox end}}
'''ဘီတယ်ဂျူးစ်''' ({{IPAc-en|ˈ|b|iː|t|əl|dʒ|uː|z}}, {{IPAc-en|ˈ|b|ɛ|t|əl|dʒ|uː|z}}, {{IPAc-en|ˈ|b|iː|t|əl|dʒ|ɜː|z}}&lt;ref name=&quot;OED&quot; /&gt; သို့မဟုတ် {{IPAc-en|ˈ|b|iː|t|əl|dʒ|uː|s}})&lt;ref name=&quot;MWD&quot; /&gt; သည် ညဘက်ကောင်းကင်ယံတွင် [[အတောက်ပဆုံး ကြယ်များစာရင်း|နဝမမြောက် အတောက်ပဆုံးကြယ်]]၊ [[အိုရိုင်ယွန် (ကြယ်စုတန်း)|အိုင်ရိုင်ယွန်]] [[ကြယ်စုတန်း]]တွင် ဒုတိယအတောက်ပဆုံး ကြယ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ကြယ်၏နာမည်သည် [[အာရပ်ဘာသာစကား]] {{lang|ar|إبط الجوزاء}} ''{{transl|ar|Ibt al-Jauzā'}}'' သို့မဟုတ် {{lang|ar|يد الجوزاء}} ''{{transl|ar|Yad al-Jauzā'}}'' မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး ''အိုင်ရိုင်ယွန်၏လက်'' ဟု ဆိုလိုသည်။ 

ကြယ်အား [[ဆူပါ ဧရာမကြယ်နီ]]အမျိုးအစား စာရင်းသွင်းထားပြီး မိမိတို့ လေ့လာရသည့် အတောက်ပဆုံး၊ အကြီးမားဆုံးသောကြယ်များထဲမှ တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ ဘီတယ်ဂျူးစ်သည် နေ၏အချင်းဝက်ထက် အဆပေါင်း ၆၄၀ မှ ၇၆၄ အထိ ပိုကြီးသည့်အတွက်&lt;ref name=mittag&gt;{{cite journal |last1=Mittag |first1=M. |last2=Schröder |first2=K.-P. |last3=Perdelwitz |first3=V. |last4=Jack |first4=D. |last5=Schmitt |first5=J.H.M.M. |date=2023-01-01 |title=Chromospheric activity and photospheric variation of {{nobr|{{mvar|α}} Ori}} during the great dimming event in 2020 |bibcode=2023A&amp;A...669A...9M |journal=[[Astronomy and Astrophysics]] |volume=669 |pages=A9 |doi=10.1051/0004-6361/202244924  |doi-access=free|issn=0004-6361|arxiv=2211.04967 }}&lt;/ref&gt; အကယ်၍ ယင်းအား [[နေအဖွဲ့အစည်း|နေစကြဝဠာ]]၏ အလယ်တွင်တည်ရှိပါက ယင်း၏မျက်နှာပြင်သည် [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်|ဂျူပီတာ]]ဂြိုဟ်ပတ်လမ်းကြောင်းနှင့်
ယင်း၏ အလွန်ထိတိုင် ထိုးထွက်ကာ [[ဗီးနပ်စ်ဂြိုဟ်|ဗီးနပ်စ်]]၊ [[မာကျူရီဂြိုဟ်|မာကျူရီ]]၊ [[ကမ္ဘာဂြိုဟ်|ကမ္ဘာ]]နှင့် [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]တို့အား မီးလောင်တိုက်သွင်းထားပြီးသား ဖြစ်နေပေလိမ့်မည်။ ထုထည်၏ ခန့်မှန်းချက်မှာ နေထက် အဆပေါင်း ၅ မှ ၃၀ ဆအထိ ရှိသည်။ ကမ္ဘာမြေမှ [[အလင်းနှစ်]]ပေါင်း ၆၄၀ ဟု ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ခန့်မှန်းထားသည်။ ဘီတယ်ဂျူးစ်သည် နှစ်ပေါင်း ၁ဝ မီလီယံအောက်သာ သက်တမ်းရှိသေးသည်။ သို့သော် ယင်း၏ အင်မတန်ကြီးမားသော ထုထည်ကြောင့် နောင်နှစ်ပေါင်း တစ်သိန်းကြာသော် Type II [[ဆူပါနိုဗာ]]အဖြစ် ပေါက်ကွဲနိုင်ဖွယ်ရှိသည်ဟု မျော်မှန်းထားသည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဟာရှယ် အာကာသ လေ့လာရေးမှ
ပြသသည်မှာ ကြယ်၏ လေများသည် ပတ်ဝန်းကျင်မှ ကြားခံနယ်မြေအား လောင်ကျွမ်းစေသည်ဟု ဆိုသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.esa.int/Our_Activities/Space_Science/Betelgeuse_braces_for_a_collision |title=Betelgeuse braces for a collision |publisher=ESA |date=2013-01-22 |accessdate=2013-01-23 }}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလမှ စတင်၍ ဘီတယ်ဂျူးစ်သည် သိသိသာသာ မှေးမိန်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလလယ်တွင် ယင်း၏ တောက်ပမှုမှာ ကျဆင်းလာခဲ့ပြီး ဧပြီ ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် ပုံမှန်တောက်ပမှုအဆင့်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့သည်။ အနီအောက်ရောင်ခြည်ဖြင့် လေလာချက်များတွင် ဘီတယ်ဂျူးစ်၏ မှေးမိန်ခြင်းဖြစ်စဉ်သည် ကြယ်၏ ပေါက်ကွဲမှုထက် ကြယ်အနီးရှိ ဖုန်မှုန်များ ဖုံးလွမ်းခြင်းကြောင့်ဟု သုံးသပ်ခဲ့ကြသည်။

==လေ့လာမှုဆိုင်ရာ သမိုင်းကြောင်း==
ဘီးတယ်ဂျူးစ်ကြယ်နှင့် ယင်း၏ နီရဲသော အရောင်အသွေးကို ရှေးခေတ်ကာလကတည်းက မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်။ ရှေးဟောင်း ဂရိနက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် [[တော်လမီ]]က ထိုကြယ်၏ အရောင်ကို hypókirrhos (ဂရိဘာသာဖြင့် ''ဝါရွှေရောင်ဆန်းသော လိမ္မော်ရောင်'') ဟု ဖော်ပြခဲ့ပြီး၊ ထိုဝေါဟာရကို နောက်ပိုင်းတွင် ဥလုဂ်ဘက်ဂ် (Ulugh Beg) ၏ Zij-i Sultani ကျမ်းကို ဘာသာပြန်ဆိုသူက လက်တင်ဘာသာဖြင့် ''နီမြန်းသော အရောင်'' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့် rubedo ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။&lt;ref name=allen/&gt;{{efn|
''Stella lucida in umero dextro, quae ad rubedinem vergit.''&lt;ref name=allen/&gt; ၁၉ ရာစုတွင် မော်ဒန် ကြယ်အမျိုးအစား ခွဲခြားမှုစနစ်များ မပေါ်ပေါက်မီ၊ အန်ဂျီလို ဆက်ချီ (Angelo Secchi) က ဘီးတယ်ဂျူးစ်ကြယ်ကို သူ၏ ကြယ်အမျိုးအစားသတ်မှတ်ချက် (Secchi classes) အရ (လိမ္မော်မှ အနီရောင်) နမူနာကြယ်တစ်စင်းအဖြစ် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;
{{cite conference
 | last=Brück | first=H. A.
 | date=11–15 July 1978
 | title=P. Angelo Secchi, S.J. 1818–1878
 | conference=Spectral Classification of the Future
 | editor1-last=McCarthy | editor1-first=M.F. 
 | editor2-last=Philip | editor2-first=A.G.D.
 | editor3-last=Coyne | editor3-first=G.V. 
 | book-title=Proceedings of the IAU Colloquium&amp;nbsp;47
 | pages=7–20
 | publication-date=1979
 | location=Vatican City, Italy
 | bibcode=1979RA......9....7B
}}&lt;/ref&gt; သို့သော် တော်လမီ မတိုင်မီ သုံးရာစုခန့်က တရုတ်နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များသည် ဘီးတယ်ဂျူးစ်ကြယ်ကို အဝါရောင်အဖြစ် လေ့လာတွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ယင်းသို့ လေ့လာတွေ့ရှိချက်သာ မှန်ကန်ပါက ထိုအချိန်ကာလဝန်းကျင်၌ ယင်းကြယ်သည် အဝါရောင် ကြယ်ဘီလူးကြီး (yellow supergiant) အဆင့်တွင် ရှိနေခဲ့နိုင်သည်ကို ညွှန်ပြနေပြီး&lt;ref name=NEWSCIENTIST1&gt;{{cite magazine
 | title=Ancient Chinese suggest Betelgeuse is a young star
 | date=22 October 1981
 | via=Reed Business Information
 | magazine=New Scientist
 | volume=92
 | issue=1276
 | page=238
 | url=https://books.google.com/books?id=L4NTyHivbV8C&amp;pg=PA238
 }}{{Dead link|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Neuhauser2022&gt;{{Cite journal |last1=Neuhäuser |first1=R |last2=Torres |first2=G |last3=Mugrauer |first3=M |last4=Neuhäuser |first4=D L |last5=Chapman |first5=J |last6=Luge |first6=D |last7=Cosci |first7=M |date=October 2022 |title=Colour evolution of Betelgeuse and Antares over two millennia, derived from historical records, as a new constraint on mass and age |journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] |volume=516 |issue=1 |pages=693–719 |bibcode=2022MNRAS.516..693N |doi=10.1093/mnras/stac1969 |issn=0035-8711 |doi-access=free |arxiv=2207.04702 |hdl-access=free |hdl=10278/5003332}}&lt;/ref&gt; ထိုကြယ်များ၏ ရှုပ်ထွေးသော ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ လက်ရှိ သုတေသနပြုချက်များအရလည်း ယင်းသည် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အကြောင်းအရင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။

==မြင်နိုင်စွမ်း==

==ဂုဏ်သိတ္တိ==

==ကြယ်စနစ်==

==ကျမ်းကိုး==
{{Reflist|2}}

==ပြင်ပလင့်များ==
{{commons category|Betelgeuse}}
* [http://www.mrao.cam.ac.uk/telescopes/coast/betel.html Surface imaging of Betelgeuse with COAST and the WHT] Interferometric images taken at different wavelengths.
* [http://www.ipac.caltech.edu/outreach/Edu/Regions/irregions.html Near, Mid and Far Infrared]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061230203454/http://www.ipac.caltech.edu/Outreach/Edu/Regions/irregions.html |date=30 December 2006 }} Infrared Processing and Analysis Center (IPAC) webpage showing pictures at various wavelengths.
* Astronomy Picture of the Day Pictures:
# [http://apod.nasa.gov/apod/ap071225.html Mars and Orion Over Monument Valley] Skyscape showing the relative brightness of Betelgeuse and Rigel.
# [http://apod.nasa.gov/apod/ap101023.html Orion: Head to Toe] Breathtaking vista the Orion Molecular Cloud Complex from Rogelio Bernal Andreo.
# [http://apod.nasa.gov/apod/ap100106.html The Spotty Surface of Betelgeuse] A reconstructed image showing two hotspots, possibly convection cells.
# [http://apod.nasa.gov/apod/ap001222.html Simulated Supergiant Star] Freytag's &quot;Star in a Box&quot; illustrating the nature of Betelgeuse's &quot;monster granules&quot;.
# [http://apod.nasa.gov/apod/ap000725.html Why Stars Twinkle] Image of Betelgeuse showing the effect of atmospheric twinkling in a microscope.
* [http://www.astro.uu.se/~bf/movie/dst35gm04n26/rsgintro_en.html Red supergiant movie] Numerical simulation of a red supergiant star like Betelgeuse.


[[ကဏ္ဍ:ဆူပါ ဧရာမကြယ်များ]]
[[Category:အိုရိုင်ယွန် (ကြယ်စုတန်း)]]</text>
      <sha1>ba3ylcntp9awkyckx8w3u1a94miluyh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1054795</id>
      <parentid>1054794</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T06:24:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* လေ့လာမှုဆိုင်ရာ သမိုင်းကြောင်း */</comment>
      <origin>1054795</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19982" sha1="9tqpf16ql94bo07ogcjjhysqmqsjqhx" xml:space="preserve">{{Sky|05|55|10.3053|+|07|24|25.426|600}}
{{Starbox begin
|name =Betelgeuse (α Ori)
}}
{{Starbox image
|image =[[File:Position Alpha Ori.png|250px]]
|caption = ပန်းရောင်ဖြင့် မြှားပြထားသည်မှာ [[အိုရိုင်ယွန် (ကြယ်စုတန်း)|အိုရိုင်ယွန်]] [[ကြယ်အုပ်စု|ကြယ်စုတန်း]]မှ ဘီတယ်ဂျူးစ် ဖြစ်သည်။
}}
{{Starbox observe
|epoch = J2000.0
|constell = [[အိုရိုင်ယွန် (ကြယ်စုတန်း)|အိုရိုင်ယွန်]]
|pronounce = {{IPAc-en|ˈ|b|iː|t|əl|dʒ|uː|z}}, {{IPAc-en|ˈ|b|ɛ|t|əl|dʒ|uː|z}}&lt;ref name=&quot;OED&quot;&gt;{{Cite encyclopedia
 | title=Betelgeuse
 | encyclopedia=Oxford English Dictionary
 | editor=Simpson, J.; Weiner, E. (eds)
 | year=1989
 | edition= 2nd
 | page=130
 | location=Oxford
 | publisher=Clarendon Press
 | isbn= 0-19-861186-2}}&lt;/ref&gt; သို့မဟုတ်&lt;br/&gt;{{IPAc-en|ˈ|b|iː|t|əl|dʒ|uː|s}}&lt;ref name=&quot;MWD&quot;&gt;[http://www.merriam-webster.com/dictionary/betelgeuse Merriam-Webster Dictionary]&lt;/ref&gt;
|ra = {{RA|05|55|10.3053}}&lt;ref name=&quot;SIMBAD&quot;&gt;{{cite web
 | url=http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=betelgeuse
 | title =SIMBAD Query Result: BETELGEUSE – Semi-regular Pulsating Star
 | publisher=Centre de Données astronomiques de Strasbourg
 | accessdate=20 June 2007}}&lt;/ref&gt; 
|dec = {{DEC|+07|24|25.426}}&lt;ref name=&quot;SIMBAD&quot; /&gt;
}}
{{Starbox character
| type=ဧရာမ ဆူပါကြယ်ဘီလူး
|class = M2Iab&lt;ref name=&quot;SIMBAD&quot; /&gt;
| appmag_1_passband = [[မြင်နိုင်သော ရောင်စဉ်|V]]
| appmag_1 = ၀.၄၂ (0.2&amp;nbsp;to&amp;nbsp;1.2)&lt;ref name=&quot;SIMBAD&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;AAVSO&quot;&gt;{{cite web
 | title=Variable Star of the Month: Alpha Orionis
 | publisher=American Association of Variable Star Observers (AAVSO)
 | author=Davis, Kate (AAVSO Technical Assistant, Web)
 | url=http://www.aavso.org/vsots_alphaori
 |date=December 2000
 | accessdate=10 July 2010}}&lt;/ref&gt;
| appmag_2_passband = [[:en:J band|J]]
| appmag_2 = -2.99 ± 0.10&lt;ref name=&quot;SIMBAD&quot; /&gt;
|b-v = ၁.၈၅&lt;ref name=&quot;NICOLET&quot;&gt;{{cite journal
 | author=Nicolet, B.
 | title=Catalogue of Homogeneous Data in the UBV Photoelectric Photometric System
 | journal=Astronomy &amp; Astrophysics
 | year=1978
 | volume=34
 | pages=1–49
 | bibcode=1978A&amp;AS...34....1N
 | doi= }}&lt;/ref&gt;
|u-b = 2.06&lt;ref name=&quot;NICOLET&quot; /&gt;
|variable = SR&amp;nbsp;c [[semiregular variable star|(semi-regular)]]&lt;ref name=&quot;SIMBAD&quot; /&gt;
}}
{{Starbox astrometry
|radial_v = +21.91&lt;ref name=&quot;SIMBAD&quot; /&gt;
|prop_mo_ra = 24.95 ± 0.08&lt;ref name=&quot;HARPER2001&quot;&gt;{{cite journal
 | title=A Spatially Resolved, Semiempirical Model for the Extended Atmosphere of α Orionis (M2 Iab)
 | url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2001-04-20_551_2/page/1072
 | author=Harper, Graham M.; Brown, Alexander; Lim, Jeremy
 | journal=The Astrophysical Journal
 | volume=551
 | issue=2
 | pages=1073–98
 |date=April 2001
 | doi=10.1086/320215
 | bibcode=2001ApJ...551.1073H}}&lt;/ref&gt;
|prop_mo_dec = 9.56 ± 0.15&lt;ref name=&quot;HARPER&quot;&gt;{{cite journal
 | author=Harper, Graham M.; Brown, Alexander; Guinan, Edward F.
 | title=A New VLA-Hipparcos Distance to Betelgeuse and its Implications
 | journal=The Astronomical Journal
 |date=April 2008
 | volume=135
 | issue=4
 | pages=1430–40
 | url=http://iopscience.iop.org/1538-3881/135/4/1430/pdf/aj_135_4_1430.pdf
 | format=PDF
 | accessdate=10 July 2010
 | bibcode=2008AJ....135.1430H
 | doi=10.1088/0004-6256/135/4/1430}}&lt;/ref&gt;
|parallax = 5.07
|p_error = 1.10
|parallax_footnote=&lt;ref name=&quot;HARPER&quot; /&gt;
|dist_ly = 643 ± 146&lt;ref name=&quot;HARPER&quot; /&gt; &lt;!--Distance (in light-years)--&gt;
|dist_pc = 197 ± 45&lt;ref name=&quot;HARPER&quot; /&gt; &lt;!--Distance (in parsecs)--&gt;
|absmag_v = −5.85&lt;ref name=HARPER/&gt;
}}
{{Starbox detail
|mass=7.7–20&lt;ref name=&quot;MOHAMED1&quot;&gt;{{cite journal
 | author=Mohamed, S.; Mackey, J.; Langer, N.
 | title=3D Simulations of Betelgeuse's Bow Shock
 | journal=Astronomy &amp; Astrophysics
 | year=2012
 | volume= 541, id.A1
 | bibcode=2012A&amp;A...541A...1M
 | doi=10.1051/0004-6361/201118002
 | arxiv=1109.1555v2
 | pages=A1}}&lt;/ref&gt;
|radius=950–1200&lt;ref name=&quot;MOHAMED1&quot; /&gt;
|luminosity={{val|90000}}–{{val|150000}}&lt;ref name=&quot;MOHAMED1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SMITH2009&quot;&gt;{{cite journal
 | author=Smith, Nathan; Hinkle, Kenneth H.; Ryde, Nils
 | title=Red Supergiants as Potential Type IIn Supernova Progenitors: Spatially Resolved 4.6 μm CO Emission Around VY CMa and Betelgeuse
 | journal=The Astronomical Journal
 |date=March 2009
 | volume=137
 | issue=3
 | pages=3558–3573
 | url=http://arxiv.org/pdf/0811.3037v1.pdf
 | arxiv=0811.3037
 | accessdate=9 September 2012
 | doi=10.1088/0004-6256/137/3/3558
 | bibcode=2009AJ....137.3558S}}&lt;/ref&gt;
|temperature={{val|3140}}–{{val|3641}}&lt;ref name=&quot;MOHAMED1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;HARPER2001&quot;&gt;{{cite journal
 | title=A Spatially Resolved, Semiempirical Model for the Extended Atmosphere of α Orionis (M2 Iab)
 | url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2001-04-20_551_2/page/1072
 | author=Harper, Graham M.; Brown, Alexander; Lim, Jeremy
 | journal=The Astrophysical Journal
 | volume=551
 | issue=2
 | pages=1073–98
 |date=April 2001
 | doi=10.1086/320215
 | bibcode=2001ApJ...551.1073H}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;KERVELLA2009&quot;&gt;{{cite journal
 | author=Kervella, P.
 | title=The Close Circumstellar Environment of Betelgeuse. Adaptive Optics Spectro-imaging in the Near-IR with VLT/NACO
 | journal=Astronomy and Astrophysics
 |date=September 2009
 | volume=504
 | issue=1
 | pages=115–25
 | url=http://arxiv.org/pdf/0907.1843v1.pdf
 | accessdate=10 July 2010
 | bibcode=2009A&amp;A...504..115K
 | doi=10.1051/0004-6361/200912521
 | last2=Verhoelst
 | first2=T.
 | last3=Ridgway
 | first3=S. T.
 | last4=Perrin
 | first4=G.
 | display-authors=5
 | last5=Lacour
 | first5=S.
 | last6=Cami
 | first6=J.
 | last7=Haubois
 | first7=X.|arxiv = 0907.1843 }}&lt;/ref&gt;
|gravity=-0.5&lt;ref name=&quot;LOBEL&quot;&gt;{{cite journal
 | author=Lobel, Alex; Dupree, Andrea K.
 | title=Modeling the Variable Chromosphere of α Orionis
 | journal=The Astrophysical Journal
 | year=2000
 | volume=545
 | issue=1
 | pages=454–74
 | url=http://iopscience.iop.org/0004-637X/545/1/454/pdf/51504.web.pdf
 | accessdate=10 July 2010
 | bibcode=2000ApJ...545..454L
 | doi=10.1086/317784}}&lt;/ref&gt;
|metal=0.05 [[သတ္တုကြွယ်ဝမှု|Fe/H]]&lt;ref name=&quot;RAMIREZ&quot;&gt;{{cite journal
 | author=Ramírez, Solange V.
 | title=Stellar Iron Abundances at the Galactic Center
 | journal=The Astrophysical Journal
 | date=July 2000
 | volume=537
 | issue=1
 | pages=205–20
 | url=http://iopscience.iop.org/0004-637X/537/1/205/pdf/50790.web.pdf
 | format=PDF
 | accessdate=9 July 2010
 | bibcode=2000ApJ...537..205R
 | doi=10.1086/309022|arxiv = astro-ph/0002062
 | last2=Sellgren
 | first2=K.
 | last3=Carr
 | first3=John S.
 | last4=Balachandran
 | first4=Suchitra C.
 | display-authors=4
 | last5=Blum
 | first5=Robert
 | last6=Terndrup
 | first6=Donald M.
 | last7=Steed
 | first7=Adam}}&lt;/ref&gt;
|rotation=5 km/s&lt;ref name=&quot;KERVELLA2009&quot; /&gt;
|age = ~7.3{{e|6}}&lt;ref name=&quot;ESO0927&quot;&gt;{{cite web
 | title=Sharpest Views of Betelgeuse Reveal How Supergiant Stars Lose Mass
 | date=29 July 2009
 | work=Press Releases
 | publisher=European Southern Observatory
 | url=http://www.eso.org/public/news/eso0927/
 | accessdate=6 September 2010}}&lt;/ref&gt;
}}
{{Starbox catalog
|names=Betelgeuse, [[Bayer designation|α Ori]], [[Flamsteed designation|58&amp;nbsp;Ori]], [[Harvard Revised catalogue|HR]]&amp;nbsp;2061, [[Bonner Durchmusterung|BD]]+7°1055, [[Henry Draper Catalogue|HD]]&amp;nbsp;39801, [[Catalogues of Fundamental Stars|FK5]]&amp;nbsp;224, [[Hipparcos catalogue|HIP]]&amp;nbsp;27989, [[Smithsonian Astrophysical Observatory Star Catalog|SAO]]&amp;nbsp;113271, [[Boss General Catalogue|GC]]&amp;nbsp;7451, [[Catalog of Components of Double and Multiple Stars|CCDM]]&amp;nbsp;J05552+0724AP, [[American Association of Variable Star Observers|AAVSO]]&amp;nbsp;0549+07
}}
{{Starbox reference
 |Simbad=HD+39801}}
{{Starbox end}}
'''ဘီတယ်ဂျူးစ်''' ({{IPAc-en|ˈ|b|iː|t|əl|dʒ|uː|z}}, {{IPAc-en|ˈ|b|ɛ|t|əl|dʒ|uː|z}}, {{IPAc-en|ˈ|b|iː|t|əl|dʒ|ɜː|z}}&lt;ref name=&quot;OED&quot; /&gt; သို့မဟုတ် {{IPAc-en|ˈ|b|iː|t|əl|dʒ|uː|s}})&lt;ref name=&quot;MWD&quot; /&gt; သည် ညဘက်ကောင်းကင်ယံတွင် [[အတောက်ပဆုံး ကြယ်များစာရင်း|နဝမမြောက် အတောက်ပဆုံးကြယ်]]၊ [[အိုရိုင်ယွန် (ကြယ်စုတန်း)|အိုင်ရိုင်ယွန်]] [[ကြယ်စုတန်း]]တွင် ဒုတိယအတောက်ပဆုံး ကြယ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ကြယ်၏နာမည်သည် [[အာရပ်ဘာသာစကား]] {{lang|ar|إبط الجوزاء}} ''{{transl|ar|Ibt al-Jauzā'}}'' သို့မဟုတ် {{lang|ar|يد الجوزاء}} ''{{transl|ar|Yad al-Jauzā'}}'' မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး ''အိုင်ရိုင်ယွန်၏လက်'' ဟု ဆိုလိုသည်။ 

ကြယ်အား [[ဆူပါ ဧရာမကြယ်နီ]]အမျိုးအစား စာရင်းသွင်းထားပြီး မိမိတို့ လေ့လာရသည့် အတောက်ပဆုံး၊ အကြီးမားဆုံးသောကြယ်များထဲမှ တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ ဘီတယ်ဂျူးစ်သည် နေ၏အချင်းဝက်ထက် အဆပေါင်း ၆၄၀ မှ ၇၆၄ အထိ ပိုကြီးသည့်အတွက်&lt;ref name=mittag&gt;{{cite journal |last1=Mittag |first1=M. |last2=Schröder |first2=K.-P. |last3=Perdelwitz |first3=V. |last4=Jack |first4=D. |last5=Schmitt |first5=J.H.M.M. |date=2023-01-01 |title=Chromospheric activity and photospheric variation of {{nobr|{{mvar|α}} Ori}} during the great dimming event in 2020 |bibcode=2023A&amp;A...669A...9M |journal=[[Astronomy and Astrophysics]] |volume=669 |pages=A9 |doi=10.1051/0004-6361/202244924  |doi-access=free|issn=0004-6361|arxiv=2211.04967 }}&lt;/ref&gt; အကယ်၍ ယင်းအား [[နေအဖွဲ့အစည်း|နေစကြဝဠာ]]၏ အလယ်တွင်တည်ရှိပါက ယင်း၏မျက်နှာပြင်သည် [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်|ဂျူပီတာ]]ဂြိုဟ်ပတ်လမ်းကြောင်းနှင့်
ယင်း၏ အလွန်ထိတိုင် ထိုးထွက်ကာ [[ဗီးနပ်စ်ဂြိုဟ်|ဗီးနပ်စ်]]၊ [[မာကျူရီဂြိုဟ်|မာကျူရီ]]၊ [[ကမ္ဘာဂြိုဟ်|ကမ္ဘာ]]နှင့် [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]တို့အား မီးလောင်တိုက်သွင်းထားပြီးသား ဖြစ်နေပေလိမ့်မည်။ ထုထည်၏ ခန့်မှန်းချက်မှာ နေထက် အဆပေါင်း ၅ မှ ၃၀ ဆအထိ ရှိသည်။ ကမ္ဘာမြေမှ [[အလင်းနှစ်]]ပေါင်း ၆၄၀ ဟု ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ခန့်မှန်းထားသည်။ ဘီတယ်ဂျူးစ်သည် နှစ်ပေါင်း ၁ဝ မီလီယံအောက်သာ သက်တမ်းရှိသေးသည်။ သို့သော် ယင်း၏ အင်မတန်ကြီးမားသော ထုထည်ကြောင့် နောင်နှစ်ပေါင်း တစ်သိန်းကြာသော် Type II [[ဆူပါနိုဗာ]]အဖြစ် ပေါက်ကွဲနိုင်ဖွယ်ရှိသည်ဟု မျော်မှန်းထားသည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဟာရှယ် အာကာသ လေ့လာရေးမှ
ပြသသည်မှာ ကြယ်၏ လေများသည် ပတ်ဝန်းကျင်မှ ကြားခံနယ်မြေအား လောင်ကျွမ်းစေသည်ဟု ဆိုသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.esa.int/Our_Activities/Space_Science/Betelgeuse_braces_for_a_collision |title=Betelgeuse braces for a collision |publisher=ESA |date=2013-01-22 |accessdate=2013-01-23 }}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလမှ စတင်၍ ဘီတယ်ဂျူးစ်သည် သိသိသာသာ မှေးမိန်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလလယ်တွင် ယင်း၏ တောက်ပမှုမှာ ကျဆင်းလာခဲ့ပြီး ဧပြီ ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် ပုံမှန်တောက်ပမှုအဆင့်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့သည်။ အနီအောက်ရောင်ခြည်ဖြင့် လေလာချက်များတွင် ဘီတယ်ဂျူးစ်၏ မှေးမိန်ခြင်းဖြစ်စဉ်သည် ကြယ်၏ ပေါက်ကွဲမှုထက် ကြယ်အနီးရှိ ဖုန်မှုန်များ ဖုံးလွမ်းခြင်းကြောင့်ဟု သုံးသပ်ခဲ့ကြသည်။

==လေ့လာမှုဆိုင်ရာ သမိုင်းကြောင်း==
ဘီးတယ်ဂျူးစ်ကြယ်နှင့် ယင်း၏ နီရဲသော အရောင်အသွေးကို ရှေးခေတ်ကာလကတည်းက မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်။ ရှေးဟောင်း ဂရိနက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် [[တော်လမီ]]က ထိုကြယ်၏ အရောင်ကို hypókirrhos (ဂရိဘာသာဖြင့် ''ဝါရွှေရောင်ဆန်းသော လိမ္မော်ရောင်'') ဟု ဖော်ပြခဲ့ပြီး၊ ထိုဝေါဟာရကို နောက်ပိုင်းတွင် ဥလုဂ်ဘက်ဂ် (Ulugh Beg) ၏ Zij-i Sultani ကျမ်းကို ဘာသာပြန်ဆိုသူက လက်တင်ဘာသာဖြင့် ''နီမြန်းသော အရောင်'' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့် rubedo ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။{{efn|
''Stella lucida in umero dextro, quae ad rubedinem vergit.''}} ၁၉ ရာစုတွင် မော်ဒန် ကြယ်အမျိုးအစား ခွဲခြားမှုစနစ်များ မပေါ်ပေါက်မီ၊ အန်ဂျီလို ဆက်ချီ (Angelo Secchi) က ဘီးတယ်ဂျူးစ်ကြယ်ကို သူ၏ ကြယ်အမျိုးအစားသတ်မှတ်ချက် (Secchi classes) အရ (လိမ္မော်မှ အနီရောင်) နမူနာကြယ်တစ်စင်းအဖြစ် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;
{{cite conference
 | last=Brück | first=H. A.
 | date=11–15 July 1978
 | title=P. Angelo Secchi, S.J. 1818–1878
 | conference=Spectral Classification of the Future
 | editor1-last=McCarthy | editor1-first=M.F. 
 | editor2-last=Philip | editor2-first=A.G.D.
 | editor3-last=Coyne | editor3-first=G.V. 
 | book-title=Proceedings of the IAU Colloquium&amp;nbsp;47
 | pages=7–20
 | publication-date=1979
 | location=Vatican City, Italy
 | bibcode=1979RA......9....7B
}}&lt;/ref&gt; သို့သော် တော်လမီ မတိုင်မီ သုံးရာစုခန့်က တရုတ်နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များသည် ဘီးတယ်ဂျူးစ်ကြယ်ကို အဝါရောင်အဖြစ် လေ့လာတွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ယင်းသို့ လေ့လာတွေ့ရှိချက်သာ မှန်ကန်ပါက ထိုအချိန်ကာလဝန်းကျင်၌ ယင်းကြယ်သည် အဝါရောင် ကြယ်ဘီလူးကြီး (yellow supergiant) အဆင့်တွင် ရှိနေခဲ့နိုင်သည်ကို ညွှန်ပြနေပြီး&lt;ref name=NEWSCIENTIST1&gt;{{cite magazine
 | title=Ancient Chinese suggest Betelgeuse is a young star
 | date=22 October 1981
 | via=Reed Business Information
 | magazine=New Scientist
 | volume=92
 | issue=1276
 | page=238
 | url=https://books.google.com/books?id=L4NTyHivbV8C&amp;pg=PA238
 }}{{Dead link|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Neuhauser2022&gt;{{Cite journal |last1=Neuhäuser |first1=R |last2=Torres |first2=G |last3=Mugrauer |first3=M |last4=Neuhäuser |first4=D L |last5=Chapman |first5=J |last6=Luge |first6=D |last7=Cosci |first7=M |date=October 2022 |title=Colour evolution of Betelgeuse and Antares over two millennia, derived from historical records, as a new constraint on mass and age |journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] |volume=516 |issue=1 |pages=693–719 |bibcode=2022MNRAS.516..693N |doi=10.1093/mnras/stac1969 |issn=0035-8711 |doi-access=free |arxiv=2207.04702 |hdl-access=free |hdl=10278/5003332}}&lt;/ref&gt; ထိုကြယ်များ၏ ရှုပ်ထွေးသော ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ လက်ရှိ သုတေသနပြုချက်များအရလည်း ယင်းသည် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အကြောင်းအရင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။

==မြင်နိုင်စွမ်း==

==ဂုဏ်သိတ္တိ==

==ကြယ်စနစ်==

==ကျမ်းကိုး==
{{Reflist|2}}

==ပြင်ပလင့်များ==
{{commons category|Betelgeuse}}
* [http://www.mrao.cam.ac.uk/telescopes/coast/betel.html Surface imaging of Betelgeuse with COAST and the WHT] Interferometric images taken at different wavelengths.
* [http://www.ipac.caltech.edu/outreach/Edu/Regions/irregions.html Near, Mid and Far Infrared]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061230203454/http://www.ipac.caltech.edu/Outreach/Edu/Regions/irregions.html |date=30 December 2006 }} Infrared Processing and Analysis Center (IPAC) webpage showing pictures at various wavelengths.
* Astronomy Picture of the Day Pictures:
# [http://apod.nasa.gov/apod/ap071225.html Mars and Orion Over Monument Valley] Skyscape showing the relative brightness of Betelgeuse and Rigel.
# [http://apod.nasa.gov/apod/ap101023.html Orion: Head to Toe] Breathtaking vista the Orion Molecular Cloud Complex from Rogelio Bernal Andreo.
# [http://apod.nasa.gov/apod/ap100106.html The Spotty Surface of Betelgeuse] A reconstructed image showing two hotspots, possibly convection cells.
# [http://apod.nasa.gov/apod/ap001222.html Simulated Supergiant Star] Freytag's &quot;Star in a Box&quot; illustrating the nature of Betelgeuse's &quot;monster granules&quot;.
# [http://apod.nasa.gov/apod/ap000725.html Why Stars Twinkle] Image of Betelgeuse showing the effect of atmospheric twinkling in a microscope.
* [http://www.astro.uu.se/~bf/movie/dst35gm04n26/rsgintro_en.html Red supergiant movie] Numerical simulation of a red supergiant star like Betelgeuse.


[[ကဏ္ဍ:ဆူပါ ဧရာမကြယ်များ]]
[[Category:အိုရိုင်ယွန် (ကြယ်စုတန်း)]]</text>
      <sha1>9tqpf16ql94bo07ogcjjhysqmqsjqhx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1054796</id>
      <parentid>1054795</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T06:25:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကျမ်းကိုး */</comment>
      <origin>1054796</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20019" sha1="tkhuqlqc0f8rxn8g2114wqbfejrg56k" xml:space="preserve">{{Sky|05|55|10.3053|+|07|24|25.426|600}}
{{Starbox begin
|name =Betelgeuse (α Ori)
}}
{{Starbox image
|image =[[File:Position Alpha Ori.png|250px]]
|caption = ပန်းရောင်ဖြင့် မြှားပြထားသည်မှာ [[အိုရိုင်ယွန် (ကြယ်စုတန်း)|အိုရိုင်ယွန်]] [[ကြယ်အုပ်စု|ကြယ်စုတန်း]]မှ ဘီတယ်ဂျူးစ် ဖြစ်သည်။
}}
{{Starbox observe
|epoch = J2000.0
|constell = [[အိုရိုင်ယွန် (ကြယ်စုတန်း)|အိုရိုင်ယွန်]]
|pronounce = {{IPAc-en|ˈ|b|iː|t|əl|dʒ|uː|z}}, {{IPAc-en|ˈ|b|ɛ|t|əl|dʒ|uː|z}}&lt;ref name=&quot;OED&quot;&gt;{{Cite encyclopedia
 | title=Betelgeuse
 | encyclopedia=Oxford English Dictionary
 | editor=Simpson, J.; Weiner, E. (eds)
 | year=1989
 | edition= 2nd
 | page=130
 | location=Oxford
 | publisher=Clarendon Press
 | isbn= 0-19-861186-2}}&lt;/ref&gt; သို့မဟုတ်&lt;br/&gt;{{IPAc-en|ˈ|b|iː|t|əl|dʒ|uː|s}}&lt;ref name=&quot;MWD&quot;&gt;[http://www.merriam-webster.com/dictionary/betelgeuse Merriam-Webster Dictionary]&lt;/ref&gt;
|ra = {{RA|05|55|10.3053}}&lt;ref name=&quot;SIMBAD&quot;&gt;{{cite web
 | url=http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=betelgeuse
 | title =SIMBAD Query Result: BETELGEUSE – Semi-regular Pulsating Star
 | publisher=Centre de Données astronomiques de Strasbourg
 | accessdate=20 June 2007}}&lt;/ref&gt; 
|dec = {{DEC|+07|24|25.426}}&lt;ref name=&quot;SIMBAD&quot; /&gt;
}}
{{Starbox character
| type=ဧရာမ ဆူပါကြယ်ဘီလူး
|class = M2Iab&lt;ref name=&quot;SIMBAD&quot; /&gt;
| appmag_1_passband = [[မြင်နိုင်သော ရောင်စဉ်|V]]
| appmag_1 = ၀.၄၂ (0.2&amp;nbsp;to&amp;nbsp;1.2)&lt;ref name=&quot;SIMBAD&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;AAVSO&quot;&gt;{{cite web
 | title=Variable Star of the Month: Alpha Orionis
 | publisher=American Association of Variable Star Observers (AAVSO)
 | author=Davis, Kate (AAVSO Technical Assistant, Web)
 | url=http://www.aavso.org/vsots_alphaori
 |date=December 2000
 | accessdate=10 July 2010}}&lt;/ref&gt;
| appmag_2_passband = [[:en:J band|J]]
| appmag_2 = -2.99 ± 0.10&lt;ref name=&quot;SIMBAD&quot; /&gt;
|b-v = ၁.၈၅&lt;ref name=&quot;NICOLET&quot;&gt;{{cite journal
 | author=Nicolet, B.
 | title=Catalogue of Homogeneous Data in the UBV Photoelectric Photometric System
 | journal=Astronomy &amp; Astrophysics
 | year=1978
 | volume=34
 | pages=1–49
 | bibcode=1978A&amp;AS...34....1N
 | doi= }}&lt;/ref&gt;
|u-b = 2.06&lt;ref name=&quot;NICOLET&quot; /&gt;
|variable = SR&amp;nbsp;c [[semiregular variable star|(semi-regular)]]&lt;ref name=&quot;SIMBAD&quot; /&gt;
}}
{{Starbox astrometry
|radial_v = +21.91&lt;ref name=&quot;SIMBAD&quot; /&gt;
|prop_mo_ra = 24.95 ± 0.08&lt;ref name=&quot;HARPER2001&quot;&gt;{{cite journal
 | title=A Spatially Resolved, Semiempirical Model for the Extended Atmosphere of α Orionis (M2 Iab)
 | url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2001-04-20_551_2/page/1072
 | author=Harper, Graham M.; Brown, Alexander; Lim, Jeremy
 | journal=The Astrophysical Journal
 | volume=551
 | issue=2
 | pages=1073–98
 |date=April 2001
 | doi=10.1086/320215
 | bibcode=2001ApJ...551.1073H}}&lt;/ref&gt;
|prop_mo_dec = 9.56 ± 0.15&lt;ref name=&quot;HARPER&quot;&gt;{{cite journal
 | author=Harper, Graham M.; Brown, Alexander; Guinan, Edward F.
 | title=A New VLA-Hipparcos Distance to Betelgeuse and its Implications
 | journal=The Astronomical Journal
 |date=April 2008
 | volume=135
 | issue=4
 | pages=1430–40
 | url=http://iopscience.iop.org/1538-3881/135/4/1430/pdf/aj_135_4_1430.pdf
 | format=PDF
 | accessdate=10 July 2010
 | bibcode=2008AJ....135.1430H
 | doi=10.1088/0004-6256/135/4/1430}}&lt;/ref&gt;
|parallax = 5.07
|p_error = 1.10
|parallax_footnote=&lt;ref name=&quot;HARPER&quot; /&gt;
|dist_ly = 643 ± 146&lt;ref name=&quot;HARPER&quot; /&gt; &lt;!--Distance (in light-years)--&gt;
|dist_pc = 197 ± 45&lt;ref name=&quot;HARPER&quot; /&gt; &lt;!--Distance (in parsecs)--&gt;
|absmag_v = −5.85&lt;ref name=HARPER/&gt;
}}
{{Starbox detail
|mass=7.7–20&lt;ref name=&quot;MOHAMED1&quot;&gt;{{cite journal
 | author=Mohamed, S.; Mackey, J.; Langer, N.
 | title=3D Simulations of Betelgeuse's Bow Shock
 | journal=Astronomy &amp; Astrophysics
 | year=2012
 | volume= 541, id.A1
 | bibcode=2012A&amp;A...541A...1M
 | doi=10.1051/0004-6361/201118002
 | arxiv=1109.1555v2
 | pages=A1}}&lt;/ref&gt;
|radius=950–1200&lt;ref name=&quot;MOHAMED1&quot; /&gt;
|luminosity={{val|90000}}–{{val|150000}}&lt;ref name=&quot;MOHAMED1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SMITH2009&quot;&gt;{{cite journal
 | author=Smith, Nathan; Hinkle, Kenneth H.; Ryde, Nils
 | title=Red Supergiants as Potential Type IIn Supernova Progenitors: Spatially Resolved 4.6 μm CO Emission Around VY CMa and Betelgeuse
 | journal=The Astronomical Journal
 |date=March 2009
 | volume=137
 | issue=3
 | pages=3558–3573
 | url=http://arxiv.org/pdf/0811.3037v1.pdf
 | arxiv=0811.3037
 | accessdate=9 September 2012
 | doi=10.1088/0004-6256/137/3/3558
 | bibcode=2009AJ....137.3558S}}&lt;/ref&gt;
|temperature={{val|3140}}–{{val|3641}}&lt;ref name=&quot;MOHAMED1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;HARPER2001&quot;&gt;{{cite journal
 | title=A Spatially Resolved, Semiempirical Model for the Extended Atmosphere of α Orionis (M2 Iab)
 | url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2001-04-20_551_2/page/1072
 | author=Harper, Graham M.; Brown, Alexander; Lim, Jeremy
 | journal=The Astrophysical Journal
 | volume=551
 | issue=2
 | pages=1073–98
 |date=April 2001
 | doi=10.1086/320215
 | bibcode=2001ApJ...551.1073H}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;KERVELLA2009&quot;&gt;{{cite journal
 | author=Kervella, P.
 | title=The Close Circumstellar Environment of Betelgeuse. Adaptive Optics Spectro-imaging in the Near-IR with VLT/NACO
 | journal=Astronomy and Astrophysics
 |date=September 2009
 | volume=504
 | issue=1
 | pages=115–25
 | url=http://arxiv.org/pdf/0907.1843v1.pdf
 | accessdate=10 July 2010
 | bibcode=2009A&amp;A...504..115K
 | doi=10.1051/0004-6361/200912521
 | last2=Verhoelst
 | first2=T.
 | last3=Ridgway
 | first3=S. T.
 | last4=Perrin
 | first4=G.
 | display-authors=5
 | last5=Lacour
 | first5=S.
 | last6=Cami
 | first6=J.
 | last7=Haubois
 | first7=X.|arxiv = 0907.1843 }}&lt;/ref&gt;
|gravity=-0.5&lt;ref name=&quot;LOBEL&quot;&gt;{{cite journal
 | author=Lobel, Alex; Dupree, Andrea K.
 | title=Modeling the Variable Chromosphere of α Orionis
 | journal=The Astrophysical Journal
 | year=2000
 | volume=545
 | issue=1
 | pages=454–74
 | url=http://iopscience.iop.org/0004-637X/545/1/454/pdf/51504.web.pdf
 | accessdate=10 July 2010
 | bibcode=2000ApJ...545..454L
 | doi=10.1086/317784}}&lt;/ref&gt;
|metal=0.05 [[သတ္တုကြွယ်ဝမှု|Fe/H]]&lt;ref name=&quot;RAMIREZ&quot;&gt;{{cite journal
 | author=Ramírez, Solange V.
 | title=Stellar Iron Abundances at the Galactic Center
 | journal=The Astrophysical Journal
 | date=July 2000
 | volume=537
 | issue=1
 | pages=205–20
 | url=http://iopscience.iop.org/0004-637X/537/1/205/pdf/50790.web.pdf
 | format=PDF
 | accessdate=9 July 2010
 | bibcode=2000ApJ...537..205R
 | doi=10.1086/309022|arxiv = astro-ph/0002062
 | last2=Sellgren
 | first2=K.
 | last3=Carr
 | first3=John S.
 | last4=Balachandran
 | first4=Suchitra C.
 | display-authors=4
 | last5=Blum
 | first5=Robert
 | last6=Terndrup
 | first6=Donald M.
 | last7=Steed
 | first7=Adam}}&lt;/ref&gt;
|rotation=5 km/s&lt;ref name=&quot;KERVELLA2009&quot; /&gt;
|age = ~7.3{{e|6}}&lt;ref name=&quot;ESO0927&quot;&gt;{{cite web
 | title=Sharpest Views of Betelgeuse Reveal How Supergiant Stars Lose Mass
 | date=29 July 2009
 | work=Press Releases
 | publisher=European Southern Observatory
 | url=http://www.eso.org/public/news/eso0927/
 | accessdate=6 September 2010}}&lt;/ref&gt;
}}
{{Starbox catalog
|names=Betelgeuse, [[Bayer designation|α Ori]], [[Flamsteed designation|58&amp;nbsp;Ori]], [[Harvard Revised catalogue|HR]]&amp;nbsp;2061, [[Bonner Durchmusterung|BD]]+7°1055, [[Henry Draper Catalogue|HD]]&amp;nbsp;39801, [[Catalogues of Fundamental Stars|FK5]]&amp;nbsp;224, [[Hipparcos catalogue|HIP]]&amp;nbsp;27989, [[Smithsonian Astrophysical Observatory Star Catalog|SAO]]&amp;nbsp;113271, [[Boss General Catalogue|GC]]&amp;nbsp;7451, [[Catalog of Components of Double and Multiple Stars|CCDM]]&amp;nbsp;J05552+0724AP, [[American Association of Variable Star Observers|AAVSO]]&amp;nbsp;0549+07
}}
{{Starbox reference
 |Simbad=HD+39801}}
{{Starbox end}}
'''ဘီတယ်ဂျူးစ်''' ({{IPAc-en|ˈ|b|iː|t|əl|dʒ|uː|z}}, {{IPAc-en|ˈ|b|ɛ|t|əl|dʒ|uː|z}}, {{IPAc-en|ˈ|b|iː|t|əl|dʒ|ɜː|z}}&lt;ref name=&quot;OED&quot; /&gt; သို့မဟုတ် {{IPAc-en|ˈ|b|iː|t|əl|dʒ|uː|s}})&lt;ref name=&quot;MWD&quot; /&gt; သည် ညဘက်ကောင်းကင်ယံတွင် [[အတောက်ပဆုံး ကြယ်များစာရင်း|နဝမမြောက် အတောက်ပဆုံးကြယ်]]၊ [[အိုရိုင်ယွန် (ကြယ်စုတန်း)|အိုင်ရိုင်ယွန်]] [[ကြယ်စုတန်း]]တွင် ဒုတိယအတောက်ပဆုံး ကြယ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ကြယ်၏နာမည်သည် [[အာရပ်ဘာသာစကား]] {{lang|ar|إبط الجوزاء}} ''{{transl|ar|Ibt al-Jauzā'}}'' သို့မဟုတ် {{lang|ar|يد الجوزاء}} ''{{transl|ar|Yad al-Jauzā'}}'' မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး ''အိုင်ရိုင်ယွန်၏လက်'' ဟု ဆိုလိုသည်။ 

ကြယ်အား [[ဆူပါ ဧရာမကြယ်နီ]]အမျိုးအစား စာရင်းသွင်းထားပြီး မိမိတို့ လေ့လာရသည့် အတောက်ပဆုံး၊ အကြီးမားဆုံးသောကြယ်များထဲမှ တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ ဘီတယ်ဂျူးစ်သည် နေ၏အချင်းဝက်ထက် အဆပေါင်း ၆၄၀ မှ ၇၆၄ အထိ ပိုကြီးသည့်အတွက်&lt;ref name=mittag&gt;{{cite journal |last1=Mittag |first1=M. |last2=Schröder |first2=K.-P. |last3=Perdelwitz |first3=V. |last4=Jack |first4=D. |last5=Schmitt |first5=J.H.M.M. |date=2023-01-01 |title=Chromospheric activity and photospheric variation of {{nobr|{{mvar|α}} Ori}} during the great dimming event in 2020 |bibcode=2023A&amp;A...669A...9M |journal=[[Astronomy and Astrophysics]] |volume=669 |pages=A9 |doi=10.1051/0004-6361/202244924  |doi-access=free|issn=0004-6361|arxiv=2211.04967 }}&lt;/ref&gt; အကယ်၍ ယင်းအား [[နေအဖွဲ့အစည်း|နေစကြဝဠာ]]၏ အလယ်တွင်တည်ရှိပါက ယင်း၏မျက်နှာပြင်သည် [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်|ဂျူပီတာ]]ဂြိုဟ်ပတ်လမ်းကြောင်းနှင့်
ယင်း၏ အလွန်ထိတိုင် ထိုးထွက်ကာ [[ဗီးနပ်စ်ဂြိုဟ်|ဗီးနပ်စ်]]၊ [[မာကျူရီဂြိုဟ်|မာကျူရီ]]၊ [[ကမ္ဘာဂြိုဟ်|ကမ္ဘာ]]နှင့် [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]တို့အား မီးလောင်တိုက်သွင်းထားပြီးသား ဖြစ်နေပေလိမ့်မည်။ ထုထည်၏ ခန့်မှန်းချက်မှာ နေထက် အဆပေါင်း ၅ မှ ၃၀ ဆအထိ ရှိသည်။ ကမ္ဘာမြေမှ [[အလင်းနှစ်]]ပေါင်း ၆၄၀ ဟု ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ခန့်မှန်းထားသည်။ ဘီတယ်ဂျူးစ်သည် နှစ်ပေါင်း ၁ဝ မီလီယံအောက်သာ သက်တမ်းရှိသေးသည်။ သို့သော် ယင်း၏ အင်မတန်ကြီးမားသော ထုထည်ကြောင့် နောင်နှစ်ပေါင်း တစ်သိန်းကြာသော် Type II [[ဆူပါနိုဗာ]]အဖြစ် ပေါက်ကွဲနိုင်ဖွယ်ရှိသည်ဟု မျော်မှန်းထားသည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဟာရှယ် အာကာသ လေ့လာရေးမှ
ပြသသည်မှာ ကြယ်၏ လေများသည် ပတ်ဝန်းကျင်မှ ကြားခံနယ်မြေအား လောင်ကျွမ်းစေသည်ဟု ဆိုသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.esa.int/Our_Activities/Space_Science/Betelgeuse_braces_for_a_collision |title=Betelgeuse braces for a collision |publisher=ESA |date=2013-01-22 |accessdate=2013-01-23 }}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလမှ စတင်၍ ဘီတယ်ဂျူးစ်သည် သိသိသာသာ မှေးမိန်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလလယ်တွင် ယင်း၏ တောက်ပမှုမှာ ကျဆင်းလာခဲ့ပြီး ဧပြီ ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် ပုံမှန်တောက်ပမှုအဆင့်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့သည်။ အနီအောက်ရောင်ခြည်ဖြင့် လေလာချက်များတွင် ဘီတယ်ဂျူးစ်၏ မှေးမိန်ခြင်းဖြစ်စဉ်သည် ကြယ်၏ ပေါက်ကွဲမှုထက် ကြယ်အနီးရှိ ဖုန်မှုန်များ ဖုံးလွမ်းခြင်းကြောင့်ဟု သုံးသပ်ခဲ့ကြသည်။

==လေ့လာမှုဆိုင်ရာ သမိုင်းကြောင်း==
ဘီးတယ်ဂျူးစ်ကြယ်နှင့် ယင်း၏ နီရဲသော အရောင်အသွေးကို ရှေးခေတ်ကာလကတည်းက မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်။ ရှေးဟောင်း ဂရိနက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် [[တော်လမီ]]က ထိုကြယ်၏ အရောင်ကို hypókirrhos (ဂရိဘာသာဖြင့် ''ဝါရွှေရောင်ဆန်းသော လိမ္မော်ရောင်'') ဟု ဖော်ပြခဲ့ပြီး၊ ထိုဝေါဟာရကို နောက်ပိုင်းတွင် ဥလုဂ်ဘက်ဂ် (Ulugh Beg) ၏ Zij-i Sultani ကျမ်းကို ဘာသာပြန်ဆိုသူက လက်တင်ဘာသာဖြင့် ''နီမြန်းသော အရောင်'' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့် rubedo ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။{{efn|
''Stella lucida in umero dextro, quae ad rubedinem vergit.''}} ၁၉ ရာစုတွင် မော်ဒန် ကြယ်အမျိုးအစား ခွဲခြားမှုစနစ်များ မပေါ်ပေါက်မီ၊ အန်ဂျီလို ဆက်ချီ (Angelo Secchi) က ဘီးတယ်ဂျူးစ်ကြယ်ကို သူ၏ ကြယ်အမျိုးအစားသတ်မှတ်ချက် (Secchi classes) အရ (လိမ္မော်မှ အနီရောင်) နမူနာကြယ်တစ်စင်းအဖြစ် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;
{{cite conference
 | last=Brück | first=H. A.
 | date=11–15 July 1978
 | title=P. Angelo Secchi, S.J. 1818–1878
 | conference=Spectral Classification of the Future
 | editor1-last=McCarthy | editor1-first=M.F. 
 | editor2-last=Philip | editor2-first=A.G.D.
 | editor3-last=Coyne | editor3-first=G.V. 
 | book-title=Proceedings of the IAU Colloquium&amp;nbsp;47
 | pages=7–20
 | publication-date=1979
 | location=Vatican City, Italy
 | bibcode=1979RA......9....7B
}}&lt;/ref&gt; သို့သော် တော်လမီ မတိုင်မီ သုံးရာစုခန့်က တရုတ်နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များသည် ဘီးတယ်ဂျူးစ်ကြယ်ကို အဝါရောင်အဖြစ် လေ့လာတွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ယင်းသို့ လေ့လာတွေ့ရှိချက်သာ မှန်ကန်ပါက ထိုအချိန်ကာလဝန်းကျင်၌ ယင်းကြယ်သည် အဝါရောင် ကြယ်ဘီလူးကြီး (yellow supergiant) အဆင့်တွင် ရှိနေခဲ့နိုင်သည်ကို ညွှန်ပြနေပြီး&lt;ref name=NEWSCIENTIST1&gt;{{cite magazine
 | title=Ancient Chinese suggest Betelgeuse is a young star
 | date=22 October 1981
 | via=Reed Business Information
 | magazine=New Scientist
 | volume=92
 | issue=1276
 | page=238
 | url=https://books.google.com/books?id=L4NTyHivbV8C&amp;pg=PA238
 }}{{Dead link|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Neuhauser2022&gt;{{Cite journal |last1=Neuhäuser |first1=R |last2=Torres |first2=G |last3=Mugrauer |first3=M |last4=Neuhäuser |first4=D L |last5=Chapman |first5=J |last6=Luge |first6=D |last7=Cosci |first7=M |date=October 2022 |title=Colour evolution of Betelgeuse and Antares over two millennia, derived from historical records, as a new constraint on mass and age |journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] |volume=516 |issue=1 |pages=693–719 |bibcode=2022MNRAS.516..693N |doi=10.1093/mnras/stac1969 |issn=0035-8711 |doi-access=free |arxiv=2207.04702 |hdl-access=free |hdl=10278/5003332}}&lt;/ref&gt; ထိုကြယ်များ၏ ရှုပ်ထွေးသော ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ လက်ရှိ သုတေသနပြုချက်များအရလည်း ယင်းသည် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အကြောင်းအရင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။

==မြင်နိုင်စွမ်း==

==ဂုဏ်သိတ္တိ==

==ကြယ်စနစ်==

==မှတ်စု==
{{Notelist}}

==ကျမ်းကိုး==
{{Reflist|2}}

==ပြင်ပလင့်များ==
{{commons category|Betelgeuse}}
* [http://www.mrao.cam.ac.uk/telescopes/coast/betel.html Surface imaging of Betelgeuse with COAST and the WHT] Interferometric images taken at different wavelengths.
* [http://www.ipac.caltech.edu/outreach/Edu/Regions/irregions.html Near, Mid and Far Infrared]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061230203454/http://www.ipac.caltech.edu/Outreach/Edu/Regions/irregions.html |date=30 December 2006 }} Infrared Processing and Analysis Center (IPAC) webpage showing pictures at various wavelengths.
* Astronomy Picture of the Day Pictures:
# [http://apod.nasa.gov/apod/ap071225.html Mars and Orion Over Monument Valley] Skyscape showing the relative brightness of Betelgeuse and Rigel.
# [http://apod.nasa.gov/apod/ap101023.html Orion: Head to Toe] Breathtaking vista the Orion Molecular Cloud Complex from Rogelio Bernal Andreo.
# [http://apod.nasa.gov/apod/ap100106.html The Spotty Surface of Betelgeuse] A reconstructed image showing two hotspots, possibly convection cells.
# [http://apod.nasa.gov/apod/ap001222.html Simulated Supergiant Star] Freytag's &quot;Star in a Box&quot; illustrating the nature of Betelgeuse's &quot;monster granules&quot;.
# [http://apod.nasa.gov/apod/ap000725.html Why Stars Twinkle] Image of Betelgeuse showing the effect of atmospheric twinkling in a microscope.
* [http://www.astro.uu.se/~bf/movie/dst35gm04n26/rsgintro_en.html Red supergiant movie] Numerical simulation of a red supergiant star like Betelgeuse.


[[ကဏ္ဍ:ဆူပါ ဧရာမကြယ်များ]]
[[Category:အိုရိုင်ယွန် (ကြယ်စုတန်း)]]</text>
      <sha1>tkhuqlqc0f8rxn8g2114wqbfejrg56k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1054800</id>
      <parentid>1054796</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T08:13:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကြယ်စနစ် */</comment>
      <origin>1054800</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34075" sha1="k56os10vnf4cad74kyc8xtlbjbeftv4" xml:space="preserve">{{Sky|05|55|10.3053|+|07|24|25.426|600}}
{{Starbox begin
|name =Betelgeuse (α Ori)
}}
{{Starbox image
|image =[[File:Position Alpha Ori.png|250px]]
|caption = ပန်းရောင်ဖြင့် မြှားပြထားသည်မှာ [[အိုရိုင်ယွန် (ကြယ်စုတန်း)|အိုရိုင်ယွန်]] [[ကြယ်အုပ်စု|ကြယ်စုတန်း]]မှ ဘီတယ်ဂျူးစ် ဖြစ်သည်။
}}
{{Starbox observe
|epoch = J2000.0
|constell = [[အိုရိုင်ယွန် (ကြယ်စုတန်း)|အိုရိုင်ယွန်]]
|pronounce = {{IPAc-en|ˈ|b|iː|t|əl|dʒ|uː|z}}, {{IPAc-en|ˈ|b|ɛ|t|əl|dʒ|uː|z}}&lt;ref name=&quot;OED&quot;&gt;{{Cite encyclopedia
 | title=Betelgeuse
 | encyclopedia=Oxford English Dictionary
 | editor=Simpson, J.; Weiner, E. (eds)
 | year=1989
 | edition= 2nd
 | page=130
 | location=Oxford
 | publisher=Clarendon Press
 | isbn= 0-19-861186-2}}&lt;/ref&gt; သို့မဟုတ်&lt;br/&gt;{{IPAc-en|ˈ|b|iː|t|əl|dʒ|uː|s}}&lt;ref name=&quot;MWD&quot;&gt;[http://www.merriam-webster.com/dictionary/betelgeuse Merriam-Webster Dictionary]&lt;/ref&gt;
|ra = {{RA|05|55|10.3053}}&lt;ref name=&quot;SIMBAD&quot;&gt;{{cite web
 | url=http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=betelgeuse
 | title =SIMBAD Query Result: BETELGEUSE – Semi-regular Pulsating Star
 | publisher=Centre de Données astronomiques de Strasbourg
 | accessdate=20 June 2007}}&lt;/ref&gt; 
|dec = {{DEC|+07|24|25.426}}&lt;ref name=&quot;SIMBAD&quot; /&gt;
}}
{{Starbox character
| type=ဧရာမ ဆူပါကြယ်ဘီလူး
|class = M2Iab&lt;ref name=&quot;SIMBAD&quot; /&gt;
| appmag_1_passband = [[မြင်နိုင်သော ရောင်စဉ်|V]]
| appmag_1 = ၀.၄၂ (0.2&amp;nbsp;to&amp;nbsp;1.2)&lt;ref name=&quot;SIMBAD&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;AAVSO&quot;&gt;{{cite web
 | title=Variable Star of the Month: Alpha Orionis
 | publisher=American Association of Variable Star Observers (AAVSO)
 | author=Davis, Kate (AAVSO Technical Assistant, Web)
 | url=http://www.aavso.org/vsots_alphaori
 |date=December 2000
 | accessdate=10 July 2010}}&lt;/ref&gt;
| appmag_2_passband = [[:en:J band|J]]
| appmag_2 = -2.99 ± 0.10&lt;ref name=&quot;SIMBAD&quot; /&gt;
|b-v = ၁.၈၅&lt;ref name=&quot;NICOLET&quot;&gt;{{cite journal
 | author=Nicolet, B.
 | title=Catalogue of Homogeneous Data in the UBV Photoelectric Photometric System
 | journal=Astronomy &amp; Astrophysics
 | year=1978
 | volume=34
 | pages=1–49
 | bibcode=1978A&amp;AS...34....1N
 | doi= }}&lt;/ref&gt;
|u-b = 2.06&lt;ref name=&quot;NICOLET&quot; /&gt;
|variable = SR&amp;nbsp;c [[semiregular variable star|(semi-regular)]]&lt;ref name=&quot;SIMBAD&quot; /&gt;
}}
{{Starbox astrometry
|radial_v = +21.91&lt;ref name=&quot;SIMBAD&quot; /&gt;
|prop_mo_ra = 24.95 ± 0.08&lt;ref name=&quot;HARPER2001&quot;&gt;{{cite journal
 | title=A Spatially Resolved, Semiempirical Model for the Extended Atmosphere of α Orionis (M2 Iab)
 | url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2001-04-20_551_2/page/1072
 | author=Harper, Graham M.; Brown, Alexander; Lim, Jeremy
 | journal=The Astrophysical Journal
 | volume=551
 | issue=2
 | pages=1073–98
 |date=April 2001
 | doi=10.1086/320215
 | bibcode=2001ApJ...551.1073H}}&lt;/ref&gt;
|prop_mo_dec = 9.56 ± 0.15&lt;ref name=&quot;HARPER&quot;&gt;{{cite journal
 | author=Harper, Graham M.; Brown, Alexander; Guinan, Edward F.
 | title=A New VLA-Hipparcos Distance to Betelgeuse and its Implications
 | journal=The Astronomical Journal
 |date=April 2008
 | volume=135
 | issue=4
 | pages=1430–40
 | url=http://iopscience.iop.org/1538-3881/135/4/1430/pdf/aj_135_4_1430.pdf
 | format=PDF
 | accessdate=10 July 2010
 | bibcode=2008AJ....135.1430H
 | doi=10.1088/0004-6256/135/4/1430}}&lt;/ref&gt;
|parallax = 5.07
|p_error = 1.10
|parallax_footnote=&lt;ref name=&quot;HARPER&quot; /&gt;
|dist_ly = 643 ± 146&lt;ref name=&quot;HARPER&quot; /&gt; &lt;!--Distance (in light-years)--&gt;
|dist_pc = 197 ± 45&lt;ref name=&quot;HARPER&quot; /&gt; &lt;!--Distance (in parsecs)--&gt;
|absmag_v = −5.85&lt;ref name=HARPER/&gt;
}}
{{Starbox detail
|mass=7.7–20&lt;ref name=&quot;MOHAMED1&quot;&gt;{{cite journal
 | author=Mohamed, S.; Mackey, J.; Langer, N.
 | title=3D Simulations of Betelgeuse's Bow Shock
 | journal=Astronomy &amp; Astrophysics
 | year=2012
 | volume= 541, id.A1
 | bibcode=2012A&amp;A...541A...1M
 | doi=10.1051/0004-6361/201118002
 | arxiv=1109.1555v2
 | pages=A1}}&lt;/ref&gt;
|radius=950–1200&lt;ref name=&quot;MOHAMED1&quot; /&gt;
|luminosity={{val|90000}}–{{val|150000}}&lt;ref name=&quot;MOHAMED1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SMITH2009&quot;&gt;{{cite journal
 | author=Smith, Nathan; Hinkle, Kenneth H.; Ryde, Nils
 | title=Red Supergiants as Potential Type IIn Supernova Progenitors: Spatially Resolved 4.6 μm CO Emission Around VY CMa and Betelgeuse
 | journal=The Astronomical Journal
 |date=March 2009
 | volume=137
 | issue=3
 | pages=3558–3573
 | url=http://arxiv.org/pdf/0811.3037v1.pdf
 | arxiv=0811.3037
 | accessdate=9 September 2012
 | doi=10.1088/0004-6256/137/3/3558
 | bibcode=2009AJ....137.3558S}}&lt;/ref&gt;
|temperature={{val|3140}}–{{val|3641}}&lt;ref name=&quot;MOHAMED1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;HARPER2001&quot;&gt;{{cite journal
 | title=A Spatially Resolved, Semiempirical Model for the Extended Atmosphere of α Orionis (M2 Iab)
 | url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2001-04-20_551_2/page/1072
 | author=Harper, Graham M.; Brown, Alexander; Lim, Jeremy
 | journal=The Astrophysical Journal
 | volume=551
 | issue=2
 | pages=1073–98
 |date=April 2001
 | doi=10.1086/320215
 | bibcode=2001ApJ...551.1073H}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;KERVELLA2009&quot;&gt;{{cite journal
 | author=Kervella, P.
 | title=The Close Circumstellar Environment of Betelgeuse. Adaptive Optics Spectro-imaging in the Near-IR with VLT/NACO
 | journal=Astronomy and Astrophysics
 |date=September 2009
 | volume=504
 | issue=1
 | pages=115–25
 | url=http://arxiv.org/pdf/0907.1843v1.pdf
 | accessdate=10 July 2010
 | bibcode=2009A&amp;A...504..115K
 | doi=10.1051/0004-6361/200912521
 | last2=Verhoelst
 | first2=T.
 | last3=Ridgway
 | first3=S. T.
 | last4=Perrin
 | first4=G.
 | display-authors=5
 | last5=Lacour
 | first5=S.
 | last6=Cami
 | first6=J.
 | last7=Haubois
 | first7=X.|arxiv = 0907.1843 }}&lt;/ref&gt;
|gravity=-0.5&lt;ref name=&quot;LOBEL&quot;&gt;{{cite journal
 | author=Lobel, Alex; Dupree, Andrea K.
 | title=Modeling the Variable Chromosphere of α Orionis
 | journal=The Astrophysical Journal
 | year=2000
 | volume=545
 | issue=1
 | pages=454–74
 | url=http://iopscience.iop.org/0004-637X/545/1/454/pdf/51504.web.pdf
 | accessdate=10 July 2010
 | bibcode=2000ApJ...545..454L
 | doi=10.1086/317784}}&lt;/ref&gt;
|metal=0.05 [[သတ္တုကြွယ်ဝမှု|Fe/H]]&lt;ref name=&quot;RAMIREZ&quot;&gt;{{cite journal
 | author=Ramírez, Solange V.
 | title=Stellar Iron Abundances at the Galactic Center
 | journal=The Astrophysical Journal
 | date=July 2000
 | volume=537
 | issue=1
 | pages=205–20
 | url=http://iopscience.iop.org/0004-637X/537/1/205/pdf/50790.web.pdf
 | format=PDF
 | accessdate=9 July 2010
 | bibcode=2000ApJ...537..205R
 | doi=10.1086/309022|arxiv = astro-ph/0002062
 | last2=Sellgren
 | first2=K.
 | last3=Carr
 | first3=John S.
 | last4=Balachandran
 | first4=Suchitra C.
 | display-authors=4
 | last5=Blum
 | first5=Robert
 | last6=Terndrup
 | first6=Donald M.
 | last7=Steed
 | first7=Adam}}&lt;/ref&gt;
|rotation=5 km/s&lt;ref name=&quot;KERVELLA2009&quot; /&gt;
|age = ~7.3{{e|6}}&lt;ref name=&quot;ESO0927&quot;&gt;{{cite web
 | title=Sharpest Views of Betelgeuse Reveal How Supergiant Stars Lose Mass
 | date=29 July 2009
 | work=Press Releases
 | publisher=European Southern Observatory
 | url=http://www.eso.org/public/news/eso0927/
 | accessdate=6 September 2010}}&lt;/ref&gt;
}}
{{Starbox catalog
|names=Betelgeuse, [[Bayer designation|α Ori]], [[Flamsteed designation|58&amp;nbsp;Ori]], [[Harvard Revised catalogue|HR]]&amp;nbsp;2061, [[Bonner Durchmusterung|BD]]+7°1055, [[Henry Draper Catalogue|HD]]&amp;nbsp;39801, [[Catalogues of Fundamental Stars|FK5]]&amp;nbsp;224, [[Hipparcos catalogue|HIP]]&amp;nbsp;27989, [[Smithsonian Astrophysical Observatory Star Catalog|SAO]]&amp;nbsp;113271, [[Boss General Catalogue|GC]]&amp;nbsp;7451, [[Catalog of Components of Double and Multiple Stars|CCDM]]&amp;nbsp;J05552+0724AP, [[American Association of Variable Star Observers|AAVSO]]&amp;nbsp;0549+07
}}
{{Starbox reference
 |Simbad=HD+39801}}
{{Starbox end}}
'''ဘီတယ်ဂျူးစ်''' ({{IPAc-en|ˈ|b|iː|t|əl|dʒ|uː|z}}, {{IPAc-en|ˈ|b|ɛ|t|əl|dʒ|uː|z}}, {{IPAc-en|ˈ|b|iː|t|əl|dʒ|ɜː|z}}&lt;ref name=&quot;OED&quot; /&gt; သို့မဟုတ် {{IPAc-en|ˈ|b|iː|t|əl|dʒ|uː|s}})&lt;ref name=&quot;MWD&quot; /&gt; သည် ညဘက်ကောင်းကင်ယံတွင် [[အတောက်ပဆုံး ကြယ်များစာရင်း|နဝမမြောက် အတောက်ပဆုံးကြယ်]]၊ [[အိုရိုင်ယွန် (ကြယ်စုတန်း)|အိုင်ရိုင်ယွန်]] [[ကြယ်စုတန်း]]တွင် ဒုတိယအတောက်ပဆုံး ကြယ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ကြယ်၏နာမည်သည် [[အာရပ်ဘာသာစကား]] {{lang|ar|إبط الجوزاء}} ''{{transl|ar|Ibt al-Jauzā'}}'' သို့မဟုတ် {{lang|ar|يد الجوزاء}} ''{{transl|ar|Yad al-Jauzā'}}'' မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး ''အိုင်ရိုင်ယွန်၏လက်'' ဟု ဆိုလိုသည်။ 

ကြယ်အား [[ဆူပါ ဧရာမကြယ်နီ]]အမျိုးအစား စာရင်းသွင်းထားပြီး မိမိတို့ လေ့လာရသည့် အတောက်ပဆုံး၊ အကြီးမားဆုံးသောကြယ်များထဲမှ တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ ဘီတယ်ဂျူးစ်သည် နေ၏အချင်းဝက်ထက် အဆပေါင်း ၆၄၀ မှ ၇၆၄ အထိ ပိုကြီးသည့်အတွက်&lt;ref name=mittag&gt;{{cite journal |last1=Mittag |first1=M. |last2=Schröder |first2=K.-P. |last3=Perdelwitz |first3=V. |last4=Jack |first4=D. |last5=Schmitt |first5=J.H.M.M. |date=2023-01-01 |title=Chromospheric activity and photospheric variation of {{nobr|{{mvar|α}} Ori}} during the great dimming event in 2020 |bibcode=2023A&amp;A...669A...9M |journal=[[Astronomy and Astrophysics]] |volume=669 |pages=A9 |doi=10.1051/0004-6361/202244924  |doi-access=free|issn=0004-6361|arxiv=2211.04967 }}&lt;/ref&gt; အကယ်၍ ယင်းအား [[နေအဖွဲ့အစည်း|နေစကြဝဠာ]]၏ အလယ်တွင်တည်ရှိပါက ယင်း၏မျက်နှာပြင်သည် [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်|ဂျူပီတာ]]ဂြိုဟ်ပတ်လမ်းကြောင်းနှင့်
ယင်း၏ အလွန်ထိတိုင် ထိုးထွက်ကာ [[ဗီးနပ်စ်ဂြိုဟ်|ဗီးနပ်စ်]]၊ [[မာကျူရီဂြိုဟ်|မာကျူရီ]]၊ [[ကမ္ဘာဂြိုဟ်|ကမ္ဘာ]]နှင့် [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]တို့အား မီးလောင်တိုက်သွင်းထားပြီးသား ဖြစ်နေပေလိမ့်မည်။ ထုထည်၏ ခန့်မှန်းချက်မှာ နေထက် အဆပေါင်း ၅ မှ ၃၀ ဆအထိ ရှိသည်။ ကမ္ဘာမြေမှ [[အလင်းနှစ်]]ပေါင်း ၆၄၀ ဟု ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ခန့်မှန်းထားသည်။ ဘီတယ်ဂျူးစ်သည် နှစ်ပေါင်း ၁ဝ မီလီယံအောက်သာ သက်တမ်းရှိသေးသည်။ သို့သော် ယင်း၏ အင်မတန်ကြီးမားသော ထုထည်ကြောင့် နောင်နှစ်ပေါင်း တစ်သိန်းကြာသော် Type II [[ဆူပါနိုဗာ]]အဖြစ် ပေါက်ကွဲနိုင်ဖွယ်ရှိသည်ဟု မျော်မှန်းထားသည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဟာရှယ် အာကာသ လေ့လာရေးမှ
ပြသသည်မှာ ကြယ်၏ လေများသည် ပတ်ဝန်းကျင်မှ ကြားခံနယ်မြေအား လောင်ကျွမ်းစေသည်ဟု ဆိုသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.esa.int/Our_Activities/Space_Science/Betelgeuse_braces_for_a_collision |title=Betelgeuse braces for a collision |publisher=ESA |date=2013-01-22 |accessdate=2013-01-23 }}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလမှ စတင်၍ ဘီတယ်ဂျူးစ်သည် သိသိသာသာ မှေးမိန်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလလယ်တွင် ယင်း၏ တောက်ပမှုမှာ ကျဆင်းလာခဲ့ပြီး ဧပြီ ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် ပုံမှန်တောက်ပမှုအဆင့်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့သည်။ အနီအောက်ရောင်ခြည်ဖြင့် လေလာချက်များတွင် ဘီတယ်ဂျူးစ်၏ မှေးမိန်ခြင်းဖြစ်စဉ်သည် ကြယ်၏ ပေါက်ကွဲမှုထက် ကြယ်အနီးရှိ ဖုန်မှုန်များ ဖုံးလွမ်းခြင်းကြောင့်ဟု သုံးသပ်ခဲ့ကြသည်။

==လေ့လာမှုဆိုင်ရာ သမိုင်းကြောင်း==
ဘီးတယ်ဂျူးစ်ကြယ်နှင့် ယင်း၏ နီရဲသော အရောင်အသွေးကို ရှေးခေတ်ကာလကတည်းက မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်။ ရှေးဟောင်း ဂရိနက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် [[တော်လမီ]]က ထိုကြယ်၏ အရောင်ကို hypókirrhos (ဂရိဘာသာဖြင့် ''ဝါရွှေရောင်ဆန်းသော လိမ္မော်ရောင်'') ဟု ဖော်ပြခဲ့ပြီး၊ ထိုဝေါဟာရကို နောက်ပိုင်းတွင် ဥလုဂ်ဘက်ဂ် (Ulugh Beg) ၏ Zij-i Sultani ကျမ်းကို ဘာသာပြန်ဆိုသူက လက်တင်ဘာသာဖြင့် ''နီမြန်းသော အရောင်'' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့် rubedo ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။{{efn|
''Stella lucida in umero dextro, quae ad rubedinem vergit.''}} ၁၉ ရာစုတွင် မော်ဒန် ကြယ်အမျိုးအစား ခွဲခြားမှုစနစ်များ မပေါ်ပေါက်မီ၊ အန်ဂျီလို ဆက်ချီ (Angelo Secchi) က ဘီးတယ်ဂျူးစ်ကြယ်ကို သူ၏ ကြယ်အမျိုးအစားသတ်မှတ်ချက် (Secchi classes) အရ (လိမ္မော်မှ အနီရောင်) နမူနာကြယ်တစ်စင်းအဖြစ် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;
{{cite conference
 | last=Brück | first=H. A.
 | date=11–15 July 1978
 | title=P. Angelo Secchi, S.J. 1818–1878
 | conference=Spectral Classification of the Future
 | editor1-last=McCarthy | editor1-first=M.F. 
 | editor2-last=Philip | editor2-first=A.G.D.
 | editor3-last=Coyne | editor3-first=G.V. 
 | book-title=Proceedings of the IAU Colloquium&amp;nbsp;47
 | pages=7–20
 | publication-date=1979
 | location=Vatican City, Italy
 | bibcode=1979RA......9....7B
}}&lt;/ref&gt; သို့သော် တော်လမီ မတိုင်မီ သုံးရာစုခန့်က တရုတ်နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များသည် ဘီးတယ်ဂျူးစ်ကြယ်ကို အဝါရောင်အဖြစ် လေ့လာတွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ယင်းသို့ လေ့လာတွေ့ရှိချက်သာ မှန်ကန်ပါက ထိုအချိန်ကာလဝန်းကျင်၌ ယင်းကြယ်သည် အဝါရောင် ကြယ်ဘီလူးကြီး (yellow supergiant) အဆင့်တွင် ရှိနေခဲ့နိုင်သည်ကို ညွှန်ပြနေပြီး&lt;ref name=NEWSCIENTIST1&gt;{{cite magazine
 | title=Ancient Chinese suggest Betelgeuse is a young star
 | date=22 October 1981
 | via=Reed Business Information
 | magazine=New Scientist
 | volume=92
 | issue=1276
 | page=238
 | url=https://books.google.com/books?id=L4NTyHivbV8C&amp;pg=PA238
 }}{{Dead link|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Neuhauser2022&gt;{{Cite journal |last1=Neuhäuser |first1=R |last2=Torres |first2=G |last3=Mugrauer |first3=M |last4=Neuhäuser |first4=D L |last5=Chapman |first5=J |last6=Luge |first6=D |last7=Cosci |first7=M |date=October 2022 |title=Colour evolution of Betelgeuse and Antares over two millennia, derived from historical records, as a new constraint on mass and age |journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] |volume=516 |issue=1 |pages=693–719 |bibcode=2022MNRAS.516..693N |doi=10.1093/mnras/stac1969 |issn=0035-8711 |doi-access=free |arxiv=2207.04702 |hdl-access=free |hdl=10278/5003332}}&lt;/ref&gt; ထိုကြယ်များ၏ ရှုပ်ထွေးသော ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ လက်ရှိ သုတေသနပြုချက်များအရလည်း ယင်းသည် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အကြောင်းအရင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။

==မြင်နိုင်စွမ်း==

==ဂုဏ်သိတ္တိ==

==ကြယ်စနစ်==
ဘီးတယ်ဂျူးစ်ကြယ်ကို ယေဘုယျအားဖြင့် ကြယ်တစ်စင်းတည်းအဖြစ်သာ ယူဆခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ၁၉၈၅ နှင့် ၁၉၈၆ ခုနှစ်များတွင် ထုတ်ဝေခဲ့သော သုတေသနများ၌ မာဂရီတာ ကာရောဗ်စကာ (Margarita Karovska) ဦးဆောင်သော အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့က ၁၉၆၈ မှ ၁၉၈၃ ခုနှစ်အထိ Polarization အချက်အလက်များကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခဲ့ရာ အရံကြယ် (Companion stars) နှစ်စင်း ရှိနေကြောင်း ညွှန်ပြနေခဲ့သည်။ ပိုမိုနီးကပ်သော ကြယ်၏ ပတ်လမ်းကြာချိန်မှာ ၂.၁ နှစ်ခန့် ရှိသည်။ Speckle interferometry နည်းပညာကို အသုံးပြု၍ ထိုအဖွဲ့က ၎င်းအရံကြယ်သည် ပင်မကြယ်မှ တည်နေရာထောင့် (Position angle) ၂၇၃ ဒီဂရီ၊ အကွာအဝေး 0.06″±0.01″ (၉ [[AU]]) တွင် တည်ရှိသည်ဟု ကောက်ချက်ချခဲ့ပြီး၊ ထိုပတ်လမ်းသည် ပင်မကြယ်၏ ခရိုမိုဆဖီးယား (Chromosphere) လေထုလွှာအတွင်း တည်ရှိနေနိုင်ခြေ ရှိသည်။ ပိုမိုဝေးကွာသော အရံကြယ်ကိုမူ တည်နေရာထောင့် ၂၇၈ ဒီဂရီ၊ 0.51″±0.01″ (၇၇ AU) အကွာအဝေးတွင် တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=KAROVSKA1&gt;{{cite journal |last1=Karovska |first1=M. |last2=Noyes |first2=R.W. |last3=Roddier |first3=F. |last4=Nisenson |first4=P. |last5=Stachnik |first5=R.V. |title=On a Possible Close Companion to αOri |year=1985 |journal=[[:en:Bulletin of the American Astronomical Society]] |volume=17 |page=598 |bibcode=1985BAAS...17..598K }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=KAROVSKA2&gt;{{cite journal |last1=Karovska |first1=M. |last2=Nisenson |first2=P. |last3=Noyes |first3=R. |title=On the alpha Orionis triple system |year=1986 |journal=Astrophysical Journal |volume=308 |pages=675–685 |doi=10.1086/164497 |bibcode=1986ApJ...308..260K |url=https://theses.hal.science/tel-05548118 }}&lt;/ref&gt; အခြားသော သုတေသနများတွင်မူ ဤအရံကြယ်များ ရှိကြောင်း သက်သေမတွေ့ရှိရဘဲ သို့မဟုတ် ၎င်းတို့ရှိနေခြင်းကို ငြင်းပယ်ခဲ့ကြသော်လည်း ပင်မကြယ်၏ စုစုပေါင်း အလင်းစီးကြောင်း (Overall flux) တွင် နီးကပ်သော အရံကြယ်တစ်စင်းက ပါဝင်ပတ်သက်နေနိုင်သည့် ဖြစ်နိုင်ခြေကိုမူ လုံးဝ ပယ်ဖျက်နိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။&lt;ref name=WILSON2&gt;{{cite journal |last1=Wilson |first1=R.W. |last2=Baldwin |first2=J.E. |last3=Buscher |first3=D.F. |last4=Warner |first4=P.J. |title=High-resolution imaging of Betelgeuse and Mira |year=1992 |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=257 |issue=3 |pages=369–376 |bibcode=1992MNRAS.257..369W |doi=10.1093/mnras/257.3.369 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနှင့် ၂၀၁၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် နည်းပညာ တိုးတက်လာမှုကြောင့် ဘီးတယ်ဂျူးစ်ကြယ်နှင့် ယင်း၏ ဝန်းကျင်ကို ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ကြည်လင်ပြတ်သားမှုမြင့်မားသော ပုံရိပ်ကို Interferometry နည်းလမ်းဖြင့် လေ့လာနိုင်ခဲ့သော်လည်း ဤကြိုးပမ်းမှုများတွင် အရံကြယ် မည်သည်ကိုမျှ မတွေ့ရှိခဲ့ရပေ။

၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် သုတေသန နှစ်ခုက အရံကြယ်တစ်စင်း ရှိကြောင်း သက်သေအထောက်အထားများ တွေ့ရှိခဲ့သည်။ သုတေသနတစ်ခုတွင် တိုက်ရိုက် မလေ့လာရသေးသော ဖုန်မှုန့်များကို ပြောင်းလဲစေနိုင်သော  {{val|1.17|0.07|ul=နေဒြပ်ထု}}ရှိ ကြယ် သို့မဟုတ် သိပ်သည်းအရာဝတ္ထုတစ်ခုသည် အကွာအဝေး ၈.၆၀±၀.၃၃ AU ၌ တည်ရှိနေခြင်းက ဘီးတယ်ဂျူးစ်၏ ၂,၁၇၀ ရက် (၅.၉၄ နှစ်) ကြာ အလယ်အလတ် သက်ရောက်မှု ပတ်လမ်းကြာချိန် (Secondary periodicity) ပြောင်းလဲနေသော Radial velocity၊ သင့်တင့်သော အချင်းဝက်နှင့် ထိရောက်အပူချိန် အပြောင်းအလဲ နည်းပါးမှုတို့အတွက် အဖြစ်နိုင်ဆုံး ဖြေရှင်းချက်ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=Goldberg2024&gt;
{{cite journal |last1=Goldberg |first1=Jared A. |last2=Joyce |first2=Meridith |last3=Molnár |first3=László |title=A Buddy for Betelgeuse: Binarity as the Origin of the Long Secondary Period in α Orionis |date=November 2024 |journal=The Astrophysical Journal |language=en |volume=977 |issue=1 |pages=35 |doi=10.3847/1538-4357/ad87f4 |doi-access=free |arxiv=2408.09089 |bibcode=2024ApJ...977...35G |issn=0004-637X }}&lt;/ref&gt; သုတေသနအဖွဲ့ အခြားတစ်ခုမှ ထုတ်ပြန်သော ဒုတိယမြောက် သုတေသနတွင်လည်း ရာစုနှစ်တစ်ခုစာ လေ့လာတွေ့ရှိချက် အချက်အလက်များကို စိစစ်ခဲ့ရာ ပတ်လမ်းကြာချိန် ၅.၇၈ နှစ်ရှိပြီး နေထက် ဒြပ်ထုနှင့် အလင်းထွက်အား နည်းနိုင်သော နီးကပ်သည့် အရံကြယ်တစ်စင်း ရှိကြောင်း ပြသခဲ့သည်။ ထိုကြယ်သည် နှစ် ၁၀,၀၀၀ အတွင်း ဘီးတယ်ဂျူးစ်၏ ဝါးမြိုခြင်းကို ခံရမည်ဟု မျှော်လင့်ရသည်။&lt;ref name=MacLeod2024&gt;{{cite journal |last1=MacLeod |first1=Morgan |last2=Blunt |first2=Sarah |last3=De Rosa |first3=Robert J. |last4=Dupree |first4=Andrea K. |last5=Granzer |first5=Thomas |last6=Harper |first6=Graham M. |last7=Huang |first7=Caroline D. |last8=Leiner |first8=Emily M. |last9=Loeb |first9=Abraham |last10=Nielsen |first10=Eric L. |last11=Strassmeier |first11=Klaus G. |last12=Wang |first12=Jason J. |last13=Weber |first13=Michael |display-authors=6 |title=Radial Velocity and Astrometric Evidence for a Close Companion to Betelgeuse |year=2024 |journal=The Astrophysical Journal |volume=978 |issue=1 |page=50 |doi=10.3847/1538-4357/ad93c8 |doi-access=free |bibcode=2025ApJ...978...50M |arxiv=2409.11332 }}&lt;/ref&gt; ဤဖြစ်စဉ်ကို သုတေသနပြုနေသည့် အာကာသရူပဗေဒပညာရှင် ဂျားရက် ဂိုးဒ်ဘတ် (Jared Goldberg) က ထိုအရံကြယ်ကို &quot;Betelbuddy&quot; ဟု ချစ်စနိုး အမည်ပေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite press release |last=Beaufore |first=Jane |title=Betelgeuse Betelgeuse? Bright Star Betelgeuse Likely Has a 'Betelbuddy' Stellar Companion |date=2024-10-21 |df=dmy-all |url=https://www.simonsfoundation.org/2024/10/21/betelgeuse-betelgeuse-bright-star-betelgeuse-likely-has-a-betelbuddy-stellar-companion/ |access-date=23 July 2025 }}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၅ ခုနှစ် မေလတွင် UV နှင့် X-ray လေ့လာမှုများပေါ် မူတည်သည့် သုတေသနများက ထိုအရံကြယ်သည် သိပ်သည်းကြယ် (Compact star) ဖြစ်နိုင်ချေကို ပယ်ဖျက်ခဲ့ပြီး ဒြပ်ထုနည်းသော နုပျိုကြယ်သစ် (Young stellar object) ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ညွှန်ပြခဲ့သည်။&lt;ref name=Goldberg2025&gt;{{Cite journal |last1=Goldberg |first1=Jared A. |last2=O'Grady |first2=Anna J.G. |last3=Joyce |first3=Meridith |last4=Johnson |first4=Christian I. |last5=Molnár |first5=László |last6=Dupree |first6=Andrea |last7=O'Connor |first7=Brendan |last8=Drout |first8=Maria R. |last9=Moe |first9=Maxwell |display-authors=6 |title=Betelgeuse, Betelgeuse, Betelgeuse, Betel-buddy? Constraints on the dynamical companion to $α$ Orionis from HST |journal=The Astrophysical Journal |date=2025-05-23 |volume=994 |issue=1 |page=101 |doi=10.3847/1538-4357/ae0c0c |doi-access=free |df=dmy-all |arxiv=2505.18375 |bibcode=2025ApJ...994..101G }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Grady2025&gt;{{cite journal |last1=O'Grady |first1=Anna J.G. |last2=O'Connor |first2=Brendan |last3=Goldberg |first3=Jared A. |last4=Joyce |first4=Meridith |last5=Molnár |first5=László |last6=Johnson |first6=Christian I. |last7=Hare |first7=Jeremy |last8=Breivik |first8=Katelyn |last9=Drout |first9=Maria R. |last10=Moe |first10=Maxwell |last11=Calamida |first11=Annalisa |display-authors=6 |title=Betelgeuse's Buddy: X-Ray Constraints on the Nature of α Ori B |journal=The Astrophysical Journal |year=2025 |volume=992 |issue=1 |page=107 |doi=10.3847/1538-4357/adff83 |doi-access=free |arxiv=2505.18376 |bibcode=2025ApJ...992..107O }}&lt;/ref&gt; ထိုသို့သော အရာဝတ္ထုများသည် ဘီးတယ်ဂျူးစ်တွင် တွေ့ရှိရသည့် X-ray အလင်းတောက်အားနှင့် နှိုင်းယှဉ်နိုင်သည်။ ထိုလေ့လာတွေ့ရှိချက်များအရ အရံကြယ်၏ ဒြပ်ထုသည် {{solar mass|1.5}} ထက် နည်းရမည်ဖြစ်ပြီး၊ {{solar mass|1}} ထက် ပိုနည်းနိုင်ခြေ ရှိသည်။&lt;ref name=Goldberg2025/&gt;

၂၀၂၀ နှင့် ၂၀၂၄ ခုနှစ်များတွင် လေ့လာခဲ့သော အချက်အလက်များပေါ် မူတည်၍ Gemini Observatory နက္ခတ်ကြည့်မျော်စင်ဖြင့် တိုက်ရိုက်တွေ့ရှိနိုင်ခြေကို ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ကြေညာခဲ့သည်။ ၂၀၂၀ လေ့လာမှုများကို အလင်းအလွန်မှိန်သွားသည့် မဟာအလင်းမှိန်ဖြစ်စဉ် (Great Dimming event) အတွင်း ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ထိုအချိန်၌ အရံကြယ်သည် ဘီးတယ်ဂျူးစ်နှင့် တစ်တန်းတည်း ကျရောက်နေသောကြောင့် မမြင်တွေ့နိုင်ဟု ခန့်မှန်းထားသည့် အချိန်ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၄ လေ့လာမှုများကိုမူ အရံကြယ်၏ အကွာဝေးဆုံး တည်ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည့် အချိန်မှ ၃ ရက်အကြာတွင် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၀ နှင့် ၂၀၂၄ အချက်အလက်များကို နှိုင်းယှဉ်လိုက်သောအခါ ၂၀၂၀ တွင် မည်သည့်အရံကြယ်မျှ မတွေ့ရဘဲ ၂၀၂၄ တွင်မူ အရံကြယ်တစ်စင်းကို တွေ့ရှိခဲ့ရပုံပေါ်သည်။  ဘီးတယ်ဂျူးစ် ဟူသော အမည်သည် အာရပ်ဘာသာဖြင့် ''al-Jawzā’ ၏ လက်'' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသဖြင့် သုတေသီများက အသစ်တွေ့ရှိသော အရံကြယ်အတွက် အာရပ်ဘာသာဖြင့် ''သူမ၏ လက်ကောက်'' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့် Siwarha ဟူသော အမည်ကို အဆိုပြုခဲ့ကြသည်။ Siwarha ဟူသော အမည်ကို IAU (အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒ သမဂ္ဂ) က ၂၀၂၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၂ ရက်နေ့မှစ၍ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။

==မှတ်စု==
{{Notelist}}

==ကျမ်းကိုး==
{{Reflist|2}}

==ပြင်ပလင့်များ==
{{commons category|Betelgeuse}}
* [http://www.mrao.cam.ac.uk/telescopes/coast/betel.html Surface imaging of Betelgeuse with COAST and the WHT] Interferometric images taken at different wavelengths.
* [http://www.ipac.caltech.edu/outreach/Edu/Regions/irregions.html Near, Mid and Far Infrared]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061230203454/http://www.ipac.caltech.edu/Outreach/Edu/Regions/irregions.html |date=30 December 2006 }} Infrared Processing and Analysis Center (IPAC) webpage showing pictures at various wavelengths.
* Astronomy Picture of the Day Pictures:
# [http://apod.nasa.gov/apod/ap071225.html Mars and Orion Over Monument Valley] Skyscape showing the relative brightness of Betelgeuse and Rigel.
# [http://apod.nasa.gov/apod/ap101023.html Orion: Head to Toe] Breathtaking vista the Orion Molecular Cloud Complex from Rogelio Bernal Andreo.
# [http://apod.nasa.gov/apod/ap100106.html The Spotty Surface of Betelgeuse] A reconstructed image showing two hotspots, possibly convection cells.
# [http://apod.nasa.gov/apod/ap001222.html Simulated Supergiant Star] Freytag's &quot;Star in a Box&quot; illustrating the nature of Betelgeuse's &quot;monster granules&quot;.
# [http://apod.nasa.gov/apod/ap000725.html Why Stars Twinkle] Image of Betelgeuse showing the effect of atmospheric twinkling in a microscope.
* [http://www.astro.uu.se/~bf/movie/dst35gm04n26/rsgintro_en.html Red supergiant movie] Numerical simulation of a red supergiant star like Betelgeuse.


[[ကဏ္ဍ:ဆူပါ ဧရာမကြယ်များ]]
[[Category:အိုရိုင်ယွန် (ကြယ်စုတန်း)]]</text>
      <sha1>k56os10vnf4cad74kyc8xtlbjbeftv4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1054801</id>
      <parentid>1054800</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T08:33:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>/* ဂုဏ်သိတ္တိ */</comment>
      <origin>1054801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43714" sha1="eckoklyjsjeuygq4a0cf7udxri812gn" xml:space="preserve">{{Sky|05|55|10.3053|+|07|24|25.426|600}}
{{Starbox begin
|name =Betelgeuse (α Ori)
}}
{{Starbox image
|image =[[File:Position Alpha Ori.png|250px]]
|caption = ပန်းရောင်ဖြင့် မြှားပြထားသည်မှာ [[အိုရိုင်ယွန် (ကြယ်စုတန်း)|အိုရိုင်ယွန်]] [[ကြယ်အုပ်စု|ကြယ်စုတန်း]]မှ ဘီတယ်ဂျူးစ် ဖြစ်သည်။
}}
{{Starbox observe
|epoch = J2000.0
|constell = [[အိုရိုင်ယွန် (ကြယ်စုတန်း)|အိုရိုင်ယွန်]]
|pronounce = {{IPAc-en|ˈ|b|iː|t|əl|dʒ|uː|z}}, {{IPAc-en|ˈ|b|ɛ|t|əl|dʒ|uː|z}}&lt;ref name=&quot;OED&quot;&gt;{{Cite encyclopedia
 | title=Betelgeuse
 | encyclopedia=Oxford English Dictionary
 | editor=Simpson, J.; Weiner, E. (eds)
 | year=1989
 | edition= 2nd
 | page=130
 | location=Oxford
 | publisher=Clarendon Press
 | isbn= 0-19-861186-2}}&lt;/ref&gt; သို့မဟုတ်&lt;br/&gt;{{IPAc-en|ˈ|b|iː|t|əl|dʒ|uː|s}}&lt;ref name=&quot;MWD&quot;&gt;[http://www.merriam-webster.com/dictionary/betelgeuse Merriam-Webster Dictionary]&lt;/ref&gt;
|ra = {{RA|05|55|10.3053}}&lt;ref name=&quot;SIMBAD&quot;&gt;{{cite web
 | url=http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=betelgeuse
 | title =SIMBAD Query Result: BETELGEUSE – Semi-regular Pulsating Star
 | publisher=Centre de Données astronomiques de Strasbourg
 | accessdate=20 June 2007}}&lt;/ref&gt; 
|dec = {{DEC|+07|24|25.426}}&lt;ref name=&quot;SIMBAD&quot; /&gt;
}}
{{Starbox character
| type=ဧရာမ ဆူပါကြယ်ဘီလူး
|class = M2Iab&lt;ref name=&quot;SIMBAD&quot; /&gt;
| appmag_1_passband = [[မြင်နိုင်သော ရောင်စဉ်|V]]
| appmag_1 = ၀.၄၂ (0.2&amp;nbsp;to&amp;nbsp;1.2)&lt;ref name=&quot;SIMBAD&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;AAVSO&quot;&gt;{{cite web
 | title=Variable Star of the Month: Alpha Orionis
 | publisher=American Association of Variable Star Observers (AAVSO)
 | author=Davis, Kate (AAVSO Technical Assistant, Web)
 | url=http://www.aavso.org/vsots_alphaori
 |date=December 2000
 | accessdate=10 July 2010}}&lt;/ref&gt;
| appmag_2_passband = [[:en:J band|J]]
| appmag_2 = -2.99 ± 0.10&lt;ref name=&quot;SIMBAD&quot; /&gt;
|b-v = ၁.၈၅&lt;ref name=&quot;NICOLET&quot;&gt;{{cite journal
 | author=Nicolet, B.
 | title=Catalogue of Homogeneous Data in the UBV Photoelectric Photometric System
 | journal=Astronomy &amp; Astrophysics
 | year=1978
 | volume=34
 | pages=1–49
 | bibcode=1978A&amp;AS...34....1N
 | doi= }}&lt;/ref&gt;
|u-b = 2.06&lt;ref name=&quot;NICOLET&quot; /&gt;
|variable = SR&amp;nbsp;c [[semiregular variable star|(semi-regular)]]&lt;ref name=&quot;SIMBAD&quot; /&gt;
}}
{{Starbox astrometry
|radial_v = +21.91&lt;ref name=&quot;SIMBAD&quot; /&gt;
|prop_mo_ra = 24.95 ± 0.08&lt;ref name=&quot;HARPER2001&quot;&gt;{{cite journal
 | title=A Spatially Resolved, Semiempirical Model for the Extended Atmosphere of α Orionis (M2 Iab)
 | url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2001-04-20_551_2/page/1072
 | author=Harper, Graham M.; Brown, Alexander; Lim, Jeremy
 | journal=The Astrophysical Journal
 | volume=551
 | issue=2
 | pages=1073–98
 |date=April 2001
 | doi=10.1086/320215
 | bibcode=2001ApJ...551.1073H}}&lt;/ref&gt;
|prop_mo_dec = 9.56 ± 0.15&lt;ref name=&quot;HARPER&quot;&gt;{{cite journal
 | author=Harper, Graham M.; Brown, Alexander; Guinan, Edward F.
 | title=A New VLA-Hipparcos Distance to Betelgeuse and its Implications
 | journal=The Astronomical Journal
 |date=April 2008
 | volume=135
 | issue=4
 | pages=1430–40
 | url=http://iopscience.iop.org/1538-3881/135/4/1430/pdf/aj_135_4_1430.pdf
 | format=PDF
 | accessdate=10 July 2010
 | bibcode=2008AJ....135.1430H
 | doi=10.1088/0004-6256/135/4/1430}}&lt;/ref&gt;
|parallax = 5.07
|p_error = 1.10
|parallax_footnote=&lt;ref name=&quot;HARPER&quot; /&gt;
|dist_ly = 643 ± 146&lt;ref name=&quot;HARPER&quot; /&gt; &lt;!--Distance (in light-years)--&gt;
|dist_pc = 197 ± 45&lt;ref name=&quot;HARPER&quot; /&gt; &lt;!--Distance (in parsecs)--&gt;
|absmag_v = −5.85&lt;ref name=HARPER/&gt;
}}
{{Starbox detail
|mass=7.7–20&lt;ref name=&quot;MOHAMED1&quot;&gt;{{cite journal
 | author=Mohamed, S.; Mackey, J.; Langer, N.
 | title=3D Simulations of Betelgeuse's Bow Shock
 | journal=Astronomy &amp; Astrophysics
 | year=2012
 | volume= 541, id.A1
 | bibcode=2012A&amp;A...541A...1M
 | doi=10.1051/0004-6361/201118002
 | arxiv=1109.1555v2
 | pages=A1}}&lt;/ref&gt;
|radius=950–1200&lt;ref name=&quot;MOHAMED1&quot; /&gt;
|luminosity={{val|90000}}–{{val|150000}}&lt;ref name=&quot;MOHAMED1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SMITH2009&quot;&gt;{{cite journal
 | author=Smith, Nathan; Hinkle, Kenneth H.; Ryde, Nils
 | title=Red Supergiants as Potential Type IIn Supernova Progenitors: Spatially Resolved 4.6 μm CO Emission Around VY CMa and Betelgeuse
 | journal=The Astronomical Journal
 |date=March 2009
 | volume=137
 | issue=3
 | pages=3558–3573
 | url=http://arxiv.org/pdf/0811.3037v1.pdf
 | arxiv=0811.3037
 | accessdate=9 September 2012
 | doi=10.1088/0004-6256/137/3/3558
 | bibcode=2009AJ....137.3558S}}&lt;/ref&gt;
|temperature={{val|3140}}–{{val|3641}}&lt;ref name=&quot;MOHAMED1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;HARPER2001&quot;&gt;{{cite journal
 | title=A Spatially Resolved, Semiempirical Model for the Extended Atmosphere of α Orionis (M2 Iab)
 | url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2001-04-20_551_2/page/1072
 | author=Harper, Graham M.; Brown, Alexander; Lim, Jeremy
 | journal=The Astrophysical Journal
 | volume=551
 | issue=2
 | pages=1073–98
 |date=April 2001
 | doi=10.1086/320215
 | bibcode=2001ApJ...551.1073H}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;KERVELLA2009&quot;&gt;{{cite journal
 | author=Kervella, P.
 | title=The Close Circumstellar Environment of Betelgeuse. Adaptive Optics Spectro-imaging in the Near-IR with VLT/NACO
 | journal=Astronomy and Astrophysics
 |date=September 2009
 | volume=504
 | issue=1
 | pages=115–25
 | url=http://arxiv.org/pdf/0907.1843v1.pdf
 | accessdate=10 July 2010
 | bibcode=2009A&amp;A...504..115K
 | doi=10.1051/0004-6361/200912521
 | last2=Verhoelst
 | first2=T.
 | last3=Ridgway
 | first3=S. T.
 | last4=Perrin
 | first4=G.
 | display-authors=5
 | last5=Lacour
 | first5=S.
 | last6=Cami
 | first6=J.
 | last7=Haubois
 | first7=X.|arxiv = 0907.1843 }}&lt;/ref&gt;
|gravity=-0.5&lt;ref name=&quot;LOBEL&quot;&gt;{{cite journal
 | author=Lobel, Alex; Dupree, Andrea K.
 | title=Modeling the Variable Chromosphere of α Orionis
 | journal=The Astrophysical Journal
 | year=2000
 | volume=545
 | issue=1
 | pages=454–74
 | url=http://iopscience.iop.org/0004-637X/545/1/454/pdf/51504.web.pdf
 | accessdate=10 July 2010
 | bibcode=2000ApJ...545..454L
 | doi=10.1086/317784}}&lt;/ref&gt;
|metal=0.05 [[သတ္တုကြွယ်ဝမှု|Fe/H]]&lt;ref name=&quot;RAMIREZ&quot;&gt;{{cite journal
 | author=Ramírez, Solange V.
 | title=Stellar Iron Abundances at the Galactic Center
 | journal=The Astrophysical Journal
 | date=July 2000
 | volume=537
 | issue=1
 | pages=205–20
 | url=http://iopscience.iop.org/0004-637X/537/1/205/pdf/50790.web.pdf
 | format=PDF
 | accessdate=9 July 2010
 | bibcode=2000ApJ...537..205R
 | doi=10.1086/309022|arxiv = astro-ph/0002062
 | last2=Sellgren
 | first2=K.
 | last3=Carr
 | first3=John S.
 | last4=Balachandran
 | first4=Suchitra C.
 | display-authors=4
 | last5=Blum
 | first5=Robert
 | last6=Terndrup
 | first6=Donald M.
 | last7=Steed
 | first7=Adam}}&lt;/ref&gt;
|rotation=5 km/s&lt;ref name=&quot;KERVELLA2009&quot; /&gt;
|age = ~7.3{{e|6}}&lt;ref name=&quot;ESO0927&quot;&gt;{{cite web
 | title=Sharpest Views of Betelgeuse Reveal How Supergiant Stars Lose Mass
 | date=29 July 2009
 | work=Press Releases
 | publisher=European Southern Observatory
 | url=http://www.eso.org/public/news/eso0927/
 | accessdate=6 September 2010}}&lt;/ref&gt;
}}
{{Starbox catalog
|names=Betelgeuse, [[Bayer designation|α Ori]], [[Flamsteed designation|58&amp;nbsp;Ori]], [[Harvard Revised catalogue|HR]]&amp;nbsp;2061, [[Bonner Durchmusterung|BD]]+7°1055, [[Henry Draper Catalogue|HD]]&amp;nbsp;39801, [[Catalogues of Fundamental Stars|FK5]]&amp;nbsp;224, [[Hipparcos catalogue|HIP]]&amp;nbsp;27989, [[Smithsonian Astrophysical Observatory Star Catalog|SAO]]&amp;nbsp;113271, [[Boss General Catalogue|GC]]&amp;nbsp;7451, [[Catalog of Components of Double and Multiple Stars|CCDM]]&amp;nbsp;J05552+0724AP, [[American Association of Variable Star Observers|AAVSO]]&amp;nbsp;0549+07
}}
{{Starbox reference
 |Simbad=HD+39801}}
{{Starbox end}}
'''ဘီတယ်ဂျူးစ်''' ({{IPAc-en|ˈ|b|iː|t|əl|dʒ|uː|z}}, {{IPAc-en|ˈ|b|ɛ|t|əl|dʒ|uː|z}}, {{IPAc-en|ˈ|b|iː|t|əl|dʒ|ɜː|z}}&lt;ref name=&quot;OED&quot; /&gt; သို့မဟုတ် {{IPAc-en|ˈ|b|iː|t|əl|dʒ|uː|s}})&lt;ref name=&quot;MWD&quot; /&gt; သည် ညဘက်ကောင်းကင်ယံတွင် [[အတောက်ပဆုံး ကြယ်များစာရင်း|နဝမမြောက် အတောက်ပဆုံးကြယ်]]၊ [[အိုရိုင်ယွန် (ကြယ်စုတန်း)|အိုင်ရိုင်ယွန်]] [[ကြယ်စုတန်း]]တွင် ဒုတိယအတောက်ပဆုံး ကြယ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ကြယ်၏နာမည်သည် [[အာရပ်ဘာသာစကား]] {{lang|ar|إبط الجوزاء}} ''{{transl|ar|Ibt al-Jauzā'}}'' သို့မဟုတ် {{lang|ar|يد الجوزاء}} ''{{transl|ar|Yad al-Jauzā'}}'' မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး ''အိုင်ရိုင်ယွန်၏လက်'' ဟု ဆိုလိုသည်။ 

ကြယ်အား [[ဆူပါ ဧရာမကြယ်နီ]]အမျိုးအစား စာရင်းသွင်းထားပြီး မိမိတို့ လေ့လာရသည့် အတောက်ပဆုံး၊ အကြီးမားဆုံးသောကြယ်များထဲမှ တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ ဘီတယ်ဂျူးစ်သည် နေ၏အချင်းဝက်ထက် အဆပေါင်း ၆၄၀ မှ ၇၆၄ အထိ ပိုကြီးသည့်အတွက်&lt;ref name=mittag&gt;{{cite journal |last1=Mittag |first1=M. |last2=Schröder |first2=K.-P. |last3=Perdelwitz |first3=V. |last4=Jack |first4=D. |last5=Schmitt |first5=J.H.M.M. |date=2023-01-01 |title=Chromospheric activity and photospheric variation of {{nobr|{{mvar|α}} Ori}} during the great dimming event in 2020 |bibcode=2023A&amp;A...669A...9M |journal=[[Astronomy and Astrophysics]] |volume=669 |pages=A9 |doi=10.1051/0004-6361/202244924  |doi-access=free|issn=0004-6361|arxiv=2211.04967 }}&lt;/ref&gt; အကယ်၍ ယင်းအား [[နေအဖွဲ့အစည်း|နေစကြဝဠာ]]၏ အလယ်တွင်တည်ရှိပါက ယင်း၏မျက်နှာပြင်သည် [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်|ဂျူပီတာ]]ဂြိုဟ်ပတ်လမ်းကြောင်းနှင့်
ယင်း၏ အလွန်ထိတိုင် ထိုးထွက်ကာ [[ဗီးနပ်စ်ဂြိုဟ်|ဗီးနပ်စ်]]၊ [[မာကျူရီဂြိုဟ်|မာကျူရီ]]၊ [[ကမ္ဘာဂြိုဟ်|ကမ္ဘာ]]နှင့် [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]တို့အား မီးလောင်တိုက်သွင်းထားပြီးသား ဖြစ်နေပေလိမ့်မည်။ ထုထည်၏ ခန့်မှန်းချက်မှာ နေထက် အဆပေါင်း ၅ မှ ၃၀ ဆအထိ ရှိသည်။ ကမ္ဘာမြေမှ [[အလင်းနှစ်]]ပေါင်း ၆၄၀ ဟု ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ခန့်မှန်းထားသည်။ ဘီတယ်ဂျူးစ်သည် နှစ်ပေါင်း ၁ဝ မီလီယံအောက်သာ သက်တမ်းရှိသေးသည်။ သို့သော် ယင်း၏ အင်မတန်ကြီးမားသော ထုထည်ကြောင့် နောင်နှစ်ပေါင်း တစ်သိန်းကြာသော် Type II [[ဆူပါနိုဗာ]]အဖြစ် ပေါက်ကွဲနိုင်ဖွယ်ရှိသည်ဟု မျော်မှန်းထားသည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဟာရှယ် အာကာသ လေ့လာရေးမှ
ပြသသည်မှာ ကြယ်၏ လေများသည် ပတ်ဝန်းကျင်မှ ကြားခံနယ်မြေအား လောင်ကျွမ်းစေသည်ဟု ဆိုသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.esa.int/Our_Activities/Space_Science/Betelgeuse_braces_for_a_collision |title=Betelgeuse braces for a collision |publisher=ESA |date=2013-01-22 |accessdate=2013-01-23 }}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလမှ စတင်၍ ဘီတယ်ဂျူးစ်သည် သိသိသာသာ မှေးမိန်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလလယ်တွင် ယင်း၏ တောက်ပမှုမှာ ကျဆင်းလာခဲ့ပြီး ဧပြီ ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် ပုံမှန်တောက်ပမှုအဆင့်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့သည်။ အနီအောက်ရောင်ခြည်ဖြင့် လေလာချက်များတွင် ဘီတယ်ဂျူးစ်၏ မှေးမိန်ခြင်းဖြစ်စဉ်သည် ကြယ်၏ ပေါက်ကွဲမှုထက် ကြယ်အနီးရှိ ဖုန်မှုန်များ ဖုံးလွမ်းခြင်းကြောင့်ဟု သုံးသပ်ခဲ့ကြသည်။

==လေ့လာမှုဆိုင်ရာ သမိုင်းကြောင်း==
ဘီးတယ်ဂျူးစ်ကြယ်နှင့် ယင်း၏ နီရဲသော အရောင်အသွေးကို ရှေးခေတ်ကာလကတည်းက မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်။ ရှေးဟောင်း ဂရိနက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် [[တော်လမီ]]က ထိုကြယ်၏ အရောင်ကို hypókirrhos (ဂရိဘာသာဖြင့် ''ဝါရွှေရောင်ဆန်းသော လိမ္မော်ရောင်'') ဟု ဖော်ပြခဲ့ပြီး၊ ထိုဝေါဟာရကို နောက်ပိုင်းတွင် ဥလုဂ်ဘက်ဂ် (Ulugh Beg) ၏ Zij-i Sultani ကျမ်းကို ဘာသာပြန်ဆိုသူက လက်တင်ဘာသာဖြင့် ''နီမြန်းသော အရောင်'' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့် rubedo ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။{{efn|
''Stella lucida in umero dextro, quae ad rubedinem vergit.''}} ၁၉ ရာစုတွင် မော်ဒန် ကြယ်အမျိုးအစား ခွဲခြားမှုစနစ်များ မပေါ်ပေါက်မီ၊ အန်ဂျီလို ဆက်ချီ (Angelo Secchi) က ဘီးတယ်ဂျူးစ်ကြယ်ကို သူ၏ ကြယ်အမျိုးအစားသတ်မှတ်ချက် (Secchi classes) အရ (လိမ္မော်မှ အနီရောင်) နမူနာကြယ်တစ်စင်းအဖြစ် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;
{{cite conference
 | last=Brück | first=H. A.
 | date=11–15 July 1978
 | title=P. Angelo Secchi, S.J. 1818–1878
 | conference=Spectral Classification of the Future
 | editor1-last=McCarthy | editor1-first=M.F. 
 | editor2-last=Philip | editor2-first=A.G.D.
 | editor3-last=Coyne | editor3-first=G.V. 
 | book-title=Proceedings of the IAU Colloquium&amp;nbsp;47
 | pages=7–20
 | publication-date=1979
 | location=Vatican City, Italy
 | bibcode=1979RA......9....7B
}}&lt;/ref&gt; သို့သော် တော်လမီ မတိုင်မီ သုံးရာစုခန့်က တရုတ်နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များသည် ဘီးတယ်ဂျူးစ်ကြယ်ကို အဝါရောင်အဖြစ် လေ့လာတွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ယင်းသို့ လေ့လာတွေ့ရှိချက်သာ မှန်ကန်ပါက ထိုအချိန်ကာလဝန်းကျင်၌ ယင်းကြယ်သည် အဝါရောင် ကြယ်ဘီလူးကြီး (yellow supergiant) အဆင့်တွင် ရှိနေခဲ့နိုင်သည်ကို ညွှန်ပြနေပြီး&lt;ref name=NEWSCIENTIST1&gt;{{cite magazine
 | title=Ancient Chinese suggest Betelgeuse is a young star
 | date=22 October 1981
 | via=Reed Business Information
 | magazine=New Scientist
 | volume=92
 | issue=1276
 | page=238
 | url=https://books.google.com/books?id=L4NTyHivbV8C&amp;pg=PA238
 }}{{Dead link|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Neuhauser2022&gt;{{Cite journal |last1=Neuhäuser |first1=R |last2=Torres |first2=G |last3=Mugrauer |first3=M |last4=Neuhäuser |first4=D L |last5=Chapman |first5=J |last6=Luge |first6=D |last7=Cosci |first7=M |date=October 2022 |title=Colour evolution of Betelgeuse and Antares over two millennia, derived from historical records, as a new constraint on mass and age |journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] |volume=516 |issue=1 |pages=693–719 |bibcode=2022MNRAS.516..693N |doi=10.1093/mnras/stac1969 |issn=0035-8711 |doi-access=free |arxiv=2207.04702 |hdl-access=free |hdl=10278/5003332}}&lt;/ref&gt; ထိုကြယ်များ၏ ရှုပ်ထွေးသော ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ လက်ရှိ သုတေသနပြုချက်များအရလည်း ယင်းသည် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အကြောင်းအရင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။

==မြင်နိုင်စွမ်း==

==ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဂုဏ်သိတ္တိ==
ဘီးတယ်ဂျူးစ်သည် M1-2 Ia-ab အမျိုးအစား [[ဆူပါ ဧရာမကြယ်နီ]]အဖြစ် သတ်မှတ်ခွဲခြားထားသော အလွန်ကြီးမား၍ အလင်းတောက်အား မြင့်မားသော်လည်း အေးမြသည့် ကြယ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ဤသတ်မှတ်ချက်ပါ &quot;M&quot; စာလုံးသည် ယင်းကြယ်သည် M spectral Class ထဲတွင် ပါဝင်သော အနီရောင်ကြယ်တစ်စင်း ဖြစ်ပြီး မျက်နှာပြင် လေထုအပူချိန် (Photospheric temperature) နှိုင်းယှဉ်ချက်အရ နိမ့်ကျသည်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ &quot;Ia-ab&quot; ဟူသော အလင်းတောက်အား အမျိုးအစား (Suffix luminosity class) ကမူ ယင်းကြယ်သည် သာမန် ကြယ်ဘီလူးကြီးတစ်ခုနှင့် အလင်းတောက်အား အလွန်မြင့်မားသော ကြယ်ဘီလူးကြီးတစ်ခုကြား အလယ်အလတ် အလင်းတောက်အားရှိသည့် ကြယ်ဘီလူးကြီးတစ်စင်း ဖြစ်ကြောင်း ညွှန်ပြနေသည်။ ၁၉၄၃ ခုနှစ်ကတည်းက ဘီးတယ်ဂျူးစ်၏ ရောင်စဉ်တန်း (Spectrum) သည် အခြားသော ကြယ်များကို အမျိုးအစား ခွဲခြားရာတွင် အခြေခံစံနှုန်းထားအဖြစ် အသုံးပြုသည့် ခိုင်မာသော စံပြမှတ်ကျောက်များထဲမှ တစ်ခုအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=baas25_1319&gt;{{cite journal |last=Garrison |first=R.F. |year=1993 |title=Anchor points for the MK&amp;nbsp;system of spectral classification |journal=Bulletin of the American Astronomical Society |volume=25 |page=1319 |bibcode=1993AAS...183.1710G |url=http://www.astro.utoronto.ca/~garrison/mkstds.html |access-date=4 February 2012 |archive-date=25 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190625094716/http://www.astro.utoronto.ca/~garrison/mkstds.html }}&lt;/ref&gt;

ကြယ်၏ မျက်နှာပြင် အပူချိန်၊ အချင်းနှင့် အကွာအဝေးဆိုင်ရာ မရေရာမှုများကြောင့် ဘီးတယ်ဂျူးစ်၏ အလင်းတောက်အားကို တိကျစွာ တိုင်းတာရန် ခက်ခဲသော်လည်း၊ ၂၀၁၂ ခုနှစ် သုတေသနပြုချက်တစ်ခုတွင် အကွာအဝေးကို {{val|200|u=pc}} ဟု ယူဆပါက အလင်းတောက်အားသည် နေထက် အဆပေါင်း {{solar luminosity|126,000|link=y}}ရှိကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။&lt;ref name=lebertre&gt;{{cite journal |bibcode=2012MNRAS.422.3433L |arxiv=1203.0255 |title=Discovery of a detached H I gas shell surrounding {{nobr|{{mvar|α}} Orionis}} |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=422 |issue=4 |pages=3433 |last1=Le Bertre |first1=T. |last2=Matthews |first2=L. D.| last3=Gérard| first3=E.| last4=Libert| first4=Y. |year=2012 |doi=10.1111/j.1365-2966.2012.20853.x |doi-access=free |s2cid=54005037}}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၁ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း သုတေသနများတွင် သက်ရောက်အပူချိန် (Effective temperatures) သည် ၃,၂၅၀ မှ ၃,၆၉၀ ကယ်လ်ဗင် (K) အထိ ရှိကြောင်း အစီရင်ခံခဲ့သည်။ ဤပမာဏအပိုင်းအခြား ပြင်ပရှိ တန်ဖိုးများကိုလည်း ယခင်က အစီရင်ခံခဲ့ဖူးပြီး၊ ထိုသို့ အပြောင်းအလဲ အများစုမှာ ကြယ်၏ လေထုအတွင်း တုန်ခါမှုများ (Pulsations) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် အမှန်တကယ် အပြောင်းအလဲများဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ထို့ပြင် ဤကြယ်သည် စက်ဝိုင်းပုံ လည်ပတ်မှု နှေးကွေးသည့် ကြယ်တစ်စင်းဖြစ်ပြီး နောက်ဆုံး စံချိန်တင်ထားသော လည်ပတ်နှုန်းမှာ တစ်စက္ကန့်လျှင် ၅.၄၅ ကီလိုမီတာ (5.45 km/s) ဖြစ်ရာ၊ တစ်စက္ကန့်လျှင် ၂၀ ကီလိုမီတာ (20 km/s) နှုန်းဖြင့် လည်ပတ်နေသည့် [[အန်တာရစ်]]ကြယ်ထက် များစွာ နှေးကွေးသည်။&lt;ref name=&quot;HR1&quot;&gt;{{cite web |title=Bright Star Catalogue, 5th Revised Ed. (Hoffleit+, 1991) |work=VizieR |publisher=Centre de Données astronomiques de Strasbourg |url=http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?HR%206134|access-date=7 September 2012}}&lt;/ref&gt; လည်ပတ်ချိန် ကာလသည် ဘီးတယ်ဂျူးစ်၏ အရွယ်အစားနှင့် ကမ္ဘာမြေဘက်သို့ မူတည်သော ထောင့်ပြောင်းလဲမှုပေါ် မူတည်သော်လည်း ကမ္ဘာမြေဘက်သို့ ၆၀ ဒီဂရီခန့် စိမ်းစောင်းလျက် မိမိဝင်ရိုးပေါ်တွင် တစ်ပတ်ပြည့်ရန် ၃၆ နှစ်ကြာမြင့်မည်ဟု တွက်ချက်ထားသည်။

၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ကွန်ပျူတာဖြင့် ပုံတူဖန်တီးမှုများ (Computer simulations) အသုံးပြုသည့် နက္ခတ်ဗေဒပညာရှင်များက ဘီးတယ်ဂျူးစ်သည် စက်ဝိုင်းပုံ မလည်ပတ်ပါက ယင်း၏ ကျယ်ပြန့်သော လေထုအတွင်း အကြီးစား သံလိုက်ဓာတ် လှုပ်ရှားမှုများ (Magnetic activity) ရှိနေနိုင်ကြောင်း၊ ထိုအခြေအနေတွင် သင့်တင့်သော သံလိုက်စက်ကွင်းများပင်လျှင် ကြယ်၏ ဖုန်မှုန့်များ၊ လေတိုးအားများနှင့် ဒြပ်ထု ဆုံးရှုံးမှု ဂုဏ်သတ္တိများပေါ် အဓိပ္ပာယ်ရှိသော သက်ရောက်မှုများ ရှိနိုင်ကြောင်း ခန့်မှန်းခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=DORCH&gt;
{{cite journal
 | last=Dorch |first=S.B.F.
 | year=2004
 | title=Magnetic activity in late-type giant stars: Numerical MHD simulations of non-linear dynamo action in Betelgeuse
 | journal=Astronomy &amp; Astrophysics
 | volume= 423  | issue=3  | pages=1101–07
 | doi=10.1051/0004-6361:20040435
  | doi-access=free| bibcode=2004A&amp;A...423.1101D|arxiv = astro-ph/0403321 | s2cid=16240922
 | url=http://www.astro.ku.dk/~dorch/paper/copies/Dorch2004.pdf
}}
&lt;/ref&gt; Pic du Midi နက္ခတ်ကြည့်မျောစင်၏၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် ရရှိခဲ့သော spectropolarimetric လေ့လာတွေ့ရှိချက်များအရ ဘီးတယ်ဂျူးစ်၏ မျက်နှာပြင်တွင် အားပျော့သော သံလိုက်စက်ကွင်းတစ်ခု ရှိနေသည်ကို ထုတ်ဖော်ပြသခဲ့ပြီး ယင်းက ကြယ်ဘီလူးကြီးများ၏ ကြီးမားသော အပူကူးပြောင်း ရွေ့လျားမှုများ (Convective motions) သည် သံလိုက်စက်ကွင်း အသေးစား ဖြစ်ပေါ်စေသည့် ဒိုင်နမိုသက်ရောက်မှု (dynamo effect) ကို စတင်ပေးနိုင်ကြောင်း ညွှန်ပြနေသည်။&lt;ref name=&quot;A&amp;A516&quot;&gt;
{{cite journal
 | last1=Aurière | first1=M. | last2=Donati | first2=J.-F.
 | last3=Konstantinova-Antova | first3=R. | last4=Perrin | first4=G.
 | last5=Petit | first5=P. | last6=Roudier | first6=T.
 | title=The magnetic field of Betelgeuse : A local dynamo from giant convection Cells?
 | year=2010
 | journal=Astronomy &amp; Astrophysics
 | volume=516  | page=L2
 | arxiv=1005.4845  | bibcode=2010A&amp;A...516L...2A
 | doi=10.1051/0004-6361/201014925
 | doi-access=free|s2cid=54943572 }}&lt;/ref&gt;

==ကြယ်စနစ်==
ဘီးတယ်ဂျူးစ်ကြယ်ကို ယေဘုယျအားဖြင့် ကြယ်တစ်စင်းတည်းအဖြစ်သာ ယူဆခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ၁၉၈၅ နှင့် ၁၉၈၆ ခုနှစ်များတွင် ထုတ်ဝေခဲ့သော သုတေသနများ၌ မာဂရီတာ ကာရောဗ်စကာ (Margarita Karovska) ဦးဆောင်သော အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့က ၁၉၆၈ မှ ၁၉၈၃ ခုနှစ်အထိ Polarization အချက်အလက်များကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခဲ့ရာ အရံကြယ် (Companion stars) နှစ်စင်း ရှိနေကြောင်း ညွှန်ပြနေခဲ့သည်။ ပိုမိုနီးကပ်သော ကြယ်၏ ပတ်လမ်းကြာချိန်မှာ ၂.၁ နှစ်ခန့် ရှိသည်။ Speckle interferometry နည်းပညာကို အသုံးပြု၍ ထိုအဖွဲ့က ၎င်းအရံကြယ်သည် ပင်မကြယ်မှ တည်နေရာထောင့် (Position angle) ၂၇၃ ဒီဂရီ၊ အကွာအဝေး 0.06″±0.01″ (၉ [[AU]]) တွင် တည်ရှိသည်ဟု ကောက်ချက်ချခဲ့ပြီး၊ ထိုပတ်လမ်းသည် ပင်မကြယ်၏ ခရိုမိုဆဖီးယား (Chromosphere) လေထုလွှာအတွင်း တည်ရှိနေနိုင်ခြေ ရှိသည်။ ပိုမိုဝေးကွာသော အရံကြယ်ကိုမူ တည်နေရာထောင့် ၂၇၈ ဒီဂရီ၊ 0.51″±0.01″ (၇၇ AU) အကွာအဝေးတွင် တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=KAROVSKA1&gt;{{cite journal |last1=Karovska |first1=M. |last2=Noyes |first2=R.W. |last3=Roddier |first3=F. |last4=Nisenson |first4=P. |last5=Stachnik |first5=R.V. |title=On a Possible Close Companion to αOri |year=1985 |journal=[[:en:Bulletin of the American Astronomical Society]] |volume=17 |page=598 |bibcode=1985BAAS...17..598K }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=KAROVSKA2&gt;{{cite journal |last1=Karovska |first1=M. |last2=Nisenson |first2=P. |last3=Noyes |first3=R. |title=On the alpha Orionis triple system |year=1986 |journal=Astrophysical Journal |volume=308 |pages=675–685 |doi=10.1086/164497 |bibcode=1986ApJ...308..260K |url=https://theses.hal.science/tel-05548118 }}&lt;/ref&gt; အခြားသော သုတေသနများတွင်မူ ဤအရံကြယ်များ ရှိကြောင်း သက်သေမတွေ့ရှိရဘဲ သို့မဟုတ် ၎င်းတို့ရှိနေခြင်းကို ငြင်းပယ်ခဲ့ကြသော်လည်း ပင်မကြယ်၏ စုစုပေါင်း အလင်းစီးကြောင်း (Overall flux) တွင် နီးကပ်သော အရံကြယ်တစ်စင်းက ပါဝင်ပတ်သက်နေနိုင်သည့် ဖြစ်နိုင်ခြေကိုမူ လုံးဝ ပယ်ဖျက်နိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။&lt;ref name=WILSON2&gt;{{cite journal |last1=Wilson |first1=R.W. |last2=Baldwin |first2=J.E. |last3=Buscher |first3=D.F. |last4=Warner |first4=P.J. |title=High-resolution imaging of Betelgeuse and Mira |year=1992 |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=257 |issue=3 |pages=369–376 |bibcode=1992MNRAS.257..369W |doi=10.1093/mnras/257.3.369 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနှင့် ၂၀၁၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် နည်းပညာ တိုးတက်လာမှုကြောင့် ဘီးတယ်ဂျူးစ်ကြယ်နှင့် ယင်း၏ ဝန်းကျင်ကို ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ကြည်လင်ပြတ်သားမှုမြင့်မားသော ပုံရိပ်ကို Interferometry နည်းလမ်းဖြင့် လေ့လာနိုင်ခဲ့သော်လည်း ဤကြိုးပမ်းမှုများတွင် အရံကြယ် မည်သည်ကိုမျှ မတွေ့ရှိခဲ့ရပေ။

၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် သုတေသန နှစ်ခုက အရံကြယ်တစ်စင်း ရှိကြောင်း သက်သေအထောက်အထားများ တွေ့ရှိခဲ့သည်။ သုတေသနတစ်ခုတွင် တိုက်ရိုက် မလေ့လာရသေးသော ဖုန်မှုန့်များကို ပြောင်းလဲစေနိုင်သော  {{val|1.17|0.07|ul=နေဒြပ်ထု}}ရှိ ကြယ် သို့မဟုတ် သိပ်သည်းအရာဝတ္ထုတစ်ခုသည် အကွာအဝေး ၈.၆၀±၀.၃၃ AU ၌ တည်ရှိနေခြင်းက ဘီးတယ်ဂျူးစ်၏ ၂,၁၇၀ ရက် (၅.၉၄ နှစ်) ကြာ အလယ်အလတ် သက်ရောက်မှု ပတ်လမ်းကြာချိန် (Secondary periodicity) ပြောင်းလဲနေသော Radial velocity၊ သင့်တင့်သော အချင်းဝက်နှင့် ထိရောက်အပူချိန် အပြောင်းအလဲ နည်းပါးမှုတို့အတွက် အဖြစ်နိုင်ဆုံး ဖြေရှင်းချက်ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=Goldberg2024&gt;
{{cite journal |last1=Goldberg |first1=Jared A. |last2=Joyce |first2=Meridith |last3=Molnár |first3=László |title=A Buddy for Betelgeuse: Binarity as the Origin of the Long Secondary Period in α Orionis |date=November 2024 |journal=The Astrophysical Journal |language=en |volume=977 |issue=1 |pages=35 |doi=10.3847/1538-4357/ad87f4 |doi-access=free |arxiv=2408.09089 |bibcode=2024ApJ...977...35G |issn=0004-637X }}&lt;/ref&gt; သုတေသနအဖွဲ့ အခြားတစ်ခုမှ ထုတ်ပြန်သော ဒုတိယမြောက် သုတေသနတွင်လည်း ရာစုနှစ်တစ်ခုစာ လေ့လာတွေ့ရှိချက် အချက်အလက်များကို စိစစ်ခဲ့ရာ ပတ်လမ်းကြာချိန် ၅.၇၈ နှစ်ရှိပြီး နေထက် ဒြပ်ထုနှင့် အလင်းထွက်အား နည်းနိုင်သော နီးကပ်သည့် အရံကြယ်တစ်စင်း ရှိကြောင်း ပြသခဲ့သည်။ ထိုကြယ်သည် နှစ် ၁၀,၀၀၀ အတွင်း ဘီးတယ်ဂျူးစ်၏ ဝါးမြိုခြင်းကို ခံရမည်ဟု မျှော်လင့်ရသည်။&lt;ref name=MacLeod2024&gt;{{cite journal |last1=MacLeod |first1=Morgan |last2=Blunt |first2=Sarah |last3=De Rosa |first3=Robert J. |last4=Dupree |first4=Andrea K. |last5=Granzer |first5=Thomas |last6=Harper |first6=Graham M. |last7=Huang |first7=Caroline D. |last8=Leiner |first8=Emily M. |last9=Loeb |first9=Abraham |last10=Nielsen |first10=Eric L. |last11=Strassmeier |first11=Klaus G. |last12=Wang |first12=Jason J. |last13=Weber |first13=Michael |display-authors=6 |title=Radial Velocity and Astrometric Evidence for a Close Companion to Betelgeuse |year=2024 |journal=The Astrophysical Journal |volume=978 |issue=1 |page=50 |doi=10.3847/1538-4357/ad93c8 |doi-access=free |bibcode=2025ApJ...978...50M |arxiv=2409.11332 }}&lt;/ref&gt; ဤဖြစ်စဉ်ကို သုတေသနပြုနေသည့် အာကာသရူပဗေဒပညာရှင် ဂျားရက် ဂိုးဒ်ဘတ် (Jared Goldberg) က ထိုအရံကြယ်ကို &quot;Betelbuddy&quot; ဟု ချစ်စနိုး အမည်ပေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite press release |last=Beaufore |first=Jane |title=Betelgeuse Betelgeuse? Bright Star Betelgeuse Likely Has a 'Betelbuddy' Stellar Companion |date=2024-10-21 |df=dmy-all |url=https://www.simonsfoundation.org/2024/10/21/betelgeuse-betelgeuse-bright-star-betelgeuse-likely-has-a-betelbuddy-stellar-companion/ |access-date=23 July 2025 }}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၅ ခုနှစ် မေလတွင် UV နှင့် X-ray လေ့လာမှုများပေါ် မူတည်သည့် သုတေသနများက ထိုအရံကြယ်သည် သိပ်သည်းကြယ် (Compact star) ဖြစ်နိုင်ချေကို ပယ်ဖျက်ခဲ့ပြီး ဒြပ်ထုနည်းသော နုပျိုကြယ်သစ် (Young stellar object) ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ညွှန်ပြခဲ့သည်။&lt;ref name=Goldberg2025&gt;{{Cite journal |last1=Goldberg |first1=Jared A. |last2=O'Grady |first2=Anna J.G. |last3=Joyce |first3=Meridith |last4=Johnson |first4=Christian I. |last5=Molnár |first5=László |last6=Dupree |first6=Andrea |last7=O'Connor |first7=Brendan |last8=Drout |first8=Maria R. |last9=Moe |first9=Maxwell |display-authors=6 |title=Betelgeuse, Betelgeuse, Betelgeuse, Betel-buddy? Constraints on the dynamical companion to $α$ Orionis from HST |journal=The Astrophysical Journal |date=2025-05-23 |volume=994 |issue=1 |page=101 |doi=10.3847/1538-4357/ae0c0c |doi-access=free |df=dmy-all |arxiv=2505.18375 |bibcode=2025ApJ...994..101G }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Grady2025&gt;{{cite journal |last1=O'Grady |first1=Anna J.G. |last2=O'Connor |first2=Brendan |last3=Goldberg |first3=Jared A. |last4=Joyce |first4=Meridith |last5=Molnár |first5=László |last6=Johnson |first6=Christian I. |last7=Hare |first7=Jeremy |last8=Breivik |first8=Katelyn |last9=Drout |first9=Maria R. |last10=Moe |first10=Maxwell |last11=Calamida |first11=Annalisa |display-authors=6 |title=Betelgeuse's Buddy: X-Ray Constraints on the Nature of α Ori B |journal=The Astrophysical Journal |year=2025 |volume=992 |issue=1 |page=107 |doi=10.3847/1538-4357/adff83 |doi-access=free |arxiv=2505.18376 |bibcode=2025ApJ...992..107O }}&lt;/ref&gt; ထိုသို့သော အရာဝတ္ထုများသည် ဘီးတယ်ဂျူးစ်တွင် တွေ့ရှိရသည့် X-ray အလင်းတောက်အားနှင့် နှိုင်းယှဉ်နိုင်သည်။ ထိုလေ့လာတွေ့ရှိချက်များအရ အရံကြယ်၏ ဒြပ်ထုသည် {{solar mass|1.5}} ထက် နည်းရမည်ဖြစ်ပြီး၊ {{solar mass|1}} ထက် ပိုနည်းနိုင်ခြေ ရှိသည်။&lt;ref name=Goldberg2025/&gt;

၂၀၂၀ နှင့် ၂၀၂၄ ခုနှစ်များတွင် လေ့လာခဲ့သော အချက်အလက်များပေါ် မူတည်၍ Gemini Observatory နက္ခတ်ကြည့်မျော်စင်ဖြင့် တိုက်ရိုက်တွေ့ရှိနိုင်ခြေကို ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ကြေညာခဲ့သည်။ ၂၀၂၀ လေ့လာမှုများကို အလင်းအလွန်မှိန်သွားသည့် မဟာအလင်းမှိန်ဖြစ်စဉ် (Great Dimming event) အတွင်း ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ထိုအချိန်၌ အရံကြယ်သည် ဘီးတယ်ဂျူးစ်နှင့် တစ်တန်းတည်း ကျရောက်နေသောကြောင့် မမြင်တွေ့နိုင်ဟု ခန့်မှန်းထားသည့် အချိန်ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၄ လေ့လာမှုများကိုမူ အရံကြယ်၏ အကွာဝေးဆုံး တည်ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည့် အချိန်မှ ၃ ရက်အကြာတွင် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၀ နှင့် ၂၀၂၄ အချက်အလက်များကို နှိုင်းယှဉ်လိုက်သောအခါ ၂၀၂၀ တွင် မည်သည့်အရံကြယ်မျှ မတွေ့ရဘဲ ၂၀၂၄ တွင်မူ အရံကြယ်တစ်စင်းကို တွေ့ရှိခဲ့ရပုံပေါ်သည်။  ဘီးတယ်ဂျူးစ် ဟူသော အမည်သည် အာရပ်ဘာသာဖြင့် ''al-Jawzā’ ၏ လက်'' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသဖြင့် သုတေသီများက အသစ်တွေ့ရှိသော အရံကြယ်အတွက် အာရပ်ဘာသာဖြင့် ''သူမ၏ လက်ကောက်'' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့် Siwarha ဟူသော အမည်ကို အဆိုပြုခဲ့ကြသည်။ Siwarha ဟူသော အမည်ကို IAU (အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒ သမဂ္ဂ) က ၂၀၂၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၂ ရက်နေ့မှစ၍ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။

==မှတ်စု==
{{Notelist}}

==ကျမ်းကိုး==
{{Reflist|2}}

==ပြင်ပလင့်များ==
{{commons category|Betelgeuse}}
* [http://www.mrao.cam.ac.uk/telescopes/coast/betel.html Surface imaging of Betelgeuse with COAST and the WHT] Interferometric images taken at different wavelengths.
* [http://www.ipac.caltech.edu/outreach/Edu/Regions/irregions.html Near, Mid and Far Infrared]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061230203454/http://www.ipac.caltech.edu/Outreach/Edu/Regions/irregions.html |date=30 December 2006 }} Infrared Processing and Analysis Center (IPAC) webpage showing pictures at various wavelengths.
* Astronomy Picture of the Day Pictures:
# [http://apod.nasa.gov/apod/ap071225.html Mars and Orion Over Monument Valley] Skyscape showing the relative brightness of Betelgeuse and Rigel.
# [http://apod.nasa.gov/apod/ap101023.html Orion: Head to Toe] Breathtaking vista the Orion Molecular Cloud Complex from Rogelio Bernal Andreo.
# [http://apod.nasa.gov/apod/ap100106.html The Spotty Surface of Betelgeuse] A reconstructed image showing two hotspots, possibly convection cells.
# [http://apod.nasa.gov/apod/ap001222.html Simulated Supergiant Star] Freytag's &quot;Star in a Box&quot; illustrating the nature of Betelgeuse's &quot;monster granules&quot;.
# [http://apod.nasa.gov/apod/ap000725.html Why Stars Twinkle] Image of Betelgeuse showing the effect of atmospheric twinkling in a microscope.
* [http://www.astro.uu.se/~bf/movie/dst35gm04n26/rsgintro_en.html Red supergiant movie] Numerical simulation of a red supergiant star like Betelgeuse.


[[ကဏ္ဍ:ဆူပါ ဧရာမကြယ်များ]]
[[Category:အိုရိုင်ယွန် (ကြယ်စုတန်း)]]</text>
      <sha1>eckoklyjsjeuygq4a0cf7udxri812gn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1054806</id>
      <parentid>1054801</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T09:21:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>/* လေ့လာမှုဆိုင်ရာ သမိုင်းကြောင်း */</comment>
      <origin>1054806</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54349" sha1="2t9te2y9ld2b23znv5fxgktb7pc59pv" xml:space="preserve">{{Sky|05|55|10.3053|+|07|24|25.426|600}}
{{Starbox begin
|name =Betelgeuse (α Ori)
}}
{{Starbox image
|image =[[File:Position Alpha Ori.png|250px]]
|caption = ပန်းရောင်ဖြင့် မြှားပြထားသည်မှာ [[အိုရိုင်ယွန် (ကြယ်စုတန်း)|အိုရိုင်ယွန်]] [[ကြယ်အုပ်စု|ကြယ်စုတန်း]]မှ ဘီတယ်ဂျူးစ် ဖြစ်သည်။
}}
{{Starbox observe
|epoch = J2000.0
|constell = [[အိုရိုင်ယွန် (ကြယ်စုတန်း)|အိုရိုင်ယွန်]]
|pronounce = {{IPAc-en|ˈ|b|iː|t|əl|dʒ|uː|z}}, {{IPAc-en|ˈ|b|ɛ|t|əl|dʒ|uː|z}}&lt;ref name=&quot;OED&quot;&gt;{{Cite encyclopedia
 | title=Betelgeuse
 | encyclopedia=Oxford English Dictionary
 | editor=Simpson, J.; Weiner, E. (eds)
 | year=1989
 | edition= 2nd
 | page=130
 | location=Oxford
 | publisher=Clarendon Press
 | isbn= 0-19-861186-2}}&lt;/ref&gt; သို့မဟုတ်&lt;br/&gt;{{IPAc-en|ˈ|b|iː|t|əl|dʒ|uː|s}}&lt;ref name=&quot;MWD&quot;&gt;[http://www.merriam-webster.com/dictionary/betelgeuse Merriam-Webster Dictionary]&lt;/ref&gt;
|ra = {{RA|05|55|10.3053}}&lt;ref name=&quot;SIMBAD&quot;&gt;{{cite web
 | url=http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=betelgeuse
 | title =SIMBAD Query Result: BETELGEUSE – Semi-regular Pulsating Star
 | publisher=Centre de Données astronomiques de Strasbourg
 | accessdate=20 June 2007}}&lt;/ref&gt; 
|dec = {{DEC|+07|24|25.426}}&lt;ref name=&quot;SIMBAD&quot; /&gt;
}}
{{Starbox character
| type=ဧရာမ ဆူပါကြယ်ဘီလူး
|class = M2Iab&lt;ref name=&quot;SIMBAD&quot; /&gt;
| appmag_1_passband = [[မြင်နိုင်သော ရောင်စဉ်|V]]
| appmag_1 = ၀.၄၂ (0.2&amp;nbsp;to&amp;nbsp;1.2)&lt;ref name=&quot;SIMBAD&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;AAVSO&quot;&gt;{{cite web
 | title=Variable Star of the Month: Alpha Orionis
 | publisher=American Association of Variable Star Observers (AAVSO)
 | author=Davis, Kate (AAVSO Technical Assistant, Web)
 | url=http://www.aavso.org/vsots_alphaori
 |date=December 2000
 | accessdate=10 July 2010}}&lt;/ref&gt;
| appmag_2_passband = [[:en:J band|J]]
| appmag_2 = -2.99 ± 0.10&lt;ref name=&quot;SIMBAD&quot; /&gt;
|b-v = ၁.၈၅&lt;ref name=&quot;NICOLET&quot;&gt;{{cite journal
 | author=Nicolet, B.
 | title=Catalogue of Homogeneous Data in the UBV Photoelectric Photometric System
 | journal=Astronomy &amp; Astrophysics
 | year=1978
 | volume=34
 | pages=1–49
 | bibcode=1978A&amp;AS...34....1N
 | doi= }}&lt;/ref&gt;
|u-b = 2.06&lt;ref name=&quot;NICOLET&quot; /&gt;
|variable = SR&amp;nbsp;c [[semiregular variable star|(semi-regular)]]&lt;ref name=&quot;SIMBAD&quot; /&gt;
}}
{{Starbox astrometry
|radial_v = +21.91&lt;ref name=&quot;SIMBAD&quot; /&gt;
|prop_mo_ra = 24.95 ± 0.08&lt;ref name=&quot;HARPER2001&quot;&gt;{{cite journal
 | title=A Spatially Resolved, Semiempirical Model for the Extended Atmosphere of α Orionis (M2 Iab)
 | url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2001-04-20_551_2/page/1072
 | author=Harper, Graham M.; Brown, Alexander; Lim, Jeremy
 | journal=The Astrophysical Journal
 | volume=551
 | issue=2
 | pages=1073–98
 |date=April 2001
 | doi=10.1086/320215
 | bibcode=2001ApJ...551.1073H}}&lt;/ref&gt;
|prop_mo_dec = 9.56 ± 0.15&lt;ref name=&quot;HARPER&quot;&gt;{{cite journal
 | author=Harper, Graham M.; Brown, Alexander; Guinan, Edward F.
 | title=A New VLA-Hipparcos Distance to Betelgeuse and its Implications
 | journal=The Astronomical Journal
 |date=April 2008
 | volume=135
 | issue=4
 | pages=1430–40
 | url=http://iopscience.iop.org/1538-3881/135/4/1430/pdf/aj_135_4_1430.pdf
 | format=PDF
 | accessdate=10 July 2010
 | bibcode=2008AJ....135.1430H
 | doi=10.1088/0004-6256/135/4/1430}}&lt;/ref&gt;
|parallax = 5.07
|p_error = 1.10
|parallax_footnote=&lt;ref name=&quot;HARPER&quot; /&gt;
|dist_ly = 643 ± 146&lt;ref name=&quot;HARPER&quot; /&gt; &lt;!--Distance (in light-years)--&gt;
|dist_pc = 197 ± 45&lt;ref name=&quot;HARPER&quot; /&gt; &lt;!--Distance (in parsecs)--&gt;
|absmag_v = −5.85&lt;ref name=HARPER/&gt;
}}
{{Starbox detail
|mass=7.7–20&lt;ref name=&quot;MOHAMED1&quot;&gt;{{cite journal
 | author=Mohamed, S.; Mackey, J.; Langer, N.
 | title=3D Simulations of Betelgeuse's Bow Shock
 | journal=Astronomy &amp; Astrophysics
 | year=2012
 | volume= 541, id.A1
 | bibcode=2012A&amp;A...541A...1M
 | doi=10.1051/0004-6361/201118002
 | arxiv=1109.1555v2
 | pages=A1}}&lt;/ref&gt;
|radius=950–1200&lt;ref name=&quot;MOHAMED1&quot; /&gt;
|luminosity={{val|90000}}–{{val|150000}}&lt;ref name=&quot;MOHAMED1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SMITH2009&quot;&gt;{{cite journal
 | author=Smith, Nathan; Hinkle, Kenneth H.; Ryde, Nils
 | title=Red Supergiants as Potential Type IIn Supernova Progenitors: Spatially Resolved 4.6 μm CO Emission Around VY CMa and Betelgeuse
 | journal=The Astronomical Journal
 |date=March 2009
 | volume=137
 | issue=3
 | pages=3558–3573
 | url=http://arxiv.org/pdf/0811.3037v1.pdf
 | arxiv=0811.3037
 | accessdate=9 September 2012
 | doi=10.1088/0004-6256/137/3/3558
 | bibcode=2009AJ....137.3558S}}&lt;/ref&gt;
|temperature={{val|3140}}–{{val|3641}}&lt;ref name=&quot;MOHAMED1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;HARPER2001&quot;&gt;{{cite journal
 | title=A Spatially Resolved, Semiempirical Model for the Extended Atmosphere of α Orionis (M2 Iab)
 | url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2001-04-20_551_2/page/1072
 | author=Harper, Graham M.; Brown, Alexander; Lim, Jeremy
 | journal=The Astrophysical Journal
 | volume=551
 | issue=2
 | pages=1073–98
 |date=April 2001
 | doi=10.1086/320215
 | bibcode=2001ApJ...551.1073H}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;KERVELLA2009&quot;&gt;{{cite journal
 | author=Kervella, P.
 | title=The Close Circumstellar Environment of Betelgeuse. Adaptive Optics Spectro-imaging in the Near-IR with VLT/NACO
 | journal=Astronomy and Astrophysics
 |date=September 2009
 | volume=504
 | issue=1
 | pages=115–25
 | url=http://arxiv.org/pdf/0907.1843v1.pdf
 | accessdate=10 July 2010
 | bibcode=2009A&amp;A...504..115K
 | doi=10.1051/0004-6361/200912521
 | last2=Verhoelst
 | first2=T.
 | last3=Ridgway
 | first3=S. T.
 | last4=Perrin
 | first4=G.
 | display-authors=5
 | last5=Lacour
 | first5=S.
 | last6=Cami
 | first6=J.
 | last7=Haubois
 | first7=X.|arxiv = 0907.1843 }}&lt;/ref&gt;
|gravity=-0.5&lt;ref name=&quot;LOBEL&quot;&gt;{{cite journal
 | author=Lobel, Alex; Dupree, Andrea K.
 | title=Modeling the Variable Chromosphere of α Orionis
 | journal=The Astrophysical Journal
 | year=2000
 | volume=545
 | issue=1
 | pages=454–74
 | url=http://iopscience.iop.org/0004-637X/545/1/454/pdf/51504.web.pdf
 | accessdate=10 July 2010
 | bibcode=2000ApJ...545..454L
 | doi=10.1086/317784}}&lt;/ref&gt;
|metal=0.05 [[သတ္တုကြွယ်ဝမှု|Fe/H]]&lt;ref name=&quot;RAMIREZ&quot;&gt;{{cite journal
 | author=Ramírez, Solange V.
 | title=Stellar Iron Abundances at the Galactic Center
 | journal=The Astrophysical Journal
 | date=July 2000
 | volume=537
 | issue=1
 | pages=205–20
 | url=http://iopscience.iop.org/0004-637X/537/1/205/pdf/50790.web.pdf
 | format=PDF
 | accessdate=9 July 2010
 | bibcode=2000ApJ...537..205R
 | doi=10.1086/309022|arxiv = astro-ph/0002062
 | last2=Sellgren
 | first2=K.
 | last3=Carr
 | first3=John S.
 | last4=Balachandran
 | first4=Suchitra C.
 | display-authors=4
 | last5=Blum
 | first5=Robert
 | last6=Terndrup
 | first6=Donald M.
 | last7=Steed
 | first7=Adam}}&lt;/ref&gt;
|rotation=5 km/s&lt;ref name=&quot;KERVELLA2009&quot; /&gt;
|age = ~7.3{{e|6}}&lt;ref name=&quot;ESO0927&quot;&gt;{{cite web
 | title=Sharpest Views of Betelgeuse Reveal How Supergiant Stars Lose Mass
 | date=29 July 2009
 | work=Press Releases
 | publisher=European Southern Observatory
 | url=http://www.eso.org/public/news/eso0927/
 | accessdate=6 September 2010}}&lt;/ref&gt;
}}
{{Starbox catalog
|names=Betelgeuse, [[Bayer designation|α Ori]], [[Flamsteed designation|58&amp;nbsp;Ori]], [[Harvard Revised catalogue|HR]]&amp;nbsp;2061, [[Bonner Durchmusterung|BD]]+7°1055, [[Henry Draper Catalogue|HD]]&amp;nbsp;39801, [[Catalogues of Fundamental Stars|FK5]]&amp;nbsp;224, [[Hipparcos catalogue|HIP]]&amp;nbsp;27989, [[Smithsonian Astrophysical Observatory Star Catalog|SAO]]&amp;nbsp;113271, [[Boss General Catalogue|GC]]&amp;nbsp;7451, [[Catalog of Components of Double and Multiple Stars|CCDM]]&amp;nbsp;J05552+0724AP, [[American Association of Variable Star Observers|AAVSO]]&amp;nbsp;0549+07
}}
{{Starbox reference
 |Simbad=HD+39801}}
{{Starbox end}}
'''ဘီတယ်ဂျူးစ်''' ({{IPAc-en|ˈ|b|iː|t|əl|dʒ|uː|z}}, {{IPAc-en|ˈ|b|ɛ|t|əl|dʒ|uː|z}}, {{IPAc-en|ˈ|b|iː|t|əl|dʒ|ɜː|z}}&lt;ref name=&quot;OED&quot; /&gt; သို့မဟုတ် {{IPAc-en|ˈ|b|iː|t|əl|dʒ|uː|s}})&lt;ref name=&quot;MWD&quot; /&gt; သည် ညဘက်ကောင်းကင်ယံတွင် [[အတောက်ပဆုံး ကြယ်များစာရင်း|နဝမမြောက် အတောက်ပဆုံးကြယ်]]၊ [[အိုရိုင်ယွန် (ကြယ်စုတန်း)|အိုင်ရိုင်ယွန်]] [[ကြယ်စုတန်း]]တွင် ဒုတိယအတောက်ပဆုံး ကြယ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ကြယ်၏နာမည်သည် [[အာရပ်ဘာသာစကား]] {{lang|ar|إبط الجوزاء}} ''{{transl|ar|Ibt al-Jauzā'}}'' သို့မဟုတ် {{lang|ar|يد الجوزاء}} ''{{transl|ar|Yad al-Jauzā'}}'' မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး ''အိုင်ရိုင်ယွန်၏လက်'' ဟု ဆိုလိုသည်။ 

ကြယ်အား [[ဆူပါ ဧရာမကြယ်နီ]]အမျိုးအစား စာရင်းသွင်းထားပြီး မိမိတို့ လေ့လာရသည့် အတောက်ပဆုံး၊ အကြီးမားဆုံးသောကြယ်များထဲမှ တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ ဘီတယ်ဂျူးစ်သည် နေ၏အချင်းဝက်ထက် အဆပေါင်း ၆၄၀ မှ ၇၆၄ အထိ ပိုကြီးသည့်အတွက်&lt;ref name=mittag&gt;{{cite journal |last1=Mittag |first1=M. |last2=Schröder |first2=K.-P. |last3=Perdelwitz |first3=V. |last4=Jack |first4=D. |last5=Schmitt |first5=J.H.M.M. |date=2023-01-01 |title=Chromospheric activity and photospheric variation of {{nobr|{{mvar|α}} Ori}} during the great dimming event in 2020 |bibcode=2023A&amp;A...669A...9M |journal=[[Astronomy and Astrophysics]] |volume=669 |pages=A9 |doi=10.1051/0004-6361/202244924  |doi-access=free|issn=0004-6361|arxiv=2211.04967 }}&lt;/ref&gt; အကယ်၍ ယင်းအား [[နေအဖွဲ့အစည်း|နေစကြဝဠာ]]၏ အလယ်တွင်တည်ရှိပါက ယင်း၏မျက်နှာပြင်သည် [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်|ဂျူပီတာ]]ဂြိုဟ်ပတ်လမ်းကြောင်းနှင့်
ယင်း၏ အလွန်ထိတိုင် ထိုးထွက်ကာ [[ဗီးနပ်စ်ဂြိုဟ်|ဗီးနပ်စ်]]၊ [[မာကျူရီဂြိုဟ်|မာကျူရီ]]၊ [[ကမ္ဘာဂြိုဟ်|ကမ္ဘာ]]နှင့် [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]တို့အား မီးလောင်တိုက်သွင်းထားပြီးသား ဖြစ်နေပေလိမ့်မည်။ ထုထည်၏ ခန့်မှန်းချက်မှာ နေထက် အဆပေါင်း ၅ မှ ၃၀ ဆအထိ ရှိသည်။ ကမ္ဘာမြေမှ [[အလင်းနှစ်]]ပေါင်း ၆၄၀ ဟု ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ခန့်မှန်းထားသည်။ ဘီတယ်ဂျူးစ်သည် နှစ်ပေါင်း ၁ဝ မီလီယံအောက်သာ သက်တမ်းရှိသေးသည်။ သို့သော် ယင်း၏ အင်မတန်ကြီးမားသော ထုထည်ကြောင့် နောင်နှစ်ပေါင်း တစ်သိန်းကြာသော် Type II [[ဆူပါနိုဗာ]]အဖြစ် ပေါက်ကွဲနိုင်ဖွယ်ရှိသည်ဟု မျော်မှန်းထားသည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဟာရှယ် အာကာသ လေ့လာရေးမှ
ပြသသည်မှာ ကြယ်၏ လေများသည် ပတ်ဝန်းကျင်မှ ကြားခံနယ်မြေအား လောင်ကျွမ်းစေသည်ဟု ဆိုသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.esa.int/Our_Activities/Space_Science/Betelgeuse_braces_for_a_collision |title=Betelgeuse braces for a collision |publisher=ESA |date=2013-01-22 |accessdate=2013-01-23 }}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလမှ စတင်၍ ဘီတယ်ဂျူးစ်သည် သိသိသာသာ မှေးမိန်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလလယ်တွင် ယင်း၏ တောက်ပမှုမှာ ကျဆင်းလာခဲ့ပြီး ဧပြီ ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် ပုံမှန်တောက်ပမှုအဆင့်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့သည်။ အနီအောက်ရောင်ခြည်ဖြင့် လေလာချက်များတွင် ဘီတယ်ဂျူးစ်၏ မှေးမိန်ခြင်းဖြစ်စဉ်သည် ကြယ်၏ ပေါက်ကွဲမှုထက် ကြယ်အနီးရှိ ဖုန်မှုန်များ ဖုံးလွမ်းခြင်းကြောင့်ဟု သုံးသပ်ခဲ့ကြသည်။

==လေ့လာမှုဆိုင်ရာ သမိုင်းကြောင်း==
ဘီးတယ်ဂျူးစ်ကြယ်နှင့် ယင်း၏ နီရဲသော အရောင်အသွေးကို ရှေးခေတ်ကာလကတည်းက မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်။ ရှေးဟောင်း ဂရိနက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် [[တော်လမီ]]က ထိုကြယ်၏ အရောင်ကို hypókirrhos (ဂရိဘာသာဖြင့် ''ဝါရွှေရောင်ဆန်းသော လိမ္မော်ရောင်'') ဟု ဖော်ပြခဲ့ပြီး၊ ထိုဝေါဟာရကို နောက်ပိုင်းတွင် ဥလုဂ်ဘက်ဂ် (Ulugh Beg) ၏ Zij-i Sultani ကျမ်းကို ဘာသာပြန်ဆိုသူက လက်တင်ဘာသာဖြင့် ''နီမြန်းသော အရောင်'' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့် rubedo ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။{{efn|
''Stella lucida in umero dextro, quae ad rubedinem vergit.''}} ၁၉ ရာစုတွင် မော်ဒန် ကြယ်အမျိုးအစား ခွဲခြားမှုစနစ်များ မပေါ်ပေါက်မီ၊ အန်ဂျီလို ဆက်ချီ (Angelo Secchi) က ဘီးတယ်ဂျူးစ်ကြယ်ကို သူ၏ ကြယ်အမျိုးအစားသတ်မှတ်ချက် (Secchi classes) အရ (လိမ္မော်မှ အနီရောင်) နမူနာကြယ်တစ်စင်းအဖြစ် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;
{{cite conference
 | last=Brück | first=H. A.
 | date=11–15 July 1978
 | title=P. Angelo Secchi, S.J. 1818–1878
 | conference=Spectral Classification of the Future
 | editor1-last=McCarthy | editor1-first=M.F. 
 | editor2-last=Philip | editor2-first=A.G.D.
 | editor3-last=Coyne | editor3-first=G.V. 
 | book-title=Proceedings of the IAU Colloquium&amp;nbsp;47
 | pages=7–20
 | publication-date=1979
 | location=Vatican City, Italy
 | bibcode=1979RA......9....7B
}}&lt;/ref&gt; သို့သော် တော်လမီ မတိုင်မီ သုံးရာစုခန့်က တရုတ်နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များသည် ဘီးတယ်ဂျူးစ်ကြယ်ကို အဝါရောင်အဖြစ် လေ့လာတွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ယင်းသို့ လေ့လာတွေ့ရှိချက်သာ မှန်ကန်ပါက ထိုအချိန်ကာလဝန်းကျင်၌ ယင်းကြယ်သည် အဝါရောင် ကြယ်ဘီလူးကြီး (yellow supergiant) အဆင့်တွင် ရှိနေခဲ့နိုင်သည်ကို ညွှန်ပြနေပြီး&lt;ref name=NEWSCIENTIST1&gt;{{cite magazine
 | title=Ancient Chinese suggest Betelgeuse is a young star
 | date=22 October 1981
 | via=Reed Business Information
 | magazine=New Scientist
 | volume=92
 | issue=1276
 | page=238
 | url=https://books.google.com/books?id=L4NTyHivbV8C&amp;pg=PA238
 }}{{Dead link|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Neuhauser2022&gt;{{Cite journal |last1=Neuhäuser |first1=R |last2=Torres |first2=G |last3=Mugrauer |first3=M |last4=Neuhäuser |first4=D L |last5=Chapman |first5=J |last6=Luge |first6=D |last7=Cosci |first7=M |date=October 2022 |title=Colour evolution of Betelgeuse and Antares over two millennia, derived from historical records, as a new constraint on mass and age |journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] |volume=516 |issue=1 |pages=693–719 |bibcode=2022MNRAS.516..693N |doi=10.1093/mnras/stac1969 |issn=0035-8711 |doi-access=free |arxiv=2207.04702 |hdl-access=free |hdl=10278/5003332}}&lt;/ref&gt; ထိုကြယ်များ၏ ရှုပ်ထွေးသော ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ လက်ရှိ သုတေသနပြုချက်များအရလည်း ယင်းသည် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အကြောင်းအရင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။

===အကွာအဝေး တိုင်းတာခြင်း===
Parallax ဆိုသည်မှာ လေ့လာစောင့်ကြည့်သူ၏ တည်နေရာ ပြောင်းလဲသွားမှုကြောင့် အရာဝတ္ထုတစ်ခု၏ တည်နေရာ ပေါ်လွင်ပြောင်းလဲသွားခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ယင်းကို အာခ်စက္ကန့် (Seconds of arc) (ဒီဂရီတစ်ခု၏ ၃၆၀၀ ပုံ ၁ ပုံရှိသော ထောင့်တိုင်းတာမှု ယူနစ်) များဖြင့် တိုင်းတာသည်။ နက္ခတ္တဗေဒတွင် Parallax ကို အနီးဆုံးရှိ ကြယ်များဆီသို့ အကွာအဝေးကို တွက်ချက်ရန် အသုံးပြုကြသည်။ ကမ္ဘာသည် နေကို လှည့်ပတ်နေသည်နှင့်အမျှ ကြယ်တိုင်းသည် အာခ်စက္ကန့်၏ အစိတ်အပိုင်းမျှ ရွေ့လျားသွားသည်ကို တွေ့ရပြီး၊ ထိုတိုင်းတာချက်ကို ကမ္ဘာ့ပတ်လမ်းက ပံ့ပိုးပေးသော အခြေခံမျဉ်း (Baseline) နှင့် ပေါင်းစပ်လိုက်ပါက ထိုကြယ်ဆီသို့ အကွာအဝေးကို ရရှိစေသည်။ ၁၈၃၈ ခုနှစ်တွင် ဖရီးဒရစ် ဘက်ဆယ် (Friedrich Bessel) ၏ ပထမဆုံး အောင်မြင်သော Parallax တိုင်းတာမှုမှစ၍ နက္ခတ်ဗေဒပညာရှင်များသည် ဘီးတယ်ဂျူးစ်၏ မြင်တွေ့ရသော အကွာအဝေးနှင့် ပတ်သက်၍ ဝေခွဲမရ ဖြစ်ခဲ့ကြသည်။ ကြယ်၏ အကွာအဝေးကို သိရှိခြင်းသည် အလင်းတောက်အား (Luminosity) ကဲ့သို့သော အခြား ကြယ်ဆိုင်ရာ ကန့်သတ်ချက်များ၏ တိကျမှုကို တိုးတက်စေပြီး ယင်းကို ထောင့်ဆိုင်ရာ အချင်း (Angular diameter) နှင့် ပေါင်းစပ်လိုက်ပါက ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အချင်းဝက် (Physical radius) နှင့် သက်ရောက်အပူချိန် (Effective temperature) တို့ကို တွက်ချက်ရန် အသုံးပြုနိုင်သည်။ ထို့အပြင် အလင်းတောက်အားနှင့် အိုင်ဆိုတုပ် ပါဝင်မှု ပမာဏများကိုလည်း ကြယ်၏ သက်တမ်းနှင့် ဒြပ်ထုကို ခန့်မှန်းရန် အသုံးပြုနိုင်သည်။&lt;ref name=&quot;HARPER&quot;&gt;
{{cite journal
 | last1=Harper |first1=Graham M.
 | last2=Brown  |first2=Alexander
 | last3=Guinan |first3=Edward F.
 | title=A new VLA-Hipparcos distance to Betelgeuse and its implications
 | journal=The Astronomical Journal
 | date=April 2008
 | volume=135 | issue=4 | pages=1430–40
 | bibcode=2008AJ....135.1430H
 | doi=10.1088/0004-6256/135/4/1430 | doi-access=free
 }}&lt;/ref&gt;

၁၉၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် ကြယ်၏ အချင်းနှင့် ပတ်သက်၍ ပထမဆုံးသော Interferometric လေ့လာမှုများကို ပြုလုပ်ခဲ့စဉ်က ယူဆထားသော Parallax မှာ {{val|0.0180|ul=&quot;}} ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ {{val|56|ul=pc}} သို့မဟုတ် {{val|180|ul=ly}} ခန့်ရှိသော အကွာအဝေးနှင့် ညီမျှသဖြင့် ကြယ်၏ အချင်းဝက်အတွက် သာမက အခြားသော ကြယ်ဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိတိုင်းအတွက်ပါ မတိကျမှုကို ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ဘီးတယ်ဂျူးစ်၏ အကွာအဝေးကို တိုင်းတာရန် ဆက်လက် လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြရာ အကွာအဝေး ခန့်မှန်းချက်မှာ {{val|400|u=pc}} သို့မဟုတ် {{val|1300|u=ly|fmt=commas}} ခန့်အထိ မြင့်မားစွာ အဆိုပြုမှုများ ရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;HARPER&quot; /&gt; 

ဟစ်ပါကော့စ် ကတ်တလောက် (Hipparcos Catalogue) (၁၉၉၇) မထုတ်ဝေမီက ဘီးတယ်ဂျူးစ်အတွက် အနည်းငယ် ဆန့်ကျင်ကွဲလွဲနေသော Parallax တိုင်းတာချက် နှစ်ခု ရှိခဲ့သည်။ ပထမတစ်ခုမှာ ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် တိုင်းတာခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး Parallax တန်ဖိုး  {{val|9.8|4.7|ul=mas}} ရရှိခဲ့ကာ အကွာအဝေးအားဖြင့် {{val|102|u=pc}} သို့မဟုတ် {{val|330|u=ly}} ခန့် ရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=YALEPLX&gt;
{{cite journal
 | last1=van&amp;nbsp;Altena |first1=W.F.
 | last2=Lee  |first2=J.T.
 | last3=Hoffleit |first3=D.
 | title=Yale Trigonometric Parallaxes Preliminary
 | journal=Yale University Observatory (1991)
 | date=October 1995
 | bibcode=1995yCat.1174....0V
 | volume=1174
 | page=0
}}
&lt;/ref&gt; ဒုတိယတစ်ခုမှာ Hipparcos Input Catalogue (၁၉၉၃) မှ Trigonometric Parallax တန်ဖိုး {{val|5|4|u=mas}}ဖြစ်ပြီး {{val|200|u=pc}} သို့မဟုတ် {{val|650|u=ly}} အကွာအဝေး ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;HIC&quot;&gt;
{{cite web
 | title=Hipparcos Input Catalogue, Version&amp;nbsp;2 (Turon+ 1993)
 | work=VizieR
 | year=1993
 | publisher=Centre de Données astronomiques de Strasbourg
 | url=http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?HIC%2027989
 | access-date=20 June 2010
}}
&lt;/ref&gt; ဤသို့သော မရေရာမှုများကြောင့် သုတေသီများသည် ကွဲပြားသော အကွာအဝေး ခန့်မှန်းချက် အမျိုးမျိုးကို လက်ခံသုံးစွဲခဲ့ကြရပြီး၊ ယင်းက ကြယ်၏ ဂုဏ်သတ္တိများကို တွက်ချက်ရာတွင် သိသာစွာ ကွဲလွဲမှုများဆီသို့ ဦးတည်စေခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;HARPER&quot; /&gt;

၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် Hipparcos ဘက်စုံသုံး မစ်ရှင်မှ ရလဒ်များကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ တိုင်းတာရရှိသော ဘီးတယ်ဂျူးစ်၏ Parallax တန်ဖိုးမှာ {{val|7.63|1.64|u=mas}} ဖြစ်ပြီး {{val|131|u=pc}} သို့မဟုတ် {{val|427|u=ly}} ခန့် အကွာအဝေးနှင့် ညီမျှခဲ့ကာ ယခင် တိုင်းတာချက်များထက် အမှားအယွင်း အပိုင်းအခြား ပိုမို နည်းပါးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;PERRYMAN&quot;&gt;
{{cite journal
 | display-authors=6
 | last1=Perryman | first1=M.A.C. | last2=Lindegren | first2=L.
 | last3=Kovalevsky | first3=J. | last4=Hoeg | first4=E.
 | last5=Bastian | first5=U. | last6=Bernacca | first6=P.L.
 | last7=Crézé | first7=M. | last8=Donati | first8=F.
 | last9=Grenon | first9=M.
 | title=The Hipparcos Catalogue
 | journal=Astronomy &amp; Astrophysics
 | year=1997 | volume=323 | pages=L49–L52
 | bibcode=1997A&amp;A...323L..49P
}}
&lt;/ref&gt; သို့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ဘီးတယ်ဂျူးစ်ကဲ့သို့ အလင်းပြောင်းလဲတတ်သော ကြယ်များ (Variable stars) အတွက် Hipparcos ၏ Parallax တိုင်းတာချက်များကို ပြန်လည် ဆန်းစစ်ကြည့်သောအခါ ထိုတိုင်းတာချက်များ၏ မရေရာမှု တန်ဖိုးများကို လျှော့တွက်ထားခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။&lt;ref name=EYER&gt;
{{cite conference
 | last1=Eyer |first1=L.
 | last2=Grenon |first2=M.
 | year=2000
 | title=Problems encountered in the Hipparcos variable stars analysis
 | conference=6th Vienna Workshop in Astrophysics
 | book-title=Delta Scuti and Related Stars – Reference Handbook and Proceedings of the 6th Vienna Workshop in Astrophysics
 | series=ASP Conference Series
 | publisher=Astronomical Society of the Pacific
 | volume=210 | page=482
 | place=Vienna, Austria
 | bibcode=2000ASPC..210..482E
 | isbn=978-1-58381-041-5 | arxiv = astro-ph/0002235
}}
&lt;/ref&gt; ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ပိုမို ကောင်းမွန်သော တန်ဖိုးဖြစ်သည့် {{val|6.55|0.83}} တန်ဖိုးကို တွက်ချက်နိုင်ခဲ့သဖြင့် အမှားအယွင်း ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုမို ကျဉ်းမြောင်းသွားကာ {{val|152|20|u=pc}} သို့မဟုတ် {{val|500|65|u=ly}} ခန့်ရှိသော အကွာအဝေးကို ရရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=hipparcos&gt;{{cite journal | title=Hipparcos, the new reduction | last1=van&amp;nbsp;Leeuwen | first1=F. |display-authors=etal |date=November 2007 | issue=2 | pages=653–664 | volume=474 | doi=10.1051/0004-6361:20078357  | doi-access=free| journal=Astronomy and Astrophysics | bibcode=2007A&amp;A...474..653V |arxiv = 0708.1752| s2cid=18759600 }}&lt;/ref&gt;

==မြင်နိုင်စွမ်း==

==ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဂုဏ်သိတ္တိ==
ဘီးတယ်ဂျူးစ်သည် M1-2 Ia-ab အမျိုးအစား [[ဆူပါ ဧရာမကြယ်နီ]]အဖြစ် သတ်မှတ်ခွဲခြားထားသော အလွန်ကြီးမား၍ အလင်းတောက်အား မြင့်မားသော်လည်း အေးမြသည့် ကြယ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ဤသတ်မှတ်ချက်ပါ &quot;M&quot; စာလုံးသည် ယင်းကြယ်သည် M spectral Class ထဲတွင် ပါဝင်သော အနီရောင်ကြယ်တစ်စင်း ဖြစ်ပြီး မျက်နှာပြင် လေထုအပူချိန် (Photospheric temperature) နှိုင်းယှဉ်ချက်အရ နိမ့်ကျသည်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ &quot;Ia-ab&quot; ဟူသော အလင်းတောက်အား အမျိုးအစား (Suffix luminosity class) ကမူ ယင်းကြယ်သည် သာမန် ကြယ်ဘီလူးကြီးတစ်ခုနှင့် အလင်းတောက်အား အလွန်မြင့်မားသော ကြယ်ဘီလူးကြီးတစ်ခုကြား အလယ်အလတ် အလင်းတောက်အားရှိသည့် ကြယ်ဘီလူးကြီးတစ်စင်း ဖြစ်ကြောင်း ညွှန်ပြနေသည်။ ၁၉၄၃ ခုနှစ်ကတည်းက ဘီးတယ်ဂျူးစ်၏ ရောင်စဉ်တန်း (Spectrum) သည် အခြားသော ကြယ်များကို အမျိုးအစား ခွဲခြားရာတွင် အခြေခံစံနှုန်းထားအဖြစ် အသုံးပြုသည့် ခိုင်မာသော စံပြမှတ်ကျောက်များထဲမှ တစ်ခုအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=baas25_1319&gt;{{cite journal |last=Garrison |first=R.F. |year=1993 |title=Anchor points for the MK&amp;nbsp;system of spectral classification |journal=Bulletin of the American Astronomical Society |volume=25 |page=1319 |bibcode=1993AAS...183.1710G |url=http://www.astro.utoronto.ca/~garrison/mkstds.html |access-date=4 February 2012 |archive-date=25 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190625094716/http://www.astro.utoronto.ca/~garrison/mkstds.html }}&lt;/ref&gt;

ကြယ်၏ မျက်နှာပြင် အပူချိန်၊ အချင်းနှင့် အကွာအဝေးဆိုင်ရာ မရေရာမှုများကြောင့် ဘီးတယ်ဂျူးစ်၏ အလင်းတောက်အားကို တိကျစွာ တိုင်းတာရန် ခက်ခဲသော်လည်း၊ ၂၀၁၂ ခုနှစ် သုတေသနပြုချက်တစ်ခုတွင် အကွာအဝေးကို {{val|200|u=pc}} ဟု ယူဆပါက အလင်းတောက်အားသည် နေထက် အဆပေါင်း {{solar luminosity|126,000|link=y}}ရှိကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။&lt;ref name=lebertre&gt;{{cite journal |bibcode=2012MNRAS.422.3433L |arxiv=1203.0255 |title=Discovery of a detached H I gas shell surrounding {{nobr|{{mvar|α}} Orionis}} |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=422 |issue=4 |pages=3433 |last1=Le Bertre |first1=T. |last2=Matthews |first2=L. D.| last3=Gérard| first3=E.| last4=Libert| first4=Y. |year=2012 |doi=10.1111/j.1365-2966.2012.20853.x |doi-access=free |s2cid=54005037}}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၁ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း သုတေသနများတွင် သက်ရောက်အပူချိန် (Effective temperatures) သည် ၃,၂၅၀ မှ ၃,၆၉၀ ကယ်လ်ဗင် (K) အထိ ရှိကြောင်း အစီရင်ခံခဲ့သည်။ ဤပမာဏအပိုင်းအခြား ပြင်ပရှိ တန်ဖိုးများကိုလည်း ယခင်က အစီရင်ခံခဲ့ဖူးပြီး၊ ထိုသို့ အပြောင်းအလဲ အများစုမှာ ကြယ်၏ လေထုအတွင်း တုန်ခါမှုများ (Pulsations) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် အမှန်တကယ် အပြောင်းအလဲများဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ထို့ပြင် ဤကြယ်သည် စက်ဝိုင်းပုံ လည်ပတ်မှု နှေးကွေးသည့် ကြယ်တစ်စင်းဖြစ်ပြီး နောက်ဆုံး စံချိန်တင်ထားသော လည်ပတ်နှုန်းမှာ တစ်စက္ကန့်လျှင် ၅.၄၅ ကီလိုမီတာ (5.45 km/s) ဖြစ်ရာ၊ တစ်စက္ကန့်လျှင် ၂၀ ကီလိုမီတာ (20 km/s) နှုန်းဖြင့် လည်ပတ်နေသည့် [[အန်တာရစ်]]ကြယ်ထက် များစွာ နှေးကွေးသည်။&lt;ref name=&quot;HR1&quot;&gt;{{cite web |title=Bright Star Catalogue, 5th Revised Ed. (Hoffleit+, 1991) |work=VizieR |publisher=Centre de Données astronomiques de Strasbourg |url=http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?HR%206134|access-date=7 September 2012}}&lt;/ref&gt; လည်ပတ်ချိန် ကာလသည် ဘီးတယ်ဂျူးစ်၏ အရွယ်အစားနှင့် ကမ္ဘာမြေဘက်သို့ မူတည်သော ထောင့်ပြောင်းလဲမှုပေါ် မူတည်သော်လည်း ကမ္ဘာမြေဘက်သို့ ၆၀ ဒီဂရီခန့် စိမ်းစောင်းလျက် မိမိဝင်ရိုးပေါ်တွင် တစ်ပတ်ပြည့်ရန် ၃၆ နှစ်ကြာမြင့်မည်ဟု တွက်ချက်ထားသည်။

၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ကွန်ပျူတာဖြင့် ပုံတူဖန်တီးမှုများ (Computer simulations) အသုံးပြုသည့် နက္ခတ်ဗေဒပညာရှင်များက ဘီးတယ်ဂျူးစ်သည် စက်ဝိုင်းပုံ မလည်ပတ်ပါက ယင်း၏ ကျယ်ပြန့်သော လေထုအတွင်း အကြီးစား သံလိုက်ဓာတ် လှုပ်ရှားမှုများ (Magnetic activity) ရှိနေနိုင်ကြောင်း၊ ထိုအခြေအနေတွင် သင့်တင့်သော သံလိုက်စက်ကွင်းများပင်လျှင် ကြယ်၏ ဖုန်မှုန့်များ၊ လေတိုးအားများနှင့် ဒြပ်ထု ဆုံးရှုံးမှု ဂုဏ်သတ္တိများပေါ် အဓိပ္ပာယ်ရှိသော သက်ရောက်မှုများ ရှိနိုင်ကြောင်း ခန့်မှန်းခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=DORCH&gt;
{{cite journal
 | last=Dorch |first=S.B.F.
 | year=2004
 | title=Magnetic activity in late-type giant stars: Numerical MHD simulations of non-linear dynamo action in Betelgeuse
 | journal=Astronomy &amp; Astrophysics
 | volume= 423  | issue=3  | pages=1101–07
 | doi=10.1051/0004-6361:20040435
  | doi-access=free| bibcode=2004A&amp;A...423.1101D|arxiv = astro-ph/0403321 | s2cid=16240922
 | url=http://www.astro.ku.dk/~dorch/paper/copies/Dorch2004.pdf
}}
&lt;/ref&gt; Pic du Midi နက္ခတ်ကြည့်မျောစင်၏၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် ရရှိခဲ့သော spectropolarimetric လေ့လာတွေ့ရှိချက်များအရ ဘီးတယ်ဂျူးစ်၏ မျက်နှာပြင်တွင် အားပျော့သော သံလိုက်စက်ကွင်းတစ်ခု ရှိနေသည်ကို ထုတ်ဖော်ပြသခဲ့ပြီး ယင်းက ကြယ်ဘီလူးကြီးများ၏ ကြီးမားသော အပူကူးပြောင်း ရွေ့လျားမှုများ (Convective motions) သည် သံလိုက်စက်ကွင်း အသေးစား ဖြစ်ပေါ်စေသည့် ဒိုင်နမိုသက်ရောက်မှု (dynamo effect) ကို စတင်ပေးနိုင်ကြောင်း ညွှန်ပြနေသည်။&lt;ref name=&quot;A&amp;A516&quot;&gt;
{{cite journal
 | last1=Aurière | first1=M. | last2=Donati | first2=J.-F.
 | last3=Konstantinova-Antova | first3=R. | last4=Perrin | first4=G.
 | last5=Petit | first5=P. | last6=Roudier | first6=T.
 | title=The magnetic field of Betelgeuse : A local dynamo from giant convection Cells?
 | year=2010
 | journal=Astronomy &amp; Astrophysics
 | volume=516  | page=L2
 | arxiv=1005.4845  | bibcode=2010A&amp;A...516L...2A
 | doi=10.1051/0004-6361/201014925
 | doi-access=free|s2cid=54943572 }}&lt;/ref&gt;

==ကြယ်စနစ်==
ဘီးတယ်ဂျူးစ်ကြယ်ကို ယေဘုယျအားဖြင့် ကြယ်တစ်စင်းတည်းအဖြစ်သာ ယူဆခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ၁၉၈၅ နှင့် ၁၉၈၆ ခုနှစ်များတွင် ထုတ်ဝေခဲ့သော သုတေသနများ၌ မာဂရီတာ ကာရောဗ်စကာ (Margarita Karovska) ဦးဆောင်သော အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့က ၁၉၆၈ မှ ၁၉၈၃ ခုနှစ်အထိ Polarization အချက်အလက်များကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခဲ့ရာ အရံကြယ် (Companion stars) နှစ်စင်း ရှိနေကြောင်း ညွှန်ပြနေခဲ့သည်။ ပိုမိုနီးကပ်သော ကြယ်၏ ပတ်လမ်းကြာချိန်မှာ ၂.၁ နှစ်ခန့် ရှိသည်။ Speckle interferometry နည်းပညာကို အသုံးပြု၍ ထိုအဖွဲ့က ၎င်းအရံကြယ်သည် ပင်မကြယ်မှ တည်နေရာထောင့် (Position angle) ၂၇၃ ဒီဂရီ၊ အကွာအဝေး 0.06″±0.01″ (၉ [[AU]]) တွင် တည်ရှိသည်ဟု ကောက်ချက်ချခဲ့ပြီး၊ ထိုပတ်လမ်းသည် ပင်မကြယ်၏ ခရိုမိုဆဖီးယား (Chromosphere) လေထုလွှာအတွင်း တည်ရှိနေနိုင်ခြေ ရှိသည်။ ပိုမိုဝေးကွာသော အရံကြယ်ကိုမူ တည်နေရာထောင့် ၂၇၈ ဒီဂရီ၊ 0.51″±0.01″ (၇၇ AU) အကွာအဝေးတွင် တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=KAROVSKA1&gt;{{cite journal |last1=Karovska |first1=M. |last2=Noyes |first2=R.W. |last3=Roddier |first3=F. |last4=Nisenson |first4=P. |last5=Stachnik |first5=R.V. |title=On a Possible Close Companion to αOri |year=1985 |journal=[[:en:Bulletin of the American Astronomical Society]] |volume=17 |page=598 |bibcode=1985BAAS...17..598K }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=KAROVSKA2&gt;{{cite journal |last1=Karovska |first1=M. |last2=Nisenson |first2=P. |last3=Noyes |first3=R. |title=On the alpha Orionis triple system |year=1986 |journal=Astrophysical Journal |volume=308 |pages=675–685 |doi=10.1086/164497 |bibcode=1986ApJ...308..260K |url=https://theses.hal.science/tel-05548118 }}&lt;/ref&gt; အခြားသော သုတေသနများတွင်မူ ဤအရံကြယ်များ ရှိကြောင်း သက်သေမတွေ့ရှိရဘဲ သို့မဟုတ် ၎င်းတို့ရှိနေခြင်းကို ငြင်းပယ်ခဲ့ကြသော်လည်း ပင်မကြယ်၏ စုစုပေါင်း အလင်းစီးကြောင်း (Overall flux) တွင် နီးကပ်သော အရံကြယ်တစ်စင်းက ပါဝင်ပတ်သက်နေနိုင်သည့် ဖြစ်နိုင်ခြေကိုမူ လုံးဝ ပယ်ဖျက်နိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။&lt;ref name=WILSON2&gt;{{cite journal |last1=Wilson |first1=R.W. |last2=Baldwin |first2=J.E. |last3=Buscher |first3=D.F. |last4=Warner |first4=P.J. |title=High-resolution imaging of Betelgeuse and Mira |year=1992 |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=257 |issue=3 |pages=369–376 |bibcode=1992MNRAS.257..369W |doi=10.1093/mnras/257.3.369 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနှင့် ၂၀၁၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် နည်းပညာ တိုးတက်လာမှုကြောင့် ဘီးတယ်ဂျူးစ်ကြယ်နှင့် ယင်း၏ ဝန်းကျင်ကို ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ကြည်လင်ပြတ်သားမှုမြင့်မားသော ပုံရိပ်ကို Interferometry နည်းလမ်းဖြင့် လေ့လာနိုင်ခဲ့သော်လည်း ဤကြိုးပမ်းမှုများတွင် အရံကြယ် မည်သည်ကိုမျှ မတွေ့ရှိခဲ့ရပေ။

၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် သုတေသန နှစ်ခုက အရံကြယ်တစ်စင်း ရှိကြောင်း သက်သေအထောက်အထားများ တွေ့ရှိခဲ့သည်။ သုတေသနတစ်ခုတွင် တိုက်ရိုက် မလေ့လာရသေးသော ဖုန်မှုန့်များကို ပြောင်းလဲစေနိုင်သော  {{val|1.17|0.07|ul=နေဒြပ်ထု}}ရှိ ကြယ် သို့မဟုတ် သိပ်သည်းအရာဝတ္ထုတစ်ခုသည် အကွာအဝေး ၈.၆၀±၀.၃၃ AU ၌ တည်ရှိနေခြင်းက ဘီးတယ်ဂျူးစ်၏ ၂,၁၇၀ ရက် (၅.၉၄ နှစ်) ကြာ အလယ်အလတ် သက်ရောက်မှု ပတ်လမ်းကြာချိန် (Secondary periodicity) ပြောင်းလဲနေသော Radial velocity၊ သင့်တင့်သော အချင်းဝက်နှင့် ထိရောက်အပူချိန် အပြောင်းအလဲ နည်းပါးမှုတို့အတွက် အဖြစ်နိုင်ဆုံး ဖြေရှင်းချက်ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=Goldberg2024&gt;
{{cite journal |last1=Goldberg |first1=Jared A. |last2=Joyce |first2=Meridith |last3=Molnár |first3=László |title=A Buddy for Betelgeuse: Binarity as the Origin of the Long Secondary Period in α Orionis |date=November 2024 |journal=The Astrophysical Journal |language=en |volume=977 |issue=1 |pages=35 |doi=10.3847/1538-4357/ad87f4 |doi-access=free |arxiv=2408.09089 |bibcode=2024ApJ...977...35G |issn=0004-637X }}&lt;/ref&gt; သုတေသနအဖွဲ့ အခြားတစ်ခုမှ ထုတ်ပြန်သော ဒုတိယမြောက် သုတေသနတွင်လည်း ရာစုနှစ်တစ်ခုစာ လေ့လာတွေ့ရှိချက် အချက်အလက်များကို စိစစ်ခဲ့ရာ ပတ်လမ်းကြာချိန် ၅.၇၈ နှစ်ရှိပြီး နေထက် ဒြပ်ထုနှင့် အလင်းထွက်အား နည်းနိုင်သော နီးကပ်သည့် အရံကြယ်တစ်စင်း ရှိကြောင်း ပြသခဲ့သည်။ ထိုကြယ်သည် နှစ် ၁၀,၀၀၀ အတွင်း ဘီးတယ်ဂျူးစ်၏ ဝါးမြိုခြင်းကို ခံရမည်ဟု မျှော်လင့်ရသည်။&lt;ref name=MacLeod2024&gt;{{cite journal |last1=MacLeod |first1=Morgan |last2=Blunt |first2=Sarah |last3=De Rosa |first3=Robert J. |last4=Dupree |first4=Andrea K. |last5=Granzer |first5=Thomas |last6=Harper |first6=Graham M. |last7=Huang |first7=Caroline D. |last8=Leiner |first8=Emily M. |last9=Loeb |first9=Abraham |last10=Nielsen |first10=Eric L. |last11=Strassmeier |first11=Klaus G. |last12=Wang |first12=Jason J. |last13=Weber |first13=Michael |display-authors=6 |title=Radial Velocity and Astrometric Evidence for a Close Companion to Betelgeuse |year=2024 |journal=The Astrophysical Journal |volume=978 |issue=1 |page=50 |doi=10.3847/1538-4357/ad93c8 |doi-access=free |bibcode=2025ApJ...978...50M |arxiv=2409.11332 }}&lt;/ref&gt; ဤဖြစ်စဉ်ကို သုတေသနပြုနေသည့် အာကာသရူပဗေဒပညာရှင် ဂျားရက် ဂိုးဒ်ဘတ် (Jared Goldberg) က ထိုအရံကြယ်ကို &quot;Betelbuddy&quot; ဟု ချစ်စနိုး အမည်ပေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite press release |last=Beaufore |first=Jane |title=Betelgeuse Betelgeuse? Bright Star Betelgeuse Likely Has a 'Betelbuddy' Stellar Companion |date=2024-10-21 |df=dmy-all |url=https://www.simonsfoundation.org/2024/10/21/betelgeuse-betelgeuse-bright-star-betelgeuse-likely-has-a-betelbuddy-stellar-companion/ |access-date=23 July 2025 }}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၅ ခုနှစ် မေလတွင် UV နှင့် X-ray လေ့လာမှုများပေါ် မူတည်သည့် သုတေသနများက ထိုအရံကြယ်သည် သိပ်သည်းကြယ် (Compact star) ဖြစ်နိုင်ချေကို ပယ်ဖျက်ခဲ့ပြီး ဒြပ်ထုနည်းသော နုပျိုကြယ်သစ် (Young stellar object) ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ညွှန်ပြခဲ့သည်။&lt;ref name=Goldberg2025&gt;{{Cite journal |last1=Goldberg |first1=Jared A. |last2=O'Grady |first2=Anna J.G. |last3=Joyce |first3=Meridith |last4=Johnson |first4=Christian I. |last5=Molnár |first5=László |last6=Dupree |first6=Andrea |last7=O'Connor |first7=Brendan |last8=Drout |first8=Maria R. |last9=Moe |first9=Maxwell |display-authors=6 |title=Betelgeuse, Betelgeuse, Betelgeuse, Betel-buddy? Constraints on the dynamical companion to $α$ Orionis from HST |journal=The Astrophysical Journal |date=2025-05-23 |volume=994 |issue=1 |page=101 |doi=10.3847/1538-4357/ae0c0c |doi-access=free |df=dmy-all |arxiv=2505.18375 |bibcode=2025ApJ...994..101G }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Grady2025&gt;{{cite journal |last1=O'Grady |first1=Anna J.G. |last2=O'Connor |first2=Brendan |last3=Goldberg |first3=Jared A. |last4=Joyce |first4=Meridith |last5=Molnár |first5=László |last6=Johnson |first6=Christian I. |last7=Hare |first7=Jeremy |last8=Breivik |first8=Katelyn |last9=Drout |first9=Maria R. |last10=Moe |first10=Maxwell |last11=Calamida |first11=Annalisa |display-authors=6 |title=Betelgeuse's Buddy: X-Ray Constraints on the Nature of α Ori B |journal=The Astrophysical Journal |year=2025 |volume=992 |issue=1 |page=107 |doi=10.3847/1538-4357/adff83 |doi-access=free |arxiv=2505.18376 |bibcode=2025ApJ...992..107O }}&lt;/ref&gt; ထိုသို့သော အရာဝတ္ထုများသည် ဘီးတယ်ဂျူးစ်တွင် တွေ့ရှိရသည့် X-ray အလင်းတောက်အားနှင့် နှိုင်းယှဉ်နိုင်သည်။ ထိုလေ့လာတွေ့ရှိချက်များအရ အရံကြယ်၏ ဒြပ်ထုသည် {{solar mass|1.5}} ထက် နည်းရမည်ဖြစ်ပြီး၊ {{solar mass|1}} ထက် ပိုနည်းနိုင်ခြေ ရှိသည်။&lt;ref name=Goldberg2025/&gt;

၂၀၂၀ နှင့် ၂၀၂၄ ခုနှစ်များတွင် လေ့လာခဲ့သော အချက်အလက်များပေါ် မူတည်၍ Gemini Observatory နက္ခတ်ကြည့်မျော်စင်ဖြင့် တိုက်ရိုက်တွေ့ရှိနိုင်ခြေကို ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ကြေညာခဲ့သည်။ ၂၀၂၀ လေ့လာမှုများကို အလင်းအလွန်မှိန်သွားသည့် မဟာအလင်းမှိန်ဖြစ်စဉ် (Great Dimming event) အတွင်း ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ထိုအချိန်၌ အရံကြယ်သည် ဘီးတယ်ဂျူးစ်နှင့် တစ်တန်းတည်း ကျရောက်နေသောကြောင့် မမြင်တွေ့နိုင်ဟု ခန့်မှန်းထားသည့် အချိန်ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၄ လေ့လာမှုများကိုမူ အရံကြယ်၏ အကွာဝေးဆုံး တည်ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည့် အချိန်မှ ၃ ရက်အကြာတွင် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၀ နှင့် ၂၀၂၄ အချက်အလက်များကို နှိုင်းယှဉ်လိုက်သောအခါ ၂၀၂၀ တွင် မည်သည့်အရံကြယ်မျှ မတွေ့ရဘဲ ၂၀၂၄ တွင်မူ အရံကြယ်တစ်စင်းကို တွေ့ရှိခဲ့ရပုံပေါ်သည်။  ဘီးတယ်ဂျူးစ် ဟူသော အမည်သည် အာရပ်ဘာသာဖြင့် ''al-Jawzā’ ၏ လက်'' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသဖြင့် သုတေသီများက အသစ်တွေ့ရှိသော အရံကြယ်အတွက် အာရပ်ဘာသာဖြင့် ''သူမ၏ လက်ကောက်'' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့် Siwarha ဟူသော အမည်ကို အဆိုပြုခဲ့ကြသည်။ Siwarha ဟူသော အမည်ကို IAU (အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒ သမဂ္ဂ) က ၂၀၂၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၂ ရက်နေ့မှစ၍ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။

==မှတ်စု==
{{Notelist}}

==ကျမ်းကိုး==
{{Reflist|2}}

==ပြင်ပလင့်များ==
{{commons category|Betelgeuse}}
* [http://www.mrao.cam.ac.uk/telescopes/coast/betel.html Surface imaging of Betelgeuse with COAST and the WHT] Interferometric images taken at different wavelengths.
* [http://www.ipac.caltech.edu/outreach/Edu/Regions/irregions.html Near, Mid and Far Infrared]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061230203454/http://www.ipac.caltech.edu/Outreach/Edu/Regions/irregions.html |date=30 December 2006 }} Infrared Processing and Analysis Center (IPAC) webpage showing pictures at various wavelengths.
* Astronomy Picture of the Day Pictures:
# [http://apod.nasa.gov/apod/ap071225.html Mars and Orion Over Monument Valley] Skyscape showing the relative brightness of Betelgeuse and Rigel.
# [http://apod.nasa.gov/apod/ap101023.html Orion: Head to Toe] Breathtaking vista the Orion Molecular Cloud Complex from Rogelio Bernal Andreo.
# [http://apod.nasa.gov/apod/ap100106.html The Spotty Surface of Betelgeuse] A reconstructed image showing two hotspots, possibly convection cells.
# [http://apod.nasa.gov/apod/ap001222.html Simulated Supergiant Star] Freytag's &quot;Star in a Box&quot; illustrating the nature of Betelgeuse's &quot;monster granules&quot;.
# [http://apod.nasa.gov/apod/ap000725.html Why Stars Twinkle] Image of Betelgeuse showing the effect of atmospheric twinkling in a microscope.
* [http://www.astro.uu.se/~bf/movie/dst35gm04n26/rsgintro_en.html Red supergiant movie] Numerical simulation of a red supergiant star like Betelgeuse.


[[ကဏ္ဍ:ဆူပါ ဧရာမကြယ်များ]]
[[Category:အိုရိုင်ယွန် (ကြယ်စုတန်း)]]</text>
      <sha1>2t9te2y9ld2b23znv5fxgktb7pc59pv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1054807</id>
      <parentid>1054806</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T09:27:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1054807</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53915" sha1="r4mg2hl3hy76vmbtc88mu22veoq6sei" xml:space="preserve">{{Sky|05|55|10.3053|+|07|24|25.426|600}}
{{Starbox begin
|name =Betelgeuse (α Ori)
}}
{{Starbox image
|image =[[File:Position Alpha Ori.png|250px]]
|caption = ပန်းရောင်ဖြင့် မြှားပြထားသည်မှာ [[အိုရိုင်ယွန် (ကြယ်စုတန်း)|အိုရိုင်ယွန်]] [[ကြယ်အုပ်စု|ကြယ်စုတန်း]]မှ ဘီတယ်ဂျူးစ် ဖြစ်သည်။
}}
{{Starbox observe
|epoch = J2000.0
|constell = [[အိုရိုင်ယွန် (ကြယ်စုတန်း)|အိုရိုင်ယွန်]]
|pronounce = {{IPAc-en|ˈ|b|iː|t|əl|dʒ|uː|z}}, {{IPAc-en|ˈ|b|ɛ|t|əl|dʒ|uː|z}}&lt;ref name=&quot;OED&quot;&gt;{{Cite encyclopedia
 | title=Betelgeuse
 | encyclopedia=Oxford English Dictionary
 | editor=Simpson, J.; Weiner, E. (eds)
 | year=1989
 | edition= 2nd
 | page=130
 | location=Oxford
 | publisher=Clarendon Press
 | isbn= 0-19-861186-2}}&lt;/ref&gt; သို့မဟုတ်&lt;br/&gt;{{IPAc-en|ˈ|b|iː|t|əl|dʒ|uː|s}}&lt;ref name=&quot;MWD&quot;&gt;[http://www.merriam-webster.com/dictionary/betelgeuse Merriam-Webster Dictionary]&lt;/ref&gt;
|ra = {{RA|05|55|10.3053}}&lt;ref name=&quot;SIMBAD&quot;&gt;{{cite web
 | url=http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=betelgeuse
 | title =SIMBAD Query Result: BETELGEUSE – Semi-regular Pulsating Star
 | publisher=Centre de Données astronomiques de Strasbourg
 | accessdate=20 June 2007}}&lt;/ref&gt; 
|dec = {{DEC|+07|24|25.426}}&lt;ref name=&quot;SIMBAD&quot; /&gt;
}}
{{Starbox character
| type=ဧရာမ ဆူပါကြယ်ဘီလူး
|class = M2Iab&lt;ref name=&quot;SIMBAD&quot; /&gt;
| appmag_1_passband = [[မြင်နိုင်သော ရောင်စဉ်|V]]
| appmag_1 = ၀.၄၂ (0.2&amp;nbsp;to&amp;nbsp;1.2)&lt;ref name=&quot;SIMBAD&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;AAVSO&quot;&gt;{{cite web
 | title=Variable Star of the Month: Alpha Orionis
 | publisher=American Association of Variable Star Observers (AAVSO)
 | author=Davis, Kate (AAVSO Technical Assistant, Web)
 | url=http://www.aavso.org/vsots_alphaori
 |date=December 2000
 | accessdate=10 July 2010}}&lt;/ref&gt;
| appmag_2_passband = [[:en:J band|J]]
| appmag_2 = -2.99 ± 0.10&lt;ref name=&quot;SIMBAD&quot; /&gt;
|b-v = ၁.၈၅&lt;ref name=&quot;NICOLET&quot;&gt;{{cite journal
 | author=Nicolet, B.
 | title=Catalogue of Homogeneous Data in the UBV Photoelectric Photometric System
 | journal=Astronomy &amp; Astrophysics
 | year=1978
 | volume=34
 | pages=1–49
 | bibcode=1978A&amp;AS...34....1N
 | doi= }}&lt;/ref&gt;
|u-b = 2.06&lt;ref name=&quot;NICOLET&quot; /&gt;
|variable = SR&amp;nbsp;c [[semiregular variable star|(semi-regular)]]&lt;ref name=&quot;SIMBAD&quot; /&gt;
}}
{{Starbox astrometry
|radial_v = +21.91&lt;ref name=&quot;SIMBAD&quot; /&gt;
|prop_mo_ra = 24.95 ± 0.08&lt;ref name=&quot;HARPER2001&quot;&gt;{{cite journal
 | title=A Spatially Resolved, Semiempirical Model for the Extended Atmosphere of α Orionis (M2 Iab)
 | url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2001-04-20_551_2/page/1072
 | author=Harper, Graham M.; Brown, Alexander; Lim, Jeremy
 | journal=The Astrophysical Journal
 | volume=551
 | issue=2
 | pages=1073–98
 |date=April 2001
 | doi=10.1086/320215
 | bibcode=2001ApJ...551.1073H}}&lt;ref name=&quot;HARPER&quot; /&gt;
|parallax = 5.07
|p_error = 1.10
|parallax_footnote=&lt;ref name=&quot;HARPER&quot; /&gt;
|dist_ly = 643 ± 146&lt;ref name=&quot;HARPER&quot; /&gt; &lt;!--Distance (in light-years)--&gt;
|dist_pc = 197 ± 45&lt;ref name=&quot;HARPER&quot; /&gt; &lt;!--Distance (in parsecs)--&gt;
|absmag_v = −5.85&lt;ref name=HARPER/&gt;
}}
{{Starbox detail
|mass=7.7–20&lt;ref name=&quot;MOHAMED1&quot;&gt;{{cite journal
 | author=Mohamed, S.; Mackey, J.; Langer, N.
 | title=3D Simulations of Betelgeuse's Bow Shock
 | journal=Astronomy &amp; Astrophysics
 | year=2012
 | volume= 541, id.A1
 | bibcode=2012A&amp;A...541A...1M
 | doi=10.1051/0004-6361/201118002
 | arxiv=1109.1555v2
 | pages=A1}}&lt;/ref&gt;
|radius=950–1200&lt;ref name=&quot;MOHAMED1&quot; /&gt;
|luminosity={{val|90000}}–{{val|150000}}&lt;ref name=&quot;MOHAMED1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SMITH2009&quot;&gt;{{cite journal
 | author=Smith, Nathan; Hinkle, Kenneth H.; Ryde, Nils
 | title=Red Supergiants as Potential Type IIn Supernova Progenitors: Spatially Resolved 4.6 μm CO Emission Around VY CMa and Betelgeuse
 | journal=The Astronomical Journal
 |date=March 2009
 | volume=137
 | issue=3
 | pages=3558–3573
 | url=http://arxiv.org/pdf/0811.3037v1.pdf
 | arxiv=0811.3037
 | accessdate=9 September 2012
 | doi=10.1088/0004-6256/137/3/3558
 | bibcode=2009AJ....137.3558S}}&lt;/ref&gt;
|temperature={{val|3140}}–{{val|3641}}&lt;ref name=&quot;MOHAMED1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;HARPER2001&quot;&gt;{{cite journal
 | title=A Spatially Resolved, Semiempirical Model for the Extended Atmosphere of α Orionis (M2 Iab)
 | url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2001-04-20_551_2/page/1072
 | author=Harper, Graham M.; Brown, Alexander; Lim, Jeremy
 | journal=The Astrophysical Journal
 | volume=551
 | issue=2
 | pages=1073–98
 |date=April 2001
 | doi=10.1086/320215
 | bibcode=2001ApJ...551.1073H}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;KERVELLA2009&quot;&gt;{{cite journal
 | author=Kervella, P.
 | title=The Close Circumstellar Environment of Betelgeuse. Adaptive Optics Spectro-imaging in the Near-IR with VLT/NACO
 | journal=Astronomy and Astrophysics
 |date=September 2009
 | volume=504
 | issue=1
 | pages=115–25
 | url=http://arxiv.org/pdf/0907.1843v1.pdf
 | accessdate=10 July 2010
 | bibcode=2009A&amp;A...504..115K
 | doi=10.1051/0004-6361/200912521
 | last2=Verhoelst
 | first2=T.
 | last3=Ridgway
 | first3=S. T.
 | last4=Perrin
 | first4=G.
 | display-authors=5
 | last5=Lacour
 | first5=S.
 | last6=Cami
 | first6=J.
 | last7=Haubois
 | first7=X.|arxiv = 0907.1843 }}&lt;/ref&gt;
|gravity=-0.5&lt;ref name=&quot;LOBEL&quot;&gt;{{cite journal
 | author=Lobel, Alex; Dupree, Andrea K.
 | title=Modeling the Variable Chromosphere of α Orionis
 | journal=The Astrophysical Journal
 | year=2000
 | volume=545
 | issue=1
 | pages=454–74
 | url=http://iopscience.iop.org/0004-637X/545/1/454/pdf/51504.web.pdf
 | accessdate=10 July 2010
 | bibcode=2000ApJ...545..454L
 | doi=10.1086/317784}}&lt;/ref&gt;
|metal=0.05 [[သတ္တုကြွယ်ဝမှု|Fe/H]]&lt;ref name=&quot;RAMIREZ&quot;&gt;{{cite journal
 | author=Ramírez, Solange V.
 | title=Stellar Iron Abundances at the Galactic Center
 | journal=The Astrophysical Journal
 | date=July 2000
 | volume=537
 | issue=1
 | pages=205–20
 | url=http://iopscience.iop.org/0004-637X/537/1/205/pdf/50790.web.pdf
 | format=PDF
 | accessdate=9 July 2010
 | bibcode=2000ApJ...537..205R
 | doi=10.1086/309022|arxiv = astro-ph/0002062
 | last2=Sellgren
 | first2=K.
 | last3=Carr
 | first3=John S.
 | last4=Balachandran
 | first4=Suchitra C.
 | display-authors=4
 | last5=Blum
 | first5=Robert
 | last6=Terndrup
 | first6=Donald M.
 | last7=Steed
 | first7=Adam}}&lt;/ref&gt;
|rotation=5 km/s&lt;ref name=&quot;KERVELLA2009&quot; /&gt;
|age = ~7.3{{e|6}}&lt;ref name=&quot;ESO0927&quot;&gt;{{cite web
 | title=Sharpest Views of Betelgeuse Reveal How Supergiant Stars Lose Mass
 | date=29 July 2009
 | work=Press Releases
 | publisher=European Southern Observatory
 | url=http://www.eso.org/public/news/eso0927/
 | accessdate=6 September 2010}}&lt;/ref&gt;
}}
{{Starbox catalog
|names=Betelgeuse, [[:en:Bayer designation|α Ori]], [[:en:Flamsteed designation|58&amp;nbsp;Ori]], [[:en:Harvard Revised catalogue|HR]]&amp;nbsp;2061, [[:en:Bonner Durchmusterung|BD]]+7°1055, [[:en:Henry Draper Catalogue|HD]]&amp;nbsp;39801, [[:en:Catalogues of Fundamental Stars|FK5]]&amp;nbsp;224, [[:en:Hipparcos catalogue|HIP]]&amp;nbsp;27989, [[:en:Smithsonian Astrophysical Observatory Star Catalog|SAO]]&amp;nbsp;113271, [[:en:Boss General Catalogue|GC]]&amp;nbsp;7451, [[Catalog of Components of Double and Multiple Stars|CCDM]]&amp;nbsp;J05552+0724AP, [[:en:American Association of Variable Star Observers|AAVSO]]&amp;nbsp;0549+07
}}
{{Starbox reference
 |Simbad=HD+39801}}
{{Starbox end}}
'''ဘီတယ်ဂျူးစ်''' ({{IPAc-en|ˈ|b|iː|t|əl|dʒ|uː|z}}, {{IPAc-en|ˈ|b|ɛ|t|əl|dʒ|uː|z}}, {{IPAc-en|ˈ|b|iː|t|əl|dʒ|ɜː|z}}&lt;ref name=&quot;OED&quot; /&gt; သို့မဟုတ် {{IPAc-en|ˈ|b|iː|t|əl|dʒ|uː|s}})&lt;ref name=&quot;MWD&quot; /&gt; သည် ညဘက်ကောင်းကင်ယံတွင် [[အတောက်ပဆုံး ကြယ်များစာရင်း|နဝမမြောက် အတောက်ပဆုံးကြယ်]]၊ [[အိုရိုင်ယွန် (ကြယ်စုတန်း)|အိုင်ရိုင်ယွန်]] [[ကြယ်စုတန်း]]တွင် ဒုတိယအတောက်ပဆုံး ကြယ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ကြယ်၏နာမည်သည် [[အာရပ်ဘာသာစကား]] {{lang|ar|إبط الجوزاء}} ''{{transl|ar|Ibt al-Jauzā'}}'' သို့မဟုတ် {{lang|ar|يد الجوزاء}} ''{{transl|ar|Yad al-Jauzā'}}'' မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး ''အိုင်ရိုင်ယွန်၏လက်'' ဟု ဆိုလိုသည်။ 

ကြယ်အား [[ဆူပါ ဧရာမကြယ်နီ]]အမျိုးအစား စာရင်းသွင်းထားပြီး မိမိတို့ လေ့လာရသည့် အတောက်ပဆုံး၊ အကြီးမားဆုံးသောကြယ်များထဲမှ တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ ဘီတယ်ဂျူးစ်သည် နေ၏အချင်းဝက်ထက် အဆပေါင်း ၆၄၀ မှ ၇၆၄ အထိ ပိုကြီးသည့်အတွက်&lt;ref name=mittag&gt;{{cite journal |last1=Mittag |first1=M. |last2=Schröder |first2=K.-P. |last3=Perdelwitz |first3=V. |last4=Jack |first4=D. |last5=Schmitt |first5=J.H.M.M. |date=2023-01-01 |title=Chromospheric activity and photospheric variation of {{nobr|{{mvar|α}} Ori}} during the great dimming event in 2020 |bibcode=2023A&amp;A...669A...9M |journal=[[Astronomy and Astrophysics]] |volume=669 |pages=A9 |doi=10.1051/0004-6361/202244924  |doi-access=free|issn=0004-6361|arxiv=2211.04967 }}&lt;/ref&gt; အကယ်၍ ယင်းအား [[နေအဖွဲ့အစည်း|နေစကြဝဠာ]]၏ အလယ်တွင်တည်ရှိပါက ယင်း၏မျက်နှာပြင်သည် [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်|ဂျူပီတာ]]ဂြိုဟ်ပတ်လမ်းကြောင်းနှင့်
ယင်း၏ အလွန်ထိတိုင် ထိုးထွက်ကာ [[ဗီးနပ်စ်ဂြိုဟ်|ဗီးနပ်စ်]]၊ [[မာကျူရီဂြိုဟ်|မာကျူရီ]]၊ [[ကမ္ဘာဂြိုဟ်|ကမ္ဘာ]]နှင့် [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]တို့အား မီးလောင်တိုက်သွင်းထားပြီးသား ဖြစ်နေပေလိမ့်မည်။ ထုထည်၏ ခန့်မှန်းချက်မှာ နေထက် အဆပေါင်း ၅ မှ ၃၀ ဆအထိ ရှိသည်။ ကမ္ဘာမြေမှ [[အလင်းနှစ်]]ပေါင်း ၆၄၀ ဟု ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ခန့်မှန်းထားသည်။ ဘီတယ်ဂျူးစ်သည် နှစ်ပေါင်း ၁ဝ မီလီယံအောက်သာ သက်တမ်းရှိသေးသည်။ သို့သော် ယင်း၏ အင်မတန်ကြီးမားသော ထုထည်ကြောင့် နောင်နှစ်ပေါင်း တစ်သိန်းကြာသော် Type II [[ဆူပါနိုဗာ]]အဖြစ် ပေါက်ကွဲနိုင်ဖွယ်ရှိသည်ဟု မျော်မှန်းထားသည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဟာရှယ် အာကာသ လေ့လာရေးမှ
ပြသသည်မှာ ကြယ်၏ လေများသည် ပတ်ဝန်းကျင်မှ ကြားခံနယ်မြေအား လောင်ကျွမ်းစေသည်ဟု ဆိုသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.esa.int/Our_Activities/Space_Science/Betelgeuse_braces_for_a_collision |title=Betelgeuse braces for a collision |publisher=ESA |date=2013-01-22 |accessdate=2013-01-23 }}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလမှ စတင်၍ ဘီတယ်ဂျူးစ်သည် သိသိသာသာ မှေးမိန်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလလယ်တွင် ယင်း၏ တောက်ပမှုမှာ ကျဆင်းလာခဲ့ပြီး ဧပြီ ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် ပုံမှန်တောက်ပမှုအဆင့်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့သည်။ အနီအောက်ရောင်ခြည်ဖြင့် လေလာချက်များတွင် ဘီတယ်ဂျူးစ်၏ မှေးမိန်ခြင်းဖြစ်စဉ်သည် ကြယ်၏ ပေါက်ကွဲမှုထက် ကြယ်အနီးရှိ ဖုန်မှုန်များ ဖုံးလွမ်းခြင်းကြောင့်ဟု သုံးသပ်ခဲ့ကြသည်။

==လေ့လာမှုဆိုင်ရာ သမိုင်းကြောင်း==
ဘီးတယ်ဂျူးစ်ကြယ်နှင့် ယင်း၏ နီရဲသော အရောင်အသွေးကို ရှေးခေတ်ကာလကတည်းက မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်။ ရှေးဟောင်း ဂရိနက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် [[တော်လမီ]]က ထိုကြယ်၏ အရောင်ကို hypókirrhos (ဂရိဘာသာဖြင့် ''ဝါရွှေရောင်ဆန်းသော လိမ္မော်ရောင်'') ဟု ဖော်ပြခဲ့ပြီး၊ ထိုဝေါဟာရကို နောက်ပိုင်းတွင် ဥလုဂ်ဘက်ဂ် (Ulugh Beg) ၏ Zij-i Sultani ကျမ်းကို ဘာသာပြန်ဆိုသူက လက်တင်ဘာသာဖြင့် ''နီမြန်းသော အရောင်'' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့် rubedo ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။{{efn|
''Stella lucida in umero dextro, quae ad rubedinem vergit.''}} ၁၉ ရာစုတွင် မော်ဒန် ကြယ်အမျိုးအစား ခွဲခြားမှုစနစ်များ မပေါ်ပေါက်မီ၊ အန်ဂျီလို ဆက်ချီ (Angelo Secchi) က ဘီးတယ်ဂျူးစ်ကြယ်ကို သူ၏ ကြယ်အမျိုးအစားသတ်မှတ်ချက် (Secchi classes) အရ (လိမ္မော်မှ အနီရောင်) နမူနာကြယ်တစ်စင်းအဖြစ် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;
{{cite conference
 | last=Brück | first=H. A.
 | date=11–15 July 1978
 | title=P. Angelo Secchi, S.J. 1818–1878
 | conference=Spectral Classification of the Future
 | editor1-last=McCarthy | editor1-first=M.F. 
 | editor2-last=Philip | editor2-first=A.G.D.
 | editor3-last=Coyne | editor3-first=G.V. 
 | book-title=Proceedings of the IAU Colloquium&amp;nbsp;47
 | pages=7–20
 | publication-date=1979
 | location=Vatican City, Italy
 | bibcode=1979RA......9....7B
}}&lt;/ref&gt; သို့သော် တော်လမီ မတိုင်မီ သုံးရာစုခန့်က တရုတ်နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များသည် ဘီးတယ်ဂျူးစ်ကြယ်ကို အဝါရောင်အဖြစ် လေ့လာတွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ယင်းသို့ လေ့လာတွေ့ရှိချက်သာ မှန်ကန်ပါက ထိုအချိန်ကာလဝန်းကျင်၌ ယင်းကြယ်သည် အဝါရောင် ကြယ်ဘီလူးကြီး (yellow supergiant) အဆင့်တွင် ရှိနေခဲ့နိုင်သည်ကို ညွှန်ပြနေပြီး&lt;ref name=NEWSCIENTIST1&gt;{{cite magazine
 | title=Ancient Chinese suggest Betelgeuse is a young star
 | date=22 October 1981
 | via=Reed Business Information
 | magazine=New Scientist
 | volume=92
 | issue=1276
 | page=238
 | url=https://books.google.com/books?id=L4NTyHivbV8C&amp;pg=PA238
 }}{{Dead link|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Neuhauser2022&gt;{{Cite journal |last1=Neuhäuser |first1=R |last2=Torres |first2=G |last3=Mugrauer |first3=M |last4=Neuhäuser |first4=D L |last5=Chapman |first5=J |last6=Luge |first6=D |last7=Cosci |first7=M |date=October 2022 |title=Colour evolution of Betelgeuse and Antares over two millennia, derived from historical records, as a new constraint on mass and age |journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] |volume=516 |issue=1 |pages=693–719 |bibcode=2022MNRAS.516..693N |doi=10.1093/mnras/stac1969 |issn=0035-8711 |doi-access=free |arxiv=2207.04702 |hdl-access=free |hdl=10278/5003332}}&lt;/ref&gt; ထိုကြယ်များ၏ ရှုပ်ထွေးသော ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ လက်ရှိ သုတေသနပြုချက်များအရလည်း ယင်းသည် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အကြောင်းအရင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။

===အကွာအဝေး တိုင်းတာခြင်း===
Parallax ဆိုသည်မှာ လေ့လာစောင့်ကြည့်သူ၏ တည်နေရာ ပြောင်းလဲသွားမှုကြောင့် အရာဝတ္ထုတစ်ခု၏ တည်နေရာ ပေါ်လွင်ပြောင်းလဲသွားခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ယင်းကို အာခ်စက္ကန့် (Seconds of arc) (ဒီဂရီတစ်ခု၏ ၃၆၀၀ ပုံ ၁ ပုံရှိသော ထောင့်တိုင်းတာမှု ယူနစ်) များဖြင့် တိုင်းတာသည်။ နက္ခတ္တဗေဒတွင် Parallax ကို အနီးဆုံးရှိ ကြယ်များဆီသို့ အကွာအဝေးကို တွက်ချက်ရန် အသုံးပြုကြသည်။ ကမ္ဘာသည် နေကို လှည့်ပတ်နေသည်နှင့်အမျှ ကြယ်တိုင်းသည် အာခ်စက္ကန့်၏ အစိတ်အပိုင်းမျှ ရွေ့လျားသွားသည်ကို တွေ့ရပြီး၊ ထိုတိုင်းတာချက်ကို ကမ္ဘာ့ပတ်လမ်းက ပံ့ပိုးပေးသော အခြေခံမျဉ်း (Baseline) နှင့် ပေါင်းစပ်လိုက်ပါက ထိုကြယ်ဆီသို့ အကွာအဝေးကို ရရှိစေသည်။ ၁၈၃၈ ခုနှစ်တွင် ဖရီးဒရစ် ဘက်ဆယ် (Friedrich Bessel) ၏ ပထမဆုံး အောင်မြင်သော Parallax တိုင်းတာမှုမှစ၍ နက္ခတ်ဗေဒပညာရှင်များသည် ဘီးတယ်ဂျူးစ်၏ မြင်တွေ့ရသော အကွာအဝေးနှင့် ပတ်သက်၍ ဝေခွဲမရ ဖြစ်ခဲ့ကြသည်။ ကြယ်၏ အကွာအဝေးကို သိရှိခြင်းသည် အလင်းတောက်အား (Luminosity) ကဲ့သို့သော အခြား ကြယ်ဆိုင်ရာ ကန့်သတ်ချက်များ၏ တိကျမှုကို တိုးတက်စေပြီး ယင်းကို ထောင့်ဆိုင်ရာ အချင်း (Angular diameter) နှင့် ပေါင်းစပ်လိုက်ပါက ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အချင်းဝက် (Physical radius) နှင့် သက်ရောက်အပူချိန် (Effective temperature) တို့ကို တွက်ချက်ရန် အသုံးပြုနိုင်သည်။ ထို့အပြင် အလင်းတောက်အားနှင့် အိုင်ဆိုတုပ် ပါဝင်မှု ပမာဏများကိုလည်း ကြယ်၏ သက်တမ်းနှင့် ဒြပ်ထုကို ခန့်မှန်းရန် အသုံးပြုနိုင်သည်။&lt;ref name=&quot;HARPER&quot;&gt;
{{cite journal
 | last1=Harper |first1=Graham M.
 | last2=Brown  |first2=Alexander
 | last3=Guinan |first3=Edward F.
 | title=A new VLA-Hipparcos distance to Betelgeuse and its implications
 | journal=The Astronomical Journal
 | date=April 2008
 | volume=135 | issue=4 | pages=1430–40
 | bibcode=2008AJ....135.1430H
 | doi=10.1088/0004-6256/135/4/1430 | doi-access=free
 }}&lt;/ref&gt;

၁၉၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် ကြယ်၏ အချင်းနှင့် ပတ်သက်၍ ပထမဆုံးသော Interferometric လေ့လာမှုများကို ပြုလုပ်ခဲ့စဉ်က ယူဆထားသော Parallax မှာ {{val|0.0180|ul=&quot;}} ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ {{val|56|ul=pc}} သို့မဟုတ် {{val|180|ul=ly}} ခန့်ရှိသော အကွာအဝေးနှင့် ညီမျှသဖြင့် ကြယ်၏ အချင်းဝက်အတွက် သာမက အခြားသော ကြယ်ဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိတိုင်းအတွက်ပါ မတိကျမှုကို ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ဘီးတယ်ဂျူးစ်၏ အကွာအဝေးကို တိုင်းတာရန် ဆက်လက် လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြရာ အကွာအဝေး ခန့်မှန်းချက်မှာ {{val|400|u=pc}} သို့မဟုတ် {{val|1300|u=ly|fmt=commas}} ခန့်အထိ မြင့်မားစွာ အဆိုပြုမှုများ ရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;HARPER&quot; /&gt; 

ဟစ်ပါကော့စ် ကတ်တလောက် (Hipparcos Catalogue) (၁၉၉၇) မထုတ်ဝေမီက ဘီးတယ်ဂျူးစ်အတွက် အနည်းငယ် ဆန့်ကျင်ကွဲလွဲနေသော Parallax တိုင်းတာချက် နှစ်ခု ရှိခဲ့သည်။ ပထမတစ်ခုမှာ ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် တိုင်းတာခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး Parallax တန်ဖိုး  {{val|9.8|4.7|ul=mas}} ရရှိခဲ့ကာ အကွာအဝေးအားဖြင့် {{val|102|u=pc}} သို့မဟုတ် {{val|330|u=ly}} ခန့် ရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=YALEPLX&gt;
{{cite journal
 | last1=van&amp;nbsp;Altena |first1=W.F.
 | last2=Lee  |first2=J.T.
 | last3=Hoffleit |first3=D.
 | title=Yale Trigonometric Parallaxes Preliminary
 | journal=Yale University Observatory (1991)
 | date=October 1995
 | bibcode=1995yCat.1174....0V
 | volume=1174
 | page=0
}}
&lt;/ref&gt; ဒုတိယတစ်ခုမှာ Hipparcos Input Catalogue (၁၉၉၃) မှ Trigonometric Parallax တန်ဖိုး {{val|5|4|u=mas}}ဖြစ်ပြီး {{val|200|u=pc}} သို့မဟုတ် {{val|650|u=ly}} အကွာအဝေး ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;HIC&quot;&gt;
{{cite web
 | title=Hipparcos Input Catalogue, Version&amp;nbsp;2 (Turon+ 1993)
 | work=VizieR
 | year=1993
 | publisher=Centre de Données astronomiques de Strasbourg
 | url=http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?HIC%2027989
 | access-date=20 June 2010
}}
&lt;/ref&gt; ဤသို့သော မရေရာမှုများကြောင့် သုတေသီများသည် ကွဲပြားသော အကွာအဝေး ခန့်မှန်းချက် အမျိုးမျိုးကို လက်ခံသုံးစွဲခဲ့ကြရပြီး၊ ယင်းက ကြယ်၏ ဂုဏ်သတ္တိများကို တွက်ချက်ရာတွင် သိသာစွာ ကွဲလွဲမှုများဆီသို့ ဦးတည်စေခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;HARPER&quot; /&gt;

၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် Hipparcos ဘက်စုံသုံး မစ်ရှင်မှ ရလဒ်များကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ တိုင်းတာရရှိသော ဘီးတယ်ဂျူးစ်၏ Parallax တန်ဖိုးမှာ {{val|7.63|1.64|u=mas}} ဖြစ်ပြီး {{val|131|u=pc}} သို့မဟုတ် {{val|427|u=ly}} ခန့် အကွာအဝေးနှင့် ညီမျှခဲ့ကာ ယခင် တိုင်းတာချက်များထက် အမှားအယွင်း အပိုင်းအခြား ပိုမို နည်းပါးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;PERRYMAN&quot;&gt;
{{cite journal
 | display-authors=6
 | last1=Perryman | first1=M.A.C. | last2=Lindegren | first2=L.
 | last3=Kovalevsky | first3=J. | last4=Hoeg | first4=E.
 | last5=Bastian | first5=U. | last6=Bernacca | first6=P.L.
 | last7=Crézé | first7=M. | last8=Donati | first8=F.
 | last9=Grenon | first9=M.
 | title=The Hipparcos Catalogue
 | journal=Astronomy &amp; Astrophysics
 | year=1997 | volume=323 | pages=L49–L52
 | bibcode=1997A&amp;A...323L..49P
}}
&lt;/ref&gt; သို့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ဘီးတယ်ဂျူးစ်ကဲ့သို့ အလင်းပြောင်းလဲတတ်သော ကြယ်များ (Variable stars) အတွက် Hipparcos ၏ Parallax တိုင်းတာချက်များကို ပြန်လည် ဆန်းစစ်ကြည့်သောအခါ ထိုတိုင်းတာချက်များ၏ မရေရာမှု တန်ဖိုးများကို လျှော့တွက်ထားခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။&lt;ref name=EYER&gt;
{{cite conference
 | last1=Eyer |first1=L.
 | last2=Grenon |first2=M.
 | year=2000
 | title=Problems encountered in the Hipparcos variable stars analysis
 | conference=6th Vienna Workshop in Astrophysics
 | book-title=Delta Scuti and Related Stars – Reference Handbook and Proceedings of the 6th Vienna Workshop in Astrophysics
 | series=ASP Conference Series
 | publisher=Astronomical Society of the Pacific
 | volume=210 | page=482
 | place=Vienna, Austria
 | bibcode=2000ASPC..210..482E
 | isbn=978-1-58381-041-5 | arxiv = astro-ph/0002235
}}
&lt;/ref&gt; ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ပိုမို ကောင်းမွန်သော တန်ဖိုးဖြစ်သည့် {{val|6.55|0.83}} တန်ဖိုးကို တွက်ချက်နိုင်ခဲ့သဖြင့် အမှားအယွင်း ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုမို ကျဉ်းမြောင်းသွားကာ {{val|152|20|u=pc}} သို့မဟုတ် {{val|500|65|u=ly}} ခန့်ရှိသော အကွာအဝေးကို ရရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=hipparcos&gt;{{cite journal | title=Hipparcos, the new reduction | last1=van&amp;nbsp;Leeuwen | first1=F. |display-authors=etal |date=November 2007 | issue=2 | pages=653–664 | volume=474 | doi=10.1051/0004-6361:20078357  | doi-access=free| journal=Astronomy and Astrophysics | bibcode=2007A&amp;A...474..653V |arxiv = 0708.1752| s2cid=18759600 }}&lt;/ref&gt;

==မြင်နိုင်စွမ်း==

==ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဂုဏ်သိတ္တိ==
ဘီးတယ်ဂျူးစ်သည် M1-2 Ia-ab အမျိုးအစား [[ဆူပါ ဧရာမကြယ်နီ]]အဖြစ် သတ်မှတ်ခွဲခြားထားသော အလွန်ကြီးမား၍ အလင်းတောက်အား မြင့်မားသော်လည်း အေးမြသည့် ကြယ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ဤသတ်မှတ်ချက်ပါ &quot;M&quot; စာလုံးသည် ယင်းကြယ်သည် M spectral Class ထဲတွင် ပါဝင်သော အနီရောင်ကြယ်တစ်စင်း ဖြစ်ပြီး မျက်နှာပြင် လေထုအပူချိန် (Photospheric temperature) နှိုင်းယှဉ်ချက်အရ နိမ့်ကျသည်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ &quot;Ia-ab&quot; ဟူသော အလင်းတောက်အား အမျိုးအစား (Suffix luminosity class) ကမူ ယင်းကြယ်သည် သာမန် ကြယ်ဘီလူးကြီးတစ်ခုနှင့် အလင်းတောက်အား အလွန်မြင့်မားသော ကြယ်ဘီလူးကြီးတစ်ခုကြား အလယ်အလတ် အလင်းတောက်အားရှိသည့် ကြယ်ဘီလူးကြီးတစ်စင်း ဖြစ်ကြောင်း ညွှန်ပြနေသည်။ ၁၉၄၃ ခုနှစ်ကတည်းက ဘီးတယ်ဂျူးစ်၏ ရောင်စဉ်တန်း (Spectrum) သည် အခြားသော ကြယ်များကို အမျိုးအစား ခွဲခြားရာတွင် အခြေခံစံနှုန်းထားအဖြစ် အသုံးပြုသည့် ခိုင်မာသော စံပြမှတ်ကျောက်များထဲမှ တစ်ခုအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=baas25_1319&gt;{{cite journal |last=Garrison |first=R.F. |year=1993 |title=Anchor points for the MK&amp;nbsp;system of spectral classification |journal=Bulletin of the American Astronomical Society |volume=25 |page=1319 |bibcode=1993AAS...183.1710G |url=http://www.astro.utoronto.ca/~garrison/mkstds.html |access-date=4 February 2012 |archive-date=25 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190625094716/http://www.astro.utoronto.ca/~garrison/mkstds.html }}&lt;/ref&gt;

ကြယ်၏ မျက်နှာပြင် အပူချိန်၊ အချင်းနှင့် အကွာအဝေးဆိုင်ရာ မရေရာမှုများကြောင့် ဘီးတယ်ဂျူးစ်၏ အလင်းတောက်အားကို တိကျစွာ တိုင်းတာရန် ခက်ခဲသော်လည်း၊ ၂၀၁၂ ခုနှစ် သုတေသနပြုချက်တစ်ခုတွင် အကွာအဝေးကို {{val|200|u=pc}} ဟု ယူဆပါက အလင်းတောက်အားသည် နေထက် အဆပေါင်း {{solar luminosity|126,000|link=y}}ရှိကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။&lt;ref name=lebertre&gt;{{cite journal |bibcode=2012MNRAS.422.3433L |arxiv=1203.0255 |title=Discovery of a detached H I gas shell surrounding {{nobr|{{mvar|α}} Orionis}} |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=422 |issue=4 |pages=3433 |last1=Le Bertre |first1=T. |last2=Matthews |first2=L. D.| last3=Gérard| first3=E.| last4=Libert| first4=Y. |year=2012 |doi=10.1111/j.1365-2966.2012.20853.x |doi-access=free |s2cid=54005037}}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၁ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း သုတေသနများတွင် သက်ရောက်အပူချိန် (Effective temperatures) သည် ၃,၂၅၀ မှ ၃,၆၉၀ ကယ်လ်ဗင် (K) အထိ ရှိကြောင်း အစီရင်ခံခဲ့သည်။ ဤပမာဏအပိုင်းအခြား ပြင်ပရှိ တန်ဖိုးများကိုလည်း ယခင်က အစီရင်ခံခဲ့ဖူးပြီး၊ ထိုသို့ အပြောင်းအလဲ အများစုမှာ ကြယ်၏ လေထုအတွင်း တုန်ခါမှုများ (Pulsations) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် အမှန်တကယ် အပြောင်းအလဲများဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ထို့ပြင် ဤကြယ်သည် စက်ဝိုင်းပုံ လည်ပတ်မှု နှေးကွေးသည့် ကြယ်တစ်စင်းဖြစ်ပြီး နောက်ဆုံး စံချိန်တင်ထားသော လည်ပတ်နှုန်းမှာ တစ်စက္ကန့်လျှင် ၅.၄၅ ကီလိုမီတာ (5.45 km/s) ဖြစ်ရာ၊ တစ်စက္ကန့်လျှင် ၂၀ ကီလိုမီတာ (20 km/s) နှုန်းဖြင့် လည်ပတ်နေသည့် [[အန်တာရစ်]]ကြယ်ထက် များစွာ နှေးကွေးသည်။&lt;ref name=&quot;HR1&quot;&gt;{{cite web |title=Bright Star Catalogue, 5th Revised Ed. (Hoffleit+, 1991) |work=VizieR |publisher=Centre de Données astronomiques de Strasbourg |url=http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?HR%206134|access-date=7 September 2012}}&lt;/ref&gt; လည်ပတ်ချိန် ကာလသည် ဘီးတယ်ဂျူးစ်၏ အရွယ်အစားနှင့် ကမ္ဘာမြေဘက်သို့ မူတည်သော ထောင့်ပြောင်းလဲမှုပေါ် မူတည်သော်လည်း ကမ္ဘာမြေဘက်သို့ ၆၀ ဒီဂရီခန့် စိမ်းစောင်းလျက် မိမိဝင်ရိုးပေါ်တွင် တစ်ပတ်ပြည့်ရန် ၃၆ နှစ်ကြာမြင့်မည်ဟု တွက်ချက်ထားသည်။

၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ကွန်ပျူတာဖြင့် ပုံတူဖန်တီးမှုများ (Computer simulations) အသုံးပြုသည့် နက္ခတ်ဗေဒပညာရှင်များက ဘီးတယ်ဂျူးစ်သည် စက်ဝိုင်းပုံ မလည်ပတ်ပါက ယင်း၏ ကျယ်ပြန့်သော လေထုအတွင်း အကြီးစား သံလိုက်ဓာတ် လှုပ်ရှားမှုများ (Magnetic activity) ရှိနေနိုင်ကြောင်း၊ ထိုအခြေအနေတွင် သင့်တင့်သော သံလိုက်စက်ကွင်းများပင်လျှင် ကြယ်၏ ဖုန်မှုန့်များ၊ လေတိုးအားများနှင့် ဒြပ်ထု ဆုံးရှုံးမှု ဂုဏ်သတ္တိများပေါ် အဓိပ္ပာယ်ရှိသော သက်ရောက်မှုများ ရှိနိုင်ကြောင်း ခန့်မှန်းခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=DORCH&gt;
{{cite journal
 | last=Dorch |first=S.B.F.
 | year=2004
 | title=Magnetic activity in late-type giant stars: Numerical MHD simulations of non-linear dynamo action in Betelgeuse
 | journal=Astronomy &amp; Astrophysics
 | volume= 423  | issue=3  | pages=1101–07
 | doi=10.1051/0004-6361:20040435
  | doi-access=free| bibcode=2004A&amp;A...423.1101D|arxiv = astro-ph/0403321 | s2cid=16240922
 | url=http://www.astro.ku.dk/~dorch/paper/copies/Dorch2004.pdf
}}
&lt;/ref&gt; Pic du Midi နက္ခတ်ကြည့်မျောစင်၏၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် ရရှိခဲ့သော spectropolarimetric လေ့လာတွေ့ရှိချက်များအရ ဘီးတယ်ဂျူးစ်၏ မျက်နှာပြင်တွင် အားပျော့သော သံလိုက်စက်ကွင်းတစ်ခု ရှိနေသည်ကို ထုတ်ဖော်ပြသခဲ့ပြီး ယင်းက ကြယ်ဘီလူးကြီးများ၏ ကြီးမားသော အပူကူးပြောင်း ရွေ့လျားမှုများ (Convective motions) သည် သံလိုက်စက်ကွင်း အသေးစား ဖြစ်ပေါ်စေသည့် ဒိုင်နမိုသက်ရောက်မှု (dynamo effect) ကို စတင်ပေးနိုင်ကြောင်း ညွှန်ပြနေသည်။&lt;ref name=&quot;A&amp;A516&quot;&gt;
{{cite journal
 | last1=Aurière | first1=M. | last2=Donati | first2=J.-F.
 | last3=Konstantinova-Antova | first3=R. | last4=Perrin | first4=G.
 | last5=Petit | first5=P. | last6=Roudier | first6=T.
 | title=The magnetic field of Betelgeuse : A local dynamo from giant convection Cells?
 | year=2010
 | journal=Astronomy &amp; Astrophysics
 | volume=516  | page=L2
 | arxiv=1005.4845  | bibcode=2010A&amp;A...516L...2A
 | doi=10.1051/0004-6361/201014925
 | doi-access=free|s2cid=54943572 }}&lt;/ref&gt;

==ကြယ်စနစ်==
ဘီးတယ်ဂျူးစ်ကြယ်ကို ယေဘုယျအားဖြင့် ကြယ်တစ်စင်းတည်းအဖြစ်သာ ယူဆခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ၁၉၈၅ နှင့် ၁၉၈၆ ခုနှစ်များတွင် ထုတ်ဝေခဲ့သော သုတေသနများ၌ မာဂရီတာ ကာရောဗ်စကာ (Margarita Karovska) ဦးဆောင်သော အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့က ၁၉၆၈ မှ ၁၉၈၃ ခုနှစ်အထိ Polarization အချက်အလက်များကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခဲ့ရာ အရံကြယ် (Companion stars) နှစ်စင်း ရှိနေကြောင်း ညွှန်ပြနေခဲ့သည်။ ပိုမိုနီးကပ်သော ကြယ်၏ ပတ်လမ်းကြာချိန်မှာ ၂.၁ နှစ်ခန့် ရှိသည်။ Speckle interferometry နည်းပညာကို အသုံးပြု၍ ထိုအဖွဲ့က ၎င်းအရံကြယ်သည် ပင်မကြယ်မှ တည်နေရာထောင့် (Position angle) ၂၇၃ ဒီဂရီ၊ အကွာအဝေး 0.06″±0.01″ (၉ [[AU]]) တွင် တည်ရှိသည်ဟု ကောက်ချက်ချခဲ့ပြီး၊ ထိုပတ်လမ်းသည် ပင်မကြယ်၏ ခရိုမိုဆဖီးယား (Chromosphere) လေထုလွှာအတွင်း တည်ရှိနေနိုင်ခြေ ရှိသည်။ ပိုမိုဝေးကွာသော အရံကြယ်ကိုမူ တည်နေရာထောင့် ၂၇၈ ဒီဂရီ၊ 0.51″±0.01″ (၇၇ AU) အကွာအဝေးတွင် တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=KAROVSKA1&gt;{{cite journal |last1=Karovska |first1=M. |last2=Noyes |first2=R.W. |last3=Roddier |first3=F. |last4=Nisenson |first4=P. |last5=Stachnik |first5=R.V. |title=On a Possible Close Companion to αOri |year=1985 |journal=[[:en:Bulletin of the American Astronomical Society]] |volume=17 |page=598 |bibcode=1985BAAS...17..598K }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=KAROVSKA2&gt;{{cite journal |last1=Karovska |first1=M. |last2=Nisenson |first2=P. |last3=Noyes |first3=R. |title=On the alpha Orionis triple system |year=1986 |journal=Astrophysical Journal |volume=308 |pages=675–685 |doi=10.1086/164497 |bibcode=1986ApJ...308..260K |url=https://theses.hal.science/tel-05548118 }}&lt;/ref&gt; အခြားသော သုတေသနများတွင်မူ ဤအရံကြယ်များ ရှိကြောင်း သက်သေမတွေ့ရှိရဘဲ သို့မဟုတ် ၎င်းတို့ရှိနေခြင်းကို ငြင်းပယ်ခဲ့ကြသော်လည်း ပင်မကြယ်၏ စုစုပေါင်း အလင်းစီးကြောင်း (Overall flux) တွင် နီးကပ်သော အရံကြယ်တစ်စင်းက ပါဝင်ပတ်သက်နေနိုင်သည့် ဖြစ်နိုင်ခြေကိုမူ လုံးဝ ပယ်ဖျက်နိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။&lt;ref name=WILSON2&gt;{{cite journal |last1=Wilson |first1=R.W. |last2=Baldwin |first2=J.E. |last3=Buscher |first3=D.F. |last4=Warner |first4=P.J. |title=High-resolution imaging of Betelgeuse and Mira |year=1992 |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=257 |issue=3 |pages=369–376 |bibcode=1992MNRAS.257..369W |doi=10.1093/mnras/257.3.369 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနှင့် ၂၀၁၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် နည်းပညာ တိုးတက်လာမှုကြောင့် ဘီးတယ်ဂျူးစ်ကြယ်နှင့် ယင်း၏ ဝန်းကျင်ကို ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ကြည်လင်ပြတ်သားမှုမြင့်မားသော ပုံရိပ်ကို Interferometry နည်းလမ်းဖြင့် လေ့လာနိုင်ခဲ့သော်လည်း ဤကြိုးပမ်းမှုများတွင် အရံကြယ် မည်သည်ကိုမျှ မတွေ့ရှိခဲ့ရပေ။

၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် သုတေသန နှစ်ခုက အရံကြယ်တစ်စင်း ရှိကြောင်း သက်သေအထောက်အထားများ တွေ့ရှိခဲ့သည်။ သုတေသနတစ်ခုတွင် တိုက်ရိုက် မလေ့လာရသေးသော ဖုန်မှုန့်များကို ပြောင်းလဲစေနိုင်သော  {{val|1.17|0.07|ul=နေဒြပ်ထု}}ရှိ ကြယ် သို့မဟုတ် သိပ်သည်းအရာဝတ္ထုတစ်ခုသည် အကွာအဝေး ၈.၆၀±၀.၃၃ AU ၌ တည်ရှိနေခြင်းက ဘီးတယ်ဂျူးစ်၏ ၂,၁၇၀ ရက် (၅.၉၄ နှစ်) ကြာ အလယ်အလတ် သက်ရောက်မှု ပတ်လမ်းကြာချိန် (Secondary periodicity) ပြောင်းလဲနေသော Radial velocity၊ သင့်တင့်သော အချင်းဝက်နှင့် ထိရောက်အပူချိန် အပြောင်းအလဲ နည်းပါးမှုတို့အတွက် အဖြစ်နိုင်ဆုံး ဖြေရှင်းချက်ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=Goldberg2024&gt;
{{cite journal |last1=Goldberg |first1=Jared A. |last2=Joyce |first2=Meridith |last3=Molnár |first3=László |title=A Buddy for Betelgeuse: Binarity as the Origin of the Long Secondary Period in α Orionis |date=November 2024 |journal=The Astrophysical Journal |language=en |volume=977 |issue=1 |pages=35 |doi=10.3847/1538-4357/ad87f4 |doi-access=free |arxiv=2408.09089 |bibcode=2024ApJ...977...35G |issn=0004-637X }}&lt;/ref&gt; သုတေသနအဖွဲ့ အခြားတစ်ခုမှ ထုတ်ပြန်သော ဒုတိယမြောက် သုတေသနတွင်လည်း ရာစုနှစ်တစ်ခုစာ လေ့လာတွေ့ရှိချက် အချက်အလက်များကို စိစစ်ခဲ့ရာ ပတ်လမ်းကြာချိန် ၅.၇၈ နှစ်ရှိပြီး နေထက် ဒြပ်ထုနှင့် အလင်းထွက်အား နည်းနိုင်သော နီးကပ်သည့် အရံကြယ်တစ်စင်း ရှိကြောင်း ပြသခဲ့သည်။ ထိုကြယ်သည် နှစ် ၁၀,၀၀၀ အတွင်း ဘီးတယ်ဂျူးစ်၏ ဝါးမြိုခြင်းကို ခံရမည်ဟု မျှော်လင့်ရသည်။&lt;ref name=MacLeod2024&gt;{{cite journal |last1=MacLeod |first1=Morgan |last2=Blunt |first2=Sarah |last3=De Rosa |first3=Robert J. |last4=Dupree |first4=Andrea K. |last5=Granzer |first5=Thomas |last6=Harper |first6=Graham M. |last7=Huang |first7=Caroline D. |last8=Leiner |first8=Emily M. |last9=Loeb |first9=Abraham |last10=Nielsen |first10=Eric L. |last11=Strassmeier |first11=Klaus G. |last12=Wang |first12=Jason J. |last13=Weber |first13=Michael |display-authors=6 |title=Radial Velocity and Astrometric Evidence for a Close Companion to Betelgeuse |year=2024 |journal=The Astrophysical Journal |volume=978 |issue=1 |page=50 |doi=10.3847/1538-4357/ad93c8 |doi-access=free |bibcode=2025ApJ...978...50M |arxiv=2409.11332 }}&lt;/ref&gt; ဤဖြစ်စဉ်ကို သုတေသနပြုနေသည့် အာကာသရူပဗေဒပညာရှင် ဂျားရက် ဂိုးဒ်ဘတ် (Jared Goldberg) က ထိုအရံကြယ်ကို &quot;Betelbuddy&quot; ဟု ချစ်စနိုး အမည်ပေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite press release |last=Beaufore |first=Jane |title=Betelgeuse Betelgeuse? Bright Star Betelgeuse Likely Has a 'Betelbuddy' Stellar Companion |date=2024-10-21 |df=dmy-all |url=https://www.simonsfoundation.org/2024/10/21/betelgeuse-betelgeuse-bright-star-betelgeuse-likely-has-a-betelbuddy-stellar-companion/ |access-date=23 July 2025 }}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၅ ခုနှစ် မေလတွင် UV နှင့် X-ray လေ့လာမှုများပေါ် မူတည်သည့် သုတေသနများက ထိုအရံကြယ်သည် သိပ်သည်းကြယ် (Compact star) ဖြစ်နိုင်ချေကို ပယ်ဖျက်ခဲ့ပြီး ဒြပ်ထုနည်းသော နုပျိုကြယ်သစ် (Young stellar object) ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ညွှန်ပြခဲ့သည်။&lt;ref name=Goldberg2025&gt;{{Cite journal |last1=Goldberg |first1=Jared A. |last2=O'Grady |first2=Anna J.G. |last3=Joyce |first3=Meridith |last4=Johnson |first4=Christian I. |last5=Molnár |first5=László |last6=Dupree |first6=Andrea |last7=O'Connor |first7=Brendan |last8=Drout |first8=Maria R. |last9=Moe |first9=Maxwell |display-authors=6 |title=Betelgeuse, Betelgeuse, Betelgeuse, Betel-buddy? Constraints on the dynamical companion to $α$ Orionis from HST |journal=The Astrophysical Journal |date=2025-05-23 |volume=994 |issue=1 |page=101 |doi=10.3847/1538-4357/ae0c0c |doi-access=free |df=dmy-all |arxiv=2505.18375 |bibcode=2025ApJ...994..101G }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Grady2025&gt;{{cite journal |last1=O'Grady |first1=Anna J.G. |last2=O'Connor |first2=Brendan |last3=Goldberg |first3=Jared A. |last4=Joyce |first4=Meridith |last5=Molnár |first5=László |last6=Johnson |first6=Christian I. |last7=Hare |first7=Jeremy |last8=Breivik |first8=Katelyn |last9=Drout |first9=Maria R. |last10=Moe |first10=Maxwell |last11=Calamida |first11=Annalisa |display-authors=6 |title=Betelgeuse's Buddy: X-Ray Constraints on the Nature of α Ori B |journal=The Astrophysical Journal |year=2025 |volume=992 |issue=1 |page=107 |doi=10.3847/1538-4357/adff83 |doi-access=free |arxiv=2505.18376 |bibcode=2025ApJ...992..107O }}&lt;/ref&gt; ထိုသို့သော အရာဝတ္ထုများသည် ဘီးတယ်ဂျူးစ်တွင် တွေ့ရှိရသည့် X-ray အလင်းတောက်အားနှင့် နှိုင်းယှဉ်နိုင်သည်။ ထိုလေ့လာတွေ့ရှိချက်များအရ အရံကြယ်၏ ဒြပ်ထုသည် {{solar mass|1.5}} ထက် နည်းရမည်ဖြစ်ပြီး၊ {{solar mass|1}} ထက် ပိုနည်းနိုင်ခြေ ရှိသည်။&lt;ref name=Goldberg2025/&gt;

၂၀၂၀ နှင့် ၂၀၂၄ ခုနှစ်များတွင် လေ့လာခဲ့သော အချက်အလက်များပေါ် မူတည်၍ Gemini Observatory နက္ခတ်ကြည့်မျော်စင်ဖြင့် တိုက်ရိုက်တွေ့ရှိနိုင်ခြေကို ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ကြေညာခဲ့သည်။ ၂၀၂၀ လေ့လာမှုများကို အလင်းအလွန်မှိန်သွားသည့် မဟာအလင်းမှိန်ဖြစ်စဉ် (Great Dimming event) အတွင်း ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ထိုအချိန်၌ အရံကြယ်သည် ဘီးတယ်ဂျူးစ်နှင့် တစ်တန်းတည်း ကျရောက်နေသောကြောင့် မမြင်တွေ့နိုင်ဟု ခန့်မှန်းထားသည့် အချိန်ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၄ လေ့လာမှုများကိုမူ အရံကြယ်၏ အကွာဝေးဆုံး တည်ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည့် အချိန်မှ ၃ ရက်အကြာတွင် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၀ နှင့် ၂၀၂၄ အချက်အလက်များကို နှိုင်းယှဉ်လိုက်သောအခါ ၂၀၂၀ တွင် မည်သည့်အရံကြယ်မျှ မတွေ့ရဘဲ ၂၀၂၄ တွင်မူ အရံကြယ်တစ်စင်းကို တွေ့ရှိခဲ့ရပုံပေါ်သည်။  ဘီးတယ်ဂျူးစ် ဟူသော အမည်သည် အာရပ်ဘာသာဖြင့် ''al-Jawzā’ ၏ လက်'' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသဖြင့် သုတေသီများက အသစ်တွေ့ရှိသော အရံကြယ်အတွက် အာရပ်ဘာသာဖြင့် ''သူမ၏ လက်ကောက်'' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့် Siwarha ဟူသော အမည်ကို အဆိုပြုခဲ့ကြသည်။ Siwarha ဟူသော အမည်ကို IAU (အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒ သမဂ္ဂ) က ၂၀၂၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၂ ရက်နေ့မှစ၍ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။

==မှတ်စု==
{{Notelist}}

==ကျမ်းကိုး==
{{Reflist|2}}

==ပြင်ပလင့်များ==
{{commons category|Betelgeuse}}
* [http://www.mrao.cam.ac.uk/telescopes/coast/betel.html Surface imaging of Betelgeuse with COAST and the WHT] Interferometric images taken at different wavelengths.
* [http://www.ipac.caltech.edu/outreach/Edu/Regions/irregions.html Near, Mid and Far Infrared]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061230203454/http://www.ipac.caltech.edu/Outreach/Edu/Regions/irregions.html |date=30 December 2006 }} Infrared Processing and Analysis Center (IPAC) webpage showing pictures at various wavelengths.
* Astronomy Picture of the Day Pictures:
# [http://apod.nasa.gov/apod/ap071225.html Mars and Orion Over Monument Valley] Skyscape showing the relative brightness of Betelgeuse and Rigel.
# [http://apod.nasa.gov/apod/ap101023.html Orion: Head to Toe] Breathtaking vista the Orion Molecular Cloud Complex from Rogelio Bernal Andreo.
# [http://apod.nasa.gov/apod/ap100106.html The Spotty Surface of Betelgeuse] A reconstructed image showing two hotspots, possibly convection cells.
# [http://apod.nasa.gov/apod/ap001222.html Simulated Supergiant Star] Freytag's &quot;Star in a Box&quot; illustrating the nature of Betelgeuse's &quot;monster granules&quot;.
# [http://apod.nasa.gov/apod/ap000725.html Why Stars Twinkle] Image of Betelgeuse showing the effect of atmospheric twinkling in a microscope.
* [http://www.astro.uu.se/~bf/movie/dst35gm04n26/rsgintro_en.html Red supergiant movie] Numerical simulation of a red supergiant star like Betelgeuse.


[[ကဏ္ဍ:ဆူပါ ဧရာမကြယ်များ]]
[[Category:အိုရိုင်ယွန် (ကြယ်စုတန်း)]]</text>
      <sha1>r4mg2hl3hy76vmbtc88mu22veoq6sei</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1054809</id>
      <parentid>1054807</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T09:31:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကြယ်စနစ် */</comment>
      <origin>1054809</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54746" sha1="9hmkssgmhd4vacpg53dpqqaw8mxalmc" xml:space="preserve">{{Sky|05|55|10.3053|+|07|24|25.426|600}}
{{Starbox begin
|name =Betelgeuse (α Ori)
}}
{{Starbox image
|image =[[File:Position Alpha Ori.png|250px]]
|caption = ပန်းရောင်ဖြင့် မြှားပြထားသည်မှာ [[အိုရိုင်ယွန် (ကြယ်စုတန်း)|အိုရိုင်ယွန်]] [[ကြယ်အုပ်စု|ကြယ်စုတန်း]]မှ ဘီတယ်ဂျူးစ် ဖြစ်သည်။
}}
{{Starbox observe
|epoch = J2000.0
|constell = [[အိုရိုင်ယွန် (ကြယ်စုတန်း)|အိုရိုင်ယွန်]]
|pronounce = {{IPAc-en|ˈ|b|iː|t|əl|dʒ|uː|z}}, {{IPAc-en|ˈ|b|ɛ|t|əl|dʒ|uː|z}}&lt;ref name=&quot;OED&quot;&gt;{{Cite encyclopedia
 | title=Betelgeuse
 | encyclopedia=Oxford English Dictionary
 | editor=Simpson, J.; Weiner, E. (eds)
 | year=1989
 | edition= 2nd
 | page=130
 | location=Oxford
 | publisher=Clarendon Press
 | isbn= 0-19-861186-2}}&lt;/ref&gt; သို့မဟုတ်&lt;br/&gt;{{IPAc-en|ˈ|b|iː|t|əl|dʒ|uː|s}}&lt;ref name=&quot;MWD&quot;&gt;[http://www.merriam-webster.com/dictionary/betelgeuse Merriam-Webster Dictionary]&lt;/ref&gt;
|ra = {{RA|05|55|10.3053}}&lt;ref name=&quot;SIMBAD&quot;&gt;{{cite web
 | url=http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=betelgeuse
 | title =SIMBAD Query Result: BETELGEUSE – Semi-regular Pulsating Star
 | publisher=Centre de Données astronomiques de Strasbourg
 | accessdate=20 June 2007}}&lt;/ref&gt; 
|dec = {{DEC|+07|24|25.426}}&lt;ref name=&quot;SIMBAD&quot; /&gt;
}}
{{Starbox character
| type=ဧရာမ ဆူပါကြယ်ဘီလူး
|class = M2Iab&lt;ref name=&quot;SIMBAD&quot; /&gt;
| appmag_1_passband = [[မြင်နိုင်သော ရောင်စဉ်|V]]
| appmag_1 = ၀.၄၂ (0.2&amp;nbsp;to&amp;nbsp;1.2)&lt;ref name=&quot;SIMBAD&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;AAVSO&quot;&gt;{{cite web
 | title=Variable Star of the Month: Alpha Orionis
 | publisher=American Association of Variable Star Observers (AAVSO)
 | author=Davis, Kate (AAVSO Technical Assistant, Web)
 | url=http://www.aavso.org/vsots_alphaori
 |date=December 2000
 | accessdate=10 July 2010}}&lt;/ref&gt;
| appmag_2_passband = [[:en:J band|J]]
| appmag_2 = -2.99 ± 0.10&lt;ref name=&quot;SIMBAD&quot; /&gt;
|b-v = ၁.၈၅&lt;ref name=&quot;NICOLET&quot;&gt;{{cite journal
 | author=Nicolet, B.
 | title=Catalogue of Homogeneous Data in the UBV Photoelectric Photometric System
 | journal=Astronomy &amp; Astrophysics
 | year=1978
 | volume=34
 | pages=1–49
 | bibcode=1978A&amp;AS...34....1N
 | doi= }}&lt;/ref&gt;
|u-b = 2.06&lt;ref name=&quot;NICOLET&quot; /&gt;
|variable = SR&amp;nbsp;c [[semiregular variable star|(semi-regular)]]&lt;ref name=&quot;SIMBAD&quot; /&gt;
}}
{{Starbox astrometry
|radial_v = +21.91&lt;ref name=&quot;SIMBAD&quot; /&gt;
|prop_mo_ra = 24.95 ± 0.08&lt;ref name=&quot;HARPER2001&quot;&gt;{{cite journal
 | title=A Spatially Resolved, Semiempirical Model for the Extended Atmosphere of α Orionis (M2 Iab)
 | url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2001-04-20_551_2/page/1072
 | author=Harper, Graham M.; Brown, Alexander; Lim, Jeremy
 | journal=The Astrophysical Journal
 | volume=551
 | issue=2
 | pages=1073–98
 |date=April 2001
 | doi=10.1086/320215
 | bibcode=2001ApJ...551.1073H}}&lt;ref name=&quot;HARPER&quot; /&gt;
|parallax = 5.07
|p_error = 1.10
|parallax_footnote=&lt;ref name=&quot;HARPER&quot; /&gt;
|dist_ly = 643 ± 146&lt;ref name=&quot;HARPER&quot; /&gt; &lt;!--Distance (in light-years)--&gt;
|dist_pc = 197 ± 45&lt;ref name=&quot;HARPER&quot; /&gt; &lt;!--Distance (in parsecs)--&gt;
|absmag_v = −5.85&lt;ref name=HARPER/&gt;
}}
{{Starbox detail
|mass=7.7–20&lt;ref name=&quot;MOHAMED1&quot;&gt;{{cite journal
 | author=Mohamed, S.; Mackey, J.; Langer, N.
 | title=3D Simulations of Betelgeuse's Bow Shock
 | journal=Astronomy &amp; Astrophysics
 | year=2012
 | volume= 541, id.A1
 | bibcode=2012A&amp;A...541A...1M
 | doi=10.1051/0004-6361/201118002
 | arxiv=1109.1555v2
 | pages=A1}}&lt;/ref&gt;
|radius=950–1200&lt;ref name=&quot;MOHAMED1&quot; /&gt;
|luminosity={{val|90000}}–{{val|150000}}&lt;ref name=&quot;MOHAMED1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SMITH2009&quot;&gt;{{cite journal
 | author=Smith, Nathan; Hinkle, Kenneth H.; Ryde, Nils
 | title=Red Supergiants as Potential Type IIn Supernova Progenitors: Spatially Resolved 4.6 μm CO Emission Around VY CMa and Betelgeuse
 | journal=The Astronomical Journal
 |date=March 2009
 | volume=137
 | issue=3
 | pages=3558–3573
 | url=http://arxiv.org/pdf/0811.3037v1.pdf
 | arxiv=0811.3037
 | accessdate=9 September 2012
 | doi=10.1088/0004-6256/137/3/3558
 | bibcode=2009AJ....137.3558S}}&lt;/ref&gt;
|temperature={{val|3140}}–{{val|3641}}&lt;ref name=&quot;MOHAMED1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;HARPER2001&quot;&gt;{{cite journal
 | title=A Spatially Resolved, Semiempirical Model for the Extended Atmosphere of α Orionis (M2 Iab)
 | url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2001-04-20_551_2/page/1072
 | author=Harper, Graham M.; Brown, Alexander; Lim, Jeremy
 | journal=The Astrophysical Journal
 | volume=551
 | issue=2
 | pages=1073–98
 |date=April 2001
 | doi=10.1086/320215
 | bibcode=2001ApJ...551.1073H}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;KERVELLA2009&quot;&gt;{{cite journal
 | author=Kervella, P.
 | title=The Close Circumstellar Environment of Betelgeuse. Adaptive Optics Spectro-imaging in the Near-IR with VLT/NACO
 | journal=Astronomy and Astrophysics
 |date=September 2009
 | volume=504
 | issue=1
 | pages=115–25
 | url=http://arxiv.org/pdf/0907.1843v1.pdf
 | accessdate=10 July 2010
 | bibcode=2009A&amp;A...504..115K
 | doi=10.1051/0004-6361/200912521
 | last2=Verhoelst
 | first2=T.
 | last3=Ridgway
 | first3=S. T.
 | last4=Perrin
 | first4=G.
 | display-authors=5
 | last5=Lacour
 | first5=S.
 | last6=Cami
 | first6=J.
 | last7=Haubois
 | first7=X.|arxiv = 0907.1843 }}&lt;/ref&gt;
|gravity=-0.5&lt;ref name=&quot;LOBEL&quot;&gt;{{cite journal
 | author=Lobel, Alex; Dupree, Andrea K.
 | title=Modeling the Variable Chromosphere of α Orionis
 | journal=The Astrophysical Journal
 | year=2000
 | volume=545
 | issue=1
 | pages=454–74
 | url=http://iopscience.iop.org/0004-637X/545/1/454/pdf/51504.web.pdf
 | accessdate=10 July 2010
 | bibcode=2000ApJ...545..454L
 | doi=10.1086/317784}}&lt;/ref&gt;
|metal=0.05 [[သတ္တုကြွယ်ဝမှု|Fe/H]]&lt;ref name=&quot;RAMIREZ&quot;&gt;{{cite journal
 | author=Ramírez, Solange V.
 | title=Stellar Iron Abundances at the Galactic Center
 | journal=The Astrophysical Journal
 | date=July 2000
 | volume=537
 | issue=1
 | pages=205–20
 | url=http://iopscience.iop.org/0004-637X/537/1/205/pdf/50790.web.pdf
 | format=PDF
 | accessdate=9 July 2010
 | bibcode=2000ApJ...537..205R
 | doi=10.1086/309022|arxiv = astro-ph/0002062
 | last2=Sellgren
 | first2=K.
 | last3=Carr
 | first3=John S.
 | last4=Balachandran
 | first4=Suchitra C.
 | display-authors=4
 | last5=Blum
 | first5=Robert
 | last6=Terndrup
 | first6=Donald M.
 | last7=Steed
 | first7=Adam}}&lt;/ref&gt;
|rotation=5 km/s&lt;ref name=&quot;KERVELLA2009&quot; /&gt;
|age = ~7.3{{e|6}}&lt;ref name=&quot;ESO0927&quot;&gt;{{cite web
 | title=Sharpest Views of Betelgeuse Reveal How Supergiant Stars Lose Mass
 | date=29 July 2009
 | work=Press Releases
 | publisher=European Southern Observatory
 | url=http://www.eso.org/public/news/eso0927/
 | accessdate=6 September 2010}}&lt;/ref&gt;
}}
{{Starbox catalog
|names=Betelgeuse, [[:en:Bayer designation|α Ori]], [[:en:Flamsteed designation|58&amp;nbsp;Ori]], [[:en:Harvard Revised catalogue|HR]]&amp;nbsp;2061, [[:en:Bonner Durchmusterung|BD]]+7°1055, [[:en:Henry Draper Catalogue|HD]]&amp;nbsp;39801, [[:en:Catalogues of Fundamental Stars|FK5]]&amp;nbsp;224, [[:en:Hipparcos catalogue|HIP]]&amp;nbsp;27989, [[:en:Smithsonian Astrophysical Observatory Star Catalog|SAO]]&amp;nbsp;113271, [[:en:Boss General Catalogue|GC]]&amp;nbsp;7451, [[Catalog of Components of Double and Multiple Stars|CCDM]]&amp;nbsp;J05552+0724AP, [[:en:American Association of Variable Star Observers|AAVSO]]&amp;nbsp;0549+07
}}
{{Starbox reference
 |Simbad=HD+39801}}
{{Starbox end}}
'''ဘီတယ်ဂျူးစ်''' ({{IPAc-en|ˈ|b|iː|t|əl|dʒ|uː|z}}, {{IPAc-en|ˈ|b|ɛ|t|əl|dʒ|uː|z}}, {{IPAc-en|ˈ|b|iː|t|əl|dʒ|ɜː|z}}&lt;ref name=&quot;OED&quot; /&gt; သို့မဟုတ် {{IPAc-en|ˈ|b|iː|t|əl|dʒ|uː|s}})&lt;ref name=&quot;MWD&quot; /&gt; သည် ညဘက်ကောင်းကင်ယံတွင် [[အတောက်ပဆုံး ကြယ်များစာရင်း|နဝမမြောက် အတောက်ပဆုံးကြယ်]]၊ [[အိုရိုင်ယွန် (ကြယ်စုတန်း)|အိုင်ရိုင်ယွန်]] [[ကြယ်စုတန်း]]တွင် ဒုတိယအတောက်ပဆုံး ကြယ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ကြယ်၏နာမည်သည် [[အာရပ်ဘာသာစကား]] {{lang|ar|إبط الجوزاء}} ''{{transl|ar|Ibt al-Jauzā'}}'' သို့မဟုတ် {{lang|ar|يد الجوزاء}} ''{{transl|ar|Yad al-Jauzā'}}'' မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး ''အိုင်ရိုင်ယွန်၏လက်'' ဟု ဆိုလိုသည်။ 

ကြယ်အား [[ဆူပါ ဧရာမကြယ်နီ]]အမျိုးအစား စာရင်းသွင်းထားပြီး မိမိတို့ လေ့လာရသည့် အတောက်ပဆုံး၊ အကြီးမားဆုံးသောကြယ်များထဲမှ တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ ဘီတယ်ဂျူးစ်သည် နေ၏အချင်းဝက်ထက် အဆပေါင်း ၆၄၀ မှ ၇၆၄ အထိ ပိုကြီးသည့်အတွက်&lt;ref name=mittag&gt;{{cite journal |last1=Mittag |first1=M. |last2=Schröder |first2=K.-P. |last3=Perdelwitz |first3=V. |last4=Jack |first4=D. |last5=Schmitt |first5=J.H.M.M. |date=2023-01-01 |title=Chromospheric activity and photospheric variation of {{nobr|{{mvar|α}} Ori}} during the great dimming event in 2020 |bibcode=2023A&amp;A...669A...9M |journal=[[Astronomy and Astrophysics]] |volume=669 |pages=A9 |doi=10.1051/0004-6361/202244924  |doi-access=free|issn=0004-6361|arxiv=2211.04967 }}&lt;/ref&gt; အကယ်၍ ယင်းအား [[နေအဖွဲ့အစည်း|နေစကြဝဠာ]]၏ အလယ်တွင်တည်ရှိပါက ယင်း၏မျက်နှာပြင်သည် [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်|ဂျူပီတာ]]ဂြိုဟ်ပတ်လမ်းကြောင်းနှင့်
ယင်း၏ အလွန်ထိတိုင် ထိုးထွက်ကာ [[ဗီးနပ်စ်ဂြိုဟ်|ဗီးနပ်စ်]]၊ [[မာကျူရီဂြိုဟ်|မာကျူရီ]]၊ [[ကမ္ဘာဂြိုဟ်|ကမ္ဘာ]]နှင့် [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]တို့အား မီးလောင်တိုက်သွင်းထားပြီးသား ဖြစ်နေပေလိမ့်မည်။ ထုထည်၏ ခန့်မှန်းချက်မှာ နေထက် အဆပေါင်း ၅ မှ ၃၀ ဆအထိ ရှိသည်။ ကမ္ဘာမြေမှ [[အလင်းနှစ်]]ပေါင်း ၆၄၀ ဟု ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ခန့်မှန်းထားသည်။ ဘီတယ်ဂျူးစ်သည် နှစ်ပေါင်း ၁ဝ မီလီယံအောက်သာ သက်တမ်းရှိသေးသည်။ သို့သော် ယင်း၏ အင်မတန်ကြီးမားသော ထုထည်ကြောင့် နောင်နှစ်ပေါင်း တစ်သိန်းကြာသော် Type II [[ဆူပါနိုဗာ]]အဖြစ် ပေါက်ကွဲနိုင်ဖွယ်ရှိသည်ဟု မျော်မှန်းထားသည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဟာရှယ် အာကာသ လေ့လာရေးမှ
ပြသသည်မှာ ကြယ်၏ လေများသည် ပတ်ဝန်းကျင်မှ ကြားခံနယ်မြေအား လောင်ကျွမ်းစေသည်ဟု ဆိုသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.esa.int/Our_Activities/Space_Science/Betelgeuse_braces_for_a_collision |title=Betelgeuse braces for a collision |publisher=ESA |date=2013-01-22 |accessdate=2013-01-23 }}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလမှ စတင်၍ ဘီတယ်ဂျူးစ်သည် သိသိသာသာ မှေးမိန်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလလယ်တွင် ယင်း၏ တောက်ပမှုမှာ ကျဆင်းလာခဲ့ပြီး ဧပြီ ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် ပုံမှန်တောက်ပမှုအဆင့်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့သည်။ အနီအောက်ရောင်ခြည်ဖြင့် လေလာချက်များတွင် ဘီတယ်ဂျူးစ်၏ မှေးမိန်ခြင်းဖြစ်စဉ်သည် ကြယ်၏ ပေါက်ကွဲမှုထက် ကြယ်အနီးရှိ ဖုန်မှုန်များ ဖုံးလွမ်းခြင်းကြောင့်ဟု သုံးသပ်ခဲ့ကြသည်။

==လေ့လာမှုဆိုင်ရာ သမိုင်းကြောင်း==
ဘီးတယ်ဂျူးစ်ကြယ်နှင့် ယင်း၏ နီရဲသော အရောင်အသွေးကို ရှေးခေတ်ကာလကတည်းက မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်။ ရှေးဟောင်း ဂရိနက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် [[တော်လမီ]]က ထိုကြယ်၏ အရောင်ကို hypókirrhos (ဂရိဘာသာဖြင့် ''ဝါရွှေရောင်ဆန်းသော လိမ္မော်ရောင်'') ဟု ဖော်ပြခဲ့ပြီး၊ ထိုဝေါဟာရကို နောက်ပိုင်းတွင် ဥလုဂ်ဘက်ဂ် (Ulugh Beg) ၏ Zij-i Sultani ကျမ်းကို ဘာသာပြန်ဆိုသူက လက်တင်ဘာသာဖြင့် ''နီမြန်းသော အရောင်'' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့် rubedo ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။{{efn|
''Stella lucida in umero dextro, quae ad rubedinem vergit.''}} ၁၉ ရာစုတွင် မော်ဒန် ကြယ်အမျိုးအစား ခွဲခြားမှုစနစ်များ မပေါ်ပေါက်မီ၊ အန်ဂျီလို ဆက်ချီ (Angelo Secchi) က ဘီးတယ်ဂျူးစ်ကြယ်ကို သူ၏ ကြယ်အမျိုးအစားသတ်မှတ်ချက် (Secchi classes) အရ (လိမ္မော်မှ အနီရောင်) နမူနာကြယ်တစ်စင်းအဖြစ် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;
{{cite conference
 | last=Brück | first=H. A.
 | date=11–15 July 1978
 | title=P. Angelo Secchi, S.J. 1818–1878
 | conference=Spectral Classification of the Future
 | editor1-last=McCarthy | editor1-first=M.F. 
 | editor2-last=Philip | editor2-first=A.G.D.
 | editor3-last=Coyne | editor3-first=G.V. 
 | book-title=Proceedings of the IAU Colloquium&amp;nbsp;47
 | pages=7–20
 | publication-date=1979
 | location=Vatican City, Italy
 | bibcode=1979RA......9....7B
}}&lt;/ref&gt; သို့သော် တော်လမီ မတိုင်မီ သုံးရာစုခန့်က တရုတ်နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များသည် ဘီးတယ်ဂျူးစ်ကြယ်ကို အဝါရောင်အဖြစ် လေ့လာတွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ယင်းသို့ လေ့လာတွေ့ရှိချက်သာ မှန်ကန်ပါက ထိုအချိန်ကာလဝန်းကျင်၌ ယင်းကြယ်သည် အဝါရောင် ကြယ်ဘီလူးကြီး (yellow supergiant) အဆင့်တွင် ရှိနေခဲ့နိုင်သည်ကို ညွှန်ပြနေပြီး&lt;ref name=NEWSCIENTIST1&gt;{{cite magazine
 | title=Ancient Chinese suggest Betelgeuse is a young star
 | date=22 October 1981
 | via=Reed Business Information
 | magazine=New Scientist
 | volume=92
 | issue=1276
 | page=238
 | url=https://books.google.com/books?id=L4NTyHivbV8C&amp;pg=PA238
 }}{{Dead link|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Neuhauser2022&gt;{{Cite journal |last1=Neuhäuser |first1=R |last2=Torres |first2=G |last3=Mugrauer |first3=M |last4=Neuhäuser |first4=D L |last5=Chapman |first5=J |last6=Luge |first6=D |last7=Cosci |first7=M |date=October 2022 |title=Colour evolution of Betelgeuse and Antares over two millennia, derived from historical records, as a new constraint on mass and age |journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] |volume=516 |issue=1 |pages=693–719 |bibcode=2022MNRAS.516..693N |doi=10.1093/mnras/stac1969 |issn=0035-8711 |doi-access=free |arxiv=2207.04702 |hdl-access=free |hdl=10278/5003332}}&lt;/ref&gt; ထိုကြယ်များ၏ ရှုပ်ထွေးသော ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ လက်ရှိ သုတေသနပြုချက်များအရလည်း ယင်းသည် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အကြောင်းအရင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။

===အကွာအဝေး တိုင်းတာခြင်း===
Parallax ဆိုသည်မှာ လေ့လာစောင့်ကြည့်သူ၏ တည်နေရာ ပြောင်းလဲသွားမှုကြောင့် အရာဝတ္ထုတစ်ခု၏ တည်နေရာ ပေါ်လွင်ပြောင်းလဲသွားခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ယင်းကို အာခ်စက္ကန့် (Seconds of arc) (ဒီဂရီတစ်ခု၏ ၃၆၀၀ ပုံ ၁ ပုံရှိသော ထောင့်တိုင်းတာမှု ယူနစ်) များဖြင့် တိုင်းတာသည်။ နက္ခတ္တဗေဒတွင် Parallax ကို အနီးဆုံးရှိ ကြယ်များဆီသို့ အကွာအဝေးကို တွက်ချက်ရန် အသုံးပြုကြသည်။ ကမ္ဘာသည် နေကို လှည့်ပတ်နေသည်နှင့်အမျှ ကြယ်တိုင်းသည် အာခ်စက္ကန့်၏ အစိတ်အပိုင်းမျှ ရွေ့လျားသွားသည်ကို တွေ့ရပြီး၊ ထိုတိုင်းတာချက်ကို ကမ္ဘာ့ပတ်လမ်းက ပံ့ပိုးပေးသော အခြေခံမျဉ်း (Baseline) နှင့် ပေါင်းစပ်လိုက်ပါက ထိုကြယ်ဆီသို့ အကွာအဝေးကို ရရှိစေသည်။ ၁၈၃၈ ခုနှစ်တွင် ဖရီးဒရစ် ဘက်ဆယ် (Friedrich Bessel) ၏ ပထမဆုံး အောင်မြင်သော Parallax တိုင်းတာမှုမှစ၍ နက္ခတ်ဗေဒပညာရှင်များသည် ဘီးတယ်ဂျူးစ်၏ မြင်တွေ့ရသော အကွာအဝေးနှင့် ပတ်သက်၍ ဝေခွဲမရ ဖြစ်ခဲ့ကြသည်။ ကြယ်၏ အကွာအဝေးကို သိရှိခြင်းသည် အလင်းတောက်အား (Luminosity) ကဲ့သို့သော အခြား ကြယ်ဆိုင်ရာ ကန့်သတ်ချက်များ၏ တိကျမှုကို တိုးတက်စေပြီး ယင်းကို ထောင့်ဆိုင်ရာ အချင်း (Angular diameter) နှင့် ပေါင်းစပ်လိုက်ပါက ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အချင်းဝက် (Physical radius) နှင့် သက်ရောက်အပူချိန် (Effective temperature) တို့ကို တွက်ချက်ရန် အသုံးပြုနိုင်သည်။ ထို့အပြင် အလင်းတောက်အားနှင့် အိုင်ဆိုတုပ် ပါဝင်မှု ပမာဏများကိုလည်း ကြယ်၏ သက်တမ်းနှင့် ဒြပ်ထုကို ခန့်မှန်းရန် အသုံးပြုနိုင်သည်။&lt;ref name=&quot;HARPER&quot;&gt;
{{cite journal
 | last1=Harper |first1=Graham M.
 | last2=Brown  |first2=Alexander
 | last3=Guinan |first3=Edward F.
 | title=A new VLA-Hipparcos distance to Betelgeuse and its implications
 | journal=The Astronomical Journal
 | date=April 2008
 | volume=135 | issue=4 | pages=1430–40
 | bibcode=2008AJ....135.1430H
 | doi=10.1088/0004-6256/135/4/1430 | doi-access=free
 }}&lt;/ref&gt;

၁၉၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် ကြယ်၏ အချင်းနှင့် ပတ်သက်၍ ပထမဆုံးသော Interferometric လေ့လာမှုများကို ပြုလုပ်ခဲ့စဉ်က ယူဆထားသော Parallax မှာ {{val|0.0180|ul=&quot;}} ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ {{val|56|ul=pc}} သို့မဟုတ် {{val|180|ul=ly}} ခန့်ရှိသော အကွာအဝေးနှင့် ညီမျှသဖြင့် ကြယ်၏ အချင်းဝက်အတွက် သာမက အခြားသော ကြယ်ဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိတိုင်းအတွက်ပါ မတိကျမှုကို ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ဘီးတယ်ဂျူးစ်၏ အကွာအဝေးကို တိုင်းတာရန် ဆက်လက် လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြရာ အကွာအဝေး ခန့်မှန်းချက်မှာ {{val|400|u=pc}} သို့မဟုတ် {{val|1300|u=ly|fmt=commas}} ခန့်အထိ မြင့်မားစွာ အဆိုပြုမှုများ ရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;HARPER&quot; /&gt; 

ဟစ်ပါကော့စ် ကတ်တလောက် (Hipparcos Catalogue) (၁၉၉၇) မထုတ်ဝေမီက ဘီးတယ်ဂျူးစ်အတွက် အနည်းငယ် ဆန့်ကျင်ကွဲလွဲနေသော Parallax တိုင်းတာချက် နှစ်ခု ရှိခဲ့သည်။ ပထမတစ်ခုမှာ ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် တိုင်းတာခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး Parallax တန်ဖိုး  {{val|9.8|4.7|ul=mas}} ရရှိခဲ့ကာ အကွာအဝေးအားဖြင့် {{val|102|u=pc}} သို့မဟုတ် {{val|330|u=ly}} ခန့် ရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=YALEPLX&gt;
{{cite journal
 | last1=van&amp;nbsp;Altena |first1=W.F.
 | last2=Lee  |first2=J.T.
 | last3=Hoffleit |first3=D.
 | title=Yale Trigonometric Parallaxes Preliminary
 | journal=Yale University Observatory (1991)
 | date=October 1995
 | bibcode=1995yCat.1174....0V
 | volume=1174
 | page=0
}}
&lt;/ref&gt; ဒုတိယတစ်ခုမှာ Hipparcos Input Catalogue (၁၉၉၃) မှ Trigonometric Parallax တန်ဖိုး {{val|5|4|u=mas}}ဖြစ်ပြီး {{val|200|u=pc}} သို့မဟုတ် {{val|650|u=ly}} အကွာအဝေး ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;HIC&quot;&gt;
{{cite web
 | title=Hipparcos Input Catalogue, Version&amp;nbsp;2 (Turon+ 1993)
 | work=VizieR
 | year=1993
 | publisher=Centre de Données astronomiques de Strasbourg
 | url=http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?HIC%2027989
 | access-date=20 June 2010
}}
&lt;/ref&gt; ဤသို့သော မရေရာမှုများကြောင့် သုတေသီများသည် ကွဲပြားသော အကွာအဝေး ခန့်မှန်းချက် အမျိုးမျိုးကို လက်ခံသုံးစွဲခဲ့ကြရပြီး၊ ယင်းက ကြယ်၏ ဂုဏ်သတ္တိများကို တွက်ချက်ရာတွင် သိသာစွာ ကွဲလွဲမှုများဆီသို့ ဦးတည်စေခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;HARPER&quot; /&gt;

၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် Hipparcos ဘက်စုံသုံး မစ်ရှင်မှ ရလဒ်များကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ တိုင်းတာရရှိသော ဘီးတယ်ဂျူးစ်၏ Parallax တန်ဖိုးမှာ {{val|7.63|1.64|u=mas}} ဖြစ်ပြီး {{val|131|u=pc}} သို့မဟုတ် {{val|427|u=ly}} ခန့် အကွာအဝေးနှင့် ညီမျှခဲ့ကာ ယခင် တိုင်းတာချက်များထက် အမှားအယွင်း အပိုင်းအခြား ပိုမို နည်းပါးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;PERRYMAN&quot;&gt;
{{cite journal
 | display-authors=6
 | last1=Perryman | first1=M.A.C. | last2=Lindegren | first2=L.
 | last3=Kovalevsky | first3=J. | last4=Hoeg | first4=E.
 | last5=Bastian | first5=U. | last6=Bernacca | first6=P.L.
 | last7=Crézé | first7=M. | last8=Donati | first8=F.
 | last9=Grenon | first9=M.
 | title=The Hipparcos Catalogue
 | journal=Astronomy &amp; Astrophysics
 | year=1997 | volume=323 | pages=L49–L52
 | bibcode=1997A&amp;A...323L..49P
}}
&lt;/ref&gt; သို့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ဘီးတယ်ဂျူးစ်ကဲ့သို့ အလင်းပြောင်းလဲတတ်သော ကြယ်များ (Variable stars) အတွက် Hipparcos ၏ Parallax တိုင်းတာချက်များကို ပြန်လည် ဆန်းစစ်ကြည့်သောအခါ ထိုတိုင်းတာချက်များ၏ မရေရာမှု တန်ဖိုးများကို လျှော့တွက်ထားခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။&lt;ref name=EYER&gt;
{{cite conference
 | last1=Eyer |first1=L.
 | last2=Grenon |first2=M.
 | year=2000
 | title=Problems encountered in the Hipparcos variable stars analysis
 | conference=6th Vienna Workshop in Astrophysics
 | book-title=Delta Scuti and Related Stars – Reference Handbook and Proceedings of the 6th Vienna Workshop in Astrophysics
 | series=ASP Conference Series
 | publisher=Astronomical Society of the Pacific
 | volume=210 | page=482
 | place=Vienna, Austria
 | bibcode=2000ASPC..210..482E
 | isbn=978-1-58381-041-5 | arxiv = astro-ph/0002235
}}
&lt;/ref&gt; ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ပိုမို ကောင်းမွန်သော တန်ဖိုးဖြစ်သည့် {{val|6.55|0.83}} တန်ဖိုးကို တွက်ချက်နိုင်ခဲ့သဖြင့် အမှားအယွင်း ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုမို ကျဉ်းမြောင်းသွားကာ {{val|152|20|u=pc}} သို့မဟုတ် {{val|500|65|u=ly}} ခန့်ရှိသော အကွာအဝေးကို ရရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=hipparcos&gt;{{cite journal | title=Hipparcos, the new reduction | last1=van&amp;nbsp;Leeuwen | first1=F. |display-authors=etal |date=November 2007 | issue=2 | pages=653–664 | volume=474 | doi=10.1051/0004-6361:20078357  | doi-access=free| journal=Astronomy and Astrophysics | bibcode=2007A&amp;A...474..653V |arxiv = 0708.1752| s2cid=18759600 }}&lt;/ref&gt;

==မြင်နိုင်စွမ်း==

==ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဂုဏ်သိတ္တိ==
ဘီးတယ်ဂျူးစ်သည် M1-2 Ia-ab အမျိုးအစား [[ဆူပါ ဧရာမကြယ်နီ]]အဖြစ် သတ်မှတ်ခွဲခြားထားသော အလွန်ကြီးမား၍ အလင်းတောက်အား မြင့်မားသော်လည်း အေးမြသည့် ကြယ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ဤသတ်မှတ်ချက်ပါ &quot;M&quot; စာလုံးသည် ယင်းကြယ်သည် M spectral Class ထဲတွင် ပါဝင်သော အနီရောင်ကြယ်တစ်စင်း ဖြစ်ပြီး မျက်နှာပြင် လေထုအပူချိန် (Photospheric temperature) နှိုင်းယှဉ်ချက်အရ နိမ့်ကျသည်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ &quot;Ia-ab&quot; ဟူသော အလင်းတောက်အား အမျိုးအစား (Suffix luminosity class) ကမူ ယင်းကြယ်သည် သာမန် ကြယ်ဘီလူးကြီးတစ်ခုနှင့် အလင်းတောက်အား အလွန်မြင့်မားသော ကြယ်ဘီလူးကြီးတစ်ခုကြား အလယ်အလတ် အလင်းတောက်အားရှိသည့် ကြယ်ဘီလူးကြီးတစ်စင်း ဖြစ်ကြောင်း ညွှန်ပြနေသည်။ ၁၉၄၃ ခုနှစ်ကတည်းက ဘီးတယ်ဂျူးစ်၏ ရောင်စဉ်တန်း (Spectrum) သည် အခြားသော ကြယ်များကို အမျိုးအစား ခွဲခြားရာတွင် အခြေခံစံနှုန်းထားအဖြစ် အသုံးပြုသည့် ခိုင်မာသော စံပြမှတ်ကျောက်များထဲမှ တစ်ခုအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=baas25_1319&gt;{{cite journal |last=Garrison |first=R.F. |year=1993 |title=Anchor points for the MK&amp;nbsp;system of spectral classification |journal=Bulletin of the American Astronomical Society |volume=25 |page=1319 |bibcode=1993AAS...183.1710G |url=http://www.astro.utoronto.ca/~garrison/mkstds.html |access-date=4 February 2012 |archive-date=25 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190625094716/http://www.astro.utoronto.ca/~garrison/mkstds.html }}&lt;/ref&gt;

ကြယ်၏ မျက်နှာပြင် အပူချိန်၊ အချင်းနှင့် အကွာအဝေးဆိုင်ရာ မရေရာမှုများကြောင့် ဘီးတယ်ဂျူးစ်၏ အလင်းတောက်အားကို တိကျစွာ တိုင်းတာရန် ခက်ခဲသော်လည်း၊ ၂၀၁၂ ခုနှစ် သုတေသနပြုချက်တစ်ခုတွင် အကွာအဝေးကို {{val|200|u=pc}} ဟု ယူဆပါက အလင်းတောက်အားသည် နေထက် အဆပေါင်း {{solar luminosity|126,000|link=y}}ရှိကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။&lt;ref name=lebertre&gt;{{cite journal |bibcode=2012MNRAS.422.3433L |arxiv=1203.0255 |title=Discovery of a detached H I gas shell surrounding {{nobr|{{mvar|α}} Orionis}} |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=422 |issue=4 |pages=3433 |last1=Le Bertre |first1=T. |last2=Matthews |first2=L. D.| last3=Gérard| first3=E.| last4=Libert| first4=Y. |year=2012 |doi=10.1111/j.1365-2966.2012.20853.x |doi-access=free |s2cid=54005037}}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၁ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း သုတေသနများတွင် သက်ရောက်အပူချိန် (Effective temperatures) သည် ၃,၂၅၀ မှ ၃,၆၉၀ ကယ်လ်ဗင် (K) အထိ ရှိကြောင်း အစီရင်ခံခဲ့သည်။ ဤပမာဏအပိုင်းအခြား ပြင်ပရှိ တန်ဖိုးများကိုလည်း ယခင်က အစီရင်ခံခဲ့ဖူးပြီး၊ ထိုသို့ အပြောင်းအလဲ အများစုမှာ ကြယ်၏ လေထုအတွင်း တုန်ခါမှုများ (Pulsations) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် အမှန်တကယ် အပြောင်းအလဲများဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ထို့ပြင် ဤကြယ်သည် စက်ဝိုင်းပုံ လည်ပတ်မှု နှေးကွေးသည့် ကြယ်တစ်စင်းဖြစ်ပြီး နောက်ဆုံး စံချိန်တင်ထားသော လည်ပတ်နှုန်းမှာ တစ်စက္ကန့်လျှင် ၅.၄၅ ကီလိုမီတာ (5.45 km/s) ဖြစ်ရာ၊ တစ်စက္ကန့်လျှင် ၂၀ ကီလိုမီတာ (20 km/s) နှုန်းဖြင့် လည်ပတ်နေသည့် [[အန်တာရစ်]]ကြယ်ထက် များစွာ နှေးကွေးသည်။&lt;ref name=&quot;HR1&quot;&gt;{{cite web |title=Bright Star Catalogue, 5th Revised Ed. (Hoffleit+, 1991) |work=VizieR |publisher=Centre de Données astronomiques de Strasbourg |url=http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?HR%206134|access-date=7 September 2012}}&lt;/ref&gt; လည်ပတ်ချိန် ကာလသည် ဘီးတယ်ဂျူးစ်၏ အရွယ်အစားနှင့် ကမ္ဘာမြေဘက်သို့ မူတည်သော ထောင့်ပြောင်းလဲမှုပေါ် မူတည်သော်လည်း ကမ္ဘာမြေဘက်သို့ ၆၀ ဒီဂရီခန့် စိမ်းစောင်းလျက် မိမိဝင်ရိုးပေါ်တွင် တစ်ပတ်ပြည့်ရန် ၃၆ နှစ်ကြာမြင့်မည်ဟု တွက်ချက်ထားသည်။

၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ကွန်ပျူတာဖြင့် ပုံတူဖန်တီးမှုများ (Computer simulations) အသုံးပြုသည့် နက္ခတ်ဗေဒပညာရှင်များက ဘီးတယ်ဂျူးစ်သည် စက်ဝိုင်းပုံ မလည်ပတ်ပါက ယင်း၏ ကျယ်ပြန့်သော လေထုအတွင်း အကြီးစား သံလိုက်ဓာတ် လှုပ်ရှားမှုများ (Magnetic activity) ရှိနေနိုင်ကြောင်း၊ ထိုအခြေအနေတွင် သင့်တင့်သော သံလိုက်စက်ကွင်းများပင်လျှင် ကြယ်၏ ဖုန်မှုန့်များ၊ လေတိုးအားများနှင့် ဒြပ်ထု ဆုံးရှုံးမှု ဂုဏ်သတ္တိများပေါ် အဓိပ္ပာယ်ရှိသော သက်ရောက်မှုများ ရှိနိုင်ကြောင်း ခန့်မှန်းခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=DORCH&gt;
{{cite journal
 | last=Dorch |first=S.B.F.
 | year=2004
 | title=Magnetic activity in late-type giant stars: Numerical MHD simulations of non-linear dynamo action in Betelgeuse
 | journal=Astronomy &amp; Astrophysics
 | volume= 423  | issue=3  | pages=1101–07
 | doi=10.1051/0004-6361:20040435
  | doi-access=free| bibcode=2004A&amp;A...423.1101D|arxiv = astro-ph/0403321 | s2cid=16240922
 | url=http://www.astro.ku.dk/~dorch/paper/copies/Dorch2004.pdf
}}
&lt;/ref&gt; Pic du Midi နက္ခတ်ကြည့်မျောစင်၏၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် ရရှိခဲ့သော spectropolarimetric လေ့လာတွေ့ရှိချက်များအရ ဘီးတယ်ဂျူးစ်၏ မျက်နှာပြင်တွင် အားပျော့သော သံလိုက်စက်ကွင်းတစ်ခု ရှိနေသည်ကို ထုတ်ဖော်ပြသခဲ့ပြီး ယင်းက ကြယ်ဘီလူးကြီးများ၏ ကြီးမားသော အပူကူးပြောင်း ရွေ့လျားမှုများ (Convective motions) သည် သံလိုက်စက်ကွင်း အသေးစား ဖြစ်ပေါ်စေသည့် ဒိုင်နမိုသက်ရောက်မှု (dynamo effect) ကို စတင်ပေးနိုင်ကြောင်း ညွှန်ပြနေသည်။&lt;ref name=&quot;A&amp;A516&quot;&gt;
{{cite journal
 | last1=Aurière | first1=M. | last2=Donati | first2=J.-F.
 | last3=Konstantinova-Antova | first3=R. | last4=Perrin | first4=G.
 | last5=Petit | first5=P. | last6=Roudier | first6=T.
 | title=The magnetic field of Betelgeuse : A local dynamo from giant convection Cells?
 | year=2010
 | journal=Astronomy &amp; Astrophysics
 | volume=516  | page=L2
 | arxiv=1005.4845  | bibcode=2010A&amp;A...516L...2A
 | doi=10.1051/0004-6361/201014925
 | doi-access=free|s2cid=54943572 }}&lt;/ref&gt;

==ကြယ်စနစ်==
{{multiple image
| direction         = horizontal
| align             = right
| total_width       = 400
| image1            = Betelgeuse – and its newfound companion star.png
| image2            = VLT image of Betelgeuse’s companion (eso2611b).jpg
| footer            = ဘီတယ်ဂျူးစ်နှင့် ယင်း၏ အဖော်ကြယ်အား Gemini North တယ်လီစကုပ် (ဘယ်ဘက်) နှင့် Very Large Telescope  (ညာဘက်) တို့က ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် ရိုက်ကူးထားပုံ
| 
}}
[[File:Siwarha star artist concept.jpg|thumb|ဘီတယ်ဂျူးစ်နှင့် ယင်း၏အဖော်ကြယ်အား စိတ်ကူးဖြင့် ပုံဖော်ထားပုံ]]
ဘီးတယ်ဂျူးစ်ကြယ်ကို ယေဘုယျအားဖြင့် ကြယ်တစ်စင်းတည်းအဖြစ်သာ ယူဆခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ၁၉၈၅ နှင့် ၁၉၈၆ ခုနှစ်များတွင် ထုတ်ဝေခဲ့သော သုတေသနများ၌ မာဂရီတာ ကာရောဗ်စကာ (Margarita Karovska) ဦးဆောင်သော အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့က ၁၉၆၈ မှ ၁၉၈၃ ခုနှစ်အထိ Polarization အချက်အလက်များကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခဲ့ရာ အရံကြယ် (Companion stars) နှစ်စင်း ရှိနေကြောင်း ညွှန်ပြနေခဲ့သည်။ ပိုမိုနီးကပ်သော ကြယ်၏ ပတ်လမ်းကြာချိန်မှာ ၂.၁ နှစ်ခန့် ရှိသည်။ Speckle interferometry နည်းပညာကို အသုံးပြု၍ ထိုအဖွဲ့က ၎င်းအရံကြယ်သည် ပင်မကြယ်မှ တည်နေရာထောင့် (Position angle) ၂၇၃ ဒီဂရီ၊ အကွာအဝေး 0.06″±0.01″ (၉ [[AU]]) တွင် တည်ရှိသည်ဟု ကောက်ချက်ချခဲ့ပြီး၊ ထိုပတ်လမ်းသည် ပင်မကြယ်၏ ခရိုမိုဆဖီးယား (Chromosphere) လေထုလွှာအတွင်း တည်ရှိနေနိုင်ခြေ ရှိသည်။ ပိုမိုဝေးကွာသော အရံကြယ်ကိုမူ တည်နေရာထောင့် ၂၇၈ ဒီဂရီ၊ 0.51″±0.01″ (၇၇ AU) အကွာအဝေးတွင် တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=KAROVSKA1&gt;{{cite journal |last1=Karovska |first1=M. |last2=Noyes |first2=R.W. |last3=Roddier |first3=F. |last4=Nisenson |first4=P. |last5=Stachnik |first5=R.V. |title=On a Possible Close Companion to αOri |year=1985 |journal=[[:en:Bulletin of the American Astronomical Society]] |volume=17 |page=598 |bibcode=1985BAAS...17..598K }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=KAROVSKA2&gt;{{cite journal |last1=Karovska |first1=M. |last2=Nisenson |first2=P. |last3=Noyes |first3=R. |title=On the alpha Orionis triple system |year=1986 |journal=Astrophysical Journal |volume=308 |pages=675–685 |doi=10.1086/164497 |bibcode=1986ApJ...308..260K |url=https://theses.hal.science/tel-05548118 }}&lt;/ref&gt; အခြားသော သုတေသနများတွင်မူ ဤအရံကြယ်များ ရှိကြောင်း သက်သေမတွေ့ရှိရဘဲ သို့မဟုတ် ၎င်းတို့ရှိနေခြင်းကို ငြင်းပယ်ခဲ့ကြသော်လည်း ပင်မကြယ်၏ စုစုပေါင်း အလင်းစီးကြောင်း (Overall flux) တွင် နီးကပ်သော အရံကြယ်တစ်စင်းက ပါဝင်ပတ်သက်နေနိုင်သည့် ဖြစ်နိုင်ခြေကိုမူ လုံးဝ ပယ်ဖျက်နိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။&lt;ref name=WILSON2&gt;{{cite journal |last1=Wilson |first1=R.W. |last2=Baldwin |first2=J.E. |last3=Buscher |first3=D.F. |last4=Warner |first4=P.J. |title=High-resolution imaging of Betelgeuse and Mira |year=1992 |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=257 |issue=3 |pages=369–376 |bibcode=1992MNRAS.257..369W |doi=10.1093/mnras/257.3.369 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနှင့် ၂၀၁၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် နည်းပညာ တိုးတက်လာမှုကြောင့် ဘီးတယ်ဂျူးစ်ကြယ်နှင့် ယင်း၏ ဝန်းကျင်ကို ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ကြည်လင်ပြတ်သားမှုမြင့်မားသော ပုံရိပ်ကို Interferometry နည်းလမ်းဖြင့် လေ့လာနိုင်ခဲ့သော်လည်း ဤကြိုးပမ်းမှုများတွင် အရံကြယ် မည်သည်ကိုမျှ မတွေ့ရှိခဲ့ရပေ။

၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် သုတေသန နှစ်ခုက အရံကြယ်တစ်စင်း ရှိကြောင်း သက်သေအထောက်အထားများ တွေ့ရှိခဲ့သည်။ သုတေသနတစ်ခုတွင် တိုက်ရိုက် မလေ့လာရသေးသော ဖုန်မှုန့်များကို ပြောင်းလဲစေနိုင်သော  {{val|1.17|0.07|ul=နေဒြပ်ထု}}ရှိ ကြယ် သို့မဟုတ် သိပ်သည်းအရာဝတ္ထုတစ်ခုသည် အကွာအဝေး ၈.၆၀±၀.၃၃ AU ၌ တည်ရှိနေခြင်းက ဘီးတယ်ဂျူးစ်၏ ၂,၁၇၀ ရက် (၅.၉၄ နှစ်) ကြာ အလယ်အလတ် သက်ရောက်မှု ပတ်လမ်းကြာချိန် (Secondary periodicity) ပြောင်းလဲနေသော Radial velocity၊ သင့်တင့်သော အချင်းဝက်နှင့် ထိရောက်အပူချိန် အပြောင်းအလဲ နည်းပါးမှုတို့အတွက် အဖြစ်နိုင်ဆုံး ဖြေရှင်းချက်ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=Goldberg2024&gt;
{{cite journal |last1=Goldberg |first1=Jared A. |last2=Joyce |first2=Meridith |last3=Molnár |first3=László |title=A Buddy for Betelgeuse: Binarity as the Origin of the Long Secondary Period in α Orionis |date=November 2024 |journal=The Astrophysical Journal |language=en |volume=977 |issue=1 |pages=35 |doi=10.3847/1538-4357/ad87f4 |doi-access=free |arxiv=2408.09089 |bibcode=2024ApJ...977...35G |issn=0004-637X }}&lt;/ref&gt; သုတေသနအဖွဲ့ အခြားတစ်ခုမှ ထုတ်ပြန်သော ဒုတိယမြောက် သုတေသနတွင်လည်း ရာစုနှစ်တစ်ခုစာ လေ့လာတွေ့ရှိချက် အချက်အလက်များကို စိစစ်ခဲ့ရာ ပတ်လမ်းကြာချိန် ၅.၇၈ နှစ်ရှိပြီး နေထက် ဒြပ်ထုနှင့် အလင်းထွက်အား နည်းနိုင်သော နီးကပ်သည့် အရံကြယ်တစ်စင်း ရှိကြောင်း ပြသခဲ့သည်။ ထိုကြယ်သည် နှစ် ၁၀,၀၀၀ အတွင်း ဘီးတယ်ဂျူးစ်၏ ဝါးမြိုခြင်းကို ခံရမည်ဟု မျှော်လင့်ရသည်။&lt;ref name=MacLeod2024&gt;{{cite journal |last1=MacLeod |first1=Morgan |last2=Blunt |first2=Sarah |last3=De Rosa |first3=Robert J. |last4=Dupree |first4=Andrea K. |last5=Granzer |first5=Thomas |last6=Harper |first6=Graham M. |last7=Huang |first7=Caroline D. |last8=Leiner |first8=Emily M. |last9=Loeb |first9=Abraham |last10=Nielsen |first10=Eric L. |last11=Strassmeier |first11=Klaus G. |last12=Wang |first12=Jason J. |last13=Weber |first13=Michael |display-authors=6 |title=Radial Velocity and Astrometric Evidence for a Close Companion to Betelgeuse |year=2024 |journal=The Astrophysical Journal |volume=978 |issue=1 |page=50 |doi=10.3847/1538-4357/ad93c8 |doi-access=free |bibcode=2025ApJ...978...50M |arxiv=2409.11332 }}&lt;/ref&gt; ဤဖြစ်စဉ်ကို သုတေသနပြုနေသည့် အာကာသရူပဗေဒပညာရှင် ဂျားရက် ဂိုးဒ်ဘတ် (Jared Goldberg) က ထိုအရံကြယ်ကို &quot;Betelbuddy&quot; ဟု ချစ်စနိုး အမည်ပေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite press release |last=Beaufore |first=Jane |title=Betelgeuse Betelgeuse? Bright Star Betelgeuse Likely Has a 'Betelbuddy' Stellar Companion |date=2024-10-21 |df=dmy-all |url=https://www.simonsfoundation.org/2024/10/21/betelgeuse-betelgeuse-bright-star-betelgeuse-likely-has-a-betelbuddy-stellar-companion/ |access-date=23 July 2025 }}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၅ ခုနှစ် မေလတွင် UV နှင့် X-ray လေ့လာမှုများပေါ် မူတည်သည့် သုတေသနများက ထိုအရံကြယ်သည် သိပ်သည်းကြယ် (Compact star) ဖြစ်နိုင်ချေကို ပယ်ဖျက်ခဲ့ပြီး ဒြပ်ထုနည်းသော နုပျိုကြယ်သစ် (Young stellar object) ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ညွှန်ပြခဲ့သည်။&lt;ref name=Goldberg2025&gt;{{Cite journal |last1=Goldberg |first1=Jared A. |last2=O'Grady |first2=Anna J.G. |last3=Joyce |first3=Meridith |last4=Johnson |first4=Christian I. |last5=Molnár |first5=László |last6=Dupree |first6=Andrea |last7=O'Connor |first7=Brendan |last8=Drout |first8=Maria R. |last9=Moe |first9=Maxwell |display-authors=6 |title=Betelgeuse, Betelgeuse, Betelgeuse, Betel-buddy? Constraints on the dynamical companion to $α$ Orionis from HST |journal=The Astrophysical Journal |date=2025-05-23 |volume=994 |issue=1 |page=101 |doi=10.3847/1538-4357/ae0c0c |doi-access=free |df=dmy-all |arxiv=2505.18375 |bibcode=2025ApJ...994..101G }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Grady2025&gt;{{cite journal |last1=O'Grady |first1=Anna J.G. |last2=O'Connor |first2=Brendan |last3=Goldberg |first3=Jared A. |last4=Joyce |first4=Meridith |last5=Molnár |first5=László |last6=Johnson |first6=Christian I. |last7=Hare |first7=Jeremy |last8=Breivik |first8=Katelyn |last9=Drout |first9=Maria R. |last10=Moe |first10=Maxwell |last11=Calamida |first11=Annalisa |display-authors=6 |title=Betelgeuse's Buddy: X-Ray Constraints on the Nature of α Ori B |journal=The Astrophysical Journal |year=2025 |volume=992 |issue=1 |page=107 |doi=10.3847/1538-4357/adff83 |doi-access=free |arxiv=2505.18376 |bibcode=2025ApJ...992..107O }}&lt;/ref&gt; ထိုသို့သော အရာဝတ္ထုများသည် ဘီးတယ်ဂျူးစ်တွင် တွေ့ရှိရသည့် X-ray အလင်းတောက်အားနှင့် နှိုင်းယှဉ်နိုင်သည်။ ထိုလေ့လာတွေ့ရှိချက်များအရ အရံကြယ်၏ ဒြပ်ထုသည် {{solar mass|1.5}} ထက် နည်းရမည်ဖြစ်ပြီး၊ {{solar mass|1}} ထက် ပိုနည်းနိုင်ခြေ ရှိသည်။&lt;ref name=Goldberg2025/&gt;

၂၀၂၀ နှင့် ၂၀၂၄ ခုနှစ်များတွင် လေ့လာခဲ့သော အချက်အလက်များပေါ် မူတည်၍ Gemini Observatory နက္ခတ်ကြည့်မျော်စင်ဖြင့် တိုက်ရိုက်တွေ့ရှိနိုင်ခြေကို ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ကြေညာခဲ့သည်။ ၂၀၂၀ လေ့လာမှုများကို အလင်းအလွန်မှိန်သွားသည့် မဟာအလင်းမှိန်ဖြစ်စဉ် (Great Dimming event) အတွင်း ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ထိုအချိန်၌ အရံကြယ်သည် ဘီးတယ်ဂျူးစ်နှင့် တစ်တန်းတည်း ကျရောက်နေသောကြောင့် မမြင်တွေ့နိုင်ဟု ခန့်မှန်းထားသည့် အချိန်ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၄ လေ့လာမှုများကိုမူ အရံကြယ်၏ အကွာဝေးဆုံး တည်ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည့် အချိန်မှ ၃ ရက်အကြာတွင် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၀ နှင့် ၂၀၂၄ အချက်အလက်များကို နှိုင်းယှဉ်လိုက်သောအခါ ၂၀၂၀ တွင် မည်သည့်အရံကြယ်မျှ မတွေ့ရဘဲ ၂၀၂၄ တွင်မူ အရံကြယ်တစ်စင်းကို တွေ့ရှိခဲ့ရပုံပေါ်သည်။  ဘီးတယ်ဂျူးစ် ဟူသော အမည်သည် အာရပ်ဘာသာဖြင့် ''al-Jawzā’ ၏ လက်'' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသဖြင့် သုတေသီများက အသစ်တွေ့ရှိသော အရံကြယ်အတွက် အာရပ်ဘာသာဖြင့် ''သူမ၏ လက်ကောက်'' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့် Siwarha ဟူသော အမည်ကို အဆိုပြုခဲ့ကြသည်။ Siwarha ဟူသော အမည်ကို IAU (အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒ သမဂ္ဂ) က ၂၀၂၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၂ ရက်နေ့မှစ၍ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။

==မှတ်စု==
{{Notelist}}

==ကျမ်းကိုး==
{{Reflist|2}}

==ပြင်ပလင့်များ==
{{commons category|Betelgeuse}}
* [http://www.mrao.cam.ac.uk/telescopes/coast/betel.html Surface imaging of Betelgeuse with COAST and the WHT] Interferometric images taken at different wavelengths.
* [http://www.ipac.caltech.edu/outreach/Edu/Regions/irregions.html Near, Mid and Far Infrared]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061230203454/http://www.ipac.caltech.edu/Outreach/Edu/Regions/irregions.html |date=30 December 2006 }} Infrared Processing and Analysis Center (IPAC) webpage showing pictures at various wavelengths.
* Astronomy Picture of the Day Pictures:
# [http://apod.nasa.gov/apod/ap071225.html Mars and Orion Over Monument Valley] Skyscape showing the relative brightness of Betelgeuse and Rigel.
# [http://apod.nasa.gov/apod/ap101023.html Orion: Head to Toe] Breathtaking vista the Orion Molecular Cloud Complex from Rogelio Bernal Andreo.
# [http://apod.nasa.gov/apod/ap100106.html The Spotty Surface of Betelgeuse] A reconstructed image showing two hotspots, possibly convection cells.
# [http://apod.nasa.gov/apod/ap001222.html Simulated Supergiant Star] Freytag's &quot;Star in a Box&quot; illustrating the nature of Betelgeuse's &quot;monster granules&quot;.
# [http://apod.nasa.gov/apod/ap000725.html Why Stars Twinkle] Image of Betelgeuse showing the effect of atmospheric twinkling in a microscope.
* [http://www.astro.uu.se/~bf/movie/dst35gm04n26/rsgintro_en.html Red supergiant movie] Numerical simulation of a red supergiant star like Betelgeuse.


[[ကဏ္ဍ:ဆူပါ ဧရာမကြယ်များ]]
[[Category:အိုရိုင်ယွန် (ကြယ်စုတန်း)]]</text>
      <sha1>9hmkssgmhd4vacpg53dpqqaw8mxalmc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဟမ်းဘာဂါ အဘင်းဘလတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76707</id>
    <revision>
      <id>1054720</id>
      <parentid>726705</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T18:30:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1054720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6875" sha1="iz3e2mkusbhuzo2elqw24o3wq3bfvj6" xml:space="preserve">{{Infobox newspaper
|name=Hamburger Abendblatt
|logo=Hamburger Abendblatt Logo.svg
|image=
|image_border=yes
|caption=
|type=နေ့စဉ်ထုတ် သတင်းစာ (တနင်္ဂနွေမှ အပ)
|format=Broadsheet
|owners=[[:en:Funke Mediengruppe|Funke-Mediengruppe]]
|chiefeditor=Claus Strunz
|foundation={{start date and age|1948}}
|language= ဂျာမန်
|headquarters= [[ဟမ်းဘာ့ခ်မြို့]]၊ ဂျာမနီနိုင်ငံ
|circulation= ၂၈၆,၉၉၂ (၂၀၀၉၊ ဒုတိယ လေးလပတ်)
|ISSN=0949-4618
|oclc=85355780
|website={{official URL|http://www.abendblatt.de/}}
}}
'''''ဟမ်းဘာဂါ အဘင်းဘလတ်'''''({{lang-en|Hamburg Evening Newspaper}}, ''ဟမ်းဘာ့ညနေသတင်းစာ'')သည် [[ဟမ်းဘာ့ခ်မြို့]]တွင် ထုတ်ဝေသော ဂျာမန် နေ့စဉ်သတင်းစာ တစ်စောင် ဖြစ်သည်။

သတင်းစာသည် ဟမ်းဘာ့ဒေသထဲက သတင်းများကို ဖော်ပြသည့်အပြင်၊ ရံခါ၌ နော်ဒါးစတက်၊ အာရင်စဘာ့၊ ဟားဘာ့နှင့် ပင်းနီဘာ့ တို့မှ လာသော သတင်းများကိုလည်း ဖော်ပြပေးသည်။ ၎င်းသည် နိုင်ငံရေးအရ ကွန်ဆာဗေးတစ် အနည်းငယ်ဆန်သည်၊ အများအားဖြင့်၊ အစိုးရလိုလားပြီး၊ SPD အုပ်ချုပ်ရေးက ပါဝင်သည့်အဆင့် ဖြစ်သည်။

== သမိုင်းနှင့် အကျဉ်း ==
သတင်းစာအမည်တွင် ''အဘင်းဘလတ်''(ညနေသတင်းစာ) ပါသည့် ယခင်ဟမ်းဘာ့သတင်းစာ လေးစောင် ရှိခဲ့ရာ၊ ၂ မေ ၁၈၂၀ တွင် တည်ထောင်သော ''ဟမ်းဘာဂါ အဘင်းဘလတ်'' အမည်ရ သတင်းစာသည်လည်း တစ်စောင်အပါအဝင် ဖြစ်သည်။

''ဟမ်းဘာဂါ အဘင်းဘလတ်''ကို ပုံပြောင်း၍ [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်]]ပြီးနောက် ၁၄ အောက်တိုဘာ ၁၉၄၈ ၌ ကနဦးတည်းဖြတ်မူ ကော်ပီ ၆၀,၀၀၀ နှင့် ပထမဦးဆုံး ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ သတင်းစာသည် ဟမ်းဘာ့ဆီးနိတ်လွှတ်တော်နှင့် မြို့တော်ဝန် မက်စ် ဘရောဝါတို့ထံမှ ထုတ်ဝေလိုင်စင် ရရှိရာ၊ လိုင်စင်ကို မဟာမိတ်တို့ နေရာရထားသည့် အာဏာပိုင်များထံမှ မဟုတ်ဘဲ ဂျာမန်ထံမှ ရရှိသော စစ်ပြီးဂျာမနီ၏ ပထမဆုံး နေ့စဉ်သတင်းစာ ဖြစ်လာသည်။ လည်ပတ်ပြီး ခြောက်လအကြာ၊ စောင်ရေမှာ နေ့စဉ် ကော်ပီ ၁၇၀,၀၀၀ သို့ မြင့်တက်လာသည်။ ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ မတိုင်ခင်က၊ မွန်းလွဲမှသာ ဖြန့်ချိသော်လည်း၊ ယခုအခါ မနက်အစောကြီး ဖြန့်ချိသည်။

၁၉၄၈ မှ ၂၀၁၃ ထိ တောက်လျှောက် ''ဟမ်းဘာဂါ အဘင်းဘလတ်''ကို အက်ဆဲ စပရင်းဂါ အဂ်က ထုတ်ဝေသည်။&lt;ref name=&quot;ste&quot;&gt;{{cite journal|author=Stefan Schultz et. al.|title=Sell-Off: Newspaper Giant Turns Back on Journalism|journal=Der Spiegel|date=26 July 2013|url=http://www.spiegel.de/international/business/axel-springer-sells-off-clutch-of-newspapers-and-magazines-a-913296.html|accessdate=16 December 2014}}&lt;/ref&gt; အက်ဆဲ စပရင်းဂါဆီမှ ၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၄ တွင် ဖန့်ကီ မဲဒီယင်းဂရုပီက ဝယ်ယူပြီး ဆက်လက် ထုတ်ဝေသည်။ တနင်္လာမှ စနေထိသာ ထုတ်ဝေလေ့ ရှိသော်လည်း၊ ၂၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၀၆ ကတည်းက ''ဟမ်းဘာဂါ မော့ဂင်ပို့စ်'' သတင်းစာ၏ ၅ နိုဝင်ဘာ ၂၀၀၆ ရက်စွဲဖြင့် စတင်ထုတ်ဝေသည်ကို ယှဉ်ပြိုင်သော အားဖြင့်၊ တနင်္ဂနွေအထူးထုတ်ကိုလည်း ထုတ်သည်။

== စောင်ရေ ==
''ဟမ်းဘာဂါ အဘင်းဘလတ်''သည် ၂၀၀၁ တွင် စောင်ရေ ကော်ပီ ၂၈၈,၀၀၀ ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Europe's Top Papers|author=Adam Smith|last=Adam Smith|url=http://www.campaignlive.co.uk/news/164161/|work=campaign|date=15 November 2002|accessdate=18 April 2015|archive-date=13 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200313014847/http://www.campaignlive.co.uk/news/164161/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၆ ပထမလေးလပတ်တွင် ၂၅၂,၅၃၃ စောင်ရေ ရှိလာသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://edz.bib.uni-mannheim.de/daten/edz-du/gda/07/med-ind-germany_en.pdf|title=European Publishing Monitor|date=March 2007|format=Report|work=Turku School of Economics (Media Group)|accessdate=27 March 2015|archivedate=10 October 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010103816/http://edz.bib.uni-mannheim.de/daten/edz-du/gda/07/med-ind-germany_en.pdf}}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၉ ဒုတိယလေးလပတ်တွင်မူ စောင်ရေ ၂၈၆,၉၉၂ သို့ တက်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;[http://www.ivw.eu/index.php IVW website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170606113317/http://www.ivw.eu/index.php |date=6 June 2017 }} (German){{de icon}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist|30em}}

== ပြင်ပလင့် ==
* {{Official website}} (German){{de icon}}

[[Category:ဂျာမန်ဘာသာစကား သတင်းစာများ]]</text>
      <sha1>iz3e2mkusbhuzo2elqw24o3wq3bfvj6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>၁၉၃၀ ဖြူးငလျင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78183</id>
    <revision>
      <id>1054752</id>
      <parentid>865041</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T00:33:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1054752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3978" sha1="ikodza1ln3sozxm65tkq2jggakizg7s" xml:space="preserve">{{Infobox earthquake
|title = ဖြူးငလျင် − ၁၉၃၀ ခုနှစ်
|date = ဒီဇင်ဘာလ ၄၊ ၁၉၃၀
|origintime = 18:51 UTC
|map2 = {{Location map | Burma
| AlternativeMap = Myanmar relief location map.jpg
 | relief = yes
 | label =
 | lat = 17.97
 | long = 96.42
 | mark = Bullseye1.png
 | marksize = 40
 | position = top
 | width = 250
 | float = right
 | caption = }}
|magnitude = M&lt;sub&gt;w&lt;/sub&gt; 7.3 &lt;ref name=Engdahl/&gt;
|depth = {{convert|35|km|abbr=on}} &lt;ref name=Engdahl/&gt;
|location = {{coord|17.97|96.42|display=inline,title}} &lt;ref name=Engdahl/&gt;
|countries affected =
|tsunami = 
|intensity = 
|casualties = ၃၆ ယောက်
}}

'''ဖြူးငလျင်''' သည် ၁၉၃၀ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၄ ရက်နေ့ ဒေသစံတော်ချိန် ၁ နာရီ ၂၁ မိနစ်တွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သည်။ ငလျင်၏ ဗဟိုချက်သည် ပဲခူးမြို့ မြောက်ဘက်တွင် ဖြစ်သည်။ ငလျင်၏ ပြင်းအားပမာဏမှာ M&lt;sub&gt;w&lt;/sub&gt; 7.3, or M&lt;sub&gt;s&lt;/sub&gt; 7.3 ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။&lt;ref name=Engdahl&gt;{{cite book|title=International Handbook of Earthquake &amp; Engineering Seismology |series=Part A, Volume 81A |chapter=Global seismicity: 1900–1999 |first=E. R. |last=Engdahl |first2=A. |last2=Vallaseñor |year=2002 |url=http://earthquake.usgs.gov/research/data/centennial.pdf |publisher=Academic Press |edition=First |isbn=978-0124406520 |page=675 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110806192457/http://earthquake.usgs.gov/research/data/centennial.pdf |archivedate=2011-08-06 |df= }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NOAA database&quot;&gt;National Geophysical Data Center / World Data Service (NGDC/WDS) Significant Earthquake Database, Boulder, CO, USA. (Available at http://www.ngdc.noaa.gov/nndc/struts/form?t=101650&amp;s=1&amp;d=1 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201017061841/https://www.ngdc.noaa.gov/nndc/struts/form?t=101650&amp;s=1&amp;d=1 |date=17 October 2020 }})&lt;/ref&gt;

==ငလျင်==
ငလျင်မလှုပ်မီ 16:36 UTC အချိန်တွင် လှုပ်ခတ်မှု တစ်ခုဖြစ်ပွားခဲ့ရာ ရန်ကုန်မြို့ကို သက်ရောက်မှု ရှိခဲ့သည်။ ငလျင်သည် 18:51 UTC အချိန်တွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သည်။ ပဲခူးမြို့ မြောက်ဘက် ၈၁ မိုင် (၁၃၀ ကီလိုမီတာ) ခန့်အကွာရှိ ဖြူးမြို့တွင် အပျက်အစီး များခဲ့သည်။ ဖြူးမြို့ရှိ အင်္ဂတေဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည့် အဆောက်အဦများစွာ ပျက်စီးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Tectonic Geomorphology Southernmost Sagaing Fault 1930 Tsutsumi and Sato&quot;&gt;&quot;Tectonic Geomorphology of the Southernmost Sagaing Fault and Surface Rupture Associated with the May 1930 Pegu (Bago) Earthquake, Myanmar&quot; by H. Tsutsumi and T. Sato&lt;/ref&gt;

==ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများ==
ညောင်လေးပင်နှင့် တောင်ငူကြားရှိ နေရာတဝိုက်သည် ထိခိုက်မှု အများဆုံးနေရာများ ဖြစ်ကြသည်။ များစွာသော အဆောက်အဦများ၊ ရထားလမ်းများ ပျက်စီးခဲ့ရသည်။

==ကိုးကား==
{{reflist}}

{{Earthquakes in Myanmar}}

[[Category:မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော ငလျင်များ]]</text>
      <sha1>ikodza1ln3sozxm65tkq2jggakizg7s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>၂၀၁၇ ဆီရာလီယွန် ရွှံ့ဖုံးလွှမ်းမှုများ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>80285</id>
    <revision>
      <id>1054768</id>
      <parentid>957238</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T01:01:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1054768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32938" sha1="n6q9730m4yt5j4sb1r11s7k7m05cbry" xml:space="preserve">{{Infobox event
|title=၂၀၁၇ ဆီရာလီယွန် ရွှံ့ဖုံးလွှမ်းမှုများ
|image=File:Sierra Leone - Western Area.svg
|image_size=250
|caption=ဆီရာလီယွန်အတွင်း အနောက်ဧရိယာ တည်နေရာ
|time=ခန့်မှန်း နံနက် ၆:၃၀ [[GMT]] (UTC+0:00)
|date=၁၄ ဩဂုတ် ၂၀၁၇
|place=[[Western Area]], [[ဆီရာလီယွန်နိုင်ငံ]]
|coordinates={{coord|8|26|2|N|13|13|22|W|region:SL_type:event|display=inline,title}}
|cause=မိုးသည်းထန်မှုကြောင့် မြေပြိုခြင်း
|reported deaths= ၄၀၀+ &lt;ref name=&quot;AJ&quot;&gt;{{cite web|title=Floods kill more than 300, fears rise for 600 missing|url=http://www.aljazeera.com/news/2017/08/floods-kill-300-fears-rise-600-missing-170816060837531.html|work=[[Al Jazeera]]|date=August 16, 2017|accessdate=August 16, 2017}}&lt;/ref&gt;
|reported missing=၆၀၀+ &lt;ref name=&quot;AJ&quot; /&gt;
|reported property damage= 
|url=
|website=
}}
သုံးရက်ဆက်တိုက် မိုးသည်းထန်စွာ ရွာသွန်းမှုကြောင့် ၂၀၁၇ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၁၄ ရက် နံနက်အစောပိုင်းတွင် [[ဆီရာလီယွန်နိုင်ငံ]]၏ မြို့တော် [[ဖရီးတောင်းမြို့]]နှင့် အနီးတစ်ဝိုက်၌ အကြီးအကျယ် ရေဖုံးလွှမ်းမှုများနှင့် ရွှံ့နွံဖုံးလွှမ်းမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။

အရေအတွက် အတိအကျ မသိရသေးသော်လည်း ဘေးအန္တရာယ်ကြောင့် သေဆုံးသူဦးရေမှာ ၄၀၀ ဝန်းကျင်ခန့်ရှိနိုင်သည်ဟု ခန့်မှန်းထားပြီး ရာပေါင်းများစွာ ပျောက်ဆုံးလျက်ရှိသည်။ လူ ၃၀၀၀ ကျော်မှာ နေအိမ်များကို စွန့်ခွာခဲ့ရပြီး ရွှံနွံများကြောင့် အဆောက်အဦ ရာပေါင်းများစွာ ပျက်စီးခဲ့သည်။ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်ထက် နိမ့်သော မြို့၏ အခြေအနေ၊ အခြေခံအဆောက်အဦ အားနည်းမှုနှင့် ရေစီးရေလာ မကောင်းမွန်မှုများက ပုံမှန် စိုစွတ်သည့် မိုးရာသီတွင် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကို ပိုမိုဆိုးရွားစေခဲ့သည်။

ဒေသခံ အဖွဲ့အစည်းများနှင့် အမေရိကန် ကြက်ခြေနီအသင်းတို့က အစောပိုင်း ပြန်လည်ထူထောင်ရေးလုပ်ငန်းများကို လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြပြီး နိုင်ငံတကာမှလည်း အကူအညီများ ထောက်ပံ့ပေးခဲ့ကြသည်။

== အကျိုးသက်ရောက်မှု ==
အမေရိကန် အမျိုးသား မိုးလေဝသဌာန၏ ရာသီဥတုခန့်မှန်းရေးစင်တာ၏ အဆိုအရ ဆီရာလီယွန်နိုင်ငံသည် ပုံမှန် စိုစွတ်သည့် မိုးရာသီကာလလယ်တွင် ရောက်ရှိနေပြီး နိုင်ငံ၏ အနောက်ပိုင်းဧရိယာရှိ မြို့တော် ဖရီးတောင်းမြို့ဝန်းကျင်တွင် မိုးရေချိန် ၄၁ လက်မ (၁၀၄ စင်တီမီတာ) ထိ ရွာသွန်းခဲ့သော မိုးကြောင့် ဇူလိုင် ၁၊ ၂၀၁၇ မှ စတင်ကာ ရွှံ့နွံဖုံးလွှမ်းမှုများ ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။ ယင်းမိုးရေချိန်သည် ထိုဒေသ၏ ပျမ်းမျှမိုးရေချိန်၏ သုံးဆမျှ ရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cnn.com/cnn/2017/08/14/africa/sierra-leone-mudslide/index.html|title=Hundreds killed in Sierra Leone mudslides|author=Clarke, Hillary|work=[[CNN]]|date=August 14, 2017|accessdate=August 15, 2017|archivedate=11 May 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200511082217/https://www.cnn.com/cnn/2017/08/14/africa/sierra-leone-mudslide/index.html}}&lt;/ref&gt; ဆီရာလီယွန်နိုင်ငံ ဇလဗေဒဌာနသည် ပြင်းထန်သော မိုးရွာသွန်းမှုကြောင့် အန္တရာယ်ရှိ ဒေသမှ လျင်မြန်စွာ ထွက်ခွာကြရန် သတိပေးချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ဩဂုတ် ၁၁ ရက်မှ ၁၄ ရက်အထိ ဖရီးတောင်းမြို့တွင် သုံးရက်ဆက်တိုက် မိုးသည်းထန်စွာ ရွာသွန်းခဲ့ပြီး မြို့ပေါ်နှင့် ဆင်ခြေဖုံးတို့တွင် ရေလွှမ်းမိုးမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;hindu&quot;&gt;{{cite web|url=http://hindustantimes.com/world-news/mudslides-floods-sweep-through-sierra-leone-capital-freetown-312-dead/story-7cqVbSCc1c10IcmRrDIRnI.html|title=Mudslides, floods sweep through Sierra Leone capital Freetown, 312 dead|work=[[Hindustan Times]]|date=August 15, 2017|accessdate=August 15, 2017|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816154124/http://www.hindustantimes.com/world-news/mudslides-floods-sweep-through-sierra-leone-capital-freetown-312-dead/story-7cqVbSCc1c10IcmRrDIRnI.html}}&lt;/ref&gt; ရေလွှမ်းမိုးမှုသည် နှစ်စဉ်ဖြစ်ပွားနေကျ ဖြစ်ပြီး ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် လူ ၁၀ ဦး သေဆုံးခဲ့ကာ ထောင်ပေါင်းများစွာ အိုးမဲ့အိမ်မဲ့ ဖြစ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;direct&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.directrelief.org/2017/08/sierra-leone-reeling-in-wake-of-rising-flood-waters/|title=Sierra Leone Reeling in Wake of Rising Flood Waters|author=Cooper, Lara|work=[[Direct Relief]]|date=August 14, 2017|accessdate=August 15, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bbc&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-40926187|title=Sierra Leone floods kill hundreds as mudslides bury houses|work=[[BBC]]|date=August 14, 2017|accessdate=August 15, 2017}}&lt;/ref&gt;

ဖရီးတောင်းမြို့ကို အုပ်မိုးတည်ရှိသော ရှူးဂါးလော့ဖ်တောင်၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းသည် ဩဂုတ် ၁၄ ရက်နေ့ အစောပိုင်းတွင် ပြိုကျခဲ့ကာ အဆောက်အဦများစွာကို ဖုံးလွှမ်းပျက်စီးစေခဲ့ပြီး အိပ်ပျော်နေသည့် လူများစွာ သေဆုံးခဲ့ကာ အချို့မှာ ပိတ်မိနေခဲ့သည်။ ဆင်ခြေဖုံး ရီးဂျန့်ဒေသသည် အပျက်အစီး အဆိုးရွားဆုံး ခံရသည့် ဒေသဖြစ်ပြီး ဖရီးတောင်းမြို့၏ အရှေ့ဘက် ၁၅ မိုင်အကွာရှိ တောင်ကုန်းထူထပ်သော နေရာ ဖြစ်သည်။ GMT ၆:၀၀ အချိန် တောင်ပြိုကျချိန်တွင် [[:en:Regent, Sierra Leone|ရီးဂျန့်ဒေသ]] ပျက်စီးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;guardian&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2017/aug/14/deaths-sierra-leone-mudslide-regent|title=Hundreds killed after Sierra Leone mudslide|author=Ratcliffe, Rebecca|work=[[The Guardian]]|date=August 14, 2017|accessdate=August 15, 2017}}&lt;/ref&gt; အခြားထိခိုက်ပျက်စီးသည့် ဒေသများမှာ Motormeh, Kamayamah, Kaningo, Dworzak, New England, Kroobay, Mountain Cut, George Brook, Big Warf, နှင့် Wellington တို့ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.sl/drwebsite/publish/article_200530949.shtml|title=Sierra Leone News : Massive Landslide at Regent Village leaves Hundreds Dead &amp; others Homeless|author=Bundu, Mariama|work=Awareness Times|date=August 15, 2017|accessdate=August 16, 2017}}{{Dead link|date=January 2021 }}&lt;/ref&gt; လမ်းပေါ်ကလေးသူငယ်များ ကူညီရေး အေဂျင်စီ ဒါရိုက်တာဖြစ်သူ Kelfa Karbo က ရွှံနွံများ ပြိုကျမှုကြောင့် အဆောက်အဦများ ဆင့်ကဲပျက်စီးခဲ့ရသည်ဟု ဆိုသည်။

သေဆုံးသူ အရေအတွက် အတိအကျ မသိရှိရသေးသော်လည်း လူ ၄၀၀ ကျော် သေဆုံးကြောင်း အတည်ပြုထားပြီး ကလေး ၁၀၉ ဦး ပါဝင်ပြီး&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2017/08/sierra-leone-mudslide-170816053741558.html#casualties|title=Sierra Leone mudslide: What, where and why?|website=www.aljazeera.com|access-date=2017-08-17}}&lt;/ref&gt; ထောင်ပေါင်းများစွာ၏ အသက်အန္တရာယ်မှာ စိုးရိမ်နေရသည်။&lt;ref name=&quot;News Pig&quot;&gt;{{cite web|title=400 killed, hundreds missing in devastating Sierra Leone mudslide|url=http://newspig.co.uk/400-killed-hundreds-missing-in-devastating-sierra-leone-mudslide-photos-videos/|website=News Pig|accessdate=August 15, 2017|archivedate=16 August 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170816061617/http://newspig.co.uk/400-killed-hundreds-missing-in-devastating-sierra-leone-mudslide-photos-videos/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;reuters&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/amp/idUSKCN1AV0SM|title=Nearly 400 bodies recovered from Sierra Leone mudslide|author=Johnson, Christo|work=[[Reuters]]|date=August 15, 2017|accessdate=August 15, 2017}}&lt;/ref&gt; အစောပိုင်း ခန့်မှန်းချက်များအရ ၂၀၅ ဦး ဖြစ်သော်လည်း ရှာဖွေကယ်ဆယ်ရေးများ ဆက်လက်လုပ်ဆောင်နေစဉ်အတွင်း လူ ၆၀၀ ကျော် ပျောက်ဆုံးနေပြီးနောက် သေဆုံးသူအရေအတွက် မြင့်တက်လာနိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။ လူ ၃၀၀၀ ကျော် အိုးအိမ်များကို စွန့်ခွာခဲ့ရကာ နေအိမ်ရာပေါင်းများစွာသည် ရွှံ့နွံနှင့် ရေကြီးမှုကြောင့် ပျက်စီး သို့မဟုတ် နစ်မြုပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.npr.org/2017/08/14/543446523/hundreds-feared-dead-after-mudslide-in-sierra-leone|title=Hundreds Feared Dead After Mudslide In Sierra Leone|author=Kennedy, Merrit|work=[[NPR]]|date=August 14, 2017|accessdate=August 15, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Sierra Leone mudslide claims 350 lives|url=https://www.4ro.com.au/news/national-news/94309-sierra-leone-mudslide-claims-350-lives|website=Central Queensland Radio|accessdate=August 15, 2017|archivedate=15 August 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170815140650/https://www.4ro.com.au/news/national-news/94309-sierra-leone-mudslide-claims-350-lives}}&lt;/ref&gt;

== ဖြစ်ပေါ်စေသော အကြောင်းရင်းခံများ ==
အကြောင်းရင်းခံများ ပေါင်းစပ်ခြင်းများကြောင့် ပျက်စီးမှုများ ပိုမိုဆိုးရွားစေခဲ့သည်။ ဖရီးတောင်းမြို့သည် လူနေထူထပ်သည့် မြို့ဖြစ်ပြီး ဘေးအန္တရာယ်ဖြစ်ပေါ်ချိန်တွင် လူ ၁.၂ သန်းနေထိုင်လျက်ရှိသည်။ မြို့တော်ရှိ လူနေဒေသများသည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်နှင့် တပြေးညီ သို့မဟုတ် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အောက် နိမ့်ကျသည့် နေရာများဖြစ်ပြီး မိုးသည်းထန်စွာ ရွာသွန်းတတ်သော သစ်တောများရှိသည့် တောင်တန်းများက ဝန်းရံထားသည်။&lt;ref name=&quot;bbcdisaster&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-40933491|title=Freetown: A disaster waiting to happen?|author=Drury, Flora|work=BBC|date=August 16, 2017|accessdate=August 16, 2017}}&lt;/ref&gt; မြို့ပြဖွံ့ဖြိုးမှု အစီအစဉ်များ နည်းပါးကာ နှစ်ရှည်လများ ခံစားခဲ့ရသည့် ပြဿနာဖြစ်သည်။ အာဖရိကသုတေသနသိပ္ပံမှ Jamie Hitchen က &quot;အစိုးရသည် ဆင်းရဲသား လူတန်းစားများကို နေအိမ်ထောက်ပံ့ပေးရန် ပျက်ကွက်ခဲ့သည်&quot; ဟု ဆိုသည်။ ရေလွှမ်းလွင်ပြင်များတွင် စနစ်တကျမရှိသော လူနေ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်မှုများ တရားဝင် တားမြစ်မှု မရှိခြင်းနှင့် မြူနီစီပယ်လုပ်ငန်းများကြောင့် ရေစီးလမ်းကြောင်းများ ကျဉ်းမြောင်းစေခဲ့သည်။ စွန့်ပစ်အမှိုက်များကြောင့် ဖရီးတောင်းမြို့၏ ရေစီးရေလာစနစ်များ ပိတ်ဆို့ကာ ရေကြီးလေ့ရှိပြီး အထူးသဖြင့် မြို့၏ ချွတ်ခြုံကျသော လူနေထိုင်မှုများမှ [[မျက်နှာပြင်ဆင်းရေ]] အမြင့်ပိုင်းနေရာများအထိ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;tribune&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.chicagotribune.com/news/nationworld/ct-sierra-leone-mudslides-flooding-20170814-story.html|title=At least 300 dead in Sierra Leone mudslides and flooding|work=[[Chicago Tribune]]|date=August 14, 2017|accessdate=August 15, 2017|archivedate=15 August 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170815201133/http://www.chicagotribune.com/news/nationworld/ct-sierra-leone-mudslides-flooding-20170814-story.html}}&lt;/ref&gt;

တောင်စောင်းဒေသရှိ လူနေထိုင်မှုများသော အဆောက်အဦများနှင့် တားမြစ်မှုမရှိသော [[သစ်တောပြုန်းတီးမှု]]များကြောင့် အနီးဝန်းကျင်ရှိ ဆင်ခြေလျှောများ၏ တည်ငြိမ်မှုကို အားပျော့စေခဲ့ပြီး မြေဆီလွှာပြုန်းတီးမှုကို ပိုမိုဆိုးရွားစေခဲ့သည်။ ဆီရာလီယွန်နိုင်ငံသည် သစ်တော ၈၀၀,၀၀၀ ဟက်တာခန့် ရှင်းလင်းခဲ့သလို ၁၉၉၁ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၂ ခုနှစ်အထိ ဖြစ်ပွားခဲ့သော ပြည်တွင်းစစ်ပွဲကြောင့် သစ်တောပြုန်းတီးမှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ခြင်းတို့ကြောင့် ဆယ်စုနှစ်အတွင်း သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ နိုင်ငံ၏ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ကာကွယ်ရေးအေဂျင်စီသည် ရေကြီးမှုနှင့် ရွှံနွံဖုံးလွှမ်းမှုများ မဖြစ်မီ နှစ်ပတ်အလိုတွင် ဒေသတွင်း သစ်တောပြန်လည်ထူထောင်ခြင်း အစီအစဉ်ကို တင်ပြခဲ့သော်လည်း အကြီးအကျယ် မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.nationalgeographic.com/2017/08/sierra-leone-mudslide-deadly-video-spd/|title=Explaining the Deadly Sierra Leone Mudslide|work=[[National Geographic]]|date=August 16, 2017|accessdate=August 16, 2017|archive-date=17 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170817034429/http://news.nationalgeographic.com/2017/08/sierra-leone-mudslide-deadly-video-spd/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== တုံ့ပြန်မှုများ ==
ဖြစ်ပွားသည့်နေ့ နောက်ပိုင်းတွင် သမ္မတဖြစ်သူ အားနက် ဘိုင် ကိုရိုးမား က နိုင်ငံသို့ မိန့်ခွန်းပြောကြားခဲ့ကာ အရေးပေါ် အခြေအနေ ကြေညာခဲ့ပြီး ရီးဂျန့်တွင် ကယ်ဆယ်ရေးစခန်းတစ်ခုကို စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ အီဘိုလာရောဂါ ဖြစ်ပွားနေမှုမှ နလံထူနေရဆဲဖြစ်သော နိုင်ငံကို စည်းလုံးကြရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ &quot;စိတ်မကောင်းဖွယ်ရာ ဖြစ်ရပ်ကြောင့် ကျွန်တော်တို့ နိုင်ငံဟာ ချုပ်ကိုင်ခံရပြန်ပါပြီ။ ကျွန်တော်တို့ မြို့တော်တစ်ဝန်း ရေကြီးမှုများနှင့် မြေပြိုမှုများကြောင့် ကျွန်တော်တို့ တစ်နိုင်ငံသားများစွာရဲ့ အသက်တွေ ဆုံးရှုံးခဲ့ရပြီး အမြောက်အမြားဟာ စိုးရိမ်ဖွယ် ဒဏ်ရာရခဲ့ကာ လီယွန်ရဲ့ သန်းပေါင်းများစွာတန်တဲ့ အိုးအိမ်ဥစ္စာများ ပျက်စီးဆုံးရှုံးခဲ့ရပါတယ်&quot; ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ နေအိမ်မဲ့သွားသူများကိုလည်း ကူညီပေးကြရန် ဖရီးတောင်းမြို့ရှိ မှတ်ပုံတင်ညှိနှိုင်းရေးရုံးများကို ပြောကြားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.bbc.com/news/world-africa-40933490|title=Sierra Leone mudslides: Urgent plea for help as death toll rises|date=August 15, 2017|work=BBC News|access-date=August 15, 2017|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; ဩဂုတ် ၁၅ ရက်နေ့တွင် တစ်နိုင်ငံလုံး ဝမ်းနည်းခြင်းအထိမ်းအမှတ် ခုနစ်ရက် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=Sierra Leone declares 7-day mourning for mudslide victims|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/sierra-leone-declares-7-day-mourning-for-mudslide-victims-117081600303_1.html|website=Business Standard|publisher=IANS|accessdate=August 16, 2017}}&lt;/ref&gt;

ဒေသခံ အဖွဲ့အစည်းများ၊ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာများနှင့် ဆီရာလီယွန် ကြက်ခြေနီအဖွဲ့တို့သည် ရှာဖွေတူးဖော်ခြင်းနှင့် ကယ်ဆယ်ရေးလုပ်ငန်းများကို မိုးရွာသွန်းနေသည့်ကြားမှ ချက်ခြင်းလုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။ မိုးဆက်လက်ရွာသွန်းမှုနှင့် လမ်းများပိတ်ဆို့ ပြတ်တောက်မှုသည် ကူညီကယ်ဆယ်ရေးလုပ်ငန်းကို နှောင့်နှေးစေခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;briefing&quot;&gt;{{cite web|url=http://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/acaps_start_briefing_note_sierra_leone_mudslides_and_floods_170816.pdf|title=Briefing Notes: Sierra Leone mudslides and floods|work=Relief Web|date=August 15, 2017|accessdate=August 17, 2017}}&lt;/ref&gt; ဖြစ်ပွားသည့် ဒေသတွင် သွားလာရေးတွင် အကူအညီရရန်အတွက် ကြက်ခြေနီအဖွဲ့မှ မော်တော်ယဉ် ၁၁ စီး လှူဒါန်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/Sierra%20Leone%20Flash%20Update%20v4.pdf|title=Flash Update|work=Relief Web|date=August 15, 2017|accessdate=August 17, 2017}}&lt;/ref&gt; စက်ပစ္စည်းများ မရနိုင်သေးမီကာလအတွင်း လူများသည် လက်ချည်းသက်သက်နှင့် ဂေါ်ပြားများ အသုံးပြုကာ ရွှံ့နွံနှင့် အပျက်အစီးများကို တူးဖော်ခဲ့ရသည်။ ဖရီးတောင်းမြို့ရှိ Connaught ဆေးရုံ ရင်ခွဲရုံတွင် ပထမရက်အတွင်း ရုပ်အလောင်း ၃၀၀ နီးပါးရောက်ရှိလာမှုကြောင့် အလွန်ဒုက္ခရောက်ခဲ့ကာ မည်သူမည်ဝါခွဲခြားနိုင်ရန် ရုပ်အလောင်းများကို ကြမ်းပြင်နှင့် အဆောက်အဦပြင်ပတွင် ထားရှိခဲ့ရသည်။ ဝန်ထမ်းအင်အား နည်းပါးမှုနှင့် ဘေးအန္တရာယ် ခြိမ်းခြောက်မှုကြောင့် ရုပ်အလောင်းများကို ဩဂုတ် ၁၆ ရက်တွင် ဝါးတားလူးမြို့၌ တစ်စုတစ်စည်းထဲ မြှုပ်နှံခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://mobile.nytimes.com/2017/08/16/world/africa/sierra-leone-mudslides-floods-burial-freetown.html?referer=https://www.google.com/|title=Sierra Leone Buries Over 300 Mudslide Victims in Mass Graves|author=Barry, Jaime|work=[[New York Times]]|date=August 16, 2017|accessdate=August 17, 2017}}&lt;/ref&gt;

အသက်ရှင်ကျန်ရစ်သူများအနေဖြင့် ရေလွှမ်းမိုးသည့် နေရာဒေသများမှ စွန့်ခွာကြရန် ဆီရာလီယွန်၏ အမျိုးသားလုံခြုံရေးရုံးမှ အကြံပြုခဲ့သည်။&lt;ref name=briefing/&gt; Additional evacuations took place when aerial images of a hillside adjacent of Sugar Loaf revealed a threat of another mudslide which could impact a much wider area.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cnn.com/cnn/2017/08/17/africa/sierra-leone-mudslide/index.html|title=Sierra Leone: New mudslide threat looms ahead of mass burial|author=Busari, Stephanie|work=CNN|date=August 17, 2017|accessdate=August 17, 2017}}{{Dead link|date=August 2021 }}&lt;/ref&gt; အစားအသောက်၊ ရေနှင့် ဆေးပစ္စည်းများ ဖြန့်ဝေရန်အတွက် ကျောင်းနှစ်ကျောင်းကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ ဩဂုတ် ၁၆ ရက်နေ့တွင် ရီးဂျန့်နှင့် ကာနင်ဂိုရှိ အလုပ်သမားများက အရေးပေါ် အိမ်သာများနှင့် လီတာ ၁၀,၀၀၀ ရေရယူမှုစနစ်ကို ဆောက်လုပ်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/UNICEF%20Sierra%20Leone%20Flood%20%26%20Lanslide%20Situation%20Report%20as%20of%2016%20August%202017.pdf|title=Status report|work=[[Relief Web]]|date=August 16, 2017|accessdate=August 17, 2017}}&lt;/ref&gt; စီးဆင်းမှုမရှိသည့် ရေကြောင့် ရေမှတဆင့် ကူးစက်ပြန့်ပွားသည့် ရောဂါများ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်မှုကြောင့် ရေလှောင်ကန်များ၊ ရေသန့်စင်ဆေးပြားများနှင့် တကိုယ်ရေသန့်ရှင်းမှု ကျန်းမာရေးပညာပေးများကို [[ယူနီဆက်ဖ်]] အဖွဲ့မှ ပြုလုပ်ဖြန့်ဝေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://reliefweb.int/report/sierra-leone/sierra-leone-mudslides-rip-community-apart|title=In Sierra Leone mudslides rip a community apart|work=[[Relief Web]]|date=August 16, 2017|accessdate=August 17, 2017}}&lt;/ref&gt;

သမ္မတ ကိုရိုးမားက နိုင်ငံတကာသို့ အကူအညီများ တောင်းခံခဲ့ပြီးနောက် ပထမဆုံး အကူအညီအနေဖြင့် ဩဂုတ် ၁၅ ရက်နေ့တွင် အစ္စရေးနိုင်ငံမှ အစားအသောက် အနပ် ၁၀,၀၀၀ စာ ကူညီမည်ဖြစ်ကြောင်း ကမ်းလှမ်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.timesofisrael.com/israeli-aid-arrives-in-sierra-leone-after-deadly-mudslides/|title=Israeli aid arrives in Sierra Leone after deadly mudslides|work=[[Times of Israel]]|date=August 15, 2017|accessdate=August 15, 2017}}&lt;/ref&gt; ရေမှတဆင့် ကူးစက်ပျံ့နှံ့သော ရောဂါများဖြစ်သည့် ဝမ်းပျက်ဝမ်းလျှော နှင့် [[ကာလဝမ်းရောဂါ]]များ ဖြစ်ပွားနိုင်မှုကို ထိန်းချုပ်နိုင်မည့် အရေးပေါ်အစီအစဉ်များကို [[ကုလသမဂ္ဂ]]မှ စီစဉ်ခဲ့ပြီး နောက်ထပ် ရေကြီးမှု သို့မဟုတ် မြေပြိုမှုများ ဖြစ်လာနိုင်သည့် ဧရိယာများကို ရေဒါမြေပုံများ အသုံးပြုကာ ခန့်မှန်းခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;newstrait&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.nst.com.my/world/2017/08/268274/un-evaluates-sierra-leone-needs-after-deadly-floods|title=UN evaluates Sierra Leone needs after deadly floods|work=[[New Straits Times]]|date=August 16, 2017|accessdate=August 16, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/global-development/2017/aug/15/sierra-leone-mudslide-flooding-freetown-national-emergency|title=Sierra Leone mudslide: president calls for urgent help as search continues|last=Ratcliffe|first=Rebecca|date=August 15, 2017|work=The Guardian|access-date=August 15, 2017|last2=Inveen|first2=Cooper|language=en-GB|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; ကုလသမဂ္ဂ၏ [[ရွှေ့ပြောင်းသွားလာ နေထိုင်ခြင်းဆိုင်ရာ နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်း|migration agency]] မှ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၅၀,၀၀၀ ကို ကနဦး အကူအညီအဖြစ် ပေးအပ်ခဲ့ပြီး ကယ်ဆယ်ရေးလုပ်ငန်းများနှင့် အသက်ရှင်သူများကို ထောက်ပံ့ပေးနိုင်ရန် လူများ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ လူ ၇,၅၀၀ အတွက် ရိက္ခာများကို ကမ္ဘာ့စားနပ်ရိက္ခာ အစီအစဉ်က ထောက်ပံ့ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://reliefweb.int/report/sierra-leone/sierra-leone-flash-update-no2-ocha-west-central-africa-16-august-2017|title=Sierra Leone: Flash Update no.2 OCHA West &amp; Central Africa, 16 August 2017|work=Relief Web|date=August 16, 2017|accessdate=August 17, 2017}}&lt;/ref&gt; [[ဥရောပသမဂ္ဂ]]က လူသားချင်းစာနာသည့် အကူအညီအဖြစ် ယူရို ၃၀၀,၀၀၀ ကို ကူညီရန် ဩဂုတ် ၁၆ တွင် ခွင့်ပြုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://reliefweb.int/report/sierra-leone/eu-sends-emergency-relief-sierra-leone|title=EU sends emergency relief for Sierra Leone|work=Relief Web|date=August 16, 2017|accessdate=August 17, 2017}}&lt;/ref&gt; တရုတ်နိုင်ငံအစိုးရ၏ ကိုယ်စား သံအမတ် Wang Xinmin က ဖရီးတောင်းမြို့ရှိ နိုင်ငံသံရုံးမှတဆင့် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁ သန်း ကူညီရန် ကတိပြုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://reliefweb.int/report/sierra-leone/chinese-government-provides-one-million-usd-emergency-disaster-relief-fund|title=Chinese Government Provides One Million USD Emergency Disaster Relief Fund to Sierra Leone|work=Relief Web|date=August 16, 2017|accessdate=August 17, 2017}}&lt;/ref&gt; GlobalGiving ကလည်း အရေးပေါ် ကူညီကယ်ဆယ်ရေးများနှင့် ဆီရာလီယွန်ရှိ ဒေသခံအဖွဲ့အစည်းများ ရေရှည်ဆောင်ရွက်နိုင်ရန်အတွက် ရန်ပုံငွေတစ်ရပ်ကို ထူထောင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.globalgiving.org/projects/sierra-leone-mudslide-relief-fund/|title=Sierra Leone Mudslide Relief Fund|website=GlobalGiving|access-date=August 15, 2017}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist|30em}}

[[Category:ဆီရာလီယွန်နိုင်ငံ]]</text>
      <sha1>n6q9730m4yt5j4sb1r11s7k7m05cbry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>၂၀၁၀ ဧပြီ ရန်ကုန်သင်္ကြန် ဗုံးပေါက်ကွဲခြင်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82111</id>
    <revision>
      <id>1054760</id>
      <parentid>1034855</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T00:42:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1054760</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7886" sha1="byk23zjw43klatvm4nqwyvcfgxhnmm4" xml:space="preserve">{{Infobox civilian attack
| title       = ၂၀၁၀ ဧပြီ ရန်ကုန်သင်္ကြန် ဗုံးပေါက်ကွဲခြင်း
| partof      = [[ပြည်တွင်းသောင်းကျန်းမှုသမိုင်း]]
| image       =
| image_size  =
| alt         =
| caption     =
| map         =
| map_caption =
| location    = [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]
| target      = မြို့ပြလူထု
| coordinates =
| date        = ၁၅ ဧပြီ ၂၀၁၀
| time        = 3:00 pm&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thefreelibrary.com/5TH+LD%3A+Bomb+blasts+kill+8,+injure+94+in+Myanmar%27s+Yangon.-a0224260480 |title=5TH LD: Bomb blasts kill 8, injure 94 in Myanmar's Yangon. - Free Online Library |publisher=Thefreelibrary.com |date=19 April 2010 |accessdate=1 February 2014}}&lt;/ref&gt;
| timezone    = [[မြန်မာစံတော်ချိန်|MMT]]
| type        = ဗုံးပေါက်ကွဲခြင်း
| fatalities  = ၁၀&lt;ref name=&quot;irrawaddy1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.irrawaddy.org/z_political-prisoners/man-accused-of-thingyan-bombing-dies-at-home.html |title=Man Accused of Thingyan Bombing Dies at Home &amp;#124; The Irrawaddy Magazine |publisher=Irrawaddy.org |date= |accessdate=1 February 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=LeaK/&gt;
| injuries    = ၁၇၈&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://news.xinhuanet.com/english2010/world/2010-04/16/c_13254087.htm |title=Casualties rise to 178 in Myanmar water festival bomb blasts |publisher=News.xinhuanet.com |date= |accessdate=1 February 2014 |archive-date=1 May 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501164647/http://news.xinhuanet.com/english2010/world/2010-04/16/c_13254087.htm |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| victim      =
| perps       =
| perp        =
| perpetrators=
| perpetrator =
| susperps    =
| susperp     =
| weapons     =
| numparts    =
| numpart     =
| dfens       =
| dfen        =
| footage     =
}}
'''၂၀၁၀ ဧပြီ ရန်ကုန်သင်္ကြန် ဗုံးပေါက်ကွဲခြင်း'''မှာ ၁၅ ဧပြီ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် [[ရန်ကုန်မြို့]]၌ [[သင်္ကြန်]]ပွဲတော်အတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဗုံးပေါက်ကွဲမှုတစ်ခုဖြစ်ပြီး လူ ၁၀ ဦး သေဆုံးကာ ၁၇၈ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ 

{{Campaignbox Myanmar conflict (Before 2021)}}

== နောက်ခံအခြေအနေ ==
ရန်ကုန်မြို့တွင်းနှင့် အနီးအနားပတ်ဝန်းကျင်တွင် ယခင်ကာလကပင် ဗုံးပေါက်ကွဲမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ၂၀၀၆ ခုနှစ် ဧပြီလတွင်လည်း ရန်ကုန်မြို့လယ်ဝန်းကျင်တွင် ဗုံး ၅ လုံးပေါက်ကွဲမှု ဖြစ်ခဲ့ပြီး သတင်းထုတ်ပြန်ချက်များအရ သေဆုံးသူမရှိခဲ့ပေ။ ၂၀၀၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် ရန်ကုန်မြို့တော်ခန်းမ အပြင်တွင် ဗုံးပေါက်ကွဲမှု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး လူ ၇ ဦးသေဆုံးခဲ့ကာ လူများစွာ ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=LeaK&gt;{{cite web|url=https://wikileaks.org/gifiles/docs/13/1363360_myanmar-bombings-and-pre-election-tensions-.html|title=Myanmar: Bombings and Pre-Election Tensions|date=15 April 2011|accessdate=5 December 2014}}&lt;/ref&gt;
 

== ဗုံးပေါက်ကွဲခြင်း ==
၂၀၁၀ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် [[ကန်တော်ကြီး(ရန်ကုန်)|ကန်တော်ကြီး]]အနီးရှိ [[သန်းရွှေ၊ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေ]]၏ မြေးဖြစ်သူမှ&lt;ref&gt;http://www.dictatorwatch.org/prthingyan.html&lt;/ref&gt;  ကမကထပြုပေးသော X2O မဏ္ဍပ်ရှေ့တွင် နေရာ သုံးနေရာခွဲ၍ ပေါက်ကွဲခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ထိုမဏ္ဍပ်တွင် ရေကစားသူ ရာဂဏန်းရှိနေသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dvb.no/news/nine-die-in-rangoon-bombings/8625 |title=Nine die in Rangoon bombings &amp;#124; DVB Multimedia Group |publisher=Dvb.no |date=15 April 2010 |accessdate=1 February 2014 |archivedate=16 February 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150216035119/http://www.dvb.no/news/nine-die-in-rangoon-bombings/8625 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;wordpress1&quot;&gt;{{cite web|url=http://democracyforburma.wordpress.com/2013/02/05/phyo-wai-aungs-family-searches-for-truth-over-bomb-blast-in-thingyan-2010-video/ |title=Phyo Wai Aung’s Family Searches for Truth over Bomb Blast in Thingyan 2010 video &amp;#124; democracy for burma |publisher=Democracyforburma.wordpress.com |date=5 February 2013 |accessdate=1 February 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;wordpress1&quot;/&gt; 

== စုံစမ်းစစ်ဆေးခြင်း ==
ရဲချုပ် ဗိုလ်ချုပ်ခင်ရီ၏ ပြောကြားချက်အရ အဆိုပါပေါက်ကွဲမှုသည်  မြန်မာ ကျောင်းသား စစ်သည်တော်များ အဖွဲ့မှ အဖွဲ့ဝင်သုံးဦးနှင့် ပါဝင်ပတ်သက်မှု ရှိနေသည်ဟု ဆိုသည်။ 

ထိုဗုံးပေါက်ကွဲမှုတွင် ပါဝင်ပတ်သက်မှုရှိသည်ဟုဆိုကာ ဖြိုးဝေအောင်အား တရားစွဲဆိုခဲ့ပြီး ၂၀၁၂ မေလတွင် သေမိန့်ချခဲ့သည်။ သူသည် တရားစွဲဆိုမှုများတွင် အပြစ်ကင်းစင်ကြောင်း အသနားခံစာတင်ခဲ့သည်။ သူ၏ ပြောဆိုချက်များအရ သူ့အား စစ်ကြောမေးမြန်းနေစဉ်အတွင်းတွင် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုများနှင့် ကြုံတွေခဲ့ရသည်ဟု ဆိုသည်။ သူသည် သမ္မတ၏ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်အမိန့်ဖြင် ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ထောင်မှ လွတ်၍လာခဲ့သည်။ သို့သော် ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် အသည်းကင်ဆာရောဂါဖြင့် သေဆုံးခဲ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;irrawaddy1&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mmtimes.com/index.php/national-news/190-president-pardons-man-convicted-of-thingyan-bombing.html |title=President pardons man convicted of Thingyan bombing |publisher=Mmtimes.com |date=6 August 2012 |accessdate=1 February 2014}}&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}
[[ကဏ္ဍ:၂၀၁၀ ဖြစ်ရပ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပေါက်ကွဲမှုများ]]</text>
      <sha1>byk23zjw43klatvm4nqwyvcfgxhnmm4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>၂၀၁၁ ရန်ကုန်မြို့တွင်း ပေါက်ကွဲမှု</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82921</id>
    <revision>
      <id>1054762</id>
      <parentid>1034830</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T00:43:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1054762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5948" sha1="jfta9dxu5cwprbial91yo5r037khwtf" xml:space="preserve">{{Infobox civilian attack
| title         = ၂၀၁၁ ရန်ကုန်မြို့တွင်း ပေါက်ကွဲမှု
| image         = Burma Yangon locator map.png|250px
| caption       = မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး တည်နေရာပြမြေပုံ
| location      = [[မင်္ဂလာတောင်ညွန့်မြို့နယ်]]၊ [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]
| date          = ၂၉ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၁ 
| fatalities    = ၁၇
| injuries      = ၈၃
}}
၂၀၁၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ ရဲတပ်ဖွဲ့မှ [[ရန်ကုန်မြို့]]တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ပြင်းထန်စွာ ပေါက်ကွဲမှုကြောင့် မီးလောင်ကျွမ်းခဲ့မှုကို သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး ထိုမီးလောင်ပေါက်ကွဲမှုကြောင့် အနည်းဆုံး လူ ၁၇ ဦးခန့်သေဆုံးခဲ့ပြီး လူ ၈၃ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ သေဆုံးမှုတွင် ပေါက်ကွဲမှုကြောင့် လောင်ကျွမ်းခဲ့သော မီးများအား ငြှိမ်းသတ်သော မီးသတ်သမား ၅ ဦးလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|title=Burma fire at Rangoon warehouse leaves 16 dead|url=https://www.theguardian.com/world/2011/dec/29/burma-rangoon-fatal-warehouse-fire|accessdate=၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၇|newspaper=The Guardian|date=၂၉ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၁}}&lt;/ref&gt; 

နိုင်ငံတော်ပိုင် ကုန်လောင်ရုံများမှ စတင်လောင်ကျွမ်းခဲ့သော မီးကို ငြှိမ်းသတ်နေစဉ်တွင် ပေါက်ကွဲမှုဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ သိမ့်သိမ့်တုန်သွားသော ပေါက်ကွဲမှုကြောင့် အိမ်ခြေ အလုံး ၁၀၀ ကျော်၊ ကုန်လောင်ရုံ ၂၆ လုံးနှင့် ဘုန်းကြီးကျောင်း ၂ ခု ထိမှန်ပျက်ဆီးခဲ့ပြီး ထိုအထဲတွင် [[မီးသတ်ကား]] လေးစီးလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ ပေါက်ကွဲမှုသည် မြို့တစ်ခုလုံးအား ရိုက်ခတ်ခဲ့ပြီး လူအများ အိပ်ပျော်နေခြင်းမှ ဆောင့်နိုးသကဲ့သို့ ရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.sky.com/home/world-news/article/16138909 |title=Dozens Dead And Hurt In Warehouse Blaze |publisher=News.sky.com |date=၂၀၁၁-၁၂-၂၉ |accessdate=၂၀၁၇-၁၁-၁|deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120108004447/http://news.sky.com/home/world-news/article/16138909 |archivedate=ဇန်နဝါရီ ၈ ၂၀၁၂}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-16350832 |title=BBC News - Burma blast kills at least 17 in Rangoon |publisher=Bbc.co.uk |date=၂၀၁၁-၁၂-၂၉ |accessdate=၂၀၁၇-၁၁-၁}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://photoblog.msnbc.msn.com/_news/2011/12/28/9780427-myanmar-blast-kills-injures-dozens |title=Myanmar blast kills, injures dozens - PhotoBlog |publisher=Photoblog.msnbc.msn.com |date= |accessdate=၂၀၁၇-၁၁-၁ |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120430044440/http://photoblog.msnbc.msn.com/_news/2011/12/28/9780427-myanmar-blast-kills-injures-dozens |archivedate=ဧပြီ ၃၀ ၂၀၁၂ }}&lt;/ref&gt; ပေါက်ကွဲမှုကြောင့် ထိုနေရာတွင် {{convert|40|ft}} ကျယ်ကာ {{convert|15|ft}} နက်သော တွင်းနက်ကြီးတစ်ခုဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ 

နိုင်ငံတော်မှ ထိုကုန်လောင်ရုံများအား ငှားရမ်းခဲ့သော ပိုင်ရှင်နှစ်ဦးမှာ ထိုကုန်လောင်ရုံများတွင် အီလက်ထရောနစ်ပစ္စည်းများ၊ ဓာတုပစ္စည်းများနှင့် ဆေးဘက်ဝင်ပစ္စည်းများ သိုလှောင်ခဲ့ကြပြီး ကြောက်မက်ဖွယ်ရာ ပေါက်ကွဲမှုနှင့် မီးလောင်ကျွမ်းခဲ့မှုတို့သည် ထိုအရာများကြောင့်ဟု မှတ်ယူခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite news|title=Two warehouse owners arrested for Yangon deadly fire, explosion|url=http://news.xinhuanet.com/english/world/2012-01/04/c_131342562.htm|accessdate=၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၇|newspaper=Xinhwa|date=၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၂|archive-date=15 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170415184225/http://news.xinhuanet.com/english/world/2012-01/04/c_131342562.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;


==ကိုးကား==
{{Reflist}}

[[Category:၂၀၁၁ ဖြစ်ရပ်များ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပေါက်ကွဲမှုများ]]</text>
      <sha1>jfta9dxu5cwprbial91yo5r037khwtf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဥရှနာရာယန်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85526</id>
    <revision>
      <id>1054747</id>
      <parentid>762527</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T23:48:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 2 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1054747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9708" sha1="08nb3o6uuxrecboyx6g5iri6bvd74be" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| honorific_prefix          = 
| name                      = ဥရှနာရာယန်း
| honorific_suffix          = 
| native_name               = တင့်တင့်
| native_name_lang          = 
|order = [[:en:First Ladies and Gentlemen of India|အိန္ဒိယ သမ္မတကတော်]]
| term_label = တာဝန်ထမ်းဆောင်
|term_start  = 25 July 1997
|term_end    = 25 July 2002
|predecessor = Vimala Sharma
|successor   = Devisingh Ransingh Shekhawat
|order2 =  အိန္ဒိယ ဒုတိယ သမ္မတကတော်
| term_label2 = တာဝန်ထမ်းဆောင်
|term_start2  = 21 August 1992
|term_end2    = 24 July 1997
|predecessor2 = Vimala Sharma
|successor2   = Shreemathi Suman
| image            = Vladimir Putin in India 2-5 October 2000-14.jpg
| image_size                = 300px
| alt                       = 
| caption          = ဘယ်မှညာသို့: ဥရှ, [[:en:K. R. Narayanan|ကေအာ နာရာယန်း]], Lyudmila Putina နှင့် [[ဗလာဒီမီယာ ပူတင်]] (3 October 2000) 
| birth_name                = တင့်တင့်
| birth_date                =၁၉၂၃
| birth_place               = [[ရမည်းသင်းမြို့]], [[မြန်မာ]]
| death_date                = {{d-da|24 January 2008|1923}}
| death_place               = Rajendra Nagar, Delhi, အိန္ဒိယနိုင်ငံ
| residence                 = 
| nationality               = 
| other_names               = 
| ethnicity                 = ဗမာ
| citizenship               = အိန္ဒိယ
| education                 = 
| alma_mater                = 
| party = 
| occupation                = 
| employer                  = 
| organization              = 
| home_town                 = [[ရမည်းသင်းမြို့]]
| religion                  = 
| spouse                    = {{marriage|[[K. R. Narayanan]]|8 June 1951|9 November 2005|end=ဆုံး}}
| partner                   = 
| children                  = Chitra Narayanan &lt;br&gt; Amrita Narayanan
| parents                   = 
| website                   = &lt;!-- {{URL|www.example.com}} --&gt;
}}

'''ဥရှနာရာယန်း''' (ဗမာနာမည် ဒေါ်'''တင့်တင့်''') သည် ၁၉၉၇ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၂ ခုနှစ်အထိ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ သမ္မတကတော် ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ဆယ်ဦးမြောက် သမ္မတ [[K. R. Narayanan|ကေ အာ နာရာယန်း]] နှင့် အိမ်ထောင်ပြုခဲ့သည်။ ဒေါ်တင့်တင့်သည် အိန္ဒိယသမိုင်းတွင် ဒုတိယမြောက် နိုင်ငံခြားသူ သမ္မတကတော် ဖြစ်သည်။ သမ္မတကတော် ဖြစ်ပြီးနောက် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ လုပ်ငန်းများတွင် အရေးပါသော နေရာမှ ဦးစီးပါဝင် လှုပ်ရှားခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;matthew&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.livemint.com/Opinion/xRTTVgpPc6llFXcJrddTPI/Views--The-first-ladies-of-Rashtrapati-Bhavan.html|title=The first ladies of Rashtrapati Bhavan|last=Mathew|first=Liz|date=25 July 2012|work=Live Mint|accessdate=24 July 2015}}&lt;/ref&gt;

'''ဒေါ်တင့်တင့်''' သည် ၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင် ရမည်းသင်းမြို့၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;pti&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.outlookindia.com/news/article/former-presidents-wife-usha-narayanan-passes-away/538363|title=Former President's wife Usha Narayanan passes away|date=24 January 2008|work=Outlook India|accessdate=24 July 2015|archive-date=24 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924135319/http://www.outlookindia.com/news/article/former-presidents-wife-usha-narayanan-passes-away/538363|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]မှ ဝိဇ္ဇာဘာသာရပ်ဖြင့် ဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။ ထိုနောက် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် မြန်မာဌာနတွင် နည်းပြအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;pti&quot;/&gt; နိုင်ငံတော်၏ ထောက်ပံ့မှု အစီအစဉ်ဖြင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ[[Delhi School of Social Work|ဒေလီ လူမှုဖူလုံရေးပညာကျောင်း]] သို့ နိုင်ငံခြား ပညာတော်သင် သွားရောက်ခဲ့ပြီး မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကို ရယူခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;pti&quot;/&gt;

ကေ အာ နာရာယန်းသည် [[ရန်ကုန်မြို့]]တွင် အလုပ်လုပ်နေစဉ် ဒေါ်တင့်တင့်နှင့် ဆုံတွေ့ခဲ့ကြပြီး ၁၉၅၁ ခုနှစ် ဇွန်လ ၈ ရက်နေ့တွင် အိမ်ထောင်ပြုခဲ့ကြသည်။ နာရာယန်းသည် လက်စ်ကီ၏ ကျောင်းသားတစ်ယောက်ဟု သတင်းကြားသောကြောင့် နိုင်ငံရေး လွတ်လပ်ခွင့်နှင့် ပတ်သက်သော အကြောင်းအရာများ ဆွေးနွေးနိုင်ရန် သွားရောက် မိတ်ဆက်စကား ပြောခဲ့ရာမှ နှစ်ဦးသား ခင်မင်လာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ သူတို့၏ လက်ထပ်ခွင့်ကို သမ္မတ နေရူးမှ အထူးခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ခွင့်ပြုခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်က နာရာယန်းသည် IFS တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေပြီး ဒေါ်တင့်တင့်မှာ နိုင်ငံခြားသူ ဖြစ်သောကြောင့် ဥပဒေအရ လက်ထပ်ခွင့် မရှိပေ။ ထိုနောက် ဒေါ်တင့်တင့်သည် ဥရှ ဟူသော အိန္ဒိယနာမည် မှည့်ခေါ်ပြီး အိန္ဒိယနိုင်ငံသား အဖြစ် ခံယူသွားခဲ့သည်။

ဥရှနာရာယန်းသည် အမျိုးသမီးများနှင့် ကလေးများအတွက် လူမှုဖူလုံရေး အစီအစဉ် အများအပြားကို လုပ်ဆောင်ပေးခဲ့ပြီး ဒေလီ လူမှုဖူလုံရေးပညာကျောင်းမှ မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့များကို ရယူခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|title=Her Excellency Tin Tin|url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?203801|accessdate=25 February 2013|newspaper=The OutLook|date=2 July 2013|archive-date=9 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130609220229/http://www.outlookindia.com/article.aspx?203801|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; သူသည် မြန်မာဝတ္ထုတိုများစွာကို အိန္ဒိယဘာသာ ပြန်ဆိုခဲ့ပြီး [[သိန်းဖေမြင့်]]၏ ဝတ္ထုများကိုလည်း ဘာသာပြန်၍ ''အချိုနှင့်အချဉ်'' ဟူသော နာမည်ဖြင့် ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ 

သူတို့တွင် သမီးနှစ်ယောက် ထွန်းကားခဲ့သည်။ Chitra Narayanan (Switzerland နှင့် [[The Holy See]] ၏ အိန္ဒိယသံအမတ်&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://news.oneindia.in/2008/08/07/chitra-narayanan-concurrently-accredited-ambassador-to-holy-see-1218119649.html |title=Chitra Narayanan concurrently accredited Ambassador to Holy See |publisher=News.oneindia.in |date=7 August 2008 |accessdate=10 January 2012 |archive-date=9 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121009050939/http://news.oneindia.in/2008/08/07/chitra-narayanan-concurrently-accredited-ambassador-to-holy-see-1218119649.html }}&lt;/ref&gt; နှင့် Amrita တို့ ဖြစ်ကြသည်။

ဥရှနာရာယန်းသည် အသက် ၈၆ နှစ်အရွယ် ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဇန္နဝါရီလ ၂၄ ရက် ညနေ ၅ နာရီခွဲတွင် Sir Ganga Ram ဆေးရုံ၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;ex&quot;&gt;{{cite news|url=http://archive.indianexpress.com/news/exfirst-lady-usha-narayanan-dies-at-86/265309/|title= Ex-First Lady Usha Narayanan dies at 86|date=25 January 2008|publisher=The Indian Express|accessdate=24 July 2015}}&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}


{{Lifetime|၁၉၂၃|၂၀၀၈}}</text>
      <sha1>08nb3o6uuxrecboyx6g5iri6bvd74be</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အက်ဆွန်မိုဘေး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>89028</id>
    <revision>
      <id>1054723</id>
      <parentid>743720</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T19:05:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1054723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7391" sha1="36nmr7qn9jaz68zsclfzikjrcgpvj2l" xml:space="preserve">{{Infobox company
| name                = အက်ဆွန်မိုဘေး ကော်ပိုရေးရှင်း
| logo                = Exxon Mobil Logo.svg
| logo_size                = 250px
| type                = [[အများပိုင် ကုမ္ပဏီ|အများပိုင်]]
| traded_as           = {{Unbulleted list
  | {{New York Stock Exchange|XOM}}
  | [[Dow Jones Industrial Average|DJIA Component]]
  | [[S&amp;P 100|S&amp;P 100 Component]]
  | [[S&amp;P 500|S&amp;P 500 Component]]
  }}
| ISIN                = US30231G1022
| industry            = စွမ်းအင် ။ ရေနံနှင့်ဓာတ်ငွေ့
| predecessor         = {{Unbulleted list
  | အက်ဆွန်
  | မိုဘေး
  }}
| founded             = {{Start date and age|၁၉၉၉|၁၁|၃၀}}
| hq_location_city    = အိုင်ဗင်၊ [[တက္ကဆပ်ပြည်နယ်]]
| hq_location_country = [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|U.S.]]
| area_served         = တကမ္ဘာလုံး
| key_people          = [[Darren Woods]] {{Small|([[Chairman]] &amp; [[Chief executive officer|CEO]])}}
| products            = {{Unbulleted list
  | ရေနံစိမ်း
  | ရေနံပစ္စည်းများ
  | သဘာဝဓာတ်ငွေ့
  | ရေနံဓာတုပစ္စည်းများ
  | ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ခြင်း
  }}
| revenue             = {{Nowrap|{{Increase}} {{US$|၂၃၇.၁ ဘီလီယံ|link=yes}}&lt;ref name=&quot;201310K&quot;&gt;[https://www.google.com/finance?q=NYSE%3AXOM&amp;fstype=ii&amp;ei=61EXU7iCB8r_kAX7-wE EXXON MOBIL CORPORATION Form 10-K], ''Google Finance'', March 21, 2015&lt;/ref&gt;}}
| revenue_year        = 2017
| operating_income    = {{Nowrap|{{Increase}} {{US$|၁၂.၀၇ ဘီလီယံ}}&lt;ref name=&quot;201310K&quot; /&gt;}}
| income_year         = 2017
| net_income          = {{Nowrap|{{Increase}} {{US$|၁၉.၇၁ဘီလီယံ}}&lt;ref name=&quot;201310K&quot; /&gt;}}
| net_income_year     = 2017
| assets              = {{Nowrap|{{Increase}} {{US$|၃၄၈.၇ဘီလီယံ}}&lt;ref name=&quot;201310K&quot; /&gt;}}
| assets_year         = 2017
| equity              = {{Nowrap|{{Increase}} {{US$|၁၈၇.၇ဘီလီယံ}}&lt;ref name=&quot;201310K&quot; /&gt;}}
| equity_year         = 2017
| num_employees       = 69,600&lt;ref name=&quot;201310K&quot; /&gt;
| num_employees_year  = 2017
| subsid              = {{Unbulleted list
  | [[Aera Energy]]
  | [[Esso]]
  | [[Esso Australia]]
  | [[Exxon]]
  | [[Exxon Neftegas]]
  | [[FuelCell Energy]]
  | [[Imperial Oil]] {{Small|(69.6%)}}
  | [[Mobil]]
  | [[Mobil Producing Nigeria]]
  | [[SeaRiver Maritime]]
  | [[Superior Oil Company|Superior Oil Co.]]
  | [[Syncrude]] {{Small|(25%)}}
  | [[Vacuum Oil Company|Vacuum Oil Co.]]
  | [[XTO Energy]]
  }}
| website             = {{URL|http://corporate.exxonmobil.com/}}
}}

'''အက်ဆွန်မိုဘေး ကော်ပိုရေးရှင်း''' သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိ နိုင်ငံတကာအခြေစိုက် ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ ကော်ပိုရေးရှင်းတစ်ခု ဖြစ်ပြီး တက္ကဆပ်ပြည်နယ် အိုင်ဗင်မြို့တွင် ရုံးချုပ်တည်ရှိသည်။ ထိုကုမ္ပဏီသည် [[ဂျွန်ဒေးဗီဆန် ရော့ကဖဲလား]]၏ စတန်းဒတ် ရေနံကုမ္ပဏီမှ ဆင်းသက်လာသော ကုမ္ပဏီများတွင် အကြီးဆုံး ဖြစ်ပြီး &lt;ref name=&quot;exxonmobilhistory&quot;&gt;{{cite web |url=http://corporate.exxonmobil.com/en/company/about-us/history/overview |title=ExxonMobil, Our History |accessdate=November 20, 2007 |publisher=Exxon Mobil Corp. |archivedate=2 December 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141202081517/http://corporate.exxonmobil.com/en/company/about-us/history/overview }}&lt;/ref&gt; ၁၉၉၉ ခု နိုဝင်ဘာလ ၃၀ ရက်တွင် ယခင် နယူးဂျာဆီ စတန်းဒတ် ရေနံကုမ္ပဏီ ဖြစ်သော အက်ဆွန် ကုမ္ပဏီ နှင့် ယခင် နယူးယောက်စတန်းဒတ် ရေနံကုမ္ပဏီဖြစ်သော မိုဘေးကုမ္ပဏီ တို့ ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

၁၉၉၆ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၇ ခုနှစ် အထိ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဝင်ငွေအားဖြင့် ဒသမမြောက် အကြီးဆုံး ကုမ္ပဏီ ဖြစ်ခဲ့ပြီး ဈေးကွက်အတွင်း အများနှင့်ဆိုင်ရာတွင် အရောင်းအဝယ်ပြုလုပ်ရာ၌ အရင်းအနှီးအများဆုံး နေရာတွင် နံပါတ် ၁ မှ ၆ အတွင်း ပြောင်းလဲနေခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.foxnews.com/tech/2013/04/17/apple-loses-title-world-most-valuable-company-to-exxon/ | work=Fox News | title=Apple loses title of world's most valuable company to Exxon | date=April 17, 2013 | archive-date=18 April 2013 | access-date=27 May 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130418023108/http://www.foxnews.com/tech/2013/04/17/apple-loses-title-world-most-valuable-company-to-exxon/ | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;forbes2000&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.forbes.com/global2000/ | title=Forbes Global 2000: The World’s Biggest Public Companies| work=Forbes}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၆ ခုနှစ် ဖော်ဘီ၏ ဂလိုဘယ် ၂၀၀၀ စာရင်းတွင် တကမ္ဘာလုံး နံပါတ် ၉ နေရာတွင် ရှိခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite news| url=https://www.forbes.com/pictures/eddk45gjikm/exxonmobil/#2b40ef8d103e| work=[[Forbes]] | first=Scott | last=DeCarlo | title=ExxonMobil - In Photos: Global 2000: The World's Top 25 Companies}}&lt;/ref&gt; အက်ဆွန်မိုဘေးသည် ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ဖော်ကျွန်း မဂ္ဂဇင်း၏ နိုင်ငံတကာ အကြီးဆုံး ကုမ္ပဏီ ၅၀၀ စာရင်းတွင် ဒုတိယမြောက် အမြတ်အစွန်း အများဆုံး ကုမ္ပဏီ အဖြစ် စာရင်းဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=The 10 most profitable companies of the Fortune 500 |first=John |last=Kell |date=June 11, 2015 |accessdate=October 19, 2015 |url=http://fortune.com/2015/06/11/fortune-500-most-profitable-companies/ |magazine=Fortune}}&lt;/ref&gt;


==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[Category:နယူးယောက် စတော့အိတ်ချိန်းတွင် စာရင်းရှိသော ကုမ္ပဏီများ]]
[[Category:နိုင်ငံတကာ ရေနံကုမ္ပဏီများ]]

{{Company-stub}}
{{Bot|Harej}}</text>
      <sha1>36nmr7qn9jaz68zsclfzikjrcgpvj2l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အင်္ဂလိပ်လူမျိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90649</id>
    <revision>
      <id>1054816</id>
      <parentid>1030713</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T10:10:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <origin>1054816</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10989" sha1="scdtqz20258i7jlorzyovs1d85j5bjk" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group
| group = အင်္ဂလိပ်လူမျိုး
| flag             = Flag of England.svg
| flag_caption     = အင်္ဂလိပ်အလံတော်
| population = သန်း ၁၀၀ မှ ၁၁၀ ကျော် (ခန့်မှန်း)
| popplace = {{GBR}} ၄၅ သန်းကျော် (အင်္ဂလန်နှင့် வேல்ස් - ၂၀၂၁ သန်းခေါင်စာရင်း)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=2021 Census, England and Wales|url=https://www.ons.gov.uk/census|website=Office for National Statistics}}&lt;/ref&gt;
| region1 = {{flag|USA}}
| pop1 = ၄၀ သန်းခန့်
| ref1 =
| region2 = {{flag|Australia}}
| pop2 = ၈ သန်းကျော်
| ref2 =
| region3 = {{flag|Canada}}
| pop3 = ၆ သန်းကျော်
| ref3 =
| region4 = {{flag|South Africa}}
| pop4 = ၁.၆ သန်းခန့်
| ref4 =
| region5 = {{flag|New Zealand}}
| pop5 = ၂၅၀,၀၀၀ ကျော်
| ref5 =
| langs =  [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]]
| rels = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]], [[ဘာသာမဲ့]], [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]], [[ဟိန္ဒူဘာသာ]], [[ဆစ်ခ်ဘာသာ]]
| related = [[ဗြိတိသျှလူမျိုးများ|ဗြိတိသျှနှင့် အိုင်ယာလန် လူမျိုးစုများ]]၊ [[စကော့လူမျိုး]]၊ [[ဝေလလူမျိုး]]
}}

'''အင်္ဂလိပ်လူမျိုး'''များသည် [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ]]တွင် မူလအစပြု နေထိုင်ကြပြီး [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်စကား]]ကို မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုကြသော ဂျာမန်နစ် လူမျိုးစုတစ်စု ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ်လူမျိုး ဆိုသော အမှတ်လက္ခဏာသည် အလယ်ခေတ်အစောပိုင်းမှ အစပြုခဲ့ပြီး ရှေးကျသော အင်္ဂလိပ် (Old English) ဘာသာစကားတွင် &quot;အန်ဂယ်စိုင်းန်&quot; (Angelcynn - နတ်တို့၏အမျိုးအနွယ်) ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ &quot;အင်္ဂလိပ်&quot; (English) ဟူသော အမည်မှာ အေဒီ ၅ ရာစုခန့်တွင် ဂျာမန်နီနယ်မြေမှ [[ဂရိတ်ဗြိတိန်]] ကျွန်းသို့ ပြောင်းရွှေ့လာကြသော [[အန်ဂယ်လူမျိုးများ|အန်ဂယ် (Angles)]] ဆိုသည့် ဂျာမန်နစ် လူမျိုးစုအမည်မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=English |title=Online Etymology Dictionary |publisher=Etymonline.com |accessdate=8 July 2011}}&lt;/ref&gt; အင်္ဂလန်သည် [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ]] (ဗြိတိန်) ၏ အဓိက တိုင်းပြည်တစ်ပြည် ဖြစ်ပြီး၊ ယနေ့ခေတ်တွင် ကမ္ဘာတစ်ဝန်း၌ အင်္ဂလိပ်နွယ်ဖွား လူဦးရေ သန်း ၁၀၀ ကျော်အထိ ပြန့်နှံ့နေထိုင်ကြသည်။

== နေထိုင်ရာဒေသများ ==
အင်္ဂလိပ်လူမျိုးတို့သည် မူလဇာတိဖြစ်သော အင်္ဂလန်နိုင်ငံအပြင် သမိုင်းကြောင်းအရ ပြောင်းရွှေ့အခြေချမှုများကြောင့် နိုင်ငံတကာတွင်ပါ ကျယ်ပြန့်စွာ နေထိုင်ကြသည်။ လူဦးရေအများဆုံး နေထိုင်ကြသည့် နိုင်ငံများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်-

* (၁) [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ]] (အင်္ဂလန်နှင့် ဗြိတိန်)
* (၂) [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]
* (၃) [[ဩစတြေးလျနိုင်ငံ]]
* (၄) [[ကနေဒါနိုင်ငံ]]
* (၅) [[တောင်အာဖရိကနိုင်ငံ]]
* (၆) [[နယူးဇီလန်နိုင်ငံ]]

== သမိုင်းကြောင်း ==
အင်္ဂလိပ်လူမျိုးတို့၏ မူလအစမှာ အေဒီ ၅ ရာစုခန့်တွင် ရိုမန်အင်ပါယာ ကျဆင်းလာချိန်၌ ဗြိတိသျှကျွန်းသို့ ကူးပြောင်းလာကြသော အန်ဂယ်၊ ဆက်ဆန် နှင့် ဂျု့တ် စသည့် ဂျာမန်နစ် လူမျိုးစုများမှ စတင်ပေါက်ဖွားလာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် ဗြိတိန်မြေပေါ်တွင် နယ်မြေဒေသအသီးသီးကို ထူထောင်ခဲ့ကြပြီး နောက်ပိုင်းတွင် စုစည်းမိကာ အင်္ဂလန်နိုင်ငံတော်ကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ 

၉၂၇ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံကို စုစည်းတည်ထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် သမိုင်းကြောင်းအရ ၁၇၀၇ ခုနှစ်တွင် စကော့တလန်နိုင်ငံနှင့်လည်းကောင်း၊ နောင်တွင် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံတို့နှင့်ပါ ပူးပေါင်းကာ [[ဂရိတ်ဗြိတိန်နှင့် အိုင်ယာလန် ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ]] (နောက်ပိုင်း ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း) အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;https://en.m.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom&lt;/ref&gt; ဗြိတိသျှအင်ပါယာ ထူထောင်ရေးနှင့် ကမ္ဘာ့ကိုလိုနီနယ်ချဲ့ထွင်မှု ကာလများအတွင်း အင်္ဂလိပ်လူမျိုးတို့သည် ကမ္ဘာ့နေရာအနှံ့သို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချခဲ့ကြသည်။

== ယဉ်ကျေးမှု ==
အင်္ဂလိပ်လူမျိုးတို့သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် [[ဗြိတိသျှအင်ပါယာ]] တည်ထောင်ခြင်း၊ သိပ္ပံပညာ၊ စက်မှုတော်လှန်ရေး၊ တရားဥပဒေစနစ် နှင့် ကမ္ဘာသုံး [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား]] တို့ကို ထွန်းကားစေခဲ့ခြင်းဖြင့် လူသားသမိုင်းတွင် အထင်ရှားဆုံးသော ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှုများကို ဖန်တီးခဲ့ကြသည်။

=== အမျိုးသားသင်္ကေတများ ===
{{Infobox flag
| Name = အင်္ဂလိပ်လူမျိုး/နိုင်ငံ၏အလံ
| Image = Flag of England.svg
}}
အင်္ဂလိပ်လူမျိုးနှင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ အလံမှာ အဖြူရောင်နောက်ခံပေါ်တွင် ထောင့်မှန်ကျ တည်ရှိနေသော အနီရောင် [[စိန့်ဂျော့ခ်ျ လက်ဝါးကပ်တိုင်]] (Saint George's Cross) ဖြစ်ပြီး အလွန်ရှေးကျသော သမိုင်းကြောင်း ရှိသည်။&lt;ref&gt;https://en.m.wikipedia.org/wiki/Saint_George%27s_Cross&lt;/ref&gt;

{{Infobox coat of arms
|name = အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ တံဆိပ်တော်
|image = Royal Arms of England (1198-1340).svg
|image_width = 150
}}
အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ တံဆိပ်တော်တွင် အနီရောင် နောက်ခံမျက်နှာပြင်ပေါ်၌ ရွှေရောင်ခြင်္သေ့သုံးကောင် (Three Lions) ပါရှိပြီး ရှေးခေတ် ဘုရင်စနစ်လက်ထက်ကတည်းက အသုံးပြုလာခဲ့သည့် ရိုးရာသင်္ကေတ တစ်ရပ် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;https://en.m.wikipedia.org/wiki/Coat_of_arms_of_England&lt;/ref&gt;

=== ဘာသာရေး ===
သမိုင်းကြောင်းအရနှင့် ယနေ့ခေတ်အထိ အင်္ဂလိပ်လူမျိုးအများစုမှာ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး၊ အထူးသဖြင့် [[အင်္ဂလန်အသင်းတော်]] (Church of England / Anglican Communion) ကို အဓိက ကိုးကွယ်ကြသည်။ သို့သော် ခေတ်သစ်ကာလများတွင် ဘာသာမဲ့လူဦးရေ တိုးပွားလာလျက်ရှိပြီး၊ အခြားသော ခရစ်ယာန်ဂိုဏ်းများနှင့် အစ္စလာမ်၊ ဟိန္ဒူ၊ ဆစ်ခ် စသည့် ဘာသာများကို ကိုးကွယ်သူများလည်း ရှိကြသည်။&lt;ref&gt;https://en.m.wikipedia.org/wiki/Religion_in_England&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

[[Category:အင်္ဂလိပ် လူမျိုးများ| ]]
[[Category:ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း၏ လူမျိုးစုများ]]

{{Stub}}</text>
      <sha1>scdtqz20258i7jlorzyovs1d85j5bjk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1054817</id>
      <parentid>1054816</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T10:11:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1054817</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10972" sha1="5npir2gb4eg38ylqb94ctxinlw6odkv" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group
| group = အင်္ဂလိပ်လူမျိုး
| flag             = Flag of England.svg
| flag_caption     = အင်္ဂလိပ်အလံတော်
| population = သန်း ၁၀၀ မှ ၁၁၀ ကျော် (ခန့်မှန်း)
| popplace = {{GBR}} ၄၅ သန်းကျော် (အင်္ဂလန်နှင့် வேல்ස් - ၂၀၂၁ သန်းခေါင်စာရင်း)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=2021 Census, England and Wales|url=https://www.ons.gov.uk/census|website=Office for National Statistics}}&lt;/ref&gt;
| region1 = {{flag|USA}}
| pop1 = ၄၀ သန်းခန့်
| ref1 =
| region2 = {{flag|Australia}}
| pop2 = ၈ သန်းကျော်
| ref2 =
| region3 = {{flag|Canada}}
| pop3 = ၆ သန်းကျော်
| ref3 =
| region4 = {{flag|South Africa}}
| pop4 = ၁.၆ သန်းခန့်
| ref4 =
| region5 = {{flag|New Zealand}}
| pop5 = ၂၅၀,၀၀၀ ကျော်
| ref5 =
| langs =  [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]]
| rels = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]], [[ဘာသာမဲ့]], [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]], [[ဟိန္ဒူဘာသာ]], [[ဆစ်ခ်ဘာသာ]]
| related = [[ဗြိတိသျှလူမျိုးများ|ဗြိတိသျှနှင့် အိုင်ယာလန် လူမျိုးစုများ]]၊ [[စကော့လူမျိုး]]၊ [[ဝေလလူမျိုး]]
}}

'''အင်္ဂလိပ်လူမျိုး'''များသည် [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ]]တွင် မူလအစပြု နေထိုင်ကြပြီး [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်စကား]]ကို မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုကြသော ဂျာမန်နစ် လူမျိုးစုတစ်စု ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ်လူမျိုး ဆိုသော အမှတ်လက္ခဏာသည် အလယ်ခေတ်အစောပိုင်းမှ အစပြုခဲ့ပြီး ရှေးကျသော အင်္ဂလိပ် (Old English) ဘာသာစကားတွင် &quot;အန်ဂယ်စိုင်းန်&quot; (Angelcynn - နတ်တို့၏အမျိုးအနွယ်) ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ &quot;အင်္ဂလိပ်&quot; (English) ဟူသော အမည်မှာ အေဒီ ၅ ရာစုခန့်တွင် ဂျာမန်နီနယ်မြေမှ [[ဂရိတ်ဗြိတိန်]] ကျွန်းသို့ ပြောင်းရွှေ့လာကြသော အန်ဂယ် (Angles) ဆိုသည့် ဂျာမန်နွယ်ဘာသာစကားပြော လူမျိုးစုအမည်မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=English |title=Online Etymology Dictionary |publisher=Etymonline.com |accessdate=8 July 2011}}&lt;/ref&gt; အင်္ဂလန်သည် [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ]] (ဗြိတိန်) ၏ အဓိက တိုင်းပြည်တစ်ပြည် ဖြစ်ပြီး၊ ယနေ့ခေတ်တွင် ကမ္ဘာတစ်ဝန်း၌ အင်္ဂလိပ်နွယ်ဖွား လူဦးရေ သန်း ၁၀၀ ကျော်အထိ ပြန့်နှံ့နေထိုင်ကြသည်။

== နေထိုင်ရာဒေသများ ==
အင်္ဂလိပ်လူမျိုးတို့သည် မူလဇာတိဖြစ်သော အင်္ဂလန်နိုင်ငံအပြင် သမိုင်းကြောင်းအရ ပြောင်းရွှေ့အခြေချမှုများကြောင့် နိုင်ငံတကာတွင်ပါ ကျယ်ပြန့်စွာ နေထိုင်ကြသည်။ လူဦးရေအများဆုံး နေထိုင်ကြသည့် နိုင်ငံများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်-

* (၁) [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ]] (အင်္ဂလန်နှင့် ဗြိတိန်)
* (၂) [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]
* (၃) [[ဩစတြေးလျနိုင်ငံ]]
* (၄) [[ကနေဒါနိုင်ငံ]]
* (၅) [[တောင်အာဖရိကနိုင်ငံ]]
* (၆) [[နယူးဇီလန်နိုင်ငံ]]

== သမိုင်းကြောင်း ==
အင်္ဂလိပ်လူမျိုးတို့၏ မူလအစမှာ အေဒီ ၅ ရာစုခန့်တွင် ရိုမန်အင်ပါယာ ကျဆင်းလာချိန်၌ ဗြိတိသျှကျွန်းသို့ ကူးပြောင်းလာကြသော အန်ဂယ်၊ ဆက်ဆန် နှင့် ဂျု့တ် စသည့် ဂျာမန်နစ် လူမျိုးစုများမှ စတင်ပေါက်ဖွားလာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် ဗြိတိန်မြေပေါ်တွင် နယ်မြေဒေသအသီးသီးကို ထူထောင်ခဲ့ကြပြီး နောက်ပိုင်းတွင် စုစည်းမိကာ အင်္ဂလန်နိုင်ငံတော်ကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ 

၉၂၇ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံကို စုစည်းတည်ထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် သမိုင်းကြောင်းအရ ၁၇၀၇ ခုနှစ်တွင် စကော့တလန်နိုင်ငံနှင့်လည်းကောင်း၊ နောင်တွင် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံတို့နှင့်ပါ ပူးပေါင်းကာ [[ဂရိတ်ဗြိတိန်နှင့် အိုင်ယာလန် ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ]] (နောက်ပိုင်း ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း) အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;https://en.m.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom&lt;/ref&gt; ဗြိတိသျှအင်ပါယာ ထူထောင်ရေးနှင့် ကမ္ဘာ့ကိုလိုနီနယ်ချဲ့ထွင်မှု ကာလများအတွင်း အင်္ဂလိပ်လူမျိုးတို့သည် ကမ္ဘာ့နေရာအနှံ့သို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချခဲ့ကြသည်။

== ယဉ်ကျေးမှု ==
အင်္ဂလိပ်လူမျိုးတို့သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် [[ဗြိတိသျှအင်ပါယာ]] တည်ထောင်ခြင်း၊ သိပ္ပံပညာ၊ စက်မှုတော်လှန်ရေး၊ တရားဥပဒေစနစ် နှင့် ကမ္ဘာသုံး [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား]] တို့ကို ထွန်းကားစေခဲ့ခြင်းဖြင့် လူသားသမိုင်းတွင် အထင်ရှားဆုံးသော ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှုများကို ဖန်တီးခဲ့ကြသည်။

=== အမျိုးသားသင်္ကေတများ ===
{{Infobox flag
| Name = အင်္ဂလိပ်လူမျိုး/နိုင်ငံ၏အလံ
| Image = Flag of England.svg
}}
အင်္ဂလိပ်လူမျိုးနှင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ အလံမှာ အဖြူရောင်နောက်ခံပေါ်တွင် ထောင့်မှန်ကျ တည်ရှိနေသော အနီရောင် [[စိန့်ဂျော့ခ်ျ လက်ဝါးကပ်တိုင်]] (Saint George's Cross) ဖြစ်ပြီး အလွန်ရှေးကျသော သမိုင်းကြောင်း ရှိသည်။&lt;ref&gt;https://en.m.wikipedia.org/wiki/Saint_George%27s_Cross&lt;/ref&gt;

{{Infobox coat of arms
|name = အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ တံဆိပ်တော်
|image = Royal Arms of England (1198-1340).svg
|image_width = 150
}}
အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ တံဆိပ်တော်တွင် အနီရောင် နောက်ခံမျက်နှာပြင်ပေါ်၌ ရွှေရောင်ခြင်္သေ့သုံးကောင် (Three Lions) ပါရှိပြီး ရှေးခေတ် ဘုရင်စနစ်လက်ထက်ကတည်းက အသုံးပြုလာခဲ့သည့် ရိုးရာသင်္ကေတ တစ်ရပ် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;https://en.m.wikipedia.org/wiki/Coat_of_arms_of_England&lt;/ref&gt;

=== ဘာသာရေး ===
သမိုင်းကြောင်းအရနှင့် ယနေ့ခေတ်အထိ အင်္ဂလိပ်လူမျိုးအများစုမှာ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး၊ အထူးသဖြင့် [[အင်္ဂလန်အသင်းတော်]] (Church of England / Anglican Communion) ကို အဓိက ကိုးကွယ်ကြသည်။ သို့သော် ခေတ်သစ်ကာလများတွင် ဘာသာမဲ့လူဦးရေ တိုးပွားလာလျက်ရှိပြီး၊ အခြားသော ခရစ်ယာန်ဂိုဏ်းများနှင့် အစ္စလာမ်၊ ဟိန္ဒူ၊ ဆစ်ခ် စသည့် ဘာသာများကို ကိုးကွယ်သူများလည်း ရှိကြသည်။&lt;ref&gt;https://en.m.wikipedia.org/wiki/Religion_in_England&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

[[Category:အင်္ဂလိပ် လူမျိုးများ| ]]
[[Category:ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း၏ လူမျိုးစုများ]]

{{Stub}}</text>
      <sha1>5npir2gb4eg38ylqb94ctxinlw6odkv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1054818</id>
      <parentid>1054817</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T10:12:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* သမိုင်းကြောင်း */</comment>
      <origin>1054818</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11048" sha1="oyshvb6hde33ztmda5m64rujpudgppd" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group
| group = အင်္ဂလိပ်လူမျိုး
| flag             = Flag of England.svg
| flag_caption     = အင်္ဂလိပ်အလံတော်
| population = သန်း ၁၀၀ မှ ၁၁၀ ကျော် (ခန့်မှန်း)
| popplace = {{GBR}} ၄၅ သန်းကျော် (အင်္ဂလန်နှင့် வேல்ස් - ၂၀၂၁ သန်းခေါင်စာရင်း)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=2021 Census, England and Wales|url=https://www.ons.gov.uk/census|website=Office for National Statistics}}&lt;/ref&gt;
| region1 = {{flag|USA}}
| pop1 = ၄၀ သန်းခန့်
| ref1 =
| region2 = {{flag|Australia}}
| pop2 = ၈ သန်းကျော်
| ref2 =
| region3 = {{flag|Canada}}
| pop3 = ၆ သန်းကျော်
| ref3 =
| region4 = {{flag|South Africa}}
| pop4 = ၁.၆ သန်းခန့်
| ref4 =
| region5 = {{flag|New Zealand}}
| pop5 = ၂၅၀,၀၀၀ ကျော်
| ref5 =
| langs =  [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]]
| rels = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]], [[ဘာသာမဲ့]], [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]], [[ဟိန္ဒူဘာသာ]], [[ဆစ်ခ်ဘာသာ]]
| related = [[ဗြိတိသျှလူမျိုးများ|ဗြိတိသျှနှင့် အိုင်ယာလန် လူမျိုးစုများ]]၊ [[စကော့လူမျိုး]]၊ [[ဝေလလူမျိုး]]
}}

'''အင်္ဂလိပ်လူမျိုး'''များသည် [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ]]တွင် မူလအစပြု နေထိုင်ကြပြီး [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်စကား]]ကို မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုကြသော ဂျာမန်နစ် လူမျိုးစုတစ်စု ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ်လူမျိုး ဆိုသော အမှတ်လက္ခဏာသည် အလယ်ခေတ်အစောပိုင်းမှ အစပြုခဲ့ပြီး ရှေးကျသော အင်္ဂလိပ် (Old English) ဘာသာစကားတွင် &quot;အန်ဂယ်စိုင်းန်&quot; (Angelcynn - နတ်တို့၏အမျိုးအနွယ်) ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ &quot;အင်္ဂလိပ်&quot; (English) ဟူသော အမည်မှာ အေဒီ ၅ ရာစုခန့်တွင် ဂျာမန်နီနယ်မြေမှ [[ဂရိတ်ဗြိတိန်]] ကျွန်းသို့ ပြောင်းရွှေ့လာကြသော အန်ဂယ် (Angles) ဆိုသည့် ဂျာမန်နွယ်ဘာသာစကားပြော လူမျိုးစုအမည်မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=English |title=Online Etymology Dictionary |publisher=Etymonline.com |accessdate=8 July 2011}}&lt;/ref&gt; အင်္ဂလန်သည် [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ]] (ဗြိတိန်) ၏ အဓိက တိုင်းပြည်တစ်ပြည် ဖြစ်ပြီး၊ ယနေ့ခေတ်တွင် ကမ္ဘာတစ်ဝန်း၌ အင်္ဂလိပ်နွယ်ဖွား လူဦးရေ သန်း ၁၀၀ ကျော်အထိ ပြန့်နှံ့နေထိုင်ကြသည်။

== နေထိုင်ရာဒေသများ ==
အင်္ဂလိပ်လူမျိုးတို့သည် မူလဇာတိဖြစ်သော အင်္ဂလန်နိုင်ငံအပြင် သမိုင်းကြောင်းအရ ပြောင်းရွှေ့အခြေချမှုများကြောင့် နိုင်ငံတကာတွင်ပါ ကျယ်ပြန့်စွာ နေထိုင်ကြသည်။ လူဦးရေအများဆုံး နေထိုင်ကြသည့် နိုင်ငံများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်-

* (၁) [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ]] (အင်္ဂလန်နှင့် ဗြိတိန်)
* (၂) [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]
* (၃) [[ဩစတြေးလျနိုင်ငံ]]
* (၄) [[ကနေဒါနိုင်ငံ]]
* (၅) [[တောင်အာဖရိကနိုင်ငံ]]
* (၆) [[နယူးဇီလန်နိုင်ငံ]]

== သမိုင်းကြောင်း ==
အင်္ဂလိပ်လူမျိုးတို့၏ မူလအစမှာ အေဒီ ၅ ရာစုခန့်တွင် ရိုမန်အင်ပါယာ ကျဆင်းလာချိန်၌ ဗြိတိသျှကျွန်းသို့ ကူးပြောင်းလာကြသော အန်ဂယ်၊ ဆက်ဆန် နှင့် ဂျု့တ် စသည့် ဂျာမန်နစ် လူမျိုးစုများမှ စတင်ပေါက်ဖွားလာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် ဗြိတိန်မြေပေါ်တွင် နယ်မြေဒေသအသီးသီးကို ထူထောင်ခဲ့ကြပြီး နောက်ပိုင်းတွင် စုစည်းမိကာ အင်္ဂလန်နိုင်ငံတော်ကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ 

၉၂၇ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံကို စုစည်းတည်ထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် သမိုင်းကြောင်းအရ ၁၇၀၇ ခုနှစ်တွင် စကော့တလန်နိုင်ငံနှင့်လည်းကောင်း၊ နောင်တွင် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံတို့နှင့်ပါ ပူးပေါင်းကာ [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|ဂရိတ်ဗြိတိန်နှင့် အိုင်ယာလန် ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ]] (နောက်ပိုင်း ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း) အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;https://en.m.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom&lt;/ref&gt; ဗြိတိသျှအင်ပါယာ ထူထောင်ရေးနှင့် ကမ္ဘာ့ကိုလိုနီနယ်ချဲ့ထွင်မှု ကာလများအတွင်း အင်္ဂလိပ်လူမျိုးတို့သည် ကမ္ဘာ့နေရာအနှံ့သို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချခဲ့ကြသည်။

== ယဉ်ကျေးမှု ==
အင်္ဂလိပ်လူမျိုးတို့သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် [[ဗြိတိသျှအင်ပါယာ]] တည်ထောင်ခြင်း၊ သိပ္ပံပညာ၊ စက်မှုတော်လှန်ရေး၊ တရားဥပဒေစနစ် နှင့် ကမ္ဘာသုံး [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား]] တို့ကို ထွန်းကားစေခဲ့ခြင်းဖြင့် လူသားသမိုင်းတွင် အထင်ရှားဆုံးသော ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှုများကို ဖန်တီးခဲ့ကြသည်။

=== အမျိုးသားသင်္ကေတများ ===
{{Infobox flag
| Name = အင်္ဂလိပ်လူမျိုး/နိုင်ငံ၏အလံ
| Image = Flag of England.svg
}}
အင်္ဂလိပ်လူမျိုးနှင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ အလံမှာ အဖြူရောင်နောက်ခံပေါ်တွင် ထောင့်မှန်ကျ တည်ရှိနေသော အနီရောင် [[စိန့်ဂျော့ခ်ျ လက်ဝါးကပ်တိုင်]] (Saint George's Cross) ဖြစ်ပြီး အလွန်ရှေးကျသော သမိုင်းကြောင်း ရှိသည်။&lt;ref&gt;https://en.m.wikipedia.org/wiki/Saint_George%27s_Cross&lt;/ref&gt;

{{Infobox coat of arms
|name = အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ တံဆိပ်တော်
|image = Royal Arms of England (1198-1340).svg
|image_width = 150
}}
အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ တံဆိပ်တော်တွင် အနီရောင် နောက်ခံမျက်နှာပြင်ပေါ်၌ ရွှေရောင်ခြင်္သေ့သုံးကောင် (Three Lions) ပါရှိပြီး ရှေးခေတ် ဘုရင်စနစ်လက်ထက်ကတည်းက အသုံးပြုလာခဲ့သည့် ရိုးရာသင်္ကေတ တစ်ရပ် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;https://en.m.wikipedia.org/wiki/Coat_of_arms_of_England&lt;/ref&gt;

=== ဘာသာရေး ===
သမိုင်းကြောင်းအရနှင့် ယနေ့ခေတ်အထိ အင်္ဂလိပ်လူမျိုးအများစုမှာ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး၊ အထူးသဖြင့် [[အင်္ဂလန်အသင်းတော်]] (Church of England / Anglican Communion) ကို အဓိက ကိုးကွယ်ကြသည်။ သို့သော် ခေတ်သစ်ကာလများတွင် ဘာသာမဲ့လူဦးရေ တိုးပွားလာလျက်ရှိပြီး၊ အခြားသော ခရစ်ယာန်ဂိုဏ်းများနှင့် အစ္စလာမ်၊ ဟိန္ဒူ၊ ဆစ်ခ် စသည့် ဘာသာများကို ကိုးကွယ်သူများလည်း ရှိကြသည်။&lt;ref&gt;https://en.m.wikipedia.org/wiki/Religion_in_England&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

[[Category:အင်္ဂလိပ် လူမျိုးများ| ]]
[[Category:ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း၏ လူမျိုးစုများ]]

{{Stub}}</text>
      <sha1>oyshvb6hde33ztmda5m64rujpudgppd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သီမိစတို (ဂြိုဟ်ရံလ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92944</id>
    <revision>
      <id>1054710</id>
      <parentid>757759</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T17:52:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1054710</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3523" sha1="6ovxh0tpjbfb1k00gh09ut0c0wkmsq2" xml:space="preserve">{{Infobox planet
| name = Themisto
| image = S 2000 J 1.jpg
| image_size = 200px
| bgcolour = #ffc0c0
| adjectives = Themistoan, Themistonian
| width = 200
| discovery = yes
| discoverer = Charles Kowal&lt;small&gt; (1975)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
Elizabeth Roemer&lt;small&gt; (1975)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
Scott S. Sheppard&lt;small&gt; (2000)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
David C. Jewitt&lt;small&gt; (2000)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
Yanga R. Fernández&lt;small&gt; (2000)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
Eugene A. Magnier&lt;small&gt; (2000)&lt;/small&gt;
| discovered = September 30, 1975&lt;br&gt;
November 21, 2000&lt;small&gt; rediscovered&lt;/small&gt;
| mean_orbit_radius = 7,391,650 km (0.04941 [[Astronomical unit|AU]])
| eccentricity = 0.2006
| periapsis = 5,909,000 km (0.039 AU)
| apoapsis = 8,874,300 km (0.059 AU)
| period = 129.82761 d (0.3554 [[:en:Julian_year_(astronomy)|yr]])
| avg_speed = 4.098 [[:en:kilometre per second|km/s]]
| inclination = 45.81° (to the ecliptic)&lt;br&gt;47.48° (to Jupiter's equator)
| satellite_of = [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]
| physical_characteristics = yes
| mean_radius = 4 km&lt;ref name=&quot;SheppardJewitt2003&quot;&gt;[[:en:Scott S. Sheppard|Sheppard, S. S.]]; [[:en:David C. Jewitt|Jewitt, D. C.]]; [http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/papers/JSATS/SJ2003.pdf ''An abundant population of small irregular satellites around Jupiter''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107073933/http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/papers/JSATS/SJ2003.pdf |date=7 January 2023 }}, Nature, '''423''' (May 15, 2003), pp. 261–263&lt;/ref&gt;
| circumference = ~25 km
| surface_area = ~200 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| volume = ~270 km&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;
| mass = 6.89{{e|14}} kg
| density = 2.6 g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; (''assumed'')&lt;ref name=&quot;physpars&quot;&gt;{{cite web |title=Planetary Satellite Physical Parameters |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/?sat_phys_par |publisher=JPL}}&lt;/ref&gt;
| 
| surface_grav = 
| escape_velocity = 
| albedo = 0.04 (''assumed'')&lt;ref name=&quot;SheppardJewitt2003&quot;/&gt;
| single_temperature = ~124 K
}}
'''သီမိစတို''' သည် [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]၏ [[ပုံမှန်မဟုတ်သော ဂြိုဟ်ရံလ]]များထဲမှ သေးငယ်သော [[ဂြိုဟ်ရံလ]]ဖြစ်ပြီး
Charles T. Kowal ဆိုသူက ၁၉၇၅ တွင် ပထမဆုံး ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |author=Brian G. Marsden |url=http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/02800/02845.html |title=IAUC 2845: Probable New Satellite of Jupiter |date=October 3, 1975 |publisher=International Astronomical Union Central Bureau for Astronomical Telegrams}}&lt;/ref&gt;  ယင်းသည် ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့ပြီး ၂၀၀၀ ခုနှစ်တွင် Elizabeth Roemer ဆိုသူက ပြန်လည်တွေ့ရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |author=Brian G. Marsden |url=http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/07500/07525.html |title=IAUC 7525: S/1975 J 1 = S/2000 J 1 |date=November 25, 2000 |publisher=International Astronomical Union Central Bureau for Astronomical Telegrams}}&lt;/ref&gt; သီမိစတိုသည် အရွယ်အစားအားဖြင့် ၅ မိုင်ခန့်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;SheppardJewitt2003&quot;/&gt;

==ကိုးကား==
{{Reflist}}

{{ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}}
{{နေအဖွဲ့အစည်း ဂြိုဟ်ရံလများ (အသေး)}}
[[Category:ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ]]</text>
      <sha1>6ovxh0tpjbfb1k00gh09ut0c0wkmsq2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အီလွန် မက်စ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98894</id>
    <revision>
      <id>1054787</id>
      <parentid>1040581</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T05:19:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>image update</comment>
      <origin>1054787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17194" sha1="qe04usxfdv8sojr7455kuc7b910squ7" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = Elon Musk
| image              = Elon Musk - 54820081119 (cropped).jpg
| caption            = ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် တွေ့ရသော အီလွန် မက်စ်
| birth_name         = Elon Reeve Musk
| birth_date         = {{Birth date and age|mf=yes|1971|6|28}}
| birth_place        = ပရီတိုးရီးယား ၊ ထရန်စဗားနယ် ၊ [[တောင်အာဖရိကနိုင်ငံ]]
| residence          = ဘယ်လ်အဲ ၊ လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ်မြို့ ၊ ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ် ၊ အမေရိကန်ပြည်တောင်စု &lt;ref name=&quot;forbesbuyshome.com&quot;&gt;{{cite news |title=Billionaire Tesla CEO Elon Musk Buys Neighbor's Home in Bel Air For Million |work=Forbes |url=https://www.forbes.com/sites/trulia/2013/11/01/billionaire-tesla-ceo-elon-musk-buys-home/ |accessdate=November 1, 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=bloombergbuyshome&gt;{{cite news |title=Inside Elon Musk's M Bel Air Mansion |work=Bloomberg News |url=https://www.bloomberg.com/news/videos/b/6e27fcba-309d-494e-b87d-c73fb8bb1750 |accessdate=August 21, 2013 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150207033543/http://www.bloomberg.com/news/videos/b/6e27fcba-309d-494e-b87d-c73fb8bb1750 |archivedate=February 7, 2015 |df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;
| citizenship        = {{Plainlist|
* {{flag|South Africa}} (၁၉၇၁–လက်ရှိ)
* {{flag|Canada}} (၁၉၈၉–လက်ရှိ)
* {{flag|United States}} (၂၀၀၂–လက်ရှိ)
}}
| alma mater         = {{plainlist|
* ကွင်း တက္ကသိုလ်
* ပင်နဆင်ဗေးနီးယားတက္ကသိုလ်&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.mercurynews.com/business/ci_25541448/timeline-elon-musk-accomplishments |title=Timeline: Elon Musk's accomplishments |last=Hull |first=Dana |date=April 11, 2014 |accessdate=June 11, 2015 |via=Mercury News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://csq.com/2013/01/elon-musk-patriarchs-and-prodigies/ |title=Elon Musk: Patriarchs and Prodigies |year=2013 |accessdate=June 11, 2015 |website=CSQ |publisher=C-Suite Quarterly |last=Zanerhaft |first=Jaron}}&lt;/ref&gt;}}
| occupation         =  စွန့်ဦးတီထွင်သူ နှင့် ရင်းနှီးမြုပ်နှံသူ
| known_for          = 
| networth           = [[အမေရိကန်ဒေါ်လာ|US$]] 1.1 trillion 
2026
&lt;!-- DO NOT UPDATE THIS UNLESS YOU UPDATE THE ACCESS DATE AND THE NET WORTH NUMBER IN THE LEAD SECTION --&gt;&lt;ref name=&quot;forbes_networth&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.forbes.com/profile/elon-musk/ |title=Elon Musk |work=Forbes |accessdate=July 14, 2020}}&lt;/ref&gt;
| title              = {{plainlist|
* SpaceX တည်တောင်သူ ၊ ဗိသုကာဒီဇိုင်း ခေါင်းဆောင်
* Tesla, Inc ၏စီအီးအို 
* Neuralink ပူးတွဲတည်ဆောင်သူ ၊ စီအီးအို
* ဘိုးရင်း တည်တောင်သူ
* Zip2 ပူးတွဲတည်တောင်သူ
* X.com (နောင် [[PayPal]])တည်တောင်သူ
* OpenAI ပူးတွဲတည်တောင်သူ
* SolarCity ဥက္ကဋ္ဌ
}}
| years_active       = ၁၉၉၅–လက်ရှိ
| awards             = ဗြိတိန် တော်ဝင်လူ့အဖွဲ့အစည်း အဖွဲ့ဝင်
| party              = တစ်သီးပုဂ္ဂိုလ
| spouse             = {{Plainlist|
* {{marriage|Justine Musk|2000|2008|reason=divorced}}
* {{marriage|Talulah Riley|2010|2012|reason=divorced}} &lt;br&gt; ({{abbr|m.|married}} 2013; {{abbr|div.|divorced}} 2016)&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/technology/2016/mar/21/elon-musk-talulah-riley-file-divorce-second-marriage |title=Actor Talulah Riley files to divorce billionaire Elon Musk, again |date=March 21, 2016 |accessdate=April 20, 2016 |work=The Guardian |quote=&quot;The pair first married in 2010 and divorced in 2012. They remarried 18 months later.&quot;}}&lt;/ref&gt;
}}
| children           = ၆ဦး (တစ်ဦး ကွယ်လွန်)
| parents            = {{plainlist|
* Maye Musk (မိခင်)
* Errol Musk (ဖခင်)
}}
| relatives          = {{plainlist|
* Kimbal Musk (ညီ)
* Tosca Musk (ညီမ)
* Lyndon Rive (ဝမ်းကွဲ)}}
| signature          = Elon Musk Signature.svg
| signature_alt      = Elon Musk
}}
'''အီလွန် မက်စ်''' (Elon Reeve Musk, ၂၈ ဇွန် ၁၉၇၁ မွေးဖွား) သည် စွန့်ဦးတီထွင်သူနှင့် ရင်းနှီးမြုပ်နှံသူတစ်ဦးဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |url =https://www.telegraph.co.uk/technology/news/11220326/Elon-Musk-to-launch-fleet-of-internet-satellites.html |title=Elon Musk 'to launch fleet of internet satellites' |date=November 10, 2014 |accessdate=June 23, 2015 |work=The Daily Telegraph |last=Curtis |first=Sophie |quote=&quot;Elon Musk, inventor and business magnate&quot; |location=London}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bloomberg.com/amp/news/articles/2012-09-13/elon-musk-the-21st-century-industrialist |title=Elon Musk, the 21st Century Industrialist |date=September 13, 2012 |accessdate=June 23, 2015 |website=Bloomberg BusinessWeek |last=Vance |first=Ashlee |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170426091133/https://www.bloomberg.com/amp/news/articles/2012-09-13/elon-musk-the-21st-century-industrialist |archivedate=April 26, 2017 |df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.asme.org/career-education/early-career-engineers/me-today/engineer-in-focus-elon-musk |title=Engineer in Focus: Elon Musk|publisher=asme.org |accessdate=November 4, 2015}}&lt;/ref&gt; သူသည် တောင်အာဖရိက၊ ကနေဒါနှင့် အမေရိကန်နိုင်ငံသားဖြစ်ပြီး SpaceX ကုမ္ပဏီ၏ အမှုဆောင်အရာရှိနှင့် ခေါင်းဆောင်ဒီဇိုင်နာဖြစ်ပြီး&lt;ref name=&quot;SpaceX&quot;&gt;{{cite web |last1=Shanklin |first1=Emily |title=Elon Musk |url=http://www.spacex.com/elon-musk |website=SpaceX |accessdate=June 17, 2017 |language=en |date=March 27, 2017 |archivedate=31 March 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170331030852/http://www.spacex.com/elon-musk }}&lt;/ref&gt; Tesla ကုမ္ပဏီ၏ ထုတ်ကုန် ဗိသုကာပညာရှင်လည်းဖြစ်ကာ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.tesla.com/elon-musk|title=Elon Musk {{!}} Tesla|website=www.tesla.com|access-date=2018-09-07}}&lt;/ref&gt; Paypal နှင့် Neuralink ၏ ပူးတွဲတည်ထောင်သူလည်းဖြစ်သည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် Forbes မဂ္ဂဇင်း၏စာရင်းတွင် ၂၁ ယောက်မြောက် ကမ္ဘာ့ဩဇာအရှိဆုံး ပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{cite news |title=The World's Most Powerful People |author= |url=https://www.forbes.com/sites/davidewalt/2016/12/14/the-worlds-most-powerful-people-2016/#26ec03f2368d |newspaper=Forbes |date=December 2016 |accessdate=December 14, 2016}}&lt;/ref&gt; မတ်စ်ခ်သည် ၂၀၂၅ ခုနှစ်ကတည်းက ကမ္ဘာ့အချမ်းသာဆုံးပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် ရပ်တည်လာခဲ့သူဖြစ်ပြီး ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇွန်လအထိ ဖို့စ် (Forbes) မဂ္ဂဇင်း၏ ခန့်မှန်းချက်အရ ၎င်း၏ အသားတင်ပိုင်ဆိုင်မှုမှာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁ ဒသမ ၂ ထရီလျံ ရှိသည်။ ၎င်းသည် အမေရိကန်ဒေါ်လာတန်ဖိုးဖြင့် တွက်ချက်မှုအရ ကမ္ဘာ့ပထမဆုံးနှင့် တစ်ဦးတည်းသော ထရီလျံနာ ဖြစ်သည်။

အီလွန် မက်စ်ကို ကနေဒါသူ မိခင်နှင့် တောင်အာဖရိကသား ဖခင် တို့မှ ၁၉၇၁ ဇွန် ၂၈ တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ မက်စ် သည် သူ၏ ငယ်စဉ်ဘဝကို [[တောင်အာဖရိကနိုင်ငံ]] ၊ ပရီတိုးရီးယားဒေသ ၌ ကုန်ဆုံးခဲ့သည်။ အသက် ၁၇ နှစ်အရွယ်တွင် [[ကနေဒါနိုင်ငံ]]သို့ ရွေ့ပြောင်းခဲ့ကာ Queen's University သို့ တက်ရောက်ခဲ့ကာ ၂ နှစ်ကြာသော် ပင်နဆင်ဗေးနီးယားတက္ကသိုလ်သို့ ပြောင်းခဲ့သည်။ စတန်းဖို့တက္ကသိုလ်တွင် အသုံးချရူပဗေဒနှင့်သိပ္ပံဘာသာရပ်ဖြင့် ပါရဂူဘွဲ့ကို တက်ရောက်ခဲ့သော်လည်း စီးပွားရေးလုပ်ငန်းအတွက် ထွက်လိုက်သည်။ မက်စ်သည် X.com ဟူသော အွန်လိုင်းဘဏ်ကို လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် ယင်းအား eBay မှ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁.၅ ဘီလီယံဖြင့် ဝယ်ယူလိုက်သည်။ ယင်းသည် နောင်တွင် နာမည်ကြီး အွန်လိုင်း ဘဏ်ဝန်ဆောင်မှု လုပ်ငန်း PayPal ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၂၀၀၂ ခုနှစ် မေလတွင် SpaceX ဟူသော လေကြောင်းဆိုင်ရာ ထုတ်လုပ်ရေးနှင့် အာကာသ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ကုမ္ပဏီအား ထူထောင်လိုက်သည်။ သူသည် လျှပ်စစ်ကားများ ထုတ်လုပ်သော Tesla ကုမ္ပဏီအားလည်း ထောက်ပံ့ခဲ့သည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ၎င်း၏ ထုတ်ကုန်ဗိသုကာရှင် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ၂၀၀၈ အောက်တိုဘာလတွင် CEO ဖြစ်လာခဲ့သည်။ 

၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် မက်စ်သည် SolarCity ဟူသည့် နေရောင်ခြည်စွမ်းအင်သုံး ဝန်ဆောင်မှုပေးသော ကုမ္ပဏီ (ယခုတက်စလာ၏လက်အောက်ခံကုမ္ပဏီ)အား ထူထောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၅ တွင် မက်စ် သည်အကျိုးအမြတ်မယူသည့်သုတေသနကုမ္ပဏီဖြစ်သော OpenAI ကိုပူးတွဲတည်ထောင်ခဲ့ပြီး ပိုမိုကောင်းမွန်သောဉာဏ်ရည်တုကို မြှင့်တင်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်သည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် သူသည် ဉာဏ်ရေးတု နည်းပညာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကို အထူးပြုလုပ်ဆောင်နေသော Neuralink  ကုမ္ပဏီ ကိုပူးတွဲတည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် အဆောက်အဦနှင့် လှိုဏ်ခေါင်းဖောက် ကုမ္ပဏီ ဘိုရင်းကုမ္ပဏီအားလည်း ထူထောင်လိုက်သေးသည်။ မက်စ် သည် သူ၏ ပင်မစီပွားရေး လုပ်ငန်းများ အပြင် Hyperloop ဟု ခေါ်သော မြန်နှုန်းမြင့် သယ်သူပို့ဆောင်ရေး စနစ် ကို အောင်မြင်ဖို့ရာ မျှော်လင့်နေသည်။ Hpyerloop သည် တစ်ဖြောင့်တည်း ရှိနေသော (သို့မဟုတ်) အထူးပြုထားသော ပြွန်ခေါ် အထူးကြီးမားသော ပိုက်ကြီးမှ အတွင်းမှ ဖိအား တစ်ခုကို အသုံးချကာ လူလိုက်ပါနိုင်သော ယာဉ်ကို အထူးမြန်နှုန်းဖြင့် တွန်းပို့နိုင်သော ခေတ်သစ် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး စနစ် တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ 

မတ်စ်ခ် (Musk) သည် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ [[လက်ယာစွန်း နိုင်ငံရေး|လက်ယာစွန်းနိုင်ငံရေး]] (Far-right politics)၊ လက်ယာစွန်းနိုင်ငံရေးသမားများနှင့် ပါတီများကို ထောက်ခံအားပေးသူတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် [[ဒေါ်နယ်လ် ထရမ့်|ဒေါ်နယ်ထရမ့်]]ကို ထောက်ခံခဲ့သည့် ၂၀၂၄ ခုနှစ် အမေရိကန်သမ္မတရွေးကောက်ပွဲတွင် အလှူငွေအများဆုံး ထည့်ဝင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ထရမ့်သမ္မတအဖြစ် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုပြီးနောက် မတ်စ်ခ်သည် သမ္မတ၏ အကြီးတန်းအကြံပေးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ အစိုးရစွမ်းဆောင်ရည်မြှင့်တင်ရေးဌာန (DOGE) ၏ အမှန်တကယ် ဦးဆောင်မောင်းနှင်သူ (de facto head) အဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် သမ္မတထရမ့်နှင့် လူသိရှင်ကြား အခြေအတင် အငြင်းပွားမှုများ မဖြစ်ပွားမီ မရှေးမနှောင်း၊ ၂၀၂၅ ခုနှစ် မေလတွင် မတ်စ်ခ်သည် ထရမ့်အစိုးရအဖွဲ့မှ နုတ်ထွက်ခဲ့ပြီး ၎င်း၏ ကုမ္ပဏီများကို ပြန်လည်ဦးစီးလုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ 

သူသည် [[ကမ္ဘာကြီး ပူနွေးလာမှု]]ကို လျှော့ချရန် လိုလားသူဖြစ်ပြီး လူသားမျိုးနွယ်များ မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်ခြင်းမှာ ရှောင်လွဲနိုင်ရန်အတွက် [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]တွင် [[အင်္ဂါဂြိုဟ်အား ကိုလိုနီချဲ့သိမ်းပိုက်ခြင်း|ကိုလိုနီနယ်ချဲထွင်ရန်]] နှင့် ကျွန်ပြုရန် ရည်မှန်းထားသူလည်းဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://aeon.co/essays/elon-musk-puts-his-case-for-a-multi-planet-civilisation |title=Elon Musk puts his case for a multi-planet civilisation |author=Ross Andersen |date=September 30, 2014 |website=Aeon |accessdate=February 21, 2016 |archive-date=13 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180313035412/https://aeon.co/essays/elon-musk-puts-his-case-for-a-multi-planet-civilisation |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{Reflist}}


{{Lifetime|၁၉၇၁||}}
[[ကဏ္ဍ:အမေရိကန် ဘီလျံနာများ]]
[[ကဏ္ဍ:တိုင်းမ်မဂ္ဂဇင်း ဩဇာအရှိဆုံး ပုဂ္ဂိုလ်]]
[[ကဏ္ဍ:၁၉၇၁ မွေးဖွားသူများ]]</text>
      <sha1>qe04usxfdv8sojr7455kuc7b910squ7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>၂၀၁၄ အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>99028</id>
    <revision>
      <id>1054764</id>
      <parentid>1023758</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T00:58:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1054764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32230" sha1="m9w1ab5sk7mopqj69hz1c0jxbk41wmb" xml:space="preserve">{{Infobox games 
| name =၂၀၁၄ အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲ&lt;br&gt;XVII Asian Games
| logo = 2014 Asian Games Logo.png
| size = 
| caption = 
| host city ={{flagicon|KOR}}[[အင်ချွန်းမြို့]]
| country = 
| motto =
| nations participating =၄၅
| teams participating = 
| debuting countries = 
| athletes participating =၉၅၀၁
| sports =
| events =၄၃၉ (၃၆နည်း)
| dates = 
| opening ceremony = ၁၉ စက်တင်ဘာ | closing ceremony = ၄ အောက်တိုဘာ | Officially opened by = [[ဖတ်ကွန်းဟယ်|ပတ်ကွမ်ဟီး]]&lt;br /&gt;{{small|[[တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၏ သမ္မတ]]}}
| Officially closed by = [[:en:Ahmed Al-Fahad Al-Ahmed Al-Sabah|Ahmad Al-Fahad Al-Sabah]]&lt;br/&gt;{{small|[[အာရှ အိုလံပစ်ကောင်စီ]]၏ ဥက္ကဋ္ဌ }}
| Athlete's Oath = [[:en:Oh Jin-hyek|အိုဂျင်ဟေး]]&lt;br /&gt;[[: en:Nam Hyun-hee|နမ်ဟွန်ဟီး]]
| Judge's Oath = Kim Hong-lae&lt;br /&gt;Shu Hea-jung 
| Torch Lighter = [[:en:Lee Young-ae|လီယောင်အေး]]
| Stadium = [[:en:Incheon Asiad Main Stadium|အင်ချွန်း အားကစားကွင်း]]
| previous = [[၂၀၁၀ အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲ|၂၀၁၀]]
| next = [[၂၀၁၈ အာရှအားကစားပြိုင်ပွဲ|၂၀၁၈]]
| Website = [https://web.archive.org/web/20150703035333/http://www.incheon2014ag.org/index Official website]}}

'''၂၀၁၄ အာရှအားကစားပြိုင်ပွဲ'''({{lang-ko|2014년 아시안 게임|2014nyeon asian geim}}, [[Hanja]]:2014年 아시안 게임)သည် တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၊ အင်ချွန်းမြို့၌ ၂၀၁၄ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၉ရက်နေ့မှ အောက်တိုဘာလ ၄ရက်နေ့အထိ ကျင်းပခဲ့သော အာရှအားကစားပြိုင်ပွဲ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|title=2014 Asian Games to promote regional harmony|url=http://www.koreaherald.com/national/Detail.jsp?newsMLId=20100607001600|accessdate=|newspaper=The Korea Herald|date=2010-06-07|archivedate=17 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110717111400/http://www.koreaherald.com/national/Detail.jsp?newsMLId=20100607001600}}&lt;/ref&gt;တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ အနေနှင့် [[၁၉၈၆ အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲ|၁၉၈၆ ဆိုလ်းပွဲတော်]]နှင့် [[၂၀၀၂ အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲ|၂၀၀၂ ဘူဆန်ပွဲတော်]]တို့ကို ၂ကြိမ်တိုင်တိုင် အိမ်ရှင်အဖြစ် လက်ခံကျင်းပခဲ့ပြီး ယခုအကြိမ်သည် တတိယအကြိမ်မြောက် လက်ခံကျင်းပခြင်းဖြစ်သည်။ 

၂၀၀၇ခုနှစ် ဧပြီ ၁၇ရက်နေ့တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ဒေလီမြို့ကို ကျော်ကာ အင်ချွန်းမြို့ကို လက်ခံကျင်းပခွင့် ပေးခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် အင်ချွန်းမြို့မှာ ဆိုလ်း၊ ဘူဆန်တို့ပြီးနောက် အာရှအားကစားပြိုင်ပွဲကို လက်ခံကျင်းပသည့် တတိယမြောက် မြို့ဖြစ်လာသည်။

အားကစားပြိုင်ပွဲ တော်တော်များများကို စက်တင်ဘာ ၁၄ရက်ကပင် ကြိုတင် ကျင်းပခဲ့ပြီး နိုင်ငံ အသီးသီးမှ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်သူ ၉၅၀၁ဦးရှိပြီး အားကစားနည်းပေါင်း ၃၆ခုမှ ပြိုင်ပွဲပေါင်း ၄၃၉ပွဲ ကျင်းပခဲ့သည်။ သမ္မတ ပတ်ကွမ်ဟီးမှ အင်ချွန်းအားကစားကွင်းတွင် အားကစားပွဲတော်ကို ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။

တရုတ်၊ တောင်ကိုရီးယား၊ဂျပန်တို့မှ နိုင်ငံအလိုက် ပထမ၊ ဒုတိယနှင့် တတိယ ရရှိခဲ့သည်။ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ အနေဖြင့် ၎င်းတို့၏ အာရှအားကစားပြိုင်ပွဲ တစ်လျှောက် ပထမဆုံးသော ရွှေတံဆိပ်ဆုကို ရယူနိုင်ခဲ့သည်။ ပြိုင်ပွဲအတွင်း
ကမ္ဘာ့စံချိန် ၁၄ခု၊ အာရှစံချိန် ၂၇ခု စံချိန်ချိုးနိုင်ခဲ့သည်။ ဂျပန် ရေကူးအားကစားသမား [[:en:Kosuke Hagino|ကိုဆုခဲ ဟာဂီနို]] က ပြိုင်ပွဲ၏ [[:en:most valuable player|အကောင်းဆုံး]] (MVP)အဖြစ် ကြေညာခံခဲ့ရသည်။ &lt;ref&gt;{{cite news|title=Japanese swimmer Kosuke Hagino awarded MVP of Incheon Asian Games|url=http://news.xinhuanet.com/english/sports/2014-10/04/c_133692510.htm|accessdate=|publisher=English.news.cn|date=4 October 2014|archive-date=6 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006081430/http://news.xinhuanet.com/english/sports/2014-10/04/c_133692510.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;သို့သော် အငြင်းပွားမှုများစွာ ရှိခဲ့သည်။ဤ အားကစားပွဲသည် ငွေကုန်ကြေးကျ နည်းပါးစွာဖြင့် လက်ခံကျင်းပခြင်း အောင်မြင်သည်ဟု ယေဘူယျ ယူဆရပြီး အာရှနိုင်ငံများအကြား ပို၍ အဆင့်အတန်းမြင့်စွာ ယှဉ်ပြိုင်လာနိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Linden|first1=Julian|title=Successful Games launches Asia's golden age of sport|url=http://in.reuters.com/article/2014/10/04/asian-games-incheon-over-idINKCN0HT0C520141004|accessdate=|publisher=Reuters|date=4 October 2014|archivedate=20 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150920044654/http://in.reuters.com/article/2014/10/04/asian-games-incheon-over-idINKCN0HT0C520141004}}&lt;/ref&gt;

==လက်ခံကျင်းပခြင်း==
===အိမ်ရှင်အဖြစ် ယှဉ်ပြိုင်ခြင်း===
{| class=wikitable style=&quot;float:right&quot;
|+'''၂၀၁၄ အာရှအားကစားပြိုင်ပွဲ မဲရလဒ်များ'''
|-
!မြို့
!abbr=&quot;country&quot;|နိုင်ငံ
!bgcolor=&quot;silver&quot;|'''မဲရလဒ်'''
|-
|[[အင်ချွန်းမြို့]]
|{{flag|South Korea|1997}}
|'''၃၂'''
|-
|[[နယူးဒေလီမြို့]]
|{{flag|India}}
|၁၃
|}
၂၀၁၄ အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲအတွက် မြို့၂မြို့ ဝင်ရောက် အရွေးခံခဲ့သည်။၂၀၀၆ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂ရက်နေ့တွင် ကာတာနိုင်ငံ၊ ဒိုဟာမြို့တွင် အိမ်ရှင်အဖြစ် တင်သွင်းခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=India makes formal bid for 2014 Asiad |url=http://news.oneindia.in/in-focus/asian-games/doha-2006/0212india-bid-for-2014games.html |archive-url=https://archive.today/20071019220329/http://news.oneindia.in/in-focus/asian-games/doha-2006/0212india-bid-for-2014games.html |dead-url=yes |archive-date=2007-10-19 |accessdate= |newspaper=oneindia |date=2006-02-12 |archivedate=25 December 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225012946/https://www.oneindia.com/in-focus/asian-games/doha-2006/0212india-bid-for-2014games.html }}&lt;/ref&gt;

၂၀၀၇ခုနှစ် ဧပြီ ၁၇ရက်နေ့တွင် ကူဝိတ်နိုင်ငံ [[:en:Marriott International|Marriott Hotel]] တွင် ကျင်းပသော [[ အာရှ အိုလံပစ်ကောင်စီ]]အစည်းအဝေးတွင် ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။ အဖွဲ့ဝင် ၄၅နိုင်ငံလုံး မဲပေးခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက်တွင် အင်ချွန်းမြို့ကို အနိုင်ရကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။
===ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှုများ===
====အားကစားကွင်းများ====
[[File:2014 Asian Games 11.jpg|thumb|250px|right|အင်ချွန်း အာရှဥယျာဉ်]]
ပြိုင်ပွဲ ယှဉ်ပြိုင်ရာ နေရာ ၄၉နေရာနှင့် လေ့ကျင့်ရန် နေရာ ၄၈နေရာရှိသည်။ ပွဲကျင်းပရာ ၄၉နေရာတွင်၁၀ နေရာမှာ မြို့များတွင်ရှိသည်။ [[:en:Gyeonggi Province|ဂျောင်းဂီပြည်နယ်]]မှ ၆မြို့နှင့်  တွင် [[:en:Chungju|ချွန်းဂျူမြို့]] နှင့် [[ဆိုးလ်မြို့]]တို့ဖြစ်သည်။ အားကစားသမားများနှင့် မီဒီယာများအတွက် အခန်းပေါင်း ၉၅၆၀ကို စီစဉ်ပေးခဲ့သည်။

အဓိက အားကစားကွင်းမှာ အင်ချွန်း အားကစားကွင်းဖြစ်သည်။ ပရိသတ် ၆၁၀၇၄ဦး ဝင်ဆံ့သည်။ အားကစားပြိုင်ပွဲပြီးနောက်တွင် ပရိသတ် ၃၀၀၀၀အထိသာ ဝင်ဆံ့သည်။ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၄၀၀မီလီယံ အကုန်အကျခံကာ တည်ဆောက်ထားသော ဤကွင်းမှာ မူလက ပရိသတ် ၇၀၀၀၀ဆံ့ရန် ရည်ရွယ်ခဲ့သည်။

{{Wide image|2014 Asian Games 8.jpg|800px|အာရှ ဥယျာဉ်ရှိ အလံများ}}
===ဆောင်ပုဒ်===
&quot;''Diversity Shines Here''&quot; သည် ပြိုင်ပွဲ၏ တရားဝင် ဆောင်ပုဒ်ဖြစ်သည်။၂၀၁၀ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၆ရက်နေ့တွင် ထုတ်ဖော်ပြသခဲ့သည်။ ထိုဆောင်ပုဒ်မှာ အာရှတိုက်၏ မတူကွဲပြားလှသော သမိုင်းကြောင်း၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာရေးများကို ပြသည်။ &lt;ref&gt;{{cite news|title=2014 Incheon Asian Games announces official slogan|url=http://www.korea.net/NewsFocus/Society/view?articleId=83440|accessdate=|newspaper=Korea.net|date=2010-10-14}}{{Dead link|date=April 2026 }}&lt;/ref&gt; ကိုရီးယားဘာသာစကားတွင် ဆောင်ပုဒ်မှာ &quot;{{Lang|ko|평화의 숨결, 아시아의 미래}}&quot; ([[Revised Romanization of Korean|RR]]: {{Transl|ko|RR|Pyeonghwaui sumgyeol, asiaui mirae}}), &quot;အာရှ၏ အသက်ရှူသံ၊ အာရှ၏ အနာဂတ်&quot;ဖြစ်သည်။
==ပြိုင်ပွဲ အထိမ်းအမှတ်များ==
[[File:2014 Asian Games 6.jpg|250px|thumb|left|လာဘ်ကောင်များကို အာရှဥယျာဉ်အတွင်း တွေ့ရစဉ်]]
===အထိမ်းအမှတ်တံဆိပ်===
တရားဝင် အထိမ်းအမှတ်တံဆိပ်ကိုလည်း ၂၀၁၀ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၄ရက်နေ့တွင် ပြသခဲ့သည်။ ''A''ပုံစံများကို စုထားပြီး အတောင်ပံပုံစံ ပြုလုပ်ထားသည်။ အပေါ်တွင် တောက်ပနေသော [[:en:Sun (heraldry)|နေ]]မှာ အာရှလူမျိုးများ၏ ကောင်းကင်ထဲတွင် လက်တွဲနေခြင်းဖြစ်သည်။
===လာဘ်ကောင်===
 [[:en:Spotted seal|ဖျံ]] မောင်နှမ ၃ကောင်ကို ၂၀၁၀ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၄ရက်နေ့တွင် ထုတ်ဖော်ပြသခဲ့သည်။ အမည်များမှာ Barame (바라메)&quot; ၊ &quot;Chumuro (추므로)&quot; နှင့် &quot;Vichuon (비추온)&quot;တို့ဖြစ်ကာ လေ၊အကနှင့် အလင်းရောင်ဟု ကိုရီးယားဘာသာတွင် အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ထိုဖျံမှာ မြောက်ကိုရီးယားနှင့် နယ်စပ်အနီးရှိ  [[:en:Baengnyeong Island|ဘန်ယောင်းကျွန်း]]မှ ပုံစံယူထားကာ ပွဲစီစဉ်သူများ၏ ပြောချက်အရ တောင်နှင့် မြောက်တို့၏ အနာဂတ် ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် အထိမ်းအမှတ်ဖြစ်သည်။. &lt;ref name=emblem&gt;{{cite news|title=Mascots, emblem for 2014 Incheon Asian Games unveiled|url=http://www.chinadaily.com.cn/sports/2010-11/05/content_11507335.htm|accessdate=|newspaper=China Daily|date=2010-11-05|author=Xinhua}}&lt;/ref&gt;

===ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး===
[[:en:Incheon Subway|အင်ချွန်းရထားလမ်း]]' တိုးချဲ့ ဆောက်လုပ်ရေးကို ၂၀၁၈တွင် ပြီးမည့်အစား အချိန်တိုအောင်လုပ်ခဲ့သည်။ ပြိုင်ပွဲအတွင်း [[ အင်ချွန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်]]၏ ခရီးသည် ဝင်ရောက်မှု များပြားမှုကြောင့် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး လုပ်ဆောင်ချက်များကို ခရီးသည်များ စိတ်အနှောင့်အယှက် မဖြစ်စေရန် ကြိုတင်ပြင်ဆင်ထားသည်။ 
===ဆုတံဆိပ်များ===
၂၀၁၃ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၉ရက်နေ့တွင် ဆုတံဆိပ်များကို အာရှ အိုလံပစ်ကောင်စီမှ အတည်ပြုခဲ့သည်။ ဆုတံဆိပ်၏ ပုံစံမှာ အဝိုင်းပုံဖြစ်သည်။ ထိုအထဲတွင် ပဉ္စဂံပုံစံမှာ အင်ချွန်း၏  Airport ၊ Seaport, Teleport ၊ Leisureport နှင့် Businessport တို့ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ ထို ပဉ္စဂံအတွင်းတွင် အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲ၏ အထိမ်းအမှတ်တံဆိပ်ပါရှိသည်။၎င်းမှာ အရှေ့မြောက်အာရှ၏ အချက်အချာမြို့ကို ကိုယ်စားပြုသည်။
===ကုန်ကျစရိတ်များ===
ပြိုင်ပွဲအတွက် ကုန်ကျစရိတ်မှာ US$ ၁.၆၂ဘီလီယံရှိသည်။ ကိုရီးယား ဗဟိုအစိုးရက ၁၉%နှင့် အင်ချွန်းအစိုးရက ၇၈.၉% ထည့်ဝင်ကြသည်။ လျာထားငွေ US$ ၁.၃၉ဘီလီယံကို အားကစားကွင်းနှင့် အခြေခံအဆောက်အဦးများ ဆောက်လုပ်ခြင်းနှင့် ၁၁မီလီယံကို လေ့ကျင့်ရေးကွင်းများ ပြုပြင်ခြင်းအတွက် အသုံးပြုခဲ့သည်။၁၀၃မီလီယံကို ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေးအတွက် အသုံးပြုခဲ့သည်။ 
===မီးထွန်းညှိတိုင်===
[[File:2014 Asian Games opening ceremony 7.jpg|250px|thumb|ဖွင့်ပွဲ အခမ်းအနားတွင် မီးထွန်းညှိတိုင် လက်ဆင့်ကမ်း သယ်ဆောင်ခြင်း]]
မီးရှုးတိုင်မှာ ပထမအကြိမ် အာရှအားကစားပြိုင်ပွဲအိမ်ရှင် နယူးဒေလီမြို့ရှိ Dhyan Chand National Stadiumတွင် နေရောင်ခြည်မှတိုက်ရိုက်ဖြင့် ပရာဗလာပုံစံကြေးမုံမှ၂၀၁၄ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၉ရက်နေ့ကစတင်မီးထွန်းညှိခဲ့သည်

နိုင်ငံအတွင်း မီးစတင်ထွန်းညှိခြင်းကို [[:en:Manisan (Incheon)|Manisan]] ရှိ  [[:en:Ganghwado|ဂန်ဟွာကျွန်း]] တွင် ၂၀၁၄ခုနှစ် ဩဂုတ် ၁၂ရက်နေ့တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ နိုင်ငံတွင်း လက်ဆင့်ကမ်း သယ်ဆောင်ခြင်းကို ဩဂုတ်လ ၁၃ရက်နေ့တွင် စတင်ခဲ့ပြီး မြို့ပေါင်း ၇၀ကို 5,700&amp;nbsp;km ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။
==ပွဲများနှင့် အားကစား==

===ဖွင့်ပွဲ အခမ်းအနား===
[[File:2014 Asian Games opening ceremony by Tasnimnews 08.jpg|thumb|ဖွင့်ပွဲ အခမ်းအနား]]
၂၀၁၄ အာရှအားကစားပြိုင်ပွဲ၏ ဖွင့်ပွဲ အခမ်းအနားကို ၂၀၁၄ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၉ရက်နေ့ ည၆နာရီတွင် အင်ချွန်းမြို့ရှိ အင်ချွန်း အားကစားကွင်းတွင် ကျင်းပခဲ့သည်။

အခမ်းအနားသို့ သမ္မတ ပတ်ကွမ်ဟီး၊သမ္မတဟောင်း လီမြောင်ဘက်နှင့် ဇနီး၊[[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အိုလံပစ်ကော်မတီ]] ဥက္ကဋ္ဌ၊အာရှ အိုလံပစ်ကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌ၊တိုကျိုမြို့ အုပ်ချုပ်ရေးမှူး၊ အင်ချွန်းမြို့တော်ဝန်တို့ တက်ရောက်ခဲ့ကြသည်။
ဖျော်ဖြေရေး အစီအစဉ်များ ပြီးနောက် အားကစားသမားများ ချီတက်လာခြင်း၊ ပင်မီးရှူးတိုင်ကို မီးထွန်းညှိခြင်းများ လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ သမ္မတ ပတ်ကွမ်ဟီးက အားကစားပွဲတော်ကို ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့ပြီး အခမ်းအနား ပြီးဆုံးခဲ့သည်။

===ပိတ်ပွဲ အခမ်းအနား===
၂၀၁၄ အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲ၏ ပိတ်ပွဲ အခမ်းအနားကို ၂၀၁၄ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၄ရက်နေ့ ည၇နာရီအချိန်၌ အင်ချွန်းမြို့ရှိ အင်ချွန်း အားကစားကွင်းတွင် ကျင်းပခဲ့သည်။

[[၂၀၁၈ အာရှအားကစားပြိုင်ပွဲ|၂၀၁၈ ဂျကာတာ-ဖလမ်းပင်ပွဲတော်]]ကို လက်ခံကျင်းပမည့် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံမှ ကိုယ်စားလှယ်များဖြစ်သော ဂျကာတာမြို့ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးနှင့် အနောက်ဂျာဗား အုပ်ချုပ်ရေးမှူးတို့ကို အာရှအားကစားပြိုင်ပွဲ အလံကို လွှဲပြောင်း ပေးအပ်ခဲ့သည်။
=== ပါဝင်သောနိုင်ငံများ ===
အာရှအိုလံပစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင် ၄၅နိုင်ငံလုံးပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ကြသည်။
{| class=&quot;wikitable collapsible collapsed sortable&quot; style=&quot;border:0;&quot;
|- 
! [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အိုလံပစ်ကော်မတီ|IOC]]
! နိုင်ငံ
! အားကစားသမားဦးရေ
|-
| INA || {{flag|INA|}} || ၁၈၆
|-
| CHN || {{flag|CHN|}} || ၈၉၄
|-
| THA || {{flag|THA|}} || ၅၁၈
|-
| KOR || {{flag|KOR|}} || ၈၃၃
|-
| JPN || {{flag|JPN|}} || ၇၁၈
|-
| TPE || {{flag|TPE|}} || ၄၂၀
|-
| HKG || {{flag|HKG|}} || ၄၇၆
|-
| IND || {{flag|IND|}} || ၅၁၅
|-
| KAZ || {{flag|KAZ|}} || ၄၁၅
|-
| MAS || {{flag|MAS|}} || ၂၇၇
|-
| IRI || {{flag|Iran}} || ၂၈၂
|-
| VIE || {{flag|VIE|}} || ၁၉၆
|-
| PHI || {{flag|PHI|}} || ၁၅၀
|-
| MGL || {{flag|MGL|}} || ၂၃၄
|-
| SGP || {{flag|SGP|}} || ၂၃၀
|-
| PAK || {{flag|PAK|}} || ၁၈၈
|-
| UZB || {{flag|UZB|}} || ၂၉၁
|-
| QAT || {{flag|QAT|}} || ၂၅၁
|-
| KGZ || {{flag|KGZ|}} || ၁၁၇
|-
| NEP || {{flag|NEP|}} || ၂၀၃
|-
| SRI || {{flag|SRI|}} || ၈၀
|-
| KSA || {{flag|KSA|}} || ၂၀၂
|-
| PRK || {{flag|PRK|}} || ၁၅၀
|-
| MDV || {{flag|MDV|}} || ၁၄၂
|-
| LAO || {{flag|LAO|}} || ၁၀၂
|-
| UAE || {{flag|UAE|}} || ၈၅
|-
| BAN || {{flag|BAN|}} || ၁၃၆
|-
| MYA || {{flag|Myanmar}}||၆၄
|-
| TJK || {{flag|TJK|}} || ၉၂
|-
| BRN || {{flag|Bahrain|}} || ၆၉
|-
| MAC || {{flag|MAC|}} || ၁၃၅
|-
| PLE || {{flag|PLE|}} || ၅၆
|-
| SYR || {{flag|SYR|}} || ၃၀
|-
| TKM || {{flag|TKM|}} || ၈၀
|-
| TLS || {{flag|TLS|}} || ၃၃
|-
| AFG || {{flag|AFG|2002}} || ၆၉
|-
| IRQ || {{flag|IRQ|}} || ၆၃
|-
| OMA || {{flag|OMA|}} || ၉၃
|-
| CAM || {{flag|CAM|}} || ၂၀
|-
| JOR || {{flag|JOR|}} || ၉၇
|-
| YEM || {{flag|YEM|}} || ၃၄
|-
| LBN || {{flag|LBN|}} || ၄၁
|-
| BHU || {{flag|BHU|}} || ၁၆
|-
| KUW || {{flag|KUW|}} || ၂၅၈
|-
| BRU || {{flag|BRU|}} || ၁၁
|-
|}

===ပါဝင်သော အားကစားနည်းများ===
၂၀၁၄ အာရှအားကစားပြိုင်ပွဲတွင် အားကစားနည်းပေါင်း ၃၆မျိုးကို ထည့်သွင်း ကျင်းပခဲ့သည်။
{{col-begin}}
{{col-4}}
*ရေပိုင်းဆိုင်ရာအားကစားနည်းများ
** [[File:Diving_pictogram.svg|20px]]ဒိုင်ဗင်
** [[File:Swimming_pictogram.svg|20px|alt=|link=]]ရေကူး
**Synchronized swimming
** [[File:Water_polo_pictogram.svg|20px|alt=|link=]]ဝါတာပိုလို
* [[File:Archery_pictogram.svg|20px|alt=|link=]]မြားပစ်
*[[File:Athletics_pictogram.svg|20px|alt=|link=]]ပြေးခုန်ပစ်
* [[File:Badminton_pictogram.svg|20px|alt=|link=]]ကြက်တောင်ရိုက်
*ဗေ့စဘော
**[[File:Baseball_pictogram.svg|20px|alt=|link=]]ဗေ့စဘော
** [[File:Softball_pictogram.svg|20px|alt=|link=]]softball
*[[File:Basketball_pictogram.svg|20px|alt=|link=]]ဘတ်စကက်ဘော
*[[File:Bowling_pictogram.svg|20px|alt=|link=]]ဘိုလင်း
*[[File:Boxing_pictogram.svg|20px|alt=|link=]]လက်ဝှေ့
*[[File:Canoeing_pictogram.svg|20px|alt=|link=]]ကနူးလှေ
**Slalom
**Sprint
*[[File:Cricket_pictogram.svg|20px]]ခရစ်ကတ်
{{col-4}}

*[[File:Cycling_pictogram.svg|20px|alt=|link=]]စက်ဘီးစီး
**BMX
**Mountain bike
**Road
**Track
*[[File:Equestrian_pictogram.svg|20px|alt=|link=]]မြင်းစီး
**Dressage
**Eventing
**Jumping
*[[File:Fencing_pictogram.svg|20px|alt=|link=]]ဓားသိုင်းအတတ်
*[[File:hockey_pictogram.svg|20px|alt=|link=]]ဟော်ကီ
*[[File:Football_pictogram.svg|20px|alt=|link=]]ဘောလုံး
* [[File:Golf_pictogram.svg|20px|alt=|link=]]ဂေါက်သီးရိုက်
*Gymnastic
**Artistic
**Rhythmic
**Trampoline
*[[:en:Handball|Handball]]
*[[File:Judo_pictogram.svg|20px|alt=|link=]]ဂျူဒို
{{col-4}}
*Kabaddi
*[[File:Karate_pictogram.svg|20px|alt=|link=]]ကရာတေး
*[[File:Modern pentathlon pictogram (pre-2025).svg|20px|alt=|link=]]ခေတ်သစ် အားကစားနည်း၅မျိုးလက်ဆင့်ကမ်း
*[[File:Rowing_pictogram.svg|20px|alt=|link=]]လှေလှော်
*[[File:Rugby_pictogram.svg|20px|alt=|link=]]၇ယောက် ရက်ဘီ
*[[File:Sailing_pictogram.svg|20px|alt=|link=]]ရွက်လှေ
* [[File:Sepaktakraw_pictogram.svg|20px|alt=|link=]]ပိုက်ကျော်ခြင်း
{{col-4}}
* [[File:Shooting_pictogram.svg|20px|alt=|link=]]သေနတ်ပစ်
*[[File:Squash_pictogram.svg|20px|alt=|link=]][[:en:Squash (sport)|Squash]]
*[[File:Table tennis_pictogram.svg|20px|alt=|link=]]စားပွဲတင်တင်းနစ်
* [[File:Taekwondo_pictogram.svg|20px|alt=|link=]]တိုက်ကွမ်ဒို
*တင်းနစ်
**[[File:Tennis_pictogram.svg|20px|alt=|link=]]တင်းနစ်
**[[File:Soft tennis_pictogram.svg|20px|alt=|link=]]Soft tennis
* [[File:Triathlon_pictogram.svg|20px|alt=|link=]]အားကစားနည်း၃မျိုး လက်ဆင့်ကမ်း
*[[File:Volleyball_pictogram.svg|20px|alt=|link=]]ဘော်လီဘော
**ကမ်းခြေ
**ရုံတွင်း
*[[File:Weightlifting_pictogram.svg|20px|alt=|link=]] အလေးမ
*[[File:Wrestling_pictogram.svg|20px|alt=|link=]]နပန်း
*[[File:Wushu_pictogram.svg|20px]]ဝူရှူး
{{col-end}}
=== ဆုတံဆိပ်ဇယား ===
{{Color box|#ccccff|&amp;nbsp;&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;&amp;nbsp;|border=darkgray}} အိမ်ရှင်
{| {{RankedMedalTable|class=wikitable sortable plainrowheaders|caption=၂၀၁၈ အာရှအားကစားပြိုင်ပွဲ ဆုတံဆိပ်ဇယား|team=NOC}}
|-
| ၁
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flag|CHN|}}
| ၁၅၁ || ၁၀၉ || ၈၅ || ၃၄၅
|-style=&quot;background:#ccccff;&quot;
| ၂
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flag|KOR|}}*
| ၇၉ || ၇၀ || ၇၉ || ၂၂၈
|-
| ၃
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flag|JPN|}}
| ၄၇ || ၇၇ || ၇၆ || ၂၀၀
|- 
| ၄
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flag|KAZ|}}
|| ၂၈ || ၂၃ || ၃၃ || ၈၄
|- 
| ၅
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flag|Iran|}}
| ၂၁ || ၁၈ || ၁၈ || ၅၇
|-
| ၆
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flag|THA}}
| ၁၂ || ၇ || ၂၈ || ၄၇
|-
| ၇
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|IND}}
| ၁၁ || ၁၅ || ၃၆ || ၆၂
|-
| ၈
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flag|PRK|}}
| ၁၁ || ၁၁ || ၁၄ || ၃၆
|-
| ၉
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flag|TPE|}}
| ၁၀ || ၁၈ || ၂၃ || ၅၁
|-
| ၁၀
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flag|QAT|}}
| ၁၀ || ၀ || ၄ || ၁၄
|-
| ၁၁
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flag|UZB|}}
| ၉ || ၁၄ || ၂၂ || ၄၅
|-
| ၁၂
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flag|BRN|}}
| ၉ || ၆ || ၄ || ၁၉
|-
| ၁၃
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flag|HKG|}}
| ၆ || ၁၂ || ၂၅ || ၄၃
|-
| ၁၄
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|MAS|}}
| ၅ || ၁၄ || ၁၄ || ၃၃
|-
| ၁၅
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flag|SGP|}}
| ၅ || ၆ || ၁၄ || ၂၅
|-
| ၁၆
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flag|MGL|}}
| ၅ || ၄ || ၁၂ || ၂၁
|-
| ၁၇
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flag|INA|}}
| ၄ || ၅ || ၁၁ || ၂၀
|-
| ၁၈
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flag|KUW|}}
| ၃ || ၅ || ၄ || ၁၂
|-
| ၁၉
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flag|KSA|}}
| ၃ || ၃ || ၁ || ၇
|-
| ၂၀
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flag|MYA|}}
| ၂ || ၁ || ၁ || ၄
|-
| ၂၁
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flag|VIE|}}
| ၁ || ၁၀ || ၂၅ || ၃၆
|-
| ၂၂
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|PHI|}}
| ၁ || ၃ || ၁၁ || ၁၅
|-
| rowspan=2|၂၃
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flag|PAK|}}
| ၁ || ၁ || ၃ || ၅
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flag|TJK|}}
| ၁ || ၁ || ၃ || ၅
|-
| rowspan=2|၂၅
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|IRQ|}}
| ၁ || ၀ || ၃ || ၄
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flag|UAE|}}
| ၁ || ၀ || ၃ || ၄
|-
| ၂၇
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flag|SRI|}}
| ၁ || ၀ || ၁ || ၂
|-
| ၂၈
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flag|CAM|}}
| ၁ || ၀ || ၀ || ၁
|-
| ၂၉
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flag|MAC|}}
| ၀ || ၃ || ၄ || ၇
|-
| ၃၀
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flag|KGZ|}}
| ၀ || ၂ || ၄ || ၆
|-
| ၃၁
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{nowrap|{{flag|JOR|}}}}
| ၀ || ၂ || ၂ || ၄
|-
| ၃၂
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flag|TKM|}}
| ၀ || ၁ || ၅ || ၆
|-
| rowspan=2 |  ၃၃
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flag|BAN|}}
| ၀ || ၁ || ၂ || ၃
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flag|LAO}}
| ၀ || ၁ || ၂ || ၃
|-
|rowspan=2|၃၅
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flag|AFG|}}
| ၀ || ၁ || ၁ || ၂
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flag|LBN|}}
|၀||၁||၁||၂
|-
|၃၇
|style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flag|NEP|}}
|၀||၀||၁||၁
|-
&lt;onlyinclude&gt;&lt;includeonly&gt;
|- class=sortbottom
| ၁၁-၃၇
| scope=&quot;row&quot; align=left| ''[[2018 Asian Games medal table#Medal table|Remaining NOCs]]''
| ၇၈ || ၁၁၉ || ၂၀၅ || ၄၀၂
&lt;/includeonly&gt;
|- class=sortbottom
! colspan=2 | စုစုပေါင်း (၃၇နိုင်ငံ) || ၄၃၉ || ၄၄၅ || ၅၇၅ || ၁၄၅၉
|}
&lt;/onlyinclude&gt;

==ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန်==
*[[အာရှ အိုလံပစ်ကောင်စီ]]
== ကိုးကား ==
{{Reflist}}
[[ကဏ္ဍ:အာရှအားကစားပွဲ]]</text>
      <sha1>m9w1ab5sk7mopqj69hz1c0jxbk41wmb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>၂၀၁၀ အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>99085</id>
    <revision>
      <id>1054759</id>
      <parentid>842908</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T00:42:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 2 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1054759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39505" sha1="kjsgxedadp4gpv1xelo1uvckgprqc3h" xml:space="preserve">{{Infobox games 
| name =၂၀၁၀ အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲ&lt;br&gt;XVI Asian Games
| logo = 2010 Asian Games Logo.png
| size = 
| caption = 
| host city ={{flagicon|CHN}}[[ကွမ်ကျိုးမြို့]]
| country = 
| motto =
| nations participating =၄၅
| teams participating = 
| debuting countries = 
| athletes participating =၉၇၀၄
| sports =
| events =၄၇၆ (၄၂နည်း)
| dates = 
| opening ceremony = ၁၂ နိုဝင်ဘာ | closing ceremony = ၂၇ နိုဝင်ဘာ | Officially opened by = [[ဝမ်ကြားပေါင်]]&lt;br /&gt;{{small|[[တရုတ်နိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]]}}
| Officially closed by = [[:en:Ahmed Al-Fahad Al-Ahmed Al-Sabah|Ahmad Al-Fahad Al-Sabah]]&lt;br/&gt;{{small|[[အာရှ အိုလံပစ်ကောင်စီ]]၏ ဥက္ကဋ္ဌ }}
| Athlete's Oath = [[:en:Fu Haifeng|Fu Haifeng]]
| Judge's Oath = [[:en:Yan Ninan|Yan Ninan]]
| Torch Lighter = [[:en:He Chong|He Chong]]
| Stadium = [[:en:Haixinsha Island (Tianhe District)|Haixinsha Island]] 
| Motto = ''Thrilling Games, Harmonious Asia'' &lt;br&gt;({{Nowrap|[[တရုတ်ဘာသာစကား|တရုတ်]]: 激情盛会，和谐亚洲}})&lt;br&gt;''(Jīqíng shènghuì, héxié yàzhōu)''
| previous = [[၂၀၀၆ အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲ|၂၀၀၆]]
| next = [[၂၀၁၄ အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲ|၂၀၁၄]]
| Website = [https://web.archive.org/web/20101110005903/http://www.gz2010.cn/en gz2010.cn]
}}
'''၂၀၁၀ အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲ'''({{zh|c=第十六届亚洲运动会|p=Dì Shíliù Jiè Yàzhōu Yùndònghuì}}) သည် တရုတ်နိုင်ငံ၊ ကွမ်ကျိုးမြို့တွင် ၂၀၁၀ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၂ရက်မှ ၂၇ရက်နေ့အထိ ကျင်းပသော ၁၆ကြိမ်မြောက် အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲဖြစ်သည်။နိုဝင်ဘာ ၇ရက်နေ့ကပင် အားကစားပြိုင်ပွဲအချို့ကို ကျင်းပခဲ့သည်။

တရုတ်နိုင်ငံသည် [[၁၉၉၀ အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲ|၁၉၉၀ ပေကျင်းပွဲတော်]]ကို ပထမဆုံးအကြိမ် လက်ခံကျင်းပခဲ့ပြီး ယခုအကြိမ်သည် ဒုတိယမြောက်ဖြစ်သည်။ကွမ်ကျိုးမြို့သည်လည်း ပေကျင်းမြို့ပြီးနောက် အာရှ အားကစားပွဲတော်ကို လက်ခံကျင်းပသည့် တရုတ်နိုင်ငံ၏ဒုတိယမြောက်မြို့ဖြစ်လာသည်။အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံအသီးသီးမှ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်သူ ၉၇၀၄ဦးရှိပြီး အားကစားနည်းပေါင်း ၄၂မျိုးမှ အားကစားပြိုင်ပွဲ ၄၇၆ပွဲ ကျင်းပခဲ့သည်။

အားကစားပွဲများကို ကွမ်ကျိုးမြို့၏ အနီးရှိ [[:en:Dongguanဒွန်ဂွမ်]], [[:en:Foshanဖိုရှမ်]] and [[:en:Shanwei|ရှမ်ဝေ]] မြို့၃မြို့တွင်လည်း ကျင်းပခဲ့သည်။ဝန်ကြီးချုပ် ဝမ်ကြားပေါင်မှ အားကစားပွဲတော်ကို ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။
နေရာ ၅၃နေရာတွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ အထိမ်းအမှတ်တံဆိပ်မှာ ကွမ်ကျိုးမြို့၏ ဒဏ္ဍာရီကို အခြေခံထားသည်။Yuexiuတောင်ပေါ်ရှိ ဆိတ်ငါးကောင် ကျောက်ရုပ်တု ကို ပုံဖော်ထားခြင်းမှာ အိမ်ရှင်မြို့၏ ကိုယ်စားပြုပုံဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;China daily&quot;&gt;{{cite news|title=Official Emblem of the 16th Asian Games|url=http://www.chinadaily.com.cn/sports/2010asia/2010-08/11/content_11137391.htm|accessdate=|newspaper=[[China Daily]]|date=August 11, 2010}}&lt;/ref&gt;

ဖွင့်ပွဲ၊ ပိတ်ပွဲ အခမ်းအနားများကို  [[:en:Pearl River (China)|ပုလဲမြစ်]]ကမ်းတစ်လျှောက်တွင် ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲ၏ သမိုင်းတွင် ဖွင့်ပွဲအခမ်းအနားကို အားကစားကွင်းအတွင်း မကျင်းပသည့် ပထမဆုံး ပြိုင်ပွဲ ဖြစ်လာသည်။ တရုတ်နိုင်ငံ၊ တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံနှင့်ဂျပန်နိုင်ငံတို့မှ နိုင်ငံအလိုက် ပထမ၊
ဒုတိယနှင့် တတိယရရှိခဲ့သည်။တရုတ်နိုင်ငံ အနေဖြင့် ရွှေတံဆိပ် ၁၉၉ခု ရရှိကာ စံချိန်သစ်တင်နိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=China&gt;{{cite news|title=China ends Asian Games on high note|url=http://edition.cnn.com/2010/SPORT/11/27/asian.games.final.day/|accessdate=|newspaper=CNN International|date=November 27, 2010}}&lt;/ref&gt;
ကမ္ဘာ့စံချိန်၃ခု အာရှစံချိန် ၁၀၃ခုကို ချိုးနိုင်ခဲ့သည့် အားကစားပွဲ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=records&gt;{{cite news|title=Asian Games close with China dominant |url=http://www.pakistantimes.net/pt/detail.php?newsId=16753 |accessdate=|newspaper=Pakistan Times |date=November 27, 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110102064952/http://pakistantimes.net/pt/detail.php?newsId=16753 |archivedate=January 2, 2011 |deadurl=yes |df= }}&lt;/ref&gt;ကြက်တောင်ရိုက် အားကစားနည်းမှ ရွှေတံဆိပ်ဆုရှင် [[:en:Lin Dan|လင်ဒန်း]]သည် [[:en:most valuable player|အကောင်းဆုံးကစားသမား]] (MVP)အဖြစ် ကြေညာခံခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{cite news|title=Lin Dan voted Guangzhou Asian Games Samsung MVP|url=http://www.gz2010.cn/10/1126/23/6MF21MHU0078002T.html|accessdate=|newspaper=gz2010.cn|date=November 27, 2010|archivedate=30 November 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101130000008/http://www.gz2010.cn/10/1126/23/6MF21MHU0078002T.html}}&lt;/ref&gt; [[အာရှ အိုလံပစ်ကောင်စီ|အာရှ အိုလံပစ်ကောင်စီ]] ဥက္ကဋ္ဌမှ ၂၀၁၀ ကွမ်ကျိုးပွဲတော်ကို အကောင်းဆုံး အားကစားပွဲအဖြစ် မှတ်ချက်ချခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite news|last=Ali|first=Muhammad|title=South Korea to host 17th Asiad in Incheon in 2014|url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2010\11\28\story_28-11-2010_pg2_1|accessdate=|newspaper=Daily Times|date=November 28, 2010}}&lt;/ref&gt;

==လက်ခံကျင်းပခြင်း==

===အိမ်ရှင်အဖြစ် ယှဉ်ပြိုင်ခြင်း===
{{Location map|China|label=Guangzhou|mark=Green_pog.svg|lat=23.128889|long=113.258889|width=230|float=right|thumb|alt=A map of China with Gunagzhou marked in the south east of the country.|caption=ကွမ်းကျိုးမြို့၏ တည်နေရာ}}
အာရှ အိုလံပစ်ကောင်စီမှ [[၂၀၀၆ အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲ|၂၀၀၆ ဒိုဟာပွဲတော်]]အတွင်းက ကာတာနိုင်ငံ၊ ဒိုဟာမြို့တွင် ကျင်းပသော ၂၃ ကြိမ်မြောက် အထွေထွေညီလာခံတွင် ကွမ်ကျိုးမြို့အား ရွေးချယ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|title=Guangzhou wins Asiad bid|url=http://www.newsgd.com/specials/gzbidforasiad/asiadbidnews/200407020009.htm|accessdate=|newspaper=News Guangdong|date=July 2, 2004}}&lt;/ref&gt;အာရှ အိုလံပစ်ကောင်စီမှ တရားဝင် မရွေးချယ်မီတွင် တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံမှ [[ဆိုးလ်မြို့]]နှင့် ဂျော်ဒန်နိုင်ငံမှ [[:en:Amman|အာမာန်မြို့]]တို့သည် နုတ်ထွက်သွား၍ တရုတ်နိုင်ငံမှ [[ကွမ်ကျိုးမြို့]]နှင့် မလေးရှားနိုင်ငံမှ [[ကွာလာလမ်ပူမြို့]]တို့သာ ကျန်ရှိတော့သည်။တောင်ကိုရီးယားအနေဖြင့် [[၂၀၀၂ အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲ|၂၀၀၂ ဘူဆန်ပွဲတော်]]ကို လက်ခံကျင်းပပြီးဖြစ်၍ ၂၀၁၀ပွဲတော်ကို ကျင်းပရန် အချိန်မှာ အင်မတန်တိုတောင်းလှသည်။ &lt;ref&gt;{{cite news|title=Korea withdrew from 2010 Asian Games bidding|url=http://www.newsgd.com/specials/gzbidforasiad/asiadbidnews/200403260046.htm|accessdate=|newspaper=News Guangdong|date=March 25, 2004}}&lt;/ref&gt;အကဲဖြတ်ကော်မတီ၏ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သူ အာရှအိုလံပစ်ကောင်စီ၏ ဒုဥက္ကဋ္ဌမှ နောက်ဆုံး၂မြို့အား ကြည့်ရှုစစ်ဆေးခဲ့သည်။မလေးရှား အစိုးရအနေဖြင့် ၂၀၀၄ခုနစ် ဧပြီ ၁၅ရက်နေ့တွင် ကြေညာခဲ့သည့် ကြေညာချက်အရ စရိတ်စက ကြီးမား၍ [[မလေးရှား အိုလံပစ်ကောင်စီ]]ကို ထောက်ပံ့ရန် ခက်ခဲကြောင်း ဆိုခဲ့၍ ကွာလာလမ်ပူမှာ နုတ်ထွက်ရန် နီးစပ်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite news|title=Kuala Lumpur quits, GZ becomes only bidding city|url=http://www.newsgd.com/specials/gzbidforasiad/asiadbidnews/200404150008.htm|accessdate=|newspaper=News Guangdong|date=April 15, 2004}}&lt;/ref&gt;
===ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှုများ===
===အားကစားကွင်းများ===
[[File:Stade Olympique Guangdong.JPG|thumb|left|220px|alt=]]

၂၀၁၀ အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲကို ပြိုင်ပွဲကျင်းပရာ ၅၃နေရာနှင့် လေ့ကျင့်ရန် ၁၇နေရာတွင် ကျင်းပခဲ့သည်။နေရာ ၄နေရာမှာ ကွမ်ကျိုးမြို့ပြင်ပတွင်ရှိသည်။နေရာ ၄၂နေရာမှာ ယခင်ကပင် တည်ရှိခဲ့ပြီး ပြိုင်ပွဲကျင်းပရန် ၁၁နေရာနှင့် လေ့ကျင့်ရန် ၁နေရာကို ပွဲအတွက် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။အခြားနေရာများကို ပြန်လည် မွန်းမံခဲ့သည်။အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲမြို့တွင် အားကစားရွာ၊ နည်းပညာ အတတ်ပညာရှင်များရွာ၊ မီဒီယာရွာ၊ ပင်မမီဒီယာစင်တာနှင့် နိုင်ငံတကာ ရုပ်သံလွှင့် စင်တာတို့ပါရှိသည်။ &lt;ref&gt;{{cite news|title=Guangzhou Asian Games' new venues constructed|url=http://english.people.com.cn/90001/90779/90867/6984440.html|accessdate=|newspaper=People's Daily Online|date=May 13, 2010}}&lt;/ref&gt;

၂၀၀၉ခုနှစ် ဧပြီ ၁၉ရက်နေ့တွင် စီစဉ်သူများက ပုလဲမြစ်တစ်လျှောက် ဟန်ဆယ်ရှာကျွန်းကို ဖွင့်ပွဲ၊ ပိတ်ပွဲအတွက် ရွေးချယ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|title=Asian Games OC/CC venue set for August completion|url=http://ocasia.org/News/IndexNewsRM.aspx?redirect=1158|accessdate=|newspaper=Olympic Council of Asia|date=June 28, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110727140936/http://ocasia.org/News/IndexNewsRM.aspx?redirect=1158|archive-date=July 27, 2011|dead-url=yes|df=mdy-all|archivedate=27 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110727140936/http://ocasia.org/News/IndexNewsRM.aspx?redirect=1158}}&lt;/ref&gt;
====ဘဏ္ဍာရေး====
၂၀၀၅ခုနှစ် မတ်လ ၁၁ရက်နေ့တွင် တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ၊ ကွမ်ကျိုးစည်ပင်သာယာကော်မတီ၏ ပါတီအတွင်းရေးမှူး [[:en:Lin Shusen|လင်ရှုရှန်]]က [[Renminbi|￥]]၂ ဘီလီယံထက် ပိုမိုသုံးစွဲမည် မဟုတ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ billion&quot;,&lt;ref&gt;{{cite news|title=Asian Games to cost ￥2b|url=http://www.chinadaily.com.cn/english/doc/2005-03/11/content_423994.htm|accessdate=|newspaper=China daily|date=March 11, 2005}}&lt;/ref&gt;

၂၀၀၉ခုနှစ် မတ်လတွင် ပြိုင်ပွဲဈေးကွက်ဌာန၏ ညွှန်ကြားရေးမှူးက ထောက်ပံ့သူမရှိခြင်း၊[[:en:financial crisis of 2007–2010|ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးပြဿနာ]]ကြောင့် ပြိုင်ပွဲ၏ ဘဏ္ဍာ နည်းနိုင်ကြောင်းပြောခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|title=Lacking Sponsors, Guangzhou Asks Beijing for Help on the 2010 Asian Games|url=http://www.chinasportsreview.com/2009/03/13/guangzhou-asks-beijing-for-help-on-the-2010-asian-games/|accessdate=|newspaper=China Sports Review|date=March 13, 2009}}&lt;/ref&gt;

====ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး====
[[File:MTR Ktt with 2010 Guangzhou Asian Games advertisement.jpg|thumb|220px|ရထားတစ်စီးအား အားကစားပြိုင်ပွဲဆိုင်ရာများဖြင့် မွန်းမံထားစဉ်]]
ကွမ်ကျိုး အများပြည်သူသယ်ယူပို့ဆောင်ရေး အခြေခံ အဆောက်အဦးများ တိုးချဲ့ ဆောက်လုပ်ရေးမှာ ပြိုင်ပွဲ လက်ခံကျင်းပရေး၏ ထင်ရှားသော အပိုင်းလည်းဖြစ်သည်ခရီးသည်များစွာ ဝင်ရောက်ကြမည့်အတွက် ကွမ်ကျီုးဘီယန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်ကို အဆင့်မြှင့်တင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|title=Guangzhou Airport upgrade|url=http://www.crisplant.com/en/News/News-2010/Guangzhou-Baiyun-International-Airport-upgrade.aspx|accessdate=|newspaper=Crispant|archivedate=15 March 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120315083843/http://www.crisplant.com/en/News/News-2010/Guangzhou-Baiyun-International-Airport-upgrade.aspx}}&lt;/ref&gt;
[[File:Guangzhou Baiyun International Airport.JPG|thumb|220px|ကွမ်ကျိုး အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်]]
၂၀၀၉ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၆ရက်နေ့တွင် ဝူဟန်-ကွမ်ကျိုး အမြန်ရထားလမ်းကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
ယာဉ်ကြောပိတ်ခြင်းနှင့် လေထုညစ်ညမ်းခြင်းကို လျှော့ချရန် ယာဉ်စီးရေ ၄၀%ကို လျှော့ချပြီး ဘတ်စ်ကား အစီး၁၀၀၀ ချပေးခဲ့သည်။

==ပြိုင်ပွဲ အထိမ်းအမှတ်များ==
===အထိမ်းအမှတ်တံဆိပ်===
၂၀၁၀ အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲ၏ တရားဝင် အထိမ်းအမှတ်တံဆိပ်ကို ၂၀၀၆ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၂၆ရက်နေ့တွင် [[:en:Sun Yat-sen Memorial Hall (Guangzhou)|ဆန်းရတ်ဆန် အထိမ်းအမှတ် ခန်းမ]]၌ ပြသခဲ့သည်။အထိမ်းအမှတ်တံဆိပ်မှာ ကွမ်ကျိုးမြို့၏ ဒဏ္ဍာရီကို အခြေခံထားသည်။Yuexiuတောင်ပေါ်ရှိ ဆိတ်ငါးကောင် ကျောက်ရုပ်တု ကို ပုံဖော်ထားခြင်းမှာ အိမ်ရှင်မြို့၏ ကိုယ်စားပြုပုံဖြစ်သည်။ကွမ်ကျိုးမြို့ကို ဆိတ်မြို့ဟု သိကြသည်။
&lt;ref&gt;{{cite news|last=Liang|first=Yan|title=2010 Guangzhou Asian Games' emblem unveiled|url=http://news.xinhuanet.com/english/2006-11/27/content_5395966.htm|accessdate=|newspaper=Xinhua|date=November 27, 2006|archive-date=7 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121107060304/http://news.xinhuanet.com/english/2006-11/27/content_5395966.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;လိမ္မော်ရောင်နှင့် အဝါရောင်မှာ [[:en:Olympic flame|အိုလံပစ် မီးတောက်]]ကိုလည်း ပုံဖော်သည်။
===လာဘ်ကောင်===
လာဘ်ကောင်မှာ အားကစားရေးရာ သိုးထီး၅ကောင်ဖြစ်သည်။၂၀၀၈ခုနှစ် ဧပြီ ၂၈ရက်နေ့တွင် ပြသခဲ့သည်။သိုးထီး၅ကောင်တွင် ၄ကောင်မှာ အသေးဖြစ်ကာ တစ်ကောင်မှာ အကြီးဖြစ်သည်။ အမည်များမှာ A Xiang (祥) ၊ A He (和) ၊ A Ru (如) ၊ A Yi (意) နှင့် Le Yangyang (樂洋洋) တို့ဖြစ်သည်။လာဘ်ကောင်များ၏ တရုတ်အမည်ကို ပေါင်းဖတ်လျှင် ကောင်းခြင်းမင်္ဂလာ ဟု ဆိုနိုင်ပြီး တိုက်ရိုက်ဘာသာပြန်လျှင် '''သဟဇာတဖြစ်ခြင်း၊ ကောင်းခြင်း မင်္ဂလာနှင့် ပြည့်စုံခြင်း၊ အောင်မြင်ခြင်း၊ ပျော်ရွှင်ခြင်း''' (祥和如意樂洋洋) တို့ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|title=Mascot for 16th Asian Games to be held in 2010 unveiled|url=http://en.beijing2008.cn/news/sports/headlines/others/n214329488.shtml|accessdate=|newspaper=Beijing2008.cn|date=April 29, 2008|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101029045556/http://en.beijing2008.cn/news/sports/headlines/others/n214329488.shtml|archivedate=October 29, 2010|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;
===သီချင်း===
တရားဝင် သီချင်းကို ၂၀၁၀ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၃၀ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။'''ပြန်လည် ပေါင်းစည်းခြင်း''' (Reunion) (Chongfeng [重逢]) အမည်ဖြစ်သည်။
===မီးထွန်းညှိတိုင် လက်ဆင့်ကမ်း သယ်ဆောင်ခြင်း===
[[File:2010 Asian Games torch relay route.png|thumb|220px|မီးထွန်းညှိတိုင် လက်ဆင့်ကမ်း သယ်ဆောင်ခြင်း မြေပုံ]]

မီးထွန်းညှိတိုင် လက်ဆင့်ကမ်းသယ်ဆောင်မည့် လမ်းကြောင်းအား ၂၀၁၀ မတ်လ ၄ရက်တွင် ပြသခဲ့သည်။ဘဏ္ဍာရေး အခက်အခဲများကြောင့် ကွမ်ဒေါင်းပြည်နယ်၏ မြို့ ၂၁မြို့ကိုသာ လက်ဆင့်ကမ်း သယ်ဆောင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|title=Guangzhou Asian Games torch relay to stay inside China|url=http://in.reuters.com/article/idINIndia-38351520090305|accessdate=|newspaper=Reuters|date=March 5, 2009|archivedate=3 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303215616/http://in.reuters.com/article/idINIndia-38351520090305}}&lt;/ref&gt;မီးထွန်းညှိတိုင်ကို ၂၀၁၀ အောက်တိုဘာ ၉ရက်နေ့တွင် [[တရုတ်ပြည်မှ မဟာရံတံတိုင်းကြီး|မဟာတံတိုင်း]]၌ မီးထွန်းညှိခဲ့သည်။
မူလက ၂၁မြို့သာ ဖြတ်သန်းရန် ရည်ရွယ်သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် မြို့၂မြို့ ထပ်မံ ဖြည့်စွက်ခဲ့သည်။
==ပွဲများနှင့် အားကစား==
[[Image:CantonTowerfireworks2.jpg|thumb|right|150px|ကန်တုံမျှော်စင်တွင် မီးပန်းများ ပစ်ဖောက်စဉ်]]

===ဖွင့်ပွဲ အခမ်းအနား===
၂၀၁၀ အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲ၏ ဖွင့်ပွဲ အခမ်းအနားကို ၂၀၁၀ နိုဝင်ဘာ ၁၂ရက်နေ့ ည၈နာရီတွင် ကျင်းပခဲ့သည်။အားကစားပြိုင်ပွဲ သမိုင်းတွင် အခမ်းအနားကို အားကစားကွင်းတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် မကျင်းပခြင်းဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|title=Guangzhou Asiad opening ceremony to be held along Pearl River|url=http://news.xinhuanet.com/english2010/sports/2010-11/08/c_13596282.htm|accessdate=|newspaper=Xinhuanet|date=November 8, 2010|archive-date=7 February 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110207013832/http://news.xinhuanet.com/english2010/sports/2010-11/08/c_13596282.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; အခမ်းအနားသို့ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် [[ဝမ်ကြားပေါင်]]၊ ပါကစ္စတန် အစ္စလာမ်သမ္မတနိုင်ငံ နိုင်ငံတော် သမ္မတ အစိဖ် အလီ ဇာဒါရီ၊ ထိုင်းဘုရင့်နိုင်ငံ ဝန်ကြီးချုပ် [[ အဘီစစ် ဝိဇ္ဇာဇီဝ]]၊ ဟောင်ကောင် အစိုးရ အကြီးအကဲ ဟင်နရီတန်း၊ [[အာရှ အိုလံပစ်ကောင်စီ]] ဥက္ကဋ္ဌ အာမတ် အယ်ဖယ်ဒီအယ် စဘတ်နှင့် [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အိုလံပစ်ကော်မတီ]] ဥက္ကဋ္ဌ ဂျက် ရော်ဂယ် တို့တက်ရောက်ခဲ့သည်။အခမ်းအနားသည် ၃နာရီ ကြာမြင့်ခဲ့ပြီး ဖွင့်ပွဲ၊ ပိတ်ပွဲ ၂ခုပေါင်း ￥380 မီလီယံ ({{USD|{{to USD|380|CHN}}}} million)ကုန်ကျခဲ့သည်။

အားကစားသမားများသည် ပုလဲမြစ်ကမ်း အတွင်း လှေများဖြင့် ချီတက်လာကြသည်။ထို့နောက် ပင်မမီးရှူးတိုင်ကို မီးထွန်းညှိကြသည်။အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အိုလံပစ် ကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌမှ အင်မတန် ခမ်းနားသော ပွဲအဖြစ် မှတ်ချက်ချခဲ့သည်။
===ပိတ်ပွဲ အခမ်းအနား===
၂၀၁၀ အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲ၏ ပိတ်ပွဲ အခမ်းအနားကို ၂၀၁၀ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၂၇ရက်နေ့ ည၈နာရီ၆မိနစ်တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ပရိသတ် ၃၅၀၀၀တက်ရောက်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;OC/CC&quot;&gt;{{cite news|last=张勇|script-title=zh:亚运开幕式细节揭秘：珠江大巡游 开幕序曲确定|url=http://sports.sznews.com/content/2010-07/22/content_4770065_2.htm|accessdate=|newspaper=SZNews|date=July 22, 2010|language=zh|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716181609/http://sports.sznews.com/content/2010-07/22/content_4770065_2.htm|archivedate=July 16, 2011|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt; 

အခမ်းအနားတွင် [[၂၀၁၄ အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲ|၂၀၁၄ အင်ချွန်းပွဲတော်]]ကို
လက်ခံကျင်းပမည့် တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၏ တင်ဆက်မှုအဖြစ် သရုပ်ဆောင်[[ရိန်း]]၏ ၈မိနစ်စာ ဖျော်ဖြေတင်ဆက်မှုလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|title=Korean pop star Rain to sing at Asiad close|url=http://www.thejakartapost.com/news/2010/11/26/korean-pop-star-rain-sing-asiad-close.html|accessdate=|newspaper=The Jakarta Post|date=November 26, 2010}}&lt;/ref&gt; [[အင်ချွန်းမြို့|အင်ချွန်းမြို့တော်ဝန်]] ဆောင်ယောင်ဂီမှ အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲ အလံကို လွှဲပြောင်း ရယူခဲ့သည်။
&lt;ref&gt;{{cite news|title=2010 Asian Games Being Held in Guangzhou, Then Incheon|url=http://www.businesswire.com/news/home/20101124005217/en/2010-Asian-Games-Held-Guangzhou-Incheon|accessdate=|newspaper=Business Wire|date=November 24, 2010}}&lt;/ref&gt;
===ပါဝင်သော နိုင်ငံများ===
[[File:2010 Asian Games participating countries.png|right|thumb|240px|ပါဝင်သော နိုင်ငံများ]]
အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ၄၅နိုင်ငံလုံး ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။အမျိုးသား အိုလံပစ်ကော်မတီ အားလုံးသည် ၂၀၁၀ စက်တင်ဘာ ၃၀ရက်နေ့နောက်ဆုံးထားကာ ပြိုင်ပွဲဝင်စာရင်း တင်သွင်းရသည်။နောက်ဆုံးစာရင်းအရ ပြိုင်ပွဲတွင် အားကစားသမားပေါင်း ၉၇၀၄ယောက်၊ စီမံအုပ်ချုပ်သူ ၄၇၅၀ယောက် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite news|title=Record entry for Guangzhou Asian Games|url=http://www.gz2010.cn/10/1110/22/6L5ME8790078002U.html|accessdate=|newspaper=gz2010.cn|date=November 10, 2010| archiveurl= https://web.archive.org/web/20101114002446/http://www.gz2010.cn/10/1110/22/6L5ME8790078002U.html| archivedate=November 14, 2010 | deadurl= no}}&lt;/ref&gt; ပြိုင်ပွဲ၏ တရားဝင် ဝက်ဆိုဒ်အရ ကူဝိတ်နိုင်ငံသည် နိုင်ငံရေးပြဿနာများကြောင့် အိုလံပစ်အလံဖြင့်သာ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။

*{{flag|Afghanistan|2002}}(၆၆)
*{{flag|Bahrain}}(၈၂)
*{{flag|BAN}}(၁၅၀)
*{{flag|Bhutan}}(၁၁)
*{{flag|BRU}}(၉)
*{{flag|CAM}}(၂၂)
*{{flag|CHN}}(၉၆၀)
*{{flag|HKG}}(၄၀၁)
*{{flag|India}}(၆၂၆)
*{{flag|IND}}(၂၁၆)
*{{flag|Iran}}(၃၆၂)
*{{flag|Iraq}}(၄၂)
*{{flag|JPN}}(၇၂၆)
*{{flag|Jordan}}(၈၆)
*{{flag|Kazakhstan}}(၃၆၅)
*{{flag|PRK}}(၁၈၈)
*{{flag|KOR}}(၇၈၈)
*ကူဝိတ်(၁၈၄)
*{{flag|Kyrgyzstan}}(၁၃၅)
*{{flag|LAO}}(၅၃)
*{{flag|Lebanon}}(၄၉)
*{{flag|Macau}}(၁၆၈)
*{{flag|MAS}}(၃၂၅)
*{{flag|Maldives}}(၈၂)
*{{flag|Mongolia}}(၂၁၉)
*{{flag|MYA}}(၆၉)
*{{flag|Nepal}}(၁၄၀)
*{{flag|Oman}}(၅၂)
*{{flag|Pakistan}}(၁၆၉)
*{{flag|Palestine}}(၄၁)
*{{flag|PHI}}(၁၈၈)
*{{flag|Qatar}}(၂၅၀)
*{{flag|KSA}}(၁၆၄)
*{{flag|SGP}}(၂၄၀)
*{{flag|SRI}}(၁၀၄)
*{{flag|Syria}}(၄၄)
*{{flag|TPE}}(၃၉၉)
*{{flag|Tajikistan}}(၆၇)
*{{flag|THA}}(၅၉၃)
*{{flag|TLS}}(၂၃)
*{{flag|Turkmenistan}}(၁၁၁)
*{{flag|UAE}}(၈၄)
*{{flag|Uzbekistan}}(၂၂၀)
*{{flag|VIE}}(၂၆၀)
*{{flag|Yemen}}(၃၂)

===ပါဝင်သော အားကစားနည်းများ===
အားကစားနည်းပေါင်း ၄၂မျိုးတွင် ပြိုင်ပွဲပေါင်း ၄၇၆ပွဲ ကျင်းပခဲ့သည်။
*ရေပိုင်းဆိုင်ရာအားကစားနည်းများ
** [[File:Diving_pictogram.svg|20px]]ဒိုင်ဗင်
** [[File:Swimming_pictogram.svg|20px|alt=|link=]]ရေကူး
**Synchronized swimming
** [[File:Water_polo_pictogram.svg|20px|alt=|link=]]ဝါတာပိုလို
* [[File:Archery_pictogram.svg|20px|alt=|link=]]မြားပစ်
*[[File:Athletics_pictogram.svg|20px|alt=|link=]]ပြေးခုန်ပစ်
* [[File:Badminton_pictogram.svg|20px|alt=|link=]]ကြက်တောင်ရိုက်
*[[File:Baseball_pictogram.svg|20px|alt=|link=]]ဗေ့စဘော
*[[File:Basketball_pictogram.svg|20px|alt=|link=]]ဘတ်စကက်ဘော
*Board Games
**[[File:Chess_pictogram.svg|20px]]စစ်တုရင်
**[[File:Go (game) pictogram.svg|20px]][[:en:Go at the 2010 Asian Games|Weiqi]]
**[[File:Xiangqi_pictogram.svg|20px]][[:en:Xiangqi at the 2010 Asian Games|Xiangqi]]
*[[File:Bowling_pictogram.svg|20px|alt=|link=]]ဘိုလင်း
*[[File:Boxing_pictogram.svg|20px|alt=|link=]]လက်ဝှေ့
*[[File:Canoeing_pictogram.svg|20px|alt=|link=]]ကနူးလှေ
**Slalom
**Sprint
*[[File:Cricket_pictogram.svg|20px]]ခရစ်ကတ်
*[[File:Cue sports_pictogram.svg|20px]]Cue Sports
*[[File:Cycling_pictogram.svg|20px|alt=|link=]]စက်ဘီးစီး
**BMX
**Mountain bike
**Road
**Track
*[[File:DanceSport pictogram.svg|20px]] [[:en:Dancesport at the 2010 Asian Games|Dancesport]]
*နဂါးလှေ
*[[File:Equestrian_pictogram.svg|20px|alt=|link=]]မြင်းစီး
**Dressage
**Eventing
**Jumping
*[[File:Fencing_pictogram.svg|20px|alt=|link=]]ဓားသိုင်းအတတ်
*[[File:hockey_pictogram.svg|20px|alt=|link=]]ဟော်ကီ
*[[File:Football_pictogram.svg|20px|alt=|link=]]ဘောလုံး
* [[File:Golf_pictogram.svg|20px|alt=|link=]]ဂေါက်သီးရိုက်
*Gymnastic
**Artistic
**Rhythmic
**Trampoline
*[[:en:Handball|Handball]]
*[[File:Judo_pictogram.svg|20px|alt=|link=]]ဂျူဒို
*Kabaddi
**[[File:Karate_pictogram.svg|20px|alt=|link=]]ကရာတေး
*[[File:Modern pentathlon pictogram (pre-2025).svg|20px|alt=|link=]]ခေတ်သစ် အားကစားနည်း၅မျိုးလက်ဆင့်ကမ်း
*Roller Sports
**Artistic
*Speed
*[[File:Rowing_pictogram.svg|20px|alt=|link=]]လှေလှော်
*[[File:Rugby_pictogram.svg|20px|alt=|link=]]၇ယောက် ရက်ဘီ
*[[File:Sailing_pictogram.svg|20px|alt=|link=]]ရွက်လှေ
* [[File:Sepaktakraw_pictogram.svg|20px|alt=|link=]]ပိုက်ကျော်ခြင်း
* [[File:Shooting_pictogram.svg|20px|alt=|link=]]သေနတ်ပစ်
*[[File:Soft tennis_pictogram.svg|20px|alt=|link=]]Soft tennis
*Softball
*[[File:Squash_pictogram.svg|20px|alt=|link=]][[:en:Squash (sport)|Squash]]
*[[File:Table tennis_pictogram.svg|20px|alt=|link=]]စားပွဲတင်တင်းနစ်
* [[File:Taekwondo_pictogram.svg|20px|alt=|link=]]တိုက်ကွမ်ဒို
*[[File:Tennis_pictogram.svg|20px|alt=|link=]]တင်းနစ်
* [[File:Triathlon_pictogram.svg|20px|alt=|link=]]အားကစားနည်း၃မျိုး လက်ဆင့်ကမ်း
*[[File:Volleyball_pictogram.svg|20px|alt=|link=]]ဘော်လီဘော
**ကမ်းခြေ
**ရုံတွင်း
*[[File:Weightlifting_pictogram.svg|20px|alt=|link=]] အလေးမ
*[[File:Wrestling_pictogram.svg|20px|alt=|link=]]နပန်း
*[[File:Wushu_pictogram.svg|20px]]ဝူရှူး

=== ဆုတံဆိပ်ဇယား ===
{{Color box|#ccccff|&amp;nbsp;&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;&amp;nbsp;|border=darkgray}} အိမ်ရှင်
{| {{RankedMedalTable|class=wikitable sortable plainrowheaders|caption=၂၀၁၀ အာရှအားကစားပြိုင်ပွဲ ဆုတံဆိပ်ဇယား|team=NOC}}
|-style=&quot;background:#ccccff;&quot;
| ၁
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flag|CHN|}}*
| ၁၉၉ || ၁၁၉ || ၉၈ || ၄၁၆
|-
| ၂
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flag|KOR|}}*
| ၇၆ || ၆၅ || ၉၁ || ၂၃၂
|-
| ၃
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flag|JPN|}}
| ၄၈ || ၇၄ || ၉၄ || ၂၁၆
|- 
| ၄
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flag|Iran|}}
|| ၂၀ || ၁၅ || ၂၄ || ၅၉
|- 
| ၅
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flag|KAZ|}}
| ၁၈ || ၂၃ || ၃၈ || ၇၉
|-
| ၆
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flag|IND}}
| ၁၄ || ၁၇ || ၃၄ || ၆၅
|-
| ၇
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|TPE}}
| ၁၃ || ၁၆ || ၃၈ || ၆၇
|-
| ၈
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flag|UZB|}}
| ၁၁ || ၂၂ || ၂၃ || ၅၆
|-
| ၉
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flag|THA|}}
| ၁၁ || ၉ || ၃၂ || ၅၂
|-
| ၁၀
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flag|MAS|}}
| ၉ || ၁၈ || ၁၄ || ၄၁
|-
| ၁၁
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flag|HKG|}}
| ၈ || ၁၅ || ၁၇ || ၄၀
|-
| ၁၂
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flag|PRK|}}
| ၆ || ၁၀ || ၂၀ || ၃၆
|-
| ၁၃
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flag|KSA|}}
| ၅ || ၃ || ၅ || ၁၃
|-
| ၁၄
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Bahrain|}}
| ၅ || ၀ || ၄ || ၉
|-
| ၁၅
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flag|INA|}}
| ၄ || ၉ || ၁၃ || ၂၆
|-
| ၁၆
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flag|SGP|}}
| ၄ || ၇ || ၆ || ၁၇
|-
| ၁၇
| style=&quot;text-align:left;&quot; | ကူဝိတ်
| ၄ || ၆ || ၁ ||၁၁
|-
| ၁၈
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flag|QAT|}}
| ၄ || ၄ || ၇ || ၁၅
|-
| ၁၉
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flag|PHI|}}
| ၃ || ၄ || ၉ || ၁၆
|-
| ၂၀
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flag|PAK|}}
| ၃ || ၂ || ၃ || ၈
|-
| ၂၁
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flag|MGL|}}
| ၂ || ၅ || ၉ || ၁၆
|-
| ၂၂
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|MYA|}}
| ၂ || ၅ || ၃ || ၁၀
|-
| rowspan=2|၂၃
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flag|JOR|}}
| ၂ || ၂ || ၂ || ၆
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flag|VIE|}}
| ၁ || ၁၇ || ၁၅ || ၃၃
|-
| rowspan=2|၂၅
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|KGZ|}}
| ၁ || ၂ || ၂ || ၅
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flag|MAC|}}
| ၁ || ၁ || ၄ || ၆
|-
| ၂၇
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flag|BAN|}}
| ၁ || ၁ || ၁ || ၃
|-
| ၂၈
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flag|TJK|}}
| ၁ || ၀ || ၃ || ၄
|-
| ၂၉
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flag|SYR|}}
| ၁ || ၀ || ၁ || ၂
|-
| ၃၀
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flag|UAE|}}
| ၀ || ၄ || ၁ || ၅
|-
| ၃၁
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{nowrap|{{flag|AFG|}}}}
| ၀ || ၂ || ၁ || ၃
|-
| rowspan=2 | ၃၂
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flag|IRQ|}}
| ၀ || ၁ || ၂ || ၃
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flag|LBN|}}
| ၀ || ၁ || ၂ || ၃
|-
|၃၄
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flag|LAO|}}
| ၀ || ၀ || ၂ || ၂
|-
|rowspan=2|၃၅
|style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flag|NEP|}}
|၀||၀||၁||၁
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flag|OMA|}}
|၀||၀||၁||၁
|-
&lt;onlyinclude&gt;&lt;includeonly&gt;
|- class=sortbottom
| ၁၁-၃၇
| scope=&quot;row&quot; align=left| ''[[2018 Asian Games medal table#Medal table|Remaining NOCs]]''
| ၇၈ || ၁၁၉ || ၂၀၅ || ၄၀၂
&lt;/includeonly&gt;
|- class=sortbottom
! colspan=2 | စုစုပေါင်း (၃၆နိုင်ငံ) || ၄၇၇ || ၄၇၉ || ၆၂၁ || ၁၅၇၇
|}
&lt;/onlyinclude&gt;

==ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန်==
*[[အာရှ အိုလံပစ်ကောင်စီ]]
== ကိုးကား ==
{{Reflist}}
{{sequence|
 |prev=[[၂၀၀၆ အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲ|၂၀၀၆]]&lt;br /&gt;ဒိုဟာ
 |list=၁၆ကြိမ်မြောက် အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲ&lt;br /&gt;၂၀၁၀&lt;br /&gt;ကွမ်ကျိုး
 |next=[[၂၀၁၄ အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲ|၂၀၁၄]]&lt;br /&gt;အင်ချွန်း
}}
[[ကဏ္ဍ:အာရှအားကစားပွဲ]]</text>
      <sha1>kjsgxedadp4gpv1xelo1uvckgprqc3h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အနန်းကီ (ဂြိုဟ်ရံလ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>99664</id>
    <revision>
      <id>1054726</id>
      <parentid>757774</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:18:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1054726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4928" sha1="p182l4xf9zlpdq1aoqhhs0torgc230g" xml:space="preserve">{{Infobox planet
| name = Ananke
| image = Ananké.jpg
| bgcolour = #ffc0c0
| discovery = yes
| discoverer = Seth Barnes Nicholson
| discovered = September 28, 1951
| mean_orbit_radius = 21,280,000 km&lt;ref name=&quot;Jacobson 2000&quot;&gt;{{cite journal |last=Jacobson |first=R. A. |authorlink=Robert A. Jacobson |title=The Orbits of Outer Jovian Satellites |journal=Astronomical Journal |date=2000 |volume=120 |issue=5 |pages=2679–2686 |doi=10.1086/316817 |bibcode=2000AJ....120.2679J|url=https://trs.jpl.nasa.gov/bitstream/2014/15175/1/00-1187.pdf }}&lt;/ref&gt;
| eccentricity = 0.24&lt;ref name=&quot;Jacobson 2000&quot;/&gt;
| periapsis = 12,567,000 km
| apoapsis = 29,063,500 km
| period = ၆၁၀.၄၅ ရက် (၁.၆၈၀ [[သက္ကရာဇ်|နှစ်]])&lt;ref name=&quot;Jacobson 2000&quot;/&gt;
| avg_speed = 2.367 km/s
| inclination = 148.89° (to the ecliptic)&lt;br/&gt;149.9° (to Jupiter's equator)&lt;ref name=&quot;Jacobson 2000&quot;/&gt;
| satellite_of = [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]
| physical_characteristics = yes
| mean_radius = 14 km&lt;ref name=&quot;SheppardJewittPorco2004&quot;/&gt;
| surface_area = ~2500 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| volume = ~11,500 km&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;
| mass = 3.0{{e|16}} kg
| density = 2.6 g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; (assumed)
| surface_grav = 0.010 [[အရှိန်|m/s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;]] (0.001 g)
| escape_velocity = ~0.017 km/s
| albedo = 0.04 (assumed)&lt;ref name=&quot;SheppardJewittPorco2004&quot;/&gt;
| single_temperature = ~124 K
}}

'''အနန်းကီ'''သည် [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]၏ retrograde နည်းဖြင့် လည်ပတ်သော ပုံစံမမှန် ဂြိုဟ်ရံလတစ်စင်းဖြစ်ပြီး ၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် Seth Barnes Nicholson ဆိုသူက ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Nicolson1951&quot;&gt;{{cite journal|last=Nicholson|first=S. B.| url=http://adsabs.harvard.edu//full/seri/PASP./0063//0000297.000.html|title=An unidentified object near Jupiter, probably a new satellite|journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific|volume=63|issue=375|date=1951|pages=297–299|doi=10.1086/126402|bibcode=1951PASP...63..297N}}&lt;/ref&gt; အနန်းကီဟူသော လက်ရှိအမည်ကို&lt;ref name=Nicholson1938&gt;{{cite journal|last=Nicholson|first=S.B.|title=S. B. Nicholson declines to name the satellites of Jupiter he has discovered| url=http://adsabs.harvard.edu//full/seri/PASP./0051//0000093.000.html|journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific|volume=51|issue=300|pages=85–94|date=April 1939|doi=10.1086/125010|bibcode=1939PASP...51...85N}}&lt;/ref&gt; ၁၉၇၅ ခုနှစ်မတိုင်ခင်ထိ မရရှိခဲ့ပေ။&lt;ref name=&quot;IAUC 2846&quot;&gt;{{cite journal| last=Marsden|first=B. G.|title=Satellites of Jupiter|journal=IAU Circular |volume=2846|date=7 October 1974|url=http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/02800/02846.html}}&lt;/ref&gt; ယင်းမတိုင်ခင်က '''{{nowrap|Jupiter XII}}''' ဟုသာ သိရှိခဲ့သည်။ အရောင်မှာ မြင်နိုင်သောအလင်းထဲတွင် အနီနုရောင်ဖြစ်ပြီး ဂျူပီတာ၏ များစွာသော ဂြိုဟ်ရံလများထဲမှ [[အနန်းကီ အုပ်စု]]တွင် ပါဝင်သည်။&lt;ref name=&quot;SheppardJewittPorco2004&quot;&gt;[[:en:Scott S. Sheppard|Sheppard, S. S.]], [[:en:David C. Jewitt|Jewitt, D. C.]], [[:en:Carolyn Porco|Porco, C.]]; [http://www.ifa.hawaii.edu/~jewitt/papers/JUPITER/JSP.2003.pdf ''Jupiter's Outer Satellites and Trojans''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070614045102/http://www.ifa.hawaii.edu/~jewitt/papers/JUPITER/JSP.2003.pdf |date=2007-06-14 }}, in ''Jupiter: The Planet, Satellites and Magnetosphere,'' edited by Fran Bagenal, Timothy E. Dowling, William B. McKinnon, Cambridge Planetary Science, Vol. 1, Cambridge, UK: Cambridge University Press, {{ISBN|0-521-81808-7}}, 2004, pp. 263-280&lt;/ref&gt;


==ကိုးကား==
{{Reflist|30em}}


==ပြင်ပလင့်ခ်များ==
*[https://web.archive.org/web/20071109115620/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Jup_Ananke Ananke Profile] by [http://solarsystem.nasa.gov NASA's Solar System Exploration]
*[http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/irregulars.html David Jewitt pages] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305015638/http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/irregulars.html |date=5 March 2016 }}
*[https://web.archive.org/web/20021016114810/http://www.ifa.hawaii.edu/~sheppard/satellites/jupsatdata.html Scott Sheppard pages]


{{ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}}
{{နေအဖွဲ့အစည်း ဂြိုဟ်ရံလများ (အသေး)}}
[[Category:ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ]]</text>
      <sha1>p182l4xf9zlpdq1aoqhhs0torgc230g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အောင်ကို (နိုင်ငံရေးသမား)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107852</id>
    <revision>
      <id>1054741</id>
      <parentid>1017027</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T23:10:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1054741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20073" sha1="1kt8bfdr8n59zwywulc9xtrkknm2zik" xml:space="preserve">{{Infobox minister
|honorific-prefix = ဦး
| name                =​အောင်ကို
|honorific-suffix = 
| caption             = 
| order               = 
|image               = Aung Ko (cropped).jpg
| office              = [[သာသနာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန|သာသနာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီး]]
| term_start          = ၃၀ မတ် ၂၀၁၆
| term_end            = ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁
| president           = [[ထင်ကျော်၊ ဦး|ဦးထင်ကျော်]]&lt;br&gt;[[မြင့်ဆွေ၊ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး|ဦးမြင့်ဆွေ]] (ယာယီ)&lt;br&gt;[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးဝင်းမြင့်]]
| predecessor         =
*ဦးစိုးဝင်း ([[သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန|သာသနာရေး]])
*[[အေးမြင့်ကြူ|ဦးအေးမြင့်ကြူ]] ([[ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန|ယဉ်ကျေးမှု]])
| successor           = [[ကိုကို (ဝန်ကြီး)|ဦးကိုကို]]
| succeeding          = 
| order2              = ပြည်သူ့လွှတ်​တော်ကိုယ်စားလှယ်
| office2             = 
| term_start2         = ၃၀ မတ် ၂၀၁၁
| term_end2           = ၂၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၆
| predecessor2        = 
|constituency2=ကန်ပက်လက်မြို့နယ်
| successor2          = 
| birth_date          =  {{birth date and age|1948|1|4|df=y}}
| birth_place         = ​ကျောက်ပန်း​တောင်းမြို့၊ မန္တ​လေးတိုင်း​ဒေသကြီး
| death_date          =
| death_place         =
| nationality         = မြန်မာ
| party               = 
*[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ကြံ့ခိုင်​ရေး]] (၂၀၁၀-၂၀၁၆)
*ပြင်ပ (၂၀၁၆-)
| spouse              = ​မြင့်မြင့်ရီ
| relations           =
| children            = ၃
| residence           = 
| alma_mater          = 
| occupation          = 
| profession          =
| religion            = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
| signature           =
|allegiance       = {{flag|Myanmar}}
|branch           = [[တပ်မတော်]]
| serviceyears     = ၁၉၆၉-၁၉၉၇
|rank             = [[File:Brigadier General Tatmadaw.gif|20px]] ဗိုလ်မှူးချုပ်
| website             =
| footnotes           =
}}
'''ဦး​အောင်ကို''' (ယခင် သူရဦး​အောင်ကို) သည် ၂၀၁၆ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၁ ခုနှစ်အထိ [[သာသနာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]]၏  ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။၂၀၁၅ခုနှစ်အထိ ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ၏ ဗဟိုပါတီဝင်တစ်ဦးဖြစ်ခဲ့သူလည်းဖြစ်သည်။[[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း]]တွင် ဖမ်းဆီးခံရပြီး ထောင်၁၂နှစ်ချခံရကာ ၂၀၂၃ ဇန်နဝါရီ ၃ ရက်တွင် ပြန်လွတ်သည်။

== လွှတ်​တော်ကိုယ်စားလှယ် ==
ဗိုလ်မှူးချုပ်​ဟောင်းတစ်ဦးဖြစ်သူ သူရဦး​အောင်ကိုသည် ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ၏ ဗဟိုအုပ်ချုပ်​ရေး​ကော်မတီဝင်တစ်ဦးအဖြစ် ၁၉၉၇ ခုနှစ်မှ စတင်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ဥ​ရောပသမဂ္ဂ၏ ပိတ်ဆို့အ​ရေးယူခံရသည့် မြန်မာအစိုးရအဖွဲ့ဝင်များထဲမှ တစ်ဦးဖြစ်ကာ ၂၀၀၃ ခုနှစ်က [[သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန]] ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် လုပ်ကိုင်ရာမှ လူသိများလာသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://mfsa.com.mt/pages/readfile.aspx?f=/files/Announcements/Sanctions/International/Burma-Myanmar%20Council%20Decision%202003-461-CFSP.pdf|title=Burma-Myanmar Council Decision 2003-461 CFSP|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=}}&lt;/ref&gt;၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ဩစ​တြေးလျ၏ ပိတ်ဆို့မှုခံခဲ့ရသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.legislation.gov.au/Details/F2008L03865/087db82e-d16d-47e3-8e52-d76577d2de65|title=BANKING (FOREIGN EXCHANGE) REGULATIONS 1959 DIRECTION RELATING TO FOREIGN CURRENCY TRANSACTIONS AND TO BURMA|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=}}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၀​ရွေး​​ကောက်ပွဲတွင် ချင်းပြည်နယ်၊ ကန်ပက်လက်မြို့နယ်အတွက် ပြည်သူ့လွှတ်​တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ကြံ့ခိုင်​ရေးပါတီမှ အ​ရွေးခံခဲ့ရသည်။​​နောက်ပိုင်းတွင် သူရဦးရွှေမန်း အပါအဝင် ကြံ့ခိုင်​ရေးဗဟို​ကော်မတီဝင်များ ထုတ်ပယ်ခံရမှုတွင် ဦး​အောင်ကိုပါ ပါဝင်ခဲ့သည်။
== ဝန်ကြီး ==
ဦးသန်းရွှေ၏ အစိုးရအဖွဲ့တွင် [[မြင့်မောင်|သူရဦးမြင့်​မောင်]] လက်​အောက်၌ သာသနာ​ရေးဒုဝန်ကြီးအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ၏ ဗဟို​ကော်မတီဝင်အဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့ကာ ၂၀၁၂တွင် ပါတီအတွင်း​ရေးမှူးဖြစ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://news.xinhuanet.com/english/world/2012-10/16/c_131910351.htm|title=President U Thein Sein re-elected as Myanmar's ruling party leader - Xinhua {{!}} English.news.cn|website=news.xinhuanet.com|access-date=2016-03-22|archive-date=20 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121020100400/http://news.xinhuanet.com/english/world/2012-10/16/c_131910351.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;သူသည် ပြည်သူ့လွတ်​တော်ဥက္ကဋ္ဌ [[ရွှေမန်း၊ ဦး|ဦးရွှေမန်း]]၏ ရင်းနီး​သော မိတ်​ဆွေဖြစ်သည်။၂၀၁၅​ရွေး​ကောက်ပွဲမတိုင်မီ ဩဂုတ်လတွင် ပါတီဗဟို​ကော်မတီဝင်မှ ထုတ်ပယ်ခံကြရသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mmtimes.com/index.php/national-news/17171-speaker-makes-political-comeback-bid.html|title=EXCLUSIVE: Speaker makes political comeback bid|last=Lwin|first=Ei Ei Toe|website=www.mmtimes.com|access-date=}}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၅​ရွေး​ကောက်ပွဲအပြီးတွင် ကြံ့ခိုင်​ရေးပါတီမှ နုတ်ထွက်ခဲ့ပြီး အနိုင်ရပါတီ​ခေါင်း​ဆောင် ​ဒေါ်​အောင်ဆန်းစုကြည်ကို ချဉ်းကပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://frontiermyanmar.net/en/the-state-the-sangha|title=The state of the Sangha|last=Thu|first=Mratt Kyaw|website=Frontier Myanmar|access-date=|accessdate=20 April 2019|archivedate=8 May 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170508032849/http://frontiermyanmar.net/en/the-state-the-sangha}}&lt;/ref&gt;ဝန်ကြီးဌာန၂ခု​ပေါင်းကာ အသစ်ဖွဲ့ထားသည့် [[သာသနာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]] တွင် ပြည်​ထောင်စုဝန်ကြီးဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mmtimes.com/index.php/national-news/19591-daw-aung-san-suu-kyi-to-join-government-as-nld-reveals-cabinet.html|title=Daw Aung San Suu Kyi to join government as NLD reveals cabinet|last=Times|first=The Myanmar|website=www.mmtimes.com|access-date=}}&lt;/ref&gt;

ဦးအောင်ကိုသည် ၂၀၁၇ ခုနှစ်က ဘာသာရေးအဖွဲ့တစ်ခုဖြစ်သော စစ်တပ်ကိုထောက်ခံသည့် မဘသအဖွဲ့ကို ဖျက်သိမ်းရာတွင် အဓိကအခရာကျသူလည်းဖြစ်သည့်အပြင် ဝရမ်းပြေးဖြစ်သော ဦး[[ဝီရသူ (မစိုးရိမ်)|ဝီရသူ]]သည် လွတ်မြောက်နေဆဲဖြစ်သည်မှာ စစ်တပ်ထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင်ရှိသော ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ရဲတပ်ဖွဲ့ကို လူထုရွေးကောက်ခံအစိုးရက ဩဇာမသက်ရောက်သောကြောင့်ဖြစ်သည်ဟူသော စကားရပ်ကို ၂၀၂၀ ဇန်နဝါရီ၌ ဘာသာပေါင်းစုံတွေ့ဆုံပွဲတစ်ခုတွင် ပြောကြားခဲ့သည်လည်းရှိခဲ့သည်။ ထိုစကားရပ်နှင့်ပတ်သက်၍ စစ်တပ်ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ [[ဇော်မင်းထွန်း (ဒုဝန်ကြီး)|ဇော်မင်းထွန်း]]က ဖေဖော်ဝါရီတွင် စစ်တပ်ကိုဂုဏ်သိက္ခာညှိုးနွမ်းစေမှုဖြင့် အစိုးရအား ၎င်းကိုအရေးယူရန်တောင်းဆိုဖူးသည်လည်းရှိခဲ့၏ ။&lt;ref name=&quot;mynnow&quot;&gt;{{cite news|title=Junta announces corruption charge against ousted minister hated by nationalists |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/junta-announces-corruption-charge-against-ousted-minister-hated-by-nationalists|work=Myanmar Now|date=6 March 2021}}&lt;/ref&gt;

==တရားစွဲဆိုခံရခြင်း==
သူရဦးအောင်ကိုအား စစ်ကောင်စီမှ ၂၀၁၅-၂၀၂၁ အန်အယ်လ်ဒီအစိုးလက်ထက်အတွင်း သာသနာရေးဝန်ကြီးတစ်ဦးအဖြစ် တာဝန်ယူစဉ် သာသနာရေးဆိုင်ရာဆုတံဆိပ်များကို လူပုဂ္ဂိုလ်များအားချီးမြှင့်ရာ၌ လာဘ်စားခဲ့သည်ဟူသောအကြောင်းပြချက်ဖြင့် တရားစွဲဆိုခဲ့သည်။ တရားစွဲဆိုရခြင်းမှာ အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်က စုံစမ်းစစ်ဆေးရေးအဖွဲ့ဖွဲ့ကာ စုံစမ်းစစ်ဆေးသည်ဟု ၎င်းတို့၏သတင်းစာများတွင်ဖော်ပြထားသည်။ ဖော်ပြချက်များတွင် မည်ရွေ့မည်မျှပမာဏ လာဘ်ယူခဲ့သည်ဟုလည်း ဖော်ပြထား၏ ။&lt;ref name=&quot;mynnow&quot;/&gt;

ယင်းနောက် [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်]]က  သူရဦးအောင်ကို အား ပြစ်မှုထင်ရှားသည်ဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့ပြီး&lt;ref&gt;{{cite web |title=အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေပုဒ်မ ၅၅ အရ တရားစွဲဆိုခံရသည့် သာသနာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဟောင်း သူရဦးအောင်ကို အပေါ် စီရင်ချက် အမိန့်ချမှတ် |url=https://www.accm.gov.mm/acc/index.php?route=cms/article&amp;article_id=771 |website=www.accm.gov.mm |access-date=၂၈ မတ် ၂၀၂၂}}&lt;/ref&gt; ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၄ ရက်နေ့တွင်  အလုပ်နှင့်ထောင်ဒဏ် ၁၂ နှစ် ကျခံစေရန် အမိန့်ချမှတ်ခဲ့သည့်အပြင် ရွှေပန်းကန်၊ငွေကျပ်သိန်း၁၀၀နှင့်  Ford Everest Titanium မော်တော်ယာဉ် တစ်စီးတို့အား ပြည်သူ့ဘဏ္ဍာအဖြစ်သိမ်းဆည်းစေရန် ထည့်သွင်းကာ အမိန့်ချမှတ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |first1=ဧရာဝတီ |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို ယုံတဲ့ သူရဦးအောင်ကို |url=https://burma.irrawaddy.com/article/2022/03/22/250753.html |website=ဧရာဝတီ |access-date=၂၈ မတ် ၂၀၂၂ |date=၂၂ မတ် ၂၀၂၂}}&lt;/ref&gt;

စွပ်စွဲချက်များနှင့် ပတ်သတ်ပြီး သူရဦးအောင်ကိုဘက်က  ၎င်းတွင် အပြစ်မရှိကြောင်း အထောက်အထားဖြင့်ခု ခံချေပသက်သေပြနိုင်ခဲ့သည်ဟု ဖော်ပြထားချက်များလည်းရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=ထောင် ၁၂ နှစ်ချခံရသည့် သူရဦးအောင်ကို ကျန်းမာရေး စိုးရိမ်နေရ |url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/10779 |website=Myanmar NOW |access-date=၂၈ မတ် ၂၀၂၂ |language=my}}&lt;/ref&gt;

အလုပ်နှင့်ထောင်ဒဏ် ၁၂ နှစ် ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခံရသည့် ၂၀၂၂ ခုနှစ် မတ်လ ၁၄ ရက်နေ့တွင်ပင်  [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] ဥက္ကဋ္ဌက သူရဦးအောင်ကို ကိုရာဇဝတ်ကျင့်ထုံးဥပဒေပုဒ်မ၄၀၁၊ပုဒ်မခွဲ ၁အရ ကျခံနေသည့်ပြစ်ဒဏ်၏ ထက်ဝက်ဖြစ်သော ၆နှစ်အား လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ပြုပေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=သူရဦးအောင်ကိုအပေါ် ချမှတ်ထားသည့် ပြစ်ဒဏ်အား နစကဥက္ကဋ္ဌ ထက်ဝက်လျှော့ချ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ပြုပေး |url=https://news-eleven.com/article/229536 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |access-date=၂၆ ဧပြီ ၂၀၂၂ |language=my}}&lt;/ref&gt;

ဧရာဝတီနှင့်Myanmar Nowတို့က စစ်ကောင်စီ၏ ဖမ်းဆီးထောင်ချမှုအပေါ် ရန်ငြိုးဖြင့် ဆောင်ရွက်မှု၊ပြစ်ဒဏ်လျှော့ပေးမှုက နိုင်ငံရေး အမြတ်ထုတ်မှုစသည်ဖြင့် ရှုမြင်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;myanmarnow&quot;&gt;{{Cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/8915|title=ရန်ငြိုးဖြင့် ဖမ်းဆီးခံထားရသည့် သူရဦးအောင်ကို၏ အကျဉ်းစံဘဝ|access-date=4 January 2023|archive-date=4 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230104004437/https://myanmar-now.org/mm/news/8915}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;irrawaddy&quot;&gt;{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2022/04/26/251493.html|title=သူရ ဦးအောင်ကိုအား ပြစ်ဒဏ် လျှော့ပေးမှုသည် နိုင်ငံရေး အမြတ်ထုတ်မှုသာဖြစ်}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၃ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၃ရက်နေ့ ညနေပိုင်းတွင် စစ်ကောင်စီ၏ လွတ်ငြိမ်းဖြင့် သူရဦးအောင်ကို ပြန်လွတ်လာသည်။&lt;ref name=&quot;rfa&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/nld-minister-01032023180148.html|title=NLD ဝန်ကြီး သူရဦးအောင်ကို ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာ}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ (၅) ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်ထားသော မြန်မာနိုင်ငံတော်ပြန်တမ်းတွင် ဦးအောင်ကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည့် သူရဘွဲ့ (၁၉၇၅) နှင့် ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့ (၂/၂၀၁၂) များကို ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းခံခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=သူရဦးအောင်ကို၊ ဦးမြင့်နိုင်၊ ဗိုလ်ချုပ် လေးဦးနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်များဖြစ်သည့် ဦးချစ်ခိုင်၊ ဦးသိမ်းဝေ၊ ဦးခင်ရွှေ တို့ကို ချီးမြှင့်ထားသည့် ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ၊ ဆုတံဆိပ်များကို ပြန်လည်ရုပ်သိမ်း |url=https://news-eleven.com/article/308680 |url-status=live |access-date=20 Feb 2026 |website=Eleven Media}}&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[Category:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများ]]

{{Lifetime|၁၉၄၈| |}}</text>
      <sha1>1kt8bfdr8n59zwywulc9xtrkknm2zik</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရပ်ဝန်းနှင့် ပိုးလမ်းမ ဖိုရမ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>108086</id>
    <revision>
      <id>1054642</id>
      <parentid>719410</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T12:05:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1054642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3967" sha1="2cey3q4cdxa0hy0ionwmraa9ln71rlw" xml:space="preserve">'''ရပ်ဝန်းနှင့် ပိုးလမ်းမ ဖိုရမ်''' ({{lang-en|Belt and Road Forum}}) (သို့မဟုတ်) '''ရပ်ဝန်းနှင့် ပိုးလမ်းမ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ပူး​ပေါင်း​ဆောင်ရွက်​ရေး ဖိုရမ် '''({{lang-en|Belt and Road Forum for International Cooperation}})သည် တရုတ်နိုင်ငံမှ ကမကထပြုလုပ်​သော [[ရပ်ဝန်းနှင့် ပိုးလမ်းမ စီမံကိန်း]]အတွက် ​​ဆွေး​နွေးကြ​သော ဖိုရမ်များဖြစ်သည်။ ပထမအကြိမ်ဖိုရမ်ကို ၂၀၁၇ခုနှစ် ​မေလ၁၄ရက်​နှင့် ၁၅ရက်​နေ့တွင် တရုတ်နိုင်ငံ၊ ​ပေကျင်းမြို့တွင် ကျင်းပခဲ့ပြီး ဒုတိယအကြိမ်ဖိုရမ်ကို ၂၀၁၉ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၇ရက်​နေ့မှစတင် ကျင်းပခဲ့သည်။ သက်ဆိုင်ရာ စီမံကိန်းအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများမှ နိုင်ငံ​တော်အကြီးအကဲများ၊ အစိုးရအဖွဲ့ အကြီးအကဲများ၊ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများမှ ဧည့်သည်​တော်များ တက်​ရောက်ခဲ့ကြသည်။
[[File:Before the beginning of the Belt and Road international forum.jpg|thumb|ပထမအကြိမ်ဖိုရမ် မစတင်မီက]]

==လုပ်ငန်းစဉ်များ==
ကဏ္ဍတွင် တရုတ်နိုင်ငံ အမျိုးသား ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်​ရေးနှင့်ပြုပြင်​ပြောင်းလဲ​ရေး​ကော်မရှင် ဒုတိယ​ခေါင်း​ဆောင်၏ ​ပြောဆိုခ​ျက်အရ ဤဖိုရမ်၏ ရည်ရွယ်ချက်များ​မှာ ''​လွယ်ကူပြီး အကျိုးရှိသည့် နိုင်ငံတကာ ပူး​ပေါင်း​ဆောင်ရွက်​ရေး စင်္ကြန်တစ်ခုဖြစ်​ကြောင်း၊ ပိုမိုနီးကပ်ပြီး ခိုင်မာ​သော ပူး​ပေါင်း​ဆောင်ရွက်​ရေးကွန်ယက် စသည်တို့ကို တည်​ဆောက်ရန်ဖြစ်​ကြောင်း'' ​ပြောကြားခဲ့သည်။&lt;ref &gt;{{cite news|title=Belt and Road forum agenda set|url=http://europe.chinadaily.com.cn/china/2017-04/18/content_28982925.htm|agency=[[ရှင်ဟွာ သတင်းဌာန]]|date=April 18, 2017|archive-date=7 September 2023|access-date=29 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20230907193245/http://europe.chinadaily.com.cn/china/2017-04/18/content_28982925.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
ဤဖိုရမ်သည် [[ရပ်ဝန်းနှင့် ပိုးလမ်းမ စီမံကိန်း]]၏ အ​ခြေခံအ​ဆောက်အဦးများ၊ စွမ်းအင်ကဏ္ဍ၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု စသည့်အ​ကြောင်းအရာများအတွက် စင်္ကြန် တစ်ခုဖြစ်သည်။

==ကိုးကား==
{{reflist}}


[[Category:တရုတ်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရေး]]</text>
      <sha1>2cey3q4cdxa0hy0ionwmraa9ln71rlw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Lemakjei</title>
    <ns>3</ns>
    <id>113449</id>
    <revision>
      <id>1054666</id>
      <parentid>660710</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T14:25:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Manchiu</username>
        <id>3925</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Lmkjgmo]] စာမျက်နှာကို [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Lemakjei]] သို့ Manchiuက ရွှေ့ခဲ့သည်: အသုံးပြုသူ &quot;[[Special:CentralAuth/Lmkjgmo|Lmkjgmo]]&quot; ကို &quot;[[Special:CentralAuth/Lemakjei|Lemakjei]]&quot; သို့ အမည်ပြောင်းလဲစဉ် စာမျက်နှာအား အလိုအလျောက် ရွှေ့ပြောင်းခြင်း</comment>
      <origin>473428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8419" sha1="euhm08pgpva86e61zjztoqtb18clfew" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Jgmo30 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် ကျူတိုရီရယ်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[WP:TUTOR|ကျူတိုရီရယ်]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [http://unicode.today/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [http://unicode.today/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, like 'Interwikis' and updating images from Commons, etc.  So don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[User:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[User talk:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၂၁:၀၅၊ ၂၉ ဩဂုတ် ၂၀၁၉ (UTC)</text>
      <sha1>euhm08pgpva86e61zjztoqtb18clfew</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဆွေးနွေးချက်:မောင်ခင်မင် (ဓနုဖြူ)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>136048</id>
    <revision>
      <id>1054828</id>
      <parentid>520948</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T11:38:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-51296-14</username>
        <id>148541</id>
      </contributor>
      <comment>/* hi */ အပိုင်းသစ်</comment>
      <origin>1054828</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6571" sha1="lxr2vg97nayawlh1y22p05qmhsuxdyh" xml:space="preserve">==အကြံပြုခြင်း==
နာမည်အရင်းက ဦးခင်အေးဟု ရေး၍ 'မောင်ခင်မင်' သည် ကလောင်အမည် ဟုထင်ပါတယ်။ အကယ်၍ ကလောင်အမည်ဖြစ်ပါက '''မောင်ခင်မင် (ဓနုဖြူ)''' ဟု တိုက်ရိုက်ယူမှသာ ပြည့်စုံမည်ဟု ထင်ပါသည်။ 

တဆက်တည်း မြန်မာ လူပုဂ္ဂိုလ် အမည်များပေးလျှင် (ကျွန်တော့်အမြင်) ဘာဝိသေသမှ မပါဘဲ တိုက်ရိုက်ရေးသည်ကို နှစ်သက်ပါတယ်။ link လုပ်ရာမှာ နောက်ပြန်လှည့်ကြည့်စရာမလိုဘဲ နာမည်အမှန် သိရုံဖြင့် link လုပ်နိုင်ပါသည်။ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုအရ ရံခါတွင် 'ဦး၊ ကို၊ ဒေါ်၊ မ၊ အရှင်...' များမဖြစ်မနေထည့်လိုပါက အရှေ့တွင်သာ ထည့်ခြင်းကို နှစ်သက်ပါသည်။ ပို၍လည်း သဘာဝကျပါသည်။ မြန်မာစွယ်စုံကျမ်းသည် စာရွက်ပေါ်တွင် အခြေတည်သော စနစ်ဖြစ်၍ အက္ခရာစဉ်ရန် ထိုသို့ပြုလုပ်ကြသည်ဟု ယူဆပါတယ်။ ဥပမာ 'သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ ...' 

ဝီကီသည် စာရွက်ပေါ်တွင် အခြေမခံ၍ နည်းပညာ အကူအညီများဖြင့် တည်ဆောက်ထားသဖြင့် အထက်ပါနာမည်ကို မဖြစ်မနေ &quot;''ဒေါက်တာ''&quot; ထည့်မည်ဆိုပါက '''ဒေါက်တာ သန်းထွန်း''' ၊ ဒေါက်တာဘွဲ့ရ သန်ထွန်း နှစ်ဦးရှိလျှင် ဥပမာ '''ဒေါက်တာ သန်းထွန်း (သမိုင်း)''' ၊ '''ဒေါက်တာ သန်းထွန်း (ပထဝီ)''' ဟုသုံးပါက ဘာသာစကားအရ သဘာဝကျမယ်လို့ ထင်ပါတယ်။ ဆောင်ပါးရဲ့အပေါ်ထိပ်ကမှ Defaultsort template တို့လို အက္ခရာစဉ်ပေးတဲ့ နည်းပညာအကူအညီယူ၍ လုပ်လျှင် ပိုမိုစနစ်ကျနိုင်ပါမည်။ 

အချို့နာမည်တွေမှာ နာမည်တစ်လုံးတည်းရှိတဲ့ သူတွေ ဥပမာ 'ကင်းဝန်မင်းကြီး ဦးကောင်း' မှာ '''ကောင်း''' တစ်လုံးတည်းရေးရင် ဆိုရာမရောက်တဲ့အတွက်  အဲ့ဒီအခါမျိုးမှာ ဦးထည့်ဖို့ လိုပါမယ်။ '''ဦးကောင်း (ကင်းဝန်မင်းကြီး)'''  (သို့) '''ကင်းဝန်မင်းကြီး ဦးကောင်း''' ကဆီလျှော်ပြီး  defaultsort နဲ့ |က| ပေးလိုက်မယ်။ ထိုအစား '''ကောင်း၊ ဦး (ကင်းဝန်မင်းကြီး)''' က နဲနဲ တစ်မျိုးဖြစ်နေတယ်။ ခုရက်ပိုင်း ကိုNayimuu name sort လုပ်တာလေးတွေ သဘောကျတယ်။

အကြံပေးခြင်းမဟုတ်ပါ၊ အကြံပြုခြင်းသာဖြစ်သည်။ အမှားအယွင်းပါပါက (ကျွန်တော့်အမြင်အရ) စနစ်ကျစေချင်သော စိတ်ဖြင့်သာဖြစ်၍. . . 
[[အသုံးပြုသူ:Aungookingofcelestials|Aungookingofcelestials]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Aungookingofcelestials|ဆွေးနွေး]])  ၂၀:၄၁၊ ၂၀ ဇွန် ၂၀၂၀ (UTC)
:မြန်မာနာမည် ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်နဲ့ပတ်သက်ပြီး [[ဝီကီပီးဒီးယား:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်_(ဝေါဟာရ)/မော်ကွန်း_၁#မြန်မာအမည်_နှင့်_လင့်ခ်များ|ဒီနေရာ]]မှာ ဆွေးနွေးဖူးတယ်ဗျ။ စာပေ၊ ဂီတ၊ ရုပ်ရှင်စတဲ့ အနုပညာရှင်တွေ အမည်အတွက်ကတော့ သူတို့သုံးစွဲတဲ့ ကလောင်အမည်၊ အနုပညာအမည် အတိုင်း ထားလို့ရပါတယ်။ ([[:en:WP:STAGENAME]]) ပြီးတော့မှ sortkey ထည့်ပြီး စီလို့ရပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|&lt;span style=&quot;font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;&quot;&gt;Ninja&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;✮&lt;/span&gt;Strikers&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;&lt;span style=&quot;color:Red;font-size:85%;&quot;&gt;«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»&lt;/span&gt;&lt;/sup&gt;  ၂၀:၅၉၊ ၂၀ ဇွန် ၂၀၂၀ (UTC)

ကျေးဇူးပါ။ ဆွေးနွေးတာတွေ စနစ်ကျပြီး ပြည့်စုံလုနီးပါးရှိပါတယ်။ ဖတ်ပြီး ပြန် refer လုပ်လို့လည်း အဆင်ပြေတယ်။  [[အသုံးပြုသူ:Aungookingofcelestials|Aungookingofcelestials]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Aungookingofcelestials|ဆွေးနွေး]])  ၁၈:၀၁၊ ၂၁ ဇွန် ၂၀၂၀ (UTC)

== hi ==
hi [[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/~2026-51296-14|~2026-51296-14]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-51296-14|talk]])  ၁၁:၃၈၊ ၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>lxr2vg97nayawlh1y22p05qmhsuxdyh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1054829</id>
      <parentid>1054828</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T11:39:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NDG</username>
        <id>133983</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Reverted edits by [[Special:Contribs/~2026-51296-14|~2026-51296-14]] ([[User talk:~2026-51296-14|talk]]) to last version by Aungookingofcelestials: test edits, please use the sandbox</comment>
      <origin>520948</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6296" sha1="ak8rwajv0oqmrmrmw06bpefpoezjgap" xml:space="preserve">==အကြံပြုခြင်း==
နာမည်အရင်းက ဦးခင်အေးဟု ရေး၍ 'မောင်ခင်မင်' သည် ကလောင်အမည် ဟုထင်ပါတယ်။ အကယ်၍ ကလောင်အမည်ဖြစ်ပါက '''မောင်ခင်မင် (ဓနုဖြူ)''' ဟု တိုက်ရိုက်ယူမှသာ ပြည့်စုံမည်ဟု ထင်ပါသည်။ 

တဆက်တည်း မြန်မာ လူပုဂ္ဂိုလ် အမည်များပေးလျှင် (ကျွန်တော့်အမြင်) ဘာဝိသေသမှ မပါဘဲ တိုက်ရိုက်ရေးသည်ကို နှစ်သက်ပါတယ်။ link လုပ်ရာမှာ နောက်ပြန်လှည့်ကြည့်စရာမလိုဘဲ နာမည်အမှန် သိရုံဖြင့် link လုပ်နိုင်ပါသည်။ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုအရ ရံခါတွင် 'ဦး၊ ကို၊ ဒေါ်၊ မ၊ အရှင်...' များမဖြစ်မနေထည့်လိုပါက အရှေ့တွင်သာ ထည့်ခြင်းကို နှစ်သက်ပါသည်။ ပို၍လည်း သဘာဝကျပါသည်။ မြန်မာစွယ်စုံကျမ်းသည် စာရွက်ပေါ်တွင် အခြေတည်သော စနစ်ဖြစ်၍ အက္ခရာစဉ်ရန် ထိုသို့ပြုလုပ်ကြသည်ဟု ယူဆပါတယ်။ ဥပမာ 'သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ ...' 

ဝီကီသည် စာရွက်ပေါ်တွင် အခြေမခံ၍ နည်းပညာ အကူအညီများဖြင့် တည်ဆောက်ထားသဖြင့် အထက်ပါနာမည်ကို မဖြစ်မနေ &quot;''ဒေါက်တာ''&quot; ထည့်မည်ဆိုပါက '''ဒေါက်တာ သန်းထွန်း''' ၊ ဒေါက်တာဘွဲ့ရ သန်ထွန်း နှစ်ဦးရှိလျှင် ဥပမာ '''ဒေါက်တာ သန်းထွန်း (သမိုင်း)''' ၊ '''ဒေါက်တာ သန်းထွန်း (ပထဝီ)''' ဟုသုံးပါက ဘာသာစကားအရ သဘာဝကျမယ်လို့ ထင်ပါတယ်။ ဆောင်ပါးရဲ့အပေါ်ထိပ်ကမှ Defaultsort template တို့လို အက္ခရာစဉ်ပေးတဲ့ နည်းပညာအကူအညီယူ၍ လုပ်လျှင် ပိုမိုစနစ်ကျနိုင်ပါမည်။ 

အချို့နာမည်တွေမှာ နာမည်တစ်လုံးတည်းရှိတဲ့ သူတွေ ဥပမာ 'ကင်းဝန်မင်းကြီး ဦးကောင်း' မှာ '''ကောင်း''' တစ်လုံးတည်းရေးရင် ဆိုရာမရောက်တဲ့အတွက်  အဲ့ဒီအခါမျိုးမှာ ဦးထည့်ဖို့ လိုပါမယ်။ '''ဦးကောင်း (ကင်းဝန်မင်းကြီး)'''  (သို့) '''ကင်းဝန်မင်းကြီး ဦးကောင်း''' ကဆီလျှော်ပြီး  defaultsort နဲ့ |က| ပေးလိုက်မယ်။ ထိုအစား '''ကောင်း၊ ဦး (ကင်းဝန်မင်းကြီး)''' က နဲနဲ တစ်မျိုးဖြစ်နေတယ်။ ခုရက်ပိုင်း ကိုNayimuu name sort လုပ်တာလေးတွေ သဘောကျတယ်။

အကြံပေးခြင်းမဟုတ်ပါ၊ အကြံပြုခြင်းသာဖြစ်သည်။ အမှားအယွင်းပါပါက (ကျွန်တော့်အမြင်အရ) စနစ်ကျစေချင်သော စိတ်ဖြင့်သာဖြစ်၍. . . 
[[အသုံးပြုသူ:Aungookingofcelestials|Aungookingofcelestials]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Aungookingofcelestials|ဆွေးနွေး]])  ၂၀:၄၁၊ ၂၀ ဇွန် ၂၀၂၀ (UTC)
:မြန်မာနာမည် ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်နဲ့ပတ်သက်ပြီး [[ဝီကီပီးဒီးယား:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်_(ဝေါဟာရ)/မော်ကွန်း_၁#မြန်မာအမည်_နှင့်_လင့်ခ်များ|ဒီနေရာ]]မှာ ဆွေးနွေးဖူးတယ်ဗျ။ စာပေ၊ ဂီတ၊ ရုပ်ရှင်စတဲ့ အနုပညာရှင်တွေ အမည်အတွက်ကတော့ သူတို့သုံးစွဲတဲ့ ကလောင်အမည်၊ အနုပညာအမည် အတိုင်း ထားလို့ရပါတယ်။ ([[:en:WP:STAGENAME]]) ပြီးတော့မှ sortkey ထည့်ပြီး စီလို့ရပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|&lt;span style=&quot;font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;&quot;&gt;Ninja&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;✮&lt;/span&gt;Strikers&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;&lt;span style=&quot;color:Red;font-size:85%;&quot;&gt;«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»&lt;/span&gt;&lt;/sup&gt;  ၂၀:၅၉၊ ၂၀ ဇွန် ၂၀၂၀ (UTC)

ကျေးဇူးပါ။ ဆွေးနွေးတာတွေ စနစ်ကျပြီး ပြည့်စုံလုနီးပါးရှိပါတယ်။ ဖတ်ပြီး ပြန် refer လုပ်လို့လည်း အဆင်ပြေတယ်။  [[အသုံးပြုသူ:Aungookingofcelestials|Aungookingofcelestials]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Aungookingofcelestials|ဆွေးနွေး]])  ၁၈:၀၁၊ ၂၁ ဇွန် ၂၀၂၀ (UTC)</text>
      <sha1>ak8rwajv0oqmrmrmw06bpefpoezjgap</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>၇-ဆယ့်တစ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>137929</id>
    <revision>
      <id>1054775</id>
      <parentid>957193</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T01:43:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1054775</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="113200" sha1="dzhtnd9b96gu6iugld0d5lqvdb4uwqy" xml:space="preserve">{{Infobox company
| name                = ဆဲဗင်း အလဲဗင်း
| logo                = Logo of 7-Eleven (transparent).svg
| logo_size           = 150
| အမျိုးအစား                = ပုဂ္ဂလိကပိုင်
| တည်ထောင်သူ             = ဂျိုးစီ ထအမ်စံ
| အဆောက်အဦး     = {{စတင်ရက်စွဲနှင့်ခုနှစ်|1927}} (စတိုးဆိုင်)
| တည်နေရာ       = [[ဒါးလတ်စ်မြို့]] ၊ [[တက္ကဆပ်ပြည်နယ်]]
| ဝဘ်ဆိုက်             = {{URL|https://www.7-eleven.com/}}
| location_country    = {{အလံ|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}}
| locations           = ၇၁၁၀၀
| key_people          = ဂျိုးဇက် တယ်ပင်တို(အမှုဆောင်အရာရှိချုပ် နှင့် ဥက္ကဋ္ဌ)&lt;br/&gt;စတန်လေ(ဒု ဥက္ကဋ္ဌ နှင့် ဘဏ္ဍာရေးအရာရှိချုပ်)
| industry            = ကုန်စုံဆိုင်
| products            = အဖျော်ယမကာ&lt;br/&gt;အခြားထုတ်ကုန်မျာ: ကော်ဖီ၊၊သကြားလုံး ၊အသင့်စားအစားအစာ၊ဓာတ်ဆီ၊နို့ထွက်ပစ္စည်း၊သွားရည်စား၊အရက်ယမကာ
| ဝန်ထမ်းအရေအတွက်       = ၄၅၀၀၀
| အရေအတွက်ဝန်ထမ်းတစ်နှစ်  = ၂၀၁၀
| Parent              = [[:en:Seven &amp; I Holdings Co.|Seven &amp; I Holdings Co., Ltd.]] (၂၀၀၅–လက်ရှိ)
}}

''ဆဲဗင်း အလဲဗင်း'' ('''7ᴇʟᴇᴠᴇn''') သည်[[ဒါးလတ်စ်မြို့]] ၊ [[တက္ကဆပ်ပြည်နယ်]] တွင် အခြေစိုက်သည့်  ကုန်စုံစတိုးဆိုင်ကြီးတစ်ခုဖြစ်သည်။ ၁၉၂၇ ခုနှစ်တွင် Dallas ရှိရေခဲအိမ်စတိုးတစ်ခုအဖြစ်စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၈ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၆ ခုနှစ်အတွင်း Tote'm Stores ဟုအမည်ပေးခဲ့သည်။ ကုမ္ပဏီ၏ ၇၀% ကိုဂျပန်လက်အောက်ခံ Ito-Yokado မှ ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင်ဝယ်ယူပြီးနောက် ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် Seven-Eleven Japan Co. , Ltd ၏လက်အောက်ခံအဖြစ်ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ယခုအခါတိုကျိုအခြေစိုက် Seven &amp; I Holdings Co. , Chiyoda မှပိုင်ဆိုင်သည်။

ဇူလိုင်လ ၂၀ ရက်နေ့အထိ နိုင်ငံပေါင်း ၇ နိုင်ငံမှ ဆိုင်ခွဲပေါင်း ၇၁,၁၁၁ အထိ ရှိလာသည်။ &lt;ref&gt;{{cite web |last1=Chang |first1=Ron |title=7-Eleven Opens 71,100th Store In S. Korea |url=http://tbs.seoul.kr/eFm/newsView.do?typ_800=J&amp;idx_800=3395420&amp;seq_800= |website=tbs |accessdate=11 July 2020}}&lt;/ref&gt;

== အေတီမိုလိုယီ ==

ဖောက်သည်များက ၎င်းတို့၏ဝယ်ယူမှုများအား စုဆောင်းမိသောကြောင့်ကုမ္ပဏီ၏ပထမဆုံးဆိုင်များမှာTote'm Stores အမည်ရှိ Dallas ဖြစ်သည်။ အချို့သောစတိုးဆိုင်များတွင် စတိုးဆိုင်ရှေ့တွင် စစ်မှန်သောအလက်စကာမှ စုစုပေါင်းစတိုးဆိုင်များပါရှိသည်။ ၁၉၄၆ တွင်ကွင်းဆက်၏အမည်ကို Tote'm မှ 7-Eleven ဟု ပြောင်းလဲ၍ ကုမ္ပဏီ၏အချိန်နှင့်တပြေးညီ ဖြစ်စေရန် တစ်ပတ်လျှင်ခုနစ်ရက် နံနက် ၇:၀၀ နာရီမှ ၁၁:၀၀ နာရီအဖြစ်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;History - 7-Eleven Corporate&quot;/&gt; ၁၉၉၉ နိုဝင်ဘာလတွင်အမေရိကန်ကုမ္ပဏီရဲ့ကုမ္ပဏီအမည်ကို &quot;Southland Corporation&quot; မှ &quot;7-Eleven Inc. &quot; သို့ပြောင်းခဲ့သည်။&quot;&lt;ref name=&quot;7-Eleven Corporate&quot;&gt;{{cite web |title= 7-Eleven Corporate |url= http://corp.7-eleven.com/corp/7-eleven-profile |website= corp.7-eleven.com |publisher= 7-Eleven Corporate |accessdate= February 10, 2015 |archive-date= 10 February 2015 |archive-url= https://web.archive.org/web/20150210155353/http://corp.7-eleven.com/corp/7-eleven-profile }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Smith |first1= Andrew F. |title= The Oxford Companion to American Food and Drink |date= May 2007 |publisher= Oxford University Press |page= 146}}&lt;/ref&gt;

== သမိုင်း ==

၁၉၂၇ ခုနှစ်တွင် Southland Ice ကုမ္ပဏီဝန်ထမ်း ဂျွန်ဂျက်ဖာဆန်ဂရင်းသည် ရေခဲများကို စတင်ရောင်းခဲ့သည်။ ထို့နောက်သူသည် Dallas ရှိရေခဲအိမ်စတိုးဆိုင် ၁၆ ခုအနက်တစ်ခုမှ ကြက်ဥ၊ နို့နှင့်ပေါင်မုန့်များကို စတင်ရောင်းချခဲ့သည်။ Thompson, Sr.&lt;ref name=&quot;7-Eleven, Inc. History&quot;&gt;[http://www.fundinguniverse.com/company-histories/7-eleven-inc-history/ &quot;7-Eleven, Inc. History&quot;] Retrieved July 20, 2012.&lt;/ref&gt; ကုန်စုံစတိုးဆိုင်ငယ်များနှင့်အထွေထွေကုန်သည်များရှိသော်လည်း Thompsonက အဆင်ပြေသောစတိုးဆိုင်များတွင် ပေါင်မုန့်နှင့်နို့ထွက်ပစ္စည်းများကို ရောင်းချခြင်းသည် ဖောက်သည်များအနေဖြင့် အခြေခံပစ္စည်းများအတွက်ခရီးဝေးသွားရန်လိုအပ်ချက်ကိုလျှော့ချလိမ့်မည်ဟုဆိုခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် Thompson သည် ရေခဲကုမ္ပဏီကိုဝယ်ယူခဲ့ပြီး [[ဒါးလတ်စ်မြို့]]ရှိနေရာအများအပြားကိုကြီးကြပ်သော ကော်ပိုရေးရှင်း အဖြစ်သို့ပြောင်းလဲခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;History - 7-Eleven Corporate&quot;&gt;{{cite news|url=http://corp.7-eleven.com/corp-BAK/history |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170317220331/http://corp.7-eleven.com/corp-BAK/history |archivedate=March 17, 2017 |title=History - 7-Eleven Corporate |work=7-Eleven, Inc. |accessdate=April 18, 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် Jenna Lira သည် အလက်စကာမှအမှတ်တရလက်ဆောင်ပစ္စည်းအဖြစ် Totem တိုင်ကိုယူဆောင်လာပြီးစတိုးဆိုင်ရှေ့တွင်နေရာချခဲ့သည်။ ဒါကြောင့်အာရုံစူးစိုက်မှုကိုများစွာသောသဘောတူညီချက်ဆွဲဆောင်အဖြစ်ဝင်ရိုးစွန်းကုမ္ပဏီများအတွက်ဈေးကွက်ရှာဖွေရေးကိရိယာတခုအဖြစ်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ မကြာခင်မှာပဲအမှုဆောင်အရာရှိတွေကဆိုင်တိုင်းကိုရှေ့မှာစတိုးဆိုင်တိုင်းရှေ့မှာထည့်ပြီးနောက်ဆုံးမှာသူတို့ရဲ့စတိုးဆိုင်တွေအတွက် Alaska Native သွင်းထားတဲ့ဆောင်ပုဒ်ကိုလက်ခံလိုက်သည်။ နောက်ပိုင်းတွင်စတိုးဆိုင်များကို Tote'm Stores ဟူသောအမည်ဖြင့်စတင်လည်ပတ်ခဲ့သည်။ ထိုနှစ်တွင်ပင်ကုမ္ပဏီသည်၎င်း၏ Dallas ရှိအချို့နေရာများတွင်ဓာတ်ဆီဆိုင်များကိုစမ်းသပ်မှုတစ်ခုအဖြစ်စတင်ခဲ့သည်။ ဂျိုးထောစန်ကလည်းကုမ္ပဏီ၏စတိုးဆိုင်များတွင်ထူးခြားသောလက္ခဏာတစ်ခုပေးပြီးလူတိုင်းသည်စတိုးဆိုင်တိုင်းတွင်တူညီသောအရည်အသွေးနှင့်ဝန်ဆောင်မှုရရှိရန်ဝန်ထမ်းများကိုလေ့ကျင့်ပေးသည်။ တောင်ဘက်ကရေခဲစခန်းရှိယောက်ျားလေးများအတွက်ယူနီဖောင်းလည်းစတင်ခဲ့သည်။ ဒါကလက်လီစတိုးဆိုင်အဖြစ်ကုမ္ပဏီတစ်ခုရဲ့အောင်မြင်မှုအတွက်အဓိကအချက်တစ်ချက်ဖြစ်လာသည်။{{fact|date=May 2018}}

၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင်[[ကမ္ဘာ့စီးပွားပျက်ကပ်ကြီး]]ကကုမ္ပဏီကိုထိခိုက်ခဲ့ပြီးဒေဝါလီခံခြင်းဆီသို့ပို့ခဲ့သည်။ မည်သို့ပင်ဆိုစေကာမူကုမ္ပဏီသည်ပြန်လည်ထူထောင်ခြင်းနှင့်ပြန်လည်လက်ခံခြင်းများမှတဆင့်၎င်း၏လုပ်ငန်းများကိုဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ တစ်ဦးကရှိ Dallas ဘဏ်လုပ်ငန်းရှင်,W.W.Overton Jr. သည်ကုမ္ပဏီ၏ငွေချေးစာချုပ်အားဒေါ်လာ ၇ ဒေါ်လာဖြင့်ရောင်းချခြင်းအားဖြင့်ဘဏ္ဍာရေးကိုပြန်လည်ရှင်သန်စေခဲ့သည်။ ကုမ္ပဏီ၏ပိုင်ဆိုင်မှုကိုဒါရိုက်တာဘုတ်အဖွဲ့၏ထိန်းချုပ်မှုအောက်သို့ရောက်စေသည်။&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Press|first1=Hoover's Business|title=Hoover's Handbook of Private Companies|date=2010|publisher=Hoover's Business Press|page=209}}&lt;/ref&gt;

၁၉၄၆ တွင်ကုမ္ပဏီ၏စစ်အပြီးပြန်လည်နာလန်ထူရန်ဆက်လက်ကြိုးပမ်းမှုအနေဖြင့်ထိုစဉ်ကမကြုံစဖူးသောစတိုးဆိုင်များ၏နာရီသစ်လည်ပတ်မှု (နံနက် ၇ နာရီမှည ၁၁ နာရီအထိ) ကိုရောင်ပြန်ဟပ်ရန်အတွက် 7-Eleven ဟုအမည်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် Austin စတိုးသည်ဖောက်သည်များ၏လိုအပ်ချက်ကိုဖြည့်ဆည်းရန်ညလုံးပေါက်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီးနောက် ၇၁ Eleven သည်တက္ကဆက်ပြည်နယ်၊ အော်စတင်တွင် ၂၄ နာရီအစီအစဉ်ဖြင့်စမ်းသပ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;History - 7-Eleven Corporate&quot;/&gt; နောက်ပိုင်းတွင် ၂၄ နာရီစတိုးဆိုင်များကို Fort Worth နှင့် Texas ရှိ Dallas ရှိ [[လပ်ဗီးဂပ်စ်မြို့]]လပ်ဗီးဂပ်စ်မြို့ နှင့် [[နီဗားဒါးပြည်နယ်]] နီဗားဒါးပြည်နယ်တို့တွင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://corp.7-eleven.com/corp-BAK/open-around-the-clock |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170418090449/http://corp.7-eleven.com/corp-BAK/open-around-the-clock |archivedate=April 18, 2017 |title=Open Around the Clock - 7-Eleven Corporate |work=7-Eleven, Inc. |accessdate=April 18, 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင်တောင်ဘက်က[[https://my.wikipedia.org/wiki/လူဝီစီယားနားပြည်နယ်|လူဝီစီယားနားပြည်နယ်{{Dead link|date=August 2021 }}]] လူဝီစီယားနားပြည်နယ်ရှိShreveport မှ ဂရေဟမ် Allen Penniman, Sr. (1903-1985) ပိုင်ဟောင်းပါကစ္စတန်ကွင်းဆက်၏စတိုးဆိုင်များကိုဝယ်ယူခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.geni.com/people/G-Allen-Penniman/308343952620003883|title=G. Allen Penniman|publisher=geni.com|accessdate=October 12, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.legacy.com/obituaries/pensacolanewsjournal/obituary.aspx?pid=174762130|title=Edgar Erwin Penniman|publisher=[[Pensacola News Journal]]|date=May 2, 2015|accessdate=October 12, 2015}}&lt;/ref&gt;

[[File:7-Eleven, Orlando, Florida, August 1987.ogv|thumb|၁၉၈၇၊ ဩဂုတ်လတွင် Floridian 7-Eleven စတိုးဆိုင်တွင်ဗီဒီယိုဖိုင်]]

၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင်ကယ်လီဖိုးနီးယားရှိအမြန်ဖွင့်လှစ်သည့်စတိုးဆိုင် ၁၂၆ အမြန်ဖွင့်လှစ်ထားသည့် Speedee Mart ကို ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင်ဝယ်ယူခဲ့ပြီးနောက်ကုမ္ပဏီသည်လုပ်ငန်းလုပ်ငန်းစတင်ခဲ့သည်။ ကုမ္ပဏီသည် ၁၉၆၈ ခုနှစ်တွင်ပထမဆုံးသောဧရိယာလိုင်စင်သဘောတူညီချက်ကိုမစ်ရှီဂန်ပြည်နယ်၊ Saginawရှိဝတ်ကို၊Saginaw, [[https://my.wikipedia.org/wiki/မီချီဂန်ပြည်နယ်|မီချီဂန်ပြည်နယ်{{Dead link|date=August 2021 }}]]မီချီဂန်ပြည်နယ်၏ပထမဦးဆုံးအမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဧရိယာ 7-Eleven လိုင်စင်ရသူဖြစ်လာခဲ့သည်။

၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနှောင်းပိုင်းတွင်တောင်ဘက်ကော်ပိုရေးရှင်းသည်ကောလာဟလထွက်ပေါ်လာသည့်ကောလာဟလသတင်းများကြောင့် Thompson မိသားစုအားအများပိုင်ရှယ်ယာများကိုတင်ဒါကမ်းလှမ်းမှုဖြင့်ဝယ်ယူခြင်းအားဖြင့်ကုမ္ပဏီကိုပုဂ္ဂလိကပုံစံအဖြစ်ပြောင်းလဲရန်ခြေလှမ်းများလှမ်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Sims|first1=Calvin|title=7-Eleven Owner in $5 Billion to Sell Company|url=https://www.nytimes.com/1987/07/06/business/7-eleven-owner-in-5-billion-deal-to-sell-company.html|accessdate=August 4, 2015|work=New York Times|date=July 6, 1987}}&lt;/ref&gt;၁၉၈၇ ခုနှစ်ဒီဇင်ဘာလတွင် 7-Eleven ၏ဥက္ကဋ္ဌနှင့်စီအီးအို John Philp Thompsonကကုမ္ပဏီ၏ဒေါ်လာ ၅.၂ ဘီလီယံစီမံခန့်ခွဲမှုဝယ်ယူမှုပြီးဆုံးခဲ့သည်။ ဝယ်ယူမှုသည် ၁၉၈၇ စတော့ဈေးကွက်ပြိုလဲခြင်း၏အကျိုးသက်ရောက်မှုများနှင့်အစပိုင်းတွင်အထွက်နှုန်းမြင့်မားသောကြွေးမြီဘဏ္ဍာရေးကိုမြှင့်တင်ရန်ပျက်ကွက်ခဲ့ပြီးနောက်ကုမ္ပဏီအနေဖြင့်ကုမ္ပဏီ၏ငွေချေးစာချုပ်များတွင်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံရန်လှုံ့ဆော်မှုအဖြစ်စတော့ရှယ်ယာအချို့ကိုကမ်းလှမ်းရန်လိုအပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|last=Frank| first=Peter H.| url=https://www.nytimes.com/1987/11/11/business/southland-buyout-hits-snag.html|title=Southland Buyout Hits Snag|newspaper=The New York Times|date=November 11, 1987|accessdate=August 3, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Wayne|first=Leslie |url=https://www.nytimes.com/1988/01/04/business/takeovers-revert-to-the-old-mode.html| title=Takeovers Revert to the Old Mode|newspaper=The New York Times|date=January 4, 1988|accessdate=August 3, 2015}}&lt;/ref&gt;

ထိုကဲ့သို့သောချုပ်အော်တိုအစိတ်အပိုင်းများကွင်းဆက်အဖြစ်ပိုင်ဆိုင်မှုအမျိုးမျိုး၊&lt;ref&gt;{{cite news|title=Company News: Southland to Sell Chief Auto Unit|url=https://www.nytimes.com/1987/12/25/business/company-news-southland-to-sell-chief-auto-unit.html|accessdate=August 4, 2015|work=New York Times|agency=Reuters|date=December 25, 1987}}&lt;/ref&gt; ရေခဲခွဲခြင်း၊နှင့်စတိုးဆိုင်နေရာများရာပေါင်းများစွာ၊&lt;ref&gt;{{cite news|title=Company News: Circle K Will Acquire 473 7-Eleven Stores|url=https://www.nytimes.com/1988/03/01/business/company-news-circle-k-will-acquire-473-7-eleven-stores.html|accessdate=August 4, 2015|work=New York Times|agency=Associated Press|date=March 1, 1988}}&lt;/ref&gt; အရောင်းအဝယ်ကာလအတွင်းကြွေးမြီသက်သာစေရန်၁၉၈၇နှင့်၁၉၉၀အကြားရောင်းခဲ့သည်။ ဤသို့လျှော့ချခြင်းကြောင့်မြို့ပြဧရိယာများစွာသည် ၇-ဆယ့်တစ်စတိုးဆိုင်များကိုပြိုင်ဘက်စတိုးဆိုင်အော်ပရေတာများဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။ ၁၉၉၀ အောက်တိုဘာလတွင်အကြီးမားဆုံးသောကြွေးတင်နေသည့်တောင်ဘက်ကော်ပိုရေးရှင်းသည်ကုမ္ပဏီ၏ ၇၀% ကိုဂျပန်လက်အောက်ခံ Ito-Yokado သို့လွှဲပြောင်းရန်အတွက်အခန်း ၁၁ ကိုဒေဝါလီခံရန်တင်သွင်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Silverstein|first1=Stuart|title=7-Eleven Parent Files 'Prepackaged' Bankruptcy : Retailing: Southland Corp. hopes to expedite the sale of the convenience store chain to its longtime affiliate in Japan|url=http://articles.latimes.com/1990-10-25/business/fi-4478_1_prepackaged-bankruptcy|accessdate=August 4, 2015|work=Los Angeles Times|date=October 25, 1990|archivedate=9 October 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151009014736/http://articles.latimes.com/1990-10-25/business/fi-4478_1_prepackaged-bankruptcy}}&lt;/ref&gt;

Ito-Yokado နှင့် Seven-Eleven Japan မှဒေါ်လာ ၄၃၀ မီလီယံဖိုးငွေအပြီးတွင် ၁၉၉၁ ခုနှစ်မတ်လတွင်တောင်ဘက်သည်ဒေဝါလီခံရခြင်းမှလွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ ယခုဂျပန်ကုမ္ပဏီနှစ်ခုသည်ကုမ္ပဏီ၏ ၇၀% ကိုထိန်းချုပ်ထားပြီး Thompson မိသားစုကို ၅ ရာခိုင်နှုန်းဆက်လက်ထားရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite news|title=Japanese Firms Pull Southland Corp. From Chapter 11 : Bankruptcy: The two companies pumped $430 million into the parent company of the 7-Eleven chain for 70% of its stock|url=http://articles.latimes.com/1991-03-06/business/fi-171_1_japanese-companies|accessdate=August 4, 2015|work=Los Angeles Times|date=March 6, 1991|archivedate=4 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150904045524/http://articles.latimes.com/1991-03-06/business/fi-171_1_japanese-companies}}&lt;/ref&gt; ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင်တောင်ဘက် ကော်ပိုရေးရှင်းသည် 7-Eleven မှလွဲ၍ အခြားလုပ်ဆောင်မှုများမှခွဲထုတ်ခြင်းအားဖြင့် 7-Eleven, Inc. သို့ပြောင်းလဲခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|title=Southland is changing its name to 7-Eleven|url=https://www.nytimes.com/1999/03/10/business/southland-is-changing-its-name-to-7-eleven.html|accessdate=August 4, 2015|work=Los Angeles Times|date=March 10, 1999}}&lt;/ref&gt; Ito-Yokado သည် Seven &amp; I Holdings Co. , ကိုတည်ထောင်ခဲ့ပြီး 7-Eleven သည် ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင်၎င်း၏လက်အောက်ခံကုမ္ပဏီဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် Seven &amp; I Holdings သည်အမေရိကန်လုပ်ငန်းများကိုတိုးချဲ့မည်ဟုကြေညာခဲ့သည်။ နောက်ထပ် ၇၀၀၀ ထပ်တိုးသောအမေရိကန်စတိုးဆိုင်များ။

၂၀၁၀ ခုနှစ်အတွက် 7-Eleven သည် &quot;ကမ္ဘာပေါ်တွင်ပထမဆုံးနှင့်အပြည့်စုံဆုံးအဆင့်&quot; ဖြစ်သည့် Entrepreneur မဂ္ဂဇင်း၏ ၃၁ ကြိမ်မြောက်နှစ်ပတ်လည်လုပ်ငန်း ၅၀၀ တွင်နံပါတ် ၃ နေရာကိုရောက်ရှိခဲ့သည်။ ၇ နှစ် Eleven ကို ၁၇ နှစ်မြောက်ထိပ်ဆုံး ၁၀ ယောက်စာရင်းဝင်ခဲ့သည်။

၂၀၁၀ တွင်ဖလော်ရီဒါပြည်နယ်၊ DeLand တွင်ပထမဆုံး &quot;အစိမ်းရောင်&quot; 7-Eleven စတိုးဆိုင်ကိုဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ စတိုးဆိုင်မှာယူအက်စ်အစိမ်းရောင်ဆောက်လုပ်ရေးကောင်စီ (USGBC) ၏စွမ်းအင်နှင့်ပတ်ဝန်းကျင်ဒီဇိုင်းခေါင်းဆောင်မှု (LEED) ။ ထို့အပြင်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နှင့်သဟဇာတဖြစ်သောဒီဇိုင်းသည်စတိုးဆိုင်အတွက်စွမ်းအင်သုံးစွဲမှုသက်သာစေသည်။ ထိုနှစ်တွင်ပင် 7-Eleven သည် Slurpee တည်ဆောက်သူ၏အိုင်ဖုန်းနှင့်အန်းဒရွိုက်ဆော့ဝဲ (App) ကိုစတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ Slurpee တည်ဆောက်မှုဆော့ဝဲသည် 7-Eleven စတိုးဆိုင်များကိုလွယ်ကူစွာရှာဖွေနိုင်ပြီးမောင်းနှင်မှုလမ်းညွှန်ကိုပေးသည်။ နောက်နှစ်တွင် 7-Eleven သည် ၄၀,၀၀၀ စတိုးဆိုင်ဖွင့်ပွဲအခမ်းအနားကျင်းပပြီးနှစ်နှစ်အတွင်းတွင်၎င်း၏စတိုးဆိုင် ၆၀,၀၀၀ ကိုဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။

==ထုတ်ကုန်များနှင့်ဝန်ဆောင်မှုများ== &lt;!-- Big Gulp redirects to this section --&gt;&lt;!-- For external subsection links --&gt;
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိ7-Eleven Slurpee အချိုရည်၁၉၆၅မှာစတင်မိတ်ဆက်တစ်တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအေးစက်နေတဲ့အချိုရည်ဥက္ကလာဟိုးမားရဲ့စတိုးဆိုင်ရေခဲနေသောသောက်အဖြစ်လူသိများကြသည်နှင့် Big Gulp အဖျော်ယမကာ၁၉၇၆ခုနှစ်တွင်စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;[https://www.nytimes.com/2012/06/07/nyregion/7-eleven-big-gulps-are-immune-from-proposed-new-york-city-ban.html?_r=0 &quot;At 7-Eleven, the Big Gulps Elude a Ban by the City&quot;], by Aaron Edwards, ''[[The New York Times]]'', June 6, 2012 [consulted November 17, 2015].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.adweek.com/news/advertising-branding/tall-cold-tale-big-gulp-162960 &quot;The Tall, Cold Tale of the Big Gulp Thanks to 7-Eleven, large will never be the same&quot;], by Robert Klara, ''[[Adweek]]'', February 16, 2015 [consulted November 17, 2015].&lt;/ref&gt;အခြားထုတ်ကုန်များမှာ ၇-ဆယ့်တစ်ရွေးချယ်ထားသောပုဂ္ဂလိကအမှတ်တံဆိပ်ထုတ်ကုန်များ၊ ကော်ဖီ၊ အသစ်ပြုလုပ်ထားသောနေ့စဉ်အသားညှပ်ပေါင်မုန့်သစ်သီးသစ်များ၊ အသုပ်များ၊ ကိတ်မုန့်များ၊ အပူနှင့်ပြင်ဆင်ထားသည့်အစားအစာများ၊ ဓာတ်ဆီ၊ နို့ထွက်ပစ္စည်းများ၊ ထုတ်ကုန်ပေးပို့န်ဆောင်မှု။

7-Eleven သည်သောက်သုံးမှုပမာဏနှင့် ၂၄ နာရီအသုံးပြုနိုင်မှုအတွက်လူသိများသည်။ 7-Eleven သည် ၁၂၈ အောင်စ (3785 mL) (Team Gulp) အရွယ်အစားရှိသောအဖျော်ယမကာများကိုထုတ်လုပ်သည်။ ဤအဖျော်ယမကာအရွယ်အစားများအားလုံးကိုမိတ်ဆက်စဉ်ကရောင်းချခဲ့သောအချိုရည်များအနက်အများဆုံးဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.smithsonianmag.com/arts-culture/we-have-texas-to-thank-for-the-biggest-big-gulp-84453489/?no-ist |title=We Have Texas to Thank for the Biggest Big Gulp |last1=Smith |first1=K. Annabelle |date=May 30, 2013 |access-date=October 19, 2016}}&lt;/ref&gt; 7-Eleven သည်လူကြိုက်များသောယဉ်ကျေးမှု၌ဆိုဒါကြီးများနှင့်မကြာခဏဆက်စပ်မှုရှိသည်။  ဥပမာအားဖြင့်၊ မြို့တော်ဝန်မိုက်ကယ်ဘလွန်းဘာ့ဂ်၏နယူးယောက်မြို့ရှိဆိုဒါကြီးများကိုပိတ်ပင်ခြင်းကို Big Gulp တားမြစ်ခြင်းဟုမကြာခဏရည်ညွှန်းလေ့ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cbsnews.com/videos/bloomberg-on-big-gulp-law-not-banning-anything-just-portion-control/ |title=Bloomberg on 'Big Gulp' law: Not banning anything, just portion control |date=March 10, 2013 |website=cbsnews.com |publisher=CBS News |access-date= October 19, 2016}}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၂ ခုနှစ်မှာ 7-Eleven က Double Gulp ရဲ့အရွယ်ကို ၆၄ အောင်စကနေ ၅ အောင်စ (၁၄၇၈ mL) ကိုပြောင်းခဲ့တယ်။ အဟောင်းပုံစံခွက်များသည်အောက်ခြေတွင်ကျယ်လွန်း။ ကားများ၌အဖျော်ယမကာကိုင်ဆောင်သူများနှင့်မကိုက်ညီပါ။ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူတစ်ဦး၏ပြောကြားချက်အရဆိုဒါတားမြစ်မှုဆိုဒါကြီးကိုတုံ့ပြန်မှုမဟုတ်ကြောင်းပြောကြားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theatlantic.com/national/archive/2012/06/7-eleven-downsizes-double-gulp-just-156-your-stomachs-capacity/326927/|title=7-Eleven Downsizes 'Double Gulp' To Just 156% of Your Stomach's Capacity|last=Abad-Santos|first=Alexander|work=The Atlantic|access-date=July 21, 2017|language=en-US}}&lt;/ref&gt;
၂၀၂၀၊ ဖေဖော်ဝါရီလတွင်သူတို့သည်တက္ကဆက်ပြည်နယ်၊ Irving ရှိ ၇-ဆယ့်တစ်ရုံးချုပ်တွင်ငွေသားမရှိသည့်နေရာကိုဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=7-Eleven Tests Cashierless Store At North Texas Headquarters |url=https://dfw.cbslocal.com/2020/02/05/7-eleven-tests-cashierless-store-texas/ |website=CBS-DFW |date=February 5, 2020}}&lt;/ref&gt;

== ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာစစ်ဆင်ရေး ==

[[File:7eleven map.svg|thumb|upright=1.5|Countries with 7-Eleven stores]]

=== အာရှ ===

==== ဟောင်ကောင် ====

[[File:HK SYP Chong Yip Ctr 7-11 shop.jpg|thumb|7-Eleven in [[Shek Tong Tsui]], ဟောင်ကောင်]]
7-Eleven ကို ၁၉၈၁ တွင်ဗြိတိသျှကိုလိုနီဖြစ်ခဲ့သောဟောင်ကောင်တွင်ပထမဆုံးဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်ဇူလိုင်လတွင်နို့ထွက်လယ်ယာ၏လက်အောက်ခံအဖြစ်လုပ်ကိုင်သည်။ လူသိများသော tsat jai 七仔, &quot;ချီစေ ခုနစ်&quot; ဟုအဓိပ္ပာယ်ရသောသို့မဟုတ် 些粉ရှင်ဖန်  &quot;ခုနှစ်ခု&quot; ပေါ်တွင်အခြေခံသည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် 7-Eleven သည်ဟောင်ကောင်တွင်စတိုးဆိုင် ၉၆၄ ခုရှိခဲ့ပြီး ၅၆၃ ခုကို franchisees မှလုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;madethemlosers&quot;&gt;{{cite news|last1=Nip|first1=Amy|last2=Chong|first2=Dennis|title=7-Eleven owners say wage rise has made them losers|work=South China Morning Post|date=April 30, 2012|page=1}}&lt;/ref&gt; ဟောင်ကောင်သည်မကာအိုပြီးလျှင် ၇-ဆယ့်တစ်စတိုးဆိုင်၏ဒုတိယအများဆုံးအထူဖြစ်သည်။ 7-Eleven စတိုးဆိုင်များအားလုံးသည်နေရာအနှံ့တွင်ရှိသော အောက်တိုပါစ်ကဒ်ကိုငွေပေးချေမှုနည်းလမ်းအဖြစ်လက်ခံသည်။&lt;ref name=&quot;share&quot;&gt;{{cite news|last1=Cheng|first1=Albert|title=Let other cards share in Octopus' success|work=South China Morning Post|date=April 4, 2002|page=14}}&lt;/ref&gt; သူတို့သည်အိမ်ရာငှားရမ်းခနှင့်အများသုံးအိမ်ရာငှားရမ်းခအတွက်ပေးချေမှုများကိုလည်းလက်ခံကြသည်။&lt;ref name=&quot;rentpayment&quot;&gt;{{cite web|title=Rent Payment Methods|url=https://www.housingauthority.gov.hk/en/public-housing/rent-related-matters/rent-payment-methods/index.html|publisher=Hong Kong Housing Authority|accessdate=December 11, 2017}}&lt;/ref&gt;

၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်၊ နိုဝင်ဘာလတွင်တောင်ဘက်ကော်ပိုရေးရှင်းနှင့်ဟောင်ကောင်လုပ်ငန်းစု Jardine Matheson တို့သည် ၇-ဆယ့်တစ်ကိုပိုင်နက်သို့သယ်ဆောင်ရန်လုပ်ငန်းသဘောတူစာချုပ်ကိုလက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;roundclock&quot;&gt;{{cite news|last1=Hunt|first1=Christopher|title=Expansion round the clock|work=South China Morning Post|date=May 27, 1987|page=31}}&lt;/ref&gt;ပထမဆုံးသော 7-Eleven ဆိုင်သည်မင်္ဂလာချိုင့်တွင် ၁၉၈၁၊ ဧပြီ ၃ ရက်တွင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;openssoon&quot;&gt;{{cite news|title=24-hour shop opens soon|work=South China Morning Post|date=April 1, 1981|page=1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nowits&quot;&gt;{{cite news|title=Now it's 24-hour shopping|work=South China Morning Post|date=April 4, 1981|page=12}}&lt;/ref&gt; ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတစ်လျှောက်လုံးတွင်သံကြိုးသည်ဟောင်ကောင်အနှံ့အပြားတိုးများလာခဲ့သည်။ ဆိုင်ခွဲ ၅၀ ကို ၁၉၈၃ ခုနှစ်အောက်တိုဘာ ၆ ရက်တွင် Kwai Chung တွင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်မေလ ၇ ရက်၊ Tai Po Center တွင်ဆိုင်မွန်ကိုကိစ်ဝစ်ကဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;planfor&quot;&gt;{{cite news|title=Plan for 450 more 7-Elevens|work=South China Morning Post|date=October 7, 1983|page=29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;foodchain&quot;&gt;{{cite news|title=Food chain opens 200th HK store|work=South China Morning Post|date=May 8, 1987|page=5}}&lt;/ref&gt; ဆိုင်များကို Jardine Matheson အုပ်စု၏အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သော Dairy Farm သို့ ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင်ရောင်းချခဲ့သည်။|page=49}}&lt;/ref&gt;

Octopus card reader ကို ၁၉၉၉ ခုနှစ်ဇူလိုင်လတွင်ပြုလုပ်ခဲ့သည့် 7-Eleven စတိုးဆိုင်များတွင်စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သည်၊ သို့သော်အစတွင်၎င်းတို့ကိုကဒ်တန်ဖိုးကိုသာတိုးမြှင့်နိုင်သည်။&lt;ref name=&quot;tentacles&quot;&gt;{{cite news|last1=Au-yeung|first1=Karvin|last2=Lai|first2=Eric|title=Octopus may spread tentacles to 7-Elevens|work=South China Morning Post|date=June 22, 1999|page=1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;photos&quot;&gt;{{cite news|last1=Yu|first1=Kai Peter|title=Octopus, photos in 7-Eleven services|work=South China Morning Post|date=July 8, 1999|page=3}}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၄ စက်တင်ဘာလတွင်နို့ထွက်လယ်ယာသည် SCMP လက်လီရောင်းချမှု (HK) မှ Daily Stop - ပြိုင်ဘက်စတိုးဆိုင်ကွင်းဆက်ကိုဝယ်ယူသောအခါဟောင်ကောင်ရှိနေရာအရေအတွက်ကိုသိသိသာသာတိုးမြှင့်ခဲ့သည်။ အဓိကအားဖြင့် MTR နှင့် Kowloon-Canton မီးရထားဘူတာ (အဓိကအားဖြင့်ဈေးဝယ်စင်တာများနှင့်အိမ်ရာခြံများ) တွင်တည်ရှိပြီးဆိုင် ၈၄ ဆိုင်ကို ၇-ဆယ့်တစ်စတိုးဆိုင်များသို့ပြောင်းလဲခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;sharesrally&quot;&gt;{{cite news|last1=Li|first1=Sandy|title=SCMP shares rally; on asset disposal|work=South China Morning Post|date=September 17, 2004|page=3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;despite&quot;&gt;{{cite news|last1=Li|first1=Sandy|title=Dairy Farm expands despite soaring rents|work=South China Morning Post|date=March 1, 2005|page=4}}&lt;/ref&gt;

၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် Quarry Bay တွင် 7-Eleven တည်ရှိရာနေရာဖြစ်သောရိုးရာဟောင်ကောင်လမ်းအစားအစာနှင့်နို့လက်ဖက်ရည်ရောင်းသော &quot;7 Café&quot; ဟုခေါ်သောပူပြင်းသည့်အစားအစာကောင်တာတစ်ခုဖြင့်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;firstshot&quot;&gt;{{cite news|last1=Tsang|first1=Denise|title=7-Eleven cafe fires first shot in fish ball war|url=http://www.scmp.com/article/691736/7-eleven-cafe-fires-first-shot-fish-ball-war|work=South China Morning Post|date=September 7, 2009|page=1}}&lt;/ref&gt; ဤအင်္ဂါရပ်ကို“ Daily Café” နှင့်“ Hot Shot” တံဆိပ်များအောက်ရှိဟောင်ကောင်တစ်လွှားရှိအခြား ၇ နေရာမှ ၁၁ နေရာကိုရွေးရန်တိုးချဲ့ခဲ့သည်။

==== အင်ဒိုနီးရှား ====

၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် 7-Eleven သည်အင်ဒိုနီးရှား၌စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများကိုတိုးချဲ့ရန်အစီအစဉ်များကို Modern Sevel Indonesia နှင့် Media Nusantara Citra တို့မှမဟာအခွင့်အရေးသဘောတူညီချက်ဖြင့်ကြေညာခဲ့သည်။ Modern Sevel Indonesia ၏ကနဦးအစီအစဉ်များသည်လူဦးရေသိပ်သည်းသောစီးပွားဖြစ်နှင့်စီးပွားရေးနယ်ပယ်များသို့ဂျကာတာတွင်စတိုးဆိုင်များဖွင့်လှစ်ရန်အာရုံစူးစိုက်ရန်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://corp.7-eleven.com/NewsRoom/2009NewsReleases/7ElevenStoresinIndonesia/tabid/303/Default.aspx |title=7-Eleven, Inc. Partners with PT. Modern Putra Indonesia in Master Franchise for 7‑Eleven Stores in Indonesia |publisher=7-Eleven, Inc. |date=April 6, 2009 |accessdate=July 11, 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100909163851/http://corp.7-eleven.com/NewsRoom/2009NewsReleases/7ElevenStoresinIndonesia/tabid/303/Default.aspx |archivedate=September 9, 2010  }}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင်အင်ဒိုနီးရှား၌ ၇-ဆယ့်တစ်ဆိုင်ပေါင်း ၁၉၀ ရှိပြီး ၂၀၁၆ ခုနှစ်စက်တင်ဘာလအထိဆိုင် ၁၆၆ ခုသာလျှော့ချခဲ့သည်။

၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် PT Modern Seven Indonesia သည်ထိုင်းနိုင်ငံရှိ Charoen Pokphand Group ၏လက်အောက်ခံ PT Charoen Pokphand Restu Indonesia မှဝယ်ယူမည်ဖြစ်ကြောင်းကြေညာခဲ့သည်။ အဆိုပါဝယ်ယူဖြစ်စဉ်ကိုဇွန်လ ၂၀၁၇မတိုင်မီပြီးစီးရန်စီစဉ်ထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.cnnindonesia.com/ekonomi/20170424122447-78-209730/charoen-pokphand-akusisi-bisnis-7-eleven-di-indonesia/|title=Charoen Pokphand Akusisi Bisnis 7-Eleven di Indonesia|work=CNN Indonesia|access-date=May 1, 2017}}&lt;/ref&gt;Charoen Pokphand Group သည်ထိုင်းနိုင်ငံရှိခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ၉၀၀၀၀ ၇-ဆယ့်တစ်စတိုးဆိုင်များတွင်အဓိကလုပ်ငန်းလုပ်ကိုင်သူဖြစ်သည်။ သို့သော် ၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၂၂ ရက်တွင် PT Modern International Tbk ကအင်ဒိုနီးရှားရှိကျန်ရှိနေသေးသော ၇-ဆယ့်တစ် ဆိုင် ၃၀ ကို ၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင်၎င်း၏ဝယ်ယူခြင်းအစီအစဉ်ဖျက်သိမ်းခြင်းကြောင့်ပိတ်သိမ်းလိမ့်မည်ဟုကြေညာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://economy.okezone.com/read/2017/06/23/278/1723282/akuisisi-batal-gerai-7-eleven-resmi-ditutup-pada-30-juni|title=Akuisisi Batal, Gerai 7-Eleven Resmi Ditutup pada 30 Juni|work=Okezone.com|date=June 23, 2017|accessdate=June 23, 2017}}&lt;/ref&gt;

==== ဂျပန် ====

[[File:7-Eleven store Toyosu store Tokyo Japan 20140319.jpg|thumb|ဂျပန်နိုင်ငံတိုကျိုမြို့ကိုတိုကျို၌ပထမဆုံးဖွင့်လှစ်ထားသော 7-Eleven ဆိုင်သည် ၁၉၇၄ ခုနှစ်မေလတွင်ဖွင့်လှစ်လိုက်သည်]]

ဂျပန်သည်ကမ္ဘာပေါ်ရှိအခြားနေရာများထက် ၇-ဆယ့်တစ် နေရာပိုများသည်။ ၎င်းတို့တွင်၎င်း၏ Seven &amp; I Holdings အမည်ဖြင့်မကြာခဏကျင်းပလေ့ရှိသည်။ Of the 67,480 stores around the globe, 20,700 stores (nearly 31% of global stores) are in Japan,&lt;ref&gt;{{Citation | type = company corporate information | url = http://www.sej.co.jp/company/en/g_stores.html | title = 7–11 around the world | date = June 30, 2018 |publisher= SEJ | place = [[Japan|JP]]}}.&lt;/ref&gt; with 2,705 stores in Tokyo alone.&lt;ref&gt;{{Citation | type = company corporate information | url = http://www.sej.co.jp/company/en/n_stores.html | title = Number of Stores in each administrative division | date = July 31, 2018 |publisher= SEJ | place = JP}}.&lt;/ref&gt; ကမ္ဘာအဝှမ်းရှိစတိုးဆိုင် ၆၇,၄၈၀ တွင်စတိုးဆိုင်ပေါင်း ၂၀,၇၀၀ (ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာစတိုးဆိုင်များ၏ ၃၁ ရာခိုင်နှုန်းနီးပါး) သည်ဂျပန်နိုင်ငံတွင်ရှိပြီးတိုကျိုတစ်ခုတည်းတွင်စတိုးဆိုင် ၂,၇၀၅ ခုရှိသည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်စက်တင်ဘာ ၁ ရက်နေ့တွင် Seven &amp; I Holdings Co. , Ltd. , သည်ကုမ္ပဏီအသစ်ဖြစ်သည့် 7-Eleven, Ito-Yokado နှင့် Denny's Japan တို့၏မိခင်ကုမ္ပဏီဖြစ်လာသည်။

၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် ၇-ဆယ့်တစ်သည်ဂျပန်နိုင်ငံ၏စီရင်စု ၄၇ ခုလုံးတွင် Okinawa စီရင်စုတွင်တည်နေရာအသစ် ၁၄ ခုဖွင့်လှစ်ထားပြီးစတိုးဆိုင်များရှိသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.okinawa.org/blog/seven-eleven-opening-at-7-a-m-on-7-11-2019.51/|title=Seven-Eleven Opening At 7 A.M. On 7-11-2019|date=2019-07-11|website=Okinawa.Org|language=en-US|access-date=2019-07-11|archive-date=5 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200805190255/https://www.okinawa.org/blog/seven-eleven-opening-at-7-a-m-on-7-11-2019.51/}}&lt;/ref&gt;

စတိုးဆိုင်၏ဗေဒသည်အခြားနိုင်ငံများမှ ၇-ဆယ့်တစ်စတိုးဆိုင်များနှင့်ကွဲပြားခြားနားသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော်စတိုးဆိုင်များသည်ပိုမိုကျယ်ပြန့်သောကုန်ပစ္စည်းများနှင့်ဝန်ဆောင်မှုများကိုပေးသည်။ ဂျပန်နိုင်ငံရှိ 7-Eleven စတိုးဆိုင်များသည်အခြားနိုင်ငံများမှခရီးသွားဧည့်သည်များအကြားတွင်ရေပန်းစားသည်။ ဘဏ်ခွဲရှိဘဏ်ခုနစ်ခုသည် ATM စက်များသည်ဂျပန်ယန်းငွေသားထုတ်ယူရန်အတွက်နိုင်ငံခြားငွေထုတ်ယူမှုများနှင့်အကြွေးဝယ်ကတ်များကိုလက်ခံလိမ့်မည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=You can withdraw Japanese yen from ATMs at 7-Eleven stores |url=https://www.sevenbank.co.jp/intlcard/index2.html |website=[[Seven Bank]] Ltd. |accessdate=21 September 2019}}&lt;/ref&gt;

ဂျပန်နိုင်ငံရှိအခြားအဆင်ပြေသောစတိုးဆိုင်များဥပမာအနေဖြင့် 7-Eleven သည်ဆိုလာပြားများနှင့် LEDများကို၎င်း၏စတိုးဆိုင် ၁၄၀၀ ခန့်တွင်တပ်ဆင်ထားသည်။&lt;ref&gt;{{Citation |newspaper= Tokyo Weekender | url = http://www.tokyoweekender.com/2012/05/solar-convenience-stores/ | title = Solar Convenience Stores | date = May 9, 2012 | accessdate = September 26, 2012}}.&lt;/ref&gt;

၂၀၁၁ ခုနှစ်ဇူလိုင်လတွင် 7-Eleven သည်မိုဘိုင်းငွေပေးချေမှုဝန်ဆောင်မှုဖြစ်သော 7pay ကိုချက်ချင်းဆိုင်းငံ့ခဲ့သည်။  ဝန်ဆောင်မှုကိုလွှင့်တင်ပြီးနောက်တိုက်ခိုက်ခံခဲ့ရသည်။ တိုက်ခိုက်သူများသည်ဖောက်သည်များ၏အကောင့်များမှပိုက်ဆံဖြုန်းနိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;[https://www.japantimes.co.jp/news/2019/07/04/business/corporate-business/users-7-elevens-mobile-payment-service-lose-total-%C2%A555-million-900-accounts-hacked/#.XU9xQehKi72 Users of 7-Eleven's mobile payment service lose total of ¥55 million after 900 accounts hacked] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210522122746/https://www.japantimes.co.jp/news/2019/07/04/business/corporate-business/users-7-elevens-mobile-payment-service-lose-total-%C2%A555-million-900-accounts-hacked/#.XU9xQehKi72 |date=22 May 2021 }}&lt;/ref&gt;

==== မကာအို ====

7-Eleven သည် ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင်ဟောင်ကောင်ရှိ ၇-Eleven ကိုလုပ်ကိုင်နေသည့် Dairy Farm ၏ပိုင်ဆိုင်မှုအောက်တွင်မကာအိုဈေးသို့ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ၂၅.၉ စတုရန်းကီလိုမီတာသာရှိသောကြောင့်မကာအိုတွင်စတိုးဆိုင် ၄၅ ခုရှိပြီး ၇-Eleven စတိုးဆိုင်အမြင့်ဆုံးဖြစ်သည့်တစ်ခုတည်းသောဈေးကိုဝယ်သည်။ ၀.၆၅ စတုရန်းကီလိုမီတာတွင်စတိုးဆိုင်တစ်ခုရှိသည်။

==== တရုတ်ပြည်မကြီး ====

၇-ဆယ့်တစ်သည် ၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင်တရုတ်နိုင်ငံ၊ Shenzhen ရှိ Guangdong တွင်စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီးနောက်ပိုင်းတွင် ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင်ပေကျင်းသို့လည်းကောင်း၊ ၂၀၀၉ တွင် Tianjin နှင့်ရှန်ဟိုင်း၊ ၂၀၁၁ တွင် Chengdu၊ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် Qingdao၊ ၂၀၁၃ တွင် Chongqing၊ နှင့် Wuhan, Xi'an နှင့် Fuzhou တို့ကို ၁၉၉၉ တွင်စတင်ခဲ့သည်။ Slurpees ကိုဝယ်ယူသော 7-Eleven စတိုးဆိုင်များတွင်တရုတ်နာမည်思乐冰 (စေ့လေပင်) ကိုအသုံးပြုသည်။ သူတို့သည်ရိုးရာပစ္စည်းများအပါအဝင်ရိုးရာပစ္စည်းများအပါအဝင်နွေးထွေးသောအစားအစာများစွာကိုလည်းကမ်းလှမ်းသည်။ Chengdu မှစတိုးဆိုင်များသည် onigiri အမျိုးမျိုး (饭团) အမျိုးမျိုးကိုပေးသည်။ အချိုရည်များ၊ အရက်၊ သကြားလုံးများ၊ စာနယ်ဇင်းများနှင့်အခြားအဆင်ပြေသည့်ပစ္စည်းများလည်းရရှိနိုင်သည်။ ဤစတိုးဆိုင်အများစုကိုတစ်နေ့လျှင် ၂၄ နာရီဖွင့်နိုင်သည်။

==== မလေးရှား ====
[[File:7-Eleven in Kuala Lumpur, Malaysia.jpg|thumb|မလေးရှား၊ ကွာလာလမ်ပူရှိ ၇-ဆယ့်တစ်ဆိုင်တစ်ဆိုင်|210x210px]]
မလေးရှားနိုင်ငံမှ 7-Eleven စတိုးဆိုင်များကို 7-Eleven Malaysia Sdn ကပိုင်ဆိုင်သည်။ တစ်နိုင်ငံလုံးစတိုးဆိုင်ပေါင်း ၂၂၂၂ ခုဖွင့်လှစ်ထားသော7-Eleven ကိုမလေးရှားနိုင်ငံတွင် ၁၉၈၄၊ ဇွန် ၄ ရက်တွင် Berjaya Group Berhad မှဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ပထမ ဦး ဆုံး 7-Eleven စတိုးကို ၁၉၈၄၊ အောက်တိုဘာလတွင်ကွာလာလမ်ပူ၊ Jalan Bukit Bintang တွင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite magazine|title=Company Overview of 7-Eleven Malaysia Sdn Bhd|url=http://investing.businessweek.com/research/stocks/private/snapshot.asp?privcapid=22400508|magazine=[[Bloomberg Businessweek]]|accessdate=January 25, 2013|archive-date=5 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130605062137/http://investing.businessweek.com/research/stocks/private/snapshot.asp?privcapid=22400508|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hmetro.com.my/node/153103|title=7-Eleven buka cawangan ke 2,000|publisher=|accessdate=October 29, 2016|date=July 20, 2016|archivedate=28 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200728203607/https://www.hmetro.com.my/node/153103}}&lt;/ref&gt;

==== ဖိလစ်ပိုင် ====

ဖိလစ်ပိုင်တွင် ၇-Eleven ကိုဖိလစ်ပိုင်ခုနစ်ကော်ပိုရေးရှင်း (PSC) ကစီမံသည်။ ပထမဆုံးစတိုးဆိုင်ကို Quezon City တွင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး ၁၉၈၄ ခုနှစ်တွင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၀ ခုနှစ်တွင်ထိုင်ဝမ်သမ္မတ Chain Store Corporation (PCSC) သည် ၇-Eleven ၏လိုင်စင်ရသူဖြစ်ပြီး PSC ၏အစုရှယ်ယာအများစုကိုဝယ်ယူခဲ့ပြီးစတိုးဆိုင်အတွက်မဟာဗျူဟာမြောက်မဟာမိတ်ဖွဲ့ခဲ့သည်။ ဧရိယာအတွင်းစက်မှုလုပ်ငန်း၂၀၁၅ ခုနှစ်အကုန်တွင်စတိုးဆိုင်အရေအတွက် ၁,၆၀၂ ခုသို့ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၇ တွင်ဖိလစ်ပိုင်တစ်ဝှမ်းလုံးရှိ ၇၁ Eleven ဆိုင်ပေါင်း ၂,၂၈၅ ခုရှိသည်။

၂၀၁၁ ခုနှစ်အောက်တိုဘာ လမှစ၍ ၇-ဆယ့်တစ်သည် Caltex နှင့်သဘောတူညီချက်တစ်ခုကိုလက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီးတစ်နိုင်ငံလုံးရှိဓာတ်ဆီဆိုင်များတွင်အဆင်ပြေချောမွေ့စွာအရောင်းဆိုင်များဖွင့်လှစ်နိုင်ခဲ့သည်။

==== စင်္ကာပူ ====

စင်္ကာပူတွင် 7-Eleven သည်ကျွန်းတစ်ခွင်လုံးတွင်အဆင်ပြေဆုံးစတိုးဆိုင်ကြီးများကိုဖွဲ့စည်းသည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်ဖေဖော်ဝါရီလအထိတစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့်ဖြန့်ကျက်ထားသည့် 7-Eleven ဆိုင်ပေါင်း ၃၉၃ ခုရှိသည်။ စင်ကာပူရှိစတိုးဆိုင်များသည် 7-Eleven Incorporated နှင့်လိုင်စင်သဘောတူညီချက်အရအခွင့်အလမ်းပြုထားသော Dairy Farm International Holdings မှလည်ပတ်သည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ်တွင် Upper Changi လမ်းမကြီးတလျှောက်တွင်စင်္ကာပူ၌ပထမဆုံးဖွင့်လှစ်ထားသော 7-Eleven စတိုးကို ၁၉၈၆ တွင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး၊ ထိုလိုင်စင်ကို ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် Dairy Farm Group ၏လက်အောက်ခံ Cold Storage Singapore မှဝယ်ယူခဲ့သည်။

၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် Shell Singapore နှင့် 7-Eleven တို့သည် Shell Select စတိုးဆိုင် ၆၈ ခုကို ၇-Eleven သို့ပြောင်းရန်သဘောတူခဲ့သည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်အောက်တိုဘာလတွင်အစုစပ်လုပ်ငန်းကိုရပ်ဆိုင်းလိုက်ပြီး Shell ဓာတ်ဆီဆိုင်ရှိကျန်ရှိသော ၇၂ ဆယ့်ခုနစ်ဆိုင်ကို Shell Select သို့တဖြည်းဖြည်းပြန်လည်သတ်မှတ်ပေးလိမ့်မည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.straitstimes.com/singapore/transport/shell-to-end-partnership-with-7-eleven-chain|title=Shell to end partnership with 7-Eleven chain|first=Christopher|last=Tan|date=October 2, 2017|accessdate=October 5, 2017|work=[[The Straits Times]]}}&lt;/ref&gt;

==== တောင်ကိုရီးယား ====
[[File:7-Eleven store S-Godeok-yeok shop 20180914 123820.jpg|thumb|7-Eleven တောင်ကိုရီးယားဆိုးလ်ရှိ Godeokဘူတာတွင်|192x192px]]

7-Eleven သည် CU (store), GS25 (ယခင် LG25) နှင့်လွတ်လပ်သောပြိုင်ဘက်များနှင့်ယှဉ်ပြိုင်သည့်ကိုရီးယားသမ္မတနိုင်ငံစတိုးဆိုင်ဈေးကွက်တွင်အဓိကနေရာတွင်ရှိသည်။ ကိုရီးယားသမ္မတနိုင်ငံတွင်စတိုးဆိုင်ပေါင်း ၉၁၂၃ ခုရှိသည်။ ဂျပန်နှင့်[[https://my.wikipedia.org/wiki/ထိုင်းနိုင်ငံ|ထိုင်းနိုင်ငံ{{Dead link|date=August 2021 }}]]များသာစတိုးဆိုင်များကိုပိုမိုလက်ခံနိုင်သည်။ ကိုရီးယားသမ္မတနိုင်ငံတွင်စတိုးဆိုင်ပေါင်း ၉၁၂၃ ခုရှိသည်။ ဂျပန်နှင့်ထိုင်းနိုင်ငံများသာစတိုးဆိုင်များကိုပိုမိုလက်ခံနိုင်သည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလတွင် Lotte Group သည် Buy the Way စတိုးဆိုင်များကိုဝယ်ယူခဲ့ပြီး 7-Eleven အမှတ်တံဆိပ်အောက်ရှိစတိုးဆိုင် ၁၀၀၀ ကိုနာမည်ပြောင်းခဲ့သည်။

[[File:7 ELEVEn Outles in Sindian.jpg|thumb|7-Eleven ဆိုင်နှစ်ဆိုင်သည်ထိုင်ဝမ်နယူးတိုင်ပေမြို့၊ Xindian ခရိုင်ရှိလမ်းဆုံတစ်ခုတည်းတွင်ရှိသည်|202x202px]]

==== ထိုင်ဝမ် ====

7-Eleven သည်ထိုင်ဝမ်၌အဆင်ပြေလွယ်ကူသောစတိုးဆိုင်ကြီးတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ Uni-President Enterprises ကော်ပိုရေးရှင်းအောက်ရှိ နိုင်ငံတော်သမ္မတChain Store ကိုကော်ပိုရေးရှင်း ၏လက်အောက်တွင်ရှိသည်။ ပထမဆုံးစတိုးဆိုင် ၁၄ ခုကို ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီးအမြတ်ရရန်ရုန်းကန်ခဲ့ရသည်။ စတိုးဆိုင်များကိုခေတ်မီစေရန်တောင်ဘက်ကော်ပိုရေးရှင်းသည် Uni-President နှင့်ပူးပေါင်းခဲ့သည်။ သို့သော်စီးပွားရေးသည်နှေးကွေးနေဆဲဖြစ်ပြီး Uni-President သည်အာရှအစားအစာများသိုလှောင်ရန်ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် ၇-Eleven သည်ထိုင်ဝမ်တွင်ပထမဆုံးအမြတ်ရရှိခဲ့သည်။ စတိုးဆိုင် ၅၀၀၀ ကို ၂၀၁၄ ခုနှစ်ဇူလိုင်လတွင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်ဇန်နဝါရီလတွင် X-Store အမှတ်တံဆိပ်ဖြင့်စမ်းသပ်။ မတတ်နိုင်သောဆိုင်တစ်ဆိုင်ကိုဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ 7-Eleven သည်ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် Domino's Pizza နှင့် ပူးပေါင်း၍ ပေါင်းစပ်ထားသောစတိုးဆိုင်တစ်ခုဖွင့်လှစ်ရန်အစီအစဉ်ရှိကြောင်းကြေညာခဲ့သည်။&lt;/ref&gt;
[[File:Open Chan Clock on Column of 7-Eleven Zhengtang Store 20160530.jpg|thumb|189x189px|7-Eleven နာရီOpen-Chan ကာတွန်း (ညာ) နှင့်သူ၏သူငယ်ချင်းများ (ဘယ်ဘက်)]]
အစောပိုင်း၂၀၀၀ခုနှစ်မှာ 7-Eleven စဖွင့်စပါချန်း (小將) အမည်ရှိကော်ပိုရိတ် mascot, စတိုးဆိုင်ကွင်းဆက်တစ်ခု &quot;ကာတွန်းပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ&quot; Planet ကိုပွင့်လင်းအဖြစ်လူသိများနေတဲ့စိတ်ကူးယဉ်ကမ္ဘာဂြိုဟ်ကနေသက်တံ့-ပုံပန်းဦးရစ်သရဖူကိုကျီသူဂြိုဟ်သားခွေးမိတ်ဆက် ထိုင်ဝမ်တွင် Open-Chan သည်ထိုင်ဝမ်ကလေးများအကြားတွင်စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြီးမကြာမီလူကြိုက်များလာသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.7-11.com.tw/en/business/im.html|title=7-ELEVEN|website=www.7-11.com.tw|access-date=2019-09-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/in-taiwan-convenience-stores-have-big-selections-many-fans-1400293559|title=How Convenient: In Taiwan, the 24/7 Store Does It All|last=Hsu|first=Eva Dou and Jenny W.|date=2014-05-17|work=Wall Street Journal|access-date=2019-09-13|language=en-US|issn=0099-9660}}&lt;/ref&gt;ထိုင်ဝမ်တွင်ထင်ရှားကျော်ကြားသူဖြစ်လာသည့် Open-Chan ၏နောက်ဆက်တွဲဇာတ်ကောင်သည်ဂျပန်တွင်ပင်စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://news.searchina.net/id/1640156|title=台湾のゆるキャラ「ＯＰＥＮちゃん」も和装で登場！ 「日本台湾祭り２０１７」 news.searchina.net|website=news.searchina.net|language=ja|access-date=2019-09-13}}&lt;/ref&gt;

==== ထိုင်းနိုင်ငံ ====

[[File:7-Eleven, Bangkok, Thailand.jpg|thumb|7-Eleven, Sukhumvit Soi 13,ဘန်ကောက်ထိုင်းနိုင်ငံ]]]

ပထမဆုံးထိုင်း 7-Eleven ကို ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင်ဘန်ကောက်ရှိ Patpong လမ်းတွင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ထိုကုမ္ပဏီတွင်ကုမ္ပဏီပိုင် (၄၅%) နှင့်လုပ်ငန်းဆိုင်ခွဲများ (၅၅%) တို့ပါဝင်သည်။&lt;ref name=&quot;PE-20200312&quot;&gt;{{cite news |last1=Kri-aksorn |first1=Thammachart |title=Here's why Twitter users boycott 7-eleven |url=https://prachatai.com/english/node/8399 |accessdate=24 April 2020 |work=Prachatai English |date=12 March 2020}}&lt;/ref&gt; CP ALL Public Company Limited သည်ထိုင်းနိုင်ငံရှိ ၇-Eleven ပိုင်ရှင်နှင့် franchisor ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ်မတ်လတွင်ထိုင်းနိုင်ငံတွင်စတိုးဆိုင် ၁၁,၇၀၀ ရှိပြီး ၁၇၀,၀၀၀ ခန့်အလုပ်ခန့်ထားသည်။ 2018 ခုနှစ်တွင် 7-Eleven CP များအတွက်ဝင်ငွေဘတ် ၃၃၃၅၃၂သန်းကိုထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;PE-20200312&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Jitpleecheep |first1=Pitsinee |title=7-Eleven poised to top 11,000 stores in 2018 |url=https://www.bangkokpost.com/business/news/1404750/7-eleven-poised-to-top-11-000-stores-in-2018 |accessdate=June 4, 2018 |work=Bangkok Post |date=January 31, 2018}}&lt;/ref&gt; 7-Eleven သည် ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းသောဈေးကွက်ဝေစုကိုပိုင်ဆိုင်ပြီးအချို့စတိုးဆိုင် ၇၀၀၀ (ဥပမာ FamilyMart) နှင့် &quot;mom and pop&quot; ဆိုင်များကန့်ကွက်သည်။&lt;ref name=&quot;PE-20200312&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Kyozuka |first1=Tamaki |title=FamilyMart to double stores in Thailand, take on 7-Eleven |url=https://asia.nikkei.com/Business/Companies/FamilyMart-to-double-stores-in-Thailand-take-on-7-Eleven |accessdate=June 4, 2018 |work=Nikkei Asian Review |date=November 15, 2016 |archivedate=9 November 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181109024822/https://asia.nikkei.com/Business/Companies/FamilyMart-to-double-stores-in-Thailand-take-on-7-Eleven }}&lt;/ref&gt; ထိုင်းဂျပန်ပြီးနောက် 7-Eleven စတိုးဆိုင်၏ဒုတိယအများဆုံးရှိပါတယ်။&lt;ref name=&quot;About 7-Eleven&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20080731072739/http://www.7-eleven.com/AboutUs/InternationalLicensing/tabid/115/Default.aspx About 7-Eleven], 7-Eleven. Retrieved 25 March 2010.&lt;/ref&gt; ပလတ်စတစ်ညစ်ညမ်းမှုကိုလျှော့ချရန်အတွက်ထိုင်းနိုင်ငံရှိ ၇-ဆယ့်တစ်စတိုးဆိုင်များ၏မိခင်ကုမ္ပဏီဖြစ်သော CP All Public Company သည် ၂၀၁၈ ခုနှစ်နိုဝင်ဘာလတွင်တစ်ကြိမ်တည်းအသုံးပြုသောပလပ်စတစ်အိတ်များကိုအသုံးပြုခြင်းကိုလျှော့ချရန်နှင့်သူတို့၏ရည်ရွယ်ချက်ကိုကြေညာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|title=7-Eleven stores to reduce the use of plastic bags|url=https://thethaiger.com/news/national/7-eleven-stores-to-reduce-the-use-of-plastic-bags|work=The Thaiger|date=8 November 2018|accessdate=8 November 2018}}&lt;/ref&gt; ၂၀၂၀၊ ဇန်နဝါရီလတွင် ၇-ဆယ့်တစ် နှင့်အခြားထိုင်းလက်လီရောင်းဝယ်သူ ၄၂ ဦးသည်ဖောက်သည်များအားတစ်ကြိမ်သာပလပ်စတစ်အိတ်များပေးခြင်းကိုရပ်ဆိုင်းတော့မည်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=Major Thai stores to stop giving out plastic bags by 2020: minister |url=https://www.reuters.com/article/us-thailand-plastic/major-thai-stores-to-stop-giving-out-plastic-bags-by-2020-minister-idUSKBN1W915E |accessdate=25 September 2019 |agency=Reuters |date=24 September 2019}}&lt;/ref&gt;

==== ယူအေအီး ====

Seven &amp; I Holdings သည် ၂၀၁၄ ခုနှစ်နွေရာသီတွင်အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စု၊ ဒူဘိုင်းတွင်ပထမဆုံးအရှေ့အလယ်ပိုင်း ၇-ဆယ့်တစ်ကိုဖွင့်လှစ်ရန်အတွက် Seven Emirates Investment LLC နှင့်စာချုပ်ချုပ်ဆိုကြောင်း ၂၀၁၄ ခုနှစ်ဇွန်လတွင်ကြေညာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;7-Eleven to open in Dubai&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.thenational.ae/business/industry-insights/retail/7eleven-to-open-in-dubai-next-year-first-in-middle-east | title=7-Eleven to open in Dubai next year, first in Middle East | work=[[The National (Abu Dhabi)|The National]] | date=June 17, 2014 | accessdate=June 19, 2014 | author=Sahoo, Sananda | archivedate=22 June 2017 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20170622151559/http://www.thenational.ae/business/industry-insights/retail/7eleven-to-open-in-dubai-next-year-first-in-middle-east }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;7-Eleven to Open Store in Dubai&quot;&gt;{{cite news| url=https://www.wsj.com/articles/7-eleven-to-open-store-in-dubai-1402942024 | title=7-Eleven to Open Store in Dubai |work=[[The Wall Street Journal]] | date=June 16, 2014 | accessdate=June 19, 2014 | author=Armental, Maria}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Seven &amp; I Dubai&quot;&gt;{{cite news | url=http://in.reuters.com/article/2014/06/17/seveni-emirates-dubai-idINL4N0OY0TN20140617 | title=Seven &amp; I to open 7-Eleven in Dubai next year, first in Middle East | agency=[[Reuters]] | date=June 17, 2014 | accessdate=June 19, 2014 | author1=Kim, Chang-Ran | author2=Shimizu, Ritsuko | archivedate=16 October 2015 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20151016074440/http://in.reuters.com/article/2014/06/17/seveni-emirates-dubai-idINL4N0OY0TN20140617 }}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၇ ခုနှစ်အကုန်တွင်နိုင်ငံအတွင်းဆိုင်ပေါင်း ၁၀၀ ခန့်ဖွင့်လှစ်ရန်အစီအစဉ်ရှိကြောင်းကုမ္ပဏီကပြောကြားခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;7-Eleven to open in Dubai&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Seven &amp; I Dubai&quot;/&gt; ပထမဦးဆုံးအစတိုးဆိုင်တိုင်းပြည်ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၈ ၏အဖြစ် 13 စတိုးဆိုင်များရှိပါတယ်အောက်တိုဘာလ ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

==== ဗီယက်နမ် ====

Seven &amp; I Holdings သည်ပထမ ဦး ဆုံး 7-Eleven ကို Saigon ကုန်သွယ်ရေးစင်တာတွင် ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၀ ဇန်နဝါရီလအထိဗီယက်နမ်နိုင်ငံတွင်ဟိုချီမင်းတွင်စတိုးဆိုင် ၄၅ ခုရှိသည်။

==== ယခင်တည်နေရာ တူရကီ ====

7-Eleven သည် ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင်တူရကီဈေးကွက်သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၈၉ စက်တင်ဘာ ၁၂ ရက်တွင်၎င်း၏ပထမဆုံးစတိုးဆိုင်ကိုဖွင့်ခဲ့သည်။&lt;/ref&gt; မာစတာဂိမ်း၏အဓိကအစုရှယ်ယာရှင်ဖြစ်သောအော်စကာသည်သူ၏ဇနီးတန်ဆန်အီလဲန်းဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်လာပြီးနောက် ၁၉၉၃ တွင်သူ၏အစုရှယ်ယာများကိုရောင်းချခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Milliyet, August 24, 1993&lt;/ref&gt; ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်များတွင် ၇-ဆယ့်တစ် သည်တူရကီဈေးကွက်မှထွက်ခွာခဲ့ပြီး၎င်း၏စတိုးဆိုင်အများစုကို franchise ပိုင်ရှင်များထံလွှဲပြောင်းခဲ့သည်။

=== ဥရောပ ===

ပထမဦးဆုံးဥရောပ 7-Eleven စတိုးကို ၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင်ဆွီဒင်နိုင်ငံစတော့ဟုမ်းတွင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Retro rebrand for 7-Eleven&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.insideretail.com.au/blog/2013/01/28/retro-rebrand-for-7-eleven/ | title=Retro rebrand for 7-Eleven | work=Inside Retail | date=January 28, 2013 | accessdate=January 28, 2015 | archivedate=12 April 2016 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20160412031830/https://www.insideretail.com.au/blog/2013/01/28/retro-rebrand-for-7-eleven/ }}&lt;/ref&gt;7-Eleven စတိုးဆိုင်များသည်ယခုအခါစကင်ဒီနေးဗီးယားဒေသရှိဥရောပ၌သာတစ်ခုတည်းသာတည်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Franchise Europe Top 500: 7-Eleven – FranchiseDirect.co.uk|url = http://www.franchisedirect.co.uk/top500/7eleven/1/347/|accessdate = April 13, 2015|archive-date = 15 April 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20150415000028/http://www.franchisedirect.co.uk/top500/7eleven/1/347/}}&lt;/ref&gt; စကင်ဒီနေးဗီးယားရှိ 7-Eleven အတွက်အဓိကဂိမ်းပိုင်ရှင်မှာ Reitan Servicehandel ဖြစ်ပြီးနော်ဝေးလက်လီကုမ္ပဏီ Reitan Group ၏လက်ရုံးဖြစ်သည်။ Reitangruppen သည် ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင်နော်ဝေနှင့်ဆွီဒင်နိုင်ငံရှိ HydroTexaco (ယခု YX Energy) အလိုအလျှောက်ဘူတာရုံကို ၀ ယ်ယူပြီးနောက်ဓာတ်ဆီဆိုင်ရှိစတိုးဆိုင်အတော်များများကို 7-Elevens အဖြစ်အမှတ်အသားပြုပြီး Shell ကထောက်ပံ့လိမ့်မည်ဟုကြေညာခဲ့သည်။ အခြားစတိုးဆိုင်များမှာ YX တံဆိပ်အောက်တွင်ရှိသည်။

==== ဒိန်းမတ် ====

[[File:7-Eleven Copenhagen.jpg|thumb|ကိုပင်ဟေဂင် ဒိန်းမတ်အတွက်7-Eleven]]

ဒိန်းမတ်အတွက်ပထမဦးဆုံး, 7-Eleven စတိုးဆိုင်ကိုပင်ဟေဂင်ဗဟိုဘူတာမှာရှစ်စတိုးဆိုင်များအပါအဝင်အများစုကိုပင်ဟေဂင်, Aarhus, Aalborg နှင့် Odense အတွက်၁၈၃ စတိုးဆိုင်များ, ရှိပါတယ်စက်တင်ဘာလ 14, 1993 ရက်တွင်ကိုပင်ဟေဂင်အတွက်ကိုပင်ဟေဂင်မှာဖွင့်လှစ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဒိန်းမတ်နိုင်ငံတွင် 7-Eleven သည် Shell နှင့် 7-Eleven ဝန်ဆောင်မှုဌာနများကွန်ယက်တစ်ခုရှိသည်။ DS-B နှင့်ရထားဘူတာအများစုတွင် ၇-ဆယ့်တစ် ဆိုင်များဖွင့်လှစ်ရန် Shell နှင့်သဘောတူညီမှုရှိသည်။

==== နော်ဝေး ====

[[File:7 eleven Bergen Nygardsgaten.JPG|thumb|ဘာဂန်နော်ဝေအတွက်7-Eleven]]

၁၉၇၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့တွင်နော်ဝေး၌ပထမဆုံးသော ၇-ဆယ့်တစ်ဆိုင်ကိုအော်စလိုမြို့ Grunerlokka တွင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်ဇန်နဝါရီလတွင်နော်ဝေတွင်စတိုးဆိုင် ၁၅၃ ခုရှိသည့် ၇-၁၁ ခုရှိပြီး၊ အော်စလိုတွင် ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ရှိသည်။ Tromsøတွင်တည်ရှိသောနော်ဝေသည်ကမ္ဘာပေါ်တွင်အမြောက်ဆုံး ၇ ခုမြောက် Eleven ရှိသည်။ လူတစ်ဦးချင်းစီအရနော်ဝေတွင်ကနေဒါနှင့်နှိုင်းယှဉ်လျှင် ၇၄,၁၄ လုံးတွင်နော်ဝေလူမျိုး ၄၇၀၀၀ အတွက်စတိုးဆိုင်တစ်ခုရှိပြီးကနေဒါနှင့်နှိုင်းယှဉ်လျှင် ၇၄၀၀၀ တွင်တစ်ဆိုင်ရှိသည်။

==== ဆွီဒင်နိုင်ငံ ====

[[File:7-Eleven på Mårtenstorget i Lund.jpg|thumb|၇-ဆယ့်တစ် သည်ဆွီဒင်နိုင်ငံ၊ Lund ရှိ Martenstorget တွင်ဖြစ်သည်]]

Reitan Group သည် ၁၉၉၇ ခုနှစ်ဒီဇင်ဘာ လမှစ၍ ဆွီဒင်တွင်လိုင်စင်ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအလယ်ပိုင်းတွင်ဆွီဒင်နိုင်ငံမှ ၇-ဆယ့်တစ်သည်ထိုအချိန်ကရရှိထားသောလိုင်စင်ရကုမ္ပဏီဖြစ်သောအမေရိကန်အခြေစိုက်ကုမ္ပဏီငယ်များကကမ်းလှမ်းသောဆိုးရွားသည့်အလုပ်သမားကန်ထရိုက်များကြောင့်လူသိရှင်ကြားကြေညာခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ရောင်းအားနှင့်ပိတ်ပစ်ခံရအများအပြားစတိုးဆိုင်များအတွက်ရလဒ်စတော့ခ်ဟုမ်းနှင့်ဂေါင်ဘာ့ဂ်တွင် ၇ ဆယ့် ၁၁ ယောက်သာရှိသည်။

7-Eleven သည် ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင်ဆွီဒင်၏တောင်ဘက်သို့ Lund တွင်စတိုးဆိုင်ဖွင့်လှစ်သောအခါပြန်လာခဲ့သည်။ ၂၀၀၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနှောင်းပိုင်းတွင်ဆွီဒင် 7-Eleven ကွင်းဆက်သည် 7-Eleven franchise ကိုစီမံခန့်ခွဲမှုတွင် Reitan Group ၏စီမံခန့်ခွဲမှုတွင်ဆွီဒင် TV3သည်လိမ်လည်မှုကိုဖော်ထုတ်သည့်အခါဆွီဒင် 7-Eleven ကွင်းဆက်အငြင်းပွားဖွယ်ရာတွင်ပါဝင်ပတ်သက်ခဲ့သည်ဝဘ်ဆိုက်။

၂၀၀၇ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၇ ရက်နေ့တွင် Reitan Group နှင့် Shell တို့သည်နော်ဝေ၊ ဆွီဒင်၊ ဖင်လန်နှင့်ဒိန်းမတ်နိုင်ငံ ၇ ခုမှ ၀ န်ဆောင်မှုပေးသောစခန်း ၂၆၉ ခုအားနာမည်ပြောင်းလဲရန်ဆယ်နှစ်သဘောတူညီချက်ကိုကြေညာခဲ့သည်။ စာချုပ်အရ ၇-ဆယ့်တစ် သည်စတိုးဆိုင် ၇၇ ခုမှဆွီဒင်ရှိ ၁၈၉ ဆိုင်အထိတိုးချဲ့မည်ဟုဆိုလိုသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|last1=O'Mahony|first1=Paul|title=Shell and 7-Eleven strike store deal|url=https://www.thelocal.se/20070827/8303|website=[[The Local]]|accessdate=January 5, 2018|date=August 27, 2007}}&lt;/ref&gt; ယခုအခါနိုင်ငံတွင်စတိုးဆိုင် ၁၈၇ ခုရှိသည်။

==== ယခင်နေရာများ စပိန်နှင့်ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း ====
7-Eleven ကိုစပိန်တွင် ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်အထိရရှိနိုင်ခဲ့ပြီးRepsol ဓာတ်ဆီဆိုင်များအတွင်းနှင့်နိုင်ငံအနှံ့ရှိအခြားဓာတ်ဆီဆိုင်အချို့ရှိသည်။

၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များအတွင်းလန်ဒန်နှင့်အင်္ဂလန်၏အရှေ့တောင်ပိုင်းတွင် ၇-ဆယ့်တစ်အဆင်ပြေသောစတိုးဆိုင်များသည်အများအားဖြင့်ရှိခဲ့သည်။ ပထမဆုံးဆိုင်ကို ၁၉၈၅ တွင်လန်ဒန်မြို့၊ ဆစ်ဒန်ဟမ်အရှေ့တောင်လန်ဒန်တွင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.just-food.com/news/7-eleven-plays-down-uk-re-entry-talk_id126350.aspx|title=US/UK: 7-Eleven plays down UK re-entry talk|publisher=|date=March 25, 2014|accessdate=24 July 2020|archivedate=19 September 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200919051946/https://www.just-food.com/news/7-eleven-plays-down-uk-re-entry-talk_id126350.aspx}}&lt;/ref&gt; ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင်ကုမ္ပဏီသည်ကုန်သွယ်မှုလုပ်ငန်းများရပ်တန့်ခဲ့သော်လည်း ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင်ယူကေကုန်သွယ်မှုပြန်လည်စတင်ရန်စဉ်းစားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thegrocer.co.uk/7-eleven-considers-uk-convenience-market-entry/355962.article|title=7-Eleven considers UK convenience market entry|work=TheGrocer.co.uk}}&lt;/ref&gt;

=== မြောက်အမေရိက ===

==== ကနေဒါ ====

[[File:Ontario 7-Eleven.jpg|thumb|Woodstock,အွန်ကနေဒါအတွက်ဓာတ်ဆီဘူတာရုံနှင့်အတူ7-Eleven စတိုးဆိုင်]]

ကနေဒါတွင်ပထမဆုံးဖွင့်လှစ်သော 7-Eleven စတိုးသည် ၁၉၆၉၊ ဇွန် ၂၉ ရက်၊ အယ်လ်ဘာတာရှိ Calgary တွင်ရှိသည်။ ၂၀၁၇ တွင်ကနေဒါ၌  ၇၁တစ်ဆိုင် ၆၄၀ ရှိသည်။|lc=y}}.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://corp.7-eleven.com/AboutUs/InternationalLicensing/tabid/115/Default.aspx |title=7-Eleven – International Licensing |publisher=Corp.7-eleven.com |date=January 1, 2010 |accessdate=August 8, 2010| archiveurl= https://web.archive.org/web/20100806134055/http://corp.7-eleven.com/AboutUs/InternationalLicensing/tabid/115/Default.aspx| archivedate= August 6, 2010 | url-status= live}}&lt;/ref&gt; Manitoba တွင် Winnipeg သည်ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး Slurpee သုံးစွဲသူများရှိပြီး ၁၉၇၀ မတ်လ ၂၁ ရက်တွင်စတင်ဖွင့်လှစ်သော 7-Eleven ပထမဦးဆုံးစတင်ဖွင့်လှစ်ချိန်မှ စ၍ Slurpees ၁,၅၀၀,၀၀၀ ရောင်းချခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://corp.7-eleven.com/corp/about#convenient_facts|title=Convenient Facts - 7-Eleven Corporate|website=corp.7-eleven.com|access-date=January 27, 2017}}&lt;/ref&gt; ကနေဒါရှိ ၇-ဆယ့်တစ် ခုလုံးကိုကော်ပိုရိတ်ဖြင့်လည်ပတ်သည်&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://franchise.7-eleven.com/index.php/a-strong-brand |title=7-Eleven – A Strong Brand |publisher=Franchise.7-eleven.com |accessdate=August 8, 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101114231706/http://www.franchise.7-eleven.com/index.php/a-strong-brand |archivedate=November 14, 2010  }}&lt;/ref&gt; ဇူလိုင်လ ၁၁ ရက်နေ့တိုင်းအမေရိကန်၏လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်များကဲ့သို့ပင်စတိုးဆိုင်များသည် &quot;7-Eleven Day&quot; တွင် Slurpees များကိုအခမဲ့ပေးသည်။

ကန့်သတ်ထားသောနေရာ ၇ ခုမှ ၁၁ ခုသည် Shell Canada၊ Petro-Canada သို့မဟုတ် Esso မှဓာတ်ဆီဆိုင်များပါရှိသည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်နိုဝင်ဘာလတွင်ကနေဒါရှိ Speak Out ကြိုးမဲ့ဆဲလ်ဖုန်းဝန်ဆောင်မှု 7-Eleven ကိုစတင်ကမ်းလှမ်းခဲ့သည်။ ၇-၁၁ နေရာတွင် CIBC ATM စက်များလည်းပါဝင်သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်ဇွန်လတွင်ထိုစက်များကို Scotiabank မှလည်ပတ်သည့် ATM စက်များဖြင့်အစားထိုးခဲ့သည်။ 7-Eleven သည်အွန်တာရီယို၊ အွန်တာရီယိုဈေးကို ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင်၎င်း၏ဆိုင်ခွဲ ၆ ခုကိုဒေသဆိုင်ရာကွင်းဆက် Quickie Convenience Stores သို့ရောင်းချခဲ့သည်။ Speak Out ကြိုးမဲ့ဖောက်သည်များ၏ကံကြမ္မာနှင့်ပတ်သက်ပြီးစိုးရိမ်မှုများရှိလာသောအခါ Quickie သည်ရှိပြီးသား SpeakOut ဖောက်သည်များနှင့်ဖုန်းများကို၎င်း၏ Good2Go ဆဲလ်ဖုန်းပရိုဂရမ်တွင်ထည့်သွင်းရန်ကမ်းလှမ်းခဲ့သည်။ Alimentation Couche-Tard နှင့် Boni-soir စသည့်ချည်နှောင်မှုများနှင့်လွတ်လပ်သောငွေရေးကြေးရေးများကယင်း၏ပြည့်နှက်နေသောကြောင့် 7-Eleven သည်ကွီဘက်ဈေးကွက်တွင်အလားတူမရှိ။

၂၀၁၆ ခုနှစ်မတ်လတွင် ၇-Eleven သည်အယ်လ်ဘာတာနှင့်ဗြိတိသျှကိုလံဘီယာရှိ Imperial ရေနံပိုင်ဆိုင်သည့် Esso ဓာတ်ဆီဆိုင် ၁၄၈ ခုကိုဒေါ်လာ ၂.၈ ဘီလီယံဖြင့်ဝယ်ယူခဲ့သည်။ သူတို့ရဲ့အဆင်ပြေစတိုးဆိုင်အများစုဟာ 7-Eleven စတိုးဆိုင်များသို့ကူးပြောင်းခဲ့ကြပြီး Esso ကထောက်ပံ့ပေးခဲ့သည်။ အချို့သောနေရာများကိုချက်ချင်းပင် 7-Eleven သို့ ပြောင်းလဲ၍ မရပါ။ အစားထိုး On-Run ကွင်းဆက်မှအစဉ်အဆက်အမွေဆက်ခံထားသောစတိုးဆိုင်ပုံစံများနှင့်အတူ smartstop 24/7“ transstanner banner” အောက်တွင်အလုပ်လုပ်သည်။}}&lt;/ref&gt;

==== မက္ကစီကို ====

မက္ကဆီကိုတွင်, 7-Eleven စတိုးဆိုင်ကို ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် Monterrey တွင် Grupo Chapa (ယခု Iconn) နှင့် 7-Eleven, Inc တို့နှင့် ပူးပေါင်း၍ ဖွင့်သည်။ ၁၉၉၅ တွင် Super 7 ကို 7-Eleven ဟုအမည်ပြောင်းခဲ့သည်။ နိုင်ငံ၏ဒေသများစွာတွင်စတိုးဆိုင်ပေါင်း ၁၈၃၅ ခုရှိသည်။ စတိုးဆိုင်များသည် Centro Históricoအဆောက်အဦး များ (ဥပမာ Centro Históricoအဆောက်အ ဦး များ) သို့မဟုတ်အရေးကြီးသောအထင်ကရအဆောက်အအုံများအတွင်း၌တည်ရှိပါကစတိုးအသွင်အပြင်အမှတ်အသားကိုရွှေသို့မဟုတ်ငွေဖြင့်အက္ခရာဖြင့် monochrome တွင်ပြသသည်။ မက္ကဆီကိုတွင်အဓိကပြိုင်ဘက်များမှာ OXXO (Femsa), Super City (Soriana) နှင့် Farmacias Guadalajara တို့ဖြစ်သည်။

==== အမေရိကန် ====

[[File:Gulf7eleven.jpg|thumb|Pennsylvania ပြည်နယ်၊ Ellwood City ရှိဓာတ်ဆီအရောင်းအဝယ်အတွက် Gulf Oil နှင့် 7-Eleven စတိုးဆိုင် ၇ ခုပါရှိသည်။]]

Supermarket News သည် ၂၀၀၇ ဘဏ္ဍာရေးနှစ်ခန့်မှန်းရောင်းအားအမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၅.၀ ဘီလီယံကို အခြေခံ၍ ၂၀၀၇ ခုနှစ်“ မြောက်အမေရိကစားနပ်ရိက္ခာလက်လီရောင်းချသူများ၏ ၇၅ ခု” တွင် ၇-Eleven ၏မြောက်အမေရိကလည်ပတ်မှုနံပါတ် ၁၁ နေရာတွင်ရှိသည်။ ၂၀၀၅ ဝင်ငွေအပေါ် အခြေခံ၍ 7-Eleven သည်အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၌ ၂၄ ခုမြောက်အကြီးမားဆုံးလက်လီအရောင်းဆိုင်ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၃ တွင်ယူအက်စ်တစ်လွှားတွင် ၇,၁၁၁ ခုရှိသည်။ ဂိမ်းခသည်အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၀၀၀၀ မှ ၁၀၀၀ ကြားအတွင်းရှိမူပိုင်ခွင့်နှုန်းနှင့်ကွဲပြားခြားနားသည်။ 7-Eleven America သည်တက္ကဆက်ပြည်နယ် Irving ရှိ Cypress Waters ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုတွင်၎င်း၏ဌာနချုပ်ရှိသည်။ ဇူလိုင်လ ၁၁ ရက်၊ ၇ ရက် ၁၁ ရက်နေ့တွင်အရွယ်အစားသေးငယ်သည့် Slurpees များသည်အခမဲ့ဖြစ်သည်။ ဤအားလပ်ရက်ကို ၂၀၀၈ ခုနှစ်ဇူလိုင်လ ၁၁ ရက်တွင် J. Brabank နှင့် C. Johnson တို့ကပထမဆုံးအကြိမ်တွေ့ရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ခြွင်းချက်တစ်ခုမှာ ၂၀၂၀ ခုနှစ်၊ COVID-19 ရောဂါကူးစက်မှုကြောင့်ထိုနှစ်တွင်ဖျက်သိမ်းခြင်းဖြစ်သည်။ ၇ ဆုချီးမြှင့်သောအသင်းဝင်များသည်ထိုနှစ်ဇူလိုင်လတွင်အသုံးပြုရန်သူတို့၏ app တွင်အခမဲ့အလတ်စား Slurpee ကိုရရှိသည်။

7-Eleven ဥက္ကလာဟိုးမားစတိုးဆိုင်များသည်ဝီလျံဘရောင်းနှင့်သဘောတူညီချက်အရ ၁၉၅၃ ခုနှစ်မှစ၍ လွတ်လပ်စွာလုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၎င်းကိုသူ၏သားဂျိမ်းစ်ဘရောင်းမှ ဦး ဆောင်နေသည်။ ဤသဘောတူညီချက်၏တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအနေဖြင့် Oklahoma ရှိ 7-Elevens သည်အခြားနေရာများရှိစတိုးဆိုင်များနှင့်အနည်းငယ်ကွဲပြားမှုရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် Big Bite ဟော့ခတ်ကဲ့သို့သောထုတ်ကုန်များကိုမရောင်းပါ။ National 7Rewards system နှင့်မချိတ်ဆက်နိုင်သောကိုယ်ပိုင်သစ္စာရှိမှုအစီအစဉ်ကို“ Thx!” ဟုခေါ်သည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်ဒီဇင်ဘာလအထိလက်ရှိတွင်နိုင်ငံအတွင်းစတိုးဆိုင်ပေါင်း ၇,၈၅၄ ခုရှိသည်။

===== လောင်စာဆီ =====

ယူအက်စ်တွင်၊ ၇-၁၁ နေရာအများအပြားတွင် Citgo မှဖြန့်ဝေသောဓာတ်ဆီနှင့်ဓာတ်ဆီဆိုင်များရှိသည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ်တွင်တောင်ဘက်ကော်ပိုရေးရှင်းကဝယ်ယူခဲ့သည်။ Citgo ၏ ၅၀% ကို ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင်Petróleos de Venezuela, SA သို့ရောင်းချခဲ့ပြီးကျန်တဲ့ ၅၀% ကို ၁၉၉၀ မှာဝယ်ယူခဲ့သည်။ Citgo သည် 7-Eleven ၏အဓိကမိတ်ဖက်ဖြစ်သော်လည်းအခြားရေနံကုမ္ပဏီများသည် ၇-Eleven နှင့်အတူပူးတွဲတံဆိပ်ကပ်ထားသည်။ Fina၊ Exxon၊ ပင်လယ်ကွေ့၊ မာရသွန်၊ BP၊ Shell, Chevron (၂၀၁၂ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် 7-Eleven မဝယ်ခင် TETCO စတိုးဆိုင်အချို့ကို Chevron နှင့် Texaco တို့ပူးတွဲအမှတ်တံဆိပ်) နှင့် Pennzoil တို့ဖြစ်သည်။ Conoco သည်မြောက်အမေရိကတွင်အကြီးဆုံး ၇ ခုမြောက်သောလိုင်စင်ရသူဖြစ်သည်။}}&lt;/ref&gt;

7-Eleven သည် ၂၀၁၀ ခုနှစ်ဒီဇင်ဘာလတွင်ဖလော်ရီဒါရှိဆိုဒ် ၁၈၃ ခုဝယ်ယူရန် ExxonMobil နှင့်သဘောတူညီမှုတစ်ခုကိုလက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လတွင်မြောက်ပိုင်းတက္ကဆက်တွင် ExxonMobil ဆိုဒ် ၅၁ ခုကိုဝယ်ယူခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cstoredecisions.com/2010/12/09/7-eleven-buys-183-exxonmobil-locations-in-florida/|title=7-Eleven Buys 183 ExxonMobil Locations in Florida|work=Convenience Store Decisions|publisher=Harbor Communications|accessdate=June 7, 2016|date=December 9, 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=7-Eleven® Signs Agreement with ExxonMobil To Acquire 51 North Texas Locations Retailer Continues Accelerated Store Growth |url=http://corp.7-eleven.com/Newsroom/2011NewsReleases/7ElevenSignsAgreementwithExxonMobil/tabid/493/Default.aspx |work=7-Eleven News Room |publisher=7-Eleven, Inc |accessdate=November 10, 2013 |date=August 16, 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131110090644/http://corp.7-eleven.com/Newsroom/2011NewsReleases/7ElevenSignsAgreementwithExxonMobil/tabid/493/Default.aspx |archivedate=November 10, 2013  }}&lt;/ref&gt;

=== သမုဒ္ဒရာ ===

[[File:190 Bourke Street, Melbourne, VIC, 3000.jpg|thumb|ဩစတြေးလျနိုင်ငံမဲလ်ဘုန်းမြို့ရှိ ၇-ဆယ့်တစ် ဆိုင် (၂၀၁၈)]]

==== ဩစတြေးလျ ====

ဩစတြေးလျ၌ပထမဆုံးသော 7-Eleven ကို ၁၉၇၇၊ ဩဂုတ်လ ၂၄ ရက်နေ့တွင် Victoria, Oakleigh ၏ဆင်ခြေဖုံးတွင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ စတိုးဆိုင်အများစုသည်မြို့ပြဒေသများ၊ အထူးသဖြင့်စီးပွားရေးအချက်အချာကျသောနေရာများတွင်တည်ရှိသည်။ ဆင်ခြေဖုံးဒေသရှိစတိုးဆိုင်များသည်ဓာတ်ဆီဆိုင်များအဖြစ်မကြာခဏလည်ပတ်လေ့ရှိပြီးအများစုမှာဗဟိုအုပ်ချုပ်မှုစနစ်ဖြင့်ပိုင်ဆိုင်ပိုင်ခွင့်အနေဖြင့်ပိုင်ဆိုင်ကြသည်။ 7-Eleven သည် ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် Mobil ၏ကျန်ရှိနေသေးသောAustralianစတြေးလျဓာတ်ဆီဆိုင်များကိုဝယ်ယူခဲ့ပြီး၎င်းတို့ကို 7-Eleven ဆိုင်များသို့ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ဩစတြေးလျတောင်ပိုင်းတွင် Mobil ဓာတ်ဆီဆိုင်အားလုံးကို Peregrine ကော်ပိုရေးရှင်းသို့ရောင်းချပြီး On the Run ဓာတ်ဆီဆိုင်များအဖြစ်သတ်မှတ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.7eleven.com.au/media-centre/article/7-eleven-acquires-mobil-retail-fuels-business|title=7-Eleven Acquires Mobil Retail Fuels Business|publisher=|accessdate=October 29, 2016|archivedate=19 March 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200319223558/https://www.7eleven.com.au/media-centre/article/7-eleven-acquires-mobil-retail-fuels-business}}&lt;/ref&gt;

ဩစတြေးလျရှိ ၇-ဆယ့်တစ်ဆိုင်များသည်နေ့စဉ်သတင်းစာများ၊ အချိုရည်များ၊ လက်ဆောင်ကတ်ပြားများကိုကြိုတင်ပေးချေထားသော Visa အမျိုးအစား ၃ မျိုးအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ ဆိုင်ခွဲသည် BankWest နှင့်ပူးပေါင်းပြီးတစ်နိုင်ငံလုံးရှိသူတို့၏ဆိုင်တိုင်းတွင် BankWest ATM ကိုနေရာချပေးခဲ့သည်။ ဖောက်သည်များအားအခမဲ့ Slurpee ကိုပေးခြင်းအားဖြင့် ၇ နှစ် Eleven Day ကိုနိုဝင်ဘာ ၇ ရက်တွင်နှစ်စဉ်ပြုလုပ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.slurpee.com.au/news/view/happy-7-eleven-day |title=Slurpee News: HAPPY 7-ELEVEN DAY! |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120130001143/http://www.slurpee.com.au/news/view/happy-7-eleven-day |archivedate=January 30, 2012 }}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၄ ခုနှစ်ဧပြီလတွင် 7-Eleven သည်အနောက်ဩစတြေးလျတွင်စတိုးဆိုင်များစတင်ဖွင့်လှစ်ရန်အစီအစဉ်များကိုကြေညာခဲ့သည်။ ပထမနှစ်အတွင်းစတိုးဆိုင် ၁၁ ခုဖွင့်လှစ်ရန်စီစဉ်ထားပြီးစုစုပေါင်းစတိုးဆိုင် ၇၅ ခုမှာငါးနှစ်အတွင်းတည်ထောင်ခဲ့သည်။ ပထမဆုံးစတိုးဆိုင်ကို ၂၀၁၄၊ အောက်တိုဘာ ၃၀ ရက်တွင် Fremantle မြို့၌ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=First 7-Eleven in WA to open in October|url=http://www.7eleven.com.au/media-centre/article/first-7-eleven-in-wa-to-open-in-october|website=7-Eleven|publisher=7-Eleven Stores Pty. Ltd|accessdate=January 16, 2015|date=September 10, 2014|archivedate=19 March 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200319222859/https://www.7eleven.com.au/media-centre/article/first-7-eleven-in-wa-to-open-in-october}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=7-Eleven opens first WA store|url=http://www.franchisebusiness.com.au/news/7-eleven-opens-first-wa-store|website=Franchise Business|publisher=Franchise Business|accessdate=January 16, 2015|date=October 31, 2014}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၂ ခုနှစ်ဇန်န ဝါရီလအထိတိုင်းပြည်တွင်စတိုးဆိုင်ပေါင်း ၆၇၅ ခုရှိသည်။

===== ဩစတြေးလျလုပ်ငန်းလုပ်အားခခိုးမှု =====

၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လတွင် Fairfax Media နှင့် ABC ၏လေးထောင့်အစီအစဉ်သည်ဩစတြေးလျရှိ ၇-ဆယ့်တစ်ရှိလုပ်ငန်းလုပ်ကိုင်သူများ၏အလုပ်အကိုင်အခွင့်အလမ်းများကိုတင်ပြခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;smh1&quot;&gt;{{cite news|last1=Ferguson|first1=Adele|last2=Danckert|first2=Sarah|last3=Klaus|first3=Toft|title=7-Eleven: Investigation exposes shocking exploitation of convenience store workers|url=http://www.smh.com.au/business/workplace-relations/7eleven-investigation-exposes-shocking-exploitation-of-convenience-store-workers-20150828-gja276.html|accessdate=October 2, 2015|work=[[Sydney Morning Herald]]|date=August 29, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=7-Eleven – A sweatshop on every corner|url=http://www.smh.com.au/business/workplace-relations/7eleven-a-sweatshop-on-every-corner-20150827-gj8vzn.html|date=August 28, 2015}}&lt;/ref&gt; စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုအရဝန်ထမ်း ၇ ယောက်မှအများစုသည်အခွန်မပေးမီတစ်နာရီလျှင် ၁၀ ဒေါ်လာမှ ၁၄ ဒေါ်လာခန့်နှုန်းဖြင့်သာနှုန်းထားဖြင့်သာပေးရသောနှုန်းထားများဖြစ်ပြီးတစ်နာရီလျှင်ဒေါ်လာ ၂၄.၆၉ နှုန်းဖြင့်တရားဝင်လိုအပ်သောနှုန်းထားများအောက်တွင်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;smh1&quot; /&gt;

ဝန်ထမ်းများကိုမပေးရသောလုပ်ငန်းရှင်များသည်ပုံမှန်အားဖြင့်စာရင်းများကိုထိန်းသိမ်းထားပြီးဝန်ထမ်းအားတရားဝင်လိုအပ်သောနှုန်းထားဖြင့်ပေးဆောင်နေသည်ကိုပြသနိုင်သည့်မှတ်တမ်းများကိုပေးလေ့ရှိသည်။ ၀ န်ထမ်းများကိုထိုမှတ်တမ်းများကို အခြေခံ၍ လုပ်ခပေးမည်ဖြစ်ပြီး၎င်းတို့အားတရားဝင်လိုအပ်သောနှုန်းထက် ၀ က်ကိုထိထိရောက်ရောက်ပေးလိမ့်မည်။&lt;ref name=&quot;smh1&quot; /&gt;

ထို့အပြင်အလုပ်သမားများသည်အချိန်ပိုနာရီများ၊ ညများ၊ စနေ၊ တနင်္ဂနွေနေ့များနှင့်အစိုးရရုံးပိတ်ရက်များအတွက်တရားဝင်လုပ်ပိုင်ခွင့်ရှိသည့်ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးများနှင့်ပြစ်ဒဏ်များကိုမကြာခဏမခံရကြကြောင်းကိုလည်းအစီရင်ခံခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;smh1&quot; /&gt;

ဤအစီရင်ခံစာများပေါ်ထွက်လာပြီးကျယ်ပြန့်သောအာရုံစိုက်မှုကိုခံရပြီးနောက်အချို့သောဝန်ထမ်းများက၎င်းတို့သည် ၇-ဆယ့်တစ် လုပ်ခလစာစနစ်မှတဆင့်မှန်ကန်စွာငွေပေးချေမှုစတင်ခဲ့ကြောင်း Fairfax Media သို့စွပ်စွဲခဲ့ကြသော်လည်းသူတို့၏လုပ်ခ၏တစ်ဝက်ကိုငွေပြန်ပေးရန်ဖရန်ချိုက်စ်ကတောင်းဆိုလိမ့်မည် ။ 7-Eleven သည်နောက်ပိုင်းတွင်သူတို့သည်လစာလိမ်လည်မှုကိုစုံစမ်းစစ်ဆေးရန်အတွက်ရန်ပုံငွေထောက်ပံ့လိမ့်မည်ဟုကြေညာခဲ့သည်။ ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၏ပြိုင်ဆိုင်မှုနှင့်စားသုံးသူကော်မရှင်ဥက္ကchairman္ဌ Allan Fels ၏ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်သူ Deloitte ၏အကြံပေးမှုဖြင့်လွတ်လပ်သောအဖွဲ့တစ်ခုကစုံစမ်းစစ်ဆေးခဲ့သည်။ Deloitte ၏ ၀ န်ဆောင်မှုဖြင့်လက်ရှိနှင့်ယခင်ဝန်ထမ်း ၇ ဦး မှ ၁၁ ဦး ကိုလစာနိမ့်သည်ဟုဆိုကြသည်။ တစ်ဦးချင်းစီပြောဆိုချက်ကိုအကဲဖြတ်ရန်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=Fels to Chair 7-Eleven Independent Panel|url=http://www.7eleven.com.au/media-centre/article/fels-to-chair-7-eleven-independent-panel|website=7-Eleven Media Centre|publisher=7-Eleven Australia|accessdate=October 2, 2015|archivedate=19 March 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200319222702/https://www.7eleven.com.au/media-centre/article/fels-to-chair-7-eleven-independent-panel}}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၅ စက်တင်ဘာလတွင်ဥက္ကဋ္ဌ Russ Withers နှင့်အမှုဆောင်အရာရှိချုပ် Warren Wilmon သည်ကုမ္ပဏီမှနုတ်ထွက်မည်ဟုကြေညာခဲ့သည်။ Withers နေရာတွင်ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌမိုက်ကယ်စမစ်နှင့် Bob Baily ကိုယာယီအမှုဆောင်အရာရှိချုပ်အဖြစ်ခန့်အပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.theaustralian.com.au/news/nation/eleven-chairman-russ-withers-quits-chief-executive-resigns/story-e6frg6nf-1227550727425 |title=7-Eleven chairman Russ Withers quits, chief executive resigns |last=Roddan |first=Michael |work=[[The Australian]] |publisher=[[News Corp Australia]] |date=September 30, 2015 |accessdate=October 2, 2015 }}&lt;/ref&gt;

7-Eleven ကိုလေးထောင့်ကွက်စုံစမ်းစစ်ဆေးမှု ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် Walkley Award ကိုအနိုင်ရရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.theage.com.au/victoria/age-journalists-recognised-at-walkley-awards-20151203-glf3dc.html|title=Age journalists recognised at Walkley awards|date=December 3, 2015|website=The Age|access-date=August 30, 2016}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၅ ခုနှစ်ဒီဇင်ဘာလတွင် Four Corners အစီအစဉ်တွင်ထင်ရှားကျော်ကြားခဲ့သောဥပဒေအကြံပေးကုမ္ပဏီ Levitt Robinson solicitors မှ 7-Eleven နှင့်စာချုပ်ချုပ်ဆိုရန်သွေးဆောင်ခံခဲ့ရသော franchisees များ၏ကိုယ်စား ၇-ဆယ့်တစ်ရုံးချုပ်ကိုအတင်းအကျပ်အရေးယူနိုင်ရန်အလားအလာရှိကြောင်းကြေညာခဲ့သည်။ မှားယွင်းသောကိုယ်စားပြုသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://levittrobinson.com/7-eleven-class-action-looms-for-disaffected-franchisees/|title=7-Eleven Class Action Looms for Disaffected Franchisees|date=December 7, 2015|language=en-US|access-date=August 30, 2016|accessdate=24 July 2020|archivedate=5 April 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190405023305/http://levittrobinson.com/7-eleven-class-action-looms-for-disaffected-franchisees/}}&lt;/ref&gt;

==  ကိုးကား ==
{{Reflist}}

== ပြင်ပလင့်များ ==
{{commons category}}
{{Wikiquote}}

* {{official website|www.7-eleven.com}}</text>
      <sha1>dzhtnd9b96gu6iugld0d5lqvdb4uwqy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပြင်သစ်လူမျိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>139130</id>
    <revision>
      <id>1054820</id>
      <parentid>815948</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T10:14:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <origin>1054820</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10258" sha1="s3f4ln5dgako0ezt1kgel379idw0p8n" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group
| group = ပြင်သစ်လူမျိုး
| flag             = Flag of France.svg
| flag_caption     = ပြင်သစ်အလံတော်
| image            = Map of the French Diaspora in the World.svg
| caption          = ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ ပြင်သစ်လူမျိုး ပြန့်နှံ့နေထိုင်မှုမြေပုံ
| population = သန်း ၁၀၀ ကျော် (ခန့်မှန်း)
| region1 = {{flag|France}}
| pop1 = ၆၇ သန်းကျော်
| ref1 = &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Demography - Population at the beginning of the month - France|url=https://www.insee.fr/en/statistiques/serie/001641775|website=INSEE}}&lt;/ref&gt;
| region2 = {{flag|USA}}
| pop2 = ၉ သန်းခန့်
| ref2 =
| region3 = {{flag|Argentina}}
| pop3 = ၆ သန်းခန့်
| ref3 =
| region4 = {{flag|Canada}}
| pop4 = ၅ သန်းခန့် (အထူးသဖြင့် [[ကျူးဗက်ပြည်နယ်]])
| ref4 =
| region5 = {{flag|United Kingdom}}
| pop5 = ၃၀၀,၀၀၀ ကျော်
| ref5 =
| langs =  [[ပြင်သစ်ဘာသာစကား]]
| rels = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] ([[ကက်သလစ်ဂိုဏ်း]]), [[ဘာသာမဲ့]], [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]], [[ဂျူးဘာသာ]]
| related = [[အနောက်ဥရောပလူမျိုးများ]]၊ [[ကဲ့လူမျိုး]]၊ [[ဂျာမန်နစ်လူမျိုးများ]]
}}

'''ပြင်သစ်လူမျိုးများ''' ({{lang-fr|Français}}) သည် အနောက်ဥရောပရှိ [[ပြင်သစ်နိုင်ငံ]]တွင် မူလအစပြု နေထိုင်ကြပြီး [[ပြင်သစ်ဘာသာစကား]]ကို မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုကြသော [[အနောက်ဥရောပ]] လူမျိုးစုတစ်စု ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://en.m.wikipedia.org/wiki/French_people|title=French people - Wikipedia}}&lt;/ref&gt;

ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံသားဖြစ်မှု နှင့် လူမျိုးရေးဆိုင်ရာ ခံယူချက်တို့သည် နိုင်ငံတော်၏ သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ တန်းတူညီမျှရေးမူဝါဒအပေါ် အခြေခံထားသည်။ ယနေ့ခေတ် ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင် မူလပြင်သစ်လူမျိုးများသာမက ရာစုနှစ်များစွာကတည်းက ပြောင်းရွှေ့လာကြသည့် ဥရောပတိုက်သားများ၊ မြောက်အာဖရိက၊ အာရှနှင့် အာဖရိကနိုင်ငံများမှ လူမျိုးစုများပါ ရောနှောနေထိုင်ကြသည်။ ၁၉ ရာစုအလယ်ပိုင်းမှစ၍ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်မှုနှုန်း မြင့်မားခဲ့ရာ ယနေ့ခေတ် ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏ လူဦးရေ ၆၈ သန်းကျော်တွင် မူလပြင်သစ်လူမျိုးများနှင့် မတူကွဲပြားသည့် ယဉ်ကျေးမှုနောက်ခံရှိသော လူမျိုးစုများ စုပေါင်းနေထိုင်လျက်ရှိကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://en.m.wikipedia.org/wiki/French_people|title=French people - Wikipedia}}&lt;/ref&gt;

== သမိုင်းကြောင်း ==
ပြင်သစ်လူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များသည် ရှေးခေတ် [[ကဲ့လူမျိုး]] (Celts) များဖြစ်ကြသော ဂေါလ် ([[Gauls]]) လူမျိုးများနှင့် [[ဂျာမန်နစ်လူမျိုးများ|ဂျာမန်နစ်]] (ဥပမာ- ဖရန့်လူမျိုးများ) တို့ သွေးနှောရောယှက်ရာမှ တဖြည်းဖြည်း ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ရောမအင်ပါယာလက်အောက်တွင် ရှည်လျားစွာ တည်ရှိခဲ့ပြီးနောက် ရောမအင်ပါယာ ပြိုကွဲသွားချိန်တွင် ဖရန့်ဘုရင်နိုင်ငံ (Kingdom of Francia) အဖြစ် ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ 

၁၇၈၉–၁၇၉၉ ခုနှစ်များတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော [[ပြင်သစ်တော်လှန်ရေး]]ကြီးကြောင့် ဘုရင်စနစ်ကို အဆုံးသတ်စေခဲ့ပြီး ပထမပြင်သစ်သမ္မတနိုင်ငံ (၁၇၉၂–၁၈၀၄) ကို ထူထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော် သမိုင်းတစ်လျှောက် နိုင်ငံရေး အပြောင်းအလဲများကြောင့် ဘုရင်စနစ်နှင့် အင်ပါယာစနစ်များ ပြန်လည်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သေးသော်လည်း ၁၈၇၀ ပြည့်နှစ်နောက်ပိုင်းမှစ၍ ခိုင်မာသော ဒီမိုကရေစီ သမ္မတနိုင်ငံအဖြစ် ရပ်တည်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://en.m.wikipedia.org/wiki/French_people|title=French people - Wikipedia}}&lt;/ref&gt;

== ယဉ်ကျေးမှု ==
ပြင်သစ်လူမျိုးတို့သည် ကမ္ဘာကျော် [[ပြင်သစ်အစားအစာ|ပြင်သစ်ဟင်းလျာများ]]၊ အနုပညာ၊ ဗိသုကာပညာ၊ [[ဖက်ရှင်]]နှင့် အတွေးအခေါ် ဖန်တီးမှုများကြောင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အထင်ရှားဆုံးနှင့် ဩဇာတိက္ကမ အကြီးမားဆုံး ယဉ်ကျေးမှု ပိုင်ဆိုင်ထားသည့် လူမျိုးတစ်စု ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://en.m.wikipedia.org/wiki/France|title=France - Wikipedia}}&lt;/ref&gt;

=== ဘာသာစကား ===
[[ပြင်သစ်ဘာသာစကား]]သည် အင်ဒို-ဥရောပနွယ် ဘာသာစကားမိသားစုမှဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် ပြောဆိုသူ သန်း ၃၁၀ ကျော် ရှိသည်။ ပြင်သစ်နိုင်ငံအတွင်း၌ ရုံးသုံးဘာသာစကားအဖြစ် အဓိက အသုံးပြုကြသည့်အပြင် ဒေသန္တရ ဘာသာစကားနှင့် ဒေသိယစကားများလည်း ရှိကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://en.m.wikipedia.org/wiki/French_people|title=French people - Wikipedia}}&lt;/ref&gt;

[[File:Ethnic-groups-France.png|thumb|center|400px|ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏ ဒေသသုံးဘာသာစကားများ ပျံ့နှံ့ရာမြေပုံ]]
{{legend|#c08bad|[[ဂျာမန်ဘာသာစကား|ဂျာမန် (အယ်လ်ဆေးရှန်း)]]}}
{{legend|#7ac7a4|[[Franco-Provençal]]}}
{{legend|#ee4636|[[ဘာစ့်ဘာသာစကား|ဘက်စ် (Basque)]]}}
{{legend|#62bb46|[[ဘရီတန်ဘာသာစကား|ဘရီတန် (Breton)]]}}
{{legend|#3edfbb|[[ကတ်တလန်ဘာသာစကား|ကတ်တလန် (Catalan)]]}}
{{legend|#e09e32|[[ကော်ဆီကန်ဘာသာစကား|ကော်ဆီကန် (Corsican)]]}}
{{legend|#d4d061|[[ဒတ်ချ်ဘာသာစကား|ဖลมစ် (Flemish)]]}}
{{legend|#a0e048|[[အိုဆီတန်ဘာသာစကား|အိုဆီတန် (Occitan)]]}}
{{legend|#99ccff|[[လန်းဒွိုင်း (Langues d'oïl)]]}}

=== ဘာသာရေး ===
သမိုင်းကြောင်းအရ ပြင်သစ်လူမျိုးအများစုသည် ရိုမန်ကက်သလစ် ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော် ခေတ်သစ် ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင် နိုင်ငံတော်နှင့် ဘာသာရေး ကင်းရှင်းရေးမူဝါဒ (Laïcité) ကို တင်းကျပ်စွာ ကျင့်သုံးကြပြီး၊ လူဦးရေ သိသာထင်ရှားသော အပိုင်းမှာ ဘာသာမဲ့များ (Secular/Atheist) ဖြစ်လာကြသည်။ ယင်းအပြင် အစ္စလာမ်ဘာသာ၊ ပရိုတက်စတင့်နှင့် ဂျူးဘာသာ ကိုးကွယ်သူများလည်း နေထိုင်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://en.m.wikipedia.org/wiki/French_people|title=French people - Wikipedia}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

[[Category:ပြင်သစ်လူမျိုး| ]]
[[Category:ဥရောပ လူမျိုးများ]]</text>
      <sha1>s3f4ln5dgako0ezt1kgel379idw0p8n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>လျိုဟောက်ရန်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141115</id>
    <revision>
      <id>1054678</id>
      <parentid>787055</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T15:06:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1054678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12226" sha1="10u2q1s7u9x1j459r9iudisyqnr3i3k" xml:space="preserve">{{infobox person
| name = Liu Haoran
| image = 
| alt = 
| caption = 
| birth_name = Liu Yuan
| alias = Turbo Liu
| birth_date = {{Birth date and age|1997|10|10|df=y}}
| birth_place = [[Pingdingshan]], [[Henan]], [[China]]
| alma_mater = [[Central Academy of Drama]]
| occupation = Actor
| years_active = 2014–present
| agent = Chengya Entertainment
| module = {{Infobox Chinese|child=yes
| t = {{linktext|劉|昊|然}}
| s = {{linktext|刘|昊|然}}
| p = Liú Hàorán
| j = Lau4 Hou6 Jin4 
}}
}}

'''လျိုဟောက်ရန် Liu Haoran''' ({{zh|s=刘昊然 |t=劉昊然|p=Liú Hàorán}}; ၁၀ အောက်တိုဘာ ၁၉၉၇ မွေး) သည် တရုတ် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် ဖြစ်ပြီး၊ Turbo Liu ဟုလည်း သိသည်။ ၁၆ နှစ်သားကတည်းက အနုပညာလောကထဲ ဝင်ရောက်လာပြီးလျှင်၊ ဟန်လူမျိုး ဖြစ်သော လျိုကို [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ ဟယ်နန်ပြည်နယ်၊ ဖင်တင်ဆန်းမြို့၌ မွေးကာ၊ အမည်ရင်းမှာ လျိုယွမ် (Liu Yuan, 刘源) ဖြစ်သည်။

လျိုကို ဖော့ဘ်စ်မဂ္ဂဇင်းက [[တရုတ်ပြည်]]မှ ကျော်ကြားသူ ၁၀၀ စာရင်းဝယ် ၂၀၁၇ က ၈၉ နေရာ၌လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၉ တွင် နံပါတ် ၁၉ ၌လည်းကောင်း၊ ၂၀၂၀ တွင် နံပါတ် ၁၈ ၌လည်းကောင်း အဆင့်သတ်မှတ်သည်။

==ငယ်စဉ်တောင်ကျေး==
လျိုသည် ပေကျင်းအကအကယ်ဒမီ၏ တွဲဖက်အလယ်တန်းကျောင်းထွက် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ent.ifeng.com/a/20150526/42410648_0.shtml|script-title=zh:《真正男子汉》刘昊然北漂6年 苦练舞蹈伤痕累累|work=ifeng|language=zh|date=May 26, 2015}}&lt;/ref&gt;
ကျောင်းသားအဖြစ်သာ ရှိသေးသော လျိုသည် ၂၀၁၃ တွင် ''ဘေဂျင်းမှချစ်ပုံပြင် (Beijing Love Story)''ရုပ်ရှင်၌ သရုပ်ဆောင်ရန် တရုတ် သရုပ်ဆောင် ချိန်စိချိန် (Chen Sicheng)က လက်တန်းရွေးကောက်သည်ကို ခံရသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ent.ifeng.com/a/20151224/42550922_0.shtml|script-title=zh:刘昊然曝最新时尚写真 网友盛赞&quot;颜值气质双料王&quot;|work=ifeng|date=December 24, 2015|language=zh}}&lt;/ref&gt;
၂၀၁၅ တွင်၊ ကျောင်းမှ သရုပ်ဆောင်ဌာနတွင် အမှတ်အမြင့်ဆုံး ရပြီးနောက်၊ ဗဟိုဒရာမာအကယ်ဒမီကျောင်းသို့ စာရင်းသွင်း တက်ရောက်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://gb.cri.cn/27564/2015/05/26/1042s4975536.htm|script-title=zh:刘昊然是男子汉也是学霸 中戏专业考试名列第一|work=China Radio International|language=zh|date=May 26, 2015|title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ|accessdate=10 September 2020|archivedate=9 November 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171109081322/http://gb.cri.cn/27564/2015/05/26/1042s4975536.htm}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ent.sina.com.cn/w/2015-07-21/doc-ifxfaswf8013373.shtml|script-title=zh:刘昊然被中戏表演系录取 文化454分成绩佳|website=Sina|language=zh|date=July 21, 2015}}&lt;/ref&gt;

==ရုပ်ရှင်ရုပ်သံ==
===ရုပ်ရှင်===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! ခုနှစ် !! အင်္ဂလိပ်ခေါင်းစဉ် !! တရုတ်ခေါင်းစဉ် !! ကဏ္ဍ !! မှတ်ချက်
!Ref.
|-
|rowspan=&quot;1&quot;| 2014 ||''[[Beijing Love Story (film)|Beijing Love Story]]'' || 北京愛情故事 ||  စုန့်ကဲ || 
|&lt;ref name=one /&gt; 
|-
|rowspan=2|2015 || ''[[Forever Young (2015 film)|Forever Young]]'' || 栀子花开 || တင်ဆက်သူ || ဧည့်သရုပ်ဆောင် 
|
|-
|''[[Detective Chinatown]]'' || 唐人街探案 || ချင်ဖုန်း  || 
|&lt;ref name=china /&gt;
|-
| rowspan=3|2017 || ''[[Buddies in India]]'' || 大闹天竺 || အာ့လန်ရှိန် || ဧည့်သည်တော် 
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ent.sina.com.cn/m/c/2017-01-30/doc-ifxzyxmt1624393.shtml|script-title=zh:《大闹天竺》曝&quot;天兵天将来助阵&quot;特辑|date=January 30, 2017|website=Sina|language=zh}}&lt;/ref&gt;
|-
|''[[The Founding of an Army]]'' || 建军大业 ||  စုယွိ || 
|&lt;ref name=army /&gt;
|-
|''[[Legend of the Demon Cat]]'' || 妖猫传 || ပိုင်လုံ|| 
|&lt;ref name=demon /&gt;
|-
| rowspan=2|2018 ||''[[Detective Chinatown 2]]'' || 唐人街探案2 || ချင်ဖုန်း  || 
|&lt;ref name=town /&gt;
|- 
|''[[Happiness Is Coming]]'' || 幸福马上来 || မာရှောင် || ဧည့်သည်တော် 
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.mtime.com/2018/05/08/1580379.html|script-title=zh:冯巩执导《幸福马上来》定档6月8日|date=May 8, 2018|website=Mtime|language=zh|title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ|accessdate=10 September 2020|archivedate=22 September 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190922212401/http://news.mtime.com/2018/05/08/1580379.html}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=3|2019 || ''[[How to Train Your Dragon: The Hidden World]]'' ||驯龙高手3 || ရှောင်အဲအဲ || တရုတ်အသံထပ်သူ || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.mtime.com/2019/01/24/1588465.html|script-title=zh:“小嗝嗝”刘昊然献声《驯龙高手3》|date=January 24, 2019|website=Mtime|language=zh|title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ|accessdate=10 September 2020|archivedate=1 April 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190401091619/http://news.mtime.com/2019/01/24/1588465.html}}&lt;/ref&gt; 
|- 
|''The Twins'' || 双生 || လီဖင်  ||
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.mtime.com/2019/05/08/1591674.html|script-title=zh:陈都灵刘昊然共同谱写画中迷梦 青春悬疑片《双生》曝终极预告 5.18上映|date=May 8, 2019|website=Mtime|language=zh|title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ|accessdate=10 September 2020|archivedate=14 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190514143808/http://news.mtime.com/2019/05/08/1591674.html}}&lt;/ref&gt;
|-
|''[[My People, My Country]]''||我和我的祖国|| ဝေါ့တယ်လဲ့||  ||&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.xinhuanet.com/ent/2019-07/26/c_1124800113.htm|title=《我和我的祖国》首曝预告|date=July 26, 2019|website=Xinhua News|language=zh|accessdate=10 September 2020|archivedate=30 July 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190730200840/http://www.xinhuanet.com/ent/2019-07/26/c_1124800113.htm}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=2|2020 ||  ''My People My Homeland'' || 我和我的家乡 ||ရှောင်ချင် || || &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.sohu.com/a/412931519_114733|title=《我和我的家乡》之《天上掉下个UFO》故事单元发布海报 佟丽娅彭昱畅惊喜加盟 |date=August 13, 2020|website=Sohu|language=zh}}&lt;/ref&gt; 
|- 
|''Coffee Or Tea?'' ||一点就到家|| ဝေ့ကျင်ပေ || ||&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://news.sina.com.cn/c/2020-08-12/doc-iivhvpwy0570498.shtml|title=电影《一点就到家》定档国庆， 刘昊然彭昱畅尹昉合伙创业|date=August 12, 2020|website=Sina|language=zh}}&lt;/ref&gt;
|- 
|rowspan=&quot;4&quot;| 2021 ||''Detective Chinatown 3'' || 唐人街探案3 ||ချင်ဖုန်း  || || &lt;ref name=dc/&gt; 
|-
|''Flowers Bloom in the Ashes'' || 尘埃里开花 ||  || || &lt;ref name=bloom /&gt;
|-
|''Moses on the Plains''
|{{lang|zh-Hans| 平原上的摩西}}
|ကျွမ်းစု 
|
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.mtime.com/2020/06/09/1602679.html|script-title=zh:犯罪题材电影《平原上的摩西》杀青|date=June 9, 2020|language=zh|website=Mtime|title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ|accessdate=10 September 2020|archivedate=12 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200812130359/http://news.mtime.com/2020/06/09/1602679.html}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=2|''1921''
|လျိုရိန်ကျင့်
| 
| 
| 
|}

===ရုပ်သံ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! ခုနှစ် !! အင်္ဂလိပ်ခေါင်းစဉ် !! တရုတ်ခေါင်းစဉ် !! ဇာတ်ရုပ် !! မှတ်ချက်
!Ref.
|-
|2015
|''Two Idiots 3''
|废柴兄弟3
|Haoran Liu
|
|
|-
| 2015 || ''[[With You (Chinese TV series)|With You]]'' || 最好的我们 || ယွီဟွိုင် ||  
|&lt;ref name=with /&gt; 
|-
| rowspan=2|2017 || ''[[Midnight Diner (TV series)|Midnight Diner]]'' || 深夜食堂 ||တေးထုတ်လုပ်သူ|| ဧည့်သည်တော် 
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ent.sina.com.cn/v/m/2017-06-13/doc-ifyfzhac1914733.shtml|title=《深夜食堂》吴昕手撕渣男 刘昊然徐娇组鲜嫩CP|date=June 13, 2017|website=Sina|language=zh}}&lt;/ref&gt;
|- 
| ''[[Nirvana in Fire 2]]'' || 琅琊榜之风起长林 || ရှောင်းဖင်ကျင် || 
| &lt;ref name=nirvana /&gt; 
|-
| 2018 || ''[[Great Expectations (2018 TV series)|Great Expectations: Meeting of the Two Dragons]]'' ||远大前程·双龙会 || ဟော့ကျိတ်ရှောင်း || 
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ent.163.com/18/0423/13/DG343080000380EN.html|script-title=zh:《远大前程·双龙会》定档 陈昊演绎“热血监狱”|date=April 23, 2018|website=Netease|language=zh}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2019 ||''[[Novoland: Eagle Flag]]'' || 九州缥缈录 ||လွီကေွးချိန် ||  || &lt;ref name=novo /&gt; 
|-
| 2020 || ''[[Detective Chinatown (web series)|Detective Chinatown]]'' || 唐人街探案 || ချင်ဖုန်း || ဧည့်သရုပ်ဆောင် || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.mtime.com/2020/01/06/1600419.html|title=刘昊然“官宣”有出演《唐人街探案》网剧|date=January 6, 2020|website=Mtime|language=zh}}{{Dead link|date=May 2022 }}&lt;/ref&gt;
|}

===စုံစိရှိုး===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! ခုနှစ် !! အင်္ဂလိပ်ခေါင်းစဉ် !! တရုတ်ခေါင်းစဉ် !! ရိုး !! Ref.
|-
| 2015 || ''[[Takes a Real Man]]'' || 真正男子汉 ||rowspan=2| ရိုက်ကူးရေးအဖွဲ့သား || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://usa.chinadaily.com.cn/culture/2015-07/18/content_21320839.htm|title=Military reality TV show Take a Real Man to end tonight|date=July 18, 2015|work=China Daily|access-date=10 September 2020|archive-date=18 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220318171701/http://usa.chinadaily.com.cn/culture/2015-07/18/content_21320839.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2017 ||  ''Give Me Five''|| 高能少年团 ||  &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ent.qq.com/a/20170213/015056.htm|script-title=zh:高能少年团正式官宣 网友：真霸屏，鲜肉明星来啦|date=February 13, 2017|website=Tencent|language=zh|title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ|access-date=10 September 2020|archive-date=11 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180111170747/http://ent.qq.com/a/20170213/015056.htm}}&lt;/ref&gt;
|}

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:တရုတ် အနုပညာရှင်များ]]
[[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:၁၉၉၇ မွေးဖွားသူများ]]
[[ကဏ္ဍ:တရုတ် အမျိုးသား ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ]]</text>
      <sha1>10u2q1s7u9x1j459r9iudisyqnr3i3k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အိုလံပတ်တောင် (ဂရိ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141263</id>
    <revision>
      <id>1054736</id>
      <parentid>811438</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T22:36:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1054736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5954" sha1="6vmve4jlnekfly98dbge2849t7p08vb" xml:space="preserve">{{Infobox mountain
| name = အိုလံပတ်တောင် 
| photo = Mytikas.jpg
| photo_caption=
| map = Greece
| map_caption = အိုလံပတ်တောင်တည်နေရာ
| location = [[ဂရိနိုင်ငံ]]
| label_position = right
| elevation_m   = ၂၉၁၇
| elevation_ref = &lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/place/Mount-Olympus-mountain-Greece Mount Olympus | mountain, Greece | Britannica&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=np /&gt;
| prominence_m  = ၂၃၅၃
| prominence_ref= &lt;ref name=pb&gt;{{cite pb|id=10335|name=Olympus, Greece}}&lt;/ref&gt;
| parent_peak = မူဆားလာ
| highest = မိတိကာ့ရှ်
| listing = [[:en:List of countries by highest point|Country high point]]&lt;br /&gt;[[:en:Ultra prominent peak|Ultra]]
| range = မက်စီဒိုးနီးယာ (ဂရိ) နှင့် သက်စာလိယာ၊ စာလွန်နီးကာ ပင်လယ်ကွေ့အနီး
| coordinates = {{coord|40|05|08|N|22|21|31|E|type:mountain_scale:100000|format=dms|display=inline,title}}
| topo = 
| coordinates_ref = 
| first_ascent = ၁၉၁၃ ဩဂုတ် ၂ &lt;br /&gt;Christos Kakkalos, Frederic Boissonnas နှင့် Daniel Baud-Bovy
}}
'''အိုလံပတ်တောင်'''({{lang-en|Mount Olympus}}; ({{lang-el|Όλυμπος}})သည် [[ဂရိနိုင်ငံ]]၏ အမြင့်ဆုံးတောင်ဖြစ်သည်။ သက်စာလွန်နီးကီမြို့၏ အနောက်တောင် မိုင်ငါးဆယ်ခန့်အကွာ၊ လားရစ်ဆာဒေသခွဲ နှင့် ပီယာရီးယာဒေသခွဲကြား၊ မက်စီဒိုးနီးယာ (ဂရိ) နှင့် သက်စာလိယာ အုပ်ချုပ်ရေးဒေသများကြားအစပ်ရှိ အိုလံပတ်တောင်တန်းတွင် တည်ရှိသည်။ အိုလံပတ်တောင်တွင် တောင်ထိပ် နှင့် နက်စောက်သော လျှိုကြီးများ (၅၂)ခုရှိသည်။&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Kakissis|first=Joanna|date=17 July 2004|title=Summit of the gods|url=http://www.boston.com/travel/articles/2005/07/17/summit_of_the_gods/?page=full|newspaper=[[The Boston Globe]]|accessdate=4 November 2015|archive-date=27 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150927045345/http://www.boston.com/travel/articles/2005/07/17/summit_of_the_gods/?page=full|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်ကို မိတိကာ့ရှ် ဟုခေါ်တွင်၍ အနက်မှာ ''နှာခေါင်း'' ဟူ၍ဖြစ်ပြီး ပေပေါင်း (၉,၅၇၀) ရှိသည်။&lt;ref name=np /&gt; မြေမျက်နှာသွင်ပြင် ထင်ရှားအရေးပါမှုအရ ဥရောပ၏ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်များအနက်က တစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။&lt;ref name=peaklist&gt;{{cite web|url=http://www.peaklist.org/WWlists/ultras/EuroCoreP1500m.html|title=Europe Ultra-Prominences|publisher=peaklist.org|accessdate=31 December 2010}}&lt;/ref&gt;

ဂရိဒဏ္ဍာရီတွင် ဤတောင်ကြီးမှာ ထင်ရှားကျော်ကြားကာ မိတိကာ့ရှ်တောင်ထိပ်မှာ ဂရိဒဏ္ဍာရီလာ နတ်ဘုရားများ နေထိုင်သော နေရပ်လည်းဖြစ်၏ ။ ဇီဝမျိုးကွဲများပေါများခြင်းနှင့် ဒေသရင်းအပင်များ ပေါကြွယ်ဝခြင်းတို့ကြောင့်လည်း ထင်ရှားသည်။ ၁၉၃၈ မှစ၍ ဂရိနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး အမျိုးသား ဥယျာဉ်ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ့ဇီဝလွှာ သီးသန့်နယ်မြေတစ်ခုလည်း ဖြစ်၏ ။&lt;ref name=&quot;np&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.nasa.gov/multimedia/imagegallery/image_feature_402.html|title=Mount Olympus|last=NASA|date=July 7, 2005|publisher=Management Agency of Olympus National Park|work=Olympus National Park|accessdate=30 August 2016}}&lt;/ref&gt;

ခရီးသွားလူပေါင်းမြောက်မြားစွာသည် နှစ်စဉ်လာရောက်ကြ၍ ဒေသရင်း တိရစ္ဆာန်၊ အပင်များကို နှစ်သက်သဘောကျလေ့ရှိကာ ခရီးသွားများသည် တောင်စောင်းများ၊ တောင်ထိပ်များသို့ တက်ရောက်ကြလေ့ရှိသည်။ စီစဉ်ပေးထားသော တောင်ပေါ်အနားယူစခန်းများ၊ တောင်တက်ခြင်းအားကစားအမျိုးမျိုး၊ တောင်တက်ရန်လမ်းကြောင်းများ များစွာရှိသည်။ အိုလံပတ်တောင်ကို ပုံမှန်အားဖြင့် စတင်တက်ရသည့် နေရာမှာ သက်စာလွန်နီးကီမြို့မှ ၆၂ မိုင်ခန့်ဝေးကွာသော အရှေ့ဘက်တောင်ခြေမှ လစ်တို့ခိုရိုမြို့ဖြစ်သည်။

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဂရိနိုင်ငံရှိ တောင်များ]]

{{stub}}</text>
      <sha1>6vmve4jlnekfly98dbge2849t7p08vb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဧရိယာအလိုက် ဥရောပနိုင်ငံများ စာရင်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>143179</id>
    <revision>
      <id>1054815</id>
      <parentid>726133</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T10:10:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iktsokh</username>
        <id>148538</id>
      </contributor>
      <origin>1054815</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14545" sha1="lcws8fmbo20pks6na91ly7fhgdldr10" xml:space="preserve">အောက်ဖော်ပြပါ စာရင်းအတွင်း နိုင်ငံအများစုမှာ ပထဝီဝင်ဆိုင်ရာ နယ်မြေဒေသအရ ဥရောပတိုက်တွင်းရှိ နိုင်ငံများဖြစ်သည်။ ဥရောပတိုက်၏ စုစုပေါင်း ပထဝီဝင်ဆိုင်ရာ ဧရိယာမှ ၁၀ မီလီယံ စတုရန်းကီလိုမီတာရှိသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Map and Details of all 7 Continents|url = https://www.worldatlas.com/aatlas/infopage/contnent.htm|accessdate = ၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၀|work = WorldAtlas}}&lt;/ref&gt; အချို့သောနိုင်ငံများ (&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ဖြင့်ပြထားသော)သည် ဥရောပတိုက်အတွင်း တစိတ်တပိုင်းမျှသာ တည်ရှိနေသည်။ ထိုနိုင်ငံများအား ဥရောပတိုက်အခြမ်းရှိ နယ်မြေဒေသအရသာ အဆင့်သတ်မှတ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤစာရင်းတွင် အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် နိုင်ငံများသာ ပါဝင်သည်။ ထိုကြောင့် ဥပမာအားဖြင့် အင်္ဂလန်၊ မြောက်အိုင်ယာလန်၊ စကော့တလန်နှင့် ဝေလနိုင်ငံတို့အစား [[ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်း]]သာ ပါဝင်သည်။ ဧရိယာကိန်းဂဏန်းများတွင် ကုန်းတွင်းရေပိုင်နက်များလည်း ပါဝင်သည်။


{{smalldiv|{{Pie chart
 | thumb = right
 | caption= ဧရိယာအလိုက် ဥရောပနိုင်ငံများ (ထိပ်ဆုံး ၁၂ နိုင်ငံ).{{citation needed|date=November 2019}}
 | other  = yes
 | label1 = ရုရှား
 | value1 = 39.0 | color1=#36A
 | label2 = ယူကရိန်း
 | value2 = 5.9 | color2=#53A
 | label3 = ပြင်သစ်
 | value3 = 5.4  | color3=#1A9
 | label4 = စပိန်
 | value4 = 4.9  | color4=#CC5
 | label5 = ဆွီဒင်
 | value5 = 4.4  | color5=#928
 | label6 = နော်ဝေး
 | value6 = 3.8   | color6=#E33
 | label7 = ဂျာမနီ
 | value7 = 3.5  | color7=#E72
 | label8 = ဖင်လန်
 | value8 = 3.3  | color8=#FE3
 | label9 = ပိုလန်
 | value9 = 3.1  | color9=#D1AB00
 | label10 = အီတလီ
 | value10 = 3.0 | color10=#FF0000
 | label11 = ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း
 | value11 = 2.4  | color11=#008000
 | label12 = ရိုမေးနီးယား
 | value12 = 2.3 | color12=#0099FF
 }}}}


{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! အဆင့်
! နိုင်ငံ
! စုစုပေါင်းဧရိယာ (စတုရန်း ကီလိုမီတာ)
! စုစုပေါင်းဧရိယာ (စတုရန်း မိုင်)
! class=&quot;unsortable&quot; | မှတ်စုများ
|-
| ၁
| {{flaglist|ရုရှားနိုင်ငံ}}*
| {{convert|3,995,200|km2|disp=table|sortable=on}}&lt;ref&gt;Including the disputed territory of Crimea.&lt;/ref&gt;
| {{convert|17,098,242|km2|abbr=on}}၊ ဆိုက်ဘေးရီးယားဒေသအပါအဝင်။&lt;ref name=russiaTotalAreaByCIA&gt;{{Cite Web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/rs.html|title=The World Factbook - Central Asia - Russia|website=CIA World Factbook|publisher=Central Intelligence Agency|access-date=၇ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၀}}&lt;/ref&gt;
|-
| ၂
| {{flaglist|ယူကရိန်းနိုင်ငံ}}
| {{convert|603,628|km2|disp=table|sortable=on}}&lt;ref&gt;{{cite web|accessdate=၇ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၀|title=Ukraine|url=http://www.un.org.ua/en/country-team-in-ukraine/ukraine|website=United Nations in Ukraine|archivedate=17 February 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200217053452/http://un.org.ua/en/country-team-in-ukraine/ukraine}}&lt;/ref&gt;
| 
|-
| ၃
| {{flaglist|ပြင်သစ်နိုင်ငံ}}*
| {{convert|551,695|km2|disp=table|sortable=on}}
| {{convert|643,801|km2|abbr=on}}၊ ပင်လယ်ရပ်ခြားဒေသများ အပါအဝင်။
|-
| ၄
| {{flaglist|စပိန်နိုင်ငံ}}*
| {{convert|498,511|km2|disp=table|sortable=on}}
| {{convert|505,990|km2|abbr=on}}၊ [[ကနေရီကျွန်းစု]]၊ စီယုတာမြို့နှင့် မယ်လီလာမြို့တို့ အပါအဝင်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Entorno físico y  medio ambiente |url=http://www.ine.es/prodyser/pubweb/anuario08/anu08_01entor.pdf |pages=10 |website=Instituto Nacional de Estadística |accessdate=၇ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၀}}&lt;/ref&gt;
|-
| ၅
| {{flaglist|ဆွီဒင်နိုင်ငံ}}
| {{convert|450,295|km2|disp=table|sortable=on}}
| 
|-
| ၆
| {{flaglist|နော်ဝေနိုင်ငံ}}
| {{convert|385,178|km2|disp=table|sortable=on}}
| ဆဗာဘတ်ကျွန်းစုနှင့် ယန် မာယန်းကျွန်းစုအပါအဝင်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Updated land cover figures|url = http://www.ssb.no/en/natur-og-miljo/statistikker/arealdekke|website = ssb.no|accessdate = ၇ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၀|language = en-GB}}&lt;/ref&gt;
|-
| ၇
| {{flaglist|ဂျာမနီနိုင်ငံ}}
| {{convert|357,386|km2|disp=table|sortable=on}}&lt;ref&gt;{{cite web |title=Fläche und Bevölkerung |url=https://www.statistikportal.de/de/bevoelkerung/flaeche-und-bevoelkerung |website=www.statistikportal.de |language=de}}&lt;/ref&gt;
| 
|-
| ၈
| {{flaglist|ဖင်လန်နိုင်ငံ}}
| {{convert|338,145|km2|disp=table|sortable=on}}
|
|-
| ၉
| {{flaglist|ပိုလန်နိုင်ငံ}}
| {{convert|312,685|km2|disp=table|sortable=on}}
|
|-
| ၁၀
| {{flaglist|အီတလီနိုင်ငံ}}
| {{convert|301,338|km2|disp=table|sortable=on}}
| 
|-
| ၁၁
| {{flaglist|ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ}}*
| {{convert|242,495|km2|disp=table|sortable=on}}
| [[ဗြိတိသျှ ပင်လယ်ရပ်ခြား နယ်မြေများ]] မပါဝင်ပါ။
|-
| ၁၂
| {{flaglist|ရိုမေးနီးယားနိုင်ငံ}}
| {{convert|238,397|km2|disp=table|sortable=on}}
|
|-
| ၁၃
| {{flaglist|ဘီလာရုဇ်နိုင်ငံ}}
| {{convert|207,600|km2|disp=table|sortable=on}}
|
|-
| ၁၄
| {{flaglist|ကာဇက်စတန်နိုင်ငံ}}*
| {{convert|148,000|km2|disp=table|sortable=on}} (est.){{citation needed|date=January 2020}}
| (ယူရယ်မြစ်အနောက်ပိုင်းဒေသကိုသာ ဥရောပအဖြစ် မှတ်ယူသည်။) {{convert|2,724,902|km2|abbr=on}}၊ အာရှဘက်ဒေသအခြမ်း အပါအဝင်။
|-
| ၁၅
| {{flaglist|ဂရိနိုင်ငံ}}
| {{convert|131,940|km2|disp=table|sortable=on}}
| 
|-
| ၁၆
| {{flaglist|ဘူဂေးရီးယားနိုင်ငံ}}
| {{convert|110,994|km2|disp=table|sortable=on}}
|
|-
| ၁၇
| {{flaglist|အိုက်စလန်နိုင်ငံ}}
| {{convert|102,775|km2|disp=table|sortable=on}}
|
|-
| ၁၈
| {{flaglist|ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ}}
| {{convert|93,030|km2|disp=table|sortable=on}}
|
|-
| ၁၉
| {{flaglist|ပေါ်တူဂီနိုင်ငံ}}
| {{convert|91,568|km2|disp=table|sortable=on}}
| အဇောစ်ကျွန်းများနှင့် [[မဒီးရကျွန်းများ|မဒီးရကျွန်းစု]] အပါအဝင်
|-
| ၂၀
| {{flaglist|ဩစတြီးယားနိုင်ငံ}}
| {{convert|83,858|km2|disp=table|sortable=on}}
|
|-
| ၂၁
| {{flaglist|ချက်သမ္မတနိုင်ငံ}}
| {{convert|78,866|km2|disp=table|sortable=on}}
|
|-
| ၂၂
| {{flaglist|ဆားဘီးယားနိုင်ငံ}}
| {{convert|77,453|km2|disp=table|sortable=on}}
| {{convert|88,361|km2|abbr=on}}၊ [[ကိုဆိုဗိုဒေသ]] အပါအဝင်။
|-
| ၂၃
| {{flaglist|အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ}}
| {{convert|70,273|km2|disp=table|sortable=on}}
|
|-
| ၂၄
| {{flaglist|လစ်သူယေးနီးယားနိုင်ငံ}}
| {{convert|65,300|km2|disp=table|sortable=on}}
|
|-
| ၂၅
| {{flaglist|လတ်ဗီယာနိုင်ငံ}}
| {{convert|64,589|km2|disp=table|sortable=on}}&lt;ref&gt;{{cite news|accessdate=2019-10-28|title=Latvia country profile|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-17522134|date=29 March 2019|via=www.bbc.com}}&lt;/ref&gt;
|
|-
| ၂၆
| {{flaglist|ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ}}
| {{convert|56,594|km2|disp=table|sortable=on}}
|
|-
| ၂၇
| {{flaglist|ဘော့စနီးယားနှင့် ဟာဇီဂိုဗီးနားနိုင်ငံ}}
| {{convert|51,129|km2|disp=table|sortable=on}}
|
|-
| ၂၈
| {{flaglist|ဆလိုဗက်ကီးယားနိုင်ငံ}}
| {{convert|49,036|km2|disp=table|sortable=on}}
|
|-
| ၂၉
| {{flaglist|အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံ}}
| {{convert|45,339|km2|disp=table|sortable=on}}
|
|-
| ၃၀
| {{flaglist|ဒိန်းမတ်နိုင်ငံ}}*
| {{convert|44,493|km2|disp=table|sortable=on}}
| ဖာရိုးကျွန်းများ အပါအဝင်ဖြစ်သည်။; [[ဂရင်းလန်ကျွန်း]]သာ ပါဝင်လျှင် {{convert|2,210,579|km2|abbr=on}}
|-
| ၃၁
| {{flaglist|ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ}}
| {{convert|41,290|km2|disp=table|sortable=on}}
| 
|-
| ၃၂
| {{flaglist|နယ်သာလန်နိုင်ငံ}}*
| {{convert|41,198|km2|disp=table|sortable=on}}
| ကာရစ်ဘီယံ နယ်သာလန်ဒေသ၊ [[ကျူရေကိုးနယ်|ကျူရေကိုးကျွန်း]]၊ အာရူးဗားကျွန်း၊ စိန့်မာတင်ကျွန်းတို့ မပါဝင်ပေ။
|-
| ၃၃
| {{flaglist|မော်လ်ဒိုဗာနိုင်ငံ}}
| {{convert|33,846|km2|disp=table|sortable=on}}
|
|-
| ၃၄
| {{flaglist|ဘယ်လ်ဂျီယမ်နိုင်ငံ}}
| {{convert|30,510|km2|disp=table|sortable=on}}
|
|-
| ၃၅
| {{flaglist|အာမေးနီးယားနိုင်ငံ}}*
| {{convert|29,843|km2|disp=table|sortable=on}}
| တခါတရံတွင် အာရှတိုက်၏ အစိတ်အပိုင်းဟု မှတ်ယူကြသည်။ 
|-
| ၃၆
| {{flaglist|အယ်လ်ဘေးနီးယားနိုင်ငံ}}
| {{convert|28,748|km2|disp=table|sortable=on}}
| 
|-
| ၃၇
| {{flagcountry|North Macedonia}}
| {{convert|25,713|km2|disp=table|sortable=on}}
|
|-
| ၃၈
| {{flaglist|တူရကီနိုင်ငံ}}*
| {{convert|23,764|km2|disp=table|sortable=on}}
| {{convert|783,562|km2|abbr=on}} including Asian part
|-
| ၃၉
| {{flaglist|ဆလိုဗေးနီးယားနိုင်ငံ}}
| {{convert|20,273|km2|disp=table|sortable=on}}
|
|-
| ၄၀
| {{flaglist|မွန်တီနီဂရိုးနိုင်ငံ}}
| {{convert|13,812|km2|disp=table|sortable=on}}
| 
|-
| ၄၁
| {{flaglist|ကိုဆိုဗိုနိုင်ငံ}}
| {{convert|10,887|km2|disp=table|sortable=on}}
|တစိတ်တပိုင်းသာ အသိအမှတ်ပြုထားသော နိုင်ငံဖြစ်သည်။
|-
| ၄၂
| {{flaglist|ဆိုက်ပရပ်စ်နိုင်ငံ}}
| {{convert|9,251|km2|disp=table|sortable=on}}
| အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသဖြစ်သော တူရကီနိုင်ငံအနီးရှိ မြေထဲပင်လယ်ကျွန်းဖြစ်ပြီး [[ဥရောပ သမဂ္ဂ]]၏ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|accessdate=၇ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၀|title=Europe :: Cyprus — The World Factbook - Central Intelligence Agency|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cy.html|website=www.cia.gov|archivedate=26 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226020655/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cy.html}}&lt;/ref&gt;
|-
| ၄၃
| {{flaglist|အဇာဘိုင်ဂျန်နိုင်ငံ}}*
| {{convert|6,960|km2|disp=table|sortable=on}}
| {{convert|86,600|km2|abbr=on}} အာရှဘက်ခြမ်းဒေသ အပါအဝင်
|-
| ၄၅
| {{flaglist|ဂျော်ဂျီယာနိုင်ငံ}}*
| {{convert|2,428|km2|disp=table|sortable=on}}
| {{convert|69,700|km2|abbr=on}} အာရှဘက်ခြမ်းဒေသ အပါအဝင်
|-
| ၄၄
| {{flaglist|လူဇင်ဘတ်နိုင်ငံ}}
| {{convert|2,586|km2|disp=table|sortable=on}}
| 
|-
| ၄၆
| {{flaglist|အင်ဒိုရာနိုင်ငံ}}
| {{convert|468|km2|disp=table|sortable=on}}
|
|-
| ၄၇
| {{flaglist|မော်လတာနိုင်ငံ}}
| {{convert|316|km2|disp=table|sortable=on}}
|
|-
| ၄၈
| {{flaglist|လစ်တန်စတိန်းနိုင်ငံ}}
| {{convert|160|km2|disp=table|sortable=on}}
|
|-
| ၄၉
| {{flaglist|ဆန်မာရီနိုနိုင်ငံ}}
| {{convert|61|km2|disp=table|sortable=on}}
|
|-
| ၅၀
| {{flaglist|မိုနာကိုနိုင်ငံ}}
| {{convert|2.02|km2|disp=table|sortable=on}}
|
|-
| ၅၁
|{{flaglist|ဗာတီကန်စီးတီး}}
| {{convert|0.44|km2|disp=table|sortable=on}}
|
|}

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:နေရာစာရင်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ပထဝီဝင်အလိုက် နိုင်ငံများ စာရင်း]]</text>
      <sha1>lcws8fmbo20pks6na91ly7fhgdldr10</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဟိုက်ဒရိုဂျင်ပါအောက်ဆိုက်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>202708</id>
    <revision>
      <id>1054703</id>
      <parentid>647125</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T17:39:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1054703</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7373" sha1="p2vaben6261lv8zlgz2q30x754hm3vx" xml:space="preserve">
{{Chembox|Watchedfields=changed|SystematicName=|Section7={{Chembox Hazards
| ExternalSDS = [http://www.inchem.org/documents/icsc/icsc/eics0164.htm ICSC 0164 (&gt;60% soln.)]
| GHSPictograms={{GHS03}}{{GHS05}}{{GHS07}}
| GHSSignalWord=danger
| HPhrases = {{H-phrases|271|302|314|332|335|412}}
| PPhrases = {{P-phrases|280|305+351+338|310}}
| NFPA-H = 3
| NFPA-F = 0
| NFPA-R = 3
| NFPA-S = OX
| FlashPt = Non-flammable
| LD50 = 1518 mg/kg{{citation needed|date=July 2015}}&lt;br /&gt;2000 mg/kg (oral, mouse)&lt;ref name=&quot;IDLH&quot;&gt;{{IDLH|772841|Hydrogen peroxide}}&lt;/ref&gt;
| IDLH = 75 ppm&lt;ref name=&quot;PGCH&quot;&gt;{{PGCH|0335}}&lt;/ref&gt;
| REL = TWA 1 ppm (1.4 mg/m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;)&lt;ref name=&quot;PGCH&quot; /&gt;
| PEL = TWA 1 ppm (1.4 mg/m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;)&lt;ref name=&quot;PGCH&quot; /&gt;
| LC50 = 1418 ppm (rat, 4 hr)&lt;ref name=&quot;IDLH&quot; /&gt;
| LCLo = 227 ppm (mouse)&lt;ref name=&quot;IDLH&quot; /&gt;
  }}|Section6={{Chembox Pharmacology
| ATCCode_prefix = A01
| ATCCode_suffix = AB02
| ATC_Supplemental = {{ATC|D08|AX01}}, {{ATC|D11|AX25}}, {{ATC|S02|AA06}}
}}|Section5={{Chembox Thermochemistry
| DeltaHf = −187.80 kJ/mol
| DeltaHc = 
| Entropy = 
| HeatCapacity = 1.267 J/(g·K) (gas)&lt;br /&gt; 2.619 J/(g·K) (liquid)
  }}|Section4=|Section3=|Section2={{Chembox Properties
| Formula = H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;
| MolarMass = 34.0147&amp;nbsp;g/mol
| Appearance = Very light blue color; colorless in solution
| Odor = slightly sharp
| Density = 1.11&amp;nbsp;g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; (20&amp;nbsp;°C, 30% (w/w) solution )&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Easton|first1=M. F.|last2=Mitchell|first2=A. G.|last3=Wynne-Jones|first3=W. F. K.|title=The behaviour of mixtures of hydrogen peroxide and water. Part 1.?Determination of the densities of mixtures of hydrogen peroxide and water|journal=Transactions of the Faraday Society|date=1952|volume=48|pages=796–801|doi=10.1039/TF9524800796|s2cid=96669623|url=https://semanticscholar.org/paper/5a36910dd00032c3785fd70986bfc4733d4ffd1a}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;1.450&amp;nbsp;g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; (20&amp;nbsp;°C, pure)
| Solubility = [[Miscible]]
| SolubleOther = soluble in [[:en:diethyl ether|ether]], [[အီသနောလ်|alcohol]]&lt;br /&gt; insoluble in petroleum ether
| MeltingPtC = -0.43
| BoilingPtC = 150.2
| BoilingPt_notes = (decomposes)
| pKa = 11.75
| RefractIndex = 1.4061
| Viscosity = 1.245&amp;nbsp;c[[Poise (unit)|P]] (20&amp;nbsp;°C)
| Dipole = 2.26&amp;nbsp;[[Debye|D]]
| VaporPressure = 5 mmHg (30&amp;nbsp;°C)&lt;ref name=&quot;PGCH&quot; /&gt;
| MagSus = −17.7·10&lt;sup&gt;−6&lt;/sup&gt; cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;/mol
| LogP = -0.43&lt;ref name=&quot;chemsrc&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.chemsrc.com/en/cas/7722-84-1_584358.html|title=Hydrogen peroxide|website=www.chemsrc.com}}&lt;/ref&gt;
  }}|Section1={{Chembox Identifiers
| UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}}
| UNII = BBX060AN9V
| KEGG_Ref = {{keggcite|correct|kegg}}
| KEGG = D00008
| InChI = 1/H2O2/c1-2/h1-2H
| ChEBI_Ref = {{ebicite|correct|EBI}}
| ChEBI = 16240
| SMILES = OO
| InChIKey = MHAJPDPJQMAIIY-UHFFFAOYAL
| ChEMBL_Ref = {{ebicite|correct|EBI}}
| ChEMBL = 71595
| StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
| StdInChI = 1S/H2O2/c1-2/h1-2H
| StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
| StdInChIKey = MHAJPDPJQMAIIY-UHFFFAOYSA-N
| CASNo = 7722-84-1
| CASNo_Ref = {{cascite|correct|CAS}}
| ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}}
| ChemSpiderID = 763
| PubChem = 784
| IUPHAR_ligand = 2448
| RTECS = MX0900000 (&gt;90% soln.)&lt;br /&gt;MX0887000 (&gt;30% soln.)
| EINECS = 231-765-0
| UNNumber = 2015 (&gt;60% soln.)&lt;br /&gt;2014 (20–60% soln.)&lt;br /&gt;2984 (8–20% soln.)
  }}|OtherNames=ဒိုင်အောက်စီဒန့်&lt;br /&gt;အောက်စီဒန်နယ်&lt;br /&gt;ပါဟိုက်ဒရိုဇစ် အက်စစ်&lt;br /&gt;0-ဟိုက်ဒရို(ဇ်)ရို&lt;br /&gt;ဒိုင်ဟိုက်ဒရိုဂျင်ဒိုင်အောက်ဆိုက်&lt;br /&gt;အောက်စီဂျင်နိတ်တက်ရေ&lt;br/&gt;ပါရိုဇန်|verifiedrevid=477315142|IUPACName=ဟိုက်ဒရိုဂျင်ပါအောက်ဆိုက်|ImageNameR1=ဟိုက်ဒရိုဂျင်ပါအောက်ဆိုက်၏ မော်လီကျူးနေရာလွတ်ဖြည့်ပုံ နမူနာ|ImageFileR1=Hydrogen-peroxide-3D-vdW.png|ImageNameL1=ဟိုက်ဒရိုဂျင်ပါအောက်ဆိုက်၏ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံ ပုံသေနည်း|ImageFileL1=Wasserstoffperoxid.svg|ImageFile=|ImageFileL1_Ref={{chemboximage|correct|??}}|Name=ဟိုက်ဒရိုဂျင်ပါအောက်ဆိုက်|Section8={{Chembox Related
| OtherCompounds = [[:en:water (molecule)|ရေ]]&lt;br /&gt;[[အိုဇုန်း]]&lt;br /&gt;[[Hydrazine]]&lt;br /&gt;[[Hydrogen disulfide]]&lt;br /&gt;[[Dioxygen difluoride]]
  }}}}
ဟိုက်ဒရိုဂျင်ပါအောက်ဆိုဒ်သည်ဓာတုဒြပ်ပေါင်းတစ်မျိုးဖြစ်သည်ပုံသေနည်း {{chem|H|2|O|2}} ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် သန့်စင်သော အခြေအနတွင် အပြာနုရောင်&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Housecroft |first1=Catherine E. |last2=Sharpe |first2=Alan G. |title=အော်ဂဲနစ်ဓာတုဗေဒ |date=2005 |publisher=Pearson Prentice-Hall |isbn=0130-39913-2 |page=443 |edition=2nd}}&lt;/ref&gt;အရည်ဖြစ်သည်။ ရေထက် အနည်းငယ်ပို၍ ပျစ်သည်။ ၎င်းကိုဓာတ်တိုးပစ္စည်း,၊အရောင်ချွတ်အေးဂျင့်နှင့်ပိုးသတ်ဆေး တို့တွင် အသုံးပြုကြသည်။ ပြင်းသော ဟိုက်ဒရိုဂျင်ပါအောက်ဆိုက် သို့မဟုတ် &quot;စမ်းသပ်မှုမြင့်သော ပါအောက်ဆိုက်&quot; သည် ဓာတ်ပြုနိုင်သောအောက်စီဂျင်မျိုးစိတ်ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ဒုံးပျံလွှတ်တင်ခြင်းဆိုင်ရာတွင် လောင်စာအဖြစ်အသုံးပြုသည်။&lt;ref&gt;{{cite book |last=Hill |first=C. N. |date=2001 |title=A Vertical Empire:ဗြိတိန်ဒုံးပျံလွှတ်တင်ခြင်းနှင့်အာကာသအစီအစဉ် ၁၉၅၀-၁၉၇၁ |publisher=Imperial College Press |isbn=978-1-86094-268-6 |url=https://books.google.com/books?id=AzoCJfTmRDsC }}&lt;/ref&gt; ၎င်းဓာတုဗေဒ၏ သဘောသဘာဝသည် မတည်မငြိမ်သော ပါအောက်ဆိုဒ်အနှောင်အဖွဲ့အစုအဝေးက လွှမ်းမိုးသည်။&lt;p&gt;
ဟိုက်ဒရိုဂျင်ပါအောက်ဆိုဒ်သည် အရိုးရှင်းဆုံ းပါအောက်ဆိုဒ်ဖြစ်သည်(အောက်စီဂျင် - အောက်စီဂျင်တစ်ခုတည်းသော ဒြပ်အစုအဝေးနှင့်ပေါင်းစပ်သည်)။

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဟိုက်ဒရိုဂျင်ပါအောက်ဆိုက်]]</text>
      <sha1>p2vaben6261lv8zlgz2q30x754hm3vx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>၂၀၁၆ နွေရာသီ အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲဝင် မြန်မာနိုင်ငံအသင်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>206998</id>
    <revision>
      <id>1054767</id>
      <parentid>718699</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T00:59:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1054767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10399" sha1="pwvbtm0ujk6e2zrwbq1lpb0qcr3n9cy" xml:space="preserve">{{infobox country at games
| NOC               = MYA
| NOCname           = [[မြန်မာနိုင်ငံ အိုလံပစ်ကော်မတီ]]
| games             = နွေရာသီ အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲ
| year              = ၂၀၁၆
| flagcaption       = 
| oldcode           = 
| website           = {{url|www.myasoc.org }}
| location          = [[ဘရာဇီးလ်နိုင်ငံ]]၊ [[ရီယိုဒီဂျနေးရိုးမြို့]]
| competitors       = 7
| sports            = 5
| flagbearer        = 
| rank              = 
| gold              = ဝ
| silver            = ဝ
| bronze            = ဝ
| officials         = 
| appearances       = 
| app_begin_year    = 
| app_end_year      = 
| summerappearances = {{flagicon|Myanmar|1948}}'''Burma (BIR)''' ([[၁၉၄၈ နွေရာသီ အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲဝင် မြန်မာနိုင်ငံအသင်း|၁၉၄၈]] - [[၁၉၅၂ နွေရာသီ အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲဝင် မြန်မာနိုင်ငံအသင်း|၁၉၅၂]] - [[၁၉၅၆ နွေရာသီ အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲဝင် မြန်မာနိုင်ငံအသင်း|၁၉၅၆]] - [[၁၉၆၀ နွေရာသီ အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲဝင် မြန်မာနိုင်ငံအသင်း|၁၉၆၀]] - [[၁၉၆၄ နွေရာသီ အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲဝင် မြန်မာနိုင်ငံအသင်း|၁၉၆၄]] - [[၁၉၆၈ နွေရာသီ အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲဝင် မြန်မာနိုင်ငံအသင်း|၁၉၆၈]] - [[၁၉၇၂ နွေရာသီ အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲဝင် မြန်မာနိုင်ငံအသင်း|၁၉၇၂]])
*{{flagicon|Myanmar|1974}}'''Burma (BIR)''' ( &lt;s&gt;၁၉၇၆&lt;/s&gt; - [[၁၉၈၀ နွေရာသီ အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲဝင် မြန်မာနိုင်ငံအသင်း|၁၉၈၀]] - [[၁၉၈၄ နွေရာသီ အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲဝင် မြန်မာနိုင်ငံအသင်း|၁၉၈၄]] - [[၁၉၈၈ နွေရာသီ အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲဝင် မြန်မာနိုင်ငံအသင်း|၁၉၈၈]])
*{{flagicon|Myanmar|1974}}{{flagicon|Myanmar}}'''Myanmar (MYA)''' ([[၁၉၉၂ နွေရာသီ အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲဝင် မြန်မာနိုင်ငံအသင်း|၁၉၉၂]] - [[၁၉၉၆ နွေရာသီ အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲဝင် မြန်မာနိုင်ငံအသင်း|၁၉၉၆]] - [[၂၀၀၀ နွေရာသီ အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲဝင် မြန်မာနိုင်ငံအသင်း|၂၀၀၀]] - [[၂၀၀၄ နွေရာသီ အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲဝင် မြန်မာနိုင်ငံအသင်း|၂၀၀၄]] - [[၂၀၀၈ နွေရာသီ အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲဝင် မြန်မာနိုင်ငံအသင်း|၂၀၀၈]] - [[၂၀၁၂ နွေရာသီ အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲဝင် မြန်မာနိုင်ငံအသင်း|၂၀၁၂]] - [[၂၀၁၆ နွေရာသီ အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲဝင် မြန်မာနိုင်ငံအသင်း|၂၀၁၆]] - [[၂၀၂၀ နွေရာသီ အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲဝင် မြန်မာနိုင်ငံအသင်း|၂၀၂၀]])
| winterappearances = 
| seealso           = {{flagicon|Myanmar}}'''Myanmar (MYA)'''(၁၉၉၂- လက်ရှိ)
| winterappearances = 
| seealso           = [[File:Flag of Burma (1948–1974).svg|25px|]]{{flagicon|Myanmar|1974}}'''Burma (BIR) (BUR)'''(၁၉၄၈-၁၉၈၈)
}}
မြန်မာနိုင်ငံအသင်းသည် [[၂၀၁၆ နွေရာသီ အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲ|'''၂၀၁၆ နွေရာသီ အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲ''']]သို့ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။ ထိုပွဲသည် ၂၀၁၆ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၅ရက်မှ ၂၁ရက်နေ့အထိ [[ဘရာဇီးလ်နိုင်ငံ]] [[ရီယိုဒီဂျနေးရိုးမြို့]]တွင် ကျင်းပခြင်းဖြစ်သည်။[[မြန်မာနိုင်ငံ အိုလံပစ်ကော်မတီ|မြန်မာနိုင်ငံအိုလံပစ်ကော်မတီ]]အနေဖြင့် အမျိုးသားလေးဦးနှင့် အမျိုးသမီး ၃ဦးပါဝင်သော မြန်မာအားကစားအဖွဲ့ကိုစေလွှတ်ကာ အားကစားနည်း ၅မျိုးတွင် ယှဉ်ပြိုင်စေခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဆုတံဆိပ် ဆွတ်ခူးနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ဖွင့်ပွဲအခမ်းအနားတွင် အလံကိုင်​ဆောင်သူမှာ ရန်နိုင်စိုးဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|title=Myanmar to send 7 athletes to Rio Olympics|url=http://news.xinhuanet.com/english/2016-06/29/c_135476183.htm|publisher=[[Xinhua]]|date=29 July 2016|access-date=|archive-date=30 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160630203505/http://news.xinhuanet.com/english/2016-06/29/c_135476183.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Htwe San Yu cements Myanmar’s bracket-busting reputation|url=https://worldarchery.org/news/143220/htwe-san-yu-cements-myanmars-bracket-busting-reputation|publisher=[[World Archery]]|date=11 August 2016|access-date=}}&lt;/ref&gt;

== မြားပစ် ==
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%&quot;
|-
!rowspan=2|ကစားသမား
!rowspan=2|ပွဲစဉ်
!colspan=&quot;2&quot;|Ranking round
!Round of 64
!Round of 32
!Round of 16
!Quarterfinals
!Semifinals
!colspan=&quot;2&quot;|Final / {{abbr|BM|Bronze medal match}}
|- style=&quot;font-size:95%&quot;
!Score
!Seed
!Opposition&lt;br /&gt;Score
!Opposition&lt;br /&gt;Score
!Opposition&lt;br /&gt;Score
!Opposition&lt;br /&gt;Score
!Opposition&lt;br /&gt;Score
!Opposition&lt;br /&gt;Score
!Rank
|- align=center
|align=left|စန်းယု​ထွေး
|align=left|အမျိုးသမီး တစ်ဦးချင်းစီ
|608
|51
|Taru Kuoppa|Kuoppa&lt;br /&gt;'''W''' 7–3
|Mackenzie Brown&lt;br /&gt;'''W''' 7–3
|Ki Bo Bae&lt;br /&gt;'''L''' 0–6
|colspan=4|ဤအဆင့်သို့ တက်နိုင်ခြင်းမရှိခဲ့
|}
== ​ပြေးခုန်ပစ် ==
{|class=wikitable style=&quot;font-size:90%&quot;
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|ကစားသမား
!rowspan=&quot;2&quot;|Event
!colspan=&quot;2&quot;|Heat
!colspan=&quot;2&quot;|Semifinal
!colspan=&quot;2&quot;|Final
|-style=&quot;font-size:95%&quot;
!Time
!Rank
!Time
!Rank
!Time
!Rank
|-align=center
|align=left|စန်းနိုင်
|align=left|အမျိုးသား မီတာ ၅၀၀၀
|15:51.05
|24
|colspan=2 {{n/a}}
|colspan=2|ဤအဆင့်သို့ တက်နိုင်ခြင်းမရှိခဲ့
|-align=center
|align=left|​ဆွေလီမြင့်
|align=left|အမျိုးသမီး မီတာ ၈၀၀
|2:16.98
|8
|colspan=4|ဤအဆင့်သို့ တက်နိုင်ခြင်းမရှိခဲ့
|}
== ဂျူဒို ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%&quot;
!rowspan=2|ကစားသမား
!rowspan=2|Event
!Round of 64
!Round of 32
!Round of 16
!Quarterfinals
!Semifinals
!Repechage
!colspan=2|Final / {{abbr|BM|Bronze medal match}}
|-style=&quot;font-size:95%&quot;
!Opposition&lt;br /&gt;Result
!Opposition&lt;br /&gt;Result
!Opposition&lt;br /&gt;Result
!Opposition&lt;br /&gt;Result
!Opposition&lt;br /&gt;Result
!Opposition&lt;br /&gt;Result
!Opposition&lt;br /&gt;Result
!Rank
|-align=center
|align=left|ရန်နိုင်စိုး
|align=left|အမျိုးသား ၁၀၀ ကီလိုဂရမ်
|{{n/a|Bye}}
|Christopher George (judoka)&lt;br /&gt;'''W''' 002–000
|Karl-Richard Frey&lt;br /&gt;'''L''' 000–100
|colspan=5|ဤအဆင့်သို့ တက်နိုင်ခြင်းမရှိခဲ့
|}
== ​သေနတ်ပစ် ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%&quot;
!rowspan=&quot;2&quot;|ကစားသမား
!rowspan=&quot;2&quot;|ပွဲစဉ်
!colspan=2|Qualification
!colspan=2|Final
|-style=&quot;font-size:95%&quot;
!Points
!Rank
!Points
!Rank
|-align=center
|align=left rowspan=2|ရဲထွန်း​နောင်
|align=left|Men's 10 m air pistol
|572
|33
|colspan=2|ဤအဆင့်သို့ တက်နိုင်ခြင်းမရှိခဲ့
|-align=center
|align=left|Men's 50 m pistol
|552
|17
|colspan=2|ဤအဆင့်သို့ တက်နိုင်ခြင်းမရှိခဲ့
|}
== ​ရေကူး ==
{|class=wikitable style=&quot;font-size:90%&quot;
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|ကစားသမား
!rowspan=&quot;2&quot;|ပွဲစဉ်
!colspan=&quot;2&quot;|Heat
!colspan=&quot;2&quot;|Semifinal
!colspan=&quot;2&quot;|Final
|-style=&quot;font-size:95%&quot;
!Time
!Rank
!Time
!Rank
!Time
!Rank
|-align=center
|align=left|သင့်မြတ်
|align=left|Men's 100 m butterfly
|1:02.54
|43
|colspan=4|ဤအဆင့်သို့ တက်နိုင်ခြင်းမရှိခဲ့
|-align=center
|align=left|အိအိသက်
|align=left|Women's 50 m freestyle
|30.25
|70
|colspan=4|ဤအဆင့်သို့ တက်နိုင်ခြင်းမရှိခဲ့
|}
== ကိုးကား ==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံအသင်း၏ နွေရာသီအိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်မှုများ]]</text>
      <sha1>pwvbtm0ujk6e2zrwbq1lpb0qcr3n9cy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>၁၉၃၀ ပဲခူးငလျင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>207376</id>
    <revision>
      <id>1054751</id>
      <parentid>865040</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T00:33:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1054751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29144" sha1="l72tec390wh1l7nsq4xtpm5iqkeyk3a" xml:space="preserve">{{Infobox earthquake
| name = 
| depth = 
| casualties = 500–7,000 fatalities,&lt;ref name=&quot;NYT&quot; /&gt; 58 fatalities confirmed in [[Yangon]]
| aftershocks = 
| foreshocks = 
| landslide = 
| tsunami = 1.06 m (Local)
| pgv = 
| pga = 
| intensity = [[Rossi–Forel scale|IX (''Devastating tremor'')]]&lt;br&gt;{{MMI|9}}
| damages = 
| affected = [[Burma]]
| type = [[Fault (geology)|Strike-slip]]
| fault = [[Sagaing Fault]]
| magnitude = 7.5 {{M|w|link=yes}}&lt;ref name=&quot;ANSS&quot;&gt;{{cite web |title=M 7.5 - Myanmar |url=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/iscgem907352/executive |website=earthquake.usgs.gov |publisher=USGS |access-date=26 April 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;7.2 {{M|s|link=yes}}&lt;ref name=&quot;Ms7.2&quot;&gt;{{cite journal |author1=Javier F. Pacheco |author2=Lynn R. Sykes |title=Seismic moment catalog of large shallow earthquakes, 1900 to 1989 |journal=Bulletin of the Seismological Society of America |date=1992 |volume=82 |issue=3 |pages=1306–1349 |url=https://pubs.geoscienceworld.org/ssa/bssa/article-abstract/82/3/1306/119578/Seismic-moment-catalog-of-large-shallow}}&lt;/ref&gt;
| image = 
| duration = 
| local-time = 20:18:?? [[Myanmar Standard Time]]
| local-date = May 5, 1930
| anss-url = iscgem907352
| isc-event = 907352
| timestamp = 1930-05-05 13:46:01
| map2 = 
| location = {{coord|17.860|N|96.430|E|region:PE_type:event|display=inline,title}}
| map_caption = 
| map_alt = 
| map = {{Location map|Myanmar
|relief = 2
|alt     = epicenter.
|lat_deg = 17.860
|lon_deg = 95.800
| mark = Bullseye1.png
| marksize = 50
}}
| caption = 
| alt = 
| citations = 
}}

'''၁၉၃၀ ခုနှစ် ပဲခူးငလျင်''' (''''ဆွာငလျင်'''၊ '''ပဲခူးငလျင်''' စသဖြင့်လည်း ခေါ်ကြ) သည် မေလ ၅ ရက်နေ့တွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သည့် ငလျင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ပြင်းအား ၇.၃ နှင့် ၇.၅ အကြား ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Event 907352 Myanmar|url=http://www.isc.ac.uk/cgi-bin/web-db-v4?event_id=907352&amp;out_format=IMS1.0&amp;request=COMPREHENSIVE|access-date=2020-10-14|website=www.isc.ac.uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Significant Earthquakes Full Search, sort by Date, Country|url=https://www.ngdc.noaa.gov/nndc/struts/results?bt_0=&amp;st_0=&amp;type_17=EXACT&amp;query_17=60&amp;op_12=eq&amp;v_12=MYANMAR+(BURMA)&amp;type_12=Or&amp;query_14=None+Selected&amp;type_3=Like&amp;query_3=&amp;st_1=&amp;bt_2=&amp;st_2=&amp;bt_1=&amp;bt_4=&amp;st_4=&amp;bt_5=&amp;st_5=&amp;bt_6=&amp;st_6=&amp;bt_7=&amp;st_7=&amp;bt_8=&amp;st_8=&amp;bt_9=&amp;st_9=&amp;bt_10=&amp;st_10=&amp;type_11=Exact&amp;query_11=&amp;type_16=Exact&amp;query_16=&amp;bt_18=&amp;st_18=&amp;ge_19=&amp;le_19=&amp;type_20=Like&amp;query_20=&amp;display_look=1&amp;t=101650&amp;s=1&amp;submit_all=Search+Database|access-date=2020-10-14|website=www.ngdc.noaa.gov|archive-date=19 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201019022032/https://www.ngdc.noaa.gov/nndc/struts/results?bt_0=&amp;st_0=&amp;type_17=EXACT&amp;query_17=60&amp;op_12=eq&amp;v_12=MYANMAR+(BURMA)&amp;type_12=Or&amp;query_14=None+Selected&amp;type_3=Like&amp;query_3=&amp;st_1=&amp;bt_2=&amp;st_2=&amp;bt_1=&amp;bt_4=&amp;st_4=&amp;bt_5=&amp;st_5=&amp;bt_6=&amp;st_6=&amp;bt_7=&amp;st_7=&amp;bt_8=&amp;st_8=&amp;bt_9=&amp;st_9=&amp;bt_10=&amp;st_10=&amp;type_11=Exact&amp;query_11=&amp;type_16=Exact&amp;query_16=&amp;bt_18=&amp;st_18=&amp;ge_19=&amp;le_19=&amp;type_20=Like&amp;query_20=&amp;display_look=1&amp;t=101650&amp;s=1&amp;submit_all=Search+Database|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ဤငလျင်သည် နိုင်ငံရှိ ၁၉၂၉ နှင့် ၁၉၃၁ အကြား လှုပ်ခတ်ခဲ့သည့် ငလျင်များတွင် ပျက်စီးမှုအများဆုံး ငလျင်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတောင်ပိုင်းတွင် ပြင်းထန်သည့် ပျက်စီးမှုများစွာ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ လူပေါင်း ၅၅၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့ရသည်။ သို့သော် စုစုပေါင်းသေဆုံးမှုသည် ၅၀၀၀ မှ ၇၀၀၀ အထိ မြင့်များနိုင်သည်။&lt;ref name=&quot;NYT&quot;&gt;{{cite news |title=5,000 to 7,000 Killed in Burmese Quake; Tidal Wave Wrecks Port; Rangoon Hard Hit |url=https://www.nytimes.com/1930/05/07/archives/5000-to-7000-killed-in-burmese-quake-tidal-wave-wrecks-port-rangoon.html |work=New York Times |date=7 May 1930 |page=1}}&lt;/ref&gt; ငလျင်၏ အရှိန်ကြောင့် မြန်မာကမ်းရိုးတန်းတွင် အလယ်အလတ်ရှိသည့် ဆူနာမီလှိုင်းများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုဆူနာမီများကြောင့် အသေးစားပျက်ဆီးမှုများသာ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။(ညအချိန် ၈နာရီ၁၈မိနစ်)

==ငလျင်==
ဤငလျင်သည် စစ်ကိုင်းပြတ်ရွေ့ကြော၏ ပဲခူးဒေသရှိ အလျား ၁၃၁ ကီလိုမီတာ (၈၁ မိုင်) အရှည်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ငလျင်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Two seismic gaps&quot;&gt;{{cite journal |author1=Nobuo Hurukawa |author2=Phyo Maung Maung |title=Two seismic gaps on the Sagaing Fault, Myanmar, derived from relocation of historical earthquakes since 1918 |journal=Geophysical Research Letters |date=2011 |volume=38 |issue=1 |pages=n/a |doi=10.1029/2010GL046099|bibcode=2011GeoRL..38.1310H }}&lt;/ref&gt; ငလျင်သည် ပဲခူးမြို့၏ မြောက်ဘက် ၂၀ ကီလိုမီတာ (၁၂ အကွာ) ရှိ မြန်မာနိုင်ငံတောင်ဘက် ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းအထိပါ ရိုက်ခတ်မှု ရှိခဲ့သည်။ ငလျင်ဗဟိုချက်သည် ပဲခူးမြို့အနီး မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Yu|first=Wang|title=Active tectonics and earthquake potential of the Myanmar region|url=https://www.researchgate.net/publication/260802804|journal=Journal of Geophysical Research: Solid Earth|year=2014|volume=119|issue=4|page=3767|doi=10.1002/2013JB010762|bibcode=2014JGRB..119.3767W|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ဤငလျင်သည် ခုနစ်လ ကြာမြင့်ပြီးနောက်တွင် နောက်ဆက်တွဲအနေဖြင့် ၁၉၃၀ ဖြူးငလျင်ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ အမြင့်ဆုံးသော ရွေ့လျားမှုသည် ၃ မီတာ (၉.၈ပေ) ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Yu|first=Wang|title=Earthquakes and slip rate of the southern Sagaing fault: insights from an offset ancient fort wall, lower Burma (Myanmar)|url=https://authors.library.caltech.edu/23464/1/Wang2011p13370Geophys_J_Int.pdf|journal=Geophysical Journal International|year=2011|volume=185|issue=1|pages=49–64|doi=10.1111/j.1365-246X.2010.04918.x|bibcode=2011GeoJI.185...49W|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

===သက်ရောက်မှု===
ပြင်းထန်စွာ လှုပ်ခတ်မှုများသည် ပဲခူးမြို့၏ နေရာအတော်များများကို ဖျက်ဆီးပစ်ခဲ့သည်။ မျက်မြင်များ၏ တွေ့ရှိချက်များအရ ငလျင်လှုပ်ခတ်မှုကြောင့် တင်းနစ်ကွင်းတစ်ခု၏ မျက်နှာပြင်များသည် လှိုင်းများသဖွယ် ပြန့်ကြဲသွားခဲ့သည်။ မြေပြင်၏ လျင်မြန်သည့် လှုပ်ရှားမှုအရှိန်သည် မြေအပြင်ပေါ်ရှိ လူအများကို အထက်သို့ပင် မြောက်တက်သွားစေခဲ့သည်။ မီးလောင်ကျွမ်းမှုများလည်း ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ကာ မြို့အား ပျက်စီးမှု ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ငလျင်လှုပ်ခတ်ပြီး အနည်းငယ်သောအချိန်တွင် သဲနှင့် ရေကဲ့သို့သော အရာများကို အက်ကွဲကြောင်းများမှ ထုတ်လွှတ်ခဲ့သည်။ မြို့အထဲရှိ လူအများသည် ဆူညံသည့်အသံများကို ကြားခဲ့ရသည်။ ပဲခူးမြို့ရှိ ထင်ရှားသည့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အဆောက်အဦတစ်ခုဖြစ်သည့် ရွှေမော်ဓောဘုရားသည်လည်း ဆိုးရွားစွာပျက်စီးခဲ့သည်။ စေတီတော်၏ ထက်ဝက်သည် ပြိုကျခဲ့ကာ အောက်ခြေရှိ လူအချို့သည် သေဆုံးခဲ့ရသည်။ ပဲခူးမြို့တွင် သေဆုံးသူသည် စုစုပေါင်းခန့်မှန်းခြေ ၅၀၀ ခန့် ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2019-05-05|title=On This Day {{!}} The 1930 Earthquake Which Flattened Bago|url=https://www.irrawaddy.com/specials/on-this-day/1930-earthquake-flattened-bago.html|access-date=2020-10-14|website=The Irrawaddy|language=en-US}}&lt;/ref&gt; အသက်ရှင်သန်ကျန်ရစ်သူများက ပြောပြသည်မှာ ငလျင်သည် ပြင်းထန်စွာနှစ်ကြိမ်လှုပ်ခတ်ခဲ့ပြီး တစ်ကြိမ်နှင့်တစ်ကြိမ်အကြား အနည်းငယ်သာ ကွာခြားသည်။ ဒုတိယအကြိမ်သည် အပြင်းဆုံးဖြစ်သည်။ ငလျင်လှုပ်ခတ်မှုသည် စက္ကန့် ၃၀ သာ ကြာမြင့်ခဲ့သည်။ 

တာဝတွင် လူအချို့သည် သေဆုံးခဲ့ရပြီး အဆောက်အဦးနှစ်ခု ပျက်စီးခြင်း၊ လမ်းများနှင့် ဘုရားများ ပျက်စီးခြင်းနှင့် မြေသားကွေးခြင်းများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။

ခရမ်းမြို့တွင် ဆေးရုံတစ်ခုသည် တစ်စိတ်တပိုင်း ပျက်စီးသွားခဲ့ပြီး၊ အခြားအဆောက်အဦများနှင့် ဗလီတစ်ခုလည်း ပျက်စီးခဲ့သည်။ အက်ကွဲကြောင်းများနှ အရည်များပန်းထွက်လာခဲ့ကာ မြို့၏ အစိတ်အပိုင်းများကို မီးလောင်မှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ရေကြီးမှုများလည်း ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ဤငလျင်ကြောင့် လူ ၁၂ ဦးမှ ၁၆ ဦးအကြား သေဆုံးခဲ့သည်။

သုံးခွမြို့သည် စစ်ကိုင်းပြတ်ရွေ့ကြော၏ ထိပ်ပိုင်းတည်ရှိရာနေရာဖြစ်ကာ ဤမြို့တွင်လည်း ငလျင်ကြောင့် အဓိကပျက်စီးမှုများကို ခံစားခဲ့ရသည်။ ရထားလမ်းကြောင်းပေါ်ရှိ အက်ကွဲကြောင်းများမှ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကာ ရထားလမ်းတံတားများသည် နစ်မြုပ်သွားခဲ့ရသည်။ ရထားလမ်းကြောင်းများသည်လည်း မူလနဂိုတည်ရှိနေသည့် ပုံစံမှ ရွေ့လျားကာ နေရာပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။ အခြားသော မြို့များ၌ ခံစားခဲ့ရသကဲ့သို့ပင် ဤမြို့တွင်လည်း အင်္ဂတေအဆောက်အဦအများဆုံး ပြိုကျခြင်း၊ ဆိုးရွားစွာပျက်စီးခြင်းများ ခံစားခဲ့ရသည်။

ရန်ကုန်မြို့တွင်လည်း ငလျင်ကြောင့် ရွှေတိဂုံစေတီတော်သည် ပျက်စီးခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2016-12-09|title=May 5, 1930 – the last time Yangon rocked|url=https://www.mmtimes.com/lifestyle/24127-may-5-1930-the-last-time-yangon-rocked.html|access-date=2020-10-14|website=The Myanmar Times|archive-date=19 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210219071926/https://www.mmtimes.com/lifestyle/24127-may-5-1930-the-last-time-yangon-rocked.html}}&lt;/ref&gt; ပဲခူးမြို့မှာကဲ့သို့ပင် ငလျင်ကြောင့် အဓိကအဆောက်အဦ ၅၀ ကျော်ကို ပျက်စီးစေခဲ့သည်။ သေဆုံးမှု စုစုပေါင်းသည် ၅၀ မှ ၅၈ ဦးအထိ ရှိမည်ဟု ဆိုကြသည်။ သတင်းစာများ၌မူ ၂၀၀ ရှိသည်ဟု ဆိုသည်။&lt;ref name=&quot;NGDC&quot; /&gt; အင်္ဂတေအဆောက်အဦများ ပြိုပျက်မှုကြောင့် နောက်ထပ် လူ ၂၀၄ ဦးသည် ထိခိုက်ဒဏ်ရာများ ရရှိခဲ့ကြသည်။ အထိအခိုက် အများဆုံးနေရာမှာ မြို့၏ တောင်ဘက်ပိုင်းဖြစ်သည်။ ထိုနေရာသည် ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည့် နေရာဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Aung|first=Hla Hla|title=Reinterpretation of historical earthquakes during 1929 to 1931, Myanmar|url=https://www.researchgate.net/publication/275354874|journal=Solid Earth Science|year=2012|volume=31|page=43|doi=10.1142/9789814405775_0005|bibcode=2012aogs...31...43A|isbn=978-981-4405-76-8|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ဗြိတိသျှဘူမိလေ့လာရေးအဆောက်အဦနှင့်အတူ Dalhousie လမ်းပေါ်ရှိ နေရာအတော်များများတွင် ပျက်စီးမှုများ ရှိခဲ့သည်။ ထိုအဆောက်အဦ၏ အတွင်းပိုင်းတွင် ဓာတ်ခွဲခန်းနှင့် ပြတိုက်တစ်ခု ရှိကာ ၎င်းတို့သည် ပျက်စီးခဲ့ရသည်။ တရုတ်လမ်းတစ်လျှောက်တွင် ရှိသည့် အိမ်များနှင့် များစွာသော အဆောက်အဦများသည် ငလျင်လှုပ်ခါမှုကြောင့် ပြန်လည်ပြင်ဆင်၍ မရအောင်ပျက်စီးခဲ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal|last=Brown|first=Coggin|title=A PRELIMINARY NOTE ON THE PEGU EARTHQUAKE OF MAY 5TH 1930|url=https://docs.google.com/viewer?a=v&amp;pid=sites&amp;srcid=ZGVmYXVsdGRvbWFpbnxpbmRpYXF1YWtlfGd4OjFhM2Q4MjFlYjdhZTJmNQ|journal=Geological Survey of India|volume=LXV}}&lt;/ref&gt;

ငလျင်လှုပ်ခတ်မှုသည် ပြင်းထန်အားပါသည့်အတွက် ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံများတွင်ပါ လှုပ်ခါမှုကို ခံစားခဲ့ရသည်။ ငလျင်၏ သက်ရောက်လှုပ်ခါမှု ဧရိယာသည် စုစုပေါင်း စတုရန်းမိုင် ၂၂၀၀၀၀ (၅၇၀၀၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ) ကျော် ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;NGDC&quot;&gt;{{Cite web|title=NCEI Global Historical Hazard Database|url=https://www.ngdc.noaa.gov/hazel/view/hazards/earthquake/event-more-info/3409|access-date=2020-10-14|website=www.ngdc.noaa.gov|language=en}}&lt;/ref&gt;

===ပြင်းအား===
ငလျင်ဒဏ်အပြင်းထန်ဆုံးခံစားခဲ့ရသည့် ဧရိယာတွင် လှုပ်ခတ်မှုသည် ရိုစီဖလိုရယ်စကေးအရ ၉ မှ ၁၀ အထိ ရှိခဲ့သည်။ ပြတ်ရွေ့ကြောတစ်လျှောက်တွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သည့် ဧရိယာသည် ၃၇၅ စတုရန်းမိုင် (၉၇၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ) ရှိသည်။ ထိုဧရိယာအတွင်းရှိ အဆောက်အဦးများသည် တစ်စိတ်တပိုင်း သို့မဟုတ် အလုံးစုံ ပျက်စီးခဲ့ရသည်။ ပဲခူးမြို့သည် ငလျင်အပြင်းထန်ဆုံးလှုပ်ခတ်ခဲ့သည့် ဧရိယာ၏ မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ မြေအား ကွင်းဆင်းလေ့လာကြည့်သည့်အခါတွင် ငလျင်ကြောင့် မြေသားများ ကွဲအက်မြင့်မောက်လာခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ပြင်းအားအဆင့် ၈ ရှိသည့် ငလျင်လှုပ်ခတ်မှုကို ကျောက်တန်း၊ သုံးခွ၊ ခရမ်းနှင့် ကဝ စသည့် မြို့များတွင် ခံစားခဲ့ရသည်။ အိမ်အများစုသည် ပျက်စီးခဲ့ရသည်။ အိမ်ထောင်ပရိဘောဂပစ္စည်းများသည် မြေပေါ်သို့ ပြုတ်ကျခြင်းများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ငလျင်လှုပ်ခတ်မှုသည် ကြီးမားသည့် မြေစိုင်များကို ပွတ်တိုက်မှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ကာ မြစ်များ၏ အနီးအနားရှိ မြေအပိုင်းများသည် မြစ်ထဲသို့ ပြုတ်ကျခြင်းများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

တောင်ငူနှင့် ရန်ကုန်ဒေသတို့သည် ငလျင်ပြင်းအား ၆ မှ ၇ အထိ ရှိခဲ့သည်။ ထိုဒေသရှိ ဟောင်းနွမ်းယိုယွင်းနေပြီဖြစ်သည့် အဆောက်အဦးများသည် ပျက်စီးခဲ့ရသည်။ အုတ်ဖြင့်ပြုလုပ်ထားသည် နံရံများနှင့် မီးခိုးတိုင်များသည် ငလျင်လှုတ်ခတ်မှုကြောင့် ပြိုကျပျက်စီးမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ များစွာသော အဆောက်အဦတို့သည်လည်း ဆိုးဆိုးရွားရွား ထိခိုက်မှုများဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကာ ထိုအဆောက်အဦးများအတွင်း လူဝင်ရောက်ရန် လုံခြုံမှုမရှိသည့် အခြေအနေများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==ဆူနာမီ==
ငလျင်ကြောင့် ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်တွင် အမြင့် ၁.၀၆ မီတာ (၃ ပေ ၆ လက်မ) ရှိသည့် ဆူနာမီလှိုင်းလုံးများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=NCEI Global Historical Hazard Database|url=https://www.ngdc.noaa.gov/hazel/view/hazards/tsunami/event-more-info/3052|access-date=2020-10-14|website=www.ngdc.noaa.gov|language=en}}&lt;/ref&gt; ဆူနာမီလှိုင်းများသည် စစ်တောင်းမြစ်တွင် ဖြစ်ပေါ်လာကာ လှိုင်းလုံးသွားရာလမ်းတစ်လျှောက်ရှိ ရွာများကို ရေနစ်မြုပ်မှုများ ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ရန်ကုန်ဆိပ်ကမ်းတွင် ကမ်းကပ်ထားသည့် သင်္ဘောအချို့သည်လည်း အထက်သို့ ၄ ပေ မြင့်တက်သွားမှုများ ရှိခဲ့သည်။ ရေလှိုင်းများသည် သင်္ဘဘောများကို တွန်းတိုက်မှုများ ဖြစ်စေခဲ့ပြီး ဆိပ်ကမ်းကို ထိခိုက်ကာ ပျက်စီးမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==ရေရှည်သက်ရောက်မှုများ==
စစ်ကိုင်းပြတ်ရွေ့ကြောသည် ရွေ့လျားနေသည့် ပြတ်ရွေ့ကြောတစ်ခုဖြစ်ကာ ၎င်းသည် မြန်မာနိုင်ငံတစ်လျှောက် ရွေ့လျားကာ ကပ္ပလီပင်လယ်ပြင်ကို ဗဟိုပြုဖြန့်ကြက်တည်ရှိ၍ မြောက်ဘက် collision zone သို့ ချိတ်ဆက်ထားသည်။ ၎င်း၏ တည်နေရာရွေ့လျားမှုသည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် Sunda ကျောက်ချပ်လွှာများအကြားတွင် တည်ရှိသည်။ ၎င်းကျောက်ချပ်လွှာများသည် တစ်နှစ်လျှင် ၁၈ မှ ၄၉ မီလီမီတာနှုန်းဖြင့် ရွေ့လျားလျက်ရှိသည်။ ပြတ်ရွေ့ကြာသည်မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြစ်သည့် ၁၂၀၀ ကီလိုမီတာကျော် အလျားကို ရွေ့လျားလျက်ရှိသည်။ ၎င်းသည် ကပ္ပလီပင်လယ်ပြင်အတွင်းသို့ တိုးဝင်လျက်ရှိသည်။ စစ်ကိုင်းပြတ်ရွေ့ကြသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် အကြီးဆုံးဖြစ်ကာ လှုပ်ရှားမှုအများဆုံးလည်း ဖြစ်သည်။ ဤပြတ်ရွေ့ကြောသည် ရန်ကုန်၊ နေပြည်တော်၊ မန္တလေးမြို့ကဲ့သို့သော အဓိကမြို့ကြီးများကို နီးကပ်စွာဖြတ်သန်းရွေ့လျားလျက်ရှိသည်။ သမိုင်းမှတ်တမ်းများ၌လည်း ကြီးမား၍ ပျက်စီးမှုများစွာကို ဖြစ်စေခဲ့သော ငလျင်များစွာတို့သည် ဤပြတ်ရွေ့ကြောပေါ်တွင်ပင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။

==ဆက်စပ်ဖြစ်ရပ်များ==
ပဲခူးငလျင်သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၁၉၂၉ မှ ၁၉၃၂ အထိ ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ပျက်စီးမှုများစွာဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည့် ငလျင်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။
===လှုပ်ခတ်အပြီး===
ဤငလျင်လှုပ်ခတ်ပြီးနောက် လများတွင် များစွာသော လှုပ်ခတ်မှုများ ရှိခဲ့သည်။ စက်တင်ဘာလ ၁၆ ရက် ညနေ ၅ နာရီခွဲအချိန်တွင် လှုပ်ခတ်မှုတစ်ခု ရှိခဲ့ကာ ဖဒိုရဲစခန်း၏ အုတ်နံရံကို ပျက်စီးစေခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

===ဒီဇင်ဘာ ၄ ရက် ငလျင်===
{{main|၁၉၃၀ ဖြူးငလျင်}}
ပဲခူးငလျင်လှုပ်ခတ်ပြီး ၇ လ အကြာတွင် ပြင်အား ၇.၃ ရှိသည့် ငလျင်သည်တစ်ခုသည် မြောက်ဘက် ၄၈.၂ ကီလိုမီတာခန့်တွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သည်။ စစ်ကိုင်းပြတ်ရွေ့ကြောတစ်လျှောက်လှုပ်ခတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကာ လူပေါင်း ၃၆ ဦး သေဆုံးခဲ့ရသည်။ ပြတ်ရွေ့ကြောတစ်လျှောက်ရှိ နိမ့်ကျသွားမှုကြောင့် ရထားလမ်းတစ်လျှောက်တွင်လည်း လမ်းများကွေ့ကောက်သွားခဲ့ရသည်။ ဖြူးမြို့တွင် အဓိကပျက်စီးမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကာ မေလတွင် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် လှုပ်ခတ်မှုနှင့် ဆင်တူသည့် လှုပ်ခတ်မှု ဖြစ်သည်။

==နောက်ဆက်တွဲခြိမ်းခြောက်မှုများ==
ကမ္ဘာမြေသိပ္ပံပညာရှင်များသည် ၅၀ ကီလိုမီတာ (၃၁ မိုင်) အရှည်ရှိသည့် လှုပ်ရှားပြတ်ရွေ့ကြောအပိုင်း (seismic gap) ကို  စစ်ကိုင်းပြတ်ရွေ့ကြာပေါ်တွင် တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။

== ရုပ်ပုံများ ==
&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
Image:Shwemawdaw Pagoda, Bago.jpg|ရွှေမော်ဓောဘုရား၊ ဤဘုရားသည် ငလျင်ဒဏ်ကြောင့် ပျက်စီးခဲ့သည်။
Image:The Shwemawdaw Pagoda (15354947282).jpg|ငလျင်လှုပ်ခတ်မှုကြောင့် ပျက်စီးခဲ့သည့် ရွှေမော်ဓောဘုရား၏ အပျက်အစီးစေတီအပိုင်းအစ
Image:Shwedagon Pagoda 1900.JPG|၁၉၀၀ ခုနှစ်က ရိုက်ကူးယူခဲ့သည့် ရွှေတိဂုံစေတီတော် (ငလျင်ကြောင့် မပျက်စီးမီက ရိုက်ကူးထားသည့် ပုံဖြစ်သည်။)
&lt;/gallery&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

{{Earthquakes in Myanmar}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော ငလျင်များ]]</text>
      <sha1>l72tec390wh1l7nsq4xtpm5iqkeyk3a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>၁၉၅၆ စစ်ကိုင်းငလျင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>207739</id>
    <revision>
      <id>1054754</id>
      <parentid>865045</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T00:33:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1054754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4534" sha1="4azm2y9csbsrpuq1bdllmiusf53r111" xml:space="preserve">{{Infobox earthquake
|title = ၁၉၅၆ စစ်ကိုင်းငလျင်
|timestamp = 1956-07-16 15:07:12
|isc-event = 888485
|anss-url = iscgem888485
|local-date = {{Start date|1956|07|16}}
|local-time = 21:37:12
|map2 = {{Location map | Burma
 | AlternativeMap = Myanmar relief location map.jpg
 | relief = 1
 | label =
 | lat = 22.08
 | long = 95.82
 | mark = Bullseye1.png
 | marksize = 40
 | position = top
 | width = 250
 | float = right
 | caption = }}
|magnitude = {{M|w|link=y}} 7.1 &lt;ref name=Engdahl/&gt;
|depth = {{convert|25|km|abbr=on}} &lt;ref name=Engdahl/&gt;
|location = {{coord|22.08|95.82|display=inline,title}} &lt;ref name=Engdahl/&gt;
|countries affected =
|tsunami = 
|intensity = 
|casualties = 38 deaths
}}

'''၁၉၅၆ စစ်ကိုင်းငလျင်''' သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ စစ်ကိုင်းတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ငလျင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref name=Cho&gt;{{cite conference|url=http://www.cridlac.org/digitalizacion/pdf/eng/doc6970/doc6970-contenido%20.pdf|title=Major important factors in Myanmar : Construction, insurance, community preparedness and prediction|conference=World Seismic Safety Initiative (WSSI). International Center for Disaster-Mitigation Engineering (INCEDE). 8–11 feb. 1993. Bangkok. TH.|first=A.|last=Cho|first2=U.|last2=Htu|year=1993|series=Document 6970}}{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ၁၉၅၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၆ ရက်၊ 15:07 UTC အချိန်တွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သည်။ ငလျင်ပမာဏသည်  Mw 7.1 ရှိသည်။ &lt;ref name=Engdahl/&gt;

ငလျင်ကြောင့် လူပေါင်း ၃၈ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{citation|title=Significant Earthquake Database|url=https://www.ngdc.noaa.gov/nndc/struts/form?t=101650&amp;s=1&amp;d=1|author=National Geophysical Data Center / World Data Service (NGDC/WDS)|publisher=[[National Geophysical Data Center]], [[National Oceanic and Atmospheric Administration|NOAA]]|doi=10.7289/V5TD9V7K|year=1972|type=Data Set|access-date=9 July 2021|archive-date=11 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191211234104/https://www.ngdc.noaa.gov/nndc/struts/form?t=101650&amp;s=1&amp;d=1|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; မင်းကွန်းဘုရားအပါအဝင် စေတီပုထိုးပေါင်းများစွာသည် ပြင်းထန်စွာပျက်စီးခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mm.undp.org/UNDP_Publication_PDF/DRR%20manuals/Manual%20on%20Earthquake%20(English).pdf |title=Archived copy |access-date=2013-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121208083921/http://www.mm.undp.org//UNDP_Publication_PDF/DRR%20manuals/Manual%20on%20Earthquake%20(English).pdf |archive-date=2012-12-08 |url-status=dead |accessdate=9 July 2021 |archivedate=8 December 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121208083921/http://www.mm.undp.org//UNDP_Publication_PDF/DRR%20manuals/Manual%20on%20Earthquake%20(English).pdf }}&lt;/ref&gt;ဤငလျင်သည် ရှမ်း - စစ်ကိုင်းပြတ်ရွေ့ကြောနှင့် နီးကပ်စွာ တည်ရှိခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;http://www.geosocindia.org/abstracts/2012/sept/p393-402.pdf&lt;/ref&gt;သို့သော်လည်း စက်ယန္တရားများဖြင့် အသုံးပြုကာ  တိုင်းတာသတ်မှတ်ထားမှုမျိုး မရှိပေ။ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mri-jma.go.jp/Publish/Papers/DATA/VOL_23/23_149.pdf |title=Archived copy |access-date=2013-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130119181051/http://www.mri-jma.go.jp/Publish/Papers/DATA/VOL_23/23_149.pdf |archive-date=2013-01-19 |url-status=dead |accessdate=9 July 2021 |archivedate=19 January 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130119181051/http://www.mri-jma.go.jp/Publish/Papers/DATA/VOL_23/23_149.pdf }}&lt;/ref&gt;ပြင်းအားသည် ငလျင်ဗဟိုချက်အနီး၌ MM ၈ မှ MM  ၉ အထိ ရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=Cho /&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

{{Earthquakes in Myanmar}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော ငလျင်များ]]</text>
      <sha1>4azm2y9csbsrpuq1bdllmiusf53r111</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>၂၀၁၁ ယူနန်ငလျင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>207740</id>
    <revision>
      <id>1054761</id>
      <parentid>870621</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T00:43:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 4 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1054761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16474" sha1="0greisgko1hf112xvlmnylzwjtzqe1n" xml:space="preserve">{{Infobox earthquake|
| title = ၂၀၁၁ ယူနန်ငလျင်
| timestamp = 2011-03-10 04:58:13
| anss-url = usp000hvm3
| isc-event = 16298683
| local-date = {{Start date|2011|3|10|df=y}}
| local-time = 12:58 [[China Standard Time|CST]]
| map2 = {{Location map | China Yunnan
 | label=
 | lat= 24.710
 | long= 97.994
 | mark=Bullseye1.png
 | marksize=40
 | position=top
 | width= 250
 | float=right
 | caption=}}
| depth = {{convert|10|km|sp=us}}
| type = [[Fault (geology)#Strike-slip faults|Strike-slip]]
| location = {{coord|24.710|N|97.994|E|display=inline,title}}&lt;br&gt;[[Yingjiang County]], [[Yunnan]], China
| magnitude = 5.4 {{M|w|link=y}}&lt;ref name='USGS_report'/&gt;
| countries affected = [[China]] &lt;br&gt; [[Burma]]
| casualties = 26 deaths&lt;br&gt;313 injured&lt;br&gt;&lt;small&gt;(133 seriously injured)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;26Deaths&quot;&gt;{{cite web|author=Yan|publisher=[[Xinhua News Agency]]|date=2011-03-22|accessdate=2011-03-22|title=Death toll from SW China earthquake rises to 26|url=http://news.xinhuanet.com/english2010/china/2011-03/22/c_13790890.htm|archive-date=7 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121107165706/http://news.xinhuanet.com/english2010/china/2011-03/22/c_13790890.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;|
| intensity = {{MMI|VII}}
}}

'''၂၀၁၁ ယူနန်ငလျင်''' သည် ပမာဏ ၅.၄ ရှိပြီး ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၀ရက် 12:58 CST အချိန်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ငလျင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ငလျင်ဗဟိုချက်သည် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၊ ယူနန်ပြည်နယ်၊ Yingjiang မြို့တွင် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၎င်းနေရာသည် မြန်မာနိုင်ငံနယ်နိမိတ်နှင့် နီးကပ်စွာတည်ရှိသည်။ &lt;ref name='USGS_report'&gt;{{cite web|url=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/recenteqsww/Quakes/usc0001wnu.php#details |title=Magnitude 5.4 - MYANMAR-CHINA BORDER REGION |accessdate=2011-03-10 |date=2011-03-10 |publisher=[[USGS]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110316013053/http://earthquake.usgs.gov/earthquakes/recenteqsww/Quakes/usc0001wnu.php |archivedate=16 March 2011 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;လူစုစုပေါင်း ၂၆ ဦး သေဆုံးခဲ့ရပြီး ၃၁၃ ဦးသည် ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြကာ ထိုအထဲမှ ၁၃၃ ဦးသည် အလွန်ပြင်းထန်သည့် အနေအထား ဖြစ်သည်။ တရုတ်စင်ဟွာသတင်းဌာနက မူလငလျင်ကြီးကြီးနောက်တွင် ငလျင်ငယ်များ ၇ ကြိမ် လှုပ်ခတ်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့တွင် အမြင့်ဆုံးငလျင်သည် ပမာဏ ၄.၇ ရှိခဲ့သည်။ ငလျင်ကြောင့် လူပေါင်း ၁၂၇၀၀၀ ဦးသည် အနီးအနားရှိ ကယ်ဆယ်ရေးအဆောက်အဦများသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ရသည်။ &lt;ref name=&quot;xinhua-main&quot;&gt;{{Cite news |url=http://news.xinhuanet.com/english2010/china/2011-03/10/c_13770972.htm |title=At least 24 dead, 207 injured in SW China quake |publisher=[[Xinhua News Agency]] |date=2011-03-10 |accessdate=2011-03-10 |archive-date=13 March 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110313042022/http://news.xinhuanet.com/english2010/china/2011-03/10/c_13770972.htm |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;ဤငလျင်မလှုပ်ခတ်မီကပင် အကြိုငလျင်အနေဖြင့် နှစ်လမတိုင်မီကပင် ထိုဒေသ၌ ငလျင်အသေးစားကလေးများသည် ၁၀၀၀ ကျော် လှုပ်ခတ်ခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;al-jaz&quot;&gt;{{Cite news|url=http://english.aljazeera.net//news/asia-pacific/2011/03/201131071347825487.html |publisher=[[Al-Jazeera]] |date=2011-03-10 |accessdate=2011-03-10 |title=Deaths reported in China quake| archiveurl= https://web.archive.org/web/20110310093053/http://english.aljazeera.net/news/asia-pacific/2011/03/201131071347825487.html| archivedate= 10 March 2011 | url-status= live}}&lt;/ref&gt;ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများကို ကွင်းဆင်းစာရင်းကောက်ပြီးနောက်တွင် လူနေအိမ် ၁၀၃၉ လုံး ပျက်စီးခဲ့ရပြီး ၄၉၉၄ လုံးကျော်သည် ပြင်းထန်စွာ ပျက်စီးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;26Deaths&quot;/&gt;  ဤငလျင်သည် ဆူနာမီလှိုင်းများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည့် ဂျပန်ရှိ ပိုမိုကြီးများသည့် ငလျင်မလှုတ်ခတ်မီ တစ်ရက်စောကာ လှုပ်ခတ်ခဲ့သည်။

==ပျက်စီးမှုနှင့် သက်ရောက်မှုများ==
ငလျင်ဗဟိုချက်သည် မြို့၏ ဗဟိုမှ ၂ ကီလိုမီတာ (၁.၂ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ၎င်းမြို့သည် လူဦးရေ ၂၇၀,၀၀၀ ဦးကျော်နေထိုင်လျက်ရှိကာ လူနည်းစုတရုတ်လူမျိုးများစွာတို့ မှီတင်းနေထိုင်လျက်ရှိသည့် နေရာဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite news|first1=Armand |last1=Vervaeck |last2=Daniell |first2=James |url=http://earthquake-report.com/2011/03/10/deaths-and-injuries-from-very-dangerous-earthquake-in-yingjiang-yunnan-china |title=Deaths and injuries from very dangerous earthquake in Yingjiang, Yunnan, China |publisher=Earthquake-Report |date=2011-03-10 |accessdate=2011-03-10}}&lt;/ref&gt; နိုင်ငံ၏ သတင်းအေဂျင်စီက အိမ်များနှင့် အဆောက်အဦ ၁၂၀၀ သည် ပျက်စီးခဲ့ရပြီး ၁၇၅၀၀ ပတ်ဝန်းကျင်ခန့်သည် ဆိုးရွားစွာပျက်စီးခဲ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;xinhua-main&quot; /&gt; ငလျင်နှင့် နောက်ဆက်တွဲငလျင်များများကြောင့် ပတ်ဝန်းကျင်ရှိဒေသများတွင်လည်း မီးပြတ်တောက်မှုများ ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-12697487 |title=Earthquake hits China south-west near Burma border |date=2011-03-10 |publisher=[[BBC]] |accessdate=2011-03-10}}&lt;/ref&gt; မြန်မာနိုင်ငံတွင်မူ ထိခိုက်ပျက်စီးမှုအခြေအနေကိုမူ မသိရှိရပေ။&lt;ref name=&quot;BBC&quot; /&gt; မီးပြတ်တောက်မှုများကြုံတွေ့ခဲ့ရသော်လည်း တယ်ကီကွန်းဆက်သွယ်ရေးများသည် ငလျင်လှုပ်ခတ်ပြီးနောက်တွင် ဆက်လက်အလုပ်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;Times-Of-India&quot;&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/world/china/22-killed-in-China-quake/articleshow/7671956.cms|title=22 killed in China quake|publisher=Times of India|date=10 March 2011|accessdate=11 March 2011}}&lt;/ref&gt; လူပေါင်း ၁၂၇,၀၀၀ ဦးနီးပါးကို ငလျင်လှုပ်ခတ်ပြီးနောက်တွင် Yingjiang  မြို့မှ ရွှေ့ပြောင်းပေးခဲ့ရသည်။ ၎င်းငလျင်သည် လူပေါင်း ၃၄၄၆၀၀ ဦးအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|last=Liu|first=Yinghua|title=127,100 people evacuated after southwest China's earthquake|url=http://news.xinhuanet.com/english2010/china/2011-03/12/c_13774395.htm|accessdate=12 March 2011|newspaper=Xinhua|date=12 March 2011|archive-date=15 March 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110315030931/http://news.xinhuanet.com/english2010/china/2011-03/12/c_13774395.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

တရုတ်ဗဟိုတယ်လီဗွီးရှင်းက ပျက်စီးနေသည့်အဆော်ကအဦများကို ပြသခဲ့သည်။ ပျက်စီး၍ ပရမ်းပတာဖြစ်နေသည့် လမ်ပေါ်တွင် ရဲဝန်ထမ်းများသည် ယာဉ်သွားလာမှုကို ညွှန်ကြားနေသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://edition.cnn.com/2011/WORLD/asiapcf/03/10/china.quake/index.html?eref=edition |title=China quake kills at least 16 |publisher=[[CNN]] |date=2011-03-10 |accessdate=2011-03-10 |first=Steven |last=Jiang |archivedate=28 June 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110628202925/http://edition.cnn.com/2011/WORLD/asiapcf/03/10/china.quake/index.html?eref=edition }}&lt;/ref&gt;ဒေသခံတစ်ဦးက ဘီဘီစီကို ပြောပြသည်မှာ &quot;စူပါးမားကတ်အဆောက်အဦတစ်ခုသည် ပြိုလဲသွားခဲ့ပြီး အနီးအနားရှိ အခြားအဆောက်အဦ သုံးခုသည်လည်း ဆိုးရွားစွာပင် ပျက်စီးခဲ့သည်&quot; ဟု ဆိုခဲ့သည်။ ထို့အပြင် &quot;အိမ်တိုင်းနီးပါး၏ နံရံများသည်လည်း ပြိုကျနေသည်&quot; ဟု ဆိုခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;BBC&quot; /&gt;

သေးငယ်သည့် ငလျင်ငယ်များသည် ဤဒေသတွင် နှစ်လကြာ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေကာ များစွာသောအဆောက်အဦများကို ပျက်စီးစေခဲ့သည်။ ဘူမိသွင်ပြင်ဆိုင်ရာပညာရှင်များက ရှင်းပြသည်မှာ ဤငလျင်၏ ပြင်းအားသည် အဆောက်အဦများကို ပြိုလဲသွားစေရန်အတွက် လုံလောက်ခဲ့သည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://nf.nfdaily.cn/nfdsb/content/2011-03/11/content_21068409.htm |title=Archived copy |accessdate=2011-03-11 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110707045339/http://nf.nfdaily.cn/nfdsb/content/2011-03/11/content_21068409.htm |archivedate=2011-07-07 }}&lt;/ref&gt;

==တုံ့ပြန်မှုများ==
ဖြစ်ပွားသည့်ဒေသသို့ တဲ ၅၀၀၀၊ စောင် ၁၀၀၀၀ စသည်တို့နှင့်  ကယ်ဆယ်ရေးလုပ်ငန်းများလုပ်ဆောင်ရန်အတွက် အင်အား ၁၀၀၀ နီးပါးကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;BBC&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Times-Of-India&quot; /&gt; မကာအိုကြက်ခြေနီအသင်းက ၂၀၀၀၀၀ RMB ကို ငလျင်လှုပ်ခတ်မှုအတွက် ကယ်ဆယ်ရေးများ လုပ်ဆောင်နိုင်ရန် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://english.cri.cn/6909/2011/03/11/45s625406.htm|title=Macao Red Cross Offers 30,000 USD as Relief Fund for Quake-victims|publisher=Xinhua|date=11 March 2011|accessdate=10 March 2011|archive-date=19 March 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110319101832/http://english.cri.cn/6909/2011/03/11/45s625406.htm}}&lt;/ref&gt;စင်ဟွာက ဖော်ပြသည်မှာ ထိုဒေသသည် &quot;ငလျင်ကျရောက်သည့်ခါးပတ်နေရာ&quot; ဟု ဆိုခဲ့သည်။ ထိုဒေသတွင် မကြာသေးသည့်လများက ငလျင်ငယ်ပေါင်း ၁၀၀၀ သည် လှုပ်ခတ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.voanews.com/english/news/asia/Quake-Kills-at-Least-19-Near-China-Burma-Border-117729063.html|title=Deadly Quake Strikes Near China-Burma Border|date=10 March 2011|accessdate=10 March 2011| archiveurl= https://web.archive.org/web/20110326121629/http://www.voanews.com/english/news/asia/Quake-Kills-at-Least-19-Near-China-Burma-Border-117729063.html| archivedate= 26 March 2011 | url-status= live}}&lt;/ref&gt;  မီးသတ်သမားများနှင့် အခြားကယ်ဆယ်ရေးသများများသည် မြေအောက်တွင် ကယ်ဆယ်ရေးလုပ်ငန်းများ လုပ်ဆောင်နေချိန်တွင်လည်း ငလျင်အပြီးများစွာသော ငလျင်များ လှုပ်ခတ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2011/WORLD/asiapcf/03/10/china.quake/?hpt=T2|title=China quake kills at least 16|date=10 March 2011|accessdate=10 March 2011|work=CNN|archivedate=28 June 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110628202821/http://edition.cnn.com/2011/WORLD/asiapcf/03/10/china.quake/?hpt=T2}}&lt;/ref&gt; တရုတ်အစိုးရသည် မတ်လ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ကယ်ဆယ်ရေးလုပ်ငန်းများအတွက် ယွမ် ၅၅ သန်းကို သုံးစွဲခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင်ပင် ငွေကြေးဝန်ကြီးဌာနက အဆောက်အဦပြင်ဆင်ရန်အတွက် ယွမ် သန်း ၅၀ ကို ပေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|last=Qin|first=Qing|title=China allocates 50 mln yuan for infra structure repair in quake-hit Yunnan|url=http://news.xinhuanet.com/english2010/china/2011-03/12/c_13775045.htm|accessdate=12 March 2011|newspaper=Xinhua|date=12 March 2011|archive-date=15 March 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110315043105/http://news.xinhuanet.com/english2010/china/2011-03/12/c_13775045.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ငလျင်လှုပ်ခတ်မှုကြောင့် Nujiang မြစ်ချိုင့်ဝှမ်းရှိ ၁၈၉,၀၀၀ ကီလိုဝပ်ထုတ်လုပ်မည့် ရေအားလျှပ်စစ်စီမံကိန်းသည်လည်း ကြန့်ကြာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|agency=[[Asian News International]]|title=Earthquake casts doubt over Chinese hydropower project|url=http://www.sify.com/news/earthquake-casts-doubt-over-chinese-hydropower-project-news-international-ldmskghjbab.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20121019232935/http://www.sify.com/news/earthquake-casts-doubt-over-chinese-hydropower-project-news-international-ldmskghjbab.html|url-status=dead|archive-date=19 October 2012|accessdate=12 March 2011|newspaper=Sify news|date=12 March 2011|archivedate=19 October 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121019232935/http://www.sify.com/news/earthquake-casts-doubt-over-chinese-hydropower-project-news-international-ldmskghjbab.html}}&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

{{Earthquakes in Myanmar}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော ငလျင်များ]]
[[ကဏ္ဍ:ယူနန်ပြည်နယ်တွင် ဖြစ်ပွားသော ငလျင်များ]]</text>
      <sha1>0greisgko1hf112xvlmnylzwjtzqe1n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>၁၉၅၀ အာသံ - တိဘက် ငလျင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>207793</id>
    <revision>
      <id>1054753</id>
      <parentid>865044</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T00:33:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1054753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19109" sha1="opqj160ia0lscdgrvbr5ts34yi5pz77" xml:space="preserve">{{Infobox earthquake
| title = 1950 Assam–Tibet earthquake
| map2 = {{Location map | Tibetan Plateau
 | label=
 | lat=28.36
 | long=96.45
 | mark=Bullseye1.png
 | marksize=40
 | position=top
 | width= 250
 | float=right
 | caption=}}
| local-date = {{start-date|August 15, 1950}}
| local-time = 7:39 pm IST
| timestamp = 1950-08-15 14:09:34
| anss-url = official19500815140934_30
| isc-event = 895681
| magnitude = 8.6 {{M|w|link=y}} &lt;ref name=ISC-GEM/&gt;
| depth = {{convert|15|km|abbr=on}} &lt;ref name=ISC-GEM/&gt;
| location = {{coord|28.36|N|96.45|E}} &lt;ref name=ISC-GEM/&gt;
| type = [[Fault (geology)#Strike-slip faults|Strike-slip]]&lt;ref name=USGS/&gt;
| countries affected = [[Tibet (1912–51)|Tibet]], [[Assam]]
| intensity = {{MMI|XI}}&lt;ref name=PAGER-CAT/&gt;
| tsunami = 
| aftershocks = 
| casualties = 4,800
| fault = [[Main Himalayan Thrust]]
| foreshocks = 
| landslide = 
| pgv = 
| pga = 
| damages = 
| affected = 
| name = 
| duration = 
| map_caption = 
| map_alt = 
| map = 
| caption = 
| alt = 
| image = 
| citations = 
}}

'''၁၉၅၀ အာသံ - တိဘက် ငလျင်''' &lt;ref name=&quot;earthquake.usgs.gov&quot;&gt;{{cite web |url=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/world/events/1950_08_15.php |title=Historic Earthquakes, Assam - Tibet |publisher=[[United States Geological Survey]] |access-date=January 24, 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161110034028/http://earthquake.usgs.gov/earthquakes/world/events/1950_08_15.php |archive-date=November 10, 2016 |accessdate=10 July 2021 |archivedate=10 November 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161110034028/http://earthquake.usgs.gov/earthquakes/world/events/1950_08_15.php }}&lt;/ref&gt;(&quot;အာသံငလျင်&quot; ဟုလည်း သိကြ) သည် ဩဂုတ်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ငလျင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ပမာဏ ၈.၆ ရှိခဲ့သည်။ ငလျင်ဗဟိုချက်သည် မစ်ရှ်မိတောင်တန်းများ (Mishmi Hills) တွင် ရှိခဲ့သည်။ ထိုတောင်တန်းများကို တရုတ်တို့က Qilinggong တောင်များ(祁灵公山) ဟု သိကြသည်။  ဤတောင်တန်းများသည်  Kangri Garpo တောင်တန်းများ၏ တောင်ဘက်နှင့် ဟိမဝန္တာတောင်တန်းများ၏ အရှေ့ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ထိုဒေသသည်  McMahon Line ၏ တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိကာ ယခုအခါတွင် Arunachal Pradesh ဟု သိကြပြီး တရုတ်နှင့် အိန္ဒိယအကြား အငြင်းပွားနေသည့် နေရာလည်း ဖြစ်သည်။ အိန္ဒိယစံတော်ချိန် အင်္ဂါနေ့၏ ညနေ ၇ နာရီ ၃၉ မိနစ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ငလျင်ကြောင့် အာသံပြည်နှင့် တိဘက်ပြည်များတွင်ပါ ပျက်စီးခဲ့ရသည်။ ခန့်မှန်းခြေ လူပေါင်း ၄၈၀၀ သည် သေဆုံးခဲ့ရသည်။ ငလျင်သည် လှုပ်ခတ်သည့်အချိန်က ကျယ်လောင်သည့်ဆူညံသံများစွာဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ဤငလျင်သည်  subduction ဖြစ်စဉ်ကြောင့် ဖြစ်သည်ထက်   continental collision  ဖြစ်စဉ်ကြောင့် ဖြစ်သည့်ငလျင်များထဲတွင် အကြီးဆုံးအဖြစ် မှတ်တမ်းဝင်ခဲ့သည်။
==ဘူမိဗေဒဆိုင်ရာ==
==ငလျင်==
ဤငလျင်သည် ဟိမဝန္တာတောင်တန်းများနှင့် Hengduan တောင်တန်းများအကြား တောင်ထူထပ်ကြမ်းတမ်းသည့် ဒေသများတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သသည်။ ငလျင်သည် တိဘက်နှင့် အိန္ဒိယအကြား McMahon လိုင်း၏ တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ငလျင်ကြောင့် ဒေသနှစ်ခုစလုံးတွင် ပျက်စီးမှုများ ဖြစ်ခဲ့သသည်။ ဤငလျင်သည် ပမာဏ ၈.၆ ရှိကာ ငလျင်တိုင်းတာရေးစခန်းများစတင်ကတည်းက ဤငလျင်သည် အရေးအကြီးဆုံးငလျင်တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။

ဤငလျင်သည် ၂၀ ရာစုတွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သည့် ငလျင်များထဲတွင် ခြောက်ခုမြောက်အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/world/10_largest_world.php |title=Largest Earthquakes in the World Since 1900 |publisher=[[United States Geological Survey]] |date=September 20, 2011 |access-date=December 17, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101107224716/http://earthquake.usgs.gov/earthquakes/world/10_largest_world.php |archive-date=7 November 2010 |url-status=dead |accessdate=11 July 2021 |archivedate=7 November 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101107224716/http://earthquake.usgs.gov/earthquakes/world/10_largest_world.php }}&lt;/ref&gt; ထို့အပြင် ဤငလျင်သည် သမုဒ္ဒရာအတွင်း Subduction ဖြစ်စဉ်ဖြစ်ပွားမှုမရှိခဲ့သည့် အကြီးဆုံးငလျင်တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ထိုအစား ဤငလျင်သည် ကျောက်ချပ်လွှာနှစ်ခု၏  Continental collision ဖြစ်စဉ်ကြောင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။

ငလျင်ကြီးပြီးနောက် လှုပ်ခတ်သည့် နောက်ဆက်တွဲငလျင်များသည် များစွာရှိခဲ့သည်။ ထိုငလျင်များထဲမှ အချို့သည် ပမာဏ ၆ နှင့် ထိုအထက် ရှိကြသည်ကို အဝေးနေရာများတွင် ရှိသည့် ငလျင်စခန်းများက သိကြသည်။ အိန္ဒိယငလျင်ဝန်ဆောင်မှုက ငလျင်လှုပ်ခတ်မှုကြောင့် ပထဝီသွင်ပြင်ဆိုင်ရာ ပြန့်နှံ့မှုများကို ဖြစ်စေခဲ့သည်ကာ အရှေ့လောင်ဂျီကျူ ၉၀ ဒီဂရီမှ ၉၇ ဒီဂရီ အထိ ဖြစ်သည်။ ငလျင်၏ ဗဟိုချက်သည် အရှေ့ပိုင်းမျဉ်း၏ အနီးအနားတွင် ရှိခဲ့သည်။{{citation needed|date=September 2017}}

==သက်ရောက်မှု==
၁၉၅၀ အာသန် - တိဘက်ငလျင်သည် တိဘက်နှင့် အာသံ နှစ်ဖက်စလုံးတွင် ပျက်စီးမှုများကို ဖြစ်စေခဲ့သည်။ အာသံပြည်နယ်ဘက်တွင် သေဆုံးသူ ၁၅၂၆ ဦး ရှိခဲ့ပြီး တိဘက်တွင် ၃၃၀၀ ဦး ရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.ngdc.noaa.gov/nndc/struts/results?eq_0=3950&amp;t=101650&amp;s=13&amp;d=22,26,13,12&amp;nd=display| title=Significant Earthquake INDIA-CHINA| publisher=[[National Geophysical Data Center]]| date=August 15, 1950| access-date=November 24, 2016| archive-date=20 September 2017| archive-url=https://web.archive.org/web/20170920190841/https://www.ngdc.noaa.gov/nndc/struts/results?eq_0=3950&amp;t=101650&amp;s=13&amp;d=22,26,13,12&amp;nd=display| url-status=dead}}&lt;/ref&gt; စုစုပေါင်း သေဆုံးသူသည် ၄၈၀၀ ဦး ရှိခဲ့သည်။ {{citation needed|date=October 2020}}

ကယ်ဆယ်ရေးလုပ်ငန်းများကို တောထူထပ်သည့် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသများနှင့် Mishmi တောင်တန်းများ စသည့် ကျောက်တောင်ထူထဲသည့် ဒေသများတွင် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ အဘောတောင်တန်း (Abor) တွင်လည်း ရွာပေါင်း ၇၀ သည် ပျက်စီးခဲ့ရကာ လူပေါင်း ၁၅၆ ဦးသည် မြေပြိုမှုကြောင့် သေဆုံးခဲ့သည်။ မြေပြိုမှုကြောင့် Brahmaputra မြစ်၏ မြစ်လက်တက်များကို ပိတ်ဆို့သွားစေဲ့သသည်။ Dibang ချိုင့်ဝှမ်းဒေသတွင် မြေပြိုမှုကြောင့် ကန်တစ်ခုသည် ပျက်စီးမှုမရှိဘဲ ကွဲထွက်သွားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အခြားတစ်ဖက်တွင် Subansiri မြစ်တွင် ရှစ်ရက်ကြာမြင့်ပြီနောက် ပွင့်သွားကာ အမြင့် ၇ မီတာရှိသည့် ရေလှိုင်းများကို ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ၎င်းရေလှိုင်များသည် ရွာများစွာကို နစ်မြုပ်သွားခဲ့ပြီး လူပေါင်း ၅၃၂ ဦးကို သေဆုံးစေခဲ့သည်။{{citation needed|date=September 2017}}

ငလျင်လှုပ်ခတ်မှုသည် အာသံပြည်နယ်တွင် ပျက်စီးမှု ပိုမိုများပြားခဲ့သည်။ ပစ္စည်းဥစ္စာဆုံးရှုံးမှုများအရ ၁၈၉၇ ခုနှစ် ငလျင်ထက် ပိုမိုများပြားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Harrer|first1=Heinrich|title=Seven Years in Tibet|date=1953|publisher=Putnam|ref=seven years}}&lt;/ref&gt; ပြင်းထန်စွာလှုပ်ခတ်ခဲ့သဖြင့် မြစ်များတွင်  သဲများ၊ ရွှံနွံများ၊ သစ်ပင်များနှင့် အပျက်အစီးအစအနအားလုံးတို့သည် မြစ်အတွင်းတွင် ရောက်ရှိခဲ့ကာ မြစ်ရေမြင့်မားမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သသည်။{{citation needed|date=September 2017}}  ငလျင်ဒဏ် ပြင်းထန်စွာခံစားခဲ့ရသည့် ဒေသကို ဝေဟင်မှ ကြည့်ရှုရာတွင် မြေမျက်နှာသွင်ပြင်သည် ကြီးမားစွာပြောင်းလဲမှုများ ဖြစ်ခဲ့သည်ဟု ဖော်ပြသည်။ ၎င်းပြောင်းလဲမှုများသည် မြေပြိုမှုများစွာတို့ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ခြင်းကြောင့်ဖြစ်ကာ အချို့နေရာများကို မှတ်တမ်းတင်ဓာတ်ပုံရိုက်ကူးခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite book|last1=Myers Morse|first1=Helen|title=Once I Was Young|url=https://archive.org/details/onceiwasyoung0000hele|date=2003|location=Terre Haute, Indiana|pages=167–171}}&lt;/ref&gt;

တိဘက်ပြည်တွင် Heinrich Harrer က ဖော်ပြသည်မှာ Lhasa တွင် ပြင်းထန်သော လှုပ်ခါမှုဖြစ်ပွားခဲ့ကာ ကမ္ဘာမှ ထိခိုက်ပွတ်တိုက်သည့် ကျယ်လောင်သည့်ဆူညံသံများလည်း ပေါ်ထွက်ခဲ့သည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Harrer|first1=Heinrich|title=Seven Years in Tibet|date=1953|publisher=Putnam|ref=seven years}}&lt;/ref&gt; Lhasa တွင် ငလျင်ကြီးပြီးနောက်ဆက်တွဲ ငလျင်များကို ရက်များကြာအောင် ခံစားခဲ့ရသေးသည်။ တိဘက်ပြည် ၊ ရိမ (ယခုအခါ - Zayü မြို့)၊ ဖရန့်ကင်းဒွန်းရပ်ကွက်တွင် ပြင်းထန်စွာလှုပ်ခတ်ခြင်း၊ ပြင်းထန်သည့် မြေရွေ့လျားမှုများနှင့် မြစ်ရေများ မြင့်တက်လာခြင်း စသည်တို့ကို ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။ ထိုအချိန်က မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း၊ ပူတာအိုမြို့တွင် နေထိုင်လျက်ရှိသည့် အမေရိကန်သာသာနာပြု Helen Myers Morse သည် အဓိကလှုပ်ခတ်မှုနှင့် ပတ်သက်ပြီး စာများကို အိမ်တွင် ရေးသားခဲ့ရာ ငလျင်ကြီးပြီးနောက် ငလျင်ငယ်များ အကြိမ်ရေများစွာ လှုပ်ခတ်ခဲ့ပြီး ကမ္ဘာမြေကြီးဆီမှလည်း ဆူညံသံများ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်ဟု ရေးသားထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Myers Morse|first1=Helen|title=Once I Was Young|url=https://archive.org/details/onceiwasyoung0000hele|date=2003|location=Terre Haute, Indiana|pages=167–171}}&lt;/ref&gt;

ငလျင်ကြီးအပြီး ရက်အနည်းငယ်အကြာ အနောက်ဘက်တွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သည့် ငလျင်များထဲမှ တစ်ခုသည် အာသံပြည်နယ်တွင် အဓိကငလျင်ကြီးထက်ပင် ပိုမိုကာ ပြင်းထန်ခဲ့သည်ကို ခံစားခဲ့ရသည်။ ဤငလျင်ကြီးပြီးနောက် လှုပ်ခတ်ခဲ့သည့်ငလျင်သည် ပိုမိုကာကြီးမားသည်ကို ဂျာနယ်လစ်သမားများသည် ယုံကြည်ခဲ့ကြရပြီး ထိုငလျင်သည်လည်း လှုပ်ခတ်ခဲ့သမျှ ငလျင်များအားလုံးတွင် အကြီးဆုံးဖြစ်ခဲ့သည်။ဤငလျင်ဖြစ်ရပ်သည် ငလျင်၏ ပြင်းအားနှင့်ပမာဏတို့အကြား အရေးပါသည့် ပတ်သက်ဆက်နွယ်မှုဆိုင်ရာ ရှုပ်ထွေးမှု၏ ဥပမာတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ကင်းဒွန်းရပ်ကွက်တွင် ပုံမှန်မဟုတ်သည့် အသံများကို ကြားခဲ့ရကာ ထိုအချိန်သည် အဓိကငလျင်သည် အခြားနေရာများတွင်ပါ လှုပ်ခတ်နေသည့်အချိန် ဖြစ်သည်။ Seiche လှိုင်းများသည် နော်ဝေနှင့် အင်္ဂလန်တို့မှ အဝေးနေရာမှ ဖြစ်ခဲ့သည်။ (p.&amp;nbsp;63–64.)

==အနာဂတ်ကာလ ခြိမ်းခြောက်မှုများ==
၂၀၀၁ ခုနှစ် Bhuj ငလျင်ကို တုံ့ပြန်ရန်အတွက် ရေးသားခဲ့သည့် သိပ္ပံနယ်ပယ်ဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးတစ်ခုတွင် ဟိမဝန္တာတောင်တန်းရှိ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းသော ငလျင်များသည် အင်အားအလွန်ပြင်းထန်ကြသည်။ ထိုခန့်မှန်းချက်များသည် ၁၉၅၀ ခုနှစ် Medog ငလျင်သည် ကြီးမားသည့်ငလျင်တစ်ခုအဖြစ် ဖြစ်ပွားခဲ့သည့်အချိန်မှ စကာ ထိုဒေသတွင် သမိုင်းတစ်လျှောက် လှုပ်ခတ်ခဲ့သည့် ငလျင်များ၏ မှတ်တမ်းများအရ ရှာဖွေတွက်ချက်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတွင် ပမာဏ ၇.၈ ရှိသည့် ငလျင်တစ်ခု လှုပ်ခတ်ခဲ့ပြီး ငလျင်၏ ဗဟိုချက်သည် နီပေါနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း ဝေးလံသည့်တစ်နေရာတွင် ဖြစ်သည်။

==ပြင်ပလင့်များ==
* [https://plus.google.com/photos/117129633280973941690/albums/5043490088590857393/5043490208849941890?banner=pwa&amp;pid=5043490208849941890&amp;oid=117129633280973941690 At Khowang] – A photo by Dhaniram Bora

==ကိုးကား==
{{reflist}}

{{Earthquakes in Myanmar}}

[[ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော ငလျင်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော ငလျင်များ]]</text>
      <sha1>opqj160ia0lscdgrvbr5ts34yi5pz77</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>၁၇၆၂ ရခိုင်ငလျင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>207948</id>
    <revision>
      <id>1054750</id>
      <parentid>954199</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T00:32:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 2 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1054750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7030" sha1="oamgvcmu9e3eic4hkfr09vu1rdavbk1" xml:space="preserve">{{Infobox earthquake
| title = ၁၇၆၂ ရခိုင်ငလျင် 
| pre-1900 = yes
| local-date = {{Start-date|2 April 1762}}
| local-time = 17:00
| map2 = {{Location map | Bangladesh
 | label=
 | lat=22.0
 | long=92.0
 | mark=Bullseye1.png
 | marksize=40
 | position=top
 | width= 250
 | float=right
 | caption=
 | relief=yes}}
| magnitude = ≤8.8 [[Moment magnitude scale|M&lt;sub&gt;w&lt;/sub&gt;]]
| depth = 
| location = {{coord|22.0|92.0|display=inline,title}}
| countries affected = [[Bangladesh]]
| intensity = {{MMI|11}}
| tsunami = Yes
| casualties = 200+
}}

'''၁၇၆၂ ရခိုင်ငလျင်''' သည် ဧပြီလ ၂ ရက်နေ့၊ ဒေသစံတော်ချိန် ညနေ ၅ နာရီအချိန်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ငလျင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ငလျင်ဗဟိုချက်သည် စစ်တကောင်း (ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ) မှသည် ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ (မြန်မာနိုင်ငံ) နေရာအချို့တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite journal |last1=Mondal |first1=Dhiman R. |last2=McHugh |first2=Cecilia M. |last3=Mortlock |first3=Richard A. |last4=Steckler |first4=Michael S. |last5=Mustaque |first5=Sharif |last6=Akhter |first6=Syed Humayun |title=Microatolls document the 1762 and prior earthquakes along the southeast coast of Bangladesh |journal=Tectonophysics |date=October 2018 |volume=745 |pages=196–213 |doi=10.1016/j.tecto.2018.07.020 |bibcode=2018Tectp.745..196M }}&lt;/ref&gt; ဤငလျင်သည် ခန့်မှန်းခြေ ပြင်းအားပမာဏ ၈.၈ ရှိခဲ့သည်။ အမြင့်ဆုံးပြင်းအားသည် ၁၁ ရှိခဲ့သည်။ ငလျင်ကြောင့် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်တွင် ဆူနာမီလှိုင်းများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ သေဆုံးမှုသည် အနည်းဆုံး ၂၀၀ ရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.aljazeera.com/news/2017/08/flooding-concerns-return-northeastern-india-170812072447986.html|title=Flooding concerns return to northeastern India|work=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;

==ငလျင်==
ငလျင်သည် စစ်တကောင်းတွင် လေးမိနစ်ခန့်ကြာအောင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သည်။ ငလျင်ဗဟိုချက်ကိုမူ သေချာစွာမသိရှိရေသေးပေ၊ ၎င်းသည် စစ်တကောင်းအနီးမှသည် ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းအထိ နေရာများ ပြောင်းလဲကာ တည်ရှိနိုင်သည်။&lt;ref name=Cummins&gt;{{cite journal|last=Cummins |first=P.R. |year=2007 |title=The potential for giant tsunamigenic earthquakes in the northern Bay of Bengal |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2007-09-06_449_7158/page/74 |journal=Nature |volume=449 |issue= 7158|pages=75–78 |doi=10.1038/nature06088 |bibcode=2007Natur.449...75C |pmid=17805292}}&lt;/ref&gt;

==ဆူနာမီ==
ဒါကာနှင့်ကာလကတ္တားမြို့ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော် အရှေ့မြောက်ကမ်းခြေတွင် ဆူနာမီလှိုင်းများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ngdc.noaa.gov/nndc/struts/results?eq_0=1368&amp;t=101650&amp;s=18&amp;d=99,91,95,93&amp;nd=display |title=Comments for the Tsunami Event |author=NGDC |author-link=National Geophysical Data Center |access-date=22 March 2012 |archive-date=23 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201023012552/https://www.ngdc.noaa.gov/nndc/struts/results?eq_0=1368&amp;t=101650&amp;s=18&amp;d=99,91,95,93&amp;nd=display |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ဤဆူနာမီသည် ပင်လယ်အော်၏ အနောက်ဘက်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်ကာ သက်ရောက်မှု မရှိခဲ့ပေ။&lt;ref name=Kundu/&gt;

==ပျက်စီးမှုများ==
စစ်တကောင်းမြို့တွင် အုတ်ဖြင့်ဆောက်လုပ်ထားမှုမရှိသည့် အဆောက်အဦများနှင့် နံရံများသည် ပျက်စီးမှု မရှိခဲ့ပေ။ အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီ၏ စက်ရုံတစ်ခုသည် ဆိုးရွားစွာပျက်စီးခဲ့ရပြီး လုံခြုံစိတ်ချစွာအသုံးပြုနိုင်ခြင်း မရှိသည်အထိ ဖြစ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;PTRS&quot;&gt;{{cite journal|last=Verelst|year=1764|title=An Account of the Earthquakes that have been felt in the Province of Islamabad, with the Damages attending them, from the 2d to the 19th of April, 1762|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society|volume=53|pages=265–269|url=https://books.google.com/books?id=Wn5bAAAAQAAJ&amp;pg=PA265|access-date=27 March 2012|doi=10.1098/rstl.1763.0043|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ဧရိယာ ၆၀ စတုရန်းမိုင် (၁၆၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ) ရှိသည့် နေရာတစ်ခုသည် စစ်တကောင်းမြို့ကမ်းခြေအနီးတွင် ပင်လယ်အောက်ခြေသို့ လုံးဝရောက်ရှိ ပျက်စီးသွားခဲ့ရသည်။ ကော့ဘဇား၏ မြောက်ဘက် ဘားချရာတွင် ကုန်းမြေသည် နစ်မြုပ်သွားခဲ့ပြီး လူပေါင်း ၂၀၀ သေဆုံးခဲ့ရသည်။&lt;ref name=NGDC_EQ&gt;{{cite web |url= http://www.ngdc.noaa.gov/nndc/struts/results?eq_0=1368&amp;t=101650&amp;s=13&amp;d=22,26,13,12&amp;nd=display |title= Comments for the significant earthquake |author= NGDC |author-link= National Geophysical Data Center |access-date= 22 March 2012 |archive-date= 11 December 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20171211053428/https://www.ngdc.noaa.gov/nndc/struts/results?eq_0=1368&amp;t=101650&amp;s=13&amp;d=22,26,13,12&amp;nd=display |url-status= dead}}&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

{{Earthquakes in Myanmar}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော ငလျင်များ]]
[[ကဏ္ဍ:ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော ငလျင်များ]]</text>
      <sha1>oamgvcmu9e3eic4hkfr09vu1rdavbk1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>နမ့်ပန်မြစ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>208031</id>
    <revision>
      <id>1054743</id>
      <parentid>664869</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T23:15:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saosukham</username>
        <id>26549</id>
      </contributor>
      <comment>အချက်အလက်ဖြည့်စွက်</comment>
      <origin>1054743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4063" sha1="ojenj5rga6hhj3r13hryrqpq3sm4b21" xml:space="preserve">{{Infobox river
  | name              = နမ့်ပန်မြစ် 
  | image             =
  | image_size        = 250
  | image_alt         =
  | image_caption     =
  | map               =
  | map_size          = 200
  | map_alt           =
  | map_caption       =
  | source1_location  = [[Shan Hills]] NE of [[Pangkyehtu]]
  | mouth_location    = [[Salween]] near [[Na-hkilek]]
  | subdivision_type1 = Country
  | subdivision_name1 = [[Myanmar]]
  | progression       =
  | length            = &lt;!-- {{convert||km}} --&gt;
  | source1_elevation = &lt;!-- {{convert||m|ft|abbr=on}} --&gt;
  | mouth_elevation   = {{convert|240|m|ft|abbr=on}}
  | mouth_coordinates = {{coord|20|57|18|N|98|30|01|E|display=inline,title}}
  | discharge1_avg    =
  | basin_size        =
  | river_system      =
  | tributaries_left  =
  | tributaries_right =
}}

'''နမ့်ပန်မြစ်''' (&quot;ပန့်မြစ်&quot; ဟုလည်း သိကြ) သည် မြန်မာနိုင်ငံအရှေ့ပိုင်း၊ ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ အဓိက မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ဤမြစ်သည် သံလွင်မြစ်၏ မြစ်လက်တက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;BeachRines1908&quot;&gt;{{cite book|last1=Beach|first1=Frederick Converse|authorlink1=Frederick Converse Beach|last2=Rines|first2=George Edwin|authorlink2=George Edwin Rines|title=The Americana: a universal reference library, comprising the arts and sciences, literature, history, biography, geography, commerce, etc., of the world|url=https://books.google.com/books?id=E59RAAAAYAAJ&amp;pg=PT988|accessdate=29 September 2011|edition=Now in the public domain.|year=1908|publisher=Scientific American compiling department|pages=988–}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GrigsonGibbs-Smith1957&quot;&gt;{{cite book|last1=Grigson|first1=Geoffrey|last2=Gibbs-Smith|first2=Charles Harvard|title=Places: a volume of travel in space and time: places which have delighted, intrigued, and intimidated men|url=https://books.google.com/books?id=NGLWAAAAMAAJ|accessdate=28 September 2011|year=1957|publisher=Hawthorn Books}}&lt;/ref&gt;

==မြစ်ရေစီးကြောင်း==
Pangkyehtu ၏ အရှေ့မြောက်ဘက်ရှိ တောင်တန်းများမှ စတင်ကာ ဤမြစ်သည် ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သသည်။ ၎င်းမြစ်သည် Kunhing မြို့သို့ စီးဝင်သည်။ &lt;ref&gt;[http://www.internationalrivers.org/resources/briefing-current-status-of-dam-projects-on-burma%E2%80%99s-salween-river-7868 Current Status of Dam Projects on Burma’s Salween River]&lt;/ref&gt;

နမ့်ပန်မြစ်သည် သံလွန်မြစ်နှင့် Na-hkilek ရွာ၏ လက်ယာဘက်၊ တည်နေရာ 20°57′18″N 98°30′01″E တွင် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၂၄၀ မီတာ (၇၉၀ ပေ) တွင် တွေ့ဆုံသည်။&lt;ref name=&quot;Collis1938&quot;&gt;{{cite book|last=Collis|first=Maurice|title=Lords of the sunset: a tour in the Shan states|url=https://books.google.com/books?id=j3hCAAAAIAAJ|accessdate=28 September 2011|year=1938|publisher=Dodd, Mead}}&lt;/ref&gt; ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း ကွန်ဟိန်းမြို့နယ် နားဆိုင်းရွာအနီးတွင် နမ့်ပန်မြစ်သည် သံလွင်မြစ်အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |last=kham |first=sao |date=https://www.tiktok.com/@sao.su.kham/video/7603968190430842120?is_from_webapp=1&amp;sender_device=pc |title= |url=}}&lt;/ref&gt;

==ပြင်ပလင့်များ==
*[http://www.angelfire.com/rock3/shanyouth/body/river.html The Salween River]

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြစ်များ]]</text>
      <sha1>ojenj5rga6hhj3r13hryrqpq3sm4b21</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အန်ညာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>208409</id>
    <revision>
      <id>1054728</id>
      <parentid>710883</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:22:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1054728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9055" sha1="5pe7ouup04yzltyy7l6i4slgdckictw" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist
| name             = Enya
| image            = 
| image_size       = 
| caption          = ၁၉၉၆ ဝန်းကျင်က အန်ညာ၏ ဓာတ်ပုံ
| birth_name       = Eithne Pádraigín Ní Bhraonáin
| birth_date       = {{Birth date and age|df=y|1961|5|17}}
| birth_place      = အိုင်ယာလန်၊ ဒေါနစ်ဂေါလ် ကောင်တီ၊ ဂွီးဒေါကျေးလက်ခရိုင်
| genre            = {{Flatlist|
* [[:en:Celtic music|ခဲလ်တစ်ဂီတ]]
* [[ပေါ့ပ်]]
* [[:en:world music|world]]
* [[:en:New-age music|new-age]]&lt;ref name=&quot;Enyafaq&quot;&gt;{{cite web|first=Lee |last=Tobin |url=http://www.enya.com/about_bio.php |title=About Enya |publisher=Enya.com |access-date=17 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140329093637/http://enya.com/about_bio.php |archive-date=29 March 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Thomas |first=Stephen |url=http://www.allmusic.com/artist/enya-p4197 |title=Enya |website=AllMusic|access-date=11 May 2012}}&lt;/ref&gt;}}
| occupation       = {{Flatlist|
* အဆိုတော်
* တေးရေး
* ဂီတတီးခတ်သူ
* တေးထုတ်လုပ်သူ}}
| instrument       = {{Flatlist|
* Vocals}}
| years_active     = ၁၉၇၆–လက်ရှိ
| label            = {{Flatlist|
* BBC
* Atlantic
* Warner Music
* Geffen
* Reprise
* Warner Bros}}
| associated_acts  = {{Flatlist|
* Clannad
* Ragairne
* Moya Brennan
* Brídín Brennan}}
}}
'''အန်ညာ ပတ်ထရစ်ရှာ ဘရဲနန်''' (အိုင်းရစ်: Eithne Pádraigín Ní Bhraonáin; {{lang-en|Enya Patricia Brennan}}) သည် အိုင်းရစ်အဆိုတော်၊ တေးရေးသူ၊ တေးထုတ်လုပ်သူနှင့် ဂီတတူရိယာတီးခတ်သူတစ်ဦးဖြစ်သည်။ ဂီတနှင့်ဆက်စပ်သော မိသားစုတစ်ခုတွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး အိုင်းရစ်စကားပြောနယ်မြေဖြစ်သည့် ဒေါနစ်ဂေါလ်ကောင်တီ၊ ဂွီးဒေါနယ်တွင်ကြီးပြင်းခဲ့သည်။ အန်ညာသည် ၁၉၈၀ ၌ သူမမိသားစုပိုင် ခဲလ်တစ်ကျေးလက်သီချင်းအဖွဲ့ ကလန်နဒ် (Clannad) သို့ ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်သည့်အချိန်မှစ၍ သူမ၏ဂီတခရီး စတင်ခဲ့လေသည်။ ၁၉၈၂ တွင် ထိုအဖွဲ့၏ မန်နေဂျာ၊ ထုတ်လုပ်သူ နစ်ကီ ရိုင်ယန်နှင့်အတူ အဖွဲ့မှထွက်ခွာ၍ တစ်ကိုယ်တော်ဂီတဘဝကို လျှောက်လှမ်းခဲ့ပြီး သူမ၏ တေးရေးသူမှာ ရိုင်ယန်၏ ဇနီးဖြစ်သည်။ အန်ညာသည် နောက်ပိုင်းလေးနှစ်တွင် ခေတ်သစ်ဂီတ (new age)၊ ခဲလ်တစ်၊ ဂန္ထဝင်၊ ဓမ္မသီချင်း၊ ကျေးလက်ရိုးရာဂီတ စသည်တို့တွင် ကီးဘုတ်၊ နောက်ခံသံအထပ်ထပ်တို့ဖြင့် တေးသီချင်းများဖန်တီးခဲ့သည်။

အန်ညာ၏ ပထမဆုံး တစ်ကိုယ်တော်ဖျော်ဖြေရေးသမားအဖြစ် ၁၉၈၄ ဖားမင်းသားရုပ်ရှင် (The Frog Prince) ၊ ၁၉၈၇ ဘီဘီစီ၏ မှတ်တမ်းရုပ်သံတွဲ ဆဲ့လ်တ်(လူမျိုးများ) (The Celts) တို့တွင် သီချင်းသီဆိုပါဝင်ခဲ့ပြီး ထိုဆဲ့လ်တ်ရုပ်သံတွဲမှ သီချင်းများကိုပင် စုစည်း၍ အန်ညာ (Enya) အမည်ဖြင့် ထိုနှစ်တွင်ပင် ဖြန့်ချိခဲ့သည်။ ဝါနာဂီတအုပ်စုနှင့် ပူးပေါင်းခဲ့ကာ &quot;Watermark&quot; အခွေကိုထုတ်ဝေခဲ့ရာ ကမ္ဘာအနှံ့လူသိများလာခဲ့သည်။ ထိုအခွေမှ Orinoco Flow သီချင်းသည်လည်း နိုင်ငံတကာတစ်ကိုယ်တော်သီချင်း ပထမ(၁၀) စာရင်းထဲ့သို့ ရောက်ရှိခဲ့လေ၏ ။ ထို့နောက် သန်းပေါင်းများစွာရောင်းချခဲ့ရသော တေးအခွေများဖြစ်သည့် ''Shepherd Moons'' (၁၉၉၁) ၊ ''The Memory of Trees'' (၁၉၉၅) ၊ ''A Day Without Rain'' (၂၀၀၀) တို့ ထွက်ရှိခဲ့သည်။ ၂၀၀၅ ၌ ''Amarantine'' ၊ ၂၀၀၈ ၌ ''And Winter Came...'' စသည်တို့ ဖြန့်ချိခဲ့ပြီးနောက် အန်ညာသည် ဂီတလောကမှ ကာလရှည်ကြာ အနားယူခဲ့၍ ၂၀၁၂ တွင် ဂီတလောကသို့ တဖန်ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့၍ ၂၀၁၅ တွင် ''Dark Sky Island'' ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။

အန်ညာသည် အိုင်ယာလန်၏ အကောင်းဆုံးတစ်ကိုယ်တော် (ဂီတ)အနုပညာရှင်၊&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=99190609 |title=Enya's New Alrates Winter |publisher=NPR |access-date=14 August 2009}}&lt;/ref&gt; ယူတူးအဖွဲ့ပြီးနောက် ဒုတိယရောင်းအားအကောင်းဆုံး အနုပညာရှင်ဖြစ်ပြီး အန်ညာ၏တေးသီချင်း၊ တေးအခွေများသည် အမေရိကတွင် ၂၆.၅ သန်းရောင်းချနိုင်ခဲ့၏ ။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.riaa.com/goldandplatinum.php?content_selector=top-selling-artists|title=RIAA: Top Selling Artists|publisher=[[Recording Industry Association of America|RIAA]]|access-date=13 June 2012}}&lt;/ref&gt; ကမ္ဘာအနှံ့ ခန့်မှန်းရောင်းအား ၇၅ သန်းရှိသောကြောင့် အကောင်းဆုံးရောင်းအားရှိသည့် အနုပညာရှင်စာရင်းထဲတွင် ပါဝင်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-34614590|title=Enya says tour would be 'very possible'|work=[[BBC News]]|date=23 October 2015|first=Mark|last=Savage|access-date=27 October 2016}}&lt;/ref&gt; ''A Day Without Rain'' (၂၀၀၀) သည် ခေတ်သစ်ဂီတတွင် ရောင်းအားအကောင်းဆုံးအခွေအဖြစ်ဆက်လက်ရပ်တည်နေ၍ ကမ္ဘာအနှံ့ ၁၆ သန်းကျော် ရောင်းချရပြီးဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.billboard.com/charts-decade-end/new-age-albums?year=2009 |title=New Age Albums |work=Billboard |access-date=17 January 2012 |archive-date=11 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101111051349/http://www.billboard.com/charts-decade-end/new-age-albums?year=2009 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; အန်ညာသည် ကမ္ဘာ့ဂီတဆု (World Music Award) ခုနစ်ကြိမ်၊ ဂရမ်မီဆု လေးကြိမ်၊&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/1858520.stm|title=Enrique triumphs at Monaco awards|work=BBC News|date=7 March 2002|access-date=6 December 2014}}&lt;/ref&gt; Ivor Novello Award တစ်ကြိမ်ရရှိထား၏ ။ လက်စွပ်များ၏ အရှင်သခင် : လက်စွပ်အဖွဲ့ဝင်များ (The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring- ၂၀၀၁) အတွက် ရေးသားသီဆိုသော ''[[May It Be]]'' သီချင်းနှင့်ပတ်သက်၍ အကယ်ဒမီဆု၊ ရွှေကမ္ဘာလုံးဆုများ လျာထားခြင်းခံခဲ့ရသည်။

==ကိုးကား==
{{Reflist}}

[[ကဏ္ဍ:အိုင်းရစ် အဆိုတော်များ]]</text>
      <sha1>5pe7ouup04yzltyy7l6i4slgdckictw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အက်ဆယ်ကန်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>209177</id>
    <revision>
      <id>1054722</id>
      <parentid>669939</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T19:05:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1054722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3863" sha1="5d6uh83bmajjdab97n4b4irs229suo6" xml:space="preserve">{{Infobox body of water
|name = Lake Assal
| native_name        = {{lang|ar|بحيرة عسل}} {{transl|ar|Buḥayrah ʿAsal}}
| native_name_lang   = 
| other_name         = Lac Assal&lt;br/&gt;{{lang|ar|بحيرة عسل}}
|image = Lake Assal NASA.jpg
|caption = 
|image_bathymetry = 
|caption_bathymetry = 
|location = Arta Region
|coords = {{Coord|11|39|N|42|25|E|type:waterbody_region:DJ|display=inline,title}}
|pushpin_map = Djibouti
|type = [[:en:Volcanic crater lake|Crater lake]]
|inflow = Subsurface from the ocean
|outflow = [[အငွေ့ပျံခြင်း]]
|catchment = {{convert|900|km2|sqmi|abbr=on}}
|basin_countries = Djibouti
|length = {{convert|19|km|mi|abbr=on}}
|width = {{convert|6.5|km|mi|abbr=on}}
|area = {{convert|54|km2|sqmi|abbr=on}}
|depth = {{convert|7.4|m|ft|abbr=on}}
|max-depth = &gt; {{convert|40|m|ft|abbr=on}}
|volume = {{convert|400|e6m3|acre.ft|lk=out}}
|residence_time = 
|shore = 
|elevation = {{convert|-155|m|ft|0|abbr=on}}
|islands = 
|cities = Randa ({{convert|25|km|mi|disp=or|abbr=on}} northeast)
}}

'''အက်ဆယ်ကန်''' သည် ဂျီဘူတီနိုင်ငံ အနောက်အလယ်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည့် မီးတောင်ဝကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကန်သည် ဒီခီဒေသနှင့် ထိစပ်နေပြီး အာတဒေသနှင့် တက်ဂျိုရာဒေသအကြားရှိ တက်ဂျိုရာပင်လယ်ကွေ့၏ အနောက်ဘက်ဆုံးတွင် တည်ရှိသည်။ ဂျီဘူတီမြို့၏ အနောက်ဘက်  ၁၂၀ ကီလိုမီတာခန့် (၇၅ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ အက်ဆယ်ကန်သည် ဆားပါဝင်သည့်ကန်တစ်ခုဖြစ်သည့်အတွက် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အောက် ၁၅၅ မီတာ (၅၀၉ ပေ) တွင် တည်ရှိသည်။ &lt;ref name=&quot;Warren2006&quot;&gt;{{cite book|last=Warren|first=John K.|title=Evaporites: sediments, resources and hydrocarbons|url=https://books.google.com/books?id=ihny39BvVhIC&amp;pg=PA280|accessdate=27 May 2011|date=23 February 2006|publisher=Birkhäuser|isbn=978-3-540-26011-0|page=280}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Brit&gt;{{Cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/39097/Lake-Assal|title=Lake Assal|accessdate=25 May 2011|publisher=Encylopeadeia Britannica}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=bbc&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/nature/programmes/tv/wildafrica/lakeasal.shtml|title=Lake Assal – Djibouti|accessdate=25 May 2011|publisher=British Broadcasting Corporation (BBC)|archive-date=6 April 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20040406030329/https://www.bbc.co.uk/nature/programmes/tv/wildafrica/lakeasal.shtml|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=News&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/from_our_own_correspondent/9254468.stm|title=A life of constant thirst beside Djibouti's Lake Assal|accessdate=25 May 2011|publisher==British Broadcasting Corporation (BBC)|date=4 December 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Lake&gt;{{Cite web|url=https://www2.opic.gov/environasp/eia/lakeassal/Lake_Assal_Salt_Project_EIA_Report_Nov08.pdf|title=Lake Salt Project, Djibouti:Environmental Impact Assessment|date=November 2008|pages=1–xii, 29|accessdate=25 May 2011|publisher=Government of Djibouti:Salt Investment S.A.Z.F|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120324141547/https://www2.opic.gov/environasp/eia/lakeassal/Lake_Assal_Salt_Project_EIA_Report_Nov08.pdf|archivedate=24 March 2012}}&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဂျီဘူတီနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ]]</text>
      <sha1>5d6uh83bmajjdab97n4b4irs229suo6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>၂၀၁၀ အာရှ မသန်စွမ်းအားကစားပြိုင်ပွဲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>211336</id>
    <revision>
      <id>1054758</id>
      <parentid>877621</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T00:40:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1054758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20693" sha1="chqtk6k9eg7rv0s5xsduu25rij852wq" xml:space="preserve">{{Infobox games
| name = ၂၀၁၀ အာရှ မသန်စွမ်းအားကစားပြိုင်ပွဲ
| logo =
| size = 
| caption = 
| motto =''We cheer, we share, we win!'' ({{lang-zh|c=我们欢聚，我们分享，我们共赢！|p=Wǒmen huānjù, wǒmen fēnxiǎng, wǒmen gòng yíng!}})
| host city = {{flagicon|CHN}}[[ကွမ်ကျိုးမြို့]]
| nations participating = ၄၁
| athletes participating = ၂၄၀၅
| events = ၃၄၁ (၁၉မျိုး)
| medals = 
| opening ceremony = ၁၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၀
| closing ceremony = ၁၉ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၀
| officially opened by = လီခကျန်း&lt;br /&gt;&lt;small&gt;တရုတ်နိုင်ငံ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်&lt;/small&gt;
| Officially closed by = Zainal Abu Zarin&lt;br /&gt;&lt;small&gt;အာရှ မသန်စွမ်း အားကစားကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌ&lt;/small&gt;
| athlete's oath = Li Duan
| torch lighter =Zhang Lixin&lt;br&gt;Zhang Hai Yuan
| Ceremony venue = ဂွမ်ဒေါင်း အိုလံပစ် အားကစားကွင်း
| website = 
| previous = [[၂၀၀၆ အရှေ့ဖျားနှင့် တောင်ပစိဖိတ်ဒေသ မသန်စွမ်းအားကစားပြိုင်ပွဲ|၂၀၀၆]]
| next = [[၂၀၁၄ အာရှ မသန်စွမ်းအားကစားပြိုင်ပွဲ|၂၀၁၄]]
}}
'''၂၀၁၀ အာရှ မသန်စွမ်းအားကစားပြိုင်ပွဲ''' ({{lang-en|2010 Asian Para Games}})သည် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ကွမ်ကျိုးမြို့]]တွင် ၂၀၁၀ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၂ရက်နေ့မှ ၁၉ရက်နေ့အထိ ကျင်းပခဲ့သော ပထမအကြိမ် [[အာရှ မသန်စွမ်း အားကစားပြိုင်ပွဲ]]ဖြစ်သည်။

အဖွဲ့ဝင် ၄၅နိုင်ငံမှ အားကစားသမား ၅၅၀၀ခန့် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ကာ အားကစားနည်းပေါင်း ၁၉မျိုးမှ ပွဲစဉ်ပေါင်း ၃၄၁မျိုး ကျင်းပခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က တရုတ်နိုင်ငံ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ် လီခကျန်းမှ ပြိုင်ပွဲကို ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ တရုတ်နိုင်ငံ၊ တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံနှင့် ဂျပန်နိုင်ငံတို့မှ နိုင်ငံအလိုက် ပထမ၊ ဒုတိယနှင့် တတိယတို့ ရရှိခဲ့သည်။
==လက်ခံကျင်းပခြင်း==
===အိမ်ရှင်ရွေးချယ်ခြင်း===
အရှေ့ဖျားနှင့် တောင်ပစိဖိတ်ဒေသ မသန်စွမ်းအားကစားပြိုင်ပွဲ (FESPIC)ကို ဦးစီးကျင်းပသည့် FESPIC အားကစားအဖွဲ့ချုပ်ကို အာရှမသန်စွမ်းအားကစားကောင်စီနှင့် ပေါင်းစည်းကာ အာရှမသန်စွမ်းအားကစားကော်မတီအဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။FESPIC၏ နောက်ဆုံးပွဲကို ၂၀၀၆ခုနှစ်တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ ပြိုင်ပွဲ၏ အစဉ်အလာအဖြစ် [[အာရှအားကစားပွဲ|အာရှအားကစားပြိုင်ပွဲ]]ကို ကျင်းပမည့် မြို့သည် မသန်စွမ်းအားကစားပြိုင်ပွဲကို ဆက်လက် ကျင်းပရမည်ဖြစ်သည်။

[[တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ]] [[ဆိုးလ်မြို့]]နှင့် [[ဂျော်ဒန်နိုင်ငံ]] အမ်မန်မြို့တို့သည် [[၂၀၁၀ အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲ|၂၀၁၀ အာရှအားကစားပြိုင်ပွဲ]] အိမ်ရှင်လောင်းအဖြစ် တရားဝင် မသတ်မှတ်မီကပင် နုတ်ထွက်ခဲ့ကြသည်။ တောင်ကိုရီးယားသည် [[၂၀၀၂ အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲ|၂၀၀၂ ဘူဆန်အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲ]]ကို ကျင်းပပြီးဖြစ်၍ ၈နှစ်သာ ကြာသေးသဖြင့် ပြန်လည်ကျင်းပရန်မှာ ကာလတိုးတောင်းနေ၍ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] [[ကွမ်ကျိုးမြို့]]နှင့် [[မလေးရှားနိုင်ငံ]] [[ကွာလာလမ်ပူမြို့]]တို့သာ ကျန်ခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် မလေးရှားအစိုးရအနေဖြင့် ကုန်ကျစရိတ်ကြီးမားသောကြောင့် [[မလေးရှား အိုလံပစ်ကောင်စီ]]ကို ထောက်ပံ့ရန် မဖြစ်နိုင်၍ ကွာလာလမ်ပူမြို့မှာ နုတ်ထွက်ရန် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် တရုတ်နိုင်ငံ ကွမ်ကျိုးမြို့မှာ ပြိုင်ဘက်မရှိ အိမ်ရှင်မြို့ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

ထို့​​​ကြောင့် ၂၀၀၄ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁ရက်နေ့တွင် [[အာရှ အိုလံပစ်ကောင်စီ|အာရှအိုလံပစ်ကောင်စီ]]မှ ပထမဆုံးကျင်းပမည့် ၂၀၁၀အာရှမသန်စွမ်းအားကစားပြိုင်ပွဲ ကျင်းပမည့်မြို့အား တရုတ်နိုင်ငံ၊ ကွမ်ကျိုးမြို့ကို ​ပေးအပ်ခဲ့သည်။
===အားကစားကွင်းများ===
၁၆ကြိမ်မြောက် အာရှအားကစားပြိုင်ပွဲကို ကျင်းပခဲ့သည့် အားကစားကွင်းများကို မသန်စွမ်းသူများအတွက် လိုအပ်သော အပြင်အဆင်များ တပ်ဆင်ကာ အစုံးပြုခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://english.gov.cn/2006-11/30/content_458221.htm |title=Guangzhou: Olympic Sports Center chosen as chief venue for 2010 Asian Games |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928011338/http://english.gov.cn/2006-11/30/content_458221.htm |archive-date=2007-09-28 |url-status=dead |accessdate=2 September 2021 |archivedate=28 September 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070928011338/http://english.gov.cn/2006-11/30/content_458221.htm }}&lt;/ref&gt;
* [[ဂွမ်ဒေါင်း အိုလံပစ်အားကစားကွင်း]] ပြေးခုန်ပစ်၊ ဖွင့်ပွဲ၊ ပိတ်ပွဲ
* Aoti Archery Range - မြားပစ်
* Tianhe Gymnasium - ကြက်တောင်ရိုက်
* Zhongda Gymnasium - Boccia
* Tianhe Bowling Hall - ဘိုလင်း
* Guangzhou Velodrome - စက်ဘီးစီး (Track)
* University Town Triathlon Venue - စက်ဘီးစီး (Road)၊ မာရသွန်
* Aoti Hockey Field - ဘောလုံး (၅ယောက်)
* Huagong Stadium - ဘောလုံး (၇ယောက်)
* Huagong Gymnasium - ဂျူဒို
* Guanggong Gymnasium - Goalball
* Asian Games Town Gymnasium - Powerlifting၊ စားပွဲတင်တင်းနစ်
* Guangdong International Rowing Centre - လှေလှော်
* Aoti Shooting Range - သေနတ်ပစ်
* Aoti Aquatic Centre - ရေကူး
* Guangwai Gymnasium - ထိုင်လျက်ဘော်လီဘော
* Guangyao Gymnasium - ဘီးတပ်ကုလားထိုင် ဘက်စကတ်ဘော
* Guangda Gymnasium - ဘီးတပ်ကုလားထိုင် ဓားသိုင်း
* Tianhe Tennis School - ဘီးတပ်ကုလားထိုင် တင်းနစ်

&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://news.xinhuanet.com/english2010/sports/2010-12/19/c_13655911.htm |title=Inaugural Asian Para Games concludes with flame and spirit to stay forever |date=2010-12-19 |publisher=Xinhua |access-date= |archive-date=6 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006155029/http://news.xinhuanet.com/english2010/sports/2010-12/19/c_13655911.htm |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
==ပြိုင်ပွဲအထိမ်းအမှတ်များ==
===အထိမ်းအမှတ်တံဆိပ်===
၂၀၁၀ အာရှမသန်စွမ်းအားကစားပြိုင်ပွဲ၏ အထိမ်းအမှတ်တံဆိပ်မှာ ကွမ်ကျိုးမြို့တွင် ၁၇ရာစုနှစ်ကတည်းက အသုံးပြုခဲ့သည့် ရိုးရာမှန်ပြတင်းပေါက် အရောင်များကို ပုံစံယူထားသည်။ ရောင်စုံမှန်များအကြားမှ နေရာအလွတ်များသည် လှုပ်ရှားနေသော အားကစားသမားတစ်ဦးအနေဖြင့် ပုံဖော်ထားသည်။ အလုံးစုံ ခြုံငုံရလျှင် ဤအထိမ်းအမှတ်တံဆိပ်သည် ကွမ်ကျိုးမြို့နေ ပြည်သူလူထု၏ ရင်းနှီးဖော်ရွေမှုနှင့် အာရှမသန်စွမ်းအားကစားပြိုင်ပွဲ၏ သန်စွမ်းသူနှင့် မသန်စွမ်းသူတို့အကြား အတားအဆီးများကို ချိုးဖြတ်နိုင်မှုတို့ကို ပုံဖော်သည်။
===လာဘ်ကောင်===
၂၀၁၀ အာရှမသန်စွမ်းအားကစားပြိုင်ပွဲ၏ အထိမ်းအမှတ်လာဘ်ကောင်မှာ ဖန်ဖန် (Fun Fun - 芬芬) ဟုခေါ်သော ပန်းပွင့်ပုံဖြစ်သည်။ ထိုပန်းပွင့်မှာ ကွမ်ကျိုးမြို့တွင် ပေါက်ရောက်သည့် [[လက်ပံပင်|လက်ပံပွင့်]]ကို ပုံဖော်ထားသည်။ အာရှတိုက်၏ မသန်စွမ်းသူများအရေး တက်ကြွစွာလှုပ်ရှားမှုနှင့် အားကစားသမားများ၏ တက်ကြွမှုတို့ကို ရည်ညွှန်းသည်။
==ပွဲများနှင့် အားကစား==
===ဖွင့်ပွဲအခမ်းအနား===
၂၀၁၀ အာရှမသန်စွမ်းအားကစားပြိုင်ပွဲ၏ ဖွင့်ပွဲအခမ်းအနားကို ၂၀၁၀ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၂ရက်နေ့ည ၈နာရီတွင် ဂွမ်ဒေါင်း အိုလံပစ်အားကစားကွင်း၌ ကျင်းပခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က တရုတ်နိုင်ငံ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ် လီခကျန်းက ပွဲတော်ကို ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။
===ပိတ်ပွဲအခမ်းအနား===
၂၀၁၀ အာရှမသန်စွမ်းအားကစားပြိုင်ပွဲ၏ ပိတ်ပွဲအခမ်းအနားကို ၂၀၁၀ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၉ရက်နေ့ည ၈နာရီတွင် ဂွမ်ဒေါင်း အိုလံပစ်အားကစားကွင်း၌ ကျင်းပခဲ့သည်။၂၀၁၄ အင်ချွန်းပွဲတော်ကို လက်ခံကျင်းပမည့် တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ မသန်စွမ်းသူများအားကစားကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌကို အာရှမသန်စွမ်းသူများအားကစားကော်မတီအလံကို လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။
===အားကစားနည်းများ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%;&quot;
|-
!အားကစားနည်းများ
|-
|
*[[File:Synchronized swimming pictogram.svg|20px]]​ရေကူး
*[[File:Archery - Paralympic pictogram.svg|20px]] မြားပစ်
*[[File:Athletics pictogram.svg|20px]] ​ပြေးခုန်ပစ်
*[[File:Badminton pictogram (Paralympics).svg|20px]] ကြက်​တောင်ရိုက်
*[[File:Boccia pictogram (Paralympics).svg|20px]] Boccia
* [[File:Bowling pictogram.svg|20px]]​ဘိုလင်း
* [[File:Cycling (road) pictogram (Paralympics).svg|20px|alt=|link=]]စက်ဘီးစီး
* [[File:Football 5-a-side pictogram (Paralympics).svg|20px|alt=|link=]]ဘောလုံး (၅​ယောက်)
* [[File:Football 7-a-side pictogram (Paralympics).svg|20px|alt=|link=]]ဘောလုံး (၇​ယောက်)
* [[File:Goalball pictogram (Paralympics).svg|20px|alt=|link=]]Goalball
* [[File:Judo_pictogram.svg|20px|alt=|link=]]ဂျူဒို
* [[File:Powerlifting pictogram (Paralympics).svg|20px|alt=|link=]]Powerlifting
* [[File:Rowing_pictogram.svg|20px|alt=|link=]]​လှေ​လှော်
* [[File:Shooting pictogram (Paralympics).svg|20px|alt=|link=]]​​သေနတ်ပစ်
* [[File:Table_tennis_pictogram.svg|20px|alt=|link=]]​စားပွဲတင်တင်းနစ်
* [[File:Sitting volleyball pictogram (Paralympics).svg|20px|alt=|link=]]​​ထိုင်လျက်ဘော်လီ​ဘော
*[[File:Wheelchair basketball pictogram (Paralympics).svg|20px]] ​ဘီးတပ်ကုလားထိုင် ဘက်စကတ်​ဘော
*[[File:Wheelchair fencing pictogram (Paralympics).svg|20px]] ​ဘီးတပ်ကုလားထိုင် ဓားသိုင်း
*[[File:Wheelchair tennis pictogram (Paralympics).svg|20px]] ​ဘီးတပ်ကုလားထိုင် တင်းနစ်
|}
===ပါဝင်သည့်နိုင်ငံများ===
{| class=&quot;wikitable collapsible collapsed sortable&quot; style=&quot;border:0;&quot;
|- 
! NPCs
! နိုင်ငံ
! အားကစားသမားဦးရေ
|-
|AFG
|{{flag|AFG}}
|၂
|-
|BRN
|{{flag|Bahrain}}
|၁၃
|-
|BAN
|{{flag|BAN}}
|၁၁
|-
|BRU
|{{flag|BRU}}
|၁၀
|-
|CAM
|{{flag|CAM}}
|၆
|-
|CHN
|{{flag|CHN}}
|၄၆၄
|-
|HKG
|{{flag|HKG}}
|၁၁၀
|-
|IND
|{{flag|IND}}
|၁၀၁
|-
|INA
|{{flag|INA}}
|၂၀
|-
|IRI
|{{flag|Iran}}
|၁၆၂
|-
|IRQ
|{{flag|IRQ}}
|၈၀
|-
|JPN
|{{flag|JPN}}
|၂၂၅
|-
|JOR
|{{flag|JOR}}
|၂၃
|-
|KAZ
|{{flag|KAZ}}
|၆၃
|-
|KOR
|{{flag|KOR}}
|၂၀၃
|-
|KUW
|{{flag|KUW}}
|၃၆
|-
|KGZ
|{{flag|KGZ}}
|၁
|-
|LAO
|{{flag|LAO}}
|၁၀
|-
|LIB
|{{flag|LIB}}
|၈
|-
|MAC
|{{flag|MAC}}
|၁၄
|-
|MAS
|{{flag|MAS}}
|၁၁၅
|-
|MGL
|{{flag|MGL}}
|၃၇
|-
|MYA
|{{flag|MYA|1974}}
|၁၇
|-
|NEP
|{{flag|NEP}}
|၇
|-
|OMA
|{{flag|OMA}}
|၆
|-
|PAK
|{{flag|PAK}}
|၃၅
|-
|PLE
|{{flag|PLE}}
|၁၃
|-
|PHI
|{{flag|PHI}}
|၃၅
|-
|QAT
|{{flag|QAT}}
|၁၂
|-
|KSA
|{{flag|KSA}}
|၁၉
|-
|SIN
|{{flag|SIN}}
|၂၅
|-
|SRI
|{{flag|SRI}}
|၇၉
|-
|SYR
|{{flag|SYR}}
|၁၀
|-
|TPE
|{{flag|TPE}}
|၇၆
|-
|TJK
|{{flag|TJK}}
|၅
|-
|THA
|{{flag|THA}}
|၂၀၂
|-
|TLS
|{{flag|TLS}}
|၁၂
|-
|TKM
|{{flag|TKM}}
|၉
|-
|UAE
|{{flag|UAE}}
|၄၉
|-
|UZB
|{{flag|UZB}}
|၂၇
|-
|VIE
|{{flag|VIE}}
|၅၅
|}
===ဆုတံဆိပ်ဇယား===
၂၀၁၀ အာရှမသန်စွမ်းအားကစားပြိုင်ပွဲတွင် ရွှေတံဆိပ် ၃၄၁ခု၊ ငွေတံဆိပ် ၃၃၈ခု၊ ကြေးတံဆိပ် ၃၄၁ခု၊ စုစုပေါင်း ဆုတံဆိပ် ၁၀၂၀ခုတို့ကို ချီးမြှင့်နိုင်ခဲ့သည်။ အချို့သော အားကစားပွဲစဉ်များတွင် သတ်မှတ်ထားသော လူဦးရေပင် ပြည့်မီအောင် ယှဉ်ပြိုင်မည့်သူ မရှိသဖြင့် ကြေးတံဆိပ်များ ပေးအပ်နိုင်ခဲ့ခြင်း မရှိပေ။
;Key
{{Color box|#ccccff| &lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; |border=darkgray}} အိမ်ရှင်နိုင်ငံ
{| {{RankedMedalTable|class=wikitable sortable plainrowheaders|team=NOC|caption=၂၀၁၀ အာရှ မသန်စွမ်းအားကစားပြိုင်ပွဲ ဆုတံဆိပ်ဇယား}}
|-
|-style=&quot;background:#ccccff&quot;
|၁||align=left|{{flag|CHN}}*|| ၁၈၅ || ၁၁၈ || ၉၁ || ၃၉၁
|-
|၂||align=left|{{flag|JPN}}|| ၃၂ || ၃၉ || ၃၂ || ၁၀၃
|-
|၃||align=left|{{flag|KOR}}|| ၂၇ || ၄၃ || ၃၃ || ၁၀၃
|-
|၄||align=left|{{flag|Iran}}|| ၂၇ || ၂၄ || ၂၉ || ၈၀
|-
|၅||align=left|{{flag|THA}}|| ၂၀ || ၃၄ || ၃၉ || ၉၃
|-
|၆||align=left|{{flag|MAS}}|| ၉ || ၁၃ || ၂၃ || ၄၅
|-
|၇||align=left|{{flag|IRQ}}|| ၉ || ၅ || ၆ || ၂၀
|-
|၈||align=left|{{flag|TPE}}|| ၈ || ၇ || ၁၁ || ၂၆
|-
|၉||align=left|{{flag|HKG}}|| ၅ || ၉ || ၁၄ || ၂၈
|-
|၁၀||align=left|{{flag|UAE}}|| ၄|| ၆ || ၁|| ၁၁
|-
|၁၁||align=left|{{flag|VIE}}|| ၃|| ၄ || ၁၀|| ၁၇
|-
|၁၂||align=left|{{flag|JOR}}|| ၃|| ၀|| ၂ || ၅
|-
|၁၃||align=left|{{flag|PAK}}|| ၂ || ၁ || ၁|| ၄
|-
|၁၄||align=left|{{flag|INA}}|| ၁ || ၅ || ၅ || ၁၁
|-
|၁၅||align=left|{{flag|IND}}|| ၁ || ၄ || ၉ || ၁၄
|-
|၁၆||align=left|{{flag|KSA}}|| ၁ || ၄ ||၁ || ၆
|-
|၁၇||align=left|{{flag|SRI}}|| ၁|| ၂ || ၆ || ၉
|-
|၁၈||align=left|{{flag|UZB}}|| ၁|| ၂ || ၃|| ၆
|-
|၁၉||align=left|{{flag|BHR}}|| ၁|| ၂ || ၀ || ၃
|-
|၂၀||align=left|{{flag|PLE}}|| ၁ || ၀ || ၁|| ၂
|-
|rowspan=2|၂၁||align=left|{{flag|PHI}}|| ၀ || ၄ || ၃ || ၇
|-
|align=left|{{flag|SYR}}|| ၀ || ၄ || ၃ || ၇
|-
|၂၃||align=left|{{flag|KAZ}}|| ၀ || ၂ || ၅ || ၇
|-
|၂၄||align=left|{{flag|MGL}}|| ၀ || ၂ || ၃ || ၅
|-
|၂၅||align=left|{{flag|BRU}}|| ၀ || ၂ || ၂ || ၄
|-
|၂၆||align=left|{{flag|KUW}}|| ၀ || ၁ || ၂ || ၃
|-
|၂၇||align=left|{{flag|LIB}}|| ၀ || ၁ || ၁|| ၂
|-
|၂၈||align=left|{{flag|SIN}}|| ၀ || ၀|| ၄ || ၄
|-
|၂၉||align=left|{{flag|TKM}}|| ၀ || ၀ || ၂ || ၂
|-
|rowspan=2|၃၀||align=left|{{flag|MYA|1974}}|| ၀ || ၀|| ၁ || ၁
|-
|align=left|{{flag|QAT}}|| ၀ || ၀ || ၁ || ၁
|-class=&quot;sortbottom&quot;
!colspan=2|Total (31 NPCs)!! ၃၄၁ !! ၃၃၈ !! ၃၄၁ !! ၁၀၂၀
|}
==ကိုးကား==
{{reflist}}
[[ကဏ္ဍ:အာရှမသန်စွမ်းအားကစားပြိုင်ပွဲ]]</text>
      <sha1>chqtk6k9eg7rv0s5xsduu25rij852wq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အိမ် (၂၀၁၅ ရုပ်ရှင်)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>221545</id>
    <revision>
      <id>1054734</id>
      <parentid>1050923</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T22:18:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1054734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4623" sha1="0o9517yejnllrex65g8xfdsw2ey08ow" xml:space="preserve">{{Infobox film|name=အိမ်|studio=[[DreamWorks Animation]]|budget=$၁၃၅ သန်း&lt;ref name=&quot;BOM&quot;&gt;{{cite web|title=Home (2015)|url=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=happysmekday.htm|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=October 10, 2015}}&lt;/ref&gt;|language=အင်္ဂလိပ်|country=အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|runtime=၉၄ မိနစ်&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.bbfc.co.uk/releases/home-film-1 | title=''HOME'' [2D] (U) | work=[[British Board of Film Classification]] | date=February 18, 2015 | accessdate=February 18, 2015 | archive-date=18 February 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150218215650/http://www.bbfc.co.uk/releases/home-film-1 | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;|released={{Film date|2015|03|7|[[Boulder International Film Festival|BIFF]]|2015|03|27|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}}|distributor=[[20th Century Fox]]|editing=[[Nick Fletcher]]|image=Home (2015 film) poster.jpg|music=[[Lorne Balfe]]&lt;ref name=score&gt;{{cite news|title=Lorne Balfe Scoring DreamWorks Animation's 'Home'|url=http://filmmusicreporter.com/2014/11/24/lorne-balfe-scoring-dreamworks-animations-home/|accessdate=January 7, 2015|newspaper=Film Music Reporter|date=November 24, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[Stargate (production team)|Stargate]]|starring={{Plain list|
* [[Jim Parsons]]
* [[ရီဟန်န]]
* [[Steve Martin]]
* [[Jennifer Lopez]]
* [[Matt L. Jones|Matt Jones]]
}}|based_on={{based on|''[[The True Meaning of Smekday]]''|[[Adam Rex]]}}|screenplay={{Plain list|
* Tom J. Astle
* Matt Ember
}}|producer={{Plain list|
* [[Mireille Soria]]
* [[Chris Jenkins]]
* Suzanne Buirgy
}}|director=[[Tim Johnson]]|caption=ရုပ်ရှင်ပိုစတာ|gross=$၃၈၆ သန်း&lt;ref name=&quot;BOM&quot; /&gt;}}'''''အိမ်''''' ({{Lang-en|Home}}) သည် ၂၀၁၅ ခုနှစ်က ထုတ်လုပ်သော အမေရိကန် အန်နီမေရှင်းဇာတ်လမ်းဖြစ်သည်။

== သရုပ်ဆောင်သည် ==

* Jim Parsons အဖြစ် Oh&lt;ref name=&quot;PRNewswireMartinLopez2&quot;&gt;{{cite news|title=Intergalactic Memo - Subject: Steve Martin and Jennifer Lopez|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/intergalactic-memo-226477781.html|newspaper=PR Newswire|date=October 4, 2013|accessdate=October 4, 2013}}&lt;/ref&gt;
* [[ရီဟန်န]] အဖြစ် Gratuity &quot;Tip&quot; Tucci&lt;ref name=&quot;PRNewswireMartinLopez2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ComingSoonRihanna&quot;&gt;{{cite web|title=Jim Parsons and Rihanna to Voice DreamWorks Animation's Happy Smekday!|url=https://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=91699|work=DreamWorks Animation|publisher=ComingSoon.net|date=June 20, 2012|accessdate=June 20, 2012|archive-date=6 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006135803/http://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=91699}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DWAHome2&quot;&gt;{{cite web|title=Home - Characters|url=http://www.dreamworks.com/home/|publisher=DreamWorks Animation|accessdate=November 29, 2014|archive-date=8 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150408093549/http://www.dreamworks.com/home/tw/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* Steve Martin အဖြစ် Captain Smek&lt;ref name=&quot;PRNewswireMartinLopez2&quot; /&gt;
* Jennifer Lopez အဖြစ် လူစီ တူချီ (Lucy Tucci)&lt;ref name=&quot;PRNewswireMartinLopez2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;DWAHome2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Martin &amp; Lopez&quot;&gt;{{cite web|last=Dickey|first=Josh|title=Jennifer Lopez, Steve Martin Board DreamWorks Animation's 'Home' (Exclusive)|url=https://www.thewrap.com/steve-martin-jennifer-lopez-board-dreamworks-animations-home-exclusive/|publisher=The Wrap News Inc|date=October 3, 2013|accessdate=October 4, 2013}}&lt;/ref&gt;
* Matt L. Jones အဖြစ် ကေးလ် (Kyle)

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

== ပြင်ပလင့်ခ် ==

* {{Official website|https://www.dreamworks.com/movies/home}}
* {{IMDb title|2224026}}
* {{BCDB title|144846}}
* {{mojo title|happysmekday}}
* {{Rotten Tomatoes|home_2015}}
* {{Metacritic film|home-2015}}
*{{Mtime|172592|အိမ်}}
*{{Douban|10827341|အိမ်}}
*{{Siamzone movie|7611|အိမ်}}
{{Film-stub}}
[[ကဏ္ဍ:၂၀၁၅ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]]
[[ကဏ္ဍ:အမေရိကန် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]]
[[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]]
[[ကဏ္ဍ:အမေရိကန် ကာတွန်းရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]]</text>
      <sha1>0o9517yejnllrex65g8xfdsw2ey08ow</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အံ့ဖွယ်တိုင်းပြည်ရောက် အဲလစ် (၁၉၅၁ ရုပ်ရှင်)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>222693</id>
    <revision>
      <id>1054746</id>
      <parentid>743241</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T23:37:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1054746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3266" sha1="1es4riuamje679ym4no1i2wo4ahelj0" xml:space="preserve">{{Infobox film|name=အံ့ဖွယ်တိုင်းပြည်ရောက် အဲလစ်|studio=[[Walt Disney Animation Studios|Walt Disney Productions]]|gross={{Plainlist|
* $၂.၄ သန်း (၁၉၅၁, ပြည်တွင်း)
* $၃.၅ သန်း (၁၉၇၄, ပြည်တွင်း)
}}|budget=$၃ သန်း{{sfn|Barrier|2008|p=230}}|language=အင်္ဂလိပ်|country=အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|runtime=၇၅ မိနစ်&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.bbfc.co.uk/releases/alice-wonderland-1970-6 | title=''ALICE IN WONDERLAND'' (U) | work=[[British Board of Film Classification]] | date=July 3, 1951 | accessdate=June 18, 2015 | archive-date=25 October 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201025023224/https://www.bbfc.co.uk/releases/alice-wonderland-1970-6 | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;|released={{Film date|1951|07|26|London, premiere|1951|07|28|New York City, premiere|  ref1= &lt;ref name=AFI&gt;{{cite web | url=https://www.afi.com/members/catalog/DetailView.aspx?s=&amp;Movie=50010| title=Alice in Wonderland: Detail View | publisher=American Film Institute | accessdate=May 18, 2014}}&lt;/ref&gt;|ref2=&lt;ref name=AFI /&gt;}}|distributor=[[RKO Pictures|RKO Radio Pictures]]|editing=Lloyd Richardson|director={{plainlist|
* [[Clyde Geronimi]]
* [[Wilfred Jackson]]
* [[Hamilton Luske]]}}|cinematography=|music=[[Oliver Wallace]]|narrator=|starring={{plainlist|
* [[Kathryn Beaumont]]
* [[Ed Wynn]]
* [[Richard Haydn]]
* [[Sterling Holloway]]
* [[Jerry Colonna (entertainer)|Jerry Colonna]]
* [[Verna Felton]]
* [[J. Pat O'Malley]]
* [[Bill Thompson (voice actor)|Bill Thompson]]
* [[Joseph Kearns]]
* [[Dink Trout]]
* [[Jimmy MacDonald (sound effects artist)|James MacDonald]]}}|story={{plainlist|
* [[Winston Hibler]]
* [[Ted Sears]]
* [[Bill Peet]]
* [[Erdman Penner]]
* Joe Rinaldi
* Milt Banta
* Bill Cottrell
* [[Dick Kelsey]]
* [[Joe Grant]]
* [[Dick Huemer]]
* Del Connell
* Tom Oreb
* John Walbridge}}|writer=|producer=[[ဝေါ့လ်ဒစ္စနီ]]|based on={{Based on|''[[Alice's Adventures in Wonderland]]'' and ''[[Through the Looking-Glass]]''|[[လူးဝစ်ကဲရော]]}}}}'''''အံ့ဖွယ်တိုင်းပြည်ရောက် အဲလစ်''''' ({{Lang-en|Alice in Wonderland}}) သည် ၁၉၅၁ ခုနှစ်က ထုတ်လုပ်သော [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|အမေရိကန်]] အန်နီမေရှင်းဇာတ်လမ်းဖြစ်သည်။

== ကိုးကား ==
&lt;references /&gt;

== ပြင်ပလင့်ခ် ==

* {{IMDb title|0043274}}
* {{tcmdb title|67022}}
* {{AllRovi movie|1492}}
* {{Rotten-tomatoes|1029112-alice_in_wonderland}}
* {{mojo title|aliceinwonderland}}
{{Film-stub}}
[[ကဏ္ဍ:၁၉၅၁ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]]
[[ကဏ္ဍ:အမေရိကန် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]]
[[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]]
[[ကဏ္ဍ:အမေရိကန် ကာတွန်းရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]]</text>
      <sha1>1es4riuamje679ym4no1i2wo4ahelj0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အီဂျစ်မင်းသား</title>
    <ns>0</ns>
    <id>223438</id>
    <revision>
      <id>1054737</id>
      <parentid>743253</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T22:44:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1054737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4418" sha1="o5amituog7k1rbnrwpv037d3biuicsd" xml:space="preserve">{{Infobox film|name=အီဂျစ်မင်းသား|studio={{Plainlist|
* [[DreamWorks Pictures]]&lt;ref name=&quot;VarietyReview&quot;/&gt;
* [[DreamWorks Animation]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Prince of Egypt (1998) |url=https://www.the-numbers.com/movie/Prince-of-Egypt-The#tab=summary |website=[[The Numbers (website)|The Numbers]] |access-date=February 18, 2019}}&lt;/ref&gt;
}}|gross=$၂၁၈.၆ သန်း&lt;ref name=&quot;BOM&quot; /&gt;|budget=$၇၀ သန်း&lt;ref name=&quot;BOM&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt0120794/ | title=Prince of Egypt (1998) | website=[[Box Office Mojo]] | accessdate=May 14, 2020}}&lt;/ref&gt;|language=အင်္ဂလိပ်|country=အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|runtime=၉၉ မိနစ်&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.bbfc.co.uk/releases/prince-egypt-1970-3 | title=''The Prince of Egypt'' (U) | work=[[British Board of Film Classification]] | date=November 26, 1998 | accessdate=August 27, 2016 | archive-date=2 June 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200602204720/https://www.bbfc.co.uk/releases/prince-egypt-1970-3 | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;|released={{Film date|1998|12|16|ပွဲဦးထွက်|1998|12|18|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|ref1=&lt;ref name=premiere&gt;{{cite press release|title=DreamWorks' 'The Prince of Egypt' Attends UCLA's Royce Hall.|url=http://www.thefreelibrary.com/DreamWorks'+%60The+Prince+of+Egypt'+Attends+UCLA's+Royce+Hall.-a053417206|accessdate=May 29, 2014|date=December 16, 1998|archive-date=December 14, 2018|agency=Business Wire|via=The Free Library|archive-url=https://web.archive.org/web/20181214135043/https://www.thefreelibrary.com/DreamWorks%27+%60The+Prince+of+Egypt%27+Attends+UCLA%27s+Royce+Hall.-a053417206|url-status=live}}&lt;/ref&gt;|ref2=&lt;ref&gt;{{cite web|title=DreamWorks debuts &quot;Prince of Egypt&quot; albums|url=http://www.awn.com/news/dreamworks-debuts-prince-egypt-albums|publisher=Animation World Network|accessdate=May 29, 2014|date=October 30, 1998}}&lt;/ref&gt;}}|distributor=DreamWorks Pictures&lt;ref name=&quot;VarietyReview&quot;&gt;{{cite news|last1=Lovell|first1=Glenn|title=Review: 'The Prince of Egypt'|url=https://variety.com/1998/film/reviews/the-prince-of-egypt-1117487966/|accessdate=April 23, 2017|work=Variety|date=December 10, 1998}}&lt;/ref&gt;|editing=[[နစ်ခ် ဖလက်ချာ]]|image=Prince of egypt ver2.jpg|music=[[ဟန်း ဇင်မာ]]|starring={{Plainlist|
* [[Val Kilmer]]
* [[ရလဖ် ဖီယန်နက်စ်]]
* [[မီရှယ် ဖဖီဖာ]]
* [[စန်ဒရာ ဘူးလော့ခ်ျ]]
* [[ဂျက်ဖ် ဂိုးလ်ဘလမ်]]
* [[ဒယ်နီ ဂလိုဗာ]]
* [[ပတ်ထရစ် စတျူးဝပ်]]
* [[ဟယ်လင် မီရန်]]
* [[စတိဗ် မာတင်]]
* [[မာတင် ရှော့]]
}}|writer=[[ဖိလစ် လာဇ်ဘနစ်နစ်]]|producer={{Plainlist|
* ပန်နီ ဖင်ကယ်မန် ကော့စ်
* စန္ဒြာရ ရာဘင်
}}|director={{Plainlist|
* [[ဘရန်ဒါ ချပ်မန်]]
* [[စတိဗ် ဟစ်ကာ]]
* [[ဆိုင်မွန် ဝဲလ်]]
}}|caption=ရုပ်ရှင်ပိုစတာ|alt=|based on=[[ထွက်မြောက်ရာကျမ်း]]}}'''''အီဂျစ်မင်းသား''''' ({{Lang-en|The Prince of Egypt}}) သည် ၁၉၉၈ ခုနှစ်က ထုတ်လုပ်သော [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|အမေရိကန်]] အန်နီမေရှင်းဇာတ်လမ်းဖြစ်သည်။

== ကိုးကား ==
&lt;references /&gt;

== ပြင်ပလင့်ခ် ==

* {{Official|https://www.dreamworks.com/movies/the-prince-of-egypt}}
* {{IMDb title|0120794}}
* {{bcdb title|7487}}
* {{Allmovie title|174226}}
* {{rotten-tomatoes|prince_of_egypt}}
* {{mojo title|princeofegypt}}
{{Film-stub}}
[[ကဏ္ဍ:၁၉၉၈ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]]
[[ကဏ္ဍ:အမေရိကန် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]]
[[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]]
[[ကဏ္ဍ:အမေရိကန် ကာတွန်းရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]]</text>
      <sha1>o5amituog7k1rbnrwpv037d3biuicsd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဒတ်ချ်လူမျိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>252115</id>
    <revision>
      <id>1054821</id>
      <parentid>822888</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T10:16:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <origin>1054821</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8052" sha1="96if5czrt2o0akjoz8qtp4jwb27cupf" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group
| group = ဒတ်ချ်လူမျိုး
| flag             = Flag of the Netherlands.svg
| flag_caption     = နယ်သာလန်အလံတော်
| image            = 
| population = ခန့်မှန်း ၁၇ သန်းမှ သန်း ၃၀ ကျော် (ကမ္ဘာတစ်ဝန်း)
| region1 = {{flag|Netherlands}}
| pop1 = ၁၃.၅ သန်းကျော်
| ref1 = &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Population size, 1 January|url=https://www.cbs.nl/en-gb/figures/detail/37296eng|website=Central Bureau of Statistics (CBS)}}&lt;/ref&gt;
| region2 = {{flag|United States}}
| pop2 = ၅ သန်းခန့်
| ref2 =
| region3 = {{flag|Canada}}
| pop3 = ၁.၁ သန်းခန့်
| ref3 =
| region4 = {{flag|Australia}}
| pop4 = ၃၇၀,၀၀၀ ကျော်
| ref4 =
| langs =  [[ဒတ်ချ်ဘာသာစကား]]
| rels = [[ဘာသာမဲ့]], [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] ([[ပရိုတက်စတင့်]], [[ရိုမန်ကက်သလစ်]]), [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]], [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]
| related = [[ဂျာမန်နစ်လူမျိုးများ]]၊ [[ဖလန်းဒါးစ်လူမျိုးများ]]၊ [[အင်္ဂလိပ်လူမျိုး]]
}}

'''ဒတ်ချ်လူမျိုးများ''' ({{lang-nl|Nederlanders}}) သည် [[အနောက်ဥရောပ]]ရှိ [[နယ်သာလန်နိုင်ငံ]]တွင် မူလအစပြု နေထိုင်ကြပြီး [[ဒတ်ချ်ဘာသာစကား]]ကို မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုကြသော [[ဂျာမန်နစ်လူမျိုးများ|ဂျာမန်နစ်]] လူမျိုးစုတစ်စု ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://en.m.wikipedia.org/wiki/Dutch_people|title=Dutch people - Wikipedia}}&lt;/ref&gt;

== နေထိုင်ရာဒေသများ ==
ဒတ်ချ်လူမျိုးတို့သည် မူလဇာတိဖြစ်သော နယ်သာလန်နိုင်ငံအပြင် သမိုင်းကြောင်းအရ ပြောင်းရွှေ့အခြေချမှုများကြောင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ကနေဒါ၊ ဩစတြေးလျနှင့် နယူးဇီလန်နိုင်ငံများတွင်ပါ ကျယ်ပြန့်စွာ နေထိုင်လျက်ရှိကြသည်။

== သမိုင်းကြောင်း ==
ရှေးခေတ် ၁ ရာစုအတွင်းက ဂျာမန်နစ် လူမျိုးစုများသည် နယ်သာလန် ရွှံ့နွှဲမြေနှင့် မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဒေသများသို့ စတင်ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်။ ထိုဒေသများတွင် ဖရန့် (Franks)၊ ဗန်ဒယ် (Vandals)၊ အလာမန်နီ (Alamanni) နှင့် ဆက်ဆန် (Saxons) စသည့် လူမျိုးစုများနှင့် သွေးနှောရောယှက်လာရာမှ ဒတ်ချ်လူမျိုးများ၏ မူလအစ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ 

သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် ဒတ်ချ်နယ်မြေများသည် ဟတ်စဘတ် (Habsburg) မင်းဆက်မှတစ်ဆင့် စပိန်နိုင်ငံနှင့် နောက်ပိုင်းတွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံတို့၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ကျရောက်ခဲ့ဖူးသည်။ စပိန်အင်ပါယာကို ရင်ဆိုင်ကာ နှစ်ရှည်လများ တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့ကြပြီးနောက် (အနှစ်ရှစ်ဆယ်စစ်ပွဲ) ၁၅၈၁ ခုနှစ်တွင် ယူနိုက်တက်ပရိုဗင်ရှယ် သမ္မတနိုင်ငံ (Dutch Republic) အဖြစ် လွတ်လပ်ရေး ရရှိခဲ့သည်။ ၁၇ ရာစုတွင် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ရေကြောင်းကုန်သွယ်ရေးနှင့် [[ဒတ်ချ်ကိုလိုနီအင်ပါယာ|ကိုလိုနီအင်ပါယာကြီး]]ကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ကာ ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၁၇၉၅ ခုနှစ်မှ ၁၈၀૬ ခုနှစ်အထိ [[ပြင်သစ်သမ္မတနိုင်ငံ]]နှင့် နပိုလီယံ၏ သိမ်းပိုက်မှုကို ခံခဲ့ရပြီးနောက်၊ ၁၈၁၅ ခုနှစ်တွင် နယ်သာလန်ဘုရင်နိုင်ငံတော် (Kingdom of the Netherlands) အဖြစ် ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://en.m.wikipedia.org/wiki/Dutch_people|title=Dutch people - Wikipedia}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://en.m.wikipedia.org/wiki/Netherlands|title=Netherlands - Wikipedia}}&lt;/ref&gt;

== ယဉ်ကျေးမှု ==
နယ်သာလန်နိုင်ငံ၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် သမိုင်းကြောင်းအရ ဒေသအလိုက် မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းဟူ၍ အနည်းငယ် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။ ဒတ်ချ်တို့သည် အနုပညာ (အထူးသဖြင့် ရင်ဘရန့်နှင့် ဗန်ဂိုးတို့ကဲ့သို့ ပန်းချီပညာရှင်များ)၊ ဗိသုကာပညာ၊ ရေကြောင်းစီမံခန့်ခွဲမှုနှင့် လွတ်လပ်စွာ တွေးခေါ်ယုံကြည်မှုတို့ကြောင့် ထင်ရှားသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://en.m.wikipedia.org/wiki/Dutch_people|title=Dutch people - Wikipedia}}&lt;/ref&gt;

=== ဘာသာရေး ===
သမိုင်းကြောင်းအရ ခရစ်ယာန်ဘာသာ (ပရိုတက်စတင့်နှင့် ရိုမန်ကက်သလစ်) ကို အဓိက ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသော်လည်း၊ ယနေ့ခေတ် ခေတ်သစ် နယ်သာလန်နိုင်ငံတွင် လူဦးရေ အများစုမှာ [[ဘာသာမဲ့]] (Secular/Atheist) များ ဖြစ်လာကြသည်။ ကျန်ရှိသူများအနေဖြင့် ရိုမန်ကက်သလစ်၊ ပရိုတက်စတင့် ခရစ်ယာန်ဂိုဏ်းများနှင့်အတူ အစ္စလာမ်နှင့် ဟိန္ဒူဘာသာ ကိုးကွယ်သူများလည်း နေထိုင်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://en.m.wikipedia.org/wiki/Dutch_people|title=Dutch people - Wikipedia}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

[[Category:နယ်သာလန်နိုင်ငံ လူမျိုးများ]]
[[Category:ဥရောပ လူမျိုးများ]]</text>
      <sha1>96if5czrt2o0akjoz8qtp4jwb27cupf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရိန်းဘိုးတံတား (တိုကျို)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>253525</id>
    <revision>
      <id>1054651</id>
      <parentid>820332</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T12:18:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1054651</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9201" sha1="0ej5zui7n8poeodoe4wjo4bmenxclrc" xml:space="preserve">{{Infobox bridge
|bridge_name = ရိန်းဘိုးတံတား
|native_name = レインボーブリッジ
|native_name_lang = Japanese
|image = Rainbow colored Rainbow Bridge at night.jpg
|caption = 
|official_name =
|carries = {{Plainlist|
*'''Upper deck:'''
*4 vehicle lanes (2 per direction) of [[Shuto Expressway]] [[Daiba Route]]
*'''Lower deck:'''
*[[Yurikamome]], Tokyo Prefectural Route 482, pedestrian walkways
}}
|crosses = [[Tokyo Bay]]
|locale = [[Minato, Tokyo]], Japan
|maint =
|id = 
|design =
|spans  = 3
|mainspan = 570 m
|length = 798 m
|width = 49 m
|height = 126 m (towers), 52 m (roadway)
|load =
|clearance =
|below =
|traffic =
|begin =
|complete = 1993
|open = August 26, 1993
|closed =
|toll =
|map_cue =
|map_image =
|map_text =
|map_width =
|coordinates = {{Coord|35|38|11|N|139|45|49|E|region:JP-13_type:landmark_source:dewiki|display=inline,title}}
|lat =
|long =
}}
[[File:レインボーブリッジ - panoramio (1).jpg|thumb|250px|View of the walkway.]]
[[File:RainbowBridge20120725.JPG|thumb|250px|Rainbow Bridge at night, lit in white lights.]]

'''ရိန်းဘိုးတံတား''' (レインボーブリッジ, Reinbō Buridji) သည် တိုကျိုပင်လယ်အော်ကို ဖြတ်သန်းဖော်လုပ်ထားသည့် ကြိုးဆိုင်းတံတားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရှိဘအုရဆိပ်ခံတံတားနှင့် အိုဒိုင်းဘကမ်းနားလမ်းကြားကို ဆက်သွယ်ထားသည့် တံတားဖြစ်သည်။ တိုကျိုမြို့၊ မိနတိုတွင် တည်ရှိသည်။

ဂျပန်ဘာသာစကားဖြင့် ဤတံတား၏ တရားဝင်အမည်မှာ တိုးခယောခိုးရင်းရခုခယော (Tōkyō Kō Renrakukyō, 東京港連絡橋) ဖြစ်သည်။

တံတားကို ခဝဆခိ Heavy Industires မှ ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;[http://www.architravel.com/architravel/architects/kawasaki-heavy-industries/ ArchiTravel - Kawasaki Heavy Industries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160506014410/http://www.architravel.com/architravel/architects/kawasaki-heavy-industries/ |date=6 May 2016 }} Retrieved October 4, 2015&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; [http://structurae.net/structures/rainbow-bridge-1993 Structurae - Rainbow Bridge] Retrieved October 4, 2015 &lt;/ref&gt; ဆောက်လုပ်မှုများကို ၁၉၈၇ တွင် စတင်ခဲ့ပြီး ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;[http://www.japantimes.co.jp/2002/10/06/announcements/rainbow-bridge-record-broken/ Rainbow Bridge record broken October 6, 2002] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190107203338/https://www.japantimes.co.jp/2002/10/06/announcements/rainbow-bridge-record-broken/ |date=7 January 2019 }} ''[[Japan Times]]'' Retrieved October 4, 2015&lt;/ref&gt; တံတား၏ အရှည်မှာ ၇၉၈ မီတာ (၂၆၁၈ ပေ) ရှိပြီး အကျယ်မှာ ၅၈၀ မီတာ (၁၉၀၃ ပေ) ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.shutoko.jp/service/spot/rainbowbridge/index.html|title=首都高速道路株式会社｜首都高の名所｜レインボーブリッジ|access-date=2009-12-26|archive-date=11 December 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111211012803/http://www.shutoko.jp/service/spot/rainbowbridge/index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; တရားဝင်ခေါ်ဆိုခဲ့သည့်အမည်မှာ &quot;Shuto Expressway No. 11 Daiba Route - Port of Tokyo Connector Bridge,&quot; ဖြစ်ပြီး &quot;ရိန်းဘိုးတံတား&quot; ဟူသည့်အမည်မှာ ပြည်သူများက ခေါ်ဆိုသည့် အမည်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt; [http://www.jnto.go.jp/eng/location/spot/bridges/rainbowbridge.html Japan National Tourist Organization - Rainbow Bridge] Retrieved October 4, 2015 &lt;/ref&gt;

တံတားကို ထောက်ခံပေးထားသည့် မျှော်စင်တိုင်များသည် အဖြူရောင် ဖြစ်ကြသည်။ အိုဒိုင်းဘမှ မြင်တွေ့ရသည့် တိုကျိုမြို့လယ်မြင်ကွင်းနှင့် လိုက်ဖက်ညီစေ အဖြူရောင်ပြုလုပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ တံတားတွင် ဝါယာကြိုးများဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသည့် မီးလုံးများ တပ်ဆင်ထားရှိပြီး ၎င်းမီးလုံးများသည် ညစဉ်ညတိုင်း အနီ၊ အဖြူနှင့် အစိမ်းရောင်များအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲလျက်ရှိသည်။ အသုံးပြုသည့် လျှပ်စစ်စွမ်းအင်ကိုမူ နေ့အချိန်ရရှိသည့် ဆိုလာစွမ်းအင်ကို အသုံးပြုထားခြင်း ဖြစ်သည်။

တံတားသို့ ခြေလျင်ဖြင့် တမချိဘူတာ (JR East) သို့မဟုတ် ရှိဘအုရ-ဖုတိုးဘူတာ (ယုရိခမိုမဲ) မှတဆင့် သွားရောက်နိုင်သည်။

==အသုံးပြုမှု==
ရိန်းဘိုးတံတားသည် အထပ်နှစ်ခုပါရှိပြီး သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးလမ်းကြောင်း သုံးခုပါရှိသည်။ အပေါ်ထပ်သည် ရှုတိုအမြန်လမ်းမကြီး၏ ဒိုင်းဘလမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။ အောက်ထပ်သည် ယုရခမိုမဲအမြန်သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးစနစ်လမ်းကြောင်းနှင့် တိုကျိုစီရင်စုလမ်ကြောင်း ၄၈၂ တို့ ဖြစ်သည်။ ၅၀ စီစီအောက် ဆိုင်ကယ်များကို တံတား၏ လမ်းမနှင့် လူလျှောက်လမ်းများတွင် ခွင့်ပြုမထားပေ။ 

===လူလျှောက်လမ်း===
တံတားအောက်ထပ်၏ မြောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်တွင် လူလျှောက်လမ်းနှစ်ခု ပါရှိသည်။ မြောက်ဘက်ရှိ လျှောက်လမ်းမှ တိုကျိုတာဝါနှင့် တိုကျိုဆိပ်ကမ်း၏အတွင်းပိုင်းတို့ကို ကြည့်ရှုနိုင်ပြီး တောင်ဘက်လျှောက်လမ်းမှ တိုကျိုပင်လယ်အော်နှင့် တစ်ခါတရံ ဖူဂျီတောင်ကို ကြည့်ရှုနိုင်သည်။ လူလျှောက်လမ်းကို သတ်မှတ်ထားသည့်အချိန်များတွင်သာ အသုံးပြုနိုင်သည်။ နွေရာသီ၌ မနက် ၉ နာရီမှ ည ၉ နာရီအထိဖြစ်ပြီး ဆောင်းရာသီတွင် မနက် ၁၀ နာရီမှ ညနေ ၆ နာရီအထိ ဖြစ်သည်။ လျှောက်လမ်း၏ ပိတ်ချိန်မတိုင်မီ ၃၀ မိနစ်၌ ရောက်ရှိရန်လည်း လိုအပ်သည်။&lt;ref&gt; [http://www.kouwan.metro.tokyo.jp/jigyo/faq/rinkou/rainbowbridge/ Tokyo Bureau Of Port and Harbour - Rainbow Bridge] Retrieved October 4, 2015 {{in lang|ja}}&lt;/ref&gt; စက်ဘီးများကို ဆင်းတွန်းသည့် အခြေအနေဖြင့်သာ ဖြတ်သန်းခွင့် ပြုထားသည်။

==မြင်ကွင်းကျယ်==
{{wide image|Rainbow Bridge,Tokyo Bay from Odaiba.jpg|700px|နေ့ခင်းအချိန် အိုဒိုင်းဘမှ တိုကျိုပင်လယ်အော်ပတ်ဝင်းကျင်ဒေသနှင့်အတူ ရိန်းဘိုးတံတားကို မြင်ရပုံ}}

==ပြင်ပလင့်များ==
* [http://www.shutoko.jp/fun/lightup/rainbowbridge/ Rainbow Bridge] (Metropolitan Expressway Co., Ltd.) {{in lang|ja}}
* {{Structurae|id=20004664|title=Rainbow Bridge}}

==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>0ej5zui7n8poeodoe4wjo4bmenxclrc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သက်ပုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>258158</id>
    <revision>
      <id>1054691</id>
      <parentid>1027103</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T16:38:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1054691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26388" sha1="sg9atybx0zb8efdh1g7fjolkereulf7" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| honorific_prefix    = [[ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး]](ငြိမ်း) &lt;br&gt; [[ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့|ဇေယျကျော်ထင်]]&lt;br&gt;  [[စည်သူဘွဲ့|စည်သူ]]
| name                =  သက်ပုံ
| honorific_suffix    = 
| image               = 
| image_size          = 
| image_upright       = 
| smallimage          = &lt;!--If this is specified, &quot;image&quot; should not be.--&gt;
| smallimage_alt      = 
| alt                 = 
| caption             = 
| order               = 

| office1              = [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]&lt;br&gt;ကိုယ်စားလှယ်
|constituency1 = [[စစ်ကိုင်းမြို့နယ်]]
| term_start1          = ၁၆ မတ် ၂၀၂၆  &lt;br/&gt;{{small|[[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်|တတိယအကြိမ်ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] စတင်သည့်ရက်}}
| term_end1            = 
|majority1 = ၂၃၈၇၄ မဲ &lt;br/&gt;(၅၁ဒသမ ၂၇ ရာခိုင်နှုန်း)
| predecessor1         = ဦးခင်မောင်သိန်း (NLD)&lt;br/&gt;{{small|[[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၅|အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ၊၂၀၁၅]]}}
| successor1           = 

| office2              = [[တပ်မတော်စစ်ဆေးရေး အရာရှိချုပ်|တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ်]]
| term_start2          = မတ် ၂၀၂၅ 
| term_end2            = စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅
| leader2              = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]][[မင်းအောင်လှိုင်]]
| predecessor2         = ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[နီလင်းအောင်]]
| successor2           = ဗိုလ်ချုပ် မျိုးမင်းထွန်း ([[အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းမှူး]]ဟောင်း)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cddmrl0j83ro|title=ထိပ်တန်းစစ်ဘက်ရာထူးတွေ အပြောင်းအလဲဖြစ်|work=BBC|access-date=၁၁ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅|date=၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅}}&lt;/ref&gt;
| office3             = [[အမှတ် (၆) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့မှူး]]
| term_start3          = ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ 
| term_end3            = မတ် ၂၀၂၅
| leader3              = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]][[မင်းအောင်လှိုင်]]
| predecessor3         = ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဖုန်းမြတ်]]
| successor3           = ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[နီလင်းအောင်]]
| office4              = [[အမှတ် (၅) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့မှူး]]
| term_start4          = ဇွန် ၂၀၂၀ 
| term_end4            = ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅
| leader4              = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]][[မင်းအောင်လှိုင်]]
| predecessor4         = ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[မင်းနောင် (ဝန်ကြီး)|မင်းနောင်]]
| successor4           = ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဖုန်းမြတ်]]
| office5            = [[ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တိုင်းမှူး
| term_start5        = မေ ၂၀၁၇
| term_end5           = ဇွန် ၂၀၂၀
| predecessor5       = ဗိုလ်ချုပ်  [[မျိုးဇော်သိမ်း]]
| successor5          = ဗိုလ်ချုပ် [[ညွန့်ဝင်းဆွေ]]
| birth_name          = 
| birth_date          = ၁၉၆၇
| birth_place         = [[မိုးကုတ်မြို့]]
| death_date          = &lt;!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} --&gt;
| death_place         = 
| death_cause         = 
| resting_place       = 
| resting_place_coordinates = 
| citizenship         = 
| nationality         = မြန်မာ
| party               =[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] 
| spouse              = ဒေါ်နှင်းနှင်းအိ
| relations           = 
| children            = ဖြိုးပြည့်သက်ပုံ&lt;br&gt;မင်းပြည့်သက်ပုံ
| mother              =ဒေါ်အုံးခင် 
| father              =ဦးတောင်ကျော် 
| relatives           = 
| residence           = 
| alma_mater          =[[စစ်တက္ကသိုလ်]] 
| occupation          = 
| profession          = 
| known_for           = 
| salary              = 
| net_worth           = &lt;!-- Net worth should be supported with a citation from a reliable source --&gt;
| cabinet             = 
| committees          = 
| portfolio           = 
| awards              = [[ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့]]&lt;br&gt;[[စည်သူဘွဲ့]]
| signature           = 
| signature_alt       = 
| website             = &lt;!--Military service--&gt;
| nickname            = 
| allegiance          = {{flag|Myanmar}}
| branch              = [[တပ်မတော် (ကြည်း)]]
| serviceyears        = ၁၉၈၇ - ၂၀၂၅ 
| rank                = [[ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး]]
| unit                = 
| commands            = 
| battles             = 
| mawards             = &lt;!-- for military awards - appears as &quot;Awards&quot; if |awards= is not set --&gt;
}}

[[ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့|ဇေယျကျော်ထင်]] [[စည်သူဘွဲ့|စည်သူ]] '''ဦးသက်ပုံ''' (ကြည်း ၂၀၇၃၅) သည် အငြိမ်းစား [[တပ်မတော်]] အရာရှိကြီးတစ်ဦးဖြစ်ပြီး၊ [[စစ်ကိုင်းမြို့နယ်]] [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ် အဖြစ် ရွေးချယ်ခံထားရသူ ဖြစ်သည်။ ယင်းမတိုင်မီက သူသည် [[အမှတ် (၅) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့မှူး]]၊ [[အမှတ် (၆) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့မှူး]] နှင့် [[တပ်မတော်စစ်ဆေးရေး အရာရှိချုပ်|တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ်]] တို့အဖြစ် အဆင့်မြင့်တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။

== ငယ်ဘဝ နှင့် ပညာရေး ==
ဖခင်ဖြစ်သူမှာ တရားရေးဝန်ထမ်းဖြစ်ပြီး၊ မိခင်ဖြစ်သူမှာ ပညာရေးဝန်ထမ်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းအား [[မိုးကုတ်မြို့]]တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ငယ်စဉ်က မူလတန်းပညာရေးကို မိုးကုတ်မြို့တွင် သင်ယူခဲ့သည်။

ဖခင် နှင့် မိခင်ဖြစ်သူတို့ [[စစ်ကိုင်းမြို့]]သို့ တာဝန်ဖြင့် ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ကြပြီးနောက်၊၎င်းသည် စစ်ကိုင်းမြို့သို့ လိုက်ပါ၍   အလယ်တန်း နှင့် အထက်တန်းပညာများကို သင်ယူခဲ့သည်။

၁၉၈၃ ခုနှစ် တွင် စစ်ကိုင်း အထက (၁) မှ (၁၀)တန်း အောင်မြင်ခဲ့သည်။ [[မန္တလေးတက္ကသိုလ်]] တွင် သင်္ချာမေဂျာအထူးပြုဖြင့် တက္ကသိုလ် တက်ရောက်ခဲ့သည်။တက္ကသိုလ် ပထမနှစ် တက်ရောက်နေရင်း၊  စစ်တက္ကသိုလ် ဝင်ခွင့်ဖြေကာ အောင်မြင်သည့်အတွက် စစ်တက္ကသိုလ် သို့ ပြောင်းရွှေ့တက်ရောက်ခဲ့သည်။

== စစ်မှုထမ်းဘဝ ==
ဦးသက်ပုံ သည် [[စစ်တက္ကသိုလ်]] အပတ်စဉ် ၂၉ ဖြင့် ကျောင်းဆင်းခဲ့သူ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|last=KyawThu|date=2020-07-01|title=Myanmar Military Makes Major Reshuffle|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-military-makes-major-reshuffle.html|access-date=2023-02-18|website=The Irrawaddy|language=en-US}}&lt;/ref&gt; သူသည် အမှတ်(၄၄) တပ်မဌာနချုပ်(ကျိုက်ထို)၊ အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် လက်အောက်ခံ၊ ဖာပွန် အခြေချစစ်ဗျူဟာ ၏ အခြေချ စစ်ဗျူဟာမှူး၊ [[အမှတ်(၂၂)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်]] တပ်မမှူး၊ [[တပ်မတော်ဆေးတက္ကသိုလ်]] ကျောင်းအုပ်ကြီး၊ [[အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တိုင်းမှူး၊ &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2020/06/30/225523.html|title= ရန်ကုန်တိုင်း စစ်တိုင်းမှူး ဗိုလ်ချုပ် သက်ပုံ စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့ မှူး အဖြစ် ရာထူးတိုး|work=The Irrawaddy|access-date=၁၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅|date=၃၀ ဇွန် ၂၀၂၀}}&lt;/ref&gt;  [[ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တိုင်းမှူးအဖြစ် အဆင့်ဆင့် ဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။

[[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၀]] မတိုင်မီ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်၊ ဇွန်လတွင် [[အမှတ် (၅) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့မှူး|အမှတ်(၅) စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်။

သူသည် [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] လုံခြုံရေးတာဝန်များကို [[ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တိုင်းမှူးရာထူး နှင့် ကစထ(၅)မှူး ရာထူးများဖြင့် ၂၀၁၇ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၅ ခုနှစ်အထိ တည်ငြိမ်၊ ရှည်ကြာစွာထမ်းဆောင်ခဲ့ရသူလည်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/opinion/viewpoint/2025/09/16/405784.html|title=ဗိုလ်ချုပ်ကြီးများ ယူနီဖောင်းချွတ်ပြီး USDP ကို ပြောင်းကြပြန်ပြီ
|work=The Irrawaddy|access-date=၁၁ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅|date=၁၆ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅}}&lt;/ref&gt; 

၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ တွင် ထိုတာဝန်မှ နေပြည်တော်အခြေစိုက် ကစထ(၆)မှူး အဖြစ်သို့လည်းကောင်း&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c75zndy2grko|title=နေပြည်တော်နဲ့ ရန်ကုန် စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူးတွေ အပြောင်းအလဲဖြစ်|work=BBC|access-date=၁၁ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅|date=၁၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅}}&lt;/ref&gt;၊ထိုမှတဆင့် မတ်လ တွင် [[တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ် ကြည်း၊ ရေ၊ လေ|တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ်]] အဖြစ်သို့ လည်းကောင်း ရာထူး ပြောင်းရွှေ့ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/ce34dyqzp5pt?fbclid=IwY2xjawNCwOtleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFzS2tHVzZLeGwwZDh4cGkxAR6NVztT3oPtna4HG4zxuWvHFsHWN2nu9-zR4IlT-E-zq2h97D42Bn0NzeOVtQ_aem_Bow29CdWXldtATn7bNCZTg|title=နေပြည်တော် ကစထမှူး အပြောင်းအလဲဖြစ်|work=BBC|access-date=၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၂၇ မတ် ၂၀၂၅}}&lt;/ref&gt; 

[[၂၀၂၅ မြန်မာ ငလျင်]]ကြီး လှုပ်ခတ်ပြီး‌နောက် [[စစ်ကိုင်းမြို့]] ငလျင် ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်ထူ ထောင်ရေးလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရန် တာဝန်ပေးအပ်ခြင်း ခံရသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/700265|title=စစ်ကိုင်းငလျင်ပြန်လည်ထူထောင်ရေး ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးသက်ပုံကို တာဝန်ပေး|work=DVB|access-date=၁၁ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅|date=၁၁ ဧပြီ ၂၀၂၅}}&lt;/ref&gt;၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာတွင် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ရာထူးများမှ အနားယူခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c708wpeen59o|title=ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ၆ ဦးနဲ့ ဗိုလ်ချုပ် ၁၀ ဦးကို အနားပေး|work=BBC|access-date=၁၁ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅|date=၁၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅}}&lt;/ref&gt;

== နိုင်ငံရေးဘဝ ==
[[တပ်မတော်]] မှ အငြိမ်းစားယူပြီးသည့်နောက် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cvg4g3ekkldo|title=အငြိမ်းစား ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီး သုံးဦး ဇာတိကနေ ရွေးကောက်ပွဲဝင်မယ်|work=BBC|access-date=၁၁ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅|date=၁၁ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅}}&lt;/ref&gt;[[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၂၅ -၂၀၂၆]]  အပိုင်း(၁) တွင် [[စစ်ကိုင်းမြို့]] ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်း အဖြစ်ဖြင့် ဝင်ရောက်အရွေးချယ်ခံခဲ့ရသည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/short-news/2025/10/12/406737.html|title= ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီး သက်ပုံ စစ်ကိုင်းတိုင်းက ဝင်ပြိုင်မည်|work=The Irrawaddy|access-date=၁၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅|date=၁၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ဒီဇင်ဘာ ၂၈ ရက် တွင် ကျင်းပပြုလုပ်သည့် အပိုင်း(၁) ရွေးကောက်ပွဲ တွင် ဦးသက်ပုံ သည် ဆန္ဒမဲပေးခဲ့ကြသူ (၄၆၅၆၅)မဲ အရေအတွက် တွင် ၂၃၈၇၄ မဲ (စုစုပေါင်း မဲရလဒ်၏ ၅၁ ဒသမ ၂၇ ရာခိုင်နှုန်း)ဖြင့် အနိုင်ရခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/78736|title=၂၀၂၅ ခုနှစ် ပါတီစုံဒီမိုကရေစီအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲအပိုင်း(၁) ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတစ်ဦးချင်း ဆန္ဒမဲရရှိမှုအခြေအနေ|work=MOI Myanmar|access-date=၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆|date=၃ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ဇန်နဝါရီ ၃ ရက် တွင် [[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်|ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်]] သည် ၎င်းအား [[စစ်ကိုင်းမြို့နယ်]]၊ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ် အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရကြောင်း အမည်စာရင်းကြေညာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/78723|title=ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရသူများ အမည်စာရင်းကြေညာခြင်း|work=MOI Myanmar|access-date=၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆|date=၃ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၆ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပပြုလုပ်သော တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်၏ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးတွင် စစ်ကိုင်းမြို့ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ဦးသက်ပုံက တပ်ကုန်းမဲဆန္ဒနယ်မှ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် [[မောင်မောင်အုန်း|ဦးမောင်မောင်အုန်း]]  အား ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် အဆိုပြု တင်သွင်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတင်ကျင်းပ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဇေယျာသီရိမဲဆန္ဒနယ်မှ ဦးခင်ရီ၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တပ်ကုန်းမဲဆန္ဒနယ်မှ ဦးမောင်မောင်အုန်းတို့အား ရွေးကောက်တင်မြှောက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80861 |access-date=2026-03-26 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝ==
အဘိုးအဖွားများမှာ [[ကိုလိုနီခေတ်]] သစ်တောနယ်ပိုင်ဝန်ထောက်ကြီး ဦးဖထော် နှင့်  ဒေါ်ရွှေသင် တို့ဖြစ်ကြသည်။ထိုသူတို့မှာ ၎င်း၏မိခင်ဖြစ်သူ အထက်တန်းပြဆရာမ ဒေါ်အုံးခင် ၏ မိဘများဖြစ်သည်။ 

အိမ်ထောင်ဖက်မှာ ဒေါ်နှင်းနှင်းအိ ဖြစ်ပြီး သားနှစ်ဦး ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=သက်ပုံ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး) – နွေဦးမြန်မာ |url=https://nwayoomyanmar.com/%E1%80%9E%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%AF%E1%80%B6-%E1%80%92%E1%80%AF%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%9A%E1%80%97%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9C%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%80/ |access-date=2023-02-18 |website=Nway Oo Myanmar |archive-date=19 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230219000043/https://nwayoomyanmar.com/%e1%80%9e%e1%80%80%e1%80%ba%e1%80%95%e1%80%af%e1%80%b6-%e1%80%92%e1%80%af%e1%80%90%e1%80%ad%e1%80%9a%e1%80%97%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%9c%e1%80%ba%e1%80%81%e1%80%bb%e1%80%af%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%80/ }}&lt;/ref&gt;ဇနီးဖြစ်သူ၏ ဖခင်မှာ  [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] ​၏ (၁၁)ဆက်မြောက် ကျောင်းအုပ်ကြီး ကြည်း-၈၇၉၀ ဗိုလ်မှူးကြီး အောင်နိုင် (၁၈.၁၀.၁၉၈၆ မှ ၅.၈.၁၉၉၂ ထိ) ဖြစ်သည်။

== ဆုတံဆိပ်များ ==

၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ဇန်နဝါရီ ၄ ရက် တွင် [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်]] အစိုးရ၊ [[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)]] က ၎င်းအား စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ အမှုထမ်းကောင်းဘွဲ့ [[ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့]] ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/10244|title=နိုင်ငံတော်နှင့် နိုင်ငံသားများအတွက် စွမ်းစွမ်းတမံ ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည့်  ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ ရရှိကြသူများနှင့် ၎င်းတို့၏ မိသားစုဝင်များ၏ စကားသံများ|work=MOI Myanmar|access-date=၁၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅|date=၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၁}}&lt;/ref&gt; ၂၀၂၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]] က ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[စည်သူဘွဲ့]] ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://myawady.net.mm/node/32968|title=ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ၊ ဂုဏ်ထူးဆောင်တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်အပ်နှင်း ၊ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၂၁၁ / ၂၀၂၂|work=MWD Webportal|access-date=၁၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅|date=၁၇ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၂}}&lt;/ref&gt;

== အရေးယူပိတ်ဆို့ခံရမှုများ ==
ဥရောပသမဂ္ဂ၊ ဆွစ်ဇာလန်နှင့် ကနေဒါနိုင်ငံတို့သည် ဦးသက်ပုံအား ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Thet Pon|url=https://www.opensanctions.org/entities/NK-jxLXKJtsHoKdVpEdESzSSo/|access-date=2023-02-18|website=Open Sanctions|language=en|archive-date=13 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231113232832/https://www.opensanctions.org/entities/NK-jxLXKJtsHoKdVpEdESzSSo/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-01-31|title=Backgrounder – Additional sanctions for Myanmar|url=https://www.canada.ca/en/global-affairs/news/2023/01/backgrounder--additional-sanctions.html|access-date=2023-02-18|website=www.canada.ca}}{{Dead link|date=April 2026 }}&lt;/ref&gt; 

== ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ==

* [[ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်]]
* [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]
* [[တပ်မတော်]]

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

{{authority control}}
{{Lifetime|၁၉၆၇| |}}
[[Category:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]]</text>
      <sha1>sg9atybx0zb8efdh1g7fjolkereulf7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အိန္ဒိယ–မြန်မာ ဆက်ဆံရေး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>258897</id>
    <revision>
      <id>1054789</id>
      <parentid>1047343</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T05:45:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Salai Rungtoi</username>
        <id>22844</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>1054789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54411" sha1="awhbbri1k7u24rym7pdm4zrixeo5m01" xml:space="preserve">{{Infobox bilateral relations|အိန္ဒိယ–မြန်မာ|India|Myanmar|map=India Burma locator.svg|mission1=[[ရန်ကုန်မြို့]]|mission2=[[နယူးဒေလီမြို့|နယူးဒေလီ]]|envoytitle1=|envoytitle2=|envoy1=[[မြန်မာနိုင်ငံ|မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ]]&lt;br&gt; အိန္ဒိယနိုင်ငံသံအမတ်ကြီး&lt;br&gt; မစ္စတာဗီနေးကူးမား |envoy2=[[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယနိုင်ငံဆိုင်ရာ]]&lt;br&gt; မြန်မာသံအမတ်ကြီး&lt;br&gt; ဦးအေးမင်းထွေး}}

'''အိန္ဒိယ-မြန်မာ ဆက်ဆံရေး''' သည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]  နှင့်  [[မြန်မာနိုင်ငံ]] တို့အကြား နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေး ဖြစ်သည်။နှစ်နိုင်ငံအကြား ဘာသာရေးအရလည်းကောင်း၊ယဉ်ကျေးမှုအရလည်းကောင်း၊ကုန်သွယ်မှုအရပါ ရှေးပဝေသဏီ ကတည်းက  ဆက်နွယ်ခဲ့ကြသည့်အပြင် ကိုလိုနီစနစ်၏ဝန်ထုတ်ဝန်ပိုးကို အတူထမ်းပိုးခဲ့ရသည့် နိုင်ငံများလည်း ဖြစ်ခဲ့ကြသည်။မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေးရရှိခဲ့သည့် ၁၉၄၈ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၄ရက်နေ့တွင် မျက်မှောက်ခေတ် နှစ်နိုင်ငံတရားဝင် သံတမန် ထူထောင်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mofa.gov.mm/deplomatic-relations-with-myanmar/#pll_switcher|title=List of Countries having Diplomatic Relations with the Republic of the Union of Myanmar|work=Ministry of Foreign Affairs|access-date=24 June 2024}}&lt;/ref&gt;

== သမိုင်းကြောင်း  ==

ယနေ့မြန်မာနိုင်ငံတွင် ထွန်းကားနေသည့် [[ထေရဝါဒ|ထေရဝါဒမြတ်ဗုဒ္ဓသာသနာ]] မှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ [[ဂါယာမြို့|ဂါယာဒေသ]] မှဆင်းသက်လာသည်ဖြစ်၍ နှစ်နိုင်ငံအကြားဆက်သွယ်မှုသည် နှစ်ထောင်ချီကြာမြင့်ခဲ့သည်။မြန်မာအက္ခရာ သည် အေဒီ ၃၀၀ ဝန်းကျင် အိန္ဒိယ တွင် ထွန်းကားခဲ့သည့် ဗြာဟ္မီအရေးအသား၌ မြစ်ဖျားခံသည်ဟု လက်ခံထားကြသည်။ကုန်စည်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ကြရာမှတဆင့်  [[ဗုဒ္ဓ]]အား ပထမဦးဆုံးဖူးမြော်ခဲ့ရသူ [[တဖုဿနှင့် ဘလ္လိက]]၂ဦးသည် မြန်မာများဖြစ်သည်ဆိုသော ခိုင်မာသည့်ယုံကြည်ချက်လည်းရှိခဲ့ကြ၍ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာသည် ယနေ့အထိပင်  မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှုကို နှစ်ထောင်ပေါင်းများစွာ လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။ဗုဒ္ဓပွင့်တော်မူရာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဂါယာဒေသတွင် ပုဂံမင်းဆက်များဖြစ်ကြသည့် [[ကျန်စစ်သား]] နှင့် [[အလောင်းစည်သူ]]၊ နောက်ဆုံးမြန်မာမင်းဆက် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]] [[မင်းတုန်းမင်း|ဘုရင်မင်းတုန်းမင်း]]နှင့် [[ဘကြီးတော်(စစ်ကိုင်းမင်း)|ဘကြီးတော်မင်း]] တို့၏ ကျောက်စာနှင့် စေတီများက နှစ်နိုင်ငံဆက်သွယ်မှု၏ ကြာရှည်သမိုင်း ပြယုဂ် များဖြစ်ခဲ့သည်။ [[ရခိုင်မင်းဆက်|ရခိုင်မင်းဆက်များ]] နှင့် ဘင်္ဂလားမင်းဆက်များ၏ အားပြိုင်မှုများမှသည် နောက်ဆုံး အိန္ဒိယ မင်းဆက် မဂိုဘုရင် လက်ထက်အထိ ရှည်ကြာခဲ့သည်။ယင်းအပြင် [[ဗြိတိသျှအင်ပါယာ|ဗြိတိသျှ]]လက်အောက် နှစ်နိုင်ငံလုံးရောက်ကာ  မြန်မာဘုရင် [[သီပေါမင်း]] အိန္ဒိယတွင် နတ်ရွာစံ၍ အိန္ဒိယ မဂိုဘုရင် [[ဇဖား ရှား ဘုရင်|ဇဖား ရှား]]  ရန်ကုန်တွင် ကံကုန်ခဲ့ကြသည်&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/in-depth-41942488|title=မြန်မာပြည်ရောက် အိန္ဒိယ ဘုရင်|work=BBC Burmese|access-date=၂၅ ဇွန် ၂၀၂၄|date=၁၀ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၇}}&lt;/ref&gt; အထိ မြန်မာ-အိန္ဒိယ ဆက်သွယ်မှုက ကြီးမားခဲ့သည်။

== ကိုလိုနီခေတ် ဆက်နွယ်မှု ==
ဗြိတိသျှလက်အောက် သို့ မြန်မာနိုင်ငံ လုံးလုံးလျားလျား ကျရောက်ပြီးသည့်နောက် မြန်မာပြည်အတွက် အုပ်ချုပ်ရေးအား အိန္ဒိယဘုရင်ခံချုပ်က ၁၉၃၇ခုနှစ် အထိ တဆင့်စီမံခန့်ခွဲခဲ့ဖူးသည်။၁၈၇၈ခုနှစ်တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့်  ကာလကတ္တားတက္ကသိုလ် လက်အောက်ခံ ရန်ကုန်ကောလိပ် သည် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ရသည့် ကနဦးခြေလှမ်းဖြစ်ခဲ့သည်။  မြန်မာပြည်ထဲ ဝံသာနုလှုပ်ရှားမှု များ၏ အစသည် ဗြိတိသျှက အိန္ဒိယအားအုပ်ချုပ်ရေးတိုးပြီး မြန်မာပြည်အားချန်လှပ်ထားရာမှ စတင်ခဲ့သည်။ မြန်မာပြည် ဂျပန်လက်အောက်ရောက်ခိုက် ဘုရင်ခံ ဆာဒေါ်မန်စမစ် နှင့် စစ်ပြေး [[ပေါ်ထွန်း၊ ဆာ|ဆာပေါ်ထွန်း]] အစိုးရ တို့  အိန္ဒိယ ဆင်းမလား တွင် ရွှေ့ပြောင်း ရုံးစိုက်ပြီး စစ်ပြီးခေတ် ပြန်လည်ထူထောင်ရေးအတွက် ရေးဆွဲပြီး ၁၉၄၅ခုနှစ် မေလ ၁၇ရက်တွင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည့် [[ဆင်းမလားစီမံကိန်း|စက္ကူဖြူ စာတမ်း]] သည် မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေး အတွက် အရေးပါခဲ့သည်။ မြန်မာပြည် ဥပဒေပြု လွှတ်တော် နှင့် အိန္ဒိယ လွှတ်တော်တို့အကြား အပြန်အလှန်ကိုယ်စားလှယ်စေလွှတ်ကြမှုများဖြင့်လည်း  ကိုလိုခေတ် တစ်လျှောက်လုံး အိန္ဒိယ-မြန်မာကြား နိုင်ငံရေး အရဆက်နွယ်မှုများ ရှိခဲ့ကြသည်။ထိုမျှမကသေး ၁၈၆၉  ခုနှစ် နောက်ပိုင်း [[ဆူးအက် တူးမြောင်း|ဆူးအက်တူးမြောင်း]]ဖောက်ပြီး  ဆန်စပါး ဈေးကွက်အတွက် အိန္ဒိယ လယ်လုပ်သားများအား မြန်မာပြည် အောက်ပိုင်းသို့ စပါးစိုက်ပျိုးရန်  စေလွှတ်ခြင်းက ပြည်သူများကြား ဆက်နွယ်မှုနှင့်အတူ တဘက်တွင်လည်း ရွှေ့ပြောင်းဝင်လာသည့်  အိန္ဒိယသားများ နှင့် မြန်မာများကြား  [[ကုလား-ဗမာ အဓိကရုဏ်း|ပဋိပက္ခ အဓိကရုဏ်းများ]] ရှိခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/in-depth-41142711|title=အိန္ဒိယ မြန်မာ ဆက်ဆံရေး နှစ်ထောင်ချီခရီး|work=BBC Burmese|access-date=၂၅ ဇွန် ၂၀၂၄|date=၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၇}}&lt;/ref&gt;ရန်ကုန် သင်္ဘောကျင်းက အိန္ဒိယ ဝန်ထမ်းများအပါအဝင် ကဏ္ဍစုံ တွင် အိန္ဒိယလုပ်သားများ ပါဝင်မှုမှာ ကိုလိုနီခေတ်၌ အကြီးထွားဆုံး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မြန်မာပြည်စစ်မျက်နှာပေါ် မဟာမိတ်တပ်များနှင့်အတူ  ဂျပန်ကို တိုက်ထုတ်ရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သည့် [[သိန်းဖေမြင့်]] ခေါင်းဆောင်သည့် လူငယ် တော်လှန်ရေးသမားများ [[ကာလကတ္တားမြို့|ကာလကတ္တား]] တွင် ဗြိတိသျှ အကူအညီဖြင့် လေထီးသင်တန်း လေ့ကျင့်ခဲ့ကြသည်။အလားတူ ဆူဘတ်ချန်ဒရာဘို့စ် ခေါင်းဆောင်သည့် အိန္ဒိယ အမျိုးသား တပ်မတော်က မြန်မာပြည် တွင် ခြေကုပ်ယူကာ ဂျပန် အကူအညီ ဖြင့် ဗြိတိသျှလက်အောက်ခံ အိန္ဒိယအား ပြန်လည်သိမ်းယူရန် ကြိုးစားခဲ့ဖူးသည့် သမိုင်းမှတ်တိုင်လည်း ရှိခဲ့သည်။ [[အောင်ဆန်း|ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] နှင့် အိန္ဒိယကွန်ဂရက် ခေါင်းဆောင် [[ဂျဝါဟာလာ နေရူး|နေရူး]]တို့သည် နှစ်နိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှုအပေါ် အပြန်အလှန် အားပေး ကူညီခဲ့ကြသည်။မြန်မာနှင့် အိန္ဒိယတို့၏ ပထမဆုံး ဝန်ကြီးချုပ်များဖြစ်ကြသော [[ဦးနု]]နှင့် [[ဂျဝါဟာလာ နေရူး|ဂျဝါဟာလာနေရူး]]တို့ နှစ်ဦးစလုံးသည် ဒီမိုကရေစီနှင့် နိုင်ငံရေးအပေါ် တူညီသော အမြင်၊ လောကအမြင်နှင့် သမိုင်းအမြင် တူညီကြသည်။

== သံတမန်ဆက်ဆံရေး ==
နှစ်နိုင်ငံ မျက်မှောက်ခေတ်တရားဝင်သံတမန်ဆက်ရေး အား ၁၉၄၈ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၄ရက်နေ့ တွင်ဆောင်ရွက်ကြသည်။မြန်မာ-အိန္ဒိယ သံတမန်ဆက်ဆံရေးသည် [[လွတ်လပ်ရေးနေ့ (မြန်မာနိုင်ငံ)|မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေး]]ရသည့် နေ့နှင့် တိုက်ဆိုင်သည်။မြန်မာနိုင်ငံနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတို့သည် ၁၉၅၁ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင် ၇ ရက်တွင် “ငြိမ်းချမ်းရေး နှင့်  ချစ်ကြည်ရေးစာချုပ်” (Treaty of Peace and Friendship) ကို ချုပ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ၁၉၅၄ ခုနှစ်၊ ဧပြီ လတွင် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ ကိုလံဘိုမြို့၌ ကျင်းပခဲ့သည့် ကိုလံဘိုညီလာခံတွင် မြန်မာဝန်ကြီးချုပ် [[ဦးနု]]နှင့် အိန္ဒိယဝန်ကြီးချုပ် [[ဂျဝါဟာလာ နေရူး|နေရူး]]တို့သည် သီရိလင်္ကာ၊ အင်ဒိုနီးရှား၊ ပါကစ္စတန် တို့နှင့်အတူ တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ကက်ရှ်မီးယား အရေးနှင့် ပတ်သက်၍ အိန္ဒိယနှင့် ပါကစ္စတန်တို့၏ ပဋိပက္ခဖြစ်ပွားမှုကို မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု၏ ကြိုးပမ်း မှုနှင့် ပြဿနာကို ဖြေရှင်းနိုင်ခဲ့သည်။၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင်အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၊ ဘန်ဒေါင်းမြို့၌ ကျင်းပခဲ့သည့် ဘန်ဒေါင်း ညီလာခံတွင် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတို့သည် “ငြိမ်းချမ်းစွာ အတူယှဉ်တွဲနေ ထိုင်ရေးမူကြီး (၅)ချက် (Five Principles of Peaceful Coexistence) ” ချမှတ်ရာတွင် အတူတကွ ပါဝင်လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။ထိုကာလနောက်ပိုင်း နှစ်နိုင်ငံရေးဆက်လက်ကောင်းမွန်ခဲ့သော်လည်း ၁၉၆၂ခုနှစ် [[ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ တော်လှန်ရေးအစိုးရ|ဦးနေဝင်းအစိုးရ]] အာဏာသိမ်းမှုနှင့်အတူ ဆိုရှယ်လစ်စနစ်စီးပွားရေးအရဟုဆိုပြီး  အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများအပါအဝင် နိုင်ငံခြားသားများ၏ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများအား ပြည်သူပိုင် သိမ်းယူပြီးနောက် နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေးသည် အေးစက်သွားသည်။၁၉၆၈ ခုနှစ် နှင့် ၁၉၆၉ ခုနှစ် အိန္ဒိယသမ္မတ [[အင်ဒီရာ ပရိယာဒါရှီနီ ဂန္ဒီ|အင်ဒီရာဂန္ဒီ]] ၏ ခရီးစဉ်အပြီး ၁၈နှစ်ကြာသည်အထိ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏အကြီးအကဲများလာရောက်မှု မရှိကြတော့ပေ။၁၉၈၇ ခုနှစ် အရောက်တွင် အိန္ဒိယဝန်ကြီးချုပ် [[ရာဂျစ် ဂန္ဒီ|ရာဂျစ်ဂန္ဒီ]]  မြန်မာနိုင်ငံသို့ လာရောက်ခဲ့သည်။ထိုနောက်ပိုင်း နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေးသည် တိုးတက်လာသည်။၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် နောက်ပိုင်းကာလများတွင် နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေးသည် အထူးတိုးတက်ကောင်းမွန်သွားခဲ့သည်။

== ပထဝီနိုင်ငံရေး ==
ပထဝီအနေအထားအရ မြန်မာသည် အင်အားကြီးနှစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည့် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]] နှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] ကြား တွင် တည်ရှိသည်။ယင်းအပြင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ နှင့် ကုန်းတွင်းပိုင်းအပါအဝင် ရေပိုင်နက်နှင့်ပါ  ထိစပ်နေသည့် တစ်ခုတည်းသော [[အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများအသင်း|အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံ]] ဖြစ်သည်။မျက်မှောက်ခေတ် အင်အားကြီးနိုင်ငံတစ်နိုင်ငံဖြစ်သည့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ အနေဖြင့်  မြန်မာနိုင်ငံနှင့်ဆက်ဆံရေးသည် စီးပွားရေးအရလည်းကောင်း၊နိုင်ငံရေးအရအရလည်းကောင်း၊ပထဝီနိုင်ငံရေးအရပါ အထူးအရေးပါသည်။ မြန်မာနိုင်ငံဘက်ခြမ်းက [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]နှင့် [[ချင်းပြည်နယ်]] တို့သည်  အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အရှေ့မြောက်ဒေသ ပြည်နယ် ၄ ခု ဖြစ်သော [[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်|မီဇိုရမ်]]၊ [[မဏိပူရပြည်နယ်|မဏိပူရ]]၊ [[နာဂလန်ပြည်နယ်|နာဂလန်]] နှင့် အရူနာချယ်ပရာဒက်ရှ် ပြည်နယ်များနှင့် နယ်နိမိတ်ခြင်း ထိစပ်နေသည်။ နှစ်နိုင်ငံကုန်းတွင်း နယ်နိမိတ် ထိစပ်မှုသည်  ၁၆၄၃ ကီလိုမီတာရှည်လျားပြီး ၇၂၅ ကီလိုမီတာရှည်လျားသည့် ပင်လယ်ရေကြောင်းနယ်နိမိတ်ထိစပ်မှုလည်းရှိသည်။ အိန္ဒိယ၏ ကပ္ပလီကျွန်းများတစ်လျှောက် ရေကြောင်းနယ်နိမိတ်ကို အိန္ဒိယနှင့် မြန်မာတို့က မျှဝေထားကြသည်။မြန်မာနိုင်ငံသည် ဒေသတွင်းပြည်တွင်းတိုက်ပွဲများနှင့် ရုန်းကန်နေရချိန် အိန္ဒိယ၏ အထောက်အပံ့များ ရယူခဲ့ရသည်။တစ်ဖက်တွင်လည်း အိန္ဒိယနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရပြီးချိန်မှစ၍ အိန္ဒိယ-မြန်မာနယ်စပ် နေရာအချို့တွင် အရှေ့မြောက်ပြည်နယ်များမှ ခွဲထွက်ရေးလက်နက်ကိုင်တို့ အခြေချခဲ့မှုများရှိခဲ့၍ ၁၉၉၅ ခုနှစ် ရွှေငှက်စစ်ဆင်ရေး (Operation Golden Bird) အပါအဝင်  ၂၀၁၉ ခုနှစ် Operation Sunrise  ပူးတွဲစစ်ဆင်ရေးစသည်ဖြင့်  နှစ်နိုင်ငံပူးတွဲစစ်ဆင်ရေးများဖြင့် လုံခြုံရေးပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများ ရှိခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.inyaeconomics.org/blogs/the-challenge-and-the-potential-between-india-myanmar-relations/#_ftn1|title=မျက်မှောက်ခေတ် အိန္ဒိယ-မြန်မာ ဆက်ဆံရေး ကောက်ကြောင်းအကျဉ်း (စိန်ခေါ်မှုများနှင့် အလားအလာကို လေ့လာကြည့်ခြင်း)|work=Inya Economics|access-date=၂၅ ဇွန် ၂၀၂၄}}&lt;/ref&gt;နှစ်နိုင်ငံနယ်စပ်ဒေသ အချို့ တွင် မူးယစ်ဆေး နှင့် ကုန်ပစ္စည်း အမျိုးမျိုး မှောင်ခို သယ်ယူမှုပြဿနာ အပါအဝင် နယ်စပ်ဖြတ်ကျော် ရာဇဝတ်မှုများ နှင့် လှုပ်ရှားမှု ပြဿနာများလည်း ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/clex0307qd3o|title=စစ်ကောင်စီဘက်က နှုတ်ဆိတ်နေတဲ့ အိန္ဒိယကာကွယ်ရေး အတွင်းဝန်ရဲ့ နေပြည်တော် ခရီး|work=BBC Burmese|access-date=၂၅ ဇွန် ၂၀၂၄|date=၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}&lt;/ref&gt;

== စီးပွားရေးဆိုင်ရာပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု ==
၂၀၁၀ပြည့်နှစ် နောက်ပိုင်းကစပြီး  အိန္ဒိယအစိုးရ၏ ဖွံ့ဖြိုးမှုအနိမ့်ကျဆုံးနိုင်ငံများအတွက် ကုန်သွယ်ခွန်ကင်းလွတ်ခံစားခွင့် အစီအစဉ်၌ မြန်မာပါဝင်လာခြင်း နှင့်အတူ  အာဆီယံ-အိန္ဒိယ လွတ်လပ်စွာကုန်သွယ်ရေးဒေသ အကောင်အထည်ပေါ်လာခြင်းတို့ကြောင့် နှစ်နိုင်ငံကုန်သွယ်မှုသည် တစ်ရှိန်ထိုး တိုးတက်လာသည်။ယင်းမတိုင်မီ အစိုးရနှစ်ရပ်ကြား ၂၀၀၈ ခုနှစ် က သဘောတူ လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည့် အိန္ဒိယနိုင်ငံအစိုးရ၏ အကူအညီအထောက်အပံ့ဖြင့်ဆောင်ရွက်သော “[[ကစ္ဆပနဒီ|ကုလားတန်မြစ်ကြောင်း]] ဘက်စုံဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး စီမံကိန်း” သည် ကြီးမားသည့် စီမံကိန်းတစ်ခုအနေဖြင့် တည်ရှိခဲ့သည်။ယင်းစီမံကိန်း၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ရပ်ဖြစ်သည့် စစ်တွေကုလားတန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာဆိပ်ကမ်းသည် ၂၀၂၃ ခုနှစ် မေလ ၉ ရက် နေ့တွင် လုပ်ငန်းစတင်လည်ပတ်နေပြီ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://mcgkolkata.org/ကုလားတန်ဘက်စုံ-သယ်ယူပို/|title=ကုလားတန်ဘက်စုံ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးစီမံကိန်း၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသအဖြစ် ကော်လ်ကတ္တားဆိပ်ကမ်းမှ စစ်တွေဆိပ်ကမ်းသို့ အိန္ဒိယကုန်တင်သင်္ဘော ပထမဆုံးပြေးဆွဲခြင်း အထိမ်းအမှတ်အခမ်းအနားသို့ ကောင်စစ်ဝန်ချုပ် တက်ရောက်ခဲ့ခြင်း|work=CONSULATE GENERAL OF THE REPUBLIC OF THE UNION OF MYANMAR, KOLKATAp|access-date=၂၅ ဇွန် ၂၀၂၄|date=၄ မေ ၂၀၂၃}}&lt;/ref&gt;ယင်းအပြင်  ၃ နိုင်ငံ ကူးလူးဆက်သွယ်နိုင်သည့် ကီလိုမီတာ ၁၃၆၀ ရှည်လျားသော  [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယ]]-[[မြန်မာနိုင်ငံ|မြန်မာ]]-[[ထိုင်းနိုင်ငံ|ထိုင်း]]အဝေးပြေးလမ်းမကြီးစီမံကိန်း ကိုလည်း အကောင်အထည်ဖော်နေသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://news-eleven.com/news/49642|title=အိန္ဒိယ-မြန်မာ-ထိုင်း သုံးနိုင်ငံဆက် နှစ်လမ်းသွား အဝေးပြေးလမ်းပိုင်း တည်ဆောက်မည့် စီမံကိန်းအတွက် လုပ်ကိုင်ခွင့်ရ ကုမ္ပဏီများနှင့် အိန္ဒိယအစိုးရ သဘောတူညီမှု လက်မှတ်ရေးထိုး|work=Eleven Media Group|access-date=၂၅ ဇွန် ၂၀၂၄|date=၁၈ ဧပြီ ၂၀၁၈}}{{Dead link|date=June 2026 }}&lt;/ref&gt; အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ သက်သာသောချေးငွေ အမေရိကန်ဒေါ်လာသန်း (၅၀၀) နှင့် စပ်လျဉ်း၍ နားလည်မှုစာချွန်လွှာကို ၂၀၁၂ ခုနှစ် မေလ ၂၈ ရက်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံပို့ကုန် သွင်းကုန်ဘဏ် နှင့် [[မြန်မာ့နိုင်ငံခြားကုန်သွယ်မှုဘဏ်]] တို့ အကြား လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://mifer.gov.mm/mm/bilateral/details/myanmar-india-bilateral-cooperation|title=မြန်မာ- အိန္ဒိယ နှစ်နိုင်ငံပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများ|work=ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့်နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|access-date=၂၅ ဇွန် ၂၀၂၄|archive-date=25 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240625095608/https://mifer.gov.mm/mm/bilateral/details/myanmar-india-bilateral-cooperation}}&lt;/ref&gt;အမေရိကန်ဒေါ်လာ (၂၂၈.၁၄) သန်းတန်ဖိုးရှိ စီမံကိန်း (၃) ခုကို [[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန|စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်း ဝန်ကြီးဌာန]]၊ [[ပို့ဆောင်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပို့ဆောင်ရေးနှင့်ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]တို့မှ ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။အိန္ဒိယ သည် ၂၀၂၀ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလကုန်အထိ မြန်မာနိုင်ငံတွင်း၌ စုစုပေါင်း ‌‌အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၇၇၁သန်း တန်‌ကြေးရှိသော ရင်းနှီးမြုပ်နှံမှုလုပ်ငန်း ၃၃ ခုရှိသည်။အိန္ဒိယသည် မြန်မာ၏ ကုန်တင်ပို့မှု ပဉ္စမမြောက် အများဆုံးနိုင်ငံ၊ ကုန်တင်သွင်းမှုတွင် ဆဌမမြောက်အများဆုံးနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၇ခုနှစ် စာရင်းဇယားများအရ အိန္ဒိယ-မြန်မာကုန်သွယ်မှုပမာဏမှာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၃၆၀.၃၅ မီလျံ (၁ ဘီလျံကျော်) ရှိသည်။၁၉၉၄ ခုနှစ် နှစ်နိုင်ငံနယ်စပ်ကုန်သွယ်မှု သဘောတူညီချက်တွင် နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးကို သတ်မှတ်ထားသော နယ်စပ်မှတ်တိုင် ၃ ခု ရှိပြီး မဏိပူရ၊ မီဇိုရမ်နှင့် နာဂလန်းတို့တွင် တစ်ခုစီ ဆောင်ရွက်ပေးထားသည်။ 

== ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု ==
မြန်မာနိုင်ငံတွင် အိန္ဒိယ၏ ဖွံ့ဖြိုးရေးအကူအညီ အစုစုသည်  အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁.၇၅ ဘီလီယံကျော်ရှိသည်။ ဤအကူအညီအများစုသည် ထောက်ပံ့ငွေဖြစ်သည်။အိန္ဒိယနိုင်ငံ သည် မြန်မာနိုင်ငံ အား သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာ၊ အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား၊ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် လူမှုရေးလုပ်ငန်းဆိုင်ရာ နယ်ပယ်အသီးသီး တို့အတွက် နှစ်စဉ်  ပညာသင်ဆုများအား အိန္ဒိယတစ်ဝှမ်းရှိ အကောင်းဆုံး တက္ကသိုလ် တို့မှတဆင့် ပေးအပ်လျှက်ရှိသည်။ 

=== အိန္ဒိယနိုင်ငံအစိုးရ၏ ထင်ရှားသည့် အကူအညီများ ===

* အဆင့်မြင့် စိုက်ပျိုးရေးသုတေသနနှင့် ပညာရေးဗဟိုဌာန နှင့် စပါးဇီဝဥယျာဉ် ([[ရေဆင်းစိုက်ပျိုးရေးတက္ကသိုလ်|ရေဆင်း စိုက်ပျိုးရေးတက္ကသိုလ်]] ဝင်းအတွင်း) 
* စပါးဇီဝဥယျာဉ် (နေပြည်တော်)
* [[မြန်မာသတင်းအချက်အလက်နည်းပညာတက္ကသိုလ်|မြန်မာသတင်းအချက်အလက် နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] (မန္တလေး)
* ပုဂံရှိ [[အာနန္ဒာဘုရား]]အား ပြန်လည်ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းခြင်း အပါအဝင် ငလျင်ဒဏ်ကြောင့် ပျက်စီးသွားသော ဘုရားပုထိုး ၉၂ ဆူ  ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းပေးခြင်း။

== နှစ်နိုင်ငံခေါင်းဆောင်များ၏ခရီးစဉ်များ ==
အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ထင်ရှားသည့် အိန္ဒိယစာဆိုတော် [[ရာဘင်ဒြာနတ် တဂိုး]] သည် ၁၉၁၆ခုနှစ် နှင့် ၁၉၂၄ခုနှစ် တို့တွင် ရန်ကုန်မြို့သို့ လာရောက်လည်ပတ်ခဲ့သည်။  [[မဟတ္တမ ဂန္ဒီ|မဟတ္တမဂန္ဒီ]]သည် ၁၉၀၂ခုနှစ်၊ ၁၉၁၅ခုနှစ် နှင့် ၁၉၂၉ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ၃ ကြိမ် လာရောက်လည်ပတ်ခဲ့သည်။ [[နေဝင်း (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်း]]သည် ၁၉၅၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၄ ခုနှစ်အထိ အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ် ၁၁ ကြိမ် သွားရောက်ခဲ့သည်။ အိန္ဒိယသမ္မတ [[အင်ဒီရာ ပရိယာဒါရှီနီ ဂန္ဒီ|အင်ဒီရာဂန္ဒီ]] သည် ၁၉၆၈ခုနှစ် နှင့် ၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံသို့ လာရောက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://mdn.gov.mm/my/aindiy-mnmaa-rngniikhcknnyre|title=အိန္ဒိယ-မြန်မာ ရင်းနှီးချစ်ကြည်ရေး|work=Myanmar Digital News|access-date=၂၅ ဇွန် ၂၀၂၄|date=၉  ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၈|archive-date=25 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240625102614/https://mdn.gov.mm/my/aindiy-mnmaa-rngniikhcknnyre}}&lt;/ref&gt; ဆယ့်ရှစ်နှစ်ကြာပြီးနောက် အိန္ဒိယဝန်ကြီးချုပ် [[ရာဂျစ် ဂန္ဒီ|ရာဂျစ်ဂန္ဒီ]]သည် ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံသို့ တရားဝင်လာရောက်ခဲ့သည်။ယင်းနောက် ၂၀၀၆ခုနှစ်၊၂၀၁၂ခုနှစ်၊၂၀၁၃ခုနှစ်၊၂၀၁၄ခုနှစ်၊၂၀၁၇ခုနှစ် နှင့် ၂၀၁၈ခုနှစ်များတွင်  အိန္ဒိယဝန်ကြီးချုပ်များ နှင့် အိန္ဒိယသမ္မတ တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ တရားဝင် ခရီးစဉ်များလာရောက်ကြသကဲ့သို့ မြန်မာနိုင်ငံဘက်ကလည်း ၂၀၀၄ခုနှစ်၊၂၀၀၈ခုနှစ်၊၂၀၁၀ပြည့်နှစ်၊၂၀၁၁ ခုနှစ်၊၂၀၁၂ခုနှစ်၊၂၀၁၅ခုနှစ်၊၂၀၁၆ခုနှစ်၊၂၀၁၈ခုနှစ်၊၂၀၂၀ပြည့်နှစ် များတွင်  [[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေ]] နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ စာရင်း|သမ္မတများ]]ဖြစ်ကြသည့် [[သိန်းစိန် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးသိန်းစိန်]]၊[[ထင်ကျော် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးထင်ကျော်]] နှင့် [[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးဝင်းမြင့်]]၊[[နိုင်ငံတော်၏ အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်|နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်]] [[အောင်ဆန်းစုကြည်|ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]] တို့ အိန္ဒိယနိုင်ငံ သို့ တရားဝင်ခရီးစဉ်များ သွားရောက်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://mcgkolkata.org/india-myanmar-relations/|title=India – Myanmar Relations|work=CONSULATE GENERAL OF THE REPUBLIC OF THE UNION OF MYANMAR, KOLKATA|access-date=25 June 2024}}&lt;/ref&gt;

== နှစ်နိုင်ငံ ဗီဇာဖြေလျော့မှု ==
၂၀၁၇ ခုနှစ် နေပြည်တော် ခရီးစဉ်အတွင်း အိန္ဒိယ ဝန်ကြီးချုပ် မိုဒီ သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ လာရောက်လည်ပတ်သော မြန်မာနိုင်ငံသားအားလုံးကို အခမဲ့ဗီဇာ ထုတ်ပေးမည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.ndtv.com/india-news/india-to-grant-gratis-visa-to-myanmarese-citizens-pm-narendra-modi-1746810|quote=&quot;I am pleased to announce that we have decided to grant gratis (no-cost) visa to all the citizens of Myanmar who want to visit India,&quot; Prime Minister Modi said.|publisher=[[NDTV]]|title=India To Grant Gratis Visa To Myanmarese Citizens: PM Narendra Modi|author=Press Trust of India|author-link=Press Trust of India|date=6 September 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/international/india-to-grant-free-visa-to-myanmar-citizens-modi/article19630531.ece|newspaper=[[The Hindu]]|title=India to grant free visa to Myanmar citizens: Modi|date=6 September 2017}}&lt;/ref&gt;မြန်မာနိုင်ငံဘက်ကလည်း နိုင်ငံအတွင်းသို့ လာရောက်မည့် အိန္ဒိယကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများအား ၂ဝ၁၈ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့မှစတင်၍ ဆိုက်ရောက်ဗီဇာ လျှောက်ထားခွင့်ပြုကြောင်း  ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://myanmar.gov.mm/news-media/announcements/-/asset_publisher/idasset291/content/--1634|title=အိန္ဒိယသမ္မတနိုင်ငံ သမ္မတ ရှရီရမ်နက်သ်ကိုဗင့်ဒ် ပြည်ထောင်စု သမ္မတမြန်မာနိုင်ငံသို့ လာရောက်သည့် ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ်အတွင်း ထုတ်ပြန်သည့် မြန်မာ-အိန္ဒိယ ပူးတွဲကြေညာချက်|work=MYANMAR NATIONAL PORTAL|access-date=၂၅ ဇွန် ၂၀၂၄|date=၁၄ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၈|archive-date=25 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240625101114/https://myanmar.gov.mm/news-media/announcements/-/asset_publisher/idasset291/content/--1634|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ကာကွယ်ရေးဆိုင်ရာပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု ==
မြန်မာတပ်မတော် နှင့် အိန္ဒိယတပ်မတော် တို့အကြား ကာကွယ်ရေးဆိုင်ရာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုသည် မြောက်မြားစွာရှိသည်။ ၂၀၂၀ပြည့်နှစ် က မြန်မာ တပ်မတော် ပထမဦးဆုံးပိုင်ဆိုင်ခဲ့သည့် [[ရေငုပ်သင်္ဘောစစ်ရေယာဉ် မင်းရဲသိင်္ခသူ]] သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ မှ ရရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

== ၂၀၂၁ နောက်ပိုင်းဆက်ဆံမှု ==
[[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းမှု]] အပေါ် အိန္ဒိယသည် လူသိထင်ရှားဝေဖန်မှု နည်းပါးခဲ့သည်။[[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယအစိုးရ]] နှင့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] တို့၏ ဆက်ဆံရေးသည် အာဏာသိမ်းပြီး တစ်လအကြာတွင် ကျင်းပခဲ့သည့် [[တပ်မတော်နေ့]]အခမ်းအနားသို့ အိန္ဒိယသံအမတ်ကြီး တက်ရောက်ခဲ့ခြင်းဖြင့် နီးကပ်စွာ ရှိနေခဲ့သည်။သို့သော်လည်း ၂၀၂၁ခုနှစ် ဧပြီလ တွင် မြန်မာနိုင်ငံ က ဆန္ဒပြသူများအား အကြမ်းဖက်နိုမ်နင်းခဲ့မှုအပေါ်  အိန္ဒိယအစိုးရက ရှုတ်ချကြောင်းကြေညာခဲ့သည့်အပြင် ဖမ်းဆီးခံထားရသည့် နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံ ပုဂ္ဂိုလ်ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား ထောင်ဒဏ်ချမှတ်လိုက်သည့်အပေါ်ကိုလည်း အိန္ဒိယနိုင်ငံက စိတ်အနှောက်အယှက်ဖြစ်ရကြောင်း [[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြောရေးခွင့်ရှိသူ Arindam Bagchi က ထွက်ပြောခဲ့သည်။၂၀၂၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၂ရက်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန အတွင်းဝန် Harsh Vardhan Shringla သည် မြန်မာနိုင်ငံ သို့ (၂)ရက်ကြာ ခရီးစဉ်အဖြစ် လာရောက်ခဲ့သည်။ယင်းနောက်ပိုင်းကစပြီး မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ အိန္ဒိယသံအမတ်ကြီး သည်  စစ်ကောင်စီဝန်ကြီးများနှင့် ဆက်တိုက် တွေ့ဆုံခြင်းများရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cq5ezx754rqo|title=မြန်မာ-အိန္ဒိယဆက်ဆံရေးက မြန်မာနယ်စပ်စစ်ရေးကို သက်ရောက်မှုရှိမလား|work=BBC Burmese|access-date=၂၅ ဇွန် ၂၀၂၄|date=၁၈ မတ် ၂၀၂၃}}&lt;/ref&gt;၂၀၂၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၂၁ရက်နေ့တွင်အိန္ဒိယပြည်ပရေးရာဝန်ကြီးဌာန  နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး Mr Vinay Mohan Kwatra လာရောက်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://cdn.myanmarseo.com/file/client-cdn/gnlm/wp-content/uploads/2022/11/22_Nov_22_gnlm.pdf|title=SAC Chairman Prime Minister Senior General Min Aung Hlaing receives Foreign Secretary of Ministry of External Affairs of India Mr Vinay Mohan Kwatra|work=The Global New Light of Myanmar|access-date=25 June 2024|date=22 November 2022}}&lt;/ref&gt;၂၀၂၃ ခုနှစ် တွင်ကျရောက်သည့် မြန်မာ-အိန္ဒိယ ဆက်ဆံရေး (၇၅)နှစ်မြောက်နေ့အား [[မင်းအောင်လှိုင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်]] ကိုယ်တိုင်တက်ရောက်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.myawady.net.mm/content/နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ-နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်-ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး-94|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်မြန်မာ-အိန္ဒိယနှစ်နိုင်ငံချစ်ကြည်ရေးနှင့် သံတမန်ဆက်ဆံခြင်း(၇၅)နှစ်ပြည့် စိန်ရတုအထိမ်းအမှတ်အခမ်းအနားသို့ တက်ရောက်ချီးမြှင့်|work=MWD Webportal|access-date=၂၅ ဇွန် ၂၀၂၄|date=၁၄ မေ ၂၀၂၃}}&lt;/ref&gt;၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၆ရက်နေ့တွင် အကြိမ်   (၂၀)  မြောက်    မြန်မာ-အိန္ဒိယ  နှစ်နိုင်ငံ နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာနများအကြား  မူဝါဒ ရေးရာ ညှိနှိုင်းဆွေးနွေးပွဲအား အိန္ဒိယသမ္မတနိုင်ငံ နယူးဒေလီမြို့ တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/npe/mnmaa-aindiy-ncniungngnchkchnrenng-puupengcheaangrkmuttiumngre-ncniungngnnynimittchiungraa|title=မြန်မာ-အိန္ဒိယ နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေးနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုတိုးမြှင့်ရေး၊ နှစ်နိုင်ငံနယ်နိမိတ်ဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များနှင့် နယ်စပ်ဒေသ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးကိစ္စရပ်များကို နှစ်ဖက်ဆွေးနွေး|work=MOI Myanmar|access-date=၂၅ ဇွန် ၂၀၂၄|date=၇ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃}}&lt;/ref&gt;၂၀၂၄ ခုနှစ် မေလ ၁၁ရက်နေ့တွင်   မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ အိန္ဒိယနိုင်ငံသံအမတ်ကြီးအသစ်အဖြစ် ခန့်အပ်ရန်  ဘောတူညီပြီးဖြစ်သော သံအမတ်ကြီး  H.E. Mr. Abhay Thakur သည် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]] ထံ သံအမတ်ခန့်အပ်လွှာ ပေးအပ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gnlm.com.mm/myanmar-india-enhance-existing-long-standing-friendly-relations-cooperation/#:~:text=They%20cordially%20discussed%20cooperation%20in,scholar%20students%20for%20further%20studies.|title=Myanmar, India enhance existing long-standing friendly relations, cooperation|work=The Global New Light of Myanmar|access-date=25 June 2024|date=11 May 2024}}&lt;/ref&gt;တစ်ဖက်တွင်လည်း အိန္ဒိယနိုင်ငံက [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]] နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန အိန္ဒိယနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာကိုယ်စားလှယ်ရုံး အား နိုင်ငံထဲ ဖွင့်လှစ်ခွင့်ပေးခဲ့သည်။

၂၀၂၆ ခုနှစ် မေလ ၃၀ ရက်နေ့တွင်   အိန္ဒိယသမ္မတနိုင်ငံဝန်ကြီးချုပ် ရှရီနာရန်ဒရာမိုဒီ၏ ဖိတ်ကြားချက်အရ နိုင်ငံတော်သမ္မတ [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]] ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့သည်   အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ် သွားရောက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ၏ အိန္ဒိယနိုင်ငံ တရားဝင်ခရီးစဉ်အတွင်း မြန်မာ-အိန္ဒိယ နှစ်နိုင်ငံ ပူးတွဲကြေညာချက် |url=http://www.moi.gov.mm/news/83449 |access-date=2026-06-02 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Indian PM Hosts Head of Myanmar’s Military Government in New Delhi |url=https://thediplomat.com/2026/06/indian-pm-hosts-head-of-myanmars-military-government-in-new-delhi/ |access-date=2026-06-02 |website=thediplomat.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;၅ ရက် ကြာမြင့်သည့် ယင်းခရီးစဉ်ကို မဟာဗျူဟာညှိနှိုင်းဖော်ဆောင်ရေးအင်အားစု၊အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ အစရှိသည့် အတိုက်အခံအဖွဲ့အစည်းများက ကန့်ကွက်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=စစ်အာဏာရှင်ကို အိန္ဒိယ ကြိုဆိုမှုအပေါ် မဟာဗျူဟာညှိနှိုင်းဖော်ဆောင်ရေး အင်အားစု (SIF) ကန့်ကွက် |url=https://burmese.dvb.no/post/904876 |access-date=2026-06-02 |website=DVB Burmese |language=en}}&lt;/ref&gt;

နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနမှ သံအမတ်ကြီး ဦးအေးမင်းထွေး အား ၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင်  အိန္ဒိယသမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်လိုက်ပြီဖြစ်ပါသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=သံအမတ်ကြီး ဦးအေးမင်းထွေးအား အိန္ဒိယသမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ် |url=https://www.mdn.gov.mm/my/snamttkii-uuaemngtheaaa-aindiysmmttniungngnchiungraa-mnmaasnamttkiiaphc-khnap |access-date=2026-09-23 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
&lt;references /&gt;
{{မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး}}
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေး|အိန္ဒိယ]]
[[ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယ-မြန်မာ ဆက်ဆံရေး]]
[[ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေး]]</text>
      <sha1>awhbbri1k7u24rym7pdm4zrixeo5m01</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အနုရ ကုမာရ ဒိသာနာယက</title>
    <ns>0</ns>
    <id>262122</id>
    <revision>
      <id>1054727</id>
      <parentid>938710</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T20:18:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1054727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14180" sha1="p6hoinu7zhblse5j2pfpxt0tqrwv66d" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| honorific_prefix    = 
| native_name         = {{nobold|අනුර කුමාර දිසානායක}}&lt;br /&gt;{{nobold|அநுர குமார திசாநாயக்க}}
| name                = အနုရ ကုမာရ ဒိသာနာယက
| image               =Minister of External Affairs, Govt. of Bharat, Dr. Subrahmanyam Jaishankar with the President of Sri Lanka Mr. Anura Kumara Dissanayake (cropped).jpg
| caption             = ၂၀၂၃ ခုနှစ် အနုရ ကုမာရ ဒိသာနာယက
| office              = [[သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ]]၏ ဒသမမြောက် သမ္မတ
| term_start          = ၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄
| primeminister       = ဟာရီနီအမရာဆူရီယာ
| predecessor         = [[ရာနေးလ် ဝစ်ခ်ရီမီဆင်းဟီ]]
| office1             = [[သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ]]&lt;br /&gt;စိုက်ပျိုးရေး၊မြေယာနှင့်မွေးမြူရေးဝန်ကြီး
| president1          = [[ချန်ဒရီကာ ဗန္ဓရာနိုက်ကေး ကူမာရာတွန်ဂါ]]
| primeminister1      = Mahinda Rajapaksa
| term_start1         = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၀၄
| term_end1           = ၂၄ ဇွန် ၂၀၀၅
| predecessor1        = S. B. Dissanayake
| successor1          = Ratnasiri Wickremanayake
| office3             = အမျိုးသားပြည်သူ့အင်အားစု&lt;br /&gt; (National People's Power)&lt;br /&gt; ခေါင်းဆောင်
| term_start3         = ၁၄ ဇူလိုင် ၂၀၁၉
| term_end3           = 
| predecessor3        = ကိုယ်တိုင်
| successor3          = 
| office4             = ပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်ဦး (JPV) ခေါင်းဆောင်
| term_start4         = ၂၉ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄
| predecessor4        = Somawansa Amarasinghe
| office5             = [[သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ]]၏ လွှတ်တော်အမတ် 
| term_start5         = ၁ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၅ 
| term_end5           = ၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄ 
| successor5          = Lakshman Nipuna Arachchi
| office6             = [[သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ]]၏ အတိုက်အခံခေါင်းဆောင်
| term_start6         = ၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၅
| term_end6           = ၁၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၈ 
| predecessor6        = John Seneviratne
| successor6          = Mahinda Amaraweera
| office7             = [[သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ]]၏ လွှတ်တော်အမတ်
| term_start7         = ၁ ဧပြီ ၂၀၀၄
| term_end7           = ၈ ဧပြီ ၂၀၁၀
| office8             = [[သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ]]၏ လွှတ်တော်အမတ်
| term_start8         = ၂၂ ဧပြီ ၂၀၁၀ 
| term_end8           = ၁၇ ဩဂုတ် ၂၀၁၅
| birth_name          = Dissanayaka Mudiyanselage Anura Kumara Dissanayake
| birth_date          = {{Birth date and age|df=yes|1968|11|24}}
| birth_place         = [[သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ]]&lt;br /&gt;မြောက်အလယ်ပိုင်းပြည်နယ်&lt;br /&gt; အနူရာဒပူရခရိုင် ရှိ ဂါလီဝီလာရွာ
| party               = ပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်ဦး (ဂျေဗွီပီ)
| otherparty          = အမျိုးသားပြည်သူ့အင်အားစု (အင်န်ပီပီ)
| spouse              = Mallika Dissanayake
| children            = ၁ ဦး
| residence           = 
| alma_mater          = ကီလာနီယာတက္ကသိုလ်
| signature           = Anura Kumara Dissanayake Signature.svg
| website             = {{Official URL}}
}}

'''အနုရ ကုမာရ ဒိသာနာယက'''({{lang-si|අනුර කුමාර දිසානායක|Anura Kumāra Disānāyaka}}) သို့မဟုတ် '''အနုရ ကုမာရ တိစာနာယက္က'''({{lang-ta|அநுர குமார திசாநாயக்க|Anura Kumāra Ticānāyakka}}; [[၂၄ နိုဝင်ဘာ]] [[၁၉၆၈]] ~ )သည် မာ့က်စ်ဝါဒီ သီရိလင်္ကာ နိုင်ငံရေးသမားဖြစ်ပြီး [[သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ]]၏ ဒသမမြောက်နှင့် လက်ရှိ သမ္မတ ဖြစ်သည်။ သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး လက်ဝဲယိမ်း သမ္မတအဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ခံရသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/sri-lanka-presidential-election-anura-kumara-dissanayake-/7794121.html|title=သီရိလင်္ကာ သမ္မတရွေးကောက်ပွဲ မာ့က်စ်ဝါဒီ Dissanayake အနိုင်ရ|work=VOA Burmese|access-date=၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄|date=၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄ }}&lt;/ref&gt; ယင်းမတိုင်မီက ပါလီမန်အမတ်၊ ဝန်ကြီး၊ အတိုက်အခံခေါင်းဆောင်စသည့် နိုင်ငံရေးဖြတ်သန်းမှုများကို ဆောင်ရွက်ခဲ့ဖူးသည်။

== ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး ==
ဒိသာနာယကကို သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ မာတာလီခရိုင်၊ ဂါလီဝီလာရွာတွင် ၁၉၆၈ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၂၄ရက်တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=Who is Sri Lanka's new president Anura Kumara Dissanayake? |url=https://www.bbc.com/news/articles/c206l7pz5v1o |access-date=23 September 2024 |agency=BBC |archive-date=23 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240923003701/https://www.bbc.com/news/articles/c206l7pz5v1o |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ဖခင်သည် သာမန် ရုံးဝန်ထမ်းဖြစ်ပြီး မိခင်မှာ အိမ်ရှင်မ တစ်ဦး ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Ellis-Petersen |first=Hannah |date=23 September 2024 |title=Anura Kumara Dissanayake: who is Sri Lanka's new leftist president? |url=https://www.theguardian.com/world/2024/sep/23/anura-kumara-dissanayake-who-is-sri-lanka-new-leftist-president |access-date=23 September 2024 |work=[[The Guardian]] |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-date=24 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240924023958/https://www.theguardian.com/world/2024/sep/23/anura-kumara-dissanayake-who-is-sri-lanka-new-leftist-president |url-status=live }}&lt;/ref&gt; သူ့၏ ရွာတွင် တက္ကသိုလ် တက်ခွင့်ရသည့် ပထမဆုံး ကျောင်းသား ဖြစ်ခဲ့သည်။ တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားဘဝတွင် ဆိုရှယ်လစ် ကျောင်းသားများ သမဂ္ဂသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ သူသည် ကလာနီယာ တက္ကသိုလ်(University of Kelaniya)မှ B,Sc(Physical Science)ဘွဲ့ ရခဲ့သည်။

== နိုင်ငံရေးဖြတ်သန်းမှု ==
ဒိသာနာယကသည် ကျောင်းသားအရွယ်ကတည်းက နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုများကို စိတ်ဝင်စားခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ သီရိလင်္ကာနိုင်ငံရှိ အမျိုးသားရေးပါတီ တစ်ခု ဖြစ်သည့် ဂျာနာသာဗီမွတ်က်သီ ပယ်ရာ မူနာ ပါတီ(JPV) တနည်း  ပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်ဦး၏ နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုများတွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီး အသက် ၁၉ နှစ် အရွယ် ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် အဆိုပါ ပါတီသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ပါတီ၏ နိုင်ငံရေး လှုပ်ရှားမှုများ၌ တက်ကြွစွာ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ဒိသာနာယကသည် ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် ဂျေဗီပီပါတီ၏ နိုင်ငံရေး ဗျူရိုအဖွဲ့ဝင် ဖြစ်လာသည်။ ထို့နောက် ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် လွှတ်တော်အမတ် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး အသက် ၃၅နှစ် အရွယ် ၂၀၀၄ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် စိုက်ပျိုးရေး၊မြေယာနှင့် မွေးမြူရေးဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်။ အစိုးရအဖွဲ့ဝန်ကြီး တာဝန်ကို တစ်နှစ်ကျော် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ဂျေဗီပီပါတီ၏ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်လာခဲ့ပြီး အတိုက်အခံခေါင်းဆောင်အဖြစ် ၂၀၁၅ ခုနှစ် မှ ၂၀၁၈ ခုနှစ် အထိ တာဝန်ထမ်းသည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသားပြည်သူ့အင်အားစု(အင်န်ပီပီ)နှင့် မိတ်ဖက်ညွန့်ပေါင်းပါတီ အဖွဲ့အစည်းများ၏ ခေါင်းဆောင်အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေး ၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် ပြိုလဲခဲ့ပြီးသည့် နောက်ပိုင်း မာ့က်စ်ဝါဒီ လွှတ်တော်အမတ် နိုင်ငံရေးသမား တစ်ဦး ဖြစ်သူ ဒိသာနာယကသည် နိုင်ငံအတွင်း ထောက်ခံမှုများ ရလာသည်။

== သမ္မတဖြစ်လာပုံ ==
၂၀၂၄ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၁ ရက် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးကောက်ပွဲတွင် လက်ဝဲယိမ်းပါတီ National People's Power ၏ ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ဝင်ရောက် အရွေးခံသည်။ နဝမမြောက် သမ္မတ ဖြစ်သူ [[ရာနေးလ် ဝစ်ခ်ရီမီဆင်းဟီ]]နှင့် အတိုက်အခံ United People's Power ခေါင်းဆောင် Sajith Premadasa တို့နှင့် ယှဉ်ပြိုင်ရာတွင် အနိုင်အရှုံးရလဒ် မပေါ်ခဲ့သည့်အတွက် တစ်ကျော့ပြန် မဲပေးရွေးချယ်မှုကို ပြုလုပ်ခဲ့ပြီးနောက် မဲစုစုပေါင်း၏ ၅.၇၄ သန်းဖြင့် ရွေးကောက်ပွဲတွင် အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/my/news/20240923_02/|title=သီရိလင်္ကာသမ္မတရွေးကောက်ပွဲမှာ လက်ဝဲယိမ်း သမ္မတလောင်း အနိုင်ရရှိခဲ့|work=NHK|access-date=၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄|date=၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄|archive-date=26 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240926110130/https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/my/news/20240923_02/|url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ၂၀၂၄ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၃ ရက် မနက်ခင်းတွင် [[ကိုလံဘိုမြို့|ကိုလံဘိုမြို့တော်]]ရှိ ကိုလိုနီခေတ် သမ္မတအတွင်းဝန်ရုံးတွင်  ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုပြီး သမ္မတ တာဝန်ကို စတင် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Anura Kumara to be sworn in as President today |url=https://www.adaderana.lk/news.php?nid=102200 |access-date=23 September 2024 |website=www.adaderana.lk |language=en |archive-date=23 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240923045317/https://adaderana.lk/news.php?nid=102200 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/srilanka-new-president/7794919.html|title=သီရိလင်္ကာသမ္မတသစ် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆို|work=VOA Burmese|access-date=၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄|date=၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==

{{Lifetime|၁၉၆၈|}}
[[ကဏ္ဍ:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ]]</text>
      <sha1>p6hoinu7zhblse5j2pfpxt0tqrwv66d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရေချယ်လ် ဂူ့ပ်တာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>263026</id>
    <revision>
      <id>1054654</id>
      <parentid>1020648</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T12:33:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1054654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16735" sha1="pgeijjhgynulmlbdhjjgnrkdt70n46z" xml:space="preserve">{{Infobox pageant titleholder
| name       = ရေချယ်လ် ဂူ့ပ်တာ&lt;br&gt;Rachel Gupta
| photo      = Rachel Gupta MGI24.png
| image_size =
| caption    = 
| birth_name =
| birth_date = {{Birth date and age|2004|1|24}}
| birth_place = Patiala မြို့, [[ပန်ဂျပ်ပြည်နယ်]], [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]
| education  =
| height     = {{height|m=1.78}}
| occupation = {{hlist|Model}}
| eye_color  = အစိမ်းရောင်
| hair_color = အညိုရောင်
| title      = Miss Grand India 2024&lt;br&gt;Miss Grand International 2024
| competitions = Miss Grand India 2024&lt;br&gt;(Winner)&lt;br&gt;Miss Grand International 2024&lt;br&gt;(Winner)&lt;br&gt;(Dethroned)&lt;ref&gt;{{cite instagram |user=_rachelgupta |postid=DKL-MKaygGl |title= To all my supporters around the world: I'm truly sorry if this news has disappointed you. Please know this wasn't an easy decision, but it was the right one for me. |date=28 May 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt;}}
'''ရေချယ်လ် ဂူ့ပ်တာ''' (ဇန်နဝါရီလ ၂၃ ရက်၊ ၂၀၀၄ မွေးဖွား) သည် အိန္ဒိယ မော်ဒယ်နှင့် အလှမယ်ပြိုင်ပွဲဝင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး [[Miss Grand International|Miss Grand International 2024]] သရဖူကို ရရှိခဲ့သူဖြစ်သည်။&lt;ref name=Tribune/&gt; ရေချယ်လ် ဂူ့ပ်တာသည် [[Miss Grand International]] ဘွဲ့ကို ရရှိသည့် ပထမဆုံးအိန္ဒိယနိုင်ငံသားအဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-10-27 |title=India's Rachel Gupta wins Miss Grand International 2024. Here's why it's historic |url=https://www.indiatoday.in/trending-news/story/rachel-gupta-wins-miss-grand-international-2024-everything-you-need-to-know-2623851-2024-10-27 |access-date=2024-10-27 |website=[[India Today]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Rachel Gupta Becomes India's First 'Miss Grand International' |url=https://www.brutimes.com/news/entertainment/rachel-gupta-becomes-indias-first-miss-grand-international |website=Bru Times News |language=en |access-date=29 May 2025 |archive-date=12 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241112152212/https://www.brutimes.com/news/entertainment/rachel-gupta-becomes-indias-first-miss-grand-international |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; သို့သော် Miss Grand Organization နှင့်ပတ်သက်သော သူမ၏ အတွေ့အကြုံနှင့် စိုးရိမ်ပူပန်မှုများကြောင့် ၂၀၂၅ ခုနှစ် မေလတွင် ရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Rachel Gupta resigns as Miss Grand International 2024|url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/artandculture/947607/rachel-gupta-resigns-as-miss-grand-international-2024/story/|work=[[GMA Network]]|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Rachel Gupta steps down as Miss Grand International, cites toxic environment, mistreatment|url=https://www.tribuneindia.com/news/jalandhar/rachel-gupta-steps-down-as-miss-grand-international-cites-toxic-environment-mistreatment|work=Tribune India|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://e.vnexpress.net/news/life/celebrities/miss-grand-international-strips-india-s-rachel-gupta-of-2024-crown-for-failure-to-fulfill-duties-4891663.html|title=Miss Grand International strips India's Rachel Gupta of 2024 crown for 'failure to fulfill duties'|publisher=VnExpress|work=Linh Le|date=28 May 2025|accessdate=28 May 2025}}&lt;/ref&gt; ရေချယ်လ် ဂူ့ပ်တာသည် ယခင်က Miss Grand India 2024 နှင့် Miss Super Talent of the World 2022 သရဖူများကိုလည်း ရရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite news|title=India's Rachel Gupta crowned 'Miss Super Talent of the World' in Season 15 held in Paris|url=https://www.khaleejtimes.com/asia/indias-rachel-gupta-crowned-miss-super-talent-of-the-world-in-season-15-held-in-paris?_refresh=true|work=Khaleej Times}}&lt;/ref&gt;

==ဘဝအစပိုင်း==
ရေချယ်လ် ဂူ့ပ်တာ သည် ၂၀၀၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် Patiala မြို့, [[ပန်ဂျပ်ပြည်နယ်]], [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] ၌ စီးပွားရေးပညာရှင် Rajesh Aggarwal နှင့် Jennifer Gupta တို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် သူမသည် သူမ၏ညီမ Rhea နှင့်အတူ Jalandhar မြို့၌ ကြီးပြင်းခဲ့သည်။&lt;ref name=Benzinga&gt;{{Cite web|url=https://in.benzinga.com/general/entertainment/24/10/41574993/meet-rachel-gupta-indias-first-miss-grand-international-winner|title=Meet Rachel Gupta: India's First Miss Grand International Winner|website=Benzinga|date=29 October 2024|accessdate=29 October 2024|archiveurl=https://archive.today/20241029070112/https://in.benzinga.com/general/entertainment/24/10/41574993/meet-rachel-gupta-indias-first-miss-grand-international-winner|archivedate=29 October 2024|language=en}}&lt;/ref&gt;

==အလှမယ်==
===Miss Super Talent of the World 2022===
အသက် ၁၈ နှစ်အရွယ်တွင် ရေချယ်လ် ဂူ့ပ်တာ သည် Paris Fashion Week နှင့်ပူးပေါင်း၍ ပြင်သစ်နိုင်ငံ ပါရီမြို့၌ ၂၀၂၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပခဲ့သည့် Miss Supertalent ၏ ဆယ့်ငါးကြိမ်မြောက်ပြိုင်ပွဲတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။ ပြိုင်ပွဲတွင် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ နိုင်ငံပေါင်း ၅၀ ခန့်မှ ကိုယ်စားလှယ်များ ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ကြပြီး၊ ဖိုင်နယ်ပွဲကို ပါရီမြို့ရှိ Pavilion Cambon တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ ရေချယ်လ် ဂူ့ပ်တာသည် ထိုပြိုင်ပွဲ၌ အနိုင်ရသူအဖြစ် ရွေးချယ်ခံခဲ့သည်။&lt;ref name=KhaleejTimes&gt;{{Cite web|url=https://www.khaleejtimes.com/asia/indias-rachel-gupta-crowned-miss-super-talent-of-the-world-in-season-15-held-in-paris|title=India's Rachel Gupta crowned 'Miss Super Talent of the World' in Season 15 held in Paris|website=[[Khaleej Times]]|date=6 October 2022|accessdate=29 October 2024|archiveurl=https://archive.today/20241029033201/https://www.khaleejtimes.com/asia/indias-rachel-gupta-crowned-miss-super-talent-of-the-world-in-season-15-held-in-paris|archivedate=29 October 2024|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/jalandhar/miss-supertalent-gets-rousing-welcome-in-jalandhar-438335|title=Miss Supertalent gets rousing welcome in Jalandhar|date=5 October 2022|accessdate=29 October 2024|publisher=The Tribune|archiveurl=https://archive.today/20241029033914/https://www.tribuneindia.com/news/jalandhar/miss-supertalent-gets-rousing-welcome-in-jalandhar-438335|archivedate=29 October 2024|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Who is Rachel Gupta? Meet 20-year-old Punjab resident who just became the first Indian to win Miss Grand International |url=https://www.livemint.com/news/trends/who-is-rachel-gupta-meet-20-year-old-punjab-resident-who-just-became-the-first-indian-to-win-miss-grand-international-11729939458489.html|website=[[Mint (newspaper)|Mint]]|date=26 October 2024|accessdate=29 October 2024}}&lt;/ref&gt;

===Miss Grand India 2024===
၂၀၂၄ ခုနှစ် မေလတွင် Glamanand Group မှ စီစဉ်သော Miss Grand India 2024 ပြိုင်ပွဲတွင် နောက်ဆုံးဆန်ခါတင်စာရင်းဝင်တစ်ဦးအဖြစ် ကြေညာခံခဲ့ပြီး၊ ဩဂုတ်လ ၁၁ ရက်နေ့တွင် Rajasthan ရှိ Zee Studios တွင် ကျင်းပခဲ့သည့် Grand Final တွင်၊ ယခင် Miss Grand India ဖြစ်သူ Arshina Sumbul ထံမှ သရဖူကို ရယူနိုင်ခဲ့သည်။ ပြိုင်ပွဲအတွင်းတွင် သူမသည် Miss Top Model, အကောင်းဆုံး Ramp Walk, Beauty with a Purpose နှင့် အကောင်းဆုံး National Costume ဆုများကိုလည်း ရရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=mgindia24&gt;{{cite web|url=https://www.indiatodayne.in/entertainment/story/northeast-india-makes-waves-at-miss-grand-india-2024-1069857-2024-08-12|title=Northeast India makes waves at Miss Grand India 2024|date=12 August 2024|accessdate=12 August 2024|publisher=India Today NE|archivedate=12 August 2024|archiveurl=https://archive.today/20240812101914/https://www.indiatodayne.in/entertainment/story/northeast-india-makes-waves-at-miss-grand-india-2024-1069857-2024-08-12|language=en}}&lt;/ref&gt;

Miss Grand India 2024 အဖြစ် သရဖူဆွတ်ခူးပြီးနောက်တွင် ဂူ့ပ်တာသည် Miss Grand Suraburi 2025 ပြိုင်ပွဲ၏ ပဏာမနှင့် နောက်ဆုံးပွဲ နှစ်ခုစလုံးအတွက် အထူးဧည့်သည်အဖြစ် ထိုင်းနိုင်ငံသို့ သွားရောက်ခဲ့သည်။ ခရီးစဉ်အတွင်း၊ သူမသည် ဘန်ကောက်မြို့ရှိ Slum Child Care Foundation ကို ထောက်ပံ့ရန်အတွက် ဘတ် ၁၀,၀၀၀ တန်ဖိုးရှိ မရှိမဖြစ်အထောက်အကူပြုပစ္စည်းများ လှူဒါန်းခဲ့ပြီး၊ ဖောင်ဒေးရှင်း၏ အရေးပါသော လူမှုကောင်းမှုဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများအတွက် တက်ကြွစွာ ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ryt9.com/en/prg/278196|title=Miss Grand India Rachel Gupta Donates to The Foundation for Slum Child Care (FSCC) in Bangkok|date=10 September 2024|accessdate=29 October 2024|website=RYT9}}&lt;/ref&gt;

===Miss Grand International 2024===
ရေချယ်လ် ဂူ့ပ်တာ သည် ၂၀၂၄ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ နှောင်းပိုင်းမှ အောက်တိုဘာလ ၂၅ ရက်နေ့အထိ ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ကျင်းပခဲ့သော Miss Grand International 2024 ပြိုင်ပွဲတွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံကိုယ်စားပြုအဖြစ် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။ ပြိုင်ပွဲအဆုံးတွင် ပီရူးနိုင်ငံမှ Luciana Fuster သည် ချန်ပီယံအဖြစ် သရဖူကို လွဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.infobae.com/peru/2024/10/25/luciana-fuster-entrego-su-corona-a-rachel-gupta-la-nueva-miss-grand-international-2024/|title=Luciana Fuster entregó su corona a Rachel Gupta, la nueva 'Miss Grand International 2024′|website=[[Infobae]]|date=25 October 2024|accessdate=29 October 2024|archiveurl=https://archive.today/20241029070856/https://www.infobae.com/peru/2024/10/25/luciana-fuster-entrego-su-corona-a-rachel-gupta-la-nueva-miss-grand-international-2024/|archivedate=29 October 2024|author=Pilar Cuya|language=es}}&lt;/ref&gt; သို့သော် ရေချယ်လ် ဂူ့ပ်တာ သည် Miss Grand International သရဖူကို ရရှိခဲ့သည့် ပထမဆုံးအိန္ဒိယနိုင်ငံသား ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ထိုသရဖူကို ဆွတ်ခူးနိုင်ခဲ့သည့် တတိယမြောက်အာရှသူတစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Tribune&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/top-headlines/jalandhars-rachel-gupta-first-indian-to-win-miss-grand-international-crown/|title=Jalandhar's Rachel Gupta first Indian to win Miss Grand International Crown|date=26 October 2024|accessdate=26 October 2024|work=[[:en:The Tribune (India)|The Tribune]]|archivedate=26 October 2024|archiveurl=https://archive.today/20241026092227/https://www.tribuneindia.com/news/top-headlines/jalandhars-rachel-gupta-first-indian-to-win-miss-grand-international-crown/|author=Avneet Kaur}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/life-style/rachel-gupta-first-indian-to-win-miss-grand-international-2024-9641807/|title=Rachel Gupta makes history as first Indian to win Miss Grand International 2024|date=28 October 2024|accessdate=29 October 2024|publisher=The Indian Express|archiveurl=https://archive.today/20241028050102/https://indianexpress.com/article/lifestyle/life-style/rachel-gupta-first-indian-to-win-miss-grand-international-2024-9641807/|archivedate=28 October 2024|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/924933/india-s-rachel-gupta-is-miss-grand-international-2024/story/|title=India's Rachel Gupta is Miss Grand International 2024!|date=25 October 2024|accessdate=29 October 2024|website=[[GMA News]]|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=2024result&gt;{{cite web|url=https://news.abs-cbn.com/lifestyle/2024/10/25/india-wins-miss-grand-international-2024-ph-bet-cj-opiaza-is-1st-runner-up-2339|title=India wins Miss Grand International 2024; PH bet CJ Opiaza is 1st runner-up|date=25 October 2024|accessdate=25 October 2024|publisher=[[ABS-CBN]]|archivedate=25 October 2024|archiveurl=https://archive.today/20241025170757/https://news.abs-cbn.com/lifestyle/2024/10/25/india-wins-miss-grand-international-2024-ph-bet-cj-opiaza-is-1st-runner-up-2339|author=Josiah Antonio}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၅ ခုနှစ် မေလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ရေချယ်လ် ဂူ့ပ်တာ  သည် [[Miss Grand International|Miss Grand International Organization]] နှင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်မှုအတွင်း ဆက်ဆံရေးပြဿနာများကြောင့် ရာထူးမှ တရားဝင်နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံကိုယ်စားပြု Christine Juliane Opiaza သည် Miss Grand International 2024 ၏ အနိုင်ရရှိသူအဖြစ် တာဝန်ခံခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 May 2025 |title=Rachel Gupta resigns as Miss Grand International 2024 |url=https://www.instagram.com/p/DKL-MKaygGl/?igsh=MTBncjN2emM2dGg3Mg== |access-date=28 May 2025 |website=[[GMA News]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

== ပြင်ပလင့်ခ်များ ==
*{{instagram|_rachelgupta}}
{{S-start}}
{{S-ach}}
{{S-bef|before={{flagicon|Peru}} Luciana Fuster}}
{{s-ttl|title=[[Miss Grand International]]
|years=[[:en:Miss Grand International 2024|2024]]&lt;br&gt; {{small|''(Dethroned)''}}}}
{{S-aft|after={{flagicon|Philippines}} Christine Juliane Opiaza}}
{{S-bef|before=Arshina Sumbul}}
{{s-ttl|title=[[:en:Miss Grand India|Miss Grand India]]
|years=[[:en:Miss Grand India 2024|2024]]}}
{{S-aft|after=Incumbent}}
{{S-bef|before={{flagicon|Romania}} Alexandra Stroe}}
{{s-ttl|title=[[:en:Miss Supertalent|Miss Super Talent of the World]]
|years=2022}}
{{S-aft|after={{flagicon|Czech Republic}} Anna Rordriguez}}
{{S-end}}

[[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၀၄ မွေးဖွားသူများ]]
[[ကဏ္ဍ:Miss Grand International 2024 ပြိုင်ပွဲဝင်များ]]</text>
      <sha1>pgeijjhgynulmlbdhjjgnrkdt70n46z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်များ၏လျှို့ဝှက်ချက်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>268200</id>
    <revision>
      <id>1054735</id>
      <parentid>865558</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T22:23:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1054735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9143" sha1="74en7q5rqw9c3c2ueiw8ser10lyevt5" xml:space="preserve">{{Infobox film|image=The Secret Life of Pets poster.jpg|alt=|caption=ရုပ်ရှင်ပိုစတာ|director=[[ခရစ် ရေနော့]]|writer={{Plainlist|
* စင်ကို ပေါလ်
* Ken Daurio
* [[Brian Lynch]]
}}|producer={{Plainlist|
* [[ခရစ် မီလီဒန်ဒရီ]]
* [[ဂျက်နက် ဟေလီ]]
}}|starring={{Plainlist|
* [[လူဝီ စီ. ကေ.]]
* [[Eric Stonestreet]]
* [[ကီဗင် ဟာ့တ်]]
* [[ဂျန်နီ စလိတ်ထ်]]
* [[Ellie Kemper]]
* [[Lake Bell]]
* [[ဒါနာ ကာဗေး]]
* [[Hannibal Buress]]
* [[Bobby Moynihan]]
* [[စတိဗ် ကူဂန်]]
* [[Albert Brooks]]
}}|music=[[Alexandre Desplat]]|editing=[[Ken Schretzmann]]|studio={{Plainlist|
* [[Universal Pictures]]&lt;ref name=&quot;SDreview&quot;&gt;{{citation |last1=Ide |first1=Wendy |title='The Secret Life Of Pets': Annecy Review |url=https://www.screendaily.com/reviews/the-secret-life-of-pets-annecy-review/5105978.article |website=[[Screen Daily]] |access-date=1 August 2024 |date=16 June 2016}}&lt;/ref&gt;
* [[Illumination Entertainment]]&lt;ref name=&quot;SDreview&quot;/&gt;
}}|distributor=Universal Pictures|runtime=၈၆ မိနစ်&lt;ref&gt;{{citation | url=https://www.bbfc.co.uk/AVF327779 | title=''The Secret Life Of Pets'' (U) | work=[[British Board of Film Classification]] | date=June 3, 2016 | access-date=June 3, 2016}} {{Dead link|date=September 2026 }}&lt;/ref&gt;|released={{Film date|2016|06|16|[[AIAFF]]|2016|07|08|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}}|country={{USA}}|language=အင်္ဂလိပ်|budget=$၇၅ သန်း&lt;ref name=&quot;BOM&quot;&gt;{{citation  |url= https://www.boxofficemojo.com/title/tt2709768/ |title= The Secret Life of Pets (2016) |website= [[Box Office Mojo]] |access-date= June 10, 2020 |archive-date= December 21, 2019 |archive-url= https://web.archive.org/web/20191221204934/https://www.boxofficemojo.com/title/tt2709768/ |url-status= live }}&lt;/ref&gt;|gross=$၈၈၅.၃ သန်း&lt;ref&gt;{{citation  | url=https://www.the-numbers.com/movie/Secret-Life-of-Pets-The#tab=summary | title=The Secret Life of Pets (2016) - Financial Information | access-date=April 27, 2023 | archive-date=April 27, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230427000125/https://www.the-numbers.com/movie/Secret-Life-of-Pets-The#tab=summary | url-status=live }}&lt;/ref&gt;|original name=The Secret Life of Pets}}'''''အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်များ၏လျှို့ဝှက်ချက်''''' ({{Lang-en|The Secret Life of Pets}}) သည် ၂၀၁၆ ခုနှစ်က ထုတ်လုပ်သော [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|အမေရိကန်]] ကွန်ပြူတာ-အန်နီမေးရှင်းရုပ်ရှင်ဖြစ်သည်။ Illumination Entertainment မှ ထုတ်လုပ်ပြီး ဒါရိုက်တာ [[ခရစ် ရေနော့]]မှ ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ ၎င်း၏ နောက်ဆက်တွဲ ဒုတိယဇာတ်ကားဖြစ်သည့် [[အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်များ၏လျှို့ဝှက်ချက် ၂|''အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်များ၏လျှို့ဝှက်ချက်'']] [[အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်များ၏လျှို့ဝှက်ချက် ၂|''၂'']] ကို ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ထပ်မံရိုက်ကူးဖြန့်ချိခဲ့သည်။

== သရုပ်ဆောင်များနှင့် ဇာတ်ကောင်များ ==

* မက်စ် (Max) အဖြစ် [[လူဝီ စီ. ကေ.]]
* Duke အဖြစ် [[Eric Stonestreet]]
* Snowball အဖြစ် [[ကီဗင် ဟာ့တ်]]
* ဂစ်ဂျစ် (Gidget) အဖြစ် [[ဂျန်နီ စလိတ်ထ်]]
* ကေတီ (Katie) အဖြစ် [[Ellie Kemper]]
* ခလိုအေး (Chloe) အဖြစ် [[Lake Bell]]
* Pops အဖြစ် [[ဒါနာ ကာဗေး]]
* ဘာဒီ (Buddy) အဖြစ် [[Hannibal Buress]]
* မယ်လ် (Mel) အဖြစ် [[Bobby Moynihan]]
* Sweetpea အဖြစ် [[Tara Strong]]
* အိုဇုန်း (Ozone) အဖြစ် [[စတိဗ် ကူဂန်]]
* တီဗာရီယက်စ် (Tiberius) အဖြစ် [[Albert Brooks]]
* နော်မန် (Norman) အဖြစ် [[ခရစ် ရေနော့]]
* တာတူ (Tattoo) အဖြစ် [[မိုက်ကယ် ဘီတီ]]
* မာရီယာ (Maria) အဖြစ် [[စန်ဒရာ အီချီဗီရီယာ]]
* ဖာနန်ဒို (Fernando) အဖြစ် [[ဂျိမ်း ကာမီလ်]]
* မိုလီ (Molly) အဖြစ် ကီလီ ရေနော့

== ဝေဖန်တုံ့ပြန်မှု ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;2&quot; |သုံးသပ်ချက်ရမှတ်များ
|-
!ဝက်ဘ်ဆိုဒ်
!ရမှတ်
|-
|Rotten Tomatoes
|၇၀% (သုံးသပ်သူ ၉၄ ဦး)&lt;ref&gt;{{citation|url=https://www.rottentomatoes.com/m/the_secret_life_of_pets|title=The Secret Life of Pets|work=[[Rotten Tomatoes]]|publisher=[[Fandango Media]]|accessdate=2025-04-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250202194432/https://www.rottentomatoes.com/m/the_secret_life_of_pets|archivedate=2025-02-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|Metacritic
|၆၁/၁၀၀ (သုံးသပ်သူ ၁၉ ဦး)&lt;ref&gt;{{citation|title=The Secret Life of Pets Reviews|url=https://www.metacritic.com/movie/the-secret-life-of-pets|website=[[Metacritic]]|access-date=2025-04-05|language=en|url-status=live|archive-date=2025-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20250114230825/https://www.metacritic.com/movie/the-secret-life-of-pets/}}&lt;/ref&gt;
|-
|FilmAffinity
|၅.၇/၁၀ (သုံးသပ်သူ ၂၃.၀၄၃ ဦး)&lt;ref&gt;{{Citation|title=The Secret Life of Pets (2016)|url=https://www.filmaffinity.com/en/film412437.html|work=FilmAffinity|archive-url=https://web.archive.org/web/20250124042843/https://www.filmaffinity.com/en/film412437.html|language=en|access-date=2025-04-05|archive-date=2025-01-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|CineMagia
|၇.၆/၁၀&lt;ref&gt;{{Citation|title=The Secret Life of Pets - Singuri acasă (2016)|url=https://www.cinemagia.ro/filme/the-secret-life-of-pets-611517/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240910081603/https://www.cinemagia.ro/filme/the-secret-life-of-pets-611517/|archive-date=2024-09-10|access-date=2025-04-05|website=Cinemagia|language=ro}}&lt;/ref&gt;
|-
|PORT.hu
|၇.၈&lt;ref&gt;{{Citation|title=A kis kedvencek titkos élete|url=https://port.hu/adatlap/film/tv/a-kis-kedvencek-titkos-elete-the-secret-life-of-pets/movie-166227|access-date=2025-04-05|language=hu|work=PORT.hu|url-status=live|archive-date=2024-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20241230143243/https://port.hu/adatlap/film/tv/a-kis-kedvencek-titkos-elete-the-secret-life-of-pets/movie-166227}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[ဒေါ်ဘန်]]
|၇.၈/၁၀ (သုံးသပ်သူ ၃၁၆.၀၄၂ ဦး)&lt;ref&gt;{{citation|url=https://movie.douban.com/subject/21817627/|title=爱宠大机密|website=[[ဒေါ်ဘန်]]|access-date=2025-04-05|language=zh|archive-date=2025-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20250113210146/https://movie.douban.com/subject/21817627/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|အဒိုရိုစီနီမာ
|၄.၁/၅&lt;ref&gt;{{Citation|title=Pets: A Vida Secreta dos Bichos - Filme 2016|url=https://www.adorocinema.com/filmes/filme-237443/|access-date=2025-04-05|language=pt-BR|last=AdoroCinema|archive-url=https://web.archive.org/web/20241203180553/https://www.adorocinema.com/filmes/filme-237443/|archive-date=2024-12-03|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|AlloCiné
|၃.၆/၅&lt;ref&gt;{{Citation|last=AlloCiné|title=Comme des bêtes - Film 2016|url=https://www.allocine.fr/film/fichefilm_gen_cfilm=237443.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207051232/https://www.allocine.fr/film/fichefilm_gen_cfilm=237443.html|language=fr|access-date=2025-04-05|archive-date=2024-12-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|}

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

== ပြင်ပလင့်ခ် ==

* {{Official website|http://www.thesecretlifeofpets.com}}
* {{Rotten Tomatoes}}
* {{IMDb title|2709768}}
* {{Amg movie|593941}}
* {{mojo title|illumination2015}}
* {{metacritic film|the-secret-life-of-pets}}
* {{FilmAffinity|412437}}
* {{Douban|21817627}}
* {{Siamzone movie|8233}}

[[ကဏ္ဍ:၂၀၁၆ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]]
[[ကဏ္ဍ:အမေရိကန် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]]
[[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]]
[[ကဏ္ဍ:အမေရိကန် ကာတွန်းရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]]</text>
      <sha1>74en7q5rqw9c3c2ueiw8ser10lyevt5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အရေးပေါ်အခြေအနေ စီမံခန့်ခွဲမှု</title>
    <ns>0</ns>
    <id>268310</id>
    <revision>
      <id>1054731</id>
      <parentid>954136</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T21:35:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1054731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22983" sha1="ns77srn7w0pfjd3d86jtnq83bfl7pm1" xml:space="preserve">[[File:North Carolina National Guard (48677621826).jpg|thumb|နေရာရွှေ့ပြောင်းနိုင်သော အရေးပေါ်အခြေအနေ လုပ်ငန်းသုံး ယာယီစခန်း]]
'''အရေးပေါ်အခြေအနေ စီမံခန့်ခွဲမှု''' (သို့မဟုတ် '''ကပ်ဘေးအန္တရာယ်ဆိုင်ရာ စီမံခန့်ခွဲမှု''') ({{lang-en|Emergency management}}) သည် လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ဘေးအန္တရာယ်များကြောင့် ထိခိုက်ဆုံးရှုံးမှုဖြစ်နိုင်ချေကို လျှော့ချရန်သော်လည်းကောင်း၊ ဘေးအန္တရာယ်များကို မည်သို့ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းနိုင်ရန်သော်လည်းကောင်း လိုအပ်သည့် အခြေခံဘောင် (framework) ကို ဖန်တီးပေးသည့် သိပ္ပံပညာတစ်ခုနှင့် နည်းစနစ်တစ်ခုဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://training.fema.gov/hiedu/docs/emprinciples/0907_176%20em%20principles12x18v2f%20johnson%20(w-o%20draft).pdf|title=Emergency Management Definition, Vision, Missions, Principles|website=training.fema.gov|language=EN-US|access-date=2022-12-08|archive-date=1 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220901043941/https://training.fema.gov/hiedu/docs/emprinciples/0907_176%20em%20principles12x18v2f%20johnson%20(w-o%20draft).pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်ထူထောင်ရေး အလုပ်သမားများ၏ ဘေးကင်းကျန်းမာရေး==

ကပ်ဘေးအန္တရာယ်အပြီး ပြန်လည်ထူထောင်ရေးကာလတွင် သန့်ရှင်းရေးလုပ်ခြင်းသည် လုပ်ငန်းခွင်အန္တရာယ်များစွာ ပါဝင်သည်။ မကြာခဏဆိုသလို၊ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကြောင့် ထိခိုက်ပျက်စီးနေသည့် ဒေသတွင်းပတ်ဝန်းကျင်အခြေအနေများက အဆိုပါအန္တရာယ်များကို ပိုမိုဆိုးရွားစေပါသည်။ တာဝန်ရှိသူများနှင့် အလုပ်သမား ခေါင်းဆောင်များသည် အလုပ်သမားများအပေါ် အဆိုပါအန္တရာယ်များကို ထိတွေ့မှုနည်းပါးစေရန်နှင့် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသည့် အန္တရာယ်များကို ကြိုတင်ခန့်မှန်းကာ စေ့စေ့စပ်စပ်အကဲဖြတ်ခြင်း၊ သင့်လျော်သော ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ကာကွယ်ရေး ဝတ်စုံ (PPE)များ ပံ့ပိုးပေးခြင်း၊ အလုပ်ကို ဘေးရန်ကင်းကင်း လုပ်ဆောင်နိုင်ရန် လိုအပ်သော သိသင့်သိထိုက်သော သက်ဆိုင်ရာအချက်အလက်များကို ဖြန့်ဝေပေးခြင်းစသည်တို့ကို  ပြုလုပ်ပေးရန် တာဝန်ရှိပါသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.osha.gov/Publications/OSHA3698.pdf|title=OSHA Fact Sheet_Keeping Workers Safe During Disaster Cleanup and Recovery|date=2017-11-27}}&lt;/ref&gt;

== စီမံခန့်ခွဲမှု အဆင့်များ ==

အရေးပေါ်အခြေအနေ စီမံခန့်ခွဲမှုတွင်
* ကာကွယ်ခြင်း၊
* လျော့ပါးသက်သာအောင်ပြုခြင်း၊
* ကြိုတင်ပြင်ဆင်ခြင်း၊
* တုံ့ပြန်ဆောင်ရွက်ခြင်းနှင့်
* ပြန်လည်ထူထောင်ခြင်း
ဟူသော အဆင့် ၅-ခု ပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mission Areas |url=https://www.fema.gov/mission-areas |website=Federal Emergency Management Agency |publisher=United States Department of Homeland Security |access-date=5 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200103230309/http://fema.gov/mission-areas |archive-date=3 January 2020}}&lt;/ref&gt; 

=== ကာကွယ်ခြင်း ===

=== လျော့ပါးသက်သာအောင်ပြုခြင်း ===

=== ကြိုတင်ပြင်ဆင်ခြင်း ===

=== တုံ့ပြန်ဆောင်ရွက်ခြင်း ===

=== ပြန်လည်ထူထောင်ခြင်း ===
လူသားများ၏ အသက်အန္တရာယ်ကို ချက်ချင်းခြိမ်းခြောက်မှု ရပ်တန့်သွားပြီးနောက် ပြန်လည်ထူထောင်ရေးအဆင့်ကို စတင်ရမည် ဖြစ်သည်။ ပြန်လည်ထူထောင်ရေးအဆင့်၏ အနီးဆုံးပန်းတိုင်မှာ ဘေးအန္တရာယ်ထိခိုက်ထားသည့်နေရာကို တတ်နိုင်သမျှ မူလအခြေအနေသို့ မြန်မြန်ပြန်လည်ရောက်ရှိစေရန် ဖြစ်သည်။ ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေးကာလအတွင်း အဆောက်အဦးတို့၏ တည်နေရာနှင့် အသုံးပြုမည့် ဆောက်လုပ်ရေးပစ္စည်းများကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားရန် အကြံပြုထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Akcay |first1=Cemil |last2=Şolt |first2=Ayşen |last3=Korkmaz |first3=Nail Mahir |last4=Sayin |first4=Baris |date=2020-11-01 |title=A proposal for the reconstruction of a historical masonry building constructed in Ottoman Era (Istanbul) |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352710220303478 |journal=Journal of Building Engineering |volume=32 |pages=101493 |doi=10.1016/j.jobe.2020.101493 |s2cid=219501770 |issn=2352-7102}}&lt;/ref&gt;

ရိုးရှင်းမျှတသော အစားအစာများကို ဗီတာမင်ဆေးပြားများ၊ ဂျုံလုံးများ၊ ပဲများ၊ နို့ခြောက်၊ ပြောင်းနှင့် ဟင်းချက်ဆီတို့မှ တည်ဆောက်နိုင်ပါသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fema.gov/ |title=Federal Emergency Management Agency |publisher=FEMA.gov |access-date=2013-08-11}}&lt;/ref&gt; ဟင်းသီးဟင်းရွက်များ၊ သစ်သီးဝလံများ၊ ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်များနှင့် အသားများကို တတ်နိုင်သမျှ ပြင်ဆင် ထည့်သွင်းထားနိုင်ပါသည်။&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Galhena |first1=Dilrukshi Hashini |last2=Freed |first2=Russell |last3=Maredia |first3=Karim M. |date=2013-05-31 |title=Home gardens: a promising approach to enhance household food security and wellbeing |journal=Agriculture &amp; Food Security |volume=2 |issue=1 |pages=8 |doi=10.1186/2048-7010-2-8 |issn=2048-7010 |doi-access=free |bibcode=2013AgFS....2....8G }}&lt;/ref&gt;

==== စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ရှေးဦးအကူအညီ ====
သဘာဝဘေးအန္တရာယ် ကျရောက်ပြီးပြီးခြင်း သဘာဝဘေးဒဏ်သင့်ပြည်သူများအား လက်ရှိဆိုးဝါးနေဆဲ အခြေအနေအတွင်း နေထိုင်ရှင်သန်တတ်ရန်နှင့် ပြန်လည်ထူထောင်ရေးအတွက် လေ့ကျင့်သင်ကြားထားသော လူပုဂ္ဂိုလ်များမှ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ရှေးဦးအကူအညီကို ဆောင်ရွက်ပေးသင့်ပါသည်။&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite journal|last=Hennebert|first=Marc-Antonin|date=2009|title=Cross-Border Social Dialogue and Agreements: An Emerging Global Industrial Relations Framework?, Sous la direction de Konstantinos Papadakis, Genève : Institut international d'études sociales, Organisation internationale du travail, 2008, 288 p., ISBN 978-92-9014-862-3 (print) et ISBN 978-92-9014-863-0 (web pdf).|url=https://archive.org/details/sim_relations-industrielles_summer-2009_64_3/page/530|journal=Relations Industrielles|volume=64|issue=3|pages=530|doi=10.7202/038555ar|issn=0034-379X|doi-access=}}&lt;/ref&gt; လေ့ကျင့်သင်ကြားထားသော ထောက်ပံ့ရေးလုပ်သားများသည် စားနပ်ရိက္ခာနှင့် ရေကဲ့သို့သော အခြေခံလိုအပ်ချက်များ ပြည့်ဝစေရန် အကူအညီများ၊ လိုအပ်သော သတင်းအချက်အလက်များကိုနှင့် ဝန်ဆောင်မှုများပေးနိုင်သော နေရာဌာနနှင့် တာဝန်ခံနိုင်သူများထံသို့ လမ်းညွှန်ပေးခြင်းများ စသည့် လက်တွေ့ကျသော ပံ့ပိုးကူညီမှုများကို ပြုလုပ်ပေးနိုင်ပါသည်။  စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ရှေးဦးအကူအညီပေးခြင်းမှာ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ရှေးဦးသူနာပြုစုနည်းနှင့် ဆင်တူပြီး ဝန်ဆောင်မှုပေးသူများသည် လိုင်စင်ရ ဆရာဝန်များ ဖြစ်ရန်မလိုအပ်ပါ။ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ရှေးဦးသူနာပြုစုခြင်း၏ ပန်းတိုင်မှာ လူမှု၊ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပံ့ပိုးကူညီမှု၊ မျှော်လင့်ချက်ရှိသော ငြိမ်သက်ပြီး ဘေးကင်းသည့် ပတ်ဝန်းကျင်ကို ပံ့ပိုးပေးပြီး၊ ကပ်ဘေးသင့်ပြည်သူပြည်သားများကိုယ်တိုင် ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ်သော်လည်းကောင်း၊ ၎င်းတို့၏ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းကိုသော်လည်းကောင်း ပြန်လည်ကူညီနိုင်စေခြင်းဖြင့် ၎င်းတို့၏ ရေရှည်ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာစေရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;

ကပ်ဘေးသင့်သူများတွင် ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သော  စိတ်ဖိစီးမှု လက္ခဏာများကို သိထားသင့်ပါသည်။ အရွယ်ရောက်ပြီးသူများတွင် အောက်ပါလက္ခဏာများရှိနေပါက၊ ၎င်းတို့အား အကျပ်အတည်းဆိုင်ရာ အကြံဉာဏ်ပေးခြင်း သို့မဟုတ် စိတ်ဖိစီးမှုစီမံခန့်ခွဲမှုအကူအညီ လိုအပ်နိုင်သည်။

* မိမိ၏အတွေးများကို သူများနားလည်‌အောင် မရှင်းပြနိုင်ခြင်း။
* အိပ်မ‌‌ပျော်နိုင်ခြင်း။
* သူတို့ဘဝတွင် နေထိုင်မှုဟန်ချက်ထိန်းရန် ခက်ခဲလာခြင်း။
* ဒေါသထွက်စိတ်တိုလွယ်လာခြင်း။
* မူးယစ်ဆေးဝါးနှင့်အရက်သေစာ သုံးစွဲမှု တိုးလာခြင်း။
* အာရုံမစူးစိုက်နိုင်ခြင်း။ လုပ်ကိုင်စွမ်းဆောင်ရည် ညံ့ဖျင်းလာခြင်း။
* ခေါင်းကိုက်ခြင်း/ အစာအိမ်ပြဿနာများ မကြာခဏ ကြုံ‌တွေ့ရခြင်း။
* ဥမင်လိုဏ်ခေါင်းအမြင် (ဘေးပတ်ဝန်းကျင်အမြင်ဆုံးရှုံးပြီး မျက်စိမြင်ကွင်း လျော့နည်းလာခြင်း)/ အကြားအာရုံများ အားနည်းလာခြင်း။
* အအေးမိခြင်း သို့မဟုတ် တုပ်ကွေးကဲ့သို့ လက္ခဏာများ မကြာခဏ ခံစားလာရခြင်း။
* စိတ်ရှုပ်ထွေးခြင်း။
* အာရုံစူးစိုက်ရန်ခက်ခဲခြင်း။ အိမ်မှ ထွက်ခွာရန် ဝန်လေးခြင်း။
* စိတ်ဓာတ်ကျခြင်း၊ ဝမ်းနည်းခြင်း။
* မျှော်လင့်ချက်ကင်းမဲ့သော ခံစားချက်များ ရှိလာတတ်ခြင်း။
* စိတ်ဓာတ်အတက်အကျမြန်ပြီး မကြာခဏ ငိုတတ်ခြင်း။
* ရှင်သန်နေရခြင်းကို အပြစ်တစ်ခုအဖြစ်မြင်ခြင်း နှင့် မိမိကိုယ်ကို သံသယရှိနေခြင်း။
* လူစုလူဝေး၊ သူစိမ်းများနှင့် ပတ်သက်ဆက်ဆံရမည်ကိုကြောက်ခြင်း၊ တစ်ယောက်တည်းနေရခြင်းကိုလည်း ကြောက်ခြင်း။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.fema.gov/coping-disaster#4 |title=Coping with Disaster |publisher=FEMA.gov |date=2015-01-31 |access-date=2015-03-08}}&lt;/ref&gt;

အောက်ပါတို့သည် သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ဆိုင်ရာ စိတ်ဖိစီးမှုများကို လျော့ပါးသက်သာစေရန် နည်းလမ်းများဖြစ်သည်။

* ဒေါသ၊ ဝမ်းနည်းမှုနှင့် အခြားခံစားချက်များကို မည်မျှပင် ပြောထုတ်ရန်  ခက်ခဲနေသော်လည်း တစ်စုံတစ်ဦးနှင့် ကြိုးစားပြီး ပြောဆိုဆွေးနွေးပါ။
* ဘေးအန္တရာယ်လွန် စိတ်ဖိစီးမှုကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းသည့် ကျွမ်းကျင်သော အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်များထံမှ အကူအညီရယူပါ။
* ဤဆိုးရွားသောဖြစ်ရပ်အတွက် သင့်ကြောင့်ဟု ကိုယ့်ကိုယ်ကို အပြစ်မတင်ပါနှင့်။ ကယ်ဆယ်ရေးလုပ်ငန်းတွင် တိုက်ရိုက်မကူညီနိုင်ဟု သင်ခံစားပြီး စိတ်ပျက်မနေပါနှင့်။
* ကျန်းမာသောအစာစားခြင်း၊ အနားယူခြင်း၊ လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ခြင်း၊ အပန်းဖြေခြင်းနှင့် တရားထိုင်ခြင်းတို့ဖြင့် သင့်ကိုယ်ပိုင်ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ သက်သာရာရလာစေရန် ခြေလှမ်းများလုပ်ဆောင်ပါ။
* သင်ကိုယ်တိုင်နှင့် သင့်မိသားစုအပေါ်  ကြီးမားသောအဆမတန်တာဝန်များ မလုပ်မိအောင် ကန့်သတ်ကာ၊  မိသားစုနှင့် နေ့စဉ်လုပ်ရိုးလုပ်စဉ် လုပ်ငန်းများအတိုင်းသာ လည်ပတ်နိုင်ရန် ထိန်းသိမ်းပါ။
* မိသားစုနဲ့ သူငယ်ချင်းများနှင့် အချိန်ကုန်လွန်အောင် ကြိုးစားပါ။
* အထိမ်းအမှတ်ပွဲတွေမှာ ပါဝင်ပါ။
* မိသားစု၊ သူငယ်ချင်းများနှင့် ဘာသာရေးအဖွဲ့အစည်းများ၏ လက်ရှိပံ့ပိုးကူညီမှုအဖွဲ့များကို အသုံးပြုပါ။
* သင်၏ ဘေးအန္တရာယ်ဆိုင်ရာထောက်ပံ့ရေးပစ္စည်းများကို ပြန်လည်သိုလှောင်ခြင်းနှင့် သင့်မိသားစု ဘေးအန္တရာယ်ကာကွယ်မှု အစီအစဉ်များကို ကြိုတင်ပြင်ဆင်ခြင်းဖြင့် အနာဂတ်ဖြစ်ရပ်များအတွက် သင်သည် အဆင်သင့်ဖြစ်ကြောင်း သေချာပါစေ။ ဤသို့ အပြုသဘောဆောင်သော လုပ်ရပ်များကို လုပ်ခြင်းဖြင့် စိတ်သက်သာရာ ရစေနိုင်ပါသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.fema.gov/coping-disaster#4 |title=Coping with Disaster |publisher=FEMA.gov |date=2015-01-31 |access-date=2015-03-08}}&lt;/ref&gt;

==== ကလေးငယ်များ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပြဿနာများကို ကာကွယ် ဖြေရှင်းခြင်း ====
သတင်းမီဒီယာများသို့ ထိတွေ့မှုကို စောင့်ကြည့်ပြီး ကန့်သတ်ပါ။
ဘေးဥပဒ်နှင့်ပတ်သက်သည့် သတင်းဖော်ပြမှုသည် ကလေးငယ်များတွင် ကြောက်ရွံ့မှုနှင့် စိတ်ရှုပ်ထွေးမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပြီး စိုးရိမ်ပူပန်မှုကို လှုံ့ဆော်ပေးနိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် ကြီးမားသော ဘေးအန္တရာယ်များ သို့မဟုတ် ကြီးမားသော ပစ္စည်းများ ပျက်စီးမှုနှင့် အသက်ဆုံးရှုံးမှုများ ဖြစ်ပွားသည့် အကြမ်းဖက် ဖြစ်ရပ်များသည် ကလေးငယ်များ၏စိတ်အတွေးအပေါ် အထူးသက်ရောက်နိုင်ပေသည်။ အထူးသဖြင့် ကလေးသူငယ်များအတွက်၊ အဖြစ်အပျက်တစ်ခု၏ ထပ်ခါတလဲလဲပုံများကို သတင်းတွင်မြင်ရခြင်းအားဖြင့် အဆိုပါအဖြစ်အပျက်သည် ထပ်ခါထပ်ခါ ထပ်ခါထပ်ခါ ဖြစ်နေသည်ဟု တလွဲယုံကြည်စေနိုင်သည်။

မိဘများသည် ကလေးများအား ရုပ်မြင်သံကြားကြည့်ရှုရာတွင် သို့မဟုတ် ဘေးဥပဒ်နှင့်ပတ်သက်သည့်ပုံများ သို့မဟုတ် သတင်းများပြသသည့်နေရာတွင် အင်တာနက်အသုံးပြုခွင့်ပေးပါက၊ မိဘများအနေဖြင့် ၎င်းအဖြစ်ဆိုးများနှင့် ပတ်သက်ပြီး ရှင်းလင်းချက်ပေးရန်အတွက် ကလေးများနှင့်အတူရှိသင့်သည်။ မိဘများက စိုးရိမ်ပူပန်မှုဖြစ်စေသောအချက်အလက်များကို ကလေးငယ်များထိတွေ့မှုကို သင့်တော်သလို စောင့်ကြည့် ကန့်သတ်ခြင်းရမည်လည်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.fema.gov/coping-disaster#4 |title=Coping with Disaster |publisher=FEMA.gov |date=2015-01-31 |access-date=2015-03-08}}&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:အရေးပေါ် စီမံခန့်ခွဲမှု| ]]</text>
      <sha1>ns77srn7w0pfjd3d86jtnq83bfl7pm1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဇော်ဦး (သံအမတ်ကြီး)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>271392</id>
    <revision>
      <id>1054790</id>
      <parentid>908222</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T05:47:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Salai Rungtoi</username>
        <id>22844</id>
      </contributor>
      <origin>1054790</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7417" sha1="3lcmnns10yyq1lpto7hh5zrh6bayhxo" xml:space="preserve">{{Short description|မြန်မာ သံအမတ်ကြီး}}{{Infobox officeholder|name=ဇော်ဦး|honorific prefix=သံအမတ်ကြီး|office=[[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]ဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီး|termstart=၁၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄|predecessor=[[မိုးကျော်အောင်]]|appointer=[[မင်းအောင်လှိုင်]]|office1=[[အီရန်နိုင်ငံ]]ဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီး|term_start=|termstart2=၁၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅|appointer1=|appointer2=[[မင်းအောင်လှိုင်]]|predecessor2=မိုးကျော်အောင်|alma_mater=[[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)]]|spouse=ဒေါ်ပွင့်နွယ်ဝေ|education=*B.Sc
*M.Sc|termend=၂၁ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆|successor=အေးမင်းထွေး}}{{Distinguish|ဇော်ဦး (ဒေါက်တာ)}}
'''ဦးဇော်ဦး'''သည် မြန်မာ့[[တပ်မတော်]]မှ အငြိမ်းစားအရာရှိတစ်ဦးဖြစ်ပြီး လက်ရှိတွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီး အဖြစ်တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသည်။&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/61620|title=ဦးဇော်ဦး အား အိန္ဒိယသမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်|publisher=Ministry of Information|accessdate=2025-6-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250620134927/https://www.moi.gov.mm/news/61620|archivedate=2025-6-20}}&lt;/ref&gt;

== ပညာအရည်အချင်း ==
ဦးဇော်ဦးသည် [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|မြန်မာနိုင်ငံ စစ်တက္ကသိုလ်]] (Defence Services Academy) မှ သိပ္ပံဘွဲ့ (B.Sc - D.S.A) ရရှိခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ကာကွယ်ရေးဆိုင်ရာ မဟာဘွဲ့ (Master of Defence Studies) နှင့် ဥပဒေဒီပလိုမာဘွဲ့လွန် (Postgraduate Diploma in Law) များကိုလည်း ရရှိထားသူဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.myanmedelhi.com/ambassador/|title=Biographical Information|publisher=Myanmar Embassy in New Delhi|accessdate=2025-6-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250620135555/https://www.myanmedelhi.com/ambassador/|archivedate=2025-6-20}}&lt;/ref&gt;

== ဝန်ထမ်းဘဝ ==
ဦးဇော်ဦးသည် ၂၀၁၉ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလမှ ၂၀၂၃ ခုနှစ် မေလအထိ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာစစ်သံမှူး (ကြည်း၊ ရေ၊ လေ) အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၎င်း၏ သံတမန်လုပ်ငန်းကို ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် စတင်ခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာ ၁၄ ရက်တွင် ဦးဇော်ဦးကို နစကအစိုးရ၏ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် မင်းအောင်လှိုင်ကအိန္ဒိယသမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ အထူးအာဏာကုန်လွှဲအပ်ခြင်းခံရသော ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် သံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်လိုက်သည်။&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉ ရက်တွင် ဦးဇော်ဦးကို နစကအစိုးရ၏ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် မင်းအောင်လှိုင်က ၎င်း၏လက်ရှိ တာဝန်ဝတ္တရားများအပြင် အီရန်အစ္စလာမ်မစ်သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ အထူးအာဏာကုန်လွှဲအပ် ခြင်းခံရသော ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် သံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပူးတွဲခန့်အပ်လိုက်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mofa.gov.mm/%E1%80%9E%E1%80%B6%E1%80%A1%E1%80%99%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8-%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%87%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%A1%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%A1/|title=သံအမတ်ကြီး ဦးဇော်ဦးအား အီရန်အစ္စလာမ်မစ်သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပူးတွဲခန့်အပ်}}&lt;/ref&gt; ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၁၀ ရက်တွင် တီဟီရန်မြို့ရှိ သမ္မတနန်းတော်၌ အီရန်အစ္စလာမ်မစ် သမ္မတနိုင်ငံ သမ္မတမစ္စတာ မာဆော့ပါဇက်ရှ်ကီရမ်ထံ သံအမတ်ကြီး ဦးဇော်ဦးသည် ၎င်း၏ ခန့်အပ်လွှာကို ပေးအပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/73529|title=သံအမတ်ကြီး ဦးဇော်ဦး အီရန်အစ္စလာမ်မစ်သမ္မတနိုင်ငံ သမ္မတထံ ခန့်အပ်လွှာပေးအပ်|accessdate=10 August 2025|publisher=Ministry of Information}}&lt;/ref&gt;

== ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဆိုင်ရာ အချက်အလက် ==
ဦးဇော်ဦးသည် ဒေါ်ပွင့်နွယ်ဝေ နှင့် လက်ထပ်ထားပြီး သမီးတစ်ဦး ထွန်းကားခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ သံအမတ်ကြီးများ]]
[[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မွေးဖွားခုနှစ် မသိရှိရသူများ (သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ)]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:စစ်တက္ကသိုလ် ကျောင်းဆင်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:စစ်မှုထမ်းဟောင်း သံအမတ်ကြီးများ]]</text>
      <sha1>3lcmnns10yyq1lpto7hh5zrh6bayhxo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>၂၀၂၆</title>
    <ns>0</ns>
    <id>280044</id>
    <revision>
      <id>1054788</id>
      <parentid>1053733</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T05:45:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Salai Rungtoi</username>
        <id>22844</id>
      </contributor>
      <comment>/* စက်တင်ဘာ */</comment>
      <origin>1054788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="187569" sha1="skaazvho9wpqat7icw0cmiykbrc5ph0" xml:space="preserve">{{Events by month|၂၀၂၆|prefix=မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/}}{{Year nav|2026}}
{{Year article header|2026}}

== ဖြစ်ပွားဆဲ ဖြစ်ရပ်များ ==

* [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]]
* [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]
* [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု]]
* [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]သက်တမ်း
* [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]]သက်တမ်း

== အဓိက ဖြစ်ရပ်များ ==

=== ဇန်နဝါရီ ===

* [[၁ ဇန်နဝါရီ]] - [[ဘူလ်ဂေးရီးယားနိုင်ငံ]]သည် [[ယူရို|ယူရိုငွေကြေး]]ကို စတင်အသုံးပြုခဲ့ပြီး ယူရိုဇုန်၏ ၂၁ ခုမြောက် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite press release|title=Bulgaria ready to use the euro from 1 January 2026: Council takes final steps|date=July 8, 2025|publisher=Council of the European Union|url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2025/07/08/bulgaria-ready-to-use-the-euro-from-1-january-2026-council-takes-final-steps/}}&lt;/ref&gt;

* [[၅ ဇန်နဝါရီ]] - [[ကော်သူးလေတပ်မတော် (KTLA)]]က မြန်မာနိုင်ငံက ခွဲထွက်ပြီး ကော်သူးလေသမ္မတနိုင်ငံ တည်ထောင်လိုက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=ကော်သူးလေနိုင်ငံသစ် ကြေညာ၊ သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်စောနယ်ဒါးမြ တာဝန်ယူ |url=https://burmese.dvb.no/post/740655 |access-date=8 Jan 2026 |website=DVB}}&lt;/ref&gt;
* [[၉ ဇန်နဝါရီ]] - မြန်မာနိုင်ငံနှင့် [[ဆိုမာလီယာနိုင်ငံ]]တို့သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၉ ရက်မှစတင်၍ နှစ်နိုင်ငံအကြား သံအမတ်ကြီးအဆင့်ဖြင့် သံတမန်အဆက်အသွယ် ထူထောင်ကြသည်။ ဆိုမာလီယာဖက်ဒရယ် သမ္မတနိုင်ငံသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ (၁၂၇) နိုင်ငံမြောက် သံတမန်အဆက်အသွယ်ထူထောင်သည့် နိုင်ငံဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်နှင့် ဆိုမာလီယာဖက်ဒရယ်သမ္မတနိုင်ငံတို့အကြား သံတမန်အဆက်အသွယ်ထူထောင် |url=https://www.mdn.gov.mm/my/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaanng-chiumaaliiyaaphkdrysmmttniungngnttiuakaa |url-status=live |access-date=၁၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ |website=Myanmar Digital News}}&lt;/ref&gt;
* [[၁၁ ဇန်နဝါရီ]] - [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] ၏ အပိုင်း (၂) ကို  မြို့နယ်ပေါင်း ၁၀၀ ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံ၏ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း(၂) ကျင်းပပြီးစီး |url=https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/nm-2611131/ |access-date=2026-02-28 |language=en-US |archive-date=1 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260201035017/https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/nm-2611131/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=■ ရွေးကောက်ပွဲအပိုင်း(၂)တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ်များ၌ မဲပေးမှုများ ပြီးဆုံး၍ မဲရုံများစတင်ပိတ်သိမ်း |url=https://news-eleven.com/article/309049 |access-date=2026-02-28 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
* [[၂၄ ဇန်နဝါရီ]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁/၂၀၂၆ ဖြင့် [[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး]]ဥပဒေကို တတိယအကြိမ်ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံးဥပဒေကို တတိယအကြိမ်ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ |url=http://www.mdn.gov.mm/my/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaa-amiusaakaakyrennglunkhunrekeaangcii |access-date=2026-03-13 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}&lt;/ref&gt;                 
* [[၂၅ ဇန်နဝါရီ]] - [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] ၏ အပိုင်း (၃) ကို  မြို့နယ်ပေါင်း ၆၁ ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ဇန်နဝါရီ ၂၅ ရက်(တနဂ်​နွေ​နေ့)တွင် ကျင်းပမည့် ​ရွေး​ကောက်ပွဲအပိုင်း(၃)တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ် ၆၁ မြို့နယ် |url=https://news-eleven.com/article/309419 |access-date=2026-02-28 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
* [[၂၇ ဇန်နဝါရီ]] - ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းထွန်းနောင်]]အား စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ မူလတာဝန်များသို့ ပြန်လည်ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်း၏နေရာတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဖုန်းမြတ်]]ကို ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးအဖြစ် အစားထိုးခန့်ထားသဖြင့် [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကောင်မရှင်]]အဖွဲ့ဝင်သစ် ဖြစ်လာသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=ပြည်ထဲ​ရေးဝန်ကြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းထွန်း​နောင်အား စစ်ဘက်မူလတာဝန် ပြန်လည်ထမ်းဆောင်စေပြီး ၎င်း၏​နေရာတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးဖုန်းမြတ်အား ခန့်အပ်|url=https://news-eleven.com/article/309488|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-06|language=my}}&lt;/ref&gt;
* [[၂၉ ဇန်နဝါရီ]] - ယခင်​အရေးပေါ် အခြေအနေ​ကြေညာထားသည့် ၆၃ မြို့နယ်တွင် အရေးပေါ် အခြေအနေ​နှင့် စစ်အုပ်ချုပ်​ရေးအမိန့်ကို ​ရက်​ ၉၀ ဆက်လက်တည်ရှိ​ကြောင်း အမိန့်များကို ကြေညာခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအမိန့်ဆက်လက်ထုတ်ပြန်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/76504 |access-date=2026-02-27 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ယခင်​အရေးပေါ် အခြေအနေ​ကြေညာထားသည့် ၆၃ မြို့နယ်တွင် အရေးပေါ်အခြေအနေ​နှင့် စစ်အုပ်ချုပ်​ရေးအမိန့်ကို ရက်​ ၉၀ ဆက်လက်တည်ရှိ​​ကြောင်းကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/309542 |access-date=2026-02-27 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;

=== ဖေဖော်ဝါရီ ===

* [[၃ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[ပြည်ထောင်စုအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ]]ကို [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ဥပဒေအမှတ် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ပြဋ္ဌာန်းဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ 
* [[၇ ဖေဖော်ဝါရီ]] - ၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွက် [[မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု]] ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခြင်းအခမ်းအနားကို နေပြည်တော်ရှိ  MICC -1 ခန်းမတွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ အကောင်းဆုံးရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားဆုကို &quot;''[[ပန်းမြိုင်လယ်မှ ဥယျာဉ်မှူး]]''&quot;ဇာတ်ကားက ရရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=■၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွက် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆုများ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ပွဲ ပြုလုပ် |url=https://news-eleven.com/article/309744 |access-date=2026-02-22 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt; 
* [[၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ]] - နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက [[တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံ]]၏ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ သံရုံး ယာယီတာဝန်ခံကို မြန်မာနိုင်ငံကနေ ထွက်ခွာရန် ညွှန်ကြားခဲ့သည်။ 
* [[၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[မြန်မာ့တော်ဝင်နဂါးတပ်တော်|ဗမာအမျိုးသားတော်လှန်ရေးတပ်မတော်]]၏ အဖွဲ့ခေါင်းဆောင် [[ဗိုလ်နဂါး]]သည် မြန်မာ့တပ်မတော်ထံ လက်နက်ချခဲ့သည်။ 

* [[၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်]]မှ ထွက်ခွာရန် ပြင်ဆင်နေသည့် [[မြန်မာအမျိုးသား လေကြောင်းလိုင်း|မြန်မာအမျိုးသားလေကြောင်းလိုင်း]] ၏ ATR-72-600 အမျိုးအစား ခရီးသည်တင်လေယာဉ်ကို FPV Suicide Drone များဖြင့် ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့မှု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး လေယာဉ်၏ ခေါင်းပိုင်း၊ ကိုယ်ထည်အလယ်ပိုင်းနှင့် နောက်မီးပိုင်းတို့တွင် ဗုံးစထိမှန်၍ အနည်းငယ်ပျက်စီးခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=မြစ်ကြီးနားလေဆိပ် တိုက်ခိုက်ခံရပြီးနောက် လေယာဉ်ခရီးစဉ်များ ဖျက်သိမ်းထား |url=https://npnewsmm.com/news/699966621a20c677ac351113 |url-status=live |website=NP News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2026-02-21 |title=မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်မှာ ခရီးသည်တင်လေယာဉ် တိုက်ခိုက်ခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/02/21/mna-airline-rebel-drone-burma-junta/ |access-date=2026-02-22 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}&lt;/ref&gt;
* [[၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ]] - တတိယအကြိမ်မြောက် လွှတ်တော်အသီးသီး၏ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးများကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လအတွင်း ကျင်းပသွားမည်ဖြစ်ရာ [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]ကို (၁၆) ရက်နေ့၊ [[အမျိုးသားလွှတ်တော်]]ကို (၁၈) ရက်နေ့နှင့် တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်လွှတ်တော်များကို (၂၀) ရက်နေ့တို့တွင် အသီးသီးစတင်ကျင်းပရန် ကြေညာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ကျင်းပရန်ခေါ်ယူခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/80312 |access-date=2026-02-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ကျင်းပရန်ခေါ်ယူခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/80315 |access-date=2026-02-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကျင်းပရန်ခေါ်ယူခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/80316 |access-date=2026-02-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[၂၄ ဖေဖော်ဝါရီ]] - ရန်ကုန်မြို့ရှိ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ [[ဖင်လန်နိုင်ငံ]]သံရုံးကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၂၈) ရက်နေ့၌ ပိတ်သိမ်းမည်ဟု တရားဝင်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=■ ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဖင်လန်နိုင်ငံသံရုံး ပိတ်သိမ်းမည် |url=https://news-eleven.com/article/310071 |access-date=2026-02-24 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
* [[၂၆ ဖေဖော်ဝါရီ]] -  အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၉/၂၀၂၆ ဖြင့် [[အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80422|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-02-27|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု]]: [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]နှင့် [[အစ္စရေးနိုင်ငံ|အစ္စရေး]]နိုင်ငံတို့သည် [[အီရန်နိုင်ငံ]]အတွင်း တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ နိုင်ငံတော်ခေါင်းဆောင်ကြီး အလီ ခါမေနီ အပါအဝင် အဆင့်မြင့်အရာရှိကြီး အများအပြား သေဆုံးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |date=28 February 2026 |title=US and Israel carry out joint attack on Iran as Tehran launches retaliatory strikes |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cn5ge95q6y7t |access-date=28 February 2026 |publisher=BBC News}}&lt;/ref&gt; ယင်းကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် အီရန်က ပင်လယ်ကွေ့ဒေသရှိ အမေရိကန်စစ်အခြေစိုက်စခန်းများကို လက်တုံ့ပြန်တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |date=28 February 2026 |title=US and Israel attack Iran as Trump says ‘major combat operations’ under way – live |url=https://www.theguardian.com/world/live/2026/feb/28/israel-attacks-iran-as-blasts-heard-in-tehran-live-updates?page=with:block-69a2c4c98f08e575db5bd4de#block-69a2c4c98f08e575db5bd4de |access-date=28 February 2026 |publisher=The Guardian}}&lt;/ref&gt;

=== မတ် ===

* [[၁ မတ်]] - မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[မင်းတုန်းမြို့နယ်]]၊ အနောက်ဘက် ရှစ်မိုင်ခန့်အကွာ ရခိုင်ရိုးမတောင်ခြေရှိ ပြောင်းရွာဝန်းကျင်ကို လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ သေဆုံးသူ ၂၅ ဦး ရှိခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |last=ခင်ရီရီဇော် |date=2026-03-02 |title=မင်းတုန်းမြို့အနောက်ဘက် ရခိုင်ရိုးမတောင်ခြေရှိ ကုန်တင်ကားရပ်နားစခန်းကို ဗုံးကြဲ၊ ၂၅ ဦးသေဆုံး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73008/ |access-date=2026-03-02 |website=Myanmar Now |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မင်းတုန်းမြို့နယ်၌ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကုန်သည်နှင့် ကားသမား ၂၅ ဦး သေဆုံး |url=https://burmese.dvb.no/post/748482 |access-date=2026-03-02 |website=မကွေးတိုင်း၊ မင်းတုန်းမြို့နယ်၊ ပြောင်းကျေးရွာအနားရှိ ကုန်ကားတွေ ရပ်နားထားတဲ့ နေရာကို စစ်ကောင်စီတပ်က လေကြောင်းကနေ ဗုံးကြဲတိုက်ခဲ့တာကြောင့် ရခိုင်ကုန်သည်နဲ့ ကားသမား အပါအဝင် ၂၅ ယောက် သေဆုံးပြီး ပြင်းထန… |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[၂ မတ်]] - [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]]သည် [[တောင်သူလယ်သမားနေ့]] အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် အမိန့်အမှတ် ၆/၂၀၂၆ ဖြင့် အကျဉ်းသား/သူ (၂၈၂၅) ဦး&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80494 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;၊ အမိန့်အမှတ် ၇/၂၀၂၆ ဖြင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား/သူ (၁၀) ဦး&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80496 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;၊ အမိန့်အမှတ် ၈/၂၀၂၆ ဖြင့် အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေပုဒ်မ ၅၀(ည) နှင့်  ၅၂(က) အရ ပြစ်မှုကျခံနေရသည့် ၇,၃၃၇ ဦး တို့အား လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ပေးခဲ့ပြီး&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80498 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;၊​ အမိန့်အမှတ် ၉/၂၀၂၆ ဖြင့် အဆိုပါ အဆိုပါပုဒ်မများအရ တရားစွဲဆိုခံထားရကာ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်နေသူ ၁၂,၄၈၇ ဦး နှင့် သက်ဆိုင်သည့် အမှုပေါင်း ၉,၅၃၂ မှုကို ပိတ်သိမ်းပေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေပုဒ်မ ၅ဝ(ည)၊ ၅၂(က) ဖြင့် ကြားနာစစ်ဆေးဆဲအမှုများကိုပိတ်သိမ်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80500 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[၃ မတ်]] - [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု|အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသအတွင်း၌ စစ်ရေး ပဋိပက္ခများကြောင့်]]  လောင်စာဆီတင်သွင်းသည့်သင်္ဘောများဖြင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရာ ရေလမ်းကြောင်း တစ်လျှောက်တွင် အတားအဆီး၊ အဟန့်အတားပိတ်ဆို့မှုများကြောင့် စက်သုံးဆီ ခြိုးခြံချွေတာသုံးစွဲရေးအတွက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၇ ရက်မှစတင်၍ ပုဂ္ဂလိက ပိုင်ယာဉ်များ လစဉ် စုံရက်များတွင် စုံအက္ခရာနှင့် မ ရက်များတွင် မ အက္ခရာ နံပါတ်ပါယာဉ်များ ​မောင်းနှင်အသုံးပြုရန် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] သတင်းထုတ်ပြန်​ရေးအဖွဲ့က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=စက်သုံးဆီ ခြိုးခြံချွေတာသုံးစွဲရေးအတွက် ပြည်သူသို့ အသိပေးကြေညာချက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80530 |access-date=2026-03-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[၄ မတ်]] - 
** သင်ကြားရေးဗီဇာ (Study Visa) ဖြင့် ဝင်ရောက်လာပြီး နိုင်ငံရေးခိုလှုံခွင့် လျှောက်ထားသူများ တိုးလာနေမှုကြောင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]အပါအဝင် [[အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ|အာဖဂန်နစ္စတန်]]၊ [[ဆူဒန်နိုင်ငံ|ဆူဒန်]] နှင့် [[ကင်မရွန်းနိုင်ငံ|ကင်မရွန်း]] စုစုပေါင်း နိုင်ငံ ၄ နိုင်ငံမှ လျှောက်ထားသူများအတွက် ဗီဇာ ထုတ်ပေးမှုကို ရပ်ဆိုင်းထားကြောင်း [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံအစိုးရ]] က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=မြန်မာအပါအဝင် နိုင်ငံလေးနိုင်ငံမှ ကျောင်းသားများကို ကျောင်းသားဗီဇာထုတ်ပေးမှု ရပ်ဆိုင်းလိုက်သည်ဟု ဗြိတိန်ကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/310263 |access-date=2026-03-04 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
** ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]]သည် [[စစ်ဘက်ရေးရာ လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့|စရဖ အရာရှိချုပ်]]အဖြစ်မှ [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း)]] အဖြစ်သို့ ရာထူးအဆင့် တိုးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။
** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီသည် [[နေပြည်တော်ကောင်စီ]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ (ဥပဒေအမှတ် ၁၀/၂၀၂၆)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=နေပြည်တော်ကောင်စီဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80569 |access-date=2026-03-05 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt; နှင့် [[ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့များ|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ (ဥပဒေအမှတ် ၁၁/၂၀၂၆) တို့ကို အသစ်ပြင်ဆင်ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သည်။​&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80571 |access-date=2026-03-05 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
** စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ပုလဲမြို့နယ်]]၊ မရိုးတုန်းကျေးရွာကို ပါရာမော်တာ နှစ်စီးဖြင့် ဗုံးကြဲခဲ့ရာ ကလေးငယ်တဦးအပါအဝင် ဒေသခံ ငါးဦးထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2026-03-05 |title=စစ်ရေးပြင်းထန်နေသည့် ပုလဲမြို့နယ်တွင် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ၇ ဦးသေ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73154/ |access-date=2026-03-07 |website=Myanmar Now |language=en-US }}{{Dead link|date=May 2026 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပုလဲမြို့နယ်ကို စစ်တပ်က ဗုံးကြဲ၊ ပြည်သူ ၄ ဦး သေဆုံးပြီး ၇ ဦးထက်မနည်း ဒဏ်ရာရ |url=https://burmese.dvb.no/post/749049 |access-date=2026-03-07 |website=စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ပုလဲမြို့နယ်၊ မရိုးတုံးရွာကို မတ် ၄ ရက် ည ၉ နာရီကျော်နဲ့ မတ် ၅ ရက် မနက် ၁၀ နာရီကျော်မှာ စစ်တပ်က စက်တပ်လေထီးနဲ့ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တာကြောင့် အရပ်သား ၄ ယောက် နေရာမှာတင် သေဆုံးခဲ့ပြီး … |language=en}}&lt;/ref&gt;

*[[၅ မတ်]] - [[ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်း သက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ်]]: ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ပထမပတ်မှစတင်၍ မိုဘိုင်းလက်ကိုင်ဖုန်းအသုံးပြုသူများသည် စံချိန်စံညွှန်းနှင့် ကိုက်ညီပြီး နိုင်ငံတော်သို့ သတ်မှတ်ထားသော အခွန်များ ပေးဆောင်ထားသည့် ဖုန်းများကို  အသုံးပြုနိုင်စေရန်အတွက် ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်း သက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ် (CEIR) ကို စတင်အသုံးပြုဆောင်ရွက်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း CEIR နှင့် EIR စနစ် စီမံကိန်းဦးစီးကော်မတီမှ သတင်းထုတ်ပြန်ထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မတ်လ ပထမပတ်မှစ၍ ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်းသက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ်(CEIR) အား စတင်အသုံးပြုမည် |url=https://news-eleven.com/article/310289 |access-date=2026-03-06 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်း သက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ် (CEIR) စတင်အသုံးပြုဆောင်ရွက်မည့် အစီအစဉ်ကို ပြည်သူသို့ အသိပေးကြေညာခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80618 |access-date=2026-03-06 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
*[[၆ မတ်]] - [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု]]: [[အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသ]]တွင် လတ်တလောဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိသည့် တိုက်ခိုက်မှုများအတွက် မြန်မာနိုင်ငံအနေဖြင့် လွန်စွာစိုးရိမ်ပူပန်လျက်ရှိကြောင်း နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသတွင်းဆိုင်ရာ သတင်းထုတ်ပြန်ချက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80643 |access-date=2026-03-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
*[[၇ မတ်]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီသည် ဥပဒေအမှတ် ၁၂/၂၀၂၆ ဖြင့် ရှေ့နေများအက်ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ရှေ့နေများအက်ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80673 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt; ဥပဒေအမှတ် ၁၃/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ယစ်မျိုးခွန်|ယစ်မျိုး]]ဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ယစ်မျိုးဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80674 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;  ဥပဒေအမှတ် ၁၄/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မျိုးစေ့]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မျိုးစေ့ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80675 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt; ဥပဒေအမှတ် ၁၅/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မြေဩဇာ]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကိုလည်းကောင်း&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မြေဩဇာဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80676 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt; အသီးသီး ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ 

* [[၈ မတ်]] 
** - [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ|အလီ ခါမေနီ]]၏ သား၊ [[မိုဂျ်တာဘာ ခါမေနီ|မိုဂျလ်တာဘာ ခါမေနီ]]ကို တတိယမြောက် [[အီရန်နိုင်ငံ]]၏ [[အီရန်နိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်|အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်]] အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=အီရန်၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်နေရာကို အယာတိုလာ ခါမေနီ၏သားဖြစ်သူ မိုဂျ်တာဘာအား ရွေးချယ် |url=https://news-eleven.com/article/310269 |access-date=2026-03-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
** [[အမ်းမြို့နယ်]]၊ [[ဒလက်ချောင်းဒေသ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းအား တပ်မ​တော်က လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု]] ပြုလုပ်ခဲ့သဖြင့် တပ်မ​တော်သား စစ်သုံ့ပန်း (၁၁၆) ဦး သေဆုံးပြီး (၃၂) ဦး ဒဏ်ရာရရှိပြီး အရပ်သားသုံ့ပန်း အချို့လည်း သေဆုံးဒဏ်ရာရရှိခဲ့ဟု AA အဖွဲ့ထုတ်ပြန်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=■အမ်းမြို့နယ် ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းအား တပ်မ​တော်က လေကြောင်းတိုက်ခိုက် ခဲ့သဖြင့် တပ်မ​တော်သား စစ်သုံ့ပန်း(၁၁၆) ဦး သေဆုံးပြီး အရပ်သားသုံ့ပန်းအချို့ သေဆုံးဒဏ်ရာရရှိခဲ့ဟု AA အဖွဲ့ထုတ်ပြန်မှု သံသယဖြစ်ဖွယ်ရှိ |url=https://news-eleven.com/article/310463 |access-date=2026-03-13 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=အမ်းမြို့နယ်က စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်း ဗုံးကြဲခံရပြီး ၁၂၀ နီးပါးသေဆုံး၊ ၃၀ ကျော် ဒဏ်ရာရ |url=https://burmese.dvb.no/post/749879 |access-date=2026-03-13 |website=ရခိုင်ပြည်နယ်၊ အမ်းမြို့နယ်၊ ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းတခုကို စစ်ကောင်စီက မတ် ၈ ရက်မှာ လေကြောင်းကနေ ၃ နာရီခွဲခန့်ကြာ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တာကြောင့် စစ်သုံ့ပန်းနဲ့ အရပ်သား အကျဉ်းသား ၁၁၆… |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ထွန်းအောင် |first=ဖဒူ |date=2026-03-11 |title=အမ်းမြို့နယ်ဗုံးကြဲမှု အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်မှ သုံ့ပန်းအများစု သေဆုံး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73267/ |access-date=2026-03-13 |website=Myanmar Now |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
* [[၉ မတ်]] - 
** ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်သည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း (၁) နှင့် (၂) အတွက် တင်သွင်းလာသည့် ရွေးကောက်ပွဲကန့်ကွက်လွှာအမှုနှစ်မှုကို စတင်ကြားနာစစ်ဆေးခဲ့ပြီး၊ ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၁) က အမှုအမှတ် (၁/၂၀၂၅) ဖြစ်သည့် လျှောက်ထားသူ ဒေါက်တာကောင်းထက်ခိုင် (USDP) နှင့် လျှောက်ထားခံရသူ ဦးပေါင်ဇလန်း (ZNP) တို့၏အမှုကိုလည်းကောင်း၊ ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၂) က အမှုအမှတ် (၂/၂၀၂၅) ဖြစ်သည့် လျှောက်ထားသူ ဦးဝင်းကြူ (USDP) နှင့် လျှောက်ထားခံရသူ ဦးခိုင်ဦး (PP) တို့၏အမှုကိုလည်းကောင်း အသီးသီးစတင်စစ်ဆေးခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=၂၀၂၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ၊ ရွေးကောက်ပွဲကန့်ကွက်လွှာအမှုနှစ်မှုကို ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၁) နှင့် ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၂) တို့ဖြင့် စတင်ကြားနာစစ်ဆေး {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80710 |access-date=2026-03-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
** ပဲခူးတိုင်း၊ [[ညောင်လေးပင်ခရိုင်]]၊ [[ကျောက်ကြီးမြို့နယ်]]၊ [[ရေတွင်းကုန်းကြီးရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်|ရေတွင်းကုန်း]]ကျေးရွာအုပ်စုမှာ လေကြောင်းဖြင့် ဗုံးကြဲမှုကြောင့် အသက် ၆ နှစ်ကျော် ကလေးငယ်အပါအဝင် လူအယောက် ၃၀ နီးပါးသေဆုံးခဲ့ကြောင်း ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး(KNU)က ထုတ်ပြန်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-09 |title=ကျောက်ကြီးမှာ စစ်တပ်ဗုံးကြဲလို့ လူ ၂၅ ဦးခန့်သေဆုံး၊ ၅ ဦး အသတ်ခံရတယ်လို့ KNU ပြော - ၂၀၂၆ မတ်လ ၉ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cgqgpqwww5xt |access-date=2026-03-10 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=မွန်သတင်းအေဂျင်စီ |first=လွတ်လပ်သော |date=2026-03-09 |title=ကျောက်ကြီးမြို့နယ်တွင် စစ်တပ် ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်မှုကြောင့် အရပ်သား ၃၀ သေဆုံး - လွတ်လပ်သော မွန်သတင်းအေဂျင်စီ သတင်း - |url=https://burmese.monnews.org/2026/03/09/%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%94%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA/ |access-date=2026-03-10 |website=လွတ်လပ်သော မွန်သတင်းအေဂျင်စီ |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
** တနင်္သာရီတိုင်း၊ [[ပုလောမြို့နယ်]]၊ တဖီလေးခိုကျေးရွာရှိ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံပေါ်ကို  ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အသက် ၁၁ နှစ်အောက် ကလေး ၃ ယောက်နှင့် လူကြီးပိုင်း အမျိုးသား ၃ ယောက် စုစုပေါင်း ၆ ယောက် သေဆုံးခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=ပုလောမြို့နယ်၌ ခရစ်ယာန်အသင်းတော်နေရာကို စစ်တပ်ဗုံးကြဲ၊ ကလေးအပါအဝင် ၆ ဦး သေဆုံး|url=https://burmese.dvb.no/post/749677|website=တနင်္သာရီတိုင်း ပုလောမြို့နယ်၊ တဖီလေးခိုကျေးရွာရှိ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံပေါ်ကို စစ်ကောင်စီတပ်က ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တဲ့အတွက် အသက် ၁၁ နှစ်အောက် ကလေး ၃ ယောက်နဲ့ လူကြီးပိုင်း အမျိုးသား ၃ ယောက် စုစုပေါင်း ၆ ယ…|access-date=2026-03-10|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ် ၁၀ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ယင်းမာပင်ခရိုင်ထဲက NUG တပ်စခန်း ၂ ခု မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံရ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cg4gwek9gq7t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-10|access-date=2026-03-10|language=my}}&lt;/ref&gt;

* [[၁၀ မတ်]] - 
** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၈/၂၀၂၆ ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာလင်းအောင် အား ကျန်းမာရေးအရ အနာယူးခွင့်ပြုပြီး၊ အမိန့်အမှတ် ၉/၂၀၂၆ ဖြင့် ဒေါက်တာစန္ဒာဦးအား အစားထိုး ခန့်အပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80726|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-03-11|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80725|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-03-11|language=en}}&lt;/ref&gt;
** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၁၀/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ချင်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးချုပ် ဦး[[နေစိုး]]အား တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုလိုက်ပြီး၊&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80727|access-date=2026-03-11|website=www.moi.gov.mm|language=en}}&lt;/ref&gt; အမိန့်အမှတ် ၁၁/၂၀၂၆ ဖြင့် ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် ဦးမြတ်စံဖြင့် အစားထိုးခန့်အပ်ခဲ့သည်။​&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80728|access-date=2026-03-11|website=www.moi.gov.mm|language=en}}&lt;/ref&gt;
** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၁၂/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ချင်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီး ဦးကျော်သောင်းအောင် နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးအဖြစ် ဦးအောင်မော်တို့ကို အသီးသီး ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80729 |access-date=2026-03-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
** မန္တလေးတိုင်းအတွင်း တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များ နောက်ဆုံးထိန်းချုပ်ထားသည့် [[တကောင်း|တကောင်းမြို့]]ကို စစ်ကောင်စီတပ်က ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်မှစတင်ကာ တစ်လကျော်ကြာ အင်အားသုံးထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ပြီးနောက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အလုံးစုံ ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=တကောင်းမြို့ကျပြီး မန္တလေးတိုင်းတစ်ခုလုံးကို စစ်တပ် ထိန်းချုပ်|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73241/|website=Myanmar Now|date=2026-03-10|access-date=2026-03-12|language=en-US|first=Myanmar|last=Now}}{{Dead link|date=April 2026 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=မန္တလေးတိုင်း NUG နောက်ဆုံးလက်ကျန် တကောင်းမြို့ကို စစ်ကော်မရှင်သိမ်းယူ|url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/03/11/myanmar-burma-conflict-tagaung-nug/|website=မြန်မာဌာန|date=2026-03-11|access-date=2026-03-12|language=my|first=R. F. A.|last=Burmese}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=တကောင်းမြို့ကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီလို့ စစ်ကော်မရှင်ထုတ်ပြန်လာ|url=https://myaelattathan.com/news/22992/|website=Myaelatt Athan|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=en-US|last=MLAT}}&lt;/ref&gt;

* [[၁၁ မတ်]] - 
** ၂၀၂၅ - ၂၀၂၆ ပညာသင်နှစ် [[တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲ|တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ]]: ၂၀၂၅- ၂၀၂၆ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲသို့ ဝင်ရောက်ဖြေဆိုရန် စာရင်းပေးသွင်းထားသူ နှစ်သိန်းခြောက်သောင်းကျော်ရှိပြီး၊ မတ်လ ၁၁ ရက်နေ့မှ စတင်ဖြေဆိုလျက်ရှိပြီး မတ်လ ၁၇ ရက်နေ့အထိ ဖြေဆိုကြရမည်ဖြစ်ပြီး မတ် ၁၅ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့အား ပိတ်ရက်အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။​&lt;ref&gt;{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ ပထမနေ့ မြန်မာစာဘာသာရပ် စတင်ဖြေဆို {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80766 |access-date=2026-03-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=၂၀၂၅ - ၂၀၂၆ ပညာသင်နှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲနှင့် စက်မှု၊ စိုက်ပျိုး၊ မွေးမြူရေးတက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲများ စတင်ဖြေဆို {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80772 |access-date=2026-03-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ ပထမနေ့ မြန်မာစာဘာသာရပ်ဖြေဆိုသူ ကျောင်းသားကျောင်းသူပေါင်း နှစ်သိန်းခွဲကျော်ရှိ |url=https://news-eleven.com/article/310445 |access-date=2026-03-12 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီသည် ဥပဒေအမှတ် ၁၆/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ငွေမည်းခဝါချခြင်း|ငွေကြေးခဝါချမှု]]တိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး၊ ငွေကြေးခဝါချမှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေ (ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ဥပဒေအမှတ် ၁၁/၂၀၁၄)ကို ဤဥပဒေဖြင့် ရုပ်သိမ်းလိုက်သည်။​&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-12 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် ငွေကြေးခဝါချမှုတို-က်ဖျ-က်ရေးဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%81%82%E1%81%80%E1%81%82%E1%81%86-%E1%80%81%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%85%E1%80%BA-%E1%80%84%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%9D%E1%80%AB%E1%80%81%E1%80%BB/ |access-date=2026-03-12 |website=Popular |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
** [[ဒီမိုကရက်တစ် ကရင်အကျိုးပြုတပ်မတော်|ဒီမိုကရေစီအကျိုးပြုကရင်တပ်မတော်]] (D.K.B.A) မှ အမှတ်(၁) စစ်ကွပ်ကဲရေးလက်အောက်ခံ အမှတ်(၉၁၅) တပ်ရင်းတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသည့် အရာရှိ ၂ ဦးအား ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU) ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့တွေထံ ပူးပေါင်းပါဝင်မှုကြောင့် တပ်ဖွဲ့ဝင်အဖြစ်မှ အပြီးအပိုင် ထုတ်ပယ်လိုက်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ် ၁၂ ရက် ဘီဘီစီ သတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ရှမ်းမြောက်က ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်ထဲ TNLA နဲ့ MNDAA အင်အားတိုးနေ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cj326geenvrt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=my}}&lt;/ref&gt;
** စက်သုံးဆီရောင်းချမှုများအပေါ် စိစစ်ကြပ်မတ်နိုင်ရေးဆောင်ရွက်သွားမည့်အစီအမံသစ်အဖြစ် စက်သုံးဆီ ပြတ်လပ်မှုနှင့် ဆီဆိုင်များတွင် အကြိမ်ကြိမ် တန်းစီဝယ်ယူမှုများကို ထိန်းချုပ်ရန်အတွက် နေပြည်တော်၊ ရန်ကုန်၊ မန္တလေးနှင့် တောင်ကြီးမြို့တို့ရှိ စက်သုံးဆီအရောင်းဆိုင်များတွင် တယ်လီဖုန်း Application အသုံးပြု၍ အလိုအလျောက် စိစစ်ရောင်းချသည့်စနစ်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၂ ရက်နေ့မှစတင်ကာ စမ်းသပ်အသုံးပြုမည်ဟု စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာနက ကြေညာထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=စက်သုံးဆီရောင်းချမှုများအပေါ် စိစစ်ကြပ်မတ်နိုင်ရေးဆောင်ရွက်သွားမည့်အစီအမံ အသိပေးထုတ်ပြန်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80768 |access-date=2026-03-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ရန်ကုန်မြို့ရှိ စက်သုံးဆီဆိုင်များတွင် မော်တော်ယာဉ်များကို QR Code ဖြင့် စက်သုံးဆီ စမ်းသပ်ရောင်းချ |url=https://news-eleven.com/article/310451 |access-date=2026-03-12 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
** တနင်္သာရီတိုင်း၊ [[သရက်ချောင်းမြို့နယ်]]၊ [[မင်းဒပ်ရွာ၊ သရက်ချောင်းမြို့နယ်|မင်းဒပ်ကျေးရွာ]]ရှိ နှစ်ပေါင်း ၃၀ ကျော် အခြေချခဲ့သည့် မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ဝင်းဝတပ်စခန်းကို KNLA နှင့် PDF တော်လှန်ရေး ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ် ၁၂ ရက် ဘီဘီစီ သတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ရှမ်းမြောက်က ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်ထဲ TNLA နဲ့ MNDAA အင်အားတိုးနေ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cj326geenvrt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=သရက်ချောင်းနှင့် ပလောက်မြို့ကြား တစ်ခုတည်းသော စစ်ကော်မရှင်စခန်းကို သိမ်းယူ|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73294/|website=Myanmar Now|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=en-US|last=သူရအောင်}}&lt;/ref&gt;

* [[၁၃ မတ်]] - [[ရန်ကုန်ယူနိုက်တက် ဘောလုံးအသင်း|ရန်ကုန်ယူနိုက်တက်အသင်း]]၏ ကစားသမားဖြစ်သူ [[မောင်မောင်လွင် (ဘောလုံးသမား)|မောင်မောင်လွင်]]သည် ပွဲကြည့်စင်ရှိ အမျိုးသမီးပရိသတ်တစ်ဦးအပေါ် ကိုယ်ထိလက်ရောက် ကျူးလွန်ခဲ့သည့်အတွက် ၎င်းအား ၆ လ ပွဲပယ်ပြစ်ဒဏ်နှင့် ဒဏ်ကြေးငွေ ကျပ်သိန်း ၃၀ ပေးဆောင်ရန် [[မြန်မာ နေရှင်နယ် လိဂ်|မြန်မာနေရှင်နယ်လိဂ်]] (MNL) က ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=အမျိုးသမီးပရိသတ် ၁ ဦးအပေါ် ကိုယ်ထိလက်ရောက်ကျူးမှုဖြင့် မောင်မောင်လွင်ကို ၆ လ ကစားခွင့်ပိတ်|url=https://burmese.dvb.no/post/750191|website=အမျိုးသမီး ပရိသတ်တယောက်အပေါ် ပွဲကြည့်စဉ်မှာ ကိုယ်ထိလက် ရောက်ကျူးလွန်ခဲ့တဲ့ ရန်ကုန်ယူနိုက်တက်အသင်းရဲ့ ကစားသမား မောင်မောင်လွင်ကို ၆ လ ပွဲပယ်နဲ့ ဒဏ်ကြေး‌ ငွေ ကျပ် သိန်း ၃၀ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်လိုက်တယ်လို့ မြန်…|access-date=2026-03-13|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=အမျိုးသမီးပရိသတ်ကို ကိုယ်ထိလက်ရောက်တွန်းထိုးခဲ့သည့် မောင်မောင်လွင်ကို ပွဲပယ်ပြစ်ဒဏ် ခြောက်လနှင့် ဒဏ်ငွေကျပ်သိန်း ၃၀ ချမှတ်|url=https://news-eleven.com/article/310472|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-13|language=my}}&lt;/ref&gt;

* [[၁၄ မတ်]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁၇/၂၀၂၆ ဖြင့် [[အာကာသသိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကော်မရှင်]]ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=အာကာသသိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကော်မရှင်ဥပဒေပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80825 |access-date=2026-03-15 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[၁၅ မတ်]] 
** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁၈/၂၀၂၆ ဖြင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ပြည်ထောင်စု၏ [[အခွန်အခ|အခွန်အကောက်]] ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် စတင်အကျိုးသက်ရောက်မည်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ပြည်ထောင်စု၏ အခွန်အကောက်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80851 |access-date=2026-03-16 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt; 
** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး အမိန့်အမှတ် ၁၃/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကရင်ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့]]၊ လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးကို ကြည်း ၂၇၂၃၈ ဗိုလ်မှူးကြီး မင်းသူကျော် အစား ကြည်း ၃၂၈၃၅ ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးမိုးဝင်း ဖြင့်လည်းကောင်း၊ [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့၊]] လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးကို ကြည်း ၃၀၁၀၇ ဗိုလ်မှူးကြီး ခန့်မွန်ဆွေ အစား ကြည်း ၃၀၃၃၉ ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးမင်းဦး ဖြင့် အစားထိုးခန့်အပ်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးများ အစားထိုးခန့်အပ်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80839 |access-date=2026-03-16 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt; 
*[[၁၆ မတ်]] 
**[[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်|တတိယအကြိမ် ပြည့်သူလွှတ်တော်]]ကို ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို ခေါ်ယူကျင်းပပြီး၊ [[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]]အဖြစ် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ]] ဥက္ကဋ္ဌ ဦး[[ခင်ရီ]]ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦး[[မောင်မောင်အုန်း]]ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=■တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးများ စတင်ကျင်းပ|url=https://news-eleven.com/article/310534|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-16|language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ်လ ၁၆ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ပြည်သူ့လွှတ်တော်စတင်ကျင်းပ၊ လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးခင်ရီ ရေပန်းစားနေ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/ckg352l0jz6t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-16|access-date=2026-03-16|language=my}}&lt;/ref&gt; 
** ကွတ်ခိုင်မြို့ ထိန်းချုပ်ရေးနှင့်ပတ်သက်၍ ကိုးကန့်တပ် (MNDAA) နှင့် တအာင်းတပ် (TNLA) တို့အကြား နှစ်ဖက်တင်းမာမှုများ နှစ်ရက်ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီးနောက် [[ကွတ်ခိုင်မြို့]]အား MNDAA က အပြီးအပိုင် ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-17 |title=ရှမ်းမြောက်အရေး MNDAA နဲ့ TNLA ခေါင်းဆောင်တွေ လောက်ကိုင်မှာ တွေ့ဆုံ - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၇ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cvgk20p4k6pt |access-date=2026-03-17 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt; 
** [[နတ်တလင်းမြို့နယ်]]၊ [[ဖလံပင်ရွာမရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်|ဖလံပင်ကျေးရွာမှ]] စစ်တပ် စစ်ကြောင်းက ပစ်ခတ်ခဲ့တာကြောင့် ပြည်သူ ၃ ဦး သေဆုံးပြီး ၅ ဦးဖမ်းဆီးခံထားရသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ကျော်ကြီး |date=2026-03-17 |title=နတ်တလင်းမှာ စစ်တပ်ကပစ်ခတ်လို့ ပြည်သူ ၃ ဦးသေဆုံးပြီး ၅ ဦးဖမ်းခံရ |url=https://myaelattathan.com/news/23027/ |access-date=2026-03-19 |website=Myaelatt Athan |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=mmblogmaster |date=2026-03-17 |title=နတ်တလင်းတွင် အကြမ်းဖက်စစ်တပ်စစ်ကြောင်းက ပြည်သူ ၃ ဦးကို သတ်ဖြတ်ကာ နေအိမ် ၁၆၀ ကျော်ကို မီးရှို့ |url=https://maun-mm.com/2026/03/17/nattalin-3/ |access-date=2026-03-19 |website=Maun |language=en-US}}&lt;/ref&gt;ဖလံပင်ရွာက နေအိမ် ၁၅၀ လုံးနှင့် [[ရှားစီးဘို (အထက်စု)ရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်|ရှားစီးဘို]]ရွာက နေအိမ် ၁၅ လုံးတို့ကို မီးရှို့ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-19 |title=ရန်ကုန် - ပြည်လမ်းပေါ် က နတ်တလင်းမြို့စစ်ရေး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cvglee9j7xzo |access-date=2026-03-19 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt; 

* [[၁၇ မတ်]] 
** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁၉/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံကူးလက်မှတ်|မြန်မာနိုင်ငံကူးလက်မှတ်]]ဆိုင်ရာဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံကူးလက်မှတ်ဆိုင်ရာဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း |url=https://www.myanmardigitalnewspaper.com/my/mnmaaniungngnkuulkmttchiungraaupde-ptttthaan |access-date=2026-03-18 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}&lt;/ref&gt;
** &quot;သမီးလှကျွန်း တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ဘေးမဲ့တော&quot; အား [[သမီးလှကျွန်းအဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်|သမီးလှကျွန်း အဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်]] သို့  ဧရိယာတိုးချဲ့ပြင်ဆင်၍ အဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်အဖြစ် အဆင့်မြှင့်တင် သတ်မှတ်ခဲ့။

* [[၁၈ မတ်]]
** [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]]၏ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို စတင်ကျင်းပခဲ့ရာ ဦး[[အောင်လင်းဒွေး]]အား ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဦး [[Jeng Phang နော်တောင်]]အား ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်းကောင်း အသီးသီး ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-18 |title=၂၀၂၆ မတ်လ ၁၈ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ကာလုံအမှုဆောင်ချုပ် ဦးအောင်လင်းဒွေး အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်ရွေးချယ်ခံရ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/clygyzg0396t |access-date=2026-03-18 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;
** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၂၀/၂၀၂၆ ဖြင့် ပြည်ထောင်စုတရားစီရင်ရေးဥပဒေကို ပဉ္စမအကြိမ် ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။​&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုတရားစီရင်ရေးဥပဒေကို ပဉ္စမအကြိမ် ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80929 |access-date=2026-03-18 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;

* [[၁၉ မတ်]] - [[၂၀၂၆ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား အကျပ်အတည်း]]: လေယာဉ်ဆီအကန့်အသတ်ဖြစ်မှုကြောင့် ခရီးသည်တစ်ဦးကို ၁၀ ကီလိုသာ ထပ်တိုးသယ်ယူခွင့်ပြုမည်ဟု [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်း|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်းလိုင်း]] (MAI)နှင့် [[မြန်မာအမျိုးသား လေကြောင်းလိုင်း|မြန်မာအမျိုးသာလေကြောင်းလိုင်း]] (MNA) တို့က အသီးသီးကြေညာခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ် ၂၀ ရက်- မတ် ၃၀ မှာ သမ္မတ တင်မြှောက်ဖို့လျာထား|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c77ml61nz4gt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-20|access-date=2026-03-20|language=my}}&lt;/ref&gt;
* [[၂၀ မတ်]] - 
** [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို စတင်ကျင်းပသည်။  ဒုတိယသမ္မတများ ရွေးချယ်တင်မြှောက်နိုင်ရန်အတွက် သက်ဆိုင်ရာ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အလိုက် အစည်းအဝေးများကို မတ်လ ၂၃ ရက်တွင် ကျင်းပမည် ဖြစ်ပြီး၊ ဒုသမ္မတသုံးယောက်ကို မတ်လ ၂၅ ရက်မှာ စိစစ်မှာဖြစ်ပြီး မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့မှာ ရွေးချယ်တင်မြှောက်မှုပြုလုပ်မည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။​&lt;ref&gt;{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ် ၂၀ ရက်- မတ် ၃၀ မှာ သမ္မတ တင်မြှောက်ဖို့လျာထား|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c77ml61nz4gt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-20|access-date=2026-03-20|language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ဒုတိယသမ္မတလောင်းများအမည်စာရင်း မတ် ၃၀ ရက် တင်သွင်းမည်|url=https://burmese.dvb.no/post/261196|website=DVB Burmese|access-date=2026-03-20|language=en}}&lt;/ref&gt;
** တတိယအကြိမ် [[ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်များ|ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်များ]] အသီးသီးကျင်းပပြီး၊ တိုင်းဒသေကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်အကြီးအကဲများကို ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။​
**[[၂၀၂၆ ကွတ်ခိုင်မြို့တိုက်ပွဲ]]: လောက်ကိုင်မြို့၌ [[အာရက္ခတပ်တော်]] (AA) ပါဝင်သော တွေ့ဆုံဆွေးနွေးမှုတစ်ရပ် ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး အပစ်အခတ်ရပ်စဲရန် သဘောတူညီမှု ရရှိခဲ့သည်။ အဆိုပါ သဘောတူညီချက်များအရ ကွတ်ခိုင်မြို့ကို MNDAA က ဆက်လက်ထိန်းချုပ်သွားမည်ဖြစ်ပြီး [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့|ညီနောင်မဟာမိတ်]]များအဖြစ် ဆက်လက်ရပ်တည်ရေး၊ နယ်မြေသတ်မှတ်မှု ထားရှိရေးနှင့် ဖမ်းဆီးထားသူများကို ပြန်လည်လွှတ်ပေးရေးတို့ ပါဝင်ကြောင်း TNLA ပြန်ကြားရေးတာဝန်ရှိသူ လွေးယေဦးက ပြောကြားခဲ့ရာ၊ MNDAA က ဖမ်းဆီးထားသည့် TNLA တပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၀၀ ခန့်အား ပြန်လည်လွှတ်ပေးရန် စီစဉ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=မတ် ၂၁ ရက် နိုင်ငံတဝန်းသတင်းများအနှစ်ချုပ်-ကသာ လေကြောင်းဗုံးကြဲ ဆယ်ချီသေဆုံး|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c70530ylpgro|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-21|access-date=2026-03-21|language=my}}&lt;/ref&gt;
**[[၂၀၂၆ ချင်းပြည်နယ်လွှတ်တော် တိုက်ခိုက်ခံရမှု]]: ချင်းပြည်နယ်၊ ဟားခါးမြို့၌ ကျင်းပနေသည့် တတိယအကြိမ် ချင်းပြည်နယ် လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ချင်းလဲန်းကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] (ဟားခါး)(CDF-Hakha)က ဒရုန်းဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-21 |title=မတ် ၂၁ ရက် နိုင်ငံတဝန်းသတင်းများအနှစ်ချုပ်-ကသာ လေကြောင်းဗုံးကြဲ ဆယ်ချီသေဆုံး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c70530ylpgro |access-date=2026-03-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;
**စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ကသာမြို့]]မှာ တိုက်လေယာဉ်နှင့် ဗုံးကြဲမှုကြောင့် မဟာလေးထပ်ဘုန်းကြီးကျောင်းက သံဃာအပါအဝင် စစ်ဘေးရှောင်နှင့် ဒေသခံများ လူအယောက် ၅၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-21 |title=မတ် ၂၁ ရက် နိုင်ငံတဝန်းသတင်းများအနှစ်ချုပ်-ကသာ လေကြောင်းဗုံးကြဲ ဆယ်ချီသေဆုံး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c70530ylpgro |access-date=2026-03-22 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=KNG |date=2026-03-20 |title=ကသာမြို့လယ်ခေါင် ဗုံးကြဲခံရ၊ သေဆုံးဒဏ်ရာရသူတွေများနိုင်တယ်လို့ဆို |url=https://burmese.kachinnews.com/2026/03/20/am1-388/ |access-date=2026-03-22 |website=Kachin News Group (KNG) |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ကသာမြို့တွင် စစ်ရှောင်များနေသည့်ဘုန်းကြီးကျောင်း ဗုံးကြဲခံရ၍ ၆၀ ထက်မနည်းသေဆုံး |url=https://burmese.narinjara.com/local-news/detail/69be6b725ec101b7a780ccc4 |access-date=2026-03-22 |website=burmese.narinjara.com |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ludunwayoo |date=2026-03-21 |title=စစ်တပ်လွှတ်​တော်​ငါးရက်​မြောက်​နေ့မှာ ကသာမြို့ကစစ်ဘေးရှောင်​တွေခိုလှုံတဲ့ဘုန်းကြီးကျောင်းကို စစ်​ကောင်စီ ဗုံးကြဲ |url=https://www.ludunwayoo.com/news-mm/2026/03/22/151892/ |access-date=2026-03-22 |website=LuduNwayOo |language=my-MM }}{{Dead link|date=May 2026 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lin |first=Editor Htein |date=2026-03-21 |title=ကသာနဲ့ မြောင်မှာ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်ခံရပြီး သေဆုံးသူအများပြားနဲ့ ဒဏ်ရာရသူတွေရှိခဲ့ |url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/03/21/%e1%80%80%e1%80%9e%e1%80%ac%e1%80%94%e1%80%b2%e1%80%b7-%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac-%e1%80%9c%e1%80%b1%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84/ |access-date=2026-03-22 |website=Voice of Myanmar |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
**၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ချင်းတော်လှန်ရေးနေ့တွင် ချင်းအမျိုးသားတရပ်လုံး အမျိုးသားရေးအသိဖြင့် စစ်မှုထမ်းပါဝင်ကြရန် [[ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး]]က တိုက်တွန်းထုတ်ပြန်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ချင်းလူငယ်များ အမျိုးသားရေးအသိဖြင့် စစ်မှုထမ်းရန် CNF တိုက်တွန်းနေ|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73449/|website=Myanmar Now|date=2026-03-20|access-date=2026-03-22|language=en-US|first=Myanmar|last=Now}}&lt;/ref&gt;

* [[၂၂ မတ်]] -
** အရှေ့အလယ်ပိုင်း ပဋိပက္ခကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော စက်သုံးဆီပြတ်လပ်မှုကို ကြိုတင်ကာကွယ်သည့်အနေဖြင့် အစိုးရရုံးများမှ ဝန်ထမ်းများသည် ရုံးသို့လာရောက်ခြင်းမပြုဘဲ မိမိတို့၏နေအိမ် သို့မဟုတ် အဆောင်များတွင်သာ လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်ရန် သတ်မှတ်လိုက်ကြောင်း အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ၊ သတင်းထုတ်ပြန်ရေးအဖွဲ့က ထုတ်ပြန်သည်။ ယင်းသို့ အိမ်မှအလုပ်လုပ်ခြင်း (work from home) စနစ်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၂၅ ရက်မှစတင်၍ အပတ်စဉ် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တိုင်း ဆောင်ရွက်သွားရမည်ဖြစ်ပြီး ပုဂ္ဂလိကအလုပ်ဌာနများအနေဖြင့်လည်း အလားတူ အိမ်မှအလုပ်လုပ်ခြင်းစနစ်ကို အတတ်နိုင်ဆုံး လိုက်နာဆောင်ရွက်သွားရန် ထုတ်ပြန်ထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=အပတ်စဉ်ဗုဒ္ဓဟူးနေ့အား အစိုးရရုံးဌာနများ၏ ရုံးလုပ်ငန်းများကို နေအိမ်မှသာဆောင်ရွက်ကြရန် သတ်မှတ်ကြေညာ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81059 |access-date=2026-03-23 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;

* [[၂၃ မတ်]] - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် ခါးကျီးပေါင်းရောဂါကြောင့် အာရုံကြောညပ်ခြင်း ဝေဒနာ ခံစားခဲ့ရသဖြင့် ၂ နာရီကြာ ခွဲစိတ်မှုအောင်မြင်ကြောင်း စစ်ကော်မရှင်က ထုတ်ပြန်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=သတင်းထုတ်ပြန်ချက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81078 |access-date=2026-03-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
*[[၂၈ မတ်]] - ၂၀၂၅ မြန်မာနိုင်ငံငလျင်ကြီးလှုပ်ခတ်မှု (၁) နှစ်ပြည့်အခမ်းအနားကို နေပြည်တော်၌ ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ငလျင်ကြီးကြောင့် နေပြည်တော်အပါအဝင် တိုင်းဒေသကြီး၊ ပြည်နယ် (၁၀) ခု၌ သေဆုံးသူ ၃၈၁၈ ဦး၊ ပျောက်ဆုံးသူ ငါးဦး၊ ဒဏ်ရာရသူ ၅၁၀၄ ဦး၊ ဘေးသင့်အိမ်ထောင်စု ၁၆၂၅၆၃ စု၊ ဘေးသင့်လူဦးရေ ၄၂၄၀၆၃ ဦးနှင့် ယာယီရွှေ့ပြောင်း လူဦးရေ ၂၇၉၁၁၁ ဦးရှိခဲ့ကြောင်း၊ ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုအနေဖြင့် စုစုပေါင်း တန်ဖိုးကျပ် ၇၉၇၉ ဘီလီယံကျော်ရှိကြောင်း  နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌက ပြောကြားသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=မန္တလေးငလျင်ကြီးလှုပ်ခတ်မှု (၁)နှစ်ပြည့်အခမ်းအနားကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81220 |access-date=2026-03-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
*[[၃၀ မတ်]] -
**[[၂၀၂၆ မြန်မာတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ရာထူးအပြောင်းအလဲ]] 
*** ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး|ရဲဝင်ဦး]]သည် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာပြီး၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]]သည် [[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ဖြစ်လာသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ် ၃၀ ရက် ဘီဘီစီတိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် - ပြည်သူ့လွှတ်တော်က စစ်ခေါင်းဆောင်ကို ဒုသမ္မတ အမည်စာရင်းတင်သွင်း|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx290r3lvm0t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-30|access-date=2026-03-30|language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ မြန်မာ့တပ်မတော်၏ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တာဝန်လွှဲပြောင်းလက်ခံခြင်း ဂုဏ်ပြုစစ်ရေးပြအခမ်းအနား ကျင်းပပြုလုပ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81247 |access-date=2026-03-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
*** [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]: ပြည်သူ့လွှတ်တော်အစုအဖွဲ့က ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်နှင့် တစညပါတီမှ ဒေါက်တာကျော်ဆွေကို ဒုသမ္မတလောင်းအဖြစ် တင်သွင်းခဲ့ပြီး&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-30 |title=ပြည်သူ့လွှတ်တော်က ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်နှင့် ဒေါက်တာ ကျော်ဆွေကို ဒုသမ္မတလောင်း အမည်စာရင်း တင်သွင်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%B0%E1%80%B7%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%80-%E1%80%97%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9C%E1%80%BA/ |access-date=2026-03-30 |website=Popular |language=en-US}}&lt;/ref&gt;၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်အစုအဖွဲ့က ကချင်ပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာတူးဂျာနှင့် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီကိုယ်စားပြု ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် [[နန်းနီနီအေး]] အား ရွေးချယ်တင်သွင်းခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-30 |title=အမျိုးသားလွှတ်တော်မှ ဒေါက်တာ တူးဂျာနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ဒုသမ္မတလောင်းအဖြစ် အမည်စာရင်းတင်သွင်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%A1%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BE-%E1%80%92%E1%80%B1/ |access-date=2026-03-30 |website=Popular |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
*** ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ကိုယ်စားပြုကော်မတီက ဦး[[ဌေးငွေ]] အား အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ၏ ပြည်ထဲရေးနှင့် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
*** KIO ၊ KNU ၊ CNF ၊ KSIEC၊ CRPH နှင့် NUG တို့ပါဝင်သော [[ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီပြည်ထောင်စုပေါ်ထွန်းရေး ဦးဆောင်ကောင်စီ|ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီ ပြည်ထောင်စုပေါ်ထွန်းရေး ဦးဆောင်ကောင်စီ]]ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ထုတ်ပြန်လိုက်သည်။

* ၃၁ မတ်
** [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]: သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့ အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့က ဒုတိယသမ္မတလောင်းအဖြစ် [[နန်းနီနီအေး]]ကို ရွေးချယ်ခဲ့ကြပြီး၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့ကမူ ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ &lt;br /&gt;

=== ဧပြီ ===

* [[၂ ဧပြီ]] - 
** ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ် ကော့ကရိတ်-မြဝတီ အာရှလမ်းမကြီးကို တိုက်ပွဲများကြောင့် ပိတ်ထားရာမှ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂ ရက်နေ့တွင် ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-02 |title=လကမ္ဘာဆီသွားမယ့် Artemis II ယာဉ် ကမ္ဘာပတ်လမ်းပေါ်ရောက်ပြီ - ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၂ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c3ex5eq4nypt |access-date=2026-04-02 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-02 |title=မြဝတီ-ကော့ကရိတ် အာရှလမ်း ပြန်ဖွင့် - New Day Myanmar |url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%9d%e1%80%90%e1%80%ae-%e1%80%80%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%b7%e1%80%80%e1%80%9b%e1%80%ad%e1%80%90%e1%80%ba-%e1%80%a1%e1%80%ac%e1%80%9b%e1%80%be%e1%80%9c%e1%80%99%e1%80%ba%e1%80%b8/ |access-date=2026-04-02 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ကုန်သွယ်မှုပမာဏအများဆုံးစီးဆင်းရာ ဘားအံ-ကော့ကရိတ်-မြဝတီ (အာရှလမ်းပိုင်း) ပြန်လည်ဖွင့်လှစ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81336 |access-date=2026-04-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
** [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ဥပဒေအမှတ် ၅၁/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေ|ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေ]]ကိုပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81337 |access-date=2026-04-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;

* [[၃ ဧပြီ]] 
** [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]: ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]] အား မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၁၁ ဦးမြောက် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ပြီး၊ ဒုတိယသမ္မတ (၁) အဖြစ် ဦး[[ညိုစော]]၊ ဒုတိယသမ္မတ (၂) အဖြစ် [[နန်းနီနီအေး]] အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သမ္မတအိပ်မက်ပြည့်ဝ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/czrey4p725jt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-03|access-date=2026-04-03|language=my}}&lt;/ref&gt;
** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၅၂/၂၀၂၆ ဖြင့် ငွေချေးသက်သေခံလက်မှတ်များ လဲလှယ်ရောင်းဝယ်ရေးဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။ 
** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၅၃/၂၀၂၆ ဖြင့် 
** ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် စစ်ဆေးတွေ့ရှိချက်အရ (၁-၁-၂၀၂၁) မှ (၃၁-၃-၂၀၂၅) ရက်နေ့အထိ ကာလအတွင်း ပို့ကုန်များ တင်ပို့ပြီးဖြစ်သော်လည်း ပို့ကုန်ရငွေ ပြန်လည်မဝင်ရောက်သေးသည့် ကုမ္ပဏီပေါင်း (၂၈၇) ခုသည် နိုင်ငံခြားသုံးငွေ စီမံခန့်ခွဲမှုဥပဒေ၊ စည်းမျဉ်းများနှင့် အမိန့်ကြော်ငြာစာများပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်များကို လိုက်နာခြင်းမရှိသောကြောင့် အဆိုပါကုမ္ပဏီများနှင့် ၎င်းတို့၏ ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအား အမည်ပျက်စာရင်းသွင်းလိုက်ကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်က ထုတ်ပြန်ကြေညာသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ပို့ကုန်ရငွေပြန်လည်ဝင်ရောက်ရန် ကျန်ရှိသည့်ကုမ္ပဏီ (၂၈၇) ခု၏ ကုမ္ပဏီနှင့်ကုမ္ပဏီ၏ ဒါရို-က်တာအဖွဲ့ဝင်များအား အမည်မည်းစာရင်း ထည့်သွင်းကြောင်း ဗဟိုဘဏ်က ထုတ်ပြန်|url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%95%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%80%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%84%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%9D%E1%80%84%E1%80%BA-2/|website=Popular|date=2026-04-04|access-date=2026-04-04|language=en-US|first=Popular|last=Journal}}&lt;/ref&gt;

* [[၄ ဧပြီ]] - ဖေဖော်ဝါရီ ၂၁ ရက်မှစတင်၍ ရပ်နားထားခဲ့ရာမှ ဧပြီ ၄ ရက် နံနက်ပိုင်းတွင် [[မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်]]၌ ခရီးသည်တင်လေကြောင်းလိုင်းများ စတင်၍ ပြန်လည်ပြေးဆွဲနေပြီဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ကချင်ပြည်နယ် မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်၌ လေကြောင်းလိုင်းများဆင်းသက်မှု ရက်ပေါင်း ၄၀ ကျော် ရပ်နားထားခဲ့ပြီး ယနေ့မှစ၍ ပြန်လည်ပြေးဆွဲ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81429 |access-date=2026-04-06 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[၆ ဧပြီ]] - 
** ရိုဟင်ဂျာများအား လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု ကျူးလွန်ခဲ့သည်ဟူသော စွဲဆိုချက်နှင့် အဆိုပါအခင်းအဖြစ်အပျက်ဖြစ်ပွားစဉ်က [[တပ်မတော်]]၏ ရာထူးအကြီးဆုံးဖြစ်သည့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]]အပေါ် အရေးယူရန် တိုင်တန်းချက်ကို [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ|အင်ဒိုနီးရှား]]တရားစီရင်ရေး အာဏာပိုင်များက တရားဝင် လက်ခံလိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း ယူကေအခြေစိုက် တာဝန်ခံမှုရှိစေရေး-မြန်မာ (MAP) အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်သူ ခရစ္စ ဂန်းနက်စ်က ပြောကြားခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-04-06 |title=ရိုဟင်ဂျာ ဂျီနိုဆိုက်အမှုနဲ့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ကို အရေးယူဖို့ တိုင်တန်းချက်ကို အင်ဒိုနီးရှား လက်ခံ - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၆ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းများ တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c7470nv11l7t |access-date=2026-04-06 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;
** မကွေးတိုင်း၊ ဆောမြို့တွင် ပြီးခဲ့သောနှစ် အောက်တိုဘာလ၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် သက်ငယ်မုဒိမ်းမှုနှင့် လူသတ်ကာ အလောင်းဖျောက်မှုကျူးလွန်သူအား အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) ၏ ဆောမြို့နယ်တရားရုံးနှင့် မြို့နယ်တရားရေးအဖွဲ့က သေဒဏ်ချမှတ်လိုက်ကြောင်း မြို့နယ်တရားရေးအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ ဦးလင်းထက်က ဘီဘီစီသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
** [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့တွင် ၂၀၀၈ ခုနှစ် နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနှင့် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ဆိုင်ရာ နည်းဥပဒေများအရ ခန့်အပ်မည့် ပြည်ထောင်စုအဆင့်ရာထူးများအတွက် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူက အဆိုပြုတင်ပြချက်များကို ဖတ်ကြားခြင်း ပြုလုပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့ ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81463 |access-date=2026-04-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
*[[၇ ဧပြီ]]
**တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးစတုတ္ထနေ့တွင် ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် ဥက္ကဋ္ဌ ဦး[[သာဌေး]]အပါအဝင် တရားသူကြီး ၉ ဦးပါ ဖွဲ့စည်းမှုကို လွှတ်တော်က အတည်ပြုသည်။ ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌ ဦးသန်းစိုးအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၁၅ ဦးကို လွှတ်တော်က အတည်ပြုသည်။ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာန အရေအတွက် (၃၁ ခု)နှင့် အမည်သတ်မှတ်ချက်ကို လွှတ်တော်က အတည်ပြုသည်။ ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာခင်နိုင်ဦးအား ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ခန့်အပ်ရန် လွှတ်တော်က သဘောတူသည်။ [[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်]] (အသစ်) ဥက္ကဋ္ဌ ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၉ ဦးကို အတည်ပြုသည်။ ဝန်ကြီးများနှင့် ကျန်တရားသူကြီးများ အမည်စာရင်းများကို ဖတ်ကြားတင်ပြခဲ့ပြီး ဧပြီ ၉ ရက် အစည်းအဝေးတွင် ကန့်ကွက်မှုများ လက်ခံမည်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတုတ္ထနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81500 |access-date=2026-04-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
**[[၂၀၂၆ ပန်ဆန်း ပေါက်ကွဲမှု]]

* [[၈ ဧပြီ]]
** အီရန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အဘတ်စ် အာရတ်ချီ (Abbas Araghchi) က အီရန်နှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတို့အကြား [[ဟော်မုဇ် ရေလက်ကြား]] ကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ရန် အပါအဝင် နှစ်ပတ်ကြာ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီမှုကို အတည်ပြုပြောကြားခဲ့သည်။ အဆိုပါ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို အီရန်အမျိုးသားလုံခြုံရေးဆိုင်ရာ အဆင့်မြင့်ကောင်စီ (Supreme National Security Council) က အတည်ပြုချက်ပေးထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Iran agrees to ceasefire, offers conditional Hormuz passage |url=https://shafaq.com/en/Middle-East/Iran-agrees-to-ceasefire-offers-conditional-Hormuz-passage |access-date=2026-04-09 |website=Shafaq News |language=en}}&lt;/ref&gt;
** [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပဉ္စမနေ့ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပြီးစီးကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-08 |title=ပြည်သူကိုကိုယ်စားပြုရေး ဆောင်ရွက်ရန် ပြည်သူ့ |url=https://onenewstvchannel.com/politic/people-hluttaw/%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%80%b0%e1%80%80%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%80%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%9a%e1%80%ba%e1%80%85%e1%80%ac%e1%80%b8%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%af%e1%80%9b%e1%80%b1/ |access-date=2026-04-09 |website=One News Myanmar |language=my-MM}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာကျင်းပပြီးစီး {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81524 |access-date=2026-04-09 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
** [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတုတ္ထနေ့ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပြီးစီးကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာ ကျင်းပပြီးစီး {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81525 |access-date=2026-04-09 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;

* [[၉ ဧပြီ]]
** ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်တရားသူကြီးများအဖြစ် ဦးသောင်းနိုင်၊ ဦးသိန်းကိုကို၊ ဒေါ်သင်းသင်းနွဲ့၊ ဒေါ်ပြုံးပြုံးအေး၊ ဒေါက်တာကိုကိုနိုင်၊ ဦးဝင်းမြင့်၊ ဒေါ်စိုးခက်ခက်၊ ဒေါ်သင်းသင်းချိုတို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်တရားသူကြီးရှစ်ဦးအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု|url=https://news-eleven.com/article/311163|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-04-09|language=my}}&lt;/ref&gt;
** [[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်]]ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ဦးကျော်ဝင်းသိန်း၊ ဒုတိယရဲဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဝင်းဇော်မိုး၊ ဒေါက်တာထွန်းထွန်းဦး၊ ဦးလွန်းဘော်၊ ဦးကျော်စိုးညွန့်၊ ဦးတိုးရီ၊ ဦးတင်အောင်ဝင်း၊ ဦးမင်းဟန်တို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်ကိုးဦးအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311162 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
** နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ၃၀ ဦး ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ၃၀ ဦး ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311161 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
** ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဒေါက်တာခင်နိုင်ဦး၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများအဖြစ် ဦးဇော်မြင့်နိုင်၊ ဦးသက်ထွန်းအောင်၊ ဒေါက်တာစန္ဒာဦးနှင့် ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအဖြစ်  ဒေါက်တာရီရီအး၊ ဦးတင်မြင့်၊ ဒေါက်တာလှညွန့်၊ ဒေါက်တာဇော်ဦး၊ ဒေါက်တာဖြူဖြူအိတို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဒေါက်တာခင်နိုင်ဦးနှင့် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများ၊ ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311160 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
** ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်အဖြစ် ဒေါက်တာသီတာဦးနှင့် ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်အဖြစ် ဒေါ်နိုင်သက်ဦးတို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်အဖြစ် ဒေါက်တာသီတာဦးနှင့် ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်အဖြစ် ဒေါ်နိုင်သက်ဦးတို့အား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311159 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
** [[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး|ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး]]ဥက္ကဋ္ဌ ဦး[[အောင်ဇော်သိန်း]]အပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ဦးဉာဏ်ထွန်း၊ ဦးမျိုးတင့်၊  ဦးကျော်ဆန်း၊ ဦးတူးမော်၊ ဒေါ်စုစုဝင်း၊ ဒေါ်ဥမ္မာအေး၊ ဦးတင့်ဝေ၊ ဒေါက်တာမာလာမော်တို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူက တင်ပြထားသည့် နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး ဥက္ကဋ္ဌဦးအောင်ဇော်သိန်း အပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်ကိုးဦးအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော်အတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311158 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
** ဆိုက်ဘာရာဇဝတ်မှု တစ်မျိုးဖြစ်သည့် [[ဧရာဝတီဘဏ်]] Visa Prepaid Card မှ transaction များဖြတ်တောက်ခံရမှု သုံးစွဲသူ အများအပြား ခံခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=■ AYA Visa Prepaid Card မှ transaction များဖြတ်တောက်ခံရမှုများ ဖြစ်ပွား |url=https://news-eleven.com/article/311181 |access-date=2026-04-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;

* [[၁၀ ဧပြီ]]
** [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ကြေညာချက်အမှတ် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ကြေညာချက်တွင် ပြည်ထောင်စုအဆင့်ပုဂ္ဂိုလ်များအား ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်တွင် ကတိသစ္စာပြုပြီး သည့်အချိန်မှစ၍ ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၂၇ အရ အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီက ကျင့်သုံးလျက်ရှိသည့် ဥပဒေပြုရေး၊အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် တရားစီရင်ရေး အာဏာများကို လွှဲပြောင်းပေးအပ်လိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ ကြေညာချက်အမှတ် ၃ / ၂၀၂၆ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81654 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
** နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်နှင့် ဒုတိယသမ္မတများဖြစ်ကြသည့် ဦးညိုစော၊ ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့သည် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်နာယကရှေ့မှောက်၌ ကတိသစ္စာပြုပြီး ကတိသစ္စာပြုလွှာပေါ်တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-04-10 |title=မြန်မာနိုင်ငံတော်သမ္မတသစ်နှင့် ဒု-သမ္မတများ ကတိသစ္စာပြု |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%99%E1%80%B9%E1%80%99%E1%80%90-3/ |access-date=2026-04-10 |website=Popular |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
** နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်မည့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့သစ်ကို အဖွဲ့ဝင် ၃၄ ဦး၊ ဝန်ကြီးဌာန (၃၁) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81565 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
** တော်လှန်ရေးကာလ ကော်သူးလေပဋိညာဉ်ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး [[ကော်သူးလေအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ]] (KCC) နဲ့ [[ကော်သူးလေအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] (KGC) ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံးက ကြေညာသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |last=DVB TV News |date=2026-04-11 |title=ကော်သူးလေ အတိုင်ပင်ခံကောင်စီနဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီကို KNU ဖွဲ့စည်း- DVB News |url=https://www.youtube.com/watch?v=CZEAY59xewI |access-date=2026-04-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=KNU က ကော်သူးလေပဋိညာဉ်ကို အတည်ပြုပြီး ကော်သူးလေ အတိုင်ပင်ခံကောင်စီနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဖွဲ့စည်း |url=https://bur.mizzima.com/2026/04/10/87297 |url-status=live |access-date=၁၂ ဧပြီ ၂၀၂၆ |website=Mizzima}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;

* [[၁၂ ဧပြီ|၁၂]] - မကွေးတိုင်း၊ [[ပခုက္ကူမြို့နယ်]]၊ ပန်းတိုင်းခြုံကျေးရွာအုပ်စု၊ မြောက်လူးကံရွာကို စစ်တပ်က မီးရှို့တဲ့အတွက် အိမ် ၄၀၀ ကျော်မီးလောင်ကျွမ်းပြာကျသွားကြောင်း ဒေသခံတွေကပြောသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Burmese|first=R. F. A.|date=2026-04-13|title=ပခုက္ကူလေဆိပ်နားက မြောက်လူးကံရွာ မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံရ|url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/04/13/myauklukan-village-burnt-down/|access-date=2026-04-14|website=မြန်မာဌာန|language=my}}&lt;/ref&gt;
* ၁၃ ဧပြီ - [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်]]ရှိ မြိုင်ကြီးငူ-မဲသဝေါဒေသအတွင်းတည်ရှိသော စစ်တပ်၏ ကြယ်ပြောင်ကုန်း တပ်စခန်းအား [[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] (KNLA) နှင့် ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက ဧပြီလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း မြေပြင်သတင်းရင်းမြစ်အချို့က အတည်ပြုပြောကြားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-13 |title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - မြန်မာလူထုနဲ့ အတူရှိနေကြောင်း အမေရိကန်နဲ့ ယူကေက သင်္ကြန်ဆုတောင်းပေးပို့ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx2dg3z017mt |access-date=2026-04-13 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;

* [[၁၄ ဧပြီ]] - ချင်းပြည် (Chinland) ကောင်စီနှင့် [[ချင်းပြည်အစိုးရ]]အဖွဲ့၏ လက်အောက်ရှိ ချင်းပြည်ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနမှ တည်ထောင်သည့် Chinland Jordan School of Medicine ဆေးတက္ကသိုလ်အား ချင်းပြည်နယ်၊ ချင်းလုံမြို့၌ ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၅ ရက် - ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံရမှု ရက်ပေါင်း ၁,၉၀၀ ရှိလာ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c1mkk7p1j5jt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-15|access-date=2026-04-15|language=my}}&lt;/ref&gt;

* ၁၆ ဧပြီ - အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများ၏ လွှမ်းမိုးမှုများကြောင့် တော်လှန်ရေးအင်အားစုများအကြား ညီညွတ်ရေးတွင် အတားအဆီးများ ရှိနေသည်ဟု [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]၏ ယာယီသမ္မတ [[ဒူဝါလရှီးလ]]က အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ ငါးနှစ်ပြည့် မိန့်ခွန်းတွင် ပြောကြားလိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-16 |title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၆ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံတွေရဲ့ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် ညီညွတ်ရေးမှာ အတားအဆီးရှိနေတယ်လို့ NUG ၅ နှစ်ပြည့်မှာ ယာယီသမ္မတ ပြော |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx2d1vrj7jmt |access-date=2026-04-16 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;

* ၁၇ ဧပြီ - 
** နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်အမှတ် ၄၀/၂၀၂၆ ဖြင့် အကျဉ်းသား/သူ ၄,၃၃၅ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်လိုက်ပြီး&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81788 |access-date=2026-04-17 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;၊ အမိန့်အမှတ် ၄၁/၂၀၂၆ ဖြင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသူ/သား ၁၇၉ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြု၍ ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးလိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81789 |access-date=2026-04-17 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
*** အဂတိလိုက်စားမှုဆိုင်ရာ ပုဒ်မများနှင့် ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၁၃၀ (က) တို့ဖြင့် စွဲဆိုတရားစွဲခဲ့ပြီး စုစုပေါင်း ထောင်ဒဏ် ၉ နှစ်နှင့် ၆ လ ချမှတ်ကာ အကျဉ်းချခဲ့ရသည့် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦး[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]]အား တောင်ငူအကျဉ်းထောင်မှ မိသားစုထံသို့ ပြန်လည်စေလွှတ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-17 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၁၇ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် -ဒေါ်‌အောင်ဆန်းစုကြည်ကို နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ပြောင်းရွှေ့မယ်လို့ သတင်းထွက်ပေါ် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c8r488z2lm3t |access-date=2026-04-17 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;

* [[၁၈ ဧပြီ]] - စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ မင်းကွန်းဒေသရှိ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရလက်အောက်ခံ ပြည်သူ့လုံခြုံရေးအဖွဲ့ (ပလဖ) မှ ဒုတိယတာဝန်ခံအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၁၅ ဦးတို့သည် စစ်ကောင်စီထံ လက်နက်စွန့်လွှတ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-19 |title=ဧပြီ ၁၉ ရက် သတင်းများအနှစ်ချုပ် - မင်းကွန်းတိုက်နယ် ပလဖ ဒုတာဝန်ခံအပါ ၁၅ ဦး စစ်တပ်ထံ လက်နက်ချ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cg543ry1ggdo |access-date=2026-04-19 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;

* [[၂၀ ဧပြီ|ဧပြီ ၂၀]] - ရန်ကုန်လေဆိပ်မှာ MNA ATR-72 ပြေးလမ်းပေါ်ထွက်ခွာနေချိန် ဘရိတ်စနစ်ချို့ယွင်းမှု ဖြစ်ပွားခဲ့းပြီး ရပ်နားထားသည့် [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်း|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာ့လေကြောင်း]] (MAI) ၏ Airbus A319 လေယာဉ် အမြီးပိုင်းကို ဝင်တိုက်မိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ရန်ကုန်လေဆိပ်မှာ MNA ATR-72 ဘရိတ်ချို့ယွင်းပြီး MAI Airbus A319 ကို ဝင်တိုက်မှုဖြစ် - New Day Myanmar|url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%9b%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%80%e1%80%af%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%9c%e1%80%b1%e1%80%86%e1%80%ad%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac-mna-atr-72-%e1%80%98%e1%80%9b%e1%80%ad%e1%80%90/|date=2026-04-20|access-date=2026-04-20|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

* [[၂၁ ဧပြီ]] - စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(လေ) ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းဝင်း]] သည် [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] ဖြစ်လာသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-21 |title=အေအေ ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်ထွန်းမြတ်နိုင်နဲ့ ချင်း CPU ခေါင်းဆောင်တွေ ရခိုင်မှာတွေ့ဆုံ -၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၂၁ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်း တိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/clyxrv7g29gt |access-date=2026-04-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;
* ၂၅ ဧပြီ - ချင်းညီနောင် (CB) အဖွဲ့က တစ်နှစ်ကျော်ကြာ သိမ်းပိုက်ထားရှိသည့် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းမြို့ပေါ်ရှိ နေရာအချို့ကို စစ်တပ်က ပြန်လည်သိမ်းယူနိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ဧပြီ ၂၅ ရက် သတင်းအနှစ်ချုပ် - နေပြည်တော်မှာငလျင်လှုပ်|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cn8d05qq6edo|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-25|access-date=2026-04-25|language=my}}&lt;/ref&gt;
* ၂၇ ဧပြီ - အမျိုးသားစာပေဆုရှင် ဦး[[တင်ညွန့်]]နှင့် သားဖြစ်သူအပါအဝင် ၃ ဦးအား ဖမ်းဆီးခံထားရသည်။ 

* [[၃၀ ဧပြီ]] - 
** ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃၀) ရက်နေ့တွင် ကျရောက်သော [[ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓနေ့|ကဆုန်လပြည့်နေ့]] အထိမ်းအမှတ်အဖြင့် နိုင်ငံသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁,၅၀၈ ဦး&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82285|access-date=2026-04-30|website=www.moi.gov.mm|language=en}}&lt;/ref&gt;နှင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁၁ ဦး&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82287|access-date=2026-04-30|website=www.moi.gov.mm|language=en}}&lt;/ref&gt;၊ စုစုပေါင်း ၁,၅၁၉ ဦးတို့ကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=■ အကျဉ်း​ထောင် အချုပ်​ထောင်အသီးသီးတွင် အကျဉ်းကျခံ​နေရသည့် အကျဉ်းသား အကျဉ်းသာသူ ၁၅၀၈ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်​ပေး|url=https://news-eleven.com/article/311564|access-date=2026-04-30|website=Eleven Media Group Co., Ltd|language=my}}&lt;/ref&gt; ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၃ဝ ရက် မတိုင်မီ ကျူးလွန်ခဲ့သော ပြစ်မှုတစ်ခုခုနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခြင်းခံရပြီး အကျဉ်း ထောင်/အချုပ်ထောင်/စခန်းအသီးသီးတွင် ပြစ်ဒဏ်ကျခံလျက်ရှိသော အကျဉ်းသား၊ သူများကို ရာဇဝတ်ကျင့်ထုံးဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၀၁၊ ပုဒ်မခွဲ (၁) အရ ယင်းတို့ကျခံရန်ကျန်ရှိသောပြစ်ဒဏ်၏ ခြောက်ပုံတစ်ပုံကို လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82283|access-date=2026-04-30|website=www.moi.gov.mm|language=en}}&lt;/ref&gt;
*** [[အောင်ဆန်းစုကြည်|ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]]အား ကျန်ရှိနေသေးသည့် ပြစ်ဒဏ်များကို သတ်မှတ်ထားသည့် နေအိမ်တွင်သာ ဆက်လက်ကျခံစေရန် အကျဉ်းထောင်မှ နေအိမ်အကျယ်ချုပ်သို့ ပြောင်းရွှေ့လိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ပြောင်းရွှေ့၊ ဓားစာခံအဖြစ် ဖမ်းဆီးထားဆဲဟု ကိုထိန်လင်းပြော |url=https://burmese.dvb.no/post/542191 |access-date=2026-05-01 |website=DVB Burmese |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;

=== မေ ===

* ၁ မေ - အိန္ဒိယ-မြန်မာ နယ်စပ်အနီး [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ ဟွာလ်းငိုးရမ်းဒေသ၊ [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]၊ ခေါ်ပွီချစ်ပ် (Khawpuichhip) ကျေးရွာကို စစ်လေတပ်က လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ၁၀ နှစ်အောက် ကလေး ငါးဦးနှင့် လူကြီး တဦး စုစုပေါင်း ခြောက်ဦး သေဆုံးပြီး၊ ကိုးဦး ဒဏ်ရာရရှိသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=အိန္ဒိယ-မြန်မာနယ်စပ်အနီး ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှု ၊ ကလေး ၅ ဦး အပါအဝင် ၆ ဦး သေဆုံး |url=https://bur.mizzima.com/2026/05/01/89167 |url-status=live |access-date=3 May 2026 |website=Mizzima}}&lt;/ref&gt;
* ၄ - ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]အား စစ်ရာဇဝတ်မှုများနှင့် လူသားမျိုးနွယ်အပေါ် ကျူးလွန်သည့် ရာဇဝတ်မှုများဖြင့် စွဲဆိုထားသည့် အမှုအတွက် [[တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံ]]၏ တရားရုံးသို့ တရားဝင် အမှုတင်သွင်းလိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း တရားစွဲဆိုသည့် အဖွဲ့အစည်းများက မေလ ၄ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=စစ်အာဏာရှင်မင်းအောင်လှိုင်ကို စစ်ရာဇဝတ်မှုဖြင့် တရားစွဲသည့်အမှု တီမောတရားရုံးသို့ တင်သွင်း |url=https://burmese.dvb.no/post/204215 |access-date=2026-05-04 |website=DVB Burmese |language=en}}&lt;/ref&gt;
* ၅ - တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလမှ စတင်ကာ ထိန်းချုပ်ထားခဲ့သော အင်းတော်မြို့၏ မြို့နယ်ခွဲဖြစ်သည့် [[မော်လူးမြို့]]ကို မြန်မာစစ်တပ်က မေလ ၅ ရက်နေ့တွင် ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-05-05 |title=၂၀၂၆ မေ ၅ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - အိန္ဒိယ-မြန်မာ နှစ်နိုင်ငံနယ်စပ်မှာ လက်နက်ကိုင်တပ်တွေ မရှိရေး နေပြည်တော်နဲ့ ဒေလီဆွေးနွေး |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cm2p15nvdm6t |access-date=2026-05-05 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;
* ၆ မေ - မတ္တရာ၊ သပိတ်ကျင်း၊ တကောင်း၊ ထီးချိုင့်၊ ကသာ၊ အင်းတော်နှင့် မော်လူးတို့ကို စစ်တပ်က ပြီးခဲ့သည့် လများအတွင်း ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် မန္တလေး-မတ္တရာ-သပိတ်ကျင်း-တကောင်း-ထီးချိုင့်-ကသာ-အင်းတော်-မော်လူး-နန့်စီးအောင်-မိုးညှင်း-မိုးကောင်း-မြစ်ကြီးနား လမ်းကြောင်းတစ်လျှောက်အား အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီး၊ ဖွင့်လှစ်လိုက်ကြောင်း နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာများမှ ကြေညာသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=၂၀၂၆ မေ၇ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - မန္တလေး-မြစ်ကြီးနား ကားလမ်းတစ်ခုလုံးကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီလို့ စစ်တပ်ကြေညာ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c3r2n458gw2t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-05-07|access-date=2026-05-07|language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက အကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူများ ယာယီစိုးမိုးထားသည့် နေရာများအား ပြန်လည်တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ပြီး မန္တလေး - မတ္တရာ - သပိတ်ကျင်း-တကောင်း- ထီးချိုင့် - ကသာ - အင်းတော် - မော်လူး - နန့်စီးအောင် - မိုးညှင်း - မိုးကောင်း - မြစ်ကြီးနား ဆက်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းအား ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပေးနိုင်ခဲ့ {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82465|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-05-07|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[၇ မေ]] - မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[မိုးကုတ်မြို့နယ်|မိုးကုတ်]]ရတနာမြေမှ အလေးချိန် ၂,၂၀၀ ဂရမ် (၁၁,၀၀၀ ကရက်) အရွယ်အစားကြီးမားသည့် ပတ္တမြားတစ်ပွင့် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် မိုးကုတ်ရတနာမြေမှ ရှာဖွေတွေ့ရှိသည့် ထူးခြားလှပပြီး အရွယ်အစားကြီးမားသော ပတ္တမြားကြီးအား ကြည့်ရှု {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/82498 |access-date=2026-05-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;

* ၉ မေ - UFC 328 ၏ Co-Main Event ပွဲဖြစ်သည့် ဖလိုင်းဝိတ်တန်း ချန်ပီယံရှစ်ပွဲတွင် လက်ရှိချန်ပီယံ မြန်မာ MMA ကစားသမား [[ဂျော့ရှုအာဗန်|ဂျိုရှူအာဗန်]]က ပြိုင်ဘက် ဂျပန်ကစားသမား တက်ဆူရို တိုင်ရာအား အလဲထိုးနည်းဖြင့် အနိုင်ရရှိကာ ဖလိုင်းဝိတ်တန်း ချန်ပီယံခါးပတ်ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းနိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=■ဂျိုရှူအာဗန် တက်ဆူရိုတိုင်ရာကို ငါးချီမြောက်တွင် အနိုင်ရပြီး ဖလိုင်းဝိတ်ချန်ပီယံကာကွယ် |url=https://news-eleven.com/article/311821 |access-date=2026-05-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
* ၁၁ မေ - ဦးရဲသွင်ဟိန်း၏ [[မြေလတ်အသံ]](Myaelatt Athan)၊ ဦးဝင်းဇော်နိုင်၏ Red News Agency နှင့် ဦးဇင်မင်းထက်၏ Asia Citizens (အာရှနိုင်ငံသားများ) သတင်းအေဂျင်စီ ၃ ခုကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၃ ရက်နေ့မှစ၍ ပိတ်သိမ်းလိုက်ကြောင်း ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်သည်။  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=သတင်းအေဂျင်စီလုပ်ငန်း ပိတ်သိမ်းကြောင်း အသိပေးကြေညာချက် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82656|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-05-12|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=သတင်းဌာန ၃ ခုကို စစ်အာဏာရှင်က ထပ်မံပိတ်သိမ်း|url=https://burmese.dvb.no/post/566989|website=DVB Burmese|access-date=2026-05-12|language=en}}&lt;/ref&gt;
* ၁၄ မေ - အမေရိကန်သမ္မတ [[ဒေါ်နယ်လ် ထရမ့်|ဒေါ်နယ်ထရမ့်]] (Donald Trump) သည် တရုတ်ခေါင်းဆောင် [[ရှီကျင့်ဖျင်]] (Xi Jinping) နှင့် တွေ့ဆုံရန်အတွက် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ပေကျင်းမြို့]]သို့ ရောက်ရှိလာသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=■ အမေရိကန်သမ္မတထရန့်နှင့် တရုတ်သမ္မတရှီတို့ တွေ့ဆုံ |url=https://news-eleven.com/article/311904 |access-date=2026-05-14 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
* ၁၈ မေ - [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး|ရန်ကုန်တိုင်း]]၊ [[ကျောက်တန်းမြို့]]အနီး မြန်မာ့ကမ်းရိုးတန်းကို ဗဟိုပြုပြီး မနက် ၈ နာရီ ၃၅ မိနစ်ဝန်းကျင်က အင်အားရစ်ချ်တာစကေး ၅ ဒသမ ၂ အဆင့်ရှိတဲ့ အင်အားအတော်အသင့်ပြင်းထန်တဲ့ မြေငလျင်တခု လှုပ်ခတ်သွားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ကျောက်တန်းမြို့အနီး ဗဟိုပြုပြီး အင်အား ၅ ဒသမ ၃ ရှိ ငလျင်လှုပ် |url=https://burmese.dvb.no/post/359449 |access-date=2026-05-18 |website=DVB Burmese |language=en}}&lt;/ref&gt;
** စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ဒီပဲယင်းမြို့နယ်]]ရှိ မုံရွာ-ရေဦး အဝေးပြေးလမ်းမကြီးဘေးတွင် တည်ရှိသော [[စိုင်ပြင်မြို့]]ကို &quot;Operation OTT&quot; စစ်ဆင်ရေးအဖြစ် တိုက်ခိုက်သိမ်းယူခဲ့ကြောင်း [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] (PDF)၊ အမှတ် (၁) ရွှေဘိုခရိုင် စစ်ဌာနက သတင်းထုတ်ပြန်လိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မေ ၁၉ ရက် ဘီဘီစီတိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် - လွတ်လပ်ရေးနှစ် ၂၅၀ ပြည့် အိမ်ဖြူတော် UFC ပွဲမှာ မြန်မာဖိုက်တာ ဗန် ပါဝင်|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cgrp1972qent|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-05-19|access-date=2026-05-19|language=my}}&lt;/ref&gt;
*၁၉ မေ - ၂၀၂၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၄ ရက်တွင် KNU၊ KNLA နှင့် PDF တို့က သိမ်းပိုက်ထားသည့် [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊]] [[မြိတ်ခရိုင်]]၊ [[တနင်္သာရီမြို့နယ်]]၊ [[မောတောင်မြို့]]ကို စစ်အုပ်စုက ၂၀၂၆ ခုနှစ် မေလ ၅ ရက်မှစတင်သည့် စစ်ကြောင်းဖြင့် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက KNU၊ KNLA နှင့် PDF အမည်ခံ ကိုယ်ကျိုးရှာအကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူ ပူးပေါင်းအဖွဲ့များ ယာယီစိုးမိုးထားသော မောတောင်မြို့အား အလုံးစုံပြန်လည်သိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/82973 |access-date=2026-05-20 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
*မေ ၂၆ - [[၂၀၂၆ ကျောင်းသားတော်လှန်ရေးတပ်တော် အဖွဲ့ဝင်များ ဖမ်းဆီးခံရမှု]]
*၂၈ မေ - ကိုးလကြာ ပိတ်ထားခဲ့သော [[ထိုင်း-မြန်မာ နယ်စပ်]] ကုန်သွယ်ရေးတွင် အရေးပါသည့် မြဝတီ-မဲဆောက် [[မြန်မာ - ထိုင်း အမှတ် (၁) ချစ်ကြည်ရေးတံတား|အမှတ် ၂ ချစ်ကြည်ရေးတံတား]]အား ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်လိုက်ပြီဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-05-28 |title=၂၀၂၆ခုနှစ် မေ ၂၈-ဘန်ကောက်မှာ ကလေးငယ်တွေကို ညှဉ်းပန်းပြီး ပန်းရောင်းခိုင်းတဲ့မြန်မာ ၃ ဦးကို ရဲဖမ်း |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cg4pw09y4yvt |access-date=2026-05-28 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;
*၂၀၂၅ ခုနှစ်  အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သူများအနက် ရွေးကောက်ပွဲကုန်ကျစရိတ်စာရင်းအား သတ်မှတ်ရက်အတွင်း တင်သွင်းခြင်းမရှိသည့် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်း ၄၁ ဦးကို အရည်အချင်းပျက်ယွင်းသူများအဖြစ် ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က ကြေညာချက်အမှတ် (၄၇/၂၀၂၆)ဖြင့် ၂ဝ၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၃ ရက်တွင် ထုတ်ပြန်ထားကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံပြန်တမ်းတွင် ဖော်ပြထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=၂၀၂၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သူများအနက် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်း ၄၁ ဦးကို အရည်အချင်းပျက်ယွင်းသူများအဖြစ် UEC ကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/312227 |access-date=2026-05-28 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
*၃၀ မေ - သမ္မတဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]သည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]သို့ တရားဝင်ချစ်ကြည်ရေး ခရီးစဉ် စတင်ထွက်ခွာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=NP News |url=https://www.npnewsmm.com/news/6a1a7327acbcdc59760091ee |access-date=2026-05-30 |website=www.npnewsmm.com}}&lt;/ref&gt;
*[[၃၁ မေ]] - [[၂၀၂၆ နမ့်ခမ်း ပေါက်ကွဲမှု]]

=== ဇွန် ===

*၆ ဇွန် - မြန်မာနှင့် ရုရှားတို့သည် [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး|တနင်္သာရီတိုင်း]]၊ [[ထားဝယ်မြို့]]ရှိ ရေနက်ဆိပ်ကမ်းစီမံကိန်းအတွက် ၆၆၀ မဂ္ဂါဝပ် [[ကျောက်မီးသွေး]]သုံး [[ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ]] တည်ဆောက်ရေး နားလည်မှုစာချွန်လွှာကို [[စိန့်ပီတာစဘတ်မြို့]]၌ ကျင်းပသည့် စီးပွားရေးဖိုရမ်အတွင်း လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-10 |title=၂၀၂၆ ဇွန်လ ၁၀ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - တရားမဝင် ရွှေတူးဖော်မှုတွေ နှိမ်နင်းမယ်လို့ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ပြော |url=https://www.bbc.com/burmese/live/czx5r48ynzgt |access-date=2026-06-10 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;
*၁၁ ဇွန် - ၁၉ ဇူလိုင် - [[၂၀၂၆ ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား]]
*၁၅ ဇွန် - သမ္မတ ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]] သည် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]]သို့ နိုင်ငံတော်အဆင့် ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ် စတင်ထွက်ခွာခဲ့ပြီး၊ [[ပေကျင်းမြို့]]သို့ ရောက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦး​ဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ တရုတ်နိုင်ငံ ​​​​ပေကျင်းမြို့သို့​ရောက်ရှိ |url=https://news-eleven.com/article/312702 |access-date=2026-06-15 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
*၂၁ ဇွန် - [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]]၏ လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးအဖြစ် ဗိုလ်မှူးကြီး သိန်းဇော်မြင့် အစား ဗိုလ်မှူးကြီး ရန်ကြီးအောင် အား ခန့်အပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/84248 |access-date=2026-06-22 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;

* ၂၅ ဇွန် - [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးချုပ်အဖြစ် ဒေါ်[[အေးအေးသန်း]]ကို ခန့်အပ်တာဝန်ပေးလိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/84447 |access-date=2026-06-26 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;
** တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီး အဖြစ် ဒေါ်ထွေးထွေးအား ခန့်အပ်တာဝန်ပေးလိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/84450 |access-date=2026-06-26 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;

=== ဇူလိုင် ===

* ၁၂ ဇူလိုင် - [[ဘန်ကောက်ဆွေးနွေးပွဲ (၂၀၂၆)]]:  မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးအကျပ်အတည်းနှင့် ပတ်သက်၍ အာဆီယံ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများမှ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများ၊ အဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်များနှင့် မြန်မာနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဦး[[တင်မောင်ဆွေ]] တို့အကြား ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁၂ ရက်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဘန်ကောက်မြို့၌ ကျင်းပခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-13 |title=ဘန်ကောက်က ဘီယာဘားဆိုင် မီးလောင်မှု သေဆုံးသူ ၂၈ ဦးအထိရှိ - ၂၀၂၆ ဇူလိုင် ၁၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cy8w6vlglp5t |access-date=2026-07-14 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;
* ၁၅ ဇူလိုင် - သံအမတ်ကြီး ဦး[[မင်းသိမ်း]]အား ကူဝိတ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=သံအမတ်ကြီး ဦးမင်းသိမ်းအား ကူဝိတ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ် |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/85218 |access-date=2026-07-15 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[၁၆ ဇူလိုင်]]- [[ထန်တလန်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] - တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက [[ထန်တလန်မြို့]]နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသတစ်ဝိုက်အား အပြည့်အဝ ပြန်လည်ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက ထန်တလန်မြို့နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသတစ်ဝိုက်အား ပြန်လည်ထိန်းချုပ်ခဲ့ပြီး ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးလုပ်ငန်းများ ဆက်လက်ဆောင်ရွက် |url=http://www.moi.gov.mm/news/85333 |access-date=2026-07-17 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;
* ၁၉ ဇူလိုင် - [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|တအာင်းတပ်]] (TNLA) ၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ (၁) တားဂျုတ်ဂျား ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့သည် ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရာပြည့် ဦးဆောင်သည့် အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုကော်မတီ (NSPNC) အဖွဲ့နှင့် နေပြည်တော်၌ တွေ့ဆုံခဲ့ရာ ဦးမင်းအောင်လှိုင်၏ ရက် (၁၀၀) ငြိမ်းချမ်းရေးအစီအစဉ်တွင် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအပါအဝင် အချက် (၆) ချက်ပါဝင်သည့် ဆွေးနွေးချက်များကို နေပြည်တော်နှင့် TNLA တို့က လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြောင်း ထုတ်ပြန်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-20 |title=အင်ဒီဘာနမ် ယူကေဝန်ကြီးချုပ်သစ်ဖြစ်လာ - ၂၀၂၆ ဇူလိုင် ၂၀ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cjej0nw0wl1t |access-date=2026-07-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;
* ၃၀ ဇူလိုင် - 
** တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန် အစည်းအဝေး ၂၃ ရက်မြောက်နေ့ ရပ်နားပြီး၊​ တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန် အစည်းအဝေးကျင်းပပြီးစီးသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာ ကျင်းပပြီးစီး |url=http://www.moi.gov.mm/news/86030 |access-date=2026-07-31 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;
** တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန် အစည်းအဝေး ၃၂ ရက်မြောက်နေ့ကို ရပ်နားပြီး၊ တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန် အစည်းအဝေးကျင်းပပြီးစီးသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာကျင်းပပြီးစီး |url=http://www.moi.gov.mm/news/86029 |access-date=2026-07-31 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;

* ၃၁ ဇူလိုင် - အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေကို ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က အတည်ပြု ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဆိုင်ရာဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/86064 |access-date=2026-08-02 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;

=== ဩဂုတ် ===

* ၃ ဩဂုတ် - ဒေါ်[[အောင်ဆန်းစုကြည်]]ကို [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီ ကော်မတီ|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီကော်မတီ]] (ICRC) မှ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ ဌာ‌နေကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်သူ Mr. Arnaude de Baqque က လာရောက် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီကော်မတီ (ICRC) မှ မြန်မာ နိုင်ငံဆိုင်ရာ ဌာ‌နေကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်သူ လာရောက် တွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86157 |access-date=2026-08-03 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;
* ၆ ဩဂုတ် - ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]သည် ထိုင်းနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ်အဖြစ် ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-08-06 |title=၂၀၂၆ ဩဂုတ် ၆ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ကြို့ပင်ကောက်မှာ စစ်တပ်လေကြောင်းဗုံးကြဲလို့ ၆ ဦး ဒဏ်ရာရ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cw20jkkz3y81t |access-date=2026-08-06 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;
* ၁၃ ဩဂုတ် - ကချင်ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့၊ လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ကျော်သူရ အစား ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးရန်နောင် အားခန့်အပ်တာဝန်ပေးသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေး |url=http://www.moi.gov.mm/news/86631 |access-date=2026-08-14 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;
** [[အာရက္ခတပ်တော်]] ထိန်းချုပ်ထားသော [[ဂွမြို့နယ်]]အတွင်းရှိ [[ကျိန္တလီမြို့|ကျိန္တိလီမြို့]]ပေါ်သို့ စစ်တပ်က ဂျက်ဖိုက်တာဖြင့် ဗုံး ၂ လုံး ကြဲချခဲ့ရာ အရပ်သား ၈ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-08-14 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် သြဂုတ် ၁၄ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်း တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက်- ကျောက်တော်၊ သံတွဲနဲ့ ဂွ ကို လေကြောင်းကနေဗုံးကြဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cr4gxy75ljg2t |access-date=2026-08-14 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;

* ၁၇ ဩဂုတ် 
** - မင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ်ထွက်ခွာသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ မင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ်ထွက်ခွာ |url=http://www.moi.gov.mm/news/86799 |access-date=2026-08-17 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;
** [[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန]]၊ ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ [[ခိုင်ခိုင်စိုး]] ကို [[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး]]၊ ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-08-17 |title=ဒေါက်တာ ခိုင်ခိုင်စိုး အား သမ္မတရုံး ဒုတိယဝန်� |url=https://onenewstvchannel.com/politic/government/%e1%80%92%e1%80%b1%e1%80%ab%e1%80%80%e1%80%ba%e1%80%90%e1%80%ac-%e1%80%81%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%81%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%85%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%b8-%e1%80%a1/ |access-date=2026-08-18 |website=One News Myanmar |language=my-MM}}&lt;/ref&gt;
** လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန၏ ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ဦးရဲထွန်းဦး အား ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေး |url=http://www.moi.gov.mm/news/86828 |access-date=2026-08-18 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;

* ၂၁ ဩဂုတ် - [[တပ်မတော် (လေ)|စစ်တပ်]]က [[မြောင်မြို့နယ်]]ရှိ [[ဆွဲလွဲအိုရွာ၊ မြောင်မြို့နယ်|ဆွဲလွဲအိုရွာ]]အား လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ဇေဋ္ဌဝါဒီဘုန်းကြီးကျောင်း၌ တရားစခန်းဝင်နေသော သက်ကြီးရွယ်အို ၁၄ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း မြေပြင်အခြေအနေသိရှိသူတစ်ဦးက ဘီဘီစီသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-08-21 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် သြဂုတ် ၂၁ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက်-ဦးမင်းအောင်လှိုင်နဲ့ လူကာရှန်ကို အလွတ်သဘောတွေ့ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c6n0nl5v7r8qt |access-date=2026-08-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;
* ၂၄ ဩဂုတ် - [[ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန|ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]] အား ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေဝန်ကြီးဌာန အဖြစ် အမည်ပြောင်းလဲ သတ်မှတ်လိုက်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာနအမည် ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/87236 |access-date=2026-08-25 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;
* ၂၆ ဩဂုတ် - [[၂၀၂၆ နီပေါနိုင်ငံ ရေကြီးမှု]]
* ၃၁ ဩဂုတ် - [[နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများ ကူညီစောင့်ရှောက်ရေး အသင်း|နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများ ကူညီစောင့်ရှောက်ရေးအသင်း]] (AAPP) ၏ တွဲဖက်အတွင်းရေးမှူး ဦးဘိုကြည်အား [[ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ]]၊ [[မနီလာမြို့]]အခြေစိုက် Ramon Magsaysay Award Foundation မှ ၂၀၂၆ ခုနှစ်အတွက် Ramon Magsaysay Award ဆုဖြင့် ဂုဏ်ပြုချီးမြှင့်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bo Kyi |url=https://rmaward.asia/rmawardees/bo-kyi/ |access-date=2026-08-31 |website=Ramon Magsaysay Award Foundation Philippines |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== စက်တင်ဘာ ===

* ၁ - [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန|သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန]]သည် ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ သစ်တောဥပဒေပုဒ်မ ၆၊ ပုဒ်မခွဲ (င) အရ အပ်နှင်းထားသော လုပ်ပိုင်ခွင့်များကိုကျင့်သုံးလျက် ရှမ်းပြည်နယ် [[ကျိုင်းတုံခရိုင်]] [[မိုင်းပြင်းမြို့နယ်|မိုင်းပျဉ်းမြို့နယ်]]အတွင်း ကျရောက်နေသည့် ဧရိယာအကျယ်အဝန်း ၆၁၀၀၈ ဧကရှိသောနယ်မြေကို “သုဝဏ္ဏသျှံတောင် ကြိုးပြင်ကာကွယ်တော” အဖြစ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လပြည့်ကျော် (၄) ရက် (၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁ ရက်) မှစ၍ သတ်မှတ်လိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=သုဝဏ္ဏသျှံတောင် ကြိုးပြင်ကာကွယ်တော သတ်မှတ် |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/87840 |access-date=2026-09-08 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;
** သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာနသည် ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ သစ်တောဥပဒေပုဒ်မ ၆၊ ပုဒ်မခွဲ(င)အရ အပ်နှင်းထားသောလုပ်ပိုင်ခွင့်များကိုကျင့်သုံးလျက် ရှမ်းပြည်နယ် နမ့်စန်ခရိုင် [[နမ့်စန်မြို့နယ်]]အတွင်း ကျရောက်နေသည့် ဧရိယာအကျယ်အဝန်း ၃၀၇၅၅ ဧကရှိသောနယ်မြေကို “ခိုလမ်ကြိုးပြင်ကာကွယ်တော”အဖြစ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လပြည့်ကျော် (၄) ရက် (၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁ ရက်)မှစ၍ သတ်မှတ်လိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ခိုလမ်ကြိုးပြင်ကာကွယ်တော သတ်မှတ်ခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/87896 |access-date=2026-09-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;
* ၉ - စက်သုံးဆီ သုံးစွဲမှု လျှော့ချရေးအတွက် သတ်မှတ်ထားသည့် စုံ/မ စနစ်ဖြင့် ယာဉ်မောင်းနှင်သုံးစွဲရမည့် စည်းမျဉ်းကို စက်တင်ဘာလ ၉ ရက်နေ့မှစ၍ ပယ်ဖျက်လိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မော်တော်ယာဉ်မောင်းနှင်မှုအား “စုံ” ရက်၊ “မ” ရက် ခွဲခြားမှု မရှိဘဲ ပုံမှန်အတိုင်းပြန်လည်မောင်းနှင်နိုင်ပါကြောင်း ပြည်သူသို့အသိပေးကြေညာချက်ထုတ်ပြန်ခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/87872 |access-date=2026-09-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;
* ၁၄ - တပ်မတော်သား ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ခုနစ်ဦး&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တပ်မတော်သား ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ခုနစ်ဦး အစားထိုးပြောင်းလဲ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/88081 |access-date=2026-09-15 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt; နှင့် တပ်မတော်သား အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်ငါးဦးကို  အစားထိုးပြောင်းလဲကြောင်း&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တပ်မတော်သား အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ငါးဦး အစားထိုးပြောင်းလဲ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/88082 |access-date=2026-09-15 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt; ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က အသိပေးထုတ်ပြန်ထားသည်။
* ၁၇ - ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ကိုကိုဦး]]အား [[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် အစားထိုးခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့ပြီး ယင်းရာထူးတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သော ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ညွန့်ဝင်းဆွေ]]အား စစ်ဘက်မူလတာဝန်များကို ပြန်လည်ထမ်းဆောင်စေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး အစားထိုးခန့်အပ်ခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/88205 |access-date=2026-09-18 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;
* ၂၁ - နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနမှ သံအမတ်ကြီး ဦးအေးမင်းထွေး အား ၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင်  အိန္ဒိယသမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်လိုက်ပြီဖြစ်ပါသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=သံအမတ်ကြီး ဦးအေးမင်းထွေးအား အိန္ဒိယသမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ် |url=http://www.mdn.gov.mm/my/snamttkii-uuaemngtheaaa-aindiysmmttniungngnchiungraa-mnmaasnamttkiiaphc-khnap |access-date=2026-09-23 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}&lt;/ref&gt;


== ကွယ်လွန်သူများ ==

* &lt;!--Do not add people without Wikipedia articles to this list
Do not trust &quot;this year in history&quot; websites for accurate date information
Do not link multiple occurrences of the same year, just link the first occurrence.
No red links, please.--&gt;[[၂၆ ဇန်နဝါရီ]] - [[မြင့်ထွေး]]၊ [[ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာနဝန်ကြီးဟောင်း]] ([[၁၉၄၈]] ဖွား)
* [[၆ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[စိန်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ|စိန်ဝင်း]]၊ နိုင်ငံရေးသမားနှင့် [[ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားညွန့်ပေါင်းအစိုးရ|ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားညွန့်ပေါင်းအစိုးရ၏ ဝန်ကြီးချုပ်]] ([[၁၉၄၄]] မွေးဖွား)
* [[၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ|အလီ ခါမေနီ]]၊ အီရန်နိုင်ငံ၏ သမ္မတဟောင်းနှင့် နိုင်ငံ့အထွတ်အထိပ်ခေါင်းဆောင် ([[၁၉၃၉]] မွေးဖွား)
* [[၂ ဇွန်]] - [[မင်းထင်ကိုကိုကြီး]]၊ ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာနှင့် ကဗျာဆရာ (၁၉၆၁ ဝန်းကျင်မွေးဖွား)
* [[၁၁ ဇွန်]] - [[ဝဇိရကိတ္တိယာဘာ]]၊ ထိုင်းတော်ဝင်မင်းသမီး ([[၁၉၇၈]] မွေးဖွား)
* [[၁၈ ဇွန်]] - [[တင်မောင်မြင့် (စာရေးဆရာ)|တင်မောင်မြင့်]]၊ [[အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆု]]ရ ဆရာကြီး ([[၁၉၃၆]] မွေးဖွား)
* [[၂၂ ဩဂုတ်]] - [[ကိုင်ဇာ]] ၊ အဆိုတော် ([[၁၉၆၁]] မွေးဖွား)

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၀ ဆယ်စုနှစ်]]</text>
      <sha1>skaazvho9wpqat7icw0cmiykbrc5ph0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>၂၀၂၅-၂၀၂၆ အီရန် ဆန္ဒပြပွဲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>280791</id>
    <revision>
      <id>1054771</id>
      <parentid>1044815</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T01:22:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1054771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39128" sha1="mkri7kk2cg6p66x4otzxp88ahwtse8d" xml:space="preserve">{{Infobox civil conflict
| title = ၂၀၂၅-၂၀၂၆ အီရန် ဆန္ဒပြပွဲ
| partof = 
| image = 2025–2026 Iranian protests map v2.svg
| caption = ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၆ ရက်အထိ ဆန္ဒပြမှုများကို အစီရင်ခံထားသည့် အီရန်ရှိ ဒေသများ
| date = ၂၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ – လက်ရှိ 
&lt;b&gt;အဓိကနေ့ရက်များ:&lt;/b&gt;&lt;br&gt;
&lt;b&gt;ပြင်းထန်ခဲ့သည့် ဆန္ဒပြပွဲများ:၂၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ – ၁၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆(၁၉ ရက်)&lt;br&gt;
&lt;b&gt;တကျော့ပြန် ဆန္ဒပြပွဲ:&lt;/b&gt; ၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆ – လက်ရှိ
| place = အီရန်နိုင်ငံရှိ ပြည်နယ် (၃၁) ခုလုံးအတွင်းရှိ မြို့ပေါင်း (၁၈၀) ခုမှ နေရာ (၅၁၂) ခု၌ ဆန္ဒပြမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားသည်&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mapping the ongoing protests in Iran (UPDATED) |url=https://faytuksnetwork.com/mapping-the-ongoing-protests-in-iran/ |website=faytuksnetwork.com |date=January 2026 |access-date=7 January 2026 |archive-date=4 January 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260104061452/https://faytuksnetwork.com/mapping-the-ongoing-protests-in-iran/ |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;See also the map made by the Spiegel: {{cite news |last1=Cieschinger |first1=Almut |last2=Kornfeld |first2=Anna-Lena |last3=Martin |first3=Anna Sophia |last4=Riedmann |first4=Bernhard |last5=Schneider |first5=Anna-Sophie |title=(S+) Iran: So breiten sich die regimekritischen Proteste aus |url=https://www.spiegel.de/ausland/iran-so-breiten-sich-die-regimekritischen-proteste-aus-a-46c9e04f-6556-4211-83d7-4fbcf0022e17 |work=[[Der Spiegel]] |date=9 January 2026 |language=de}}&lt;/ref&gt;
| causes = '''စီးပွားရေးအကျပ်အတည်း'''
* အီရန်နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးစီမံခန့်ခွဲမှုညံ့ဖျင်းမှု
* အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ၏အရေးယူပိတ်ဆို့ခံရမှု
* ငွေကြေးဖောင်းပွမှု မြင့်မားခြင်း၊ကုန်ဈေးနှုန်းမြင့်တက်ခြင်း
* ငွေကြေးအကျပ်အတည်း   
**  US ၁ ဒေါ်လာ ≈ ၄၂,၁၀၀ IRR(ရီယယ်)
* အီရန်မြို့တော် ရေရှားပါးမှု
** အီရန် စွမ်းအင် အကျပ်အတည်း
'''နိုင်ငံရေးအကျပ်အတည်း'''
* အာဏာရှင်စနစ်
* အီရန်နိုင်ငံရှိ လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုများ
* နိုင်ငံရေး အကျင့်ပျက်ခြစားမှု
* အီရန်တွင် အင်တာနက်ဆင်ဆာဖြတ်ခြင်းနှင့် မီးဖျက်ခြင်း
'''စနစ်နှင့်အယူဝါဒ'''
* နိုင်ငံဧရိယာပြင်ပ၌ နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားပါဝင်မှု
* အီရန်တွင် [[ဟေဂျားဘ်|ဟေဂျားဘ်နှင့် စပ်ဆိုင်သည့်ဥပဒေ]]ကို ပြဋ္ဌာန်းခြင်း(၁၉၈၃)&lt;ref&gt;{{cite news |last1= |first1= |title=Iran reviewing mandatory headscarf law amid ongoing protests |url=https://www.theguardian.com/world/2022/dec/04/iran-reviewing-mandatory-headscarf-law-amid-ongoing-protests |work=The Guardian |date=4 December 2022}}&lt;/ref&gt;
* လူမျိုးရေးအခြေခံခွဲခြားဆက်ဆံမှု
* လွတ်လပ်စွာကိုးကွယ်မှုအပေါ် ကန့်သတ်မှု
| goals = * အီရန် အစ္စလမ္မစ်သမ္မတနိုင်ငံ အစိုးရကို ဖြုတ်ချခြင်း &lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 January 2026 |title=Day four of Iran protests sees rallies spread and regime change calls grow |url=https://www.iranintl.com/en/202601016240 |access-date=2 January 2026 |website=Iran International}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Parent |first1=Deepa |last2=Christou |first2=William |title='No future for us': disaffected Iranians say it's now or never to topple regime |url=https://www.theguardian.com/world/2026/jan/03/no-future-for-us-disaffected-iranians-say-its-now-or-never-to-topple-regime |work=[[The Guardian]] |date=3 January 2026}}&lt;/ref&gt;
* နန်းချခံ အီရန်ရှာဟ်ဘုရင်၏သား ရေဇာ ပါလဗီ (Reza Pahlavi)၏ အုပ်ချုပ်မှု
* စီးပွားရေး စီမံခန့်ခွဲမှု လွဲချော်မှု အဆုံးသတ်ခြင်း
** ငွေလဲနှုန်းတည်ငြိမ်ရေး
** အရပ်သားများနှင့် ကုန်သည်များ၏ အခက်အခဲများကို ဖြေရှင်းပေးခြင်း
| methods = * လမ်းပေါ်ထွက် ဆန္ဒပြပွဲများ၊ ချီတက်ပွဲများ
* နိုင်ငံရေး တောင်းဆိုချက်များ
* အလုပ်ရုံနှင့် ဈေးဆိုင်များ ပိတ်ခြင်း
* အွန်လိုင်းလှုပ်ရှားမှု
* ကျောင်းသားလှုပ်ရှားမှု
* အဓိကရုဏ်းများ
* ပုန်ကန်မှု
* လက်နက်ကိုင်တော်လှန်မှု
| status = လုပ်ဆောင်နေဆဲ
* အီရန်တွင် ဆန္ဒပြသူများအား အင်အားဖြင့် ထိပ်တိုက် နှိမ်နင်းခြင်း
*တစ်နိုင်ငံလုံး အင်တာနက်နှင့် မိုဘိုင်းကွန်ရက်များ ပိတ်ပစ်ခြင်း
* အီရန်ဗဟိုဘဏ် ဥက္ကဋ္ဌ နုတ်ထွက်ခြင်း ; အစိုးရသည် ဆန္ဒပြသူများကို ဆက်လက်ဖမ်းဆီးသတ်ဖြတ်ခြင်း
| side1 = {{flagicon image|State flag of Iran (1964–1980).svg|link=Lion and Sun flag}}{{flagicon image|Civil flag of Iran (1964–1980).svg}} အီရန်အတိုက်အခံများ
* အစိုးရဆန့်ကျင်ရေး ဆန္ဒပြသူများ
* ဆန္ဒပြကျောင်းသား/သူများ
* ဆန္ဒပြသူများနှင့်ပူးပေါင်းလာကြသည့် ရဲနှင့်စစ်သားများ
* လက်နက်ကိုင် အရပ်သားများ &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Makoii|first=Akhtar|date=January 12, 2026|title=Armed protesters fight back against Iranian regime|url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2026/01/12/armed-protesters-fight-back-against-iranian-regime/|publisher=The Telegraph}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|date=January 3, 2026|title=Iran supreme leader says will not yield as protests simmer and US threatens|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/iran-supreme-leader-says-will-not-yield-protests-simmer-us-threatens-2026-01-03/|publisher=Reuters}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;
{{Collapsible list
|bullets=yes
|title=နိုင်ငံရေးအင်အားစုများ:
| {{flagicon image|Lion and Sun Tricolor Flag.svg}}&lt;br/&gt;ပြည်ပရောက် အီရန်နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်း&lt;br/&gt;{{small|Iran National Council}} &lt;ref&gt;{{cite news |last1=Teller |first1=Neville |title=Is there a chance for regime change in Iran? – opinion |url=https://www.jpost.com/opinion/article-859384 |access-date=5 January 2026 |agency=The Jerusalem Post |date=30 June 2025}}&lt;/ref&gt;
|{{flagicon image|Flag of the People's Mujahedin of Iran.svg}}&lt;br/&gt; အီရန်အစိုးရကို ဆန့်ကျင်သော နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်း&lt;br/&gt;{{small|People's Mojahedin Organisation of Iran(MEK)}} 
{{tree list}}
** {{flagicon image|NCRI National Council of Resistance of Iran Lion &amp; Sun Flag.jpg}}&lt;br/&gt; အီရန်အစိုးရဆန့်ကျင်ရေးအဖွဲ့အစည်း&lt;br/&gt;{{small|National Council of Resistance of Iran(NCRI)}}&lt;ref&gt;{{cite news |title=Iran Braces for More Protests. Here's What to Know. |url=https://www.nytimes.com/article/iran-protests-inflation-currency.html |work=[[The New York Times]] |access-date=11 January 2026}}&lt;/ref&gt;
{{tree list/end}}
| ပြည်ပရောက် အီရန်အတိုက်အခံအဖွဲ့အစည်းများ
}}
{{Collapsible list
|bullets=yes
|title=ခွဲထွက်ရေးအဖွဲ့အစည်းများ:
|{{tree list}}
* အီရန်ရှိ ကာ့ဒ်ခွဲထွက်ရေးသမားများ
** {{flagicon image|Flag of Partiya Demokrat a Kurdistana Îranê.png}} '''Democratic Party of Iranian Kurdistan''' 
** {{flagicon image|Flag of the Kurdistan Freedom Party (Iran).svg}} '''Kurdistan Freedom Party'''
** {{flagicon image|Flag of Partiya Jiyana Azad a Kurdistanê.svg}} '''Kurdistan Free Life Party''' 
** အီရန်ရှိ ကူဒစ်စတန် တိုက်ပွဲဝင် အဖွဲ့အစည်း
** {{flagicon image|Flag of Komala.svg}} '''Komala Party of Iranian Kurdistan'''
** အီရန်တော်လှန်ရေးဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်းများ 
** '''Kurdistan Toilers Association''' 
** ကာဒစ်စတန် အမျိုးသားအစောင့်တပ်ဖွဲ့
*** '''Zagros Tornado units '''
{{tree list/end}}
|{{tree list}}
* အီရန်အရှေ့တောင်ပိုင်းရှိ စီစတန်-ဘာလူချီစတန်ခွဲထွက်ရေးသမားများ
** {{flagicon image|Flag of the People's Fighters Front.svg}} ပြည်သူ့တိုက်ခိုက်ရေးတပ်ဖွဲ့ 
**  ဘလူချီစတန်ပြည်သူ့ပါတီ &lt;ref&gt;{{cite web|date=7 January 2026|title=Iranian Baloch group calls for protests and strikes across Iran|work=Iran International|url= https://www.iranintl.com/en/202601073833}}&lt;/ref&gt; 
{{tree list/end}}
|{{tree list}}
* အီရန်ရှိ တောင်အာဇာဘိုင်ဂျန်ခွဲထွက်ရေးသမားများ
** တောင်အာဇာဘိုင်ဂျန်အဖွဲ့အစည်းများ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးကောင်စီ&lt;ref&gt;{{cite web | title=Iran is Cut off from Internet as Protests Calling for Regime Change Intensify | website=[[The New York Times]] | date=8 January 2026 | url=https://www.nytimes.com/2026/01/08/world/middleeast/iran-protests-internet-shutdown.html }}&lt;/ref&gt;
** အီရန်ရှိ အဇာဘိုင်ဂျန်ပါတီများ ညှိနှိုင်းရေးကောင်စီ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.azernews.az/analysis/252771.html|title=Iran's protests no longer speak language of reform [OPINION]|date=9 January 2026|website=Azernews.Az}}&lt;/ref&gt;
{{tree list/end}}
}}
| side2 = {{tree list}}
* {{flagicon|Iran}} [[မာဆော့ ပါဇက်ရှ်ကီရမ်|အီရန်အစိုးရ]]
** [[အီရန်အစ္စလာမ်မစ် သမ္မတနိုင်ငံ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များ|အီရန်စစ်တပ်]]
*** {{flagicon image|Flag of the Law Enforcement Force of the Islamic Republic of Iran.svg}}အီရန်ရဲတပ်ဖွဲ့
*** အစ္စလာမ့်တော်လှန်ရေးအစောင့်တပ်ဖွဲ့
**** {{flagicon image|Flag of Basij.svg}}ပြည်သူ့စစ်
***** နယ်ခြားစောင့်တပ်
**** အစ္စလာမ့်တော်လှန်ရေးအစောင့်တပ်ဖွဲ့ မြေပြင်တပ်ဖွဲ့
** အစိုးရလိုလားသော တန်ပြန်ဆန္ဒပြသူများနှင့် အရပ်ဝတ်များ
** အစိုးရလိုလားသော ပြည်ပရှီအာပြည်သူ့စစ်များ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-16 |title=Thousands of Iraqi militiamen joined Iran crackdown - CNN |url=https://www.iranintl.com/en/202601167778 |access-date=2026-01-16 |website=iranintl.com}}&lt;/ref&gt;
*** ပြည်သူ့စုဆောင်းရေးတပ်
**** {{flagicon image|Hisbollah-Brigaden Flagge.svg}} ဟစ်ဘိုလာအဖွဲ့
**** '''Harakat al-Nujaba'''
**** '''Kata'ib Sayyid ul-Shuhada'''
**** '''Badr Organisation'''
*** '''Hezbollah'''
*** {{flagicon image|Liwa Fatemiyoun infobox flag.png}} '''Liwa Fatemiyoun'''
*** {{flagicon image|Liwa Zainebiyoun infobox flag.png}} '''Liwa Zainebiyoun'''
{{tree list/end}}
| leadfigures1 = * စုပေါင်းခေါင်းဆောင်မှု &lt;ref&gt;{{cite news |title=Protests in Iran sparked by economic woes now nationwide, activists say|url=https://abcnews.go.com/Business/wireStory/protests-iran-sparked-economic-woes-now-nationwide-activists-129010386|agency=ABC News|date=8 January 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Video shows security forces firing tear gas at protesters as Iran crackdown kills dozens |url=https://www.nbcnews.com/world/iran/iran-security-forces-clash-protesters-death-toll-rises-rcna252550 |first1=Babak |last1=Dehghanpisheh |first2=Henry |last2=Austin |work=[[NBC News]] |date=8 January 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=In Iran, no internet and surging protests urged on by an exiled prince |url=https://globalnews.ca/news/11604873/iran-internet-protests-exiled-prince/ |agency=Global News |date=8 January 2026}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon image|State flag of Iran (1964–1980).svg|link=Iran National Council}} ရေဇာပါလဗီ 
| leadfigures2 = * {{flagicon|Iran}} &lt;br/&gt;[[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ]] &lt;br/&gt; အီရန်အဓိပတိ
* [[File:Office of the President of the Islamic Republic of Iran Seal.svg|25px|link=|alt=]]&lt;br/&gt; [[မာဆော့ ပါဇက်ရှ်ကီရမ်]]&lt;br/&gt; အီရန်သမ္မတ
| howmany1 = လူဦးရေ ၅ သန်းခန့် &lt;br/&gt;(သတင်းဌာနများ၏ဖော်ပြချက်)
| howmany2 = အတိအကျမသိရ
| fatalities = ကွဲပြားချက်အမျိုးမျိုးရှိသည်
* ၃၀,၀၀၀ ခန့် (NewsNation ဖော်ပြမှု)
* ၂၀,၀၀၀ ကျော် (Bloomberg ဖော်ပြမှု)
*၁၄,၇၈၉ (HRANA ဖော်ပြမှု)
* ၃,၁၁၇ (အီရန်အစိုးရ ထုတ်ပြန်မှု) 
| injuries = စုစုပေါင်း လူ ၃၃၀,၀၀၀ မှ ၃၆၀,၀၀၀ ခန့်
| arrests = ၂၆၀၁၅ (သေဒဏ်ပေးခံရသူ ၈၀၀ကျော်ပါပါဝင်သည်)
| notes = အီရန်တွင် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၈ ရက်နေ့ကတည်းက  အင်တာနက်နှင့် တယ်လီဖုန်း ပြတ်တောက်မှုကြောင့် အသေအပျောက် အတိအကျ မသိရှိရပေ
}}

'''၂၀၂၅-၂၀၂၆ အီရန် ဆန္ဒပြပွဲ'''သည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၈ ရက်မှ စတင်၍ [[အီရန်နိုင်ငံ]]တစ်ဝှမ်းတွင် သမ္မတ [[မာဆော့ ပါဇက်ရှ်ကီရမ်]] ဦးဆောင်သော အစိုးရ နှင့် နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးအခြေအနေ ဆိုးရွားလာမှုကို ဆန့်ကျင်သည့် လူထုဆန္ဒပြပွဲများ ဖြစ်သည်။ယင်းဆန္ဒပြပွဲများသည် ၁၉၇၉ ခုနှစ် အီရန်တော်လှန်ရေးနောက်ပိုင်း အကြီးမားဆုံး လူထုအုံကြွမှုဟု သတ်မှတ်ခံထားရပြီး၊အီရန်၏အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင် အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ နှင့်  အကြီးတန်းအရာရှိများ၏ အမိန့်အရ ပြင်းထန်စွာနှိမ်နင်းခဲ့မှုကြောင့်  ဆန္ဒပြသူထောင်ပေါင်းများစွာ သေဆုံးခဲ့ကာ  ယနေ့ခေတ် အီရန်သမိုင်းတွင် အကြီးမားဆုံး အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။

== နောက်ခံအကြောင်းအရင်းများ ==
အီရန်နိုင်ငံတွင် ငွေကြေးဖောင်းပွမှု အမြင့်ဆုံးအဆင့်သို့ ရောက်ရှိလာခြင်း၊ အစားအစာဈေးနှုန်းများ မြင့်တက်ခြင်းနှင့် အီရန်ငွေကြေးတန်ဖိုး ကျဆင်းခြင်းတို့ကြောင့် လူထု မကျေနပ်မှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ယင်းမကျေနပ်မှုများသည် ဆန္ဒပြပွဲများအဖြစ် စတင်ခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် လက်ရှိ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ် အဆုံးသတ်ရန် တောင်းဆိုသည့် ကျယ်ပြန့်သော လူထု လှုပ်ရှားမှုအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။

== ဆန္ဒပြပွဲများ ==
ဆန္ဒပြပွဲများသည် မြို့တော် [[တီဟီရန်မြို့]]ရှိ ဈေးသည်များမှစတင်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများအထိရောက်ကာ  အချိန်တိုအတွင်း မြို့ကြီးများနှင့် မြို့ငယ်များသို့ ပြန့်နှံ့သွားခဲ့သည်။ ဆန္ဒပြသူများသည် အစိုးရဆန့်ကျင်သည့် ဆောင်ပုဒ်များကို အော်ဟစ်ခဲ့ကြပြီး အစိုးရအပါအဝင် အစ္စလာမစ်တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့ (IRGC) နှင့် ဆက်နွယ်သည့် သင်္ကေတများကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။

ခေါင်းဆောင်မပါသည့် လှုပ်ရှားမှုတစ်ရပ်အဖြစ်ဖြင့် စတင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော်လည်း၊ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၈ ရက်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရောက်  နန်းချခံ အီရန်ရှာဟ်ဘုရင်၏သား ရေဇာ ပါလဗီ (Reza Pahlavi)၏ တစ်ပြိုင်နက် ဆန္ဒပြပွဲများ ပြုလုပ်ရန် တိုက်တွန်းမှုအပြီး ဆန္ဒပြမှုများသည် ပိုမိုပြင်းထန်လာခဲ့သည်။

ယင်းနေ့တွင် တီဟီရန်မြို့၌ လူဦးရေ ၁.၅ သန်းခန့် လမ်းမများသို့ ထွက်လာခဲ့ပြီး၊ ဇန်နဝါရီ ၉ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတစ်ဝန်း လူဦးရေ ၅ သန်းခန့် ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။

ရေဇာ ပါလဗီသည် အကြမ်းမဖက်သော အာဏာကူးပြောင်းရေးနှင့် အီရန်နိုင်ငံ၏ အနာဂတ် နိုင်ငံရေးစနစ်ကို ဆုံးဖြတ်ရန် ပြည်လုံးကျွတ် မဲဆန္ဒခံယူပွဲ ပြုလုပ်ရေးကို ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။

ဆန္ဒပြသူများ၏ စည်းရုံးရေးကို တားဆီးရန် အီရန်အစိုးရသည် အင်တာနက်နှင့် ဖုန်းဆက်သွယ်ရေး ဝန်ဆောင်မှုများကို ဖြတ်တောက်ခဲ့သည်။

အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးတို့က ဆန္ဒပြပွဲများကို အားပေးထောက်ပံ့နေကြောင်း အီရန်ဘက်က စွပ်စွဲခဲ့သည်။

ဇန်နဝါရီ ၉ ရက်အထိ ပြည်နယ် (၃၁) ခုလုံးတွင် လူသန်းပေါင်းများစွာ လမ်းမများသို့ ထွက်လာခဲ့ကြသည်။ ဇန်နဝါရီ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အင်တာနက် ဖြတ်တောက်ထားသည့် ကာလအတွင်း  ဆန္ဒပြသူ အနည်းဆုံး ၂,၀၀၀ ဦး သေဆုံးခဲ့ကာ လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့များသည် တိုက်ရိုက်ပစ်ခတ်မှုကို အင်အားအလွန်အကျွံ ပိုမိုအသုံးပြုလာခဲ့သည်။

အီရန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူသည် လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့များသည် ဆန္ဒပြသူများအား ပစ်ခတ်ခဲ့ကြောင်း အတည်ပြုခဲ့သည်။

ဆန္ဒပြ အီရန်အမျိုးသမီးအချို့သည် ၁၉၇၉ ခုနှစ် အစ္စလာမ္မစ်တော်လှန်ရေး မတိုင်မီက အီရန်နိုင်ငံတွင်  အမျိုးသမီးဆင်မြန်းခဲ့ပုံအတိုင်း သရုပ်ပြ၍ ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/world-63064936|title=အစ္စလာမ်တော်လှန်ရေးမတိုင်ခင်က အီရန်အမျိုးသမီးတွေရဲ့အခြေအနေ|work=BBC|access-date=၂၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆|date=၂၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၂}}&lt;/ref&gt;

== ထိခိုက်သေဆုံးဒဏ်ရာရမှုများ ==

၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ ၁၀ ရက်တွင်The Guardian သတင်းစာသည် အီရန်နိုင်ငံတွင် အင်တာနက် ဖြတ်တောက်ခံထားရသည့်ကြားမှ   အီရန် လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့များ၏ ဆန္ဒပြပွဲ ပစ်ခတ်နေမှု သတင်းအများအပြားကို ဖော်ပြနိုင်ခဲ့သည်။

ယင်းအပြင် မျက်မြင်သက်သေတို့၏ ပြောကြားချက်ကို ကိုးကားပြီး တီဟရန်မြို့အနှံ့တွင် “အလောင်းရာနှင့်ချီ” သေဆုံးမှုသတင်းကို တင်ဆက်ခဲ့သည်။ 

ဇန်နဝါရီ ၁၁ ရက်နေ့တွင် စောင့်ကြည့်လေ့လာသူများနှင့် ပညာရှင်များသည် ဆေးရုံမှတ်တမ်းများအပေါ် အခြေခံ၍ သေဆုံးသူဦးရေကို ၆,၀၀၀ ခန့်ဟု ခန့်မှန်းခဲ့ကြသည်။

ဇန်နဝါရီ ၁၃ ရက်နေ့တွင် Iran International သတင်းဌာနသည် ဆန္ဒပြ သေဆုံးသူဦးရေကို  အနည်းဆုံး ၁၂,၀၀၀ ရှိကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ CBS News ကလည်း အီရန်အတွင်း လူ့အခွင့်အရေး လှုပ်ရှားသူများက သေဆုံးသူဦးရေကို ၁၂,၀၀၀ မှ ၂၀,၀၀၀ အထိ ခန့်မှန်းထားကြောင်း အတည်ပြုခဲ့သည်။

ဇန်နဝါရီ ၁၇ ရက်နေ့တွင် The Sunday Times သတင်းစာသည် အီရန်နိုင်ငံအတွင်းရှိ ဆရာဝန်ကွန်ရက်တစ်ခု၏ ခန့်မှန်းချက်အရ သေဆုံးသူဦးရေသည် “အနည်းဆုံး ၁၆,၅၀၀ မှ ၁၈,၀၀၀ အထိ” ရှိပြီး ဒဏ်ရာရသူ ၃၃၀,၀၀၀ ခန့် ရှိကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။

ဇန်နဝါရီ ၂၀ ရက်တွင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လူ့အခွင့်အရေးဗဟိုဌာနသည် အစ္စလာမစ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ အေးဂျင့်များကြောင့် သေဆုံးသူ အနည်းဆုံး ၄၃,၀၀၀ ရှိကြောင်း၊ ဒဏ်ရာရသူ ၃၅၀,၀၀၀ ကျော်နှင့် မျက်စိကန်းသွားသူ ၁၀,၀၀၀ ကျော် ရှိကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။

ဇန်နဝါရီ ၂၂ ရက်နေ့တွင် အီရန်နိုင်ငံဆိုင်ရာ ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေး အထူးကိုယ်စားလှယ်သည် သေဆုံးသူ အရေအတွက်အား ၂၀,၀၀၀ ကျော်နိုင်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး၊ NewsNation ကလည်း သေဆုံးသူဦးရေသည် “၃၀,၀၀၀ နီးပါး” ရှိနိုင်ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။

== နောက်ဆက်တွဲဖြစ်ရပ်များ ==

၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ဇန်နဝါရီ ၂ရက် အစောပိုင်းတွင် အမေရိကန်သမ္မတ [[ဒေါ်နယ်လ် ထရမ့်|ဒေါ်နယ်ထရမ့်ပ်]] သည် အီရန်အစိုးရက ဆန္ဒပြသူများကို စတင် သတ်ဖြတ်လာပါက အမေရိကန်က ကြားဝင်မည်ဖြစ်ကြောင်း Truth Social လူမှုကွန်ရက်တွင် ရေးသား သတိပေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://bur.mizzima.com/2026/01/03/77634|title=ဆန္ဒပြသူများကို အီရန် သတ်ဖြတ်လာပါက အမေရိကန် ကြားဝင်မည်ဟု ထရမ့်ပြော|work=Mizzima Burmese|access-date=၂၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆|date=၃ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆}}&lt;/ref&gt;

&lt;blockquote&gt;“ငြိမ်းချမ်းစွာ ဆန္ဒပြသူများကို ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်မည်ဆိုပါက အမေရိကန်က လာရောက်ကယ်တင်မည်” ဖြစ်ကြောင်း သမ္မတ ထရမ့်က ရေးသားသည်။ “ကျွန်တော်တို့ အသင့်ပြင်ဆင်ထားပြီး သွားကြဖို့ အဆင်သင့်ပဲ”&lt;/blockquote&gt; 

၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁၀ရက် တွင်  အမေရိကန်တွင် အခြေချနေထိုင်လျက်ရှိသည့် နန်းချခံ အီရန်ရှာဟ် ဘုရင်၏သားဖြစ်သူ ရေဇာပါလဗီသည် အီရန် ဆန္ဒပြသူများအနေဖြင့် လမ်းပေါ်ထွက်ရုံမျှမကဘဲ မြို့ကြီးများ၏ ဗဟိုချက်များကို စနစ်တကျ သိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ်ကြရန်  တိုက်တွန်း နှိုးဆော်ခဲ့သည်။၎င်းက မိခင်နိုင်ငံသို့ ပြန်လာရန်အချိန်သည် အလွန် နီးကပ်နေပြီဖြစ်ကြောင်းနှင့် ပြည်သူများအနေဖြင့် ရည်မှန်းချက်ကို ပိုမို မြင့်တင်ရန် လိုအပ်ကြောင်း ဗီဒီယိုသတင်းစကားမှတစ်ဆင့် သတင်းစကားလည်း ဖြန့်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bangkokpost.com/world/3172844/son-of-shah-calls-for-seizure-of-iranian-city-centres|title=Son of shah calls for seizure of Iranian city centres 
|work=Bangkok Post|access-date=25 January 2026|date=10 January 2026}}&lt;/ref&gt; ၎င်းသည် ဇန်နဝါရီ ၉ ရက် တွင် အီရန်၌ ဆန္ဒပြမှုများအား အမေရိကန်အနေဖြင့် ကြားဝင်ဆောင်ရွက်ရန်  မေတ္တာရပ်ခံခဲ့သူဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://news-eleven.com/article/309039|title=အီရန်၌ ဆန္ဒပြမှုများဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေချိန်တွင် အမေရိကန်အနေဖြင့် ကြားဝင်ဆောင်ရွက်ရန် အီရန်၏ ကွယ်လွန်သွားပြီဖြစ်သည့် ရှားဘုရင်၏ သားဖြစ်သူက ထရန့်ကို တိုက်တွန်း|work=Eleven Media Grpup|access-date=၂၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆|date=၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ဇန်နဝါရီ ၁၇ ရက် တွင်   အီရန်အစ္စလာမ်မစ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင် [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ]] သည် အီရန်နိုင်ငံအတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော အကြမ်းဖက်ဆန္ဒပြမှုများကို ထိန်းချုပ် နိုင်ခြင်းအားဖြင့် အီရန်သည် အမေရိကန်ကို အနိုင်ယူကျော်လွှားနိုင်ခဲ့ပြီဖြစ်ကြောင်း ကြိမ်းဝါးခဲ့သည်။

[[တွစ်တာ|X လူမှုကွန်ရက်ပေါ်]] တွင် တင်ခဲ့သည့် ပို့စ်များ၌ ခါမေနီသည် အဆိုပါ မတည်ငြိမ်မှုများကို ဖန်တီးသူများမှာ အမေရိကန် နှင့် အစ္စရေးတို့ဖြစ်သည်ဟု အမေရိကန်သမ္မတသည် ဆန္ဒပြသူများထံ “အကူအညီများ လာနေပြီ” ဟု ကတိပေးခဲ့ခြင်း နှင့် အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသသို့ အမေရိကန် စစ်သင်္ဘော များ စေလွှတ်ခြင်းတို့ကို ရည်ညွှန်းလျက် ဝါရှင်တန်သည် အဓိက တရားခံ ဖြစ်ကြောင်း စွပ်စွဲခဲ့သည်။

&lt;blockquote&gt;“အမေရိကန်သည် ထိုဆူပူအုံကြွမှုကိုဖန်တီးရန် အတွက် အကြီးအကျယ် ပြင်ဆင်မှုတွေ လုပ်ခဲ့သည် ၊ ထိုဆူပူမှုသည် ထို့ထက်ကြီးမားသည့်ပရိယာယ်များအတွက် နိဒါန်းတစ်ခု ဖြစ်သည် ၊ အီရန်လူမျိုးများသည် အမေရိကန်ကို အနိုင်ယူလိုက်ပြီ ဖြစ်သည်”&lt;/blockquote&gt; 

 ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ ၂၂ ရက် တွင် အမေရိကန်သမ္မတ [[ဒေါ်နယ်လ် ထရမ့်|ဒေါ်နယ်ထရမ့်ပ်]] သည် [[ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ]]၊ ဒါဗို့စ်မြို့တွင် ကျင်းပသည့် ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးဖိုရမ် မှအပြန် အဲဖို့စ်ဝမ်းလေယာဉ်ပေါ်တွင် [[အီရန်နိုင်ငံ]]သို့  ဧရာမစစ်အင်အားစုကြီး ဦးတည်နေပြီး အခြေအနေကို အနီးကပ် စောင့်ကြည့်နေသည့် သတိပေးစကားပြောဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/742954|title=ဧရာမစစ်အင်အားစုကြီး” အီရန်သို့ ဦးတည်နေဟု ထရမ့်ပ် သတိပေး|work=DVB|access-date=၂၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆|date=၂၃ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.channelnewsasia.com/world/us-military-buildup-iran-protests-trump-5877871|title=Trump says US 'armada' heading toward Iran|work=CNA|access-date=25 Jan 2026|date=23 Jan 2026}}&lt;/ref&gt;
&lt;blockquote&gt;“အဲဒီကို ဦးတည်ပြီးတော့ သင်္ဘောအုပ်စုကြီး လွှတ်ထားပါတယ်။ ဧရာမစစ်အင်အားစုကြီး အီရန်ကို ဦးတည်နေပါတယ်။ ဘာမှဖြစ်တာ မမြင်ချင်ပေမဲ့ ကျုပ်တို့ အနီးကပ်စောင့်ကြည့်နေပါတယ်။ လူ ၈၃၇ ယောက် ကြိုးပေးမှာကို ကျုပ် ဟန့်တားနိုင်ခဲ့ပါတယ်”&lt;/blockquote&gt; 

ထရမ့်၏ သတိပေးချက်အပြီး  အီရန်တော်လှန်ရေးအစောင့်တပ်၏တပ်မှူးဖြစ်သော ဗိုလ်ချုပ်ကြီး မိုဟာမက်ပက်ပူးဝါးသည်  အစ္စရေးနှင့် အမေရိကန်တို့သည်ပို၍နာကျင်စရာကောင်းသော၊နောင်တပိုရစရာကောင်းသောကံကြမ္မာတို့ကို ရင်မဆိုင်ရစေရန်သမိုင်း အတွေ့အကြုံများ နှင့် [[အီရန်–အစ္စရေး စစ်ပွဲ|၁၂ ရက်ကြာစစ်ပွဲ]]၌ ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်တို့ကိုသင်ခန်းစာယူခြင်းအားဖြင့်တွက်ချက်မှုမှားယွင်းခြင်းများကို ရှောင်ကြရန် သတိပေးခဲ့သည်။မိမိတို့၏တပ်ဖွဲ့များသည် သေနတ်မောင်းတံပေါ် လက်ညိုးတင်ထားပြီဟုလည်း ပြောကြားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.france24.com/en/live-news/20260122-iran-guards-chief-says-finger-on-trigger-warns-us-against-miscalculations|title=Iran Guards chief says 'finger on trigger', warns US against 'miscalculations'|work=|access-date=25 January 2026|date=22 January 2026}}&lt;/ref&gt; 

== ကိုးကား ==
&lt;references /&gt;
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၅ ပဋိပက္ခများ]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ပဋိပက္ခများ]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၅ ခုနှစ် ဆန္ဒပြပွဲများ]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ခုနှစ် ဆန္ဒပြပွဲများ]]
[[ကဏ္ဍ:အီရန်နိုင်ငံရှိ ဆန္ဒပြပွဲများ]]
[[ကဏ္ဍ:အာရှတိုက်ရှိ Gen Z ဆန္ဒပြပွဲများ]]</text>
      <sha1>mkri7kk2cg6p66x4otzxp88ahwtse8d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သွန်လူဝမ်ခရိုင်၊ ဘန်ကောက်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>288902</id>
    <revision>
      <id>1054719</id>
      <parentid>1041835</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T18:17:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1054719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3556" sha1="qqgzbn7o9hsjxa1oimjn1rrmznyy3bu" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| official_name = သွန်လူဝမ်ခရိုင်
| native_name = สวนหลวง
| settlement_type = ခဝင်
| motto = 
| image_skyline = ถนนพัฒนาการ.jpg
| image_caption = ဖတ်ထန်နာကန် intersection
| image_map = {{#property:P242}}
| map_caption = Location in [[သွန်လူဝမ်ခရိုင်]]
&lt;!-- Location ------------------&gt;| subdivision_type = ကျေားးလက်
| subdivision_name = {{flag|Thailand}}
| subdivision_type2 = [[ထိုင်းနိုင်ငံ၏ပြည်နယ်များ|ပြည်နယ်]]
| subdivision_name2 = [[ဘန်ကောက်]]
| subdivision_type3 = [[Amphoe|Khet]]
| subdivision_name3 = [[TIS 1099]]
| established_title = 
| established_date = &lt;!-- Area    ---------------------&gt;
| area_total_km2 = 9.251
| area_footnotes = &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://webportal.bangkok.go.th/upload/user/00000130/BMA_STATISTICS%202563/ebook%2063.pdf|script-title=th:สถิติกรุงเทพมหานครประจำปี 2563|trans-title=Bangkok Statistics 2020|author=Administrative Strategy Division, Strategy and Evaluation Department, Bangkok Metropolitan Administration |date=2021 |access-date=28 November 2021|lang=th}}&lt;/ref&gt;
| area_water_km2 = &lt;!-- Population   -----------------------&gt;
| population_as_of = ၂၀၂၀
| population_footnotes = 
| population_note = 
| population_total = ၄၇,၂၀၇
| population_density_km2 = &lt;!-- General information  ---------------&gt;
| timezone1 = [[Indochina Time|ICT]]
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = &lt;!-- Area/postal codes &amp; others --------&gt;
| postal_code_type = Postal code
| postal_code = {{#property:P281}}
| area_code = 
| website = 
| footnotes = 
}}'''သွန်လူဝမ်''' ( {{Langx|th|สวนหลวง}})သည် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] ၊ [[ဘန်ကောက်မြို့|ဘန်ကောက်မြို့ရှိ]] သွန်လူဝမ်ခရိုင်၏ ခရိုင်ခွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၈,၂၀၇ ဦး ရှိသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Population statistics 2020 |url=https://stat.bora.dopa.go.th/stat/statnew/statyear/#/TableTemplate4/Area/statpop?yymm=63&amp;ccDesc=%E0%B8%81%E0%B8%A3%E0%B8%B8%E0%B8%87%E0%B9%80%E0%B8%97%E0%B8%9E%E0%B8%A1%E0%B8%AB%E0%B8%B2%E0%B8%99%E0%B8%84%E0%B8%A3&amp;topic=statpop&amp;ccNo=10&amp;rcodeNo=1034&amp;rcodeDesc=%E0%B9%80%E0%B8%82%E0%B8%95%E0%B8%AA%E0%B8%A7%E0%B8%99%E0%B8%AB%E0%B8%A5%E0%B8%A7%E0%B8%87 |access-date=28 November 2021 |publisher=Department of Provincial Administration |language=Thai |archive-date=11 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260311132437/https://stat.bora.dopa.go.th/stat/statnew/statyear/#/TableTemplate4/Area/statpop?yymm=63&amp;ccDesc=%E0%B8%81%E0%B8%A3%E0%B8%B8%E0%B8%87%E0%B9%80%E0%B8%97%E0%B8%9E%E0%B8%A1%E0%B8%AB%E0%B8%B2%E0%B8%99%E0%B8%84%E0%B8%A3&amp;topic=statpop&amp;ccNo=10&amp;rcodeNo=1034&amp;rcodeDesc=%E0%B9%80%E0%B8%82%E0%B8%95%E0%B8%AA%E0%B8%A7%E0%B8%99%E0%B8%AB%E0%B8%A5%E0%B8%A7%E0%B8%87 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကားချက်များ ==
{{Reflist}}
[[ကဏ္ဍ:ဝီကီဒေတာနှင့် ကွဲပြားသော ဖော်ပြချက်တိုများ]]
[[ကဏ္ဍ:ဖော်ပြချက်တို ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ]]</text>
      <sha1>qqgzbn7o9hsjxa1oimjn1rrmznyy3bu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရှိရအိတိုရေတံခွန်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291835</id>
    <revision>
      <id>1054658</id>
      <parentid>1054380</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T13:39:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1054658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5061" sha1="qfut2wjkb4gb1h6j17ja4gh1fg8jt2n" xml:space="preserve">{{Infobox waterfall
| name = ရှိရအိတိုရေတံခွန်
| alt_name = 白糸の滝
| image = Shiraito Falls (34257542610).jpg
| caption = 
| location = [[ဖုဂျိနိုမိယမြို့၊ ရှိဇုအိုခ|ဖုဂျိနိုမိယ]]၊ [[ရှိဇုအိုခခရိုင်]]၊ [[ဂျပန်နိုင်ငံ|ဂျပန်]]
| coordinates = {{coord|35|18|45|N|138|35|20|E|source:jawiki_region:JP|display=title, inline}}
| pushpin_map = Japan Shizuoka Prefecture#Japan
| pushpin_relief=1
| type = multiple fan
| height = {{cvt|20|m}}
| height_longest = 
| average_width = {{cvt|200|m}}
| number_drops = 
| average_flow = 
| watercourse = 
| world_rank =
}}

'''ရှိရအိတိုရေတံခွန်''' (白糸の滝, Shiraito-no-taki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ရှိဇုအိုခခရိုင်]]၊ ဖုဂျိနိုမိယမြို့ရှိ ရေတံခွန် ဖြစ်သည်။ [[ဖူဂျီတောင်]]အနီးတွင် တည်ရှိသည်။

==အကြောင်းအရာ==
ရှိရအိတိုရေတံခွန်သည် ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်အတွင်း တည်ရှိသည်။ ၁၉၃၅ ခုနှစ်ကတည်းက ဂျပန်အမျိုးသားအထိမ်းအမှတ်နေရာအဖြစ် ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://bunka.nii.ac.jp/heritages/detail/138444 |title= 白糸の滝|language=Japanese |publisher=[[Agency for Cultural Affairs]] |accessdate=}}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ဖူဂျီတောင်ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်နေရာ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ် ဤရေတံခွန်ကို ထည့်သွင်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Fujisan, sacred place and source of artistic inspiration: Maps |url=https://whc.unesco.org/en/list/1418/multiple=1&amp;unique_number=1883 |accessdate=2013-07-04 |work=World Heritage |publisher=UNESCO}}&lt;/ref&gt;

==အချက်အလက်များ==
ရေတံခွန်သည် အမြင့် ၂၀ မီတာ (၆၆ ပေ) ရှိသည်။ ဤရေတံခွန်သည် ဆန်းဂန်းနတ်ကျောင်း၏ အထွတ်အမြတ်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းခံထားရသည်။{{citation needed|date=January 2026}}

==ဖော်ပြခံရမှုများ==
ရှိရအိတိုရေတံခွန်သည် &quot;ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အလှပဆုံး ရေတံခွန် ၁၀၀&quot; တွင် ဖော်ပြခြင်း ခံရသည်။ ဤစာရင်းကို ၁၉၉၀ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၇ ခုနှစ်တွင် တိုကျိုနိချိနိချိသတင်းစာနှင့် အိုဆာကာမိုင်းနိချိသတင်းစာတို့သည် ''ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ရှုခင်း ၁၀၀ စာရင်း''တွင် ထည့်သွင်းဖော်ပြခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;EM&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.env.go.jp/nature/ari_kata/shiryou/031208-4-3.pdf |title=日本八景(昭和2年)の選定内容 |publisher=[[Ministry of the Environment (Japan)|Ministry of the Environment]] |accessdate=17 March 2011}}&lt;/ref&gt;

==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ==
ရှိရအိတိုရေတံခွန်မှ ငါးမိနစ်ခန့် လမ်းလျှောက်သွားပါက အိုတိုဒိုမဲရေတံခွန် ရှိသည်။ ဤရေတံခွန်သည် အမြင့် ၂၅ မီတာ (၈၂ ပေ) ရှိပြီး ရှိရအိတိုရေတံခွန်ထက် အနည်းငယ်ပိုမြင့်သည်။
[[File:Shiraito Falls - Panoramic photo.jpg|center|550px]]

==ပြင်ပလင့်များ==
{{Commons category|Shiraito Falls, Fujinomiya|position=left}}
* [http://www.city.fujinomiya.shizuoka.jp/kokusai/english.htm Fujinomiya home page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140709030223/http://www.city.fujinomiya.shizuoka.jp/kokusai/english.htm |date=9 July 2014 }}

==ကိုးကား==
{{reflist}}
* Southerland, Mary and Britton, Dorothy. ''The National Parks of Japan''. Kodansha International (1995). {{ISBN|4-7700-1971-8}}

[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ရေတံခွန်များ]]</text>
      <sha1>qfut2wjkb4gb1h6j17ja4gh1fg8jt2n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>နာဗီယေး-စတုတ် ညီမျှခြင်းများ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291914</id>
    <revision>
      <id>1054652</id>
      <parentid>1054620</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T12:22:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1054652</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40776" sha1="8zdnht9gg88xrmnxlx6ndwey6h1wi9n" xml:space="preserve">နာဗီယေး-စတုတ် [[ညီမျှခြင်း|ညီမျှခြင်းများ]] (Navier–Stokes equations) သည် [[စေးပျစ်ဆ|စေးပျစ်သော]] အရည်များ (viscous fluids) အတွက် [[အဟုန်]] မျှခြေ (momentum balance) ကို သင်္ချာနည်းကျ ဖော်ပြသည်။ ဤစနစ် (system) သည် ရပ်ဝန်းဆိုင်ရာ (spatial) ဒိုမိန်း (domain) &lt;math&gt;\Omega \subset \mathbb{R}^d&lt;/math&gt; နှင့် အချိန် အပိုင်းအခြား (time interval) &lt;math&gt;t \in [0, T]&lt;/math&gt; အပေါ်ရှိ အရည်[[အလျင် |အလျင်]] [[ဗက်တာစက်ကွင်း]] (fluid velocity vector field) &lt;math&gt;\mathbf{u}&lt;/math&gt; နှင့် [[စကေလာ]] (scalar) [[ဖိအား]] စက်ကွင်း (pressure field) &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; တို့၏ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှု (evolution) ကို သတ်မှတ်သည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် &lt;math&gt;d = 2, 3&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

== ယေဘုယျ ကွန်တင်နျူယမ် ညီမျှခြင်းများ (General Continuum Equations) ==
နာဗီယေး-စတုတ် [[အဟုန်]] ညီမျှခြင်း (Navier–Stokes momentum equation) သည် ကွန်တင်နျူယမ် (continuum) တစ်ခုအတွင်းရှိ မျဉ်းဖြောင့် အဟုန် (linear momentum) တည်မြဲခြင်း (conservation) ကို ဖော်ပြသော [[ကော်ချီ အဟုန် ညီမျှခြင်း]] (Cauchy momentum equation) မှ ဆင်းသက်လာသည်။ စီးကူးမှုဆိုင်ရာ ပုံစံ (convective form) မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\rho \frac{\mathrm{D} \mathbf{u}}{\mathrm{D} t} = \nabla \cdot \boldsymbol{\sigma} + \rho\mathbf{g}&lt;/math&gt;
ဤနေရာတွင် ၎င်းတို့မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
* &lt;math&gt;\frac{\mathrm{D}}{\mathrm{D}t} = \frac{\partial}{\partial t} + \mathbf{u} \cdot \nabla&lt;/math&gt; သည် [[ဒြပ်သားဆိုင်ရာ ဆင်းသက်ချက်]] (material derivative) ဖြစ်သည်။
* &lt;math&gt;\rho&lt;/math&gt; သည် အရည် [[ဒြပ်ထု]] [[သိပ်သည်းခြင်း|သိပ်သည်းဆ]] (fluid mass density) ဖြစ်သည်။
* &lt;math&gt;\boldsymbol{\sigma}&lt;/math&gt; သည် [[ကော်ချီ ဖိစီးမှု တန်ဆာ]] (Cauchy stress tensor) ဖြစ်သည်။
* &lt;math&gt;\mathbf{g}&lt;/math&gt; သည် ကိုယ်ထည် [[အရှိန်]] [[ဗက်တာ]] (body acceleration vector) ဖြစ်သည်။

[[ဒြပ်ထု တည်မြဲမှု နိယာမ|ဒြပ်ထု တည်မြဲခြင်း]] (conservation of mass) ကို အဆက်မပြတ်ဖြစ်မှု ညီမျှခြင်း (continuity equation) မှတစ်ဆင့် သတ်မှတ်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\frac{\partial\rho}{\partial t} + \nabla\cdot(\rho \mathbf{u}) = 0&lt;/math&gt;
အဆက်မပြတ်ဖြစ်မှု ညီမျှခြင်းကို အသုံးချခြင်းဖြင့် ကော်ချီ အဟုန် ညီမျှခြင်း၏ [[တည်မြဲပုံစံ]] (conservative form) ကို အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။&lt;ref&gt;Batchelor (1967), pp. 137, 142.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\frac {\partial}{\partial t} (\rho \mathbf{u}) + \nabla \cdot (\rho \mathbf{u} \otimes \mathbf{u}) = \nabla \cdot \boldsymbol{\sigma} + \rho\mathbf{g}&lt;/math&gt;
ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;\mathbf{u} \otimes \mathbf{u} = \mathbf{u} \mathbf{u}^\mathsf{T}&lt;/math&gt; သည် [[အလျင် |အလျင်]] စက်ကွင်း (velocity field) ၏ [[ပြင်ပ မြှောက်လဒ်]] (outer product) ဖြစ်သည်။

== ဖိသိပ်နိုင်သော နာဗီယေး-စတုတ် ညီမျှခြင်းများ (Compressible Navier–Stokes Equations) ==
ဂယ်လီလီယို မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိ (Galilean invariant) ရှိပြီး [[အိုင်ဆိုထရိုပီ|အိုင်ဆိုထရိုပစ်]] (isotropic) ဖြစ်သော [[နယူတန်နီယန် အရည်]] (Newtonian fluid) တစ်ခုအတွက် ကော်ချီ ဖိစီးမှု တန်ဆာ (Cauchy stress tensor) &lt;math&gt;\boldsymbol{\sigma}&lt;/math&gt; ကို ထုထည်ဆိုင်ရာ [[ဖိအား]] ကိန်းပိုင်း (volumetric pressure term) နှင့် ပုံပျက်နှုန်း တန်ဆာ (rate-of-strain tensor) &lt;math&gt;\boldsymbol{\varepsilon} = \frac{1}{2}(\nabla \mathbf{u} + (\nabla \mathbf{u})^\mathsf{T})&lt;/math&gt; အပေါ် မှီခိုသော မျဉ်းဖြောင့် (linear) [[စေးပျစ်ဆ|စေးပျစ်မှု]] ဖိစီးမှု တန်ဆာ (viscous stress tensor) &lt;math&gt;\boldsymbol{\tau}&lt;/math&gt; အဖြစ် သီးခြားခွဲထုတ်နိုင်သည်။ &lt;math&gt;\mu&lt;/math&gt; ကို ဒိုင်းနမစ် ပွတ်တိုက်မှု စေးပျစ်ဆ (dynamic shear viscosity) ဟု သတ်မှတ်ပြီး &lt;math&gt;\lambda&lt;/math&gt; ကို [[ထုထည်စေးပျစ်ဆ|ဒုတိယ စေးပျစ်ဆ]] ကိန်းရှင်ကြားခံ (second viscosity parameter) ဟု သတ်မှတ်ခြင်းဖြင့် အောက်ပါညီမျှခြင်းကို ရရှိသည်။&lt;ref&gt;Chorin &amp; Marsden (1993), p. 33.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\boldsymbol{\sigma} = -p \mathbf{I} + \boldsymbol{\tau} = -p \mathbf{I} + \lambda (\nabla \cdot \mathbf{u})\mathbf{I} + 2\mu \boldsymbol{\varepsilon} = -p \mathbf{I} + \lambda (\nabla \cdot \mathbf{u})\mathbf{I} + \mu \left( \nabla \mathbf{u} + (\nabla \mathbf{u})^\mathsf{T} \right)&lt;/math&gt;[[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာသုံးခု]] (three dimensions) ရှိသော ရပ်ဝန်းဆိုင်ရာ အခြေအနေ &lt;math&gt;d = 3&lt;/math&gt; တွင် [[ထုထည်စေးပျစ်ဆ]] (bulk viscosity) &lt;math&gt;\zeta \equiv \lambda + \frac{2}{3}\mu&lt;/math&gt; ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားခြင်းဖြင့် အိုင်ဆိုထရိုပစ် ပြန့်ကားမှု ထရေ့စ် (isotropic expansion trace) ကို သီးခြားခွဲထုတ်နိုင်သည်။&lt;ref&gt;Landau &amp; Lifshitz (1987), pp. 44–45, 196.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\boldsymbol{\sigma} = -\left[ p - \zeta (\nabla\cdot\mathbf{u}) \right] \mathbf{I} + \mu \left[ \nabla\mathbf{u} + (\nabla\mathbf{u})^\mathsf{T} - \frac{2}{3} (\nabla\cdot\mathbf{u})\mathbf{I} \right]&lt;/math&gt;
[[ကော်ချီ အဟုန် ညီမျှခြင်း|ကော်ချီ ညီမျှခြင်း]] (Cauchy equation) ထဲသို့ &lt;math&gt;\boldsymbol{\sigma}&lt;/math&gt; ကို အစားထိုးခြင်းဖြင့် အတိုင်းအတာသုံးခုရှိ ဖိသိပ်နိုင်သော နာဗီယေး-စတုတ် [[အဟုန်]] ညီမျှခြင်း (compressible Navier–Stokes momentum equation) ၏ စီးကူးမှုဆိုင်ရာ ပုံစံ (convective form) ကို ရရှိသည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\rho \left( \frac{\partial \mathbf{u}}{\partial t} + (\mathbf{u} \cdot \nabla) \mathbf{u} \right) = - \nabla p + \nabla \cdot \left( \mu \left[\nabla\mathbf{u} + ( \nabla\mathbf{u} )^\mathsf{T} - \frac{2}{3} (\nabla\cdot\mathbf{u})\mathbf{I}\right] \right) + \nabla[\zeta (\nabla\cdot\mathbf{u})] + \rho\mathbf{g}&lt;/math&gt;
စတုတ်၏ အဆိုပြုယူဆချက် (Stokes' hypothesis) ကို ယူဆပါက &lt;math&gt;\zeta = 0&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ဒိုင်းနမစ် (dynamic) &lt;math&gt;\mu&lt;/math&gt; နှင့် ထုထည် (bulk) &lt;math&gt;\zeta&lt;/math&gt; စေးပျစ်ဆများ (viscosities) နှစ်ခုစလုံးသည် ရပ်ဝန်းတစ်လျှောက် တစ်ပြေးညီ (spatially uniform) ဖြစ်ပါက ညီမျှခြင်းသည် အောက်ပါအတိုင်း ရှင်းလင်းသွားသည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\rho \frac{\mathrm{D} \mathbf{u}}{\mathrm{D} t} = - \nabla p + \mu \nabla^2 \mathbf{u} + \left(\frac{1}{3} \mu + \zeta\right) \nabla (\nabla\cdot\mathbf{u}) + \rho\mathbf{g}&lt;/math&gt;

== ဖိသိပ်၍မရသော နာဗီယေး-စတုတ် ညီမျှခြင်းများ (Incompressible Navier–Stokes Equations) ==
တစ်ပြေးညီဖြစ်သော (homogeneous) နှင့် ဖိသိပ်၍မရသော အရည် (incompressible fluid) တစ်ခုအတွက် [[သိပ်သည်းခြင်း|သိပ်သည်းဆ]] (density) &lt;math&gt;\rho&lt;/math&gt; သည် ကိန်းသေ (constant) ဖြစ်ပြီး စီးဆင်းမှု (flow) သည် ထုထည်မပြောင်းလဲသော (isochoric) သဘောသဘာဝရှိသည်။ ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;\nabla \cdot \mathbf{u} = 0&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ [[ဒြပ်ထု]] အဆက်မပြတ်ဖြစ်မှု ညီမျှခြင်း (mass continuity equation) သည် &lt;math&gt;\nabla \cdot \mathbf{u} = 0&lt;/math&gt; သို့ လျော့ကျသွားသည်။ ရပ်ဝန်းတစ်လျှောက် တစ်ပြေးညီဖြစ်သော (spatially uniform) ဒိုင်းနမစ် [[စေးပျစ်ဆ]] (dynamic viscosity) ရှိသည်ဟု ယူဆခြင်းဖြင့် စေးပျစ်မှု ဖိစီးမှု တန်ဆာ (viscous stress tensor) &lt;math&gt;\boldsymbol{\tau}&lt;/math&gt; ၏ [[ဖြာထွက်မှု အော်ပရေတာ|ဖြာထွက်မှု]] (divergence) သည် [[လာပလေ့စ် အော်ပရေတာ|ဗက်တာ လာပလေ့ဆီယန်]] (vector Laplacian) သို့ စုစည်းသွားသည်။&lt;ref&gt;Acheson (1990).&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\nabla \cdot \boldsymbol{\tau} = \mu \nabla \cdot \left( \nabla\mathbf{u} + (\nabla\mathbf{u})^\mathsf{T} \right) = \mu \nabla^2 \mathbf{u}&lt;/math&gt;
ကိုင်နီမက်တစ် စေးပျစ်ဆ (kinematic viscosity) ကို &lt;math&gt;\nu = \frac{\mu}{\rho}&lt;/math&gt; အဖြစ်နှင့် ကိုယ်ထည် [[အရှိန်]] (body acceleration) ကို &lt;math&gt;\mathbf{g}&lt;/math&gt; အဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းဖြင့် ဖိသိပ်၍မရသော နာဗီယေး-စတုတ် ညီမျှခြင်း (incompressible Navier–Stokes equation) ကို အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\frac{\partial \mathbf{u}}{\partial t} + (\mathbf{u} \cdot \nabla) \mathbf{u} = - \frac{1}{\rho}\nabla p + \nu \nabla^2 \mathbf{u} + \mathbf{g}&lt;/math&gt;
[[အဟုန်]] ညီမျှခြင်း (momentum equation) အပေါ်သို့ [[ဖြာထွက်မှု အော်ပရေတာ]] (divergence operator) ကို အသုံးချခြင်းဖြင့် [[ဖိအား]] စက်ကွင်း (pressure field) ကို ထိန်းချုပ်သော [[ပွာဆွန်း ညီမျှခြင်း]] (Poisson equation) ကို ရရှိသည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\nabla^2 p = - \rho \nabla \cdot \left( (\mathbf{u} \cdot \nabla)\mathbf{u} \right) + \rho \nabla \cdot \mathbf{g} = - \rho \frac{\partial u_i}{\partial x_k}\frac{\partial u_k}{\partial x_i} + \rho \nabla \cdot \mathbf{g}&lt;/math&gt;
သင့်လျော်သော [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|ဒိုမိန်း တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (domain topology) နှင့် နယ်နိမိတ် အခြေအနေများ (boundary conditions) ရှိသည်ဟု ယူဆခြင်းဖြင့် ဟဲလ်မ်ဟို့တ်ဇ် သီအိုရမ် (Helmholtz theorem) အရ ဖိသိပ်၍မရသော အဟုန် ညီမျှခြင်း (incompressible momentum equation) ကို [[ဆိုလီနွိုက်ဒယ်]] (solenoidal) နှင့် လည်ပတ်မှုမဲ့ (irrotational) ပရိုဂျက်ရှင်းများ (projections) အဖြစ် သီးခြားခွဲထုတ်နိုင်သည်။ ၎င်းတို့ကို အသီးသီး &lt;math&gt;\Pi^S&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\Pi^I&lt;/math&gt; ဟု သတ်မှတ်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\frac{\partial\mathbf{u}}{\partial t} = \Pi^S\left(-(\mathbf{u}\cdot\nabla)\mathbf{u} + \nu\nabla^2\mathbf{u} + \mathbf{g}\right)&lt;/math&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\frac{1}{\rho}\nabla p = \Pi^I\left(-(\mathbf{u}\cdot\nabla)\mathbf{u} + \nu\nabla^2\mathbf{u} + \mathbf{g}\right)&lt;/math&gt;

== အားနည်းသော ဖွဲ့စည်းဖော်ပြမှု နှင့် တစ်ပိုင်းတစ်စ ရပ်ဝန်းများ (Weak Formulation &amp; Discrete Spaces) ==
=== အားကောင်းသော ပုံစံ (Strong Form) ===
အသီးသီးပေးထားသော ဒစ်ရစ်ခ်ျလေး (Dirichlet) နှင့် နွိုင်းမန်း အခြေအနေများ (Neumann conditions) ကို လိုက်နာသည့် နယ်နိမိတ် (boundary) &lt;math&gt;\partial \Omega = \Gamma_D \cup \Gamma_N&lt;/math&gt; ပါဝင်သော ဒိုမိန်း (domain) &lt;math&gt;\Omega \subset \mathbb{R}^d&lt;/math&gt; တစ်ခုကို စဉ်းစားပါ။ ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;\Gamma_D \cap \Gamma_N = \emptyset&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ အားကောင်းသော နယ်နိမိတ် တန်ဖိုး ပြဿနာ (strong boundary value problem) မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Quarteroni (2014).&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\begin{cases}
\rho \frac{\partial \mathbf{u}}{\partial t} + \rho (\mathbf{u} \cdot \nabla) \mathbf{u} - \mu \nabla^2 \mathbf{u} + \nabla p = \rho\mathbf{g} &amp; \text{ in } \Omega \times (0, T) \\
\nabla \cdot \mathbf{u} = 0 &amp; \text{ in } \Omega \times (0, T) \\
\mathbf{u} = \mathbf{u}_D &amp; \text{ on } \Gamma_D \times (0, T) \\
\left( -p \mathbf{I} + \mu \left( \nabla \mathbf{u} + (\nabla \mathbf{u})^\mathsf{T} \right) \right) \hat{\mathbf{n}} = \mathbf{h} &amp; \text{ on } \Gamma_N \times (0, T) \\
\mathbf{u}(\mathbf{x}, 0) = \mathbf{u}_0(\mathbf{x}) &amp; \text{ in } \Omega
\end{cases}&lt;/math&gt;

=== အားနည်းသော ပုံစံ (Weak Form) ===
[[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဆိုဘိုလတ်ဗ် ရပ်ဝန်းများ]] (Sobolev spaces) ကို အသုံးပြု၍ [[အလျင် |အလျင်]] စမ်းသပ် [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များ]] (velocity test functions) &lt;math&gt;V&lt;/math&gt; နှင့် [[ဖိအား]] (pressure) &lt;math&gt;Q&lt;/math&gt; တို့အတွက် ဖန်ရှင်နယ် ရပ်ဝန်းများ (functional spaces) ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည်။

&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;V = \left\{ \mathbf{v} \in \left[H^1(\Omega)\right]^d : \mathbf{v} = \mathbf{0} \text{ on } \Gamma_D \right\}, \quad Q = L^2(\Omega)&lt;/math&gt;

ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;|\Gamma_N| &gt; 0&lt;/math&gt; ဖြစ်သည့်အခါ &lt;math&gt;Q = L^2(\Omega)&lt;/math&gt; သည် တရားဝင်သည်။ သီးသန့် ဒစ်ရစ်ခ်ျလေး နယ်နိမိတ် (&lt;math&gt;\Gamma_N = \emptyset&lt;/math&gt;) ဖြစ်ပါက ဖိအားကို ကိန်းသေတစ်ခုအထိသာ သတ်မှတ်နိုင်သဖြင့် &lt;math&gt;Q = L^2_0(\Omega)&lt;/math&gt; ဟု သတ်မှတ်ရမည်ဖြစ်ပြီး လိုက်လျောညီထွေမှု အခြေအနေ &lt;math&gt;\int_{\partial\Omega} \mathbf{u}_D \cdot \hat{\mathbf{n}} \, \mathrm{d}s = 0&lt;/math&gt; လိုအပ်သည်။

[[အဟုန်]] ညီမျှခြင်း (momentum equation) ကို စမ်းသပ် ဖန်ရှင် (test function) &lt;math&gt;\mathbf{v} \in V&lt;/math&gt; ဖြင့် မြှောက်ပြီး အဆက်မပြတ်ဖြစ်မှု ညီမျှခြင်း (continuity equation) ကို &lt;math&gt;q \in Q&lt;/math&gt; ဖြင့် မြှောက်ကာ &lt;math&gt;\Omega&lt;/math&gt; အပေါ်တွင် [[အင်တီဂရေးရှင်း|အပိုင်းလိုက် အင်တီဂရိတ်လုပ်ခြင်း]] (integrating by parts) ဖြင့် အားနည်းသော ဖွဲ့စည်းဖော်ပြမှု (weak formulation) ကို အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။&lt;ref&gt;Quarteroni (2014).&lt;/ref&gt;

:အောက်ပါအခြေအနေကို ပြေလည်စေသော ထရေ့စ် (trace) &lt;math&gt;\mathbf{u}|_{\Gamma_D} = \mathbf{u}_D&lt;/math&gt; ပါရှိသည့် &lt;math&gt;\mathbf{u} \in L^2 (0, T; [H^1(\Omega)]^d) \cap C^0(0, T; [L^2(\Omega)]^d)&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;p \in L^2(0, T; Q)&lt;/math&gt; ကို ရှာဖွေပါ။ မူလအခြေအနေ (initial condition) မှာ &lt;math&gt;\mathbf{u}(\mathbf{x}, 0) = \mathbf{u}_0(\mathbf{x})&lt;/math&gt; ဖြစ်ပြီး အချိန် &lt;math&gt;t \in (0, T)&lt;/math&gt; နေရာတိုင်းနီးပါး (almost everywhere) တွင် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ရမည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\begin{cases}
\int_\Omega \rho \frac{\partial \mathbf{u}}{\partial t} \cdot \mathbf{v} + \int_\Omega \mu \left( \nabla \mathbf{u} + (\nabla \mathbf{u})^\mathsf{T} \right) : \nabla \mathbf{v} + \int_\Omega \rho (\mathbf{u} \cdot \nabla) \mathbf{u} \cdot \mathbf{v} - \int_\Omega p (\nabla \cdot \mathbf{v}) = \int_\Omega \rho\mathbf{g} \cdot \mathbf{v} + \int_{\Gamma_N} \mathbf{h} \cdot \mathbf{v} \quad \forall \mathbf{v} \in V \\
\int_\Omega q (\nabla \cdot \mathbf{u}) = 0 \quad \forall q \in Q
\end{cases}&lt;/math&gt;

=== တစ်ပိုင်းတစ်စ အလျင် (Discrete Velocity) ===
ဖြာထွက်မှုကင်းစင်သော [[အခြေအစု]] [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များ]] (divergence-free basis functions) &lt;math&gt;\mathbf{w}_i&lt;/math&gt; ဖြင့် အဆုံးရှိ အစိတ်အပိုင်း တစ်ပိုင်းတစ်စအသွင်ပြောင်းခြင်း (finite element discretization) ကို အသုံးပြု၍ တစ်ပိုင်းတစ်စ ဖွဲ့စည်းဖော်ပြမှု (discrete formulation) သည် အလျင် စက်ကွင်းကို &lt;math&gt;\mathbf{u}_h(\mathbf{x}, t) = \sum_j u_j(t) \mathbf{w}_j(\mathbf{x})&lt;/math&gt; အဖြစ် သီးခြားခွဲထုတ်သည်။ အခြေအစု ဖန်ရှင်များသည် နယ်နိမိတ်တစ်ခုလုံးပေါ်၌ သုညဖြစ်သွားသဖြင့် (&lt;math&gt;\mathbf{w}_j|_{\partial\Omega} = \mathbf{0}&lt;/math&gt;) ဤဖွဲ့စည်းမှုသည် တစ်ပြေးညီ အလျင်နယ်နိမိတ် အချက်အလက် (&lt;math&gt;\mathbf{u}_D = \mathbf{0}&lt;/math&gt;) ကို ရည်ညွှန်းသည်။&lt;ref&gt;Holdeman (2010), pp. 376–408.&lt;/ref&gt; အခြေအစု ဖန်ရှင် &lt;math&gt;\mathbf{w}_i&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက် ညီမျှခြင်းမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\left( \mathbf{w}_i, \frac{\partial\mathbf{u}_h}{\partial t} \right) + \nu \left( \nabla\mathbf{w}_i : \nabla\mathbf{u}_h \right) + \left( \mathbf{w}_i, (\mathbf{u}_h \cdot \nabla)\mathbf{u}_h \right) = \left( \mathbf{w}_i, \mathbf{g} \right)&lt;/math&gt;
ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;(\cdot, \cdot)&lt;/math&gt; သည် စံ (standard) &lt;math&gt;L^2(\Omega)&lt;/math&gt; [[အစက်မြှောက်လဒ် (စကေလာမြှောက်လဒ်)|အတွင်းမြှောက်လဒ်]] (inner product) ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ [[စကေလာ]] အာမစ် အစိတ်အပိုင်းများ (scalar Hermite elements) နှင့် လည်ပတ်မှုမဲ့ စမ်းသပ် ဖန်ရှင်များ (irrotational test functions) ကို အသုံးပြုသော ဒုတိယအဆင့် ပရိုဂျက်ရှင်း (secondary projection) မှတစ်ဆင့် [[ဖိအား]]ကို အစဉ်လိုက် ပြန်လည်ရယူနိုင်သည် (sequentially recovered)။

== အထောက်အကူပြု သင်္ချာဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းဖော်ပြမှုများ (Auxiliary Mathematical Formulations) ==
=== အီနားရှားမဲ့ ရည်ညွှန်း ဖရိန် (Non-Inertial Frame of Reference) ===
[[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာသုံးခု]] (three dimensions) ရှိသော အခြေအနေ &lt;math&gt;d = 3&lt;/math&gt; တွင် အီနားရှား ရည်ညွှန်းချက် (inertial reference) အပေါ် အခြေခံ၍ [[အလျင် |အလျင်]] (velocity) &lt;math&gt;\mathbf{U}(t)&lt;/math&gt; ဖြင့် ပြိုင်တူ ရွှေ့ပြောင်းနေသော (translating) နှင့် ထောင့်အလျင် (angular velocity) &lt;math&gt;\mathbf{\Omega}(t)&lt;/math&gt; ဖြင့် လည်ပတ်နေသော (rotating) အီနားရှားမဲ့ ဖရိန် (non-inertial frame) တစ်ခုအတွက် ဆူဒို-အရှိန်များ (pseudo-accelerations) သည် [[ဒြပ်သားဆိုင်ရာ ဆင်းသက်ချက်]] (material derivative) ကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲပေးသည်။ ၎င်းတို့မှာ ကော်ရီယိုလစ် (Coriolis)၊ [[ဗဟိုခွာအား|ဗဟိုခွာ]] (centrifugal)၊ ကန့်လန့်ဖြတ် (transverse) နှင့် ပြိုင်တူရွှေ့ပြောင်းခြင်း (translational) ဆူဒို-အရှိန်များ ဖြစ်ကြသည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\rho \left( \frac{\partial \mathbf{u}}{\partial t} + (\mathbf{u} \cdot \nabla) \mathbf{u} \right) = \nabla \cdot \boldsymbol{\sigma} + \rho\mathbf{g} - \rho \left[ 2\mathbf{\Omega}\times\mathbf{u} + \mathbf{\Omega}\times(\mathbf{\Omega}\times\mathbf{x}) + \frac{\mathrm{d} \mathbf{\Omega}}{\mathrm{d} t}\times\mathbf{x} + \frac{\mathrm{d} \mathbf{U}}{\mathrm{d} t} \right]&lt;/math&gt;

=== ဖိသိပ်၍မရသော 2D အရည်အတွက် စီးကြောင်း ဖန်ရှင် (Stream Function for Incompressible 2D Fluid) ===
တည်မြဲမှုမရှိသော ကိုယ်ထည် အားများ (non-conservative body forces) မရှိသည့် အခြေအနေတွင် 2D ဖိသိပ်၍မရသော ကာတီးရှန်း [[အဟုန်]] [[ညီမျှခြင်း|ညီမျှခြင်းများ]] (incompressible Cartesian momentum equations) ၏ ကာလ် (curl) ကို တွက်ချက်ခြင်းဖြင့် [[ဖိအား]] ဂရေးဒီးယင့် (pressure gradient) ကို ပယ်ဖျက်နိုင်သည်။ ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;\nabla \times \mathbf{g} = \mathbf{0}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ စီးကြောင်း [[ဖန်ရှင်]] (stream function) &lt;math&gt;\psi&lt;/math&gt; ကို &lt;math&gt;u_x = \partial_y \psi&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;u_y = -\partial_x \psi&lt;/math&gt; ဖြစ်ရန် သတ်မှတ်ခြင်းသည် &lt;math&gt;\nabla \cdot \mathbf{u} = 0&lt;/math&gt; ကို အပြည့်အဝ ပြေလည်စေသည် (identically satisfies)။ အပြည့်အဝ နာဗီယေး-စတုတ် စနစ် (Navier–Stokes system) သည် ဘိုင်ဟာမိုနစ် အော်ပရေတာ (biharmonic operator) &lt;math&gt;\nabla^4&lt;/math&gt; နှင့် [[ဂျေးကိုဘီယန် ကိန်းအုံနှင့် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး|ဂျေးကိုဘီယန် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး]] (Jacobian determinant) ပါဝင်သော စတုတ္ထအဆင့် (fourth-order) စကေလာ [[ကိန်းရှင်ခွဲ ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်း]] (scalar partial differential equation) သို့ လျော့ကျသွားသည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\frac{\partial}{\partial t}\left(\nabla^2 \psi\right) + \frac{\partial\left(\psi, \nabla^2\psi \right)}{\partial(y,x)} = \nu \nabla^4 \psi&lt;/math&gt;

== [[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်|ကိုဩဒိနိတ်]] ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုများ (Coordinate Representations) ==
=== ကာတီးရှန်း ကိုဩဒိနိတ်များ (Cartesian Coordinates) ===
သက်ဆိုင်ရာ [[အလျင် |အလျင်]] စက်ကွင်း (velocity field) &lt;math&gt;\mathbf{u} = (u_x, u_y, u_z)&lt;/math&gt; နှင့် ကိုယ်ထည် အားများ (body forces) &lt;math&gt;\mathbf{g} = (g_x, g_y, g_z)&lt;/math&gt; ပါဝင်ပြီး ကိန်းရှင်များ (variables) &lt;math&gt;(x, y, z)&lt;/math&gt; ဖြင့် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြသော ဖိသိပ်၍မရသော စီးဆင်းမှု (incompressible flow) တစ်ခုအတွက် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\begin{align}
\rho \left( \partial_t u_x + u_x \partial_x u_x + u_y \partial_y u_x + u_z \partial_z u_x \right) &amp;= -\partial_x p + \mu \left( \partial_x^2 u_x + \partial_y^2 u_x + \partial_z^2 u_x \right) + \rho g_x \\
\rho \left( \partial_t u_y + u_x \partial_x u_y + u_y \partial_y u_y + u_z \partial_z u_y \right) &amp;= -\partial_y p + \mu \left( \partial_x^2 u_y + \partial_y^2 u_y + \partial_z^2 u_y \right) + \rho g_y \\
\rho \left( \partial_t u_z + u_x \partial_x u_z + u_y \partial_y u_z + u_z \partial_z u_z \right) &amp;= -\partial_z p + \mu \left( \partial_x^2 u_z + \partial_y^2 u_z + \partial_z^2 u_z \right) + \rho g_z \\
\partial_x u_x + \partial_y u_y + \partial_z u_z &amp;= 0
\end{align}&lt;/math&gt;

=== ဆလင်ဒါပုံ ကိုဩဒိနိတ်များ (Cylindrical Coordinates) ===
[[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်|ကိုဩဒိနိတ်များ]] (coordinates) &lt;math&gt;(r, \varphi, z)&lt;/math&gt; နှင့် တွဲဖက် အလျင် အစိတ်အပိုင်းများ (associated velocity components) &lt;math&gt;(u_r, u_\varphi, u_z)&lt;/math&gt; အတွက် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\begin{align}
\rho \left( \partial_t u_r + u_r \partial_r u_r + \frac{u_\varphi}{r} \partial_\varphi u_r + u_z \partial_z u_r - \frac{u_\varphi^2}{r} \right) &amp;= -\partial_r p + \mu \left( \partial_r^2 u_r + \frac{1}{r}\partial_r u_r - \frac{u_r}{r^2} + \frac{1}{r^2}\partial_\varphi^2 u_r - \frac{2}{r^2}\partial_\varphi u_\varphi + \partial_z^2 u_r \right) + \rho g_r \\
\rho \left( \partial_t u_\varphi + u_r \partial_r u_\varphi + \frac{u_\varphi}{r} \partial_\varphi u_\varphi + u_z \partial_z u_\varphi + \frac{u_r u_\varphi}{r} \right) &amp;= -\frac{1}{r}\partial_\varphi p + \mu \left( \partial_r^2 u_\varphi + \frac{1}{r}\partial_r u_\varphi - \frac{u_\varphi}{r^2} + \frac{1}{r^2}\partial_\varphi^2 u_\varphi + \frac{2}{r^2}\partial_\varphi u_r + \partial_z^2 u_\varphi \right) + \rho g_\varphi \\
\rho \left( \partial_t u_z + u_r \partial_r u_z + \frac{u_\varphi}{r} \partial_\varphi u_z + u_z \partial_z u_z \right) &amp;= -\partial_z p + \mu \left( \partial_r^2 u_z + \frac{1}{r}\partial_r u_z + \frac{1}{r^2}\partial_\varphi^2 u_z + \partial_z^2 u_z \right) + \rho g_z \\
\frac{1}{r} \partial_r (r u_r) + \frac{1}{r} \partial_\varphi u_\varphi + \partial_z u_z &amp;= 0
\end{align}&lt;/math&gt;

=== စက်လုံးမျက်နှာပြင်ဆိုင်ရာ ကိုဩဒိနိတ်များ (Spherical Coordinates) ===
[[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်|စက်လုံးမျက်နှာပြင်ဆိုင်ရာ ကိုဩဒိနိတ်များ]] (spherical coordinates) &lt;math&gt;(r, \varphi, \theta)&lt;/math&gt; အတွက် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;\theta&lt;/math&gt; သည် ဝင်ရိုးစွန်းထောင့် (polar angle) ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;0 \leq \theta \leq \pi&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\begin{align}
\rho \left( \partial_t u_r + u_r \partial_r u_r + \frac{u_\varphi}{r \sin\theta} \partial_\varphi u_r + \frac{u_\theta}{r} \partial_\theta u_r - \frac{u_\varphi^2 + u_\theta^2}{r} \right) &amp;= -\partial_r p + \mu \left( \nabla^2 u_r - 2\frac{u_r + \partial_\theta u_\theta + u_\theta \cot\theta}{r^2} - \frac{2}{r^2 \sin\theta} \partial_\varphi u_\varphi \right) + \rho g_r \\
\rho \left( \partial_t u_\varphi + u_r \partial_r u_\varphi + \frac{u_\varphi}{r \sin\theta} \partial_\varphi u_\varphi + \frac{u_\theta}{r} \partial_\theta u_\varphi + \frac{u_r u_\varphi + u_\varphi u_\theta \cot\theta}{r} \right) &amp;= -\frac{1}{r \sin\theta} \partial_\varphi p + \mu \left( \nabla^2 u_\varphi + \frac{2 \sin\theta \partial_\varphi u_r + 2 \cos\theta \partial_\varphi u_\theta - u_\varphi}{r^2 \sin^2\theta} \right) + \rho g_\varphi \\
\rho \left( \partial_t u_\theta + u_r \partial_r u_\theta + \frac{u_\varphi}{r \sin\theta} \partial_\varphi u_\theta + \frac{u_\theta}{r} \partial_\theta u_\theta + \frac{u_r u_\theta - u_\varphi^2 \cot\theta}{r} \right) &amp;= -\frac{1}{r} \partial_\theta p + \mu \left( \nabla^2 u_\theta + \frac{2}{r^2} \partial_\theta u_r - \frac{u_\theta + 2 \cos\theta \partial_\varphi u_\varphi}{r^2 \sin^2\theta} \right) + \rho g_\theta \\
\frac{1}{r^2} \partial_r (r^2 u_r) + \frac{1}{r \sin\theta} \partial_\varphi u_\varphi + \frac{1}{r \sin\theta} \partial_\theta (u_\theta \sin\theta) &amp;= 0
\end{align}&lt;/math&gt;
ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;\nabla^2&lt;/math&gt; သည် စက်လုံးမျက်နှာပြင်ဆိုင်ရာ ကိုဩဒိနိတ်များအတွက် သင့်လျော်စွာ [[စကေလာ]] ပမာဏ (scalar quantity) တစ်ခုအပေါ် သက်ရောက်သည်။

== တိကျသော သင်္ချာဆိုင်ရာ အဖြေများ (Exact Mathematical Solutions) ==
=== အခြေအနေမပြောင်းလဲသော ဟော့ဖ်ဖိုက်ဘာဖွဲ့စည်းခြင်း ဝဲ (Steady-State Hopf Fibration Vortex) ===
ဆင်ဂူလာဖြစ်ခြင်းများ (singularities) ကင်းစင်သော အခြေအနေမပြောင်းလဲသော အဖြေ (steady-state solution) တစ်ခုသည် ကိုယ်ထည်အား ကင်းစင်ပြီး (&lt;math&gt;\mathbf{g} = \mathbf{0}&lt;/math&gt;)၊ ခွေ အတွင်းပိုင်း အချင်းဝက် (inner coil radius) &lt;math&gt;R &gt; 0&lt;/math&gt; ရှိသည့် [[ဟော့ဖ်ဖိုက်ဘာဖွဲ့စည်းခြင်း]] (Hopf fibration) ကွင်းပိတ် (loop) ဖြင့် ဘောင်ခတ်ထားသော ပွတ်တိုက်မှုကင်းသည့် [[စုဆုံမှတ်|အွိုင်လာ စုဆုံမှတ်]] (Euler limit) တွင်ရှိသော ဖိသိပ်နိုင်သော စီးဆင်းမှုကို (compressible flow) မော်ဒယ်ပြုလုပ်သည်။ ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;\mu = 0&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် အပေါင်း [[ဒြပ်ထု]] [[သိပ်သည်းခြင်း|သိပ်သည်းဆ]] (positive mass density) ကို သေချာစေသည့် အလိုရှိရာ ကိန်းသေများ (arbitrary constants) &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;B &gt; 0&lt;/math&gt; အတွက် သိပ်သည်းဆ (density) &lt;math&gt;\rho&lt;/math&gt; ၊ [[ဖိအား]] (pressure) &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; နှင့် [[အလျင် |အလျင်]] စက်ကွင်း (velocity field) &lt;math&gt;\mathbf{u}&lt;/math&gt; တို့ကို အောက်ပါအတိုင်း ကိန်းရှင်ကြားခံညီမျှခြင်းများဖြင့် ဖော်ပြသည် (parameterized)။&lt;ref&gt;Kamchatnov (1982), p. 69.&lt;/ref&gt; ဤအဖြေသည် ဒြပ်ထုနှင့် [[အဟုန်]] ညီမျှခြင်းများကို သင်္ချာနည်းအရ ပြေလည်စေသော်လည်း &lt;math&gt;p \propto -\rho^3&lt;/math&gt; ဖြစ်သောကြောင့် စံ ရူပဗေဒဆိုင်ရာ အပူစွမ်းအင်ဓာတ်ငွေ့ အခြေအနေညီမျှခြင်းကို ကိုယ်စားမပြုပါ။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\begin{align}
\rho(x, y, z) &amp;= \frac{3B}{R^2 + x^2 + y^2 + z^2} \\
p(x, y, z) &amp;= \frac{-A^2B}{\left(R^2 + x^2 + y^2 + z^2\right)^3} \\
\mathbf{u}(x, y, z) &amp;= \frac{A}{\left(R^2 + x^2 + y^2 + z^2\right)^2} \begin{pmatrix} 2(-Ry + xz) \\ 2(Rx + yz) \\ R^2 - x^2 - y^2 + z^2 \end{pmatrix}
\end{align}&lt;/math&gt;

=== စေးပျစ်သော 3D ကာလမှန် အဖြေများ (Viscous 3D Periodic Solutions) ===
[[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ]] မုန့်လက်ကောက် (topological torus) &lt;math&gt;\mathbb{T}^3 = \mathbb{R}^3 / (L\mathbb{Z}^3)&lt;/math&gt; ပေါ်တွင် သတ်မှတ်ထားသော သုံး-ကာလမှန် (tri-periodic) ဖြစ်သည့် အပြည့်အဝ [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာသုံးခုရှိသော]] (three-dimensional) တိကျသော အဖြေများ (exact solutions) သည် ဘယ်လ်ထရာမီ စီးဆင်းမှုများ (Beltrami flows) အတွက် တည်ရှိသည်။ ဤနေရာတွင် ဒိုမိန်း ကာလ (domain period) မှာ &lt;math&gt;L &gt; 0&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Antuono (2020).&lt;/ref&gt; လှိုင်းကိန်း (wave number) &lt;math&gt;k = 2\pi/L&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;U_0^2/2&lt;/math&gt; သို့ စံသတ်မှတ်ထားသော (normalized) မူလ ထုထည်ပျမ်းမျှ တစ်ယူနစ်ဒြပ်ထုဆိုင်ရာ [[အရွေ့စွမ်းအင်]] (initial volume-averaged kinetic energy per unit mass) တို့ဖြင့် ဝိသေသပြုထားသည့် အပေါင်း ရစ်ခွေမှု (positive-helicity) လျော့ကျခြင်း စက်ကွင်း (decay field) ကို အောက်ပါအတိုင်း ကန့်သတ်ထားသည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\begin{align}
u_x &amp;= \frac{4 \sqrt{2}}{3 \sqrt{3}} U_0 \left[ \sin\left(kx - \frac{\pi}{3}\right) \cos\left(ky + \frac{\pi}{3}\right) \sin\left(kz + \frac{\pi}{2}\right) - \cos\left(kz - \frac{\pi}{3}\right) \sin\left(kx + \frac{\pi}{3}\right) \sin\left(ky + \frac{\pi}{2}\right) \right] e^{-3\nu k^2 t} \\
u_y &amp;= \frac{4 \sqrt{2}}{3 \sqrt{3}} U_0 \left[ \sin\left(ky - \frac{\pi}{3}\right) \cos\left(kz + \frac{\pi}{3}\right) \sin\left(kx + \frac{\pi}{2}\right) - \cos\left(kx - \frac{\pi}{3}\right) \sin\left(ky + \frac{\pi}{3}\right) \sin\left(kz + \frac{\pi}{2}\right) \right] e^{-3\nu k^2 t} \\
u_z &amp;= \frac{4 \sqrt{2}}{3 \sqrt{3}} U_0 \left[ \sin\left(kz - \frac{\pi}{3}\right) \cos\left(kx + \frac{\pi}{3}\right) \sin\left(ky + \frac{\pi}{2}\right) - \cos\left(ky - \frac{\pi}{3}\right) \sin\left(kz + \frac{\pi}{3}\right) \sin\left(kx + \frac{\pi}{2}\right) \right] e^{-3\nu k^2 t}
\end{align}&lt;/math&gt;
[[ဖိအား]]သည် ရည်ညွှန်း သိပ်သည်းဆ (reference density) ဖြင့် အချိုးချပြောင်းလဲထားသော (scaled) လျော့ကျခြင်းကို အောက်ပါအတိုင်း ထင်ဟပ်သည်။
&lt;math&gt;p = p_0 - \rho_0 \|\mathbf{u}\|^2/2&lt;/math&gt;

== ကိုးကား (References) ==
* {{Citation |last=Acheson |first=D. J. |title=Elementary Fluid Dynamics |series=Oxford Applied Mathematics and Computing Science Series |publisher=Oxford University Press |publication-place=Oxford |year=1990 |isbn=978-0-19-859679-0 |mr=1071154 |zbl=0716.76001}}
* {{Citation |last=Antuono |first=M. |title=Tri-periodic fully three-dimensional analytic solutions for the Navier–Stokes equations |journal=Journal of Fluid Mechanics |volume=890 |page=A16 |year=2020 |doi=10.1017/jfm.2020.126}}
* {{Citation |last=Batchelor |first=G. K. |title=An Introduction to Fluid Dynamics |publisher=Cambridge University Press |publication-place=Cambridge |year=1967 |isbn=978-0-521-66396-0 |mr=1744638 |zbl=0152.44402}}
* {{Citation |last1=Chorin |first1=Alexandre J. |last2=Marsden |first2=Jerrold E. |title=A Mathematical Introduction to Fluid Mechanics |edition=3rd |series=Texts in Applied Mathematics |volume=4 |publisher=Springer-Verlag |publication-place=New York |year=1993 |isbn=978-0-387-97918-2 |doi=10.1007/978-1-4612-0883-9 |mr=1218879 |zbl=0774.76001}}
* {{Citation |last=Holdeman |first=J. T. |title=A Hermite finite element method for incompressible fluid flow |journal=International Journal for Numerical Methods in Fluids |volume=64 |issue=4 |pages=376–408 |year=2010 |doi=10.1002/fld.2154}}
* {{Citation |last=Kamchatnov |first=A. M. |title=Topological solitons in magnetohydrodynamics |journal=Soviet Journal of Experimental and Theoretical Physics |volume=55 |issue=1 |pages=69–73 |year=1982}}
* {{Citation |last1=Landau |first1=L. D. |last2=Lifshitz |first2=E. M. |title=Fluid Mechanics |series=Course of Theoretical Physics |volume=6 |edition=2nd |publisher=Pergamon Press |publication-place=Oxford |year=1987 |isbn=978-0-08-033932-0 |mr=0916322}}
* {{Citation |last=Quarteroni |first=Alfio |title=Numerical Models for Differential Problems |edition=2nd |series=MS&amp;A – Modeling, Simulation and Applications |volume=8 |publisher=Springer |publication-place=Milan |year=2014 |isbn=978-88-470-5522-3 |doi=10.1007/978-88-470-5522-3 |mr=3183828 |zbl=1285.65054}}
[[ကဏ္ဍ:ဂန္ထဝင် မက္ကင်းနစ်]]
[[ကဏ္ဍ:အေရိုဒိုင်းနမစ်]]
[[ကဏ္ဍ:ရူပဗေဒ ညီမျှခြင်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ကဲကုလပ်]]</text>
      <sha1>8zdnht9gg88xrmnxlx6ndwey6h1wi9n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/၂၀၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၂</title>
    <ns>100</ns>
    <id>291954</id>
    <revision>
      <id>1054778</id>
      <parentid>1054542</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T03:06:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Salai Rungtoi</username>
        <id>22844</id>
      </contributor>
      <origin>1054778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1059" sha1="e9fhnb80r56z2yox7pamq8ya8zpz8ui" xml:space="preserve">
{{Current events|year=2026|month=09|day=22|content=

&lt;!-- All news items below this line --&gt;
'''ဘေးအန္တရာယ်နှင့် မတော်တဆမှုများ'''
*[[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[ဇလပုရီပြည်နယ်|ချွန်ဘူရီခရိုင်]]၊ စတ္တဟီးဘ်မြို့ ကမ်းလွန်တွင် မြန်မာအလုပ်သမားများ လိုက်ပါလာသည့် ငါးဖမ်းသင်္ဘောတစ်စင်း နစ်မြုပ်မှုကြောင့် ရေလုပ်သား သုံးဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး နောက်ထပ် လေးဦး ပျောက်ဆုံးလျက်ရှိကြောင်း ခရိုင်ပြန်ကြားရေးက သတင်းထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ [https://www.bbc.com/burmese/live/ckd68p6jg46qt (BBC)]

&lt;!-- All news items above this line --&gt;}}</text>
      <sha1>e9fhnb80r56z2yox7pamq8ya8zpz8ui</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291976</id>
    <revision>
      <id>1054664</id>
      <parentid>1054625</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T14:22:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>cleanup</comment>
      <origin>1054664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42247" sha1="rc9yf3hroxabp6zztn9cir9r9wftkoa" xml:space="preserve">{{Infobox royalty|name=အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး|image=After Hans Holbein the Younger - Portrait of Henry VIII - Google Art Project.jpg|caption={{longitem|Portrait by [[Hans Holbein the Younger]]&lt;br/&gt;(Walker Art Gallery, Liverpool).}}|succession=[[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်]]{{!}}[[အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်]]|moretext=([[Style of the English sovereigns|more...]])|reign={{nowrap|၂၁ ဧပြီ ၁၅၀၉ - ၂၈ ဇန်နဝါရီ ၁၅၄၇}}|coronation=၂၄ ဇွန် ၁၅၀၉|predecessor=[[သတ္တမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်]]|successor=[[ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်]]|spouses={{startplainlist}}
* [[ကက်သရင်းအော့ဖ်အာရဂွန်]]
* [[အန်းဘိုလင်း]]
* [[ဂျိန်းဆေးမွား]]
* [[အန်းအော့ဖ်ကလိဗ်]]
* [[ကက်သရင်းဟောင်းဝက်]]
* [[ကက်သရင်းပါးရ်]]
{{endplainlist}}|issue={{startplainlist}}
* [[အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် မေရီ ၁ ဘုရင်မ]]
* [[ဟင်နရီဖစ်ဇွိုင်း]]''(တရားမဝင်သား)''
* [[အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် ပထမအဲလိဇဘက်ဘုရင်မ]]
* [[အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင်]]
{{endplainlist}}|issue-link=#Marriages and issue|issue-pipe=(among others)|house=[[တူဒါအိမ်တော်]]|father=[[အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်]]|mother=[[ယော့ခ်နယ်စားကတော်အဲလိဇဘက်]]|birth_date={{birth date|၁၄၉၁|၆|၂၈|df=yes}}|birth_place=[[Palace of Placentia|ဂရင်းနစ်နန်းတော်]], [[ဂရင်းနစ်]]|death_date={{death date and age|၁၅၄၇|၁|၂၈|၁၄၉၁|၆|၂၈|df=yes}}|death_place=[[ဝှိုက်ဟောလ်နန်းတော်]], လန်ဒန်|burial_date=၁၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၅၄၇|burial_place={{nowrap|[စိန့်ဂျော့်ခ်ဘုရားရှိခိုးကျောင်း, ဝင်ဆာရဲတိုက်]]}}|signature=HenryVIIISig.svg}}

'''အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်''' (၁၄၉၁ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၈ ရက် – ၁၅၄၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၈ ရက်) သည် ၁၅၀၉ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၂ ရက်မှစ၍ ၁၁၄၇ ခုနှစ် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ အင်္ဂလန်နှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံတို့၏ ဘုရင်ဖြစ်ခဲ့သည်။

ဟင်နရီကို ဂရင်းနစ် တွင် သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီးနှင့် ယော့ခ်မြို့စား အဲလစ်ဇဘက် တို့၏ ဒုတိယမြောက်သားအဖြစ် မွေးဖွားခဲ့သည်။ သူ၏ အစ်ကိုဖြစ်သူအိမ်ရှေ့စံမင်းသား အာသာ မှာ အရိုက်အရာ ဆက်ခံမည့်သူဖြစ်ပြီး စပိန်မင်းသမီး ကက်သရင်း အော့ဖ် အာရာဂွန် နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ အာသာသည် ၁၅၀၂ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး၊ ဟင်နရီသည် ၁၁၀၄ ခုနှစ်တွင် အိမ်ရှေ့စံမင်းသားအဖြစ် ခန့်အပ်ခံရကာ ၁၅၀၉ ခုနှစ် ဖခင်ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့ပြီး ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ကက်သရင်းနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ သူသည် နန်းစံသည့် ကာလအစောပိုင်းတွင် ရုပ်ရည်ချောမောပြီး ပညာတတ်ကာ အရည်အချင်းရှိသော ဘုရင်တစ်ပါးအဖြစ် ဖော်ပြခံခဲ့ရသည်။

ဟင်နရီသည် ကက်သရင်းနှင့် အိမ်ထောင်ရေးတွင် ကျေနပ်မှု မရှိတော့ဘဲ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး သတ္တမမြောက်ကလဲမန့် ထံသို့ အိမ်ထောင်ရေး ဖျက်သိမ်းပေးရန် အယူခံဝင်ခဲ့သည်။ ကလဲမန့်က ငြင်းပယ်ခဲ့သဖြင့် ကန်တာဘာရီ ဥက္ကဋ္ဌ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီး သောမတ်စ် ခရန်မာ  က ၁၅၃၃ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်ချာ့ချ်၏ အမြင်၌ အိမ်ထောင်ရေး ပျက်ပြားသွားပြီဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ ကလဲမင့်သည် ခရန်မာ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ကန့်ကွက်ခဲ့ပြီး ဟင်နရီအား ကက်သလစ်ချာ့ချ်မှ နှင်ထုတ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဟင်နရီသည် အက်ဖ် အော့ဖ် ဆူပရီမေစီ (အမြင့်မြတ်ဆုံးအာဏာပိုင် အက်ဥပဒေ) ကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး သူ့ကိုယ်သူ အင်္ဂလန်ချာ့ချ်၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်အဖြစ် တည်ထောင်ကာ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ အမိန့်နာခံမှုမှ သူ၏ တိုင်းနိုင်ငံများကို ကင်းလွတ်စေခဲ့သည်။ သူသည် ကက်သလစ် ဘုန်းကြီးကျောင်းများကို ဖျက်သိမ်းပြီး ၎င်းတို့၏ စည်းစိမ်ဥစ္စာများကို သိမ်းဆည်းခဲ့ကာ အင်္ဂလိပ် ပြန်လည်ပြုပြင်ရေး  ကို အထောက်အကူ ဖြစ်စေခဲ့သည်။

အင်္ဂလိပ်သမိုင်းတွင် အကြီးမြတ်ဆုံး ဘုရင်တစ်ပါးအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသော်လည်း ဟင်နရီသည် သူ၏ ဘဝအဆုံးပိုင်းတွင် ပိုမို၍ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သူ၊ အတ္တကြီးသူ၊ ရမ္မက်ကြီးသူနှင့် သံသယလွန်ကဲသူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူသည် အိမ်ထောင်ခြောက်ဆက်ပြုခဲ့ခြင်းကြောင့် လူသိများပြီး၊ အထူးသဖြင့် ပုရိသအမွေဆက်ခံသူ ရရှိရန်အတွက် ကက်သရင်း အော့ဖ် အာရာဂွန်နှင့် အိမ်ထောင်ရေးကို ဖျက်သိမ်းရန် ရေရှည်ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုကြောင့် ကျော်ကြားသည်။ သူသည် သူ၏ ဇနီးနှစ်ဦးဖြစ်သော အန်း ဘိုလင်း နှင့် ကက်သရင်း ဟောင်းဝပ် တို့ကို ခေါင်းဖြတ်သတ်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ အသက်ကြီးပိုင်းတွင် ဟင်နရီသည် အလွန်အမင်း ကိုယ်အလေးချိန်တက်လာပြီး မလှုပ်ရှားနိုင်တော့ဘဲ ၁၅၃၆ ခုနှစ် မြင်းပေါ်လှံထိုးပြိုင်ပွဲ မတော်တဆမှုကြောင့် ဖြစ်လာခဲ့သော ပုပ်စပ်ပြည်တည်နာ ခြေထောက်ဒဏ်ရာကို ခံစားခဲ့ရသည်။ သူသည် ဆီးချိုရောဂါ၊ ဖောရောင်ခြင်း နှင့် ကိုယ်တွင်းကလီစာများ ချို့ယွင်းခြင်းတို့ ခံစားခဲ့ရသည်ဟုလည်း ဆိုကြသည်။ သူ့ကို ဝင်းဆာ ရဲတိုက်ရှိ စိန့်ဂျော့ချ် ဝတ်ပြုဆောင်တွင် မြှုပ်နှံခဲ့ပြီး သူ၏ တစ်ဦးတည်းသော အသက်ရှင်ကျန်ရစ်သည့် သားတော် ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် က ထီးနန်းဆက်ခံခဲ့သည်။

== ဘဝအစောပိုင်းကာလ ==
ဟင်နရီကို ၁၄၉၁ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၈ ရက်တွင် ကင့်တ်နယ်  ဂရင်းနစ်ရှိ ပလက်စန်တီးယားနန်းတော် တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး၊သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် နှင့် ယော့ခ်မှ အဲလစ်ဇဘက် တို့၏ တတိယမြောက်ကလေးနှင့် ဒုတိယမြောက်သားတော် ဖြစ်သည်။ ဟင်နရီ၏ မွေးချင်း ၆ ယောက် (သို့မဟုတ် ၇ ယောက်) အနက် သူ၏အစ်ကိုဖြစ်သူ အိမ်ရှေ့စံမင်းသား အာသာ နှင့် ညီမများဖြစ်ကြသော မာဂရက် နှင့် မေရီ တို့ ၃ ဦးသာလျှင် ကလေးဘဝကို ကျော်ဖြတ်ကာ အသက်ရှင်ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ သူ့ကို နန်းတော်နှင့်နီးသော အော့ဗ်ဆားဗန့် ဖရန်စစ်စကန် ချာ့ချ်တွင် အိပ်ဇက်တာ၏ ဘုန်းတော်ကြီး ရစ်ချတ် ဖော့ခ်စ်  က ရေဖျန်းမင်္ဂလာ ပေးခဲ့သည်။

၁၄၉၃ ခုနှစ် အသက်နှစ်နှစ်အရွယ်တွင် ဟင်နရီသည် ဒိုဗာရဲတိုက်၏ အုပ်ချုပ်ရေးမှူး နှင့် ဆင့်ခ်ပို့စ်၏ အုပ်ချုပ်ရေးမင်းကြီး အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်။ ထို့နောက် အသက်သုံးနှစ်အရွယ်တွင် အင်္ဂလန်၏ စစ်သေနာပတိ နှင့် အိုင်ယာလန်၏ ဘုရင်ခံ အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရပြီး မကြာမီမှာပင် ဘာ့သ်သူရဲကောင်းအဖြစ် သူကောင်းပြုခံရသည်။ အခမ်းအနားအပြီး နောက်တစ်နေ့တွင် သူ့ကို ယော့ခ်နယ်စားကြီး အဖြစ် တိုးမြှင့်ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး၊ တစ်လခန့်အကြာတွင် စကော့တလန်နယ်စပ်စောင့်မင်းကြီး အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ၁၄၉၅ ခုနှစ် မေလတွင် သူ့ကို ဂါတာသူရဲကောင်းအဖွဲ့တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်ဘုရင်သည် ဝင်ငွေကောင်းသော ထိုထိပ်တန်းရာထူးနေရာများကို အခြားသော မျိုးရိုးကြီးမိသားစုများနှင့် ခွဲဝေမပေးဘဲ မိမိကိုယ်တိုင် စိတ်ကြိုက်ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ရန်အတွက် သူ၏ သားငယ်အား ယခုကဲ့သို့ ရာထူးများ ပေးအပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

ငယ်စဉ်က ဟင်နရီကို နန်းတွင်းထိန်းတော်ကြီး ဖြစ်သူ အဲလစ်ဇဘက်  နှင့် သူမ၏နောက် ဆက်ခံသူ အဲလစ်ဇဘက် ဒန်တန် (တို့၏ စောင့်ရှောက်မှုအောက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ဘုရင်ဖြစ်လာရန် မျှော်လင့်မထားခဲ့သဖြင့် သူ၏ရာထူးခန့်အပ်မှုများမှလွဲ၍ သူ၏ဘဝအစောပိုင်းအကြောင်းကို များစွာမသိရှိရသော်လည်း ထိပ်တန်းကျူတာများထံမှ ပထမတန်းစားပညာရေးကို ရရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ သူသည် လက်တင်ဘာသာနှင့် ပြင်သစ်ဘာသာကို ကျွမ်းကျင်စွာ ပြောဆိုနိုင်ခဲ့ပြီး အီတလီဘာသာစကားအချို့ကိုလည်း သင်ယူခဲ့သည်။

၁၅၀၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ဟင်နရီသည် သူ၏အစ်ကို အာသာနှင့် အာရာဂွန်ဘုရင် ဖာဒီနန် ဒုတိယမြောက်  ကက်စတီးလ်ဘုရင်မ ပထမအစ္စဘဲလား  တို့၏ အငယ်ဆုံးသမီးတော် ကက်သရင်းတို့၏ ထိမ်းမြားမင်္ဂလာ အခမ်းအနားများတွင် အရေးပါသောအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ယော့ခ်နယ်စားကြီးအနေဖြင့် ဟင်နရီသည် သူ၏ဖခင်၏ ဘုရင်တံဆိပ်တုံးကို သုံးစွဲခဲ့ပြီး ၎င်းကို ကွဲပြားစေရန် ဧရာမင်းတံဆိပ် သုံးချောင်းပါ အမှတ်အသားဖြင့် ခွဲခြားထားသည်။ ၁၅၀၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၉ ရက်တွင် သန့်ရှင်းသော ရောမအင်ပါယာ ဧကရာဇ် ပထမ မက်ဆီမီလီယံ က သူ့ကို ရွှေသိုးမွေးသူရဲကောင်းအဖြစ် ခန့်အပ်ကာ ထပ်မံဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။

၁၅၀၂ ခုနှစ်တွင် အာသာသည် ကက်သရင်းနှင့် လက်ထပ်ပြီး ရက်သတ္တပတ် ၂၀ မျှအကြာ အသက် ၁၅ နှစ်အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ အာသာ၏ကွယ်လွန်မှုကြောင့် သူ၏တာဝန်အားလုံးသည် ညီဖြစ်သူအပေါ်သို့ ကျရောက်လာခဲ့သည်။ အသက် ၁၀ နှစ်အရွယ် ဟင်နရီသည် ကွန်ဝေါနယ်စားကြီးအသစ် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ၁၅၀၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် အိမ်‌ရှေ့စံမင်းသားအသစ်နှင့် ချက်စတာနယ်စား ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သတ္တမ‌မြောက်ဟင်နရီဘုရင် သည် အာသာကွယ်လွန်ပြီးနောက်တွင်ပင် သူ၏ ဒုတိယသားကို တာဝန်အနည်းငယ်သာ ပေးခဲ့သည်။ ဟင်နရီငယ်လေးကို တင်းကျပ်စွာ စောင့်ကြည့်ခဲ့ပြီး လူအများရှေ့တွင် ထွက်လေ့မရှိပေ။ ရလဒ်အနေဖြင့် သူသည် ထီးနန်းကို ဆက်ခံသည့်အခါ &quot;ဘုရင်တစ်ပါး၏ တိကျခက်ခဲသော အတတ်ပညာရပ်များတွင် လေ့ကျင့်မှုမရှိဘဲ&quot; နန်းတက်ခဲ့ရသည်။

ဟင်နရီ သတ္တမမြောက်သည် မုဆိုးမဖြစ်ကျန်ခဲ့သော ကက်သရင်းနှင့် သူ၏သား ဟင်နရီတို့ကို လက်ထပ်ပေးရန် ကမ်းလှမ်းခြင်းဖြင့် အင်္ဂလန်နှင့် စပိန်တို့အကြား ထိန်းမြားမှုမဟာမိတ်ကို ခိုင်မြဲစေရန် ပြန်လည်ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် နှင့် ဘုရင်မ အစ္စဘဲလား နှစ်ဦးစလုံးသည် အာသာကွယ်လွန်ပြီး မကြာမီမှာပင် ထွက်ပေါ်လာသည့် ဤအကြံဉာဏ်ကို အလွန်စိတ်အားထက်သန်ခဲ့ကြသည်။ ၁၅၀၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၃ ရက်တွင် ၎င်းတို့၏ လက်ထပ်ပွဲအတွက် သဘောတူစာချုပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီး နှစ်ရက်အကြာတွင် စုလျားရစ်ပတ်ခဲ့ကြသည်။ အကယ်၍ လက်ထပ်ပွဲသည် ကက်သရင်းနှင့် သူမ၏အထိန်းတော်တို့ ပြောဆိုသကဲ့သို့ အတူမနေရသေးပါက ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ခွင့်ပြုချက်မှာ &quot;လူထုဂုဏ်သိက္ခာဆိုင်ရာ အတားအဆီး&quot; အတွက်သာ လိုအပ်မည်ဖြစ်သည်။ သို့သော် သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်နှင့် စပိန်သံအမတ်တို့သည် အတူတူနေထိုင်ခဲ့ပြီး ဖြစ်နိုင်ခြေကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားကာ &quot;သွေးသားတော်စပ်မှု&quot;ဆိုင်ရာ ပယ်ဖျက်ခွင့်ကို ရယူရန် စီစဉ်ခဲ့ကြသည်။ ဟင်နရီသည် ငယ်ရွယ်လွန်းသေးသဖြင့် အတူတူနေထိုင်ရန် မဖြစ်နိုင်သေးပေ။ ၁၅၀၄ ခုနှစ်တွင် အစ္စဘဲလား ကွယ်လွန်ခြင်းနှင့် ကက်စတီးလ်၏ ထီးနန်းဆက်ခံမှု ပြဿနာများကြောင့် ကိစ္စရပ်များ ရှုပ်ထွေးသွားခဲ့သည်။ ဖာဒီနန် ဒုတိယမြောက်က ကက်သရင်းကို အင်္ဂလန်တွင် ဆက်ရှိနေစေလိုသော်လည်း ဟင်နရီ သတ္တမမြောက်နှင့် ဖာဒီနန်တို့၏ ဆက်ဆံရေးမှာ ဆိုးရွားသွားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ကက်သရင်းသည် အချိန်အတန်ကြာ မရေမရာဖြစ်နေခဲ့ပြီး မင်းသားဟင်နရီသည် အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ်တွင် ထိုလက်ထပ်ပွဲကို ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ ဖာဒီနန်၏ ဖြေရှင်းချက်မှာ သူ၏သမီးကို သံအမတ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းဖြစ်ပြီး ၎င်းက ကက်သရင်းကို အင်္ဂလန်တွင် အကန့်အသတ်မရှိ ဆက်လက်နေထိုင်ခွင့် ရရှိစေခဲ့သည်။ ဘာသာရေးကိုင်းရှိုင်းသူဖြစ်သည့်အလျောက် ကက်သရင်းသည် ဟင်နရီ၏ ကန့်ကွက်မှုများရှိလင့်ကစား ဟင်နရီနှင့် လက်ထပ်ရခြင်းမှာ ဘုရားသခင်၏ အလိုတော်ဖြစ်သည်ဟု စတင်ယုံကြည်လာခဲ့သည်။

== နန်းစံစကာလ ==
သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် သည် ၁၅၀၉ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး အသက် ၁၇ နှစ်အရွယ် ဟင်နရီသည် ဘုရင်အဖြစ် ဆက်ခံခဲ့သည်။ မေလ ၁၀ ရက်တွင် ဖခင်၏ ရုပ်အလောင်းကို သင်္ဂြိုဟ်ပြီးနောက် မကြာမီမှာပင် ဟင်နရီသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ခွင့်ပြုချက်နှင့် မင်္ဂလာတင်တောင်းပစ္စည်း ပျောက်ဆုံးနေမှုဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်အချို့ မပြေလည်သေးဘဲ ကက်သရင်းနှင့် အမှန်တကယ် လက်ထပ်မည်ဖြစ်ကြောင်း ရုတ်တရက် ကြေညာခဲ့သည်။ ဘုရင်သစ်သည် ကက်သရင်းနှင့် လက်ထပ်ရန်မှာ သူ၏ဖခင်၏ သေခါနီး ဆန္ဒဖြစ်သည်ဟု အခိုင်အမာဆိုခဲ့သည်။ ဤအချက်သည် မှန်သည်ဖြစ်စေ၊ မှားသည်ဖြစ်စေ အဆင်ပြေခဲ့သည်။ ဧကရာဇ် မက်ဆီမီလီယံ ပထမမြောက်သည် သူ၏မြေးမတော် (ကက်သရင်း၏ တူမ) အယ်လီနာ  နှင့် ဟင်နရီတို့ကို လက်ထပ်ပေးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း ယခုအခါတွင် ပယ်ချခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဟင်နရီနှင့် ကက်သရင်းတို့၏ မင်္ဂလာပွဲကို အကျဉ်းချုံးကာ ၁၅၀၉ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၁ ရက်တွင် ဂရင်းနစ်ရှိ ဘုန်းကြီးကျောင်းတွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ကွန်စတန်တိုင်း သီဂရိတ် နှင့် ကင်းအာသာ (King Arthur) တို့၏ မျိုးရိုးဖြစ်သည်ဟု ဆိုကာ မိမိကိုယ်ကို ၎င်းတို့၏ ဆက်ခံသူအဖြစ် ရှုမြင်ခဲ့သည်။

၁၅၀၉ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၃ ရက်တွင် ဟင်နရီသည် ယခုအခါ အသက် ၂၃ နှစ်ရှိပြီဖြစ်သော ကက်သရင်းကို လန်ဒန်ရဲတိုက် မှ နောက်တစ်နေ့တွင် ကျင်းပမည့် ဘိသိက်ခံပွဲအတွက် ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း သို့ ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။ ၎င်းမှာ ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော ပွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး ဘုရင့်ဖြတ်သန်းရာ လမ်းတစ်လျှောက်တွင် ပန်းချီကားချပ်ကော်ဇောကြီးများနှင့် ကောင်းမွန်သော ပိတ်စများကို ခင်းကျင်းထားသည်။ အခမ်းအနားအပြီးတွင် ဝက်စ်မင်စတာခန်းမ၌ ကြီးကျယ်သော တည်ခင်းဧည့်ခံပွဲကြီးကို ကျင်းပခဲ့သည်။ ကက်သရင်းက သူမ၏ဖခင်ထံ စာရေးသားခဲ့သလိုပင် &quot;ကျွန်မတို့ရဲ့ အချိန်တွေကို စဉ်ဆက်မပြတ် ပွဲတော်တွေနဲ့ ဖြတ်သန်းနေပါတယ်&quot; ဟု ဆိုသည်။

သူ၏ ဘိသိက်ခံပွဲအပြီး နှစ်ရက်အကြာတွင် ဟင်နရီသည် သူ၏ဖခင်လက်ထက်က လူကြိုက်အနည်းဆုံး ဝန်ကြီးနှစ်ဦးဖြစ်သည့် ရစ်ချတ် အမ်ပဆန်  နှင့် အက်ဒမန် ဒတ်ဒလေ တို့ကို ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ ၎င်းတို့အား နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် စွဲချက်တင်ကာ ၁၅၁၀ ခုနှစ်တွင် ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံရေးအရ ကွပ်မျက်မှုများသည် ဟင်နရီအတွက် သူ၏လမ်းကို ပိတ်ဆို့ထားသူများကို ဖြေရှင်းရန် အဓိကနည်းဗျူဟာတစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ထိုဝန်ကြီးနှစ်ဦးက အဓမ္မတောင်းခံခဲ့သည်ဆိုသော ငွေအချို့ကို ပြန်လည်ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ဟင်နရီသည် ထီးနန်းကို ပြိုင်ဆိုင်လာနိုင်သည့် ယော့ခ်အနွယ်စု အပေါ် ထားရှိသော သဘောထားမှာ သူ၏ဖခင်ထက် ပိုမိုညှာတာခဲ့သည်။ ဒေါဆက်၏ ဒုတိယမြောက် မားကွစ် သောမတ်စ် ဂရေး အပါအဝင် သူ၏ဖခင်က ဖမ်းဆီးထားသူ အများအပြားကို လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးခဲ့သည်။ အချို့မှာမူ ပြန်လည်သင့်မြတ်ခြင်း မရှိခဲ့ဘဲ ဆပ်ဖော့ခ်၏ တတိယမြောက် နယ်စားကြီး အက်ဒမန် ဒီလာပိုး သည် သူ၏ညီဖြစ်သူ ရစ်ချတ်က ဘုရင်ကို ဆန့်ကျင်ဘက်ပြုခဲ့ခြင်းကြောင့် ၁၅၁၃ ခုနှစ်တွင် နောက်ဆုံး၌ ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

ဟင်နရီနှင့် လက်ထပ်ပြီးမကြာမီ ကက်သရင်းတွင် ကိုယ်ဝန်ရှိလာခဲ့သည်။ သူမသည် ၁၅၁၀ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၃၁ ရက်တွင် အသေမွေးသော သမီးမိန်းကလေးတစ်ဦးကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ကက်သရင်းသည် လေးလခန့်အကြာတွင် ပြန်လည်ကိုယ်ဝန်ရှိလာပြီး[၂၉] ၁၅၁၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် သားတော် ဟင်နရီကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ပထမကလေး ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည့် ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုအပြီးတွင် ဇနီးမောင်နှံနှစ်ဦးသည် သားယောက်ျားလေး ရရှိခဲ့သဖြင့် ဝမ်းမြောက်ခဲ့ကြပြီး ဝက်စ်မင်စတာ ပြိုင်ပွဲဟု လူသိများသော နှစ်ရက်ကြာ မြင်းပေါ်လှံထိုးပြိုင်ပွဲ အပါအဝင် အောင်ပွဲခံပွဲတော်များကို ကျင်းပခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ထိုကလေးငယ်သည် ခုနစ်ပတ်အကြာတွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ ကက်သရင်းသည် ၁၅၁၃ နှင့် ၁၅၁၅ ခုနှစ်တို့တွင် အသေမွေးသော သားတော်နှစ်ဦး ရှိခဲ့သော်လည်း ၁၅၁၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် သမီးတော် မေရီကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ဘုရင်နှင့် မိဖုရားတို့အကြား ဆက်ဆံရေးမှာ တင်းမာနေခဲ့သော်လည်း မေရီကို ဖွားမြင်ပြီးနောက် အနည်းငယ် ပြေလျော့သွားခဲ့သည်။

ဟင်နရီနှင့် ကက်သရင်းတို့၏ အိမ်ထောင်ရေးကို &quot;ထူးထူးခြားခြား ကောင်းမွန်ခဲ့သည်&quot; ဟု ဖော်ပြကြသော်လည်း ဟင်နရီသည် မောင်းမမိသံများ ထားရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ ၁၅၁၀ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် ဘက်ကင်ဟမ်၏ တတိယမြောက် နယ်စားကြီး အက်ဒဝပ် စတက်ဖို့ဒ် ၏ ညီမများဖြစ်ကြသော အဲလစ်ဇဘက်  သို့မဟုတ် ဟန်တင်ဒန်၏ ကောင့်တက်စ် အန်း ဟေစတင်းစ်  ထဲမှ တစ်ဦးနှင့် ဖောက်ပြန်ခဲ့ကြောင်း ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ ၁၅၁၆ ခုနှစ်မှစတင်ကာ သုံးနှစ်ခန့် အထင်ရှားဆုံးဖြစ်ခဲ့သော မောင်းမမှာ အဲလစ်ဇဘက် ဘလောင့်  ဖြစ်သည်။ ဘလောင့်သည် လုံးဝအငြင်းပွားဖွယ်မရှိသော မောင်းမနှစ်ဦးအနက် တစ်ဦးဖြစ်ပြီး အချို့က ၎င်းကို ခွန်အားဗလနှင့် ပြည့်စုံသော ဘုရင်ပျိုတစ်ပါးအတွက် နည်းပါးသည်ဟု ယူဆကြသည်။ဟင်နရီတွင် မောင်းမ မည်မျှရှိခဲ့သည်ကိုမူ အငြင်းပွားဆဲဖြစ်သည် - ဒေးဗစ် လုဒ်စ် က ဟင်နရီသည် &quot;အလွန်အကန့်အသတ်ရှိသော အတိုင်းအတာဖြင့်သာ&quot; မောင်းမများ ထားရှိခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်သော်လည်း အလစ်ဆန် ဝဲလ် ကမူ အခြားသော ဖောက်ပြန်မှုများစွာ ရှိခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်သည်။ကက်သရင်းက ကန့်ကွက်ခဲ့ကြောင်း မသိရပေ။ ၁၅၁၈ ခုနှစ်တွင် သူမသည် အခြားသမီးမိန်းကလေးတစ်ဦးနှင့် ထပ်မံကိုယ်ဝန်ရှိခဲ့သော်လည်း ၎င်းမှာလည်း အသေမွေးခဲ့သည်။

ဘလောင့်သည် ၁၅၁၉ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ဟင်နရီ၏ တရားမဝင် သားတော် ဟင်နရီ ဖစ်ဇ်ရွိုင်း  ကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ထိုသားငယ်ကို ၁၅၂၅ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ရစ်ချမွန်နယ်စားကြီး  အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ရာ အချို့က ၎င်းကို နောက်ဆုံးတွင် တရားဝင်အမွေဆက်ခံသူ ဖြစ်လာစေရန် လမ်းစတစ်ခုဟု ထင်မြင်ခဲ့ကြသည်။ ဖစ်ဇ်ရွိုင်းသည် ၁၅၃၃ ခုနှစ်တွင် မေရီ ဟောင်းဝပ်  နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သော်လည်း သုံးနှစ်အကြာတွင် သားသမီးမထွန်းကားဘဲ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ သူ ၁၅၃၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ကွယ်လွန်ချိန်၌ ပါလီမန်သည် သူ့ကို ဘုရင်ဖြစ်လာခွင့် ပေးနိုင်မည့် ဒုတိယမြောက် ထီးနန်းဆက်ခံမှု အက်ဥပဒေကို စဉ်းစားနေဆဲ ဖြစ်သည်။

== ပြင်သစ်နှင့် ဟက်စ်ဘတ်ချ်မင်းဆက်များ ==
၁၅၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံသည် ကန်ဘရိုင်းမဟာမိတ်အဖွဲ့ အတွင်း သန့်ရှင်းသော ရောမအင်ပါယာနှင့် ပျက်ပြယ်လွယ်သော မဟာမိတ်ဖွဲ့ကာ ဗင်းနစ်နိုင်ငံကို စစ်ပွဲဆင်နွှဲ အနိုင်ရရှိနေခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် သူ၏ဖခင်နှင့် ပြင်သစ်ဘုရင် ၁၂ ဆက်မြောက် လူဝီဘုရင်  တို့အကြား ရှိခဲ့သော ချစ်ကြည်ရေးကို ပြန်လည်ဆန်းသစ်ခဲ့ပြီး ဤကိစ္စသည် သူ၏ တိုင်ပင်ခံကောင်စီကို သဘောထားကွဲလွဲစေခဲ့သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ထိုအင်အားကြီးနှစ်နိုင်ငံ၏ ပေါင်းစည်းအင်အားနှင့် စစ်ဖြစ်ရပါက အလွန်တရာ ခက်ခဲမည်မှာ သေချာသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ထို့နောက်မကြာမီတွင် ဟင်နရီသည် အာရာဂွန်ဘုရင် ဒုတိယမြောက်ဖာဒီနန် နှင့် ပဋိညာဉ်စာချုပ်တစ်ခုကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ ၁၅၁၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဒုတိယမြောက်ဂျူးလီးယက် က ပြင်သစ်ဆန့်ကျင်ရေး သန့်ရှင်းသောမဟာမိတ်အဖွဲ့ ကို ဖွဲ့စည်းပြီးနောက် ဟင်နရီသည် ဖာဒီနန်၏ ဦးဆောင်မှုနောက်သို့လိုက်ကာ အင်္ဂလန်ကို ထိုမဟာမိတ်အဖွဲ့အသစ်ထဲသို့ သွတ်သွင်းခဲ့သည်။ ပြင်သစ်ကို အုပ်စိုးလိုသော ဟင်နရီ၏ အိပ်မက်များကို အကောင်အထည်ဖော်ရန်အတွက် အင်္ဂလန်အတွက် အကွီတန်း နယ်မြေကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန် နွေဦးရာသီတွင် အင်္ဂလိပ်-စပိန် ပူးတွဲတိုက်ခိုက်မှုတစ်ခုကို စတင်စီစဉ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၁၅၁၂ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် တရားဝင်စစ်ကြေညာပြီးနောက် ပြုလုပ်ခဲ့သော ထိုတိုက်ခိုက်မှုကို ဟင်နရီကိုယ်တိုင် ဦးဆောင်ခဲ့ခြင်းမရှိဘဲ ကြီးမားသောအရှုံးဖြင့် ပြီးဆုံးခဲ့သည်။ ဖာဒီနန်သည် ထိုစစ်ပွဲကို မိမိ၏ ကိုယ်ကျိုးစီးပွားအတွက်သာ အသုံးချခဲ့သဖြင့် အင်္ဂလိပ်-စပိန် မဟာမိတ်ဆက်ဆံရေး တင်းမာသွားခဲ့သည်။ သို့သော်ငြားလည်း ပြင်သစ်တို့သည် မကြာမီမှာပင် အီတလီမှ မောင်းထုတ်ခြင်းခံခဲ့ရပြီး ပြင်သစ်အပေါ် ထပ်မံအနိုင်ရရှိရန် နှစ်ဦးစလုံးက လိုလားနေကြသဖြင့် မဟာမိတ်အဖွဲ့မှာ ဆက်လက်တည်မြဲခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဟင်နရီသည် ဧကရာဇ် မက်ဆီမီလီယံ ကို သန့်ရှင်းသောမဟာမိတ်အဖွဲ့ထဲသို့ ဝင်ရောက်လာစေရန် စည်းရုံးနိုင်ခဲ့ခြင်းဖြင့် သံတမန်ရေးရာ အောင်မြင်မှုတစ်ခုကို ရယူနိုင်ခဲ့သည်။ အကယ်၍သာ လူဝီကို အနိုင်တိုက်နိုင်ပါက ဟင်နရီသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဂျူးလိယပ်ထံမှ ကတိပြုထားသော &quot;ပြင်သစ်၏ အခရစ်ယာန်အဖြစ်ဆုံးဘုရင်&quot; ဘွဲ့အပြင် ပါရီမြို့၌ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးကိုယ်တိုင် ဘိသိက်မြှောက်ပေးမည့် အခွင့်အရေးကိုပါ ထူးထူးခြားခြား အာမခံချက် ရရှိထားခဲ့သည်။

==ကိုးကား==
{{Reflist}}

{{Lifetime|၁၉၄၁|၁၅၄၇}}


[[Category:အင်္ဂလိပ် ရေမြေ့သခင်များ]]</text>
      <sha1>rc9yf3hroxabp6zztn9cir9r9wftkoa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1054673</id>
      <parentid>1054664</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T14:39:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>I'm Rinn</username>
        <id>148432</id>
      </contributor>
      <origin>1054673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="123041" sha1="bgxdc6e9aswtbys94bcycdi9exq4dii" xml:space="preserve">{{Infobox royalty|name=အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး|image=After Hans Holbein the Younger - Portrait of Henry VIII - Google Art Project.jpg|caption={{longitem|Portrait by [[Hans Holbein the Younger]]&lt;br/&gt;(Walker Art Gallery, Liverpool).}}|succession=[[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်]]{{!}}[[အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်]]|moretext=([[Style of the English sovereigns|more...]])|reign={{nowrap|၂၁ ဧပြီ ၁၅၀၉ - ၂၈ ဇန်နဝါရီ ၁၅၄၇}}|coronation=၂၄ ဇွန် ၁၅၀၉|predecessor=[[သတ္တမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်]]|successor=[[ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်]]|spouses={{startplainlist}}
* [[ကက်သရင်းအော့ဖ်အာရဂွန်]]
* [[အန်းဘိုလင်း]]
* [[ဂျိန်းဆေးမွား]]
* [[အန်းအော့ဖ်ကလိဗ်]]
* [[ကက်သရင်းဟောင်းဝက်]]
* [[ကက်သရင်းပါးရ်]]
{{endplainlist}}|issue={{startplainlist}}
* [[အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် မေရီ ၁ ဘုရင်မ]]
* [[ဟင်နရီဖစ်ဇွိုင်း]]''(တရားမဝင်သား)''
* [[အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် ပထမအဲလိဇဘက်ဘုရင်မ]]
* [[အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင်]]
{{endplainlist}}|issue-link=#Marriages and issue|issue-pipe=(among others)|house=[[တူဒါအိမ်တော်]]|father=[[အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်]]|mother=[[ယော့ခ်နယ်စားကတော်အဲလိဇဘက်]]|birth_date={{birth date|၁၄၉၁|၆|၂၈|df=yes}}|birth_place=[[Palace of Placentia|ဂရင်းနစ်နန်းတော်]], [[ဂရင်းနစ်]]|death_date={{death date and age|၁၅၄၇|၁|၂၈|၁၄၉၁|၆|၂၈|df=yes}}|death_place=[[ဝှိုက်ဟောလ်နန်းတော်]], လန်ဒန်|burial_date=၁၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၅၄၇|burial_place={{nowrap|[စိန့်ဂျော့်ခ်ဘုရားရှိခိုးကျောင်း, ဝင်ဆာရဲတိုက်]]}}|signature=HenryVIIISig.svg}}

'''အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်''' (၁၄၉၁ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၈ ရက် – ၁၅၄၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၈ ရက်) သည် ၁၅၀၉ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၂ ရက်မှစ၍ ၁၁၄၇ ခုနှစ် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ အင်္ဂလန်နှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံတို့၏ ဘုရင်ဖြစ်ခဲ့သည်။

ဟင်နရီကို ဂရင်းနစ် တွင် သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီးနှင့် ယော့ခ်မြို့စား အဲလစ်ဇဘက် တို့၏ ဒုတိယမြောက်သားအဖြစ် မွေးဖွားခဲ့သည်။ သူ၏ အစ်ကိုဖြစ်သူအိမ်ရှေ့စံမင်းသား အာသာ မှာ အရိုက်အရာ ဆက်ခံမည့်သူဖြစ်ပြီး စပိန်မင်းသမီး ကက်သရင်း အော့ဖ် အာရာဂွန် နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ အာသာသည် ၁၅၀၂ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး၊ ဟင်နရီသည် ၁၁၀၄ ခုနှစ်တွင် အိမ်ရှေ့စံမင်းသားအဖြစ် ခန့်အပ်ခံရကာ ၁၅၀၉ ခုနှစ် ဖခင်ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့ပြီး ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ကက်သရင်းနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ သူသည် နန်းစံသည့် ကာလအစောပိုင်းတွင် ရုပ်ရည်ချောမောပြီး ပညာတတ်ကာ အရည်အချင်းရှိသော ဘုရင်တစ်ပါးအဖြစ် ဖော်ပြခံခဲ့ရသည်။

ဟင်နရီသည် ကက်သရင်းနှင့် အိမ်ထောင်ရေးတွင် ကျေနပ်မှု မရှိတော့ဘဲ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး သတ္တမမြောက်ကလဲမန့် ထံသို့ အိမ်ထောင်ရေး ဖျက်သိမ်းပေးရန် အယူခံဝင်ခဲ့သည်။ ကလဲမန့်က ငြင်းပယ်ခဲ့သဖြင့် ကန်တာဘာရီ ဥက္ကဋ္ဌ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီး သောမတ်စ် ခရန်မာ  က ၁၅၃၃ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်ချာ့ချ်၏ အမြင်၌ အိမ်ထောင်ရေး ပျက်ပြားသွားပြီဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ ကလဲမင့်သည် ခရန်မာ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ကန့်ကွက်ခဲ့ပြီး ဟင်နရီအား ကက်သလစ်ချာ့ချ်မှ နှင်ထုတ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဟင်နရီသည် အက်ဖ် အော့ဖ် ဆူပရီမေစီ (အမြင့်မြတ်ဆုံးအာဏာပိုင် အက်ဥပဒေ) ကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး သူ့ကိုယ်သူ အင်္ဂလန်ချာ့ချ်၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်အဖြစ် တည်ထောင်ကာ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ အမိန့်နာခံမှုမှ သူ၏ တိုင်းနိုင်ငံများကို ကင်းလွတ်စေခဲ့သည်။ သူသည် ကက်သလစ် ဘုန်းကြီးကျောင်းများကို ဖျက်သိမ်းပြီး ၎င်းတို့၏ စည်းစိမ်ဥစ္စာများကို သိမ်းဆည်းခဲ့ကာ အင်္ဂလိပ် ပြန်လည်ပြုပြင်ရေး  ကို အထောက်အကူ ဖြစ်စေခဲ့သည်။

အင်္ဂလိပ်သမိုင်းတွင် အကြီးမြတ်ဆုံး ဘုရင်တစ်ပါးအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသော်လည်း ဟင်နရီသည် သူ၏ ဘဝအဆုံးပိုင်းတွင် ပိုမို၍ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သူ၊ အတ္တကြီးသူ၊ ရမ္မက်ကြီးသူနှင့် သံသယလွန်ကဲသူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူသည် အိမ်ထောင်ခြောက်ဆက်ပြုခဲ့ခြင်းကြောင့် လူသိများပြီး၊ အထူးသဖြင့် ပုရိသအမွေဆက်ခံသူ ရရှိရန်အတွက် ကက်သရင်း အော့ဖ် အာရာဂွန်နှင့် အိမ်ထောင်ရေးကို ဖျက်သိမ်းရန် ရေရှည်ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုကြောင့် ကျော်ကြားသည်။ သူသည် သူ၏ ဇနီးနှစ်ဦးဖြစ်သော အန်း ဘိုလင်း နှင့် ကက်သရင်း ဟောင်းဝပ် တို့ကို ခေါင်းဖြတ်သတ်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ အသက်ကြီးပိုင်းတွင် ဟင်နရီသည် အလွန်အမင်း ကိုယ်အလေးချိန်တက်လာပြီး မလှုပ်ရှားနိုင်တော့ဘဲ ၁၅၃၆ ခုနှစ် မြင်းပေါ်လှံထိုးပြိုင်ပွဲ မတော်တဆမှုကြောင့် ဖြစ်လာခဲ့သော ပုပ်စပ်ပြည်တည်နာ ခြေထောက်ဒဏ်ရာကို ခံစားခဲ့ရသည်။ သူသည် ဆီးချိုရောဂါ၊ ဖောရောင်ခြင်း နှင့် ကိုယ်တွင်းကလီစာများ ချို့ယွင်းခြင်းတို့ ခံစားခဲ့ရသည်ဟုလည်း ဆိုကြသည်။ သူ့ကို ဝင်းဆာ ရဲတိုက်ရှိ စိန့်ဂျော့ချ် ဝတ်ပြုဆောင်တွင် မြှုပ်နှံခဲ့ပြီး သူ၏ တစ်ဦးတည်းသော အသက်ရှင်ကျန်ရစ်သည့် သားတော် ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် က ထီးနန်းဆက်ခံခဲ့သည်။

== ဘဝအစောပိုင်းကာလ ==
ဟင်နရီကို ၁၄၉၁ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၈ ရက်တွင် ကင့်တ်နယ်  ဂရင်းနစ်ရှိ ပလက်စန်တီးယားနန်းတော် တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး၊သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် နှင့် ယော့ခ်မှ အဲလစ်ဇဘက် တို့၏ တတိယမြောက်ကလေးနှင့် ဒုတိယမြောက်သားတော် ဖြစ်သည်။ ဟင်နရီ၏ မွေးချင်း ၆ ယောက် (သို့မဟုတ် ၇ ယောက်) အနက် သူ၏အစ်ကိုဖြစ်သူ အိမ်ရှေ့စံမင်းသား အာသာ နှင့် ညီမများဖြစ်ကြသော မာဂရက် နှင့် မေရီ တို့ ၃ ဦးသာလျှင် ကလေးဘဝကို ကျော်ဖြတ်ကာ အသက်ရှင်ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ သူ့ကို နန်းတော်နှင့်နီးသော အော့ဗ်ဆားဗန့် ဖရန်စစ်စကန် ချာ့ချ်တွင် အိပ်ဇက်တာ၏ ဘုန်းတော်ကြီး ရစ်ချတ် ဖော့ခ်စ်  က ရေဖျန်းမင်္ဂလာ ပေးခဲ့သည်။

၁၄၉၃ ခုနှစ် အသက်နှစ်နှစ်အရွယ်တွင် ဟင်နရီသည် ဒိုဗာရဲတိုက်၏ အုပ်ချုပ်ရေးမှူး နှင့် ဆင့်ခ်ပို့စ်၏ အုပ်ချုပ်ရေးမင်းကြီး အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်။ ထို့နောက် အသက်သုံးနှစ်အရွယ်တွင် အင်္ဂလန်၏ စစ်သေနာပတိ နှင့် အိုင်ယာလန်၏ ဘုရင်ခံ အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရပြီး မကြာမီမှာပင် ဘာ့သ်သူရဲကောင်းအဖြစ် သူကောင်းပြုခံရသည်။ အခမ်းအနားအပြီး နောက်တစ်နေ့တွင် သူ့ကို ယော့ခ်နယ်စားကြီး အဖြစ် တိုးမြှင့်ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး၊ တစ်လခန့်အကြာတွင် စကော့တလန်နယ်စပ်စောင့်မင်းကြီး အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ၁၄၉၅ ခုနှစ် မေလတွင် သူ့ကို ဂါတာသူရဲကောင်းအဖွဲ့တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်ဘုရင်သည် ဝင်ငွေကောင်းသော ထိုထိပ်တန်းရာထူးနေရာများကို အခြားသော မျိုးရိုးကြီးမိသားစုများနှင့် ခွဲဝေမပေးဘဲ မိမိကိုယ်တိုင် စိတ်ကြိုက်ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ရန်အတွက် သူ၏ သားငယ်အား ယခုကဲ့သို့ ရာထူးများ ပေးအပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

ငယ်စဉ်က ဟင်နရီကို နန်းတွင်းထိန်းတော်ကြီး ဖြစ်သူ အဲလစ်ဇဘက်  နှင့် သူမ၏နောက် ဆက်ခံသူ အဲလစ်ဇဘက် ဒန်တန် (တို့၏ စောင့်ရှောက်မှုအောက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ဘုရင်ဖြစ်လာရန် မျှော်လင့်မထားခဲ့သဖြင့် သူ၏ရာထူးခန့်အပ်မှုများမှလွဲ၍ သူ၏ဘဝအစောပိုင်းအကြောင်းကို များစွာမသိရှိရသော်လည်း ထိပ်တန်းကျူတာများထံမှ ပထမတန်းစားပညာရေးကို ရရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ သူသည် လက်တင်ဘာသာနှင့် ပြင်သစ်ဘာသာကို ကျွမ်းကျင်စွာ ပြောဆိုနိုင်ခဲ့ပြီး အီတလီဘာသာစကားအချို့ကိုလည်း သင်ယူခဲ့သည်။

၁၅၀၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ဟင်နရီသည် သူ၏အစ်ကို အာသာနှင့် အာရာဂွန်ဘုရင် ဖာဒီနန် ဒုတိယမြောက်  ကက်စတီးလ်ဘုရင်မ ပထမအစ္စဘဲလား  တို့၏ အငယ်ဆုံးသမီးတော် ကက်သရင်းတို့၏ ထိမ်းမြားမင်္ဂလာ အခမ်းအနားများတွင် အရေးပါသောအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ယော့ခ်နယ်စားကြီးအနေဖြင့် ဟင်နရီသည် သူ၏ဖခင်၏ ဘုရင်တံဆိပ်တုံးကို သုံးစွဲခဲ့ပြီး ၎င်းကို ကွဲပြားစေရန် ဧရာမင်းတံဆိပ် သုံးချောင်းပါ အမှတ်အသားဖြင့် ခွဲခြားထားသည်။ ၁၅၀၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၉ ရက်တွင် သန့်ရှင်းသော ရောမအင်ပါယာ ဧကရာဇ် ပထမ မက်ဆီမီလီယံ က သူ့ကို ရွှေသိုးမွေးသူရဲကောင်းအဖြစ် ခန့်အပ်ကာ ထပ်မံဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။

၁၅၀၂ ခုနှစ်တွင် အာသာသည် ကက်သရင်းနှင့် လက်ထပ်ပြီး ရက်သတ္တပတ် ၂၀ မျှအကြာ အသက် ၁၅ နှစ်အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ အာသာ၏ကွယ်လွန်မှုကြောင့် သူ၏တာဝန်အားလုံးသည် ညီဖြစ်သူအပေါ်သို့ ကျရောက်လာခဲ့သည်။ အသက် ၁၀ နှစ်အရွယ် ဟင်နရီသည် ကွန်ဝေါနယ်စားကြီးအသစ် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ၁၅၀၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် အိမ်‌ရှေ့စံမင်းသားအသစ်နှင့် ချက်စတာနယ်စား ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သတ္တမ‌မြောက်ဟင်နရီဘုရင် သည် အာသာကွယ်လွန်ပြီးနောက်တွင်ပင် သူ၏ ဒုတိယသားကို တာဝန်အနည်းငယ်သာ ပေးခဲ့သည်။ ဟင်နရီငယ်လေးကို တင်းကျပ်စွာ စောင့်ကြည့်ခဲ့ပြီး လူအများရှေ့တွင် ထွက်လေ့မရှိပေ။ ရလဒ်အနေဖြင့် သူသည် ထီးနန်းကို ဆက်ခံသည့်အခါ &quot;ဘုရင်တစ်ပါး၏ တိကျခက်ခဲသော အတတ်ပညာရပ်များတွင် လေ့ကျင့်မှုမရှိဘဲ&quot; နန်းတက်ခဲ့ရသည်။

ဟင်နရီ သတ္တမမြောက်သည် မုဆိုးမဖြစ်ကျန်ခဲ့သော ကက်သရင်းနှင့် သူ၏သား ဟင်နရီတို့ကို လက်ထပ်ပေးရန် ကမ်းလှမ်းခြင်းဖြင့် အင်္ဂလန်နှင့် စပိန်တို့အကြား ထိန်းမြားမှုမဟာမိတ်ကို ခိုင်မြဲစေရန် ပြန်လည်ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် နှင့် ဘုရင်မ အစ္စဘဲလား နှစ်ဦးစလုံးသည် အာသာကွယ်လွန်ပြီး မကြာမီမှာပင် ထွက်ပေါ်လာသည့် ဤအကြံဉာဏ်ကို အလွန်စိတ်အားထက်သန်ခဲ့ကြသည်။ ၁၅၀၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၃ ရက်တွင် ၎င်းတို့၏ လက်ထပ်ပွဲအတွက် သဘောတူစာချုပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီး နှစ်ရက်အကြာတွင် စုလျားရစ်ပတ်ခဲ့ကြသည်။ အကယ်၍ လက်ထပ်ပွဲသည် ကက်သရင်းနှင့် သူမ၏အထိန်းတော်တို့ ပြောဆိုသကဲ့သို့ အတူမနေရသေးပါက ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ခွင့်ပြုချက်မှာ &quot;လူထုဂုဏ်သိက္ခာဆိုင်ရာ အတားအဆီး&quot; အတွက်သာ လိုအပ်မည်ဖြစ်သည်။ သို့သော် သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်နှင့် စပိန်သံအမတ်တို့သည် အတူတူနေထိုင်ခဲ့ပြီး ဖြစ်နိုင်ခြေကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားကာ &quot;သွေးသားတော်စပ်မှု&quot;ဆိုင်ရာ ပယ်ဖျက်ခွင့်ကို ရယူရန် စီစဉ်ခဲ့ကြသည်။ ဟင်နရီသည် ငယ်ရွယ်လွန်းသေးသဖြင့် အတူတူနေထိုင်ရန် မဖြစ်နိုင်သေးပေ။ ၁၅၀၄ ခုနှစ်တွင် အစ္စဘဲလား ကွယ်လွန်ခြင်းနှင့် ကက်စတီးလ်၏ ထီးနန်းဆက်ခံမှု ပြဿနာများကြောင့် ကိစ္စရပ်များ ရှုပ်ထွေးသွားခဲ့သည်။ ဖာဒီနန် ဒုတိယမြောက်က ကက်သရင်းကို အင်္ဂလန်တွင် ဆက်ရှိနေစေလိုသော်လည်း ဟင်နရီ သတ္တမမြောက်နှင့် ဖာဒီနန်တို့၏ ဆက်ဆံရေးမှာ ဆိုးရွားသွားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ကက်သရင်းသည် အချိန်အတန်ကြာ မရေမရာဖြစ်နေခဲ့ပြီး မင်းသားဟင်နရီသည် အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ်တွင် ထိုလက်ထပ်ပွဲကို ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ ဖာဒီနန်၏ ဖြေရှင်းချက်မှာ သူ၏သမီးကို သံအမတ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းဖြစ်ပြီး ၎င်းက ကက်သရင်းကို အင်္ဂလန်တွင် အကန့်အသတ်မရှိ ဆက်လက်နေထိုင်ခွင့် ရရှိစေခဲ့သည်။ ဘာသာရေးကိုင်းရှိုင်းသူဖြစ်သည့်အလျောက် ကက်သရင်းသည် ဟင်နရီ၏ ကန့်ကွက်မှုများရှိလင့်ကစား ဟင်နရီနှင့် လက်ထပ်ရခြင်းမှာ ဘုရားသခင်၏ အလိုတော်ဖြစ်သည်ဟု စတင်ယုံကြည်လာခဲ့သည်။

== နန်းစံစကာလ ==
သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် သည် ၁၅၀၉ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး အသက် ၁၇ နှစ်အရွယ် ဟင်နရီသည် ဘုရင်အဖြစ် ဆက်ခံခဲ့သည်။ မေလ ၁၀ ရက်တွင် ဖခင်၏ ရုပ်အလောင်းကို သင်္ဂြိုဟ်ပြီးနောက် မကြာမီမှာပင် ဟင်နရီသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ခွင့်ပြုချက်နှင့် မင်္ဂလာတင်တောင်းပစ္စည်း ပျောက်ဆုံးနေမှုဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်အချို့ မပြေလည်သေးဘဲ ကက်သရင်းနှင့် အမှန်တကယ် လက်ထပ်မည်ဖြစ်ကြောင်း ရုတ်တရက် ကြေညာခဲ့သည်။ ဘုရင်သစ်သည် ကက်သရင်းနှင့် လက်ထပ်ရန်မှာ သူ၏ဖခင်၏ သေခါနီး ဆန္ဒဖြစ်သည်ဟု အခိုင်အမာဆိုခဲ့သည်။ ဤအချက်သည် မှန်သည်ဖြစ်စေ၊ မှားသည်ဖြစ်စေ အဆင်ပြေခဲ့သည်။ ဧကရာဇ် မက်ဆီမီလီယံ ပထမမြောက်သည် သူ၏မြေးမတော် (ကက်သရင်း၏ တူမ) အယ်လီနာ  နှင့် ဟင်နရီတို့ကို လက်ထပ်ပေးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း ယခုအခါတွင် ပယ်ချခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဟင်နရီနှင့် ကက်သရင်းတို့၏ မင်္ဂလာပွဲကို အကျဉ်းချုံးကာ ၁၅၀၉ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၁ ရက်တွင် ဂရင်းနစ်ရှိ ဘုန်းကြီးကျောင်းတွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ကွန်စတန်တိုင်း သီဂရိတ် နှင့် ကင်းအာသာ (King Arthur) တို့၏ မျိုးရိုးဖြစ်သည်ဟု ဆိုကာ မိမိကိုယ်ကို ၎င်းတို့၏ ဆက်ခံသူအဖြစ် ရှုမြင်ခဲ့သည်။

၁၅၀၉ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၃ ရက်တွင် ဟင်နရီသည် ယခုအခါ အသက် ၂၃ နှစ်ရှိပြီဖြစ်သော ကက်သရင်းကို လန်ဒန်ရဲတိုက် မှ နောက်တစ်နေ့တွင် ကျင်းပမည့် ဘိသိက်ခံပွဲအတွက် ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း သို့ ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။ ၎င်းမှာ ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော ပွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး ဘုရင့်ဖြတ်သန်းရာ လမ်းတစ်လျှောက်တွင် ပန်းချီကားချပ်ကော်ဇောကြီးများနှင့် ကောင်းမွန်သော ပိတ်စများကို ခင်းကျင်းထားသည်။ အခမ်းအနားအပြီးတွင် ဝက်စ်မင်စတာခန်းမ၌ ကြီးကျယ်သော တည်ခင်းဧည့်ခံပွဲကြီးကို ကျင်းပခဲ့သည်။ ကက်သရင်းက သူမ၏ဖခင်ထံ စာရေးသားခဲ့သလိုပင် &quot;ကျွန်မတို့ရဲ့ အချိန်တွေကို စဉ်ဆက်မပြတ် ပွဲတော်တွေနဲ့ ဖြတ်သန်းနေပါတယ်&quot; ဟု ဆိုသည်။

သူ၏ ဘိသိက်ခံပွဲအပြီး နှစ်ရက်အကြာတွင် ဟင်နရီသည် သူ၏ဖခင်လက်ထက်က လူကြိုက်အနည်းဆုံး ဝန်ကြီးနှစ်ဦးဖြစ်သည့် ရစ်ချတ် အမ်ပဆန်  နှင့် အက်ဒမန် ဒတ်ဒလေ တို့ကို ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ ၎င်းတို့အား နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် စွဲချက်တင်ကာ ၁၅၁၀ ခုနှစ်တွင် ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံရေးအရ ကွပ်မျက်မှုများသည် ဟင်နရီအတွက် သူ၏လမ်းကို ပိတ်ဆို့ထားသူများကို ဖြေရှင်းရန် အဓိကနည်းဗျူဟာတစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ထိုဝန်ကြီးနှစ်ဦးက အဓမ္မတောင်းခံခဲ့သည်ဆိုသော ငွေအချို့ကို ပြန်လည်ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ဟင်နရီသည် ထီးနန်းကို ပြိုင်ဆိုင်လာနိုင်သည့် ယော့ခ်အနွယ်စု အပေါ် ထားရှိသော သဘောထားမှာ သူ၏ဖခင်ထက် ပိုမိုညှာတာခဲ့သည်။ ဒေါဆက်၏ ဒုတိယမြောက် မားကွစ် သောမတ်စ် ဂရေး အပါအဝင် သူ၏ဖခင်က ဖမ်းဆီးထားသူ အများအပြားကို လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးခဲ့သည်။ အချို့မှာမူ ပြန်လည်သင့်မြတ်ခြင်း မရှိခဲ့ဘဲ ဆပ်ဖော့ခ်၏ တတိယမြောက် နယ်စားကြီး အက်ဒမန် ဒီလာပိုး သည် သူ၏ညီဖြစ်သူ ရစ်ချတ်က ဘုရင်ကို ဆန့်ကျင်ဘက်ပြုခဲ့ခြင်းကြောင့် ၁၅၁၃ ခုနှစ်တွင် နောက်ဆုံး၌ ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

ဟင်နရီနှင့် လက်ထပ်ပြီးမကြာမီ ကက်သရင်းတွင် ကိုယ်ဝန်ရှိလာခဲ့သည်။ သူမသည် ၁၅၁၀ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၃၁ ရက်တွင် အသေမွေးသော သမီးမိန်းကလေးတစ်ဦးကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ကက်သရင်းသည် လေးလခန့်အကြာတွင် ပြန်လည်ကိုယ်ဝန်ရှိလာပြီး[၂၉] ၁၅၁၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် သားတော် ဟင်နရီကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ပထမကလေး ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည့် ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုအပြီးတွင် ဇနီးမောင်နှံနှစ်ဦးသည် သားယောက်ျားလေး ရရှိခဲ့သဖြင့် ဝမ်းမြောက်ခဲ့ကြပြီး ဝက်စ်မင်စတာ ပြိုင်ပွဲဟု လူသိများသော နှစ်ရက်ကြာ မြင်းပေါ်လှံထိုးပြိုင်ပွဲ အပါအဝင် အောင်ပွဲခံပွဲတော်များကို ကျင်းပခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ထိုကလေးငယ်သည် ခုနစ်ပတ်အကြာတွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ ကက်သရင်းသည် ၁၅၁၃ နှင့် ၁၅၁၅ ခုနှစ်တို့တွင် အသေမွေးသော သားတော်နှစ်ဦး ရှိခဲ့သော်လည်း ၁၅၁၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် သမီးတော် မေရီကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ဘုရင်နှင့် မိဖုရားတို့အကြား ဆက်ဆံရေးမှာ တင်းမာနေခဲ့သော်လည်း မေရီကို ဖွားမြင်ပြီးနောက် အနည်းငယ် ပြေလျော့သွားခဲ့သည်။

ဟင်နရီနှင့် ကက်သရင်းတို့၏ အိမ်ထောင်ရေးကို &quot;ထူးထူးခြားခြား ကောင်းမွန်ခဲ့သည်&quot; ဟု ဖော်ပြကြသော်လည်း ဟင်နရီသည် မောင်းမမိသံများ ထားရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ ၁၅၁၀ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် ဘက်ကင်ဟမ်၏ တတိယမြောက် နယ်စားကြီး အက်ဒဝပ် စတက်ဖို့ဒ် ၏ ညီမများဖြစ်ကြသော အဲလစ်ဇဘက်  သို့မဟုတ် ဟန်တင်ဒန်၏ ကောင့်တက်စ် အန်း ဟေစတင်းစ်  ထဲမှ တစ်ဦးနှင့် ဖောက်ပြန်ခဲ့ကြောင်း ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ ၁၅၁၆ ခုနှစ်မှစတင်ကာ သုံးနှစ်ခန့် အထင်ရှားဆုံးဖြစ်ခဲ့သော မောင်းမမှာ အဲလစ်ဇဘက် ဘလောင့်  ဖြစ်သည်။ ဘလောင့်သည် လုံးဝအငြင်းပွားဖွယ်မရှိသော မောင်းမနှစ်ဦးအနက် တစ်ဦးဖြစ်ပြီး အချို့က ၎င်းကို ခွန်အားဗလနှင့် ပြည့်စုံသော ဘုရင်ပျိုတစ်ပါးအတွက် နည်းပါးသည်ဟု ယူဆကြသည်။ဟင်နရီတွင် မောင်းမ မည်မျှရှိခဲ့သည်ကိုမူ အငြင်းပွားဆဲဖြစ်သည် - ဒေးဗစ် လုဒ်စ် က ဟင်နရီသည် &quot;အလွန်အကန့်အသတ်ရှိသော အတိုင်းအတာဖြင့်သာ&quot; မောင်းမများ ထားရှိခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်သော်လည်း အလစ်ဆန် ဝဲလ် ကမူ အခြားသော ဖောက်ပြန်မှုများစွာ ရှိခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်သည်။ကက်သရင်းက ကန့်ကွက်ခဲ့ကြောင်း မသိရပေ။ ၁၅၁၈ ခုနှစ်တွင် သူမသည် အခြားသမီးမိန်းကလေးတစ်ဦးနှင့် ထပ်မံကိုယ်ဝန်ရှိခဲ့သော်လည်း ၎င်းမှာလည်း အသေမွေးခဲ့သည်။

ဘလောင့်သည် ၁၅၁၉ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ဟင်နရီ၏ တရားမဝင် သားတော် ဟင်နရီ ဖစ်ဇ်ရွိုင်း  ကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ထိုသားငယ်ကို ၁၅၂၅ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ရစ်ချမွန်နယ်စားကြီး  အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ရာ အချို့က ၎င်းကို နောက်ဆုံးတွင် တရားဝင်အမွေဆက်ခံသူ ဖြစ်လာစေရန် လမ်းစတစ်ခုဟု ထင်မြင်ခဲ့ကြသည်။ ဖစ်ဇ်ရွိုင်းသည် ၁၅၃၃ ခုနှစ်တွင် မေရီ ဟောင်းဝပ်  နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သော်လည်း သုံးနှစ်အကြာတွင် သားသမီးမထွန်းကားဘဲ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ သူ ၁၅၃၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ကွယ်လွန်ချိန်၌ ပါလီမန်သည် သူ့ကို ဘုရင်ဖြစ်လာခွင့် ပေးနိုင်မည့် ဒုတိယမြောက် ထီးနန်းဆက်ခံမှု အက်ဥပဒေကို စဉ်းစားနေဆဲ ဖြစ်သည်။

== ပြင်သစ်နှင့် ဟက်စ်ဘတ်ချ်မင်းဆက်များ ==
၁၅၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံသည် ကန်ဘရိုင်းမဟာမိတ်အဖွဲ့ အတွင်း သန့်ရှင်းသော ရောမအင်ပါယာနှင့် ပျက်ပြယ်လွယ်သော မဟာမိတ်ဖွဲ့ကာ ဗင်းနစ်နိုင်ငံကို စစ်ပွဲဆင်နွှဲ အနိုင်ရရှိနေခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် သူ၏ဖခင်နှင့် ပြင်သစ်ဘုရင် ၁၂ ဆက်မြောက် လူဝီဘုရင်  တို့အကြား ရှိခဲ့သော ချစ်ကြည်ရေးကို ပြန်လည်ဆန်းသစ်ခဲ့ပြီး ဤကိစ္စသည် သူ၏ တိုင်ပင်ခံကောင်စီကို သဘောထားကွဲလွဲစေခဲ့သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ထိုအင်အားကြီးနှစ်နိုင်ငံ၏ ပေါင်းစည်းအင်အားနှင့် စစ်ဖြစ်ရပါက အလွန်တရာ ခက်ခဲမည်မှာ သေချာသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ထို့နောက်မကြာမီတွင် ဟင်နရီသည် အာရာဂွန်ဘုရင် ဒုတိယမြောက်ဖာဒီနန် နှင့် ပဋိညာဉ်စာချုပ်တစ်ခုကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ ၁၅၁၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဒုတိယမြောက်ဂျူးလီးယက် က ပြင်သစ်ဆန့်ကျင်ရေး သန့်ရှင်းသောမဟာမိတ်အဖွဲ့ ကို ဖွဲ့စည်းပြီးနောက် ဟင်နရီသည် ဖာဒီနန်၏ ဦးဆောင်မှုနောက်သို့လိုက်ကာ အင်္ဂလန်ကို ထိုမဟာမိတ်အဖွဲ့အသစ်ထဲသို့ သွတ်သွင်းခဲ့သည်။ ပြင်သစ်ကို အုပ်စိုးလိုသော ဟင်နရီ၏ အိပ်မက်များကို အကောင်အထည်ဖော်ရန်အတွက် အင်္ဂလန်အတွက် အကွီတန်း နယ်မြေကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန် နွေဦးရာသီတွင် အင်္ဂလိပ်-စပိန် ပူးတွဲတိုက်ခိုက်မှုတစ်ခုကို စတင်စီစဉ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၁၅၁၂ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် တရားဝင်စစ်ကြေညာပြီးနောက် ပြုလုပ်ခဲ့သော ထိုတိုက်ခိုက်မှုကို ဟင်နရီကိုယ်တိုင် ဦးဆောင်ခဲ့ခြင်းမရှိဘဲ ကြီးမားသောအရှုံးဖြင့် ပြီးဆုံးခဲ့သည်။ ဖာဒီနန်သည် ထိုစစ်ပွဲကို မိမိ၏ ကိုယ်ကျိုးစီးပွားအတွက်သာ အသုံးချခဲ့သဖြင့် အင်္ဂလိပ်-စပိန် မဟာမိတ်ဆက်ဆံရေး တင်းမာသွားခဲ့သည်။ သို့သော်ငြားလည်း ပြင်သစ်တို့သည် မကြာမီမှာပင် အီတလီမှ မောင်းထုတ်ခြင်းခံခဲ့ရပြီး ပြင်သစ်အပေါ် ထပ်မံအနိုင်ရရှိရန် နှစ်ဦးစလုံးက လိုလားနေကြသဖြင့် မဟာမိတ်အဖွဲ့မှာ ဆက်လက်တည်မြဲခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဟင်နရီသည် ဧကရာဇ် မက်ဆီမီလီယံ ကို သန့်ရှင်းသောမဟာမိတ်အဖွဲ့ထဲသို့ ဝင်ရောက်လာစေရန် စည်းရုံးနိုင်ခဲ့ခြင်းဖြင့် သံတမန်ရေးရာ အောင်မြင်မှုတစ်ခုကို ရယူနိုင်ခဲ့သည်။ အကယ်၍သာ လူဝီကို အနိုင်တိုက်နိုင်ပါက ဟင်နရီသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဂျူးလိယပ်ထံမှ ကတိပြုထားသော &quot;ပြင်သစ်၏ အခရစ်ယာန်အဖြစ်ဆုံးဘုရင်&quot; ဘွဲ့အပြင် ပါရီမြို့၌ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးကိုယ်တိုင် ဘိသိက်မြှောက်ပေးမည့် အခွင့်အရေးကိုပါ ထူးထူးခြားခြား အာမခံချက် ရရှိထားခဲ့သည်။

== Catherine နှင့် လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ရန် ကြိုးပမ်းခြင်း ==
Catherine of Aragon နှင့် လက်ထပ်ထားစဉ် Henry သည် သူမ၏ '''အမျိုးသမီးအဖော် (lady-in-waiting)''' ဖြစ်သူ '''Mary Boleyn''' နှင့် ချစ်ကြိုက်ဆက်ဆံရေး ရှိခဲ့သည်။ Mary ၏ သားသမီးနှစ်ဦးဖြစ်သော '''Henry Carey''' နှင့် '''Catherine Carey''' တို့သည် Henry ၏ သားသမီးများဖြစ်နိုင်သည်ဟု ယူဆချက်များ ရှိခဲ့သော်လည်း ထိုအချက်ကို မည်သည့်အခါမျှ အတည်ပြုနိုင်ခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ Henry ဘုရင်သည် ထိုကလေးနှစ်ဦးကို '''Henry FitzRoy''' ကို အသိအမှတ်ပြုခဲ့သကဲ့သို့ အသိအမှတ်မပြုခဲ့ပေ။[60]

1525 ခုနှစ်တွင် Henry သည် မိမိအလိုရှိသော '''သားယောက်ျား အမွေဆက်ခံသူ''' ကို Catherine က မမွေးဖွားပေးနိုင်ခြင်းအပေါ် ပိုမိုစိတ်မရှည်လာခဲ့သည်။[61][62] ထိုအချိန်တွင် သူသည် Mary Boleyn ၏ ညီမဖြစ်သူ '''Anne Boleyn''' ကို စွဲလမ်းလာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က Anne သည် ဘုရင်မ၏ အဖွဲ့ထဲတွင် ပါဝင်နေသော ဆွဲဆောင်မှုရှိသည့် အမျိုးသမီးငယ်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။[63] သို့သော် Anne သည် Henry ၏ သွေးဆောင်မှုများကို ခုခံခဲ့ပြီး၊ သူမ၏အစ်မ Mary ကဲ့သို့ ဘုရင်၏ အချစ်မယား (''mistress'') ဖြစ်ရန် ငြင်းဆိုခဲ့သည်။[64]

ဤအခြေအနေအတွင်း Henry သည် မိမိ၏ မင်းဆက်အတွက် အမွေဆက်ခံသူတစ်ဦး ရရှိရန်နှင့် နန်းတွင်းတွင် '''“ဘုရင်၏ ကြီးမားသောကိစ္စ” (King's “great matter”)''' ဟု ခေါ်ဆိုလာသည့် ပြဿနာကို ဖြေရှင်းရန် နည်းလမ်းသုံးခုကို စဉ်းစားခဲ့သည်။ ပထမနည်းမှာ '''Henry FitzRoy''' ကို တရားဝင်သားအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ ထိုသို့လုပ်ရန် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ပါဝင်မှု လိုအပ်သကဲ့သို့ နောက်ပိုင်းတွင် စိန်ခေါ်မှုများလည်း ပေါ်ပေါက်နိုင်သည်။ ဒုတိယနည်းမှာ သူ၏သမီး '''Mary''' ကို အမြန်ဆုံး လက်ထပ်ပေးပြီး၊ သူမထံမှ မြေးသားတစ်ဦး ရရှိကာ Henry မသေဆုံးမီ တိုက်ရိုက်အမွေဆက်ခံနိုင်ရန် မျှော်လင့်ခြင်း ဖြစ်သည်။ သို့သော် Mary သည် Henry မသေဆုံးမီ ကိုယ်ဝန်ဆောင်နိုင်ရန် ဖြစ်နိုင်ခြေ နည်းသည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။ တတိယနည်းမှာ Catherine ကို တစ်နည်းနည်းဖြင့် ပယ်ဖျက်ပြီး ကလေးမွေးနိုင်သည့် အသက်အရွယ်ရှိ အခြားအမျိုးသမီးတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ အသက် ၃၄ နှစ်အရွယ် Henry အတွက် Anne နှင့် လက်ထပ်နိုင်မည့် အလားအလာကို မြင်လာသောကြောင့် တတိယနည်းလမ်းသည် နောက်ဆုံးတွင် အနှစ်သက်ဆုံးဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ မကြာမီတွင် အသက် ၄၀ ရှိလာပြီဖြစ်သော Catherine နှင့် မိမိ၏လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ရန်မှာ ဘုရင်၏ အဓိကဆန္ဒ ဖြစ်လာခဲ့သည်။[66][67]

'''Thomas Cranmer က 1533 ခုနှစ်တွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့သော လက်ထပ်မှု ပယ်ဖျက်ကြောင်း ဆုံးဖြတ်ချက်'''

လာမည့်နှစ်များအတွင်း Henry ၏ တိကျသော ရည်ရွယ်ချက်များနှင့် လှုံ့ဆော်မှုများအပေါ် သမိုင်းပညာရှင်များအကြား အမြင်တူညီမှု မရှိကြပေ။ အနည်းဆုံး သူ၏နန်းစံအစပိုင်းတွင် Henry သည် ဘာသာတရားကိုင်းရှိုင်းပြီး ကက်သလစ်ဘာသာရေးအကြောင်းကို ကောင်းစွာသိရှိသူ ဖြစ်ခဲ့သည်။ 1521 ခုနှစ်တွင် သူရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သော ''Assertio Septem Sacramentorum'' (“စက္ကမင် ခုနစ်ပါးကို ကာကွယ်ခြင်း”) စာအုပ်ကြောင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး Leo X ထံမှ '''Fidei Defensor''' (“ယုံကြည်ခြင်းကို ကာကွယ်သူ”) ဟူသော ဘွဲ့တံဆိပ်ကိုပင် ရရှိခဲ့သည်။[69]

ထိုစာအုပ်သည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ အာဏာအမြင့်ဆုံးဖြစ်မှုကို အခိုင်အမာ ကာကွယ်ထားသော်လည်း အခြေအနေအပေါ် မူတည်သည့် စကားလုံးများဖြင့် ရေးသားထားသည်။[69] Henry သည် ဒုတိယအကြိမ် လက်ထပ်ရန် ပိုမိုစိတ်အားထက်သန်လာချိန်တွင် ဤကိစ္စနှင့်ပတ်သက်၍ သူ၏အမြင်ကို မည်သည့်အချိန်တွင် ပြောင်းလဲခဲ့သည်ကို အတိအကျ မသိရပေ။ သို့သော် 1527 ခုနှစ်တွင် သူသည် Catherine ထံမှ သားယောက်ျားအမွေဆက်ခံသူ မရရှိခြင်းမှာ သူတို့၏ လက်ထပ်မှုသည် '''“ဘုရားသခင်၏အမြင်တွင် ကျိန်စာသင့်နေသောကြောင့်”''' ဖြစ်သည်ဟု မိမိကိုယ်တိုင် ယုံကြည်လာခဲ့သည်။[70]

အမှန်အားဖြင့် Catherine သည် သူ၏အစ်ကို Arthur ၏ ဇနီးဖြစ်ခဲ့ပြီး Catherine နှင့် လက်ထပ်ခြင်းအားဖြင့် Henry သည် '''Leviticus 20:21''' တွင် ဖော်ပြထားသည့် တားမြစ်ချက်ကို ဆန့်ကျင်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ထိုကျမ်းပိုဒ်ကို Thomas Cranmer က လက်ထပ်မှုကို အကျုံးမဝင်ကြောင်း ကြေညာရာတွင် အကြောင်းပြချက်တစ်ခုအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။[71] အခြားတစ်ဖက်တွင် '''Martin Luther''' ကမူ အစပိုင်းတွင် Henry ၏ လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ခြင်းကို ဆန့်ကျင်ခဲ့သည်။ သူ၏ သွန်သင်ချက်အရ သမ္မာကျမ်းစာသည် '''မယားများစွာယူခြင်း (polygamy)''' ကို ခွင့်ပြုထားသော်လည်း '''ကွာရှင်းခြင်း (divorce)''' ကို ခွင့်မပြုဟု ဆိုခဲ့ပြီး Henry အနေဖြင့် ဒုတိယဇနီးတစ်ဦး ထပ်ယူနိုင်သည်ဟု အစပိုင်းတွင် ပြောခဲ့သည်။[71]

ထိုအချိန်တွင် Henry သည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၌ ဤလက်ထပ်မှုအတားအဆီးကို ခွင့်ပြုဖယ်ရှားပေးနိုင်သည့် အာဏာမရှိဟု ယုံကြည်လာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် 1527 ခုနှစ်တွင် သူသည် '''Pope Clement VII''' ထံသို့ Catherine နှင့် မိမိ၏လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ထိုနည်းလမ်းသည် အနည်းဆုံး ပိုမိုပွင့်လင်းစွာ ဖီဆန်သည့် လမ်းကြောင်းတစ်ခုကို ရှောင်ရှားရန် ရည်ရွယ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။[68]

ကိစ္စကို လူသိရှင်ကြား ပြောဆိုလိုက်ခြင်းကြောင့် Catherine ကို သီလရှင်ကျောင်းသို့ ဝင်ရောက်နေထိုင်ရန် သို့မဟုတ် ငြိမ်သက်စွာ နေထိုင်ရန် ဆွဲဆောင်နိုင်မည့် မျှော်လင့်ချက်အားလုံး ပျောက်ဆုံးသွားခဲ့သည်။[72] Henry သည် သူ၏အတွင်းရေးမှူး '''William Knight''' ကို '''Holy See''' ထံသို့ တိုက်ရိုက်တောင်းဆိုရန် စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ထိုသူသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးထံမှ အမိန့်စာရရှိရန် ရည်ရွယ်၍ အဓိပ္ပာယ်နှစ်ခွဖြစ်အောင် ရေးသားထားသည့် မူကြမ်းတစ်စောင်ကို ယူဆောင်သွားခဲ့သည်။ သို့သော် Knight မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးသည် ထိုမျှလွယ်ကူစွာ လှည့်စား၍မရခဲ့ပေ။[73]

အခြားသော သံတမန်ရေးရာ ကြိုးပမ်းမှုများမှာ အင်္ဂလန်တွင် ဘာသာရေးတရားရုံးတစ်ခု ကျင်းပရန် စီစဉ်ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ထိုတရားရုံးတွင် Clement VII ၏ ကိုယ်စားလှယ် ပါဝင်မည်ဖြစ်သည်။ Clement သည် ထိုတရားရုံး ဖွဲ့စည်းရန် သဘောတူခဲ့သော်လည်း သူ၏ ကိုယ်စားလှယ် '''Lorenzo Campeggio''' ကို Henry ၏ဘက်မှ ဆုံးဖြတ်ပေးရန် အာဏာပေးရန် မည်သည့်အခါမျှ ရည်ရွယ်ချက်မရှိခဲ့ပေ။[73]

ဤဘက်လိုက်မှုသည် Emperor '''Charles V''' ထံမှ ဖိအားပေးမှုကြောင့် ဖြစ်နိုင်သော်လည်း ထိုဖိအားက Campeggio သို့မဟုတ် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးအပေါ် မည်မျှအထိ သက်ရောက်ခဲ့သည်ကို အတိအကျ မသိရပေ။ သက်သေများကို ကြားနာပြီး နှစ်လမပြည့်မီတွင် Clement သည် အမှုကို 1529 ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် Rome သို့ ပြန်လည်ခေါ်ယူခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ထိုအမှုသည် အင်္ဂလန်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာတော့မည် မဟုတ်ကြောင်း ထင်ရှားလာခဲ့သည်။[73]

လက်ထပ်မှု ပယ်ဖျက်နိုင်မည့် အခွင့်အရေး ဆုံးရှုံးသွားသောအခါ '''Cardinal Wolsey''' သည် အပြစ်တင်ခံရသည်။ 1529 ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် သူ့ကို ''praemunire'' ဖြင့် စွဲချက်တင်ခဲ့ပြီး၊ သူ၏ အာဏာနှင့်ဂုဏ်ကျက်သရေ ကျဆင်းမှုမှာ '''“ရုတ်တရက်ဖြစ်ပြီး လုံးဝကျဆင်းသွားခြင်း”''' ဖြစ်ခဲ့သည်။[73] Henry နှင့် ခဏတာ ပြန်လည်သင့်မြတ်ခဲ့ပြီး 1530 ခုနှစ် ပထမနှစ်ဝက်တွင် တရားဝင် ခွင့်လွှတ်ခြင်းပင် ရရှိခဲ့သော်လည်း 1530 ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ထပ်မံ၍ နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှု (''treason'') ဖြင့် စွဲချက်တင်ခံရသည်။ သို့သော် အမှုမစစ်ဆေးမီ သေဆုံးသွားခဲ့သည်။[73][75]

Henry ကိုယ်တိုင် အစိုးရအုပ်ချုပ်ရေးကို ခဏတာ တာဝန်ယူပြီးနောက်[76] '''Thomas More''' သည် Lord Chancellor နှင့် အဓိကဝန်ကြီးတာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ သူသည် ထက်မြက်ပြီး အရည်အချင်းရှိသူဖြစ်သော်လည်း ဘာသာရေးကိုင်းရှိုင်းသည့် ကက်သလစ်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး လက်ထပ်မှု ပယ်ဖျက်ရေးကို ဆန့်ကျင်သူလည်း ဖြစ်သည်။[77] သို့သော် အစပိုင်းတွင် ဘုရင်၏ မူဝါဒအသစ်ကို ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး Parliament တွင် Wolsey ကို ပြစ်တင်ဝေဖန်ခဲ့သည်။[78]

တစ်နှစ်အကြာတွင် Catherine ကို နန်းတွင်းမှ ဖယ်ရှားခဲ့ပြီး သူမ၏ အခန်းများကို Anne Boleyn အား ပေးအပ်ခဲ့သည်။ Anne သည် ထိုခေတ်အတွက် ပညာရေးအလွန်ကောင်းမွန်ပြီး ဉာဏ်ရည်ထက်မြက်သည့် အမျိုးသမီးတစ်ဦးဖြစ်ကာ '''Protestant Reformers''' များ၏ အယူအဆများကို စိတ်အားထက်သန်စွာ စိတ်ဝင်စားခဲ့သည်။ သို့သော် သူမကိုယ်တိုင် အမှန်တကယ် Protestant ဘာသာဝင်အဖြစ် ခိုင်မာစွာ ရပ်တည်ခဲ့ခြင်း ရှိ၊ မရှိမှာ သမိုင်းပညာရှင်များအကြား ယနေ့တိုင် အငြင်းပွားစရာ ဖြစ်နေဆဲဖြစ်သည်။[65]

Canterbury ဂိုဏ်းချုပ် '''William Warham''' သေဆုံးသောအခါ Anne ၏ သြဇာကြောင့် Henry သည် လက်ထပ်မှု ပယ်ဖျက်ရေးကို ယုံကြည်စိတ်ချစွာ ထောက်ခံသူ '''Thomas Cranmer''' ကို လစ်လပ်သွားသော ရာထူးတွင် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဘုရင်၏ ဘုရားကျောင်းနှင့်ပတ်သက်သော နောက်ထပ်အစီအစဉ်များကို မသိရှိသေးသော ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးကလည်း ထိုခန့်အပ်မှုကို အတည်ပြုခဲ့သည်။[79]
----

= Anne Boleyn နှင့် လက်ထပ်ခြင်း =
'''ထပ်မံကြည့်ရှုရန် — Henry VIII § Reformation'''

'''Anne Boleyn ၏ ပုံတူ''' — Henry ၏ ဒုတိယမြောက် ဘုရင်မ။ 1534 ခုနှစ်ဝန်းကျင်တွင် ရေးဆွဲခဲ့သော ပျောက်ဆုံးသွားသည့် မူရင်းပန်းချီကားတစ်ချပ်ကို ပြန်လည်ကူးယူထားခြင်း ဖြစ်သည်။

1532 ခုနှစ် ဆောင်းရာသီတွင် Henry သည် '''Calais''' တွင် '''Francis I''' နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့ပြီး မိမိ၏ လက်ထပ်မှုအသစ်အတွက် Francis ၏ ထောက်ခံမှုကို ရယူခဲ့သည်။ Calais မှ ပြန်လာပြီး '''Dover''' သို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် အသက် ၄၁ နှစ်ရှိ Henry နှင့် Anne တို့သည် လျှို့ဝှက်စွာ လက်ထပ်ပွဲတစ်ခု ကျင်းပခဲ့ကြသည်။[81]

မကြာမီ Anne ကိုယ်ဝန်ရှိလာပြီး 1533 ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ 25 ရက်နေ့တွင် London ၌ ဒုတိယအကြိမ် လက်ထပ်ပွဲ ကျင်းပခဲ့ကြသည်။ 1533 ခုနှစ် မေလ 23 ရက်နေ့တွင် Cranmer သည် '''Dunstable Priory''' တွင် ကျင်းပသော အထူးတရားရုံး၌ တရားသူကြီးအဖြစ် ထိုင်ပြီး Henry နှင့် Catherine of Aragon တို့၏ လက်ထပ်မှု တရားဝင်မှုကို ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ထိုနေ့တွင် Henry နှင့် Catherine တို့၏ လက်ထပ်မှုကို ပျက်ပြယ်ပြီး တရားမဝင်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ ငါးရက်အကြာ မေလ 28 ရက်နေ့တွင် Cranmer သည် Henry နှင့် Anne တို့၏ လက်ထပ်မှုကို တရားဝင်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။[82]

Catherine ၏ ဘုရင်မဘွဲ့ကို တရားဝင် ဖယ်ရှားပြီး Arthur ၏ မုဆိုးမအဖြစ် '''“Princess Dowager”''' ဟူသော ဘွဲ့ကိုသာ ပေးခဲ့သည်။ သူမ၏နေရာတွင် Anne သည် 1533 ခုနှစ် ဇွန်လ 1 ရက်နေ့တွင် ဘုရင်မအဖြစ် သရဖူဆောင်းခဲ့သည်။[83] ထိုနှစ် စက်တင်ဘာလ 7 ရက်နေ့တွင် ဘုရင်မ Anne သည် အချိန်မတိုင်မီ သမီးတစ်ဦး မွေးဖွားခဲ့သည်။ ထိုကလေးကို Henry ၏ မိခင် '''Elizabeth of York''' ကို ဂုဏ်ပြု၍ '''Elizabeth''' ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။[84]

လက်ထပ်ပြီးနောက် ကိစ္စများကို စနစ်တကျ တည်ငြိမ်အောင်လုပ်ဆောင်သည့် ကာလတစ်ခု ရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် '''Reformation Parliament''' က ဥပဒေများစွာကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး ကျန်ရှိနေသေးသော ပြဿနာများအတွက် ဖြေရှင်းချက်များ ရှာဖွေခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုအသစ်များကို စိန်ခေါ်မှုများမှ ကာကွယ်ရန်၊ ပြည်သူများအနေဖြင့် ထိုပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ၏ တရားဝင်မှုကို ယုံကြည်လာစေရန်နှင့် ဆန့်ကျင်သူများကို ဖော်ထုတ်အရေးယူရန်လည်း ရည်ရွယ်ခဲ့သည်။[85]

'''Canon law''' ကို Cranmer နှင့် အခြားသူများက အကျယ်တဝင့် ကိုင်တွယ်ခဲ့သော်လည်း ဤဥပဒေများကို '''Thomas Cromwell''', '''Thomas Audley''', '''Thomas Howard, 3rd Duke of Norfolk''' နှင့် Henry ကိုယ်တိုင်ကပင် အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့ကြသည်။[86] ဤလုပ်ငန်းစဉ် ပြီးဆုံးသောအခါ 1532 ခုနှစ် မေလတွင် Thomas More သည် Lord Chancellor ရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့ပြီး Cromwell သည် Henry ၏ အဓိကဝန်ကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။[87]

'''Act of Succession 1533''' အရ Catherine ၏ သမီး Mary ကို တရားမဝင်သားသမီးအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး၊ Henry နှင့် Anne တို့၏ လက်ထပ်မှုကို တရားဝင်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ Anne ၏ သားသမီးများကိုလည်း နန်းဆက်ခံမည့် အစီအစဉ်တွင် နောက်တစ်ဆင့်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။[88]

1534 ခုနှစ် '''Acts of Supremacy''' အရ Parliament သည် ဘုရင်ကို '''အင်္ဂလန်နိုင်ငံရှိ ဘုရားကျောင်း၏ အကြီးအကဲ''' အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။ ထို့အပြင် 1532 ခုနှစ် '''Act in Restraint of Appeals''' နှင့်အတူ Rome သို့ အယူခံဝင်ခွင့်ကိုလည်း ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။[89] ထိုအချိန်မှသာ Pope Clement VII သည် ဘုရင်နှင့် Cranmer ကို '''အရပ်ဘက်ဘာသာရေးအဖွဲ့မှ ဖယ်ရှားခြင်း (excommunication)''' ပြုလုပ်ရန် အရေးယူခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုအမိန့်သည် နောက်ပိုင်းအချိန်အထိ တရားဝင် မဖြစ်ခဲ့ပေ။

ဘုရင်နှင့် ဘုရင်မတို့သည် သူတို့၏ အိမ်ထောင်ရေးဘဝကို မနှစ်သက်ကြပေ။ အေးချမ်းပြီး ချစ်ခင်ကြသည့် အချိန်များလည်း ရှိခဲ့သော်လည်း Anne သည် မိမိထံမှ မျှော်လင့်ထားသည့် နာခံပြီး ခေါင်းငုံ့နေသော ဇနီးအဖြစ် နေထိုင်ရန် ငြင်းဆိုခဲ့သည်။ သူမ၏ တက်ကြွမှုနှင့် ကိုယ်ပိုင်အမြင်ကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ထုတ်ဖော်တတ်သည့် ဉာဏ်ရည်က သူမကို လျှို့ဝှက်ချစ်သူအဖြစ် ဆွဲဆောင်မှုရှိစေခဲ့သော်လည်း ဘုရင်မအဖြစ် အများအားဖြင့် အခမ်းအနားများကိုသာ ဆောင်ရွက်ရသည့် အခန်းကဏ္ဍအတွက်မူ သူမကို လွတ်လပ်လွန်းသူ ဖြစ်စေခဲ့ပြီး ရန်သူများစွာကိုလည်း ရရှိစေခဲ့သည်။

Henry ကလည်း Anne ၏ အမြဲတမ်း စိတ်တိုဒေါသထွက်တတ်မှုနှင့် ပြင်းထန်သော စိတ်နေစိတ်ထားကို မကြိုက်တော့ပေ။ 1534 ခုနှစ်တွင် Anne ကိုယ်ဝန်မရှိဘဲ ဖြစ်သွားခြင်း သို့မဟုတ် ကိုယ်ဝန်ပျက်ကျခြင်း ဖြစ်ပြီးနောက် Henry သည် သူမက သားယောက်ျားတစ်ဦး မမွေးပေးနိုင်ခြင်းကို သစ္စာဖောက်မှုတစ်ခုအဖြစ် မြင်လာခဲ့သည်။ 1534 ခုနှစ် Christmas ကာလကတည်းက Henry သည် Anne ထံမှ ခွဲထွက်ပြီး Catherine ထံသို့ ပြန်သွားရန် မလိုအပ်ဘဲ မည်သို့ လုပ်ဆောင်နိုင်မည်ကို Cranmer နှင့် Cromwell တို့နှင့် ဆွေးနွေးနေခဲ့သည်။[96]

1535 ခုနှစ်တွင် Henry သည် '''Madge Shelton''' နှင့် ချစ်ကြိုက်ဆက်ဆံရေးရှိခဲ့သည်ဟု အစဉ်အလာအားဖြင့် ယူဆကြသော်လည်း သမိုင်းပညာရှင် '''Antonia Fraser''' က Henry သည် အမှန်တကယ်တွင် Madge ၏ ညီမဖြစ်သူ '''Mary Shelton''' နှင့် ဆက်ဆံရေးရှိခဲ့သည်ဟု ဆိုထားသည်။[34]

Henry ၏ ဘာသာရေးမူဝါဒများကို ဆန့်ကျင်မှုများကို အစပိုင်းတွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံအတွင်း လျင်မြန်စွာ ဖိနှိပ်ခဲ့သည်။ '''Carthusian Martyrs''' များထဲမှ ဘုန်းတော်ကြီးအချို့ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီး အခြားသူများစွာကိုလည်း လူအများရှေ့တွင် အပြစ်ပေးအရှက်ခွဲခဲ့သည်။[97]

အထင်ရှားဆုံး ဆန့်ကျင်သူများထဲတွင် '''John Fisher''', Rochester ဘုန်းတော်ကြီးနှင့် '''Thomas More''' တို့ ပါဝင်ခဲ့သည်။ သူတို့နှစ်ဦးစလုံးသည် ဘုရင်အား '''Oath of Supremacy''' ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုရန် ငြင်းဆိုခဲ့ကြသည်။[97] အဲဒီအချိန်တွင် Henry နှင့် Cromwell တို့သည် သူတို့နှစ်ဦးကို သတ်ရန် မရည်ရွယ်သေးဘဲ မိမိတို့၏အမြင်ကို ပြောင်းလဲကာ အသက်ရှင်လွတ်မြောက်ရန် မျှော်လင့်ခဲ့ကြသည်။

Fisher သည် Henry ကို ဘုရားကျောင်း၏ အမြင့်ဆုံးအကြီးအကဲအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုရန် ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ငြင်းဆိုခဲ့သည်။ More ကမူ '''Treasons Act 1534''' ကို ပွင့်လင်းစွာ ချိုးဖောက်ခြင်းမရှိစေရန် သတိထားခဲ့သည်။ ထိုဥပဒေသည် နောက်ပိုင်းဥပဒေများနှင့် မတူဘဲ တိတ်ဆိတ်နေခြင်းကိုသာ အပြစ်မဖြစ်စေခဲ့ပေ။ သို့သော် နောက်ပိုင်းတွင် သူတို့နှစ်ဦးစလုံးကို နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် ပြစ်မှုထင်ရှားစေခဲ့သည်။ More ကို '''Richard Rich''' နှင့် ပြောဆိုခဲ့သော စကားဝိုင်းတစ်ခုတည်းကို သက်သေအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ပြီး၊ Fisher နှင့် More နှစ်ဦးစလုံးကို 1535 ခုနှစ် နွေရာသီတွင် သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။[97]

ထိုဖိနှိပ်မှုများနှင့် '''Suppression of Religious Houses Act 1535''' တို့ကြောင့် Henry ၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို ပိုမိုကျယ်ပြန့်စွာ ဆန့်ကျင်မှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ထိုအထဲတွင် 1536 ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ၌ အင်္ဂလန်မြောက်ပိုင်းတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော '''Pilgrimage of Grace''' ဟုခေါ်သည့် အကြီးစားအုံကြွမှုလည်း ပါဝင်သည်။[98]

သူပုန်ပေါင်း ၂၀,၀၀၀ မှ ၄၀,၀၀၀ ခန့်ကို '''Robert Aske''' နှင့် မြောက်ပိုင်းအထက်တန်းလွှာအဖွဲ့ဝင်အချို့က ဦးဆောင်ခဲ့ကြသည်။[99] Henry သည် သူပုန်များကို လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးမည်ဟု ကတိပြုပြီး သူတို့တင်ပြခဲ့သော ပြဿနာများအတွက် ကျေးဇူးတင်ကြောင်း ပြောခဲ့သည်။ Aske က သူပုန်များအနေဖြင့် အောင်မြင်ခဲ့ပြီဖြစ်သောကြောင့် လူစုခွဲပြီး အိမ်ပြန်နိုင်ကြောင်း ပြောခဲ့သည်။[100]

သို့သော် Henry သည် သူပုန်များကို နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်များအဖြစ် မြင်ခဲ့ပြီး မိမိပေးခဲ့သည့် ကတိကို လိုက်နာရန် မလိုဟု ယူဆခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် Henry ၏ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ကမ်းလှမ်းမှုအပြီးတွင် နောက်ထပ် အကြမ်းဖက်မှုများ ဖြစ်ပွားလာသောအခါ သူသည် မိမိ၏ ကတိကို အလျင်အမြန် ပြန်လည်ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။[101] Aske အပါအဝင် ခေါင်းဆောင်များကို ဖမ်းဆီးပြီး နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။ စုစုပေါင်း သူပုန် ၂၀၀ ခန့်ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီး ထိုအုံကြွမှုများ အဆုံးသတ်သွားခဲ့သည်။[102]
----

== Anne Boleyn ကို သတ်ဖြတ်ခြင်း ==
'''Hans Holbein the Younger''' ရေးဆွဲခဲ့သော Henry VIII ၏ ပုံတူ၊ ခန့်မှန်းအားဖြင့် 1537 ခုနှစ်။

1536 ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ 8 ရက်နေ့တွင် Catherine of Aragon သေဆုံးသွားကြောင်း သတင်းသည် ဘုရင်နှင့် ဘုရင်မထံ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ နောက်တစ်နေ့တွင် Henry သည် အဝတ်အစားအားလုံးကို အဝါရောင်ဝတ်ဆင်ပြီး သူ၏ဦးထုပ်တွင် အဖြူရောင်အမွေးတစ်ချောင်း ထည့်ဆင်ထားခဲ့သည်။[103]

ဘုရင်မ Anne သည် ထိုအချိန်တွင် ကိုယ်ဝန်ရှိနေပြီး သားယောက်ျား မမွေးနိုင်ပါက အကျိုးဆက်များ ရှိလာနိုင်ကြောင်း သူမ သိရှိခဲ့သည်။ ထိုလအတွင်း Henry သည် မြင်းစီးပြိုင်ပွဲတစ်ခုတွင် မြင်းပေါ်မှ ပြုတ်ကျပြီး ပြင်းထန်စွာ ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ အချိန်အတော်ကြာ သူ၏အသက်အန္တရာယ်ရှိနေသည်ဟု ထင်မြင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုမတော်တဆမှုသတင်းကို ဘုရင်မ Anne သိရှိသောအခါ ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်သွားပြီး ကိုယ်ဝန် ၁၅ ပတ်ခန့်ရှိသော သားယောက်ျားကလေးကို ကိုယ်ဝန်ပျက်ကျခဲ့သည်။ ထိုနေ့မှာပင် Catherine ၏ ဈာပနကို ကျင်းပနေသည့် 1536 ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ 29 ရက်နေ့ ဖြစ်သည်။[104]

သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ အများစုက ဤကိုယ်ရေးကိုယ်တာ ဆုံးရှုံးမှုသည် ထိုတော်ဝင်အိမ်ထောင်ရေး အဆုံးသတ်ရန် အစပြုသည့် အဖြစ်အပျက် ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။[105]

Boleyn မိသားစုသည် Privy Council တွင် အရေးပါသော ရာထူးများကို ဆက်လက်ရရှိထားသော်လည်း Anne တွင် ရန်သူများစွာ ရှိခဲ့သည်။ ထိုအထဲတွင် '''Charles Brandon, 1st Duke of Suffolk''' လည်း ပါဝင်သည်။ သူမ၏ ဦးလေးဖြစ်သူ '''Duke of Norfolk''' ပင်လျှင် သူမ၏ အာဏာအသုံးချသည့်ပုံစံကို စိတ်ပျက်လာခဲ့သည်။[106]

Boleyn မိသားစုသည် ပြင်သစ်ကို Emperor Charles V ထက် မဟာမိတ်အဖြစ် ပိုမိုနှစ်သက်ခဲ့သော်လည်း Henry ၏ မျက်နှာသာပေးမှုမှာ Charles ဘက်သို့ ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ ထိုအပြောင်းအလဲမှာ Cromwell ၏ သြဇာကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်ပြီး Boleyn မိသားစု၏ သြဇာကို ထိခိုက်စေခဲ့သည်။[106]

Anne ကို ဆန့်ကျင်သူများထဲတွင် Princess Mary နှင့် ပြန်လည်သင့်မြတ်ရန် ထောက်ခံသူများလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထိုအုပ်စုထဲတွင် Catherine ၏ ယခင်ထောက်ခံသူများလည်း ပါဝင်ပြီး Mary သည် ထိုအချိန်တွင် အရွယ်ရောက်လာပြီ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဒုတိယအကြိမ် လက်ထပ်မှု ပယ်ဖျက်ရေးသည် ယခုအခါ အမှန်တကယ် ဖြစ်နိုင်သည့် အခြေအနေ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သို့သော် Anne ကို သတ်ဖြတ်နိုင်ရန် နည်းလမ်းရှာဖွေခဲ့ခြင်းမှာ Cromwell ၏ Boleyn မိသားစုဆန့်ကျင်ရေး သြဇာကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု အများအားဖြင့် ယူဆကြသော်လည်း ယင်းအချက်ကို သမိုင်းပညာရှင်များက ဆွေးနွေးနေဆဲ ဖြစ်သည်။[107][108]

Anne ၏ နောက်ဆုံး ကိုယ်ဝန်ပျက်ကျမှုမှ ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာပြီး မကြာမီတွင် သူမ၏ ကျဆုံးမှု စတင်ခဲ့သည်။ ထိုကျဆုံးမှုသည် ပူးပေါင်းကြံစည်မှု၊ အိမ်ထောင်ဖောက်ပြန်မှု သို့မဟုတ် စုန်းအတတ်နှင့်ပတ်သက်သော စွပ်စွဲချက်များထဲမှ မည်သည့်အချက်ကြောင့် အဓိကဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်ဆိုသည်မှာ သမိုင်းပညာရှင်များအကြား ယနေ့တိုင် အငြင်းပွားနေဆဲ ဖြစ်သည်။[65]

သူမ၏ အာဏာနှင့်မျက်နှာသာ ကျဆင်းလာသည့် အစောပိုင်းလက္ခဏာများထဲတွင် ဘုရင်၏ မယ်တော်အသစ်ဖြစ်လာသော အသက် ၂၈ နှစ်အရွယ် '''Jane Seymour''' ကို အခန်းအသစ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ပေးခြင်းနှင့် Anne ၏ အစ်ကို '''George Boleyn''' အား '''Order of the Garter''' ချီးမြှင့်ရန် ငြင်းဆိုပြီး ထိုအစား '''Nicholas Carew''' ကို ချီးမြှင့်ခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။[109][110]

1536 ခုနှစ် ဧပြီ 30 ရက်မှ မေလ 2 ရက်အတွင်း George Boleyn အပါအဝင် အမျိုးသားငါးဦးကို နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက် အိမ်ထောင်ဖောက်ပြန်မှုဖြင့် ဖမ်းဆီးခဲ့ပြီး ဘုရင်မနှင့် လိင်ဆက်ဆံခဲ့ကြသည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့သည်။ Anne ကိုလည်း နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက် အိမ်ထောင်ဖောက်ပြန်မှုနှင့် အစ်ကိုဖြစ်သူနှင့် လိင်ဆက်ဆံမှု (''incest'') ဖြင့် စွပ်စွဲကာ ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။

သူတို့အပေါ်ရှိ သက်သေများမှာ ခိုင်မာမှုမရှိသော်လည်း စွပ်စွဲခံရသူများကို အပြစ်ရှိကြောင်း ဆုံးဖြတ်ကာ သေဒဏ်ချမှတ်ခဲ့သည်။ 1536 ခုနှစ် မေလ 17 ရက်နေ့တွင် Henry နှင့် Anne တို့၏ လက်ထပ်မှုကို Archbishop Cranmer က '''Lambeth Palace''' တွင် ပယ်ဖျက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး စွပ်စွဲခံထားရသော အမျိုးသားများကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။[111][112]

Cranmer သည် လက်ထပ်မှု ပယ်ဖျက်ရန် တရားဝင်အကြောင်းပြချက် ရှာဖွေရာတွင် အခက်အခဲရှိခဲ့ပုံရပြီး Henry နှင့် Anne ၏ အစ်မ Mary တို့အကြား ယခင်က ဆက်ဆံရေးရှိခဲ့ခြင်းကို အခြေခံခဲ့နိုင်သည်။ Canon law အရ ထိုသို့သော ဆက်နွှယ်မှုသည် Henry နှင့် Anne တို့၏ လက်ထပ်မှုကိုလည်း တားမြစ်ထားသည့် ဆွေမျိုးဆက်နွှယ်မှုအဆင့်အတွင်း ကျရောက်စေပြီး ထိုလက်ထပ်မှုကို အကျုံးမဝင်စေခဲ့သည်။[113]

1536 ခုနှစ် မေလ 19 ရက်နေ့ နံနက် ၈ နာရီတွင် Anne ကို '''Tower Green''' တွင် သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။[114]
----

= Jane Seymour နှင့် လက်ထပ်ခြင်း၊ ပြည်တွင်းနှင့် နိုင်ငံခြားရေးရာများ =
'''Jane Seymour''' (ဘယ်ဘက်) သည် Henry ၏ တတိယမြောက်ဇနီး ဖြစ်သည်။ ညာဘက်ရှိ ပန်းချီကားတွင် Henry နှင့် ငယ်ရွယ်သော '''Prince Edward''' တို့နှင့်အတူ Jane ကို ဖော်ပြထားသည်။ ထိုပန်းချီကားကို ခန့်မှန်းအားဖြင့် 1545 ခုနှစ်တွင် ရေးဆွဲခဲ့ပြီး ထိုအချိန်တွင် Henry သည် သူ၏ ဆဋ္ဌမမြောက်ဇနီး '''Catherine Parr''' နှင့် လက်ထပ်ထားပြီး ဖြစ်သည်။

Anne သတ်ဖြတ်ခံရပြီး နောက်တစ်နေ့တွင် အသက် ၄၅ နှစ်ရှိ Henry သည် ယခင်ဘုရင်မ၏ အမျိုးသမီးအဖော်များထဲမှ တစ်ဦးဖြစ်သူ '''Jane Seymour''' နှင့် စေ့စပ်ခဲ့သည်။[115] ဆယ်ရက်အကြာတွင် သူတို့နှစ်ဦးသည် London ရှိ '''Palace of Whitehall''' တွင် Anne ၏ အခန်းထဲ၌ '''Winchester ဘုန်းတော်ကြီး Stephen Gardiner''' က ဦးဆောင်ပေးသော လက်ထပ်ပွဲဖြင့် လက်ထပ်ခဲ့ကြသည်။[116]

1536 ခုနှစ်တွင် Henry သည် '''Laws in Wales Act 1535''' ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး Wales ကို တရားဝင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံနှင့် ပေါင်းစည်းကာ အင်္ဂလန်နှင့် Wales ကို နိုင်ငံတစ်ခုတည်းအဖြစ် ပေါင်းစည်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် '''Second Succession Act''' (Succession to the Crown Act 1536) ကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး Jane မှ Henry ရရှိမည့် သားသမီးများကို နန်းဆက်ခံရေးအတွက် နောက်တစ်ဆင့်တွင် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ Mary နှင့် Elizabeth တို့ကိုလည်း တရားမဝင်သားသမီးများအဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နန်းဆက်ခံခွင့်မှ ဖယ်ရှားခဲ့သည်။ Henry တွင် နောက်ထပ်သားသမီးမရှိပါက မိမိ၏ဆန္ဒစာ (''will'') ထဲတွင် နန်းဆက်ခံမည့် အစီအစဉ်ကို ထပ်မံသတ်မှတ်ရန် ဘုရင်အား အာဏာပေးခဲ့သည်။[117]

1537 ခုနှစ် အောက်တိုဘာ 12 ရက်နေ့တွင် Jane သည် သားယောက်ျားတစ်ဦး မွေးဖွားခဲ့ပြီး နောင်တွင် '''Edward VI''' ဖြစ်လာမည့် '''Prince Edward''' ဖြစ်သည်။[118] မွေးဖွားမှုမှာ ခက်ခဲခဲ့ပြီး Queen Jane သည် 1537 ခုနှစ် အောက်တိုဘာ 24 ရက်နေ့တွင် ရောဂါပိုးဝင်ခြင်းကြောင့် သေဆုံးခဲ့ကာ Windsor တွင် မြှုပ်နှံခဲ့သည်။[119]

Edward မွေးဖွားသည့်အခါ ရှိခဲ့သော ဝမ်းမြောက်ပျော်ရွှင်မှုသည် ဝမ်းနည်းခြင်းအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားခဲ့သော်လည်း အချိန်ကြာလာမှသာ Henry သည် သူ၏ဇနီးကို တမ်းတလာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် Henry သည် ထိုအဖြစ်အပျက်၏ ထိတ်လန့်မှုမှ လျင်မြန်စွာ ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာခဲ့သည်။ Henry အတွက် နောက်ထပ်ဇနီးတစ်ဦး ရှာဖွေရန် ချက်ချင်းစီစဉ်ခဲ့ကြပြီး Cromwell နှင့် Privy Council တို့၏ တောင်းဆိုမှုကြောင့် ဥရောပတိုက်ရှိ မင်းသမီးများကို အဓိကထား ရှာဖွေခဲ့ကြသည်။[120][121]

1538 ခုနှစ်တွင် Cromwell သည် Charles V နှင့် လျှို့ဝှက်စာချုပ်တစ်ခုအတွက် ဆွေးနွေးနေစဉ် မင်းဆက်ဆိုင်ရာ လက်ထပ်ပွဲများစွာကို အဆိုပြုခဲ့သည်။ Mary သည် '''Portugal ဘုရင် John III''' ၏ သားတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်မည်၊ Elizabeth သည် '''Hungary ဘုရင် Ferdinand I''' ၏ သားတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်မည်၊ ကလေးငယ် Edward သည် Charles ၏ သမီးတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်မည်ဟု အဆိုပြုခဲ့သည်။ မုဆိုးဖိုဖြစ်နေသော Henry သည် '''Christina of Denmark, Dowager Duchess of Milan''' နှင့် လက်ထပ်ရန်လည်း အဆိုပြုခဲ့သည်။[122]

သို့သော် Charles နှင့် Francis တို့ 1539 ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ငြိမ်းချမ်းရေးရရှိပြီးနောက် Henry သည် ပိုမိုသံသယကြီးလာခဲ့သည်။ ထိုအခြေအနေမှာ Cromwell က သူ၏ လျှို့ဝှက်သတင်းထောက်အကြီးအကဲအဖြစ် နိုင်ငံတော်အပေါ် ဖြစ်နိုင်သည့် ခြိမ်းခြောက်မှုများ—အမှန်တကယ်ဖြစ်စေ၊ စိတ်ကူးဖြင့်ဖြစ်စေ၊ သေးငယ်သည်ဖြစ်စေ၊ ကြီးမားသည်ဖြစ်စေ—ကို အမြဲတမ်း စာရင်းပြုစုတင်ပြနေခြင်းကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်သည်။[123]

ဘုန်းကြီးကျောင်းများ ဖျက်သိမ်းခြင်းမှ ရရှိသော ငွေကြေးများဖြင့် Henry သည် ကမ်းရိုးတန်းကာကွယ်ရေးခံတပ်များ အများအပြား တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ပြင်သစ်နှင့် ဂျာမန်တို့၏ ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်မှု ဖြစ်လာပါက အသုံးပြုရန် ငွေကြေးအချို့ကိုလည်း သီးသန့်ထားရှိခဲ့သည်။[124]
----

= Anne of Cleves နှင့် လက်ထပ်ခြင်း =
'''Hans Holbein the Younger''' ရေးဆွဲသော '''Anne of Cleves''' ၏ ပုံတူ၊ 1539 ခုနှစ်။

အခြေအနေများကို စဉ်းစားပြီးနောက် Cromwell သည် အသက် ၂၅ နှစ်အရွယ် '''Anne''' ကို အကြံပြုခဲ့သည်။ သူမသည် '''William, Duke of Jülich-Cleves-Berg''' ၏ ညီမဖြစ်ပြီး၊ Roman Catholic များက အင်္ဂလန်ကို တိုက်ခိုက်လာပါက အရေးပါသော မဟာမိတ်တစ်ဦး ဖြစ်လာနိုင်သည်ဟု ယူဆခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ထို Duke သည် Lutheranism နှင့် Catholicism နှစ်မျိုးအကြား ရပ်တည်နေသူ ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။[125]

အခြား ဖြစ်နိုင်သော သတို့သမီးများထဲတွင် Christina of Denmark၊ '''Anna of Lorraine'''၊ '''Louise of Guise''' နှင့် '''Amalia of Cleves''' တို့ ပါဝင်ခဲ့သည်။ '''Hans Holbein the Younger''' ကို Cleves သို့ စေလွှတ်ပြီး ဘုရင်အတွက် Anne ၏ ပုံတူပန်းချီ ဆွဲစေခဲ့သည်။[126]

Holbein သည် Anne ကို အလွန်လှပအောင် ပုံဖော်ရေးဆွဲခဲ့သည်ဟု ယူဆချက်များ ရှိခဲ့သော်လည်း ပိုမိုဖြစ်နိုင်ခြေရှိသည်မှာ ထိုပုံတူသည် Anne ၏ အမှန်တကယ်ပုံပန်းသဏ္ဍာန်ကို မှန်ကန်စွာ ဖော်ပြထားခြင်း ဖြစ်သည်။ Holbein သည် ထိုပုံတူပြီးနောက်လည်း နန်းတွင်းတွင် မျက်နှာသာပေးခံနေရဆဲ ဖြစ်သည်။[127]

Holbein ၏ ပုံတူကို မြင်ပြီးနောက်၊ နန်းတွင်းအရာရှိများက Anne အကြောင်း ချီးကျူးပြောဆိုခဲ့ကြသဖြင့် အသက် ၄၉ နှစ်ရှိ ဘုရင်သည် Anne နှင့် လက်ထပ်ရန် သဘောတူခဲ့သည်။[128]

သို့သော် Henry သည် Anne ကို ကိုယ်တိုင်တွေ့သောအခါ သူမ၏ ပုံပန်းသဏ္ဍာန်ကို အလွန်စိတ်ပျက်ခဲ့သည်။ ဘုရင်သည် အံ့အားသင့်သွားပြီး သူ၏ နန်းတွင်းအရာရှိများကို '''“ပန်းချီကားနဲ့ သတင်းတွေအရ ကျွန်တော့်ကို ပြထားသလိုမျိုး သူမမှာ ဘာမှ မတွေ့ရဘူး။ လူတွေက သူမကို ဒီလောက်ချီးကျူးခဲ့ကြတာအတွက် ရှက်မိတယ်၊ သူမကိုလည်း မချစ်ဘူး”''' ဟု ပြောခဲ့သည်ဟု မှတ်တမ်းများတွင် ဖော်ပြထားသည်။[36]

သို့သော် Henry ၏ ကန့်ကွက်မှုများ ရှိနေသော်လည်း အခြေအနေမှာ အလွန်ဝေးကွာသွားပြီဖြစ်သောကြောင့် Anne နှင့် လက်ထပ်ရမည်ကို သူသိရှိခဲ့သည်။

လက်ထပ်ပွဲကို 1540 ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ကျင်းပခဲ့သော်လည်း သူတို့၏အိမ်ထောင်ရေးသည် '''အိမ်ထောင်ဖက်အဖြစ် လိင်ဆက်ဆံမှုမရှိခဲ့ပေ'''။ မင်္ဂလာညပြီးနောက် မနက်တွင် Henry သည် Cromwell ထံ သူ၏ဇနီးအသစ်အကြောင်း မကျေနပ်ကြောင်း ပြောခဲ့သည်။[129]&lt;blockquote&gt;“အမှန်ပြောရရင် အရှင်ဘုရား၊ အရင်ကတည်းက သူမကို သိပ်မကြိုက်ခဲ့ပါဘူး။ ဒါပေမယ့် အခုတော့ ပိုတောင် မကြိုက်တော့ဘူး။ သူမက လှလည်းမလှဘူး၊ အနံ့လည်း အလွန်မကောင်းဘူး။ သူမရဲ့ ရင်သားတွေက တင်းကျပ်နေတာနဲ့ တခြားအချက်တွေကြောင့် အပျိုမဟုတ်ဘူးလို့ ထင်မိတယ်။ သူမကို ထိတွေ့ကြည့်တဲ့အခါ ကျွန်တော့်စိတ်ထဲ အလွန်ထိခိုက်သွားပြီး ကျန်တာတွေကို စမ်းကြည့်ဖို့ စိတ်ဆန္ဒလည်း မရှိတော့ဘူး၊ သတ္တိလည်း မရှိတော့ဘူး။ မနှစ်မြို့စရာအရာတွေကို ကျွန်တော် မခံစားနိုင်ဘူး။ ကျွန်တော် သူမကို တွေ့ခဲ့တုန်းကလိုပဲ အပျိုအဖြစ် ထားခဲ့တယ်။”&lt;/blockquote&gt;Henry သည် ထိုလက်ထပ်မှုကို အမြန်ဆုံး ပယ်ဖျက်လိုခဲ့ပြီး အခြားအမျိုးသမီးတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်နိုင်ရန် ကြိုးစားခဲ့သည်။[130][131] Anne ကလည်း ကန့်ကွက်ခြင်းမရှိဘဲ သူတို့၏ လက်ထပ်မှုသည် အိမ်ထောင်ရေးအရ မပြီးမြောက်ခဲ့ကြောင်း အတည်ပြုခဲ့သည်။[132]

ထို့အပြင် Anne သည် ယခင်က '''Francis of Lorraine''' နှင့် စေ့စပ်ထားဖူးခြင်းကလည်း လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ရန် နောက်ထပ်အကြောင်းပြချက်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။[133] ထိုလက်ထပ်မှုကို 1540 ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ပယ်ဖျက်ခဲ့ပြီး Anne သည် '''“ဘုရင်၏ညီမ”''' ဟူသော ဘွဲ့၊ အိမ်နှစ်လုံးနှင့် ရက်ရောသော ထောက်ပံ့ကြေးကို ရရှိခဲ့သည်။[132]
----

= Catherine Howard နှင့် လက်ထပ်ခြင်း၊ Thomas Cromwell ၏ ကျဆုံးခြင်း =
'''Catherine Howard''' ဟု ယူဆရသော အမျိုးသမီး၏ ပုံတူ၊ Henry ၏ ပဉ္စမမြောက်ဇနီး။ Hans Holbein the Younger ရေးဆွဲခဲ့ခြင်း၊ 1540 ခုနှစ်။

Henry သည် အသက် ၁၇ နှစ်အရွယ် '''Catherine Howard''' ကို ချစ်ခင်စွဲလမ်းလာကြောင်း မကြာမီ ထင်ရှားလာခဲ့သည်။ သူမသည် Duke of Norfolk ၏ တူမဖြစ်သည်။ ထိုအခြေအနေကြောင့် Cromwell သည် စိုးရိမ်ခဲ့ရသည်၊ အကြောင်းမှာ Norfolk သည် Cromwell ၏ နိုင်ငံရေးပြိုင်ဘက် ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။[134]

မကြာမီ Cromwell ၏ ထောက်ခံသူများဖြစ်သည့် ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမား '''Robert Barnes''', '''William Jerome''' နှင့် '''Thomas Garret''' တို့ကို အယူမှားသူများ (''heretics'') အဖြစ် မီးရှို့သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။[132]

ထိုအချိန်တွင် Cromwell သည်လည်း ဘုရင်၏ မျက်နှာသာဆုံးရှုံးလာခဲ့သည်။ သို့သော် အတိအကျ ဘာကြောင့်ဖြစ်သည်ကို မရှင်းလင်းပေ၊ အကြောင်းမှာ ပြည်တွင်းရေးနှင့် နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒများအပေါ် သူတို့နှစ်ဦးအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှု ရှိခဲ့သည်ဟု ပြသသည့် သက်သေအထောက်အထား အနည်းငယ်သာ ရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်။[135]

Cromwell သည် Anne နှင့် Henry တို့၏ မအောင်မြင်သော လက်ထပ်မှုအတွက် တရားဝင်အားဖြင့် အပြစ်တင်ခံရခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ သို့သော် ယခုအခါ သူ့ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ရန်သူများ များပြားလာပြီး Norfolk သည် သူ၏တူမ Catherine ၏ နန်းတွင်းအနေအထားကို အသုံးချနိုင်ခဲ့သည်။[134]

Cromwell ကို နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှု၊ ပို့ကုန်လိုင်စင်များ ရောင်းချမှု၊ ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ နိုင်ငံကူးလက်မှတ်များ ထုတ်ပေးမှုနှင့် ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ အမိန့်စာများ ရေးဆွဲမှုတို့ဖြင့် စွဲချက်တင်ခဲ့သည်။ Anne နှင့် လက်ထပ်ရန် ကြိုးပမ်းမှုနှင့် ဆက်စပ်သော နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒ မအောင်မြင်မှုအတွက်လည်း သူ့ကို အပြစ်တင်ခဲ့နိုင်သည်။[136][137]

နောက်ဆုံးတွင် Cromwell သည် '''attainder''' ပြစ်ဒဏ် ချမှတ်ခံရပြီး ခေါင်းဖြတ်သတ်ခံခဲ့ရသည်။[135]

1540 ခုနှစ် ဇူလိုင်လ 28 ရက်နေ့တွင် Cromwell ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သည့်နေ့တစ်နေ့တည်း၌ Henry သည် Anne Boleyn ၏ ပထမဝမ်းကွဲနှင့် အမျိုးသမီးအဖော်ဖြစ်သူ Catherine Howard နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။[138] သူသည် ဇနီးအသစ်အပေါ် အလွန်ဝမ်းမြောက်ခဲ့ပြီး Cromwell ထံမှ သိမ်းယူထားသော မြေယာများနှင့် လက်ဝတ်ရတနာများစွာကို Catherine အား ပေးအပ်ခဲ့သည်။[139]

သို့သော် လက်ထပ်ပြီးမကြာမီ Queen Catherine သည် နန်းတွင်းအရာရှိ '''Thomas Culpeper''' နှင့် အိမ်ထောင်ဖောက်ပြန်ဆက်ဆံခဲ့သည်။ ထို့အပြင် သူမသည် ယခင်က သူမနှင့် အလွတ်သဘော စေ့စပ်ထားဖူးပြီး လက်ထပ်မီက သူမနှင့် ဆက်ဆံရေးရှိခဲ့သော '''Francis Dereham''' ကိုလည်း သူမ၏ အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ခန့်ထားခဲ့သည်။

Henry အဝေးရောက်နေချိန်တွင် Privy Council သည် Dereham နှင့် Catherine ၏ ဆက်ဆံရေးအကြောင်း သိရှိခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် Thomas Cranmer ကို စုံစမ်းစစ်ဆေးရန် စေလွှတ်ခဲ့ပြီး Catherine နှင့် Dereham တို့၏ ယခင်ဆက်ဆံရေးနှင့် ပတ်သက်သည့် သက်သေများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိကာ ဘုရင်ထံ တင်ပြခဲ့သည်။[140]

အစပိုင်းတွင် Henry သည် ထိုစွပ်စွဲချက်များကို ယုံကြည်ရန် ငြင်းဆိုခဲ့သည်။ သို့သော် Dereham က ဝန်ခံခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင်ပင် Henry သည် Dereham အပေါ် စွပ်စွဲချက်များကို ယုံကြည်ရန် Privy Council နှင့် နောက်ထပ်တွေ့ဆုံမှုတစ်ခု လိုအပ်ခဲ့သည်။ ထိုအခါ Henry သည် အလွန်ဒေါသထွက်ပြီး Council ကိုပင် အပြစ်တင်ခဲ့ကာ နောက်ပိုင်းတွင် အမဲလိုက်ခြင်းဖြင့် မိမိကိုယ်ကို စိတ်သက်သာစေခဲ့သည်။[141]

စစ်ဆေးမေးမြန်းခံရချိန်တွင် Catherine သည် Dereham နှင့် ယခင်က လက်ထပ်ရန် သဘောတူညီထားခဲ့ကြောင်း ဝန်ခံနိုင်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ဝန်ခံပါက Henry နှင့် နောက်ပိုင်းလက်ထပ်မှုသည် တရားမဝင်ဖြစ်သွားနိုင်သည်။ သို့သော် သူမက Dereham သည် မိမိကို အိမ်ထောင်ဖောက်ပြန်ဆက်ဆံရန် အတင်းအကျပ်ပြုခဲ့သည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။ Dereham ကလည်း Catherine နှင့် Culpeper တို့၏ ဆက်ဆံရေးကို ဖော်ထုတ်ပြောဆိုခဲ့သည်။

Dereham နှင့် Culpeper နှစ်ဦးစလုံးကို သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီး Catherine ကိုလည်း 1542 ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ 13 ရက်နေ့တွင် ခေါင်းဖြတ်သတ်ခဲ့သည်။[142]
----

= Catherine Parr နှင့် လက်ထပ်ခြင်း =
'''Catherine Parr''' — Henry ၏ ဆဋ္ဌမမြောက်နှင့် နောက်ဆုံးဇနီး။

Henry သည် ချမ်းသာကြွယ်ဝသော မုဆိုးမ '''Catherine Parr''' နှင့် 1543 ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် လက်ထပ်ခဲ့သည်။[143] Catherine သည် ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုကို စိတ်နှလုံးထဲမှ ထောက်ခံသူဖြစ်ပြီး ဘာသာရေးကိစ္စများနှင့်ပတ်သက်၍ Henry နှင့် အငြင်းပွားလေ့ရှိသည်။

Henry သည် Catholicism နှင့် Protestantism နှစ်မျိုးစလုံးကို ရောနှောထားသည့် ကိုယ်ပိုင်ဘာသာရေးအမြင်တစ်ရပ်ကို ဆက်လက်စွဲကိုင်ထားခဲ့သည်။ Cromwell ကျဆုံးပြီးနောက် ပိုမိုရှေးရိုးစွဲလာသော ဘာသာရေးအခြေအနေက သူ၏ Protestant ဘက်သို့ လိုက်သည့် သဘောထားကို လုံးဝဖျောက်ဖျက်နိုင်ခြင်း မရှိခဲ့သလို ထိုသဘောထားကိုလည်း အပြည့်အဝ မကျော်လွှားနိုင်ခဲ့ပေ။[144]

Parr သည် Henry နှင့် သူ၏သမီးများဖြစ်သော Mary နှင့် Elizabeth တို့ ပြန်လည်သင့်မြတ်နိုင်ရန် ကူညီပေးခဲ့သည်။[145] 1543 ခုနှစ်တွင် '''Third Succession Act''' အရ Mary နှင့် Elizabeth တို့ကို နန်းဆက်ခံမည့် အစီအစဉ်တွင် ပြန်လည်ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ထိုဥပဒေက Henry အား မိမိ၏ဆန္ဒစာ (''will'') ထဲတွင် နောက်ထပ် နန်းဆက်ခံရေးအစီအစဉ်ကို သတ်မှတ်ရန်လည်း ခွင့်ပြုခဲ့သည်။[146]
----

= ဘုရားဖူးရာနေရာများ ဖျက်ဆီးခြင်းနှင့် ဘုန်းကြီးကျောင်းများ ဖျက်သိမ်းခြင်း =
'''အဓိကဆောင်းပါး — ဘုန်းကြီးကျောင်းများ ဖျက်သိမ်းခြင်း (Dissolution of the monasteries)'''

1538 ခုနှစ်တွင် အဓိကဝန်ကြီး '''Thomas Cromwell''' သည် အစိုးရက '''“အယူဟောင်းဘာသာရေးအောက်တွင် ကျင့်သုံးနေသော ရုပ်တုကိုးကွယ်မှု”''' ဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည့် အရာများကို ဆန့်ကျင်သည့် ကျယ်ပြန့်သော လှုပ်ရှားမှုတစ်ရပ်ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထိုလှုပ်ရှားမှုသည် စက်တင်ဘာလတွင် '''Canterbury Cathedral''' ရှိ '''St. Thomas Becket''' ၏ ဘုရားဖူးရာနေရာကို ဖြိုဖျက်ခြင်းဖြင့် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။

ထိုလုပ်ရပ်၏ အကျိုးဆက်အဖြစ် Pope Paul III သည် 1538 ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ 17 ရက်နေ့တွင် ဘုရင်ကို '''excommunicate''' ပြုလုပ်ခဲ့သည်။[94]

1540 ခုနှစ်တွင် Henry သည် သူတော်စင်များအတွက် တည်ဆောက်ထားသော ဘုရားဖူးရာနေရာများအားလုံးကို လုံးဝဖျက်ဆီးရန် အတည်ပြုခဲ့သည်။ 1542 ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံအတွင်း ကျန်ရှိနေသေးသော ဘုန်းကြီးကျောင်းများအားလုံးကို ဖျက်သိမ်းခဲ့ပြီး ၎င်းတို့၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို Crown ထံ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။

'''Abbot''' များနှင့် '''Prior''' များသည် '''House of Lords''' တွင် မိမိတို့၏ ထိုင်ခုံများကို ဆုံးရှုံးခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် House of Lords တွင် ထိုင်ခုံရရှိသော ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်များဖြစ်သည့် '''Lords Spiritual''' များသည် ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် '''Lords Temporal''' များထက် အရေအတွက်နည်းသွားခဲ့သည်။[147]
----

= ပြင်သစ်ကို ဒုတိယအကြိမ် ကျူးကျော်ခြင်းနှင့် စကော့တလန်၏ “Rough Wooing” =
'''အဓိကဆောင်းပါး — Rough Wooing'''

1540 ခုနှစ်တွင် Hans Holbein the Younger ရေးဆွဲခဲ့သော Henry ၏ ပုံတူ။

1539 ခုနှစ်တွင် Francis နှင့် Charles တို့၏ မဟာမိတ်ဆက်ဆံရေး ပျက်ပြားလာပြီး နောက်ဆုံးတွင် စစ်ပွဲအသစ် ဖြစ်ပွားလာခဲ့သည်။ Catherine of Aragon နှင့် Anne Boleyn တို့ သေဆုံးသွားပြီးနောက် Charles နှင့် Henry တို့၏ ဆက်ဆံရေးမှာ သိသိသာသာ ကောင်းမွန်လာခဲ့သည်။ Henry သည် Emperor နှင့် လျှို့ဝှက်မဟာမိတ်ဖွဲ့ကာ သူ၏မဟာမိတ်အသစ်ဘက်မှ '''Italian War''' တွင် ဝင်ရောက်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။

1543 ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်ကို ကျူးကျော်ရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။[148] ထိုစစ်ပွဲအတွက် ပြင်ဆင်ရာတွင် Henry သည် ပြင်သစ်၏ မဟာမိတ်ဖြစ်သည့် စကော့တလန်ကို ဖြစ်နိုင်သည့် ခြိမ်းခြောက်မှုအဖြစ် ဖယ်ရှားရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် စကော့တလန်ကို Henry ၏ ငယ်ရွယ်သော တူဖြစ်သူ '''James V''' က အုပ်ချုပ်နေသည်။

စကော့တလန်တပ်များသည် 1542 ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ 24 ရက်နေ့တွင် '''Battle of Solway Moss''' တွင် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီး James သည် ဒီဇင်ဘာ 15 ရက်နေ့တွင် သေဆုံးခဲ့သည်။[149]

ထိုအခါ Henry သည် အင်္ဂလန်နှင့် စကော့တလန် ထီးနန်းနှစ်ခုကို ပေါင်းစည်းရန် မျှော်လင့်ခဲ့ပြီး သူ၏သား Edward နှင့် James ၏ အရိုက်အရာဆက်ခံသူ '''Mary''' တို့ကို လက်ထပ်ပေးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ စကော့တလန်၏ အုပ်ချုပ်သူ '''Lord Arran''' သည် 1543 ခုနှစ် ဇူလိုင် 1 ရက်နေ့တွင် '''Treaty of Greenwich''' အရ ထိုလက်ထပ်မှုကို သဘောတူခဲ့သည်။

သို့သော် စကော့တလန် Parliament သည် ဒီဇင်ဘာ 11 ရက်နေ့တွင် ထိုသဘောတူညီချက်ကို ပယ်ချခဲ့သည်။ ထိုအကျိုးဆက်အနေဖြင့် အင်္ဂလန်နှင့် စကော့တလန်အကြား ရှစ်နှစ်ကြာ စစ်ပွဲ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ထိုစစ်ဆင်ရေးကို '''“Rough Wooing”''' ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ်များ အများအပြား ချုပ်ဆိုခဲ့သော်လည်း Henry သေဆုံးသည့်အချိန်အထိ စကော့တလန်တွင် မငြိမ်မသက်မှုများ ဆက်လက်ရှိနေခဲ့သည်။[150][151][152]

စကော့တလန်နှင့် ပတ်သက်၍ အစောပိုင်းအောင်မြင်မှုများ ရရှိခဲ့သော်လည်း Henry သည် ပြင်သစ်ကို ကျူးကျော်ရန် တွန့်ဆုတ်နေခဲ့ပြီး ထိုအခြေအနေကြောင့် Charles ကို စိတ်အနှောင့်အယှက် ဖြစ်စေခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် Henry သည် 1544 ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ပြင်သစ်သို့ သွားရောက်ကာ နှစ်ဖက်ခွဲ၍ တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။

'''Norfolk''' ဦးဆောင်သည့် တပ်ဖွဲ့တစ်ခုသည် '''Montreuil''' ကို ဝိုင်းရံတိုက်ခိုက်ခဲ့သော်လည်း ထိရောက်မှု မရှိခဲ့ပေ။ '''Suffolk''' ဦးဆောင်သည့် အခြားတပ်ဖွဲ့က '''Boulogne''' ကို ဝိုင်းရံတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် Henry ကိုယ်တိုင် စစ်တပ်ကို ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး Boulogne သည် 1544 ခုနှစ် စက်တင်ဘာ 18 ရက်နေ့တွင် ကျဆုံးခဲ့သည်။[153][150]

သို့သော် Henry သည် Charles ၏ Paris ကို ချီတက်တိုက်ခိုက်ရန် တောင်းဆိုမှုကို ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ Charles ၏ ကိုယ်ပိုင်စစ်ဆင်ရေးမှာလည်း မအောင်မြင်ဘဲ ထိုနေ့တွင်ပင် ပြင်သစ်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေး ပြုလုပ်ခဲ့သည်။[151]

ထို့ကြောင့် Henry သည် ပြင်သစ်နှင့် တစ်ဦးတည်း ရင်ဆိုင်နေရပြီး ငြိမ်းချမ်းရေး ရယူနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ Francis သည် 1545 ခုနှစ် နွေရာသီတွင် အင်္ဂလန်ကို ကျူးကျော်ရန် ကြိုးစားခဲ့သော်လည်း သူ၏တပ်ဖွဲ့များသည် '''Isle of Wight''' အထိသာ ရောက်ရှိနိုင်ပြီး '''Battle of the Solent''' တွင် ပြန်လည်တွန်းလှန်ခံခဲ့ရသည်။

စစ်ရေးအသုံးစရိတ်များကြောင့် ငွေကြေးအင်အား အလွန်ကုန်ခမ်းသွားသော ပြင်သစ်နှင့် အင်္ဂလန်တို့သည် 1546 ခုနှစ် ဇွန် 7 ရက်နေ့တွင် '''Treaty of Camp''' ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။ Henry သည် '''Boulogne''' မြို့ကို ရှစ်နှစ်ကြာ ထိန်းသိမ်းခွင့် ရရှိခဲ့သည်။ ထိုကာလပြီးဆုံးပါက မြို့ကို ပြင်သစ်ထံ '''crown ၂ သန်း (£750,000)''' ဖြင့် ပြန်လည်ပေးအပ်ရမည် ဖြစ်သည်။

Henry သည် ငွေကြေးအလွန်လိုအပ်နေခဲ့သည်။ 1544 ခုနှစ် စစ်ဆင်ရေးတစ်ခုတည်းအတွက်ပင် '''£650,000''' ကုန်ကျခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်နိုင်ငံသည် ထပ်မံ၍ ဒေဝါလီခံရမည့် အန္တရာယ်နှင့် ရင်ဆိုင်နေရပြန်သည်။[151]

==ကိုးကား==
{{Reflist}}

{{Lifetime|၁၉၄၁|၁၅၄၇}}


[[Category:အင်္ဂလိပ် ရေမြေ့သခင်များ]]</text>
      <sha1>bgxdc6e9aswtbys94bcycdi9exq4dii</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1054674</id>
      <parentid>1054673</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T14:41:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>I'm Rinn</username>
        <id>148432</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1054674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="120910" sha1="5vch5opy47ius9p9j18hsmtfx9yrkl4" xml:space="preserve">{{Infobox royalty|name=အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး|image=After Hans Holbein the Younger - Portrait of Henry VIII - Google Art Project.jpg|caption={{longitem|Portrait by [[Hans Holbein the Younger]]&lt;br/&gt;(Walker Art Gallery, Liverpool).}}|succession=[[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်]]{{!}}[[အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်]]|moretext=([[Style of the English sovereigns|more...]])|reign={{nowrap|၂၁ ဧပြီ ၁၅၀၉ - ၂၈ ဇန်နဝါရီ ၁၅၄၇}}|coronation=၂၄ ဇွန် ၁၅၀၉|predecessor=[[သတ္တမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်]]|successor=[[ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်]]|spouses={{startplainlist}}
* [[ကက်သရင်းအော့ဖ်အာရဂွန်]]
* [[အန်းဘိုလင်း]]
* [[ဂျိန်းဆေးမွား]]
* [[အန်းအော့ဖ်ကလိဗ်]]
* [[ကက်သရင်းဟောင်းဝက်]]
* [[ကက်သရင်းပါးရ်]]
{{endplainlist}}|issue={{startplainlist}}
* [[အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် မေရီ ၁ ဘုရင်မ]]
* [[ဟင်နရီဖစ်ဇွိုင်း]]''(တရားမဝင်သား)''
* [[အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် ပထမအဲလိဇဘက်ဘုရင်မ]]
* [[အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင်]]
{{endplainlist}}|issue-link=#Marriages and issue|issue-pipe=(among others)|house=[[တူဒါအိမ်တော်]]|father=[[အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်]]|mother=[[ယော့ခ်နယ်စားကတော်အဲလိဇဘက်]]|birth_date={{birth date|၁၄၉၁|၆|၂၈|df=yes}}|birth_place=[[Palace of Placentia|ဂရင်းနစ်နန်းတော်]], [[ဂရင်းနစ်]]|death_date={{death date and age|၁၅၄၇|၁|၂၈|၁၄၉၁|၆|၂၈|df=yes}}|death_place=[[ဝှိုက်ဟောလ်နန်းတော်]], လန်ဒန်|burial_date=၁၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၅၄၇|burial_place={{nowrap|[စိန့်ဂျော့်ခ်ဘုရားရှိခိုးကျောင်း, ဝင်ဆာရဲတိုက်]]}}|signature=HenryVIIISig.svg}}

'''အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်''' (၁၄၉၁ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၈ ရက် – ၁၅၄၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၈ ရက်) သည် ၁၅၀၉ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၂ ရက်မှစ၍ ၁၁၄၇ ခုနှစ် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ အင်္ဂလန်နှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံတို့၏ ဘုရင်ဖြစ်ခဲ့သည်။

ဟင်နရီကို ဂရင်းနစ် တွင် သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီးနှင့် ယော့ခ်မြို့စား အဲလစ်ဇဘက် တို့၏ ဒုတိယမြောက်သားအဖြစ် မွေးဖွားခဲ့သည်။ သူ၏ အစ်ကိုဖြစ်သူအိမ်ရှေ့စံမင်းသား အာသာ မှာ အရိုက်အရာ ဆက်ခံမည့်သူဖြစ်ပြီး စပိန်မင်းသမီး ကက်သရင်း အော့ဖ် အာရာဂွန် နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ အာသာသည် ၁၅၀၂ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး၊ ဟင်နရီသည် ၁၁၀၄ ခုနှစ်တွင် အိမ်ရှေ့စံမင်းသားအဖြစ် ခန့်အပ်ခံရကာ ၁၅၀၉ ခုနှစ် ဖခင်ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့ပြီး ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ကက်သရင်းနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ သူသည် နန်းစံသည့် ကာလအစောပိုင်းတွင် ရုပ်ရည်ချောမောပြီး ပညာတတ်ကာ အရည်အချင်းရှိသော ဘုရင်တစ်ပါးအဖြစ် ဖော်ပြခံခဲ့ရသည်။

ဟင်နရီသည် ကက်သရင်းနှင့် အိမ်ထောင်ရေးတွင် ကျေနပ်မှု မရှိတော့ဘဲ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး သတ္တမမြောက်ကလဲမန့် ထံသို့ အိမ်ထောင်ရေး ဖျက်သိမ်းပေးရန် အယူခံဝင်ခဲ့သည်။ ကလဲမန့်က ငြင်းပယ်ခဲ့သဖြင့် ကန်တာဘာရီ ဥက္ကဋ္ဌ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီး သောမတ်စ် ခရန်မာ  က ၁၅၃၃ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်ချာ့ချ်၏ အမြင်၌ အိမ်ထောင်ရေး ပျက်ပြားသွားပြီဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ ကလဲမင့်သည် ခရန်မာ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ကန့်ကွက်ခဲ့ပြီး ဟင်နရီအား ကက်သလစ်ချာ့ချ်မှ နှင်ထုတ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဟင်နရီသည် အက်ဖ် အော့ဖ် ဆူပရီမေစီ (အမြင့်မြတ်ဆုံးအာဏာပိုင် အက်ဥပဒေ) ကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး သူ့ကိုယ်သူ အင်္ဂလန်ချာ့ချ်၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်အဖြစ် တည်ထောင်ကာ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ အမိန့်နာခံမှုမှ သူ၏ တိုင်းနိုင်ငံများကို ကင်းလွတ်စေခဲ့သည်။ သူသည် ကက်သလစ် ဘုန်းကြီးကျောင်းများကို ဖျက်သိမ်းပြီး ၎င်းတို့၏ စည်းစိမ်ဥစ္စာများကို သိမ်းဆည်းခဲ့ကာ အင်္ဂလိပ် ပြန်လည်ပြုပြင်ရေး  ကို အထောက်အကူ ဖြစ်စေခဲ့သည်။

အင်္ဂလိပ်သမိုင်းတွင် အကြီးမြတ်ဆုံး ဘုရင်တစ်ပါးအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသော်လည်း ဟင်နရီသည် သူ၏ ဘဝအဆုံးပိုင်းတွင် ပိုမို၍ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သူ၊ အတ္တကြီးသူ၊ ရမ္မက်ကြီးသူနှင့် သံသယလွန်ကဲသူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူသည် အိမ်ထောင်ခြောက်ဆက်ပြုခဲ့ခြင်းကြောင့် လူသိများပြီး၊ အထူးသဖြင့် ပုရိသအမွေဆက်ခံသူ ရရှိရန်အတွက် ကက်သရင်း အော့ဖ် အာရာဂွန်နှင့် အိမ်ထောင်ရေးကို ဖျက်သိမ်းရန် ရေရှည်ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုကြောင့် ကျော်ကြားသည်။ သူသည် သူ၏ ဇနီးနှစ်ဦးဖြစ်သော အန်း ဘိုလင်း နှင့် ကက်သရင်း ဟောင်းဝပ် တို့ကို ခေါင်းဖြတ်သတ်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ အသက်ကြီးပိုင်းတွင် ဟင်နရီသည် အလွန်အမင်း ကိုယ်အလေးချိန်တက်လာပြီး မလှုပ်ရှားနိုင်တော့ဘဲ ၁၅၃၆ ခုနှစ် မြင်းပေါ်လှံထိုးပြိုင်ပွဲ မတော်တဆမှုကြောင့် ဖြစ်လာခဲ့သော ပုပ်စပ်ပြည်တည်နာ ခြေထောက်ဒဏ်ရာကို ခံစားခဲ့ရသည်။ သူသည် ဆီးချိုရောဂါ၊ ဖောရောင်ခြင်း နှင့် ကိုယ်တွင်းကလီစာများ ချို့ယွင်းခြင်းတို့ ခံစားခဲ့ရသည်ဟုလည်း ဆိုကြသည်။ သူ့ကို ဝင်းဆာ ရဲတိုက်ရှိ စိန့်ဂျော့ချ် ဝတ်ပြုဆောင်တွင် မြှုပ်နှံခဲ့ပြီး သူ၏ တစ်ဦးတည်းသော အသက်ရှင်ကျန်ရစ်သည့် သားတော် ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် က ထီးနန်းဆက်ခံခဲ့သည်။

== ဘဝအစောပိုင်းကာလ ==
ဟင်နရီကို ၁၄၉၁ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၈ ရက်တွင် ကင့်တ်နယ်  ဂရင်းနစ်ရှိ ပလက်စန်တီးယားနန်းတော် တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး၊သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် နှင့် ယော့ခ်မှ အဲလစ်ဇဘက် တို့၏ တတိယမြောက်ကလေးနှင့် ဒုတိယမြောက်သားတော် ဖြစ်သည်။ ဟင်နရီ၏ မွေးချင်း ၆ ယောက် (သို့မဟုတ် ၇ ယောက်) အနက် သူ၏အစ်ကိုဖြစ်သူ အိမ်ရှေ့စံမင်းသား အာသာ နှင့် ညီမများဖြစ်ကြသော မာဂရက် နှင့် မေရီ တို့ ၃ ဦးသာလျှင် ကလေးဘဝကို ကျော်ဖြတ်ကာ အသက်ရှင်ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ သူ့ကို နန်းတော်နှင့်နီးသော အော့ဗ်ဆားဗန့် ဖရန်စစ်စကန် ချာ့ချ်တွင် အိပ်ဇက်တာ၏ ဘုန်းတော်ကြီး ရစ်ချတ် ဖော့ခ်စ်  က ရေဖျန်းမင်္ဂလာ ပေးခဲ့သည်။

၁၄၉၃ ခုနှစ် အသက်နှစ်နှစ်အရွယ်တွင် ဟင်နရီသည် ဒိုဗာရဲတိုက်၏ အုပ်ချုပ်ရေးမှူး နှင့် ဆင့်ခ်ပို့စ်၏ အုပ်ချုပ်ရေးမင်းကြီး အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်။ ထို့နောက် အသက်သုံးနှစ်အရွယ်တွင် အင်္ဂလန်၏ စစ်သေနာပတိ နှင့် အိုင်ယာလန်၏ ဘုရင်ခံ အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရပြီး မကြာမီမှာပင် ဘာ့သ်သူရဲကောင်းအဖြစ် သူကောင်းပြုခံရသည်။ အခမ်းအနားအပြီး နောက်တစ်နေ့တွင် သူ့ကို ယော့ခ်နယ်စားကြီး အဖြစ် တိုးမြှင့်ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး၊ တစ်လခန့်အကြာတွင် စကော့တလန်နယ်စပ်စောင့်မင်းကြီး အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ၁၄၉၅ ခုနှစ် မေလတွင် သူ့ကို ဂါတာသူရဲကောင်းအဖွဲ့တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်ဘုရင်သည် ဝင်ငွေကောင်းသော ထိုထိပ်တန်းရာထူးနေရာများကို အခြားသော မျိုးရိုးကြီးမိသားစုများနှင့် ခွဲဝေမပေးဘဲ မိမိကိုယ်တိုင် စိတ်ကြိုက်ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ရန်အတွက် သူ၏ သားငယ်အား ယခုကဲ့သို့ ရာထူးများ ပေးအပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

ငယ်စဉ်က ဟင်နရီကို နန်းတွင်းထိန်းတော်ကြီး ဖြစ်သူ အဲလစ်ဇဘက်  နှင့် သူမ၏နောက် ဆက်ခံသူ အဲလစ်ဇဘက် ဒန်တန် (တို့၏ စောင့်ရှောက်မှုအောက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ဘုရင်ဖြစ်လာရန် မျှော်လင့်မထားခဲ့သဖြင့် သူ၏ရာထူးခန့်အပ်မှုများမှလွဲ၍ သူ၏ဘဝအစောပိုင်းအကြောင်းကို များစွာမသိရှိရသော်လည်း ထိပ်တန်းကျူတာများထံမှ ပထမတန်းစားပညာရေးကို ရရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ သူသည် လက်တင်ဘာသာနှင့် ပြင်သစ်ဘာသာကို ကျွမ်းကျင်စွာ ပြောဆိုနိုင်ခဲ့ပြီး အီတလီဘာသာစကားအချို့ကိုလည်း သင်ယူခဲ့သည်။

၁၅၀၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ဟင်နရီသည် သူ၏အစ်ကို အာသာနှင့် အာရာဂွန်ဘုရင် ဖာဒီနန် ဒုတိယမြောက်  ကက်စတီးလ်ဘုရင်မ ပထမအစ္စဘဲလား  တို့၏ အငယ်ဆုံးသမီးတော် ကက်သရင်းတို့၏ ထိမ်းမြားမင်္ဂလာ အခမ်းအနားများတွင် အရေးပါသောအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ယော့ခ်နယ်စားကြီးအနေဖြင့် ဟင်နရီသည် သူ၏ဖခင်၏ ဘုရင်တံဆိပ်တုံးကို သုံးစွဲခဲ့ပြီး ၎င်းကို ကွဲပြားစေရန် ဧရာမင်းတံဆိပ် သုံးချောင်းပါ အမှတ်အသားဖြင့် ခွဲခြားထားသည်။ ၁၅၀၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၉ ရက်တွင် သန့်ရှင်းသော ရောမအင်ပါယာ ဧကရာဇ် ပထမ မက်ဆီမီလီယံ က သူ့ကို ရွှေသိုးမွေးသူရဲကောင်းအဖြစ် ခန့်အပ်ကာ ထပ်မံဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။

၁၅၀၂ ခုနှစ်တွင် အာသာသည် ကက်သရင်းနှင့် လက်ထပ်ပြီး ရက်သတ္တပတ် ၂၀ မျှအကြာ အသက် ၁၅ နှစ်အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ အာသာ၏ကွယ်လွန်မှုကြောင့် သူ၏တာဝန်အားလုံးသည် ညီဖြစ်သူအပေါ်သို့ ကျရောက်လာခဲ့သည်။ အသက် ၁၀ နှစ်အရွယ် ဟင်နရီသည် ကွန်ဝေါနယ်စားကြီးအသစ် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ၁၅၀၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် အိမ်‌ရှေ့စံမင်းသားအသစ်နှင့် ချက်စတာနယ်စား ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သတ္တမ‌မြောက်ဟင်နရီဘုရင် သည် အာသာကွယ်လွန်ပြီးနောက်တွင်ပင် သူ၏ ဒုတိယသားကို တာဝန်အနည်းငယ်သာ ပေးခဲ့သည်။ ဟင်နရီငယ်လေးကို တင်းကျပ်စွာ စောင့်ကြည့်ခဲ့ပြီး လူအများရှေ့တွင် ထွက်လေ့မရှိပေ။ ရလဒ်အနေဖြင့် သူသည် ထီးနန်းကို ဆက်ခံသည့်အခါ &quot;ဘုရင်တစ်ပါး၏ တိကျခက်ခဲသော အတတ်ပညာရပ်များတွင် လေ့ကျင့်မှုမရှိဘဲ&quot; နန်းတက်ခဲ့ရသည်။

ဟင်နရီ သတ္တမမြောက်သည် မုဆိုးမဖြစ်ကျန်ခဲ့သော ကက်သရင်းနှင့် သူ၏သား ဟင်နရီတို့ကို လက်ထပ်ပေးရန် ကမ်းလှမ်းခြင်းဖြင့် အင်္ဂလန်နှင့် စပိန်တို့အကြား ထိန်းမြားမှုမဟာမိတ်ကို ခိုင်မြဲစေရန် ပြန်လည်ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် နှင့် ဘုရင်မ အစ္စဘဲလား နှစ်ဦးစလုံးသည် အာသာကွယ်လွန်ပြီး မကြာမီမှာပင် ထွက်ပေါ်လာသည့် ဤအကြံဉာဏ်ကို အလွန်စိတ်အားထက်သန်ခဲ့ကြသည်။ ၁၅၀၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၃ ရက်တွင် ၎င်းတို့၏ လက်ထပ်ပွဲအတွက် သဘောတူစာချုပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီး နှစ်ရက်အကြာတွင် စုလျားရစ်ပတ်ခဲ့ကြသည်။ အကယ်၍ လက်ထပ်ပွဲသည် ကက်သရင်းနှင့် သူမ၏အထိန်းတော်တို့ ပြောဆိုသကဲ့သို့ အတူမနေရသေးပါက ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ခွင့်ပြုချက်မှာ &quot;လူထုဂုဏ်သိက္ခာဆိုင်ရာ အတားအဆီး&quot; အတွက်သာ လိုအပ်မည်ဖြစ်သည်။ သို့သော် သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်နှင့် စပိန်သံအမတ်တို့သည် အတူတူနေထိုင်ခဲ့ပြီး ဖြစ်နိုင်ခြေကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားကာ &quot;သွေးသားတော်စပ်မှု&quot;ဆိုင်ရာ ပယ်ဖျက်ခွင့်ကို ရယူရန် စီစဉ်ခဲ့ကြသည်။ ဟင်နရီသည် ငယ်ရွယ်လွန်းသေးသဖြင့် အတူတူနေထိုင်ရန် မဖြစ်နိုင်သေးပေ။ ၁၅၀၄ ခုနှစ်တွင် အစ္စဘဲလား ကွယ်လွန်ခြင်းနှင့် ကက်စတီးလ်၏ ထီးနန်းဆက်ခံမှု ပြဿနာများကြောင့် ကိစ္စရပ်များ ရှုပ်ထွေးသွားခဲ့သည်။ ဖာဒီနန် ဒုတိယမြောက်က ကက်သရင်းကို အင်္ဂလန်တွင် ဆက်ရှိနေစေလိုသော်လည်း ဟင်နရီ သတ္တမမြောက်နှင့် ဖာဒီနန်တို့၏ ဆက်ဆံရေးမှာ ဆိုးရွားသွားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ကက်သရင်းသည် အချိန်အတန်ကြာ မရေမရာဖြစ်နေခဲ့ပြီး မင်းသားဟင်နရီသည် အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ်တွင် ထိုလက်ထပ်ပွဲကို ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ ဖာဒီနန်၏ ဖြေရှင်းချက်မှာ သူ၏သမီးကို သံအမတ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းဖြစ်ပြီး ၎င်းက ကက်သရင်းကို အင်္ဂလန်တွင် အကန့်အသတ်မရှိ ဆက်လက်နေထိုင်ခွင့် ရရှိစေခဲ့သည်။ ဘာသာရေးကိုင်းရှိုင်းသူဖြစ်သည့်အလျောက် ကက်သရင်းသည် ဟင်နရီ၏ ကန့်ကွက်မှုများရှိလင့်ကစား ဟင်နရီနှင့် လက်ထပ်ရခြင်းမှာ ဘုရားသခင်၏ အလိုတော်ဖြစ်သည်ဟု စတင်ယုံကြည်လာခဲ့သည်။

== နန်းစံစကာလ ==
သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် သည် ၁၅၀၉ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး အသက် ၁၇ နှစ်အရွယ် ဟင်နရီသည် ဘုရင်အဖြစ် ဆက်ခံခဲ့သည်။ မေလ ၁၀ ရက်တွင် ဖခင်၏ ရုပ်အလောင်းကို သင်္ဂြိုဟ်ပြီးနောက် မကြာမီမှာပင် ဟင်နရီသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ခွင့်ပြုချက်နှင့် မင်္ဂလာတင်တောင်းပစ္စည်း ပျောက်ဆုံးနေမှုဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်အချို့ မပြေလည်သေးဘဲ ကက်သရင်းနှင့် အမှန်တကယ် လက်ထပ်မည်ဖြစ်ကြောင်း ရုတ်တရက် ကြေညာခဲ့သည်။ ဘုရင်သစ်သည် ကက်သရင်းနှင့် လက်ထပ်ရန်မှာ သူ၏ဖခင်၏ သေခါနီး ဆန္ဒဖြစ်သည်ဟု အခိုင်အမာဆိုခဲ့သည်။ ဤအချက်သည် မှန်သည်ဖြစ်စေ၊ မှားသည်ဖြစ်စေ အဆင်ပြေခဲ့သည်။ ဧကရာဇ် မက်ဆီမီလီယံ ပထမမြောက်သည် သူ၏မြေးမတော် (ကက်သရင်း၏ တူမ) အယ်လီနာ  နှင့် ဟင်နရီတို့ကို လက်ထပ်ပေးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း ယခုအခါတွင် ပယ်ချခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဟင်နရီနှင့် ကက်သရင်းတို့၏ မင်္ဂလာပွဲကို အကျဉ်းချုံးကာ ၁၅၀၉ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၁ ရက်တွင် ဂရင်းနစ်ရှိ ဘုန်းကြီးကျောင်းတွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ကွန်စတန်တိုင်း သီဂရိတ် နှင့် ကင်းအာသာ (King Arthur) တို့၏ မျိုးရိုးဖြစ်သည်ဟု ဆိုကာ မိမိကိုယ်ကို ၎င်းတို့၏ ဆက်ခံသူအဖြစ် ရှုမြင်ခဲ့သည်။

၁၅၀၉ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၃ ရက်တွင် ဟင်နရီသည် ယခုအခါ အသက် ၂၃ နှစ်ရှိပြီဖြစ်သော ကက်သရင်းကို လန်ဒန်ရဲတိုက် မှ နောက်တစ်နေ့တွင် ကျင်းပမည့် ဘိသိက်ခံပွဲအတွက် ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း သို့ ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။ ၎င်းမှာ ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော ပွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး ဘုရင့်ဖြတ်သန်းရာ လမ်းတစ်လျှောက်တွင် ပန်းချီကားချပ်ကော်ဇောကြီးများနှင့် ကောင်းမွန်သော ပိတ်စများကို ခင်းကျင်းထားသည်။ အခမ်းအနားအပြီးတွင် ဝက်စ်မင်စတာခန်းမ၌ ကြီးကျယ်သော တည်ခင်းဧည့်ခံပွဲကြီးကို ကျင်းပခဲ့သည်။ ကက်သရင်းက သူမ၏ဖခင်ထံ စာရေးသားခဲ့သလိုပင် &quot;ကျွန်မတို့ရဲ့ အချိန်တွေကို စဉ်ဆက်မပြတ် ပွဲတော်တွေနဲ့ ဖြတ်သန်းနေပါတယ်&quot; ဟု ဆိုသည်။

သူ၏ ဘိသိက်ခံပွဲအပြီး နှစ်ရက်အကြာတွင် ဟင်နရီသည် သူ၏ဖခင်လက်ထက်က လူကြိုက်အနည်းဆုံး ဝန်ကြီးနှစ်ဦးဖြစ်သည့် ရစ်ချတ် အမ်ပဆန်  နှင့် အက်ဒမန် ဒတ်ဒလေ တို့ကို ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ ၎င်းတို့အား နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် စွဲချက်တင်ကာ ၁၅၁၀ ခုနှစ်တွင် ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံရေးအရ ကွပ်မျက်မှုများသည် ဟင်နရီအတွက် သူ၏လမ်းကို ပိတ်ဆို့ထားသူများကို ဖြေရှင်းရန် အဓိကနည်းဗျူဟာတစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ထိုဝန်ကြီးနှစ်ဦးက အဓမ္မတောင်းခံခဲ့သည်ဆိုသော ငွေအချို့ကို ပြန်လည်ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ဟင်နရီသည် ထီးနန်းကို ပြိုင်ဆိုင်လာနိုင်သည့် ယော့ခ်အနွယ်စု အပေါ် ထားရှိသော သဘောထားမှာ သူ၏ဖခင်ထက် ပိုမိုညှာတာခဲ့သည်။ ဒေါဆက်၏ ဒုတိယမြောက် မားကွစ် သောမတ်စ် ဂရေး အပါအဝင် သူ၏ဖခင်က ဖမ်းဆီးထားသူ အများအပြားကို လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးခဲ့သည်။ အချို့မှာမူ ပြန်လည်သင့်မြတ်ခြင်း မရှိခဲ့ဘဲ ဆပ်ဖော့ခ်၏ တတိယမြောက် နယ်စားကြီး အက်ဒမန် ဒီလာပိုး သည် သူ၏ညီဖြစ်သူ ရစ်ချတ်က ဘုရင်ကို ဆန့်ကျင်ဘက်ပြုခဲ့ခြင်းကြောင့် ၁၅၁၃ ခုနှစ်တွင် နောက်ဆုံး၌ ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

ဟင်နရီနှင့် လက်ထပ်ပြီးမကြာမီ ကက်သရင်းတွင် ကိုယ်ဝန်ရှိလာခဲ့သည်။ သူမသည် ၁၅၁၀ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၃၁ ရက်တွင် အသေမွေးသော သမီးမိန်းကလေးတစ်ဦးကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ကက်သရင်းသည် လေးလခန့်အကြာတွင် ပြန်လည်ကိုယ်ဝန်ရှိလာပြီး[၂၉] ၁၅၁၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် သားတော် ဟင်နရီကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ပထမကလေး ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည့် ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုအပြီးတွင် ဇနီးမောင်နှံနှစ်ဦးသည် သားယောက်ျားလေး ရရှိခဲ့သဖြင့် ဝမ်းမြောက်ခဲ့ကြပြီး ဝက်စ်မင်စတာ ပြိုင်ပွဲဟု လူသိများသော နှစ်ရက်ကြာ မြင်းပေါ်လှံထိုးပြိုင်ပွဲ အပါအဝင် အောင်ပွဲခံပွဲတော်များကို ကျင်းပခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ထိုကလေးငယ်သည် ခုနစ်ပတ်အကြာတွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ ကက်သရင်းသည် ၁၅၁၃ နှင့် ၁၅၁၅ ခုနှစ်တို့တွင် အသေမွေးသော သားတော်နှစ်ဦး ရှိခဲ့သော်လည်း ၁၅၁၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် သမီးတော် မေရီကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ဘုရင်နှင့် မိဖုရားတို့အကြား ဆက်ဆံရေးမှာ တင်းမာနေခဲ့သော်လည်း မေရီကို ဖွားမြင်ပြီးနောက် အနည်းငယ် ပြေလျော့သွားခဲ့သည်။

ဟင်နရီနှင့် ကက်သရင်းတို့၏ အိမ်ထောင်ရေးကို &quot;ထူးထူးခြားခြား ကောင်းမွန်ခဲ့သည်&quot; ဟု ဖော်ပြကြသော်လည်း ဟင်နရီသည် မောင်းမမိသံများ ထားရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ ၁၅၁၀ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် ဘက်ကင်ဟမ်၏ တတိယမြောက် နယ်စားကြီး အက်ဒဝပ် စတက်ဖို့ဒ် ၏ ညီမများဖြစ်ကြသော အဲလစ်ဇဘက်  သို့မဟုတ် ဟန်တင်ဒန်၏ ကောင့်တက်စ် အန်း ဟေစတင်းစ်  ထဲမှ တစ်ဦးနှင့် ဖောက်ပြန်ခဲ့ကြောင်း ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ ၁၅၁၆ ခုနှစ်မှစတင်ကာ သုံးနှစ်ခန့် အထင်ရှားဆုံးဖြစ်ခဲ့သော မောင်းမမှာ အဲလစ်ဇဘက် ဘလောင့်  ဖြစ်သည်။ ဘလောင့်သည် လုံးဝအငြင်းပွားဖွယ်မရှိသော မောင်းမနှစ်ဦးအနက် တစ်ဦးဖြစ်ပြီး အချို့က ၎င်းကို ခွန်အားဗလနှင့် ပြည့်စုံသော ဘုရင်ပျိုတစ်ပါးအတွက် နည်းပါးသည်ဟု ယူဆကြသည်။ဟင်နရီတွင် မောင်းမ မည်မျှရှိခဲ့သည်ကိုမူ အငြင်းပွားဆဲဖြစ်သည် - ဒေးဗစ် လုဒ်စ် က ဟင်နရီသည် &quot;အလွန်အကန့်အသတ်ရှိသော အတိုင်းအတာဖြင့်သာ&quot; မောင်းမများ ထားရှိခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်သော်လည်း အလစ်ဆန် ဝဲလ် ကမူ အခြားသော ဖောက်ပြန်မှုများစွာ ရှိခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်သည်။ကက်သရင်းက ကန့်ကွက်ခဲ့ကြောင်း မသိရပေ။ ၁၅၁၈ ခုနှစ်တွင် သူမသည် အခြားသမီးမိန်းကလေးတစ်ဦးနှင့် ထပ်မံကိုယ်ဝန်ရှိခဲ့သော်လည်း ၎င်းမှာလည်း အသေမွေးခဲ့သည်။

ဘလောင့်သည် ၁၅၁၉ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ဟင်နရီ၏ တရားမဝင် သားတော် ဟင်နရီ ဖစ်ဇ်ရွိုင်း  ကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ထိုသားငယ်ကို ၁၅၂၅ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ရစ်ချမွန်နယ်စားကြီး  အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ရာ အချို့က ၎င်းကို နောက်ဆုံးတွင် တရားဝင်အမွေဆက်ခံသူ ဖြစ်လာစေရန် လမ်းစတစ်ခုဟု ထင်မြင်ခဲ့ကြသည်။ ဖစ်ဇ်ရွိုင်းသည် ၁၅၃၃ ခုနှစ်တွင် မေရီ ဟောင်းဝပ်  နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သော်လည်း သုံးနှစ်အကြာတွင် သားသမီးမထွန်းကားဘဲ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ သူ ၁၅၃၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ကွယ်လွန်ချိန်၌ ပါလီမန်သည် သူ့ကို ဘုရင်ဖြစ်လာခွင့် ပေးနိုင်မည့် ဒုတိယမြောက် ထီးနန်းဆက်ခံမှု အက်ဥပဒေကို စဉ်းစားနေဆဲ ဖြစ်သည်။

== ပြင်သစ်နှင့် ဟက်စ်ဘတ်ချ်မင်းဆက်များ ==
၁၅၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံသည် ကန်ဘရိုင်းမဟာမိတ်အဖွဲ့ အတွင်း သန့်ရှင်းသော ရောမအင်ပါယာနှင့် ပျက်ပြယ်လွယ်သော မဟာမိတ်ဖွဲ့ကာ ဗင်းနစ်နိုင်ငံကို စစ်ပွဲဆင်နွှဲ အနိုင်ရရှိနေခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် သူ၏ဖခင်နှင့် ပြင်သစ်ဘုရင် ၁၂ ဆက်မြောက် လူဝီဘုရင်  တို့အကြား ရှိခဲ့သော ချစ်ကြည်ရေးကို ပြန်လည်ဆန်းသစ်ခဲ့ပြီး ဤကိစ္စသည် သူ၏ တိုင်ပင်ခံကောင်စီကို သဘောထားကွဲလွဲစေခဲ့သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ထိုအင်အားကြီးနှစ်နိုင်ငံ၏ ပေါင်းစည်းအင်အားနှင့် စစ်ဖြစ်ရပါက အလွန်တရာ ခက်ခဲမည်မှာ သေချာသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ထို့နောက်မကြာမီတွင် ဟင်နရီသည် အာရာဂွန်ဘုရင် ဒုတိယမြောက်ဖာဒီနန် နှင့် ပဋိညာဉ်စာချုပ်တစ်ခုကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ ၁၅၁၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဒုတိယမြောက်ဂျူးလီးယက် က ပြင်သစ်ဆန့်ကျင်ရေး သန့်ရှင်းသောမဟာမိတ်အဖွဲ့ ကို ဖွဲ့စည်းပြီးနောက် ဟင်နရီသည် ဖာဒီနန်၏ ဦးဆောင်မှုနောက်သို့လိုက်ကာ အင်္ဂလန်ကို ထိုမဟာမိတ်အဖွဲ့အသစ်ထဲသို့ သွတ်သွင်းခဲ့သည်။ ပြင်သစ်ကို အုပ်စိုးလိုသော ဟင်နရီ၏ အိပ်မက်များကို အကောင်အထည်ဖော်ရန်အတွက် အင်္ဂလန်အတွက် အကွီတန်း နယ်မြေကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန် နွေဦးရာသီတွင် အင်္ဂလိပ်-စပိန် ပူးတွဲတိုက်ခိုက်မှုတစ်ခုကို စတင်စီစဉ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၁၅၁၂ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် တရားဝင်စစ်ကြေညာပြီးနောက် ပြုလုပ်ခဲ့သော ထိုတိုက်ခိုက်မှုကို ဟင်နရီကိုယ်တိုင် ဦးဆောင်ခဲ့ခြင်းမရှိဘဲ ကြီးမားသောအရှုံးဖြင့် ပြီးဆုံးခဲ့သည်။ ဖာဒီနန်သည် ထိုစစ်ပွဲကို မိမိ၏ ကိုယ်ကျိုးစီးပွားအတွက်သာ အသုံးချခဲ့သဖြင့် အင်္ဂလိပ်-စပိန် မဟာမိတ်ဆက်ဆံရေး တင်းမာသွားခဲ့သည်။ သို့သော်ငြားလည်း ပြင်သစ်တို့သည် မကြာမီမှာပင် အီတလီမှ မောင်းထုတ်ခြင်းခံခဲ့ရပြီး ပြင်သစ်အပေါ် ထပ်မံအနိုင်ရရှိရန် နှစ်ဦးစလုံးက လိုလားနေကြသဖြင့် မဟာမိတ်အဖွဲ့မှာ ဆက်လက်တည်မြဲခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဟင်နရီသည် ဧကရာဇ် မက်ဆီမီလီယံ ကို သန့်ရှင်းသောမဟာမိတ်အဖွဲ့ထဲသို့ ဝင်ရောက်လာစေရန် စည်းရုံးနိုင်ခဲ့ခြင်းဖြင့် သံတမန်ရေးရာ အောင်မြင်မှုတစ်ခုကို ရယူနိုင်ခဲ့သည်။ အကယ်၍သာ လူဝီကို အနိုင်တိုက်နိုင်ပါက ဟင်နရီသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဂျူးလိယပ်ထံမှ ကတိပြုထားသော &quot;ပြင်သစ်၏ အခရစ်ယာန်အဖြစ်ဆုံးဘုရင်&quot; ဘွဲ့အပြင် ပါရီမြို့၌ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးကိုယ်တိုင် ဘိသိက်မြှောက်ပေးမည့် အခွင့်အရေးကိုပါ ထူးထူးခြားခြား အာမခံချက် ရရှိထားခဲ့သည်။

== Catherine နှင့် လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ရန် ကြိုးပမ်းခြင်း ==
Catherine of Aragon နှင့် လက်ထပ်ထားစဉ် Henry သည် သူမ၏ '''အမျိုးသမီးအဖော် (lady-in-waiting)''' ဖြစ်သူ '''Mary Boleyn''' နှင့် ချစ်ကြိုက်ဆက်ဆံရေး ရှိခဲ့သည်။ Mary ၏ သားသမီးနှစ်ဦးဖြစ်သော '''Henry Carey''' နှင့် '''Catherine Carey''' တို့သည် Henry ၏ သားသမီးများဖြစ်နိုင်သည်ဟု ယူဆချက်များ ရှိခဲ့သော်လည်း ထိုအချက်ကို မည်သည့်အခါမျှ အတည်ပြုနိုင်ခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ Henry ဘုရင်သည် ထိုကလေးနှစ်ဦးကို '''Henry FitzRoy''' ကို အသိအမှတ်ပြုခဲ့သကဲ့သို့ အသိအမှတ်မပြုခဲ့ပေ။[60]

1525 ခုနှစ်တွင် Henry သည် မိမိအလိုရှိသော '''သားယောက်ျား အမွေဆက်ခံသူ''' ကို Catherine က မမွေးဖွားပေးနိုင်ခြင်းအပေါ် ပိုမိုစိတ်မရှည်လာခဲ့သည်။[61][62] ထိုအချိန်တွင် သူသည် Mary Boleyn ၏ ညီမဖြစ်သူ '''Anne Boleyn''' ကို စွဲလမ်းလာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က Anne သည် ဘုရင်မ၏ အဖွဲ့ထဲတွင် ပါဝင်နေသော ဆွဲဆောင်မှုရှိသည့် အမျိုးသမီးငယ်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။[63] သို့သော် Anne သည် Henry ၏ သွေးဆောင်မှုများကို ခုခံခဲ့ပြီး၊ သူမ၏အစ်မ Mary ကဲ့သို့ ဘုရင်၏ အချစ်မယား (''mistress'') ဖြစ်ရန် ငြင်းဆိုခဲ့သည်။[64]

ဤအခြေအနေအတွင်း Henry သည် မိမိ၏ မင်းဆက်အတွက် အမွေဆက်ခံသူတစ်ဦး ရရှိရန်နှင့် နန်းတွင်းတွင် '''“ဘုရင်၏ ကြီးမားသောကိစ္စ” (King's “great matter”)''' ဟု ခေါ်ဆိုလာသည့် ပြဿနာကို ဖြေရှင်းရန် နည်းလမ်းသုံးခုကို စဉ်းစားခဲ့သည်။ ပထမနည်းမှာ '''Henry FitzRoy''' ကို တရားဝင်သားအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ ထိုသို့လုပ်ရန် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ပါဝင်မှု လိုအပ်သကဲ့သို့ နောက်ပိုင်းတွင် စိန်ခေါ်မှုများလည်း ပေါ်ပေါက်နိုင်သည်။ ဒုတိယနည်းမှာ သူ၏သမီး '''Mary''' ကို အမြန်ဆုံး လက်ထပ်ပေးပြီး၊ သူမထံမှ မြေးသားတစ်ဦး ရရှိကာ Henry မသေဆုံးမီ တိုက်ရိုက်အမွေဆက်ခံနိုင်ရန် မျှော်လင့်ခြင်း ဖြစ်သည်။ သို့သော် Mary သည် Henry မသေဆုံးမီ ကိုယ်ဝန်ဆောင်နိုင်ရန် ဖြစ်နိုင်ခြေ နည်းသည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။ တတိယနည်းမှာ Catherine ကို တစ်နည်းနည်းဖြင့် ပယ်ဖျက်ပြီး ကလေးမွေးနိုင်သည့် အသက်အရွယ်ရှိ အခြားအမျိုးသမီးတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ အသက် ၃၄ နှစ်အရွယ် Henry အတွက် Anne နှင့် လက်ထပ်နိုင်မည့် အလားအလာကို မြင်လာသောကြောင့် တတိယနည်းလမ်းသည် နောက်ဆုံးတွင် အနှစ်သက်ဆုံးဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ မကြာမီတွင် အသက် ၄၀ ရှိလာပြီဖြစ်သော Catherine နှင့် မိမိ၏လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ရန်မှာ ဘုရင်၏ အဓိကဆန္ဒ ဖြစ်လာခဲ့သည်။[66][67]

'''Thomas Cranmer က 1533 ခုနှစ်တွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့သော လက်ထပ်မှု ပယ်ဖျက်ကြောင်း ဆုံးဖြတ်ချက်'''

လာမည့်နှစ်များအတွင်း Henry ၏ တိကျသော ရည်ရွယ်ချက်များနှင့် လှုံ့ဆော်မှုများအပေါ် သမိုင်းပညာရှင်များအကြား အမြင်တူညီမှု မရှိကြပေ။ အနည်းဆုံး သူ၏နန်းစံအစပိုင်းတွင် Henry သည် ဘာသာတရားကိုင်းရှိုင်းပြီး ကက်သလစ်ဘာသာရေးအကြောင်းကို ကောင်းစွာသိရှိသူ ဖြစ်ခဲ့သည်။ 1521 ခုနှစ်တွင် သူရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သော ''Assertio Septem Sacramentorum'' (“စက္ကမင် ခုနစ်ပါးကို ကာကွယ်ခြင်း”) စာအုပ်ကြောင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး Leo X ထံမှ '''Fidei Defensor''' (“ယုံကြည်ခြင်းကို ကာကွယ်သူ”) ဟူသော ဘွဲ့တံဆိပ်ကိုပင် ရရှိခဲ့သည်။[69]

ထိုစာအုပ်သည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ အာဏာအမြင့်ဆုံးဖြစ်မှုကို အခိုင်အမာ ကာကွယ်ထားသော်လည်း အခြေအနေအပေါ် မူတည်သည့် စကားလုံးများဖြင့် ရေးသားထားသည်။[69] Henry သည် ဒုတိယအကြိမ် လက်ထပ်ရန် ပိုမိုစိတ်အားထက်သန်လာချိန်တွင် ဤကိစ္စနှင့်ပတ်သက်၍ သူ၏အမြင်ကို မည်သည့်အချိန်တွင် ပြောင်းလဲခဲ့သည်ကို အတိအကျ မသိရပေ။ သို့သော် 1527 ခုနှစ်တွင် သူသည် Catherine ထံမှ သားယောက်ျားအမွေဆက်ခံသူ မရရှိခြင်းမှာ သူတို့၏ လက်ထပ်မှုသည် '''“ဘုရားသခင်၏အမြင်တွင် ကျိန်စာသင့်နေသောကြောင့်”''' ဖြစ်သည်ဟု မိမိကိုယ်တိုင် ယုံကြည်လာခဲ့သည်။[70]

အမှန်အားဖြင့် Catherine သည် သူ၏အစ်ကို Arthur ၏ ဇနီးဖြစ်ခဲ့ပြီး Catherine နှင့် လက်ထပ်ခြင်းအားဖြင့် Henry သည် '''Leviticus 20:21''' တွင် ဖော်ပြထားသည့် တားမြစ်ချက်ကို ဆန့်ကျင်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ထိုကျမ်းပိုဒ်ကို Thomas Cranmer က လက်ထပ်မှုကို အကျုံးမဝင်ကြောင်း ကြေညာရာတွင် အကြောင်းပြချက်တစ်ခုအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။[71] အခြားတစ်ဖက်တွင် '''Martin Luther''' ကမူ အစပိုင်းတွင် Henry ၏ လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ခြင်းကို ဆန့်ကျင်ခဲ့သည်။ သူ၏ သွန်သင်ချက်အရ သမ္မာကျမ်းစာသည် '''မယားများစွာယူခြင်း (polygamy)''' ကို ခွင့်ပြုထားသော်လည်း '''ကွာရှင်းခြင်း (divorce)''' ကို ခွင့်မပြုဟု ဆိုခဲ့ပြီး Henry အနေဖြင့် ဒုတိယဇနီးတစ်ဦး ထပ်ယူနိုင်သည်ဟု အစပိုင်းတွင် ပြောခဲ့သည်။[71]

ထိုအချိန်တွင် Henry သည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၌ ဤလက်ထပ်မှုအတားအဆီးကို ခွင့်ပြုဖယ်ရှားပေးနိုင်သည့် အာဏာမရှိဟု ယုံကြည်လာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် 1527 ခုနှစ်တွင် သူသည် '''Pope Clement VII''' ထံသို့ Catherine နှင့် မိမိ၏လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ထိုနည်းလမ်းသည် အနည်းဆုံး ပိုမိုပွင့်လင်းစွာ ဖီဆန်သည့် လမ်းကြောင်းတစ်ခုကို ရှောင်ရှားရန် ရည်ရွယ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။[68]

ကိစ္စကို လူသိရှင်ကြား ပြောဆိုလိုက်ခြင်းကြောင့် Catherine ကို သီလရှင်ကျောင်းသို့ ဝင်ရောက်နေထိုင်ရန် သို့မဟုတ် ငြိမ်သက်စွာ နေထိုင်ရန် ဆွဲဆောင်နိုင်မည့် မျှော်လင့်ချက်အားလုံး ပျောက်ဆုံးသွားခဲ့သည်။[72] Henry သည် သူ၏အတွင်းရေးမှူး '''William Knight''' ကို '''Holy See''' ထံသို့ တိုက်ရိုက်တောင်းဆိုရန် စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ထိုသူသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးထံမှ အမိန့်စာရရှိရန် ရည်ရွယ်၍ အဓိပ္ပာယ်နှစ်ခွဖြစ်အောင် ရေးသားထားသည့် မူကြမ်းတစ်စောင်ကို ယူဆောင်သွားခဲ့သည်။ သို့သော် Knight မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးသည် ထိုမျှလွယ်ကူစွာ လှည့်စား၍မရခဲ့ပေ။[73]

အခြားသော သံတမန်ရေးရာ ကြိုးပမ်းမှုများမှာ အင်္ဂလန်တွင် ဘာသာရေးတရားရုံးတစ်ခု ကျင်းပရန် စီစဉ်ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ထိုတရားရုံးတွင် Clement VII ၏ ကိုယ်စားလှယ် ပါဝင်မည်ဖြစ်သည်။ Clement သည် ထိုတရားရုံး ဖွဲ့စည်းရန် သဘောတူခဲ့သော်လည်း သူ၏ ကိုယ်စားလှယ် '''Lorenzo Campeggio''' ကို Henry ၏ဘက်မှ ဆုံးဖြတ်ပေးရန် အာဏာပေးရန် မည်သည့်အခါမျှ ရည်ရွယ်ချက်မရှိခဲ့ပေ။[73]

ဤဘက်လိုက်မှုသည် Emperor '''Charles V''' ထံမှ ဖိအားပေးမှုကြောင့် ဖြစ်နိုင်သော်လည်း ထိုဖိအားက Campeggio သို့မဟုတ် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးအပေါ် မည်မျှအထိ သက်ရောက်ခဲ့သည်ကို အတိအကျ မသိရပေ။ သက်သေများကို ကြားနာပြီး နှစ်လမပြည့်မီတွင် Clement သည် အမှုကို 1529 ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် Rome သို့ ပြန်လည်ခေါ်ယူခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ထိုအမှုသည် အင်္ဂလန်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာတော့မည် မဟုတ်ကြောင်း ထင်ရှားလာခဲ့သည်။[73]

လက်ထပ်မှု ပယ်ဖျက်နိုင်မည့် အခွင့်အရေး ဆုံးရှုံးသွားသောအခါ '''Cardinal Wolsey''' သည် အပြစ်တင်ခံရသည်။ 1529 ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် သူ့ကို ''praemunire'' ဖြင့် စွဲချက်တင်ခဲ့ပြီး၊ သူ၏ အာဏာနှင့်ဂုဏ်ကျက်သရေ ကျဆင်းမှုမှာ '''“ရုတ်တရက်ဖြစ်ပြီး လုံးဝကျဆင်းသွားခြင်း”''' ဖြစ်ခဲ့သည်။[73] Henry နှင့် ခဏတာ ပြန်လည်သင့်မြတ်ခဲ့ပြီး 1530 ခုနှစ် ပထမနှစ်ဝက်တွင် တရားဝင် ခွင့်လွှတ်ခြင်းပင် ရရှိခဲ့သော်လည်း 1530 ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ထပ်မံ၍ နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှု (''treason'') ဖြင့် စွဲချက်တင်ခံရသည်။ သို့သော် အမှုမစစ်ဆေးမီ သေဆုံးသွားခဲ့သည်။[73][75]

Henry ကိုယ်တိုင် အစိုးရအုပ်ချုပ်ရေးကို ခဏတာ တာဝန်ယူပြီးနောက်[76] '''Thomas More''' သည် Lord Chancellor နှင့် အဓိကဝန်ကြီးတာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ သူသည် ထက်မြက်ပြီး အရည်အချင်းရှိသူဖြစ်သော်လည်း ဘာသာရေးကိုင်းရှိုင်းသည့် ကက်သလစ်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး လက်ထပ်မှု ပယ်ဖျက်ရေးကို ဆန့်ကျင်သူလည်း ဖြစ်သည်။[77] သို့သော် အစပိုင်းတွင် ဘုရင်၏ မူဝါဒအသစ်ကို ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး Parliament တွင် Wolsey ကို ပြစ်တင်ဝေဖန်ခဲ့သည်။[78]

တစ်နှစ်အကြာတွင် Catherine ကို နန်းတွင်းမှ ဖယ်ရှားခဲ့ပြီး သူမ၏ အခန်းများကို Anne Boleyn အား ပေးအပ်ခဲ့သည်။ Anne သည် ထိုခေတ်အတွက် ပညာရေးအလွန်ကောင်းမွန်ပြီး ဉာဏ်ရည်ထက်မြက်သည့် အမျိုးသမီးတစ်ဦးဖြစ်ကာ '''Protestant Reformers''' များ၏ အယူအဆများကို စိတ်အားထက်သန်စွာ စိတ်ဝင်စားခဲ့သည်။ သို့သော် သူမကိုယ်တိုင် အမှန်တကယ် Protestant ဘာသာဝင်အဖြစ် ခိုင်မာစွာ ရပ်တည်ခဲ့ခြင်း ရှိ၊ မရှိမှာ သမိုင်းပညာရှင်များအကြား ယနေ့တိုင် အငြင်းပွားစရာ ဖြစ်နေဆဲဖြစ်သည်။[65]

Canterbury ဂိုဏ်းချုပ် '''William Warham''' သေဆုံးသောအခါ Anne ၏ သြဇာကြောင့် Henry သည် လက်ထပ်မှု ပယ်ဖျက်ရေးကို ယုံကြည်စိတ်ချစွာ ထောက်ခံသူ '''Thomas Cranmer''' ကို လစ်လပ်သွားသော ရာထူးတွင် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဘုရင်၏ ဘုရားကျောင်းနှင့်ပတ်သက်သော နောက်ထပ်အစီအစဉ်များကို မသိရှိသေးသော ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးကလည်း ထိုခန့်အပ်မှုကို အတည်ပြုခဲ့သည်။[79]
= Anne Boleyn နှင့် လက်ထပ်ခြင်း =
1532 ခုနှစ် ဆောင်းရာသီတွင် Henry သည် '''Calais''' တွင် '''Francis I''' နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့ပြီး မိမိ၏ လက်ထပ်မှုအသစ်အတွက် Francis ၏ ထောက်ခံမှုကို ရယူခဲ့သည်။ Calais မှ ပြန်လာပြီး '''Dover''' သို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် အသက် ၄၁ နှစ်ရှိ Henry နှင့် Anne တို့သည် လျှို့ဝှက်စွာ လက်ထပ်ပွဲတစ်ခု ကျင်းပခဲ့ကြသည်။[81]

မကြာမီ Anne ကိုယ်ဝန်ရှိလာပြီး 1533 ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ 25 ရက်နေ့တွင် London ၌ ဒုတိယအကြိမ် လက်ထပ်ပွဲ ကျင်းပခဲ့ကြသည်။ 1533 ခုနှစ် မေလ 23 ရက်နေ့တွင် Cranmer သည် '''Dunstable Priory''' တွင် ကျင်းပသော အထူးတရားရုံး၌ တရားသူကြီးအဖြစ် ထိုင်ပြီး Henry နှင့် Catherine of Aragon တို့၏ လက်ထပ်မှု တရားဝင်မှုကို ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ထိုနေ့တွင် Henry နှင့် Catherine တို့၏ လက်ထပ်မှုကို ပျက်ပြယ်ပြီး တရားမဝင်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ ငါးရက်အကြာ မေလ 28 ရက်နေ့တွင် Cranmer သည် Henry နှင့် Anne တို့၏ လက်ထပ်မှုကို တရားဝင်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။[82]

Catherine ၏ ဘုရင်မဘွဲ့ကို တရားဝင် ဖယ်ရှားပြီး Arthur ၏ မုဆိုးမအဖြစ် '''“Princess Dowager”''' ဟူသော ဘွဲ့ကိုသာ ပေးခဲ့သည်။ သူမ၏နေရာတွင် Anne သည် 1533 ခုနှစ် ဇွန်လ 1 ရက်နေ့တွင် ဘုရင်မအဖြစ် သရဖူဆောင်းခဲ့သည်။[83] ထိုနှစ် စက်တင်ဘာလ 7 ရက်နေ့တွင် ဘုရင်မ Anne သည် အချိန်မတိုင်မီ သမီးတစ်ဦး မွေးဖွားခဲ့သည်။ ထိုကလေးကို Henry ၏ မိခင် '''Elizabeth of York''' ကို ဂုဏ်ပြု၍ '''Elizabeth''' ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။[84]

လက်ထပ်ပြီးနောက် ကိစ္စများကို စနစ်တကျ တည်ငြိမ်အောင်လုပ်ဆောင်သည့် ကာလတစ်ခု ရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် '''Reformation Parliament''' က ဥပဒေများစွာကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး ကျန်ရှိနေသေးသော ပြဿနာများအတွက် ဖြေရှင်းချက်များ ရှာဖွေခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုအသစ်များကို စိန်ခေါ်မှုများမှ ကာကွယ်ရန်၊ ပြည်သူများအနေဖြင့် ထိုပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ၏ တရားဝင်မှုကို ယုံကြည်လာစေရန်နှင့် ဆန့်ကျင်သူများကို ဖော်ထုတ်အရေးယူရန်လည်း ရည်ရွယ်ခဲ့သည်။[85]

'''Canon law''' ကို Cranmer နှင့် အခြားသူများက အကျယ်တဝင့် ကိုင်တွယ်ခဲ့သော်လည်း ဤဥပဒေများကို '''Thomas Cromwell''', '''Thomas Audley''', '''Thomas Howard, 3rd Duke of Norfolk''' နှင့် Henry ကိုယ်တိုင်ကပင် အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့ကြသည်။[86] ဤလုပ်ငန်းစဉ် ပြီးဆုံးသောအခါ 1532 ခုနှစ် မေလတွင် Thomas More သည် Lord Chancellor ရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့ပြီး Cromwell သည် Henry ၏ အဓိကဝန်ကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။[87]

'''Act of Succession 1533''' အရ Catherine ၏ သမီး Mary ကို တရားမဝင်သားသမီးအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး၊ Henry နှင့် Anne တို့၏ လက်ထပ်မှုကို တရားဝင်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ Anne ၏ သားသမီးများကိုလည်း နန်းဆက်ခံမည့် အစီအစဉ်တွင် နောက်တစ်ဆင့်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။[88]

1534 ခုနှစ် '''Acts of Supremacy''' အရ Parliament သည် ဘုရင်ကို '''အင်္ဂလန်နိုင်ငံရှိ ဘုရားကျောင်း၏ အကြီးအကဲ''' အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။ ထို့အပြင် 1532 ခုနှစ် '''Act in Restraint of Appeals''' နှင့်အတူ Rome သို့ အယူခံဝင်ခွင့်ကိုလည်း ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။[89] ထိုအချိန်မှသာ Pope Clement VII သည် ဘုရင်နှင့် Cranmer ကို '''အရပ်ဘက်ဘာသာရေးအဖွဲ့မှ ဖယ်ရှားခြင်း (excommunication)''' ပြုလုပ်ရန် အရေးယူခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုအမိန့်သည် နောက်ပိုင်းအချိန်အထိ တရားဝင် မဖြစ်ခဲ့ပေ။

ဘုရင်နှင့် ဘုရင်မတို့သည် သူတို့၏ အိမ်ထောင်ရေးဘဝကို မနှစ်သက်ကြပေ။ အေးချမ်းပြီး ချစ်ခင်ကြသည့် အချိန်များလည်း ရှိခဲ့သော်လည်း Anne သည် မိမိထံမှ မျှော်လင့်ထားသည့် နာခံပြီး ခေါင်းငုံ့နေသော ဇနီးအဖြစ် နေထိုင်ရန် ငြင်းဆိုခဲ့သည်။ သူမ၏ တက်ကြွမှုနှင့် ကိုယ်ပိုင်အမြင်ကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ထုတ်ဖော်တတ်သည့် ဉာဏ်ရည်က သူမကို လျှို့ဝှက်ချစ်သူအဖြစ် ဆွဲဆောင်မှုရှိစေခဲ့သော်လည်း ဘုရင်မအဖြစ် အများအားဖြင့် အခမ်းအနားများကိုသာ ဆောင်ရွက်ရသည့် အခန်းကဏ္ဍအတွက်မူ သူမကို လွတ်လပ်လွန်းသူ ဖြစ်စေခဲ့ပြီး ရန်သူများစွာကိုလည်း ရရှိစေခဲ့သည်။

Henry ကလည်း Anne ၏ အမြဲတမ်း စိတ်တိုဒေါသထွက်တတ်မှုနှင့် ပြင်းထန်သော စိတ်နေစိတ်ထားကို မကြိုက်တော့ပေ။ 1534 ခုနှစ်တွင် Anne ကိုယ်ဝန်မရှိဘဲ ဖြစ်သွားခြင်း သို့မဟုတ် ကိုယ်ဝန်ပျက်ကျခြင်း ဖြစ်ပြီးနောက် Henry သည် သူမက သားယောက်ျားတစ်ဦး မမွေးပေးနိုင်ခြင်းကို သစ္စာဖောက်မှုတစ်ခုအဖြစ် မြင်လာခဲ့သည်။ 1534 ခုနှစ် Christmas ကာလကတည်းက Henry သည် Anne ထံမှ ခွဲထွက်ပြီး Catherine ထံသို့ ပြန်သွားရန် မလိုအပ်ဘဲ မည်သို့ လုပ်ဆောင်နိုင်မည်ကို Cranmer နှင့် Cromwell တို့နှင့် ဆွေးနွေးနေခဲ့သည်။[96]

1535 ခုနှစ်တွင် Henry သည် '''Madge Shelton''' နှင့် ချစ်ကြိုက်ဆက်ဆံရေးရှိခဲ့သည်ဟု အစဉ်အလာအားဖြင့် ယူဆကြသော်လည်း သမိုင်းပညာရှင် '''Antonia Fraser''' က Henry သည် အမှန်တကယ်တွင် Madge ၏ ညီမဖြစ်သူ '''Mary Shelton''' နှင့် ဆက်ဆံရေးရှိခဲ့သည်ဟု ဆိုထားသည်။[34]

Henry ၏ ဘာသာရေးမူဝါဒများကို ဆန့်ကျင်မှုများကို အစပိုင်းတွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံအတွင်း လျင်မြန်စွာ ဖိနှိပ်ခဲ့သည်။ '''Carthusian Martyrs''' များထဲမှ ဘုန်းတော်ကြီးအချို့ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီး အခြားသူများစွာကိုလည်း လူအများရှေ့တွင် အပြစ်ပေးအရှက်ခွဲခဲ့သည်။[97]

အထင်ရှားဆုံး ဆန့်ကျင်သူများထဲတွင် '''John Fisher''', Rochester ဘုန်းတော်ကြီးနှင့် '''Thomas More''' တို့ ပါဝင်ခဲ့သည်။ သူတို့နှစ်ဦးစလုံးသည် ဘုရင်အား '''Oath of Supremacy''' ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုရန် ငြင်းဆိုခဲ့ကြသည်။[97] အဲဒီအချိန်တွင် Henry နှင့် Cromwell တို့သည် သူတို့နှစ်ဦးကို သတ်ရန် မရည်ရွယ်သေးဘဲ မိမိတို့၏အမြင်ကို ပြောင်းလဲကာ အသက်ရှင်လွတ်မြောက်ရန် မျှော်လင့်ခဲ့ကြသည်။

Fisher သည် Henry ကို ဘုရားကျောင်း၏ အမြင့်ဆုံးအကြီးအကဲအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုရန် ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ငြင်းဆိုခဲ့သည်။ More ကမူ '''Treasons Act 1534''' ကို ပွင့်လင်းစွာ ချိုးဖောက်ခြင်းမရှိစေရန် သတိထားခဲ့သည်။ ထိုဥပဒေသည် နောက်ပိုင်းဥပဒေများနှင့် မတူဘဲ တိတ်ဆိတ်နေခြင်းကိုသာ အပြစ်မဖြစ်စေခဲ့ပေ။ သို့သော် နောက်ပိုင်းတွင် သူတို့နှစ်ဦးစလုံးကို နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် ပြစ်မှုထင်ရှားစေခဲ့သည်။ More ကို '''Richard Rich''' နှင့် ပြောဆိုခဲ့သော စကားဝိုင်းတစ်ခုတည်းကို သက်သေအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ပြီး၊ Fisher နှင့် More နှစ်ဦးစလုံးကို 1535 ခုနှစ် နွေရာသီတွင် သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။[97]

ထိုဖိနှိပ်မှုများနှင့် '''Suppression of Religious Houses Act 1535''' တို့ကြောင့် Henry ၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို ပိုမိုကျယ်ပြန့်စွာ ဆန့်ကျင်မှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ထိုအထဲတွင် 1536 ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ၌ အင်္ဂလန်မြောက်ပိုင်းတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော '''Pilgrimage of Grace''' ဟုခေါ်သည့် အကြီးစားအုံကြွမှုလည်း ပါဝင်သည်။[98]

သူပုန်ပေါင်း ၂၀,၀၀၀ မှ ၄၀,၀၀၀ ခန့်ကို '''Robert Aske''' နှင့် မြောက်ပိုင်းအထက်တန်းလွှာအဖွဲ့ဝင်အချို့က ဦးဆောင်ခဲ့ကြသည်။[99] Henry သည် သူပုန်များကို လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးမည်ဟု ကတိပြုပြီး သူတို့တင်ပြခဲ့သော ပြဿနာများအတွက် ကျေးဇူးတင်ကြောင်း ပြောခဲ့သည်။ Aske က သူပုန်များအနေဖြင့် အောင်မြင်ခဲ့ပြီဖြစ်သောကြောင့် လူစုခွဲပြီး အိမ်ပြန်နိုင်ကြောင်း ပြောခဲ့သည်။[100]

သို့သော် Henry သည် သူပုန်များကို နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်များအဖြစ် မြင်ခဲ့ပြီး မိမိပေးခဲ့သည့် ကတိကို လိုက်နာရန် မလိုဟု ယူဆခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် Henry ၏ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ကမ်းလှမ်းမှုအပြီးတွင် နောက်ထပ် အကြမ်းဖက်မှုများ ဖြစ်ပွားလာသောအခါ သူသည် မိမိ၏ ကတိကို အလျင်အမြန် ပြန်လည်ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။[101] Aske အပါအဝင် ခေါင်းဆောင်များကို ဖမ်းဆီးပြီး နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။ စုစုပေါင်း သူပုန် ၂၀၀ ခန့်ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီး ထိုအုံကြွမှုများ အဆုံးသတ်သွားခဲ့သည်။[102]
== Anne Boleyn ကို ကွပ်မျက်ခြင်း ==
1536 ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ 8 ရက်နေ့တွင် Catherine of Aragon သေဆုံးသွားကြောင်း သတင်းသည် ဘုရင်နှင့် ဘုရင်မထံ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ နောက်တစ်နေ့တွင် Henry သည် အဝတ်အစားအားလုံးကို အဝါရောင်ဝတ်ဆင်ပြီး သူ၏ဦးထုပ်တွင် အဖြူရောင်အမွေးတစ်ချောင်း ထည့်ဆင်ထားခဲ့သည်။[103]

ဘုရင်မ Anne သည် ထိုအချိန်တွင် ကိုယ်ဝန်ရှိနေပြီး သားယောက်ျား မမွေးနိုင်ပါက အကျိုးဆက်များ ရှိလာနိုင်ကြောင်း သူမ သိရှိခဲ့သည်။ ထိုလအတွင်း Henry သည် မြင်းစီးပြိုင်ပွဲတစ်ခုတွင် မြင်းပေါ်မှ ပြုတ်ကျပြီး ပြင်းထန်စွာ ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ အချိန်အတော်ကြာ သူ၏အသက်အန္တရာယ်ရှိနေသည်ဟု ထင်မြင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုမတော်တဆမှုသတင်းကို ဘုရင်မ Anne သိရှိသောအခါ ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်သွားပြီး ကိုယ်ဝန် ၁၅ ပတ်ခန့်ရှိသော သားယောက်ျားကလေးကို ကိုယ်ဝန်ပျက်ကျခဲ့သည်။ ထိုနေ့မှာပင် Catherine ၏ ဈာပနကို ကျင်းပနေသည့် 1536 ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ 29 ရက်နေ့ ဖြစ်သည်။[104]

သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ အများစုက ဤကိုယ်ရေးကိုယ်တာ ဆုံးရှုံးမှုသည် ထိုတော်ဝင်အိမ်ထောင်ရေး အဆုံးသတ်ရန် အစပြုသည့် အဖြစ်အပျက် ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။[105]

Boleyn မိသားစုသည် Privy Council တွင် အရေးပါသော ရာထူးများကို ဆက်လက်ရရှိထားသော်လည်း Anne တွင် ရန်သူများစွာ ရှိခဲ့သည်။ ထိုအထဲတွင် '''Charles Brandon, 1st Duke of Suffolk''' လည်း ပါဝင်သည်။ သူမ၏ ဦးလေးဖြစ်သူ '''Duke of Norfolk''' ပင်လျှင် သူမ၏ အာဏာအသုံးချသည့်ပုံစံကို စိတ်ပျက်လာခဲ့သည်။[106]

Boleyn မိသားစုသည် ပြင်သစ်ကို Emperor Charles V ထက် မဟာမိတ်အဖြစ် ပိုမိုနှစ်သက်ခဲ့သော်လည်း Henry ၏ မျက်နှာသာပေးမှုမှာ Charles ဘက်သို့ ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ ထိုအပြောင်းအလဲမှာ Cromwell ၏ သြဇာကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်ပြီး Boleyn မိသားစု၏ သြဇာကို ထိခိုက်စေခဲ့သည်။[106]

Anne ကို ဆန့်ကျင်သူများထဲတွင် Princess Mary နှင့် ပြန်လည်သင့်မြတ်ရန် ထောက်ခံသူများလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထိုအုပ်စုထဲတွင် Catherine ၏ ယခင်ထောက်ခံသူများလည်း ပါဝင်ပြီး Mary သည် ထိုအချိန်တွင် အရွယ်ရောက်လာပြီ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဒုတိယအကြိမ် လက်ထပ်မှု ပယ်ဖျက်ရေးသည် ယခုအခါ အမှန်တကယ် ဖြစ်နိုင်သည့် အခြေအနေ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သို့သော် Anne ကို သတ်ဖြတ်နိုင်ရန် နည်းလမ်းရှာဖွေခဲ့ခြင်းမှာ Cromwell ၏ Boleyn မိသားစုဆန့်ကျင်ရေး သြဇာကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု အများအားဖြင့် ယူဆကြသော်လည်း ယင်းအချက်ကို သမိုင်းပညာရှင်များက ဆွေးနွေးနေဆဲ ဖြစ်သည်။[107][108]

Anne ၏ နောက်ဆုံး ကိုယ်ဝန်ပျက်ကျမှုမှ ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာပြီး မကြာမီတွင် သူမ၏ ကျဆုံးမှု စတင်ခဲ့သည်။ ထိုကျဆုံးမှုသည် ပူးပေါင်းကြံစည်မှု၊ အိမ်ထောင်ဖောက်ပြန်မှု သို့မဟုတ် စုန်းအတတ်နှင့်ပတ်သက်သော စွပ်စွဲချက်များထဲမှ မည်သည့်အချက်ကြောင့် အဓိကဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်ဆိုသည်မှာ သမိုင်းပညာရှင်များအကြား ယနေ့တိုင် အငြင်းပွားနေဆဲ ဖြစ်သည်။[65]

သူမ၏ အာဏာနှင့်မျက်နှာသာ ကျဆင်းလာသည့် အစောပိုင်းလက္ခဏာများထဲတွင် ဘုရင်၏ မယ်တော်အသစ်ဖြစ်လာသော အသက် ၂၈ နှစ်အရွယ် '''Jane Seymour''' ကို အခန်းအသစ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ပေးခြင်းနှင့် Anne ၏ အစ်ကို '''George Boleyn''' အား '''Order of the Garter''' ချီးမြှင့်ရန် ငြင်းဆိုပြီး ထိုအစား '''Nicholas Carew''' ကို ချီးမြှင့်ခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။[109][110]

1536 ခုနှစ် ဧပြီ 30 ရက်မှ မေလ 2 ရက်အတွင်း George Boleyn အပါအဝင် အမျိုးသားငါးဦးကို နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက် အိမ်ထောင်ဖောက်ပြန်မှုဖြင့် ဖမ်းဆီးခဲ့ပြီး ဘုရင်မနှင့် လိင်ဆက်ဆံခဲ့ကြသည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့သည်။ Anne ကိုလည်း နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက် အိမ်ထောင်ဖောက်ပြန်မှုနှင့် အစ်ကိုဖြစ်သူနှင့် လိင်ဆက်ဆံမှု (''incest'') ဖြင့် စွပ်စွဲကာ ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။

သူတို့အပေါ်ရှိ သက်သေများမှာ ခိုင်မာမှုမရှိသော်လည်း စွပ်စွဲခံရသူများကို အပြစ်ရှိကြောင်း ဆုံးဖြတ်ကာ သေဒဏ်ချမှတ်ခဲ့သည်။ 1536 ခုနှစ် မေလ 17 ရက်နေ့တွင် Henry နှင့် Anne တို့၏ လက်ထပ်မှုကို Archbishop Cranmer က '''Lambeth Palace''' တွင် ပယ်ဖျက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး စွပ်စွဲခံထားရသော အမျိုးသားများကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။[111][112]

Cranmer သည် လက်ထပ်မှု ပယ်ဖျက်ရန် တရားဝင်အကြောင်းပြချက် ရှာဖွေရာတွင် အခက်အခဲရှိခဲ့ပုံရပြီး Henry နှင့် Anne ၏ အစ်မ Mary တို့အကြား ယခင်က ဆက်ဆံရေးရှိခဲ့ခြင်းကို အခြေခံခဲ့နိုင်သည်။ Canon law အရ ထိုသို့သော ဆက်နွှယ်မှုသည် Henry နှင့် Anne တို့၏ လက်ထပ်မှုကိုလည်း တားမြစ်ထားသည့် ဆွေမျိုးဆက်နွှယ်မှုအဆင့်အတွင်း ကျရောက်စေပြီး ထိုလက်ထပ်မှုကို အကျုံးမဝင်စေခဲ့သည်။[113]

1536 ခုနှစ် မေလ 19 ရက်နေ့ နံနက် ၈ နာရီတွင် Anne ကို '''Tower Green''' တွင် သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။[114]
= Jane Seymour နှင့် လက်ထပ်ခြင်း၊ ပြည်တွင်းနှင့် နိုင်ငံခြားရေးရာများ =
Anne သတ်ဖြတ်ခံရပြီး နောက်တစ်နေ့တွင် အသက် ၄၅ နှစ်ရှိ Henry သည် ယခင်ဘုရင်မ၏ အမျိုးသမီးအဖော်များထဲမှ တစ်ဦးဖြစ်သူ '''Jane Seymour''' နှင့် စေ့စပ်ခဲ့သည်။[115] ဆယ်ရက်အကြာတွင် သူတို့နှစ်ဦးသည် London ရှိ '''Palace of Whitehall''' တွင် Anne ၏ အခန်းထဲ၌ '''Winchester ဘုန်းတော်ကြီး Stephen Gardiner''' က ဦးဆောင်ပေးသော လက်ထပ်ပွဲဖြင့် လက်ထပ်ခဲ့ကြသည်။[116]

1536 ခုနှစ်တွင် Henry သည် '''Laws in Wales Act 1535''' ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး Wales ကို တရားဝင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံနှင့် ပေါင်းစည်းကာ အင်္ဂလန်နှင့် Wales ကို နိုင်ငံတစ်ခုတည်းအဖြစ် ပေါင်းစည်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် '''Second Succession Act''' (Succession to the Crown Act 1536) ကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး Jane မှ Henry ရရှိမည့် သားသမီးများကို နန်းဆက်ခံရေးအတွက် နောက်တစ်ဆင့်တွင် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ Mary နှင့် Elizabeth တို့ကိုလည်း တရားမဝင်သားသမီးများအဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နန်းဆက်ခံခွင့်မှ ဖယ်ရှားခဲ့သည်။ Henry တွင် နောက်ထပ်သားသမီးမရှိပါက မိမိ၏ဆန္ဒစာ (''will'') ထဲတွင် နန်းဆက်ခံမည့် အစီအစဉ်ကို ထပ်မံသတ်မှတ်ရန် ဘုရင်အား အာဏာပေးခဲ့သည်။[117]

1537 ခုနှစ် အောက်တိုဘာ 12 ရက်နေ့တွင် Jane သည် သားယောက်ျားတစ်ဦး မွေးဖွားခဲ့ပြီး နောင်တွင် '''Edward VI''' ဖြစ်လာမည့် '''Prince Edward''' ဖြစ်သည်။[118] မွေးဖွားမှုမှာ ခက်ခဲခဲ့ပြီး Queen Jane သည် 1537 ခုနှစ် အောက်တိုဘာ 24 ရက်နေ့တွင် ရောဂါပိုးဝင်ခြင်းကြောင့် သေဆုံးခဲ့ကာ Windsor တွင် မြှုပ်နှံခဲ့သည်။[119]

Edward မွေးဖွားသည့်အခါ ရှိခဲ့သော ဝမ်းမြောက်ပျော်ရွှင်မှုသည် ဝမ်းနည်းခြင်းအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားခဲ့သော်လည်း အချိန်ကြာလာမှသာ Henry သည် သူ၏ဇနီးကို တမ်းတလာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် Henry သည် ထိုအဖြစ်အပျက်၏ ထိတ်လန့်မှုမှ လျင်မြန်စွာ ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာခဲ့သည်။ Henry အတွက် နောက်ထပ်ဇနီးတစ်ဦး ရှာဖွေရန် ချက်ချင်းစီစဉ်ခဲ့ကြပြီး Cromwell နှင့် Privy Council တို့၏ တောင်းဆိုမှုကြောင့် ဥရောပတိုက်ရှိ မင်းသမီးများကို အဓိကထား ရှာဖွေခဲ့ကြသည်။[120][121]

1538 ခုနှစ်တွင် Cromwell သည် Charles V နှင့် လျှို့ဝှက်စာချုပ်တစ်ခုအတွက် ဆွေးနွေးနေစဉ် မင်းဆက်ဆိုင်ရာ လက်ထပ်ပွဲများစွာကို အဆိုပြုခဲ့သည်။ Mary သည် '''Portugal ဘုရင် John III''' ၏ သားတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်မည်၊ Elizabeth သည် '''Hungary ဘုရင် Ferdinand I''' ၏ သားတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်မည်၊ ကလေးငယ် Edward သည် Charles ၏ သမီးတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်မည်ဟု အဆိုပြုခဲ့သည်။ မုဆိုးဖိုဖြစ်နေသော Henry သည် '''Christina of Denmark, Dowager Duchess of Milan''' နှင့် လက်ထပ်ရန်လည်း အဆိုပြုခဲ့သည်။[122]

သို့သော် Charles နှင့် Francis တို့ 1539 ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ငြိမ်းချမ်းရေးရရှိပြီးနောက် Henry သည် ပိုမိုသံသယကြီးလာခဲ့သည်။ ထိုအခြေအနေမှာ Cromwell က သူ၏ လျှို့ဝှက်သတင်းထောက်အကြီးအကဲအဖြစ် နိုင်ငံတော်အပေါ် ဖြစ်နိုင်သည့် ခြိမ်းခြောက်မှုများ—အမှန်တကယ်ဖြစ်စေ၊ စိတ်ကူးဖြင့်ဖြစ်စေ၊ သေးငယ်သည်ဖြစ်စေ၊ ကြီးမားသည်ဖြစ်စေ—ကို အမြဲတမ်း စာရင်းပြုစုတင်ပြနေခြင်းကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်သည်။[123]

ဘုန်းကြီးကျောင်းများ ဖျက်သိမ်းခြင်းမှ ရရှိသော ငွေကြေးများဖြင့် Henry သည် ကမ်းရိုးတန်းကာကွယ်ရေးခံတပ်များ အများအပြား တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ပြင်သစ်နှင့် ဂျာမန်တို့၏ ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်မှု ဖြစ်လာပါက အသုံးပြုရန် ငွေကြေးအချို့ကိုလည်း သီးသန့်ထားရှိခဲ့သည်။[124]
= Anne of Cleves နှင့် လက်ထပ်ခြင်း =
အခြေအနေများကို စဉ်းစားပြီးနောက် Cromwell သည် အသက် ၂၅ နှစ်အရွယ် '''Anne''' ကို အကြံပြုခဲ့သည်။ သူမသည် '''William, Duke of Jülich-Cleves-Berg''' ၏ ညီမဖြစ်ပြီး၊ Roman Catholic များက အင်္ဂလန်ကို တိုက်ခိုက်လာပါက အရေးပါသော မဟာမိတ်တစ်ဦး ဖြစ်လာနိုင်သည်ဟု ယူဆခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ထို Duke သည် Lutheranism နှင့် Catholicism နှစ်မျိုးအကြား ရပ်တည်နေသူ ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။[125]

အခြား ဖြစ်နိုင်သော သတို့သမီးများထဲတွင် Christina of Denmark၊ '''Anna of Lorraine'''၊ '''Louise of Guise''' နှင့် '''Amalia of Cleves''' တို့ ပါဝင်ခဲ့သည်။ '''Hans Holbein the Younger''' ကို Cleves သို့ စေလွှတ်ပြီး ဘုရင်အတွက် Anne ၏ ပုံတူပန်းချီ ဆွဲစေခဲ့သည်။[126]

Holbein သည် Anne ကို အလွန်လှပအောင် ပုံဖော်ရေးဆွဲခဲ့သည်ဟု ယူဆချက်များ ရှိခဲ့သော်လည်း ပိုမိုဖြစ်နိုင်ခြေရှိသည်မှာ ထိုပုံတူသည် Anne ၏ အမှန်တကယ်ပုံပန်းသဏ္ဍာန်ကို မှန်ကန်စွာ ဖော်ပြထားခြင်း ဖြစ်သည်။ Holbein သည် ထိုပုံတူပြီးနောက်လည်း နန်းတွင်းတွင် မျက်နှာသာပေးခံနေရဆဲ ဖြစ်သည်။[127]

Holbein ၏ ပုံတူကို မြင်ပြီးနောက်၊ နန်းတွင်းအရာရှိများက Anne အကြောင်း ချီးကျူးပြောဆိုခဲ့ကြသဖြင့် အသက် ၄၉ နှစ်ရှိ ဘုရင်သည် Anne နှင့် လက်ထပ်ရန် သဘောတူခဲ့သည်။[128]

သို့သော် Henry သည် Anne ကို ကိုယ်တိုင်တွေ့သောအခါ သူမ၏ ပုံပန်းသဏ္ဍာန်ကို အလွန်စိတ်ပျက်ခဲ့သည်။ ဘုရင်သည် အံ့အားသင့်သွားပြီး သူ၏ နန်းတွင်းအရာရှိများကို '''“ပန်းချီကားနဲ့ သတင်းတွေအရ ကျွန်တော့်ကို ပြထားသလိုမျိုး သူမမှာ ဘာမှ မတွေ့ရဘူး။ လူတွေက သူမကို ဒီလောက်ချီးကျူးခဲ့ကြတာအတွက် ရှက်မိတယ်၊ သူမကိုလည်း မချစ်ဘူး”''' ဟု ပြောခဲ့သည်ဟု မှတ်တမ်းများတွင် ဖော်ပြထားသည်။[36]

သို့သော် Henry ၏ ကန့်ကွက်မှုများ ရှိနေသော်လည်း အခြေအနေမှာ အလွန်ဝေးကွာသွားပြီဖြစ်သောကြောင့် Anne နှင့် လက်ထပ်ရမည်ကို သူသိရှိခဲ့သည်။

လက်ထပ်ပွဲကို 1540 ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ကျင်းပခဲ့သော်လည်း သူတို့၏အိမ်ထောင်ရေးသည် '''အိမ်ထောင်ဖက်အဖြစ် လိင်ဆက်ဆံမှုမရှိခဲ့ပေ'''။ မင်္ဂလာညပြီးနောက် မနက်တွင် Henry သည် Cromwell ထံ သူ၏ဇနီးအသစ်အကြောင်း မကျေနပ်ကြောင်း ပြောခဲ့သည်။[129]&lt;blockquote&gt;“အမှန်ပြောရရင် အရှင်ဘုရား၊ အရင်ကတည်းက သူမကို သိပ်မကြိုက်ခဲ့ပါဘူး။ ဒါပေမယ့် အခုတော့ ပိုတောင် မကြိုက်တော့ဘူး။ သူမက လှလည်းမလှဘူး၊ အနံ့လည်း အလွန်မကောင်းဘူး။ သူမရဲ့ ရင်သားတွေက တင်းကျပ်နေတာနဲ့ တခြားအချက်တွေကြောင့် အပျိုမဟုတ်ဘူးလို့ ထင်မိတယ်။ သူမကို ထိတွေ့ကြည့်တဲ့အခါ ကျွန်တော့်စိတ်ထဲ အလွန်ထိခိုက်သွားပြီး ကျန်တာတွေကို စမ်းကြည့်ဖို့ စိတ်ဆန္ဒလည်း မရှိတော့ဘူး၊ သတ္တိလည်း မရှိတော့ဘူး။ မနှစ်မြို့စရာအရာတွေကို ကျွန်တော် မခံစားနိုင်ဘူး။ ကျွန်တော် သူမကို တွေ့ခဲ့တုန်းကလိုပဲ အပျိုအဖြစ် ထားခဲ့တယ်။”&lt;/blockquote&gt;Henry သည် ထိုလက်ထပ်မှုကို အမြန်ဆုံး ပယ်ဖျက်လိုခဲ့ပြီး အခြားအမျိုးသမီးတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်နိုင်ရန် ကြိုးစားခဲ့သည်။[130][131] Anne ကလည်း ကန့်ကွက်ခြင်းမရှိဘဲ သူတို့၏ လက်ထပ်မှုသည် အိမ်ထောင်ရေးအရ မပြီးမြောက်ခဲ့ကြောင်း အတည်ပြုခဲ့သည်။[132]

ထို့အပြင် Anne သည် ယခင်က '''Francis of Lorraine''' နှင့် စေ့စပ်ထားဖူးခြင်းကလည်း လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ရန် နောက်ထပ်အကြောင်းပြချက်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။[133] ထိုလက်ထပ်မှုကို 1540 ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ပယ်ဖျက်ခဲ့ပြီး Anne သည် '''“ဘုရင်၏ညီမ”''' ဟူသော ဘွဲ့၊ အိမ်နှစ်လုံးနှင့် ရက်ရောသော ထောက်ပံ့ကြေးကို ရရှိခဲ့သည်။[132]
= Catherine Howard နှင့် လက်ထပ်ခြင်း၊ Thomas Cromwell ၏ ကျဆုံးခြင်း =
'''Catherine Howard''' ဟု ယူဆရသော အမျိုးသမီး၏ ပုံတူ၊ Henry ၏ ပဉ္စမမြောက်ဇနီး။ Hans Holbein the Younger ရေးဆွဲခဲ့ခြင်း၊ 1540 ခုနှစ်။

Henry သည် အသက် ၁၇ နှစ်အရွယ် '''Catherine Howard''' ကို ချစ်ခင်စွဲလမ်းလာကြောင်း မကြာမီ ထင်ရှားလာခဲ့သည်။ သူမသည် Duke of Norfolk ၏ တူမဖြစ်သည်။ ထိုအခြေအနေကြောင့် Cromwell သည် စိုးရိမ်ခဲ့ရသည်၊ အကြောင်းမှာ Norfolk သည် Cromwell ၏ နိုင်ငံရေးပြိုင်ဘက် ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။[134]

မကြာမီ Cromwell ၏ ထောက်ခံသူများဖြစ်သည့် ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမား '''Robert Barnes''', '''William Jerome''' နှင့် '''Thomas Garret''' တို့ကို အယူမှားသူများ (''heretics'') အဖြစ် မီးရှို့သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။[132]

ထိုအချိန်တွင် Cromwell သည်လည်း ဘုရင်၏ မျက်နှာသာဆုံးရှုံးလာခဲ့သည်။ သို့သော် အတိအကျ ဘာကြောင့်ဖြစ်သည်ကို မရှင်းလင်းပေ၊ အကြောင်းမှာ ပြည်တွင်းရေးနှင့် နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒများအပေါ် သူတို့နှစ်ဦးအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှု ရှိခဲ့သည်ဟု ပြသသည့် သက်သေအထောက်အထား အနည်းငယ်သာ ရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်။[135]

Cromwell သည် Anne နှင့် Henry တို့၏ မအောင်မြင်သော လက်ထပ်မှုအတွက် တရားဝင်အားဖြင့် အပြစ်တင်ခံရခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ သို့သော် ယခုအခါ သူ့ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ရန်သူများ များပြားလာပြီး Norfolk သည် သူ၏တူမ Catherine ၏ နန်းတွင်းအနေအထားကို အသုံးချနိုင်ခဲ့သည်။[134]

Cromwell ကို နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှု၊ ပို့ကုန်လိုင်စင်များ ရောင်းချမှု၊ ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ နိုင်ငံကူးလက်မှတ်များ ထုတ်ပေးမှုနှင့် ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ အမိန့်စာများ ရေးဆွဲမှုတို့ဖြင့် စွဲချက်တင်ခဲ့သည်။ Anne နှင့် လက်ထပ်ရန် ကြိုးပမ်းမှုနှင့် ဆက်စပ်သော နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒ မအောင်မြင်မှုအတွက်လည်း သူ့ကို အပြစ်တင်ခဲ့နိုင်သည်။[136][137]

နောက်ဆုံးတွင် Cromwell သည် '''attainder''' ပြစ်ဒဏ် ချမှတ်ခံရပြီး ခေါင်းဖြတ်သတ်ခံခဲ့ရသည်။[135]

1540 ခုနှစ် ဇူလိုင်လ 28 ရက်နေ့တွင် Cromwell ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သည့်နေ့တစ်နေ့တည်း၌ Henry သည် Anne Boleyn ၏ ပထမဝမ်းကွဲနှင့် အမျိုးသမီးအဖော်ဖြစ်သူ Catherine Howard နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။[138] သူသည် ဇနီးအသစ်အပေါ် အလွန်ဝမ်းမြောက်ခဲ့ပြီး Cromwell ထံမှ သိမ်းယူထားသော မြေယာများနှင့် လက်ဝတ်ရတနာများစွာကို Catherine အား ပေးအပ်ခဲ့သည်။[139]

သို့သော် လက်ထပ်ပြီးမကြာမီ Queen Catherine သည် နန်းတွင်းအရာရှိ '''Thomas Culpeper''' နှင့် အိမ်ထောင်ဖောက်ပြန်ဆက်ဆံခဲ့သည်။ ထို့အပြင် သူမသည် ယခင်က သူမနှင့် အလွတ်သဘော စေ့စပ်ထားဖူးပြီး လက်ထပ်မီက သူမနှင့် ဆက်ဆံရေးရှိခဲ့သော '''Francis Dereham''' ကိုလည်း သူမ၏ အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ခန့်ထားခဲ့သည်။

Henry အဝေးရောက်နေချိန်တွင် Privy Council သည် Dereham နှင့် Catherine ၏ ဆက်ဆံရေးအကြောင်း သိရှိခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် Thomas Cranmer ကို စုံစမ်းစစ်ဆေးရန် စေလွှတ်ခဲ့ပြီး Catherine နှင့် Dereham တို့၏ ယခင်ဆက်ဆံရေးနှင့် ပတ်သက်သည့် သက်သေများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိကာ ဘုရင်ထံ တင်ပြခဲ့သည်။[140]

အစပိုင်းတွင် Henry သည် ထိုစွပ်စွဲချက်များကို ယုံကြည်ရန် ငြင်းဆိုခဲ့သည်။ သို့သော် Dereham က ဝန်ခံခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင်ပင် Henry သည် Dereham အပေါ် စွပ်စွဲချက်များကို ယုံကြည်ရန် Privy Council နှင့် နောက်ထပ်တွေ့ဆုံမှုတစ်ခု လိုအပ်ခဲ့သည်။ ထိုအခါ Henry သည် အလွန်ဒေါသထွက်ပြီး Council ကိုပင် အပြစ်တင်ခဲ့ကာ နောက်ပိုင်းတွင် အမဲလိုက်ခြင်းဖြင့် မိမိကိုယ်ကို စိတ်သက်သာစေခဲ့သည်။[141]

စစ်ဆေးမေးမြန်းခံရချိန်တွင် Catherine သည် Dereham နှင့် ယခင်က လက်ထပ်ရန် သဘောတူညီထားခဲ့ကြောင်း ဝန်ခံနိုင်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ဝန်ခံပါက Henry နှင့် နောက်ပိုင်းလက်ထပ်မှုသည် တရားမဝင်ဖြစ်သွားနိုင်သည်။ သို့သော် သူမက Dereham သည် မိမိကို အိမ်ထောင်ဖောက်ပြန်ဆက်ဆံရန် အတင်းအကျပ်ပြုခဲ့သည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။ Dereham ကလည်း Catherine နှင့် Culpeper တို့၏ ဆက်ဆံရေးကို ဖော်ထုတ်ပြောဆိုခဲ့သည်။

Dereham နှင့် Culpeper နှစ်ဦးစလုံးကို သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီး Catherine ကိုလည်း 1542 ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ 13 ရက်နေ့တွင် ခေါင်းဖြတ်သတ်ခဲ့သည်။[142]
= Catherine Parr နှင့် လက်ထပ်ခြင်း =
Henry သည် ချမ်းသာကြွယ်ဝသော မုဆိုးမ '''Catherine Parr''' နှင့် 1543 ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် လက်ထပ်ခဲ့သည်။[143] Catherine သည် ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုကို စိတ်နှလုံးထဲမှ ထောက်ခံသူဖြစ်ပြီး ဘာသာရေးကိစ္စများနှင့်ပတ်သက်၍ Henry နှင့် အငြင်းပွားလေ့ရှိသည်။

Henry သည် Catholicism နှင့် Protestantism နှစ်မျိုးစလုံးကို ရောနှောထားသည့် ကိုယ်ပိုင်ဘာသာရေးအမြင်တစ်ရပ်ကို ဆက်လက်စွဲကိုင်ထားခဲ့သည်။ Cromwell ကျဆုံးပြီးနောက် ပိုမိုရှေးရိုးစွဲလာသော ဘာသာရေးအခြေအနေက သူ၏ Protestant ဘက်သို့ လိုက်သည့် သဘောထားကို လုံးဝဖျောက်ဖျက်နိုင်ခြင်း မရှိခဲ့သလို ထိုသဘောထားကိုလည်း အပြည့်အဝ မကျော်လွှားနိုင်ခဲ့ပေ။[144]

Parr သည် Henry နှင့် သူ၏သမီးများဖြစ်သော Mary နှင့် Elizabeth တို့ ပြန်လည်သင့်မြတ်နိုင်ရန် ကူညီပေးခဲ့သည်။[145] 1543 ခုနှစ်တွင် '''Third Succession Act''' အရ Mary နှင့် Elizabeth တို့ကို နန်းဆက်ခံမည့် အစီအစဉ်တွင် ပြန်လည်ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ထိုဥပဒေက Henry အား မိမိ၏ဆန္ဒစာ (''will'') ထဲတွင် နောက်ထပ် နန်းဆက်ခံရေးအစီအစဉ်ကို သတ်မှတ်ရန်လည်း ခွင့်ပြုခဲ့သည်။[146]
= ဘုရားဖူးရာနေရာများ ဖျက်ဆီးခြင်းနှင့် ဘုန်းကြီးကျောင်းများ ဖျက်သိမ်းခြင်း =
1538 ခုနှစ်တွင် အဓိကဝန်ကြီး '''Thomas Cromwell''' သည် အစိုးရက '''“အယူဟောင်းဘာသာရေးအောက်တွင် ကျင့်သုံးနေသော ရုပ်တုကိုးကွယ်မှု”''' ဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည့် အရာများကို ဆန့်ကျင်သည့် ကျယ်ပြန့်သော လှုပ်ရှားမှုတစ်ရပ်ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထိုလှုပ်ရှားမှုသည် စက်တင်ဘာလတွင် '''Canterbury Cathedral''' ရှိ '''St. Thomas Becket''' ၏ ဘုရားဖူးရာနေရာကို ဖြိုဖျက်ခြင်းဖြင့် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။

ထိုလုပ်ရပ်၏ အကျိုးဆက်အဖြစ် Pope Paul III သည် 1538 ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ 17 ရက်နေ့တွင် ဘုရင်ကို '''excommunicate''' ပြုလုပ်ခဲ့သည်။[94]

1540 ခုနှစ်တွင် Henry သည် သူတော်စင်များအတွက် တည်ဆောက်ထားသော ဘုရားဖူးရာနေရာများအားလုံးကို လုံးဝဖျက်ဆီးရန် အတည်ပြုခဲ့သည်။ 1542 ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံအတွင်း ကျန်ရှိနေသေးသော ဘုန်းကြီးကျောင်းများအားလုံးကို ဖျက်သိမ်းခဲ့ပြီး ၎င်းတို့၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို Crown ထံ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။

'''Abbot''' များနှင့် '''Prior''' များသည် '''House of Lords''' တွင် မိမိတို့၏ ထိုင်ခုံများကို ဆုံးရှုံးခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် House of Lords တွင် ထိုင်ခုံရရှိသော ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်များဖြစ်သည့် '''Lords Spiritual''' များသည် ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် '''Lords Temporal''' များထက် အရေအတွက်နည်းသွားခဲ့သည်။[147]
= ပြင်သစ်ကို ဒုတိယအကြိမ် ကျူးကျော်ခြင်းနှင့် စကော့တလန်၏ “Rough Wooing” =
1539 ခုနှစ်တွင် Francis နှင့် Charles တို့၏ မဟာမိတ်ဆက်ဆံရေး ပျက်ပြားလာပြီး နောက်ဆုံးတွင် စစ်ပွဲအသစ် ဖြစ်ပွားလာခဲ့သည်။ Catherine of Aragon နှင့် Anne Boleyn တို့ သေဆုံးသွားပြီးနောက် Charles နှင့် Henry တို့၏ ဆက်ဆံရေးမှာ သိသိသာသာ ကောင်းမွန်လာခဲ့သည်။ Henry သည် Emperor နှင့် လျှို့ဝှက်မဟာမိတ်ဖွဲ့ကာ သူ၏မဟာမိတ်အသစ်ဘက်မှ '''Italian War''' တွင် ဝင်ရောက်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။

1543 ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်ကို ကျူးကျော်ရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။[148] ထိုစစ်ပွဲအတွက် ပြင်ဆင်ရာတွင် Henry သည် ပြင်သစ်၏ မဟာမိတ်ဖြစ်သည့် စကော့တလန်ကို ဖြစ်နိုင်သည့် ခြိမ်းခြောက်မှုအဖြစ် ဖယ်ရှားရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် စကော့တလန်ကို Henry ၏ ငယ်ရွယ်သော တူဖြစ်သူ '''James V''' က အုပ်ချုပ်နေသည်။

စကော့တလန်တပ်များသည် 1542 ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ 24 ရက်နေ့တွင် '''Battle of Solway Moss''' တွင် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီး James သည် ဒီဇင်ဘာ 15 ရက်နေ့တွင် သေဆုံးခဲ့သည်။[149]

ထိုအခါ Henry သည် အင်္ဂလန်နှင့် စကော့တလန် ထီးနန်းနှစ်ခုကို ပေါင်းစည်းရန် မျှော်လင့်ခဲ့ပြီး သူ၏သား Edward နှင့် James ၏ အရိုက်အရာဆက်ခံသူ '''Mary''' တို့ကို လက်ထပ်ပေးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ စကော့တလန်၏ အုပ်ချုပ်သူ '''Lord Arran''' သည် 1543 ခုနှစ် ဇူလိုင် 1 ရက်နေ့တွင် '''Treaty of Greenwich''' အရ ထိုလက်ထပ်မှုကို သဘောတူခဲ့သည်။

သို့သော် စကော့တလန် Parliament သည် ဒီဇင်ဘာ 11 ရက်နေ့တွင် ထိုသဘောတူညီချက်ကို ပယ်ချခဲ့သည်။ ထိုအကျိုးဆက်အနေဖြင့် အင်္ဂလန်နှင့် စကော့တလန်အကြား ရှစ်နှစ်ကြာ စစ်ပွဲ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ထိုစစ်ဆင်ရေးကို '''“Rough Wooing”''' ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ်များ အများအပြား ချုပ်ဆိုခဲ့သော်လည်း Henry သေဆုံးသည့်အချိန်အထိ စကော့တလန်တွင် မငြိမ်မသက်မှုများ ဆက်လက်ရှိနေခဲ့သည်။[150][151][152]

စကော့တလန်နှင့် ပတ်သက်၍ အစောပိုင်းအောင်မြင်မှုများ ရရှိခဲ့သော်လည်း Henry သည် ပြင်သစ်ကို ကျူးကျော်ရန် တွန့်ဆုတ်နေခဲ့ပြီး ထိုအခြေအနေကြောင့် Charles ကို စိတ်အနှောင့်အယှက် ဖြစ်စေခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် Henry သည် 1544 ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ပြင်သစ်သို့ သွားရောက်ကာ နှစ်ဖက်ခွဲ၍ တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။

'''Norfolk''' ဦးဆောင်သည့် တပ်ဖွဲ့တစ်ခုသည် '''Montreuil''' ကို ဝိုင်းရံတိုက်ခိုက်ခဲ့သော်လည်း ထိရောက်မှု မရှိခဲ့ပေ။ '''Suffolk''' ဦးဆောင်သည့် အခြားတပ်ဖွဲ့က '''Boulogne''' ကို ဝိုင်းရံတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် Henry ကိုယ်တိုင် စစ်တပ်ကို ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး Boulogne သည် 1544 ခုနှစ် စက်တင်ဘာ 18 ရက်နေ့တွင် ကျဆုံးခဲ့သည်။[153][150]

သို့သော် Henry သည် Charles ၏ Paris ကို ချီတက်တိုက်ခိုက်ရန် တောင်းဆိုမှုကို ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ Charles ၏ ကိုယ်ပိုင်စစ်ဆင်ရေးမှာလည်း မအောင်မြင်ဘဲ ထိုနေ့တွင်ပင် ပြင်သစ်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေး ပြုလုပ်ခဲ့သည်။[151]

ထို့ကြောင့် Henry သည် ပြင်သစ်နှင့် တစ်ဦးတည်း ရင်ဆိုင်နေရပြီး ငြိမ်းချမ်းရေး ရယူနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ Francis သည် 1545 ခုနှစ် နွေရာသီတွင် အင်္ဂလန်ကို ကျူးကျော်ရန် ကြိုးစားခဲ့သော်လည်း သူ၏တပ်ဖွဲ့များသည် '''Isle of Wight''' အထိသာ ရောက်ရှိနိုင်ပြီး '''Battle of the Solent''' တွင် ပြန်လည်တွန်းလှန်ခံခဲ့ရသည်။

စစ်ရေးအသုံးစရိတ်များကြောင့် ငွေကြေးအင်အား အလွန်ကုန်ခမ်းသွားသော ပြင်သစ်နှင့် အင်္ဂလန်တို့သည် 1546 ခုနှစ် ဇွန် 7 ရက်နေ့တွင် '''Treaty of Camp''' ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။ Henry သည် '''Boulogne''' မြို့ကို ရှစ်နှစ်ကြာ ထိန်းသိမ်းခွင့် ရရှိခဲ့သည်။ ထိုကာလပြီးဆုံးပါက မြို့ကို ပြင်သစ်ထံ '''crown ၂ သန်း (£750,000)''' ဖြင့် ပြန်လည်ပေးအပ်ရမည် ဖြစ်သည်။

Henry သည် ငွေကြေးအလွန်လိုအပ်နေခဲ့သည်။ 1544 ခုနှစ် စစ်ဆင်ရေးတစ်ခုတည်းအတွက်ပင် '''£650,000''' ကုန်ကျခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်နိုင်ငံသည် ထပ်မံ၍ ဒေဝါလီခံရမည့် အန္တရာယ်နှင့် ရင်ဆိုင်နေရပြန်သည်။[151]

==ကိုးကား==
{{Reflist}}

{{Lifetime|၁၉၄၁|၁၅၄၇}}


[[Category:အင်္ဂလိပ် ရေမြေ့သခင်များ]]</text>
      <sha1>5vch5opy47ius9p9j18hsmtfx9yrkl4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1054676</id>
      <parentid>1054674</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T14:57:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>I'm Rinn</username>
        <id>148432</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1054676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="135198" sha1="cu1cg7iiiv6cnykhkpet2e2wynns2v0" xml:space="preserve">{{Infobox royalty|name=အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး|image=After Hans Holbein the Younger - Portrait of Henry VIII - Google Art Project.jpg|caption={{longitem|Portrait by [[Hans Holbein the Younger]]&lt;br/&gt;(Walker Art Gallery, Liverpool).}}|succession=[[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်]]{{!}}[[အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်]]|moretext=([[Style of the English sovereigns|more...]])|reign={{nowrap|၂၁ ဧပြီ ၁၅၀၉ - ၂၈ ဇန်နဝါရီ ၁၅၄၇}}|coronation=၂၄ ဇွန် ၁၅၀၉|predecessor=[[သတ္တမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်]]|successor=[[ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်]]|spouses={{startplainlist}}
* [[ကက်သရင်းအော့ဖ်အာရဂွန်]]
* [[အန်းဘိုလင်း]]
* [[ဂျိန်းဆေးမွား]]
* [[အန်းအော့ဖ်ကလိဗ်]]
* [[ကက်သရင်းဟောင်းဝက်]]
* [[ကက်သရင်းပါးရ်]]
{{endplainlist}}|issue={{startplainlist}}
* [[အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် မေရီ ၁ ဘုရင်မ]]
* [[ဟင်နရီဖစ်ဇွိုင်း]]''(တရားမဝင်သား)''
* [[အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် ပထမအဲလိဇဘက်ဘုရင်မ]]
* [[အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင်]]
{{endplainlist}}|issue-link=#Marriages and issue|issue-pipe=(among others)|house=[[တူဒါအိမ်တော်]]|father=[[အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်]]|mother=[[ယော့ခ်နယ်စားကတော်အဲလိဇဘက်]]|birth_date={{birth date|၁၄၉၁|၆|၂၈|df=yes}}|birth_place=[[Palace of Placentia|ဂရင်းနစ်နန်းတော်]], [[ဂရင်းနစ်]]|death_date={{death date and age|၁၅၄၇|၁|၂၈|၁၄၉၁|၆|၂၈|df=yes}}|death_place=[[ဝှိုက်ဟောလ်နန်းတော်]], လန်ဒန်|burial_date=၁၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၅၄၇|burial_place={{nowrap|[စိန့်ဂျော့်ခ်ဘုရားရှိခိုးကျောင်း, ဝင်ဆာရဲတိုက်]]}}|signature=HenryVIIISig.svg}}

'''အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်''' (၁၄၉၁ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၈ ရက် – ၁၅၄၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၈ ရက်) သည် ၁၅၀၉ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၂ ရက်မှစ၍ ၁၁၄၇ ခုနှစ် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ အင်္ဂလန်နှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံတို့၏ ဘုရင်ဖြစ်ခဲ့သည်။

ဟင်နရီကို ဂရင်းနစ် တွင် သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီးနှင့် ယော့ခ်မြို့စား အဲလစ်ဇဘက် တို့၏ ဒုတိယမြောက်သားအဖြစ် မွေးဖွားခဲ့သည်။ သူ၏ အစ်ကိုဖြစ်သူအိမ်ရှေ့စံမင်းသား အာသာ မှာ အရိုက်အရာ ဆက်ခံမည့်သူဖြစ်ပြီး စပိန်မင်းသမီး ကက်သရင်း အော့ဖ် အာရာဂွန် နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ အာသာသည် ၁၅၀၂ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး၊ ဟင်နရီသည် ၁၁၀၄ ခုနှစ်တွင် အိမ်ရှေ့စံမင်းသားအဖြစ် ခန့်အပ်ခံရကာ ၁၅၀၉ ခုနှစ် ဖခင်ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့ပြီး ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ကက်သရင်းနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ သူသည် နန်းစံသည့် ကာလအစောပိုင်းတွင် ရုပ်ရည်ချောမောပြီး ပညာတတ်ကာ အရည်အချင်းရှိသော ဘုရင်တစ်ပါးအဖြစ် ဖော်ပြခံခဲ့ရသည်။

ဟင်နရီသည် ကက်သရင်းနှင့် အိမ်ထောင်ရေးတွင် ကျေနပ်မှု မရှိတော့ဘဲ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး သတ္တမမြောက်ကလဲမန့် ထံသို့ အိမ်ထောင်ရေး ဖျက်သိမ်းပေးရန် အယူခံဝင်ခဲ့သည်။ ကလဲမန့်က ငြင်းပယ်ခဲ့သဖြင့် ကန်တာဘာရီ ဥက္ကဋ္ဌ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီး သောမတ်စ် ခရန်မာ  က ၁၅၃၃ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်ချာ့ချ်၏ အမြင်၌ အိမ်ထောင်ရေး ပျက်ပြားသွားပြီဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ ကလဲမင့်သည် ခရန်မာ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ကန့်ကွက်ခဲ့ပြီး ဟင်နရီအား ကက်သလစ်ချာ့ချ်မှ နှင်ထုတ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဟင်နရီသည် အက်ဖ် အော့ဖ် ဆူပရီမေစီ (အမြင့်မြတ်ဆုံးအာဏာပိုင် အက်ဥပဒေ) ကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး သူ့ကိုယ်သူ အင်္ဂလန်ချာ့ချ်၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်အဖြစ် တည်ထောင်ကာ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ အမိန့်နာခံမှုမှ သူ၏ တိုင်းနိုင်ငံများကို ကင်းလွတ်စေခဲ့သည်။ သူသည် ကက်သလစ် ဘုန်းကြီးကျောင်းများကို ဖျက်သိမ်းပြီး ၎င်းတို့၏ စည်းစိမ်ဥစ္စာများကို သိမ်းဆည်းခဲ့ကာ အင်္ဂလိပ် ပြန်လည်ပြုပြင်ရေး  ကို အထောက်အကူ ဖြစ်စေခဲ့သည်။

အင်္ဂလိပ်သမိုင်းတွင် အကြီးမြတ်ဆုံး ဘုရင်တစ်ပါးအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသော်လည်း ဟင်နရီသည် သူ၏ ဘဝအဆုံးပိုင်းတွင် ပိုမို၍ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သူ၊ အတ္တကြီးသူ၊ ရမ္မက်ကြီးသူနှင့် သံသယလွန်ကဲသူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူသည် အိမ်ထောင်ခြောက်ဆက်ပြုခဲ့ခြင်းကြောင့် လူသိများပြီး၊ အထူးသဖြင့် ပုရိသအမွေဆက်ခံသူ ရရှိရန်အတွက် ကက်သရင်း အော့ဖ် အာရာဂွန်နှင့် အိမ်ထောင်ရေးကို ဖျက်သိမ်းရန် ရေရှည်ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုကြောင့် ကျော်ကြားသည်။ သူသည် သူ၏ ဇနီးနှစ်ဦးဖြစ်သော အန်း ဘိုလင်း နှင့် ကက်သရင်း ဟောင်းဝပ် တို့ကို ခေါင်းဖြတ်သတ်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ အသက်ကြီးပိုင်းတွင် ဟင်နရီသည် အလွန်အမင်း ကိုယ်အလေးချိန်တက်လာပြီး မလှုပ်ရှားနိုင်တော့ဘဲ ၁၅၃၆ ခုနှစ် မြင်းပေါ်လှံထိုးပြိုင်ပွဲ မတော်တဆမှုကြောင့် ဖြစ်လာခဲ့သော ပုပ်စပ်ပြည်တည်နာ ခြေထောက်ဒဏ်ရာကို ခံစားခဲ့ရသည်။ သူသည် ဆီးချိုရောဂါ၊ ဖောရောင်ခြင်း နှင့် ကိုယ်တွင်းကလီစာများ ချို့ယွင်းခြင်းတို့ ခံစားခဲ့ရသည်ဟုလည်း ဆိုကြသည်။ သူ့ကို ဝင်းဆာ ရဲတိုက်ရှိ စိန့်ဂျော့ချ် ဝတ်ပြုဆောင်တွင် မြှုပ်နှံခဲ့ပြီး သူ၏ တစ်ဦးတည်းသော အသက်ရှင်ကျန်ရစ်သည့် သားတော် ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် က ထီးနန်းဆက်ခံခဲ့သည်။

== ဘဝအစောပိုင်းကာလ ==
ဟင်နရီကို ၁၄၉၁ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၈ ရက်တွင် ကင့်တ်နယ်  ဂရင်းနစ်ရှိ ပလက်စန်တီးယားနန်းတော် တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး၊သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် နှင့် ယော့ခ်မှ အဲလစ်ဇဘက် တို့၏ တတိယမြောက်ကလေးနှင့် ဒုတိယမြောက်သားတော် ဖြစ်သည်။ ဟင်နရီ၏ မွေးချင်း ၆ ယောက် (သို့မဟုတ် ၇ ယောက်) အနက် သူ၏အစ်ကိုဖြစ်သူ အိမ်ရှေ့စံမင်းသား အာသာ နှင့် ညီမများဖြစ်ကြသော မာဂရက် နှင့် မေရီ တို့ ၃ ဦးသာလျှင် ကလေးဘဝကို ကျော်ဖြတ်ကာ အသက်ရှင်ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ သူ့ကို နန်းတော်နှင့်နီးသော အော့ဗ်ဆားဗန့် ဖရန်စစ်စကန် ချာ့ချ်တွင် အိပ်ဇက်တာ၏ ဘုန်းတော်ကြီး ရစ်ချတ် ဖော့ခ်စ်  က ရေဖျန်းမင်္ဂလာ ပေးခဲ့သည်။

၁၄၉၃ ခုနှစ် အသက်နှစ်နှစ်အရွယ်တွင် ဟင်နရီသည် ဒိုဗာရဲတိုက်၏ အုပ်ချုပ်ရေးမှူး နှင့် ဆင့်ခ်ပို့စ်၏ အုပ်ချုပ်ရေးမင်းကြီး အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်။ ထို့နောက် အသက်သုံးနှစ်အရွယ်တွင် အင်္ဂလန်၏ စစ်သေနာပတိ နှင့် အိုင်ယာလန်၏ ဘုရင်ခံ အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရပြီး မကြာမီမှာပင် ဘာ့သ်သူရဲကောင်းအဖြစ် သူကောင်းပြုခံရသည်။ အခမ်းအနားအပြီး နောက်တစ်နေ့တွင် သူ့ကို ယော့ခ်နယ်စားကြီး အဖြစ် တိုးမြှင့်ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး၊ တစ်လခန့်အကြာတွင် စကော့တလန်နယ်စပ်စောင့်မင်းကြီး အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ၁၄၉၅ ခုနှစ် မေလတွင် သူ့ကို ဂါတာသူရဲကောင်းအဖွဲ့တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်ဘုရင်သည် ဝင်ငွေကောင်းသော ထိုထိပ်တန်းရာထူးနေရာများကို အခြားသော မျိုးရိုးကြီးမိသားစုများနှင့် ခွဲဝေမပေးဘဲ မိမိကိုယ်တိုင် စိတ်ကြိုက်ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ရန်အတွက် သူ၏ သားငယ်အား ယခုကဲ့သို့ ရာထူးများ ပေးအပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

ငယ်စဉ်က ဟင်နရီကို နန်းတွင်းထိန်းတော်ကြီး ဖြစ်သူ အဲလစ်ဇဘက်  နှင့် သူမ၏နောက် ဆက်ခံသူ အဲလစ်ဇဘက် ဒန်တန် (တို့၏ စောင့်ရှောက်မှုအောက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ဘုရင်ဖြစ်လာရန် မျှော်လင့်မထားခဲ့သဖြင့် သူ၏ရာထူးခန့်အပ်မှုများမှလွဲ၍ သူ၏ဘဝအစောပိုင်းအကြောင်းကို များစွာမသိရှိရသော်လည်း ထိပ်တန်းကျူတာများထံမှ ပထမတန်းစားပညာရေးကို ရရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ သူသည် လက်တင်ဘာသာနှင့် ပြင်သစ်ဘာသာကို ကျွမ်းကျင်စွာ ပြောဆိုနိုင်ခဲ့ပြီး အီတလီဘာသာစကားအချို့ကိုလည်း သင်ယူခဲ့သည်။

၁၅၀၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ဟင်နရီသည် သူ၏အစ်ကို အာသာနှင့် အာရာဂွန်ဘုရင် ဖာဒီနန် ဒုတိယမြောက်  ကက်စတီးလ်ဘုရင်မ ပထမအစ္စဘဲလား  တို့၏ အငယ်ဆုံးသမီးတော် ကက်သရင်းတို့၏ ထိမ်းမြားမင်္ဂလာ အခမ်းအနားများတွင် အရေးပါသောအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ယော့ခ်နယ်စားကြီးအနေဖြင့် ဟင်နရီသည် သူ၏ဖခင်၏ ဘုရင်တံဆိပ်တုံးကို သုံးစွဲခဲ့ပြီး ၎င်းကို ကွဲပြားစေရန် ဧရာမင်းတံဆိပ် သုံးချောင်းပါ အမှတ်အသားဖြင့် ခွဲခြားထားသည်။ ၁၅၀၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၉ ရက်တွင် သန့်ရှင်းသော ရောမအင်ပါယာ ဧကရာဇ် ပထမ မက်ဆီမီလီယံ က သူ့ကို ရွှေသိုးမွေးသူရဲကောင်းအဖြစ် ခန့်အပ်ကာ ထပ်မံဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။

၁၅၀၂ ခုနှစ်တွင် အာသာသည် ကက်သရင်းနှင့် လက်ထပ်ပြီး ရက်သတ္တပတ် ၂၀ မျှအကြာ အသက် ၁၅ နှစ်အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ အာသာ၏ကွယ်လွန်မှုကြောင့် သူ၏တာဝန်အားလုံးသည် ညီဖြစ်သူအပေါ်သို့ ကျရောက်လာခဲ့သည်။ အသက် ၁၀ နှစ်အရွယ် ဟင်နရီသည် ကွန်ဝေါနယ်စားကြီးအသစ် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ၁၅၀၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် အိမ်‌ရှေ့စံမင်းသားအသစ်နှင့် ချက်စတာနယ်စား ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သတ္တမ‌မြောက်ဟင်နရီဘုရင် သည် အာသာကွယ်လွန်ပြီးနောက်တွင်ပင် သူ၏ ဒုတိယသားကို တာဝန်အနည်းငယ်သာ ပေးခဲ့သည်။ ဟင်နရီငယ်လေးကို တင်းကျပ်စွာ စောင့်ကြည့်ခဲ့ပြီး လူအများရှေ့တွင် ထွက်လေ့မရှိပေ။ ရလဒ်အနေဖြင့် သူသည် ထီးနန်းကို ဆက်ခံသည့်အခါ &quot;ဘုရင်တစ်ပါး၏ တိကျခက်ခဲသော အတတ်ပညာရပ်များတွင် လေ့ကျင့်မှုမရှိဘဲ&quot; နန်းတက်ခဲ့ရသည်။

ဟင်နရီ သတ္တမမြောက်သည် မုဆိုးမဖြစ်ကျန်ခဲ့သော ကက်သရင်းနှင့် သူ၏သား ဟင်နရီတို့ကို လက်ထပ်ပေးရန် ကမ်းလှမ်းခြင်းဖြင့် အင်္ဂလန်နှင့် စပိန်တို့အကြား ထိန်းမြားမှုမဟာမိတ်ကို ခိုင်မြဲစေရန် ပြန်လည်ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် နှင့် ဘုရင်မ အစ္စဘဲလား နှစ်ဦးစလုံးသည် အာသာကွယ်လွန်ပြီး မကြာမီမှာပင် ထွက်ပေါ်လာသည့် ဤအကြံဉာဏ်ကို အလွန်စိတ်အားထက်သန်ခဲ့ကြသည်။ ၁၅၀၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၃ ရက်တွင် ၎င်းတို့၏ လက်ထပ်ပွဲအတွက် သဘောတူစာချုပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီး နှစ်ရက်အကြာတွင် စုလျားရစ်ပတ်ခဲ့ကြသည်။ အကယ်၍ လက်ထပ်ပွဲသည် ကက်သရင်းနှင့် သူမ၏အထိန်းတော်တို့ ပြောဆိုသကဲ့သို့ အတူမနေရသေးပါက ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ခွင့်ပြုချက်မှာ &quot;လူထုဂုဏ်သိက္ခာဆိုင်ရာ အတားအဆီး&quot; အတွက်သာ လိုအပ်မည်ဖြစ်သည်။ သို့သော် သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်နှင့် စပိန်သံအမတ်တို့သည် အတူတူနေထိုင်ခဲ့ပြီး ဖြစ်နိုင်ခြေကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားကာ &quot;သွေးသားတော်စပ်မှု&quot;ဆိုင်ရာ ပယ်ဖျက်ခွင့်ကို ရယူရန် စီစဉ်ခဲ့ကြသည်။ ဟင်နရီသည် ငယ်ရွယ်လွန်းသေးသဖြင့် အတူတူနေထိုင်ရန် မဖြစ်နိုင်သေးပေ။ ၁၅၀၄ ခုနှစ်တွင် အစ္စဘဲလား ကွယ်လွန်ခြင်းနှင့် ကက်စတီးလ်၏ ထီးနန်းဆက်ခံမှု ပြဿနာများကြောင့် ကိစ္စရပ်များ ရှုပ်ထွေးသွားခဲ့သည်။ ဖာဒီနန် ဒုတိယမြောက်က ကက်သရင်းကို အင်္ဂလန်တွင် ဆက်ရှိနေစေလိုသော်လည်း ဟင်နရီ သတ္တမမြောက်နှင့် ဖာဒီနန်တို့၏ ဆက်ဆံရေးမှာ ဆိုးရွားသွားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ကက်သရင်းသည် အချိန်အတန်ကြာ မရေမရာဖြစ်နေခဲ့ပြီး မင်းသားဟင်နရီသည် အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ်တွင် ထိုလက်ထပ်ပွဲကို ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ ဖာဒီနန်၏ ဖြေရှင်းချက်မှာ သူ၏သမီးကို သံအမတ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းဖြစ်ပြီး ၎င်းက ကက်သရင်းကို အင်္ဂလန်တွင် အကန့်အသတ်မရှိ ဆက်လက်နေထိုင်ခွင့် ရရှိစေခဲ့သည်။ ဘာသာရေးကိုင်းရှိုင်းသူဖြစ်သည့်အလျောက် ကက်သရင်းသည် ဟင်နရီ၏ ကန့်ကွက်မှုများရှိလင့်ကစား ဟင်နရီနှင့် လက်ထပ်ရခြင်းမှာ ဘုရားသခင်၏ အလိုတော်ဖြစ်သည်ဟု စတင်ယုံကြည်လာခဲ့သည်။

== နန်းစံစကာလ ==
သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် သည် ၁၅၀၉ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး အသက် ၁၇ နှစ်အရွယ် ဟင်နရီသည် ဘုရင်အဖြစ် ဆက်ခံခဲ့သည်။ မေလ ၁၀ ရက်တွင် ဖခင်၏ ရုပ်အလောင်းကို သင်္ဂြိုဟ်ပြီးနောက် မကြာမီမှာပင် ဟင်နရီသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ခွင့်ပြုချက်နှင့် မင်္ဂလာတင်တောင်းပစ္စည်း ပျောက်ဆုံးနေမှုဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်အချို့ မပြေလည်သေးဘဲ ကက်သရင်းနှင့် အမှန်တကယ် လက်ထပ်မည်ဖြစ်ကြောင်း ရုတ်တရက် ကြေညာခဲ့သည်။ ဘုရင်သစ်သည် ကက်သရင်းနှင့် လက်ထပ်ရန်မှာ သူ၏ဖခင်၏ သေခါနီး ဆန္ဒဖြစ်သည်ဟု အခိုင်အမာဆိုခဲ့သည်။ ဤအချက်သည် မှန်သည်ဖြစ်စေ၊ မှားသည်ဖြစ်စေ အဆင်ပြေခဲ့သည်။ ဧကရာဇ် မက်ဆီမီလီယံ ပထမမြောက်သည် သူ၏မြေးမတော် (ကက်သရင်း၏ တူမ) အယ်လီနာ  နှင့် ဟင်နရီတို့ကို လက်ထပ်ပေးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း ယခုအခါတွင် ပယ်ချခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဟင်နရီနှင့် ကက်သရင်းတို့၏ မင်္ဂလာပွဲကို အကျဉ်းချုံးကာ ၁၅၀၉ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၁ ရက်တွင် ဂရင်းနစ်ရှိ ဘုန်းကြီးကျောင်းတွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ကွန်စတန်တိုင်း သီဂရိတ် နှင့် ကင်းအာသာ (King Arthur) တို့၏ မျိုးရိုးဖြစ်သည်ဟု ဆိုကာ မိမိကိုယ်ကို ၎င်းတို့၏ ဆက်ခံသူအဖြစ် ရှုမြင်ခဲ့သည်။

၁၅၀၉ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၃ ရက်တွင် ဟင်နရီသည် ယခုအခါ အသက် ၂၃ နှစ်ရှိပြီဖြစ်သော ကက်သရင်းကို လန်ဒန်ရဲတိုက် မှ နောက်တစ်နေ့တွင် ကျင်းပမည့် ဘိသိက်ခံပွဲအတွက် ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း သို့ ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။ ၎င်းမှာ ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော ပွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး ဘုရင့်ဖြတ်သန်းရာ လမ်းတစ်လျှောက်တွင် ပန်းချီကားချပ်ကော်ဇောကြီးများနှင့် ကောင်းမွန်သော ပိတ်စများကို ခင်းကျင်းထားသည်။ အခမ်းအနားအပြီးတွင် ဝက်စ်မင်စတာခန်းမ၌ ကြီးကျယ်သော တည်ခင်းဧည့်ခံပွဲကြီးကို ကျင်းပခဲ့သည်။ ကက်သရင်းက သူမ၏ဖခင်ထံ စာရေးသားခဲ့သလိုပင် &quot;ကျွန်မတို့ရဲ့ အချိန်တွေကို စဉ်ဆက်မပြတ် ပွဲတော်တွေနဲ့ ဖြတ်သန်းနေပါတယ်&quot; ဟု ဆိုသည်။

သူ၏ ဘိသိက်ခံပွဲအပြီး နှစ်ရက်အကြာတွင် ဟင်နရီသည် သူ၏ဖခင်လက်ထက်က လူကြိုက်အနည်းဆုံး ဝန်ကြီးနှစ်ဦးဖြစ်သည့် ရစ်ချတ် အမ်ပဆန်  နှင့် အက်ဒမန် ဒတ်ဒလေ တို့ကို ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ ၎င်းတို့အား နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် စွဲချက်တင်ကာ ၁၅၁၀ ခုနှစ်တွင် ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံရေးအရ ကွပ်မျက်မှုများသည် ဟင်နရီအတွက် သူ၏လမ်းကို ပိတ်ဆို့ထားသူများကို ဖြေရှင်းရန် အဓိကနည်းဗျူဟာတစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ထိုဝန်ကြီးနှစ်ဦးက အဓမ္မတောင်းခံခဲ့သည်ဆိုသော ငွေအချို့ကို ပြန်လည်ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ဟင်နရီသည် ထီးနန်းကို ပြိုင်ဆိုင်လာနိုင်သည့် ယော့ခ်အနွယ်စု အပေါ် ထားရှိသော သဘောထားမှာ သူ၏ဖခင်ထက် ပိုမိုညှာတာခဲ့သည်။ ဒေါဆက်၏ ဒုတိယမြောက် မားကွစ် သောမတ်စ် ဂရေး အပါအဝင် သူ၏ဖခင်က ဖမ်းဆီးထားသူ အများအပြားကို လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးခဲ့သည်။ အချို့မှာမူ ပြန်လည်သင့်မြတ်ခြင်း မရှိခဲ့ဘဲ ဆပ်ဖော့ခ်၏ တတိယမြောက် နယ်စားကြီး အက်ဒမန် ဒီလာပိုး သည် သူ၏ညီဖြစ်သူ ရစ်ချတ်က ဘုရင်ကို ဆန့်ကျင်ဘက်ပြုခဲ့ခြင်းကြောင့် ၁၅၁၃ ခုနှစ်တွင် နောက်ဆုံး၌ ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

ဟင်နရီနှင့် လက်ထပ်ပြီးမကြာမီ ကက်သရင်းတွင် ကိုယ်ဝန်ရှိလာခဲ့သည်။ သူမသည် ၁၅၁၀ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၃၁ ရက်တွင် အသေမွေးသော သမီးမိန်းကလေးတစ်ဦးကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ကက်သရင်းသည် လေးလခန့်အကြာတွင် ပြန်လည်ကိုယ်ဝန်ရှိလာပြီး[၂၉] ၁၅၁၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် သားတော် ဟင်နရီကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ပထမကလေး ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည့် ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုအပြီးတွင် ဇနီးမောင်နှံနှစ်ဦးသည် သားယောက်ျားလေး ရရှိခဲ့သဖြင့် ဝမ်းမြောက်ခဲ့ကြပြီး ဝက်စ်မင်စတာ ပြိုင်ပွဲဟု လူသိများသော နှစ်ရက်ကြာ မြင်းပေါ်လှံထိုးပြိုင်ပွဲ အပါအဝင် အောင်ပွဲခံပွဲတော်များကို ကျင်းပခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ထိုကလေးငယ်သည် ခုနစ်ပတ်အကြာတွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ ကက်သရင်းသည် ၁၅၁၃ နှင့် ၁၅၁၅ ခုနှစ်တို့တွင် အသေမွေးသော သားတော်နှစ်ဦး ရှိခဲ့သော်လည်း ၁၅၁၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် သမီးတော် မေရီကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ဘုရင်နှင့် မိဖုရားတို့အကြား ဆက်ဆံရေးမှာ တင်းမာနေခဲ့သော်လည်း မေရီကို ဖွားမြင်ပြီးနောက် အနည်းငယ် ပြေလျော့သွားခဲ့သည်။

ဟင်နရီနှင့် ကက်သရင်းတို့၏ အိမ်ထောင်ရေးကို &quot;ထူးထူးခြားခြား ကောင်းမွန်ခဲ့သည်&quot; ဟု ဖော်ပြကြသော်လည်း ဟင်နရီသည် မောင်းမမိသံများ ထားရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ ၁၅၁၀ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် ဘက်ကင်ဟမ်၏ တတိယမြောက် နယ်စားကြီး အက်ဒဝပ် စတက်ဖို့ဒ် ၏ ညီမများဖြစ်ကြသော အဲလစ်ဇဘက်  သို့မဟုတ် ဟန်တင်ဒန်၏ ကောင့်တက်စ် အန်း ဟေစတင်းစ်  ထဲမှ တစ်ဦးနှင့် ဖောက်ပြန်ခဲ့ကြောင်း ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ ၁၅၁၆ ခုနှစ်မှစတင်ကာ သုံးနှစ်ခန့် အထင်ရှားဆုံးဖြစ်ခဲ့သော မောင်းမမှာ အဲလစ်ဇဘက် ဘလောင့်  ဖြစ်သည်။ ဘလောင့်သည် လုံးဝအငြင်းပွားဖွယ်မရှိသော မောင်းမနှစ်ဦးအနက် တစ်ဦးဖြစ်ပြီး အချို့က ၎င်းကို ခွန်အားဗလနှင့် ပြည့်စုံသော ဘုရင်ပျိုတစ်ပါးအတွက် နည်းပါးသည်ဟု ယူဆကြသည်။ဟင်နရီတွင် မောင်းမ မည်မျှရှိခဲ့သည်ကိုမူ အငြင်းပွားဆဲဖြစ်သည် - ဒေးဗစ် လုဒ်စ် က ဟင်နရီသည် &quot;အလွန်အကန့်အသတ်ရှိသော အတိုင်းအတာဖြင့်သာ&quot; မောင်းမများ ထားရှိခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်သော်လည်း အလစ်ဆန် ဝဲလ် ကမူ အခြားသော ဖောက်ပြန်မှုများစွာ ရှိခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်သည်။ကက်သရင်းက ကန့်ကွက်ခဲ့ကြောင်း မသိရပေ။ ၁၅၁၈ ခုနှစ်တွင် သူမသည် အခြားသမီးမိန်းကလေးတစ်ဦးနှင့် ထပ်မံကိုယ်ဝန်ရှိခဲ့သော်လည်း ၎င်းမှာလည်း အသေမွေးခဲ့သည်။

ဘလောင့်သည် ၁၅၁၉ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ဟင်နရီ၏ တရားမဝင် သားတော် ဟင်နရီ ဖစ်ဇ်ရွိုင်း  ကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ထိုသားငယ်ကို ၁၅၂၅ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ရစ်ချမွန်နယ်စားကြီး  အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ရာ အချို့က ၎င်းကို နောက်ဆုံးတွင် တရားဝင်အမွေဆက်ခံသူ ဖြစ်လာစေရန် လမ်းစတစ်ခုဟု ထင်မြင်ခဲ့ကြသည်။ ဖစ်ဇ်ရွိုင်းသည် ၁၅၃၃ ခုနှစ်တွင် မေရီ ဟောင်းဝပ်  နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သော်လည်း သုံးနှစ်အကြာတွင် သားသမီးမထွန်းကားဘဲ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ သူ ၁၅၃၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ကွယ်လွန်ချိန်၌ ပါလီမန်သည် သူ့ကို ဘုရင်ဖြစ်လာခွင့် ပေးနိုင်မည့် ဒုတိယမြောက် ထီးနန်းဆက်ခံမှု အက်ဥပဒေကို စဉ်းစားနေဆဲ ဖြစ်သည်။

== ပြင်သစ်နှင့် ဟက်စ်ဘတ်ချ်မင်းဆက်များ ==
၁၅၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံသည် ကန်ဘရိုင်းမဟာမိတ်အဖွဲ့ အတွင်း သန့်ရှင်းသော ရောမအင်ပါယာနှင့် ပျက်ပြယ်လွယ်သော မဟာမိတ်ဖွဲ့ကာ ဗင်းနစ်နိုင်ငံကို စစ်ပွဲဆင်နွှဲ အနိုင်ရရှိနေခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် သူ၏ဖခင်နှင့် ပြင်သစ်ဘုရင် ၁၂ ဆက်မြောက် လူဝီဘုရင်  တို့အကြား ရှိခဲ့သော ချစ်ကြည်ရေးကို ပြန်လည်ဆန်းသစ်ခဲ့ပြီး ဤကိစ္စသည် သူ၏ တိုင်ပင်ခံကောင်စီကို သဘောထားကွဲလွဲစေခဲ့သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ထိုအင်အားကြီးနှစ်နိုင်ငံ၏ ပေါင်းစည်းအင်အားနှင့် စစ်ဖြစ်ရပါက အလွန်တရာ ခက်ခဲမည်မှာ သေချာသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ထို့နောက်မကြာမီတွင် ဟင်နရီသည် အာရာဂွန်ဘုရင် ဒုတိယမြောက်ဖာဒီနန် နှင့် ပဋိညာဉ်စာချုပ်တစ်ခုကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ ၁၅၁၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဒုတိယမြောက်ဂျူးလီးယက် က ပြင်သစ်ဆန့်ကျင်ရေး သန့်ရှင်းသောမဟာမိတ်အဖွဲ့ ကို ဖွဲ့စည်းပြီးနောက် ဟင်နရီသည် ဖာဒီနန်၏ ဦးဆောင်မှုနောက်သို့လိုက်ကာ အင်္ဂလန်ကို ထိုမဟာမိတ်အဖွဲ့အသစ်ထဲသို့ သွတ်သွင်းခဲ့သည်။ ပြင်သစ်ကို အုပ်စိုးလိုသော ဟင်နရီ၏ အိပ်မက်များကို အကောင်အထည်ဖော်ရန်အတွက် အင်္ဂလန်အတွက် အကွီတန်း နယ်မြေကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန် နွေဦးရာသီတွင် အင်္ဂလိပ်-စပိန် ပူးတွဲတိုက်ခိုက်မှုတစ်ခုကို စတင်စီစဉ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၁၅၁၂ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် တရားဝင်စစ်ကြေညာပြီးနောက် ပြုလုပ်ခဲ့သော ထိုတိုက်ခိုက်မှုကို ဟင်နရီကိုယ်တိုင် ဦးဆောင်ခဲ့ခြင်းမရှိဘဲ ကြီးမားသောအရှုံးဖြင့် ပြီးဆုံးခဲ့သည်။ ဖာဒီနန်သည် ထိုစစ်ပွဲကို မိမိ၏ ကိုယ်ကျိုးစီးပွားအတွက်သာ အသုံးချခဲ့သဖြင့် အင်္ဂလိပ်-စပိန် မဟာမိတ်ဆက်ဆံရေး တင်းမာသွားခဲ့သည်။ သို့သော်ငြားလည်း ပြင်သစ်တို့သည် မကြာမီမှာပင် အီတလီမှ မောင်းထုတ်ခြင်းခံခဲ့ရပြီး ပြင်သစ်အပေါ် ထပ်မံအနိုင်ရရှိရန် နှစ်ဦးစလုံးက လိုလားနေကြသဖြင့် မဟာမိတ်အဖွဲ့မှာ ဆက်လက်တည်မြဲခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဟင်နရီသည် ဧကရာဇ် မက်ဆီမီလီယံ ကို သန့်ရှင်းသောမဟာမိတ်အဖွဲ့ထဲသို့ ဝင်ရောက်လာစေရန် စည်းရုံးနိုင်ခဲ့ခြင်းဖြင့် သံတမန်ရေးရာ အောင်မြင်မှုတစ်ခုကို ရယူနိုင်ခဲ့သည်။ အကယ်၍သာ လူဝီကို အနိုင်တိုက်နိုင်ပါက ဟင်နရီသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဂျူးလိယပ်ထံမှ ကတိပြုထားသော &quot;ပြင်သစ်၏ အခရစ်ယာန်အဖြစ်ဆုံးဘုရင်&quot; ဘွဲ့အပြင် ပါရီမြို့၌ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးကိုယ်တိုင် ဘိသိက်မြှောက်ပေးမည့် အခွင့်အရေးကိုပါ ထူးထူးခြားခြား အာမခံချက် ရရှိထားခဲ့သည်။

=== Catherine နှင့် လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ရန် ကြိုးပမ်းခြင်း ===
Catherine of Aragon နှင့် လက်ထပ်ထားစဉ် Henry သည် သူမ၏ '''အမျိုးသမီးအဖော် (lady-in-waiting)''' ဖြစ်သူ '''Mary Boleyn''' နှင့် ချစ်ကြိုက်ဆက်ဆံရေး ရှိခဲ့သည်။ Mary ၏ သားသမီးနှစ်ဦးဖြစ်သော '''Henry Carey''' နှင့် '''Catherine Carey''' တို့သည် Henry ၏ သားသမီးများဖြစ်နိုင်သည်ဟု ယူဆချက်များ ရှိခဲ့သော်လည်း ထိုအချက်ကို မည်သည့်အခါမျှ အတည်ပြုနိုင်ခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ Henry ဘုရင်သည် ထိုကလေးနှစ်ဦးကို '''Henry FitzRoy''' ကို အသိအမှတ်ပြုခဲ့သကဲ့သို့ အသိအမှတ်မပြုခဲ့ပေ။[60]

1525 ခုနှစ်တွင် Henry သည် မိမိအလိုရှိသော '''သားယောက်ျား အမွေဆက်ခံသူ''' ကို Catherine က မမွေးဖွားပေးနိုင်ခြင်းအပေါ် ပိုမိုစိတ်မရှည်လာခဲ့သည်။[61][62] ထိုအချိန်တွင် သူသည် Mary Boleyn ၏ ညီမဖြစ်သူ '''Anne Boleyn''' ကို စွဲလမ်းလာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က Anne သည် ဘုရင်မ၏ အဖွဲ့ထဲတွင် ပါဝင်နေသော ဆွဲဆောင်မှုရှိသည့် အမျိုးသမီးငယ်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။[63] သို့သော် Anne သည် Henry ၏ သွေးဆောင်မှုများကို ခုခံခဲ့ပြီး၊ သူမ၏အစ်မ Mary ကဲ့သို့ ဘုရင်၏ အချစ်မယား (''mistress'') ဖြစ်ရန် ငြင်းဆိုခဲ့သည်။[64]

ဤအခြေအနေအတွင်း Henry သည် မိမိ၏ မင်းဆက်အတွက် အမွေဆက်ခံသူတစ်ဦး ရရှိရန်နှင့် နန်းတွင်းတွင် '''“ဘုရင်၏ ကြီးမားသောကိစ္စ” (King's “great matter”)''' ဟု ခေါ်ဆိုလာသည့် ပြဿနာကို ဖြေရှင်းရန် နည်းလမ်းသုံးခုကို စဉ်းစားခဲ့သည်။ ပထမနည်းမှာ '''Henry FitzRoy''' ကို တရားဝင်သားအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ ထိုသို့လုပ်ရန် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ပါဝင်မှု လိုအပ်သကဲ့သို့ နောက်ပိုင်းတွင် စိန်ခေါ်မှုများလည်း ပေါ်ပေါက်နိုင်သည်။ ဒုတိယနည်းမှာ သူ၏သမီး '''Mary''' ကို အမြန်ဆုံး လက်ထပ်ပေးပြီး၊ သူမထံမှ မြေးသားတစ်ဦး ရရှိကာ Henry မသေဆုံးမီ တိုက်ရိုက်အမွေဆက်ခံနိုင်ရန် မျှော်လင့်ခြင်း ဖြစ်သည်။ သို့သော် Mary သည် Henry မသေဆုံးမီ ကိုယ်ဝန်ဆောင်နိုင်ရန် ဖြစ်နိုင်ခြေ နည်းသည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။ တတိယနည်းမှာ Catherine ကို တစ်နည်းနည်းဖြင့် ပယ်ဖျက်ပြီး ကလေးမွေးနိုင်သည့် အသက်အရွယ်ရှိ အခြားအမျိုးသမီးတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ အသက် ၃၄ နှစ်အရွယ် Henry အတွက် Anne နှင့် လက်ထပ်နိုင်မည့် အလားအလာကို မြင်လာသောကြောင့် တတိယနည်းလမ်းသည် နောက်ဆုံးတွင် အနှစ်သက်ဆုံးဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ မကြာမီတွင် အသက် ၄၀ ရှိလာပြီဖြစ်သော Catherine နှင့် မိမိ၏လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ရန်မှာ ဘုရင်၏ အဓိကဆန္ဒ ဖြစ်လာခဲ့သည်။[66][67]

လာမည့်နှစ်များအတွင်း Henry ၏ တိကျသော ရည်ရွယ်ချက်များနှင့် လှုံ့ဆော်မှုများအပေါ် သမိုင်းပညာရှင်များအကြား အမြင်တူညီမှု မရှိကြပေ။ အနည်းဆုံး သူ၏နန်းစံအစပိုင်းတွင် Henry သည် ဘာသာတရားကိုင်းရှိုင်းပြီး ကက်သလစ်ဘာသာရေးအကြောင်းကို ကောင်းစွာသိရှိသူ ဖြစ်ခဲ့သည်။ 1521 ခုနှစ်တွင် သူရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သော ''Assertio Septem Sacramentorum'' (“စက္ကမင် ခုနစ်ပါးကို ကာကွယ်ခြင်း”) စာအုပ်ကြောင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး Leo X ထံမှ '''Fidei Defensor''' (“ယုံကြည်ခြင်းကို ကာကွယ်သူ”) ဟူသော ဘွဲ့တံဆိပ်ကိုပင် ရရှိခဲ့သည်။[69]

ထိုစာအုပ်သည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ အာဏာအမြင့်ဆုံးဖြစ်မှုကို အခိုင်အမာ ကာကွယ်ထားသော်လည်း အခြေအနေအပေါ် မူတည်သည့် စကားလုံးများဖြင့် ရေးသားထားသည်။[69] Henry သည် ဒုတိယအကြိမ် လက်ထပ်ရန် ပိုမိုစိတ်အားထက်သန်လာချိန်တွင် ဤကိစ္စနှင့်ပတ်သက်၍ သူ၏အမြင်ကို မည်သည့်အချိန်တွင် ပြောင်းလဲခဲ့သည်ကို အတိအကျ မသိရပေ။ သို့သော် 1527 ခုနှစ်တွင် သူသည် Catherine ထံမှ သားယောက်ျားအမွေဆက်ခံသူ မရရှိခြင်းမှာ သူတို့၏ လက်ထပ်မှုသည် '''“ဘုရားသခင်၏အမြင်တွင် ကျိန်စာသင့်နေသောကြောင့်”''' ဖြစ်သည်ဟု မိမိကိုယ်တိုင် ယုံကြည်လာခဲ့သည်။[70]

အမှန်အားဖြင့် Catherine သည် သူ၏အစ်ကို Arthur ၏ ဇနီးဖြစ်ခဲ့ပြီး Catherine နှင့် လက်ထပ်ခြင်းအားဖြင့် Henry သည် '''Leviticus 20:21''' တွင် ဖော်ပြထားသည့် တားမြစ်ချက်ကို ဆန့်ကျင်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ထိုကျမ်းပိုဒ်ကို Thomas Cranmer က လက်ထပ်မှုကို အကျုံးမဝင်ကြောင်း ကြေညာရာတွင် အကြောင်းပြချက်တစ်ခုအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။[71] အခြားတစ်ဖက်တွင် '''Martin Luther''' ကမူ အစပိုင်းတွင် Henry ၏ လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ခြင်းကို ဆန့်ကျင်ခဲ့သည်။ သူ၏ သွန်သင်ချက်အရ သမ္မာကျမ်းစာသည် '''မယားများစွာယူခြင်း (polygamy)''' ကို ခွင့်ပြုထားသော်လည်း '''ကွာရှင်းခြင်း (divorce)''' ကို ခွင့်မပြုဟု ဆိုခဲ့ပြီး Henry အနေဖြင့် ဒုတိယဇနီးတစ်ဦး ထပ်ယူနိုင်သည်ဟု အစပိုင်းတွင် ပြောခဲ့သည်။[71]

ထိုအချိန်တွင် Henry သည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၌ ဤလက်ထပ်မှုအတားအဆီးကို ခွင့်ပြုဖယ်ရှားပေးနိုင်သည့် အာဏာမရှိဟု ယုံကြည်လာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် 1527 ခုနှစ်တွင် သူသည် '''Pope Clement VII''' ထံသို့ Catherine နှင့် မိမိ၏လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ထိုနည်းလမ်းသည် အနည်းဆုံး ပိုမိုပွင့်လင်းစွာ ဖီဆန်သည့် လမ်းကြောင်းတစ်ခုကို ရှောင်ရှားရန် ရည်ရွယ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။[68]

ကိစ္စကို လူသိရှင်ကြား ပြောဆိုလိုက်ခြင်းကြောင့် Catherine ကို သီလရှင်ကျောင်းသို့ ဝင်ရောက်နေထိုင်ရန် သို့မဟုတ် ငြိမ်သက်စွာ နေထိုင်ရန် ဆွဲဆောင်နိုင်မည့် မျှော်လင့်ချက်အားလုံး ပျောက်ဆုံးသွားခဲ့သည်။[72] Henry သည် သူ၏အတွင်းရေးမှူး '''William Knight''' ကို '''Holy See''' ထံသို့ တိုက်ရိုက်တောင်းဆိုရန် စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ထိုသူသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးထံမှ အမိန့်စာရရှိရန် ရည်ရွယ်၍ အဓိပ္ပာယ်နှစ်ခွဖြစ်အောင် ရေးသားထားသည့် မူကြမ်းတစ်စောင်ကို ယူဆောင်သွားခဲ့သည်။ သို့သော် Knight မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးသည် ထိုမျှလွယ်ကူစွာ လှည့်စား၍မရခဲ့ပေ။[73]

အခြားသော သံတမန်ရေးရာ ကြိုးပမ်းမှုများမှာ အင်္ဂလန်တွင် ဘာသာရေးတရားရုံးတစ်ခု ကျင်းပရန် စီစဉ်ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ထိုတရားရုံးတွင် Clement VII ၏ ကိုယ်စားလှယ် ပါဝင်မည်ဖြစ်သည်။ Clement သည် ထိုတရားရုံး ဖွဲ့စည်းရန် သဘောတူခဲ့သော်လည်း သူ၏ ကိုယ်စားလှယ် '''Lorenzo Campeggio''' ကို Henry ၏ဘက်မှ ဆုံးဖြတ်ပေးရန် အာဏာပေးရန် မည်သည့်အခါမျှ ရည်ရွယ်ချက်မရှိခဲ့ပေ။[73]

ဤဘက်လိုက်မှုသည် Emperor '''Charles V''' ထံမှ ဖိအားပေးမှုကြောင့် ဖြစ်နိုင်သော်လည်း ထိုဖိအားက Campeggio သို့မဟုတ် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးအပေါ် မည်မျှအထိ သက်ရောက်ခဲ့သည်ကို အတိအကျ မသိရပေ။ သက်သေများကို ကြားနာပြီး နှစ်လမပြည့်မီတွင် Clement သည် အမှုကို 1529 ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် Rome သို့ ပြန်လည်ခေါ်ယူခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ထိုအမှုသည် အင်္ဂလန်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာတော့မည် မဟုတ်ကြောင်း ထင်ရှားလာခဲ့သည်။[73]

လက်ထပ်မှု ပယ်ဖျက်နိုင်မည့် အခွင့်အရေး ဆုံးရှုံးသွားသောအခါ '''Cardinal Wolsey''' သည် အပြစ်တင်ခံရသည်။ 1529 ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် သူ့ကို ''praemunire'' ဖြင့် စွဲချက်တင်ခဲ့ပြီး၊ သူ၏ အာဏာနှင့်ဂုဏ်ကျက်သရေ ကျဆင်းမှုမှာ '''“ရုတ်တရက်ဖြစ်ပြီး လုံးဝကျဆင်းသွားခြင်း”''' ဖြစ်ခဲ့သည်။[73] Henry နှင့် ခဏတာ ပြန်လည်သင့်မြတ်ခဲ့ပြီး 1530 ခုနှစ် ပထမနှစ်ဝက်တွင် တရားဝင် ခွင့်လွှတ်ခြင်းပင် ရရှိခဲ့သော်လည်း 1530 ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ထပ်မံ၍ နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှု (''treason'') ဖြင့် စွဲချက်တင်ခံရသည်။ သို့သော် အမှုမစစ်ဆေးမီ သေဆုံးသွားခဲ့သည်။[73][75]

Henry ကိုယ်တိုင် အစိုးရအုပ်ချုပ်ရေးကို ခဏတာ တာဝန်ယူပြီးနောက်[76] '''Thomas More''' သည် Lord Chancellor နှင့် အဓိကဝန်ကြီးတာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ သူသည် ထက်မြက်ပြီး အရည်အချင်းရှိသူဖြစ်သော်လည်း ဘာသာရေးကိုင်းရှိုင်းသည့် ကက်သလစ်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး လက်ထပ်မှု ပယ်ဖျက်ရေးကို ဆန့်ကျင်သူလည်း ဖြစ်သည်။[77] သို့သော် အစပိုင်းတွင် ဘုရင်၏ မူဝါဒအသစ်ကို ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး Parliament တွင် Wolsey ကို ပြစ်တင်ဝေဖန်ခဲ့သည်။[78]

တစ်နှစ်အကြာတွင် Catherine ကို နန်းတွင်းမှ ဖယ်ရှားခဲ့ပြီး သူမ၏ အခန်းများကို Anne Boleyn အား ပေးအပ်ခဲ့သည်။ Anne သည် ထိုခေတ်အတွက် ပညာရေးအလွန်ကောင်းမွန်ပြီး ဉာဏ်ရည်ထက်မြက်သည့် အမျိုးသမီးတစ်ဦးဖြစ်ကာ '''Protestant Reformers''' များ၏ အယူအဆများကို စိတ်အားထက်သန်စွာ စိတ်ဝင်စားခဲ့သည်။ သို့သော် သူမကိုယ်တိုင် အမှန်တကယ် Protestant ဘာသာဝင်အဖြစ် ခိုင်မာစွာ ရပ်တည်ခဲ့ခြင်း ရှိ၊ မရှိမှာ သမိုင်းပညာရှင်များအကြား ယနေ့တိုင် အငြင်းပွားစရာ ဖြစ်နေဆဲဖြစ်သည်။[65]

Canterbury ဂိုဏ်းချုပ် '''William Warham''' သေဆုံးသောအခါ Anne ၏ သြဇာကြောင့် Henry သည် လက်ထပ်မှု ပယ်ဖျက်ရေးကို ယုံကြည်စိတ်ချစွာ ထောက်ခံသူ '''Thomas Cranmer''' ကို လစ်လပ်သွားသော ရာထူးတွင် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဘုရင်၏ ဘုရားကျောင်းနှင့်ပတ်သက်သော နောက်ထပ်အစီအစဉ်များကို မသိရှိသေးသော ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးကလည်း ထိုခန့်အပ်မှုကို အတည်ပြုခဲ့သည်။[79]

=== Anne Boleyn နှင့် လက်ထပ်ခြင်း ===
1532 ခုနှစ် ဆောင်းရာသီတွင် Henry သည် '''Calais''' တွင် '''Francis I''' နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့ပြီး မိမိ၏ လက်ထပ်မှုအသစ်အတွက် Francis ၏ ထောက်ခံမှုကို ရယူခဲ့သည်။ Calais မှ ပြန်လာပြီး '''Dover''' သို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် အသက် ၄၁ နှစ်ရှိ Henry နှင့် Anne တို့သည် လျှို့ဝှက်စွာ လက်ထပ်ပွဲတစ်ခု ကျင်းပခဲ့ကြသည်။[81]

မကြာမီ Anne ကိုယ်ဝန်ရှိလာပြီး 1533 ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ 25 ရက်နေ့တွင် London ၌ ဒုတိယအကြိမ် လက်ထပ်ပွဲ ကျင်းပခဲ့ကြသည်။ 1533 ခုနှစ် မေလ 23 ရက်နေ့တွင် Cranmer သည် '''Dunstable Priory''' တွင် ကျင်းပသော အထူးတရားရုံး၌ တရားသူကြီးအဖြစ် ထိုင်ပြီး Henry နှင့် Catherine of Aragon တို့၏ လက်ထပ်မှု တရားဝင်မှုကို ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ထိုနေ့တွင် Henry နှင့် Catherine တို့၏ လက်ထပ်မှုကို ပျက်ပြယ်ပြီး တရားမဝင်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ ငါးရက်အကြာ မေလ 28 ရက်နေ့တွင် Cranmer သည် Henry နှင့် Anne တို့၏ လက်ထပ်မှုကို တရားဝင်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။[82]

Catherine ၏ ဘုရင်မဘွဲ့ကို တရားဝင် ဖယ်ရှားပြီး Arthur ၏ မုဆိုးမအဖြစ် '''“Princess Dowager”''' ဟူသော ဘွဲ့ကိုသာ ပေးခဲ့သည်။ သူမ၏နေရာတွင် Anne သည် 1533 ခုနှစ် ဇွန်လ 1 ရက်နေ့တွင် ဘုရင်မအဖြစ် သရဖူဆောင်းခဲ့သည်။[83] ထိုနှစ် စက်တင်ဘာလ 7 ရက်နေ့တွင် ဘုရင်မ Anne သည် အချိန်မတိုင်မီ သမီးတစ်ဦး မွေးဖွားခဲ့သည်။ ထိုကလေးကို Henry ၏ မိခင် '''Elizabeth of York''' ကို ဂုဏ်ပြု၍ '''Elizabeth''' ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။[84]

လက်ထပ်ပြီးနောက် ကိစ္စများကို စနစ်တကျ တည်ငြိမ်အောင်လုပ်ဆောင်သည့် ကာလတစ်ခု ရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် '''Reformation Parliament''' က ဥပဒေများစွာကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး ကျန်ရှိနေသေးသော ပြဿနာများအတွက် ဖြေရှင်းချက်များ ရှာဖွေခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုအသစ်များကို စိန်ခေါ်မှုများမှ ကာကွယ်ရန်၊ ပြည်သူများအနေဖြင့် ထိုပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ၏ တရားဝင်မှုကို ယုံကြည်လာစေရန်နှင့် ဆန့်ကျင်သူများကို ဖော်ထုတ်အရေးယူရန်လည်း ရည်ရွယ်ခဲ့သည်။[85]

'''Canon law''' ကို Cranmer နှင့် အခြားသူများက အကျယ်တဝင့် ကိုင်တွယ်ခဲ့သော်လည်း ဤဥပဒေများကို '''Thomas Cromwell''', '''Thomas Audley''', '''Thomas Howard, 3rd Duke of Norfolk''' နှင့် Henry ကိုယ်တိုင်ကပင် အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့ကြသည်။[86] ဤလုပ်ငန်းစဉ် ပြီးဆုံးသောအခါ 1532 ခုနှစ် မေလတွင် Thomas More သည် Lord Chancellor ရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့ပြီး Cromwell သည် Henry ၏ အဓိကဝန်ကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။[87]

'''Act of Succession 1533''' အရ Catherine ၏ သမီး Mary ကို တရားမဝင်သားသမီးအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး၊ Henry နှင့် Anne တို့၏ လက်ထပ်မှုကို တရားဝင်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ Anne ၏ သားသမီးများကိုလည်း နန်းဆက်ခံမည့် အစီအစဉ်တွင် နောက်တစ်ဆင့်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။[88]

1534 ခုနှစ် '''Acts of Supremacy''' အရ Parliament သည် ဘုရင်ကို '''အင်္ဂလန်နိုင်ငံရှိ ဘုရားကျောင်း၏ အကြီးအကဲ''' အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။ ထို့အပြင် 1532 ခုနှစ် '''Act in Restraint of Appeals''' နှင့်အတူ Rome သို့ အယူခံဝင်ခွင့်ကိုလည်း ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။[89] ထိုအချိန်မှသာ Pope Clement VII သည် ဘုရင်နှင့် Cranmer ကို '''အရပ်ဘက်ဘာသာရေးအဖွဲ့မှ ဖယ်ရှားခြင်း (excommunication)''' ပြုလုပ်ရန် အရေးယူခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုအမိန့်သည် နောက်ပိုင်းအချိန်အထိ တရားဝင် မဖြစ်ခဲ့ပေ။

ဘုရင်နှင့် ဘုရင်မတို့သည် သူတို့၏ အိမ်ထောင်ရေးဘဝကို မနှစ်သက်ကြပေ။ အေးချမ်းပြီး ချစ်ခင်ကြသည့် အချိန်များလည်း ရှိခဲ့သော်လည်း Anne သည် မိမိထံမှ မျှော်လင့်ထားသည့် နာခံပြီး ခေါင်းငုံ့နေသော ဇနီးအဖြစ် နေထိုင်ရန် ငြင်းဆိုခဲ့သည်။ သူမ၏ တက်ကြွမှုနှင့် ကိုယ်ပိုင်အမြင်ကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ထုတ်ဖော်တတ်သည့် ဉာဏ်ရည်က သူမကို လျှို့ဝှက်ချစ်သူအဖြစ် ဆွဲဆောင်မှုရှိစေခဲ့သော်လည်း ဘုရင်မအဖြစ် အများအားဖြင့် အခမ်းအနားများကိုသာ ဆောင်ရွက်ရသည့် အခန်းကဏ္ဍအတွက်မူ သူမကို လွတ်လပ်လွန်းသူ ဖြစ်စေခဲ့ပြီး ရန်သူများစွာကိုလည်း ရရှိစေခဲ့သည်။

Henry ကလည်း Anne ၏ အမြဲတမ်း စိတ်တိုဒေါသထွက်တတ်မှုနှင့် ပြင်းထန်သော စိတ်နေစိတ်ထားကို မကြိုက်တော့ပေ။ 1534 ခုနှစ်တွင် Anne ကိုယ်ဝန်မရှိဘဲ ဖြစ်သွားခြင်း သို့မဟုတ် ကိုယ်ဝန်ပျက်ကျခြင်း ဖြစ်ပြီးနောက် Henry သည် သူမက သားယောက်ျားတစ်ဦး မမွေးပေးနိုင်ခြင်းကို သစ္စာဖောက်မှုတစ်ခုအဖြစ် မြင်လာခဲ့သည်။ 1534 ခုနှစ် Christmas ကာလကတည်းက Henry သည် Anne ထံမှ ခွဲထွက်ပြီး Catherine ထံသို့ ပြန်သွားရန် မလိုအပ်ဘဲ မည်သို့ လုပ်ဆောင်နိုင်မည်ကို Cranmer နှင့် Cromwell တို့နှင့် ဆွေးနွေးနေခဲ့သည်။[96]

1535 ခုနှစ်တွင် Henry သည် '''Madge Shelton''' နှင့် ချစ်ကြိုက်ဆက်ဆံရေးရှိခဲ့သည်ဟု အစဉ်အလာအားဖြင့် ယူဆကြသော်လည်း သမိုင်းပညာရှင် '''Antonia Fraser''' က Henry သည် အမှန်တကယ်တွင် Madge ၏ ညီမဖြစ်သူ '''Mary Shelton''' နှင့် ဆက်ဆံရေးရှိခဲ့သည်ဟု ဆိုထားသည်။[34]

Henry ၏ ဘာသာရေးမူဝါဒများကို ဆန့်ကျင်မှုများကို အစပိုင်းတွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံအတွင်း လျင်မြန်စွာ ဖိနှိပ်ခဲ့သည်။ '''Carthusian Martyrs''' များထဲမှ ဘုန်းတော်ကြီးအချို့ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီး အခြားသူများစွာကိုလည်း လူအများရှေ့တွင် အပြစ်ပေးအရှက်ခွဲခဲ့သည်။[97]

အထင်ရှားဆုံး ဆန့်ကျင်သူများထဲတွင် '''John Fisher''', Rochester ဘုန်းတော်ကြီးနှင့် '''Thomas More''' တို့ ပါဝင်ခဲ့သည်။ သူတို့နှစ်ဦးစလုံးသည် ဘုရင်အား '''Oath of Supremacy''' ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုရန် ငြင်းဆိုခဲ့ကြသည်။[97] အဲဒီအချိန်တွင် Henry နှင့် Cromwell တို့သည် သူတို့နှစ်ဦးကို သတ်ရန် မရည်ရွယ်သေးဘဲ မိမိတို့၏အမြင်ကို ပြောင်းလဲကာ အသက်ရှင်လွတ်မြောက်ရန် မျှော်လင့်ခဲ့ကြသည်။

Fisher သည် Henry ကို ဘုရားကျောင်း၏ အမြင့်ဆုံးအကြီးအကဲအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုရန် ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ငြင်းဆိုခဲ့သည်။ More ကမူ '''Treasons Act 1534''' ကို ပွင့်လင်းစွာ ချိုးဖောက်ခြင်းမရှိစေရန် သတိထားခဲ့သည်။ ထိုဥပဒေသည် နောက်ပိုင်းဥပဒေများနှင့် မတူဘဲ တိတ်ဆိတ်နေခြင်းကိုသာ အပြစ်မဖြစ်စေခဲ့ပေ။ သို့သော် နောက်ပိုင်းတွင် သူတို့နှစ်ဦးစလုံးကို နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် ပြစ်မှုထင်ရှားစေခဲ့သည်။ More ကို '''Richard Rich''' နှင့် ပြောဆိုခဲ့သော စကားဝိုင်းတစ်ခုတည်းကို သက်သေအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ပြီး၊ Fisher နှင့် More နှစ်ဦးစလုံးကို 1535 ခုနှစ် နွေရာသီတွင် သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။[97]

ထိုဖိနှိပ်မှုများနှင့် '''Suppression of Religious Houses Act 1535''' တို့ကြောင့် Henry ၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို ပိုမိုကျယ်ပြန့်စွာ ဆန့်ကျင်မှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ထိုအထဲတွင် 1536 ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ၌ အင်္ဂလန်မြောက်ပိုင်းတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော '''Pilgrimage of Grace''' ဟုခေါ်သည့် အကြီးစားအုံကြွမှုလည်း ပါဝင်သည်။[98]

သူပုန်ပေါင်း ၂၀,၀၀၀ မှ ၄၀,၀၀၀ ခန့်ကို '''Robert Aske''' နှင့် မြောက်ပိုင်းအထက်တန်းလွှာအဖွဲ့ဝင်အချို့က ဦးဆောင်ခဲ့ကြသည်။[99] Henry သည် သူပုန်များကို လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးမည်ဟု ကတိပြုပြီး သူတို့တင်ပြခဲ့သော ပြဿနာများအတွက် ကျေးဇူးတင်ကြောင်း ပြောခဲ့သည်။ Aske က သူပုန်များအနေဖြင့် အောင်မြင်ခဲ့ပြီဖြစ်သောကြောင့် လူစုခွဲပြီး အိမ်ပြန်နိုင်ကြောင်း ပြောခဲ့သည်။[100]

သို့သော် Henry သည် သူပုန်များကို နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်များအဖြစ် မြင်ခဲ့ပြီး မိမိပေးခဲ့သည့် ကတိကို လိုက်နာရန် မလိုဟု ယူဆခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် Henry ၏ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ကမ်းလှမ်းမှုအပြီးတွင် နောက်ထပ် အကြမ်းဖက်မှုများ ဖြစ်ပွားလာသောအခါ သူသည် မိမိ၏ ကတိကို အလျင်အမြန် ပြန်လည်ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။[101] Aske အပါအဝင် ခေါင်းဆောင်များကို ဖမ်းဆီးပြီး နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။ စုစုပေါင်း သူပုန် ၂၀၀ ခန့်ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီး ထိုအုံကြွမှုများ အဆုံးသတ်သွားခဲ့သည်။[102]

=== Anne Boleyn ကို ကွပ်မျက်ခြင်း ===
1536 ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ 8 ရက်နေ့တွင် Catherine of Aragon သေဆုံးသွားကြောင်း သတင်းသည် ဘုရင်နှင့် ဘုရင်မထံ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ နောက်တစ်နေ့တွင် Henry သည် အဝတ်အစားအားလုံးကို အဝါရောင်ဝတ်ဆင်ပြီး သူ၏ဦးထုပ်တွင် အဖြူရောင်အမွေးတစ်ချောင်း ထည့်ဆင်ထားခဲ့သည်။[103]

ဘုရင်မ Anne သည် ထိုအချိန်တွင် ကိုယ်ဝန်ရှိနေပြီး သားယောက်ျား မမွေးနိုင်ပါက အကျိုးဆက်များ ရှိလာနိုင်ကြောင်း သူမ သိရှိခဲ့သည်။ ထိုလအတွင်း Henry သည် မြင်းစီးပြိုင်ပွဲတစ်ခုတွင် မြင်းပေါ်မှ ပြုတ်ကျပြီး ပြင်းထန်စွာ ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ အချိန်အတော်ကြာ သူ၏အသက်အန္တရာယ်ရှိနေသည်ဟု ထင်မြင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုမတော်တဆမှုသတင်းကို ဘုရင်မ Anne သိရှိသောအခါ ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်သွားပြီး ကိုယ်ဝန် ၁၅ ပတ်ခန့်ရှိသော သားယောက်ျားကလေးကို ကိုယ်ဝန်ပျက်ကျခဲ့သည်။ ထိုနေ့မှာပင် Catherine ၏ ဈာပနကို ကျင်းပနေသည့် 1536 ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ 29 ရက်နေ့ ဖြစ်သည်။[104]

သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ အများစုက ဤကိုယ်ရေးကိုယ်တာ ဆုံးရှုံးမှုသည် ထိုတော်ဝင်အိမ်ထောင်ရေး အဆုံးသတ်ရန် အစပြုသည့် အဖြစ်အပျက် ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။[105]

Boleyn မိသားစုသည် Privy Council တွင် အရေးပါသော ရာထူးများကို ဆက်လက်ရရှိထားသော်လည်း Anne တွင် ရန်သူများစွာ ရှိခဲ့သည်။ ထိုအထဲတွင် '''Charles Brandon, 1st Duke of Suffolk''' လည်း ပါဝင်သည်။ သူမ၏ ဦးလေးဖြစ်သူ '''Duke of Norfolk''' ပင်လျှင် သူမ၏ အာဏာအသုံးချသည့်ပုံစံကို စိတ်ပျက်လာခဲ့သည်။[106]

Boleyn မိသားစုသည် ပြင်သစ်ကို Emperor Charles V ထက် မဟာမိတ်အဖြစ် ပိုမိုနှစ်သက်ခဲ့သော်လည်း Henry ၏ မျက်နှာသာပေးမှုမှာ Charles ဘက်သို့ ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ ထိုအပြောင်းအလဲမှာ Cromwell ၏ သြဇာကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်ပြီး Boleyn မိသားစု၏ သြဇာကို ထိခိုက်စေခဲ့သည်။[106]

Anne ကို ဆန့်ကျင်သူများထဲတွင် Princess Mary နှင့် ပြန်လည်သင့်မြတ်ရန် ထောက်ခံသူများလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထိုအုပ်စုထဲတွင် Catherine ၏ ယခင်ထောက်ခံသူများလည်း ပါဝင်ပြီး Mary သည် ထိုအချိန်တွင် အရွယ်ရောက်လာပြီ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဒုတိယအကြိမ် လက်ထပ်မှု ပယ်ဖျက်ရေးသည် ယခုအခါ အမှန်တကယ် ဖြစ်နိုင်သည့် အခြေအနေ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သို့သော် Anne ကို သတ်ဖြတ်နိုင်ရန် နည်းလမ်းရှာဖွေခဲ့ခြင်းမှာ Cromwell ၏ Boleyn မိသားစုဆန့်ကျင်ရေး သြဇာကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု အများအားဖြင့် ယူဆကြသော်လည်း ယင်းအချက်ကို သမိုင်းပညာရှင်များက ဆွေးနွေးနေဆဲ ဖြစ်သည်။[107][108]

Anne ၏ နောက်ဆုံး ကိုယ်ဝန်ပျက်ကျမှုမှ ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာပြီး မကြာမီတွင် သူမ၏ ကျဆုံးမှု စတင်ခဲ့သည်။ ထိုကျဆုံးမှုသည် ပူးပေါင်းကြံစည်မှု၊ အိမ်ထောင်ဖောက်ပြန်မှု သို့မဟုတ် စုန်းအတတ်နှင့်ပတ်သက်သော စွပ်စွဲချက်များထဲမှ မည်သည့်အချက်ကြောင့် အဓိကဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်ဆိုသည်မှာ သမိုင်းပညာရှင်များအကြား ယနေ့တိုင် အငြင်းပွားနေဆဲ ဖြစ်သည်။[65]

သူမ၏ အာဏာနှင့်မျက်နှာသာ ကျဆင်းလာသည့် အစောပိုင်းလက္ခဏာများထဲတွင် ဘုရင်၏ မယ်တော်အသစ်ဖြစ်လာသော အသက် ၂၈ နှစ်အရွယ် '''Jane Seymour''' ကို အခန်းအသစ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ပေးခြင်းနှင့် Anne ၏ အစ်ကို '''George Boleyn''' အား '''Order of the Garter''' ချီးမြှင့်ရန် ငြင်းဆိုပြီး ထိုအစား '''Nicholas Carew''' ကို ချီးမြှင့်ခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။[109][110]

1536 ခုနှစ် ဧပြီ 30 ရက်မှ မေလ 2 ရက်အတွင်း George Boleyn အပါအဝင် အမျိုးသားငါးဦးကို နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက် အိမ်ထောင်ဖောက်ပြန်မှုဖြင့် ဖမ်းဆီးခဲ့ပြီး ဘုရင်မနှင့် လိင်ဆက်ဆံခဲ့ကြသည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့သည်။ Anne ကိုလည်း နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက် အိမ်ထောင်ဖောက်ပြန်မှုနှင့် အစ်ကိုဖြစ်သူနှင့် လိင်ဆက်ဆံမှု (''incest'') ဖြင့် စွပ်စွဲကာ ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။

သူတို့အပေါ်ရှိ သက်သေများမှာ ခိုင်မာမှုမရှိသော်လည်း စွပ်စွဲခံရသူများကို အပြစ်ရှိကြောင်း ဆုံးဖြတ်ကာ သေဒဏ်ချမှတ်ခဲ့သည်။ 1536 ခုနှစ် မေလ 17 ရက်နေ့တွင် Henry နှင့် Anne တို့၏ လက်ထပ်မှုကို Archbishop Cranmer က '''Lambeth Palace''' တွင် ပယ်ဖျက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး စွပ်စွဲခံထားရသော အမျိုးသားများကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။[111][112]

Cranmer သည် လက်ထပ်မှု ပယ်ဖျက်ရန် တရားဝင်အကြောင်းပြချက် ရှာဖွေရာတွင် အခက်အခဲရှိခဲ့ပုံရပြီး Henry နှင့် Anne ၏ အစ်မ Mary တို့အကြား ယခင်က ဆက်ဆံရေးရှိခဲ့ခြင်းကို အခြေခံခဲ့နိုင်သည်။ Canon law အရ ထိုသို့သော ဆက်နွှယ်မှုသည် Henry နှင့် Anne တို့၏ လက်ထပ်မှုကိုလည်း တားမြစ်ထားသည့် ဆွေမျိုးဆက်နွှယ်မှုအဆင့်အတွင်း ကျရောက်စေပြီး ထိုလက်ထပ်မှုကို အကျုံးမဝင်စေခဲ့သည်။[113]

1536 ခုနှစ် မေလ 19 ရက်နေ့ နံနက် ၈ နာရီတွင် Anne ကို '''Tower Green''' တွင် သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။[114]

=== Jane Seymour နှင့် လက်ထပ်ခြင်း၊ ပြည်တွင်းနှင့် နိုင်ငံခြားရေးရာများ ===
Anne သတ်ဖြတ်ခံရပြီး နောက်တစ်နေ့တွင် အသက် ၄၅ နှစ်ရှိ Henry သည် ယခင်ဘုရင်မ၏ အမျိုးသမီးအဖော်များထဲမှ တစ်ဦးဖြစ်သူ '''Jane Seymour''' နှင့် စေ့စပ်ခဲ့သည်။[115] ဆယ်ရက်အကြာတွင် သူတို့နှစ်ဦးသည် London ရှိ '''Palace of Whitehall''' တွင် Anne ၏ အခန်းထဲ၌ '''Winchester ဘုန်းတော်ကြီး Stephen Gardiner''' က ဦးဆောင်ပေးသော လက်ထပ်ပွဲဖြင့် လက်ထပ်ခဲ့ကြသည်။[116]

1536 ခုနှစ်တွင် Henry သည် '''Laws in Wales Act 1535''' ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး Wales ကို တရားဝင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံနှင့် ပေါင်းစည်းကာ အင်္ဂလန်နှင့် Wales ကို နိုင်ငံတစ်ခုတည်းအဖြစ် ပေါင်းစည်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် '''Second Succession Act''' (Succession to the Crown Act 1536) ကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး Jane မှ Henry ရရှိမည့် သားသမီးများကို နန်းဆက်ခံရေးအတွက် နောက်တစ်ဆင့်တွင် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ Mary နှင့် Elizabeth တို့ကိုလည်း တရားမဝင်သားသမီးများအဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နန်းဆက်ခံခွင့်မှ ဖယ်ရှားခဲ့သည်။ Henry တွင် နောက်ထပ်သားသမီးမရှိပါက မိမိ၏ဆန္ဒစာ (''will'') ထဲတွင် နန်းဆက်ခံမည့် အစီအစဉ်ကို ထပ်မံသတ်မှတ်ရန် ဘုရင်အား အာဏာပေးခဲ့သည်။[117]

1537 ခုနှစ် အောက်တိုဘာ 12 ရက်နေ့တွင် Jane သည် သားယောက်ျားတစ်ဦး မွေးဖွားခဲ့ပြီး နောင်တွင် '''Edward VI''' ဖြစ်လာမည့် '''Prince Edward''' ဖြစ်သည်။[118] မွေးဖွားမှုမှာ ခက်ခဲခဲ့ပြီး Queen Jane သည် 1537 ခုနှစ် အောက်တိုဘာ 24 ရက်နေ့တွင် ရောဂါပိုးဝင်ခြင်းကြောင့် သေဆုံးခဲ့ကာ Windsor တွင် မြှုပ်နှံခဲ့သည်။[119]

Edward မွေးဖွားသည့်အခါ ရှိခဲ့သော ဝမ်းမြောက်ပျော်ရွှင်မှုသည် ဝမ်းနည်းခြင်းအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားခဲ့သော်လည်း အချိန်ကြာလာမှသာ Henry သည် သူ၏ဇနီးကို တမ်းတလာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် Henry သည် ထိုအဖြစ်အပျက်၏ ထိတ်လန့်မှုမှ လျင်မြန်စွာ ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာခဲ့သည်။ Henry အတွက် နောက်ထပ်ဇနီးတစ်ဦး ရှာဖွေရန် ချက်ချင်းစီစဉ်ခဲ့ကြပြီး Cromwell နှင့် Privy Council တို့၏ တောင်းဆိုမှုကြောင့် ဥရောပတိုက်ရှိ မင်းသမီးများကို အဓိကထား ရှာဖွေခဲ့ကြသည်။[120][121]

1538 ခုနှစ်တွင် Cromwell သည် Charles V နှင့် လျှို့ဝှက်စာချုပ်တစ်ခုအတွက် ဆွေးနွေးနေစဉ် မင်းဆက်ဆိုင်ရာ လက်ထပ်ပွဲများစွာကို အဆိုပြုခဲ့သည်။ Mary သည် '''Portugal ဘုရင် John III''' ၏ သားတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်မည်၊ Elizabeth သည် '''Hungary ဘုရင် Ferdinand I''' ၏ သားတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်မည်၊ ကလေးငယ် Edward သည် Charles ၏ သမီးတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်မည်ဟု အဆိုပြုခဲ့သည်။ မုဆိုးဖိုဖြစ်နေသော Henry သည် '''Christina of Denmark, Dowager Duchess of Milan''' နှင့် လက်ထပ်ရန်လည်း အဆိုပြုခဲ့သည်။[122]

သို့သော် Charles နှင့် Francis တို့ 1539 ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ငြိမ်းချမ်းရေးရရှိပြီးနောက် Henry သည် ပိုမိုသံသယကြီးလာခဲ့သည်။ ထိုအခြေအနေမှာ Cromwell က သူ၏ လျှို့ဝှက်သတင်းထောက်အကြီးအကဲအဖြစ် နိုင်ငံတော်အပေါ် ဖြစ်နိုင်သည့် ခြိမ်းခြောက်မှုများ—အမှန်တကယ်ဖြစ်စေ၊ စိတ်ကူးဖြင့်ဖြစ်စေ၊ သေးငယ်သည်ဖြစ်စေ၊ ကြီးမားသည်ဖြစ်စေ—ကို အမြဲတမ်း စာရင်းပြုစုတင်ပြနေခြင်းကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်သည်။[123]

ဘုန်းကြီးကျောင်းများ ဖျက်သိမ်းခြင်းမှ ရရှိသော ငွေကြေးများဖြင့် Henry သည် ကမ်းရိုးတန်းကာကွယ်ရေးခံတပ်များ အများအပြား တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ပြင်သစ်နှင့် ဂျာမန်တို့၏ ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်မှု ဖြစ်လာပါက အသုံးပြုရန် ငွေကြေးအချို့ကိုလည်း သီးသန့်ထားရှိခဲ့သည်။[124]

=== Anne of Cleves နှင့် လက်ထပ်ခြင်း ===
အခြေအနေများကို စဉ်းစားပြီးနောက် Cromwell သည် အသက် ၂၅ နှစ်အရွယ် '''Anne''' ကို အကြံပြုခဲ့သည်။ သူမသည် '''William, Duke of Jülich-Cleves-Berg''' ၏ ညီမဖြစ်ပြီး၊ Roman Catholic များက အင်္ဂလန်ကို တိုက်ခိုက်လာပါက အရေးပါသော မဟာမိတ်တစ်ဦး ဖြစ်လာနိုင်သည်ဟု ယူဆခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ထို Duke သည် Lutheranism နှင့် Catholicism နှစ်မျိုးအကြား ရပ်တည်နေသူ ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။[125]

အခြား ဖြစ်နိုင်သော သတို့သမီးများထဲတွင် Christina of Denmark၊ '''Anna of Lorraine'''၊ '''Louise of Guise''' နှင့် '''Amalia of Cleves''' တို့ ပါဝင်ခဲ့သည်။ '''Hans Holbein the Younger''' ကို Cleves သို့ စေလွှတ်ပြီး ဘုရင်အတွက် Anne ၏ ပုံတူပန်းချီ ဆွဲစေခဲ့သည်။[126]

Holbein သည် Anne ကို အလွန်လှပအောင် ပုံဖော်ရေးဆွဲခဲ့သည်ဟု ယူဆချက်များ ရှိခဲ့သော်လည်း ပိုမိုဖြစ်နိုင်ခြေရှိသည်မှာ ထိုပုံတူသည် Anne ၏ အမှန်တကယ်ပုံပန်းသဏ္ဍာန်ကို မှန်ကန်စွာ ဖော်ပြထားခြင်း ဖြစ်သည်။ Holbein သည် ထိုပုံတူပြီးနောက်လည်း နန်းတွင်းတွင် မျက်နှာသာပေးခံနေရဆဲ ဖြစ်သည်။[127]

Holbein ၏ ပုံတူကို မြင်ပြီးနောက်၊ နန်းတွင်းအရာရှိများက Anne အကြောင်း ချီးကျူးပြောဆိုခဲ့ကြသဖြင့် အသက် ၄၉ နှစ်ရှိ ဘုရင်သည် Anne နှင့် လက်ထပ်ရန် သဘောတူခဲ့သည်။[128]

သို့သော် Henry သည် Anne ကို ကိုယ်တိုင်တွေ့သောအခါ သူမ၏ ပုံပန်းသဏ္ဍာန်ကို အလွန်စိတ်ပျက်ခဲ့သည်။ ဘုရင်သည် အံ့အားသင့်သွားပြီး သူ၏ နန်းတွင်းအရာရှိများကို '''“ပန်းချီကားနဲ့ သတင်းတွေအရ ကျွန်တော့်ကို ပြထားသလိုမျိုး သူမမှာ ဘာမှ မတွေ့ရဘူး။ လူတွေက သူမကို ဒီလောက်ချီးကျူးခဲ့ကြတာအတွက် ရှက်မိတယ်၊ သူမကိုလည်း မချစ်ဘူး”''' ဟု ပြောခဲ့သည်ဟု မှတ်တမ်းများတွင် ဖော်ပြထားသည်။[36]

သို့သော် Henry ၏ ကန့်ကွက်မှုများ ရှိနေသော်လည်း အခြေအနေမှာ အလွန်ဝေးကွာသွားပြီဖြစ်သောကြောင့် Anne နှင့် လက်ထပ်ရမည်ကို သူသိရှိခဲ့သည်။

လက်ထပ်ပွဲကို 1540 ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ကျင်းပခဲ့သော်လည်း သူတို့၏အိမ်ထောင်ရေးသည် '''အိမ်ထောင်ဖက်အဖြစ် လိင်ဆက်ဆံမှုမရှိခဲ့ပေ'''။ မင်္ဂလာညပြီးနောက် မနက်တွင် Henry သည် Cromwell ထံ သူ၏ဇနီးအသစ်အကြောင်း မကျေနပ်ကြောင်း ပြောခဲ့သည်။[129]&lt;blockquote&gt;“အမှန်ပြောရရင် အရှင်ဘုရား၊ အရင်ကတည်းက သူမကို သိပ်မကြိုက်ခဲ့ပါဘူး။ ဒါပေမယ့် အခုတော့ ပိုတောင် မကြိုက်တော့ဘူး။ သူမက လှလည်းမလှဘူး၊ အနံ့လည်း အလွန်မကောင်းဘူး။ သူမရဲ့ ရင်သားတွေက တင်းကျပ်နေတာနဲ့ တခြားအချက်တွေကြောင့် အပျိုမဟုတ်ဘူးလို့ ထင်မိတယ်။ သူမကို ထိတွေ့ကြည့်တဲ့အခါ ကျွန်တော့်စိတ်ထဲ အလွန်ထိခိုက်သွားပြီး ကျန်တာတွေကို စမ်းကြည့်ဖို့ စိတ်ဆန္ဒလည်း မရှိတော့ဘူး၊ သတ္တိလည်း မရှိတော့ဘူး။ မနှစ်မြို့စရာအရာတွေကို ကျွန်တော် မခံစားနိုင်ဘူး။ ကျွန်တော် သူမကို တွေ့ခဲ့တုန်းကလိုပဲ အပျိုအဖြစ် ထားခဲ့တယ်။”&lt;/blockquote&gt;Henry သည် ထိုလက်ထပ်မှုကို အမြန်ဆုံး ပယ်ဖျက်လိုခဲ့ပြီး အခြားအမျိုးသမီးတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်နိုင်ရန် ကြိုးစားခဲ့သည်။[130][131] Anne ကလည်း ကန့်ကွက်ခြင်းမရှိဘဲ သူတို့၏ လက်ထပ်မှုသည် အိမ်ထောင်ရေးအရ မပြီးမြောက်ခဲ့ကြောင်း အတည်ပြုခဲ့သည်။[132]

ထို့အပြင် Anne သည် ယခင်က '''Francis of Lorraine''' နှင့် စေ့စပ်ထားဖူးခြင်းကလည်း လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ရန် နောက်ထပ်အကြောင်းပြချက်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။[133] ထိုလက်ထပ်မှုကို 1540 ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ပယ်ဖျက်ခဲ့ပြီး Anne သည် '''“ဘုရင်၏ညီမ”''' ဟူသော ဘွဲ့၊ အိမ်နှစ်လုံးနှင့် ရက်ရောသော ထောက်ပံ့ကြေးကို ရရှိခဲ့သည်။[132]

=== Catherine Howard နှင့် လက်ထပ်ခြင်း၊ Thomas Cromwell ၏ ကျဆုံးခြင်း ===
'''Catherine Howard''' ဟု ယူဆရသော အမျိုးသမီး၏ ပုံတူ၊ Henry ၏ ပဉ္စမမြောက်ဇနီး။ Hans Holbein the Younger ရေးဆွဲခဲ့ခြင်း၊ 1540 ခုနှစ်။

Henry သည် အသက် ၁၇ နှစ်အရွယ် '''Catherine Howard''' ကို ချစ်ခင်စွဲလမ်းလာကြောင်း မကြာမီ ထင်ရှားလာခဲ့သည်။ သူမသည် Duke of Norfolk ၏ တူမဖြစ်သည်။ ထိုအခြေအနေကြောင့် Cromwell သည် စိုးရိမ်ခဲ့ရသည်၊ အကြောင်းမှာ Norfolk သည် Cromwell ၏ နိုင်ငံရေးပြိုင်ဘက် ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။[134]

မကြာမီ Cromwell ၏ ထောက်ခံသူများဖြစ်သည့် ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမား '''Robert Barnes''', '''William Jerome''' နှင့် '''Thomas Garret''' တို့ကို အယူမှားသူများ (''heretics'') အဖြစ် မီးရှို့သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။[132]

ထိုအချိန်တွင် Cromwell သည်လည်း ဘုရင်၏ မျက်နှာသာဆုံးရှုံးလာခဲ့သည်။ သို့သော် အတိအကျ ဘာကြောင့်ဖြစ်သည်ကို မရှင်းလင်းပေ၊ အကြောင်းမှာ ပြည်တွင်းရေးနှင့် နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒများအပေါ် သူတို့နှစ်ဦးအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှု ရှိခဲ့သည်ဟု ပြသသည့် သက်သေအထောက်အထား အနည်းငယ်သာ ရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်။[135]

Cromwell သည် Anne နှင့် Henry တို့၏ မအောင်မြင်သော လက်ထပ်မှုအတွက် တရားဝင်အားဖြင့် အပြစ်တင်ခံရခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ သို့သော် ယခုအခါ သူ့ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ရန်သူများ များပြားလာပြီး Norfolk သည် သူ၏တူမ Catherine ၏ နန်းတွင်းအနေအထားကို အသုံးချနိုင်ခဲ့သည်။[134]

Cromwell ကို နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှု၊ ပို့ကုန်လိုင်စင်များ ရောင်းချမှု၊ ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ နိုင်ငံကူးလက်မှတ်များ ထုတ်ပေးမှုနှင့် ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ အမိန့်စာများ ရေးဆွဲမှုတို့ဖြင့် စွဲချက်တင်ခဲ့သည်။ Anne နှင့် လက်ထပ်ရန် ကြိုးပမ်းမှုနှင့် ဆက်စပ်သော နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒ မအောင်မြင်မှုအတွက်လည်း သူ့ကို အပြစ်တင်ခဲ့နိုင်သည်။[136][137]

နောက်ဆုံးတွင် Cromwell သည် '''attainder''' ပြစ်ဒဏ် ချမှတ်ခံရပြီး ခေါင်းဖြတ်သတ်ခံခဲ့ရသည်။[135]

1540 ခုနှစ် ဇူလိုင်လ 28 ရက်နေ့တွင် Cromwell ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သည့်နေ့တစ်နေ့တည်း၌ Henry သည် Anne Boleyn ၏ ပထမဝမ်းကွဲနှင့် အမျိုးသမီးအဖော်ဖြစ်သူ Catherine Howard နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။[138] သူသည် ဇနီးအသစ်အပေါ် အလွန်ဝမ်းမြောက်ခဲ့ပြီး Cromwell ထံမှ သိမ်းယူထားသော မြေယာများနှင့် လက်ဝတ်ရတနာများစွာကို Catherine အား ပေးအပ်ခဲ့သည်။[139]

သို့သော် လက်ထပ်ပြီးမကြာမီ Queen Catherine သည် နန်းတွင်းအရာရှိ '''Thomas Culpeper''' နှင့် အိမ်ထောင်ဖောက်ပြန်ဆက်ဆံခဲ့သည်။ ထို့အပြင် သူမသည် ယခင်က သူမနှင့် အလွတ်သဘော စေ့စပ်ထားဖူးပြီး လက်ထပ်မီက သူမနှင့် ဆက်ဆံရေးရှိခဲ့သော '''Francis Dereham''' ကိုလည်း သူမ၏ အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ခန့်ထားခဲ့သည်။

Henry အဝေးရောက်နေချိန်တွင် Privy Council သည် Dereham နှင့် Catherine ၏ ဆက်ဆံရေးအကြောင်း သိရှိခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် Thomas Cranmer ကို စုံစမ်းစစ်ဆေးရန် စေလွှတ်ခဲ့ပြီး Catherine နှင့် Dereham တို့၏ ယခင်ဆက်ဆံရေးနှင့် ပတ်သက်သည့် သက်သေများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိကာ ဘုရင်ထံ တင်ပြခဲ့သည်။[140]

အစပိုင်းတွင် Henry သည် ထိုစွပ်စွဲချက်များကို ယုံကြည်ရန် ငြင်းဆိုခဲ့သည်။ သို့သော် Dereham က ဝန်ခံခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင်ပင် Henry သည် Dereham အပေါ် စွပ်စွဲချက်များကို ယုံကြည်ရန် Privy Council နှင့် နောက်ထပ်တွေ့ဆုံမှုတစ်ခု လိုအပ်ခဲ့သည်။ ထိုအခါ Henry သည် အလွန်ဒေါသထွက်ပြီး Council ကိုပင် အပြစ်တင်ခဲ့ကာ နောက်ပိုင်းတွင် အမဲလိုက်ခြင်းဖြင့် မိမိကိုယ်ကို စိတ်သက်သာစေခဲ့သည်။[141]

စစ်ဆေးမေးမြန်းခံရချိန်တွင် Catherine သည် Dereham နှင့် ယခင်က လက်ထပ်ရန် သဘောတူညီထားခဲ့ကြောင်း ဝန်ခံနိုင်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ဝန်ခံပါက Henry နှင့် နောက်ပိုင်းလက်ထပ်မှုသည် တရားမဝင်ဖြစ်သွားနိုင်သည်။ သို့သော် သူမက Dereham သည် မိမိကို အိမ်ထောင်ဖောက်ပြန်ဆက်ဆံရန် အတင်းအကျပ်ပြုခဲ့သည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။ Dereham ကလည်း Catherine နှင့် Culpeper တို့၏ ဆက်ဆံရေးကို ဖော်ထုတ်ပြောဆိုခဲ့သည်။

Dereham နှင့် Culpeper နှစ်ဦးစလုံးကို သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီး Catherine ကိုလည်း 1542 ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ 13 ရက်နေ့တွင် ခေါင်းဖြတ်သတ်ခဲ့သည်။[142]

=== Catherine Parr နှင့် လက်ထပ်ခြင်း ===
Henry သည် ချမ်းသာကြွယ်ဝသော မုဆိုးမ '''Catherine Parr''' နှင့် 1543 ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် လက်ထပ်ခဲ့သည်။[143] Catherine သည် ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုကို စိတ်နှလုံးထဲမှ ထောက်ခံသူဖြစ်ပြီး ဘာသာရေးကိစ္စများနှင့်ပတ်သက်၍ Henry နှင့် အငြင်းပွားလေ့ရှိသည်။

Henry သည် Catholicism နှင့် Protestantism နှစ်မျိုးစလုံးကို ရောနှောထားသည့် ကိုယ်ပိုင်ဘာသာရေးအမြင်တစ်ရပ်ကို ဆက်လက်စွဲကိုင်ထားခဲ့သည်။ Cromwell ကျဆုံးပြီးနောက် ပိုမိုရှေးရိုးစွဲလာသော ဘာသာရေးအခြေအနေက သူ၏ Protestant ဘက်သို့ လိုက်သည့် သဘောထားကို လုံးဝဖျောက်ဖျက်နိုင်ခြင်း မရှိခဲ့သလို ထိုသဘောထားကိုလည်း အပြည့်အဝ မကျော်လွှားနိုင်ခဲ့ပေ။[144]

Parr သည် Henry နှင့် သူ၏သမီးများဖြစ်သော Mary နှင့် Elizabeth တို့ ပြန်လည်သင့်မြတ်နိုင်ရန် ကူညီပေးခဲ့သည်။[145] 1543 ခုနှစ်တွင် '''Third Succession Act''' အရ Mary နှင့် Elizabeth တို့ကို နန်းဆက်ခံမည့် အစီအစဉ်တွင် ပြန်လည်ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ထိုဥပဒေက Henry အား မိမိ၏ဆန္ဒစာ (''will'') ထဲတွင် နောက်ထပ် နန်းဆက်ခံရေးအစီအစဉ်ကို သတ်မှတ်ရန်လည်း ခွင့်ပြုခဲ့သည်။[146]

=== ဘုရားဖူးရာနေရာများ ဖျက်ဆီးခြင်းနှင့် ဘုန်းကြီးကျောင်းများ ဖျက်သိမ်းခြင်း ===
1538 ခုနှစ်တွင် အဓိကဝန်ကြီး '''Thomas Cromwell''' သည် အစိုးရက '''“အယူဟောင်းဘာသာရေးအောက်တွင် ကျင့်သုံးနေသော ရုပ်တုကိုးကွယ်မှု”''' ဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည့် အရာများကို ဆန့်ကျင်သည့် ကျယ်ပြန့်သော လှုပ်ရှားမှုတစ်ရပ်ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထိုလှုပ်ရှားမှုသည် စက်တင်ဘာလတွင် '''Canterbury Cathedral''' ရှိ '''St. Thomas Becket''' ၏ ဘုရားဖူးရာနေရာကို ဖြိုဖျက်ခြင်းဖြင့် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။

ထိုလုပ်ရပ်၏ အကျိုးဆက်အဖြစ် Pope Paul III သည် 1538 ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ 17 ရက်နေ့တွင် ဘုရင်ကို '''excommunicate''' ပြုလုပ်ခဲ့သည်။[94]

1540 ခုနှစ်တွင် Henry သည် သူတော်စင်များအတွက် တည်ဆောက်ထားသော ဘုရားဖူးရာနေရာများအားလုံးကို လုံးဝဖျက်ဆီးရန် အတည်ပြုခဲ့သည်။ 1542 ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံအတွင်း ကျန်ရှိနေသေးသော ဘုန်းကြီးကျောင်းများအားလုံးကို ဖျက်သိမ်းခဲ့ပြီး ၎င်းတို့၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို Crown ထံ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။

'''Abbot''' များနှင့် '''Prior''' များသည် '''House of Lords''' တွင် မိမိတို့၏ ထိုင်ခုံများကို ဆုံးရှုံးခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် House of Lords တွင် ထိုင်ခုံရရှိသော ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်များဖြစ်သည့် '''Lords Spiritual''' များသည် ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် '''Lords Temporal''' များထက် အရေအတွက်နည်းသွားခဲ့သည်။[147]

=== ပြင်သစ်ကို ဒုတိယအကြိမ် ကျူးကျော်ခြင်းနှင့် စကော့တလန်၏ “Rough Wooing” ===
1539 ခုနှစ်တွင် Francis နှင့် Charles တို့၏ မဟာမိတ်ဆက်ဆံရေး ပျက်ပြားလာပြီး နောက်ဆုံးတွင် စစ်ပွဲအသစ် ဖြစ်ပွားလာခဲ့သည်။ Catherine of Aragon နှင့် Anne Boleyn တို့ သေဆုံးသွားပြီးနောက် Charles နှင့် Henry တို့၏ ဆက်ဆံရေးမှာ သိသိသာသာ ကောင်းမွန်လာခဲ့သည်။ Henry သည် Emperor နှင့် လျှို့ဝှက်မဟာမိတ်ဖွဲ့ကာ သူ၏မဟာမိတ်အသစ်ဘက်မှ '''Italian War''' တွင် ဝင်ရောက်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။

1543 ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်ကို ကျူးကျော်ရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။[148] ထိုစစ်ပွဲအတွက် ပြင်ဆင်ရာတွင် Henry သည် ပြင်သစ်၏ မဟာမိတ်ဖြစ်သည့် စကော့တလန်ကို ဖြစ်နိုင်သည့် ခြိမ်းခြောက်မှုအဖြစ် ဖယ်ရှားရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် စကော့တလန်ကို Henry ၏ ငယ်ရွယ်သော တူဖြစ်သူ '''James V''' က အုပ်ချုပ်နေသည်။

စကော့တလန်တပ်များသည် 1542 ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ 24 ရက်နေ့တွင် '''Battle of Solway Moss''' တွင် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီး James သည် ဒီဇင်ဘာ 15 ရက်နေ့တွင် သေဆုံးခဲ့သည်။[149]

ထိုအခါ Henry သည် အင်္ဂလန်နှင့် စကော့တလန် ထီးနန်းနှစ်ခုကို ပေါင်းစည်းရန် မျှော်လင့်ခဲ့ပြီး သူ၏သား Edward နှင့် James ၏ အရိုက်အရာဆက်ခံသူ '''Mary''' တို့ကို လက်ထပ်ပေးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ စကော့တလန်၏ အုပ်ချုပ်သူ '''Lord Arran''' သည် 1543 ခုနှစ် ဇူလိုင် 1 ရက်နေ့တွင် '''Treaty of Greenwich''' အရ ထိုလက်ထပ်မှုကို သဘောတူခဲ့သည်။

သို့သော် စကော့တလန် Parliament သည် ဒီဇင်ဘာ 11 ရက်နေ့တွင် ထိုသဘောတူညီချက်ကို ပယ်ချခဲ့သည်။ ထိုအကျိုးဆက်အနေဖြင့် အင်္ဂလန်နှင့် စကော့တလန်အကြား ရှစ်နှစ်ကြာ စစ်ပွဲ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ထိုစစ်ဆင်ရေးကို '''“Rough Wooing”''' ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ်များ အများအပြား ချုပ်ဆိုခဲ့သော်လည်း Henry သေဆုံးသည့်အချိန်အထိ စကော့တလန်တွင် မငြိမ်မသက်မှုများ ဆက်လက်ရှိနေခဲ့သည်။[150][151][152]

စကော့တလန်နှင့် ပတ်သက်၍ အစောပိုင်းအောင်မြင်မှုများ ရရှိခဲ့သော်လည်း Henry သည် ပြင်သစ်ကို ကျူးကျော်ရန် တွန့်ဆုတ်နေခဲ့ပြီး ထိုအခြေအနေကြောင့် Charles ကို စိတ်အနှောင့်အယှက် ဖြစ်စေခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် Henry သည် 1544 ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ပြင်သစ်သို့ သွားရောက်ကာ နှစ်ဖက်ခွဲ၍ တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။

'''Norfolk''' ဦးဆောင်သည့် တပ်ဖွဲ့တစ်ခုသည် '''Montreuil''' ကို ဝိုင်းရံတိုက်ခိုက်ခဲ့သော်လည်း ထိရောက်မှု မရှိခဲ့ပေ။ '''Suffolk''' ဦးဆောင်သည့် အခြားတပ်ဖွဲ့က '''Boulogne''' ကို ဝိုင်းရံတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် Henry ကိုယ်တိုင် စစ်တပ်ကို ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး Boulogne သည် 1544 ခုနှစ် စက်တင်ဘာ 18 ရက်နေ့တွင် ကျဆုံးခဲ့သည်။[153][150]

သို့သော် ဟင်နရီ သည် Charles ၏ ပြင်သစ် ကို ချီတက်တိုက်ခိုက်ရန် တောင်းဆိုမှုကို ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ Charles ၏ ကိုယ်ပိုင်စစ်ဆင်ရေးမှာလည်း မအောင်မြင်ဘဲ ထိုနေ့တွင်ပင် ပြင်သစ်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေး ပြုလုပ်ခဲ့သည်။[151]

ထို့ကြောင့် ဟင်နရီ သည် ပြင်သစ်နှင့် တစ်ဦးတည်း ရင်ဆိုင်နေရပြီး ငြိမ်းချမ်းရေး ရယူနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ Francis သည် 1545 ခုနှစ် နွေရာသီတွင် အင်္ဂလန်ကို ကျူးကျော်ရန် ကြိုးစားခဲ့သော်လည်း သူ၏တပ်ဖွဲ့များသည် အိုင်အော့ဖ်ဝိုက်ကျွန်း အထိသာ ရောက်ရှိနိုင်ပြီး '''ဆိုးလန့်ရေလက်ကြားတိုက်ပွဲ'''  တွင် ပြန်လည်တွန်းလှန်ခံခဲ့ရသည်။

စစ်ရေးအသုံးစရိတ်များကြောင့် ငွေကြေးအင်အား အလွန်ကုန်ခမ်းသွားသော ပြင်သစ်နှင့် အင်္ဂလန်တို့သည် 1546 ခုနှစ် ဇွန် 7 ရက်နေ့တွင် '''စခန်းဆိုင်ရာ စာချုပ်''' ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။ ဟင်နရီ သည်ဘိုလော့ဂ်နာ မြို့ကို ရှစ်နှစ်ကြာ ထိန်းသိမ်းခွင့် ရရှိခဲ့သည်။ ထိုကာလပြီးဆုံးပါက မြို့ကို ပြင်သစ်ထံ '''ယူရိုငွေ ၂ သန်း (စတာလင်ပေါင် ၇ သိန်းခွဲ)''' ဖြင့် ပြန်လည်ပေးအပ်ရမည် ဖြစ်သည်။

ဟင်နရီ သည် ငွေကြေးအလွန်လိုအပ်နေခဲ့သည်။ 1544 ခုနှစ် စစ်ဆင်ရေးတစ်ခုတည်းအတွက်ပင် (စတာလင်ပေါင် ၆ သိန်းခွဲ) ကုန်ကျခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်နိုင်ငံသည် ထပ်မံ၍ ဒေဝါလီခံရမည့် အန္တရာယ်နှင့် ရင်ဆိုင်နေရပြန်သည်။

== ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကျဆင်းယိုယွင်းလာမှုနှင့် သေဆုံးခြင်း ==
အသက်အရွယ်ကြီးလာသည့် နောက်ပိုင်းကာလတွင် ဟင်နရီသည် '''အလွန်အမင်း အဝလွန်လာခဲ့သည်'''။ သူ၏ခါးပတ်လည်အတိုင်းအတာမှာ '''၅၄ လက်မ (၁၄၀ စင်တီမီတာ)''' အထိ ရှိလာခဲ့ပြီး စက်ကိရိယာများ၏အကူအညီဖြင့်သာ ရွှေ့ပြောင်းသွားလာနိုင်တော့သည်။ ထို့အပြင် သူ၏ခန္ဓာကိုယ်တွင် နာကျင်စေသော '''ပြည်တည်နေသည့် အနာဖုများ''' များစွာ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး '''ဂေါက်ရောဂါ'''လည်း ဖြစ်နိုင်ခြေရှိခဲ့သည်။

သူ၏အဝလွန်ခြင်းနှင့် အခြားကျန်းမာရေးပြဿနာများသည် '''၁၅၃၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၄ ရက်နေ့'''တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော '''မြင်းစီးလှံထိုးပြိုင်ပွဲ (jousting)''' အတွင်း မတော်တဆမှုနှင့် ဆက်စပ်နေသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ထိုမတော်တဆမှုတွင် သူ၏ခြေထောက်၌ ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ ထိုဖြစ်ရပ်ကြောင့် နှစ်ပေါင်းများစွာကတည်းက ရရှိထားခဲ့သော ဒဏ်ရာဟောင်းတစ်ခု ပြန်လည်ပွင့်လာပြီး ပိုမိုဆိုးရွားလာခဲ့သည်။ ထိုအခြေအနေသည် သူ၏ဆရာဝန်များအတွက် ကုသရန်ပင် အလွန်ခက်ခဲစေခဲ့သည်။

ထို '''နာတာရှည်ဒဏ်ရာ''' သည် သူ့ဘဝ၏ကျန်ရှိသည့်ကာလတစ်လျှောက် ဆိုးရွားလာခဲ့ပြီး နောက်ဆုံးတွင် '''အနာကျက်ရန်ခက်ခဲသော အနာ''' ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ယခင်က သူနှစ်သက်ခဲ့သော ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှုများကို ယခင်ကဲ့သို့ ဆက်လက်မလုပ်နိုင်တော့ပေ။ ထိုမြင်းစီးလှံထိုးပြိုင်ပွဲ မတော်တဆမှုသည် ဟင်နရီ၏ '''စိတ်ခံစားချက် အတက်အကျများ''' ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်ဟုလည်း ယုံကြည်ကြပြီး၊ ထိုအရာက သူ၏ '''ကိုယ်ရည်ကိုယ်သွေးနှင့် စိတ်နေစိတ်ထား''' အပေါ် သိသိသာသာ သက်ရောက်မှုရှိခဲ့နိုင်သည်။

ဤချပ်ဝတ်တန်ဆာကို '''၁၅၄၄ ခုနှစ်ခန့်'''တွင် ဟင်နရီ၏ ကိုယ်လယ်ပိုင်းအဝန်း '''၅၁ လက်မ''' ရှိသည့်အချိန်၌ သူ့အတွက် အထူးအပ်နှံပြုလုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

ဟင်နရီတွင် '''ဆစ်ဖလစ်ရောဂါ''' ရှိခဲ့သည်ဟူသော သီအိုရီကို သမိုင်းပညာရှင်အများစုက လက်မခံတော့ကြပေ။ သမိုင်းပညာရှင် '''ဆူဇန်မက်ကလင်းကီးဗတ်ထ်'''  ကမူ ဟင်နရီ၏သေဆုံးမှုသည် '''စကာဗီရောဂါ''' ကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ယူဆခဲ့သည်။ စကာဗီရောဂါသည် '''ဗီတာမင်စီ မလုံလောက်ခြင်း'''ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ပြီး အများအားဖြင့် အစားအစာထဲတွင် လတ်ဆတ်သော သစ်သီးများနှင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်များ မလုံလောက်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်တတ်သည်။

'''၂၀၁၀ ခုနှစ် လေ့လာမှုတစ်ခု'''အရ ဟင်နရီသည် ကယ်လ်‌'''ပေါ့စတစ် သွေးအမျိုးအစား''' ရှိသူဖြစ်နိုင်သည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။ ထိုအချက်သည် သူ၏ '''ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကျဆင်းယိုယွင်းလာမှု'''ကို ရှင်းပြနိုင်ပြီး၊ မက်လော့ဒ်ရောဂါ၏ လက္ခဏာအချို့နှင့်လည်း ကိုက်ညီနိုင်သည်။ ထို့အပြင် ဟင်နရီကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်ဟု သတ်မှတ်ထားသော ကိုယ်ဝန်များတွင် '''သန္ဓေသားသေဆုံးမှုနှုန်း မြင့်မားခြင်း'''နှင့်လည်း ဆက်စပ်နိုင်သည်ဟု လေ့လာမှုက ဖော်ပြခဲ့သည်။

ဟင်နရီ၏ '''အဝလွန်မှုသည် သူ၏သေဆုံးမှုကို ပိုမိုမြန်ဆန်စေခဲ့သည်'''ဟု ယူဆကြသည်။ သူသည် '''အသက် ၅၅ နှစ်အရွယ်'''တွင်၊ '''၁၅၄၇ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့'''၌ '''ဝှိုက်ဟော နန်းတော်'''တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ထိုနေ့သည် သူ၏ဖခင်၏ '''အသက် ၉၀ ပြည့်မွေးနေ့''' ဖြစ်လာမည့်နေ့လည်း ဖြစ်သည်။

ဟင်နရီအတွက် ကြိုတင်စီစဉ်ထားခဲ့သော '''ဂူဗိမာန်'''သည် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းသာ ဆောက်လုပ်ပြီးစီးခဲ့ပြီး လုံးဝပြီးစီးခဲ့ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ထိုဂူဗိမာန်တွင် မူလက ကာဒီနယ်ရဟန်းဝေါ်ဆေး အတွက် ရည်ရွယ်ထားခဲ့သော အစိတ်အပိုင်းအချို့ကိုလည်း အသုံးပြုခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ထိုဂူဗိမာန်၏ '''ကျောက်ခေါင်းတလား''' နှင့် အောက်ခံအပိုင်းကို ဖယ်ရှားပြီး စိန့်ပေါလ်ကက်သရီဒရယ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်း၏ မြေအောက်ဂူအတွင်းရှိ '''နယ်ဆန်အရှင်မင်းမြတ်''' ၏ သင်္ချိုင်းဂူတွင် ပြန်လည်အသုံးပြုခဲ့သည်။

ဟင်နရီ၏ ရုပ်အလောင်းကို '''ဝင်ဆာရဲတိုက် ရှိ စိန့်ဂေျာ့ချ်ဘုရားရှိခိုးကျောင်း''' တွင် '''ဂျိန်းဆေးမွား''' ၏ အနီး၌ရှိသော မြေအောက်သင်္ချိုင်းခန်းတစ်ခုအတွင်း မြှုပ်နှံခဲ့သည်။

ထိုအချိန်မှ '''နှစ်ပေါင်း ၁၀၀ ကျော်ကြာပြီးနောက်''' အင်္ဂလန်ဘုရင် ပထမချားလ်စ်ဘုရင် (နန်းစံကာလ '''၁၆၂၅–၁၆၄၉''') ကိုလည်း ထိုသင်္ချိုင်းခန်းအတွင်း၌ပင် မြှုပ်နှံခဲ့သည်။

== '''နန်းမွေဆက်ခံခြင်း''' ==
အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ကွယ်လွန်ပြီးနောက် သူ့ရဲ့ အသက်ရှင်ကျန်ရစ်ခဲ့တဲ့ တစ်ဦးတည်းသောသားဖြစ်သူ ဆဌမအက်ဒွပ်ဘုရင် က ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ အက်ဒွပ် ဟာ အသက် ၉ နှစ်သာရှိသေးတဲ့အတွက် ကိုယ်တိုင်တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်နိုင်ခြင်း မရှိသေးပါဘူး။ ဒါကြောင့် ဟင်နရီရဲ့ နောက်ဆုံးဆန္ဒစာအရ အက်ဒွပ် အသက် ၁၈ နှစ်ပြည့်တဲ့အထိ အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီအဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးဖို့ အမှုဆောင် ၁၆ ဦး ကို သတ်မှတ်ခဲ့ပါတယ်။

အဲဒီအမှုဆောင်တွေကတော့ ဂျိန်းဆေးမွား (အက်ဒွပ်မိခင်) ရဲ့ အစ်ကိုဖြစ်သူ အက်ဒဝပ် ဆေးမိုး (ပထမမြောက် ဟတ်ဖို့ဒ် အမတ်ကြီး)ကို နိုင်ငံတော်ရဲ့ ရာထူးအမြင့်ဆုံး အုပ်ထိန်းသူ အဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့ကြပါတယ်။

ဟင်နရီရဲ့ နောက်ဆုံးဆန္ဒစာပါ သတ်မှတ်ချက်တွေအရ အက်ဒွပ်ဟာ သားသမီးမရှိဘဲ ကွယ်လွန်ခဲ့မယ်ဆိုရင် ထီးနန်းကို ကက်သရင်းအော့ဖ်အာရဂွန် နဲ့ အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် တို့ရဲ့ သမီးဖြစ်သူမေရီ နဲ့ သူမရဲ့ အမွေဆက်ခံသူတွေထံ လွှဲပြောင်းပေးရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

မေရီရဲ့ အမျိုးအနွယ်တွေ ဆက်လက်မရှိတော့ဘူးဆိုရင်တော့ ထီးနန်းကို အန်းဘိုလင်း နဲ့ ဟင်နရီတို့ရဲ့ သမီးဖြစ်သူ အဲလစ်ဇဘက် နဲ့ သူမရဲ့ အမွေဆက်ခံသူတွေက ဆက်ခံရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

နောက်ဆုံးအနေနဲ့ အဲလစ်ဇဘက် အမျိုးအနွယ်လည်း မရှိတော့ဘူးဆိုရင် ဟင်နရီဆဋ္ဌမမြောက်ရဲ့ ကွယ်လွန်ခဲ့တဲ့ ညီမငယ်ဖြစ်သူ မေရီ ရဲ့ အမျိုးအနွယ်တွေဖြစ်တဲ့ ဂရေးမိသားစု  ထံ ထီးနန်းကို အမွေဆက်ခံစေဖို့ သတ်မှတ်ထားပါတယ်။

အဲဒီသတ်မှတ်ချက်ကြောင့် ဟင်နရီဆဋ္ဌမမြောက်ရဲ့ အစ်မဖြစ်သူမာဂရက်တူဒါရဲ့ အမျိုးအနွယ်တွေဖြစ်တဲ့ စကော့တလန်ကို အုပ်ချုပ်ခဲ့သော စတူးဝတ်မင်းဆက်  တွေကို အင်္ဂလန်ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်ကနေ ဖယ်ထုတ်ထားခဲ့ပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ ဒီသတ်မှတ်ချက်ဟာ နောက်ဆုံးမှာ မအောင်မြင်ခဲ့ပါဘူး။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ မာဂရက်တူဒါရဲ့ မြေးမြစ်ဖြစ်သူ စကော့တလန်ဘုရင် ဆဌမမြောက်ဂျိမ်းစ်ဘုရင် ဟာ ၁၆၀၃ ခုနှစ်မှာ အင်္ဂလန်နဲ့ အိုင်ယာလန်ရဲ့ ဘုရင် ဖြစ်လာခဲ့လို့ပါ။

ထို့အပြင် ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ် ကိုယ်တိုင်ကလည်း ဟင်နရီရဲ့ နောက်ဆုံးဆန္ဒစာပါ အစီအစဉ်ကို မလိုက်နာဘဲ သူ့ရဲ့ ဝမ်းကွဲတော်စပ်သူ လေဒီဂျိန်းဂရေး ကို မိမိရဲ့ ထီးနန်းအမွေဆက်ခံသူအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပါတယ်။

==ကိုးကား==
{{Reflist}}

{{Lifetime|၁၉၄၁|၁၅၄၇}}


[[Category:အင်္ဂလိပ် ရေမြေ့သခင်များ]]</text>
      <sha1>cu1cg7iiiv6cnykhkpet2e2wynns2v0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1054677</id>
      <parentid>1054676</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T15:05:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>I'm Rinn</username>
        <id>148432</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1054677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="135527" sha1="r7dpzs046bjl8zlilj2x6ota5sxpuqq" xml:space="preserve">{{Infobox royalty|name=အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး|image=After Hans Holbein the Younger - Portrait of Henry VIII - Google Art Project.jpg|caption={{longitem|Portrait by [[Hans Holbein the Younger]]&lt;br/&gt;(Walker Art Gallery, Liverpool).}}|succession=[[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်]]{{!}}[[အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်]]|moretext=([[Style of the English sovereigns|more...]])|reign={{nowrap|၂၁ ဧပြီ ၁၅၀၉ - ၂၈ ဇန်နဝါရီ ၁၅၄၇}}|coronation=၂၄ ဇွန် ၁၅၀၉|predecessor=[[သတ္တမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်]]|successor=[[ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်]]|spouses={{startplainlist}}
* [[ကက်သရင်းအော့ဖ်အာရဂွန်]]
* [[အန်းဘိုလင်း]]
* [[ဂျိန်းဆေးမွား]]
* [[အန်းအော့ဖ်ကလိဗ်]]
* [[ကက်သရင်းဟောင်းဝက်]]
* [[ကက်သရင်းပါးရ်]]
{{endplainlist}}|issue={{startplainlist}}
* [[အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် မေရီ ၁ ဘုရင်မ]]
* [[ဟင်နရီဖစ်ဇွိုင်း]]''(တရားမဝင်သား)''
* [[အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် ပထမအဲလိဇဘက်ဘုရင်မ]]
* [[အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင်]]
{{endplainlist}}|issue-link=#Marriages and issue|issue-pipe=(among others)|house=[[တူဒါအိမ်တော်]]|father=[[အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်]]|mother=[[ယော့ခ်နယ်စားကတော်အဲလိဇဘက်]]|birth_date={{birth date|၁၄၉၁|၆|၂၈|df=yes}}|birth_place=[[Palace of Placentia|ဂရင်းနစ်နန်းတော်]], [[ဂရင်းနစ်]]|death_date={{death date and age|၁၅၄၇|၁|၂၈|၁၄၉၁|၆|၂၈|df=yes}}|death_place=[[ဝှိုက်ဟောလ်နန်းတော်]], လန်ဒန်|burial_date=၁၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၅၄၇|burial_place=[[စိန့်ဂျော့်ခ်ျဘုရားရှိခိုးကျောင်း, ဝင်ဆာရဲတိုက်]]|signature=HenryVIIISig.svg}}

'''အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်''' (၁၄၉၁ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၈ ရက် – ၁၅၄၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၈ ရက်) သည် ၁၅၀၉ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၂ ရက်မှစ၍ ၁၁၄၇ ခုနှစ် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ အင်္ဂလန်နှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံတို့၏ ဘုရင်ဖြစ်ခဲ့သည်။

ဟင်နရီကို ဂရင်းနစ် တွင် သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီးနှင့် ယော့ခ်မြို့စား အဲလစ်ဇဘက် တို့၏ ဒုတိယမြောက်သားအဖြစ် မွေးဖွားခဲ့သည်။ သူ၏ အစ်ကိုဖြစ်သူအိမ်ရှေ့စံမင်းသား အာသာ မှာ အရိုက်အရာ ဆက်ခံမည့်သူဖြစ်ပြီး စပိန်မင်းသမီး ကက်သရင်း အော့ဖ် အာရာဂွန် နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ အာသာသည် ၁၅၀၂ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး၊ ဟင်နရီသည် ၁၁၀၄ ခုနှစ်တွင် အိမ်ရှေ့စံမင်းသားအဖြစ် ခန့်အပ်ခံရကာ ၁၅၀၉ ခုနှစ် ဖခင်ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့ပြီး ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ကက်သရင်းနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ သူသည် နန်းစံသည့် ကာလအစောပိုင်းတွင် ရုပ်ရည်ချောမောပြီး ပညာတတ်ကာ အရည်အချင်းရှိသော ဘုရင်တစ်ပါးအဖြစ် ဖော်ပြခံခဲ့ရသည်။

ဟင်နရီသည် ကက်သရင်းနှင့် အိမ်ထောင်ရေးတွင် ကျေနပ်မှု မရှိတော့ဘဲ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး သတ္တမမြောက်ကလဲမန့် ထံသို့ အိမ်ထောင်ရေး ဖျက်သိမ်းပေးရန် အယူခံဝင်ခဲ့သည်။ ကလဲမန့်က ငြင်းပယ်ခဲ့သဖြင့် ကန်တာဘာရီ ဥက္ကဋ္ဌ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီး သောမတ်စ် ခရန်မာ  က ၁၅၃၃ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်ချာ့ချ်၏ အမြင်၌ အိမ်ထောင်ရေး ပျက်ပြားသွားပြီဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ ကလဲမင့်သည် ခရန်မာ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ကန့်ကွက်ခဲ့ပြီး ဟင်နရီအား ကက်သလစ်ချာ့ချ်မှ နှင်ထုတ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဟင်နရီသည် အက်ဖ် အော့ဖ် ဆူပရီမေစီ (အမြင့်မြတ်ဆုံးအာဏာပိုင် အက်ဥပဒေ) ကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး သူ့ကိုယ်သူ အင်္ဂလန်ချာ့ချ်၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်အဖြစ် တည်ထောင်ကာ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ အမိန့်နာခံမှုမှ သူ၏ တိုင်းနိုင်ငံများကို ကင်းလွတ်စေခဲ့သည်။ သူသည် ကက်သလစ် ဘုန်းကြီးကျောင်းများကို ဖျက်သိမ်းပြီး ၎င်းတို့၏ စည်းစိမ်ဥစ္စာများကို သိမ်းဆည်းခဲ့ကာ အင်္ဂလိပ် ပြန်လည်ပြုပြင်ရေး  ကို အထောက်အကူ ဖြစ်စေခဲ့သည်။

အင်္ဂလိပ်သမိုင်းတွင် အကြီးမြတ်ဆုံး ဘုရင်တစ်ပါးအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသော်လည်း ဟင်နရီသည် သူ၏ ဘဝအဆုံးပိုင်းတွင် ပိုမို၍ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သူ၊ အတ္တကြီးသူ၊ ရမ္မက်ကြီးသူနှင့် သံသယလွန်ကဲသူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူသည် အိမ်ထောင်ခြောက်ဆက်ပြုခဲ့ခြင်းကြောင့် လူသိများပြီး၊ အထူးသဖြင့် ပုရိသအမွေဆက်ခံသူ ရရှိရန်အတွက် ကက်သရင်း အော့ဖ် အာရာဂွန်နှင့် အိမ်ထောင်ရေးကို ဖျက်သိမ်းရန် ရေရှည်ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုကြောင့် ကျော်ကြားသည်။ သူသည် သူ၏ ဇနီးနှစ်ဦးဖြစ်သော အန်း ဘိုလင်း နှင့် ကက်သရင်း ဟောင်းဝပ် တို့ကို ခေါင်းဖြတ်သတ်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ အသက်ကြီးပိုင်းတွင် ဟင်နရီသည် အလွန်အမင်း ကိုယ်အလေးချိန်တက်လာပြီး မလှုပ်ရှားနိုင်တော့ဘဲ ၁၅၃၆ ခုနှစ် မြင်းပေါ်လှံထိုးပြိုင်ပွဲ မတော်တဆမှုကြောင့် ဖြစ်လာခဲ့သော ပုပ်စပ်ပြည်တည်နာ ခြေထောက်ဒဏ်ရာကို ခံစားခဲ့ရသည်။ သူသည် ဆီးချိုရောဂါ၊ ဖောရောင်ခြင်း နှင့် ကိုယ်တွင်းကလီစာများ ချို့ယွင်းခြင်းတို့ ခံစားခဲ့ရသည်ဟုလည်း ဆိုကြသည်။ သူ့ကို ဝင်းဆာ ရဲတိုက်ရှိ စိန့်ဂျော့ချ် ဝတ်ပြုဆောင်တွင် မြှုပ်နှံခဲ့ပြီး သူ၏ တစ်ဦးတည်းသော အသက်ရှင်ကျန်ရစ်သည့် သားတော် ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် က ထီးနန်းဆက်ခံခဲ့သည်။

== ဘဝအစောပိုင်းကာလ ==
ဟင်နရီကို ၁၄၉၁ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၈ ရက်တွင် ကင့်တ်နယ်  ဂရင်းနစ်ရှိ ပလက်စန်တီးယားနန်းတော် တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး၊သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် နှင့် ယော့ခ်မှ အဲလစ်ဇဘက် တို့၏ တတိယမြောက်ကလေးနှင့် ဒုတိယမြောက်သားတော် ဖြစ်သည်။ ဟင်နရီ၏ မွေးချင်း ၆ ယောက် (သို့မဟုတ် ၇ ယောက်) အနက် သူ၏အစ်ကိုဖြစ်သူ အိမ်ရှေ့စံမင်းသား အာသာ နှင့် ညီမများဖြစ်ကြသော မာဂရက် နှင့် မေရီ တို့ ၃ ဦးသာလျှင် ကလေးဘဝကို ကျော်ဖြတ်ကာ အသက်ရှင်ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ သူ့ကို နန်းတော်နှင့်နီးသော အော့ဗ်ဆားဗန့် ဖရန်စစ်စကန် ချာ့ချ်တွင် အိပ်ဇက်တာ၏ ဘုန်းတော်ကြီး ရစ်ချတ် ဖော့ခ်စ်  က ရေဖျန်းမင်္ဂလာ ပေးခဲ့သည်။

၁၄၉၃ ခုနှစ် အသက်နှစ်နှစ်အရွယ်တွင် ဟင်နရီသည် ဒိုဗာရဲတိုက်၏ အုပ်ချုပ်ရေးမှူး နှင့် ဆင့်ခ်ပို့စ်၏ အုပ်ချုပ်ရေးမင်းကြီး အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်။ ထို့နောက် အသက်သုံးနှစ်အရွယ်တွင် အင်္ဂလန်၏ စစ်သေနာပတိ နှင့် အိုင်ယာလန်၏ ဘုရင်ခံ အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရပြီး မကြာမီမှာပင် ဘာ့သ်သူရဲကောင်းအဖြစ် သူကောင်းပြုခံရသည်။ အခမ်းအနားအပြီး နောက်တစ်နေ့တွင် သူ့ကို ယော့ခ်နယ်စားကြီး အဖြစ် တိုးမြှင့်ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး၊ တစ်လခန့်အကြာတွင် စကော့တလန်နယ်စပ်စောင့်မင်းကြီး အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ၁၄၉၅ ခုနှစ် မေလတွင် သူ့ကို ဂါတာသူရဲကောင်းအဖွဲ့တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်ဘုရင်သည် ဝင်ငွေကောင်းသော ထိုထိပ်တန်းရာထူးနေရာများကို အခြားသော မျိုးရိုးကြီးမိသားစုများနှင့် ခွဲဝေမပေးဘဲ မိမိကိုယ်တိုင် စိတ်ကြိုက်ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ရန်အတွက် သူ၏ သားငယ်အား ယခုကဲ့သို့ ရာထူးများ ပေးအပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

ငယ်စဉ်က ဟင်နရီကို နန်းတွင်းထိန်းတော်ကြီး ဖြစ်သူ အဲလစ်ဇဘက်  နှင့် သူမ၏နောက် ဆက်ခံသူ အဲလစ်ဇဘက် ဒန်တန် (တို့၏ စောင့်ရှောက်မှုအောက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ဘုရင်ဖြစ်လာရန် မျှော်လင့်မထားခဲ့သဖြင့် သူ၏ရာထူးခန့်အပ်မှုများမှလွဲ၍ သူ၏ဘဝအစောပိုင်းအကြောင်းကို များစွာမသိရှိရသော်လည်း ထိပ်တန်းကျူတာများထံမှ ပထမတန်းစားပညာရေးကို ရရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ သူသည် လက်တင်ဘာသာနှင့် ပြင်သစ်ဘာသာကို ကျွမ်းကျင်စွာ ပြောဆိုနိုင်ခဲ့ပြီး အီတလီဘာသာစကားအချို့ကိုလည်း သင်ယူခဲ့သည်။

၁၅၀၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ဟင်နရီသည် သူ၏အစ်ကို အာသာနှင့် အာရာဂွန်ဘုရင် ဖာဒီနန် ဒုတိယမြောက်  ကက်စတီးလ်ဘုရင်မ ပထမအစ္စဘဲလား  တို့၏ အငယ်ဆုံးသမီးတော် ကက်သရင်းတို့၏ ထိမ်းမြားမင်္ဂလာ အခမ်းအနားများတွင် အရေးပါသောအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ယော့ခ်နယ်စားကြီးအနေဖြင့် ဟင်နရီသည် သူ၏ဖခင်၏ ဘုရင်တံဆိပ်တုံးကို သုံးစွဲခဲ့ပြီး ၎င်းကို ကွဲပြားစေရန် ဧရာမင်းတံဆိပ် သုံးချောင်းပါ အမှတ်အသားဖြင့် ခွဲခြားထားသည်။ ၁၅၀၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၉ ရက်တွင် သန့်ရှင်းသော ရောမအင်ပါယာ ဧကရာဇ် ပထမ မက်ဆီမီလီယံ က သူ့ကို ရွှေသိုးမွေးသူရဲကောင်းအဖြစ် ခန့်အပ်ကာ ထပ်မံဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။

၁၅၀၂ ခုနှစ်တွင် အာသာသည် ကက်သရင်းနှင့် လက်ထပ်ပြီး ရက်သတ္တပတ် ၂၀ မျှအကြာ အသက် ၁၅ နှစ်အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ အာသာ၏ကွယ်လွန်မှုကြောင့် သူ၏တာဝန်အားလုံးသည် ညီဖြစ်သူအပေါ်သို့ ကျရောက်လာခဲ့သည်။ အသက် ၁၀ နှစ်အရွယ် ဟင်နရီသည် ကွန်ဝေါနယ်စားကြီးအသစ် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ၁၅၀၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် အိမ်‌ရှေ့စံမင်းသားအသစ်နှင့် ချက်စတာနယ်စား ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သတ္တမ‌မြောက်ဟင်နရီဘုရင် သည် အာသာကွယ်လွန်ပြီးနောက်တွင်ပင် သူ၏ ဒုတိယသားကို တာဝန်အနည်းငယ်သာ ပေးခဲ့သည်။ ဟင်နရီငယ်လေးကို တင်းကျပ်စွာ စောင့်ကြည့်ခဲ့ပြီး လူအများရှေ့တွင် ထွက်လေ့မရှိပေ။ ရလဒ်အနေဖြင့် သူသည် ထီးနန်းကို ဆက်ခံသည့်အခါ &quot;ဘုရင်တစ်ပါး၏ တိကျခက်ခဲသော အတတ်ပညာရပ်များတွင် လေ့ကျင့်မှုမရှိဘဲ&quot; နန်းတက်ခဲ့ရသည်။

ဟင်နရီ သတ္တမမြောက်သည် မုဆိုးမဖြစ်ကျန်ခဲ့သော ကက်သရင်းနှင့် သူ၏သား ဟင်နရီတို့ကို လက်ထပ်ပေးရန် ကမ်းလှမ်းခြင်းဖြင့် အင်္ဂလန်နှင့် စပိန်တို့အကြား ထိန်းမြားမှုမဟာမိတ်ကို ခိုင်မြဲစေရန် ပြန်လည်ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် နှင့် ဘုရင်မ အစ္စဘဲလား နှစ်ဦးစလုံးသည် အာသာကွယ်လွန်ပြီး မကြာမီမှာပင် ထွက်ပေါ်လာသည့် ဤအကြံဉာဏ်ကို အလွန်စိတ်အားထက်သန်ခဲ့ကြသည်။ ၁၅၀၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၃ ရက်တွင် ၎င်းတို့၏ လက်ထပ်ပွဲအတွက် သဘောတူစာချုပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီး နှစ်ရက်အကြာတွင် စုလျားရစ်ပတ်ခဲ့ကြသည်။ အကယ်၍ လက်ထပ်ပွဲသည် ကက်သရင်းနှင့် သူမ၏အထိန်းတော်တို့ ပြောဆိုသကဲ့သို့ အတူမနေရသေးပါက ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ခွင့်ပြုချက်မှာ &quot;လူထုဂုဏ်သိက္ခာဆိုင်ရာ အတားအဆီး&quot; အတွက်သာ လိုအပ်မည်ဖြစ်သည်။ သို့သော် သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်နှင့် စပိန်သံအမတ်တို့သည် အတူတူနေထိုင်ခဲ့ပြီး ဖြစ်နိုင်ခြေကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားကာ &quot;သွေးသားတော်စပ်မှု&quot;ဆိုင်ရာ ပယ်ဖျက်ခွင့်ကို ရယူရန် စီစဉ်ခဲ့ကြသည်။ ဟင်နရီသည် ငယ်ရွယ်လွန်းသေးသဖြင့် အတူတူနေထိုင်ရန် မဖြစ်နိုင်သေးပေ။ ၁၅၀၄ ခုနှစ်တွင် အစ္စဘဲလား ကွယ်လွန်ခြင်းနှင့် ကက်စတီးလ်၏ ထီးနန်းဆက်ခံမှု ပြဿနာများကြောင့် ကိစ္စရပ်များ ရှုပ်ထွေးသွားခဲ့သည်။ ဖာဒီနန် ဒုတိယမြောက်က ကက်သရင်းကို အင်္ဂလန်တွင် ဆက်ရှိနေစေလိုသော်လည်း ဟင်နရီ သတ္တမမြောက်နှင့် ဖာဒီနန်တို့၏ ဆက်ဆံရေးမှာ ဆိုးရွားသွားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ကက်သရင်းသည် အချိန်အတန်ကြာ မရေမရာဖြစ်နေခဲ့ပြီး မင်းသားဟင်နရီသည် အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ်တွင် ထိုလက်ထပ်ပွဲကို ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ ဖာဒီနန်၏ ဖြေရှင်းချက်မှာ သူ၏သမီးကို သံအမတ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းဖြစ်ပြီး ၎င်းက ကက်သရင်းကို အင်္ဂလန်တွင် အကန့်အသတ်မရှိ ဆက်လက်နေထိုင်ခွင့် ရရှိစေခဲ့သည်။ ဘာသာရေးကိုင်းရှိုင်းသူဖြစ်သည့်အလျောက် ကက်သရင်းသည် ဟင်နရီ၏ ကန့်ကွက်မှုများရှိလင့်ကစား ဟင်နရီနှင့် လက်ထပ်ရခြင်းမှာ ဘုရားသခင်၏ အလိုတော်ဖြစ်သည်ဟု စတင်ယုံကြည်လာခဲ့သည်။

== '''နန်းစံစကာလ''' ==
သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် သည် ၁၅၀၉ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး အသက် ၁၇ နှစ်အရွယ် ဟင်နရီသည် ဘုရင်အဖြစ် ဆက်ခံခဲ့သည်။ မေလ ၁၀ ရက်တွင် ဖခင်၏ ရုပ်အလောင်းကို သင်္ဂြိုဟ်ပြီးနောက် မကြာမီမှာပင် ဟင်နရီသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ခွင့်ပြုချက်နှင့် မင်္ဂလာတင်တောင်းပစ္စည်း ပျောက်ဆုံးနေမှုဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်အချို့ မပြေလည်သေးဘဲ ကက်သရင်းနှင့် အမှန်တကယ် လက်ထပ်မည်ဖြစ်ကြောင်း ရုတ်တရက် ကြေညာခဲ့သည်။ ဘုရင်သစ်သည် ကက်သရင်းနှင့် လက်ထပ်ရန်မှာ သူ၏ဖခင်၏ သေခါနီး ဆန္ဒဖြစ်သည်ဟု အခိုင်အမာဆိုခဲ့သည်။ ဤအချက်သည် မှန်သည်ဖြစ်စေ၊ မှားသည်ဖြစ်စေ အဆင်ပြေခဲ့သည်။ ဧကရာဇ် မက်ဆီမီလီယံ ပထမမြောက်သည် သူ၏မြေးမတော် (ကက်သရင်း၏ တူမ) အယ်လီနာ  နှင့် ဟင်နရီတို့ကို လက်ထပ်ပေးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း ယခုအခါတွင် ပယ်ချခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဟင်နရီနှင့် ကက်သရင်းတို့၏ မင်္ဂလာပွဲကို အကျဉ်းချုံးကာ ၁၅၀၉ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၁ ရက်တွင် ဂရင်းနစ်ရှိ ဘုန်းကြီးကျောင်းတွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ကွန်စတန်တိုင်း သီဂရိတ် နှင့် ကင်းအာသာ (King Arthur) တို့၏ မျိုးရိုးဖြစ်သည်ဟု ဆိုကာ မိမိကိုယ်ကို ၎င်းတို့၏ ဆက်ခံသူအဖြစ် ရှုမြင်ခဲ့သည်။

၁၅၀၉ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၃ ရက်တွင် ဟင်နရီသည် ယခုအခါ အသက် ၂၃ နှစ်ရှိပြီဖြစ်သော ကက်သရင်းကို လန်ဒန်ရဲတိုက် မှ နောက်တစ်နေ့တွင် ကျင်းပမည့် ဘိသိက်ခံပွဲအတွက် ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း သို့ ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။ ၎င်းမှာ ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော ပွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး ဘုရင့်ဖြတ်သန်းရာ လမ်းတစ်လျှောက်တွင် ပန်းချီကားချပ်ကော်ဇောကြီးများနှင့် ကောင်းမွန်သော ပိတ်စများကို ခင်းကျင်းထားသည်။ အခမ်းအနားအပြီးတွင် ဝက်စ်မင်စတာခန်းမ၌ ကြီးကျယ်သော တည်ခင်းဧည့်ခံပွဲကြီးကို ကျင်းပခဲ့သည်။ ကက်သရင်းက သူမ၏ဖခင်ထံ စာရေးသားခဲ့သလိုပင် &quot;ကျွန်မတို့ရဲ့ အချိန်တွေကို စဉ်ဆက်မပြတ် ပွဲတော်တွေနဲ့ ဖြတ်သန်းနေပါတယ်&quot; ဟု ဆိုသည်။

သူ၏ ဘိသိက်ခံပွဲအပြီး နှစ်ရက်အကြာတွင် ဟင်နရီသည် သူ၏ဖခင်လက်ထက်က လူကြိုက်အနည်းဆုံး ဝန်ကြီးနှစ်ဦးဖြစ်သည့် ရစ်ချတ် အမ်ပဆန်  နှင့် အက်ဒမန် ဒတ်ဒလေ တို့ကို ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ ၎င်းတို့အား နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် စွဲချက်တင်ကာ ၁၅၁၀ ခုနှစ်တွင် ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံရေးအရ ကွပ်မျက်မှုများသည် ဟင်နရီအတွက် သူ၏လမ်းကို ပိတ်ဆို့ထားသူများကို ဖြေရှင်းရန် အဓိကနည်းဗျူဟာတစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ထိုဝန်ကြီးနှစ်ဦးက အဓမ္မတောင်းခံခဲ့သည်ဆိုသော ငွေအချို့ကို ပြန်လည်ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ဟင်နရီသည် ထီးနန်းကို ပြိုင်ဆိုင်လာနိုင်သည့် ယော့ခ်အနွယ်စု အပေါ် ထားရှိသော သဘောထားမှာ သူ၏ဖခင်ထက် ပိုမိုညှာတာခဲ့သည်။ ဒေါဆက်၏ ဒုတိယမြောက် မားကွစ် သောမတ်စ် ဂရေး အပါအဝင် သူ၏ဖခင်က ဖမ်းဆီးထားသူ အများအပြားကို လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးခဲ့သည်။ အချို့မှာမူ ပြန်လည်သင့်မြတ်ခြင်း မရှိခဲ့ဘဲ ဆပ်ဖော့ခ်၏ တတိယမြောက် နယ်စားကြီး အက်ဒမန် ဒီလာပိုး သည် သူ၏ညီဖြစ်သူ ရစ်ချတ်က ဘုရင်ကို ဆန့်ကျင်ဘက်ပြုခဲ့ခြင်းကြောင့် ၁၅၁၃ ခုနှစ်တွင် နောက်ဆုံး၌ ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

ဟင်နရီနှင့် လက်ထပ်ပြီးမကြာမီ ကက်သရင်းတွင် ကိုယ်ဝန်ရှိလာခဲ့သည်။ သူမသည် ၁၅၁၀ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၃၁ ရက်တွင် အသေမွေးသော သမီးမိန်းကလေးတစ်ဦးကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ကက်သရင်းသည် လေးလခန့်အကြာတွင် ပြန်လည်ကိုယ်ဝန်ရှိလာပြီး[၂၉] ၁၅၁၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် သားတော် ဟင်နရီကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ပထမကလေး ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည့် ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုအပြီးတွင် ဇနီးမောင်နှံနှစ်ဦးသည် သားယောက်ျားလေး ရရှိခဲ့သဖြင့် ဝမ်းမြောက်ခဲ့ကြပြီး ဝက်စ်မင်စတာ ပြိုင်ပွဲဟု လူသိများသော နှစ်ရက်ကြာ မြင်းပေါ်လှံထိုးပြိုင်ပွဲ အပါအဝင် အောင်ပွဲခံပွဲတော်များကို ကျင်းပခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ထိုကလေးငယ်သည် ခုနစ်ပတ်အကြာတွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ ကက်သရင်းသည် ၁၅၁၃ နှင့် ၁၅၁၅ ခုနှစ်တို့တွင် အသေမွေးသော သားတော်နှစ်ဦး ရှိခဲ့သော်လည်း ၁၅၁၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် သမီးတော် မေရီကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ဘုရင်နှင့် မိဖုရားတို့အကြား ဆက်ဆံရေးမှာ တင်းမာနေခဲ့သော်လည်း မေရီကို ဖွားမြင်ပြီးနောက် အနည်းငယ် ပြေလျော့သွားခဲ့သည်။

ဟင်နရီနှင့် ကက်သရင်းတို့၏ အိမ်ထောင်ရေးကို &quot;ထူးထူးခြားခြား ကောင်းမွန်ခဲ့သည်&quot; ဟု ဖော်ပြကြသော်လည်း ဟင်နရီသည် မောင်းမမိသံများ ထားရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ ၁၅၁၀ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် ဘက်ကင်ဟမ်၏ တတိယမြောက် နယ်စားကြီး အက်ဒဝပ် စတက်ဖို့ဒ် ၏ ညီမများဖြစ်ကြသော အဲလစ်ဇဘက်  သို့မဟုတ် ဟန်တင်ဒန်၏ ကောင့်တက်စ် အန်း ဟေစတင်းစ်  ထဲမှ တစ်ဦးနှင့် ဖောက်ပြန်ခဲ့ကြောင်း ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ ၁၅၁၆ ခုနှစ်မှစတင်ကာ သုံးနှစ်ခန့် အထင်ရှားဆုံးဖြစ်ခဲ့သော မောင်းမမှာ အဲလစ်ဇဘက် ဘလောင့်  ဖြစ်သည်။ ဘလောင့်သည် လုံးဝအငြင်းပွားဖွယ်မရှိသော မောင်းမနှစ်ဦးအနက် တစ်ဦးဖြစ်ပြီး အချို့က ၎င်းကို ခွန်အားဗလနှင့် ပြည့်စုံသော ဘုရင်ပျိုတစ်ပါးအတွက် နည်းပါးသည်ဟု ယူဆကြသည်။ဟင်နရီတွင် မောင်းမ မည်မျှရှိခဲ့သည်ကိုမူ အငြင်းပွားဆဲဖြစ်သည် - ဒေးဗစ် လုဒ်စ် က ဟင်နရီသည် &quot;အလွန်အကန့်အသတ်ရှိသော အတိုင်းအတာဖြင့်သာ&quot; မောင်းမများ ထားရှိခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်သော်လည်း အလစ်ဆန် ဝဲလ် ကမူ အခြားသော ဖောက်ပြန်မှုများစွာ ရှိခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်သည်။ကက်သရင်းက ကန့်ကွက်ခဲ့ကြောင်း မသိရပေ။ ၁၅၁၈ ခုနှစ်တွင် သူမသည် အခြားသမီးမိန်းကလေးတစ်ဦးနှင့် ထပ်မံကိုယ်ဝန်ရှိခဲ့သော်လည်း ၎င်းမှာလည်း အသေမွေးခဲ့သည်။

ဘလောင့်သည် ၁၅၁၉ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ဟင်နရီ၏ တရားမဝင် သားတော် ဟင်နရီ ဖစ်ဇ်ရွိုင်း  ကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ထိုသားငယ်ကို ၁၅၂၅ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ရစ်ချမွန်နယ်စားကြီး  အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ရာ အချို့က ၎င်းကို နောက်ဆုံးတွင် တရားဝင်အမွေဆက်ခံသူ ဖြစ်လာစေရန် လမ်းစတစ်ခုဟု ထင်မြင်ခဲ့ကြသည်။ ဖစ်ဇ်ရွိုင်းသည် ၁၅၃၃ ခုနှစ်တွင် မေရီ ဟောင်းဝပ်  နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သော်လည်း သုံးနှစ်အကြာတွင် သားသမီးမထွန်းကားဘဲ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ သူ ၁၅၃၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ကွယ်လွန်ချိန်၌ ပါလီမန်သည် သူ့ကို ဘုရင်ဖြစ်လာခွင့် ပေးနိုင်မည့် ဒုတိယမြောက် ထီးနန်းဆက်ခံမှု အက်ဥပဒေကို စဉ်းစားနေဆဲ ဖြစ်သည်။

== ပြင်သစ်နှင့် ဟက်စ်ဘတ်ချ်မင်းဆက်များ ==
၁၅၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံသည် ကန်ဘရိုင်းမဟာမိတ်အဖွဲ့ အတွင်း သန့်ရှင်းသော ရောမအင်ပါယာနှင့် ပျက်ပြယ်လွယ်သော မဟာမိတ်ဖွဲ့ကာ ဗင်းနစ်နိုင်ငံကို စစ်ပွဲဆင်နွှဲ အနိုင်ရရှိနေခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် သူ၏ဖခင်နှင့် ပြင်သစ်ဘုရင် ၁၂ ဆက်မြောက် လူဝီဘုရင်  တို့အကြား ရှိခဲ့သော ချစ်ကြည်ရေးကို ပြန်လည်ဆန်းသစ်ခဲ့ပြီး ဤကိစ္စသည် သူ၏ တိုင်ပင်ခံကောင်စီကို သဘောထားကွဲလွဲစေခဲ့သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ထိုအင်အားကြီးနှစ်နိုင်ငံ၏ ပေါင်းစည်းအင်အားနှင့် စစ်ဖြစ်ရပါက အလွန်တရာ ခက်ခဲမည်မှာ သေချာသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ထို့နောက်မကြာမီတွင် ဟင်နရီသည် အာရာဂွန်ဘုရင် ဒုတိယမြောက်ဖာဒီနန် နှင့် ပဋိညာဉ်စာချုပ်တစ်ခုကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ ၁၅၁၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဒုတိယမြောက်ဂျူးလီးယက် က ပြင်သစ်ဆန့်ကျင်ရေး သန့်ရှင်းသောမဟာမိတ်အဖွဲ့ ကို ဖွဲ့စည်းပြီးနောက် ဟင်နရီသည် ဖာဒီနန်၏ ဦးဆောင်မှုနောက်သို့လိုက်ကာ အင်္ဂလန်ကို ထိုမဟာမိတ်အဖွဲ့အသစ်ထဲသို့ သွတ်သွင်းခဲ့သည်။ ပြင်သစ်ကို အုပ်စိုးလိုသော ဟင်နရီ၏ အိပ်မက်များကို အကောင်အထည်ဖော်ရန်အတွက် အင်္ဂလန်အတွက် အကွီတန်း နယ်မြေကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန် နွေဦးရာသီတွင် အင်္ဂလိပ်-စပိန် ပူးတွဲတိုက်ခိုက်မှုတစ်ခုကို စတင်စီစဉ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၁၅၁၂ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် တရားဝင်စစ်ကြေညာပြီးနောက် ပြုလုပ်ခဲ့သော ထိုတိုက်ခိုက်မှုကို ဟင်နရီကိုယ်တိုင် ဦးဆောင်ခဲ့ခြင်းမရှိဘဲ ကြီးမားသောအရှုံးဖြင့် ပြီးဆုံးခဲ့သည်။ ဖာဒီနန်သည် ထိုစစ်ပွဲကို မိမိ၏ ကိုယ်ကျိုးစီးပွားအတွက်သာ အသုံးချခဲ့သဖြင့် အင်္ဂလိပ်-စပိန် မဟာမိတ်ဆက်ဆံရေး တင်းမာသွားခဲ့သည်။ သို့သော်ငြားလည်း ပြင်သစ်တို့သည် မကြာမီမှာပင် အီတလီမှ မောင်းထုတ်ခြင်းခံခဲ့ရပြီး ပြင်သစ်အပေါ် ထပ်မံအနိုင်ရရှိရန် နှစ်ဦးစလုံးက လိုလားနေကြသဖြင့် မဟာမိတ်အဖွဲ့မှာ ဆက်လက်တည်မြဲခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဟင်နရီသည် ဧကရာဇ် မက်ဆီမီလီယံ ကို သန့်ရှင်းသောမဟာမိတ်အဖွဲ့ထဲသို့ ဝင်ရောက်လာစေရန် စည်းရုံးနိုင်ခဲ့ခြင်းဖြင့် သံတမန်ရေးရာ အောင်မြင်မှုတစ်ခုကို ရယူနိုင်ခဲ့သည်။ အကယ်၍သာ လူဝီကို အနိုင်တိုက်နိုင်ပါက ဟင်နရီသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဂျူးလိယပ်ထံမှ ကတိပြုထားသော &quot;ပြင်သစ်၏ အခရစ်ယာန်အဖြစ်ဆုံးဘုရင်&quot; ဘွဲ့အပြင် ပါရီမြို့၌ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးကိုယ်တိုင် ဘိသိက်မြှောက်ပေးမည့် အခွင့်အရေးကိုပါ ထူးထူးခြားခြား အာမခံချက် ရရှိထားခဲ့သည်။

=== ကက်သရင်း နှင့် လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ရန် ကြိုးပမ်းခြင်း ===
ကက်သရင်းအော့ဖ်အာရဂွန် နှင့် လက်ထပ်ထားစဉ် ဟင်နရီ သည် သူမ၏ '''အမျိုးသမီးကိုယ်လုပ်တော်''' ဖြစ်သူ မေရီဘိုလင်း နှင့် ချစ်ကြိုက်ဆက်ဆံရေး ရှိခဲ့သည်။ မေရီ ၏ သားသမီးနှစ်ဦးဖြစ်သော '''ဟင်နရီကာရေး''' နှင့် '''ကက်သရင်းကာရေး''' တို့သည် ဟင်နရီ ၏ သားသမီးများဖြစ်နိုင်သည်ဟု ယူဆချက်များ ရှိခဲ့သော်လည်း ထိုအချက်ကို မည်သည့်အခါမျှ အတည်ပြုနိုင်ခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ ဟင်နရီ ဘုရင်သည် ထိုကလေးနှစ်ဦးကို '''ဟင်နရီဖစ်ရွိုဇ်''' ကို အသိအမှတ်ပြုခဲ့သကဲ့သို့ အသိအမှတ်မပြုခဲ့ပေ။[60]

၁၅၂၅ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီ သည် မိမိအလိုရှိသော '''သားယောက်ျား အမွေဆက်ခံသူ''' ကို ကက်သရင်း က မမွေးဖွားပေးနိုင်ခြင်းအပေါ် ပိုမိုစိတ်မရှည်လာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် သူသည် မေရီဘိုလင်း ၏ ညီမဖြစ်သူ '''အန်းဘိုလင်း''' ကို စွဲလမ်းလာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က အန်း သည် ဘုရင်မ၏ အဖွဲ့ထဲတွင် ပါဝင်နေသော ဆွဲဆောင်မှုရှိသည့် အမျိုးသမီးငယ်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ သို့သော် အန်း သည် ဟင်နရီ ၏ သွေးဆောင်မှုများကို ခုခံခဲ့ပြီး၊ သူမ၏အစ်မ မေရီ ကဲ့သို့ ဘုရင်၏ ကိုယ်လုပ်တော် ဖြစ်ရန် ငြင်းဆိုခဲ့သည်။

ဤအခြေအနေအတွင်း ဟင်နရီ သည် မိမိ၏ မင်းဆက်အတွက် အမွေဆက်ခံသူတစ်ဦး ရရှိရန်နှင့် နန်းတွင်းတွင် '''“ဘုရင်၏ ကြီးမားသောကိစ္စ”''' ဟု ခေါ်ဆိုလာသည့် ပြဿနာကို ဖြေရှင်းရန် နည်းလမ်းသုံးခုကို စဉ်းစားခဲ့သည်။ ပထမနည်းမှာ '''ဟင်နရီဖစ်ရွိုဇ်''' ကို တရားဝင်သားအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ ထိုသို့လုပ်ရန် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ပါဝင်မှု လိုအပ်သကဲ့သို့ နောက်ပိုင်းတွင် စိန်ခေါ်မှုများလည်း ပေါ်ပေါက်နိုင်သည်။ ဒုတိယနည်းမှာ သူ၏သမီး '''မေရီ'''  ကို အမြန်ဆုံး လက်ထပ်ပေးပြီး၊ သူမထံမှ မြေးသားတစ်ဦး ရရှိကာ Henry မသေဆုံးမီ တိုက်ရိုက်အမွေဆက်ခံနိုင်ရန် မျှော်လင့်ခြင်း ဖြစ်သည်။ သို့သော် Mary သည် Henry မသေဆုံးမီ ကိုယ်ဝန်ဆောင်နိုင်ရန် ဖြစ်နိုင်ခြေ နည်းသည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။ တတိယနည်းမှာ Catherine ကို တစ်နည်းနည်းဖြင့် ပယ်ဖျက်ပြီး ကလေးမွေးနိုင်သည့် အသက်အရွယ်ရှိ အခြားအမျိုးသမီးတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ အသက် ၃၄ နှစ်အရွယ် Henry အတွက် Anne နှင့် လက်ထပ်နိုင်မည့် အလားအလာကို မြင်လာသောကြောင့် တတိယနည်းလမ်းသည် နောက်ဆုံးတွင် အနှစ်သက်ဆုံးဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ မကြာမီတွင် အသက် ၄၀ ရှိလာပြီဖြစ်သော Catherine နှင့် မိမိ၏လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ရန်မှာ ဘုရင်၏ အဓိကဆန္ဒ ဖြစ်လာခဲ့သည်။[66][67]

လာမည့်နှစ်များအတွင်း Henry ၏ တိကျသော ရည်ရွယ်ချက်များနှင့် လှုံ့ဆော်မှုများအပေါ် သမိုင်းပညာရှင်များအကြား အမြင်တူညီမှု မရှိကြပေ။ အနည်းဆုံး သူ၏နန်းစံအစပိုင်းတွင် Henry သည် ဘာသာတရားကိုင်းရှိုင်းပြီး ကက်သလစ်ဘာသာရေးအကြောင်းကို ကောင်းစွာသိရှိသူ ဖြစ်ခဲ့သည်။ 1521 ခုနှစ်တွင် သူရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သော ''Assertio Septem Sacramentorum'' (“စက္ကမင် ခုနစ်ပါးကို ကာကွယ်ခြင်း”) စာအုပ်ကြောင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး Leo X ထံမှ '''Fidei Defensor''' (“ယုံကြည်ခြင်းကို ကာကွယ်သူ”) ဟူသော ဘွဲ့တံဆိပ်ကိုပင် ရရှိခဲ့သည်။[69]

ထိုစာအုပ်သည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ အာဏာအမြင့်ဆုံးဖြစ်မှုကို အခိုင်အမာ ကာကွယ်ထားသော်လည်း အခြေအနေအပေါ် မူတည်သည့် စကားလုံးများဖြင့် ရေးသားထားသည်။[69] Henry သည် ဒုတိယအကြိမ် လက်ထပ်ရန် ပိုမိုစိတ်အားထက်သန်လာချိန်တွင် ဤကိစ္စနှင့်ပတ်သက်၍ သူ၏အမြင်ကို မည်သည့်အချိန်တွင် ပြောင်းလဲခဲ့သည်ကို အတိအကျ မသိရပေ။ သို့သော် 1527 ခုနှစ်တွင် သူသည် Catherine ထံမှ သားယောက်ျားအမွေဆက်ခံသူ မရရှိခြင်းမှာ သူတို့၏ လက်ထပ်မှုသည် '''“ဘုရားသခင်၏အမြင်တွင် ကျိန်စာသင့်နေသောကြောင့်”''' ဖြစ်သည်ဟု မိမိကိုယ်တိုင် ယုံကြည်လာခဲ့သည်။[70]

အမှန်အားဖြင့် Catherine သည် သူ၏အစ်ကို Arthur ၏ ဇနီးဖြစ်ခဲ့ပြီး Catherine နှင့် လက်ထပ်ခြင်းအားဖြင့် Henry သည် '''Leviticus 20:21''' တွင် ဖော်ပြထားသည့် တားမြစ်ချက်ကို ဆန့်ကျင်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ထိုကျမ်းပိုဒ်ကို Thomas Cranmer က လက်ထပ်မှုကို အကျုံးမဝင်ကြောင်း ကြေညာရာတွင် အကြောင်းပြချက်တစ်ခုအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။[71] အခြားတစ်ဖက်တွင် '''Martin Luther''' ကမူ အစပိုင်းတွင် Henry ၏ လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ခြင်းကို ဆန့်ကျင်ခဲ့သည်။ သူ၏ သွန်သင်ချက်အရ သမ္မာကျမ်းစာသည် '''မယားများစွာယူခြင်း (polygamy)''' ကို ခွင့်ပြုထားသော်လည်း '''ကွာရှင်းခြင်း (divorce)''' ကို ခွင့်မပြုဟု ဆိုခဲ့ပြီး Henry အနေဖြင့် ဒုတိယဇနီးတစ်ဦး ထပ်ယူနိုင်သည်ဟု အစပိုင်းတွင် ပြောခဲ့သည်။[71]

ထိုအချိန်တွင် Henry သည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၌ ဤလက်ထပ်မှုအတားအဆီးကို ခွင့်ပြုဖယ်ရှားပေးနိုင်သည့် အာဏာမရှိဟု ယုံကြည်လာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် 1527 ခုနှစ်တွင် သူသည် '''Pope Clement VII''' ထံသို့ Catherine နှင့် မိမိ၏လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ထိုနည်းလမ်းသည် အနည်းဆုံး ပိုမိုပွင့်လင်းစွာ ဖီဆန်သည့် လမ်းကြောင်းတစ်ခုကို ရှောင်ရှားရန် ရည်ရွယ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။[68]

ကိစ္စကို လူသိရှင်ကြား ပြောဆိုလိုက်ခြင်းကြောင့် Catherine ကို သီလရှင်ကျောင်းသို့ ဝင်ရောက်နေထိုင်ရန် သို့မဟုတ် ငြိမ်သက်စွာ နေထိုင်ရန် ဆွဲဆောင်နိုင်မည့် မျှော်လင့်ချက်အားလုံး ပျောက်ဆုံးသွားခဲ့သည်။[72] Henry သည် သူ၏အတွင်းရေးမှူး '''William Knight''' ကို '''Holy See''' ထံသို့ တိုက်ရိုက်တောင်းဆိုရန် စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ထိုသူသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးထံမှ အမိန့်စာရရှိရန် ရည်ရွယ်၍ အဓိပ္ပာယ်နှစ်ခွဖြစ်အောင် ရေးသားထားသည့် မူကြမ်းတစ်စောင်ကို ယူဆောင်သွားခဲ့သည်။ သို့သော် Knight မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးသည် ထိုမျှလွယ်ကူစွာ လှည့်စား၍မရခဲ့ပေ။[73]

အခြားသော သံတမန်ရေးရာ ကြိုးပမ်းမှုများမှာ အင်္ဂလန်တွင် ဘာသာရေးတရားရုံးတစ်ခု ကျင်းပရန် စီစဉ်ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ထိုတရားရုံးတွင် Clement VII ၏ ကိုယ်စားလှယ် ပါဝင်မည်ဖြစ်သည်။ Clement သည် ထိုတရားရုံး ဖွဲ့စည်းရန် သဘောတူခဲ့သော်လည်း သူ၏ ကိုယ်စားလှယ် '''Lorenzo Campeggio''' ကို Henry ၏ဘက်မှ ဆုံးဖြတ်ပေးရန် အာဏာပေးရန် မည်သည့်အခါမျှ ရည်ရွယ်ချက်မရှိခဲ့ပေ။[73]

ဤဘက်လိုက်မှုသည် Emperor '''Charles V''' ထံမှ ဖိအားပေးမှုကြောင့် ဖြစ်နိုင်သော်လည်း ထိုဖိအားက Campeggio သို့မဟုတ် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးအပေါ် မည်မျှအထိ သက်ရောက်ခဲ့သည်ကို အတိအကျ မသိရပေ။ သက်သေများကို ကြားနာပြီး နှစ်လမပြည့်မီတွင် Clement သည် အမှုကို 1529 ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် Rome သို့ ပြန်လည်ခေါ်ယူခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ထိုအမှုသည် အင်္ဂလန်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာတော့မည် မဟုတ်ကြောင်း ထင်ရှားလာခဲ့သည်။[73]

လက်ထပ်မှု ပယ်ဖျက်နိုင်မည့် အခွင့်အရေး ဆုံးရှုံးသွားသောအခါ '''Cardinal Wolsey''' သည် အပြစ်တင်ခံရသည်။ 1529 ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် သူ့ကို ''praemunire'' ဖြင့် စွဲချက်တင်ခဲ့ပြီး၊ သူ၏ အာဏာနှင့်ဂုဏ်ကျက်သရေ ကျဆင်းမှုမှာ '''“ရုတ်တရက်ဖြစ်ပြီး လုံးဝကျဆင်းသွားခြင်း”''' ဖြစ်ခဲ့သည်။[73] Henry နှင့် ခဏတာ ပြန်လည်သင့်မြတ်ခဲ့ပြီး 1530 ခုနှစ် ပထမနှစ်ဝက်တွင် တရားဝင် ခွင့်လွှတ်ခြင်းပင် ရရှိခဲ့သော်လည်း 1530 ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ထပ်မံ၍ နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှု (''treason'') ဖြင့် စွဲချက်တင်ခံရသည်။ သို့သော် အမှုမစစ်ဆေးမီ သေဆုံးသွားခဲ့သည်။[73][75]

Henry ကိုယ်တိုင် အစိုးရအုပ်ချုပ်ရေးကို ခဏတာ တာဝန်ယူပြီးနောက်[76] '''Thomas More''' သည် Lord Chancellor နှင့် အဓိကဝန်ကြီးတာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ သူသည် ထက်မြက်ပြီး အရည်အချင်းရှိသူဖြစ်သော်လည်း ဘာသာရေးကိုင်းရှိုင်းသည့် ကက်သလစ်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး လက်ထပ်မှု ပယ်ဖျက်ရေးကို ဆန့်ကျင်သူလည်း ဖြစ်သည်။[77] သို့သော် အစပိုင်းတွင် ဘုရင်၏ မူဝါဒအသစ်ကို ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး Parliament တွင် Wolsey ကို ပြစ်တင်ဝေဖန်ခဲ့သည်။[78]

တစ်နှစ်အကြာတွင် Catherine ကို နန်းတွင်းမှ ဖယ်ရှားခဲ့ပြီး သူမ၏ အခန်းများကို Anne Boleyn အား ပေးအပ်ခဲ့သည်။ Anne သည် ထိုခေတ်အတွက် ပညာရေးအလွန်ကောင်းမွန်ပြီး ဉာဏ်ရည်ထက်မြက်သည့် အမျိုးသမီးတစ်ဦးဖြစ်ကာ '''Protestant Reformers''' များ၏ အယူအဆများကို စိတ်အားထက်သန်စွာ စိတ်ဝင်စားခဲ့သည်။ သို့သော် သူမကိုယ်တိုင် အမှန်တကယ် Protestant ဘာသာဝင်အဖြစ် ခိုင်မာစွာ ရပ်တည်ခဲ့ခြင်း ရှိ၊ မရှိမှာ သမိုင်းပညာရှင်များအကြား ယနေ့တိုင် အငြင်းပွားစရာ ဖြစ်နေဆဲဖြစ်သည်။[65]

Canterbury ဂိုဏ်းချုပ် '''William Warham''' သေဆုံးသောအခါ Anne ၏ သြဇာကြောင့် Henry သည် လက်ထပ်မှု ပယ်ဖျက်ရေးကို ယုံကြည်စိတ်ချစွာ ထောက်ခံသူ '''Thomas Cranmer''' ကို လစ်လပ်သွားသော ရာထူးတွင် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဘုရင်၏ ဘုရားကျောင်းနှင့်ပတ်သက်သော နောက်ထပ်အစီအစဉ်များကို မသိရှိသေးသော ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးကလည်း ထိုခန့်အပ်မှုကို အတည်ပြုခဲ့သည်။[79]

=== Anne Boleyn နှင့် လက်ထပ်ခြင်း ===
1532 ခုနှစ် ဆောင်းရာသီတွင် Henry သည် '''Calais''' တွင် '''Francis I''' နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့ပြီး မိမိ၏ လက်ထပ်မှုအသစ်အတွက် Francis ၏ ထောက်ခံမှုကို ရယူခဲ့သည်။ Calais မှ ပြန်လာပြီး '''Dover''' သို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် အသက် ၄၁ နှစ်ရှိ Henry နှင့် Anne တို့သည် လျှို့ဝှက်စွာ လက်ထပ်ပွဲတစ်ခု ကျင်းပခဲ့ကြသည်။[81]

မကြာမီ Anne ကိုယ်ဝန်ရှိလာပြီး 1533 ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ 25 ရက်နေ့တွင် London ၌ ဒုတိယအကြိမ် လက်ထပ်ပွဲ ကျင်းပခဲ့ကြသည်။ 1533 ခုနှစ် မေလ 23 ရက်နေ့တွင် Cranmer သည် '''Dunstable Priory''' တွင် ကျင်းပသော အထူးတရားရုံး၌ တရားသူကြီးအဖြစ် ထိုင်ပြီး Henry နှင့် Catherine of Aragon တို့၏ လက်ထပ်မှု တရားဝင်မှုကို ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ထိုနေ့တွင် Henry နှင့် Catherine တို့၏ လက်ထပ်မှုကို ပျက်ပြယ်ပြီး တရားမဝင်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ ငါးရက်အကြာ မေလ 28 ရက်နေ့တွင် Cranmer သည် Henry နှင့် Anne တို့၏ လက်ထပ်မှုကို တရားဝင်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။[82]

Catherine ၏ ဘုရင်မဘွဲ့ကို တရားဝင် ဖယ်ရှားပြီး Arthur ၏ မုဆိုးမအဖြစ် '''“Princess Dowager”''' ဟူသော ဘွဲ့ကိုသာ ပေးခဲ့သည်။ သူမ၏နေရာတွင် Anne သည် 1533 ခုနှစ် ဇွန်လ 1 ရက်နေ့တွင် ဘုရင်မအဖြစ် သရဖူဆောင်းခဲ့သည်။[83] ထိုနှစ် စက်တင်ဘာလ 7 ရက်နေ့တွင် ဘုရင်မ Anne သည် အချိန်မတိုင်မီ သမီးတစ်ဦး မွေးဖွားခဲ့သည်။ ထိုကလေးကို Henry ၏ မိခင် '''Elizabeth of York''' ကို ဂုဏ်ပြု၍ '''Elizabeth''' ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။[84]

လက်ထပ်ပြီးနောက် ကိစ္စများကို စနစ်တကျ တည်ငြိမ်အောင်လုပ်ဆောင်သည့် ကာလတစ်ခု ရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် '''Reformation Parliament''' က ဥပဒေများစွာကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး ကျန်ရှိနေသေးသော ပြဿနာများအတွက် ဖြေရှင်းချက်များ ရှာဖွေခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုအသစ်များကို စိန်ခေါ်မှုများမှ ကာကွယ်ရန်၊ ပြည်သူများအနေဖြင့် ထိုပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ၏ တရားဝင်မှုကို ယုံကြည်လာစေရန်နှင့် ဆန့်ကျင်သူများကို ဖော်ထုတ်အရေးယူရန်လည်း ရည်ရွယ်ခဲ့သည်။[85]

'''Canon law''' ကို Cranmer နှင့် အခြားသူများက အကျယ်တဝင့် ကိုင်တွယ်ခဲ့သော်လည်း ဤဥပဒေများကို '''Thomas Cromwell''', '''Thomas Audley''', '''Thomas Howard, 3rd Duke of Norfolk''' နှင့် Henry ကိုယ်တိုင်ကပင် အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့ကြသည်။[86] ဤလုပ်ငန်းစဉ် ပြီးဆုံးသောအခါ 1532 ခုနှစ် မေလတွင် Thomas More သည် Lord Chancellor ရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့ပြီး Cromwell သည် Henry ၏ အဓိကဝန်ကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။[87]

'''Act of Succession 1533''' အရ Catherine ၏ သမီး Mary ကို တရားမဝင်သားသမီးအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး၊ Henry နှင့် Anne တို့၏ လက်ထပ်မှုကို တရားဝင်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ Anne ၏ သားသမီးများကိုလည်း နန်းဆက်ခံမည့် အစီအစဉ်တွင် နောက်တစ်ဆင့်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။[88]

1534 ခုနှစ် '''Acts of Supremacy''' အရ Parliament သည် ဘုရင်ကို '''အင်္ဂလန်နိုင်ငံရှိ ဘုရားကျောင်း၏ အကြီးအကဲ''' အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။ ထို့အပြင် 1532 ခုနှစ် '''Act in Restraint of Appeals''' နှင့်အတူ Rome သို့ အယူခံဝင်ခွင့်ကိုလည်း ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။[89] ထိုအချိန်မှသာ Pope Clement VII သည် ဘုရင်နှင့် Cranmer ကို '''အရပ်ဘက်ဘာသာရေးအဖွဲ့မှ ဖယ်ရှားခြင်း (excommunication)''' ပြုလုပ်ရန် အရေးယူခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုအမိန့်သည် နောက်ပိုင်းအချိန်အထိ တရားဝင် မဖြစ်ခဲ့ပေ။

ဘုရင်နှင့် ဘုရင်မတို့သည် သူတို့၏ အိမ်ထောင်ရေးဘဝကို မနှစ်သက်ကြပေ။ အေးချမ်းပြီး ချစ်ခင်ကြသည့် အချိန်များလည်း ရှိခဲ့သော်လည်း Anne သည် မိမိထံမှ မျှော်လင့်ထားသည့် နာခံပြီး ခေါင်းငုံ့နေသော ဇနီးအဖြစ် နေထိုင်ရန် ငြင်းဆိုခဲ့သည်။ သူမ၏ တက်ကြွမှုနှင့် ကိုယ်ပိုင်အမြင်ကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ထုတ်ဖော်တတ်သည့် ဉာဏ်ရည်က သူမကို လျှို့ဝှက်ချစ်သူအဖြစ် ဆွဲဆောင်မှုရှိစေခဲ့သော်လည်း ဘုရင်မအဖြစ် အများအားဖြင့် အခမ်းအနားများကိုသာ ဆောင်ရွက်ရသည့် အခန်းကဏ္ဍအတွက်မူ သူမကို လွတ်လပ်လွန်းသူ ဖြစ်စေခဲ့ပြီး ရန်သူများစွာကိုလည်း ရရှိစေခဲ့သည်။

Henry ကလည်း Anne ၏ အမြဲတမ်း စိတ်တိုဒေါသထွက်တတ်မှုနှင့် ပြင်းထန်သော စိတ်နေစိတ်ထားကို မကြိုက်တော့ပေ။ 1534 ခုနှစ်တွင် Anne ကိုယ်ဝန်မရှိဘဲ ဖြစ်သွားခြင်း သို့မဟုတ် ကိုယ်ဝန်ပျက်ကျခြင်း ဖြစ်ပြီးနောက် Henry သည် သူမက သားယောက်ျားတစ်ဦး မမွေးပေးနိုင်ခြင်းကို သစ္စာဖောက်မှုတစ်ခုအဖြစ် မြင်လာခဲ့သည်။ 1534 ခုနှစ် Christmas ကာလကတည်းက Henry သည် Anne ထံမှ ခွဲထွက်ပြီး Catherine ထံသို့ ပြန်သွားရန် မလိုအပ်ဘဲ မည်သို့ လုပ်ဆောင်နိုင်မည်ကို Cranmer နှင့် Cromwell တို့နှင့် ဆွေးနွေးနေခဲ့သည်။[96]

1535 ခုနှစ်တွင် Henry သည် '''Madge Shelton''' နှင့် ချစ်ကြိုက်ဆက်ဆံရေးရှိခဲ့သည်ဟု အစဉ်အလာအားဖြင့် ယူဆကြသော်လည်း သမိုင်းပညာရှင် '''Antonia Fraser''' က Henry သည် အမှန်တကယ်တွင် Madge ၏ ညီမဖြစ်သူ '''Mary Shelton''' နှင့် ဆက်ဆံရေးရှိခဲ့သည်ဟု ဆိုထားသည်။[34]

Henry ၏ ဘာသာရေးမူဝါဒများကို ဆန့်ကျင်မှုများကို အစပိုင်းတွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံအတွင်း လျင်မြန်စွာ ဖိနှိပ်ခဲ့သည်။ '''Carthusian Martyrs''' များထဲမှ ဘုန်းတော်ကြီးအချို့ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီး အခြားသူများစွာကိုလည်း လူအများရှေ့တွင် အပြစ်ပေးအရှက်ခွဲခဲ့သည်။[97]

အထင်ရှားဆုံး ဆန့်ကျင်သူများထဲတွင် '''John Fisher''', Rochester ဘုန်းတော်ကြီးနှင့် '''Thomas More''' တို့ ပါဝင်ခဲ့သည်။ သူတို့နှစ်ဦးစလုံးသည် ဘုရင်အား '''Oath of Supremacy''' ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုရန် ငြင်းဆိုခဲ့ကြသည်။[97] အဲဒီအချိန်တွင် Henry နှင့် Cromwell တို့သည် သူတို့နှစ်ဦးကို သတ်ရန် မရည်ရွယ်သေးဘဲ မိမိတို့၏အမြင်ကို ပြောင်းလဲကာ အသက်ရှင်လွတ်မြောက်ရန် မျှော်လင့်ခဲ့ကြသည်။

Fisher သည် Henry ကို ဘုရားကျောင်း၏ အမြင့်ဆုံးအကြီးအကဲအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုရန် ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ငြင်းဆိုခဲ့သည်။ More ကမူ '''Treasons Act 1534''' ကို ပွင့်လင်းစွာ ချိုးဖောက်ခြင်းမရှိစေရန် သတိထားခဲ့သည်။ ထိုဥပဒေသည် နောက်ပိုင်းဥပဒေများနှင့် မတူဘဲ တိတ်ဆိတ်နေခြင်းကိုသာ အပြစ်မဖြစ်စေခဲ့ပေ။ သို့သော် နောက်ပိုင်းတွင် သူတို့နှစ်ဦးစလုံးကို နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် ပြစ်မှုထင်ရှားစေခဲ့သည်။ More ကို '''Richard Rich''' နှင့် ပြောဆိုခဲ့သော စကားဝိုင်းတစ်ခုတည်းကို သက်သေအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ပြီး၊ Fisher နှင့် More နှစ်ဦးစလုံးကို 1535 ခုနှစ် နွေရာသီတွင် သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။[97]

ထိုဖိနှိပ်မှုများနှင့် '''Suppression of Religious Houses Act 1535''' တို့ကြောင့် Henry ၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို ပိုမိုကျယ်ပြန့်စွာ ဆန့်ကျင်မှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ထိုအထဲတွင် 1536 ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ၌ အင်္ဂလန်မြောက်ပိုင်းတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော '''Pilgrimage of Grace''' ဟုခေါ်သည့် အကြီးစားအုံကြွမှုလည်း ပါဝင်သည်။[98]

သူပုန်ပေါင်း ၂၀,၀၀၀ မှ ၄၀,၀၀၀ ခန့်ကို '''Robert Aske''' နှင့် မြောက်ပိုင်းအထက်တန်းလွှာအဖွဲ့ဝင်အချို့က ဦးဆောင်ခဲ့ကြသည်။[99] Henry သည် သူပုန်များကို လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးမည်ဟု ကတိပြုပြီး သူတို့တင်ပြခဲ့သော ပြဿနာများအတွက် ကျေးဇူးတင်ကြောင်း ပြောခဲ့သည်။ Aske က သူပုန်များအနေဖြင့် အောင်မြင်ခဲ့ပြီဖြစ်သောကြောင့် လူစုခွဲပြီး အိမ်ပြန်နိုင်ကြောင်း ပြောခဲ့သည်။[100]

သို့သော် Henry သည် သူပုန်များကို နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်များအဖြစ် မြင်ခဲ့ပြီး မိမိပေးခဲ့သည့် ကတိကို လိုက်နာရန် မလိုဟု ယူဆခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် Henry ၏ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ကမ်းလှမ်းမှုအပြီးတွင် နောက်ထပ် အကြမ်းဖက်မှုများ ဖြစ်ပွားလာသောအခါ သူသည် မိမိ၏ ကတိကို အလျင်အမြန် ပြန်လည်ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။[101] Aske အပါအဝင် ခေါင်းဆောင်များကို ဖမ်းဆီးပြီး နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။ စုစုပေါင်း သူပုန် ၂၀၀ ခန့်ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီး ထိုအုံကြွမှုများ အဆုံးသတ်သွားခဲ့သည်။[102]

=== Anne Boleyn ကို ကွပ်မျက်ခြင်း ===
1536 ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ 8 ရက်နေ့တွင် Catherine of Aragon သေဆုံးသွားကြောင်း သတင်းသည် ဘုရင်နှင့် ဘုရင်မထံ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ နောက်တစ်နေ့တွင် Henry သည် အဝတ်အစားအားလုံးကို အဝါရောင်ဝတ်ဆင်ပြီး သူ၏ဦးထုပ်တွင် အဖြူရောင်အမွေးတစ်ချောင်း ထည့်ဆင်ထားခဲ့သည်။[103]

ဘုရင်မ Anne သည် ထိုအချိန်တွင် ကိုယ်ဝန်ရှိနေပြီး သားယောက်ျား မမွေးနိုင်ပါက အကျိုးဆက်များ ရှိလာနိုင်ကြောင်း သူမ သိရှိခဲ့သည်။ ထိုလအတွင်း Henry သည် မြင်းစီးပြိုင်ပွဲတစ်ခုတွင် မြင်းပေါ်မှ ပြုတ်ကျပြီး ပြင်းထန်စွာ ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ အချိန်အတော်ကြာ သူ၏အသက်အန္တရာယ်ရှိနေသည်ဟု ထင်မြင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုမတော်တဆမှုသတင်းကို ဘုရင်မ Anne သိရှိသောအခါ ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်သွားပြီး ကိုယ်ဝန် ၁၅ ပတ်ခန့်ရှိသော သားယောက်ျားကလေးကို ကိုယ်ဝန်ပျက်ကျခဲ့သည်။ ထိုနေ့မှာပင် Catherine ၏ ဈာပနကို ကျင်းပနေသည့် 1536 ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ 29 ရက်နေ့ ဖြစ်သည်။[104]

သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ အများစုက ဤကိုယ်ရေးကိုယ်တာ ဆုံးရှုံးမှုသည် ထိုတော်ဝင်အိမ်ထောင်ရေး အဆုံးသတ်ရန် အစပြုသည့် အဖြစ်အပျက် ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။[105]

Boleyn မိသားစုသည် Privy Council တွင် အရေးပါသော ရာထူးများကို ဆက်လက်ရရှိထားသော်လည်း Anne တွင် ရန်သူများစွာ ရှိခဲ့သည်။ ထိုအထဲတွင် '''Charles Brandon, 1st Duke of Suffolk''' လည်း ပါဝင်သည်။ သူမ၏ ဦးလေးဖြစ်သူ '''Duke of Norfolk''' ပင်လျှင် သူမ၏ အာဏာအသုံးချသည့်ပုံစံကို စိတ်ပျက်လာခဲ့သည်။[106]

Boleyn မိသားစုသည် ပြင်သစ်ကို Emperor Charles V ထက် မဟာမိတ်အဖြစ် ပိုမိုနှစ်သက်ခဲ့သော်လည်း Henry ၏ မျက်နှာသာပေးမှုမှာ Charles ဘက်သို့ ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ ထိုအပြောင်းအလဲမှာ Cromwell ၏ သြဇာကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်ပြီး Boleyn မိသားစု၏ သြဇာကို ထိခိုက်စေခဲ့သည်။[106]

Anne ကို ဆန့်ကျင်သူများထဲတွင် Princess Mary နှင့် ပြန်လည်သင့်မြတ်ရန် ထောက်ခံသူများလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထိုအုပ်စုထဲတွင် Catherine ၏ ယခင်ထောက်ခံသူများလည်း ပါဝင်ပြီး Mary သည် ထိုအချိန်တွင် အရွယ်ရောက်လာပြီ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဒုတိယအကြိမ် လက်ထပ်မှု ပယ်ဖျက်ရေးသည် ယခုအခါ အမှန်တကယ် ဖြစ်နိုင်သည့် အခြေအနေ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သို့သော် Anne ကို သတ်ဖြတ်နိုင်ရန် နည်းလမ်းရှာဖွေခဲ့ခြင်းမှာ Cromwell ၏ Boleyn မိသားစုဆန့်ကျင်ရေး သြဇာကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု အများအားဖြင့် ယူဆကြသော်လည်း ယင်းအချက်ကို သမိုင်းပညာရှင်များက ဆွေးနွေးနေဆဲ ဖြစ်သည်။[107][108]

Anne ၏ နောက်ဆုံး ကိုယ်ဝန်ပျက်ကျမှုမှ ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာပြီး မကြာမီတွင် သူမ၏ ကျဆုံးမှု စတင်ခဲ့သည်။ ထိုကျဆုံးမှုသည် ပူးပေါင်းကြံစည်မှု၊ အိမ်ထောင်ဖောက်ပြန်မှု သို့မဟုတ် စုန်းအတတ်နှင့်ပတ်သက်သော စွပ်စွဲချက်များထဲမှ မည်သည့်အချက်ကြောင့် အဓိကဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်ဆိုသည်မှာ သမိုင်းပညာရှင်များအကြား ယနေ့တိုင် အငြင်းပွားနေဆဲ ဖြစ်သည်။[65]

သူမ၏ အာဏာနှင့်မျက်နှာသာ ကျဆင်းလာသည့် အစောပိုင်းလက္ခဏာများထဲတွင် ဘုရင်၏ မယ်တော်အသစ်ဖြစ်လာသော အသက် ၂၈ နှစ်အရွယ် '''Jane Seymour''' ကို အခန်းအသစ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ပေးခြင်းနှင့် Anne ၏ အစ်ကို '''George Boleyn''' အား '''Order of the Garter''' ချီးမြှင့်ရန် ငြင်းဆိုပြီး ထိုအစား '''Nicholas Carew''' ကို ချီးမြှင့်ခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။[109][110]

1536 ခုနှစ် ဧပြီ 30 ရက်မှ မေလ 2 ရက်အတွင်း George Boleyn အပါအဝင် အမျိုးသားငါးဦးကို နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက် အိမ်ထောင်ဖောက်ပြန်မှုဖြင့် ဖမ်းဆီးခဲ့ပြီး ဘုရင်မနှင့် လိင်ဆက်ဆံခဲ့ကြသည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့သည်။ Anne ကိုလည်း နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက် အိမ်ထောင်ဖောက်ပြန်မှုနှင့် အစ်ကိုဖြစ်သူနှင့် လိင်ဆက်ဆံမှု (''incest'') ဖြင့် စွပ်စွဲကာ ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။

သူတို့အပေါ်ရှိ သက်သေများမှာ ခိုင်မာမှုမရှိသော်လည်း စွပ်စွဲခံရသူများကို အပြစ်ရှိကြောင်း ဆုံးဖြတ်ကာ သေဒဏ်ချမှတ်ခဲ့သည်။ 1536 ခုနှစ် မေလ 17 ရက်နေ့တွင် Henry နှင့် Anne တို့၏ လက်ထပ်မှုကို Archbishop Cranmer က '''Lambeth Palace''' တွင် ပယ်ဖျက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး စွပ်စွဲခံထားရသော အမျိုးသားများကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။[111][112]

Cranmer သည် လက်ထပ်မှု ပယ်ဖျက်ရန် တရားဝင်အကြောင်းပြချက် ရှာဖွေရာတွင် အခက်အခဲရှိခဲ့ပုံရပြီး Henry နှင့် Anne ၏ အစ်မ Mary တို့အကြား ယခင်က ဆက်ဆံရေးရှိခဲ့ခြင်းကို အခြေခံခဲ့နိုင်သည်။ Canon law အရ ထိုသို့သော ဆက်နွှယ်မှုသည် Henry နှင့် Anne တို့၏ လက်ထပ်မှုကိုလည်း တားမြစ်ထားသည့် ဆွေမျိုးဆက်နွှယ်မှုအဆင့်အတွင်း ကျရောက်စေပြီး ထိုလက်ထပ်မှုကို အကျုံးမဝင်စေခဲ့သည်။[113]

1536 ခုနှစ် မေလ 19 ရက်နေ့ နံနက် ၈ နာရီတွင် Anne ကို '''Tower Green''' တွင် သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။[114]

=== Jane Seymour နှင့် လက်ထပ်ခြင်း၊ ပြည်တွင်းနှင့် နိုင်ငံခြားရေးရာများ ===
Anne သတ်ဖြတ်ခံရပြီး နောက်တစ်နေ့တွင် အသက် ၄၅ နှစ်ရှိ Henry သည် ယခင်ဘုရင်မ၏ အမျိုးသမီးအဖော်များထဲမှ တစ်ဦးဖြစ်သူ '''Jane Seymour''' နှင့် စေ့စပ်ခဲ့သည်။[115] ဆယ်ရက်အကြာတွင် သူတို့နှစ်ဦးသည် London ရှိ '''Palace of Whitehall''' တွင် Anne ၏ အခန်းထဲ၌ '''Winchester ဘုန်းတော်ကြီး Stephen Gardiner''' က ဦးဆောင်ပေးသော လက်ထပ်ပွဲဖြင့် လက်ထပ်ခဲ့ကြသည်။[116]

1536 ခုနှစ်တွင် Henry သည် '''Laws in Wales Act 1535''' ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး Wales ကို တရားဝင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံနှင့် ပေါင်းစည်းကာ အင်္ဂလန်နှင့် Wales ကို နိုင်ငံတစ်ခုတည်းအဖြစ် ပေါင်းစည်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် '''Second Succession Act''' (Succession to the Crown Act 1536) ကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး Jane မှ Henry ရရှိမည့် သားသမီးများကို နန်းဆက်ခံရေးအတွက် နောက်တစ်ဆင့်တွင် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ Mary နှင့် Elizabeth တို့ကိုလည်း တရားမဝင်သားသမီးများအဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နန်းဆက်ခံခွင့်မှ ဖယ်ရှားခဲ့သည်။ Henry တွင် နောက်ထပ်သားသမီးမရှိပါက မိမိ၏ဆန္ဒစာ (''will'') ထဲတွင် နန်းဆက်ခံမည့် အစီအစဉ်ကို ထပ်မံသတ်မှတ်ရန် ဘုရင်အား အာဏာပေးခဲ့သည်။[117]

1537 ခုနှစ် အောက်တိုဘာ 12 ရက်နေ့တွင် Jane သည် သားယောက်ျားတစ်ဦး မွေးဖွားခဲ့ပြီး နောင်တွင် '''Edward VI''' ဖြစ်လာမည့် '''Prince Edward''' ဖြစ်သည်။[118] မွေးဖွားမှုမှာ ခက်ခဲခဲ့ပြီး Queen Jane သည် 1537 ခုနှစ် အောက်တိုဘာ 24 ရက်နေ့တွင် ရောဂါပိုးဝင်ခြင်းကြောင့် သေဆုံးခဲ့ကာ Windsor တွင် မြှုပ်နှံခဲ့သည်။[119]

Edward မွေးဖွားသည့်အခါ ရှိခဲ့သော ဝမ်းမြောက်ပျော်ရွှင်မှုသည် ဝမ်းနည်းခြင်းအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားခဲ့သော်လည်း အချိန်ကြာလာမှသာ Henry သည် သူ၏ဇနီးကို တမ်းတလာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် Henry သည် ထိုအဖြစ်အပျက်၏ ထိတ်လန့်မှုမှ လျင်မြန်စွာ ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာခဲ့သည်။ Henry အတွက် နောက်ထပ်ဇနီးတစ်ဦး ရှာဖွေရန် ချက်ချင်းစီစဉ်ခဲ့ကြပြီး Cromwell နှင့် Privy Council တို့၏ တောင်းဆိုမှုကြောင့် ဥရောပတိုက်ရှိ မင်းသမီးများကို အဓိကထား ရှာဖွေခဲ့ကြသည်။[120][121]

1538 ခုနှစ်တွင် Cromwell သည် Charles V နှင့် လျှို့ဝှက်စာချုပ်တစ်ခုအတွက် ဆွေးနွေးနေစဉ် မင်းဆက်ဆိုင်ရာ လက်ထပ်ပွဲများစွာကို အဆိုပြုခဲ့သည်။ Mary သည် '''Portugal ဘုရင် John III''' ၏ သားတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်မည်၊ Elizabeth သည် '''Hungary ဘုရင် Ferdinand I''' ၏ သားတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်မည်၊ ကလေးငယ် Edward သည် Charles ၏ သမီးတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်မည်ဟု အဆိုပြုခဲ့သည်။ မုဆိုးဖိုဖြစ်နေသော Henry သည် '''Christina of Denmark, Dowager Duchess of Milan''' နှင့် လက်ထပ်ရန်လည်း အဆိုပြုခဲ့သည်။[122]

သို့သော် Charles နှင့် Francis တို့ 1539 ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ငြိမ်းချမ်းရေးရရှိပြီးနောက် Henry သည် ပိုမိုသံသယကြီးလာခဲ့သည်။ ထိုအခြေအနေမှာ Cromwell က သူ၏ လျှို့ဝှက်သတင်းထောက်အကြီးအကဲအဖြစ် နိုင်ငံတော်အပေါ် ဖြစ်နိုင်သည့် ခြိမ်းခြောက်မှုများ—အမှန်တကယ်ဖြစ်စေ၊ စိတ်ကူးဖြင့်ဖြစ်စေ၊ သေးငယ်သည်ဖြစ်စေ၊ ကြီးမားသည်ဖြစ်စေ—ကို အမြဲတမ်း စာရင်းပြုစုတင်ပြနေခြင်းကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်သည်။[123]

ဘုန်းကြီးကျောင်းများ ဖျက်သိမ်းခြင်းမှ ရရှိသော ငွေကြေးများဖြင့် Henry သည် ကမ်းရိုးတန်းကာကွယ်ရေးခံတပ်များ အများအပြား တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ပြင်သစ်နှင့် ဂျာမန်တို့၏ ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်မှု ဖြစ်လာပါက အသုံးပြုရန် ငွေကြေးအချို့ကိုလည်း သီးသန့်ထားရှိခဲ့သည်။[124]

=== Anne of Cleves နှင့် လက်ထပ်ခြင်း ===
အခြေအနေများကို စဉ်းစားပြီးနောက် Cromwell သည် အသက် ၂၅ နှစ်အရွယ် '''Anne''' ကို အကြံပြုခဲ့သည်။ သူမသည် '''William, Duke of Jülich-Cleves-Berg''' ၏ ညီမဖြစ်ပြီး၊ Roman Catholic များက အင်္ဂလန်ကို တိုက်ခိုက်လာပါက အရေးပါသော မဟာမိတ်တစ်ဦး ဖြစ်လာနိုင်သည်ဟု ယူဆခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ထို Duke သည် Lutheranism နှင့် Catholicism နှစ်မျိုးအကြား ရပ်တည်နေသူ ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။[125]

အခြား ဖြစ်နိုင်သော သတို့သမီးများထဲတွင် Christina of Denmark၊ '''Anna of Lorraine'''၊ '''Louise of Guise''' နှင့် '''Amalia of Cleves''' တို့ ပါဝင်ခဲ့သည်။ '''Hans Holbein the Younger''' ကို Cleves သို့ စေလွှတ်ပြီး ဘုရင်အတွက် Anne ၏ ပုံတူပန်းချီ ဆွဲစေခဲ့သည်။[126]

Holbein သည် Anne ကို အလွန်လှပအောင် ပုံဖော်ရေးဆွဲခဲ့သည်ဟု ယူဆချက်များ ရှိခဲ့သော်လည်း ပိုမိုဖြစ်နိုင်ခြေရှိသည်မှာ ထိုပုံတူသည် Anne ၏ အမှန်တကယ်ပုံပန်းသဏ္ဍာန်ကို မှန်ကန်စွာ ဖော်ပြထားခြင်း ဖြစ်သည်။ Holbein သည် ထိုပုံတူပြီးနောက်လည်း နန်းတွင်းတွင် မျက်နှာသာပေးခံနေရဆဲ ဖြစ်သည်။[127]

Holbein ၏ ပုံတူကို မြင်ပြီးနောက်၊ နန်းတွင်းအရာရှိများက Anne အကြောင်း ချီးကျူးပြောဆိုခဲ့ကြသဖြင့် အသက် ၄၉ နှစ်ရှိ ဘုရင်သည် Anne နှင့် လက်ထပ်ရန် သဘောတူခဲ့သည်။[128]

သို့သော် Henry သည် Anne ကို ကိုယ်တိုင်တွေ့သောအခါ သူမ၏ ပုံပန်းသဏ္ဍာန်ကို အလွန်စိတ်ပျက်ခဲ့သည်။ ဘုရင်သည် အံ့အားသင့်သွားပြီး သူ၏ နန်းတွင်းအရာရှိများကို '''“ပန်းချီကားနဲ့ သတင်းတွေအရ ကျွန်တော့်ကို ပြထားသလိုမျိုး သူမမှာ ဘာမှ မတွေ့ရဘူး။ လူတွေက သူမကို ဒီလောက်ချီးကျူးခဲ့ကြတာအတွက် ရှက်မိတယ်၊ သူမကိုလည်း မချစ်ဘူး”''' ဟု ပြောခဲ့သည်ဟု မှတ်တမ်းများတွင် ဖော်ပြထားသည်။[36]

သို့သော် Henry ၏ ကန့်ကွက်မှုများ ရှိနေသော်လည်း အခြေအနေမှာ အလွန်ဝေးကွာသွားပြီဖြစ်သောကြောင့် Anne နှင့် လက်ထပ်ရမည်ကို သူသိရှိခဲ့သည်။

လက်ထပ်ပွဲကို 1540 ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ကျင်းပခဲ့သော်လည်း သူတို့၏အိမ်ထောင်ရေးသည် '''အိမ်ထောင်ဖက်အဖြစ် လိင်ဆက်ဆံမှုမရှိခဲ့ပေ'''။ မင်္ဂလာညပြီးနောက် မနက်တွင် Henry သည် Cromwell ထံ သူ၏ဇနီးအသစ်အကြောင်း မကျေနပ်ကြောင်း ပြောခဲ့သည်။[129]&lt;blockquote&gt;“အမှန်ပြောရရင် အရှင်ဘုရား၊ အရင်ကတည်းက သူမကို သိပ်မကြိုက်ခဲ့ပါဘူး။ ဒါပေမယ့် အခုတော့ ပိုတောင် မကြိုက်တော့ဘူး။ သူမက လှလည်းမလှဘူး၊ အနံ့လည်း အလွန်မကောင်းဘူး။ သူမရဲ့ ရင်သားတွေက တင်းကျပ်နေတာနဲ့ တခြားအချက်တွေကြောင့် အပျိုမဟုတ်ဘူးလို့ ထင်မိတယ်။ သူမကို ထိတွေ့ကြည့်တဲ့အခါ ကျွန်တော့်စိတ်ထဲ အလွန်ထိခိုက်သွားပြီး ကျန်တာတွေကို စမ်းကြည့်ဖို့ စိတ်ဆန္ဒလည်း မရှိတော့ဘူး၊ သတ္တိလည်း မရှိတော့ဘူး။ မနှစ်မြို့စရာအရာတွေကို ကျွန်တော် မခံစားနိုင်ဘူး။ ကျွန်တော် သူမကို တွေ့ခဲ့တုန်းကလိုပဲ အပျိုအဖြစ် ထားခဲ့တယ်။”&lt;/blockquote&gt;Henry သည် ထိုလက်ထပ်မှုကို အမြန်ဆုံး ပယ်ဖျက်လိုခဲ့ပြီး အခြားအမျိုးသမီးတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်နိုင်ရန် ကြိုးစားခဲ့သည်။[130][131] Anne ကလည်း ကန့်ကွက်ခြင်းမရှိဘဲ သူတို့၏ လက်ထပ်မှုသည် အိမ်ထောင်ရေးအရ မပြီးမြောက်ခဲ့ကြောင်း အတည်ပြုခဲ့သည်။[132]

ထို့အပြင် Anne သည် ယခင်က '''Francis of Lorraine''' နှင့် စေ့စပ်ထားဖူးခြင်းကလည်း လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ရန် နောက်ထပ်အကြောင်းပြချက်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။[133] ထိုလက်ထပ်မှုကို 1540 ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ပယ်ဖျက်ခဲ့ပြီး Anne သည် '''“ဘုရင်၏ညီမ”''' ဟူသော ဘွဲ့၊ အိမ်နှစ်လုံးနှင့် ရက်ရောသော ထောက်ပံ့ကြေးကို ရရှိခဲ့သည်။[132]

=== Catherine Howard နှင့် လက်ထပ်ခြင်း၊ Thomas Cromwell ၏ ကျဆုံးခြင်း ===
'''Catherine Howard''' ဟု ယူဆရသော အမျိုးသမီး၏ ပုံတူ၊ Henry ၏ ပဉ္စမမြောက်ဇနီး။ Hans Holbein the Younger ရေးဆွဲခဲ့ခြင်း၊ 1540 ခုနှစ်။

Henry သည် အသက် ၁၇ နှစ်အရွယ် '''Catherine Howard''' ကို ချစ်ခင်စွဲလမ်းလာကြောင်း မကြာမီ ထင်ရှားလာခဲ့သည်။ သူမသည် Duke of Norfolk ၏ တူမဖြစ်သည်။ ထိုအခြေအနေကြောင့် Cromwell သည် စိုးရိမ်ခဲ့ရသည်၊ အကြောင်းမှာ Norfolk သည် Cromwell ၏ နိုင်ငံရေးပြိုင်ဘက် ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။[134]

မကြာမီ Cromwell ၏ ထောက်ခံသူများဖြစ်သည့် ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမား '''Robert Barnes''', '''William Jerome''' နှင့် '''Thomas Garret''' တို့ကို အယူမှားသူများ (''heretics'') အဖြစ် မီးရှို့သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။[132]

ထိုအချိန်တွင် Cromwell သည်လည်း ဘုရင်၏ မျက်နှာသာဆုံးရှုံးလာခဲ့သည်။ သို့သော် အတိအကျ ဘာကြောင့်ဖြစ်သည်ကို မရှင်းလင်းပေ၊ အကြောင်းမှာ ပြည်တွင်းရေးနှင့် နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒများအပေါ် သူတို့နှစ်ဦးအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှု ရှိခဲ့သည်ဟု ပြသသည့် သက်သေအထောက်အထား အနည်းငယ်သာ ရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်။[135]

Cromwell သည် Anne နှင့် Henry တို့၏ မအောင်မြင်သော လက်ထပ်မှုအတွက် တရားဝင်အားဖြင့် အပြစ်တင်ခံရခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ သို့သော် ယခုအခါ သူ့ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ရန်သူများ များပြားလာပြီး Norfolk သည် သူ၏တူမ Catherine ၏ နန်းတွင်းအနေအထားကို အသုံးချနိုင်ခဲ့သည်။[134]

Cromwell ကို နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှု၊ ပို့ကုန်လိုင်စင်များ ရောင်းချမှု၊ ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ နိုင်ငံကူးလက်မှတ်များ ထုတ်ပေးမှုနှင့် ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ အမိန့်စာများ ရေးဆွဲမှုတို့ဖြင့် စွဲချက်တင်ခဲ့သည်။ Anne နှင့် လက်ထပ်ရန် ကြိုးပမ်းမှုနှင့် ဆက်စပ်သော နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒ မအောင်မြင်မှုအတွက်လည်း သူ့ကို အပြစ်တင်ခဲ့နိုင်သည်။[136][137]

နောက်ဆုံးတွင် Cromwell သည် '''attainder''' ပြစ်ဒဏ် ချမှတ်ခံရပြီး ခေါင်းဖြတ်သတ်ခံခဲ့ရသည်။[135]

1540 ခုနှစ် ဇူလိုင်လ 28 ရက်နေ့တွင် Cromwell ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သည့်နေ့တစ်နေ့တည်း၌ Henry သည် Anne Boleyn ၏ ပထမဝမ်းကွဲနှင့် အမျိုးသမီးအဖော်ဖြစ်သူ Catherine Howard နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။[138] သူသည် ဇနီးအသစ်အပေါ် အလွန်ဝမ်းမြောက်ခဲ့ပြီး Cromwell ထံမှ သိမ်းယူထားသော မြေယာများနှင့် လက်ဝတ်ရတနာများစွာကို Catherine အား ပေးအပ်ခဲ့သည်။[139]

သို့သော် လက်ထပ်ပြီးမကြာမီ Queen Catherine သည် နန်းတွင်းအရာရှိ '''Thomas Culpeper''' နှင့် အိမ်ထောင်ဖောက်ပြန်ဆက်ဆံခဲ့သည်။ ထို့အပြင် သူမသည် ယခင်က သူမနှင့် အလွတ်သဘော စေ့စပ်ထားဖူးပြီး လက်ထပ်မီက သူမနှင့် ဆက်ဆံရေးရှိခဲ့သော '''Francis Dereham''' ကိုလည်း သူမ၏ အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ခန့်ထားခဲ့သည်။

Henry အဝေးရောက်နေချိန်တွင် Privy Council သည် Dereham နှင့် Catherine ၏ ဆက်ဆံရေးအကြောင်း သိရှိခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် Thomas Cranmer ကို စုံစမ်းစစ်ဆေးရန် စေလွှတ်ခဲ့ပြီး Catherine နှင့် Dereham တို့၏ ယခင်ဆက်ဆံရေးနှင့် ပတ်သက်သည့် သက်သေများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိကာ ဘုရင်ထံ တင်ပြခဲ့သည်။[140]

အစပိုင်းတွင် Henry သည် ထိုစွပ်စွဲချက်များကို ယုံကြည်ရန် ငြင်းဆိုခဲ့သည်။ သို့သော် Dereham က ဝန်ခံခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင်ပင် Henry သည် Dereham အပေါ် စွပ်စွဲချက်များကို ယုံကြည်ရန် Privy Council နှင့် နောက်ထပ်တွေ့ဆုံမှုတစ်ခု လိုအပ်ခဲ့သည်။ ထိုအခါ Henry သည် အလွန်ဒေါသထွက်ပြီး Council ကိုပင် အပြစ်တင်ခဲ့ကာ နောက်ပိုင်းတွင် အမဲလိုက်ခြင်းဖြင့် မိမိကိုယ်ကို စိတ်သက်သာစေခဲ့သည်။[141]

စစ်ဆေးမေးမြန်းခံရချိန်တွင် Catherine သည် Dereham နှင့် ယခင်က လက်ထပ်ရန် သဘောတူညီထားခဲ့ကြောင်း ဝန်ခံနိုင်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ဝန်ခံပါက Henry နှင့် နောက်ပိုင်းလက်ထပ်မှုသည် တရားမဝင်ဖြစ်သွားနိုင်သည်။ သို့သော် သူမက Dereham သည် မိမိကို အိမ်ထောင်ဖောက်ပြန်ဆက်ဆံရန် အတင်းအကျပ်ပြုခဲ့သည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။ Dereham ကလည်း Catherine နှင့် Culpeper တို့၏ ဆက်ဆံရေးကို ဖော်ထုတ်ပြောဆိုခဲ့သည်။

Dereham နှင့် Culpeper နှစ်ဦးစလုံးကို သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီး Catherine ကိုလည်း 1542 ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ 13 ရက်နေ့တွင် ခေါင်းဖြတ်သတ်ခဲ့သည်။[142]

=== Catherine Parr နှင့် လက်ထပ်ခြင်း ===
Henry သည် ချမ်းသာကြွယ်ဝသော မုဆိုးမ '''Catherine Parr''' နှင့် 1543 ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် လက်ထပ်ခဲ့သည်။[143] Catherine သည် ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုကို စိတ်နှလုံးထဲမှ ထောက်ခံသူဖြစ်ပြီး ဘာသာရေးကိစ္စများနှင့်ပတ်သက်၍ Henry နှင့် အငြင်းပွားလေ့ရှိသည်။

Henry သည် Catholicism နှင့် Protestantism နှစ်မျိုးစလုံးကို ရောနှောထားသည့် ကိုယ်ပိုင်ဘာသာရေးအမြင်တစ်ရပ်ကို ဆက်လက်စွဲကိုင်ထားခဲ့သည်။ Cromwell ကျဆုံးပြီးနောက် ပိုမိုရှေးရိုးစွဲလာသော ဘာသာရေးအခြေအနေက သူ၏ Protestant ဘက်သို့ လိုက်သည့် သဘောထားကို လုံးဝဖျောက်ဖျက်နိုင်ခြင်း မရှိခဲ့သလို ထိုသဘောထားကိုလည်း အပြည့်အဝ မကျော်လွှားနိုင်ခဲ့ပေ။[144]

Parr သည် Henry နှင့် သူ၏သမီးများဖြစ်သော Mary နှင့် Elizabeth တို့ ပြန်လည်သင့်မြတ်နိုင်ရန် ကူညီပေးခဲ့သည်။[145] 1543 ခုနှစ်တွင် '''Third Succession Act''' အရ Mary နှင့် Elizabeth တို့ကို နန်းဆက်ခံမည့် အစီအစဉ်တွင် ပြန်လည်ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ထိုဥပဒေက Henry အား မိမိ၏ဆန္ဒစာ (''will'') ထဲတွင် နောက်ထပ် နန်းဆက်ခံရေးအစီအစဉ်ကို သတ်မှတ်ရန်လည်း ခွင့်ပြုခဲ့သည်။[146]

=== ဘုရားဖူးရာနေရာများ ဖျက်ဆီးခြင်းနှင့် ဘုန်းကြီးကျောင်းများ ဖျက်သိမ်းခြင်း ===
1538 ခုနှစ်တွင် အဓိကဝန်ကြီး '''Thomas Cromwell''' သည် အစိုးရက '''“အယူဟောင်းဘာသာရေးအောက်တွင် ကျင့်သုံးနေသော ရုပ်တုကိုးကွယ်မှု”''' ဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည့် အရာများကို ဆန့်ကျင်သည့် ကျယ်ပြန့်သော လှုပ်ရှားမှုတစ်ရပ်ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထိုလှုပ်ရှားမှုသည် စက်တင်ဘာလတွင် '''Canterbury Cathedral''' ရှိ '''St. Thomas Becket''' ၏ ဘုရားဖူးရာနေရာကို ဖြိုဖျက်ခြင်းဖြင့် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။

ထိုလုပ်ရပ်၏ အကျိုးဆက်အဖြစ် Pope Paul III သည် 1538 ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ 17 ရက်နေ့တွင် ဘုရင်ကို '''excommunicate''' ပြုလုပ်ခဲ့သည်။[94]

1540 ခုနှစ်တွင် Henry သည် သူတော်စင်များအတွက် တည်ဆောက်ထားသော ဘုရားဖူးရာနေရာများအားလုံးကို လုံးဝဖျက်ဆီးရန် အတည်ပြုခဲ့သည်။ 1542 ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံအတွင်း ကျန်ရှိနေသေးသော ဘုန်းကြီးကျောင်းများအားလုံးကို ဖျက်သိမ်းခဲ့ပြီး ၎င်းတို့၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို Crown ထံ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။

'''Abbot''' များနှင့် '''Prior''' များသည် '''House of Lords''' တွင် မိမိတို့၏ ထိုင်ခုံများကို ဆုံးရှုံးခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် House of Lords တွင် ထိုင်ခုံရရှိသော ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်များဖြစ်သည့် '''Lords Spiritual''' များသည် ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် '''Lords Temporal''' များထက် အရေအတွက်နည်းသွားခဲ့သည်။[147]

=== ပြင်သစ်ကို ဒုတိယအကြိမ် ကျူးကျော်ခြင်းနှင့် စကော့တလန်၏ “Rough Wooing” ===
1539 ခုနှစ်တွင် Francis နှင့် Charles တို့၏ မဟာမိတ်ဆက်ဆံရေး ပျက်ပြားလာပြီး နောက်ဆုံးတွင် စစ်ပွဲအသစ် ဖြစ်ပွားလာခဲ့သည်။ Catherine of Aragon နှင့် Anne Boleyn တို့ သေဆုံးသွားပြီးနောက် Charles နှင့် Henry တို့၏ ဆက်ဆံရေးမှာ သိသိသာသာ ကောင်းမွန်လာခဲ့သည်။ Henry သည် Emperor နှင့် လျှို့ဝှက်မဟာမိတ်ဖွဲ့ကာ သူ၏မဟာမိတ်အသစ်ဘက်မှ '''Italian War''' တွင် ဝင်ရောက်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။

1543 ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်ကို ကျူးကျော်ရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။[148] ထိုစစ်ပွဲအတွက် ပြင်ဆင်ရာတွင် Henry သည် ပြင်သစ်၏ မဟာမိတ်ဖြစ်သည့် စကော့တလန်ကို ဖြစ်နိုင်သည့် ခြိမ်းခြောက်မှုအဖြစ် ဖယ်ရှားရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် စကော့တလန်ကို Henry ၏ ငယ်ရွယ်သော တူဖြစ်သူ '''James V''' က အုပ်ချုပ်နေသည်။

စကော့တလန်တပ်များသည် 1542 ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ 24 ရက်နေ့တွင် '''Battle of Solway Moss''' တွင် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီး James သည် ဒီဇင်ဘာ 15 ရက်နေ့တွင် သေဆုံးခဲ့သည်။[149]

ထိုအခါ Henry သည် အင်္ဂလန်နှင့် စကော့တလန် ထီးနန်းနှစ်ခုကို ပေါင်းစည်းရန် မျှော်လင့်ခဲ့ပြီး သူ၏သား Edward နှင့် James ၏ အရိုက်အရာဆက်ခံသူ '''Mary''' တို့ကို လက်ထပ်ပေးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ စကော့တလန်၏ အုပ်ချုပ်သူ '''Lord Arran''' သည် 1543 ခုနှစ် ဇူလိုင် 1 ရက်နေ့တွင် '''Treaty of Greenwich''' အရ ထိုလက်ထပ်မှုကို သဘောတူခဲ့သည်။

သို့သော် စကော့တလန် Parliament သည် ဒီဇင်ဘာ 11 ရက်နေ့တွင် ထိုသဘောတူညီချက်ကို ပယ်ချခဲ့သည်။ ထိုအကျိုးဆက်အနေဖြင့် အင်္ဂလန်နှင့် စကော့တလန်အကြား ရှစ်နှစ်ကြာ စစ်ပွဲ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ထိုစစ်ဆင်ရေးကို '''“Rough Wooing”''' ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ်များ အများအပြား ချုပ်ဆိုခဲ့သော်လည်း Henry သေဆုံးသည့်အချိန်အထိ စကော့တလန်တွင် မငြိမ်မသက်မှုများ ဆက်လက်ရှိနေခဲ့သည်။[150][151][152]

စကော့တလန်နှင့် ပတ်သက်၍ အစောပိုင်းအောင်မြင်မှုများ ရရှိခဲ့သော်လည်း Henry သည် ပြင်သစ်ကို ကျူးကျော်ရန် တွန့်ဆုတ်နေခဲ့ပြီး ထိုအခြေအနေကြောင့် Charles ကို စိတ်အနှောင့်အယှက် ဖြစ်စေခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် Henry သည် 1544 ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ပြင်သစ်သို့ သွားရောက်ကာ နှစ်ဖက်ခွဲ၍ တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။

'''Norfolk''' ဦးဆောင်သည့် တပ်ဖွဲ့တစ်ခုသည် '''Montreuil''' ကို ဝိုင်းရံတိုက်ခိုက်ခဲ့သော်လည်း ထိရောက်မှု မရှိခဲ့ပေ။ '''Suffolk''' ဦးဆောင်သည့် အခြားတပ်ဖွဲ့က '''Boulogne''' ကို ဝိုင်းရံတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် Henry ကိုယ်တိုင် စစ်တပ်ကို ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး Boulogne သည် 1544 ခုနှစ် စက်တင်ဘာ 18 ရက်နေ့တွင် ကျဆုံးခဲ့သည်။[153][150]

သို့သော် ဟင်နရီ သည် Charles ၏ ပြင်သစ် ကို ချီတက်တိုက်ခိုက်ရန် တောင်းဆိုမှုကို ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ Charles ၏ ကိုယ်ပိုင်စစ်ဆင်ရေးမှာလည်း မအောင်မြင်ဘဲ ထိုနေ့တွင်ပင် ပြင်သစ်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေး ပြုလုပ်ခဲ့သည်။[151]

ထို့ကြောင့် ဟင်နရီ သည် ပြင်သစ်နှင့် တစ်ဦးတည်း ရင်ဆိုင်နေရပြီး ငြိမ်းချမ်းရေး ရယူနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ Francis သည် 1545 ခုနှစ် နွေရာသီတွင် အင်္ဂလန်ကို ကျူးကျော်ရန် ကြိုးစားခဲ့သော်လည်း သူ၏တပ်ဖွဲ့များသည် အိုင်အော့ဖ်ဝိုက်ကျွန်း အထိသာ ရောက်ရှိနိုင်ပြီး '''ဆိုးလန့်ရေလက်ကြားတိုက်ပွဲ'''  တွင် ပြန်လည်တွန်းလှန်ခံခဲ့ရသည်။

စစ်ရေးအသုံးစရိတ်များကြောင့် ငွေကြေးအင်အား အလွန်ကုန်ခမ်းသွားသော ပြင်သစ်နှင့် အင်္ဂလန်တို့သည် 1546 ခုနှစ် ဇွန် 7 ရက်နေ့တွင် '''စခန်းဆိုင်ရာ စာချုပ်''' ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။ ဟင်နရီ သည်ဘိုလော့ဂ်နာ မြို့ကို ရှစ်နှစ်ကြာ ထိန်းသိမ်းခွင့် ရရှိခဲ့သည်။ ထိုကာလပြီးဆုံးပါက မြို့ကို ပြင်သစ်ထံ '''ယူရိုငွေ ၂ သန်း (စတာလင်ပေါင် ၇ သိန်းခွဲ)''' ဖြင့် ပြန်လည်ပေးအပ်ရမည် ဖြစ်သည်။

ဟင်နရီ သည် ငွေကြေးအလွန်လိုအပ်နေခဲ့သည်။ 1544 ခုနှစ် စစ်ဆင်ရေးတစ်ခုတည်းအတွက်ပင် (စတာလင်ပေါင် ၆ သိန်းခွဲ) ကုန်ကျခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်နိုင်ငံသည် ထပ်မံ၍ ဒေဝါလီခံရမည့် အန္တရာယ်နှင့် ရင်ဆိုင်နေရပြန်သည်။

== ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကျဆင်းယိုယွင်းလာမှုနှင့် သေဆုံးခြင်း ==
အသက်အရွယ်ကြီးလာသည့် နောက်ပိုင်းကာလတွင် ဟင်နရီသည် '''အလွန်အမင်း အဝလွန်လာခဲ့သည်'''။ သူ၏ခါးပတ်လည်အတိုင်းအတာမှာ '''၅၄ လက်မ (၁၄၀ စင်တီမီတာ)''' အထိ ရှိလာခဲ့ပြီး စက်ကိရိယာများ၏အကူအညီဖြင့်သာ ရွှေ့ပြောင်းသွားလာနိုင်တော့သည်။ ထို့အပြင် သူ၏ခန္ဓာကိုယ်တွင် နာကျင်စေသော '''ပြည်တည်နေသည့် အနာဖုများ''' များစွာ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး '''ဂေါက်ရောဂါ'''လည်း ဖြစ်နိုင်ခြေရှိခဲ့သည်။

သူ၏အဝလွန်ခြင်းနှင့် အခြားကျန်းမာရေးပြဿနာများသည် '''၁၅၃၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၄ ရက်နေ့'''တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော '''မြင်းစီးလှံထိုးပြိုင်ပွဲ (jousting)''' အတွင်း မတော်တဆမှုနှင့် ဆက်စပ်နေသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ထိုမတော်တဆမှုတွင် သူ၏ခြေထောက်၌ ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ ထိုဖြစ်ရပ်ကြောင့် နှစ်ပေါင်းများစွာကတည်းက ရရှိထားခဲ့သော ဒဏ်ရာဟောင်းတစ်ခု ပြန်လည်ပွင့်လာပြီး ပိုမိုဆိုးရွားလာခဲ့သည်။ ထိုအခြေအနေသည် သူ၏ဆရာဝန်များအတွက် ကုသရန်ပင် အလွန်ခက်ခဲစေခဲ့သည်။

ထို '''နာတာရှည်ဒဏ်ရာ''' သည် သူ့ဘဝ၏ကျန်ရှိသည့်ကာလတစ်လျှောက် ဆိုးရွားလာခဲ့ပြီး နောက်ဆုံးတွင် '''အနာကျက်ရန်ခက်ခဲသော အနာ''' ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ယခင်က သူနှစ်သက်ခဲ့သော ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှုများကို ယခင်ကဲ့သို့ ဆက်လက်မလုပ်နိုင်တော့ပေ။ ထိုမြင်းစီးလှံထိုးပြိုင်ပွဲ မတော်တဆမှုသည် ဟင်နရီ၏ '''စိတ်ခံစားချက် အတက်အကျများ''' ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်ဟုလည်း ယုံကြည်ကြပြီး၊ ထိုအရာက သူ၏ '''ကိုယ်ရည်ကိုယ်သွေးနှင့် စိတ်နေစိတ်ထား''' အပေါ် သိသိသာသာ သက်ရောက်မှုရှိခဲ့နိုင်သည်။

ဤချပ်ဝတ်တန်ဆာကို '''၁၅၄၄ ခုနှစ်ခန့်'''တွင် ဟင်နရီ၏ ကိုယ်လယ်ပိုင်းအဝန်း '''၅၁ လက်မ''' ရှိသည့်အချိန်၌ သူ့အတွက် အထူးအပ်နှံပြုလုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

ဟင်နရီတွင် '''ဆစ်ဖလစ်ရောဂါ''' ရှိခဲ့သည်ဟူသော သီအိုရီကို သမိုင်းပညာရှင်အများစုက လက်မခံတော့ကြပေ။ သမိုင်းပညာရှင် '''ဆူဇန်မက်ကလင်းကီးဗတ်ထ်'''  ကမူ ဟင်နရီ၏သေဆုံးမှုသည် '''စကာဗီရောဂါ''' ကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ယူဆခဲ့သည်။ စကာဗီရောဂါသည် '''ဗီတာမင်စီ မလုံလောက်ခြင်း'''ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ပြီး အများအားဖြင့် အစားအစာထဲတွင် လတ်ဆတ်သော သစ်သီးများနှင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်များ မလုံလောက်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်တတ်သည်။

'''၂၀၁၀ ခုနှစ် လေ့လာမှုတစ်ခု'''အရ ဟင်နရီသည် ကယ်လ်‌'''ပေါ့စတစ် သွေးအမျိုးအစား''' ရှိသူဖြစ်နိုင်သည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။ ထိုအချက်သည် သူ၏ '''ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကျဆင်းယိုယွင်းလာမှု'''ကို ရှင်းပြနိုင်ပြီး၊ မက်လော့ဒ်ရောဂါ၏ လက္ခဏာအချို့နှင့်လည်း ကိုက်ညီနိုင်သည်။ ထို့အပြင် ဟင်နရီကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်ဟု သတ်မှတ်ထားသော ကိုယ်ဝန်များတွင် '''သန္ဓေသားသေဆုံးမှုနှုန်း မြင့်မားခြင်း'''နှင့်လည်း ဆက်စပ်နိုင်သည်ဟု လေ့လာမှုက ဖော်ပြခဲ့သည်။

ဟင်နရီ၏ '''အဝလွန်မှုသည် သူ၏သေဆုံးမှုကို ပိုမိုမြန်ဆန်စေခဲ့သည်'''ဟု ယူဆကြသည်။ သူသည် '''အသက် ၅၅ နှစ်အရွယ်'''တွင်၊ '''၁၅၄၇ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့'''၌ '''ဝှိုက်ဟော နန်းတော်'''တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ထိုနေ့သည် သူ၏ဖခင်၏ '''အသက် ၉၀ ပြည့်မွေးနေ့''' ဖြစ်လာမည့်နေ့လည်း ဖြစ်သည်။

ဟင်နရီအတွက် ကြိုတင်စီစဉ်ထားခဲ့သော '''ဂူဗိမာန်'''သည် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းသာ ဆောက်လုပ်ပြီးစီးခဲ့ပြီး လုံးဝပြီးစီးခဲ့ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ထိုဂူဗိမာန်တွင် မူလက ကာဒီနယ်ရဟန်းဝေါ်ဆေး အတွက် ရည်ရွယ်ထားခဲ့သော အစိတ်အပိုင်းအချို့ကိုလည်း အသုံးပြုခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ထိုဂူဗိမာန်၏ '''ကျောက်ခေါင်းတလား''' နှင့် အောက်ခံအပိုင်းကို ဖယ်ရှားပြီး စိန့်ပေါလ်ကက်သရီဒရယ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်း၏ မြေအောက်ဂူအတွင်းရှိ '''နယ်ဆန်အရှင်မင်းမြတ်''' ၏ သင်္ချိုင်းဂူတွင် ပြန်လည်အသုံးပြုခဲ့သည်။

ဟင်နရီ၏ ရုပ်အလောင်းကို '''ဝင်ဆာရဲတိုက် ရှိ စိန့်ဂေျာ့ချ်ဘုရားရှိခိုးကျောင်း''' တွင် '''ဂျိန်းဆေးမွား''' ၏ အနီး၌ရှိသော မြေအောက်သင်္ချိုင်းခန်းတစ်ခုအတွင်း မြှုပ်နှံခဲ့သည်။

ထိုအချိန်မှ '''နှစ်ပေါင်း ၁၀၀ ကျော်ကြာပြီးနောက်''' အင်္ဂလန်ဘုရင် ပထမချားလ်စ်ဘုရင် (နန်းစံကာလ '''၁၆၂၅–၁၆၄၉''') ကိုလည်း ထိုသင်္ချိုင်းခန်းအတွင်း၌ပင် မြှုပ်နှံခဲ့သည်။

== '''နန်းမွေဆက်ခံခြင်း''' ==
အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ကွယ်လွန်ပြီးနောက် သူ့ရဲ့ အသက်ရှင်ကျန်ရစ်ခဲ့တဲ့ တစ်ဦးတည်းသောသားဖြစ်သူ ဆဌမအက်ဒွပ်ဘုရင် က ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ အက်ဒွပ် ဟာ အသက် ၉ နှစ်သာရှိသေးတဲ့အတွက် ကိုယ်တိုင်တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်နိုင်ခြင်း မရှိသေးပါဘူး။ ဒါကြောင့် ဟင်နရီရဲ့ နောက်ဆုံးဆန္ဒစာအရ အက်ဒွပ် အသက် ၁၈ နှစ်ပြည့်တဲ့အထိ အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီအဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးဖို့ အမှုဆောင် ၁၆ ဦး ကို သတ်မှတ်ခဲ့ပါတယ်။

အဲဒီအမှုဆောင်တွေကတော့ ဂျိန်းဆေးမွား (အက်ဒွပ်မိခင်) ရဲ့ အစ်ကိုဖြစ်သူ အက်ဒဝပ် ဆေးမိုး (ပထမမြောက် ဟတ်ဖို့ဒ် အမတ်ကြီး)ကို နိုင်ငံတော်ရဲ့ ရာထူးအမြင့်ဆုံး အုပ်ထိန်းသူ အဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့ကြပါတယ်။

ဟင်နရီရဲ့ နောက်ဆုံးဆန္ဒစာပါ သတ်မှတ်ချက်တွေအရ အက်ဒွပ်ဟာ သားသမီးမရှိဘဲ ကွယ်လွန်ခဲ့မယ်ဆိုရင် ထီးနန်းကို ကက်သရင်းအော့ဖ်အာရဂွန် နဲ့ အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် တို့ရဲ့ သမီးဖြစ်သူမေရီ နဲ့ သူမရဲ့ အမွေဆက်ခံသူတွေထံ လွှဲပြောင်းပေးရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

မေရီရဲ့ အမျိုးအနွယ်တွေ ဆက်လက်မရှိတော့ဘူးဆိုရင်တော့ ထီးနန်းကို အန်းဘိုလင်း နဲ့ ဟင်နရီတို့ရဲ့ သမီးဖြစ်သူ အဲလစ်ဇဘက် နဲ့ သူမရဲ့ အမွေဆက်ခံသူတွေက ဆက်ခံရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

နောက်ဆုံးအနေနဲ့ အဲလစ်ဇဘက် အမျိုးအနွယ်လည်း မရှိတော့ဘူးဆိုရင် ဟင်နရီဆဋ္ဌမမြောက်ရဲ့ ကွယ်လွန်ခဲ့တဲ့ ညီမငယ်ဖြစ်သူ မေရီ ရဲ့ အမျိုးအနွယ်တွေဖြစ်တဲ့ ဂရေးမိသားစု  ထံ ထီးနန်းကို အမွေဆက်ခံစေဖို့ သတ်မှတ်ထားပါတယ်။

အဲဒီသတ်မှတ်ချက်ကြောင့် ဟင်နရီဆဋ္ဌမမြောက်ရဲ့ အစ်မဖြစ်သူမာဂရက်တူဒါရဲ့ အမျိုးအနွယ်တွေဖြစ်တဲ့ စကော့တလန်ကို အုပ်ချုပ်ခဲ့သော စတူးဝတ်မင်းဆက်  တွေကို အင်္ဂလန်ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်ကနေ ဖယ်ထုတ်ထားခဲ့ပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ ဒီသတ်မှတ်ချက်ဟာ နောက်ဆုံးမှာ မအောင်မြင်ခဲ့ပါဘူး။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ မာဂရက်တူဒါရဲ့ မြေးမြစ်ဖြစ်သူ စကော့တလန်ဘုရင် ဆဌမမြောက်ဂျိမ်းစ်ဘုရင် ဟာ ၁၆၀၃ ခုနှစ်မှာ အင်္ဂလန်နဲ့ အိုင်ယာလန်ရဲ့ ဘုရင် ဖြစ်လာခဲ့လို့ပါ။

ထို့အပြင် ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ် ကိုယ်တိုင်ကလည်း ဟင်နရီရဲ့ နောက်ဆုံးဆန္ဒစာပါ အစီအစဉ်ကို မလိုက်နာဘဲ သူ့ရဲ့ ဝမ်းကွဲတော်စပ်သူ လေဒီဂျိန်းဂရေး ကို မိမိရဲ့ ထီးနန်းအမွေဆက်ခံသူအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပါတယ်။

==ကိုးကား==
{{Reflist}}

{{Lifetime|၁၉၄၁|၁၅၄၇}}


[[Category:အင်္ဂလိပ် ရေမြေ့သခင်များ]]</text>
      <sha1>r7dpzs046bjl8zlilj2x6ota5sxpuqq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1054682</id>
      <parentid>1054677</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T15:29:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ninjastrikers</username>
        <id>22896</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး]] စာမျက်နှာကို [[အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး]] သို့ Ninjastrikersက ရွှေ့ခဲ့သည်: typo</comment>
      <origin>1054677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="135527" sha1="r7dpzs046bjl8zlilj2x6ota5sxpuqq" xml:space="preserve">{{Infobox royalty|name=အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး|image=After Hans Holbein the Younger - Portrait of Henry VIII - Google Art Project.jpg|caption={{longitem|Portrait by [[Hans Holbein the Younger]]&lt;br/&gt;(Walker Art Gallery, Liverpool).}}|succession=[[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်]]{{!}}[[အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်]]|moretext=([[Style of the English sovereigns|more...]])|reign={{nowrap|၂၁ ဧပြီ ၁၅၀၉ - ၂၈ ဇန်နဝါရီ ၁၅၄၇}}|coronation=၂၄ ဇွန် ၁၅၀၉|predecessor=[[သတ္တမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်]]|successor=[[ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်]]|spouses={{startplainlist}}
* [[ကက်သရင်းအော့ဖ်အာရဂွန်]]
* [[အန်းဘိုလင်း]]
* [[ဂျိန်းဆေးမွား]]
* [[အန်းအော့ဖ်ကလိဗ်]]
* [[ကက်သရင်းဟောင်းဝက်]]
* [[ကက်သရင်းပါးရ်]]
{{endplainlist}}|issue={{startplainlist}}
* [[အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် မေရီ ၁ ဘုရင်မ]]
* [[ဟင်နရီဖစ်ဇွိုင်း]]''(တရားမဝင်သား)''
* [[အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် ပထမအဲလိဇဘက်ဘုရင်မ]]
* [[အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင်]]
{{endplainlist}}|issue-link=#Marriages and issue|issue-pipe=(among others)|house=[[တူဒါအိမ်တော်]]|father=[[အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်]]|mother=[[ယော့ခ်နယ်စားကတော်အဲလိဇဘက်]]|birth_date={{birth date|၁၄၉၁|၆|၂၈|df=yes}}|birth_place=[[Palace of Placentia|ဂရင်းနစ်နန်းတော်]], [[ဂရင်းနစ်]]|death_date={{death date and age|၁၅၄၇|၁|၂၈|၁၄၉၁|၆|၂၈|df=yes}}|death_place=[[ဝှိုက်ဟောလ်နန်းတော်]], လန်ဒန်|burial_date=၁၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၅၄၇|burial_place=[[စိန့်ဂျော့်ခ်ျဘုရားရှိခိုးကျောင်း, ဝင်ဆာရဲတိုက်]]|signature=HenryVIIISig.svg}}

'''အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်''' (၁၄၉၁ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၈ ရက် – ၁၅၄၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၈ ရက်) သည် ၁၅၀၉ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၂ ရက်မှစ၍ ၁၁၄၇ ခုနှစ် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ အင်္ဂလန်နှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံတို့၏ ဘုရင်ဖြစ်ခဲ့သည်။

ဟင်နရီကို ဂရင်းနစ် တွင် သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီးနှင့် ယော့ခ်မြို့စား အဲလစ်ဇဘက် တို့၏ ဒုတိယမြောက်သားအဖြစ် မွေးဖွားခဲ့သည်။ သူ၏ အစ်ကိုဖြစ်သူအိမ်ရှေ့စံမင်းသား အာသာ မှာ အရိုက်အရာ ဆက်ခံမည့်သူဖြစ်ပြီး စပိန်မင်းသမီး ကက်သရင်း အော့ဖ် အာရာဂွန် နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ အာသာသည် ၁၅၀၂ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး၊ ဟင်နရီသည် ၁၁၀၄ ခုနှစ်တွင် အိမ်ရှေ့စံမင်းသားအဖြစ် ခန့်အပ်ခံရကာ ၁၅၀၉ ခုနှစ် ဖခင်ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့ပြီး ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ကက်သရင်းနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ သူသည် နန်းစံသည့် ကာလအစောပိုင်းတွင် ရုပ်ရည်ချောမောပြီး ပညာတတ်ကာ အရည်အချင်းရှိသော ဘုရင်တစ်ပါးအဖြစ် ဖော်ပြခံခဲ့ရသည်။

ဟင်နရီသည် ကက်သရင်းနှင့် အိမ်ထောင်ရေးတွင် ကျေနပ်မှု မရှိတော့ဘဲ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး သတ္တမမြောက်ကလဲမန့် ထံသို့ အိမ်ထောင်ရေး ဖျက်သိမ်းပေးရန် အယူခံဝင်ခဲ့သည်။ ကလဲမန့်က ငြင်းပယ်ခဲ့သဖြင့် ကန်တာဘာရီ ဥက္ကဋ္ဌ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီး သောမတ်စ် ခရန်မာ  က ၁၅၃၃ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်ချာ့ချ်၏ အမြင်၌ အိမ်ထောင်ရေး ပျက်ပြားသွားပြီဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ ကလဲမင့်သည် ခရန်မာ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ကန့်ကွက်ခဲ့ပြီး ဟင်နရီအား ကက်သလစ်ချာ့ချ်မှ နှင်ထုတ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဟင်နရီသည် အက်ဖ် အော့ဖ် ဆူပရီမေစီ (အမြင့်မြတ်ဆုံးအာဏာပိုင် အက်ဥပဒေ) ကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး သူ့ကိုယ်သူ အင်္ဂလန်ချာ့ချ်၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်အဖြစ် တည်ထောင်ကာ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ အမိန့်နာခံမှုမှ သူ၏ တိုင်းနိုင်ငံများကို ကင်းလွတ်စေခဲ့သည်။ သူသည် ကက်သလစ် ဘုန်းကြီးကျောင်းများကို ဖျက်သိမ်းပြီး ၎င်းတို့၏ စည်းစိမ်ဥစ္စာများကို သိမ်းဆည်းခဲ့ကာ အင်္ဂလိပ် ပြန်လည်ပြုပြင်ရေး  ကို အထောက်အကူ ဖြစ်စေခဲ့သည်။

အင်္ဂလိပ်သမိုင်းတွင် အကြီးမြတ်ဆုံး ဘုရင်တစ်ပါးအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသော်လည်း ဟင်နရီသည် သူ၏ ဘဝအဆုံးပိုင်းတွင် ပိုမို၍ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သူ၊ အတ္တကြီးသူ၊ ရမ္မက်ကြီးသူနှင့် သံသယလွန်ကဲသူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူသည် အိမ်ထောင်ခြောက်ဆက်ပြုခဲ့ခြင်းကြောင့် လူသိများပြီး၊ အထူးသဖြင့် ပုရိသအမွေဆက်ခံသူ ရရှိရန်အတွက် ကက်သရင်း အော့ဖ် အာရာဂွန်နှင့် အိမ်ထောင်ရေးကို ဖျက်သိမ်းရန် ရေရှည်ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုကြောင့် ကျော်ကြားသည်။ သူသည် သူ၏ ဇနီးနှစ်ဦးဖြစ်သော အန်း ဘိုလင်း နှင့် ကက်သရင်း ဟောင်းဝပ် တို့ကို ခေါင်းဖြတ်သတ်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ အသက်ကြီးပိုင်းတွင် ဟင်နရီသည် အလွန်အမင်း ကိုယ်အလေးချိန်တက်လာပြီး မလှုပ်ရှားနိုင်တော့ဘဲ ၁၅၃၆ ခုနှစ် မြင်းပေါ်လှံထိုးပြိုင်ပွဲ မတော်တဆမှုကြောင့် ဖြစ်လာခဲ့သော ပုပ်စပ်ပြည်တည်နာ ခြေထောက်ဒဏ်ရာကို ခံစားခဲ့ရသည်။ သူသည် ဆီးချိုရောဂါ၊ ဖောရောင်ခြင်း နှင့် ကိုယ်တွင်းကလီစာများ ချို့ယွင်းခြင်းတို့ ခံစားခဲ့ရသည်ဟုလည်း ဆိုကြသည်။ သူ့ကို ဝင်းဆာ ရဲတိုက်ရှိ စိန့်ဂျော့ချ် ဝတ်ပြုဆောင်တွင် မြှုပ်နှံခဲ့ပြီး သူ၏ တစ်ဦးတည်းသော အသက်ရှင်ကျန်ရစ်သည့် သားတော် ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် က ထီးနန်းဆက်ခံခဲ့သည်။

== ဘဝအစောပိုင်းကာလ ==
ဟင်နရီကို ၁၄၉၁ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၈ ရက်တွင် ကင့်တ်နယ်  ဂရင်းနစ်ရှိ ပလက်စန်တီးယားနန်းတော် တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး၊သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် နှင့် ယော့ခ်မှ အဲလစ်ဇဘက် တို့၏ တတိယမြောက်ကလေးနှင့် ဒုတိယမြောက်သားတော် ဖြစ်သည်။ ဟင်နရီ၏ မွေးချင်း ၆ ယောက် (သို့မဟုတ် ၇ ယောက်) အနက် သူ၏အစ်ကိုဖြစ်သူ အိမ်ရှေ့စံမင်းသား အာသာ နှင့် ညီမများဖြစ်ကြသော မာဂရက် နှင့် မေရီ တို့ ၃ ဦးသာလျှင် ကလေးဘဝကို ကျော်ဖြတ်ကာ အသက်ရှင်ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ သူ့ကို နန်းတော်နှင့်နီးသော အော့ဗ်ဆားဗန့် ဖရန်စစ်စကန် ချာ့ချ်တွင် အိပ်ဇက်တာ၏ ဘုန်းတော်ကြီး ရစ်ချတ် ဖော့ခ်စ်  က ရေဖျန်းမင်္ဂလာ ပေးခဲ့သည်။

၁၄၉၃ ခုနှစ် အသက်နှစ်နှစ်အရွယ်တွင် ဟင်နရီသည် ဒိုဗာရဲတိုက်၏ အုပ်ချုပ်ရေးမှူး နှင့် ဆင့်ခ်ပို့စ်၏ အုပ်ချုပ်ရေးမင်းကြီး အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်။ ထို့နောက် အသက်သုံးနှစ်အရွယ်တွင် အင်္ဂလန်၏ စစ်သေနာပတိ နှင့် အိုင်ယာလန်၏ ဘုရင်ခံ အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရပြီး မကြာမီမှာပင် ဘာ့သ်သူရဲကောင်းအဖြစ် သူကောင်းပြုခံရသည်။ အခမ်းအနားအပြီး နောက်တစ်နေ့တွင် သူ့ကို ယော့ခ်နယ်စားကြီး အဖြစ် တိုးမြှင့်ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး၊ တစ်လခန့်အကြာတွင် စကော့တလန်နယ်စပ်စောင့်မင်းကြီး အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ၁၄၉၅ ခုနှစ် မေလတွင် သူ့ကို ဂါတာသူရဲကောင်းအဖွဲ့တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်ဘုရင်သည် ဝင်ငွေကောင်းသော ထိုထိပ်တန်းရာထူးနေရာများကို အခြားသော မျိုးရိုးကြီးမိသားစုများနှင့် ခွဲဝေမပေးဘဲ မိမိကိုယ်တိုင် စိတ်ကြိုက်ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ရန်အတွက် သူ၏ သားငယ်အား ယခုကဲ့သို့ ရာထူးများ ပေးအပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

ငယ်စဉ်က ဟင်နရီကို နန်းတွင်းထိန်းတော်ကြီး ဖြစ်သူ အဲလစ်ဇဘက်  နှင့် သူမ၏နောက် ဆက်ခံသူ အဲလစ်ဇဘက် ဒန်တန် (တို့၏ စောင့်ရှောက်မှုအောက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ဘုရင်ဖြစ်လာရန် မျှော်လင့်မထားခဲ့သဖြင့် သူ၏ရာထူးခန့်အပ်မှုများမှလွဲ၍ သူ၏ဘဝအစောပိုင်းအကြောင်းကို များစွာမသိရှိရသော်လည်း ထိပ်တန်းကျူတာများထံမှ ပထမတန်းစားပညာရေးကို ရရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ သူသည် လက်တင်ဘာသာနှင့် ပြင်သစ်ဘာသာကို ကျွမ်းကျင်စွာ ပြောဆိုနိုင်ခဲ့ပြီး အီတလီဘာသာစကားအချို့ကိုလည်း သင်ယူခဲ့သည်။

၁၅၀၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ဟင်နရီသည် သူ၏အစ်ကို အာသာနှင့် အာရာဂွန်ဘုရင် ဖာဒီနန် ဒုတိယမြောက်  ကက်စတီးလ်ဘုရင်မ ပထမအစ္စဘဲလား  တို့၏ အငယ်ဆုံးသမီးတော် ကက်သရင်းတို့၏ ထိမ်းမြားမင်္ဂလာ အခမ်းအနားများတွင် အရေးပါသောအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ယော့ခ်နယ်စားကြီးအနေဖြင့် ဟင်နရီသည် သူ၏ဖခင်၏ ဘုရင်တံဆိပ်တုံးကို သုံးစွဲခဲ့ပြီး ၎င်းကို ကွဲပြားစေရန် ဧရာမင်းတံဆိပ် သုံးချောင်းပါ အမှတ်အသားဖြင့် ခွဲခြားထားသည်။ ၁၅၀၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၉ ရက်တွင် သန့်ရှင်းသော ရောမအင်ပါယာ ဧကရာဇ် ပထမ မက်ဆီမီလီယံ က သူ့ကို ရွှေသိုးမွေးသူရဲကောင်းအဖြစ် ခန့်အပ်ကာ ထပ်မံဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။

၁၅၀၂ ခုနှစ်တွင် အာသာသည် ကက်သရင်းနှင့် လက်ထပ်ပြီး ရက်သတ္တပတ် ၂၀ မျှအကြာ အသက် ၁၅ နှစ်အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ အာသာ၏ကွယ်လွန်မှုကြောင့် သူ၏တာဝန်အားလုံးသည် ညီဖြစ်သူအပေါ်သို့ ကျရောက်လာခဲ့သည်။ အသက် ၁၀ နှစ်အရွယ် ဟင်နရီသည် ကွန်ဝေါနယ်စားကြီးအသစ် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ၁၅၀၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် အိမ်‌ရှေ့စံမင်းသားအသစ်နှင့် ချက်စတာနယ်စား ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သတ္တမ‌မြောက်ဟင်နရီဘုရင် သည် အာသာကွယ်လွန်ပြီးနောက်တွင်ပင် သူ၏ ဒုတိယသားကို တာဝန်အနည်းငယ်သာ ပေးခဲ့သည်။ ဟင်နရီငယ်လေးကို တင်းကျပ်စွာ စောင့်ကြည့်ခဲ့ပြီး လူအများရှေ့တွင် ထွက်လေ့မရှိပေ။ ရလဒ်အနေဖြင့် သူသည် ထီးနန်းကို ဆက်ခံသည့်အခါ &quot;ဘုရင်တစ်ပါး၏ တိကျခက်ခဲသော အတတ်ပညာရပ်များတွင် လေ့ကျင့်မှုမရှိဘဲ&quot; နန်းတက်ခဲ့ရသည်။

ဟင်နရီ သတ္တမမြောက်သည် မုဆိုးမဖြစ်ကျန်ခဲ့သော ကက်သရင်းနှင့် သူ၏သား ဟင်နရီတို့ကို လက်ထပ်ပေးရန် ကမ်းလှမ်းခြင်းဖြင့် အင်္ဂလန်နှင့် စပိန်တို့အကြား ထိန်းမြားမှုမဟာမိတ်ကို ခိုင်မြဲစေရန် ပြန်လည်ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် နှင့် ဘုရင်မ အစ္စဘဲလား နှစ်ဦးစလုံးသည် အာသာကွယ်လွန်ပြီး မကြာမီမှာပင် ထွက်ပေါ်လာသည့် ဤအကြံဉာဏ်ကို အလွန်စိတ်အားထက်သန်ခဲ့ကြသည်။ ၁၅၀၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၃ ရက်တွင် ၎င်းတို့၏ လက်ထပ်ပွဲအတွက် သဘောတူစာချုပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီး နှစ်ရက်အကြာတွင် စုလျားရစ်ပတ်ခဲ့ကြသည်။ အကယ်၍ လက်ထပ်ပွဲသည် ကက်သရင်းနှင့် သူမ၏အထိန်းတော်တို့ ပြောဆိုသကဲ့သို့ အတူမနေရသေးပါက ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ခွင့်ပြုချက်မှာ &quot;လူထုဂုဏ်သိက္ခာဆိုင်ရာ အတားအဆီး&quot; အတွက်သာ လိုအပ်မည်ဖြစ်သည်။ သို့သော် သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်နှင့် စပိန်သံအမတ်တို့သည် အတူတူနေထိုင်ခဲ့ပြီး ဖြစ်နိုင်ခြေကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားကာ &quot;သွေးသားတော်စပ်မှု&quot;ဆိုင်ရာ ပယ်ဖျက်ခွင့်ကို ရယူရန် စီစဉ်ခဲ့ကြသည်။ ဟင်နရီသည် ငယ်ရွယ်လွန်းသေးသဖြင့် အတူတူနေထိုင်ရန် မဖြစ်နိုင်သေးပေ။ ၁၅၀၄ ခုနှစ်တွင် အစ္စဘဲလား ကွယ်လွန်ခြင်းနှင့် ကက်စတီးလ်၏ ထီးနန်းဆက်ခံမှု ပြဿနာများကြောင့် ကိစ္စရပ်များ ရှုပ်ထွေးသွားခဲ့သည်။ ဖာဒီနန် ဒုတိယမြောက်က ကက်သရင်းကို အင်္ဂလန်တွင် ဆက်ရှိနေစေလိုသော်လည်း ဟင်နရီ သတ္တမမြောက်နှင့် ဖာဒီနန်တို့၏ ဆက်ဆံရေးမှာ ဆိုးရွားသွားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ကက်သရင်းသည် အချိန်အတန်ကြာ မရေမရာဖြစ်နေခဲ့ပြီး မင်းသားဟင်နရီသည် အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ်တွင် ထိုလက်ထပ်ပွဲကို ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ ဖာဒီနန်၏ ဖြေရှင်းချက်မှာ သူ၏သမီးကို သံအမတ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းဖြစ်ပြီး ၎င်းက ကက်သရင်းကို အင်္ဂလန်တွင် အကန့်အသတ်မရှိ ဆက်လက်နေထိုင်ခွင့် ရရှိစေခဲ့သည်။ ဘာသာရေးကိုင်းရှိုင်းသူဖြစ်သည့်အလျောက် ကက်သရင်းသည် ဟင်နရီ၏ ကန့်ကွက်မှုများရှိလင့်ကစား ဟင်နရီနှင့် လက်ထပ်ရခြင်းမှာ ဘုရားသခင်၏ အလိုတော်ဖြစ်သည်ဟု စတင်ယုံကြည်လာခဲ့သည်။

== '''နန်းစံစကာလ''' ==
သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် သည် ၁၅၀၉ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး အသက် ၁၇ နှစ်အရွယ် ဟင်နရီသည် ဘုရင်အဖြစ် ဆက်ခံခဲ့သည်။ မေလ ၁၀ ရက်တွင် ဖခင်၏ ရုပ်အလောင်းကို သင်္ဂြိုဟ်ပြီးနောက် မကြာမီမှာပင် ဟင်နရီသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ခွင့်ပြုချက်နှင့် မင်္ဂလာတင်တောင်းပစ္စည်း ပျောက်ဆုံးနေမှုဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်အချို့ မပြေလည်သေးဘဲ ကက်သရင်းနှင့် အမှန်တကယ် လက်ထပ်မည်ဖြစ်ကြောင်း ရုတ်တရက် ကြေညာခဲ့သည်။ ဘုရင်သစ်သည် ကက်သရင်းနှင့် လက်ထပ်ရန်မှာ သူ၏ဖခင်၏ သေခါနီး ဆန္ဒဖြစ်သည်ဟု အခိုင်အမာဆိုခဲ့သည်။ ဤအချက်သည် မှန်သည်ဖြစ်စေ၊ မှားသည်ဖြစ်စေ အဆင်ပြေခဲ့သည်။ ဧကရာဇ် မက်ဆီမီလီယံ ပထမမြောက်သည် သူ၏မြေးမတော် (ကက်သရင်း၏ တူမ) အယ်လီနာ  နှင့် ဟင်နရီတို့ကို လက်ထပ်ပေးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း ယခုအခါတွင် ပယ်ချခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဟင်နရီနှင့် ကက်သရင်းတို့၏ မင်္ဂလာပွဲကို အကျဉ်းချုံးကာ ၁၅၀၉ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၁ ရက်တွင် ဂရင်းနစ်ရှိ ဘုန်းကြီးကျောင်းတွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ကွန်စတန်တိုင်း သီဂရိတ် နှင့် ကင်းအာသာ (King Arthur) တို့၏ မျိုးရိုးဖြစ်သည်ဟု ဆိုကာ မိမိကိုယ်ကို ၎င်းတို့၏ ဆက်ခံသူအဖြစ် ရှုမြင်ခဲ့သည်။

၁၅၀၉ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၃ ရက်တွင် ဟင်နရီသည် ယခုအခါ အသက် ၂၃ နှစ်ရှိပြီဖြစ်သော ကက်သရင်းကို လန်ဒန်ရဲတိုက် မှ နောက်တစ်နေ့တွင် ကျင်းပမည့် ဘိသိက်ခံပွဲအတွက် ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း သို့ ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။ ၎င်းမှာ ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော ပွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး ဘုရင့်ဖြတ်သန်းရာ လမ်းတစ်လျှောက်တွင် ပန်းချီကားချပ်ကော်ဇောကြီးများနှင့် ကောင်းမွန်သော ပိတ်စများကို ခင်းကျင်းထားသည်။ အခမ်းအနားအပြီးတွင် ဝက်စ်မင်စတာခန်းမ၌ ကြီးကျယ်သော တည်ခင်းဧည့်ခံပွဲကြီးကို ကျင်းပခဲ့သည်။ ကက်သရင်းက သူမ၏ဖခင်ထံ စာရေးသားခဲ့သလိုပင် &quot;ကျွန်မတို့ရဲ့ အချိန်တွေကို စဉ်ဆက်မပြတ် ပွဲတော်တွေနဲ့ ဖြတ်သန်းနေပါတယ်&quot; ဟု ဆိုသည်။

သူ၏ ဘိသိက်ခံပွဲအပြီး နှစ်ရက်အကြာတွင် ဟင်နရီသည် သူ၏ဖခင်လက်ထက်က လူကြိုက်အနည်းဆုံး ဝန်ကြီးနှစ်ဦးဖြစ်သည့် ရစ်ချတ် အမ်ပဆန်  နှင့် အက်ဒမန် ဒတ်ဒလေ တို့ကို ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ ၎င်းတို့အား နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် စွဲချက်တင်ကာ ၁၅၁၀ ခုနှစ်တွင် ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံရေးအရ ကွပ်မျက်မှုများသည် ဟင်နရီအတွက် သူ၏လမ်းကို ပိတ်ဆို့ထားသူများကို ဖြေရှင်းရန် အဓိကနည်းဗျူဟာတစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ထိုဝန်ကြီးနှစ်ဦးက အဓမ္မတောင်းခံခဲ့သည်ဆိုသော ငွေအချို့ကို ပြန်လည်ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ဟင်နရီသည် ထီးနန်းကို ပြိုင်ဆိုင်လာနိုင်သည့် ယော့ခ်အနွယ်စု အပေါ် ထားရှိသော သဘောထားမှာ သူ၏ဖခင်ထက် ပိုမိုညှာတာခဲ့သည်။ ဒေါဆက်၏ ဒုတိယမြောက် မားကွစ် သောမတ်စ် ဂရေး အပါအဝင် သူ၏ဖခင်က ဖမ်းဆီးထားသူ အများအပြားကို လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးခဲ့သည်။ အချို့မှာမူ ပြန်လည်သင့်မြတ်ခြင်း မရှိခဲ့ဘဲ ဆပ်ဖော့ခ်၏ တတိယမြောက် နယ်စားကြီး အက်ဒမန် ဒီလာပိုး သည် သူ၏ညီဖြစ်သူ ရစ်ချတ်က ဘုရင်ကို ဆန့်ကျင်ဘက်ပြုခဲ့ခြင်းကြောင့် ၁၅၁၃ ခုနှစ်တွင် နောက်ဆုံး၌ ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

ဟင်နရီနှင့် လက်ထပ်ပြီးမကြာမီ ကက်သရင်းတွင် ကိုယ်ဝန်ရှိလာခဲ့သည်။ သူမသည် ၁၅၁၀ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၃၁ ရက်တွင် အသေမွေးသော သမီးမိန်းကလေးတစ်ဦးကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ကက်သရင်းသည် လေးလခန့်အကြာတွင် ပြန်လည်ကိုယ်ဝန်ရှိလာပြီး[၂၉] ၁၅၁၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် သားတော် ဟင်နရီကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ပထမကလေး ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည့် ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုအပြီးတွင် ဇနီးမောင်နှံနှစ်ဦးသည် သားယောက်ျားလေး ရရှိခဲ့သဖြင့် ဝမ်းမြောက်ခဲ့ကြပြီး ဝက်စ်မင်စတာ ပြိုင်ပွဲဟု လူသိများသော နှစ်ရက်ကြာ မြင်းပေါ်လှံထိုးပြိုင်ပွဲ အပါအဝင် အောင်ပွဲခံပွဲတော်များကို ကျင်းပခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ထိုကလေးငယ်သည် ခုနစ်ပတ်အကြာတွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ ကက်သရင်းသည် ၁၅၁၃ နှင့် ၁၅၁၅ ခုနှစ်တို့တွင် အသေမွေးသော သားတော်နှစ်ဦး ရှိခဲ့သော်လည်း ၁၅၁၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် သမီးတော် မေရီကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ဘုရင်နှင့် မိဖုရားတို့အကြား ဆက်ဆံရေးမှာ တင်းမာနေခဲ့သော်လည်း မေရီကို ဖွားမြင်ပြီးနောက် အနည်းငယ် ပြေလျော့သွားခဲ့သည်။

ဟင်နရီနှင့် ကက်သရင်းတို့၏ အိမ်ထောင်ရေးကို &quot;ထူးထူးခြားခြား ကောင်းမွန်ခဲ့သည်&quot; ဟု ဖော်ပြကြသော်လည်း ဟင်နရီသည် မောင်းမမိသံများ ထားရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ ၁၅၁၀ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် ဘက်ကင်ဟမ်၏ တတိယမြောက် နယ်စားကြီး အက်ဒဝပ် စတက်ဖို့ဒ် ၏ ညီမများဖြစ်ကြသော အဲလစ်ဇဘက်  သို့မဟုတ် ဟန်တင်ဒန်၏ ကောင့်တက်စ် အန်း ဟေစတင်းစ်  ထဲမှ တစ်ဦးနှင့် ဖောက်ပြန်ခဲ့ကြောင်း ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ ၁၅၁၆ ခုနှစ်မှစတင်ကာ သုံးနှစ်ခန့် အထင်ရှားဆုံးဖြစ်ခဲ့သော မောင်းမမှာ အဲလစ်ဇဘက် ဘလောင့်  ဖြစ်သည်။ ဘလောင့်သည် လုံးဝအငြင်းပွားဖွယ်မရှိသော မောင်းမနှစ်ဦးအနက် တစ်ဦးဖြစ်ပြီး အချို့က ၎င်းကို ခွန်အားဗလနှင့် ပြည့်စုံသော ဘုရင်ပျိုတစ်ပါးအတွက် နည်းပါးသည်ဟု ယူဆကြသည်။ဟင်နရီတွင် မောင်းမ မည်မျှရှိခဲ့သည်ကိုမူ အငြင်းပွားဆဲဖြစ်သည် - ဒေးဗစ် လုဒ်စ် က ဟင်နရီသည် &quot;အလွန်အကန့်အသတ်ရှိသော အတိုင်းအတာဖြင့်သာ&quot; မောင်းမများ ထားရှိခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်သော်လည်း အလစ်ဆန် ဝဲလ် ကမူ အခြားသော ဖောက်ပြန်မှုများစွာ ရှိခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်သည်။ကက်သရင်းက ကန့်ကွက်ခဲ့ကြောင်း မသိရပေ။ ၁၅၁၈ ခုနှစ်တွင် သူမသည် အခြားသမီးမိန်းကလေးတစ်ဦးနှင့် ထပ်မံကိုယ်ဝန်ရှိခဲ့သော်လည်း ၎င်းမှာလည်း အသေမွေးခဲ့သည်။

ဘလောင့်သည် ၁၅၁၉ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ဟင်နရီ၏ တရားမဝင် သားတော် ဟင်နရီ ဖစ်ဇ်ရွိုင်း  ကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ထိုသားငယ်ကို ၁၅၂၅ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ရစ်ချမွန်နယ်စားကြီး  အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ရာ အချို့က ၎င်းကို နောက်ဆုံးတွင် တရားဝင်အမွေဆက်ခံသူ ဖြစ်လာစေရန် လမ်းစတစ်ခုဟု ထင်မြင်ခဲ့ကြသည်။ ဖစ်ဇ်ရွိုင်းသည် ၁၅၃၃ ခုနှစ်တွင် မေရီ ဟောင်းဝပ်  နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သော်လည်း သုံးနှစ်အကြာတွင် သားသမီးမထွန်းကားဘဲ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ သူ ၁၅၃၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ကွယ်လွန်ချိန်၌ ပါလီမန်သည် သူ့ကို ဘုရင်ဖြစ်လာခွင့် ပေးနိုင်မည့် ဒုတိယမြောက် ထီးနန်းဆက်ခံမှု အက်ဥပဒေကို စဉ်းစားနေဆဲ ဖြစ်သည်။

== ပြင်သစ်နှင့် ဟက်စ်ဘတ်ချ်မင်းဆက်များ ==
၁၅၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံသည် ကန်ဘရိုင်းမဟာမိတ်အဖွဲ့ အတွင်း သန့်ရှင်းသော ရောမအင်ပါယာနှင့် ပျက်ပြယ်လွယ်သော မဟာမိတ်ဖွဲ့ကာ ဗင်းနစ်နိုင်ငံကို စစ်ပွဲဆင်နွှဲ အနိုင်ရရှိနေခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် သူ၏ဖခင်နှင့် ပြင်သစ်ဘုရင် ၁၂ ဆက်မြောက် လူဝီဘုရင်  တို့အကြား ရှိခဲ့သော ချစ်ကြည်ရေးကို ပြန်လည်ဆန်းသစ်ခဲ့ပြီး ဤကိစ္စသည် သူ၏ တိုင်ပင်ခံကောင်စီကို သဘောထားကွဲလွဲစေခဲ့သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ထိုအင်အားကြီးနှစ်နိုင်ငံ၏ ပေါင်းစည်းအင်အားနှင့် စစ်ဖြစ်ရပါက အလွန်တရာ ခက်ခဲမည်မှာ သေချာသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ထို့နောက်မကြာမီတွင် ဟင်နရီသည် အာရာဂွန်ဘုရင် ဒုတိယမြောက်ဖာဒီနန် နှင့် ပဋိညာဉ်စာချုပ်တစ်ခုကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ ၁၅၁၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဒုတိယမြောက်ဂျူးလီးယက် က ပြင်သစ်ဆန့်ကျင်ရေး သန့်ရှင်းသောမဟာမိတ်အဖွဲ့ ကို ဖွဲ့စည်းပြီးနောက် ဟင်နရီသည် ဖာဒီနန်၏ ဦးဆောင်မှုနောက်သို့လိုက်ကာ အင်္ဂလန်ကို ထိုမဟာမိတ်အဖွဲ့အသစ်ထဲသို့ သွတ်သွင်းခဲ့သည်။ ပြင်သစ်ကို အုပ်စိုးလိုသော ဟင်နရီ၏ အိပ်မက်များကို အကောင်အထည်ဖော်ရန်အတွက် အင်္ဂလန်အတွက် အကွီတန်း နယ်မြေကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန် နွေဦးရာသီတွင် အင်္ဂလိပ်-စပိန် ပူးတွဲတိုက်ခိုက်မှုတစ်ခုကို စတင်စီစဉ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၁၅၁၂ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် တရားဝင်စစ်ကြေညာပြီးနောက် ပြုလုပ်ခဲ့သော ထိုတိုက်ခိုက်မှုကို ဟင်နရီကိုယ်တိုင် ဦးဆောင်ခဲ့ခြင်းမရှိဘဲ ကြီးမားသောအရှုံးဖြင့် ပြီးဆုံးခဲ့သည်။ ဖာဒီနန်သည် ထိုစစ်ပွဲကို မိမိ၏ ကိုယ်ကျိုးစီးပွားအတွက်သာ အသုံးချခဲ့သဖြင့် အင်္ဂလိပ်-စပိန် မဟာမိတ်ဆက်ဆံရေး တင်းမာသွားခဲ့သည်။ သို့သော်ငြားလည်း ပြင်သစ်တို့သည် မကြာမီမှာပင် အီတလီမှ မောင်းထုတ်ခြင်းခံခဲ့ရပြီး ပြင်သစ်အပေါ် ထပ်မံအနိုင်ရရှိရန် နှစ်ဦးစလုံးက လိုလားနေကြသဖြင့် မဟာမိတ်အဖွဲ့မှာ ဆက်လက်တည်မြဲခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဟင်နရီသည် ဧကရာဇ် မက်ဆီမီလီယံ ကို သန့်ရှင်းသောမဟာမိတ်အဖွဲ့ထဲသို့ ဝင်ရောက်လာစေရန် စည်းရုံးနိုင်ခဲ့ခြင်းဖြင့် သံတမန်ရေးရာ အောင်မြင်မှုတစ်ခုကို ရယူနိုင်ခဲ့သည်။ အကယ်၍သာ လူဝီကို အနိုင်တိုက်နိုင်ပါက ဟင်နရီသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဂျူးလိယပ်ထံမှ ကတိပြုထားသော &quot;ပြင်သစ်၏ အခရစ်ယာန်အဖြစ်ဆုံးဘုရင်&quot; ဘွဲ့အပြင် ပါရီမြို့၌ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးကိုယ်တိုင် ဘိသိက်မြှောက်ပေးမည့် အခွင့်အရေးကိုပါ ထူးထူးခြားခြား အာမခံချက် ရရှိထားခဲ့သည်။

=== ကက်သရင်း နှင့် လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ရန် ကြိုးပမ်းခြင်း ===
ကက်သရင်းအော့ဖ်အာရဂွန် နှင့် လက်ထပ်ထားစဉ် ဟင်နရီ သည် သူမ၏ '''အမျိုးသမီးကိုယ်လုပ်တော်''' ဖြစ်သူ မေရီဘိုလင်း နှင့် ချစ်ကြိုက်ဆက်ဆံရေး ရှိခဲ့သည်။ မေရီ ၏ သားသမီးနှစ်ဦးဖြစ်သော '''ဟင်နရီကာရေး''' နှင့် '''ကက်သရင်းကာရေး''' တို့သည် ဟင်နရီ ၏ သားသမီးများဖြစ်နိုင်သည်ဟု ယူဆချက်များ ရှိခဲ့သော်လည်း ထိုအချက်ကို မည်သည့်အခါမျှ အတည်ပြုနိုင်ခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ ဟင်နရီ ဘုရင်သည် ထိုကလေးနှစ်ဦးကို '''ဟင်နရီဖစ်ရွိုဇ်''' ကို အသိအမှတ်ပြုခဲ့သကဲ့သို့ အသိအမှတ်မပြုခဲ့ပေ။[60]

၁၅၂၅ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီ သည် မိမိအလိုရှိသော '''သားယောက်ျား အမွေဆက်ခံသူ''' ကို ကက်သရင်း က မမွေးဖွားပေးနိုင်ခြင်းအပေါ် ပိုမိုစိတ်မရှည်လာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် သူသည် မေရီဘိုလင်း ၏ ညီမဖြစ်သူ '''အန်းဘိုလင်း''' ကို စွဲလမ်းလာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က အန်း သည် ဘုရင်မ၏ အဖွဲ့ထဲတွင် ပါဝင်နေသော ဆွဲဆောင်မှုရှိသည့် အမျိုးသမီးငယ်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ သို့သော် အန်း သည် ဟင်နရီ ၏ သွေးဆောင်မှုများကို ခုခံခဲ့ပြီး၊ သူမ၏အစ်မ မေရီ ကဲ့သို့ ဘုရင်၏ ကိုယ်လုပ်တော် ဖြစ်ရန် ငြင်းဆိုခဲ့သည်။

ဤအခြေအနေအတွင်း ဟင်နရီ သည် မိမိ၏ မင်းဆက်အတွက် အမွေဆက်ခံသူတစ်ဦး ရရှိရန်နှင့် နန်းတွင်းတွင် '''“ဘုရင်၏ ကြီးမားသောကိစ္စ”''' ဟု ခေါ်ဆိုလာသည့် ပြဿနာကို ဖြေရှင်းရန် နည်းလမ်းသုံးခုကို စဉ်းစားခဲ့သည်။ ပထမနည်းမှာ '''ဟင်နရီဖစ်ရွိုဇ်''' ကို တရားဝင်သားအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ ထိုသို့လုပ်ရန် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ပါဝင်မှု လိုအပ်သကဲ့သို့ နောက်ပိုင်းတွင် စိန်ခေါ်မှုများလည်း ပေါ်ပေါက်နိုင်သည်။ ဒုတိယနည်းမှာ သူ၏သမီး '''မေရီ'''  ကို အမြန်ဆုံး လက်ထပ်ပေးပြီး၊ သူမထံမှ မြေးသားတစ်ဦး ရရှိကာ Henry မသေဆုံးမီ တိုက်ရိုက်အမွေဆက်ခံနိုင်ရန် မျှော်လင့်ခြင်း ဖြစ်သည်။ သို့သော် Mary သည် Henry မသေဆုံးမီ ကိုယ်ဝန်ဆောင်နိုင်ရန် ဖြစ်နိုင်ခြေ နည်းသည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။ တတိယနည်းမှာ Catherine ကို တစ်နည်းနည်းဖြင့် ပယ်ဖျက်ပြီး ကလေးမွေးနိုင်သည့် အသက်အရွယ်ရှိ အခြားအမျိုးသမီးတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ အသက် ၃၄ နှစ်အရွယ် Henry အတွက် Anne နှင့် လက်ထပ်နိုင်မည့် အလားအလာကို မြင်လာသောကြောင့် တတိယနည်းလမ်းသည် နောက်ဆုံးတွင် အနှစ်သက်ဆုံးဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ မကြာမီတွင် အသက် ၄၀ ရှိလာပြီဖြစ်သော Catherine နှင့် မိမိ၏လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ရန်မှာ ဘုရင်၏ အဓိကဆန္ဒ ဖြစ်လာခဲ့သည်။[66][67]

လာမည့်နှစ်များအတွင်း Henry ၏ တိကျသော ရည်ရွယ်ချက်များနှင့် လှုံ့ဆော်မှုများအပေါ် သမိုင်းပညာရှင်များအကြား အမြင်တူညီမှု မရှိကြပေ။ အနည်းဆုံး သူ၏နန်းစံအစပိုင်းတွင် Henry သည် ဘာသာတရားကိုင်းရှိုင်းပြီး ကက်သလစ်ဘာသာရေးအကြောင်းကို ကောင်းစွာသိရှိသူ ဖြစ်ခဲ့သည်။ 1521 ခုနှစ်တွင် သူရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သော ''Assertio Septem Sacramentorum'' (“စက္ကမင် ခုနစ်ပါးကို ကာကွယ်ခြင်း”) စာအုပ်ကြောင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး Leo X ထံမှ '''Fidei Defensor''' (“ယုံကြည်ခြင်းကို ကာကွယ်သူ”) ဟူသော ဘွဲ့တံဆိပ်ကိုပင် ရရှိခဲ့သည်။[69]

ထိုစာအုပ်သည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ အာဏာအမြင့်ဆုံးဖြစ်မှုကို အခိုင်အမာ ကာကွယ်ထားသော်လည်း အခြေအနေအပေါ် မူတည်သည့် စကားလုံးများဖြင့် ရေးသားထားသည်။[69] Henry သည် ဒုတိယအကြိမ် လက်ထပ်ရန် ပိုမိုစိတ်အားထက်သန်လာချိန်တွင် ဤကိစ္စနှင့်ပတ်သက်၍ သူ၏အမြင်ကို မည်သည့်အချိန်တွင် ပြောင်းလဲခဲ့သည်ကို အတိအကျ မသိရပေ။ သို့သော် 1527 ခုနှစ်တွင် သူသည် Catherine ထံမှ သားယောက်ျားအမွေဆက်ခံသူ မရရှိခြင်းမှာ သူတို့၏ လက်ထပ်မှုသည် '''“ဘုရားသခင်၏အမြင်တွင် ကျိန်စာသင့်နေသောကြောင့်”''' ဖြစ်သည်ဟု မိမိကိုယ်တိုင် ယုံကြည်လာခဲ့သည်။[70]

အမှန်အားဖြင့် Catherine သည် သူ၏အစ်ကို Arthur ၏ ဇနီးဖြစ်ခဲ့ပြီး Catherine နှင့် လက်ထပ်ခြင်းအားဖြင့် Henry သည် '''Leviticus 20:21''' တွင် ဖော်ပြထားသည့် တားမြစ်ချက်ကို ဆန့်ကျင်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ထိုကျမ်းပိုဒ်ကို Thomas Cranmer က လက်ထပ်မှုကို အကျုံးမဝင်ကြောင်း ကြေညာရာတွင် အကြောင်းပြချက်တစ်ခုအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။[71] အခြားတစ်ဖက်တွင် '''Martin Luther''' ကမူ အစပိုင်းတွင် Henry ၏ လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ခြင်းကို ဆန့်ကျင်ခဲ့သည်။ သူ၏ သွန်သင်ချက်အရ သမ္မာကျမ်းစာသည် '''မယားများစွာယူခြင်း (polygamy)''' ကို ခွင့်ပြုထားသော်လည်း '''ကွာရှင်းခြင်း (divorce)''' ကို ခွင့်မပြုဟု ဆိုခဲ့ပြီး Henry အနေဖြင့် ဒုတိယဇနီးတစ်ဦး ထပ်ယူနိုင်သည်ဟု အစပိုင်းတွင် ပြောခဲ့သည်။[71]

ထိုအချိန်တွင် Henry သည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၌ ဤလက်ထပ်မှုအတားအဆီးကို ခွင့်ပြုဖယ်ရှားပေးနိုင်သည့် အာဏာမရှိဟု ယုံကြည်လာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် 1527 ခုနှစ်တွင် သူသည် '''Pope Clement VII''' ထံသို့ Catherine နှင့် မိမိ၏လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ထိုနည်းလမ်းသည် အနည်းဆုံး ပိုမိုပွင့်လင်းစွာ ဖီဆန်သည့် လမ်းကြောင်းတစ်ခုကို ရှောင်ရှားရန် ရည်ရွယ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။[68]

ကိစ္စကို လူသိရှင်ကြား ပြောဆိုလိုက်ခြင်းကြောင့် Catherine ကို သီလရှင်ကျောင်းသို့ ဝင်ရောက်နေထိုင်ရန် သို့မဟုတ် ငြိမ်သက်စွာ နေထိုင်ရန် ဆွဲဆောင်နိုင်မည့် မျှော်လင့်ချက်အားလုံး ပျောက်ဆုံးသွားခဲ့သည်။[72] Henry သည် သူ၏အတွင်းရေးမှူး '''William Knight''' ကို '''Holy See''' ထံသို့ တိုက်ရိုက်တောင်းဆိုရန် စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ထိုသူသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးထံမှ အမိန့်စာရရှိရန် ရည်ရွယ်၍ အဓိပ္ပာယ်နှစ်ခွဖြစ်အောင် ရေးသားထားသည့် မူကြမ်းတစ်စောင်ကို ယူဆောင်သွားခဲ့သည်။ သို့သော် Knight မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးသည် ထိုမျှလွယ်ကူစွာ လှည့်စား၍မရခဲ့ပေ။[73]

အခြားသော သံတမန်ရေးရာ ကြိုးပမ်းမှုများမှာ အင်္ဂလန်တွင် ဘာသာရေးတရားရုံးတစ်ခု ကျင်းပရန် စီစဉ်ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ထိုတရားရုံးတွင် Clement VII ၏ ကိုယ်စားလှယ် ပါဝင်မည်ဖြစ်သည်။ Clement သည် ထိုတရားရုံး ဖွဲ့စည်းရန် သဘောတူခဲ့သော်လည်း သူ၏ ကိုယ်စားလှယ် '''Lorenzo Campeggio''' ကို Henry ၏ဘက်မှ ဆုံးဖြတ်ပေးရန် အာဏာပေးရန် မည်သည့်အခါမျှ ရည်ရွယ်ချက်မရှိခဲ့ပေ။[73]

ဤဘက်လိုက်မှုသည် Emperor '''Charles V''' ထံမှ ဖိအားပေးမှုကြောင့် ဖြစ်နိုင်သော်လည်း ထိုဖိအားက Campeggio သို့မဟုတ် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးအပေါ် မည်မျှအထိ သက်ရောက်ခဲ့သည်ကို အတိအကျ မသိရပေ။ သက်သေများကို ကြားနာပြီး နှစ်လမပြည့်မီတွင် Clement သည် အမှုကို 1529 ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် Rome သို့ ပြန်လည်ခေါ်ယူခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ထိုအမှုသည် အင်္ဂလန်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာတော့မည် မဟုတ်ကြောင်း ထင်ရှားလာခဲ့သည်။[73]

လက်ထပ်မှု ပယ်ဖျက်နိုင်မည့် အခွင့်အရေး ဆုံးရှုံးသွားသောအခါ '''Cardinal Wolsey''' သည် အပြစ်တင်ခံရသည်။ 1529 ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် သူ့ကို ''praemunire'' ဖြင့် စွဲချက်တင်ခဲ့ပြီး၊ သူ၏ အာဏာနှင့်ဂုဏ်ကျက်သရေ ကျဆင်းမှုမှာ '''“ရုတ်တရက်ဖြစ်ပြီး လုံးဝကျဆင်းသွားခြင်း”''' ဖြစ်ခဲ့သည်။[73] Henry နှင့် ခဏတာ ပြန်လည်သင့်မြတ်ခဲ့ပြီး 1530 ခုနှစ် ပထမနှစ်ဝက်တွင် တရားဝင် ခွင့်လွှတ်ခြင်းပင် ရရှိခဲ့သော်လည်း 1530 ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ထပ်မံ၍ နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှု (''treason'') ဖြင့် စွဲချက်တင်ခံရသည်။ သို့သော် အမှုမစစ်ဆေးမီ သေဆုံးသွားခဲ့သည်။[73][75]

Henry ကိုယ်တိုင် အစိုးရအုပ်ချုပ်ရေးကို ခဏတာ တာဝန်ယူပြီးနောက်[76] '''Thomas More''' သည် Lord Chancellor နှင့် အဓိကဝန်ကြီးတာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ သူသည် ထက်မြက်ပြီး အရည်အချင်းရှိသူဖြစ်သော်လည်း ဘာသာရေးကိုင်းရှိုင်းသည့် ကက်သလစ်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး လက်ထပ်မှု ပယ်ဖျက်ရေးကို ဆန့်ကျင်သူလည်း ဖြစ်သည်။[77] သို့သော် အစပိုင်းတွင် ဘုရင်၏ မူဝါဒအသစ်ကို ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး Parliament တွင် Wolsey ကို ပြစ်တင်ဝေဖန်ခဲ့သည်။[78]

တစ်နှစ်အကြာတွင် Catherine ကို နန်းတွင်းမှ ဖယ်ရှားခဲ့ပြီး သူမ၏ အခန်းများကို Anne Boleyn အား ပေးအပ်ခဲ့သည်။ Anne သည် ထိုခေတ်အတွက် ပညာရေးအလွန်ကောင်းမွန်ပြီး ဉာဏ်ရည်ထက်မြက်သည့် အမျိုးသမီးတစ်ဦးဖြစ်ကာ '''Protestant Reformers''' များ၏ အယူအဆများကို စိတ်အားထက်သန်စွာ စိတ်ဝင်စားခဲ့သည်။ သို့သော် သူမကိုယ်တိုင် အမှန်တကယ် Protestant ဘာသာဝင်အဖြစ် ခိုင်မာစွာ ရပ်တည်ခဲ့ခြင်း ရှိ၊ မရှိမှာ သမိုင်းပညာရှင်များအကြား ယနေ့တိုင် အငြင်းပွားစရာ ဖြစ်နေဆဲဖြစ်သည်။[65]

Canterbury ဂိုဏ်းချုပ် '''William Warham''' သေဆုံးသောအခါ Anne ၏ သြဇာကြောင့် Henry သည် လက်ထပ်မှု ပယ်ဖျက်ရေးကို ယုံကြည်စိတ်ချစွာ ထောက်ခံသူ '''Thomas Cranmer''' ကို လစ်လပ်သွားသော ရာထူးတွင် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဘုရင်၏ ဘုရားကျောင်းနှင့်ပတ်သက်သော နောက်ထပ်အစီအစဉ်များကို မသိရှိသေးသော ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးကလည်း ထိုခန့်အပ်မှုကို အတည်ပြုခဲ့သည်။[79]

=== Anne Boleyn နှင့် လက်ထပ်ခြင်း ===
1532 ခုနှစ် ဆောင်းရာသီတွင် Henry သည် '''Calais''' တွင် '''Francis I''' နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့ပြီး မိမိ၏ လက်ထပ်မှုအသစ်အတွက် Francis ၏ ထောက်ခံမှုကို ရယူခဲ့သည်။ Calais မှ ပြန်လာပြီး '''Dover''' သို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် အသက် ၄၁ နှစ်ရှိ Henry နှင့် Anne တို့သည် လျှို့ဝှက်စွာ လက်ထပ်ပွဲတစ်ခု ကျင်းပခဲ့ကြသည်။[81]

မကြာမီ Anne ကိုယ်ဝန်ရှိလာပြီး 1533 ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ 25 ရက်နေ့တွင် London ၌ ဒုတိယအကြိမ် လက်ထပ်ပွဲ ကျင်းပခဲ့ကြသည်။ 1533 ခုနှစ် မေလ 23 ရက်နေ့တွင် Cranmer သည် '''Dunstable Priory''' တွင် ကျင်းပသော အထူးတရားရုံး၌ တရားသူကြီးအဖြစ် ထိုင်ပြီး Henry နှင့် Catherine of Aragon တို့၏ လက်ထပ်မှု တရားဝင်မှုကို ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ထိုနေ့တွင် Henry နှင့် Catherine တို့၏ လက်ထပ်မှုကို ပျက်ပြယ်ပြီး တရားမဝင်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ ငါးရက်အကြာ မေလ 28 ရက်နေ့တွင် Cranmer သည် Henry နှင့် Anne တို့၏ လက်ထပ်မှုကို တရားဝင်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။[82]

Catherine ၏ ဘုရင်မဘွဲ့ကို တရားဝင် ဖယ်ရှားပြီး Arthur ၏ မုဆိုးမအဖြစ် '''“Princess Dowager”''' ဟူသော ဘွဲ့ကိုသာ ပေးခဲ့သည်။ သူမ၏နေရာတွင် Anne သည် 1533 ခုနှစ် ဇွန်လ 1 ရက်နေ့တွင် ဘုရင်မအဖြစ် သရဖူဆောင်းခဲ့သည်။[83] ထိုနှစ် စက်တင်ဘာလ 7 ရက်နေ့တွင် ဘုရင်မ Anne သည် အချိန်မတိုင်မီ သမီးတစ်ဦး မွေးဖွားခဲ့သည်။ ထိုကလေးကို Henry ၏ မိခင် '''Elizabeth of York''' ကို ဂုဏ်ပြု၍ '''Elizabeth''' ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။[84]

လက်ထပ်ပြီးနောက် ကိစ္စများကို စနစ်တကျ တည်ငြိမ်အောင်လုပ်ဆောင်သည့် ကာလတစ်ခု ရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် '''Reformation Parliament''' က ဥပဒေများစွာကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး ကျန်ရှိနေသေးသော ပြဿနာများအတွက် ဖြေရှင်းချက်များ ရှာဖွေခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုအသစ်များကို စိန်ခေါ်မှုများမှ ကာကွယ်ရန်၊ ပြည်သူများအနေဖြင့် ထိုပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ၏ တရားဝင်မှုကို ယုံကြည်လာစေရန်နှင့် ဆန့်ကျင်သူများကို ဖော်ထုတ်အရေးယူရန်လည်း ရည်ရွယ်ခဲ့သည်။[85]

'''Canon law''' ကို Cranmer နှင့် အခြားသူများက အကျယ်တဝင့် ကိုင်တွယ်ခဲ့သော်လည်း ဤဥပဒေများကို '''Thomas Cromwell''', '''Thomas Audley''', '''Thomas Howard, 3rd Duke of Norfolk''' နှင့် Henry ကိုယ်တိုင်ကပင် အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့ကြသည်။[86] ဤလုပ်ငန်းစဉ် ပြီးဆုံးသောအခါ 1532 ခုနှစ် မေလတွင် Thomas More သည် Lord Chancellor ရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့ပြီး Cromwell သည် Henry ၏ အဓိကဝန်ကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။[87]

'''Act of Succession 1533''' အရ Catherine ၏ သမီး Mary ကို တရားမဝင်သားသမီးအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး၊ Henry နှင့် Anne တို့၏ လက်ထပ်မှုကို တရားဝင်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ Anne ၏ သားသမီးများကိုလည်း နန်းဆက်ခံမည့် အစီအစဉ်တွင် နောက်တစ်ဆင့်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။[88]

1534 ခုနှစ် '''Acts of Supremacy''' အရ Parliament သည် ဘုရင်ကို '''အင်္ဂလန်နိုင်ငံရှိ ဘုရားကျောင်း၏ အကြီးအကဲ''' အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။ ထို့အပြင် 1532 ခုနှစ် '''Act in Restraint of Appeals''' နှင့်အတူ Rome သို့ အယူခံဝင်ခွင့်ကိုလည်း ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။[89] ထိုအချိန်မှသာ Pope Clement VII သည် ဘုရင်နှင့် Cranmer ကို '''အရပ်ဘက်ဘာသာရေးအဖွဲ့မှ ဖယ်ရှားခြင်း (excommunication)''' ပြုလုပ်ရန် အရေးယူခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုအမိန့်သည် နောက်ပိုင်းအချိန်အထိ တရားဝင် မဖြစ်ခဲ့ပေ။

ဘုရင်နှင့် ဘုရင်မတို့သည် သူတို့၏ အိမ်ထောင်ရေးဘဝကို မနှစ်သက်ကြပေ။ အေးချမ်းပြီး ချစ်ခင်ကြသည့် အချိန်များလည်း ရှိခဲ့သော်လည်း Anne သည် မိမိထံမှ မျှော်လင့်ထားသည့် နာခံပြီး ခေါင်းငုံ့နေသော ဇနီးအဖြစ် နေထိုင်ရန် ငြင်းဆိုခဲ့သည်။ သူမ၏ တက်ကြွမှုနှင့် ကိုယ်ပိုင်အမြင်ကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ထုတ်ဖော်တတ်သည့် ဉာဏ်ရည်က သူမကို လျှို့ဝှက်ချစ်သူအဖြစ် ဆွဲဆောင်မှုရှိစေခဲ့သော်လည်း ဘုရင်မအဖြစ် အများအားဖြင့် အခမ်းအနားများကိုသာ ဆောင်ရွက်ရသည့် အခန်းကဏ္ဍအတွက်မူ သူမကို လွတ်လပ်လွန်းသူ ဖြစ်စေခဲ့ပြီး ရန်သူများစွာကိုလည်း ရရှိစေခဲ့သည်။

Henry ကလည်း Anne ၏ အမြဲတမ်း စိတ်တိုဒေါသထွက်တတ်မှုနှင့် ပြင်းထန်သော စိတ်နေစိတ်ထားကို မကြိုက်တော့ပေ။ 1534 ခုနှစ်တွင် Anne ကိုယ်ဝန်မရှိဘဲ ဖြစ်သွားခြင်း သို့မဟုတ် ကိုယ်ဝန်ပျက်ကျခြင်း ဖြစ်ပြီးနောက် Henry သည် သူမက သားယောက်ျားတစ်ဦး မမွေးပေးနိုင်ခြင်းကို သစ္စာဖောက်မှုတစ်ခုအဖြစ် မြင်လာခဲ့သည်။ 1534 ခုနှစ် Christmas ကာလကတည်းက Henry သည် Anne ထံမှ ခွဲထွက်ပြီး Catherine ထံသို့ ပြန်သွားရန် မလိုအပ်ဘဲ မည်သို့ လုပ်ဆောင်နိုင်မည်ကို Cranmer နှင့် Cromwell တို့နှင့် ဆွေးနွေးနေခဲ့သည်။[96]

1535 ခုနှစ်တွင် Henry သည် '''Madge Shelton''' နှင့် ချစ်ကြိုက်ဆက်ဆံရေးရှိခဲ့သည်ဟု အစဉ်အလာအားဖြင့် ယူဆကြသော်လည်း သမိုင်းပညာရှင် '''Antonia Fraser''' က Henry သည် အမှန်တကယ်တွင် Madge ၏ ညီမဖြစ်သူ '''Mary Shelton''' နှင့် ဆက်ဆံရေးရှိခဲ့သည်ဟု ဆိုထားသည်။[34]

Henry ၏ ဘာသာရေးမူဝါဒများကို ဆန့်ကျင်မှုများကို အစပိုင်းတွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံအတွင်း လျင်မြန်စွာ ဖိနှိပ်ခဲ့သည်။ '''Carthusian Martyrs''' များထဲမှ ဘုန်းတော်ကြီးအချို့ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီး အခြားသူများစွာကိုလည်း လူအများရှေ့တွင် အပြစ်ပေးအရှက်ခွဲခဲ့သည်။[97]

အထင်ရှားဆုံး ဆန့်ကျင်သူများထဲတွင် '''John Fisher''', Rochester ဘုန်းတော်ကြီးနှင့် '''Thomas More''' တို့ ပါဝင်ခဲ့သည်။ သူတို့နှစ်ဦးစလုံးသည် ဘုရင်အား '''Oath of Supremacy''' ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုရန် ငြင်းဆိုခဲ့ကြသည်။[97] အဲဒီအချိန်တွင် Henry နှင့် Cromwell တို့သည် သူတို့နှစ်ဦးကို သတ်ရန် မရည်ရွယ်သေးဘဲ မိမိတို့၏အမြင်ကို ပြောင်းလဲကာ အသက်ရှင်လွတ်မြောက်ရန် မျှော်လင့်ခဲ့ကြသည်။

Fisher သည် Henry ကို ဘုရားကျောင်း၏ အမြင့်ဆုံးအကြီးအကဲအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုရန် ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ငြင်းဆိုခဲ့သည်။ More ကမူ '''Treasons Act 1534''' ကို ပွင့်လင်းစွာ ချိုးဖောက်ခြင်းမရှိစေရန် သတိထားခဲ့သည်။ ထိုဥပဒေသည် နောက်ပိုင်းဥပဒေများနှင့် မတူဘဲ တိတ်ဆိတ်နေခြင်းကိုသာ အပြစ်မဖြစ်စေခဲ့ပေ။ သို့သော် နောက်ပိုင်းတွင် သူတို့နှစ်ဦးစလုံးကို နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် ပြစ်မှုထင်ရှားစေခဲ့သည်။ More ကို '''Richard Rich''' နှင့် ပြောဆိုခဲ့သော စကားဝိုင်းတစ်ခုတည်းကို သက်သေအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ပြီး၊ Fisher နှင့် More နှစ်ဦးစလုံးကို 1535 ခုနှစ် နွေရာသီတွင် သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။[97]

ထိုဖိနှိပ်မှုများနှင့် '''Suppression of Religious Houses Act 1535''' တို့ကြောင့် Henry ၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို ပိုမိုကျယ်ပြန့်စွာ ဆန့်ကျင်မှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ထိုအထဲတွင် 1536 ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ၌ အင်္ဂလန်မြောက်ပိုင်းတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော '''Pilgrimage of Grace''' ဟုခေါ်သည့် အကြီးစားအုံကြွမှုလည်း ပါဝင်သည်။[98]

သူပုန်ပေါင်း ၂၀,၀၀၀ မှ ၄၀,၀၀၀ ခန့်ကို '''Robert Aske''' နှင့် မြောက်ပိုင်းအထက်တန်းလွှာအဖွဲ့ဝင်အချို့က ဦးဆောင်ခဲ့ကြသည်။[99] Henry သည် သူပုန်များကို လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးမည်ဟု ကတိပြုပြီး သူတို့တင်ပြခဲ့သော ပြဿနာများအတွက် ကျေးဇူးတင်ကြောင်း ပြောခဲ့သည်။ Aske က သူပုန်များအနေဖြင့် အောင်မြင်ခဲ့ပြီဖြစ်သောကြောင့် လူစုခွဲပြီး အိမ်ပြန်နိုင်ကြောင်း ပြောခဲ့သည်။[100]

သို့သော် Henry သည် သူပုန်များကို နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်များအဖြစ် မြင်ခဲ့ပြီး မိမိပေးခဲ့သည့် ကတိကို လိုက်နာရန် မလိုဟု ယူဆခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် Henry ၏ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ကမ်းလှမ်းမှုအပြီးတွင် နောက်ထပ် အကြမ်းဖက်မှုများ ဖြစ်ပွားလာသောအခါ သူသည် မိမိ၏ ကတိကို အလျင်အမြန် ပြန်လည်ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။[101] Aske အပါအဝင် ခေါင်းဆောင်များကို ဖမ်းဆီးပြီး နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။ စုစုပေါင်း သူပုန် ၂၀၀ ခန့်ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီး ထိုအုံကြွမှုများ အဆုံးသတ်သွားခဲ့သည်။[102]

=== Anne Boleyn ကို ကွပ်မျက်ခြင်း ===
1536 ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ 8 ရက်နေ့တွင် Catherine of Aragon သေဆုံးသွားကြောင်း သတင်းသည် ဘုရင်နှင့် ဘုရင်မထံ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ နောက်တစ်နေ့တွင် Henry သည် အဝတ်အစားအားလုံးကို အဝါရောင်ဝတ်ဆင်ပြီး သူ၏ဦးထုပ်တွင် အဖြူရောင်အမွေးတစ်ချောင်း ထည့်ဆင်ထားခဲ့သည်။[103]

ဘုရင်မ Anne သည် ထိုအချိန်တွင် ကိုယ်ဝန်ရှိနေပြီး သားယောက်ျား မမွေးနိုင်ပါက အကျိုးဆက်များ ရှိလာနိုင်ကြောင်း သူမ သိရှိခဲ့သည်။ ထိုလအတွင်း Henry သည် မြင်းစီးပြိုင်ပွဲတစ်ခုတွင် မြင်းပေါ်မှ ပြုတ်ကျပြီး ပြင်းထန်စွာ ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ အချိန်အတော်ကြာ သူ၏အသက်အန္တရာယ်ရှိနေသည်ဟု ထင်မြင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုမတော်တဆမှုသတင်းကို ဘုရင်မ Anne သိရှိသောအခါ ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်သွားပြီး ကိုယ်ဝန် ၁၅ ပတ်ခန့်ရှိသော သားယောက်ျားကလေးကို ကိုယ်ဝန်ပျက်ကျခဲ့သည်။ ထိုနေ့မှာပင် Catherine ၏ ဈာပနကို ကျင်းပနေသည့် 1536 ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ 29 ရက်နေ့ ဖြစ်သည်။[104]

သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ အများစုက ဤကိုယ်ရေးကိုယ်တာ ဆုံးရှုံးမှုသည် ထိုတော်ဝင်အိမ်ထောင်ရေး အဆုံးသတ်ရန် အစပြုသည့် အဖြစ်အပျက် ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။[105]

Boleyn မိသားစုသည် Privy Council တွင် အရေးပါသော ရာထူးများကို ဆက်လက်ရရှိထားသော်လည်း Anne တွင် ရန်သူများစွာ ရှိခဲ့သည်။ ထိုအထဲတွင် '''Charles Brandon, 1st Duke of Suffolk''' လည်း ပါဝင်သည်။ သူမ၏ ဦးလေးဖြစ်သူ '''Duke of Norfolk''' ပင်လျှင် သူမ၏ အာဏာအသုံးချသည့်ပုံစံကို စိတ်ပျက်လာခဲ့သည်။[106]

Boleyn မိသားစုသည် ပြင်သစ်ကို Emperor Charles V ထက် မဟာမိတ်အဖြစ် ပိုမိုနှစ်သက်ခဲ့သော်လည်း Henry ၏ မျက်နှာသာပေးမှုမှာ Charles ဘက်သို့ ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ ထိုအပြောင်းအလဲမှာ Cromwell ၏ သြဇာကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်ပြီး Boleyn မိသားစု၏ သြဇာကို ထိခိုက်စေခဲ့သည်။[106]

Anne ကို ဆန့်ကျင်သူများထဲတွင် Princess Mary နှင့် ပြန်လည်သင့်မြတ်ရန် ထောက်ခံသူများလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထိုအုပ်စုထဲတွင် Catherine ၏ ယခင်ထောက်ခံသူများလည်း ပါဝင်ပြီး Mary သည် ထိုအချိန်တွင် အရွယ်ရောက်လာပြီ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဒုတိယအကြိမ် လက်ထပ်မှု ပယ်ဖျက်ရေးသည် ယခုအခါ အမှန်တကယ် ဖြစ်နိုင်သည့် အခြေအနေ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သို့သော် Anne ကို သတ်ဖြတ်နိုင်ရန် နည်းလမ်းရှာဖွေခဲ့ခြင်းမှာ Cromwell ၏ Boleyn မိသားစုဆန့်ကျင်ရေး သြဇာကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု အများအားဖြင့် ယူဆကြသော်လည်း ယင်းအချက်ကို သမိုင်းပညာရှင်များက ဆွေးနွေးနေဆဲ ဖြစ်သည်။[107][108]

Anne ၏ နောက်ဆုံး ကိုယ်ဝန်ပျက်ကျမှုမှ ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာပြီး မကြာမီတွင် သူမ၏ ကျဆုံးမှု စတင်ခဲ့သည်။ ထိုကျဆုံးမှုသည် ပူးပေါင်းကြံစည်မှု၊ အိမ်ထောင်ဖောက်ပြန်မှု သို့မဟုတ် စုန်းအတတ်နှင့်ပတ်သက်သော စွပ်စွဲချက်များထဲမှ မည်သည့်အချက်ကြောင့် အဓိကဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်ဆိုသည်မှာ သမိုင်းပညာရှင်များအကြား ယနေ့တိုင် အငြင်းပွားနေဆဲ ဖြစ်သည်။[65]

သူမ၏ အာဏာနှင့်မျက်နှာသာ ကျဆင်းလာသည့် အစောပိုင်းလက္ခဏာများထဲတွင် ဘုရင်၏ မယ်တော်အသစ်ဖြစ်လာသော အသက် ၂၈ နှစ်အရွယ် '''Jane Seymour''' ကို အခန်းအသစ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ပေးခြင်းနှင့် Anne ၏ အစ်ကို '''George Boleyn''' အား '''Order of the Garter''' ချီးမြှင့်ရန် ငြင်းဆိုပြီး ထိုအစား '''Nicholas Carew''' ကို ချီးမြှင့်ခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။[109][110]

1536 ခုနှစ် ဧပြီ 30 ရက်မှ မေလ 2 ရက်အတွင်း George Boleyn အပါအဝင် အမျိုးသားငါးဦးကို နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက် အိမ်ထောင်ဖောက်ပြန်မှုဖြင့် ဖမ်းဆီးခဲ့ပြီး ဘုရင်မနှင့် လိင်ဆက်ဆံခဲ့ကြသည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့သည်။ Anne ကိုလည်း နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက် အိမ်ထောင်ဖောက်ပြန်မှုနှင့် အစ်ကိုဖြစ်သူနှင့် လိင်ဆက်ဆံမှု (''incest'') ဖြင့် စွပ်စွဲကာ ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။

သူတို့အပေါ်ရှိ သက်သေများမှာ ခိုင်မာမှုမရှိသော်လည်း စွပ်စွဲခံရသူများကို အပြစ်ရှိကြောင်း ဆုံးဖြတ်ကာ သေဒဏ်ချမှတ်ခဲ့သည်။ 1536 ခုနှစ် မေလ 17 ရက်နေ့တွင် Henry နှင့် Anne တို့၏ လက်ထပ်မှုကို Archbishop Cranmer က '''Lambeth Palace''' တွင် ပယ်ဖျက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး စွပ်စွဲခံထားရသော အမျိုးသားများကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။[111][112]

Cranmer သည် လက်ထပ်မှု ပယ်ဖျက်ရန် တရားဝင်အကြောင်းပြချက် ရှာဖွေရာတွင် အခက်အခဲရှိခဲ့ပုံရပြီး Henry နှင့် Anne ၏ အစ်မ Mary တို့အကြား ယခင်က ဆက်ဆံရေးရှိခဲ့ခြင်းကို အခြေခံခဲ့နိုင်သည်။ Canon law အရ ထိုသို့သော ဆက်နွှယ်မှုသည် Henry နှင့် Anne တို့၏ လက်ထပ်မှုကိုလည်း တားမြစ်ထားသည့် ဆွေမျိုးဆက်နွှယ်မှုအဆင့်အတွင်း ကျရောက်စေပြီး ထိုလက်ထပ်မှုကို အကျုံးမဝင်စေခဲ့သည်။[113]

1536 ခုနှစ် မေလ 19 ရက်နေ့ နံနက် ၈ နာရီတွင် Anne ကို '''Tower Green''' တွင် သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။[114]

=== Jane Seymour နှင့် လက်ထပ်ခြင်း၊ ပြည်တွင်းနှင့် နိုင်ငံခြားရေးရာများ ===
Anne သတ်ဖြတ်ခံရပြီး နောက်တစ်နေ့တွင် အသက် ၄၅ နှစ်ရှိ Henry သည် ယခင်ဘုရင်မ၏ အမျိုးသမီးအဖော်များထဲမှ တစ်ဦးဖြစ်သူ '''Jane Seymour''' နှင့် စေ့စပ်ခဲ့သည်။[115] ဆယ်ရက်အကြာတွင် သူတို့နှစ်ဦးသည် London ရှိ '''Palace of Whitehall''' တွင် Anne ၏ အခန်းထဲ၌ '''Winchester ဘုန်းတော်ကြီး Stephen Gardiner''' က ဦးဆောင်ပေးသော လက်ထပ်ပွဲဖြင့် လက်ထပ်ခဲ့ကြသည်။[116]

1536 ခုနှစ်တွင် Henry သည် '''Laws in Wales Act 1535''' ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး Wales ကို တရားဝင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံနှင့် ပေါင်းစည်းကာ အင်္ဂလန်နှင့် Wales ကို နိုင်ငံတစ်ခုတည်းအဖြစ် ပေါင်းစည်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် '''Second Succession Act''' (Succession to the Crown Act 1536) ကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး Jane မှ Henry ရရှိမည့် သားသမီးများကို နန်းဆက်ခံရေးအတွက် နောက်တစ်ဆင့်တွင် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ Mary နှင့် Elizabeth တို့ကိုလည်း တရားမဝင်သားသမီးများအဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နန်းဆက်ခံခွင့်မှ ဖယ်ရှားခဲ့သည်။ Henry တွင် နောက်ထပ်သားသမီးမရှိပါက မိမိ၏ဆန္ဒစာ (''will'') ထဲတွင် နန်းဆက်ခံမည့် အစီအစဉ်ကို ထပ်မံသတ်မှတ်ရန် ဘုရင်အား အာဏာပေးခဲ့သည်။[117]

1537 ခုနှစ် အောက်တိုဘာ 12 ရက်နေ့တွင် Jane သည် သားယောက်ျားတစ်ဦး မွေးဖွားခဲ့ပြီး နောင်တွင် '''Edward VI''' ဖြစ်လာမည့် '''Prince Edward''' ဖြစ်သည်။[118] မွေးဖွားမှုမှာ ခက်ခဲခဲ့ပြီး Queen Jane သည် 1537 ခုနှစ် အောက်တိုဘာ 24 ရက်နေ့တွင် ရောဂါပိုးဝင်ခြင်းကြောင့် သေဆုံးခဲ့ကာ Windsor တွင် မြှုပ်နှံခဲ့သည်။[119]

Edward မွေးဖွားသည့်အခါ ရှိခဲ့သော ဝမ်းမြောက်ပျော်ရွှင်မှုသည် ဝမ်းနည်းခြင်းအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားခဲ့သော်လည်း အချိန်ကြာလာမှသာ Henry သည် သူ၏ဇနီးကို တမ်းတလာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် Henry သည် ထိုအဖြစ်အပျက်၏ ထိတ်လန့်မှုမှ လျင်မြန်စွာ ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာခဲ့သည်။ Henry အတွက် နောက်ထပ်ဇနီးတစ်ဦး ရှာဖွေရန် ချက်ချင်းစီစဉ်ခဲ့ကြပြီး Cromwell နှင့် Privy Council တို့၏ တောင်းဆိုမှုကြောင့် ဥရောပတိုက်ရှိ မင်းသမီးများကို အဓိကထား ရှာဖွေခဲ့ကြသည်။[120][121]

1538 ခုနှစ်တွင် Cromwell သည် Charles V နှင့် လျှို့ဝှက်စာချုပ်တစ်ခုအတွက် ဆွေးနွေးနေစဉ် မင်းဆက်ဆိုင်ရာ လက်ထပ်ပွဲများစွာကို အဆိုပြုခဲ့သည်။ Mary သည် '''Portugal ဘုရင် John III''' ၏ သားတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်မည်၊ Elizabeth သည် '''Hungary ဘုရင် Ferdinand I''' ၏ သားတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်မည်၊ ကလေးငယ် Edward သည် Charles ၏ သမီးတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်မည်ဟု အဆိုပြုခဲ့သည်။ မုဆိုးဖိုဖြစ်နေသော Henry သည် '''Christina of Denmark, Dowager Duchess of Milan''' နှင့် လက်ထပ်ရန်လည်း အဆိုပြုခဲ့သည်။[122]

သို့သော် Charles နှင့် Francis တို့ 1539 ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ငြိမ်းချမ်းရေးရရှိပြီးနောက် Henry သည် ပိုမိုသံသယကြီးလာခဲ့သည်။ ထိုအခြေအနေမှာ Cromwell က သူ၏ လျှို့ဝှက်သတင်းထောက်အကြီးအကဲအဖြစ် နိုင်ငံတော်အပေါ် ဖြစ်နိုင်သည့် ခြိမ်းခြောက်မှုများ—အမှန်တကယ်ဖြစ်စေ၊ စိတ်ကူးဖြင့်ဖြစ်စေ၊ သေးငယ်သည်ဖြစ်စေ၊ ကြီးမားသည်ဖြစ်စေ—ကို အမြဲတမ်း စာရင်းပြုစုတင်ပြနေခြင်းကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်သည်။[123]

ဘုန်းကြီးကျောင်းများ ဖျက်သိမ်းခြင်းမှ ရရှိသော ငွေကြေးများဖြင့် Henry သည် ကမ်းရိုးတန်းကာကွယ်ရေးခံတပ်များ အများအပြား တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ပြင်သစ်နှင့် ဂျာမန်တို့၏ ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်မှု ဖြစ်လာပါက အသုံးပြုရန် ငွေကြေးအချို့ကိုလည်း သီးသန့်ထားရှိခဲ့သည်။[124]

=== Anne of Cleves နှင့် လက်ထပ်ခြင်း ===
အခြေအနေများကို စဉ်းစားပြီးနောက် Cromwell သည် အသက် ၂၅ နှစ်အရွယ် '''Anne''' ကို အကြံပြုခဲ့သည်။ သူမသည် '''William, Duke of Jülich-Cleves-Berg''' ၏ ညီမဖြစ်ပြီး၊ Roman Catholic များက အင်္ဂလန်ကို တိုက်ခိုက်လာပါက အရေးပါသော မဟာမိတ်တစ်ဦး ဖြစ်လာနိုင်သည်ဟု ယူဆခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ထို Duke သည် Lutheranism နှင့် Catholicism နှစ်မျိုးအကြား ရပ်တည်နေသူ ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။[125]

အခြား ဖြစ်နိုင်သော သတို့သမီးများထဲတွင် Christina of Denmark၊ '''Anna of Lorraine'''၊ '''Louise of Guise''' နှင့် '''Amalia of Cleves''' တို့ ပါဝင်ခဲ့သည်။ '''Hans Holbein the Younger''' ကို Cleves သို့ စေလွှတ်ပြီး ဘုရင်အတွက် Anne ၏ ပုံတူပန်းချီ ဆွဲစေခဲ့သည်။[126]

Holbein သည် Anne ကို အလွန်လှပအောင် ပုံဖော်ရေးဆွဲခဲ့သည်ဟု ယူဆချက်များ ရှိခဲ့သော်လည်း ပိုမိုဖြစ်နိုင်ခြေရှိသည်မှာ ထိုပုံတူသည် Anne ၏ အမှန်တကယ်ပုံပန်းသဏ္ဍာန်ကို မှန်ကန်စွာ ဖော်ပြထားခြင်း ဖြစ်သည်။ Holbein သည် ထိုပုံတူပြီးနောက်လည်း နန်းတွင်းတွင် မျက်နှာသာပေးခံနေရဆဲ ဖြစ်သည်။[127]

Holbein ၏ ပုံတူကို မြင်ပြီးနောက်၊ နန်းတွင်းအရာရှိများက Anne အကြောင်း ချီးကျူးပြောဆိုခဲ့ကြသဖြင့် အသက် ၄၉ နှစ်ရှိ ဘုရင်သည် Anne နှင့် လက်ထပ်ရန် သဘောတူခဲ့သည်။[128]

သို့သော် Henry သည် Anne ကို ကိုယ်တိုင်တွေ့သောအခါ သူမ၏ ပုံပန်းသဏ္ဍာန်ကို အလွန်စိတ်ပျက်ခဲ့သည်။ ဘုရင်သည် အံ့အားသင့်သွားပြီး သူ၏ နန်းတွင်းအရာရှိများကို '''“ပန်းချီကားနဲ့ သတင်းတွေအရ ကျွန်တော့်ကို ပြထားသလိုမျိုး သူမမှာ ဘာမှ မတွေ့ရဘူး။ လူတွေက သူမကို ဒီလောက်ချီးကျူးခဲ့ကြတာအတွက် ရှက်မိတယ်၊ သူမကိုလည်း မချစ်ဘူး”''' ဟု ပြောခဲ့သည်ဟု မှတ်တမ်းများတွင် ဖော်ပြထားသည်။[36]

သို့သော် Henry ၏ ကန့်ကွက်မှုများ ရှိနေသော်လည်း အခြေအနေမှာ အလွန်ဝေးကွာသွားပြီဖြစ်သောကြောင့် Anne နှင့် လက်ထပ်ရမည်ကို သူသိရှိခဲ့သည်။

လက်ထပ်ပွဲကို 1540 ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ကျင်းပခဲ့သော်လည်း သူတို့၏အိမ်ထောင်ရေးသည် '''အိမ်ထောင်ဖက်အဖြစ် လိင်ဆက်ဆံမှုမရှိခဲ့ပေ'''။ မင်္ဂလာညပြီးနောက် မနက်တွင် Henry သည် Cromwell ထံ သူ၏ဇနီးအသစ်အကြောင်း မကျေနပ်ကြောင်း ပြောခဲ့သည်။[129]&lt;blockquote&gt;“အမှန်ပြောရရင် အရှင်ဘုရား၊ အရင်ကတည်းက သူမကို သိပ်မကြိုက်ခဲ့ပါဘူး။ ဒါပေမယ့် အခုတော့ ပိုတောင် မကြိုက်တော့ဘူး။ သူမက လှလည်းမလှဘူး၊ အနံ့လည်း အလွန်မကောင်းဘူး။ သူမရဲ့ ရင်သားတွေက တင်းကျပ်နေတာနဲ့ တခြားအချက်တွေကြောင့် အပျိုမဟုတ်ဘူးလို့ ထင်မိတယ်။ သူမကို ထိတွေ့ကြည့်တဲ့အခါ ကျွန်တော့်စိတ်ထဲ အလွန်ထိခိုက်သွားပြီး ကျန်တာတွေကို စမ်းကြည့်ဖို့ စိတ်ဆန္ဒလည်း မရှိတော့ဘူး၊ သတ္တိလည်း မရှိတော့ဘူး။ မနှစ်မြို့စရာအရာတွေကို ကျွန်တော် မခံစားနိုင်ဘူး။ ကျွန်တော် သူမကို တွေ့ခဲ့တုန်းကလိုပဲ အပျိုအဖြစ် ထားခဲ့တယ်။”&lt;/blockquote&gt;Henry သည် ထိုလက်ထပ်မှုကို အမြန်ဆုံး ပယ်ဖျက်လိုခဲ့ပြီး အခြားအမျိုးသမီးတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်နိုင်ရန် ကြိုးစားခဲ့သည်။[130][131] Anne ကလည်း ကန့်ကွက်ခြင်းမရှိဘဲ သူတို့၏ လက်ထပ်မှုသည် အိမ်ထောင်ရေးအရ မပြီးမြောက်ခဲ့ကြောင်း အတည်ပြုခဲ့သည်။[132]

ထို့အပြင် Anne သည် ယခင်က '''Francis of Lorraine''' နှင့် စေ့စပ်ထားဖူးခြင်းကလည်း လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ရန် နောက်ထပ်အကြောင်းပြချက်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။[133] ထိုလက်ထပ်မှုကို 1540 ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ပယ်ဖျက်ခဲ့ပြီး Anne သည် '''“ဘုရင်၏ညီမ”''' ဟူသော ဘွဲ့၊ အိမ်နှစ်လုံးနှင့် ရက်ရောသော ထောက်ပံ့ကြေးကို ရရှိခဲ့သည်။[132]

=== Catherine Howard နှင့် လက်ထပ်ခြင်း၊ Thomas Cromwell ၏ ကျဆုံးခြင်း ===
'''Catherine Howard''' ဟု ယူဆရသော အမျိုးသမီး၏ ပုံတူ၊ Henry ၏ ပဉ္စမမြောက်ဇနီး။ Hans Holbein the Younger ရေးဆွဲခဲ့ခြင်း၊ 1540 ခုနှစ်။

Henry သည် အသက် ၁၇ နှစ်အရွယ် '''Catherine Howard''' ကို ချစ်ခင်စွဲလမ်းလာကြောင်း မကြာမီ ထင်ရှားလာခဲ့သည်။ သူမသည် Duke of Norfolk ၏ တူမဖြစ်သည်။ ထိုအခြေအနေကြောင့် Cromwell သည် စိုးရိမ်ခဲ့ရသည်၊ အကြောင်းမှာ Norfolk သည် Cromwell ၏ နိုင်ငံရေးပြိုင်ဘက် ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။[134]

မကြာမီ Cromwell ၏ ထောက်ခံသူများဖြစ်သည့် ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမား '''Robert Barnes''', '''William Jerome''' နှင့် '''Thomas Garret''' တို့ကို အယူမှားသူများ (''heretics'') အဖြစ် မီးရှို့သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။[132]

ထိုအချိန်တွင် Cromwell သည်လည်း ဘုရင်၏ မျက်နှာသာဆုံးရှုံးလာခဲ့သည်။ သို့သော် အတိအကျ ဘာကြောင့်ဖြစ်သည်ကို မရှင်းလင်းပေ၊ အကြောင်းမှာ ပြည်တွင်းရေးနှင့် နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒများအပေါ် သူတို့နှစ်ဦးအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှု ရှိခဲ့သည်ဟု ပြသသည့် သက်သေအထောက်အထား အနည်းငယ်သာ ရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်။[135]

Cromwell သည် Anne နှင့် Henry တို့၏ မအောင်မြင်သော လက်ထပ်မှုအတွက် တရားဝင်အားဖြင့် အပြစ်တင်ခံရခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ သို့သော် ယခုအခါ သူ့ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ရန်သူများ များပြားလာပြီး Norfolk သည် သူ၏တူမ Catherine ၏ နန်းတွင်းအနေအထားကို အသုံးချနိုင်ခဲ့သည်။[134]

Cromwell ကို နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှု၊ ပို့ကုန်လိုင်စင်များ ရောင်းချမှု၊ ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ နိုင်ငံကူးလက်မှတ်များ ထုတ်ပေးမှုနှင့် ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ အမိန့်စာများ ရေးဆွဲမှုတို့ဖြင့် စွဲချက်တင်ခဲ့သည်။ Anne နှင့် လက်ထပ်ရန် ကြိုးပမ်းမှုနှင့် ဆက်စပ်သော နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒ မအောင်မြင်မှုအတွက်လည်း သူ့ကို အပြစ်တင်ခဲ့နိုင်သည်။[136][137]

နောက်ဆုံးတွင် Cromwell သည် '''attainder''' ပြစ်ဒဏ် ချမှတ်ခံရပြီး ခေါင်းဖြတ်သတ်ခံခဲ့ရသည်။[135]

1540 ခုနှစ် ဇူလိုင်လ 28 ရက်နေ့တွင် Cromwell ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သည့်နေ့တစ်နေ့တည်း၌ Henry သည် Anne Boleyn ၏ ပထမဝမ်းကွဲနှင့် အမျိုးသမီးအဖော်ဖြစ်သူ Catherine Howard နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။[138] သူသည် ဇနီးအသစ်အပေါ် အလွန်ဝမ်းမြောက်ခဲ့ပြီး Cromwell ထံမှ သိမ်းယူထားသော မြေယာများနှင့် လက်ဝတ်ရတနာများစွာကို Catherine အား ပေးအပ်ခဲ့သည်။[139]

သို့သော် လက်ထပ်ပြီးမကြာမီ Queen Catherine သည် နန်းတွင်းအရာရှိ '''Thomas Culpeper''' နှင့် အိမ်ထောင်ဖောက်ပြန်ဆက်ဆံခဲ့သည်။ ထို့အပြင် သူမသည် ယခင်က သူမနှင့် အလွတ်သဘော စေ့စပ်ထားဖူးပြီး လက်ထပ်မီက သူမနှင့် ဆက်ဆံရေးရှိခဲ့သော '''Francis Dereham''' ကိုလည်း သူမ၏ အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ခန့်ထားခဲ့သည်။

Henry အဝေးရောက်နေချိန်တွင် Privy Council သည် Dereham နှင့် Catherine ၏ ဆက်ဆံရေးအကြောင်း သိရှိခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် Thomas Cranmer ကို စုံစမ်းစစ်ဆေးရန် စေလွှတ်ခဲ့ပြီး Catherine နှင့် Dereham တို့၏ ယခင်ဆက်ဆံရေးနှင့် ပတ်သက်သည့် သက်သေများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိကာ ဘုရင်ထံ တင်ပြခဲ့သည်။[140]

အစပိုင်းတွင် Henry သည် ထိုစွပ်စွဲချက်များကို ယုံကြည်ရန် ငြင်းဆိုခဲ့သည်။ သို့သော် Dereham က ဝန်ခံခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင်ပင် Henry သည် Dereham အပေါ် စွပ်စွဲချက်များကို ယုံကြည်ရန် Privy Council နှင့် နောက်ထပ်တွေ့ဆုံမှုတစ်ခု လိုအပ်ခဲ့သည်။ ထိုအခါ Henry သည် အလွန်ဒေါသထွက်ပြီး Council ကိုပင် အပြစ်တင်ခဲ့ကာ နောက်ပိုင်းတွင် အမဲလိုက်ခြင်းဖြင့် မိမိကိုယ်ကို စိတ်သက်သာစေခဲ့သည်။[141]

စစ်ဆေးမေးမြန်းခံရချိန်တွင် Catherine သည် Dereham နှင့် ယခင်က လက်ထပ်ရန် သဘောတူညီထားခဲ့ကြောင်း ဝန်ခံနိုင်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ဝန်ခံပါက Henry နှင့် နောက်ပိုင်းလက်ထပ်မှုသည် တရားမဝင်ဖြစ်သွားနိုင်သည်။ သို့သော် သူမက Dereham သည် မိမိကို အိမ်ထောင်ဖောက်ပြန်ဆက်ဆံရန် အတင်းအကျပ်ပြုခဲ့သည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။ Dereham ကလည်း Catherine နှင့် Culpeper တို့၏ ဆက်ဆံရေးကို ဖော်ထုတ်ပြောဆိုခဲ့သည်။

Dereham နှင့် Culpeper နှစ်ဦးစလုံးကို သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီး Catherine ကိုလည်း 1542 ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ 13 ရက်နေ့တွင် ခေါင်းဖြတ်သတ်ခဲ့သည်။[142]

=== Catherine Parr နှင့် လက်ထပ်ခြင်း ===
Henry သည် ချမ်းသာကြွယ်ဝသော မုဆိုးမ '''Catherine Parr''' နှင့် 1543 ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် လက်ထပ်ခဲ့သည်။[143] Catherine သည် ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုကို စိတ်နှလုံးထဲမှ ထောက်ခံသူဖြစ်ပြီး ဘာသာရေးကိစ္စများနှင့်ပတ်သက်၍ Henry နှင့် အငြင်းပွားလေ့ရှိသည်။

Henry သည် Catholicism နှင့် Protestantism နှစ်မျိုးစလုံးကို ရောနှောထားသည့် ကိုယ်ပိုင်ဘာသာရေးအမြင်တစ်ရပ်ကို ဆက်လက်စွဲကိုင်ထားခဲ့သည်။ Cromwell ကျဆုံးပြီးနောက် ပိုမိုရှေးရိုးစွဲလာသော ဘာသာရေးအခြေအနေက သူ၏ Protestant ဘက်သို့ လိုက်သည့် သဘောထားကို လုံးဝဖျောက်ဖျက်နိုင်ခြင်း မရှိခဲ့သလို ထိုသဘောထားကိုလည်း အပြည့်အဝ မကျော်လွှားနိုင်ခဲ့ပေ။[144]

Parr သည် Henry နှင့် သူ၏သမီးများဖြစ်သော Mary နှင့် Elizabeth တို့ ပြန်လည်သင့်မြတ်နိုင်ရန် ကူညီပေးခဲ့သည်။[145] 1543 ခုနှစ်တွင် '''Third Succession Act''' အရ Mary နှင့် Elizabeth တို့ကို နန်းဆက်ခံမည့် အစီအစဉ်တွင် ပြန်လည်ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ထိုဥပဒေက Henry အား မိမိ၏ဆန္ဒစာ (''will'') ထဲတွင် နောက်ထပ် နန်းဆက်ခံရေးအစီအစဉ်ကို သတ်မှတ်ရန်လည်း ခွင့်ပြုခဲ့သည်။[146]

=== ဘုရားဖူးရာနေရာများ ဖျက်ဆီးခြင်းနှင့် ဘုန်းကြီးကျောင်းများ ဖျက်သိမ်းခြင်း ===
1538 ခုနှစ်တွင် အဓိကဝန်ကြီး '''Thomas Cromwell''' သည် အစိုးရက '''“အယူဟောင်းဘာသာရေးအောက်တွင် ကျင့်သုံးနေသော ရုပ်တုကိုးကွယ်မှု”''' ဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည့် အရာများကို ဆန့်ကျင်သည့် ကျယ်ပြန့်သော လှုပ်ရှားမှုတစ်ရပ်ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထိုလှုပ်ရှားမှုသည် စက်တင်ဘာလတွင် '''Canterbury Cathedral''' ရှိ '''St. Thomas Becket''' ၏ ဘုရားဖူးရာနေရာကို ဖြိုဖျက်ခြင်းဖြင့် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။

ထိုလုပ်ရပ်၏ အကျိုးဆက်အဖြစ် Pope Paul III သည် 1538 ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ 17 ရက်နေ့တွင် ဘုရင်ကို '''excommunicate''' ပြုလုပ်ခဲ့သည်။[94]

1540 ခုနှစ်တွင် Henry သည် သူတော်စင်များအတွက် တည်ဆောက်ထားသော ဘုရားဖူးရာနေရာများအားလုံးကို လုံးဝဖျက်ဆီးရန် အတည်ပြုခဲ့သည်။ 1542 ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံအတွင်း ကျန်ရှိနေသေးသော ဘုန်းကြီးကျောင်းများအားလုံးကို ဖျက်သိမ်းခဲ့ပြီး ၎င်းတို့၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို Crown ထံ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။

'''Abbot''' များနှင့် '''Prior''' များသည် '''House of Lords''' တွင် မိမိတို့၏ ထိုင်ခုံများကို ဆုံးရှုံးခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် House of Lords တွင် ထိုင်ခုံရရှိသော ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်များဖြစ်သည့် '''Lords Spiritual''' များသည် ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် '''Lords Temporal''' များထက် အရေအတွက်နည်းသွားခဲ့သည်။[147]

=== ပြင်သစ်ကို ဒုတိယအကြိမ် ကျူးကျော်ခြင်းနှင့် စကော့တလန်၏ “Rough Wooing” ===
1539 ခုနှစ်တွင် Francis နှင့် Charles တို့၏ မဟာမိတ်ဆက်ဆံရေး ပျက်ပြားလာပြီး နောက်ဆုံးတွင် စစ်ပွဲအသစ် ဖြစ်ပွားလာခဲ့သည်။ Catherine of Aragon နှင့် Anne Boleyn တို့ သေဆုံးသွားပြီးနောက် Charles နှင့် Henry တို့၏ ဆက်ဆံရေးမှာ သိသိသာသာ ကောင်းမွန်လာခဲ့သည်။ Henry သည် Emperor နှင့် လျှို့ဝှက်မဟာမိတ်ဖွဲ့ကာ သူ၏မဟာမိတ်အသစ်ဘက်မှ '''Italian War''' တွင် ဝင်ရောက်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။

1543 ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်ကို ကျူးကျော်ရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။[148] ထိုစစ်ပွဲအတွက် ပြင်ဆင်ရာတွင် Henry သည် ပြင်သစ်၏ မဟာမိတ်ဖြစ်သည့် စကော့တလန်ကို ဖြစ်နိုင်သည့် ခြိမ်းခြောက်မှုအဖြစ် ဖယ်ရှားရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် စကော့တလန်ကို Henry ၏ ငယ်ရွယ်သော တူဖြစ်သူ '''James V''' က အုပ်ချုပ်နေသည်။

စကော့တလန်တပ်များသည် 1542 ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ 24 ရက်နေ့တွင် '''Battle of Solway Moss''' တွင် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီး James သည် ဒီဇင်ဘာ 15 ရက်နေ့တွင် သေဆုံးခဲ့သည်။[149]

ထိုအခါ Henry သည် အင်္ဂလန်နှင့် စကော့တလန် ထီးနန်းနှစ်ခုကို ပေါင်းစည်းရန် မျှော်လင့်ခဲ့ပြီး သူ၏သား Edward နှင့် James ၏ အရိုက်အရာဆက်ခံသူ '''Mary''' တို့ကို လက်ထပ်ပေးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ စကော့တလန်၏ အုပ်ချုပ်သူ '''Lord Arran''' သည် 1543 ခုနှစ် ဇူလိုင် 1 ရက်နေ့တွင် '''Treaty of Greenwich''' အရ ထိုလက်ထပ်မှုကို သဘောတူခဲ့သည်။

သို့သော် စကော့တလန် Parliament သည် ဒီဇင်ဘာ 11 ရက်နေ့တွင် ထိုသဘောတူညီချက်ကို ပယ်ချခဲ့သည်။ ထိုအကျိုးဆက်အနေဖြင့် အင်္ဂလန်နှင့် စကော့တလန်အကြား ရှစ်နှစ်ကြာ စစ်ပွဲ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ထိုစစ်ဆင်ရေးကို '''“Rough Wooing”''' ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ်များ အများအပြား ချုပ်ဆိုခဲ့သော်လည်း Henry သေဆုံးသည့်အချိန်အထိ စကော့တလန်တွင် မငြိမ်မသက်မှုများ ဆက်လက်ရှိနေခဲ့သည်။[150][151][152]

စကော့တလန်နှင့် ပတ်သက်၍ အစောပိုင်းအောင်မြင်မှုများ ရရှိခဲ့သော်လည်း Henry သည် ပြင်သစ်ကို ကျူးကျော်ရန် တွန့်ဆုတ်နေခဲ့ပြီး ထိုအခြေအနေကြောင့် Charles ကို စိတ်အနှောင့်အယှက် ဖြစ်စေခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် Henry သည် 1544 ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ပြင်သစ်သို့ သွားရောက်ကာ နှစ်ဖက်ခွဲ၍ တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။

'''Norfolk''' ဦးဆောင်သည့် တပ်ဖွဲ့တစ်ခုသည် '''Montreuil''' ကို ဝိုင်းရံတိုက်ခိုက်ခဲ့သော်လည်း ထိရောက်မှု မရှိခဲ့ပေ။ '''Suffolk''' ဦးဆောင်သည့် အခြားတပ်ဖွဲ့က '''Boulogne''' ကို ဝိုင်းရံတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် Henry ကိုယ်တိုင် စစ်တပ်ကို ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး Boulogne သည် 1544 ခုနှစ် စက်တင်ဘာ 18 ရက်နေ့တွင် ကျဆုံးခဲ့သည်။[153][150]

သို့သော် ဟင်နရီ သည် Charles ၏ ပြင်သစ် ကို ချီတက်တိုက်ခိုက်ရန် တောင်းဆိုမှုကို ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ Charles ၏ ကိုယ်ပိုင်စစ်ဆင်ရေးမှာလည်း မအောင်မြင်ဘဲ ထိုနေ့တွင်ပင် ပြင်သစ်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေး ပြုလုပ်ခဲ့သည်။[151]

ထို့ကြောင့် ဟင်နရီ သည် ပြင်သစ်နှင့် တစ်ဦးတည်း ရင်ဆိုင်နေရပြီး ငြိမ်းချမ်းရေး ရယူနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ Francis သည် 1545 ခုနှစ် နွေရာသီတွင် အင်္ဂလန်ကို ကျူးကျော်ရန် ကြိုးစားခဲ့သော်လည်း သူ၏တပ်ဖွဲ့များသည် အိုင်အော့ဖ်ဝိုက်ကျွန်း အထိသာ ရောက်ရှိနိုင်ပြီး '''ဆိုးလန့်ရေလက်ကြားတိုက်ပွဲ'''  တွင် ပြန်လည်တွန်းလှန်ခံခဲ့ရသည်။

စစ်ရေးအသုံးစရိတ်များကြောင့် ငွေကြေးအင်အား အလွန်ကုန်ခမ်းသွားသော ပြင်သစ်နှင့် အင်္ဂလန်တို့သည် 1546 ခုနှစ် ဇွန် 7 ရက်နေ့တွင် '''စခန်းဆိုင်ရာ စာချုပ်''' ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။ ဟင်နရီ သည်ဘိုလော့ဂ်နာ မြို့ကို ရှစ်နှစ်ကြာ ထိန်းသိမ်းခွင့် ရရှိခဲ့သည်။ ထိုကာလပြီးဆုံးပါက မြို့ကို ပြင်သစ်ထံ '''ယူရိုငွေ ၂ သန်း (စတာလင်ပေါင် ၇ သိန်းခွဲ)''' ဖြင့် ပြန်လည်ပေးအပ်ရမည် ဖြစ်သည်။

ဟင်နရီ သည် ငွေကြေးအလွန်လိုအပ်နေခဲ့သည်။ 1544 ခုနှစ် စစ်ဆင်ရေးတစ်ခုတည်းအတွက်ပင် (စတာလင်ပေါင် ၆ သိန်းခွဲ) ကုန်ကျခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်နိုင်ငံသည် ထပ်မံ၍ ဒေဝါလီခံရမည့် အန္တရာယ်နှင့် ရင်ဆိုင်နေရပြန်သည်။

== ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကျဆင်းယိုယွင်းလာမှုနှင့် သေဆုံးခြင်း ==
အသက်အရွယ်ကြီးလာသည့် နောက်ပိုင်းကာလတွင် ဟင်နရီသည် '''အလွန်အမင်း အဝလွန်လာခဲ့သည်'''။ သူ၏ခါးပတ်လည်အတိုင်းအတာမှာ '''၅၄ လက်မ (၁၄၀ စင်တီမီတာ)''' အထိ ရှိလာခဲ့ပြီး စက်ကိရိယာများ၏အကူအညီဖြင့်သာ ရွှေ့ပြောင်းသွားလာနိုင်တော့သည်။ ထို့အပြင် သူ၏ခန္ဓာကိုယ်တွင် နာကျင်စေသော '''ပြည်တည်နေသည့် အနာဖုများ''' များစွာ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး '''ဂေါက်ရောဂါ'''လည်း ဖြစ်နိုင်ခြေရှိခဲ့သည်။

သူ၏အဝလွန်ခြင်းနှင့် အခြားကျန်းမာရေးပြဿနာများသည် '''၁၅၃၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၄ ရက်နေ့'''တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော '''မြင်းစီးလှံထိုးပြိုင်ပွဲ (jousting)''' အတွင်း မတော်တဆမှုနှင့် ဆက်စပ်နေသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ထိုမတော်တဆမှုတွင် သူ၏ခြေထောက်၌ ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ ထိုဖြစ်ရပ်ကြောင့် နှစ်ပေါင်းများစွာကတည်းက ရရှိထားခဲ့သော ဒဏ်ရာဟောင်းတစ်ခု ပြန်လည်ပွင့်လာပြီး ပိုမိုဆိုးရွားလာခဲ့သည်။ ထိုအခြေအနေသည် သူ၏ဆရာဝန်များအတွက် ကုသရန်ပင် အလွန်ခက်ခဲစေခဲ့သည်။

ထို '''နာတာရှည်ဒဏ်ရာ''' သည် သူ့ဘဝ၏ကျန်ရှိသည့်ကာလတစ်လျှောက် ဆိုးရွားလာခဲ့ပြီး နောက်ဆုံးတွင် '''အနာကျက်ရန်ခက်ခဲသော အနာ''' ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ယခင်က သူနှစ်သက်ခဲ့သော ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှုများကို ယခင်ကဲ့သို့ ဆက်လက်မလုပ်နိုင်တော့ပေ။ ထိုမြင်းစီးလှံထိုးပြိုင်ပွဲ မတော်တဆမှုသည် ဟင်နရီ၏ '''စိတ်ခံစားချက် အတက်အကျများ''' ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်ဟုလည်း ယုံကြည်ကြပြီး၊ ထိုအရာက သူ၏ '''ကိုယ်ရည်ကိုယ်သွေးနှင့် စိတ်နေစိတ်ထား''' အပေါ် သိသိသာသာ သက်ရောက်မှုရှိခဲ့နိုင်သည်။

ဤချပ်ဝတ်တန်ဆာကို '''၁၅၄၄ ခုနှစ်ခန့်'''တွင် ဟင်နရီ၏ ကိုယ်လယ်ပိုင်းအဝန်း '''၅၁ လက်မ''' ရှိသည့်အချိန်၌ သူ့အတွက် အထူးအပ်နှံပြုလုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

ဟင်နရီတွင် '''ဆစ်ဖလစ်ရောဂါ''' ရှိခဲ့သည်ဟူသော သီအိုရီကို သမိုင်းပညာရှင်အများစုက လက်မခံတော့ကြပေ။ သမိုင်းပညာရှင် '''ဆူဇန်မက်ကလင်းကီးဗတ်ထ်'''  ကမူ ဟင်နရီ၏သေဆုံးမှုသည် '''စကာဗီရောဂါ''' ကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ယူဆခဲ့သည်။ စကာဗီရောဂါသည် '''ဗီတာမင်စီ မလုံလောက်ခြင်း'''ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ပြီး အများအားဖြင့် အစားအစာထဲတွင် လတ်ဆတ်သော သစ်သီးများနှင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်များ မလုံလောက်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်တတ်သည်။

'''၂၀၁၀ ခုနှစ် လေ့လာမှုတစ်ခု'''အရ ဟင်နရီသည် ကယ်လ်‌'''ပေါ့စတစ် သွေးအမျိုးအစား''' ရှိသူဖြစ်နိုင်သည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။ ထိုအချက်သည် သူ၏ '''ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကျဆင်းယိုယွင်းလာမှု'''ကို ရှင်းပြနိုင်ပြီး၊ မက်လော့ဒ်ရောဂါ၏ လက္ခဏာအချို့နှင့်လည်း ကိုက်ညီနိုင်သည်။ ထို့အပြင် ဟင်နရီကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်ဟု သတ်မှတ်ထားသော ကိုယ်ဝန်များတွင် '''သန္ဓေသားသေဆုံးမှုနှုန်း မြင့်မားခြင်း'''နှင့်လည်း ဆက်စပ်နိုင်သည်ဟု လေ့လာမှုက ဖော်ပြခဲ့သည်။

ဟင်နရီ၏ '''အဝလွန်မှုသည် သူ၏သေဆုံးမှုကို ပိုမိုမြန်ဆန်စေခဲ့သည်'''ဟု ယူဆကြသည်။ သူသည် '''အသက် ၅၅ နှစ်အရွယ်'''တွင်၊ '''၁၅၄၇ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့'''၌ '''ဝှိုက်ဟော နန်းတော်'''တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ထိုနေ့သည် သူ၏ဖခင်၏ '''အသက် ၉၀ ပြည့်မွေးနေ့''' ဖြစ်လာမည့်နေ့လည်း ဖြစ်သည်။

ဟင်နရီအတွက် ကြိုတင်စီစဉ်ထားခဲ့သော '''ဂူဗိမာန်'''သည် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းသာ ဆောက်လုပ်ပြီးစီးခဲ့ပြီး လုံးဝပြီးစီးခဲ့ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ထိုဂူဗိမာန်တွင် မူလက ကာဒီနယ်ရဟန်းဝေါ်ဆေး အတွက် ရည်ရွယ်ထားခဲ့သော အစိတ်အပိုင်းအချို့ကိုလည်း အသုံးပြုခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ထိုဂူဗိမာန်၏ '''ကျောက်ခေါင်းတလား''' နှင့် အောက်ခံအပိုင်းကို ဖယ်ရှားပြီး စိန့်ပေါလ်ကက်သရီဒရယ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်း၏ မြေအောက်ဂူအတွင်းရှိ '''နယ်ဆန်အရှင်မင်းမြတ်''' ၏ သင်္ချိုင်းဂူတွင် ပြန်လည်အသုံးပြုခဲ့သည်။

ဟင်နရီ၏ ရုပ်အလောင်းကို '''ဝင်ဆာရဲတိုက် ရှိ စိန့်ဂေျာ့ချ်ဘုရားရှိခိုးကျောင်း''' တွင် '''ဂျိန်းဆေးမွား''' ၏ အနီး၌ရှိသော မြေအောက်သင်္ချိုင်းခန်းတစ်ခုအတွင်း မြှုပ်နှံခဲ့သည်။

ထိုအချိန်မှ '''နှစ်ပေါင်း ၁၀၀ ကျော်ကြာပြီးနောက်''' အင်္ဂလန်ဘုရင် ပထမချားလ်စ်ဘုရင် (နန်းစံကာလ '''၁၆၂၅–၁၆၄၉''') ကိုလည်း ထိုသင်္ချိုင်းခန်းအတွင်း၌ပင် မြှုပ်နှံခဲ့သည်။

== '''နန်းမွေဆက်ခံခြင်း''' ==
အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ကွယ်လွန်ပြီးနောက် သူ့ရဲ့ အသက်ရှင်ကျန်ရစ်ခဲ့တဲ့ တစ်ဦးတည်းသောသားဖြစ်သူ ဆဌမအက်ဒွပ်ဘုရင် က ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ အက်ဒွပ် ဟာ အသက် ၉ နှစ်သာရှိသေးတဲ့အတွက် ကိုယ်တိုင်တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်နိုင်ခြင်း မရှိသေးပါဘူး။ ဒါကြောင့် ဟင်နရီရဲ့ နောက်ဆုံးဆန္ဒစာအရ အက်ဒွပ် အသက် ၁၈ နှစ်ပြည့်တဲ့အထိ အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီအဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးဖို့ အမှုဆောင် ၁၆ ဦး ကို သတ်မှတ်ခဲ့ပါတယ်။

အဲဒီအမှုဆောင်တွေကတော့ ဂျိန်းဆေးမွား (အက်ဒွပ်မိခင်) ရဲ့ အစ်ကိုဖြစ်သူ အက်ဒဝပ် ဆေးမိုး (ပထမမြောက် ဟတ်ဖို့ဒ် အမတ်ကြီး)ကို နိုင်ငံတော်ရဲ့ ရာထူးအမြင့်ဆုံး အုပ်ထိန်းသူ အဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့ကြပါတယ်။

ဟင်နရီရဲ့ နောက်ဆုံးဆန္ဒစာပါ သတ်မှတ်ချက်တွေအရ အက်ဒွပ်ဟာ သားသမီးမရှိဘဲ ကွယ်လွန်ခဲ့မယ်ဆိုရင် ထီးနန်းကို ကက်သရင်းအော့ဖ်အာရဂွန် နဲ့ အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် တို့ရဲ့ သမီးဖြစ်သူမေရီ နဲ့ သူမရဲ့ အမွေဆက်ခံသူတွေထံ လွှဲပြောင်းပေးရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

မေရီရဲ့ အမျိုးအနွယ်တွေ ဆက်လက်မရှိတော့ဘူးဆိုရင်တော့ ထီးနန်းကို အန်းဘိုလင်း နဲ့ ဟင်နရီတို့ရဲ့ သမီးဖြစ်သူ အဲလစ်ဇဘက် နဲ့ သူမရဲ့ အမွေဆက်ခံသူတွေက ဆက်ခံရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

နောက်ဆုံးအနေနဲ့ အဲလစ်ဇဘက် အမျိုးအနွယ်လည်း မရှိတော့ဘူးဆိုရင် ဟင်နရီဆဋ္ဌမမြောက်ရဲ့ ကွယ်လွန်ခဲ့တဲ့ ညီမငယ်ဖြစ်သူ မေရီ ရဲ့ အမျိုးအနွယ်တွေဖြစ်တဲ့ ဂရေးမိသားစု  ထံ ထီးနန်းကို အမွေဆက်ခံစေဖို့ သတ်မှတ်ထားပါတယ်။

အဲဒီသတ်မှတ်ချက်ကြောင့် ဟင်နရီဆဋ္ဌမမြောက်ရဲ့ အစ်မဖြစ်သူမာဂရက်တူဒါရဲ့ အမျိုးအနွယ်တွေဖြစ်တဲ့ စကော့တလန်ကို အုပ်ချုပ်ခဲ့သော စတူးဝတ်မင်းဆက်  တွေကို အင်္ဂလန်ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်ကနေ ဖယ်ထုတ်ထားခဲ့ပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ ဒီသတ်မှတ်ချက်ဟာ နောက်ဆုံးမှာ မအောင်မြင်ခဲ့ပါဘူး။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ မာဂရက်တူဒါရဲ့ မြေးမြစ်ဖြစ်သူ စကော့တလန်ဘုရင် ဆဌမမြောက်ဂျိမ်းစ်ဘုရင် ဟာ ၁၆၀၃ ခုနှစ်မှာ အင်္ဂလန်နဲ့ အိုင်ယာလန်ရဲ့ ဘုရင် ဖြစ်လာခဲ့လို့ပါ။

ထို့အပြင် ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ် ကိုယ်တိုင်ကလည်း ဟင်နရီရဲ့ နောက်ဆုံးဆန္ဒစာပါ အစီအစဉ်ကို မလိုက်နာဘဲ သူ့ရဲ့ ဝမ်းကွဲတော်စပ်သူ လေဒီဂျိန်းဂရေး ကို မိမိရဲ့ ထီးနန်းအမွေဆက်ခံသူအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပါတယ်။

==ကိုးကား==
{{Reflist}}

{{Lifetime|၁၉၄၁|၁၅၄၇}}


[[Category:အင်္ဂလိပ် ရေမြေ့သခင်များ]]</text>
      <sha1>r7dpzs046bjl8zlilj2x6ota5sxpuqq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1054786</id>
      <parentid>1054682</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T05:10:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>refs</comment>
      <origin>1054786</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="136520" sha1="sm7pvdf4x9f03al3l82oltyf3go9y9u" xml:space="preserve">{{Infobox royalty|name=အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး|image=After Hans Holbein the Younger - Portrait of Henry VIII - Google Art Project.jpg|caption={{longitem|Portrait by [[Hans Holbein the Younger]]&lt;br/&gt;(Walker Art Gallery, Liverpool).}}|succession=[[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်]]{{!}}[[အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်]]|moretext=([[Style of the English sovereigns|more...]])|reign={{nowrap|၂၁ ဧပြီ ၁၅၀၉ - ၂၈ ဇန်နဝါရီ ၁၅၄၇}}|coronation=၂၄ ဇွန် ၁၅၀၉|predecessor=[[သတ္တမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်]]|successor=[[ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်]]|spouses={{startplainlist}}
* [[ကက်သရင်းအော့ဖ်အာရဂွန်]]
* [[အန်းဘိုလင်း]]
* [[ဂျိန်းဆေးမွား]]
* [[အန်းအော့ဖ်ကလိဗ်]]
* [[ကက်သရင်းဟောင်းဝက်]]
* [[ကက်သရင်းပါးရ်]]
{{endplainlist}}|issue={{startplainlist}}
* [[အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် မေရီ ၁ ဘုရင်မ]]
* [[ဟင်နရီဖစ်ဇွိုင်း]]''(တရားမဝင်သား)''
* [[အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် ပထမအဲလိဇဘက်ဘုရင်မ]]
* [[အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင်]]
{{endplainlist}}|issue-link=#Marriages and issue|issue-pipe=(among others)|house=[[တူဒါအိမ်တော်]]|father=[[အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်]]|mother=[[ယော့ခ်နယ်စားကတော်အဲလိဇဘက်]]|birth_date={{birth date|၁၄၉၁|၆|၂၈|df=yes}}|birth_place=[[Palace of Placentia|ဂရင်းနစ်နန်းတော်]], [[ဂရင်းနစ်]]|death_date={{death date and age|၁၅၄၇|၁|၂၈|၁၄၉၁|၆|၂၈|df=yes}}|death_place=[[ဝှိုက်ဟောလ်နန်းတော်]], လန်ဒန်|burial_date=၁၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၅၄၇|burial_place=[[စိန့်ဂျော့်ခ်ျဘုရားရှိခိုးကျောင်း, ဝင်ဆာရဲတိုက်]]|signature=HenryVIIISig.svg}}

'''အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်''' (၁၄၉၁ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၈ ရက် – ၁၅၄၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၈ ရက်){{efn|During Henry's lifetime, the [[:en:Old Style and New Style dates|Old Style]] Julian calendar was used throughout England.}} သည် ၁၅၀၉ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၂ ရက်မှစ၍ ၁၁၄၇ ခုနှစ် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ အင်္ဂလန်နှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံတို့၏ ဘုရင်ဖြစ်ခဲ့သည်။

ဟင်နရီကို ဂရင်းနစ် တွင် သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီးနှင့် ယော့ခ်မြို့စား အဲလစ်ဇဘက် တို့၏ ဒုတိယမြောက်သားအဖြစ် မွေးဖွားခဲ့သည်။ သူ၏ အစ်ကိုဖြစ်သူအိမ်ရှေ့စံမင်းသား အာသာ မှာ အရိုက်အရာ ဆက်ခံမည့်သူဖြစ်ပြီး စပိန်မင်းသမီး ကက်သရင်း အော့ဖ် အာရာဂွန် နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ အာသာသည် ၁၅၀၂ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး၊ ဟင်နရီသည် ၁၁၀၄ ခုနှစ်တွင် အိမ်ရှေ့စံမင်းသားအဖြစ် ခန့်အပ်ခံရကာ ၁၅၀၉ ခုနှစ် ဖခင်ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့ပြီး ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ကက်သရင်းနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ သူသည် နန်းစံသည့် ကာလအစောပိုင်းတွင် ရုပ်ရည်ချောမောပြီး ပညာတတ်ကာ အရည်အချင်းရှိသော ဘုရင်တစ်ပါးအဖြစ် ဖော်ပြခံခဲ့ရသည်။

ဟင်နရီသည် ကက်သရင်းနှင့် အိမ်ထောင်ရေးတွင် ကျေနပ်မှု မရှိတော့ဘဲ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး သတ္တမမြောက်ကလဲမန့် ထံသို့ အိမ်ထောင်ရေး ဖျက်သိမ်းပေးရန် အယူခံဝင်ခဲ့သည်။ ကလဲမန့်က ငြင်းပယ်ခဲ့သဖြင့် ကန်တာဘာရီ ဥက္ကဋ္ဌ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီး သောမတ်စ် ခရန်မာ  က ၁၅၃၃ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်ချာ့ချ်၏ အမြင်၌ အိမ်ထောင်ရေး ပျက်ပြားသွားပြီဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ ကလဲမင့်သည် ခရန်မာ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ကန့်ကွက်ခဲ့ပြီး ဟင်နရီအား ကက်သလစ်ချာ့ချ်မှ နှင်ထုတ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဟင်နရီသည် အက်ဖ် အော့ဖ် ဆူပရီမေစီ (အမြင့်မြတ်ဆုံးအာဏာပိုင် အက်ဥပဒေ) ကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး သူ့ကိုယ်သူ အင်္ဂလန်ချာ့ချ်၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်အဖြစ် တည်ထောင်ကာ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ အမိန့်နာခံမှုမှ သူ၏ တိုင်းနိုင်ငံများကို ကင်းလွတ်စေခဲ့သည်။ သူသည် ကက်သလစ် ဘုန်းကြီးကျောင်းများကို ဖျက်သိမ်းပြီး ၎င်းတို့၏ စည်းစိမ်ဥစ္စာများကို သိမ်းဆည်းခဲ့ကာ အင်္ဂလိပ် ပြန်လည်ပြုပြင်ရေး  ကို အထောက်အကူ ဖြစ်စေခဲ့သည်။

အင်္ဂလိပ်သမိုင်းတွင် အကြီးမြတ်ဆုံး ဘုရင်တစ်ပါးအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသော်လည်း ဟင်နရီသည် သူ၏ ဘဝအဆုံးပိုင်းတွင် ပိုမို၍ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သူ၊ အတ္တကြီးသူ၊ ရမ္မက်ကြီးသူနှင့် သံသယလွန်ကဲသူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူသည် အိမ်ထောင်ခြောက်ဆက်ပြုခဲ့ခြင်းကြောင့် လူသိများပြီး၊ အထူးသဖြင့် ပုရိသအမွေဆက်ခံသူ ရရှိရန်အတွက် ကက်သရင်း အော့ဖ် အာရာဂွန်နှင့် အိမ်ထောင်ရေးကို ဖျက်သိမ်းရန် ရေရှည်ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုကြောင့် ကျော်ကြားသည်။ သူသည် သူ၏ ဇနီးနှစ်ဦးဖြစ်သော အန်း ဘိုလင်း နှင့် ကက်သရင်း ဟောင်းဝပ် တို့ကို ခေါင်းဖြတ်သတ်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ အသက်ကြီးပိုင်းတွင် ဟင်နရီသည် အလွန်အမင်း ကိုယ်အလေးချိန်တက်လာပြီး မလှုပ်ရှားနိုင်တော့ဘဲ ၁၅၃၆ ခုနှစ် မြင်းပေါ်လှံထိုးပြိုင်ပွဲ မတော်တဆမှုကြောင့် ဖြစ်လာခဲ့သော ပုပ်စပ်ပြည်တည်နာ ခြေထောက်ဒဏ်ရာကို ခံစားခဲ့ရသည်။ သူသည် ဆီးချိုရောဂါ၊ ဖောရောင်ခြင်း နှင့် ကိုယ်တွင်းကလီစာများ ချို့ယွင်းခြင်းတို့ ခံစားခဲ့ရသည်ဟုလည်း ဆိုကြသည်။ သူ့ကို ဝင်းဆာ ရဲတိုက်ရှိ စိန့်ဂျော့ချ် ဝတ်ပြုဆောင်တွင် မြှုပ်နှံခဲ့ပြီး သူ၏ တစ်ဦးတည်းသော အသက်ရှင်ကျန်ရစ်သည့် သားတော် ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် က ထီးနန်းဆက်ခံခဲ့သည်။

== ဘဝအစောပိုင်းကာလ ==
ဟင်နရီကို ၁၄၉၁ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၈ ရက်တွင် ကင့်တ်နယ်  ဂရင်းနစ်ရှိ ပလက်စန်တီးယားနန်းတော် တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး၊သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် နှင့် ယော့ခ်မှ အဲလစ်ဇဘက် တို့၏ တတိယမြောက်ကလေးနှင့် ဒုတိယမြောက်သားတော် ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Crofton2006&quot;&gt;{{Harvnb|Crofton|2006|p=128}}&lt;/ref&gt; ဟင်နရီ၏ မွေးချင်း ၆ ယောက် (သို့မဟုတ် ၇ ယောက်) အနက် သူ၏အစ်ကိုဖြစ်သူ အိမ်ရှေ့စံမင်းသား အာသာ နှင့် ညီမများဖြစ်ကြသော မာဂရက် နှင့် မေရီ တို့ ၃ ဦးသာလျှင် ကလေးဘဝကို ကျော်ဖြတ်ကာ အသက်ရှင်ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Crofton2006a&quot;&gt;{{Harvnb|Crofton|2006|p=129}}&lt;/ref&gt; သူ့ကို နန်းတော်နှင့်နီးသော အော့ဗ်ဆားဗန့် ဖရန်စစ်စကန် ချာ့ချ်တွင် အိပ်ဇက်တာ၏ ဘုန်းတော်ကြီး ရစ်ချတ် ဖော့ခ်စ်  က ရေဖျန်းမင်္ဂလာ ပေးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;scarisbrick3&quot;&gt;{{Harvnb|Scarisbrick|1997|p=3}}&lt;/ref&gt;

၁၄၉၃ ခုနှစ် အသက်နှစ်နှစ်အရွယ်တွင် ဟင်နရီသည် ဒိုဗာရဲတိုက်၏ အုပ်ချုပ်ရေးမှူး နှင့် ဆင့်ခ်ပို့စ်၏ အုပ်ချုပ်ရေးမင်းကြီး အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်။ ထို့နောက် အသက်သုံးနှစ်အရွယ်တွင် အင်္ဂလန်၏ စစ်သေနာပတိ နှင့် အိုင်ယာလန်၏ ဘုရင်ခံ အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရပြီး မကြာမီမှာပင် ဘာ့သ်သူရဲကောင်းအဖြစ် သူကောင်းပြုခံရသည်။ အခမ်းအနားအပြီး နောက်တစ်နေ့တွင် သူ့ကို ယော့ခ်နယ်စားကြီး အဖြစ် တိုးမြှင့်ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး၊ တစ်လခန့်အကြာတွင် စကော့တလန်နယ်စပ်စောင့်မင်းကြီး အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ၁၄၉၅ ခုနှစ် မေလတွင် သူ့ကို ဂါတာသူရဲကောင်းအဖွဲ့တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်ဘုရင်သည် ဝင်ငွေကောင်းသော ထိုထိပ်တန်းရာထူးနေရာများကို အခြားသော မျိုးရိုးကြီးမိသားစုများနှင့် ခွဲဝေမပေးဘဲ မိမိကိုယ်တိုင် စိတ်ကြိုက်ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ရန်အတွက် သူ၏ သားငယ်အား ယခုကဲ့သို့ ရာထူးများ ပေးအပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

ငယ်စဉ်က ဟင်နရီကို နန်းတွင်းထိန်းတော်ကြီး ဖြစ်သူ အဲလစ်ဇဘက်  နှင့် သူမ၏နောက် ဆက်ခံသူ အဲလစ်ဇဘက် ဒန်တန် တို့၏ စောင့်ရှောက်မှုအောက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Hickey |first=Julia A. |year=2025 |title=Preparing Tudor Kings and Princes to Rule: The Men and Women Who Trained the Royals |publisher=[[Pen and Sword Books]] |page=152 |isbn=978-1-39-905255-9}}&lt;/ref&gt; ဟင်နရီသည် ဘုရင်ဖြစ်လာရန် မျှော်လင့်မထားခဲ့သဖြင့် သူ၏ရာထူးခန့်အပ်မှုများမှလွဲ၍ သူ၏ဘဝအစောပိုင်းအကြောင်းကို များစွာမသိရှိရသော်လည်း ထိပ်တန်းကျူတာများထံမှ ပထမတန်းစားပညာရေးကို ရရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ သူသည် လက်တင်ဘာသာနှင့် ပြင်သစ်ဘာသာကို ကျွမ်းကျင်စွာ ပြောဆိုနိုင်ခဲ့ပြီး အီတလီဘာသာစကားအချို့ကိုလည်း သင်ယူခဲ့သည်။{{Sfn|Churchill|1966|p=24}}{{Sfn|Scarisbrick|1997|pp=14–15}}

၁၅၀၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ဟင်နရီသည် သူ၏အစ်ကို အာသာနှင့် အာရာဂွန်ဘုရင် ဖာဒီနန် ဒုတိယမြောက်  ကက်စတီးလ်ဘုရင်မ ပထမအစ္စဘဲလား  တို့၏ အငယ်ဆုံးသမီးတော် ကက်သရင်းတို့၏ ထိမ်းမြားမင်္ဂလာ အခမ်းအနားများတွင် အရေးပါသောအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ယော့ခ်နယ်စားကြီးအနေဖြင့် ဟင်နရီသည် သူ၏ဖခင်၏ ဘုရင်တံဆိပ်တုံးကို သုံးစွဲခဲ့ပြီး ၎င်းကို ကွဲပြားစေရန် ဧရာမင်းတံဆိပ် သုံးချောင်းပါ အမှတ်အသားဖြင့် ခွဲခြားထားသည်။ ၁၅၀၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၉ ရက်တွင် သန့်ရှင်းသော ရောမအင်ပါယာ ဧကရာဇ် ပထမ မက်ဆီမီလီယံ က သူ့ကို ရွှေသိုးမွေးသူရဲကောင်းအဖြစ် ခန့်အပ်ကာ ထပ်မံဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite book |title=The Complete Peerage, Volume III |date=1912 |publisher=St Catherine's Press |editor-last=Gibbs |editor-first=Vicary |page=443}} Under Duke of Cornwall, which was his title when he succeeded his brother as Prince of Wales.&lt;/ref&gt;

၁၅၀၂ ခုနှစ်တွင် အာသာသည် ကက်သရင်းနှင့် လက်ထပ်ပြီး ရက်သတ္တပတ် ၂၀ မျှအကြာ အသက် ၁၅ နှစ်အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;crofton126&quot;&gt;{{Harvnb|Crofton|2006|p=126}}&lt;/ref&gt; အာသာ၏ကွယ်လွန်မှုကြောင့် သူ၏တာဝန်အားလုံးသည် ညီဖြစ်သူအပေါ်သို့ ကျရောက်လာခဲ့သည်။ အသက် ၁၀ နှစ်အရွယ် ဟင်နရီသည် ကွန်ဝေါနယ်စားကြီးအသစ် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ၁၅၀၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် အိမ်‌ရှေ့စံမင်းသားအသစ်နှင့် ချက်စတာနယ်စား ဖြစ်လာခဲ့သည်။{{Sfn|Scarisbrick|1997|pp=4–5}} သတ္တမ‌မြောက်ဟင်နရီဘုရင် သည် အာသာကွယ်လွန်ပြီးနောက်တွင်ပင် သူ၏ ဒုတိယသားကို တာဝန်အနည်းငယ်သာ ပေးခဲ့သည်။ ဟင်နရီငယ်လေးကို တင်းကျပ်စွာ စောင့်ကြည့်ခဲ့ပြီး လူအများရှေ့တွင် ထွက်လေ့မရှိပေ။ ရလဒ်အနေဖြင့် သူသည် ထီးနန်းကို ဆက်ခံသည့်အခါ &quot;ဘုရင်တစ်ပါး၏ တိကျခက်ခဲသော အတတ်ပညာရပ်များတွင် လေ့ကျင့်မှုမရှိဘဲ&quot; နန်းတက်ခဲ့ရသည်။{{Sfn|Scarisbrick|1997|p=6}}

ဟင်နရီ သတ္တမမြောက်သည် မုဆိုးမဖြစ်ကျန်ခဲ့သော ကက်သရင်းနှင့် သူ၏သား ဟင်နရီတို့ကို လက်ထပ်ပေးရန် ကမ်းလှမ်းခြင်းဖြင့် အင်္ဂလန်နှင့် စပိန်တို့အကြား ထိန်းမြားမှုမဟာမိတ်ကို ခိုင်မြဲစေရန် ပြန်လည်ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် နှင့် ဘုရင်မ အစ္စဘဲလား နှစ်ဦးစလုံးသည် အာသာကွယ်လွန်ပြီး မကြာမီမှာပင် ထွက်ပေါ်လာသည့် ဤအကြံဉာဏ်ကို အလွန်စိတ်အားထက်သန်ခဲ့ကြသည်။ ၁၅၀၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၃ ရက်တွင် ၎င်းတို့၏ လက်ထပ်ပွဲအတွက် သဘောတူစာချုပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီး နှစ်ရက်အကြာတွင် စုလျားရစ်ပတ်ခဲ့ကြသည်။ အကယ်၍ လက်ထပ်ပွဲသည် ကက်သရင်းနှင့် သူမ၏အထိန်းတော်တို့ ပြောဆိုသကဲ့သို့ အတူမနေရသေးပါက ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ခွင့်ပြုချက်မှာ &quot;လူထုဂုဏ်သိက္ခာဆိုင်ရာ အတားအဆီး&quot; အတွက်သာ လိုအပ်မည်ဖြစ်သည်။ သို့သော် သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်နှင့် စပိန်သံအမတ်တို့သည် အတူတူနေထိုင်ခဲ့ပြီး ဖြစ်နိုင်ခြေကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားကာ &quot;သွေးသားတော်စပ်မှု&quot;ဆိုင်ရာ ပယ်ဖျက်ခွင့်ကို ရယူရန် စီစဉ်ခဲ့ကြသည်။ ဟင်နရီသည် ငယ်ရွယ်လွန်းသေးသဖြင့် အတူတူနေထိုင်ရန် မဖြစ်နိုင်သေးပေ။ ၁၅၀၄ ခုနှစ်တွင် အစ္စဘဲလား ကွယ်လွန်ခြင်းနှင့် ကက်စတီးလ်၏ ထီးနန်းဆက်ခံမှု ပြဿနာများကြောင့် ကိစ္စရပ်များ ရှုပ်ထွေးသွားခဲ့သည်။ ဖာဒီနန် ဒုတိယမြောက်က ကက်သရင်းကို အင်္ဂလန်တွင် ဆက်ရှိနေစေလိုသော်လည်း ဟင်နရီ သတ္တမမြောက်နှင့် ဖာဒီနန်တို့၏ ဆက်ဆံရေးမှာ ဆိုးရွားသွားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ကက်သရင်းသည် အချိန်အတန်ကြာ မရေမရာဖြစ်နေခဲ့ပြီး မင်းသားဟင်နရီသည် အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ်တွင် ထိုလက်ထပ်ပွဲကို ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ ဖာဒီနန်၏ ဖြေရှင်းချက်မှာ သူ၏သမီးကို သံအမတ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းဖြစ်ပြီး ၎င်းက ကက်သရင်းကို အင်္ဂလန်တွင် အကန့်အသတ်မရှိ ဆက်လက်နေထိုင်ခွင့် ရရှိစေခဲ့သည်။ ဘာသာရေးကိုင်းရှိုင်းသူဖြစ်သည့်အလျောက် ကက်သရင်းသည် ဟင်နရီ၏ ကန့်ကွက်မှုများရှိလင့်ကစား ဟင်နရီနှင့် လက်ထပ်ရခြင်းမှာ ဘုရားသခင်၏ အလိုတော်ဖြစ်သည်ဟု စတင်ယုံကြည်လာခဲ့သည်။

== နန်းစံစကာလ ==
သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် သည် ၁၅၀၉ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး အသက် ၁၇ နှစ်အရွယ် ဟင်နရီသည် ဘုရင်အဖြစ် ဆက်ခံခဲ့သည်။ မေလ ၁၀ ရက်တွင် ဖခင်၏ ရုပ်အလောင်းကို သင်္ဂြိုဟ်ပြီးနောက် မကြာမီမှာပင် ဟင်နရီသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ခွင့်ပြုချက်နှင့် မင်္ဂလာတင်တောင်းပစ္စည်း ပျောက်ဆုံးနေမှုဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်အချို့ မပြေလည်သေးဘဲ ကက်သရင်းနှင့် အမှန်တကယ် လက်ထပ်မည်ဖြစ်ကြောင်း ရုတ်တရက် ကြေညာခဲ့သည်။ ဘုရင်သစ်သည် ကက်သရင်းနှင့် လက်ထပ်ရန်မှာ သူ၏ဖခင်၏ သေခါနီး ဆန္ဒဖြစ်သည်ဟု အခိုင်အမာဆိုခဲ့သည်။ ဤအချက်သည် မှန်သည်ဖြစ်စေ၊ မှားသည်ဖြစ်စေ အဆင်ပြေခဲ့သည်။ ဧကရာဇ် မက်ဆီမီလီယံ ပထမမြောက်သည် သူ၏မြေးမတော် (ကက်သရင်း၏ တူမ) အယ်လီနာ  နှင့် ဟင်နရီတို့ကို လက်ထပ်ပေးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း ယခုအခါတွင် ပယ်ချခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဟင်နရီနှင့် ကက်သရင်းတို့၏ မင်္ဂလာပွဲကို အကျဉ်းချုံးကာ ၁၅၀၉ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၁ ရက်တွင် ဂရင်းနစ်ရှိ ဘုန်းကြီးကျောင်းတွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ကွန်စတန်တိုင်း သီဂရိတ် နှင့် ကင်းအာသာ (King Arthur) တို့၏ မျိုးရိုးဖြစ်သည်ဟု ဆိုကာ မိမိကိုယ်ကို ၎င်းတို့၏ ဆက်ခံသူအဖြစ် ရှုမြင်ခဲ့သည်။

၁၅၀၉ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၃ ရက်တွင် ဟင်နရီသည် ယခုအခါ အသက် ၂၃ နှစ်ရှိပြီဖြစ်သော ကက်သရင်းကို လန်ဒန်ရဲတိုက် မှ နောက်တစ်နေ့တွင် ကျင်းပမည့် ဘိသိက်ခံပွဲအတွက် ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း သို့ ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။ ၎င်းမှာ ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော ပွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး ဘုရင့်ဖြတ်သန်းရာ လမ်းတစ်လျှောက်တွင် ပန်းချီကားချပ်ကော်ဇောကြီးများနှင့် ကောင်းမွန်သော ပိတ်စများကို ခင်းကျင်းထားသည်။ အခမ်းအနားအပြီးတွင် ဝက်စ်မင်စတာခန်းမ၌ ကြီးကျယ်သော တည်ခင်းဧည့်ခံပွဲကြီးကို ကျင်းပခဲ့သည်။ ကက်သရင်းက သူမ၏ဖခင်ထံ စာရေးသားခဲ့သလိုပင် &quot;ကျွန်မတို့ရဲ့ အချိန်တွေကို စဉ်ဆက်မပြတ် ပွဲတော်တွေနဲ့ ဖြတ်သန်းနေပါတယ်&quot; ဟု ဆိုသည်။

သူ၏ ဘိသိက်ခံပွဲအပြီး နှစ်ရက်အကြာတွင် ဟင်နရီသည် သူ၏ဖခင်လက်ထက်က လူကြိုက်အနည်းဆုံး ဝန်ကြီးနှစ်ဦးဖြစ်သည့် ရစ်ချတ် အမ်ပဆန်  နှင့် အက်ဒမန် ဒတ်ဒလေ တို့ကို ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ ၎င်းတို့အား နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် စွဲချက်တင်ကာ ၁၅၁၀ ခုနှစ်တွင် ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံရေးအရ ကွပ်မျက်မှုများသည် ဟင်နရီအတွက် သူ၏လမ်းကို ပိတ်ဆို့ထားသူများကို ဖြေရှင်းရန် အဓိကနည်းဗျူဟာတစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ထိုဝန်ကြီးနှစ်ဦးက အဓမ္မတောင်းခံခဲ့သည်ဆိုသော ငွေအချို့ကို ပြန်လည်ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ဟင်နရီသည် ထီးနန်းကို ပြိုင်ဆိုင်လာနိုင်သည့် ယော့ခ်အနွယ်စု အပေါ် ထားရှိသော သဘောထားမှာ သူ၏ဖခင်ထက် ပိုမိုညှာတာခဲ့သည်။ ဒေါဆက်၏ ဒုတိယမြောက် မားကွစ် သောမတ်စ် ဂရေး အပါအဝင် သူ၏ဖခင်က ဖမ်းဆီးထားသူ အများအပြားကို လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးခဲ့သည်။ အချို့မှာမူ ပြန်လည်သင့်မြတ်ခြင်း မရှိခဲ့ဘဲ ဆပ်ဖော့ခ်၏ တတိယမြောက် နယ်စားကြီး အက်ဒမန် ဒီလာပိုး သည် သူ၏ညီဖြစ်သူ ရစ်ချတ်က ဘုရင်ကို ဆန့်ကျင်ဘက်ပြုခဲ့ခြင်းကြောင့် ၁၅၁၃ ခုနှစ်တွင် နောက်ဆုံး၌ ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

ဟင်နရီနှင့် လက်ထပ်ပြီးမကြာမီ ကက်သရင်းတွင် ကိုယ်ဝန်ရှိလာခဲ့သည်။ သူမသည် ၁၅၁၀ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၃၁ ရက်တွင် အသေမွေးသော သမီးမိန်းကလေးတစ်ဦးကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ကက်သရင်းသည် လေးလခန့်အကြာတွင် ပြန်လည်ကိုယ်ဝန်ရှိလာပြီး[၂၉] ၁၅၁၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် သားတော် ဟင်နရီကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ပထမကလေး ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည့် ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုအပြီးတွင် ဇနီးမောင်နှံနှစ်ဦးသည် သားယောက်ျားလေး ရရှိခဲ့သဖြင့် ဝမ်းမြောက်ခဲ့ကြပြီး ဝက်စ်မင်စတာ ပြိုင်ပွဲဟု လူသိများသော နှစ်ရက်ကြာ မြင်းပေါ်လှံထိုးပြိုင်ပွဲ အပါအဝင် အောင်ပွဲခံပွဲတော်များကို ကျင်းပခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ထိုကလေးငယ်သည် ခုနစ်ပတ်အကြာတွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ ကက်သရင်းသည် ၁၅၁၃ နှင့် ၁၅၁၅ ခုနှစ်တို့တွင် အသေမွေးသော သားတော်နှစ်ဦး ရှိခဲ့သော်လည်း ၁၅၁၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် သမီးတော် မေရီကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ဘုရင်နှင့် မိဖုရားတို့အကြား ဆက်ဆံရေးမှာ တင်းမာနေခဲ့သော်လည်း မေရီကို ဖွားမြင်ပြီးနောက် အနည်းငယ် ပြေလျော့သွားခဲ့သည်။

ဟင်နရီနှင့် ကက်သရင်းတို့၏ အိမ်ထောင်ရေးကို &quot;ထူးထူးခြားခြား ကောင်းမွန်ခဲ့သည်&quot; ဟု ဖော်ပြကြသော်လည်း ဟင်နရီသည် မောင်းမမိသံများ ထားရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ ၁၅၁၀ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် ဘက်ကင်ဟမ်၏ တတိယမြောက် နယ်စားကြီး အက်ဒဝပ် စတက်ဖို့ဒ် ၏ ညီမများဖြစ်ကြသော အဲလစ်ဇဘက်  သို့မဟုတ် ဟန်တင်ဒန်၏ ကောင့်တက်စ် အန်း ဟေစတင်းစ်  ထဲမှ တစ်ဦးနှင့် ဖောက်ပြန်ခဲ့ကြောင်း ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ ၁၅၁၆ ခုနှစ်မှစတင်ကာ သုံးနှစ်ခန့် အထင်ရှားဆုံးဖြစ်ခဲ့သော မောင်းမမှာ အဲလစ်ဇဘက် ဘလောင့်  ဖြစ်သည်။ ဘလောင့်သည် လုံးဝအငြင်းပွားဖွယ်မရှိသော မောင်းမနှစ်ဦးအနက် တစ်ဦးဖြစ်ပြီး အချို့က ၎င်းကို ခွန်အားဗလနှင့် ပြည့်စုံသော ဘုရင်ပျိုတစ်ပါးအတွက် နည်းပါးသည်ဟု ယူဆကြသည်။ဟင်နရီတွင် မောင်းမ မည်မျှရှိခဲ့သည်ကိုမူ အငြင်းပွားဆဲဖြစ်သည် - ဒေးဗစ် လုဒ်စ် က ဟင်နရီသည် &quot;အလွန်အကန့်အသတ်ရှိသော အတိုင်းအတာဖြင့်သာ&quot; မောင်းမများ ထားရှိခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်သော်လည်း အလစ်ဆန် ဝဲလ် ကမူ အခြားသော ဖောက်ပြန်မှုများစွာ ရှိခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်သည်။ကက်သရင်းက ကန့်ကွက်ခဲ့ကြောင်း မသိရပေ။ ၁၅၁၈ ခုနှစ်တွင် သူမသည် အခြားသမီးမိန်းကလေးတစ်ဦးနှင့် ထပ်မံကိုယ်ဝန်ရှိခဲ့သော်လည်း ၎င်းမှာလည်း အသေမွေးခဲ့သည်။

ဘလောင့်သည် ၁၅၁၉ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ဟင်နရီ၏ တရားမဝင် သားတော် ဟင်နရီ ဖစ်ဇ်ရွိုင်း  ကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ထိုသားငယ်ကို ၁၅၂၅ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ရစ်ချမွန်နယ်စားကြီး  အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ရာ အချို့က ၎င်းကို နောက်ဆုံးတွင် တရားဝင်အမွေဆက်ခံသူ ဖြစ်လာစေရန် လမ်းစတစ်ခုဟု ထင်မြင်ခဲ့ကြသည်။ ဖစ်ဇ်ရွိုင်းသည် ၁၅၃၃ ခုနှစ်တွင် မေရီ ဟောင်းဝပ်  နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သော်လည်း သုံးနှစ်အကြာတွင် သားသမီးမထွန်းကားဘဲ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ သူ ၁၅၃၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ကွယ်လွန်ချိန်၌ ပါလီမန်သည် သူ့ကို ဘုရင်ဖြစ်လာခွင့် ပေးနိုင်မည့် ဒုတိယမြောက် ထီးနန်းဆက်ခံမှု အက်ဥပဒေကို စဉ်းစားနေဆဲ ဖြစ်သည်။

== ပြင်သစ်နှင့် ဟက်စ်ဘတ်ချ်မင်းဆက်များ ==
၁၅၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံသည် ကန်ဘရိုင်းမဟာမိတ်အဖွဲ့ အတွင်း သန့်ရှင်းသော ရောမအင်ပါယာနှင့် ပျက်ပြယ်လွယ်သော မဟာမိတ်ဖွဲ့ကာ ဗင်းနစ်နိုင်ငံကို စစ်ပွဲဆင်နွှဲ အနိုင်ရရှိနေခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် သူ၏ဖခင်နှင့် ပြင်သစ်ဘုရင် ၁၂ ဆက်မြောက် လူဝီဘုရင်  တို့အကြား ရှိခဲ့သော ချစ်ကြည်ရေးကို ပြန်လည်ဆန်းသစ်ခဲ့ပြီး ဤကိစ္စသည် သူ၏ တိုင်ပင်ခံကောင်စီကို သဘောထားကွဲလွဲစေခဲ့သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ထိုအင်အားကြီးနှစ်နိုင်ငံ၏ ပေါင်းစည်းအင်အားနှင့် စစ်ဖြစ်ရပါက အလွန်တရာ ခက်ခဲမည်မှာ သေချာသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ထို့နောက်မကြာမီတွင် ဟင်နရီသည် အာရာဂွန်ဘုရင် ဒုတိယမြောက်ဖာဒီနန် နှင့် ပဋိညာဉ်စာချုပ်တစ်ခုကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ ၁၅၁၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဒုတိယမြောက်ဂျူးလီးယက် က ပြင်သစ်ဆန့်ကျင်ရေး သန့်ရှင်းသောမဟာမိတ်အဖွဲ့ ကို ဖွဲ့စည်းပြီးနောက် ဟင်နရီသည် ဖာဒီနန်၏ ဦးဆောင်မှုနောက်သို့လိုက်ကာ အင်္ဂလန်ကို ထိုမဟာမိတ်အဖွဲ့အသစ်ထဲသို့ သွတ်သွင်းခဲ့သည်။ ပြင်သစ်ကို အုပ်စိုးလိုသော ဟင်နရီ၏ အိပ်မက်များကို အကောင်အထည်ဖော်ရန်အတွက် အင်္ဂလန်အတွက် အကွီတန်း နယ်မြေကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန် နွေဦးရာသီတွင် အင်္ဂလိပ်-စပိန် ပူးတွဲတိုက်ခိုက်မှုတစ်ခုကို စတင်စီစဉ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၁၅၁၂ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် တရားဝင်စစ်ကြေညာပြီးနောက် ပြုလုပ်ခဲ့သော ထိုတိုက်ခိုက်မှုကို ဟင်နရီကိုယ်တိုင် ဦးဆောင်ခဲ့ခြင်းမရှိဘဲ ကြီးမားသောအရှုံးဖြင့် ပြီးဆုံးခဲ့သည်။ ဖာဒီနန်သည် ထိုစစ်ပွဲကို မိမိ၏ ကိုယ်ကျိုးစီးပွားအတွက်သာ အသုံးချခဲ့သဖြင့် အင်္ဂလိပ်-စပိန် မဟာမိတ်ဆက်ဆံရေး တင်းမာသွားခဲ့သည်။ သို့သော်ငြားလည်း ပြင်သစ်တို့သည် မကြာမီမှာပင် အီတလီမှ မောင်းထုတ်ခြင်းခံခဲ့ရပြီး ပြင်သစ်အပေါ် ထပ်မံအနိုင်ရရှိရန် နှစ်ဦးစလုံးက လိုလားနေကြသဖြင့် မဟာမိတ်အဖွဲ့မှာ ဆက်လက်တည်မြဲခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဟင်နရီသည် ဧကရာဇ် မက်ဆီမီလီယံ ကို သန့်ရှင်းသောမဟာမိတ်အဖွဲ့ထဲသို့ ဝင်ရောက်လာစေရန် စည်းရုံးနိုင်ခဲ့ခြင်းဖြင့် သံတမန်ရေးရာ အောင်မြင်မှုတစ်ခုကို ရယူနိုင်ခဲ့သည်။ အကယ်၍သာ လူဝီကို အနိုင်တိုက်နိုင်ပါက ဟင်နရီသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဂျူးလိယပ်ထံမှ ကတိပြုထားသော &quot;ပြင်သစ်၏ အခရစ်ယာန်အဖြစ်ဆုံးဘုရင်&quot; ဘွဲ့အပြင် ပါရီမြို့၌ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးကိုယ်တိုင် ဘိသိက်မြှောက်ပေးမည့် အခွင့်အရေးကိုပါ ထူးထူးခြားခြား အာမခံချက် ရရှိထားခဲ့သည်။

=== ကက်သရင်း နှင့် လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ရန် ကြိုးပမ်းခြင်း ===
ကက်သရင်းအော့ဖ်အာရဂွန် နှင့် လက်ထပ်ထားစဉ် ဟင်နရီ သည် သူမ၏ '''အမျိုးသမီးကိုယ်လုပ်တော်''' ဖြစ်သူ မေရီဘိုလင်း နှင့် ချစ်ကြိုက်ဆက်ဆံရေး ရှိခဲ့သည်။ မေရီ ၏ သားသမီးနှစ်ဦးဖြစ်သော '''ဟင်နရီကာရေး''' နှင့် '''ကက်သရင်းကာရေး''' တို့သည် ဟင်နရီ ၏ သားသမီးများဖြစ်နိုင်သည်ဟု ယူဆချက်များ ရှိခဲ့သော်လည်း ထိုအချက်ကို မည်သည့်အခါမျှ အတည်ပြုနိုင်ခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ ဟင်နရီ ဘုရင်သည် ထိုကလေးနှစ်ဦးကို '''ဟင်နရီဖစ်ရွိုဇ်''' ကို အသိအမှတ်ပြုခဲ့သကဲ့သို့ အသိအမှတ်မပြုခဲ့ပေ။[60]

၁၅၂၅ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီ သည် မိမိအလိုရှိသော '''သားယောက်ျား အမွေဆက်ခံသူ''' ကို ကက်သရင်း က မမွေးဖွားပေးနိုင်ခြင်းအပေါ် ပိုမိုစိတ်မရှည်လာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် သူသည် မေရီဘိုလင်း ၏ ညီမဖြစ်သူ '''အန်းဘိုလင်း''' ကို စွဲလမ်းလာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က အန်း သည် ဘုရင်မ၏ အဖွဲ့ထဲတွင် ပါဝင်နေသော ဆွဲဆောင်မှုရှိသည့် အမျိုးသမီးငယ်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ သို့သော် အန်း သည် ဟင်နရီ ၏ သွေးဆောင်မှုများကို ခုခံခဲ့ပြီး၊ သူမ၏အစ်မ မေရီ ကဲ့သို့ ဘုရင်၏ ကိုယ်လုပ်တော် ဖြစ်ရန် ငြင်းဆိုခဲ့သည်။

ဤအခြေအနေအတွင်း ဟင်နရီ သည် မိမိ၏ မင်းဆက်အတွက် အမွေဆက်ခံသူတစ်ဦး ရရှိရန်နှင့် နန်းတွင်းတွင် '''“ဘုရင်၏ ကြီးမားသောကိစ္စ”''' ဟု ခေါ်ဆိုလာသည့် ပြဿနာကို ဖြေရှင်းရန် နည်းလမ်းသုံးခုကို စဉ်းစားခဲ့သည်။ ပထမနည်းမှာ '''ဟင်နရီဖစ်ရွိုဇ်''' ကို တရားဝင်သားအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ ထိုသို့လုပ်ရန် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ပါဝင်မှု လိုအပ်သကဲ့သို့ နောက်ပိုင်းတွင် စိန်ခေါ်မှုများလည်း ပေါ်ပေါက်နိုင်သည်။ ဒုတိယနည်းမှာ သူ၏သမီး '''မေရီ'''  ကို အမြန်ဆုံး လက်ထပ်ပေးပြီး၊ သူမထံမှ မြေးသားတစ်ဦး ရရှိကာ Henry မသေဆုံးမီ တိုက်ရိုက်အမွေဆက်ခံနိုင်ရန် မျှော်လင့်ခြင်း ဖြစ်သည်။ သို့သော် Mary သည် Henry မသေဆုံးမီ ကိုယ်ဝန်ဆောင်နိုင်ရန် ဖြစ်နိုင်ခြေ နည်းသည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။ တတိယနည်းမှာ Catherine ကို တစ်နည်းနည်းဖြင့် ပယ်ဖျက်ပြီး ကလေးမွေးနိုင်သည့် အသက်အရွယ်ရှိ အခြားအမျိုးသမီးတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ အသက် ၃၄ နှစ်အရွယ် Henry အတွက် Anne နှင့် လက်ထပ်နိုင်မည့် အလားအလာကို မြင်လာသောကြောင့် တတိယနည်းလမ်းသည် နောက်ဆုံးတွင် အနှစ်သက်ဆုံးဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ မကြာမီတွင် အသက် ၄၀ ရှိလာပြီဖြစ်သော Catherine နှင့် မိမိ၏လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ရန်မှာ ဘုရင်၏ အဓိကဆန္ဒ ဖြစ်လာခဲ့သည်။[66][67]

လာမည့်နှစ်များအတွင်း Henry ၏ တိကျသော ရည်ရွယ်ချက်များနှင့် လှုံ့ဆော်မှုများအပေါ် သမိုင်းပညာရှင်များအကြား အမြင်တူညီမှု မရှိကြပေ။ အနည်းဆုံး သူ၏နန်းစံအစပိုင်းတွင် Henry သည် ဘာသာတရားကိုင်းရှိုင်းပြီး ကက်သလစ်ဘာသာရေးအကြောင်းကို ကောင်းစွာသိရှိသူ ဖြစ်ခဲ့သည်။ 1521 ခုနှစ်တွင် သူရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သော ''Assertio Septem Sacramentorum'' (“စက္ကမင် ခုနစ်ပါးကို ကာကွယ်ခြင်း”) စာအုပ်ကြောင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး Leo X ထံမှ '''Fidei Defensor''' (“ယုံကြည်ခြင်းကို ကာကွယ်သူ”) ဟူသော ဘွဲ့တံဆိပ်ကိုပင် ရရှိခဲ့သည်။[69]

ထိုစာအုပ်သည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ အာဏာအမြင့်ဆုံးဖြစ်မှုကို အခိုင်အမာ ကာကွယ်ထားသော်လည်း အခြေအနေအပေါ် မူတည်သည့် စကားလုံးများဖြင့် ရေးသားထားသည်။[69] Henry သည် ဒုတိယအကြိမ် လက်ထပ်ရန် ပိုမိုစိတ်အားထက်သန်လာချိန်တွင် ဤကိစ္စနှင့်ပတ်သက်၍ သူ၏အမြင်ကို မည်သည့်အချိန်တွင် ပြောင်းလဲခဲ့သည်ကို အတိအကျ မသိရပေ။ သို့သော် 1527 ခုနှစ်တွင် သူသည် Catherine ထံမှ သားယောက်ျားအမွေဆက်ခံသူ မရရှိခြင်းမှာ သူတို့၏ လက်ထပ်မှုသည် '''“ဘုရားသခင်၏အမြင်တွင် ကျိန်စာသင့်နေသောကြောင့်”''' ဖြစ်သည်ဟု မိမိကိုယ်တိုင် ယုံကြည်လာခဲ့သည်။[70]

အမှန်အားဖြင့် Catherine သည် သူ၏အစ်ကို Arthur ၏ ဇနီးဖြစ်ခဲ့ပြီး Catherine နှင့် လက်ထပ်ခြင်းအားဖြင့် Henry သည် '''Leviticus 20:21''' တွင် ဖော်ပြထားသည့် တားမြစ်ချက်ကို ဆန့်ကျင်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ထိုကျမ်းပိုဒ်ကို Thomas Cranmer က လက်ထပ်မှုကို အကျုံးမဝင်ကြောင်း ကြေညာရာတွင် အကြောင်းပြချက်တစ်ခုအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။[71] အခြားတစ်ဖက်တွင် '''Martin Luther''' ကမူ အစပိုင်းတွင် Henry ၏ လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ခြင်းကို ဆန့်ကျင်ခဲ့သည်။ သူ၏ သွန်သင်ချက်အရ သမ္မာကျမ်းစာသည် '''မယားများစွာယူခြင်း (polygamy)''' ကို ခွင့်ပြုထားသော်လည်း '''ကွာရှင်းခြင်း (divorce)''' ကို ခွင့်မပြုဟု ဆိုခဲ့ပြီး Henry အနေဖြင့် ဒုတိယဇနီးတစ်ဦး ထပ်ယူနိုင်သည်ဟု အစပိုင်းတွင် ပြောခဲ့သည်။[71]

ထိုအချိန်တွင် Henry သည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၌ ဤလက်ထပ်မှုအတားအဆီးကို ခွင့်ပြုဖယ်ရှားပေးနိုင်သည့် အာဏာမရှိဟု ယုံကြည်လာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် 1527 ခုနှစ်တွင် သူသည် '''Pope Clement VII''' ထံသို့ Catherine နှင့် မိမိ၏လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ထိုနည်းလမ်းသည် အနည်းဆုံး ပိုမိုပွင့်လင်းစွာ ဖီဆန်သည့် လမ်းကြောင်းတစ်ခုကို ရှောင်ရှားရန် ရည်ရွယ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။[68]

ကိစ္စကို လူသိရှင်ကြား ပြောဆိုလိုက်ခြင်းကြောင့် Catherine ကို သီလရှင်ကျောင်းသို့ ဝင်ရောက်နေထိုင်ရန် သို့မဟုတ် ငြိမ်သက်စွာ နေထိုင်ရန် ဆွဲဆောင်နိုင်မည့် မျှော်လင့်ချက်အားလုံး ပျောက်ဆုံးသွားခဲ့သည်။[72] Henry သည် သူ၏အတွင်းရေးမှူး '''William Knight''' ကို '''Holy See''' ထံသို့ တိုက်ရိုက်တောင်းဆိုရန် စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ထိုသူသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးထံမှ အမိန့်စာရရှိရန် ရည်ရွယ်၍ အဓိပ္ပာယ်နှစ်ခွဖြစ်အောင် ရေးသားထားသည့် မူကြမ်းတစ်စောင်ကို ယူဆောင်သွားခဲ့သည်။ သို့သော် Knight မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးသည် ထိုမျှလွယ်ကူစွာ လှည့်စား၍မရခဲ့ပေ။[73]

အခြားသော သံတမန်ရေးရာ ကြိုးပမ်းမှုများမှာ အင်္ဂလန်တွင် ဘာသာရေးတရားရုံးတစ်ခု ကျင်းပရန် စီစဉ်ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ထိုတရားရုံးတွင် Clement VII ၏ ကိုယ်စားလှယ် ပါဝင်မည်ဖြစ်သည်။ Clement သည် ထိုတရားရုံး ဖွဲ့စည်းရန် သဘောတူခဲ့သော်လည်း သူ၏ ကိုယ်စားလှယ် '''Lorenzo Campeggio''' ကို Henry ၏ဘက်မှ ဆုံးဖြတ်ပေးရန် အာဏာပေးရန် မည်သည့်အခါမျှ ရည်ရွယ်ချက်မရှိခဲ့ပေ။[73]

ဤဘက်လိုက်မှုသည် Emperor '''Charles V''' ထံမှ ဖိအားပေးမှုကြောင့် ဖြစ်နိုင်သော်လည်း ထိုဖိအားက Campeggio သို့မဟုတ် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးအပေါ် မည်မျှအထိ သက်ရောက်ခဲ့သည်ကို အတိအကျ မသိရပေ။ သက်သေများကို ကြားနာပြီး နှစ်လမပြည့်မီတွင် Clement သည် အမှုကို 1529 ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် Rome သို့ ပြန်လည်ခေါ်ယူခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ထိုအမှုသည် အင်္ဂလန်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာတော့မည် မဟုတ်ကြောင်း ထင်ရှားလာခဲ့သည်။[73]

လက်ထပ်မှု ပယ်ဖျက်နိုင်မည့် အခွင့်အရေး ဆုံးရှုံးသွားသောအခါ '''Cardinal Wolsey''' သည် အပြစ်တင်ခံရသည်။ 1529 ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် သူ့ကို ''praemunire'' ဖြင့် စွဲချက်တင်ခဲ့ပြီး၊ သူ၏ အာဏာနှင့်ဂုဏ်ကျက်သရေ ကျဆင်းမှုမှာ '''“ရုတ်တရက်ဖြစ်ပြီး လုံးဝကျဆင်းသွားခြင်း”''' ဖြစ်ခဲ့သည်။[73] Henry နှင့် ခဏတာ ပြန်လည်သင့်မြတ်ခဲ့ပြီး 1530 ခုနှစ် ပထမနှစ်ဝက်တွင် တရားဝင် ခွင့်လွှတ်ခြင်းပင် ရရှိခဲ့သော်လည်း 1530 ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ထပ်မံ၍ နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှု (''treason'') ဖြင့် စွဲချက်တင်ခံရသည်။ သို့သော် အမှုမစစ်ဆေးမီ သေဆုံးသွားခဲ့သည်။[73][75]

Henry ကိုယ်တိုင် အစိုးရအုပ်ချုပ်ရေးကို ခဏတာ တာဝန်ယူပြီးနောက်[76] '''Thomas More''' သည် Lord Chancellor နှင့် အဓိကဝန်ကြီးတာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ သူသည် ထက်မြက်ပြီး အရည်အချင်းရှိသူဖြစ်သော်လည်း ဘာသာရေးကိုင်းရှိုင်းသည့် ကက်သလစ်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး လက်ထပ်မှု ပယ်ဖျက်ရေးကို ဆန့်ကျင်သူလည်း ဖြစ်သည်။[77] သို့သော် အစပိုင်းတွင် ဘုရင်၏ မူဝါဒအသစ်ကို ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး Parliament တွင် Wolsey ကို ပြစ်တင်ဝေဖန်ခဲ့သည်။[78]

တစ်နှစ်အကြာတွင် Catherine ကို နန်းတွင်းမှ ဖယ်ရှားခဲ့ပြီး သူမ၏ အခန်းများကို Anne Boleyn အား ပေးအပ်ခဲ့သည်။ Anne သည် ထိုခေတ်အတွက် ပညာရေးအလွန်ကောင်းမွန်ပြီး ဉာဏ်ရည်ထက်မြက်သည့် အမျိုးသမီးတစ်ဦးဖြစ်ကာ '''Protestant Reformers''' များ၏ အယူအဆများကို စိတ်အားထက်သန်စွာ စိတ်ဝင်စားခဲ့သည်။ သို့သော် သူမကိုယ်တိုင် အမှန်တကယ် Protestant ဘာသာဝင်အဖြစ် ခိုင်မာစွာ ရပ်တည်ခဲ့ခြင်း ရှိ၊ မရှိမှာ သမိုင်းပညာရှင်များအကြား ယနေ့တိုင် အငြင်းပွားစရာ ဖြစ်နေဆဲဖြစ်သည်။[65]

Canterbury ဂိုဏ်းချုပ် '''William Warham''' သေဆုံးသောအခါ Anne ၏ သြဇာကြောင့် Henry သည် လက်ထပ်မှု ပယ်ဖျက်ရေးကို ယုံကြည်စိတ်ချစွာ ထောက်ခံသူ '''Thomas Cranmer''' ကို လစ်လပ်သွားသော ရာထူးတွင် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဘုရင်၏ ဘုရားကျောင်းနှင့်ပတ်သက်သော နောက်ထပ်အစီအစဉ်များကို မသိရှိသေးသော ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးကလည်း ထိုခန့်အပ်မှုကို အတည်ပြုခဲ့သည်။[79]

=== Anne Boleyn နှင့် လက်ထပ်ခြင်း ===
1532 ခုနှစ် ဆောင်းရာသီတွင် Henry သည် '''Calais''' တွင် '''Francis I''' နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့ပြီး မိမိ၏ လက်ထပ်မှုအသစ်အတွက် Francis ၏ ထောက်ခံမှုကို ရယူခဲ့သည်။ Calais မှ ပြန်လာပြီး '''Dover''' သို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် အသက် ၄၁ နှစ်ရှိ Henry နှင့် Anne တို့သည် လျှို့ဝှက်စွာ လက်ထပ်ပွဲတစ်ခု ကျင်းပခဲ့ကြသည်။[81]

မကြာမီ Anne ကိုယ်ဝန်ရှိလာပြီး 1533 ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ 25 ရက်နေ့တွင် London ၌ ဒုတိယအကြိမ် လက်ထပ်ပွဲ ကျင်းပခဲ့ကြသည်။ 1533 ခုနှစ် မေလ 23 ရက်နေ့တွင် Cranmer သည် '''Dunstable Priory''' တွင် ကျင်းပသော အထူးတရားရုံး၌ တရားသူကြီးအဖြစ် ထိုင်ပြီး Henry နှင့် Catherine of Aragon တို့၏ လက်ထပ်မှု တရားဝင်မှုကို ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ထိုနေ့တွင် Henry နှင့် Catherine တို့၏ လက်ထပ်မှုကို ပျက်ပြယ်ပြီး တရားမဝင်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ ငါးရက်အကြာ မေလ 28 ရက်နေ့တွင် Cranmer သည် Henry နှင့် Anne တို့၏ လက်ထပ်မှုကို တရားဝင်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။[82]

Catherine ၏ ဘုရင်မဘွဲ့ကို တရားဝင် ဖယ်ရှားပြီး Arthur ၏ မုဆိုးမအဖြစ် '''“Princess Dowager”''' ဟူသော ဘွဲ့ကိုသာ ပေးခဲ့သည်။ သူမ၏နေရာတွင် Anne သည် 1533 ခုနှစ် ဇွန်လ 1 ရက်နေ့တွင် ဘုရင်မအဖြစ် သရဖူဆောင်းခဲ့သည်။[83] ထိုနှစ် စက်တင်ဘာလ 7 ရက်နေ့တွင် ဘုရင်မ Anne သည် အချိန်မတိုင်မီ သမီးတစ်ဦး မွေးဖွားခဲ့သည်။ ထိုကလေးကို Henry ၏ မိခင် '''Elizabeth of York''' ကို ဂုဏ်ပြု၍ '''Elizabeth''' ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။[84]

လက်ထပ်ပြီးနောက် ကိစ္စများကို စနစ်တကျ တည်ငြိမ်အောင်လုပ်ဆောင်သည့် ကာလတစ်ခု ရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် '''Reformation Parliament''' က ဥပဒေများစွာကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး ကျန်ရှိနေသေးသော ပြဿနာများအတွက် ဖြေရှင်းချက်များ ရှာဖွေခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုအသစ်များကို စိန်ခေါ်မှုများမှ ကာကွယ်ရန်၊ ပြည်သူများအနေဖြင့် ထိုပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ၏ တရားဝင်မှုကို ယုံကြည်လာစေရန်နှင့် ဆန့်ကျင်သူများကို ဖော်ထုတ်အရေးယူရန်လည်း ရည်ရွယ်ခဲ့သည်။[85]

'''Canon law''' ကို Cranmer နှင့် အခြားသူများက အကျယ်တဝင့် ကိုင်တွယ်ခဲ့သော်လည်း ဤဥပဒေများကို '''Thomas Cromwell''', '''Thomas Audley''', '''Thomas Howard, 3rd Duke of Norfolk''' နှင့် Henry ကိုယ်တိုင်ကပင် အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့ကြသည်။[86] ဤလုပ်ငန်းစဉ် ပြီးဆုံးသောအခါ 1532 ခုနှစ် မေလတွင် Thomas More သည် Lord Chancellor ရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့ပြီး Cromwell သည် Henry ၏ အဓိကဝန်ကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။[87]

'''Act of Succession 1533''' အရ Catherine ၏ သမီး Mary ကို တရားမဝင်သားသမီးအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး၊ Henry နှင့် Anne တို့၏ လက်ထပ်မှုကို တရားဝင်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ Anne ၏ သားသမီးများကိုလည်း နန်းဆက်ခံမည့် အစီအစဉ်တွင် နောက်တစ်ဆင့်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။[88]

1534 ခုနှစ် '''Acts of Supremacy''' အရ Parliament သည် ဘုရင်ကို '''အင်္ဂလန်နိုင်ငံရှိ ဘုရားကျောင်း၏ အကြီးအကဲ''' အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။ ထို့အပြင် 1532 ခုနှစ် '''Act in Restraint of Appeals''' နှင့်အတူ Rome သို့ အယူခံဝင်ခွင့်ကိုလည်း ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။[89] ထိုအချိန်မှသာ Pope Clement VII သည် ဘုရင်နှင့် Cranmer ကို '''အရပ်ဘက်ဘာသာရေးအဖွဲ့မှ ဖယ်ရှားခြင်း (excommunication)''' ပြုလုပ်ရန် အရေးယူခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုအမိန့်သည် နောက်ပိုင်းအချိန်အထိ တရားဝင် မဖြစ်ခဲ့ပေ။

ဘုရင်နှင့် ဘုရင်မတို့သည် သူတို့၏ အိမ်ထောင်ရေးဘဝကို မနှစ်သက်ကြပေ။ အေးချမ်းပြီး ချစ်ခင်ကြသည့် အချိန်များလည်း ရှိခဲ့သော်လည်း Anne သည် မိမိထံမှ မျှော်လင့်ထားသည့် နာခံပြီး ခေါင်းငုံ့နေသော ဇနီးအဖြစ် နေထိုင်ရန် ငြင်းဆိုခဲ့သည်။ သူမ၏ တက်ကြွမှုနှင့် ကိုယ်ပိုင်အမြင်ကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ထုတ်ဖော်တတ်သည့် ဉာဏ်ရည်က သူမကို လျှို့ဝှက်ချစ်သူအဖြစ် ဆွဲဆောင်မှုရှိစေခဲ့သော်လည်း ဘုရင်မအဖြစ် အများအားဖြင့် အခမ်းအနားများကိုသာ ဆောင်ရွက်ရသည့် အခန်းကဏ္ဍအတွက်မူ သူမကို လွတ်လပ်လွန်းသူ ဖြစ်စေခဲ့ပြီး ရန်သူများစွာကိုလည်း ရရှိစေခဲ့သည်။

Henry ကလည်း Anne ၏ အမြဲတမ်း စိတ်တိုဒေါသထွက်တတ်မှုနှင့် ပြင်းထန်သော စိတ်နေစိတ်ထားကို မကြိုက်တော့ပေ။ 1534 ခုနှစ်တွင် Anne ကိုယ်ဝန်မရှိဘဲ ဖြစ်သွားခြင်း သို့မဟုတ် ကိုယ်ဝန်ပျက်ကျခြင်း ဖြစ်ပြီးနောက် Henry သည် သူမက သားယောက်ျားတစ်ဦး မမွေးပေးနိုင်ခြင်းကို သစ္စာဖောက်မှုတစ်ခုအဖြစ် မြင်လာခဲ့သည်။ 1534 ခုနှစ် Christmas ကာလကတည်းက Henry သည် Anne ထံမှ ခွဲထွက်ပြီး Catherine ထံသို့ ပြန်သွားရန် မလိုအပ်ဘဲ မည်သို့ လုပ်ဆောင်နိုင်မည်ကို Cranmer နှင့် Cromwell တို့နှင့် ဆွေးနွေးနေခဲ့သည်။[96]

1535 ခုနှစ်တွင် Henry သည် '''Madge Shelton''' နှင့် ချစ်ကြိုက်ဆက်ဆံရေးရှိခဲ့သည်ဟု အစဉ်အလာအားဖြင့် ယူဆကြသော်လည်း သမိုင်းပညာရှင် '''Antonia Fraser''' က Henry သည် အမှန်တကယ်တွင် Madge ၏ ညီမဖြစ်သူ '''Mary Shelton''' နှင့် ဆက်ဆံရေးရှိခဲ့သည်ဟု ဆိုထားသည်။[34]

Henry ၏ ဘာသာရေးမူဝါဒများကို ဆန့်ကျင်မှုများကို အစပိုင်းတွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံအတွင်း လျင်မြန်စွာ ဖိနှိပ်ခဲ့သည်။ '''Carthusian Martyrs''' များထဲမှ ဘုန်းတော်ကြီးအချို့ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီး အခြားသူများစွာကိုလည်း လူအများရှေ့တွင် အပြစ်ပေးအရှက်ခွဲခဲ့သည်။[97]

အထင်ရှားဆုံး ဆန့်ကျင်သူများထဲတွင် '''John Fisher''', Rochester ဘုန်းတော်ကြီးနှင့် '''Thomas More''' တို့ ပါဝင်ခဲ့သည်။ သူတို့နှစ်ဦးစလုံးသည် ဘုရင်အား '''Oath of Supremacy''' ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုရန် ငြင်းဆိုခဲ့ကြသည်။[97] အဲဒီအချိန်တွင် Henry နှင့် Cromwell တို့သည် သူတို့နှစ်ဦးကို သတ်ရန် မရည်ရွယ်သေးဘဲ မိမိတို့၏အမြင်ကို ပြောင်းလဲကာ အသက်ရှင်လွတ်မြောက်ရန် မျှော်လင့်ခဲ့ကြသည်။

Fisher သည် Henry ကို ဘုရားကျောင်း၏ အမြင့်ဆုံးအကြီးအကဲအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုရန် ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ငြင်းဆိုခဲ့သည်။ More ကမူ '''Treasons Act 1534''' ကို ပွင့်လင်းစွာ ချိုးဖောက်ခြင်းမရှိစေရန် သတိထားခဲ့သည်။ ထိုဥပဒေသည် နောက်ပိုင်းဥပဒေများနှင့် မတူဘဲ တိတ်ဆိတ်နေခြင်းကိုသာ အပြစ်မဖြစ်စေခဲ့ပေ။ သို့သော် နောက်ပိုင်းတွင် သူတို့နှစ်ဦးစလုံးကို နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် ပြစ်မှုထင်ရှားစေခဲ့သည်။ More ကို '''Richard Rich''' နှင့် ပြောဆိုခဲ့သော စကားဝိုင်းတစ်ခုတည်းကို သက်သေအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ပြီး၊ Fisher နှင့် More နှစ်ဦးစလုံးကို 1535 ခုနှစ် နွေရာသီတွင် သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။[97]

ထိုဖိနှိပ်မှုများနှင့် '''Suppression of Religious Houses Act 1535''' တို့ကြောင့် Henry ၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို ပိုမိုကျယ်ပြန့်စွာ ဆန့်ကျင်မှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ထိုအထဲတွင် 1536 ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ၌ အင်္ဂလန်မြောက်ပိုင်းတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော '''Pilgrimage of Grace''' ဟုခေါ်သည့် အကြီးစားအုံကြွမှုလည်း ပါဝင်သည်။[98]

သူပုန်ပေါင်း ၂၀,၀၀၀ မှ ၄၀,၀၀၀ ခန့်ကို '''Robert Aske''' နှင့် မြောက်ပိုင်းအထက်တန်းလွှာအဖွဲ့ဝင်အချို့က ဦးဆောင်ခဲ့ကြသည်။[99] Henry သည် သူပုန်များကို လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးမည်ဟု ကတိပြုပြီး သူတို့တင်ပြခဲ့သော ပြဿနာများအတွက် ကျေးဇူးတင်ကြောင်း ပြောခဲ့သည်။ Aske က သူပုန်များအနေဖြင့် အောင်မြင်ခဲ့ပြီဖြစ်သောကြောင့် လူစုခွဲပြီး အိမ်ပြန်နိုင်ကြောင်း ပြောခဲ့သည်။[100]

သို့သော် Henry သည် သူပုန်များကို နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်များအဖြစ် မြင်ခဲ့ပြီး မိမိပေးခဲ့သည့် ကတိကို လိုက်နာရန် မလိုဟု ယူဆခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် Henry ၏ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ကမ်းလှမ်းမှုအပြီးတွင် နောက်ထပ် အကြမ်းဖက်မှုများ ဖြစ်ပွားလာသောအခါ သူသည် မိမိ၏ ကတိကို အလျင်အမြန် ပြန်လည်ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။[101] Aske အပါအဝင် ခေါင်းဆောင်များကို ဖမ်းဆီးပြီး နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။ စုစုပေါင်း သူပုန် ၂၀၀ ခန့်ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီး ထိုအုံကြွမှုများ အဆုံးသတ်သွားခဲ့သည်။[102]

=== Anne Boleyn ကို ကွပ်မျက်ခြင်း ===
1536 ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ 8 ရက်နေ့တွင် Catherine of Aragon သေဆုံးသွားကြောင်း သတင်းသည် ဘုရင်နှင့် ဘုရင်မထံ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ နောက်တစ်နေ့တွင် Henry သည် အဝတ်အစားအားလုံးကို အဝါရောင်ဝတ်ဆင်ပြီး သူ၏ဦးထုပ်တွင် အဖြူရောင်အမွေးတစ်ချောင်း ထည့်ဆင်ထားခဲ့သည်။[103]

ဘုရင်မ Anne သည် ထိုအချိန်တွင် ကိုယ်ဝန်ရှိနေပြီး သားယောက်ျား မမွေးနိုင်ပါက အကျိုးဆက်များ ရှိလာနိုင်ကြောင်း သူမ သိရှိခဲ့သည်။ ထိုလအတွင်း Henry သည် မြင်းစီးပြိုင်ပွဲတစ်ခုတွင် မြင်းပေါ်မှ ပြုတ်ကျပြီး ပြင်းထန်စွာ ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ အချိန်အတော်ကြာ သူ၏အသက်အန္တရာယ်ရှိနေသည်ဟု ထင်မြင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုမတော်တဆမှုသတင်းကို ဘုရင်မ Anne သိရှိသောအခါ ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်သွားပြီး ကိုယ်ဝန် ၁၅ ပတ်ခန့်ရှိသော သားယောက်ျားကလေးကို ကိုယ်ဝန်ပျက်ကျခဲ့သည်။ ထိုနေ့မှာပင် Catherine ၏ ဈာပနကို ကျင်းပနေသည့် 1536 ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ 29 ရက်နေ့ ဖြစ်သည်။[104]

သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ အများစုက ဤကိုယ်ရေးကိုယ်တာ ဆုံးရှုံးမှုသည် ထိုတော်ဝင်အိမ်ထောင်ရေး အဆုံးသတ်ရန် အစပြုသည့် အဖြစ်အပျက် ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။[105]

Boleyn မိသားစုသည် Privy Council တွင် အရေးပါသော ရာထူးများကို ဆက်လက်ရရှိထားသော်လည်း Anne တွင် ရန်သူများစွာ ရှိခဲ့သည်။ ထိုအထဲတွင် '''Charles Brandon, 1st Duke of Suffolk''' လည်း ပါဝင်သည်။ သူမ၏ ဦးလေးဖြစ်သူ '''Duke of Norfolk''' ပင်လျှင် သူမ၏ အာဏာအသုံးချသည့်ပုံစံကို စိတ်ပျက်လာခဲ့သည်။[106]

Boleyn မိသားစုသည် ပြင်သစ်ကို Emperor Charles V ထက် မဟာမိတ်အဖြစ် ပိုမိုနှစ်သက်ခဲ့သော်လည်း Henry ၏ မျက်နှာသာပေးမှုမှာ Charles ဘက်သို့ ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ ထိုအပြောင်းအလဲမှာ Cromwell ၏ သြဇာကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်ပြီး Boleyn မိသားစု၏ သြဇာကို ထိခိုက်စေခဲ့သည်။[106]

Anne ကို ဆန့်ကျင်သူများထဲတွင် Princess Mary နှင့် ပြန်လည်သင့်မြတ်ရန် ထောက်ခံသူများလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထိုအုပ်စုထဲတွင် Catherine ၏ ယခင်ထောက်ခံသူများလည်း ပါဝင်ပြီး Mary သည် ထိုအချိန်တွင် အရွယ်ရောက်လာပြီ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဒုတိယအကြိမ် လက်ထပ်မှု ပယ်ဖျက်ရေးသည် ယခုအခါ အမှန်တကယ် ဖြစ်နိုင်သည့် အခြေအနေ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သို့သော် Anne ကို သတ်ဖြတ်နိုင်ရန် နည်းလမ်းရှာဖွေခဲ့ခြင်းမှာ Cromwell ၏ Boleyn မိသားစုဆန့်ကျင်ရေး သြဇာကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု အများအားဖြင့် ယူဆကြသော်လည်း ယင်းအချက်ကို သမိုင်းပညာရှင်များက ဆွေးနွေးနေဆဲ ဖြစ်သည်။[107][108]

Anne ၏ နောက်ဆုံး ကိုယ်ဝန်ပျက်ကျမှုမှ ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာပြီး မကြာမီတွင် သူမ၏ ကျဆုံးမှု စတင်ခဲ့သည်။ ထိုကျဆုံးမှုသည် ပူးပေါင်းကြံစည်မှု၊ အိမ်ထောင်ဖောက်ပြန်မှု သို့မဟုတ် စုန်းအတတ်နှင့်ပတ်သက်သော စွပ်စွဲချက်များထဲမှ မည်သည့်အချက်ကြောင့် အဓိကဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်ဆိုသည်မှာ သမိုင်းပညာရှင်များအကြား ယနေ့တိုင် အငြင်းပွားနေဆဲ ဖြစ်သည်။[65]

သူမ၏ အာဏာနှင့်မျက်နှာသာ ကျဆင်းလာသည့် အစောပိုင်းလက္ခဏာများထဲတွင် ဘုရင်၏ မယ်တော်အသစ်ဖြစ်လာသော အသက် ၂၈ နှစ်အရွယ် '''Jane Seymour''' ကို အခန်းအသစ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ပေးခြင်းနှင့် Anne ၏ အစ်ကို '''George Boleyn''' အား '''Order of the Garter''' ချီးမြှင့်ရန် ငြင်းဆိုပြီး ထိုအစား '''Nicholas Carew''' ကို ချီးမြှင့်ခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။[109][110]

1536 ခုနှစ် ဧပြီ 30 ရက်မှ မေလ 2 ရက်အတွင်း George Boleyn အပါအဝင် အမျိုးသားငါးဦးကို နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက် အိမ်ထောင်ဖောက်ပြန်မှုဖြင့် ဖမ်းဆီးခဲ့ပြီး ဘုရင်မနှင့် လိင်ဆက်ဆံခဲ့ကြသည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့သည်။ Anne ကိုလည်း နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက် အိမ်ထောင်ဖောက်ပြန်မှုနှင့် အစ်ကိုဖြစ်သူနှင့် လိင်ဆက်ဆံမှု (''incest'') ဖြင့် စွပ်စွဲကာ ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။

သူတို့အပေါ်ရှိ သက်သေများမှာ ခိုင်မာမှုမရှိသော်လည်း စွပ်စွဲခံရသူများကို အပြစ်ရှိကြောင်း ဆုံးဖြတ်ကာ သေဒဏ်ချမှတ်ခဲ့သည်။ 1536 ခုနှစ် မေလ 17 ရက်နေ့တွင် Henry နှင့် Anne တို့၏ လက်ထပ်မှုကို Archbishop Cranmer က '''Lambeth Palace''' တွင် ပယ်ဖျက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး စွပ်စွဲခံထားရသော အမျိုးသားများကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။[111][112]

Cranmer သည် လက်ထပ်မှု ပယ်ဖျက်ရန် တရားဝင်အကြောင်းပြချက် ရှာဖွေရာတွင် အခက်အခဲရှိခဲ့ပုံရပြီး Henry နှင့် Anne ၏ အစ်မ Mary တို့အကြား ယခင်က ဆက်ဆံရေးရှိခဲ့ခြင်းကို အခြေခံခဲ့နိုင်သည်။ Canon law အရ ထိုသို့သော ဆက်နွှယ်မှုသည် Henry နှင့် Anne တို့၏ လက်ထပ်မှုကိုလည်း တားမြစ်ထားသည့် ဆွေမျိုးဆက်နွှယ်မှုအဆင့်အတွင်း ကျရောက်စေပြီး ထိုလက်ထပ်မှုကို အကျုံးမဝင်စေခဲ့သည်။[113]

1536 ခုနှစ် မေလ 19 ရက်နေ့ နံနက် ၈ နာရီတွင် Anne ကို '''Tower Green''' တွင် သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။[114]

=== Jane Seymour နှင့် လက်ထပ်ခြင်း၊ ပြည်တွင်းနှင့် နိုင်ငံခြားရေးရာများ ===
Anne သတ်ဖြတ်ခံရပြီး နောက်တစ်နေ့တွင် အသက် ၄၅ နှစ်ရှိ Henry သည် ယခင်ဘုရင်မ၏ အမျိုးသမီးအဖော်များထဲမှ တစ်ဦးဖြစ်သူ '''Jane Seymour''' နှင့် စေ့စပ်ခဲ့သည်။[115] ဆယ်ရက်အကြာတွင် သူတို့နှစ်ဦးသည် London ရှိ '''Palace of Whitehall''' တွင် Anne ၏ အခန်းထဲ၌ '''Winchester ဘုန်းတော်ကြီး Stephen Gardiner''' က ဦးဆောင်ပေးသော လက်ထပ်ပွဲဖြင့် လက်ထပ်ခဲ့ကြသည်။[116]

1536 ခုနှစ်တွင် Henry သည် '''Laws in Wales Act 1535''' ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး Wales ကို တရားဝင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံနှင့် ပေါင်းစည်းကာ အင်္ဂလန်နှင့် Wales ကို နိုင်ငံတစ်ခုတည်းအဖြစ် ပေါင်းစည်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် '''Second Succession Act''' (Succession to the Crown Act 1536) ကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး Jane မှ Henry ရရှိမည့် သားသမီးများကို နန်းဆက်ခံရေးအတွက် နောက်တစ်ဆင့်တွင် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ Mary နှင့် Elizabeth တို့ကိုလည်း တရားမဝင်သားသမီးများအဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နန်းဆက်ခံခွင့်မှ ဖယ်ရှားခဲ့သည်။ Henry တွင် နောက်ထပ်သားသမီးမရှိပါက မိမိ၏ဆန္ဒစာ (''will'') ထဲတွင် နန်းဆက်ခံမည့် အစီအစဉ်ကို ထပ်မံသတ်မှတ်ရန် ဘုရင်အား အာဏာပေးခဲ့သည်။[117]

1537 ခုနှစ် အောက်တိုဘာ 12 ရက်နေ့တွင် Jane သည် သားယောက်ျားတစ်ဦး မွေးဖွားခဲ့ပြီး နောင်တွင် '''Edward VI''' ဖြစ်လာမည့် '''Prince Edward''' ဖြစ်သည်။[118] မွေးဖွားမှုမှာ ခက်ခဲခဲ့ပြီး Queen Jane သည် 1537 ခုနှစ် အောက်တိုဘာ 24 ရက်နေ့တွင် ရောဂါပိုးဝင်ခြင်းကြောင့် သေဆုံးခဲ့ကာ Windsor တွင် မြှုပ်နှံခဲ့သည်။[119]

Edward မွေးဖွားသည့်အခါ ရှိခဲ့သော ဝမ်းမြောက်ပျော်ရွှင်မှုသည် ဝမ်းနည်းခြင်းအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားခဲ့သော်လည်း အချိန်ကြာလာမှသာ Henry သည် သူ၏ဇနီးကို တမ်းတလာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် Henry သည် ထိုအဖြစ်အပျက်၏ ထိတ်လန့်မှုမှ လျင်မြန်စွာ ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာခဲ့သည်။ Henry အတွက် နောက်ထပ်ဇနီးတစ်ဦး ရှာဖွေရန် ချက်ချင်းစီစဉ်ခဲ့ကြပြီး Cromwell နှင့် Privy Council တို့၏ တောင်းဆိုမှုကြောင့် ဥရောပတိုက်ရှိ မင်းသမီးများကို အဓိကထား ရှာဖွေခဲ့ကြသည်။[120][121]

1538 ခုနှစ်တွင် Cromwell သည် Charles V နှင့် လျှို့ဝှက်စာချုပ်တစ်ခုအတွက် ဆွေးနွေးနေစဉ် မင်းဆက်ဆိုင်ရာ လက်ထပ်ပွဲများစွာကို အဆိုပြုခဲ့သည်။ Mary သည် '''Portugal ဘုရင် John III''' ၏ သားတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်မည်၊ Elizabeth သည် '''Hungary ဘုရင် Ferdinand I''' ၏ သားတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်မည်၊ ကလေးငယ် Edward သည် Charles ၏ သမီးတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်မည်ဟု အဆိုပြုခဲ့သည်။ မုဆိုးဖိုဖြစ်နေသော Henry သည် '''Christina of Denmark, Dowager Duchess of Milan''' နှင့် လက်ထပ်ရန်လည်း အဆိုပြုခဲ့သည်။[122]

သို့သော် Charles နှင့် Francis တို့ 1539 ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ငြိမ်းချမ်းရေးရရှိပြီးနောက် Henry သည် ပိုမိုသံသယကြီးလာခဲ့သည်။ ထိုအခြေအနေမှာ Cromwell က သူ၏ လျှို့ဝှက်သတင်းထောက်အကြီးအကဲအဖြစ် နိုင်ငံတော်အပေါ် ဖြစ်နိုင်သည့် ခြိမ်းခြောက်မှုများ—အမှန်တကယ်ဖြစ်စေ၊ စိတ်ကူးဖြင့်ဖြစ်စေ၊ သေးငယ်သည်ဖြစ်စေ၊ ကြီးမားသည်ဖြစ်စေ—ကို အမြဲတမ်း စာရင်းပြုစုတင်ပြနေခြင်းကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်သည်။[123]

ဘုန်းကြီးကျောင်းများ ဖျက်သိမ်းခြင်းမှ ရရှိသော ငွေကြေးများဖြင့် Henry သည် ကမ်းရိုးတန်းကာကွယ်ရေးခံတပ်များ အများအပြား တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ပြင်သစ်နှင့် ဂျာမန်တို့၏ ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်မှု ဖြစ်လာပါက အသုံးပြုရန် ငွေကြေးအချို့ကိုလည်း သီးသန့်ထားရှိခဲ့သည်။[124]

=== Anne of Cleves နှင့် လက်ထပ်ခြင်း ===
အခြေအနေများကို စဉ်းစားပြီးနောက် Cromwell သည် အသက် ၂၅ နှစ်အရွယ် '''Anne''' ကို အကြံပြုခဲ့သည်။ သူမသည် '''William, Duke of Jülich-Cleves-Berg''' ၏ ညီမဖြစ်ပြီး၊ Roman Catholic များက အင်္ဂလန်ကို တိုက်ခိုက်လာပါက အရေးပါသော မဟာမိတ်တစ်ဦး ဖြစ်လာနိုင်သည်ဟု ယူဆခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ထို Duke သည် Lutheranism နှင့် Catholicism နှစ်မျိုးအကြား ရပ်တည်နေသူ ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။[125]

အခြား ဖြစ်နိုင်သော သတို့သမီးများထဲတွင် Christina of Denmark၊ '''Anna of Lorraine'''၊ '''Louise of Guise''' နှင့် '''Amalia of Cleves''' တို့ ပါဝင်ခဲ့သည်။ '''Hans Holbein the Younger''' ကို Cleves သို့ စေလွှတ်ပြီး ဘုရင်အတွက် Anne ၏ ပုံတူပန်းချီ ဆွဲစေခဲ့သည်။[126]

Holbein သည် Anne ကို အလွန်လှပအောင် ပုံဖော်ရေးဆွဲခဲ့သည်ဟု ယူဆချက်များ ရှိခဲ့သော်လည်း ပိုမိုဖြစ်နိုင်ခြေရှိသည်မှာ ထိုပုံတူသည် Anne ၏ အမှန်တကယ်ပုံပန်းသဏ္ဍာန်ကို မှန်ကန်စွာ ဖော်ပြထားခြင်း ဖြစ်သည်။ Holbein သည် ထိုပုံတူပြီးနောက်လည်း နန်းတွင်းတွင် မျက်နှာသာပေးခံနေရဆဲ ဖြစ်သည်။[127]

Holbein ၏ ပုံတူကို မြင်ပြီးနောက်၊ နန်းတွင်းအရာရှိများက Anne အကြောင်း ချီးကျူးပြောဆိုခဲ့ကြသဖြင့် အသက် ၄၉ နှစ်ရှိ ဘုရင်သည် Anne နှင့် လက်ထပ်ရန် သဘောတူခဲ့သည်။[128]

သို့သော် Henry သည် Anne ကို ကိုယ်တိုင်တွေ့သောအခါ သူမ၏ ပုံပန်းသဏ္ဍာန်ကို အလွန်စိတ်ပျက်ခဲ့သည်။ ဘုရင်သည် အံ့အားသင့်သွားပြီး သူ၏ နန်းတွင်းအရာရှိများကို '''“ပန်းချီကားနဲ့ သတင်းတွေအရ ကျွန်တော့်ကို ပြထားသလိုမျိုး သူမမှာ ဘာမှ မတွေ့ရဘူး။ လူတွေက သူမကို ဒီလောက်ချီးကျူးခဲ့ကြတာအတွက် ရှက်မိတယ်၊ သူမကိုလည်း မချစ်ဘူး”''' ဟု ပြောခဲ့သည်ဟု မှတ်တမ်းများတွင် ဖော်ပြထားသည်။[36]

သို့သော် Henry ၏ ကန့်ကွက်မှုများ ရှိနေသော်လည်း အခြေအနေမှာ အလွန်ဝေးကွာသွားပြီဖြစ်သောကြောင့် Anne နှင့် လက်ထပ်ရမည်ကို သူသိရှိခဲ့သည်။

လက်ထပ်ပွဲကို 1540 ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ကျင်းပခဲ့သော်လည်း သူတို့၏အိမ်ထောင်ရေးသည် '''အိမ်ထောင်ဖက်အဖြစ် လိင်ဆက်ဆံမှုမရှိခဲ့ပေ'''။ မင်္ဂလာညပြီးနောက် မနက်တွင် Henry သည် Cromwell ထံ သူ၏ဇနီးအသစ်အကြောင်း မကျေနပ်ကြောင်း ပြောခဲ့သည်။[129]&lt;blockquote&gt;“အမှန်ပြောရရင် အရှင်ဘုရား၊ အရင်ကတည်းက သူမကို သိပ်မကြိုက်ခဲ့ပါဘူး။ ဒါပေမယ့် အခုတော့ ပိုတောင် မကြိုက်တော့ဘူး။ သူမက လှလည်းမလှဘူး၊ အနံ့လည်း အလွန်မကောင်းဘူး။ သူမရဲ့ ရင်သားတွေက တင်းကျပ်နေတာနဲ့ တခြားအချက်တွေကြောင့် အပျိုမဟုတ်ဘူးလို့ ထင်မိတယ်။ သူမကို ထိတွေ့ကြည့်တဲ့အခါ ကျွန်တော့်စိတ်ထဲ အလွန်ထိခိုက်သွားပြီး ကျန်တာတွေကို စမ်းကြည့်ဖို့ စိတ်ဆန္ဒလည်း မရှိတော့ဘူး၊ သတ္တိလည်း မရှိတော့ဘူး။ မနှစ်မြို့စရာအရာတွေကို ကျွန်တော် မခံစားနိုင်ဘူး။ ကျွန်တော် သူမကို တွေ့ခဲ့တုန်းကလိုပဲ အပျိုအဖြစ် ထားခဲ့တယ်။”&lt;/blockquote&gt;Henry သည် ထိုလက်ထပ်မှုကို အမြန်ဆုံး ပယ်ဖျက်လိုခဲ့ပြီး အခြားအမျိုးသမီးတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်နိုင်ရန် ကြိုးစားခဲ့သည်။[130][131] Anne ကလည်း ကန့်ကွက်ခြင်းမရှိဘဲ သူတို့၏ လက်ထပ်မှုသည် အိမ်ထောင်ရေးအရ မပြီးမြောက်ခဲ့ကြောင်း အတည်ပြုခဲ့သည်။[132]

ထို့အပြင် Anne သည် ယခင်က '''Francis of Lorraine''' နှင့် စေ့စပ်ထားဖူးခြင်းကလည်း လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ရန် နောက်ထပ်အကြောင်းပြချက်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။[133] ထိုလက်ထပ်မှုကို 1540 ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ပယ်ဖျက်ခဲ့ပြီး Anne သည် '''“ဘုရင်၏ညီမ”''' ဟူသော ဘွဲ့၊ အိမ်နှစ်လုံးနှင့် ရက်ရောသော ထောက်ပံ့ကြေးကို ရရှိခဲ့သည်။[132]

=== Catherine Howard နှင့် လက်ထပ်ခြင်း၊ Thomas Cromwell ၏ ကျဆုံးခြင်း ===
'''Catherine Howard''' ဟု ယူဆရသော အမျိုးသမီး၏ ပုံတူ၊ Henry ၏ ပဉ္စမမြောက်ဇနီး။ Hans Holbein the Younger ရေးဆွဲခဲ့ခြင်း၊ 1540 ခုနှစ်။

Henry သည် အသက် ၁၇ နှစ်အရွယ် '''Catherine Howard''' ကို ချစ်ခင်စွဲလမ်းလာကြောင်း မကြာမီ ထင်ရှားလာခဲ့သည်။ သူမသည် Duke of Norfolk ၏ တူမဖြစ်သည်။ ထိုအခြေအနေကြောင့် Cromwell သည် စိုးရိမ်ခဲ့ရသည်၊ အကြောင်းမှာ Norfolk သည် Cromwell ၏ နိုင်ငံရေးပြိုင်ဘက် ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။[134]

မကြာမီ Cromwell ၏ ထောက်ခံသူများဖြစ်သည့် ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမား '''Robert Barnes''', '''William Jerome''' နှင့် '''Thomas Garret''' တို့ကို အယူမှားသူများ (''heretics'') အဖြစ် မီးရှို့သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။[132]

ထိုအချိန်တွင် Cromwell သည်လည်း ဘုရင်၏ မျက်နှာသာဆုံးရှုံးလာခဲ့သည်။ သို့သော် အတိအကျ ဘာကြောင့်ဖြစ်သည်ကို မရှင်းလင်းပေ၊ အကြောင်းမှာ ပြည်တွင်းရေးနှင့် နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒများအပေါ် သူတို့နှစ်ဦးအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှု ရှိခဲ့သည်ဟု ပြသသည့် သက်သေအထောက်အထား အနည်းငယ်သာ ရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်။[135]

Cromwell သည် Anne နှင့် Henry တို့၏ မအောင်မြင်သော လက်ထပ်မှုအတွက် တရားဝင်အားဖြင့် အပြစ်တင်ခံရခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ သို့သော် ယခုအခါ သူ့ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ရန်သူများ များပြားလာပြီး Norfolk သည် သူ၏တူမ Catherine ၏ နန်းတွင်းအနေအထားကို အသုံးချနိုင်ခဲ့သည်။[134]

Cromwell ကို နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှု၊ ပို့ကုန်လိုင်စင်များ ရောင်းချမှု၊ ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ နိုင်ငံကူးလက်မှတ်များ ထုတ်ပေးမှုနှင့် ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ အမိန့်စာများ ရေးဆွဲမှုတို့ဖြင့် စွဲချက်တင်ခဲ့သည်။ Anne နှင့် လက်ထပ်ရန် ကြိုးပမ်းမှုနှင့် ဆက်စပ်သော နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒ မအောင်မြင်မှုအတွက်လည်း သူ့ကို အပြစ်တင်ခဲ့နိုင်သည်။[136][137]

နောက်ဆုံးတွင် Cromwell သည် '''attainder''' ပြစ်ဒဏ် ချမှတ်ခံရပြီး ခေါင်းဖြတ်သတ်ခံခဲ့ရသည်။[135]

1540 ခုနှစ် ဇူလိုင်လ 28 ရက်နေ့တွင် Cromwell ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သည့်နေ့တစ်နေ့တည်း၌ Henry သည် Anne Boleyn ၏ ပထမဝမ်းကွဲနှင့် အမျိုးသမီးအဖော်ဖြစ်သူ Catherine Howard နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။[138] သူသည် ဇနီးအသစ်အပေါ် အလွန်ဝမ်းမြောက်ခဲ့ပြီး Cromwell ထံမှ သိမ်းယူထားသော မြေယာများနှင့် လက်ဝတ်ရတနာများစွာကို Catherine အား ပေးအပ်ခဲ့သည်။[139]

သို့သော် လက်ထပ်ပြီးမကြာမီ Queen Catherine သည် နန်းတွင်းအရာရှိ '''Thomas Culpeper''' နှင့် အိမ်ထောင်ဖောက်ပြန်ဆက်ဆံခဲ့သည်။ ထို့အပြင် သူမသည် ယခင်က သူမနှင့် အလွတ်သဘော စေ့စပ်ထားဖူးပြီး လက်ထပ်မီက သူမနှင့် ဆက်ဆံရေးရှိခဲ့သော '''Francis Dereham''' ကိုလည်း သူမ၏ အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ခန့်ထားခဲ့သည်။

Henry အဝေးရောက်နေချိန်တွင် Privy Council သည် Dereham နှင့် Catherine ၏ ဆက်ဆံရေးအကြောင်း သိရှိခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် Thomas Cranmer ကို စုံစမ်းစစ်ဆေးရန် စေလွှတ်ခဲ့ပြီး Catherine နှင့် Dereham တို့၏ ယခင်ဆက်ဆံရေးနှင့် ပတ်သက်သည့် သက်သေများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိကာ ဘုရင်ထံ တင်ပြခဲ့သည်။[140]

အစပိုင်းတွင် Henry သည် ထိုစွပ်စွဲချက်များကို ယုံကြည်ရန် ငြင်းဆိုခဲ့သည်။ သို့သော် Dereham က ဝန်ခံခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင်ပင် Henry သည် Dereham အပေါ် စွပ်စွဲချက်များကို ယုံကြည်ရန် Privy Council နှင့် နောက်ထပ်တွေ့ဆုံမှုတစ်ခု လိုအပ်ခဲ့သည်။ ထိုအခါ Henry သည် အလွန်ဒေါသထွက်ပြီး Council ကိုပင် အပြစ်တင်ခဲ့ကာ နောက်ပိုင်းတွင် အမဲလိုက်ခြင်းဖြင့် မိမိကိုယ်ကို စိတ်သက်သာစေခဲ့သည်။[141]

စစ်ဆေးမေးမြန်းခံရချိန်တွင် Catherine သည် Dereham နှင့် ယခင်က လက်ထပ်ရန် သဘောတူညီထားခဲ့ကြောင်း ဝန်ခံနိုင်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ဝန်ခံပါက Henry နှင့် နောက်ပိုင်းလက်ထပ်မှုသည် တရားမဝင်ဖြစ်သွားနိုင်သည်။ သို့သော် သူမက Dereham သည် မိမိကို အိမ်ထောင်ဖောက်ပြန်ဆက်ဆံရန် အတင်းအကျပ်ပြုခဲ့သည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။ Dereham ကလည်း Catherine နှင့် Culpeper တို့၏ ဆက်ဆံရေးကို ဖော်ထုတ်ပြောဆိုခဲ့သည်။

Dereham နှင့် Culpeper နှစ်ဦးစလုံးကို သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီး Catherine ကိုလည်း 1542 ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ 13 ရက်နေ့တွင် ခေါင်းဖြတ်သတ်ခဲ့သည်။[142]

=== Catherine Parr နှင့် လက်ထပ်ခြင်း ===
Henry သည် ချမ်းသာကြွယ်ဝသော မုဆိုးမ '''Catherine Parr''' နှင့် 1543 ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် လက်ထပ်ခဲ့သည်။[143] Catherine သည် ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုကို စိတ်နှလုံးထဲမှ ထောက်ခံသူဖြစ်ပြီး ဘာသာရေးကိစ္စများနှင့်ပတ်သက်၍ Henry နှင့် အငြင်းပွားလေ့ရှိသည်။

Henry သည် Catholicism နှင့် Protestantism နှစ်မျိုးစလုံးကို ရောနှောထားသည့် ကိုယ်ပိုင်ဘာသာရေးအမြင်တစ်ရပ်ကို ဆက်လက်စွဲကိုင်ထားခဲ့သည်။ Cromwell ကျဆုံးပြီးနောက် ပိုမိုရှေးရိုးစွဲလာသော ဘာသာရေးအခြေအနေက သူ၏ Protestant ဘက်သို့ လိုက်သည့် သဘောထားကို လုံးဝဖျောက်ဖျက်နိုင်ခြင်း မရှိခဲ့သလို ထိုသဘောထားကိုလည်း အပြည့်အဝ မကျော်လွှားနိုင်ခဲ့ပေ။[144]

Parr သည် Henry နှင့် သူ၏သမီးများဖြစ်သော Mary နှင့် Elizabeth တို့ ပြန်လည်သင့်မြတ်နိုင်ရန် ကူညီပေးခဲ့သည်။[145] 1543 ခုနှစ်တွင် '''Third Succession Act''' အရ Mary နှင့် Elizabeth တို့ကို နန်းဆက်ခံမည့် အစီအစဉ်တွင် ပြန်လည်ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ထိုဥပဒေက Henry အား မိမိ၏ဆန္ဒစာ (''will'') ထဲတွင် နောက်ထပ် နန်းဆက်ခံရေးအစီအစဉ်ကို သတ်မှတ်ရန်လည်း ခွင့်ပြုခဲ့သည်။[146]

=== ဘုရားဖူးရာနေရာများ ဖျက်ဆီးခြင်းနှင့် ဘုန်းကြီးကျောင်းများ ဖျက်သိမ်းခြင်း ===
1538 ခုနှစ်တွင် အဓိကဝန်ကြီး '''Thomas Cromwell''' သည် အစိုးရက '''“အယူဟောင်းဘာသာရေးအောက်တွင် ကျင့်သုံးနေသော ရုပ်တုကိုးကွယ်မှု”''' ဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည့် အရာများကို ဆန့်ကျင်သည့် ကျယ်ပြန့်သော လှုပ်ရှားမှုတစ်ရပ်ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထိုလှုပ်ရှားမှုသည် စက်တင်ဘာလတွင် '''Canterbury Cathedral''' ရှိ '''St. Thomas Becket''' ၏ ဘုရားဖူးရာနေရာကို ဖြိုဖျက်ခြင်းဖြင့် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။

ထိုလုပ်ရပ်၏ အကျိုးဆက်အဖြစ် Pope Paul III သည် 1538 ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ 17 ရက်နေ့တွင် ဘုရင်ကို '''excommunicate''' ပြုလုပ်ခဲ့သည်။[94]

1540 ခုနှစ်တွင် Henry သည် သူတော်စင်များအတွက် တည်ဆောက်ထားသော ဘုရားဖူးရာနေရာများအားလုံးကို လုံးဝဖျက်ဆီးရန် အတည်ပြုခဲ့သည်။ 1542 ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံအတွင်း ကျန်ရှိနေသေးသော ဘုန်းကြီးကျောင်းများအားလုံးကို ဖျက်သိမ်းခဲ့ပြီး ၎င်းတို့၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို Crown ထံ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။

'''Abbot''' များနှင့် '''Prior''' များသည် '''House of Lords''' တွင် မိမိတို့၏ ထိုင်ခုံများကို ဆုံးရှုံးခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် House of Lords တွင် ထိုင်ခုံရရှိသော ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်များဖြစ်သည့် '''Lords Spiritual''' များသည် ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် '''Lords Temporal''' များထက် အရေအတွက်နည်းသွားခဲ့သည်။[147]

=== ပြင်သစ်ကို ဒုတိယအကြိမ် ကျူးကျော်ခြင်းနှင့် စကော့တလန်၏ “Rough Wooing” ===
1539 ခုနှစ်တွင် Francis နှင့် Charles တို့၏ မဟာမိတ်ဆက်ဆံရေး ပျက်ပြားလာပြီး နောက်ဆုံးတွင် စစ်ပွဲအသစ် ဖြစ်ပွားလာခဲ့သည်။ Catherine of Aragon နှင့် Anne Boleyn တို့ သေဆုံးသွားပြီးနောက် Charles နှင့် Henry တို့၏ ဆက်ဆံရေးမှာ သိသိသာသာ ကောင်းမွန်လာခဲ့သည်။ Henry သည် Emperor နှင့် လျှို့ဝှက်မဟာမိတ်ဖွဲ့ကာ သူ၏မဟာမိတ်အသစ်ဘက်မှ '''Italian War''' တွင် ဝင်ရောက်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။

1543 ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်ကို ကျူးကျော်ရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။[148] ထိုစစ်ပွဲအတွက် ပြင်ဆင်ရာတွင် Henry သည် ပြင်သစ်၏ မဟာမိတ်ဖြစ်သည့် စကော့တလန်ကို ဖြစ်နိုင်သည့် ခြိမ်းခြောက်မှုအဖြစ် ဖယ်ရှားရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် စကော့တလန်ကို Henry ၏ ငယ်ရွယ်သော တူဖြစ်သူ '''James V''' က အုပ်ချုပ်နေသည်။

စကော့တလန်တပ်များသည် 1542 ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ 24 ရက်နေ့တွင် '''Battle of Solway Moss''' တွင် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီး James သည် ဒီဇင်ဘာ 15 ရက်နေ့တွင် သေဆုံးခဲ့သည်။[149]

ထိုအခါ Henry သည် အင်္ဂလန်နှင့် စကော့တလန် ထီးနန်းနှစ်ခုကို ပေါင်းစည်းရန် မျှော်လင့်ခဲ့ပြီး သူ၏သား Edward နှင့် James ၏ အရိုက်အရာဆက်ခံသူ '''Mary''' တို့ကို လက်ထပ်ပေးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ စကော့တလန်၏ အုပ်ချုပ်သူ '''Lord Arran''' သည် 1543 ခုနှစ် ဇူလိုင် 1 ရက်နေ့တွင် '''Treaty of Greenwich''' အရ ထိုလက်ထပ်မှုကို သဘောတူခဲ့သည်။

သို့သော် စကော့တလန် Parliament သည် ဒီဇင်ဘာ 11 ရက်နေ့တွင် ထိုသဘောတူညီချက်ကို ပယ်ချခဲ့သည်။ ထိုအကျိုးဆက်အနေဖြင့် အင်္ဂလန်နှင့် စကော့တလန်အကြား ရှစ်နှစ်ကြာ စစ်ပွဲ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ထိုစစ်ဆင်ရေးကို '''“Rough Wooing”''' ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ်များ အများအပြား ချုပ်ဆိုခဲ့သော်လည်း Henry သေဆုံးသည့်အချိန်အထိ စကော့တလန်တွင် မငြိမ်မသက်မှုများ ဆက်လက်ရှိနေခဲ့သည်။[150][151][152]

စကော့တလန်နှင့် ပတ်သက်၍ အစောပိုင်းအောင်မြင်မှုများ ရရှိခဲ့သော်လည်း Henry သည် ပြင်သစ်ကို ကျူးကျော်ရန် တွန့်ဆုတ်နေခဲ့ပြီး ထိုအခြေအနေကြောင့် Charles ကို စိတ်အနှောင့်အယှက် ဖြစ်စေခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် Henry သည် 1544 ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ပြင်သစ်သို့ သွားရောက်ကာ နှစ်ဖက်ခွဲ၍ တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။

'''Norfolk''' ဦးဆောင်သည့် တပ်ဖွဲ့တစ်ခုသည် '''Montreuil''' ကို ဝိုင်းရံတိုက်ခိုက်ခဲ့သော်လည်း ထိရောက်မှု မရှိခဲ့ပေ။ '''Suffolk''' ဦးဆောင်သည့် အခြားတပ်ဖွဲ့က '''Boulogne''' ကို ဝိုင်းရံတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် Henry ကိုယ်တိုင် စစ်တပ်ကို ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး Boulogne သည် 1544 ခုနှစ် စက်တင်ဘာ 18 ရက်နေ့တွင် ကျဆုံးခဲ့သည်။[153][150]

သို့သော် ဟင်နရီ သည် Charles ၏ ပြင်သစ် ကို ချီတက်တိုက်ခိုက်ရန် တောင်းဆိုမှုကို ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ Charles ၏ ကိုယ်ပိုင်စစ်ဆင်ရေးမှာလည်း မအောင်မြင်ဘဲ ထိုနေ့တွင်ပင် ပြင်သစ်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေး ပြုလုပ်ခဲ့သည်။[151]

ထို့ကြောင့် ဟင်နရီ သည် ပြင်သစ်နှင့် တစ်ဦးတည်း ရင်ဆိုင်နေရပြီး ငြိမ်းချမ်းရေး ရယူနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ Francis သည် 1545 ခုနှစ် နွေရာသီတွင် အင်္ဂလန်ကို ကျူးကျော်ရန် ကြိုးစားခဲ့သော်လည်း သူ၏တပ်ဖွဲ့များသည် အိုင်အော့ဖ်ဝိုက်ကျွန်း အထိသာ ရောက်ရှိနိုင်ပြီး '''ဆိုးလန့်ရေလက်ကြားတိုက်ပွဲ'''  တွင် ပြန်လည်တွန်းလှန်ခံခဲ့ရသည်။

စစ်ရေးအသုံးစရိတ်များကြောင့် ငွေကြေးအင်အား အလွန်ကုန်ခမ်းသွားသော ပြင်သစ်နှင့် အင်္ဂလန်တို့သည် 1546 ခုနှစ် ဇွန် 7 ရက်နေ့တွင် '''စခန်းဆိုင်ရာ စာချုပ်''' ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။ ဟင်နရီ သည်ဘိုလော့ဂ်နာ မြို့ကို ရှစ်နှစ်ကြာ ထိန်းသိမ်းခွင့် ရရှိခဲ့သည်။ ထိုကာလပြီးဆုံးပါက မြို့ကို ပြင်သစ်ထံ '''ယူရိုငွေ ၂ သန်း (စတာလင်ပေါင် ၇ သိန်းခွဲ)''' ဖြင့် ပြန်လည်ပေးအပ်ရမည် ဖြစ်သည်။

ဟင်နရီ သည် ငွေကြေးအလွန်လိုအပ်နေခဲ့သည်။ 1544 ခုနှစ် စစ်ဆင်ရေးတစ်ခုတည်းအတွက်ပင် (စတာလင်ပေါင် ၆ သိန်းခွဲ) ကုန်ကျခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်နိုင်ငံသည် ထပ်မံ၍ ဒေဝါလီခံရမည့် အန္တရာယ်နှင့် ရင်ဆိုင်နေရပြန်သည်။

== ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကျဆင်းယိုယွင်းလာမှုနှင့် သေဆုံးခြင်း ==
အသက်အရွယ်ကြီးလာသည့် နောက်ပိုင်းကာလတွင် ဟင်နရီသည် '''အလွန်အမင်း အဝလွန်လာခဲ့သည်'''။ သူ၏ခါးပတ်လည်အတိုင်းအတာမှာ '''၅၄ လက်မ (၁၄၀ စင်တီမီတာ)''' အထိ ရှိလာခဲ့ပြီး စက်ကိရိယာများ၏အကူအညီဖြင့်သာ ရွှေ့ပြောင်းသွားလာနိုင်တော့သည်။ ထို့အပြင် သူ၏ခန္ဓာကိုယ်တွင် နာကျင်စေသော '''ပြည်တည်နေသည့် အနာဖုများ''' များစွာ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး '''ဂေါက်ရောဂါ'''လည်း ဖြစ်နိုင်ခြေရှိခဲ့သည်။

သူ၏အဝလွန်ခြင်းနှင့် အခြားကျန်းမာရေးပြဿနာများသည် '''၁၅၃၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၄ ရက်နေ့'''တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော '''မြင်းစီးလှံထိုးပြိုင်ပွဲ (jousting)''' အတွင်း မတော်တဆမှုနှင့် ဆက်စပ်နေသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ထိုမတော်တဆမှုတွင် သူ၏ခြေထောက်၌ ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ ထိုဖြစ်ရပ်ကြောင့် နှစ်ပေါင်းများစွာကတည်းက ရရှိထားခဲ့သော ဒဏ်ရာဟောင်းတစ်ခု ပြန်လည်ပွင့်လာပြီး ပိုမိုဆိုးရွားလာခဲ့သည်။ ထိုအခြေအနေသည် သူ၏ဆရာဝန်များအတွက် ကုသရန်ပင် အလွန်ခက်ခဲစေခဲ့သည်။

ထို '''နာတာရှည်ဒဏ်ရာ''' သည် သူ့ဘဝ၏ကျန်ရှိသည့်ကာလတစ်လျှောက် ဆိုးရွားလာခဲ့ပြီး နောက်ဆုံးတွင် '''အနာကျက်ရန်ခက်ခဲသော အနာ''' ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ယခင်က သူနှစ်သက်ခဲ့သော ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှုများကို ယခင်ကဲ့သို့ ဆက်လက်မလုပ်နိုင်တော့ပေ။ ထိုမြင်းစီးလှံထိုးပြိုင်ပွဲ မတော်တဆမှုသည် ဟင်နရီ၏ '''စိတ်ခံစားချက် အတက်အကျများ''' ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်ဟုလည်း ယုံကြည်ကြပြီး၊ ထိုအရာက သူ၏ '''ကိုယ်ရည်ကိုယ်သွေးနှင့် စိတ်နေစိတ်ထား''' အပေါ် သိသိသာသာ သက်ရောက်မှုရှိခဲ့နိုင်သည်။

ဤချပ်ဝတ်တန်ဆာကို '''၁၅၄၄ ခုနှစ်ခန့်'''တွင် ဟင်နရီ၏ ကိုယ်လယ်ပိုင်းအဝန်း '''၅၁ လက်မ''' ရှိသည့်အချိန်၌ သူ့အတွက် အထူးအပ်နှံပြုလုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

ဟင်နရီတွင် '''ဆစ်ဖလစ်ရောဂါ''' ရှိခဲ့သည်ဟူသော သီအိုရီကို သမိုင်းပညာရှင်အများစုက လက်မခံတော့ကြပေ။ သမိုင်းပညာရှင် '''ဆူဇန်မက်ကလင်းကီးဗတ်ထ်'''  ကမူ ဟင်နရီ၏သေဆုံးမှုသည် '''စကာဗီရောဂါ''' ကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ယူဆခဲ့သည်။ စကာဗီရောဂါသည် '''ဗီတာမင်စီ မလုံလောက်ခြင်း'''ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ပြီး အများအားဖြင့် အစားအစာထဲတွင် လတ်ဆတ်သော သစ်သီးများနှင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်များ မလုံလောက်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်တတ်သည်။

'''၂၀၁၀ ခုနှစ် လေ့လာမှုတစ်ခု'''အရ ဟင်နရီသည် ကယ်လ်‌'''ပေါ့စတစ် သွေးအမျိုးအစား''' ရှိသူဖြစ်နိုင်သည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။ ထိုအချက်သည် သူ၏ '''ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကျဆင်းယိုယွင်းလာမှု'''ကို ရှင်းပြနိုင်ပြီး၊ မက်လော့ဒ်ရောဂါ၏ လက္ခဏာအချို့နှင့်လည်း ကိုက်ညီနိုင်သည်။ ထို့အပြင် ဟင်နရီကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်ဟု သတ်မှတ်ထားသော ကိုယ်ဝန်များတွင် '''သန္ဓေသားသေဆုံးမှုနှုန်း မြင့်မားခြင်း'''နှင့်လည်း ဆက်စပ်နိုင်သည်ဟု လေ့လာမှုက ဖော်ပြခဲ့သည်။

ဟင်နရီ၏ '''အဝလွန်မှုသည် သူ၏သေဆုံးမှုကို ပိုမိုမြန်ဆန်စေခဲ့သည်'''ဟု ယူဆကြသည်။ သူသည် '''အသက် ၅၅ နှစ်အရွယ်'''တွင်၊ '''၁၅၄၇ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့'''၌ '''ဝှိုက်ဟော နန်းတော်'''တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ထိုနေ့သည် သူ၏ဖခင်၏ '''အသက် ၉၀ ပြည့်မွေးနေ့''' ဖြစ်လာမည့်နေ့လည်း ဖြစ်သည်။

ဟင်နရီအတွက် ကြိုတင်စီစဉ်ထားခဲ့သော '''ဂူဗိမာန်'''သည် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းသာ ဆောက်လုပ်ပြီးစီးခဲ့ပြီး လုံးဝပြီးစီးခဲ့ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ထိုဂူဗိမာန်တွင် မူလက ကာဒီနယ်ရဟန်းဝေါ်ဆေး အတွက် ရည်ရွယ်ထားခဲ့သော အစိတ်အပိုင်းအချို့ကိုလည်း အသုံးပြုခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ထိုဂူဗိမာန်၏ '''ကျောက်ခေါင်းတလား''' နှင့် အောက်ခံအပိုင်းကို ဖယ်ရှားပြီး စိန့်ပေါလ်ကက်သရီဒရယ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်း၏ မြေအောက်ဂူအတွင်းရှိ '''နယ်ဆန်အရှင်မင်းမြတ်''' ၏ သင်္ချိုင်းဂူတွင် ပြန်လည်အသုံးပြုခဲ့သည်။

ဟင်နရီ၏ ရုပ်အလောင်းကို '''ဝင်ဆာရဲတိုက် ရှိ စိန့်ဂေျာ့ချ်ဘုရားရှိခိုးကျောင်း''' တွင် '''ဂျိန်းဆေးမွား''' ၏ အနီး၌ရှိသော မြေအောက်သင်္ချိုင်းခန်းတစ်ခုအတွင်း မြှုပ်နှံခဲ့သည်။

ထိုအချိန်မှ '''နှစ်ပေါင်း ၁၀၀ ကျော်ကြာပြီးနောက်''' အင်္ဂလန်ဘုရင် ပထမချားလ်စ်ဘုရင် (နန်းစံကာလ '''၁၆၂၅–၁၆၄၉''') ကိုလည်း ထိုသင်္ချိုင်းခန်းအတွင်း၌ပင် မြှုပ်နှံခဲ့သည်။

== နန်းမွေဆက်ခံခြင်း ==
အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ကွယ်လွန်ပြီးနောက် သူ့ရဲ့ အသက်ရှင်ကျန်ရစ်ခဲ့တဲ့ တစ်ဦးတည်းသောသားဖြစ်သူ ဆဌမအက်ဒွပ်ဘုရင် က ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ အက်ဒွပ် ဟာ အသက် ၉ နှစ်သာရှိသေးတဲ့အတွက် ကိုယ်တိုင်တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်နိုင်ခြင်း မရှိသေးပါဘူး။ ဒါကြောင့် ဟင်နရီရဲ့ နောက်ဆုံးဆန္ဒစာအရ အက်ဒွပ် အသက် ၁၈ နှစ်ပြည့်တဲ့အထိ အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီအဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးဖို့ အမှုဆောင် ၁၆ ဦး ကို သတ်မှတ်ခဲ့ပါတယ်။

အဲဒီအမှုဆောင်တွေကတော့ ဂျိန်းဆေးမွား (အက်ဒွပ်မိခင်) ရဲ့ အစ်ကိုဖြစ်သူ အက်ဒဝပ် ဆေးမိုး (ပထမမြောက် ဟတ်ဖို့ဒ် အမတ်ကြီး)ကို နိုင်ငံတော်ရဲ့ ရာထူးအမြင့်ဆုံး အုပ်ထိန်းသူ အဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့ကြပါတယ်။

ဟင်နရီရဲ့ နောက်ဆုံးဆန္ဒစာပါ သတ်မှတ်ချက်တွေအရ အက်ဒွပ်ဟာ သားသမီးမရှိဘဲ ကွယ်လွန်ခဲ့မယ်ဆိုရင် ထီးနန်းကို ကက်သရင်းအော့ဖ်အာရဂွန် နဲ့ အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် တို့ရဲ့ သမီးဖြစ်သူမေရီ နဲ့ သူမရဲ့ အမွေဆက်ခံသူတွေထံ လွှဲပြောင်းပေးရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

မေရီရဲ့ အမျိုးအနွယ်တွေ ဆက်လက်မရှိတော့ဘူးဆိုရင်တော့ ထီးနန်းကို အန်းဘိုလင်း နဲ့ ဟင်နရီတို့ရဲ့ သမီးဖြစ်သူ အဲလစ်ဇဘက် နဲ့ သူမရဲ့ အမွေဆက်ခံသူတွေက ဆက်ခံရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

နောက်ဆုံးအနေနဲ့ အဲလစ်ဇဘက် အမျိုးအနွယ်လည်း မရှိတော့ဘူးဆိုရင် ဟင်နရီဆဋ္ဌမမြောက်ရဲ့ ကွယ်လွန်ခဲ့တဲ့ ညီမငယ်ဖြစ်သူ မေရီ ရဲ့ အမျိုးအနွယ်တွေဖြစ်တဲ့ ဂရေးမိသားစု  ထံ ထီးနန်းကို အမွေဆက်ခံစေဖို့ သတ်မှတ်ထားပါတယ်။

အဲဒီသတ်မှတ်ချက်ကြောင့် ဟင်နရီဆဋ္ဌမမြောက်ရဲ့ အစ်မဖြစ်သူမာဂရက်တူဒါရဲ့ အမျိုးအနွယ်တွေဖြစ်တဲ့ စကော့တလန်ကို အုပ်ချုပ်ခဲ့သော စတူးဝတ်မင်းဆက်  တွေကို အင်္ဂလန်ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်ကနေ ဖယ်ထုတ်ထားခဲ့ပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ ဒီသတ်မှတ်ချက်ဟာ နောက်ဆုံးမှာ မအောင်မြင်ခဲ့ပါဘူး။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ မာဂရက်တူဒါရဲ့ မြေးမြစ်ဖြစ်သူ စကော့တလန်ဘုရင် ဆဌမမြောက်ဂျိမ်းစ်ဘုရင် ဟာ ၁၆၀၃ ခုနှစ်မှာ အင်္ဂလန်နဲ့ အိုင်ယာလန်ရဲ့ ဘုရင် ဖြစ်လာခဲ့လို့ပါ။

ထို့အပြင် ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ် ကိုယ်တိုင်ကလည်း ဟင်နရီရဲ့ နောက်ဆုံးဆန္ဒစာပါ အစီအစဉ်ကို မလိုက်နာဘဲ သူ့ရဲ့ ဝမ်းကွဲတော်စပ်သူ လေဒီဂျိန်းဂရေး ကို မိမိရဲ့ ထီးနန်းအမွေဆက်ခံသူအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပါတယ်။


==မှတ်စု==
{{Notelist}}

==ကိုးကား==
{{Reflist|2}}

{{Lifetime|၁၉၄၁|၁၅၄၇}}


[[Category:အင်္ဂလိပ် ရေမြေ့သခင်များ]]</text>
      <sha1>sm7pvdf4x9f03al3l82oltyf3go9y9u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1054802</id>
      <parentid>1054786</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T09:07:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>I'm Rinn</username>
        <id>148432</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1054802</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="146101" sha1="mr5vbm44960ieci1fm3bjzz7ll5agy2" xml:space="preserve">{{Infobox royalty|name=အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး|image=After Hans Holbein the Younger - Portrait of Henry VIII - Google Art Project.jpg|caption={{longitem|Portrait by [[Hans Holbein the Younger]]&lt;br/&gt;(Walker Art Gallery, Liverpool).}}|succession=[[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်]]{{!}}[[အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်]]|moretext=([[Style of the English sovereigns|more...]])|reign={{nowrap|၂၁ ဧပြီ ၁၅၀၉ - ၂၈ ဇန်နဝါရီ ၁၅၄၇}}|coronation=၂၄ ဇွန် ၁၅၀၉|predecessor=[[သတ္တမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်]]|successor=[[ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်]]|spouses={{startplainlist}}
* [[ကက်သရင်းအော့ဖ်အာရဂွန်]]
* [[အန်းဘိုလင်း]]
* [[ဂျိန်းဆေးမွား]]
* [[အန်းအော့ဖ်ကလိဗ်]]
* [[ကက်သရင်းဟောင်းဝက်]]
* [[ကက်သရင်းပါးရ်]]
{{endplainlist}}|issue={{startplainlist}}
* [[အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် မေရီ ၁ ဘုရင်မ]]
* [[ဟင်နရီဖစ်ဇွိုင်း]]''(တရားမဝင်သား)''
* [[အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် ပထမအဲလိဇဘက်ဘုရင်မ]]
* [[အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင်]]
{{endplainlist}}|issue-link=#Marriages and issue|issue-pipe=(among others)|house=[[တူဒါအိမ်တော်]]|father=[[အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်]]|mother=[[ယော့ခ်နယ်စားကတော်အဲလိဇဘက်]]|birth_date={{birth date|၁၄၉၁|၆|၂၈|df=yes}}|birth_place=[[Palace of Placentia|ဂရင်းနစ်နန်းတော်]], [[ဂရင်းနစ်]]|death_date={{death date and age|၁၅၄၇|၁|၂၈|၁၄၉၁|၆|၂၈|df=yes}}|death_place=[[ဝှိုက်ဟောလ်နန်းတော်]], လန်ဒန်|burial_date=၁၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၅၄၇|burial_place=[[စိန့်ဂျော့်ခ်ျဘုရားရှိခိုးကျောင်း, ဝင်ဆာရဲတိုက်]]|signature=HenryVIIISig.svg}}

'''အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်''' (၁၄၉၁ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၈ ရက် – ၁၅၄၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၈ ရက်){{efn|During Henry's lifetime, the [[:en:Old Style and New Style dates|Old Style]] Julian calendar was used throughout England.}} သည် ၁၅၀၉ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၂ ရက်မှစ၍ ၁၁၄၇ ခုနှစ် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ အင်္ဂလန်နှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံတို့၏ ဘုရင်ဖြစ်ခဲ့သည်။

ဟင်နရီကို ဂရင်းနစ် တွင် သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီးနှင့် ယော့ခ်မြို့စား အဲလစ်ဇဘက် တို့၏ ဒုတိယမြောက်သားအဖြစ် မွေးဖွားခဲ့သည်။ သူ၏ အစ်ကိုဖြစ်သူအိမ်ရှေ့စံမင်းသား အာသာ မှာ အရိုက်အရာ ဆက်ခံမည့်သူဖြစ်ပြီး စပိန်မင်းသမီး ကက်သရင်း အော့ဖ် အာရာဂွန် နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ အာသာသည် ၁၅၀၂ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး၊ ဟင်နရီသည် ၁၁၀၄ ခုနှစ်တွင် အိမ်ရှေ့စံမင်းသားအဖြစ် ခန့်အပ်ခံရကာ ၁၅၀၉ ခုနှစ် ဖခင်ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့ပြီး ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ကက်သရင်းနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ သူသည် နန်းစံသည့် ကာလအစောပိုင်းတွင် ရုပ်ရည်ချောမောပြီး ပညာတတ်ကာ အရည်အချင်းရှိသော ဘုရင်တစ်ပါးအဖြစ် ဖော်ပြခံခဲ့ရသည်။

ဟင်နရီသည် ကက်သရင်းနှင့် အိမ်ထောင်ရေးတွင် ကျေနပ်မှု မရှိတော့ဘဲ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး သတ္တမမြောက်ကလဲမန့် ထံသို့ အိမ်ထောင်ရေး ဖျက်သိမ်းပေးရန် အယူခံဝင်ခဲ့သည်။ ကလဲမန့်က ငြင်းပယ်ခဲ့သဖြင့် ကန်တာဘာရီ ဥက္ကဋ္ဌ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီး သောမတ်စ် ခရန်မာ  က ၁၅၃၃ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်ချာ့ချ်၏ အမြင်၌ အိမ်ထောင်ရေး ပျက်ပြားသွားပြီဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ ကလဲမင့်သည် ခရန်မာ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ကန့်ကွက်ခဲ့ပြီး ဟင်နရီအား ကက်သလစ်ချာ့ချ်မှ နှင်ထုတ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဟင်နရီသည် အက်ဖ် အော့ဖ် ဆူပရီမေစီ (အမြင့်မြတ်ဆုံးအာဏာပိုင် အက်ဥပဒေ) ကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး သူ့ကိုယ်သူ အင်္ဂလန်ချာ့ချ်၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်အဖြစ် တည်ထောင်ကာ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ အမိန့်နာခံမှုမှ သူ၏ တိုင်းနိုင်ငံများကို ကင်းလွတ်စေခဲ့သည်။ သူသည် ကက်သလစ် ဘုန်းကြီးကျောင်းများကို ဖျက်သိမ်းပြီး ၎င်းတို့၏ စည်းစိမ်ဥစ္စာများကို သိမ်းဆည်းခဲ့ကာ အင်္ဂလိပ် ပြန်လည်ပြုပြင်ရေး  ကို အထောက်အကူ ဖြစ်စေခဲ့သည်။

အင်္ဂလိပ်သမိုင်းတွင် အကြီးမြတ်ဆုံး ဘုရင်တစ်ပါးအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသော်လည်း ဟင်နရီသည် သူ၏ ဘဝအဆုံးပိုင်းတွင် ပိုမို၍ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သူ၊ အတ္တကြီးသူ၊ ရမ္မက်ကြီးသူနှင့် သံသယလွန်ကဲသူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူသည် အိမ်ထောင်ခြောက်ဆက်ပြုခဲ့ခြင်းကြောင့် လူသိများပြီး၊ အထူးသဖြင့် ပုရိသအမွေဆက်ခံသူ ရရှိရန်အတွက် ကက်သရင်း အော့ဖ် အာရာဂွန်နှင့် အိမ်ထောင်ရေးကို ဖျက်သိမ်းရန် ရေရှည်ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုကြောင့် ကျော်ကြားသည်။ သူသည် သူ၏ ဇနီးနှစ်ဦးဖြစ်သော အန်း ဘိုလင်း နှင့် ကက်သရင်း ဟောင်းဝပ် တို့ကို ခေါင်းဖြတ်သတ်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ အသက်ကြီးပိုင်းတွင် ဟင်နရီသည် အလွန်အမင်း ကိုယ်အလေးချိန်တက်လာပြီး မလှုပ်ရှားနိုင်တော့ဘဲ ၁၅၃၆ ခုနှစ် မြင်းပေါ်လှံထိုးပြိုင်ပွဲ မတော်တဆမှုကြောင့် ဖြစ်လာခဲ့သော ပုပ်စပ်ပြည်တည်နာ ခြေထောက်ဒဏ်ရာကို ခံစားခဲ့ရသည်။ သူသည် ဆီးချိုရောဂါ၊ ဖောရောင်ခြင်း နှင့် ကိုယ်တွင်းကလီစာများ ချို့ယွင်းခြင်းတို့ ခံစားခဲ့ရသည်ဟုလည်း ဆိုကြသည်။ သူ့ကို ဝင်းဆာ ရဲတိုက်ရှိ စိန့်ဂျော့ချ် ဝတ်ပြုဆောင်တွင် မြှုပ်နှံခဲ့ပြီး သူ၏ တစ်ဦးတည်းသော အသက်ရှင်ကျန်ရစ်သည့် သားတော် ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် က ထီးနန်းဆက်ခံခဲ့သည်။

== ဘဝအစောပိုင်းကာလ ==
ဟင်နရီကို ၁၄၉၁ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၈ ရက်တွင် ကင့်တ်နယ်  ဂရင်းနစ်ရှိ ပလက်စန်တီးယားနန်းတော် တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး၊သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် နှင့် ယော့ခ်မှ အဲလစ်ဇဘက် တို့၏ တတိယမြောက်ကလေးနှင့် ဒုတိယမြောက်သားတော် ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Crofton2006&quot;&gt;{{Harvnb|Crofton|2006|p=128}}&lt;/ref&gt; ဟင်နရီ၏ မွေးချင်း ၆ ယောက် (သို့မဟုတ် ၇ ယောက်) အနက် သူ၏အစ်ကိုဖြစ်သူ အိမ်ရှေ့စံမင်းသား အာသာ နှင့် ညီမများဖြစ်ကြသော မာဂရက် နှင့် မေရီ တို့ ၃ ဦးသာလျှင် ကလေးဘဝကို ကျော်ဖြတ်ကာ အသက်ရှင်ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Crofton2006a&quot;&gt;{{Harvnb|Crofton|2006|p=129}}&lt;/ref&gt; သူ့ကို နန်းတော်နှင့်နီးသော အော့ဗ်ဆားဗန့် ဖရန်စစ်စကန် ချာ့ချ်တွင် အိပ်ဇက်တာ၏ ဘုန်းတော်ကြီး ရစ်ချတ် ဖော့ခ်စ်  က ရေဖျန်းမင်္ဂလာ ပေးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;scarisbrick3&quot;&gt;{{Harvnb|Scarisbrick|1997|p=3}}&lt;/ref&gt;

၁၄၉၃ ခုနှစ် အသက်နှစ်နှစ်အရွယ်တွင် ဟင်နရီသည် ဒိုဗာရဲတိုက်၏ အုပ်ချုပ်ရေးမှူး နှင့် ဆင့်ခ်ပို့စ်၏ အုပ်ချုပ်ရေးမင်းကြီး အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်။ ထို့နောက် အသက်သုံးနှစ်အရွယ်တွင် အင်္ဂလန်၏ စစ်သေနာပတိ နှင့် အိုင်ယာလန်၏ ဘုရင်ခံ အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရပြီး မကြာမီမှာပင် ဘာ့သ်သူရဲကောင်းအဖြစ် သူကောင်းပြုခံရသည်။ အခမ်းအနားအပြီး နောက်တစ်နေ့တွင် သူ့ကို ယော့ခ်နယ်စားကြီး အဖြစ် တိုးမြှင့်ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး၊ တစ်လခန့်အကြာတွင် စကော့တလန်နယ်စပ်စောင့်မင်းကြီး အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ၁၄၉၅ ခုနှစ် မေလတွင် သူ့ကို ဂါတာသူရဲကောင်းအဖွဲ့တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်ဘုရင်သည် ဝင်ငွေကောင်းသော ထိုထိပ်တန်းရာထူးနေရာများကို အခြားသော မျိုးရိုးကြီးမိသားစုများနှင့် ခွဲဝေမပေးဘဲ မိမိကိုယ်တိုင် စိတ်ကြိုက်ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ရန်အတွက် သူ၏ သားငယ်အား ယခုကဲ့သို့ ရာထူးများ ပေးအပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

ငယ်စဉ်က ဟင်နရီကို နန်းတွင်းထိန်းတော်ကြီး ဖြစ်သူ အဲလစ်ဇဘက်  နှင့် သူမ၏နောက် ဆက်ခံသူ အဲလစ်ဇဘက် ဒန်တန် တို့၏ စောင့်ရှောက်မှုအောက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Hickey |first=Julia A. |year=2025 |title=Preparing Tudor Kings and Princes to Rule: The Men and Women Who Trained the Royals |publisher=[[Pen and Sword Books]] |page=152 |isbn=978-1-39-905255-9}}&lt;/ref&gt; ဟင်နရီသည် ဘုရင်ဖြစ်လာရန် မျှော်လင့်မထားခဲ့သဖြင့် သူ၏ရာထူးခန့်အပ်မှုများမှလွဲ၍ သူ၏ဘဝအစောပိုင်းအကြောင်းကို များစွာမသိရှိရသော်လည်း ထိပ်တန်းကျူတာများထံမှ ပထမတန်းစားပညာရေးကို ရရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ သူသည် လက်တင်ဘာသာနှင့် ပြင်သစ်ဘာသာကို ကျွမ်းကျင်စွာ ပြောဆိုနိုင်ခဲ့ပြီး အီတလီဘာသာစကားအချို့ကိုလည်း သင်ယူခဲ့သည်။{{Sfn|Churchill|1966|p=24}}{{Sfn|Scarisbrick|1997|pp=14–15}}

၁၅၀၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ဟင်နရီသည် သူ၏အစ်ကို အာသာနှင့် အာရာဂွန်ဘုရင် ဖာဒီနန် ဒုတိယမြောက်  ကက်စတီးလ်ဘုရင်မ ပထမအစ္စဘဲလား  တို့၏ အငယ်ဆုံးသမီးတော် ကက်သရင်းတို့၏ ထိမ်းမြားမင်္ဂလာ အခမ်းအနားများတွင် အရေးပါသောအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ယော့ခ်နယ်စားကြီးအနေဖြင့် ဟင်နရီသည် သူ၏ဖခင်၏ ဘုရင်တံဆိပ်တုံးကို သုံးစွဲခဲ့ပြီး ၎င်းကို ကွဲပြားစေရန် ဧရာမင်းတံဆိပ် သုံးချောင်းပါ အမှတ်အသားဖြင့် ခွဲခြားထားသည်။ ၁၅၀၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၉ ရက်တွင် သန့်ရှင်းသော ရောမအင်ပါယာ ဧကရာဇ် ပထမ မက်ဆီမီလီယံ က သူ့ကို ရွှေသိုးမွေးသူရဲကောင်းအဖြစ် ခန့်အပ်ကာ ထပ်မံဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite book |title=The Complete Peerage, Volume III |date=1912 |publisher=St Catherine's Press |editor-last=Gibbs |editor-first=Vicary |page=443}} Under Duke of Cornwall, which was his title when he succeeded his brother as Prince of Wales.&lt;/ref&gt;

၁၅၀၂ ခုနှစ်တွင် အာသာသည် ကက်သရင်းနှင့် လက်ထပ်ပြီး ရက်သတ္တပတ် ၂၀ မျှအကြာ အသက် ၁၅ နှစ်အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;crofton126&quot;&gt;{{Harvnb|Crofton|2006|p=126}}&lt;/ref&gt; အာသာ၏ကွယ်လွန်မှုကြောင့် သူ၏တာဝန်အားလုံးသည် ညီဖြစ်သူအပေါ်သို့ ကျရောက်လာခဲ့သည်။ အသက် ၁၀ နှစ်အရွယ် ဟင်နရီသည် ကွန်ဝေါနယ်စားကြီးအသစ် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ၁၅၀၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် အိမ်‌ရှေ့စံမင်းသားအသစ်နှင့် ချက်စတာနယ်စား ဖြစ်လာခဲ့သည်။{{Sfn|Scarisbrick|1997|pp=4–5}} သတ္တမ‌မြောက်ဟင်နရီဘုရင် သည် အာသာကွယ်လွန်ပြီးနောက်တွင်ပင် သူ၏ ဒုတိယသားကို တာဝန်အနည်းငယ်သာ ပေးခဲ့သည်။ ဟင်နရီငယ်လေးကို တင်းကျပ်စွာ စောင့်ကြည့်ခဲ့ပြီး လူအများရှေ့တွင် ထွက်လေ့မရှိပေ။ ရလဒ်အနေဖြင့် သူသည် ထီးနန်းကို ဆက်ခံသည့်အခါ &quot;ဘုရင်တစ်ပါး၏ တိကျခက်ခဲသော အတတ်ပညာရပ်များတွင် လေ့ကျင့်မှုမရှိဘဲ&quot; နန်းတက်ခဲ့ရသည်။{{Sfn|Scarisbrick|1997|p=6}}

ဟင်နရီ သတ္တမမြောက်သည် မုဆိုးမဖြစ်ကျန်ခဲ့သော ကက်သရင်းနှင့် သူ၏သား ဟင်နရီတို့ကို လက်ထပ်ပေးရန် ကမ်းလှမ်းခြင်းဖြင့် အင်္ဂလန်နှင့် စပိန်တို့အကြား ထိန်းမြားမှုမဟာမိတ်ကို ခိုင်မြဲစေရန် ပြန်လည်ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် နှင့် ဘုရင်မ အစ္စဘဲလား နှစ်ဦးစလုံးသည် အာသာကွယ်လွန်ပြီး မကြာမီမှာပင် ထွက်ပေါ်လာသည့် ဤအကြံဉာဏ်ကို အလွန်စိတ်အားထက်သန်ခဲ့ကြသည်။ ၁၅၀၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၃ ရက်တွင် ၎င်းတို့၏ လက်ထပ်ပွဲအတွက် သဘောတူစာချုပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီး နှစ်ရက်အကြာတွင် စုလျားရစ်ပတ်ခဲ့ကြသည်။ အကယ်၍ လက်ထပ်ပွဲသည် ကက်သရင်းနှင့် သူမ၏အထိန်းတော်တို့ ပြောဆိုသကဲ့သို့ အတူမနေရသေးပါက ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ခွင့်ပြုချက်မှာ &quot;လူထုဂုဏ်သိက္ခာဆိုင်ရာ အတားအဆီး&quot; အတွက်သာ လိုအပ်မည်ဖြစ်သည်။ သို့သော် သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်နှင့် စပိန်သံအမတ်တို့သည် အတူတူနေထိုင်ခဲ့ပြီး ဖြစ်နိုင်ခြေကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားကာ &quot;သွေးသားတော်စပ်မှု&quot;ဆိုင်ရာ ပယ်ဖျက်ခွင့်ကို ရယူရန် စီစဉ်ခဲ့ကြသည်။ ဟင်နရီသည် ငယ်ရွယ်လွန်းသေးသဖြင့် အတူတူနေထိုင်ရန် မဖြစ်နိုင်သေးပေ။ ၁၅၀၄ ခုနှစ်တွင် အစ္စဘဲလား ကွယ်လွန်ခြင်းနှင့် ကက်စတီးလ်၏ ထီးနန်းဆက်ခံမှု ပြဿနာများကြောင့် ကိစ္စရပ်များ ရှုပ်ထွေးသွားခဲ့သည်။ ဖာဒီနန် ဒုတိယမြောက်က ကက်သရင်းကို အင်္ဂလန်တွင် ဆက်ရှိနေစေလိုသော်လည်း ဟင်နရီ သတ္တမမြောက်နှင့် ဖာဒီနန်တို့၏ ဆက်ဆံရေးမှာ ဆိုးရွားသွားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ကက်သရင်းသည် အချိန်အတန်ကြာ မရေမရာဖြစ်နေခဲ့ပြီး မင်းသားဟင်နရီသည် အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ်တွင် ထိုလက်ထပ်ပွဲကို ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ ဖာဒီနန်၏ ဖြေရှင်းချက်မှာ သူ၏သမီးကို သံအမတ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းဖြစ်ပြီး ၎င်းက ကက်သရင်းကို အင်္ဂလန်တွင် အကန့်အသတ်မရှိ ဆက်လက်နေထိုင်ခွင့် ရရှိစေခဲ့သည်။ ဘာသာရေးကိုင်းရှိုင်းသူဖြစ်သည့်အလျောက် ကက်သရင်းသည် ဟင်နရီ၏ ကန့်ကွက်မှုများရှိလင့်ကစား ဟင်နရီနှင့် လက်ထပ်ရခြင်းမှာ ဘုရားသခင်၏ အလိုတော်ဖြစ်သည်ဟု စတင်ယုံကြည်လာခဲ့သည်။

== နန်းစံစကာလ ==
သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် သည် ၁၅၀၉ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး အသက် ၁၇ နှစ်အရွယ် ဟင်နရီသည် ဘုရင်အဖြစ် ဆက်ခံခဲ့သည်။ မေလ ၁၀ ရက်တွင် ဖခင်၏ ရုပ်အလောင်းကို သင်္ဂြိုဟ်ပြီးနောက် မကြာမီမှာပင် ဟင်နရီသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ခွင့်ပြုချက်နှင့် မင်္ဂလာတင်တောင်းပစ္စည်း ပျောက်ဆုံးနေမှုဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်အချို့ မပြေလည်သေးဘဲ ကက်သရင်းနှင့် အမှန်တကယ် လက်ထပ်မည်ဖြစ်ကြောင်း ရုတ်တရက် ကြေညာခဲ့သည်။ ဘုရင်သစ်သည် ကက်သရင်းနှင့် လက်ထပ်ရန်မှာ သူ၏ဖခင်၏ သေခါနီး ဆန္ဒဖြစ်သည်ဟု အခိုင်အမာဆိုခဲ့သည်။ ဤအချက်သည် မှန်သည်ဖြစ်စေ၊ မှားသည်ဖြစ်စေ အဆင်ပြေခဲ့သည်။ ဧကရာဇ် မက်ဆီမီလီယံ ပထမမြောက်သည် သူ၏မြေးမတော် (ကက်သရင်း၏ တူမ) အယ်လီနာ  နှင့် ဟင်နရီတို့ကို လက်ထပ်ပေးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း ယခုအခါတွင် ပယ်ချခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဟင်နရီနှင့် ကက်သရင်းတို့၏ မင်္ဂလာပွဲကို အကျဉ်းချုံးကာ ၁၅၀၉ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၁ ရက်တွင် ဂရင်းနစ်ရှိ ဘုန်းကြီးကျောင်းတွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ကွန်စတန်တိုင်း သီဂရိတ် နှင့် ကင်းအာသာ (King Arthur) တို့၏ မျိုးရိုးဖြစ်သည်ဟု ဆိုကာ မိမိကိုယ်ကို ၎င်းတို့၏ ဆက်ခံသူအဖြစ် ရှုမြင်ခဲ့သည်။

၁၅၀၉ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၃ ရက်တွင် ဟင်နရီသည် ယခုအခါ အသက် ၂၃ နှစ်ရှိပြီဖြစ်သော ကက်သရင်းကို လန်ဒန်ရဲတိုက် မှ နောက်တစ်နေ့တွင် ကျင်းပမည့် ဘိသိက်ခံပွဲအတွက် ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း သို့ ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။ ၎င်းမှာ ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော ပွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး ဘုရင့်ဖြတ်သန်းရာ လမ်းတစ်လျှောက်တွင် ပန်းချီကားချပ်ကော်ဇောကြီးများနှင့် ကောင်းမွန်သော ပိတ်စများကို ခင်းကျင်းထားသည်။ အခမ်းအနားအပြီးတွင် ဝက်စ်မင်စတာခန်းမ၌ ကြီးကျယ်သော တည်ခင်းဧည့်ခံပွဲကြီးကို ကျင်းပခဲ့သည်။ ကက်သရင်းက သူမ၏ဖခင်ထံ စာရေးသားခဲ့သလိုပင် &quot;ကျွန်မတို့ရဲ့ အချိန်တွေကို စဉ်ဆက်မပြတ် ပွဲတော်တွေနဲ့ ဖြတ်သန်းနေပါတယ်&quot; ဟု ဆိုသည်။

သူ၏ ဘိသိက်ခံပွဲအပြီး နှစ်ရက်အကြာတွင် ဟင်နရီသည် သူ၏ဖခင်လက်ထက်က လူကြိုက်အနည်းဆုံး ဝန်ကြီးနှစ်ဦးဖြစ်သည့် ရစ်ချတ် အမ်ပဆန်  နှင့် အက်ဒမန် ဒတ်ဒလေ တို့ကို ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ ၎င်းတို့အား နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် စွဲချက်တင်ကာ ၁၅၁၀ ခုနှစ်တွင် ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံရေးအရ ကွပ်မျက်မှုများသည် ဟင်နရီအတွက် သူ၏လမ်းကို ပိတ်ဆို့ထားသူများကို ဖြေရှင်းရန် အဓိကနည်းဗျူဟာတစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ထိုဝန်ကြီးနှစ်ဦးက အဓမ္မတောင်းခံခဲ့သည်ဆိုသော ငွေအချို့ကို ပြန်လည်ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ဟင်နရီသည် ထီးနန်းကို ပြိုင်ဆိုင်လာနိုင်သည့် ယော့ခ်အနွယ်စု အပေါ် ထားရှိသော သဘောထားမှာ သူ၏ဖခင်ထက် ပိုမိုညှာတာခဲ့သည်။ ဒေါဆက်၏ ဒုတိယမြောက် မားကွစ် သောမတ်စ် ဂရေး အပါအဝင် သူ၏ဖခင်က ဖမ်းဆီးထားသူ အများအပြားကို လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးခဲ့သည်။ အချို့မှာမူ ပြန်လည်သင့်မြတ်ခြင်း မရှိခဲ့ဘဲ ဆပ်ဖော့ခ်၏ တတိယမြောက် နယ်စားကြီး အက်ဒမန် ဒီလာပိုး သည် သူ၏ညီဖြစ်သူ ရစ်ချတ်က ဘုရင်ကို ဆန့်ကျင်ဘက်ပြုခဲ့ခြင်းကြောင့် ၁၅၁၃ ခုနှစ်တွင် နောက်ဆုံး၌ ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

ဟင်နရီနှင့် လက်ထပ်ပြီးမကြာမီ ကက်သရင်းတွင် ကိုယ်ဝန်ရှိလာခဲ့သည်။ သူမသည် ၁၅၁၀ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၃၁ ရက်တွင် အသေမွေးသော သမီးမိန်းကလေးတစ်ဦးကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ကက်သရင်းသည် လေးလခန့်အကြာတွင် ပြန်လည်ကိုယ်ဝန်ရှိလာပြီး[၂၉] ၁၅၁၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် သားတော် ဟင်နရီကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ပထမကလေး ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည့် ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုအပြီးတွင် ဇနီးမောင်နှံနှစ်ဦးသည် သားယောက်ျားလေး ရရှိခဲ့သဖြင့် ဝမ်းမြောက်ခဲ့ကြပြီး ဝက်စ်မင်စတာ ပြိုင်ပွဲဟု လူသိများသော နှစ်ရက်ကြာ မြင်းပေါ်လှံထိုးပြိုင်ပွဲ အပါအဝင် အောင်ပွဲခံပွဲတော်များကို ကျင်းပခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ထိုကလေးငယ်သည် ခုနစ်ပတ်အကြာတွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ ကက်သရင်းသည် ၁၅၁၃ နှင့် ၁၅၁၅ ခုနှစ်တို့တွင် အသေမွေးသော သားတော်နှစ်ဦး ရှိခဲ့သော်လည်း ၁၅၁၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် သမီးတော် မေရီကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ဘုရင်နှင့် မိဖုရားတို့အကြား ဆက်ဆံရေးမှာ တင်းမာနေခဲ့သော်လည်း မေရီကို ဖွားမြင်ပြီးနောက် အနည်းငယ် ပြေလျော့သွားခဲ့သည်။

ဟင်နရီနှင့် ကက်သရင်းတို့၏ အိမ်ထောင်ရေးကို &quot;ထူးထူးခြားခြား ကောင်းမွန်ခဲ့သည်&quot; ဟု ဖော်ပြကြသော်လည်း ဟင်နရီသည် မောင်းမမိသံများ ထားရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ ၁၅၁၀ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် ဘက်ကင်ဟမ်၏ တတိယမြောက် နယ်စားကြီး အက်ဒဝပ် စတက်ဖို့ဒ် ၏ ညီမများဖြစ်ကြသော အဲလစ်ဇဘက်  သို့မဟုတ် ဟန်တင်ဒန်၏ ကောင့်တက်စ် အန်း ဟေစတင်းစ်  ထဲမှ တစ်ဦးနှင့် ဖောက်ပြန်ခဲ့ကြောင်း ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ ၁၅၁၆ ခုနှစ်မှစတင်ကာ သုံးနှစ်ခန့် အထင်ရှားဆုံးဖြစ်ခဲ့သော မောင်းမမှာ အဲလစ်ဇဘက် ဘလောင့်  ဖြစ်သည်။ ဘလောင့်သည် လုံးဝအငြင်းပွားဖွယ်မရှိသော မောင်းမနှစ်ဦးအနက် တစ်ဦးဖြစ်ပြီး အချို့က ၎င်းကို ခွန်အားဗလနှင့် ပြည့်စုံသော ဘုရင်ပျိုတစ်ပါးအတွက် နည်းပါးသည်ဟု ယူဆကြသည်။ဟင်နရီတွင် မောင်းမ မည်မျှရှိခဲ့သည်ကိုမူ အငြင်းပွားဆဲဖြစ်သည် - ဒေးဗစ် လုဒ်စ် က ဟင်နရီသည် &quot;အလွန်အကန့်အသတ်ရှိသော အတိုင်းအတာဖြင့်သာ&quot; မောင်းမများ ထားရှိခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်သော်လည်း အလစ်ဆန် ဝဲလ် ကမူ အခြားသော ဖောက်ပြန်မှုများစွာ ရှိခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်သည်။ကက်သရင်းက ကန့်ကွက်ခဲ့ကြောင်း မသိရပေ။ ၁၅၁၈ ခုနှစ်တွင် သူမသည် အခြားသမီးမိန်းကလေးတစ်ဦးနှင့် ထပ်မံကိုယ်ဝန်ရှိခဲ့သော်လည်း ၎င်းမှာလည်း အသေမွေးခဲ့သည်။

ဘလောင့်သည် ၁၅၁၉ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ဟင်နရီ၏ တရားမဝင် သားတော် ဟင်နရီ ဖစ်ဇ်ရွိုင်း  ကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ထိုသားငယ်ကို ၁၅၂၅ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ရစ်ချမွန်နယ်စားကြီး  အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ရာ အချို့က ၎င်းကို နောက်ဆုံးတွင် တရားဝင်အမွေဆက်ခံသူ ဖြစ်လာစေရန် လမ်းစတစ်ခုဟု ထင်မြင်ခဲ့ကြသည်။ ဖစ်ဇ်ရွိုင်းသည် ၁၅၃၃ ခုနှစ်တွင် မေရီ ဟောင်းဝပ်  နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သော်လည်း သုံးနှစ်အကြာတွင် သားသမီးမထွန်းကားဘဲ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ သူ ၁၅၃၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ကွယ်လွန်ချိန်၌ ပါလီမန်သည် သူ့ကို ဘုရင်ဖြစ်လာခွင့် ပေးနိုင်မည့် ဒုတိယမြောက် ထီးနန်းဆက်ခံမှု အက်ဥပဒေကို စဉ်းစားနေဆဲ ဖြစ်သည်။

== ပြင်သစ်နှင့် ဟက်စ်ဘတ်ချ်မင်းဆက်များ ==
၁၅၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံသည် ကန်ဘရိုင်းမဟာမိတ်အဖွဲ့ အတွင်း သန့်ရှင်းသော ရောမအင်ပါယာနှင့် ပျက်ပြယ်လွယ်သော မဟာမိတ်ဖွဲ့ကာ ဗင်းနစ်နိုင်ငံကို စစ်ပွဲဆင်နွှဲ အနိုင်ရရှိနေခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် သူ၏ဖခင်နှင့် ပြင်သစ်ဘုရင် ၁၂ ဆက်မြောက် လူဝီဘုရင်  တို့အကြား ရှိခဲ့သော ချစ်ကြည်ရေးကို ပြန်လည်ဆန်းသစ်ခဲ့ပြီး ဤကိစ္စသည် သူ၏ တိုင်ပင်ခံကောင်စီကို သဘောထားကွဲလွဲစေခဲ့သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ထိုအင်အားကြီးနှစ်နိုင်ငံ၏ ပေါင်းစည်းအင်အားနှင့် စစ်ဖြစ်ရပါက အလွန်တရာ ခက်ခဲမည်မှာ သေချာသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ထို့နောက်မကြာမီတွင် ဟင်နရီသည် အာရာဂွန်ဘုရင် ဒုတိယမြောက်ဖာဒီနန် နှင့် ပဋိညာဉ်စာချုပ်တစ်ခုကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ ၁၅၁၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဒုတိယမြောက်ဂျူးလီးယက် က ပြင်သစ်ဆန့်ကျင်ရေး သန့်ရှင်းသောမဟာမိတ်အဖွဲ့ ကို ဖွဲ့စည်းပြီးနောက် ဟင်နရီသည် ဖာဒီနန်၏ ဦးဆောင်မှုနောက်သို့လိုက်ကာ အင်္ဂလန်ကို ထိုမဟာမိတ်အဖွဲ့အသစ်ထဲသို့ သွတ်သွင်းခဲ့သည်။ ပြင်သစ်ကို အုပ်စိုးလိုသော ဟင်နရီ၏ အိပ်မက်များကို အကောင်အထည်ဖော်ရန်အတွက် အင်္ဂလန်အတွက် အကွီတန်း နယ်မြေကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန် နွေဦးရာသီတွင် အင်္ဂလိပ်-စပိန် ပူးတွဲတိုက်ခိုက်မှုတစ်ခုကို စတင်စီစဉ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၁၅၁၂ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် တရားဝင်စစ်ကြေညာပြီးနောက် ပြုလုပ်ခဲ့သော ထိုတိုက်ခိုက်မှုကို ဟင်နရီကိုယ်တိုင် ဦးဆောင်ခဲ့ခြင်းမရှိဘဲ ကြီးမားသောအရှုံးဖြင့် ပြီးဆုံးခဲ့သည်။ ဖာဒီနန်သည် ထိုစစ်ပွဲကို မိမိ၏ ကိုယ်ကျိုးစီးပွားအတွက်သာ အသုံးချခဲ့သဖြင့် အင်္ဂလိပ်-စပိန် မဟာမိတ်ဆက်ဆံရေး တင်းမာသွားခဲ့သည်။ သို့သော်ငြားလည်း ပြင်သစ်တို့သည် မကြာမီမှာပင် အီတလီမှ မောင်းထုတ်ခြင်းခံခဲ့ရပြီး ပြင်သစ်အပေါ် ထပ်မံအနိုင်ရရှိရန် နှစ်ဦးစလုံးက လိုလားနေကြသဖြင့် မဟာမိတ်အဖွဲ့မှာ ဆက်လက်တည်မြဲခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဟင်နရီသည် ဧကရာဇ် မက်ဆီမီလီယံ ကို သန့်ရှင်းသောမဟာမိတ်အဖွဲ့ထဲသို့ ဝင်ရောက်လာစေရန် စည်းရုံးနိုင်ခဲ့ခြင်းဖြင့် သံတမန်ရေးရာ အောင်မြင်မှုတစ်ခုကို ရယူနိုင်ခဲ့သည်။ အကယ်၍သာ လူဝီကို အနိုင်တိုက်နိုင်ပါက ဟင်နရီသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဂျူးလိယပ်ထံမှ ကတိပြုထားသော &quot;ပြင်သစ်၏ အခရစ်ယာန်အဖြစ်ဆုံးဘုရင်&quot; ဘွဲ့အပြင် ပါရီမြို့၌ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးကိုယ်တိုင် ဘိသိက်မြှောက်ပေးမည့် အခွင့်အရေးကိုပါ ထူးထူးခြားခြား အာမခံချက် ရရှိထားခဲ့သည်။

=== ကက်သရင်း နှင့် လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ရန် ကြိုးပမ်းခြင်း ===
ကက်သရင်းအော့ဖ်အာရဂွန် နှင့် လက်ထပ်ထားစဉ် ဟင်နရီ သည် သူမ၏ '''အမျိုးသမီးကိုယ်လုပ်တော်''' ဖြစ်သူ မေရီဘိုလင်း နှင့် ချစ်ကြိုက်ဆက်ဆံရေး ရှိခဲ့သည်။ မေရီ ၏ သားသမီးနှစ်ဦးဖြစ်သော '''ဟင်နရီကာရေး''' နှင့် '''ကက်သရင်းကာရေး''' တို့သည် ဟင်နရီ ၏ သားသမီးများဖြစ်နိုင်သည်ဟု ယူဆချက်များ ရှိခဲ့သော်လည်း ထိုအချက်ကို မည်သည့်အခါမျှ အတည်ပြုနိုင်ခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ ဟင်နရီ ဘုရင်သည် ထိုကလေးနှစ်ဦးကို '''ဟင်နရီဖစ်ရွိုဇ်''' ကို အသိအမှတ်ပြုခဲ့သကဲ့သို့ အသိအမှတ်မပြုခဲ့ပေ။[60]

၁၅၂၅ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီ သည် မိမိအလိုရှိသော '''သားယောက်ျား အမွေဆက်ခံသူ''' ကို ကက်သရင်း က မမွေးဖွားပေးနိုင်ခြင်းအပေါ် ပိုမိုစိတ်မရှည်လာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် သူသည် မေရီဘိုလင်း ၏ ညီမဖြစ်သူ '''အန်းဘိုလင်း''' ကို စွဲလမ်းလာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က အန်း သည် ဘုရင်မ၏ အဖွဲ့ထဲတွင် ပါဝင်နေသော ဆွဲဆောင်မှုရှိသည့် အမျိုးသမီးငယ်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ သို့သော် အန်း သည် ဟင်နရီ ၏ သွေးဆောင်မှုများကို ခုခံခဲ့ပြီး၊ သူမ၏အစ်မ မေရီ ကဲ့သို့ ဘုရင်၏ ကိုယ်လုပ်တော် ဖြစ်ရန် ငြင်းဆိုခဲ့သည်။

ဤအခြေအနေအတွင်း ဟင်နရီ သည် မိမိ၏ မင်းဆက်အတွက် အမွေဆက်ခံသူတစ်ဦး ရရှိရန်နှင့် နန်းတွင်းတွင် '''“ဘုရင်၏ ကြီးမားသောကိစ္စ”''' ဟု ခေါ်ဆိုလာသည့် ပြဿနာကို ဖြေရှင်းရန် နည်းလမ်းသုံးခုကို စဉ်းစားခဲ့သည်။ ပထမနည်းမှာ '''ဟင်နရီဖစ်ရွိုဇ်''' ကို တရားဝင်သားအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ ထိုသို့လုပ်ရန် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ပါဝင်မှု လိုအပ်သကဲ့သို့ နောက်ပိုင်းတွင် စိန်ခေါ်မှုများလည်း ပေါ်ပေါက်နိုင်သည်။ ဒုတိယနည်းမှာ သူ၏သမီး '''မေရီ'''  ကို အမြန်ဆုံး လက်ထပ်ပေးပြီး၊ သူမထံမှ မြေးသားတစ်ဦး ရရှိကာ ဟင်နရီ မသေဆုံးမီ တိုက်ရိုက်အမွေဆက်ခံနိုင်ရန် မျှော်လင့်ခြင်း ဖြစ်သည်။ သို့သော် မေရီ သည် ဟင်နရီ မသေဆုံးမီ ကိုယ်ဝန်ဆောင်နိုင်ရန် ဖြစ်နိုင်ခြေ နည်းသည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။ တတိယနည်းမှာ ကက်သရင်း ကို တစ်နည်းနည်းဖြင့် ပယ်ဖျက်ပြီး ကလေးမွေးနိုင်သည့် အသက်အရွယ်ရှိ အခြားအမျိုးသမီးတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ အသက် ၃၄ နှစ်အရွယ် ဟင်နရီ အတွက် အန်း နှင့် လက်ထပ်နိုင်မည့် အလားအလာကို မြင်လာသောကြောင့် တတိယနည်းလမ်းသည် နောက်ဆုံးတွင် အနှစ်သက်ဆုံးဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ မကြာမီတွင် အသက် ၄၀ ရှိလာပြီဖြစ်သော ကက်သရင်း နှင့် မိမိ၏လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ရန်မှာ ဘုရင်၏ အဓိကဆန္ဒ ဖြစ်လာခဲ့သည်။[66][67]

လာမည့်နှစ်များအတွင်း ဟင်နရီ ၏ တိကျသော ရည်ရွယ်ချက်များနှင့် လှုံ့ဆော်မှုများအပေါ် သမိုင်းပညာရှင်များအကြား အမြင်တူညီမှု မရှိကြပေ။ အနည်းဆုံး သူ၏နန်းစံအစပိုင်းတွင် ဟင်နရီ သည် ဘာသာတရားကိုင်းရှိုင်းပြီး ကက်သလစ်ဘာသာရေးအကြောင်းကို ကောင်းစွာသိရှိသူ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၅၂၁ ခုနှစ်တွင် သူရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သော ''Assertio Septem Sacramentorum'' (“စက္ကမင် ခုနစ်ပါးကို ကာကွယ်ခြင်း”) စာအုပ်ကြောင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး လီယို တဆယ် ထံမှ '''Fidei Defensor''' (“ယုံကြည်ခြင်းကို ကာကွယ်သူ”) ဟူသော ဘွဲ့တံဆိပ်ကိုပင် ရရှိခဲ့သည်။[69]

ထိုစာအုပ်သည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ အာဏာအမြင့်ဆုံးဖြစ်မှုကို အခိုင်အမာ ကာကွယ်ထားသော်လည်း အခြေအနေအပေါ် မူတည်သည့် စကားလုံးများဖြင့် ရေးသားထားသည်။[69] ဟင်နရီ သည် ဒုတိယအကြိမ် လက်ထပ်ရန် ပိုမိုစိတ်အားထက်သန်လာချိန်တွင် ဤကိစ္စနှင့်ပတ်သက်၍ သူ၏အမြင်ကို မည်သည့်အချိန်တွင် ပြောင်းလဲခဲ့သည်ကို အတိအကျ မသိရပေ။ သို့သော် ၁၅၂၇ ခုနှစ်တွင် သူသည် ကက်သရင်း ထံမှ သားယောက်ျားအမွေဆက်ခံသူ မရရှိခြင်းမှာ သူတို့၏ လက်ထပ်မှုသည် '''“ဘုရားသခင်၏အမြင်တွင် ကျိန်စာသင့်နေသောကြောင့်”''' ဖြစ်သည်ဟု မိမိကိုယ်တိုင် ယုံကြည်လာခဲ့သည်။[70]

အမှန်အားဖြင့် ကက်သရင်း သည် သူ၏အစ်ကို အာသာ ၏ ဇနီးဖြစ်ခဲ့ပြီး ကက်သရင်း နှင့် လက်ထပ်ခြင်းအားဖြင့် ဟင်နရီသည် '''Leviticus 20:21''' တွင် ဖော်ပြထားသည့် တားမြစ်ချက်ကို ဆန့်ကျင်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ထိုကျမ်းပိုဒ်ကို သောမတ်စ်ကရမ်မာ က လက်ထပ်မှုကို အကျုံးမဝင်ကြောင်း ကြေညာရာတွင် အကြောင်းပြချက်တစ်ခုအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။[71] အခြားတစ်ဖက်တွင် '''မာတင်လူသာ''' ကမူ အစပိုင်းတွင် ဟင်နရီ ၏ လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ခြင်းကို ဆန့်ကျင်ခဲ့သည်။ သူ၏ သွန်သင်ချက်အရ သမ္မာကျမ်းစာသည် '''မယားများစွာယူခြင်း''' ကို ခွင့်ပြုထားသော်လည်း '''ကွာရှင်းခြင်း'''ကို ခွင့်မပြုဟု ဆိုခဲ့ပြီး ဟင်နရီ အနေဖြင့် ဒုတိယဇနီးတစ်ဦး ထပ်ယူနိုင်သည်ဟု အစပိုင်းတွင် ပြောခဲ့သည်။[71]

ထိုအချိန်တွင် ဟင်နရီ သည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၌ ဤလက်ထပ်မှုအတားအဆီးကို ခွင့်ပြုဖယ်ရှားပေးနိုင်သည့် အာဏာမရှိဟု ယုံကြည်လာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် 1527 ခုနှစ်တွင် သူသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးကလီးမန့် ၇ ထံသို့ ကက်သရင်း နှင့် မိမိ၏လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ထိုနည်းလမ်းသည် အနည်းဆုံး ပိုမိုပွင့်လင်းစွာ ဖီဆန်သည့် လမ်းကြောင်းတစ်ခုကို ရှောင်ရှားရန် ရည်ရွယ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။[68]

ကိစ္စကို လူသိရှင်ကြား ပြောဆိုလိုက်ခြင်းကြောင့် ကက်သရင်း ကို သီလရှင်ကျောင်းသို့ ဝင်ရောက်နေထိုင်ရန် သို့မဟုတ် ငြိမ်သက်စွာ နေထိုင်ရန် ဆွဲဆောင်နိုင်မည့် မျှော်လင့်ချက်အားလုံး ပျောက်ဆုံးသွားခဲ့သည်။[72] Henry သည် သူ၏အတွင်းရေးမှူး '''ဝီလျံနိုက်ထ်''' ကို '''ဟိုးလီးဆီး''' ထံသို့ တိုက်ရိုက်တောင်းဆိုရန် စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ထိုသူသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးထံမှ အမိန့်စာရရှိရန် ရည်ရွယ်၍ အဓိပ္ပာယ်နှစ်ခွဖြစ်အောင် ရေးသားထားသည့် မူကြမ်းတစ်စောင်ကို ယူဆောင်သွားခဲ့သည်။ သို့သော် နိုက်ထ် မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးသည် ထိုမျှလွယ်ကူစွာ လှည့်စား၍မရခဲ့ပေ။[73]

အခြားသော သံတမန်ရေးရာ ကြိုးပမ်းမှုများမှာ အင်္ဂလန်တွင် ဘာသာရေးတရားရုံးတစ်ခု ကျင်းပရန် စီစဉ်ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ထိုတရားရုံးတွင် ကလီးမန့် ၇ ၏ ကိုယ်စားလှယ် ပါဝင်မည်ဖြစ်သည်။ ကလီးမန့် သည် ထိုတရားရုံး ဖွဲ့စည်းရန် သဘောတူခဲ့သော်လည်း သူ၏ ကိုယ်စားလှယ် '''လော်ရင်ဇိုကန်ပက်ဂို''' ကို ဟင်နရီ ၏ဘက်မှ ဆုံးဖြတ်ပေးရန် အာဏာပေးရန် မည်သည့်အခါမျှ ရည်ရွယ်ချက်မရှိခဲ့ပေ။[73]

ဤဘက်လိုက်မှုသည် ဧကရာဇ်ပဉ္စမမြောက်ချားလ်စ် ထံမှ ဖိအားပေးမှုကြောင့် ဖြစ်နိုင်သော်လည်း ထိုဖိအားက ကန်ပက်ဂို သို့မဟုတ် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးအပေါ် မည်မျှအထိ သက်ရောက်ခဲ့သည်ကို အတိအကျ မသိရပေ။ သက်သေများကို ကြားနာပြီး နှစ်လမပြည့်မီတွင် ကလီးမန့် သည် အမှုကို ၁၅၂၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ရောမ သို့ ပြန်လည်ခေါ်ယူခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ထိုအမှုသည် အင်္ဂလန်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာတော့မည် မဟုတ်ကြောင်း ထင်ရှားလာခဲ့သည်။[73]

လက်ထပ်မှု ပယ်ဖျက်နိုင်မည့် အခွင့်အရေး ဆုံးရှုံးသွားသောအခါ ဘုန်းတော်ကြီးဝေါ်ဆေးလ် သည် အပြစ်တင်ခံရသည်။ ၁၅၂၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် သူ့ကို ''ဗာတီကန်ရဟန်းမင်းကြီး၏ အာဏာကို အသုံးပြုမှုပြစ်မှု'' ဖြင့် စွဲချက်တင်ခဲ့ပြီး၊ သူ၏ အာဏာနှင့်ဂုဏ်ကျက်သရေ ကျဆင်းမှုမှာ '''“ရုတ်တရက်ဖြစ်ပြီး လုံးဝကျဆင်းသွားခြင်း”''' ဖြစ်ခဲ့သည်။[73] ဟင်နရီ နှင့် ခဏတာ ပြန်လည်သင့်မြတ်ခဲ့ပြီး ၁၅၃၀ ခုနှစ် ပထမနှစ်ဝက်တွင် တရားဝင် ခွင့်လွှတ်ခြင်းပင် ရရှိခဲ့သော်လည်း ၁၅၃၀ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ထပ်မံ၍ နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် စွဲချက်တင်ခံရသည်။ သို့သော် အမှုမစစ်ဆေးမီ သေဆုံးသွားခဲ့သည်။[73][75]

ဟင်နရီ ကိုယ်တိုင် အစိုးရအုပ်ချုပ်ရေးကို ခဏတာ တာဝန်ယူပြီးနောက်[76] '''သောမတ်စ်မိုး''' သည် နိုင်ငံ‌တော်အဓိပတိ နှင့် အဓိကဝန်ကြီးတာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ သူသည် ထက်မြက်ပြီး အရည်အချင်းရှိသူဖြစ်သော်လည်း ဘာသာရေးကိုင်းရှိုင်းသည့် ကက်သလစ်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး လက်ထပ်မှု ပယ်ဖျက်ရေးကို ဆန့်ကျင်သူလည်း ဖြစ်သည်။[77] သို့သော် အစပိုင်းတွင် ဘုရင်၏ မူဝါဒအသစ်ကို ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ပါလီမန်လွှတ်တော် တွင်ဝေါ်ဆေးလ်ကို ပြစ်တင်ဝေဖန်ခဲ့သည်။[78]

တစ်နှစ်အကြာတွင် ကက်သရင်း ကို နန်းတွင်းမှ ဖယ်ရှားခဲ့ပြီး သူမ၏ အခန်းများကို အန်းဘိုလင်း အား ပေးအပ်ခဲ့သည်။ အန်းသည် ထိုခေတ်အတွက် ပညာရေးအလွန်ကောင်းမွန်ပြီး ဉာဏ်ရည်ထက်မြက်သည့် အမျိုးသမီးတစ်ဦးဖြစ်ကာ ပရိုတက်စတင့်ဘာသာပြုပြင်ပြောင်းလဲသူ များ၏ အယူအဆများကို စိတ်အားထက်သန်စွာ စိတ်ဝင်စားခဲ့သည်။ သို့သော် သူမကိုယ်တိုင် အမှန်တကယ် ပရိုတက်စတင့် ဘာသာဝင်အဖြစ် ခိုင်မာစွာ ရပ်တည်ခဲ့ခြင်း ရှိ၊ မရှိမှာ သမိုင်းပညာရှင်များအကြား ယနေ့တိုင် အငြင်းပွားစရာ ဖြစ်နေဆဲဖြစ်သည်။[65]

ကန်တာဘာရီ ဂိုဏ်းချုပ် '''ဝီလျံဝါးဟမ်း''' သေဆုံးသောအခါ အန်း ၏ သြဇာကြောင့် ဟင်နရီ သည် လက်ထပ်မှု ပယ်ဖျက်ရေးကို ယုံကြည်စိတ်ချစွာ ထောက်ခံသူ '''သောမတ်စ်ကရန်မာ''' ကို လစ်လပ်သွားသော ရာထူးတွင် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဘုရင်၏ ဘုရားကျောင်းနှင့်ပတ်သက်သော နောက်ထပ်အစီအစဉ်များကို မသိရှိသေးသော ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးကလည်း ထိုခန့်အပ်မှုကို အတည်ပြုခဲ့သည်။[79]

=== အန်းဘိုလင်း နှင့် လက်ထပ်ခြင်း ===
၁၅၃၂ ခုနှစ် ဆောင်းရာသီတွင် ဟင်နရီ သည် '''ကာလစ်''' တွင် '''ပထမဖရန့်ဇစ်''' နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့ပြီး မိမိ၏ လက်ထပ်မှုအသစ်အတွက် ဖရန့်ဇစ် ၏ ထောက်ခံမှုကို ရယူခဲ့သည်။ ကာလစ် မှ ပြန်လာပြီး ဒိုဗာ သို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် အသက် ၄၁ နှစ်ရှိ ဟင်နရီ နှင့် အန်းတို့သည် လျှို့ဝှက်စွာ လက်ထပ်ပွဲတစ်ခု ကျင်းပခဲ့ကြသည်။[81]

မကြာမီ အန်း ကိုယ်ဝန်ရှိလာပြီး ၁၅၃၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၅ ရက်နေ့တွင် လန်ဒန် ၌ ဒုတိယအကြိမ် လက်ထပ်ပွဲ ကျင်းပခဲ့ကြသည်။ ၁၅၃၃ ခုနှစ် မေလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ကရန်မာ သည် ဒန်စတာဘယ် ဘုန်းကြီးကျောင်း တွင် ကျင်းပသော အထူးတရားရုံး၌ တရားသူကြီးအဖြစ် ထိုင်ပြီး ဟင်နရီ နှင့် ကက်သရင်းအော့ဖ်အာရဂွန် တို့၏ လက်ထပ်မှု တရားဝင်မှုကို ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ထိုနေ့တွင် ဟင်နရီ နှင့် ကက်သရင်း တို့၏ လက်ထပ်မှုကို ပျက်ပြယ်ပြီး တရားမဝင်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ ငါးရက်အကြာ မေလ 28 ရက်နေ့တွင် ကရန်မာ သည် ဟင်နရီ နှင့် အန်း တို့၏ လက်ထပ်မှုကို တရားဝင်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။[82]

ကက်သရင်း ၏ ဘုရင်မဘွဲ့ကို တရားဝင် ဖယ်ရှားပြီး အာသာ ၏ မုဆိုးမအဖြစ် မုဆိုးမမင်းသမီး  ဟူသော ဘွဲ့ကိုသာ ပေးခဲ့သည်။ သူမ၏နေရာတွင် အန်း သည် ၁၅၃၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ဘုရင်မအဖြစ် သရဖူဆောင်းခဲ့သည်။[83] ထိုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် ဘုရင်မ အန်း သည် အချိန်မတိုင်မီ သမီးတစ်ဦး မွေးဖွားခဲ့သည်။ ထိုကလေးကို ဟင်နရီ ၏ မိခင် '''ယော့ခ်မြို့စားကတော်အဲလိဇဘက်''' ကို ဂုဏ်ပြု၍ '''အဲလိဇဘက်''' ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။[84]

လက်ထပ်ပြီးနောက် ကိစ္စများကို စနစ်တကျ တည်ငြိမ်အောင်လုပ်ဆောင်သည့် ကာလတစ်ခု ရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် '''ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများစွာလုပ်နေသည့် ပါလီမန်''' က ဥပဒေများစွာကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး ကျန်ရှိနေသေးသော ပြဿနာများအတွက် ဖြေရှင်းချက်များ ရှာဖွေခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုအသစ်များကို စိန်ခေါ်မှုများမှ ကာကွယ်ရန်၊ ပြည်သူများအနေဖြင့် ထိုပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ၏ တရားဝင်မှုကို ယုံကြည်လာစေရန်နှင့် ဆန့်ကျင်သူများကို ဖော်ထုတ်အရေးယူရန်လည်း ရည်ရွယ်ခဲ့သည်။[85]

'''ကန်နွန်ဥပဒေ''' ကို ကရန်မာ နှင့် အခြားသူများက အကျယ်တဝင့် ကိုင်တွယ်ခဲ့သော်လည်း ဤဥပဒေများကို '''သောမတ်စ်ခရွန်ဝဲလ်၊ သောမတ်စ်အက်ဒလေ၊ သောမတ်စ်ဟောင်းဝပ် နော့ဖ်ဖို့ဒ်တတိယအဆင့်မြို့စား''' နှင့် ဟင်နရီ ကိုယ်တိုင်ကပင် အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့ကြသည်။[86] ဤလုပ်ငန်းစဉ် ပြီးဆုံးသောအခါ ၁၅၃၂  ခုနှစ် မေလတွင် သောမတ်စ်မိုး သည် နိုင်ငံတော်အဓိပတိ ရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့ပြီး ခရွမ်ဝဲလ် သည်ဟင်နရီ ၏ အဓိကဝန်ကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။[87]

'''၁၅၅၃ ခုနှစ် နန်းမွေဆက်ခံခြင်းဥပဒေ''' အရ ကက်သရင်း ၏ သမီး မေရီ ကို တရားမဝင်သားသမီးအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး၊ ဟင်နရီနှင့် အန်း တို့၏ လက်ထပ်မှုကို တရားဝင်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ အန်း ၏ သားသမီးများကိုလည်း နန်းဆက်ခံမည့် အစီအစဉ်တွင် နောက်တစ်ဆင့်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။[88]

၁၅၃၄ ခုနှစ် '''အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်ဆိုင်ခွင့် အက်ဥပဒေများ''' အရ ပါလီမန် သည် ဘုရင်ကို '''အင်္ဂလန်နိုင်ငံရှိ ဘုရားကျောင်း၏ အကြီးအကဲ''' အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၁၅၃၂ ခုနှစ် အယူခံမှုများ ကန့်သတ်တားမြစ်သည့် ဥပဒေ နှင့်အတူ ရောမသို့ အယူခံဝင်ခွင့်ကိုလည်း ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။[89] ထိုအချိန်မှသာ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးကလီးမန့် ၇ သည် ဘုရင်နှင့် ကရန်မာ ကို '''အရပ်ဘက်ဘာသာရေးအဖွဲ့မှ ဖယ်ရှားခြင်း''' ပြုလုပ်ရန် အရေးယူခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုအမိန့်သည် နောက်ပိုင်းအချိန်အထိ တရားဝင် မဖြစ်ခဲ့ပေ။

ဘုရင်နှင့် ဘုရင်မတို့သည် သူတို့၏ အိမ်ထောင်ရေးဘဝကို မနှစ်သက်ကြပေ။ အေးချမ်းပြီး ချစ်ခင်ကြသည့် အချိန်များလည်း ရှိခဲ့သော်လည်း အန်း သည် မိမိထံမှ မျှော်လင့်ထားသည့် နာခံပြီး ခေါင်းငုံ့နေသော ဇနီးအဖြစ် နေထိုင်ရန် ငြင်းဆိုခဲ့သည်။ သူမ၏ တက်ကြွမှုနှင့် ကိုယ်ပိုင်အမြင်ကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ထုတ်ဖော်တတ်သည့် ဉာဏ်ရည်က သူမကို လျှို့ဝှက်ချစ်သူအဖြစ် ဆွဲဆောင်မှုရှိစေခဲ့သော်လည်း ဘုရင်မအဖြစ် အများအားဖြင့် အခမ်းအနားများကိုသာ ဆောင်ရွက်ရသည့် အခန်းကဏ္ဍအတွက်မူ သူမကို လွတ်လပ်လွန်းသူ ဖြစ်စေခဲ့ပြီး ရန်သူများစွာကိုလည်း ရရှိစေခဲ့သည်။

ဟင်နရီ ကလည်း အန်း ၏ အမြဲတမ်း စိတ်တိုဒေါသထွက်တတ်မှုနှင့် ပြင်းထန်သော စိတ်နေစိတ်ထားကို မကြိုက်တော့ပေ။ 1534 ခုနှစ်တွင် အန်း ကိုယ်ဝန်မရှိဘဲ ဖြစ်သွားခြင်း သို့မဟုတ် ကိုယ်ဝန်ပျက်ကျခြင်း ဖြစ်ပြီးနောက် ဟင်နရီ သည် သူမက သားယောက်ျားတစ်ဦး မမွေးပေးနိုင်ခြင်းကို သစ္စာဖောက်မှုတစ်ခုအဖြစ် မြင်လာခဲ့သည်။ ၁၅၃၄ ခုနှစ် ခရစ်စမတ် ကာလကတည်းက ဟင်နရီ သည် အန်း ထံမှ ခွဲထွက်ပြီး ကက်သရင်း ထံသို့ ပြန်သွားရန် မလိုအပ်ဘဲ မည်သို့ လုပ်ဆောင်နိုင်မည်ကို ကရန်မာ နှင့် ခရွမ်ဝဲလ် တို့နှင့် ဆွေးနွေးနေခဲ့သည်။[96]

၁၅၃၅ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီ သည် မတ်ဂျ်ရှဲလ်တန် နှင့် ချစ်ကြိုက်ဆက်ဆံရေးရှိခဲ့သည်ဟု အစဉ်အလာအားဖြင့် ယူဆကြသော်လည်း သမိုင်းပညာရှင် အန်တိုနီယာဖရေဆာ က ဟင်နရီ သည် အမှန်တကယ်တွင် မတ်ဂျ် ၏ ညီမဖြစ်သူ '''မေရီရှဲလ်တန်''' နှင့် ဆက်ဆံရေးရှိခဲ့သည်ဟု ဆိုထားသည်။[34]

ဟင်နရီ ၏ ဘာသာရေးမူဝါဒများကို ဆန့်ကျင်မှုများကို အစပိုင်းတွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံအတွင်း လျင်မြန်စွာ ဖိနှိပ်ခဲ့သည်။ '''ကာသူဆီယမ်အာဇာနည်သူရဲကောင်း''' များထဲမှ ဘုန်းတော်ကြီးအချို့ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီး အခြားသူများစွာကိုလည်း လူအများရှေ့တွင် အပြစ်ပေးအရှက်ခွဲခဲ့သည်။[97]

အထင်ရှားဆုံး ဆန့်ကျင်သူများထဲတွင် ဂျွန်ဖစ်ရှာ, ရိုချက်စတာဘုန်းတော်ကြီးနှင့် '''သောမတ်စ်မိုး''' တို့ ပါဝင်ခဲ့သည်။ သူတို့နှစ်ဦးစလုံးသည် ဘုရင်အား အမြင့်မြတ်ဆုံးအာဏာပိုင်ဖြစ်ကြောင်း သစ္စာဆိုချက် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုရန် ငြင်းဆိုခဲ့ကြသည်။[97] အဲဒီအချိန်တွင် ဟင်နရီ နှင့် ကရွမ်ဝဲလ် တို့သည် သူတို့နှစ်ဦးကို သတ်ရန် မရည်ရွယ်သေးဘဲ မိမိတို့၏အမြင်ကို ပြောင်းလဲကာ အသက်ရှင်လွတ်မြောက်ရန် မျှော်လင့်ခဲ့ကြသည်။

ဖစ်ရှာ သည် ဟင်နရီ ကို ဘုရားကျောင်း၏ အမြင့်ဆုံးအကြီးအကဲအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုရန် ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ငြင်းဆိုခဲ့သည်။ မိုး ကမူ '''၁၅၃၄ ခုနှစ်၊ နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်ဖျက်မှု အက်ဥပဒေ''' ကို ပွင့်လင်းစွာ ချိုးဖောက်ခြင်းမရှိစေရန် သတိထားခဲ့သည်။ ထိုဥပဒေသည် နောက်ပိုင်းဥပဒေများနှင့် မတူဘဲ တိတ်ဆိတ်နေခြင်းကိုသာ အပြစ်မဖြစ်စေခဲ့ပေ။ သို့သော် နောက်ပိုင်းတွင် သူတို့နှစ်ဦးစလုံးကို နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် ပြစ်မှုထင်ရှားစေခဲ့သည်။ မိုး ကို '''ရစ်ချ်ချတ်ရစ်ချ်''' နှင့် ပြောဆိုခဲ့သော စကားဝိုင်းတစ်ခုတည်းကို သက်သေအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ပြီး၊ ဖစ်ရှာ နှင့် မိုး နှစ်ဦးစလုံးကို ၁၅၃၅ ခုနှစ် နွေရာသီတွင် ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။[97]

ထိုဖိနှိပ်မှုများနှင့် ၁၅၃၅ ခုနှစ် ဘာသာရေးကျောင်းများ ဖျက်သိမ်းရေး အက်ဥပဒေ တို့ကြောင့် ဟင်နရီ ၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို ပိုမိုကျယ်ပြန့်စွာ ဆန့်ကျင်မှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ထိုအထဲတွင် ၁၅၃၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ၌ အင်္ဂလန်မြောက်ပိုင်းတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော '''ကက်သလစ်သူပုန်ထမှု''' ဟုခေါ်သည့် အကြီးစားအုံကြွမှုလည်း ပါဝင်သည်။[98]

သူပုန်ပေါင်း ၂၀,၀၀၀ မှ ၄၀,၀၀၀ ခန့်ကို '''ရောဘတ်အက်စ်ကီး''' နှင့် မြောက်ပိုင်းအထက်တန်းလွှာအဖွဲ့ဝင်အချို့က ဦးဆောင်ခဲ့ကြသည်။[99] ဟင်နရီ သည် သူပုန်များကို လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးမည်ဟု ကတိပြုပြီး သူတို့တင်ပြခဲ့သော ပြဿနာများအတွက် ကျေးဇူးတင်ကြောင်း ပြောခဲ့သည်။ အက်စ်ကီး က သူပုန်များအနေဖြင့် အောင်မြင်ခဲ့ပြီဖြစ်သောကြောင့် လူစုခွဲပြီး အိမ်ပြန်နိုင်ကြောင်း ပြောခဲ့သည်။[100]

သို့သော် ဟင်နရီ သည် သူပုန်များကို နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်များအဖြစ် မြင်ခဲ့ပြီး မိမိပေးခဲ့သည့် ကတိကို လိုက်နာရန် မလိုဟု ယူဆခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဟင်နရီ ၏ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ကမ်းလှမ်းမှုအပြီးတွင် နောက်ထပ် အကြမ်းဖက်မှုများ ဖြစ်ပွားလာသောအခါ သူသည် မိမိ၏ ကတိကို အလျင်အမြန် ပြန်လည်ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။[101] အက်စ်ကီး အပါအဝင် ခေါင်းဆောင်များကို ဖမ်းဆီးပြီး နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။ စုစုပေါင်း သူပုန် ၂၀၀ ခန့်ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီး ထိုအုံကြွမှုများ အဆုံးသတ်သွားခဲ့သည်။[102]

=== အန်းဘိုလင်း ကို ကွပ်မျက်ခြင်း ===
၁၅၃၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၈ ရက်နေ့တွင် ကက်သရင်းအော့ဖ်အာရဂွန် သေဆုံးသွားကြောင်း သတင်းသည် ဘုရင်နှင့် ဘုရင်မထံ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ နောက်တစ်နေ့တွင် ဟင်နရီ သည် အဝတ်အစားအားလုံးကို အဝါရောင်ဝတ်ဆင်ပြီး သူ၏ဦးထုပ်တွင် အဖြူရောင်အမွေးတစ်ချောင်း ထည့်ဆင်ထားခဲ့သည်။[103]

ဘုရင်မအန်း သည် ထိုအချိန်တွင် ကိုယ်ဝန်ရှိနေပြီး သားယောက်ျား မမွေးနိုင်ပါက အကျိုးဆက်များ ရှိလာနိုင်ကြောင်း သူမ သိရှိခဲ့သည်။ ထိုလအတွင်း ဟင်နရီ သည် မြင်းစီးပြိုင်ပွဲတစ်ခုတွင် မြင်းပေါ်မှ ပြုတ်ကျပြီး ပြင်းထန်စွာ ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ အချိန်အတော်ကြာ သူ၏အသက်အန္တရာယ်ရှိနေသည်ဟု ထင်မြင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုမတော်တဆမှုသတင်းကို ဘုရင်မအန်း သိရှိသောအခါ ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်သွားပြီး ကိုယ်ဝန် ၁၅ ပတ်ခန့်ရှိသော သားယောက်ျားကလေးကို ကိုယ်ဝန်ပျက်ကျခဲ့သည်။ ထိုနေ့မှာပင် ကက်သရင်း ၏ ဈာပနကို ကျင်းပနေသည့် ၁၅၃၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၉ ရက်နေ့ ဖြစ်သည်။[104]

သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ အများစုက ဤကိုယ်ရေးကိုယ်တာ ဆုံးရှုံးမှုသည် ထိုတော်ဝင်အိမ်ထောင်ရေး အဆုံးသတ်ရန် အစပြုသည့် အဖြစ်အပျက် ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။[105]

ဘိုလင်း မိသားစုသည် တော်ဝင်နန်းတွင်းကောင်စီ တွင် အရေးပါသော ရာထူးများကို ဆက်လက်ရရှိထားသော်လည်း အန်း တွင် ရန်သူများစွာ ရှိခဲ့သည်။ ထိုအထဲတွင် '''ချားလ်စ်ဘရန်ဒန်၊ ဆက်ဖို့ဒ်ပထမအဆင့်မြို့စား''' လည်း ပါဝင်သည်။ သူမ၏ ဦးလေးဖြစ်သူ '''နော်ဖို့ဒ်မြို့စား''' ပင်လျှင် သူမ၏ အာဏာအသုံးချသည့်ပုံစံကို စိတ်ပျက်လာခဲ့သည်။[106]

ဘိုလင်း မိသားစုသည် ပြင်သစ်ကို ဧကရာဇ်ချားလ်စ် ၅ ထက် မဟာမိတ်အဖြစ် ပိုမိုနှစ်သက်ခဲ့သော်လည်း ဟင်နရီ ၏ မျက်နှာသာပေးမှုမှာ ချားလ်စ် ဘက်သို့ ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ ထိုအပြောင်းအလဲမှာ ကရွမ်ဝဲလ် ၏ သြဇာကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်ပြီး ဘိုလင်း မိသားစု၏ သြဇာကို ထိခိုက်စေခဲ့သည်။[106]

အန်း ကို ဆန့်ကျင်သူများထဲတွင် တော်ဝင်မင်းသမီးမေရီ နှင့် ပြန်လည်သင့်မြတ်ရန် ထောက်ခံသူများလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထိုအုပ်စုထဲတွင် ကက်သရင်း ၏ ယခင်ထောက်ခံသူများလည်း ပါဝင်ပြီး မေရီ သည် ထိုအချိန်တွင် အရွယ်ရောက်လာပြီ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဒုတိယအကြိမ် လက်ထပ်မှု ပယ်ဖျက်ရေးသည် ယခုအခါ အမှန်တကယ် ဖြစ်နိုင်သည့် အခြေအနေ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သို့သော် အန်း ကို သတ်ဖြတ်နိုင်ရန် နည်းလမ်းရှာဖွေခဲ့ခြင်းမှာ ကရွမ်ဝဲလ် ၏ ဘိုလင်း မိသားစုဆန့်ကျင်ရေး သြဇာကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု အများအားဖြင့် ယူဆကြသော်လည်း ယင်းအချက်ကို သမိုင်းပညာရှင်များက ဆွေးနွေးနေဆဲ ဖြစ်သည်။[107][108]အန်း  ၏ နောက်ဆုံး ကိုယ်ဝန်ပျက်ကျမှုမှ ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာပြီး မကြာမီတွင် သူမ၏ ကျဆုံးမှု စတင်ခဲ့သည်။ ထိုကျဆုံးမှုသည် ပူးပေါင်းကြံစည်မှု၊ အိမ်ထောင်ဖောက်ပြန်မှု သို့မဟုတ် စုန်းအတတ်နှင့်ပတ်သက်သော စွပ်စွဲချက်များထဲမှ မည်သည့်အချက်ကြောင့် အဓိကဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်ဆိုသည်မှာ သမိုင်းပညာရှင်များအကြား ယနေ့တိုင် အငြင်းပွားနေဆဲ ဖြစ်သည်။[65]

သူမ၏ အာဏာနှင့်မျက်နှာသာ ကျဆင်းလာသည့် အစောပိုင်းလက္ခဏာများထဲတွင် ဘုရင်၏ မယ်တော်အသစ်ဖြစ်လာသော အသက် ၂၈ နှစ်အရွယ် ဂျိန်းဆေးမွား ကို အခန်းအသစ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ပေးခြင်းနှင့် အန်း ၏ အစ်ကို ဂျော့ဂျ်ဘိုလင်းအား ဂါတာသူရဲကောင်းဘွဲ့တံဆိပ် ချီးမြှင့်ရန် ငြင်းဆိုပြီး ထိုအစား '''နီးကိုးလတ်စ်ကာရိုး''' ကို ချီးမြှင့်ခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။[109][110]

၁၅၃၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၃၀ ရက်မှ မေလ ၂ ရက်အတွင်း ‌ဂျော့ဂျ်ဘိုလင်း အပါအဝင် အမျိုးသားငါးဦးကို နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက် အိမ်ထောင်ဖောက်ပြန်မှုဖြင့် ဖမ်းဆီးခဲ့ပြီး ဘုရင်မနှင့် လိင်ဆက်ဆံခဲ့ကြသည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့သည်။ အန်း ကိုလည်း နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက် အိမ်ထောင်ဖောက်ပြန်မှုနှင့် အစ်ကိုဖြစ်သူနှင့် လိင်ဆက်ဆံမှု (သွေးသားအရင်းအချာဖြင့်လိင်ဆက်ဆံမှုရှိသည်ဟုထင်မြင်ချက်) ဖြင့် စွပ်စွဲကာ ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။

သူတို့အပေါ်ရှိ သက်သေများမှာ ခိုင်မာမှုမရှိသော်လည်း စွပ်စွဲခံရသူများကို အပြစ်ရှိကြောင်း ဆုံးဖြတ်ကာ သေဒဏ်ချမှတ်ခဲ့သည်။ ၁၅၃၆ ခုနှစ် မေလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ဟင်နရီ နှင့် အန်း တို့၏ လက်ထပ်မှုကို လက်ထောက်ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီးကရန်မာက '''လန်းဘတ်ထ်နန်းတော်''' တွင် ပယ်ဖျက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး စွပ်စွဲခံထားရသော အမျိုးသားများကို ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။[111][112]

ကရန်မာ သည် လက်ထပ်မှု ပယ်ဖျက်ရန် တရားဝင်အကြောင်းပြချက် ရှာဖွေရာတွင် အခက်အခဲရှိခဲ့ပုံရပြီး ဟင်နရီ နှင့် အန်း ၏ အစ်မ မေရီ တို့အကြား ယခင်က ဆက်ဆံရေးရှိခဲ့ခြင်းကို အခြေခံခဲ့နိုင်သည်။ ကန်နွန်ဥပဒေ အရ ထိုသို့သော ဆက်နွှယ်မှုသည် ဟင်နရီ နှင့် အန်း တို့၏ လက်ထပ်မှုကိုလည်း တားမြစ်ထားသည့် ဆွေမျိုးဆက်နွှယ်မှုအဆင့်အတွင်း ကျရောက်စေပြီး ထိုလက်ထပ်မှုကို အကျုံးမဝင်စေခဲ့သည်။[113]

၁၅၃၆ ခုနှစ် မေလ ၁၉ ရက်နေ့ နံနက် ၈ နာရီတွင် အန်း ကို '''ဂရင်းတာဝါ''' တွင် ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။[114]

=== ဂျိန်းဆေးမွား နှင့် လက်ထပ်ခြင်း၊ ပြည်တွင်းနှင့် နိုင်ငံခြားရေးရာများ ===
အန်း သတ်ဖြတ်ခံရပြီး နောက်တစ်နေ့တွင် အသက် ၄၅ နှစ်ရှိ ဟင်နရီ သည် ယခင်ဘုရင်မ၏ အမျိုးသမီးအဖော်များထဲမှ တစ်ဦးဖြစ်သူ '''ဂျိန်းဆေးမွား''' နှင့် စေ့စပ်ခဲ့သည်။[115] ဆယ်ရက်အကြာတွင် သူတို့နှစ်ဦးသည် လန်ဒန် ရှိ '''ဝှိုက်ဟောနန်းတော်''' တွင် အန်း ၏ အခန်းထဲ၌ '''ဝင်ချက်စတာ ဘုန်းတော်ကြီး စတီဖင်ဂါဒီနာ''' က ဦးဆောင်ပေးသော လက်ထပ်ပွဲဖြင့် လက်ထပ်ခဲ့ကြသည်။[116]

၁၅၃၆ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီ သည် ၁၅၃၅ ခုနှစ်ဝေလနယ်၏ဥပဒေများ ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး ဝေလ ကို တရားဝင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံနှင့် ပေါင်းစည်းကာ အင်္ဂလန်နှင့် ဝေလ ကို နိုင်ငံတစ်ခုတည်းအဖြစ် ပေါင်းစည်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဒုတိယအကြိမ်ထီးမွေနန်းလျာဆက်ခံခြင်းဥပဒေ(ထီးမွေနန်းလျာဆက်ခံခြင်းဥပဒေ ၁၅၃၆) ကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး ဂျိန်း မှ ဟင်နရီ ရရှိမည့် သားသမီးများကို နန်းဆက်ခံရေးအတွက် နောက်တစ်ဆင့်တွင် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ မေီ နှင့် အဲလိဇဘက် တို့ကိုလည်း တရားမဝင်သားသမီးများအဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နန်းဆက်ခံခွင့်မှ ဖယ်ရှားခဲ့သည်။ ဟင်နရီ တွင် နောက်ထပ်သားသမီးမရှိပါက မိမိ၏သေတမ်းစာ ထဲတွင် နန်းဆက်ခံမည့် အစီအစဉ်ကို ထပ်မံသတ်မှတ်ရန် ဘုရင်အား အာဏာပေးခဲ့သည်။[117]

၁၅၃၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၂ရက်နေ့တွင် ဂျိန်း သည် သားယောက်ျားတစ်ဦး မွေးဖွားခဲ့ပြီး နောင်တွင် ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ဖြစ်လာမည့် မင်းသားအက်ဒွပ် ဖြစ်သည်။[118] မွေးဖွားမှုမှာ ခက်ခဲခဲ့ပြီး ဘုရင်မဂျိန်း သည် ၁၅၃၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ရောဂါပိုးဝင်ခြင်းကြောင့် သေဆုံးခဲ့ကာ ဝင်ဆာရဲတိုက် တွင် မြှုပ်နှံခဲ့သည်။[119]

အက်ဒွပ် မွေးဖွားသည့်အခါ ရှိခဲ့သော ဝမ်းမြောက်ပျော်ရွှင်မှုသည် ဝမ်းနည်းခြင်းအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားခဲ့သော်လည်း အချိန်ကြာလာမှသာ ဟင်နရီ သည် သူ၏ဇနီးကို တမ်းတလာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ဟင်နရီ သည် ထိုအဖြစ်အပျက်၏ ထိတ်လန့်မှုမှ လျင်မြန်စွာ ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာခဲ့သည်။ ဟင်နရီ အတွက် နောက်ထပ်ဇနီးတစ်ဦး ရှာဖွေရန် ချက်ချင်းစီစဉ်ခဲ့ကြပြီး ကရွမ်ဝဲလ် နှင့် တော်ဝင်နန်းတွင်းအတိုင်ပင်ခံအဖွဲ့ တို့၏ တောင်းဆိုမှုကြောင့် ဥရောပတိုက်ရှိ မင်းသမီးများကို အဓိကထား ရှာဖွေခဲ့ကြသည်။[120][121]

၁၅၃၈ ခုနှစ်တွင် ကရွမ်ဝဲလ် သည် ပဉ္စမမြောက်ချားလ်စ် နှင့် လျှို့ဝှက်စာချုပ်တစ်ခုအတွက် ဆွေးနွေးနေစဉ် မင်းဆက်ဆိုင်ရာ လက်ထပ်ပွဲများစွာကို အဆိုပြုခဲ့သည်။ မေရီ သည် '''ပေါ်တူဂီဘုရင် တတိယမြောက်ဂျွန်''' ၏ သားတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်မည်၊ အဲလိဇဘက် သည် '''ဟန်‌ဂေရီ ဘုရင် ပထမဖာဒီနန်''' ၏ သားတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်မည်၊ ကလေးငယ် အက်ဒွပ် သည် ချားလ် ၏ သမီးတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်မည်ဟု အဆိုပြုခဲ့သည်။ မုဆိုးဖိုဖြစ်နေသော ဟင်နရီသည် မီလန်မြို့စားကတော်'''မုဆိုးမ ဒိန်းမတ်နိုင်ငံမှ ခရစ်စတီးနား နှင့်'''လက်ထပ်ရန်လည်း အဆိုပြုခဲ့သည်။[122]

သို့သော် ချားလ်စ် နှင့် ဖရန့်ဇစ် တို့ ၁၅၃၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ငြိမ်းချမ်းရေးရရှိပြီးနောက် ဟင်နရီ သည် ပိုမိုသံသယကြီးလာခဲ့သည်။ ထိုအခြေအနေမှာ ကရွမ်ဝဲလ် က သူ၏ လျှို့ဝှက်သတင်းထောက်အကြီးအကဲအဖြစ် နိုင်ငံတော်အပေါ် ဖြစ်နိုင်သည့် ခြိမ်းခြောက်မှုများ—အမှန်တကယ်ဖြစ်စေ၊ စိတ်ကူးဖြင့်ဖြစ်စေ၊ သေးငယ်သည်ဖြစ်စေ၊ ကြီးမားသည်ဖြစ်စေ—ကို အမြဲတမ်း စာရင်းပြုစုတင်ပြနေခြင်းကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်သည်။[123]

ဘုန်းကြီးကျောင်းများ ဖျက်သိမ်းခြင်းမှ ရရှိသော ငွေကြေးများဖြင့် ဟင်နရီ သည် ကမ်းရိုးတန်းကာကွယ်ရေးခံတပ်များ အများအပြား တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ပြင်သစ်နှင့် ဂျာမန်တို့၏ ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်မှု ဖြစ်လာပါက အသုံးပြုရန် ငွေကြေးအချို့ကိုလည်း သီးသန့်ထားရှိခဲ့သည်။[124]

=== အန်းအော့ဖ်ကလိဗ် နှင့် လက်ထပ်ခြင်း ===
အခြေအနေများကို စဉ်းစားပြီးနောက် ကရွမ်ဝဲလ် သည် အသက် ၂၅ နှစ်အရွယ် အန်း ကို အကြံပြုခဲ့သည်။ သူမသည်ဝီလျံ၊ ဂျူးလစ်ချ်-ကလိဗ်စ်-ဘာ့ဂ် ဒျုခ်မြို့စား ၏ ညီမဖြစ်ပြီး၊ ရိုမန်ကက်သလစ် များက အင်္ဂလန်ကို တိုက်ခိုက်လာပါက အရေးပါသော မဟာမိတ်တစ်ဦး ဖြစ်လာနိုင်သည်ဟု ယူဆခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ထို မြို့စား သည် လူသာရစ်နစ်ဆင် နှင့် ကက်သလင်နစ်ဆင် နှစ်မျိုးအကြား ရပ်တည်နေသူ ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။[125]

အခြား ဖြစ်နိုင်သော သတို့သမီးများထဲတွင် ဒိန်းမတ်မှခရစ်စတီးနား၊ လော်ရိန်းမှအန်နာ၊ ဂိစ်မြို့မှလူဝိစ် နှင့် ကလိဗ်မြို့မှ အမ်မာလီယာတို့ ပါဝင်ခဲ့သည်။ '''ဟန်းဟော်ဘိန်းအငယ်''' ကို ကလိဗ် သို့ စေလွှတ်ပြီး ဘုရင်အတွက် Anne ၏ ပုံတူပန်းချီ ဆွဲစေခဲ့သည်။[126]

ဟော်ဘိန်း သည် အန်း ကို အလွန်လှပအောင် ပုံဖော်ရေးဆွဲခဲ့သည်ဟု ယူဆချက်များ ရှိခဲ့သော်လည်း ပိုမိုဖြစ်နိုင်ခြေရှိသည်မှာ ထိုပုံတူသည် အန်း ၏ အမှန်တကယ်ပုံပန်းသဏ္ဍာန်ကို မှန်ကန်စွာ ဖော်ပြထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဟော်ဘိန်း သည် ထိုပုံတူပြီးနောက်လည်း နန်းတွင်းတွင် မျက်နှာသာပေးခံနေရဆဲ ဖြစ်သည်။[127]

ဟော်ဘိန်း ၏ ပုံတူကို မြင်ပြီးနောက်၊ နန်းတွင်းအရာရှိများက အန်း အကြောင်း ချီးကျူးပြောဆိုခဲ့ကြသဖြင့် အသက် ၄၉ နှစ်ရှိ ဘုရင်သည် အန်း နှင့် လက်ထပ်ရန် သဘောတူခဲ့သည်။[128]

သို့သော် ဟင်နရီ သည် အန်း ကို ကိုယ်တိုင်တွေ့သောအခါ သူမ၏ ပုံပန်းသဏ္ဍာန်ကို အလွန်စိတ်ပျက်ခဲ့သည်။ ဘုရင်သည် အံ့အားသင့်သွားပြီး သူ၏ နန်းတွင်းအရာရှိများကို '''“ပန်းချီကားနဲ့ သတင်းတွေအရ ကျွန်တော့်ကို ပြထားသလိုမျိုး သူမမှာ ဘာမှ မတွေ့ရဘူး။ လူတွေက သူမကို ဒီလောက်ချီးကျူးခဲ့ကြတာအတွက် ရှက်မိတယ်၊ သူမကိုလည်း မချစ်ဘူး”''' ဟု ပြောခဲ့သည်ဟု မှတ်တမ်းများတွင် ဖော်ပြထားသည်။[36]

သို့သော် ဟင်နရီ ၏ ကန့်ကွက်မှုများ ရှိနေသော်လည်း အခြေအနေမှာ အလွန်ဝေးကွာသွားပြီဖြစ်သောကြောင့် အန်း နှင့် လက်ထပ်ရမည်ကို သူသိရှိခဲ့သည်။

လက်ထပ်ပွဲကို ၁၅၄၀ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ကျင်းပခဲ့သော်လည်း သူတို့၏အိမ်ထောင်ရေးသည် '''အိမ်ထောင်ဖက်အဖြစ် လိင်ဆက်ဆံမှုမရှိခဲ့ပေ'''။ မင်္ဂလာညပြီးနောက် မနက်တွင် ဟင်နရီ သည် ကရွမ်ဝဲလ် ထံ သူ၏ဇနီးအသစ်အကြောင်း မကျေနပ်ကြောင်း ပြောခဲ့သည်။[129]&lt;blockquote&gt;“အမှန်ပြောရရင် အရှင်ဘုရား၊ အရင်ကတည်းက သူမကို သိပ်မကြိုက်ခဲ့ပါဘူး။ ဒါပေမယ့် အခုတော့ ပိုတောင် မကြိုက်တော့ဘူး။ သူမက လှလည်းမလှဘူး၊ အနံ့လည်း အလွန်မကောင်းဘူး။ သူမရဲ့ ရင်သားတွေက တင်းကျပ်နေတာနဲ့ တခြားအချက်တွေကြောင့် အပျိုမဟုတ်ဘူးလို့ ထင်မိတယ်။ သူမကို ထိတွေ့ကြည့်တဲ့အခါ ကျွန်တော့်စိတ်ထဲ အလွန်ထိခိုက်သွားပြီး ကျန်တာတွေကို စမ်းကြည့်ဖို့ စိတ်ဆန္ဒလည်း မရှိတော့ဘူး၊ သတ္တိလည်း မရှိတော့ဘူး။ မနှစ်မြို့စရာအရာတွေကို ကျွန်တော် မခံစားနိုင်ဘူး။ ကျွန်တော် သူမကို တွေ့ခဲ့တုန်းကလိုပဲ အပျိုအဖြစ် ထားခဲ့တယ်။”&lt;/blockquote&gt;ဟင်နရီ သည် ထိုလက်ထပ်မှုကို အမြန်ဆုံး ပယ်ဖျက်လိုခဲ့ပြီး အခြားအမျိုးသမီးတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်နိုင်ရန် ကြိုးစားခဲ့သည်။[130][131] အန်း ကလည်း ကန့်ကွက်ခြင်းမရှိဘဲ သူတို့၏ လက်ထပ်မှုသည် အိမ်ထောင်ရေးအရ မပြီးမြောက်ခဲ့ကြောင်း အတည်ပြုခဲ့သည်။[132]

ထို့အပြင အန်း သည် ယခင်က လော်ရိန်းမြို့မှဖရန့်ဇစ် နှင့် စေ့စပ်ထားဖူးခြင်းကလည်း လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ရန် နောက်ထပ်အကြောင်းပြချက်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။[133] ထိုလက်ထပ်မှုကို 1540 ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ပယ်ဖျက်ခဲ့ပြီး Anne သည် '''“ဘုရင်၏ညီမ”''' ဟူသော ဘွဲ့၊ အိမ်နှစ်လုံးနှင့် ရက်ရောသော ထောက်ပံ့ကြေးကို ရရှိခဲ့သည်။[132]

=== ကက်သရင်းဟောင်းဝပ် နှင့် လက်ထပ်ခြင်း၊ သောမတ်စ်ကရွမ်ဝဲလ် ၏ ကျဆုံးခြင်း ===
ဟင်နရီ သည် အသက် ၁၇ နှစ်အရွယ် '''ကက်သရင်းဟောင်းဝပ်''' ကိုချစ်ခင်စွဲလမ်းလာကြောင်း မကြာမီ ထင်ရှားလာခဲ့သည်။ သူမသည် နော့ဖို့ဒ်မြို့စား ၏ တူမဖြစ်သည်။ ထိုအခြေအနေကြောင့် ကရွမ်ဝဲလ် သည် စိုးရိမ်ခဲ့ရသည်၊ အကြောင်းမှာ နော့ဖို့ဒ် သည် ကရွမ်ဝဲလ် ၏ နိုင်ငံရေးပြိုင်ဘက် ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။[134]

မကြာမီ ကရွမ်ဝဲလ် ၏ ထောက်ခံသူများဖြစ်သည့် ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမား '''ရောဘတ်စ်ဘားနတ်စ်၊ ဝီလျံဂျဲရုမ်း''' နှင့် '''သောမတ်စ်ဂါးရက်စ်'''တို့ကို အယူမှားသူများအဖြစ် မီးရှို့သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။[132]

ထိုအချိန်တွင် ကရွမ်ဝဲလ် သည်လည်း ဘုရင်၏ မျက်နှာသာဆုံးရှုံးလာခဲ့သည်။ သို့သော် အတိအကျ ဘာကြောင့်ဖြစ်သည်ကို မရှင်းလင်းပေ၊ အကြောင်းမှာ ပြည်တွင်းရေးနှင့် နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒများအပေါ် သူတို့နှစ်ဦးအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှု ရှိခဲ့သည်ဟု ပြသသည့် သက်သေအထောက်အထား အနည်းငယ်သာ ရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်။[135]

ကရွမ်ဝဲလ် သည် အန်း နှင့် ဟင်နရီ တို့၏ မအောင်မြင်သော လက်ထပ်မှုအတွက် တရားဝင်အားဖြင့် အပြစ်တင်ခံရခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ သို့သော် ယခုအခါ သူ့ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ရန်သူများ များပြားလာပြီး နော့ဖို့ဒ် သည် သူ၏တူမ ကက်သရင်း ၏ နန်းတွင်းအနေအထားကို အသုံးချနိုင်ခဲ့သည်။[134]

ကရွမ်ဝဲလ် ကို နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှု၊ ပို့ကုန်လိုင်စင်များ ရောင်းချမှု၊ ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ နိုင်ငံကူးလက်မှတ်များ ထုတ်ပေးမှုနှင့် ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ အမိန့်စာများ ရေးဆွဲမှုတို့ဖြင့် စွဲချက်တင်ခဲ့သည်။ အန်း နှင့် လက်ထပ်ရန် ကြိုးပမ်းမှုနှင့် ဆက်စပ်သော နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒ မအောင်မြင်မှုအတွက်လည်း သူ့ကို အပြစ်တင်ခဲ့နိုင်သည်။[136][137]

နောက်ဆုံးတွင် ကရွမ်ဝဲလ် သည် တရားခံ၏ ပစ္စည်းဥစ္စာများကို အစိုးရက သိမ်းယူခြင်းပြစ်ဒဏ် ချမှတ်ခံရပြီး ခေါင်းဖြတ်သတ်ခံခဲ့ရသည်။[135]

၁၅၄၀ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ကရွမ်ဝဲလ် ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သည့်နေ့တစ်နေ့တည်း၌ ဟင်နရီ သည် အန်းဘိုလင်း ၏ ပထမဝမ်းကွဲနှင့် အမျိုးသမီးအဖော်ဖြစ်သူ ကက်သရင်းဟောင်းဝပ် နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။[138] သူသည် ဇနီးအသစ်အပေါ် အလွန်ဝမ်းမြောက်ခဲ့ပြီး ကရွမ်ဝဲလ် ထံမှ သိမ်းယူထားသော မြေယာများနှင့် လက်ဝတ်ရတနာများစွာကို ကက်သရင်း အား ပေးအပ်ခဲ့သည်။[139]

သို့သော် လက်ထပ်ပြီးမကြာမီ ဘုရင်မကက်သရင်း သည် နန်းတွင်းအရာရှိ '''သောမတ်စ်ကူလ်ပက်ပါ''' နှင့် အိမ်ထောင်ဖောက်ပြန်ဆက်ဆံခဲ့သည်။ ထို့အပြင် သူမသည် ယခင်က သူမနှင့် အလွတ်သဘော စေ့စပ်ထားဖူးပြီး လက်ထပ်မီက သူမနှင့် ဆက်ဆံရေးရှိခဲ့သော '''ဖရန့်ဇစ်ဒရယ်ဟမ်''' ကိုလည်း သူမ၏ အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ခန့်ထားခဲ့သည်။

ဟင်နရီ အဝေးရောက်နေချိန်တွင် တော်ဝင်အတိုင်ပင်ခံအဖွဲ့ သည် ဒရယ်ဟမ် နှင့် ကက်သရင်း ၏ ဆက်ဆံရေးအကြောင်း သိရှိခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် သောမတ်စ်ကရမ်မာ ကို စုံစမ်းစစ်ဆေးရန် စေလွှတ်ခဲ့ပြီး ကက်သရင်း နှင့် ဒရယ်ဟမ် တို့၏ ယခင်ဆက်ဆံရေးနှင့် ပတ်သက်သည့် သက်သေများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိကာ ဘုရင်ထံ တင်ပြခဲ့သည်။[140]

အစပိုင်းတွင် ဟင်နရီ သည် ထိုစွပ်စွဲချက်များကို ယုံကြည်ရန် ငြင်းဆိုခဲ့သည်။ သို့သော် ဒရယ်ဟမ် က ဝန်ခံခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင်ပင် ဟင်နရီ သည် ဒရယ်ဟမ် အပေါ် စွပ်စွဲချက်များကို ယုံကြည်ရန် တော်ဝင်အတိုင်ပင်ခံအဖွဲ့ နှင့် နောက်ထပ်တွေ့ဆုံမှုတစ်ခု လိုအပ်ခဲ့သည်။ ထိုအခါ ဟင်နရီ သည် အလွန်ဒေါသထွက်ပြီး ကောင်စီ ကိုပင် အပြစ်တင်ခဲ့ကာ နောက်ပိုင်းတွင် အမဲလိုက်ခြင်းဖြင့် မိမိကိုယ်ကို စိတ်သက်သာစေခဲ့သည်။[141]

စစ်ဆေးမေးမြန်းခံရချိန်တွင် ကက်သရင်း သည် ဒရယ်ဟမ် နှင့် ယခင်က လက်ထပ်ရန် သဘောတူညီထားခဲ့ကြောင်း ဝန်ခံနိုင်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ဝန်ခံပါက ဟင်နရီ နှင့် နောက်ပိုင်းလက်ထပ်မှုသည် တရားမဝင်ဖြစ်သွားနိုင်သည်။ သို့သော် သူမက ဒရယ်ဟမ် သည် မိမိကို အိမ်ထောင်ဖောက်ပြန်ဆက်ဆံရန် အတင်းအကျပ်ပြုခဲ့သည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။ ဒရယ်ဟမ် ကလည်း ကက်သရင်း နှင့် ကူလ်ပက်ပါ တို့၏ ဆက်ဆံရေးကို ဖော်ထုတ်ပြောဆိုခဲ့သည်။

ဒရယ်ဟမ် နှင့် ကူလ်ပက်ပါ နှစ်ဦးစလုံးကို ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခဲ့ပြီး ကက်သရင်း ကိုလည်း ၁၅၄၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ခေါင်းဖြတ်သတ်ခဲ့သည်။[142]

=== ကက်သရင်းပါး နှင့် လက်ထပ်ခြင်း ===
ဟင်နရီ သည် ချမ်းသာကြွယ်ဝသော မုဆိုးမ ကက်သရင်းပါး နှင့် ၁၅၄၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် လက်ထပ်ခဲ့သည်။[143] ကက်သရင်းသည် ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုကို စိတ်နှလုံးထဲမှ ထောက်ခံသူဖြစ်ပြီး ဘာသာရေးကိစ္စများနှင့်ပတ်သက်၍ ဟင်နရီ နှင့် အငြင်းပွားလေ့ရှိသည်။

ဟင်နရီ သည် ကက်သလစ်ဘာသာဝင် နှင့် ပရိုတက်စတင့်ဘာသာဝင် နှစ်မျိုးစလုံးကို ရောနှောထားသည့် ကိုယ်ပိုင်ဘာသာရေးအမြင်တစ်ရပ်ကို ဆက်လက်စွဲကိုင်ထားခဲ့သည်။ ကရွမ်ဝဲလ် ကျဆုံးပြီးနောက် ပိုမိုရှေးရိုးစွဲလာသော ဘာသာရေးအခြေအနေက သူ၏ ပရိုတက်စတင့် ဘက်သို့ လိုက်သည့် သဘောထားကို လုံးဝဖျောက်ဖျက်နိုင်ခြင်း မရှိခဲ့သလို ထိုသဘောထားကိုလည်း အပြည့်အဝ မကျော်လွှားနိုင်ခဲ့ပေ။[144]

ပါး သည် ဟင်နရီ နှင့် သူ၏သမီးများဖြစ်သော မေရီ နှင့် အဲလိဇဘက် တို့ ပြန်လည်သင့်မြတ်နိုင်ရန် ကူညီပေးခဲ့သည်။[145] 1543 ခုနှစ်တွင် '''တတိယအကြိမ်မြောက်ထီးမွေနန်းလျာဆက်ခံခြင်းဥပဒေပြင်ဆင်ခြင်း''' အရ မေရီ နှင့် အဲလိဇဘက် တို့ကို နန်းဆက်ခံမည့် အစီအစဉ်တွင် ပြန်လည်ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ထိုဥပဒေက ဟင်နရီ အား မိမိ၏သေတမ်းစာ ထဲတွင် နောက်ထပ် နန်းဆက်ခံရေးအစီအစဉ်ကို သတ်မှတ်ရန်လည်း ခွင့်ပြုခဲ့သည်။[146]

=== ဘုရားဖူးရာနေရာများ ဖျက်ဆီးခြင်းနှင့် ဘုန်းကြီးကျောင်းများ ဖျက်သိမ်းခြင်း ===
၁၅၃၈ ခုနှစ်တွင် အဓိကဝန်ကြီး '''သောမတ်စ်ကရွမ်တဲလ်''' သည် အစိုးရက '''“အယူဟောင်းဘာသာရေးအောက်တွင် ကျင့်သုံးနေသော ရုပ်တုကိုးကွယ်မှု”''' ဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည့် အရာများကို ဆန့်ကျင်သည့် ကျယ်ပြန့်သော လှုပ်ရှားမှုတစ်ရပ်ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထိုလှုပ်ရှားမှုသည် စက်တင်ဘာလတွင် '''ကန်တာဘူရီဘုရားရှိခိုးကျောင်းထဲ''' ရှိ သူတော်စင်သောမတ်စ်ဘတ်စ်ကတ်ထ်၏ ဘုရားဖူးရာနေရာကို ဖြိုဖျက်ခြင်းဖြင့် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။

ထိုလုပ်ရပ်၏ အကျိုးဆက်အဖြစ် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ပေါလ် ၃ သည် 1538 ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ဘုရင်ကို '''အသင်းတော်မှ ထုတ်ပယ်ခြင်း''' ပြုလုပ်ခဲ့သည်။[94]

၁၅၄၀ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီ သည် သူတော်စင်များအတွက် တည်ဆောက်ထားသော ဘုရားဖူးရာနေရာများအားလုံးကို လုံးဝဖျက်ဆီးရန် အတည်ပြုခဲ့သည်။ ၁၅၄၂ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံအတွင်း ကျန်ရှိနေသေးသော ဘုန်းကြီးကျောင်းများအားလုံးကို ဖျက်သိမ်းခဲ့ပြီး ၎င်းတို့၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို တော်ဝင်ဘုရင့် ထံ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။

'''ဘုန်းကြီး''' များနှင့် '''လက်ထောက်ဘုန်းကြီး''' များသည် '''ဘုရားရှိခိုးကျောင်း''' တွင် မိမိတို့၏ ထိုင်ခုံများကို ဆုံးရှုံးခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာရေးအသင်းအဖွဲ့  တွင် ထိုင်ခုံရရှိသော ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်များဖြစ်သည့် '''ဝိညာဉ်ရေးရာ သူကောင်းပြုခံရသူများ''' များသည် ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ဘာသာရေးခေါင်းဆောင် များထက် အရေအတွက်နည်းသွားခဲ့သည်။[147]

=== ပြင်သစ်ကို ဒုတိယအကြိမ် ကျူးကျော်ခြင်းနှင့် စကော့တလန်၏ ကျူးကျော်သိမ်းပိုက်ခြင်း ===
၁၅၃၉ ခုနှစ်တွင် ဖရန့်ဇစ် နှင့် ချားလ်စ် တို့၏ မဟာမိတ်ဆက်ဆံရေး ပျက်ပြားလာပြီး နောက်ဆုံးတွင် စစ်ပွဲအသစ် ဖြစ်ပွားလာခဲ့သည်။ ကက်သရင်းအော့ဖ်အာရဂွန် နှင့် အန်းဘိုလင်း တို့ သေဆုံးသွားပြီးနောက် ချားလ်စ် နှင့် ဟင်နရီ တို့၏ ဆက်ဆံရေးမှာ သိသိသာသာ ကောင်းမွန်လာခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ဧကရာဇ် နှင့် လျှို့ဝှက်မဟာမိတ်ဖွဲ့ကာ သူ၏မဟာမိတ်အသစ်ဘက်မှ '''အီတာလျံစစ်ပွဲ''' တွင် ဝင်ရောက်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။

၁၅၄၃ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်ကို ကျူးကျော်ရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။[148] ထိုစစ်ပွဲအတွက် ပြင်ဆင်ရာတွင် ဟင်နရီ သည် ပြင်သစ်၏ မဟာမိတ်ဖြစ်သည့် စကော့တလန်ကို ဖြစ်နိုင်သည့် ခြိမ်းခြောက်မှုအဖြစ် ဖယ်ရှားရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် စကော့တလန်ကို ဟင်နရီ ၏ ငယ်ရွယ်သော တူဖြစ်သူ '''ပဉ္စမမြောက်ဂျိမ်းစ်''' က အုပ်ချုပ်နေသည်။

စကော့တလန်တပ်များသည် ၁၅၄၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၂၄ ရက်နေ့တွင် '''ဆော်ဝေးမော့စ်စစ်ပွဲ''' တွင် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီး ဂျိမ်းစ် သည် ဒီဇင်ဘာ ၁၅ ရက်နေ့တွင် သေဆုံးခဲ့သည်။[149]

ထိုအခါ ဟင်နရီ သည် အင်္ဂလန်နှင့် စကော့တလန် ထီးနန်းနှစ်ခုကို ပေါင်းစည်းရန် မျှော်လင့်ခဲ့ပြီး သူ၏သား အက်ဒွပ် နှင့် ဂျိမ်းစ် ၏ အရိုက်အရာဆက်ခံသူ '''မေရီ''' တို့ကို လက်ထပ်ပေးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ စကော့တလန်၏ အုပ်ချုပ်သူ '''လော့ဒ်အာရန်''' သည် ၁၅၄၃ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၁ရက်နေ့တွင် ဂရင်းနစ်စာချုပ်စာတမ်း အရ ထိုလက်ထပ်မှုကို သဘောတူခဲ့သည်။

သို့သော် စကော့တလန် ပါလီမန် သည် ဒီဇင်ဘာ ၁၁ရက်နေ့တွင် ထိုသဘောတူညီချက်ကို ပယ်ချခဲ့သည်။ ထိုအကျိုးဆက်အနေဖြင့် အင်္ဂလန်နှင့် စကော့တလန်အကြား ရှစ်နှစ်ကြာ စစ်ပွဲ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ထိုစစ်ဆင်ရေးကို '''နယ်မြေသိမ်းတိုက်ပွဲ''' ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ်များ အများအပြား ချုပ်ဆိုခဲ့သော်လည်း ဟင်နရီ သေဆုံးသည့်အချိန်အထိ စကော့တလန်တွင် မငြိမ်မသက်မှုများ ဆက်လက်ရှိနေခဲ့သည်။[150][151][152]

စကော့တလန်နှင့် ပတ်သက်၍ အစောပိုင်းအောင်မြင်မှုများ ရရှိခဲ့သော်လည်း ဟင်နရီ သည် ပြင်သစ်ကို ကျူးကျော်ရန် တွန့်ဆုတ်နေခဲ့ပြီး ထိုအခြေအနေကြောင့် ချားလ်စ် ကို စိတ်အနှောင့်အယှက် ဖြစ်စေခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် ဟင်နရီ သည် ၁၅၄၄ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ပြင်သစ်သို့ သွားရောက်ကာ နှစ်ဖက်ခွဲ၍ တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။

'''နော့ဖို့ဒ်''' ဦးဆောင်သည့် တပ်ဖွဲ့တစ်ခုသည် မွန်ထရွိုင်း ကို ဝိုင်းရံတိုက်ခိုက်ခဲ့သော်လည်း ထိရောက်မှု မရှိခဲ့ပေ။ '''ဆာ့ဖို့ထ်''' ဦးဆောင်သည့် အခြားတပ်ဖွဲ့က ဘိုလော့နာ ကို ဝိုင်းရံတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဟင်နရီ ကိုယ်တိုင် စစ်တပ်ကို ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး ဘိုလော့နာ သည် ၁၅၄၄ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ကျဆုံးခဲ့သည်။[153][150]

သို့သော် ဟင်နရီ သည် ချားလ်စ်  ၏ ပြင်သစ် ကို ချီတက်တိုက်ခိုက်ရန် တောင်းဆိုမှုကို ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ ချားလ်စ် ၏ ကိုယ်ပိုင်စစ်ဆင်ရေးမှာလည်း မအောင်မြင်ဘဲ ထိုနေ့တွင်ပင် ပြင်သစ်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေး ပြုလုပ်ခဲ့သည်။[151]

ထို့ကြောင့် ဟင်နရီ သည် ပြင်သစ်နှင့် တစ်ဦးတည်း ရင်ဆိုင်နေရပြီး ငြိမ်းချမ်းရေး ရယူနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ဖရန့်ဇစ် သည် ၁၅၄၅ ခုနှစ် နွေရာသီတွင် အင်္ဂလန်ကို ကျူးကျော်ရန် ကြိုးစားခဲ့သော်လည်း သူ၏တပ်ဖွဲ့များသည် အိုင်အော့ဖ်ဝိုက်ကျွန်း အထိသာ ရောက်ရှိနိုင်ပြီး '''ဆိုးလန့်ရေလက်ကြားတိုက်ပွဲ'''  တွင် ပြန်လည်တွန်းလှန်ခံခဲ့ရသည်။

စစ်ရေးအသုံးစရိတ်များကြောင့် ငွေကြေးအင်အား အလွန်ကုန်ခမ်းသွားသော ပြင်သစ်နှင့် အင်္ဂလန်တို့သည် ၁၅၄၆ ခုနှစ် ဇွန် ၇ ရက်နေ့တွင် '''စခန်းဆိုင်ရာ စာချုပ်''' ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။ ဟင်နရီ သည်ဘိုလော့ဂ်နာ မြို့ကို ရှစ်နှစ်ကြာ ထိန်းသိမ်းခွင့် ရရှိခဲ့သည်။ ထိုကာလပြီးဆုံးပါက မြို့ကို ပြင်သစ်ထံ '''ယူရိုငွေ ၂ သန်း (စတာလင်ပေါင် ၇ သိန်းခွဲ)''' ဖြင့် ပြန်လည်ပေးအပ်ရမည် ဖြစ်သည်။

ဟင်နရီ သည် ငွေကြေးအလွန်လိုအပ်နေခဲ့သည်။ ၁၅၄၄ ခုနှစ် စစ်ဆင်ရေးတစ်ခုတည်းအတွက်ပင် (စတာလင်ပေါင် ၆ သိန်းခွဲ) ကုန်ကျခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်နိုင်ငံသည် ထပ်မံ၍ ဒေဝါလီခံရမည့် အန္တရာယ်နှင့် ရင်ဆိုင်နေရပြန်သည်။

== ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကျဆင်းယိုယွင်းလာမှုနှင့် သေဆုံးခြင်း ==
အသက်အရွယ်ကြီးလာသည့် နောက်ပိုင်းကာလတွင် ဟင်နရီသည် '''အလွန်အမင်း အဝလွန်လာခဲ့သည်'''။ သူ၏ခါးပတ်လည်အတိုင်းအတာမှာ '''၅၄ လက်မ (၁၄၀ စင်တီမီတာ)''' အထိ ရှိလာခဲ့ပြီး စက်ကိရိယာများ၏အကူအညီဖြင့်သာ ရွှေ့ပြောင်းသွားလာနိုင်တော့သည်။ ထို့အပြင် သူ၏ခန္ဓာကိုယ်တွင် နာကျင်စေသော '''ပြည်တည်နေသည့် အနာဖုများ''' များစွာ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး '''ဂေါက်ရောဂါ'''လည်း ဖြစ်နိုင်ခြေရှိခဲ့သည်။

သူ၏အဝလွန်ခြင်းနှင့် အခြားကျန်းမာရေးပြဿနာများသည် '''၁၅၃၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၄ ရက်နေ့'''တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော '''မြင်းစီးလှံထိုးပြိုင်ပွဲ (jousting)''' အတွင်း မတော်တဆမှုနှင့် ဆက်စပ်နေသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ထိုမတော်တဆမှုတွင် သူ၏ခြေထောက်၌ ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ ထိုဖြစ်ရပ်ကြောင့် နှစ်ပေါင်းများစွာကတည်းက ရရှိထားခဲ့သော ဒဏ်ရာဟောင်းတစ်ခု ပြန်လည်ပွင့်လာပြီး ပိုမိုဆိုးရွားလာခဲ့သည်။ ထိုအခြေအနေသည် သူ၏ဆရာဝန်များအတွက် ကုသရန်ပင် အလွန်ခက်ခဲစေခဲ့သည်။

ထို '''နာတာရှည်ဒဏ်ရာ''' သည် သူ့ဘဝ၏ကျန်ရှိသည့်ကာလတစ်လျှောက် ဆိုးရွားလာခဲ့ပြီး နောက်ဆုံးတွင် '''အနာကျက်ရန်ခက်ခဲသော အနာ''' ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ယခင်က သူနှစ်သက်ခဲ့သော ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှုများကို ယခင်ကဲ့သို့ ဆက်လက်မလုပ်နိုင်တော့ပေ။ ထိုမြင်းစီးလှံထိုးပြိုင်ပွဲ မတော်တဆမှုသည် ဟင်နရီ၏ '''စိတ်ခံစားချက် အတက်အကျများ''' ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်ဟုလည်း ယုံကြည်ကြပြီး၊ ထိုအရာက သူ၏ '''ကိုယ်ရည်ကိုယ်သွေးနှင့် စိတ်နေစိတ်ထား''' အပေါ် သိသိသာသာ သက်ရောက်မှုရှိခဲ့နိုင်သည်။

ဤချပ်ဝတ်တန်ဆာကို '''၁၅၄၄ ခုနှစ်ခန့်'''တွင် ဟင်နရီ၏ ကိုယ်လယ်ပိုင်းအဝန်း '''၅၁ လက်မ''' ရှိသည့်အချိန်၌ သူ့အတွက် အထူးအပ်နှံပြုလုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

ဟင်နရီတွင် '''ဆစ်ဖလစ်ရောဂါ''' ရှိခဲ့သည်ဟူသော သီအိုရီကို သမိုင်းပညာရှင်အများစုက လက်မခံတော့ကြပေ။ သမိုင်းပညာရှင် '''ဆူဇန်မက်ကလင်းကီးဗတ်ထ်'''  ကမူ ဟင်နရီ၏သေဆုံးမှုသည် '''စကာဗီရောဂါ''' ကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ယူဆခဲ့သည်။ စကာဗီရောဂါသည် '''ဗီတာမင်စီ မလုံလောက်ခြင်း'''ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ပြီး အများအားဖြင့် အစားအစာထဲတွင် လတ်ဆတ်သော သစ်သီးများနှင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်များ မလုံလောက်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်တတ်သည်။

'''၂၀၁၀ ခုနှစ် လေ့လာမှုတစ်ခု'''အရ ဟင်နရီသည် ကယ်လ်‌'''ပေါ့စတစ် သွေးအမျိုးအစား''' ရှိသူဖြစ်နိုင်သည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။ ထိုအချက်သည် သူ၏ '''ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကျဆင်းယိုယွင်းလာမှု'''ကို ရှင်းပြနိုင်ပြီး၊ မက်လော့ဒ်ရောဂါ၏ လက္ခဏာအချို့နှင့်လည်း ကိုက်ညီနိုင်သည်။ ထို့အပြင် ဟင်နရီကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်ဟု သတ်မှတ်ထားသော ကိုယ်ဝန်များတွင် '''သန္ဓေသားသေဆုံးမှုနှုန်း မြင့်မားခြင်း'''နှင့်လည်း ဆက်စပ်နိုင်သည်ဟု လေ့လာမှုက ဖော်ပြခဲ့သည်။

ဟင်နရီ၏ '''အဝလွန်မှုသည် သူ၏သေဆုံးမှုကို ပိုမိုမြန်ဆန်စေခဲ့သည်'''ဟု ယူဆကြသည်။ သူသည် '''အသက် ၅၅ နှစ်အရွယ်'''တွင်၊ '''၁၅၄၇ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့'''၌ '''ဝှိုက်ဟော နန်းတော်'''တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ထိုနေ့သည် သူ၏ဖခင်၏ '''အသက် ၉၀ ပြည့်မွေးနေ့''' ဖြစ်လာမည့်နေ့လည်း ဖြစ်သည်။

ဟင်နရီအတွက် ကြိုတင်စီစဉ်ထားခဲ့သော '''ဂူဗိမာန်'''သည် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းသာ ဆောက်လုပ်ပြီးစီးခဲ့ပြီး လုံးဝပြီးစီးခဲ့ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ထိုဂူဗိမာန်တွင် မူလက ကာဒီနယ်ရဟန်းဝေါ်ဆေး အတွက် ရည်ရွယ်ထားခဲ့သော အစိတ်အပိုင်းအချို့ကိုလည်း အသုံးပြုခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ထိုဂူဗိမာန်၏ '''ကျောက်ခေါင်းတလား''' နှင့် အောက်ခံအပိုင်းကို ဖယ်ရှားပြီး စိန့်ပေါလ်ကက်သရီဒရယ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်း၏ မြေအောက်ဂူအတွင်းရှိ '''နယ်ဆန်အရှင်မင်းမြတ်''' ၏ သင်္ချိုင်းဂူတွင် ပြန်လည်အသုံးပြုခဲ့သည်။

ဟင်နရီ၏ ရုပ်အလောင်းကို '''ဝင်ဆာရဲတိုက် ရှိ စိန့်ဂေျာ့ချ်ဘုရားရှိခိုးကျောင်း''' တွင် '''ဂျိန်းဆေးမွား''' ၏ အနီး၌ရှိသော မြေအောက်သင်္ချိုင်းခန်းတစ်ခုအတွင်း မြှုပ်နှံခဲ့သည်။

ထိုအချိန်မှ '''နှစ်ပေါင်း ၁၀၀ ကျော်ကြာပြီးနောက်''' အင်္ဂလန်ဘုရင် ပထမချားလ်စ်ဘုရင် (နန်းစံကာလ '''၁၆၂၅–၁၆၄၉''') ကိုလည်း ထိုသင်္ချိုင်းခန်းအတွင်း၌ပင် မြှုပ်နှံခဲ့သည်။

== နန်းမွေဆက်ခံခြင်း ==
အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ကွယ်လွန်ပြီးနောက် သူ့ရဲ့ အသက်ရှင်ကျန်ရစ်ခဲ့တဲ့ တစ်ဦးတည်းသောသားဖြစ်သူ ဆဌမအက်ဒွပ်ဘုရင် က ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ အက်ဒွပ် ဟာ အသက် ၉ နှစ်သာရှိသေးတဲ့အတွက် ကိုယ်တိုင်တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်နိုင်ခြင်း မရှိသေးပါဘူး။ ဒါကြောင့် ဟင်နရီရဲ့ နောက်ဆုံးဆန္ဒစာအရ အက်ဒွပ် အသက် ၁၈ နှစ်ပြည့်တဲ့အထိ အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီအဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးဖို့ အမှုဆောင် ၁၆ ဦး ကို သတ်မှတ်ခဲ့ပါတယ်။

အဲဒီအမှုဆောင်တွေကတော့ ဂျိန်းဆေးမွား (အက်ဒွပ်မိခင်) ရဲ့ အစ်ကိုဖြစ်သူ အက်ဒဝပ် ဆေးမိုး (ပထမမြောက် ဟတ်ဖို့ဒ် အမတ်ကြီး)ကို နိုင်ငံတော်ရဲ့ ရာထူးအမြင့်ဆုံး အုပ်ထိန်းသူ အဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့ကြပါတယ်။

ဟင်နရီရဲ့ နောက်ဆုံးဆန္ဒစာပါ သတ်မှတ်ချက်တွေအရ အက်ဒွပ်ဟာ သားသမီးမရှိဘဲ ကွယ်လွန်ခဲ့မယ်ဆိုရင် ထီးနန်းကို ကက်သရင်းအော့ဖ်အာရဂွန် နဲ့ အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် တို့ရဲ့ သမီးဖြစ်သူမေရီ နဲ့ သူမရဲ့ အမွေဆက်ခံသူတွေထံ လွှဲပြောင်းပေးရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

မေရီရဲ့ အမျိုးအနွယ်တွေ ဆက်လက်မရှိတော့ဘူးဆိုရင်တော့ ထီးနန်းကို အန်းဘိုလင်း နဲ့ ဟင်နရီတို့ရဲ့ သမီးဖြစ်သူ အဲလစ်ဇဘက် နဲ့ သူမရဲ့ အမွေဆက်ခံသူတွေက ဆက်ခံရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

နောက်ဆုံးအနေနဲ့ အဲလစ်ဇဘက် အမျိုးအနွယ်လည်း မရှိတော့ဘူးဆိုရင် ဟင်နရီဆဋ္ဌမမြောက်ရဲ့ ကွယ်လွန်ခဲ့တဲ့ ညီမငယ်ဖြစ်သူ မေရီ ရဲ့ အမျိုးအနွယ်တွေဖြစ်တဲ့ ဂရေးမိသားစု  ထံ ထီးနန်းကို အမွေဆက်ခံစေဖို့ သတ်မှတ်ထားပါတယ်။

အဲဒီသတ်မှတ်ချက်ကြောင့် ဟင်နရီဆဋ္ဌမမြောက်ရဲ့ အစ်မဖြစ်သူမာဂရက်တူဒါရဲ့ အမျိုးအနွယ်တွေဖြစ်တဲ့ စကော့တလန်ကို အုပ်ချုပ်ခဲ့သော စတူးဝတ်မင်းဆက်  တွေကို အင်္ဂလန်ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်ကနေ ဖယ်ထုတ်ထားခဲ့ပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ ဒီသတ်မှတ်ချက်ဟာ နောက်ဆုံးမှာ မအောင်မြင်ခဲ့ပါဘူး။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ မာဂရက်တူဒါရဲ့ မြေးမြစ်ဖြစ်သူ စကော့တလန်ဘုရင် ဆဌမမြောက်ဂျိမ်းစ်ဘုရင် ဟာ ၁၆၀၃ ခုနှစ်မှာ အင်္ဂလန်နဲ့ အိုင်ယာလန်ရဲ့ ဘုရင် ဖြစ်လာခဲ့လို့ပါ။

ထို့အပြင် ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ် ကိုယ်တိုင်ကလည်း ဟင်နရီရဲ့ နောက်ဆုံးဆန္ဒစာပါ အစီအစဉ်ကို မလိုက်နာဘဲ သူ့ရဲ့ ဝမ်းကွဲတော်စပ်သူ လေဒီဂျိန်းဂရေး ကို မိမိရဲ့ ထီးနန်းအမွေဆက်ခံသူအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပါတယ်။


==မှတ်စု==
{{Notelist}}

==ကိုးကား==
{{Reflist|2}}

{{Lifetime|၁၉၄၁|၁၅၄၇}}


[[Category:အင်္ဂလိပ် ရေမြေ့သခင်များ]]</text>
      <sha1>mr5vbm44960ieci1fm3bjzz7ll5agy2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1054803</id>
      <parentid>1054802</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T09:08:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>I'm Rinn</username>
        <id>148432</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1054803</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="146102" sha1="s8ldbbbi9yfzgzfro7uy4qwqhv09h8e" xml:space="preserve">{{Infobox royalty|name=အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး|image=After Hans Holbein the Younger - Portrait of Henry VIII - Google Art Project.jpg|caption={{longitem|Portrait by [[Hans Holbein the Younger]]&lt;br/&gt;(Walker Art Gallery, Liverpool).}}|succession=[[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်]]{{!}}[[အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်]]|moretext=([[Style of the English sovereigns|more...]])|reign={{nowrap|၂၁ ဧပြီ ၁၅၀၉ - ၂၈ ဇန်နဝါရီ ၁၅၄၇}}|coronation=၂၄ ဇွန် ၁၅၀၉|predecessor=[[သတ္တမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်]]|successor=[[ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်]]|spouses={{startplainlist}}
* [[ကက်သရင်းအော့ဖ်အာရဂွန်]]
* [[အန်းဘိုလင်း]]
* [[ဂျိန်းဆေးမွား]]
* [[အန်းအော့ဖ်ကလိဗ်]]
* [[ကက်သရင်းဟောင်းဝက်]]
* [[ကက်သရင်းပါးရ်]]
{{endplainlist}}|issue={{startplainlist}}
* [[အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် မေရီ ၁ ဘုရင်မ]]
* [[ဟင်နရီဖစ်ဇွိုင်း]]''(တရားမဝင်သား)''
* [[အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် ပထမအဲလိဇဘက်ဘုရင်မ]]
* [[အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင်]]
{{endplainlist}}|issue-link=#Marriages and issue|issue-pipe=(among others)|house=[[တူဒါအိမ်တော်]]|father=[[အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်]]|mother=[[ယော့ခ်နယ်စားကတော်အဲလိဇဘက်]]|birth_date={{birth date|၁၄၉၁|၆|၂၈|df=yes}}|birth_place=[[Palace of Placentia|ဂရင်းနစ်နန်းတော်]], [[ဂရင်းနစ်]]|death_date={{death date and age|၁၅၄၇|၁|၂၈|၁၄၉၁|၆|၂၈|df=yes}}|death_place=[[ဝှိုက်ဟောလ်နန်းတော်]], လန်ဒန်|burial_date=၁၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၅၄၇|burial_place=[[စိန့်ဂျော့်ခ်ျဘုရားရှိခိုးကျောင်း, ဝင်ဆာရဲတိုက်]]|signature=HenryVIIISig.svg}}

'''အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်''' (၁၄၉၁ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၈ ရက် – ၁၅၄၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၈ ရက်){{efn|During Henry's lifetime, the [[:en:Old Style and New Style dates|Old Style]] Julian calendar was used throughout England.}} သည် ၁၅၀၉ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၂ ရက်မှစ၍ ၁၁၄၇ ခုနှစ် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ အင်္ဂလန်နှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံတို့၏ ဘုရင်ဖြစ်ခဲ့သည်။

ဟင်နရီကို ဂရင်းနစ် တွင် သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး နှင့် ယော့ခ်မြို့စား အဲလစ်ဇဘက် တို့၏ ဒုတိယမြောက်သားအဖြစ် မွေးဖွားခဲ့သည်။ သူ၏ အစ်ကိုဖြစ်သူအိမ်ရှေ့စံမင်းသား အာသာ မှာ အရိုက်အရာ ဆက်ခံမည့်သူဖြစ်ပြီး စပိန်မင်းသမီး ကက်သရင်း အော့ဖ် အာရာဂွန် နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ အာသာသည် ၁၅၀၂ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး၊ ဟင်နရီသည် ၁၁၀၄ ခုနှစ်တွင် အိမ်ရှေ့စံမင်းသားအဖြစ် ခန့်အပ်ခံရကာ ၁၅၀၉ ခုနှစ် ဖခင်ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့ပြီး ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ကက်သရင်းနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ သူသည် နန်းစံသည့် ကာလအစောပိုင်းတွင် ရုပ်ရည်ချောမောပြီး ပညာတတ်ကာ အရည်အချင်းရှိသော ဘုရင်တစ်ပါးအဖြစ် ဖော်ပြခံခဲ့ရသည်။

ဟင်နရီသည် ကက်သရင်းနှင့် အိမ်ထောင်ရေးတွင် ကျေနပ်မှု မရှိတော့ဘဲ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး သတ္တမမြောက်ကလဲမန့် ထံသို့ အိမ်ထောင်ရေး ဖျက်သိမ်းပေးရန် အယူခံဝင်ခဲ့သည်။ ကလဲမန့်က ငြင်းပယ်ခဲ့သဖြင့် ကန်တာဘာရီ ဥက္ကဋ္ဌ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီး သောမတ်စ် ခရန်မာ  က ၁၅၃၃ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်ချာ့ချ်၏ အမြင်၌ အိမ်ထောင်ရေး ပျက်ပြားသွားပြီဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ ကလဲမင့်သည် ခရန်မာ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ကန့်ကွက်ခဲ့ပြီး ဟင်နရီအား ကက်သလစ်ချာ့ချ်မှ နှင်ထုတ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဟင်နရီသည် အက်ဖ် အော့ဖ် ဆူပရီမေစီ (အမြင့်မြတ်ဆုံးအာဏာပိုင် အက်ဥပဒေ) ကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး သူ့ကိုယ်သူ အင်္ဂလန်ချာ့ချ်၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်အဖြစ် တည်ထောင်ကာ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ အမိန့်နာခံမှုမှ သူ၏ တိုင်းနိုင်ငံများကို ကင်းလွတ်စေခဲ့သည်။ သူသည် ကက်သလစ် ဘုန်းကြီးကျောင်းများကို ဖျက်သိမ်းပြီး ၎င်းတို့၏ စည်းစိမ်ဥစ္စာများကို သိမ်းဆည်းခဲ့ကာ အင်္ဂလိပ် ပြန်လည်ပြုပြင်ရေး  ကို အထောက်အကူ ဖြစ်စေခဲ့သည်။

အင်္ဂလိပ်သမိုင်းတွင် အကြီးမြတ်ဆုံး ဘုရင်တစ်ပါးအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသော်လည်း ဟင်နရီသည် သူ၏ ဘဝအဆုံးပိုင်းတွင် ပိုမို၍ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သူ၊ အတ္တကြီးသူ၊ ရမ္မက်ကြီးသူနှင့် သံသယလွန်ကဲသူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူသည် အိမ်ထောင်ခြောက်ဆက်ပြုခဲ့ခြင်းကြောင့် လူသိများပြီး၊ အထူးသဖြင့် ပုရိသအမွေဆက်ခံသူ ရရှိရန်အတွက် ကက်သရင်း အော့ဖ် အာရာဂွန်နှင့် အိမ်ထောင်ရေးကို ဖျက်သိမ်းရန် ရေရှည်ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုကြောင့် ကျော်ကြားသည်။ သူသည် သူ၏ ဇနီးနှစ်ဦးဖြစ်သော အန်း ဘိုလင်း နှင့် ကက်သရင်း ဟောင်းဝပ် တို့ကို ခေါင်းဖြတ်သတ်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ အသက်ကြီးပိုင်းတွင် ဟင်နရီသည် အလွန်အမင်း ကိုယ်အလေးချိန်တက်လာပြီး မလှုပ်ရှားနိုင်တော့ဘဲ ၁၅၃၆ ခုနှစ် မြင်းပေါ်လှံထိုးပြိုင်ပွဲ မတော်တဆမှုကြောင့် ဖြစ်လာခဲ့သော ပုပ်စပ်ပြည်တည်နာ ခြေထောက်ဒဏ်ရာကို ခံစားခဲ့ရသည်။ သူသည် ဆီးချိုရောဂါ၊ ဖောရောင်ခြင်း နှင့် ကိုယ်တွင်းကလီစာများ ချို့ယွင်းခြင်းတို့ ခံစားခဲ့ရသည်ဟုလည်း ဆိုကြသည်။ သူ့ကို ဝင်းဆာ ရဲတိုက်ရှိ စိန့်ဂျော့ချ် ဝတ်ပြုဆောင်တွင် မြှုပ်နှံခဲ့ပြီး သူ၏ တစ်ဦးတည်းသော အသက်ရှင်ကျန်ရစ်သည့် သားတော် ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် က ထီးနန်းဆက်ခံခဲ့သည်။

== ဘဝအစောပိုင်းကာလ ==
ဟင်နရီကို ၁၄၉၁ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၈ ရက်တွင် ကင့်တ်နယ်  ဂရင်းနစ်ရှိ ပလက်စန်တီးယားနန်းတော် တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး၊သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် နှင့် ယော့ခ်မှ အဲလစ်ဇဘက် တို့၏ တတိယမြောက်ကလေးနှင့် ဒုတိယမြောက်သားတော် ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Crofton2006&quot;&gt;{{Harvnb|Crofton|2006|p=128}}&lt;/ref&gt; ဟင်နရီ၏ မွေးချင်း ၆ ယောက် (သို့မဟုတ် ၇ ယောက်) အနက် သူ၏အစ်ကိုဖြစ်သူ အိမ်ရှေ့စံမင်းသား အာသာ နှင့် ညီမများဖြစ်ကြသော မာဂရက် နှင့် မေရီ တို့ ၃ ဦးသာလျှင် ကလေးဘဝကို ကျော်ဖြတ်ကာ အသက်ရှင်ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Crofton2006a&quot;&gt;{{Harvnb|Crofton|2006|p=129}}&lt;/ref&gt; သူ့ကို နန်းတော်နှင့်နီးသော အော့ဗ်ဆားဗန့် ဖရန်စစ်စကန် ချာ့ချ်တွင် အိပ်ဇက်တာ၏ ဘုန်းတော်ကြီး ရစ်ချတ် ဖော့ခ်စ်  က ရေဖျန်းမင်္ဂလာ ပေးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;scarisbrick3&quot;&gt;{{Harvnb|Scarisbrick|1997|p=3}}&lt;/ref&gt;

၁၄၉၃ ခုနှစ် အသက်နှစ်နှစ်အရွယ်တွင် ဟင်နရီသည် ဒိုဗာရဲတိုက်၏ အုပ်ချုပ်ရေးမှူး နှင့် ဆင့်ခ်ပို့စ်၏ အုပ်ချုပ်ရေးမင်းကြီး အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်။ ထို့နောက် အသက်သုံးနှစ်အရွယ်တွင် အင်္ဂလန်၏ စစ်သေနာပတိ နှင့် အိုင်ယာလန်၏ ဘုရင်ခံ အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရပြီး မကြာမီမှာပင် ဘာ့သ်သူရဲကောင်းအဖြစ် သူကောင်းပြုခံရသည်။ အခမ်းအနားအပြီး နောက်တစ်နေ့တွင် သူ့ကို ယော့ခ်နယ်စားကြီး အဖြစ် တိုးမြှင့်ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး၊ တစ်လခန့်အကြာတွင် စကော့တလန်နယ်စပ်စောင့်မင်းကြီး အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ၁၄၉၅ ခုနှစ် မေလတွင် သူ့ကို ဂါတာသူရဲကောင်းအဖွဲ့တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်ဘုရင်သည် ဝင်ငွေကောင်းသော ထိုထိပ်တန်းရာထူးနေရာများကို အခြားသော မျိုးရိုးကြီးမိသားစုများနှင့် ခွဲဝေမပေးဘဲ မိမိကိုယ်တိုင် စိတ်ကြိုက်ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ရန်အတွက် သူ၏ သားငယ်အား ယခုကဲ့သို့ ရာထူးများ ပေးအပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

ငယ်စဉ်က ဟင်နရီကို နန်းတွင်းထိန်းတော်ကြီး ဖြစ်သူ အဲလစ်ဇဘက်  နှင့် သူမ၏နောက် ဆက်ခံသူ အဲလစ်ဇဘက် ဒန်တန် တို့၏ စောင့်ရှောက်မှုအောက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Hickey |first=Julia A. |year=2025 |title=Preparing Tudor Kings and Princes to Rule: The Men and Women Who Trained the Royals |publisher=[[Pen and Sword Books]] |page=152 |isbn=978-1-39-905255-9}}&lt;/ref&gt; ဟင်နရီသည် ဘုရင်ဖြစ်လာရန် မျှော်လင့်မထားခဲ့သဖြင့် သူ၏ရာထူးခန့်အပ်မှုများမှလွဲ၍ သူ၏ဘဝအစောပိုင်းအကြောင်းကို များစွာမသိရှိရသော်လည်း ထိပ်တန်းကျူတာများထံမှ ပထမတန်းစားပညာရေးကို ရရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ သူသည် လက်တင်ဘာသာနှင့် ပြင်သစ်ဘာသာကို ကျွမ်းကျင်စွာ ပြောဆိုနိုင်ခဲ့ပြီး အီတလီဘာသာစကားအချို့ကိုလည်း သင်ယူခဲ့သည်။{{Sfn|Churchill|1966|p=24}}{{Sfn|Scarisbrick|1997|pp=14–15}}

၁၅၀၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ဟင်နရီသည် သူ၏အစ်ကို အာသာနှင့် အာရာဂွန်ဘုရင် ဖာဒီနန် ဒုတိယမြောက်  ကက်စတီးလ်ဘုရင်မ ပထမအစ္စဘဲလား  တို့၏ အငယ်ဆုံးသမီးတော် ကက်သရင်းတို့၏ ထိမ်းမြားမင်္ဂလာ အခမ်းအနားများတွင် အရေးပါသောအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ယော့ခ်နယ်စားကြီးအနေဖြင့် ဟင်နရီသည် သူ၏ဖခင်၏ ဘုရင်တံဆိပ်တုံးကို သုံးစွဲခဲ့ပြီး ၎င်းကို ကွဲပြားစေရန် ဧရာမင်းတံဆိပ် သုံးချောင်းပါ အမှတ်အသားဖြင့် ခွဲခြားထားသည်။ ၁၅၀၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၉ ရက်တွင် သန့်ရှင်းသော ရောမအင်ပါယာ ဧကရာဇ် ပထမ မက်ဆီမီလီယံ က သူ့ကို ရွှေသိုးမွေးသူရဲကောင်းအဖြစ် ခန့်အပ်ကာ ထပ်မံဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite book |title=The Complete Peerage, Volume III |date=1912 |publisher=St Catherine's Press |editor-last=Gibbs |editor-first=Vicary |page=443}} Under Duke of Cornwall, which was his title when he succeeded his brother as Prince of Wales.&lt;/ref&gt;

၁၅၀၂ ခုနှစ်တွင် အာသာသည် ကက်သရင်းနှင့် လက်ထပ်ပြီး ရက်သတ္တပတ် ၂၀ မျှအကြာ အသက် ၁၅ နှစ်အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;crofton126&quot;&gt;{{Harvnb|Crofton|2006|p=126}}&lt;/ref&gt; အာသာ၏ကွယ်လွန်မှုကြောင့် သူ၏တာဝန်အားလုံးသည် ညီဖြစ်သူအပေါ်သို့ ကျရောက်လာခဲ့သည်။ အသက် ၁၀ နှစ်အရွယ် ဟင်နရီသည် ကွန်ဝေါနယ်စားကြီးအသစ် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ၁၅၀၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် အိမ်‌ရှေ့စံမင်းသားအသစ်နှင့် ချက်စတာနယ်စား ဖြစ်လာခဲ့သည်။{{Sfn|Scarisbrick|1997|pp=4–5}} သတ္တမ‌မြောက်ဟင်နရီဘုရင် သည် အာသာကွယ်လွန်ပြီးနောက်တွင်ပင် သူ၏ ဒုတိယသားကို တာဝန်အနည်းငယ်သာ ပေးခဲ့သည်။ ဟင်နရီငယ်လေးကို တင်းကျပ်စွာ စောင့်ကြည့်ခဲ့ပြီး လူအများရှေ့တွင် ထွက်လေ့မရှိပေ။ ရလဒ်အနေဖြင့် သူသည် ထီးနန်းကို ဆက်ခံသည့်အခါ &quot;ဘုရင်တစ်ပါး၏ တိကျခက်ခဲသော အတတ်ပညာရပ်များတွင် လေ့ကျင့်မှုမရှိဘဲ&quot; နန်းတက်ခဲ့ရသည်။{{Sfn|Scarisbrick|1997|p=6}}

ဟင်နရီ သတ္တမမြောက်သည် မုဆိုးမဖြစ်ကျန်ခဲ့သော ကက်သရင်းနှင့် သူ၏သား ဟင်နရီတို့ကို လက်ထပ်ပေးရန် ကမ်းလှမ်းခြင်းဖြင့် အင်္ဂလန်နှင့် စပိန်တို့အကြား ထိန်းမြားမှုမဟာမိတ်ကို ခိုင်မြဲစေရန် ပြန်လည်ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် နှင့် ဘုရင်မ အစ္စဘဲလား နှစ်ဦးစလုံးသည် အာသာကွယ်လွန်ပြီး မကြာမီမှာပင် ထွက်ပေါ်လာသည့် ဤအကြံဉာဏ်ကို အလွန်စိတ်အားထက်သန်ခဲ့ကြသည်။ ၁၅၀၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၃ ရက်တွင် ၎င်းတို့၏ လက်ထပ်ပွဲအတွက် သဘောတူစာချုပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီး နှစ်ရက်အကြာတွင် စုလျားရစ်ပတ်ခဲ့ကြသည်။ အကယ်၍ လက်ထပ်ပွဲသည် ကက်သရင်းနှင့် သူမ၏အထိန်းတော်တို့ ပြောဆိုသကဲ့သို့ အတူမနေရသေးပါက ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ခွင့်ပြုချက်မှာ &quot;လူထုဂုဏ်သိက္ခာဆိုင်ရာ အတားအဆီး&quot; အတွက်သာ လိုအပ်မည်ဖြစ်သည်။ သို့သော် သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်နှင့် စပိန်သံအမတ်တို့သည် အတူတူနေထိုင်ခဲ့ပြီး ဖြစ်နိုင်ခြေကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားကာ &quot;သွေးသားတော်စပ်မှု&quot;ဆိုင်ရာ ပယ်ဖျက်ခွင့်ကို ရယူရန် စီစဉ်ခဲ့ကြသည်။ ဟင်နရီသည် ငယ်ရွယ်လွန်းသေးသဖြင့် အတူတူနေထိုင်ရန် မဖြစ်နိုင်သေးပေ။ ၁၅၀၄ ခုနှစ်တွင် အစ္စဘဲလား ကွယ်လွန်ခြင်းနှင့် ကက်စတီးလ်၏ ထီးနန်းဆက်ခံမှု ပြဿနာများကြောင့် ကိစ္စရပ်များ ရှုပ်ထွေးသွားခဲ့သည်။ ဖာဒီနန် ဒုတိယမြောက်က ကက်သရင်းကို အင်္ဂလန်တွင် ဆက်ရှိနေစေလိုသော်လည်း ဟင်နရီ သတ္တမမြောက်နှင့် ဖာဒီနန်တို့၏ ဆက်ဆံရေးမှာ ဆိုးရွားသွားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ကက်သရင်းသည် အချိန်အတန်ကြာ မရေမရာဖြစ်နေခဲ့ပြီး မင်းသားဟင်နရီသည် အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ်တွင် ထိုလက်ထပ်ပွဲကို ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ ဖာဒီနန်၏ ဖြေရှင်းချက်မှာ သူ၏သမီးကို သံအမတ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းဖြစ်ပြီး ၎င်းက ကက်သရင်းကို အင်္ဂလန်တွင် အကန့်အသတ်မရှိ ဆက်လက်နေထိုင်ခွင့် ရရှိစေခဲ့သည်။ ဘာသာရေးကိုင်းရှိုင်းသူဖြစ်သည့်အလျောက် ကက်သရင်းသည် ဟင်နရီ၏ ကန့်ကွက်မှုများရှိလင့်ကစား ဟင်နရီနှင့် လက်ထပ်ရခြင်းမှာ ဘုရားသခင်၏ အလိုတော်ဖြစ်သည်ဟု စတင်ယုံကြည်လာခဲ့သည်။

== နန်းစံစကာလ ==
သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် သည် ၁၅၀၉ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး အသက် ၁၇ နှစ်အရွယ် ဟင်နရီသည် ဘုရင်အဖြစ် ဆက်ခံခဲ့သည်။ မေလ ၁၀ ရက်တွင် ဖခင်၏ ရုပ်အလောင်းကို သင်္ဂြိုဟ်ပြီးနောက် မကြာမီမှာပင် ဟင်နရီသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ခွင့်ပြုချက်နှင့် မင်္ဂလာတင်တောင်းပစ္စည်း ပျောက်ဆုံးနေမှုဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်အချို့ မပြေလည်သေးဘဲ ကက်သရင်းနှင့် အမှန်တကယ် လက်ထပ်မည်ဖြစ်ကြောင်း ရုတ်တရက် ကြေညာခဲ့သည်။ ဘုရင်သစ်သည် ကက်သရင်းနှင့် လက်ထပ်ရန်မှာ သူ၏ဖခင်၏ သေခါနီး ဆန္ဒဖြစ်သည်ဟု အခိုင်အမာဆိုခဲ့သည်။ ဤအချက်သည် မှန်သည်ဖြစ်စေ၊ မှားသည်ဖြစ်စေ အဆင်ပြေခဲ့သည်။ ဧကရာဇ် မက်ဆီမီလီယံ ပထမမြောက်သည် သူ၏မြေးမတော် (ကက်သရင်း၏ တူမ) အယ်လီနာ  နှင့် ဟင်နရီတို့ကို လက်ထပ်ပေးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း ယခုအခါတွင် ပယ်ချခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဟင်နရီနှင့် ကက်သရင်းတို့၏ မင်္ဂလာပွဲကို အကျဉ်းချုံးကာ ၁၅၀၉ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၁ ရက်တွင် ဂရင်းနစ်ရှိ ဘုန်းကြီးကျောင်းတွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ကွန်စတန်တိုင်း သီဂရိတ် နှင့် ကင်းအာသာ (King Arthur) တို့၏ မျိုးရိုးဖြစ်သည်ဟု ဆိုကာ မိမိကိုယ်ကို ၎င်းတို့၏ ဆက်ခံသူအဖြစ် ရှုမြင်ခဲ့သည်။

၁၅၀၉ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၃ ရက်တွင် ဟင်နရီသည် ယခုအခါ အသက် ၂၃ နှစ်ရှိပြီဖြစ်သော ကက်သရင်းကို လန်ဒန်ရဲတိုက် မှ နောက်တစ်နေ့တွင် ကျင်းပမည့် ဘိသိက်ခံပွဲအတွက် ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း သို့ ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။ ၎င်းမှာ ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော ပွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး ဘုရင့်ဖြတ်သန်းရာ လမ်းတစ်လျှောက်တွင် ပန်းချီကားချပ်ကော်ဇောကြီးများနှင့် ကောင်းမွန်သော ပိတ်စများကို ခင်းကျင်းထားသည်။ အခမ်းအနားအပြီးတွင် ဝက်စ်မင်စတာခန်းမ၌ ကြီးကျယ်သော တည်ခင်းဧည့်ခံပွဲကြီးကို ကျင်းပခဲ့သည်။ ကက်သရင်းက သူမ၏ဖခင်ထံ စာရေးသားခဲ့သလိုပင် &quot;ကျွန်မတို့ရဲ့ အချိန်တွေကို စဉ်ဆက်မပြတ် ပွဲတော်တွေနဲ့ ဖြတ်သန်းနေပါတယ်&quot; ဟု ဆိုသည်။

သူ၏ ဘိသိက်ခံပွဲအပြီး နှစ်ရက်အကြာတွင် ဟင်နရီသည် သူ၏ဖခင်လက်ထက်က လူကြိုက်အနည်းဆုံး ဝန်ကြီးနှစ်ဦးဖြစ်သည့် ရစ်ချတ် အမ်ပဆန်  နှင့် အက်ဒမန် ဒတ်ဒလေ တို့ကို ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ ၎င်းတို့အား နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် စွဲချက်တင်ကာ ၁၅၁၀ ခုနှစ်တွင် ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံရေးအရ ကွပ်မျက်မှုများသည် ဟင်နရီအတွက် သူ၏လမ်းကို ပိတ်ဆို့ထားသူများကို ဖြေရှင်းရန် အဓိကနည်းဗျူဟာတစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ထိုဝန်ကြီးနှစ်ဦးက အဓမ္မတောင်းခံခဲ့သည်ဆိုသော ငွေအချို့ကို ပြန်လည်ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ဟင်နရီသည် ထီးနန်းကို ပြိုင်ဆိုင်လာနိုင်သည့် ယော့ခ်အနွယ်စု အပေါ် ထားရှိသော သဘောထားမှာ သူ၏ဖခင်ထက် ပိုမိုညှာတာခဲ့သည်။ ဒေါဆက်၏ ဒုတိယမြောက် မားကွစ် သောမတ်စ် ဂရေး အပါအဝင် သူ၏ဖခင်က ဖမ်းဆီးထားသူ အများအပြားကို လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးခဲ့သည်။ အချို့မှာမူ ပြန်လည်သင့်မြတ်ခြင်း မရှိခဲ့ဘဲ ဆပ်ဖော့ခ်၏ တတိယမြောက် နယ်စားကြီး အက်ဒမန် ဒီလာပိုး သည် သူ၏ညီဖြစ်သူ ရစ်ချတ်က ဘုရင်ကို ဆန့်ကျင်ဘက်ပြုခဲ့ခြင်းကြောင့် ၁၅၁၃ ခုနှစ်တွင် နောက်ဆုံး၌ ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

ဟင်နရီနှင့် လက်ထပ်ပြီးမကြာမီ ကက်သရင်းတွင် ကိုယ်ဝန်ရှိလာခဲ့သည်။ သူမသည် ၁၅၁၀ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၃၁ ရက်တွင် အသေမွေးသော သမီးမိန်းကလေးတစ်ဦးကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ကက်သရင်းသည် လေးလခန့်အကြာတွင် ပြန်လည်ကိုယ်ဝန်ရှိလာပြီး[၂၉] ၁၅၁၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် သားတော် ဟင်နရီကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ပထမကလေး ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည့် ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုအပြီးတွင် ဇနီးမောင်နှံနှစ်ဦးသည် သားယောက်ျားလေး ရရှိခဲ့သဖြင့် ဝမ်းမြောက်ခဲ့ကြပြီး ဝက်စ်မင်စတာ ပြိုင်ပွဲဟု လူသိများသော နှစ်ရက်ကြာ မြင်းပေါ်လှံထိုးပြိုင်ပွဲ အပါအဝင် အောင်ပွဲခံပွဲတော်များကို ကျင်းပခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ထိုကလေးငယ်သည် ခုနစ်ပတ်အကြာတွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ ကက်သရင်းသည် ၁၅၁၃ နှင့် ၁၅၁၅ ခုနှစ်တို့တွင် အသေမွေးသော သားတော်နှစ်ဦး ရှိခဲ့သော်လည်း ၁၅၁၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် သမီးတော် မေရီကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ဘုရင်နှင့် မိဖုရားတို့အကြား ဆက်ဆံရေးမှာ တင်းမာနေခဲ့သော်လည်း မေရီကို ဖွားမြင်ပြီးနောက် အနည်းငယ် ပြေလျော့သွားခဲ့သည်။

ဟင်နရီနှင့် ကက်သရင်းတို့၏ အိမ်ထောင်ရေးကို &quot;ထူးထူးခြားခြား ကောင်းမွန်ခဲ့သည်&quot; ဟု ဖော်ပြကြသော်လည်း ဟင်နရီသည် မောင်းမမိသံများ ထားရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ ၁၅၁၀ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် ဘက်ကင်ဟမ်၏ တတိယမြောက် နယ်စားကြီး အက်ဒဝပ် စတက်ဖို့ဒ် ၏ ညီမများဖြစ်ကြသော အဲလစ်ဇဘက်  သို့မဟုတ် ဟန်တင်ဒန်၏ ကောင့်တက်စ် အန်း ဟေစတင်းစ်  ထဲမှ တစ်ဦးနှင့် ဖောက်ပြန်ခဲ့ကြောင်း ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ ၁၅၁၆ ခုနှစ်မှစတင်ကာ သုံးနှစ်ခန့် အထင်ရှားဆုံးဖြစ်ခဲ့သော မောင်းမမှာ အဲလစ်ဇဘက် ဘလောင့်  ဖြစ်သည်။ ဘလောင့်သည် လုံးဝအငြင်းပွားဖွယ်မရှိသော မောင်းမနှစ်ဦးအနက် တစ်ဦးဖြစ်ပြီး အချို့က ၎င်းကို ခွန်အားဗလနှင့် ပြည့်စုံသော ဘုရင်ပျိုတစ်ပါးအတွက် နည်းပါးသည်ဟု ယူဆကြသည်။ဟင်နရီတွင် မောင်းမ မည်မျှရှိခဲ့သည်ကိုမူ အငြင်းပွားဆဲဖြစ်သည် - ဒေးဗစ် လုဒ်စ် က ဟင်နရီသည် &quot;အလွန်အကန့်အသတ်ရှိသော အတိုင်းအတာဖြင့်သာ&quot; မောင်းမများ ထားရှိခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်သော်လည်း အလစ်ဆန် ဝဲလ် ကမူ အခြားသော ဖောက်ပြန်မှုများစွာ ရှိခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်သည်။ကက်သရင်းက ကန့်ကွက်ခဲ့ကြောင်း မသိရပေ။ ၁၅၁၈ ခုနှစ်တွင် သူမသည် အခြားသမီးမိန်းကလေးတစ်ဦးနှင့် ထပ်မံကိုယ်ဝန်ရှိခဲ့သော်လည်း ၎င်းမှာလည်း အသေမွေးခဲ့သည်။

ဘလောင့်သည် ၁၅၁၉ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ဟင်နရီ၏ တရားမဝင် သားတော် ဟင်နရီ ဖစ်ဇ်ရွိုင်း  ကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ထိုသားငယ်ကို ၁၅၂၅ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ရစ်ချမွန်နယ်စားကြီး  အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ရာ အချို့က ၎င်းကို နောက်ဆုံးတွင် တရားဝင်အမွေဆက်ခံသူ ဖြစ်လာစေရန် လမ်းစတစ်ခုဟု ထင်မြင်ခဲ့ကြသည်။ ဖစ်ဇ်ရွိုင်းသည် ၁၅၃၃ ခုနှစ်တွင် မေရီ ဟောင်းဝပ်  နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သော်လည်း သုံးနှစ်အကြာတွင် သားသမီးမထွန်းကားဘဲ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ သူ ၁၅၃၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ကွယ်လွန်ချိန်၌ ပါလီမန်သည် သူ့ကို ဘုရင်ဖြစ်လာခွင့် ပေးနိုင်မည့် ဒုတိယမြောက် ထီးနန်းဆက်ခံမှု အက်ဥပဒေကို စဉ်းစားနေဆဲ ဖြစ်သည်။

== ပြင်သစ်နှင့် ဟက်စ်ဘတ်ချ်မင်းဆက်များ ==
၁၅၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံသည် ကန်ဘရိုင်းမဟာမိတ်အဖွဲ့ အတွင်း သန့်ရှင်းသော ရောမအင်ပါယာနှင့် ပျက်ပြယ်လွယ်သော မဟာမိတ်ဖွဲ့ကာ ဗင်းနစ်နိုင်ငံကို စစ်ပွဲဆင်နွှဲ အနိုင်ရရှိနေခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် သူ၏ဖခင်နှင့် ပြင်သစ်ဘုရင် ၁၂ ဆက်မြောက် လူဝီဘုရင်  တို့အကြား ရှိခဲ့သော ချစ်ကြည်ရေးကို ပြန်လည်ဆန်းသစ်ခဲ့ပြီး ဤကိစ္စသည် သူ၏ တိုင်ပင်ခံကောင်စီကို သဘောထားကွဲလွဲစေခဲ့သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ထိုအင်အားကြီးနှစ်နိုင်ငံ၏ ပေါင်းစည်းအင်အားနှင့် စစ်ဖြစ်ရပါက အလွန်တရာ ခက်ခဲမည်မှာ သေချာသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ထို့နောက်မကြာမီတွင် ဟင်နရီသည် အာရာဂွန်ဘုရင် ဒုတိယမြောက်ဖာဒီနန် နှင့် ပဋိညာဉ်စာချုပ်တစ်ခုကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ ၁၅၁၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဒုတိယမြောက်ဂျူးလီးယက် က ပြင်သစ်ဆန့်ကျင်ရေး သန့်ရှင်းသောမဟာမိတ်အဖွဲ့ ကို ဖွဲ့စည်းပြီးနောက် ဟင်နရီသည် ဖာဒီနန်၏ ဦးဆောင်မှုနောက်သို့လိုက်ကာ အင်္ဂလန်ကို ထိုမဟာမိတ်အဖွဲ့အသစ်ထဲသို့ သွတ်သွင်းခဲ့သည်။ ပြင်သစ်ကို အုပ်စိုးလိုသော ဟင်နရီ၏ အိပ်မက်များကို အကောင်အထည်ဖော်ရန်အတွက် အင်္ဂလန်အတွက် အကွီတန်း နယ်မြေကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန် နွေဦးရာသီတွင် အင်္ဂလိပ်-စပိန် ပူးတွဲတိုက်ခိုက်မှုတစ်ခုကို စတင်စီစဉ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၁၅၁၂ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် တရားဝင်စစ်ကြေညာပြီးနောက် ပြုလုပ်ခဲ့သော ထိုတိုက်ခိုက်မှုကို ဟင်နရီကိုယ်တိုင် ဦးဆောင်ခဲ့ခြင်းမရှိဘဲ ကြီးမားသောအရှုံးဖြင့် ပြီးဆုံးခဲ့သည်။ ဖာဒီနန်သည် ထိုစစ်ပွဲကို မိမိ၏ ကိုယ်ကျိုးစီးပွားအတွက်သာ အသုံးချခဲ့သဖြင့် အင်္ဂလိပ်-စပိန် မဟာမိတ်ဆက်ဆံရေး တင်းမာသွားခဲ့သည်။ သို့သော်ငြားလည်း ပြင်သစ်တို့သည် မကြာမီမှာပင် အီတလီမှ မောင်းထုတ်ခြင်းခံခဲ့ရပြီး ပြင်သစ်အပေါ် ထပ်မံအနိုင်ရရှိရန် နှစ်ဦးစလုံးက လိုလားနေကြသဖြင့် မဟာမိတ်အဖွဲ့မှာ ဆက်လက်တည်မြဲခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဟင်နရီသည် ဧကရာဇ် မက်ဆီမီလီယံ ကို သန့်ရှင်းသောမဟာမိတ်အဖွဲ့ထဲသို့ ဝင်ရောက်လာစေရန် စည်းရုံးနိုင်ခဲ့ခြင်းဖြင့် သံတမန်ရေးရာ အောင်မြင်မှုတစ်ခုကို ရယူနိုင်ခဲ့သည်။ အကယ်၍သာ လူဝီကို အနိုင်တိုက်နိုင်ပါက ဟင်နရီသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဂျူးလိယပ်ထံမှ ကတိပြုထားသော &quot;ပြင်သစ်၏ အခရစ်ယာန်အဖြစ်ဆုံးဘုရင်&quot; ဘွဲ့အပြင် ပါရီမြို့၌ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးကိုယ်တိုင် ဘိသိက်မြှောက်ပေးမည့် အခွင့်အရေးကိုပါ ထူးထူးခြားခြား အာမခံချက် ရရှိထားခဲ့သည်။

=== ကက်သရင်း နှင့် လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ရန် ကြိုးပမ်းခြင်း ===
ကက်သရင်းအော့ဖ်အာရဂွန် နှင့် လက်ထပ်ထားစဉ် ဟင်နရီ သည် သူမ၏ '''အမျိုးသမီးကိုယ်လုပ်တော်''' ဖြစ်သူ မေရီဘိုလင်း နှင့် ချစ်ကြိုက်ဆက်ဆံရေး ရှိခဲ့သည်။ မေရီ ၏ သားသမီးနှစ်ဦးဖြစ်သော '''ဟင်နရီကာရေး''' နှင့် '''ကက်သရင်းကာရေး''' တို့သည် ဟင်နရီ ၏ သားသမီးများဖြစ်နိုင်သည်ဟု ယူဆချက်များ ရှိခဲ့သော်လည်း ထိုအချက်ကို မည်သည့်အခါမျှ အတည်ပြုနိုင်ခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ ဟင်နရီ ဘုရင်သည် ထိုကလေးနှစ်ဦးကို '''ဟင်နရီဖစ်ရွိုဇ်''' ကို အသိအမှတ်ပြုခဲ့သကဲ့သို့ အသိအမှတ်မပြုခဲ့ပေ။[60]

၁၅၂၅ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီ သည် မိမိအလိုရှိသော '''သားယောက်ျား အမွေဆက်ခံသူ''' ကို ကက်သရင်း က မမွေးဖွားပေးနိုင်ခြင်းအပေါ် ပိုမိုစိတ်မရှည်လာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် သူသည် မေရီဘိုလင်း ၏ ညီမဖြစ်သူ '''အန်းဘိုလင်း''' ကို စွဲလမ်းလာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က အန်း သည် ဘုရင်မ၏ အဖွဲ့ထဲတွင် ပါဝင်နေသော ဆွဲဆောင်မှုရှိသည့် အမျိုးသမီးငယ်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ သို့သော် အန်း သည် ဟင်နရီ ၏ သွေးဆောင်မှုများကို ခုခံခဲ့ပြီး၊ သူမ၏အစ်မ မေရီ ကဲ့သို့ ဘုရင်၏ ကိုယ်လုပ်တော် ဖြစ်ရန် ငြင်းဆိုခဲ့သည်။

ဤအခြေအနေအတွင်း ဟင်နရီ သည် မိမိ၏ မင်းဆက်အတွက် အမွေဆက်ခံသူတစ်ဦး ရရှိရန်နှင့် နန်းတွင်းတွင် '''“ဘုရင်၏ ကြီးမားသောကိစ္စ”''' ဟု ခေါ်ဆိုလာသည့် ပြဿနာကို ဖြေရှင်းရန် နည်းလမ်းသုံးခုကို စဉ်းစားခဲ့သည်။ ပထမနည်းမှာ '''ဟင်နရီဖစ်ရွိုဇ်''' ကို တရားဝင်သားအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ ထိုသို့လုပ်ရန် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ပါဝင်မှု လိုအပ်သကဲ့သို့ နောက်ပိုင်းတွင် စိန်ခေါ်မှုများလည်း ပေါ်ပေါက်နိုင်သည်။ ဒုတိယနည်းမှာ သူ၏သမီး '''မေရီ'''  ကို အမြန်ဆုံး လက်ထပ်ပေးပြီး၊ သူမထံမှ မြေးသားတစ်ဦး ရရှိကာ ဟင်နရီ မသေဆုံးမီ တိုက်ရိုက်အမွေဆက်ခံနိုင်ရန် မျှော်လင့်ခြင်း ဖြစ်သည်။ သို့သော် မေရီ သည် ဟင်နရီ မသေဆုံးမီ ကိုယ်ဝန်ဆောင်နိုင်ရန် ဖြစ်နိုင်ခြေ နည်းသည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။ တတိယနည်းမှာ ကက်သရင်း ကို တစ်နည်းနည်းဖြင့် ပယ်ဖျက်ပြီး ကလေးမွေးနိုင်သည့် အသက်အရွယ်ရှိ အခြားအမျိုးသမီးတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ အသက် ၃၄ နှစ်အရွယ် ဟင်နရီ အတွက် အန်း နှင့် လက်ထပ်နိုင်မည့် အလားအလာကို မြင်လာသောကြောင့် တတိယနည်းလမ်းသည် နောက်ဆုံးတွင် အနှစ်သက်ဆုံးဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ မကြာမီတွင် အသက် ၄၀ ရှိလာပြီဖြစ်သော ကက်သရင်း နှင့် မိမိ၏လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ရန်မှာ ဘုရင်၏ အဓိကဆန္ဒ ဖြစ်လာခဲ့သည်။[66][67]

လာမည့်နှစ်များအတွင်း ဟင်နရီ ၏ တိကျသော ရည်ရွယ်ချက်များနှင့် လှုံ့ဆော်မှုများအပေါ် သမိုင်းပညာရှင်များအကြား အမြင်တူညီမှု မရှိကြပေ။ အနည်းဆုံး သူ၏နန်းစံအစပိုင်းတွင် ဟင်နရီ သည် ဘာသာတရားကိုင်းရှိုင်းပြီး ကက်သလစ်ဘာသာရေးအကြောင်းကို ကောင်းစွာသိရှိသူ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၅၂၁ ခုနှစ်တွင် သူရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သော ''Assertio Septem Sacramentorum'' (“စက္ကမင် ခုနစ်ပါးကို ကာကွယ်ခြင်း”) စာအုပ်ကြောင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး လီယို တဆယ် ထံမှ '''Fidei Defensor''' (“ယုံကြည်ခြင်းကို ကာကွယ်သူ”) ဟူသော ဘွဲ့တံဆိပ်ကိုပင် ရရှိခဲ့သည်။[69]

ထိုစာအုပ်သည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ အာဏာအမြင့်ဆုံးဖြစ်မှုကို အခိုင်အမာ ကာကွယ်ထားသော်လည်း အခြေအနေအပေါ် မူတည်သည့် စကားလုံးများဖြင့် ရေးသားထားသည်။[69] ဟင်နရီ သည် ဒုတိယအကြိမ် လက်ထပ်ရန် ပိုမိုစိတ်အားထက်သန်လာချိန်တွင် ဤကိစ္စနှင့်ပတ်သက်၍ သူ၏အမြင်ကို မည်သည့်အချိန်တွင် ပြောင်းလဲခဲ့သည်ကို အတိအကျ မသိရပေ။ သို့သော် ၁၅၂၇ ခုနှစ်တွင် သူသည် ကက်သရင်း ထံမှ သားယောက်ျားအမွေဆက်ခံသူ မရရှိခြင်းမှာ သူတို့၏ လက်ထပ်မှုသည် '''“ဘုရားသခင်၏အမြင်တွင် ကျိန်စာသင့်နေသောကြောင့်”''' ဖြစ်သည်ဟု မိမိကိုယ်တိုင် ယုံကြည်လာခဲ့သည်။[70]

အမှန်အားဖြင့် ကက်သရင်း သည် သူ၏အစ်ကို အာသာ ၏ ဇနီးဖြစ်ခဲ့ပြီး ကက်သရင်း နှင့် လက်ထပ်ခြင်းအားဖြင့် ဟင်နရီသည် '''Leviticus 20:21''' တွင် ဖော်ပြထားသည့် တားမြစ်ချက်ကို ဆန့်ကျင်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ထိုကျမ်းပိုဒ်ကို သောမတ်စ်ကရမ်မာ က လက်ထပ်မှုကို အကျုံးမဝင်ကြောင်း ကြေညာရာတွင် အကြောင်းပြချက်တစ်ခုအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။[71] အခြားတစ်ဖက်တွင် '''မာတင်လူသာ''' ကမူ အစပိုင်းတွင် ဟင်နရီ ၏ လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ခြင်းကို ဆန့်ကျင်ခဲ့သည်။ သူ၏ သွန်သင်ချက်အရ သမ္မာကျမ်းစာသည် '''မယားများစွာယူခြင်း''' ကို ခွင့်ပြုထားသော်လည်း '''ကွာရှင်းခြင်း'''ကို ခွင့်မပြုဟု ဆိုခဲ့ပြီး ဟင်နရီ အနေဖြင့် ဒုတိယဇနီးတစ်ဦး ထပ်ယူနိုင်သည်ဟု အစပိုင်းတွင် ပြောခဲ့သည်။[71]

ထိုအချိန်တွင် ဟင်နရီ သည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၌ ဤလက်ထပ်မှုအတားအဆီးကို ခွင့်ပြုဖယ်ရှားပေးနိုင်သည့် အာဏာမရှိဟု ယုံကြည်လာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် 1527 ခုနှစ်တွင် သူသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးကလီးမန့် ၇ ထံသို့ ကက်သရင်း နှင့် မိမိ၏လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ထိုနည်းလမ်းသည် အနည်းဆုံး ပိုမိုပွင့်လင်းစွာ ဖီဆန်သည့် လမ်းကြောင်းတစ်ခုကို ရှောင်ရှားရန် ရည်ရွယ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။[68]

ကိစ္စကို လူသိရှင်ကြား ပြောဆိုလိုက်ခြင်းကြောင့် ကက်သရင်း ကို သီလရှင်ကျောင်းသို့ ဝင်ရောက်နေထိုင်ရန် သို့မဟုတ် ငြိမ်သက်စွာ နေထိုင်ရန် ဆွဲဆောင်နိုင်မည့် မျှော်လင့်ချက်အားလုံး ပျောက်ဆုံးသွားခဲ့သည်။[72] Henry သည် သူ၏အတွင်းရေးမှူး '''ဝီလျံနိုက်ထ်''' ကို '''ဟိုးလီးဆီး''' ထံသို့ တိုက်ရိုက်တောင်းဆိုရန် စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ထိုသူသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးထံမှ အမိန့်စာရရှိရန် ရည်ရွယ်၍ အဓိပ္ပာယ်နှစ်ခွဖြစ်အောင် ရေးသားထားသည့် မူကြမ်းတစ်စောင်ကို ယူဆောင်သွားခဲ့သည်။ သို့သော် နိုက်ထ် မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးသည် ထိုမျှလွယ်ကူစွာ လှည့်စား၍မရခဲ့ပေ။[73]

အခြားသော သံတမန်ရေးရာ ကြိုးပမ်းမှုများမှာ အင်္ဂလန်တွင် ဘာသာရေးတရားရုံးတစ်ခု ကျင်းပရန် စီစဉ်ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ထိုတရားရုံးတွင် ကလီးမန့် ၇ ၏ ကိုယ်စားလှယ် ပါဝင်မည်ဖြစ်သည်။ ကလီးမန့် သည် ထိုတရားရုံး ဖွဲ့စည်းရန် သဘောတူခဲ့သော်လည်း သူ၏ ကိုယ်စားလှယ် '''လော်ရင်ဇိုကန်ပက်ဂို''' ကို ဟင်နရီ ၏ဘက်မှ ဆုံးဖြတ်ပေးရန် အာဏာပေးရန် မည်သည့်အခါမျှ ရည်ရွယ်ချက်မရှိခဲ့ပေ။[73]

ဤဘက်လိုက်မှုသည် ဧကရာဇ်ပဉ္စမမြောက်ချားလ်စ် ထံမှ ဖိအားပေးမှုကြောင့် ဖြစ်နိုင်သော်လည်း ထိုဖိအားက ကန်ပက်ဂို သို့မဟုတ် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးအပေါ် မည်မျှအထိ သက်ရောက်ခဲ့သည်ကို အတိအကျ မသိရပေ။ သက်သေများကို ကြားနာပြီး နှစ်လမပြည့်မီတွင် ကလီးမန့် သည် အမှုကို ၁၅၂၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ရောမ သို့ ပြန်လည်ခေါ်ယူခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ထိုအမှုသည် အင်္ဂလန်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာတော့မည် မဟုတ်ကြောင်း ထင်ရှားလာခဲ့သည်။[73]

လက်ထပ်မှု ပယ်ဖျက်နိုင်မည့် အခွင့်အရေး ဆုံးရှုံးသွားသောအခါ ဘုန်းတော်ကြီးဝေါ်ဆေးလ် သည် အပြစ်တင်ခံရသည်။ ၁၅၂၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် သူ့ကို ''ဗာတီကန်ရဟန်းမင်းကြီး၏ အာဏာကို အသုံးပြုမှုပြစ်မှု'' ဖြင့် စွဲချက်တင်ခဲ့ပြီး၊ သူ၏ အာဏာနှင့်ဂုဏ်ကျက်သရေ ကျဆင်းမှုမှာ '''“ရုတ်တရက်ဖြစ်ပြီး လုံးဝကျဆင်းသွားခြင်း”''' ဖြစ်ခဲ့သည်။[73] ဟင်နရီ နှင့် ခဏတာ ပြန်လည်သင့်မြတ်ခဲ့ပြီး ၁၅၃၀ ခုနှစ် ပထမနှစ်ဝက်တွင် တရားဝင် ခွင့်လွှတ်ခြင်းပင် ရရှိခဲ့သော်လည်း ၁၅၃၀ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ထပ်မံ၍ နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် စွဲချက်တင်ခံရသည်။ သို့သော် အမှုမစစ်ဆေးမီ သေဆုံးသွားခဲ့သည်။[73][75]

ဟင်နရီ ကိုယ်တိုင် အစိုးရအုပ်ချုပ်ရေးကို ခဏတာ တာဝန်ယူပြီးနောက်[76] '''သောမတ်စ်မိုး''' သည် နိုင်ငံ‌တော်အဓိပတိ နှင့် အဓိကဝန်ကြီးတာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ သူသည် ထက်မြက်ပြီး အရည်အချင်းရှိသူဖြစ်သော်လည်း ဘာသာရေးကိုင်းရှိုင်းသည့် ကက်သလစ်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး လက်ထပ်မှု ပယ်ဖျက်ရေးကို ဆန့်ကျင်သူလည်း ဖြစ်သည်။[77] သို့သော် အစပိုင်းတွင် ဘုရင်၏ မူဝါဒအသစ်ကို ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ပါလီမန်လွှတ်တော် တွင်ဝေါ်ဆေးလ်ကို ပြစ်တင်ဝေဖန်ခဲ့သည်။[78]

တစ်နှစ်အကြာတွင် ကက်သရင်း ကို နန်းတွင်းမှ ဖယ်ရှားခဲ့ပြီး သူမ၏ အခန်းများကို အန်းဘိုလင်း အား ပေးအပ်ခဲ့သည်။ အန်းသည် ထိုခေတ်အတွက် ပညာရေးအလွန်ကောင်းမွန်ပြီး ဉာဏ်ရည်ထက်မြက်သည့် အမျိုးသမီးတစ်ဦးဖြစ်ကာ ပရိုတက်စတင့်ဘာသာပြုပြင်ပြောင်းလဲသူ များ၏ အယူအဆများကို စိတ်အားထက်သန်စွာ စိတ်ဝင်စားခဲ့သည်။ သို့သော် သူမကိုယ်တိုင် အမှန်တကယ် ပရိုတက်စတင့် ဘာသာဝင်အဖြစ် ခိုင်မာစွာ ရပ်တည်ခဲ့ခြင်း ရှိ၊ မရှိမှာ သမိုင်းပညာရှင်များအကြား ယနေ့တိုင် အငြင်းပွားစရာ ဖြစ်နေဆဲဖြစ်သည်။[65]

ကန်တာဘာရီ ဂိုဏ်းချုပ် '''ဝီလျံဝါးဟမ်း''' သေဆုံးသောအခါ အန်း ၏ သြဇာကြောင့် ဟင်နရီ သည် လက်ထပ်မှု ပယ်ဖျက်ရေးကို ယုံကြည်စိတ်ချစွာ ထောက်ခံသူ '''သောမတ်စ်ကရန်မာ''' ကို လစ်လပ်သွားသော ရာထူးတွင် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဘုရင်၏ ဘုရားကျောင်းနှင့်ပတ်သက်သော နောက်ထပ်အစီအစဉ်များကို မသိရှိသေးသော ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးကလည်း ထိုခန့်အပ်မှုကို အတည်ပြုခဲ့သည်။[79]

=== အန်းဘိုလင်း နှင့် လက်ထပ်ခြင်း ===
၁၅၃၂ ခုနှစ် ဆောင်းရာသီတွင် ဟင်နရီ သည် '''ကာလစ်''' တွင် '''ပထမဖရန့်ဇစ်''' နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့ပြီး မိမိ၏ လက်ထပ်မှုအသစ်အတွက် ဖရန့်ဇစ် ၏ ထောက်ခံမှုကို ရယူခဲ့သည်။ ကာလစ် မှ ပြန်လာပြီး ဒိုဗာ သို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် အသက် ၄၁ နှစ်ရှိ ဟင်နရီ နှင့် အန်းတို့သည် လျှို့ဝှက်စွာ လက်ထပ်ပွဲတစ်ခု ကျင်းပခဲ့ကြသည်။[81]

မကြာမီ အန်း ကိုယ်ဝန်ရှိလာပြီး ၁၅၃၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၅ ရက်နေ့တွင် လန်ဒန် ၌ ဒုတိယအကြိမ် လက်ထပ်ပွဲ ကျင်းပခဲ့ကြသည်။ ၁၅၃၃ ခုနှစ် မေလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ကရန်မာ သည် ဒန်စတာဘယ် ဘုန်းကြီးကျောင်း တွင် ကျင်းပသော အထူးတရားရုံး၌ တရားသူကြီးအဖြစ် ထိုင်ပြီး ဟင်နရီ နှင့် ကက်သရင်းအော့ဖ်အာရဂွန် တို့၏ လက်ထပ်မှု တရားဝင်မှုကို ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ထိုနေ့တွင် ဟင်နရီ နှင့် ကက်သရင်း တို့၏ လက်ထပ်မှုကို ပျက်ပြယ်ပြီး တရားမဝင်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ ငါးရက်အကြာ မေလ 28 ရက်နေ့တွင် ကရန်မာ သည် ဟင်နရီ နှင့် အန်း တို့၏ လက်ထပ်မှုကို တရားဝင်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။[82]

ကက်သရင်း ၏ ဘုရင်မဘွဲ့ကို တရားဝင် ဖယ်ရှားပြီး အာသာ ၏ မုဆိုးမအဖြစ် မုဆိုးမမင်းသမီး  ဟူသော ဘွဲ့ကိုသာ ပေးခဲ့သည်။ သူမ၏နေရာတွင် အန်း သည် ၁၅၃၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ဘုရင်မအဖြစ် သရဖူဆောင်းခဲ့သည်။[83] ထိုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် ဘုရင်မ အန်း သည် အချိန်မတိုင်မီ သမီးတစ်ဦး မွေးဖွားခဲ့သည်။ ထိုကလေးကို ဟင်နရီ ၏ မိခင် '''ယော့ခ်မြို့စားကတော်အဲလိဇဘက်''' ကို ဂုဏ်ပြု၍ '''အဲလိဇဘက်''' ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။[84]

လက်ထပ်ပြီးနောက် ကိစ္စများကို စနစ်တကျ တည်ငြိမ်အောင်လုပ်ဆောင်သည့် ကာလတစ်ခု ရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် '''ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများစွာလုပ်နေသည့် ပါလီမန်''' က ဥပဒေများစွာကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး ကျန်ရှိနေသေးသော ပြဿနာများအတွက် ဖြေရှင်းချက်များ ရှာဖွေခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုအသစ်များကို စိန်ခေါ်မှုများမှ ကာကွယ်ရန်၊ ပြည်သူများအနေဖြင့် ထိုပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ၏ တရားဝင်မှုကို ယုံကြည်လာစေရန်နှင့် ဆန့်ကျင်သူများကို ဖော်ထုတ်အရေးယူရန်လည်း ရည်ရွယ်ခဲ့သည်။[85]

'''ကန်နွန်ဥပဒေ''' ကို ကရန်မာ နှင့် အခြားသူများက အကျယ်တဝင့် ကိုင်တွယ်ခဲ့သော်လည်း ဤဥပဒေများကို '''သောမတ်စ်ခရွန်ဝဲလ်၊ သောမတ်စ်အက်ဒလေ၊ သောမတ်စ်ဟောင်းဝပ် နော့ဖ်ဖို့ဒ်တတိယအဆင့်မြို့စား''' နှင့် ဟင်နရီ ကိုယ်တိုင်ကပင် အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့ကြသည်။[86] ဤလုပ်ငန်းစဉ် ပြီးဆုံးသောအခါ ၁၅၃၂  ခုနှစ် မေလတွင် သောမတ်စ်မိုး သည် နိုင်ငံတော်အဓိပတိ ရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့ပြီး ခရွမ်ဝဲလ် သည်ဟင်နရီ ၏ အဓိကဝန်ကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။[87]

'''၁၅၅၃ ခုနှစ် နန်းမွေဆက်ခံခြင်းဥပဒေ''' အရ ကက်သရင်း ၏ သမီး မေရီ ကို တရားမဝင်သားသမီးအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး၊ ဟင်နရီနှင့် အန်း တို့၏ လက်ထပ်မှုကို တရားဝင်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ အန်း ၏ သားသမီးများကိုလည်း နန်းဆက်ခံမည့် အစီအစဉ်တွင် နောက်တစ်ဆင့်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။[88]

၁၅၃၄ ခုနှစ် '''အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်ဆိုင်ခွင့် အက်ဥပဒေများ''' အရ ပါလီမန် သည် ဘုရင်ကို '''အင်္ဂလန်နိုင်ငံရှိ ဘုရားကျောင်း၏ အကြီးအကဲ''' အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၁၅၃၂ ခုနှစ် အယူခံမှုများ ကန့်သတ်တားမြစ်သည့် ဥပဒေ နှင့်အတူ ရောမသို့ အယူခံဝင်ခွင့်ကိုလည်း ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။[89] ထိုအချိန်မှသာ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးကလီးမန့် ၇ သည် ဘုရင်နှင့် ကရန်မာ ကို '''အရပ်ဘက်ဘာသာရေးအဖွဲ့မှ ဖယ်ရှားခြင်း''' ပြုလုပ်ရန် အရေးယူခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုအမိန့်သည် နောက်ပိုင်းအချိန်အထိ တရားဝင် မဖြစ်ခဲ့ပေ။

ဘုရင်နှင့် ဘုရင်မတို့သည် သူတို့၏ အိမ်ထောင်ရေးဘဝကို မနှစ်သက်ကြပေ။ အေးချမ်းပြီး ချစ်ခင်ကြသည့် အချိန်များလည်း ရှိခဲ့သော်လည်း အန်း သည် မိမိထံမှ မျှော်လင့်ထားသည့် နာခံပြီး ခေါင်းငုံ့နေသော ဇနီးအဖြစ် နေထိုင်ရန် ငြင်းဆိုခဲ့သည်။ သူမ၏ တက်ကြွမှုနှင့် ကိုယ်ပိုင်အမြင်ကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ထုတ်ဖော်တတ်သည့် ဉာဏ်ရည်က သူမကို လျှို့ဝှက်ချစ်သူအဖြစ် ဆွဲဆောင်မှုရှိစေခဲ့သော်လည်း ဘုရင်မအဖြစ် အများအားဖြင့် အခမ်းအနားများကိုသာ ဆောင်ရွက်ရသည့် အခန်းကဏ္ဍအတွက်မူ သူမကို လွတ်လပ်လွန်းသူ ဖြစ်စေခဲ့ပြီး ရန်သူများစွာကိုလည်း ရရှိစေခဲ့သည်။

ဟင်နရီ ကလည်း အန်း ၏ အမြဲတမ်း စိတ်တိုဒေါသထွက်တတ်မှုနှင့် ပြင်းထန်သော စိတ်နေစိတ်ထားကို မကြိုက်တော့ပေ။ 1534 ခုနှစ်တွင် အန်း ကိုယ်ဝန်မရှိဘဲ ဖြစ်သွားခြင်း သို့မဟုတ် ကိုယ်ဝန်ပျက်ကျခြင်း ဖြစ်ပြီးနောက် ဟင်နရီ သည် သူမက သားယောက်ျားတစ်ဦး မမွေးပေးနိုင်ခြင်းကို သစ္စာဖောက်မှုတစ်ခုအဖြစ် မြင်လာခဲ့သည်။ ၁၅၃၄ ခုနှစ် ခရစ်စမတ် ကာလကတည်းက ဟင်နရီ သည် အန်း ထံမှ ခွဲထွက်ပြီး ကက်သရင်း ထံသို့ ပြန်သွားရန် မလိုအပ်ဘဲ မည်သို့ လုပ်ဆောင်နိုင်မည်ကို ကရန်မာ နှင့် ခရွမ်ဝဲလ် တို့နှင့် ဆွေးနွေးနေခဲ့သည်။[96]

၁၅၃၅ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီ သည် မတ်ဂျ်ရှဲလ်တန် နှင့် ချစ်ကြိုက်ဆက်ဆံရေးရှိခဲ့သည်ဟု အစဉ်အလာအားဖြင့် ယူဆကြသော်လည်း သမိုင်းပညာရှင် အန်တိုနီယာဖရေဆာ က ဟင်နရီ သည် အမှန်တကယ်တွင် မတ်ဂျ် ၏ ညီမဖြစ်သူ '''မေရီရှဲလ်တန်''' နှင့် ဆက်ဆံရေးရှိခဲ့သည်ဟု ဆိုထားသည်။[34]

ဟင်နရီ ၏ ဘာသာရေးမူဝါဒများကို ဆန့်ကျင်မှုများကို အစပိုင်းတွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံအတွင်း လျင်မြန်စွာ ဖိနှိပ်ခဲ့သည်။ '''ကာသူဆီယမ်အာဇာနည်သူရဲကောင်း''' များထဲမှ ဘုန်းတော်ကြီးအချို့ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီး အခြားသူများစွာကိုလည်း လူအများရှေ့တွင် အပြစ်ပေးအရှက်ခွဲခဲ့သည်။[97]

အထင်ရှားဆုံး ဆန့်ကျင်သူများထဲတွင် ဂျွန်ဖစ်ရှာ, ရိုချက်စတာဘုန်းတော်ကြီးနှင့် '''သောမတ်စ်မိုး''' တို့ ပါဝင်ခဲ့သည်။ သူတို့နှစ်ဦးစလုံးသည် ဘုရင်အား အမြင့်မြတ်ဆုံးအာဏာပိုင်ဖြစ်ကြောင်း သစ္စာဆိုချက် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုရန် ငြင်းဆိုခဲ့ကြသည်။[97] အဲဒီအချိန်တွင် ဟင်နရီ နှင့် ကရွမ်ဝဲလ် တို့သည် သူတို့နှစ်ဦးကို သတ်ရန် မရည်ရွယ်သေးဘဲ မိမိတို့၏အမြင်ကို ပြောင်းလဲကာ အသက်ရှင်လွတ်မြောက်ရန် မျှော်လင့်ခဲ့ကြသည်။

ဖစ်ရှာ သည် ဟင်နရီ ကို ဘုရားကျောင်း၏ အမြင့်ဆုံးအကြီးအကဲအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုရန် ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ငြင်းဆိုခဲ့သည်။ မိုး ကမူ '''၁၅၃၄ ခုနှစ်၊ နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်ဖျက်မှု အက်ဥပဒေ''' ကို ပွင့်လင်းစွာ ချိုးဖောက်ခြင်းမရှိစေရန် သတိထားခဲ့သည်။ ထိုဥပဒေသည် နောက်ပိုင်းဥပဒေများနှင့် မတူဘဲ တိတ်ဆိတ်နေခြင်းကိုသာ အပြစ်မဖြစ်စေခဲ့ပေ။ သို့သော် နောက်ပိုင်းတွင် သူတို့နှစ်ဦးစလုံးကို နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် ပြစ်မှုထင်ရှားစေခဲ့သည်။ မိုး ကို '''ရစ်ချ်ချတ်ရစ်ချ်''' နှင့် ပြောဆိုခဲ့သော စကားဝိုင်းတစ်ခုတည်းကို သက်သေအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ပြီး၊ ဖစ်ရှာ နှင့် မိုး နှစ်ဦးစလုံးကို ၁၅၃၅ ခုနှစ် နွေရာသီတွင် ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။[97]

ထိုဖိနှိပ်မှုများနှင့် ၁၅၃၅ ခုနှစ် ဘာသာရေးကျောင်းများ ဖျက်သိမ်းရေး အက်ဥပဒေ တို့ကြောင့် ဟင်နရီ ၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို ပိုမိုကျယ်ပြန့်စွာ ဆန့်ကျင်မှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ထိုအထဲတွင် ၁၅၃၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ၌ အင်္ဂလန်မြောက်ပိုင်းတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော '''ကက်သလစ်သူပုန်ထမှု''' ဟုခေါ်သည့် အကြီးစားအုံကြွမှုလည်း ပါဝင်သည်။[98]

သူပုန်ပေါင်း ၂၀,၀၀၀ မှ ၄၀,၀၀၀ ခန့်ကို '''ရောဘတ်အက်စ်ကီး''' နှင့် မြောက်ပိုင်းအထက်တန်းလွှာအဖွဲ့ဝင်အချို့က ဦးဆောင်ခဲ့ကြသည်။[99] ဟင်နရီ သည် သူပုန်များကို လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးမည်ဟု ကတိပြုပြီး သူတို့တင်ပြခဲ့သော ပြဿနာများအတွက် ကျေးဇူးတင်ကြောင်း ပြောခဲ့သည်။ အက်စ်ကီး က သူပုန်များအနေဖြင့် အောင်မြင်ခဲ့ပြီဖြစ်သောကြောင့် လူစုခွဲပြီး အိမ်ပြန်နိုင်ကြောင်း ပြောခဲ့သည်။[100]

သို့သော် ဟင်နရီ သည် သူပုန်များကို နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်များအဖြစ် မြင်ခဲ့ပြီး မိမိပေးခဲ့သည့် ကတိကို လိုက်နာရန် မလိုဟု ယူဆခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဟင်နရီ ၏ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ကမ်းလှမ်းမှုအပြီးတွင် နောက်ထပ် အကြမ်းဖက်မှုများ ဖြစ်ပွားလာသောအခါ သူသည် မိမိ၏ ကတိကို အလျင်အမြန် ပြန်လည်ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။[101] အက်စ်ကီး အပါအဝင် ခေါင်းဆောင်များကို ဖမ်းဆီးပြီး နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။ စုစုပေါင်း သူပုန် ၂၀၀ ခန့်ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီး ထိုအုံကြွမှုများ အဆုံးသတ်သွားခဲ့သည်။[102]

=== အန်းဘိုလင်း ကို ကွပ်မျက်ခြင်း ===
၁၅၃၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၈ ရက်နေ့တွင် ကက်သရင်းအော့ဖ်အာရဂွန် သေဆုံးသွားကြောင်း သတင်းသည် ဘုရင်နှင့် ဘုရင်မထံ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ နောက်တစ်နေ့တွင် ဟင်နရီ သည် အဝတ်အစားအားလုံးကို အဝါရောင်ဝတ်ဆင်ပြီး သူ၏ဦးထုပ်တွင် အဖြူရောင်အမွေးတစ်ချောင်း ထည့်ဆင်ထားခဲ့သည်။[103]

ဘုရင်မအန်း သည် ထိုအချိန်တွင် ကိုယ်ဝန်ရှိနေပြီး သားယောက်ျား မမွေးနိုင်ပါက အကျိုးဆက်များ ရှိလာနိုင်ကြောင်း သူမ သိရှိခဲ့သည်။ ထိုလအတွင်း ဟင်နရီ သည် မြင်းစီးပြိုင်ပွဲတစ်ခုတွင် မြင်းပေါ်မှ ပြုတ်ကျပြီး ပြင်းထန်စွာ ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ အချိန်အတော်ကြာ သူ၏အသက်အန္တရာယ်ရှိနေသည်ဟု ထင်မြင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုမတော်တဆမှုသတင်းကို ဘုရင်မအန်း သိရှိသောအခါ ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်သွားပြီး ကိုယ်ဝန် ၁၅ ပတ်ခန့်ရှိသော သားယောက်ျားကလေးကို ကိုယ်ဝန်ပျက်ကျခဲ့သည်။ ထိုနေ့မှာပင် ကက်သရင်း ၏ ဈာပနကို ကျင်းပနေသည့် ၁၅၃၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၉ ရက်နေ့ ဖြစ်သည်။[104]

သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ အများစုက ဤကိုယ်ရေးကိုယ်တာ ဆုံးရှုံးမှုသည် ထိုတော်ဝင်အိမ်ထောင်ရေး အဆုံးသတ်ရန် အစပြုသည့် အဖြစ်အပျက် ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။[105]

ဘိုလင်း မိသားစုသည် တော်ဝင်နန်းတွင်းကောင်စီ တွင် အရေးပါသော ရာထူးများကို ဆက်လက်ရရှိထားသော်လည်း အန်း တွင် ရန်သူများစွာ ရှိခဲ့သည်။ ထိုအထဲတွင် '''ချားလ်စ်ဘရန်ဒန်၊ ဆက်ဖို့ဒ်ပထမအဆင့်မြို့စား''' လည်း ပါဝင်သည်။ သူမ၏ ဦးလေးဖြစ်သူ '''နော်ဖို့ဒ်မြို့စား''' ပင်လျှင် သူမ၏ အာဏာအသုံးချသည့်ပုံစံကို စိတ်ပျက်လာခဲ့သည်။[106]

ဘိုလင်း မိသားစုသည် ပြင်သစ်ကို ဧကရာဇ်ချားလ်စ် ၅ ထက် မဟာမိတ်အဖြစ် ပိုမိုနှစ်သက်ခဲ့သော်လည်း ဟင်နရီ ၏ မျက်နှာသာပေးမှုမှာ ချားလ်စ် ဘက်သို့ ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ ထိုအပြောင်းအလဲမှာ ကရွမ်ဝဲလ် ၏ သြဇာကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်ပြီး ဘိုလင်း မိသားစု၏ သြဇာကို ထိခိုက်စေခဲ့သည်။[106]

အန်း ကို ဆန့်ကျင်သူများထဲတွင် တော်ဝင်မင်းသမီးမေရီ နှင့် ပြန်လည်သင့်မြတ်ရန် ထောက်ခံသူများလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထိုအုပ်စုထဲတွင် ကက်သရင်း ၏ ယခင်ထောက်ခံသူများလည်း ပါဝင်ပြီး မေရီ သည် ထိုအချိန်တွင် အရွယ်ရောက်လာပြီ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဒုတိယအကြိမ် လက်ထပ်မှု ပယ်ဖျက်ရေးသည် ယခုအခါ အမှန်တကယ် ဖြစ်နိုင်သည့် အခြေအနေ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သို့သော် အန်း ကို သတ်ဖြတ်နိုင်ရန် နည်းလမ်းရှာဖွေခဲ့ခြင်းမှာ ကရွမ်ဝဲလ် ၏ ဘိုလင်း မိသားစုဆန့်ကျင်ရေး သြဇာကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု အများအားဖြင့် ယူဆကြသော်လည်း ယင်းအချက်ကို သမိုင်းပညာရှင်များက ဆွေးနွေးနေဆဲ ဖြစ်သည်။[107][108]အန်း  ၏ နောက်ဆုံး ကိုယ်ဝန်ပျက်ကျမှုမှ ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာပြီး မကြာမီတွင် သူမ၏ ကျဆုံးမှု စတင်ခဲ့သည်။ ထိုကျဆုံးမှုသည် ပူးပေါင်းကြံစည်မှု၊ အိမ်ထောင်ဖောက်ပြန်မှု သို့မဟုတ် စုန်းအတတ်နှင့်ပတ်သက်သော စွပ်စွဲချက်များထဲမှ မည်သည့်အချက်ကြောင့် အဓိကဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်ဆိုသည်မှာ သမိုင်းပညာရှင်များအကြား ယနေ့တိုင် အငြင်းပွားနေဆဲ ဖြစ်သည်။[65]

သူမ၏ အာဏာနှင့်မျက်နှာသာ ကျဆင်းလာသည့် အစောပိုင်းလက္ခဏာများထဲတွင် ဘုရင်၏ မယ်တော်အသစ်ဖြစ်လာသော အသက် ၂၈ နှစ်အရွယ် ဂျိန်းဆေးမွား ကို အခန်းအသစ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ပေးခြင်းနှင့် အန်း ၏ အစ်ကို ဂျော့ဂျ်ဘိုလင်းအား ဂါတာသူရဲကောင်းဘွဲ့တံဆိပ် ချီးမြှင့်ရန် ငြင်းဆိုပြီး ထိုအစား '''နီးကိုးလတ်စ်ကာရိုး''' ကို ချီးမြှင့်ခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။[109][110]

၁၅၃၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၃၀ ရက်မှ မေလ ၂ ရက်အတွင်း ‌ဂျော့ဂျ်ဘိုလင်း အပါအဝင် အမျိုးသားငါးဦးကို နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက် အိမ်ထောင်ဖောက်ပြန်မှုဖြင့် ဖမ်းဆီးခဲ့ပြီး ဘုရင်မနှင့် လိင်ဆက်ဆံခဲ့ကြသည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့သည်။ အန်း ကိုလည်း နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက် အိမ်ထောင်ဖောက်ပြန်မှုနှင့် အစ်ကိုဖြစ်သူနှင့် လိင်ဆက်ဆံမှု (သွေးသားအရင်းအချာဖြင့်လိင်ဆက်ဆံမှုရှိသည်ဟုထင်မြင်ချက်) ဖြင့် စွပ်စွဲကာ ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။

သူတို့အပေါ်ရှိ သက်သေများမှာ ခိုင်မာမှုမရှိသော်လည်း စွပ်စွဲခံရသူများကို အပြစ်ရှိကြောင်း ဆုံးဖြတ်ကာ သေဒဏ်ချမှတ်ခဲ့သည်။ ၁၅၃၆ ခုနှစ် မေလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ဟင်နရီ နှင့် အန်း တို့၏ လက်ထပ်မှုကို လက်ထောက်ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီးကရန်မာက '''လန်းဘတ်ထ်နန်းတော်''' တွင် ပယ်ဖျက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး စွပ်စွဲခံထားရသော အမျိုးသားများကို ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။[111][112]

ကရန်မာ သည် လက်ထပ်မှု ပယ်ဖျက်ရန် တရားဝင်အကြောင်းပြချက် ရှာဖွေရာတွင် အခက်အခဲရှိခဲ့ပုံရပြီး ဟင်နရီ နှင့် အန်း ၏ အစ်မ မေရီ တို့အကြား ယခင်က ဆက်ဆံရေးရှိခဲ့ခြင်းကို အခြေခံခဲ့နိုင်သည်။ ကန်နွန်ဥပဒေ အရ ထိုသို့သော ဆက်နွှယ်မှုသည် ဟင်နရီ နှင့် အန်း တို့၏ လက်ထပ်မှုကိုလည်း တားမြစ်ထားသည့် ဆွေမျိုးဆက်နွှယ်မှုအဆင့်အတွင်း ကျရောက်စေပြီး ထိုလက်ထပ်မှုကို အကျုံးမဝင်စေခဲ့သည်။[113]

၁၅၃၆ ခုနှစ် မေလ ၁၉ ရက်နေ့ နံနက် ၈ နာရီတွင် အန်း ကို '''ဂရင်းတာဝါ''' တွင် ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။[114]

=== ဂျိန်းဆေးမွား နှင့် လက်ထပ်ခြင်း၊ ပြည်တွင်းနှင့် နိုင်ငံခြားရေးရာများ ===
အန်း သတ်ဖြတ်ခံရပြီး နောက်တစ်နေ့တွင် အသက် ၄၅ နှစ်ရှိ ဟင်နရီ သည် ယခင်ဘုရင်မ၏ အမျိုးသမီးအဖော်များထဲမှ တစ်ဦးဖြစ်သူ '''ဂျိန်းဆေးမွား''' နှင့် စေ့စပ်ခဲ့သည်။[115] ဆယ်ရက်အကြာတွင် သူတို့နှစ်ဦးသည် လန်ဒန် ရှိ '''ဝှိုက်ဟောနန်းတော်''' တွင် အန်း ၏ အခန်းထဲ၌ '''ဝင်ချက်စတာ ဘုန်းတော်ကြီး စတီဖင်ဂါဒီနာ''' က ဦးဆောင်ပေးသော လက်ထပ်ပွဲဖြင့် လက်ထပ်ခဲ့ကြသည်။[116]

၁၅၃၆ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီ သည် ၁၅၃၅ ခုနှစ်ဝေလနယ်၏ဥပဒေများ ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး ဝေလ ကို တရားဝင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံနှင့် ပေါင်းစည်းကာ အင်္ဂလန်နှင့် ဝေလ ကို နိုင်ငံတစ်ခုတည်းအဖြစ် ပေါင်းစည်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဒုတိယအကြိမ်ထီးမွေနန်းလျာဆက်ခံခြင်းဥပဒေ(ထီးမွေနန်းလျာဆက်ခံခြင်းဥပဒေ ၁၅၃၆) ကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး ဂျိန်း မှ ဟင်နရီ ရရှိမည့် သားသမီးများကို နန်းဆက်ခံရေးအတွက် နောက်တစ်ဆင့်တွင် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ မေီ နှင့် အဲလိဇဘက် တို့ကိုလည်း တရားမဝင်သားသမီးများအဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နန်းဆက်ခံခွင့်မှ ဖယ်ရှားခဲ့သည်။ ဟင်နရီ တွင် နောက်ထပ်သားသမီးမရှိပါက မိမိ၏သေတမ်းစာ ထဲတွင် နန်းဆက်ခံမည့် အစီအစဉ်ကို ထပ်မံသတ်မှတ်ရန် ဘုရင်အား အာဏာပေးခဲ့သည်။[117]

၁၅၃၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၂ရက်နေ့တွင် ဂျိန်း သည် သားယောက်ျားတစ်ဦး မွေးဖွားခဲ့ပြီး နောင်တွင် ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ဖြစ်လာမည့် မင်းသားအက်ဒွပ် ဖြစ်သည်။[118] မွေးဖွားမှုမှာ ခက်ခဲခဲ့ပြီး ဘုရင်မဂျိန်း သည် ၁၅၃၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ရောဂါပိုးဝင်ခြင်းကြောင့် သေဆုံးခဲ့ကာ ဝင်ဆာရဲတိုက် တွင် မြှုပ်နှံခဲ့သည်။[119]

အက်ဒွပ် မွေးဖွားသည့်အခါ ရှိခဲ့သော ဝမ်းမြောက်ပျော်ရွှင်မှုသည် ဝမ်းနည်းခြင်းအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားခဲ့သော်လည်း အချိန်ကြာလာမှသာ ဟင်နရီ သည် သူ၏ဇနီးကို တမ်းတလာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ဟင်နရီ သည် ထိုအဖြစ်အပျက်၏ ထိတ်လန့်မှုမှ လျင်မြန်စွာ ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာခဲ့သည်။ ဟင်နရီ အတွက် နောက်ထပ်ဇနီးတစ်ဦး ရှာဖွေရန် ချက်ချင်းစီစဉ်ခဲ့ကြပြီး ကရွမ်ဝဲလ် နှင့် တော်ဝင်နန်းတွင်းအတိုင်ပင်ခံအဖွဲ့ တို့၏ တောင်းဆိုမှုကြောင့် ဥရောပတိုက်ရှိ မင်းသမီးများကို အဓိကထား ရှာဖွေခဲ့ကြသည်။[120][121]

၁၅၃၈ ခုနှစ်တွင် ကရွမ်ဝဲလ် သည် ပဉ္စမမြောက်ချားလ်စ် နှင့် လျှို့ဝှက်စာချုပ်တစ်ခုအတွက် ဆွေးနွေးနေစဉ် မင်းဆက်ဆိုင်ရာ လက်ထပ်ပွဲများစွာကို အဆိုပြုခဲ့သည်။ မေရီ သည် '''ပေါ်တူဂီဘုရင် တတိယမြောက်ဂျွန်''' ၏ သားတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်မည်၊ အဲလိဇဘက် သည် '''ဟန်‌ဂေရီ ဘုရင် ပထမဖာဒီနန်''' ၏ သားတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်မည်၊ ကလေးငယ် အက်ဒွပ် သည် ချားလ် ၏ သမီးတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်မည်ဟု အဆိုပြုခဲ့သည်။ မုဆိုးဖိုဖြစ်နေသော ဟင်နရီသည် မီလန်မြို့စားကတော်'''မုဆိုးမ ဒိန်းမတ်နိုင်ငံမှ ခရစ်စတီးနား နှင့်'''လက်ထပ်ရန်လည်း အဆိုပြုခဲ့သည်။[122]

သို့သော် ချားလ်စ် နှင့် ဖရန့်ဇစ် တို့ ၁၅၃၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ငြိမ်းချမ်းရေးရရှိပြီးနောက် ဟင်နရီ သည် ပိုမိုသံသယကြီးလာခဲ့သည်။ ထိုအခြေအနေမှာ ကရွမ်ဝဲလ် က သူ၏ လျှို့ဝှက်သတင်းထောက်အကြီးအကဲအဖြစ် နိုင်ငံတော်အပေါ် ဖြစ်နိုင်သည့် ခြိမ်းခြောက်မှုများ—အမှန်တကယ်ဖြစ်စေ၊ စိတ်ကူးဖြင့်ဖြစ်စေ၊ သေးငယ်သည်ဖြစ်စေ၊ ကြီးမားသည်ဖြစ်စေ—ကို အမြဲတမ်း စာရင်းပြုစုတင်ပြနေခြင်းကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်သည်။[123]

ဘုန်းကြီးကျောင်းများ ဖျက်သိမ်းခြင်းမှ ရရှိသော ငွေကြေးများဖြင့် ဟင်နရီ သည် ကမ်းရိုးတန်းကာကွယ်ရေးခံတပ်များ အများအပြား တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ပြင်သစ်နှင့် ဂျာမန်တို့၏ ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်မှု ဖြစ်လာပါက အသုံးပြုရန် ငွေကြေးအချို့ကိုလည်း သီးသန့်ထားရှိခဲ့သည်။[124]

=== အန်းအော့ဖ်ကလိဗ် နှင့် လက်ထပ်ခြင်း ===
အခြေအနေများကို စဉ်းစားပြီးနောက် ကရွမ်ဝဲလ် သည် အသက် ၂၅ နှစ်အရွယ် အန်း ကို အကြံပြုခဲ့သည်။ သူမသည်ဝီလျံ၊ ဂျူးလစ်ချ်-ကလိဗ်စ်-ဘာ့ဂ် ဒျုခ်မြို့စား ၏ ညီမဖြစ်ပြီး၊ ရိုမန်ကက်သလစ် များက အင်္ဂလန်ကို တိုက်ခိုက်လာပါက အရေးပါသော မဟာမိတ်တစ်ဦး ဖြစ်လာနိုင်သည်ဟု ယူဆခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ထို မြို့စား သည် လူသာရစ်နစ်ဆင် နှင့် ကက်သလင်နစ်ဆင် နှစ်မျိုးအကြား ရပ်တည်နေသူ ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။[125]

အခြား ဖြစ်နိုင်သော သတို့သမီးများထဲတွင် ဒိန်းမတ်မှခရစ်စတီးနား၊ လော်ရိန်းမှအန်နာ၊ ဂိစ်မြို့မှလူဝိစ် နှင့် ကလိဗ်မြို့မှ အမ်မာလီယာတို့ ပါဝင်ခဲ့သည်။ '''ဟန်းဟော်ဘိန်းအငယ်''' ကို ကလိဗ် သို့ စေလွှတ်ပြီး ဘုရင်အတွက် Anne ၏ ပုံတူပန်းချီ ဆွဲစေခဲ့သည်။[126]

ဟော်ဘိန်း သည် အန်း ကို အလွန်လှပအောင် ပုံဖော်ရေးဆွဲခဲ့သည်ဟု ယူဆချက်များ ရှိခဲ့သော်လည်း ပိုမိုဖြစ်နိုင်ခြေရှိသည်မှာ ထိုပုံတူသည် အန်း ၏ အမှန်တကယ်ပုံပန်းသဏ္ဍာန်ကို မှန်ကန်စွာ ဖော်ပြထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဟော်ဘိန်း သည် ထိုပုံတူပြီးနောက်လည်း နန်းတွင်းတွင် မျက်နှာသာပေးခံနေရဆဲ ဖြစ်သည်။[127]

ဟော်ဘိန်း ၏ ပုံတူကို မြင်ပြီးနောက်၊ နန်းတွင်းအရာရှိများက အန်း အကြောင်း ချီးကျူးပြောဆိုခဲ့ကြသဖြင့် အသက် ၄၉ နှစ်ရှိ ဘုရင်သည် အန်း နှင့် လက်ထပ်ရန် သဘောတူခဲ့သည်။[128]

သို့သော် ဟင်နရီ သည် အန်း ကို ကိုယ်တိုင်တွေ့သောအခါ သူမ၏ ပုံပန်းသဏ္ဍာန်ကို အလွန်စိတ်ပျက်ခဲ့သည်။ ဘုရင်သည် အံ့အားသင့်သွားပြီး သူ၏ နန်းတွင်းအရာရှိများကို '''“ပန်းချီကားနဲ့ သတင်းတွေအရ ကျွန်တော့်ကို ပြထားသလိုမျိုး သူမမှာ ဘာမှ မတွေ့ရဘူး။ လူတွေက သူမကို ဒီလောက်ချီးကျူးခဲ့ကြတာအတွက် ရှက်မိတယ်၊ သူမကိုလည်း မချစ်ဘူး”''' ဟု ပြောခဲ့သည်ဟု မှတ်တမ်းများတွင် ဖော်ပြထားသည်။[36]

သို့သော် ဟင်နရီ ၏ ကန့်ကွက်မှုများ ရှိနေသော်လည်း အခြေအနေမှာ အလွန်ဝေးကွာသွားပြီဖြစ်သောကြောင့် အန်း နှင့် လက်ထပ်ရမည်ကို သူသိရှိခဲ့သည်။

လက်ထပ်ပွဲကို ၁၅၄၀ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ကျင်းပခဲ့သော်လည်း သူတို့၏အိမ်ထောင်ရေးသည် '''အိမ်ထောင်ဖက်အဖြစ် လိင်ဆက်ဆံမှုမရှိခဲ့ပေ'''။ မင်္ဂလာညပြီးနောက် မနက်တွင် ဟင်နရီ သည် ကရွမ်ဝဲလ် ထံ သူ၏ဇနီးအသစ်အကြောင်း မကျေနပ်ကြောင်း ပြောခဲ့သည်။[129]&lt;blockquote&gt;“အမှန်ပြောရရင် အရှင်ဘုရား၊ အရင်ကတည်းက သူမကို သိပ်မကြိုက်ခဲ့ပါဘူး။ ဒါပေမယ့် အခုတော့ ပိုတောင် မကြိုက်တော့ဘူး။ သူမက လှလည်းမလှဘူး၊ အနံ့လည်း အလွန်မကောင်းဘူး။ သူမရဲ့ ရင်သားတွေက တင်းကျပ်နေတာနဲ့ တခြားအချက်တွေကြောင့် အပျိုမဟုတ်ဘူးလို့ ထင်မိတယ်။ သူမကို ထိတွေ့ကြည့်တဲ့အခါ ကျွန်တော့်စိတ်ထဲ အလွန်ထိခိုက်သွားပြီး ကျန်တာတွေကို စမ်းကြည့်ဖို့ စိတ်ဆန္ဒလည်း မရှိတော့ဘူး၊ သတ္တိလည်း မရှိတော့ဘူး။ မနှစ်မြို့စရာအရာတွေကို ကျွန်တော် မခံစားနိုင်ဘူး။ ကျွန်တော် သူမကို တွေ့ခဲ့တုန်းကလိုပဲ အပျိုအဖြစ် ထားခဲ့တယ်။”&lt;/blockquote&gt;ဟင်နရီ သည် ထိုလက်ထပ်မှုကို အမြန်ဆုံး ပယ်ဖျက်လိုခဲ့ပြီး အခြားအမျိုးသမီးတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်နိုင်ရန် ကြိုးစားခဲ့သည်။[130][131] အန်း ကလည်း ကန့်ကွက်ခြင်းမရှိဘဲ သူတို့၏ လက်ထပ်မှုသည် အိမ်ထောင်ရေးအရ မပြီးမြောက်ခဲ့ကြောင်း အတည်ပြုခဲ့သည်။[132]

ထို့အပြင အန်း သည် ယခင်က လော်ရိန်းမြို့မှဖရန့်ဇစ် နှင့် စေ့စပ်ထားဖူးခြင်းကလည်း လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ရန် နောက်ထပ်အကြောင်းပြချက်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။[133] ထိုလက်ထပ်မှုကို 1540 ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ပယ်ဖျက်ခဲ့ပြီး Anne သည် '''“ဘုရင်၏ညီမ”''' ဟူသော ဘွဲ့၊ အိမ်နှစ်လုံးနှင့် ရက်ရောသော ထောက်ပံ့ကြေးကို ရရှိခဲ့သည်။[132]

=== ကက်သရင်းဟောင်းဝပ် နှင့် လက်ထပ်ခြင်း၊ သောမတ်စ်ကရွမ်ဝဲလ် ၏ ကျဆုံးခြင်း ===
ဟင်နရီ သည် အသက် ၁၇ နှစ်အရွယ် '''ကက်သရင်းဟောင်းဝပ်''' ကိုချစ်ခင်စွဲလမ်းလာကြောင်း မကြာမီ ထင်ရှားလာခဲ့သည်။ သူမသည် နော့ဖို့ဒ်မြို့စား ၏ တူမဖြစ်သည်။ ထိုအခြေအနေကြောင့် ကရွမ်ဝဲလ် သည် စိုးရိမ်ခဲ့ရသည်၊ အကြောင်းမှာ နော့ဖို့ဒ် သည် ကရွမ်ဝဲလ် ၏ နိုင်ငံရေးပြိုင်ဘက် ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။[134]

မကြာမီ ကရွမ်ဝဲလ် ၏ ထောက်ခံသူများဖြစ်သည့် ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမား '''ရောဘတ်စ်ဘားနတ်စ်၊ ဝီလျံဂျဲရုမ်း''' နှင့် '''သောမတ်စ်ဂါးရက်စ်'''တို့ကို အယူမှားသူများအဖြစ် မီးရှို့သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။[132]

ထိုအချိန်တွင် ကရွမ်ဝဲလ် သည်လည်း ဘုရင်၏ မျက်နှာသာဆုံးရှုံးလာခဲ့သည်။ သို့သော် အတိအကျ ဘာကြောင့်ဖြစ်သည်ကို မရှင်းလင်းပေ၊ အကြောင်းမှာ ပြည်တွင်းရေးနှင့် နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒများအပေါ် သူတို့နှစ်ဦးအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှု ရှိခဲ့သည်ဟု ပြသသည့် သက်သေအထောက်အထား အနည်းငယ်သာ ရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်။[135]

ကရွမ်ဝဲလ် သည် အန်း နှင့် ဟင်နရီ တို့၏ မအောင်မြင်သော လက်ထပ်မှုအတွက် တရားဝင်အားဖြင့် အပြစ်တင်ခံရခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ သို့သော် ယခုအခါ သူ့ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ရန်သူများ များပြားလာပြီး နော့ဖို့ဒ် သည် သူ၏တူမ ကက်သရင်း ၏ နန်းတွင်းအနေအထားကို အသုံးချနိုင်ခဲ့သည်။[134]

ကရွမ်ဝဲလ် ကို နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှု၊ ပို့ကုန်လိုင်စင်များ ရောင်းချမှု၊ ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ နိုင်ငံကူးလက်မှတ်များ ထုတ်ပေးမှုနှင့် ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ အမိန့်စာများ ရေးဆွဲမှုတို့ဖြင့် စွဲချက်တင်ခဲ့သည်။ အန်း နှင့် လက်ထပ်ရန် ကြိုးပမ်းမှုနှင့် ဆက်စပ်သော နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒ မအောင်မြင်မှုအတွက်လည်း သူ့ကို အပြစ်တင်ခဲ့နိုင်သည်။[136][137]

နောက်ဆုံးတွင် ကရွမ်ဝဲလ် သည် တရားခံ၏ ပစ္စည်းဥစ္စာများကို အစိုးရက သိမ်းယူခြင်းပြစ်ဒဏ် ချမှတ်ခံရပြီး ခေါင်းဖြတ်သတ်ခံခဲ့ရသည်။[135]

၁၅၄၀ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ကရွမ်ဝဲလ် ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သည့်နေ့တစ်နေ့တည်း၌ ဟင်နရီ သည် အန်းဘိုလင်း ၏ ပထမဝမ်းကွဲနှင့် အမျိုးသမီးအဖော်ဖြစ်သူ ကက်သရင်းဟောင်းဝပ် နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။[138] သူသည် ဇနီးအသစ်အပေါ် အလွန်ဝမ်းမြောက်ခဲ့ပြီး ကရွမ်ဝဲလ် ထံမှ သိမ်းယူထားသော မြေယာများနှင့် လက်ဝတ်ရတနာများစွာကို ကက်သရင်း အား ပေးအပ်ခဲ့သည်။[139]

သို့သော် လက်ထပ်ပြီးမကြာမီ ဘုရင်မကက်သရင်း သည် နန်းတွင်းအရာရှိ '''သောမတ်စ်ကူလ်ပက်ပါ''' နှင့် အိမ်ထောင်ဖောက်ပြန်ဆက်ဆံခဲ့သည်။ ထို့အပြင် သူမသည် ယခင်က သူမနှင့် အလွတ်သဘော စေ့စပ်ထားဖူးပြီး လက်ထပ်မီက သူမနှင့် ဆက်ဆံရေးရှိခဲ့သော '''ဖရန့်ဇစ်ဒရယ်ဟမ်''' ကိုလည်း သူမ၏ အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ခန့်ထားခဲ့သည်။

ဟင်နရီ အဝေးရောက်နေချိန်တွင် တော်ဝင်အတိုင်ပင်ခံအဖွဲ့ သည် ဒရယ်ဟမ် နှင့် ကက်သရင်း ၏ ဆက်ဆံရေးအကြောင်း သိရှိခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် သောမတ်စ်ကရမ်မာ ကို စုံစမ်းစစ်ဆေးရန် စေလွှတ်ခဲ့ပြီး ကက်သရင်း နှင့် ဒရယ်ဟမ် တို့၏ ယခင်ဆက်ဆံရေးနှင့် ပတ်သက်သည့် သက်သေများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိကာ ဘုရင်ထံ တင်ပြခဲ့သည်။[140]

အစပိုင်းတွင် ဟင်နရီ သည် ထိုစွပ်စွဲချက်များကို ယုံကြည်ရန် ငြင်းဆိုခဲ့သည်။ သို့သော် ဒရယ်ဟမ် က ဝန်ခံခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင်ပင် ဟင်နရီ သည် ဒရယ်ဟမ် အပေါ် စွပ်စွဲချက်များကို ယုံကြည်ရန် တော်ဝင်အတိုင်ပင်ခံအဖွဲ့ နှင့် နောက်ထပ်တွေ့ဆုံမှုတစ်ခု လိုအပ်ခဲ့သည်။ ထိုအခါ ဟင်နရီ သည် အလွန်ဒေါသထွက်ပြီး ကောင်စီ ကိုပင် အပြစ်တင်ခဲ့ကာ နောက်ပိုင်းတွင် အမဲလိုက်ခြင်းဖြင့် မိမိကိုယ်ကို စိတ်သက်သာစေခဲ့သည်။[141]

စစ်ဆေးမေးမြန်းခံရချိန်တွင် ကက်သရင်း သည် ဒရယ်ဟမ် နှင့် ယခင်က လက်ထပ်ရန် သဘောတူညီထားခဲ့ကြောင်း ဝန်ခံနိုင်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ဝန်ခံပါက ဟင်နရီ နှင့် နောက်ပိုင်းလက်ထပ်မှုသည် တရားမဝင်ဖြစ်သွားနိုင်သည်။ သို့သော် သူမက ဒရယ်ဟမ် သည် မိမိကို အိမ်ထောင်ဖောက်ပြန်ဆက်ဆံရန် အတင်းအကျပ်ပြုခဲ့သည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။ ဒရယ်ဟမ် ကလည်း ကက်သရင်း နှင့် ကူလ်ပက်ပါ တို့၏ ဆက်ဆံရေးကို ဖော်ထုတ်ပြောဆိုခဲ့သည်။

ဒရယ်ဟမ် နှင့် ကူလ်ပက်ပါ နှစ်ဦးစလုံးကို ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခဲ့ပြီး ကက်သရင်း ကိုလည်း ၁၅၄၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ခေါင်းဖြတ်သတ်ခဲ့သည်။[142]

=== ကက်သရင်းပါး နှင့် လက်ထပ်ခြင်း ===
ဟင်နရီ သည် ချမ်းသာကြွယ်ဝသော မုဆိုးမ ကက်သရင်းပါး နှင့် ၁၅၄၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် လက်ထပ်ခဲ့သည်။[143] ကက်သရင်းသည် ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုကို စိတ်နှလုံးထဲမှ ထောက်ခံသူဖြစ်ပြီး ဘာသာရေးကိစ္စများနှင့်ပတ်သက်၍ ဟင်နရီ နှင့် အငြင်းပွားလေ့ရှိသည်။

ဟင်နရီ သည် ကက်သလစ်ဘာသာဝင် နှင့် ပရိုတက်စတင့်ဘာသာဝင် နှစ်မျိုးစလုံးကို ရောနှောထားသည့် ကိုယ်ပိုင်ဘာသာရေးအမြင်တစ်ရပ်ကို ဆက်လက်စွဲကိုင်ထားခဲ့သည်။ ကရွမ်ဝဲလ် ကျဆုံးပြီးနောက် ပိုမိုရှေးရိုးစွဲလာသော ဘာသာရေးအခြေအနေက သူ၏ ပရိုတက်စတင့် ဘက်သို့ လိုက်သည့် သဘောထားကို လုံးဝဖျောက်ဖျက်နိုင်ခြင်း မရှိခဲ့သလို ထိုသဘောထားကိုလည်း အပြည့်အဝ မကျော်လွှားနိုင်ခဲ့ပေ။[144]

ပါး သည် ဟင်နရီ နှင့် သူ၏သမီးများဖြစ်သော မေရီ နှင့် အဲလိဇဘက် တို့ ပြန်လည်သင့်မြတ်နိုင်ရန် ကူညီပေးခဲ့သည်။[145] 1543 ခုနှစ်တွင် '''တတိယအကြိမ်မြောက်ထီးမွေနန်းလျာဆက်ခံခြင်းဥပဒေပြင်ဆင်ခြင်း''' အရ မေရီ နှင့် အဲလိဇဘက် တို့ကို နန်းဆက်ခံမည့် အစီအစဉ်တွင် ပြန်လည်ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ထိုဥပဒေက ဟင်နရီ အား မိမိ၏သေတမ်းစာ ထဲတွင် နောက်ထပ် နန်းဆက်ခံရေးအစီအစဉ်ကို သတ်မှတ်ရန်လည်း ခွင့်ပြုခဲ့သည်။[146]

=== ဘုရားဖူးရာနေရာများ ဖျက်ဆီးခြင်းနှင့် ဘုန်းကြီးကျောင်းများ ဖျက်သိမ်းခြင်း ===
၁၅၃၈ ခုနှစ်တွင် အဓိကဝန်ကြီး '''သောမတ်စ်ကရွမ်တဲလ်''' သည် အစိုးရက '''“အယူဟောင်းဘာသာရေးအောက်တွင် ကျင့်သုံးနေသော ရုပ်တုကိုးကွယ်မှု”''' ဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည့် အရာများကို ဆန့်ကျင်သည့် ကျယ်ပြန့်သော လှုပ်ရှားမှုတစ်ရပ်ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထိုလှုပ်ရှားမှုသည် စက်တင်ဘာလတွင် '''ကန်တာဘူရီဘုရားရှိခိုးကျောင်းထဲ''' ရှိ သူတော်စင်သောမတ်စ်ဘတ်စ်ကတ်ထ်၏ ဘုရားဖူးရာနေရာကို ဖြိုဖျက်ခြင်းဖြင့် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။

ထိုလုပ်ရပ်၏ အကျိုးဆက်အဖြစ် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ပေါလ် ၃ သည် 1538 ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ဘုရင်ကို '''အသင်းတော်မှ ထုတ်ပယ်ခြင်း''' ပြုလုပ်ခဲ့သည်။[94]

၁၅၄၀ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီ သည် သူတော်စင်များအတွက် တည်ဆောက်ထားသော ဘုရားဖူးရာနေရာများအားလုံးကို လုံးဝဖျက်ဆီးရန် အတည်ပြုခဲ့သည်။ ၁၅၄၂ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံအတွင်း ကျန်ရှိနေသေးသော ဘုန်းကြီးကျောင်းများအားလုံးကို ဖျက်သိမ်းခဲ့ပြီး ၎င်းတို့၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို တော်ဝင်ဘုရင့် ထံ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။

'''ဘုန်းကြီး''' များနှင့် '''လက်ထောက်ဘုန်းကြီး''' များသည် '''ဘုရားရှိခိုးကျောင်း''' တွင် မိမိတို့၏ ထိုင်ခုံများကို ဆုံးရှုံးခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာရေးအသင်းအဖွဲ့  တွင် ထိုင်ခုံရရှိသော ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်များဖြစ်သည့် '''ဝိညာဉ်ရေးရာ သူကောင်းပြုခံရသူများ''' များသည် ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ဘာသာရေးခေါင်းဆောင် များထက် အရေအတွက်နည်းသွားခဲ့သည်။[147]

=== ပြင်သစ်ကို ဒုတိယအကြိမ် ကျူးကျော်ခြင်းနှင့် စကော့တလန်၏ ကျူးကျော်သိမ်းပိုက်ခြင်း ===
၁၅၃၉ ခုနှစ်တွင် ဖရန့်ဇစ် နှင့် ချားလ်စ် တို့၏ မဟာမိတ်ဆက်ဆံရေး ပျက်ပြားလာပြီး နောက်ဆုံးတွင် စစ်ပွဲအသစ် ဖြစ်ပွားလာခဲ့သည်။ ကက်သရင်းအော့ဖ်အာရဂွန် နှင့် အန်းဘိုလင်း တို့ သေဆုံးသွားပြီးနောက် ချားလ်စ် နှင့် ဟင်နရီ တို့၏ ဆက်ဆံရေးမှာ သိသိသာသာ ကောင်းမွန်လာခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ဧကရာဇ် နှင့် လျှို့ဝှက်မဟာမိတ်ဖွဲ့ကာ သူ၏မဟာမိတ်အသစ်ဘက်မှ '''အီတာလျံစစ်ပွဲ''' တွင် ဝင်ရောက်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။

၁၅၄၃ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်ကို ကျူးကျော်ရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။[148] ထိုစစ်ပွဲအတွက် ပြင်ဆင်ရာတွင် ဟင်နရီ သည် ပြင်သစ်၏ မဟာမိတ်ဖြစ်သည့် စကော့တလန်ကို ဖြစ်နိုင်သည့် ခြိမ်းခြောက်မှုအဖြစ် ဖယ်ရှားရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် စကော့တလန်ကို ဟင်နရီ ၏ ငယ်ရွယ်သော တူဖြစ်သူ '''ပဉ္စမမြောက်ဂျိမ်းစ်''' က အုပ်ချုပ်နေသည်။

စကော့တလန်တပ်များသည် ၁၅၄၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၂၄ ရက်နေ့တွင် '''ဆော်ဝေးမော့စ်စစ်ပွဲ''' တွင် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီး ဂျိမ်းစ် သည် ဒီဇင်ဘာ ၁၅ ရက်နေ့တွင် သေဆုံးခဲ့သည်။[149]

ထိုအခါ ဟင်နရီ သည် အင်္ဂလန်နှင့် စကော့တလန် ထီးနန်းနှစ်ခုကို ပေါင်းစည်းရန် မျှော်လင့်ခဲ့ပြီး သူ၏သား အက်ဒွပ် နှင့် ဂျိမ်းစ် ၏ အရိုက်အရာဆက်ခံသူ '''မေရီ''' တို့ကို လက်ထပ်ပေးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ စကော့တလန်၏ အုပ်ချုပ်သူ '''လော့ဒ်အာရန်''' သည် ၁၅၄၃ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၁ရက်နေ့တွင် ဂရင်းနစ်စာချုပ်စာတမ်း အရ ထိုလက်ထပ်မှုကို သဘောတူခဲ့သည်။

သို့သော် စကော့တလန် ပါလီမန် သည် ဒီဇင်ဘာ ၁၁ရက်နေ့တွင် ထိုသဘောတူညီချက်ကို ပယ်ချခဲ့သည်။ ထိုအကျိုးဆက်အနေဖြင့် အင်္ဂလန်နှင့် စကော့တလန်အကြား ရှစ်နှစ်ကြာ စစ်ပွဲ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ထိုစစ်ဆင်ရေးကို '''နယ်မြေသိမ်းတိုက်ပွဲ''' ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ်များ အများအပြား ချုပ်ဆိုခဲ့သော်လည်း ဟင်နရီ သေဆုံးသည့်အချိန်အထိ စကော့တလန်တွင် မငြိမ်မသက်မှုများ ဆက်လက်ရှိနေခဲ့သည်။[150][151][152]

စကော့တလန်နှင့် ပတ်သက်၍ အစောပိုင်းအောင်မြင်မှုများ ရရှိခဲ့သော်လည်း ဟင်နရီ သည် ပြင်သစ်ကို ကျူးကျော်ရန် တွန့်ဆုတ်နေခဲ့ပြီး ထိုအခြေအနေကြောင့် ချားလ်စ် ကို စိတ်အနှောင့်အယှက် ဖြစ်စေခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် ဟင်နရီ သည် ၁၅၄၄ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ပြင်သစ်သို့ သွားရောက်ကာ နှစ်ဖက်ခွဲ၍ တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။

'''နော့ဖို့ဒ်''' ဦးဆောင်သည့် တပ်ဖွဲ့တစ်ခုသည် မွန်ထရွိုင်း ကို ဝိုင်းရံတိုက်ခိုက်ခဲ့သော်လည်း ထိရောက်မှု မရှိခဲ့ပေ။ '''ဆာ့ဖို့ထ်''' ဦးဆောင်သည့် အခြားတပ်ဖွဲ့က ဘိုလော့နာ ကို ဝိုင်းရံတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဟင်နရီ ကိုယ်တိုင် စစ်တပ်ကို ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး ဘိုလော့နာ သည် ၁၅၄၄ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ကျဆုံးခဲ့သည်။[153][150]

သို့သော် ဟင်နရီ သည် ချားလ်စ်  ၏ ပြင်သစ် ကို ချီတက်တိုက်ခိုက်ရန် တောင်းဆိုမှုကို ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ ချားလ်စ် ၏ ကိုယ်ပိုင်စစ်ဆင်ရေးမှာလည်း မအောင်မြင်ဘဲ ထိုနေ့တွင်ပင် ပြင်သစ်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေး ပြုလုပ်ခဲ့သည်။[151]

ထို့ကြောင့် ဟင်နရီ သည် ပြင်သစ်နှင့် တစ်ဦးတည်း ရင်ဆိုင်နေရပြီး ငြိမ်းချမ်းရေး ရယူနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ဖရန့်ဇစ် သည် ၁၅၄၅ ခုနှစ် နွေရာသီတွင် အင်္ဂလန်ကို ကျူးကျော်ရန် ကြိုးစားခဲ့သော်လည်း သူ၏တပ်ဖွဲ့များသည် အိုင်အော့ဖ်ဝိုက်ကျွန်း အထိသာ ရောက်ရှိနိုင်ပြီး '''ဆိုးလန့်ရေလက်ကြားတိုက်ပွဲ'''  တွင် ပြန်လည်တွန်းလှန်ခံခဲ့ရသည်။

စစ်ရေးအသုံးစရိတ်များကြောင့် ငွေကြေးအင်အား အလွန်ကုန်ခမ်းသွားသော ပြင်သစ်နှင့် အင်္ဂလန်တို့သည် ၁၅၄၆ ခုနှစ် ဇွန် ၇ ရက်နေ့တွင် '''စခန်းဆိုင်ရာ စာချုပ်''' ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။ ဟင်နရီ သည်ဘိုလော့ဂ်နာ မြို့ကို ရှစ်နှစ်ကြာ ထိန်းသိမ်းခွင့် ရရှိခဲ့သည်။ ထိုကာလပြီးဆုံးပါက မြို့ကို ပြင်သစ်ထံ '''ယူရိုငွေ ၂ သန်း (စတာလင်ပေါင် ၇ သိန်းခွဲ)''' ဖြင့် ပြန်လည်ပေးအပ်ရမည် ဖြစ်သည်။

ဟင်နရီ သည် ငွေကြေးအလွန်လိုအပ်နေခဲ့သည်။ ၁၅၄၄ ခုနှစ် စစ်ဆင်ရေးတစ်ခုတည်းအတွက်ပင် (စတာလင်ပေါင် ၆ သိန်းခွဲ) ကုန်ကျခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်နိုင်ငံသည် ထပ်မံ၍ ဒေဝါလီခံရမည့် အန္တရာယ်နှင့် ရင်ဆိုင်နေရပြန်သည်။

== ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကျဆင်းယိုယွင်းလာမှုနှင့် သေဆုံးခြင်း ==
အသက်အရွယ်ကြီးလာသည့် နောက်ပိုင်းကာလတွင် ဟင်နရီသည် '''အလွန်အမင်း အဝလွန်လာခဲ့သည်'''။ သူ၏ခါးပတ်လည်အတိုင်းအတာမှာ '''၅၄ လက်မ (၁၄၀ စင်တီမီတာ)''' အထိ ရှိလာခဲ့ပြီး စက်ကိရိယာများ၏အကူအညီဖြင့်သာ ရွှေ့ပြောင်းသွားလာနိုင်တော့သည်။ ထို့အပြင် သူ၏ခန္ဓာကိုယ်တွင် နာကျင်စေသော '''ပြည်တည်နေသည့် အနာဖုများ''' များစွာ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး '''ဂေါက်ရောဂါ'''လည်း ဖြစ်နိုင်ခြေရှိခဲ့သည်။

သူ၏အဝလွန်ခြင်းနှင့် အခြားကျန်းမာရေးပြဿနာများသည် '''၁၅၃၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၄ ရက်နေ့'''တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော '''မြင်းစီးလှံထိုးပြိုင်ပွဲ (jousting)''' အတွင်း မတော်တဆမှုနှင့် ဆက်စပ်နေသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ထိုမတော်တဆမှုတွင် သူ၏ခြေထောက်၌ ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ ထိုဖြစ်ရပ်ကြောင့် နှစ်ပေါင်းများစွာကတည်းက ရရှိထားခဲ့သော ဒဏ်ရာဟောင်းတစ်ခု ပြန်လည်ပွင့်လာပြီး ပိုမိုဆိုးရွားလာခဲ့သည်။ ထိုအခြေအနေသည် သူ၏ဆရာဝန်များအတွက် ကုသရန်ပင် အလွန်ခက်ခဲစေခဲ့သည်။

ထို '''နာတာရှည်ဒဏ်ရာ''' သည် သူ့ဘဝ၏ကျန်ရှိသည့်ကာလတစ်လျှောက် ဆိုးရွားလာခဲ့ပြီး နောက်ဆုံးတွင် '''အနာကျက်ရန်ခက်ခဲသော အနာ''' ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ယခင်က သူနှစ်သက်ခဲ့သော ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှုများကို ယခင်ကဲ့သို့ ဆက်လက်မလုပ်နိုင်တော့ပေ။ ထိုမြင်းစီးလှံထိုးပြိုင်ပွဲ မတော်တဆမှုသည် ဟင်နရီ၏ '''စိတ်ခံစားချက် အတက်အကျများ''' ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်ဟုလည်း ယုံကြည်ကြပြီး၊ ထိုအရာက သူ၏ '''ကိုယ်ရည်ကိုယ်သွေးနှင့် စိတ်နေစိတ်ထား''' အပေါ် သိသိသာသာ သက်ရောက်မှုရှိခဲ့နိုင်သည်။

ဤချပ်ဝတ်တန်ဆာကို '''၁၅၄၄ ခုနှစ်ခန့်'''တွင် ဟင်နရီ၏ ကိုယ်လယ်ပိုင်းအဝန်း '''၅၁ လက်မ''' ရှိသည့်အချိန်၌ သူ့အတွက် အထူးအပ်နှံပြုလုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

ဟင်နရီတွင် '''ဆစ်ဖလစ်ရောဂါ''' ရှိခဲ့သည်ဟူသော သီအိုရီကို သမိုင်းပညာရှင်အများစုက လက်မခံတော့ကြပေ။ သမိုင်းပညာရှင် '''ဆူဇန်မက်ကလင်းကီးဗတ်ထ်'''  ကမူ ဟင်နရီ၏သေဆုံးမှုသည် '''စကာဗီရောဂါ''' ကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ယူဆခဲ့သည်။ စကာဗီရောဂါသည် '''ဗီတာမင်စီ မလုံလောက်ခြင်း'''ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ပြီး အများအားဖြင့် အစားအစာထဲတွင် လတ်ဆတ်သော သစ်သီးများနှင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်များ မလုံလောက်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်တတ်သည်။

'''၂၀၁၀ ခုနှစ် လေ့လာမှုတစ်ခု'''အရ ဟင်နရီသည် ကယ်လ်‌'''ပေါ့စတစ် သွေးအမျိုးအစား''' ရှိသူဖြစ်နိုင်သည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။ ထိုအချက်သည် သူ၏ '''ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကျဆင်းယိုယွင်းလာမှု'''ကို ရှင်းပြနိုင်ပြီး၊ မက်လော့ဒ်ရောဂါ၏ လက္ခဏာအချို့နှင့်လည်း ကိုက်ညီနိုင်သည်။ ထို့အပြင် ဟင်နရီကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်ဟု သတ်မှတ်ထားသော ကိုယ်ဝန်များတွင် '''သန္ဓေသားသေဆုံးမှုနှုန်း မြင့်မားခြင်း'''နှင့်လည်း ဆက်စပ်နိုင်သည်ဟု လေ့လာမှုက ဖော်ပြခဲ့သည်။

ဟင်နရီ၏ '''အဝလွန်မှုသည် သူ၏သေဆုံးမှုကို ပိုမိုမြန်ဆန်စေခဲ့သည်'''ဟု ယူဆကြသည်။ သူသည် '''အသက် ၅၅ နှစ်အရွယ်'''တွင်၊ '''၁၅၄၇ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့'''၌ '''ဝှိုက်ဟော နန်းတော်'''တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ထိုနေ့သည် သူ၏ဖခင်၏ '''အသက် ၉၀ ပြည့်မွေးနေ့''' ဖြစ်လာမည့်နေ့လည်း ဖြစ်သည်။

ဟင်နရီအတွက် ကြိုတင်စီစဉ်ထားခဲ့သော '''ဂူဗိမာန်'''သည် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းသာ ဆောက်လုပ်ပြီးစီးခဲ့ပြီး လုံးဝပြီးစီးခဲ့ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ထိုဂူဗိမာန်တွင် မူလက ကာဒီနယ်ရဟန်းဝေါ်ဆေး အတွက် ရည်ရွယ်ထားခဲ့သော အစိတ်အပိုင်းအချို့ကိုလည်း အသုံးပြုခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ထိုဂူဗိမာန်၏ '''ကျောက်ခေါင်းတလား''' နှင့် အောက်ခံအပိုင်းကို ဖယ်ရှားပြီး စိန့်ပေါလ်ကက်သရီဒရယ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်း၏ မြေအောက်ဂူအတွင်းရှိ '''နယ်ဆန်အရှင်မင်းမြတ်''' ၏ သင်္ချိုင်းဂူတွင် ပြန်လည်အသုံးပြုခဲ့သည်။

ဟင်နရီ၏ ရုပ်အလောင်းကို '''ဝင်ဆာရဲတိုက် ရှိ စိန့်ဂေျာ့ချ်ဘုရားရှိခိုးကျောင်း''' တွင် '''ဂျိန်းဆေးမွား''' ၏ အနီး၌ရှိသော မြေအောက်သင်္ချိုင်းခန်းတစ်ခုအတွင်း မြှုပ်နှံခဲ့သည်။

ထိုအချိန်မှ '''နှစ်ပေါင်း ၁၀၀ ကျော်ကြာပြီးနောက်''' အင်္ဂလန်ဘုရင် ပထမချားလ်စ်ဘုရင် (နန်းစံကာလ '''၁၆၂၅–၁၆၄၉''') ကိုလည်း ထိုသင်္ချိုင်းခန်းအတွင်း၌ပင် မြှုပ်နှံခဲ့သည်။

== နန်းမွေဆက်ခံခြင်း ==
အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ကွယ်လွန်ပြီးနောက် သူ့ရဲ့ အသက်ရှင်ကျန်ရစ်ခဲ့တဲ့ တစ်ဦးတည်းသောသားဖြစ်သူ ဆဌမအက်ဒွပ်ဘုရင် က ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ အက်ဒွပ် ဟာ အသက် ၉ နှစ်သာရှိသေးတဲ့အတွက် ကိုယ်တိုင်တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်နိုင်ခြင်း မရှိသေးပါဘူး။ ဒါကြောင့် ဟင်နရီရဲ့ နောက်ဆုံးဆန္ဒစာအရ အက်ဒွပ် အသက် ၁၈ နှစ်ပြည့်တဲ့အထိ အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီအဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးဖို့ အမှုဆောင် ၁၆ ဦး ကို သတ်မှတ်ခဲ့ပါတယ်။

အဲဒီအမှုဆောင်တွေကတော့ ဂျိန်းဆေးမွား (အက်ဒွပ်မိခင်) ရဲ့ အစ်ကိုဖြစ်သူ အက်ဒဝပ် ဆေးမိုး (ပထမမြောက် ဟတ်ဖို့ဒ် အမတ်ကြီး)ကို နိုင်ငံတော်ရဲ့ ရာထူးအမြင့်ဆုံး အုပ်ထိန်းသူ အဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့ကြပါတယ်။

ဟင်နရီရဲ့ နောက်ဆုံးဆန္ဒစာပါ သတ်မှတ်ချက်တွေအရ အက်ဒွပ်ဟာ သားသမီးမရှိဘဲ ကွယ်လွန်ခဲ့မယ်ဆိုရင် ထီးနန်းကို ကက်သရင်းအော့ဖ်အာရဂွန် နဲ့ အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် တို့ရဲ့ သမီးဖြစ်သူမေရီ နဲ့ သူမရဲ့ အမွေဆက်ခံသူတွေထံ လွှဲပြောင်းပေးရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

မေရီရဲ့ အမျိုးအနွယ်တွေ ဆက်လက်မရှိတော့ဘူးဆိုရင်တော့ ထီးနန်းကို အန်းဘိုလင်း နဲ့ ဟင်နရီတို့ရဲ့ သမီးဖြစ်သူ အဲလစ်ဇဘက် နဲ့ သူမရဲ့ အမွေဆက်ခံသူတွေက ဆက်ခံရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

နောက်ဆုံးအနေနဲ့ အဲလစ်ဇဘက် အမျိုးအနွယ်လည်း မရှိတော့ဘူးဆိုရင် ဟင်နရီဆဋ္ဌမမြောက်ရဲ့ ကွယ်လွန်ခဲ့တဲ့ ညီမငယ်ဖြစ်သူ မေရီ ရဲ့ အမျိုးအနွယ်တွေဖြစ်တဲ့ ဂရေးမိသားစု  ထံ ထီးနန်းကို အမွေဆက်ခံစေဖို့ သတ်မှတ်ထားပါတယ်။

အဲဒီသတ်မှတ်ချက်ကြောင့် ဟင်နရီဆဋ္ဌမမြောက်ရဲ့ အစ်မဖြစ်သူမာဂရက်တူဒါရဲ့ အမျိုးအနွယ်တွေဖြစ်တဲ့ စကော့တလန်ကို အုပ်ချုပ်ခဲ့သော စတူးဝတ်မင်းဆက်  တွေကို အင်္ဂလန်ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်ကနေ ဖယ်ထုတ်ထားခဲ့ပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ ဒီသတ်မှတ်ချက်ဟာ နောက်ဆုံးမှာ မအောင်မြင်ခဲ့ပါဘူး။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ မာဂရက်တူဒါရဲ့ မြေးမြစ်ဖြစ်သူ စကော့တလန်ဘုရင် ဆဌမမြောက်ဂျိမ်းစ်ဘုရင် ဟာ ၁၆၀၃ ခုနှစ်မှာ အင်္ဂလန်နဲ့ အိုင်ယာလန်ရဲ့ ဘုရင် ဖြစ်လာခဲ့လို့ပါ။

ထို့အပြင် ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ် ကိုယ်တိုင်ကလည်း ဟင်နရီရဲ့ နောက်ဆုံးဆန္ဒစာပါ အစီအစဉ်ကို မလိုက်နာဘဲ သူ့ရဲ့ ဝမ်းကွဲတော်စပ်သူ လေဒီဂျိန်းဂရေး ကို မိမိရဲ့ ထီးနန်းအမွေဆက်ခံသူအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပါတယ်။


==မှတ်စု==
{{Notelist}}

==ကိုးကား==
{{Reflist|2}}

{{Lifetime|၁၉၄၁|၁၅၄၇}}


[[Category:အင်္ဂလိပ် ရေမြေ့သခင်များ]]</text>
      <sha1>s8ldbbbi9yfzgzfro7uy4qwqhv09h8e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1054822</id>
      <parentid>1054803</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T10:22:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>I'm Rinn</username>
        <id>148432</id>
      </contributor>
      <origin>1054822</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="146247" sha1="tfdwukope3klfq1zy3m48goednablwl" xml:space="preserve">{{Infobox royalty|name=အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး|image=After Hans Holbein the Younger - Portrait of Henry VIII - Google Art Project.jpg|caption={{longitem|ပုံတူပန်းချီ [[ဟန်းဟော်ဘိန်းအငယ်]]&lt;br/&gt;(ဝေါ်ကာပန်းချီပြတိုက်၊လီဗာပူးမြို့).}}|succession=[[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်]]{{!}}[[အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်]]|moretext=([[Style of the English sovereigns|more...]])|reign={{nowrap|၂၁ ဧပြီ ၁၅၀၉ - ၂၈ ဇန်နဝါရီ ၁၅၄၇}}|coronation=၂၄ ဇွန် ၁၅၀၉|predecessor=[[သတ္တမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်]]|successor=[[ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင်]]|spouses={{startplainlist}}
* [[ကက်သရင်းအော့ဖ်အာရဂွန်]]
* [[အန်းဘိုလင်း]]
* [[ဂျိန်းဆေးမွား]]
* [[အန်းအော့ဖ်ကလိဗ်]]
* [[ကက်သရင်းဟောင်းဝက်]]
* [[ကက်သရင်းပါးရ်]]
{{endplainlist}}|issue={{startplainlist}}
* [[အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် မေရီ ၁ ဘုရင်မ]]
* [[ဟင်နရီဖစ်ဇွိုင်း]]''(တရားမဝင်သား)''
* [[အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် ပထမအဲလိဇဘက်ဘုရင်မ]]
* [[အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင်]]
{{endplainlist}}|issue-link=#Marriages and issue|issue-pipe=(among others)|house=[[တူဒါအိမ်တော်]]|father=[[အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်]]|mother=[[ယော့ခ်နယ်စားကတော်အဲလိဇဘက်]]|birth_date={{birth date|၁၄၉၁|၆|၂၈|df=yes}}|birth_place=[[Palace of Placentia|ဂရင်းနစ်နန်းတော်]], [[ဂရင်းနစ်]]|death_date={{death date and age|၁၅၄၇|၁|၂၈|၁၄၉၁|၆|၂၈|df=yes}}|death_place=[[ဝှိုက်ဟောလ်နန်းတော်]], လန်ဒန်|burial_date=၁၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၅၄၇|burial_place=[[စိန့်ဂျော့်ခ်ျဘုရားရှိခိုးကျောင်း, ဝင်ဆာရဲတိုက်]]|signature=HenryVIIISig.svg}}

'''အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်''' (၁၄၉၁ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၈ ရက် – ၁၅၄၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၈ ရက်){{efn|During Henry's lifetime, the [[:en:Old Style and New Style dates|Old Style]] Julian calendar was used throughout England.}} သည် ၁၅၀၉ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၂ ရက်မှစ၍ ၁၁၄၇ ခုနှစ် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ အင်္ဂလန်နှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံတို့၏ ဘုရင်ဖြစ်ခဲ့သည်။

ဟင်နရီကို ဂရင်းနစ် တွင် သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး နှင့် ယော့ခ်မြို့စား အဲလစ်ဇဘက် တို့၏ ဒုတိယမြောက်သားအဖြစ် မွေးဖွားခဲ့သည်။ သူ၏ အစ်ကိုဖြစ်သူအိမ်ရှေ့စံမင်းသား အာသာ မှာ အရိုက်အရာ ဆက်ခံမည့်သူဖြစ်ပြီး စပိန်မင်းသမီး ကက်သရင်း အော့ဖ် အာရာဂွန် နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ အာသာသည် ၁၅၀၂ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး၊ ဟင်နရီသည် ၁၁၀၄ ခုနှစ်တွင် အိမ်ရှေ့စံမင်းသားအဖြစ် ခန့်အပ်ခံရကာ ၁၅၀၉ ခုနှစ် ဖခင်ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့ပြီး ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ကက်သရင်းနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ သူသည် နန်းစံသည့် ကာလအစောပိုင်းတွင် ရုပ်ရည်ချောမောပြီး ပညာတတ်ကာ အရည်အချင်းရှိသော ဘုရင်တစ်ပါးအဖြစ် ဖော်ပြခံခဲ့ရသည်။

ဟင်နရီသည် ကက်သရင်းနှင့် အိမ်ထောင်ရေးတွင် ကျေနပ်မှု မရှိတော့ဘဲ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး သတ္တမမြောက်ကလဲမန့် ထံသို့ အိမ်ထောင်ရေး ဖျက်သိမ်းပေးရန် အယူခံဝင်ခဲ့သည်။ ကလဲမန့်က ငြင်းပယ်ခဲ့သဖြင့် ကန်တာဘာရီ ဥက္ကဋ္ဌ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီး သောမတ်စ် ခရန်မာ  က ၁၅၃၃ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်ချာ့ချ်၏ အမြင်၌ အိမ်ထောင်ရေး ပျက်ပြားသွားပြီဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ ကလဲမင့်သည် ခရန်မာ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ကန့်ကွက်ခဲ့ပြီး ဟင်နရီအား ကက်သလစ်ချာ့ချ်မှ နှင်ထုတ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဟင်နရီသည် အက်ဖ် အော့ဖ် ဆူပရီမေစီ (အမြင့်မြတ်ဆုံးအာဏာပိုင် အက်ဥပဒေ) ကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး သူ့ကိုယ်သူ အင်္ဂလန်ချာ့ချ်၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်အဖြစ် တည်ထောင်ကာ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ အမိန့်နာခံမှုမှ သူ၏ တိုင်းနိုင်ငံများကို ကင်းလွတ်စေခဲ့သည်။ သူသည် ကက်သလစ် ဘုန်းကြီးကျောင်းများကို ဖျက်သိမ်းပြီး ၎င်းတို့၏ စည်းစိမ်ဥစ္စာများကို သိမ်းဆည်းခဲ့ကာ အင်္ဂလိပ် ပြန်လည်ပြုပြင်ရေး  ကို အထောက်အကူ ဖြစ်စေခဲ့သည်။

အင်္ဂလိပ်သမိုင်းတွင် အကြီးမြတ်ဆုံး ဘုရင်တစ်ပါးအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသော်လည်း ဟင်နရီသည် သူ၏ ဘဝအဆုံးပိုင်းတွင် ပိုမို၍ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သူ၊ အတ္တကြီးသူ၊ ရမ္မက်ကြီးသူနှင့် သံသယလွန်ကဲသူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူသည် အိမ်ထောင်ခြောက်ဆက်ပြုခဲ့ခြင်းကြောင့် လူသိများပြီး၊ အထူးသဖြင့် ပုရိသအမွေဆက်ခံသူ ရရှိရန်အတွက် ကက်သရင်း အော့ဖ် အာရာဂွန်နှင့် အိမ်ထောင်ရေးကို ဖျက်သိမ်းရန် ရေရှည်ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုကြောင့် ကျော်ကြားသည်။ သူသည် သူ၏ ဇနီးနှစ်ဦးဖြစ်သော အန်း ဘိုလင်း နှင့် ကက်သရင်း ဟောင်းဝပ် တို့ကို ခေါင်းဖြတ်သတ်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ အသက်ကြီးပိုင်းတွင် ဟင်နရီသည် အလွန်အမင်း ကိုယ်အလေးချိန်တက်လာပြီး မလှုပ်ရှားနိုင်တော့ဘဲ ၁၅၃၆ ခုနှစ် မြင်းပေါ်လှံထိုးပြိုင်ပွဲ မတော်တဆမှုကြောင့် ဖြစ်လာခဲ့သော ပုပ်စပ်ပြည်တည်နာ ခြေထောက်ဒဏ်ရာကို ခံစားခဲ့ရသည်။ သူသည် ဆီးချိုရောဂါ၊ ဖောရောင်ခြင်း နှင့် ကိုယ်တွင်းကလီစာများ ချို့ယွင်းခြင်းတို့ ခံစားခဲ့ရသည်ဟုလည်း ဆိုကြသည်။ သူ့ကို ဝင်းဆာ ရဲတိုက်ရှိ စိန့်ဂျော့ချ် ဝတ်ပြုဆောင်တွင် မြှုပ်နှံခဲ့ပြီး သူ၏ တစ်ဦးတည်းသော အသက်ရှင်ကျန်ရစ်သည့် သားတော် ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် က ထီးနန်းဆက်ခံခဲ့သည်။

== ဘဝအစောပိုင်းကာလ ==
ဟင်နရီကို ၁၄၉၁ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၈ ရက်တွင် ကင့်တ်နယ်  ဂရင်းနစ်ရှိ ပလက်စန်တီးယားနန်းတော် တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး၊သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် နှင့် ယော့ခ်မှ အဲလစ်ဇဘက် တို့၏ တတိယမြောက်ကလေးနှင့် ဒုတိယမြောက်သားတော် ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Crofton2006&quot;&gt;{{Harvnb|Crofton|2006|p=128}}&lt;/ref&gt; ဟင်နရီ၏ မွေးချင်း ၆ ယောက် (သို့မဟုတ် ၇ ယောက်) အနက် သူ၏အစ်ကိုဖြစ်သူ အိမ်ရှေ့စံမင်းသား အာသာ နှင့် ညီမများဖြစ်ကြသော မာဂရက် နှင့် မေရီ တို့ ၃ ဦးသာလျှင် ကလေးဘဝကို ကျော်ဖြတ်ကာ အသက်ရှင်ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Crofton2006a&quot;&gt;{{Harvnb|Crofton|2006|p=129}}&lt;/ref&gt; သူ့ကို နန်းတော်နှင့်နီးသော အော့ဗ်ဆားဗန့် ဖရန်စစ်စကန် ချာ့ချ်တွင် အိပ်ဇက်တာ၏ ဘုန်းတော်ကြီး ရစ်ချတ် ဖော့ခ်စ်  က ရေဖျန်းမင်္ဂလာ ပေးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;scarisbrick3&quot;&gt;{{Harvnb|Scarisbrick|1997|p=3}}&lt;/ref&gt;

၁၄၉၃ ခုနှစ် အသက်နှစ်နှစ်အရွယ်တွင် ဟင်နရီသည် ဒိုဗာရဲတိုက်၏ အုပ်ချုပ်ရေးမှူး နှင့် ဆင့်ခ်ပို့စ်၏ အုပ်ချုပ်ရေးမင်းကြီး အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်။ ထို့နောက် အသက်သုံးနှစ်အရွယ်တွင် အင်္ဂလန်၏ စစ်သေနာပတိ နှင့် အိုင်ယာလန်၏ ဘုရင်ခံ အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရပြီး မကြာမီမှာပင် ဘာ့သ်သူရဲကောင်းအဖြစ် သူကောင်းပြုခံရသည်။ အခမ်းအနားအပြီး နောက်တစ်နေ့တွင် သူ့ကို ယော့ခ်နယ်စားကြီး အဖြစ် တိုးမြှင့်ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး၊ တစ်လခန့်အကြာတွင် စကော့တလန်နယ်စပ်စောင့်မင်းကြီး အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ၁၄၉၅ ခုနှစ် မေလတွင် သူ့ကို ဂါတာသူရဲကောင်းအဖွဲ့တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်ဘုရင်သည် ဝင်ငွေကောင်းသော ထိုထိပ်တန်းရာထူးနေရာများကို အခြားသော မျိုးရိုးကြီးမိသားစုများနှင့် ခွဲဝေမပေးဘဲ မိမိကိုယ်တိုင် စိတ်ကြိုက်ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ရန်အတွက် သူ၏ သားငယ်အား ယခုကဲ့သို့ ရာထူးများ ပေးအပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

ငယ်စဉ်က ဟင်နရီကို နန်းတွင်းထိန်းတော်ကြီး ဖြစ်သူ အဲလစ်ဇဘက်  နှင့် သူမ၏နောက် ဆက်ခံသူ အဲလစ်ဇဘက် ဒန်တန် တို့၏ စောင့်ရှောက်မှုအောက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Hickey |first=Julia A. |year=2025 |title=Preparing Tudor Kings and Princes to Rule: The Men and Women Who Trained the Royals |publisher=[[Pen and Sword Books]] |page=152 |isbn=978-1-39-905255-9}}&lt;/ref&gt; ဟင်နရီသည် ဘုရင်ဖြစ်လာရန် မျှော်လင့်မထားခဲ့သဖြင့် သူ၏ရာထူးခန့်အပ်မှုများမှလွဲ၍ သူ၏ဘဝအစောပိုင်းအကြောင်းကို များစွာမသိရှိရသော်လည်း ထိပ်တန်းကျူတာများထံမှ ပထမတန်းစားပညာရေးကို ရရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ သူသည် လက်တင်ဘာသာနှင့် ပြင်သစ်ဘာသာကို ကျွမ်းကျင်စွာ ပြောဆိုနိုင်ခဲ့ပြီး အီတလီဘာသာစကားအချို့ကိုလည်း သင်ယူခဲ့သည်။{{Sfn|Churchill|1966|p=24}}{{Sfn|Scarisbrick|1997|pp=14–15}}

၁၅၀၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ဟင်နရီသည် သူ၏အစ်ကို အာသာနှင့် အာရာဂွန်ဘုရင် ဖာဒီနန် ဒုတိယမြောက်  ကက်စတီးလ်ဘုရင်မ ပထမအစ္စဘဲလား  တို့၏ အငယ်ဆုံးသမီးတော် ကက်သရင်းတို့၏ ထိမ်းမြားမင်္ဂလာ အခမ်းအနားများတွင် အရေးပါသောအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ယော့ခ်နယ်စားကြီးအနေဖြင့် ဟင်နရီသည် သူ၏ဖခင်၏ ဘုရင်တံဆိပ်တုံးကို သုံးစွဲခဲ့ပြီး ၎င်းကို ကွဲပြားစေရန် ဧရာမင်းတံဆိပ် သုံးချောင်းပါ အမှတ်အသားဖြင့် ခွဲခြားထားသည်။ ၁၅၀၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၉ ရက်တွင် သန့်ရှင်းသော ရောမအင်ပါယာ ဧကရာဇ် ပထမ မက်ဆီမီလီယံ က သူ့ကို ရွှေသိုးမွေးသူရဲကောင်းအဖြစ် ခန့်အပ်ကာ ထပ်မံဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite book |title=The Complete Peerage, Volume III |date=1912 |publisher=St Catherine's Press |editor-last=Gibbs |editor-first=Vicary |page=443}} Under Duke of Cornwall, which was his title when he succeeded his brother as Prince of Wales.&lt;/ref&gt;

၁၅၀၂ ခုနှစ်တွင် အာသာသည် ကက်သရင်းနှင့် လက်ထပ်ပြီး ရက်သတ္တပတ် ၂၀ မျှအကြာ အသက် ၁၅ နှစ်အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;crofton126&quot;&gt;{{Harvnb|Crofton|2006|p=126}}&lt;/ref&gt; အာသာ၏ကွယ်လွန်မှုကြောင့် သူ၏တာဝန်အားလုံးသည် ညီဖြစ်သူအပေါ်သို့ ကျရောက်လာခဲ့သည်။ အသက် ၁၀ နှစ်အရွယ် ဟင်နရီသည် ကွန်ဝေါနယ်စားကြီးအသစ် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ၁၅၀၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် အိမ်‌ရှေ့စံမင်းသားအသစ်နှင့် ချက်စတာနယ်စား ဖြစ်လာခဲ့သည်။{{Sfn|Scarisbrick|1997|pp=4–5}} သတ္တမ‌မြောက်ဟင်နရီဘုရင် သည် အာသာကွယ်လွန်ပြီးနောက်တွင်ပင် သူ၏ ဒုတိယသားကို တာဝန်အနည်းငယ်သာ ပေးခဲ့သည်။ ဟင်နရီငယ်လေးကို တင်းကျပ်စွာ စောင့်ကြည့်ခဲ့ပြီး လူအများရှေ့တွင် ထွက်လေ့မရှိပေ။ ရလဒ်အနေဖြင့် သူသည် ထီးနန်းကို ဆက်ခံသည့်အခါ &quot;ဘုရင်တစ်ပါး၏ တိကျခက်ခဲသော အတတ်ပညာရပ်များတွင် လေ့ကျင့်မှုမရှိဘဲ&quot; နန်းတက်ခဲ့ရသည်။{{Sfn|Scarisbrick|1997|p=6}}

ဟင်နရီ သတ္တမမြောက်သည် မုဆိုးမဖြစ်ကျန်ခဲ့သော ကက်သရင်းနှင့် သူ၏သား ဟင်နရီတို့ကို လက်ထပ်ပေးရန် ကမ်းလှမ်းခြင်းဖြင့် အင်္ဂလန်နှင့် စပိန်တို့အကြား ထိန်းမြားမှုမဟာမိတ်ကို ခိုင်မြဲစေရန် ပြန်လည်ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် နှင့် ဘုရင်မ အစ္စဘဲလား နှစ်ဦးစလုံးသည် အာသာကွယ်လွန်ပြီး မကြာမီမှာပင် ထွက်ပေါ်လာသည့် ဤအကြံဉာဏ်ကို အလွန်စိတ်အားထက်သန်ခဲ့ကြသည်။ ၁၅၀၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၃ ရက်တွင် ၎င်းတို့၏ လက်ထပ်ပွဲအတွက် သဘောတူစာချုပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီး နှစ်ရက်အကြာတွင် စုလျားရစ်ပတ်ခဲ့ကြသည်။ အကယ်၍ လက်ထပ်ပွဲသည် ကက်သရင်းနှင့် သူမ၏အထိန်းတော်တို့ ပြောဆိုသကဲ့သို့ အတူမနေရသေးပါက ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ခွင့်ပြုချက်မှာ &quot;လူထုဂုဏ်သိက္ခာဆိုင်ရာ အတားအဆီး&quot; အတွက်သာ လိုအပ်မည်ဖြစ်သည်။ သို့သော် သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်နှင့် စပိန်သံအမတ်တို့သည် အတူတူနေထိုင်ခဲ့ပြီး ဖြစ်နိုင်ခြေကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားကာ &quot;သွေးသားတော်စပ်မှု&quot;ဆိုင်ရာ ပယ်ဖျက်ခွင့်ကို ရယူရန် စီစဉ်ခဲ့ကြသည်။ ဟင်နရီသည် ငယ်ရွယ်လွန်းသေးသဖြင့် အတူတူနေထိုင်ရန် မဖြစ်နိုင်သေးပေ။ ၁၅၀၄ ခုနှစ်တွင် အစ္စဘဲလား ကွယ်လွန်ခြင်းနှင့် ကက်စတီးလ်၏ ထီးနန်းဆက်ခံမှု ပြဿနာများကြောင့် ကိစ္စရပ်များ ရှုပ်ထွေးသွားခဲ့သည်။ ဖာဒီနန် ဒုတိယမြောက်က ကက်သရင်းကို အင်္ဂလန်တွင် ဆက်ရှိနေစေလိုသော်လည်း ဟင်နရီ သတ္တမမြောက်နှင့် ဖာဒီနန်တို့၏ ဆက်ဆံရေးမှာ ဆိုးရွားသွားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ကက်သရင်းသည် အချိန်အတန်ကြာ မရေမရာဖြစ်နေခဲ့ပြီး မင်းသားဟင်နရီသည် အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ်တွင် ထိုလက်ထပ်ပွဲကို ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ ဖာဒီနန်၏ ဖြေရှင်းချက်မှာ သူ၏သမီးကို သံအမတ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းဖြစ်ပြီး ၎င်းက ကက်သရင်းကို အင်္ဂလန်တွင် အကန့်အသတ်မရှိ ဆက်လက်နေထိုင်ခွင့် ရရှိစေခဲ့သည်။ ဘာသာရေးကိုင်းရှိုင်းသူဖြစ်သည့်အလျောက် ကက်သရင်းသည် ဟင်နရီ၏ ကန့်ကွက်မှုများရှိလင့်ကစား ဟင်နရီနှင့် လက်ထပ်ရခြင်းမှာ ဘုရားသခင်၏ အလိုတော်ဖြစ်သည်ဟု စတင်ယုံကြည်လာခဲ့သည်။

== နန်းစံစကာလ ==
သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် သည် ၁၅၀၉ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး အသက် ၁၇ နှစ်အရွယ် ဟင်နရီသည် ဘုရင်အဖြစ် ဆက်ခံခဲ့သည်။ မေလ ၁၀ ရက်တွင် ဖခင်၏ ရုပ်အလောင်းကို သင်္ဂြိုဟ်ပြီးနောက် မကြာမီမှာပင် ဟင်နရီသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ခွင့်ပြုချက်နှင့် မင်္ဂလာတင်တောင်းပစ္စည်း ပျောက်ဆုံးနေမှုဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်အချို့ မပြေလည်သေးဘဲ ကက်သရင်းနှင့် အမှန်တကယ် လက်ထပ်မည်ဖြစ်ကြောင်း ရုတ်တရက် ကြေညာခဲ့သည်။ ဘုရင်သစ်သည် ကက်သရင်းနှင့် လက်ထပ်ရန်မှာ သူ၏ဖခင်၏ သေခါနီး ဆန္ဒဖြစ်သည်ဟု အခိုင်အမာဆိုခဲ့သည်။ ဤအချက်သည် မှန်သည်ဖြစ်စေ၊ မှားသည်ဖြစ်စေ အဆင်ပြေခဲ့သည်။ ဧကရာဇ် မက်ဆီမီလီယံ ပထမမြောက်သည် သူ၏မြေးမတော် (ကက်သရင်း၏ တူမ) အယ်လီနာ  နှင့် ဟင်နရီတို့ကို လက်ထပ်ပေးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း ယခုအခါတွင် ပယ်ချခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဟင်နရီနှင့် ကက်သရင်းတို့၏ မင်္ဂလာပွဲကို အကျဉ်းချုံးကာ ၁၅၀၉ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၁ ရက်တွင် ဂရင်းနစ်ရှိ ဘုန်းကြီးကျောင်းတွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ကွန်စတန်တိုင်း သီဂရိတ် နှင့် ကင်းအာသာ (King Arthur) တို့၏ မျိုးရိုးဖြစ်သည်ဟု ဆိုကာ မိမိကိုယ်ကို ၎င်းတို့၏ ဆက်ခံသူအဖြစ် ရှုမြင်ခဲ့သည်။

၁၅၀၉ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၃ ရက်တွင် ဟင်နရီသည် ယခုအခါ အသက် ၂၃ နှစ်ရှိပြီဖြစ်သော ကက်သရင်းကို လန်ဒန်ရဲတိုက် မှ နောက်တစ်နေ့တွင် ကျင်းပမည့် ဘိသိက်ခံပွဲအတွက် ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း သို့ ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။ ၎င်းမှာ ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော ပွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး ဘုရင့်ဖြတ်သန်းရာ လမ်းတစ်လျှောက်တွင် ပန်းချီကားချပ်ကော်ဇောကြီးများနှင့် ကောင်းမွန်သော ပိတ်စများကို ခင်းကျင်းထားသည်။ အခမ်းအနားအပြီးတွင် ဝက်စ်မင်စတာခန်းမ၌ ကြီးကျယ်သော တည်ခင်းဧည့်ခံပွဲကြီးကို ကျင်းပခဲ့သည်။ ကက်သရင်းက သူမ၏ဖခင်ထံ စာရေးသားခဲ့သလိုပင် &quot;ကျွန်မတို့ရဲ့ အချိန်တွေကို စဉ်ဆက်မပြတ် ပွဲတော်တွေနဲ့ ဖြတ်သန်းနေပါတယ်&quot; ဟု ဆိုသည်။

သူ၏ ဘိသိက်ခံပွဲအပြီး နှစ်ရက်အကြာတွင် ဟင်နရီသည် သူ၏ဖခင်လက်ထက်က လူကြိုက်အနည်းဆုံး ဝန်ကြီးနှစ်ဦးဖြစ်သည့် ရစ်ချတ် အမ်ပဆန်  နှင့် အက်ဒမန် ဒတ်ဒလေ တို့ကို ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ ၎င်းတို့အား နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် စွဲချက်တင်ကာ ၁၅၁၀ ခုနှစ်တွင် ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံရေးအရ ကွပ်မျက်မှုများသည် ဟင်နရီအတွက် သူ၏လမ်းကို ပိတ်ဆို့ထားသူများကို ဖြေရှင်းရန် အဓိကနည်းဗျူဟာတစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ထိုဝန်ကြီးနှစ်ဦးက အဓမ္မတောင်းခံခဲ့သည်ဆိုသော ငွေအချို့ကို ပြန်လည်ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ဟင်နရီသည် ထီးနန်းကို ပြိုင်ဆိုင်လာနိုင်သည့် ယော့ခ်အနွယ်စု အပေါ် ထားရှိသော သဘောထားမှာ သူ၏ဖခင်ထက် ပိုမိုညှာတာခဲ့သည်။ ဒေါဆက်၏ ဒုတိယမြောက် မားကွစ် သောမတ်စ် ဂရေး အပါအဝင် သူ၏ဖခင်က ဖမ်းဆီးထားသူ အများအပြားကို လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးခဲ့သည်။ အချို့မှာမူ ပြန်လည်သင့်မြတ်ခြင်း မရှိခဲ့ဘဲ ဆပ်ဖော့ခ်၏ တတိယမြောက် နယ်စားကြီး အက်ဒမန် ဒီလာပိုး သည် သူ၏ညီဖြစ်သူ ရစ်ချတ်က ဘုရင်ကို ဆန့်ကျင်ဘက်ပြုခဲ့ခြင်းကြောင့် ၁၅၁၃ ခုနှစ်တွင် နောက်ဆုံး၌ ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

ဟင်နရီနှင့် လက်ထပ်ပြီးမကြာမီ ကက်သရင်းတွင် ကိုယ်ဝန်ရှိလာခဲ့သည်။ သူမသည် ၁၅၁၀ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၃၁ ရက်တွင် အသေမွေးသော သမီးမိန်းကလေးတစ်ဦးကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ကက်သရင်းသည် လေးလခန့်အကြာတွင် ပြန်လည်ကိုယ်ဝန်ရှိလာပြီး[၂၉] ၁၅၁၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် သားတော် ဟင်နရီကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ပထမကလေး ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည့် ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုအပြီးတွင် ဇနီးမောင်နှံနှစ်ဦးသည် သားယောက်ျားလေး ရရှိခဲ့သဖြင့် ဝမ်းမြောက်ခဲ့ကြပြီး ဝက်စ်မင်စတာ ပြိုင်ပွဲဟု လူသိများသော နှစ်ရက်ကြာ မြင်းပေါ်လှံထိုးပြိုင်ပွဲ အပါအဝင် အောင်ပွဲခံပွဲတော်များကို ကျင်းပခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ထိုကလေးငယ်သည် ခုနစ်ပတ်အကြာတွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ ကက်သရင်းသည် ၁၅၁၃ နှင့် ၁၅၁၅ ခုနှစ်တို့တွင် အသေမွေးသော သားတော်နှစ်ဦး ရှိခဲ့သော်လည်း ၁၅၁၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် သမီးတော် မေရီကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ဘုရင်နှင့် မိဖုရားတို့အကြား ဆက်ဆံရေးမှာ တင်းမာနေခဲ့သော်လည်း မေရီကို ဖွားမြင်ပြီးနောက် အနည်းငယ် ပြေလျော့သွားခဲ့သည်။

ဟင်နရီနှင့် ကက်သရင်းတို့၏ အိမ်ထောင်ရေးကို &quot;ထူးထူးခြားခြား ကောင်းမွန်ခဲ့သည်&quot; ဟု ဖော်ပြကြသော်လည်း ဟင်နရီသည် မောင်းမမိသံများ ထားရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ ၁၅၁၀ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် ဘက်ကင်ဟမ်၏ တတိယမြောက် နယ်စားကြီး အက်ဒဝပ် စတက်ဖို့ဒ် ၏ ညီမများဖြစ်ကြသော အဲလစ်ဇဘက်  သို့မဟုတ် ဟန်တင်ဒန်၏ ကောင့်တက်စ် အန်း ဟေစတင်းစ်  ထဲမှ တစ်ဦးနှင့် ဖောက်ပြန်ခဲ့ကြောင်း ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ ၁၅၁၆ ခုနှစ်မှစတင်ကာ သုံးနှစ်ခန့် အထင်ရှားဆုံးဖြစ်ခဲ့သော မောင်းမမှာ အဲလစ်ဇဘက် ဘလောင့်  ဖြစ်သည်။ ဘလောင့်သည် လုံးဝအငြင်းပွားဖွယ်မရှိသော မောင်းမနှစ်ဦးအနက် တစ်ဦးဖြစ်ပြီး အချို့က ၎င်းကို ခွန်အားဗလနှင့် ပြည့်စုံသော ဘုရင်ပျိုတစ်ပါးအတွက် နည်းပါးသည်ဟု ယူဆကြသည်။ဟင်နရီတွင် မောင်းမ မည်မျှရှိခဲ့သည်ကိုမူ အငြင်းပွားဆဲဖြစ်သည် - ဒေးဗစ် လုဒ်စ် က ဟင်နရီသည် &quot;အလွန်အကန့်အသတ်ရှိသော အတိုင်းအတာဖြင့်သာ&quot; မောင်းမများ ထားရှိခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်သော်လည်း အလစ်ဆန် ဝဲလ် ကမူ အခြားသော ဖောက်ပြန်မှုများစွာ ရှိခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်သည်။ကက်သရင်းက ကန့်ကွက်ခဲ့ကြောင်း မသိရပေ။ ၁၅၁၈ ခုနှစ်တွင် သူမသည် အခြားသမီးမိန်းကလေးတစ်ဦးနှင့် ထပ်မံကိုယ်ဝန်ရှိခဲ့သော်လည်း ၎င်းမှာလည်း အသေမွေးခဲ့သည်။

ဘလောင့်သည် ၁၅၁၉ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ဟင်နရီ၏ တရားမဝင် သားတော် ဟင်နရီ ဖစ်ဇ်ရွိုင်း  ကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ထိုသားငယ်ကို ၁၅၂၅ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ရစ်ချမွန်နယ်စားကြီး  အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ရာ အချို့က ၎င်းကို နောက်ဆုံးတွင် တရားဝင်အမွေဆက်ခံသူ ဖြစ်လာစေရန် လမ်းစတစ်ခုဟု ထင်မြင်ခဲ့ကြသည်။ ဖစ်ဇ်ရွိုင်းသည် ၁၅၃၃ ခုနှစ်တွင် မေရီ ဟောင်းဝပ်  နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သော်လည်း သုံးနှစ်အကြာတွင် သားသမီးမထွန်းကားဘဲ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ သူ ၁၅၃၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ကွယ်လွန်ချိန်၌ ပါလီမန်သည် သူ့ကို ဘုရင်ဖြစ်လာခွင့် ပေးနိုင်မည့် ဒုတိယမြောက် ထီးနန်းဆက်ခံမှု အက်ဥပဒေကို စဉ်းစားနေဆဲ ဖြစ်သည်။

== ပြင်သစ်နှင့် ဟက်စ်ဘတ်ချ်မင်းဆက်များ ==
၁၅၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံသည် ကန်ဘရိုင်းမဟာမိတ်အဖွဲ့ အတွင်း သန့်ရှင်းသော ရောမအင်ပါယာနှင့် ပျက်ပြယ်လွယ်သော မဟာမိတ်ဖွဲ့ကာ ဗင်းနစ်နိုင်ငံကို စစ်ပွဲဆင်နွှဲ အနိုင်ရရှိနေခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် သူ၏ဖခင်နှင့် ပြင်သစ်ဘုရင် ၁၂ ဆက်မြောက် လူဝီဘုရင်  တို့အကြား ရှိခဲ့သော ချစ်ကြည်ရေးကို ပြန်လည်ဆန်းသစ်ခဲ့ပြီး ဤကိစ္စသည် သူ၏ တိုင်ပင်ခံကောင်စီကို သဘောထားကွဲလွဲစေခဲ့သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ထိုအင်အားကြီးနှစ်နိုင်ငံ၏ ပေါင်းစည်းအင်အားနှင့် စစ်ဖြစ်ရပါက အလွန်တရာ ခက်ခဲမည်မှာ သေချာသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ထို့နောက်မကြာမီတွင် ဟင်နရီသည် အာရာဂွန်ဘုရင် ဒုတိယမြောက်ဖာဒီနန် နှင့် ပဋိညာဉ်စာချုပ်တစ်ခုကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ ၁၅၁၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဒုတိယမြောက်ဂျူးလီးယက် က ပြင်သစ်ဆန့်ကျင်ရေး သန့်ရှင်းသောမဟာမိတ်အဖွဲ့ ကို ဖွဲ့စည်းပြီးနောက် ဟင်နရီသည် ဖာဒီနန်၏ ဦးဆောင်မှုနောက်သို့လိုက်ကာ အင်္ဂလန်ကို ထိုမဟာမိတ်အဖွဲ့အသစ်ထဲသို့ သွတ်သွင်းခဲ့သည်။ ပြင်သစ်ကို အုပ်စိုးလိုသော ဟင်နရီ၏ အိပ်မက်များကို အကောင်အထည်ဖော်ရန်အတွက် အင်္ဂလန်အတွက် အကွီတန်း နယ်မြေကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန် နွေဦးရာသီတွင် အင်္ဂလိပ်-စပိန် ပူးတွဲတိုက်ခိုက်မှုတစ်ခုကို စတင်စီစဉ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၁၅၁၂ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် တရားဝင်စစ်ကြေညာပြီးနောက် ပြုလုပ်ခဲ့သော ထိုတိုက်ခိုက်မှုကို ဟင်နရီကိုယ်တိုင် ဦးဆောင်ခဲ့ခြင်းမရှိဘဲ ကြီးမားသောအရှုံးဖြင့် ပြီးဆုံးခဲ့သည်။ ဖာဒီနန်သည် ထိုစစ်ပွဲကို မိမိ၏ ကိုယ်ကျိုးစီးပွားအတွက်သာ အသုံးချခဲ့သဖြင့် အင်္ဂလိပ်-စပိန် မဟာမိတ်ဆက်ဆံရေး တင်းမာသွားခဲ့သည်။ သို့သော်ငြားလည်း ပြင်သစ်တို့သည် မကြာမီမှာပင် အီတလီမှ မောင်းထုတ်ခြင်းခံခဲ့ရပြီး ပြင်သစ်အပေါ် ထပ်မံအနိုင်ရရှိရန် နှစ်ဦးစလုံးက လိုလားနေကြသဖြင့် မဟာမိတ်အဖွဲ့မှာ ဆက်လက်တည်မြဲခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဟင်နရီသည် ဧကရာဇ် မက်ဆီမီလီယံ ကို သန့်ရှင်းသောမဟာမိတ်အဖွဲ့ထဲသို့ ဝင်ရောက်လာစေရန် စည်းရုံးနိုင်ခဲ့ခြင်းဖြင့် သံတမန်ရေးရာ အောင်မြင်မှုတစ်ခုကို ရယူနိုင်ခဲ့သည်။ အကယ်၍သာ လူဝီကို အနိုင်တိုက်နိုင်ပါက ဟင်နရီသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဂျူးလိယပ်ထံမှ ကတိပြုထားသော &quot;ပြင်သစ်၏ အခရစ်ယာန်အဖြစ်ဆုံးဘုရင်&quot; ဘွဲ့အပြင် ပါရီမြို့၌ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးကိုယ်တိုင် ဘိသိက်မြှောက်ပေးမည့် အခွင့်အရေးကိုပါ ထူးထူးခြားခြား အာမခံချက် ရရှိထားခဲ့သည်။

=== ကက်သရင်း နှင့် လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ရန် ကြိုးပမ်းခြင်း ===
ကက်သရင်းအော့ဖ်အာရဂွန် နှင့် လက်ထပ်ထားစဉ် ဟင်နရီ သည် သူမ၏ '''အမျိုးသမီးကိုယ်လုပ်တော်''' ဖြစ်သူ မေရီဘိုလင်း နှင့် ချစ်ကြိုက်ဆက်ဆံရေး ရှိခဲ့သည်။ မေရီ ၏ သားသမီးနှစ်ဦးဖြစ်သော '''ဟင်နရီကာရေး''' နှင့် '''ကက်သရင်းကာရေး''' တို့သည် ဟင်နရီ ၏ သားသမီးများဖြစ်နိုင်သည်ဟု ယူဆချက်များ ရှိခဲ့သော်လည်း ထိုအချက်ကို မည်သည့်အခါမျှ အတည်ပြုနိုင်ခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ ဟင်နရီ ဘုရင်သည် ထိုကလေးနှစ်ဦးကို '''ဟင်နရီဖစ်ရွိုဇ်''' ကို အသိအမှတ်ပြုခဲ့သကဲ့သို့ အသိအမှတ်မပြုခဲ့ပေ။[60]

၁၅၂၅ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီ သည် မိမိအလိုရှိသော '''သားယောက်ျား အမွေဆက်ခံသူ''' ကို ကက်သရင်း က မမွေးဖွားပေးနိုင်ခြင်းအပေါ် ပိုမိုစိတ်မရှည်လာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် သူသည် မေရီဘိုလင်း ၏ ညီမဖြစ်သူ '''အန်းဘိုလင်း''' ကို စွဲလမ်းလာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က အန်း သည် ဘုရင်မ၏ အဖွဲ့ထဲတွင် ပါဝင်နေသော ဆွဲဆောင်မှုရှိသည့် အမျိုးသမီးငယ်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ သို့သော် အန်း သည် ဟင်နရီ ၏ သွေးဆောင်မှုများကို ခုခံခဲ့ပြီး၊ သူမ၏အစ်မ မေရီ ကဲ့သို့ ဘုရင်၏ ကိုယ်လုပ်တော် ဖြစ်ရန် ငြင်းဆိုခဲ့သည်။

ဤအခြေအနေအတွင်း ဟင်နရီ သည် မိမိ၏ မင်းဆက်အတွက် အမွေဆက်ခံသူတစ်ဦး ရရှိရန်နှင့် နန်းတွင်းတွင် '''“ဘုရင်၏ ကြီးမားသောကိစ္စ”''' ဟု ခေါ်ဆိုလာသည့် ပြဿနာကို ဖြေရှင်းရန် နည်းလမ်းသုံးခုကို စဉ်းစားခဲ့သည်။ ပထမနည်းမှာ '''ဟင်နရီဖစ်ရွိုဇ်''' ကို တရားဝင်သားအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ ထိုသို့လုပ်ရန် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ပါဝင်မှု လိုအပ်သကဲ့သို့ နောက်ပိုင်းတွင် စိန်ခေါ်မှုများလည်း ပေါ်ပေါက်နိုင်သည်။ ဒုတိယနည်းမှာ သူ၏သမီး '''မေရီ'''  ကို အမြန်ဆုံး လက်ထပ်ပေးပြီး၊ သူမထံမှ မြေးသားတစ်ဦး ရရှိကာ ဟင်နရီ မသေဆုံးမီ တိုက်ရိုက်အမွေဆက်ခံနိုင်ရန် မျှော်လင့်ခြင်း ဖြစ်သည်။ သို့သော် မေရီ သည် ဟင်နရီ မသေဆုံးမီ ကိုယ်ဝန်ဆောင်နိုင်ရန် ဖြစ်နိုင်ခြေ နည်းသည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။ တတိယနည်းမှာ ကက်သရင်း ကို တစ်နည်းနည်းဖြင့် ပယ်ဖျက်ပြီး ကလေးမွေးနိုင်သည့် အသက်အရွယ်ရှိ အခြားအမျိုးသမီးတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ အသက် ၃၄ နှစ်အရွယ် ဟင်နရီ အတွက် အန်း နှင့် လက်ထပ်နိုင်မည့် အလားအလာကို မြင်လာသောကြောင့် တတိယနည်းလမ်းသည် နောက်ဆုံးတွင် အနှစ်သက်ဆုံးဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ မကြာမီတွင် အသက် ၄၀ ရှိလာပြီဖြစ်သော ကက်သရင်း နှင့် မိမိ၏လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ရန်မှာ ဘုရင်၏ အဓိကဆန္ဒ ဖြစ်လာခဲ့သည်။[66][67]

လာမည့်နှစ်များအတွင်း ဟင်နရီ ၏ တိကျသော ရည်ရွယ်ချက်များနှင့် လှုံ့ဆော်မှုများအပေါ် သမိုင်းပညာရှင်များအကြား အမြင်တူညီမှု မရှိကြပေ။ အနည်းဆုံး သူ၏နန်းစံအစပိုင်းတွင် ဟင်နရီ သည် ဘာသာတရားကိုင်းရှိုင်းပြီး ကက်သလစ်ဘာသာရေးအကြောင်းကို ကောင်းစွာသိရှိသူ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၅၂၁ ခုနှစ်တွင် သူရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သော ''Assertio Septem Sacramentorum'' (“စက္ကမင် ခုနစ်ပါးကို ကာကွယ်ခြင်း”) စာအုပ်ကြောင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး လီယို တဆယ် ထံမှ '''Fidei Defensor''' (“ယုံကြည်ခြင်းကို ကာကွယ်သူ”) ဟူသော ဘွဲ့တံဆိပ်ကိုပင် ရရှိခဲ့သည်။[69]

ထိုစာအုပ်သည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ အာဏာအမြင့်ဆုံးဖြစ်မှုကို အခိုင်အမာ ကာကွယ်ထားသော်လည်း အခြေအနေအပေါ် မူတည်သည့် စကားလုံးများဖြင့် ရေးသားထားသည်။[69] ဟင်နရီ သည် ဒုတိယအကြိမ် လက်ထပ်ရန် ပိုမိုစိတ်အားထက်သန်လာချိန်တွင် ဤကိစ္စနှင့်ပတ်သက်၍ သူ၏အမြင်ကို မည်သည့်အချိန်တွင် ပြောင်းလဲခဲ့သည်ကို အတိအကျ မသိရပေ။ သို့သော် ၁၅၂၇ ခုနှစ်တွင် သူသည် ကက်သရင်း ထံမှ သားယောက်ျားအမွေဆက်ခံသူ မရရှိခြင်းမှာ သူတို့၏ လက်ထပ်မှုသည် '''“ဘုရားသခင်၏အမြင်တွင် ကျိန်စာသင့်နေသောကြောင့်”''' ဖြစ်သည်ဟု မိမိကိုယ်တိုင် ယုံကြည်လာခဲ့သည်။[70]

အမှန်အားဖြင့် ကက်သရင်း သည် သူ၏အစ်ကို အာသာ ၏ ဇနီးဖြစ်ခဲ့ပြီး ကက်သရင်း နှင့် လက်ထပ်ခြင်းအားဖြင့် ဟင်နရီသည် '''Leviticus 20:21''' တွင် ဖော်ပြထားသည့် တားမြစ်ချက်ကို ဆန့်ကျင်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ထိုကျမ်းပိုဒ်ကို သောမတ်စ်ကရမ်မာ က လက်ထပ်မှုကို အကျုံးမဝင်ကြောင်း ကြေညာရာတွင် အကြောင်းပြချက်တစ်ခုအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။[71] အခြားတစ်ဖက်တွင် '''မာတင်လူသာ''' ကမူ အစပိုင်းတွင် ဟင်နရီ ၏ လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ခြင်းကို ဆန့်ကျင်ခဲ့သည်။ သူ၏ သွန်သင်ချက်အရ သမ္မာကျမ်းစာသည် '''မယားများစွာယူခြင်း''' ကို ခွင့်ပြုထားသော်လည်း '''ကွာရှင်းခြင်း'''ကို ခွင့်မပြုဟု ဆိုခဲ့ပြီး ဟင်နရီ အနေဖြင့် ဒုတိယဇနီးတစ်ဦး ထပ်ယူနိုင်သည်ဟု အစပိုင်းတွင် ပြောခဲ့သည်။[71]

ထိုအချိန်တွင် ဟင်နရီ သည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၌ ဤလက်ထပ်မှုအတားအဆီးကို ခွင့်ပြုဖယ်ရှားပေးနိုင်သည့် အာဏာမရှိဟု ယုံကြည်လာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၁၅၂၇ ခုနှစ်တွင် သူသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးကလီးမန့် ၇ ထံသို့ ကက်သရင်း နှင့် မိမိ၏လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ထိုနည်းလမ်းသည် အနည်းဆုံး ပိုမိုပွင့်လင်းစွာ ဖီဆန်သည့် လမ်းကြောင်းတစ်ခုကို ရှောင်ရှားရန် ရည်ရွယ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။[68]

ကိစ္စကို လူသိရှင်ကြား ပြောဆိုလိုက်ခြင်းကြောင့် ကက်သရင်း ကို သီလရှင်ကျောင်းသို့ ဝင်ရောက်နေထိုင်ရန် သို့မဟုတ် ငြိမ်သက်စွာ နေထိုင်ရန် ဆွဲဆောင်နိုင်မည့် မျှော်လင့်ချက်အားလုံး ပျောက်ဆုံးသွားခဲ့သည်။[72] Henry သည် သူ၏အတွင်းရေးမှူး '''ဝီလျံနိုက်ထ်''' ကို '''ဟိုးလီးဆီး''' ထံသို့ တိုက်ရိုက်တောင်းဆိုရန် စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ထိုသူသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးထံမှ အမိန့်စာရရှိရန် ရည်ရွယ်၍ အဓိပ္ပာယ်နှစ်ခွဖြစ်အောင် ရေးသားထားသည့် မူကြမ်းတစ်စောင်ကို ယူဆောင်သွားခဲ့သည်။ သို့သော် နိုက်ထ် မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးသည် ထိုမျှလွယ်ကူစွာ လှည့်စား၍မရခဲ့ပေ။[73]

အခြားသော သံတမန်ရေးရာ ကြိုးပမ်းမှုများမှာ အင်္ဂလန်တွင် ဘာသာရေးတရားရုံးတစ်ခု ကျင်းပရန် စီစဉ်ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ထိုတရားရုံးတွင် ကလီးမန့် ၇ ၏ ကိုယ်စားလှယ် ပါဝင်မည်ဖြစ်သည်။ ကလီးမန့် သည် ထိုတရားရုံး ဖွဲ့စည်းရန် သဘောတူခဲ့သော်လည်း သူ၏ ကိုယ်စားလှယ် '''လော်ရင်ဇိုကန်ပက်ဂို''' ကို ဟင်နရီ ၏ဘက်မှ ဆုံးဖြတ်ပေးရန် အာဏာပေးရန် မည်သည့်အခါမျှ ရည်ရွယ်ချက်မရှိခဲ့ပေ။[73]

ဤဘက်လိုက်မှုသည် ဧကရာဇ်ပဉ္စမမြောက်ချားလ်စ် ထံမှ ဖိအားပေးမှုကြောင့် ဖြစ်နိုင်သော်လည်း ထိုဖိအားက ကန်ပက်ဂို သို့မဟုတ် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးအပေါ် မည်မျှအထိ သက်ရောက်ခဲ့သည်ကို အတိအကျ မသိရပေ။ သက်သေများကို ကြားနာပြီး နှစ်လမပြည့်မီတွင် ကလီးမန့် သည် အမှုကို ၁၅၂၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ရောမ သို့ ပြန်လည်ခေါ်ယူခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ထိုအမှုသည် အင်္ဂလန်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာတော့မည် မဟုတ်ကြောင်း ထင်ရှားလာခဲ့သည်။[73]

လက်ထပ်မှု ပယ်ဖျက်နိုင်မည့် အခွင့်အရေး ဆုံးရှုံးသွားသောအခါ ဘုန်းတော်ကြီးဝေါ်ဆေးလ် သည် အပြစ်တင်ခံရသည်။ ၁၅၂၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် သူ့ကို ''ဗာတီကန်ရဟန်းမင်းကြီး၏ အာဏာကို အသုံးပြုမှုပြစ်မှု'' ဖြင့် စွဲချက်တင်ခဲ့ပြီး၊ သူ၏ အာဏာနှင့်ဂုဏ်ကျက်သရေ ကျဆင်းမှုမှာ '''“ရုတ်တရက်ဖြစ်ပြီး လုံးဝကျဆင်းသွားခြင်း”''' ဖြစ်ခဲ့သည်။[73] ဟင်နရီ နှင့် ခဏတာ ပြန်လည်သင့်မြတ်ခဲ့ပြီး ၁၅၃၀ ခုနှစ် ပထမနှစ်ဝက်တွင် တရားဝင် ခွင့်လွှတ်ခြင်းပင် ရရှိခဲ့သော်လည်း ၁၅၃၀ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ထပ်မံ၍ နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် စွဲချက်တင်ခံရသည်။ သို့သော် အမှုမစစ်ဆေးမီ သေဆုံးသွားခဲ့သည်။[73][75]

ဟင်နရီ ကိုယ်တိုင် အစိုးရအုပ်ချုပ်ရေးကို ခဏတာ တာဝန်ယူပြီးနောက်[76] '''သောမတ်စ်မိုး''' သည် နိုင်ငံ‌တော်အဓိပတိ နှင့် အဓိကဝန်ကြီးတာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ သူသည် ထက်မြက်ပြီး အရည်အချင်းရှိသူဖြစ်သော်လည်း ဘာသာရေးကိုင်းရှိုင်းသည့် ကက်သလစ်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး လက်ထပ်မှု ပယ်ဖျက်ရေးကို ဆန့်ကျင်သူလည်း ဖြစ်သည်။[77] သို့သော် အစပိုင်းတွင် ဘုရင်၏ မူဝါဒအသစ်ကို ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ပါလီမန်လွှတ်တော် တွင်ဝေါ်ဆေးလ်ကို ပြစ်တင်ဝေဖန်ခဲ့သည်။[78]

တစ်နှစ်အကြာတွင် ကက်သရင်း ကို နန်းတွင်းမှ ဖယ်ရှားခဲ့ပြီး သူမ၏ အခန်းများကို အန်းဘိုလင်း အား ပေးအပ်ခဲ့သည်။ အန်းသည် ထိုခေတ်အတွက် ပညာရေးအလွန်ကောင်းမွန်ပြီး ဉာဏ်ရည်ထက်မြက်သည့် အမျိုးသမီးတစ်ဦးဖြစ်ကာ ပရိုတက်စတင့်ဘာသာပြုပြင်ပြောင်းလဲသူ များ၏ အယူအဆများကို စိတ်အားထက်သန်စွာ စိတ်ဝင်စားခဲ့သည်။ သို့သော် သူမကိုယ်တိုင် အမှန်တကယ် ပရိုတက်စတင့် ဘာသာဝင်အဖြစ် ခိုင်မာစွာ ရပ်တည်ခဲ့ခြင်း ရှိ၊ မရှိမှာ သမိုင်းပညာရှင်များအကြား ယနေ့တိုင် အငြင်းပွားစရာ ဖြစ်နေဆဲဖြစ်သည်။[65]

ကန်တာဘာရီ ဂိုဏ်းချုပ် '''ဝီလျံဝါးဟမ်း''' သေဆုံးသောအခါ အန်း ၏ သြဇာကြောင့် ဟင်နရီ သည် လက်ထပ်မှု ပယ်ဖျက်ရေးကို ယုံကြည်စိတ်ချစွာ ထောက်ခံသူ '''သောမတ်စ်ကရန်မာ''' ကို လစ်လပ်သွားသော ရာထူးတွင် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဘုရင်၏ ဘုရားကျောင်းနှင့်ပတ်သက်သော နောက်ထပ်အစီအစဉ်များကို မသိရှိသေးသော ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးကလည်း ထိုခန့်အပ်မှုကို အတည်ပြုခဲ့သည်။[79]

=== အန်းဘိုလင်း နှင့် လက်ထပ်ခြင်း ===
၁၅၃၂ ခုနှစ် ဆောင်းရာသီတွင် ဟင်နရီ သည် '''ကာလစ်''' တွင် '''ပထမဖရန့်ဇစ်''' နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့ပြီး မိမိ၏ လက်ထပ်မှုအသစ်အတွက် ဖရန့်ဇစ် ၏ ထောက်ခံမှုကို ရယူခဲ့သည်။ ကာလစ် မှ ပြန်လာပြီး ဒိုဗာ သို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် အသက် ၄၁ နှစ်ရှိ ဟင်နရီ နှင့် အန်းတို့သည် လျှို့ဝှက်စွာ လက်ထပ်ပွဲတစ်ခု ကျင်းပခဲ့ကြသည်။[81]

မကြာမီ အန်း ကိုယ်ဝန်ရှိလာပြီး ၁၅၃၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၅ ရက်နေ့တွင် လန်ဒန် ၌ ဒုတိယအကြိမ် လက်ထပ်ပွဲ ကျင်းပခဲ့ကြသည်။ ၁၅၃၃ ခုနှစ် မေလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ကရန်မာ သည် ဒန်စတာဘယ် ဘုန်းကြီးကျောင်း တွင် ကျင်းပသော အထူးတရားရုံး၌ တရားသူကြီးအဖြစ် ထိုင်ပြီး ဟင်နရီ နှင့် ကက်သရင်းအော့ဖ်အာရဂွန် တို့၏ လက်ထပ်မှု တရားဝင်မှုကို ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ထိုနေ့တွင် ဟင်နရီ နှင့် ကက်သရင်း တို့၏ လက်ထပ်မှုကို ပျက်ပြယ်ပြီး တရားမဝင်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ ငါးရက်အကြာ မေလ 28 ရက်နေ့တွင် ကရန်မာ သည် ဟင်နရီ နှင့် အန်း တို့၏ လက်ထပ်မှုကို တရားဝင်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။[82]

ကက်သရင်း ၏ ဘုရင်မဘွဲ့ကို တရားဝင် ဖယ်ရှားပြီး အာသာ ၏ မုဆိုးမအဖြစ် မုဆိုးမမင်းသမီး  ဟူသော ဘွဲ့ကိုသာ ပေးခဲ့သည်။ သူမ၏နေရာတွင် အန်း သည် ၁၅၃၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ဘုရင်မအဖြစ် သရဖူဆောင်းခဲ့သည်။[83] ထိုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် ဘုရင်မ အန်း သည် အချိန်မတိုင်မီ သမီးတစ်ဦး မွေးဖွားခဲ့သည်။ ထိုကလေးကို ဟင်နရီ ၏ မိခင် '''ယော့ခ်မြို့စားကတော်အဲလိဇဘက်''' ကို ဂုဏ်ပြု၍ '''အဲလိဇဘက်''' ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။[84]

လက်ထပ်ပြီးနောက် ကိစ္စများကို စနစ်တကျ တည်ငြိမ်အောင်လုပ်ဆောင်သည့် ကာလတစ်ခု ရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် '''ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများစွာလုပ်နေသည့် ပါလီမန်''' က ဥပဒေများစွာကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး ကျန်ရှိနေသေးသော ပြဿနာများအတွက် ဖြေရှင်းချက်များ ရှာဖွေခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုအသစ်များကို စိန်ခေါ်မှုများမှ ကာကွယ်ရန်၊ ပြည်သူများအနေဖြင့် ထိုပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ၏ တရားဝင်မှုကို ယုံကြည်လာစေရန်နှင့် ဆန့်ကျင်သူများကို ဖော်ထုတ်အရေးယူရန်လည်း ရည်ရွယ်ခဲ့သည်။[85]

'''ကန်နွန်ဥပဒေ''' ကို ကရန်မာ နှင့် အခြားသူများက အကျယ်တဝင့် ကိုင်တွယ်ခဲ့သော်လည်း ဤဥပဒေများကို '''သောမတ်စ်ခရွန်ဝဲလ်၊ သောမတ်စ်အက်ဒလေ၊ သောမတ်စ်ဟောင်းဝပ် နော့ဖ်ဖို့ဒ်တတိယအဆင့်မြို့စား''' နှင့် ဟင်နရီ ကိုယ်တိုင်ကပင် အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့ကြသည်။[86] ဤလုပ်ငန်းစဉ် ပြီးဆုံးသောအခါ ၁၅၃၂  ခုနှစ် မေလတွင် သောမတ်စ်မိုး သည် နိုင်ငံတော်အဓိပတိ ရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့ပြီး ခရွမ်ဝဲလ် သည်ဟင်နရီ ၏ အဓိကဝန်ကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။[87]

'''၁၅၅၃ ခုနှစ် နန်းမွေဆက်ခံခြင်းဥပဒေ''' အရ ကက်သရင်း ၏ သမီး မေရီ ကို တရားမဝင်သားသမီးအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး၊ ဟင်နရီနှင့် အန်း တို့၏ လက်ထပ်မှုကို တရားဝင်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ အန်း ၏ သားသမီးများကိုလည်း နန်းဆက်ခံမည့် အစီအစဉ်တွင် နောက်တစ်ဆင့်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။[88]

၁၅၃၄ ခုနှစ် '''အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်ဆိုင်ခွင့် အက်ဥပဒေများ''' အရ ပါလီမန် သည် ဘုရင်ကို '''အင်္ဂလန်နိုင်ငံရှိ ဘုရားကျောင်း၏ အကြီးအကဲ''' အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၁၅၃၂ ခုနှစ် အယူခံမှုများ ကန့်သတ်တားမြစ်သည့် ဥပဒေ နှင့်အတူ ရောမသို့ အယူခံဝင်ခွင့်ကိုလည်း ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။[89] ထိုအချိန်မှသာ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးကလီးမန့် ၇ သည် ဘုရင်နှင့် ကရန်မာ ကို '''အရပ်ဘက်ဘာသာရေးအဖွဲ့မှ ဖယ်ရှားခြင်း''' ပြုလုပ်ရန် အရေးယူခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုအမိန့်သည် နောက်ပိုင်းအချိန်အထိ တရားဝင် မဖြစ်ခဲ့ပေ။

ဘုရင်နှင့် ဘုရင်မတို့သည် သူတို့၏ အိမ်ထောင်ရေးဘဝကို မနှစ်သက်ကြပေ။ အေးချမ်းပြီး ချစ်ခင်ကြသည့် အချိန်များလည်း ရှိခဲ့သော်လည်း အန်း သည် မိမိထံမှ မျှော်လင့်ထားသည့် နာခံပြီး ခေါင်းငုံ့နေသော ဇနီးအဖြစ် နေထိုင်ရန် ငြင်းဆိုခဲ့သည်။ သူမ၏ တက်ကြွမှုနှင့် ကိုယ်ပိုင်အမြင်ကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ထုတ်ဖော်တတ်သည့် ဉာဏ်ရည်က သူမကို လျှို့ဝှက်ချစ်သူအဖြစ် ဆွဲဆောင်မှုရှိစေခဲ့သော်လည်း ဘုရင်မအဖြစ် အများအားဖြင့် အခမ်းအနားများကိုသာ ဆောင်ရွက်ရသည့် အခန်းကဏ္ဍအတွက်မူ သူမကို လွတ်လပ်လွန်းသူ ဖြစ်စေခဲ့ပြီး ရန်သူများစွာကိုလည်း ရရှိစေခဲ့သည်။

ဟင်နရီ ကလည်း အန်း ၏ အမြဲတမ်း စိတ်တိုဒေါသထွက်တတ်မှုနှင့် ပြင်းထန်သော စိတ်နေစိတ်ထားကို မကြိုက်တော့ပေ။ 1534 ခုနှစ်တွင် အန်း ကိုယ်ဝန်မရှိဘဲ ဖြစ်သွားခြင်း သို့မဟုတ် ကိုယ်ဝန်ပျက်ကျခြင်း ဖြစ်ပြီးနောက် ဟင်နရီ သည် သူမက သားယောက်ျားတစ်ဦး မမွေးပေးနိုင်ခြင်းကို သစ္စာဖောက်မှုတစ်ခုအဖြစ် မြင်လာခဲ့သည်။ ၁၅၃၄ ခုနှစ် ခရစ်စမတ် ကာလကတည်းက ဟင်နရီ သည် အန်း ထံမှ ခွဲထွက်ပြီး ကက်သရင်း ထံသို့ ပြန်သွားရန် မလိုအပ်ဘဲ မည်သို့ လုပ်ဆောင်နိုင်မည်ကို ကရန်မာ နှင့် ခရွမ်ဝဲလ် တို့နှင့် ဆွေးနွေးနေခဲ့သည်။[96]

၁၅၃၅ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီ သည် မတ်ဂျ်ရှဲလ်တန် နှင့် ချစ်ကြိုက်ဆက်ဆံရေးရှိခဲ့သည်ဟု အစဉ်အလာအားဖြင့် ယူဆကြသော်လည်း သမိုင်းပညာရှင် အန်တိုနီယာဖရေဆာ က ဟင်နရီ သည် အမှန်တကယ်တွင် မတ်ဂျ် ၏ ညီမဖြစ်သူ '''မေရီရှဲလ်တန်''' နှင့် ဆက်ဆံရေးရှိခဲ့သည်ဟု ဆိုထားသည်။[34]

ဟင်နရီ ၏ ဘာသာရေးမူဝါဒများကို ဆန့်ကျင်မှုများကို အစပိုင်းတွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံအတွင်း လျင်မြန်စွာ ဖိနှိပ်ခဲ့သည်။ '''ကာသူဆီယမ်အာဇာနည်သူရဲကောင်း''' များထဲမှ ဘုန်းတော်ကြီးအချို့ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီး အခြားသူများစွာကိုလည်း လူအများရှေ့တွင် အပြစ်ပေးအရှက်ခွဲခဲ့သည်။[97]

အထင်ရှားဆုံး ဆန့်ကျင်သူများထဲတွင် ဂျွန်ဖစ်ရှာ, ရိုချက်စတာဘုန်းတော်ကြီးနှင့် '''သောမတ်စ်မိုး''' တို့ ပါဝင်ခဲ့သည်။ သူတို့နှစ်ဦးစလုံးသည် ဘုရင်အား အမြင့်မြတ်ဆုံးအာဏာပိုင်ဖြစ်ကြောင်း သစ္စာဆိုချက် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုရန် ငြင်းဆိုခဲ့ကြသည်။[97] အဲဒီအချိန်တွင် ဟင်နရီ နှင့် ကရွမ်ဝဲလ် တို့သည် သူတို့နှစ်ဦးကို သတ်ရန် မရည်ရွယ်သေးဘဲ မိမိတို့၏အမြင်ကို ပြောင်းလဲကာ အသက်ရှင်လွတ်မြောက်ရန် မျှော်လင့်ခဲ့ကြသည်။

ဖစ်ရှာ သည် ဟင်နရီ ကို ဘုရားကျောင်း၏ အမြင့်ဆုံးအကြီးအကဲအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုရန် ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ငြင်းဆိုခဲ့သည်။ မိုး ကမူ '''၁၅၃၄ ခုနှစ်၊ နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်ဖျက်မှု အက်ဥပဒေ''' ကို ပွင့်လင်းစွာ ချိုးဖောက်ခြင်းမရှိစေရန် သတိထားခဲ့သည်။ ထိုဥပဒေသည် နောက်ပိုင်းဥပဒေများနှင့် မတူဘဲ တိတ်ဆိတ်နေခြင်းကိုသာ အပြစ်မဖြစ်စေခဲ့ပေ။ သို့သော် နောက်ပိုင်းတွင် သူတို့နှစ်ဦးစလုံးကို နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် ပြစ်မှုထင်ရှားစေခဲ့သည်။ မိုး ကို '''ရစ်ချ်ချတ်ရစ်ချ်''' နှင့် ပြောဆိုခဲ့သော စကားဝိုင်းတစ်ခုတည်းကို သက်သေအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ပြီး၊ ဖစ်ရှာ နှင့် မိုး နှစ်ဦးစလုံးကို ၁၅၃၅ ခုနှစ် နွေရာသီတွင် ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။[97]

ထိုဖိနှိပ်မှုများနှင့် ၁၅၃၅ ခုနှစ် ဘာသာရေးကျောင်းများ ဖျက်သိမ်းရေး အက်ဥပဒေ တို့ကြောင့် ဟင်နရီ ၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို ပိုမိုကျယ်ပြန့်စွာ ဆန့်ကျင်မှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ထိုအထဲတွင် ၁၅၃၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ၌ အင်္ဂလန်မြောက်ပိုင်းတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော '''ကက်သလစ်သူပုန်ထမှု''' ဟုခေါ်သည့် အကြီးစားအုံကြွမှုလည်း ပါဝင်သည်။[98]

သူပုန်ပေါင်း ၂၀,၀၀၀ မှ ၄၀,၀၀၀ ခန့်ကို '''ရောဘတ်အက်စ်ကီး''' နှင့် မြောက်ပိုင်းအထက်တန်းလွှာအဖွဲ့ဝင်အချို့က ဦးဆောင်ခဲ့ကြသည်။[99] ဟင်နရီ သည် သူပုန်များကို လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးမည်ဟု ကတိပြုပြီး သူတို့တင်ပြခဲ့သော ပြဿနာများအတွက် ကျေးဇူးတင်ကြောင်း ပြောခဲ့သည်။ အက်စ်ကီး က သူပုန်များအနေဖြင့် အောင်မြင်ခဲ့ပြီဖြစ်သောကြောင့် လူစုခွဲပြီး အိမ်ပြန်နိုင်ကြောင်း ပြောခဲ့သည်။[100]

သို့သော် ဟင်နရီ သည် သူပုန်များကို နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်များအဖြစ် မြင်ခဲ့ပြီး မိမိပေးခဲ့သည့် ကတိကို လိုက်နာရန် မလိုဟု ယူဆခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဟင်နရီ ၏ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ကမ်းလှမ်းမှုအပြီးတွင် နောက်ထပ် အကြမ်းဖက်မှုများ ဖြစ်ပွားလာသောအခါ သူသည် မိမိ၏ ကတိကို အလျင်အမြန် ပြန်လည်ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။[101] အက်စ်ကီး အပါအဝင် ခေါင်းဆောင်များကို ဖမ်းဆီးပြီး နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။ စုစုပေါင်း သူပုန် ၂၀၀ ခန့်ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီး ထိုအုံကြွမှုများ အဆုံးသတ်သွားခဲ့သည်။[102]

=== အန်းဘိုလင်း ကို ကွပ်မျက်ခြင်း ===
၁၅၃၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၈ ရက်နေ့တွင် ကက်သရင်းအော့ဖ်အာရဂွန် သေဆုံးသွားကြောင်း သတင်းသည် ဘုရင်နှင့် ဘုရင်မထံ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ နောက်တစ်နေ့တွင် ဟင်နရီ သည် အဝတ်အစားအားလုံးကို အဝါရောင်ဝတ်ဆင်ပြီး သူ၏ဦးထုပ်တွင် အဖြူရောင်အမွေးတစ်ချောင်း ထည့်ဆင်ထားခဲ့သည်။[103]

ဘုရင်မအန်း သည် ထိုအချိန်တွင် ကိုယ်ဝန်ရှိနေပြီး သားယောက်ျား မမွေးနိုင်ပါက အကျိုးဆက်များ ရှိလာနိုင်ကြောင်း သူမ သိရှိခဲ့သည်။ ထိုလအတွင်း ဟင်နရီ သည် မြင်းစီးပြိုင်ပွဲတစ်ခုတွင် မြင်းပေါ်မှ ပြုတ်ကျပြီး ပြင်းထန်စွာ ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ အချိန်အတော်ကြာ သူ၏အသက်အန္တရာယ်ရှိနေသည်ဟု ထင်မြင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုမတော်တဆမှုသတင်းကို ဘုရင်မအန်း သိရှိသောအခါ ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်သွားပြီး ကိုယ်ဝန် ၁၅ ပတ်ခန့်ရှိသော သားယောက်ျားကလေးကို ကိုယ်ဝန်ပျက်ကျခဲ့သည်။ ထိုနေ့မှာပင် ကက်သရင်း ၏ ဈာပနကို ကျင်းပနေသည့် ၁၅၃၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၉ ရက်နေ့ ဖြစ်သည်။[104]

သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ အများစုက ဤကိုယ်ရေးကိုယ်တာ ဆုံးရှုံးမှုသည် ထိုတော်ဝင်အိမ်ထောင်ရေး အဆုံးသတ်ရန် အစပြုသည့် အဖြစ်အပျက် ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။[105]

ဘိုလင်း မိသားစုသည် တော်ဝင်နန်းတွင်းကောင်စီ တွင် အရေးပါသော ရာထူးများကို ဆက်လက်ရရှိထားသော်လည်း အန်း တွင် ရန်သူများစွာ ရှိခဲ့သည်။ ထိုအထဲတွင် '''ချားလ်စ်ဘရန်ဒန်၊ ဆက်ဖို့ဒ်ပထမအဆင့်မြို့စား''' လည်း ပါဝင်သည်။ သူမ၏ ဦးလေးဖြစ်သူ '''နော်ဖို့ဒ်မြို့စား''' ပင်လျှင် သူမ၏ အာဏာအသုံးချသည့်ပုံစံကို စိတ်ပျက်လာခဲ့သည်။[106]

ဘိုလင်း မိသားစုသည် ပြင်သစ်ကို ဧကရာဇ်ချားလ်စ် ၅ ထက် မဟာမိတ်အဖြစ် ပိုမိုနှစ်သက်ခဲ့သော်လည်း ဟင်နရီ ၏ မျက်နှာသာပေးမှုမှာ ချားလ်စ် ဘက်သို့ ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ ထိုအပြောင်းအလဲမှာ ကရွမ်ဝဲလ် ၏ သြဇာကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်ပြီး ဘိုလင်း မိသားစု၏ သြဇာကို ထိခိုက်စေခဲ့သည်။[106]

အန်း ကို ဆန့်ကျင်သူများထဲတွင် တော်ဝင်မင်းသမီးမေရီ နှင့် ပြန်လည်သင့်မြတ်ရန် ထောက်ခံသူများလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထိုအုပ်စုထဲတွင် ကက်သရင်း ၏ ယခင်ထောက်ခံသူများလည်း ပါဝင်ပြီး မေရီ သည် ထိုအချိန်တွင် အရွယ်ရောက်လာပြီ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဒုတိယအကြိမ် လက်ထပ်မှု ပယ်ဖျက်ရေးသည် ယခုအခါ အမှန်တကယ် ဖြစ်နိုင်သည့် အခြေအနေ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သို့သော် အန်း ကို သတ်ဖြတ်နိုင်ရန် နည်းလမ်းရှာဖွေခဲ့ခြင်းမှာ ကရွမ်ဝဲလ် ၏ ဘိုလင်း မိသားစုဆန့်ကျင်ရေး သြဇာကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု အများအားဖြင့် ယူဆကြသော်လည်း ယင်းအချက်ကို သမိုင်းပညာရှင်များက ဆွေးနွေးနေဆဲ ဖြစ်သည်။[107][108]အန်း  ၏ နောက်ဆုံး ကိုယ်ဝန်ပျက်ကျမှုမှ ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာပြီး မကြာမီတွင် သူမ၏ ကျဆုံးမှု စတင်ခဲ့သည်။ ထိုကျဆုံးမှုသည် ပူးပေါင်းကြံစည်မှု၊ အိမ်ထောင်ဖောက်ပြန်မှု သို့မဟုတ် စုန်းအတတ်နှင့်ပတ်သက်သော စွပ်စွဲချက်များထဲမှ မည်သည့်အချက်ကြောင့် အဓိကဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်ဆိုသည်မှာ သမိုင်းပညာရှင်များအကြား ယနေ့တိုင် အငြင်းပွားနေဆဲ ဖြစ်သည်။[65]

သူမ၏ အာဏာနှင့်မျက်နှာသာ ကျဆင်းလာသည့် အစောပိုင်းလက္ခဏာများထဲတွင် ဘုရင်၏ မယ်တော်အသစ်ဖြစ်လာသော အသက် ၂၈ နှစ်အရွယ် ဂျိန်းဆေးမွား ကို အခန်းအသစ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ပေးခြင်းနှင့် အန်း ၏ အစ်ကို ဂျော့ဂျ်ဘိုလင်းအား ဂါတာသူရဲကောင်းဘွဲ့တံဆိပ် ချီးမြှင့်ရန် ငြင်းဆိုပြီး ထိုအစား '''နီးကိုးလတ်စ်ကာရိုး''' ကို ချီးမြှင့်ခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။[109][110]

၁၅၃၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၃၀ ရက်မှ မေလ ၂ ရက်အတွင်း ‌ဂျော့ဂျ်ဘိုလင်း အပါအဝင် အမျိုးသားငါးဦးကို နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက် အိမ်ထောင်ဖောက်ပြန်မှုဖြင့် ဖမ်းဆီးခဲ့ပြီး ဘုရင်မနှင့် လိင်ဆက်ဆံခဲ့ကြသည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့သည်။ အန်း ကိုလည်း နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက် အိမ်ထောင်ဖောက်ပြန်မှုနှင့် အစ်ကိုဖြစ်သူနှင့် လိင်ဆက်ဆံမှု (သွေးသားအရင်းအချာဖြင့်လိင်ဆက်ဆံမှုရှိသည်ဟုထင်မြင်ချက်) ဖြင့် စွပ်စွဲကာ ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။

သူတို့အပေါ်ရှိ သက်သေများမှာ ခိုင်မာမှုမရှိသော်လည်း စွပ်စွဲခံရသူများကို အပြစ်ရှိကြောင်း ဆုံးဖြတ်ကာ သေဒဏ်ချမှတ်ခဲ့သည်။ ၁၅၃၆ ခုနှစ် မေလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ဟင်နရီ နှင့် အန်း တို့၏ လက်ထပ်မှုကို လက်ထောက်ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီးကရန်မာက '''လန်းဘတ်ထ်နန်းတော်''' တွင် ပယ်ဖျက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး စွပ်စွဲခံထားရသော အမျိုးသားများကို ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။[111][112]

ကရန်မာ သည် လက်ထပ်မှု ပယ်ဖျက်ရန် တရားဝင်အကြောင်းပြချက် ရှာဖွေရာတွင် အခက်အခဲရှိခဲ့ပုံရပြီး ဟင်နရီ နှင့် အန်း ၏ အစ်မ မေရီ တို့အကြား ယခင်က ဆက်ဆံရေးရှိခဲ့ခြင်းကို အခြေခံခဲ့နိုင်သည်။ ကန်နွန်ဥပဒေ အရ ထိုသို့သော ဆက်နွှယ်မှုသည် ဟင်နရီ နှင့် အန်း တို့၏ လက်ထပ်မှုကိုလည်း တားမြစ်ထားသည့် ဆွေမျိုးဆက်နွှယ်မှုအဆင့်အတွင်း ကျရောက်စေပြီး ထိုလက်ထပ်မှုကို အကျုံးမဝင်စေခဲ့သည်။[113]

၁၅၃၆ ခုနှစ် မေလ ၁၉ ရက်နေ့ နံနက် ၈ နာရီတွင် အန်း ကို '''ဂရင်းတာဝါ''' တွင် ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။[114]

=== ဂျိန်းဆေးမွား နှင့် လက်ထပ်ခြင်း၊ ပြည်တွင်းနှင့် နိုင်ငံခြားရေးရာများ ===
အန်း သတ်ဖြတ်ခံရပြီး နောက်တစ်နေ့တွင် အသက် ၄၅ နှစ်ရှိ ဟင်နရီ သည် ယခင်ဘုရင်မ၏ အမျိုးသမီးအဖော်များထဲမှ တစ်ဦးဖြစ်သူ '''ဂျိန်းဆေးမွား''' နှင့် စေ့စပ်ခဲ့သည်။[115] ဆယ်ရက်အကြာတွင် သူတို့နှစ်ဦးသည် လန်ဒန် ရှိ '''ဝှိုက်ဟောနန်းတော်''' တွင် အန်း ၏ အခန်းထဲ၌ '''ဝင်ချက်စတာ ဘုန်းတော်ကြီး စတီဖင်ဂါဒီနာ''' က ဦးဆောင်ပေးသော လက်ထပ်ပွဲဖြင့် လက်ထပ်ခဲ့ကြသည်။[116]

၁၅၃၆ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီ သည် ၁၅၃၅ ခုနှစ်ဝေလနယ်၏ဥပဒေများ ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး ဝေလ ကို တရားဝင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံနှင့် ပေါင်းစည်းကာ အင်္ဂလန်နှင့် ဝေလ ကို နိုင်ငံတစ်ခုတည်းအဖြစ် ပေါင်းစည်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဒုတိယအကြိမ်ထီးမွေနန်းလျာဆက်ခံခြင်းဥပဒေ(ထီးမွေနန်းလျာဆက်ခံခြင်းဥပဒေ ၁၅၃၆) ကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး ဂျိန်း မှ ဟင်နရီ ရရှိမည့် သားသမီးများကို နန်းဆက်ခံရေးအတွက် နောက်တစ်ဆင့်တွင် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ မေီ နှင့် အဲလိဇဘက် တို့ကိုလည်း တရားမဝင်သားသမီးများအဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နန်းဆက်ခံခွင့်မှ ဖယ်ရှားခဲ့သည်။ ဟင်နရီ တွင် နောက်ထပ်သားသမီးမရှိပါက မိမိ၏သေတမ်းစာ ထဲတွင် နန်းဆက်ခံမည့် အစီအစဉ်ကို ထပ်မံသတ်မှတ်ရန် ဘုရင်အား အာဏာပေးခဲ့သည်။[117]

၁၅၃၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၂ရက်နေ့တွင် ဂျိန်း သည် သားယောက်ျားတစ်ဦး မွေးဖွားခဲ့ပြီး နောင်တွင် ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ဖြစ်လာမည့် မင်းသားအက်ဒွပ် ဖြစ်သည်။[118] မွေးဖွားမှုမှာ ခက်ခဲခဲ့ပြီး ဘုရင်မဂျိန်း သည် ၁၅၃၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ရောဂါပိုးဝင်ခြင်းကြောင့် သေဆုံးခဲ့ကာ ဝင်ဆာရဲတိုက် တွင် မြှုပ်နှံခဲ့သည်။[119]

အက်ဒွပ် မွေးဖွားသည့်အခါ ရှိခဲ့သော ဝမ်းမြောက်ပျော်ရွှင်မှုသည် ဝမ်းနည်းခြင်းအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားခဲ့သော်လည်း အချိန်ကြာလာမှသာ ဟင်နရီ သည် သူ၏ဇနီးကို တမ်းတလာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ဟင်နရီ သည် ထိုအဖြစ်အပျက်၏ ထိတ်လန့်မှုမှ လျင်မြန်စွာ ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာခဲ့သည်။ ဟင်နရီ အတွက် နောက်ထပ်ဇနီးတစ်ဦး ရှာဖွေရန် ချက်ချင်းစီစဉ်ခဲ့ကြပြီး ကရွမ်ဝဲလ် နှင့် တော်ဝင်နန်းတွင်းအတိုင်ပင်ခံအဖွဲ့ တို့၏ တောင်းဆိုမှုကြောင့် ဥရောပတိုက်ရှိ မင်းသမီးများကို အဓိကထား ရှာဖွေခဲ့ကြသည်။[120][121]

၁၅၃၈ ခုနှစ်တွင် ကရွမ်ဝဲလ် သည် ပဉ္စမမြောက်ချားလ်စ် နှင့် လျှို့ဝှက်စာချုပ်တစ်ခုအတွက် ဆွေးနွေးနေစဉ် မင်းဆက်ဆိုင်ရာ လက်ထပ်ပွဲများစွာကို အဆိုပြုခဲ့သည်။ မေရီ သည် '''ပေါ်တူဂီဘုရင် တတိယမြောက်ဂျွန်''' ၏ သားတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်မည်၊ အဲလိဇဘက် သည် '''ဟန်‌ဂေရီ ဘုရင် ပထမဖာဒီနန်''' ၏ သားတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်မည်၊ ကလေးငယ် အက်ဒွပ် သည် ချားလ် ၏ သမီးတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်မည်ဟု အဆိုပြုခဲ့သည်။ မုဆိုးဖိုဖြစ်နေသော ဟင်နရီသည် မီလန်မြို့စားကတော်'''မုဆိုးမ ဒိန်းမတ်နိုင်ငံမှ ခရစ်စတီးနား နှင့်'''လက်ထပ်ရန်လည်း အဆိုပြုခဲ့သည်။[122]

သို့သော် ချားလ်စ် နှင့် ဖရန့်ဇစ် တို့ ၁၅၃၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ငြိမ်းချမ်းရေးရရှိပြီးနောက် ဟင်နရီ သည် ပိုမိုသံသယကြီးလာခဲ့သည်။ ထိုအခြေအနေမှာ ကရွမ်ဝဲလ် က သူ၏ လျှို့ဝှက်သတင်းထောက်အကြီးအကဲအဖြစ် နိုင်ငံတော်အပေါ် ဖြစ်နိုင်သည့် ခြိမ်းခြောက်မှုများ—အမှန်တကယ်ဖြစ်စေ၊ စိတ်ကူးဖြင့်ဖြစ်စေ၊ သေးငယ်သည်ဖြစ်စေ၊ ကြီးမားသည်ဖြစ်စေ—ကို အမြဲတမ်း စာရင်းပြုစုတင်ပြနေခြင်းကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်သည်။[123]

ဘုန်းကြီးကျောင်းများ ဖျက်သိမ်းခြင်းမှ ရရှိသော ငွေကြေးများဖြင့် ဟင်နရီ သည် ကမ်းရိုးတန်းကာကွယ်ရေးခံတပ်များ အများအပြား တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ပြင်သစ်နှင့် ဂျာမန်တို့၏ ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်မှု ဖြစ်လာပါက အသုံးပြုရန် ငွေကြေးအချို့ကိုလည်း သီးသန့်ထားရှိခဲ့သည်။[124]

=== အန်းအော့ဖ်ကလိဗ် နှင့် လက်ထပ်ခြင်း ===
အခြေအနေများကို စဉ်းစားပြီးနောက် ကရွမ်ဝဲလ် သည် အသက် ၂၅ နှစ်အရွယ် အန်း ကို အကြံပြုခဲ့သည်။ သူမသည်ဝီလျံ၊ ဂျူးလစ်ချ်-ကလိဗ်စ်-ဘာ့ဂ် ဒျုခ်မြို့စား ၏ ညီမဖြစ်ပြီး၊ ရိုမန်ကက်သလစ် များက အင်္ဂလန်ကို တိုက်ခိုက်လာပါက အရေးပါသော မဟာမိတ်တစ်ဦး ဖြစ်လာနိုင်သည်ဟု ယူဆခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ထို မြို့စား သည် လူသာရစ်နစ်ဆင် နှင့် ကက်သလင်နစ်ဆင် နှစ်မျိုးအကြား ရပ်တည်နေသူ ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။[125]

အခြား ဖြစ်နိုင်သော သတို့သမီးများထဲတွင် ဒိန်းမတ်မှခရစ်စတီးနား၊ လော်ရိန်းမှအန်နာ၊ ဂိစ်မြို့မှလူဝိစ် နှင့် ကလိဗ်မြို့မှ အမ်မာလီယာတို့ ပါဝင်ခဲ့သည်။ '''ဟန်းဟော်ဘိန်းအငယ်''' ကို ကလိဗ် သို့ စေလွှတ်ပြီး ဘုရင်အတွက် Anne ၏ ပုံတူပန်းချီ ဆွဲစေခဲ့သည်။[126]

ဟော်ဘိန်း သည် အန်း ကို အလွန်လှပအောင် ပုံဖော်ရေးဆွဲခဲ့သည်ဟု ယူဆချက်များ ရှိခဲ့သော်လည်း ပိုမိုဖြစ်နိုင်ခြေရှိသည်မှာ ထိုပုံတူသည် အန်း ၏ အမှန်တကယ်ပုံပန်းသဏ္ဍာန်ကို မှန်ကန်စွာ ဖော်ပြထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဟော်ဘိန်း သည် ထိုပုံတူပြီးနောက်လည်း နန်းတွင်းတွင် မျက်နှာသာပေးခံနေရဆဲ ဖြစ်သည်။[127]

ဟော်ဘိန်း ၏ ပုံတူကို မြင်ပြီးနောက်၊ နန်းတွင်းအရာရှိများက အန်း အကြောင်း ချီးကျူးပြောဆိုခဲ့ကြသဖြင့် အသက် ၄၉ နှစ်ရှိ ဘုရင်သည် အန်း နှင့် လက်ထပ်ရန် သဘောတူခဲ့သည်။[128]

သို့သော် ဟင်နရီ သည် အန်း ကို ကိုယ်တိုင်တွေ့သောအခါ သူမ၏ ပုံပန်းသဏ္ဍာန်ကို အလွန်စိတ်ပျက်ခဲ့သည်။ ဘုရင်သည် အံ့အားသင့်သွားပြီး သူ၏ နန်းတွင်းအရာရှိများကို '''“ပန်းချီကားနဲ့ သတင်းတွေအရ ကျွန်တော့်ကို ပြထားသလိုမျိုး သူမမှာ ဘာမှ မတွေ့ရဘူး။ လူတွေက သူမကို ဒီလောက်ချီးကျူးခဲ့ကြတာအတွက် ရှက်မိတယ်၊ သူမကိုလည်း မချစ်ဘူး”''' ဟု ပြောခဲ့သည်ဟု မှတ်တမ်းများတွင် ဖော်ပြထားသည်။[36]

သို့သော် ဟင်နရီ ၏ ကန့်ကွက်မှုများ ရှိနေသော်လည်း အခြေအနေမှာ အလွန်ဝေးကွာသွားပြီဖြစ်သောကြောင့် အန်း နှင့် လက်ထပ်ရမည်ကို သူသိရှိခဲ့သည်။

လက်ထပ်ပွဲကို ၁၅၄၀ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ကျင်းပခဲ့သော်လည်း သူတို့၏အိမ်ထောင်ရေးသည် '''အိမ်ထောင်ဖက်အဖြစ် လိင်ဆက်ဆံမှုမရှိခဲ့ပေ'''။ မင်္ဂလာညပြီးနောက် မနက်တွင် ဟင်နရီ သည် ကရွမ်ဝဲလ် ထံ သူ၏ဇနီးအသစ်အကြောင်း မကျေနပ်ကြောင်း ပြောခဲ့သည်။[129]&lt;blockquote&gt;“အမှန်ပြောရရင် အရှင်ဘုရား၊ အရင်ကတည်းက သူမကို သိပ်မကြိုက်ခဲ့ပါဘူး။ ဒါပေမယ့် အခုတော့ ပိုတောင် မကြိုက်တော့ဘူး။ သူမက လှလည်းမလှဘူး၊ အနံ့လည်း အလွန်မကောင်းဘူး။ သူမရဲ့ ရင်သားတွေက တင်းကျပ်နေတာနဲ့ တခြားအချက်တွေကြောင့် အပျိုမဟုတ်ဘူးလို့ ထင်မိတယ်။ သူမကို ထိတွေ့ကြည့်တဲ့အခါ ကျွန်တော့်စိတ်ထဲ အလွန်ထိခိုက်သွားပြီး ကျန်တာတွေကို စမ်းကြည့်ဖို့ စိတ်ဆန္ဒလည်း မရှိတော့ဘူး၊ သတ္တိလည်း မရှိတော့ဘူး။ မနှစ်မြို့စရာအရာတွေကို ကျွန်တော် မခံစားနိုင်ဘူး။ ကျွန်တော် သူမကို တွေ့ခဲ့တုန်းကလိုပဲ အပျိုအဖြစ် ထားခဲ့တယ်။”&lt;/blockquote&gt;ဟင်နရီ သည် ထိုလက်ထပ်မှုကို အမြန်ဆုံး ပယ်ဖျက်လိုခဲ့ပြီး အခြားအမျိုးသမီးတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်နိုင်ရန် ကြိုးစားခဲ့သည်။[130][131] အန်း ကလည်း ကန့်ကွက်ခြင်းမရှိဘဲ သူတို့၏ လက်ထပ်မှုသည် အိမ်ထောင်ရေးအရ မပြီးမြောက်ခဲ့ကြောင်း အတည်ပြုခဲ့သည်။[132]

ထို့အပြင အန်း သည် ယခင်က လော်ရိန်းမြို့မှဖရန့်ဇစ် နှင့် စေ့စပ်ထားဖူးခြင်းကလည်း လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ရန် နောက်ထပ်အကြောင်းပြချက်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။[133] ထိုလက်ထပ်မှုကို 1540 ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ပယ်ဖျက်ခဲ့ပြီး Anne သည် '''“ဘုရင်၏ညီမ”''' ဟူသော ဘွဲ့၊ အိမ်နှစ်လုံးနှင့် ရက်ရောသော ထောက်ပံ့ကြေးကို ရရှိခဲ့သည်။[132]

=== ကက်သရင်းဟောင်းဝပ် နှင့် လက်ထပ်ခြင်း၊ သောမတ်စ်ကရွမ်ဝဲလ် ၏ ကျဆုံးခြင်း ===
ဟင်နရီ သည် အသက် ၁၇ နှစ်အရွယ် '''ကက်သရင်းဟောင်းဝပ်''' ကိုချစ်ခင်စွဲလမ်းလာကြောင်း မကြာမီ ထင်ရှားလာခဲ့သည်။ သူမသည် နော့ဖို့ဒ်မြို့စား ၏ တူမဖြစ်သည်။ ထိုအခြေအနေကြောင့် ကရွမ်ဝဲလ် သည် စိုးရိမ်ခဲ့ရသည်၊ အကြောင်းမှာ နော့ဖို့ဒ် သည် ကရွမ်ဝဲလ် ၏ နိုင်ငံရေးပြိုင်ဘက် ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။[134]

မကြာမီ ကရွမ်ဝဲလ် ၏ ထောက်ခံသူများဖြစ်သည့် ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမား '''ရောဘတ်စ်ဘားနတ်စ်၊ ဝီလျံဂျဲရုမ်း''' နှင့် '''သောမတ်စ်ဂါးရက်စ်'''တို့ကို အယူမှားသူများအဖြစ် မီးရှို့သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။[132]

ထိုအချိန်တွင် ကရွမ်ဝဲလ် သည်လည်း ဘုရင်၏ မျက်နှာသာဆုံးရှုံးလာခဲ့သည်။ သို့သော် အတိအကျ ဘာကြောင့်ဖြစ်သည်ကို မရှင်းလင်းပေ၊ အကြောင်းမှာ ပြည်တွင်းရေးနှင့် နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒများအပေါ် သူတို့နှစ်ဦးအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှု ရှိခဲ့သည်ဟု ပြသသည့် သက်သေအထောက်အထား အနည်းငယ်သာ ရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်။[135]

ကရွမ်ဝဲလ် သည် အန်း နှင့် ဟင်နရီ တို့၏ မအောင်မြင်သော လက်ထပ်မှုအတွက် တရားဝင်အားဖြင့် အပြစ်တင်ခံရခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ သို့သော် ယခုအခါ သူ့ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ရန်သူများ များပြားလာပြီး နော့ဖို့ဒ် သည် သူ၏တူမ ကက်သရင်း ၏ နန်းတွင်းအနေအထားကို အသုံးချနိုင်ခဲ့သည်။[134]

ကရွမ်ဝဲလ် ကို နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှု၊ ပို့ကုန်လိုင်စင်များ ရောင်းချမှု၊ ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ နိုင်ငံကူးလက်မှတ်များ ထုတ်ပေးမှုနှင့် ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ အမိန့်စာများ ရေးဆွဲမှုတို့ဖြင့် စွဲချက်တင်ခဲ့သည်။ အန်း နှင့် လက်ထပ်ရန် ကြိုးပမ်းမှုနှင့် ဆက်စပ်သော နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒ မအောင်မြင်မှုအတွက်လည်း သူ့ကို အပြစ်တင်ခဲ့နိုင်သည်။[136][137]

နောက်ဆုံးတွင် ကရွမ်ဝဲလ် သည် တရားခံ၏ ပစ္စည်းဥစ္စာများကို အစိုးရက သိမ်းယူခြင်းပြစ်ဒဏ် ချမှတ်ခံရပြီး ခေါင်းဖြတ်သတ်ခံခဲ့ရသည်။[135]

၁၅၄၀ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ကရွမ်ဝဲလ် ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သည့်နေ့တစ်နေ့တည်း၌ ဟင်နရီ သည် အန်းဘိုလင်း ၏ ပထမဝမ်းကွဲနှင့် အမျိုးသမီးအဖော်ဖြစ်သူ ကက်သရင်းဟောင်းဝပ် နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။[138] သူသည် ဇနီးအသစ်အပေါ် အလွန်ဝမ်းမြောက်ခဲ့ပြီး ကရွမ်ဝဲလ် ထံမှ သိမ်းယူထားသော မြေယာများနှင့် လက်ဝတ်ရတနာများစွာကို ကက်သရင်း အား ပေးအပ်ခဲ့သည်။[139]

သို့သော် လက်ထပ်ပြီးမကြာမီ ဘုရင်မကက်သရင်း သည် နန်းတွင်းအရာရှိ '''သောမတ်စ်ကူလ်ပက်ပါ''' နှင့် အိမ်ထောင်ဖောက်ပြန်ဆက်ဆံခဲ့သည်။ ထို့အပြင် သူမသည် ယခင်က သူမနှင့် အလွတ်သဘော စေ့စပ်ထားဖူးပြီး လက်ထပ်မီက သူမနှင့် ဆက်ဆံရေးရှိခဲ့သော '''ဖရန့်ဇစ်ဒရယ်ဟမ်''' ကိုလည်း သူမ၏ အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ခန့်ထားခဲ့သည်။

ဟင်နရီ အဝေးရောက်နေချိန်တွင် တော်ဝင်အတိုင်ပင်ခံအဖွဲ့ သည် ဒရယ်ဟမ် နှင့် ကက်သရင်း ၏ ဆက်ဆံရေးအကြောင်း သိရှိခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် သောမတ်စ်ကရမ်မာ ကို စုံစမ်းစစ်ဆေးရန် စေလွှတ်ခဲ့ပြီး ကက်သရင်း နှင့် ဒရယ်ဟမ် တို့၏ ယခင်ဆက်ဆံရေးနှင့် ပတ်သက်သည့် သက်သေများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိကာ ဘုရင်ထံ တင်ပြခဲ့သည်။[140]

အစပိုင်းတွင် ဟင်နရီ သည် ထိုစွပ်စွဲချက်များကို ယုံကြည်ရန် ငြင်းဆိုခဲ့သည်။ သို့သော် ဒရယ်ဟမ် က ဝန်ခံခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင်ပင် ဟင်နရီ သည် ဒရယ်ဟမ် အပေါ် စွပ်စွဲချက်များကို ယုံကြည်ရန် တော်ဝင်အတိုင်ပင်ခံအဖွဲ့ နှင့် နောက်ထပ်တွေ့ဆုံမှုတစ်ခု လိုအပ်ခဲ့သည်။ ထိုအခါ ဟင်နရီ သည် အလွန်ဒေါသထွက်ပြီး ကောင်စီ ကိုပင် အပြစ်တင်ခဲ့ကာ နောက်ပိုင်းတွင် အမဲလိုက်ခြင်းဖြင့် မိမိကိုယ်ကို စိတ်သက်သာစေခဲ့သည်။[141]

စစ်ဆေးမေးမြန်းခံရချိန်တွင် ကက်သရင်း သည် ဒရယ်ဟမ် နှင့် ယခင်က လက်ထပ်ရန် သဘောတူညီထားခဲ့ကြောင်း ဝန်ခံနိုင်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ဝန်ခံပါက ဟင်နရီ နှင့် နောက်ပိုင်းလက်ထပ်မှုသည် တရားမဝင်ဖြစ်သွားနိုင်သည်။ သို့သော် သူမက ဒရယ်ဟမ် သည် မိမိကို အိမ်ထောင်ဖောက်ပြန်ဆက်ဆံရန် အတင်းအကျပ်ပြုခဲ့သည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။ ဒရယ်ဟမ် ကလည်း ကက်သရင်း နှင့် ကူလ်ပက်ပါ တို့၏ ဆက်ဆံရေးကို ဖော်ထုတ်ပြောဆိုခဲ့သည်။

ဒရယ်ဟမ် နှင့် ကူလ်ပက်ပါ နှစ်ဦးစလုံးကို ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခဲ့ပြီး ကက်သရင်း ကိုလည်း ၁၅၄၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ခေါင်းဖြတ်သတ်ခဲ့သည်။[142]

=== ကက်သရင်းပါး နှင့် လက်ထပ်ခြင်း ===
ဟင်နရီ သည် ချမ်းသာကြွယ်ဝသော မုဆိုးမ ကက်သရင်းပါး နှင့် ၁၅၄၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် လက်ထပ်ခဲ့သည်။[143] ကက်သရင်းသည် ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုကို စိတ်နှလုံးထဲမှ ထောက်ခံသူဖြစ်ပြီး ဘာသာရေးကိစ္စများနှင့်ပတ်သက်၍ ဟင်နရီ နှင့် အငြင်းပွားလေ့ရှိသည်။

ဟင်နရီ သည် ကက်သလစ်ဘာသာဝင် နှင့် ပရိုတက်စတင့်ဘာသာဝင် နှစ်မျိုးစလုံးကို ရောနှောထားသည့် ကိုယ်ပိုင်ဘာသာရေးအမြင်တစ်ရပ်ကို ဆက်လက်စွဲကိုင်ထားခဲ့သည်။ ကရွမ်ဝဲလ် ကျဆုံးပြီးနောက် ပိုမိုရှေးရိုးစွဲလာသော ဘာသာရေးအခြေအနေက သူ၏ ပရိုတက်စတင့် ဘက်သို့ လိုက်သည့် သဘောထားကို လုံးဝဖျောက်ဖျက်နိုင်ခြင်း မရှိခဲ့သလို ထိုသဘောထားကိုလည်း အပြည့်အဝ မကျော်လွှားနိုင်ခဲ့ပေ။[144]

ပါး သည် ဟင်နရီ နှင့် သူ၏သမီးများဖြစ်သော မေရီ နှင့် အဲလိဇဘက် တို့ ပြန်လည်သင့်မြတ်နိုင်ရန် ကူညီပေးခဲ့သည်။[145] 1543 ခုနှစ်တွင် '''တတိယအကြိမ်မြောက်ထီးမွေနန်းလျာဆက်ခံခြင်းဥပဒေပြင်ဆင်ခြင်း''' အရ မေရီ နှင့် အဲလိဇဘက် တို့ကို နန်းဆက်ခံမည့် အစီအစဉ်တွင် ပြန်လည်ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ထိုဥပဒေက ဟင်နရီ အား မိမိ၏သေတမ်းစာ ထဲတွင် နောက်ထပ် နန်းဆက်ခံရေးအစီအစဉ်ကို သတ်မှတ်ရန်လည်း ခွင့်ပြုခဲ့သည်။[146]

=== ဘုရားဖူးရာနေရာများ ဖျက်ဆီးခြင်းနှင့် ဘုန်းကြီးကျောင်းများ ဖျက်သိမ်းခြင်း ===
၁၅၃၈ ခုနှစ်တွင် အဓိကဝန်ကြီး '''သောမတ်စ်ကရွမ်တဲလ်''' သည် အစိုးရက '''“အယူဟောင်းဘာသာရေးအောက်တွင် ကျင့်သုံးနေသော ရုပ်တုကိုးကွယ်မှု”''' ဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည့် အရာများကို ဆန့်ကျင်သည့် ကျယ်ပြန့်သော လှုပ်ရှားမှုတစ်ရပ်ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထိုလှုပ်ရှားမှုသည် စက်တင်ဘာလတွင် '''ကန်တာဘူရီဘုရားရှိခိုးကျောင်းထဲ''' ရှိ သူတော်စင်သောမတ်စ်ဘတ်စ်ကတ်ထ်၏ ဘုရားဖူးရာနေရာကို ဖြိုဖျက်ခြင်းဖြင့် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။

ထိုလုပ်ရပ်၏ အကျိုးဆက်အဖြစ် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ပေါလ် ၃ သည် 1538 ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ဘုရင်ကို '''အသင်းတော်မှ ထုတ်ပယ်ခြင်း''' ပြုလုပ်ခဲ့သည်။[94]

၁၅၄၀ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီ သည် သူတော်စင်များအတွက် တည်ဆောက်ထားသော ဘုရားဖူးရာနေရာများအားလုံးကို လုံးဝဖျက်ဆီးရန် အတည်ပြုခဲ့သည်။ ၁၅၄၂ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံအတွင်း ကျန်ရှိနေသေးသော ဘုန်းကြီးကျောင်းများအားလုံးကို ဖျက်သိမ်းခဲ့ပြီး ၎င်းတို့၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို တော်ဝင်ဘုရင့် ထံ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။

'''ဘုန်းကြီး''' များနှင့် '''လက်ထောက်ဘုန်းကြီး''' များသည် '''ဘုရားရှိခိုးကျောင်း''' တွင် မိမိတို့၏ ထိုင်ခုံများကို ဆုံးရှုံးခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာရေးအသင်းအဖွဲ့  တွင် ထိုင်ခုံရရှိသော ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်များဖြစ်သည့် '''ဝိညာဉ်ရေးရာ သူကောင်းပြုခံရသူများ''' များသည် ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ဘာသာရေးခေါင်းဆောင် များထက် အရေအတွက်နည်းသွားခဲ့သည်။[147]

=== ပြင်သစ်ကို ဒုတိယအကြိမ် ကျူးကျော်ခြင်းနှင့် စကော့တလန်၏ ကျူးကျော်သိမ်းပိုက်ခြင်း ===
၁၅၃၉ ခုနှစ်တွင် ဖရန့်ဇစ် နှင့် ချားလ်စ် တို့၏ မဟာမိတ်ဆက်ဆံရေး ပျက်ပြားလာပြီး နောက်ဆုံးတွင် စစ်ပွဲအသစ် ဖြစ်ပွားလာခဲ့သည်။ ကက်သရင်းအော့ဖ်အာရဂွန် နှင့် အန်းဘိုလင်း တို့ သေဆုံးသွားပြီးနောက် ချားလ်စ် နှင့် ဟင်နရီ တို့၏ ဆက်ဆံရေးမှာ သိသိသာသာ ကောင်းမွန်လာခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ဧကရာဇ် နှင့် လျှို့ဝှက်မဟာမိတ်ဖွဲ့ကာ သူ၏မဟာမိတ်အသစ်ဘက်မှ '''အီတာလျံစစ်ပွဲ''' တွင် ဝင်ရောက်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။

၁၅၄၃ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်ကို ကျူးကျော်ရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။[148] ထိုစစ်ပွဲအတွက် ပြင်ဆင်ရာတွင် ဟင်နရီ သည် ပြင်သစ်၏ မဟာမိတ်ဖြစ်သည့် စကော့တလန်ကို ဖြစ်နိုင်သည့် ခြိမ်းခြောက်မှုအဖြစ် ဖယ်ရှားရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် စကော့တလန်ကို ဟင်နရီ ၏ ငယ်ရွယ်သော တူဖြစ်သူ '''ပဉ္စမမြောက်ဂျိမ်းစ်''' က အုပ်ချုပ်နေသည်။

စကော့တလန်တပ်များသည် ၁၅၄၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၂၄ ရက်နေ့တွင် '''ဆော်ဝေးမော့စ်စစ်ပွဲ''' တွင် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီး ဂျိမ်းစ် သည် ဒီဇင်ဘာ ၁၅ ရက်နေ့တွင် သေဆုံးခဲ့သည်။[149]

ထိုအခါ ဟင်နရီ သည် အင်္ဂလန်နှင့် စကော့တလန် ထီးနန်းနှစ်ခုကို ပေါင်းစည်းရန် မျှော်လင့်ခဲ့ပြီး သူ၏သား အက်ဒွပ် နှင့် ဂျိမ်းစ် ၏ အရိုက်အရာဆက်ခံသူ '''မေရီ''' တို့ကို လက်ထပ်ပေးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ စကော့တလန်၏ အုပ်ချုပ်သူ '''လော့ဒ်အာရန်''' သည် ၁၅၄၃ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၁ရက်နေ့တွင် ဂရင်းနစ်စာချုပ်စာတမ်း အရ ထိုလက်ထပ်မှုကို သဘောတူခဲ့သည်။

သို့သော် စကော့တလန် ပါလီမန် သည် ဒီဇင်ဘာ ၁၁ရက်နေ့တွင် ထိုသဘောတူညီချက်ကို ပယ်ချခဲ့သည်။ ထိုအကျိုးဆက်အနေဖြင့် အင်္ဂလန်နှင့် စကော့တလန်အကြား ရှစ်နှစ်ကြာ စစ်ပွဲ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ထိုစစ်ဆင်ရေးကို '''နယ်မြေသိမ်းတိုက်ပွဲ''' ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ်များ အများအပြား ချုပ်ဆိုခဲ့သော်လည်း ဟင်နရီ သေဆုံးသည့်အချိန်အထိ စကော့တလန်တွင် မငြိမ်မသက်မှုများ ဆက်လက်ရှိနေခဲ့သည်။[150][151][152]

စကော့တလန်နှင့် ပတ်သက်၍ အစောပိုင်းအောင်မြင်မှုများ ရရှိခဲ့သော်လည်း ဟင်နရီ သည် ပြင်သစ်ကို ကျူးကျော်ရန် တွန့်ဆုတ်နေခဲ့ပြီး ထိုအခြေအနေကြောင့် ချားလ်စ် ကို စိတ်အနှောင့်အယှက် ဖြစ်စေခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် ဟင်နရီ သည် ၁၅၄၄ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ပြင်သစ်သို့ သွားရောက်ကာ နှစ်ဖက်ခွဲ၍ တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။

'''နော့ဖို့ဒ်''' ဦးဆောင်သည့် တပ်ဖွဲ့တစ်ခုသည် မွန်ထရွိုင်း ကို ဝိုင်းရံတိုက်ခိုက်ခဲ့သော်လည်း ထိရောက်မှု မရှိခဲ့ပေ။ '''ဆာ့ဖို့ထ်''' ဦးဆောင်သည့် အခြားတပ်ဖွဲ့က ဘိုလော့နာ ကို ဝိုင်းရံတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဟင်နရီ ကိုယ်တိုင် စစ်တပ်ကို ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး ဘိုလော့နာ သည် ၁၅၄၄ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ကျဆုံးခဲ့သည်။[153][150]

သို့သော် ဟင်နရီ သည် ချားလ်စ်  ၏ ပြင်သစ် ကို ချီတက်တိုက်ခိုက်ရန် တောင်းဆိုမှုကို ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ ချားလ်စ် ၏ ကိုယ်ပိုင်စစ်ဆင်ရေးမှာလည်း မအောင်မြင်ဘဲ ထိုနေ့တွင်ပင် ပြင်သစ်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေး ပြုလုပ်ခဲ့သည်။[151]

ထို့ကြောင့် ဟင်နရီ သည် ပြင်သစ်နှင့် တစ်ဦးတည်း ရင်ဆိုင်နေရပြီး ငြိမ်းချမ်းရေး ရယူနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ဖရန့်ဇစ် သည် ၁၅၄၅ ခုနှစ် နွေရာသီတွင် အင်္ဂလန်ကို ကျူးကျော်ရန် ကြိုးစားခဲ့သော်လည်း သူ၏တပ်ဖွဲ့များသည် အိုင်အော့ဖ်ဝိုက်ကျွန်း အထိသာ ရောက်ရှိနိုင်ပြီး '''ဆိုးလန့်ရေလက်ကြားတိုက်ပွဲ'''  တွင် ပြန်လည်တွန်းလှန်ခံခဲ့ရသည်။

စစ်ရေးအသုံးစရိတ်များကြောင့် ငွေကြေးအင်အား အလွန်ကုန်ခမ်းသွားသော ပြင်သစ်နှင့် အင်္ဂလန်တို့သည် ၁၅၄၆ ခုနှစ် ဇွန် ၇ ရက်နေ့တွင် '''စခန်းဆိုင်ရာ စာချုပ်''' ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။ ဟင်နရီ သည်ဘိုလော့ဂ်နာ မြို့ကို ရှစ်နှစ်ကြာ ထိန်းသိမ်းခွင့် ရရှိခဲ့သည်။ ထိုကာလပြီးဆုံးပါက မြို့ကို ပြင်သစ်ထံ '''ယူရိုငွေ ၂ သန်း (စတာလင်ပေါင် ၇ သိန်းခွဲ)''' ဖြင့် ပြန်လည်ပေးအပ်ရမည် ဖြစ်သည်။

ဟင်နရီ သည် ငွေကြေးအလွန်လိုအပ်နေခဲ့သည်။ ၁၅၄၄ ခုနှစ် စစ်ဆင်ရေးတစ်ခုတည်းအတွက်ပင် (စတာလင်ပေါင် ၆ သိန်းခွဲ) ကုန်ကျခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်နိုင်ငံသည် ထပ်မံ၍ ဒေဝါလီခံရမည့် အန္တရာယ်နှင့် ရင်ဆိုင်နေရပြန်သည်။

== ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကျဆင်းယိုယွင်းလာမှုနှင့် သေဆုံးခြင်း ==
အသက်အရွယ်ကြီးလာသည့် နောက်ပိုင်းကာလတွင် ဟင်နရီသည် '''အလွန်အမင်း အဝလွန်လာခဲ့သည်'''။ သူ၏ခါးပတ်လည်အတိုင်းအတာမှာ '''၅၄ လက်မ (၁၄၀ စင်တီမီတာ)''' အထိ ရှိလာခဲ့ပြီး စက်ကိရိယာများ၏အကူအညီဖြင့်သာ ရွှေ့ပြောင်းသွားလာနိုင်တော့သည်။ ထို့အပြင် သူ၏ခန္ဓာကိုယ်တွင် နာကျင်စေသော '''ပြည်တည်နေသည့် အနာဖုများ''' များစွာ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး '''ဂေါက်ရောဂါ'''လည်း ဖြစ်နိုင်ခြေရှိခဲ့သည်။

သူ၏အဝလွန်ခြင်းနှင့် အခြားကျန်းမာရေးပြဿနာများသည် '''၁၅၃၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၄ ရက်နေ့'''တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော '''မြင်းစီးလှံထိုးပြိုင်ပွဲ (jousting)''' အတွင်း မတော်တဆမှုနှင့် ဆက်စပ်နေသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ထိုမတော်တဆမှုတွင် သူ၏ခြေထောက်၌ ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ ထိုဖြစ်ရပ်ကြောင့် နှစ်ပေါင်းများစွာကတည်းက ရရှိထားခဲ့သော ဒဏ်ရာဟောင်းတစ်ခု ပြန်လည်ပွင့်လာပြီး ပိုမိုဆိုးရွားလာခဲ့သည်။ ထိုအခြေအနေသည် သူ၏ဆရာဝန်များအတွက် ကုသရန်ပင် အလွန်ခက်ခဲစေခဲ့သည်။

ထို '''နာတာရှည်ဒဏ်ရာ''' သည် သူ့ဘဝ၏ကျန်ရှိသည့်ကာလတစ်လျှောက် ဆိုးရွားလာခဲ့ပြီး နောက်ဆုံးတွင် '''အနာကျက်ရန်ခက်ခဲသော အနာ''' ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ယခင်က သူနှစ်သက်ခဲ့သော ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှုများကို ယခင်ကဲ့သို့ ဆက်လက်မလုပ်နိုင်တော့ပေ။ ထိုမြင်းစီးလှံထိုးပြိုင်ပွဲ မတော်တဆမှုသည် ဟင်နရီ၏ '''စိတ်ခံစားချက် အတက်အကျများ''' ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်ဟုလည်း ယုံကြည်ကြပြီး၊ ထိုအရာက သူ၏ '''ကိုယ်ရည်ကိုယ်သွေးနှင့် စိတ်နေစိတ်ထား''' အပေါ် သိသိသာသာ သက်ရောက်မှုရှိခဲ့နိုင်သည်။

ဤချပ်ဝတ်တန်ဆာကို '''၁၅၄၄ ခုနှစ်ခန့်'''တွင် ဟင်နရီ၏ ကိုယ်လယ်ပိုင်းအဝန်း '''၅၁ လက်မ''' ရှိသည့်အချိန်၌ သူ့အတွက် အထူးအပ်နှံပြုလုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

ဟင်နရီတွင် '''ဆစ်ဖလစ်ရောဂါ''' ရှိခဲ့သည်ဟူသော သီအိုရီကို သမိုင်းပညာရှင်အများစုက လက်မခံတော့ကြပေ။ သမိုင်းပညာရှင် '''ဆူဇန်မက်ကလင်းကီးဗတ်ထ်'''  ကမူ ဟင်နရီ၏သေဆုံးမှုသည် '''စကာဗီရောဂါ''' ကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ယူဆခဲ့သည်။ စကာဗီရောဂါသည် '''ဗီတာမင်စီ မလုံလောက်ခြင်း'''ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ပြီး အများအားဖြင့် အစားအစာထဲတွင် လတ်ဆတ်သော သစ်သီးများနှင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်များ မလုံလောက်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်တတ်သည်။

'''၂၀၁၀ ခုနှစ် လေ့လာမှုတစ်ခု'''အရ ဟင်နရီသည် ကယ်လ်‌'''ပေါ့စတစ် သွေးအမျိုးအစား''' ရှိသူဖြစ်နိုင်သည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။ ထိုအချက်သည် သူ၏ '''ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကျဆင်းယိုယွင်းလာမှု'''ကို ရှင်းပြနိုင်ပြီး၊ မက်လော့ဒ်ရောဂါ၏ လက္ခဏာအချို့နှင့်လည်း ကိုက်ညီနိုင်သည်။ ထို့အပြင် ဟင်နရီကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်ဟု သတ်မှတ်ထားသော ကိုယ်ဝန်များတွင် '''သန္ဓေသားသေဆုံးမှုနှုန်း မြင့်မားခြင်း'''နှင့်လည်း ဆက်စပ်နိုင်သည်ဟု လေ့လာမှုက ဖော်ပြခဲ့သည်။

ဟင်နရီ၏ '''အဝလွန်မှုသည် သူ၏သေဆုံးမှုကို ပိုမိုမြန်ဆန်စေခဲ့သည်'''ဟု ယူဆကြသည်။ သူသည် '''အသက် ၅၅ နှစ်အရွယ်'''တွင်၊ '''၁၅၄၇ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့'''၌ '''ဝှိုက်ဟော နန်းတော်'''တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ထိုနေ့သည် သူ၏ဖခင်၏ '''အသက် ၉၀ ပြည့်မွေးနေ့''' ဖြစ်လာမည့်နေ့လည်း ဖြစ်သည်။

ဟင်နရီအတွက် ကြိုတင်စီစဉ်ထားခဲ့သော '''ဂူဗိမာန်'''သည် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းသာ ဆောက်လုပ်ပြီးစီးခဲ့ပြီး လုံးဝပြီးစီးခဲ့ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ထိုဂူဗိမာန်တွင် မူလက ကာဒီနယ်ရဟန်းဝေါ်ဆေး အတွက် ရည်ရွယ်ထားခဲ့သော အစိတ်အပိုင်းအချို့ကိုလည်း အသုံးပြုခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ထိုဂူဗိမာန်၏ '''ကျောက်ခေါင်းတလား''' နှင့် အောက်ခံအပိုင်းကို ဖယ်ရှားပြီး စိန့်ပေါလ်ကက်သရီဒရယ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်း၏ မြေအောက်ဂူအတွင်းရှိ '''နယ်ဆန်အရှင်မင်းမြတ်''' ၏ သင်္ချိုင်းဂူတွင် ပြန်လည်အသုံးပြုခဲ့သည်။

ဟင်နရီ၏ ရုပ်အလောင်းကို '''ဝင်ဆာရဲတိုက် ရှိ စိန့်ဂေျာ့ချ်ဘုရားရှိခိုးကျောင်း''' တွင် '''ဂျိန်းဆေးမွား''' ၏ အနီး၌ရှိသော မြေအောက်သင်္ချိုင်းခန်းတစ်ခုအတွင်း မြှုပ်နှံခဲ့သည်။

ထိုအချိန်မှ '''နှစ်ပေါင်း ၁၀၀ ကျော်ကြာပြီးနောက်''' အင်္ဂလန်ဘုရင် ပထမချားလ်စ်ဘုရင် (နန်းစံကာလ '''၁၆၂၅–၁၆၄၉''') ကိုလည်း ထိုသင်္ချိုင်းခန်းအတွင်း၌ပင် မြှုပ်နှံခဲ့သည်။

== နန်းမွေဆက်ခံခြင်း ==
အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ကွယ်လွန်ပြီးနောက် သူ့ရဲ့ အသက်ရှင်ကျန်ရစ်ခဲ့တဲ့ တစ်ဦးတည်းသောသားဖြစ်သူ ဆဌမအက်ဒွပ်ဘုရင် က ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ အက်ဒွပ် ဟာ အသက် ၉ နှစ်သာရှိသေးတဲ့အတွက် ကိုယ်တိုင်တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်နိုင်ခြင်း မရှိသေးပါဘူး။ ဒါကြောင့် ဟင်နရီရဲ့ နောက်ဆုံးဆန္ဒစာအရ အက်ဒွပ် အသက် ၁၈ နှစ်ပြည့်တဲ့အထိ အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီအဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးဖို့ အမှုဆောင် ၁၆ ဦး ကို သတ်မှတ်ခဲ့ပါတယ်။

အဲဒီအမှုဆောင်တွေကတော့ ဂျိန်းဆေးမွား (အက်ဒွပ်မိခင်) ရဲ့ အစ်ကိုဖြစ်သူ အက်ဒဝပ် ဆေးမိုး (ပထမမြောက် ဟတ်ဖို့ဒ် အမတ်ကြီး)ကို နိုင်ငံတော်ရဲ့ ရာထူးအမြင့်ဆုံး အုပ်ထိန်းသူ အဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့ကြပါတယ်။

ဟင်နရီရဲ့ နောက်ဆုံးဆန္ဒစာပါ သတ်မှတ်ချက်တွေအရ အက်ဒွပ်ဟာ သားသမီးမရှိဘဲ ကွယ်လွန်ခဲ့မယ်ဆိုရင် ထီးနန်းကို ကက်သရင်းအော့ဖ်အာရဂွန် နဲ့ အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် တို့ရဲ့ သမီးဖြစ်သူမေရီ နဲ့ သူမရဲ့ အမွေဆက်ခံသူတွေထံ လွှဲပြောင်းပေးရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

မေရီရဲ့ အမျိုးအနွယ်တွေ ဆက်လက်မရှိတော့ဘူးဆိုရင်တော့ ထီးနန်းကို အန်းဘိုလင်း နဲ့ ဟင်နရီတို့ရဲ့ သမီးဖြစ်သူ အဲလစ်ဇဘက် နဲ့ သူမရဲ့ အမွေဆက်ခံသူတွေက ဆက်ခံရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

နောက်ဆုံးအနေနဲ့ အဲလစ်ဇဘက် အမျိုးအနွယ်လည်း မရှိတော့ဘူးဆိုရင် ဟင်နရီဆဋ္ဌမမြောက်ရဲ့ ကွယ်လွန်ခဲ့တဲ့ ညီမငယ်ဖြစ်သူ မေရီ ရဲ့ အမျိုးအနွယ်တွေဖြစ်တဲ့ ဂရေးမိသားစု  ထံ ထီးနန်းကို အမွေဆက်ခံစေဖို့ သတ်မှတ်ထားပါတယ်။

အဲဒီသတ်မှတ်ချက်ကြောင့် ဟင်နရီဆဋ္ဌမမြောက်ရဲ့ အစ်မဖြစ်သူမာဂရက်တူဒါရဲ့ အမျိုးအနွယ်တွေဖြစ်တဲ့ စကော့တလန်ကို အုပ်ချုပ်ခဲ့သော စတူးဝတ်မင်းဆက်  တွေကို အင်္ဂလန်ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်ကနေ ဖယ်ထုတ်ထားခဲ့ပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ ဒီသတ်မှတ်ချက်ဟာ နောက်ဆုံးမှာ မအောင်မြင်ခဲ့ပါဘူး။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ မာဂရက်တူဒါရဲ့ မြေးမြစ်ဖြစ်သူ စကော့တလန်ဘုရင် ဆဌမမြောက်ဂျိမ်းစ်ဘုရင် ဟာ ၁၆၀၃ ခုနှစ်မှာ အင်္ဂလန်နဲ့ အိုင်ယာလန်ရဲ့ ဘုရင် ဖြစ်လာခဲ့လို့ပါ။

ထို့အပြင် ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ် ကိုယ်တိုင်ကလည်း ဟင်နရီရဲ့ နောက်ဆုံးဆန္ဒစာပါ အစီအစဉ်ကို မလိုက်နာဘဲ သူ့ရဲ့ ဝမ်းကွဲတော်စပ်သူ လေဒီဂျိန်းဂရေး ကို မိမိရဲ့ ထီးနန်းအမွေဆက်ခံသူအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပါတယ်။


==မှတ်စု==
{{Notelist}}

==ကိုးကား==
{{Reflist|2}}

{{Lifetime|၁၉၄၁|၁၅၄၇}}


[[Category:အင်္ဂလိပ် ရေမြေ့သခင်များ]]</text>
      <sha1>tfdwukope3klfq1zy3m48goednablwl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တည်မြဲပုံစံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291982</id>
    <revision>
      <id>1054650</id>
      <parentid>1054618</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T12:17:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား (References) */</comment>
      <origin>1054650</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7464" sha1="1cyr2prrbbsrnfutih6ftxot0s3cmip" xml:space="preserve">ကွန်တင်နျူယမ် မက္ကင်းနစ် (continuum mechanics) နှင့် ဟိုက်ပါဘောလစ် စနစ်များ (hyperbolic systems) လေ့လာမှုတွင် ရူပဗေဒ ပမာဏ (physical quantity) တစ်ခု တည်မြဲနေခြင်းကို အလေးပေးဖော်ပြရန် ဖွဲ့စည်းထားပါက [[ညီမျှခြင်း]] (equation) သို့မဟုတ် ညီမျှခြင်းများ စနစ် (system of equations) တစ်ခုသည် တည်မြဲပုံစံ (conservation form) တွင် ရှိသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။

တည်မြဲသော [[စကေလာ]] (scalar) သို့မဟုတ် [[ဗက်တာ]] (vector) ပမာဏ &lt;math&gt;\xi&lt;/math&gt; တစ်ခုအတွက် ဒစ်ဖရန်ရှယ် တည်မြဲပုံစံကို အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားသည်။
:&lt;math&gt;\frac{\partial \xi}{\partial t} + \nabla \cdot \mathbf{f}(\xi) = 0&lt;/math&gt;
ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;\mathbf{f}(\xi)&lt;/math&gt; သည် သင့်လျော်စွာ သတ်မှတ်ထားသော စီးဆင်းမှု ဖန်ရှင် (flux function) ဖြစ်သည်။ တည်မြဲသော စကေလာ ပမာဏ &lt;math&gt;\xi&lt;/math&gt; တစ်ခုအတွက် မျောပါ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး (advective transport) နှင့်ပတ်သက်၍ အများဆုံး ရွေးချယ်လေ့ရှိသော ပုံစံမှာ &lt;math&gt;\mathbf{f}(\xi) = \xi \mathbf{u}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;\mathbf{u}&lt;/math&gt; သည် မက်ခရိုစကုပ် အလျင် စက်ကွင်း (velocity field) ဖြစ်သည်။

== အင်တီဂရယ် ဖွဲ့စည်းဖော်ပြမှု နှင့် အားနည်းသော အဖြေများ (Integral Formulation and Weak Solutions) ==
လုံလောက်သော ချောမွေ့မှုရှိသည်ဟု ယူဆပါက ဒစ်ဖရန်ရှယ်ပုံစံကို အလိုရှိရာ သတ်မှတ်ထားသော ထိန်းချုပ် ထုထည် (control volume) &lt;math&gt;V&lt;/math&gt; အပေါ်ရှိ ထပ်တူညီသော အင်တီဂရယ် ညီမျှခြင်း (integral equation) သို့ အသွင်ပြောင်းနိုင်သည်။ ဖြာထွက်မှု သီအိုရမ် (divergence theorem) ကို အသုံးချခြင်းဖြင့် အောက်ပါရလဒ်ကို ရရှိသည်။
:&lt;math&gt;\frac{d}{d t} \int_V \xi \, dV = -\oint_{\partial V} \mathbf{f}(\xi) \cdot \hat{\mathbf{n}} \, dS&lt;/math&gt;
&lt;math&gt;V&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ စုစုပေါင်း ပမာဏ &lt;math&gt;\xi&lt;/math&gt; ၏ ပြောင်းလဲနှုန်းကို ၎င်း၏ နယ်နိမိတ် (boundary) &lt;math&gt;\partial V&lt;/math&gt; ကို ဖြတ်သန်းသွားသော အသားတင် စီးဆင်းမှု (flux) &lt;math&gt;\mathbf{f}(\xi)&lt;/math&gt; မှ အလုံးစုံ ဆုံးဖြတ်ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;\hat{\mathbf{n}}&lt;/math&gt; သည် အပြင်ဘက် ယူနစ် ထောင့်မှန်ကျ ဗက်တာ (outward unit normal) ဖြစ်သည်။

အင်တီဂရယ် ဖွဲ့စည်းဖော်ပြမှု (integral formulation) သည် ရူပဗေဒအရ ပိုမို အခြေခံကျသည်။ အကြောင်းမှာ ၎င်းသည် အဖြေများ (solutions) အား အဆက်မပြတ် ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရနိုင်ရန် တင်းကျပ်စွာ မလိုအပ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဟိုက်ပါဘောလစ် စနစ်များရှိ ရှော့ခ်လှိုင်းများ (shock waves) ကဲ့သို့သော ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရနိုင်မှု ပျက်ပြားသွားသည့် အခြေအနေများတွင် [[ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်း]] (differential equation) သည် အမှတ်အလိုက် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုသတ်မှတ်၍မရတော့ပေ။ သို့သော် အင်တီဂရယ် ဖွဲ့စည်းဖော်ပြမှုသည် အားနည်းသော အဖြေများ (weak solutions) ကို သဘာဝကျစွာ လက်ခံပေးသည်။

== ဥပမာများ (Examples) ==
ဖိသိပ်နိုင်သော အရည် စီးဆင်းမှု (compressible fluid flow) ၏ အွိုင်လာ ညီမျှခြင်းများ (Euler equations) သည် တည်မြဲပုံစံဖြင့် ဖော်ပြထားသော မျဉ်းဖြောင့်မဟုတ်သည့် ဟိုက်ပါဘောလစ် ညီမျှခြင်းများ (non-linear hyperbolic equations) စနစ်တစ်ခု၏ စံနမူနာ ဖြစ်သည်။ &lt;math&gt;\rho&lt;/math&gt; ကို အရည်၏ [[သိပ်သည်းခြင်း|သိပ်သည်းဆ]]၊ &lt;math&gt;\mathbf{u}&lt;/math&gt; ကို အလျင် စက်ကွင်း (velocity field)၊ &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; ကို [[ဖိအား]] (pressure) နှင့် &lt;math&gt;E&lt;/math&gt; ကို တစ်ယူနစ် ထုထည်ရှိ စုစုပေါင်း စွမ်းအင် (energy) အဖြစ် သတ်မှတ်ပါ။ [[ဒြပ်ထု]] (mass)၊ [[အဟုန်]] (momentum) နှင့် စွမ်းအင်တို့အတွက် တည်မြဲခြင်း ညီမျှခြင်းများ (conservation equations) သည် အသီးသီး အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
:&lt;math&gt;\frac{\partial\rho}{\partial t} + \nabla\cdot(\rho\mathbf{u}) = 0&lt;/math&gt;
:&lt;math&gt;\frac{\partial(\rho \mathbf{u})}{\partial t} + \nabla\cdot(\rho \mathbf{u} \otimes \mathbf{u} + p \mathbf{I}) = 0&lt;/math&gt;
:&lt;math&gt;\frac{\partial E}{\partial t} + \nabla\cdot(\mathbf{u}(E+p)) = 0&lt;/math&gt;
ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;\otimes&lt;/math&gt; သည် ပြင်ပ မြှောက်လဒ် (outer product) ကို ကိုယ်စားပြုပြီး &lt;math&gt;\mathbf{I}&lt;/math&gt; သည် [[ကိန်းအုံ|ထပ်တူရကိန်းအုံ]] (identity matrix) ဖြစ်သည်။

== ကိုးကား  ==
{{Reflist}}
* LeVeque, Randall J. (2002). Finite Volume Methods for Hyperbolic Problems. Cambridge Texts in Applied Mathematics. Cambridge: Cambridge University Press.
* Toro, E. F. (1999). Riemann Solvers and Numerical Methods for Fluid Dynamics (2nd ed.). Berlin: Springer-Verlag.

[[ကဏ္ဍ:ကဲကုလပ်]]</text>
      <sha1>1cyr2prrbbsrnfutih6ftxot0s3cmip</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>စေးပျစ်ဆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291986</id>
    <revision>
      <id>1054640</id>
      <parentid>1054632</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T12:02:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား (References) */</comment>
      <origin>1054640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13629" sha1="ccjegznpmia3sn0w3pz1jz2oq3zyz1i" xml:space="preserve">ကွန်တင်နျူယမ် မက္ကင်းနစ် (continuum mechanics) တွင် အရည် (fluid) တစ်ခု၏ ပွတ်တိုက်မှုကြောင့် ပုံပျက်သွားခြင်း (shear deformation) အပေါ် ခုခံမှုကို စေးပျစ်ဆ (viscosity) ဟု သတ်မှတ်သည်။

ဒိုင်းနမစ် စေးပျစ်ဆ (dynamic viscosity) &lt;math&gt;\mu&lt;/math&gt; ကို အတိုင်းအတာများ (dimensions) &lt;math&gt;\mathsf{M} \mathsf{L}^{-1} \mathsf{T}^{-1}&lt;/math&gt; ဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသည်။
SI ယူနစ် (SI unit) မှာ &lt;math&gt;\mathrm{Pa \cdot s}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
CGS ယူနစ် (CGS unit) မှာ ပွိုက်စ် (poise) &lt;math&gt;\mathrm{P}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

ကိုင်နီမက်တစ် စေးပျစ်ဆ (kinematic viscosity) &lt;math&gt;\nu&lt;/math&gt; သည် ဒိုင်းနမစ် စေးပျစ်ဆနှင့် အရည် [[သိပ်သည်းခြင်း|သိပ်သည်းဆ]] (fluid density) &lt;math&gt;\rho&lt;/math&gt; တို့၏ အချိုး (ratio) &lt;math&gt;\nu = \frac{\mu}{\rho}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ အတိုင်းအတာများမှာ &lt;math&gt;\mathsf{L}^{2} \mathsf{T}^{-1}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
SI ယူနစ်မှာ &lt;math&gt;\mathrm{m^2/s}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
CGS ယူနစ်မှာ စတုတ်စ် (stokes) &lt;math&gt;\mathrm{St}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

== ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ (Formal Definitions) ==
နယ်နိမိတ် ကွာဟချက် (boundary separation) &lt;math&gt;y&lt;/math&gt; နှင့် ဧရိယာ (area) &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ရှိ ကိန်းသေ နှိုင်းရ အမြန်နှုန်း (constant relative speed) &lt;math&gt;u&lt;/math&gt; ဖြင့် ပြင်ညီ ကူးဝတ် စီးဆင်းမှု (planar Couette flow) အတွင်းရှိ [[နယူတန်နီယန် အရည်]] (Newtonian fluid) တစ်ခုအတွက် ခုခံအား (compensating force) &lt;math&gt;F&lt;/math&gt; မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
:&lt;math&gt;F = \mu A \frac{u}{y}&lt;/math&gt;

ပွတ်တိုက်မှု ဖိစီးမှု (shear stress) ကို &lt;math&gt;\tau = \frac{F}{A}&lt;/math&gt; ဟု အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ခြင်းအားဖြင့် ဒေသအလိုက် ပွတ်တိုက်မှု [[အလျင် |အလျင်]] (local shear velocity) &lt;math&gt;\frac{\partial u}{\partial y}&lt;/math&gt; အတွက် နယူတန်၏ စေးပျစ်ဆ နိယာမ (Newton's law of viscosity) &lt;math&gt;\tau = \mu \frac{\partial u}{\partial y}&lt;/math&gt; ကိုရရှိသည်။

ယေဘုယျ [[အလျင် |အလျင်]] ဂရေးဒီးယင့်များ (velocity gradients) အတွက် စေးပျစ်မှု ဖိစီးမှု တန်ဆာ (viscous stress tensor) &lt;math&gt;\tau_{ij}&lt;/math&gt; ကို အဆင့် 4 စေးပျစ်ဆ တန်ဆာ (rank 4 viscosity tensor) &lt;math&gt;\mu_{ijk\ell}&lt;/math&gt; ဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။
:&lt;math&gt;\tau_{ij} = \sum_k \sum_\ell \mu_{ijk\ell} \frac{\partial u_k}{\partial r_\ell}&lt;/math&gt;

[[အိုင်ဆိုထရိုပီ|အိုင်ဆိုထရိုပစ် အရည်]] (isotropic fluid) တစ်ခုအတွက် &lt;math&gt;\mu_{ijk\ell}&lt;/math&gt; သည် ဒိုင်းနမစ် စေးပျစ်ဆ (dynamic viscosity) &lt;math&gt;\mu&lt;/math&gt; နှင့် [[ထုထည်စေးပျစ်ဆ]] (bulk viscosity) &lt;math&gt;\kappa&lt;/math&gt; တို့သို့ လျော့ကျသွားသည်။ ယေဘုယျပြုထားသော အခြေခံ [[ညီမျှခြင်း]] (generalized constitutive equation) မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
:&lt;math&gt;\boldsymbol{\tau} = \mu \left[\nabla \mathbf{u} + (\nabla \mathbf{u})^{\mathrm T} \right] - \left(\frac{2}{3} \mu - \kappa \right) (\nabla \cdot \mathbf{u}) \mathbf{I}&lt;/math&gt;
ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;\mathbf{I}&lt;/math&gt; သည် ထပ်တူရ တန်ဆာ (identity tensor) ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Landau and Lifshitz (1987), pp. 44–45.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bird, Stewart and Lightfoot (2007), pp. 18–19.&lt;/ref&gt;

== အဟုန် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး သီအိုရီ (Momentum Transport Theory) ==
စေးပျစ်ဆ (viscosity) သည် မက်ခရိုစကုပ် (macroscopic) [[အဟုန်]] သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး (momentum transport) ကို ဖော်ပြပြီး အပူနှင့် [[ဒြပ်ထု]] ပျံ့နှံ့ခြင်း (heat and mass diffusion) တို့နှင့်အတူ အခြေခံ သုံးခုတွဲ (constitutive triad) တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။&lt;ref&gt;Schroeder (1999).&lt;/ref&gt; ၎င်းတို့နှင့်သက်ဆိုင်သော အတိုင်းအတာတစ်ခုတည်းရှိသော ဆက်သွယ်ချက်များ (one-dimensional relations) မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
ဖစ်ခ်၏ ဒြပ်ထု ပျံ့နှံ့ခြင်း နိယာမ (Fick's law of mass diffusion) မှာ &lt;math&gt;\mathbf{J} = -D \frac{\partial \rho}{\partial x}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
ဖူရီယာ၏ အပူ စီးကူးခြင်း နိယာမ (Fourier's law of heat conduction) မှာ &lt;math&gt;\mathbf{q} = -k_t \frac{\partial T}{\partial x}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
နယူတန်၏ စေးပျစ်ဆ နိယာမ (Newton's law of viscosity) မှာ &lt;math&gt;\tau = \mu \frac{\partial u}{\partial y}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;\mathbf{J}&lt;/math&gt; သည် [[ဒြပ်ထု]] စီးဆင်းမှု (mass flux)၊ &lt;math&gt;\mathbf{q}&lt;/math&gt; သည် အပူ စီးဆင်းမှု (heat flux)၊ &lt;math&gt;D&lt;/math&gt; သည် ဒြပ်ထု ပျံ့နှံ့နိုင်စွမ်း (mass diffusivity) နှင့် &lt;math&gt;k_t&lt;/math&gt; သည် အပူ စီးကူးနိုင်စွမ်း (thermal conductivity) တို့ ဖြစ်ကြသည်။

== ကိုင်နက်တစ် သီအိုရီနှင့် မော်လီကျူးဆိုင်ရာ မူလအစများ (Kinetic Theory and Molecular Origins) ==
ကျဲပါးသော ဓာတ်ငွေ့စစ် (dilute pure gas) တစ်ခုအတွက် အခြေခံ ကိုင်နက်တစ် သီအိုရီ (elementary kinetic theory) သည် ဒိုင်းနမစ် စေးပျစ်ဆ (dynamic viscosity) ကို အပူချိန် (temperature) &lt;math&gt;T&lt;/math&gt;၊ [[သိပ်သည်းခြင်း|သိပ်သည်းဆ]] (density) &lt;math&gt;\rho&lt;/math&gt;၊ မော်လီကျူး [[ဒြပ်ထု]] (molecular mass) &lt;math&gt;m&lt;/math&gt; နှင့် ပျမ်းမျှ လွတ်လပ် လမ်းကြောင်း (mean free path) &lt;math&gt;\lambda&lt;/math&gt; တို့၏ [[ဖန်ရှင်]] (function) တစ်ခုအနေဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။
:&lt;math&gt;\mu = \alpha\rho\lambda\sqrt{\frac{2k_\text{B} T}{\pi m}}&lt;/math&gt;
ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;k_\text{B}&lt;/math&gt; သည် ဘော့လ်ဇ်မန်း ကိန်းသေ (Boltzmann constant) ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;\alpha \approx 1&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

အားနည်းသော မော်လီကျူးအချင်းချင်း ဆွဲငင်မှု မော်ဒယ် (weak intermolecular attraction model) ဖြင့် ချက်ပ်မန်း အန်စကော့ဂ် သီအိုရီ (Chapman-Enskog theory) မှတစ်ဆင့် ဘော့လ်ဇ်မန်း [[ညီမျှခြင်း]] (Boltzmann equation) ကို အသုံးချခြင်းဖြင့် ဆပ်သာလန်၏ ပုံသေနည်း (Sutherland's formula) ကို ရရှိသည်။
:&lt;math&gt;\mu = \mu_0 \left(\frac{T}{T_0}\right)^{\!\!3/2}\ \frac{T_0 + S}{T + S}&lt;/math&gt;
ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;\mu_0&lt;/math&gt; သည် အပူချိန် &lt;math&gt;T_0&lt;/math&gt; ရှိ ရည်ညွှန်း စေးပျစ်ဆ (reference viscosity) ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; သည် ဆပ်သာလန် ကိန်းသေ (Sutherland constant) ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Chapman and Cowling (1970), pp. 232–237.&lt;/ref&gt;

သိပ်သည်းသော အရည်များ (dense fluids) အတွက် မျဉ်းဖြောင့် ပွတ်တိုက်မှု စေးပျစ်ဆ (linear shear viscosity) ကို ဂရင်း ကူဘို ဆက်သွယ်ချက်များ (Green-Kubo relations) သို့မဟုတ် မော်လီကျူး ဒိုင်းနမစ် (molecular dynamics) မှတစ်ဆင့် တွက်ချက်ရရှိသော ကြားကာလ အချိန် ဆက်စပ်မှု [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များ]] (transient time correlation functions) ကို အသုံးပြု၍ တိကျစွာ တွက်ချက်နိုင်သည်။&lt;ref&gt;Evans and Morriss (1988), pp. 4142–4148.&lt;/ref&gt;

== ဆိုင်းငံ့အရည်များ၏ စေးပျစ်ဆ (Viscosity of Suspensions) ==
စေးပျစ်ဆ (viscosity) &lt;math&gt;\mu_0&lt;/math&gt; ရှိသော အရည် (fluid) တစ်ခုအတွင်းရှိ စက်လုံးအခဲများ (solid spheres) ၏ ကျဲပါးသော ဆိုင်းငံ့အရည် (dilute suspension) တွင် ထုထည် အချိုးအစား (volume fraction) သည် &lt;math&gt;\phi \lesssim 0.02&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
၎င်း၏ သက်ရောက် စေးပျစ်ဆ (effective viscosity) &lt;math&gt;\mu_\text{eff}&lt;/math&gt; သည် အိုင်းစတိုင်း၏ ပုံသေနည်း (Einstein's formula) အတိုင်း ဖြစ်သည်။
:&lt;math&gt;\mu_\text{eff} \approx \mu_0 \left(1 + \frac{5}{2} \phi \right)&lt;/math&gt;

သိပ်သည်းသော ဆိုင်းငံ့အရည်များ (dense suspensions) အတွက် အမှုန်အချင်းချင်း သက်ရောက်မှုများ (interparticle interactions) ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားသော မျဉ်းဖြောင့်မဟုတ်သော လက်တွေ့စမ်းသပ်မှုအခြေခံ ဖြန့်ထုတ်ချက် (non-linear empirical expansion) ကို &lt;math&gt;\mu_\text{eff}&lt;/math&gt; တွင် အသုံးပြုရန် လိုအပ်သည်။
:&lt;math&gt;\mu_\text{eff} = \mu_0 \left(1 + B \phi + B_1 \phi^2 \right)&lt;/math&gt;
ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;B_1&lt;/math&gt; တို့သည် ပုံသဏ္ဌာန်အပေါ် မူတည်သော မြှောက်ဖော်ကိန်းများ (shape-dependent coefficients) ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref&gt;Bird, Stewart and Lightfoot (2007), pp. 31–33.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mueller, Llewellin and Mader (2009), pp. 1201–1228.&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား  ==
{{Reflist}}
* {{Citation |last1=Landau |first1=L. D. |last2=Lifshitz |first2=E. M. |title=Fluid Mechanics |edition=2nd |publication-place=Amsterdam |publisher=Elsevier |date=1987 |isbn=978-0-08-057073-0}}
* {{Citation |last1=Bird |first1=R. Byron |last2=Stewart |first2=Warren E. |last3=Lightfoot |first3=Edwin N. |title=Transport Phenomena |edition=2nd |publication-place=Hoboken |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=2007 |isbn=978-0-470-11539-8}}
* {{Citation |last1=Schroeder |first1=Daniel V. |title=An Introduction to Thermal Physics |publication-place=San Francisco |publisher=Addison Wesley |date=1999 |isbn=978-0-201-38027-9}}
* {{Citation |last1=Chapman |first1=Sydney |last2=Cowling |first2=T. G. |title=The Mathematical Theory of Non-Uniform Gases |edition=3rd |publication-place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |date=1970 |isbn=978-0-521-07577-0}}
* {{Citation |last1=Evans |first1=Denis J. |last2=Morriss |first2=Gary P. |title=Transient-time-correlation functions and the rheology of fluids |journal=Physical Review A |volume=38 |issue=8 |pages=4142–4148 |date=1988 |doi=10.1103/PhysRevA.38.4142}}
* {{Citation |last1=Mueller |first1=S. |last2=Llewellin |first2=E. W. |last3=Mader |first3=H. M. |title=The rheology of suspensions of solid particles |journal=Proceedings of the Royal Society A |volume=466 |issue=2116 |pages=1201–1228 |date=2009 |doi=10.1098/rspa.2009.0445}}

[[ကဏ္ဍ:အေရိုဒိုင်းနမစ်]]</text>
      <sha1>ccjegznpmia3sn0w3pz1jz2oq3zyz1i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1054644</id>
      <parentid>1054640</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T12:09:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>infobox++</comment>
      <origin>1054644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14381" sha1="6faosn328g9ivzv8ag9ty6koou4ulrc" xml:space="preserve">{{Infobox Physical quantity
| bgcolour = {red}
| name = Viscosity
| image = [[File:Viscosities.gif|Viscosities|300px]]
| caption = အရည်အား မတူညီသော ပျစ်စေးမှုဖြင့် သရုပ်ဖော်ပုံ
| unit of dynamic viscosity = [[:en:Pascal (unit)|Pa]]·[[s]]&amp;nbsp;= ([[နယူတန် (ယူနစ်)|N]]·[[စက္ကန့်|s]])/[[မီတာ|m]]&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; = [[ကီလိုဂရမ်|kg]]/([[second|s]]·[[မီတာ|m]])
| symbols = {{mvar|[[:en:Eta (letter)|η]]}}, {{mvar|[[:en:Mu (letter)|μ]]}}
| derivations = {{math|1=''μ'' = ''[[:en:Shear modulus|G]]''·''[[အချိန်|t]]''}}
| dimension = &lt;math&gt;\mathsf{M} \mathsf{L}^{-1} \mathsf{T}^{-1}&lt;/math&gt;
}}
ကွန်တင်နျူယမ် မက္ကင်းနစ် (continuum mechanics) တွင် အရည် (fluid) တစ်ခု၏ ပွတ်တိုက်မှုကြောင့် ပုံပျက်သွားခြင်း (shear deformation) အပေါ် ခုခံမှုကို စေးပျစ်ဆ (viscosity) ဟု သတ်မှတ်သည်။

ဒိုင်းနမစ် စေးပျစ်ဆ (dynamic viscosity) &lt;math&gt;\mu&lt;/math&gt; ကို အတိုင်းအတာများ (dimensions) &lt;math&gt;\mathsf{M} \mathsf{L}^{-1} \mathsf{T}^{-1}&lt;/math&gt; ဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသည်။
SI ယူနစ် (SI unit) မှာ &lt;math&gt;\mathrm{Pa \cdot s}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
CGS ယူနစ် (CGS unit) မှာ ပွိုက်စ် (poise) &lt;math&gt;\mathrm{P}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

ကိုင်နီမက်တစ် စေးပျစ်ဆ (kinematic viscosity) &lt;math&gt;\nu&lt;/math&gt; သည် ဒိုင်းနမစ် စေးပျစ်ဆနှင့် အရည် [[သိပ်သည်းခြင်း|သိပ်သည်းဆ]] (fluid density) &lt;math&gt;\rho&lt;/math&gt; တို့၏ အချိုး (ratio) &lt;math&gt;\nu = \frac{\mu}{\rho}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ အတိုင်းအတာများမှာ &lt;math&gt;\mathsf{L}^{2} \mathsf{T}^{-1}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
SI ယူနစ်မှာ &lt;math&gt;\mathrm{m^2/s}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
CGS ယူနစ်မှာ စတုတ်စ် (stokes) &lt;math&gt;\mathrm{St}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

== ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ (Formal Definitions) ==
နယ်နိမိတ် ကွာဟချက် (boundary separation) &lt;math&gt;y&lt;/math&gt; နှင့် ဧရိယာ (area) &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ရှိ ကိန်းသေ နှိုင်းရ အမြန်နှုန်း (constant relative speed) &lt;math&gt;u&lt;/math&gt; ဖြင့် ပြင်ညီ ကူးဝတ် စီးဆင်းမှု (planar Couette flow) အတွင်းရှိ [[နယူတန်နီယန် အရည်]] (Newtonian fluid) တစ်ခုအတွက် ခုခံအား (compensating force) &lt;math&gt;F&lt;/math&gt; မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
:&lt;math&gt;F = \mu A \frac{u}{y}&lt;/math&gt;

ပွတ်တိုက်မှု ဖိစီးမှု (shear stress) ကို &lt;math&gt;\tau = \frac{F}{A}&lt;/math&gt; ဟု အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ခြင်းအားဖြင့် ဒေသအလိုက် ပွတ်တိုက်မှု [[အလျင် |အလျင်]] (local shear velocity) &lt;math&gt;\frac{\partial u}{\partial y}&lt;/math&gt; အတွက် နယူတန်၏ စေးပျစ်ဆ နိယာမ (Newton's law of viscosity) &lt;math&gt;\tau = \mu \frac{\partial u}{\partial y}&lt;/math&gt; ကိုရရှိသည်။

ယေဘုယျ [[အလျင် |အလျင်]] ဂရေးဒီးယင့်များ (velocity gradients) အတွက် စေးပျစ်မှု ဖိစီးမှု တန်ဆာ (viscous stress tensor) &lt;math&gt;\tau_{ij}&lt;/math&gt; ကို အဆင့် 4 စေးပျစ်ဆ တန်ဆာ (rank 4 viscosity tensor) &lt;math&gt;\mu_{ijk\ell}&lt;/math&gt; ဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။
:&lt;math&gt;\tau_{ij} = \sum_k \sum_\ell \mu_{ijk\ell} \frac{\partial u_k}{\partial r_\ell}&lt;/math&gt;

[[အိုင်ဆိုထရိုပီ|အိုင်ဆိုထရိုပစ် အရည်]] (isotropic fluid) တစ်ခုအတွက် &lt;math&gt;\mu_{ijk\ell}&lt;/math&gt; သည် ဒိုင်းနမစ် စေးပျစ်ဆ (dynamic viscosity) &lt;math&gt;\mu&lt;/math&gt; နှင့် [[ထုထည်စေးပျစ်ဆ]] (bulk viscosity) &lt;math&gt;\kappa&lt;/math&gt; တို့သို့ လျော့ကျသွားသည်။ ယေဘုယျပြုထားသော အခြေခံ [[ညီမျှခြင်း]] (generalized constitutive equation) မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
:&lt;math&gt;\boldsymbol{\tau} = \mu \left[\nabla \mathbf{u} + (\nabla \mathbf{u})^{\mathrm T} \right] - \left(\frac{2}{3} \mu - \kappa \right) (\nabla \cdot \mathbf{u}) \mathbf{I}&lt;/math&gt;
ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;\mathbf{I}&lt;/math&gt; သည် ထပ်တူရ တန်ဆာ (identity tensor) ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Landau and Lifshitz (1987), pp. 44–45.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bird, Stewart and Lightfoot (2007), pp. 18–19.&lt;/ref&gt;

== အဟုန် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး သီအိုရီ (Momentum Transport Theory) ==
စေးပျစ်ဆ (viscosity) သည် မက်ခရိုစကုပ် (macroscopic) [[အဟုန်]] သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး (momentum transport) ကို ဖော်ပြပြီး အပူနှင့် [[ဒြပ်ထု]] ပျံ့နှံ့ခြင်း (heat and mass diffusion) တို့နှင့်အတူ အခြေခံ သုံးခုတွဲ (constitutive triad) တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။&lt;ref&gt;Schroeder (1999).&lt;/ref&gt; ၎င်းတို့နှင့်သက်ဆိုင်သော အတိုင်းအတာတစ်ခုတည်းရှိသော ဆက်သွယ်ချက်များ (one-dimensional relations) မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
ဖစ်ခ်၏ ဒြပ်ထု ပျံ့နှံ့ခြင်း နိယာမ (Fick's law of mass diffusion) မှာ &lt;math&gt;\mathbf{J} = -D \frac{\partial \rho}{\partial x}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
ဖူရီယာ၏ အပူ စီးကူးခြင်း နိယာမ (Fourier's law of heat conduction) မှာ &lt;math&gt;\mathbf{q} = -k_t \frac{\partial T}{\partial x}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
နယူတန်၏ စေးပျစ်ဆ နိယာမ (Newton's law of viscosity) မှာ &lt;math&gt;\tau = \mu \frac{\partial u}{\partial y}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;\mathbf{J}&lt;/math&gt; သည် [[ဒြပ်ထု]] စီးဆင်းမှု (mass flux)၊ &lt;math&gt;\mathbf{q}&lt;/math&gt; သည် အပူ စီးဆင်းမှု (heat flux)၊ &lt;math&gt;D&lt;/math&gt; သည် ဒြပ်ထု ပျံ့နှံ့နိုင်စွမ်း (mass diffusivity) နှင့် &lt;math&gt;k_t&lt;/math&gt; သည် အပူ စီးကူးနိုင်စွမ်း (thermal conductivity) တို့ ဖြစ်ကြသည်။

== ကိုင်နက်တစ် သီအိုရီနှင့် မော်လီကျူးဆိုင်ရာ မူလအစများ (Kinetic Theory and Molecular Origins) ==
ကျဲပါးသော ဓာတ်ငွေ့စစ် (dilute pure gas) တစ်ခုအတွက် အခြေခံ ကိုင်နက်တစ် သီအိုရီ (elementary kinetic theory) သည် ဒိုင်းနမစ် စေးပျစ်ဆ (dynamic viscosity) ကို အပူချိန် (temperature) &lt;math&gt;T&lt;/math&gt;၊ [[သိပ်သည်းခြင်း|သိပ်သည်းဆ]] (density) &lt;math&gt;\rho&lt;/math&gt;၊ မော်လီကျူး [[ဒြပ်ထု]] (molecular mass) &lt;math&gt;m&lt;/math&gt; နှင့် ပျမ်းမျှ လွတ်လပ် လမ်းကြောင်း (mean free path) &lt;math&gt;\lambda&lt;/math&gt; တို့၏ [[ဖန်ရှင်]] (function) တစ်ခုအနေဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။
:&lt;math&gt;\mu = \alpha\rho\lambda\sqrt{\frac{2k_\text{B} T}{\pi m}}&lt;/math&gt;
ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;k_\text{B}&lt;/math&gt; သည် ဘော့လ်ဇ်မန်း ကိန်းသေ (Boltzmann constant) ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;\alpha \approx 1&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

အားနည်းသော မော်လီကျူးအချင်းချင်း ဆွဲငင်မှု မော်ဒယ် (weak intermolecular attraction model) ဖြင့် ချက်ပ်မန်း အန်စကော့ဂ် သီအိုရီ (Chapman-Enskog theory) မှတစ်ဆင့် ဘော့လ်ဇ်မန်း [[ညီမျှခြင်း]] (Boltzmann equation) ကို အသုံးချခြင်းဖြင့် ဆပ်သာလန်၏ ပုံသေနည်း (Sutherland's formula) ကို ရရှိသည်။
:&lt;math&gt;\mu = \mu_0 \left(\frac{T}{T_0}\right)^{\!\!3/2}\ \frac{T_0 + S}{T + S}&lt;/math&gt;
ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;\mu_0&lt;/math&gt; သည် အပူချိန် &lt;math&gt;T_0&lt;/math&gt; ရှိ ရည်ညွှန်း စေးပျစ်ဆ (reference viscosity) ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; သည် ဆပ်သာလန် ကိန်းသေ (Sutherland constant) ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Chapman and Cowling (1970), pp. 232–237.&lt;/ref&gt;

သိပ်သည်းသော အရည်များ (dense fluids) အတွက် မျဉ်းဖြောင့် ပွတ်တိုက်မှု စေးပျစ်ဆ (linear shear viscosity) ကို ဂရင်း ကူဘို ဆက်သွယ်ချက်များ (Green-Kubo relations) သို့မဟုတ် မော်လီကျူး ဒိုင်းနမစ် (molecular dynamics) မှတစ်ဆင့် တွက်ချက်ရရှိသော ကြားကာလ အချိန် ဆက်စပ်မှု [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များ]] (transient time correlation functions) ကို အသုံးပြု၍ တိကျစွာ တွက်ချက်နိုင်သည်။&lt;ref&gt;Evans and Morriss (1988), pp. 4142–4148.&lt;/ref&gt;

== ဆိုင်းငံ့အရည်များ၏ စေးပျစ်ဆ (Viscosity of Suspensions) ==
စေးပျစ်ဆ (viscosity) &lt;math&gt;\mu_0&lt;/math&gt; ရှိသော အရည် (fluid) တစ်ခုအတွင်းရှိ စက်လုံးအခဲများ (solid spheres) ၏ ကျဲပါးသော ဆိုင်းငံ့အရည် (dilute suspension) တွင် ထုထည် အချိုးအစား (volume fraction) သည် &lt;math&gt;\phi \lesssim 0.02&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
၎င်း၏ သက်ရောက် စေးပျစ်ဆ (effective viscosity) &lt;math&gt;\mu_\text{eff}&lt;/math&gt; သည် အိုင်းစတိုင်း၏ ပုံသေနည်း (Einstein's formula) အတိုင်း ဖြစ်သည်။
:&lt;math&gt;\mu_\text{eff} \approx \mu_0 \left(1 + \frac{5}{2} \phi \right)&lt;/math&gt;

သိပ်သည်းသော ဆိုင်းငံ့အရည်များ (dense suspensions) အတွက် အမှုန်အချင်းချင်း သက်ရောက်မှုများ (interparticle interactions) ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားသော မျဉ်းဖြောင့်မဟုတ်သော လက်တွေ့စမ်းသပ်မှုအခြေခံ ဖြန့်ထုတ်ချက် (non-linear empirical expansion) ကို &lt;math&gt;\mu_\text{eff}&lt;/math&gt; တွင် အသုံးပြုရန် လိုအပ်သည်။
:&lt;math&gt;\mu_\text{eff} = \mu_0 \left(1 + B \phi + B_1 \phi^2 \right)&lt;/math&gt;
ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;B_1&lt;/math&gt; တို့သည် ပုံသဏ္ဌာန်အပေါ် မူတည်သော မြှောက်ဖော်ကိန်းများ (shape-dependent coefficients) ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref&gt;Bird, Stewart and Lightfoot (2007), pp. 31–33.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mueller, Llewellin and Mader (2009), pp. 1201–1228.&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား  ==
{{Reflist}}
* {{Citation |last1=Landau |first1=L. D. |last2=Lifshitz |first2=E. M. |title=Fluid Mechanics |edition=2nd |publication-place=Amsterdam |publisher=Elsevier |date=1987 |isbn=978-0-08-057073-0}}
* {{Citation |last1=Bird |first1=R. Byron |last2=Stewart |first2=Warren E. |last3=Lightfoot |first3=Edwin N. |title=Transport Phenomena |edition=2nd |publication-place=Hoboken |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=2007 |isbn=978-0-470-11539-8}}
* {{Citation |last1=Schroeder |first1=Daniel V. |title=An Introduction to Thermal Physics |publication-place=San Francisco |publisher=Addison Wesley |date=1999 |isbn=978-0-201-38027-9}}
* {{Citation |last1=Chapman |first1=Sydney |last2=Cowling |first2=T. G. |title=The Mathematical Theory of Non-Uniform Gases |edition=3rd |publication-place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |date=1970 |isbn=978-0-521-07577-0}}
* {{Citation |last1=Evans |first1=Denis J. |last2=Morriss |first2=Gary P. |title=Transient-time-correlation functions and the rheology of fluids |journal=Physical Review A |volume=38 |issue=8 |pages=4142–4148 |date=1988 |doi=10.1103/PhysRevA.38.4142}}
* {{Citation |last1=Mueller |first1=S. |last2=Llewellin |first2=E. W. |last3=Mader |first3=H. M. |title=The rheology of suspensions of solid particles |journal=Proceedings of the Royal Society A |volume=466 |issue=2116 |pages=1201–1228 |date=2009 |doi=10.1098/rspa.2009.0445}}

[[ကဏ္ဍ:အေရိုဒိုင်းနမစ်]]</text>
      <sha1>6faosn328g9ivzv8ag9ty6koou4ulrc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပျစ်စေးမှု</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291991</id>
    <redirect title="စေးပျစ်ဆ" />
    <revision>
      <id>1054639</id>
      <timestamp>2026-09-22T12:02:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>စာမျက်နှာကို [[စေးပျစ်ဆ]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည်</comment>
      <origin>1054639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37" sha1="0xhjnz7eefjs2ctzp6u97p0l10xhjea" xml:space="preserve">#Redirect[[စေးပျစ်ဆ]]</text>
      <sha1>0xhjnz7eefjs2ctzp6u97p0l10xhjea</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပြင်ပ မြှောက်လဒ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291992</id>
    <revision>
      <id>1054641</id>
      <timestamp>2026-09-22T12:04:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[မျဉ်းဖြောင့် အက္ခရာသင်္ချာ]] (linear algebra) တွင် ကိုဩဒိနိတ် [[ဗက်တာ|ဗက်တာများ]] (coordinate vectors) &lt;math&gt;\mathbf{u} \in F^m&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\mathbf{v} \in F^n&lt;/math&gt; တို့၏ ပြင်ပ မြှောက...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1054641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10385" sha1="cxatv5kucezcnhwxx059air70r2n8yv" xml:space="preserve">[[မျဉ်းဖြောင့် အက္ခရာသင်္ချာ]] (linear algebra) တွင် ကိုဩဒိနိတ် [[ဗက်တာ|ဗက်တာများ]] (coordinate vectors) &lt;math&gt;\mathbf{u} \in F^m&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\mathbf{v} \in F^n&lt;/math&gt; တို့၏ ပြင်ပ မြှောက်လဒ် (outer product) သည် &lt;math&gt;m \times n&lt;/math&gt; [[ကိန်းအုံ]] (matrix) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;F&lt;/math&gt; သည် [[ဖီးလ်ဒ်]] (field) တစ်ခုဖြစ်သည်။ တိုင် ဗက်တာများ (column vectors) အတွက် ၎င်းကို &lt;math&gt;\mathbf{u} \otimes \mathbf{v}&lt;/math&gt; ဖြင့် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြပြီး &lt;math&gt;\mathbf{u}&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\mathbf{v}&lt;/math&gt; ၏ ထရန်စပို့စ် (transpose) တို့၏ ကိန်းအုံ မြှောက်လဒ် (matrix product) နှင့် ကိုက်ညီသည်။&lt;ref&gt;Lipschutz and Lipson (2009).&lt;/ref&gt;
:&lt;math&gt;\mathbf{u} \otimes \mathbf{v} = \mathbf{u}\mathbf{v}^\mathsf{T} =
\begin{bmatrix}
u_1v_1 &amp; u_1v_2 &amp; \dots &amp; u_1v_n \\
u_2v_1 &amp; u_2v_2 &amp; \dots &amp; u_2v_n \\
\vdots &amp; \vdots &amp; \ddots &amp; \vdots \\
u_mv_1 &amp; u_mv_2 &amp; \dots &amp; u_mv_n
\end{bmatrix}&lt;/math&gt;

အညွှန်း သင်္ကေတအသုံးအနှုန်း (index notation) ဖြင့် ဖော်ပြရလျှင် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
:&lt;math&gt;(\mathbf{u} \otimes \mathbf{v})_{ij} = u_i v_j&lt;/math&gt;

ကိန်းထွေး ဖီးလ်ဒ် (complex field) &lt;math&gt;\mathbb{C}&lt;/math&gt; အပေါ်ရှိ ဗက်တာများအတွက်မူ ပြင်ပ မြှောက်လဒ်ကို ကွန်ဂျူဂိတ် ထရန်စပို့စ် (conjugate transpose) &lt;math&gt;\mathbf{v}^\dagger&lt;/math&gt; သို့မဟုတ် &lt;math&gt;\mathbf{v}^\mathsf{H}&lt;/math&gt; အသုံးပြု၍ စံပုံစံဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။
:&lt;math&gt;\mathbf{u} \otimes \mathbf{v} = \mathbf{u} \mathbf{v}^\dagger&lt;/math&gt;

== သရုပ်မဲ့ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်နှင့် တန်ဆာဆိုင်ရာ ယေဘုယျပြုထားခြင်း (Abstract Definition and Tensor Generalization) ==
&lt;math&gt;V&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;W&lt;/math&gt; တို့သည် ဘုံ [[ဖီးလ်ဒ်]] (common field) တစ်ခုအပေါ်ရှိ [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာရပ်ဝန်းများ]] (vector spaces) ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ပါစို့။ &lt;math&gt;\mathbf{v} \in V&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\mathbf{w} \in W&lt;/math&gt; တို့၏ ပြင်ပ မြှောက်လဒ် (outer product) သည်  [[တန်ဆာ မြှောက်လဒ်|တန်ဆာ]] (tensor) &lt;math&gt;\mathbf{v} \otimes \mathbf{w} \in V \otimes W&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

အကယ်၍ &lt;math&gt;W&lt;/math&gt; သည် [[အတွင်းမြှောက်လဒ် ရပ်ဝန်း (ဟီလ်ဘတ်အကြို ရပ်ဝန်း)|အတွင်းမြှောက်လဒ် ရပ်ဝန်း]] (inner product space) တစ်ခုဖြစ်ပါက ပြင်ပ မြှောက်လဒ်ကို [[ဒွန်တွဲရပ်ဝန်း]] ပုံဖော်ခြင်း (dual space mapping) &lt;math&gt;\mathbf{x} \mapsto \langle \mathbf{w}, \mathbf{x} \rangle&lt;/math&gt; မှတစ်ဆင့် တွက်ချက်မှုပြုသော [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|မျဉ်းဖြောင့် ပုံဖော်မှု]] (linear map) &lt;math&gt;W \to V&lt;/math&gt; တစ်ခုအဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်နိုင်သည်။
:&lt;math&gt;
(\mathbf{v} \otimes \mathbf{w})(\mathbf{x}) = \langle \mathbf{w}, \mathbf{x} \rangle \mathbf{v}
&lt;/math&gt;

ယေဘုယျ မျဉ်းဖြောင့်အစုံ အက္ခရာသင်္ချာ (multilinear algebra) အတွက် အတိုင်းအတာများ (dimensions) &lt;math&gt;(k_1, \dots, k_m)&lt;/math&gt; ပါရှိသည့် အစဉ် (order) &lt;math&gt;m&lt;/math&gt; ရှိ တန်ဆာ &lt;math&gt;\mathbf{A}&lt;/math&gt; နှင့် အတိုင်းအတာများ &lt;math&gt;(l_1, \dots, l_n)&lt;/math&gt; ပါရှိသည့် အစဉ် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ရှိ တန်ဆာ &lt;math&gt;\mathbf{B}&lt;/math&gt; တို့ကို ပေးထားပါက ပြင်ပ မြှောက်လဒ် &lt;math&gt;\mathbf{A} \otimes \mathbf{B}&lt;/math&gt; သည် အစဉ် &lt;math&gt;m+n&lt;/math&gt; ရှိ တန်ဆာတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ အညွှန်း သင်္ကေတအသုံးအနှုန်း (index notation) ဖြင့် ဖော်ပြရလျှင် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
:&lt;math&gt;(\mathbf{A} \otimes \mathbf{B})_{i_1 \dots i_m, j_1 \dots j_n} = A_{i_1 \dots i_m} B_{j_1 \dots j_n}&lt;/math&gt;
ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;1 \le i_r \le k_r&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;1 \le j_s \le l_s&lt;/math&gt; တို့ ဖြစ်ကြသည်။

== အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများ (Algebraic Properties) ==
သုညမဟုတ်သော [[ဗက်တာ|ဗက်တာများ]] (non-zero vectors) &lt;math&gt;\mathbf{u}&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\mathbf{v}&lt;/math&gt; တို့အတွက် [[ကိန်းအုံ]] (matrix) &lt;math&gt;\mathbf{u} \otimes \mathbf{v}&lt;/math&gt; သည် အဆင့် 1 (rank 1) ဖြစ်သည်။
:&lt;math&gt;\operatorname{rank}(\mathbf{u} \otimes \mathbf{v}) = 1&lt;/math&gt;

ဤတွက်ချက်မှု (operation) သည် မျဉ်းဖြောင့်နှစ်ထပ်ဖြစ်မှု (bilinearity) နှင့် [[စကေလာ]] [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (scalar commutativity) တို့ကို ပြသသည်။
:&lt;math&gt;\begin{align}
(\mathbf{v} + \mathbf{w}) \otimes \mathbf{u} &amp;= \mathbf{v} \otimes \mathbf{u} + \mathbf{w} \otimes \mathbf{u} \\
\mathbf{u} \otimes (\mathbf{v} + \mathbf{w}) &amp;= \mathbf{u} \otimes \mathbf{v} + \mathbf{u} \otimes \mathbf{w} \\
c (\mathbf{v} \otimes \mathbf{u}) &amp;= (c\mathbf{v}) \otimes \mathbf{u} = \mathbf{v} \otimes (c\mathbf{u})
\end{align}&lt;/math&gt;

ဗက်တာ ပြင်ပ မြှောက်လဒ် (outer product) ၏ ထရန်စပို့စ် (transpose) မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
:&lt;math&gt;(\mathbf{u} \otimes \mathbf{v})^\textsf{T} = \mathbf{v} \otimes \mathbf{u}&lt;/math&gt;

ယေဘုယျ တန်ဆာများ (generic tensors) အတွက် ပြင်ပ မြှောက်လဒ်သည် တိကျစွာ [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (strictly associative) ရှိသည်။
:&lt;math&gt;(\mathbf{A} \otimes \mathbf{B}) \otimes \mathbf{C} = \mathbf{A} \otimes (\mathbf{B} \otimes \mathbf{C})&lt;/math&gt;

== ကိန်းအုံ မြှောက်ခြင်းနှင့် SVD (Matrix Multiplication and SVD) ==
စံ [[ကိန်းအုံ]] မြှောက်ခြင်း (standard matrix multiplication) ကို ပြင်ပ မြှောက်လဒ်များ (outer products) ၏ ပေါင်းလဒ် (sum) တစ်ခုအဖြစ် ခွဲခြမ်းနိုင်သည်။ &lt;math&gt;\mathbf{A} \in F^{m \times p}&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\mathbf{B} \in F^{p \times n}&lt;/math&gt; တို့ကို ပေးထားပါက &lt;math&gt;\mathbf{a}^\text{col}_k&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;\mathbf{A}&lt;/math&gt; ၏ &lt;math&gt;k&lt;/math&gt; ကြိမ်မြောက် တိုင် (column) ကို ကိုယ်စားပြုပြီး &lt;math&gt;\mathbf{b}_k&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;\mathbf{B}^\mathsf{T}&lt;/math&gt; ၏ &lt;math&gt;k&lt;/math&gt; ကြိမ်မြောက် တိုင်ကို ကိုယ်စားပြုသည်ဟု သတ်မှတ်ပါစို့။ မြှောက်လဒ် &lt;math&gt;\mathbf{C} = \mathbf{A}\mathbf{B}&lt;/math&gt; မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
:&lt;math&gt;\mathbf{C} = \sum_{k=1}^p \mathbf{a}^\text{col}_k \otimes \mathbf{b}_k&lt;/math&gt;

ဆင်ဂူလာတန်ဖိုး ခွဲခြမ်းမှု (singular value decomposition) အောက်တွင် မည်သည့် ကိန်းစစ် ကိန်းအုံ (real matrix) &lt;math&gt;\mathbf{A}&lt;/math&gt; ကိုမဆို ၎င်း၏ ဘယ် ဆင်ဂူလာဗက်တာများ (left singular vectors) &lt;math&gt;\mathbf{u}_k&lt;/math&gt; နှင့် ညာ ဆင်ဂူလာဗက်တာများ (right singular vectors) &lt;math&gt;\mathbf{v}_k&lt;/math&gt; တို့၏ ပြင်ပ မြှောက်လဒ်များကို ဆင်ဂူလာတန်ဖိုးများ (singular values) &lt;math&gt;\sigma_k&lt;/math&gt; ဖြင့် အရွယ်ပြောင်းထားသော အဆင့်အလိုက် စီစဉ်ထားသည့် ပေါင်းလဒ် (rank-ordered sum) တစ်ခုအဖြစ် ဖော်ပြနိုင်သည်။&lt;ref&gt;Trefethen and Bau (1997).&lt;/ref&gt;
:&lt;math&gt;\mathbf{A} = \mathbf{U} \mathbf{\Sigma} \mathbf{V}^\mathsf{T} = \sum_{k=1}^{\operatorname{rank}(\mathbf{A})} \sigma_k (\mathbf{u}_k \otimes \mathbf{v}_k)&lt;/math&gt;

== ကိုးကား (References) ==
* {{Citation |last1=Lipschutz |first1=Seymour |last2=Lipson |first2=Marc |title=Schaum's Outline of Linear Algebra |edition=4th |publication-place=New York |publisher=McGraw-Hill |date=2009 |isbn=978-0-07-154352-1}}
* {{Citation |last1=Trefethen |first1=Lloyd N. |last2=Bau III |first2=David |title=Numerical Linear Algebra |publication-place=Philadelphia |publisher=Society for Industrial and Applied Mathematics |date=1997 |isbn=978-0-89871-361-9}}
[[ကဏ္ဍ:မျဉ်းဖြောင့် အက္ခရာသင်္ချာ]]</text>
      <sha1>cxatv5kucezcnhwxx059air70r2n8yv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1054647</id>
      <parentid>1054641</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T12:12:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား (References) */</comment>
      <origin>1054647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10385" sha1="jmfh5ph0qqj4vtlm5y95lmcmnk1ofkj" xml:space="preserve">[[မျဉ်းဖြောင့် အက္ခရာသင်္ချာ]] (linear algebra) တွင် ကိုဩဒိနိတ် [[ဗက်တာ|ဗက်တာများ]] (coordinate vectors) &lt;math&gt;\mathbf{u} \in F^m&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\mathbf{v} \in F^n&lt;/math&gt; တို့၏ ပြင်ပ မြှောက်လဒ် (outer product) သည် &lt;math&gt;m \times n&lt;/math&gt; [[ကိန်းအုံ]] (matrix) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;F&lt;/math&gt; သည် [[ဖီးလ်ဒ်]] (field) တစ်ခုဖြစ်သည်။ တိုင် ဗက်တာများ (column vectors) အတွက် ၎င်းကို &lt;math&gt;\mathbf{u} \otimes \mathbf{v}&lt;/math&gt; ဖြင့် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြပြီး &lt;math&gt;\mathbf{u}&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\mathbf{v}&lt;/math&gt; ၏ ထရန်စပို့စ် (transpose) တို့၏ ကိန်းအုံ မြှောက်လဒ် (matrix product) နှင့် ကိုက်ညီသည်။&lt;ref&gt;Lipschutz and Lipson (2009).&lt;/ref&gt;
:&lt;math&gt;\mathbf{u} \otimes \mathbf{v} = \mathbf{u}\mathbf{v}^\mathsf{T} =
\begin{bmatrix}
u_1v_1 &amp; u_1v_2 &amp; \dots &amp; u_1v_n \\
u_2v_1 &amp; u_2v_2 &amp; \dots &amp; u_2v_n \\
\vdots &amp; \vdots &amp; \ddots &amp; \vdots \\
u_mv_1 &amp; u_mv_2 &amp; \dots &amp; u_mv_n
\end{bmatrix}&lt;/math&gt;

အညွှန်း သင်္ကေတအသုံးအနှုန်း (index notation) ဖြင့် ဖော်ပြရလျှင် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
:&lt;math&gt;(\mathbf{u} \otimes \mathbf{v})_{ij} = u_i v_j&lt;/math&gt;

ကိန်းထွေး ဖီးလ်ဒ် (complex field) &lt;math&gt;\mathbb{C}&lt;/math&gt; အပေါ်ရှိ ဗက်တာများအတွက်မူ ပြင်ပ မြှောက်လဒ်ကို ကွန်ဂျူဂိတ် ထရန်စပို့စ် (conjugate transpose) &lt;math&gt;\mathbf{v}^\dagger&lt;/math&gt; သို့မဟုတ် &lt;math&gt;\mathbf{v}^\mathsf{H}&lt;/math&gt; အသုံးပြု၍ စံပုံစံဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။
:&lt;math&gt;\mathbf{u} \otimes \mathbf{v} = \mathbf{u} \mathbf{v}^\dagger&lt;/math&gt;

== သရုပ်မဲ့ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်နှင့် တန်ဆာဆိုင်ရာ ယေဘုယျပြုထားခြင်း (Abstract Definition and Tensor Generalization) ==
&lt;math&gt;V&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;W&lt;/math&gt; တို့သည် ဘုံ [[ဖီးလ်ဒ်]] (common field) တစ်ခုအပေါ်ရှိ [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာရပ်ဝန်းများ]] (vector spaces) ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ပါစို့။ &lt;math&gt;\mathbf{v} \in V&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\mathbf{w} \in W&lt;/math&gt; တို့၏ ပြင်ပ မြှောက်လဒ် (outer product) သည်  [[တန်ဆာ မြှောက်လဒ်|တန်ဆာ]] (tensor) &lt;math&gt;\mathbf{v} \otimes \mathbf{w} \in V \otimes W&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

အကယ်၍ &lt;math&gt;W&lt;/math&gt; သည် [[အတွင်းမြှောက်လဒ် ရပ်ဝန်း (ဟီလ်ဘတ်အကြို ရပ်ဝန်း)|အတွင်းမြှောက်လဒ် ရပ်ဝန်း]] (inner product space) တစ်ခုဖြစ်ပါက ပြင်ပ မြှောက်လဒ်ကို [[ဒွန်တွဲရပ်ဝန်း]] ပုံဖော်ခြင်း (dual space mapping) &lt;math&gt;\mathbf{x} \mapsto \langle \mathbf{w}, \mathbf{x} \rangle&lt;/math&gt; မှတစ်ဆင့် တွက်ချက်မှုပြုသော [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|မျဉ်းဖြောင့် ပုံဖော်မှု]] (linear map) &lt;math&gt;W \to V&lt;/math&gt; တစ်ခုအဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်နိုင်သည်။
:&lt;math&gt;
(\mathbf{v} \otimes \mathbf{w})(\mathbf{x}) = \langle \mathbf{w}, \mathbf{x} \rangle \mathbf{v}
&lt;/math&gt;

ယေဘုယျ မျဉ်းဖြောင့်အစုံ အက္ခရာသင်္ချာ (multilinear algebra) အတွက် အတိုင်းအတာများ (dimensions) &lt;math&gt;(k_1, \dots, k_m)&lt;/math&gt; ပါရှိသည့် အစဉ် (order) &lt;math&gt;m&lt;/math&gt; ရှိ တန်ဆာ &lt;math&gt;\mathbf{A}&lt;/math&gt; နှင့် အတိုင်းအတာများ &lt;math&gt;(l_1, \dots, l_n)&lt;/math&gt; ပါရှိသည့် အစဉ် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ရှိ တန်ဆာ &lt;math&gt;\mathbf{B}&lt;/math&gt; တို့ကို ပေးထားပါက ပြင်ပ မြှောက်လဒ် &lt;math&gt;\mathbf{A} \otimes \mathbf{B}&lt;/math&gt; သည် အစဉ် &lt;math&gt;m+n&lt;/math&gt; ရှိ တန်ဆာတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ အညွှန်း သင်္ကေတအသုံးအနှုန်း (index notation) ဖြင့် ဖော်ပြရလျှင် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
:&lt;math&gt;(\mathbf{A} \otimes \mathbf{B})_{i_1 \dots i_m, j_1 \dots j_n} = A_{i_1 \dots i_m} B_{j_1 \dots j_n}&lt;/math&gt;
ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;1 \le i_r \le k_r&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;1 \le j_s \le l_s&lt;/math&gt; တို့ ဖြစ်ကြသည်။

== အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများ (Algebraic Properties) ==
သုညမဟုတ်သော [[ဗက်တာ|ဗက်တာများ]] (non-zero vectors) &lt;math&gt;\mathbf{u}&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\mathbf{v}&lt;/math&gt; တို့အတွက် [[ကိန်းအုံ]] (matrix) &lt;math&gt;\mathbf{u} \otimes \mathbf{v}&lt;/math&gt; သည် အဆင့် 1 (rank 1) ဖြစ်သည်။
:&lt;math&gt;\operatorname{rank}(\mathbf{u} \otimes \mathbf{v}) = 1&lt;/math&gt;

ဤတွက်ချက်မှု (operation) သည် မျဉ်းဖြောင့်နှစ်ထပ်ဖြစ်မှု (bilinearity) နှင့် [[စကေလာ]] [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (scalar commutativity) တို့ကို ပြသသည်။
:&lt;math&gt;\begin{align}
(\mathbf{v} + \mathbf{w}) \otimes \mathbf{u} &amp;= \mathbf{v} \otimes \mathbf{u} + \mathbf{w} \otimes \mathbf{u} \\
\mathbf{u} \otimes (\mathbf{v} + \mathbf{w}) &amp;= \mathbf{u} \otimes \mathbf{v} + \mathbf{u} \otimes \mathbf{w} \\
c (\mathbf{v} \otimes \mathbf{u}) &amp;= (c\mathbf{v}) \otimes \mathbf{u} = \mathbf{v} \otimes (c\mathbf{u})
\end{align}&lt;/math&gt;

ဗက်တာ ပြင်ပ မြှောက်လဒ် (outer product) ၏ ထရန်စပို့စ် (transpose) မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
:&lt;math&gt;(\mathbf{u} \otimes \mathbf{v})^\textsf{T} = \mathbf{v} \otimes \mathbf{u}&lt;/math&gt;

ယေဘုယျ တန်ဆာများ (generic tensors) အတွက် ပြင်ပ မြှောက်လဒ်သည် တိကျစွာ [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (strictly associative) ရှိသည်။
:&lt;math&gt;(\mathbf{A} \otimes \mathbf{B}) \otimes \mathbf{C} = \mathbf{A} \otimes (\mathbf{B} \otimes \mathbf{C})&lt;/math&gt;

== ကိန်းအုံ မြှောက်ခြင်းနှင့် SVD (Matrix Multiplication and SVD) ==
စံ [[ကိန်းအုံ]] မြှောက်ခြင်း (standard matrix multiplication) ကို ပြင်ပ မြှောက်လဒ်များ (outer products) ၏ ပေါင်းလဒ် (sum) တစ်ခုအဖြစ် ခွဲခြမ်းနိုင်သည်။ &lt;math&gt;\mathbf{A} \in F^{m \times p}&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\mathbf{B} \in F^{p \times n}&lt;/math&gt; တို့ကို ပေးထားပါက &lt;math&gt;\mathbf{a}^\text{col}_k&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;\mathbf{A}&lt;/math&gt; ၏ &lt;math&gt;k&lt;/math&gt; ကြိမ်မြောက် တိုင် (column) ကို ကိုယ်စားပြုပြီး &lt;math&gt;\mathbf{b}_k&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;\mathbf{B}^\mathsf{T}&lt;/math&gt; ၏ &lt;math&gt;k&lt;/math&gt; ကြိမ်မြောက် တိုင်ကို ကိုယ်စားပြုသည်ဟု သတ်မှတ်ပါစို့။ မြှောက်လဒ် &lt;math&gt;\mathbf{C} = \mathbf{A}\mathbf{B}&lt;/math&gt; မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
:&lt;math&gt;\mathbf{C} = \sum_{k=1}^p \mathbf{a}^\text{col}_k \otimes \mathbf{b}_k&lt;/math&gt;

ဆင်ဂူလာတန်ဖိုး ခွဲခြမ်းမှု (singular value decomposition) အောက်တွင် မည်သည့် ကိန်းစစ် ကိန်းအုံ (real matrix) &lt;math&gt;\mathbf{A}&lt;/math&gt; ကိုမဆို ၎င်း၏ ဘယ် ဆင်ဂူလာဗက်တာများ (left singular vectors) &lt;math&gt;\mathbf{u}_k&lt;/math&gt; နှင့် ညာ ဆင်ဂူလာဗက်တာများ (right singular vectors) &lt;math&gt;\mathbf{v}_k&lt;/math&gt; တို့၏ ပြင်ပ မြှောက်လဒ်များကို ဆင်ဂူလာတန်ဖိုးများ (singular values) &lt;math&gt;\sigma_k&lt;/math&gt; ဖြင့် အရွယ်ပြောင်းထားသော အဆင့်အလိုက် စီစဉ်ထားသည့် ပေါင်းလဒ် (rank-ordered sum) တစ်ခုအဖြစ် ဖော်ပြနိုင်သည်။&lt;ref&gt;Trefethen and Bau (1997).&lt;/ref&gt;
:&lt;math&gt;\mathbf{A} = \mathbf{U} \mathbf{\Sigma} \mathbf{V}^\mathsf{T} = \sum_{k=1}^{\operatorname{rank}(\mathbf{A})} \sigma_k (\mathbf{u}_k \otimes \mathbf{v}_k)&lt;/math&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}
* {{Citation |last1=Lipschutz |first1=Seymour |last2=Lipson |first2=Marc |title=Schaum's Outline of Linear Algebra |edition=4th |publication-place=New York |publisher=McGraw-Hill |date=2009 |isbn=978-0-07-154352-1}}
* {{Citation |last1=Trefethen |first1=Lloyd N. |last2=Bau III |first2=David |title=Numerical Linear Algebra |publication-place=Philadelphia |publisher=Society for Industrial and Applied Mathematics |date=1997 |isbn=978-0-89871-361-9}}

[[ကဏ္ဍ:မျဉ်းဖြောင့် အက္ခရာသင်္ချာ]]</text>
      <sha1>jmfh5ph0qqj4vtlm5y95lmcmnk1ofkj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:Infobox Physical quantity</title>
    <ns>10</ns>
    <id>291993</id>
    <redirect title="တမ်းပလိတ်:Infobox physical quantity" />
    <revision>
      <id>1054643</id>
      <timestamp>2026-09-22T12:06:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>စာမျက်နှာကို [[တမ်းပလိတ်:Infobox physical quantity]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည်</comment>
      <origin>1054643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66" sha1="6pmx0n9cqj6xpeoyfavkn23334gi12u" xml:space="preserve">#Redirect[[တမ်းပလိတ်:Infobox physical quantity]]</text>
      <sha1>6pmx0n9cqj6xpeoyfavkn23334gi12u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကော်ချီ အဟုန် ညီမျှခြင်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291994</id>
    <revision>
      <id>1054648</id>
      <timestamp>2026-09-22T12:13:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;ကွန်တင်နျူယမ် (continuum) တွင် နှိုင်းရမဟုတ်သော [[အဟုန်]] သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး (non-relativistic momentum transport) အတွက် စီးကူးမှုဆိုင်ရာ (convective) ပုံစံ သို့မဟုတ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1054648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12812" sha1="sgmcbucfu9bdn7gw7sqkqjliqhhg3hd" xml:space="preserve">ကွန်တင်နျူယမ် (continuum) တွင် နှိုင်းရမဟုတ်သော [[အဟုန်]] သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး (non-relativistic momentum transport) အတွက် စီးကူးမှုဆိုင်ရာ (convective) ပုံစံ သို့မဟုတ် လာဂေါင့်ဂျီယံ (Lagrangian) ပုံစံရှိ ကော်ချီ အဟုန် [[ညီမျှခြင်း]] (Cauchy momentum equation) မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
:&lt;math&gt; \frac{D \mathbf{u}}{D t} = \frac 1 \rho \nabla \cdot \boldsymbol{\sigma} + \mathbf{a} &lt;/math&gt;

ကိန်းရှင်များ (variables) ကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။
* &lt;math&gt;\mathbf{u}&lt;/math&gt; သည် စီးဆင်းမှု [[အလျင် |အလျင်]] [[ဗက်တာစက်ကွင်း]] (flow velocity vector field) ဖြစ်သည်။
* &lt;math&gt;t&lt;/math&gt; သည် အချိန် (time) ဖြစ်သည်။
* &lt;math&gt;\frac{D \mathbf{u}}{D t} = \partial_t\mathbf{u} + \mathbf{u}\cdot \nabla\mathbf{u}&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;\mathbf{u}&lt;/math&gt; ၏ [[ဒြပ်သားဆိုင်ရာ ဆင်းသက်ချက်]] (material derivative) ဖြစ်သည်။
* &lt;math&gt;\rho&lt;/math&gt; သည် ကွန်တင်နျူယမ် [[သိပ်သည်းခြင်း|သိပ်သည်းဆ]] (continuum density) ဖြစ်သည်။
* &lt;math&gt;\boldsymbol{\sigma}&lt;/math&gt; သည် ကော်ချီ ဖိစီးမှု တန်ဆာ (Cauchy stress tensor) ဖြစ်သည်။
* &lt;math&gt;\mathbf{a}&lt;/math&gt; သည် ကိုယ်ထည် [[အရှိန်|အရှိန်များ၏]] [[ဗက်တာ]] (vector of body accelerations) ဖြစ်သည်။
* &lt;math&gt;\nabla\cdot\boldsymbol{\sigma}&lt;/math&gt; သည် ဖိစီးမှု တန်ဆာ၏ [[ဖြာထွက်မှု အော်ပရေတာ|ဖြာထွက်မှု]] (divergence of the stress tensor) ဖြစ်သည်။

== တည်မြဲပုံစံ (Conservation Form) ==
ကိန်းရှင်များ ပြောင်းလဲခြင်း (change of variables) နှင့် [[ဒြပ်ထု]] တည်မြဲခြင်း (mass conservation) ဟုခေါ်သော အဆက်မပြတ်ဖြစ်မှု [[ညီမျှခြင်း]] (continuity equation) ကို အသုံးချခြင်းအားဖြင့် ညီမျှခြင်းသည် အွိုင်လာရီယန် [[တည်မြဲပုံစံ]] (Eulerian conservation form) သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်။
:&lt;math&gt; \frac {\partial \mathbf j }{\partial t}+ \nabla \cdot \mathbf F = \mathbf f &lt;/math&gt;

ကိန်းရှင်များ (variables) ကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။
* &lt;math&gt;{\mathbf j}= \rho \mathbf u&lt;/math&gt; သည် [[အဟုန်]] သိပ်သည်းဆ (momentum density) ဖြစ်သည်။
* &lt;math&gt;{\mathbf F}=\rho \mathbf u \otimes \mathbf u - \boldsymbol \sigma&lt;/math&gt; သည် အဟုန် စီးဆင်းမှု တန်ဆာ (momentum flux tensor) ဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;\otimes&lt;/math&gt; သည် [[ပြင်ပ မြှောက်လဒ်]] (outer product) ကို ကိုယ်စားပြုသည်။
* &lt;math&gt;{\mathbf f}= \rho \mathbf a&lt;/math&gt; သည် တစ်ယူနစ် ထုထည်အတွက် ကိုယ်ထည် အား (body force per unit volume) ဖြစ်သည်။

== အင်တီဂရယ်မှတစ်ဆင့် ဆင်းသက်ခြင်း (Integral Derivation) ==
နယူတန်၏ ဒုတိယ နိယာမ (Newton's second law) ကို ဒြပ်သားဆိုင်ရာ ထိန်းချုပ် ထုထည် (material control volume) &lt;math&gt;\Omega(t)&lt;/math&gt; တွင် အသုံးချခြင်းနှင့် ရေးနိုး သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး သီအိုရမ် (Reynolds transport theorem) နှင့် ဂေါက်စ်၏ [[ဖြာထွက်မှု အော်ပရေတာ|ဖြာထွက်မှု]] သီအိုရမ် (Gauss's divergence theorem) တို့ကို အသုံးပြုခြင်းအားဖြင့် &lt;math&gt;i&lt;/math&gt; ကြိမ်မြောက် ရပ်ဝန်းဆိုင်ရာ အစိတ်အပိုင်း (spatial component) အတွက် အင်တီဂရယ် ပုံစံ (integral form) ကို ရရှိသည်။&lt;ref&gt;Acheson (1990), p. 205.&lt;/ref&gt;
:&lt;math&gt;\int_{\Omega(t)} \rho \frac{D u_i}{D t} \, dV = \int_{\Omega(t)} \nabla_j\sigma_i^j \, dV + \int_{\Omega(t)} f_i \, dV&lt;/math&gt;

ကိန်းပိုင်းများ (terms) ကို ပြန်လည်စီစဉ်ခြင်းအားဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။
:&lt;math&gt;\int_{\Omega(t)} \left(\rho \frac{D u_i}{D t} - \nabla_j\sigma_i^j - f_i \right)\, dV = 0&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;\Omega(t)&lt;/math&gt; သည် အလိုရှိရာ (arbitrary) ဒြပ်သားဆိုင်ရာ ထိန်းချုပ် ထုထည် ဖြစ်သောကြောင့် အင်တီဂရိတ်လုပ်ခံကိန်း (integrand) သည် ဒေသအလိုက် (locally) သုည ဖြစ်ရမည်။
:&lt;math&gt;\rho \frac{D u_i}{D t} - \nabla_j\sigma_i^j - f_i = 0&lt;/math&gt;

[[သိပ်သည်းခြင်း|သိပ်သည်းဆ]] (density) &lt;math&gt;\rho&lt;/math&gt; ဖြင့် စားခြင်းအားဖြင့် ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကော်ချီ [[အဟုန်]] [[ညီမျှခြင်း]] (differential Cauchy momentum equation) ကို ရရှိသည်။

== ဖိစီးမှုများနှင့် ပြင်ပ အားများ (Stresses and External Forces) ==
ကော်ချီ ဖိစီးမှု တန်ဆာ (Cauchy stress tensor) &lt;math&gt;\boldsymbol{\sigma}&lt;/math&gt; ကို ပုံမှန်အားဖြင့် [[အိုင်ဆိုထရိုပီ|အိုင်ဆိုထရိုပစ်]] (isotropic) [[ဖိအား]] အစိတ်အပိုင်း (pressure component) နှင့် အန်အိုင်ဆိုထရိုပစ် (anisotropic) သွေဖည်မှုဆိုင်ရာ (deviatoric) ပွတ်တိုက်မှု တန်ဆာ (shear tensor) &lt;math&gt;\boldsymbol{\tau}&lt;/math&gt; အဖြစ် ခွဲခြမ်းထားသည်။&lt;ref&gt;Batchelor (1967), p. 142.&lt;/ref&gt;
:&lt;math&gt;\boldsymbol \sigma = - p \mathbf I + \boldsymbol \tau&lt;/math&gt;
ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;\mathbf I&lt;/math&gt; သည် ထပ်တူရ တန်ဆာ (identity tensor) ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; သည် [[ဖိအား]] (pressure) ဖြစ်သည်။

ဖိစီးမှု တန်ဆာ၏ [[ဖြာထွက်မှု အော်ပရေတာ|ဖြာထွက်မှု]] (divergence) မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
:&lt;math&gt;\nabla \cdot \boldsymbol{\sigma} = -\nabla p + \nabla \cdot \boldsymbol{\tau}&lt;/math&gt;

စကေလာ ပိုတင်ရှယ် (scalar potential) &lt;math&gt;\chi&lt;/math&gt; မှ ဆင်းသက်ရရှိနိုင်သော တည်မြဲသော ကိုယ်ထည် အားများ (conservative body forces) ဖြစ်သည့် &lt;math&gt;\mathbf{a} = \nabla \chi&lt;/math&gt; အတွက် ပေါင်းစပ်ထားသော [[ဖိအား]]နှင့် ကိုယ်ထည် အား ဂရေးဒီးယင့်များ (gradients) သည် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်လာသည်။
:&lt;math&gt;-\nabla p + \mathbf{a} = -\nabla p + \nabla \chi = -\nabla \left( p - \chi \right)&lt;/math&gt;

== ပြတ်သားသော 3D ကိုဩဒိနိတ် ပုံစံများ (Explicit 3D Coordinate Forms) ==

=== ကာတီးရှန်း ကိုဩဒိနိတ်များ (Cartesian Coordinates) ===
&lt;math&gt;x, y, z&lt;/math&gt; တို့ဖြင့် ဖော်ပြသော ကာတီးရှန်း [[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်|ကိုဩဒိနိတ်များ]] (Cartesian coordinates) ရှိ အလိုရှိရာ (arbitrary) အချိုးမညီသော ဖိစီးမှု တန်ဆာ (asymmetric stress tensor) တစ်ခုအတွက် အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။&lt;ref&gt;Papanastasiou, Georgiou and Alexandrou (2000), pp. 66–68.&lt;/ref&gt;
:&lt;math&gt;\begin{align}
x&amp;: &amp; \frac{\partial u_x}{\partial t} + u_x \frac{\partial u_x}{\partial x} + u_y \frac{\partial u_x}{\partial y} + u_z \frac{\partial u_x}{\partial z} &amp;= \frac 1 \rho \left( \frac{\partial \sigma_{xx}}{\partial x} + \frac{\partial \sigma_{xy}}{\partial y} + \frac{\partial \sigma_{xz}}{\partial z} \right) + a_x \\[8pt]
y&amp;: &amp; \frac{\partial u_y}{\partial t} + u_x \frac{\partial u_y}{\partial x} + u_y \frac{\partial u_y}{\partial y} + u_z \frac{\partial u_y}{\partial z} &amp;= \frac 1 \rho \left( \frac{\partial \sigma_{yx}}{\partial x} + \frac{\partial \sigma_{yy}}{\partial y} + \frac{\partial \sigma_{yz}}{\partial z} \right) + a_y \\[8pt]
z&amp;: &amp; \frac{\partial u_z}{\partial t} + u_x \frac{\partial u_z}{\partial x} + u_y \frac{\partial u_z}{\partial y} + u_z \frac{\partial u_z}{\partial z} &amp;= \frac 1 \rho \left( \frac{\partial \sigma_{zx}}{\partial x} + \frac{\partial \sigma_{zy}}{\partial y} + \frac{\partial \sigma_{zz}}{\partial z} \right) + a_z
\end{align}&lt;/math&gt;

=== ဆလင်ဒါပုံ ကိုဩဒိနိတ်များ (Cylindrical Coordinates) ===
&lt;math&gt;r, \phi, z&lt;/math&gt; တို့ဖြင့် ဖော်ပြသော ဆလင်ဒါပုံ [[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်|ကိုဩဒိနိတ်များ]] (cylindrical coordinates) ရှိ အချိုးညီ ဖိစီးမှု တန်ဆာ (symmetric stress tensor) တစ်ခုအတွက် &lt;math&gt;\sigma_{ij}=\sigma_{ji}&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\tau_{ij}=\tau_{ji}&lt;/math&gt; တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းအတွက် အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။
:&lt;math&gt;\begin{align}
r&amp;: &amp;\frac{\partial u_r}{\partial t} + u_r \frac{\partial u_r}{\partial r} + \frac{u_\phi}{r} \frac{\partial u_r}{\partial\phi} + u_z \frac{\partial u_r}{\partial z} - \frac{u_\phi^2}{r}
&amp;= -\frac{1}{\rho} \frac{\partial p}{\partial r} + \frac{1}{r\rho}\frac{\partial\left(r\tau_{rr}\right)}{\partial r} + \frac{1}{r\rho} \frac{\partial\tau_{\phi r}}{\partial\phi} + \frac{1}{\rho} \frac{\partial\tau_{zr}}{\partial z} - \frac{\tau_{\phi\phi}}{r\rho} + a_r
\\[8pt]
\phi&amp;: &amp;\frac{\partial u_\phi}{\partial t} + u_r \frac{\partial u_\phi}{\partial r} + \frac{u_\phi}{r} \frac{\partial u_\phi}{\partial\phi} + u_z \frac{\partial u_\phi}{\partial z} + \frac{u_r u_\phi}{r}
&amp;= -\frac{1}{r\rho} \frac{\partial p}{\partial\phi} + \frac{1}{r\rho}\frac{\partial\tau_{\phi \phi}}{\partial\phi} + \frac{1}{r^2 \rho} \frac{\partial\left(r^2 \tau_{r\phi}\right)}{\partial r} + \frac{1}{\rho} \frac{\partial\tau_{z\phi}}{\partial z} + a_\phi
\\[8pt]
z&amp;: &amp;\frac{\partial u_z}{\partial t} + u_r \frac{\partial u_z}{\partial r} + \frac{u_\phi}{r} \frac{\partial u_z}{\partial\phi} + u_z \frac{\partial u_z}{\partial z}
&amp;= -\frac{1}{\rho} \frac{\partial p}{\partial z} + \frac{1}{\rho} \frac{\partial\tau_{zz}}{\partial z} + \frac{1}{r\rho}\frac{\partial\tau_{\phi z}}{\partial\phi} + \frac{1}{r\rho}\frac{\partial\left(r\tau_{rz}\right)}{\partial r} + a_z
\end{align}&lt;/math&gt;

== ကိုးကား (References) ==
* {{Citation |last1=Acheson |first1=D. J. |title=Elementary Fluid Dynamics |publication-place=Oxford |publisher=Oxford University Press |date=1990 |isbn=0-19-859679-0}}
* {{Citation |last1=Batchelor |first1=G. K. |title=An Introduction to Fluid Dynamics |publication-place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |date=1967 |isbn=0-521-66396-2}}
* {{Citation |last1=Papanastasiou |first1=Tasos C. |last2=Georgiou |first2=Georgios C. |last3=Alexandrou |first3=Andreas N. |title=Viscous Fluid Flow |publication-place=Boca Raton |publisher=CRC Press |date=2000 |isbn=0-8493-1606-5}}</text>
      <sha1>sgmcbucfu9bdn7gw7sqkqjliqhhg3hd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1054649</id>
      <parentid>1054648</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T12:14:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1054649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12891" sha1="6pkw0e710lacus7kb9i0lfo8foku3c4" xml:space="preserve">ကွန်တင်နျူယမ် (continuum) တွင် နှိုင်းရမဟုတ်သော [[အဟုန်]] သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး (non-relativistic momentum transport) အတွက် စီးကူးမှုဆိုင်ရာ (convective) ပုံစံ သို့မဟုတ် လာဂေါင့်ဂျီယံ (Lagrangian) ပုံစံရှိ ကော်ချီ အဟုန် [[ညီမျှခြင်း]] (Cauchy momentum equation) မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
:&lt;math&gt; \frac{D \mathbf{u}}{D t} = \frac 1 \rho \nabla \cdot \boldsymbol{\sigma} + \mathbf{a} &lt;/math&gt;

ကိန်းရှင်များ (variables) ကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။
* &lt;math&gt;\mathbf{u}&lt;/math&gt; သည် စီးဆင်းမှု [[အလျင် |အလျင်]] [[ဗက်တာစက်ကွင်း]] (flow velocity vector field) ဖြစ်သည်။
* &lt;math&gt;t&lt;/math&gt; သည် အချိန် (time) ဖြစ်သည်။
* &lt;math&gt;\frac{D \mathbf{u}}{D t} = \partial_t\mathbf{u} + \mathbf{u}\cdot \nabla\mathbf{u}&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;\mathbf{u}&lt;/math&gt; ၏ [[ဒြပ်သားဆိုင်ရာ ဆင်းသက်ချက်]] (material derivative) ဖြစ်သည်။
* &lt;math&gt;\rho&lt;/math&gt; သည် ကွန်တင်နျူယမ် [[သိပ်သည်းခြင်း|သိပ်သည်းဆ]] (continuum density) ဖြစ်သည်။
* &lt;math&gt;\boldsymbol{\sigma}&lt;/math&gt; သည် ကော်ချီ ဖိစီးမှု တန်ဆာ (Cauchy stress tensor) ဖြစ်သည်။
* &lt;math&gt;\mathbf{a}&lt;/math&gt; သည် ကိုယ်ထည် [[အရှိန်|အရှိန်များ၏]] [[ဗက်တာ]] (vector of body accelerations) ဖြစ်သည်။
* &lt;math&gt;\nabla\cdot\boldsymbol{\sigma}&lt;/math&gt; သည် ဖိစီးမှု တန်ဆာ၏ [[ဖြာထွက်မှု အော်ပရေတာ|ဖြာထွက်မှု]] (divergence of the stress tensor) ဖြစ်သည်။

== တည်မြဲပုံစံ (Conservation Form) ==
ကိန်းရှင်များ ပြောင်းလဲခြင်း (change of variables) နှင့် [[ဒြပ်ထု]] တည်မြဲခြင်း (mass conservation) ဟုခေါ်သော အဆက်မပြတ်ဖြစ်မှု [[ညီမျှခြင်း]] (continuity equation) ကို အသုံးချခြင်းအားဖြင့် ညီမျှခြင်းသည် အွိုင်လာရီယန် [[တည်မြဲပုံစံ]] (Eulerian conservation form) သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်။
:&lt;math&gt; \frac {\partial \mathbf j }{\partial t}+ \nabla \cdot \mathbf F = \mathbf f &lt;/math&gt;

ကိန်းရှင်များ (variables) ကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။
* &lt;math&gt;{\mathbf j}= \rho \mathbf u&lt;/math&gt; သည် [[အဟုန်]] သိပ်သည်းဆ (momentum density) ဖြစ်သည်။
* &lt;math&gt;{\mathbf F}=\rho \mathbf u \otimes \mathbf u - \boldsymbol \sigma&lt;/math&gt; သည် အဟုန် စီးဆင်းမှု တန်ဆာ (momentum flux tensor) ဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;\otimes&lt;/math&gt; သည် [[ပြင်ပ မြှောက်လဒ်]] (outer product) ကို ကိုယ်စားပြုသည်။
* &lt;math&gt;{\mathbf f}= \rho \mathbf a&lt;/math&gt; သည် တစ်ယူနစ် ထုထည်အတွက် ကိုယ်ထည် အား (body force per unit volume) ဖြစ်သည်။

== အင်တီဂရယ်မှတစ်ဆင့် ဆင်းသက်ခြင်း (Integral Derivation) ==
နယူတန်၏ ဒုတိယ နိယာမ (Newton's second law) ကို ဒြပ်သားဆိုင်ရာ ထိန်းချုပ် ထုထည် (material control volume) &lt;math&gt;\Omega(t)&lt;/math&gt; တွင် အသုံးချခြင်းနှင့် ရေးနိုး သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး သီအိုရမ် (Reynolds transport theorem) နှင့် ဂေါက်စ်၏ [[ဖြာထွက်မှု အော်ပရေတာ|ဖြာထွက်မှု]] သီအိုရမ် (Gauss's divergence theorem) တို့ကို အသုံးပြုခြင်းအားဖြင့် &lt;math&gt;i&lt;/math&gt; ကြိမ်မြောက် ရပ်ဝန်းဆိုင်ရာ အစိတ်အပိုင်း (spatial component) အတွက် အင်တီဂရယ် ပုံစံ (integral form) ကို ရရှိသည်။&lt;ref&gt;Acheson (1990), p. 205.&lt;/ref&gt;
:&lt;math&gt;\int_{\Omega(t)} \rho \frac{D u_i}{D t} \, dV = \int_{\Omega(t)} \nabla_j\sigma_i^j \, dV + \int_{\Omega(t)} f_i \, dV&lt;/math&gt;

ကိန်းပိုင်းများ (terms) ကို ပြန်လည်စီစဉ်ခြင်းအားဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။
:&lt;math&gt;\int_{\Omega(t)} \left(\rho \frac{D u_i}{D t} - \nabla_j\sigma_i^j - f_i \right)\, dV = 0&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;\Omega(t)&lt;/math&gt; သည် အလိုရှိရာ (arbitrary) ဒြပ်သားဆိုင်ရာ ထိန်းချုပ် ထုထည် ဖြစ်သောကြောင့် အင်တီဂရိတ်လုပ်ခံကိန်း (integrand) သည် ဒေသအလိုက် (locally) သုည ဖြစ်ရမည်။
:&lt;math&gt;\rho \frac{D u_i}{D t} - \nabla_j\sigma_i^j - f_i = 0&lt;/math&gt;

[[သိပ်သည်းခြင်း|သိပ်သည်းဆ]] (density) &lt;math&gt;\rho&lt;/math&gt; ဖြင့် စားခြင်းအားဖြင့် ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကော်ချီ [[အဟုန်]] [[ညီမျှခြင်း]] (differential Cauchy momentum equation) ကို ရရှိသည်။

== ဖိစီးမှုများနှင့် ပြင်ပ အားများ (Stresses and External Forces) ==
ကော်ချီ ဖိစီးမှု တန်ဆာ (Cauchy stress tensor) &lt;math&gt;\boldsymbol{\sigma}&lt;/math&gt; ကို ပုံမှန်အားဖြင့် [[အိုင်ဆိုထရိုပီ|အိုင်ဆိုထရိုပစ်]] (isotropic) [[ဖိအား]] အစိတ်အပိုင်း (pressure component) နှင့် အန်အိုင်ဆိုထရိုပစ် (anisotropic) သွေဖည်မှုဆိုင်ရာ (deviatoric) ပွတ်တိုက်မှု တန်ဆာ (shear tensor) &lt;math&gt;\boldsymbol{\tau}&lt;/math&gt; အဖြစ် ခွဲခြမ်းထားသည်။&lt;ref&gt;Batchelor (1967), p. 142.&lt;/ref&gt;
:&lt;math&gt;\boldsymbol \sigma = - p \mathbf I + \boldsymbol \tau&lt;/math&gt;
ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;\mathbf I&lt;/math&gt; သည် ထပ်တူရ တန်ဆာ (identity tensor) ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; သည် [[ဖိအား]] (pressure) ဖြစ်သည်။

ဖိစီးမှု တန်ဆာ၏ [[ဖြာထွက်မှု အော်ပရေတာ|ဖြာထွက်မှု]] (divergence) မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
:&lt;math&gt;\nabla \cdot \boldsymbol{\sigma} = -\nabla p + \nabla \cdot \boldsymbol{\tau}&lt;/math&gt;

စကေလာ ပိုတင်ရှယ် (scalar potential) &lt;math&gt;\chi&lt;/math&gt; မှ ဆင်းသက်ရရှိနိုင်သော တည်မြဲသော ကိုယ်ထည် အားများ (conservative body forces) ဖြစ်သည့် &lt;math&gt;\mathbf{a} = \nabla \chi&lt;/math&gt; အတွက် ပေါင်းစပ်ထားသော [[ဖိအား]]နှင့် ကိုယ်ထည် အား ဂရေးဒီးယင့်များ (gradients) သည် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်လာသည်။
:&lt;math&gt;-\nabla p + \mathbf{a} = -\nabla p + \nabla \chi = -\nabla \left( p - \chi \right)&lt;/math&gt;

== ပြတ်သားသော 3D ကိုဩဒိနိတ် ပုံစံများ (Explicit 3D Coordinate Forms) ==

=== ကာတီးရှန်း ကိုဩဒိနိတ်များ (Cartesian Coordinates) ===
&lt;math&gt;x, y, z&lt;/math&gt; တို့ဖြင့် ဖော်ပြသော ကာတီးရှန်း [[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်|ကိုဩဒိနိတ်များ]] (Cartesian coordinates) ရှိ အလိုရှိရာ (arbitrary) အချိုးမညီသော ဖိစီးမှု တန်ဆာ (asymmetric stress tensor) တစ်ခုအတွက် အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။&lt;ref&gt;Papanastasiou, Georgiou and Alexandrou (2000), pp. 66–68.&lt;/ref&gt;
:&lt;math&gt;\begin{align}
x&amp;: &amp; \frac{\partial u_x}{\partial t} + u_x \frac{\partial u_x}{\partial x} + u_y \frac{\partial u_x}{\partial y} + u_z \frac{\partial u_x}{\partial z} &amp;= \frac 1 \rho \left( \frac{\partial \sigma_{xx}}{\partial x} + \frac{\partial \sigma_{xy}}{\partial y} + \frac{\partial \sigma_{xz}}{\partial z} \right) + a_x \\[8pt]
y&amp;: &amp; \frac{\partial u_y}{\partial t} + u_x \frac{\partial u_y}{\partial x} + u_y \frac{\partial u_y}{\partial y} + u_z \frac{\partial u_y}{\partial z} &amp;= \frac 1 \rho \left( \frac{\partial \sigma_{yx}}{\partial x} + \frac{\partial \sigma_{yy}}{\partial y} + \frac{\partial \sigma_{yz}}{\partial z} \right) + a_y \\[8pt]
z&amp;: &amp; \frac{\partial u_z}{\partial t} + u_x \frac{\partial u_z}{\partial x} + u_y \frac{\partial u_z}{\partial y} + u_z \frac{\partial u_z}{\partial z} &amp;= \frac 1 \rho \left( \frac{\partial \sigma_{zx}}{\partial x} + \frac{\partial \sigma_{zy}}{\partial y} + \frac{\partial \sigma_{zz}}{\partial z} \right) + a_z
\end{align}&lt;/math&gt;

=== ဆလင်ဒါပုံ ကိုဩဒိနိတ်များ (Cylindrical Coordinates) ===
&lt;math&gt;r, \phi, z&lt;/math&gt; တို့ဖြင့် ဖော်ပြသော ဆလင်ဒါပုံ [[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်|ကိုဩဒိနိတ်များ]] (cylindrical coordinates) ရှိ အချိုးညီ ဖိစီးမှု တန်ဆာ (symmetric stress tensor) တစ်ခုအတွက် &lt;math&gt;\sigma_{ij}=\sigma_{ji}&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\tau_{ij}=\tau_{ji}&lt;/math&gt; တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းအတွက် အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။
:&lt;math&gt;\begin{align}
r&amp;: &amp;\frac{\partial u_r}{\partial t} + u_r \frac{\partial u_r}{\partial r} + \frac{u_\phi}{r} \frac{\partial u_r}{\partial\phi} + u_z \frac{\partial u_r}{\partial z} - \frac{u_\phi^2}{r}
&amp;= -\frac{1}{\rho} \frac{\partial p}{\partial r} + \frac{1}{r\rho}\frac{\partial\left(r\tau_{rr}\right)}{\partial r} + \frac{1}{r\rho} \frac{\partial\tau_{\phi r}}{\partial\phi} + \frac{1}{\rho} \frac{\partial\tau_{zr}}{\partial z} - \frac{\tau_{\phi\phi}}{r\rho} + a_r
\\[8pt]
\phi&amp;: &amp;\frac{\partial u_\phi}{\partial t} + u_r \frac{\partial u_\phi}{\partial r} + \frac{u_\phi}{r} \frac{\partial u_\phi}{\partial\phi} + u_z \frac{\partial u_\phi}{\partial z} + \frac{u_r u_\phi}{r}
&amp;= -\frac{1}{r\rho} \frac{\partial p}{\partial\phi} + \frac{1}{r\rho}\frac{\partial\tau_{\phi \phi}}{\partial\phi} + \frac{1}{r^2 \rho} \frac{\partial\left(r^2 \tau_{r\phi}\right)}{\partial r} + \frac{1}{\rho} \frac{\partial\tau_{z\phi}}{\partial z} + a_\phi
\\[8pt]
z&amp;: &amp;\frac{\partial u_z}{\partial t} + u_r \frac{\partial u_z}{\partial r} + \frac{u_\phi}{r} \frac{\partial u_z}{\partial\phi} + u_z \frac{\partial u_z}{\partial z}
&amp;= -\frac{1}{\rho} \frac{\partial p}{\partial z} + \frac{1}{\rho} \frac{\partial\tau_{zz}}{\partial z} + \frac{1}{r\rho}\frac{\partial\tau_{\phi z}}{\partial\phi} + \frac{1}{r\rho}\frac{\partial\left(r\tau_{rz}\right)}{\partial r} + a_z
\end{align}&lt;/math&gt;

== ကိုးကား (References) ==
* {{Citation |last1=Acheson |first1=D. J. |title=Elementary Fluid Dynamics |publication-place=Oxford |publisher=Oxford University Press |date=1990 |isbn=0-19-859679-0}}
* {{Citation |last1=Batchelor |first1=G. K. |title=An Introduction to Fluid Dynamics |publication-place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |date=1967 |isbn=0-521-66396-2}}
* {{Citation |last1=Papanastasiou |first1=Tasos C. |last2=Georgiou |first2=Georgios C. |last3=Alexandrou |first3=Andreas N. |title=Viscous Fluid Flow |publication-place=Boca Raton |publisher=CRC Press |date=2000 |isbn=0-8493-1606-5}}
[[ကဏ္ဍ:ရူပဗေဒ ညီမျှခြင်းများ]]</text>
      <sha1>6pkw0e710lacus7kb9i0lfo8foku3c4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:မိုးလေဝသ ခန့်မှန်းချက်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>291995</id>
    <revision>
      <id>1054657</id>
      <timestamp>2026-09-22T13:39:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{Commonscat|Weather forecasting}} {{Cat main}}   [[ကဏ္ဍ:မိုးလေဝသ ကြိုတင်ခန့်မှန်းခြင်း]]&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1054657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="155" sha1="q30i0n5tbkeubt21eyufpo31m3jvrpl" xml:space="preserve">{{Commonscat|Weather forecasting}}
{{Cat main}}


[[ကဏ္ဍ:မိုးလေဝသ ကြိုတင်ခန့်မှန်းခြင်း]]</text>
      <sha1>q30i0n5tbkeubt21eyufpo31m3jvrpl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:မိုးလေဝသ ကြိုတင်ခန့်မှန်းခြင်း</title>
    <ns>14</ns>
    <id>291996</id>
    <revision>
      <id>1054659</id>
      <timestamp>2026-09-22T13:40:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{Commonscat|Weather forecasting}}   [[ကဏ္ဍ:မိုးလေဝသ]]&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1054659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78" sha1="cvvhjob96uppf562vcbfzd8lp68ejxr" xml:space="preserve">{{Commonscat|Weather forecasting}}


[[ကဏ္ဍ:မိုးလေဝသ]]</text>
      <sha1>cvvhjob96uppf562vcbfzd8lp68ejxr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Eh lwel</title>
    <ns>3</ns>
    <id>291997</id>
    <revision>
      <id>1054660</id>
      <timestamp>2026-09-22T13:45:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1054660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8540" sha1="3ep086ux5n6mmicb8dksm39ru4oksqh" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Eh lwel ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၁၃:၄၅၊ ၂၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>3ep086ux5n6mmicb8dksm39ru4oksqh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ရှင်းလင်းချက်လိုအပ်သော ဝီကီပီးဒီးယား ဆောင်းပါးများ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>291998</id>
    <revision>
      <id>1054661</id>
      <timestamp>2026-09-22T14:02:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{hidden category}} {{polluted category}} {{Possibly empty category}} {{Maintenance category }}  [[ကဏ္ဍ:ဝီကီပီးဒီးယား အထူးကျွမ်းကျင်သူ အကူအညီ]]&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1054661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="221" sha1="bjeoou0emi8p4k1f025vc3pmf9qhusd" xml:space="preserve">{{hidden category}}
{{polluted category}}
{{Possibly empty category}}
{{Maintenance category }}

[[ကဏ္ဍ:ဝီကီပီးဒီးယား အထူးကျွမ်းကျင်သူ အကူအညီ]]</text>
      <sha1>bjeoou0emi8p4k1f025vc3pmf9qhusd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဝီကီပီးဒီးယား အထူးကျွမ်းကျင်သူ အကူအညီ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>291999</id>
    <revision>
      <id>1054662</id>
      <timestamp>2026-09-22T14:04:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{Wikipedia category}}    [[ကဏ္ဍ:ဝီကီပီးဒီးယား စီမံခန့်ခွဲရေး]] [[ကဏ္ဍ:ဝီကီပီးဒီးယား အကူအညီ]]&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1054662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="201" sha1="bv3wynve8ct56xsrq46hho611k5vy0u" xml:space="preserve">{{Wikipedia category}}


[[ကဏ္ဍ:ဝီကီပီးဒီးယား စီမံခန့်ခွဲရေး]]
[[ကဏ္ဍ:ဝီကီပီးဒီးယား အကူအညီ]]</text>
      <sha1>bv3wynve8ct56xsrq46hho611k5vy0u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဆွေးနွေးချက်:နတ်သျှင်နောင်</title>
    <ns>1</ns>
    <id>292000</id>
    <revision>
      <id>1054663</id>
      <timestamp>2026-09-22T14:17:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-51330-68</username>
        <id>148498</id>
      </contributor>
      <comment>/* မွေးသက်ကရာဇ် */ အပိုင်းသစ်</comment>
      <origin>1054663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="314" sha1="3vy7v2ldy3d1g4lstgmd9pzedj9dklv" xml:space="preserve">== မွေးသက်ကရာဇ် ==
၉၄၀ [[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/~2026-51330-68|~2026-51330-68]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-51330-68|talk]])  ၁၄:၁၇၊ ၂၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>3vy7v2ldy3d1g4lstgmd9pzedj9dklv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် ရေမြေ့သခင်များ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>292001</id>
    <revision>
      <id>1054665</id>
      <timestamp>2026-09-22T14:24:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{Commons cat|Monarchs of England}}   [[ကဏ္ဍ:ဗြိတိသျှ ရေမြေ့သခင်များ]]&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1054665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="122" sha1="56ewjhb001btg17i4hgk2ias9wrjw8g" xml:space="preserve">{{Commons cat|Monarchs of England}}


[[ကဏ္ဍ:ဗြိတိသျှ ရေမြေ့သခင်များ]]</text>
      <sha1>56ewjhb001btg17i4hgk2ias9wrjw8g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Lmkjgmo</title>
    <ns>3</ns>
    <id>292002</id>
    <redirect title="အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Lemakjei" />
    <revision>
      <id>1054667</id>
      <timestamp>2026-09-22T14:25:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Manchiu</username>
        <id>3925</id>
      </contributor>
      <comment>[[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Lmkjgmo]] စာမျက်နှာကို [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Lemakjei]] သို့ Manchiuက ရွှေ့ခဲ့သည်: အသုံးပြုသူ &quot;[[Special:CentralAuth/Lmkjgmo|Lmkjgmo]]&quot; ကို &quot;[[Special:CentralAuth/Lemakjei|Lemakjei]]&quot; သို့ အမည်ပြောင်းလဲစဉ် စာမျက်နှာအား အလိုအလျောက် ရွှေ့ပြောင်းခြင်း</comment>
      <origin>1054667</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="90" sha1="9egqxceuo7agyhboc7mscd5iijjoddx" xml:space="preserve">#REDIRECT [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Lemakjei]]</text>
      <sha1>9egqxceuo7agyhboc7mscd5iijjoddx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဗြိတိသျှ ရေမြေ့သခင်များ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>292003</id>
    <revision>
      <id>1054668</id>
      <timestamp>2026-09-22T14:26:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{Commons Category|British monarchs}}   [[ကဏ္ဍ:ဥရော ရေမြေ့သခင်များ]]&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1054668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="112" sha1="fcfqyy2y6mhmdewzsexf4k4siohl6vn" xml:space="preserve">{{Commons Category|British monarchs}}


[[ကဏ္ဍ:ဥရော ရေမြေ့သခင်များ]]</text>
      <sha1>fcfqyy2y6mhmdewzsexf4k4siohl6vn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1054669</id>
      <parentid>1054668</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T14:27:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1054669</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="124" sha1="3c6rsm3ec218ybrz1iaz59di8ulcafq" xml:space="preserve">{{Commons Category|British monarchs}}


[[ကဏ္ဍ:ဥရောပရှိ ရေမြေ့သခင်များ]]</text>
      <sha1>3c6rsm3ec218ybrz1iaz59di8ulcafq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဥရောပရှိ ရေမြေ့သခင်များ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>292004</id>
    <revision>
      <id>1054671</id>
      <timestamp>2026-09-22T14:31:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;   [[ကဏ္ဍ:ရေမြေ့သခင်များ ]]&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1054671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63" sha1="a7ot2hzmux7mnzdb6q5ndcz11ihp1kf" xml:space="preserve">


[[ကဏ္ဍ:ရေမြေ့သခင်များ ]]</text>
      <sha1>a7ot2hzmux7mnzdb6q5ndcz11ihp1kf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ရေမြေ့သခင်များ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>292005</id>
    <revision>
      <id>1054672</id>
      <timestamp>2026-09-22T14:32:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{Commons cat|Monarchs}} {{Cat main|ရေမြေ့သခင်}}   [[ကဏ္ဍ:သက်ဦးဆံပိုင်စနစ်]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတော် အကြီးအကဲများ]] [[ကဏ္ဍ:တော်ဝင်]] [[ကဏ္ဍ:အုပ်ချုပ်သူများ]]&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1054672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="326" sha1="2md429m7q1mefbqf2rzjsyklcu6o9e6" xml:space="preserve">{{Commons cat|Monarchs}}
{{Cat main|ရေမြေ့သခင်}}


[[ကဏ္ဍ:သက်ဦးဆံပိုင်စနစ်]]
[[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတော် အကြီးအကဲများ]]
[[ကဏ္ဍ:တော်ဝင်]]
[[ကဏ္ဍ:အုပ်ချုပ်သူများ]]</text>
      <sha1>2md429m7q1mefbqf2rzjsyklcu6o9e6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-51330-68</title>
    <ns>3</ns>
    <id>292006</id>
    <revision>
      <id>1054675</id>
      <timestamp>2026-09-22T14:45:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1054675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8552" sha1="4c0zh4gknihu8lj1k3xuyuvbilfmi9z" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-51330-68 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၁၄:၄၅၊ ၂၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>4c0zh4gknihu8lj1k3xuyuvbilfmi9z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Ushacs23</title>
    <ns>3</ns>
    <id>292009</id>
    <revision>
      <id>1054686</id>
      <timestamp>2026-09-22T15:45:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1054686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8541" sha1="8fmd0ast0opx0v7exfyxe40tu2xw4el" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Ushacs23 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၁၅:၄၅၊ ၂၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>8fmd0ast0opx0v7exfyxe40tu2xw4el</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:GHS05</title>
    <ns>10</ns>
    <id>292012</id>
    <redirect title="တမ်းပလိတ်:GHS corrosion" />
    <revision>
      <id>1054699</id>
      <timestamp>2026-09-22T17:31:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>စာမျက်နှာကို [[တမ်းပလိတ်:GHS corrosion]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည်</comment>
      <origin>1054699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35" sha1="9fhow3fzwsuww98p1yt5rex1qse70p4" xml:space="preserve">#REDIRECT[[Template:GHS corrosion]]</text>
      <sha1>9fhow3fzwsuww98p1yt5rex1qse70p4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:GHS flame over circle</title>
    <ns>10</ns>
    <id>292013</id>
    <revision>
      <id>1054700</id>
      <timestamp>2026-09-22T17:32:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[File:GHS-pictogram-rondflam.svg|50px|{{{1|GHS03: Oxidizing}}}]]&lt;!--  --&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation|1=Template:GHS exploding bomb/doc}}&lt;/noinclude&gt;&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1054700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="148" sha1="lkn4ircb92jw5vt06eqlht40en3koa2" xml:space="preserve">[[File:GHS-pictogram-rondflam.svg|50px|{{{1|GHS03: Oxidizing}}}]]&lt;!--

--&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation|1=Template:GHS exploding bomb/doc}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lkn4ircb92jw5vt06eqlht40en3koa2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:GHS03</title>
    <ns>10</ns>
    <id>292014</id>
    <redirect title="တမ်းပလိတ်:GHS flame over circle" />
    <revision>
      <id>1054701</id>
      <timestamp>2026-09-22T17:33:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>စာမျက်နှာကို [[တမ်းပလိတ်:GHS flame over circle]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည်</comment>
      <origin>1054701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62" sha1="co9hjv41g5tk5d5d9dyi1t3rnvda1ap" xml:space="preserve">#Redirect[[တမ်းပလိတ်:GHS flame over circle]]</text>
      <sha1>co9hjv41g5tk5d5d9dyi1t3rnvda1ap</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဟိုက်ဒရိုဂျင်ပါအောက်ဆိုက်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>292016</id>
    <revision>
      <id>1054705</id>
      <timestamp>2026-09-22T17:42:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{Cat main}} {{Commons Category|Hydrogen peroxide}}   [[Category:ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဒြပ်ပေါင်းများ]]&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1054705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="149" sha1="1xvlpr4yxm34r5kkc316lebk3zalgcv" xml:space="preserve">{{Cat main}}
{{Commons Category|Hydrogen peroxide}}


[[Category:ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဒြပ်ပေါင်းများ]]</text>
      <sha1>1xvlpr4yxm34r5kkc316lebk3zalgcv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဒြပ်ပေါင်းများ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>292017</id>
    <revision>
      <id>1054707</id>
      <timestamp>2026-09-22T17:44:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{Cat main}} {{Commons Category|Hydrogen compounds}}    [[ကဏ္ဍ:ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1054707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="112" sha1="bnae5pkcufa14ei0n32yf64hcjru92i" xml:space="preserve">{{Cat main}}
{{Commons Category|Hydrogen compounds}}


[[ကဏ္ဍ:ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]</text>
      <sha1>bnae5pkcufa14ei0n32yf64hcjru92i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:အိုဇုန်း</title>
    <ns>14</ns>
    <id>292018</id>
    <revision>
      <id>1054713</id>
      <timestamp>2026-09-22T17:57:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{Cat main}} {{Commons Category|Ozone}}   [[Category:အောက်ဆီဂျင်]]&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1054713</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="88" sha1="okt7zmnedw56dxupk8i7v3287hbtuxh" xml:space="preserve">{{Cat main}}
{{Commons Category|Ozone}}


[[Category:အောက်ဆီဂျင်]]</text>
      <sha1>okt7zmnedw56dxupk8i7v3287hbtuxh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:အောက်ဆီဂျင်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>292019</id>
    <revision>
      <id>1054714</id>
      <timestamp>2026-09-22T17:59:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{Cat main}} {{Commons Category|Oxygen}}   [[ကဏ္ဍ:ဓာတုဗေဒ ဒြပ်စင်များ]]&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1054714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="115" sha1="a7hji0sjsc4oemyustw0lxnoy51zieb" xml:space="preserve">{{Cat main}}
{{Commons Category|Oxygen}}


[[ကဏ္ဍ:ဓာတုဗေဒ ဒြပ်စင်များ]]</text>
      <sha1>a7hji0sjsc4oemyustw0lxnoy51zieb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>နီပေါလူမျိုးများ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292020</id>
    <revision>
      <id>1054772</id>
      <timestamp>2026-09-23T01:29:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the opening section from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1376078868|Nepalis]]&quot;</comment>
      <origin>1054772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4285" sha1="hft1u6gahhu5pznfsz1bmousjzlpusa" xml:space="preserve">'''နီပေါလူမျိုးများ''' {{Efn|{{langx|ne|नेपाली}}; Nepalis is spelled '''Nepalese''' as well. They are also known as '''Gorkhalis'''}} သည် နီပေါနိုင်ငံသားဖြစ်မှုဥပဒေအရ [[နီပေါနိုင်ငံ|နီပေါဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံ ၏]]  နိုင်ငံသားများကို ရည်ညွှန်းသုံးစွဲလေ့ရှိသည်။ ''နီပေါလ်'' ဟူသော အသုံးအနှုန်းသည် ''နိုင်ငံသားဖြစ်မှုကို'' အတိအကျ ရည်ညွှန်းပြီး နီပေါလ်နိုင်ငံသား ခံယူထားသူများကို ဆိုလိုသည်။ ဆန့်ကျင်ဘက်အနေနဲ့ နီပေါနိုင်ငံသားမဟုတ်ပေမယ့် [[နီပေါနိုင်ငံ]] မှာ အမြစ်တွယ်နေတဲ့ (ဥပမာ နီပေါသြစတြေးလျ လူမျိုးတွေ)၊ နီပေါဘာသာစကား ဒါမှမဟုတ် တခြား နီပေါဘာသာစကား ၁၂၈ မျိုးထဲက တစ်ခုခုကို ပြောဆိုပေမယ့် နိုင်ငံခြားနိုင်ငံသားအဖြစ် ခံယူထား ''သူတွေကို နီပေါဘာသာစကားပြော နိုင်ငံခြားသားတွေ'' ( {{Langx|ne|नेपाली भाषी विदेशी}} &lt;span data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span data-ve-ignore=&quot;&quot; lang=&quot;ne&quot;&gt;नेपाली भाषी विदेशी)&lt;/span&gt; လို့ ရည်ညွှန်းပါတယ်။
[[Category:Articles containing Nepali (macrolanguage)-language text]]
)။ ''နီပေါလ်'' ဟူသော အသုံးအနှုန်းကို နိုင်ငံသားမဟုတ်သူများ၊ နိုင်ငံသားနှစ်ထပ်ခံယူထားသူများ သို့မဟုတ် နိုင်ငံခြားသားများကို ရည်ညွှန်းရာတွင်လည်း ယေဘုယျအားဖြင့် အသုံးမပြုပါ။ &lt;ref name=&quot;nrnact&quot;&gt;{{Cite web |title=Non-resident Nepali Act, 2064 |url=https://www.lawcommission.gov.np/en/archives/category/documents/prevailing-law/statutes-acts/non-resident-nepali-act-2064 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211110041458/https://www.lawcommission.gov.np/en/archives/category/documents/prevailing-law/statutes-acts/non-resident-nepali-act-2064 |archive-date=10 November 2021 |access-date=10 November 2021 |website=Nepal Law Commission}}&lt;/ref&gt;

နီပေါနိုင်ငံသည် ယဉ်ကျေးမှုမျိုးစုံနှင့် လူမျိုးပေါင်းစုံနေထိုင်သော နိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဘာဂမာတီပြည်နယ် သည် လူဦးရေအထူထပ်ဆုံးပြည်နယ်ဖြစ်ပြီး နီပေါနိုင်ငံလူဦးရေ၏ ၂၀.၉၇ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ရှိသည်။ &lt;ref name=&quot;2011NepalCensus&quot;&gt;{{Cite web |date=November 2012 |title=National Population and Housing Census 2011 |url=http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/VDC_Municipality.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130731124937/http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/VDC_Municipality.pdf |archive-date=31 July 2013 |website=Central Bureau of Statistics}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;cia&quot;&gt;{{Cite web |title=Nepalese peoples and nationality law |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/nepal/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210109075733/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/nepal/ |archive-date=9 January 2021 |access-date=24 January 2021 |website=The World Factbook |publisher=CIA}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>hft1u6gahhu5pznfsz1bmousjzlpusa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1054773</id>
      <parentid>1054772</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T01:32:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <origin>1054773</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8346" sha1="j9fne7u4nz7ew5kly3xvfwdpe9u8mbb" xml:space="preserve">'''နီပေါလူမျိုးများ''' (အင်္ဂလိပ်: Nepalese people သို့မဟုတ် Nepali people) ဆိုသည်မှာ တောင်အာရှနှင့် အရှေ့အာရှ အကြား၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ (တိဘက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ) အကြားတွင် တည်ရှိသော [[နီပေါနိုင်ငံ|နီပေါနိုင်ငံ]]၏ နိုင်ငံသားများနှင့် ၎င်းနိုင်ငံအတွင်း မှီတင်းနေထိုင်ကြသော လူမျိုးစုများကို ခြုံငုံခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nepalese People of Nepal: History, Culture, Food, Festivals, and|url=https://kunzaar.com.ng/nepalese-people-of-nepal-history-culture-festivals/|website=kunzaar.com.ng}}&lt;/ref&gt; နီပေါနိုင်ငံသည် လူမျိုးစုပေါင်းများစွာနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောတည်ရှိရာ ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nepal - Ethnicity, Religion, Language - Britannica|url=https://www.britannica.com/place/Nepal/People|website=Encyclopædia Britannica}}&lt;/ref&gt;

=== လူမျိုးစုများနှင့် လူဦးရေဖွဲ့စည်းပုံ ===

နီပေါနိုင်ငံတွင် လူမျိုးစုနှင့် ဇာတ်အုပ်စုပေါင်း ၁၂၀ ကျော် ရှိပြီး ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်း အစုံအလင် ရှိကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nepalese People of Nepal: History, Culture, Food, Festivals, and|url=https://kunzaar.com.ng/nepalese-people-of-nepal-history-culture-festivals/|website=kunzaar.com.ng}}&lt;/ref&gt; အဓိက လူမျိုးစုကြီးများမှာ -
* '''ချီထရီ (Chhetri) နှင့် ဗြာဟ္မဏ/ဘာဟွန် (Bahun)''' - လူဦးရေ အများဆုံး ပါဝင်သော အင်ဒို-အာရိယန် နွယ်ဝင် လူမျိုးစုများနှင့် ဇာတ်အုပ်စုများ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=About Nepali People: Complete Cultural Guide|url=https://www.thelongestwayhome.com/travel-guides/nepal/nepali-people.html|website=The Longest Way Home}}&lt;/ref&gt;
* '''မဂ္ဂါ (Magar)၊ တာမန်း (Tamang)၊ ရိုင်း (Rai)၊ လင်ဗူ (Limbu) နှင့် ဂုရុង (Gurung)''' - တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် တောင်တန်းဒေသနေ လူမျိုးစုများ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nepalese People of Nepal: History, Culture, Food, Festivals, and|url=https://kunzaar.com.ng/nepalese-people-of-nepal-history-culture-festivals/|website=kunzaar.com.ng}}&lt;/ref&gt;
* '''နေဝါ (Newar)''' - ကတ်မန္တုဝှမ်းဒေသ၏ ရှေးဦးနေထိုင်သူများ ဖြစ်ကြပြီး ထူးခြားသည့် ဗိသုကာလက်ရာများနှင့် ယဉ်ကျေးမှုကို ပိုင်ဆိုင်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=About Nepali People: Complete Cultural Guide|url=https://www.thelongestwayhome.com/travel-guides/nepal/nepali-people.html|website=The Longest Way Home}}&lt;/ref&gt;
* '''သာရူ (Tharu)''' - တောင်ဘက် တီရိုင်း (Terai) မြေပြန့်ဒေသတွင် အဓိက နေထိုင်ကြသော လူမျိုးစု ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=About Nepali People: Complete Cultural Guide|url=https://www.thelongestwayhome.com/travel-guides/nepal/nepali-people.html|website=The LongestWay Home}}&lt;/ref&gt;
* '''ရှာပါ (Sherpa)''' - တောင်တန်းမြင့်ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြပြီး တောင်တက်လမ်းပြများနှင့် တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ ကိုးကွယ်မှုတို့ကြောင့် ထင်ရှားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=About Nepali People: Complete Cultural Guide|url=https://www.thelongestwayhome.com/travel-guides/nepal/nepali-people.html|website=The Longest Way Home}}&lt;/ref&gt;

=== ဘာသာစကား ===

နီပေါနိုင်ငံတွင် ဘာသာစကားပေါင်း ၁၂၀ ကျော် ပြောဆိုကြပြီး&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Culture of Nepal - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Culture_of_Religion_and_Languages,website=Wikipedia}}&lt;/ref&gt; အဓိကအားဖြင့် [[အင်ဒို-ဥရောပနွယ် ဘာသာစကားများ|အင်ဒို-အာရိယန်]] နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] ဟူသော မိသားစုကြီး နှစ်ခုမှ ဆင်းသက်လာကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nepal culture and society: A historical perspective - HimalDoc|url=https://lib.icimod.org/records/wmfxj-ga880|website=HimalDoc}}&lt;/ref&gt; နီပေါဘာသာစကား (Nepali) သည် နိုင်ငံ၏ တရားဝင် ရုံးသုံးဘာသာစကား ဖြစ်ပြီး ဒေဝနာဂရီ (Devanagari) စာလုံးဖြင့် ရေးသားကြကာ လူမျိုးစုအချင်းချင်း ဆက်သွယ်ပြောဆိုရာတွင် အဓိက သုံးစွဲကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Culture of Nepal - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Culture_of_Nepal,website=Wikipedia}}&lt;/ref&gt;

=== ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ===

နီပေါလူမျိုးများအကြား အဓိက ကိုးကွယ်ကြသည်မှာ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] ဖြစ်ပြီး လူဦးရေအများစုမှာ ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Culture of Nepal - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Culture_of_Nepal,website=Wikipedia}}&lt;/ref&gt; ထို့အပြင် ဗုဒ္ဓဘာသာကိုလည်း ကျယ်ပြန့်စွာ ကိုးကွယ်ကြသည်။ (ဘုရားရှင် ဖွားမြင်ရာ လုမ္ဗနီဒေသသည် နီပေါနိုင်ငံတွင် တည်ရှိသည်။)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nepalese People of Nepal: History, Culture, Food, Festivals, and|url=https://kunzaar.com.ng/nepalese-people-of-nepal-history-culture-festivals/|website=kunzaar.com.ng}}&lt;/ref&gt; ဟိန္ဒူနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောယှက်တင်နေပြီး [[ဒါရှိုင်း (Dashain)]] နှင့် တီဟာ (Tihar/Diwali) ပွဲတော်များကို နိုင်ငံတစ်ဝန်း စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nepalese People of Nepal: History, Culture, Food, Festivals, and|url=https://kunzaar.com.ng/nepalese-people-of-nepal-history-culture-festivals/|website=kunzaar.com.ng}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nepal Culture and History - WorkingAbroad|url=https://www.workingabroad.com/travel/nepal-culture-and-history/|website=WorkingAbroad}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကားချက်များ ==
&lt;references /&gt;

[[Category:နီပေါနိုင်ငံ]]
[[Category:အာရှလူမျိုးများ]]</text>
      <sha1>j9fne7u4nz7ew5kly3xvfwdpe9u8mbb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1054774</id>
      <parentid>1054773</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T01:32:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <origin>1054774</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8340" sha1="96xg6u9xutos4iap950n6kxdqxdo6xq" xml:space="preserve">'''နီပေါလူမျိုးများ''' (အင်္ဂလိပ်: Nepalese people သို့မဟုတ် Nepali people) ဆိုသည်မှာ တောင်အာရှနှင့် အရှေ့အာရှ အကြား၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ (တိဘက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ) အကြားတွင် တည်ရှိသော [[နီပေါနိုင်ငံ|နီပေါနိုင်ငံ]]၏ နိုင်ငံသားများနှင့် ၎င်းနိုင်ငံအတွင်း မှီတင်းနေထိုင်ကြသော လူမျိုးစုများကို ခြုံငုံခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nepalese People of Nepal: History, Culture, Food, Festivals, and|url=https://kunzaar.com.ng/nepalese-people-of-nepal-history-culture-festivals/|website=kunzaar.com.ng}}&lt;/ref&gt; နီပေါနိုင်ငံသည် လူမျိုးစုပေါင်းများစွာနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောတည်ရှိရာ ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nepal - Ethnicity, Religion, Language - Britannica|url=https://www.britannica.com/place/Nepal/People|website=Encyclopædia Britannica}}&lt;/ref&gt;

== လူမျိုးစုများနှင့် လူဦးရေဖွဲ့စည်းပုံ ==

နီပေါနိုင်ငံတွင် လူမျိုးစုနှင့် ဇာတ်အုပ်စုပေါင်း ၁၂၀ ကျော် ရှိပြီး ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်း အစုံအလင် ရှိကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nepalese People of Nepal: History, Culture, Food, Festivals, and|url=https://kunzaar.com.ng/nepalese-people-of-nepal-history-culture-festivals/|website=kunzaar.com.ng}}&lt;/ref&gt; အဓိက လူမျိုးစုကြီးများမှာ -
* '''ချီထရီ (Chhetri) နှင့် ဗြာဟ္မဏ/ဘာဟွန် (Bahun)''' - လူဦးရေ အများဆုံး ပါဝင်သော အင်ဒို-အာရိယန် နွယ်ဝင် လူမျိုးစုများနှင့် ဇာတ်အုပ်စုများ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=About Nepali People: Complete Cultural Guide|url=https://www.thelongestwayhome.com/travel-guides/nepal/nepali-people.html|website=The Longest Way Home}}&lt;/ref&gt;
* '''မဂ္ဂါ (Magar)၊ တာမန်း (Tamang)၊ ရိုင်း (Rai)၊ လင်ဗူ (Limbu) နှင့် ဂုရុង (Gurung)''' - တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် တောင်တန်းဒေသနေ လူမျိုးစုများ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nepalese People of Nepal: History, Culture, Food, Festivals, and|url=https://kunzaar.com.ng/nepalese-people-of-nepal-history-culture-festivals/|website=kunzaar.com.ng}}&lt;/ref&gt;
* '''နေဝါ (Newar)''' - ကတ်မန္တုဝှမ်းဒေသ၏ ရှေးဦးနေထိုင်သူများ ဖြစ်ကြပြီး ထူးခြားသည့် ဗိသုကာလက်ရာများနှင့် ယဉ်ကျေးမှုကို ပိုင်ဆိုင်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=About Nepali People: Complete Cultural Guide|url=https://www.thelongestwayhome.com/travel-guides/nepal/nepali-people.html|website=The Longest Way Home}}&lt;/ref&gt;
* '''သာရူ (Tharu)''' - တောင်ဘက် တီရိုင်း (Terai) မြေပြန့်ဒေသတွင် အဓိက နေထိုင်ကြသော လူမျိုးစု ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=About Nepali People: Complete Cultural Guide|url=https://www.thelongestwayhome.com/travel-guides/nepal/nepali-people.html|website=The LongestWay Home}}&lt;/ref&gt;
* '''ရှာပါ (Sherpa)''' - တောင်တန်းမြင့်ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြပြီး တောင်တက်လမ်းပြများနှင့် တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ ကိုးကွယ်မှုတို့ကြောင့် ထင်ရှားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=About Nepali People: Complete Cultural Guide|url=https://www.thelongestwayhome.com/travel-guides/nepal/nepali-people.html|website=The Longest Way Home}}&lt;/ref&gt;

== ဘာသာစကား ==

နီပေါနိုင်ငံတွင် ဘာသာစကားပေါင်း ၁၂၀ ကျော် ပြောဆိုကြပြီး&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Culture of Nepal - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Culture_of_Religion_and_Languages,website=Wikipedia}}&lt;/ref&gt; အဓိကအားဖြင့် [[အင်ဒို-ဥရောပနွယ် ဘာသာစကားများ|အင်ဒို-အာရိယန်]] နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] ဟူသော မိသားစုကြီး နှစ်ခုမှ ဆင်းသက်လာကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nepal culture and society: A historical perspective - HimalDoc|url=https://lib.icimod.org/records/wmfxj-ga880|website=HimalDoc}}&lt;/ref&gt; နီပေါဘာသာစကား (Nepali) သည် နိုင်ငံ၏ တရားဝင် ရုံးသုံးဘာသာစကား ဖြစ်ပြီး ဒေဝနာဂရီ (Devanagari) စာလုံးဖြင့် ရေးသားကြကာ လူမျိုးစုအချင်းချင်း ဆက်သွယ်ပြောဆိုရာတွင် အဓိက သုံးစွဲကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Culture of Nepal - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Culture_of_Nepal,website=Wikipedia}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ==

နီပေါလူမျိုးများအကြား အဓိက ကိုးကွယ်ကြသည်မှာ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] ဖြစ်ပြီး လူဦးရေအများစုမှာ ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Culture of Nepal - Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Culture_of_Nepal,website=Wikipedia}}&lt;/ref&gt; ထို့အပြင် ဗုဒ္ဓဘာသာကိုလည်း ကျယ်ပြန့်စွာ ကိုးကွယ်ကြသည်။ (ဘုရားရှင် ဖွားမြင်ရာ လုမ္ဗနီဒေသသည် နီပေါနိုင်ငံတွင် တည်ရှိသည်။)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nepalese People of Nepal: History, Culture, Food, Festivals, and|url=https://kunzaar.com.ng/nepalese-people-of-nepal-history-culture-festivals/|website=kunzaar.com.ng}}&lt;/ref&gt; ဟိန္ဒူနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောယှက်တင်နေပြီး [[ဒါရှိုင်း (Dashain)]] နှင့် တီဟာ (Tihar/Diwali) ပွဲတော်များကို နိုင်ငံတစ်ဝန်း စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nepalese People of Nepal: History, Culture, Food, Festivals, and|url=https://kunzaar.com.ng/nepalese-people-of-nepal-history-culture-festivals/|website=kunzaar.com.ng}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nepal Culture and History - WorkingAbroad|url=https://www.workingabroad.com/travel/nepal-culture-and-history/|website=WorkingAbroad}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကားချက်များ ==
&lt;references /&gt;

[[Category:နီပေါနိုင်ငံ]]
[[Category:အာရှလူမျိုးများ]]</text>
      <sha1>96xg6u9xutos4iap950n6kxdqxdo6xq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-51502-12</title>
    <ns>3</ns>
    <id>292021</id>
    <revision>
      <id>1054776</id>
      <timestamp>2026-09-23T01:46:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1054776</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8552" sha1="msbauq26ick4y6e3jpryic2oazj9od7" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-51502-12 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၀၁:၄၆၊ ၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>msbauq26ick4y6e3jpryic2oazj9od7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/၂၀၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၃</title>
    <ns>100</ns>
    <id>292022</id>
    <revision>
      <id>1054777</id>
      <timestamp>2026-09-23T02:52:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Salai Rungtoi</username>
        <id>22844</id>
      </contributor>
      <comment>&quot; {{Current events|year=2026|month=09|day=23|content=  &lt;!-- All news items below this line --&gt;    &lt;!-- All news items above this line --&gt;}}&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1054777</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="138" sha1="gji3p5xrx6pwm5euftz6vo32qcli1p3" xml:space="preserve">
{{Current events|year=2026|month=09|day=23|content=

&lt;!-- All news items below this line --&gt;


&lt;!-- All news items above this line --&gt;}}</text>
      <sha1>gji3p5xrx6pwm5euftz6vo32qcli1p3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဆဌမမြောက် အက်ဒွပ်ဘုရင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292023</id>
    <revision>
      <id>1054780</id>
      <timestamp>2026-09-23T04:06:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-51236-74</username>
        <id>148524</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် (Edward VI) (အောက်တိုဘာ ၁၂၊ ၁၅၃၇ - ဇူလိုင် ၆၊ ၁၅၅၃) သည် ၁၅၄၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၈ ရက်မှ ၁၅၅၃ ခုနှစ် သူကွယ်လွန်သည်အ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1054780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5030" sha1="n6aoh0ibsbvzhjq5tmnyliaqi35h212" xml:space="preserve">ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် (Edward VI) (အောက်တိုဘာ ၁၂၊ ၁၅၃၇ - ဇူလိုင် ၆၊ ၁၅၅၃) သည် ၁၅၄၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၈ ရက်မှ ၁၅၅၃ ခုနှစ် သူကွယ်လွန်သည်အထိ အင်္ဂလန်နှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူသည် ၁၅၄၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀ ရက်တွင် အသက်ကိုးနှစ်အရွယ်ဖြင့် နန်းတက်ဘိသိက်ခံခဲ့သည်။ ဟင်နရီ (၈) နှင့် သူ၏တတိယမြောက်ဇနီး ဂျိန်းဆေမွား တို့မှ ဆင်းသက်လာသော တစ်ဦးတည်းသော သားကျန်ရစ်သူဖြစ်ပြီး၊ အင်္ဂလန်သမိုင်းတွင် ပရိုတက်စတစ်  ဘာသာဝင်အဖြစ် ပထမဆုံးပျိုးထောင်ကြီးပြင်းလာခဲ့ရသော အင်္ဂလန်ဘုရင်ဖြစ်သည်။ အက်ဒွပ် သည် အရွယ်မရောက်သေးသဖြင့် သူ၏စိုးစံကာလတစ်လျှောက်တွင် တိုင်းနိုင်ငံကို ရာဇပလ္လင်ထိန်းသိမ်းရေးကောင်စီ  က အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ဤကောင်စီကို ဦးစွာပထမ သူ၏ဦးလေးဖြစ်သူ ဆွန်မားဆက်မြို့စား အက်ဒွပ်ဆေးမွား (၁၅၄၇-၁၅၄၉) က ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး၊ ထို့နောက် နော်သမ်ဘာလန်မြို့စား ဂျွန်ဒတ်လေ (၁၅၅၀-၁၅၅၃) က ဆက်လက်ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ [1]

အက်ဒွပ်၏ စိုးစံကာလသည် စီးပွားရေးပြဿနာများစွာနှင့် လူမှုရေးမငြိမ်မသက်မှုများကြောင့် မှတ်သားဖွယ်ဖြစ်ခဲ့ပြီး ၁၅၄၉ ခုနှစ်တွင် အုံကြွမှုနှင့် ပုန်ကန်မှုများအထိ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ စကော့တလန်နှင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ငွေကုန်ကြေးကျများသည့် စစ်ပွဲမှာ အစပိုင်းတွင် အောင်မြင်သော်လည်း နောက်ဆုံးတွင် ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် စကော့တလန်နှင့် ဘူလွန်ဆူမာမှ စစ်တပ်များကို ရုပ်သိမ်းခဲ့ရသည်။ ဘာသာရေးကိစ္စများကို အထူးစိတ်ဝင်စားသော အڈဝပ်လက်ထက်တွင် အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်း  ကို ပရိုတက်စတစ်အဖြစ်သို့ အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ သူ၏ဖခင် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး သည် အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်းနှင့် ရိန်းမြို့တို့၏ ဆက်သွယ်မှုကို ဖြတ်တောက်ခဲ့သော်လည်း ကက်သလစ်အယူအဆနှင့် ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံအများစုကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားခဲ့သည်။ အက်ဒွပ်၏ လက်ထက်တွင်မူ ပရိုတက်စတစ်ဝါဒကို အင်္ဂလန်၌ ပထမဆုံးအကြိမ် တရားဝင်စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး၊ ဘုန်းကြီးများ လက်ထပ်ခွင့်မရှိခြင်းကို ဖျက်သိမ်းခြင်း၊ လက်တင်ဘာသာဖြင့် မက်စ် ပူဇော်ခြင်းကို ပိတ်ပင်ခြင်းနှင့် ဘုရားကျောင်းဝတ်ပြုရာတွင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာကို မဖြစ်မနေ အသုံးပြုစေခြင်းတို့ အပါအဝင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။</text>
      <sha1>n6aoh0ibsbvzhjq5tmnyliaqi35h212</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1054781</id>
      <parentid>1054780</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T04:44:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင်]] စာမျက်နှာကို [[ဆဌမမြောက် အက်ဒွပ်ဘုရင်]] သို့ Dr Lotus Blackက ရွှေ့ခဲ့သည်</comment>
      <origin>1054780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5030" sha1="n6aoh0ibsbvzhjq5tmnyliaqi35h212" xml:space="preserve">ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် (Edward VI) (အောက်တိုဘာ ၁၂၊ ၁၅၃၇ - ဇူလိုင် ၆၊ ၁၅၅၃) သည် ၁၅၄၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၈ ရက်မှ ၁၅၅၃ ခုနှစ် သူကွယ်လွန်သည်အထိ အင်္ဂလန်နှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူသည် ၁၅၄၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀ ရက်တွင် အသက်ကိုးနှစ်အရွယ်ဖြင့် နန်းတက်ဘိသိက်ခံခဲ့သည်။ ဟင်နရီ (၈) နှင့် သူ၏တတိယမြောက်ဇနီး ဂျိန်းဆေမွား တို့မှ ဆင်းသက်လာသော တစ်ဦးတည်းသော သားကျန်ရစ်သူဖြစ်ပြီး၊ အင်္ဂလန်သမိုင်းတွင် ပရိုတက်စတစ်  ဘာသာဝင်အဖြစ် ပထမဆုံးပျိုးထောင်ကြီးပြင်းလာခဲ့ရသော အင်္ဂလန်ဘုရင်ဖြစ်သည်။ အက်ဒွပ် သည် အရွယ်မရောက်သေးသဖြင့် သူ၏စိုးစံကာလတစ်လျှောက်တွင် တိုင်းနိုင်ငံကို ရာဇပလ္လင်ထိန်းသိမ်းရေးကောင်စီ  က အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ဤကောင်စီကို ဦးစွာပထမ သူ၏ဦးလေးဖြစ်သူ ဆွန်မားဆက်မြို့စား အက်ဒွပ်ဆေးမွား (၁၅၄၇-၁၅၄၉) က ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး၊ ထို့နောက် နော်သမ်ဘာလန်မြို့စား ဂျွန်ဒတ်လေ (၁၅၅၀-၁၅၅၃) က ဆက်လက်ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ [1]

အက်ဒွပ်၏ စိုးစံကာလသည် စီးပွားရေးပြဿနာများစွာနှင့် လူမှုရေးမငြိမ်မသက်မှုများကြောင့် မှတ်သားဖွယ်ဖြစ်ခဲ့ပြီး ၁၅၄၉ ခုနှစ်တွင် အုံကြွမှုနှင့် ပုန်ကန်မှုများအထိ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ စကော့တလန်နှင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ငွေကုန်ကြေးကျများသည့် စစ်ပွဲမှာ အစပိုင်းတွင် အောင်မြင်သော်လည်း နောက်ဆုံးတွင် ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် စကော့တလန်နှင့် ဘူလွန်ဆူမာမှ စစ်တပ်များကို ရုပ်သိမ်းခဲ့ရသည်။ ဘာသာရေးကိစ္စများကို အထူးစိတ်ဝင်စားသော အڈဝပ်လက်ထက်တွင် အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်း  ကို ပရိုတက်စတစ်အဖြစ်သို့ အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ သူ၏ဖခင် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး သည် အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်းနှင့် ရိန်းမြို့တို့၏ ဆက်သွယ်မှုကို ဖြတ်တောက်ခဲ့သော်လည်း ကက်သလစ်အယူအဆနှင့် ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံအများစုကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားခဲ့သည်။ အက်ဒွပ်၏ လက်ထက်တွင်မူ ပရိုတက်စတစ်ဝါဒကို အင်္ဂလန်၌ ပထမဆုံးအကြိမ် တရားဝင်စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး၊ ဘုန်းကြီးများ လက်ထပ်ခွင့်မရှိခြင်းကို ဖျက်သိမ်းခြင်း၊ လက်တင်ဘာသာဖြင့် မက်စ် ပူဇော်ခြင်းကို ပိတ်ပင်ခြင်းနှင့် ဘုရားကျောင်းဝတ်ပြုရာတွင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာကို မဖြစ်မနေ အသုံးပြုစေခြင်းတို့ အပါအဝင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။</text>
      <sha1>n6aoh0ibsbvzhjq5tmnyliaqi35h212</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1054784</id>
      <parentid>1054781</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T04:50:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>infobox++</comment>
      <origin>1054784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6696" sha1="9dlelfzq1j6xf3je2quug91lnw4kn0z" xml:space="preserve">{{Infobox royalty
| image        = Circle of William Scrots Edward VI of England.jpg
| alt          = Formal portrait in the Elizabethan style of Edward in his early teens. He has a long pointed face and a small full mouth.
| caption      = Portrait {{c.|1550}}
| succession   = [[:en:King of England]] and [[:en:List of Irish monarchs|Ireland]]
| more_text    = ([[:en:Style of the British sovereign#Styles of English sovereigns|more&amp;nbsp;...]])
| reign        = 28 January 1547 – 6 July 1553
| coronation   = 20 February 1547
| cor_type     = [[:en:Coronation of Edward VI|Coronation]]
| predecessor  = [[အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး]]
| regent       = [[:en:Edward Seymour, Duke of Somerset]] {{nowrap|(1547–1549)}}&lt;br /&gt;[[:en:John Dudley, Duke of Northumberland]] {{nowrap|(1550–1553)}}
| reg_type     = Regents
| successor    = [[:en:Lady Jane Grey|Jane]] (disputed) or [[:en:Mary I]]
| birth_date   = 12 October 1537
| birth_place  = [[:en:Hampton Court Palace]], Surrey, England
| death_date   = 6 July 1553 (aged 15)
| death_place  = [[:en:Palace of Placentia]], Greenwich, England  
| house        = [[:en:House of Tudor|Tudor]]
| father       = [[အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး]]
| mother       = [[:en:Jane Seymour]]
| religion     = [[:en:Protestantism]]
| burial_date  = 8 August 1553
| burial_place = [[:en:Westminster Abbey]]
| signature    = EdwardVI Signature.svg
}}
'''ဆဌမမြောက် အက်ဒွပ်ဘုရင်''' (Edward VI) (အောက်တိုဘာ ၁၂၊ ၁၅၃၇ - ဇူလိုင် ၆၊ ၁၅၅၃) သည် ၁၅၄၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၈ ရက်မှ ၁၅၅၃ ခုနှစ် သူကွယ်လွန်သည်အထိ အင်္ဂလန်နှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူသည် ၁၅၄၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀ ရက်တွင် အသက်ကိုးနှစ်အရွယ်ဖြင့် နန်းတက်ဘိသိက်ခံခဲ့သည်။ ဟင်နရီ (၈) နှင့် သူ၏တတိယမြောက်ဇနီး ဂျိန်းဆေမွား တို့မှ ဆင်းသက်လာသော တစ်ဦးတည်းသော သားကျန်ရစ်သူဖြစ်ပြီး၊ အင်္ဂလန်သမိုင်းတွင် ပရိုတက်စတစ်  ဘာသာဝင်အဖြစ် ပထမဆုံးပျိုးထောင်ကြီးပြင်းလာခဲ့ရသော အင်္ဂလန်ဘုရင်ဖြစ်သည်။ အက်ဒွပ် သည် အရွယ်မရောက်သေးသဖြင့် သူ၏စိုးစံကာလတစ်လျှောက်တွင် တိုင်းနိုင်ငံကို ရာဇပလ္လင်ထိန်းသိမ်းရေးကောင်စီ  က အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ဤကောင်စီကို ဦးစွာပထမ သူ၏ဦးလေးဖြစ်သူ ဆွန်မားဆက်မြို့စား အက်ဒွပ်ဆေးမွား (၁၅၄၇-၁၅၄၉) က ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး၊ ထို့နောက် နော်သမ်ဘာလန်မြို့စား ဂျွန်ဒတ်လေ (၁၅၅၀-၁၅၅၃) က ဆက်လက်ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ [1]

အက်ဒွပ်၏ စိုးစံကာလသည် စီးပွားရေးပြဿနာများစွာနှင့် လူမှုရေးမငြိမ်မသက်မှုများကြောင့် မှတ်သားဖွယ်ဖြစ်ခဲ့ပြီး ၁၅၄၉ ခုနှစ်တွင် အုံကြွမှုနှင့် ပုန်ကန်မှုများအထိ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ စကော့တလန်နှင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ငွေကုန်ကြေးကျများသည့် စစ်ပွဲမှာ အစပိုင်းတွင် အောင်မြင်သော်လည်း နောက်ဆုံးတွင် ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် စကော့တလန်နှင့် ဘူလွန်ဆူမာမှ စစ်တပ်များကို ရုပ်သိမ်းခဲ့ရသည်။ ဘာသာရေးကိစ္စများကို အထူးစိတ်ဝင်စားသော အڈဝပ်လက်ထက်တွင် အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်း  ကို ပရိုတက်စတစ်အဖြစ်သို့ အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ သူ၏ဖခင် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး သည် အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်းနှင့် ရိန်းမြို့တို့၏ ဆက်သွယ်မှုကို ဖြတ်တောက်ခဲ့သော်လည်း ကက်သလစ်အယူအဆနှင့် ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံအများစုကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားခဲ့သည်။ အက်ဒွပ်၏ လက်ထက်တွင်မူ ပရိုတက်စတစ်ဝါဒကို အင်္ဂလန်၌ ပထမဆုံးအကြိမ် တရားဝင်စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး၊ ဘုန်းကြီးများ လက်ထပ်ခွင့်မရှိခြင်းကို ဖျက်သိမ်းခြင်း၊ လက်တင်ဘာသာဖြင့် မက်စ် ပူဇော်ခြင်းကို ပိတ်ပင်ခြင်းနှင့် ဘုရားကျောင်းဝတ်ပြုရာတွင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာကို မဖြစ်မနေ အသုံးပြုစေခြင်းတို့ အပါအဝင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။


==ကိုးကား==
{{Reflist}}


{{Lifetime|၁၅၃၇|၁၅၅၃}}
[[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် ရေမြေ့သခင်များ]]</text>
      <sha1>9dlelfzq1j6xf3je2quug91lnw4kn0z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1054785</id>
      <parentid>1054784</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T04:53:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1054785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7196" sha1="kb2kjk22hr0enjqpp4cvzk4aqlynp3k" xml:space="preserve">{{Infobox royalty
| image        = Circle of William Scrots Edward VI of England.jpg
| alt          = Formal portrait in the Elizabethan style of Edward in his early teens. He has a long pointed face and a small full mouth.
| caption      = Portrait {{c.|1550}}
| succession   = [[:en:King of England]] and [[:en:List of Irish monarchs|Ireland]]
| more_text    = ([[:en:Style of the British sovereign#Styles of English sovereigns|more&amp;nbsp;...]])
| reign        = 28 January 1547 – 6 July 1553
| coronation   = 20 February 1547
| cor_type     = [[:en:Coronation of Edward VI|Coronation]]
| predecessor  = [[အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး]]
| regent       = [[:en:Edward Seymour, Duke of Somerset]] {{nowrap|(1547–1549)}}&lt;br /&gt;[[:en:John Dudley, Duke of Northumberland]] {{nowrap|(1550–1553)}}
| reg_type     = Regents
| successor    = [[:en:Lady Jane Grey|Jane]] (disputed) or [[:en:Mary I]]
| birth_date   = 12 October 1537
| birth_place  = [[:en:Hampton Court Palace]], Surrey, England
| death_date   = 6 July 1553 (aged 15)
| death_place  = [[:en:Palace of Placentia]], Greenwich, England  
| house        = [[:en:House of Tudor|Tudor]]
| father       = [[အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး]]
| mother       = [[:en:Jane Seymour]]
| religion     = [[:en:Protestantism]]
| burial_date  = 8 August 1553
| burial_place = [[:en:Westminster Abbey]]
| signature    = EdwardVI Signature.svg
}}
'''ဆဌမမြောက် အက်ဒွပ်ဘုရင်''' (Edward VI) (အောက်တိုဘာ ၁၂၊ ၁၅၃၇ - ဇူလိုင် ၆၊ ၁၅၅၃) သည် ၁၅၄၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၈ ရက်မှ ၁၅၅၃ ခုနှစ် သူကွယ်လွန်သည်အထိ အင်္ဂလန်နှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူသည် ၁၅၄၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀ ရက်တွင် အသက်ကိုးနှစ်အရွယ်ဖြင့် နန်းတက်ဘိသိက်ခံခဲ့သည်။ ဟင်နရီ (၈) နှင့် သူ၏တတိယမြောက်ဇနီး ဂျိန်းဆေမွား တို့မှ ဆင်းသက်လာသော တစ်ဦးတည်းသော သားကျန်ရစ်သူဖြစ်ပြီး၊ အင်္ဂလန်သမိုင်းတွင် ပရိုတက်စတစ်  ဘာသာဝင်အဖြစ် ပထမဆုံးပျိုးထောင်ကြီးပြင်းလာခဲ့ရသော အင်္ဂလန်ဘုရင်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.historyisnowmagazine.com/blog/2018/3/11/5-fascinating-facts-about-king-henry-viiis-son-king-edward-vi#.XdR7c3dFz4g |title=5 Fascinating Facts about King Henry VIII's son, King Edward VI |date=11 March 2018 |access-date=19 November 2019 |archive-date=17 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211217230341/http://www.historyisnowmagazine.com/blog/2018/3/11/5-fascinating-facts-about-king-henry-viiis-son-king-edward-vi#.XdR7c3dFz4g |url-status=live}}&lt;/ref&gt; အက်ဒွပ် သည် အရွယ်မရောက်သေးသဖြင့် သူ၏စိုးစံကာလတစ်လျှောက်တွင် တိုင်းနိုင်ငံကို ရာဇပလ္လင်ထိန်းသိမ်းရေးကောင်စီက အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ဤကောင်စီကို ဦးစွာပထမ သူ၏ဦးလေးဖြစ်သူ ဆွန်မားဆက်မြို့စား အက်ဒွပ်ဆေးမွား (၁၅၄၇-၁၅၄၉) က ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး၊ ထို့နောက် နော်သမ်ဘာလန်မြို့စား ဂျွန်ဒတ်လေ (၁၅၅၀-၁၅၅၃) က ဆက်လက်ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ 

အက်ဒွပ်၏ စိုးစံကာလသည် စီးပွားရေးပြဿနာများစွာနှင့် လူမှုရေးမငြိမ်မသက်မှုများကြောင့် မှတ်သားဖွယ်ဖြစ်ခဲ့ပြီး ၁၅၄၉ ခုနှစ်တွင် အုံကြွမှုနှင့် ပုန်ကန်မှုများအထိ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ စကော့တလန်နှင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ငွေကုန်ကြေးကျများသည့် စစ်ပွဲမှာ အစပိုင်းတွင် အောင်မြင်သော်လည်း နောက်ဆုံးတွင် ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် စကော့တလန်နှင့် ဘူလွန်ဆူမာမှ စစ်တပ်များကို ရုပ်သိမ်းခဲ့ရသည်။ ဘာသာရေးကိစ္စများကို အထူးစိတ်ဝင်စားသော အڈဝပ်လက်ထက်တွင် အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်း  ကို ပရိုတက်စတစ်အဖြစ်သို့ အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ သူ၏ဖခင် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး သည် အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်းနှင့် ရိန်းမြို့တို့၏ ဆက်သွယ်မှုကို ဖြတ်တောက်ခဲ့သော်လည်း ကက်သလစ်အယူအဆနှင့် ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံအများစုကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားခဲ့သည်။ အက်ဒွပ်၏ လက်ထက်တွင်မူ ပရိုတက်စတစ်ဝါဒကို အင်္ဂလန်၌ ပထမဆုံးအကြိမ် တရားဝင်စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး၊ ဘုန်းကြီးများ လက်ထပ်ခွင့်မရှိခြင်းကို ဖျက်သိမ်းခြင်း၊ လက်တင်ဘာသာဖြင့် မက်စ် ပူဇော်ခြင်းကို ပိတ်ပင်ခြင်းနှင့် ဘုရားကျောင်းဝတ်ပြုရာတွင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာကို မဖြစ်မနေ အသုံးပြုစေခြင်းတို့ အပါအဝင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။


==ကိုးကား==
{{Reflist}}


{{Lifetime|၁၅၃၇|၁၅၅၃}}
[[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် ရေမြေ့သခင်များ]]</text>
      <sha1>kb2kjk22hr0enjqpp4cvzk4aqlynp3k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1054797</id>
      <parentid>1054785</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T07:20:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>I'm Rinn</username>
        <id>148432</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1054797</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46343" sha1="lphcofdrwaton1e76ypy4kp4pcow13z" xml:space="preserve">{{Infobox royalty
| image        = Circle of William Scrots Edward VI of England.jpg
| alt          = Formal portrait in the Elizabethan style of Edward in his early teens. He has a long pointed face and a small full mouth.
| caption      = Portrait {{c.|1550}}
| succession   = [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ဘုရင်]] နှင့် [[အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏မင်းဆက်များ]]
| more_text    = ([[:en:Style of the British sovereign#Styles of English sovereigns|more&amp;nbsp;...]])
| reign        = ၂၈ ဇန်နဝါရီ ၁၅၄၇ - ၆ ဇူလိုင် ၁၅၅၃
| coronation   = ၂ဝ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၅၄၇
| cor_type     = [[:en:Coronation of Edward VI|Coronation]]
| predecessor  = [[အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး]]
| regent       = [[ဆိုးမားဆက်မြို့စားအက်ဒွပ်ဆေးမွား]] {{nowrap|(၁၅၄၇-၁၅၄၉)}}&lt;br /&gt;[[နော့ခ်သန်းဗားလန်းမြို့စားဂျွန်ဒက်လေ]] {{nowrap|(၁၅၅၀-၁၅၅၃)}}
| reg_type     = Regents
| successor    = [[လေဒီဂျိန်းဂရေး]] (ဖယ်ရှားခံရ) သို့ [[ပထမမြောက်မေရီဘုရင်မ]]
| birth_date   = ၁၂ အောက်တိုဘာ ၁၅၃၇
| birth_place  = [[ဟမ်ပတန်ကို့ခ်နန်းတော်]]၊ ဆာရေးမြို့၊ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ
| death_date   = ၆ ဇူလိုင် ၁၅၅၃ (အသက် ၁၅)
| death_place  = [[ပလက်စန်းတီးယားနန်းတော်]], ဂရင်းနစ်မြို့၊ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ  
| house        = [[တူးဒါအိမ်တော်]]
| father       = [[အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး]]
| mother       = &lt;nowiki&gt;[ဂျိန်းဆေးမွား]]&lt;/nowiki&gt;
| religion     = [[ပရိုတက်စတင့်နဆင်]]
| burial_date  = ၈ သြဂုတ် ၁၅၅၃
| burial_place = [[ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း]]
| signature    = EdwardVI Signature.svg
}}
'''ဆဌမမြောက် အက်ဒွပ်ဘုရင်'''  (အောက်တိုဘာ ၁၂၊ ၁၅၃၇ - ဇူလိုင် ၆၊ ၁၅၅၃) သည် ၁၅၄၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၈ ရက်မှ ၁၅၅၃ ခုနှစ် သူကွယ်လွန်သည်အထိ အင်္ဂလန်နှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူသည် ၁၅၄၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀ ရက်တွင် အသက်ကိုးနှစ်အရွယ်ဖြင့် နန်းတက်ဘိသိက်ခံခဲ့သည်။ ဟင်နရီ (၈) နှင့် သူ၏တတိယမြောက်ဇနီး ဂျိန်းဆေမွား တို့မှ ဆင်းသက်လာသော တစ်ဦးတည်းသော သားကျန်ရစ်သူဖြစ်ပြီး၊ အင်္ဂလန်သမိုင်းတွင် ပရိုတက်စတစ်  ဘာသာဝင်အဖြစ် ပထမဆုံးပျိုးထောင်ကြီးပြင်းလာခဲ့ရသော အင်္ဂလန်ဘုရင်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.historyisnowmagazine.com/blog/2018/3/11/5-fascinating-facts-about-king-henry-viiis-son-king-edward-vi#.XdR7c3dFz4g |title=5 Fascinating Facts about King Henry VIII's son, King Edward VI |date=11 March 2018 |access-date=19 November 2019 |archive-date=17 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211217230341/http://www.historyisnowmagazine.com/blog/2018/3/11/5-fascinating-facts-about-king-henry-viiis-son-king-edward-vi#.XdR7c3dFz4g |url-status=live}}&lt;/ref&gt; အက်ဒွပ် သည် အရွယ်မရောက်သေးသဖြင့် သူ၏စိုးစံကာလတစ်လျှောက်တွင် တိုင်းနိုင်ငံကို ရာဇပလ္လင်ထိန်းသိမ်းရေးကောင်စီက အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ဤကောင်စီကို ဦးစွာပထမ သူ၏ဦးလေးဖြစ်သူ ဆွန်မားဆက်မြို့စား အက်ဒွပ်ဆေးမွား (၁၅၄၇-၁၅၄၉) က ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး၊ ထို့နောက် နော်သမ်ဘာလန်မြို့စား ဂျွန်ဒတ်လေ (၁၅၅၀-၁၅၅၃) က ဆက်လက်ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ 

အက်ဒွပ်၏ စိုးစံကာလသည် စီးပွားရေးပြဿနာများစွာနှင့် လူမှုရေးမငြိမ်မသက်မှုများကြောင့် မှတ်သားဖွယ်ဖြစ်ခဲ့ပြီး ၁၅၄၉ ခုနှစ်တွင် အုံကြွမှုနှင့် ပုန်ကန်မှုများအထိ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ စကော့တလန်နှင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ငွေကုန်ကြေးကျများသည့် စစ်ပွဲမှာ အစပိုင်းတွင် အောင်မြင်သော်လည်း နောက်ဆုံးတွင် ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် စကော့တလန်နှင့် ဘူလွန်ဆူမာမှ စစ်တပ်များကို ရုပ်သိမ်းခဲ့ရသည်။ ဘာသာရေးကိစ္စများကို အထူးစိတ်ဝင်စားသော အڈဝပ်လက်ထက်တွင် အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်း  ကို ပရိုတက်စတစ်အဖြစ်သို့ အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ သူ၏ဖခင် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး သည် အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်းနှင့် ရိန်းမြို့တို့၏ ဆက်သွယ်မှုကို ဖြတ်တောက်ခဲ့သော်လည်း ကက်သလစ်အယူအဆနှင့် ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံအများစုကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားခဲ့သည်။ အက်ဒွပ်၏ လက်ထက်တွင်မူ ပရိုတက်စတစ်ဝါဒကို အင်္ဂလန်၌ ပထမဆုံးအကြိမ် တရားဝင်စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး၊ ဘုန်းကြီးများ လက်ထပ်ခွင့်မရှိခြင်းကို ဖျက်သိမ်းခြင်း၊ လက်တင်ဘာသာဖြင့် မက်စ် ပူဇော်ခြင်းကို ပိတ်ပင်ခြင်းနှင့် ဘုရားကျောင်းဝတ်ပြုရာတွင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာကို မဖြစ်မနေ အသုံးပြုစေခြင်းတို့ အပါအဝင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။

၁၅၅၃ ခုနှစ် အသက် ၁၅ နှစ်အရွယ်တွင် အက်ဒွပ် သည် နာမကျန်းဖြစ်ခဲ့သည်။ သူ၏ရောဂါမှာ ကုသမရနိုင်တော့ကြောင်း သိရှိရသောအခါ၊ တိုင်းပြည်အတွင်း ကက်သလစ်ဝါဒ ပြန်လည်လွှမ်းမိုးလာခြင်းကို တားဆီးရန်အတွက် သူနှင့် သူ၏ကောင်စီသည် '''&quot;ထီးနန်းဆက်ခံမှုဆိုင်ရာ အစီအမံ&quot;''' ကို ရေးဆွဲခဲ့ကြသည်။ အက်ဒဝပ်သည် သူနှင့်တစ်ဝမ်းကွဲတော်စပ်ပြီး ပရိုတက်စတစ်ဘာသာဝင်ဖြစ်သူ '''လေဒီဂျိန်းဂရေး)''' ကို သူ၏ထီးနန်းဆက်ခံသူအဖြစ် အမည်နာမပေးခဲ့ပြီး၊ သူ၏ဖအေတူမအေကွဲ ညီမများဖြစ်ကြသော မေရီ နှင့် အဲလိဇဘက် တို့ကိုမူ ချန်လှပ်ထားခဲ့သည်။

== '''အစောပိုင်းကာလ''' ==

=== မွေးဖွားစဉ်ကာလ ===
အက်ဒွပ်ကို ၁၅၃၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၂ ရက်တွင် မစ်ဒဲဆက်စ် ရှိ '''ဟမ်ပတန်ကိုးတ်နန်းတော်'''  ရှိ သူ၏မိခင်ဖြစ်သူ၏ အဆောင်၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ သူသည် [https://my.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%80%A1%E1%80%8B%E1%80%B9%E1%80%8C%E1%80%99%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA_%E1%80%9F%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%9B%E1%80%AE%E1%80%98%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8&amp;action=edit&amp;wvprov=sticky-header အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး] နှင့် တတိယမြောက်ဇနီး ဂျိန်းဆေးမွားတို့၏ သားတော်ဖြစ်ပြီး၊ အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး အတောင့်တရဆုံး အလိုချင်ဆုံးသော တစ်ဦးတည်းသော သားတော်ဖြစ်သည်။ တစ်နိုင်ငံလုံးရှိ ပြည်သူများသည် '''&quot;မိမိတို့ ကာလရှည်ကြာစွာ ဆာလောင်မွတ်သိပ်စွာ မျှော်လင့်ခဲ့ရသော&quot; အိမ်ရှေ့စံသားတော်''' ပေါ်ထွန်းလာမှုကို ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာနှင့် စိတ်အေးချမ်းသာစွာဖြင့် ကြိုဆိုခဲ့ကြသည်။ ဘုရားကျောင်းများတွင် တေးသီချင်းများ သီဆိုခဲ့ကြပြီး၊ မီးပုံများ ထွန်းညှိခဲ့ကြသည့်အပြင် ထိုညတွင် တာဝါတစ်ခုလုံး၌ '''အမြောက်အချက်ပေါင်း ၂,၀၀၀ ကျော် ပစ်ဖောက်''' အောင်ပွဲခံခဲ့ကြသည်။

မိခင်ဖြစ်သူ ဘုရင်မ ဂျိန်းသည် မီးဖွားပြီးနောက် လျင်မြန်စွာ ပြန်လည်ကျန်းမာလာပုံပေါ်ပြီး &quot;ကျွန်ုပ်တို၏ အရှင်မင်းကြီးနှင့် ကျွန်ုပ်တိုအကြား တရားဝင်အိမ်ထောင်ရေးမှ '''မင်းသားတစ်ပါး ဖွားမြင်တော်မူပြီ'''&quot; ဖြစ်ကြောင်း သူမကိုယ်တိုင် လက်မှတ်ရေးထိုးထားသော စာလွှာများကို ပေးပို့ခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ်ကို အောက်တိုဘာ ၁၅ ရက်တွင် ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်အဖြစ် ဗတ္တိဇံ  မင်္ဂလာပြုခဲ့ပြီး၊ သူ၏ အသက် ၂၁ နှစ်အရွယ် ဖအေတူမအေကွဲအစ်မဖြစ်သူ '''လေဒီမေရီ က ခေါင်းကိုင်မိခင်''' အဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့ကာ၊ ၄ နှစ်အရွယ် အစ်မတော် လေဒီအဲလိဇဘက်  က ဗတ္တိဇံဝတ်ရုံ ကို သယ်ဆောင်ပေးခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၎င်းအား ကွန်ဝေါမြို့စား  နှင့် ချက်စတာနယ်စား အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။

သို့သော်လည်း ဘုရင်မကြီးသည် မီးဖွားပြီးနောက် ဖြစ်ပွားတတ်သော နောက်ဆက်တွဲဝေဒနာများကြောင့် နာမကျန်းဖြစ်ကာ အက်ဒဝပ်ကို ဖွားမြင်ပြီး ရက်ပိုင်းအကြာ အောက်တိုဘာ ၂၄ ရက်တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ ဘုရင် ဟင်နရီ (၈) က ပြင်သစ်ဘုရင် ဖရန်စစ် (၁) ထံသို့ စာရေးသားရာတွင် '''&quot;ဘုရားသခင်၏ အလိုတော်သည်... ကျွန်ုပ်အား ဤမျှပျော်ရွှင်မှု ပေးစွမ်းခဲ့သူ၏ သေဆုံးခြင်းဖြင့် ကျွန်ုပ်၏ဝမ်းမြောက်မှုကို ခါးသီးမှုနှင့် ရောနှောစေခဲ့ပြီ&quot;''' ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။

=== '''ကြီးပြင်းလာပုံနှင့် ပညာရေး''' ===
အက်ဒွပ်သည် အစကတည်းက နို့စို့အားကောင်းပြီး ကျန်းမာသန်စွမ်းသော ကလေးငယ်တစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဖခင်ဖြစ်သူသည် သူ၏အပေါ်တွင် အလွန်အမင်း သဘောကျနှစ်သက်ခဲ့ပြီး ၁၅၃၈ ခုနှစ် မေလတွင် ဟင်နရီ (၈) သည် &quot;သားတော်ကို ရင်ခွင်ထဲပွေ့ချီကာ ကျီစယ်နေပြီး ပြည်သူများ မြင်တွေ့ကာ စိတ်သက်သာရာရစေရန် ပြတင်းပေါက်တွင် ပွေ့ချီပြသခဲ့သည်&quot; ကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ထိုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် နန်းရင်းဝန် လော့ဒ်အောဒ်လေက အက်ဒဝပ်သည် လျင်မြန်စွာ ကြီးထွားလာပြီး ခွန်အားဗလနှင့် ပြည့်စုံကြောင်း အစီရင်ခံခဲ့သလို၊ အခြားသော မှတ်တမ်းများတွင်လည်း သူ့ကို အရပ်ရှည်ပြီး ပျော်ပျော်နေတတ်သော ကလေးတစ်ဦးအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် သည် အနာရောဂါ ထူပြောသော ကလေးတစ်ဦးဖြစ်သည်ဟူသော မိရိုးဖလာ အယူအဆကို ယခုခေတ်သစ် သမိုင်းပညာရှင်များက ငြင်းပယ်ခဲ့ကြသည်။ သူသည် အသက်လေးနှစ်အရွယ်တွင် အသက်အန္တရာယ်စိုးရိမ်ရသည့် &quot;လေးရက်တစ်ကြိမ် ဖျားသော အဖျားရောဂါ&quot;  စွဲကပ်ခဲ့ဖူးသော်လည်း၊ ရံဖန်ရံခါ ဖျားနာခြင်းနှင့် မျက်စိမှုန်ခြင်းတို့မှအပ သူ၏နောက်ဆုံး ခြောက်လတာကာလ မတိုင်ခင်အထိ ယေဘုယျအားဖြင့် ကျန်းမာရေး အလွန်ကောင်းမွန်ခဲ့သည်။

အစပိုင်းတွင် အက်ဒွပ်ကို မင်းသား၏ အိမ်တော်ထိန်းကြီး &quot;လော့ဒ်မစ္စထရက်စ်&quot; ဖြစ်သူ '''မာဂရက် ဘရိုင်ယန်''' ၏ လက်အောက်တွင် စောင့်ရှောက်ထားခဲ့သည်။ သူမ၏နောက်တွင် ဘလန့်ခ်ဟားဗတ်ထ်၊ လေဒီထရွိုင် က ဆက်ခံခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ်သည် အသက်ခြောက်နှစ်အရွယ်အထိ &quot;အမျိုးသမီးများ၏ ဝန်းရံစောင့်ရှောက်မှုအလယ်&quot; တွင် ကြီးပြင်းခဲ့ရကြောင်း သူ၏ နောက်ပိုင်းရာဇဝင်မှတ်တမ်း  တွင် ရေးသားထားခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ်အတွက် ဖွဲ့စည်းပေးထားသော တရားဝင်တော်ဝင်အိမ်တော်ကို အစပိုင်းတွင် ဝီလျံဆစ်ဒနီကလည်းကောင်း၊ နောက်ပိုင်းတွင် ရစ်ချက်ပေ့ချ်  ကလည်းကောင်း ကြီးကြပ်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီ (၈) သည် မိမိ၏သားတော်ရှိရာ အိမ်တော်တွင် လုံခြုံရေးနှင့် သန့်ရှင်းရေးကို အဆင့်မြင့်ဆုံး စံနှုန်းများအတိုင်း ရှိနေစေရန် တင်းကျပ်စွာ တောင်းဆိုခဲ့ပြီး '''အက်ဒွပ်သည် &quot;ဤတစ်နိုင်ငံလုံး၏ အဖိုးတန်ဆုံး ရတနာ&quot; ဖြစ်ကြောင်း''' အလေးအနက် ပြောကြားခဲ့သည်။ မင်းသားထံ လာရောက်လည်ပတ်သူများက သူ့ကို ကစားစရာများနှင့် သက်တောင့်သက်သာရှိမှုများ (သူ့အတွက် သီးသန့် တေးသံရှင်အဖွဲ့ အပါအဝင်) အပြည့်အစုံ ပံ့ပိုးပေးထားပြီး စိတ်ချမ်းသာနေသော ကလေးတစ်ဦးအဖြစ် ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။

အသက်ခြောက်နှစ်အရွယ်မှစ၍ အက်ဒွပ်သည် '''ရစ်ချက်ကော့စ်''' နှင့် '''ဂျွန်ချိခ်'''  တို့၏ လက်အောက်တွင် တရားဝင်ပညာသင်ကြားမှုကို စတင်ခဲ့ပြီး၊ သူကိုယ်တိုင် ပြန်လည်အမှတ်ရခဲ့သည့်အတိုင်း '''&quot;ဘာသာစကားများ၊ ကျမ်းစာ၊ ဒဿနိကဗေဒနှင့် အနုပညာ၊ သိပ္ပံပညာရပ်များ&quot;'''  ကို အဓိကထား သင်ယူခဲ့သည်။ သူသည် သူ၏အစ်မ အယ်လီဇဘက်၏ ဆရာဖြစ်သူ ရော်ဂျာအက်ရှမ် နှင့် ဂျင်းဘယ်မိန်း  တို့ထံမှလည်း ပညာသင်ယူခဲ့ပြီး ပြင်သစ်၊ စပိန်နှင့် အီတလီဘာသာစကားများကို တတ်မြောက်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် သူသည် ဂျီဩမေတြီဘာသာရပ်ကို လေ့လာခဲ့ပြီး လုဒ်စောင်း နှင့် ဗာဂျင်နယ် (အော်ဂန်ကဲ့သို့ တူရိယာတစ်မျိုး) တို့အပါအဝင် တူရိယာများကို တီးခတ်တတ်ခဲ့သည်။ သူသည် ကမ္ဘာလုံးများနှင့် မြေပုံများကို စုဆောင်းခဲ့ပြီး၊ ဒင်္ဂါးပြားသမိုင်းပညာရှင် စီအီးချာလစ်  ၏ အဆိုအရ အက်ဒဝပ်သည် ငွေကြေးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များကို ကောင်းစွာနားလည်သဘောပေါက်ပြီး ဉာဏ်ရည်မြင့်မားမှုကို ပြသခဲ့သည်။

အက်ဒွပ်၏ ဘာသာရေးပညာရေးသည် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး အစီအစဉ်များဘက်သို့ ယိမ်းခဲ့သည်ဟု ယူဆရသည်။ သူ၏ဘာသာရေးပတ်ဝန်းကျင်ကို ထိပ်တန်းပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားဖြစ်သူ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းကြီး '''သောမတ်စ်ကရမ်မာ''' က ရွေးချယ်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ကော့စ်နှင့် ချိခ် နှစ်ဦးစလုံးသည်လည်း &quot;ပြုပြင်ပြောင်းလဲထားသော&quot; ကက်သလစ်များ (သို့မဟုတ်) အီရက်စမတ်ဝါဒီများ  ဖြစ်ကြပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ဘုရင်မ မေရီလက်ထက်၌ ပြည်ပသို့ တိမ်းရှောင်ခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။ ၁၅၄၉ ခုနှစ် ရောက်သောအခါ အက်ဒဝပ်သည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးကို ခရစ်တော်၏ရန်သူ  အဖြစ် သတ်မှတ်သည့် ကျမ်းတစ်စောင်ကို ရေးသားခဲ့ပြီး ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှုများကိုလည်း အချက်အလက်ကျကျ မှတ်စုထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သူ၏ ငယ်စဉ်ဘဝက ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ရှုထောင့်အများစုမှာ မက်စ်  ဝတ်ပြုပွဲ ကျင်းပခြင်း၊ စိန့်သူတော်စင်များ၏ ရုပ်တုများနှင့် အမွေအနှစ်များကို အရိုအသေပြုခြင်း အပါအဝင် အခြေခံအားဖြင့် ကက်သလစ်ဘာသာအတိုင်းသာ ရှိနေသေးသည်။

အက်ဒွပ်၏ အစ်မတော်နှစ်ဦးစလုံးသည် မောင်တော်အပေါ် ဂရုစိုက်ကြပြီး မကြာခဏ လာရောက်လည်ပတ်လေ့ရှိသည်။ တစ်ခါက အဲလိဇဘက်သည် သူမကိုယ်တိုင် '''&quot;လက်လုပ်ချုပ်လုပ်ထားသော&quot;''' အင်္ကျီတစ်ထည်ကို အက်ဒဝပ်အား လက်ဆောင်ပေးခဲ့သည်။ အက်ဒွပ်သည် မေရီ၏အဖော်ပြုမှုကို '''&quot;အထူးပင် စိတ်ကျေနပ်မှု ရှိခဲ့သည်&quot;'''။ သို့သော်လည်း မေရီ၏ နိုင်ငံခြားအကများအပေါ် ဝါသနာပါမှုကိုမူ သူက သဘောမတူခဲ့ချေ။ &quot;မောင်တော်က အစ်မတော်ကို အချစ်ဆုံးပါ&quot; ဟု ၁၅၄၆ ခုနှစ်တွင် မေရီထံသို့ သူ စာရေးသားခဲ့သည်။ ၁၅၄၃ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီ (၈) သည် သူ၏သားသမီးများကို ခရစ္စမတ်ပွဲတော် အတူတူဆင်နွှဲရန် ဖိတ်ကြားခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ယခင်က တရားမဝင်ဟု သတ်မှတ်ပြီး အမွေပြတ်စွန့်လွှတ်ခဲ့သော သမီးတော်များနှင့် ပြန်လည်သင့်မြတ်ခြင်းကို ပြသသည့် အရိပ်အယောင် ဖြစ်သည်။

နောက်တစ်နှစ် နွေဦးရာသီတွင် ဟင်နရီ (၈) သည် '''&quot;တတိယအကြိမ် ထီးနန်းဆက်ခံမှုဆိုင်ရာ အက်ဥပဒေ&quot;''' အားဖြင့် သမီးတော်များ၏ ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် အဆင့်အတန်းကို ပြန်လည်သတ်မှတ်ပေးခဲ့ပြီး အက်ဒွပ် အရွယ်မရောက်သေးမီကာလအတွင်း အုပ်ချုပ်မည့် ရာဇပလ္လင်ထိန်းသိမ်းရေးကောင်စီ  အတွက်လည်း ကြိုတင်စီမံပေးခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့ ထူးထူးခြားခြား မိသားစုစည်းလုံး ညီညွတ်မှုရှိလာခြင်းမှာ ဟင်နရီ (၈) ၏ ဆဌမမြောက်ဇနီး '''ကက်သရင်းပါး (Catherine Parr)''' ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။ အက်ဒဝပ်သည် သူမအား မကြာမီပင် ခင်မင်တွယ်တာလာခဲ့သည်။ သူသည် သူမအား &quot;ကျွန်ုပ်၏ အချစ်ဆုံး မိခင်&quot; ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ပြီး ၁၅၄၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် သူမထံသို့ '''&quot;ကျွန်ုပ်သည် မိခင်ကြီးထံမှ ကျေးဇူးတရားများစွာ ရရှိခဲ့သဖြင့် ကျွန်ုပ်၏စိတ်ထဲတွင် ထိုကျေးဇူးတရားများကို ကုန်စင်အောင်ပင် မတွေးတတ်တော့ပါ&quot;''' ဟု စာရေးသားခဲ့သည်။

အက်ဒွပ်နှင့်အတူ ဆော့ကစားရန် အခြားသော ကလေးငယ်များကိုလည်း ခေါ်ဆောင်လာခဲ့ကြသည်။ ထိုကလေးများထဲတွင် သူ၏နန်းတွင်းမှူးကြီး ဝီလျံဆစ်ဒနီ၏ မြေးမလေးလည်း ပါဝင်ပြီး၊ သူမသည် အရွယ်ရောက်လာသည့်အခါ မင်းသားလေးအား '''&quot;အလွန်အမင်း သဘောကောင်းပြီး သိမ်မွေ့ကာ ရက်ရောတတ်သော၊ အံ့ဩစရာကောင်းလောက်အောင် ချစ်စရာကောင်းသည့် ကလေးတစ်ဦး&quot;''' အဖြစ် ပြန်လည်အမှတ်ရခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ်သည် နန်းတော်အသေးစား ပုံစံမျိုးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော နေရာတွင် သူ့ကို &quot;ခစားရန် ခန့်အပ်ထားသော&quot; မှူးမတ်မျိုးနွယ်များ၏ သားသမီးများနှင့်အတူ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ၎င်းတို့ထဲမှ အိုင်ယာလန် သူကြွယ် တစ်ဦး၏ သားဖြစ်သူ '''ဘာနဘီ ဖစ်ဇ်ပက်ထရစ်'''သည် အက်ဒွပ်၏ ရင်းနှီးပြီး ရေရှည်တည်တံ့သော မိတ်ဆွေတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။

အက်ဒွပ်သည် သူ၏အတန်းဖော်များထက် ကျောင်းစာတွင် ပိုမိုစိတ်အားထက်သန်ပြီး ၎င်းတို့ထက် ပိုမိုထူးချွန်ပုံရသည်။ မိမိ၏ &quot;တာဝန်&quot; ကို ကျေပွန်လိုစိတ်နှင့် အစ်မတော် အဲလိဇဘက်၏ ပညာရည်ထူးချွန်မှုအပေါ် ယှဉ်ပြိုင်လိုစိတ်တို့က သူ့ကို တွန်းအားပေးခဲ့သည်။ အက်ဒွပ်၏ ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ပိုင်ဆိုင်မှုများသည် တော်ဝင်ဆန်စွာ ခမ်းနားထည်ဝါလှသည် - သူ၏အခန်းများတွင် အဖိုးတန် ဖလန်းဒါးစ်  ကော်ဇောကြီးများကို ချိတ်ဆွဲထားပြီး၊ သူ၏အဝတ်အစားများ၊ စာအုပ်များနှင့် ဇွန်း၊ ခက်ရင်း၊ ဓားများတွင် အဖိုးတန်ရတနာများနှင့် ရွှေများကို စီခြယ်ထားသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူကဲ့သို့ပင် အက်ဒဝပ်သည် '''စစ်ရေးအတတ်ပညာများကို အလွန်စိတ်ဝင်စားခဲ့ပြီး'''၊ သူ၏ပုံတူပန်းချီကား အများစုတွင် ဟင်နရီ (၈) ကို အတုယူ၍ ကျောက်သံပတ္တမြားများ စီခြယ်ထားသော ဓားရိုးပါသည့် ရွှေဓားမြှောင်ကို ဆောင်ထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ အက်ဒွပ်၏ ရာဇဝင်မှတ်တမ်း တွင် စကော့တလန်နှင့် ပြင်သစ်တို့ကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သော အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်၏ စစ်ဆင်ရေးများကိုလည်းကောင်း၊ ၁၅၄၇ ခုနှစ် မတ်ဆဲဘာ့ဂ် တွင် ဂျွန်ဒတ်လေ ဖမ်းဆီးခံရလုနီးပါး ဖြစ်ခဲ့သည့် စွန့်စားခန်းများကဲ့သို့သော အကြောင်းအရာများကိုလည်းကောင်း စိတ်အားထက်သန်စွာဖြင့် အသေးစိတ် မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။

=== '''ကြမ်းတမ်းသော စည်းရုံးသိမ်းသွင်းခြင်း''' ===
၁၅၄၃ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၁ ရက်တွင် ဟင်နရီ (၈) သည် စကော့တလန်သားများနှင့်အတူ '''ဂရင်းနစ်စာချုပ်'''  ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီး အက်ဒဝပ်နှင့် ခုနစ်လသားအရွယ်သာရှိသေးသော စကော့တလန်ဘုရင်မ '''မေရီ''' တို့ကို စုလျားရစ်ပတ် စေ့စပ်ပေးခြင်းဖြင့် ငြိမ်းချမ်းရေးကို အတည်ပြုခဲ့သည်။ ထိုဘုရင်မလေး မေရီသည် အက်ဒွပ် ၏ အဒေါ်ဖြစ်သူ (ဟင်နရီ၏အစ်မ) မာဂရက်တူးဒါ ၏ မြေးမလေးဖြစ်သည်။ ၁၅၄၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဆောဝေးမော့စ်တိုက်ပွဲ ၌ စကော့တလန်သားများ အရေးနိမ့်ခဲ့ပြီးနောက် ၎င်းတို့ဘက်မှ အလျှော့အတင်းလုပ်နိုင်စွမ်း အားနည်းနေချိန်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် တိုင်းနိုင်ငံနှစ်ခုကို ပေါင်းစည်းရန် ရည်ရွယ်ထားသော ဟင်နရီသည် မေရီအား အင်္ဂလန်တွင် လာရောက်ပျိုးထောင်ကြီးပြင်းစေရန် မိမိထံသို့ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ရမည်ဟု စည်းကမ်းချက် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။

သို့သော် ၁၅၄၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် စကော့တလန်သားများက အဆိုပါစာချုပ်ကို ငြင်းပယ်ပယ်ဖျက်ပြီး ပြင်သစ်နှင့် ပြန်လည်မဟာမိတ်ဖွဲ့လိုက်သောအခါ ဟင်နရီသည် အလွန်အမင်း ဒေါသထွက်ခဲ့သည်။ ၁၅၄၄ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် သူသည် အက်ဒွပ် ၏ဦးလေးဖြစ်သူ ဟတ်ဖို့ဒ်မြို့စား အက်ဒဝပ်ဆေးမွား အား စကော့တလန်သို့ ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့ပြီး '''&quot;အရာအားလုံးကို မီးတိုက်၊ ဓားခုတ်လုပ်ပစ်ရန်၊ အီဒင်ဘာဂ်  မြို့ကို ပြာကျအောင်ရှို့ရန်၊ မြို့ကို လုယက်ဖျက်ဆီးပြီးနောက် ၎င်းတို့၏ မရိုးသားမှုနှင့် သစ္စာမဲ့မှုတို့အတွက် ဘုရားသခင်၏ ကပ်ဒဏ်အမျက်တော် သင့်လေပြီဟူသော မှတ်တမ်းအဖြစ် ထာဝရကျန်ရစ်စေရန် မြို့တော်ကို အစအနမကျန် ဖျက်ဆီးပစ်ရန်&quot;''' အမိန့်ထုတ်ခဲ့သည်။ ဆေမူးသည် အင်္ဂလိပ်တို့က စကော့တလန်သားများအပေါ် သမိုင်းတစ်လျှောက် ပြုလုပ်ခဲ့သမျှတွင် အရက်စက်ဆုံးသော စစ်ဆင်ရေးဖြင့် တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ်၏ စိုးစံကာလအထိ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့သော ထိုစစ်ပွဲကို '''&quot;ကြမ်းတမ်းသော''' '''စည်းရုံးသိမ်းသွင်းခြင်း&quot;'''  ဟု လူသိများလာခဲ့သည်။

=== '''နန်းတက်ခြင်း''' ===
အသက်ကိုးနှစ်အရွယ်သာရှိသေးသော အက်ဒဝပ်သည် ၁၅၄၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁၀ ရက်တွင် ဟတ်ဖို့ဒ်  မှနေ၍ သူ၏ဖခင်နှင့် မိထွေးတော်တို့ထံ စာရေးသားကာ ၎င်းတို့၏ ပုံတူပန်းချီကားများကို နှစ်သစ်ကူးလက်ဆောင်အဖြစ် ပေးသနားခဲ့သည့်အတွက် ကျေးဇူးတင်စကား ဆိုခဲ့သည်။ ဇန်နဝါရီ ၂၈ ရက်သို့ ရောက်သောအခါ '''ဘုရင် ဟင်နရီ (၈) ကွယ်လွန်သွားခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။''' အာဏာစက်နှင့် နီးစပ်သူများဖြစ်ကြသော အက်ဒဝပ်ဆေမူးနှင့် ဝီလျံပေ့ဂျတ် တို့သည် ထီးနန်းဆက်ခံမှု ချောမွေ့စေရန် ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှုများ မပြုလုပ်ရသေးမီအထိ ဘုရင်ကြီးကွယ်လွန်သည့် သတင်းကို ဆိုင်းငံ့ထားရန် သဘောတူခဲ့ကြသည်။ ဆေမူးနှင့် မြင်းထိန်းတော်ကြီးဖြစ်သူ ဆာ အန်တိုနီဘရောင်း တို့သည် ဟတ်ဖို့ဒ်ရှိ အက်ဒွပ်ကို သွားရောက်ခေါ်ဆောင်ခဲ့ပြီး လေဒီအဲလိဇဘက် နေထိုင်ရာ အန်းဖီးလ် သို့ ခေါ်ဆောင်လာခဲ့သည်။ ထို့နောက်မှ အက်ဒွပ်နှင့် အဲလိဇဘက်တို့အား ဖခင်ဖြစ်သူ ကွယ်လွန်ပြီဖြစ်ကြောင်း အသိပေးကာ သေတမ်းစာကို ဖတ်ကြားပြသခဲ့သည်။

နန်းရင်းဝန် သောမတ်စ်ရီယော့သ်စလေ က ဇန်နဝါရီ ၃၁ ရက်တွင် ပါလီမန်သို့ ဟင်နရီကွယ်လွန်ခြင်းကို တရားဝင်ကြေညာခဲ့ပြီး အက်ဒွပ် ထီးနန်းဆက်ခံကြောင်း တစ်နိုင်ငံလုံးသို့ ကြေညာချက်များ ထုတ်ပြန်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ဘုရင်သစ်ကို လန်ဒန်တာဝါ သို့ ခေါ်ဆောင်လာခဲ့ပြီး တာဝါတစ်ခုလုံးနှင့် အနီးနားရှိ သင်္ဘောများပေါ်မှ '''အမြောက်များကို တပြိုင်နက်တည်း အုန်းအုန်းကျက်ကျက် ပစ်ဖောက်ကာ ကြိုဆိုခဲ့ကြသည်။''' နောက်တစ်နေ့တွင် တိုင်းပြည်၏ မှူးမတ်မျိုးနွယ်များက တာဝါ၌ အက်ဒဝပ်အား သစ္စာခံ ဦးညွှတ်ခဲ့ကြပြီး ဆေမူးကို '''&quot;နိုင်ငံတော်အုပ်ချုပ်ရေးခံ&quot;'''  အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ ဟင်နရီ (၈) ၏ ရုပ်ကလာပ်ကို ဖေဖော်ဝါရီ ၁၆ ရက်တွင် သူ၏ဆန္ဒအတိုင်း ဂျိန်းဆေးမွား၏ ဂူဗိမာန်ရှိရာ ဝင်ဆာ တွင် မြှုပ်နှံခဲ့သည်။

ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ၏ နန်းတက်ဘိသိက်မြောက်ခြင်း အခမ်းအနားကို ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့တွင် '''ဝက်စ်မင်စတာ''' '''ဘုရားရှိခိုးကျောင်း''' ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။ အခမ်းအနား အစီအစဉ်များကို ဖြတ်တောက်ပြီး အချိန်တိုအတွင်း ကျင်းပခဲ့ရသည်၊ အကြောင်းမှာ '''&quot;အလွန်အမင်း ရှည်လျားထွေပြားသော အခမ်းအနားသည် နုပျိုသောအရွယ်သာ ရှိသေးသည့် ဘုရင်မင်းမြတ်အား ပင်ပန်းနွမ်းနယ်စေပြီး ကျန်းမာရေး ထိခိုက်စေနိုင်ခြင်း&quot;''' ကြောင့်ဖြစ်ပြီး၊ တစ်ချက်မှာလည်း ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကြောင့် အချို့သော ထုံးတမ်းစဉ်လာများမှာ ယခုခေတ်ကာလနှင့် မဆီလျော်တော့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။

ဘိသိက်ခံပွဲ မတိုင်ခင်ညတွင် အက်ဒဝပ်သည် တာဝါမှ ဝက်စ်မင်စတာနန်းတော်သို့ မြင်းစီးကာ ထွက်ခွာခဲ့ပြီး လမ်းတစ်လျှောက်တွင် လူအုပ်ကြီးနှင့် ခမ်းနားသော ပြပွဲပြသမှုများဖြင့် ကြိုဆိုခဲ့ကြသည်။ ၎င်းပြပွဲအများစုမှာ ယခင်က ကလေးဘုရင်တစ်ပါးဖြစ်ခဲ့ဖူးသော ဆဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ နန်းတက်ပွဲ ပြပွဲများကို အခြေခံထားခြင်း ဖြစ်သည်။ စိန့်ပေါလ်ဘုရားကျောင်း  အပြင်ဘက်တွင် &quot;ဂျွမ်းထိုးပြီး ချစ်စရာကောင်းသော ကပြဖျော်ဖြေမှုများ&quot; ပြုလုပ်နေသည့် စပိန်လူမျိုး ကြိုးတန်းလျှောက်သမားတစ်ဦးကို မြင်တွေ့ကာ ဘုရင်လေးသည် သဘောကျရယ်မောခဲ့သည်။

ဘိသိက်ခံ ဝတ်ပြုပွဲတွင် ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းကြီး ကရမ်မာ က ဘုရင်၏ သာသနာပိုင်အာဏာ စိုးမိုးမှုကို ထပ်လောင်းအတည်ပြုခဲ့ပြီး အက်ဒဝပ်အား '''&quot;ဒုတိယမြောက် ယောရှိဘုရင်&quot;'''  အဖြစ် တင်စားကာ &quot;ရုပ်တုဆင်းတုများကို ဖယ်ရှားပြီး ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ဖိနှိပ်ချုပ်ချယ်မှုများကို ပြည်သူများထံမှ မောင်းထုတ်လျက်&quot; အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်း ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ ဝတ်ပြုပွဲအပြီးတွင် အက်ဒဝပ်သည် ဝက်စ်မင်စတာခန်းမ၌ ကျင်းပသော တော်ဝင်စားသောက်ပွဲကို ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး၊ သူ၏ရာဇဝင်မှတ်တမ်းတွင် ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း '''ခေါင်းတွင် သရဖူကို ဆောင်းလျက်''' စားသောက်ခဲ့သည်။


==ကိုးကား==
{{Reflist}}


{{Lifetime|၁၅၃၇|၁၅၅၃}}
[[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် ရေမြေ့သခင်များ]]</text>
      <sha1>lphcofdrwaton1e76ypy4kp4pcow13z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1054798</id>
      <parentid>1054797</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T07:58:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>I'm Rinn</username>
        <id>148432</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1054798</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="174852" sha1="jmlu4vuz43sjzgordu5pqww9lj6tpkf" xml:space="preserve">{{Infobox royalty
| image        = Circle of William Scrots Edward VI of England.jpg
| alt          = Formal portrait in the Elizabethan style of Edward in his early teens. He has a long pointed face and a small full mouth.
| caption      = Portrait {{c.|1550}}
| succession   = [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ဘုရင်]] နှင့် [[အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏မင်းဆက်များ]]
| more_text    = ([[:en:Style of the British sovereign#Styles of English sovereigns|more&amp;nbsp;...]])
| reign        = ၂၈ ဇန်နဝါရီ ၁၅၄၇ - ၆ ဇူလိုင် ၁၅၅၃
| coronation   = ၂ဝ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၅၄၇
| cor_type     = [[:en:Coronation of Edward VI|Coronation]]
| predecessor  = [[အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး]]
| regent       = [[ဆိုးမားဆက်မြို့စားအက်ဒွပ်ဆေးမွား]] {{nowrap|(၁၅၄၇-၁၅၄၉)}}&lt;br /&gt;[[နော့ခ်သန်းဗားလန်းမြို့စားဂျွန်ဒက်လေ]] {{nowrap|(၁၅၅၀-၁၅၅၃)}}
| reg_type     = Regents
| successor    = [[လေဒီဂျိန်းဂရေး]] (ဖယ်ရှားခံရ) သို့ [[ပထမမြောက်မေရီဘုရင်မ]]
| birth_date   = ၁၂ အောက်တိုဘာ ၁၅၃၇
| birth_place  = [[ဟမ်ပတန်ကို့ခ်နန်းတော်]]၊ ဆာရေးမြို့၊ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ
| death_date   = ၆ ဇူလိုင် ၁၅၅၃ (အသက် ၁၅)
| death_place  = [[ပလက်စန်းတီးယားနန်းတော်]], ဂရင်းနစ်မြို့၊ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ  
| house        = [[တူးဒါအိမ်တော်]]
| father       = [[အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး]]
| mother       = &lt;nowiki&gt;[ဂျိန်းဆေးမွား]]&lt;/nowiki&gt;
| religion     = [[ပရိုတက်စတင့်နဆင်]]
| burial_date  = ၈ သြဂုတ် ၁၅၅၃
| burial_place = [[ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း]]
| signature    = EdwardVI Signature.svg
}}
'''ဆဌမမြောက် အက်ဒွပ်ဘုရင်'''  (အောက်တိုဘာ ၁၂၊ ၁၅၃၇ - ဇူလိုင် ၆၊ ၁၅၅၃) သည် ၁၅၄၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၈ ရက်မှ ၁၅၅၃ ခုနှစ် သူကွယ်လွန်သည်အထိ အင်္ဂလန်နှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူသည် ၁၅၄၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀ ရက်တွင် အသက်ကိုးနှစ်အရွယ်ဖြင့် နန်းတက်ဘိသိက်ခံခဲ့သည်။ ဟင်နရီ (၈) နှင့် သူ၏တတိယမြောက်ဇနီး ဂျိန်းဆေမွား တို့မှ ဆင်းသက်လာသော တစ်ဦးတည်းသော သားကျန်ရစ်သူဖြစ်ပြီး၊ အင်္ဂလန်သမိုင်းတွင် ပရိုတက်စတစ်  ဘာသာဝင်အဖြစ် ပထမဆုံးပျိုးထောင်ကြီးပြင်းလာခဲ့ရသော အင်္ဂလန်ဘုရင်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.historyisnowmagazine.com/blog/2018/3/11/5-fascinating-facts-about-king-henry-viiis-son-king-edward-vi#.XdR7c3dFz4g |title=5 Fascinating Facts about King Henry VIII's son, King Edward VI |date=11 March 2018 |access-date=19 November 2019 |archive-date=17 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211217230341/http://www.historyisnowmagazine.com/blog/2018/3/11/5-fascinating-facts-about-king-henry-viiis-son-king-edward-vi#.XdR7c3dFz4g |url-status=live}}&lt;/ref&gt; အက်ဒွပ် သည် အရွယ်မရောက်သေးသဖြင့် သူ၏စိုးစံကာလတစ်လျှောက်တွင် တိုင်းနိုင်ငံကို ရာဇပလ္လင်ထိန်းသိမ်းရေးကောင်စီက အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ဤကောင်စီကို ဦးစွာပထမ သူ၏ဦးလေးဖြစ်သူ ဆွန်မားဆက်မြို့စား အက်ဒွပ်ဆေးမွား (၁၅၄၇-၁၅၄၉) က ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး၊ ထို့နောက် နော်သမ်ဘာလန်မြို့စား ဂျွန်ဒတ်လေ (၁၅၅၀-၁၅၅၃) က ဆက်လက်ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ 

အက်ဒွပ်၏ စိုးစံကာလသည် စီးပွားရေးပြဿနာများစွာနှင့် လူမှုရေးမငြိမ်မသက်မှုများကြောင့် မှတ်သားဖွယ်ဖြစ်ခဲ့ပြီး ၁၅၄၉ ခုနှစ်တွင် အုံကြွမှုနှင့် ပုန်ကန်မှုများအထိ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ စကော့တလန်နှင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ငွေကုန်ကြေးကျများသည့် စစ်ပွဲမှာ အစပိုင်းတွင် အောင်မြင်သော်လည်း နောက်ဆုံးတွင် ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် စကော့တလန်နှင့် ဘူလွန်ဆူမာမှ စစ်တပ်များကို ရုပ်သိမ်းခဲ့ရသည်။ ဘာသာရေးကိစ္စများကို အထူးစိတ်ဝင်စားသော အڈဝပ်လက်ထက်တွင် အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်း  ကို ပရိုတက်စတစ်အဖြစ်သို့ အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ သူ၏ဖခင် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး သည် အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်းနှင့် ရိန်းမြို့တို့၏ ဆက်သွယ်မှုကို ဖြတ်တောက်ခဲ့သော်လည်း ကက်သလစ်အယူအဆနှင့် ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံအများစုကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားခဲ့သည်။ အက်ဒွပ်၏ လက်ထက်တွင်မူ ပရိုတက်စတစ်ဝါဒကို အင်္ဂလန်၌ ပထမဆုံးအကြိမ် တရားဝင်စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး၊ ဘုန်းကြီးများ လက်ထပ်ခွင့်မရှိခြင်းကို ဖျက်သိမ်းခြင်း၊ လက်တင်ဘာသာဖြင့် မက်စ် ပူဇော်ခြင်းကို ပိတ်ပင်ခြင်းနှင့် ဘုရားကျောင်းဝတ်ပြုရာတွင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာကို မဖြစ်မနေ အသုံးပြုစေခြင်းတို့ အပါအဝင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။

၁၅၅၃ ခုနှစ် အသက် ၁၅ နှစ်အရွယ်တွင် အက်ဒွပ် သည် နာမကျန်းဖြစ်ခဲ့သည်။ သူ၏ရောဂါမှာ ကုသမရနိုင်တော့ကြောင်း သိရှိရသောအခါ၊ တိုင်းပြည်အတွင်း ကက်သလစ်ဝါဒ ပြန်လည်လွှမ်းမိုးလာခြင်းကို တားဆီးရန်အတွက် သူနှင့် သူ၏ကောင်စီသည် '''&quot;ထီးနန်းဆက်ခံမှုဆိုင်ရာ အစီအမံ&quot;''' ကို ရေးဆွဲခဲ့ကြသည်။ အက်ဒဝပ်သည် သူနှင့်တစ်ဝမ်းကွဲတော်စပ်ပြီး ပရိုတက်စတစ်ဘာသာဝင်ဖြစ်သူ '''လေဒီဂျိန်းဂရေး)''' ကို သူ၏ထီးနန်းဆက်ခံသူအဖြစ် အမည်နာမပေးခဲ့ပြီး၊ သူ၏ဖအေတူမအေကွဲ ညီမများဖြစ်ကြသော မေရီ နှင့် အဲလိဇဘက် တို့ကိုမူ ချန်လှပ်ထားခဲ့သည်။

== '''အစောပိုင်းကာလ''' ==

=== မွေးဖွားစဉ်ကာလ ===
အက်ဒွပ်ကို ၁၅၃၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၂ ရက်တွင် မစ်ဒဲဆက်စ် ရှိ '''ဟမ်ပတန်ကိုးတ်နန်းတော်'''  ရှိ သူ၏မိခင်ဖြစ်သူ၏ အဆောင်၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ သူသည် [https://my.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%80%A1%E1%80%8B%E1%80%B9%E1%80%8C%E1%80%99%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA_%E1%80%9F%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%9B%E1%80%AE%E1%80%98%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8&amp;action=edit&amp;wvprov=sticky-header အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး] နှင့် တတိယမြောက်ဇနီး ဂျိန်းဆေးမွားတို့၏ သားတော်ဖြစ်ပြီး၊ အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး အတောင့်တရဆုံး အလိုချင်ဆုံးသော တစ်ဦးတည်းသော သားတော်ဖြစ်သည်။ တစ်နိုင်ငံလုံးရှိ ပြည်သူများသည် '''&quot;မိမိတို့ ကာလရှည်ကြာစွာ ဆာလောင်မွတ်သိပ်စွာ မျှော်လင့်ခဲ့ရသော&quot; အိမ်ရှေ့စံသားတော်''' ပေါ်ထွန်းလာမှုကို ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာနှင့် စိတ်အေးချမ်းသာစွာဖြင့် ကြိုဆိုခဲ့ကြသည်။ ဘုရားကျောင်းများတွင် တေးသီချင်းများ သီဆိုခဲ့ကြပြီး၊ မီးပုံများ ထွန်းညှိခဲ့ကြသည့်အပြင် ထိုညတွင် တာဝါတစ်ခုလုံး၌ '''အမြောက်အချက်ပေါင်း ၂,၀၀၀ ကျော် ပစ်ဖောက်''' အောင်ပွဲခံခဲ့ကြသည်။

မိခင်ဖြစ်သူ ဘုရင်မ ဂျိန်းသည် မီးဖွားပြီးနောက် လျင်မြန်စွာ ပြန်လည်ကျန်းမာလာပုံပေါ်ပြီး &quot;ကျွန်ုပ်တို၏ အရှင်မင်းကြီးနှင့် ကျွန်ုပ်တိုအကြား တရားဝင်အိမ်ထောင်ရေးမှ '''မင်းသားတစ်ပါး ဖွားမြင်တော်မူပြီ'''&quot; ဖြစ်ကြောင်း သူမကိုယ်တိုင် လက်မှတ်ရေးထိုးထားသော စာလွှာများကို ပေးပို့ခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ်ကို အောက်တိုဘာ ၁၅ ရက်တွင် ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်အဖြစ် ဗတ္တိဇံ  မင်္ဂလာပြုခဲ့ပြီး၊ သူ၏ အသက် ၂၁ နှစ်အရွယ် ဖအေတူမအေကွဲအစ်မဖြစ်သူ '''လေဒီမေရီ က ခေါင်းကိုင်မိခင်''' အဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့ကာ၊ ၄ နှစ်အရွယ် အစ်မတော် လေဒီအဲလိဇဘက်  က ဗတ္တိဇံဝတ်ရုံ ကို သယ်ဆောင်ပေးခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၎င်းအား ကွန်ဝေါမြို့စား  နှင့် ချက်စတာနယ်စား အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။

သို့သော်လည်း ဘုရင်မကြီးသည် မီးဖွားပြီးနောက် ဖြစ်ပွားတတ်သော နောက်ဆက်တွဲဝေဒနာများကြောင့် နာမကျန်းဖြစ်ကာ အက်ဒဝပ်ကို ဖွားမြင်ပြီး ရက်ပိုင်းအကြာ အောက်တိုဘာ ၂၄ ရက်တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ ဘုရင် ဟင်နရီ (၈) က ပြင်သစ်ဘုရင် ဖရန်စစ် (၁) ထံသို့ စာရေးသားရာတွင် '''&quot;ဘုရားသခင်၏ အလိုတော်သည်... ကျွန်ုပ်အား ဤမျှပျော်ရွှင်မှု ပေးစွမ်းခဲ့သူ၏ သေဆုံးခြင်းဖြင့် ကျွန်ုပ်၏ဝမ်းမြောက်မှုကို ခါးသီးမှုနှင့် ရောနှောစေခဲ့ပြီ&quot;''' ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။

=== '''ကြီးပြင်းလာပုံနှင့် ပညာရေး''' ===
အက်ဒွပ်သည် အစကတည်းက နို့စို့အားကောင်းပြီး ကျန်းမာသန်စွမ်းသော ကလေးငယ်တစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဖခင်ဖြစ်သူသည် သူ၏အပေါ်တွင် အလွန်အမင်း သဘောကျနှစ်သက်ခဲ့ပြီး ၁၅၃၈ ခုနှစ် မေလတွင် ဟင်နရီ (၈) သည် &quot;သားတော်ကို ရင်ခွင်ထဲပွေ့ချီကာ ကျီစယ်နေပြီး ပြည်သူများ မြင်တွေ့ကာ စိတ်သက်သာရာရစေရန် ပြတင်းပေါက်တွင် ပွေ့ချီပြသခဲ့သည်&quot; ကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ထိုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် နန်းရင်းဝန် လော့ဒ်အောဒ်လေက အက်ဒဝပ်သည် လျင်မြန်စွာ ကြီးထွားလာပြီး ခွန်အားဗလနှင့် ပြည့်စုံကြောင်း အစီရင်ခံခဲ့သလို၊ အခြားသော မှတ်တမ်းများတွင်လည်း သူ့ကို အရပ်ရှည်ပြီး ပျော်ပျော်နေတတ်သော ကလေးတစ်ဦးအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် သည် အနာရောဂါ ထူပြောသော ကလေးတစ်ဦးဖြစ်သည်ဟူသော မိရိုးဖလာ အယူအဆကို ယခုခေတ်သစ် သမိုင်းပညာရှင်များက ငြင်းပယ်ခဲ့ကြသည်။ သူသည် အသက်လေးနှစ်အရွယ်တွင် အသက်အန္တရာယ်စိုးရိမ်ရသည့် &quot;လေးရက်တစ်ကြိမ် ဖျားသော အဖျားရောဂါ&quot;  စွဲကပ်ခဲ့ဖူးသော်လည်း၊ ရံဖန်ရံခါ ဖျားနာခြင်းနှင့် မျက်စိမှုန်ခြင်းတို့မှအပ သူ၏နောက်ဆုံး ခြောက်လတာကာလ မတိုင်ခင်အထိ ယေဘုယျအားဖြင့် ကျန်းမာရေး အလွန်ကောင်းမွန်ခဲ့သည်။

အစပိုင်းတွင် အက်ဒွပ်ကို မင်းသား၏ အိမ်တော်ထိန်းကြီး &quot;လော့ဒ်မစ္စထရက်စ်&quot; ဖြစ်သူ '''မာဂရက် ဘရိုင်ယန်''' ၏ လက်အောက်တွင် စောင့်ရှောက်ထားခဲ့သည်။ သူမ၏နောက်တွင် ဘလန့်ခ်ဟားဗတ်ထ်၊ လေဒီထရွိုင် က ဆက်ခံခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ်သည် အသက်ခြောက်နှစ်အရွယ်အထိ &quot;အမျိုးသမီးများ၏ ဝန်းရံစောင့်ရှောက်မှုအလယ်&quot; တွင် ကြီးပြင်းခဲ့ရကြောင်း သူ၏ နောက်ပိုင်းရာဇဝင်မှတ်တမ်း  တွင် ရေးသားထားခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ်အတွက် ဖွဲ့စည်းပေးထားသော တရားဝင်တော်ဝင်အိမ်တော်ကို အစပိုင်းတွင် ဝီလျံဆစ်ဒနီကလည်းကောင်း၊ နောက်ပိုင်းတွင် ရစ်ချက်ပေ့ချ်  ကလည်းကောင်း ကြီးကြပ်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီ (၈) သည် မိမိ၏သားတော်ရှိရာ အိမ်တော်တွင် လုံခြုံရေးနှင့် သန့်ရှင်းရေးကို အဆင့်မြင့်ဆုံး စံနှုန်းများအတိုင်း ရှိနေစေရန် တင်းကျပ်စွာ တောင်းဆိုခဲ့ပြီး '''အက်ဒွပ်သည် &quot;ဤတစ်နိုင်ငံလုံး၏ အဖိုးတန်ဆုံး ရတနာ&quot; ဖြစ်ကြောင်း''' အလေးအနက် ပြောကြားခဲ့သည်။ မင်းသားထံ လာရောက်လည်ပတ်သူများက သူ့ကို ကစားစရာများနှင့် သက်တောင့်သက်သာရှိမှုများ (သူ့အတွက် သီးသန့် တေးသံရှင်အဖွဲ့ အပါအဝင်) အပြည့်အစုံ ပံ့ပိုးပေးထားပြီး စိတ်ချမ်းသာနေသော ကလေးတစ်ဦးအဖြစ် ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။

အသက်ခြောက်နှစ်အရွယ်မှစ၍ အက်ဒွပ်သည် '''ရစ်ချက်ကော့စ်''' နှင့် '''ဂျွန်ချိခ်'''  တို့၏ လက်အောက်တွင် တရားဝင်ပညာသင်ကြားမှုကို စတင်ခဲ့ပြီး၊ သူကိုယ်တိုင် ပြန်လည်အမှတ်ရခဲ့သည့်အတိုင်း '''&quot;ဘာသာစကားများ၊ ကျမ်းစာ၊ ဒဿနိကဗေဒနှင့် အနုပညာ၊ သိပ္ပံပညာရပ်များ&quot;'''  ကို အဓိကထား သင်ယူခဲ့သည်။ သူသည် သူ၏အစ်မ အယ်လီဇဘက်၏ ဆရာဖြစ်သူ ရော်ဂျာအက်ရှမ် နှင့် ဂျင်းဘယ်မိန်း  တို့ထံမှလည်း ပညာသင်ယူခဲ့ပြီး ပြင်သစ်၊ စပိန်နှင့် အီတလီဘာသာစကားများကို တတ်မြောက်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် သူသည် ဂျီဩမေတြီဘာသာရပ်ကို လေ့လာခဲ့ပြီး လုဒ်စောင်း နှင့် ဗာဂျင်နယ် (အော်ဂန်ကဲ့သို့ တူရိယာတစ်မျိုး) တို့အပါအဝင် တူရိယာများကို တီးခတ်တတ်ခဲ့သည်။ သူသည် ကမ္ဘာလုံးများနှင့် မြေပုံများကို စုဆောင်းခဲ့ပြီး၊ ဒင်္ဂါးပြားသမိုင်းပညာရှင် စီအီးချာလစ်  ၏ အဆိုအရ အက်ဒဝပ်သည် ငွေကြေးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များကို ကောင်းစွာနားလည်သဘောပေါက်ပြီး ဉာဏ်ရည်မြင့်မားမှုကို ပြသခဲ့သည်။

အက်ဒွပ်၏ ဘာသာရေးပညာရေးသည် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး အစီအစဉ်များဘက်သို့ ယိမ်းခဲ့သည်ဟု ယူဆရသည်။ သူ၏ဘာသာရေးပတ်ဝန်းကျင်ကို ထိပ်တန်းပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားဖြစ်သူ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းကြီး '''သောမတ်စ်ကရမ်မာ''' က ရွေးချယ်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ကော့စ်နှင့် ချိခ် နှစ်ဦးစလုံးသည်လည်း &quot;ပြုပြင်ပြောင်းလဲထားသော&quot; ကက်သလစ်များ (သို့မဟုတ်) အီရက်စမတ်ဝါဒီများ  ဖြစ်ကြပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ဘုရင်မ မေရီလက်ထက်၌ ပြည်ပသို့ တိမ်းရှောင်ခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။ ၁၅၄၉ ခုနှစ် ရောက်သောအခါ အက်ဒဝပ်သည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးကို ခရစ်တော်၏ရန်သူ  အဖြစ် သတ်မှတ်သည့် ကျမ်းတစ်စောင်ကို ရေးသားခဲ့ပြီး ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှုများကိုလည်း အချက်အလက်ကျကျ မှတ်စုထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သူ၏ ငယ်စဉ်ဘဝက ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ရှုထောင့်အများစုမှာ မက်စ်  ဝတ်ပြုပွဲ ကျင်းပခြင်း၊ စိန့်သူတော်စင်များ၏ ရုပ်တုများနှင့် အမွေအနှစ်များကို အရိုအသေပြုခြင်း အပါအဝင် အခြေခံအားဖြင့် ကက်သလစ်ဘာသာအတိုင်းသာ ရှိနေသေးသည်။

အက်ဒွပ်၏ အစ်မတော်နှစ်ဦးစလုံးသည် မောင်တော်အပေါ် ဂရုစိုက်ကြပြီး မကြာခဏ လာရောက်လည်ပတ်လေ့ရှိသည်။ တစ်ခါက အဲလိဇဘက်သည် သူမကိုယ်တိုင် '''&quot;လက်လုပ်ချုပ်လုပ်ထားသော&quot;''' အင်္ကျီတစ်ထည်ကို အက်ဒဝပ်အား လက်ဆောင်ပေးခဲ့သည်။ အက်ဒွပ်သည် မေရီ၏အဖော်ပြုမှုကို '''&quot;အထူးပင် စိတ်ကျေနပ်မှု ရှိခဲ့သည်&quot;'''။ သို့သော်လည်း မေရီ၏ နိုင်ငံခြားအကများအပေါ် ဝါသနာပါမှုကိုမူ သူက သဘောမတူခဲ့ချေ။ &quot;မောင်တော်က အစ်မတော်ကို အချစ်ဆုံးပါ&quot; ဟု ၁၅၄၆ ခုနှစ်တွင် မေရီထံသို့ သူ စာရေးသားခဲ့သည်။ ၁၅၄၃ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီ (၈) သည် သူ၏သားသမီးများကို ခရစ္စမတ်ပွဲတော် အတူတူဆင်နွှဲရန် ဖိတ်ကြားခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ယခင်က တရားမဝင်ဟု သတ်မှတ်ပြီး အမွေပြတ်စွန့်လွှတ်ခဲ့သော သမီးတော်များနှင့် ပြန်လည်သင့်မြတ်ခြင်းကို ပြသသည့် အရိပ်အယောင် ဖြစ်သည်။

နောက်တစ်နှစ် နွေဦးရာသီတွင် ဟင်နရီ (၈) သည် '''&quot;တတိယအကြိမ် ထီးနန်းဆက်ခံမှုဆိုင်ရာ အက်ဥပဒေ&quot;''' အားဖြင့် သမီးတော်များ၏ ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် အဆင့်အတန်းကို ပြန်လည်သတ်မှတ်ပေးခဲ့ပြီး အက်ဒွပ် အရွယ်မရောက်သေးမီကာလအတွင်း အုပ်ချုပ်မည့် ရာဇပလ္လင်ထိန်းသိမ်းရေးကောင်စီ  အတွက်လည်း ကြိုတင်စီမံပေးခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့ ထူးထူးခြားခြား မိသားစုစည်းလုံး ညီညွတ်မှုရှိလာခြင်းမှာ ဟင်နရီ (၈) ၏ ဆဌမမြောက်ဇနီး '''ကက်သရင်းပါး (Catherine Parr)''' ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။ အက်ဒဝပ်သည် သူမအား မကြာမီပင် ခင်မင်တွယ်တာလာခဲ့သည်။ သူသည် သူမအား &quot;ကျွန်ုပ်၏ အချစ်ဆုံး မိခင်&quot; ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ပြီး ၁၅၄၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် သူမထံသို့ '''&quot;ကျွန်ုပ်သည် မိခင်ကြီးထံမှ ကျေးဇူးတရားများစွာ ရရှိခဲ့သဖြင့် ကျွန်ုပ်၏စိတ်ထဲတွင် ထိုကျေးဇူးတရားများကို ကုန်စင်အောင်ပင် မတွေးတတ်တော့ပါ&quot;''' ဟု စာရေးသားခဲ့သည်။

အက်ဒွပ်နှင့်အတူ ဆော့ကစားရန် အခြားသော ကလေးငယ်များကိုလည်း ခေါ်ဆောင်လာခဲ့ကြသည်။ ထိုကလေးများထဲတွင် သူ၏နန်းတွင်းမှူးကြီး ဝီလျံဆစ်ဒနီ၏ မြေးမလေးလည်း ပါဝင်ပြီး၊ သူမသည် အရွယ်ရောက်လာသည့်အခါ မင်းသားလေးအား '''&quot;အလွန်အမင်း သဘောကောင်းပြီး သိမ်မွေ့ကာ ရက်ရောတတ်သော၊ အံ့ဩစရာကောင်းလောက်အောင် ချစ်စရာကောင်းသည့် ကလေးတစ်ဦး&quot;''' အဖြစ် ပြန်လည်အမှတ်ရခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ်သည် နန်းတော်အသေးစား ပုံစံမျိုးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော နေရာတွင် သူ့ကို &quot;ခစားရန် ခန့်အပ်ထားသော&quot; မှူးမတ်မျိုးနွယ်များ၏ သားသမီးများနှင့်အတူ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ၎င်းတို့ထဲမှ အိုင်ယာလန် သူကြွယ် တစ်ဦး၏ သားဖြစ်သူ '''ဘာနဘီ ဖစ်ဇ်ပက်ထရစ်'''သည် အက်ဒွပ်၏ ရင်းနှီးပြီး ရေရှည်တည်တံ့သော မိတ်ဆွေတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။

အက်ဒွပ်သည် သူ၏အတန်းဖော်များထက် ကျောင်းစာတွင် ပိုမိုစိတ်အားထက်သန်ပြီး ၎င်းတို့ထက် ပိုမိုထူးချွန်ပုံရသည်။ မိမိ၏ &quot;တာဝန်&quot; ကို ကျေပွန်လိုစိတ်နှင့် အစ်မတော် အဲလိဇဘက်၏ ပညာရည်ထူးချွန်မှုအပေါ် ယှဉ်ပြိုင်လိုစိတ်တို့က သူ့ကို တွန်းအားပေးခဲ့သည်။ အက်ဒွပ်၏ ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ပိုင်ဆိုင်မှုများသည် တော်ဝင်ဆန်စွာ ခမ်းနားထည်ဝါလှသည် - သူ၏အခန်းများတွင် အဖိုးတန် ဖလန်းဒါးစ်  ကော်ဇောကြီးများကို ချိတ်ဆွဲထားပြီး၊ သူ၏အဝတ်အစားများ၊ စာအုပ်များနှင့် ဇွန်း၊ ခက်ရင်း၊ ဓားများတွင် အဖိုးတန်ရတနာများနှင့် ရွှေများကို စီခြယ်ထားသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူကဲ့သို့ပင် အက်ဒဝပ်သည် '''စစ်ရေးအတတ်ပညာများကို အလွန်စိတ်ဝင်စားခဲ့ပြီး'''၊ သူ၏ပုံတူပန်းချီကား အများစုတွင် ဟင်နရီ (၈) ကို အတုယူ၍ ကျောက်သံပတ္တမြားများ စီခြယ်ထားသော ဓားရိုးပါသည့် ရွှေဓားမြှောင်ကို ဆောင်ထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ အက်ဒွပ်၏ ရာဇဝင်မှတ်တမ်း တွင် စကော့တလန်နှင့် ပြင်သစ်တို့ကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သော အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်၏ စစ်ဆင်ရေးများကိုလည်းကောင်း၊ ၁၅၄၇ ခုနှစ် မတ်ဆဲဘာ့ဂ် တွင် ဂျွန်ဒတ်လေ ဖမ်းဆီးခံရလုနီးပါး ဖြစ်ခဲ့သည့် စွန့်စားခန်းများကဲ့သို့သော အကြောင်းအရာများကိုလည်းကောင်း စိတ်အားထက်သန်စွာဖြင့် အသေးစိတ် မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။

=== '''ကြမ်းတမ်းသော စည်းရုံးသိမ်းသွင်းခြင်း''' ===
၁၅၄၃ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၁ ရက်တွင် ဟင်နရီ (၈) သည် စကော့တလန်သားများနှင့်အတူ '''ဂရင်းနစ်စာချုပ်'''  ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီး အက်ဒဝပ်နှင့် ခုနစ်လသားအရွယ်သာရှိသေးသော စကော့တလန်ဘုရင်မ '''မေရီ''' တို့ကို စုလျားရစ်ပတ် စေ့စပ်ပေးခြင်းဖြင့် ငြိမ်းချမ်းရေးကို အတည်ပြုခဲ့သည်။ ထိုဘုရင်မလေး မေရီသည် အက်ဒွပ် ၏ အဒေါ်ဖြစ်သူ (ဟင်နရီ၏အစ်မ) မာဂရက်တူးဒါ ၏ မြေးမလေးဖြစ်သည်။ ၁၅၄၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဆောဝေးမော့စ်တိုက်ပွဲ ၌ စကော့တလန်သားများ အရေးနိမ့်ခဲ့ပြီးနောက် ၎င်းတို့ဘက်မှ အလျှော့အတင်းလုပ်နိုင်စွမ်း အားနည်းနေချိန်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် တိုင်းနိုင်ငံနှစ်ခုကို ပေါင်းစည်းရန် ရည်ရွယ်ထားသော ဟင်နရီသည် မေရီအား အင်္ဂလန်တွင် လာရောက်ပျိုးထောင်ကြီးပြင်းစေရန် မိမိထံသို့ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ရမည်ဟု စည်းကမ်းချက် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။

သို့သော် ၁၅၄၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် စကော့တလန်သားများက အဆိုပါစာချုပ်ကို ငြင်းပယ်ပယ်ဖျက်ပြီး ပြင်သစ်နှင့် ပြန်လည်မဟာမိတ်ဖွဲ့လိုက်သောအခါ ဟင်နရီသည် အလွန်အမင်း ဒေါသထွက်ခဲ့သည်။ ၁၅၄၄ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် သူသည် အက်ဒွပ် ၏ဦးလေးဖြစ်သူ ဟတ်ဖို့ဒ်မြို့စား အက်ဒဝပ်ဆေးမွား အား စကော့တလန်သို့ ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့ပြီး '''&quot;အရာအားလုံးကို မီးတိုက်၊ ဓားခုတ်လုပ်ပစ်ရန်၊ အီဒင်ဘာဂ်  မြို့ကို ပြာကျအောင်ရှို့ရန်၊ မြို့ကို လုယက်ဖျက်ဆီးပြီးနောက် ၎င်းတို့၏ မရိုးသားမှုနှင့် သစ္စာမဲ့မှုတို့အတွက် ဘုရားသခင်၏ ကပ်ဒဏ်အမျက်တော် သင့်လေပြီဟူသော မှတ်တမ်းအဖြစ် ထာဝရကျန်ရစ်စေရန် မြို့တော်ကို အစအနမကျန် ဖျက်ဆီးပစ်ရန်&quot;''' အမိန့်ထုတ်ခဲ့သည်။ ဆေမူးသည် အင်္ဂလိပ်တို့က စကော့တလန်သားများအပေါ် သမိုင်းတစ်လျှောက် ပြုလုပ်ခဲ့သမျှတွင် အရက်စက်ဆုံးသော စစ်ဆင်ရေးဖြင့် တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ်၏ စိုးစံကာလအထိ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့သော ထိုစစ်ပွဲကို '''&quot;ကြမ်းတမ်းသော''' '''စည်းရုံးသိမ်းသွင်းခြင်း&quot;'''  ဟု လူသိများလာခဲ့သည်။

=== '''နန်းတက်ခြင်း''' ===
အသက်ကိုးနှစ်အရွယ်သာရှိသေးသော အက်ဒဝပ်သည် ၁၅၄၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁၀ ရက်တွင် ဟတ်ဖို့ဒ်  မှနေ၍ သူ၏ဖခင်နှင့် မိထွေးတော်တို့ထံ စာရေးသားကာ ၎င်းတို့၏ ပုံတူပန်းချီကားများကို နှစ်သစ်ကူးလက်ဆောင်အဖြစ် ပေးသနားခဲ့သည့်အတွက် ကျေးဇူးတင်စကား ဆိုခဲ့သည်။ ဇန်နဝါရီ ၂၈ ရက်သို့ ရောက်သောအခါ '''ဘုရင် ဟင်နရီ (၈) ကွယ်လွန်သွားခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။''' အာဏာစက်နှင့် နီးစပ်သူများဖြစ်ကြသော အက်ဒဝပ်ဆေမူးနှင့် ဝီလျံပေ့ဂျတ် တို့သည် ထီးနန်းဆက်ခံမှု ချောမွေ့စေရန် ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှုများ မပြုလုပ်ရသေးမီအထိ ဘုရင်ကြီးကွယ်လွန်သည့် သတင်းကို ဆိုင်းငံ့ထားရန် သဘောတူခဲ့ကြသည်။ ဆေမူးနှင့် မြင်းထိန်းတော်ကြီးဖြစ်သူ ဆာ အန်တိုနီဘရောင်း တို့သည် ဟတ်ဖို့ဒ်ရှိ အက်ဒွပ်ကို သွားရောက်ခေါ်ဆောင်ခဲ့ပြီး လေဒီအဲလိဇဘက် နေထိုင်ရာ အန်းဖီးလ် သို့ ခေါ်ဆောင်လာခဲ့သည်။ ထို့နောက်မှ အက်ဒွပ်နှင့် အဲလိဇဘက်တို့အား ဖခင်ဖြစ်သူ ကွယ်လွန်ပြီဖြစ်ကြောင်း အသိပေးကာ သေတမ်းစာကို ဖတ်ကြားပြသခဲ့သည်။

နန်းရင်းဝန် သောမတ်စ်ရီယော့သ်စလေ က ဇန်နဝါရီ ၃၁ ရက်တွင် ပါလီမန်သို့ ဟင်နရီကွယ်လွန်ခြင်းကို တရားဝင်ကြေညာခဲ့ပြီး အက်ဒွပ် ထီးနန်းဆက်ခံကြောင်း တစ်နိုင်ငံလုံးသို့ ကြေညာချက်များ ထုတ်ပြန်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ဘုရင်သစ်ကို လန်ဒန်တာဝါ သို့ ခေါ်ဆောင်လာခဲ့ပြီး တာဝါတစ်ခုလုံးနှင့် အနီးနားရှိ သင်္ဘောများပေါ်မှ '''အမြောက်များကို တပြိုင်နက်တည်း အုန်းအုန်းကျက်ကျက် ပစ်ဖောက်ကာ ကြိုဆိုခဲ့ကြသည်။''' နောက်တစ်နေ့တွင် တိုင်းပြည်၏ မှူးမတ်မျိုးနွယ်များက တာဝါ၌ အက်ဒဝပ်အား သစ္စာခံ ဦးညွှတ်ခဲ့ကြပြီး ဆေမူးကို '''&quot;နိုင်ငံတော်အုပ်ချုပ်ရေးခံ&quot;'''  အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ ဟင်နရီ (၈) ၏ ရုပ်ကလာပ်ကို ဖေဖော်ဝါရီ ၁၆ ရက်တွင် သူ၏ဆန္ဒအတိုင်း ဂျိန်းဆေးမွား၏ ဂူဗိမာန်ရှိရာ ဝင်ဆာ တွင် မြှုပ်နှံခဲ့သည်။

ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ၏ နန်းတက်ဘိသိက်မြောက်ခြင်း အခမ်းအနားကို ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့တွင် '''ဝက်စ်မင်စတာ''' '''ဘုရားရှိခိုးကျောင်း''' ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။ အခမ်းအနား အစီအစဉ်များကို ဖြတ်တောက်ပြီး အချိန်တိုအတွင်း ကျင်းပခဲ့ရသည်၊ အကြောင်းမှာ '''&quot;အလွန်အမင်း ရှည်လျားထွေပြားသော အခမ်းအနားသည် နုပျိုသောအရွယ်သာ ရှိသေးသည့် ဘုရင်မင်းမြတ်အား ပင်ပန်းနွမ်းနယ်စေပြီး ကျန်းမာရေး ထိခိုက်စေနိုင်ခြင်း&quot;''' ကြောင့်ဖြစ်ပြီး၊ တစ်ချက်မှာလည်း ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကြောင့် အချို့သော ထုံးတမ်းစဉ်လာများမှာ ယခုခေတ်ကာလနှင့် မဆီလျော်တော့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။

ဘိသိက်ခံပွဲ မတိုင်ခင်ညတွင် အက်ဒဝပ်သည် တာဝါမှ ဝက်စ်မင်စတာနန်းတော်သို့ မြင်းစီးကာ ထွက်ခွာခဲ့ပြီး လမ်းတစ်လျှောက်တွင် လူအုပ်ကြီးနှင့် ခမ်းနားသော ပြပွဲပြသမှုများဖြင့် ကြိုဆိုခဲ့ကြသည်။ ၎င်းပြပွဲအများစုမှာ ယခင်က ကလေးဘုရင်တစ်ပါးဖြစ်ခဲ့ဖူးသော ဆဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ နန်းတက်ပွဲ ပြပွဲများကို အခြေခံထားခြင်း ဖြစ်သည်။ စိန့်ပေါလ်ဘုရားကျောင်း  အပြင်ဘက်တွင် &quot;ဂျွမ်းထိုးပြီး ချစ်စရာကောင်းသော ကပြဖျော်ဖြေမှုများ&quot; ပြုလုပ်နေသည့် စပိန်လူမျိုး ကြိုးတန်းလျှောက်သမားတစ်ဦးကို မြင်တွေ့ကာ ဘုရင်လေးသည် သဘောကျရယ်မောခဲ့သည်။

ဘိသိက်ခံ ဝတ်ပြုပွဲတွင် ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းကြီး ကရမ်မာ က ဘုရင်၏ သာသနာပိုင်အာဏာ စိုးမိုးမှုကို ထပ်လောင်းအတည်ပြုခဲ့ပြီး အက်ဒဝပ်အား '''&quot;ဒုတိယမြောက် ယောရှိဘုရင်&quot;'''  အဖြစ် တင်စားကာ &quot;ရုပ်တုဆင်းတုများကို ဖယ်ရှားပြီး ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ဖိနှိပ်ချုပ်ချယ်မှုများကို ပြည်သူများထံမှ မောင်းထုတ်လျက်&quot; အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်း ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ ဝတ်ပြုပွဲအပြီးတွင် အက်ဒဝပ်သည် ဝက်စ်မင်စတာခန်းမ၌ ကျင်းပသော တော်ဝင်စားသောက်ပွဲကို ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး၊ သူ၏ရာဇဝင်မှတ်တမ်းတွင် ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း '''ခေါင်းတွင် သရဖူကို ဆောင်းလျက်''' စားသောက်ခဲ့သည်။

== '''ဆွန်မားဆက်၏ အုပ်ချုပ်ရေးခံကာလ''' ==

=== '''ရာဇပလ္လင်ထိန်းသိမ်းရေးကောင်စီ''' ===
အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ သေတမ်းစာတွင် ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် အသက် ၁၈ နှစ်ပြည့်သည်အထိ ကောင်စီအဖြစ် ဆောင်ရွက်ရန် '''အမှုဆောင် ၁၆ ဦး''' ကို အမည်နာမပေးခဲ့သည်။ ထို့ပြင် အကူအညီတောင်းခံသည့်အခါ ပံ့ပိုးပေးရန် &quot;အကြံပေးကောင်စီဝင်&quot; ၁၂ ဦးကိုလည်း ဖြည့်စွက်ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီ (၈) ၏ သေတမ်းစာ နောက်ဆုံးအခြေအနေနှင့် ပတ်သက်၍ သမိုင်းပညာရှင်များအကြား အငြင်းပွားစရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များ၏ အဆိုအရ ဘုရင်နှင့် နီးစပ်သူများသည် မိမိတို့၏ စီးပွားရေးနှင့် ဘာသာရေးအကျိုးအမြတ်အတွက် အာဏာကို ခွဲဝေယူနိုင်ရန် ဘုရင်ကြီးကို သော်လည်းကောင်း၊ သေတမ်းစာကို သော်လည်းကောင်း '''လိမ်လည်ခြယ်လှယ်ခဲ့ကြသည်''' ဟု ယူဆကြသည်။ ဤအမြင်အရ ၁၅၄၆ ခုနှစ်အကုန်တွင် တော်ဝင်အတိုင်ပင်ခံကောင်စီ  အတွင်းရှိ အင်အားစုများသည် ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများဘက်သို့ ယိမ်းသွားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ထိပ်တန်းကွန်ဆာဗေးတစ် (ရှေးရိုးစွဲ) ကောင်စီဝင်နှစ်ဦးမှာလည်း အာဏာဗဟိုချက်မှ ဖယ်ရှားခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

'''စတီဖင် ဂါဒီနာ'''သည် ဟင်နရီ၏ နောက်ဆုံးလများတွင် ဘုရင်ထံ ဝင်ရောက်ခွင့် ပိတ်ပင်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ နော်ဖော့ခ်မြို့စား '''သီအိုမတ်စ် ဟိုးဝပ်'''  မှာမူ နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် စွပ်စွဲခံခဲ့ရသည်။ ဘုရင်ကြီးမကွယ်လွန်မီ တစ်ရက်အလိုတွင် သူ၏ကြီးမားလှသော မြေယာပိုင်ဆိုင်မှုများကို သိမ်းဆည်းခဲ့သဖြင့် ထိုမြေယာများကို ပြန်လည်ခွဲဝေပေးရန် လမ်းပွင့်သွားခဲ့ပြီး၊ သူသည် အက်ဒဝပ်စိုးစံသည့် ကာလတစ်ခုလုံးကို လန်ဒန်တာဝါအကျဉ်းထောင်ထဲတွင် ဖြတ်သန်းခဲ့ရသည်။ သို့သော် အခြားသော သမိုင်းပညာရှင်များကမူ ဂါဒီနာကို ဖယ်ရှားခြင်းမှာ ဘာသာရေးနှင့်မဆိုင်သော ကိစ္စရပ်များကြောင့်ဖြစ်ပြီး၊ နော်ဖော့ခ်သည်လည်း ဘာသာရေးတွင် ထင်ထင်ရှားရှား ရှေးရိုးစွဲသမားတစ်ဦးမဟုတ်ကြောင်း၊ ကောင်စီတွင် ရှေးရိုးစွဲသမားများ ကျန်ရှိနေသေးသလို ဘုရင်၏ကိုယ်စားထိုးလက်မှတ် တံဆိပ်တုံး  ကို ထိန်းချုပ်ထားသည့် အန်တိုနီ ဒင်းနီ  ကဲ့သို့သောသူများ၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးအစွန်းရောက်မှုမှာလည်း ငြင်းခုံစရာရှိကြောင်း ထောက်ပြကြသည်။

အခြေအနေ မည်သို့ပင်ရှိစေကာမူ ဟင်နရီကွယ်လွန်ပြီးနောက် '''အာဏာရအုပ်စုသစ်ထံသို့ မြေယာများနှင့် ဘွဲ့ထူးဂုဏ်ထူးများကို ရက်ရက်ရောရော ခွဲဝေပေးခဲ့ကြသည်။''' သေတမ်းစာ၏ နောက်ဆုံးမိနစ်တွင် &quot;မပြည့်စုံသေးသော လက်ဆောင်များ&quot; ဟူသည့် အပိုဒ်တစ်ခုကို ဖြည့်စွက်ခဲ့ပြီး ၎င်းအချက်က အမှုဆောင်များအား မိမိတို့ကိုယ်တိုင်နှင့် နန်းတွင်းအဖွဲ့ဝင်များထံ မြေယာနှင့် ဘွဲ့ထူးများကို လွတ်လပ်စွာ ခွဲဝေယူခွင့် ပေးခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် ဘုရင်သစ်၏ဦးလေးဖြစ်သူ '''အက်ဒဝပ်ဆေးမွား'''သည် တိုင်းနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး ၊ ဘုရင်၏အုပ်ထိန်းသူ  နှင့် '''ဆွန်မားဆက်မြို့စား''' ဘွဲ့ထူးများကို ရယူကာ အာဏာအရှိဆုံး ဖြစ်လာခဲ့သည်။

ဟင်နရီ (၈) ၏ သေတမ်းစာတွင် နိုင်ငံတော်အုပ်ချုပ်ရေးခံ တစ်ဦးကို ခန့်အပ်ရန် '''ပြဋ္ဌာန်းထားခြင်း မရှိခဲ့ပါ။''' ၎င်းအစား သားတော်အရွယ်မရောက်သေးမီကာလအတွင်း တိုင်းပြည်အုပ်ချုပ်ရေးကို လူတိုင်းတွင် &quot;တူညီသော တာဝန်နှင့် အခွင့်အာဏာ&quot; ရှိပြီး မဲခွဲဆုံးဖြတ်မှုစနစ်ဖြင့် စုပေါင်းအုပ်ချုပ်ရမည့် ရာဇပလ္လင်ထိန်းသိမ်းရေးကောင်စီထံသို့သာ လွှဲအပ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဟင်နရီကွယ်လွန်ပြီး ရက်ပိုင်းအကြာ ဖေဖော်ဝါရီ ၄ ရက်တွင် သေတမ်းစာအမှုဆောင်များသည် ဆွန်မားဆက်မြို့စားထံသို့ '''ဘုရင်တစ်ပါးကဲ့သို့ နီးပါးရှိသော အာဏာကို''' အပ်နှင်းရန် ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။ အမှုဆောင် ၁၆ ဦးအနက် ၁၃ ဦး (ကျန်ရှိသူများမှာ ပျက်ကွက်) က ဆွန်မားဆက်အား အုပ်ချုပ်ရေးခံအဖြစ် ခန့်အပ်ရန် သဘောတူခဲ့ကြပြီး၊ ၎င်းသည် ဟင်နရီ၏ သေတမ်းစာပါ &quot;အာဏာစက်အရ&quot; မိမိတို့၏ စုပေါင်းဆုံးဖြတ်ချက်ဖြစ်သည်ဟု အကြောင်းပြခဲ့ကြသည်။ ဆွန်မားဆက်သည် လက်ဆောင်အစုအဝေးများ အသီးသီးရရှိခဲ့ကြသော အမှုဆောင်အချို့နှင့် '''လျှို့ဝှက်သဘောတူညီမှု ရယူခဲ့ခြင်း''' ဖြစ်နိုင်သည်။ သူသည် ဟင်နရီ (၈) ၏ ကိုယ်ရေးအရာရှိဖြစ်သူ ဝီလျံပေ့ဂျတ်  နှင့် သဘောတူညီမှု ရယူခဲ့သလို၊ တော်ဝင်အိပ်ဆောင်ကောင်စီမှ ဆာ အန်တိုနီဘရောင်း ၏ ထောက်ခံမှုကိုလည်း ရယူနိုင်ခဲ့ကြောင်း သိရှိရသည်။

ဆွန်မားဆက်ကို ခန့်အပ်ခြင်းမှာ သမိုင်းကြောင်းအရ အစဉ်အလာအတိုင်း ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ စကော့တလန်နှင့် ပြင်သစ်တို့တွင် ရရှိခဲ့သော သူ၏စစ်ရေးအောင်မြင်မှုများက ၎င်းရာထူးအတွက် အရည်အချင်း ပြည့်မီကြောင်းကို ပိုမိုခိုင်မာစေခဲ့သည်။ ၁၅၄၇ ခုနှစ် မတ်လတွင် သူသည် အက်ဒဝပ်ဘုရင်ထံမှ တော်ဝင်အမိန့်ပြန်တမ်း ကို ရယူနိုင်ခဲ့ပြီး ၎င်းအမိန့်အရ တော်ဝင်ကောင်စီ ဝင်များကို မိမိကိုယ်တိုင် ခန့်အပ်ခွင့်နှင့် '''မိမိအလိုရှိသည့်အခါမှသာ ၎င်းတို့နှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးခွင့်''' ဟူသော ဘုရင်တစ်ပါးကဲ့သို့သော အခွင့်အရေးကို ရရှိခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင် ဂျက်ဖရီ အယ်လ်တန်  ၏ အဆိုအရ &quot;ထိုအချိန်မှစ၍ သူ၏ အာဏာရှင်ဆန်ဆန် အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်မှာ ပြီးပြည့်စုံသွားခဲ့သည်&quot; ဟု ဆိုသည်။ သူသည် တိုင်းပြည်ကို ကိုယ်ပိုင်အမိန့်ကြော်ငြာစာများဖြင့်သာ အဓိက အုပ်ချုပ်ခဲ့ပြီး၊ တော်ဝင်ကောင်စီအား သူ၏ဆုံးဖြတ်ချက်များကို သဘောတူလက်မှတ်ရေးထိုးပေးရုံမျှထက် ပို၍ မလုပ်ဆောင်စေခဲ့ပေ။

ဆွန်မားဆက်၏ အာဏာသိမ်းယူမှုမှာ ချောမွေ့ပြီး ထိရောက်မှု ရှိခဲ့သည်။ နန်းတွင်းသံအမတ် ဖရန်စစ် ဗန်ဒါဒဲလ်ဖ် က ဆွန်မားဆက်သည် ပေ့ဂျတ်ကို အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ထားရှိကာ '''&quot;အရာအားလုံးကို အကြွင်းမဲ့ အာဏာဖြင့် စီမံခန့်ခွဲနေသည်&quot;''' ဟု အစီရင်ခံခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဂုဏ်ထူးဘွဲ့ထူးများ ခွဲဝေမှုတွင် ဝါဝစ်ခ်မြို့စား အဖြစ် ရာထူးတိုးမြှင့်ခံရသော ဂျွန်ဒတ်လေ ထံမှ ပြဿနာများ ကြုံတွေ့ရနိုင်ကြောင်း သံအမတ်က ကြိုတင်ခန့်မှန်းခဲ့သည်။ အမှန်တကယ်တွင်မူ သူ၏အုပ်ချုပ်ရေး အစောပိုင်းရက်သတ္တပတ်များ၌ ဆွန်မားဆက်ကို စိန်ခေါ်ခဲ့သူများမှာ ဆောက်သမ်ပတန်မြို့စား  ဘွဲ့ဖြင့် သိမ်းသွင်း၍မရခဲ့သော နန်းရင်းဝန် '''သောမတ်စ်ရီယော့သ်စလေ''' နှင့် သူ၏ကိုယ်ပိုင်ညီအရင်းတို့သာ ဖြစ်သည်။ ဘာသာရေးအရ ရှေးရိုးစွဲသမားဖြစ်သူ ရီယော့သ်စလေသည် ကောင်စီအပေါ် ဘုရင်ကဲ့သို့ အာဏာလွှမ်းမိုးထားသော ဆွန်မားဆက်၏ လုပ်ရပ်ကို ကန့်ကွက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် သူသည် မိမိ၏ ရာထူးအချို့ကို ကိုယ်စားလှယ်များထံ လွှဲပြောင်းရောင်းချခဲ့သည်ဟူသော စွပ်စွဲချက်ဖြင့် '''နန်းရင်းဝန်ရာထူးမှ ရုတ်တရက် ထုတ်ပယ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။'''

== '''သောမတ်စ်ဆေးမွား''' ==

=== '''ဆူဒလေ၏ ဘာရွန် သောမတ်စ်ဆေးမွား''' ===
ဆွန်မားဆက်သည် သူ၏ညီအရင်းဖြစ်သူ သောမတ်စ်ထံမှ ပိုမိုကိုင်တွယ်ရခက်ခဲသော ဆန့်ကျင်မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ သောမတ်စ်ကို သမိုင်းတွင် &quot;အဖူးအငုံဘဝမှာတင် ဖျက်ဆီးမည့် ပိုးကောင်&quot; ဟု တင်စားဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ ဘုရင်၏ဦးလေးတစ်ဦးအနေဖြင့် သောမတ်စ်ဆေးမွား သည် ဘုရင်၏အုပ်ထိန်းသူအရာနှင့် ပိုမိုကြီးမားသောအာဏာခွဲဝေမှုကို တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ဆွန်မားဆက်သည် သူ၏ညီကို '''ဘာရွန်''' (''ဘာရွန်ဆိုသည်မှာ မြို့စား၊ ရွာစားအစရှိသဖြင့် လူပုဂ္ဂိုလ်တဦးဦးအားချီးမြှင့်မြှောက်စားခြင်းဖြစ်သည်။'') ဘွဲ့ပေးခြင်း၊ ရေတပ်မင်းကြီး (ရေတပ်၏အကြီးအကဲ)  အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းနှင့် တော်ဝင်ကောင်စီတွင် အမတ်နေရာပေးခြင်းတို့ဖြင့် စည်းရုံးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း သောမတ်စ်မှာမူ အာဏာရရှိရန်အတွက်သာ စိတ်ဇောထက်သန်နေခဲ့သည်။ သူသည် အက်ဒွပ်ဘုရင်လေးထံသို့ မုန့်ဖိုးငွေများ တိတ်တဆိတ် ခိုးသွင်းပေးခဲ့ပြီး ဆွန်မားဆက်သည် ငွေကြေးကို အလွန်အမင်း တင်းကျပ်ထားသဖြင့် အက်ဒဝပ်ကို &quot;သူတောင်းစားကဲ့သို့သော ဘုရင်&quot; ဖြစ်အောင် လုပ်နေသည်ဟု ရန်တိုက်ပေးခဲ့သည်။

ထို့အပြင် သူသည် ဘုရင်လေးအား နှစ်နှစ်အတွင်း အုပ်ချုပ်ရေးခံကို ဖယ်ရှားပြီး &quot;အခြားသောဘုရင်များကဲ့သို့ ကိုယ်တိုင်အာဏာစက်သုံးရန်&quot; တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ သို့သော် ကောင်စီ၏စကားကို နာခံရန် သွန်သင်ခံထားရသော အက်ဒွပ်သည် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ၁၅၄၇ ခုနှစ် နွေဦးရာသီတွင် သောမတ်စ်ဆေးမွားသည် ဆွန်မားဆက်၏ ကန့်ကွက်မှုကို ကျော်လွှားရန် အက်ဒွပ်၏ ထောက်ခံမှုကို အသုံးချကာ အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ ဇနီးဟောင်း (မုဆိုးမဖြစ်သူ) '''ကက်သရင်းပါး''' နှင့် လျှို့ဝှက်လက်ထပ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ ပရိုတက်စတစ် အိမ်ထောင်စုအတွင်း၌ အသက် ၁၁ နှစ်အရွယ် လေဒီဂျိန်းဂရေး(ဆဌမမြောက် အက်ဒွပ်ဘုရင် နတ်ရွာစံသည့်အခါ ကိုးရက်ကြာဘုရင်မဖြစ်လာခဲ့သူ) နှင့် အသက် ၁၃ နှစ်အရွယ် လေဒီအဲလိဇဘက် (နောင်တွင်ပထမမြောက်အဲလိဇဘက်ဘုရင်မကြီးဖြစ်လာမည့်သူ) တို့လည်း ပါဝင်နေထိုင်ကြသည်။

၁၅၄၈ ခုနှစ် နွေရာသီတွင် ကိုယ်ဝန်ဆောင်ထားရသော ကက်သရင်းပါးသည် သောမတ်စ်ဆေးမွားက လေဒီအဲလိဇဘကို ပွေ့ဖက်နေသည်ကို တွေ့ရှိသွားခဲ့သည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် အဲလိဇဘက် ကို ကက်သရင်းပါး၏ အိမ်တော်မှ ဖယ်ရှားပြီး ဆာ အန်တိုနီဒင်းနီ (Sir Anthony Denny) ၏ အိမ်တော်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ ထိုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် ကက်သရင်းပါးသည် မီးဖွားပြီးနောက် မကြာမီ ကွယ်လွန်သွားခဲ့ရာ၊ ဆေးမွားသည် အဲလိဇဘက်ထံသို့ စာရေးသားကာ သူမကို လက်ထပ်ရန် ချက်ချင်းပင် ပြန်လည်ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်ကလည်း လက်ခံလိုစိတ်ရှိသော်လည်း အက်ဒွပ် ကဲ့သို့ပင် ကောင်စီက ခွင့်မပြုထားသည့် မည်သည့်အရာကိုမျှ သဘောမတူလိုခဲ့ချေ။ ၁၅၄၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ကောင်စီသည် ဘရစ္စတော ဒင်္ဂါးသွန်းစက်ရုံမှ ငွေအလွဲသုံးစားမှု အပါအဝင် စွပ်စွဲချက်အမျိုးမျိုးဖြင့် သောမတ်စ်ဆေးမွား ကို ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။

ဆေးမွား သည် အက်ဒွပ်ဘုရင်ကို လေဒီဂျိန်းဂရေးနှင့် ပေးစားရန် ကြံစည်မှုဖြင့်ပါ စွပ်စွဲခံခဲ့ရပြီး၊ အက်ဒွပ် ကိုယ်တိုင်လည်း သောမတ်စ်က မိမိအား မုန့်ဖိုးငွေများ ပေးခဲ့သည့်အကြောင်း သက်သေထွက်ဆိုခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုအတွက် ခိုင်လုံသော သက်သေအထောက်အထား မရှိခြင်းကြောင့် တရားရုံးတွင် စစ်ဆေးခြင်း မပြုဘဲ၊ ၎င်းအစား လွှတ်တော်ဥပဒေ  ဖြင့် ပြစ်ဒဏ်စီရင်ကာ သောမတ်စ်ဆေးမွား ကို ၁၅၄၉ ခုနှစ် မတ်လ ၂၀ ရက်တွင် '''ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။'''

=== '''စစ်ပွဲ''' ===
ဆွန်မားဆက်၏ တစ်ခုတည်းသော ငြင်းပယ်၍မရသည့် ကျွမ်းကျင်မှုမှာ စစ်သားတစ်ဦးအဖြစ်ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းကို သူသည် စကော့တလန်စစ်ဆင်ရေးများနှင့် ၁၁၄၆ ခုနှစ် ဘူလွန်ဆူမာ ကာကွယ်ရေးတို့တွင် သက်သေပြခဲ့ဖူးသည်။ သူသည် အုပ်ချုပ်ရေးခံဖြစ်လာချိန်မှစ၍ အဓိက စိတ်ဝင်စားခဲ့သည်မှာ စကော့တလန်နှင့် ဖြစ်ပွားသော စစ်ပွဲဖြစ်သည်။ ၁၅၄၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ပင်ကီတိုက်ပွဲ၌ ပြတ်ပြတ်သားသား အောင်ပွဲရရှိခဲ့ပြီးနောက်၊ သူသည် စကော့တလန်အတွင်း မြောက်ဘက် ဒန်ဒီ မြို့အထိ ရောက်ရှိသော ကင်းတပ်ကွန်ရက်တစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။

သို့သော်လည်း သူ၏ ကနဦးအောင်မြင်မှုများနောက်တွင် ဦးတည်ချက် ပျောက်ဆုံးမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ စစ်နိုင်ခြင်းဖြင့် တိုင်းနိုင်ငံနှစ်ခုကို ပေါင်းစည်းမည်ဟူသော သူ၏ရည်မှန်းချက်မှာ ပိုမို၍ လက်တွေ့မကျဖြစ်လာသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ စကော့တလန်သားများသည် ပြင်သစ်နှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ခဲ့ကြပြီး ပြင်သစ်သည် ၁၅၄၈ ခုနှစ်တွင် အီဒင်ဘာဂ်မြို့ကို ကာကွယ်ရန် စစ်ကူများ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ စကော့တလန်ဘုရင်မလေးကိုလည်း ပြင်သစ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး ထိုနေရာတွင် ပြင်သစ်အိမ်ရှေ့စံဒေါင်ဖင်း နှင့် စေ့စပ်ပေးခဲ့သည်။

အုပ်ချုပ်ရေးခံ၏ အင်အားကြီးမားလှသော စစ်တပ်များနှင့် စကော့တလန်ရှိ အမြဲတမ်းကင်းတပ်များကို ထိန်းသိမ်းရသည့် ကုန်ကျစရိတ်များသည် တော်ဝင်ဘဏ္ဍာရေးအပေါ် မခံမရပ်နိုင်လောက်အောင် ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုး ဖြစ်စေခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် ၁၅၄၉ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ၌ ပြင်သစ်တို့က ဘူလွန်မြို့ကို တိုက်ခိုက်လာသောအခါ ဆွန်မားဆက်သည် စကော့တလန်မှ စစ်တပ်များကို စတင်ရုပ်သိမ်းရန် ဖိအားပေးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

== '''ပုန်ကန်မှုများ''' ==
၁၅၄၈ ခုနှစ်အတွင်း အင်္ဂလန်နိုင်ငံသည် လူမှုရေးမငြိမ်မသက်မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ၁၅၄၉ ခုနှစ် ဧပြီလနောက်ပိုင်းတွင် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ မကျေနပ်မှုများနှင့် လယ်ယာမြေပြဿနာအမျိုးမျိုးကြောင့် '''လက်နက်ကိုင်ပုန်ကန်မှုများ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။''' နှိမ်နင်းရန်အတွက် အင်အားကြီးမားသော စစ်တပ်များစေလွှတ်ခဲ့ရသည့် အပြင်းထန်ဆုံး ပုန်ကန်မှုကြီးနှစ်ခုမှာ ဒီဗွန်နှင့် ကွန်ဝေါတွင်တစ်ခု၊ နော်ဖော့ခ် တွင်တစ်ခု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ပထမပုန်ကန်မှုကို တစ်ခါတစ်ရံ &quot;ဆုတောင်းစာအုပ် ပုန်ကန်မှု&quot;  ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး ပရိုတက်စတစ်ဝါဒကို အတင်းအကျပ် သွတ်သွင်းခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဒုတိယပုန်ကန်မှုကိုမူ ရောဘတ်ကက်  ဟုခေါ်သော ကုန်သည်တစ်ဦးက ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး မြေရှင်များက ပြည်သူပိုင်စားကျက်မြေများကို သိမ်းယူကျူးကျော်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဤလူမှုရေးမငြိမ်မသက်မှုများ၏ ရှုပ်ထွေးသောအချက်မှာ ဆန္ဒပြသူများသည် မိမိတို့ကိုယ်မိမိ '''အုပ်ချုပ်ရေးခံ (ဆွန်မားဆက်) ၏ ထောက်ခံမှုဖြင့်''' စည်းရိုးခတ်မြေသိမ်းနေသော မြေရှင်များကို တရားဝင်ဆန့်ကျင်နေကြခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်နေကြခြင်းဖြစ်ပြီး ၎င်းမြေရှင်များကိုသာ ဥပဒေချိုးဖောက်သူများဟု ထင်မြင်နေကြခြင်းဖြစ်သည်။

ဆွန်မားဆက်သည် ပုန်ကန်သူများဘက်မှ စာနာသူဖြစ်သည်ဟူသော ပြည်သူတို့၏ အမြင်မှာ သူထုတ်ပြန်ခဲ့သော တစ်ခါတစ်ရံ လွတ်လပ်ခွင့်ပေးသလိုရှိပြီး မကြာခဏဆိုသလို ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်နေတတ်သည့် အမိန့်ကြော်ငြာစာများကြောင့်လည်းကောင်း၊ စိုက်ပျိုးမြေများ ဆုံးရှုံးမှုနှင့် ပြည်သူပိုင်မြေတွင် သိုးအုပ်ကြီးများ ကျူးကျော်စားကျက်ချမှု စသည့်မကျေနပ်ချက်များကို စုံစမ်းစစ်ဆေးရန် ၁၅၄၈ နှင့် ၁၁၄၉ ခုနှစ်တို့တွင် သူစေလွှတ်ခဲ့သော စုံစမ်းရေးကော်မရှင်များ၏ စနစ်မကျသော လှုပ်ရှားမှုများကြောင့်လည်းကောင်း ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ဆွန်မားဆက်၏ ကော်မရှင်များကို အဖွဲ့ဝင် ဂျွန်ဟေးလ်စ်  က ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး သူ၏လူမှုရေးအရ လွတ်လပ်သော ဟောပြောချက်များသည် မြေသိမ်းမှုပြဿနာကို ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာ သီအိုလိုဂျီ ၊ တရားမျှတသော ဓနသဟာယနယ်မြေ အယူအဆတို့နှင့် ဆက်စပ်ပေးခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဒေသခံအဖွဲ့အစည်းများသည် ဤကော်မရှင်များ၏ တွေ့ရှိချက်များကို အခွင့်ကောင်းယူကာ ပြစ်မှုကျူးလွန်သည့် မြေရှင်များကို မိမိတို့ဘာသာ အရေးယူပိုင်ခွင့်ရှိသည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။ အက်ဒဝပ်သည် သူ၏ရာဇဝင်မှတ်တမ်းတွင် ၁၅၄၉ ခုနှစ် အုံကြွမှုများ စတင်ရခြင်းမှာ &quot;စည်းရိုးခတ်မြေသိမ်းမှုများကို ဖျက်ဆီးရန် ကော်မရှင်အချို့ကို စေလွှတ်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်&quot; ဟု ရေးသားခဲ့သည်။

ပြည်သူများက ဆွန်မားဆက်အပေါ် မည်သို့ပင် မြင်စေကာမူ ၁၅၄၉ ခုနှစ်၏ ကပ်ဆိုးကြီးများသည် '''အစိုးရ၏ ကြီးမားသော ကျရှုံးမှုကြီးအဖြစ် သက်သေပြလိုက်ခြင်းဖြစ်ပြီး''' ကောင်စီက ဤတာဝန်အားလုံးကို အုပ်ချုပ်ရေးခံဆွန်မားဆက်၏ အပေါ်သို့ ပုံချခဲ့သည်။ ၁၁၄၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ပေ့ဂျတ်က ဆွန်မားဆက်ထံ စာရေးသားရာ၌ &quot;ကောင်စီဝင်တိုင်းသည် သင်၏လုပ်ဆောင်ချက်များကို သဘောမကျကြပါ... အစပိုင်းကတည်းက ဤကိစ္စကို ပြတ်ပြတ်သားသား ကိုင်တွယ်ပြီး အခြားသူများ ထိတ်လန့်သွားစေရန် တရားဥပဒေအတိုင်း တင်းတင်းကျပ်ကျပ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါက အလွန်ကောင်းမွန်မည်ဖြစ်သည်&quot; ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။

== '''ဆွန်မားဆက် ကျဆုံးခန်း''' ==
ဆွန်မားဆက်ကို အာဏာမှဖယ်ရှားခဲ့သည့် ဖြစ်စဉ်များကို သမိုင်းတွင် '''အာဏာသိမ်းမှု'''  ဟု ခေါ်ဆိုလေ့ရှိသည်။ ၁၅၄၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁ ရက်တွင် ဆွန်မားဆက်သည် သူ၏အာဏာအပေါ် ကြီးမားသော ခြိမ်းခြောက်မှုနှင့် ရင်ဆိုင်နေရကြောင်း သိရှိသွားခဲ့သည်။ သူသည် အကူအညီတောင်းခံသည့် အမိန့်ကြော်ငြာစာတစ်စောင်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး ဘုရင်ကို မိမိလက်အောက်တွင် ထိန်းချုပ်ကာ လုံခြုံရေး အတွက် ခံတပ်သဖွယ်ဖြစ်သော ဝင်ဆာနန်းတော် သို့ ဆုတ်ခွာခဲ့သည်။ ထိုနေရာတွင် အက်ဒဝပ်က '''&quot;ကျွန်ုပ်ကိုယ်ကျွန်ုပ် ထောင်ထဲရောက်နေသလို ခံစားရသည်&quot;''' ဟု ရေးသားခဲ့သည်။

ထိုအတောအတွင်း စည်းလုံးသွားသော တော်ဝင်ကောင်စီသည် ဆွန်မားဆက်၏ အုပ်ချုပ်ရေးညံ့ဖျင်းမှု အသေးစိတ်ကို ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ ၎င်းတို့က အုပ်ချုပ်ရေးခံ၏ အာဏာသည် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ သေတမ်းစာကြောင့် မဟုတ်ဘဲ မိမိတို့ထံမှ လာခြင်းဖြစ်ကြောင်း ရှင်းလင်းစွာ ပြောကြားခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာ ၁၁ ရက်တွင် ကောင်စီသည် ဆွန်မားဆက်ကို ဖမ်းဆီးခဲ့ပြီး ဘုရင်ကို ရစ်ခ်ျမွန်နန်းတော်) သို့ ခေါ်ဆောင်လာခဲ့သည်။ အက်ဒွပ်ပ်သည် ဆွန်မားဆက်အပေါ် စွပ်စွဲချက်များကို သူ၏ရာဇဝင်မှတ်တမ်းတွင် ယခုလို အကျဉ်းချုပ် ရေးသားခဲ့သည် - '''&quot;အတ္တကြီးခြင်း၊ ဂုဏ်မက်ခြင်း၊ ကျွန်ုပ်ငယ်စဉ်ကာလတွင် မဆင်မခြင် စစ်ပွဲများဆင်နွှဲခြင်း၊ နယူးဟေဗင် ( ကို ပေါ့ဆစွာ ကိုင်တွယ်ခြင်း၊ ကျွန်ုပ်၏ ရတနာများဖြင့် မိမိကိုယ်ကို ချမ်းသာအောင်လုပ်ခြင်း၊ မိမိသဘောအတိုင်းသာ လုပ်ဆောင်ပြီး အရာရာကို ကိုယ်ပိုင်အာဏာဖြင့်သာ စီမံခြင်း စသည်တို့ဖြစ်သည်။&quot;'''

၁၅၅၀ ပြည့်နှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဝါဝစ်ခ်မြို့စား '''ဂျွန်ဒတ်လေ'''  သည် ကောင်စီ၏ ခေါင်းဆောင်နှင့် ဆွန်မားဆက်၏ ဆက်ခံသူအဖြစ် ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ဆွန်မားဆက်သည် တာဝါအကျဉ်းထောင်မှ ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာပြီး ကောင်စီတွင် ပြန်လည်ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသော်လည်း၊ ဂျွန်ဒတ်လေ၏ အုပ်ချုပ်ရေးကို ဖြုတ်ချရန် လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှုကြောင့် ၁၅၅၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ရာဇဝတ်မှုဖြင့် '''ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။''' အက်ဒွပ်က သူ၏ဦးလေး သေဆုံးမှုကို ရာဇဝင်မှတ်တမ်းတွင် &quot;ဆွန်မားဆက်မြို့စားသည် နံနက် ရှစ်နာရီနှင့် ကိုးနာရီအကြားတွင် တာဝါဟေးလ် ၌ ခေါင်းဖြတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်&quot; ဟု မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။

သမိုင်းပညာရှင်များက ဆွန်မားဆက်၏ အာဏာသိမ်းယူစဉ်က ချောမွေ့ထိရောက်မှု (၎င်းတွင် ပေ့ဂျတ်ကဲ့သို့သော မဟာမိတ်များ၏ စီမံခန့်ခွဲမှုစွမ်းရည်ကို တွေ့နိုင်သည်) နှင့် သူ၏နောက်ပိုင်း အုပ်ချုပ်ရေး ညံ့ဖျင်းမှုတို့ကို နှိုင်းယှဉ်ပြကြသည်။ ၁၅၄၉ ခုနှစ် ဆောင်းဦးရာသီတွင် သူ၏ကုန်ကျစရိတ်ကြီးမားသော စစ်ပွဲများသည် အရှိန်ပျက်သွားခဲ့ပြီး၊ တော်ဝင်ဘဏ္ဍာရေးမှာ ပျက်စီးလုနီးပါးဖြစ်ကာ တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် အုံကြွမှုနှင့် ပုန်ကန်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ လွန်ခဲ့သည့် ဆယ်စုနှစ်များအထိ သမိုင်းပညာရှင်များအကြား ဆွန်မားဆက်၏ ဂုဏ်သတင်းမှာ မြင့်မားခဲ့သည်၊ အကြောင်းမှာ သူ၏အမိန့်ကြော်ငြာစာအများစုသည် လောဘကြီးသော မြေရှင်လူတန်းစားကို ဆန့်ကျင်၍ သာမန်ပြည်သူများဘက်က ရပ်တည်ပေးခဲ့ပုံပေါ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ယခုခေတ်သစ်တွင်မူ သူ့ကို နိုင်ငံရေးနှင့် စီမံခန့်ခွဲမှုစွမ်းရည် ကင်းမဲ့ပြီး မောက်မာကာ သီးခြားနေတတ်သော အုပ်ချုပ်သူတစ်ဦးအဖြစ် ပုံဖော်ကြလေ့ရှိသည်။

== '''နော်သမ်ဘာလန်၏ ဦးဆောင်မှု''' ==
ဆွန်မားဆက် ကျဆုံးပြီးနောက် ဝါဝစ်ခ်မြို့စား  ဖြစ်သူ '''ဂျွန်ဒတ်လေ''' (၁၅၅၁ ခုနှစ်တွင် နော်သမ်ဘာလန်မြို့စား ဖြစ်လာသူ) သည် တော်ဝင်ကောင်စီကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ ယခင်က သမိုင်းပညာရှင်များသည် သူ့အား ထီးနန်းအာဏာကို အသုံးချကာ မိမိကိုယ်ကိုယ် ဂုဏ်ထူးဒြပ်များနှင့် ချမ်းသာကြွယ်ဝအောင် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည့် လောဘဇောထက်သန်သော ပရိယာယ်သမားတစ်ဦးအဖြစ်သာ ရှုမြင်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များမှစ၍ သူ၏အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ အောင်မြင်မှုများကို အသိအမှတ်ပြုလာကြပြီး၊ ဆွန်မားဆက်၏ ကပ်ဆိုးများနောက်ပိုင်း တော်ဝင်ကောင်စီ၏ အာဏာစက်ကို ပြန်လည်ထိန်းညှိကာ အစိုးရအုပ်ချုပ်ရေးကို '''ပုံမှန်အခြေအနေသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိအောင်''' လုပ်ဆောင်ပေးခဲ့သူအဖြစ် ချီးကျူးခဲ့ကြသည်။

အာဏာရအုပ်စုသစ်တွင် ဝါဝစ်ခ်မြို့စား၏ အဓိကပြိုင်ဘက်မှာ ဆောက်သမ်ပတန်မြို့စား '''သောမတ်စ်ရီယော့သ်စလေ'''ဖြစ်သည်။ သူ၏ ရှေးရိုးစွဲဝါဒီထောက်ခံသူများသည် ဆွန်မားဆက်၏ ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု မူဝါဒများကို ပြောင်းပြန်လှန်ပစ်ရန် မျှော်လင့်ကာ ဝါဝစ်ခ်၏အုပ်စုနှင့် ပူးပေါင်း၍ တညီတညွတ်တည်းသော ကောင်စီတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ဝါဝစ်ခ်သည် အက်ဒဝပ်ဘုရင်လေး၏ ပြင်းထန်သော ပရိုတက်စတစ်ဘာသာရေးအယူဝါဒအပေါ် မျှော်လင့်ချက်ပုံအောခဲ့ပြီး၊ အက်ဒဝပ်သည် ကိုယ်တိုင်အုပ်ချုပ်နိုင်သည့် အသက်အရွယ်သို့ ရောက်ရှိနေပြီဟု အကြောင်းပြကာ သူနှင့်သူ၏လူများကို ဘုရင်နှင့် ပိုမိုနီးစပ်စေလျက် '''တော်ဝင်အတိုင်ပင်ခံကောင်စီ ကို ချုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။'''

ဆောက်သမ်ပတန်သည် ဆွန်မားဆက်၏ ထွက်ဆိုချက်များမှတစ်ဆင့် ဝါဝစ်ခ်ကိုပါ သိက္ခာချရန် ကြံစည်ပြီး ဆွန်မားဆက်ကို ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ရန် ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဝါဝစ်ခ်က ပါလီမန်အား စည်းရုံး၍ ၁၅၅၀ ပြည့်နှစ် ဇန်နဝါရီ ၁၄ ရက်တွင် ဆွန်မားဆက်ကို လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးစေခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဝါဝစ်ခ်သည် ကောင်စီဝင်များကို ဘွဲ့ထူးဂုဏ်ထူးများပေးကာ စည်းရုံးပြီး ဆောက်သမ်ပတန်နှင့် သူ၏နောက်လိုက်များကို ကောင်စီမှ ဖယ်ရှားရှင်းလင်း  ခဲ့ကာ မိမိကိုယ်ကိုယ် '''&quot;ကောင်စီ၏ သဘာပတိကြီး&quot;'''  နှင့် နန်းရန်းဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ သူသည် &quot;အုပ်ချုပ်ရေးခံ&quot; ဟူသော ဘွဲ့ကို မယူခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ ပြတ်ပြတ်သားသားပင် အစိုးရအဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။

အက်ဒွပ်သည် ကြီးပြင်းလာသည်နှင့်အမျှ အစိုးရ၏ လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို ပိုမိုနားလည်လာခဲ့သည်။ သို့သော် သူ၏အဆုံးဖြတ်များတွင် အမှန်တကယ် ပါဝင်ပတ်သက်မှု မည်မျှရှိသည်ဆိုသည်မှာ ငြင်းခုံစရာ ဖြစ်နေဆဲ ဖြစ်သည်။ အက်ဒဝပ် အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ်တွင် သီးသန့် '''&quot;နိုင်ငံတော်အကြံပေးအဖွဲ့&quot;'''ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး အဖွဲ့ဝင်များကို သူကိုယ်တိုင် ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ်သည် အဓိကအတွင်းရေးမှူးများဖြစ်ကြသော ဝီလျံဆီစီလ်  နှင့် ဝီလျံပီတာ တို့နှင့်အတူ နီးကပ်စွာ လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ဘုရင်လေး၏ အကြီးမားဆုံး လွှမ်းမိုးမှုမှာ ဘာသာရေးကိစ္စရပ်များတွင်ဖြစ်ပြီး၊ ကောင်စီသည် သူလိုလားသော ပြင်းထန်သည့် ပရိုတက်စတစ်မူဝါဒကိုသာ လိုက်နာဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

နော်သမ်ဘာလန်မြို့စား (ဝါဝစ်ခ်) ၏ လုပ်ငန်းကိုင်တွယ်ပုံမှာ ဆွန်မားဆက်နှင့် အလွန်ကွာခြားသည်။ သူသည် ကောင်စီဝင်အများစု၏ ထောက်ခံမှုကို အမြဲရရှိစေရန် ဂရုပြုခဲ့ပြီး၊ ကောင်စီကို အသုံးပြု၍ မိမိ၏အာဏာကို တရားဝင်ဖြစ်စေခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင် ဂျွန်ဂိုင်း  ၏ အဆိုအရ '''&quot;ဆွန်မားဆက်ကဲ့သို့ပင် သူသည် ဘုရင်တစ်ပါးကဲ့သို့ ဖြစ်လာခဲ့သည်၊ ကွာခြားချက်မှာ ဆွန်မားဆက်က အုပ်ချုပ်ရေးခံအဖြစ် အချုပ်အခြာအာဏာနီးပါးကို တောင်းဆိုခဲ့သော်လည်း၊ နော်သမ်ဘာလန်ကမူ အက်ဒဝပ်သည် အချုပ်အခြာအာဏာအပြည့်အဝကို ရရှိထားပြီးဖြစ်သည်ဟု အကြောင်းပြကာ အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားကို နောက်ကွယ်မှ ကိုင်တွယ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်&quot;''' ဟု ဆိုသည်။

ဝါဝစ်ခ်၏ စစ်မက်မူဝါဒများသည် ဆွန်မားဆက်ထက် ပိုမိုလက်တွေ့ကျခဲ့သော်လည်း အချို့က ယင်းကို ပျော့ညံ့မှုအဖြစ် ဝေဖန်ခဲ့ကြသည်။ ၁၅၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် သူသည် ပြင်သစ်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီး၊ ဘူလွန်  မြို့မှ ဆုတ်ခွာရန်နှင့် စကော့တလန်ရှိ အင်္ဂလိပ်ကင်းတပ်အားလုံးကို ရုပ်သိမ်းရန် သဘောတူခဲ့သည်။ ၁၅၅၁ ခုနှစ်တွင် အက်ဒွပ် သည် ပြင်သစ်ဘုရင် ဟင်နရီ (၂) ၏ သမီးတော် '''အဲလိဇဘက်''' နှင့် စေ့စပ်ခဲ့သည်။ ဝါဝစ်ခ်သည် အင်္ဂလန်အနေဖြင့် စစ်ပွဲစရိတ်များကို မခံနိုင်တော့ကြောင်း သဘောပေါက်ခဲ့သည်။ ပြည်တွင်း၌မူ နောင်တွင် ပုန်ကန်မှုများ ထပ်မံမဖြစ်ပွားစေရန် စစ်တပ်ကို ကွပ်ကဲပြီး ဗဟိုအစိုးရထံ အစီရင်ခံရမည့် '''&quot;နယ်ခြားစောင့်မင်းကြီးများ&quot;'''  အပါအဝင် အမြဲတမ်းကိုယ်စားလှယ်များကို ဒေသအသီးသီး၌ ထားရှိကာ ဒေသတွင်း မတည်ငြိမ်မှုများကို ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။

ဝါဝစ်ခ်သည် ဝီလျံပေါလက်၊ ဝေါ်လ်တာမေဒ်မေး  တို့နှင့် ပူးပေါင်း၍ ပျက်စီးနေသော နိုင်ငံတော်ဘဏ္ဍာရေးကို ကိုင်တွယ်ခဲ့သည်။ အစပိုင်းတွင် ဒင်္ဂါးပြားများ၏ တန်ဖိုးကို ထပ်မံလျှော့ချခြင်းဖြင့် လျင်မြန်စွာ အကျိုးအမြတ်ရယူရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း စီးပွားရေးကပ်ဆိုး ဆိုက်ရောက်လာသောအခါ ဝါဝစ်ခ်သည် ကျွမ်းကျင်သူ '''သောမတ်စ်ဂရက်ရှမ်'''  ထံသို့ တာဝန်လွှဲအပ်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၂ ခုနှစ်တွင် ငွေကြေးအပေါ် ယုံကြည်မှု ပြန်လည်ရရှိလာပြီး ကုန်ဈေးနှုန်းများ ကျဆင်းကာ ကုန်သွယ်ရေး ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာခဲ့သည်။ ပြည့်စုံသော စီးပွားရေးပြန်လည်ဦးမော့မှုမှာ အယ်လီဇဘက်လက်ထက်မှသာ ရရှိခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်း၏ အခြေခံမြစ်ဖျားမှာ နော်သမ်ဘာလန်မြို့စား၏ မူဝါဒများမှ စတင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ၎င်းတို့အဖွဲ့သည် အစိုးရဘဏ္ဍာရေး အလွဲသုံးစားမှုများကို နှိမ်နင်းခဲ့ပြီး အခွန်ကောက်ခံမှုစနစ်ကို အဘက်ဘက်မှ ပြန်လည်သုံးသပ်ခဲ့ရာ ၎င်းလုပ်ရပ်ကို '''&quot;တူးဒါအုပ်ချုပ်ရေးသမိုင်းတွင် အံ့ချီးဖွယ်အကောင်းဆုံး အောင်မြင်မှုတစ်ခု&quot;''' ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။

== '''ဘာသာရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု''' ==
ဘာသာရေးကိစ္စရပ်များတွင် နော်သမ်ဘာလန်၏ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့သည် ဆွန်မားဆက်၏ မူဝါဒအတိုင်းပင် ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး ပိုမိုပြတ်သားအားကောင်းသော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး အစီအစဉ်များကို ပံ့ပိုးပေးခဲ့သည်။ ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ၏ အစိုးရအပေါ် လက်တွေ့ကျသော လွှမ်းမိုးနိုင်မှုမှာ ကန့်သတ်ချက်ရှိသော်လည်း၊ သူ၏ပြင်းထန်သော ပရိုတက်စတစ်အယူဝါဒကြောင့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးအုပ်ချုပ်မှုကို မဖြစ်မနေ လုပ်ဆောင်ခဲ့ရသည်။ သူ၏ထီးနန်းဆက်ခံမှုကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများအုပ်စုက စီမံခန့်ခွဲခဲ့ပြီး ၎င်းတို့သည် သူစိုးစံစဉ်ကာလတစ်လျှောက်လုံး အာဏာရယူထားခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင်များက ပရိုတက်စတစ်ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို တိုးမြှင့်လုပ်ဆောင်ရာတွင် ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ၏ ထူးခြားသောအရေးပါမှုကို အလေးပေးဖော်ပြကြသည်။ သမိုင်းပညာရှင် ဒိုင်ယာမစ် မက်ကူးလော့ခ် ၏ အဆိုအရ ဘုရင်ငယ်လေးသည် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ငြင်းခုံမှုများကို အလွန်စိတ်ဝင်စားပြီး ကျန်ရှိနေသော ကက်သလစ်ဓလေ့ထုံးတမ်းများကို ဖျက်သိမ်းသည့် အစီအမံများကို ထောက်ခံခဲ့သည်။

သူ၏လက်ထက်တွင် '''၁၅၅၂ ခုနှစ် ဘုံဝတ်ပြုဆုတောင်းစာအုပ်''' ကို မိတ်ဆက်ခဲ့ခြင်းသည် ပရိုတက်စတစ်ဝါဒ တစ်သမတ်တည်းဖြစ်စေရန် ပြတ်သားသော ခြေလှမ်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ် အယုံကြည်ရဆုံးသူဖြစ်သည့် ကန်တာဘာရီ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းကြီး '''သောမတ်စ်ကရမ်မာ'''သည် အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်းကို (ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ အာဏာကို ငြင်းပယ်ထားသော်လည်း အခြေခံအားဖြင့် ကက်သလစ်ဆန်နေသေးသည့် အခြေအနေမှ) စနစ်တကျ ဖွဲ့စည်းထားသော ပရိုတက်စတစ်အဖွဲ့အစည်းအဖြစ်သို့ တော်လှန်ပြောင်းလဲစေခဲ့သည့် ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု ဆက်တိုက်ကို မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် လက်ထက်က စတင်ခဲ့သော ဘုရားကျောင်းပိုင်ပစ္စည်းများကို သိမ်းဆည်းမှုသည် အက်ဒဝပ်လက်ထက်တွင်လည်း ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် ချန်ထရီ (သေလွန်သူများအတွက် ဆုတောင်းပေးသည့် ဝတ်ပြုဆောင်ငယ်များ) ကို ဖျက်သိမ်းခြင်းဖြင့် ထီးနန်းနှင့် အဆိုပါပစ္စည်းများကို သိမ်းယူသူအသစ်များအတွက် ကြီးမားသော ငွေကြေးအကျိုးအမြတ်များ ရရှိခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် လက်ထက်တွင် ဘုရားကျောင်းပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသည် ဘာသာရေးမူဝါဒဖြစ်သကဲ့သို့ နိုင်ငံရေးမူဝါဒလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူ၏စိုးစံမှုအကုန်တွင် ဘုရားကျောင်းများမှာ ဘဏ္ဍာရေးအရ ပျက်စီးခဲ့ရပြီး ဘုန်းတော်ကြီးများ၏ မြေယာအများစုမှာ သာမန်လူဝတ်ကြောင်များ၏ လက်ထဲသို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။

ဆွန်မားဆက်နှင့် နော်သမ်ဘာလန် နှစ်ဦးစလုံး၏ ဘာသာရေးယုံကြည်ချက် အစစ်အမှန်နှင့် ပတ်သက်၍ သမိုင်းပညာရှင်များအကြား အငြင်းပွားနေကြဆဲ ဖြစ်သည်။ သို့သော် နေ့စဉ်ကျမ်းစာ ၁၂ ခန်း ဖတ်ရှုပြီး တရားနာရသည်ကို နှစ်သက်သည်ဟု ဆိုကြသော အက်ဒဝပ်၏ ဘာသာရေးအပေါ် စိတ်အားထက်သန်မှုမှာမူ သံသယဖြစ်စရာမရှိဘဲ၊ ဂျွန်ဖောက်စ်က သူ့ကို '''&quot;ဘုရားသရားကြည်ညိုသော ကလေးငယ်&quot;''' အဖြစ် ဂုဏ်ပြုမှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ်သည် သူ၏သက်တမ်းအတွင်း၌လည်းကောင်း၊ နောက်ပိုင်းတွင်လည်းကောင်း ဗာလ  ရုပ်တုများကို ဖျက်ဆီးခဲ့သည့် ကျမ်းစာလာဘုရင် '''&quot;ယောရှိဘုရင်သစ်&quot;''' အဖြစ် ပုံဖော်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ သူသည် ကက်သလစ်ဆန့်ကျင်ရေးတွင် အလွန်တင်းကျပ်သူဖြစ်ပြီး တစ်ခါက လေဒီမေရီအား &quot;ခရစ်ယာန်မင်းသမီးတစ်ပါးနှင့် မဆီလျော်သော နိုင်ငံခြားအကများနှင့် ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများတွင် နောက်ထပ်မပါဝင်ရန်&quot; စည်းရုံးပေးပါဟု ကက်သရင်းပါးကို တောင်းဆိုခဲ့ဖူးသည်။ သို့သော် အက်ဒဝပ်၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိရေးသူ ဂျန်နီဖာလိုချ် က ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများ ပေးအပ်ခဲ့သော အက်ဒွပ် ၏ ဘာသာရေးကိုင်းရှိုင်းသည့် ပုံရိပ်ကို အလွယ်တကူ မယုံကြည်ရန် သတိပေးခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ်သည် သူ၏ငယ်စဉ်ဘဝတွင် မက်စ်  ဝတ်ပြုပွဲ တက်ရောက်ခြင်း အပါအဝင် ထိုခေတ်က ကက်သလစ်ဓလေ့ထုံးတမ်းများကို လိုက်နာခဲ့သော်လည်း၊ နောက်ပိုင်းတွင် ကရမ်မာနှင့် သူ၏ဆရာများ၊ နန်းတွင်းသူနန်းတွင်းသားများထဲမှ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် အင်္ဂလန်တွင် &quot;စစ်မှန်သော&quot; ဘာသာရေးကို သွတ်သွင်းရမည်ဟု ယုံကြည်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

အင်္ဂလန်ဘာသာရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုသည် လမ်းကြောင်းနှစ်ခုလုံးမှ ဖိအားပေးမှုများအကြား တိုးတက်လာခဲ့သည် - တစ်ဖက်တွင် ရှေးရိုးစွဲသမားများရှိပြီး အခြားတစ်ဖက်တွင်မူ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု မလုံလောက်သေးဟု ညည်းညူကာ ရုပ်တုဆင်းတုများကို လိုက်လံဖျက်ဆီးကြသည့် အစွန်းရောက်သမားများ ရှိနေသည်။ ကရမ်မာသည် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် တူညီသော ဝတ်ပြုထုံးတမ်းကို ရေးသားရန် မိမိကိုယ်ကိုယ် တာဝန်ပေးခဲ့ပြီး၊ အပတ်စဉ်နှင့် နေ့စဉ်ဝတ်ပြုမှုများ၊ ဘာသာရေးပွဲတော်များ အားလုံးကို အသေးစိတ်ဖော်ပြထားကာ ယင်းကို '''၁၅၄၉ ခုနှစ် ပထမအကြိမ် ဝတ်ပြုထုံးတမ်း ညီညွတ်ရေးအက်ဥပဒေ )''' အဖြစ် မဖြစ်မနေ လိုက်နာစေခဲ့သည်။

၁၅၄၉ ခုနှစ် ဘုံဝတ်ပြုဆုတောင်းစာအုပ်သည် ညှိနှိုင်းမှုတစ်ခုအနေဖြင့် ရည်ရွယ်ခဲ့သော်လည်း၊ မုန့်နှင့်စပျစ်ရည်ကို မြှောက်၍ပူဇော်ခြင်း အပါအဝင် အလေးအမြတ်ထားရသော ထုံးတမ်းစဉ်လာများစွာကို ဖယ်ရှားပစ်ခဲ့သည့်အတွက် ရှေးရိုးစွဲသမားများ၏ တိုက်ခိုက်မှုကို ခံခဲ့ရသည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် အချို့သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများကလည်း ကက်သလစ်ဆန်သော အစိတ်အပိုင်းများနှင့် ပူဇော်ခြင်းဓလေ့များ အလွန်အမင်း ကျန်ရှိနေသေးသည်ဟု ညည်းညူခဲ့ကြသည်။ ဝင်းချက်စတာ၏ ဘုန်းတော်ကြီး စတီဖင်ဂါဒီနာ နှင့် လန်ဒန်၏ ဘုန်းတော်ကြီး အက်ဒမန်ဘွန်နာတို့အပါအဝင် ထိပ်တန်းကက်သလစ်ဓမ္မဆရာ အများအပြားသည်လည်း ဤဆုတောင်းစာအုပ်ကို ကန့်ကွက်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့နှစ်ဦးစလုံး တာဝါအကျဉ်းထောင်တွင် ပိတ်လှောင်ခံခဲ့ရပြီး ၎င်းတို့၏ ရာထူးအာဏာများ ဖယ်ရှားခံခဲ့ရသည်။ ၁၅၄၉ ခုနှစ်တွင် ဒီဗွန်နှင့် ကွန်ဝေါ၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဆုတောင်းစာအုပ် ပုန်ကန်မှု တွင် လူပေါင်း ၅,၅၀၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့သည်။

ယုံကြည်ခြင်းသက်သက်ဖြင့်သာ အပြစ်မှလွတ်မြောက်ခြင်း နှင့် လူဝတ်ကြောင်များအတွက်လည်း ဓမ္မဆရာများကဲ့သို့ပင် မုန့်နှင့် စပျစ်ရည် နှစ်မျိုးစလုံးဖြင့် ပွဲတော်မင်္ဂလာ ခံယူခွင့်ပြုခြင်း စသည့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲထားသော အယူဝါဒများကို တရားဝင်ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ၁၅၅၀ ပြည့်နှစ်၏ ဘုန်းကြီးသိက္ခာပေးထုံးတမ်း  သည် ဘုန်းကြီးများအား ဘုရားသခင်က သိက္ခာပေးသည်ဟူသော စနစ်အစား အစိုးရက ခန့်အပ်သည့်စနစ်ဖြင့် အစားထိုးခဲ့ပြီး၊ ဓမ္မဆရာများအား ယခင်ကကဲ့သို့ &quot;အသက်ရှင်သူများနှင့် သေလွန်သူများအတွက် ယဇ်ပူဇော်ခြင်းနှင့် မက်စ်ပွဲကျင်းပခြင်း&quot; အစား ဧဝံဂေလိတရားဟောပြောရန်နှင့် စက္ကရမင်တု မင်္ဂလာများကိုသာ စီမံဆောင်ရွက်ရန် အာဏာလွှဲအပ်ခဲ့သည်။

၁၅၅၁ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုသည် ဘုရားကျောင်း၏ အထွတ်အထိပ်ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ပုဂ္ဂိုလ်ရေးအရ ပိုမိုလွှမ်းမိုးလာခဲ့သော အက်ဒဝပ်၏ အတည်ပြုချက်၊ အားပေးမှုတို့ဖြင့် ပိုမိုတိုးတက်လာခဲ့သည်။ အပြောင်းအလဲသစ်များသည် ဂလော့စတာ၏ ဘုန်းတော်ကြီး ဂျွန်ဟူးပါး နှင့် နော်သမ်ဘာလန်မြို့စားအောက်တွင် ဓမ္မဆရာအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး နန်းတွင်း၌ သူဟောပြောချက်များကြောင့် ဘုရင်လေးအား ပွဲတော်မင်္ဂလာခံယူစဉ် ဒူးထောက်ခြင်းကို ကန့်ကွက်စေခဲ့သူ စကော့တလန်သား '''ဂျွန်နော့စ်''' ကဲ့သို့သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများ၏ ဝေဖန်မှုများကို တုံ့ပြန်ခြင်းလည်း ဖြစ်သည်။

ကရမ်မာသည် ၁၅၅၁ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သော ဥရောပတိုက်မှ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမား မာတင်ဘူဆာ ၊ အောက်စဖို့ဒ်တွင် စာသင်ကြားနေသော ပီတာမာတာ  နှင့် အခြားသော နိုင်ငံခြားဓမ္မပညာရှင်များ၏ အမြင်များဖြင့်လည်း လွှမ်းမိုးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများကို ဘုန်းတော်ကြီးများအဖြစ် ပိုမိုခန့်အပ်ခြင်းဖြင့်လည်း ၎င်းဖြစ်စဉ်မှာ ပိုမိုမြန်ဆန်လာခဲ့သည်။ ၁၅၅၁-၅၂ ဆောင်းရာသီတွင် ကရမ်မာသည် ဘုံဝတ်ပြုဆုတောင်းစာအုပ်ကို ပိုမိုပြတ်သားသော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး အသုံးအနှုန်းများဖြင့် ပြန်လည်ရေးသားခဲ့ပြီး ဘုရားကျောင်းဥပဒေကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်ကာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲထားသော ဘာသာရေးထုံးတမ်းများကို ရှင်းလင်းစေရန် '''&quot;အပိုဒ်ခွဲ ၄၂ ခုပါဝင်သော အယူဝါဒကြေညာချက်&quot;'''  ကို ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။

ကရမ်မာ၏ ဘာသာရေးပုံစံသစ်သည် ပွဲတော်မင်္ဂလာတွင် မုန့်နှင့် စပျစ်ရည်၌ ဘုရားသခင် အမှန်တကယ်ကိန်းဝပ်နေသည် ဟူသော အယူအဆအားလုံးကို ဖယ်ရှားပစ်ခဲ့ပြီး ကက်သလစ်မက်စ် ဝတ်ပြုပွဲကို ထိရောက်စွာ ပယ်ဖျက်ခဲ့သည်။ အယ်လ်တန်  ၏ အဆိုအရ ၁၅၅၂ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယအကြိမ် ဝတ်ပြုထုံးတမ်း ညီညွတ်ရေးအက်ဥပဒေဖြင့် ပံ့ပိုးထားသော ကရမ်မာ၏ မွမ်းမံထားသည့် ဆုတောင်းစာအုပ် ထုတ်ဝေခြင်းသည် '''&quot;အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်း ပရိုတက်စတစ်ဝါဒသို့ တရားဝင်ရောက်ရှိခြင်း&quot;''' ကို အမှတ်အသားပြုခဲ့သည်။ ထို ၁၅၅၂ ခုနှစ် ဆုတောင်းစာအုပ်သည် ယနေ့တိုင် အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်း ဝတ်ပြုမှုများ၏ အခြေခံအုတ်မြစ်အဖြစ် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ၁၅၅၃ ခုနှစ် နွေဦးရာသီတွင် အင်္ဂလန်ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးတစ်ခုလုံး အမှီပြုနေရသော အက်ဒွပ် ဘုရင်လေး ကွယ်လွန်တော့မည်ဖြစ်ကြောင်း ထင်ရှားလာသောအခါ ကရမ်မာသည် ဤပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု အားလုံးကို အကောင်အထည်မဖော်နိုင်တော့ပေ။

== '''ကွယ်လွန်ခြင်းနှင့် ထီးနန်းဆက်ခံမှု အကျပ်အတည်း''' ==

=== '''ထီးနန်းဆက်ခံမှုဆိုင်ရာ အစီအမံ''' ===
၁၅၅၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် အက်ဒွပ်သည် နာမကျန်းဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ဇွန်လ ရောက်သောအခါ ရောဂါအခြေအနေမှာ သက်သာလာလိုက်၊ ပြန်ရင်လာလိုက် ဖြစ်ပြီးနောက် နောက်ဆုံးတွင် မမျှော်လင့်နိုင်တော့သော အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ ဘုရင်မင်းမြတ် ကွယ်လွန်၍ ကက်သလစ်ဘာသာဝင် ဖအေတူမအေကွဲ အစ်မဖြစ်သူ မေရီ ထီးနန်းဆက်ခံလာပါက အင်္ဂလန်ဘာသာရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုကြီးတစ်ခုလုံး ပျက်စီးသွားနိုင်သဖြင့် အက်ဒွပ်၏ ကောင်စီဝင်များနှင့် အရာရှိများတွင် စိုးရိမ်ထိတ်လန့်စရာ အကြောင်းရင်းများစွာ ရှိခဲ့သည်။

အက်ဒွပ်ကိုယ်တိုင်လည်း မေရီထီးနန်းဆက်ခံမည့်အရေးကို ဘာသာရေးရှုထောင့်အရသာမက တရားဝင်မှုရှိမရှိ ရှုထောင့်နှင့် သားသမီးအမွေဆက်ခံမှု ရှုထောင့်တို့ကြောင့်ပါ ကန့်ကွက်ခဲ့သည် (ယင်းအချက်မှာ အဲလိဇဘက်နှင့်လည်း သက်ဆိုင်သည်)။ သူသည် သူ၏ဖခင်လုပ်ဆောင်ခဲ့သော အစဉ်အလာကို အတုယူ၍ ထီးနန်းဆက်ခံမှုကို ပြောင်းလဲရန်အတွက် '''&quot;ကျွန်ုပ်၏ ထီးနန်းဆက်ခံမှုဆိုင်ရာ အစီအမံ&quot;''' ဟု ခေါင်းစဉ်တပ်ထားသော သေတမ်းစာမူကြမ်းတစ်ခုကို ကိုယ်တိုင်ရေးဆွဲခဲ့သည်။ သူသည် သူ၏ အစ်မတော်နှစ်ဦးစလုံး၏ ဆက်ခံခွင့်များကို ချန်လှပ်ခဲ့ပြီး၊ သရဖူကို သူနှင့်တစ်ဝမ်းကွဲတော်စပ်သူ အသက် ၁၆ နှစ်အရွယ် '''လေဒီဂျိန်းဂရေး''' ထံသို့ လွှဲအပ်ရန် စီမံခဲ့သည်။ လေဒီဂျိန်းဂရေးသည် ၁၅၅၃ ခုနှစ် မေလ ၂၅ ရက်တွင် နော်သမ်ဘာလန်မြို့စား၏ သားငယ်ဖြစ်သူ လော့ဒ်ဂီလ်ဖို့ဒ်ဒတ်လေနှင့် လက်ထပ်ထားသူဖြစ်သည်။

=== '''အက်ဒဝပ် (၆) ရေးသားခဲ့သော သေတမ်းစာမူကြမ်း အနှစ်ချုပ်မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် -''' ===
၁။ ကျွန်ုပ်တွင် သားသမီးမကျန်ရစ်ခဲ့ပါက၊ ထီးနန်းကို ဆာဖော့ခ်မြို့စားကတော် လေဒီဖရန်းစစ် ၏ အမျိုးသားအနွယ်ဝင်များထံသို့လည်းကောင်း၊ သူမတွင် မရှိပါက '''လေဒီဂျိန်း နှင့် သူမ၏ အမျိုးသားအနွယ်ဝင်များ''' ထံသို့လည်းကောင်း၊ ထို့နောက် လေဒီကက်သရင်းနှင့် လေဒီမေရီတို့၏ အမျိုးသားအနွယ်ဝင်များထံသို့ လွှဲအပ်စေရမည်။

၂။ ကျွန်ုပ်ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ထီးနန်းဆက်ခံမည့် အမျိုးသားအနွယ်ဝင်သည် အသက် ၁၈ နှစ်ပြည့်ပြီးပါက တိုင်းပြည်ကို အပြည့်အဝအုပ်ချုပ်ခွင့် ရှိစေရမည်။

၃။ အကယ်၍ အသက် ၁၈ နှစ်မပြည့်သေးပါက သူ၏မိခင်က အုပ်ချုပ်ရေးမှူးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ရမည်။ သို့သော် သေတမ်းစာအရ ခန့်အပ်မည့် ကောင်စီဝင် ၂၀ အနက် အနည်းဆုံး ၆ ဦး၏ အကြံဉာဏ်နှင့် သဘောတူညီချက်မပါဘဲ မည်သည့်အရာကိုမျှ မလုပ်ဆောင်ရ။

၄။ အမွေဆက်ခံသူ အသက် ၁၈ နှစ်မပြည့်မီ မိခင်ဖြစ်သူ ကွယ်လွန်ပါက တိုင်းပြည်ကို ကောင်စီက အုပ်ချုပ်ရမည်။ သို့သော် ထိုသူ အသက် ၁၄ နှစ်ပြည့်ပြီးနောက် အရေးကြီးသော နိုင်ငံတော်ကိစ္စရပ်အားလုံးကို သူ့အား အသိပေးရမည်။

၅။ ကျွန်ုပ်သည် သားသမီးမရှိဘဲ ကွယ်လွန်ပြီး အမျိုးသားအနွယ်ဝင် အမွေဆက်ခံသူလည်း မရှိပါက လေဒီဖရန်းစစ်၊ သူမမရှိပါက သူမ၏ သမီးကြီးများ၊ ၎င်းတို့မရှိပါက လေဒီမာဂရက်တို့က အမျိုးသားအမွေဆက်ခံသူတစ်ဦး မွေးဖွားလာသည်အထိ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ရမည်။

၆။ အုပ်ချုပ်ရေးမှူး အုပ်ချုပ်စဉ်ကာလအတွင်း ကောင်စီဝင် ၄ ဦး ကွယ်လွန်ပါက တစ်လအတွင်း ကောင်စီအစည်းအဝေးခေါ်ယူ၍ ၄ ဦး ထပ်မံရွေးချယ်ရမည်။ အမွေဆက်ခံသူ အသက် ၁၄ နှစ်ပြည့်ပါက ကောင်စီ၏ အကြံဉာဏ်ဖြင့် သူကိုယ်တိုင် ရွေးချယ်ရမည်။

အက်ဒွပ်သည် သူ၏စာတမ်းတွင် &quot;ကျွန်ုပ်၏ကိုယ်မှ သားသမီးမထွန်းကားပါက&quot; လေဒီဂျိန်းဂရေး၏ မိခင်ဖြစ်သူ ဖရန်းစစ်ဂရေး၊ ဂျိန်းကိုယ်တိုင် သို့မဟုတ် သူမ၏ ညီမများဖြစ်ကြသော ကက်သရင်းနှင့် မေရီတို့၏ '''အမျိုးသားအနွယ်ဝင်များသာ ထီးနန်းဆက်ခံရမည်''' ဟု အစပိုင်းတွင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ သို့သော် သူကွယ်လွန်ခါနီးအချိန်တွင် (နော်သမ်ဘာလန်၏ စည်းရုံးမှုကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်) ဂျိန်းနှင့် သူမ၏ ညီမများကိုယ်တိုင် ထီးနန်းဆက်ခံနိုင်ရန် စာသားကို ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အက်ဒွပ်သည် ၎င်းတို့၏ ဆက်ခံခွင့်ကို လက်တွေ့အခြေအနေအရ အမျိုးသားကြီးစိုးမှုစနစ်၏ ချွင်းချက်တစ်ခုအနေဖြင့်သာ ခွင့်ပြုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

နောက်ဆုံးအတည်ပြုစာတမ်းတွင် မေရီနှင့် အဲလိဇဘက် နှစ်ဦးစလုံးသည် '''&quot;တရားမဝင်သော သားသမီးများ&quot;'''  ဖြစ်သည်ဟုဆိုကာ ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်မှ ချန်လှပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ၎င်းတို့နှစ်ဦးစလုံးသည် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် လက်ထက်ကတည်းက တရားမဝင်ဟု ကြေညာခြင်းခံခဲ့ရပြီး မည်သည့်အခါမျှ တရားဝင်ပြန်ဖြစ်မလာခဲ့သဖြင့် ဤအကြောင်းပြချက်ကို နှစ်ဦးစလုံးအတွက် အသုံးချခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဤကဲ့သို့ ထီးနန်းဆက်ခံမှုကို ပြောင်းလဲရန် ပြဋ္ဌာန်းချက်များသည် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ ၁၅၄၄ ခုနှစ် တတိယအကြိမ် ထီးနန်းဆက်ခံမှုအက်ဥပဒေကို တိုက်ရိုက်ဆန့်ကျင်နေပြီး ဆန်းပြားကာ ယုတ္တိမရှိသော လုပ်ရပ်အဖြစ် ဖော်ပြခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ '''လေဒီဂျိန်းဂရေးသည် အက်ဒဝပ်ကွယ်လွန်ပြီး လေးရက်အကြာတွင် ဘုရင်မအဖြစ် ကြေညာခြင်း ခံခဲ့ရသည်။'''

ဇွန်လအစောပိုင်းတွင် အက်ဒွပ်သည် ဝတ်လုံတော်ရ (ရှေ့နေ) များကို ခေါ်ယူ၍ သူ၏ထီးနန်းစီမံချက်ကို အချောသတ်ရေးဆွဲစေခဲ့ပြီး နေရာခြောက်နေရာတွင် ကိုယ်တိုင်လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ ဇွန်လ ၁၅ ရက်တွင် သူသည် အဆင့်မြင့်တရားသူကြီးများကို သူ၏နေမကောင်းသော အိပ်ရာဘေးသို့ ဆင့်ခေါ်ခဲ့ပြီး &quot;ပြင်းထန်သော စကားလုံးများနှင့် စိတ်ဆိုးသောမျက်နှာထား&quot; ဖြင့် ၎င်းစီမံချက်ကို '''&lt;big&gt;တော်ဝင်အမိန့်ပြန်တမ်း&lt;/big&gt;'''  အဖြစ် ပြင်ဆင်ရန်နှင့် ပါလီမန်တွင် အတည်ပြုစေမည်ဖြစ်ကြောင်း အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ နောက်တစ်ဆင့်အနေဖြင့် ထိပ်တန်းကောင်စီဝင်များနှင့် ရှေ့နေများကို သူ၏ရှေ့မှောက်တွင် ကတိကဝတ်စာချုပ်၌ လက်မှတ်ရေးထိုးစေခဲ့ပြီး အက်ဒွပ်ကွယ်လွန်ပြီးနောက် သေတမ်းစာကို သစ္စာရှိစွာ အကောင်အထည်ဖော်ရန် သဘောတူစေခဲ့သည်။

နောက်ပိုင်းတွင် တရားသူကြီးချုပ် အက်ဒဝပ်မွန်တာဂူ  က ပြန်လည်အမှတ်ရသည်မှာ - သူနှင့် သူ၏လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်များက ၎င်းစီမံချက်အပေါ် ဥပဒေကြောင်းအရ ကန့်ကွက်ခဲ့စဉ်က နော်သမ်ဘာလန်သည် '''&quot;ဒေါသတကြီး တုန်ရင်နေပြီး... ဤအရေးအတွက် သူသည် အင်္ကျီလက်တိုဖြင့် မည်သူမဆိုကိုမဆို ချကြိတ်ပစ်မည်&quot;''' ဟု ခြိမ်းခြောက်ခဲ့ကြောင်း ဆိုသည်။ မွန်တာဂူသည် သူ၏နောက်ကွယ်တွင် ရပ်နေသော မှူးမတ်အချို့ကလည်း '''&quot;အကယ်၍ သူတို့ ဒါကိုလုပ်ဖို့ ငြင်းဆန်ရင် သူတို့ဟာ နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်တွေပဲ&quot;''' ဟု ပြောဆိုသံကို ကြားခဲ့ရသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ဇွန်လ ၂၁ ရက်၌ ကောင်စီဝင်များ၊ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းကြီးများ၊ ဘုန်းတော်ကြီးများနှင့် မြို့ဝန်များအပါအဝင် ထိပ်တန်းပုဂ္ဂိုလ် ၁၀၀ ကျော်က ၎င်းစီမံချက်တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့ထဲမှ အများစုမှာ နော်သမ်ဘာလန်၏ အဓမ္မဖိအားပေးမှုကြောင့် လုပ်ဆောင်ခဲ့ရခြင်းဖြစ်သည်ဟု နောက်ပိုင်းတွင် ပြောကြားခဲ့ကြသည်။

ထိုအချိန်တွင် အက်ဒွပ် ကွယ်လွန်တော့မည်ဆိုသည်မှာ လူသိရှင်ကြားဖြစ်နေပြီး နိုင်ငံခြားသံတမန်များကလည်း မေရီကို ထီးနန်းမရစေရန် လှည့်ကွက်တစ်ခုခု လုပ်ဆောင်နေသည်ဟု သံသယဝင်ခဲ့ကြသည်။ ပြင်သစ်နိုင်ငံသည် စပိန်ဧကရာဇ်၏ ဝမ်းကွဲမောင်နှမတော်စပ်သူ (မေရီ) အင်္ဂလန်ထီးနန်းပေါ် ရောက်ရှိလာမည့်အရေးကို မလိုလားသဖြင့် နော်သမ်ဘာလန်နှင့် လျှို့ဝှက်ဆွေးနွေးမှုများ ပြုလုပ်ကာ ထောက်ခံမည့် အရိပ်အယောင်ပြခဲ့သည်။ သံတမန်များသည် အင်္ဂလိပ်ပြည်သူအများစုက မေရီကို ထောက်ခံကြသည်ကို သေချာသိရှိသော်လည်း ဘုရင်မ ဂျိန်းသည် ထီးနန်းကို အောင်မြင်စွာ ထိန်းချုပ်နိုင်လိမ့်မည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။

သမိုင်းတွင် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာတိုင်အောင် ဤထီးနန်းဆက်ခံမှု ပြောင်းလဲရန် ကြိုးပမ်းမှုကို နော်သမ်ဘာလန်မြို့စား တစ်ဦးတည်း၏ လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှုအဖြစ်သာ ရှုမြင်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များမှစ၍ သမိုင်းပညာရှင်အများစုက ဤစီမံချက်စတင်ခြင်းနှင့် အကောင်အထည်ဖော်ရန် ဇွတ်အတင်းတောင်းဆိုခြင်းမှာ '''ဘုရင်လေး၏ ကိုယ်ပိုင်ဦးဆောင်မှုကြောင့်''' ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်လာကြသည်။ ဒါးမစ်မက်ကူးလော့ခ်) က ယင်းကို အက်ဒွပ်၏ &quot;ခရစ်တော်၏ ဧဝံဂေလိနိုင်ငံတော်ကို တည်ထောင်လိုသော ဆယ်ကျော်သက်အိပ်မက်&quot; အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ပြီး၊ ဒေးဗစ်စတာကီ ကမူ '''&quot;အက်ဒွပ်တွင် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သူ အနည်းငယ်ရှိသော်လည်း တွန်းအားပေးခဲ့သည့် ပဓာနဆန္ဒမှာ သူ၏ဆန္ဒသာဖြစ်သည်&quot;''' ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ တော်ဝင်အိပ်ဆောင်ကောင်စီဝင်များထဲမှ နော်သမ်ဘာလန်၏ ရင်းနှီးသူ ဆာ ဂျွန်ဂိတ်စ် သည် အက်ဒွပ်အား လေဒီဂျိန်းဂရေး၏ သားများသာမက ဂျိန်းကိုယ်တိုင် ထီးနန်းဆက်ခံနိုင်ရန် စီမံချက်ကို ပြင်ဆင်ရန် အကြံပြုခဲ့သူအဖြစ် သံသယရှိခြင်း ခံရသည်။ သူ၏ ပါဝင်ပတ်သက်မှု မည်မျှပင်ရှိစေကာမူ အက်ဒဝပ်သည် မိမိ၏စကားသာလျှင် ဥပဒေဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့ပြီး မိမိ၏အစ်မများကို အမွေပြတ်စွန့်လွှတ်ရန် အပြည့်အဝ ထောက်ခံခဲ့သည် - '''&quot;မေရီအား ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် ပိတ်ပင်ခြင်းသည် ဘုရင်ငယ်လေး အလေးအနက် ယုံကြည်ခဲ့သော ရည်မှန်းချက်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။&quot;'''

== '''နာမကျန်းဖြစ်ခြင်းနှင့် ကွယ်လွန်ခြင်း''' ==
၁၅၅၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် အက်ဒွပ်သည် ဖျားနာခြင်းနှင့် ချောင်းဆိုးခြင်းဝေဒနာများကို စတင်ခံစားခဲ့ရပြီး ယင်းရောဂါလက္ခဏာများမှာ တဖြည်းဖြည်း ပိုမိုဆိုးရွားလာခဲ့သည်။ စပိန်သံအမတ် ဂျင်းရှေးဖ်က &quot;အဖျားတက်လာတဲ့အခါ ဘုရင်မင်းမြတ်ဟာ တော်တော်လေး ဝေဒနာခံစားရပါတယ်၊ အထူးသဖြင့် ညာဘက်အဆုတ်နဲ့ ကလီစာတွေ ဖိမိနေတာကြောင့် အသက်ရှူရတာ အလွန်ခက်ခဲနေပါတယ်&quot; ဟု အစီရင်ခံခဲ့သည်။ 

ဧပြီလအစောပိုင်းတွင် အက်ဒွပ်သည် ဝက်စ်မင်စတာရှိ ပန်းခြံထဲ၌ လေညင်းခံနိုင်ပြီး ဂရင်းနစ် သို့ ပြောင်းရွှေ့နိုင်သည်အထိ ကျန်းမာရေး ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာပုံပေါ်သော်လည်း ထိုလအကုန်တွင် ပြန်လည်အားနည်းသွားခဲ့သည်။ မေလ ၇ ရက်၌ သူသည် &quot;များစွာသက်သာလာပြီ&quot; ဖြစ်ကြောင်းနှင့် တော်ဝင်ဆရာဝန်များကလည်း သူပြန်လည်ကျန်းမာလာလိမ့်မည်ဟု သံသယမရှိ ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။ ရက်ပိုင်းအကြာတွင် ဘုရင်လေးသည် သူ၏ပြတင်းပေါက်တွင် ထိုင်လျက် သိမ်းစ်မြစ် ပေါ်ရှိ သင်္ဘောများကို ကြည့်ရှုနိုင်ခဲ့သည်။  သို့သော် ရောဂါပြန်ရင့်လာခဲ့ပြီး ဇွန်လ ၁၁ ရက်တွင် ဘုရင်၏အိမ်တော်၌ သတင်းပေးတစ်ဦးရှိသော ရှေးဖ်က &quot;သူ့ရဲ့ ခံတွင်းကနေ ထွက်လာတဲ့အရာတွေဟာ တစ်ခါတစ်ရံ စိမ်းဝါဝါနဲ့ အမည်းရောင်သန်းနေပြီး၊ တစ်ခါတစ်ရံမှာတော့ သွေးရောင်လို ပန်းရောင်သန်းနေပါတယ်&quot; ဟု အစီရင်ခံခဲ့သည်။  ယခုအခါ သူ၏ဆရာဝန်များက သူသည် '''အဆုတ်တွင် ပြည်တည်နာ'''ခံစားနေရပြီး သူ၏အသက်ကို ကယ်တင်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့ကြောင်း ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။မကြာမီပင် သူ၏ခြေထောက်များ အလွန်အမင်း ဖောယောင်လာသဖြင့် ပက်လက်သာ လှဲနေရတော့ပြီး ရောဂါကို အန်တုရန် အင်အားမရှိတော့ချေ။ သူ၏ဆရာဝန် ဂျွန်ချိခ် (အား သူက '''&quot;ကျွန်ုပ် သေရမှာကို ဝမ်းမြောက်ပါတယ်&quot;''' ဟု တိုးတိုးလေး ပြောကြားခဲ့သည်။ 

အက်ဒွပ်သည် ဇူလိုင်လ ၁ ရက်တွင် ပြည်သူလူထုရှေ့သို့ နောက်ဆုံးအကြိမ် ထွက်ပြသခဲ့သည်။ သူသည် ဂရင်းနစ်နန်းတော်  ရှိ သူ၏ပြတင်းပေါက်တွင် ကိုယ်ထင်ပြခဲ့ရာ၊ သူ့ကို မြင်တွေ့ခဲ့ရသူများသည် သူ၏ '''&quot;ပိန်လှီပြီး အားအင်ချိနဲ့နေသော&quot; အခြေအနေကြောင့်''' ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်ခဲ့ကြသည်။ နောက်ထပ် နှစ်ရက်အတွင်း လူအုပ်ကြီးသည် ဘုရင်လေးကို ထပ်မံမြင်တွေ့ရန် မျှော်လင့်ချက်ဖြင့် ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသော်လည်း ဇူလိုင်လ ၃ ရက်တွင် ရာသီဥတု အလွန်အေးလွန်းသဖြင့် ဘုရင်မင်းမြတ် အပြင်သို့ ထွက်မပြနိုင်ကြောင်း ပြည်သူများကို အသိပေးခဲ့သည်။ '''အက်ဒွပ်သည် ၁၅၅၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၆ ရက် ည ၈ နာရီတွင် အသက် ၁၅ နှစ်အရွယ်၌ ဂရင်းနစ်နန်းတော်တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။''' ဂျွန်ဖောက်စ် ၏ မှတ်တမ်းအရ သူ၏နောက်ဆုံးစကားမှာ '''&quot;ကျွန်ုပ် အားအင်ကုန်ပါပြီ၊ အရှင်ဘုရား... ကျွန်ုပ်အပေါ် သနားကရုဏာထား၍ ကျွန်ုပ်၏ ဝိညာဉ်ကို သိမ်းပိုက်တော်မူပါ&quot;''' ဟု ဖြစ်သည်။ 

ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ၏ ရုပ်ကလာပ်ကို သြဂုတ်လ ၈ ရက်တွင် ဝက်စ်မင်စတာ ဘုရားရှိခိုးကျောင်း ရှိ လေဒီဝတ်ပြုဆောင် အတွင်းရှိ သူ၏အဖိုး သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ ဂူဗိမာန်အနောက်ဘက်ကပ်လျက်၊ ဝတ်ပြုဆောင်၏ မူလပလ္လင်အောက်တည့်တည့်တွင် သောမတ်စ်ကရမ်မာ ဦးဆောင်သော ပရိုတက်စတစ် ထုံးတမ်းစဉ်လာများအတိုင်း ချက်ချင်း မြှုပ်နှံခဲ့သည်။ စျာပနစီတန်းလှည့်လည်မှုကို &quot;ဝတ်ရုံဖြူဝတ်ဆင်ထားသော ကလေးငယ်အုပ်စုကြီး&quot; က ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး လန်ဒန်မြို့သူမြို့သားများက '''&quot;ငိုကြွေးမြည်တမ်းလျက်&quot;''' စောင့်ကြည့်ခဲ့ကြသည်။ ရွှေချည်ထိုးအဝတ်ဖြင့် ဖုံးအုပ်ထားသော စျာပနရထားလုံးပေါ်တွင် သရဖူ၊ ရာဇလှံတံနှင့် ဂါတာဘွဲ့တံဆိပ်များ ဆင်ယင်ထားသည့် အက်ဒဝပ်၏ ပုံတူရုပ်တုကို တင်ဆောင်ထားခဲ့သည်။  သူ၏အထိမ်းအမှတ် ကျောက်တိုင်တစ်ခု စိုက်ထူရန် ဒီဇိုင်းဆွဲခဲ့သော်လည်း အကောင်အထည် မဖော်ဖြစ်ခဲ့သဖြင့် အက်ဒွပ်၏ မြှုပ်နှံရာနေရာသည် မည်သည့်အမှတ်အသားမျှ မရှိဘဲ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် '''၁၉၆၆ ခုနှစ် ရောက်မှသာ''' သူတည်ထောင်ခဲ့သော ခရိုက်စ်ဟော့စပီတယ်  ကျောင်းက သူတို့၏တည်ထောင်သူအား ကျေးဇူးဆပ်သောအားဖြင့် ဝတ်ပြုဆောင် ကြမ်းပြင်တွင် ကမ္ပည်းကျောက်ပြားတစ်ချပ်ကို လာရောက်တင်ရှိခဲ့သည်။ ၎င်းကမ္ပည်းစာတွင် ''&quot;ဤဝတ်ပြုဆောင်၌ မြှုပ်နှံထားသော'' ''ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် အား ရည်စူး၍ ခရိုက်စ်ဟော့စပီတယ်ကျောင်းမှ ၎င်းတို့၏ တည်ထောင်သူအား ကျေးဇူးတင်သောအားဖြင့် ဤကျောက်ပြားကို ၁၉၆၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၇ ရက်တွင် ထားရှိပါသည်&quot;''ဟု ရေးထိုးထားသည်။ 

ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ကွယ်လွန်ရခြင်း၏ အကြောင်းရင်း အစစ်အမှန်မှာ ယနေ့တိုင် အသေအချာ မသိရသေးပါ။ ၁၆ ရာစုအတွင်း တော်ဝင်မိသားစုဝင်များ ကွယ်လွန်မှုများအတိုင်း '''အဆိပ်ခတ်ခံရသည်ဟူသော ကောလာဟလများ''' ပျံ့နှံ့ခဲ့သော်လည်း ယင်းကို ထောက်ပြနိုင်သည့် မည်သည့်သက်သေမျှ မတွေ့ရချေ။ အက်ဒဝပ်ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဖြစ်စဉ်များကြောင့် ပြည်သူတို့၏ မုန်းတီးခြင်းကို ခံခဲ့ရသော နော်သမ်ဘာလန်မြို့စားသည် ဤအဆိပ်ခတ်မှုကို အမိန့်ပေးခဲ့သူအဖြစ် လူအများက ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။  အခြားသော သီအိုရီတစ်ခုတွင်မူ မေရီအား ထီးနန်းတင်မြှောက်ရန် ကြိုးပမ်းနေသော ကက်သလစ်များက အက်ဒွပ်ကို အဆိပ်ခတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။  သို့သော် အက်ဒွပ်ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ရင်ခွဲစစ်ဆေးခဲ့သော ခွဲစိတ်ဆရာဝန်က '''&quot;အရှင်မင်းကြီး ကွယ်လွန်ရခြင်းမှာ အဆုတ်ရောဂါကြောင့် ဖြစ်သည်&quot;''' ဟု တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဗင်းနစ်သံအမတ် ဂျာကိုမိုဆိုရန်ဇို ကလည်း အက်ဒဝပ်သည် '''အဆုတ်နာရောဂါ  - တစ်နည်းအားဖြင့် တီဘီရောဂါ'''  ကြောင့် ကွယ်လွန်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်ဟု အစီရင်ခံခဲ့ပြီး ယင်းရောဂါအဖြေကို သမိုင်းပညာရှင်အများစုက လက်ခံကြသည်။  သမိုင်းပညာရှင် စကစ်ဒ်မိုး ၏ အဆိုအရ အက်ဒဝပ်သည် ၁၅၅၂ ခုနှစ်တွင် ဝက်သက်ရောဂါနှင့် ကျောက်ကြီးရောဂါ တို့ကို ပြင်းထန်စွာ ခံစားခဲ့ရပြီးနောက် ခန္ဓာကိုယ်၏ သဘာဝကိုယ်ခံအားစနစ် ပျက်စီးသွားခဲ့ရာမှတစ်ဆင့် တီဘီရောဂါ ကူးစက်ခံရခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ယူဆသည်။  သို့သော် သမိုင်းပညာရှင် လိုချ် ကမူ သူ၏ရောဂါလက္ခဏာများသည် ပြင်းထန်အဆုတ်အအေးမိခြင်း ၏ ထုံးစံအတိုင်းဖြစ်ပြီး၊ ထိုမှတဆင့် အဆုတ်ကူးစက်ပိုးဝင်ခြင်း သို့မဟုတ် အဆုတ်ပြည်တည်နာဖြစ်ကာ၊ သွေးဆိပ်တက်ခြင်း  နှင့် ကျောက်ကပ်ပျက်စီးခြင်းတို့ကြောင့် ကွယ်လွန်ခဲ့ခြင်းဖြစ်နိုင်ကြောင်း အကြံပြုထားသည်။ 

== '''လေဒီဂျိန်းနှင့် ဘုရင်မ မေရီ''' ==
အက်ဒွပ်ကွယ်လွန်ပြီး '''နှစ်ပတ်အကြာတွင်''' တော်ဝင်ဘုရင့်ကောင်စီ သည် ထီးနန်းဆက်ခံမှုကို တားဆီးရန် အက်ဒွပ်၏ ကြိုးပမ်းမှုများရှိခဲ့သော်လည်း သူ၏ဖအေတူမအေကွဲ အစ်မဖြစ်သူအား ပထမမြောက်မေရီဘုရင်မ အဖြစ် တရားဝင်ကြေညာခဲ့သည်။

လေဒီမေရီသည် အက်ဒွပ်ကို ဖေဖော်ဝါရီလတွင် နောက်ဆုံးတွေ့ရှိခဲ့ပြီး၊ နော်သမ်ဘာလန်မြို့စားနှင့် စပိန်သံအမတ်များမှတစ်ဆင့် မောင်တော်၏ ကျန်းမာရေးအခြေအနေကို စဉ်ဆက်မပြတ် သိရှိနေခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ် ကွယ်လွန်တော့မည်ကို သိရှိသွားသောအခါ သူမသည် လန်ဒန်အနီးရှိ ဟန်းစ်ဒွန်အိမ်တော် မှ ထွက်ခွာပြီး သူမ၏ ကုန်းမြေပိုင်နက်များရှိရာ နော်ဖော့ခ် ရှိ ကန်းနင်းဟော သို့ အမြန်ဆုံး မောင်းနှင်ထွက်ခွာခဲ့သည်၊ အကြောင်းမှာ ထိုနေရာရှိ သူမ၏ မြေငှားလယ်သမားများ၏ ထောက်ခံမှုကို ရရှိနိုင်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။

နော်သမ်ဘာလန်သည် မေရီ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခြင်း သို့မဟုတ် ဥရောပတိုက်မှ စစ်ကူများ ရောက်ရှိလာခြင်းတို့ကို တားဆီးရန် နော်ဖော့ခ်ကမ်းရိုးတန်းသို့ စစ်သင်္ဘောများ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ သူသည် မိမိ၏စစ်အင်အားများကို စုစည်းနေစဉ်အတွင်း ဘုရင်ကြီးကွယ်လွန်သည့် သတင်းကို ဆိုင်းငံ့ထားခဲ့ပြီး၊ ဂျိန်းဂရေး  ကို ဇူလိုင်လ ၁၀ ရက်တွင် လန်ဒန်တာဝါသို့ ခေါ်ဆောင်လာခဲ့သည်။ ထိုနေ့တွင်ပင် လန်ဒန်လမ်းမများပေါ်၌ ဂျိန်းအား ဘုရင်မအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူများအကြား မကျေနပ်သည့် တီးတိုးသံများ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။

တော်ဝင်ကောင်စီသည် မေရီထံမှ စာတစ်စောင်ကို လက်ခံရရှိခဲ့ပြီး၊ ၎င်းစာတွင် သူမကိုယ်သူမ ဘုရင်မအဖြစ် ကြေညာထားပြီးဖြစ်သကဲ့သို့ ကောင်စီအနေဖြင့်လည်း မိမိအား ဘုရင်မအဖြစ် တရားဝင်ကြေညာပေးရန်နှင့် ထီးနန်းအတွက် မိမိ၏ &quot;ရပိုင်ခွင့်နှင့် ဘွဲ့ထူး&quot; ကို အခိုင်အမာ တောင်းဆိုထားသည်။ ကောင်စီက ပြန်လည်တုံ့ပြန်ရာတွင် ဂျိန်းသည် အက်ဒဝပ်၏ အာဏာစက်အရ ဘုရင်မဖြစ်ပြီး၊ မေရီမှာမူ ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့် တရားမဝင်သူဖြစ်ကာ &quot;အခြေခံနိမ့်ကျပြီး မိုက်မဲသော လူနည်းစု&quot; ၏ ထောက်ခံမှုကိုသာ ရရှိထားသူဖြစ်ကြောင်း ပြန်ကြားခဲ့သည်။

နော်သမ်ဘာလန်သည် မိမိ၏ တွက်ချက်မှု ကြီးမားစွာ မှားယွင်းသွားကြောင်း မကြာမီပင် သဘောပေါက်ခဲ့သည်၊ အထူးသဖြင့် အက်ဒွပ်မကွယ်လွန်မီ မေရီ၏ကိုယ်ကို ဖမ်းဆီးထိန်းချုပ်ရန် ပျက်ကွက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ မေရီ၏ထံသို့ စုရုံးရောက်ရှိလာသူ အများစုမှာ ကက်သလစ်ဘာသာကို ပြန်လည်ထူထောင်ရန်နှင့် ပရိုတက်စတစ်ဝါဒကို အနိုင်ယူရန် မျှော်လင့်ထားကြသော ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြသော်လည်း၊ သူမ၏ ထောက်ခံသူများထဲတွင် ဘာသာရေးထက် သူမ၏ တရားဝင်ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်ကို ပိုမိုအလေးထားကြသူ အမြောက်အမြားလည်း ပါဝင်သည်။

နော်သမ်ဘာလန်သည် လန်ဒန်ရှိ ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်နေသော ကောင်စီကို ထိန်းချုပ်မှုကို စွန့်လွှတ်ကာ၊ မှူးမတ်မျိုးနွယ်များနှင့် &quot;မရေမတွက်နိုင်သော သာမန်ပြည်သူလူထုကြီး&quot; အပါအဝင် မေရီကို ထောက်ခံမှု ပိုမိုအားကောင်းလာသည်ဟူသော သတင်းများ ထွက်ပေါ်နေသည့် အရှေ့အန်ဂလီယာ သို့ မစီစဉ်ရသေးသော မေရီနောက် လိုက်လံဖမ်းဆီးရေး စစ်ဆင်ရေးကို စတင်ခဲ့ရသည်။ ဇူလိုင် ၁၄ ရက်တွင် နော်သမ်ဘာလန်သည် စစ်သည် ၃,၀၀၀ ဖြင့် လန်ဒန်မှ ချီတက်ခဲ့ပြီး နောက်တစ်နေ့တွင် ကိန်းဘရစ်ချ်  သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထိုအတောအတွင်း မေရီသည် ဆာဖော့ခ်  ရှိ ဖရမ်လင်ဟမ်ရဲတိုက် တွင် သူမ၏စစ်အင်အားစုများကို စုစည်းခဲ့ပြီး ဇူလိုင် ၁၉ ရက်တွင် စစ်သည် '''၂၀,၀၀၀ နီးပါးရှိသော''' စစ်တပ်ကြီးကို ဖွဲ့စည်းနိုင်ခဲ့သည်။

ထိုအခါမှ တော်ဝင်ကောင်စီသည် မိမိတို့ ကြီးမားသော အမှားကြီးတစ်ခုကို လုပ်ဆောင်မိပြီဖြစ်ကြောင်း သဘောပေါက်သွားခဲ့သည်။ အာရန်ဒယ်မြို့စား  နှင့် ပင်းဘရုခ်မြို့စားတို့က ဦးဆောင်၍ ဇူလိုင် ၁၉ ရက်တွင် ကောင်စီသည် မေရီအား ဘုရင်မအဖြစ် ပြည်သူလူထုရှေ့မှောက်၌ တရားဝင်ကြေညာခဲ့ရာ၊ '''ဂျိန်း၏ ကိုးရက်တာ နန်းစံသက်''' ကုန်ဆုံးသွားခဲ့သည်။ ဤကြေညာချက်ကြောင့် လန်ဒန်တစ်မြို့လုံးတွင် အတိုင်းထက်အလွန် ဝမ်းမြောက်အောင်ပွဲခံခဲ့ကြသည်။ ကိန်းဘရစ်ချ်တွင် သောင်တင်နေသော နော်သမ်ဘာလန်ကိုယ်တိုင်လည်း ကောင်စီထံမှ ပေးပို့သော စာပါအတိုင်း မေရီအား ဘုရင်မအဖြစ် ကြေညာခဲ့ရသည်။ ဝီလျံပေ့ဂျတ်နှင့် အာရန်ဒယ်မြို့စားတို့သည် ဖရမ်လင်ဟမ်သို့ မြင်းစီးထွက်ခွာကာ မေရီထံမှ ခွင့်လွှတ်ပန်ကြားခဲ့ကြပြီး၊ အာရန်ဒယ်သည် ဇူလိုင် ၂၄ ရက်တွင် နော်သမ်ဘာလန်ကို ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။

နော်သမ်ဘာလန်သည် ပရိုတက်စတစ်ဝါဒကို စွန့်လွှတ်ပြီးနောက် မကြာမီ သြဂုတ် ၂၂ ရက်တွင် '''ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။''' သူ၏ ဘာသာရေးစွန့်လွှတ်မှုသည် သူ၏ချွေးမဖြစ်သူ ဂျိန်းကို စိတ်ပျက်စေခဲ့ပြီး၊ ဂျိန်းသည်လည်း သူမ၏ဖခင် ဝိုင်ရတ်ပုန်ကန်မှု တွင် ပါဝင်ပတ်သက်ခဲ့ပြီးနောက် ၁၅၅၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၂ ရက်တွင် '''ခေါင်းဖြတ်စင်သို့ လိုက်ပါသွားခဲ့ရသည်။'''

== '''ပရိုတက်စတစ်ဝါဒ၏ အမွေအနှစ်''' ==
အက်ဒွပ်သည် ခြောက်နှစ်သာ စိုးစံခဲ့ပြီး အသက် ၁၅ နှစ်အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သော်လည်း၊ သူ၏နန်းသက်သည် အင်္ဂလန်ဘာသာရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုနှင့် အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်း၏ ဖွဲ့စည်းပုံအပေါ် ရေရှည်တည်တံ့သော ပံ့ပိုးကူညီမှုများကို လုပ်ဆောင်ပေးခဲ့သည်။ အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ နောက်ဆုံးဆယ်စုနှစ်တွင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးမှာ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ရပ်တန့်နေခဲ့ပြီး ကက်သလစ်တန်ဖိုးများဘက်သို့ ပြန်လည်ယိမ်းနေခဲ့သည်။ ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့် အက်ဒွပ်၏ နန်းသက်တွင်မူ ဘုရားကျောင်းသည် အခြေခံအားဖြင့် ကက်သလစ်ဝတ်ပြုထုံးတမ်းနှင့် ဖွဲ့စည်းပုံမှသည် ပရိုတက်စတစ်အဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်သော ပုံစံသို့ ပြောင်းလဲသွားကာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးတွင် အစွန်းရောက်တိုးတက်မှုများကို တွေ့မြင်ခဲ့ရသည်။ အထူးသဖြင့် ဘုံဝတ်ပြုဆုတောင်းစာအုပ်၊ ၁၅၅၀ ပြည့်နှစ်၏ ဘုန်းကြီးသိက္ခာပေးထုံးတမ်းနှင့် ကရမ်မာ၏ အပိုဒ်ခွဲ ၄၂ ခုပါဝင်သော အယူဝါဒကြေညာချက်တို့သည် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သော အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်း ဝတ်ပြုမှုများ၏ အခြေခံအုတ်မြစ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အက်ဒွပ်ကိုယ်တိုင် ဤအပြောင်းအလဲများကို အပြည့်အဝ ထောက်ခံခဲ့ပြီး၊ ယင်းတို့မှာ သောမတ်စ်ကရမ်မာ၊ ဟျူးလက်တီးမား  နှင့် နီကိုလပ်စ်ရစ်ဒ်လေ ကဲ့သို့သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများ၏ လက်ရာများဖြစ်သော်လည်း၊ ဘုရင်၏ ဘာသာရေးကိုင်းရှိုင်းမှုသည် သူ၏လက်ထက်တွင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးကို အရှိန်မြှင့်တင်ရန် တွန်းအားတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။

ဘုရင်မ မေရီသည် မောင်တော်လက်ထက်က လုပ်ဆောင်ခဲ့သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးလုပ်ငန်းများကို ဖျက်ဆီးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း ကြီးမားသော အဟန့်အတားများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ သူမသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ အာဏာစိုးမိုးမှုကို ယုံကြည်သော်လည်း၊ အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်း၏ အထွတ်အထိပ်ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ အုပ်ချုပ်ခဲ့ရသဖြင့် ဤဆန့်ကျင်ဘက်အခြေအနေကို သူမက မလိုလားခဲ့ချေ။ သူမသည် ပုဂ္ဂလိကမြေရှင်များထံ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခြင်း သို့မဟုတ် ရောင်းချခြင်းခံခဲ့ရသော ကြီးမားလှသော ဘုရားကျောင်းပိုင်ပစ္စည်းများကို ပြန်လည်သိမ်းဆည်းရန် လုံးဝမတတ်နိုင်ခဲ့ပေ။ သူမသည် ထိပ်တန်းပရိုတက်စတစ် ဓမ္မဆရာအချို့ကို '''မီးရှို့ကွပ်မျက်ခဲ့သော်လည်း'''၊ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမား အများအပြားမှာ ပြည်ပသို့ တိမ်းရှောင်ခဲ့ကြသည် သို့မဟုတ် အင်္ဂလန်အတွင်း လျှို့ဝှက်စွာ လှုပ်ရှားနေကြပြီး၊ သူမ တားဆီး၍မရနိုင်သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး ဝါဒဖြန့်စာပေများကို အရှိန်အဟုန်ဖြင့် ထုတ်ဝေခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ပရိုတက်စတစ်ဝါဒမှာ အင်္ဂလိပ်ပြည်သူတို့၏ ရင်ထဲတွင် အမြစ်မတွယ်သေးဘဲ၊ အကယ်၍ မေရီသာ အသက်ပိုရှည်ခဲ့ပါက သူမ၏ ကက်သလစ်ပြန်လည်ထူထောင်ရေးမှာ အောင်မြင်နိုင်ပြီး၊ အက်ဒဝပ်၏ စိုးစံမှုမှာသာ သမိုင်းတွင် ပုံမှန်မဟုတ်သော သွေဖည်မှုတစ်ခု ဖြစ်သွားနိုင်သည်။

၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် မေရီ ကွယ်လွန်သောအခါ အင်္ဂလန်ဘာသာရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုသည် ၎င်း၏လမ်းကြောင်းအတိုင်း ပြန်လည်စတင်ခဲ့ပြီး၊ အက်ဒွပ်လက်ထက်က ပြုလုပ်ခဲ့သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုအများစုကို '''အဲလိဇဘက်ခေတ် ဘာသာရေး ပြန်လည်အခြေချမှု'''  တွင် ပြန်လည်အသက်သွင်းခဲ့သည်။ ဘုရင်မအဲလိဇဘက်သည် မေရီ၏ ကောင်စီဝင်များနှင့် ဘုန်းတော်ကြီးများကို အက်ဒွပ်၏ လူဟောင်းများဖြစ်ကြသော နော်သမ်ဘာလန်၏ အတွင်းရေးမှူးဟောင်း ဝီလျံစီဆီလ် နှင့် ၁၅၅၉ ခုနှစ် ပါလီမန်ဖွင့်ပွဲတွင် ကက်သလစ်ဆန့်ကျင်ရေးတရား ဟောကြားခဲ့သူ အက်ဒွပ်၏ ဆရာဟောင်း ရစ်ချက်ကော့စ်တို့ဖြင့် အစားထိုးခဲ့သည်။

ပါလီမန်သည် နောက်နှစ်နွေဦးတွင် ဝတ်ပြုထုံးတမ်း ညီညွတ်ရေးအက်ဥပဒေကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး၊ ၎င်းအက်ဥပဒေအရ ကရမ်မာ၏ ၁၅၅၂ ခုနှစ် ဆုတောင်းစာအုပ်ကို ပြင်ဆင်ချက်အချို့ဖြင့် ပြန်လည်အသုံးပြုစေခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ၁၅၆၃ ခုနှစ်၏ အပိုဒ်ခွဲ ၃၉ ခုပါဝင်သော ဘာသာရေးအခြေခံမူများ သည်လည်း ကရမ်မာ၏ အပိုဒ်ခွဲ ၄၂ ခုကို အဓိကအခြေခံထားခြင်း ဖြစ်သည်။ အက်ဒဝပ်လက်ထက်က ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုများသည် အဲလိဇဘက်၏ ဘာသာရေးမူဝါဒများအတွက် အရေးကြီးသော ကိုးကားစရာ အရင်းအမြစ်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။
----


==ကိုးကား==
{{Reflist}}


{{Lifetime|၁၅၃၇|၁၅၅၃}}
[[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် ရေမြေ့သခင်များ]]</text>
      <sha1>jmlu4vuz43sjzgordu5pqww9lj6tpkf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1054799</id>
      <parentid>1054798</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T07:59:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>I'm Rinn</username>
        <id>148432</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1054799</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="174852" sha1="piydrv2zdzlreehlw4n35gtvxk5adf9" xml:space="preserve">{{Infobox royalty
| image        = Circle of William Scrots Edward VI of England.jpg
| alt          = Formal portrait in the Elizabethan style of Edward in his early teens. He has a long pointed face and a small full mouth.
| caption      = Portrait {{c.|1550}}
| succession   = [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ဘုရင်]] နှင့် [[အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏မင်းဆက်များ]]
| more_text    = ([[:en:Style of the British sovereign#Styles of English sovereigns|more&amp;nbsp;...]])
| reign        = ၂၈ ဇန်နဝါရီ ၁၅၄၇ - ၆ ဇူလိုင် ၁၅၅၃
| coronation   = ၂ဝ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၅၄၇
| cor_type     = [[:en:Coronation of Edward VI|Coronation]]
| predecessor  = [[အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး]]
| regent       = [[ဆိုးမားဆက်မြို့စားအက်ဒွပ်ဆေးမွား]] {{nowrap|(၁၅၄၇-၁၅၄၉)}}&lt;br /&gt;[[နော့ခ်သန်းဗားလန်းမြို့စားဂျွန်ဒက်လေ]] {{nowrap|(၁၅၅၀-၁၅၅၃)}}
| reg_type     = Regents
| successor    = [[လေဒီဂျိန်းဂရေး]] (ဖယ်ရှားခံရ) သို့ [[ပထမမြောက်မေရီဘုရင်မ]]
| birth_date   = ၁၂ အောက်တိုဘာ ၁၅၃၇
| birth_place  = [[ဟမ်ပတန်ကို့ခ်နန်းတော်]]၊ ဆာရေးမြို့၊ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ
| death_date   = ၆ ဇူလိုင် ၁၅၅၃ (အသက် ၁၅)
| death_place  = [[ပလက်စန်းတီးယားနန်းတော်]], ဂရင်းနစ်မြို့၊ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ  
| house        = [[တူးဒါအိမ်တော်]]
| father       = [[အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး]]
| mother       = &lt;nowiki&gt;[ဂျိန်းဆေးမွား]]&lt;/nowiki&gt;
| religion     = [[ပရိုတက်စတင့်နဆင်]]
| burial_date  = ၈ သြဂုတ် ၁၅၅၃
| burial_place = [[ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း]]
| signature    = EdwardVI Signature.svg
}}
'''ဆဌမမြောက် အက်ဒွပ်ဘုရင်'''  (အောက်တိုဘာ ၁၂၊ ၁၅၃၇ - ဇူလိုင် ၆၊ ၁၅၅၃) သည် ၁၅၄၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၈ ရက်မှ ၁၅၅၃ ခုနှစ် သူကွယ်လွန်သည်အထိ အင်္ဂလန်နှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူသည် ၁၅၄၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀ ရက်တွင် အသက်ကိုးနှစ်အရွယ်ဖြင့် နန်းတက်ဘိသိက်ခံခဲ့သည်။ ဟင်နရီ (၈) နှင့် သူ၏တတိယမြောက်ဇနီး ဂျိန်းဆေမွား တို့မှ ဆင်းသက်လာသော တစ်ဦးတည်းသော သားကျန်ရစ်သူဖြစ်ပြီး၊ အင်္ဂလန်သမိုင်းတွင် ပရိုတက်စတစ်  ဘာသာဝင်အဖြစ် ပထမဆုံးပျိုးထောင်ကြီးပြင်းလာခဲ့ရသော အင်္ဂလန်ဘုရင်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.historyisnowmagazine.com/blog/2018/3/11/5-fascinating-facts-about-king-henry-viiis-son-king-edward-vi#.XdR7c3dFz4g |title=5 Fascinating Facts about King Henry VIII's son, King Edward VI |date=11 March 2018 |access-date=19 November 2019 |archive-date=17 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211217230341/http://www.historyisnowmagazine.com/blog/2018/3/11/5-fascinating-facts-about-king-henry-viiis-son-king-edward-vi#.XdR7c3dFz4g |url-status=live}}&lt;/ref&gt; အက်ဒွပ် သည် အရွယ်မရောက်သေးသဖြင့် သူ၏စိုးစံကာလတစ်လျှောက်တွင် တိုင်းနိုင်ငံကို ရာဇပလ္လင်ထိန်းသိမ်းရေးကောင်စီက အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ဤကောင်စီကို ဦးစွာပထမ သူ၏ဦးလေးဖြစ်သူ ဆွန်မားဆက်မြို့စား အက်ဒွပ်ဆေးမွား (၁၅၄၇-၁၅၄၉) က ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး၊ ထို့နောက် နော်သမ်ဘာလန်မြို့စား ဂျွန်ဒတ်လေ (၁၅၅၀-၁၅၅၃) က ဆက်လက်ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ 

အက်ဒွပ်၏ စိုးစံကာလသည် စီးပွားရေးပြဿနာများစွာနှင့် လူမှုရေးမငြိမ်မသက်မှုများကြောင့် မှတ်သားဖွယ်ဖြစ်ခဲ့ပြီး ၁၅၄၉ ခုနှစ်တွင် အုံကြွမှုနှင့် ပုန်ကန်မှုများအထိ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ စကော့တလန်နှင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ငွေကုန်ကြေးကျများသည့် စစ်ပွဲမှာ အစပိုင်းတွင် အောင်မြင်သော်လည်း နောက်ဆုံးတွင် ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် စကော့တလန်နှင့် ဘူလွန်ဆူမာမှ စစ်တပ်များကို ရုပ်သိမ်းခဲ့ရသည်။ ဘာသာရေးကိစ္စများကို အထူးစိတ်ဝင်စားသော အڈဝပ်လက်ထက်တွင် အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်း  ကို ပရိုတက်စတစ်အဖြစ်သို့ အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ သူ၏ဖခင် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး သည် အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်းနှင့် ရိန်းမြို့တို့၏ ဆက်သွယ်မှုကို ဖြတ်တောက်ခဲ့သော်လည်း ကက်သလစ်အယူအဆနှင့် ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံအများစုကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားခဲ့သည်။ အက်ဒွပ်၏ လက်ထက်တွင်မူ ပရိုတက်စတစ်ဝါဒကို အင်္ဂလန်၌ ပထမဆုံးအကြိမ် တရားဝင်စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး၊ ဘုန်းကြီးများ လက်ထပ်ခွင့်မရှိခြင်းကို ဖျက်သိမ်းခြင်း၊ လက်တင်ဘာသာဖြင့် မက်စ် ပူဇော်ခြင်းကို ပိတ်ပင်ခြင်းနှင့် ဘုရားကျောင်းဝတ်ပြုရာတွင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာကို မဖြစ်မနေ အသုံးပြုစေခြင်းတို့ အပါအဝင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။

၁၅၅၃ ခုနှစ် အသက် ၁၅ နှစ်အရွယ်တွင် အက်ဒွပ် သည် နာမကျန်းဖြစ်ခဲ့သည်။ သူ၏ရောဂါမှာ ကုသမရနိုင်တော့ကြောင်း သိရှိရသောအခါ၊ တိုင်းပြည်အတွင်း ကက်သလစ်ဝါဒ ပြန်လည်လွှမ်းမိုးလာခြင်းကို တားဆီးရန်အတွက် သူနှင့် သူ၏ကောင်စီသည် '''&quot;ထီးနန်းဆက်ခံမှုဆိုင်ရာ အစီအမံ&quot;''' ကို ရေးဆွဲခဲ့ကြသည်။ အက်ဒဝပ်သည် သူနှင့်တစ်ဝမ်းကွဲတော်စပ်ပြီး ပရိုတက်စတစ်ဘာသာဝင်ဖြစ်သူ '''လေဒီဂျိန်းဂရေး)''' ကို သူ၏ထီးနန်းဆက်ခံသူအဖြစ် အမည်နာမပေးခဲ့ပြီး၊ သူ၏ဖအေတူမအေကွဲ ညီမများဖြစ်ကြသော မေရီ နှင့် အဲလိဇဘက် တို့ကိုမူ ချန်လှပ်ထားခဲ့သည်။

== '''အစောပိုင်းကာလ''' ==

=== မွေးဖွားစဉ်ကာလ ===
အက်ဒွပ်ကို ၁၅၃၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၂ ရက်တွင် မစ်ဒဲဆက်စ် ရှိ '''ဟမ်ပတန်ကိုးတ်နန်းတော်'''  ရှိ သူ၏မိခင်ဖြစ်သူ၏ အဆောင်၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ သူသည် [https://my.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%80%A1%E1%80%8B%E1%80%B9%E1%80%8C%E1%80%99%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA_%E1%80%9F%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%9B%E1%80%AE%E1%80%98%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8&amp;action=edit&amp;wvprov=sticky-header အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး] နှင့် တတိယမြောက်ဇနီး ဂျိန်းဆေးမွားတို့၏ သားတော်ဖြစ်ပြီး၊ အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး အတောင့်တရဆုံး အလိုချင်ဆုံးသော တစ်ဦးတည်းသော သားတော်ဖြစ်သည်။ တစ်နိုင်ငံလုံးရှိ ပြည်သူများသည် '''&quot;မိမိတို့ ကာလရှည်ကြာစွာ ဆာလောင်မွတ်သိပ်စွာ မျှော်လင့်ခဲ့ရသော&quot; အိမ်ရှေ့စံသားတော်''' ပေါ်ထွန်းလာမှုကို ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာနှင့် စိတ်အေးချမ်းသာစွာဖြင့် ကြိုဆိုခဲ့ကြသည်။ ဘုရားကျောင်းများတွင် တေးသီချင်းများ သီဆိုခဲ့ကြပြီး၊ မီးပုံများ ထွန်းညှိခဲ့ကြသည့်အပြင် ထိုညတွင် တာဝါတစ်ခုလုံး၌ '''အမြောက်အချက်ပေါင်း ၂,၀၀၀ ကျော် ပစ်ဖောက်''' အောင်ပွဲခံခဲ့ကြသည်။

မိခင်ဖြစ်သူ ဘုရင်မ ဂျိန်းသည် မီးဖွားပြီးနောက် လျင်မြန်စွာ ပြန်လည်ကျန်းမာလာပုံပေါ်ပြီး &quot;ကျွန်ုပ်တို၏ အရှင်မင်းကြီးနှင့် ကျွန်ုပ်တိုအကြား တရားဝင်အိမ်ထောင်ရေးမှ '''မင်းသားတစ်ပါး ဖွားမြင်တော်မူပြီ'''&quot; ဖြစ်ကြောင်း သူမကိုယ်တိုင် လက်မှတ်ရေးထိုးထားသော စာလွှာများကို ပေးပို့ခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ်ကို အောက်တိုဘာ ၁၅ ရက်တွင် ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်အဖြစ် ဗတ္တိဇံ  မင်္ဂလာပြုခဲ့ပြီး၊ သူ၏ အသက် ၂၁ နှစ်အရွယ် ဖအေတူမအေကွဲအစ်မဖြစ်သူ '''လေဒီမေရီ က ခေါင်းကိုင်မိခင်''' အဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့ကာ၊ ၄ နှစ်အရွယ် အစ်မတော် လေဒီအဲလိဇဘက်  က ဗတ္တိဇံဝတ်ရုံ ကို သယ်ဆောင်ပေးခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၎င်းအား ကွန်ဝေါမြို့စား  နှင့် ချက်စတာနယ်စား အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။

သို့သော်လည်း ဘုရင်မကြီးသည် မီးဖွားပြီးနောက် ဖြစ်ပွားတတ်သော နောက်ဆက်တွဲဝေဒနာများကြောင့် နာမကျန်းဖြစ်ကာ အက်ဒဝပ်ကို ဖွားမြင်ပြီး ရက်ပိုင်းအကြာ အောက်တိုဘာ ၂၄ ရက်တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ ဘုရင် ဟင်နရီ (၈) က ပြင်သစ်ဘုရင် ဖရန်စစ် (၁) ထံသို့ စာရေးသားရာတွင် '''&quot;ဘုရားသခင်၏ အလိုတော်သည်... ကျွန်ုပ်အား ဤမျှပျော်ရွှင်မှု ပေးစွမ်းခဲ့သူ၏ သေဆုံးခြင်းဖြင့် ကျွန်ုပ်၏ဝမ်းမြောက်မှုကို ခါးသီးမှုနှင့် ရောနှောစေခဲ့ပြီ&quot;''' ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။

=== '''ကြီးပြင်းလာပုံနှင့် ပညာရေး''' ===
အက်ဒွပ်သည် အစကတည်းက နို့စို့အားကောင်းပြီး ကျန်းမာသန်စွမ်းသော ကလေးငယ်တစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဖခင်ဖြစ်သူသည် သူ၏အပေါ်တွင် အလွန်အမင်း သဘောကျနှစ်သက်ခဲ့ပြီး ၁၅၃၈ ခုနှစ် မေလတွင် ဟင်နရီ (၈) သည် &quot;သားတော်ကို ရင်ခွင်ထဲပွေ့ချီကာ ကျီစယ်နေပြီး ပြည်သူများ မြင်တွေ့ကာ စိတ်သက်သာရာရစေရန် ပြတင်းပေါက်တွင် ပွေ့ချီပြသခဲ့သည်&quot; ကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ထိုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် နန်းရင်းဝန် လော့ဒ်အောဒ်လေက အက်ဒဝပ်သည် လျင်မြန်စွာ ကြီးထွားလာပြီး ခွန်အားဗလနှင့် ပြည့်စုံကြောင်း အစီရင်ခံခဲ့သလို၊ အခြားသော မှတ်တမ်းများတွင်လည်း သူ့ကို အရပ်ရှည်ပြီး ပျော်ပျော်နေတတ်သော ကလေးတစ်ဦးအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် သည် အနာရောဂါ ထူပြောသော ကလေးတစ်ဦးဖြစ်သည်ဟူသော မိရိုးဖလာ အယူအဆကို ယခုခေတ်သစ် သမိုင်းပညာရှင်များက ငြင်းပယ်ခဲ့ကြသည်။ သူသည် အသက်လေးနှစ်အရွယ်တွင် အသက်အန္တရာယ်စိုးရိမ်ရသည့် &quot;လေးရက်တစ်ကြိမ် ဖျားသော အဖျားရောဂါ&quot;  စွဲကပ်ခဲ့ဖူးသော်လည်း၊ ရံဖန်ရံခါ ဖျားနာခြင်းနှင့် မျက်စိမှုန်ခြင်းတို့မှအပ သူ၏နောက်ဆုံး ခြောက်လတာကာလ မတိုင်ခင်အထိ ယေဘုယျအားဖြင့် ကျန်းမာရေး အလွန်ကောင်းမွန်ခဲ့သည်။

အစပိုင်းတွင် အက်ဒွပ်ကို မင်းသား၏ အိမ်တော်ထိန်းကြီး &quot;လော့ဒ်မစ္စထရက်စ်&quot; ဖြစ်သူ '''မာဂရက် ဘရိုင်ယန်''' ၏ လက်အောက်တွင် စောင့်ရှောက်ထားခဲ့သည်။ သူမ၏နောက်တွင် ဘလန့်ခ်ဟားဗတ်ထ်၊ လေဒီထရွိုင် က ဆက်ခံခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ်သည် အသက်ခြောက်နှစ်အရွယ်အထိ &quot;အမျိုးသမီးများ၏ ဝန်းရံစောင့်ရှောက်မှုအလယ်&quot; တွင် ကြီးပြင်းခဲ့ရကြောင်း သူ၏ နောက်ပိုင်းရာဇဝင်မှတ်တမ်း  တွင် ရေးသားထားခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ်အတွက် ဖွဲ့စည်းပေးထားသော တရားဝင်တော်ဝင်အိမ်တော်ကို အစပိုင်းတွင် ဝီလျံဆစ်ဒနီကလည်းကောင်း၊ နောက်ပိုင်းတွင် ရစ်ချက်ပေ့ချ်  ကလည်းကောင်း ကြီးကြပ်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီ (၈) သည် မိမိ၏သားတော်ရှိရာ အိမ်တော်တွင် လုံခြုံရေးနှင့် သန့်ရှင်းရေးကို အဆင့်မြင့်ဆုံး စံနှုန်းများအတိုင်း ရှိနေစေရန် တင်းကျပ်စွာ တောင်းဆိုခဲ့ပြီး '''အက်ဒွပ်သည် &quot;ဤတစ်နိုင်ငံလုံး၏ အဖိုးတန်ဆုံး ရတနာ&quot; ဖြစ်ကြောင်း''' အလေးအနက် ပြောကြားခဲ့သည်။ မင်းသားထံ လာရောက်လည်ပတ်သူများက သူ့ကို ကစားစရာများနှင့် သက်တောင့်သက်သာရှိမှုများ (သူ့အတွက် သီးသန့် တေးသံရှင်အဖွဲ့ အပါအဝင်) အပြည့်အစုံ ပံ့ပိုးပေးထားပြီး စိတ်ချမ်းသာနေသော ကလေးတစ်ဦးအဖြစ် ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။

အသက်ခြောက်နှစ်အရွယ်မှစ၍ အက်ဒွပ်သည် '''ရစ်ချက်ကော့စ်''' နှင့် '''ဂျွန်ချိခ်'''  တို့၏ လက်အောက်တွင် တရားဝင်ပညာသင်ကြားမှုကို စတင်ခဲ့ပြီး၊ သူကိုယ်တိုင် ပြန်လည်အမှတ်ရခဲ့သည့်အတိုင်း '''&quot;ဘာသာစကားများ၊ ကျမ်းစာ၊ ဒဿနိကဗေဒနှင့် အနုပညာ၊ သိပ္ပံပညာရပ်များ&quot;'''  ကို အဓိကထား သင်ယူခဲ့သည်။ သူသည် သူ၏အစ်မ အယ်လီဇဘက်၏ ဆရာဖြစ်သူ ရော်ဂျာအက်ရှမ် နှင့် ဂျင်းဘယ်မိန်း  တို့ထံမှလည်း ပညာသင်ယူခဲ့ပြီး ပြင်သစ်၊ စပိန်နှင့် အီတလီဘာသာစကားများကို တတ်မြောက်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် သူသည် ဂျီဩမေတြီဘာသာရပ်ကို လေ့လာခဲ့ပြီး လုဒ်စောင်း နှင့် ဗာဂျင်နယ် (အော်ဂန်ကဲ့သို့ တူရိယာတစ်မျိုး) တို့အပါအဝင် တူရိယာများကို တီးခတ်တတ်ခဲ့သည်။ သူသည် ကမ္ဘာလုံးများနှင့် မြေပုံများကို စုဆောင်းခဲ့ပြီး၊ ဒင်္ဂါးပြားသမိုင်းပညာရှင် စီအီးချာလစ်  ၏ အဆိုအရ အက်ဒဝပ်သည် ငွေကြေးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များကို ကောင်းစွာနားလည်သဘောပေါက်ပြီး ဉာဏ်ရည်မြင့်မားမှုကို ပြသခဲ့သည်။

အက်ဒွပ်၏ ဘာသာရေးပညာရေးသည် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး အစီအစဉ်များဘက်သို့ ယိမ်းခဲ့သည်ဟု ယူဆရသည်။ သူ၏ဘာသာရေးပတ်ဝန်းကျင်ကို ထိပ်တန်းပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားဖြစ်သူ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းကြီး '''သောမတ်စ်ကရမ်မာ''' က ရွေးချယ်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ကော့စ်နှင့် ချိခ် နှစ်ဦးစလုံးသည်လည်း &quot;ပြုပြင်ပြောင်းလဲထားသော&quot; ကက်သလစ်များ (သို့မဟုတ်) အီရက်စမတ်ဝါဒီများ  ဖြစ်ကြပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ဘုရင်မ မေရီလက်ထက်၌ ပြည်ပသို့ တိမ်းရှောင်ခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။ ၁၅၄၉ ခုနှစ် ရောက်သောအခါ အက်ဒဝပ်သည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးကို ခရစ်တော်၏ရန်သူ  အဖြစ် သတ်မှတ်သည့် ကျမ်းတစ်စောင်ကို ရေးသားခဲ့ပြီး ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှုများကိုလည်း အချက်အလက်ကျကျ မှတ်စုထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သူ၏ ငယ်စဉ်ဘဝက ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ရှုထောင့်အများစုမှာ မက်စ်  ဝတ်ပြုပွဲ ကျင်းပခြင်း၊ စိန့်သူတော်စင်များ၏ ရုပ်တုများနှင့် အမွေအနှစ်များကို အရိုအသေပြုခြင်း အပါအဝင် အခြေခံအားဖြင့် ကက်သလစ်ဘာသာအတိုင်းသာ ရှိနေသေးသည်။

အက်ဒွပ်၏ အစ်မတော်နှစ်ဦးစလုံးသည် မောင်တော်အပေါ် ဂရုစိုက်ကြပြီး မကြာခဏ လာရောက်လည်ပတ်လေ့ရှိသည်။ တစ်ခါက အဲလိဇဘက်သည် သူမကိုယ်တိုင် '''&quot;လက်လုပ်ချုပ်လုပ်ထားသော&quot;''' အင်္ကျီတစ်ထည်ကို အက်ဒဝပ်အား လက်ဆောင်ပေးခဲ့သည်။ အက်ဒွပ်သည် မေရီ၏အဖော်ပြုမှုကို '''&quot;အထူးပင် စိတ်ကျေနပ်မှု ရှိခဲ့သည်&quot;'''။ သို့သော်လည်း မေရီ၏ နိုင်ငံခြားအကများအပေါ် ဝါသနာပါမှုကိုမူ သူက သဘောမတူခဲ့ချေ။ &quot;မောင်တော်က အစ်မတော်ကို အချစ်ဆုံးပါ&quot; ဟု ၁၅၄၆ ခုနှစ်တွင် မေရီထံသို့ သူ စာရေးသားခဲ့သည်။ ၁၅၄၃ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီ (၈) သည် သူ၏သားသမီးများကို ခရစ္စမတ်ပွဲတော် အတူတူဆင်နွှဲရန် ဖိတ်ကြားခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ယခင်က တရားမဝင်ဟု သတ်မှတ်ပြီး အမွေပြတ်စွန့်လွှတ်ခဲ့သော သမီးတော်များနှင့် ပြန်လည်သင့်မြတ်ခြင်းကို ပြသသည့် အရိပ်အယောင် ဖြစ်သည်။

နောက်တစ်နှစ် နွေဦးရာသီတွင် ဟင်နရီ (၈) သည် '''&quot;တတိယအကြိမ် ထီးနန်းဆက်ခံမှုဆိုင်ရာ အက်ဥပဒေ&quot;''' အားဖြင့် သမီးတော်များ၏ ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် အဆင့်အတန်းကို ပြန်လည်သတ်မှတ်ပေးခဲ့ပြီး အက်ဒွပ် အရွယ်မရောက်သေးမီကာလအတွင်း အုပ်ချုပ်မည့် ရာဇပလ္လင်ထိန်းသိမ်းရေးကောင်စီ  အတွက်လည်း ကြိုတင်စီမံပေးခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့ ထူးထူးခြားခြား မိသားစုစည်းလုံး ညီညွတ်မှုရှိလာခြင်းမှာ ဟင်နရီ (၈) ၏ ဆဌမမြောက်ဇနီး '''ကက်သရင်းပါး (Catherine Parr)''' ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။ အက်ဒဝပ်သည် သူမအား မကြာမီပင် ခင်မင်တွယ်တာလာခဲ့သည်။ သူသည် သူမအား &quot;ကျွန်ုပ်၏ အချစ်ဆုံး မိခင်&quot; ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ပြီး ၁၅၄၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် သူမထံသို့ '''&quot;ကျွန်ုပ်သည် မိခင်ကြီးထံမှ ကျေးဇူးတရားများစွာ ရရှိခဲ့သဖြင့် ကျွန်ုပ်၏စိတ်ထဲတွင် ထိုကျေးဇူးတရားများကို ကုန်စင်အောင်ပင် မတွေးတတ်တော့ပါ&quot;''' ဟု စာရေးသားခဲ့သည်။

အက်ဒွပ်နှင့်အတူ ဆော့ကစားရန် အခြားသော ကလေးငယ်များကိုလည်း ခေါ်ဆောင်လာခဲ့ကြသည်။ ထိုကလေးများထဲတွင် သူ၏နန်းတွင်းမှူးကြီး ဝီလျံဆစ်ဒနီ၏ မြေးမလေးလည်း ပါဝင်ပြီး၊ သူမသည် အရွယ်ရောက်လာသည့်အခါ မင်းသားလေးအား '''&quot;အလွန်အမင်း သဘောကောင်းပြီး သိမ်မွေ့ကာ ရက်ရောတတ်သော၊ အံ့ဩစရာကောင်းလောက်အောင် ချစ်စရာကောင်းသည့် ကလေးတစ်ဦး&quot;''' အဖြစ် ပြန်လည်အမှတ်ရခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ်သည် နန်းတော်အသေးစား ပုံစံမျိုးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော နေရာတွင် သူ့ကို &quot;ခစားရန် ခန့်အပ်ထားသော&quot; မှူးမတ်မျိုးနွယ်များ၏ သားသမီးများနှင့်အတူ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ၎င်းတို့ထဲမှ အိုင်ယာလန် သူကြွယ် တစ်ဦး၏ သားဖြစ်သူ '''ဘာနဘီ ဖစ်ဇ်ပက်ထရစ်'''သည် အက်ဒွပ်၏ ရင်းနှီးပြီး ရေရှည်တည်တံ့သော မိတ်ဆွေတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။

အက်ဒွပ်သည် သူ၏အတန်းဖော်များထက် ကျောင်းစာတွင် ပိုမိုစိတ်အားထက်သန်ပြီး ၎င်းတို့ထက် ပိုမိုထူးချွန်ပုံရသည်။ မိမိ၏ &quot;တာဝန်&quot; ကို ကျေပွန်လိုစိတ်နှင့် အစ်မတော် အဲလိဇဘက်၏ ပညာရည်ထူးချွန်မှုအပေါ် ယှဉ်ပြိုင်လိုစိတ်တို့က သူ့ကို တွန်းအားပေးခဲ့သည်။ အက်ဒွပ်၏ ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ပိုင်ဆိုင်မှုများသည် တော်ဝင်ဆန်စွာ ခမ်းနားထည်ဝါလှသည် - သူ၏အခန်းများတွင် အဖိုးတန် ဖလန်းဒါးစ်  ကော်ဇောကြီးများကို ချိတ်ဆွဲထားပြီး၊ သူ၏အဝတ်အစားများ၊ စာအုပ်များနှင့် ဇွန်း၊ ခက်ရင်း၊ ဓားများတွင် အဖိုးတန်ရတနာများနှင့် ရွှေများကို စီခြယ်ထားသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူကဲ့သို့ပင် အက်ဒဝပ်သည် '''စစ်ရေးအတတ်ပညာများကို အလွန်စိတ်ဝင်စားခဲ့ပြီး'''၊ သူ၏ပုံတူပန်းချီကား အများစုတွင် ဟင်နရီ (၈) ကို အတုယူ၍ ကျောက်သံပတ္တမြားများ စီခြယ်ထားသော ဓားရိုးပါသည့် ရွှေဓားမြှောင်ကို ဆောင်ထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ အက်ဒွပ်၏ ရာဇဝင်မှတ်တမ်း တွင် စကော့တလန်နှင့် ပြင်သစ်တို့ကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သော အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်၏ စစ်ဆင်ရေးများကိုလည်းကောင်း၊ ၁၅၄၇ ခုနှစ် မတ်ဆဲဘာ့ဂ် တွင် ဂျွန်ဒတ်လေ ဖမ်းဆီးခံရလုနီးပါး ဖြစ်ခဲ့သည့် စွန့်စားခန်းများကဲ့သို့သော အကြောင်းအရာများကိုလည်းကောင်း စိတ်အားထက်သန်စွာဖြင့် အသေးစိတ် မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။

=== '''ကြမ်းတမ်းသော စည်းရုံးသိမ်းသွင်းခြင်း''' ===
၁၅၄၃ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၁ ရက်တွင် ဟင်နရီ (၈) သည် စကော့တလန်သားများနှင့်အတူ '''ဂရင်းနစ်စာချုပ်'''  ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီး အက်ဒဝပ်နှင့် ခုနစ်လသားအရွယ်သာရှိသေးသော စကော့တလန်ဘုရင်မ '''မေရီ''' တို့ကို စုလျားရစ်ပတ် စေ့စပ်ပေးခြင်းဖြင့် ငြိမ်းချမ်းရေးကို အတည်ပြုခဲ့သည်။ ထိုဘုရင်မလေး မေရီသည် အက်ဒွပ် ၏ အဒေါ်ဖြစ်သူ (ဟင်နရီ၏အစ်မ) မာဂရက်တူးဒါ ၏ မြေးမလေးဖြစ်သည်။ ၁၅၄၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဆောဝေးမော့စ်တိုက်ပွဲ ၌ စကော့တလန်သားများ အရေးနိမ့်ခဲ့ပြီးနောက် ၎င်းတို့ဘက်မှ အလျှော့အတင်းလုပ်နိုင်စွမ်း အားနည်းနေချိန်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် တိုင်းနိုင်ငံနှစ်ခုကို ပေါင်းစည်းရန် ရည်ရွယ်ထားသော ဟင်နရီသည် မေရီအား အင်္ဂလန်တွင် လာရောက်ပျိုးထောင်ကြီးပြင်းစေရန် မိမိထံသို့ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ရမည်ဟု စည်းကမ်းချက် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။

သို့သော် ၁၅၄၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် စကော့တလန်သားများက အဆိုပါစာချုပ်ကို ငြင်းပယ်ပယ်ဖျက်ပြီး ပြင်သစ်နှင့် ပြန်လည်မဟာမိတ်ဖွဲ့လိုက်သောအခါ ဟင်နရီသည် အလွန်အမင်း ဒေါသထွက်ခဲ့သည်။ ၁၅၄၄ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် သူသည် အက်ဒွပ် ၏ဦးလေးဖြစ်သူ ဟတ်ဖို့ဒ်မြို့စား အက်ဒဝပ်ဆေးမွား အား စကော့တလန်သို့ ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့ပြီး '''&quot;အရာအားလုံးကို မီးတိုက်၊ ဓားခုတ်လုပ်ပစ်ရန်၊ အီဒင်ဘာဂ်  မြို့ကို ပြာကျအောင်ရှို့ရန်၊ မြို့ကို လုယက်ဖျက်ဆီးပြီးနောက် ၎င်းတို့၏ မရိုးသားမှုနှင့် သစ္စာမဲ့မှုတို့အတွက် ဘုရားသခင်၏ ကပ်ဒဏ်အမျက်တော် သင့်လေပြီဟူသော မှတ်တမ်းအဖြစ် ထာဝရကျန်ရစ်စေရန် မြို့တော်ကို အစအနမကျန် ဖျက်ဆီးပစ်ရန်&quot;''' အမိန့်ထုတ်ခဲ့သည်။ ဆေမူးသည် အင်္ဂလိပ်တို့က စကော့တလန်သားများအပေါ် သမိုင်းတစ်လျှောက် ပြုလုပ်ခဲ့သမျှတွင် အရက်စက်ဆုံးသော စစ်ဆင်ရေးဖြင့် တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ်၏ စိုးစံကာလအထိ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့သော ထိုစစ်ပွဲကို '''&quot;ကြမ်းတမ်းသော''' '''စည်းရုံးသိမ်းသွင်းခြင်း&quot;'''  ဟု လူသိများလာခဲ့သည်။

=== '''နန်းတက်ခြင်း''' ===
အသက်ကိုးနှစ်အရွယ်သာရှိသေးသော အက်ဒဝပ်သည် ၁၅၄၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁၀ ရက်တွင် ဟတ်ဖို့ဒ်  မှနေ၍ သူ၏ဖခင်နှင့် မိထွေးတော်တို့ထံ စာရေးသားကာ ၎င်းတို့၏ ပုံတူပန်းချီကားများကို နှစ်သစ်ကူးလက်ဆောင်အဖြစ် ပေးသနားခဲ့သည့်အတွက် ကျေးဇူးတင်စကား ဆိုခဲ့သည်။ ဇန်နဝါရီ ၂၈ ရက်သို့ ရောက်သောအခါ '''ဘုရင် ဟင်နရီ (၈) ကွယ်လွန်သွားခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။''' အာဏာစက်နှင့် နီးစပ်သူများဖြစ်ကြသော အက်ဒဝပ်ဆေမူးနှင့် ဝီလျံပေ့ဂျတ် တို့သည် ထီးနန်းဆက်ခံမှု ချောမွေ့စေရန် ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှုများ မပြုလုပ်ရသေးမီအထိ ဘုရင်ကြီးကွယ်လွန်သည့် သတင်းကို ဆိုင်းငံ့ထားရန် သဘောတူခဲ့ကြသည်။ ဆေမူးနှင့် မြင်းထိန်းတော်ကြီးဖြစ်သူ ဆာ အန်တိုနီဘရောင်း တို့သည် ဟတ်ဖို့ဒ်ရှိ အက်ဒွပ်ကို သွားရောက်ခေါ်ဆောင်ခဲ့ပြီး လေဒီအဲလိဇဘက် နေထိုင်ရာ အန်းဖီးလ် သို့ ခေါ်ဆောင်လာခဲ့သည်။ ထို့နောက်မှ အက်ဒွပ်နှင့် အဲလိဇဘက်တို့အား ဖခင်ဖြစ်သူ ကွယ်လွန်ပြီဖြစ်ကြောင်း အသိပေးကာ သေတမ်းစာကို ဖတ်ကြားပြသခဲ့သည်။

နန်းရင်းဝန် သောမတ်စ်ရီယော့သ်စလေ က ဇန်နဝါရီ ၃၁ ရက်တွင် ပါလီမန်သို့ ဟင်နရီကွယ်လွန်ခြင်းကို တရားဝင်ကြေညာခဲ့ပြီး အက်ဒွပ် ထီးနန်းဆက်ခံကြောင်း တစ်နိုင်ငံလုံးသို့ ကြေညာချက်များ ထုတ်ပြန်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ဘုရင်သစ်ကို လန်ဒန်တာဝါ သို့ ခေါ်ဆောင်လာခဲ့ပြီး တာဝါတစ်ခုလုံးနှင့် အနီးနားရှိ သင်္ဘောများပေါ်မှ '''အမြောက်များကို တပြိုင်နက်တည်း အုန်းအုန်းကျက်ကျက် ပစ်ဖောက်ကာ ကြိုဆိုခဲ့ကြသည်။''' နောက်တစ်နေ့တွင် တိုင်းပြည်၏ မှူးမတ်မျိုးနွယ်များက တာဝါ၌ အက်ဒဝပ်အား သစ္စာခံ ဦးညွှတ်ခဲ့ကြပြီး ဆေမူးကို '''&quot;နိုင်ငံတော်အုပ်ချုပ်ရေးခံ&quot;'''  အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ ဟင်နရီ (၈) ၏ ရုပ်ကလာပ်ကို ဖေဖော်ဝါရီ ၁၆ ရက်တွင် သူ၏ဆန္ဒအတိုင်း ဂျိန်းဆေးမွား၏ ဂူဗိမာန်ရှိရာ ဝင်ဆာ တွင် မြှုပ်နှံခဲ့သည်။

ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ၏ နန်းတက်ဘိသိက်မြောက်ခြင်း အခမ်းအနားကို ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့တွင် '''ဝက်စ်မင်စတာ''' '''ဘုရားရှိခိုးကျောင်း''' ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။ အခမ်းအနား အစီအစဉ်များကို ဖြတ်တောက်ပြီး အချိန်တိုအတွင်း ကျင်းပခဲ့ရသည်၊ အကြောင်းမှာ '''&quot;အလွန်အမင်း ရှည်လျားထွေပြားသော အခမ်းအနားသည် နုပျိုသောအရွယ်သာ ရှိသေးသည့် ဘုရင်မင်းမြတ်အား ပင်ပန်းနွမ်းနယ်စေပြီး ကျန်းမာရေး ထိခိုက်စေနိုင်ခြင်း&quot;''' ကြောင့်ဖြစ်ပြီး၊ တစ်ချက်မှာလည်း ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကြောင့် အချို့သော ထုံးတမ်းစဉ်လာများမှာ ယခုခေတ်ကာလနှင့် မဆီလျော်တော့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။

ဘိသိက်ခံပွဲ မတိုင်ခင်ညတွင် အက်ဒဝပ်သည် တာဝါမှ ဝက်စ်မင်စတာနန်းတော်သို့ မြင်းစီးကာ ထွက်ခွာခဲ့ပြီး လမ်းတစ်လျှောက်တွင် လူအုပ်ကြီးနှင့် ခမ်းနားသော ပြပွဲပြသမှုများဖြင့် ကြိုဆိုခဲ့ကြသည်။ ၎င်းပြပွဲအများစုမှာ ယခင်က ကလေးဘုရင်တစ်ပါးဖြစ်ခဲ့ဖူးသော ဆဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ နန်းတက်ပွဲ ပြပွဲများကို အခြေခံထားခြင်း ဖြစ်သည်။ စိန့်ပေါလ်ဘုရားကျောင်း  အပြင်ဘက်တွင် &quot;ဂျွမ်းထိုးပြီး ချစ်စရာကောင်းသော ကပြဖျော်ဖြေမှုများ&quot; ပြုလုပ်နေသည့် စပိန်လူမျိုး ကြိုးတန်းလျှောက်သမားတစ်ဦးကို မြင်တွေ့ကာ ဘုရင်လေးသည် သဘောကျရယ်မောခဲ့သည်။

ဘိသိက်ခံ ဝတ်ပြုပွဲတွင် ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းကြီး ကရမ်မာ က ဘုရင်၏ သာသနာပိုင်အာဏာ စိုးမိုးမှုကို ထပ်လောင်းအတည်ပြုခဲ့ပြီး အက်ဒဝပ်အား '''&quot;ဒုတိယမြောက် ယောရှိဘုရင်&quot;'''  အဖြစ် တင်စားကာ &quot;ရုပ်တုဆင်းတုများကို ဖယ်ရှားပြီး ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ဖိနှိပ်ချုပ်ချယ်မှုများကို ပြည်သူများထံမှ မောင်းထုတ်လျက်&quot; အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်း ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ ဝတ်ပြုပွဲအပြီးတွင် အက်ဒဝပ်သည် ဝက်စ်မင်စတာခန်းမ၌ ကျင်းပသော တော်ဝင်စားသောက်ပွဲကို ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး၊ သူ၏ရာဇဝင်မှတ်တမ်းတွင် ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း '''ခေါင်းတွင် သရဖူကို ဆောင်းလျက်''' စားသောက်ခဲ့သည်။

== '''ဆွန်မားဆက်၏ အုပ်ချုပ်ရေးခံကာလ''' ==

=== '''ရာဇပလ္လင်ထိန်းသိမ်းရေးကောင်စီ''' ===
အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ သေတမ်းစာတွင် ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် အသက် ၁၈ နှစ်ပြည့်သည်အထိ ကောင်စီအဖြစ် ဆောင်ရွက်ရန် '''အမှုဆောင် ၁၆ ဦး''' ကို အမည်နာမပေးခဲ့သည်။ ထို့ပြင် အကူအညီတောင်းခံသည့်အခါ ပံ့ပိုးပေးရန် &quot;အကြံပေးကောင်စီဝင်&quot; ၁၂ ဦးကိုလည်း ဖြည့်စွက်ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီ (၈) ၏ သေတမ်းစာ နောက်ဆုံးအခြေအနေနှင့် ပတ်သက်၍ သမိုင်းပညာရှင်များအကြား အငြင်းပွားစရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များ၏ အဆိုအရ ဘုရင်နှင့် နီးစပ်သူများသည် မိမိတို့၏ စီးပွားရေးနှင့် ဘာသာရေးအကျိုးအမြတ်အတွက် အာဏာကို ခွဲဝေယူနိုင်ရန် ဘုရင်ကြီးကို သော်လည်းကောင်း၊ သေတမ်းစာကို သော်လည်းကောင်း '''လိမ်လည်ခြယ်လှယ်ခဲ့ကြသည်''' ဟု ယူဆကြသည်။ ဤအမြင်အရ ၁၅၄၆ ခုနှစ်အကုန်တွင် တော်ဝင်အတိုင်ပင်ခံကောင်စီ  အတွင်းရှိ အင်အားစုများသည် ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများဘက်သို့ ယိမ်းသွားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ထိပ်တန်းကွန်ဆာဗေးတစ် (ရှေးရိုးစွဲ) ကောင်စီဝင်နှစ်ဦးမှာလည်း အာဏာဗဟိုချက်မှ ဖယ်ရှားခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

'''စတီဖင် ဂါဒီနာ'''သည် ဟင်နရီ၏ နောက်ဆုံးလများတွင် ဘုရင်ထံ ဝင်ရောက်ခွင့် ပိတ်ပင်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ နော်ဖော့ခ်မြို့စား '''သီအိုမတ်စ် ဟိုးဝပ်'''  မှာမူ နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် စွပ်စွဲခံခဲ့ရသည်။ ဘုရင်ကြီးမကွယ်လွန်မီ တစ်ရက်အလိုတွင် သူ၏ကြီးမားလှသော မြေယာပိုင်ဆိုင်မှုများကို သိမ်းဆည်းခဲ့သဖြင့် ထိုမြေယာများကို ပြန်လည်ခွဲဝေပေးရန် လမ်းပွင့်သွားခဲ့ပြီး၊ သူသည် အက်ဒဝပ်စိုးစံသည့် ကာလတစ်ခုလုံးကို လန်ဒန်တာဝါအကျဉ်းထောင်ထဲတွင် ဖြတ်သန်းခဲ့ရသည်။ သို့သော် အခြားသော သမိုင်းပညာရှင်များကမူ ဂါဒီနာကို ဖယ်ရှားခြင်းမှာ ဘာသာရေးနှင့်မဆိုင်သော ကိစ္စရပ်များကြောင့်ဖြစ်ပြီး၊ နော်ဖော့ခ်သည်လည်း ဘာသာရေးတွင် ထင်ထင်ရှားရှား ရှေးရိုးစွဲသမားတစ်ဦးမဟုတ်ကြောင်း၊ ကောင်စီတွင် ရှေးရိုးစွဲသမားများ ကျန်ရှိနေသေးသလို ဘုရင်၏ကိုယ်စားထိုးလက်မှတ် တံဆိပ်တုံး  ကို ထိန်းချုပ်ထားသည့် အန်တိုနီ ဒင်းနီ  ကဲ့သို့သောသူများ၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးအစွန်းရောက်မှုမှာလည်း ငြင်းခုံစရာရှိကြောင်း ထောက်ပြကြသည်။

အခြေအနေ မည်သို့ပင်ရှိစေကာမူ ဟင်နရီကွယ်လွန်ပြီးနောက် '''အာဏာရအုပ်စုသစ်ထံသို့ မြေယာများနှင့် ဘွဲ့ထူးဂုဏ်ထူးများကို ရက်ရက်ရောရော ခွဲဝေပေးခဲ့ကြသည်။''' သေတမ်းစာ၏ နောက်ဆုံးမိနစ်တွင် &quot;မပြည့်စုံသေးသော လက်ဆောင်များ&quot; ဟူသည့် အပိုဒ်တစ်ခုကို ဖြည့်စွက်ခဲ့ပြီး ၎င်းအချက်က အမှုဆောင်များအား မိမိတို့ကိုယ်တိုင်နှင့် နန်းတွင်းအဖွဲ့ဝင်များထံ မြေယာနှင့် ဘွဲ့ထူးများကို လွတ်လပ်စွာ ခွဲဝေယူခွင့် ပေးခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် ဘုရင်သစ်၏ဦးလေးဖြစ်သူ '''အက်ဒဝပ်ဆေးမွား'''သည် တိုင်းနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး ၊ ဘုရင်၏အုပ်ထိန်းသူ  နှင့် '''ဆွန်မားဆက်မြို့စား''' ဘွဲ့ထူးများကို ရယူကာ အာဏာအရှိဆုံး ဖြစ်လာခဲ့သည်။

ဟင်နရီ (၈) ၏ သေတမ်းစာတွင် နိုင်ငံတော်အုပ်ချုပ်ရေးခံ တစ်ဦးကို ခန့်အပ်ရန် '''ပြဋ္ဌာန်းထားခြင်း မရှိခဲ့ပါ။''' ၎င်းအစား သားတော်အရွယ်မရောက်သေးမီကာလအတွင်း တိုင်းပြည်အုပ်ချုပ်ရေးကို လူတိုင်းတွင် &quot;တူညီသော တာဝန်နှင့် အခွင့်အာဏာ&quot; ရှိပြီး မဲခွဲဆုံးဖြတ်မှုစနစ်ဖြင့် စုပေါင်းအုပ်ချုပ်ရမည့် ရာဇပလ္လင်ထိန်းသိမ်းရေးကောင်စီထံသို့သာ လွှဲအပ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဟင်နရီကွယ်လွန်ပြီး ရက်ပိုင်းအကြာ ဖေဖော်ဝါရီ ၄ ရက်တွင် သေတမ်းစာအမှုဆောင်များသည် ဆွန်မားဆက်မြို့စားထံသို့ '''ဘုရင်တစ်ပါးကဲ့သို့ နီးပါးရှိသော အာဏာကို''' အပ်နှင်းရန် ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။ အမှုဆောင် ၁၆ ဦးအနက် ၁၃ ဦး (ကျန်ရှိသူများမှာ ပျက်ကွက်) က ဆွန်မားဆက်အား အုပ်ချုပ်ရေးခံအဖြစ် ခန့်အပ်ရန် သဘောတူခဲ့ကြပြီး၊ ၎င်းသည် ဟင်နရီ၏ သေတမ်းစာပါ &quot;အာဏာစက်အရ&quot; မိမိတို့၏ စုပေါင်းဆုံးဖြတ်ချက်ဖြစ်သည်ဟု အကြောင်းပြခဲ့ကြသည်။ ဆွန်မားဆက်သည် လက်ဆောင်အစုအဝေးများ အသီးသီးရရှိခဲ့ကြသော အမှုဆောင်အချို့နှင့် '''လျှို့ဝှက်သဘောတူညီမှု ရယူခဲ့ခြင်း''' ဖြစ်နိုင်သည်။ သူသည် ဟင်နရီ (၈) ၏ ကိုယ်ရေးအရာရှိဖြစ်သူ ဝီလျံပေ့ဂျတ်  နှင့် သဘောတူညီမှု ရယူခဲ့သလို၊ တော်ဝင်အိပ်ဆောင်ကောင်စီမှ ဆာ အန်တိုနီဘရောင်း ၏ ထောက်ခံမှုကိုလည်း ရယူနိုင်ခဲ့ကြောင်း သိရှိရသည်။

ဆွန်မားဆက်ကို ခန့်အပ်ခြင်းမှာ သမိုင်းကြောင်းအရ အစဉ်အလာအတိုင်း ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ စကော့တလန်နှင့် ပြင်သစ်တို့တွင် ရရှိခဲ့သော သူ၏စစ်ရေးအောင်မြင်မှုများက ၎င်းရာထူးအတွက် အရည်အချင်း ပြည့်မီကြောင်းကို ပိုမိုခိုင်မာစေခဲ့သည်။ ၁၅၄၇ ခုနှစ် မတ်လတွင် သူသည် အက်ဒဝပ်ဘုရင်ထံမှ တော်ဝင်အမိန့်ပြန်တမ်း ကို ရယူနိုင်ခဲ့ပြီး ၎င်းအမိန့်အရ တော်ဝင်ကောင်စီ ဝင်များကို မိမိကိုယ်တိုင် ခန့်အပ်ခွင့်နှင့် '''မိမိအလိုရှိသည့်အခါမှသာ ၎င်းတို့နှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးခွင့်''' ဟူသော ဘုရင်တစ်ပါးကဲ့သို့သော အခွင့်အရေးကို ရရှိခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင် ဂျက်ဖရီ အယ်လ်တန်  ၏ အဆိုအရ &quot;ထိုအချိန်မှစ၍ သူ၏ အာဏာရှင်ဆန်ဆန် အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်မှာ ပြီးပြည့်စုံသွားခဲ့သည်&quot; ဟု ဆိုသည်။ သူသည် တိုင်းပြည်ကို ကိုယ်ပိုင်အမိန့်ကြော်ငြာစာများဖြင့်သာ အဓိက အုပ်ချုပ်ခဲ့ပြီး၊ တော်ဝင်ကောင်စီအား သူ၏ဆုံးဖြတ်ချက်များကို သဘောတူလက်မှတ်ရေးထိုးပေးရုံမျှထက် ပို၍ မလုပ်ဆောင်စေခဲ့ပေ။

ဆွန်မားဆက်၏ အာဏာသိမ်းယူမှုမှာ ချောမွေ့ပြီး ထိရောက်မှု ရှိခဲ့သည်။ နန်းတွင်းသံအမတ် ဖရန်စစ် ဗန်ဒါဒဲလ်ဖ် က ဆွန်မားဆက်သည် ပေ့ဂျတ်ကို အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ထားရှိကာ '''&quot;အရာအားလုံးကို အကြွင်းမဲ့ အာဏာဖြင့် စီမံခန့်ခွဲနေသည်&quot;''' ဟု အစီရင်ခံခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဂုဏ်ထူးဘွဲ့ထူးများ ခွဲဝေမှုတွင် ဝါဝစ်ခ်မြို့စား အဖြစ် ရာထူးတိုးမြှင့်ခံရသော ဂျွန်ဒတ်လေ ထံမှ ပြဿနာများ ကြုံတွေ့ရနိုင်ကြောင်း သံအမတ်က ကြိုတင်ခန့်မှန်းခဲ့သည်။ အမှန်တကယ်တွင်မူ သူ၏အုပ်ချုပ်ရေး အစောပိုင်းရက်သတ္တပတ်များ၌ ဆွန်မားဆက်ကို စိန်ခေါ်ခဲ့သူများမှာ ဆောက်သမ်ပတန်မြို့စား  ဘွဲ့ဖြင့် သိမ်းသွင်း၍မရခဲ့သော နန်းရင်းဝန် '''သောမတ်စ်ရီယော့သ်စလေ''' နှင့် သူ၏ကိုယ်ပိုင်ညီအရင်းတို့သာ ဖြစ်သည်။ ဘာသာရေးအရ ရှေးရိုးစွဲသမားဖြစ်သူ ရီယော့သ်စလေသည် ကောင်စီအပေါ် ဘုရင်ကဲ့သို့ အာဏာလွှမ်းမိုးထားသော ဆွန်မားဆက်၏ လုပ်ရပ်ကို ကန့်ကွက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် သူသည် မိမိ၏ ရာထူးအချို့ကို ကိုယ်စားလှယ်များထံ လွှဲပြောင်းရောင်းချခဲ့သည်ဟူသော စွပ်စွဲချက်ဖြင့် '''နန်းရင်းဝန်ရာထူးမှ ရုတ်တရက် ထုတ်ပယ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။'''

== '''သောမတ်စ်ဆေးမွား''' ==

=== '''ဆူဒလေ၏ ဘာရွန် သောမတ်စ်ဆေးမွား''' ===
ဆွန်မားဆက်သည် သူ၏ညီအရင်းဖြစ်သူ သောမတ်စ်ထံမှ ပိုမိုကိုင်တွယ်ရခက်ခဲသော ဆန့်ကျင်မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ သောမတ်စ်ကို သမိုင်းတွင် &quot;အဖူးအငုံဘဝမှာတင် ဖျက်ဆီးမည့် ပိုးကောင်&quot; ဟု တင်စားဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ ဘုရင်၏ဦးလေးတစ်ဦးအနေဖြင့် သောမတ်စ်ဆေးမွား သည် ဘုရင်၏အုပ်ထိန်းသူအရာနှင့် ပိုမိုကြီးမားသောအာဏာခွဲဝေမှုကို တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ဆွန်မားဆက်သည် သူ၏ညီကို '''ဘာရွန်''' (''ဘာရွန်ဆိုသည်မှာ မြို့စား၊ ရွာစားအစရှိသဖြင့် လူပုဂ္ဂိုလ်တဦးဦးအားချီးမြှင့်မြှောက်စားခြင်းဖြစ်သည်။'') ဘွဲ့ပေးခြင်း၊ ရေတပ်မင်းကြီး (ရေတပ်၏အကြီးအကဲ)  အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းနှင့် တော်ဝင်ကောင်စီတွင် အမတ်နေရာပေးခြင်းတို့ဖြင့် စည်းရုံးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း သောမတ်စ်မှာမူ အာဏာရရှိရန်အတွက်သာ စိတ်ဇောထက်သန်နေခဲ့သည်။ သူသည် အက်ဒွပ်ဘုရင်လေးထံသို့ မုန့်ဖိုးငွေများ တိတ်တဆိတ် ခိုးသွင်းပေးခဲ့ပြီး ဆွန်မားဆက်သည် ငွေကြေးကို အလွန်အမင်း တင်းကျပ်ထားသဖြင့် အက်ဒဝပ်ကို &quot;သူတောင်းစားကဲ့သို့သော ဘုရင်&quot; ဖြစ်အောင် လုပ်နေသည်ဟု ရန်တိုက်ပေးခဲ့သည်။

ထို့အပြင် သူသည် ဘုရင်လေးအား နှစ်နှစ်အတွင်း အုပ်ချုပ်ရေးခံကို ဖယ်ရှားပြီး &quot;အခြားသောဘုရင်များကဲ့သို့ ကိုယ်တိုင်အာဏာစက်သုံးရန်&quot; တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ သို့သော် ကောင်စီ၏စကားကို နာခံရန် သွန်သင်ခံထားရသော အက်ဒွပ်သည် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ၁၅၄၇ ခုနှစ် နွေဦးရာသီတွင် သောမတ်စ်ဆေးမွားသည် ဆွန်မားဆက်၏ ကန့်ကွက်မှုကို ကျော်လွှားရန် အက်ဒွပ်၏ ထောက်ခံမှုကို အသုံးချကာ အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ ဇနီးဟောင်း (မုဆိုးမဖြစ်သူ) '''ကက်သရင်းပါး''' နှင့် လျှို့ဝှက်လက်ထပ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ ပရိုတက်စတစ် အိမ်ထောင်စုအတွင်း၌ အသက် ၁၁ နှစ်အရွယ် လေဒီဂျိန်းဂရေး(ဆဌမမြောက် အက်ဒွပ်ဘုရင် နတ်ရွာစံသည့်အခါ ကိုးရက်ကြာဘုရင်မဖြစ်လာခဲ့သူ) နှင့် အသက် ၁၃ နှစ်အရွယ် လေဒီအဲလိဇဘက် (နောင်တွင်ပထမမြောက်အဲလိဇဘက်ဘုရင်မကြီးဖြစ်လာမည့်သူ) တို့လည်း ပါဝင်နေထိုင်ကြသည်။

၁၅၄၈ ခုနှစ် နွေရာသီတွင် ကိုယ်ဝန်ဆောင်ထားရသော ကက်သရင်းပါးသည် သောမတ်စ်ဆေးမွားက လေဒီအဲလိဇဘကို ပွေ့ဖက်နေသည်ကို တွေ့ရှိသွားခဲ့သည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် အဲလိဇဘက် ကို ကက်သရင်းပါး၏ အိမ်တော်မှ ဖယ်ရှားပြီး ဆာ အန်တိုနီဒင်းနီ (Sir Anthony Denny) ၏ အိမ်တော်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ ထိုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် ကက်သရင်းပါးသည် မီးဖွားပြီးနောက် မကြာမီ ကွယ်လွန်သွားခဲ့ရာ၊ ဆေးမွားသည် အဲလိဇဘက်ထံသို့ စာရေးသားကာ သူမကို လက်ထပ်ရန် ချက်ချင်းပင် ပြန်လည်ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်ကလည်း လက်ခံလိုစိတ်ရှိသော်လည်း အက်ဒွပ် ကဲ့သို့ပင် ကောင်စီက ခွင့်မပြုထားသည့် မည်သည့်အရာကိုမျှ သဘောမတူလိုခဲ့ချေ။ ၁၅၄၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ကောင်စီသည် ဘရစ္စတော ဒင်္ဂါးသွန်းစက်ရုံမှ ငွေအလွဲသုံးစားမှု အပါအဝင် စွပ်စွဲချက်အမျိုးမျိုးဖြင့် သောမတ်စ်ဆေးမွား ကို ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။

ဆေးမွား သည် အက်ဒွပ်ဘုရင်ကို လေဒီဂျိန်းဂရေးနှင့် ပေးစားရန် ကြံစည်မှုဖြင့်ပါ စွပ်စွဲခံခဲ့ရပြီး၊ အက်ဒွပ် ကိုယ်တိုင်လည်း သောမတ်စ်က မိမိအား မုန့်ဖိုးငွေများ ပေးခဲ့သည့်အကြောင်း သက်သေထွက်ဆိုခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုအတွက် ခိုင်လုံသော သက်သေအထောက်အထား မရှိခြင်းကြောင့် တရားရုံးတွင် စစ်ဆေးခြင်း မပြုဘဲ၊ ၎င်းအစား လွှတ်တော်ဥပဒေ  ဖြင့် ပြစ်ဒဏ်စီရင်ကာ သောမတ်စ်ဆေးမွား ကို ၁၅၄၉ ခုနှစ် မတ်လ ၂၀ ရက်တွင် '''ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။'''

=== '''စစ်ပွဲ''' ===
ဆွန်မားဆက်၏ တစ်ခုတည်းသော ငြင်းပယ်၍မရသည့် ကျွမ်းကျင်မှုမှာ စစ်သားတစ်ဦးအဖြစ်ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းကို သူသည် စကော့တလန်စစ်ဆင်ရေးများနှင့် ၁၁၄၆ ခုနှစ် ဘူလွန်ဆူမာ ကာကွယ်ရေးတို့တွင် သက်သေပြခဲ့ဖူးသည်။ သူသည် အုပ်ချုပ်ရေးခံဖြစ်လာချိန်မှစ၍ အဓိက စိတ်ဝင်စားခဲ့သည်မှာ စကော့တလန်နှင့် ဖြစ်ပွားသော စစ်ပွဲဖြစ်သည်။ ၁၅၄၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ပင်ကီတိုက်ပွဲ၌ ပြတ်ပြတ်သားသား အောင်ပွဲရရှိခဲ့ပြီးနောက်၊ သူသည် စကော့တလန်အတွင်း မြောက်ဘက် ဒန်ဒီ မြို့အထိ ရောက်ရှိသော ကင်းတပ်ကွန်ရက်တစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။

သို့သော်လည်း သူ၏ ကနဦးအောင်မြင်မှုများနောက်တွင် ဦးတည်ချက် ပျောက်ဆုံးမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ စစ်နိုင်ခြင်းဖြင့် တိုင်းနိုင်ငံနှစ်ခုကို ပေါင်းစည်းမည်ဟူသော သူ၏ရည်မှန်းချက်မှာ ပိုမို၍ လက်တွေ့မကျဖြစ်လာသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ စကော့တလန်သားများသည် ပြင်သစ်နှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ခဲ့ကြပြီး ပြင်သစ်သည် ၁၅၄၈ ခုနှစ်တွင် အီဒင်ဘာဂ်မြို့ကို ကာကွယ်ရန် စစ်ကူများ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ စကော့တလန်ဘုရင်မလေးကိုလည်း ပြင်သစ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး ထိုနေရာတွင် ပြင်သစ်အိမ်ရှေ့စံဒေါင်ဖင်း နှင့် စေ့စပ်ပေးခဲ့သည်။

အုပ်ချုပ်ရေးခံ၏ အင်အားကြီးမားလှသော စစ်တပ်များနှင့် စကော့တလန်ရှိ အမြဲတမ်းကင်းတပ်များကို ထိန်းသိမ်းရသည့် ကုန်ကျစရိတ်များသည် တော်ဝင်ဘဏ္ဍာရေးအပေါ် မခံမရပ်နိုင်လောက်အောင် ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုး ဖြစ်စေခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် ၁၅၄၉ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ၌ ပြင်သစ်တို့က ဘူလွန်မြို့ကို တိုက်ခိုက်လာသောအခါ ဆွန်မားဆက်သည် စကော့တလန်မှ စစ်တပ်များကို စတင်ရုပ်သိမ်းရန် ဖိအားပေးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

== '''ပုန်ကန်မှုများ''' ==
၁၅၄၈ ခုနှစ်အတွင်း အင်္ဂလန်နိုင်ငံသည် လူမှုရေးမငြိမ်မသက်မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ၁၅၄၉ ခုနှစ် ဧပြီလနောက်ပိုင်းတွင် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ မကျေနပ်မှုများနှင့် လယ်ယာမြေပြဿနာအမျိုးမျိုးကြောင့် '''လက်နက်ကိုင်ပုန်ကန်မှုများ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။''' နှိမ်နင်းရန်အတွက် အင်အားကြီးမားသော စစ်တပ်များစေလွှတ်ခဲ့ရသည့် အပြင်းထန်ဆုံး ပုန်ကန်မှုကြီးနှစ်ခုမှာ ဒီဗွန်နှင့် ကွန်ဝေါတွင်တစ်ခု၊ နော်ဖော့ခ် တွင်တစ်ခု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ပထမပုန်ကန်မှုကို တစ်ခါတစ်ရံ &quot;ဆုတောင်းစာအုပ် ပုန်ကန်မှု&quot;  ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး ပရိုတက်စတစ်ဝါဒကို အတင်းအကျပ် သွတ်သွင်းခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဒုတိယပုန်ကန်မှုကိုမူ ရောဘတ်ကက်  ဟုခေါ်သော ကုန်သည်တစ်ဦးက ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး မြေရှင်များက ပြည်သူပိုင်စားကျက်မြေများကို သိမ်းယူကျူးကျော်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဤလူမှုရေးမငြိမ်မသက်မှုများ၏ ရှုပ်ထွေးသောအချက်မှာ ဆန္ဒပြသူများသည် မိမိတို့ကိုယ်မိမိ '''အုပ်ချုပ်ရေးခံ (ဆွန်မားဆက်) ၏ ထောက်ခံမှုဖြင့်''' စည်းရိုးခတ်မြေသိမ်းနေသော မြေရှင်များကို တရားဝင်ဆန့်ကျင်နေကြခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်နေကြခြင်းဖြစ်ပြီး ၎င်းမြေရှင်များကိုသာ ဥပဒေချိုးဖောက်သူများဟု ထင်မြင်နေကြခြင်းဖြစ်သည်။

ဆွန်မားဆက်သည် ပုန်ကန်သူများဘက်မှ စာနာသူဖြစ်သည်ဟူသော ပြည်သူတို့၏ အမြင်မှာ သူထုတ်ပြန်ခဲ့သော တစ်ခါတစ်ရံ လွတ်လပ်ခွင့်ပေးသလိုရှိပြီး မကြာခဏဆိုသလို ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်နေတတ်သည့် အမိန့်ကြော်ငြာစာများကြောင့်လည်းကောင်း၊ စိုက်ပျိုးမြေများ ဆုံးရှုံးမှုနှင့် ပြည်သူပိုင်မြေတွင် သိုးအုပ်ကြီးများ ကျူးကျော်စားကျက်ချမှု စသည့်မကျေနပ်ချက်များကို စုံစမ်းစစ်ဆေးရန် ၁၅၄၈ နှင့် ၁၁၄၉ ခုနှစ်တို့တွင် သူစေလွှတ်ခဲ့သော စုံစမ်းရေးကော်မရှင်များ၏ စနစ်မကျသော လှုပ်ရှားမှုများကြောင့်လည်းကောင်း ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ဆွန်မားဆက်၏ ကော်မရှင်များကို အဖွဲ့ဝင် ဂျွန်ဟေးလ်စ်  က ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး သူ၏လူမှုရေးအရ လွတ်လပ်သော ဟောပြောချက်များသည် မြေသိမ်းမှုပြဿနာကို ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာ သီအိုလိုဂျီ ၊ တရားမျှတသော ဓနသဟာယနယ်မြေ အယူအဆတို့နှင့် ဆက်စပ်ပေးခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဒေသခံအဖွဲ့အစည်းများသည် ဤကော်မရှင်များ၏ တွေ့ရှိချက်များကို အခွင့်ကောင်းယူကာ ပြစ်မှုကျူးလွန်သည့် မြေရှင်များကို မိမိတို့ဘာသာ အရေးယူပိုင်ခွင့်ရှိသည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။ အက်ဒဝပ်သည် သူ၏ရာဇဝင်မှတ်တမ်းတွင် ၁၅၄၉ ခုနှစ် အုံကြွမှုများ စတင်ရခြင်းမှာ &quot;စည်းရိုးခတ်မြေသိမ်းမှုများကို ဖျက်ဆီးရန် ကော်မရှင်အချို့ကို စေလွှတ်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်&quot; ဟု ရေးသားခဲ့သည်။

ပြည်သူများက ဆွန်မားဆက်အပေါ် မည်သို့ပင် မြင်စေကာမူ ၁၅၄၉ ခုနှစ်၏ ကပ်ဆိုးကြီးများသည် '''အစိုးရ၏ ကြီးမားသော ကျရှုံးမှုကြီးအဖြစ် သက်သေပြလိုက်ခြင်းဖြစ်ပြီး''' ကောင်စီက ဤတာဝန်အားလုံးကို အုပ်ချုပ်ရေးခံဆွန်မားဆက်၏ အပေါ်သို့ ပုံချခဲ့သည်။ ၁၁၄၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ပေ့ဂျတ်က ဆွန်မားဆက်ထံ စာရေးသားရာ၌ &quot;ကောင်စီဝင်တိုင်းသည် သင်၏လုပ်ဆောင်ချက်များကို သဘောမကျကြပါ... အစပိုင်းကတည်းက ဤကိစ္စကို ပြတ်ပြတ်သားသား ကိုင်တွယ်ပြီး အခြားသူများ ထိတ်လန့်သွားစေရန် တရားဥပဒေအတိုင်း တင်းတင်းကျပ်ကျပ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါက အလွန်ကောင်းမွန်မည်ဖြစ်သည်&quot; ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။

== '''ဆွန်မားဆက် ကျဆုံးခန်း''' ==
ဆွန်မားဆက်ကို အာဏာမှဖယ်ရှားခဲ့သည့် ဖြစ်စဉ်များကို သမိုင်းတွင် '''အာဏာသိမ်းမှု'''  ဟု ခေါ်ဆိုလေ့ရှိသည်။ ၁၅၄၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁ ရက်တွင် ဆွန်မားဆက်သည် သူ၏အာဏာအပေါ် ကြီးမားသော ခြိမ်းခြောက်မှုနှင့် ရင်ဆိုင်နေရကြောင်း သိရှိသွားခဲ့သည်။ သူသည် အကူအညီတောင်းခံသည့် အမိန့်ကြော်ငြာစာတစ်စောင်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး ဘုရင်ကို မိမိလက်အောက်တွင် ထိန်းချုပ်ကာ လုံခြုံရေး အတွက် ခံတပ်သဖွယ်ဖြစ်သော ဝင်ဆာနန်းတော် သို့ ဆုတ်ခွာခဲ့သည်။ ထိုနေရာတွင် အက်ဒဝပ်က '''&quot;ကျွန်ုပ်ကိုယ်ကျွန်ုပ် ထောင်ထဲရောက်နေသလို ခံစားရသည်&quot;''' ဟု ရေးသားခဲ့သည်။

ထိုအတောအတွင်း စည်းလုံးသွားသော တော်ဝင်ကောင်စီသည် ဆွန်မားဆက်၏ အုပ်ချုပ်ရေးညံ့ဖျင်းမှု အသေးစိတ်ကို ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ ၎င်းတို့က အုပ်ချုပ်ရေးခံ၏ အာဏာသည် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ သေတမ်းစာကြောင့် မဟုတ်ဘဲ မိမိတို့ထံမှ လာခြင်းဖြစ်ကြောင်း ရှင်းလင်းစွာ ပြောကြားခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာ ၁၁ ရက်တွင် ကောင်စီသည် ဆွန်မားဆက်ကို ဖမ်းဆီးခဲ့ပြီး ဘုရင်ကို ရစ်ခ်ျမွန်နန်းတော်) သို့ ခေါ်ဆောင်လာခဲ့သည်။ အက်ဒွပ်ပ်သည် ဆွန်မားဆက်အပေါ် စွပ်စွဲချက်များကို သူ၏ရာဇဝင်မှတ်တမ်းတွင် ယခုလို အကျဉ်းချုပ် ရေးသားခဲ့သည် - '''&quot;အတ္တကြီးခြင်း၊ ဂုဏ်မက်ခြင်း၊ ကျွန်ုပ်ငယ်စဉ်ကာလတွင် မဆင်မခြင် စစ်ပွဲများဆင်နွှဲခြင်း၊ နယူးဟေဗင် ( ကို ပေါ့ဆစွာ ကိုင်တွယ်ခြင်း၊ ကျွန်ုပ်၏ ရတနာများဖြင့် မိမိကိုယ်ကို ချမ်းသာအောင်လုပ်ခြင်း၊ မိမိသဘောအတိုင်းသာ လုပ်ဆောင်ပြီး အရာရာကို ကိုယ်ပိုင်အာဏာဖြင့်သာ စီမံခြင်း စသည်တို့ဖြစ်သည်။&quot;'''

၁၅၅၀ ပြည့်နှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဝါဝစ်ခ်မြို့စား '''ဂျွန်ဒတ်လေ'''  သည် ကောင်စီ၏ ခေါင်းဆောင်နှင့် ဆွန်မားဆက်၏ ဆက်ခံသူအဖြစ် ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ဆွန်မားဆက်သည် တာဝါအကျဉ်းထောင်မှ ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာပြီး ကောင်စီတွင် ပြန်လည်ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသော်လည်း၊ ဂျွန်ဒတ်လေ၏ အုပ်ချုပ်ရေးကို ဖြုတ်ချရန် လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှုကြောင့် ၁၅၅၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ရာဇဝတ်မှုဖြင့် '''ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။''' အက်ဒွပ်က သူ၏ဦးလေး သေဆုံးမှုကို ရာဇဝင်မှတ်တမ်းတွင် &quot;ဆွန်မားဆက်မြို့စားသည် နံနက် ရှစ်နာရီနှင့် ကိုးနာရီအကြားတွင် တာဝါဟေးလ် ၌ ခေါင်းဖြတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်&quot; ဟု မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။

သမိုင်းပညာရှင်များက ဆွန်မားဆက်၏ အာဏာသိမ်းယူစဉ်က ချောမွေ့ထိရောက်မှု (၎င်းတွင် ပေ့ဂျတ်ကဲ့သို့သော မဟာမိတ်များ၏ စီမံခန့်ခွဲမှုစွမ်းရည်ကို တွေ့နိုင်သည်) နှင့် သူ၏နောက်ပိုင်း အုပ်ချုပ်ရေး ညံ့ဖျင်းမှုတို့ကို နှိုင်းယှဉ်ပြကြသည်။ ၁၅၄၉ ခုနှစ် ဆောင်းဦးရာသီတွင် သူ၏ကုန်ကျစရိတ်ကြီးမားသော စစ်ပွဲများသည် အရှိန်ပျက်သွားခဲ့ပြီး၊ တော်ဝင်ဘဏ္ဍာရေးမှာ ပျက်စီးလုနီးပါးဖြစ်ကာ တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် အုံကြွမှုနှင့် ပုန်ကန်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ လွန်ခဲ့သည့် ဆယ်စုနှစ်များအထိ သမိုင်းပညာရှင်များအကြား ဆွန်မားဆက်၏ ဂုဏ်သတင်းမှာ မြင့်မားခဲ့သည်၊ အကြောင်းမှာ သူ၏အမိန့်ကြော်ငြာစာအများစုသည် လောဘကြီးသော မြေရှင်လူတန်းစားကို ဆန့်ကျင်၍ သာမန်ပြည်သူများဘက်က ရပ်တည်ပေးခဲ့ပုံပေါ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ယခုခေတ်သစ်တွင်မူ သူ့ကို နိုင်ငံရေးနှင့် စီမံခန့်ခွဲမှုစွမ်းရည် ကင်းမဲ့ပြီး မောက်မာကာ သီးခြားနေတတ်သော အုပ်ချုပ်သူတစ်ဦးအဖြစ် ပုံဖော်ကြလေ့ရှိသည်။

== '''နော်သမ်ဘာလန်၏ ဦးဆောင်မှု''' ==
ဆွန်မားဆက် ကျဆုံးပြီးနောက် ဝါဝစ်ခ်မြို့စား  ဖြစ်သူ '''ဂျွန်ဒတ်လေ''' (၁၅၅၁ ခုနှစ်တွင် နော်သမ်ဘာလန်မြို့စား ဖြစ်လာသူ) သည် တော်ဝင်ကောင်စီကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ ယခင်က သမိုင်းပညာရှင်များသည် သူ့အား ထီးနန်းအာဏာကို အသုံးချကာ မိမိကိုယ်ကိုယ် ဂုဏ်ထူးဒြပ်များနှင့် ချမ်းသာကြွယ်ဝအောင် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည့် လောဘဇောထက်သန်သော ပရိယာယ်သမားတစ်ဦးအဖြစ်သာ ရှုမြင်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များမှစ၍ သူ၏အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ အောင်မြင်မှုများကို အသိအမှတ်ပြုလာကြပြီး၊ ဆွန်မားဆက်၏ ကပ်ဆိုးများနောက်ပိုင်း တော်ဝင်ကောင်စီ၏ အာဏာစက်ကို ပြန်လည်ထိန်းညှိကာ အစိုးရအုပ်ချုပ်ရေးကို '''ပုံမှန်အခြေအနေသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိအောင်''' လုပ်ဆောင်ပေးခဲ့သူအဖြစ် ချီးကျူးခဲ့ကြသည်။

အာဏာရအုပ်စုသစ်တွင် ဝါဝစ်ခ်မြို့စား၏ အဓိကပြိုင်ဘက်မှာ ဆောက်သမ်ပတန်မြို့စား '''သောမတ်စ်ရီယော့သ်စလေ'''ဖြစ်သည်။ သူ၏ ရှေးရိုးစွဲဝါဒီထောက်ခံသူများသည် ဆွန်မားဆက်၏ ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု မူဝါဒများကို ပြောင်းပြန်လှန်ပစ်ရန် မျှော်လင့်ကာ ဝါဝစ်ခ်၏အုပ်စုနှင့် ပူးပေါင်း၍ တညီတညွတ်တည်းသော ကောင်စီတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ဝါဝစ်ခ်သည် အက်ဒဝပ်ဘုရင်လေး၏ ပြင်းထန်သော ပရိုတက်စတစ်ဘာသာရေးအယူဝါဒအပေါ် မျှော်လင့်ချက်ပုံအောခဲ့ပြီး၊ အက်ဒဝပ်သည် ကိုယ်တိုင်အုပ်ချုပ်နိုင်သည့် အသက်အရွယ်သို့ ရောက်ရှိနေပြီဟု အကြောင်းပြကာ သူနှင့်သူ၏လူများကို ဘုရင်နှင့် ပိုမိုနီးစပ်စေလျက် '''တော်ဝင်အတိုင်ပင်ခံကောင်စီ ကို ချုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။'''

ဆောက်သမ်ပတန်သည် ဆွန်မားဆက်၏ ထွက်ဆိုချက်များမှတစ်ဆင့် ဝါဝစ်ခ်ကိုပါ သိက္ခာချရန် ကြံစည်ပြီး ဆွန်မားဆက်ကို ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ရန် ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဝါဝစ်ခ်က ပါလီမန်အား စည်းရုံး၍ ၁၅၅၀ ပြည့်နှစ် ဇန်နဝါရီ ၁၄ ရက်တွင် ဆွန်မားဆက်ကို လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးစေခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဝါဝစ်ခ်သည် ကောင်စီဝင်များကို ဘွဲ့ထူးဂုဏ်ထူးများပေးကာ စည်းရုံးပြီး ဆောက်သမ်ပတန်နှင့် သူ၏နောက်လိုက်များကို ကောင်စီမှ ဖယ်ရှားရှင်းလင်း  ခဲ့ကာ မိမိကိုယ်ကိုယ် '''&quot;ကောင်စီ၏ သဘာပတိကြီး&quot;'''  နှင့် နန်းရန်းဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ သူသည် &quot;အုပ်ချုပ်ရေးခံ&quot; ဟူသော ဘွဲ့ကို မယူခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ ပြတ်ပြတ်သားသားပင် အစိုးရအဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။

အက်ဒွပ်သည် ကြီးပြင်းလာသည်နှင့်အမျှ အစိုးရ၏ လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို ပိုမိုနားလည်လာခဲ့သည်။ သို့သော် သူ၏အဆုံးဖြတ်များတွင် အမှန်တကယ် ပါဝင်ပတ်သက်မှု မည်မျှရှိသည်ဆိုသည်မှာ ငြင်းခုံစရာ ဖြစ်နေဆဲ ဖြစ်သည်။ အက်ဒဝပ် အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ်တွင် သီးသန့် '''&quot;နိုင်ငံတော်အကြံပေးအဖွဲ့&quot;'''ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး အဖွဲ့ဝင်များကို သူကိုယ်တိုင် ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ်သည် အဓိကအတွင်းရေးမှူးများဖြစ်ကြသော ဝီလျံဆီစီလ်  နှင့် ဝီလျံပီတာ တို့နှင့်အတူ နီးကပ်စွာ လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ဘုရင်လေး၏ အကြီးမားဆုံး လွှမ်းမိုးမှုမှာ ဘာသာရေးကိစ္စရပ်များတွင်ဖြစ်ပြီး၊ ကောင်စီသည် သူလိုလားသော ပြင်းထန်သည့် ပရိုတက်စတစ်မူဝါဒကိုသာ လိုက်နာဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

နော်သမ်ဘာလန်မြို့စား (ဝါဝစ်ခ်) ၏ လုပ်ငန်းကိုင်တွယ်ပုံမှာ ဆွန်မားဆက်နှင့် အလွန်ကွာခြားသည်။ သူသည် ကောင်စီဝင်အများစု၏ ထောက်ခံမှုကို အမြဲရရှိစေရန် ဂရုပြုခဲ့ပြီး၊ ကောင်စီကို အသုံးပြု၍ မိမိ၏အာဏာကို တရားဝင်ဖြစ်စေခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင် ဂျွန်ဂိုင်း  ၏ အဆိုအရ '''&quot;ဆွန်မားဆက်ကဲ့သို့ပင် သူသည် ဘုရင်တစ်ပါးကဲ့သို့ ဖြစ်လာခဲ့သည်၊ ကွာခြားချက်မှာ ဆွန်မားဆက်က အုပ်ချုပ်ရေးခံအဖြစ် အချုပ်အခြာအာဏာနီးပါးကို တောင်းဆိုခဲ့သော်လည်း၊ နော်သမ်ဘာလန်ကမူ အက်ဒဝပ်သည် အချုပ်အခြာအာဏာအပြည့်အဝကို ရရှိထားပြီးဖြစ်သည်ဟု အကြောင်းပြကာ အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားကို နောက်ကွယ်မှ ကိုင်တွယ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်&quot;''' ဟု ဆိုသည်။

ဝါဝစ်ခ်၏ စစ်မက်မူဝါဒများသည် ဆွန်မားဆက်ထက် ပိုမိုလက်တွေ့ကျခဲ့သော်လည်း အချို့က ယင်းကို ပျော့ညံ့မှုအဖြစ် ဝေဖန်ခဲ့ကြသည်။ ၁၅၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် သူသည် ပြင်သစ်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီး၊ ဘူလွန်  မြို့မှ ဆုတ်ခွာရန်နှင့် စကော့တလန်ရှိ အင်္ဂလိပ်ကင်းတပ်အားလုံးကို ရုပ်သိမ်းရန် သဘောတူခဲ့သည်။ ၁၅၅၁ ခုနှစ်တွင် အက်ဒွပ် သည် ပြင်သစ်ဘုရင် ဟင်နရီ (၂) ၏ သမီးတော် '''အဲလိဇဘက်''' နှင့် စေ့စပ်ခဲ့သည်။ ဝါဝစ်ခ်သည် အင်္ဂလန်အနေဖြင့် စစ်ပွဲစရိတ်များကို မခံနိုင်တော့ကြောင်း သဘောပေါက်ခဲ့သည်။ ပြည်တွင်း၌မူ နောင်တွင် ပုန်ကန်မှုများ ထပ်မံမဖြစ်ပွားစေရန် စစ်တပ်ကို ကွပ်ကဲပြီး ဗဟိုအစိုးရထံ အစီရင်ခံရမည့် '''&quot;နယ်ခြားစောင့်မင်းကြီးများ&quot;'''  အပါအဝင် အမြဲတမ်းကိုယ်စားလှယ်များကို ဒေသအသီးသီး၌ ထားရှိကာ ဒေသတွင်း မတည်ငြိမ်မှုများကို ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။

ဝါဝစ်ခ်သည် ဝီလျံပေါလက်၊ ဝေါ်လ်တာမေဒ်မေး  တို့နှင့် ပူးပေါင်း၍ ပျက်စီးနေသော နိုင်ငံတော်ဘဏ္ဍာရေးကို ကိုင်တွယ်ခဲ့သည်။ အစပိုင်းတွင် ဒင်္ဂါးပြားများ၏ တန်ဖိုးကို ထပ်မံလျှော့ချခြင်းဖြင့် လျင်မြန်စွာ အကျိုးအမြတ်ရယူရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း စီးပွားရေးကပ်ဆိုး ဆိုက်ရောက်လာသောအခါ ဝါဝစ်ခ်သည် ကျွမ်းကျင်သူ '''သောမတ်စ်ဂရက်ရှမ်'''  ထံသို့ တာဝန်လွှဲအပ်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၂ ခုနှစ်တွင် ငွေကြေးအပေါ် ယုံကြည်မှု ပြန်လည်ရရှိလာပြီး ကုန်ဈေးနှုန်းများ ကျဆင်းကာ ကုန်သွယ်ရေး ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာခဲ့သည်။ ပြည့်စုံသော စီးပွားရေးပြန်လည်ဦးမော့မှုမှာ အယ်လီဇဘက်လက်ထက်မှသာ ရရှိခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်း၏ အခြေခံမြစ်ဖျားမှာ နော်သမ်ဘာလန်မြို့စား၏ မူဝါဒများမှ စတင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ၎င်းတို့အဖွဲ့သည် အစိုးရဘဏ္ဍာရေး အလွဲသုံးစားမှုများကို နှိမ်နင်းခဲ့ပြီး အခွန်ကောက်ခံမှုစနစ်ကို အဘက်ဘက်မှ ပြန်လည်သုံးသပ်ခဲ့ရာ ၎င်းလုပ်ရပ်ကို '''&quot;တူးဒါအုပ်ချုပ်ရေးသမိုင်းတွင် အံ့ချီးဖွယ်အကောင်းဆုံး အောင်မြင်မှုတစ်ခု&quot;''' ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။

== '''ဘာသာရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု''' ==
ဘာသာရေးကိစ္စရပ်များတွင် နော်သမ်ဘာလန်၏ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့သည် ဆွန်မားဆက်၏ မူဝါဒအတိုင်းပင် ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး ပိုမိုပြတ်သားအားကောင်းသော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး အစီအစဉ်များကို ပံ့ပိုးပေးခဲ့သည်။ ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ၏ အစိုးရအပေါ် လက်တွေ့ကျသော လွှမ်းမိုးနိုင်မှုမှာ ကန့်သတ်ချက်ရှိသော်လည်း၊ သူ၏ပြင်းထန်သော ပရိုတက်စတစ်အယူဝါဒကြောင့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးအုပ်ချုပ်မှုကို မဖြစ်မနေ လုပ်ဆောင်ခဲ့ရသည်။ သူ၏ထီးနန်းဆက်ခံမှုကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများအုပ်စုက စီမံခန့်ခွဲခဲ့ပြီး ၎င်းတို့သည် သူစိုးစံစဉ်ကာလတစ်လျှောက်လုံး အာဏာရယူထားခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင်များက ပရိုတက်စတစ်ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို တိုးမြှင့်လုပ်ဆောင်ရာတွင် ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ၏ ထူးခြားသောအရေးပါမှုကို အလေးပေးဖော်ပြကြသည်။ သမိုင်းပညာရှင် ဒိုင်ယာမစ် မက်ကူးလော့ခ် ၏ အဆိုအရ ဘုရင်ငယ်လေးသည် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ငြင်းခုံမှုများကို အလွန်စိတ်ဝင်စားပြီး ကျန်ရှိနေသော ကက်သလစ်ဓလေ့ထုံးတမ်းများကို ဖျက်သိမ်းသည့် အစီအမံများကို ထောက်ခံခဲ့သည်။

သူ၏လက်ထက်တွင် '''၁၅၅၂ ခုနှစ် ဘုံဝတ်ပြုဆုတောင်းစာအုပ်''' ကို မိတ်ဆက်ခဲ့ခြင်းသည် ပရိုတက်စတစ်ဝါဒ တစ်သမတ်တည်းဖြစ်စေရန် ပြတ်သားသော ခြေလှမ်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ် အယုံကြည်ရဆုံးသူဖြစ်သည့် ကန်တာဘာရီ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းကြီး '''သောမတ်စ်ကရမ်မာ'''သည် အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်းကို (ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ အာဏာကို ငြင်းပယ်ထားသော်လည်း အခြေခံအားဖြင့် ကက်သလစ်ဆန်နေသေးသည့် အခြေအနေမှ) စနစ်တကျ ဖွဲ့စည်းထားသော ပရိုတက်စတစ်အဖွဲ့အစည်းအဖြစ်သို့ တော်လှန်ပြောင်းလဲစေခဲ့သည့် ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု ဆက်တိုက်ကို မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် လက်ထက်က စတင်ခဲ့သော ဘုရားကျောင်းပိုင်ပစ္စည်းများကို သိမ်းဆည်းမှုသည် အက်ဒဝပ်လက်ထက်တွင်လည်း ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် ချန်ထရီ (သေလွန်သူများအတွက် ဆုတောင်းပေးသည့် ဝတ်ပြုဆောင်ငယ်များ) ကို ဖျက်သိမ်းခြင်းဖြင့် ထီးနန်းနှင့် အဆိုပါပစ္စည်းများကို သိမ်းယူသူအသစ်များအတွက် ကြီးမားသော ငွေကြေးအကျိုးအမြတ်များ ရရှိခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် လက်ထက်တွင် ဘုရားကျောင်းပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသည် ဘာသာရေးမူဝါဒဖြစ်သကဲ့သို့ နိုင်ငံရေးမူဝါဒလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူ၏စိုးစံမှုအကုန်တွင် ဘုရားကျောင်းများမှာ ဘဏ္ဍာရေးအရ ပျက်စီးခဲ့ရပြီး ဘုန်းတော်ကြီးများ၏ မြေယာအများစုမှာ သာမန်လူဝတ်ကြောင်များ၏ လက်ထဲသို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။

ဆွန်မားဆက်နှင့် နော်သမ်ဘာလန် နှစ်ဦးစလုံး၏ ဘာသာရေးယုံကြည်ချက် အစစ်အမှန်နှင့် ပတ်သက်၍ သမိုင်းပညာရှင်များအကြား အငြင်းပွားနေကြဆဲ ဖြစ်သည်။ သို့သော် နေ့စဉ်ကျမ်းစာ ၁၂ ခန်း ဖတ်ရှုပြီး တရားနာရသည်ကို နှစ်သက်သည်ဟု ဆိုကြသော အက်ဒဝပ်၏ ဘာသာရေးအပေါ် စိတ်အားထက်သန်မှုမှာမူ သံသယဖြစ်စရာမရှိဘဲ၊ ဂျွန်ဖောက်စ်က သူ့ကို '''&quot;ဘုရားသရားကြည်ညိုသော ကလေးငယ်&quot;''' အဖြစ် ဂုဏ်ပြုမှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ်သည် သူ၏သက်တမ်းအတွင်း၌လည်းကောင်း၊ နောက်ပိုင်းတွင်လည်းကောင်း ဗာလ  ရုပ်တုများကို ဖျက်ဆီးခဲ့သည့် ကျမ်းစာလာဘုရင် '''&quot;ယောရှိဘုရင်သစ်&quot;''' အဖြစ် ပုံဖော်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ သူသည် ကက်သလစ်ဆန့်ကျင်ရေးတွင် အလွန်တင်းကျပ်သူဖြစ်ပြီး တစ်ခါက လေဒီမေရီအား &quot;ခရစ်ယာန်မင်းသမီးတစ်ပါးနှင့် မဆီလျော်သော နိုင်ငံခြားအကများနှင့် ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများတွင် နောက်ထပ်မပါဝင်ရန်&quot; စည်းရုံးပေးပါဟု ကက်သရင်းပါးကို တောင်းဆိုခဲ့ဖူးသည်။ သို့သော် အက်ဒဝပ်၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိရေးသူ ဂျန်နီဖာလိုချ် က ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများ ပေးအပ်ခဲ့သော အက်ဒွပ် ၏ ဘာသာရေးကိုင်းရှိုင်းသည့် ပုံရိပ်ကို အလွယ်တကူ မယုံကြည်ရန် သတိပေးခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ်သည် သူ၏ငယ်စဉ်ဘဝတွင် မက်စ်  ဝတ်ပြုပွဲ တက်ရောက်ခြင်း အပါအဝင် ထိုခေတ်က ကက်သလစ်ဓလေ့ထုံးတမ်းများကို လိုက်နာခဲ့သော်လည်း၊ နောက်ပိုင်းတွင် ကရမ်မာနှင့် သူ၏ဆရာများ၊ နန်းတွင်းသူနန်းတွင်းသားများထဲမှ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် အင်္ဂလန်တွင် &quot;စစ်မှန်သော&quot; ဘာသာရေးကို သွတ်သွင်းရမည်ဟု ယုံကြည်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

အင်္ဂလန်ဘာသာရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုသည် လမ်းကြောင်းနှစ်ခုလုံးမှ ဖိအားပေးမှုများအကြား တိုးတက်လာခဲ့သည် - တစ်ဖက်တွင် ရှေးရိုးစွဲသမားများရှိပြီး အခြားတစ်ဖက်တွင်မူ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု မလုံလောက်သေးဟု ညည်းညူကာ ရုပ်တုဆင်းတုများကို လိုက်လံဖျက်ဆီးကြသည့် အစွန်းရောက်သမားများ ရှိနေသည်။ ကရမ်မာသည် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် တူညီသော ဝတ်ပြုထုံးတမ်းကို ရေးသားရန် မိမိကိုယ်ကိုယ် တာဝန်ပေးခဲ့ပြီး၊ အပတ်စဉ်နှင့် နေ့စဉ်ဝတ်ပြုမှုများ၊ ဘာသာရေးပွဲတော်များ အားလုံးကို အသေးစိတ်ဖော်ပြထားကာ ယင်းကို '''၁၅၄၉ ခုနှစ် ပထမအကြိမ် ဝတ်ပြုထုံးတမ်း ညီညွတ်ရေးအက်ဥပဒေ )''' အဖြစ် မဖြစ်မနေ လိုက်နာစေခဲ့သည်။

၁၅၄၉ ခုနှစ် ဘုံဝတ်ပြုဆုတောင်းစာအုပ်သည် ညှိနှိုင်းမှုတစ်ခုအနေဖြင့် ရည်ရွယ်ခဲ့သော်လည်း၊ မုန့်နှင့်စပျစ်ရည်ကို မြှောက်၍ပူဇော်ခြင်း အပါအဝင် အလေးအမြတ်ထားရသော ထုံးတမ်းစဉ်လာများစွာကို ဖယ်ရှားပစ်ခဲ့သည့်အတွက် ရှေးရိုးစွဲသမားများ၏ တိုက်ခိုက်မှုကို ခံခဲ့ရသည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် အချို့သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများကလည်း ကက်သလစ်ဆန်သော အစိတ်အပိုင်းများနှင့် ပူဇော်ခြင်းဓလေ့များ အလွန်အမင်း ကျန်ရှိနေသေးသည်ဟု ညည်းညူခဲ့ကြသည်။ ဝင်းချက်စတာ၏ ဘုန်းတော်ကြီး စတီဖင်ဂါဒီနာ နှင့် လန်ဒန်၏ ဘုန်းတော်ကြီး အက်ဒမန်ဘွန်နာတို့အပါအဝင် ထိပ်တန်းကက်သလစ်ဓမ္မဆရာ အများအပြားသည်လည်း ဤဆုတောင်းစာအုပ်ကို ကန့်ကွက်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့နှစ်ဦးစလုံး တာဝါအကျဉ်းထောင်တွင် ပိတ်လှောင်ခံခဲ့ရပြီး ၎င်းတို့၏ ရာထူးအာဏာများ ဖယ်ရှားခံခဲ့ရသည်။ ၁၅၄၉ ခုနှစ်တွင် ဒီဗွန်နှင့် ကွန်ဝေါ၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဆုတောင်းစာအုပ် ပုန်ကန်မှု တွင် လူပေါင်း ၅,၅၀၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့သည်။

ယုံကြည်ခြင်းသက်သက်ဖြင့်သာ အပြစ်မှလွတ်မြောက်ခြင်း နှင့် လူဝတ်ကြောင်များအတွက်လည်း ဓမ္မဆရာများကဲ့သို့ပင် မုန့်နှင့် စပျစ်ရည် နှစ်မျိုးစလုံးဖြင့် ပွဲတော်မင်္ဂလာ ခံယူခွင့်ပြုခြင်း စသည့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲထားသော အယူဝါဒများကို တရားဝင်ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ၁၅၅၀ ပြည့်နှစ်၏ ဘုန်းကြီးသိက္ခာပေးထုံးတမ်း  သည် ဘုန်းကြီးများအား ဘုရားသခင်က သိက္ခာပေးသည်ဟူသော စနစ်အစား အစိုးရက ခန့်အပ်သည့်စနစ်ဖြင့် အစားထိုးခဲ့ပြီး၊ ဓမ္မဆရာများအား ယခင်ကကဲ့သို့ &quot;အသက်ရှင်သူများနှင့် သေလွန်သူများအတွက် ယဇ်ပူဇော်ခြင်းနှင့် မက်စ်ပွဲကျင်းပခြင်း&quot; အစား ဧဝံဂေလိတရားဟောပြောရန်နှင့် စက္ကရမင်တု မင်္ဂလာများကိုသာ စီမံဆောင်ရွက်ရန် အာဏာလွှဲအပ်ခဲ့သည်။

၁၅၅၁ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုသည် ဘုရားကျောင်း၏ အထွတ်အထိပ်ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ပုဂ္ဂိုလ်ရေးအရ ပိုမိုလွှမ်းမိုးလာခဲ့သော အက်ဒဝပ်၏ အတည်ပြုချက်၊ အားပေးမှုတို့ဖြင့် ပိုမိုတိုးတက်လာခဲ့သည်။ အပြောင်းအလဲသစ်များသည် ဂလော့စတာ၏ ဘုန်းတော်ကြီး ဂျွန်ဟူးပါး နှင့် နော်သမ်ဘာလန်မြို့စားအောက်တွင် ဓမ္မဆရာအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး နန်းတွင်း၌ သူဟောပြောချက်များကြောင့် ဘုရင်လေးအား ပွဲတော်မင်္ဂလာခံယူစဉ် ဒူးထောက်ခြင်းကို ကန့်ကွက်စေခဲ့သူ စကော့တလန်သား '''ဂျွန်နော့စ်''' ကဲ့သို့သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများ၏ ဝေဖန်မှုများကို တုံ့ပြန်ခြင်းလည်း ဖြစ်သည်။

ကရမ်မာသည် ၁၅၅၁ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သော ဥရောပတိုက်မှ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမား မာတင်ဘူဆာ ၊ အောက်စဖို့ဒ်တွင် စာသင်ကြားနေသော ပီတာမာတာ  နှင့် အခြားသော နိုင်ငံခြားဓမ္မပညာရှင်များ၏ အမြင်များဖြင့်လည်း လွှမ်းမိုးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများကို ဘုန်းတော်ကြီးများအဖြစ် ပိုမိုခန့်အပ်ခြင်းဖြင့်လည်း ၎င်းဖြစ်စဉ်မှာ ပိုမိုမြန်ဆန်လာခဲ့သည်။ ၁၅၅၁-၅၂ ဆောင်းရာသီတွင် ကရမ်မာသည် ဘုံဝတ်ပြုဆုတောင်းစာအုပ်ကို ပိုမိုပြတ်သားသော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး အသုံးအနှုန်းများဖြင့် ပြန်လည်ရေးသားခဲ့ပြီး ဘုရားကျောင်းဥပဒေကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်ကာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲထားသော ဘာသာရေးထုံးတမ်းများကို ရှင်းလင်းစေရန် '''&quot;အပိုဒ်ခွဲ ၄၂ ခုပါဝင်သော အယူဝါဒကြေညာချက်&quot;'''  ကို ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။

ကရမ်မာ၏ ဘာသာရေးပုံစံသစ်သည် ပွဲတော်မင်္ဂလာတွင် မုန့်နှင့် စပျစ်ရည်၌ ဘုရားသခင် အမှန်တကယ်ကိန်းဝပ်နေသည် ဟူသော အယူအဆအားလုံးကို ဖယ်ရှားပစ်ခဲ့ပြီး ကက်သလစ်မက်စ် ဝတ်ပြုပွဲကို ထိရောက်စွာ ပယ်ဖျက်ခဲ့သည်။ အယ်လ်တန်  ၏ အဆိုအရ ၁၅၅၂ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယအကြိမ် ဝတ်ပြုထုံးတမ်း ညီညွတ်ရေးအက်ဥပဒေဖြင့် ပံ့ပိုးထားသော ကရမ်မာ၏ မွမ်းမံထားသည့် ဆုတောင်းစာအုပ် ထုတ်ဝေခြင်းသည် '''&quot;အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်း ပရိုတက်စတစ်ဝါဒသို့ တရားဝင်ရောက်ရှိခြင်း&quot;''' ကို အမှတ်အသားပြုခဲ့သည်။ ထို ၁၅၅၂ ခုနှစ် ဆုတောင်းစာအုပ်သည် ယနေ့တိုင် အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်း ဝတ်ပြုမှုများ၏ အခြေခံအုတ်မြစ်အဖြစ် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ၁၅၅၃ ခုနှစ် နွေဦးရာသီတွင် အင်္ဂလန်ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးတစ်ခုလုံး အမှီပြုနေရသော အက်ဒွပ် ဘုရင်လေး ကွယ်လွန်တော့မည်ဖြစ်ကြောင်း ထင်ရှားလာသောအခါ ကရမ်မာသည် ဤပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု အားလုံးကို အကောင်အထည်မဖော်နိုင်တော့ပေ။

== '''ကွယ်လွန်ခြင်းနှင့် ထီးနန်းဆက်ခံမှု အကျပ်အတည်း''' ==

=== '''ထီးနန်းဆက်ခံမှုဆိုင်ရာ အစီအမံ''' ===
၁၅၅၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် အက်ဒွပ်သည် နာမကျန်းဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ဇွန်လ ရောက်သောအခါ ရောဂါအခြေအနေမှာ သက်သာလာလိုက်၊ ပြန်ရင်လာလိုက် ဖြစ်ပြီးနောက် နောက်ဆုံးတွင် မမျှော်လင့်နိုင်တော့သော အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ ဘုရင်မင်းမြတ် ကွယ်လွန်၍ ကက်သလစ်ဘာသာဝင် ဖအေတူမအေကွဲ အစ်မဖြစ်သူ မေရီ ထီးနန်းဆက်ခံလာပါက အင်္ဂလန်ဘာသာရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုကြီးတစ်ခုလုံး ပျက်စီးသွားနိုင်သဖြင့် အက်ဒွပ်၏ ကောင်စီဝင်များနှင့် အရာရှိများတွင် စိုးရိမ်ထိတ်လန့်စရာ အကြောင်းရင်းများစွာ ရှိခဲ့သည်။

အက်ဒွပ်ကိုယ်တိုင်လည်း မေရီထီးနန်းဆက်ခံမည့်အရေးကို ဘာသာရေးရှုထောင့်အရသာမက တရားဝင်မှုရှိမရှိ ရှုထောင့်နှင့် သားသမီးအမွေဆက်ခံမှု ရှုထောင့်တို့ကြောင့်ပါ ကန့်ကွက်ခဲ့သည် (ယင်းအချက်မှာ အဲလိဇဘက်နှင့်လည်း သက်ဆိုင်သည်)။ သူသည် သူ၏ဖခင်လုပ်ဆောင်ခဲ့သော အစဉ်အလာကို အတုယူ၍ ထီးနန်းဆက်ခံမှုကို ပြောင်းလဲရန်အတွက် '''&quot;ကျွန်ုပ်၏ ထီးနန်းဆက်ခံမှုဆိုင်ရာ အစီအမံ&quot;''' ဟု ခေါင်းစဉ်တပ်ထားသော သေတမ်းစာမူကြမ်းတစ်ခုကို ကိုယ်တိုင်ရေးဆွဲခဲ့သည်။ သူသည် သူ၏ အစ်မတော်နှစ်ဦးစလုံး၏ ဆက်ခံခွင့်များကို ချန်လှပ်ခဲ့ပြီး၊ သရဖူကို သူနှင့်တစ်ဝမ်းကွဲတော်စပ်သူ အသက် ၁၆ နှစ်အရွယ် '''လေဒီဂျိန်းဂရေး''' ထံသို့ လွှဲအပ်ရန် စီမံခဲ့သည်။ လေဒီဂျိန်းဂရေးသည် ၁၅၅၃ ခုနှစ် မေလ ၂၅ ရက်တွင် နော်သမ်ဘာလန်မြို့စား၏ သားငယ်ဖြစ်သူ လော့ဒ်ဂီလ်ဖို့ဒ်ဒတ်လေနှင့် လက်ထပ်ထားသူဖြစ်သည်။

=== '''အက်ဒွပ် (၆) ရေးသားခဲ့သော သေတမ်းစာမူကြမ်း အနှစ်ချုပ်မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် -''' ===
၁။ ကျွန်ုပ်တွင် သားသမီးမကျန်ရစ်ခဲ့ပါက၊ ထီးနန်းကို ဆာဖော့ခ်မြို့စားကတော် လေဒီဖရန်းစစ် ၏ အမျိုးသားအနွယ်ဝင်များထံသို့လည်းကောင်း၊ သူမတွင် မရှိပါက '''လေဒီဂျိန်း နှင့် သူမ၏ အမျိုးသားအနွယ်ဝင်များ''' ထံသို့လည်းကောင်း၊ ထို့နောက် လေဒီကက်သရင်းနှင့် လေဒီမေရီတို့၏ အမျိုးသားအနွယ်ဝင်များထံသို့ လွှဲအပ်စေရမည်။

၂။ ကျွန်ုပ်ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ထီးနန်းဆက်ခံမည့် အမျိုးသားအနွယ်ဝင်သည် အသက် ၁၈ နှစ်ပြည့်ပြီးပါက တိုင်းပြည်ကို အပြည့်အဝအုပ်ချုပ်ခွင့် ရှိစေရမည်။

၃။ အကယ်၍ အသက် ၁၈ နှစ်မပြည့်သေးပါက သူ၏မိခင်က အုပ်ချုပ်ရေးမှူးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ရမည်။ သို့သော် သေတမ်းစာအရ ခန့်အပ်မည့် ကောင်စီဝင် ၂၀ အနက် အနည်းဆုံး ၆ ဦး၏ အကြံဉာဏ်နှင့် သဘောတူညီချက်မပါဘဲ မည်သည့်အရာကိုမျှ မလုပ်ဆောင်ရ။

၄။ အမွေဆက်ခံသူ အသက် ၁၈ နှစ်မပြည့်မီ မိခင်ဖြစ်သူ ကွယ်လွန်ပါက တိုင်းပြည်ကို ကောင်စီက အုပ်ချုပ်ရမည်။ သို့သော် ထိုသူ အသက် ၁၄ နှစ်ပြည့်ပြီးနောက် အရေးကြီးသော နိုင်ငံတော်ကိစ္စရပ်အားလုံးကို သူ့အား အသိပေးရမည်။

၅။ ကျွန်ုပ်သည် သားသမီးမရှိဘဲ ကွယ်လွန်ပြီး အမျိုးသားအနွယ်ဝင် အမွေဆက်ခံသူလည်း မရှိပါက လေဒီဖရန်းစစ်၊ သူမမရှိပါက သူမ၏ သမီးကြီးများ၊ ၎င်းတို့မရှိပါက လေဒီမာဂရက်တို့က အမျိုးသားအမွေဆက်ခံသူတစ်ဦး မွေးဖွားလာသည်အထိ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ရမည်။

၆။ အုပ်ချုပ်ရေးမှူး အုပ်ချုပ်စဉ်ကာလအတွင်း ကောင်စီဝင် ၄ ဦး ကွယ်လွန်ပါက တစ်လအတွင်း ကောင်စီအစည်းအဝေးခေါ်ယူ၍ ၄ ဦး ထပ်မံရွေးချယ်ရမည်။ အမွေဆက်ခံသူ အသက် ၁၄ နှစ်ပြည့်ပါက ကောင်စီ၏ အကြံဉာဏ်ဖြင့် သူကိုယ်တိုင် ရွေးချယ်ရမည်။

အက်ဒွပ်သည် သူ၏စာတမ်းတွင် &quot;ကျွန်ုပ်၏ကိုယ်မှ သားသမီးမထွန်းကားပါက&quot; လေဒီဂျိန်းဂရေး၏ မိခင်ဖြစ်သူ ဖရန်းစစ်ဂရေး၊ ဂျိန်းကိုယ်တိုင် သို့မဟုတ် သူမ၏ ညီမများဖြစ်ကြသော ကက်သရင်းနှင့် မေရီတို့၏ '''အမျိုးသားအနွယ်ဝင်များသာ ထီးနန်းဆက်ခံရမည်''' ဟု အစပိုင်းတွင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ သို့သော် သူကွယ်လွန်ခါနီးအချိန်တွင် (နော်သမ်ဘာလန်၏ စည်းရုံးမှုကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်) ဂျိန်းနှင့် သူမ၏ ညီမများကိုယ်တိုင် ထီးနန်းဆက်ခံနိုင်ရန် စာသားကို ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အက်ဒွပ်သည် ၎င်းတို့၏ ဆက်ခံခွင့်ကို လက်တွေ့အခြေအနေအရ အမျိုးသားကြီးစိုးမှုစနစ်၏ ချွင်းချက်တစ်ခုအနေဖြင့်သာ ခွင့်ပြုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

နောက်ဆုံးအတည်ပြုစာတမ်းတွင် မေရီနှင့် အဲလိဇဘက် နှစ်ဦးစလုံးသည် '''&quot;တရားမဝင်သော သားသမီးများ&quot;'''  ဖြစ်သည်ဟုဆိုကာ ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်မှ ချန်လှပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ၎င်းတို့နှစ်ဦးစလုံးသည် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် လက်ထက်ကတည်းက တရားမဝင်ဟု ကြေညာခြင်းခံခဲ့ရပြီး မည်သည့်အခါမျှ တရားဝင်ပြန်ဖြစ်မလာခဲ့သဖြင့် ဤအကြောင်းပြချက်ကို နှစ်ဦးစလုံးအတွက် အသုံးချခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဤကဲ့သို့ ထီးနန်းဆက်ခံမှုကို ပြောင်းလဲရန် ပြဋ္ဌာန်းချက်များသည် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ ၁၅၄၄ ခုနှစ် တတိယအကြိမ် ထီးနန်းဆက်ခံမှုအက်ဥပဒေကို တိုက်ရိုက်ဆန့်ကျင်နေပြီး ဆန်းပြားကာ ယုတ္တိမရှိသော လုပ်ရပ်အဖြစ် ဖော်ပြခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ '''လေဒီဂျိန်းဂရေးသည် အက်ဒဝပ်ကွယ်လွန်ပြီး လေးရက်အကြာတွင် ဘုရင်မအဖြစ် ကြေညာခြင်း ခံခဲ့ရသည်။'''

ဇွန်လအစောပိုင်းတွင် အက်ဒွပ်သည် ဝတ်လုံတော်ရ (ရှေ့နေ) များကို ခေါ်ယူ၍ သူ၏ထီးနန်းစီမံချက်ကို အချောသတ်ရေးဆွဲစေခဲ့ပြီး နေရာခြောက်နေရာတွင် ကိုယ်တိုင်လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ ဇွန်လ ၁၅ ရက်တွင် သူသည် အဆင့်မြင့်တရားသူကြီးများကို သူ၏နေမကောင်းသော အိပ်ရာဘေးသို့ ဆင့်ခေါ်ခဲ့ပြီး &quot;ပြင်းထန်သော စကားလုံးများနှင့် စိတ်ဆိုးသောမျက်နှာထား&quot; ဖြင့် ၎င်းစီမံချက်ကို '''&lt;big&gt;တော်ဝင်အမိန့်ပြန်တမ်း&lt;/big&gt;'''  အဖြစ် ပြင်ဆင်ရန်နှင့် ပါလီမန်တွင် အတည်ပြုစေမည်ဖြစ်ကြောင်း အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ နောက်တစ်ဆင့်အနေဖြင့် ထိပ်တန်းကောင်စီဝင်များနှင့် ရှေ့နေများကို သူ၏ရှေ့မှောက်တွင် ကတိကဝတ်စာချုပ်၌ လက်မှတ်ရေးထိုးစေခဲ့ပြီး အက်ဒွပ်ကွယ်လွန်ပြီးနောက် သေတမ်းစာကို သစ္စာရှိစွာ အကောင်အထည်ဖော်ရန် သဘောတူစေခဲ့သည်။

နောက်ပိုင်းတွင် တရားသူကြီးချုပ် အက်ဒဝပ်မွန်တာဂူ  က ပြန်လည်အမှတ်ရသည်မှာ - သူနှင့် သူ၏လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်များက ၎င်းစီမံချက်အပေါ် ဥပဒေကြောင်းအရ ကန့်ကွက်ခဲ့စဉ်က နော်သမ်ဘာလန်သည် '''&quot;ဒေါသတကြီး တုန်ရင်နေပြီး... ဤအရေးအတွက် သူသည် အင်္ကျီလက်တိုဖြင့် မည်သူမဆိုကိုမဆို ချကြိတ်ပစ်မည်&quot;''' ဟု ခြိမ်းခြောက်ခဲ့ကြောင်း ဆိုသည်။ မွန်တာဂူသည် သူ၏နောက်ကွယ်တွင် ရပ်နေသော မှူးမတ်အချို့ကလည်း '''&quot;အကယ်၍ သူတို့ ဒါကိုလုပ်ဖို့ ငြင်းဆန်ရင် သူတို့ဟာ နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်တွေပဲ&quot;''' ဟု ပြောဆိုသံကို ကြားခဲ့ရသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ဇွန်လ ၂၁ ရက်၌ ကောင်စီဝင်များ၊ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းကြီးများ၊ ဘုန်းတော်ကြီးများနှင့် မြို့ဝန်များအပါအဝင် ထိပ်တန်းပုဂ္ဂိုလ် ၁၀၀ ကျော်က ၎င်းစီမံချက်တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့ထဲမှ အများစုမှာ နော်သမ်ဘာလန်၏ အဓမ္မဖိအားပေးမှုကြောင့် လုပ်ဆောင်ခဲ့ရခြင်းဖြစ်သည်ဟု နောက်ပိုင်းတွင် ပြောကြားခဲ့ကြသည်။

ထိုအချိန်တွင် အက်ဒွပ် ကွယ်လွန်တော့မည်ဆိုသည်မှာ လူသိရှင်ကြားဖြစ်နေပြီး နိုင်ငံခြားသံတမန်များကလည်း မေရီကို ထီးနန်းမရစေရန် လှည့်ကွက်တစ်ခုခု လုပ်ဆောင်နေသည်ဟု သံသယဝင်ခဲ့ကြသည်။ ပြင်သစ်နိုင်ငံသည် စပိန်ဧကရာဇ်၏ ဝမ်းကွဲမောင်နှမတော်စပ်သူ (မေရီ) အင်္ဂလန်ထီးနန်းပေါ် ရောက်ရှိလာမည့်အရေးကို မလိုလားသဖြင့် နော်သမ်ဘာလန်နှင့် လျှို့ဝှက်ဆွေးနွေးမှုများ ပြုလုပ်ကာ ထောက်ခံမည့် အရိပ်အယောင်ပြခဲ့သည်။ သံတမန်များသည် အင်္ဂလိပ်ပြည်သူအများစုက မေရီကို ထောက်ခံကြသည်ကို သေချာသိရှိသော်လည်း ဘုရင်မ ဂျိန်းသည် ထီးနန်းကို အောင်မြင်စွာ ထိန်းချုပ်နိုင်လိမ့်မည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။

သမိုင်းတွင် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာတိုင်အောင် ဤထီးနန်းဆက်ခံမှု ပြောင်းလဲရန် ကြိုးပမ်းမှုကို နော်သမ်ဘာလန်မြို့စား တစ်ဦးတည်း၏ လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှုအဖြစ်သာ ရှုမြင်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များမှစ၍ သမိုင်းပညာရှင်အများစုက ဤစီမံချက်စတင်ခြင်းနှင့် အကောင်အထည်ဖော်ရန် ဇွတ်အတင်းတောင်းဆိုခြင်းမှာ '''ဘုရင်လေး၏ ကိုယ်ပိုင်ဦးဆောင်မှုကြောင့်''' ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်လာကြသည်။ ဒါးမစ်မက်ကူးလော့ခ်) က ယင်းကို အက်ဒွပ်၏ &quot;ခရစ်တော်၏ ဧဝံဂေလိနိုင်ငံတော်ကို တည်ထောင်လိုသော ဆယ်ကျော်သက်အိပ်မက်&quot; အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ပြီး၊ ဒေးဗစ်စတာကီ ကမူ '''&quot;အက်ဒွပ်တွင် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သူ အနည်းငယ်ရှိသော်လည်း တွန်းအားပေးခဲ့သည့် ပဓာနဆန္ဒမှာ သူ၏ဆန္ဒသာဖြစ်သည်&quot;''' ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ တော်ဝင်အိပ်ဆောင်ကောင်စီဝင်များထဲမှ နော်သမ်ဘာလန်၏ ရင်းနှီးသူ ဆာ ဂျွန်ဂိတ်စ် သည် အက်ဒွပ်အား လေဒီဂျိန်းဂရေး၏ သားများသာမက ဂျိန်းကိုယ်တိုင် ထီးနန်းဆက်ခံနိုင်ရန် စီမံချက်ကို ပြင်ဆင်ရန် အကြံပြုခဲ့သူအဖြစ် သံသယရှိခြင်း ခံရသည်။ သူ၏ ပါဝင်ပတ်သက်မှု မည်မျှပင်ရှိစေကာမူ အက်ဒဝပ်သည် မိမိ၏စကားသာလျှင် ဥပဒေဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့ပြီး မိမိ၏အစ်မများကို အမွေပြတ်စွန့်လွှတ်ရန် အပြည့်အဝ ထောက်ခံခဲ့သည် - '''&quot;မေရီအား ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် ပိတ်ပင်ခြင်းသည် ဘုရင်ငယ်လေး အလေးအနက် ယုံကြည်ခဲ့သော ရည်မှန်းချက်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။&quot;'''

== '''နာမကျန်းဖြစ်ခြင်းနှင့် ကွယ်လွန်ခြင်း''' ==
၁၅၅၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် အက်ဒွပ်သည် ဖျားနာခြင်းနှင့် ချောင်းဆိုးခြင်းဝေဒနာများကို စတင်ခံစားခဲ့ရပြီး ယင်းရောဂါလက္ခဏာများမှာ တဖြည်းဖြည်း ပိုမိုဆိုးရွားလာခဲ့သည်။ စပိန်သံအမတ် ဂျင်းရှေးဖ်က &quot;အဖျားတက်လာတဲ့အခါ ဘုရင်မင်းမြတ်ဟာ တော်တော်လေး ဝေဒနာခံစားရပါတယ်၊ အထူးသဖြင့် ညာဘက်အဆုတ်နဲ့ ကလီစာတွေ ဖိမိနေတာကြောင့် အသက်ရှူရတာ အလွန်ခက်ခဲနေပါတယ်&quot; ဟု အစီရင်ခံခဲ့သည်။ 

ဧပြီလအစောပိုင်းတွင် အက်ဒွပ်သည် ဝက်စ်မင်စတာရှိ ပန်းခြံထဲ၌ လေညင်းခံနိုင်ပြီး ဂရင်းနစ် သို့ ပြောင်းရွှေ့နိုင်သည်အထိ ကျန်းမာရေး ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာပုံပေါ်သော်လည်း ထိုလအကုန်တွင် ပြန်လည်အားနည်းသွားခဲ့သည်။ မေလ ၇ ရက်၌ သူသည် &quot;များစွာသက်သာလာပြီ&quot; ဖြစ်ကြောင်းနှင့် တော်ဝင်ဆရာဝန်များကလည်း သူပြန်လည်ကျန်းမာလာလိမ့်မည်ဟု သံသယမရှိ ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။ ရက်ပိုင်းအကြာတွင် ဘုရင်လေးသည် သူ၏ပြတင်းပေါက်တွင် ထိုင်လျက် သိမ်းစ်မြစ် ပေါ်ရှိ သင်္ဘောများကို ကြည့်ရှုနိုင်ခဲ့သည်။  သို့သော် ရောဂါပြန်ရင့်လာခဲ့ပြီး ဇွန်လ ၁၁ ရက်တွင် ဘုရင်၏အိမ်တော်၌ သတင်းပေးတစ်ဦးရှိသော ရှေးဖ်က &quot;သူ့ရဲ့ ခံတွင်းကနေ ထွက်လာတဲ့အရာတွေဟာ တစ်ခါတစ်ရံ စိမ်းဝါဝါနဲ့ အမည်းရောင်သန်းနေပြီး၊ တစ်ခါတစ်ရံမှာတော့ သွေးရောင်လို ပန်းရောင်သန်းနေပါတယ်&quot; ဟု အစီရင်ခံခဲ့သည်။  ယခုအခါ သူ၏ဆရာဝန်များက သူသည် '''အဆုတ်တွင် ပြည်တည်နာ'''ခံစားနေရပြီး သူ၏အသက်ကို ကယ်တင်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့ကြောင်း ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။မကြာမီပင် သူ၏ခြေထောက်များ အလွန်အမင်း ဖောယောင်လာသဖြင့် ပက်လက်သာ လှဲနေရတော့ပြီး ရောဂါကို အန်တုရန် အင်အားမရှိတော့ချေ။ သူ၏ဆရာဝန် ဂျွန်ချိခ် (အား သူက '''&quot;ကျွန်ုပ် သေရမှာကို ဝမ်းမြောက်ပါတယ်&quot;''' ဟု တိုးတိုးလေး ပြောကြားခဲ့သည်။ 

အက်ဒွပ်သည် ဇူလိုင်လ ၁ ရက်တွင် ပြည်သူလူထုရှေ့သို့ နောက်ဆုံးအကြိမ် ထွက်ပြသခဲ့သည်။ သူသည် ဂရင်းနစ်နန်းတော်  ရှိ သူ၏ပြတင်းပေါက်တွင် ကိုယ်ထင်ပြခဲ့ရာ၊ သူ့ကို မြင်တွေ့ခဲ့ရသူများသည် သူ၏ '''&quot;ပိန်လှီပြီး အားအင်ချိနဲ့နေသော&quot; အခြေအနေကြောင့်''' ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်ခဲ့ကြသည်။ နောက်ထပ် နှစ်ရက်အတွင်း လူအုပ်ကြီးသည် ဘုရင်လေးကို ထပ်မံမြင်တွေ့ရန် မျှော်လင့်ချက်ဖြင့် ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသော်လည်း ဇူလိုင်လ ၃ ရက်တွင် ရာသီဥတု အလွန်အေးလွန်းသဖြင့် ဘုရင်မင်းမြတ် အပြင်သို့ ထွက်မပြနိုင်ကြောင်း ပြည်သူများကို အသိပေးခဲ့သည်။ '''အက်ဒွပ်သည် ၁၅၅၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၆ ရက် ည ၈ နာရီတွင် အသက် ၁၅ နှစ်အရွယ်၌ ဂရင်းနစ်နန်းတော်တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။''' ဂျွန်ဖောက်စ် ၏ မှတ်တမ်းအရ သူ၏နောက်ဆုံးစကားမှာ '''&quot;ကျွန်ုပ် အားအင်ကုန်ပါပြီ၊ အရှင်ဘုရား... ကျွန်ုပ်အပေါ် သနားကရုဏာထား၍ ကျွန်ုပ်၏ ဝိညာဉ်ကို သိမ်းပိုက်တော်မူပါ&quot;''' ဟု ဖြစ်သည်။ 

ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ၏ ရုပ်ကလာပ်ကို သြဂုတ်လ ၈ ရက်တွင် ဝက်စ်မင်စတာ ဘုရားရှိခိုးကျောင်း ရှိ လေဒီဝတ်ပြုဆောင် အတွင်းရှိ သူ၏အဖိုး သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ ဂူဗိမာန်အနောက်ဘက်ကပ်လျက်၊ ဝတ်ပြုဆောင်၏ မူလပလ္လင်အောက်တည့်တည့်တွင် သောမတ်စ်ကရမ်မာ ဦးဆောင်သော ပရိုတက်စတစ် ထုံးတမ်းစဉ်လာများအတိုင်း ချက်ချင်း မြှုပ်နှံခဲ့သည်။ စျာပနစီတန်းလှည့်လည်မှုကို &quot;ဝတ်ရုံဖြူဝတ်ဆင်ထားသော ကလေးငယ်အုပ်စုကြီး&quot; က ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး လန်ဒန်မြို့သူမြို့သားများက '''&quot;ငိုကြွေးမြည်တမ်းလျက်&quot;''' စောင့်ကြည့်ခဲ့ကြသည်။ ရွှေချည်ထိုးအဝတ်ဖြင့် ဖုံးအုပ်ထားသော စျာပနရထားလုံးပေါ်တွင် သရဖူ၊ ရာဇလှံတံနှင့် ဂါတာဘွဲ့တံဆိပ်များ ဆင်ယင်ထားသည့် အက်ဒဝပ်၏ ပုံတူရုပ်တုကို တင်ဆောင်ထားခဲ့သည်။  သူ၏အထိမ်းအမှတ် ကျောက်တိုင်တစ်ခု စိုက်ထူရန် ဒီဇိုင်းဆွဲခဲ့သော်လည်း အကောင်အထည် မဖော်ဖြစ်ခဲ့သဖြင့် အက်ဒွပ်၏ မြှုပ်နှံရာနေရာသည် မည်သည့်အမှတ်အသားမျှ မရှိဘဲ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် '''၁၉၆၆ ခုနှစ် ရောက်မှသာ''' သူတည်ထောင်ခဲ့သော ခရိုက်စ်ဟော့စပီတယ်  ကျောင်းက သူတို့၏တည်ထောင်သူအား ကျေးဇူးဆပ်သောအားဖြင့် ဝတ်ပြုဆောင် ကြမ်းပြင်တွင် ကမ္ပည်းကျောက်ပြားတစ်ချပ်ကို လာရောက်တင်ရှိခဲ့သည်။ ၎င်းကမ္ပည်းစာတွင် ''&quot;ဤဝတ်ပြုဆောင်၌ မြှုပ်နှံထားသော'' ''ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် အား ရည်စူး၍ ခရိုက်စ်ဟော့စပီတယ်ကျောင်းမှ ၎င်းတို့၏ တည်ထောင်သူအား ကျေးဇူးတင်သောအားဖြင့် ဤကျောက်ပြားကို ၁၉၆၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၇ ရက်တွင် ထားရှိပါသည်&quot;''ဟု ရေးထိုးထားသည်။ 

ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ကွယ်လွန်ရခြင်း၏ အကြောင်းရင်း အစစ်အမှန်မှာ ယနေ့တိုင် အသေအချာ မသိရသေးပါ။ ၁၆ ရာစုအတွင်း တော်ဝင်မိသားစုဝင်များ ကွယ်လွန်မှုများအတိုင်း '''အဆိပ်ခတ်ခံရသည်ဟူသော ကောလာဟလများ''' ပျံ့နှံ့ခဲ့သော်လည်း ယင်းကို ထောက်ပြနိုင်သည့် မည်သည့်သက်သေမျှ မတွေ့ရချေ။ အက်ဒဝပ်ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဖြစ်စဉ်များကြောင့် ပြည်သူတို့၏ မုန်းတီးခြင်းကို ခံခဲ့ရသော နော်သမ်ဘာလန်မြို့စားသည် ဤအဆိပ်ခတ်မှုကို အမိန့်ပေးခဲ့သူအဖြစ် လူအများက ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။  အခြားသော သီအိုရီတစ်ခုတွင်မူ မေရီအား ထီးနန်းတင်မြှောက်ရန် ကြိုးပမ်းနေသော ကက်သလစ်များက အက်ဒွပ်ကို အဆိပ်ခတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။  သို့သော် အက်ဒွပ်ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ရင်ခွဲစစ်ဆေးခဲ့သော ခွဲစိတ်ဆရာဝန်က '''&quot;အရှင်မင်းကြီး ကွယ်လွန်ရခြင်းမှာ အဆုတ်ရောဂါကြောင့် ဖြစ်သည်&quot;''' ဟု တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဗင်းနစ်သံအမတ် ဂျာကိုမိုဆိုရန်ဇို ကလည်း အက်ဒဝပ်သည် '''အဆုတ်နာရောဂါ  - တစ်နည်းအားဖြင့် တီဘီရောဂါ'''  ကြောင့် ကွယ်လွန်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်ဟု အစီရင်ခံခဲ့ပြီး ယင်းရောဂါအဖြေကို သမိုင်းပညာရှင်အများစုက လက်ခံကြသည်။  သမိုင်းပညာရှင် စကစ်ဒ်မိုး ၏ အဆိုအရ အက်ဒဝပ်သည် ၁၅၅၂ ခုနှစ်တွင် ဝက်သက်ရောဂါနှင့် ကျောက်ကြီးရောဂါ တို့ကို ပြင်းထန်စွာ ခံစားခဲ့ရပြီးနောက် ခန္ဓာကိုယ်၏ သဘာဝကိုယ်ခံအားစနစ် ပျက်စီးသွားခဲ့ရာမှတစ်ဆင့် တီဘီရောဂါ ကူးစက်ခံရခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ယူဆသည်။  သို့သော် သမိုင်းပညာရှင် လိုချ် ကမူ သူ၏ရောဂါလက္ခဏာများသည် ပြင်းထန်အဆုတ်အအေးမိခြင်း ၏ ထုံးစံအတိုင်းဖြစ်ပြီး၊ ထိုမှတဆင့် အဆုတ်ကူးစက်ပိုးဝင်ခြင်း သို့မဟုတ် အဆုတ်ပြည်တည်နာဖြစ်ကာ၊ သွေးဆိပ်တက်ခြင်း  နှင့် ကျောက်ကပ်ပျက်စီးခြင်းတို့ကြောင့် ကွယ်လွန်ခဲ့ခြင်းဖြစ်နိုင်ကြောင်း အကြံပြုထားသည်။ 

== '''လေဒီဂျိန်းနှင့် ဘုရင်မ မေရီ''' ==
အက်ဒွပ်ကွယ်လွန်ပြီး '''နှစ်ပတ်အကြာတွင်''' တော်ဝင်ဘုရင့်ကောင်စီ သည် ထီးနန်းဆက်ခံမှုကို တားဆီးရန် အက်ဒွပ်၏ ကြိုးပမ်းမှုများရှိခဲ့သော်လည်း သူ၏ဖအေတူမအေကွဲ အစ်မဖြစ်သူအား ပထမမြောက်မေရီဘုရင်မ အဖြစ် တရားဝင်ကြေညာခဲ့သည်။

လေဒီမေရီသည် အက်ဒွပ်ကို ဖေဖော်ဝါရီလတွင် နောက်ဆုံးတွေ့ရှိခဲ့ပြီး၊ နော်သမ်ဘာလန်မြို့စားနှင့် စပိန်သံအမတ်များမှတစ်ဆင့် မောင်တော်၏ ကျန်းမာရေးအခြေအနေကို စဉ်ဆက်မပြတ် သိရှိနေခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ် ကွယ်လွန်တော့မည်ကို သိရှိသွားသောအခါ သူမသည် လန်ဒန်အနီးရှိ ဟန်းစ်ဒွန်အိမ်တော် မှ ထွက်ခွာပြီး သူမ၏ ကုန်းမြေပိုင်နက်များရှိရာ နော်ဖော့ခ် ရှိ ကန်းနင်းဟော သို့ အမြန်ဆုံး မောင်းနှင်ထွက်ခွာခဲ့သည်၊ အကြောင်းမှာ ထိုနေရာရှိ သူမ၏ မြေငှားလယ်သမားများ၏ ထောက်ခံမှုကို ရရှိနိုင်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။

နော်သမ်ဘာလန်သည် မေရီ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခြင်း သို့မဟုတ် ဥရောပတိုက်မှ စစ်ကူများ ရောက်ရှိလာခြင်းတို့ကို တားဆီးရန် နော်ဖော့ခ်ကမ်းရိုးတန်းသို့ စစ်သင်္ဘောများ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ သူသည် မိမိ၏စစ်အင်အားများကို စုစည်းနေစဉ်အတွင်း ဘုရင်ကြီးကွယ်လွန်သည့် သတင်းကို ဆိုင်းငံ့ထားခဲ့ပြီး၊ ဂျိန်းဂရေး  ကို ဇူလိုင်လ ၁၀ ရက်တွင် လန်ဒန်တာဝါသို့ ခေါ်ဆောင်လာခဲ့သည်။ ထိုနေ့တွင်ပင် လန်ဒန်လမ်းမများပေါ်၌ ဂျိန်းအား ဘုရင်မအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူများအကြား မကျေနပ်သည့် တီးတိုးသံများ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။

တော်ဝင်ကောင်စီသည် မေရီထံမှ စာတစ်စောင်ကို လက်ခံရရှိခဲ့ပြီး၊ ၎င်းစာတွင် သူမကိုယ်သူမ ဘုရင်မအဖြစ် ကြေညာထားပြီးဖြစ်သကဲ့သို့ ကောင်စီအနေဖြင့်လည်း မိမိအား ဘုရင်မအဖြစ် တရားဝင်ကြေညာပေးရန်နှင့် ထီးနန်းအတွက် မိမိ၏ &quot;ရပိုင်ခွင့်နှင့် ဘွဲ့ထူး&quot; ကို အခိုင်အမာ တောင်းဆိုထားသည်။ ကောင်စီက ပြန်လည်တုံ့ပြန်ရာတွင် ဂျိန်းသည် အက်ဒဝပ်၏ အာဏာစက်အရ ဘုရင်မဖြစ်ပြီး၊ မေရီမှာမူ ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့် တရားမဝင်သူဖြစ်ကာ &quot;အခြေခံနိမ့်ကျပြီး မိုက်မဲသော လူနည်းစု&quot; ၏ ထောက်ခံမှုကိုသာ ရရှိထားသူဖြစ်ကြောင်း ပြန်ကြားခဲ့သည်။

နော်သမ်ဘာလန်သည် မိမိ၏ တွက်ချက်မှု ကြီးမားစွာ မှားယွင်းသွားကြောင်း မကြာမီပင် သဘောပေါက်ခဲ့သည်၊ အထူးသဖြင့် အက်ဒွပ်မကွယ်လွန်မီ မေရီ၏ကိုယ်ကို ဖမ်းဆီးထိန်းချုပ်ရန် ပျက်ကွက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ မေရီ၏ထံသို့ စုရုံးရောက်ရှိလာသူ အများစုမှာ ကက်သလစ်ဘာသာကို ပြန်လည်ထူထောင်ရန်နှင့် ပရိုတက်စတစ်ဝါဒကို အနိုင်ယူရန် မျှော်လင့်ထားကြသော ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြသော်လည်း၊ သူမ၏ ထောက်ခံသူများထဲတွင် ဘာသာရေးထက် သူမ၏ တရားဝင်ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်ကို ပိုမိုအလေးထားကြသူ အမြောက်အမြားလည်း ပါဝင်သည်။

နော်သမ်ဘာလန်သည် လန်ဒန်ရှိ ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်နေသော ကောင်စီကို ထိန်းချုပ်မှုကို စွန့်လွှတ်ကာ၊ မှူးမတ်မျိုးနွယ်များနှင့် &quot;မရေမတွက်နိုင်သော သာမန်ပြည်သူလူထုကြီး&quot; အပါအဝင် မေရီကို ထောက်ခံမှု ပိုမိုအားကောင်းလာသည်ဟူသော သတင်းများ ထွက်ပေါ်နေသည့် အရှေ့အန်ဂလီယာ သို့ မစီစဉ်ရသေးသော မေရီနောက် လိုက်လံဖမ်းဆီးရေး စစ်ဆင်ရေးကို စတင်ခဲ့ရသည်။ ဇူလိုင် ၁၄ ရက်တွင် နော်သမ်ဘာလန်သည် စစ်သည် ၃,၀၀၀ ဖြင့် လန်ဒန်မှ ချီတက်ခဲ့ပြီး နောက်တစ်နေ့တွင် ကိန်းဘရစ်ချ်  သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထိုအတောအတွင်း မေရီသည် ဆာဖော့ခ်  ရှိ ဖရမ်လင်ဟမ်ရဲတိုက် တွင် သူမ၏စစ်အင်အားစုများကို စုစည်းခဲ့ပြီး ဇူလိုင် ၁၉ ရက်တွင် စစ်သည် '''၂၀,၀၀၀ နီးပါးရှိသော''' စစ်တပ်ကြီးကို ဖွဲ့စည်းနိုင်ခဲ့သည်။

ထိုအခါမှ တော်ဝင်ကောင်စီသည် မိမိတို့ ကြီးမားသော အမှားကြီးတစ်ခုကို လုပ်ဆောင်မိပြီဖြစ်ကြောင်း သဘောပေါက်သွားခဲ့သည်။ အာရန်ဒယ်မြို့စား  နှင့် ပင်းဘရုခ်မြို့စားတို့က ဦးဆောင်၍ ဇူလိုင် ၁၉ ရက်တွင် ကောင်စီသည် မေရီအား ဘုရင်မအဖြစ် ပြည်သူလူထုရှေ့မှောက်၌ တရားဝင်ကြေညာခဲ့ရာ၊ '''ဂျိန်း၏ ကိုးရက်တာ နန်းစံသက်''' ကုန်ဆုံးသွားခဲ့သည်။ ဤကြေညာချက်ကြောင့် လန်ဒန်တစ်မြို့လုံးတွင် အတိုင်းထက်အလွန် ဝမ်းမြောက်အောင်ပွဲခံခဲ့ကြသည်။ ကိန်းဘရစ်ချ်တွင် သောင်တင်နေသော နော်သမ်ဘာလန်ကိုယ်တိုင်လည်း ကောင်စီထံမှ ပေးပို့သော စာပါအတိုင်း မေရီအား ဘုရင်မအဖြစ် ကြေညာခဲ့ရသည်။ ဝီလျံပေ့ဂျတ်နှင့် အာရန်ဒယ်မြို့စားတို့သည် ဖရမ်လင်ဟမ်သို့ မြင်းစီးထွက်ခွာကာ မေရီထံမှ ခွင့်လွှတ်ပန်ကြားခဲ့ကြပြီး၊ အာရန်ဒယ်သည် ဇူလိုင် ၂၄ ရက်တွင် နော်သမ်ဘာလန်ကို ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။

နော်သမ်ဘာလန်သည် ပရိုတက်စတစ်ဝါဒကို စွန့်လွှတ်ပြီးနောက် မကြာမီ သြဂုတ် ၂၂ ရက်တွင် '''ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။''' သူ၏ ဘာသာရေးစွန့်လွှတ်မှုသည် သူ၏ချွေးမဖြစ်သူ ဂျိန်းကို စိတ်ပျက်စေခဲ့ပြီး၊ ဂျိန်းသည်လည်း သူမ၏ဖခင် ဝိုင်ရတ်ပုန်ကန်မှု တွင် ပါဝင်ပတ်သက်ခဲ့ပြီးနောက် ၁၅၅၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၂ ရက်တွင် '''ခေါင်းဖြတ်စင်သို့ လိုက်ပါသွားခဲ့ရသည်။'''

== '''ပရိုတက်စတစ်ဝါဒ၏ အမွေအနှစ်''' ==
အက်ဒွပ်သည် ခြောက်နှစ်သာ စိုးစံခဲ့ပြီး အသက် ၁၅ နှစ်အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သော်လည်း၊ သူ၏နန်းသက်သည် အင်္ဂလန်ဘာသာရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုနှင့် အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်း၏ ဖွဲ့စည်းပုံအပေါ် ရေရှည်တည်တံ့သော ပံ့ပိုးကူညီမှုများကို လုပ်ဆောင်ပေးခဲ့သည်။ အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ နောက်ဆုံးဆယ်စုနှစ်တွင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးမှာ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ရပ်တန့်နေခဲ့ပြီး ကက်သလစ်တန်ဖိုးများဘက်သို့ ပြန်လည်ယိမ်းနေခဲ့သည်။ ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့် အက်ဒွပ်၏ နန်းသက်တွင်မူ ဘုရားကျောင်းသည် အခြေခံအားဖြင့် ကက်သလစ်ဝတ်ပြုထုံးတမ်းနှင့် ဖွဲ့စည်းပုံမှသည် ပရိုတက်စတစ်အဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်သော ပုံစံသို့ ပြောင်းလဲသွားကာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးတွင် အစွန်းရောက်တိုးတက်မှုများကို တွေ့မြင်ခဲ့ရသည်။ အထူးသဖြင့် ဘုံဝတ်ပြုဆုတောင်းစာအုပ်၊ ၁၅၅၀ ပြည့်နှစ်၏ ဘုန်းကြီးသိက္ခာပေးထုံးတမ်းနှင့် ကရမ်မာ၏ အပိုဒ်ခွဲ ၄၂ ခုပါဝင်သော အယူဝါဒကြေညာချက်တို့သည် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သော အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်း ဝတ်ပြုမှုများ၏ အခြေခံအုတ်မြစ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အက်ဒွပ်ကိုယ်တိုင် ဤအပြောင်းအလဲများကို အပြည့်အဝ ထောက်ခံခဲ့ပြီး၊ ယင်းတို့မှာ သောမတ်စ်ကရမ်မာ၊ ဟျူးလက်တီးမား  နှင့် နီကိုလပ်စ်ရစ်ဒ်လေ ကဲ့သို့သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများ၏ လက်ရာများဖြစ်သော်လည်း၊ ဘုရင်၏ ဘာသာရေးကိုင်းရှိုင်းမှုသည် သူ၏လက်ထက်တွင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးကို အရှိန်မြှင့်တင်ရန် တွန်းအားတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။

ဘုရင်မ မေရီသည် မောင်တော်လက်ထက်က လုပ်ဆောင်ခဲ့သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးလုပ်ငန်းများကို ဖျက်ဆီးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း ကြီးမားသော အဟန့်အတားများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ သူမသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ အာဏာစိုးမိုးမှုကို ယုံကြည်သော်လည်း၊ အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်း၏ အထွတ်အထိပ်ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ အုပ်ချုပ်ခဲ့ရသဖြင့် ဤဆန့်ကျင်ဘက်အခြေအနေကို သူမက မလိုလားခဲ့ချေ။ သူမသည် ပုဂ္ဂလိကမြေရှင်များထံ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခြင်း သို့မဟုတ် ရောင်းချခြင်းခံခဲ့ရသော ကြီးမားလှသော ဘုရားကျောင်းပိုင်ပစ္စည်းများကို ပြန်လည်သိမ်းဆည်းရန် လုံးဝမတတ်နိုင်ခဲ့ပေ။ သူမသည် ထိပ်တန်းပရိုတက်စတစ် ဓမ္မဆရာအချို့ကို '''မီးရှို့ကွပ်မျက်ခဲ့သော်လည်း'''၊ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမား အများအပြားမှာ ပြည်ပသို့ တိမ်းရှောင်ခဲ့ကြသည် သို့မဟုတ် အင်္ဂလန်အတွင်း လျှို့ဝှက်စွာ လှုပ်ရှားနေကြပြီး၊ သူမ တားဆီး၍မရနိုင်သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး ဝါဒဖြန့်စာပေများကို အရှိန်အဟုန်ဖြင့် ထုတ်ဝေခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ပရိုတက်စတစ်ဝါဒမှာ အင်္ဂလိပ်ပြည်သူတို့၏ ရင်ထဲတွင် အမြစ်မတွယ်သေးဘဲ၊ အကယ်၍ မေရီသာ အသက်ပိုရှည်ခဲ့ပါက သူမ၏ ကက်သလစ်ပြန်လည်ထူထောင်ရေးမှာ အောင်မြင်နိုင်ပြီး၊ အက်ဒဝပ်၏ စိုးစံမှုမှာသာ သမိုင်းတွင် ပုံမှန်မဟုတ်သော သွေဖည်မှုတစ်ခု ဖြစ်သွားနိုင်သည်။

၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် မေရီ ကွယ်လွန်သောအခါ အင်္ဂလန်ဘာသာရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုသည် ၎င်း၏လမ်းကြောင်းအတိုင်း ပြန်လည်စတင်ခဲ့ပြီး၊ အက်ဒွပ်လက်ထက်က ပြုလုပ်ခဲ့သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုအများစုကို '''အဲလိဇဘက်ခေတ် ဘာသာရေး ပြန်လည်အခြေချမှု'''  တွင် ပြန်လည်အသက်သွင်းခဲ့သည်။ ဘုရင်မအဲလိဇဘက်သည် မေရီ၏ ကောင်စီဝင်များနှင့် ဘုန်းတော်ကြီးများကို အက်ဒွပ်၏ လူဟောင်းများဖြစ်ကြသော နော်သမ်ဘာလန်၏ အတွင်းရေးမှူးဟောင်း ဝီလျံစီဆီလ် နှင့် ၁၅၅၉ ခုနှစ် ပါလီမန်ဖွင့်ပွဲတွင် ကက်သလစ်ဆန့်ကျင်ရေးတရား ဟောကြားခဲ့သူ အက်ဒွပ်၏ ဆရာဟောင်း ရစ်ချက်ကော့စ်တို့ဖြင့် အစားထိုးခဲ့သည်။

ပါလီမန်သည် နောက်နှစ်နွေဦးတွင် ဝတ်ပြုထုံးတမ်း ညီညွတ်ရေးအက်ဥပဒေကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး၊ ၎င်းအက်ဥပဒေအရ ကရမ်မာ၏ ၁၅၅၂ ခုနှစ် ဆုတောင်းစာအုပ်ကို ပြင်ဆင်ချက်အချို့ဖြင့် ပြန်လည်အသုံးပြုစေခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ၁၅၆၃ ခုနှစ်၏ အပိုဒ်ခွဲ ၃၉ ခုပါဝင်သော ဘာသာရေးအခြေခံမူများ သည်လည်း ကရမ်မာ၏ အပိုဒ်ခွဲ ၄၂ ခုကို အဓိကအခြေခံထားခြင်း ဖြစ်သည်။ အက်ဒဝပ်လက်ထက်က ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုများသည် အဲလိဇဘက်၏ ဘာသာရေးမူဝါဒများအတွက် အရေးကြီးသော ကိုးကားစရာ အရင်းအမြစ်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။
----


==ကိုးကား==
{{Reflist}}


{{Lifetime|၁၅၃၇|၁၅၅၃}}
[[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် ရေမြေ့သခင်များ]]</text>
      <sha1>piydrv2zdzlreehlw4n35gtvxk5adf9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1054823</id>
      <parentid>1054799</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T10:24:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>I'm Rinn</username>
        <id>148432</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1054823</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="174902" sha1="qkw0fj59egbc3fctrjmhz1hyz7exffq" xml:space="preserve">{{Infobox royalty
| image        = Circle of William Scrots Edward VI of England.jpg
| alt          = Formal portrait in the Elizabethan style of Edward in his early teens. He has a long pointed face and a small full mouth.
| caption      = Portrait {{c.|1550}}
| succession   = [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ဘုရင်]] နှင့် [[အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏မင်းဆက်များ]]
| more_text    = ([[:en:Style of the British sovereign#Styles of English sovereigns|more&amp;nbsp;...]])
| reign        = ၂၈ ဇန်နဝါရီ ၁၅၄၇ - ၆ ဇူလိုင် ၁၅၅၃
| coronation   = ၂ဝ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၅၄၇
| cor_type     = [[:en:Coronation of Edward VI|Coronation]]
| predecessor  = [[အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး]]
| regent       = [[ဆိုးမားဆက်မြို့စားအက်ဒွပ်ဆေးမွား]] {{nowrap|(၁၅၄၇-၁၅၄၉)}}&lt;br /&gt;[[နော့ခ်သန်းဗားလန်းမြို့စားဂျွန်ဒက်လေ]] {{nowrap|(၁၅၅၀-၁၅၅၃)}}
| reg_type     = Regents
| successor    = [[လေဒီဂျိန်းဂရေး]] (ဖယ်ရှားခံရ) သို့ [[ပထမမြောက်မေရီဘုရင်မ]]
| birth_date   = ၁၂ အောက်တိုဘာ ၁၅၃၇
| birth_place  = [[ဟမ်ပတန်ကို့ခ်နန်းတော်]]၊ ဆာရေးမြို့၊ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ
| death_date   = ၆ ဇူလိုင် ၁၅၅၃ (အသက် ၁၅)
| death_place  = [[ပလက်စန်းတီးယားနန်းတော်]], ဂရင်းနစ်မြို့၊ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ  
| house        = [[တူးဒါအိမ်တော်]]
| father       = [[အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး]]
| mother       = &lt;nowiki&gt;[ဂျိန်းဆေးမွား]]&lt;/nowiki&gt;
| religion     = [[ပရိုတက်စတင့်နဆင်]]
| burial_date  = ၈ သြဂုတ် ၁၅၅၃
| burial_place = [[ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း]]
| signature    = EdwardVI Signature.svg
}}
'''ဆဌမမြောက် အက်ဒွပ်ဘုရင်'''  (အောက်တိုဘာ ၁၂၊ ၁၅၃၇ - ဇူလိုင် ၆၊ ၁၅၅၃) သည် ၁၅၄၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၈ ရက်မှ ၁၅၅၃ ခုနှစ် သူကွယ်လွန်သည်အထိ အင်္ဂလန်နှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူသည် ၁၅၄၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀ ရက်တွင် အသက်ကိုးနှစ်အရွယ်ဖြင့် နန်းတက်ဘိသိက်ခံခဲ့သည်။ ဟင်နရီ (၈) နှင့် သူ၏တတိယမြောက်ဇနီး ဂျိန်းဆေမွား တို့မှ ဆင်းသက်လာသော တစ်ဦးတည်းသော သားကျန်ရစ်သူဖြစ်ပြီး၊ အင်္ဂလန်သမိုင်းတွင် ပရိုတက်စတစ်  ဘာသာဝင်အဖြစ် ပထမဆုံးပျိုးထောင်ကြီးပြင်းလာခဲ့ရသော အင်္ဂလန်ဘုရင်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.historyisnowmagazine.com/blog/2018/3/11/5-fascinating-facts-about-king-henry-viiis-son-king-edward-vi#.XdR7c3dFz4g |title=5 Fascinating Facts about King Henry VIII's son, King Edward VI |date=11 March 2018 |access-date=19 November 2019 |archive-date=17 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211217230341/http://www.historyisnowmagazine.com/blog/2018/3/11/5-fascinating-facts-about-king-henry-viiis-son-king-edward-vi#.XdR7c3dFz4g |url-status=live}}&lt;/ref&gt; အက်ဒွပ် သည် အရွယ်မရောက်သေးသဖြင့် သူ၏စိုးစံကာလတစ်လျှောက်တွင် တိုင်းနိုင်ငံကို ရာဇပလ္လင်ထိန်းသိမ်းရေးကောင်စီက အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ဤကောင်စီကို ဦးစွာပထမ သူ၏ဦးလေးဖြစ်သူ ဆွန်မားဆက်မြို့စား အက်ဒွပ်ဆေးမွား (၁၅၄၇-၁၅၄၉) က ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး၊ ထို့နောက် နော်သမ်ဘာလန်မြို့စား ဂျွန်ဒတ်လေ (၁၅၅၀-၁၅၅၃) က ဆက်လက်ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ 

အက်ဒွပ်၏ စိုးစံကာလသည် စီးပွားရေးပြဿနာများစွာနှင့် လူမှုရေးမငြိမ်မသက်မှုများကြောင့် မှတ်သားဖွယ်ဖြစ်ခဲ့ပြီး ၁၅၄၉ ခုနှစ်တွင် အုံကြွမှုနှင့် ပုန်ကန်မှုများအထိ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ စကော့တလန်နှင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ငွေကုန်ကြေးကျများသည့် စစ်ပွဲမှာ အစပိုင်းတွင် အောင်မြင်သော်လည်း နောက်ဆုံးတွင် ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် စကော့တလန်နှင့် ဘူလွန်ဆူမာမှ စစ်တပ်များကို ရုပ်သိမ်းခဲ့ရသည်။ ဘာသာရေးကိစ္စများကို အထူးစိတ်ဝင်စားသော အڈဝပ်လက်ထက်တွင် အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်း  ကို ပရိုတက်စတစ်အဖြစ်သို့ အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ သူ၏ဖခင် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး သည် အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်းနှင့် ရိန်းမြို့တို့၏ ဆက်သွယ်မှုကို ဖြတ်တောက်ခဲ့သော်လည်း ကက်သလစ်အယူအဆနှင့် ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံအများစုကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားခဲ့သည်။ အက်ဒွပ်၏ လက်ထက်တွင်မူ ပရိုတက်စတစ်ဝါဒကို အင်္ဂလန်၌ ပထမဆုံးအကြိမ် တရားဝင်စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး၊ ဘုန်းကြီးများ လက်ထပ်ခွင့်မရှိခြင်းကို ဖျက်သိမ်းခြင်း၊ လက်တင်ဘာသာဖြင့် မက်စ် ပူဇော်ခြင်းကို ပိတ်ပင်ခြင်းနှင့် ဘုရားကျောင်းဝတ်ပြုရာတွင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာကို မဖြစ်မနေ အသုံးပြုစေခြင်းတို့ အပါအဝင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။

၁၅၅၃ ခုနှစ် အသက် ၁၅ နှစ်အရွယ်တွင် အက်ဒွပ် သည် နာမကျန်းဖြစ်ခဲ့သည်။ သူ၏ရောဂါမှာ ကုသမရနိုင်တော့ကြောင်း သိရှိရသောအခါ၊ တိုင်းပြည်အတွင်း ကက်သလစ်ဝါဒ ပြန်လည်လွှမ်းမိုးလာခြင်းကို တားဆီးရန်အတွက် သူနှင့် သူ၏ကောင်စီသည် '''&quot;ထီးနန်းဆက်ခံမှုဆိုင်ရာ အစီအမံ&quot;''' ကို ရေးဆွဲခဲ့ကြသည်။ အက်ဒဝပ်သည် သူနှင့်တစ်ဝမ်းကွဲတော်စပ်ပြီး ပရိုတက်စတစ်ဘာသာဝင်ဖြစ်သူ '''(လေဒီဂျိန်းဂရေး)''' ကို သူ၏ထီးနန်းဆက်ခံသူအဖြစ် အမည်နာမပေးခဲ့ပြီး၊ သူ၏ဖအေတူမအေကွဲ ညီမများဖြစ်ကြသော မေရီ နှင့် အဲလိဇဘက် တို့ကိုမူ ချန်လှပ်ထားခဲ့သည်။

== '''အစောပိုင်းကာလ''' ==

=== မွေးဖွားစဉ်ကာလ ===
အက်ဒွပ်ကို ၁၅၃၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၂ ရက်တွင် မစ်ဒဲဆက်စ် ရှိ '''ဟမ်ပတန်ကိုးတ်နန်းတော်'''  ရှိ သူ၏မိခင်ဖြစ်သူ၏ အဆောင်၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ သူသည် [https://my.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%80%A1%E1%80%8B%E1%80%B9%E1%80%8C%E1%80%99%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA_%E1%80%9F%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%9B%E1%80%AE%E1%80%98%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8&amp;action=edit&amp;wvprov=sticky-header အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး] နှင့် တတိယမြောက်ဇနီး ဂျိန်းဆေးမွားတို့၏ သားတော်ဖြစ်ပြီး၊ အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး အတောင့်တရဆုံး အလိုချင်ဆုံးသော တစ်ဦးတည်းသော သားတော်ဖြစ်သည်။ တစ်နိုင်ငံလုံးရှိ ပြည်သူများသည် '''&quot;မိမိတို့ ကာလရှည်ကြာစွာ ဆာလောင်မွတ်သိပ်စွာ မျှော်လင့်ခဲ့ရသော&quot; အိမ်ရှေ့စံသားတော်''' ပေါ်ထွန်းလာမှုကို ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာနှင့် စိတ်အေးချမ်းသာစွာဖြင့် ကြိုဆိုခဲ့ကြသည်။ ဘုရားကျောင်းများတွင် တေးသီချင်းများ သီဆိုခဲ့ကြပြီး၊ မီးပုံများ ထွန်းညှိခဲ့ကြသည့်အပြင် ထိုညတွင် တာဝါတစ်ခုလုံး၌ '''အမြောက်အချက်ပေါင်း ၂,၀၀၀ ကျော် ပစ်ဖောက်''' အောင်ပွဲခံခဲ့ကြသည်။

မိခင်ဖြစ်သူ ဘုရင်မ ဂျိန်းသည် မီးဖွားပြီးနောက် လျင်မြန်စွာ ပြန်လည်ကျန်းမာလာပုံပေါ်ပြီး &quot;ကျွန်ုပ်တို၏ အရှင်မင်းကြီးနှင့် ကျွန်ုပ်တိုအကြား တရားဝင်အိမ်ထောင်ရေးမှ '''မင်းသားတစ်ပါး ဖွားမြင်တော်မူပြီ'''&quot; ဖြစ်ကြောင်း သူမကိုယ်တိုင် လက်မှတ်ရေးထိုးထားသော စာလွှာများကို ပေးပို့ခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ်ကို အောက်တိုဘာ ၁၅ ရက်တွင် ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်အဖြစ် ဗတ္တိဇံ  မင်္ဂလာပြုခဲ့ပြီး၊ သူ၏ အသက် ၂၁ နှစ်အရွယ် ဖအေတူမအေကွဲအစ်မဖြစ်သူ '''လေဒီမေရီ က ခေါင်းကိုင်မိခင်''' အဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့ကာ၊ ၄ နှစ်အရွယ် အစ်မတော် လေဒီအဲလိဇဘက်  က ဗတ္တိဇံဝတ်ရုံ ကို သယ်ဆောင်ပေးခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၎င်းအား ကွန်ဝေါမြို့စား  နှင့် ချက်စတာနယ်စား အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။

သို့သော်လည်း ဘုရင်မကြီးသည် မီးဖွားပြီးနောက် ဖြစ်ပွားတတ်သော နောက်ဆက်တွဲဝေဒနာများကြောင့် နာမကျန်းဖြစ်ကာ အက်ဒဝပ်ကို ဖွားမြင်ပြီး ရက်ပိုင်းအကြာ အောက်တိုဘာ ၂၄ ရက်တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ ဘုရင် ဟင်နရီ (၈) က ပြင်သစ်ဘုရင် ဖရန်စစ် (၁) ထံသို့ စာရေးသားရာတွင် '''&quot;ဘုရားသခင်၏ အလိုတော်သည်... ကျွန်ုပ်အား ဤမျှပျော်ရွှင်မှု ပေးစွမ်းခဲ့သူ၏ သေဆုံးခြင်းဖြင့် ကျွန်ုပ်၏ဝမ်းမြောက်မှုကို ခါးသီးမှုနှင့် ရောနှောစေခဲ့ပြီ&quot;''' ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။

== '''ကြီးပြင်းလာပုံနှင့် ပညာရေး''' ==
အက်ဒွပ်သည် အစကတည်းက နို့စို့အားကောင်းပြီး ကျန်းမာသန်စွမ်းသော ကလေးငယ်တစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဖခင်ဖြစ်သူသည် သူ၏အပေါ်တွင် အလွန်အမင်း သဘောကျနှစ်သက်ခဲ့ပြီး ၁၅၃၈ ခုနှစ် မေလတွင် ဟင်နရီ (၈) သည် &quot;သားတော်ကို ရင်ခွင်ထဲပွေ့ချီကာ ကျီစယ်နေပြီး ပြည်သူများ မြင်တွေ့ကာ စိတ်သက်သာရာရစေရန် ပြတင်းပေါက်တွင် ပွေ့ချီပြသခဲ့သည်&quot; ကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ထိုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် နန်းရင်းဝန် လော့ဒ်အောဒ်လေက အက်ဒဝပ်သည် လျင်မြန်စွာ ကြီးထွားလာပြီး ခွန်အားဗလနှင့် ပြည့်စုံကြောင်း အစီရင်ခံခဲ့သလို၊ အခြားသော မှတ်တမ်းများတွင်လည်း သူ့ကို အရပ်ရှည်ပြီး ပျော်ပျော်နေတတ်သော ကလေးတစ်ဦးအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် သည် အနာရောဂါ ထူပြောသော ကလေးတစ်ဦးဖြစ်သည်ဟူသော မိရိုးဖလာ အယူအဆကို ယခုခေတ်သစ် သမိုင်းပညာရှင်များက ငြင်းပယ်ခဲ့ကြသည်။ သူသည် အသက်လေးနှစ်အရွယ်တွင် အသက်အန္တရာယ်စိုးရိမ်ရသည့် &quot;လေးရက်တစ်ကြိမ် ဖျားသော အဖျားရောဂါ&quot;  စွဲကပ်ခဲ့ဖူးသော်လည်း၊ ရံဖန်ရံခါ ဖျားနာခြင်းနှင့် မျက်စိမှုန်ခြင်းတို့မှအပ သူ၏နောက်ဆုံး ခြောက်လတာကာလ မတိုင်ခင်အထိ ယေဘုယျအားဖြင့် ကျန်းမာရေး အလွန်ကောင်းမွန်ခဲ့သည်။

အစပိုင်းတွင် အက်ဒွပ်ကို မင်းသား၏ အိမ်တော်ထိန်းကြီး &quot;လော့ဒ်မစ္စထရက်စ်&quot; ဖြစ်သူ '''မာဂရက် ဘရိုင်ယန်''' ၏ လက်အောက်တွင် စောင့်ရှောက်ထားခဲ့သည်။ သူမ၏နောက်တွင် ဘလန့်ခ်ဟားဗတ်ထ်၊ လေဒီထရွိုင် က ဆက်ခံခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ်သည် အသက်ခြောက်နှစ်အရွယ်အထိ &quot;အမျိုးသမီးများ၏ ဝန်းရံစောင့်ရှောက်မှုအလယ်&quot; တွင် ကြီးပြင်းခဲ့ရကြောင်း သူ၏ နောက်ပိုင်းရာဇဝင်မှတ်တမ်း  တွင် ရေးသားထားခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ်အတွက် ဖွဲ့စည်းပေးထားသော တရားဝင်တော်ဝင်အိမ်တော်ကို အစပိုင်းတွင် ဝီလျံဆစ်ဒနီကလည်းကောင်း၊ နောက်ပိုင်းတွင် ရစ်ချက်ပေ့ချ်  ကလည်းကောင်း ကြီးကြပ်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီ (၈) သည် မိမိ၏သားတော်ရှိရာ အိမ်တော်တွင် လုံခြုံရေးနှင့် သန့်ရှင်းရေးကို အဆင့်မြင့်ဆုံး စံနှုန်းများအတိုင်း ရှိနေစေရန် တင်းကျပ်စွာ တောင်းဆိုခဲ့ပြီး '''အက်ဒွပ်သည် &quot;ဤတစ်နိုင်ငံလုံး၏ အဖိုးတန်ဆုံး ရတနာ&quot; ဖြစ်ကြောင်း''' အလေးအနက် ပြောကြားခဲ့သည်။ မင်းသားထံ လာရောက်လည်ပတ်သူများက သူ့ကို ကစားစရာများနှင့် သက်တောင့်သက်သာရှိမှုများ (သူ့အတွက် သီးသန့် တေးသံရှင်အဖွဲ့ အပါအဝင်) အပြည့်အစုံ ပံ့ပိုးပေးထားပြီး စိတ်ချမ်းသာနေသော ကလေးတစ်ဦးအဖြစ် ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။

အသက်ခြောက်နှစ်အရွယ်မှစ၍ အက်ဒွပ်သည် '''ရစ်ချက်ကော့စ်''' နှင့် '''ဂျွန်ချိခ်'''  တို့၏ လက်အောက်တွင် တရားဝင်ပညာသင်ကြားမှုကို စတင်ခဲ့ပြီး၊ သူကိုယ်တိုင် ပြန်လည်အမှတ်ရခဲ့သည့်အတိုင်း '''&quot;ဘာသာစကားများ၊ ကျမ်းစာ၊ ဒဿနိကဗေဒနှင့် အနုပညာ၊ သိပ္ပံပညာရပ်များ&quot;'''  ကို အဓိကထား သင်ယူခဲ့သည်။ သူသည် သူ၏အစ်မ အယ်လီဇဘက်၏ ဆရာဖြစ်သူ ရော်ဂျာအက်ရှမ် နှင့် ဂျင်းဘယ်မိန်း  တို့ထံမှလည်း ပညာသင်ယူခဲ့ပြီး ပြင်သစ်၊ စပိန်နှင့် အီတလီဘာသာစကားများကို တတ်မြောက်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် သူသည် ဂျီဩမေတြီဘာသာရပ်ကို လေ့လာခဲ့ပြီး လုဒ်စောင်း နှင့် ဗာဂျင်နယ် (အော်ဂန်ကဲ့သို့ တူရိယာတစ်မျိုး) တို့အပါအဝင် တူရိယာများကို တီးခတ်တတ်ခဲ့သည်။ သူသည် ကမ္ဘာလုံးများနှင့် မြေပုံများကို စုဆောင်းခဲ့ပြီး၊ ဒင်္ဂါးပြားသမိုင်းပညာရှင် စီအီးချာလစ်  ၏ အဆိုအရ အက်ဒဝပ်သည် ငွေကြေးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များကို ကောင်းစွာနားလည်သဘောပေါက်ပြီး ဉာဏ်ရည်မြင့်မားမှုကို ပြသခဲ့သည်။

အက်ဒွပ်၏ ဘာသာရေးပညာရေးသည် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး အစီအစဉ်များဘက်သို့ ယိမ်းခဲ့သည်ဟု ယူဆရသည်။ သူ၏ဘာသာရေးပတ်ဝန်းကျင်ကို ထိပ်တန်းပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားဖြစ်သူ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းကြီး '''သောမတ်စ်ကရမ်မာ''' က ရွေးချယ်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ကော့စ်နှင့် ချိခ် နှစ်ဦးစလုံးသည်လည်း &quot;ပြုပြင်ပြောင်းလဲထားသော&quot; ကက်သလစ်များ (သို့မဟုတ်) အီရက်စမတ်ဝါဒီများ  ဖြစ်ကြပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ဘုရင်မ မေရီလက်ထက်၌ ပြည်ပသို့ တိမ်းရှောင်ခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။ ၁၅၄၉ ခုနှစ် ရောက်သောအခါ အက်ဒဝပ်သည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးကို ခရစ်တော်၏ရန်သူ  အဖြစ် သတ်မှတ်သည့် ကျမ်းတစ်စောင်ကို ရေးသားခဲ့ပြီး ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှုများကိုလည်း အချက်အလက်ကျကျ မှတ်စုထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သူ၏ ငယ်စဉ်ဘဝက ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ရှုထောင့်အများစုမှာ မက်စ်  ဝတ်ပြုပွဲ ကျင်းပခြင်း၊ စိန့်သူတော်စင်များ၏ ရုပ်တုများနှင့် အမွေအနှစ်များကို အရိုအသေပြုခြင်း အပါအဝင် အခြေခံအားဖြင့် ကက်သလစ်ဘာသာအတိုင်းသာ ရှိနေသေးသည်။

အက်ဒွပ်၏ အစ်မတော်နှစ်ဦးစလုံးသည် မောင်တော်အပေါ် ဂရုစိုက်ကြပြီး မကြာခဏ လာရောက်လည်ပတ်လေ့ရှိသည်။ တစ်ခါက အဲလိဇဘက်သည် သူမကိုယ်တိုင် '''&quot;လက်လုပ်ချုပ်လုပ်ထားသော&quot;''' အင်္ကျီတစ်ထည်ကို အက်ဒဝပ်အား လက်ဆောင်ပေးခဲ့သည်။ အက်ဒွပ်သည် မေရီ၏အဖော်ပြုမှုကို '''&quot;အထူးပင် စိတ်ကျေနပ်မှု ရှိခဲ့သည်&quot;'''။ သို့သော်လည်း မေရီ၏ နိုင်ငံခြားအကများအပေါ် ဝါသနာပါမှုကိုမူ သူက သဘောမတူခဲ့ချေ။ &quot;မောင်တော်က အစ်မတော်ကို အချစ်ဆုံးပါ&quot; ဟု ၁၅၄၆ ခုနှစ်တွင် မေရီထံသို့ သူ စာရေးသားခဲ့သည်။ ၁၅၄၃ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီ (၈) သည် သူ၏သားသမီးများကို ခရစ္စမတ်ပွဲတော် အတူတူဆင်နွှဲရန် ဖိတ်ကြားခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ယခင်က တရားမဝင်ဟု သတ်မှတ်ပြီး အမွေပြတ်စွန့်လွှတ်ခဲ့သော သမီးတော်များနှင့် ပြန်လည်သင့်မြတ်ခြင်းကို ပြသသည့် အရိပ်အယောင် ဖြစ်သည်။

နောက်တစ်နှစ် နွေဦးရာသီတွင် ဟင်နရီ (၈) သည် '''&quot;တတိယအကြိမ် ထီးနန်းဆက်ခံမှုဆိုင်ရာ အက်ဥပဒေ&quot;''' အားဖြင့် သမီးတော်များ၏ ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် အဆင့်အတန်းကို ပြန်လည်သတ်မှတ်ပေးခဲ့ပြီး အက်ဒွပ် အရွယ်မရောက်သေးမီကာလအတွင်း အုပ်ချုပ်မည့် ရာဇပလ္လင်ထိန်းသိမ်းရေးကောင်စီ  အတွက်လည်း ကြိုတင်စီမံပေးခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့ ထူးထူးခြားခြား မိသားစုစည်းလုံး ညီညွတ်မှုရှိလာခြင်းမှာ ဟင်နရီ (၈) ၏ ဆဌမမြောက်ဇနီး '''ကက်သရင်းပါး (Catherine Parr)''' ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။ အက်ဒဝပ်သည် သူမအား မကြာမီပင် ခင်မင်တွယ်တာလာခဲ့သည်။ သူသည် သူမအား &quot;ကျွန်ုပ်၏ အချစ်ဆုံး မိခင်&quot; ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ပြီး ၁၅၄၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် သူမထံသို့ '''&quot;ကျွန်ုပ်သည် မိခင်ကြီးထံမှ ကျေးဇူးတရားများစွာ ရရှိခဲ့သဖြင့် ကျွန်ုပ်၏စိတ်ထဲတွင် ထိုကျေးဇူးတရားများကို ကုန်စင်အောင်ပင် မတွေးတတ်တော့ပါ&quot;''' ဟု စာရေးသားခဲ့သည်။

အက်ဒွပ်နှင့်အတူ ဆော့ကစားရန် အခြားသော ကလေးငယ်များကိုလည်း ခေါ်ဆောင်လာခဲ့ကြသည်။ ထိုကလေးများထဲတွင် သူ၏နန်းတွင်းမှူးကြီး ဝီလျံဆစ်ဒနီ၏ မြေးမလေးလည်း ပါဝင်ပြီး၊ သူမသည် အရွယ်ရောက်လာသည့်အခါ မင်းသားလေးအား '''&quot;အလွန်အမင်း သဘောကောင်းပြီး သိမ်မွေ့ကာ ရက်ရောတတ်သော၊ အံ့ဩစရာကောင်းလောက်အောင် ချစ်စရာကောင်းသည့် ကလေးတစ်ဦး&quot;''' အဖြစ် ပြန်လည်အမှတ်ရခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ်သည် နန်းတော်အသေးစား ပုံစံမျိုးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော နေရာတွင် သူ့ကို &quot;ခစားရန် ခန့်အပ်ထားသော&quot; မှူးမတ်မျိုးနွယ်များ၏ သားသမီးများနှင့်အတူ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ၎င်းတို့ထဲမှ အိုင်ယာလန် သူကြွယ် တစ်ဦး၏ သားဖြစ်သူ '''ဘာနဘီ ဖစ်ဇ်ပက်ထရစ်'''သည် အက်ဒွပ်၏ ရင်းနှီးပြီး ရေရှည်တည်တံ့သော မိတ်ဆွေတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။

အက်ဒွပ်သည် သူ၏အတန်းဖော်များထက် ကျောင်းစာတွင် ပိုမိုစိတ်အားထက်သန်ပြီး ၎င်းတို့ထက် ပိုမိုထူးချွန်ပုံရသည်။ မိမိ၏ &quot;တာဝန်&quot; ကို ကျေပွန်လိုစိတ်နှင့် အစ်မတော် အဲလိဇဘက်၏ ပညာရည်ထူးချွန်မှုအပေါ် ယှဉ်ပြိုင်လိုစိတ်တို့က သူ့ကို တွန်းအားပေးခဲ့သည်။ အက်ဒွပ်၏ ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ပိုင်ဆိုင်မှုများသည် တော်ဝင်ဆန်စွာ ခမ်းနားထည်ဝါလှသည် - သူ၏အခန်းများတွင် အဖိုးတန် ဖလန်းဒါးစ်  ကော်ဇောကြီးများကို ချိတ်ဆွဲထားပြီး၊ သူ၏အဝတ်အစားများ၊ စာအုပ်များနှင့် ဇွန်း၊ ခက်ရင်း၊ ဓားများတွင် အဖိုးတန်ရတနာများနှင့် ရွှေများကို စီခြယ်ထားသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူကဲ့သို့ပင် အက်ဒဝပ်သည် '''စစ်ရေးအတတ်ပညာများကို အလွန်စိတ်ဝင်စားခဲ့ပြီး'''၊ သူ၏ပုံတူပန်းချီကား အများစုတွင် ဟင်နရီ (၈) ကို အတုယူ၍ ကျောက်သံပတ္တမြားများ စီခြယ်ထားသော ဓားရိုးပါသည့် ရွှေဓားမြှောင်ကို ဆောင်ထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ အက်ဒွပ်၏ ရာဇဝင်မှတ်တမ်း တွင် စကော့တလန်နှင့် ပြင်သစ်တို့ကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သော အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်၏ စစ်ဆင်ရေးများကိုလည်းကောင်း၊ ၁၅၄၇ ခုနှစ် မတ်ဆဲဘာ့ဂ် တွင် ဂျွန်ဒတ်လေ ဖမ်းဆီးခံရလုနီးပါး ဖြစ်ခဲ့သည့် စွန့်စားခန်းများကဲ့သို့သော အကြောင်းအရာများကိုလည်းကောင်း စိတ်အားထက်သန်စွာဖြင့် အသေးစိတ် မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။

=== '''ကြမ်းတမ်းသော စည်းရုံးသိမ်းသွင်းခြင်း''' ===
၁၅၄၃ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၁ ရက်တွင် ဟင်နရီ (၈) သည် စကော့တလန်သားများနှင့်အတူ '''ဂရင်းနစ်စာချုပ်'''  ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီး အက်ဒဝပ်နှင့် ခုနစ်လသားအရွယ်သာရှိသေးသော စကော့တလန်ဘုရင်မ '''မေရီ''' တို့ကို စုလျားရစ်ပတ် စေ့စပ်ပေးခြင်းဖြင့် ငြိမ်းချမ်းရေးကို အတည်ပြုခဲ့သည်။ ထိုဘုရင်မလေး မေရီသည် အက်ဒွပ် ၏ အဒေါ်ဖြစ်သူ (ဟင်နရီ၏အစ်မ) မာဂရက်တူးဒါ ၏ မြေးမလေးဖြစ်သည်။ ၁၅၄၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဆောဝေးမော့စ်တိုက်ပွဲ ၌ စကော့တလန်သားများ အရေးနိမ့်ခဲ့ပြီးနောက် ၎င်းတို့ဘက်မှ အလျှော့အတင်းလုပ်နိုင်စွမ်း အားနည်းနေချိန်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် တိုင်းနိုင်ငံနှစ်ခုကို ပေါင်းစည်းရန် ရည်ရွယ်ထားသော ဟင်နရီသည် မေရီအား အင်္ဂလန်တွင် လာရောက်ပျိုးထောင်ကြီးပြင်းစေရန် မိမိထံသို့ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ရမည်ဟု စည်းကမ်းချက် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။

သို့သော် ၁၅၄၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် စကော့တလန်သားများက အဆိုပါစာချုပ်ကို ငြင်းပယ်ပယ်ဖျက်ပြီး ပြင်သစ်နှင့် ပြန်လည်မဟာမိတ်ဖွဲ့လိုက်သောအခါ ဟင်နရီသည် အလွန်အမင်း ဒေါသထွက်ခဲ့သည်။ ၁၅၄၄ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် သူသည် အက်ဒွပ် ၏ဦးလေးဖြစ်သူ ဟတ်ဖို့ဒ်မြို့စား အက်ဒဝပ်ဆေးမွား အား စကော့တလန်သို့ ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့ပြီး '''&quot;အရာအားလုံးကို မီးတိုက်၊ ဓားခုတ်လုပ်ပစ်ရန်၊ အီဒင်ဘာဂ်  မြို့ကို ပြာကျအောင်ရှို့ရန်၊ မြို့ကို လုယက်ဖျက်ဆီးပြီးနောက် ၎င်းတို့၏ မရိုးသားမှုနှင့် သစ္စာမဲ့မှုတို့အတွက် ဘုရားသခင်၏ ကပ်ဒဏ်အမျက်တော် သင့်လေပြီဟူသော မှတ်တမ်းအဖြစ် ထာဝရကျန်ရစ်စေရန် မြို့တော်ကို အစအနမကျန် ဖျက်ဆီးပစ်ရန်&quot;''' အမိန့်ထုတ်ခဲ့သည်။ ဆေမူးသည် အင်္ဂလိပ်တို့က စကော့တလန်သားများအပေါ် သမိုင်းတစ်လျှောက် ပြုလုပ်ခဲ့သမျှတွင် အရက်စက်ဆုံးသော စစ်ဆင်ရေးဖြင့် တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ်၏ စိုးစံကာလအထိ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့သော ထိုစစ်ပွဲကို '''&quot;ကြမ်းတမ်းသော''' '''စည်းရုံးသိမ်းသွင်းခြင်း&quot;'''  ဟု လူသိများလာခဲ့သည်။

== '''နန်းတက်ခြင်း''' ==
အသက်ကိုးနှစ်အရွယ်သာရှိသေးသော အက်ဒွပ်သည် ၁၅၄၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁၀ ရက်တွင် ဟတ်ဖို့ဒ်  မှနေ၍ သူ၏ဖခင်နှင့်မိထွေးတော် တို့ထံ စာရေးသားကာ ၎င်းတို့၏ ပုံတူပန်းချီကားများကို နှစ်သစ်ကူးလက်ဆောင်အဖြစ် ပေးသနားခဲ့သည့်အတွက် ကျေးဇူးတင်စကား ဆိုခဲ့သည်။ ဇန်နဝါရီ ၂၈ ရက်သို့ ရောက်သောအခါ '''အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ကွယ်လွန်သွားခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။''' အာဏာစက်နှင့် နီးစပ်သူများဖြစ်ကြသော အက်ဒဝပ်ဆေးမွား နှင့် ဝီလျံပေ့ဂျတ် တို့သည် ထီးနန်းဆက်ခံမှု ချောမွေ့စေရန် ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှုများ မပြုလုပ်ရသေးမီအထိ ဘုရင်ကြီးကွယ်လွန်သည့် သတင်းကို ဆိုင်းငံ့ထားရန် သဘောတူခဲ့ကြသည်။ ဆေးမွား နှင့် မြင်းထိန်းတော်ကြီးဖြစ်သူ ဆာ အန်တိုနီဘရောင်း တို့သည် ဟတ်ဖို့ဒ်ရှိ အက်ဒွပ်ကို သွားရောက်ခေါ်ဆောင်ခဲ့ပြီး လေဒီအဲလိဇဘက် နေထိုင်ရာ အန်းဖီးလ် သို့ ခေါ်ဆောင်လာခဲ့သည်။ ထို့နောက်မှ အက်ဒွပ်နှင့် အဲလိဇဘက်တို့အား ဖခင်ဖြစ်သူ ကွယ်လွန်ပြီဖြစ်ကြောင်း အသိပေးကာ သေတမ်းစာကို ဖတ်ကြားပြသခဲ့သည်။

နန်းရင်းဝန် သောမတ်စ်ရီယော့သ်စလေ က ဇန်နဝါရီ ၃၁ ရက်တွင် ပါလီမန်သို့ ဟင်နရီကွယ်လွန်ခြင်းကို တရားဝင်ကြေညာခဲ့ပြီး အက်ဒွပ် ထီးနန်းဆက်ခံကြောင်း တစ်နိုင်ငံလုံးသို့ ကြေညာချက်များ ထုတ်ပြန်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ဘုရင်သစ်ကို လန်ဒန်တာဝါ သို့ ခေါ်ဆောင်လာခဲ့ပြီး တာဝါတစ်ခုလုံးနှင့် အနီးနားရှိ သင်္ဘောများပေါ်မှ '''အမြောက်များကို တပြိုင်နက်တည်း အုန်းအုန်းကျက်ကျက် ပစ်ဖောက်ကာ ကြိုဆိုခဲ့ကြသည်။''' နောက်တစ်နေ့တွင် တိုင်းပြည်၏ မှူးမတ်မျိုးနွယ်များက တာဝါ၌ အက်ဒဝပ်အား သစ္စာခံ ဦးညွှတ်ခဲ့ကြပြီး ဆေမူးကို '''&quot;နိုင်ငံတော်အုပ်ချုပ်ရေးခံ&quot;'''  အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ ဟင်နရီ (၈) ၏ ရုပ်ကလာပ်ကို ဖေဖော်ဝါရီ ၁၆ ရက်တွင် သူ၏ဆန္ဒအတိုင်း ဂျိန်းဆေးမွား၏ ဂူဗိမာန်ရှိရာ ဝင်ဆာ တွင် မြှုပ်နှံခဲ့သည်။

'''ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင်''' ၏ နန်းတက်ဘိသိက်မြောက်ခြင်း အခမ်းအနားကို ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့တွင် '''ဝက်စ်မင်စတာ''' '''ဘုရားရှိခိုးကျောင်း''' ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။ အခမ်းအနား အစီအစဉ်များကို ဖြတ်တောက်ပြီး အချိန်တိုအတွင်း ကျင်းပခဲ့ရသည်၊ အကြောင်းမှာ '''&quot;အလွန်အမင်း ရှည်လျားထွေပြားသော အခမ်းအနားသည် နုပျိုသောအရွယ်သာ ရှိသေးသည့် ဘုရင်မင်းမြတ်အား ပင်ပန်းနွမ်းနယ်စေပြီး ကျန်းမာရေး ထိခိုက်စေနိုင်ခြင်း&quot;''' ကြောင့်ဖြစ်ပြီး၊ တစ်ချက်မှာလည်း ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကြောင့် အချို့သော ထုံးတမ်းစဉ်လာများမှာ ယခုခေတ်ကာလနှင့် မဆီလျော်တော့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။

ဘိသိက်ခံပွဲ မတိုင်ခင်ညတွင် အက်ဒဝပ်သည် တာဝါမှ ဝက်စ်မင်စတာနန်းတော်သို့ မြင်းစီးကာ ထွက်ခွာခဲ့ပြီး လမ်းတစ်လျှောက်တွင် လူအုပ်ကြီးနှင့် ခမ်းနားသော ပြပွဲပြသမှုများဖြင့် ကြိုဆိုခဲ့ကြသည်။ ၎င်းပြပွဲအများစုမှာ ယခင်က ကလေးဘုရင်တစ်ပါးဖြစ်ခဲ့ဖူးသော ဆဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ နန်းတက်ပွဲ ပြပွဲများကို အခြေခံထားခြင်း ဖြစ်သည်။ စိန့်ပေါလ်ဘုရားကျောင်း  အပြင်ဘက်တွင် &quot;ဂျွမ်းထိုးပြီး ချစ်စရာကောင်းသော ကပြဖျော်ဖြေမှုများ&quot; ပြုလုပ်နေသည့် စပိန်လူမျိုး ကြိုးတန်းလျှောက်သမားတစ်ဦးကို မြင်တွေ့ကာ ဘုရင်လေးသည် သဘောကျရယ်မောခဲ့သည်။

ဘိသိက်ခံ ဝတ်ပြုပွဲတွင် ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းကြီး ကရမ်မာ က ဘုရင်၏ သာသနာပိုင်အာဏာ စိုးမိုးမှုကို ထပ်လောင်းအတည်ပြုခဲ့ပြီး အက်ဒဝပ်အား '''&quot;ဒုတိယမြောက် ယောရှိဘုရင်&quot;'''  အဖြစ် တင်စားကာ &quot;ရုပ်တုဆင်းတုများကို ဖယ်ရှားပြီး ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ဖိနှိပ်ချုပ်ချယ်မှုများကို ပြည်သူများထံမှ မောင်းထုတ်လျက်&quot; အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်း ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ ဝတ်ပြုပွဲအပြီးတွင် အက်ဒဝပ်သည် ဝက်စ်မင်စတာခန်းမ၌ ကျင်းပသော တော်ဝင်စားသောက်ပွဲကို ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး၊ သူ၏ရာဇဝင်မှတ်တမ်းတွင် ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း '''ခေါင်းတွင် သရဖူကို ဆောင်းလျက်''' စားသောက်ခဲ့သည်။

== '''ဆွန်မားဆက်၏ အုပ်ချုပ်ရေးခံကာလ''' ==

=== '''ရာဇပလ္လင်ထိန်းသိမ်းရေးကောင်စီ''' ===
အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ သေတမ်းစာတွင် ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် အသက် ၁၈ နှစ်ပြည့်သည်အထိ ကောင်စီအဖြစ် ဆောင်ရွက်ရန် '''အမှုဆောင် ၁၆ ဦး''' ကို အမည်နာမပေးခဲ့သည်။ ထို့ပြင် အကူအညီတောင်းခံသည့်အခါ ပံ့ပိုးပေးရန် &quot;အကြံပေးကောင်စီဝင်&quot; ၁၂ ဦးကိုလည်း ဖြည့်စွက်ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီ (၈) ၏ သေတမ်းစာ နောက်ဆုံးအခြေအနေနှင့် ပတ်သက်၍ သမိုင်းပညာရှင်များအကြား အငြင်းပွားစရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များ၏ အဆိုအရ ဘုရင်နှင့် နီးစပ်သူများသည် မိမိတို့၏ စီးပွားရေးနှင့် ဘာသာရေးအကျိုးအမြတ်အတွက် အာဏာကို ခွဲဝေယူနိုင်ရန် ဘုရင်ကြီးကို သော်လည်းကောင်း၊ သေတမ်းစာကို သော်လည်းကောင်း '''လိမ်လည်ခြယ်လှယ်ခဲ့ကြသည်''' ဟု ယူဆကြသည်။ ဤအမြင်အရ ၁၅၄၆ ခုနှစ်အကုန်တွင် တော်ဝင်အတိုင်ပင်ခံကောင်စီ  အတွင်းရှိ အင်အားစုများသည် ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများဘက်သို့ ယိမ်းသွားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ထိပ်တန်းကွန်ဆာဗေးတစ် (ရှေးရိုးစွဲ) ကောင်စီဝင်နှစ်ဦးမှာလည်း အာဏာဗဟိုချက်မှ ဖယ်ရှားခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

'''စတီဖင် ဂါဒီနာ'''သည် ဟင်နရီ၏ နောက်ဆုံးလများတွင် ဘုရင်ထံ ဝင်ရောက်ခွင့် ပိတ်ပင်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ နော်ဖော့ခ်မြို့စား '''သီအိုမတ်စ် ဟိုးဝပ်'''  မှာမူ နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် စွပ်စွဲခံခဲ့ရသည်။ ဘုရင်ကြီးမကွယ်လွန်မီ တစ်ရက်အလိုတွင် သူ၏ကြီးမားလှသော မြေယာပိုင်ဆိုင်မှုများကို သိမ်းဆည်းခဲ့သဖြင့် ထိုမြေယာများကို ပြန်လည်ခွဲဝေပေးရန် လမ်းပွင့်သွားခဲ့ပြီး၊ သူသည် အက်ဒဝပ်စိုးစံသည့် ကာလတစ်ခုလုံးကို လန်ဒန်တာဝါအကျဉ်းထောင်ထဲတွင် ဖြတ်သန်းခဲ့ရသည်။ သို့သော် အခြားသော သမိုင်းပညာရှင်များကမူ ဂါဒီနာကို ဖယ်ရှားခြင်းမှာ ဘာသာရေးနှင့်မဆိုင်သော ကိစ္စရပ်များကြောင့်ဖြစ်ပြီး၊ နော်ဖော့ခ်သည်လည်း ဘာသာရေးတွင် ထင်ထင်ရှားရှား ရှေးရိုးစွဲသမားတစ်ဦးမဟုတ်ကြောင်း၊ ကောင်စီတွင် ရှေးရိုးစွဲသမားများ ကျန်ရှိနေသေးသလို ဘုရင်၏ကိုယ်စားထိုးလက်မှတ် တံဆိပ်တုံး  ကို ထိန်းချုပ်ထားသည့် အန်တိုနီ ဒင်းနီ  ကဲ့သို့သောသူများ၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးအစွန်းရောက်မှုမှာလည်း ငြင်းခုံစရာရှိကြောင်း ထောက်ပြကြသည်။

အခြေအနေ မည်သို့ပင်ရှိစေကာမူ ဟင်နရီကွယ်လွန်ပြီးနောက် '''အာဏာရအုပ်စုသစ်ထံသို့ မြေယာများနှင့် ဘွဲ့ထူးဂုဏ်ထူးများကို ရက်ရက်ရောရော ခွဲဝေပေးခဲ့ကြသည်။''' သေတမ်းစာ၏ နောက်ဆုံးမိနစ်တွင် &quot;မပြည့်စုံသေးသော လက်ဆောင်များ&quot; ဟူသည့် အပိုဒ်တစ်ခုကို ဖြည့်စွက်ခဲ့ပြီး ၎င်းအချက်က အမှုဆောင်များအား မိမိတို့ကိုယ်တိုင်နှင့် နန်းတွင်းအဖွဲ့ဝင်များထံ မြေယာနှင့် ဘွဲ့ထူးများကို လွတ်လပ်စွာ ခွဲဝေယူခွင့် ပေးခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် ဘုရင်သစ်၏ဦးလေးဖြစ်သူ '''အက်ဒဝပ်ဆေးမွား'''သည် တိုင်းနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး ၊ ဘုရင်၏အုပ်ထိန်းသူ  နှင့် '''ဆွန်မားဆက်မြို့စား''' ဘွဲ့ထူးများကို ရယူကာ အာဏာအရှိဆုံး ဖြစ်လာခဲ့သည်။

ဟင်နရီ (၈) ၏ သေတမ်းစာတွင် နိုင်ငံတော်အုပ်ချုပ်ရေးခံ တစ်ဦးကို ခန့်အပ်ရန် '''ပြဋ္ဌာန်းထားခြင်း မရှိခဲ့ပါ။''' ၎င်းအစား သားတော်အရွယ်မရောက်သေးမီကာလအတွင်း တိုင်းပြည်အုပ်ချုပ်ရေးကို လူတိုင်းတွင် &quot;တူညီသော တာဝန်နှင့် အခွင့်အာဏာ&quot; ရှိပြီး မဲခွဲဆုံးဖြတ်မှုစနစ်ဖြင့် စုပေါင်းအုပ်ချုပ်ရမည့် ရာဇပလ္လင်ထိန်းသိမ်းရေးကောင်စီထံသို့သာ လွှဲအပ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဟင်နရီကွယ်လွန်ပြီး ရက်ပိုင်းအကြာ ဖေဖော်ဝါရီ ၄ ရက်တွင် သေတမ်းစာအမှုဆောင်များသည် ဆွန်မားဆက်မြို့စားထံသို့ '''ဘုရင်တစ်ပါးကဲ့သို့ နီးပါးရှိသော အာဏာကို''' အပ်နှင်းရန် ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။ အမှုဆောင် ၁၆ ဦးအနက် ၁၃ ဦး (ကျန်ရှိသူများမှာ ပျက်ကွက်) က ဆွန်မားဆက်အား အုပ်ချုပ်ရေးခံအဖြစ် ခန့်အပ်ရန် သဘောတူခဲ့ကြပြီး၊ ၎င်းသည် ဟင်နရီ၏ သေတမ်းစာပါ &quot;အာဏာစက်အရ&quot; မိမိတို့၏ စုပေါင်းဆုံးဖြတ်ချက်ဖြစ်သည်ဟု အကြောင်းပြခဲ့ကြသည်။ ဆွန်မားဆက်သည် လက်ဆောင်အစုအဝေးများ အသီးသီးရရှိခဲ့ကြသော အမှုဆောင်အချို့နှင့် '''လျှို့ဝှက်သဘောတူညီမှု ရယူခဲ့ခြင်း''' ဖြစ်နိုင်သည်။ သူသည် ဟင်နရီ (၈) ၏ ကိုယ်ရေးအရာရှိဖြစ်သူ ဝီလျံပေ့ဂျတ်  နှင့် သဘောတူညီမှု ရယူခဲ့သလို၊ တော်ဝင်အိပ်ဆောင်ကောင်စီမှ ဆာ အန်တိုနီဘရောင်း ၏ ထောက်ခံမှုကိုလည်း ရယူနိုင်ခဲ့ကြောင်း သိရှိရသည်။

ဆွန်မားဆက်ကို ခန့်အပ်ခြင်းမှာ သမိုင်းကြောင်းအရ အစဉ်အလာအတိုင်း ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ စကော့တလန်နှင့် ပြင်သစ်တို့တွင် ရရှိခဲ့သော သူ၏စစ်ရေးအောင်မြင်မှုများက ၎င်းရာထူးအတွက် အရည်အချင်း ပြည့်မီကြောင်းကို ပိုမိုခိုင်မာစေခဲ့သည်။ ၁၅၄၇ ခုနှစ် မတ်လတွင် သူသည် အက်ဒဝပ်ဘုရင်ထံမှ တော်ဝင်အမိန့်ပြန်တမ်း ကို ရယူနိုင်ခဲ့ပြီး ၎င်းအမိန့်အရ တော်ဝင်ကောင်စီ ဝင်များကို မိမိကိုယ်တိုင် ခန့်အပ်ခွင့်နှင့် '''မိမိအလိုရှိသည့်အခါမှသာ ၎င်းတို့နှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးခွင့်''' ဟူသော ဘုရင်တစ်ပါးကဲ့သို့သော အခွင့်အရေးကို ရရှိခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင် ဂျက်ဖရီ အယ်လ်တန်  ၏ အဆိုအရ &quot;ထိုအချိန်မှစ၍ သူ၏ အာဏာရှင်ဆန်ဆန် အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်မှာ ပြီးပြည့်စုံသွားခဲ့သည်&quot; ဟု ဆိုသည်။ သူသည် တိုင်းပြည်ကို ကိုယ်ပိုင်အမိန့်ကြော်ငြာစာများဖြင့်သာ အဓိက အုပ်ချုပ်ခဲ့ပြီး၊ တော်ဝင်ကောင်စီအား သူ၏ဆုံးဖြတ်ချက်များကို သဘောတူလက်မှတ်ရေးထိုးပေးရုံမျှထက် ပို၍ မလုပ်ဆောင်စေခဲ့ပေ။

ဆွန်မားဆက်၏ အာဏာသိမ်းယူမှုမှာ ချောမွေ့ပြီး ထိရောက်မှု ရှိခဲ့သည်။ နန်းတွင်းသံအမတ် ဖရန်စစ် ဗန်ဒါဒဲလ်ဖ် က ဆွန်မားဆက်သည် ပေ့ဂျတ်ကို အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ထားရှိကာ '''&quot;အရာအားလုံးကို အကြွင်းမဲ့ အာဏာဖြင့် စီမံခန့်ခွဲနေသည်&quot;''' ဟု အစီရင်ခံခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဂုဏ်ထူးဘွဲ့ထူးများ ခွဲဝေမှုတွင် ဝါဝစ်ခ်မြို့စား အဖြစ် ရာထူးတိုးမြှင့်ခံရသော ဂျွန်ဒတ်လေ ထံမှ ပြဿနာများ ကြုံတွေ့ရနိုင်ကြောင်း သံအမတ်က ကြိုတင်ခန့်မှန်းခဲ့သည်။ အမှန်တကယ်တွင်မူ သူ၏အုပ်ချုပ်ရေး အစောပိုင်းရက်သတ္တပတ်များ၌ ဆွန်မားဆက်ကို စိန်ခေါ်ခဲ့သူများမှာ ဆောက်သမ်ပတန်မြို့စား  ဘွဲ့ဖြင့် သိမ်းသွင်း၍မရခဲ့သော နန်းရင်းဝန် '''သောမတ်စ်ရီယော့သ်စလေ''' နှင့် သူ၏ကိုယ်ပိုင်ညီအရင်းတို့သာ ဖြစ်သည်။ ဘာသာရေးအရ ရှေးရိုးစွဲသမားဖြစ်သူ ရီယော့သ်စလေသည် ကောင်စီအပေါ် ဘုရင်ကဲ့သို့ အာဏာလွှမ်းမိုးထားသော ဆွန်မားဆက်၏ လုပ်ရပ်ကို ကန့်ကွက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် သူသည် မိမိ၏ ရာထူးအချို့ကို ကိုယ်စားလှယ်များထံ လွှဲပြောင်းရောင်းချခဲ့သည်ဟူသော စွပ်စွဲချက်ဖြင့် '''နန်းရင်းဝန်ရာထူးမှ ရုတ်တရက် ထုတ်ပယ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။'''

== '''သောမတ်စ်ဆေးမွား''' ==

=== '''ဆူဒလေ၏ ဘာရွန် သောမတ်စ်ဆေးမွား''' ===
ဆွန်မားဆက်သည် သူ၏ညီအရင်းဖြစ်သူ သောမတ်စ်ထံမှ ပိုမိုကိုင်တွယ်ရခက်ခဲသော ဆန့်ကျင်မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ သောမတ်စ်ကို သမိုင်းတွင် &quot;အဖူးအငုံဘဝမှာတင် ဖျက်ဆီးမည့် ပိုးကောင်&quot; ဟု တင်စားဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ ဘုရင်၏ဦးလေးတစ်ဦးအနေဖြင့် သောမတ်စ်ဆေးမွား သည် ဘုရင်၏အုပ်ထိန်းသူအရာနှင့် ပိုမိုကြီးမားသောအာဏာခွဲဝေမှုကို တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ဆွန်မားဆက်သည် သူ၏ညီကို '''ဘာရွန်''' (''ဘာရွန်ဆိုသည်မှာ မြို့စား၊ ရွာစားအစရှိသဖြင့် လူပုဂ္ဂိုလ်တဦးဦးအားချီးမြှင့်မြှောက်စားခြင်းဖြစ်သည်။'') ဘွဲ့ပေးခြင်း၊ ရေတပ်မင်းကြီး (ရေတပ်၏အကြီးအကဲ)  အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းနှင့် တော်ဝင်ကောင်စီတွင် အမတ်နေရာပေးခြင်းတို့ဖြင့် စည်းရုံးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း သောမတ်စ်မှာမူ အာဏာရရှိရန်အတွက်သာ စိတ်ဇောထက်သန်နေခဲ့သည်။ သူသည် အက်ဒွပ်ဘုရင်လေးထံသို့ မုန့်ဖိုးငွေများ တိတ်တဆိတ် ခိုးသွင်းပေးခဲ့ပြီး ဆွန်မားဆက်သည် ငွေကြေးကို အလွန်အမင်း တင်းကျပ်ထားသဖြင့် အက်ဒဝပ်ကို &quot;သူတောင်းစားကဲ့သို့သော ဘုရင်&quot; ဖြစ်အောင် လုပ်နေသည်ဟု ရန်တိုက်ပေးခဲ့သည်။

ထို့အပြင် သူသည် ဘုရင်လေးအား နှစ်နှစ်အတွင်း အုပ်ချုပ်ရေးခံကို ဖယ်ရှားပြီး &quot;အခြားသောဘုရင်များကဲ့သို့ ကိုယ်တိုင်အာဏာစက်သုံးရန်&quot; တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ သို့သော် ကောင်စီ၏စကားကို နာခံရန် သွန်သင်ခံထားရသော အက်ဒွပ်သည် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ၁၅၄၇ ခုနှစ် နွေဦးရာသီတွင် သောမတ်စ်ဆေးမွားသည် ဆွန်မားဆက်၏ ကန့်ကွက်မှုကို ကျော်လွှားရန် အက်ဒွပ်၏ ထောက်ခံမှုကို အသုံးချကာ အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ ဇနီးဟောင်း (မုဆိုးမဖြစ်သူ) '''ကက်သရင်းပါး''' နှင့် လျှို့ဝှက်လက်ထပ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ ပရိုတက်စတစ် အိမ်ထောင်စုအတွင်း၌ အသက် ၁၁ နှစ်အရွယ် လေဒီဂျိန်းဂရေး(ဆဌမမြောက် အက်ဒွပ်ဘုရင် နတ်ရွာစံသည့်အခါ ကိုးရက်ကြာဘုရင်မဖြစ်လာခဲ့သူ) နှင့် အသက် ၁၃ နှစ်အရွယ် လေဒီအဲလိဇဘက် (နောင်တွင်ပထမမြောက်အဲလိဇဘက်ဘုရင်မကြီးဖြစ်လာမည့်သူ) တို့လည်း ပါဝင်နေထိုင်ကြသည်။

၁၅၄၈ ခုနှစ် နွေရာသီတွင် ကိုယ်ဝန်ဆောင်ထားရသော ကက်သရင်းပါးသည် သောမတ်စ်ဆေးမွားက လေဒီအဲလိဇဘကို ပွေ့ဖက်နေသည်ကို တွေ့ရှိသွားခဲ့သည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် အဲလိဇဘက် ကို ကက်သရင်းပါး၏ အိမ်တော်မှ ဖယ်ရှားပြီး ဆာ အန်တိုနီဒင်းနီ (Sir Anthony Denny) ၏ အိမ်တော်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ ထိုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် ကက်သရင်းပါးသည် မီးဖွားပြီးနောက် မကြာမီ ကွယ်လွန်သွားခဲ့ရာ၊ ဆေးမွားသည် အဲလိဇဘက်ထံသို့ စာရေးသားကာ သူမကို လက်ထပ်ရန် ချက်ချင်းပင် ပြန်လည်ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်ကလည်း လက်ခံလိုစိတ်ရှိသော်လည်း အက်ဒွပ် ကဲ့သို့ပင် ကောင်စီက ခွင့်မပြုထားသည့် မည်သည့်အရာကိုမျှ သဘောမတူလိုခဲ့ချေ။ ၁၅၄၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ကောင်စီသည် ဘရစ္စတော ဒင်္ဂါးသွန်းစက်ရုံမှ ငွေအလွဲသုံးစားမှု အပါအဝင် စွပ်စွဲချက်အမျိုးမျိုးဖြင့် သောမတ်စ်ဆေးမွား ကို ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။

ဆေးမွား သည် အက်ဒွပ်ဘုရင်ကို လေဒီဂျိန်းဂရေးနှင့် ပေးစားရန် ကြံစည်မှုဖြင့်ပါ စွပ်စွဲခံခဲ့ရပြီး၊ အက်ဒွပ် ကိုယ်တိုင်လည်း သောမတ်စ်က မိမိအား မုန့်ဖိုးငွေများ ပေးခဲ့သည့်အကြောင်း သက်သေထွက်ဆိုခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုအတွက် ခိုင်လုံသော သက်သေအထောက်အထား မရှိခြင်းကြောင့် တရားရုံးတွင် စစ်ဆေးခြင်း မပြုဘဲ၊ ၎င်းအစား လွှတ်တော်ဥပဒေ  ဖြင့် ပြစ်ဒဏ်စီရင်ကာ သောမတ်စ်ဆေးမွား ကို ၁၅၄၉ ခုနှစ် မတ်လ ၂၀ ရက်တွင် '''ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။'''

=== '''စစ်ပွဲ''' ===
ဆွန်မားဆက်၏ တစ်ခုတည်းသော ငြင်းပယ်၍မရသည့် ကျွမ်းကျင်မှုမှာ စစ်သားတစ်ဦးအဖြစ်ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းကို သူသည် စကော့တလန်စစ်ဆင်ရေးများနှင့် ၁၁၄၆ ခုနှစ် ဘူလွန်ဆူမာ ကာကွယ်ရေးတို့တွင် သက်သေပြခဲ့ဖူးသည်။ သူသည် အုပ်ချုပ်ရေးခံဖြစ်လာချိန်မှစ၍ အဓိက စိတ်ဝင်စားခဲ့သည်မှာ စကော့တလန်နှင့် ဖြစ်ပွားသော စစ်ပွဲဖြစ်သည်။ ၁၅၄၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ပင်ကီတိုက်ပွဲ၌ ပြတ်ပြတ်သားသား အောင်ပွဲရရှိခဲ့ပြီးနောက်၊ သူသည် စကော့တလန်အတွင်း မြောက်ဘက် ဒန်ဒီ မြို့အထိ ရောက်ရှိသော ကင်းတပ်ကွန်ရက်တစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။

သို့သော်လည်း သူ၏ ကနဦးအောင်မြင်မှုများနောက်တွင် ဦးတည်ချက် ပျောက်ဆုံးမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ စစ်နိုင်ခြင်းဖြင့် တိုင်းနိုင်ငံနှစ်ခုကို ပေါင်းစည်းမည်ဟူသော သူ၏ရည်မှန်းချက်မှာ ပိုမို၍ လက်တွေ့မကျဖြစ်လာသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ စကော့တလန်သားများသည် ပြင်သစ်နှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ခဲ့ကြပြီး ပြင်သစ်သည် ၁၅၄၈ ခုနှစ်တွင် အီဒင်ဘာဂ်မြို့ကို ကာကွယ်ရန် စစ်ကူများ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ စကော့တလန်ဘုရင်မလေးကိုလည်း ပြင်သစ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး ထိုနေရာတွင် ပြင်သစ်အိမ်ရှေ့စံဒေါင်ဖင်း နှင့် စေ့စပ်ပေးခဲ့သည်။

အုပ်ချုပ်ရေးခံ၏ အင်အားကြီးမားလှသော စစ်တပ်များနှင့် စကော့တလန်ရှိ အမြဲတမ်းကင်းတပ်များကို ထိန်းသိမ်းရသည့် ကုန်ကျစရိတ်များသည် တော်ဝင်ဘဏ္ဍာရေးအပေါ် မခံမရပ်နိုင်လောက်အောင် ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုး ဖြစ်စေခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် ၁၅၄၉ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ၌ ပြင်သစ်တို့က ဘူလွန်မြို့ကို တိုက်ခိုက်လာသောအခါ ဆွန်မားဆက်သည် စကော့တလန်မှ စစ်တပ်များကို စတင်ရုပ်သိမ်းရန် ဖိအားပေးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

== '''ပုန်ကန်မှုများ''' ==
၁၅၄၈ ခုနှစ်အတွင်း အင်္ဂလန်နိုင်ငံသည် လူမှုရေးမငြိမ်မသက်မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ၁၅၄၉ ခုနှစ် ဧပြီလနောက်ပိုင်းတွင် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ မကျေနပ်မှုများနှင့် လယ်ယာမြေပြဿနာအမျိုးမျိုးကြောင့် '''လက်နက်ကိုင်ပုန်ကန်မှုများ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။''' နှိမ်နင်းရန်အတွက် အင်အားကြီးမားသော စစ်တပ်များစေလွှတ်ခဲ့ရသည့် အပြင်းထန်ဆုံး ပုန်ကန်မှုကြီးနှစ်ခုမှာ ဒီဗွန်နှင့် ကွန်ဝေါတွင်တစ်ခု၊ နော်ဖော့ခ် တွင်တစ်ခု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ပထမပုန်ကန်မှုကို တစ်ခါတစ်ရံ &quot;ဆုတောင်းစာအုပ် ပုန်ကန်မှု&quot;  ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး ပရိုတက်စတစ်ဝါဒကို အတင်းအကျပ် သွတ်သွင်းခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဒုတိယပုန်ကန်မှုကိုမူ ရောဘတ်ကက်  ဟုခေါ်သော ကုန်သည်တစ်ဦးက ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး မြေရှင်များက ပြည်သူပိုင်စားကျက်မြေများကို သိမ်းယူကျူးကျော်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဤလူမှုရေးမငြိမ်မသက်မှုများ၏ ရှုပ်ထွေးသောအချက်မှာ ဆန္ဒပြသူများသည် မိမိတို့ကိုယ်မိမိ '''အုပ်ချုပ်ရေးခံ (ဆွန်မားဆက်) ၏ ထောက်ခံမှုဖြင့်''' စည်းရိုးခတ်မြေသိမ်းနေသော မြေရှင်များကို တရားဝင်ဆန့်ကျင်နေကြခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်နေကြခြင်းဖြစ်ပြီး ၎င်းမြေရှင်များကိုသာ ဥပဒေချိုးဖောက်သူများဟု ထင်မြင်နေကြခြင်းဖြစ်သည်။

ဆွန်မားဆက်သည် ပုန်ကန်သူများဘက်မှ စာနာသူဖြစ်သည်ဟူသော ပြည်သူတို့၏ အမြင်မှာ သူထုတ်ပြန်ခဲ့သော တစ်ခါတစ်ရံ လွတ်လပ်ခွင့်ပေးသလိုရှိပြီး မကြာခဏဆိုသလို ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်နေတတ်သည့် အမိန့်ကြော်ငြာစာများကြောင့်လည်းကောင်း၊ စိုက်ပျိုးမြေများ ဆုံးရှုံးမှုနှင့် ပြည်သူပိုင်မြေတွင် သိုးအုပ်ကြီးများ ကျူးကျော်စားကျက်ချမှု စသည့်မကျေနပ်ချက်များကို စုံစမ်းစစ်ဆေးရန် ၁၅၄၈ နှင့် ၁၁၄၉ ခုနှစ်တို့တွင် သူစေလွှတ်ခဲ့သော စုံစမ်းရေးကော်မရှင်များ၏ စနစ်မကျသော လှုပ်ရှားမှုများကြောင့်လည်းကောင်း ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ဆွန်မားဆက်၏ ကော်မရှင်များကို အဖွဲ့ဝင် ဂျွန်ဟေးလ်စ်  က ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး သူ၏လူမှုရေးအရ လွတ်လပ်သော ဟောပြောချက်များသည် မြေသိမ်းမှုပြဿနာကို ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာ သီအိုလိုဂျီ ၊ တရားမျှတသော ဓနသဟာယနယ်မြေ အယူအဆတို့နှင့် ဆက်စပ်ပေးခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဒေသခံအဖွဲ့အစည်းများသည် ဤကော်မရှင်များ၏ တွေ့ရှိချက်များကို အခွင့်ကောင်းယူကာ ပြစ်မှုကျူးလွန်သည့် မြေရှင်များကို မိမိတို့ဘာသာ အရေးယူပိုင်ခွင့်ရှိသည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။ အက်ဒဝပ်သည် သူ၏ရာဇဝင်မှတ်တမ်းတွင် ၁၅၄၉ ခုနှစ် အုံကြွမှုများ စတင်ရခြင်းမှာ &quot;စည်းရိုးခတ်မြေသိမ်းမှုများကို ဖျက်ဆီးရန် ကော်မရှင်အချို့ကို စေလွှတ်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်&quot; ဟု ရေးသားခဲ့သည်။

ပြည်သူများက ဆွန်မားဆက်အပေါ် မည်သို့ပင် မြင်စေကာမူ ၁၅၄၉ ခုနှစ်၏ ကပ်ဆိုးကြီးများသည် '''အစိုးရ၏ ကြီးမားသော ကျရှုံးမှုကြီးအဖြစ် သက်သေပြလိုက်ခြင်းဖြစ်ပြီး''' ကောင်စီက ဤတာဝန်အားလုံးကို အုပ်ချုပ်ရေးခံဆွန်မားဆက်၏ အပေါ်သို့ ပုံချခဲ့သည်။ ၁၁၄၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ပေ့ဂျတ်က ဆွန်မားဆက်ထံ စာရေးသားရာ၌ &quot;ကောင်စီဝင်တိုင်းသည် သင်၏လုပ်ဆောင်ချက်များကို သဘောမကျကြပါ... အစပိုင်းကတည်းက ဤကိစ္စကို ပြတ်ပြတ်သားသား ကိုင်တွယ်ပြီး အခြားသူများ ထိတ်လန့်သွားစေရန် တရားဥပဒေအတိုင်း တင်းတင်းကျပ်ကျပ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါက အလွန်ကောင်းမွန်မည်ဖြစ်သည်&quot; ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။

== '''ဆွန်မားဆက် ကျဆုံးခန်း''' ==
ဆွန်မားဆက်ကို အာဏာမှဖယ်ရှားခဲ့သည့် ဖြစ်စဉ်များကို သမိုင်းတွင် '''အာဏာသိမ်းမှု'''  ဟု ခေါ်ဆိုလေ့ရှိသည်။ ၁၅၄၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁ ရက်တွင် ဆွန်မားဆက်သည် သူ၏အာဏာအပေါ် ကြီးမားသော ခြိမ်းခြောက်မှုနှင့် ရင်ဆိုင်နေရကြောင်း သိရှိသွားခဲ့သည်။ သူသည် အကူအညီတောင်းခံသည့် အမိန့်ကြော်ငြာစာတစ်စောင်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး ဘုရင်ကို မိမိလက်အောက်တွင် ထိန်းချုပ်ကာ လုံခြုံရေး အတွက် ခံတပ်သဖွယ်ဖြစ်သော ဝင်ဆာနန်းတော် သို့ ဆုတ်ခွာခဲ့သည်။ ထိုနေရာတွင် အက်ဒဝပ်က '''&quot;ကျွန်ုပ်ကိုယ်ကျွန်ုပ် ထောင်ထဲရောက်နေသလို ခံစားရသည်&quot;''' ဟု ရေးသားခဲ့သည်။

ထိုအတောအတွင်း စည်းလုံးသွားသော တော်ဝင်ကောင်စီသည် ဆွန်မားဆက်၏ အုပ်ချုပ်ရေးညံ့ဖျင်းမှု အသေးစိတ်ကို ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ ၎င်းတို့က အုပ်ချုပ်ရေးခံ၏ အာဏာသည် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ သေတမ်းစာကြောင့် မဟုတ်ဘဲ မိမိတို့ထံမှ လာခြင်းဖြစ်ကြောင်း ရှင်းလင်းစွာ ပြောကြားခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာ ၁၁ ရက်တွင် ကောင်စီသည် ဆွန်မားဆက်ကို ဖမ်းဆီးခဲ့ပြီး ဘုရင်ကို ရစ်ခ်ျမွန်နန်းတော်) သို့ ခေါ်ဆောင်လာခဲ့သည်။ အက်ဒွပ်ပ်သည် ဆွန်မားဆက်အပေါ် စွပ်စွဲချက်များကို သူ၏ရာဇဝင်မှတ်တမ်းတွင် ယခုလို အကျဉ်းချုပ် ရေးသားခဲ့သည် - '''&quot;အတ္တကြီးခြင်း၊ ဂုဏ်မက်ခြင်း၊ ကျွန်ုပ်ငယ်စဉ်ကာလတွင် မဆင်မခြင် စစ်ပွဲများဆင်နွှဲခြင်း၊ နယူးဟေဗင် ( ကို ပေါ့ဆစွာ ကိုင်တွယ်ခြင်း၊ ကျွန်ုပ်၏ ရတနာများဖြင့် မိမိကိုယ်ကို ချမ်းသာအောင်လုပ်ခြင်း၊ မိမိသဘောအတိုင်းသာ လုပ်ဆောင်ပြီး အရာရာကို ကိုယ်ပိုင်အာဏာဖြင့်သာ စီမံခြင်း စသည်တို့ဖြစ်သည်။&quot;'''

၁၅၅၀ ပြည့်နှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဝါဝစ်ခ်မြို့စား '''ဂျွန်ဒတ်လေ'''  သည် ကောင်စီ၏ ခေါင်းဆောင်နှင့် ဆွန်မားဆက်၏ ဆက်ခံသူအဖြစ် ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ဆွန်မားဆက်သည် တာဝါအကျဉ်းထောင်မှ ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာပြီး ကောင်စီတွင် ပြန်လည်ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသော်လည်း၊ ဂျွန်ဒတ်လေ၏ အုပ်ချုပ်ရေးကို ဖြုတ်ချရန် လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှုကြောင့် ၁၅၅၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ရာဇဝတ်မှုဖြင့် '''ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။''' အက်ဒွပ်က သူ၏ဦးလေး သေဆုံးမှုကို ရာဇဝင်မှတ်တမ်းတွင် &quot;ဆွန်မားဆက်မြို့စားသည် နံနက် ရှစ်နာရီနှင့် ကိုးနာရီအကြားတွင် တာဝါဟေးလ် ၌ ခေါင်းဖြတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်&quot; ဟု မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။

သမိုင်းပညာရှင်များက ဆွန်မားဆက်၏ အာဏာသိမ်းယူစဉ်က ချောမွေ့ထိရောက်မှု (၎င်းတွင် ပေ့ဂျတ်ကဲ့သို့သော မဟာမိတ်များ၏ စီမံခန့်ခွဲမှုစွမ်းရည်ကို တွေ့နိုင်သည်) နှင့် သူ၏နောက်ပိုင်း အုပ်ချုပ်ရေး ညံ့ဖျင်းမှုတို့ကို နှိုင်းယှဉ်ပြကြသည်။ ၁၅၄၉ ခုနှစ် ဆောင်းဦးရာသီတွင် သူ၏ကုန်ကျစရိတ်ကြီးမားသော စစ်ပွဲများသည် အရှိန်ပျက်သွားခဲ့ပြီး၊ တော်ဝင်ဘဏ္ဍာရေးမှာ ပျက်စီးလုနီးပါးဖြစ်ကာ တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် အုံကြွမှုနှင့် ပုန်ကန်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ လွန်ခဲ့သည့် ဆယ်စုနှစ်များအထိ သမိုင်းပညာရှင်များအကြား ဆွန်မားဆက်၏ ဂုဏ်သတင်းမှာ မြင့်မားခဲ့သည်၊ အကြောင်းမှာ သူ၏အမိန့်ကြော်ငြာစာအများစုသည် လောဘကြီးသော မြေရှင်လူတန်းစားကို ဆန့်ကျင်၍ သာမန်ပြည်သူများဘက်က ရပ်တည်ပေးခဲ့ပုံပေါ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ယခုခေတ်သစ်တွင်မူ သူ့ကို နိုင်ငံရေးနှင့် စီမံခန့်ခွဲမှုစွမ်းရည် ကင်းမဲ့ပြီး မောက်မာကာ သီးခြားနေတတ်သော အုပ်ချုပ်သူတစ်ဦးအဖြစ် ပုံဖော်ကြလေ့ရှိသည်။

== '''နော်သမ်ဘာလန်၏ ဦးဆောင်မှု''' ==
ဆွန်မားဆက် ကျဆုံးပြီးနောက် ဝါဝစ်ခ်မြို့စား  ဖြစ်သူ '''ဂျွန်ဒတ်လေ''' (၁၅၅၁ ခုနှစ်တွင် နော်သမ်ဘာလန်မြို့စား ဖြစ်လာသူ) သည် တော်ဝင်ကောင်စီကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ ယခင်က သမိုင်းပညာရှင်များသည် သူ့အား ထီးနန်းအာဏာကို အသုံးချကာ မိမိကိုယ်ကိုယ် ဂုဏ်ထူးဒြပ်များနှင့် ချမ်းသာကြွယ်ဝအောင် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည့် လောဘဇောထက်သန်သော ပရိယာယ်သမားတစ်ဦးအဖြစ်သာ ရှုမြင်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များမှစ၍ သူ၏အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ အောင်မြင်မှုများကို အသိအမှတ်ပြုလာကြပြီး၊ ဆွန်မားဆက်၏ ကပ်ဆိုးများနောက်ပိုင်း တော်ဝင်ကောင်စီ၏ အာဏာစက်ကို ပြန်လည်ထိန်းညှိကာ အစိုးရအုပ်ချုပ်ရေးကို '''ပုံမှန်အခြေအနေသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိအောင်''' လုပ်ဆောင်ပေးခဲ့သူအဖြစ် ချီးကျူးခဲ့ကြသည်။

အာဏာရအုပ်စုသစ်တွင် ဝါဝစ်ခ်မြို့စား၏ အဓိကပြိုင်ဘက်မှာ ဆောက်သမ်ပတန်မြို့စား '''သောမတ်စ်ရီယော့သ်စလေ'''ဖြစ်သည်။ သူ၏ ရှေးရိုးစွဲဝါဒီထောက်ခံသူများသည် ဆွန်မားဆက်၏ ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု မူဝါဒများကို ပြောင်းပြန်လှန်ပစ်ရန် မျှော်လင့်ကာ ဝါဝစ်ခ်၏အုပ်စုနှင့် ပူးပေါင်း၍ တညီတညွတ်တည်းသော ကောင်စီတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ဝါဝစ်ခ်သည် အက်ဒဝပ်ဘုရင်လေး၏ ပြင်းထန်သော ပရိုတက်စတစ်ဘာသာရေးအယူဝါဒအပေါ် မျှော်လင့်ချက်ပုံအောခဲ့ပြီး၊ အက်ဒဝပ်သည် ကိုယ်တိုင်အုပ်ချုပ်နိုင်သည့် အသက်အရွယ်သို့ ရောက်ရှိနေပြီဟု အကြောင်းပြကာ သူနှင့်သူ၏လူများကို ဘုရင်နှင့် ပိုမိုနီးစပ်စေလျက် '''တော်ဝင်အတိုင်ပင်ခံကောင်စီ ကို ချုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။'''

ဆောက်သမ်ပတန်သည် ဆွန်မားဆက်၏ ထွက်ဆိုချက်များမှတစ်ဆင့် ဝါဝစ်ခ်ကိုပါ သိက္ခာချရန် ကြံစည်ပြီး ဆွန်မားဆက်ကို ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ရန် ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဝါဝစ်ခ်က ပါလီမန်အား စည်းရုံး၍ ၁၅၅၀ ပြည့်နှစ် ဇန်နဝါရီ ၁၄ ရက်တွင် ဆွန်မားဆက်ကို လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးစေခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဝါဝစ်ခ်သည် ကောင်စီဝင်များကို ဘွဲ့ထူးဂုဏ်ထူးများပေးကာ စည်းရုံးပြီး ဆောက်သမ်ပတန်နှင့် သူ၏နောက်လိုက်များကို ကောင်စီမှ ဖယ်ရှားရှင်းလင်း  ခဲ့ကာ မိမိကိုယ်ကိုယ် '''&quot;ကောင်စီ၏ သဘာပတိကြီး&quot;'''  နှင့် နန်းရန်းဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ သူသည် &quot;အုပ်ချုပ်ရေးခံ&quot; ဟူသော ဘွဲ့ကို မယူခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ ပြတ်ပြတ်သားသားပင် အစိုးရအဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။

အက်ဒွပ်သည် ကြီးပြင်းလာသည်နှင့်အမျှ အစိုးရ၏ လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို ပိုမိုနားလည်လာခဲ့သည်။ သို့သော် သူ၏အဆုံးဖြတ်များတွင် အမှန်တကယ် ပါဝင်ပတ်သက်မှု မည်မျှရှိသည်ဆိုသည်မှာ ငြင်းခုံစရာ ဖြစ်နေဆဲ ဖြစ်သည်။ အက်ဒဝပ် အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ်တွင် သီးသန့် '''&quot;နိုင်ငံတော်အကြံပေးအဖွဲ့&quot;'''ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး အဖွဲ့ဝင်များကို သူကိုယ်တိုင် ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ်သည် အဓိကအတွင်းရေးမှူးများဖြစ်ကြသော ဝီလျံဆီစီလ်  နှင့် ဝီလျံပီတာ တို့နှင့်အတူ နီးကပ်စွာ လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ဘုရင်လေး၏ အကြီးမားဆုံး လွှမ်းမိုးမှုမှာ ဘာသာရေးကိစ္စရပ်များတွင်ဖြစ်ပြီး၊ ကောင်စီသည် သူလိုလားသော ပြင်းထန်သည့် ပရိုတက်စတစ်မူဝါဒကိုသာ လိုက်နာဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

နော်သမ်ဘာလန်မြို့စား (ဝါဝစ်ခ်) ၏ လုပ်ငန်းကိုင်တွယ်ပုံမှာ ဆွန်မားဆက်နှင့် အလွန်ကွာခြားသည်။ သူသည် ကောင်စီဝင်အများစု၏ ထောက်ခံမှုကို အမြဲရရှိစေရန် ဂရုပြုခဲ့ပြီး၊ ကောင်စီကို အသုံးပြု၍ မိမိ၏အာဏာကို တရားဝင်ဖြစ်စေခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင် ဂျွန်ဂိုင်း  ၏ အဆိုအရ '''&quot;ဆွန်မားဆက်ကဲ့သို့ပင် သူသည် ဘုရင်တစ်ပါးကဲ့သို့ ဖြစ်လာခဲ့သည်၊ ကွာခြားချက်မှာ ဆွန်မားဆက်က အုပ်ချုပ်ရေးခံအဖြစ် အချုပ်အခြာအာဏာနီးပါးကို တောင်းဆိုခဲ့သော်လည်း၊ နော်သမ်ဘာလန်ကမူ အက်ဒဝပ်သည် အချုပ်အခြာအာဏာအပြည့်အဝကို ရရှိထားပြီးဖြစ်သည်ဟု အကြောင်းပြကာ အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားကို နောက်ကွယ်မှ ကိုင်တွယ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်&quot;''' ဟု ဆိုသည်။

ဝါဝစ်ခ်၏ စစ်မက်မူဝါဒများသည် ဆွန်မားဆက်ထက် ပိုမိုလက်တွေ့ကျခဲ့သော်လည်း အချို့က ယင်းကို ပျော့ညံ့မှုအဖြစ် ဝေဖန်ခဲ့ကြသည်။ ၁၅၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် သူသည် ပြင်သစ်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီး၊ ဘူလွန်  မြို့မှ ဆုတ်ခွာရန်နှင့် စကော့တလန်ရှိ အင်္ဂလိပ်ကင်းတပ်အားလုံးကို ရုပ်သိမ်းရန် သဘောတူခဲ့သည်။ ၁၅၅၁ ခုနှစ်တွင် အက်ဒွပ် သည် ပြင်သစ်ဘုရင် ဟင်နရီ (၂) ၏ သမီးတော် '''အဲလိဇဘက်''' နှင့် စေ့စပ်ခဲ့သည်။ ဝါဝစ်ခ်သည် အင်္ဂလန်အနေဖြင့် စစ်ပွဲစရိတ်များကို မခံနိုင်တော့ကြောင်း သဘောပေါက်ခဲ့သည်။ ပြည်တွင်း၌မူ နောင်တွင် ပုန်ကန်မှုများ ထပ်မံမဖြစ်ပွားစေရန် စစ်တပ်ကို ကွပ်ကဲပြီး ဗဟိုအစိုးရထံ အစီရင်ခံရမည့် '''&quot;နယ်ခြားစောင့်မင်းကြီးများ&quot;'''  အပါအဝင် အမြဲတမ်းကိုယ်စားလှယ်များကို ဒေသအသီးသီး၌ ထားရှိကာ ဒေသတွင်း မတည်ငြိမ်မှုများကို ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။

ဝါဝစ်ခ်သည် ဝီလျံပေါလက်၊ ဝေါ်လ်တာမေဒ်မေး  တို့နှင့် ပူးပေါင်း၍ ပျက်စီးနေသော နိုင်ငံတော်ဘဏ္ဍာရေးကို ကိုင်တွယ်ခဲ့သည်။ အစပိုင်းတွင် ဒင်္ဂါးပြားများ၏ တန်ဖိုးကို ထပ်မံလျှော့ချခြင်းဖြင့် လျင်မြန်စွာ အကျိုးအမြတ်ရယူရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း စီးပွားရေးကပ်ဆိုး ဆိုက်ရောက်လာသောအခါ ဝါဝစ်ခ်သည် ကျွမ်းကျင်သူ '''သောမတ်စ်ဂရက်ရှမ်'''  ထံသို့ တာဝန်လွှဲအပ်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၂ ခုနှစ်တွင် ငွေကြေးအပေါ် ယုံကြည်မှု ပြန်လည်ရရှိလာပြီး ကုန်ဈေးနှုန်းများ ကျဆင်းကာ ကုန်သွယ်ရေး ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာခဲ့သည်။ ပြည့်စုံသော စီးပွားရေးပြန်လည်ဦးမော့မှုမှာ အယ်လီဇဘက်လက်ထက်မှသာ ရရှိခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်း၏ အခြေခံမြစ်ဖျားမှာ နော်သမ်ဘာလန်မြို့စား၏ မူဝါဒများမှ စတင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ၎င်းတို့အဖွဲ့သည် အစိုးရဘဏ္ဍာရေး အလွဲသုံးစားမှုများကို နှိမ်နင်းခဲ့ပြီး အခွန်ကောက်ခံမှုစနစ်ကို အဘက်ဘက်မှ ပြန်လည်သုံးသပ်ခဲ့ရာ ၎င်းလုပ်ရပ်ကို '''&quot;တူးဒါအုပ်ချုပ်ရေးသမိုင်းတွင် အံ့ချီးဖွယ်အကောင်းဆုံး အောင်မြင်မှုတစ်ခု&quot;''' ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။

== '''ဘာသာရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု''' ==
ဘာသာရေးကိစ္စရပ်များတွင် နော်သမ်ဘာလန်၏ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့သည် ဆွန်မားဆက်၏ မူဝါဒအတိုင်းပင် ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး ပိုမိုပြတ်သားအားကောင်းသော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး အစီအစဉ်များကို ပံ့ပိုးပေးခဲ့သည်။ ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ၏ အစိုးရအပေါ် လက်တွေ့ကျသော လွှမ်းမိုးနိုင်မှုမှာ ကန့်သတ်ချက်ရှိသော်လည်း၊ သူ၏ပြင်းထန်သော ပရိုတက်စတစ်အယူဝါဒကြောင့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးအုပ်ချုပ်မှုကို မဖြစ်မနေ လုပ်ဆောင်ခဲ့ရသည်။ သူ၏ထီးနန်းဆက်ခံမှုကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများအုပ်စုက စီမံခန့်ခွဲခဲ့ပြီး ၎င်းတို့သည် သူစိုးစံစဉ်ကာလတစ်လျှောက်လုံး အာဏာရယူထားခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင်များက ပရိုတက်စတစ်ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို တိုးမြှင့်လုပ်ဆောင်ရာတွင် ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ၏ ထူးခြားသောအရေးပါမှုကို အလေးပေးဖော်ပြကြသည်။ သမိုင်းပညာရှင် ဒိုင်ယာမစ် မက်ကူးလော့ခ် ၏ အဆိုအရ ဘုရင်ငယ်လေးသည် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ငြင်းခုံမှုများကို အလွန်စိတ်ဝင်စားပြီး ကျန်ရှိနေသော ကက်သလစ်ဓလေ့ထုံးတမ်းများကို ဖျက်သိမ်းသည့် အစီအမံများကို ထောက်ခံခဲ့သည်။

သူ၏လက်ထက်တွင် '''၁၅၅၂ ခုနှစ် ဘုံဝတ်ပြုဆုတောင်းစာအုပ်''' ကို မိတ်ဆက်ခဲ့ခြင်းသည် ပရိုတက်စတစ်ဝါဒ တစ်သမတ်တည်းဖြစ်စေရန် ပြတ်သားသော ခြေလှမ်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ် အယုံကြည်ရဆုံးသူဖြစ်သည့် ကန်တာဘာရီ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းကြီး '''သောမတ်စ်ကရမ်မာ'''သည် အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်းကို (ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ အာဏာကို ငြင်းပယ်ထားသော်လည်း အခြေခံအားဖြင့် ကက်သလစ်ဆန်နေသေးသည့် အခြေအနေမှ) စနစ်တကျ ဖွဲ့စည်းထားသော ပရိုတက်စတစ်အဖွဲ့အစည်းအဖြစ်သို့ တော်လှန်ပြောင်းလဲစေခဲ့သည့် ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု ဆက်တိုက်ကို မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် လက်ထက်က စတင်ခဲ့သော ဘုရားကျောင်းပိုင်ပစ္စည်းများကို သိမ်းဆည်းမှုသည် အက်ဒဝပ်လက်ထက်တွင်လည်း ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် ချန်ထရီ (သေလွန်သူများအတွက် ဆုတောင်းပေးသည့် ဝတ်ပြုဆောင်ငယ်များ) ကို ဖျက်သိမ်းခြင်းဖြင့် ထီးနန်းနှင့် အဆိုပါပစ္စည်းများကို သိမ်းယူသူအသစ်များအတွက် ကြီးမားသော ငွေကြေးအကျိုးအမြတ်များ ရရှိခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် လက်ထက်တွင် ဘုရားကျောင်းပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသည် ဘာသာရေးမူဝါဒဖြစ်သကဲ့သို့ နိုင်ငံရေးမူဝါဒလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူ၏စိုးစံမှုအကုန်တွင် ဘုရားကျောင်းများမှာ ဘဏ္ဍာရေးအရ ပျက်စီးခဲ့ရပြီး ဘုန်းတော်ကြီးများ၏ မြေယာအများစုမှာ သာမန်လူဝတ်ကြောင်များ၏ လက်ထဲသို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။

ဆွန်မားဆက်နှင့် နော်သမ်ဘာလန် နှစ်ဦးစလုံး၏ ဘာသာရေးယုံကြည်ချက် အစစ်အမှန်နှင့် ပတ်သက်၍ သမိုင်းပညာရှင်များအကြား အငြင်းပွားနေကြဆဲ ဖြစ်သည်။ သို့သော် နေ့စဉ်ကျမ်းစာ ၁၂ ခန်း ဖတ်ရှုပြီး တရားနာရသည်ကို နှစ်သက်သည်ဟု ဆိုကြသော အက်ဒဝပ်၏ ဘာသာရေးအပေါ် စိတ်အားထက်သန်မှုမှာမူ သံသယဖြစ်စရာမရှိဘဲ၊ ဂျွန်ဖောက်စ်က သူ့ကို '''&quot;ဘုရားသရားကြည်ညိုသော ကလေးငယ်&quot;''' အဖြစ် ဂုဏ်ပြုမှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ်သည် သူ၏သက်တမ်းအတွင်း၌လည်းကောင်း၊ နောက်ပိုင်းတွင်လည်းကောင်း ဗာလ  ရုပ်တုများကို ဖျက်ဆီးခဲ့သည့် ကျမ်းစာလာဘုရင် '''&quot;ယောရှိဘုရင်သစ်&quot;''' အဖြစ် ပုံဖော်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ သူသည် ကက်သလစ်ဆန့်ကျင်ရေးတွင် အလွန်တင်းကျပ်သူဖြစ်ပြီး တစ်ခါက လေဒီမေရီအား &quot;ခရစ်ယာန်မင်းသမီးတစ်ပါးနှင့် မဆီလျော်သော နိုင်ငံခြားအကများနှင့် ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများတွင် နောက်ထပ်မပါဝင်ရန်&quot; စည်းရုံးပေးပါဟု ကက်သရင်းပါးကို တောင်းဆိုခဲ့ဖူးသည်။ သို့သော် အက်ဒဝပ်၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိရေးသူ ဂျန်နီဖာလိုချ် က ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများ ပေးအပ်ခဲ့သော အက်ဒွပ် ၏ ဘာသာရေးကိုင်းရှိုင်းသည့် ပုံရိပ်ကို အလွယ်တကူ မယုံကြည်ရန် သတိပေးခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ်သည် သူ၏ငယ်စဉ်ဘဝတွင် မက်စ်  ဝတ်ပြုပွဲ တက်ရောက်ခြင်း အပါအဝင် ထိုခေတ်က ကက်သလစ်ဓလေ့ထုံးတမ်းများကို လိုက်နာခဲ့သော်လည်း၊ နောက်ပိုင်းတွင် ကရမ်မာနှင့် သူ၏ဆရာများ၊ နန်းတွင်းသူနန်းတွင်းသားများထဲမှ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် အင်္ဂလန်တွင် &quot;စစ်မှန်သော&quot; ဘာသာရေးကို သွတ်သွင်းရမည်ဟု ယုံကြည်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

အင်္ဂလန်ဘာသာရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုသည် လမ်းကြောင်းနှစ်ခုလုံးမှ ဖိအားပေးမှုများအကြား တိုးတက်လာခဲ့သည် - တစ်ဖက်တွင် ရှေးရိုးစွဲသမားများရှိပြီး အခြားတစ်ဖက်တွင်မူ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု မလုံလောက်သေးဟု ညည်းညူကာ ရုပ်တုဆင်းတုများကို လိုက်လံဖျက်ဆီးကြသည့် အစွန်းရောက်သမားများ ရှိနေသည်။ ကရမ်မာသည် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် တူညီသော ဝတ်ပြုထုံးတမ်းကို ရေးသားရန် မိမိကိုယ်ကိုယ် တာဝန်ပေးခဲ့ပြီး၊ အပတ်စဉ်နှင့် နေ့စဉ်ဝတ်ပြုမှုများ၊ ဘာသာရေးပွဲတော်များ အားလုံးကို အသေးစိတ်ဖော်ပြထားကာ ယင်းကို '''၁၅၄၉ ခုနှစ် ပထမအကြိမ် ဝတ်ပြုထုံးတမ်း ညီညွတ်ရေးအက်ဥပဒေ )''' အဖြစ် မဖြစ်မနေ လိုက်နာစေခဲ့သည်။

၁၅၄၉ ခုနှစ် ဘုံဝတ်ပြုဆုတောင်းစာအုပ်သည် ညှိနှိုင်းမှုတစ်ခုအနေဖြင့် ရည်ရွယ်ခဲ့သော်လည်း၊ မုန့်နှင့်စပျစ်ရည်ကို မြှောက်၍ပူဇော်ခြင်း အပါအဝင် အလေးအမြတ်ထားရသော ထုံးတမ်းစဉ်လာများစွာကို ဖယ်ရှားပစ်ခဲ့သည့်အတွက် ရှေးရိုးစွဲသမားများ၏ တိုက်ခိုက်မှုကို ခံခဲ့ရသည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် အချို့သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများကလည်း ကက်သလစ်ဆန်သော အစိတ်အပိုင်းများနှင့် ပူဇော်ခြင်းဓလေ့များ အလွန်အမင်း ကျန်ရှိနေသေးသည်ဟု ညည်းညူခဲ့ကြသည်။ ဝင်းချက်စတာ၏ ဘုန်းတော်ကြီး စတီဖင်ဂါဒီနာ နှင့် လန်ဒန်၏ ဘုန်းတော်ကြီး အက်ဒမန်ဘွန်နာတို့အပါအဝင် ထိပ်တန်းကက်သလစ်ဓမ္မဆရာ အများအပြားသည်လည်း ဤဆုတောင်းစာအုပ်ကို ကန့်ကွက်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့နှစ်ဦးစလုံး တာဝါအကျဉ်းထောင်တွင် ပိတ်လှောင်ခံခဲ့ရပြီး ၎င်းတို့၏ ရာထူးအာဏာများ ဖယ်ရှားခံခဲ့ရသည်။ ၁၅၄၉ ခုနှစ်တွင် ဒီဗွန်နှင့် ကွန်ဝေါ၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဆုတောင်းစာအုပ် ပုန်ကန်မှု တွင် လူပေါင်း ၅,၅၀၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့သည်။

ယုံကြည်ခြင်းသက်သက်ဖြင့်သာ အပြစ်မှလွတ်မြောက်ခြင်း နှင့် လူဝတ်ကြောင်များအတွက်လည်း ဓမ္မဆရာများကဲ့သို့ပင် မုန့်နှင့် စပျစ်ရည် နှစ်မျိုးစလုံးဖြင့် ပွဲတော်မင်္ဂလာ ခံယူခွင့်ပြုခြင်း စသည့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲထားသော အယူဝါဒများကို တရားဝင်ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ၁၅၅၀ ပြည့်နှစ်၏ ဘုန်းကြီးသိက္ခာပေးထုံးတမ်း  သည် ဘုန်းကြီးများအား ဘုရားသခင်က သိက္ခာပေးသည်ဟူသော စနစ်အစား အစိုးရက ခန့်အပ်သည့်စနစ်ဖြင့် အစားထိုးခဲ့ပြီး၊ ဓမ္မဆရာများအား ယခင်ကကဲ့သို့ &quot;အသက်ရှင်သူများနှင့် သေလွန်သူများအတွက် ယဇ်ပူဇော်ခြင်းနှင့် မက်စ်ပွဲကျင်းပခြင်း&quot; အစား ဧဝံဂေလိတရားဟောပြောရန်နှင့် စက္ကရမင်တု မင်္ဂလာများကိုသာ စီမံဆောင်ရွက်ရန် အာဏာလွှဲအပ်ခဲ့သည်။

၁၅၅၁ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုသည် ဘုရားကျောင်း၏ အထွတ်အထိပ်ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ပုဂ္ဂိုလ်ရေးအရ ပိုမိုလွှမ်းမိုးလာခဲ့သော အက်ဒဝပ်၏ အတည်ပြုချက်၊ အားပေးမှုတို့ဖြင့် ပိုမိုတိုးတက်လာခဲ့သည်။ အပြောင်းအလဲသစ်များသည် ဂလော့စတာ၏ ဘုန်းတော်ကြီး ဂျွန်ဟူးပါး နှင့် နော်သမ်ဘာလန်မြို့စားအောက်တွင် ဓမ္မဆရာအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး နန်းတွင်း၌ သူဟောပြောချက်များကြောင့် ဘုရင်လေးအား ပွဲတော်မင်္ဂလာခံယူစဉ် ဒူးထောက်ခြင်းကို ကန့်ကွက်စေခဲ့သူ စကော့တလန်သား '''ဂျွန်နော့စ်''' ကဲ့သို့သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများ၏ ဝေဖန်မှုများကို တုံ့ပြန်ခြင်းလည်း ဖြစ်သည်။

ကရမ်မာသည် ၁၅၅၁ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သော ဥရောပတိုက်မှ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမား မာတင်ဘူဆာ ၊ အောက်စဖို့ဒ်တွင် စာသင်ကြားနေသော ပီတာမာတာ  နှင့် အခြားသော နိုင်ငံခြားဓမ္မပညာရှင်များ၏ အမြင်များဖြင့်လည်း လွှမ်းမိုးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများကို ဘုန်းတော်ကြီးများအဖြစ် ပိုမိုခန့်အပ်ခြင်းဖြင့်လည်း ၎င်းဖြစ်စဉ်မှာ ပိုမိုမြန်ဆန်လာခဲ့သည်။ ၁၅၅၁-၅၂ ဆောင်းရာသီတွင် ကရမ်မာသည် ဘုံဝတ်ပြုဆုတောင်းစာအုပ်ကို ပိုမိုပြတ်သားသော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး အသုံးအနှုန်းများဖြင့် ပြန်လည်ရေးသားခဲ့ပြီး ဘုရားကျောင်းဥပဒေကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်ကာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲထားသော ဘာသာရေးထုံးတမ်းများကို ရှင်းလင်းစေရန် '''&quot;အပိုဒ်ခွဲ ၄၂ ခုပါဝင်သော အယူဝါဒကြေညာချက်&quot;'''  ကို ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။

ကရမ်မာ၏ ဘာသာရေးပုံစံသစ်သည် ပွဲတော်မင်္ဂလာတွင် မုန့်နှင့် စပျစ်ရည်၌ ဘုရားသခင် အမှန်တကယ်ကိန်းဝပ်နေသည် ဟူသော အယူအဆအားလုံးကို ဖယ်ရှားပစ်ခဲ့ပြီး ကက်သလစ်မက်စ် ဝတ်ပြုပွဲကို ထိရောက်စွာ ပယ်ဖျက်ခဲ့သည်။ အယ်လ်တန်  ၏ အဆိုအရ ၁၅၅၂ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယအကြိမ် ဝတ်ပြုထုံးတမ်း ညီညွတ်ရေးအက်ဥပဒေဖြင့် ပံ့ပိုးထားသော ကရမ်မာ၏ မွမ်းမံထားသည့် ဆုတောင်းစာအုပ် ထုတ်ဝေခြင်းသည် '''&quot;အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်း ပရိုတက်စတစ်ဝါဒသို့ တရားဝင်ရောက်ရှိခြင်း&quot;''' ကို အမှတ်အသားပြုခဲ့သည်။ ထို ၁၅၅၂ ခုနှစ် ဆုတောင်းစာအုပ်သည် ယနေ့တိုင် အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်း ဝတ်ပြုမှုများ၏ အခြေခံအုတ်မြစ်အဖြစ် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ၁၅၅၃ ခုနှစ် နွေဦးရာသီတွင် အင်္ဂလန်ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးတစ်ခုလုံး အမှီပြုနေရသော အက်ဒွပ် ဘုရင်လေး ကွယ်လွန်တော့မည်ဖြစ်ကြောင်း ထင်ရှားလာသောအခါ ကရမ်မာသည် ဤပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု အားလုံးကို အကောင်အထည်မဖော်နိုင်တော့ပေ။

== '''ကွယ်လွန်ခြင်းနှင့် ထီးနန်းဆက်ခံမှု အကျပ်အတည်း''' ==

=== '''ထီးနန်းဆက်ခံမှုဆိုင်ရာ အစီအမံ''' ===
၁၅၅၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် အက်ဒွပ်သည် နာမကျန်းဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ဇွန်လ ရောက်သောအခါ ရောဂါအခြေအနေမှာ သက်သာလာလိုက်၊ ပြန်ရင်လာလိုက် ဖြစ်ပြီးနောက် နောက်ဆုံးတွင် မမျှော်လင့်နိုင်တော့သော အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ ဘုရင်မင်းမြတ် ကွယ်လွန်၍ ကက်သလစ်ဘာသာဝင် ဖအေတူမအေကွဲ အစ်မဖြစ်သူ မေရီ ထီးနန်းဆက်ခံလာပါက အင်္ဂလန်ဘာသာရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုကြီးတစ်ခုလုံး ပျက်စီးသွားနိုင်သဖြင့် အက်ဒွပ်၏ ကောင်စီဝင်များနှင့် အရာရှိများတွင် စိုးရိမ်ထိတ်လန့်စရာ အကြောင်းရင်းများစွာ ရှိခဲ့သည်။

အက်ဒွပ်ကိုယ်တိုင်လည်း မေရီထီးနန်းဆက်ခံမည့်အရေးကို ဘာသာရေးရှုထောင့်အရသာမက တရားဝင်မှုရှိမရှိ ရှုထောင့်နှင့် သားသမီးအမွေဆက်ခံမှု ရှုထောင့်တို့ကြောင့်ပါ ကန့်ကွက်ခဲ့သည် (ယင်းအချက်မှာ အဲလိဇဘက်နှင့်လည်း သက်ဆိုင်သည်)။ သူသည် သူ၏ဖခင်လုပ်ဆောင်ခဲ့သော အစဉ်အလာကို အတုယူ၍ ထီးနန်းဆက်ခံမှုကို ပြောင်းလဲရန်အတွက် '''&quot;ကျွန်ုပ်၏ ထီးနန်းဆက်ခံမှုဆိုင်ရာ အစီအမံ&quot;''' ဟု ခေါင်းစဉ်တပ်ထားသော သေတမ်းစာမူကြမ်းတစ်ခုကို ကိုယ်တိုင်ရေးဆွဲခဲ့သည်။ သူသည် သူ၏ အစ်မတော်နှစ်ဦးစလုံး၏ ဆက်ခံခွင့်များကို ချန်လှပ်ခဲ့ပြီး၊ သရဖူကို သူနှင့်တစ်ဝမ်းကွဲတော်စပ်သူ အသက် ၁၆ နှစ်အရွယ် '''လေဒီဂျိန်းဂရေး''' ထံသို့ လွှဲအပ်ရန် စီမံခဲ့သည်။ လေဒီဂျိန်းဂရေးသည် ၁၅၅၃ ခုနှစ် မေလ ၂၅ ရက်တွင် နော်သမ်ဘာလန်မြို့စား၏ သားငယ်ဖြစ်သူ လော့ဒ်ဂီလ်ဖို့ဒ်ဒတ်လေနှင့် လက်ထပ်ထားသူဖြစ်သည်။

=== '''အက်ဒွပ် (၆) ရေးသားခဲ့သော သေတမ်းစာမူကြမ်း အနှစ်ချုပ်မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် -''' ===
၁။ ကျွန်ုပ်တွင် သားသမီးမကျန်ရစ်ခဲ့ပါက၊ ထီးနန်းကို ဆာဖော့ခ်မြို့စားကတော် လေဒီဖရန်းစစ် ၏ အမျိုးသားအနွယ်ဝင်များထံသို့လည်းကောင်း၊ သူမတွင် မရှိပါက '''လေဒီဂျိန်း နှင့် သူမ၏ အမျိုးသားအနွယ်ဝင်များ''' ထံသို့လည်းကောင်း၊ ထို့နောက် လေဒီကက်သရင်းနှင့် လေဒီမေရီတို့၏ အမျိုးသားအနွယ်ဝင်များထံသို့ လွှဲအပ်စေရမည်။

၂။ ကျွန်ုပ်ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ထီးနန်းဆက်ခံမည့် အမျိုးသားအနွယ်ဝင်သည် အသက် ၁၈ နှစ်ပြည့်ပြီးပါက တိုင်းပြည်ကို အပြည့်အဝအုပ်ချုပ်ခွင့် ရှိစေရမည်။

၃။ အကယ်၍ အသက် ၁၈ နှစ်မပြည့်သေးပါက သူ၏မိခင်က အုပ်ချုပ်ရေးမှူးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ရမည်။ သို့သော် သေတမ်းစာအရ ခန့်အပ်မည့် ကောင်စီဝင် ၂၀ အနက် အနည်းဆုံး ၆ ဦး၏ အကြံဉာဏ်နှင့် သဘောတူညီချက်မပါဘဲ မည်သည့်အရာကိုမျှ မလုပ်ဆောင်ရ။

၄။ အမွေဆက်ခံသူ အသက် ၁၈ နှစ်မပြည့်မီ မိခင်ဖြစ်သူ ကွယ်လွန်ပါက တိုင်းပြည်ကို ကောင်စီက အုပ်ချုပ်ရမည်။ သို့သော် ထိုသူ အသက် ၁၄ နှစ်ပြည့်ပြီးနောက် အရေးကြီးသော နိုင်ငံတော်ကိစ္စရပ်အားလုံးကို သူ့အား အသိပေးရမည်။

၅။ ကျွန်ုပ်သည် သားသမီးမရှိဘဲ ကွယ်လွန်ပြီး အမျိုးသားအနွယ်ဝင် အမွေဆက်ခံသူလည်း မရှိပါက လေဒီဖရန်းစစ်၊ သူမမရှိပါက သူမ၏ သမီးကြီးများ၊ ၎င်းတို့မရှိပါက လေဒီမာဂရက်တို့က အမျိုးသားအမွေဆက်ခံသူတစ်ဦး မွေးဖွားလာသည်အထိ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ရမည်။

၆။ အုပ်ချုပ်ရေးမှူး အုပ်ချုပ်စဉ်ကာလအတွင်း ကောင်စီဝင် ၄ ဦး ကွယ်လွန်ပါက တစ်လအတွင်း ကောင်စီအစည်းအဝေးခေါ်ယူ၍ ၄ ဦး ထပ်မံရွေးချယ်ရမည်။ အမွေဆက်ခံသူ အသက် ၁၄ နှစ်ပြည့်ပါက ကောင်စီ၏ အကြံဉာဏ်ဖြင့် သူကိုယ်တိုင် ရွေးချယ်ရမည်။

အက်ဒွပ်သည် သူ၏စာတမ်းတွင် &quot;ကျွန်ုပ်၏ကိုယ်မှ သားသမီးမထွန်းကားပါက&quot; လေဒီဂျိန်းဂရေး၏ မိခင်ဖြစ်သူ ဖရန်းစစ်ဂရေး၊ ဂျိန်းကိုယ်တိုင် သို့မဟုတ် သူမ၏ ညီမများဖြစ်ကြသော ကက်သရင်းနှင့် မေရီတို့၏ '''အမျိုးသားအနွယ်ဝင်များသာ ထီးနန်းဆက်ခံရမည်''' ဟု အစပိုင်းတွင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ သို့သော် သူကွယ်လွန်ခါနီးအချိန်တွင် (နော်သမ်ဘာလန်၏ စည်းရုံးမှုကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်) ဂျိန်းနှင့် သူမ၏ ညီမများကိုယ်တိုင် ထီးနန်းဆက်ခံနိုင်ရန် စာသားကို ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အက်ဒွပ်သည် ၎င်းတို့၏ ဆက်ခံခွင့်ကို လက်တွေ့အခြေအနေအရ အမျိုးသားကြီးစိုးမှုစနစ်၏ ချွင်းချက်တစ်ခုအနေဖြင့်သာ ခွင့်ပြုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

နောက်ဆုံးအတည်ပြုစာတမ်းတွင် မေရီနှင့် အဲလိဇဘက် နှစ်ဦးစလုံးသည် '''&quot;တရားမဝင်သော သားသမီးများ&quot;'''  ဖြစ်သည်ဟုဆိုကာ ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်မှ ချန်လှပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ၎င်းတို့နှစ်ဦးစလုံးသည် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် လက်ထက်ကတည်းက တရားမဝင်ဟု ကြေညာခြင်းခံခဲ့ရပြီး မည်သည့်အခါမျှ တရားဝင်ပြန်ဖြစ်မလာခဲ့သဖြင့် ဤအကြောင်းပြချက်ကို နှစ်ဦးစလုံးအတွက် အသုံးချခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဤကဲ့သို့ ထီးနန်းဆက်ခံမှုကို ပြောင်းလဲရန် ပြဋ္ဌာန်းချက်များသည် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ ၁၅၄၄ ခုနှစ် တတိယအကြိမ် ထီးနန်းဆက်ခံမှုအက်ဥပဒေကို တိုက်ရိုက်ဆန့်ကျင်နေပြီး ဆန်းပြားကာ ယုတ္တိမရှိသော လုပ်ရပ်အဖြစ် ဖော်ပြခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ '''လေဒီဂျိန်းဂရေးသည် အက်ဒဝပ်ကွယ်လွန်ပြီး လေးရက်အကြာတွင် ဘုရင်မအဖြစ် ကြေညာခြင်း ခံခဲ့ရသည်။'''

ဇွန်လအစောပိုင်းတွင် အက်ဒွပ်သည် ဝတ်လုံတော်ရ (ရှေ့နေ) များကို ခေါ်ယူ၍ သူ၏ထီးနန်းစီမံချက်ကို အချောသတ်ရေးဆွဲစေခဲ့ပြီး နေရာခြောက်နေရာတွင် ကိုယ်တိုင်လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ ဇွန်လ ၁၅ ရက်တွင် သူသည် အဆင့်မြင့်တရားသူကြီးများကို သူ၏နေမကောင်းသော အိပ်ရာဘေးသို့ ဆင့်ခေါ်ခဲ့ပြီး &quot;ပြင်းထန်သော စကားလုံးများနှင့် စိတ်ဆိုးသောမျက်နှာထား&quot; ဖြင့် ၎င်းစီမံချက်ကို '''&lt;big&gt;တော်ဝင်အမိန့်ပြန်တမ်း&lt;/big&gt;'''  အဖြစ် ပြင်ဆင်ရန်နှင့် ပါလီမန်တွင် အတည်ပြုစေမည်ဖြစ်ကြောင်း အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ နောက်တစ်ဆင့်အနေဖြင့် ထိပ်တန်းကောင်စီဝင်များနှင့် ရှေ့နေများကို သူ၏ရှေ့မှောက်တွင် ကတိကဝတ်စာချုပ်၌ လက်မှတ်ရေးထိုးစေခဲ့ပြီး အက်ဒွပ်ကွယ်လွန်ပြီးနောက် သေတမ်းစာကို သစ္စာရှိစွာ အကောင်အထည်ဖော်ရန် သဘောတူစေခဲ့သည်။

နောက်ပိုင်းတွင် တရားသူကြီးချုပ် အက်ဒဝပ်မွန်တာဂူ  က ပြန်လည်အမှတ်ရသည်မှာ - သူနှင့် သူ၏လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်များက ၎င်းစီမံချက်အပေါ် ဥပဒေကြောင်းအရ ကန့်ကွက်ခဲ့စဉ်က နော်သမ်ဘာလန်သည် '''&quot;ဒေါသတကြီး တုန်ရင်နေပြီး... ဤအရေးအတွက် သူသည် အင်္ကျီလက်တိုဖြင့် မည်သူမဆိုကိုမဆို ချကြိတ်ပစ်မည်&quot;''' ဟု ခြိမ်းခြောက်ခဲ့ကြောင်း ဆိုသည်။ မွန်တာဂူသည် သူ၏နောက်ကွယ်တွင် ရပ်နေသော မှူးမတ်အချို့ကလည်း '''&quot;အကယ်၍ သူတို့ ဒါကိုလုပ်ဖို့ ငြင်းဆန်ရင် သူတို့ဟာ နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်တွေပဲ&quot;''' ဟု ပြောဆိုသံကို ကြားခဲ့ရသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ဇွန်လ ၂၁ ရက်၌ ကောင်စီဝင်များ၊ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းကြီးများ၊ ဘုန်းတော်ကြီးများနှင့် မြို့ဝန်များအပါအဝင် ထိပ်တန်းပုဂ္ဂိုလ် ၁၀၀ ကျော်က ၎င်းစီမံချက်တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့ထဲမှ အများစုမှာ နော်သမ်ဘာလန်၏ အဓမ္မဖိအားပေးမှုကြောင့် လုပ်ဆောင်ခဲ့ရခြင်းဖြစ်သည်ဟု နောက်ပိုင်းတွင် ပြောကြားခဲ့ကြသည်။

ထိုအချိန်တွင် အက်ဒွပ် ကွယ်လွန်တော့မည်ဆိုသည်မှာ လူသိရှင်ကြားဖြစ်နေပြီး နိုင်ငံခြားသံတမန်များကလည်း မေရီကို ထီးနန်းမရစေရန် လှည့်ကွက်တစ်ခုခု လုပ်ဆောင်နေသည်ဟု သံသယဝင်ခဲ့ကြသည်။ ပြင်သစ်နိုင်ငံသည် စပိန်ဧကရာဇ်၏ ဝမ်းကွဲမောင်နှမတော်စပ်သူ (မေရီ) အင်္ဂလန်ထီးနန်းပေါ် ရောက်ရှိလာမည့်အရေးကို မလိုလားသဖြင့် နော်သမ်ဘာလန်နှင့် လျှို့ဝှက်ဆွေးနွေးမှုများ ပြုလုပ်ကာ ထောက်ခံမည့် အရိပ်အယောင်ပြခဲ့သည်။ သံတမန်များသည် အင်္ဂလိပ်ပြည်သူအများစုက မေရီကို ထောက်ခံကြသည်ကို သေချာသိရှိသော်လည်း ဘုရင်မ ဂျိန်းသည် ထီးနန်းကို အောင်မြင်စွာ ထိန်းချုပ်နိုင်လိမ့်မည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။

သမိုင်းတွင် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာတိုင်အောင် ဤထီးနန်းဆက်ခံမှု ပြောင်းလဲရန် ကြိုးပမ်းမှုကို နော်သမ်ဘာလန်မြို့စား တစ်ဦးတည်း၏ လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှုအဖြစ်သာ ရှုမြင်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များမှစ၍ သမိုင်းပညာရှင်အများစုက ဤစီမံချက်စတင်ခြင်းနှင့် အကောင်အထည်ဖော်ရန် ဇွတ်အတင်းတောင်းဆိုခြင်းမှာ '''ဘုရင်လေး၏ ကိုယ်ပိုင်ဦးဆောင်မှုကြောင့်''' ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်လာကြသည်။ ဒါးမစ်မက်ကူးလော့ခ်) က ယင်းကို အက်ဒွပ်၏ &quot;ခရစ်တော်၏ ဧဝံဂေလိနိုင်ငံတော်ကို တည်ထောင်လိုသော ဆယ်ကျော်သက်အိပ်မက်&quot; အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ပြီး၊ ဒေးဗစ်စတာကီ ကမူ '''&quot;အက်ဒွပ်တွင် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သူ အနည်းငယ်ရှိသော်လည်း တွန်းအားပေးခဲ့သည့် ပဓာနဆန္ဒမှာ သူ၏ဆန္ဒသာဖြစ်သည်&quot;''' ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ တော်ဝင်အိပ်ဆောင်ကောင်စီဝင်များထဲမှ နော်သမ်ဘာလန်၏ ရင်းနှီးသူ ဆာ ဂျွန်ဂိတ်စ် သည် အက်ဒွပ်အား လေဒီဂျိန်းဂရေး၏ သားများသာမက ဂျိန်းကိုယ်တိုင် ထီးနန်းဆက်ခံနိုင်ရန် စီမံချက်ကို ပြင်ဆင်ရန် အကြံပြုခဲ့သူအဖြစ် သံသယရှိခြင်း ခံရသည်။ သူ၏ ပါဝင်ပတ်သက်မှု မည်မျှပင်ရှိစေကာမူ အက်ဒဝပ်သည် မိမိ၏စကားသာလျှင် ဥပဒေဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့ပြီး မိမိ၏အစ်မများကို အမွေပြတ်စွန့်လွှတ်ရန် အပြည့်အဝ ထောက်ခံခဲ့သည် - '''&quot;မေရီအား ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် ပိတ်ပင်ခြင်းသည် ဘုရင်ငယ်လေး အလေးအနက် ယုံကြည်ခဲ့သော ရည်မှန်းချက်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။&quot;'''

== '''နာမကျန်းဖြစ်ခြင်းနှင့် ကွယ်လွန်ခြင်း''' ==
၁၅၅၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် အက်ဒွပ်သည် ဖျားနာခြင်းနှင့် ချောင်းဆိုးခြင်းဝေဒနာများကို စတင်ခံစားခဲ့ရပြီး ယင်းရောဂါလက္ခဏာများမှာ တဖြည်းဖြည်း ပိုမိုဆိုးရွားလာခဲ့သည်။ စပိန်သံအမတ် ဂျင်းရှေးဖ်က &quot;အဖျားတက်လာတဲ့အခါ ဘုရင်မင်းမြတ်ဟာ တော်တော်လေး ဝေဒနာခံစားရပါတယ်၊ အထူးသဖြင့် ညာဘက်အဆုတ်နဲ့ ကလီစာတွေ ဖိမိနေတာကြောင့် အသက်ရှူရတာ အလွန်ခက်ခဲနေပါတယ်&quot; ဟု အစီရင်ခံခဲ့သည်။ 

ဧပြီလအစောပိုင်းတွင် အက်ဒွပ်သည် ဝက်စ်မင်စတာရှိ ပန်းခြံထဲ၌ လေညင်းခံနိုင်ပြီး ဂရင်းနစ် သို့ ပြောင်းရွှေ့နိုင်သည်အထိ ကျန်းမာရေး ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာပုံပေါ်သော်လည်း ထိုလအကုန်တွင် ပြန်လည်အားနည်းသွားခဲ့သည်။ မေလ ၇ ရက်၌ သူသည် &quot;များစွာသက်သာလာပြီ&quot; ဖြစ်ကြောင်းနှင့် တော်ဝင်ဆရာဝန်များကလည်း သူပြန်လည်ကျန်းမာလာလိမ့်မည်ဟု သံသယမရှိ ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။ ရက်ပိုင်းအကြာတွင် ဘုရင်လေးသည် သူ၏ပြတင်းပေါက်တွင် ထိုင်လျက် သိမ်းစ်မြစ် ပေါ်ရှိ သင်္ဘောများကို ကြည့်ရှုနိုင်ခဲ့သည်။  သို့သော် ရောဂါပြန်ရင့်လာခဲ့ပြီး ဇွန်လ ၁၁ ရက်တွင် ဘုရင်၏အိမ်တော်၌ သတင်းပေးတစ်ဦးရှိသော ရှေးဖ်က &quot;သူ့ရဲ့ ခံတွင်းကနေ ထွက်လာတဲ့အရာတွေဟာ တစ်ခါတစ်ရံ စိမ်းဝါဝါနဲ့ အမည်းရောင်သန်းနေပြီး၊ တစ်ခါတစ်ရံမှာတော့ သွေးရောင်လို ပန်းရောင်သန်းနေပါတယ်&quot; ဟု အစီရင်ခံခဲ့သည်။  ယခုအခါ သူ၏ဆရာဝန်များက သူသည် '''အဆုတ်တွင် ပြည်တည်နာ'''ခံစားနေရပြီး သူ၏အသက်ကို ကယ်တင်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့ကြောင်း ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။မကြာမီပင် သူ၏ခြေထောက်များ အလွန်အမင်း ဖောယောင်လာသဖြင့် ပက်လက်သာ လှဲနေရတော့ပြီး ရောဂါကို အန်တုရန် အင်အားမရှိတော့ချေ။ သူ၏ဆရာဝန် ဂျွန်ချိခ် (အား သူက '''&quot;ကျွန်ုပ် သေရမှာကို ဝမ်းမြောက်ပါတယ်&quot;''' ဟု တိုးတိုးလေး ပြောကြားခဲ့သည်။ 

အက်ဒွပ်သည် ဇူလိုင်လ ၁ ရက်တွင် ပြည်သူလူထုရှေ့သို့ နောက်ဆုံးအကြိမ် ထွက်ပြသခဲ့သည်။ သူသည် ဂရင်းနစ်နန်းတော်  ရှိ သူ၏ပြတင်းပေါက်တွင် ကိုယ်ထင်ပြခဲ့ရာ၊ သူ့ကို မြင်တွေ့ခဲ့ရသူများသည် သူ၏ '''&quot;ပိန်လှီပြီး အားအင်ချိနဲ့နေသော&quot; အခြေအနေကြောင့်''' ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်ခဲ့ကြသည်။ နောက်ထပ် နှစ်ရက်အတွင်း လူအုပ်ကြီးသည် ဘုရင်လေးကို ထပ်မံမြင်တွေ့ရန် မျှော်လင့်ချက်ဖြင့် ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသော်လည်း ဇူလိုင်လ ၃ ရက်တွင် ရာသီဥတု အလွန်အေးလွန်းသဖြင့် ဘုရင်မင်းမြတ် အပြင်သို့ ထွက်မပြနိုင်ကြောင်း ပြည်သူများကို အသိပေးခဲ့သည်။ '''အက်ဒွပ်သည် ၁၅၅၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၆ ရက် ည ၈ နာရီတွင် အသက် ၁၅ နှစ်အရွယ်၌ ဂရင်းနစ်နန်းတော်တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။''' ဂျွန်ဖောက်စ် ၏ မှတ်တမ်းအရ သူ၏နောက်ဆုံးစကားမှာ '''&quot;ကျွန်ုပ် အားအင်ကုန်ပါပြီ၊ အရှင်ဘုရား... ကျွန်ုပ်အပေါ် သနားကရုဏာထား၍ ကျွန်ုပ်၏ ဝိညာဉ်ကို သိမ်းပိုက်တော်မူပါ&quot;''' ဟု ဖြစ်သည်။ 

ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ၏ ရုပ်ကလာပ်ကို သြဂုတ်လ ၈ ရက်တွင် ဝက်စ်မင်စတာ ဘုရားရှိခိုးကျောင်း ရှိ လေဒီဝတ်ပြုဆောင် အတွင်းရှိ သူ၏အဖိုး သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ ဂူဗိမာန်အနောက်ဘက်ကပ်လျက်၊ ဝတ်ပြုဆောင်၏ မူလပလ္လင်အောက်တည့်တည့်တွင် သောမတ်စ်ကရမ်မာ ဦးဆောင်သော ပရိုတက်စတစ် ထုံးတမ်းစဉ်လာများအတိုင်း ချက်ချင်း မြှုပ်နှံခဲ့သည်။ စျာပနစီတန်းလှည့်လည်မှုကို &quot;ဝတ်ရုံဖြူဝတ်ဆင်ထားသော ကလေးငယ်အုပ်စုကြီး&quot; က ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး လန်ဒန်မြို့သူမြို့သားများက '''&quot;ငိုကြွေးမြည်တမ်းလျက်&quot;''' စောင့်ကြည့်ခဲ့ကြသည်။ ရွှေချည်ထိုးအဝတ်ဖြင့် ဖုံးအုပ်ထားသော စျာပနရထားလုံးပေါ်တွင် သရဖူ၊ ရာဇလှံတံနှင့် ဂါတာဘွဲ့တံဆိပ်များ ဆင်ယင်ထားသည့် အက်ဒဝပ်၏ ပုံတူရုပ်တုကို တင်ဆောင်ထားခဲ့သည်။  သူ၏အထိမ်းအမှတ် ကျောက်တိုင်တစ်ခု စိုက်ထူရန် ဒီဇိုင်းဆွဲခဲ့သော်လည်း အကောင်အထည် မဖော်ဖြစ်ခဲ့သဖြင့် အက်ဒွပ်၏ မြှုပ်နှံရာနေရာသည် မည်သည့်အမှတ်အသားမျှ မရှိဘဲ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် '''၁၉၆၆ ခုနှစ် ရောက်မှသာ''' သူတည်ထောင်ခဲ့သော ခရိုက်စ်ဟော့စပီတယ်  ကျောင်းက သူတို့၏တည်ထောင်သူအား ကျေးဇူးဆပ်သောအားဖြင့် ဝတ်ပြုဆောင် ကြမ်းပြင်တွင် ကမ္ပည်းကျောက်ပြားတစ်ချပ်ကို လာရောက်တင်ရှိခဲ့သည်။ ၎င်းကမ္ပည်းစာတွင် ''&quot;ဤဝတ်ပြုဆောင်၌ မြှုပ်နှံထားသော'' ''ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် အား ရည်စူး၍ ခရိုက်စ်ဟော့စပီတယ်ကျောင်းမှ ၎င်းတို့၏ တည်ထောင်သူအား ကျေးဇူးတင်သောအားဖြင့် ဤကျောက်ပြားကို ၁၉၆၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၇ ရက်တွင် ထားရှိပါသည်&quot;''ဟု ရေးထိုးထားသည်။ 

ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ကွယ်လွန်ရခြင်း၏ အကြောင်းရင်း အစစ်အမှန်မှာ ယနေ့တိုင် အသေအချာ မသိရသေးပါ။ ၁၆ ရာစုအတွင်း တော်ဝင်မိသားစုဝင်များ ကွယ်လွန်မှုများအတိုင်း '''အဆိပ်ခတ်ခံရသည်ဟူသော ကောလာဟလများ''' ပျံ့နှံ့ခဲ့သော်လည်း ယင်းကို ထောက်ပြနိုင်သည့် မည်သည့်သက်သေမျှ မတွေ့ရချေ။ အက်ဒဝပ်ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဖြစ်စဉ်များကြောင့် ပြည်သူတို့၏ မုန်းတီးခြင်းကို ခံခဲ့ရသော နော်သမ်ဘာလန်မြို့စားသည် ဤအဆိပ်ခတ်မှုကို အမိန့်ပေးခဲ့သူအဖြစ် လူအများက ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။  အခြားသော သီအိုရီတစ်ခုတွင်မူ မေရီအား ထီးနန်းတင်မြှောက်ရန် ကြိုးပမ်းနေသော ကက်သလစ်များက အက်ဒွပ်ကို အဆိပ်ခတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။  သို့သော် အက်ဒွပ်ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ရင်ခွဲစစ်ဆေးခဲ့သော ခွဲစိတ်ဆရာဝန်က '''&quot;အရှင်မင်းကြီး ကွယ်လွန်ရခြင်းမှာ အဆုတ်ရောဂါကြောင့် ဖြစ်သည်&quot;''' ဟု တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဗင်းနစ်သံအမတ် ဂျာကိုမိုဆိုရန်ဇို ကလည်း အက်ဒဝပ်သည် '''အဆုတ်နာရောဂါ  - တစ်နည်းအားဖြင့် တီဘီရောဂါ'''  ကြောင့် ကွယ်လွန်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်ဟု အစီရင်ခံခဲ့ပြီး ယင်းရောဂါအဖြေကို သမိုင်းပညာရှင်အများစုက လက်ခံကြသည်။  သမိုင်းပညာရှင် စကစ်ဒ်မိုး ၏ အဆိုအရ အက်ဒဝပ်သည် ၁၅၅၂ ခုနှစ်တွင် ဝက်သက်ရောဂါနှင့် ကျောက်ကြီးရောဂါ တို့ကို ပြင်းထန်စွာ ခံစားခဲ့ရပြီးနောက် ခန္ဓာကိုယ်၏ သဘာဝကိုယ်ခံအားစနစ် ပျက်စီးသွားခဲ့ရာမှတစ်ဆင့် တီဘီရောဂါ ကူးစက်ခံရခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ယူဆသည်။  သို့သော် သမိုင်းပညာရှင် လိုချ် ကမူ သူ၏ရောဂါလက္ခဏာများသည် ပြင်းထန်အဆုတ်အအေးမိခြင်း ၏ ထုံးစံအတိုင်းဖြစ်ပြီး၊ ထိုမှတဆင့် အဆုတ်ကူးစက်ပိုးဝင်ခြင်း သို့မဟုတ် အဆုတ်ပြည်တည်နာဖြစ်ကာ၊ သွေးဆိပ်တက်ခြင်း  နှင့် ကျောက်ကပ်ပျက်စီးခြင်းတို့ကြောင့် ကွယ်လွန်ခဲ့ခြင်းဖြစ်နိုင်ကြောင်း အကြံပြုထားသည်။ 

== '''လေဒီဂျိန်းနှင့် ဘုရင်မ မေရီ''' ==
အက်ဒွပ်ကွယ်လွန်ပြီး '''နှစ်ပတ်အကြာတွင်''' တော်ဝင်ဘုရင့်ကောင်စီ သည် ထီးနန်းဆက်ခံမှုကို တားဆီးရန် အက်ဒွပ်၏ ကြိုးပမ်းမှုများရှိခဲ့သော်လည်း သူ၏ဖအေတူမအေကွဲ အစ်မဖြစ်သူအား ပထမမြောက်မေရီဘုရင်မ အဖြစ် တရားဝင်ကြေညာခဲ့သည်။

လေဒီမေရီသည် အက်ဒွပ်ကို ဖေဖော်ဝါရီလတွင် နောက်ဆုံးတွေ့ရှိခဲ့ပြီး၊ နော်သမ်ဘာလန်မြို့စားနှင့် စပိန်သံအမတ်များမှတစ်ဆင့် မောင်တော်၏ ကျန်းမာရေးအခြေအနေကို စဉ်ဆက်မပြတ် သိရှိနေခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ် ကွယ်လွန်တော့မည်ကို သိရှိသွားသောအခါ သူမသည် လန်ဒန်အနီးရှိ ဟန်းစ်ဒွန်အိမ်တော် မှ ထွက်ခွာပြီး သူမ၏ ကုန်းမြေပိုင်နက်များရှိရာ နော်ဖော့ခ် ရှိ ကန်းနင်းဟော သို့ အမြန်ဆုံး မောင်းနှင်ထွက်ခွာခဲ့သည်၊ အကြောင်းမှာ ထိုနေရာရှိ သူမ၏ မြေငှားလယ်သမားများ၏ ထောက်ခံမှုကို ရရှိနိုင်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။

နော်သမ်ဘာလန်သည် မေရီ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခြင်း သို့မဟုတ် ဥရောပတိုက်မှ စစ်ကူများ ရောက်ရှိလာခြင်းတို့ကို တားဆီးရန် နော်ဖော့ခ်ကမ်းရိုးတန်းသို့ စစ်သင်္ဘောများ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ သူသည် မိမိ၏စစ်အင်အားများကို စုစည်းနေစဉ်အတွင်း ဘုရင်ကြီးကွယ်လွန်သည့် သတင်းကို ဆိုင်းငံ့ထားခဲ့ပြီး၊ ဂျိန်းဂရေး  ကို ဇူလိုင်လ ၁၀ ရက်တွင် လန်ဒန်တာဝါသို့ ခေါ်ဆောင်လာခဲ့သည်။ ထိုနေ့တွင်ပင် လန်ဒန်လမ်းမများပေါ်၌ ဂျိန်းအား ဘုရင်မအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူများအကြား မကျေနပ်သည့် တီးတိုးသံများ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။

တော်ဝင်ကောင်စီသည် မေရီထံမှ စာတစ်စောင်ကို လက်ခံရရှိခဲ့ပြီး၊ ၎င်းစာတွင် သူမကိုယ်သူမ ဘုရင်မအဖြစ် ကြေညာထားပြီးဖြစ်သကဲ့သို့ ကောင်စီအနေဖြင့်လည်း မိမိအား ဘုရင်မအဖြစ် တရားဝင်ကြေညာပေးရန်နှင့် ထီးနန်းအတွက် မိမိ၏ &quot;ရပိုင်ခွင့်နှင့် ဘွဲ့ထူး&quot; ကို အခိုင်အမာ တောင်းဆိုထားသည်။ ကောင်စီက ပြန်လည်တုံ့ပြန်ရာတွင် ဂျိန်းသည် အက်ဒဝပ်၏ အာဏာစက်အရ ဘုရင်မဖြစ်ပြီး၊ မေရီမှာမူ ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့် တရားမဝင်သူဖြစ်ကာ &quot;အခြေခံနိမ့်ကျပြီး မိုက်မဲသော လူနည်းစု&quot; ၏ ထောက်ခံမှုကိုသာ ရရှိထားသူဖြစ်ကြောင်း ပြန်ကြားခဲ့သည်။

နော်သမ်ဘာလန်သည် မိမိ၏ တွက်ချက်မှု ကြီးမားစွာ မှားယွင်းသွားကြောင်း မကြာမီပင် သဘောပေါက်ခဲ့သည်၊ အထူးသဖြင့် အက်ဒွပ်မကွယ်လွန်မီ မေရီ၏ကိုယ်ကို ဖမ်းဆီးထိန်းချုပ်ရန် ပျက်ကွက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ မေရီ၏ထံသို့ စုရုံးရောက်ရှိလာသူ အများစုမှာ ကက်သလစ်ဘာသာကို ပြန်လည်ထူထောင်ရန်နှင့် ပရိုတက်စတစ်ဝါဒကို အနိုင်ယူရန် မျှော်လင့်ထားကြသော ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြသော်လည်း၊ သူမ၏ ထောက်ခံသူများထဲတွင် ဘာသာရေးထက် သူမ၏ တရားဝင်ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်ကို ပိုမိုအလေးထားကြသူ အမြောက်အမြားလည်း ပါဝင်သည်။

နော်သမ်ဘာလန်သည် လန်ဒန်ရှိ ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်နေသော ကောင်စီကို ထိန်းချုပ်မှုကို စွန့်လွှတ်ကာ၊ မှူးမတ်မျိုးနွယ်များနှင့် &quot;မရေမတွက်နိုင်သော သာမန်ပြည်သူလူထုကြီး&quot; အပါအဝင် မေရီကို ထောက်ခံမှု ပိုမိုအားကောင်းလာသည်ဟူသော သတင်းများ ထွက်ပေါ်နေသည့် အရှေ့အန်ဂလီယာ သို့ မစီစဉ်ရသေးသော မေရီနောက် လိုက်လံဖမ်းဆီးရေး စစ်ဆင်ရေးကို စတင်ခဲ့ရသည်။ ဇူလိုင် ၁၄ ရက်တွင် နော်သမ်ဘာလန်သည် စစ်သည် ၃,၀၀၀ ဖြင့် လန်ဒန်မှ ချီတက်ခဲ့ပြီး နောက်တစ်နေ့တွင် ကိန်းဘရစ်ချ်  သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထိုအတောအတွင်း မေရီသည် ဆာဖော့ခ်  ရှိ ဖရမ်လင်ဟမ်ရဲတိုက် တွင် သူမ၏စစ်အင်အားစုများကို စုစည်းခဲ့ပြီး ဇူလိုင် ၁၉ ရက်တွင် စစ်သည် '''၂၀,၀၀၀ နီးပါးရှိသော''' စစ်တပ်ကြီးကို ဖွဲ့စည်းနိုင်ခဲ့သည်။

ထိုအခါမှ တော်ဝင်ကောင်စီသည် မိမိတို့ ကြီးမားသော အမှားကြီးတစ်ခုကို လုပ်ဆောင်မိပြီဖြစ်ကြောင်း သဘောပေါက်သွားခဲ့သည်။ အာရန်ဒယ်မြို့စား  နှင့် ပင်းဘရုခ်မြို့စားတို့က ဦးဆောင်၍ ဇူလိုင် ၁၉ ရက်တွင် ကောင်စီသည် မေရီအား ဘုရင်မအဖြစ် ပြည်သူလူထုရှေ့မှောက်၌ တရားဝင်ကြေညာခဲ့ရာ၊ '''ဂျိန်း၏ ကိုးရက်တာ နန်းစံသက်''' ကုန်ဆုံးသွားခဲ့သည်။ ဤကြေညာချက်ကြောင့် လန်ဒန်တစ်မြို့လုံးတွင် အတိုင်းထက်အလွန် ဝမ်းမြောက်အောင်ပွဲခံခဲ့ကြသည်။ ကိန်းဘရစ်ချ်တွင် သောင်တင်နေသော နော်သမ်ဘာလန်ကိုယ်တိုင်လည်း ကောင်စီထံမှ ပေးပို့သော စာပါအတိုင်း မေရီအား ဘုရင်မအဖြစ် ကြေညာခဲ့ရသည်။ ဝီလျံပေ့ဂျတ်နှင့် အာရန်ဒယ်မြို့စားတို့သည် ဖရမ်လင်ဟမ်သို့ မြင်းစီးထွက်ခွာကာ မေရီထံမှ ခွင့်လွှတ်ပန်ကြားခဲ့ကြပြီး၊ အာရန်ဒယ်သည် ဇူလိုင် ၂၄ ရက်တွင် နော်သမ်ဘာလန်ကို ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။

နော်သမ်ဘာလန်သည် ပရိုတက်စတစ်ဝါဒကို စွန့်လွှတ်ပြီးနောက် မကြာမီ သြဂုတ် ၂၂ ရက်တွင် '''ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။''' သူ၏ ဘာသာရေးစွန့်လွှတ်မှုသည် သူ၏ချွေးမဖြစ်သူ ဂျိန်းကို စိတ်ပျက်စေခဲ့ပြီး၊ ဂျိန်းသည်လည်း သူမ၏ဖခင် ဝိုင်ရတ်ပုန်ကန်မှု တွင် ပါဝင်ပတ်သက်ခဲ့ပြီးနောက် ၁၅၅၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၂ ရက်တွင် '''ခေါင်းဖြတ်စင်သို့ လိုက်ပါသွားခဲ့ရသည်။'''

== '''ပရိုတက်စတစ်ဝါဒ၏ အမွေအနှစ်''' ==
အက်ဒွပ်သည် ခြောက်နှစ်သာ စိုးစံခဲ့ပြီး အသက် ၁၅ နှစ်အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သော်လည်း၊ သူ၏နန်းသက်သည် အင်္ဂလန်ဘာသာရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုနှင့် အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်း၏ ဖွဲ့စည်းပုံအပေါ် ရေရှည်တည်တံ့သော ပံ့ပိုးကူညီမှုများကို လုပ်ဆောင်ပေးခဲ့သည်။ အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ နောက်ဆုံးဆယ်စုနှစ်တွင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးမှာ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ရပ်တန့်နေခဲ့ပြီး ကက်သလစ်တန်ဖိုးများဘက်သို့ ပြန်လည်ယိမ်းနေခဲ့သည်။ ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့် အက်ဒွပ်၏ နန်းသက်တွင်မူ ဘုရားကျောင်းသည် အခြေခံအားဖြင့် ကက်သလစ်ဝတ်ပြုထုံးတမ်းနှင့် ဖွဲ့စည်းပုံမှသည် ပရိုတက်စတစ်အဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်သော ပုံစံသို့ ပြောင်းလဲသွားကာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးတွင် အစွန်းရောက်တိုးတက်မှုများကို တွေ့မြင်ခဲ့ရသည်။ အထူးသဖြင့် ဘုံဝတ်ပြုဆုတောင်းစာအုပ်၊ ၁၅၅၀ ပြည့်နှစ်၏ ဘုန်းကြီးသိက္ခာပေးထုံးတမ်းနှင့် ကရမ်မာ၏ အပိုဒ်ခွဲ ၄၂ ခုပါဝင်သော အယူဝါဒကြေညာချက်တို့သည် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သော အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်း ဝတ်ပြုမှုများ၏ အခြေခံအုတ်မြစ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အက်ဒွပ်ကိုယ်တိုင် ဤအပြောင်းအလဲများကို အပြည့်အဝ ထောက်ခံခဲ့ပြီး၊ ယင်းတို့မှာ သောမတ်စ်ကရမ်မာ၊ ဟျူးလက်တီးမား  နှင့် နီကိုလပ်စ်ရစ်ဒ်လေ ကဲ့သို့သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများ၏ လက်ရာများဖြစ်သော်လည်း၊ ဘုရင်၏ ဘာသာရေးကိုင်းရှိုင်းမှုသည် သူ၏လက်ထက်တွင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးကို အရှိန်မြှင့်တင်ရန် တွန်းအားတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။

ဘုရင်မ မေရီသည် မောင်တော်လက်ထက်က လုပ်ဆောင်ခဲ့သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးလုပ်ငန်းများကို ဖျက်ဆီးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း ကြီးမားသော အဟန့်အတားများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ သူမသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ အာဏာစိုးမိုးမှုကို ယုံကြည်သော်လည်း၊ အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်း၏ အထွတ်အထိပ်ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ အုပ်ချုပ်ခဲ့ရသဖြင့် ဤဆန့်ကျင်ဘက်အခြေအနေကို သူမက မလိုလားခဲ့ချေ။ သူမသည် ပုဂ္ဂလိကမြေရှင်များထံ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခြင်း သို့မဟုတ် ရောင်းချခြင်းခံခဲ့ရသော ကြီးမားလှသော ဘုရားကျောင်းပိုင်ပစ္စည်းများကို ပြန်လည်သိမ်းဆည်းရန် လုံးဝမတတ်နိုင်ခဲ့ပေ။ သူမသည် ထိပ်တန်းပရိုတက်စတစ် ဓမ္မဆရာအချို့ကို '''မီးရှို့ကွပ်မျက်ခဲ့သော်လည်း'''၊ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမား အများအပြားမှာ ပြည်ပသို့ တိမ်းရှောင်ခဲ့ကြသည် သို့မဟုတ် အင်္ဂလန်အတွင်း လျှို့ဝှက်စွာ လှုပ်ရှားနေကြပြီး၊ သူမ တားဆီး၍မရနိုင်သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး ဝါဒဖြန့်စာပေများကို အရှိန်အဟုန်ဖြင့် ထုတ်ဝေခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ပရိုတက်စတစ်ဝါဒမှာ အင်္ဂလိပ်ပြည်သူတို့၏ ရင်ထဲတွင် အမြစ်မတွယ်သေးဘဲ၊ အကယ်၍ မေရီသာ အသက်ပိုရှည်ခဲ့ပါက သူမ၏ ကက်သလစ်ပြန်လည်ထူထောင်ရေးမှာ အောင်မြင်နိုင်ပြီး၊ အက်ဒဝပ်၏ စိုးစံမှုမှာသာ သမိုင်းတွင် ပုံမှန်မဟုတ်သော သွေဖည်မှုတစ်ခု ဖြစ်သွားနိုင်သည်။

၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် မေရီ ကွယ်လွန်သောအခါ အင်္ဂလန်ဘာသာရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုသည် ၎င်း၏လမ်းကြောင်းအတိုင်း ပြန်လည်စတင်ခဲ့ပြီး၊ အက်ဒွပ်လက်ထက်က ပြုလုပ်ခဲ့သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုအများစုကို '''အဲလိဇဘက်ခေတ် ဘာသာရေး ပြန်လည်အခြေချမှု'''  တွင် ပြန်လည်အသက်သွင်းခဲ့သည်။ ဘုရင်မအဲလိဇဘက်သည် မေရီ၏ ကောင်စီဝင်များနှင့် ဘုန်းတော်ကြီးများကို အက်ဒွပ်၏ လူဟောင်းများဖြစ်ကြသော နော်သမ်ဘာလန်၏ အတွင်းရေးမှူးဟောင်း ဝီလျံစီဆီလ် နှင့် ၁၅၅၉ ခုနှစ် ပါလီမန်ဖွင့်ပွဲတွင် ကက်သလစ်ဆန့်ကျင်ရေးတရား ဟောကြားခဲ့သူ အက်ဒွပ်၏ ဆရာဟောင်း ရစ်ချက်ကော့စ်တို့ဖြင့် အစားထိုးခဲ့သည်။

ပါလီမန်သည် နောက်နှစ်နွေဦးတွင် ဝတ်ပြုထုံးတမ်း ညီညွတ်ရေးအက်ဥပဒေကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး၊ ၎င်းအက်ဥပဒေအရ ကရမ်မာ၏ ၁၅၅၂ ခုနှစ် ဆုတောင်းစာအုပ်ကို ပြင်ဆင်ချက်အချို့ဖြင့် ပြန်လည်အသုံးပြုစေခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ၁၅၆၃ ခုနှစ်၏ အပိုဒ်ခွဲ ၃၉ ခုပါဝင်သော ဘာသာရေးအခြေခံမူများ သည်လည်း ကရမ်မာ၏ အပိုဒ်ခွဲ ၄၂ ခုကို အဓိကအခြေခံထားခြင်း ဖြစ်သည်။ အက်ဒဝပ်လက်ထက်က ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုများသည် အဲလိဇဘက်၏ ဘာသာရေးမူဝါဒများအတွက် အရေးကြီးသော ကိုးကားစရာ အရင်းအမြစ်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။
----


==ကိုးကား==
{{Reflist}}


{{Lifetime|၁၅၃၇|၁၅၅၃}}
[[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် ရေမြေ့သခင်များ]]</text>
      <sha1>qkw0fj59egbc3fctrjmhz1hyz7exffq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292024</id>
    <redirect title="ဆဌမမြောက် အက်ဒွပ်ဘုရင်" />
    <revision>
      <id>1054782</id>
      <timestamp>2026-09-23T04:44:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>[[ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင်]] စာမျက်နှာကို [[ဆဌမမြောက် အက်ဒွပ်ဘုရင်]] သို့ Dr Lotus Blackက ရွှေ့ခဲ့သည်</comment>
      <origin>1054782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78" sha1="tmhkugu6fv67fmf8c2pbmu72ca0uv8z" xml:space="preserve">#REDIRECT [[ဆဌမမြောက် အက်ဒွပ်ဘုရင်]]</text>
      <sha1>tmhkugu6fv67fmf8c2pbmu72ca0uv8z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-51236-74</title>
    <ns>3</ns>
    <id>292025</id>
    <revision>
      <id>1054783</id>
      <timestamp>2026-09-23T04:47:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1054783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8552" sha1="iap4adojhnq8pu2xu96uqj4nccszcgr" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-51236-74 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၀၄:၄၇၊ ၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>iap4adojhnq8pu2xu96uqj4nccszcgr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည် ဖြာထွက်ခြင်း</title>
    <ns>14</ns>
    <id>292026</id>
    <revision>
      <id>1054793</id>
      <timestamp>2026-09-23T06:03:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{Cat main|ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်}} {{Commons category|Ultraviolet light}}   [[ကဏ္ဍ:လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်းများ]] [[ကဏ္ဍ:အလင်းဓာတုဗေဒ]]&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1054793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="258" sha1="ajzxoykofk9adruj33sgqa1fag8pkdp" xml:space="preserve">{{Cat main|ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်}}
{{Commons category|Ultraviolet light}}


[[ကဏ္ဍ:လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:အလင်းဓာတုဗေဒ]]</text>
      <sha1>ajzxoykofk9adruj33sgqa1fag8pkdp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Kaungsett23</title>
    <ns>3</ns>
    <id>292029</id>
    <revision>
      <id>1054811</id>
      <timestamp>2026-09-23T09:48:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1054811</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8544" sha1="7nnbt01p4roe5by5dkwep1u34efgdmd" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Kaungsett23 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၀၉:၄၈၊ ၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>7nnbt01p4roe5by5dkwep1u34efgdmd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Iktsokh</title>
    <ns>3</ns>
    <id>292030</id>
    <revision>
      <id>1054824</id>
      <timestamp>2026-09-23T10:48:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1054824</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8540" sha1="fhdwbbt4vahrnpvjtchtjjpbczf3ys9" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Iktsokh ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၁၀:၄၈၊ ၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>fhdwbbt4vahrnpvjtchtjjpbczf3ys9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သတ္တမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292032</id>
    <revision>
      <id>1054826</id>
      <timestamp>2026-09-23T11:02:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>I'm Rinn</username>
        <id>148432</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{Infobox royalty | image        = Enrique_VII_de_Inglaterra,_por_un_artista_anónimo.jpg | alt          = Formal portrait in the Elizabethan style of Edward in his early teens. He has a long pointed face and a small full mouth. | caption      = Portrait {{c.|1550}} | succession   = အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ဘု...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1054826</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10864" sha1="jj34ho5s793kr247vrvagpavt0j5uj3" xml:space="preserve">{{Infobox royalty
| image        = Enrique_VII_de_Inglaterra,_por_un_artista_anónimo.jpg
| alt          = Formal portrait in the Elizabethan style of Edward in his early teens. He has a long pointed face and a small full mouth.
| caption      = Portrait {{c.|1550}}
| succession   = [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ဘုရင်]] နှင့် [[အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏မင်းဆက်များ]]
| more_text    = ([[:en:Style of the British sovereign#Styles of English sovereigns|more&amp;nbsp;...]])
| reign        = ၂၂ သြဂုတ် ၁၄၈၅ - ၂၁ ဧပရယ် ၁၅၀၉
| coronation   = ၃၀ ‌အောက်တိုဘာ ၁၄၈၅
| cor_type     = [[:en:Coronation of Edward VI|Coronation]]
| predecessor  = [[တတိယမြောက် ရစ်ချတ်ဘုရင်]]
| reg_type     = Regents
| successor    = [[အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး]]
| birth_date   = ၁၂ အောက်တိုဘာ ၁၅၃၇
| birth_place  = ဟင်နရီတူးဒါ၊ ရစ်ချ်မွန်ဒုတိယအဆင့်မြို့စားအိမ်တော်
၂၈ ဇန်နဝါရီ ၁၄၅၇
ပန်းဘရုတ်ခ်ရဲတိုက်၊ ပန်းဘရုတ်ရှိုင်းယား၊ ဝေလ
| death_date   = ၂၁ ဧပရယ်လ် ၁၅၀၉ (အသက် ၅၂)
| death_place  = ရစ်ချ်မွန်နန်းတော်၊ ဆာရေးမြို့၊ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ  
| house        = [[တူးဒါအိမ်တော်]]
| father       = [[အက်ဒ်မွန်တူးဒါ၊ရစ်ချ်မွန်နယ်စားပထမဆင့်]]
| mother       = [[လေဒီမာဂရက်ဘောင်းဖို့ထ်]]
| burial_date  = ၁၁ မေလ ၁၅၀၉
| burial_place = [[ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း]]
| signature    = Henry_VII_Signature.svg
|spouse=ယော့ခ်မြို့စားကတော် အဲလိဇဘက် 
&lt;br&gt;(၁၄၈၆ လက်ထပ်-၁၅၀၃ ကွယ်လွန်)&lt;/br&gt;|issue=အာသာ၊ အိမ်ရှေ့စံမင်းသား
စကော့တလန်ဘုရင်မ မာဂရက်
အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်
အင်္ဂလန်မှ အဲလိဇဘက်
ပြင်သစ်ဘုရင်မ မေရီ
ဆိုးမားဆတ်မြို့စား အက်မွန်|name=သတ္တမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး}}'''&lt;big&gt;သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး&lt;/big&gt;''' (၁၄၅၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၈ ရက် – ၁၅၀၉ ခုနှစ် ဧပြီ ၂၁ ရက်) သည် ဟင်နရီတူးဒါ ဟုလည်း လူသိများပြီး ၁၄၈၅ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၂၂ ရက်တွင်ထီးနန်းကို သိမ်းပိုက်ချိန်မှစ၍ ၁၅၀၉ ခုနှစ် သူကွယ်လွန်သည်အထိ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ဘုရင်နှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏ အရှင်သခင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူသည် တူးဒါမင်းဆက် ၏ ပထမဆုံးသော ဘုရင်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။ 

ဟင်နရီသည် ရစ်ချ်မွန်မြို့၏ ပထမအဆင့်မြို့စား အက်ဒမွန်တူးဒါနှင့် လေဒီ မာဂရက်ဘောင်းဖို့ဒ် တို့၏ တစ်ဦးတည်းသောသား ဖြစ်သည်။ သူ၏မိခင်သည် တတိယမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ၏ သားဖြစ်သူ ဂျွန်အော့ဂေါင့်  ၏ မြေးတော်စပ်သူဖြစ်ပြီး၊ ယင်းဂျွန်အော့ဂေါင့်သည် ပလန်တာဂျီနက် မင်းဆက် ၏ လန်ကတ်စတာ အသင်းခွဲကို တည်ထောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဟင်နရီ၏ အင်္ဂလန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံခွင့် ရရှိနိုင်ခြေသည် တတိယမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ၏ မြစ်တော်စပ်မှုမှတစ်ဆင့် ဆင်းသက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ [1, 2]

သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ ဖခင် အက်ဒမွန်တူးဒါသည် လန်ကတ်စတာဘုရင် ဆဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ အဖေတူအမေကွဲညီအကို တော်စပ်သူ ဖြစ်သည်။ အက်ဒမွန်သည် သူ့သား မဖွားမြင်မီ သုံးလအလိုက ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး ဟင်နရီကို သူ၏ဦးလေးဖြစ်သူ လန်ကတ်စတာအမျိုးသား ဂျက်စပါတူးဒါ နှင့် ပလန်တာဂျီနက်မင်းဆက် ယော့ခ် အသင်းခွဲကို ထောက်ခံသူ ဝီလီယံဟာဘတ် တို့က ပူးတွဲစောင့်ရှောက် ကြီးပြင်းခဲ့ကြသည်။ ဟင်နရီ၏ ငယ်စဉ်နှစ်များတွင် သူ၏ဦးလေးများနှင့် လန်ကတ်စတာအုပ်စုသည် ယော့ခ်ဘက်တော်သား စတုတ္ထမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ကို ဆန့်ကျင်ကာ ပြည်တွင်းစစ်ပွဲများ ဆက်တိုက်ဆင်နွှဲခဲ့ကြသည်။ စတုတ္ထမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် က ၁၄၇၁ ခုနှစ်တွင် ထီးနန်းကို ပြန်လည်ရယူပြီးနောက် ဟင်နရီသည် ဘရစ်ထ်တနီ တွင် ၁၄ နှစ်တိုင်တိုင် ဒုက္ခသည်ဘဝဖြင့် နေထိုင်ခဲ့ရသည်။ ပြင်သစ်နှင့် စကော့တလန်တို့၏ ထောက်ပံ့ကူညီမှုဖြင့် သူ၏တပ်များက ဘော့ဝက်ထ်စစ်ပွဲမျက်နှာပြင်တွင် ရစ်ချ်မွန်၏ တတိယမြောက် ရစ်ချ်ချတ်ဒ်ဘုရင် ကို အနိုင်ယူတိုက်ခိုက်နိုင်ခဲ့ပြီးမှသာ ထီးနန်းကို ဆွတ်ခူးနိုင်ခဲ့သည်။ သူသည် စစ်မြေပြင်တွင် တိုက်ခိုက်အနိုင်ရရှိကာ ထီးနန်းသိမ်းပိုက်ခဲ့သည့် အင်္ဂလန်၏ နောက်ဆုံးဘုရင်ဖြစ်ပြီး၊ နှင်းဆီ စစ်ပွဲများ (၁၄၅၅-၁၄၈၇) ကို အပြီးသတ်နိုင်ရန် နှစ်နှစ်အကြာ စတော့ဖီးစစ်ပွဲ တွင် ထပ်မံကာကွယ်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရသည်။ စတုတ္ထမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ၏ သမီးတော် အယ်လီဇဘက်အော့ဖ်ယော့ခ် နှင့် လက်ထပ်ခြင်းဖြင့် သူ၏ထီးနန်းခိုင်မာမှုကို ပိုမိုအားကောင်းစေခဲ့သည်။ 

သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် သည် ပြည်တွင်းစစ်အပြီးတွင် အင်္ဂလန်ဘုရင်စနစ်၏ အာဏာနှင့် တည်ငြိမ်မှုကို ပြန်လည်ရယူပေးနိုင်ခဲ့သည်။ အုပ်ချုပ်ရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် သံတမန်ရေးရာ လုပ်ငန်းစဉ်များစွာကို အစပျိုးဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သူအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရသည်။ အင်္ဂလန်၏ သိုးမွေးလုပ်ငန်းအပေါ် အားပေးသည့် သူ၏မူဝါဒနှင့် ဝင်ငွေနည်းပါးသောနိုင်ငံ နှင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော စီးပွားရေးအကြပ်အတည်း တို့သည် အင်္ဂလန်စီးပွားရေးအတွက် ရေရှည်အကျိုးကျေးဇူးများကို ဖြစ်ထွန်းစေခဲ့သည်။ သူသည် အသေးစိတ်ကိစ္စရပ်များကို အထူးဂရုစိုက်လေ့ရှိပြီး ငွေကြေးသုံးစွဲရာတွင် ဖြုန်းတီးခြင်းမရှိဘဲ ဝင်ငွေအသစ်များ ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရန်သာ အဓိကထား လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ အခွန်အသစ်များစွာကို ကောက်ခံခြင်းဖြင့် အစိုးရ၏ဘဏ္ဍာရေးကို တည်ငြိမ်စေခဲ့သည်။ သို့သော် သူကွယ်လွန်ပြီးနောက် စစ်ဆေးရေးကော်မရှင်တစ်ရပ်က အခွန်ကောက်ခံသည့် လုပ်ငန်းစဉ်များတွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အလွဲသုံးစားလုပ်မှုများ ရှိခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။</text>
      <sha1>jj34ho5s793kr247vrvagpavt0j5uj3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1054833</id>
      <parentid>1054826</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T11:48:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်]] စာမျက်နှာကို [[သတ္တမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်]] သို့ Dr Lotus Blackက ရွှေ့ခဲ့သည်: spacing</comment>
      <origin>1054826</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10864" sha1="jj34ho5s793kr247vrvagpavt0j5uj3" xml:space="preserve">{{Infobox royalty
| image        = Enrique_VII_de_Inglaterra,_por_un_artista_anónimo.jpg
| alt          = Formal portrait in the Elizabethan style of Edward in his early teens. He has a long pointed face and a small full mouth.
| caption      = Portrait {{c.|1550}}
| succession   = [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ဘုရင်]] နှင့် [[အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏မင်းဆက်များ]]
| more_text    = ([[:en:Style of the British sovereign#Styles of English sovereigns|more&amp;nbsp;...]])
| reign        = ၂၂ သြဂုတ် ၁၄၈၅ - ၂၁ ဧပရယ် ၁၅၀၉
| coronation   = ၃၀ ‌အောက်တိုဘာ ၁၄၈၅
| cor_type     = [[:en:Coronation of Edward VI|Coronation]]
| predecessor  = [[တတိယမြောက် ရစ်ချတ်ဘုရင်]]
| reg_type     = Regents
| successor    = [[အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး]]
| birth_date   = ၁၂ အောက်တိုဘာ ၁၅၃၇
| birth_place  = ဟင်နရီတူးဒါ၊ ရစ်ချ်မွန်ဒုတိယအဆင့်မြို့စားအိမ်တော်
၂၈ ဇန်နဝါရီ ၁၄၅၇
ပန်းဘရုတ်ခ်ရဲတိုက်၊ ပန်းဘရုတ်ရှိုင်းယား၊ ဝေလ
| death_date   = ၂၁ ဧပရယ်လ် ၁၅၀၉ (အသက် ၅၂)
| death_place  = ရစ်ချ်မွန်နန်းတော်၊ ဆာရေးမြို့၊ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ  
| house        = [[တူးဒါအိမ်တော်]]
| father       = [[အက်ဒ်မွန်တူးဒါ၊ရစ်ချ်မွန်နယ်စားပထမဆင့်]]
| mother       = [[လေဒီမာဂရက်ဘောင်းဖို့ထ်]]
| burial_date  = ၁၁ မေလ ၁၅၀၉
| burial_place = [[ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း]]
| signature    = Henry_VII_Signature.svg
|spouse=ယော့ခ်မြို့စားကတော် အဲလိဇဘက် 
&lt;br&gt;(၁၄၈၆ လက်ထပ်-၁၅၀၃ ကွယ်လွန်)&lt;/br&gt;|issue=အာသာ၊ အိမ်ရှေ့စံမင်းသား
စကော့တလန်ဘုရင်မ မာဂရက်
အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်
အင်္ဂလန်မှ အဲလိဇဘက်
ပြင်သစ်ဘုရင်မ မေရီ
ဆိုးမားဆတ်မြို့စား အက်မွန်|name=သတ္တမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး}}'''&lt;big&gt;သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး&lt;/big&gt;''' (၁၄၅၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၈ ရက် – ၁၅၀၉ ခုနှစ် ဧပြီ ၂၁ ရက်) သည် ဟင်နရီတူးဒါ ဟုလည်း လူသိများပြီး ၁၄၈၅ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၂၂ ရက်တွင်ထီးနန်းကို သိမ်းပိုက်ချိန်မှစ၍ ၁၅၀၉ ခုနှစ် သူကွယ်လွန်သည်အထိ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ဘုရင်နှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏ အရှင်သခင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူသည် တူးဒါမင်းဆက် ၏ ပထမဆုံးသော ဘုရင်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။ 

ဟင်နရီသည် ရစ်ချ်မွန်မြို့၏ ပထမအဆင့်မြို့စား အက်ဒမွန်တူးဒါနှင့် လေဒီ မာဂရက်ဘောင်းဖို့ဒ် တို့၏ တစ်ဦးတည်းသောသား ဖြစ်သည်။ သူ၏မိခင်သည် တတိယမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ၏ သားဖြစ်သူ ဂျွန်အော့ဂေါင့်  ၏ မြေးတော်စပ်သူဖြစ်ပြီး၊ ယင်းဂျွန်အော့ဂေါင့်သည် ပလန်တာဂျီနက် မင်းဆက် ၏ လန်ကတ်စတာ အသင်းခွဲကို တည်ထောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဟင်နရီ၏ အင်္ဂလန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံခွင့် ရရှိနိုင်ခြေသည် တတိယမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ၏ မြစ်တော်စပ်မှုမှတစ်ဆင့် ဆင်းသက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ [1, 2]

သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ ဖခင် အက်ဒမွန်တူးဒါသည် လန်ကတ်စတာဘုရင် ဆဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ အဖေတူအမေကွဲညီအကို တော်စပ်သူ ဖြစ်သည်။ အက်ဒမွန်သည် သူ့သား မဖွားမြင်မီ သုံးလအလိုက ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး ဟင်နရီကို သူ၏ဦးလေးဖြစ်သူ လန်ကတ်စတာအမျိုးသား ဂျက်စပါတူးဒါ နှင့် ပလန်တာဂျီနက်မင်းဆက် ယော့ခ် အသင်းခွဲကို ထောက်ခံသူ ဝီလီယံဟာဘတ် တို့က ပူးတွဲစောင့်ရှောက် ကြီးပြင်းခဲ့ကြသည်။ ဟင်နရီ၏ ငယ်စဉ်နှစ်များတွင် သူ၏ဦးလေးများနှင့် လန်ကတ်စတာအုပ်စုသည် ယော့ခ်ဘက်တော်သား စတုတ္ထမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ကို ဆန့်ကျင်ကာ ပြည်တွင်းစစ်ပွဲများ ဆက်တိုက်ဆင်နွှဲခဲ့ကြသည်။ စတုတ္ထမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် က ၁၄၇၁ ခုနှစ်တွင် ထီးနန်းကို ပြန်လည်ရယူပြီးနောက် ဟင်နရီသည် ဘရစ်ထ်တနီ တွင် ၁၄ နှစ်တိုင်တိုင် ဒုက္ခသည်ဘဝဖြင့် နေထိုင်ခဲ့ရသည်။ ပြင်သစ်နှင့် စကော့တလန်တို့၏ ထောက်ပံ့ကူညီမှုဖြင့် သူ၏တပ်များက ဘော့ဝက်ထ်စစ်ပွဲမျက်နှာပြင်တွင် ရစ်ချ်မွန်၏ တတိယမြောက် ရစ်ချ်ချတ်ဒ်ဘုရင် ကို အနိုင်ယူတိုက်ခိုက်နိုင်ခဲ့ပြီးမှသာ ထီးနန်းကို ဆွတ်ခူးနိုင်ခဲ့သည်။ သူသည် စစ်မြေပြင်တွင် တိုက်ခိုက်အနိုင်ရရှိကာ ထီးနန်းသိမ်းပိုက်ခဲ့သည့် အင်္ဂလန်၏ နောက်ဆုံးဘုရင်ဖြစ်ပြီး၊ နှင်းဆီ စစ်ပွဲများ (၁၄၅၅-၁၄၈၇) ကို အပြီးသတ်နိုင်ရန် နှစ်နှစ်အကြာ စတော့ဖီးစစ်ပွဲ တွင် ထပ်မံကာကွယ်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရသည်။ စတုတ္ထမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ၏ သမီးတော် အယ်လီဇဘက်အော့ဖ်ယော့ခ် နှင့် လက်ထပ်ခြင်းဖြင့် သူ၏ထီးနန်းခိုင်မာမှုကို ပိုမိုအားကောင်းစေခဲ့သည်။ 

သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် သည် ပြည်တွင်းစစ်အပြီးတွင် အင်္ဂလန်ဘုရင်စနစ်၏ အာဏာနှင့် တည်ငြိမ်မှုကို ပြန်လည်ရယူပေးနိုင်ခဲ့သည်။ အုပ်ချုပ်ရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် သံတမန်ရေးရာ လုပ်ငန်းစဉ်များစွာကို အစပျိုးဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သူအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရသည်။ အင်္ဂလန်၏ သိုးမွေးလုပ်ငန်းအပေါ် အားပေးသည့် သူ၏မူဝါဒနှင့် ဝင်ငွေနည်းပါးသောနိုင်ငံ နှင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော စီးပွားရေးအကြပ်အတည်း တို့သည် အင်္ဂလန်စီးပွားရေးအတွက် ရေရှည်အကျိုးကျေးဇူးများကို ဖြစ်ထွန်းစေခဲ့သည်။ သူသည် အသေးစိတ်ကိစ္စရပ်များကို အထူးဂရုစိုက်လေ့ရှိပြီး ငွေကြေးသုံးစွဲရာတွင် ဖြုန်းတီးခြင်းမရှိဘဲ ဝင်ငွေအသစ်များ ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရန်သာ အဓိကထား လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ အခွန်အသစ်များစွာကို ကောက်ခံခြင်းဖြင့် အစိုးရ၏ဘဏ္ဍာရေးကို တည်ငြိမ်စေခဲ့သည်။ သို့သော် သူကွယ်လွန်ပြီးနောက် စစ်ဆေးရေးကော်မရှင်တစ်ရပ်က အခွန်ကောက်ခံသည့် လုပ်ငန်းစဉ်များတွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အလွဲသုံးစားလုပ်မှုများ ရှိခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။</text>
      <sha1>jj34ho5s793kr247vrvagpavt0j5uj3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1054837</id>
      <parentid>1054833</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T11:55:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <origin>1054837</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11027" sha1="gun3p29wbv9scy8iqmliobrq95vm8ui" xml:space="preserve">{{Infobox royalty
| image        = Enrique_VII_de_Inglaterra,_por_un_artista_anónimo.jpg
| alt          = Formal portrait in the Elizabethan style of Edward in his early teens. He has a long pointed face and a small full mouth.
| caption      = Portrait {{c.|1550}}
| succession   = [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ဘုရင်]] နှင့် [[အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏မင်းဆက်များ]]
| more_text    = ([[:en:Style of the British sovereign#Styles of English sovereigns|more&amp;nbsp;...]])
| reign        = ၂၂ သြဂုတ် ၁၄၈၅ - ၂၁ ဧပရယ် ၁၅၀၉
| coronation   = ၃၀ ‌အောက်တိုဘာ ၁၄၈၅
| cor_type     = [[:en:Coronation of Edward VI|Coronation]]
| predecessor  = [[တတိယမြောက် ရစ်ချတ်ဘုရင်]]
| reg_type     = Regents
| successor    = [[အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး]]
| birth_date   = ၁၂ အောက်တိုဘာ ၁၅၃၇
| birth_place  = ဟင်နရီတူးဒါ၊ ရစ်ချ်မွန်ဒုတိယအဆင့်မြို့စားအိမ်တော်
၂၈ ဇန်နဝါရီ ၁၄၅၇
ပန်းဘရုတ်ခ်ရဲတိုက်၊ ပန်းဘရုတ်ရှိုင်းယား၊ ဝေလ
| death_date   = ၂၁ ဧပရယ်လ် ၁၅၀၉ (အသက် ၅၂)
| death_place  = ရစ်ချ်မွန်နန်းတော်၊ ဆာရေးမြို့၊ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ  
| house        = [[တူးဒါအိမ်တော်]]
| father       = [[အက်ဒ်မွန်တူးဒါ၊ရစ်ချ်မွန်နယ်စားပထမဆင့်]]
| mother       = [[လေဒီမာဂရက်ဘောင်းဖို့ထ်]]
| burial_date  = ၁၁ မေလ ၁၅၀၉
| burial_place = [[ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း]]
| signature    = Henry_VII_Signature.svg
|spouse=ယော့ခ်မြို့စားကတော် အဲလိဇဘက် 
&lt;br&gt;(၁၄၈၆ လက်ထပ်-၁၅၀၃ ကွယ်လွန်)&lt;/br&gt;|issue=အာသာ၊ အိမ်ရှေ့စံမင်းသား
စကော့တလန်ဘုရင်မ မာဂရက်
အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်
အင်္ဂလန်မှ အဲလိဇဘက်
ပြင်သစ်ဘုရင်မ မေရီ
ဆိုးမားဆတ်မြို့စား အက်မွန်|name=သတ္တမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး}}

'''သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး''' (၁၄၅၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၈ ရက် – ၁၅၀၉ ခုနှစ် ဧပြီ ၂၁ ရက်) သည် ဟင်နရီတူးဒါ ဟုလည်း လူသိများပြီး ၁၄၈၅ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၂၂ ရက်တွင်ထီးနန်းကို သိမ်းပိုက်ချိန်မှစ၍ ၁၅၀၉ ခုနှစ် သူကွယ်လွန်သည်အထိ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ဘုရင်နှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏ အရှင်သခင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူသည် တူးဒါမင်းဆက် ၏ ပထမဆုံးသော ဘုရင်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။ 

ဟင်နရီသည် ရစ်ချ်မွန်မြို့၏ ပထမအဆင့်မြို့စား အက်ဒမွန်တူးဒါနှင့် လေဒီ မာဂရက်ဘောင်းဖို့ဒ် တို့၏ တစ်ဦးတည်းသောသား ဖြစ်သည်။ သူ၏မိခင်သည် တတိယမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ၏ သားဖြစ်သူ ဂျွန်အော့ဂေါင့်  ၏ မြေးတော်စပ်သူဖြစ်ပြီး၊ ယင်းဂျွန်အော့ဂေါင့်သည် ပလန်တာဂျီနက် မင်းဆက် ၏ လန်ကတ်စတာ အသင်းခွဲကို တည်ထောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဟင်နရီ၏ အင်္ဂလန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံခွင့် ရရှိနိုင်ခြေသည် တတိယမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ၏ မြစ်တော်စပ်မှုမှတစ်ဆင့် ဆင်းသက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ 

သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ ဖခင် အက်ဒမွန်တူးဒါသည် လန်ကတ်စတာဘုရင် [[ဆဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်]]၏ အဖေတူအမေကွဲညီအကို တော်စပ်သူ ဖြစ်သည်။ အက်ဒမွန်သည် သူ့သား မဖွားမြင်မီ သုံးလအလိုက ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး ဟင်နရီကို သူ၏ဦးလေးဖြစ်သူ လန်ကတ်စတာအမျိုးသား ဂျက်စပါတူးဒါ နှင့် ပလန်တာဂျီနက်မင်းဆက် ယော့ခ် အသင်းခွဲကို ထောက်ခံသူ ဝီလီယံဟာဘတ် တို့က ပူးတွဲစောင့်ရှောက် ကြီးပြင်းခဲ့ကြသည်။ ဟင်နရီ၏ ငယ်စဉ်နှစ်များတွင် သူ၏ဦးလေးများနှင့် လန်ကတ်စတာအုပ်စုသည် ယော့ခ်ဘက်တော်သား စတုတ္ထမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ကို ဆန့်ကျင်ကာ ပြည်တွင်းစစ်ပွဲများ ဆက်တိုက်ဆင်နွှဲခဲ့ကြသည်။ စတုတ္ထမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် က ၁၄၇၁ ခုနှစ်တွင် ထီးနန်းကို ပြန်လည်ရယူပြီးနောက် ဟင်နရီသည် ဘရစ်ထ်တနီ တွင် ၁၄ နှစ်တိုင်တိုင် ဒုက္ခသည်ဘဝဖြင့် နေထိုင်ခဲ့ရသည်။ ပြင်သစ်နှင့် စကော့တလန်တို့၏ ထောက်ပံ့ကူညီမှုဖြင့် သူ၏တပ်များက ဘော့ဝက်ထ်စစ်ပွဲမျက်နှာပြင်တွင် ရစ်ချ်မွန်၏ တတိယမြောက် ရစ်ချ်ချတ်ဒ်ဘုရင် ကို အနိုင်ယူတိုက်ခိုက်နိုင်ခဲ့ပြီးမှသာ ထီးနန်းကို ဆွတ်ခူးနိုင်ခဲ့သည်။ သူသည် စစ်မြေပြင်တွင် တိုက်ခိုက်အနိုင်ရရှိကာ ထီးနန်းသိမ်းပိုက်ခဲ့သည့် အင်္ဂလန်၏ နောက်ဆုံးဘုရင်ဖြစ်ပြီး၊ နှင်းဆီ စစ်ပွဲများ (၁၄၅၅-၁၄၈၇) ကို အပြီးသတ်နိုင်ရန် နှစ်နှစ်အကြာ စတော့ဖီးစစ်ပွဲ တွင် ထပ်မံကာကွယ်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရသည်။ စတုတ္ထမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ၏ သမီးတော် အယ်လီဇဘက်အော့ဖ်ယော့ခ် နှင့် လက်ထပ်ခြင်းဖြင့် သူ၏ထီးနန်းခိုင်မာမှုကို ပိုမိုအားကောင်းစေခဲ့သည်။ 

သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်သည် ပြည်တွင်းစစ်အပြီးတွင် အင်္ဂလန်ဘုရင်စနစ်၏ အာဏာနှင့် တည်ငြိမ်မှုကို ပြန်လည်ရယူပေးနိုင်ခဲ့သည်။ အုပ်ချုပ်ရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် သံတမန်ရေးရာ လုပ်ငန်းစဉ်များစွာကို အစပျိုးဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သူအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရသည်။ အင်္ဂလန်၏ သိုးမွေးလုပ်ငန်းအပေါ် အားပေးသည့် သူ၏မူဝါဒနှင့် ဝင်ငွေနည်းပါးသောနိုင်ငံ နှင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော စီးပွားရေးအကြပ်အတည်း တို့သည် အင်္ဂလန်စီးပွားရေးအတွက် ရေရှည်အကျိုးကျေးဇူးများကို ဖြစ်ထွန်းစေခဲ့သည်။ သူသည် အသေးစိတ်ကိစ္စရပ်များကို အထူးဂရုစိုက်လေ့ရှိပြီး ငွေကြေးသုံးစွဲရာတွင် ဖြုန်းတီးခြင်းမရှိဘဲ ဝင်ငွေအသစ်များ ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရန်သာ အဓိကထား လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ အခွန်အသစ်များစွာကို ကောက်ခံခြင်းဖြင့် အစိုးရ၏ဘဏ္ဍာရေးကို တည်ငြိမ်စေခဲ့သည်။ သို့သော် သူကွယ်လွန်ပြီးနောက် စစ်ဆေးရေးကော်မရှင်တစ်ရပ်က အခွန်ကောက်ခံသည့် လုပ်ငန်းစဉ်များတွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အလွဲသုံးစားလုပ်မှုများ ရှိခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။


==ကိုးကား==
{{Reflist}}


{{Lifetime|၁၄၅၇|၁၅၀၉}}
[[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် ရေမြေ့သခင်များ]]</text>
      <sha1>gun3p29wbv9scy8iqmliobrq95vm8ui</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-51296-14</title>
    <ns>3</ns>
    <id>292033</id>
    <revision>
      <id>1054830</id>
      <timestamp>2026-09-23T11:48:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1054830</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8552" sha1="pj1ngkuu5qv1zvpu56qnuxfovbejybg" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-51296-14 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၁၁:၄၈၊ ၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>pj1ngkuu5qv1zvpu56qnuxfovbejybg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂျာမန်နွယ် ဘာသာစကားများ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292034</id>
    <revision>
      <id>1054831</id>
      <timestamp>2026-09-23T11:48:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the opening section from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1375483014|Germanic languages]]&quot;</comment>
      <origin>1054831</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16872" sha1="160jpfvlk8d1umu0h2k7n22kuowrn65" xml:space="preserve">{{Infobox ဘာသာစကားမိသားစု|name=Germanic|region=Worldwide, principally [[Europe]] ([[Central Europe|Central]], [[Northern Europe|Northern]] and [[Western Europe]]), [[Africa]] ([[East Africa|East]] and [[Southern Africa]]), the [[Americas]] ([[Anglo-America]], the [[Dutch Caribbean]], and [[Suriname]]), [[Asia]] ([[South Asia|South]] and [[Southeast Asia]]) and [[Oceania]]|familycolor=Indo-European|protoname=[[Proto-Germanic language|Proto-Germanic]]|child1=[[North Germanic languages|North Germanic]]|child2=[[West Germanic languages|West Germanic]]|child3=[[East Germanic languages|East Germanic]] {{extinct}}|iso2=gem|iso5=gem|glotto=germ1287|glottorefname=Germanic|lingua=52- (phylozone)|map=Germanic languages with dialects revised.png|mapcaption=Germanic languages in Europe|map2=Germanic languages.svg|mapalt2=World map showing countries where a Germanic language is the primary or official language|mapcaption2=Germanic languages globally
{{legend|#800000|Majority native language|invert=y}}
{{legend|#ff0000|Official but not majority native language|invert=y}}
{{legend|#f6c0f1|Used widely in an unofficial capacity|invert=y}}}}

'''ဂျာမန်ဘာသာစကားများသည်''' [[အင်ဒို-ဥရောပနွယ် ဘာသာစကားများ|အိန္ဒိယ-ဥရောပ]] [[ဘာသာစကား မိသားစု|ဘာသာစကားမိသားစု၏]] ကိုင်းခွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး လူဦးရေ ၅၁၅ သန်းခန့် {{Refn|Estimates of native speakers of the Germanic languages vary from 450 million{{sfnp|König|van der Auwera|1994}} through 500 million and up to more than 520 million. Much of the uncertainty is caused by the rapid spread of the [[English language]] and conflicting estimates of its native speakers. Here used is the most probable estimate (currently 515 million) as determined by ''Statistics'' section below.|group=nb}} ပြောဆိုကြသည်။ အဓိကအားဖြင့် [[ဥရောပ]] ၊ မြောက်အမေရိက ၊ [[အိုရှန်းနီးယား|ဩစတေးလျ]] နှင့် တောင်အာဖရိက တို့တွင် အသုံးပြုကြသည်။ ဂျာမန်နွယ်ဘာသာစကားများထဲမှတစ်ခု ဖြစ်သည့် [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား]] သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အပြောအများဆုံး ဘာသာစကား တစ်ခုဖြစ်ပြီး ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ပြောဆိုသူ သန်းနှစ်ထောင်ခန့် ရှိသည်။ ဂျာမန်ဘာသာစကားအားလုံးသည် သံခေတ် စကင်ဒီနေးဗီးယား ၊ သံခေတ် မြောက်ပိုင်းဂျာမနီ &lt;ref&gt;{{Cite book |year=2000 |title=The Role of Migration in the History of the Eurasian Steppe: Sedentary Civilization v. &quot;Barbarian&quot; and Nomad |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=0-312-21207-0 |editor-last=Bell-Fialkoll |editor-first=Andrew |page=117}}&lt;/ref&gt; နှင့် [[မြောက်ပင်လယ်]] နှင့် ဘောလ်တစ်ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်တွင် ပြောဆိုကြသော ပရိုတို-ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားမှ ဆင်းသက်လာသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/topic/Germanic-languages/The-emergence-of-Germanic-languages|title=Germanic languages - Proto-Germanic, Indo-European, Germanic Dialects &amp;#124; Britannica|access-date=29 December 2023|archive-date=29 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231229223738/https://www.britannica.com/topic/Germanic-languages/The-emergence-of-Germanic-languages}}&lt;/ref&gt; 

အနောက်ဂျာမန်နွယ်ဘာသာစကားများ တွင်အပြောအများဆုံး ဂျာမန်ဘာသာစကားသုံးမျိုး ပါဝင်သည်ပြီး မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ ၃၆၀ မှ ၄၀၀ သန်းခန့်ရှိသော [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်ဘာသာ]] စကား၊ မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ ၁၀၀ သန်းကျော်ရှိသော &lt;ref name=&quot;NE100&quot;&gt;{{Cite web |year=2010 |title=Världens 100 största språk 2010 |trans-title=The world's 100 largest languages in 2010 |url=http://www.ne.se/spr%C3%A5k/v%C3%A4rldens-100-st%C3%B6rsta-spr%C3%A5k-2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006155303/http://www.ne.se/spr%C3%A5k/v%C3%A4rldens-100-st%C3%B6rsta-spr%C3%A5k-2010 |archive-date=6 October 2014 |access-date=12 February 2014 |website=[[Nationalencyklopedin]] |language=sv}}&lt;/ref&gt; {{Refn|There are various conflicting estimates of L1/native users of English, from 360 million up to 430 million and more. English is a current ''[[lingua franca]]'', which is spreading rapidly, often replacing other languages throughout the world, thus making it difficult to provide one definitive number. It is a rare case of a language with many more secondary speakers than natives.}}  [[ဂျာမန်ဘာသာစကား|၊]] မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ ၂၄ သန်းကျော်ရှိသော [[ဒတ်ချ်ဘာသာစကား]] တို့ဖြစ်သည်။ အခြား အနောက်ဂျာမန်ဘာသာစကားများတွင် [[တောင်အာဖရိကနိုင်ငံ|တောင်အာဖရိက]] ရှိ အာဖရိကန်လူမျိုးများ ၏လေသံဝဲမှ ဆင်းသက်လာသော ဒတ်ချ်ဘာသာစကား၏ ခွဲထွက်ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သည့် အာဖရိကန်ဘာသာစကား ပါဝင်ပြီး မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ ၇.၁ သန်းကျော်ရှိသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Afrikaans |url=http://www.ethnologue.com/language/afr |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203164557/http://www.ethnologue.com/language/afr |archive-date=3 December 2013 |access-date=3 August 2016 |website=Ethnologue (Free All)}}&lt;/ref&gt; စံ မမီသော ဒေသိယစကားများ၏ သီးခြားစုစည်းမှုတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံထားရသည့် Low German ဘာသာစကားတွင် မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ ၄.၃၅ မှ ၇.၁၅ သန်းခန့်နှင့် ၎င်းကို နားလည်နိုင်သူ ၆.၇ မှ ၁၀ သန်းခန့် ရှိနိုင်သည် &lt;ref name=&quot;Taaltelling Nedersaksisch&quot;&gt;{{Cite report|title=Taaltelling Nedersaksisch. Een enquête naar het gebruik en de beheersing van het Nedersaksisch in Nederland|year=2005|language=nl|location=Groningen|url=https://www.stellingia.nl/wp-content/uploads/2014/12/Taaltelling-Nedersaksisch-1.pdf|access-date=30 December 2024|archive-date=25 November 2024}}&lt;/ref&gt; {{Rp}}&lt;ref name=&quot;ins-bremen.de&quot;&gt;[https://www.ins-bremen.de/fileadmin/ins-bremen/user_upload/umfrage2016/broschuere-umfrage.pdf Status und Gebrauch des Niederdeutschen 2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210116170501/https://www.ins-bremen.de/fileadmin/ins-bremen/user_upload/umfrage2016/broschuere-umfrage.pdf|date=16 January 2021}}, A. Adler, C. Ehlers, R. Goltz, A. Kleene, A. Plewnia (2016)&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;ndsethnologue&quot;&gt;[[ethnologue:nds|Saxon, Low]] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180102170443/https://www.ethnologue.com/language/nds|date=2 January 2018}} ''Ethnologue''.&lt;/ref&gt; ( [[ဂျာမနီနိုင်ငံ|ဂျာမနီတွင်]] အနည်းဆုံး ၂.၂ သန်း (၂၀၁၆) &lt;ref name=&quot;ins-bremen.de&quot; /&gt; နှင့် နယ်သာလန်တွင် ၂.၁၅ သန်း (၂၀၀၃));  &lt;ref name=&quot;Taaltelling Nedersaksisch&quot; /&gt; {{Rp}}[[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]] မတိုင်မီ ဥရောပတွင် [[ဂျူးလူမျိုးများ|ဂျူးလူမျိုး]] ၁၃ သန်းခန့် အသုံးပြုခဲ့သော ယုဒ ဘာသာစကား &lt;ref name=&quot;yivo-yiddish&quot;&gt;{{Cite web |last=Dovid Katz |title=YIDDISH |url=http://yivo.org/downloads/Yiddish.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120322162722/http://yivo.org/downloads/Yiddish.pdf |archive-date=22 March 2012 |access-date=20 December 2015 |website=[[YIVO]]}}&lt;/ref&gt; သည် ယခုအခါ မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ ၁.၅ သန်းခန့်ရှိသည်။ မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ ၁.၅ သန်းရှိသော Scots ဘာသာစကား၊ [[နယ်သာလန်နိုင်ငံ|ဒတ်ချ်]] - [[ဘယ်လ်ဂျီယမ်နိုင်ငံ|ဘယ်လ်ဂျီယံ]] -ဂျာမန် နယ်စပ်တစ်လျှောက်တွင် ပြောဆိုသူ ၁.၃ သန်းခန့်ရှိသော Limburgh ဘာသာစကားများ ။  နှင့် နယ်သာလန်နှင့် ဂျာမနီတို့တွင် မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ ၅၀၀,၀၀၀ ကျော်ရှိသော ဖရီစီယံဘာသာစကားများ ။

အကြီးဆုံး မြောက်ဂျာမန်ဘာသာစကားများမှာ ဆွီဒင် ၊ ဒိန်းမတ် နှင့် နော်ဝေဘာသာစကားများ ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့သည် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအားဖြင့် အပြန်အလှန်နားလည်နိုင်ပြီး နော်ဒစ်နိုင်ငံများတွင် မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ စုစုပေါင်း ၂၀ သန်းခန့်နှင့် ဒုတိယဘာသာစကားပြောသူ နောက်ထပ် ၅ သန်းရှိသည်။ သို့သော် အလယ်ခေတ်မှစ၍ ဤဘာသာစကားများသည် အနောက်ဂျာမန်ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သော အလယ်အလတ်နိမ့်ဂျာမန် ၏ လွှမ်းမိုးမှုကို ခံခဲ့ရပြီး ခန့်မှန်းချက်အမျိုးမျိုးအရ နိမ့်ဂျာမန်စကားလုံးများသည် ၎င်းတို့၏ ဝေါဟာရများ၏ ၃၀ မှ ၆၀% ခန့်ရှိသည်။ ကျန်ရှိနေသော အခြားမြောက်ဂျာမန်ဘာသာစကားများမှာ ဖာရိုအိစ် ၊ [[အိုက်စလန်နွယ်ဘာသာစကား|အိုက်စလန်]] နှင့် အယ်လ်ဖ်ဒါလီယန်တို့ ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့သည် ပိုမိုရှေးရိုးစွဲသော ဘာသာစကားများဖြစ်ပြီး ဂျာမန်ဘာသာစကား၏ လွှမ်းမိုးမှုသိသိသာသာမရှိဘဲ၊ ပိုမိုရှုပ်ထွေးသော သဒ္ဒါနှင့် ယနေ့ခေတ် အခြားမြောက်ဂျာမန်ဘာသာစကားများနှင့် အပြန်အလှန်နားလည်နိုင်မှု အကန့်အသတ်ရှိသည်။ 

အရှေ့ဂျာမန်အနွယ် တွင် ဂေါသစ် ၊ ဘာဂန်ဒီယန် နှင့် ဗန်ဒါလစ်တို့ ပါဝင်သည်။ နောက်ဆုံးပျောက်ကွယ်သွားသည့်ဘာသာစကားမှာ ၁၈ ရာစုနှောင်းပိုင်းအထိ [[ခရိုင်းမီးယား]] ၏ ဝေးလံခေါင်သီသောဒေသအချို့တွင် ပြောဆိုခဲ့သော ခရိုင်မီယန် ဂေါ့သစ် ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=1 Cor. 13:1–12 |url=https://lrc.la.utexas.edu/eieol/gotol/100 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210323174037/https://lrc.la.utexas.edu/eieol/gotol/100 |archive-date=23 March 2021 |access-date=3 August 2016 |website=lrc.la.utexas.edu}}&lt;/ref&gt;

SIL ''Ethnologue'' တွင် ဂျာမန်ဘာသာစကား ၄၈ မျိုးရှိပြီး ၎င်းတို့အနက် ၄၁ မျိုးမှာ အနောက်ပိုင်းဘာသာစကားနှင့် ခြောက်မျိုးမှာ မြောက်ပိုင်းဘာသာစကားနှင့် သက်ဆိုင်သည်။ Riograndenser Hunsrückisch ဂျာမန်ဘာသာစကားကို မည်သည့်အမျိုးအစားတွင်မျှ မထည့်သွင်းထားသော်လည်း ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက ဂျာမန်ဒေသိယစကားအဖြစ် မကြာခဏ ယူဆကြသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Germanic |url=https://www.ethnologue.com/subgroups/germanic |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130718070735/https://www.ethnologue.com/subgroups/germanic |archive-date=18 July 2013 |access-date=3 August 2016 |website=Ethnologue}}&lt;/ref&gt; ဤဘာသာစကားခွဲရှိ ဘာသာစကားအားလုံး၏ ဘုံဘိုးဘေးကို ရှေ့ပြေး-ဂျာမန်နွယ်ဘာသာစကား ဟုခေါ်ပြီး Common Germanic ဟုလည်း လူသိများပြီး ဘီစီ ၁ ထောင်စုနှစ် အလယ်ပိုင်းခန့်တွင် သံခေတ် စကင်ဒီနေးဗီးယား နှင့် သံခေတ် မြောက်ပိုင်းဂျာမနီတို့တွင် ပြောဆိုခဲ့ကြသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/topic/Germanic-peoples|title=Germanic peoples|access-date=31 March 2025}}&lt;/ref&gt; ရှေ့ပြေး-ဂျာမန်နွယ်ဘာသာစကား နှင့် ဂျာမန်နွယ်ဘာသာစကားများတွင် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ အင်္ဂါရပ်များစွာရှိပြီး အထင်ရှားဆုံးမှာ &quot; ဂရင်မ်၏ဥပဒေ &quot; ဟုလူသိများသော ဗျည်းအက္ခရာ ပြောင်းလဲမှုဖြစ်သည်။ ဘီစီ ၂ ရာစုတွင် ဂျာမန်လူမျိုးစုများသည် ယနေ့ခေတ် အနောက်ပိုင်းဂျာမနီဒေသနှင့် ဘောလ်တစ်ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်တွင် အခြေချရန် [[စကင်ဒီနေးဗီးယား]] နှင့် မြောက်ပိုင်းဂျာမနီ မှ တောင်ဘက်သို့ ပြောင်းရွှေ့လာသောအခါ ဂျာမန်လူမျိုးများ၏ အစောပိုင်းမျိုးကွဲများသည် သမိုင်းတွင် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=18 May 2024 |title=The Early Germanic Peoples: A Historical Overview from Ancient Sources |url=https://www.thearchaeologist.org/blog/the-early-germanic-peoples-a-historical-overview-from-ancient-sources |access-date=31 March 2025 |website=The Archaeologist}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>160jpfvlk8d1umu0h2k7n22kuowrn65</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1054835</id>
      <parentid>1054831</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T11:49:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ဂျာမန်ဘာသာစကားများ]] စာမျက်နှာကို [[ဂျာမန်နွယ် ဘာသာစကားများ]] သို့ Chenzeyan29က ရွှေ့ခဲ့သည်: မြန်မာမှုပြုခြင်း</comment>
      <origin>1054831</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16872" sha1="160jpfvlk8d1umu0h2k7n22kuowrn65" xml:space="preserve">{{Infobox ဘာသာစကားမိသားစု|name=Germanic|region=Worldwide, principally [[Europe]] ([[Central Europe|Central]], [[Northern Europe|Northern]] and [[Western Europe]]), [[Africa]] ([[East Africa|East]] and [[Southern Africa]]), the [[Americas]] ([[Anglo-America]], the [[Dutch Caribbean]], and [[Suriname]]), [[Asia]] ([[South Asia|South]] and [[Southeast Asia]]) and [[Oceania]]|familycolor=Indo-European|protoname=[[Proto-Germanic language|Proto-Germanic]]|child1=[[North Germanic languages|North Germanic]]|child2=[[West Germanic languages|West Germanic]]|child3=[[East Germanic languages|East Germanic]] {{extinct}}|iso2=gem|iso5=gem|glotto=germ1287|glottorefname=Germanic|lingua=52- (phylozone)|map=Germanic languages with dialects revised.png|mapcaption=Germanic languages in Europe|map2=Germanic languages.svg|mapalt2=World map showing countries where a Germanic language is the primary or official language|mapcaption2=Germanic languages globally
{{legend|#800000|Majority native language|invert=y}}
{{legend|#ff0000|Official but not majority native language|invert=y}}
{{legend|#f6c0f1|Used widely in an unofficial capacity|invert=y}}}}

'''ဂျာမန်ဘာသာစကားများသည်''' [[အင်ဒို-ဥရောပနွယ် ဘာသာစကားများ|အိန္ဒိယ-ဥရောပ]] [[ဘာသာစကား မိသားစု|ဘာသာစကားမိသားစု၏]] ကိုင်းခွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး လူဦးရေ ၅၁၅ သန်းခန့် {{Refn|Estimates of native speakers of the Germanic languages vary from 450 million{{sfnp|König|van der Auwera|1994}} through 500 million and up to more than 520 million. Much of the uncertainty is caused by the rapid spread of the [[English language]] and conflicting estimates of its native speakers. Here used is the most probable estimate (currently 515 million) as determined by ''Statistics'' section below.|group=nb}} ပြောဆိုကြသည်။ အဓိကအားဖြင့် [[ဥရောပ]] ၊ မြောက်အမေရိက ၊ [[အိုရှန်းနီးယား|ဩစတေးလျ]] နှင့် တောင်အာဖရိက တို့တွင် အသုံးပြုကြသည်။ ဂျာမန်နွယ်ဘာသာစကားများထဲမှတစ်ခု ဖြစ်သည့် [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား]] သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အပြောအများဆုံး ဘာသာစကား တစ်ခုဖြစ်ပြီး ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ပြောဆိုသူ သန်းနှစ်ထောင်ခန့် ရှိသည်။ ဂျာမန်ဘာသာစကားအားလုံးသည် သံခေတ် စကင်ဒီနေးဗီးယား ၊ သံခေတ် မြောက်ပိုင်းဂျာမနီ &lt;ref&gt;{{Cite book |year=2000 |title=The Role of Migration in the History of the Eurasian Steppe: Sedentary Civilization v. &quot;Barbarian&quot; and Nomad |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=0-312-21207-0 |editor-last=Bell-Fialkoll |editor-first=Andrew |page=117}}&lt;/ref&gt; နှင့် [[မြောက်ပင်လယ်]] နှင့် ဘောလ်တစ်ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်တွင် ပြောဆိုကြသော ပရိုတို-ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားမှ ဆင်းသက်လာသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/topic/Germanic-languages/The-emergence-of-Germanic-languages|title=Germanic languages - Proto-Germanic, Indo-European, Germanic Dialects &amp;#124; Britannica|access-date=29 December 2023|archive-date=29 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231229223738/https://www.britannica.com/topic/Germanic-languages/The-emergence-of-Germanic-languages}}&lt;/ref&gt; 

အနောက်ဂျာမန်နွယ်ဘာသာစကားများ တွင်အပြောအများဆုံး ဂျာမန်ဘာသာစကားသုံးမျိုး ပါဝင်သည်ပြီး မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ ၃၆၀ မှ ၄၀၀ သန်းခန့်ရှိသော [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်ဘာသာ]] စကား၊ မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ ၁၀၀ သန်းကျော်ရှိသော &lt;ref name=&quot;NE100&quot;&gt;{{Cite web |year=2010 |title=Världens 100 största språk 2010 |trans-title=The world's 100 largest languages in 2010 |url=http://www.ne.se/spr%C3%A5k/v%C3%A4rldens-100-st%C3%B6rsta-spr%C3%A5k-2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006155303/http://www.ne.se/spr%C3%A5k/v%C3%A4rldens-100-st%C3%B6rsta-spr%C3%A5k-2010 |archive-date=6 October 2014 |access-date=12 February 2014 |website=[[Nationalencyklopedin]] |language=sv}}&lt;/ref&gt; {{Refn|There are various conflicting estimates of L1/native users of English, from 360 million up to 430 million and more. English is a current ''[[lingua franca]]'', which is spreading rapidly, often replacing other languages throughout the world, thus making it difficult to provide one definitive number. It is a rare case of a language with many more secondary speakers than natives.}}  [[ဂျာမန်ဘာသာစကား|၊]] မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ ၂၄ သန်းကျော်ရှိသော [[ဒတ်ချ်ဘာသာစကား]] တို့ဖြစ်သည်။ အခြား အနောက်ဂျာမန်ဘာသာစကားများတွင် [[တောင်အာဖရိကနိုင်ငံ|တောင်အာဖရိက]] ရှိ အာဖရိကန်လူမျိုးများ ၏လေသံဝဲမှ ဆင်းသက်လာသော ဒတ်ချ်ဘာသာစကား၏ ခွဲထွက်ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သည့် အာဖရိကန်ဘာသာစကား ပါဝင်ပြီး မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ ၇.၁ သန်းကျော်ရှိသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Afrikaans |url=http://www.ethnologue.com/language/afr |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203164557/http://www.ethnologue.com/language/afr |archive-date=3 December 2013 |access-date=3 August 2016 |website=Ethnologue (Free All)}}&lt;/ref&gt; စံ မမီသော ဒေသိယစကားများ၏ သီးခြားစုစည်းမှုတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံထားရသည့် Low German ဘာသာစကားတွင် မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ ၄.၃၅ မှ ၇.၁၅ သန်းခန့်နှင့် ၎င်းကို နားလည်နိုင်သူ ၆.၇ မှ ၁၀ သန်းခန့် ရှိနိုင်သည် &lt;ref name=&quot;Taaltelling Nedersaksisch&quot;&gt;{{Cite report|title=Taaltelling Nedersaksisch. Een enquête naar het gebruik en de beheersing van het Nedersaksisch in Nederland|year=2005|language=nl|location=Groningen|url=https://www.stellingia.nl/wp-content/uploads/2014/12/Taaltelling-Nedersaksisch-1.pdf|access-date=30 December 2024|archive-date=25 November 2024}}&lt;/ref&gt; {{Rp}}&lt;ref name=&quot;ins-bremen.de&quot;&gt;[https://www.ins-bremen.de/fileadmin/ins-bremen/user_upload/umfrage2016/broschuere-umfrage.pdf Status und Gebrauch des Niederdeutschen 2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210116170501/https://www.ins-bremen.de/fileadmin/ins-bremen/user_upload/umfrage2016/broschuere-umfrage.pdf|date=16 January 2021}}, A. Adler, C. Ehlers, R. Goltz, A. Kleene, A. Plewnia (2016)&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;ndsethnologue&quot;&gt;[[ethnologue:nds|Saxon, Low]] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180102170443/https://www.ethnologue.com/language/nds|date=2 January 2018}} ''Ethnologue''.&lt;/ref&gt; ( [[ဂျာမနီနိုင်ငံ|ဂျာမနီတွင်]] အနည်းဆုံး ၂.၂ သန်း (၂၀၁၆) &lt;ref name=&quot;ins-bremen.de&quot; /&gt; နှင့် နယ်သာလန်တွင် ၂.၁၅ သန်း (၂၀၀၃));  &lt;ref name=&quot;Taaltelling Nedersaksisch&quot; /&gt; {{Rp}}[[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]] မတိုင်မီ ဥရောပတွင် [[ဂျူးလူမျိုးများ|ဂျူးလူမျိုး]] ၁၃ သန်းခန့် အသုံးပြုခဲ့သော ယုဒ ဘာသာစကား &lt;ref name=&quot;yivo-yiddish&quot;&gt;{{Cite web |last=Dovid Katz |title=YIDDISH |url=http://yivo.org/downloads/Yiddish.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120322162722/http://yivo.org/downloads/Yiddish.pdf |archive-date=22 March 2012 |access-date=20 December 2015 |website=[[YIVO]]}}&lt;/ref&gt; သည် ယခုအခါ မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ ၁.၅ သန်းခန့်ရှိသည်။ မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ ၁.၅ သန်းရှိသော Scots ဘာသာစကား၊ [[နယ်သာလန်နိုင်ငံ|ဒတ်ချ်]] - [[ဘယ်လ်ဂျီယမ်နိုင်ငံ|ဘယ်လ်ဂျီယံ]] -ဂျာမန် နယ်စပ်တစ်လျှောက်တွင် ပြောဆိုသူ ၁.၃ သန်းခန့်ရှိသော Limburgh ဘာသာစကားများ ။  နှင့် နယ်သာလန်နှင့် ဂျာမနီတို့တွင် မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ ၅၀၀,၀၀၀ ကျော်ရှိသော ဖရီစီယံဘာသာစကားများ ။

အကြီးဆုံး မြောက်ဂျာမန်ဘာသာစကားများမှာ ဆွီဒင် ၊ ဒိန်းမတ် နှင့် နော်ဝေဘာသာစကားများ ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့သည် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအားဖြင့် အပြန်အလှန်နားလည်နိုင်ပြီး နော်ဒစ်နိုင်ငံများတွင် မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ စုစုပေါင်း ၂၀ သန်းခန့်နှင့် ဒုတိယဘာသာစကားပြောသူ နောက်ထပ် ၅ သန်းရှိသည်။ သို့သော် အလယ်ခေတ်မှစ၍ ဤဘာသာစကားများသည် အနောက်ဂျာမန်ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သော အလယ်အလတ်နိမ့်ဂျာမန် ၏ လွှမ်းမိုးမှုကို ခံခဲ့ရပြီး ခန့်မှန်းချက်အမျိုးမျိုးအရ နိမ့်ဂျာမန်စကားလုံးများသည် ၎င်းတို့၏ ဝေါဟာရများ၏ ၃၀ မှ ၆၀% ခန့်ရှိသည်။ ကျန်ရှိနေသော အခြားမြောက်ဂျာမန်ဘာသာစကားများမှာ ဖာရိုအိစ် ၊ [[အိုက်စလန်နွယ်ဘာသာစကား|အိုက်စလန်]] နှင့် အယ်လ်ဖ်ဒါလီယန်တို့ ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့သည် ပိုမိုရှေးရိုးစွဲသော ဘာသာစကားများဖြစ်ပြီး ဂျာမန်ဘာသာစကား၏ လွှမ်းမိုးမှုသိသိသာသာမရှိဘဲ၊ ပိုမိုရှုပ်ထွေးသော သဒ္ဒါနှင့် ယနေ့ခေတ် အခြားမြောက်ဂျာမန်ဘာသာစကားများနှင့် အပြန်အလှန်နားလည်နိုင်မှု အကန့်အသတ်ရှိသည်။ 

အရှေ့ဂျာမန်အနွယ် တွင် ဂေါသစ် ၊ ဘာဂန်ဒီယန် နှင့် ဗန်ဒါလစ်တို့ ပါဝင်သည်။ နောက်ဆုံးပျောက်ကွယ်သွားသည့်ဘာသာစကားမှာ ၁၈ ရာစုနှောင်းပိုင်းအထိ [[ခရိုင်းမီးယား]] ၏ ဝေးလံခေါင်သီသောဒေသအချို့တွင် ပြောဆိုခဲ့သော ခရိုင်မီယန် ဂေါ့သစ် ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=1 Cor. 13:1–12 |url=https://lrc.la.utexas.edu/eieol/gotol/100 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210323174037/https://lrc.la.utexas.edu/eieol/gotol/100 |archive-date=23 March 2021 |access-date=3 August 2016 |website=lrc.la.utexas.edu}}&lt;/ref&gt;

SIL ''Ethnologue'' တွင် ဂျာမန်ဘာသာစကား ၄၈ မျိုးရှိပြီး ၎င်းတို့အနက် ၄၁ မျိုးမှာ အနောက်ပိုင်းဘာသာစကားနှင့် ခြောက်မျိုးမှာ မြောက်ပိုင်းဘာသာစကားနှင့် သက်ဆိုင်သည်။ Riograndenser Hunsrückisch ဂျာမန်ဘာသာစကားကို မည်သည့်အမျိုးအစားတွင်မျှ မထည့်သွင်းထားသော်လည်း ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက ဂျာမန်ဒေသိယစကားအဖြစ် မကြာခဏ ယူဆကြသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Germanic |url=https://www.ethnologue.com/subgroups/germanic |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130718070735/https://www.ethnologue.com/subgroups/germanic |archive-date=18 July 2013 |access-date=3 August 2016 |website=Ethnologue}}&lt;/ref&gt; ဤဘာသာစကားခွဲရှိ ဘာသာစကားအားလုံး၏ ဘုံဘိုးဘေးကို ရှေ့ပြေး-ဂျာမန်နွယ်ဘာသာစကား ဟုခေါ်ပြီး Common Germanic ဟုလည်း လူသိများပြီး ဘီစီ ၁ ထောင်စုနှစ် အလယ်ပိုင်းခန့်တွင် သံခေတ် စကင်ဒီနေးဗီးယား နှင့် သံခေတ် မြောက်ပိုင်းဂျာမနီတို့တွင် ပြောဆိုခဲ့ကြသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/topic/Germanic-peoples|title=Germanic peoples|access-date=31 March 2025}}&lt;/ref&gt; ရှေ့ပြေး-ဂျာမန်နွယ်ဘာသာစကား နှင့် ဂျာမန်နွယ်ဘာသာစကားများတွင် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ အင်္ဂါရပ်များစွာရှိပြီး အထင်ရှားဆုံးမှာ &quot; ဂရင်မ်၏ဥပဒေ &quot; ဟုလူသိများသော ဗျည်းအက္ခရာ ပြောင်းလဲမှုဖြစ်သည်။ ဘီစီ ၂ ရာစုတွင် ဂျာမန်လူမျိုးစုများသည် ယနေ့ခေတ် အနောက်ပိုင်းဂျာမနီဒေသနှင့် ဘောလ်တစ်ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်တွင် အခြေချရန် [[စကင်ဒီနေးဗီးယား]] နှင့် မြောက်ပိုင်းဂျာမနီ မှ တောင်ဘက်သို့ ပြောင်းရွှေ့လာသောအခါ ဂျာမန်လူမျိုးများ၏ အစောပိုင်းမျိုးကွဲများသည် သမိုင်းတွင် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=18 May 2024 |title=The Early Germanic Peoples: A Historical Overview from Ancient Sources |url=https://www.thearchaeologist.org/blog/the-early-germanic-peoples-a-historical-overview-from-ancient-sources |access-date=31 March 2025 |website=The Archaeologist}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>160jpfvlk8d1umu0h2k7n22kuowrn65</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Ko Maung Nyo</title>
    <ns>3</ns>
    <id>292035</id>
    <revision>
      <id>1054832</id>
      <timestamp>2026-09-23T11:48:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1054832</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8545" sha1="aj704nmhi2flcx5jrutk0sfr8wv9cvs" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Ko Maung Nyo ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၁၁:၄၈၊ ၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>aj704nmhi2flcx5jrutk0sfr8wv9cvs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292036</id>
    <redirect title="သတ္တမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်" />
    <revision>
      <id>1054834</id>
      <timestamp>2026-09-23T11:48:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>[[သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်]] စာမျက်နှာကို [[သတ္တမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်]] သို့ Dr Lotus Blackက ရွှေ့ခဲ့သည်: spacing</comment>
      <origin>1054834</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81" sha1="72nxbb6dsyoa6hv6h7s0c5cjclzwnxg" xml:space="preserve">#REDIRECT [[သတ္တမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်]]</text>
      <sha1>72nxbb6dsyoa6hv6h7s0c5cjclzwnxg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂျာမန်ဘာသာစကားများ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292037</id>
    <redirect title="ဂျာမန်နွယ် ဘာသာစကားများ" />
    <revision>
      <id>1054836</id>
      <timestamp>2026-09-23T11:49:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <comment>[[ဂျာမန်ဘာသာစကားများ]] စာမျက်နှာကို [[ဂျာမန်နွယ် ဘာသာစကားများ]] သို့ Chenzeyan29က ရွှေ့ခဲ့သည်: မြန်မာမှုပြုခြင်း</comment>
      <origin>1054836</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81" sha1="9mgrol6231tp8v5mu5gg908aeac54ns" xml:space="preserve">#REDIRECT [[ဂျာမန်နွယ် ဘာသာစကားများ]]</text>
      <sha1>9mgrol6231tp8v5mu5gg908aeac54ns</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>