ဝီကီပီးဒီးယား mywiki https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%97%E1%80%9F%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter မီဒီယာ အထူး ဆွေးနွေးချက် အသုံးပြုသူ အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက် ဝီကီပီးဒီးယား ဝီကီပီးဒီးယား ဆွေးနွေးချက် ဖိုင် ဖိုင် ဆွေးနွေးချက် မီဒီယာဝီကီ မီဒီယာဝီကီ ဆွေးနွေးချက် တမ်းပလိတ် တမ်းပလိတ် ဆွေးနွေးချက် အကူအညီ အကူအညီ ဆွေးနွေးချက် ကဏ္ဍ ကဏ္ဍ ဆွေးနွေးချက် မုခ်ဝ မုခ်ဝ ဆွေးနွေးချက် စာမူကြမ်း စာမူကြမ်း ဆွေးနွေးချက် TimedText TimedText talk မော်ဂျူး မော်ဂျူး ဆွေးနွေးချက် Event Event talk ကမ္ဘာဂြိုဟ် 0 2888 1054982 1051506 2026-09-24T03:00:15Z InternetArchiveBot 61272 Adding 1 book for [[ဝီကီပီးဒီးယား:စိစစ်အတည်ပြုခံနိုင်မှု]] (20260923sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1054982 wikitext text/x-wiki {{ဆောင်းပါးကောင်း}} {{Infobox planet <!--------------------------------------------------------------------------------------- This infobox has been formatted in the same way as those for other Solar System planets and bodies, so please do not change it without discussion on the talkpage. ----------------------------------------------------------------------------------------> | bgcolour = #c0c0ff | name = ကမ္ဘာဂြိုဟ် | symbol = [[File:Earth symbol (small, bold).svg|24px|🜨]] | image = [[File:The Earth seen from Apollo 17.jpg|300px|border|alt="[[The Blue Marble]]" photograph of Earth, taken by the [[အပိုလို ၁၇|Apollo 17]] lunar mission. The Arabian peninsula, Africa and Madagascar lie in the upper half of the disc, whereas Antarctica is at the bottom.]] | caption = "အပြာရောင်ပုလဲလုံး" ဟု အမည်ရသည့် ကမ္ဘာဂြိုဟ်အား ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် [[အပိုလို ၁၇]] မှ ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ | alt_names = <!--{{ublist|style=padding-top:0.1em;|li_style=line-height:1.3em; |{{hlist|ကမ္ဘာမြေ|ကမ္ဘာ}} |{{hlist|အပြာရောင်ဂြိုဟ်|အပြာရောင်ပုလဲလုံး|''Terra''|Gaia}} }}--> | epoch = [[:en:J2000.0|J2000]]<ref group="n" name="epoch" /> | aphelion = {{longitem|{{convert|152100000|km|abbr=on}}<br/>{{smaller|({{val|1.01673|ul=AU}})&thinsp;}}}}<ref group="n" name="apsis" /> | perihelion = {{longitem|{{convert|147095000|km|abbr=on}}<br/>{{smaller|({{val|0.9832687|u=AU}})&thinsp;}}}}<ref group="n" name="apsis" /> | semimajor = {{longitem|{{convert|149598023|km|abbr=on}}<br/>{{smaller|({{val|1.000001018|u=AU}})&thinsp;<ref name="VSOP87"/>}}}} | eccentricity = {{val|0.0167086}}<ref name="VSOP87"/> | period = {{longitem|{{val|365.256363004|u=days}}&thinsp;<ref name="IERS"/><br/>{{smaller|({{val|1.00001742096|u=[[:en:Julian year (astronomy)|yr]]}})}}}} | avg_speed = {{longitem|{{convert|29.78|km/s|abbr=on}}<ref name="earth_fact_sheet"/><br/>{{smaller|({{convert|107200|km/h|abbr=on}})}}}} | mean_anomaly = {{val|358.617}}° | inclination = {{ublist|class=nowrap |{{val|7.155}}° to sun's equator; |1.57869°<ref name="Allen294"/> to invariable plane; |0.00005° to J2000 ecliptic}} | asc_node = {{val|-11.26064}}°<ref name="earth_fact_sheet"/> to J2000 ecliptic | arg_peri = {{val|114.20783}}°<ref name="earth_fact_sheet"/> | satellites = {{unbulleted list | [[လကမ္ဘာ|သဘာဝဂြိုဟ်တု ၁ ခု]]; | ၁၃၀၅ ဂြိုဟ်တုများ }} | allsatellites = yes | physical_characteristics = yes | mean_radius = {{convert|6371.0|km|abbr=on}}<ref name=hbcp2000/> | equatorial_radius = {{convert|6378.1|km|abbr=on}}<ref name=usno/><ref name="WGS-84"/> | polar_radius = {{convert|6356.8|km|abbr=on}}<ref name=cazenave_ahrens1995/> | flattening = {{val|0.0033528}}<ref name=iers/><br/>1/298.257222101 (ETRS89) | circumference = {{unbulleted list |class=nowrap | {{convert|40075.017|km|abbr=on}} {{smaller|(equatorial)&thinsp;<ref name="WGS-84">World Geodetic System (''WGS-84''). [http://earth-info.nga.mil/GandG/wgs84/ Available online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200311023739/http://earth-info.nga.mil/GandG/wgs84/ |date=11 March 2020 }} from National Geospatial-Intelligence Agency.</ref>}} | {{convert|40007.86|km|abbr=on}} {{smaller|(meridional)&thinsp;<ref name="WGS-84-2"/><ref name="circ">Earth's circumference is almost exactly 40,000 km because the metre was calibrated on this measurement—more specifically, 1/10-millionth of the distance between the poles and the equator.</ref>}} }} | surface_area = {{unbulleted list |class=nowrap | {{convert|510065623|km2|mi2|comma=gaps|abbr=on|disp=x| <small>(|)</small>}}<ref name="Pidwirny 2006_8" /><ref name="cia"/><ref group="n" name="surfacecover" /> | {{convert|148940000|km2|mi2|comma=gaps|abbr=on|disp=x| land <small>(|)</small>}} | {{convert|361132000|km2|mi2|comma=gaps|abbr=on|disp=x| water <small>(|)</small>}} }} | volume = [[ကမ္ဘာဒြပ်ထု|{{val|1.08321|e=12|u=km3}}]] ({{val|2.59876|e=11|u=cu mi}})<ref name="earth_fact_sheet"/> | mass = {{val|5.97237|e=24|u=kg}} ({{val|1.31668|e=25|u=lb}})<br/>{{smaller|({{val|3.0|e=-6|ul=solar mass}})}} | density = {{convert|5.514|g/cm3|abbr=on}}<ref name="earth_fact_sheet"/> | surface_grav = {{convert|9.807|m/s2|ft/s2|abbr=on}}<ref name="NIST2008"/><br/>{{smaller|([[ကမ္ဘာ၏ ဒြပ်ဆွဲအား|{{val|1|u=''g''}}]])}} | moment_of_inertia_factor = 0.3307<ref name="Williams1994"/> | escape_velocity = {{convert|11.186|km/s|abbr=on}}<ref name="earth_fact_sheet"/> | sidereal_day = {{longitem|{{val|0.99726968|u=d}}<ref name="Allen296"/><br/>{{smaller|(23h&nbsp;56m&nbsp;4.100s)}}}} | rot_velocity = {{convert|1674.4|km/h|mph|abbr=on}}<ref name="Cox2000"/> | axial_tilt = 23.4392811°<ref name="IERS"/> | albedo = {{ublist|class=nowrap |0.367 [[:en:Geometric albedo|geometric]]<ref name="earth_fact_sheet"/> |0.306 [[:en:Bond albedo|Bond]]<ref name="earth_fact_sheet"/>}} | atmosphere = yes | temperatures = yes | temp_name1 = ကယ်လ်ဗင် | min_temp_1 = ၁၈၄&nbsp;K<ref name=asu_lowest_temp>{{cite web |url=http://wmo.asu.edu/world-lowest-temperature |title=World: Lowest Temperature |work=WMO Weather and Climate Extremes Archive |publisher=Arizona State University |accessdate=2010-08-07 |archivedate=16 June 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100616025722/http://wmo.asu.edu/world-lowest-temperature }}</ref> | mean_temp_1 = ၂၈၈&nbsp;K<ref name=kinver20091210/> | max_temp_1 = ၃၃၀&nbsp;K<ref name=asu_highest_temp>{{cite web |url=http://wmo.asu.edu/world-highest-temperature |title=World: Highest Temperature |work=WMO Weather and Climate Extremes Archive |publisher=Arizona State University |accessdate=2010-08-07 |archivedate=4 January 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130104143844/http://wmo.asu.edu/world-highest-temperature }}</ref> | temp_name2 = ဆဲလ်စီးယပ်စ် | min_temp_2 = −၈၉.၂&nbsp;°C | mean_temp_2 = ၁၅&nbsp;°C | max_temp_2 = ၅၆.၇&nbsp;°C | temp_name3 = ဖာရင်ဟိုက် | min_temp_3 = −၁၂၈.၅&nbsp;°F | mean_temp_3 = ၅၉&nbsp;°F | max_temp_3 = ၁၃၄&nbsp;°F | surface_pressure = {{val|101.325|ul=kPa}} (ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အမှတ်) | atmosphere_composition = {{unbulleted list |class=nowrap | ၇၈.၀၈% [[နိုက်ထရိုဂျင်]] (N{{raise|0.3em|{{smallsub|2}}}})<ref name="earth_fact_sheet"/> {{smaller|(dry air)}} | ၂၀.၉၅% [[အောက်ဆီဂျင်]] (O{{raise|0.3em|{{smallsub|2}}}}) | ~&nbsp;၁% [[ရေငွေ့]] {{smaller|(ရာသီဥတုကိုလိုက်၍ အပြောင်းအလဲရှိ)}} | ၀.၉၃၄၀% [[အာဂွန်]] | ၀.၀၄၁၃% [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]]<ref name="NOAA">{{cite web |url=https://www.esrl.noaa.gov/gmd/ccgg/trends/gl_trend.html |title=Trends in Atmospheric Carbon Dioxide: Recent Global {{chem2|CO2}} Trend |publisher=National Oceanic and Atmospheric Administration |website=Earth System Research Laboratory |date=19 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201004010704/https://www.esrl.noaa.gov/gmd/ccgg/trends/gl_trend.html |archive-date=4 October 2020 |url-status=live |accessdate=22 November 2021 |archivedate=26 July 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180726210430/https://www.esrl.noaa.gov/gmd/ccgg/trends/gl_trend.html }}</ref> | ၀.၀၀၁၈၂% [[နီယွန်]]<ref name="earth_fact_sheet" /> | ၀.၀၀၀၅၂% [[ဟီလီယမ်]] | ၀.၀၀၀၁၉% [[မီသိန်း]] | ၀.၀၀၀၁၁% [[ကရစ်ပတွန်]] | ၀.၀၀၀၀၆% [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] }} | note = no }} '''ကမ္ဘာဂြိုဟ်''' ({{lang-en|Earth}}) သည် [[နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီ|နဂါးငွေ့တန်း ကြယ်စုကြီး]] အတွင်း [[နေအဖွဲ့အစည်း]] ဟူသော [[ဂြိုဟ်စု]]ရှိ ဗဟိုဒြပ်ထု [[နေ|နေလုံး]] မှ တတိယမြောက် ကွာလှမ်းကာ လှည့်ပတ်ပါဝင်နေသည့် [[မြေကျောက်ဂြိုဟ်|မြေသားကျောက်သား ဂြိုဟ်]] (terrestrial planet) ဖြစ်သည်။ [[ရေ|ရေထု]]၊ [[လေထု]]တို့လည်း ပါရှိ၍ နေမှ အကွာအဝေး မနီးလွန်းမဝေးလွန်း ဖြစ်နေရာမှ [[လူ]]အပါအဝင် [[သက်ရှိ]]များ ဖြစ်ပေါ်ရှင်သန် ထွန်းကားနိုင်သည့် [[ဂြိုဟ်]]တစ်လုံး ဖြစ်နေ၏။ ကမ္ဘာတွင် ဂြိုဟ်ရံလ တစ်စင်းသာ ရှိသည်။ ကမ္ဘာသည် [[နေ]]ကို ၃၆၅.၂၅၆၄ ရက်တွင် တစ်ကြိမ် လှည့်ပတ်နေပြီး ၎င်းကိုပင် တစ်နှစ်ဟုသတ်မှတ်ကြသည်။ ရေဒီယို မက်ထရစ်ရက်စွဲဖြင့် သက်တမ်းဖော်ထုတ်နည်း (Radiometric dating) အရ<ref group="n" name="radiomatric" /> ကမ္ဘာသည် သက်တမ်းအားဖြင့် နှစ်ပေါင်း ၄.၅၄ [[ဘီလီယံ]] အကြာက ဖွဲ့စည်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="USGS1997">{{cite web |date=1997 |title=Age of the Earth |url=http://pubs.usgs.gov/gip/geotime/age.html |publisher=U.S. Geological Survey |accessdate=2006-01-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20051223072700/http://pubs.usgs.gov/gip/geotime/age.html |archivedate=23 December 2005 <!--DASHBot--> |deadurl=no}}</ref><ref>{{cite journal |last=Dalrymple |first=G. Brent |title=The age of the Earth in the twentieth century: a problem (mostly) solved |journal=Special Publications, Geological Society of London |date=2001 |volume=190 |issue=1 |pages=205–221 |doi=10.1144/GSL.SP.2001.190.01.14 |bibcode=2001GSLSP.190..205D}}</ref><ref>{{cite journal |author=Manhesa, Gérard |author2=Allègre, Claude J. |author3=Dupréa, Bernard |author4=Hamelin, Bruno| last-author-amp= yes |title=Lead isotope study of basic-ultrabasic layered complexes: Speculations about the age of the earth and primitive mantle characteristics |url=https://archive.org/details/sim_earth-and-planetary-science-letters_1980-05_47_3/page/370 |journal=Earth and Planetary Science Letters |date=1980 |volume=47 |issue=3 |pages=370–382 |doi=10.1016/0012-821X(80)90024-2 |bibcode=1980E&PSL..47..370M}}</ref> နေသည် ကမ္ဘာအား ထွန်းလင်းရန် [[အလင်း]]ရောင်နှင့် အပူချိန်ကိုပေးသည်။ ၎င်းအပူစွမ်းအင်ကြောင့် ကမ္ဘာကြီး၏ အောက်ဆုံးလေထုလွှာတွင် ရာသီဥတု (နေပူခြင်း၊ လေတိုက်ခြင်း၊ မိုးရွာခြင်း၊ နှင်းကျခြင်း၊ မုန်တိုင်းတိုက်ခြင်း) အခြေအနေများ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ကမ္ဘာတွင် [[ရေ]]ပါဝင်မှု ၇၁% နှင့်<ref>{{cite web |url=http://www.noaa.gov/ocean.html |author=National Oceanic and Atmospheric Administration |title=Ocean |website=NOAA.gov |accessdate=3 May 2013 |archivedate=24 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130424102601/http://www.noaa.gov/ocean.html }}</ref> ကုန်းမြေ ၂၉% ခန့်ရှိသည်။ ကမ္ဘာ၏ ဝင်ရိုးစွန်းဒေသများကို ရေခဲများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းထားသည်။ အပူပိုင်းဒေသတွင် ဝင်ရိုးစွန်းဒေသထက် နေရောင်ခြည်စွမ်းအင်ကို ပိုမိုရရှိပြီး လေထု၊ သမုဒ္ဒရာရေစီးကြောင်းများဖြင့် အပူကို ဖြန့်ဖြူးပေးသည်။ [[မှန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့]]သည် ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်အပူချိန်ကို ထိန်းသိမ်းပေးရန် အရေးပါသောအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်လျက်ရှိသည်။ ဒေသတစ်ခု၏ ရာသီဥတုကို ဆုံးဖြတ်ရာ၌ လတ္တီကျုကိုသာမက ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အမြင့်၊ သမုဒ္ဒရာများနှင့် နီးကပ်မှု အစရှိသည်တို့ကိုပါ အသုံးပြုသည်။ အပူပိုင်း ဆိုင်ကလုန်းများ၊ မိုးကြိုးမုန်တိုင်းများ၊ အပူလှိုင်းဖြတ်ခြင်းစသော ပြင်းထန်သည့်ရာသီဥတုများသည် နေရာဒေသအများစုတွင် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိပြီး သက်ရှိများအပေါ် ကြီးမားစွာ သက်ရောက်သည်။ ကမ္ဘာသည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း [[သက်ရှိ]]များနေထိုင်နိုင်သော တစ်ခုတည်းသော ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ သက်ရှိမျိုးစိတ်ပေါင်း ၁၀-၁၄ [[မီလီယံ]]ခန့် နေထိုင်ကြပြီး<ref name="MillerSpoolman2012">{{cite book |last1=Miller |first1=G. |last2=Spoolman |first2=Scott |title=Environmental Science |chapter=Biodiversity and Evolution |url=https://books.google.com/books?id=NYEJAAAAQBAJ&pg=PA62 |date=1 January 2012 |publisher=Cengage Learning |isbn=1-133-70787-4 |page=62 |accessdate=27 December 2014 |archive-date=2 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190502055246/https://books.google.com/books?id=NYEJAAAAQBAJ&pg=PA62 |url-status=live }}</ref> လူသားမျိုးနွယ်မှာ အရေအတွက်အားဖြင့် ၇.၆ [[ဘီလီယံ]]ခန့်ဖြစ်သည်။ အနီးရှိ [[ကြာသပတေးဂြိုဟ်]]၏ ပြင်းထန်သော [[ဒြပ်ဆွဲငင်အား]]က ကမ္ဘာကို [[ဥက္ကာပျံ]]များနှင့် တိုက်မိနိုင်ချေမှ အတန်အသင့် အကာအကွယ်ပေးနေသည်ဟု ယူဆထားသည်။ ကမ္ဘာ ဖွဲ့တည်ပြီး ပထမ ဘီလီယံနှစ်များတွင် သက်ရှိဇီဝသည် ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာ၌ စတင်ရှင်သန်ခဲ့ပြီး [[ကမ္ဘာ့လေထု]]နှင့် ကုန်းမြေများကို အကျိုးသက်ရောက်ခဲ့ကာ လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၄.၁ ဘီလီယံမှစ၍ သက်ရှိတို့ ရှင်သန်ပေါက်ဖွားခဲ့ဟန် ရှိသည်။<ref name="AP-20151019">{{cite news |last=Borenstein |first=Seth |title=Hints of life on what was thought to be desolate early Earth |url=http://apnews.excite.com/article/20151019/us-sci--earliest_life-a400435d0d.html |date=19 October 2015 |work=Excite |location=Yonkers, NY |publisher=Mindspark Interactive Network |agency=Associated Press |accessdate=20 October 2015 |archivedate=23 October 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151023200248/http://apnews.excite.com/article/20151019/us-sci--earliest_life-a400435d0d.html }}</ref><ref name="PNAS-20151014-pdf">{{cite journal |last1=Bell |first1=Elizabeth A. |last2=Boehnike |first2=Patrick |last3=Harrison |first3=T. Mark |last4=Mao |first4=Wendy L. |display-authors=3 |date=19 October 2015 |title=Potentially biogenic carbon preserved in a 4.1&nbsp;billion-year-old zircon |url=http://www.pnas.org/content/early/2015/10/14/1517557112.full.pdf |format=PDF |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |location=Washington, D.C. |publisher=National Academy of Sciences |doi=10.1073/pnas.1517557112 |issn=1091-6490 |accessdate=20 October 2015 |pmid=26483481 |pmc=4664351 |volume=112 |issue=47 |pages=14518–21 |bibcode=2015PNAS..11214518B }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.pnas.org/content/early/2015/10/14/1517557112.full.pdf |access-date=24 June 2018 |archive-date=6 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151106021508/http://www.pnas.org/content/early/2015/10/14/1517557112.full.pdf }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.pnas.org/content/early/2015/10/14/1517557112.full.pdf |accessdate=24 June 2018 |archivedate=6 November 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151106021508/http://www.pnas.org/content/early/2015/10/14/1517557112.full.pdf }} Early edition, published online before print.</ref> ကမ္ဘာမြေ၏သမိုင်းတွင် [[မျိုးသုဉ်းခြင်း|မျိုးသုဉ်းမှုဖြစ်ရပ်များ]]ကြောင့် သက်ရှိမျိုးစိတ် ၉၉ ရာခိုင်နှုန်း<ref name="Book-Biology">{{cite book |editor1=Kunin, W.E. |editor2=Gaston, Kevin |title=The Biology of Rarity: Causes and consequences of rare—common differences |url=https://books.google.com/books?id=4LHnCAAAQBAJ&pg=PA110 |date=31 December 1996 |isbn=978-0412633805 |page=110 |accessdate=26 May 2015 |archive-date=4 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160904152014/https://books.google.com/books?id=4LHnCAAAQBAJ&pg=PA110 |url-status=live }}</ref> ပျက်စီးပျောက်ကွယ်ခဲ့ဖူးသည်။<ref name="StearnsStearns2000">{{cite book |last=Stearns |first=Beverly Peterson |last2=Stearns |first2=S. C. |last3=Stearns |first3=Stephen C. |title=Watching, from the Edge of Extinction |url=https://books.google.com/books?id=0BHeC-tXIB4C |year=2000 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-08469-6 |page=preface x |accessdate=30 May 2017 |archive-date=28 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211128013934/https://books.google.com/books?id=0BHeC-tXIB4C |url-status=live }}</ref><ref name="NYT-20141108-MJN">{{cite news |last=Novacek |first=Michael J. |title=Prehistory's Brilliant Future |url=https://www.nytimes.com/2014/11/09/opinion/sunday/prehistorys-brilliant-future.html |date=8 November 2014 |work=The New York Times |accessdate=25 December 2014 |archivedate=29 December 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141229225657/http://www.nytimes.com/2014/11/09/opinion/sunday/prehistorys-brilliant-future.html }}</ref> ယနေ့တိုင် တည်ရှိသော ခန့်မှန်းခြေ မျိုးစိတ်များမှာ ကျယ်ပြန့်လှကာ<ref name=science_241_4872_1441/><ref name="MillerSpoolman2012"/><ref name="NSF-2016002">{{cite news |author=Staff |title=Researchers find that Earth may be home to 1&nbsp;trillion species |url=https://www.nsf.gov/news/news_summ.jsp?cntn_id=138446 |date=2 May 2016 |publisher=National Science Foundation |accessdate=6 May 2016 |archivedate=4 May 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160504111108/https://www.nsf.gov/news/news_summ.jsp?cntn_id=138446 }}</ref> မျိုးစိတ်အများစုကို သိပ္ပံနည်းကျ ဖော်ပြထားနိုင်ခြင်း မရှိသေးပေ။<ref name="PLoS-20110823">{{cite journal |last1=Mora |first1=C. |last2=Tittensor |first2=D.P. |last3=Adl |first3=S. |last4=Simpson |first4=A.G. |last5=Worm |first5=B. |title=How many species are there on Earth and in the ocean? |date=23 August 2011 |journal=PLOS Biology |doi=10.1371/journal.pbio.1001127 |pmid=21886479 |pmc=3160336 |volume=9 |issue=8 |pages=e1001127}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူသားများ ၈ ဘီလီယံနီးပါးခန့် နေထိုင်ကြပြီး အသက်ရှင်သန်ရေးအတွက် ကမ္ဘာ၏ ဇီဝအလွှာ (biosphere) နှင့် သဘာဝရင်းမြစ်များပေါ်တွင် မှီခိုကြရသည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== === ဖွဲ့တည်ခြင်း === [[File:Protoplanetary-disk.jpg|thumb|Left|အစောပိုင်းကာလ နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်ချပ်ပြားအား စိတ်ကူးယဉ်ရေးဆွဲထားပုံ]] နေအဖွဲ့အစည်းရှိ သက်တမ်းအရင့်ဆုံးပစ္စည်းမှာ လွန်ခဲ့သော ၄.၅၆၇၂±၀.၀၀၀၆ ဘီလီယံနှစ်အကြာက ဖြစ်တည်သည်။<ref name=bowring_housch1995/> သီအိုရီအရ ကမ္ဘာသည် နေပေါက်ဖွားပြီး ယင်း၏အစိတ်အပိုင်းများမှ ဖွဲ့တည်ခြင်းဖြစ်သည်။ သုတေသနတစ်ခုအရ လွန်ခဲ့သောနှစ်​​ပေါင်း ၄.၅၃ ဘီလီယံအကြာက လကမ္ဘာ ဖြစ်တည်ခဲ့ဟုဆိုသည်။<ref>{{Cite journal|last1=Tartèse|first1=Romain|last2=Anand|first2=Mahesh|last3=Gattacceca|first3=Jérôme|last4=Joy|first4=Katherine H.|author-link4=Katherine Joy|last5=Mortimer|first5=James I.|last6=Pernet-Fisher|first6=John F.|last7=Russell|first7=Sara|last8=Snape|first8=Joshua F.|last9=Weiss|first9=Benjamin P.|date=2019|title=Constraining the Evolutionary History of the Moon and the Inner Solar System: A Case for New Returned Lunar Samples|journal=Space Science Reviews|language=en|volume=215|issue=8|page=54|doi=10.1007/s11214-019-0622-x|bibcode=2019SSRv..215...54T|issn=1572-9672|doi-access=free}}</ref> အဆိုပြုချက်တစ်ခုအရမူ [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]အရွယ်အစားရှိ ''သီယာ''ဟုခေါ်သည့် ဂြိုဟ်တစ်ခုက ကမ္ဘာမြေအား ဝင်တိုက်ခဲ့သေးသည်ဟုဆိုသည်။ ယင်းဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာ၏ ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းသော အရွယ်အစားရှိသည်ဟုဆိုပြီး ထိတိုက်မှုကြောင့် ယင်း၏အစိတ်အပိုင်းအချို့သည် ကမ္ဘာမြေနှင့် ပေါင်းစပ်ခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။<ref name=canup_asphaug2001b /><ref>{{cite journal|url=https://arxiv.org/ftp/arxiv/papers/1410/1410.3819.pdf|title=On the origin and composition of Theia: Constraints from new models of the Giant Impact|journal=Icarus|last1=Meier|first1=M. M. M.|last2=Reufer|first2=A.|last3=Wieler|first3=R.|date=4 August 2014|volume=242|access-date=25 October 2020|page=5|doi=10.1016/j.icarus.2014.08.003|arxiv=1410.3819|bibcode=2014Icar..242..316M|s2cid=119226112}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://arxiv.org/ftp/arxiv/papers/1410/1410.3819.pdf |accessdate=22 November 2021 |archivedate=30 October 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201030120856/https://arxiv.org/ftp/arxiv/papers/1410/1410.3819.pdf }}</ref> လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၄.၁ ဘီလီယံနှင့် ၃.၈ ဘီလီယံအတွင်း လကမ္ဘာအား ဥက္ကာခဲများစွာ ဝင်တိုက်ခဲ့မှုက လကမ္ဘာ၏ ယနေ့ခေတ် မြေမျက်နှာသွင်ပြင်များကို ထုဆစ်ပုံဖော်ခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။<ref>{{cite book|title=Encyclopedia of Astrobiology|url=https://archive.org/details/encyclopediaastr00amil|first1=Philippe|last1= Claeys|first2=Alessandro|last2=Morbidelli|author-link2=Alessandro Morbidelli (astronomer)|editor-first1=Muriel|editor-last1= Gargaud|editor-first2=Prof Ricardo|editor-last2=Amils|editor-first3= José Cernicharo|editor-last3= Quintanilla|editor-first4= Henderson James (Jim) |editor-last4= Cleaves II|editor-first5=William M.|editor-last5=Irvine|editor-first6= Prof Daniele L.|editor-last6= Pinti|editor-first7= Michel|editor-last7= Viso|year= 2011|publisher=Springer Berlin Heidelberg|pages=[https://archive.org/details/encyclopediaastr00amil/page/n953 909]–12|doi=10.1007/978-3-642-11274-4_869|chapter=Late Heavy Bombardment|isbn= 978-3-642-11271-3}}</ref> ===ဘူမိဗေဒဆိုင်ရာ သမိုင်း=== ကမ္ဘာ့လေထုနှင့် သမုဒ္ဒရာများကို မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုနှင့် အေးခဲနေသောဓာတ်ငွေ့များ ကမ္ဘာမြေမျက်နှာပြင်သို့ ပေါ်ထွက်လာမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။<ref name="watersource" /><ref>{{cite web |url=https://www.lpi.usra.edu/education/timeline/gallery/slide_17.html |title=Earth's Early Atmosphere and Oceans |work=Lunar and Planetary Institute |publisher=Universities Space Research Association |access-date=27 June 2019 |accessdate=22 November 2021 |archivedate=8 July 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190708180329/https://www.lpi.usra.edu/education/timeline/gallery/slide_17.html }}</ref> ယင်းရင်းမြစ်များမှ ရေငွေ့သည် သမုဒ္ဒရာများသို့ ငွေ့ရည်ဖွဲ့စုဖွဲ့ကြသည်။ [[ကြယ်တံခွန်]]၊ [[ဥက္ကာခဲ]]များမှ ရေနှင့် ရေခဲများသည်လည်း သမုဒ္ဒရာများအတွင်းသို့ စုဝေးခဲ့ကြသည်။ ပင်လယ်များအတွက် လိုအပ်သောရေသည် ကမ္ဘာဖြစ်တည်ကတည်းက တည်ရှိခဲ့ဟန်ရှိသည်။<ref>{{Cite journal|last1=Piani|first1=Laurette|last2=Marrocchi|first2=Yves|last3=Rigaudier|first3=Thomas|last4=Vacher|first4=Lionel G.|last5=Thomassin|first5=Dorian|last6=Marty|first6=Bernard|date=2020|title=Earth's water may have been inherited from material similar to enstatite chondrite meteorites|url=https://science.sciencemag.org/content/369/6507/1110|journal=Science|language=en|volume=369|issue=6507|pages=1110–13|doi=10.1126/science.aba1948|issn=0036-8075|pmid=32855337|bibcode=2020Sci...369.1110P|s2cid=221342529}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://science.sciencemag.org/content/369/6507/1110 |accessdate=22 November 2021 |archivedate=28 August 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200828185943/https://science.sciencemag.org/content/369/6507/1110 }}</ref> ဤစံနမူနာပုံစံတွင် နေသည် [[နေရောင်ခြည် တောက်ပမှု|လက်ရှိတောက်ပမှု]]၏ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းမျှသာရှိသေးသောအချိန်<ref name=asp2002 /> လေထုထဲရှိ [[ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့]]များသည် သမုဒ္ဒရာများကို အေးခဲမသွားစေရန် ထိန်းကျောင်းပေးခဲ့သည်။<ref name=physorg20100304 /> ကမ္ဘာဖွဲ့တည်ပြီးနောက် နှစ်ပေါင်း ၃.၅ ဘီလီယံကြာသော် ကမ္ဘာ၏ သံလိုက်စက်ကွင်း ဖြစ်တည်လာခဲ့သည်။ ယင်းသံလိုက်စက်ကွင်းသည် လေထုကို နေလေ (solar wind) မှ နုတ်ယူမသွားစေရန် ကာကွယ်ပေးခဲ့သည်။ ကမ္ဘာ၏ အပြင်ဘက်ချော်ရည်အလွှာသည် အေးမြလာပြီး ပထမဆုံး အစိုင်အခဲလွှာကို ဖွဲ့တည်လာခဲ့သည်။ ===အနာဂတ်=== [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]] {{CO2}} သည် လေထုထဲတွင် သက်တမ်းရှည်ကြာစွာ တည်ရှိနေနိုင်သောကြောင့် လူသားတို့၏ {{CO2}} ထုတ်လွှတ်မှုသည် နောင်နှစ်ပေါင်း တစ်သိန်းတွင် ဖြစ်ပေါ်လာမည့် ရေခဲခေတ်တစ်ခုကို နှောင့်နှေးစေမည်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite journal|last1=Ganopolski|first1=A.|last2=Winkelmann|first2=R.|last3=Schellnhuber|first3=H. J.|date=2016|title=Critical insolation – CO<sub>2</sub> relation for diagnosing past and future glacial inception|url=https://www.nature.com/articles/nature16494|journal=Nature|language=en|volume=529|issue=7585|pages=200–03|doi=10.1038/nature16494|pmid=26762457|bibcode=2016Natur.529..200G|s2cid=4466220|issn=1476-4687}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.nature.com/articles/nature16494 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=16 October 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201016221338/https://www.nature.com/articles/nature16494 }}</ref> ကမ္ဘာ၏ အနာဂတ်သည် [[နေ]]နှင့် တိုက်ရိုက် သက်ဆိုင်လျက်ရှိသည်။ နောင်နှစ်ပေါင်း ၁.၁ ဘီလီယံတွင် နေ၏ တောက်ပမှုသည် ယခုလက်ရှိထက် ၁၀ ရာခိုင်နှုန်း၊ နှစ်ပေါင်း ၃.၅ ဘီလီယံတွင် ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းသို့ တိုးလာမည်ဖြစ်သည်။<ref name="sun_future"/> ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင် အပူချိန် တိုးပွားလာပြီး အင်အော်ဂဲနစ် ကာဗွန်သံသရာကို အရှိန်တင်စေကာ [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]] စုစည်းမှုစနစ်ကို လျှော့ကျစေမည်ဖြစ်သည်။<ref name="britt2000" /> ယင်းကဲ့သို့ဖြစ်ပါက နှစ်ပေါင်း ၅၀၀ မှ ၉၀၀ မီလီယံအတွင်း အပင်များအတွက် [[ဖိုတိုဆင်သစ်ဆစ်|အလင်းမှီစု]]နည်းဖြင့် အစာချက်လုပ်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့ပေ။ အပင်များ နည်းပါးလာခြင်းသည် လေထုထဲရှိ [[အောက်ဆီဂျင်]] ပမာဏကို နည်းပါးသွားစေမည်ဖြစ်ကာ တိရိစ္ဆာန်လောက ရှင်သန်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့ပေ။<ref name=ward_brownlee2002/> နောက်ထပ် နှစ်ပေါင်း ၁ ဘီလီယံကြာသော် မြေမျက်နှာပြင်ရှိ ရေအားလုံး ပျောက်ကွယ်သွားပြီး<ref name=carrington/> တစ်ကမ္ဘာလုံး အပူချိန်သည် ၇၀ °C (၁၅၈ °F) သို့ ရောက်ရှိမည်ဖြစ်သည်။<ref name=ward_brownlee2002/> ယင်းအချိန်မှစ၍ နှစ်ပေါင်း ၅၀၀ မီလီယံခန့်အတွင်း ကမ္ဘာပေါ်တွင် သက်ရှိများ ရှင်သန်နိုင်သေးသည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။ အကယ်၍ လေထုမှ [[နိုက်ထရိုဂျင်]]အား ဖယ်ထုတ်လိုက်ပါက<ref name=pnas1_24_9576/> နှစ်ပေါင်း ၂.၃ ဘီလီယံခန့်အတွင်း သက်ရှိများ ရှင်သန်နိုင်ကောင်းရှင်သန်နိုင်သေးသည်။ ထို့သို့မဟုတ်ဘဲ နေ၏အပူချိန်သည် တည်ငြိမ်မည်ဟု ယူဆပါကလည်း နှစ်ပေါင်း ၁ ဘီလီယံအတွင်း ခေတ်သစ်သမုဒ္ဒရာများမှ ၂၇ ရာခိုင်နှုန်းသော ရေထုတို့သည် ကမ္ဘာ့အတွင်းပိုင်းအလွှာသို့ ဆင်းသက်ကုန်မည်ဖြစ်သည်။<ref name=hess5_4_569/> နေသည် နောင်နှစ်ပေါင်း ၅ ဘီလီယံကြာပါက [[ဧရာမ ကြယ်နီ]]ကြီးအဖြစ်သို့ [[ကြယ်တို့၏ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှု|ဆင့်ကဲပြောင်းလဲ]]သွားမည်ဖြစ်ပြီး ယခုလက်ရှိအရွယ်အစားထက် အဆပေါင်း ၂၅၀ သို့ ရောက်ရှိကာ ၁ [[AU]] (မိုင်ပေါင်း ၉၃ မီလီယံခန့်) ကြီးထွားလာမည်ဖြစ်သည်။<ref name="sun_future" /><ref name="sun_future_schroder"/> ကမ္ဘာ၏ ကံကြမ္မာသည် မသေချာပေ။ ဧရာမ ကြယ်နီတစ်စင်းအနေဖြင့် နေသည် ယင်း၏ထုထည် ပမာဏ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းအား ဆုံးရှုံးလိုက်ရမည်ဖြစ်ပြီး ဒီရေအကျိုးသက်ရောက်မှု (tidal effect) မရှိပါက ကမ္ဘာပတ်လမ်းသည် နေမှ ၁.၇ AU အကွာသို့ ရွေ့သွားမည်ဖြစ်သည်။ သို့မဟုတ် ဒီရေအကျိုးသက်ရောက်မှု ရှိပါက ကမ္ဘာသည် နေ၏လေထုထဲသို့ တိုးဝင်ကာ အငွေ့ပျံသွားမည်ဖြစ်သည်။<ref name="sun_future" /> နေ၏တောက်ပမှုသည် ယခုထက် အဆပေါင်း ၅၀၀ ပိုမိုတောက်ပလာမည်ဖြစ်ကာ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သက်ရှိများ အကုန်လုံး မဟုတ်သော်မှ အတော်များများကို လွန်ကဲသောအပူချိန်က ပျက်စီးစေမည်ဖြစ်သည်။<ref name="sun_future" /> ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ပြုလုပ်သော ပုံတူဖန်တီးမှန်းဆမှု (simulation) တစ်ခုက ကမ္ဘာသည် ဒီရေအကျိုးသက်ရောက်မှုကြောင့် နေ၏လေထုသို့ ဝင်ရောက်ကာ လောင်ကျွမ်းသွားမည်ဟုဆိုသည်။<ref name="sun_future_schroder" /> ==ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများ== ===ပုံသဏ္ဌာန်=== ကမ္ဘာ၏ပုံသဏ္ဌာန်သည် ထိပ်နှစ်ဘက်ပြား၍ အလယ်တွင် လုံးဝိုင်းသည်။ ကမ္ဘာ၏ လည်ပတ်မှုကြောင့် ဝင်ရိုးစွန်းဒေသများတွင် ပြားချပ်ပြီး [[အီကွေတာ]]တွင် ဖောင်းကားသည်။<ref name=milbert_smith96 /> အီကွေတာရှိ ကမ္ဘာ၏အချင်းသည် ၄၃ ကီလိုမီတာ (၂၇ မိုင်) ရှိပြီး ဝင်ရိုးစွန်း တစ်ခုမှတစ်ခုသို့ အချင်းထက် ပိုများသည်။<ref name="ngdc2006" /> ===ဓာတုပစ္စည်း ပါဝင်မှု=== {| class="wikitable" style="float: right; clear: right; margin-left: 2em;" |+ ကမ္ဘာ့ကျောက်လွှာ၏ ဓာတုပစ္စည်း ပါဝင်မှု<ref name=brown_mussett1981/><ref name="Rudnick2003">{{cite book |chapter=Composition of the Continental Crust |journal=Treatise on Geochemistry |publisher=Elsevier Science |location=New York |first1=R. L. |last1=Rudnick |first2=S. |last2=Gao |title=Treatise on Geochemistry |editor1-first=H. D. |editor1-last=Holland |editor2-first=K. K. |editor2-last=Turekian |volume=3 |pages=1–64 |year=2003 |doi=10.1016/B0-08-043751-6/03016-4 |isbn=978-0-08-043751-4 |bibcode=2003TrGeo...3....1R}}</ref><ref name="White2014">{{cite book |chapter=Composition of the Oceanic Crust |title=Treatise on Geochemistry |publisher=Elsevier Science |location=New York |first1=W. M. |last1=White |first2=E. M. |last2=Klein |author-link2=Emily Klein |editor1-first=H. D. |editor1-last=Holland |editor2-first=K. K. |editor2-last=Turekian |volume=4 |pages=457–96 |year=2014 |doi=10.1016/B978-0-08-095975-7.00315-6 |isbn=978-0-08-098300-4 |hdl=10161/8301}}</ref> !rowspan="2"|ဒြပ်ပေါင်း !rowspan="2"|ဖော်မျူလာ !colspan="2"|ပါဝင်ပစ္စည်း |- !style="font-size: smaller;"|ကုန်းမြေ !style="font-size: smaller;"|သမုဒ္ဒရာ |- |[[ဆီလီကာ]] |style="text-align: center;"|{{chem2|SiO2}} |style="text-align: right;"|60.2% |style="text-align: right;"|48.6% |- |[[အလူမီနီယမ် အောက်ဆိုဒ်|အလူမီနာ]] |style="text-align: center;"|{{chem2|Al2O3}} |style="text-align: right;"|15.2% |style="text-align: right;"|16.5% |- |[[ကယ်လဆီယမ် အောက်ဆိုဒ်|ထုံး]] |style="text-align: center;"|CaO |style="text-align: right;"|5.5% |style="text-align: right;"|12.3% |- |[[မဂ္ဂနက်ဆီယမ် အောက်ဆိုဒ်|မဂ္ဂနီဆီယာ]] |style="text-align: center;"|MgO |style="text-align: right;"|3.1% |style="text-align: right;"|6.8% |- |iron(II) oxide |style="text-align: center;"|FeO |style="text-align: right;"|3.8% |style="text-align: right;"|6.2% |- |[[ဆိုဒီယမ် အောက်ဆိုဒ်]] |style="text-align: center;"|{{chem2|Na2O}} |style="text-align: right;"|3.0% |style="text-align: right;"|2.6% |- |[[ပိုတက်ဆီယမ် အောက်ဆိုဒ်]] |style="text-align: center;"|{{chem2|K2O}} |style="text-align: right;"|2.8% |style="text-align: right;"|0.4% |- |iron(III) oxide |style="text-align: center;"|{{chem2|Fe2O3}} |style="text-align: right;"|2.5% |style="text-align: right;"|2.3% |- |[[ရေ (မော်လီကျူး)|ရေ]] |style="text-align: center;"|{{chem2|H2O}} |style="text-align: right;"|1.4% |style="text-align: right;"|1.1% |- |[[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]] |style="text-align: center;"|{{chem2|CO2}} |style="text-align: right;"|1.2% |style="text-align: right;"|1.4% |- |[[တိုက်တေနီယမ် ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]] |style="text-align: center;"|{{chem2|TiO2}} |style="text-align: right;"|0.7% |style="text-align: right;"|1.4% |- |phosphorus pentoxide |style="text-align: center;"|{{chem2|P2O5}} |style="text-align: right;"|0.2% |style="text-align: right;"|0.3% |- !colspan="2"|စုစုပါင်း !style="text-align: right;"|99.6% !style="text-align: right;"|99.9% |} ကမ္ဘာ့ထုထည်သည် ၅.၉၇×၁၀<sup>၂၄</sup> ကီလိုဂရမ် နီးပါးခန့်ရှိပြီး အများစုမှာ [[သံ (သတ္တု)|သံ]] (၃၂.၁%)၊ အောက်ဆီဂျင် (၃၀.၁%)၊ [[ဆီလီကွန်]] (၁၅.၁%)၊ [[မဂ္ဂနီစီယမ်]] (၁၃.၉%)၊ ဆာလဖာ (၂.၉%)၊ [[နီကယ်]] (၁.၈%)၊ [[ကယ်လစီယမ်]] (၁.၅%)၊ [[အလူမီနီယမ်]] (၁.၄%) နှင့် ကျန်သော ဒြပ်စင်များ ၁.၂% ပါဝင်သည်။ ပင်မအူတိုင်တွင် သံ ၈၈.၈%၊ နီကယ် ၅.၈%၊ ဆာလဖာ ၄.၅% တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။<ref name=pnas71_12_6973/> ကျောက်မာလွှာတွင် တွေ့ရသော ကျောက်ခဲအများစုသည် အောက်ဆိုဒ်များ ဖြစ်ကြသည်။ အဓိကအားဖြင့် [[ကလိုရင်း]]၊ [[ဆာလဖာ]]နှင့် [[ဖလိုရင်း]]တို့ဖြစ်ကြသည်။ ကျောက်မာလွှာ၏ ၉၉ ရာခိုင်နှုန်းကိုမူ ဆီလီကာ၊ အလူမီနာ၊ အိုင်းယွန်း အောက်ဆိုဒ်၊ ထုံး၊ မဂ္ဂနီဆီယာ၊ ပိုတက်နှင့် ဆိုဒါတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။<ref name=brown_mussett1981/><ref name=pnas71_12_6973/> ===မျက်နှာပြင်=== [[File:Earth dry elevation.stl|thumb|Left|ရေမပါရှိသော – လက်ရှိကမ္ဘာဂြိုဟ် (သုံးဘက်မြင် စက်ဝိုင်းလုံးပုံစံမြင်ရန် နှိပ်၍ချဲ့ကြည့်ပါ)။]] ကမ္ဘာ့ မျက်နှာပြင် စုစုပေါင်း ဧရိယာသည် စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၁၉၇ မီလီယံ ရှိသည်။<ref name="Pidwirny 2006_8"/> ယင်း၏ ၇၀.၈ ရာခိုင်နှုန်း<ref name="Pidwirny 2006_8"/> (စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၁၃၉.၄၃ မီလီယံ) မှာ ပင်လယ်ရေ မျက်နှာပြင်အောက်တွင် တည်ရှိပြီး ပင်လယ်ရေဖြင့် ဖုံးလွှမ်းထားသည်။<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html |title=World Factbook |publisher=Cia.gov |accessdate=2 November 2012 |archivedate=5 January 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100105171656/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html }}</ref> ရေဖြင့် ဖုံးလွှမ်းမထားသော လက်ကျန် ၂၉.၂% များမှာ တောင်တန်းများ၊ [[ကန္တာရ]]များနှင့် အခြားသော ကုန်းမြေများဖြစ်သည်။ ကုန်းမြေမျက်နှာပြင်၏ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အမြင့်မှာ အနိမ့်ဆုံးဖြစ်သော [[ပင်လယ်သေ]]ဒေသ၌ −၄၁၈ မီတာရှိပြီး အမြင့်ဆုံးဖြစ်သော [[ဧဝရတ်တောင်]]တွင် ၈၈၄၈ မီတာ ရှိသည်။ ကုန်းမြေ၏ ပင်လယ်ရေ မျက်နှာပြင်အမြင့် ပျမ်းမျှအမြင့်မှာ ၇၉၇ မီတာ ရှိသည်။<ref>{{cite web |url=https://ngdc.noaa.gov/mgg/global/etopo1_surface_histogram.html |title=Hypsographic Curve of Earth's Surface from ETOPO1 |first=National Geophysical Data |last=Center |website=ngdc.noaa.gov |accessdate=24 June 2018 |archivedate=15 September 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170915114233/https://ngdc.noaa.gov/mgg/global/etopo1_surface_histogram.html }}</ref> [[အနည်ကျကျောက်]]များသည် ကမ္ဘာ့အပြင်ဘက်ကျောက်လွှာ၏ ၅ ရာခိုင်နှုန်းသာ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသော်လည်း ကမ္ဘာ့တိုက်ကြီးများ၏ မျက်နှာပြင်ကိုမူ အနည်ကျကျောက်များက ၇၅ ရာခိုင်နှုန်း လွှမ်းမိုးထားသည်။<ref name=jessey /> စုစုပေါင်း စိုက်ပျိုးနိုင်သောမြေသည် ကုန်းမြေ၏ ၁၀.၉ ရာခိုင်နှုန်းရှိပြီး ၁.၃ ရာခိုင်နှုန်းသည် အမြဲတမ်း စိုက်ပျိုးမြေများဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite web |title=World Bank arable land |url=http://data.worldbank.org/indicator/AG.LND.ARBL.ZS/countries/1W?display=graph |publisher=World Bank |access-date=19 October 2015 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=2 October 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151002170510/http://data.worldbank.org/indicator/AG.LND.ARBL.ZS/countries/1w?display=graph }}</ref><ref>{{cite web |title=World Bank permanent cropland |url=http://data.worldbank.org/indicator/AG.LND.CROP.ZS/countries?display=graph |publisher=World Bank |access-date=19 October 2015 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=13 July 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150713131245/http://data.worldbank.org/indicator/AG.LND.CROP.ZS/countries?display=graph }}</ref> ကုန်းမြေမျက်နှာပြင်၏ ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းအား [[စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး]]အတွက် အသုံးပြုသည်။ ခန့်မှန်းခြေ သီးနှံပင်စိုက်ပျိုးရေးအတွက် စတုရန်းမိုင် ၆.၄ သန်း၊ မွေးမြူရေးအတွက် စတုရန်းမိုင် ၁၂.၉ သန်း အသီးသီး အသုံးချသည်။<ref name="Hooke2012">{{cite journal |url=https://www.geosociety.org/gsatoday/archive/22/12/pdf/gt1212.pdf |title=Land transformation by humans: A review |journal=GSA Today |first1=Roger LeB. |last1=Hooke |first2=José F. |last2=Martín-Duque |first3=Javier |last3=Pedraza |volume=22 |issue=12 |pages=4–10 |date=December 2012 |doi=10.1130/GSAT151A.1 }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.geosociety.org/gsatoday/archive/22/12/pdf/gt1212.pdf |accessdate=24 June 2018 |archivedate=9 January 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180109181247/https://www.geosociety.org/gsatoday/archive/22/12/pdf/gt1212.pdf }}</ref> ===ရေထု=== ကမ္ဘာမျက်နှာပြင်၌ ရေပေါများခြင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းရှိ အခြားသောဂြိုဟ်များထဲမှ ''ဂြိုဟ်ပြာ'' ဟု ခွဲခြားနိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့ရေထုတွင် အဓိကအားဖြင့် ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာတို့ပါဝင်သည်။ သို့သော် နည်းစနစ်ကျကျဆိုပါက မြစ်၊ ချောင်း၊ အင်း၊ အိုင်၊ ကုန်းတွင်းပိုင်းပင်လယ်နှင့် မြေအောက်ရေတို့ ပါဝင်သည်။ အနက်ဆုံး မြေအောက်ရေ တည်ရှိရာမှာ [[ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]အတွင်းရှိ မာရီနာချောက် (Mariana Trench) ၏ ချန်လင်ဂျာဒီး (Challenger Deep) ဖြစ်ပြီး မီတာ ၁၀၉၁၁.၁ (ပေ ၃၅၇၉၉) ရှိသည်။ သမုဒ္ဒရာများ၏ ထုထည်သည် ၁.၃၅×၁၀<sup>၁၈</sup> နီးပါးခန့် သို့မဟုတ် ကမ္ဘာမြေ ထုထည်၏ ၁/၄၄၀၀ ဖြစ်သည်။ သမုဒ္ဒရာများသည် ဧရိယာအားဖြင့် စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၁၃၉.၇ မီလီယံရှိပြီး ပျမ်းမျှအနက်မှာ ၃၆၈၂ မီတာ (၁၂၀၈၀ ပေ) ရှိကာ ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်သည် ချောမွေ့နေမည်ဆိုပါက ပျမ်းမျှအနက်သည် ၂.၇ မှ ၂.၈ ကီလိုမီတာ ရှိမည်ဖြစ်သည်။<ref>{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/559627/sphere-depth-of-the-ocean |title=sphere depth of the ocean&nbsp;– hydrology |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |accessdate=12 April 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=https://ase.tufts.edu/cosmos/print_chapter.asp?id=4 |title=Third rock from the Sun&nbsp;– restless Earth |work=NASA's Cosmos |accessdate=12 April 2015 |archivedate=6 November 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151106230149/http://ase.tufts.edu/cosmos/print_chapter.asp?id=4 }}</ref> ရေအားလုံး၏ ၉၇.၅ ရာခိုင်နှုန်းသည် ရေငန်များဖြစ်ပြီး ကျန် ၂.၅ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ရေချိုဖြစ်ကာ<ref>{{Cite book|title=On Water|url=https://www.eib.org/en/publications/eib-big-ideas-on-water|access-date=7 December 2020|website=European Investment Bank|year=2019|doi=10.2867/509830|language=en|author1=European Investment Bank|publisher=European Investment Bank|isbn=9789286143199|archive-date=29 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201129051604/https://www.eib.org/en/publications/eib-big-ideas-on-water|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Chart: Globally, 70% of Freshwater is Used for Agriculture|url=https://blogs.worldbank.org/opendata/chart-globally-70-freshwater-used-agriculture|access-date=7 December 2020|website=World Bank Blogs|date=22 March 2017|last1=Khokhar|first1=Tariq|language=en|accessdate=22 November 2021|archivedate=6 December 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201206080843/https://blogs.worldbank.org/opendata/chart-globally-70-freshwater-used-agriculture}}</ref> ရေချို ၆၈.၇ ရာခိုင်နှုန်းသည် ရေခဲလွှာများ၌ တည်ရှိသည်။<ref>{{cite web|last1=Perlman|first1=Howard|date=17 March 2014|title=The World's Water|url=https://water.usgs.gov/edu/earthwherewater.html|access-date=12 April 2015|work=USGS Water-Science School|accessdate=25 June 2018|archivedate=22 April 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150422113320/http://water.usgs.gov/edu/earthwherewater.html}}</ref> ကမ္ဘာ၏ အအေးဆုံးဒေသများတွင် နှင်းများသည် ပုံစံမပျက် ရေခဲအဖြစ် တည်ရှိကြသည်။ ယင်းနှင်းများ၊ ရေခဲများသည် ကြာလာသော် ရေခဲလွှာများဖြစ်တည်လာကြသည်။ အာတိတ်ဒေသရှိ ရေခဲပင်လယ်သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနီးပါးခန့် ကြီးမားလှသည်။ သို့သော် ရာသီဥတုဖောက်ပြန်ပြောင်းလဲမှုများကြောင့် လျင်မြန်စွာ ဆုတ်ယုတ်လျက်ရှိသည်။<ref>{{Cite book|last=Hendrix|first=Mark|title=Earth Science: An Introduction|publisher=Cengage|year=2019|isbn=978-0-357-11656-2|location=Boston|page=329}}</ref> ကမ္ဘာ့သမုဒ္ဒရာများ၏ ပျမ်းမျှ ရေငန်နှုန်းမှာ ပင်လယ်ရေ ၁ ကီလိုဂရမ်တွင် ၃၅ ဂရမ်နှုန်း ဖြစ်သည်။ ဆားအများစုကို မီးတောင်ပေါက်ကွဲခြင်းမှ ထွက်လာသည်။ သမုဒ္ဒရာများသည် လေထုထဲရှိ ဓာတ်ငွေ့များကို ပျော်ဝင်သွားစေသည့် သိုလှောင်ကန်များဖြစ်ကြပြီး ယင်းသည် ပင်လယ်နေသတ္တဝါများ ရှင်သန်ရန် အရေးပါသည်။<ref name=natsci_oxy4 /> ပင်လယ်ရေများသည် ကမ္ဘာ့ရာသီဥတုများပေါ်တွင် လွှမ်းမိုးမှုရှိပြီး သမုဒ္ဒရာများသည် အပူလှောင်ကန်အဖြစ် ပြုမူပေးသည်။<ref name=michon2006 /> သမုဒ္ဒရာများရှိ အပူချိန်ပြောင်းလဲမှုများသည် [[အယ်လ်နီညို]]ကဲ့သို့ သိသာသော ရာသီဥတု ပြောင်းလဲမှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။<ref name=sample2005 /> ===လေထု=== {{Main|ကမ္ဘာ့လေထု}} [[File:MODIS Map.jpg|thumb|ကမ္ဘာဂြိုဟ်အား တိမ်ဖုံးလွှမ်းထားသောပုံကို [[နာဆာ]]၏ ဂြိုဟ်တုမှ ရိုက်ကူးထားသည်]] မြေမျက်နှာပြင်အား သက်ရောက်သော ပျမ်းမျှ ကမ္ဘာ့လေထုဖိအားသည် ကီလိုမီတာ ၈.၅ အမြင့်၌ ၁၀၁.၃၂၅ KPa (၁၄.၆၉၅၉ psi) ဖြစ်သည်။<ref name="Exline2006">{{cite book|last1=Exline|first1=Joseph D.|url=https://www.nasa.gov/pdf/288978main_Meteorology_Guide.pdf|title=Meteorology: An Educator's Resource for Inquiry-Based Learning for Grades 5–9|last2=Levine|first2=Arlene S.|last3=Levine|first3=Joel S.|date=2006|publisher=NASA/Langley Research Center|page=6|id=NP-2006-08-97-LaRC|access-date=23 November 2021|archive-date=28 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180528181043/https://www.nasa.gov/pdf/288978main_Meteorology_Guide.pdf|url-status=live}}</ref> ခြောက်သွေ့သော လေထုတွင် [[နိုက်ထရိုဂျင်]] ၇၈%၊ [[အောက်ဆီဂျင်]] ၂၁%၊ [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]]၊ ရေငွေ့နှင့် အခြားဓာတ်ငွေ့များ ပါဝင်သည်။<ref name="Exline2006" />ရေငွေ့ ပါဝင်မှုသည် ၀.၀၁ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ၄ ရာခိုင်နှုန်းကြားတွင် ပြောင်းလဲလျက်တည်ရှိသည်။<ref name="Exline2006" /> သို့သော် ပျမ်းမျှမှာ ၁ ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်သည်။<ref name="earth_fact_sheet" /> [[ထရိုပိုစဖီးယား အလွှာ|ထရိုပိုစဖီးယားလွှာ]]၏ အမြင့်သည် ဝင်ရိုးစွန်း၌ ၈ ကီလိုမီတာ (၅ မိုင်) နှင့် [[အီကွေတာ]]တွင် ၁၇ ကီလိုမီတာ (၁၁ မိုင်) ဝန်းကျင်ရှိသည်။<ref name=geerts_linacre97 /> ကမ္ဘာ့လေထု၏ ဘိုင်အိုစဖီးယားတွင် [[အိုဇုန်းလွှာ]] တည်ရှိပြီး သက်ရှိများ ရှင်သန်ရန်အတွက် အန္တရာယ်ရှိသော [[ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်]]ကို ကာကွယ်ပေးသည်။<ref name="Harrison 2002" /> လေထုသည် ဥက္ကာခဲများအား မြေမျက်နှာပြင်သို့ မကျရောက်ခင် လောင်ကျွမ်းစေပြီး အပူချိန်ကို ချိန်ညှိပေးသည်။<ref name="atmosphere" /> ဤဖြစ်စဉ်အား ဖန်လုံအိမ် အကျိုးသက်ရောက်မှုဟုခေါ်ကာ မြေပြင်မှ ထုတ်လုပ်သော အပူများကို ဖမ်းယူထားခြင်းဖြစ်သည်။ ဖန်လုံအိမ် အကျိုးသက်ရောက်မှုကို အဓိကဖြစ်စေသောအရာများမှာ ရေငွေ့၊ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်၊ [[မီသိန်း]]၊ နိုက်ထရိုက်အောက်ဆိုဒ်နှင့် [[အိုဇုန်း]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဤကဲ့သို့ အပူသိုလှောင်သည့်ဖြစ်စဉ် မရှိပါက လက်ရှိအပူချိန် +၁၅ °C (၅၉ °F)<ref name="Pidwirny2006_7" /> နှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် −၁၈ °C (၀ °F) သို့ ရောက်ရှိမည်ဖြစ်ပြီး သက်ရှိများ ဖြစ်တည်ခဲ့လိမ့်မည် မဟုတ်ပေ။ ၂၀၁၇ ခုနှစ် မေလတွင် ကမ္ဘာ့လေထုရှိ ရေခဲ ပုံဆောင်ခဲမှ ရောင်ပြန်ဟပ်သော အလင်းကို မိုင်ပေါင်းများစွာဝေးသော [[ဂြိုဟ်တု]]တစ်ခုမှ မြင်ခဲ့ရသည်။<ref name="NYT-20170519">{{cite news |last=St. Fleur |first=Nicholas |title=Spotting Mysterious Twinkles on Earth From a Million Miles Away |url=https://www.nytimes.com/2017/05/19/science/dscovr-satellite-ice-glints-earth-atmosphere.html |date=19 May 2017 |work=The New York Times |accessdate=20 May 2017 |archivedate=20 May 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170520002922/https://www.nytimes.com/2017/05/19/science/dscovr-satellite-ice-glints-earth-atmosphere.html }}</ref><ref name="GRL-201760515">{{cite journal |last1=Marshak |first1=Alexander |last2=Várnai |first2=Tamás |last3=Kostinski |first3=Alexander |title=Terrestrial glint seen from deep space: oriented ice crystals detected from the Lagrangian point |url=http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/2017GL073248/abstract |date=15 May 2017 |journal=Geophysical Research Letters |doi=10.1002/2017GL073248 |accessdate=20 May 2017 |volume=44 |issue=10 |pages=5197–5202 |bibcode=2017GeoRL..44.5197M }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/2017GL073248/abstract |accessdate=25 June 2018 |archivedate=26 December 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171226014559/http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/2017GL073248/abstract }}</ref> ===မိုးလေဝသနှင့် ရာသီဥတု=== {{Main|မိုးလေဝသ|ရာသီဥတု}} ကမ္ဘာ၏လေထုတွင် ပုံသေနယ်နိမိတ်မရှိဘဲ၊ အတွင်းဘက်မှ အပြင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ပါးလွှာလာပြီး အပြင်ဘက်အာကာသထဲသို့အရောက်တွင် မေးမှိန်သွားသည်။ လေထု၏ လေးပုံသုံးပုံသည် မြေမျက်နှာပြင်မှ ပထမဆုံး ၁၁ ကီလိုမီတာ (၆.၈ မိုင်) အတွင်း၌ ပါဝင်သည်။ အနိမ့်ဆုံးအလွှာကို ထရိုပိုစဖီးယားဟုခေါ်သည်။ နေမှလာသော စွမ်းအင်သည် ဤအလွှာကို အပူပေးပြီး လေကို ပြန့်ကားမှုဖြစ်စေသည်။ ဤသိပ်သည်းမှု နည်းသောလေသည် မြင့်တက်လာပြီး အေးမြ၍ သိပ်သည်းမှုများသောလေဖြင့် အစားထိုးသွားသည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် အပူစွမ်းအင် ဖြန့်ဖြူးခြင်းမှတဆင့် လေထုလည်ပတ်မှုကိုဖြစ်စေကာ [[မိုးလေဝသ]]နှင့် [[ရာသီဥတု]]များကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။<ref name=rahmstorf2003 /> {{multiple image | align = left | direction = vertical | width = 150 | image1 = Dorian 2019-08-30 1618Z.jpg | caption1 = [[ဟာရီကိန်း ဒိုရီယန်]]ကို ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် [[နိုင်ငံတကာ အာကာသစခန်း]]မှမြင်ရပုံ | image2 = Image-Ulmus pumila (Ulmus gobicus) in Gobi Desert.jpg | caption2 = [[ဂိုဘီသဲကန္တာရ]]ရှိ သစ်ပင်နှင့် တိမ်တိုက်များ }} မြေမျက်နှာပြင်သို့ကျရောက်သော [[နေရောင်ခြည်စွမ်းအင်]]သည် လတ္တီကျု့ များလာသည်နှင့်အမျှ လျော့နည်းသွားသည်။ လတ္တီကျု အမြင့်ပိုင်းတွင် [[နေရောင်ခြည်]]သည် မြေမျက်နှာပြင်သို့ ထောင့်အနိမ့်ဖြင့် ရောက်ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် နေရောင်ခြည်သည် ပိုမိုထူထပ်သော လေထုကို ဖြတ်သန်းရသည်။ ရလဒ်အဖြစ် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အမြင့်ရှိ ပျမ်းမျှ နှစ်စဉ်အပူချိန်သည် အီကွေတာမှ လတ္တီကျု ၁ ဒီဂရီလျှင် ၀.၄ စင်တီဂရိတ် (၀.၇ ဖာရင်ဟိုက်) နှုန်းဖြင့် လျော့နည်းသွားသည်။<ref name="sadava_heller2006" /> တည်နေရာ၏ ရာသီဥတုများကို သက်ရောက်စေသော အခြားအချက်မှာ သမုဒ္ဒရာများနှင့် နီးကပ်မှုဖြစ်သည်။<ref>{{cite book|last1=Rohli|first1=Robert. V.|title=Climatology|last2=Vega|first2=Anthony J.|publisher=Jones & Bartlett Learning|year=2018|isbn=978-1-284-12656-3|edition=fourth|page=49}}</ref> သမုဒ္ဒရာများနှင့် နီးကပ်သောနေရာများသည် ပုံမှန်အားဖြင့် အေးမြသောနွေရာသီနှင့် ပူနွေးသောဆောင်းရာသီများ ရှိတတ်ကြသည်။ အကြောင်းမှာ သမုဒ္ဒရာများသည် အပူပမာဏကို ပိုမိုသိုလှောင်နိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သမုဒ္ဒရာများ၏ အပူဓာတ် သို့မဟုတ် အအေးဓာတ်ကို လေတိုက်ခြင်းဖြင့် ကုန်းမြေသို့ ပို့ဆောင်ပေးသည်။<ref>{{cite book|last1=Rohli|first1=Robert. V.|title=Climatology|last2=Vega|first2=Anthony J.|publisher=Jones & Bartlett Learning|year=2018|isbn=978-1-284-12656-3|edition=fourth|page=32}}</ref> ရေငွေ့များသည် မြေမျက်နှာပြင်ရှိ အငွေ့ပျံခြင်းမှတဆင့် လေထုထဲသို့ လှည့်လည်ကြသည်။ လေထုအခြေအနေသည် ပူနွေးစိုထိုင်းပါက ရေသည် စုဖွဲ့ကာ မိုးရွာသွန်းခြင်းအဖြစ် မြေပြင်ပေါ်သို့ ပြန်လည်ကျရောက်သည်။<ref name="moran2005" /> ထိုအခါ ရေအများစုသည် အနိမ့်ပိုင်းသို့ မြစ်ချောင်းများမှတဆင့် သမုဒ္ဒရာများ သို့မဟုတ် ရေကန်များသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိသွားသည်။ ဤရေသံသရာသည် မြေပြင်ပေါ်ရှိ သက်ရှိများအတွက် မရှိမဖြစ် အရေးပါသော ယန္တရားဖြစ်သည်။ မိုးရွာသည့်ပုံစံသည် တစ်နှစ်လျှင် မီတာများစွာမှ မီလီမီတာအောက်အထိ ကျယ်ပြန့်စွာ ခြားနားကြသည်။ လေထုလည်ပတ်မှု၊ ပထဝီဝင် သွင်ပြင်များနှင့် အပူချိန်ကွဲပြားခြားနားချက်များသည် ဒေသတစ်ခု၏ ပျမ်းမျှ မိုးရွာသွန်းနှုန်းကို အဆုံးအဖြတ်ပေးသည်။<ref name="hydrologic_cycle" /> အသုံးများသော [[ကော့(ခ်)ပန်ရာသီဥတုခွဲခြားမှုများ|ကော့ပန် ရာသီဥတုခွဲမှုစနစ်]]တွင် အုပ်စု ၅ ခုပါဝင်ပြီး အပူပိုင်း ရာသီဥတု၊ ခြောက်သွေ့ ရာသီဥတု၊ သမပိုင်း ရာသီဥတု၊ တိုက်ကြီး ရာသီဥတုနှင့် ဝင်ရိုးစွန်း ရာသီဥတုဟူ၍ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းအုပ်စု ၅ ခုကိုလည်း ပိုမိုတိကျသော ရာသီဥတု အမျိုးအစားခွဲများအဖြစ် ထပ်မံခွဲခြားသေးသည်။<ref name="berger2002" /> ကော့ပန် ရာသီဥတုခွဲမှုစနစ်သည် အပူချိန်နှင့် မိုးရွာသွန်းနှုန်းအပေါ် အခြေခံ၍ နယ်မြေဒေသများကို ခွဲခြားပေးသည်။<ref>{{cite book|last1=Rohli|first1=Robert. V.|title=Climatology|last2=Vega|first2=Anthony J.|publisher=Jones & Bartlett Learning|year=2018|isbn=978-1-284-12656-3|edition=fourth|page=159}}</ref> ပူပြင်းသော ကန္တာရများတွင် မျက်နှာပြင် လေအပူချိန်သည် ၅၅ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် (၁၃၁ ဖာရင်ဟိုက်) အထိ မြင့်တက်နိုင်ပြီး [[အန္တာတိက]]ဒေသတွင် အနုတ် ၈၉ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် (−၁၂၈ ဖာရင်ဟိုက်) အထိ ကျဆင်းနိုင်သည်။<ref>{{Cite journal|last1=El Fadli|first1=Khalid I.|last2=Cerveny|first2=Randall S.|last3=Burt|first3=Christopher C.|last4=Eden|first4=Philip|last5=Parker|first5=David|last6=Brunet|first6=Manola|last7=Peterson|first7=Thomas C.|last8=Mordacchini|first8=Gianpaolo|last9=Pelino|first9=Vinicio|last10=Bessemoulin|first10=Pierre|last11=Stella|first11=José Luis|date=2013|title=World Meteorological Organization Assessment of the Purported World Record 58°C Temperature Extreme at El Azizia, Libya (13 September 1922)|url=https://archive.org/details/bulletin-of-the-american-meteorological-society_2013-02_94_2/page/199|journal=Bulletin of the American Meteorological Society|language=en|volume=94|issue=2|pages=199–204|doi=10.1175/BAMS-D-12-00093.1|bibcode=2013BAMS...94..199E|issn=0003-0007|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Turner|first1=John|last2=Anderson|first2=Phil|last3=Lachlan‐Cope|first3=Tom|last4=Colwell|first4=Steve|last5=Phillips|first5=Tony|last6=Kirchgaessner|first6=Amélie|last7=Marshall|first7=Gareth J.|last8=King|first8=John C.|last9=Bracegirdle|first9=Tom|last10=Vaughan|first10=David G.|last11=Lagun|first11=Victor|date=2009|title=Record low surface air temperature at Vostok station, Antarctica|journal=Journal of Geophysical Research: Atmospheres|language=en|volume=114|issue=D24|page=D24102|doi=10.1029/2009JD012104|bibcode=2009JGRD..11424102T|issn=2156-2202|doi-access=free}}</ref> ===အပေါ်ပိုင်း လေထု=== [[ထရိုပိုစဖီးယား အလွှာ]]၏အပေါ်ရှိ လေထုကို [[စထရာတိုစဖီးယား အလွှာ]]၊ မီဆိုစဖီးယား အလွှာနှင့် သာမိုစဖီးယား အလွှာဟူ၍ ပိုင်းခြားထားသည်။<ref name="atmosphere" /> အလွှာတစ်ခုချင်းစီတွင် အမြင့်အလိုက် အပူချိန်ခြားနားမှု ရှိကြသည်။ ယင်း၏အလွန်တွင် အက်ဇိုစဖီးယား (exosphere) သည် ပါးလွာသော မဂ္ဂနတိုစဖီးယား (magnetosphere) အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိသွားသည်။ ယင်းနယ်မြေတွင် ဘူမိသံလိုက်စက်ကွင်းများသည် နေလေများဖြင့် အပြန်အလှန်အကျိုးသက်ရောက်ကြသည်။<ref name=sciweek2004 /> စထရာတိုစဖီးယားလွှာအတွင်း [[အိုဇုန်းလွှာ]]တည်ရှိပြီး ကမ္ဘာမြေရှိ သက်ရှိများအတွက် အရေးပါကာ ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်၏ အန္တရာယ်မှ ကာကွယ်ပေးသည်။ ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်မှ {{Convert|100|km|mi|abbr=on}} အကွာအဝေးကို လေထုနှင့် [[အပြင်ဘက် အာကာသ]]ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။<ref name=cordoba2004 /> ==ပတ်လမ်းနှင့် လည်ပတ်ခြင်း== ===လည်ပတ်ခြင်း=== [[File:EpicEarth-Globespin(2016May29).gif|thumb|right|ကမ္ဘာလည်ပတ်နေပုံအား [[:en:Deep Space Climate Observatory|DSCOVR EPIC]] မှ ၂၀၁၆ ခုနှစ် မေလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ရိုက်ကူးထားပုံ။]] ကမ္ဘာသည် နေကို တူရူပြု၍ မိမိဝင်ရိုးပေါ်တွင် ၂၄ နာရီ (၈၆၄၀၀ စက္ကန့်) လျှင် တစ်ကြိမ်လည်ပတ်ပြီး အခြားဝေးကွာသောကြယ်များကို တူရူပြုပါက ၂၃ နာရီ ၅၆ မိနစ် ၄ စက္ကန့်လျင် တစ်ကြိမ်နှုန်း လည်ပတ်သည်။<ref name="IERS" /><ref group="n" name="Aoki" /> ကမ္ဘာ၏ လည်ပတ်နှုန်းသည် အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ နှေးကွေးလာသည်။ အတိတ်ကာလများ၏ တစ်ရက်တာသည် ယနေ့ခေတ်ထက် ပိုမိုတိုတောင်းခဲ့သည်။ ယင်းသို့ဖြစ်ရခြင်းမှာ ကမ္ဘာနှင့် လကမ္ဘာကြားရှိ ဒီရေအကျိုးသက်ရောက်မှု (tidal effect) ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာမြေ၏ လည်ပတ်နှုန်းသည် ၁၉ ရာစုနှစ်နှင့်စာလျှင် ပိုမိုရှည်ကြာပြီး ယခုအခါ ရက်တိုင်း၌ ၀ မှ ၂ မီလီစက္ကန့်ကြား ပြောင်းလဲလျက်ရှိသည်။<ref name=USNO_TSD/><ref>{{cite journal |title=Rapid Service/Prediction of Earth Orientation |journal=IERS Bulletin-A |date=9 April 2015 |volume=28 |issue=15 |url=http://maia.usno.navy.mil/ser7/ser7.dat |accessdate=12 April 2015 |format=.DAT file (displays as plaintext in browser) |archive-date=14 March 2015 |access-date=25 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150314182157/http://maia.usno.navy.mil/ser7/ser7.dat |url-status=dead }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://maia.usno.navy.mil/ser7/ser7.dat |access-date=25 June 2018 |archive-date=14 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150314182157/http://maia.usno.navy.mil/ser7/ser7.dat }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://maia.usno.navy.mil/ser7/ser7.dat |accessdate=25 June 2018 |archivedate=14 March 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150314182157/http://maia.usno.navy.mil/ser7/ser7.dat }}</ref> ===ပတ်လမ်း=== [[File:PIA23645-Earth-PaleBlueDot-6Bkm-Voyager1-orig19900214-upd20200212.jpg|thumb|upright|''[[ဗွိုင်ယေဂျာ ၁]]'' အာကာသယာဉ်က မိုင်ပေါင်း ၄ ဘီလီယံ နီးပါးခန့် အကွာအဝေးမှ ရိုက်ကူးထားသော ''[[အပြာဖျော့အစက်]]'' အမည်ရ ကမ္ဘာဂြိုဟ်ဖြစ်သည်၊ [[အလင်းအလျင်]]ဖြင့်ဆိုပါက ၅.၆ နာရီ ခရီးကွာဝေးသည်။<ref name="NASA-20200212">{{cite news |author=Staff |title=Pale Blue Dot Revisited |url=https://photojournal.jpl.nasa.gov/catalog/PIA23645 |date=12 February 2020 |work=[[NASA]] |access-date=12 February 2020 |accessdate=22 November 2021 |archivedate=12 February 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200212230826/https://photojournal.jpl.nasa.gov/catalog/PIA23645 }}</ref>]] ကမ္ဘာသည် နေကိုဗဟိုပြု၍ ပျမ်းမျှ ကီလိုမီတာ ၁၅၀ မီလီယံ (၉၃ မီလီယံမိုင်) အကွာအဝေးမှ လှည့်ပတ်လျက်ရှိကာ မိမိဝင်ရိုးပေါ်တွင် ၁ ပတ် လှည့်ပတ်မိရန် ပျမ်းမျှ ၂၄ နာရီ ကြာမြင့်သည်။ ကမ္ဘာ၏ ပတ်လမ်းအမြန်နှုန်းသည် တစ်စက္ကန့်လျင် ၂၉.၇၈ ကီလိုမီတာ (တစ်နာရီလျင် မိုင်ပေါင်း ၆၆၆၀၀) နှုန်းဖြစ်သည်။ ယင်းအမြန်နှုန်းဖြင့် ကမ္ဘာ၏ အချင်း ၁၂၇၄၂ ကီလိုမီတာ (၇၉၁၈ မိုင်) အား ၇ မိနစ်အတွင်း၊ ၃၈၄၀၀၀ ကီလိုမီတာ (၂၃၉၀၀၀ မိုင်) ကွာဝေးသော လကမ္ဘာသို့ ၃.၅ နာရီတို့ဖြင့် ခရီးပေါက်နိုင်သည်။<ref name="earth_fact_sheet" /> ကမ္ဘာ၏ ဒြပ်ဆွဲငင်အား လွှမ်းမိုးသောနယ်မြေကို ဟေးလ်စဖီးယား (Hill sphere) ဟုခေါ်ပြီး အချင်းဝက်အားဖြင့် ၉၃၀,၀၀၀ မိုင် (၁.၅ မီလီယံ ကီလိုမီတာ) ရှိသည်။<ref name="vazquez_etal2006" /><ref group="n" name="hill_radius" /> ယင်းသည် အခြားပိုမိုဝေးကွာသော နေနှင့် ဂြိုဟ်များ၏ ဒြပ်ဆွဲငင်အားထက် ကမ္ဘာ၏ဒြပ်ဆွဲငင်အားက ပိုမိုအားပြင်းနိုင်သည့် အများဆုံးအကွာအဝေး ဖြစ်သည်။ အရာဝတ္ထုများသည် ဤအချင်းဝက်အတွင်း လည်ပတ်ရမည်ဖြစ်သည်။ သို့မဟုတ်ပါက နေ၏ ဒြပ်ဆွဲငင်အားနှင့် သက်ဆိုင်သွားမည်ဖြစ်သည်။<ref name="vazquez_etal2006" /> ကမ္ဘာသည် နေအဖွဲ့အစည်းနှင့်အတူ [[နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီ]]၌ တည်ရှိပြီး ဗဟိုမှ [[အလင်းနှစ်]] ၂၈၀၀ ကွာဝေးသည်။ ယင်းသည် [[အိုရိုင်ယွန် လက်မောင်း]]ရှိ ဂလက်တစ်ပြင်ညီ (galactic plane) ၏ အလင်းနှစ် ၂၀ ခန့်တွင် တည်ရှိသည်။<ref name="nasa20051201" /> ==ကမ္ဘာ-ဂြိုဟ်ရံလ စနစ်== ===လကမ္ဘာ=== {{Main|လကမ္ဘာ}} {| class="wikitable" style="float: right; margin-left: 0.5em;" |+ ဂုဏ်သတ္တိများ |- | colspan=2 | [[File:FullMoon2010.jpg|center|200px|လပြည့်ဝန်းအား [[မြောက်ကမ္ဘာခြမ်း]]မှ မြင်ရပုံ]] |- | '''အချင်း''' || {{val|3474.8|u=km|fmt=commas}} |- | '''ထုထည်''' || {{val|7.349|e=22|u=kg}} |- | '''ဆီမီးမေဂျာ ဝင်ရိုး''' || {{val|384400|u=km|fmt=commas}} |- | '''ပတ်လမ်းကာလ''' || {{nowrap|27{{smallsup|d}} 7{{smallsup|h}} 43.7{{smallsup|m}}}} |} လကမ္ဘာ၏ မူလဇာတ်မြစ်နှင့်ပတ်သက်၍ လူအများစု လက်ခံထားသော သီအိုရီအရ ''သီယာ''ဟုခေါ်သော [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]အရွယ် ဂြိုဟ်ပေါက်စတစ်စင်းနှင့် အစောပိုင်းကာလ ကမ္ဘာတို့ ထိတိုက်မိရာမှ ပေါက်ဖွားလာသည်ဟုဆိုသည်။<ref name=nature412_708/> ကမ္ဘာတွင် ဂြိုဟ်ရံလတစ်စင်း ရှိပြီး ယင်းသည် ကမ္ဘ့ာအချင်း၏ လေးပုံတစ်ပုံခန့် အရွယ်အစားရှိသည်။ [[ဂြိုဟ်သိမ်]] ''[[ပလူတို]]''၏ ဂြိုဟ်ရံလတစ်စင်းဖြစ်သော [[ချာရွန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|''ချာရွန်'']]သည် မိခင်ဂြိုဟ်၏ အရွယ်အစားနှင့်နှိုင်းယှဉ်ပါက ပိုမိုကြီးမားသော်လည်း<ref>{{cite web|url=https://astronomy.com/news/2019/06/whats-so-special-about-our-moon-anyway|title=What's so special about our Moon, anyway?|work=[[:en:Astronomy (magazine)|Astronomy]]|last1=Klemetti|first1=Erik|date=17 June 2019|access-date=13 October 2020|accessdate=22 November 2021|archivedate=6 November 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201106063032/https://astronomy.com/news/2019/06/whats-so-special-about-our-moon-anyway}}</ref><ref>{{cite web|url=https://solarsystem.nasa.gov/moons/pluto-moons/charon/in-depth/#:~:text=At%20half%20the%20size%20of,phenomenon%20called%20mutual%20tidal%20locking.|title=Charon|website=NASA|date=19 December 2019|access-date=13 October 2020|accessdate=22 November 2021|archivedate=14 October 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201014164907/https://solarsystem.nasa.gov/moons/pluto-moons/charon/in-depth/#:~:text=At%20half%20the%20size%20of,phenomenon%20called%20mutual%20tidal%20locking.}}</ref> အခြားဂြိုဟ်များ၏ ဂြိုဟ်ရံလများကိုလည်း ကမ္ဘာ၏ လကမ္ဘာကဲ့သို့ပင် "ဂြိုဟ်ရံလများ" ("moons") ဟု ရည်ညွှန်းသည်။<ref>{{cite web|url=https://theconversation.com/curious-kids-why-is-the-moon-called-the-moon-127899|title=Curious Kids: Why is the moon called the moon?|website=The Conversation|last1=Brown|first1=Toby|date=2 December 2019|access-date=13 October 2020|accessdate=22 November 2021|archivedate=8 November 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201108044000/https://theconversation.com/curious-kids-why-is-the-moon-called-the-moon-127899}}</ref> လကမ္ဘာသည် မိခင်ဂြိုဟ်၏ အရွယ်အစားဖြင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက နေအဖွဲ့အစည်းတွင် အကြီးဆုံး လတစ်စင်းဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာနှင့် လကမ္ဘာကြားရှိ [[ဒြပ်ဆွဲအား]]သည် ကမ္ဘာပေါ်၌ ဒီရေများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။<ref>{{Cite journal|last1=Coughenour|first1=Christopher L.|last2=Archer|first2=Allen W.|last3=Lacovara|first3=Kenneth J.|author-link3=Kenneth Lacovara|date=2009|title=Tides, tidalites, and secular changes in the Earth–Moon system|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0012825209001445|journal=Earth-Science Reviews|language=en|volume=97|issue=1|pages=59–79|doi=10.1016/j.earscirev.2009.09.002|bibcode=2009ESRv...97...59C|issn=0012-8252}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0012825209001445 |accessdate=22 November 2021 |archivedate=28 October 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121028000947/http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0012825209001445 }}</ref> လကမ္ဘာပေါ်၌လည်း ဒီရေ အလုံပိတ် (tidal locking) အကျိုးသက်ရောက်မှုကို ဖြစ်စေပြီး ယင်း၏ လည်ပတ်နှုန်းသည် ကမ္ဘာအား လှည့်ပတ်မှုနှင့် ထပ်တူကျစေသည်။ ရလဒ်အဖြစ် လ၏ မျက်နှာပြင်တစ်ခြမ်းသည် ကမ္ဘာသို့ အမြဲတမ်း မျက်နှာမူလျက်ရှိသည်။<ref>{{Cite news|last=Kelley|first=Peter|date=17 August 2017|title=Tidally locked exoplanets may be more common than previously thought|url=https://www.washington.edu/news/2017/08/14/tidally-locked-exoplanets-may-be-more-common-than-previously-thought/|access-date=8 October 2020|newspaper=Uw News|language=en|accessdate=22 November 2021|archivedate=9 October 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201009192401/https://www.washington.edu/news/2017/08/14/tidally-locked-exoplanets-may-be-more-common-than-previously-thought/}}</ref> လကမ္ဘာသည် ကမ္ဘာအားလည်ပတ်နေသောကြောင့် လကမ္ဘာ၏ မတူညီသောမျက်နှာပြင်များကို နေရောင်ထိုးသောအခါ လဆန်းခြင်း၊ လကွယ်ခြင်းများကို ဖြစ်စေသည်။<ref>{{Cite web|title=Lunar Phases and Eclipses {{!}} Earth's Moon|url=https://solarsystem.nasa.gov/moons/earths-moon/lunar-phases-and-eclipses|access-date=8 October 2020|website=NASA Solar System Exploration|accessdate=22 November 2021|archivedate=16 October 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201016180007/https://solarsystem.nasa.gov/moons/earths-moon/lunar-phases-and-eclipses/}}</ref> ကမ္ဘာနှင့်လတို့ကြား အပြန်အလှန် ဒီရေအကျိုးသက်ရောက်မှုကြောင့် လသည် တစ်နှစ်လျှင် ၁.၅ လက်မခန့် ကမ္ဘာနှင့် ဝေးကွာလျက်ရှိသည်။ လသည် ကမ္ဘာ၏ မိမိဝင်ရိုးပေါ်တွင် တိမ်းစောင်းလျက် လည်ပတ်သောဖြစ်စဉ်အား တည်ငြိမ်စေသည်။ ကမ္ဘာမှ ကြည့်ပါက လကမ္ဘာကို နေ၏အရွယ်အစားကဲ့သို့ပင် မြင်ရသည်။ ဤကဲ့သို့ဖြစ်ရခြင်းမှာ နေ၏အချင်းသည် လကမ္ဘာထက် အဆပေါင်း ၄၀၀ ပိုကြီးသော်လည်း အကွာဝေးမှာ အဆပေါင်း ၄၀၀ ပိုမိုဝေးကွာသောကြောင့်ဖြစ်သည်။<ref name=angular /> ယင်းသည် နှစ်စဉ်နှင့် နေအပြည့်ကြတ်ခြင်းကို ကမ္ဘာပေါ်၌ ဖြစ်စေသည်။<ref>{{cite web|url=https://blogs.scientificamerican.com/life-unbounded/the-solar-eclipse-coincidence/|title=The Solar Eclipse Coincidence|work=Scientific American|last1=Sharf|first1=Caleb A.|date=18 May 2012|access-date=13 October 2020|author1-link=Caleb Scharf|accessdate=22 November 2021|archivedate=15 October 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201015083529/https://blogs.scientificamerican.com/life-unbounded/the-solar-eclipse-coincidence/}}</ref> လကမ္ဘာသည် ကမ္ဘာ၏ ရာသီဥတုကို ထိန်းကျောင်းခြင်းဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သက်ရှိများ ဖြစ်ထွန်းမှုကို အထောက်အကူပြုခဲ့ကောင်းပြုခဲ့နိုင်သည်။ [[နိခါတကဗေဒ|ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်း]] သက်သေများနှင့် ကွန်ပျူတာဖြင့် ပုံတူဖန်တီးမှန်းဆချက် (computer simulation) များက ကမ္ဘာ၏ မိမိဝင်ရိုးပေါ်တိမ်းစောင်းမှုသည် လကမ္ဘာနှင့်အပြန်အလှန်ဆက်နွယ်မှုကြောင့် တည်ငြိမ်သည်ဟု ပြသနေသည်။ အချို့သော သီအိုရီအဆိုရှင်များက လကမ္ဘာမရှိပါက ကမ္ဘာ၏ မိမိဝင်ရိုးပေါ်တိမ်းစောင်းလည်ပတ်မှုသည် အင်္ဂါဂြိဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလ ဖြစ်ရပ်ကဲ့သို့ ကမောက်ကမဖြစ်ကာ မတည်ငြိမ်မှု ဖြစ်သွားနိုင်သည်ဟုဆိုသည်။ သို့သော်လည်း ယင်းအား အပြန်အလှန် ငြင်းခုံနေကြဆဲဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://phys.org/news/2015-01-earth-moon-critical-life.html#:~:text=Lissauer's%20team%20found%20that%20without,day%20angle%20of%2023.5%20degrees.|title=Earth's moon may not be critical to life|work=Phys.org|last1=Cooper|first1=Keith|date=27 January 2015|access-date=26 October 2020|accessdate=22 November 2021|archivedate=30 October 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201030120857/https://phys.org/news/2015-01-earth-moon-critical-life.html#:~:text=Lissauer's%20team%20found%20that%20without,day%20angle%20of%2023.5%20degrees.}}</ref><ref>{{cite journal|url=http://web.mit.edu/perron/www/files/Daradich08.pdf|title=Equilibrium rotational stability and figure of Mars|journal=Icarus|last1=Dadarich|first1=Amy|first2=Jerry X.|last2=Mitrovica|author-link2=Jerry X. Mitrovica|first3=Isamu|last3=Matsuyama|first4=J. Taylor|last4=Perron|first5=Michael|last5=Manga|author-link5=Michael Manga|first6=Mark A.|last6=Richards|date=22 November 2007|volume=194|issue=2|pages=463–75|access-date=26 October 2020|doi=10.1016/j.icarus.2007.10.017|archive-date=1 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201094104/http://web.mit.edu/perron/www/files/Daradich08.pdf|url-status=dead}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://web.mit.edu/perron/www/files/Daradich08.pdf |access-date=22 November 2021 |archive-date=1 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201201094104/http://web.mit.edu/perron/www/files/Daradich08.pdf }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://web.mit.edu/perron/www/files/Daradich08.pdf |accessdate=22 November 2021 |archivedate=1 December 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201201094104/http://web.mit.edu/perron/www/files/Daradich08.pdf }}</ref> ===လူလုပ် ဂြိုဟ်တုများ=== ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ဧပြီလတွင် ကမ္ဘာပတ်လမ်းထဲ၌ အလုပ်ဖြစ်နေဆဲ လူလုပ် [[ဂြိုဟ်တု|ဂြိုဟ်တု]]များ ၂,၆၆၆ ခု ရှိသည်။<ref name="ucs" /> ယင်းတို့တွင် လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်နိုင်ခြင်း မရှိတော့သည့် ဂြိုဟ်တုများလည်း ပါဝင်ပြီး နောက်ယောင်ခံလိုက်ထားသည် အာကာသ အမှိုက် (Space debris) ၁၆,၀၀၀ ခုကျော် ရှိသည်။<ref group="n" name="space_debris" /> ကမ္ဘာ၏ အကြီးဆုံး လူလုပ် ဂြိုဟ်တုမှာ [[နိုင်ငံတကာ အာကာသ စခန်း]]ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite book|last1=Welch|first1=Rosanne|url=https://books.google.com/books?id=aWGHDwAAQBAJ&q=largest+artificial+satellite&pg=RA2-PA126|title=Technical Innovation in American History: An Encyclopedia of Science and Technology [3 volumes]|last2=Lamphier|first2=Peg A.|year=2019|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-094-2|page=126|language=en|access-date=23 November 2021|archive-date=14 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210214004816/https://books.google.com/books?id=aWGHDwAAQBAJ&q=largest+artificial+satellite&pg=RA2-PA126|url-status=live}}</ref> ==ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သက်ရှိ== {{Main|သက်ရှိ}} [[File:Mycena interrupta.jpg|thumb|[[မှို|မှိုများ]]သည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သက်ရှိတစ်မျိုးဖြစ်သည်။]] ဂြိုဟ်တစ်ခု၏ သက်ရှိပုံစံများသည် [[ဂေဟစနစ်]]တွင် နေထိုင်ကြပြီး ယင်း၏ပုံစံအားလုံးကို ဇီဝလွှာ (biosphere) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/biosphere/|title=Biosphere|first1=Kim|last1=Rutledge|first2=Tara|last2=Ramroop|first3=Diane|last3=Boudreau|first4=Melissa|last4=McDaniel|first5=Santani|last5=Teng|first6=Erin|last6=Sprout|first7=Hilary|last7=Costa|first8=Hilary|last8=Hall|first9=Jeff|last9=Hunt|date=24 June 2011|work=National Geographic|access-date=1 November 2020|accessdate=23 November 2021|archivedate=3 November 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201103222045/https://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/biosphere/}}</ref> ဇီဝလွှာကို ဇီဝအစုအဖွဲ့ (biomes) အဖြစ် ပိုင်းခြားပြီး အပင်နှင့် တိရစ္ဆာန်များ နေထိုင်ကြသည်။<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/bitesize/guides/zmyj6sg/revision/3 |title=Interdependency between animal and plant species |page=3 |work=BBC Bitesize |publisher=[[BBC]] |access-date=28 June 2019 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=27 June 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190627225057/https://www.bbc.com/bitesize/guides/zmyj6sg/revision/3 }}</ref> မြေပြင်ပေါ်တွင် ဇီဝအစုအဖွဲ့များကို အဓိကအားဖြင့် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အမြင့်နှင့် စိုထိုင်းဆတို့ဖြင့် ပိုင်းခြားထားသည်။ ကုန်းနေ ဇီဝအစုအဖွဲ့များသည် အာတိတ် သို့မဟုတ် အာတိတ်စက်ဝိုင်းအတွင်း တည်ရှိကြသည်။ မြင့်မားသောနေရာများ သို့မဟုတ် [[ကန္တာရ|အင်မတန်ခြောက်သွေ့သောဒေသ]]များတွင် အပင်နှင့် တိရစ္ဆာန်များ ကင်းမဲ့ကြသည်။ မျိုးစိတ် မူကွဲသည် စိုထိုင်းသောအနိမ့်ပိုင်းဒေသ အီကွေတာတွင် အများဆုံး ဖြစ်ထွန်းသည်။<ref name="amnat163_2_192" /> ယနေ့ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ခန့်မှန်းခြေ မျိုးစိတ်အရေအတွက်သည် ပြောင်းလဲနေပြီး မျိုးစိတ်အများစုမှာ ဖော်ပြခြင်းမရှိသေးပေ။<ref name="Sweetlove_2011">{{Cite journal |last=Sweetlove |first=L. |date=24 August 2011 |title=Number of species on Earth tagged at 8.7 million |url=https://www.nature.com/news/2011/110823/full/news.2011.498.html |access-date=28 October 2020 |journal=Nature |pages=news.2011.498 |doi=10.1038/news.2011.498 }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.nature.com/news/2011/110823/full/news.2011.498.html |accessdate=23 November 2021 |archivedate=9 November 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201109060345/https://www.nature.com/news/2011/110823/full/news.2011.498.html }}</ref> ကမ္ဘာပေါ်တွင် ရှင်သန်ကျက်စားခဲ့ဖူးသော မျိုးစိတ်အားလုံး၏ ၉၉ ရာခိုင်နှုန်းကျော်သည် [[မျိုးသုဉ်းခြင်း|မျိုးသုဉ်း]]ခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။<ref name="NYT-20141108">{{cite news|last=Novacek|first=Michael J.|date=8 November 2014|title=Prehistory's Brilliant Future|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2014/11/09/opinion/sunday/prehistorys-brilliant-future.html|access-date=1 November 2020|accessdate=24 June 2018|archivedate=29 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141229225657/http://www.nytimes.com/2014/11/09/opinion/sunday/prehistorys-brilliant-future.html}}</ref><ref name="Jablonski2004">{{cite journal|last=Jablonski|first=David|author-link1=David Jablonski|year=2004|title=Extinction: past and present|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2004-02-12_427_6975/page/588|journal=Nature|volume=427|issue=6975|page=589|bibcode=2004Natur.427..589J|doi=10.1038/427589a|pmid=14961099|s2cid=4412106}}</ref> နေမှ ကမ္ဘာသို့ အကွာအဝေး၊ ဂြိုဟ်ပတ်လမ်းကြောင်း ဗဟိုကျမှု၊ လှည့်ပတ်နှုန်း၊ ဝင်ရိုးပေါ်တွင် တိမ်းစောင်းမှု၊ ပထဝီဝင်ဆိုင်ရာ ရာဇဝင်၊ ရေရှည်တည်တံ့သော လေထုနှင့် [[သံလိုက်စက်ကွင်း]] အစရှိသည့် အားလုံးသော ရာသီဥတုအခြေနေများသည် မြေမျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် အကျိုးသက်ရောက်လျက်ရှိသည်။<ref name="dole1970" /> ကမ္ဘာသည် အရည်အဖြစ်တည်ရှိသော ရေကို ထောက်ပံ့ပေးပြီး ယင်းသည် ရှုပ်ထွေးသော အော်ဂဲနစ် မော်လီကျူးများ ဖြစ်တည်လာစေရန်၊ ဇီဝကမ္မဖြစ်စဉ်များအတွက် လိုအပ်သောစွမ်းအင်ကို အလုံအလောက် ထောက်ပံ့ပေးသည်။ အပင်များသည် လေထု၊ မြေဆီလွှာနှင့် ရေမှ အာဟာရဓာတ်ကို ယူသုံးနိုင်ကြသည်။ ယင်းအာဟာရဓာတ်များသည် မတူညီသောမျိုးစိတ်များကြားတွင် သံသရာလည်လျက်ရှိသည်။<ref>{{Cite book|last1=Singh|first1=J. S.|author-link1=Jamuna Sharan Singh|last2=Singh|first2=S. P.|author-link2=S. P. Singh (biochemist)|last3=Gupta|first3=S.R.|url=https://www.worldcat.org/oclc/896866658|title=Ecology environmental science and conservation|publisher=S. Chand & Company|year=2013|isbn=978-93-83746-00-2|edition=First|location=New Delhi|oclc=896866658|access-date=23 November 2021|archive-date=31 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210331100347/https://www.worldcat.org/title/ecology-environmental-science-and-conservation/oclc/896866658|url-status=live}}</ref> ဟာရီကိန်းမုန်တိုင်းများနှင့် [[တိုင်ဖွန်းမုန်တိုင်း]]များအပါအဝင် အပူပိုင်း ဆိုင်ကလုန်းများကဲ့သို့ ပြင်းထန်သော မိုးလေဝသအခြေအနေများသည် ကမ္ဘာမြေ၏ မျက်နှာပြင်တိုင်းတွင် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိပြီး ယင်းဒေသရှိ သက်ရှိများအပေါ် ကြီးမားသည့်အကျိုးသက်ရောက်မှု ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ၁၉၈၀ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်အထိ ယင်းဖြစ်ရပ်များသည် တစ်နှစ်လျှင် ပျမ်းမျှလူပေါင်း ၁၁၈၀၀ ဦးကို သေဆုံးစေခဲ့သည်။<ref>{{cite book|title=Oceans and Human Health|first1=Sharon|last1=Smith|first2=Lora|last2=Fleming|first3=Helena|last3=Solo-Gabriele|first4=William H.|last4=Gerwick|publisher=Elsevier Science|year= 2011|isbn=978-0-08-087782-2|page=212}}</ref> အခြားနေရာများတွင် ငလျင်လှုပ်ခြင်း၊ မြေပြိုခြင်း၊ [[ဆူနာမီ|ဆူနာမီဖြစ်ပေါ်ခြင်း]]၊ မီးတောင်ပေါက်ကွဲခြင်း၊ ရေလွှမ်းခြင်း၊ မိုးခေါင်ခြင်း၊ [[တောမီး|တောမီးလောင်ခြင်း]]နှင့် အခြားဘေးအန္တရာယ်များ ကျရောက်ရန် ရှိနေသည်။<ref>{{cite book|title=Natural Disasters|last1=Alexander|first1=David|page=3|year=1993|url=https://books.google.com/books?id=wnt0DwAAQBAJ&q=Natural+Disasters&pg=PT11|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-1-317-93881-1|access-date=23 November 2021|archive-date=31 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210331100420/https://books.google.com/books?id=wnt0DwAAQBAJ&q=Natural+Disasters&pg=PT11|url-status=live}}</ref> လူသားတို့၏ ဆောင်ရွက်ချက်များကြောင့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များ ပျောက်ဆုံးခြင်း၊ မျိုးစိတ်များ [[မျိုးသုဉ်းခြင်း]]၊ မြေဆီလွှာ ခမ်းခြောက်ခြင်း၊ မြေတိုက်စားခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book|pages=[https://archive.org/details/humanimpactonn00goud/page/52 52], 66, 69, 137, 142, 185, 202, 355, 366|title=The Human Impact on the Natural Environment|url=https://archive.org/details/humanimpactonn00goud|last1=Goudie|first1=Andrew|author-link1=Andrew Goudie (geographer)|year=2000|publisher=MIT Press|isbn=978-0-262-57138-8}}</ref> လူသားတို့၏ အပြုအမူသည် [[ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့]]များကို လေထုထဲသို့ ရောက်စေပြီး [[ကမ္ဘာကြီး ပူနွေးလာမှု]]ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။<ref>{{Cite journal|last1=Cook|first1=John|last2=Oreskes|first2=Naomi|author-link2=Naomi Oreskes|last3=Doran|first3=Peter T.|author-link3=Peter Doran|last4=Anderegg|first4=William R. L.|last5=Verheggen|first5=Bart|last6=Maibach|first6=Edward W.|author-link6=Edward Maibach|last7=Carlton|first7=J. Stuart|last8=Lewandowsky|first8=Stephan|author-link8=Stephan Lewandowsky|last9=Skuce|first9=Andrew G.|last10=Green|first10=Sarah A.|last11=Nuccitelli|first11=Dana|date=2016|title=Consensus on consensus: a synthesis of consensus estimates on human-caused global warming|journal=Environmental Research Letters|language=en|volume=11|issue=4|page=048002|doi=10.1088/1748-9326/11/4/048002|bibcode=2016ERL....11d8002C|issn=1748-9326|doi-access=free}}</ref> ရေခဲလွှာများ အရည်ပျော်ကာ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် မြင့်တက်လာမှု၊ မိုးခေါင်ရေရှားခြင်းနှင့် တောမီးလောင်မှုအန္တရာယ်ရှိလာခြင်းတို့သည် မျိုးစိတ်များကို ပိုမိုအေးမြသောဒေသသို့ ပြောင်းရွေ့နေထိုင်ရန် တွန်းအားပေးမှု ဖြစ်လာစေသည်။<ref name="Global Warming Effects">{{Cite web|date=14 January 2019|title=Global Warming Effects|url=https://www.nationalgeographic.com/environment/global-warming/global-warming-effects/|access-date=16 September 2020|website=National Geographic|language=en|accessdate=23 November 2021|archivedate=2 December 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191202114510/https://www.nationalgeographic.com/environment/global-warming/global-warming-effects/}}</ref> ==လူသား ပထဝီဝင်== {{World map indicating continents}} [[ကမ္ဘာ့လူဦးရေ|ကမ္ဘာမြေရှိ လူဦးရေ]]သည် ၂၀၁၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ၇ ဘီလီယံ ကျော်သွားခဲ့ပြီး<ref>{{cite web|url=https://news.yahoo.com/various-7-billionth-babies-celebrated-worldwide-064439018.html|title=Various '7 billionth' babies celebrated worldwide|date=October 31, 2011|agency=Associated Press|access-date=31 October 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111031182613/http://news.yahoo.com/various-7-billionth-babies-celebrated-worldwide-064439018.html|work=Yahoo News|last1=Gomez|first1=Jim|last2=Sullivan|first2=Tim|archive-date=31 October 2011|accessdate=24 November 2021|archivedate=31 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111031182613/http://news.yahoo.com/various-7-billionth-babies-celebrated-worldwide-064439018.html}}</ref> ၂၁ ရာစု ဒုတိယထက်ဝက်ခန့်တွင် အမြင့်ဆုံး ၁၀ ဘီလီယံအထိ ရောက်ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။<ref name=":1">{{Cite news|last=Harvey|first=Fiona|date=15 July 2020|title=World population in 2100 could be 2 billion below UN forecasts, study suggests|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2020/jul/15/world-population-in-2100-could-be-2-billion-below-un-forecasts-study-suggests|access-date=18 September 2020|issn=0261-3077|accessdate=24 November 2021|archivedate=4 September 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200904212947/https://www.theguardian.com/world/2020/jul/15/world-population-in-2100-could-be-2-billion-below-un-forecasts-study-suggests}}</ref> လူဦးရေ တိုးပွားမှု အများဆုံးမှာ [[အာဖရိကတိုက်]]တွင် ဖြစ်လိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်ရသည်။<ref name=":1" /> လူဦးရေ သိပ်သည်းဆသည် ကမ္ဘာတဝှမ်း ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ကွဲပြားကြပြီး အများစုမှာ [[အာရှတိုက်]]တွင် နေထိုင်ကြသည်။ ၂၀၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ၆၈ ရာခိုင်နှုန်းသည် ကျေးလက်ဒေသများထက် မြို့ပြတွင် နေထိုင်ကြလိမ့်မည်ဟု မျှော်မှန်းရသည်။<ref name="OWID_urbanization_2019"/> [[မြောက်ကမ္ဘာလုံးခြမ်း]]တွင် ကမ္ဘာ့ကုန်းမြေထုထည်၏ ၆၈ ရာခိုင်နှုန်း ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web |url=http://phl.upr.edu/library/notes/distributionoflandmassesofthepaleo-earth |title=Distribution of landmasses of the Paleo-Earth |first1=Abel |last1=Méndez |author-link1=Abel Méndez |date=6 July 2011 |publisher=University of Puerto Rico at Arecibo |access-date=5 January 2019 |accessdate=24 November 2021 |archivedate=6 January 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106010959/http://phl.upr.edu/library/notes/distributionoflandmassesofthepaleo-earth }}</ref> ကုန်းမြေထုထည် များပြားသောအချက်ကြောင့်လည်း ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းသော လူသားများသည် မြောက်ကမ္ဘာလုံးခြမ်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/90-of-people-live-in-the-northern-hemisphere-2012-5|title=MAP OF THE DAY: Pretty Much Everyone Lives In The Northern Hemisphere|date=4 May 2012|work=Business Insider|last1=Lutz|first1=Ashley|access-date=5 January 2019|accessdate=24 November 2021|archivedate=19 January 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180119181108/http://www.businessinsider.com/90-of-people-live-in-the-northern-hemisphere-2012-5}}</ref> ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်၏ ၈ ပုံ ၁ ပုံသည် လူသားများနေထိုင်ရန် သင့်လျော်သည်ဟု ခန့်မှန်းချက်တစ်ခုက ဖော်ပြထားသည်။ ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်၏ ၄ ပုံ ၃ ပုံကိုမူ သမုဒ္ဒရာများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းထားပြီး ကုန်းမြေမှာ ၄ ပုံ ၁ ပုံ ဖြစ်သည်။ ယင်းကုန်းမြေဧရိယာ၏ ထက်ဝက်ခန့်သည် ကန္တာရများ (၁၄ ရာခိုင်နှုန်း)၊<ref name="hessd4_439" /> တောင်တန်းများ (၂၇ ရာခိုင်နှုန်း)<ref name="biodiv" /> သို့မဟုတ် နေထိုင်ရန် မသင့်လျော်သော ကုန်းမြေများ ဖြစ်ကြသည်။ နိုင်ငံများက [[အန္တာတိကတိုက်]]၏ အစိတ်အပိုင်းအချို့နှင့် အခြားဧရိယာအချို့မှလွဲ၍ ဂြိုဟ်တခုလုံး၏ ကုန်းမြေကို ပိုင်ဆိုင်သည်ဟု အခိုင်အမာ ပြောဆိုထားကြသည်။<ref>{{cite book|last1=Lloyd|first1=John|author-link1=John Lloyd (producer)|title=The Discretely Plumper Second QI Book of General Ignorance|url=https://archive.org/details/qisecondbookofge0000lloy|last2=Mitchinson|first2=John|author-link2=John Mitchinson (researcher)|publisher=Faber & Faber|year=2010|isbn=978-0-571-29072-7|pages=[https://archive.org/details/qisecondbookofge0000lloy/page/116 116]–117}}</ref> ကမ္ဘာတွင် ဂြိုဟ်တခုလုံးကို အုပ်ချုပ်သောအစိုးရ မည်သည့်အချိန်ကမှ မရှိခဲ့ဖူးသော်လည်း [[ကုလသမဂ္ဂ|ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ]]သည် လက်ရှိတွင် ကမ္ဘာတဝှမ်းကို ဦးဆောင်နေသည့် နိုင်ငံတကာအစိုးရအဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည်။<ref>{{cite book|last1=Smith|first1=Courtney B.|url=https://www.rienner.com/uploads/47d958f8700e6.pdf|title=Politics and Process at the United Nations: The Global Dance|publisher=Lynne Reiner|year=2006|isbn=978-1-58826-323-0|pages=1–4|access-date=24 November 2021|archive-date=17 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201017080431/https://www.rienner.com/uploads/47d958f8700e6.pdf|url-status=live}}</ref> ကမ္ဘာပတ်လမ်းကြောင်းသို့ ပထမဆုံး ရောက်ရှိသူမှာ [[ယူရီဂါဂါရင်]] ဖြစ်ပြီး ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ပျံသန်းရောက်ရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။<ref name=kuhn2006 /> ၂၀၁၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလအထိ လူပေါင်း ၅၅၀ ယောက် အပြင်ဘက် အာကာသသို့ရောက်ရှိပြီး ယင်းတို့ထဲမှ ၁၂ ယောက်သည် လကမ္ဘာပေါ်တွင် လမ်းလျှောက်ခဲ့ကြသည်။<ref name=shayler_vis2005 /><ref>{{Cite news|last=Holmes|first=Oliver|date=19 November 2018|title=Space: how far have we gone – and where are we going?|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/science/2018/nov/19/space-how-far-have-we-gone-and-where-are-we-going|access-date=10 October 2020|issn=0261-3077|accessdate=24 November 2021|archivedate=6 October 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201006041822/https://www.theguardian.com/science/2018/nov/19/space-how-far-have-we-gone-and-where-are-we-going}}</ref> ပုံမှန်အားဖြင့် လူသားများ အာကာသထဲတွင် ရောက်ရှိသည်ဆိုသည်မှာ နိုင်ငံတကာ အာကသ စခန်းတွင်ဖြစ်သည်။ အာကာသစခန်းတွင် နေထိုင်သော လူ ၆ ဦးသည် ပုံမှန်အားဖြင့် ခြောက်လကြာတိုင်း အလဲအလှယ် ပြုလုပ်ကြသည်။<ref name=nasa_rg_iss2007 /> လူသားများ ကမ္ဘာမြေမှ အဝေးဆုံး ခရီးသွားခဲ့သည့် အကွာအဝေးမှာ ၁၉၇၀ ခုနှစ် [[အပိုလို ၁၃]] ၏ စီမံကိန်းအတွင်းဖြစ်ပြီး ၄၀၀,၁၇၁ ကီလိုမီတာ (၂၄၈,၆၅၅ မိုင်) ခရီးသွားခဲ့သည်။<ref name="Apollo13History" /> {{clear}} {{multiple image | align = center | direction = horizontal | background color = | width = | caption_align = center | header_background = | header_align = center | header = [[ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှု|ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သက်ရှိ]] | image1 = Sabaa Nissan Militiaman.jpg | width1 = 71 | caption1 = [[လူသား|0.2 Mya<br />လူသားများ]] | image2 = Oxalis-pes-caprae-16c-Zachi-Evenor.jpg | width2 = 110 | caption2 = [[ပန်း|140 Mya<br />ပန်းများ]] | image3 = Oryctolagus cuniculus Tasmania 2-mirror.jpg | width3 = 76 | caption3 = [[နို့တိုက်သတ္တဝါ|200 Mya<br />နို့တိုက်သတ္တဝါများ]] | image4 = AlamosaurusDB.jpg | width4 = 133 | caption4 = [[ဒိုင်နိုဆော|240 Mya<br />ဒိုင်နိုဆောများ]] | image5 = Clouds over the Atlantic Ocean.jpg | width5 = 143 | caption5 = [[အောက်ဆီဂျင်|3500 Mya<br />အောက်ဆီဂျင်]] | image6 = Halobacteria.jpg | width6 = 107 | caption6 = [[အဏုဇီဝ|4280 Mya<br />အဏုဇီဝသက်ရှိများ]] | image7 = Water drop 001.jpg | width7 = 145 | caption7 = [[ရေ|4410 Mya<br />ရေ]] | image8 = The Earth seen from Apollo 17.jpg | width8 = 96 | caption8 = [[ကမ္ဘာ၏ သက်တမ်း|4540 Mya<br />ကမ္ဘာ]] | footer_background = | footer_align = center | footer = }} {{clear}} {{multiple image | align = center | direction = horizontal | background color = | width = | caption_align = center | header_background = | header_align = center | header = [[စကြဝဠာ|စကြဝဠာရှိ ကမ္ဘာ၏ တည်နေရာ]] | image1 = The Earth seen from Apollo 17.jpg | width1 = 88 | caption1 = [[:en:History of Earth|ကမ္ဘာဂြိုဟ်]] | image2 = Montagem Sistema Solar.jpg | width2 = 115 | caption2 = [[နေအဖွဲ့အစည်း]] | image3 = Rho Ophiuchi.jpg | width3 = 90 | caption3 = [[ဂေါင်း ခါးပတ်]] | image4 = Milky Way Arms ssc2008-10.svg | width4 = 98 | caption4 = [[အိုရိုင်ယွန် လက်မောင်း]] | image5 = Artist's impression of the Milky Way (updated - annotated).jpg | width5 = 88 | caption5 = [[နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီ|နဂါးငွေ့တန်း]] | image6 = Local Group and nearest galaxies.jpg | width6 = 120 | caption6 = [[Local Group]] | image7 = Local supercluster-ly.jpg | width7 = 93 | caption7 = [[Virgo Supercluster|Virgo SCl]] | image8 = Observable universe r2.jpg | width8 = 90 | caption8 = [[Laniakea Supercluster|Laniakea SCl]] | image9 = Observable Universe with Measurements 01.png | width9 = 90 | caption9 = [[လေ့လာနိုင်သော စကြဝဠာ|မိမိတို့ စကြဝဠာ]] | footer_background = | footer_align = center | footer = }} == ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန် == * [[နေအဖွဲ့အစည်း]] *[[ကမ္ဘာမြေ သိပ္ပံ]] ==မှတ်စု== {{reflist |30em |group="n" |refs= <ref name=radiomatric>ရေဒီယို မက်ထရစ်ရက်စွဲဖြင့် သက်တမ်းဖော်ထုတ်နည်း (Radiometric dating) ဆိုသည်မှာ [[ဓာတုဗေဒ ဒြပ်စင်]]များ၏ [[အိုင်ဆိုတုပ်]]များ [[ရေဒီယိုသတ္တိကြွပြိုကွဲမှု]]ဖြင့် ပြိုကွဲသောအခါ သက်တမ်းဝက် (half life) ဟုခေါ်သည့် သက်တမ်းကိုယ်စီ ရှိကြသည်။ ယင်းသက်တမ်းဝက်တို့ကို့ လေ့လာခြင်းဖြင့် ကျောက်ခဲ၊ ကာဗွန် အစရှိသည်တို့၏ သက်တမ်းကို သိရှိနိုင်သည်။</ref> <ref name=Aoki>The ultimate source of these figures, uses the term "seconds of UT1" instead of "seconds of mean solar time".—{{cite journal |last1=Aoki |first1=S. |title=The new definition of universal time |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1982-01_105_2/page/359 |journal=Astronomy and Astrophysics |year=1982 |volume=105 |issue=2 |pages=359–61 |bibcode=1982A&A...105..359A |last2=Kinoshita |first2=H. |last3=Guinot |first3=B. |last4=Kaplan |first4=G. H. |last5=McCarthy |first5=D. D. |last6=Seidelmann |first6=P. K.}}</ref> <ref name=apsis>aphelion = ''a'' × (1 + ''e''); perihelion = ''a'' × (1&nbsp;– ''e''), where ''a'' is the semi-major axis and ''e'' is the eccentricity. The difference between Earth's perihelion and aphelion is 5 million kilometers.—{{cite book|page=[https://archive.org/details/probingnewsolars0000wilk/page/144 144]|title=Probing the New Solar System|url=https://archive.org/details/probingnewsolars0000wilk|last1=Wilkinson|first1=John|year= 2009|publisher=CSIRO Publishing|isbn=978-0-643-09949-4}}</ref> <ref name=epoch>All astronomical quantities vary, both [[:en:Secular phenomena|secularly]] and [[ကြိမ်နှုန်း|periodically]]. The quantities given are the values at the instant J2000.0 of the secular variation, ignoring all periodic variations.</ref> <ref name=hill_radius>For Earth, the Hill radius is <math>R_H = a\left ( \frac{m}{3M} \right )^{\frac{1}{3}}</math>, where ''m'' is the mass of Earth, ''a'' is an astronomical unit, and ''M'' is the mass of the Sun. So the radius in AU is about <math>\left ( \frac{1}{3 \cdot 332,946} \right )^{\frac{1}{3}} = 0.01</math>.</ref> <ref name=surfacecover>Due to natural fluctuations, ambiguities surrounding ice shelves, and mapping conventions for vertical datums, exact values for land and ocean coverage are not meaningful. Based on data from the Vector Map and [http://www.landcover.org/ Global Landcover] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150326085837/http://www.landcover.org/ |date=26 March 2015 }} datasets, extreme values for coverage of lakes and streams are 0.6% and 1.0% of Earth's surface. The ice sheets of Antarctica and Greenland are counted as land, even though much of the rock that supports them lies below sea level.</ref> <ref name=space_debris>As of 4 January 2018, the United States Strategic Command tracked a total of 18,835 artificial objects, mostly debris. See: {{cite journal |url=https://orbitaldebris.jsc.nasa.gov/quarterly-news/pdfs/odqnv22i1.pdf |title=Satellite Box Score |journal=Orbital Debris Quarterly News |editor1-first=Phillip |editor1-last=Anz-Meador |editor2-first=Debi |editor2-last=Shoots |volume=22 |issue=1 |page=12 |date=February 2018 |access-date=18 April 2018 }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://orbitaldebris.jsc.nasa.gov/quarterly-news/pdfs/odqnv22i1.pdf |accessdate=23 November 2021 |archivedate=2 April 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190402034308/https://orbitaldebris.jsc.nasa.gov/quarterly-news/pdfs/odqnv22i1.pdf }}</ref> }} == ကိုးကား == {{reflist|3|refs= <ref name=amnat163_2_192>{{cite journal |last1=Hillebrand |first1=Helmut |title=On the Generality of the Latitudinal Gradient |journal=American Naturalist |year=2004 |volume=163 |issue=2 |pages=192–211 |doi=10.1086/381004 |pmid=14970922 |s2cid=9886026 |url=http://oceanrep.geomar.de/4048/1/Hillebrand_2004_Amer_nat.pdf }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://oceanrep.geomar.de/4048/1/Hillebrand_2004_Amer_nat.pdf |accessdate=23 November 2021 |archivedate=22 September 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170922001037/http://oceanrep.geomar.de/4048/1/Hillebrand_2004_Amer_nat.pdf }}</ref> <ref name=angular>{{cite web |last1=Williams |first1=David R. |date=10 February 2006 |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/planetfact.html |title=Planetary Fact Sheets |publisher=NASA |accessdate=28 September 2008 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304052405/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/planetfact.html }}—See the apparent diameters on the Sun and Moon pages.</ref> <ref name="Apollo13History">{{cite web |url=https://history.nasa.gov/SP-4029/Apollo_13a_Summary.htm |title=Apollo 13 The Seventh Mission: The Third Lunar Landing Attempt 11 April–17 April 1970 |publisher=NASA |access-date=7 November 2015 |accessdate=24 November 2021 |archivedate=2 March 2012 |archiveurl=https://www.webcitation.org/65r4SXJau?url=https://history.nasa.gov/SP-4029/Apollo_13a_Summary.htm }}</ref> <ref name=asp2002>{{cite conference |last1=Guinan |first1=E. F. |last2=Ribas |first2=I. |editor=Benjamin Montesinos, Alvaro Gimenez and Edward F. Guinan |title=Our Changing Sun: The Role of Solar Nuclear Evolution and Magnetic Activity on Earth's Atmosphere and Climate |work=ASP Conference Proceedings: The Evolving Sun and its Influence on Planetary Environments |year=2002 |location=San Francisco |isbn=978-1-58381-109-2 |publisher=Astronomical Society of the Pacific |bibcode=2002ASPC..269...85G}}</ref> <ref name="atmosphere">{{cite web |author=Staff |date=8 October 2003 |url=http://www.nasa.gov/audience/forstudents/9-12/features/912_liftoff_atm.html |title=Earth's Atmosphere |publisher=NASA |access-date=21 March 2007 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=25 February 2013 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6EhgRBXL0?url=http://www.nasa.gov/audience/forstudents/9-12/features/912_liftoff_atm.html }}</ref> <ref name=Allen296>{{cite book |title=Allen's Astrophysical Quantities |last1=Allen |first1=Clabon Walter |last2=Cox |first2=Arthur N. |publisher=Springer |date=2000 |isbn=0-387-98746-0 |url=https://books.google.com/?id=w8PK2XFLLH8C&pg=PA296 |page=296 |accessdate=2010-08-17}}</ref> <ref name=geerts_linacre97>{{cite web |last1=Geerts |first1=B. |last2=Linacre |first2=E. |url=http://www-das.uwyo.edu/~geerts/cwx/notes/chap01/tropo.html |title=The height of the tropopause |date=November 1997 |work=Resources in Atmospheric Sciences |publisher=University of Wyoming |access-date=10 August 2006 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=27 April 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200427090700/http://www-das.uwyo.edu/~geerts/cwx/notes/chap01/tropo.html }}</ref> <ref name=Allen294>{{cite book |title=Allen's Astrophysical Quantities |last1=Allen |first1=Clabon Walter |last2=Cox |first2=Arthur N. |publisher=Springer |date=2000 |isbn=0-387-98746-0 |url=https://books.google.com/?id=w8PK2XFLLH8C&pg=PA294 |page=294 |accessdate=2011-03-13}}</ref> <ref name=biodiv>{{cite web |author=Staff |url=http://www.biodiv.org/programmes/default.shtml |title=Themes & Issues |publisher=Secretariat of the Convention on Biological Diversity |access-date=29 March 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070407011249/http://www.biodiv.org/programmes/default.shtml |archive-date=7 April 2007 |accessdate=24 November 2021 |archivedate=7 April 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070407011249/http://www.biodiv.org/programmes/default.shtml }}</ref> <ref name=bowring_housch1995>{{cite journal |last1=Bowring |first1=S. |last2=Housh |first2=T. |title=The Earth's early evolution |url=https://archive.org/details/sim_science_1995-09-15_269_5230/page/1534 |year=1995 |doi=10.1126/science.7667634 |journal=Science |volume=269 |pmid=7667634 |issue=5230 |bibcode=1995Sci...269.1535B |pages=1535–40}}</ref> <ref name=brown_mussett1981>{{cite book |last1=Brown |first1=Geoff C. |last2=Mussett |first2=Alan E. |title=The Inaccessible Earth |edition=2nd |date=1981 |page=166 |publisher=Taylor & Francis |isbn=0-04-550028-2}} Note: After Ronov and Yaroshevsky (1969).</ref> <ref name="britt2000">{{cite web |first1=Robert |last1=Britt |url=http://www.space.com/scienceastronomy/solarsystem/death_of_earth_000224.html |title=Freeze, Fry or Dry: How Long Has the Earth Got? |date=25 February 2000 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090605231345/http://www.space.com/scienceastronomy/solarsystem/death_of_earth_000224.html |archivedate=5 June 2009}}</ref> <ref name="berger2002">{{cite web |last1=Berger |first1=Wolfgang H. |author-link1=Wolfgang H. Berger |year=2002 |url=http://earthguide.ucsd.edu/virtualmuseum/climatechange1/cc1syllabus.shtml |title=The Earth's Climate System |publisher=University of California, San Diego |access-date=24 March 2007 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=10 March 2013 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6F180Errm?url=http://earthguide.ucsd.edu/virtualmuseum/climatechange1/cc1syllabus.shtml }}</ref> <ref name=canup_asphaug2001b>{{cite journal |last1=Canup |first1=R. |author-link1=Robin Canup|last2=Asphaug |first2=E. I. |author-link2=Erik Ian Asphaug|s2cid=4413525 |title=Origin of the Moon in a giant impact near the end of the Earth's formation |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2001-08-16_412_6848/page/708 |journal=Nature |volume=412 |pages=708–12 |year=2001 |doi=10.1038/35089010 |pmid=11507633 |issue=6848 |bibcode=2001Natur.412..708C}}</ref> <ref name=carrington>{{cite news |first1=Damian |last1=Carrington |title=Date set for desert Earth |publisher=BBC News |date=21 February 2000 |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/specials/washington_2000/649913.stm |accessdate=31 March 2007 |archivedate=10 July 2012 |archiveurl=https://archive.today/20120710142744/http://news.bbc.co.uk/2/hi/sci/tech/specials/washington_2000/649913.stm }}</ref> <ref name=cazenave_ahrens1995>{{cite book |first1=Anny |last1=Cazenave |authorlink=Anny Cazenave |editor=Ahrens, Thomas J |date=1995 |title=Global Earth Physics: A Handbook of Physical Constants |publisher=American Geophysical Union |location=Washington, DC |isbn=0-87590-851-9|chapter-url=http://www.agu.org/reference/gephys/5_cazenave.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061016024803/http://www.agu.org/reference/gephys/5_cazenave.pdf |archivedate=2006-10-16 |accessdate=2008-08-03|chapter-format=PDF |chapter=Geoid, Topography and Distribution of Landforms}}</ref> <ref name="Cox2000">{{cite book |editor=Arthur N. Cox |title=Allen's Astrophysical Quantities |url=https://books.google.com/?id=w8PK2XFLLH8C&pg=PA244 |edition=4th |date=2000 |publisher=AIP Press |location=New York |isbn=0-387-98746-0 |page=244 |accessdate=2010-08-17}}</ref> <ref name=cordoba2004>{{cite web |first1=S. Sanz Fernández |last1=de Córdoba |date=21 June 2004 |url=http://www.fai.org/astronautics/100km.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20100115223732/http://www.fai.org/astronautics/100km.asp |archive-date=15 January 2010 |title=Presentation of the Karman separation line, used as the boundary separating Aeronautics and Astronautics |publisher=Fédération Aéronautique Internationale |access-date=21 April 2007 |url-status=dead |accessdate=23 November 2021 |archivedate=9 July 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110709114431/http://www.fai.org/astronautics/100km.asp }}</ref> <ref name=dole1970>{{cite book |first1=Stephen H. |last1=Dole |date=1970 |title=Habitable Planets for Man |edition=2nd |publisher=American Elsevier Publishing Co |url=https://www.rand.org/pubs/reports/R414/ |access-date=11 March 2007 |isbn=978-0-444-00092-7 |archive-date=3 January 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100103083736/http://www.rand.org/pubs/reports/R414/ |url-status=live }}</ref> <ref name=hydrologic_cycle>{{cite web |author=Various |date=21 July 1997 |url=http://ww2010.atmos.uiuc.edu/(Gh)/guides/mtr/hyd/home.rxml |title=The Hydrologic Cycle |publisher=University of Illinois |access-date=24 March 2007 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=21 March 2013 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6FHAZ1iIh?url=http://ww2010.atmos.uiuc.edu/(Gh)/guides/mtr/hyd/home.rxml }}</ref> <ref name="Harrison 2002">{{cite book |first1=Roy M. |last1=Harrison |author-link1=Roy M. Harrison |last2=Hester |first2=Ronald E. |date=2002 |title=Causes and Environmental Implications of Increased UV-B Radiation |url=https://archive.org/details/causesenvironmen0000unse |publisher=Royal Society of Chemistry |isbn=978-0-85404-265-4}}</ref> <ref name=hessd4_439>{{cite journal |last1=Peel |first1=M. C. |last2=Finlayson |first2=B. L. |last3=McMahon |first3=T. A. |title=Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification |journal=Hydrology and Earth System Sciences Discussions |year=2007 |volume=4 |issue=2 |pages=439–73 |doi=10.5194/hessd-4-439-2007 |bibcode=2007HESSD...4..439P |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-00298818/file/hessd-4-439-2007.pdf |doi-access=free }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-00298818/file/hessd-4-439-2007.pdf |accessdate=24 November 2021 |archivedate=31 July 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190731170150/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-00298818/file/hessd-4-439-2007.pdf }}</ref> <ref name=hess5_4_569>{{cite journal |last1=Bounama |first1=Christine |year=2001 |last2=Franck |first2=S. |last3=Von Bloh |first3=W. |title=The fate of Earth's ocean |journal=Hydrology and Earth System Sciences |volume=5 |issue=4 |pages=569–75 |publisher=Potsdam Institute for Climate Impact Research |location=Germany |url=http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/5/569/2001/hess-5-569-2001.pdf |accessdate=3 July 2009 |doi=10.5194/hess-5-569-2001 |bibcode=2001HESS....5..569B |archive-date=27 June 2019 |access-date=24 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627003933/https://www.hydrol-earth-syst-sci.net/5/569/2001/hess-5-569-2001.pdf |url-status=dead }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.hydrol-earth-syst-sci.net/5/569/2001/hess-5-569-2001.pdf |accessdate=28 November 2021 |archivedate=27 June 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190627003933/https://www.hydrol-earth-syst-sci.net/5/569/2001/hess-5-569-2001.pdf }}</ref> <ref name=IERS>{{cite web |author=Staff |date=2007-08-07 |url=http://hpiers.obspm.fr/eop-pc/models/constants.html |title=Useful Constants |publisher=International Earth Rotation and Reference Systems Service |accessdate=2008-09-23 |archivedate=3 November 2012 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6Bto7IZMb?url=http://hpiers.obspm.fr/eop-pc/models/constants.html }}</ref> <ref name="earth_fact_sheet">{{cite web |last1=Williams |first1=David R. |date=2004-09-01 |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html |title=Earth Fact Sheet |publisher=NASA |accessdate=2010-08-09 |archivedate=25 December 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151225024603/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html }}</ref> <ref name=iers>{{cite conference |author=IERS Working Groups |editor=McCarthy, Dennis D.; Petit, Gérard |title=General Definitions and Numerical Standards |date=2003 |work=IERS Technical Note No. 32 |publisher=U.S. Naval Observatory and Bureau International des Poids et Mesures |url=http://www.iers.org/MainDisp.csl?pid=46-25776 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5nDzc2unH?url=http://www.iers.org/MainDisp.csl?pid=46-25776 |archivedate=1 February 2010 |accessdate=2008-08-03 |url-status=live }}</ref> <ref name=jessey>{{cite web |last1=Jessey |first1=David |url=http://geology.csupomona.edu/drjessey/class/Gsc101/Weathering.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070703170212/http://geology.csupomona.edu/drjessey/class/Gsc101/Weathering.html |archive-date=3 July 2007 |title=Weathering and Sedimentary Rocks |website=California State Polytechnic University, Pomona |access-date=20 March 2007 |url-status=dead |accessdate=23 November 2021 |archivedate=3 July 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070703170212/http://geology.csupomona.edu/drjessey/class/Gsc101/Weathering.html }}</ref> <ref name=kinver20091210>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/8406839.stm |title=Global average temperature may hit record level in 2010 |last1=Kinver |first1=Mark |date=December 10, 2009 |work=BBC Online |accessdate=2010-04-22 |archivedate=5 August 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100805084302/http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/8406839.stm }}</ref> <ref name=hbcp2000>{{cite book |author=Various |editor=David R. Lide |date=2000 |title=Handbook of Chemistry and Physics |url=https://archive.org/details/crchandbookofche0000unse_u9i8 |edition=81st |publisher=CRC |isbn=0-8493-0481-4}}</ref> <ref name=kuhn2006>{{cite book |first1=Betsy |last1=Kuhn |date=2006 |title=The race for space: the United States and the Soviet Union compete for the new frontier |url=https://archive.org/details/raceforspaceunit0000kuhn |page=[https://archive.org/details/raceforspaceunit0000kuhn/page/34 34] |publisher=Twenty-First Century Books |isbn=978-0-8225-5984-9}}</ref> <ref name=milbert_smith96>{{cite web |last1=Milbert |first1=D. G. |last2=Smith |first2=D. A |url=http://www.ngs.noaa.gov/PUBS_LIB/gislis96.html |title=Converting GPS Height into NAVD88 Elevation with the GEOID96 Geoid Height Model |publisher=National Geodetic Survey, NOAA |access-date=7 March 2007 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=4 June 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070604082642/http://www.ngs.noaa.gov/PUBS_LIB/gislis96.html }}</ref> <ref name=michon2006>{{cite web |last1=Scott |first1=Michon |date=24 April 2006 |url=http://earthobservatory.nasa.gov/Study/HeatBucket/ |title=Earth's Big heat Bucket |publisher=NASA Earth Observatory |access-date=14 March 2007 |accessdate=22 November 2021 |archivedate=16 September 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080916014057/http://earthobservatory.nasa.gov/Study/HeatBucket/ }}</ref> <ref name="moran2005">{{cite web |last1=Moran |first1=Joseph M. |year=2005 |url=http://www.nasa.gov/worldbook/weather_worldbook.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20101213184908/http://www.nasa.gov/worldbook/weather_worldbook.html |archive-date=13 December 2010 |title=Weather |work=World Book Online Reference Center |publisher=NASA/World Book, Inc |access-date=17 March 2007 |url-status=dead |accessdate=23 November 2021 |archivedate=13 December 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101213184908/http://www.nasa.gov/worldbook/weather_worldbook.html }}</ref> <ref name=nasa20051201>{{cite web |author=Astrophysicist team |date=1 December 2005 |url=http://imagine.gsfc.nasa.gov/docs/ask_astro/answers/030827a.html |title=Earth's location in the Milky Way |publisher=NASA |access-date=11 June 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080701122913/http://imagine.gsfc.nasa.gov/docs/ask_astro/answers/030827a.html |archive-date=1 July 2008 |url-status=dead |accessdate=23 November 2021 |archivedate=1 July 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080701122913/http://imagine.gsfc.nasa.gov/docs/ask_astro/answers/030827a.html }}</ref> <ref name=nature412_708>{{cite journal |last1=Canup |first1=R. |last2=Asphaug |first2=E. |title=Origin of the Moon in a giant impact near the end of the Earth's formation |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2001-08-16_412_6848/page/708 |journal=Nature |volume=412 |pages=708–12 |year=2001 |doi=10.1038/35089010 |pmid=11507633 |issue=6848 |bibcode=2001Natur.412..708C}}</ref> <ref name=natsci_oxy4>{{cite web |last1=Morris |first1=Ron M |url=http://seis.natsci.csulb.edu/rmorris/oxy/oxy4.html |title=Oceanic Processes |publisher=NASA Astrobiology Magazine |access-date=14 March 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090415082741/http://seis.natsci.csulb.edu/rmorris/oxy/oxy4.html |archive-date=15 April 2009 |accessdate=22 November 2021 |archivedate=15 April 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090415082741/http://seis.natsci.csulb.edu/rmorris/oxy/oxy4.html }}</ref> <ref name=nasa_rg_iss2007>{{cite web |date=16 January 2007 |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/station/news/ISS_Reference_Guide.html |title=Reference Guide to the International Space Station |work=NASA |access-date=23 December 2008 |accessdate=24 November 2021 |archivedate=19 January 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090119175052/http://www.nasa.gov/mission_pages/station/news/ISS_Reference_Guide.html }}</ref> <ref name="NIST2008">{{Cite book |url=http://physics.nist.gov/Pubs/SP330/sp330.pdf |title=The international system of units (SI) |publisher=United States Department of Commerce, National Institute of Standards and Technology Special Publication 330 |edition=2008 |page=52 |access-date=2 March 2016 |archive-date=3 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160603215953/http://physics.nist.gov/Pubs/SP330/sp330.pdf |url-status=live }}</ref> <ref name=cia>{{cite web |author=Staff |date=2008-07-24 |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html |title=World |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |accessdate=2008-08-05 |archivedate=5 January 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100105171656/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html }}</ref> <ref name="ngdc2006">{{cite web |last1=Sandwell |first1=D. T. |last2=Smith |first2=Walter H. F. |author-link2=Walter H. F. Smith |date=7 July 2006 |url=http://www.ngdc.noaa.gov/mgg/bathymetry/predicted/explore.HTML |title=Exploring the Ocean Basins with Satellite Altimeter Data |publisher=NOAA/NGDC |access-date=21 April 2007 |archive-url=https://archive.today/20140715142212/http://www.ngdc.noaa.gov/mgg/bathymetry/predicted/explore.HTML |archive-date=15 July 2014 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=26 February 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070226201911/https://www.ngdc.noaa.gov/mgg/bathymetry/predicted/explore.HTML }}</ref> <ref name="OWID_urbanization_2019">{{Cite journal |last1=Ritchie |first1=H. |last2=Roser |first2=M. |author-link2=Max Roser |date=2019 |title=What share of people will live in urban areas in the future? |url=https://ourworldindata.org/urbanization#what-share-of-people-will-live-in-urban-areas-in-the-future |access-date=26 October 2020 |journal=Our World in Data }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://ourworldindata.org/urbanization |accessdate=24 November 2021 |archivedate=29 October 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201029185610/https://ourworldindata.org/urbanization }}</ref> <ref name=pnas1_24_9576>{{cite journal |last1=Li |first1=King-Fai |last2=Pahlevan |first2=Kaveh |last3=Kirschvink |first3=Joseph L. |last4=Yung |first4=Yuk L. |year=2009 |title=Atmospheric pressure as a natural climate regulator for a terrestrial planet with a biosphere |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=106 |issue=24 |pages=9576–79 |url=http://www.gps.caltech.edu/~kfl/paper/Li_PNAS2009.pdf |accessdate=19 July 2009 |doi=10.1073/pnas.0809436106 |pmid=19487662 |pmc=2701016 |bibcode=2009PNAS..106.9576L }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.gps.caltech.edu/~kfl/paper/Li_PNAS2009.pdf |accessdate=24 June 2018 |archivedate=4 July 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090704102832/http://www.gps.caltech.edu/~kfl/paper/Li_PNAS2009.pdf }}</ref> <ref name=pnas71_12_6973>{{cite journal |last1=Morgan |first1=J. W. |last2=Anders |first2=E. |title=Chemical composition of Earth, Venus, and Mercury |url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_1980-12_77_12/page/6973 |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |year=1980 |volume=77 |issue=12 |pages=6973–77 |doi=10.1073/pnas.77.12.6973 |pmid=16592930 |pmc=350422 |bibcode=1980PNAS...77.6973M}}</ref> <ref name="Pidwirny2006_7">{{cite web |last1=Pidwirny |first1=Michael |year=2006 |url=http://www.physicalgeography.net/fundamentals/7h.html |title=Fundamentals of Physical Geography (2nd Edition) |publisher=PhysicalGeography.net |accessdate=19 March 2007 |archivedate=22 August 2011 |archiveurl=https://www.webcitation.org/617EhGJ8l?url=http://www.physicalgeography.net/fundamentals/7h.html }}</ref> <ref name=physorg20100304>{{cite news |author=Staff |title=Oldest measurement of Earth's magnetic field reveals battle between Sun and Earth for our atmosphere |date=4 March 2010 |work=Phys.org |url=http://www.physorg.com/news186922627.html |access-date=27 March 2010 |accessdate=22 November 2021 |archivedate=27 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110427064855/http://www.physorg.com/news186922627.html }}</ref> <ref name=rahmstorf2003>{{cite web |first1=Stefan |last1=Rahmstorf |author-link=Stefan Rahmstorf |year=2003 |url=http://www.pik-potsdam.de/~stefan/thc_fact_sheet.html |title=The Thermohaline Ocean Circulation |work=Potsdam Institute for Climate Impact Research |access-date=21 April 2007 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=10 March 2013 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6F180jPsW?url=http://www.pik-potsdam.de/~stefan/thc_fact_sheet.html }}</ref> <ref name=sadava_heller2006>{{cite book |last1=Sadava |first1=David E. |last2=Heller |first2=H. Craig |last3=Orians |first3=Gordon H. |author-link3=Gordon Orians|title=Life, the Science of Biology |publisher=MacMillan |date=2006 |edition=8th |page=[https://archive.org/details/lifescienceofbio00davi/page/1114 1114] |isbn=978-0-7167-7671-0 |url=https://archive.org/details/lifescienceofbio00davi/page/1114}}</ref> <ref name=sample2005>{{cite web |first1=Sharron |last1=Sample |date=21 June 2005 |url=http://science.hq.nasa.gov/oceans/physical/SST.html |title=Sea Surface Temperature |publisher=NASA |access-date=21 April 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130427045816/http://science.nasa.gov/earth-science/oceanography/ |archive-date=27 April 2013 |accessdate=22 November 2021 |archivedate=8 April 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080408000148/http://science.hq.nasa.gov/oceans/physical/SST.html }}</ref> <ref name=science_241_4872_1441>{{cite journal |last1=May |first1=Robert M. |title=How many species are there on earth? |url=https://archive.org/details/sim_science_1988-09-16_241_4872/page/1440 |journal=Science |year=1988 |volume=241 |issue=4872 |pages=1441–49 |bibcode=1988Sci...241.1441M |doi=10.1126/science.241.4872.1441 |pmid=17790039}}</ref> <ref name=sciweek2004>{{cite web |author=Staff |year=2004 |url=http://scienceweek.com/2004/rmps-23.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070713053611/http://scienceweek.com/2004/rmps-23.htm |title=Stratosphere and Weather; Discovery of the Stratosphere |work=Science Week |access-date=14 March 2007 |archive-date=13 July 2007 |url-status=dead |accessdate=23 November 2021 |archivedate=13 July 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070713053611/http://scienceweek.com/2004/rmps-23.htm }}</ref> <ref name="sun_future">{{cite journal |last1=Sackmann |first1=I.-J. |last2=Boothroyd |first2=A. I. |last3=Kraemer |first3=K. E. |title=Our Sun. III. Present and Future |url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1993-11-20_418_1/page/456 |journal=Astrophysical Journal |year=1993 |volume=418 |pages=457–68 |doi=10.1086/173407 |bibcode=1993ApJ...418..457S}}</ref> <ref name="sun_future_schroder">{{cite journal |first1=K.-P. |last1=Schröder |last2=Connon Smith |first2=Robert |year=2008 |title=Distant future of the Sun and Earth revisited |doi=10.1111/j.1365-2966.2008.13022.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |arxiv=0801.4031 |volume=386 |issue=1 |pages=155–63 |bibcode=2008MNRAS.386..155S}}<br />See also {{cite news |first=Jason |last=Palmer |url=https://www.newscientist.com/article/dn13369 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120415105707/http://www.newscientist.com/article/dn13369 |archivedate=15 April 2012 |title=Hope dims that Earth will survive Sun's death |date=22 February 2008 |work=NewScientist.com news service |accessdate=24 March 2008}}</ref> <ref name=shayler_vis2005>{{cite book |first1=David |last1=Shayler |first2=Bert |last2=Vis |date=2005 |title=Russia's Cosmonauts: Inside the Yuri Gagarin Training Center |publisher=Birkhäuser |isbn=978-0-387-21894-6}}</ref> <ref name=ucs>{{cite web |url=https://www.ucsusa.org/nuclear-weapons/space-weapons/satellite-database |title=UCS Satellite Database |work=Nuclear Weapons & Global Security |publisher=Union of Concerned Scientists |date=31 December 2020 |access-date=28 March 2021 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=25 January 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160125031401/https://www.ucsusa.org/nuclear-weapons/space-weapons/satellite-database }}</ref> <ref name=usno>{{cite web |title=Selected Astronomical Constants, 2011 |work=The Astronomical Almanac |url=http://asa.usno.navy.mil/SecK/2011/Astronomical_Constants_2011.txt |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130826043456/http://asa.usno.navy.mil/SecK/2011/Astronomical_Constants_2011.txt |archivedate=2013-08-26 |accessdate=2011-02-25}}</ref> <ref name=USNO_TSD>{{cite web |title=Leap seconds |publisher=Time Service Department, USNO |url=http://tycho.usno.navy.mil/leapsec.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150312003149/http://tycho.usno.navy.mil/leapsec.html |accessdate=23 September 2008 |archivedate=12 March 2015}}</ref> <ref name=VSOP87>{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/662 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663&ndash;683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Bretagnon |first2=P. |last3=Chapront |first3=J. |last4=Chapront-Touzé |first4=M. |last5=Francou |first5=G. |last6=Laskar |first6=J. |bibcode=1994A&A...282..663S}}</ref> <ref name=vazquez_etal2006>{{cite journal |last1=Vázquez |first1=M. |first2=P. Montañés |last2=Rodríguez |last3=Palle |first3=E. |year=2006 |url=http://www.iac.es/folleto/research/preprints/files/PP06024.pdf |title=The Earth as an Object of Astrophysical Interest in the Search for Extrasolar Planets |journal=Lecture Notes and Essays in Astrophysics |volume=2 |page=49 |access-date=21 March 2007 |bibcode=2006LNEA....2...49V |archive-url=https://www.webcitation.org/617ElSxyd?url=http://www.iac.es/folleto/research/preprints/files/PP06024.pdf |archive-date=22 August 2011 |url-status=dead }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.iac.es/folleto/research/preprints/files/PP06024.pdf |accessdate=23 November 2021 |archivedate=17 August 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110817220342/http://www.iac.es/folleto/research/preprints/files/PP06024.pdf }}</ref> <ref name="watersource">{{cite journal |display-authors=1 |last1=Morbidelli |first1=A. |author-link1=Alessandro Morbidelli (astronomer)|last2=Chambers |first2=J. |last3=Lunine |first3=J. I. |last4=Petit |first4=J. M. |last5=Robert |first5=F. |last6=Valsecchi |first6=G. B. |last7=Cyr |first7=K. E. |title=Source regions and time scales for the delivery of water to Earth |url=https://archive.org/details/sim_meteoritics-planetary-science_2000-11_35_6/page/1309 |journal=Meteoritics & Planetary Science |year=2000 |volume=35 |issue=6 |pages=1309–20 |bibcode=2000M&PS...35.1309M |doi=10.1111/j.1945-5100.2000.tb01518.x|doi-access=free }}</ref> <ref name=ward_brownlee2002>{{cite book |last1=Ward |first1=Peter D. |last2=Brownlee |first2=Donald |date=2002 |title=The Life and Death of Planet Earth: How the New Science of Astrobiology Charts the Ultimate Fate of Our World |url=https://archive.org/details/isbn_9780805067811 |publisher=Times Books, Henry Holt and Company |location=New York |isbn=0-8050-6781-7}}</ref> <ref name="Williams1994">{{cite journal |last1=Williams |first1=James G. |title=Contributions to the Earth's obliquity rate, precession, and nutation |journal=The Astronomical Journal |volume=108 |date=1994 |page=711 |issn=00046256 |doi=10.1086/117108 |bibcode=1994AJ....108..711W}}</ref> <ref name="Pidwirny 2006_8">{{cite journal |last1=Pidwirny |first1=Michael |date=2006-02-02 |title=Surface area of our planet covered by oceans and continents.(Table 8o-1) |publisher=University of British Columbia, Okanagan |url=http://www.physicalgeography.net/fundamentals/8o.html |accessdate=2007-11-26 }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.physicalgeography.net/fundamentals/8o.html |accessdate=2 March 2016 |archivedate=9 December 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061209125035/http://www.physicalgeography.net/fundamentals/8o.html }}</ref> <ref name="WGS-84-2">{{cite web |first1=Sigurd |last1=Humerfelt |date=October 26, 2010 |title=How WGS 84 defines Earth |url=http://home.online.no/~sigurdhu/WGS84_Eng.html |accessdate=2011-04-29 |archivedate=24 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110424104419/http://home.online.no/~sigurdhu/WGS84_Eng.html }}</ref> }} {{Footer_SolarSystem}} [[ကဏ္ဍ:ကမ္ဘာဂြိုဟ်]] [[ကဏ္ဍ:နေအဖွဲ့အစည်း]] [[ကဏ္ဍ:သဘာဝသိပ္ပံ]] [[ကဏ္ဍ:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] 6ude0xdbkt18mtw2dt92yfvnco0gor5 စင်ကာပူနိုင်ငံ 0 3241 1054987 1050035 2026-09-24T03:19:21Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1054987 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | နိုင်ငံအမည်အပြည့် = စင်ကာပူသမ္မတနိုင်ငံ | အမည်_ရင်း = {{collapsible list | titlestyle = background:transparent; text-align:center; line-height:normal; font-size:84%; | title = {{resize|1.0em|အခြားသော တရားဝင်နာမည် ၃ ခု}}|{{center|{{ubl|{{native name|ms|Republik Singapura}}|{{native name|zh-SG|新加坡共和国}}|{{native name|ta|சிங்கப்பூர் குடியரசு}}}}}}}} | ပုံ_အလံ = Flag of Singapore.svg | ပုံ_တံဆိပ် = Coat of arms of Singapore.svg | နိုင်ငံတော်ဆောင်ပုဒ် = {{native phrase|ms|Majulah Singapura|italics=on|nolink=on}}<br />"စင်ကာပူရေ အရှေ့ဆက်သွားကြ" | နိုင်ငံတော်သီချင်း = ''[[မာဂျူလာ စင်ကာပူရ]]''<br />("ရှေ့ဆက်ကြစို့ စင်ကာပူ")<div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">{{center|[[File:Majulah Singapura.ogg]]}}</div> | ပုံ_နေရာ = Singapore on the globe (Southeast Asia centered) zoom.svg | map_width = 250px | coordinates = {{Coord|1|17|N|103|50|E|type:city (5,700,000)_region:SG|display=inline,title}} | မြို့တော် = | အကြီးဆုံးမြို့ = | အကြီးဆုံးပြည်နယ် = | ရုံးသုံးဘာသာများ = {{unbulleted list|[[:en:Singaporean English|အင်္ဂလိပ်]]|[[ပသျှူးဘာသာစကား|မလေး]]|[[:en:Singaporean Mandarin|မန်ဒါရင်း]]|[[:en:Tamil language|တမီလ်]]}} | languages_type = အမျိုးသားဘာသာ | languages = [[ပသျှူးဘာသာစကား|မလေး]] | ethnic_groups = {{unbulleted list |၇၅.၉% [[:en:Chinese Singaporeans|တရုတ်]]|၁၅.၀% [[:en:Malay Singaporeans|မလေး]]|၇.၅% [[:en:Indian Singaporeans|အိန္ဒိယ]]|၁.၆% အခြား}} | ethnic_groups_ref = <ref name="census2020">{{cite web |title=Census 2020 |url=https://www.singstat.gov.sg/-/media/files/publications/cop2020/sr1/cop2020sr1.pdf |website=Singapore Department of Statistics |access-date=16 June 2021 |archive-date=11 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220611051404/https://www.singstat.gov.sg/-/media/files/publications/cop2020/sr1/cop2020sr1.pdf |url-status=dead }}</ref> | ethnic_groups_year = ၂၀၂၀ | religion_year = ၂၀၂၀ | religion_ref = <ref name="census2020"/> | religion = {{unbulleted list |၃၁.၁% [[:en:Buddhism in Singapore|ဗုဒ္ဓဘာသာ]] |၂၀.၀% [[:en:Irreligion in Singapore|ဘာသာမဲ့]] |၁၈.၉% [[:en:Christianity in Singapore|ခရစ်ယာန်]] |၁၅.၆% [[:en:Islam in Singapore|အစ္စလာမ်]] |၈.၈% [[:en:Taoism in Singapore|တာအို]] |၅.၀% [[:en:Hinduism in Singapore|ဟိန္ဒိူ]] |၀.၆% အခြား }} | demonym = [[:en:Singaporeans|Singaporean]] | government_type = [[တစ်ပြည်ထောင်နိုင်ငံ|တစ်ပြည်ထောင်]] [[အသာစီးပါတီစနစ်|အသာစီးပါတီ]] [[ပါလီမန် ဒီမိုကရေစီ စနစ်|ပါလီမန်]] [[သမ္မတနိုင်ငံ|ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ သမ္မတနိုင်ငံစနစ်]] | leader_title1 = [[စင်ကာပူနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|သမ္မတ]] | leader_name1 = [[:en:Tharman Shanmugaratnam|သာမင် ရှန်မူဂါရတ်နမ်]] | leader_title2 = [[စင်ကာပူနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] | leader_name2 = [[:en:Lawrence Wong|လောရစ် ဝေါ်]] | legislature = [[စင်ကာပူနိုင်ငံ၏ ပါလီမန်|ပါလီမန်]] | upper_house = | lower_house = | sovereignty_type = လွတ်လပ်ရေးရရှိခြင်း | sovereignty_note = [[ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်း]]နှင့် [[မလေးရှားနိုင်ငံ]]မှ | established_event1 = {{nowrap|[[:en:Self-governance of Singapore|Self-governance]]}} | established_date1 = ၁၉၅၉ ခုနှစ် ဇွန်လ ၃ ရက် | established_event2 = {{nowrap|[[:en:Malaysia Agreement|မလေးရှားနှင့် သဘောတူညီမှု]]}} | established_date2 = ၁၉၆၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၆ ရက် | established_event3 = [[:en:Proclamation of Singapore|စင်ကာပူ ကြေညာချက်]] | established_date3 = ၁၉၆၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၉ ရက် | established_event4 = [[:en:ASEAN Declaration|အာဆီယံ ကြေညာချက်]] | established_date4 = ၁၉၆၇ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၈ ရက် | area_km2 = ၇၂၈.၆ | area_footnote = <ref name="total area of Singapore">{{cite web |title=Environment |website=Base |url=https://www.singstat.gov.sg/find-data/search-by-theme/society/environment/latest-data |access-date=19 July 2021 |archive-date=19 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190719053602/https://www.singstat.gov.sg/find-data/search-by-theme/society/environment/latest-data |url-status=dead }}</ref> | ဧရိယာအဆင့် = ၁၇၆ | population_estimate = {{Decrease}} ၅,၄၅၃,၆၀၀{{efn|Of which 3,498,200 are citizens.<ref name="Population and Population Structure">{{cite web |title = Population and Population Structure |website = Singstat |publisher = Department of Statistics Singapore |url = https://www.singstat.gov.sg/find-data/search-by-theme/population/population-and-population-structure/latest-data |access-date = 5 August 2018 |archive-date = 26 July 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200726011137/https://www.tablebuilder.singstat.gov.sg/publicfacing/createDataTable.action?refId=14912 |url-status = dead }}</ref>}} | population_estimate_year = ၂၀၂၁ | population_estimate_rank = ၁၁၅ | population_density_km2 = ၇,၈၀၄ | population_density_sq_mi = ၂၀,၂၁၂ | population_density_rank = ၂ | GDP_PPP = {{increase}} $၆၀၀.၀၆၃&nbsp;ဘီလီယံ<ref name="IMFWEOSG">{{cite web |url = https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=72&pr.y=7&sy=2017&ey=2024&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=576&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a= |title = World Economic Outlook Database, October 2019 |publisher=[[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငွေကြေးရန်ပုံငွေအဖွဲ့]] |website=IMF.org |access-date=21 June 2020 }}</ref> | GDP_PPP_year = ၂၀၂၁ | GDP_PPP_rank = ၃၈ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $၁၀၂,၇၄၂<ref name=IMFWEOSG /> | GDP_PPP_per_capita_rank = ၂ | GDP_nominal = {{increase}} $၃၇၄.၃၉၄&nbsp;ဘီလီယံ<ref name=IMFWEOSG /> | GDP_nominal_year = ၂၀၂၁ | GDP_nominal_rank = ၃၈ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $၆၄,၁၀၃<ref name=IMFWEOSG /> | GDP_nominal_per_capita_rank = ၈ | Gini = ၄၅.၉ <!--number only--> | Gini_year = ၂၀၁၇ | Gini_change = steady <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref name="CIA">{{cite web|title=DISTRIBUTION OF FAMILY INCOME – GINI INDEX|publisher=[[စီအိုင်အေ|Central Intelligence Agency]]|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/223.html#SN|access-date=25 January 2019|accessdate=30 September 2021|archivedate=30 November 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181130113028/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/223.html#SN}}</ref> | Gini_rank = | HDI = ၀.၉၃၈ <!--number only--> | HDI_year = ၂၀၁၉<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref>{{cite book|title=Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene|date=15 December 2020|publisher=ကုလသမဂ္ဂ ဖွံ့ဖြိုးမှု အစီအစဉ်|isbn=978-92-1-126442-5|pages=343–346|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|access-date=16 December 2020}}</ref> | HDI_rank = ၁၁ | ဗဟိုဘဏ် = | ငွေ = [[စင်ကာပူ ဒေါ်လာ]] (S$) | currency_code = SGD | time_zone = [[စင်ကာပူ စံတော်ချိန်]] | utc_offset = +8 | antipodes = | date_format = {{abbr|dd|day}}/{{abbr|mm|month}}/{{abbr|yyyy|year}} | drives_on = ဘယ် | calling_code = +၆၅ | iso3166code = SG | cctld = [[.sg]] | today = | electricity = 230 V–50 Hz | အထိမ်းအမှတ်များ = }} '''စင်ကာပူ''' (English:Singapore; Chinese: 新加坡; pinyin: Xīnjiāpō; Malay: Singapura; Tamil: சிங்கப்பூர், Cingkappūr) တရားဝင်အမည်အားဖြင့် စင်ကာပူသမ္မတနိုင်ငံ သည် ကျွန်းနိုင်ငံတစ်နိုင်ငံဖြစ်ပြီး မလေးကျွန်းဆွယ်၏ တောင်ဘက်အစွန်ဆုံး တွင်တည်ရှိသည်။ အီကွေတာ၏မြောက်ဘက် ၈၅မိုင်(၁၃၇ ကီလိုမီတာ) အကွာတွင် တည်ရှိပြီး မလေးရှားနိုင်ငံ ဂျိုဟိုး(Johor) ပြည်နယ်၏ တောင်ဘက်နှင့် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ ရီအောကျွန်းစု(Riau Islands) ၏ မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ စတုရန်းမိုင် ၂၇၃မိုင် (စတုရန်းကီလိုမီတာ ၇၀၇.၁ ကီလိုမီတာ)သာ ရှိသဖြင့် စင်ကာပူသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ နိုင်ငံနှင့်မြို့တော်တစ်ခုတည်းဖြစ်သော နိုင်ငံ ၃ ခုတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ အရှေ့တောင်အာရှတွင် အသေးငယ်ဆုံးနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ဥရောပသားတို့ အခြေချမနေထိုင်မီအချိန်က ယခုသိရှိသော စင်ကာပူသည် စင်ကာပူမြစ်ဝတွင် တည်ရှိသော မလေးငါးဖမ်းရွာကလေးတစ်ရွာမျှသာဖြစ်သည်။ ရာပေါင်းများစွာသော အိုရန်လော့ (Orang Laut) ခေါ် နယ်မြေခံ မလေးလူမျိုးတို့သည် ကမ်းရိုးတန်းအနီး၊ မြစ်ချောင်းများအနီးနှင့် ကျွန်းကလေးများပေါ်တွင် နေထိုင်ကြသည်။ ၁၈၁၉ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှ အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီမှ ကျွန်းပေါ်တွင် ကုန်သွယ်ရေးစခန်းကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ထိုအချိန်မှစ၍ သစ်မြစ်ဆေးဝါးတို့ သယ်ယူရာကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်း၏ ဗျူဟာကျသော ကုန်သွယ်ရေးစခန်းအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ စင်ကာပူသည် ဗြိတိသျှအင်ပိုင်ယာ၏ အရေးပါသော ကုန်သွယ်ရေး နှင့် စစ်ရေး ဒေသ တစ်ခုဖြစ်လာပြီး ဗြိတိသျှအုပ်ချုပ်မှု၏ အချက်အချာနေရာတစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်။ [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်း၌ ဂျပန်တို့က မြို့တော်ကိုသိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး ဝင်စတန်ချာချီက ဗြိတိသျှတို့၏ အကြီးကျယ်ဆုံးရှုံးနိမ့်မှု ဟု ပြောဆိုခဲ့သည်။ စစ်ပြီးခေတ်တွင် စင်ကာပူ သည် ၁၉၄၅ တွင် ဗြိတိသျှတို့၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်သို့ လျင်မြန်စွာ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ၁၈နှစ်ကြာပြီးနောက် ဗြိတိသျှလက်အောက်မှ လွတ်လပ်ရေးရပြီးသည့်အခါ မလေးရှားအောက်မှ မလာယာ(Malaya)၊ ဆာဘား (Sabah) ၊ ဆာရာဝပ် (Sarawak) တို့နှင့် ပူးပေါင်းခဲ့သည်။ သို့သော် ၂ နှစ်မျှ မကြာမီအချိန်၌ပင် စင်ကာပူသည် မလေးရှားလက်အောက်မှ ခွဲထွက်ခဲ့ပြီး ၁၉၆၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၉ ရက်နေ့တွင် လွတ်လပ်သော သမ္မတနိုင်ငံတစ်နိုင်ငံဖြစ်လာခဲ့သည်။ စင်ကာပူသည် ထိုနှစ်အတွင်းမှာ ပင် စက်တင်ဘာလ ၂၁ ရက်တွင် ကုလသမဂ္ဂသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးသည့် အချိန်မှစ၍ စင်ကာပူ၏ လူနေမှုအဆင့်အတန်းသည် မြင့်မားလာခဲ့သည်။ နိုင်ငံခြားမှ တိုက်ရိုက်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများ နှင့်အတူ ဒတ်ချ်စီးပွားရေးပညာရှင် အဲလ်ဘတ် ဝင်းစီးမီးယပ် (Albert Winsemius) ရေးဆွဲခဲ့သည့် စီမံကိန်းအပေါ်အခြေပြု၍ နိုင်ငံတော်မှလမ်းညွှန်သည့် စက်မှုထုတ်လုပ်ငန်း ပြောင်းလဲမှုများကြောင့် အီလက်ထရွန်းနစ်ပစ္စည်းထုတ်လုပ်မှုလုပ်ငန်း၊ ရေနံဓာတုလုပ်ငန်း၊ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားလုပ်ငန်း နှင့် ငွေကြေးဝန်ဆောင်မှု လုပ်ငန်းတို့အပြင် ရိုးရာကုန်သွယ်ရေးနှင့် ထုတ်ကုန်သွင်းကုန်လုပ်ငန်းတို့ ပါဝင်သော ခေတ်သစ်စီးပွားရေးတစ်ခုကို ဖန်တီးခဲ့သည်။ [[File:Canadian International School at Singapore.jpg|thumb|စင်္ကာပူတွင်ကနေဒါအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာကျောင်း]] == သမိုင်း == === အမည်ရင်းမြစ် === ''Singapura'' (စင်ဂါပူရ) ခေါ်သောနာမ သည် မလေးဘာသာစကား Singapura မှ ဆင်းသက်လာပြီး <ref>{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/46S0424600.html|title=Singapore|publisher=bartleby.com|accessdate=2006-04-14}}{{Dead link|date=January 2021 }}</ref> ကလယ်နှင့် သက္ကတဘာသာ (singa சிங்க सिंह siṃha ("ခြင်္သေ့"၊ သီဟ) နှင့် புர पुर pura ("မြို့"၊ ပူရ)) တွင် အရင်းခံသည်။ မလေးရာဇဝင်အရ ထိုနာမည်သည် ၁၄ ရာစုနှစ် စန်းနီလာအုတ္တမခေါ်သော စူမတြန်မင်းသားသည် ကျွန်းတွင်သင်္ဘောဆိုက်ပြီး မင်္ဂလာနရားတွေ့ခဲ့သောကြောင့် စင်ဂါ (ခြင်္သေ့) ဟုနာမည်မှည့်ခဲ့သည် ဟုဆိုသည်။<ref>{{cite web|title=Early History|url=http://www.sg/explore/history.htm|publisher=Ministry of Information, Communications and the Arts, Singapore|accessdate=2006-04-14|archivedate=27 April 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060427030111/http://www.sg/explore/history.htm}}</ref> သို့သော် လတ်တလော ရှာဖွေတွေ့ရှိချက်များအရ ခြင်္သေ့သည် ဘယ်သောအခါမှ နေထိုင်ခဲ့ဖူးခြင်း မရှိကြောင်းသိရသည်။ ယုတ်စွအဆုံး အာရှခြင်္သေ့ပင် နေထိုင်ခဲ့ဖူးခြင်းမရှိပေ။ ထို့ကြောင့် စန်းနီလာအုတ္တမ မြင်ခဲ့ရသော သားရဲတိရစ္ဆာန်မှာ ကျား သာဖြစ်နိုင်သည်။ ဖြစ်နိုင်ခြေမှာ မလေးရှားကျား ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|title=Studying In Singapore|publisher=Search Singapore Pte Ltd|url=http://www.schools.com.sg/articles/aboutSingapore.asp|accessdate=2006-04-14|archivedate=21 May 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110521152116/http://www.schools.com.sg/articles/aboutSingapore.asp}}</ref><ref>{{cite web|title=Sang Nila Utama|publisher=24hr Art|url=http://www.24hrart.org.au/pdf's/Utama_Every.pdf|accessdate=2006-04-14|format=PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060819110624/http://www.24hrart.org.au/pdf%27s/Utama_Every.pdf|archivedate=19 August 2006}}</ref> === အခြေချနေထိုင်ခြင်း === စင်ကာပူနိုင်ငံနှင့် ပတ်သတ်သော ပထမဦးဆုံး အခြေချနေထိုင်မှု သမိုင်းကြောင်းမှာ အေဒီ ၂ရာစုတွင်ဖြစ်သည်။ စင်ကာပူကျွန်းသည် စူမာတယန် ဆရီဝိဂျာယ (Sumatran Srivijaya) အင်ပါယာ၏ အစွန်အဖျားဖြစ်ပြီး မူလပထမအားဖြင့် ဂျာဗားကျွန်းသား စကားဖြင့် တီမားဆက် (Temasek) (ပင်လယ်မြို့) ဟုခေါ်သည်။ တီမားဆက်သည် လျင်မြန်စွာပင် ကုန်သွယ်မှုအတွက် အခြေချနေထိုင်ရာ ဖြစ်လာခဲ့သော်လည်း ၁၄ရာစုအတွင်းတွင် ဆုတ်ယုတ်ပျက်စီးလာခဲ့သည်။ ရှေးဟောင်း တီမားဆက်ခေတ်မှ အကြွင်းအကျန်မှာ အနည်းငယ်သာရှိသော်လည်း စင်ကာပူမှ ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာရှင်တို့က တီမားဆက် နှင့် အခြားခေတ်မှ လက်မှုပစ္စည်းအချို့ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ၁၆ ရာစုနှင့် ၁၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် စင်ကာပူကျွန်းသည် ဂျဟိုးစူလတန်၏နယ်မြေ (Sultanate of Johor) အတွင်းတွင် ပါဝင်သည်။ ၁၆၁၃ ခုနှစ် မလေး-ပေါ်တူဂီစစ်ပွဲအတွင်းတွင် အခြေချနေထိုင်ရာနေရာအားလုံးကို ပေါ်တူဂီတပ်များက မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။ ထိုရာစုနှစ်အတွင်းတွင် စင်ကာပူကျွန်းကို ပေါ်တူဂီတို့က ဆက်လက် ထိန်းချုပ်ခဲ့ကြပြီး ၁၇ ရာစုတွင် ဒတ်ချ်တို့က ထိန်းချုပ်ခဲ့ကြသည်။ ထိုအချိန်များတွင် ကျွန်းပေါ်တွင် နေထိုင်သူများသည် အဓိကအားဖြင့် ငါးဖမ်းသမားများသာ ဖြစ်သည်။ === ကိုလိုနီခေတ် === [[File:Stamford Raffles statue.jpg|250px|thumb| ဆာ စတန်းဖို့ဒ် ရပ်ဖဲလ် ၁၈၁၉ ခုနှစ်တွင် စင်ကာပူကို ပထမဦးဆုံး ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည့် အနောက်နိုင်ငံသားဖြစ်ပြီး အဆိုပါ ကုန်သွယ်ရေးမြို့၏ ပထမဦးဆုံး ဘုရင်ခံဖြစ်လာခဲ့သည်။ ယနေ့စင်ကာပူနိုင်ငံတွင် ၎င်း ပထမဦးဆုံး ခြေချခဲ့သည့် နေရာတွင့် သူ့ရုပ်တုကိုထားရှိသည်။ ၎င်းရုပ်တု၏နောက်တွင် စင်ကာပူနိုင်ငံ၏ အောင်မြင်မှုနှင့် ကြွယ်ဝချမ်းသာမှု၏ လက္ခဏာရပ်ဖြစ်သည့် မိုးမျှော်တိုက် အဆောက်အဦးများ ရှိသည်။]] ၁၈၁၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၈ ရက်တွင် [[ဆာသောမတ်စ် စတန်းဖို့ဒ် ရပ်ဖဲလ်]]သည် စင်ကာပူကျွန်းမကြီးဆီသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ စင်ကာပူကျွန်းသည် ပထဝီအနေအထားအားဖြင့် အရှေ့တောင်အာရှတွင် မဟာဗျူဟာကျသော ကုန်သွယ်ရေးအခြေစိုက်စခန်း ဖြစ်လာနိုင်ကြောင်း ရပ်ဖဲလ်က သတိထားမိခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ရပ်ဖဲလ်သည် အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီ (East India Company) ကိုကိုယ်စားပြု၍ စင်ကာပူကျွန်း၏တောင်ဘက်ပိုင်းကို ဗြိတိသျှတို့၏ ကုန်သွယ်ရေးအခြေစိုက်စခန်းအဖြစ်ထူထောင်ရန် စူလတန်ဟူစိန်ရှား (Sultan Hussein Shah) နှင့် ၁၈၁၉ ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်နေ့တွင် သဘောတူညီချက်စာချုပ်ကို ချုပ်ဆိုခဲ့သည်။ သက္ကရာဇ် ၁၈၂၄ ခုနှစ်အထိ စင်ကာပူသည် မလေးစူလတန်အုပ်ချုပ်သောနယ်မြေ ဖြစ်ခဲ့ပြီး ၁၈၂၄ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင်မှ ဗြိတိသျှကိုလိုနီအဖြစ် တရားဝင်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ စင်ကာပူကျွန်း၌ ဒုတိယမြောက်အခြေချနေထိုင်သူ ဂျွန်ကရောဖို့ဒ်သည် စင်ကာပူကျွန်းကို အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီသို့လွှဲပြောင်းပေးရန် စူလတန်ဟူစိန်ရှားနှင့် သဘောတူညီချက်စာချုပ်ကို ၁၈၂၄ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂ ရက်နေ့တွင် ချုပ်ဆိုခဲ့ပြီး စင်ကာပူကျွန်းတစ်ခုလုံးကို ဗြိတိသျှပိုင် ဖြစ်လာစေခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ စင်ကာပူကျွန်း၏ ခေတ်သစ်တစ်ခေတ်စခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှ အိန္ဒိယရုံးသည် ၁၈၅၈ ခုနှစ်မှစ၍ အုပ်ချုပ်ခဲ့သော်လည်း စင်ကာပူ သည် ၁၈၆၇ ခုနှစ်တွင် မှ ဘုရင်မသို့ သတင်းပို့ရသော ဗြိတိသျှဘုရင်မပိုင် ကိုလိုနီဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၈၆၉ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းပေါ်တွင် လူ ၁ သိန်းမျှ နေထိုင်ခဲ့သည်။ ကိုလိုနီခေတ် စင်ကာပူ၏ အစပထမမြို့တည်ဆောက်ပုံမှာ အများအားဖြင့် ခွဲခြားအုပ်ချုပ်ရေးစနစ် အတိုင်းဖြစ်ပြီး ကွဲပြားခြားနားသောလူမျိုးစုတို့သည် ကျွန်း၏တောင်ဘက်ရှိ ကွဲပြားခြားနားသောနေရာတို့တွင် နေထိုင်ကြသည်။ စင်ကာပူမြစ်သည် ကုန်သည်များ နှင့် ဘဏ်လုပ်ငန်းရှင်တို့၏ ကုန်သွယ်ရေး အချက်အချာနေရာဖြစ်ပြီး တရုတ်နှင့် အိန္ဒိယကူလီ တို့ bumboats ဟု ခေါ်ကြသော တုံကင်းများမှ ကုန်ပစ္စည်းများကို ထမ်းချရာ နှင့် ထမ်းတင်ရာ နေရာဖြစ်သည်။ ဒေသခံ အိုရန်လော့တ် (Orang Lauts) မလေးလူမျိုးများမှာ ငါးဖမ်းသမားများ နှင့် ပင်လယ်ပြင် ခရီးသွားများအဖြစ် အသက်မွေးကြသည်။ အာရပ်ကုန်သည်များနှင့် ပညာတတ်လူတန်းစားများကိုမူ ယနေ့ ကန်ပေါင်း ဂလန် (Kampong Glam) တည်ရှိရာ မြစ်ဝ၏ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် တွေ့ရသည်။ အနည်းငယ်မျှသော ဥရောပ အခြေချနေထိုင်သူများမှာမူ ဖို့ဒ်ကိန်းနင်းဟေး (Fort Canning Hill) နှင့် စင်ကာပူမြစ်၏ အပေါ်ပိုင်းဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဥရောပတိုင်းရင်းသားများကဲ့သို့ပင် အစောပိုင်း အိန္ဒိယမှ ပြောင်းရွေ့လာသူတို့သည်လည်း ကုန်းတွင်းပိုင်းဒေသများတွင် အခြေချနေထိုင်ကြပြီး ယနေ့ လစ်တဲလ်အင်ဒီးယား (Little India) တည်ရှိရာနေရာဖြစ်သည်။ ကမ်ပေါင်း (kampongs) ဟုခေါ်သော ကျေးလက်ဒေသ အခြေချနေထိုင်သူများနှင့် ပတ်သက်၍မူ အသိနည်းပြီး လွတ်လပ်ရေးရပြီး ၁၉၆၀ခုနှစ်များ နှောင်းပိုင်း စင်ကာပူအစိုးရမှ ထိုသို့နေထိုင်သူများကို အများအပြား ရွေ့ပြောင်းနေရာချသည့် အချိန်မှသာ သိရှိရသည်။ === ဒုတိယကမ္ဘာစစ် === [[File:CIA World Factbook map of Singapore (English).png|thumb|250px|စင်ကာပူ၏ မြေပုံ]] ဂျပန်တို့ အင်အားကြီးထွားမလာမီနှစ်များတွင် ဗြိတိသျှတို့သည် ဂျပန်တို့၏စစ်တပ်များ လျင်မြန်စွာ ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်လာသည် ကို သတိပြုမိသည်။ အရှေ့တောင်အာရှရှိ သူတို့၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို ကာကွယ်ရန်အတွက် ဗြိတိသျှတို့သည် စင်ကာပူ၏ မြောက်ဘက်ဆုံးအပိုင်းတွင် ရေတပ်အခြေစိုက်စခန်းကို တည်ဆောက်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ဥရောပရှိ ဂျာမန်စစ်ပွဲကြောင့် စစ်သင်္ဘောများနှင့် စစ်လက်နက်များကို ဥရောပသို့ ယူဆောင်သွားခဲ့ရသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းတွင် ဂျပန်ဘုရင့်တပ်မတော် (the Imperial Japanese Army) သည် မလာယာ ကို ကျူးကျော်ခဲ့ပြီး စင်ကာပူတိုက်ပွဲကို ပြင်းထန်စွာဖြစ်စေခဲ့သည်။ ပြင်ဆင်မှုအားနည်း၍ တပ်အမြောက်အမြားမှာ ဥရောပတွင် ရောက်နေသော ဗြိတိသျှတို့မှာ ၆ ရက်အတွင်းတွင် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီး မသိမ်းပိုက်နိုင်သည့် ခံတပ်ဟုဆိုသော နေရာကို ၁၉၄၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၅ ရက်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး တိုမိုယူကီ ယာမာရှီတာ (General Tomoyuki Yamashita) သို့ လက်နက်ချခဲ့ရသည်။ ထိုလက်နက်ချမှုနှင့် ပတ်သက်၍ "ဗြိတိသျှသမိုင်းတွင် အဆိုးရွားဆုံး ကပ်ဆိုက်မှု နှင့် အကြီးကျယ်ဆုံးသော လက်နက်ချမှု" ဟူ၍ ဗြိတိသျှဝန်ကြီးချုပ် ဝင်စတန်ချာချီက ဖော်ပြခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှ ရေတပ်အခြေစိုက်စခန်းကို ဂျပန်တို့ သိမ်းပိုက်၍ အသုံးမပြု နိုင်ခင်အချိန်က ပင် ဖျက်စီးခဲ့သည်။ ဂျပန်တို့ က စင်ကာပူကို ရှိုးနန်တိုး (昭南島, Shōnantō?) ဟုအမည်ပေးခဲ့ပြီး "Shōwa no jidai ni eta minami no shima" ("昭和の時代に得た南の島", "Shōwa no jidai ni eta minami no shima"?) သို့ ရှိုဝါခေတ်တွင် ရရှိခဲ့သော တောင်ဘက်ကျွန်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ဂျပန်တို့သည် လက်နက်ချပြီး တစ်လအကြာ ၁၉၄၅ စက်တင်ဘာလ ၁၂ ရက်အထိကျွန်းကို သိမ်းယူထားခဲ့ပြီး ထို့နောက်တွင် ဗြိတိသျှတို့က ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ရှိုးနားတိုးကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားဖြင့် စယိုနန်(Syonan-to) တို သို့ စယိုနန် (Syonan) ဟု ရေးကြပြီး အဓိပ္ပာယ်မှာ တောင်ဘက်၏ အလင်းရောင်ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ === လွတ်လပ်ရေးခေတ် === စင်ကာပူသည် ၁၉၅၉ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှအင်ပါယာအတွင်း၌ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရပြည်နယ် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ယူစွတ်ဘင် အီရှက် (Yusof bin Ishak) သည် ပထမဆုံး Yang di-Pertuan Negara (ပြည်နယ်တစ်ခုလုံး၏ ထင်ရှားသောအုပ်ချုပ်သူ) ဖြစ်လာခဲ့ပြီး [[လီကွမ်းယု]] မှာ ပထမဆုံး ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်သည်။ ဗြိတိန်၏ အောက်မှ ၁၉၆၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် လွတ်လပ်ရေး ကြေညာခဲ့သည်။ ၁၉၆၂ စက်တင်ဘာတွင် ခွဲရေးတွဲရေး ဆန္ဒခံယူပွဲ၏ ရလဒ်ကြောင့် မလာယာ၊ ဆာဘား နှင့် ဆာရာဝက်တို့ နှင့်အတူ မလေးရှား ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုနှင့် ပူးပေါင်းခဲ့သည်။ သို့သော် ၂ နှစ်အကြာတွင် ပြည်နယ်၏ ပီအေပီ အစိုးရနှင့် ဖက်ဒရယ် ကွာလာလမ်ပူ အစိုးရတို့ အယူအဆပိုင်းဆိုင်ရာ အကြီးအကျယ်အငြင်းပွားမှု တို့ကြောင့် စင်ကာပူသည် ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုမှ ခွဲထွက်ခဲ့သည်။ စင်ကာပူသည် ၁၉၆၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၉ ရက်တွင် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံအဖြစ် တရားဝင်ရပ်တည်ခဲ့သည်။ ယူစွတ်ဘင်အီရှက်သည် စင်ကာပူ၏ ပထမဆုံးသမ္မတအဖြစ် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုခဲ့ပြီး လီကွမ်းယုမှာ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ဆက်လက်ရှိနေခဲ့သည်။ မိမိဘာသာ ပြည့်စုံလုံလောက်အောင် ကြိုးစားသော်လည်း နိုင်ငံအသစ်တစ်ခုအနေနှင့် စင်ကာပူသည် အလုပ်လက်မဲ့ဦးရေ ပေါများခြင်း၊ နေအိမ်အလုံအလောက်မရှိခြင်း၊ မြေနေရာ နှင့် သဘာဝ အရင်းအမြစ် ရှားပါးခြင်းစသည့် ပြဿနာများနှင့် ကြုံတွေ့ရသည်။ လီကွမ်းယူ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် အုပ်ချုပ်ခဲ့သော ၁၉၅၉ မှ ၁၉၉၀ အထိအချိန်ကာလအတွင်း သူ၏အစိုးရသည် အလုပ်လက်မဲ့များပြားသည့် ပြဿနာ၊ လူနေမှုအဆင့်အတန်းကို မြှင့်တင်ခြင်း နှင့် ပြည်သူ့အိမ်ရာ စီမံကိန်းအများအပြားကို အကောင်အထည်ဖော်ခြင်း စသည့် ပြဿနာများကို ဖြေရှင်းခဲ့သည်။ ထိုအချိန်သည် နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေး အခြေခံအဆောက်အအုံ၏ အုတ်မြစ်ကို ချပေးခဲ့သော အချိန်ကာလဖြစ်သည်။ လူမျိုးရေးပြဿနာများ၏ ခြိမ်းချောက်မှုများကိုလည်း ထိန်းချုပ်ပေးခဲ့ပြီး ယောက်ျားလေးတိုင်း စစ်မှုမထမ်းမနေရစနစ်ဖြင့် လွတ်လပ်သောနိုင်ငံ၏ ကာကွယ်ရေးစနစ်တကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၀ တွင် [[ဂိုချုပ်တောင်]]မှ လီကွမ်းယု၏ ဝန်ကြီးချုပ်နေရာကို ဆက်ခံခဲ့သည်။ သူ၏အချိန်ကာလအတွင်းတွင် ၁၉၉၇ အာရှစီးပွားရေး ပြဿနာ ၏ ရိုက်ခတ်မှုများ၊ ၂၀၀၃ ခုနှစ် ဆားရောဂါ ပျံနှံ့မှု၊ စက်တင်ဘာ ၁၁ရက် တိုက်ခိုက်မှုအပြီး ဂျမားအစ္စလာမ်မီးယားအဖွဲ့၏ အကြမ်းဖက်တိုက်ခိုက်မည့် ခြိမ်းခြောက်မှုများကို ဖြေရှင်းပေးခဲ့သည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် လီကွမ်းယု၏ သားအကြီးဆုံးဖြစ်သည့် [[လီရှန်လုံး]]သည် စင်ကာပူ၏ တတိယမြောက် ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်များထဲမှ မှတ်သားလောက်သော ဆုံးဖြတ်ချက်မှာ နိုင်ငံခြားကမ္ဘာလှည့် ခရီးသည်များကို ဆွဲဆောင်နိုင်ရန်အတွက် ကာစီနို လောင်းကစားရုံဖွင့်လှစ်မည့် အစီအစဉ်ပင် ဖြစ်သည်။ == နိုင်ငံရေးနှင့် အစိုးရ == [[File:Parliament_House_Singapore.jpg|thumb|250px|ပါလီမန် အဆောက်အအုံ]] [[File:Old Supreme Court Building 3, Jan 06.JPG|thumb|right|တရားရုံးချုပ် အဆောက်အဦး အဟောင်း]] စင်ကာပူသည် ဝက်မင်စတာစနစ် ကျင့်သုံးသော ပါလီမန် ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံဖြစ်ပြီး အစိုးရတွင် လွှတ်တော်တစ်ခုတည်းသာရှိ၍ မဲဆန္ဒနယ် အသီးသီးကို ကိုယ်စားပြုသော ကိုယ်စားလှယ်များပါဝင်သည်။ စင်ကာပူနိုင်ငံ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ နိုင်ငံရေးစနစ်ကို ကိုယ်စားပြုပါဝင်သော ဒီမိုကရေစီစနစ်အဖြစ် ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။<ref name=autogenerated4>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sn.html|title=World Factbook – Singapore|publisher=U.S. Central Intelligence Agency|accessdate=12 June 2011|archivedate=28 December 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101228230816/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sn.html}}</ref> ဖရီးဒမ်း ဟောက်စ်မှ စင်ကာပူအား ကမ္ဘာ့လွတ်လပ်မှု အစီရင်ခံစာတွင် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း လွတ်လပ်သော နိုင်ငံအဖြစ် ဖော်ပြထားပြီး အီကော်နောမစ် မဂ္ဂဇင်းကမူ စင်ကာပူ နိုင်ငံအား ဒီမိုကရေစီ ညွှန်းကိန်းတွင် ၄ ဆင့် ရှိသည့် အနက် တတိယ အဆင့် အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ <ref name=autogenerated4 /> စင်ကာပူအား အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ပွင့်လင်းမြင်သာမှု အဖွဲ့မှ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ခြစားမှု အကင်းဆုံး နိုင်ငံ အဖြစ် အစဉ်တစိုက် သတ်မှတ်လေ့ ရှိသည်။<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.transparency.org/policy_research/surveys_indices/cpi/2009/cpi_2009_table|title=Corruption Perceptions Index 2009|publisher=Transparency International|year=2009|accessdate=1 June 2010|archivedate=12 January 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190112022807/https://www.transparency.org/}}</ref> အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာသည် ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် သမ္မတ ဦးဆောင်သော အစိုးရ အဖွဲ့တွင် ရှိသည်။ <ref name="autogenerated1" /> သမ္မတအား တစ်နိုင်ငံလုံးမှ မဲစနစ်ဖြင့် ရွေးချယ်လေ့ ရှိပြီး နိုင်ငံတော်၏ပိုင်ဆိုင်မှုများ နှင့် တရားသူကြီးများ ရွေးချယ်ခြင်းစသော ကိစ္စရပ်များ နှင့် ပတ်သက်လျှင် ဗီတိုအာဏာ ကျင့်သုံးနိုင်သော အခွင့်ရှိပြီး ကျန်သောအချိန်များတွင်မူ ပြယုဂ်ရာထူးတစ်ခုသာလျှင် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.istana.gov.sg/content/istana/thepresident.html|title=The President|publisher=Singapore Government|accessdate=26 June 2011|archivedate=11 June 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110611130556/http://www.istana.gov.sg/content/istana/thepresident.html}}</ref> ပါလီမန်သည် အစိုးရ၏ ဥပဒေပြု အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် တည်ရှိသည်။ ပါလီမန်အမတ်များတွင် ရွေးချယ်ခံရသူများ၊ မဲဆန္ဒနယ် မရှိသောသူများအပြင် ခန့်အပ်ထားသူများလည်း ပါဝင်သည်။ အရွေးချယ်ခံ အမတ်များမှာ ပါလီမန်သို့ မဲများသောသူ အနိုင်ရသော စနစ်ဖြင့် မဲဆန္ဒနယ် တစ်ခုတွင် တစ်ဦးချင်းသော်လည်းကောင်း၊ အချို့သော မဲဆန္ဒနယ်များတွင် အုပ်စုလိုက်သော်လည်းကောင်း ရွေးချယ်လေ့ ရှိသည်။<ref name="parliament.gov.sg">{{cite web|url=http://www.parliament.gov.sg/members-parliament|title=Members of Parliament|publisher=Government of Singapore|accessdate=12 June 2011|archivedate=17 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110417154628/http://www.parliament.gov.sg/members-parliament}}</ref> ၁၉၅၉ ခု ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့် ရသော အချိန်မှစ၍ ပြည်သူ့ အက်ရှင် ပါတီမှ ရွေးကောက်ပွဲတိုင်းတွင် အများစုကို အနိုင်ရခဲ့သည်။<ref name="freedomhouse">{{cite web|url=http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=22&year=2010&country=7915|title=Freedom in the World 2010 – Singapore|publisher=Freedom House|accessdate=12 June 2011|archivedate=7 January 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120107002407/http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=22&year=2010&country=7915}}</ref> ရွေးကောက်ပွဲများမှာ သန့်ရှင်းသော်လည်း ရွေးကောက်ပွဲအာဏာပိုင်အဖွဲ့မှာ အစိုးရမှ သီးခြားဖြစ်မနေခြင်း နှင့် အစိုးရမှ မီဒီယာများပေါ်တွင် ကြီးစွာသော ဩဇာသက်ရောက်မှု ရှိခြင်းတို့ ရှိသည်။ ဖရီးဒမ်းဟောက်စ်မှ စင်ကာပူအား တစိတ်တပိုင်း လွတ်လပ်သည်ဟု ကမ္ဘာပေါ်ရှိ လွတ်လပ်မှု အစီရင်ခံစာတွင် ဖော်ပြထားပြီး<ref name="freedomhouse" /> အီကော်နောမစ် မဂ္ဂဇင်းမှ စင်ကာပူအား ဒီမိုကရေစီ ညွှန်းကိန်း အဆင့် ၄ဆင့်တွင် ဒုတိယမြောက် အဆင့် ဖြစ်သော ချို့ယွင်းချက် ရှိသော ဒီမိုကရေစီ စနစ် ရှိသော နိုင်ငံဟု ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{cite web|url=http://graphics.eiu.com/PDF/Democracy_Index_2010_web.pdf|title=Democracy index 2010|work=The Economist|year=2010|accessdate=19 February 2011|archive-date=6 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180606141853/http://graphics.eiu.com/PDF/Democracy_Index_2010_web.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.freedomhouse.org/report/freedom-world/2013/singapore |title=Singapore |publisher=Freedom House |date=2013 |accessdate=28 May 2014 |archivedate=3 May 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140503011701/http://www.freedomhouse.org/report/freedom-world/2013/singapore }}</ref> သို့သော်လည်း ၂၀၁၁ ခုနှစ် ပါလီမန်ရွေးကောက်ပွဲတွင် အလုပ်သမားပါတီဦးဆောင်သော အတိုက်အခံအဖွဲ့က ပါလီမန်တွင် အမတ် ၇ နေရာအထိ တိုးတက်ရယူလာနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url= http://www.channelnewsasia.com/stories/specialreport/news/1127434_162/1/.html|title= GE: Singapore's PAP returns to power|work= Channel NewsAsia|location= Singapore|date= 8 May 2011|accessdate= 9 February 2014|archivedate= 5 January 2012|archiveurl= https://web.archive.org/web/20120105192718/http://www.channelnewsasia.com/stories/specialreport/news/1127434_162/1/.html}}</ref> ၂၀၁၅ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် ပြည်သူ့အက်ရှင်ပါတီမှ အပြတ်အသတ်အနိုင်ရ၍ အာဏာရခဲ့ပြီး အမတ်နေရာ ၈၉ နေရာတွင် ၈၃ နေရာ ရယူနိုင်ခဲ့ကာ မဲရာခိုင်နှုန်း ၇၀% ရရှိခဲ့သည်။ ဂေါလ်အပ် စစ်တမ်းမှ စင်ကာပူတွင် နေထိုင်သူ ၈၄%သည် အစိုးရ အပေါ်တွင် ယုံကြည်သည်ဟု အစီရင်ခံ ဖော်ပြထားသဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင်အမြင့်ဆုံး ရရှိသည့်နိုင်ငံများတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |url=http://www.gallup.com/opinion/gallup/182141/lee-kuan-yew-lasting-legacy-good-life-singapore.aspx |title=Lee Kuan Yew's Lasting Legacy: A Good Life in Singapore |date=March 25, 2015 |publisher=Gallup |accessdate=20 October 2015 |archivedate=16 October 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151016034143/http://www.gallup.com/opinion/gallup/182141/lee-kuan-yew-lasting-legacy-good-life-singapore.aspx }}</ref> စင်ကာပူနိုင်ငံ၏ ဥပဒေမှာ အင်္ဂလိပ် အများသုံး ဥပဒေကို အခြေခံထားသော်လည်း ကွဲလွဲချက်အချို့ရှိသည်။ ၁၉၇၀ ခုနှစ်တွင် ဂျူရီလူကြီးများဖြင့် ဆုံးဖြတ်သော စနစ်ကို ဖျက်သိမ်းခဲ့ပြီး တရားစီရင်ခြင်းကို တရားသူကြီး တစ်ဦးကသာ ဆုံးဖြတ်တော့သည်။ စင်ကာပူတွင် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပြစ်ဒဏ်ပေးမှုများ ရှိပြီး မုဒိမ်းမှု၊ အဓိကရုဏ်းမှု၊ ဖျက်ဆီးမှုနှင့် အချို့သော လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးဆိုင်ရာပြစ်မှုများ အတွက် ကြိမ်ဒဏ်ပေးသော စနစ် ရှိသည်။<ref>{{cite web|url= http://www.corpun.com/singfeat.htm|title=Judicial caning in Singapore, Malaysia and Brunei|publisher=World Corporal Punishment Research|year=2008|accessdate=2 July 2011}}</ref><ref>{{cite news|author=Kuntz, Tom|title=Ideas & Trends; Beyond Singapore: Corporal Punishment, A to Z|url=http://www.nytimes.com/1994/06/26/weekinreview/ideas-trends-beyond-singapore-corporal-punishment-a-to-z.html?scp=29&sq=?pagewanted=1|date=26 June 1994|newspaper=The New York Times}}</ref> လူသတ်မှုနှင့် အချို့သော မူးယစ်ဆေးဝါးရောင်းဝယ်မှု၊ သေနတ်နှင့်ပတ်သက်သော ပြစ်မှုများအတွက် မပေးမနေရ သေဒဏ်စနစ် ရှိသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/cis/cis_1017.html#crime|title=Singapore country specific information|publisher=U.S. Department of State|date=19 March 2010|accessdate=9 February 2014|archivedate=30 December 2004|archiveurl=https://web.archive.org/web/20041230204937/http://travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/cis/cis_1017.html#crime}}</ref> အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့၏ အဆိုအရ အချို့သော တရားဥပဒေကျင့်သုံးမှုများမှာ အပြစ်ရှိကြောင်းမပြနိုင်မချင်း အပြစ်ကင်းမဲ့သည် ဆိုသော တရားခံ၏ ရပိုင်ခွင့်နှင့် ပတ်သက်၍ ရှုပ်ထွေးမှုများ ရှိသည်ဟု ဆိုထားပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူဦးရေ အချိုးအစားအရ တွက်ကြည့်လျှင် သေဒဏ်ပေးမှု အမြင့်မားဆုံး ဖြစ်သည်ဟု ဆိုထားသည်။ အစိုးရက လူ့အခွင့်အရေး အဖွဲ့၏ ပြောကြားချက်ကို ပြန်လည် ငြင်းချက် ထုတ်ခဲ့သည်။<ref name=response>{{cite press release|title=The Singapore Government's Response To Amnesty International's Report "Singapore – The Death Penalty: A Hidden Toll Of Executions"|publisher=Ministry of Home Affairs|url=http://www.mha.gov.sg/basic_content.aspx?pageid=74|date=30 January 2004|accessdate=22 April 2010|archive-date=25 January 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100125195351/http://www.mha.gov.sg/basic_content.aspx?pageid=74|url-status=dead}}</ref> ၂၀၀၈ ခုနှစ် စစ်တမ်းအရ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ စီးပွားရေးဆိုင်ရာ ဝန်ထမ်းများက အာရှ၌ စင်ကာပူ နှင့် ဟောင်ကောင်တို့တွင် အကောင်းဆုံး တရားစီရင်ရေး စနစ် ရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။<ref>{{cite news|agency=Agence France-Presse|url=http://www.abs-cbnnews.com/world/09/15/08/hong-kong-has-best-judicial-system-asia-business-survey|title=Hong Kong has best judicial system in Asia: business survey|work=ABS-CBN News|location=Philippines|date=15 September 2008|accessdate=23 August 2010|archivedate=11 May 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110511090005/http://www.abs-cbnnews.com/world/09/15/08/hong-kong-has-best-judicial-system-asia-business-survey}}</ref> ၂၀၁၁ ခုနှစ် ကမ္ဘာ့တရားမျှတမှု စီမံကိန်း၏ တရားဥပဒေစိုးမိုးမှု ညွှန်းကိန်းတွင် စင်ကာပူသည် လုံခြုံရေးနှင့် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားရေး၊ ခြစားမှု ကင်းမဲ့ခြင်း၊ ရာဇဝတ်မှုဆိုင်ရာ တရားစီရင်မှု အတွက် ထိရောက်မှုတို့တွင် ကမ္ဘာ့ထိပ်ဆုံးနိုင်ငံများတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း လွတ်လပ်စွာပြောဆိုခွင့်နှင့် လွပ်လပ်စွာစုဝေးခွင့် နှစ်ခုစလုံးတွင်မူ ရမှတ် နည်းခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.worldjusticeproject.org/country/singapore |title=Singapore |publisher=World Justice Project |location=Washington DC |date=No date |accessdate=5 July 2013 |archivedate=1 January 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140101191144/http://www.worldjusticeproject.org/country/singapore }}</ref> လူငါးဦးထက် ပို⁠၍ စုဝေးပါက ရဲတပ်ဖွဲ့မှ ခွင့်ပြုချက် လိုအပ်ပြီး ဆန္ဒပြမှုများကို စပီကာကော်နာတွင်သာ တရားဝင် ပြုလုပ်ခွင့် ရှိသည်။ <ref>{{cite news |url=http://in.reuters.com/article/2009/01/17/idINIndia-37501620090117 |title=Singapore to toughen protest laws ahead of APEC meet |agency=Reuters |date=17 January 2009 |accessdate=31 July 2012 |archivedate=4 November 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151104222414/http://in.reuters.com/article/2009/01/17/idINIndia-37501620090117 }}</ref> == နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရေး == [[File:Lee Kuan Yew Cohen.jpg|thumb|left|alt=Ambassador to the USA Chan Heng Chee, Lee Kuan Yew, and US Secretary of Defense William Cohen in a room|စင်ကာပူ၏ ဝါရင့်ဝန်ကြီး ဖြစ်သူ [[လီကွမ်းယု]] နှင့် အမေရိကန်နိုင်ငံ သံအမတ် ဖြစ်သူ ချန်ဟိန်းချီး တို့ ၂၀၀၀ ခုနှစ် လီကွမ်ယူ အမေရိကန်နိုင်ငံသို့ အလည်အပတ်ရောက်ရှိစဉ် အမေရိကန် ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီး ဝီလီယံ ကိုဟင် နှင့် တွေ့ဆုံကြစဉ်။]] စင်ကာပူနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားရေး ပေါ်လစီမှာ အရှေ့တောင်အာရှနှင့် ပတ်ဝန်းကျင် နယ်မြေများအား လုံခြုံစိတ်ချရမှု ရှိစေရန် ရည်ရွယ်ချမှတ် ထားသည်။ အခြေခံ သဘောတရားမှာ ဒေသအတွင်း နိုင်ငံရေး နှင့် စီးပွားရေး တည်ငြိမ်မှု ရရှိစေရေး ဖြစ်သည်။<ref name="govt.nz">{{cite web|url=http://www.asean.fta.govt.nz/singapore-foreign-relations|title=Australia – New Zealand Free Trade Agreement (AANZFTA)|publisher=New Zealand Government|date=4 December 2008|accessdate=18 February 2011|archivedate=11 May 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110511232224/https://www.asean.fta.govt.nz/singapore-foreign-relations}}</ref> စင်ကာပူတွင် အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံ ၁၈၀ ကျော်နှင့် သံတမန် ဆက်ဆံရေး ရှိသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.mfa.gov.sg/content/mfa/missions/singapore_mission/mission_locator.html|title=Singapore Missions Overseas|publisher=Ministry of Foreign Affairs|accessdate=27 January 2014|archivedate=15 March 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180315105110/https://www.mfa.gov.sg/content/mfa/missions/singapore_mission/mission_locator.html}}</ref> ၂၀၀၂ ခုနှစ်မှစတင်၍ နှစ်စဉ် နိုင်ငံတကာ မဟာဗျူဟာ လေ့လာရေး ဌာန မှ ကြီးမှူး၍ အစိုးရ များ ပူးပေါင်းကျင်းပသည့် လုံခြုံရေး ဖိုရမ် ဖြစ်သော ရှန်ဂရီလာ ဒိုင်ယာလော့ခ်ကို အိမ်ရှင် အဖြစ်လက်ခံ ကျင်းပခဲ့ကာ အာရှ-ပစိဖိတ် ဒေသ နှင့် ဥရောပမှ ဝန်ကြီးများ နှင့် ကာကွယ်ရေး အရာရှိကြီးများ တက်ရောက်လေ့ ရှိသည်။ ထိုသို့ အဆင့်မြင့် အရာရှိကြီးများ အကြား ဆွေးနွေးပွဲမှ ထိပ်တိုက်ရင်ဆိုင်မှု ပြဿနာ များ ဖြစ်သော အရှေ့ နှင့် တောင်တရုတ်ပင်လယ်ရှိ နယ်မြေ အငြင်းပွားမှုများ ကို ဩဇာ လွှမ်းမိုးမှု ရှိခဲ့ပြီး တကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ လုံခြုံရေး နှင့် အကြမ်းဖက်မှု နှိမ်နင်းရေး ကိစ္စရပ်များကိုလည်း ဆွေးနွေးကြသည်။ အာဆီယံ အဖွဲ့ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သော နိုင်ငံ ၅ နိုင်ငံတွင် တစ်နိုင်ငံ အပါအဝင် ဖြစ်ပြီး <ref>{{cite web|url=http://www.asean.org/64.htm|title=Overview|publisher=ASEAN|year=2009|accessdate=18 February 2011|archivedate=26 January 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090126233311/http://www.asean.org/64.htm}}</ref> စင်ကာပူနိုင်ငံသည် အာဆီယံ ကုန်သည်မှု လွတ်လပ်ဒေသ နှင့် အာဆီယံ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ဒေသတို့ ဖြစ်ပေါ်စေရေး အတွက် အခိုင်အမာ အားပေးသူ ဖြစ်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် စင်ကာပူ၏ စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးမှုမှာ ဒေသအတွင်း စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးမှုများနှင့် နီးနီးစပ်စပ် ဆက်နွယ်နေသောကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်။ ယခင် ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်သော ဂိုချောက်တောင် က အာဆီယံ စီးပွားရေး အသိုင်းအဝန်း ဖြစ်ပေါ်စေရန် အဆိုပြုခဲ့ပြီး ယခု လက်ရှိ အာဆီယံ ကုန်သည်မှု လွတ်လပ်ဒေသ ထက် ပိုမို သော ဘုံဈေးကွက် တစ်ခု ဖြစ်စေရန် အထိပင် ဖြစ်သည်။ ထို အကြံအစည်ကို ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် သဘောတူညီမှု ရခဲ့ပြီး ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် အကောင်အထည်ဖော်ရန် ဖြစ်သည်။ အခြားသော ဒေသဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများကလည်း စင်ကာပူနိုင်ငံ အတွက် အရေးပါသည်။ စင်ကာပူသည် အာရှ-ပစိဖိတ် စီးပွားရေး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး အဖွဲ့ အတွင်းရေးမှူးချုပ် ရုံးထိုင်ရာ မြို့ ဖြစ်သည်။ စင်ကာပူသည် အခြားသော ဒေသဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများ ဖြစ်ကြသော အာရှ-ဥရောပ အစည်းအဝေး အဖွဲ့၊ အရှေ့အာရှ နှင့် လက်တင် အမေရိက ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်ရေး ဖိုရမ်၊ အဓိက မြို့တော် ၂၁ မြို့၏ အာရှ ကွန်ယက် နှင့် အရှေ့အာရှ ထိပ်သီး အစည်းအဝေး အဖွဲ့ တို့တွင်လည်း ပါဝင်သည်။<ref name="govt.nz" /> ထို့ပြင် ဘက်မလိုက် လှုပ်ရှားမှု၏ အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံလည်း ဖြစ်သည့်အပြင်<ref>{{cite web |url=http://www.nam.gov.za/background/members.htm |title=NAM Member States |publisher=The Non-Aligned Movement |date=23 January 2002 |accessdate=18 February 2011 |archivedate=9 December 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101209233514/http://www.nam.gov.za/background/members.htm }}</ref> ဓနသဟာယ အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url= http://www.thecommonwealth.org/Internal/142227/members/ |title=Member States |publisher=Commonwealth Secretariat |accessdate=18 February 2011}}</ref> ယေဘုယျအားဖြင့် အခြားသော အာဆီယံ အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံများနှင့် ဆက်ဆံရေး ခိုင်မာသော်လည်း သဘောထား ကွဲလွဲမှုများ ရှိတတ်ပြီး <ref name="govt.nz" /> အိမ်နီးချင်း နိုင်ငံများ ဖြစ်သော မလေးရှားနိုင်ငံ နှင့် အင်ဒိုနီးရှား နိုင်ငံ တို့၏ ဆက်ဆံရေးမှာ တစ်ခါတစ်ရံတွင် တင်းမာ တတ်သည်။<ref name="Rocky">{{cite news |url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/174284.stm |title= Malaysia and Singapore: A rocky relationship |work=BBC News |date=18 September 1998 |first=Rob |last=Gifford}}</ref> မလေးရှား နှင့် စင်ကာပူတို့သည် ရေချို ရောင်းဝယ်မှု ကိစ္စနှင့် <ref name="Disputes">{{cite web |url= https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2070.html |title= World Factbook&nbsp;– Field Listing: International disputes |publisher= Central Intelligence Agency (USA) |accessdate= 18 February 2011 |archivedate= 14 May 2011 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20110514215411/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2070.html }}</ref> မလေးရှား ဝေဟင် ပိုင်နက်အား စင်ကာပူ စစ်တပ်မှ အသုံးပြုမှု<ref name="Rocky" /> စသည့် ကိစ္စရပ်များနှင့် ပတ်သက်၍ အချင်းများခဲ့ ဖူးသည်။ နယ်နိမိတ် ကိစ္စများနှင့် ပတ်သတ်၍ မလေးရှား နှင့် အင်ဒိုနီးရှား နိုင်ငံတို့နှင့် ပြဿနာ ရှိပြီး နှစ်နိုင်ငံစလုံးမှ စင်ကာပူမှ ပင်လယ်တွင်း မြေများ တိုးချဲ့တည်ဆောက်မှု နှင့် ပတ်သက်၍ စင်ကာပူအား သဲရောင်းချခြင်းကို ပိတ်ပင်ထားသည်။<ref>{{cite news |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/article1527751.ece |title=Singapore accused of land grab as islands disappear by boatload |first=Richard |last=Lloyd Parry |work=The Times |location=London |date=17 March 2007 |accessdate=10 October 2015 |archivedate=10 May 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110510021433/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/article1527751.ece }}{{subscription required}}</ref> ယခင်က အငြင်းပွားမှုများကို [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ တရားရုံး]]မှ ဖြေရှင်း ပေးခဲ့ဖူးသည်။ မလက်ကာ ရေလက်ကြားရှိ ပင်လယ်ဓားပြ ပြဿနာမှာမူ သုံးနိုင်ငံ လုံးအတွက် ရတက်မအေးစရာ ကိစ္စတစ်ခု ဖြစ်သည်။ <ref name="Disputes" /> ဘရူနိုင်းနိုင်ငံနှင့် စီးပွားရေး ပေါင်းစပ်မှု နီးကပ်စွာ တည်ရှိပြီး စင်ကာပူ ဒေါ်လာနှင့် ဘရူနိုင်း ဒေါ်လာမှာ တန်ဖိုး အတူတူ ဖြစ်ပြီး စင်ကာပူ ဒေါ်လာကို ဘရူနိုင်း နိုင်ငံတွင် သုံးစွဲနိုင်သကဲ့သို့ ဘရူနိုင်း ဒေါ်လာကိုလည်း စင်ကာပူတွင် သုံးစွဲနိုင်သည်။<ref>{{cite web |url= http://www.asean.fta.govt.nz/brunei-foreign-and-trade |title= Brunei Foreign and Trade Relations: ASEAN |publisher= New Zealand Ministry of Foreign Affairs and Trade |date= 14 January 2009 |accessdate= 18 February 2011 |archivedate= 8 September 2009 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20090908043151/http://asean.fta.govt.nz/brunei-foreign-and-trade/ }}</ref> တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတ နိုင်ငံနှင့် သံတမန် ဆက်ဆံရေးကို ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များတွင် စတင်ခဲ့ပြီး ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်များတွင် သံတမန် ဆက်ဆံမှု အပြည့်အဝ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ တရုတ် နှင့် စင်ကာပူ နှစ်နိုင်ငံသည် အာဆီယံ-တရုတ် ဆက်ဆံရေးကို ခိုင်မာအောင် အဓိက လုပ်ဆောင်သူများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |author=Zhang Xuegang |url= http://english.peopledaily.com.cn/90001/90780/91342/6306042.html |title= Opening "window of opportunity" for China-Singapore cooperation |newspaper=People's Daily |location=Beijing |date=20 November 2007 |accessdate=31 July 2012}}</ref> စင်ကာပူ နှင့် အမေရိကန် နိုင်ငံတို့၏ နီးစပ်သော ဆက်ဆံရေးမှာ နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာခဲ့ပြီ ဖြစ်ပြီး အထူးသဖြင့် ကာကွယ်ရေး၊ စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေး နှင့် ပညာရေး ကဏ္ဍများတွင် ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသည် စင်ကာပူ၏ တတိယမြောက် အကြီးဆုံး ကုန်သွယ်ဖက် ဖြစ်ပြီး တရုတ်မှာ ဒုတိယ ဖြစ်၍ မလေးရှားမှာ ပထမ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url= http://www.mti.gov.sg/ResearchRoom/Documents/app.mti.gov.sg/data/article/24221/doc/A6.2 |title= Total trade by selected country at current prices |publisher= Ministry of Trade and Industry (Singapore) |year= 2010 |accessdate= 31 July 2012 |archive-date= 2 October 2015 |archive-url= https://web.archive.org/web/20151002115415/https://www.mti.gov.sg/ResearchRoom/Documents/app.mti.gov.sg/data/article/24221/doc/A6.2 }}</ref> စင်ကာပူ နှင့် အမေရိကန် နှစ်နိုင်ငံကြားတွင် လွတ်လပ်စွာ ကုန်သွယ်မှု သဘောတူညီချက် ရှိပြီး စင်ကာပူသည် အမေရိကန်နှင့် ဆက်ဆံရေးအား တရုတ်၏ လွှမ်းမိုးမှုကို တန်ပြန်ရန် အတွက် အရေးပါသည်ဟု ယူဆသည်။<ref name="diplomat20120214">{{cite news |url= http://the-diplomat.com/asean-beat/2012/02/14/singapore-eyes-u-s-balance/ |title=Singapore Eyes U.S. Balance |work=The Diplomat |last=Matthew |first=David |location=Tokyo |date=14 February 2012 |accessdate=31 July 2012}}</ref> ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သော နှစ်နိုင်ငံကြား မဟာဗျူဟာ ဖရိမ်ဝခ် သဘောတူညီချက်သည် လုံခြုံရေး နှင့် ကာကွယ်ရေး ကိစ္စရပ်များကို ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်ခြင်းကို တရားဝင် ဖြစ်စေခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.mindef.gov.sg/imindef/news_and_events/nr/2005/jul/12jul05_nr/12jul05_fs.html |title=Factsheet&nbsp;– The Strategic Framework Agreement |publisher=MINDEF |date=14 May 2012 |accessdate=31 July 2012 |archive-date=6 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130806195806/https://www.mindef.gov.sg/imindef/news_and_events/nr/2005/jul/12jul05_nr/12jul05_fs.html }}</ref> စင်ကာပူသည် ဒေသဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်သမား နှိမ်နင်းရေး ကိစ္စရပ်များကို ဦးဆောင်ဦးရွက် တွန်းအားပေးခဲ့ပြီး ၎င်း၏ နယ်နိမိတ်အတွင်း အကြမ်းဖက်သမားများကို ကိုင်တွယ်ရန် ပြင်းထန်ခိုင်မာသည့် ရပ်တည်ချက် ရှိသည်။ ယခု အချိန်ထိ အမေရိကန် ဦးဆောင်သော ညွန့်ပေါင်း အဖွဲ့၏ အကြမ်းဖက်သမားများအား တိုက်ခိုက်မှုကို ပံ့ပိုးခဲ့ပြီး နှစ်နိုင်ငံ ပူးပေါင်း၍ အကြမ်းဖက်သမား နှိမ်နင်းခြင် နှင့် အကြမ်းဖက်သမား ထိန်းချုပ်ရေး ကိစ္စရပ်များ နှင့် နှစ်နိုင်ငံ ပူးပေါင်း စစ်ရေး လေ့ကျင့်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ <ref name="govt.nz" /> == စစ်ရေး == [[File:US Navy 100716-N-0995C-155 The Singapore navy guided-missile frigate RSS Steadfast (FFG 70) and the corvette RSS Vigilance (90) are underway during Cooperation Afloat Readiness and Training (CARAT) Singapore 2010.jpg|thumb| ကာရက် စင်ကာပူ ၂၀၁၀ စစ်ရေး လေ့ကျင့်မှု အတွင်း တွေ့ရသော စင်ကာပူ စစ်သင်္ဘော အာရ်အက်စ်အက်စ် စတက်ဒ်ဖတ်စ် နှင့် အာရ်အက်စ်အက်စ် ဗဂျေးလင့် ရင်ဘောင်တန်း သွားလာနေစဉ်]] စင်ကာပူနိုင်ငံ၏ စစ်တပ်သည် မည်သို့ပင် ဆိုစေကာမူ အရှေ့တောင် အာရှတွင် နည်းပညာ အားဖြင့် အမြင့်မားဆုံး စစ်တပ် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news|url=http://www.janes.com/news/defence/jdw/jdw100118_2_n.shtml|first=Trefor|last=Moss|date=18 January 2010|title=Buying an advantage|location=London|work=Jane's Defence Review|accessdate=11 October 2015|archivedate=23 January 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100123194946/http://www.janes.com/news/defence/jdw/jdw100118_2_n.shtml}}</ref> စင်ကာပူ စစ်တပ်တွင် စစ်ကာပူ ကြည်းတပ်၊ စင်ကာပူ သမ္မတနိုင်ငံ ရေတပ် နှင့် စင်ကာပူ သမ္မတနိုင်ငံ လေတပ်တို့ ပါဝင်သည်။ စင်ကာပူ စစ်တပ်သည် နိုင်ငံ၏ လွတ်လပ်ရေးကို အာမခံပေးသူ အဖြစ် ရှုမြင်ကြသည်။<ref>{{cite news|url=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/285586/1/.html|title=SAF remains final guarantor of Singapore's independence|work=Channel NewsAsia|location=Singapore|date=1 July 2007|accessdate=19 February 2011|archivedate=16 May 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110516092109/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/285586/1/.html}}</ref> စင်ကာပူ၏ စစ်ရေးဆိုင်ရာ အတွေးအခေါ်မှာ သံတမန်ရေး နှင့် တားဆီးကာကွယ်ရေး အတွက် ရည်ရွယ်သည်။<ref name="Mindef18Feb2008">{{cite press release|url=http://www.mindef.gov.sg/imindef/resources/speeches/2008/18feb08_speech2.html|title=Speech by Minister for Manpower and Second Minister for Defence Dr Ng Eng Hen|publisher=Ministry of Defence|date=18 February 2008|accessdate=19 February 2011|archive-date=30 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161230171135/https://www.mindef.gov.sg/imindef/resources/speeches/2008/18feb08_speech2.html|url-status=dead}}</ref> ထိုအယူအဆမှ ယဉ်ကျေးမှု အဖြစ် အသွင်ပြောင်းပြီး နိုင်ငံသားတိုင်း နိုင်ငံ ကာကွယ်ရေး အတွက် ပါဝင် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="MindefApr2005">{{cite press release|url=http://www.mindef.gov.sg/imindef/news_and_events/nr/2005/apr/21apr05_nr2.html|title=Lunch Talk on "Defending Singapore: Strategies for a Small State" by Minister for Defence Teo Chee Hean|publisher=Ministry of Defence|date=21 April 2005|accessdate=19 February 2011|archive-date=24 October 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071024173928/http://www.mindef.gov.sg/imindef/news_and_events/nr/2005/apr/21apr05_nr2.html|url-status=dead}}</ref> အစိုးရသည် နိုင်ငံ ဂျီဒီပီ၏ ၄.၉% ကို စစ်တပ် အတွက် အသုံးပြုပြီး အစိုးရ သုံးစွဲသော ငွေ ၄ ဒေါ်လာတွင် ၁ ဒေါ်လာမှာ ကာကွယ်ရေး အတွက် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news|url=http://www.asiaone.com/News/AsiaOne+News/Singapore/Story/A1Story20080215-49929.html|title=S'pore to boost expenditure, raise defence spending|work=AsiaOne|location=Singapore|date=13 October 2011|accessdate=13 October 2011}}</ref> လွတ်လပ်ရေး ရပြီးနောက် စင်ကာပူတွင် ဗြိတိသျှ အရာရှိများ အုပ်ချုပ်သော ခြေလျင် ရီဂျီမင့် တပ် နှစ်တပ် ရှိသည်။ ထို တပ်နှစ်တပ်မှာ နိုင်ငံအသစ် အတွက် လုံခြုံရေးကို ပေးနိုင်ရန် သေးငယ်လွန်းသည်ဟု ယူဆသဖြင့် စစ်တပ်အား တည်ဆောက်မှုသည် ဦးစားပေး ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="cs.uwec">{{cite web|url=http://cs.uwec.edu/~tan/saf_israel.htm|first=Amnon|last=Barzilai|title=A Deep, Dark, Secret Love Affair|publisher=University of Wisconsin (originally published by ''Haaretz'', July 2004)|accessdate=19 February 2011|archive-date=3 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170503151338/http://cs.uwec.edu/~tan/saf_israel.htm}}</ref> ဗြိတိသျှ စစ်တပ်သည် စင်ကာပူမှာ ၁၉၇၁ အောက်တိုဘာတွင် ရုပ်သိမ်းခဲ့ပြီး စစ်တပ် အဖြစ် ကျန်ရှိနေစေရန် အနည်းငယ်မျှသော ဗြိတိသျှ၊ ဩစတြေးလျ နှင့် နယူးဇီလန် တပ်တို့ကို ချန်ထားခဲ့သည်။ နောက်ဆုံး ဗြိတိသျှ စစ်သားသည် စင်ကာပူမှ ၁၉၇၆ မတ်လတွင် ထွက်ခွာခဲ့သည်။ နယူးဇီလန်တပ်များသည် စင်ကာပူမှ နောက်ဆုံး ရုပ်သိမ်းသော တပ်များ ဖြစ်ပြီး ၁၉၈၉ တွင်မှ ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://infopedia.nl.sg/articles/SIP_1001_2009-02-10.html|title=British withdrawal from Singapore|author1=Marsita Omar|author2=Chan Fook Weng|publisher=National Library Board|date=31 December 2007|accessdate=24 August 2012|archivedate=21 June 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120621034333/http://infopedia.nl.sg/articles/SIP_1001_2009-02-10.html}}</ref> စင်ကာပူ စစ်တပ်ကို တည်ထောင်ရန် အတွက် အဓိက အကူအညီကို အစ္စရေးနိုင်ငံမှ ရရှိခဲ့ပြီး အစ္စရေးကို စင်ကာပူ၏ အိမ်နီးချင်း မွတ်စလင် ဘာသာဝင် အများစု နိုင်ငံများ ဖြစ်ကြသော မလေးရှား၊ အင်ဒိုနီးရှားနှင့် ဘရူနိုင်းတို့က အသိအမှတ် မပြုကြပေ။<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/5262490.stm|title=Israel alarm at UN force members |publisher=BBC News|accessdate=12 October 2011|date=18 August 2006}}</ref><ref>{{cite web|url=http://geography.about.com/od/politicalgeography/a/israeldiplomacy.htm|title=Diplomatic and Foreign Relations of Israel|author=Rosenberg, Matt|publisher=About.com|accessdate=12 October 2011|archivedate=15 January 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120115055734/http://geography.about.com/od/politicalgeography/a/israeldiplomacy.htm}}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/14324943.stm|title=Malaysian FA apologises to Benayoun over racist abuse|publisher=BBC News|accessdate=12 October 2011|date=29 July 2011}}</ref> လွတ်လပ်ရေး ရပြီး အဓိက ကြောင့်ကြမှုမှာ မလေးရှားမှ ကျူးကျော်မည်ကို ဖြစ်သည်။ အစ္စရေး ကာကွယ်ရေး တပ်ဖွဲ့ (အိုင်ဒီအက်ဖ်)၏ တပ်မှူးများမှာ စင်ကာပူ စစ်တပ်အား အစမှ စ၍ အိုင်ဒီအက်ဖ်၏ ဖွဲ့စည်းပုံ အတိုင်း ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ရန် တာဝန်ယူခဲ့ကြပြီး အစ္စရေး လေ့ကျင့်ရေးမှူးများကို စင်ကာပူသို့ ခေါ်ဆောင်၍ စင်ကာပူ စစ်သားများအား လေ့ကျင့် ပေးခဲ့သည်။ စစ်ရေး လေ့ကျင့်ခန်းများကို အိုင်ဒီအက်ဖ်၏ ပုံစံ အတိုင်း သင်ကြားပို့ချခဲ့ပြီး စင်ကာပူသည် စစ်မှုမထမ်း မနေရ ပုံစံ နှင့် ပြန်လည် စစ်မှုထမ်း ဝင်ရောက်ရန် ပုံစံကို အစ္စရေး၏ ပုံစံ အတိုင်း အတုယူ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref name="cs.uwec" /> စင်ကာပူသည် လုံခြုံရေး ဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များတွင် အစ္စရေး နှင့် ဆက်ဆံရေး ခိုင်မာစွာ ရှိဆဲ ဖြစ်ပြီး အစ္စရေး၏ လက်နက် နှင့် လက်နက်စနစ်များကို အများဆုံး ဝယ်ယူသည့် နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ လည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|title=Jewish Virtual History Tour: Singapore|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/singapore.html|publisher=Jewish Virtual Library|date=n.d.|accessdate=13 October 2011}}</ref>မာတာဒေါ လက်နက်သည် စင်ကာပူနှင့် အစ္စရေးတို့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်း၏ ဥပမာ တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news|url=http://www.palestine-studies.org/files/pdf/jps/10341.pdf|page=186|title=THE ISRAELI ARSENAL DEPLOYED AGAINST GAZA DURING OPERATION CAST LEAD|publisher=Institute of Palestine Studies|accessdate=10 July 2012|archivedate=28 September 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110928203037/http://www.palestine-studies.org/files/pdf/jps/10341.pdf}}</ref> စင်ကာပူ စစ်တပ်သည် သမာရိုးကျနှင့် သမာရိုးကျ မဟုတ်သော စစ်ပွဲများ အတွင်း ပြဿနာပေါင်း များစွာကို ဖြေရှင်းပေးနိုင်ရန် လေ့ကျင့် ပေးထားသည်။ ကာကွယ်ရေး သိပ္ပံ နှင့် နည်းပညာ အေဂျင်စီသည် စစ်တပ်နှင့် ဆိုင်သော အရင်းအမြစ်များ ဝယ်ယူရန် တာဝန်ရှိသူ ဖြစ်သည်။<ref name="Mindef18Feb2008" /> စင်ကာပူ၏ ပထဝီ အနေအထား အရ စင်ကာပူ စစ်တပ်အနေဖြင့် တိုက်ခိုက်မှုကို အပြည့်အဝ တွန်းလှန်နိုင်ရန် ပြင်ဆင် ထားရပြီး ဆုတ်ခွာရန် နှင့် ပြန်လည် စုစည်းရန် မဖြစ်နိုင်ပေ။ လူဦးရေ အနည်းငယ်မျှသာ ရှိခြင်းကလည်း စင်ကာပူ စစ်တပ်၏ ဖွဲ့စည်းပုံကို သက်ရောက်မှု ရှိစေသည်။ အမြဲတမ်း စစ်သား အနည်းငယ်သာ ရှိပြီး အရန်အင်အားမှာ အများ အပြား ရှိသည်။<ref name="MindefApr2005" /> [[File:RSAF at Mountain Home AFB.JPG|thumb|မောင်းတိန်းဟုမ်း လေတပ် အခြေစိုက်စခန်းတွင် လေ့ကျင့်သင်ကြားနေသော စင်ကာပူ သမ္မတနိုင်ငံ လေတပ်မှ အက်-၁၅ အက်စ်ဂျီ တစ်စင်းအား တွေ့ရစဉ်]] စင်ကာပူတွင် သန်စွမ်းသော ယောက်ျားလေးတိုင်း ၁၈ နှစ်တွင် စစ်မှု မထမ်း မနေရ အမိန့် စတင်သည်။ ရာဇဝတ်မှတ်တမ်း ရှိသူများနှင့် ၎င်းတို့ မရှိသည့် အချိန်တွင် မိသားစု အတွက် အခက်အခဲများ ခံစားရနိုင်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်သူများသာ လွတ်ကင်းသည်။ တက္ကသိုလ် အကြို ပညာရေးကို မပြီးဆုံးသေးသူများ နှင့် အများပြည်သူ ဆိုင်ရာ ဝန်ဆောင်မှု ကော်မရှင်မှ စကော်လာရှစ် ရရှိထားသူများ အနေနှင့် စစ်မှု မထမ်းမနေရ အချိန်ကို ရွှေ့ဆိုင်းနိုင်သည်။ စစ်မှုမထမ်း မနေရ မဟုတ်သော်လည်း စင်ကာပူ စစ်တပ် အတွင်း မိန်းကလေး ဦးရေမှာ များပြားလာလျက် ရှိသည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ် အမျိုးသားများ အတွက် သီးသန့် သတ်မှတ်ထားသော ရာထူးနေရာ များကို အမျိုးသမီးများအား စတင်ခန့်အပ်သည့် အချိန်မှစ၍ ဖြစ်သည်။ အထူးပြုတပ်တစ်ခု စီသို့ မရောက်မီတွင် တပ်သားသစ်များသည် အခြေခံ စစ်သင်တန်းကို ၉ ပတ်မျှ သင်ကြားရသည်။<ref name="country-data">{{cite web|url=http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-11917.html|title=Singapore&nbsp;– Recruitment and Training of Personnel|publisher=Country-data.com|date=December 1989|accessdate=19 February 2011}}</ref> ပင်မ ကျွန်းမကြီးပေါ်တွင် မြေနေရာလွတ် ရှားပါးသောကြောင့် ကျည်ဆန် အစစ်ဖြင့် သေနတ်ပစ်ခြင်း နှင့် ကမ်းတက် တိုက်ပွဲ လေ့ကျင့်ခြင်း အစရှိသော လေ့ကျင့်မှုများကို အရပ်သားများ ဝင်ရောက်ရန် တားမြစ်ထားသော ကျွန်းငယ်ကလေးများပေါ်တွင် ပြုလုပ်လေ့ ရှိသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် ကျွန်းမကြီး နှင့် မြို့အား အန္တရာယ် ကျရောက်မှုမှ ရှောင်ရှားနိုင်သည်။ သို့သော်လည်း ကြီးမားသော လေ့ကျင့်မှုများ အတွက် ထိုနေရာများတွင် ပြုလုပ်ရန် အန္တရာယ် ရှိသဖြင့် ၁၉၇၅ မှစ၍ ထိုသို့သော လေ့ကျင့်မှုများကို ထိုင်ဝမ်တွင် ပြုလုပ်လေ့ ရှိသည်။<ref name="country-data" /> လေ့ကျင့်မှုများကို အခြားသော နိုင်ငံ တစ်ဒါဇင်ခန့်တွင်လည်း ပြုလုပ်ကြသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် နိုင်ငံခြား စစ်တပ်များနှင့် တွဲဖက် လေ့ကျင့်မှုကို တစ်ပတ်လျှင် တစ်ကြိမ် နှစ်ကြိမ်မျှ ပြုလုပ်လေ့ ရှိသည်။<ref name="MindefApr2005" /> လေပိုက်နက်နှင့် ကုန်းမြေပိုင်နက် အကန့်အသတ် ရှိသောကြောင့် စင်ကာပူ သမ္မတနိုင်ငံ လေတပ်သည် နိုင်ငံခြား အခြေစိုက်စခန်းများကို ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၊ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု နှင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံ တို့တွင် ထားရှိသည်။ စင်ကာပူ လေတပ်၏ လေယာဉ်အုပ် အမှတ် ၁၃၀ သည် အနောက် ဩစတြေးလျရှိ ဩစတြေးလျ လေတပ်မတော် ပီးယာ့စ် အခြေစိုက် စခန်းတွင် တပ်စွဲထားပြီး <ref>{{cite web|url=http://www.airforce.gov.au/bases/pearce.aspx|publisher=Royal Australian Air Force|title=RAAF Base Pearce|accessdate=12 October 2011|year=2011}}</ref> လေယာဉ်အုပ် အမှတ် ၁၂၆ မှာ ဩစတြေးလျနိုင်ငံ ကွင်းစလန် ပြည်နယ်ရှိ အုတ်ကီစစ်တပ် လေကြောင်းထိန်းသိမ်းရေး ဌာနတွင် အခြေစိုက်ထားသည်။<ref>{{cite press release |url=http://www.mindef.gov.sg/imindef/news_and_events/nr/1999/aug/20aug99_nr.html |title=Opening Ceremony of the RSAF Helicopter Detachment in Oakey, Australia |accessdate=5 July 2013 |date=20 August 1999 |publisher=Ministry of Defence |archive-date=13 March 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060313052830/http://www.mindef.gov.sg/imindef/news_and_events/nr/1999/aug/20aug99_nr.html |url-status=dead }}</ref> စင်ကာပူ လေတပ်တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံ ကာဇော့ လေတပ် အခြေစိုက်စခန်းတွင် အခြေစိုက်ထားသော လေယာဉ်အုပ် အမှတ် ၁၅၀ လည်း ရှိသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.mindef.gov.sg/cyberpioneer/backissuessep1.htm |title=Beyond Limits&nbsp;– Jet Training in France |accessdate=12 October 2011 |year=2011 |publisher=Ministry of Defence |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070625180014/http://www.mindef.gov.sg/cyberpioneer/backissuessep1.htm |archivedate=25 June 2007 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.globalsecurity.org/military/world/singapore/rsaf-equipment-intro.htm |title=Equipment&nbsp;– Republic of Singapore Air Force |publisher=GlobalSecurity |accessdate=12 October 2011 |year=2011}}</ref> စင်ကာပူလေတပ်တွင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု ကယ်လီဖိုးနီးယား ပြည်နယ်ရှိ စန်ဒီယေးဂိုး၊ အရီဇိုးနား ပြည်နယ်ရှိ မာရာနာ၊ တက်ကဆပ်ပြည်နယ် ရှိ ဂရန်း ပရေရီ တို့တွင် တပ်စွဲထားသော တပ်ဆွယ် အချို့လည်း ရှိသည်။ စင်ကာပူ စစ်တပ်သည် နိုင်ငံပြင်ပ စစ်ဆင်ရေးများ ဖြစ်သော အီရတ်နှင့်<ref>{{cite news|url=http://www.singapore-window.org/sw03/031027af.htm|title=Singapore to send 192 military personnel to Iraq|work=Singapore Window|agency=Agence France-Presse|date=7 October 2003|accessdate=19 February 2011|archivedate=6 September 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080906155446/http://www.singapore-window.org/sw03/031027af.htm}}</ref> အာဖဂန် နစ္စတန်နိုင်ငံ<ref>{{cite news|url=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/276527/1/.html|title=SAF to provide medical aid, set up dental clinic in Afghanistan|work=Channel NewsAsia|location=Singapore|date=16 May 2007|accessdate=19 February 2011|archivedate=8 December 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081208212623/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/276527/1/.html}}</ref> ကဲ့သို့သော နိုင်ငံများ အတွက် စစ်ရေး နှင့် အရပ်သား ကိစ္စများတွင် ကူညီရန် တပ်များ စေလွှတ်လေ့ ရှိသည်။ ဒေသအတွင်းတွင်မူ [[အရှေ့တီမောနိုင်ငံ]] တည်ငြိမ်အေးချမ်းရေး အတွက် လည်းကောင်း၊ ၂၀၀၄ ခုနှစ် အိန္ဒိယ သမုဒ္ဒရာ ငလျင် နှင့် ဆူနာမီ အပြီးတွင်လည်း အင်ဒိုနီးရှား နိုင်ငံ အာချေး တွင် အကူအညီ ပေးရန် အတွက် လည်းကောင်း ပါဝင် ကူညီခဲ့သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် စင်ကာပူ ရေတပ် သင်္ဘောများ ဖြစ်သော အာရ်အက်စ်အက်စ် ရီဆော်လု နှင့် တန်နေးရှပ်တို့အား အေဒင် ပင်လယ်ကွေ့တွင် ပင်လယ်ဓားပြတို့ အား တန်ပြန် စစ်ဆင်ရေး ပြုရန်အတွက် အထူး တပ်ဖွဲ့ အမှတ် ၁၅၁ တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ စင်ကာပူ စစ်တပ်သည် ဟာရီကိန်း ကက်ထရီနာနှင့် တိုင်ဖွန်းမုန်တိုင်း ဟိုင်ယန်တို့ ကျရောက်စဉ်ကလည်း ကယ်ဆယ်ရေး လုပ်ငန်းများတွင် အကူအညီ ပေးခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.mindef.gov.sg/imindef/mindef_websites/topics/katrina.html|title=Katrina Relief Operations|accessdate=12 October 2011|year=2011|publisher=Ministry of Defence|archive-date=25 October 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20051025202249/http://www.mindef.gov.sg/imindef/mindef_websites/topics/katrina.html}}</ref> စင်ကာပူသည် အင်အားကြီးနိုင်ငံ ငါးနိုင်ငံ ကာကွယ်ရေး အစီအစဉ်ဟု ခေါ်သော ဩစတြေးလျ၊ မလေးရှား၊ နယူးဇီးလန် နှင့် ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်းတို့နှင့် ပေါင်းစပ် ဖွဲ့စည်းထားသော မဟာမိတ် အဖွဲ့၏ အစိတ်အပိုင်း တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။<ref name="MindefApr2005" /> == ပထဝီဝင်== [[File:CIA World Factbook map of Singapore (English).png|thumb|alt=Map showing Singapore's island and the territories belonging Singapore and its neighbours| စင်ကာပူ၏ ပုံသဏ္ဍန် ပတ်ဝန်းကျင် ကျွန်းများနှင့် ရေလမ်းကြောင်းများ]] စင်္ကာပူနိုင်ငံသည် စင်ကာပူကျွန်း သို့မဟုတ် မလေးဘာသာဖြင့် ပုလော ဥဂျွန်းဟု ခေါ်သော အဓိက ကျွန်းကြီးအပါအဝင် ကျွန်းပေါင်း (၆၃) ကျွန်းဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ <ref>{{cite book|first1 =Victor R.|last1= Savage|first2= Brenda S.A.|last2= Yeoh|title=Toponymics: A Study of Singapore's Street Names|year=2004|publisher=Eastern Universities Press|location =Singapore|isbn=978-981-210-364-2}}</ref> လူတို့ တည်ဆောက်ထားသော မလေးရှားနိုင်ငံ ဂျဟိုးမြို့နှင့် ဆက်သွယ်ထားသည့် တံတား နှစ်ခု ရှိသည်။ ပထမတစ်ခုမှာ မြောက်ပိုင်းရှိ ဂျဟိုး-စင်ကာပူ ကော့စ်ဝေး တံတားရှိပြီး အနောက်ဘက်တွင် တွားစ် ဒုတိယ ဆက်သွယ်ရေးလမ်း တံတား ဟုခေါ်သော တံတားတစ်စင်း ရှိသည်။ စင်ကာပူရှိ ကျွန်းငယ်လေးများထဲတွင် ဂျူရောင်းကျွန်း၊ ပုလောတီကောင်း ကျွန်း၊ ပုလော အူဘင် ကျွန်း နှင့် ဆန်တိုဆာ ကျွန်းတို့မှာ အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ သဘာဝ အလျှောက် အမြင့်ဆုံး နေရာမှာ ဘူကစ်တီးမားတောင် ဖြစ်ပြီး ၅၃၇ ပေ (၁၆၃.၆၃ မီတာ) မြင့်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.nhb.gov.sg/NHBPortal/faces/oracle/webcenter/portalapp/pagehierarchy/Page856.jspx?detContId=NHBSVRAPP61620001517|publisher=National Heritage Board|accessdate=11 January 2015|title=Bukit Timah Hill|archivedate=9 April 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150409193851/http://www.nhb.gov.sg/NHBPortal/faces/oracle/webcenter/portalapp/pagehierarchy/Page856.jspx?detContId=NHBSVRAPP61620001517}}</ref> ပင်လယ်ပြင် အတွင်း မြေဖို့၍ မြေနေရာ အသစ်များ ချဲ့ထွင်ခြင်းကြောင့် စင်ကာပူ၏ ကုန်းမြေ ဧရိယာမှာ ၁၉၆၀ ခုနှစ်များတွင် ၂၂၄.၅ စတုရန်းမိုင် (၅၈၁.၅ စတုရန်း ကီလိုမီတာ) သာ ရှိသော်လည်း ယခုအခါတွင် ၂၇၇.၆ စတုရန်းမိုင် (၇၁၉.၁ စတုရန်း ကီလိုမီတာ) အထိ ရှိလာသည်။ စင်ကာပူ နိုင်ငံ အနေနှင့် ၂၀၃၀ ခုနှစ်တွင် နောက်ထပ် ၄၀ စတုရန်းမိုင် (၁၀၀ စတုရန်း ကီလိုမီတာ) မျှ ထပ်မံ တိုးချဲ့ရန် စီမံကိန်း ချမှတ် လုပ်ဆောင်လျက် ရှိသည်။<ref>{{cite web|title=Towards Environmental Sustainability, State of the Environment 2005 Report|url=http://app.nea.gov.sg/counter/nea_soecover.asp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110623124946/http://www.nea.gov.sg/cms/ccird/soe/soe_cover.pdf|archivedate=23 June 2011|publisher=Ministry of the Environment and Water Resources|accessdate=22 April 2010}}</ref> အချို့သော စီမံကိန်းများမှာ သေးငယ်သော ကျွန်းများကို မြေဖို့၍ ပေါင်းစပ်ပြီး ကြီးမား၍ အလုပ်လုပ်ရန် အဆင်ပြေသော ကျွန်းများ အဖြစ် တည်ဆောက်ရန် ဖြစ်ကာ ဂျူရောင်း ကျွန်းကို ထိုကဲ့သို့ တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="earthshots.usgs.gov">{{cite web|url=http://earthshots.usgs.gov/earthshots/node/11#ad-image-20|title=Earthshots: Satellite Images of Environmental Change: Singapore|publisher=Earthshots|accessdate=14 April 2015}}</ref> စင်ကာပူ ကုန်းမြေ၏ ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကို ပန်းခြံများ နှင့် သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရာ နေရာ များ အဖြစ် ဖယ်ချန်ထားသည်။ သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရာ နေရာများ၏ ကွန်ယက်များ၊ ပန်းခြံအချင်းချင်း ချိတ်ဆက်ရာ နေရာများ၊ သဘာဝလမ်းများ၊ သစ်ပင်များ စီတန်းစိုက်ပျိုးထားသော လမ်းများ နှင့် အခြားသော သဘာဝ အတိုင်း ရှိနေသော နေရာများက မြို့တော် အတွင်း စိမ်းလန်းစိုပြေသော ခံစားမှုကို ရရှိစေသည်။<ref>{{cite web|url=http://app.mnd.gov.sg/Newsroom/NewsPage.aspx?ID=5064&category=Speech&year=2014&RA1=&RA2=&RA3=|title=Speech by MOS Desmond Lee at the Asia for Animals Conference Gala Dinner|publisher=National Development Ministry|accessdate=17 January 2014|archivedate=10 July 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140710090137/http://app.mnd.gov.sg/Newsroom/NewsPage.aspx?ID=5064&category=Speech&year=2014&RA1=&RA2=&RA3=}}</ref> ထိုသို့ဖြစ်လာရခြင်းမှာ ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ထိုစဉ်က စင်ကာပူနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ် လီကွမ်းယုက ပထမဆုံး သစ်ပင်စိုက်ပျိုးသည့် လှုံ့ဆော်မှုကို သစ်ပင် တစ်ပင် စိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် စတင်ခဲ့ပြီး ထိုအချိန်မှ စ၍ ဆယ်စုနှစ် ၅ ခုကြာ လုပ်ဆောင်ခဲ့သော စိမ်းလန်းစိုပြေရေး ကြိုးပမ်းမှုများကြောင့် ဖြစ်သည်။ ရည်ရွယ်ချက်မှာ မြို့ပြ၏ မွန်းကျပ်မှုများကို ဖြေလျှော့ရန်နှင့် ဘဝ၏ အရည်အသွေးကို တိုးမြှင့်ရန် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.nparks.gov.sg/cms/docs/AnnexB.pdf|title=Singapore, A City in a Garden|publisher=National Parks Board|accessdate=13 October 2015|archivedate=24 March 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140324093917/https://www.nparks.gov.sg/cms/docs/AnnexB.pdf}}</ref> ထို အစပျိုးမှုမှာ ၁၉၇၀ ခုနှစ် နှင့် ၁၉၈၀ ခုနှစ်များ အတွင်း ပန်းခြံနှင့် အပန်းဖြေရေး ဌာနမှ ဆက်လက် လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၉၆ တွင် ထိုဌာနကို အမျိုးသား ပန်းခြံ ဘုတ်အဖွဲ့ ဟု အမည် ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ထိုသို့သော ကြိုးပမ်းမှု များကြောင့် စင်ကာပူသည် ၂၀၁၄ တွင် ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေး စွမ်းဆောင်မှု ကိန်းညွှန်းတွင် အဆင့် ၄ ရရှိခဲ့ပြီး ထိုကိန်းညွှန်းမှာ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းနိုင်စွမ်း အပေါ် နိုင်ငံတော်၏ ပေါ်လစီများမှ အကျိုးသက်ရောက်မှုကို တိုင်းတာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|url=http://epi.yale.edu/epi/country-rankings|title=Country Rankings|date=25 January 2014|accessdate=2014-01-29|publisher=Yale|archivedate=29 January 2014|archiveurl=https://archive.today/20140129142747/http://epi.yale.edu/epi/country-rankings}}</ref> == ရာသီဥတု == စင်ကာပူနိုင်ငံသည် အပူပိုင်း မိုးသစ်တော ရာသီဥတု ရှိပြီး နွေမိုးဆောင်းဟု ရာသီ ကွဲပြားခြင်း မရှိပေ။ အပူချိန် နှင့် လေဖိအားမှာ တသမတ်တည်း ဖြစ်ပြီး စိုထိုင်းဆ များပြားကာ မိုးအများအပြား ရွာသွန်းသည်။ အပူချိန်မှာ ၂၂ မှ ၃၅ ဒီဂရီ ဆဲလ်စီးယပ်စ် အတွင်း (၇၂ မှ ၉၅ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက် အတွင်း) ရှိသည်။ နှိုင်းရ စိုထိုင်းဆမှာ မနက်ပိုင်း ပျမ်းမျှ ၇၉% ဖြစ်ပြီး နေ့လယ်ပိုင်း ပျမ်းမျှ ၇၃% ဖြစ်သည်။ ဧပြီလ နှင့် မေလတို့သည် အပူဆုံး လများ ဖြစ်ပြီး ပိုမို စိုစွတ်သော မုတ်သုံ ရာသီဥတုမှာ နိုဝင်ဘာလမှ ဇန်နဝါရီလ အထိ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://app2.nea.gov.sg/weather_statistics.aspx|title=Weather Statistics|publisher=National Environment Agency|accessdate=22 April 2010|archivedate=10 May 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130510082433/http://app2.nea.gov.sg/weather_statistics.aspx}}</ref> ဇူလိုင်လမှ အောက်တိုဘာလအတွင်း အိမ်နီးချင်း အင်ဒိုနီးရှား နိုင်ငံ အထူးသဖြင့် ဆူမာတြားကျွန်းမှ သစ်တောများ မီးရှို့မှုကြောင့် မီးခိုးငွေ့ ဖုံးလွှမ်းမှု ရှိတတ်သည်။<ref>{{cite news|url=http://www.edie.net/news/news_story.asp?id=12078|title=Singapore enveloped by Sumatran smog|last=Bond|first=Sam|work=Edie newsroom|date=2 October 2006|accessdate=2 June 2011}}</ref> စင်ကာပူတွင် နေ့တာခြွေတာချိန်ကို အသုံးပြုလေ့မရှိသော်လည်း ဂရင်းဝစ် စံတော်ချိန် ထက် ၈ နာရီ ပိုသော အချိန်ဇုံကို အသုံးပြုသဖြင့် ၎င်း၏ ပထဝီအနေအထား အရ တည်နေရာထက် ၁ နာရီ စောနေသည်။<ref>{{cite web|url= http://www.math.nus.edu.sg/aslaksen/teaching/timezone.html|title=Why is Singapore in the "Wrong" Time Zone?|author=Mok Ly Yng|publisher=National University of Singapore|date=22 September 2010|accessdate=2 June 2011}}</ref> == စီးပွားရေး == ===လွတ်လပ်ရေး မရခင် စီးပွားရေး=== ၁၉၆၅ မတိုင်မီ လွတ်လပ်ရေး မရမီ အချိန်က စင်ကာပူသည် ဗြိတိသျှ တို့၏ ရေလက်ကြား အခြေချ နေထိုင်ရာ ကရောင်းကိုလိုနီ၏ မြို့တော်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ဗြိတိသျှတို့၏ အရှေ့အာရှ ရေတပ်စခန်း အခြေစိုက်ရာ နေရာလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/country_profiles/1148137.stm|title= Timeline: Singapore|accessdate=12 October 2011|year=2011|work=BBC News}}</ref> ဒေသအတွင်း ဗြိတိသျှတို့၏ အဓိက ရေတပ် အခြေစိုက် စခန်း ရှိရာ ဖြစ်သည့် အပြင် ထိုအချိန်က အကြီးဆုံး လွန်းတင် သင်္ဘောကျင်း ရှိရာ နေရာ ဖြစ်သဖြင့် သတင်းစာများက အရှေ့၏ ဂျီဘရော်လ်တာ ဟု ကင်ပွန်းတပ်ကြသည်။<ref>{{cite web|url= http://countrystudies.us/singapore/8.htm|title= World War II|accessdate=12 October 2011|year=2011}}</ref> ၁၈၆၉ ခုနှစ် စူးအက်တူးမြောင်း ကို ဖွင့်လှစ်ပြီးနောက် ဥရောပနှင့် အာရှကြား ကုန်သွယ်မှု အကြီးအကျယ် တိုးတက်လာခဲ့ပြီး ထိုအကြောင်းရင်းများက စင်ကာပူ ကမ္ဘာ၏ အဓိက ကုန်သွယ်ရာ ဌာန တစ်ခု ဖြစ်လာစေခဲ့သည့် အပြင် စင်ကာပူ ဆိပ်ကမ်းကို ကမ္ဘာ့ အကြီးဆုံး နှင့် အလုပ်အများဆုံး ဆိပ်ကမ်း တစ်ခု ဖြစ်လာစေခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url= http://www.worldportsource.com/ports/SGP_Port_of_Singapore_244.php|title= Port of Singapore|accessdate= 12 October 2011|year= 2011|archive-date= 24 July 2013|archive-url= https://web.archive.org/web/20130724011903/http://www.worldportsource.com/ports/SGP_Port_of_Singapore_244.php}}</ref> ၁၉၆၅ မတိုင်မီက စင်ကာပူရှိ လူတစ်ဦးချင်း အလိုက် ဂျီဒီပီမှာ ၅၁၁ ဒေါ်လာ ဖြစ်သဖြင့် အရှေ့အာရှတွင် တတိယမြောက် အမြင့်မားဆုံး ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=GDP (per capita) (1968) by country |url=http://www.nationmaster.com/graph/eco_gdp_percap-economy-gdp-nominal-per-capita%26date%3D1968 |accessdate=19 September 2020 |archivedate=11 May 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110511203327/http://www.nationmaster.com/graph/eco_gdp_percap-economy-gdp-nominal-per-capita%26date%3D1968 }}, NationMaster.com.</ref> လွတ်လပ်ရေး ရပြီးနောက် နိုင်ငံခြား တိုက်ရိုက် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများနှင့် ဂိုကန်ဆွီး နှင့် အဲလ်ဘတ်ဝင်းဆီးမီးယပ်စ် တို့၏ စီမံကိန်း အပေါ် အခြေခံ၍ နိုင်ငံတော်က ဦးဆောင်သော စက်မှုပြောင်းလဲရေးများကြောင့် နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးမှာ ကျယ်ပြန့်လာခဲ့သည်။<ref name='murphy'>{{cite book|last=Murphy|first=Craig|title=The United Nations Development Programme: A Better Way?|url=https://archive.org/details/unitednationsdev0000murp|publisher=Cambridge University Press|year=2006|page=[https://archive.org/details/unitednationsdev0000murp/page/101 101]|isbn=978-0-521-86469-5}}</ref> ===ယနေ့ခေတ် စီးပွားရေး=== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ '''စီးပွားရေး စာရင်းဇယားများ (လတ်တလောနှစ်များ) : ၂၀၁၁ မှ ၂၀၁၄ အထိ'''<br>ရည်ညွှန်း:<ref>{{cite web |title=Gross Domestic Product (US$)|url=http://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD/countries|publisher=World Bank|accessdate=18 September 2015}}</ref><ref>{{cite web |title=Gross Domestic Product (S$)|url=http://data.imf.org/?sk=b5cda530-07b8-46c6-b829-1827df8b49c7&sId=1390030109571&ss=1390030109571|publisher=International Monetary Fund|accessdate=18 September 2015}}</ref><ref>{{cite web |title=Gross Domestic Product Per Capita (US$) |url=http://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.CD/countries|publisher=World Bank|accessdate=18 September 2015}}</ref><ref>{{cite web|title=Gross Domestic Product Per Capita (S$)|url=http://www.singstat.gov.sg/docs/default-source/default-document-library/statistics/browse_by_theme/economy/time_series/gdp.xls|publisher=Department of Statistics, Singapore|accessdate=18 September 2015|archivedate=7 August 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150807162709/http://www.singstat.gov.sg/docs/default-source/default-document-library/statistics/browse_by_theme/economy/time_series/gdp.xls}}</ref><ref>{{cite web |title=Gross National Income (US$)|url=http://data.worldbank.org/indicator/NY.GNP.ATLS.CD/countries|publisher=World Bank|accessdate=18 September 2015}}</ref><ref>{{cite web |title=Foreign Reserves|url=http://www.mas.gov.sg/statistics/reserve-statistics/official-foreign-reserves.aspx|publisher=Monetary Authority Of Singapore|accessdate=18 September 2015}}</ref><ref>{{cite web|title=Exchange Rates|url=http://www.singstat.gov.sg/docs/default-source/default-document-library/statistics/browse_by_theme/economy/time_series/exchange.xls|publisher=Department Of Statistics Singapore|accessdate=18 September 2015|archivedate=27 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150927084628/http://www.singstat.gov.sg/docs/default-source/default-document-library/statistics/browse_by_theme/economy/time_series/exchange.xls}}</ref><ref>{{cite web|title=Real Gross Domestic Product (S$), Gross National Income (S$), GNI Per Capita (S$)|url=http://www.singstat.gov.sg/docs/default-source/default-document-library/publications/publications_and_papers/reference/sif2015.pdf|publisher=Department Of Statistics Singapore|accessdate=18 September 2015|archivedate=1 July 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150701141036/http://www.singstat.gov.sg/docs/default-source/default-document-library/publications/publications_and_papers/reference/sif2015.pdf}}</ref> |- ! ခုနှစ် ! ဂျီဒီပီ<br>အမည်ခံ<br>(ဘီလီယံ) ! ဂျီဒီပီ<br>အမည်ခံ<br>လူတစ်ဦးချင်း ! ဂျီဒီပီ အစစ်<br>(ဘီလီယံ) ! ဂျီအင်န်အိုင်<br>အမည်ခံ<br>(ဘီလီယံ) ! ဂျီအင်န်အိုင်<br>အမည်ခံ<br>လူတစ်ဦးချင်း ! နိုင်ငံခြား<br>အရန်ငွေ<br>(ဘီလီယံ) ! ပျမ်းမျှ<br>ငွေလဲနှုန်း<br>([[အမေရိကန်ဒေါ်လာ|US$]] ၁ ဒေါ်လာ မှ[[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]) |- | ၂၀၁၁|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၃၄၆.၃၅၃ || [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၆၆,၈၁၆|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၃၄၂.၃၇၁ || [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၃၃၈.၄၅၂|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၆၅,၂၉၂|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၃၇၃.၉၆၀ || [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၁.၂၅၇၃ |- | ၂၀၁၂|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၃၆၂.၃၃၂ || [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၆၈,၂၀၅|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၃၅၄.၀၆၁|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၃၅၁.၇၆၅|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၆၆,၂၁၆|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၃၂၄.၀၈၁|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၁.၂၄၉၈ |- | ၂၀၁၃|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၃၇၈.၂၀၀ || [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၇၀,၀၄၇|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၃၂၄.၅၉၂|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၃၆၆.၆၁၈|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၆၇,၉၀၂|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၃၄၄.၇၂၉|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၁.၂၅၁၃ |- | ၂၀၁၄|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၃၉၀.၀၈၉|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၇၁,၃၁၈|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၃၈၀.၅၈၅|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၃၇၈.၃၂၉|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၆၉,၁၆၈|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၃၄၀.၄၃၈|| [[စင်ကာပူဒေါ်လာ|S$]]၁.၂၆၇၁ |} ယနေ့ခေတ် စင်ကာပူနိုင်ငံတွင် အလွန်တိုးတက်သော ဈေးကွက်စီးပွားရေး စနစ် ရှိပြီး သမိုင်းကြောင်းအရ ကုန်သွယ်ရေး အချက်အချာ ဌာန တစ်ခု အဖြစ်မှ ချဲ့ထွင်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဟောင်ကောင်၊ [[တောင်ကိုရီးယား]] ၊ [[ထိုင်ဝမ်]] တို့နှင့် အတူ စင်ကာပူသည် အာရှ ကျားလေးကောင်တွင် ကနဦး ကတည်းက ပါဝင်ခဲ့ပြီး လူတစ်ဦးချင်း အလိုက် ဂျီဒီပီ အရ အခြား ကျားသုံးကောင်ကို ကျော်တက် သွားခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။ စင်ကာပူသည် စီးပွားရေး စနစ်အားဖြင့် အလွတ်လပ်ဆုံး<ref>{{cite news |last=Li |first=Dickson |url=http://www.asiaone.com/Business/News/My+Money/Story/A1Story20100201-195831.html |title=Singapore is most open economy: Report |work=Asiaone |location=Singapore |date=1 February 2010 |accessdate=10 May 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100207003624/http://www.asiaone.com/Business/News/My+Money/Story/A1Story20100201-195831.html |archivedate=7 February 2010 }}</ref> တီထွင်ကြံဆမှု အကောင်းဆုံး<ref>{{cite news|url= http://eurocham.org.sg/index.php?option=com_eurochammobile&view=news&id=289&template=ccmobile|title= Singapore ranked 7th in the world for innovation|newspaper=The Straits Times|location= Singapore|date=5 March 2010|accessdate=23 August 2010}}</ref> ပြိုင်ဆိုင်မှု အများဆုံး <ref>{{cite web|url= http://www.weforum.org/pdf/GCR09/GCR20092010fullrankings.pdf|title=The Global Competitiveness Index 2009–2010 rankings and 2008–2009 comparisons|publisher=World Economic Forum|year=2010|accessdate=18 February 2011}}</ref> နှင့် စီးပွားရေး လုပ်ရန် အကောင်းဆုံး <ref>{{cite news |title=Singapore top paradise for business: World Bank |url=http://business.asiaone.com/Business/News/SME%2BCentral/Story/A1Story20070926-27084.html |agency=Agence France-Presse |location=Singapore |work=AsiaOne |date=26 September 2007 |accessdate=22 April 2010 |quote=For the second year running, Singapore tops the aggregate rankings on the ease of doing business in 2006 to 2007. |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090707002844/http://business.asiaone.com/Business/News/SME%2BCentral/Story/A1Story20070926-27084.html |archivedate=7 July 2009 }}</ref> သော နေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ် စီးပွားရေး လွတ်လပ်မှု ညွှန်းကိန်းမှ စင်ကာပူကို ကမ္ဘာတွင် ဒုတိယမြောက် လွတ်လပ်မှု အရှိဆုံး စီးပွားရေး ရှိသော နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ ခြစားမှု ရှုမြင် ကိန်းညွှန်းတွင် စင်ကာပူသည် ကမ္ဘာတွင် ခြစားမှု အနည်းဆုံးသောနိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ အဖြစ် [[နယူးဇီလန်]] နှင့် [[စကင်ဒီနေးဗီးယား]] နိုင်ငံများနှင့် အတူ အမြဲတစေ ပါဝင်လေ့ ရှိသည်။ စင်ကာပူသည် ယခင် ဆယ်စုနှစ် အတွင်း စတန်းဒတ် အင်န် ပူးဝါး၊ မူဒီ နှင့် ဖစ်ချ် တို့ အပါအဝင် အားလုံးသော ချေးငွေ အဆင့်သတ်မှတ်သည့် အေဂျင်စီ များမှ နိုင်ငံ အလိုက် ချေးငွေအဆင့် အနေနှင့် ထိပ်ဆုံး ဖြစ်သော အေသုံးလုံး အဆင့် သတ်မှတ်ခြင်း ခံရသည့် တစ်ခုတည်းသော အာရှနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ တကမ္ဘာလုံး အနေနှင့် ဆိုလျှင် အကြီးဆုံး ချေးငွေ အဆင့်သတ်မှတ်သည့် အေဂျင်စီ သုံးခုမှ အေသုံးလုံး အဆင့် သတ်မှတ်ခြင်း ခံရသော နိုင်ငံ ကိုးနိုင်ငံ တွင် တစ်နိုင်ငံ အဖြစ်ပါဝင်သည်။<ref>{{cite news|url=http://www.theguardian.com/business/economics-blog/2014/oct/15/the-aaa-rated-club-which-countries-still-make-the-grade |title=The AAA-rated club: which countries still make the grade? |date=15 Oct 2014|newspaper=The Guardian |location=UK}}</ref><ref>{{cite news |author=Ogg, Jon C. |url=http://www.msnbc.msn.com/id/44020687/ns/business-world_business/t/remaining-countries-aaa-credit-ratings/ |title=Remaining countries with AAA credit ratings |accessdate=12 October 2011 |date=8 August 2011 |work=NBC News |archivedate=22 June 2013 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6HZf0B4Iq?url=http://www.nbcnews.com/id/44020687/ns/business-world_business/t/remaining-countries-aaa-credit-ratings/ }}</ref><ref>{{cite web |url= http://siteresources.worldbank.org/EDUCATION/Resources/278200-1121703274255/1439264-1242337549970/PSA_Infrastructure_Economic_Devt.pdf |title= Singapore Case |accessdate=12 October 2011 |year=2011 |publisher=World Bank}}</ref> စင်ကာပူသည် တည်နေရာ အရ လည်းကောင်း၊ ခြစားမှု ကင်းစင်ခြင်းကြောင့် လည်းကောင်း၊ ကျွမ်းကျင် အလုပ်သမားများ ပေါများမှုကြောင့်လည်းကောင်း၊ အခွန်အခ နှုန်းထား သက်သာခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ ခေတ်ရှေ့ပြေးသော အခြေခံ အဆောက်အအုံ များကြောင့် လည်းကောင်း များပြားလှစွာသော နိုင်ငံခြား ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများကို ဆွဲဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။ စင်ကာပူတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ဂျပန်နိုင်ငံ နှင့် ဥရောပတို့မှ နိုင်ငံတကာ ကုမ္ပဏီပေါင် ၇,၀၀၀ ကျော် ရုံးစိုက်ကြသည်။ ထို့ပြင် တရုတ်နိုင်ငံ မှ ကုမ္ပဏီ ၁,၅၀၀ ခန့် နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံမှလည်း ၁,၅၀၀ ခန့် ရှိသော ကုမ္ပဏီများ ရုံးစိုက်ကြသည်။ နိုင်ငံခြား ကုမ္ပဏီများကို နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေး ကဏ္ဍ အသီးသီးတွင် တွေ့မြင်နိုင်သည်။ စင်ကာပူသည် အိန္ဒိယတွင် ဒုတိယမြောက် အကြီးမားဆုံးသော ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ပြုသည့် နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |url= http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporebusinessnews/view/1104667/1/.html |title= S'pore is India's second-largest foreign investor |work= Channel NewsAsia |location= Singapore |date= 14 January 2011 |author= Ramesh, S. |accessdate= 16 October 2015 |archivedate= 22 July 2012 |archiveurl= https://archive.today/20120722162407/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporebusinessnews/view/1104667/1/.html }}</ref> စင်ကာပူရှိ အလုပ်သမားများ၏ ၄၄ ရာခိုင်နှုန်းမှာ စင်ကာပူနိုင်ငံသားများ မဟုတ်ကြပေ။<ref>[http://www.salary.sg/2010/44-percent-of-workforce-are-non-citizens/ "44 Percent of Workforce Are Non-Citizens" (our estimate)]. ''Your Salary in Singapore''.</ref> ဆယ်ခုကျော်သော နိုင်ငံ နှင့် ဒေသများ နှင့် လွတ်လပ်စွာ ကုန်သွယ်မှု သဘောတူညီချက်များကိုလည်း လက်မှတ်ရေးထိုးထားသည်။ <ref name="govt.nz" /> ဈေးကွက် အရ လွတ်လပ်မှု ရှိသော်လည်း စင်ကာပူ အစိုးရ၏ လုပ်ငန်းများသည် စီးပွားရေး ကဏ္ဍအတွင်း သိသိသာသာ နေရာယူထားပြီး နိုင်ငံ ဂျီဒီပီ၏ ၂၂% ကို ပံ့ပိုးပေးလျက် ရှိသည်။ <ref>{{cite web|author=Seung-yoon Lee |url=http://www.huffingtonpost.com/2014/04/09/ha-joon-chang-economics_n_5120030.html |title=Ha-Joon Chang: Economics Is A Political Argument |publisher=The Huffington Post |date= |accessdate=18 July 2014}}</ref> စင်ကာပူအား ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ စီးပွားရေး၏ ကျန်းမာရေး အခြေအနေကို ညွှန်ပြသည့် တိုင်းတာ ကိရိယာ တစ်ခု အနေနှင့် ရှုမြင်နိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် အာရှတိုက်၏ စီးပွားရေး အခြေအနေ နှင့် ပတ်သက်၍ ဖြစ်ပြီး ပြင်ပ ကုန်သွယ်ရေး အပေါ်တွင် များစွာ မှီခို ရပ်တည်နေခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ စင်ကာပူနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြား ကုန်သွယ်ရေး နှင့် ငွေကြေးစီးဆင်းမှုမှာ ဂျီဒီပီ၏ ၄၀၇.၉% မျှ ရှိပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် ကုန်သွယ်ရေးကို အမှီခိုဆုံး တိုင်းပြည်တစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာတဝှမ်းလုံး အများဆုံး ကုန်တင်ပို့ မှုတွင် အဆင့် ၁၄ ရှိပြီး ကုန်တင်သွင်းမှုတွင် အဆင့် ၁၅ ရှိသည်။ စင်ကာပူတွင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ၁၁ ခုမြောက် အများပြားဆုံး နိုင်ငံခြား အရန်ငွေ ရှိပြီး<ref>[http://www.mas.gov.sg/en/Statistics/Reserve-Statistics/Official-Foreign-Reserves.aspx Official Foreign Reserves] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130117011718/http://www.mas.gov.sg/en/Statistics/Reserve-Statistics/Official-Foreign-Reserves.aspx |date=17 January 2013 }}, Monetary Authority of Singapore.</ref> လူတစ်ဦးချင်း အချိုးအားဖြင့် နိုင်ငံတကာ တွင် အများဆုံး ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုပြုသော တိုင်းပြည်များထဲတွင်လည်း တစ်ခု အပါအဝင် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.singstat.gov.sg/SDDS/data.html#ext |title=Statistics Singapore -IMF SDDS&nbsp;– Economic and Financial |publisher=Singstat.gov.sg |date= |accessdate=14 October 2013 |archivedate=9 October 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131009010622/http://www.singstat.gov.sg/SDDS/data.html#ext }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.xe.com/ucc/convert/?Amount=1&From=USD&To=SGD |title=Based on USD/SGD rate of 1.221 |publisher=Xe.com |date= |accessdate=14 October 2013}}</ref> စင်ကာပူနိုင်ငံသုံး ငွေကြေးမှာ စင်ကာပူဒေါ်လာဖြစ်ပြီး စင်ကာပူငွေကြေးအာဏာပိုင် အဖွဲ့မှ ရိုက်နှိပ် ထုတ်ဝေသည်။ <ref>{{cite book|author=Low Siang Kok|title=The Future of Money|publisher=Organisation for Economic Co-operation and Development|location= Paris|url= http://www.oecd.org/dataoecd/40/31/35391062.pdf <!-- backup url=http://213.253.134.43/oecd/pdfs/browseit/0302011E.PDF --> <!-- backup url=http://www.oecdbookshop.org/oecd/get-it.asp?REF=0302011E.PDF&TYPE=browse -->|accessdate=28 December 2007|isbn=978-92-64-19672-8|page=147|chapter=Chapter 6: Singapore Electronic Legal Tender (SELT)&nbsp;– A Proposed Concept|date=22 June 2002 <!-- http://www.oecd.org/bookshop?pub=032002011P1 -->}}</ref> ဘရူနိုင်းဒေါ်လာနှင့် တန်ဖိုး အညီအမျှ လဲလှယ် အသုံးပြုခြင်း ပြုနိုင်သည်။<ref name="Currency History">{{cite press release |url=http://www.mas.gov.sg/currency/currency_info/Heritage_Collection.html |title=The Currency History of Singapore |accessdate=22 April 2010 |date=9 April 2007 |publisher=Monetary Authority of Singapore |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100202075742/http://www.mas.gov.sg/currency/currency_info/Heritage_Collection.html |archivedate=2 February 2010 }}</ref> လတ်တလောနှစ်များတွင် စင်ကာပူနိုင်ငံသည် ချမ်းသာသူများ၏ အခွန်ရှောင်ရာ နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ အဖြစ် ရေပန်းစား လာပြီး ကိုယ်ပိုင် ဝင်ငွေ အပေါ်တွင် အခွန်ကောက်ခံမှုနှုန်း နည်းပါးပြီး နိုင်ငံခြားမှ လာသော ဝင်ငွေ နှင့် အမြတ်ငွေ တိုးပွားမှုများကို အခွန်ကင်းလွတ်ခွင့် ပေးသောကြောင့် ပင် ဖြစ်သည်။ ဩစတြေးလျမှ လက်လီ ရောင်းချမှုဖြင့် ခန့်မှန်းခြေ ဩစတြေးလျ ဒေါ်လာ ၈၃၅ သန်းမျှ ချမ်းသာကြွယ်ဝသော သူဌေး ဘရက် ဘလန်ဒီ နှင့် ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်အား ပူးတွဲ တည်ထောင်သူ ဘီလီယံပေါင်းများစွာ ကြွယ်ဝသော ယူဒရေဒို ဆာဗရင် တို့မှာ စင်ကာပူတွင် အခြေချသော ချမ်းသာကြွယ်ဝသူများ၏ ဥပမာ နှစ်ခု ဖြစ်သည်။ (ဘလန်ဒီသည် ၂၀၁၃ တွင် ပြောင်းရွှေ့လာခဲ့ပြီး ဆာဗရင်သည် ၂၀၁၂ တွင် ပြောင်းရွှေ့လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web|title=Tax havens: Brett Blundy latest to join the Singapore set|url=http://www.brw.com.au/p/brw-lounge/tax_havens_brett_blundy_latest_to_6FkTiljzKasO6SyVSMRWpM|work=Business Review Weekly|publisher=Digital Media|accessdate=18 April 2013|author=Andrew Heathcote|date=15 April 2013|archivedate=14 April 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130414232445/http://www.brw.com.au/p/brw-lounge/tax_havens_brett_blundy_latest_to_6FkTiljzKasO6SyVSMRWpM}}</ref> အခွန်အခ မျှတမှု ကွန်ယက်၏ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အခွန်ရှောင်ရန် အကောင်းဆုံး နိုင်ငံများကို ပြသော ငွေကြေးဆိုင်ရာ လျှို့ဝှက်မှု ညွှန်းကိန်းတွင် စင်ကာပူအား ပဉ္စမအဆင့် သတ်မှတ်ထားပြီး အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု ထက် အနည်းငယ်မျှ ပို၍ အမှတ်များသည်။<ref name="FSI">{{cite web|title=Financial Secrecy Index - 2013 Results|publisher=''Tax Justice Network''|url=http://www.financialsecrecyindex.com/introduction/fsi-2013-results|date=7 November 2013|accessdate=17 October 2015|archivedate=8 November 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131108014810/http://www.financialsecrecyindex.com/introduction/fsi-2013-results}}</ref> စင်ကာပူသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သန်းကြွယ်သူဌေးများ၏ ရာခိုင်နှုန်း အများဆုံး ရှိသော တိုင်းပြည်ဖြစ်ပြီး အိမ်ထောင်စု ၆ ခုတွင် တစ်ခု၌ အပိုသုံးစွဲနိုင်သော ငွေကြေး အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၁ သန်းမျှ အနည်းဆုံး ရှိသည်။ ထိုသို့ ရေတွက်ရာတွင် ပိုင်ဆိုင်မှုများ၊ စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများနှင့် ဇိမ်ခံတန်ဖိုးကြီး ပစ္စည်းများကို ထည့်သွင်း ရေတွက်ခြင်း မပြုဘဲ အကယ်၍ ထိုသို့သာ ရေတွက်ပါက သန်းကြွယ်သူဌေး အရေအတွက် ပိုမို များပြားလာနိုင်သည်။ စင်ကာပူမှာ ဖွံ့ဖြိုးပြီး နိုင်ငံများထဲ၌ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အိမ်ခြံမြေ တန်ဖိုး ဈေးအကြီးဆုံးသော နိုင်ငံများတွင် တစ်ခု အပါအဝင် ဖြစ်သောကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |author= Mahtani, Shibani |url= http://blogs.wsj.com/searealtime/2012/06/01/singapore-no-1-for-millionaires-again/ |date=1 June 2012 |title= Singapore No. 1 For Millionaires&nbsp;– Again |work= Wall Street Journal Southeast Asia blog |location=New York}}</ref> စင်ကာပူတွင် အနည်းဆုံး လုပ်ခလစာ သတ်မှတ်ချက် မရှိပေ။ အနည်းဆုံး လုပ်ခလစာမှု ယှဉ်ပြိုင်မှုကို အားလျော့စေသည်ဟု ယုံကြည်သောကြောင့် ပင် ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ဖွံ့ဖြိုးပြီး နိုင်ငံများထဲ၌ လစာမညီမျှမှု အများဆုံးသော နိုင်ငံများတွင်လည်း တစ်ခု အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite news |title=Minimum wage not a solution |work=MyPaper |date=12 January 2011 |location=Singapore |url=http://www.asiaone.com/Business/News/Story/A1Story20110113-257928.html |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130120030941/http://www.asiaone.com/Business/News/Story/A1Story20110113-257928.html |archivedate=20 January 2013 |accessdate=17 October 2015 }}</ref><ref>{{cite news |title= Countries with the Biggest Gaps Between Rich and Poor |work=Yahoo |date=16 October 2009 |url= http://finance.yahoo.com/banking-budgeting/article/107980/countries-with-the-biggest-gaps-between-rich-and-poor}}</ref> ===စီးပွားရေး ကဏ္ဍများ=== [[File:Singapore CBD skyline from Esplanade at dusk.jpg|thumb|right|စင်ကာပူ၏ ပင်မစီးပွားရေးရပ်ကွက်ကို အက်စပလန်းနိတ် ဇာတ်ရုံနေရာမှ မြင်ရပုံ]] [[File:Marina Bay Sands in the evening - 20101120.jpg|thumb|right|ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဒုတိယမြောက် တန်ဖိုးအကြီးဆုံး ဖြစ်သော စင်ကာပူရှိ မရီနာဘေးဆန်း အဆောက်အအုံ]] [[File:Jurong Island, Singapore - 20110227-01.jpg|thumb|right|ဂျူရောင်းကျွန်းသည် စင်ကာပူရှိ ရေနံဓာတုဆိုင်ရာ စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများ အခြေစိုက်ရာ နေရာ ဖြစ်သည်။]] [[File:Psa keppel.JPG|thumb|right|alt=The port of Singapore with a large number of shipping containers with the skyline of the city visible in the background|ယခင် ဆယ်နှစ်အတွင်း ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဒုတိယမြောက် အလုပ်အများဆုံး ကုန်သေတ္တာ အတင်အချ ပြုလုပ်ရာ ဆိပ်ကမ်းဖြစ်သော စင်ကာပူ ဆိပ်ကမ်းကို စင်ကာပူမြို့ နောက်ခံဖြင့် မြင်ရပုံ]] စင်ကာပူသည် အချို့သော စီးပွားရေး ကဏ္ဍများတွင် ကမ္ဘာ့ ရှေ့ဆောင် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ အဖြစ်တည်ရှိသည်။ စင်ကာပူသည် ကမ္ဘာ့ စတုတ္ထမြောက် ဦးဆောင်ဦးရွက်ပြုရာ ငွေကြေးဌာန တစ်ခု ဖြစ်ပြီး<ref>[http://217.154.230.218/NR/rdonlyres/661216D8-AD60-486B-A96F-EE75BB61B28A/0/BC_RS_GFC7full.pdf "Global Financial Centres 7"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100331200428/http://217.154.230.218/NR/rdonlyres/661216D8-AD60-486B-A96F-EE75BB61B28A/0/BC_RS_GFC7full.pdf |date=31 March 2010 }}, City of London, March 2010.</ref> ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဒုတိယမြောက် အကြီးဆုံး ကက်စီနို လောင်းကစား ပြုရာ နေရာ ဖြစ်သည့်အပြင် <ref name="edmontonjournal.com">{{cite news |url= http://www.bloomberg.com/news/2011-08-10/singapore-miracle-dimming-as-income-gap-widens-squeeze-by-rich.html |date=10 August 2011 |work=Bloomberg |location =New York |author= Adam, Shamim |title= Singapore Miracle Dimming as Income Gap Widens Squeeze by Rich}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ထိပ်တန်း ရေနံချက်လုပ်ရာ နေရာ သုံးခုတွင် တစ်ခု အပါအဝင် ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် အများဆုံး ရေနံတူးစင် ထုတ်လုပ်ရာ နှင့် သင်္ဘောများ ပြင်ဆင်ရေး အတွက် အဓိက နေရာတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။<ref>[http://www.edb.gov.sg/edb/sg/en_uk/index/industry_sectors/energy/facts_and_figures.html Facts and Figures – Singapore Economic Development Board]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140420192814/http://www.edb.gov.sg/edb/sg/en_uk/index/industry_sectors/energy/facts_and_figures.html |date=20 April 2014 }}</ref><ref>{{cite news|url= http://www.ft.com/cms/s/0/8b9d7d1e-c837-11da-a377-0000779e2340.html |work= Financial Times |location =London |date=10 April 2006 |author =Burton, John |title= Singapore economy grows 9.1% in first quarter}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.edb.gov.sg/edb/sg/en_uk/index/industry_sectors/marine___offshore/facts_and_figures.html |title=Facts and Figures |publisher=Singapore Economic Development Board |date=30 January 2012 |accessdate=21 April 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120418084237/http://www.edb.gov.sg/edb/sg/en_uk/index/industry_sectors/marine |archivedate=18 April 2012 }}</ref> ကမ္ဘာ့ဘဏ်မှ စင်ကာပူနိုင်ငံအား ကမ္ဘာပေါ်တွင် စီးပွားရေး လုပ်ရန် အလွယ်ကူဆုံး နေရာ တစ်ခု အဖြစ် သတ်မှတ်ဖော်ပြခဲ့ပြီး <ref name="edmontonjournal.com" /> ကမ္ဘာပေါ်တွင် ထိပ်ဆုံး ထောက်ပံ့ပို့ဆောင်ရေး ဌာန တစ်ခု အဖြစ် အဆင့်သတ်မှတ် ခဲ့သည်။ <ref>{{cite news |newspaper=The Straits Times |date=7 November 2007 |location= Singapore |author=Yang Huiwen |title= Singapore ranked No. 1 logistics hub by World Bank |page=69}}</ref> စတုတ္ထအကြိမ် ထုတ် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ စိမ်းလန်းသော စီးပွားရေး ညွှန်းကိန်းမှ ကျွမ်းကျင်သူများမှ စင်ကာပူအား ကမ္ဘာပေါ်တွင် သတ္တမမြောက် အစိမ်းလန်းဆုံး မြို့တော် တစ်ခု အဖြစ် အဆင့်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref>[http://dualcitizeninc.com/GGEI-Report2014.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141028201432/http://dualcitizeninc.com/GGEI-Report2014.pdf|date=28 October 2014}}, Global Green Economy Index, Executive Summary, October 2014.</ref> စင်ကာပူ၏ စီးပွားရေးသည် ငွေကြေးဆိုင်ရာ ဝန်ဆောင်မှုများ၊ ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်းများ နှင့် ရေနံချက်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းများတွင် များစွာ မှီခိုရပ်တည်လျက် ရှိသည်။ စင်ကာပူ၏ ထိပ်ဆုံး ပြည်ပပို့ကုန်များမှာ သန့်စင်ပြီးသော ရေနံ၊ အိုင်စီ ဆားကစ် နှင့် ကွန်ပျူတာ တို့ ဖြစ်ကြပြီး<ref>{{cite web|url=http://www.singstat.gov.sg/stats/themes/economy/ess/essa11.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080624200246/http://www.singstat.gov.sg/stats/themes/economy/ess/essa11.pdf|archivedate=24 June 2008|title=Gross Domestic Product by Industry|accessdate=22 April 2010|year=2007|publisher=Singapore Statistics}}</ref> ၂၀၁၀ ခုနှစ် နိုင်ငံ ဂျီဒီပီ၏ ၂၇% မျှ ရှိကာ အီလက်ထရွန်းနစ် လုပ်ငန်းများ၊ ရေနံချက်လုပ်ငန်းများ၊ ဓာတုလုပ်ငန်းများ၊ စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ ဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများ နှင့် ဇီဝဆေးပညာ သိပ္ပံ ဆိုင်ရာ ကဏ္ဍများ သိသာထင်ရှားစွာ ပါဝင်သည်။ ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် စင်ကာပူသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အီလက်ထရွန်းနစ် ဝေဖာချစ်ပ်များ ထုတ်လုပ်ရာ ဖောင်ဒရီများ၏ ဝေဖာ ချစ်ပ် ထုတ်လုပ်မှုမှ ၁၀% ခန့်ကို ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite press release|title=Xilinx Underscores Commitment To Asia Pacific Market At Official Opening Of New Regional Headquarters Building In Singapore|publisher=Xilinx|url=http://digital50.com/news/items/PR/2007/09/14/AQF005/xilinx-underscores-commitment-to-asia-pacific-market-at-official-opening-of-new-regio/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080329090402/http://digital50.com/news/items/PR/2007/09/14/AQF005/xilinx-underscores-commitment-to-asia-pacific-market-at-official-opening-of-new-regio/|archivedate=29 March 2008|date=14 September 2007|accessdate=22 April 2010|dead-url=yes}}</ref> စင်ကာပူ၏ အကြီးဆုံး ကုမ္ပဏီများမှာ ဆက်သွယ်ရေး၊ ဘဏ်လုပ်ငန်း၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး နှင့် ကုန်ထုတ်လုပ်ရေး ကဏ္ဍများတွင် ပါဝင်ကာ အများစုမှာ နိုင်ငံတော်မှ ဦးဆောင်ဦးရွက်ပြု လုပ်ကိုင်ရာ စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများ ဖြစ်ပြီး စင်ကာပူ စတော့ခ် အိတ်ချိန်းတွင် ရှယ်ယာ အရောင်းအဝယ်ပြုကြသည်။ ၎င်းတို့ ထဲတွင် ဆင်းတဲလ် ခေါ် စင်ကာပူ ဆက်သွယ်ရေး ကုမ္ပဏီ၊ စင်ကာပူ တက်ခနော်လော်ဂျီ အင်ဂျင်နီယာရင်း၊ ကပ်ပဲလ် ကော်ပိုရေးရှင်း၊ အိုစီဘီစီ ခေါ် ပြည်ပတရုတ်ဘဏ်လုပ်ငန်း ကော်ပိုရေးရှင်း၊ ဒီဘီအက်စ် ခေါ် စင်ကာပူ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဘဏ်၊ ယူအိုဘီ ခေါ် စည်းလုံးသော ပြည်ပဘဏ် စသည့် ကုမ္ပဏီများ ပါဝင်သည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ် ကမ္ဘာ့ စီးပွားရေး မတည်ငြိမ်မှု များ အတွင်းတွင်ပင် ဘလွန်းဘတ်၏ စစ်တမ်းအရ အိုစီဘီစီ၊ ဒီဘီအက်စ် နှင့် ယူအိုဘီ ဘဏ်များကို ကမ္ဘာ့ နံပါတ် ၁၊ ၅ နှင့် ၆ တို့ အနေနှင့် အသီးသီး အဆင့်သတ်မှတ် ဖော်ပြခံခဲ့ရသည်။<ref>{{cite news |url=http://www.bloomberg.com/news/articles/2011-05-09/ocbc-world-s-strongest-bank-in-singapore-with-canadians-dominating-ranking |title=Singapore’s OCBC Strongest Bank as Canadians Dominate |date=May 10, 2011 |publisher=Bloomberg Business }}</ref> နိုင်ငံ၏ ကမ္ဘာ့လူသိအများဆုံးအမှတ်တံဆိပ်များတွင် [[စင်ကာပူ လေကြောင်းလိုင်း]]၊ [[ချန်ဂီ လေဆိပ်]] နှင့် စင်ကာပူ ဆိပ်ကမ်းတို့ ပါဝင်ကာ ထို သုံးခုလုံးမှာ ၎င်းတို့နှင့် သက်ဆိုင်သော စီးပွားရေး ကဏ္ဍ အသီးသီးတွင် ဆု အများဆုံး ရရှိသော လုပ်ငန်းများ ဖြစ်ကြသည်။ စင်ကာပူ လေကြောင်းလိုင်း အား ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဖော်ကျွန်း စီးပွားရေး စစ်တမ်းအရ အာရှ၏ လေးစားအားကျစရာ အကောင်းဆုံး ကုမ္ပဏီ နှင့် ကမ္ဘာ့ ၁၉ ခုမြောက် လေးစား အားကျစရာ အကောင်းဆုံး ကုမ္ပဏီအဖြစ် ဖော်ပြခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဆုအများဆုံး ရရှိသည့် လေကြောင်းလိုင်း တစ်ခု ဖြစ်ပြီး အမေရိကန်အခြေစိုက် ခရီးသွား နှင့် အပန်းဖြေ စာဖတ်သူများ၏ စစ်တမ်းအရ အကောင်းဆုံး အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေကြောင်းလိုင်း အဖြစ် နှစ် ၂၀ ဆက်တိုက် ဖော်ပြခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{cite news |url=http://business.asiaone.com/news/sia-tops-asian-list-among-50-most-admired-global-firms |title=SIA tops Asian list among 50 most admired global firms |date=Feb 26, 2015 |publisher=The Straits Times |accessdate=18 October 2015 |archivedate=16 October 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151016034143/http://business.asiaone.com/news/sia-tops-asian-list-among-50-most-admired-global-firms }}</ref><ref>{{cite news |url=http://fortune.com/2015/07/07/worlds-best-airlines/ |title=The world's best airlines |date=July 7, 2015 |publisher=Fortune }}</ref> ချန်ဂီ လေဆိပ်သည် လေကြောင်းလိုင်း ၁၀၀ ကျော်ဖြင့် မြို့ကြီးပေါင်း ၃၀၀ ကျော်ကို ဆက်သွယ်ပေးသည်။ မဟာဗျူဟာမြောက် နိုင်ငံတကာ လေဆိပ် မှာ ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့အကောင်းဆုံး လေဆိပ်ဆုပေါင်း ၄၈၀ ကျော်ကို လက်ခံရရှိခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။<ref name="">{{cite news |url=http://www.businesstimes.com.sg/opinion/lee-kuan-yew-dies/lee-kuan-yew-truly-the-father-of-changi-airport |title=Lee Kuan Yew, truly the father of Changi airport |date=September 12, 2015 |publisher=The Business Times }}</ref> ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းမှာလည်း စီးပွားရေး၏ ကြီးမားသော အစိတ်အပိုင်း တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသွားပေါင်း ၁၅ သန်းကျော်တို့ စင်ကာပူသို့ လာရောက် လည်ပတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="singstat2014tourism">{{cite web|url =http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#7|title =Statistics Singapore - Latest Data - Tourism|publisher =Singapore Department of Statistics|year =2014|accessdate =20 April 2015|archivedate =29 November 2015|archiveurl =https://web.archive.org/web/20151129094649/http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#7}}</ref> ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွား လုပ်ငန်းကို ပိုမိုတိုးချဲ့ရန် အတွက် ကက်စီနိုလုပ်ငန်းကို ၂၀၀၅ တွင် တရားဝင် ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း ငွေကြေးခဝါချမှု နှင့် လောင်းကစား စွဲလမ်းမှုများကို ထိန်းချုပ်ရန် အတွက် စုပေါင်းအပန်းဖြေစခန်းဟု အမည်တပ်ထားသော လုပ်ငန်းများ အတွက် လိုင်စင် ၂ ခု သာ ချပေးခဲ့သည်။ စင်ကာပူသည် ကျန်းမာရေး ခရီးသွား လုပ်ငန်း အနေနှင့်လည်း မိမိဘာသာ အရောင်းမြှင့်တင်ရေး ပြုခဲ့ပြီး နိုင်ငံခြားသားပေါင်း ၂၀၀,၀၀၀ ကျော်တို့ နှစ်စဉ် လာရောက်၍ ဆေးကုသမှု ခံယူကြသည်။ စင်ကာပူ၏ ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှု လုပ်ငန်းမှ နှစ်စဉ် နိုင်ငံခြား လူနာပေါင်း ၁ သန်း အနည်းဆုံးကို ဝန်ဆောင်မှု ပေးရန် နှင့် အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၃ ဘီလီယံမျှ အမြတ်ငွေ ရရှိရန် ရည်ရွယ်ထားသည်။<ref>{{cite news |last=Dogra |first=Sapna |archiveurl=https://web.archive.org/web/20051026013526/http://www.expresshealthcaremgmt.com/20050731/medicaltourism01.shtml |archivedate=26 October 2005 |url=http://www.expresshealthcaremgmt.com/20050731/medicaltourism01.shtml |date=16 July 2005 |location=Mumbai |title=Medical tourism boom takes Singapore by storm |newspaper=Express Healthcare Management |accessdate=18 October 2015 }}</ref> စင်ကာပူသည် ပညာရေး အချက်အချာ ဌာန တစ်ခုလည်း ဖြစ်ပြီး ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတကာ ကျောင်းသားပေါင်း ၈၀,၀၀၀ ကျော် လာရောက် ပညာသင်ကြား ကြသည်။ <ref>{{cite web |url= http://www.eahep.org/asiahigher-education/asian-policy-drivers/127-developing-asian-education-hubs.html |title= Developing Asian education hubs |accessdate= 12 October 2011 |year= 2011 |publisher= EU-Asia Higher Education Platform |archivedate= 23 October 2011 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20111023215241/http://www.eahep.org/asiahigher-education/asian-policy-drivers/127-developing-asian-education-hubs.html }}</ref> မလေးရှားမှ ကျောင်းသားပေါင်း ၅,၀၀၀ ကျော်တို့သည် ဂျဟိုး-စင်ကာပူ ကော့စ်ဝေး တံတားကို ဖြတ်သန်း၍ မလေးရှားမှ စင်ကာပူသို့ နေ့စဉ် ကျောင်းတက် ကြသည်။ <ref>{{cite news |url=http://findarticles.com/p/news-articles/new-straits-times/mi_8016/is_20060507/ride/ai_n44321524/ |title=The long, long ride |accessdate=12 October 2011 |date=7 May 2006 |work=New Straits Times |location=Kuala Lumpur |deadurl=yes |archivedate=15 June 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130615140344/http://findarticles.com/p/news-articles/new-straits-times/mi_8016/is_20060507/ride/ai_n44321524/ }}</ref> ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် စင်ကာပူရှိ တက္ကသိုလ်များ၏ ကျောင်းသား ၂၀% မှာ နိုင်ငံတကာမှ ကျောင်းသား များ ဖြစ်ကြပြီး အများစုမှာ အာဆီယံနိုင်ငံများ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ တို့မှ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url= http://www.moe.gov.sg/media/parliamentary-replies/2009/03/foreign-students-in-singapore.php |title= Foreign Students in Singapore |publisher= Ministry of Education |accessdate= 12 October 2011 |year= 2011 |archivedate= 9 April 2009 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20090409150704/http://www.moe.gov.sg/media/parliamentary-replies/2009/03/foreign-students-in-singapore.php }}</ref> ၂၀၀၀ ခုနှစ် အစောပိုင်းကာလများ အတွင်း စီးပွားရေး ကျဆင်းမှု နှင့် နည်းပညာ ကဏ္ဍတွင် ကျဆင်းလာမှု တို့ကြောင့် ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် စင်ကာပူ နိုင်ငံ၏ ဂျီဒီပီသည် ၂.၂% မျှ လျော့ကျ ခဲ့သည်။ ၂၀၀၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် စီးပွားရေး ပြန်လည်သုံးသပ်ရေး ကော်မတီများကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးကို ပြန်လည် ရှင်သန် တက်ကြွလာစေရန် အတွက် ပေါ်လစီ အချို့ကို ပြောင်းလဲပစ်ရန် အကြံပြုတင်ပြခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ စင်ကာပူ၏ စီးပွားရေးမှာ ပြန်လည် နလန်ထူလာခဲ့ပြီး အဓိက အားဖြင့် ကမ္ဘာ့စီးပွားရေး ပြန်လည်တိုးတက်လာမှုကြောင့် ဖြစ်ကာ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ၈.၃% နှင့် ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ၆.၄% မျှ စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးမှု ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး<ref>{{cite web|url=http://app.mti.gov.sg/data/article/1962/doc/ESS_2005Ann_%20PR.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060823185543/http://app.mti.gov.sg/data/article/1962/doc/ESS_2005Ann_+PR.pdf|archivedate=23 August 2006|title=Performance of the Singapore Economy in 2005|publisher=Ministry of Trade and Industry|accessdate=22 April 2010}}</ref> ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ၇.၉% မျှ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက် လာခဲ့သည်။ <ref>{{cite news|title=CPF increase possible if outlook stays good: PM Lee|author=Loh, Dominique|work=Channel NewsAsia|date=31 December 2006|location=Singapore|url=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/250028/1/.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070127130630/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/250028/1/.html|archivedate=27 January 2007|accessdate=18 October 2015}}</ref> ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ၀.၈% မျှ လျော့ကျ သွားခဲ့ပြီးနောက် ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ပြန်၍ နလန်ထူလာခဲ့ကာ ဂျီဒီပီမှာ ၁၄.၅% မျှ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ စင်ကာပူရှိ အလုပ်များ၏ ရာခိုင်နှုန်း အများစုမှာ ဝန်ဆောင်မှု ကဏ္ဍတွင် ဖြစ်ပြီး ၂၀၁၀ ဒီဇင်ဘာလတွင် အလုပ်ပေါင်း ၃,၁၀၂,၅၀၀ ခုတွင် ၂,၁၅၁,၄၀၀ ခုမှာ ဝန်ဆောင်မှု ကဏ္ဍတွင် ဖြစ်သည်။ စီးပွားရေး အရ အလုပ်လုပ်ကိုင်နိုင်ပြီး အလုပ်လက်မဲ့ ဖြစ်နေသော အသက် ၁၅ နှစ် အထက် လူဦးရေ ၏ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ၂% ခန့် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite press release|url= http://www.mom.gov.sg/newsroom/Pages/PressReleasesDetail.aspx?listid=347|date=31 January 2011|title= Employment Situation in Fourth Quarter 2010|publisher=Ministry of Manpower}}</ref> ==ပညာရေး== [[File:Singapore Management University 22, Aug 06.JPG|thumb|right|စင်ကာပူ၏ အစိုးရပိုင် တက္ကသိုလ် ၅ ခုထဲမှ စင်ကာပူ စီမံခန့်ခွဲမှု တက္ကသိုလ်၏ လီကောင်ချင်း စီးပွားရေးဌာန]] မူလတန်း၊ အထက်တန်း နှင့် အထက်တန်းလွန် ပညာရေး စနစ်များကို အများအားဖြင့် အစိုးရမှ ထောက်ပံ့ပေးထားသည်။ အားလုံးသော ပုဂ္ဂလိက နှင့် အများပြည်သူ ဆိုင်ရာ တက္ကသိုလ်၊ ကောလိပ်များ အားလုံးမှာ ပညာရေး ဝန်ကြီးဌာနတွင် မှတ်ပုံတင်ရသည်။ <ref>{{cite web|url = http://www.moe.gov.sg/education/private-education/|title = Private Education in Singapore|publisher=Ministry of Education|year = 2011|accessdate =2 July 2011 }}</ref> အများပြည်သူ ဆိုင်ရာ ကျောင်းများ အားလုံးတွင် အင်္ဂလိပ် ဘာသာကို အသုံးပြု၍ သင်ကြား ကြပြီး<ref>{{cite web|url=http://www.moe.gov.sg/education/admissions/international-students/general-info/|title=International Student Admissions: General Information on Studying in Singapore|publisher=Ministry of Education|accessdate=27 February 2011|archivedate=4 March 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110304134017/http://www.moe.gov.sg/education/admissions/international-students/general-info/}}</ref> မိခင်ဘာသာစကား ဘာသာရပ်များ မှ လွဲ၍ ဘာသာရပ် အားလုံးကို အင်္ဂလိပ် ဘာသာ အသုံးပြု၍ သင်ကြား စစ်ဆေးကြသည်။ <ref>{{cite web|url=http://www.moe.gov.sg/education/scholarships/asean/faq/|title=ASEAN Scholarships: Frequently Asked Questions|publisher=Ministry of Education|accessdate=27 February 2011|archivedate=6 April 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080406231811/http://www.moe.gov.sg/education/scholarships/asean/faq/}}</ref> နိုင်ငံတကာတွင် မိခင်ဘာသာစကား ဆိုသည်မှာ ပထမ ဘာသာစကားကို ယေဘုယျအားဖြင့် ရည်ညွှန်းခြင်း ဖြစ်သော်လည်း စင်ကာပူ ပညာရေး စနစ်တွင်မူ ဒုတိယ ဘာသာစကားကို ရည်ညွှန်းပြီး အင်္ဂလိပ် ဘာသာကို ပထမ ဘာသာ အဖြစ် ရည်ညွှန်းကြသည်။<ref>{{cite press release|url=http://www.moe.gov.sg/media/speeches/2003/sp20030215a.htm|title=Speech by Tharman Shanmugaratnam, Senior Minister of State for Trade & Industry and Education at the Seminar on "The Significance of Speaking Skills For Language Development", organised by the Tamil Language and Culture Division of Nie On 15 February 2003|publisher=Ministry of Education|date=2 January 2008|accessdate=27 February 2011|archive-date=15 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110515193809/http://www.moe.gov.sg/media/speeches/2003/sp20030215a.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/1065927/1/.html|title=Mandarin is important but remains a second language in S'pore MM Lee|work=Channel NewsAsia|location=Singapore|date=26 June 2010|accessdate=27 February 2011|archivedate=30 June 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170630180427/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/1065927/1/.html}}</ref> နိုင်ငံရပ်ခြားသို့ ရောက်ရှိနေသည်မှာ ကြာမြင့်ပြီ ဖြစ်သော ကျောင်းသားများနှင့် မိခင်ဘာသာစကား အတွက် ရုန်းကန် နေရသော ကျောင်းသားများ အတွက် ပိုမိုရိုးရှင်းသော သင်ရိုးညွှန်းတမ်းကို သင်ယူရန် သို့မဟုတ် မိခင်ဘာသာစကားကို သင်ကြားမှု မပြုရန် ရွေးချယ်နိုင်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.moe.gov.sg/education/admissions/returning-singaporeans/mother-tongue-policy/|title=Returning Singaporeans – Mother-Tongue Language Policy|publisher=Ministry of Education|accessdate=27 February 2011|archivedate=8 April 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080408195106/http://www.moe.gov.sg/education/admissions/returning-singaporeans/mother-tongue-policy/}}</ref><ref>{{cite press release|url=http://www.moe.gov.sg/media/press/2004/pr20040109.htm|title=Refinements to Mother Tongue Language Policy|publisher=Ministry of Education|accessdate=27 February 2011|archive-date=24 February 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110224021851/http://www.moe.gov.sg/media/press/2004/pr20040109.htm|url-status=dead}}</ref> ပညာရေး စနစ်မှာ မူလတန်း၊ အထက်တန်း နှင့် တက္ကသိုလ် အကြို ဟူ၍ အဆင့် ၃ ခု ရှိသည်။ မူလတန်း ပညာရေးကသာ မသင်မနေရ ဖြစ်သည်။ ကျောင်းသားများသည် ၆ နှစ်မျှ ကြာသော မူလတန်း ပညာရေးဖြင့် စတင်ရပြီး ၎င်းတွင် အခြေခံ ၄ နှစ် နှင့် မိတ်ဆက် ၂ နှစ် ပါဝင်သည်။ သင်ရိုးညွှန်းတမ်းများမှာ အင်္ဂလိပ်ဘာသာ၊ မိခင်ဘာသာ၊ သင်္ချာ နှင့် သိပ္ပံ ဘာသာတို့ တိုးတက်စေရန် ရည်ရွယ်ရေးဆွဲထားသည်။ <ref name="Primary">{{cite web|url= http://www.moe.gov.sg/education/primary/|title= Primary Education|publisher=Ministry of Education|year= 2011|accessdate=2 July 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.moe.gov.sg/education/primary/curriculum/|title=Primary School Curriculum|publisher=Ministry of Education|year=2011|accessdate=2 July 2011|archivedate=7 April 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080407095703/http://www.moe.gov.sg/education/primary/curriculum/}}</ref> အထက်တန်း ပညာရေး မှာ ၄ နှစ်မှ ၅ နှစ် အထိ ကြာပြီး စပါယ်ရှယ်၊ အမြန်၊ ပုံမှန် (ပညာရေး) နှင့် ပုံမှန် (နည်းပညာ) ဟူ၍ လေးမျိုး ခွဲခြား ထားကာ ကျောင်းသား၏ သင်ယူနိုင်စွမ်း အပေါ်တွင် မူတည်သည်။ <ref name="Secondary">{{cite web|url = http://www.moe.gov.sg/education/secondary/|title = Secondary Education|publisher=Ministry of Education|year = 2011|accessdate =2 July 2011}}</ref> အခြေခံ သင်ရိုးများမှာ မူလတန်းနှင့် တူညီသော်လည်း သင်ခန်းစာများမှာ ပိုမို၍ အထူးပြု သင်ကြား လာသည်။ <ref>{{cite web|url= http://www.moe.gov.sg/education/secondary/express/|title= Special/Express Courses Curriculum|publisher= Ministry of Education|year= 2011|accessdate= 2 July 2011|archivedate= 7 April 2008|archiveurl= https://web.archive.org/web/20080407202048/http://www.moe.gov.sg/education/secondary/express/}}</ref> တက္ကသိုလ် အကြို ပညာရေးမှာ ၂ နှစ်မှ ၃ နှစ် အထိ ကြာပြီး ဂျူနီယာ ကောလိပ်ဟု ခေါ်သော ကျောင်းများတွင် သင်ကြား ပို့ချကြသည်။ <ref name="Pre-university">{{cite web|url= http://www.moe.gov.sg/education/pre-u/|title= Pre-University Education|publisher= Ministry of Education|year= 2011|accessdate= 2 July 2011|archivedate= 5 April 2008|archiveurl= https://web.archive.org/web/20080405194544/http://www.moe.gov.sg/education/pre-u/}}</ref> အချို့သော ကျောင်းများမှာ ၎င်းတို့၏ သင်ရိုးညွှန်းတမ်းတွင် လွတ်လပ်မှု ရှိကြပြီး ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့် ရှိသော ကျောင်းများဟု ခေါ်ကြသည်။ ထိုကျောင်းများမှာ အထက်တန်း ပညာရေး နှင့် ပို၍ မြင့်မားသော အဆင့်များတွင် ရှိသည်။<ref name="Secondary" /> {{bar box |title=၂၀၀၅ ခုနှစ် အသက် ၁၅ နှစ် အထက် ကျောင်းသား မဟုတ်သော စင်ကာပူနိုင်ငံသားများ၏ ပညာရေး အဆင့်<ref name="Chap2" /> |titlebar=#ddd |width=350px |left1=အမြင့်ဆုံး ပညာရေး |right1=ရာခိုင်နှုန်း |float=right |bars= {{bar percent|ပညာရေးမရှိ|yellow|18}} {{bar percent|မူလတန်း|blue|45}} {{bar percent|အထက်တန်း|red|15}} {{bar percent|ဒီပလိုမာ|gray|8}} {{bar percent|ဒီဂရီ|green|14}}}} နိုင်ငံတော် အဆင့် စာမေးပွဲများကို ကျောင်းများအားလုံးတွင် တညီတညွတ်တည်း ဖြစ်အောင် ပြုလုပ်ထားပြီး အဆင့်တစ်ခု ပြီးတိုင်း ဖြေဆိုကြရသည်။ ပထမ ၆ နှစ် အပြီးတွင် ကျောင်းသားများသည် ပီအက်စ်အယ်လ်အီး ခေါ် မူလတန်းထွက် စာမေးပွဲကို ဖြေဆိုရပြီး<ref name="Primary" /> ထိုစာမေးပွဲမှ မည်သည့် အထက်တန်းကျောင်းတွင် ဆက်လက် ပညာသင်ကြားခွင့် ရရှိမည်ကို ဆုံးဖြတ်သည်။ အထက်တန်း အဆင့် အပြီးတွင် ဂျီစီအီး အို လယ်ဗယ် စာမေးပွဲကို ဖြေဆိုကြရပြီး တက္ကသိုလ် အကြို အဆင့် အပြီးတွင် ဂျီစီအီး အေ လယ်ဗယ် စာမေးပွဲကို ဖြေဆိုကြရသည်။ စင်ကာပူ နိုင်ငံသားများထဲမှ အသက် ၁၅ နှစ် အထက် ကျောင်းသား မဟုတ်သူများတွင် ၁၈% မှာ ပညာရေး မရှိကြပဲ ၄၅% မှာ မူလတန်း အောင်မြင်ကြသည်။ ၁၅ %မှာ အထက်တန်း အောင်မြင်ကြပြီး ၁၄% တွင် ဘွဲ့ရရှိကြသည်။<ref name="Chap2">{{cite web |url=http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/ghsr1/chap2.pdf |title=Education and Language |publisher=Singapore Statistics |accessdate=11 April 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101113153652/http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/ghsr1/chap2.pdf |archivedate=13 November 2010 }}</ref> နိုင်ငံတကာတွင် သင်္ချာ နှင့် သိပ္ပံဘာသာကို စစ်ဆေးသော စာမေးပွဲများတွင် စင်ကာပူ ကျောင်းသားများသည် အမြဲတမ်း ထိပ်ဆုံး အဆင့် ၅ ခုတွင် ပါဝင်ကြသည်။ * ၂၀၁၁ ခုနှစ် နိုင်ငံတကာ ပညာရေးဆိုင်ရာ အောင်မြင်မှု သုံးသပ်ရေး အဖွဲ့၏ နိုင်ငံတကာ သင်္ချာနှင့် သိပ္ပံသင်ကြားမှု ရေစီးကြောင်း ပြိုင်ပွဲတွင် စင်ကာပူ ကျောင်းသားများမှ ပထမ ရရှိခဲ့ပြီး ၁၉၉၅ ခုနှစ်မှစ၍ ထိပ်ဆုံး အဆင့် ၃ ခုတွင် အမြဲတမ်း ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://nces.ed.gov/timss/table07_1.asp|title=Trends in International Mathematics and Science Study|publisher=IEA|accessdate=2 November 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://nces.ed.gov/timss/table07_3.asp|title=Trends in International Mathematics and Science Study|publisher=IEA|accessdate=2 November 2011}}</ref> * ၂၀၀၉ ခုနှစ် နိုင်ငံတကာ စီးပွားရေး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး နှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေး အဖွဲ့ (အိုအီးစီဒီမှ) ကြီးမှူးကျင်းပသော နိုင်ငံတကာ ကျောင်းသားများ စစ်ဆေးရေး ပရိုဂရမ်တွင် စင်ကာပူ ကျောင်းသားများသည် သင်္ချာ၊ သိပ္ပံ၊ စာဖတ်ခြင်း တို့တွင် ထိပ်ဆုံး အဆင့် ၅ ခုတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url= http://www.oecd.org/dataoecd/54/12/46643496.pdf|title=Comparing countries' and economies' performance|publisher=OECD|location =Paris|accessdate=27 October 2011}}</ref> နိုင်ငံ၏ အဓိက အများပြည်သူ ဆိုင်ရာ တက္ကသိုလ် နှစ်ခုဖြစ်သော [[စင်ကာပူအမျိုးသားတက္ကသိုလ်]] နှင့် [[နန်ယန်းနည်းပညာတက္ကသိုလ်]]တို့မှာ ([[:en:QS World University Rankings|QS၏ ကမ္ဘာ့တက္ကသိုလ်များ စံခွဲအဆင့်စီစဉ်ခြင်း]]အရ ၂၀၂၀၊ ဇွန်လတွင် ထုတ်ပြန်သည့် ကမ္ဘာ့တက္ကသိုလ်များအားလုံး ကဏ္ဍ၏ ၂၀၂၁-စာရင်းတွင်) ကမ္ဘာ့ အဆင့် ၁ မှ ၁၃ အတွင်း ဝင်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2021|title=QS World University Rankings 2021|publisher=QS|accessdate=2020-08-06}}</ref> ==ကျန်းမာရေး== စင်ကာပူသည် ဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံများ ထဲတွင် ကျန်းမာရေးအသုံးစရိတ် နည်းပါးသော နိုင်ငံ ဖြစ်သော်လည်း ယေဘုယျအားဖြင့် ထိရောက်သည့် ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှု စနစ် ရှိသည်။ <ref name="Wyatt">{{cite web|year=2010|url=http://www.watsonwyatt.com/europe/pubs/healthcare/render2.asp?ID=13850|title=The Singapore health system – achieving positive health outcomes with low expenditure|author=Tucci, John|publisher=Towers Watson|accessdate=16 March 2011|archive-date=10 December 2012|archive-url=https://archive.today/20121210052940/http://www.watsonwyatt.com/europe/pubs/healthcare/render2.asp?ID=13850}}</ref> ကမ္ဘာ့ ကျန်းမာရေး အဖွဲ့မှ ကမ္ဘာ့ ကျန်းမာရေး အစီရင်ခံစာတွင် စင်ကာပူ၏ ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှု စနစ်အား ကမ္ဘာ့ အဆင့် ၆ အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ <ref name="WHO">{{cite press release|url= http://www.who.int/whr/2000/media_centre/press_release/en/index.html|title=World Health Organization Assesses the World's Health Systems|date=21 June 2000|publisher=World Health Organization|location=[[Geneva]]|accessdate=2 November 2011}}</ref> ယေဘုယျ အားဖြင့် စင်ကာပူသည် ယခင် ဆယ်စုနှစ် ၂ ခု အတွင်း ကမ္ဘာပေါ်တွင် မွေးကင်းစ ကလေး သေဆုံးမှုနှုန်း အနည်းဆုံး နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံလည်း ဖြစ်သည်။ <ref name="singstat2014births&deaths">{{cite web|url =http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#16|title =Statistics Singapore - Latest Data - Births & Deaths|publisher =Singapore Department of Statistics|year =2014|accessdate =26 April 2015|archivedate =29 November 2015|archiveurl =https://web.archive.org/web/20151129094649/http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#16}}</ref> လူတစ်ဦးချင်း၏ ပျမ်းမျှ သက်တမ်းမှာ အမျိုးသား များ အတွက် အသက် ၈၀ ဖြစ်ပြီး အမျိုးသမီး များအတွက် ၈၅ နှစ်မျှ ဖြစ်သဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ လူ့သက်တမ်း အရှည်ဆုံးသော နိုင်ငံများ စာရင်းတွင် အဆင့် ၄ ရှိသည်။ နိုင်ငံ၏ လူဦးရေ အားလုံး လိုလိုသည် သန့်ရှင်းသော ရေ နှင့် အညစ်အကြေး စွန့်ပစ်မှု စနစ်ကို အသုံးပြုခွင့် ရရှိကြသည်။ နှစ်စဉ် လူ ၁သိန်းတွင် အိတ်ချ်အိုင်ဗွီ ရောဂါကြောင့် သေဆုံးသူ ၁၀ ဦးအောက်တွင် ရှိသည်။ ကာကွယ်ဆေး ထိုးမှုမှာလည်း အလွန်မြင့်မားသည်။ လူကြီးများ၏ အဝလွန်မှုမှာ ၁၀% အောက်တွင် ရှိသည်။<ref name=autogenerated2>{{cite web|url=http://www.who.int/gho/countries/sgp.pdf|title=Singapore: Health Profile|publisher=World Health Organization|date=13 August 2010|accessdate=16 March 2011}}</ref> အစိုးရ၏ ကျန်းမာရေး ဆောင့်ရှောက်မှု စနစ်မှာ 3M ဟုခေါ်သော ဘောင်အတွင်းတွင် ရှိသည်။ ၎င်းတွင် အပိုင်း သုံးပိုင်း ရှိပြီး ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှုကို မတတ်နိုင်သူများအတွက် မယ်ဒီဖန် ဟု ခေါ်သော အစိတ်အပိုင်း၊ ၈၅% သော လူဦးရေကို သက်ရောက်မှု ရှိသော မယ်ဒီဆေ့ဖ် ဟု ခေါ်သည့် မစုမနေရ ကျန်းမာရေး ငွေစု စနစ် နှင့် အစိုးရမှ ထောက်ပံ့ထားသော မယ်ဒီရှီးလ်ဒ် ဟုခေါ်သော ကျန်းမာရေး အာမခံ စနစ် တို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Wyatt" /> စင်ကာပူရှိ အများပြည်သူပိုင် ဆေးရုံများမှာ ကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ်ခွင့် ရှိကြပြီး လူနာများကို အပြိုင်အဆိုင် ခေါ်ယူကြသည်။ ဝင်ငွေနည်းပါးသော သူများ အတွက် ဈေးလျှော့ပေးသော စနစ်လည်း ရှိသည်။<ref>{{cite web|url= http://www.who.int/whr/2000/en/whr00_en.pdf|title=The World Health Report|publisher=World Health Organization|page=66|year=2000|accessdate=16 March 2011}}</ref> ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် စင်ကာပူ ကျန်းမာရေး စနစ်၏ ၃၂% ကို အစိုးရမှ အထောက်အပံ့ပေးထားပြီး စင်ကာပူ ဂျီဒီပီ၏ ၃.၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့် မျှ ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web|url=http://apps.who.int/whosis/database/core/core_select_process.cfm|title=Core Health Indicators Singapore|publisher=World Health Organisation|date=May 2008|accessdate=16 March 2011}}</ref> ==အခြေခံ အဆောက်အအုံ== ===ဆက်သွယ်ရေး နှင့် ကွန်ယက်=== စင်ကာပူတွင် အင်တာနက် ချိတ်ဆက်မှုကို အင်တာနက် ဝန်ဆောင်သူများမှ ပြုလုပ်ပေးကြပြီး ၁ စက္ကန့်လျှင် ၁ ဂစ်ဂါဘိုက် အထိ ရှိသော အိမ်သုံး အင်တာနက်များကို တပ်ဆင်ပေးသည်။ ထိုသို့ ဂစ်ဂါဘစ် အထိ မြန်နှုန်း ရှိသော ကွန်ယက်များကြောင့် ပို့ကုန် တင်ပို့မှုကို တိုးမြှင့်နိုင်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၆ တွင် အလုပ်ပေါင်း ၈၀,၀၀၀ ကျော်ကို ဖန်တီး ပေးနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |author=Burns, Simon |url= http://www.v3.co.uk/v3-uk/news/1971440/singapore-outlines-gigabit-broadband-plans |title= Singapore outlines gigabit broadband plans |work=V3.co.uk |location =London |date=20 June 2006 |accessdate=6 June 2013}} {{subscription required}}</ref> မိုဘိုင်းဖုန်း အသုံးပြုမှုမှာ အလွန်မြင့်မားပြီး လူ ၁၀၀ လျှင် မိုဘိုင်းဖုန်း ၁၄၈ လိုင်း ရှိသည်။<ref name="singstat2014mobile">{{cite web|url =http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#19|title =Statistics Singapore - Latest Data - Social Indicators|publisher =Singapore Department of Statistics|year =2014|accessdate =26 April 2015|archivedate =29 November 2015|archiveurl =https://web.archive.org/web/20151129094649/http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#19}}</ref> ===သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး=== [[File:singapore port panorama.jpg|thumb|centre|800px|alt=The Port with a large number of shipping containers and the ocean visible in the background|စင်ကာပူ ဆိပ်ကမ်းကို ဆန်တိုဆာကျွန်း နောက်ခံဖြင့် မြင်ရပုံ]] {{clear}} စင်ကာပူသည် လူဦးရေ အလွန်သိပ်သည်းသော သေးငယ်သော ကျွန်းကလေး တစ်ကျွန်း ဖြစ်သဖြင့် ပတ်ဝန်းကျင် ညစ်ညမ်းမှု လျှော့ချနိုင်ရန် နှင့် ယာဉ်ကြောပိတ်ဆို့မှုကို လျှော့ချနိုင်ရန် လမ်းများပေါ်တွင် သွားလာနေသော ကိုယ်ပိုင်ကား စီးရေကို ကန့်သတ် ထားသည်။ ကားဝယ်ယူသူများသည် ကားတန်ဖိုး၏ ဈေးကွက်ပေါက်ဈေး တစ်ဆခွဲမျှသော အခွန်ကို ပေးဆောင်ရပြီး စင်ကာပူ စီအိုအီး ခေါ် ကားပိုင်ဆိုင်ခွင့် လက်မှတ်ကို လေလံဆွဲ ဝယ်ယူရပြီး ထိုလက်မှတ် ရှိပါက ကားကို လမ်းမပေါ်တွင် ဆယ်စုနှစ် တစ်ခုစာမျှ မောင်းနှင် နိုင်သည်။ စင်ကာပူ ကားပိုင်ဆိုင်ခွင့် လက်မှတ်တစ်ခု၏ တန်ဖိုးဖြင့်ပင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ပေါ့ရှ် ဘောက်စတာ ကားတစ်စင်း ဝယ်ယူနိုင်သည်။ စင်ကာပူရှိ ကားတန်ဖိုးမှာ အခြား အင်္ဂလိပ်စကား ပြောသော နိုင်ငံများထက် သိသိသာသာပင် များပြားသည်။<ref name="BloombergBMW">{{cite news|url= http://www.bloomberg.com/news/2011-02-16/bmw-3-series-costs-260-000-as-singapore-tax-keeps-cars-for-rich.html|title =BMW Costing $260,000 Means Cars Only for Rich in Singapore as Taxes Climb|work=Bloomberg|location =New York|accessdate =2 July 2011|first=Kristine|last=Aquino|date=17 February 2011}}</ref> အခြားသော ဓနသဟာယနိုင်ငံများ ကဲ့သို့ပင် လမ်းပေါ်ရှိ ကားများ နှင့် လမ်းပေါ်တွင် လျှောက်သောသူများ လက်ဝဲဘက်သို့ ကပ်၍ သွားကြသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.expatsingapore.com/content/view/1147|title=Once you're here: Basic Road Rules and Regulations|publisher=Expat Singapore|date=16 August 2009|accessdate=27 February 2011|archivedate=15 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141215023246/http://www.expatsingapore.com/content/view/1147}}</ref> [[File:KSF C151B close view 0225.jpg|thumb|right|300px|ရထားသယ်ယူပို့ဆောင်ရေး]] [[File:ERPBugis.JPG|thumb|right|300px|နော့သ် ဘရစ်ချ်လမ်းပေါ်ရှိ အီလက်ထရွန်းနစ် စနစ်သုံး လမ်းအသုံးပြုခ ကောက်ခံသည့် ဂိတ်]] စင်ကာပူနိုင်ငံတွင် နေထိုင်သူများသည် ခြေလျင်၊ စက်ဘီး၊ ဘတ်စ်ကား၊ အငှားယာဉ်၊ အမ်အာရ်တီ ခေါ် လျှပ်စစ်အမြန်ရထား အကြီးစား၊ အယ်လ်အာရ်တီ ခေါ် လျှပ်စစ် အမြန်ရထား အငယ်စား တို့ဖြင့်လည်း သွားလာကြသည်။ အက်စ်ဘီအက်စ် ထရန်စစ် နှင့် အက်စ်အမ်အာရ်တီ ကော်ပိုရေးရှင်း ဆိုသော ကုမ္ပဏီ နှစ်ခုမှ အများပြည်သူသုံး ဘတ်စ်ကားနှင့် ရထားတို့ကို ပြေးဆွဲကြသည်။ အငှားယာဉ် ကုမ္ပဏီ ၆ ခု ရှိပြီး ထိုကုမ္ပဏီများမှ အငှားယာဉ် ၂၈,၀၀၀ ကျော်ကို လမ်းများပေါ်တွင် ပြေးဆွဲလျက် ရှိသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.lta.gov.sg/content/dam/ltaweb/corp/PublicationsResearch/files/FactsandFigures/taxi_info_2015.pdf|title=Taxi info|publisher=Land Transport Authority|year=2015|accessdate=24 May 2015|archivedate=5 June 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150605115848/http://www.lta.gov.sg/content/dam/ltaweb/corp/PublicationsResearch/files/FactsandFigures/taxi_info_2015.pdf}}</ref> အငှားယာဉ်မှာ လူသုံးများသော အများသုံး သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး လုပ်ငန်း တစ်ခု ဖြစ်ပြီး အခြားသော ဖွံ့ဖြိုးပြီး နိုင်ငံများနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် အငှားယာဉ် နှုန်းထားမှာ သက်သာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref>[http://www.lta.gov.sg/content/ltaweb/en/public-transport/taxis/getting-a-taxi.html Comparison of Overseas Taxi Fares]</ref> စင်ကာပူနိုင်ငံတွင် စုစုပေါင်း ၂,၀၈၅ မိုင် (၃၃၅၆ ကီလိုမီတာမျှ ) ရှည်လျားသော လမ်းမများ ရှိပြီး ၎င်းတို့ထဲတွင် ၁၀၀မိုင် (၁၆၁ ကီလိုမီတာ) မျှ ရှည်လျားသော အိက်စ်ပရက်စ်ဝေး ခေါ် အမြန်လမ်း များလည်း ပါဝင်သည်။<ref>{{cite web|url= http://www.lta.gov.sg/corp_info/doc/Average_Daily_Public_Transport_Ridership.pdf|archiveurl= https://www.webcitation.org/5naJXRUjU?url=http://www.lta.gov.sg/corp_info/doc/Average_Daily_Public_Transport_Ridership.pdf|archivedate= 16 February 2010|title= Public transport ridership|publisher= Land Transport Authority|accessdate= 2 July 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.lta.gov.sg/public_transport/pt_rail_tracing.htm |title=Tracing our steps |publisher=Land Transport Authority |accessdate=2 July 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110605104816/http://www.lta.gov.sg/public_transport/pt_rail_tracing.htm |archivedate=5 June 2011 }}</ref> ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့သော ဧရိယာပေါ်တွင် မူတည်၍ လမ်းအသုံးပြုခ ကောက်ခံသည့်စနစ်မှာ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပထမဆုံး ယာဉ်ကြောကျပ်တည်းမှု အတွက် ပိုက်ဆံကောက်ခံသည့် စနစ် ဖြစ်ခဲ့ပြီး ယာဉ်ကြော ကျပ်တည်းမှု ကို လျှော့ချရန် အတွက် အခြားသော လုပ်ဆောင်ချက်များ ဖြစ်သော ကားပိုင်ဆိုင်မှု ပမာဏကို ကန့်သတ်ထားခြင်းနှင့် လူအများသွားလာနိုင်သည့် ရထားစနစ်ကို တိုးတက်ကောင်းမွန် စေခဲ့ခြင်းတို့လည်း လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book|last= Small, Kenneth A.; Verhoef, Erik T.|year= 2007|title= The Economics of Urban Transportation|url= https://archive.org/details/economicsofurban0000smal|publisher= Routledge|location =London|isbn= 978-0-415-28515-5|page= [https://archive.org/details/economicsofurban0000smal/page/148 148]}}</ref><ref>{{cite book|last= Cervero|first= Robert|year= 1998|title = The Transit Metropolis|url= https://archive.org/details/transitmetropoli0000cerv|page = [https://archive.org/details/transitmetropoli0000cerv/page/169 169]|publisher= Island Press|location =Washington DC|id= Chapter 6/The Master Planned Transit Metropolis: Singapore|isbn= 1-55963-591-6}}</ref> ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် စနစ်ကို အဆင့်မြှင့်တင်ခဲ့ပြီး အီလက်ထရွန်းနစ် စနစ်သုံး လမ်းအသုံးပြုခ ကောက်ခံခြင်း ဟု အမည်ပြောင်းလဲ ခဲ့ပြီး ထိုစနစ်မှာ အီလက်ထရွန်းနစ် နည်းပညာဖြင့် လမ်းအသုံးပြုခကို ကောက်ခံခြင်း၊ အီလက်ထရွန်းနစ် နည်းပညာဖြင့် ထောက်လှမ်း သိရှိခြင်း၊ ဗွီဒီယို သုံး၍ စောင့်ကြပ်ကြည့်ရှုခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။<ref>{{cite web|url= http://www.lta.gov.sg/motoring_matters/index_motoring_erp.htm|title= Electronic Road Pricing|publisher= Land Transport Authority|accessdate= 16 April 2008|archiveurl= https://web.archive.org/web/20080410143342/http://www.lta.gov.sg/motoring_matters/index_motoring_erp.htm|archivedate= 10 April 2008}}</ref> စင်ကာပူသည် အာရှရှိ နိုင်ငံတကာ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး အချက်အချာ ဌာနတစ်ခု ဖြစ်ပြီး ပင်လယ် နှင့် လေကြောင်း ကုန်သွယ်မှု လမ်းကြောင်းများ ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ပီအက်စ်အေ အင်တာနေရှင်နယ် နှင့် ဂျူရောင်းဆိပ်ကမ်းတို့ မှ စီမံခန့်ခွဲသော စင်ကာပူ ဆိပ်ကမ်း မှာ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ဒုတိယမြောက် အလုပ်အများဆုံး ဆိပ်ကမ်း တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့ပြီး စုစုပေါင်း တန်ချိန် ၁.၁၅ ဘီလီယံ နှင့် ပေနှစ်ဆယ် ကုန်သေတ္တာပေါင်း ၂၃.၂ သန်းကို အတင်အချ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အလုပ်အများဆုံး တဆင့်ခံ ကုန်ပို့ရာ ဆိပ်ကမ်းဖြစ်ပြီး သင်္ဘောများ ဆီဖြည့်ရာ အကြီးဆုံး ဆိပ်ကမ်းလည်း ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite news|title=Singapore remains world's busiest port|url=http://news.xinhuanet.com/english/2006-01/12/content_4045562.htm|date=12 January 2006|agency=Xinhua|work=China View|location=Beijing|accessdate=22 April 2010|archive-date=31 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160731213304/http://news.xinhuanet.com/english/2006-01/12/content_4045562.htm|url-status=dead}}</ref> စင်ကာပူသည် အရှေ့တောင်အာရှ၏ လေကြောင်းပို့ဆောင်ရေး အချက်အချာ ဌာနတစ်ခုဖြစ်ပြီး [[ဆစ်ဒနီမြို့]] နှင့် လန်ဒန်မြို့ကြား ပျံသန်းသော သားပိုက်ကောင် လမ်းကြောင်း၏ တထောက်နားရာ နေရာတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news|url= http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/qantas-celebrates-60-years-of-the-kangaroo-route-761078.html|title= Qantas celebrates 60 years of the 'Kangaroo Route'|first= Kathy|last= Marks|newspaper= The Independent|location= London|date= 30 November 2007|accessdate= 18 October 2015|archivedate= 16 October 2015|archiveurl= https://web.archive.org/web/20151016034143/http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/qantas-celebrates-60-years-of-the-kangaroo-route-761078.html}}</ref> တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် လေဆိပ် ၈ ခု ရှိပြီး စင်ကာပူ ချန်ဂီလေဆိပ် သည် လေကြောင်းလိုင်းပေါင်း ၁၀၀ ကျော်၏ ဆိုက်ရောက်ရာ နေရာဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာတစ်ဝန်းလုံးရှိ နိုင်ငံနှင့် ဒေသပေါင်း ၇၀ ကျော်မှာ မြို့ကြီး ၃၀၀ ခန့်ကို ချိတ်ဆက်ပေးထားသည်။<ref>{{Cite web |title=About Changi Airport |url=http://www.changiairport.com/our-business/about-changi-airport |accessdate=18 October 2015 |archivedate=21 November 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141121013212/http://www.changiairport.com/our-business/about-changi-airport }}</ref> နိုင်ငံတကာ ခရီးသွားလာရေး မဂ္ဂဇင်းများမှ ကမ္ဘာ့အကောင်းဆုံး လေဆိပ်တစ်ခု အဖြစ် မကြာခဏ သတ်မှတ်လေ့ ရှိကြပြီး ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် စကိုင်း ထရက်စ်မှ ကမ္ဘာ့ အကောင်းဆုံး လေဆိပ် အဖြစ် သတ်မှတ် ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{cite web|title=2006 Airport of the Year result|accessdate=1 June 2006|url=http://www.worldairportawards.com/Awards-2006/AirportYear-2006.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061231160516/http://www.worldairportawards.com/Awards-2006/AirportYear-2006.htm|publisher=World Airport Awards|archivedate=31 December 2006}}</ref> {{clear}} {{wide image|Panoramic view of the Central Business District, Singapore, and ships - 20100712.jpg|900px|စင်ကာပူ အိစ်ကုတ် ပန်းခြံအလွန် ကျောက်ချရာ နေရာတွင် ကျောက်ချ ရပ်နားထားသော သင်္ဘောများကို စင်ကာပူမြို့ နောက်ခံဖြင့် မြင်ရပုံ}} ===ရေပေးဝေမှု နှင့် မိလ္လာစနစ်=== စင်ကာပူတွင် လူတိုင်း ရေကောင်းရေသန့်ကို သင့်တင့်သော ဈေးဖြင့် လုံလောက်စွာ ရရှိနိုင်သည်။ ထူးခြားဆန်းသစ်သော ရေကို စီမံခန့်ခွဲမှု နည်းလမ်းများဖြစ်သည့် သုံးပြီးသားရေကို ပြန်လည် သုံးစွဲခြင်း၊ မိုးရေကို သိုလှောင်ထားသော ကန့်သတ် နယ်မြေများကို တည်ဆောက်ခြင်း၊ မြစ်ဝ နေရာကို ရေချို သိုလှောင်ရာ နေရာ အဖြစ် အသုံးပြုခြင်း၊ ပင်လယ်ရေမှ ဆားကို ဖယ်ထုတ်ခြင်း စသည့်နည်းလမ်းကို ပေါင်းစပ် အသုံးပြုခြင်းဖြင့် အိမ်နီးချင်း မလေးရှားနိုင်ငံမှ တင်ပို့သော ရေကို မှီခိုနေခြင်းကို လျှော့ချ နိုင်ရန် ပြုလုပ်ကြသည်။ စင်ကာပူ၏ ရေပြဿနာ အဖြေရှာမှုမှာ အခြေခံ အဆောက်အအုံ တစ်ခုတည်းတွင်သာ မှီခိုနေခြင်းမျိုး မဟုတ်ဘဲ နည်းမှန်လမ်းမှန် ဥပဒေများကို အလေးအနက် ပြဋ္ဌာန်းခြင်းနှင့် ကျင့်သုံးခြင်း၊ ရေကို ဈေးနှုန်း သတ်မှတ်ခြင်း၊ အများပြည်သူသို့ ပညာပေးခြင်း များ အပြင် သုတေသနနှင့် ဖွံ့ဖြိုးမှု လုပ်ဆောင်ခြင်းများလည်း ပါဝင်သည်။<ref name="Luan">{{cite journal|last = Ivy Ong Bee Luan|title = Singapore Water Management Policies and Practices|journal = International Journal of Water Resources Development|year = 2010|volume = 26|issue = 1|pages = 65–80|doi = 10.1080/07900620903392190|url = http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/07900620903392190|accessdate = 20 July 2012}}</ref> ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် စင်္ကာပူရှိ ရေနှင့် မိလ္လာတို့ကို ထိန်းသိမ်းရာ ဌာနဖြစ်သော အများပြည်သူ သုံးစွဲမှု ဘုတ်အဖွဲ့ ဌာနသည် ရေအရင်းအမြစ်များကို နည်းလမ်းပေါင်းစုံ သုံး၍ စီမံခန့်ခွဲမှုများကြောင့် စတော့ခ်ဟုမ်း အင်ဒတ်စထရီ ဝါးတား ဆု ကို ရရှိခဲ့သည်။<ref>Stockholm International Water Institute:[http://www.siwi.org/sa/node.asp?node=83 Stockholm Industry Water Award:PUB Singapore] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100704233807/http://www.siwi.org/sa/node.asp?node=83 |date=4 July 2010 }}</ref> == လူဦးရေပျံ့နှံ့ နေထိုင်မှု == [[File:1 bishan park panorama 2012.jpg|thumb|270px|ဘီရှန်း ပန်းခြံကို အပေါ်စီးမှ အုပ်မိုးထားသော အထပ်မြင့် အိတ်ချ်ဒီဘီ တိုက်ခန်းများနှင့် ကွန်ဒိုမီနီယံများ]] ၂၀၁၅ ခုနှစ် နှစ်လည်တွင် စင်ကာပူ၏ ခန့်မှန်း လူဦးရေမှာ ၅,၅၃၅,၀၀၀ ဦး ရှိပြီး ၃,၃၇၅,၀၀၀ ဦး(၆၀.၉၈%) မှာ စင်ကာပူနိုင်ငံသားများ ဖြစ်ကြသည်။ ကျန်ရှိနေသော ၂,၁၆၀,၀၀၀ ဦး (၃၉.၀၂%) တွင် အမြဲတမ်း နေထိုင်သူ ၅၂၇,၇၀၀ ဦး ၊ နိုင်ငံခြား ကျောင်းသား၊ အလုပ်သမား၊ မှီခိုသူပေါင်း ၁,၆၃၂,၃၀၀ ဦး မျှရှိသည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ် နိုင်ငံ၏ နောက်ဆုံး ကောက်ခံသည့် လူဦးရေ စာရင်းတွင် စင်ကာပူ နိုင်ငံသားနှင့် အမြဲတမ်းနေထိုင်သူတို့၏ ၂၃% မှာ ပြည်ပတွင် မွေးဖွားသူများ ဖြစ်ကြသည်။ စင်ကာပူ နိုင်ငံသား၏ ၁၀% မှာ နိုင်ငံခြားတွင် မွေးဖွားပြီး နိုင်ငံသား အဖြစ်ပြောင်းလဲလာသူများဟု ဆိုနိုင်သည်။ နိုင်ငံခြားသားများကိုပါ ထည့်၍ ရေတွက်မည် ဆိုလျှင် နိုင်ငံအတွင်း နေထိုင်သူ၏ ၄၃% မှာ နိုင်ငံခြားတွင် မွေးဖွားသူများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name=2010census>{{cite web|url= http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/c2010acr.pdf|archiveurl= https://www.webcitation.org/68v15isAU?url=http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/c2010acr.pdf|archivedate= 5 July 2012|title= Census of population (pages 13 to 16 of the pdf file)|publisher= Singapore Department of Statistics|year= 2010|accessdate= 2 July 2011}}</ref><ref name="un.org">[http://www.un.org/esa/population/publications/migration/UN_MigStock_2008.pdf "Trends in international migrant stock: The 2008 revision"], United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division (2009).</ref> ထိုလူဦးရေ စာရင်းမှ သိရသော အခြား အစီရင်ခံချက် တစ်ခုမှာ နိုင်ငံအတွင်း နေထိုင်သူများ၏ ၇၄.၁% မှာ တရုတ်လူမျိုး၊ ၁၃.၄% မှာ မလေးလူမျိုး၊ ၉.၂ % မှာ အိန္ဒိယ လူမျိုး နှင့် အခြား ၃.၃% မှာ ယူရေးရှန်း အပါအဝင် အခြား လူမျိုးများ ဖြစ်သည်။<ref name=2010census/> ၂၀၁၀ မတိုင်မီက လူတစ်ဦးလျှင် လူမျိုး တစ်မျိုး အဖြစ်သာ မှတ်ပုံတင်နိုင်ပြီး ပုံမှန်အားဖြင့် အဖေ၏ မျိုးနွယ်ကို ယူလေ့ ရှိကြသဖြင့် သွေးနှောသော လူတို့မှာ အစိုးရရ၏ လူဦးရေ စာရင်းတွင် လူမျိုးစု တစ်ခုတည်း အောက်တွင်သာ ထည့်သွင်း ဖော်ပြကြသည်။ ၂၀၁၀ မှ စ၍ နိုင်ငံသားတို့သည် ကပြား အဖြစ် မှတ်ပုံတင်နိုင်ပြီး အဓိက လူမျိုး နှင့် ဒုတိယ လူမျိုးဟု နှစ်မျိုး ရွေးနိုင်ကာ နှစ်မျိုး အထက် မရွေးနိုင်ပေ။<ref>{{cite news|url=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/1030142/1/.html|title=Singaporeans of mixed race allowed to 'double barrel' race in IC|work=Channel NewsAsia|location=Singapore|author=Hoe Yeen Nie|date=12 January 2010|accessdate=18 February 2011|archivedate=6 February 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100206100917/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/1030142/1/.html}}</ref> စင်ကာပူ နိုင်ငံသား သို့မဟုတ် အမြဲတမ်း နေထိုင်သူ မိသားစုများမှ ဦးဆောင်သော ၉၀.၃ ရာခိုင်နှုန်းသော မိသားစုများသည် ၎င်းတို့နေထိုင်ရာ အိမ်ကို ပိုင်ဆိုင်ကြပြီး မိသားစု၏ အရွယ်အစားမှာ နိုင်ငံသား နှင့် အမြဲတမ်း နေထိုင်သူများ မဟုတ်သည့် မှီခိုသူများ အပါအဝင် ၃.၄၃ ဦး ဖြစ်သည်။<ref name=singstat2014h&h>{{cite web |url=http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#20 |title=Statistics Singapore – Latest Data – Households & Housing |date=2014 |publisher=Statistics Singapore |accessdate=20 April 2015 |archivedate=29 November 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151129094649/http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#20 }}</ref> သို့သော် မြေနေရာ ရှားပါးမှုကြောင့် ၈၀.၄% သော မိသားစုများမှာ အိတ်ချ်ဒီဘီ ခေါ် အစိုးရမှ ဈေးလျှော့ရောင်းသော အထပ်မြင့် အများပြည်သူပိုင် အဆောက်အဦးများတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ထို့အတူ ၇၅.၉% သော မိသားစုများမှာ ၄ ခန်း (အိပ်ခန်း ၃ခန်းနှင့် ဧည့်ခန်း ၁ခန်း) နှင့် ၄ ခန်းအထက် ရှိသော အိတ်ချ်ဒီဘီ တိုက်ခန်းများ သို့မဟုတ် ပုဂ္ဂလိက အိမ်ရာများတွင် နေထိုင်ကြသည်။<ref name=singstat2014h&h/><ref name="hdb">{{cite web |url=http://www.hdb.gov.sg/fi10/fi10320p.nsf/w/HDBWinsUNAward?OpenDocument |title=HDB InfoWEB: HDB Wins the 2010 UN-HABITAT Scroll of Honour Award : |publisher=Hdb.gov.sg |date= |accessdate=14 October 2013 |archivedate=11 December 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111211145036/http://www.hdb.gov.sg/fi10/fi10320p.nsf/w/HDBWinsUNAward?OpenDocument }}</ref> မိသားစုများ နှင့် အတူနေသော နိုင်ငံခြားသား အိမ်ဖော်များမှာ စင်ကာပူတွင် နေရာအနှံ့တွေ့ရပြီး ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် စုစုပေါင်း နိုင်ငံခြားသား အိမ်ဖော် ၂၂၄,၅၀၀ ဦးမျှ ရှိသည်။<ref>{{cite news |url=http://www.channelnewsasia.com/news/singapore/more-than-1-3-million/1297688.html |title=More than 1.3 million foreigners working in Singapore: Tan Chuan-Jin |work=Channel NewsAsia |location=Singapore |date=5 August 2014 |first= |last= |accessdate=26 October 2014 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140914232514/http://www.channelnewsasia.com/news/singapore/more-than-1-3-million/1297688.html |archivedate=14 September 2014 }}</ref> စင်ကာပူတွင် နေထိုင်သူများ၏ ပျမ်းမျှ အသက်မှာ ၃၉.၃ နှစ်မျှ ဖြစ်ပြီး<ref name=singstat2014respoppro>{{cite web |url=http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#15 |title=Statistics Singapore – Latest Data – Resident Population Profile |date=June 2014 |publisher=Statistics Singapore |accessdate=26 October 2014 |archivedate=29 November 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151129094649/http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#15 }}</ref> သားဖွားနှုန်းမှာ မိန်းမ တစ်ဦးလျှင် ကလေး ၀.၈ ဦး ဖြစ်သဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အနိမ့်ဆုံး ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံ၏ လူဦးရေကို အစားထိုးရန် လိုအပ်သော ၂.၁ဦး၏ အောက်တွင် ရှိသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2127rank.html|title=The World Factbook|work=Central Intelligence Agency|accessdate=24 October 2014|archivedate=28 October 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091028133713/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2127rank.html}}</ref> ထိုပြဿနာကို ကျော်လွှားနိုင်ရန် အတွက် စင်ကာပူ အစိုးရမှာ ယခင် ဆယ်စုနှစ် အနည်းငယ် အတွင်း နိုင်ငံခြားသားများကို စင်ကာပူ သို့ ပြောင်းရွှေ့အခြေချရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ ထိုသို့ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်လာသူ အများအပြားက စင်ကာပူ၏ လူဦးရေကို လျော့နည်း မသွားစေရန် ကျားကန် ပေးထားသည်။<ref>{{cite news|url=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/257208/1/.html|title=Singapore's birth trend outlook remains dismal|work=Channel NewsAsia|location=Singapore|date=7 February 2007|first=Julia|last=Ng|accessdate=22 April 2010|archivedate=13 January 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100113223503/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/257208/1/.html}}</ref> ===ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု=== {{bar box |title=စင်ကာပူရှိ ဘာသာတရားများ<ref name=2010censuspercentage /> |titlebar=#ddd |left1=Religion |right1=Percent |float=right |bars= {{bar percent|ဗုဒ္ဓဘာသာ|orange|33}} {{bar percent|ခရစ်ယာန်|blue|18}} {{bar percent|ဘာသာမဲ့|black|17}} {{bar percent|မွတ်စလင်|green|15}} {{bar percent|အခြား<br />(အများအားဖြင့် တာအိုဘာသာ)|gray|11}} {{bar percent|ဟိန္ဒူ|gold|5}} {{bar percent|ရိုးရာ|red|1}} }} ဗုဒ္ဓဘာသာသည် စင်ကာပူတွင် ကိုးကွယ်သူ အများဆုံး ဘာသာတစ်ခုဖြစ်ပြီး နောက်ဆုံး လူဦးရေ စာရင်းအရ နေထိုင်သူ၏ ၃၃% သည် ဗုဒ္ဓဘာသာ ကိုးကွယ်သူများ အဖြစ် ကြေညာကြသည်။ ဒုတိယမြောက် ကိုးကွယ်သူ အများဆုံး ဘာသာမှာ ခရစ်ယာန်ဘာသာ ဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ နောက်တွင် အစ္စလာမ်ဘာသာ ၊ တာအိုဘာသာ၊ ဟိန္ဒူဘာသာ တို့က အစဉ်လိုက် ရှိသည်။ လူဦးရေ၏ ၁၇% မှာ မည်သည့်ဘာသာကိုမျှ မကိုးကွယ်ပေ။ ၂၀၀၀ ခုနှစ် နှင့် ၂၀၁၀ ခုနှစ် ကြားတွင် ခရစ်ယာန်၊ တာအိုဘာသာ နှင့် ဘာသာမဲ့ ဦးရေမှာ ၃% စီ တိုးတက်လာခဲ့သဖြင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ကိုးကွယ်သူ ရာနှုန်းမှာ လျော့နည်း သွားခဲ့သည်။ အခြားသော ကိုးကွယ် ယုံကြည်မှုများ၏ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ယခင် အတိုင်း ဆက်လက် တည်ရှိနေခဲ့သည်။<ref name=2010censuspercentage>{{cite press release |url=http://www.singstat.gov.sg/news/news/press12012011.pdf |title=Census of population 2010: Statistical Release 1 on Demographic Characteristics, Education, Language and Religion |publisher=Singapore Statistics |date=12 January 2011 |accessdate=16 January 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110124160522/http://www.singstat.gov.sg/news/news/press12012011.pdf |archivedate=24 January 2011 }}</ref> ပြူး သုတေသန ဌာန၏ လေ့လာ ဆန်းစစ် ချက် အရ စင်ကာပူနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဘာသာတရား အမျိုးမျိုး ကွဲပြားခြားနားရာ အများဆုံး နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ အဖြစ် တွေ့ရသည်။<ref>{{cite web|title=Global Religious Diversity|url=http://www.pewforum.org/2014/04/04/global-religious-diversity/|publisher=Pew Research|date=4 April 2014|accessdate=15 April 2014}}</ref><ref name=pew>[http://www.globalreligiousfutures.org/countries/singapore/religious_demography#/?affiliations_religion_id=0&affiliations_year=2010 Pew Research Center's Religion & Public Life Project: Singapore] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180817031953/http://www.globalreligiousfutures.org/countries/singapore/religious_demography#/?affiliations_religion_id=0&affiliations_year=2010 |date=17 August 2018 }}. Pew Research Center. 2010.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အဓိက လမ်းစဉ် ၃ ခု ဖြစ်သော ထေရဝါဒ၊ မဟာယန နှင့် ဗာဂျယာ ယန လမ်းစဉ် သုံးမျိုး စလုံး၏ ဘုန်းကြီးကျောင်းများနှင့် ဓမ္မဌာနများ စင်ကာပူတွင် တည်ရှိသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ အများစုမှာ တရုတ်များ ဖြစ်သဖြင့် မဟာယန ယုံကြည်မှု ရှိကြပြီး<ref>{{cite book|url=http://books.google.com/?id=GBdX2ELnkXQC&pg=PR8&dq=buddhism+singapore#v=onepage&q&f=false|title=State, society, and religious engineering: toward a reformist Buddhism in Singapore|author=Khun Eng Kuah|publisher=Institute of Southeast Asian Studies|location = Singapore|accessdate=1 November 2010|isbn=978-981-230-865-8|year=2009}}</ref> ထိုင်ဝမ်နိုင်ငံ နှင့် တရုတ်နိုင်ငံများ စင်ကာပူသို့ ဆယ်စုနှစ်များစွာ လာရောက်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ယခင် ဆယ်စုနှစ် အတွင်းတွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာမှာ တရုတ်လူမျိုး တစ်မျိုးတည်း မဟုတ်ပဲ စင်ကာပူနိုင်ငံတွင်း နေထိုင်သူများကြားတွင် လူကြိုက်များလာခဲ့သည်။ ဂျပန် ဗုဒ္ဓဘာသာ အဖွဲ့အစည်း တစ်ခုဖြစ်သော အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဆိုက ဂတ်ကိုင်း အဖွဲ့၏ လမ်းစဉ်ကို စင်ကာပူရှိ လူအများအပြား ကျင့်ကြံကြပြီး အများစုမှာ တရုတ်များ ဖြစ်ကြသည်။ တိဘက်မှ ဗုဒ္ဓဘာသာသည်လည်း လတ်တလော နှစ်များ အတွင်း နိုင်ငံ အတွင်းသို့ ဖြည်းညင်းစွာ ချင်းနင်း ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.informaworld.com/smpp/content~db=all~content=a789141932|title=Modernity in south-east Asia|publisher=Informaworld|date=2 December 1995|accessdate=1 November 2010}}</ref> ===ဘာသာစကား=== {{bar box |title=စင်ကာပူ နိုင်ငံသားများ၏ မိခင်ဘာသာစကား<ref name="singstat1" /> |titlebar=#ddd |left1=Language |right1=Percent |float=right |bars= {{bar percent|မန်ဒရင်း တရုတ်|yellow|50}} {{bar percent|အင်္ဂလိပ်|blue|32}} {{bar percent|မလေး|gray|12}} {{bar percent|ကလယ်|green|3}}}} စင်ကာပူတွင် အင်္ဂလိပ်၊ မလေး၊ မန်ဒရင် တရုတ် နှင့် ကလယ် ဟူ၍ ဘာသာစကား လေးမျိုး ရှိသည်။<ref name="statutes.agc.gov.sg">{{cite web |url=http://statutes.agc.gov.sg/aol/search/display/view.w3p;ident=7655e14f-c579-47a2-b7a9-fffc9fea4815;page=0;query=DocId%3A%222cc15e67-cf27-44b1-a736-f28ab8190454%22%20Status%3Apublished%20Depth%3A0;rec=0 |title=Republic of Singapore Independence Act, s.7 |accessdate=18 October 2015 |archivedate=20 April 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140420190129/http://statutes.agc.gov.sg/aol/search/display/view.w3p;ident=7655e14f-c579-47a2-b7a9-fffc9fea4815;page=0;query=DocId%3A%222cc15e67-cf27-44b1-a736-f28ab8190454%22%20Status%3Apublished%20Depth%3A0;rec=0 }}</ref> အင်္ဂလိပ် ဘာသာစကားမှာ အများသုံး ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး စီးပွားရေးလုပ်ငန်းသုံး၊ အစိုးရသုံး နှင့် ကျောင်းများတွင် သင်ကြားပို့ချရာ ကြားခံဘာသာစကား ဖြစ်သည်။<ref name="Britishcouncil">{{cite web|url=http://www.britishcouncil.org/eumd-partnership-webzine-october-2010-country-focus.htm#singapore|title=Education UK Partnership&nbsp;– Country focus|date=October 2010|publisher=British Council|accessdate=27 February 2011|archivedate=2 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110402172957/http://www.britishcouncil.org/eumd-partnership-webzine-october-2010-country-focus.htm#singapore}}</ref><ref>{{cite web|url =http://www.moe.gov.sg/media/speeches/2010/04/19/speech-by-mr-s-iswaran-at-the-apec-relc-int-seminar-opening-ceremony.php|title =Speech by Mr S. Iswaran, Senior Minister of State, Ministry of Trade and Industry and Ministry of Education|date =19 April 2010|publisher =Ministry of Education|accessdate =18 October 2015|archivedate =19 May 2011|archiveurl =https://web.archive.org/web/20110519070557/http://www.moe.gov.sg/media/speeches/2010/04/19/speech-by-mr-s-iswaran-at-the-apec-relc-int-seminar-opening-ceremony.php}}</ref>စင်ကာပူ မြို့ပြ ဝန်ဆောင်မှု အဖွဲ့နှင့် အခြား အေဂျင်စီများ ပါဝင်သော စင်ကာပူ အများပြည်သူ ဆိုင်ရာ ဝန်ဆောင်မှုအဖွဲ့ <ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.careers.gov.sg/the-singapore-public-service/public-agencies |accessdate=18 October 2015 |archivedate=6 January 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150106063743/http://www.careers.gov.sg/the-singapore-public-service/public-agencies }}</ref>အစရှိသော အများပြည်သူ ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများတွင် အင်္ဂလိပ် ဘာသာဖြင့် လုပ်ငန်း ဆောင်ရွက်ကြပြီး မလေး၊ တရုတ်၊ ကလယ် ဘာသာတို့ဖြင့် ရေးသားထားသော ရုံးသုံး စာရွက်စာတမ်းများကို အင်္ဂလိပ် ဘာသာဖြင့် ပြန်ဆိုပြီးမှသာ စာရွက်တင်သွင်းခြင်းကို လက်ခံသည်။ စင်ကာပူ၏ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေနှင့် အခြား ဥပဒေများကို အင်္ဂလိပ် ဘာသာဖြင့် ရေးသားထားပြီး<ref>{{cite web|url =http://statutes.agc.gov.sg/non_version/cgi-bin/cgi_retrieve.pl?&actno=Reved-CONST&date=latest&method=part|title =Constitution of the Republic of Singapore. Part I|year =2010|accessdate =2 July 2011|archivedate =13 July 2002|archiveurl =https://web.archive.org/web/20020713024759/http://statutes.agc.gov.sg/non_version/cgi-bin/cgi_retrieve.pl?&actno=Reved-CONST&date=latest&method=part}}</ref> စင်ကာပူရှိ တရားရုံးများတွင် အင်္ဂလိပ် မဟုတ်သော ဘာသာစကားဖြင့် ပြောဆိုလိုပါက ဘာသာပြန် လိုအပ်သည်။ <ref>{{cite web|title=What do I do if I can't speak English?|url=http://app.subcourts.gov.sg/criminal/page.aspx?pageid=64541#faq13-9|accessdate=11 October 2011|publisher=Singapore Subordinate Courts|archivedate=9 July 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100709074333/http://app.subcourts.gov.sg/criminal/page.aspx?pageid=64541#faq13-9}}</ref><ref>{{cite web|title= Dependant's Pass&nbsp;– Before you apply|url= http://www.mom.gov.sg/foreign-manpower/passes-visas/dependant-pass/before-you-apply/Pages/default.aspx|publisher =Ministry of Manpower|accessdate=11 October 2011}}</ref> သို့သော်လည်း စင်ကာပူ နိုင်ငံသား၏ ၃ ပုံ ၁ပုံမျှသာ အင်္ဂလိပ်ဘာသာကို မိခင်ဘာသာ စကား အဖြစ် ပြောဆိုကြပြီး စင်ကာပူ တရုတ်လူမျိုးများ၏ ၃ ပုံ ၁ပုံ၊ စင်ကာပူ မလေးလူမျိုးများ၏ ၄ ပုံ ၁ ပုံ နှင့် စင်ကာပူ အိန္ဒိယ လူမျိုးများ၏ တစ်ဝက်ခန့်မှာ သူတို့၏ မိခင်ဘာသာ စကားဖြင့်သာ ပြောဆိုလေ့ ရှိကြသည်။ စင်ကာပူနိုင်ငံသား၏ ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းမှာ အင်္ဂလိပ် ဘာသာဖြင့် အရေး အဖတ် မပြုလုပ်တတ်ပေ။<ref name=2010censuspercentage /><ref name=autogenerated3>{{cite web|url=http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/c2010sr1/t47-57.pdf|archiveurl=https://www.webcitation.org/5wdAIB8hG?url=http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/c2010sr1/t47-57.pdf|archivedate=20 February 2011|publisher=Singapore Statistics|title=Census of Population|year=2010|accessdate=19 February 2011}}</ref> စင်ကာပူနိုင်ငံသား အားလုံး မဟုတ်သော်လည်း အများစုမှာ အင်္ဂလိပ်ဘာသာ နှင့် အခြားသော တရားဝင် ဘာသာ စကား တစ်မျိုးမျိုး ကို ကျွမ်းကျင်မှု အဆင့်အမျိုးမျိုး ဖြင့် တတ်မြောက်ကြသည်။ စင်ကာပူ နိုင်ငံသားများကြားတွင် ဘာသာစကား တတ်မြောက်မှုကို ဆန်းစစ်ရာတွင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာ (၈၀%) ၊မန်ဒရင် (၆၅%) ၊ မလေး (၁၇%) နှင့် ကလယ် (၄%) တို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref name=2010censuspercentage /><ref>{{cite web|url=http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/c2010sr1/t39-46.pdf|archiveurl=https://www.webcitation.org/5wpMAuagj?url=http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/c2010sr1/t39-46.pdf|archivedate=28 February 2011|title=Census of Population 2010|publisher=Singapore Statistics|accessdate=27 February 2011}}</ref> စင်ကာပူတွင် အသုံးပြုသော အင်္ဂလိပ်စကားမှာ ဗြိတိသျှ အင်္ဂလိပ် ပေါ်တွင် အခြေခံ ထားပြီး<ref>{{cite web|url=http://blogs.nlb.gov.sg/ask/children/481|title=What are some commonly misspelled English words?|publisher=National Library Board|location=Singapore|date=18 April 2008|accessdate=18 February 2011|archivedate=3 March 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120303222846/https://blogs.nlb.gov.sg/ask/children/481}}</ref> စင်ကာပူတွင် အသုံးပြုသော အင်္ဂလိပ်ဘာသာ စကားများမှာ စင်ကာပူ စတန်းဒတ် အင်္ဂလိပ် ဘာသာ စကားမှ စင်းဂလိပ် ဟုခေါ်သော ကပြားစကားမျိုး အထိ ရှိသည်။ စင်းဂလိပ် အသုံးပြုခြင်းကို အစိုးရမှ အလွန်ပင် အားမပေးပေ။<ref>{{cite news|author=Tan Hwee Hwee|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,501020729-322685,00.html|title=A war of words is brewing over Singlish|newspaper=Time|location=New York|date=22 July 2002|accessdate=18 February 2011|archivedate=6 August 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130806210202/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,501020729-322685,00.html}}</ref> မန်ဒရင် ဘာသာစကားကို မိခင် ဘာသာစကား အဖြစ် စင်ကာပူနိုင်ငံသား တစ်ဝက်ခန့်က ပြောဆိုကြသည်။ <ref name="singstat1">{{cite web|url=http://www.singstat.gov.sg/Publications/publications_and_papers/cop2010/census_2010_release1/indicators.pdf|title=Census of Population 2010:Key Indicators of the resident Population|year=2010|accessdate=3 September 2013|archivedate=8 September 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130908091914/https://www.singstat.gov.sg/publications/publications_and_papers/cop2010/census_2010_release1/indicators.pdf}}</ref> စင်ကာပူ မန်ဒရင်သည် နိုင်ငံအတွင်း အသုံးအများဆုံး တရုတ်စကား ဖြစ်ပြီး<ref name="BBC">{{cite news|last=Oi|first=Mariko|url=http://www.bbc.co.uk/news/business-11468401|title=Singapore's booming appetite to study Mandarin|work=BBC News|date=5 October 2010|accessdate=27 February 2011}}</ref> လူဦးရေ ၁.၂ သန်းခန့်ကက အိမ်တွင် ပြောဆိုကြသည်။ အခြား ၅ သိန်း ခန့်မှာ အခြား တရုတ်စကားများကို ပြောဆိုကြပြီး အဓိက အားဖြင့် ဟောက်ကျန့်၊ တယိုချူး နှင့် ကန်တိုးနိစ် တို့ကို အိမ်တွင် ပြောဆိုကြသော်လည်း မန်ဒရင် နှင့် အင်္ဂလိပ်စကားကို လူကြိုက်များလာသောကြောင့် အသုံးပြုသူ လျော့နည်း လာသည်။ ဗြိတိသျှတို့ထံမှ လွတ်လပ်ရေး ရပြီးသော ၁၉၆၀ ခုနှစ်များတွင် မလေး စကားပြောသော အိမ်နီးချင်း မလေးရှားနိုင်ငံ နှင့် အင်ဒိုနီးရှား နိုင်ငံတို့နှင့် ပဋိပက္ခများကို ရှောင်ရှားနိုင်ရန် အတွက် မလေးဘာသာစကားကို အမျိုးသား ဘာသာစကား အဖြစ် စင်ကာပူ အစိုးရမှ သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name=fromthirdworldtofirst>{{cite book|title= From Third World to First|last= Lee|first= Lee Kuan Yew|year= 2000|publisher=Marshall Cavendish|location= Singapore}}</ref> မလေးစကားမှာ ပြယုဂ် တစ်ခုသာလျှင် ဖြစ်ပြီး တကယ်တမ်း အသုံးချရန် မဟုတ်ပေ။<ref name="statutes.agc.gov.sg" /><ref>{{cite book|url=http://books.google.com/?id=CQgjrpgdU6gC&pg=PA42|title=Language and society in Singapore|publisher=Singapore University Press|first1 = Evangelos A.|last1 = Afendras|first2 = Eddie C.Y.|last2 = Kuo|year = 1980|isbn = 978-9971-69-016-8|accessdate=27 February 2011}}</ref><ref>{{cite book|url=http://books.google.com/?id=LMZm0w0k1c4C&pg=PA2018|title= Sociolinguistics: An international handbook of the science of language and society|publisher=Walter de Gruyter|location = Berlin|first1 = Ulrich|last1 = Ammon|first2 = Norbert|last2 = Dittmar|first3 = Klaus J.|last3 = Mattheier|volume = 3|year = 2006|isbn = 978-3-11-018418-1|accessdate=27 February 2011}}</ref> နိုင်ငံတော် သီချင်း မာဂျူးလာ စင်ကာပူရ<ref>{{Singapore legislation|title=Singapore Arms and Flag and National Anthem Act|cap=296|ed=1985}}</ref> စင်ကာပူ အမိန့်နှင့် ဘွဲ့တံဆိပ်များမှ ထုတ်နှုတ်ချက်များ၊ စစ်တပ်အတွင်း အမိန့်ပေးမှု များတွင် မလေးဘာသာစကားကို အသုံးပြုထားသည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် မလေးဘာသာအား စင်ကာပူ နိုင်ငံသား မလေးလူမျိုး များ အတွင်းတွင်သာ အသုံးပြုကြပြီး စင်ကာပူနိုင်ငံသား၏ ၁၇% သာ မလေးဘာသာကို တတ်မြောက်ကြပြီး<ref>{{cite web|url=http://www.singstat.gov.sg/pubn/papers/people/c2000adr-literacy.pdf|archiveurl=https://www.webcitation.org/5oFD4Gdnx?url=http://www.singstat.gov.sg/pubn/papers/people/c2000adr-literacy.pdf|archivedate=15 March 2010|title=Literacy and Language|publisher=Singapore Statistics|accessdate=27 February 2011}}</ref> ၁၂% ကသာ မိခင်ဘာသာ အဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။<ref name="singstat1" /> စင်ကာပူ နိုင်ငံသား ၁၀၀,၀၀၀ သို့မဟုတ် ၃% ကသာ ကလယ်ဘာသာ စကားကို မိခင်ဘာသာ အဖြစ် ပြောဆိုကြသည်။ ကလယ်ဘာသာ စကားမှာ စင်ကာပူတွင် တရားဝင် အဆင့်သတ်မှတ်ခြင်း ခံရသော်လည်း အခြား အိန္ဒိယ ဘာသာစကားများကို အားမပေးခြင်း မျိုး မရှိပေ။<ref>{{cite web|url=http://www.moe.gov.sg/education/admissions/returning-singaporeans/mother-tongue-policy/|publisher=Ministry of Education|title=Returning Singaporeans&nbsp;– Mother-Tongue Language Policy|accessdate=13 October 2010|archivedate=8 April 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080408195106/http://www.moe.gov.sg/education/admissions/returning-singaporeans/mother-tongue-policy/}}</ref> ===အလုပ်အကိုင်=== စင်ကာပူနိုင်ငံသည် ပုံမှန်အားဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ဖွံ့ဖြိုးပြီး နိုင်ငံများတွင် အလုပ်လက်မဲ့နှုန်း အနည်းဆုံး နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ယခင် ဆယ်စုနှစ် များအတွင်း စင်ကာပူနိုင်ငံ၏ အလုပ်လက်မဲ့နှုန်းမှာ ၄% ထက် မကျော်ခဲ့ပေ။ ၂၀၀၉ ခုနှစ် ကမ္ဘာ့ စီးပွားပျက်ကပ် အတွင်း အမြင့်ဆုံး ၃% သို့ တိုးတက်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၅ တွင် ၁.၈% သို့ ပြန်လည် လျော့ကျ သွားခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url =http://www.mom.gov.sg/statistics-publications/national-labour-market-information/statistics/Pages/unemployment.aspx|title =Unemployment|publisher =Ministry of Manpower|year =2010|accessdate =2 July 2011|archivedate =22 June 2013|archiveurl =https://www.webcitation.org/6HZf8OoiM?url=http://www.mom.gov.sg/statistics-publications/national-labour-market-information/statistics/Pages/unemployment.aspx}}</ref><ref>{{cite news|url =http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/1135224/1/.html|title =S'pore unemployment rate falls to three-year low|publisher =Channel NewsAsia|date =15 June 2011|author =Chan, Joanne|accessdate =2 July 2011|archivedate =17 January 2013|archiveurl =https://web.archive.org/web/20130117011942/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/1135224/1/.html}}</ref> အစိုးရသည် လူမှုရေး နှင့် မိသားစု ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ဝန်ကြီးဌာနမှ တဆင့် အိမ်ခြေမဲ့ နှင့် လိုအပ်သူများကို ကူညီမှု အစီအစဉ် အမျိုးမျိုးဖြင့် ထောက်ပံ့ခဲ့သဖြင့် အလွန်အမင်း ဆင်းရဲမှုမှာ အလွန်ပင် ရှားပါးသည်။ အချို့သော အစီအစဉ်များတွင် လိုအပ်သော မိသားစုများသို့ လစဉ် ထောက်ပံ့ငွေ စင်ကာပူ ဒေါ်လာ ၄၀၀ မှ စင်ကာပူ ဒေါ်လာ ၁၀၀၀ အထိ ထောက်ပံ့ ပေးခြင်း၊ အစိုးရ ဆေးရုံများတွင် အခမဲ့ ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှု ပေးခြင်း နှင့် ကလေးများအတွက် ကျောင်းလခကို အစိုးရမှ စိုက်ထုတ်ပေးခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title= Assistance |date= 26 October 2014 |url= http://app.msf.gov.sg/Assistance |publisher= Ministry of Social and Family Development |accessdate= 18 October 2015 |archivedate= 26 October 2014 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20141026061435/http://app.msf.gov.sg/Assistance }}</ref><ref>{{cite news |title= The stingy nanny |date=16 October 2009 |url= http://www.economist.com/node/15524092 |work=The Economist |location =London}}</ref><ref>{{cite news |title= Welfare in Singapore: Singapore government response |date=17 February 2010 |url= http://www.economist.com/node/15541423 |work=The Economist |location =London}}</ref>စင်ကာပူ အစိုးရသည် နိုင်ငံသားများအတွက် အမျိုးမျိုးသော အခွင့်အလမ်းများကိုလည်း ပံ့ပိုးပေးခဲ့သည်။ ၎င်းတို့တွင် နိုင်ငံတွင်း နေထိုင်သူများ အများပိုင် အားကစားရုံများတွင် လေ့ကျင့်ခန်း လုပ်နိုင်ရန် အခမဲ့ ငွေကြေး ပေးအပ်ခြင်း၊ <ref>{{Cite web |title=ActiveSG$100 for Singaporeans to play sport |url=http://www.todayonline.com/print/475546 |accessdate=18 October 2015 |archivedate=23 June 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160623023323/http://www.todayonline.com/print/475546 }}</ref> နိုင်ငံသားများမှ မွေးဖွားသော ကလေးတိုင်း အတွက် ကလေးသူငယ် ဆုကြေး အဖြစ် ဒေါ်လာ ၁၆၆,၀၀၀ အထိ ခံစားခွင့် ရရှိခြင်း၊ <ref>{{Cite web |title=Baby Bonus {{!}} The Baby Bonus Scheme |url=http://www.babybonus.msf.gov.sg/parent |accessdate=18 October 2015 |archivedate=16 October 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151016034146/http://www.babybonus.msf.gov.sg/parent/ }}</ref> များစွာ ဈေးလျှော့ပေးထားသော ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှု နှင့် ငွေကြေးတို့ဖြင့် မသန်စွမ်းသူများကို ကူညီခြင်း ၊ ဆင်းရဲသော ကျောင်းသားများ အတွက် ဈေးပေါသော လက်ပ်တော့ပ် ကွန်ပျူတာများ၊ <ref>{{Cite web |title=NEU PC Plus Programme - Learning - Infocomm Development Authority of Singapore |url=http://www.ida.gov.sg/Learning/Community-Development/NEU-PC-Plus-Programme/Schemes/NEU-PC-Plus-Programme-PC-Bundle-scheme |accessdate=18 October 2015 |archivedate=19 January 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160119040025/https://www.ida.gov.sg/Learning/Community-Development/NEU-PC-Plus-Programme/Schemes/NEU-PC-Plus-Programme-PC-Bundle-scheme }}</ref> အများသုံး သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး၊<ref>{{Cite web |title=250,000 Public Transport Vouchers to Help Needy Families Cope with Fare Adjustment {{!}} Ministry of Transport, Singapore |url=http://www.mot.gov.sg/News-Centre/News/2015/250,000-Public-Transport-Vouchers-to-Help-Needy-Families-Cope-with-Fare-Adjustment |accessdate=18 October 2015 |archivedate=29 May 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160529210225/http://www.mot.gov.sg/News-Centre/News/2015/250,000-Public-Transport-Vouchers-to-Help-Needy-Families-Cope-with-Fare-Adjustment/ }}</ref> ရေ နှင့် မီတာ ဘီလ်များနှင့် အခြား နေရာများတွင် ဈေးလျှော့ပေးခြင်းများ ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web |title=Numbers and profile of homeless persons - Ministry of Social and Family Development |url=http://app.msf.gov.sg/Press-Room/Numbers-and-profile-of-homeless-persons |accessdate=18 October 2015 |archivedate=13 May 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160513223221/http://app.msf.gov.sg/Press-Room/Numbers-and-profile-of-homeless-persons }}</ref><ref>{{Cite web |title=Singapore Budget 2014 - Measures For Households |url=http://www.singaporebudget.gov.sg/budget_2014/families1.aspx |access-date=18 October 2015 |archive-date=25 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160625104848/http://www.singaporebudget.gov.sg/budget_2014/families1.aspx }}</ref> နိုင်ငံခြား အလုပ်သမားများမှာ နိုင်ငံစီးပွားရေး အတွက် အရေးပါသော နေရာမှ ပါဝင်သည်ကို သိရှိသော်လည်း အစိုးရမှ ထိုအလုပ်သမားများကို ကန့်သတ်ရန် စီစဉ်လျက် ရှိသည်။ <ref>{{cite news|url=http://tvnz.co.nz/business-news/singapore-may-cap-low-skilled-foreign-workers-3346985|title=Singapore may cap low-skilled foreign workers|work=TV New Zealand|date=2 February 2010|accessdate=11 April 2011|archivedate=4 February 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100204204744/http://tvnz.co.nz/business-news/singapore-may-cap-low-skilled-foreign-workers-3346985}}</ref> နိုင်ငံခြား အလုပ်သမားများသည် ဆောက်လုပ်ရေး ကဏ္ဍ၏ ၈၀% နှင့် ဝန်ဆောင်မှု ကဏ္ဍ၏ ၅၀% မျှ ရှိသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.bca.gov.sg/publications/BuildabilitySeries/others/rscp_es.PDF|title=Executive summary|publisher=Building and Construction Authority|accessdate=11 April 2011}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.asiaone.com/Business/News/Office/Story/A1Story20090222-123635.html |title=Singapore's phantom workers |last=Sudderuddin |first=Shuli |newspaper=The Straits Times |location=Singapore |date=22 February 2009 |accessdate=11 April 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090225121552/http://www.asiaone.com/Business/News/Office/Story/A1Story20090222-123635.html |archivedate=25 February 2009 }}</ref> လူဝင်မှု ကြီးကြပ်ရေး ကဏ္ဍတွင် ကန့်သတ်ရန် နှင့် တဆက်တည်းတွင် နိုင်ငံခြားသား ပါရမီရှင်များကို ဆွဲဆောင် နိုင်ရန် အတွက် အလုပ်သမား ဝန်ကြီးဌာနမှ အလုပ်လုပ်ခွင့် လက်မှတ်များကို အဆင့် ၃ ဆင့်ဖြင့် ချထားပေးသည်။ P1 အဆင့် အလုပ်လုပ်ခွင့် လက်မှတ်မှာ လစာ စင်ကာပူ ဒေါ်လာ ၈၀၀၀ နှင့် အထက် ရရှိသူများ အတွက် ဖြစ်ပြီး P2 အဆင့် အလုပ်လုပ်ခွင့် လက်မှတ်များမှာ လစာ စင်ကာပူ ဒေါ်လာ ၄၅၀၀ မှ ၇၉၉၉ ဒေါ်လာ အတွင်း ရရှိသူများ အတွက် ဖြစ်ကာ Q1 အလုပ်လုပ်ခွင့် လက်မှတ် မှာမူ လစာ အနည်းဆုံး စင်ကာပူ ဒေါ်လာ ၃၀၀၀ ရရှိသူများ အတွက် ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web|title=On immigration to Singapore and employment pass for foreign workers|url=https://www.3ecpa.com.sg/resources/human-resource-immigration/how-to-migrate-to-singapore/|accessdate=19 February 2015| work=3E_Accounting_Private_Limited}}</ref> ==ယဉ်ကျေးမှု== စင်ကာပူသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် မူးယစ်ဆေးဝါး သုံးစွဲမှု အနည်းဆုံး နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ယဉ်ကျေးမှုအားဖြင့် မူးယစ်ဆေးဝါး သုံးစွဲမှုကို စင်ကာပူ နိုင်ငံ သားများက အလွန်မလိုလားအပ်သော အရာတစ်ခု အဖြစ် ရှုမြင်ကြသဖြင့် ဥရောပ လူ့အဖွဲ့အစည်းများ နှင့် မတူပေ။ စင်ကာပူ နိုင်ငံသားတို့ မူးယစ်ဆေးဝါး အပေါ် မလိုလားမှုမှာ အချို့သော ပြင်းထန်သည့် မူးယစ်ဆေးဝါး ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားမှု များအတွက် မပေးမနေရ သေဒဏ် သတ်မှတ်ထားသော ဥပဒေကြောင့် ဖြစ်သည်။ စင်ကာပူတွင် လူဦးရေ အချိုးအစားအားဖြင့် အနိမ့်ဆုံး အရက်သောက်သည့် နှုန်း ရှိပြီး ကြမ်းတမ်းသည့် ရာဇဝတ်မှုများလည်း အနည်းဆုံးဖြစ်ကာ တကမ္ဘာလုံးတွင် ရည်ရွယ်ချက် ရှိစွာ လူသတ်မှု အနိမ့်ဆုံးသော နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ပျမ်းမျှ အရက်သောက်နှုန်းမှာ လူကြီး တစ်ယောက်လျှင် တစ်နှစ် ၂ လီတာမျှ ဖြစ်သဖြင့် တကမ္ဘာလုံးတွင် အနိမ့်ဆုံး နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံခြားသားများသည် လူဦးရေ၏ ၄၂% မျှ ရှိပြီး <ref name="un.org" />စင်ကာပူ၏ ယဉ်ကျေးမှု ပေါ်တွင် များစွာ လွှမ်းမိုးမှု ရှိသည်။ စီးပွားရေး ဉာဏ်ရည်ဉာဏ်သွေး ဌာန၏ ၂၀၁၃ ခု မည်သည့်နေရာတွင်မွေးဖွားသင့်သနည်း ကိန်းညွှန်းတွင် စင်ကာပူအား အာရှတွင် အကောင်းဆုံး ဘဝအရည်အသွေး ရှိရာ နေရာနှင့် တကမ္ဘာလုံးတွင် ဆဌမမြောက် ဘဝအရည်အသွေး ရှိရာ နေရာဟု အဆင့်သတ်မှတ် ဖော်ပြထားသည်။<ref>[http://www.economist.com/news/21566430-where-be-born-2013-lottery-life International: The lottery of life | The Economist]</ref> ===ဘာသာစကား၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု နှင့် ယဉ်ကျေးမှု=== [[File:Chinese New Year market.jpg|thumb|တရုတ်နှစ်ကူး ရုံးပိတ်ရက်အတွင်း မြင်ရသော တရုတ်တန်းရှိ လမ်းဘေးဈေး]] [[File:Armenian Church, Singapore, Jan 06.JPG|thumb|စင်ကာပူရှိ ရှေးအကျဆုံး ခရစ်ယာန် ဘုရားကျောင်း စိန့်ဂရေဂရီ၏ အာမေးနီးယန်း ဘုရားကျောင်း]] [[File:The Sultan Mosque at Kampong Glam, Singapore (8125148933).jpg|thumb|စင်ကာပူရှိ စူလ်တန် ဗလီ]] စင်ကာပူသည် လူမျိုးစုံပြီး သက်တမ်းနုသော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ စင်ကာပူတွင် ၎င်း၏ နိုင်ငံ အရွယ်အစားနှင့်စာလျှင် များစွာသော ဘာသာစကားများ၊ ဘာသာတရားများ နှင့် ယဉ်ကျေးမှုများ ရှိသည်။<ref name="singapore21">{{cite web|url=http://www.singapore21.org.sg/speeches_050599.html|title=Speech by Prime Minister Goh Chok Tong on Singapore 21 Debate in Parliament|publisher=singapore21|date=5 May 1999|accessdate=27 October 2011|archivedate=10 February 2001|archiveurl=https://web.archive.org/web/20010210223621/http://www.singapore21.org.sg/speeches_050599.html}}</ref> ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း မှ ၁၉၆၃ တွင် လွတ်လပ်ရေး ရသည့် အခါတွင် စင်ကာပူနိုင်ငံသား အသစ်ကျပ်ချွတ်များသည် မလေးရှား၊ တရုတ် နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ တို့မှ ပညာမတတ်သော အလုပ်သမားများ ဖြစ်ကြသည်။ အများစုမှာ စင်ကာပူတွင် ပိုက်ဆံရှာရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ခဏတဖြုတ် နေမည့်သူများသာဖြစ်၍ ရေရှည် အခြေချ နေထိုင်ရန် အစီအစဉ် မရှိကြပေ။ ပရာနကန်ဟုခေါ်သော စင်ကာပူတွင် မွေးဖွားသော လူလတ်တန်းစား လူနည်းစု လူမျိုးများလည်း ရှိသည်။ ၁၅ ရာစု နှင့် ၁၆ ရာစု တရုတ် ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်သူများ ၏ အဆက်အနွယ်ဖြစ်သော ပရာနကန် များမှာ စင်ကာပူ ကို သစ္စာရှိကြသော်လည်း အလုပ်သမားများမှာ သူတို့၏ မိခင်နိုင်ငံ ဖြစ်သော မလေးရှား၊ တရုတ် နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ တို့ကိုသာ သစ္စာ စောင့်သိကြသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.aseanfocus.com/a_short_history_of_south_east_asia/history_singapore.html|title=A Short History of Southeast Asia: Singapore|publisher=ASEANfocus, Peter Church|date=10 July 2009|accessdate=27 October 2011|archivedate=23 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923175215/http://www.aseanfocus.com/a_short_history_of_south_east_asia/history_singapore.html}}</ref><ref>{{cite web|url=http://countrystudies.us/singapore/6.htm|title=Crown Colony|publisher=U.S. Library of Congress|date=10 July 2009|accessdate=27 October 2011}}</ref> လွတ်လပ်ရေး ရပြီးနောက် စင်ကာပူ၏ အမျိုးသားရေး လက္ခဏာ နှင့် ယဉ်ကျေးမှုတို့ကို စတင်ပုံဖော်သည့် လုပ်ငန်းစဉ် စတင်ခဲ့လေသည်။ စင်ကာပူ၏ ယခင် ဝန်ကြီးချုပ်များ ဖြစ်ကြသော လီကွမ်းယူ နှင့် ဂိုချောက်တောင်တို့က စင်ကာပူသည် သမာရိုးကျ အခေါ်အဝေါ်ဖြစ်သော နိုင်ငံဟူသည့် အသုံးအနှုန်း နှင့် မသင့်လျော်ဘဲ စပ်ကူးမပ်ကူး လူ့အဖွဲ့အစည်း တစ်ခုသာလျှင် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ အဘယ်ကြောင့် ဆိုသော် စင်ကာပူ နိုင်ငံသားများသည် တူညီသော ဘာသာစကားကို မပြောသကဲ့သို့ ဘာသာတရား တစ်ခုတည်းကိုလည်း မကိုးကွယ်ကြဘဲ ယဉ်ကျေးမှု ဓလေ့ထုံးတမ်း စဉ်လာလည်း အတူတူ မရှိကြပေ။<ref name="singapore21" /><ref>{{cite news|url=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/443304/1/.html|title=MM Lee says Singapore needs to do more to achieve nationhood|work=Channel NewsAsia|location=Singapore|date=5 May 2009|accessdate=27 October 2011|archivedate=30 June 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170630175421/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/443304/1/.html}}</ref> အင်္ဂလိပ်သည် စင်ကာပူ၏ ပထမ ဘာသာစကား ဖြစ်သော်လည်း ၂၀၁၀ ခုနှစ် အစိုးရ၏ လူဦးရေ စာရင်း အရ စင်ကာပူနိုင်ငံသား၏ ၂၀% သို့မဟုတ် ၅ ယောက်တွင် ၁ ယောက်မှာ အင်္ဂလိပ်စာ မတတ်ကြပေ။ ထို အခြေအနေမှာ ၁၉၉၀ ခုနှစ်နှင့် စာလျှင် တိုးတက်လာခြင်း ဖြစ်ပြီး ထိုစဉ်က စင်ကာပူနိုင်ငံသား၏ ၄၀% မှာ အင်္ဂလိပ်စာ မတတ်ကြပေ။<ref name="singstat_a">{{cite web|url=http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/c2010sr1/findings.pdf|archiveurl=https://www.webcitation.org/5wdAICz5j?url=http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/c2010sr1/findings.pdf|archivedate=20 February 2011|title=Findings|publisher=Singapore Statistics|date=5 May 2010|accessdate=27 October 2011}}</ref><ref>{{cite web|url= http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/c2000adr/chap4.pdf|archiveurl= https://www.webcitation.org/63V8fYL8f?url=http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/c2000adr/chap4.pdf|archivedate= 27 November 2011|title= Literacy and language|publisher= Singapore Statistics|date= 5 May 2010|accessdate= 27 October 2011}}</ref> အခြားနိုင်ငံများနှင့် မတူသည့် အချက်မှာ ဘာသာစကား၊ ကိုးကွယ်သည့်ဘာသာ နှင့် ယဉ်ကျေးမှုမှာ အသားအရောင် နှင့် မျိုးရိုးပေါ်မူတည်၍ သတ်မှတ်မရနိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ စင်ကာပူနိုင်ငံသား တရုတ်လူမျိုးများတွင် ၅ ယောက်လျှင် ၁ ယောက်မှာ ခရစ်ယာန် ဘာသာဝင် ဖြစ်ပြီး၊ နောက် ၁ ယောက်မှာ ဘာသာမဲ့ ဖြစ်ကာ အခြားသူတို့မှာ ဗုဒ္ဓဘာသာ သို့မဟုတ် တာအိုဘာသာကို ကိုးကွယ်ကြသည်။ ၃ ပုံ ၁ပုံမှာ အိမ်တွင် အင်္ဂလိပ်စကား ပြောကြပြီး တစ်ဝက်ခန့်မှာ မန်ဒရင် တရုတ်စကားကို အိမ်တွင် ပြောဆိုကြသည်။ အခြားသူတို့မှာ ဒေသသုံး တရုတ်ဘာသာစကားများကို အိမ်တွင် ပြောဆိုကြသည်။ စင်ကာပူတွင် ရှိသော မလေး လူမျိုး အများစုမှာ အိမ်တွင် မလေးစကားကို ပြောဆိုကြပြီး အချို့မှာ အင်္ဂလိပ်စကားကို ပြောဆိုကြသည်။ <ref name="singstat_a" /> စင်ကာပူနိုင်ငံသား အိန္ဒိယလူမျိုးများမှာ ဘာသာတရား ပို၍ ကိုင်းရှိုင်းကြသည်။ ၁% သော အိန္ဒိယ လူမျိုးများသာ ဘာသာမဲ့ ဖြစ်သည်။ ၁၀ ယောက်လျှင် ၆ ယောက်မှာ ဟိန္ဒူဘာသာဝင် ဖြစ်ပြီး၊ ၂ ယောက်မှာ မွတ်စလင် ဖြစ်ကာ ကျန် ၂ ဦးမှာ ခရစ်ယာန် ဘာသာဝင် ဖြစ်သည်။ ၁၀ ယောက်တွင် ၄ ယောက်မှာ အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားကို အိမ်တွင် ပြောဆိုကြပြီး၊ ၃ ယောက်မှာ ကလယ်ဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြကာ ၁၀ ယောက်လျှင် ၁ ယောက်မှာ မလေးဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြ၍ ကျန်သူများမှာ အခြား အိန္ဒိယ ဘာသာစကားများကို ပြောဆိုကြသည်။ <ref name="singstat_a" /> ထို့အတွက်ကြောင့် စင်ကာပူနိုင်ငံသားများ၏ အပြုအမူနှင့် စိတ်နေစိတ်ထားမှာ သူတို့ အိမ်တွင် ပြောဆိုသည့် ဘာသာစကား နှင့် ကိုးကွယ်သည့် ဘာသာတရားမှလည်း အခြား အရာများနှင့် အတူ သက်ရောက် လွှမ်းမိုးမှု ရှိသည်။ စင်ကာပူနိုင်ငံသားများတွင် အင်္ဂလိပ်ကို မိခင်ဘာသာ စကားအဖြစ် ပြောဆိုသူများမှာ အနောက်တိုင်း ယဉ်ကျေးမှုသို့ တိမ်းညွှတ်မှု ရှိပြီး တရုတ်ဘာသာစကားကို မိခင်ဘာသာစကား အဖြစ် ပြောဆိုသူများမှာ တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒသို့ တိမ်းညွှတ်မှု ရှိသည်။ မလေးဘာသာစကားကို ပြောဆိုသော စင်ကာပူ နိုင်ငံသားများမှာ မလေးယဉ်ကျေးမှုသို့ တိမ်းညွှတ်ပြီး ၎င်းမှာ အစ္စလာမ် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဆက်နွယ်နေသည်။ ===အပြုအမူနှင့် ယုံကြည်မှု=== စင်ကာပူသည် နိုင်ငံတော် အဆင့်တွင် မယ်ရစ်တိုခရေစီ ဟုခေါ်​သော လူတစ်ယောက်အား သူ၏စွမ်းဆောင်နိုင်မှုပေါ်တွင်သာ မူတည် ဆုံးဖြတ်မည် ဆိုသည့် အချက်ကို အလေးအနက်ထား ပြောကြားလေ့ ရှိသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.pmo.gov.sg/content/pmosite/mediacentre/inthenews/ministermentor/2009/April/old_and_new_citizensgetequalchancesaysmmlee.html |title=Old and new citizens get equal chance, says MM Lee |publisher=PMO |date=5 May 2010 |accessdate=27 October 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110812071843/http://www.pmo.gov.sg/content/pmosite/mediacentre/inthenews/ministermentor/2009/April/old_and_new_citizensgetequalchancesaysmmlee.html |archivedate=12 August 2011 }}</ref> လူမျိုးများ နှင့် ဘာသာတရားများ အကြား ငြိမ်းချမ်းစွာ အတူယှဉ်တွဲ နေထိုင်ခြင်းသည် စင်ကာပူနိုင်ငံ အောင်မြင်မှု၏အဓိက အစိတ်အပိုင်း တစ်ခုဖြစ်သည်ဟု စင်ကာပူ နိုင်ငံသားများမှ ယုံကြည်ကြပြီး စင်ကာပူ၏ အမျိုးသားရေး လက္ခဏာကို ဖော်ဆောင်ခြင်း၏ တစိတ်တပိုင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url= http://www.singaporeunited.sg/cep/index.php/web/Our-News/PM-Lee-on-racial-and-religious-issues-National-Day-Rally-2009 |title= PM Lee on racial and religious issues (National Day Rally 2009) |publisher= Singapore United |date= 16 August 2009 |accessdate= 27 February 2011 |archivedate= 20 February 2010 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20100220195750/http://www.singaporeunited.sg/cep/index.php/web/Our-News/PM-Lee-on-racial-and-religious-issues-National-Day-Rally-2009 }}</ref> စင်ကာပူအား ကလေးထိန်းနိုင်ငံ ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။<ref>{{cite news |url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/from_our_own_correspondent/3861209.stm |title=Singapore slings a little caution to the wind |work=BBC News |date=16 August 2004 |accessdate=27 February 2011 |first=Andrew |last=Harding}}</ref><ref>{{cite news |url= http://www.nytimes.com/2006/05/23/business/worldbusiness/23casino.html?pagewanted=all |title=The Nanny State Places a Bet |work=The New York Times |date=16 August 2004 |accessdate=27 February 2011 |first=Wayne |last=Arnold}}</ref> စင်ကာပူ ၏ နိုင်ငံတော် အထိမ်းအမှတ် ပန်းမှာ သစ်ခွပန်း တစ်မျိုး ဖြစ်သော ဗန်ဒါ မစ်စ်ဂျိုယာကွင်မ် ဖြစ်ပြီး စင်ကာပူ နိုင်ငံတွင် မွေးဖွားသော အာမေးနီးယန်း အမျိုးသမီး တစ်ဦး၏ အမည်ကို အမှတ်တရ အနေဖြင့် မှည့်ခေါ်ထားသော ပန်းဖြစ်ပြီး သူမသည် ထိုပန်းအား တန်ဂျွန်ပါဂါရှိ သူမ၏ ဥယျာဉ် အတွင်း ၁၈၉၃ တွင် စိုက်ပျိုးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite web |title=National Flower |url=https://www.nhb.gov.sg/NHBPortal/faces/oracle/webcenter/portalapp/pagehierarchy/Page857.jspx;jsessionid=zbgYWAXoyt04Lr1BHPXSPYm216a4Pf1M3Bbd5yYIeNGZop1a05pJ!224933089?_afrWindowId=null&_afrLoop=3309796028833401&detContId=NHBSVRAPP61620001246&_afrWindowMode=0&_adf.ctrl-state=si7eo176a_4#%40%3F_afrWindowId%3Dnull%26_afrLoop%3D3309796028833401%26detContId%3DNHBSVRAPP61620001246%26_afrWindowMode%3D0%26_adf.ctrl-state%3Dxdhqc99f5_4 |accessdate=19 October 2015 |archivedate=9 April 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150409232634/https://www.nhb.gov.sg/NHBPortal/faces/oracle/webcenter/portalapp/pagehierarchy/Page857.jspx%3Bjsessionid%3DzbgYWAXoyt04Lr1BHPXSPYm216a4Pf1M3Bbd5yYIeNGZop1a05pJ%21224933089?_afrWindowId=null&_afrLoop=3309796028833401&detContId=NHBSVRAPP61620001246&_afrWindowMode=0&_adf.ctrl-state=si7eo176a_4#%40%3F_afrWindowId%3Dnull%26_afrLoop%3D3309796028833401%26detContId%3DNHBSVRAPP61620001246%26_afrWindowMode%3D0%26_adf.ctrl-state%3Dxdhqc99f5_4 }}</ref> စင်ကာပူ၏ အမျိုးသား အထိမ်းအမှတ် များ ဖြစ်ကြသော နိုင်ငံတော် အမှတ်တံဆိပ် နှင့် ခြင်္သေ့ခေါင်း အမှတ်တံဆိပ်တို့တွင် ခြင်္သေ့ပုံကို အသုံးပြုထားပြီး စင်ကာပူမှာ ခြင်္သေ့မြို့တော်ဟု လူသိများကြသည်။ အခြားသော စင်ကာပူ၏ လူသိများသော အမည်များမှာ ဥယျာဉ်မြို့တော် နှင့် အနီစက် တို့ ဖြစ်ကြသည်။ စင်ကာပူရှိ အစိုးရ ရုံးပိတ်ရက်များမှာ အဓိက တရုတ်၊ အနောက်တိုင်း၊ မလေး နှင့် အိန္ဒိယ ပွဲတော် ရက်များ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite web|url=http://mystory.sg/content/1572/National_Symbols_Overview.html|title=National Symbols|publisher=mystory.sg|date=16 August 2009|accessdate=27 February 2011|archivedate=3 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120903142406/http://mystory.sg/content/1572/National_Symbols_Overview.html}}</ref> စင်ကာပူရှိ ဝန်ထမ်းများမှာ တစ်ပတ်လျှင် ၄၅ နာရီမျှ ပျမ်းမျှ အလုပ်လုပ်ကြသဖြင့် အခြားနိုင်ငံများနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် အနည်းငယ်မျှ ပို၍ ရှည်လျားသည်။ စင်ကာပူ နိုင်ငံသား ၄ ယောက်တွင် ၃ယောက်မှာ ၎င်းတို့၏ အလုပ်ကို ကောင်းမွန်စွာ လုပ်နိုင်ခြင်း အတွက် ဂုဏ်ယူကြပြီး ထိုသို့ပြုလုပ်ခြင်းမှာ သူတို့၏ မိမိကိုယ်ကို ယုံကြည်မှု ရှိစေရန် အကူအညီ ပေးသည်ဟု ဆိုသည်။<ref>{{cite news|url=http://www.chinapost.com.tw/business/asia/singapore/2010/01/12/240437/Survey-finds.htm|title=Survey finds that workers in Singapore put in longest hours|work=China Post|location=Taipei|date=16 August 2009|accessdate=27 February 2011|archivedate=21 October 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151021003122/http://www.chinapost.com.tw/business/asia/singapore/2010/01/12/240437/Survey-finds.htm}}</ref> ===ဟင်းလျာများ=== ဈေးဝယ်ထွက်ခြင်း နှင့် အတူ ပြင်ပတွင် ညစာစားခြင်းသည် စင်ကာပူ၏ အားလပ်ချိန် အပန်းဖြေရာ တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://app.www.sg/where/default.aspx|title=Singapore Dining|publisher=App.www.sg|accessdate=2 November 2010|archivedate=2 May 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130502130333/http://app.www.sg/where/default.aspx}}</ref> အစားအသောက်ကို ခုံမင်ခြင်းကြောင့် ဩစတြေးလျ ကဲ့သို့သော နိုင်ငံများသည် စင်ကာပူ ခရီးသွားများကို ဆွဲဆောင်ရန် အတွက် အစားအသောက်ကို အခြေခံသော ခရီးစဉ်များကို ရေးဆွဲကြသည်။ <ref>{{cite news |author=Yue, Karen |title=Business Events Australia to target tummies of Singapore planners |url=http://www.ttgmice.com/article/business-events-australia-to-target-tummies-of-singapore-planners/ |work=TTGmice |location=Singapore |date=14 May 2013 |accessdate=19 October 2015 |archivedate=16 October 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151016034143/http://www.ttgmice.com/article/business-events-australia-to-target-tummies-of-singapore-planners/ }}</ref> အစားအသောက် အမျိုးမျိုး ရှိခြင်းသည် စင်ကာပူသို့ သွားရောက်လည်ပတ်ရန် အကြောင်းအချက် တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြပြီး<ref name="Foodways">{{cite book |url= http://www.google.com/books?hl=en&lr=&id=p5Mw_WTLhiYC&oi=fnd&pg=PA161&dq=singapore*+cuisine&ots=Tz9V0Aw5Bm&sig=XQXRScIGhgsydpe9R7DSrHoA2hQ#v=onepage&q=singapore*%20cuisine&f=false |title=Changing Chinese foodways in Asia |author1= Wu, David Y.H. |author2= Chee Beng Tan |pages=161 ff. |publisher=Chinese University Press |location= Hong Kong |isbn= 978-962-201-914-0 |year = 2001 |accessdate=27 February 2011}}</ref> လူမျိုးစု အမျိုးမျိုးတို့၏ အစားအသောက် မျိုးစုံ ရှိခြင်းကို စင်ကာပူ အစိုးရမှ ယဉ်ကျေးမှု မျိုးစုံ ရှိခြင်း၏ ပြယုဂ် အဖြစ် မှတ်ယူ ထားသည်။<ref name="Martini">{{cite journal|author1 = Martini, Fadhel|author2 = Wong Tai Chee|url = http://www.questia.com/googleScholar.qst?docId=5002403690|pages = 161–164|title = Restaurants in Little India, Singapore: A Study of Spatial Organization and Pragmatic Cultural Change|journal=Journal of Social Issues in Southeast Asia|year = 2001|volume = 16}}</ref> စင်ကာပူ ၏ အမျိုးသား အထိမ်းအမှတ် အသီးအနှံမှာ ဒူးရင်းသီး ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite news |url= http://www.timeoutsingapore.com/restaurants/feature/in-durian-love |title=In durian love |work=Time Out Singapore |date=23 August 2008 |accessdate=7 May 2011}}</ref> အများအားဖြင့် စင်ကာပူတွင် အစားအသောက်များကို တရုတ်၊ မလေး နှင့် အိန္ဒိယ အစားအသောက်ဟူ၍ သီးခြား ခွဲခြားထားသည်။ သို့သော်လည်း အစားအသောက် အမျိုးအစားများမှာ ယဉ်ကျေးမှု နှင့် စတိုင်လ်များကို ပေါင်းစပ်ခြင်းဖြင့် ပို၍ များပြားလာသည်။ (ဥပမာ ပရာနကန် ဟင်းလျာမှာ တရုတ် နှင့် မလေး ဟင်းလျာများကို ပေါင်းစပ် ထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Foodways" /> ===အနုပညာ=== [[File:Theatre and Concert Hall, Esplanade – Theatres on the Bay, Singapore - 20110528.jpg|thumb|alt=Domed black building with bumps reminiscent of those on a Durian|မရီနာစကွဲယား ရှေ့တွင် သီးခြားထွက်ပေါ်နေသော ဒူးရင်းသီးပုံစံ အက်စပလန်းနိတ် သုခုမ အနုပညာ ဌာန]] ၁၉၉၀ ခုနှစ်များမှ စ၍ အစိုးရသည် စင်ကာပူနိုင်ငံအား အနုပညာနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဗဟိုဌာန တစ်ခု ဖြစ်လာစေရန် အထူးသဖြင့် သုခုမ အနုပညာ ဘက်တွင် ထင်ရှားသော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်လာစေရန် စီစဉ်နေခဲ့ပြီး နိုင်ငံအား လူမျိုးပေါင်းစုံသော "အရှေ့နှင့်အနောက်ကြား ကူးသည့် ဂိတ်ဝတံခါး" တစ်ခု အဖြစ် ပြောင်းလဲနိုင်ရန် ကြိုးစား စွမ်းဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.mica.gov.sg/renaissance/FinalRen.pdf|title=Culture and the Arts in Renaissance Singapore|publisher=Ministry of Information, Communications and the Arts|accessdate=1 May 2006|archiveurl = https://web.archive.org/web/20060524013952/http://www.mica.gov.sg/renaissance/FinalRen.pdf|archivedate = 24 May 2006}}</ref> ထိုအထဲမှ ထင်ရှားသော ကိစ္စ တစ်ခုမှာ အက်စပလန်းနိတ် ပင်လယ်အော်ပေါ်ရှိ ကဇာတ်ရုံဟု အမည်ရသော သုခုမ အနုပညာ ဌာနကို တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.virtualtourist.com/travel/Asia/Singapore/Singapore-1495679/Things_To_Do-Singapore-Esplanade_Theatres_by_the_Bay-BR-1.html|title=Virtual Tourist: Reviews of Esplanade (Theatres by the Bay)|accessdate=28 March 2006|archivedate=30 June 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170630003602/http://www.virtualtourist.com/travel/Asia/Singapore/Singapore-1495679/Things_To_Do-Singapore-Esplanade_Theatres_by_the_Bay-BR-1.html}}</ref> နိုင်ငံတော် တီးဝိုင်းဖြစ်သော စင်ကာပူ ဆင်ဖိုနီ အော်ခက်စထရာသည် အက်စပလန်းနိတ် ဇာတ်ရုံတွင် ဖျော်ဖြေလေ့ ရှိသည်။ နှစ်စဉ် စင်ကာပူ အနုပညာ ပွဲတော်ကို အမျိုးသား အနုပညာ ကောင်စီမှ စီစဉ်ကျင်းပလေ့ ရှိသည်။ လူအများရှေ့တွင် ပြက်လုံးထုတ်သည့် ပွဲများမှာ များပြားလာပြီး အပတ်စဉ် ဖျော်ဖြေလေ့ ရှိကြသည်။<ref>{{cite news|last = Chee|first = Frankie |title = Stand-up is back|newspaper=The Straits Times|location = Singapore|date = 12 July 2009 }}</ref> စင်ကာပူသည် လန်ဒန် တော်ဝင် အက အကယ်ဒမီမှ စီစဉ်သော ဂန္ထဝင် ဘဲလေး အကပြိုင်ပွဲ တစ်ခုဖြစ်သည့် ဂျီးနီးအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဘဲလေးပြိုင်ပွဲကို ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် အိမ်ရှင် အဖြစ် လက်ခံ ကျင်းပခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.rad.sg/updates.html|title=Updates|publisher=Royal Academy of Dance|date=12 September 2009|accessdate=23 August 2010|archive-date=24 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160624041948/http://www.rad.sg/updates.html}}</ref> ===အားကစား နှင့် အပန်းဖြေမှု=== [[File:Stadium-Closing-Ceremony-Panorama.jpg|thumb|စင်ကာပူ၏ ယခင် အမျိုးသား အားကစားရုံ|alt=Closing ceremony for the National Stadium]] [[File:Seating at Singapore National Stadium.jpg|thumb|စင်ကာပူ၏ ယခု အမျိုးသား အားကစားရုံ]] [[File:1 singapore f1 night race 2012 city skyline.jpg|thumb|စင်ကာပူ ဂရန်းပရီ]] လူကြိုက်များသော အားကစားနည်းများတွင် ဘောလုံး၊ ခရစ်ကက်၊ ရေကူးခြင်း၊ ရွက်လှေ၊ စားပွဲတင်တင်းနစ် နှင့် ကြက်တောင်ရိုက်ခြင်း တို့ ပါဝင်ကြသည်။ စင်ကာပူ နိုင်ငံသား အများစုသည် အိတ်ချ်ဒီဘီ တိုက်ခန်းဟု ခေါ်သော အများပြည်သူဆိုင်ရာ အိမ်ရာ နေရာများတွင် နေထိုင်ကြပြီး အနီးအနားတွင် ရေကူးကန်များ၊ ပြင်ပ ဘက်စကက်ဘော ကစားကွင်းများ နှင့် မိုးလုံလေလုံ အားကစားရုံများ ရှိကြသည်။ ရေထဲတွင် ကစားသည့် ကစားနည်းများ ဖြစ်သော ရွက်လှေစီးခြင်း၊ ကာယက် လှေလှော်ခြင်း နှင့် ရေထဲတွင် စကီး စီးခြင်း စသည်တို့မှာလည်း လူကြိုက်များသည်။ ရေငုတ်ခြင်းမှာလည်း အခြားလူကြိုက်များသော အပန်းဖြေရာ ကစားနည်း တစ်ခု ဖြစ်သည်။ တောင်ဘက် ကျွန်းတစ်ကျွန်း ဖြစ်သော ပုလော ဟန်တုမှာ သန္တာကျောက်တန်းများ ပေါများသည်ဟု လူသိများသည်။<ref>{{cite web|url = http://www.pulauhantu.org/about/|publisher = The Hantu Bloggers|title = About us|accessdate = 2 July 2011|archivedate = 13 September 2007|archiveurl = https://web.archive.org/web/20070913001037/http://www.pulauhantu.org/about}}</ref> စင်ကာပူ၏ ဘောလုံး လိဂ် ဖြစ်သော အက်စ်လိဂ် ကို ၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် စတင် တည်ထောင်ခဲ့ပြီး<ref>{{cite web|url= http://www.sleague.com/Web/main.aspx?ID=f716b261-83ec-4f12-9c0f-c6705c44c556|title= About S-League|publisher= Football Association Singapore|year= 2008|accessdate= 2 July 2011|archivedate= 1 February 2018|archiveurl= https://web.archive.org/web/20180201075642/http://www.sleague.com/Web/main.aspx?ID=f716b261-83ec-4f12-9c0f-c6705c44c556}}</ref> ယခု အခါတွင် နိုင်ငံခြား အသင်းများ အပါအဝင် ဘောလုံး အသင်း ၁၂ သင်း ရှိသည်။ <ref>{{cite news|url = http://www.goal.com/en/news/1276/south-east-asia/2010/01/21/1754349/french-and-chinese-teams-join-singapores-s-league|title = French And Chinese Teams Join Singapore's S-League|date = 21 January 2010|work=goal.com}}</ref> ယခင်က ဩစတြေးလျ အမျိုးသား ဘတ်စကက်ဘော လိဂ်တွင် ကစားခဲ့သော စင်ကာပူ စလင်ဂါ အသင်းမှာ အာဆီယံ ဘက်စကက်ဘော လိဂ်တွင် အဖွင့် အသင်း တစ်သင်း ဖြစ်ပြီး ၂၀၀၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite news|url = http://www.fiba.com/pages/eng/fc/news/lateNews/arti.asp?newsid=29263|title = ASEAN Basketball League takes off|date = 20 January 2009|work = FIBA Asia|accessdate = 19 October 2015|archivedate = 16 August 2009|archiveurl = https://web.archive.org/web/20090816082403/http://www.fiba.com/pages/eng/fc/news/lateNews/arti.asp?newsid=29263}}</ref> စင်ကာပူသည် ဖော်မြူလာဝမ်း ကမ္ဘာ့ ချန်ပီယံ ပြိုင်ပွဲ၏ အချီ တစ်ချီ ဖြစ်သော စင်ကာပူ ဂရန်းပရီကို ၂၀၀၈ ခုနှစ်မှ စ၍ အိမ်ရှင် အဖြစ် လက်ခံ ကျင်းပခဲ့သည်။ ပြိုင်ပွဲမှာ မရီနာဘေး လမ်းမ ပတ်လမ်း အတွင်းတွင် ကျင်းပပြီး ဖော်မြူလာဝမ်း ပြိုင်ပွဲ၏ ပထမဆုံး ညပြိုင်ပွဲလည်း ဖြစ်ပြီး <ref name="News – Singapore confirms 2008 night race">{{cite press release|title= Singapore confirms 2008 night race|publisher=Formula One|url=http://www.formula1.com/news/6063.html|archiveurl= https://web.archive.org/web/20070613015932/http://www.formula1.com/news/6063.html|date = 11 May 2007|archivedate=13 June 2007|accessdate=18 May 2007}}</ref> အာရှတွင် ပထမဆုံး လမ်းမပေါ်တွင် ယှဉ်ပြိုင်သည့် ဖော်မြူလာဝမ်း ပြိုင်ပွဲလည်း ဖြစ်သည်။<ref name="1stStreet">{{cite press release|title=SingTel to sponsor first Singapore Grand Prix|publisher=Formula1.com|url=http://www.formula1.com/news/headlines/2007/11/7101.html|accessdate=10 December 2007|date=16 November 2007}}</ref> ၂၀၁၂ ခုနှစ် ပြိုင်ပွဲ၏ အကြိုတွင် ပြိုင်ပွဲ စီစဉ်သူများက ဖော်မြူလာဝမ်း အဖွဲ့နှင့် စာချုပ်သက်တမ်းတိုး လက်မှတ်ထိုးထားသဖြင့် စင်ကာပူ ဂရန်းပရီ ပြိုင်ပွဲသည် အနည်းဆုံး ၂၀၁၇ အထိ ဆက်လက် တည်ရှိနေဦးမည် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|last=Collantine|first=Keith|title=Singapore confirms F1 contract extension to 2017|url=http://www.f1fanatic.co.uk/2012/09/22/singapore-confirms-f1-contract-extension-2017/|publisher=Formula 1 Fanatic|accessdate=22 September 2012|date=22 September 2012|quote="The Singapore Grand Prix will remain on the F1 calendar for at least the next five years."}}</ref> ခရန်းဂျီး မြင်းပြိုင်ကွင်းကို စင်ကာပူမြင်းပြိုင်ပွဲကလပ်မှ လုပ်ကိုင်နေပြီး အပတ်စဉ် မြင်းပြိုင်ပွဲ အများအပြား နှင့် အရေးကြီးသော ပြည်တွင်းနှင့် နိုင်ငံတကာ မြင်းပြိုင်ပွဲများကိုလည်း လက်ခံကျင်းပ ပေးလျက် ရှိသည်။ ထင်ရှားသော ပြိုင်ပွဲမှာ နာမည်ကျော်ကြားသော စင်ကာပူ လေကြောင်းလိုင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဖလား မြင်းပြိုင်ပွဲ ဖြစ်သည်။ စင်ကာပူသည် ပထမဆုံး နွေရာသီ လူငယ် အိုလံပစ် အားကစားပြိုင်ပွဲကိုလည်း အိမ်ရှင် အဖြစ် လက်ခံ ကျင်းပခဲ့သည်။ ===မီဒီယာ=== အစိုးရနှင့် ဆက်စပ်နေသော ကုမ္ပဏီများက ပြည်တွင်း မီဒီယာ အများစုကို ထိန်းချုပ်ထားသည်။ <ref name="freedomhouse_a">{{cite web|url=http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=22&country=7915&year=2010|title=Country Report 2010 Edition|publisher=Freedom House|year=2010|accessdate=7 May 2011|archivedate=15 December 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101215114121/http://freedomhouse.org/template.cfm?page=22&year=2010&country=7915}}</ref> မီဒီယာကော့ပ်သည် အခမဲ့ထုတ်လွှင့်သော တီဗွီလိုင်း နှင့် ရေဒီယို လိုင်းများကို ထုတ်လွှင့်သည်။ မီဒီယာကော့ပ် မှ ထုတ်လွှင့်သော အခမဲ့ ရုပ်သံလိုင်းပေါင်း ၇ လိုင်းမျှ ရှိသည်။ <ref>{{cite web|url= http://www.mda.gov.sg/POLICIES/POLICIESANDCONTENTGUIDELINES/TV/Pages/FreetoAirTV.aspx|title= Free-to-Air Television|year= 2011|publisher= MDA|accessdate= 17 October 2011|archivedate= 25 November 2010|archiveurl= https://web.archive.org/web/20101125152103/http://www.mda.gov.sg/Policies/PoliciesandContentGuidelines/TV/Pages/FreetoAirTV.aspx}}</ref> ရုပ်သံလိုင်းများမှာ ချန်နယ် ၅ (အင်္ဂလိပ်လိုင်း) ၊ ချန်နယ် နယူးအေးရှား (အင်္ဂလိပ်လိုင်း)၊ အော့ကတို ( အင်္ဂလိပ်လိုင်း)၊ ချန်နယ် ၈ (တရုတ်လိုင်း)၊ ချန်နယ် ယူ (တရုတ်လိုင်း)၊ ဆူရိယာ (မလေးလိုင်း) နှင့် ဗာဆမ်သမ် (အိန္ဒိယလိုင်း) တို့ အသီးသီး ဖြစ်ကြသည်။ .<ref>{{cite web|url= http://entertainment.xin.msn.com/en/tv/silverlight-tv-guide.aspx|title= TV listings|year= 2011|publisher= XIN MSN|accessdate= 17 October 2011|archivedate= 9 October 2010|archiveurl= https://web.archive.org/web/20101009125256/http://entertainment.xin.msn.com/en/tv/silverlight-tv-guide.aspx}}</ref> စတားဟပ် ကေဘယ် ဗွီရှင်းမှ ကမ္ဘာတဝှမ်းလုံးရှိ ချန်နယ်များကိ ကေဘယ်လ် တီဗွီဖြင့် ထုတ်လွှင့်ပြီး <ref>{{cite web|url= http://www.mda.gov.sg/POLICIES/POLICIESANDCONTENTGUIDELINES/TV/Pages/CableTV.aspx|title= Cable Television|year= 2011|publisher= XIN MSN|accessdate= 17 October 2011|archivedate= 14 July 2010|archiveurl= https://web.archive.org/web/20100714155808/http://www.mda.gov.sg/Policies/PoliciesandContentGuidelines/TV/Pages/CableTV.aspx}}</ref> စင်းတဲလ်၏ မိုင်ယို တီဗွီ ဝန်ဆောင်မှု မှာလည်း အိုင်ပီ ရုပ်မြင်သံကြား စနစ်ကို ထုတ်လွှင့်သည်။ <ref>{{cite web|url= http://www.mda.gov.sg/POLICIES/POLICIESANDCONTENTGUIDELINES/TV/Pages/IPTV.aspx|title= Internet Protocol Television (IPTV)|year= 2011|publisher= XIN MSN|accessdate= 17 October 2011|archivedate= 14 July 2010|archiveurl= https://web.archive.org/web/20100714144133/http://www.mda.gov.sg/Policies/PoliciesandContentGuidelines/TV/Pages/IPTV.aspx}}</ref> အစိုးရနှင့် နီးကပ်စွာ ဆက်သွယ်မှု ရှိသည့် စင်ကာပူ ပုံနှိပ်လုပ်ငန်း ဦးပိုင် အဖွဲ့သည် စင်ကာပူရှိ သတင်းစာ ထုတ်ဝေမှုများကို ထိန်းချုပ်ထားသည်။ <ref name="BBC Media">{{cite news|url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/country_profiles/1143240.stm|title=Singapore country profile|work=BBC News|date=16 November 2010|accessdate=27 February 2011}}</ref> စင်ကာပူ၏ မီဒီယာ ကဏ္ဍသည် စည်းမျဉ်းစည်းကမ်း များလွန်းပြီး လွတ်လပ်မှု ကင်းမဲ့သည်ဟု ဖရီးဒမ်း ဟောက်စ် အစရှိသော လူ့အခွင့်အရေး အဖွဲ့များက တစ်ခါတစ်ရံတွင် ဝေဖန်လေ့ ရှိကြသည်။<ref name="freedomhouse_a" /> ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံ အခြေစိုက် အစိုးရမဟုတ်သော နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်သည့် နယ်စည်းမခြား သတင်းထောက်များ အဖွဲ့မှ ၎င်း၏ သတင်းစာ လွတ်လပ်မှု ညွှန်းကိန်းတွင် စင်ကာပူနိုင်ငံအား နိုင်ငံပေါင်း ၁၈၀ အနက် အဆင့် ၁၅၀ သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ထိုသတ်မှတ်ချက်မှာ ထိုညွှန်းကိန်း စတင် ပြုလုပ်သည့် အချိန်မှစ၍ စင်ကာပူ အတွက် အနိမ့်ဆုံး အဆင့်ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web|url= http://rsf.org/index2014/en-index2014.php#|title= World press freedom index 2014|year= 2014|publisher= Reporters Without Borders|accessdate= 10 July 2015|archivedate= 14 February 2014|archiveurl= https://web.archive.org/web/20140214120404/http://rsf.org/index2014/en-index2014.php}}</ref> မီဒီယာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး အာဏာပိုင် အဖွဲ့က စင်ကာပူ၏ မီဒီယာများကို စည်းကြပ်ပြီး တောင်းဆိုမှု နှင့် ရွေးချယ်စရာများကို မျှတစေရန် နှင့် ရုတ်ရင့်ကြမ်းတမ်းပြီး အန္တရာယ်ရှိသော အရာများမှ ကာကွယ်ရန်ဟု ကြွေးကြော် လုပ်ကိုင်ကြသည်။<ref name="Mica">{{cite web|url= http://www.mica.gov.sg/mica_business/b_media.html|archiveurl= https://web.archive.org/web/20060910233826/http://www.mica.gov.sg/mica_business/b_media.html|archivedate=20 September 2006|title= Media: Overview|date=16 March 2005|publisher=Ministry of Information, Communications and the Arts|accessdate=27 February 2011}}</ref> ပုဂ္ဂလိက တီဗွီ စလောင်း တပ်ဆင်ခြင်းကို တားမြစ်ထားသည်။ တယ်လီဗွီးရှင်းတွင် ဆင်ဆာဖြတ်လေ့ရှိပြီး ဆက်စ်နှင့်မြို့တော် (Sex and the City) နှင့် တောသားကဲ့သို့ ကြောင်ခြင်း (Queer as Folk) အစရှိသော တီဗွီ ဇာတ်လမ်းတွဲများကို တားမြစ်ထားသည်။ စင်ကာပူတွင် အင်တာနက် အသုံးပြုသူပေါင်း ၃.၄ သန်းမျှ ရှိပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် အင်တာနက် ထိုးဖောက်မှုနှုန်း အမြင့်ဆုံး နိုင်ငံများတွင် ပါဝင်သည်။ စင်ကာပူ အစိုးရသည် အင်တာနက် စာမျက်နှာများကို ဆင်ဆာဖြတ်ခြင်းမျိုး ကျယ်ပြန့်စွာ ပြုလုပ်လေ့ မရှိပေ။<ref>{{cite web|url= http://opennet.net/research/profiles/singapore|title=Singapore|publisher=OpenNet Initiative|accessdate=7 May 2011}}</ref> သို့သော်လည်း ဝက်ဘ်ဆိုဒ်ပေါင်း ၁၀၀ ကျော် (အများအားဖြင့် ညစ်ညမ်းဝက်ဘ်ဆိုဒ်များ) ကို အသုံးပြုခွင့် ပိတ်ပင်ထားသော စာရင်း ရှိပြီး အင်တာနက်ပေါ်တွင်ရှိသော အန္တရာယ်ရှိပြီး မလိုလားအပ်သော အရာများ ပါဝင်သည်ဟု စင်ကာပူ အသိုင်းအဝိုင်းမှ ယူဆသဖြင့် ပိတ်ပင်သည် ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ထိုသို့ ပိတ်ပင်ထားမှုမှာ အိမ်သုံး ကွန်ယက်များတွင် သာလျှင် ပိတ်ပင်ထားသဖြင့် အသုံးပြုသူများ အနေနှင့် ရုံးရှိ ကွန်ပြူတာများကို သုံး၍ ထိုဝက်ဘ်ဆိုက်ဒ်များကို ကြည့်ရှုနိုင်သည်။<ref>{{cite news |url= http://www.asiaone.com/Digital/News/Story/A1Story20080523-66562.html |title= MDA bans two video-sharing porn sites |date=23 May 2008 |author= Chua Hian Hou |work=The Straits Times |location =Singapore |archiveurl= https://web.archive.org/web/20080524215638/http://www.asiaone.com/Digital/News/Story/A1Story20080523-66562.html |archivedate=24 May 2008}}</ref> == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[လီကွမ်းယု]] == ကိုးကား == {{reflist|2}} ==မှတ်စု== {{Notelist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == {{Sister project links|Singapore|voy=Singapore|d=Q334}} * [https://eresources.nlb.gov.sg/infopedia/ "Singapore Infopedia"] from Singapore's National Library Board; numerous well-researched and well-documented essays on key events and important figures, as well as topics regarding culture, architecture, nature, etc. * {{cite report|title=Census of Population 2000|date=April 2002|publisher=Singapore Department of Statistics|isbn=978-981-04-6158-4|url=http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/cop2000admin.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071127000711/http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/cop2000admin.pdf|archive-date=27 November 2007}} * {{cite web|title=Key Facts & Figures|website=Ministry of Transport, Singapore|url=http://www.mot.gov.sg/|access-date=11 January 2003}} * {{cite web|title=Nation's History|website=Singapore Infomap|url=http://app.www.sg/who/4/Our-History.aspx|access-date=11 January 2004|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090421003417/http://app.www.sg/who/4/Our-History.aspx|archive-date=21 April 2009}} * [https://www.gov.sg/ Singapore Government Online Portal] * [https://web.archive.org/web/20080607085722/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/singapore.htm Singapore] from ''UCB Libraries GovPubs'' * {{curlie|Regional/Asia/Singapore}} * [https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-15961759 Singapore profile] from the [[BBC News]] * [http://www.wikimapia.org/#y=1345015&x=103819427&z=11&l=0&m=a WikiSatellite view of Singapore at WikiMapia] {{ASEAN}} {{ဒေသအလိုက် အာရှတိုက်ရှိ မြို့တော်များ}} {{အာရှတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ}} [[ကဏ္ဍ:စင်ကာပူနိုင်ငံ]] [[ကဏ္ဍ:ဓနသဟာယအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ]] [[ကဏ္ဍ:အာဆီယံအသင်းဝင်နိုင်ငံများ]] [[ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှရှိ နိုင်ငံများ]] [[ကဏ္ဍ:အာရှတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျွန်းနိုင်ငံများ]] 912rzxzfkz4u78x0mmlx9668u7e49cf ဗမာလူမျိုး 0 3600 1054872 1051890 2026-09-23T15:30:17Z Chenzeyan29 141880 /* နောက်ခံ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပေါ်ပေါက်လာပုံ */ 1054872 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}} {{pp-move-indef}} '''ဗမာလူမျိုး''' ({{lang-en|Bamar people}} သို့မဟုတ် ''Burmans''၊ {{IPAc-en|b|ə|ˈ|m|ɑː|r}}) များသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တွင် နေထိုင်ကြသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများအနက် လူဦးရေအများဆုံးဖြစ်သည်။ဘာသာစကားနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ ဆက်နွှယ်မှုများအရ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစုကြီး]]၏ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] လူမျိုးအုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ စုစုပေါင်းလူဦးရေ၏ ၆၈.၇၈% (အကြမ်းဖျင်း ၃၆ သန်းခန့်မျှ) ရှိကြပြီး၊ ဗမာလူမျိုးတို့၏ မိခင်ဘာသာစကားဖြစ်သော [[မြန်မာဘာသာစကား]]ကို ပြည်ထောင်စု၏ တရားဝင် ရုံးသုံးဘာသာစကားအဖြစ် သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။<ref>{{cite book |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈ ခုနှစ်) |publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပုံနှိပ်ရေးနှင့် စာအုပ်ထုတ်ဝေရေး လုပ်ငန်း |year=2008 |chapter=အခန်း (၁၅) အထွေထွေပြဋ္ဌာန်းချက်များ |pages=စာ-၁၇၁ |quote=ပုဒ်မ ၄၅၀။ မြန်မာဘာသာစကားသည် ရုံးသုံးဘာသာစကား ဖြစ်သည်။}}</ref> <ref>{{cite web|title=မြန်မာ (ဗမာ)လူမျိုးအကြောင်း|url=https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaa-bmaa-luumiuakeaang-sikeaangcraa|access-date=27 August 2023|archive-date=27 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230827230329/https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaa-bmaa-luumiuakeaang-sikeaangcraa}}</ref> {{Infobox ethnic group | group = ဗမာလူမျိုး | name = | flag = | flag_caption = | image = Burmese family portrait.JPG | image_caption = အင်္ဂလိပ်အုပ်ချုပ်မှုအတွင်း ၂၀ ရာစုအလှည့်တွင် ဗမာမိသားစုပုံ | image_alt = | image_upright = | total = <!-- total population worldwide --> | total_year = <!-- year of total population --> | total_source = | total_ref = <!-- references supporting total population --> | genealogy = | regions = {{flag|Myanmar}} ၃၅ သန်းခန့်<hr> {{flatlist| *{{flag|Thailand}} *{{flag|Malaysia}} *{{flag|Singapore}} *{{flag|United States}} *{{flag|China}} *{{flag|Australia}} *{{flag|Japan}} }} | region1 = {{flagcountry|Thailand}} | pop1 = ၂,၃၀၀,၀၀၀<ref>{{cite news | url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2022/03/30/in-thailand-exiled-burmese-communities-work-to-support-the-revolution-at-home_5979344_4.html | title=In Thailand, exiled Burmese communities work to support the revolution at home | newspaper=Le Monde.fr | date=30 March 2022 }}</ref> | region4 = {{flagcountry|Japan}} | pop4 = ၂၈,၈၆၀<ref>{{cite book |chapter=15 Burmese: Refugees and Little Yangon |first=Kosei |last=Otsuka |title=Language Communities in Japan |doi=10.1093/oso/9780198856610.003.0016 |date=January 2022 |url=https://academic.oup.com/book/38834/chapter/337727805 }}</ref> | region3 = {{flagcountry|Australia}} | pop3 = ၃၂,၆၆၅<ref>[[Census in Australia#2016|2016 Census of Australia]] [https://web.archive.org/web/20140116132606/http://www.immi.gov.au/media/publications/statistics/comm-summ/textversion/myanmar.htm "Burmese Australians"]</ref> | region2 = {{flagcountry|Singapore}} | pop2 = ၅၀,၀၀၀<ref>{{cite web | url=https://asia.nikkei.com/Politics/Emigrants-in-Singapore-s-little-Myanmar-eye-their-homeland | title=Emigrants in Singapore's 'little Myanmar' eye their homeland }}</ref> | languages = [[ဗမာဘာသာစကား]] | religions = အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့် [[မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု]]<br/> ခရစ်ယာန်နှင့် အစ္စလာမ် အနည်းငယ် | related_groups = {{flatlist| *[[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]] *[[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]] *[[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]] * [[လော်ဝေါ်လူမျိုး|လော်ဝေါ်]] * [[အာချန်လူမျိုး|မိုင်းသာ]] *[[မြိတ်လူမျိုး|တနင်္သာရီ(မြိတ်)]] * အခြား [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်လူမျိုးများ]]}} | footnotes = }} သမိုင်းဦးကာလက တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ဘက် ကုန်းမြင့်ဒေသများမှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခဲ့ကြပြီး အေဒီ ၉ ရာစုခန့်တွင် [[ပုဂံ]] မင်းဆက်ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် [[ပုဂံခေတ်|ပုဂံအင်ပါယာ]]၊ [[တောင်ငူခေတ်|တောင်ငူအင်ပါယာ]] နှင့် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်|ကုန်းဘောင်အင်ပါယာ]] စသည့် ထင်ရှားသော အင်ပါယာကြီးများကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဗမာတို့၏ စစ်ရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေး အာဏာစက်သည် မြန်မာ့ပထဝီဝင် နယ်နိမိတ်အတွင်းရှိ အခြားသော တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုများအပေါ်တွင်သာမက အိမ်နီးချင်း အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသများအထိပါ ခေတ်အဆက်ဆက် ကျယ်ပြန့်စွာ ဩဇာညောင်းခဲ့သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830''. Cambridge University Press.</ref><ref name="Harvey1925">Harvey, G.E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. London: Longmans, Green and Co.</ref> [[File:Burmese chess players, by Max Ferrars late 1890s.jpg|thumb|ဗမာလူမျိုးအမျိုးသားနှစ်ယောက်]] ဗမာလူမျိုး အများစုသည် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ|ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး မိရိုးဖလာ [[မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု|နတ်ကိုးကွယ်မှု]] နှင့်လည်း ဒွန်တွဲလျက်ရှိသည်။ ဗမာတို့၏ ဗိသုကာအတတ်၊ စာပေ၊ ဂီတ၊ အနုပညာနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများသည် နိုင်ငံအတွင်းရှိ အခြားသော လူမျိုးစုများ၏ ယဉ်ကျေးမှုအပေါ်တွင်လည်း သိသာထင်ရှားစွာ ရောယှက်လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။<ref name="HtinAung1967">Htin Aung, Maung (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> ထို့အပြင် သနပ်ခါး လိမ်းခြယ်ခြင်းကဲ့သို့သော ထင်ရှားသည့် ကိုယ်ပိုင် လူမှုထုံးတမ်းစဉ်လာများ နှင့် ရိုးရာပွဲတော်များ (ဥပမာ - [[သင်္ကြန်|မဟာသင်္ကြန်ပွဲတော်]]၊ [[သီတင်းကျွတ်ပွဲတော်]]) သည် တစ်နိုင်ငံလုံး အတိုင်းအတာဖြင့် ယနေ့တိုင် အရှိန်အဝါကြီးမားစွာ တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1982">Spiro, Melford E. (1982). ''Buddhism and Society: A Great Tradition and Its Burmese Vicissitudes''. University of California Press.</ref><ref name="CulturalBurma">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၉)၊ "ဗမာလူမျိုးနှင့် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု"။</ref> == အမည်ရင်းမြစ် == ဗမာလူမျိုးများ၏ အမည်သည် သမိုင်းတစ်လျှောက် ဘာသာဗေဒ၊ ပထဝီဝင်နှင့် အိမ်နီးချင်း ယဉ်ကျေးမှုများ၏ လွှမ်းမိုးမှုတို့အပေါ် မူတည်၍ အမျိုးမျိုး ပြောင်းလဲ ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ခဲ့ကြသည်။ ဗမာလူမျိုးများသည် မိမိတို့ကိုယ်မိမိ မှာ "ဗမာ" သို့မဟုတ် "မြန်မာ" ဟုခေါ်ဝေါ်ခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိပြီး၊ ရှေးဟောင်း မွန်ကျောက်စာများတွင် "မရ်မာ" ဟုလည်းကောင်း၊ ပုဂံခေတ် မြန်မာကျောက်စာများတွင် "မြမ္မာ" ဟုလည်းကောင်း ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1969">Luce, G.H. (1969). ''Old Burma: Early Pagán''. Artibus Asiae and New York University, p. 78.</ref> သမိုင်းဦးကာလနှင့် မူလအသုံးအနှုန်းအရ "ဗမာ" နှင့် "မြန်မာ" နှစ်ခုစလုံးသည် ယခုခေတ် ဗမာလူမျိုးနွယ်စု တစ်ခုတည်းကိုသာ ရည်ညွှန်းခဲ့သော စကားလုံးများ ဖြစ်ကြသော်လည်း အသံထွက်နှင့် အသုံးအနှုန်း ရောထွေးမှုများ သမိုင်းတစ်လျှောက် ရှိခဲ့သည်။<ref name="ThantMyintU">Thant Myint-U (2001). ''The Making of Modern Burma''. Cambridge University Press, pp. 85–88.</ref> "မြန်မာ" ဟူသော စကားလုံးကို သမိုင်းတွင် အစောဆုံး ကျောက်စာ အထောက်အထားအဖြစ် ၁၂ ရာစု [[ပုဂံခေတ်]] ကျောက်စာများ (ဥပမာ- ခရစ်နှစ် ၁၁၉၀ ပြည့်နှစ်ထိုး ရှင်ဒိသာပါမောက်ကျောက်စာ) တွင် "မြမ္မာ" ဟု စတင်တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Luce">Luce, G.H. (1969). ''Old Burma-Early Pagan''. J.J. Augustin, pp. 98–102.</ref> ၎င်း၏ အဓိပ္ပာယ် ရင်းမြစ်နှင့် ပတ်သက်၍ အဓိက ယူဆချက်များ ရှိကြရာ ရာဇဝင်ဆိုင်ရာ ယူဆချက်အရ ရှေးမြန်မာ ရာဇဝင်ဆရာများနှင့် ပါဠိစာပေပညာရှင်များက ကမ္ဘာဦး "ဗြဟ္မာ" လူသားများဟူသော ပုဒ်မှ ရွေ့လျောကာ "ဗြမ္မာ"၊ ထိုမှတစ်ဆင့် "မြမ္မာ" နှင့် "မြန်မာ" ဖြစ်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref name="Hmannan">တွန်းသင်းတိုက်ဝန် မဟာစည်သူ ဦးထွန်းညို (၂၀၀၃)။ ''မှန်နန်း မဟာရာဇဝင်တော်ကြီး''။ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ စာ ၃၅–၄၀။</ref> တစ်ဖက်တွင်လည်း ခေတ်သစ် သမိုင်းနှင့် ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက မြန်မာဟူသည် လျင်မြန်ခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော "မြန်" နှင့် သန်မာခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော "မာ" တို့ ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဗမာလူမျိုးတို့၏ ကိုယ်ပိုင် စကားလုံး ဖြစ်သည်ဟု လည်းကောင်း၊ ရှေးဦး တိဗက်-ဗမာ အုပ်စု၏ ဒေသန္တရ နာမဝေါဟာရများမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်ဟု လည်းကောင်း သုံးသပ်ကြသည်။<ref name="ThanTun1988">သန်းထွန်း, ဒေါက်တာ (၁၉၈၈)။ ''ခေတ်ဟောင်း မြန်မာရာဇဝင်''။ မဟာဒဂုံ စာပေ။</ref><ref name="ThanTun">Than Tun (1964). ''Studies in Burmese History, Volume 1''. Maha Dagon Publishing, pp. 52–60.</ref> "ဗမာ" ဆိုသည်မှာ "မြန်မာ" ဟူသော စကားလုံးကို နှုတ်ကပတ်ပြောဆိုရာ၌ အသံလွယ်ကူအောင် ရွေ့လျောခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည့် စကားပြော အသုံးအနှုန်း မျှသာ ဖြစ်သည်။<ref name="Wheatley">Wheatley, Julian K. (1980). "Burmese as a Western Tibeto-Burman Language". ''Linguistics of the Tibeto-Burman Area'', 5, pp. 41–47.</ref> မြန်မာစကားတွင် အက္ခရာ "မြ" (Mr-) သံသည် ကာလကြာသောအခါ အသံပေါ့ပါးသွားပြီး "ဗ" (B-) သံသို့ ပြောင်းလဲသွားလေ့ ရှိသဖြင့် စာပေနှင့် တရားဝင် ရေးသားမှုတွင် "မြန်မာ" /mjəmà/ ဟု သုံး၍ အရပ်သုံးနှင့် ရိုးရာဓလေ့အရ ပြောဆိုမှုတွင် "ဗမာ" /bəmà/ ဟု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Bradley1985">Bradley, David (1985). "Nasals and Nasalization in Burmese". ''Papers in Southeast Asian Linguistics'', No. 9, Pacific Linguistics, pp. 1–12.</ref> ပြင်ပအသိုင်းအဝိုင်းက ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည့် သမိုင်းဝင် အမည်များ တွင် အိမ်နီးချင်း တရုတ် မှတ်တမ်းများ၌ ပုဂံခေတ် ဗမာတို့ကို "မြန်" (緬) သို့မဟုတ် "မြန်ရှန်း" (緬中) ဟု မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြပြီး၊ ယနေ့ထက်ထိ တရုတ်ဘာသာစကားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ သို့မဟုတ် ဗမာလူမျိုးကို "မြန်တျန်" (緬甸 - 缅甸) ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။<ref name="Sun2000">Sun, Laichen (2000). ''Ming-Epitome of the Central Kingdom's Interaction with Mainland Southeast Asia''. Southeast Asia Program, Cornell University.</ref> တိုင် နွယ်ဖွား လူမျိုးများအနက် ရှမ်းလူမျိုးများက ဗမာများကို "မန်း" သို့မဟုတ် "မန်" (Man / Màn) ဟု ခေါ်ဆိုကြသော်လည်း၊ထိုင်းတို့ကမူ "ဗမာ" ဟူသော စကားပြော အသံထွက်ကို အခြေခံ၍ "ဖမား" ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။<ref name="Egerod1957">Egerod, Søren (1957). "The Southern Min Dialects". ''T'oung Pao'', 45(1/3), pp. 220–225.</ref> အနောက်နိုင်ငံသားများနှင့် ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီ မှတ်တမ်းများတွင် "ဗမာ" ဟူသော စကားပြော အသံထွက်ကို အခြေခံ၍ အနီးစပ်ဆုံး အက္ခရာဖလှယ်ကာ "Burma" သို့မဟုတ် "Burmese" ဟု သမိုင်းတစ်လျှောက် ရေးသားခဲ့ကြသည်။ ကိုလိုနီခေတ် စာရေးသားမှုများတွင် "Burmese" ဟူသော ဝေါဟာရကို နိုင်ငံသား အားလုံး သို့မဟုတ် ဘာသာစကားအတွက် ရည်ညွှန်းလေ့ရှိပြီး၊ "ဗမာ" တိုင်းရင်းသား လူမျိုးနွယ်စု တစ်ခုတည်းကိုသာ သီးခြား ခွဲခြားညွှန်းဆိုလိုသည့်အခါ "Burman" ဟူသော အသုံးအနှုန်းကို သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။<ref name="Silverstein">Silverstein, Josef (1977). ''Burma: Military Rule and the Politics of National Development''. Ayer Company Publishers, pp. 12–18.</ref> ထို့ပြင် သမိုင်းဝင် အနောက်တိုင်း မှတ်တမ်းဟောင်းများနှင့် မြောက်ဘက် အင်ဒို-အာရိယန် အသုံးအနှုန်းများတွင် "Brama"၊ "Barma"၊ "Birma" နှင့် "Brammas" စသည့် အသွင်ကွဲ စာလုံးပေါင်းများဖြင့်လည်း ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။<ref name="Yule1903">Yule, Henry & Burnell, A.C. (1903). ''Hobson-Jobson: A Glossary of Colloquial Anglo-Indian Words and Phrases''. John Murray, p. 131.</ref> ရောမအက္ခရာသုံး လက်တင်အခြေပြု ဘာသာစကားများ (ဥပမာ- စပိန်၊ အီတလီ၊ ပေါ်တူဂီနှင့် ပြင်သစ် စသည့် ရိုမန့်စ်ဘာသာစကားများ) တွင်မူ "ဗမာ" ဟူသော ဝေါဟာရကို Latinization ပြုလုပ်ရာမှ ဆင်းသက်လာသည့် "ဘိရ်မာနီယာ" (Birmania / Birmanie) သို့မဟုတ် လူမျိုးကို ရည်ညွှန်းသည့် "ဘိရ်မာနို" (Birmano / Birman) ဟူသော အမည်များဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ဖော်ပြကြသည်။<ref name="Yule1903" /> ကိုလိုနီခေတ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးရပြီးစ ကာလများတွင် "မြန်မာ" နှင့် "ဗမာ" ကို ဒွန်တွဲသုံးစွဲခဲ့ကြ၍ လူမျိုးစုအမည်နှင့် နိုင်ငံအမည်အကြား ရှုပ်ထွေးမှုများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Silverstein">Silverstein, Josef (1977). ''Burma: Military Rule and the Politics of National Development''. Ayer Company Publishers, pp. 12–18.</ref> ထိုရှုပ်ထွေးမှုကို ရှင်းလင်းရန် ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့က ဥပဒေအမှတ် (၁၅/၈၉) "အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ခေါ်ဝေါ်စိုက်ထူခြင်း ဥပဒေ" ကို ပြဋ္ဌာန်း၍ တရားဝင် ခွဲခြားသတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name="Dittmer">Dittmer, Lowell (2010). ''Burma Or Myanmar?: The Struggle for National Identity''. World Scientific, pp. 2–5.</ref> ထိုဥပဒေအရ "မြန်မာ" (Myanmar) ဟူသော အမည်အား တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစု ၁၃၅ မျိုးစလုံးနှင့် နိုင်ငံသား အားလုံးကို ခြုံငုံလွှမ်းခြုံသည့် တရားဝင် နိုင်ငံတော်နှင့် နိုင်ငံသားဆိုင်ရာ အမည်အဖြစ် သတ်မှတ်၍ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် "Burma" အစား "Myanmar" ဟု ပြောင်းလဲခဲ့ပြီး၊ "ဗမာ" (Bamar/Burman) ကိုမူ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ တိုင်းရင်းသားများအနက် တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဝင် ဗမာလူမျိုးနွယ်စု တစ်ခုတည်းကိုသာ ရည်ညွှန်းရန် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ခေတ်သစ် ဘာသာဗေဒနှင့် နိုင်ငံရေးအရ "ဗမာ" သည် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးနွယ်စု တစ်ခုကိုသာ ဆိုလိုပြီး "မြန်မာ" သည် နိုင်ငံတော်နှင့် တိုင်းရင်းသား နိုင်ငံသားအားလုံးကို လွှမ်းခြုံခေါ်ဆိုသော ဝေါဟာရဖြစ်သည်ဟု ခွဲခြားမှတ်သားနိုင်သည်။<ref name="Dittmer" /> == နောက်ခံ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပေါ်ပေါက်လာပုံ == ဗမာလူမျိုးများ သည် တရုတ်-တိဗက် [[ဘာသာစကား မိသားစု|ဘာသာစကားမိသားစု]]တွင်ပါဝင်ပြီး ဒုတိယလူဦးရေ အများဆုံးသော လူမျိုးဖြစ်သည်။ သမိုင်းပညာရှင် ပါမောက္ခ ဒေါက်တာသန်းထွန်း က ဗမာတို့သည် မနုဿဗေဒအရ [[မွန်ဂိုလွိုက်]] (Mongoloid) မျိုးနွယ်ကြီးတွင် ပါဝင်ကြောင်း မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။<ref name="ThanTun1964">Than Tun (1964). ''Studies in Burmese History, Volume 1''. Maha Dagon Publishing.</ref> [[File:Yellowrivermap.jpg|thumb|250px|တိဗက်-တရုတ်နွယ်တို့ မူလစတင်ရာ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းဒေသ]] လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၇,၀၀၀ မှ ၉,၀၀၀ ခန့်က တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ပိုင်း မြစ်ဝါမြစ် (Yellow River) ဝှမ်းတစ်လျှောက်၌ တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဖွားတို့၏ ဘိုးဘေးများ စတင်အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="ThanTun1964">Than Tun (1964). ''Studies in Burmese History, Volume 1''. Maha Dagon Publishing.</ref><ref name="Zhang2019">Zhang, M., et al. (2019). "Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China". ''Nature'', 569, 112–115.</ref> နောက်ပိုင်းတွင် လူဦးရေတိုးပွားလာမှုနှင့်အတူ အုပ်စုကြီးများ ကွဲထွက်သွားခဲ့ရာ အရှေ့ဘက်နှင့် အရှေ့တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသွားသော အုပ်စုသည် [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး]]များ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ အနောက်မြောက်ဘက် ချင်းဟိုင်-ကန်းစု ကုန်းမြင့်ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားသော အုပ်စုမှ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ၏ ရှေးဦးဘိုးဘေးများ ဖြစ်ကြသည့် တရုတ်သမိုင်းမှတ်တမ်းလာ "အနောက်ပိုင်း ချိယန်" (Western Qiang / 西羌) နှင့် "ဒီ" (Di) လူမျိုးအုပ်စုများ ပေါ်ထွန်းလာခဲ့သည်။<ref name="Pulleyblank1983">Pulleyblank, E. G. (1983). "The Chinese and Their Neighbors in Prehistoric and Early Historic Times". In Keightley, D. N. (Ed.), *The Origins of Chinese Civilization*. University of California Press.</ref> ဟန်မင်းဆက် (ဘီစီ ၂၀၆ မှ အေဒီ ၂၂၀) ခေတ်အတွင်း ထို ရှေ့ပြေး ဗမာနွယ်ဖွား (Proto-Burmans) ချိယန်အုပ်စုများသည် ပိုးလမ်းမကြီး၏ ပင်မကုန်သွယ်ရေးစင်္ကြံဖြစ်သော ကန်းစု (Hexi Corridor) ပတ်ဝန်းကျင်၌ အခြေချ မွေးမြူရေးနှင့် ကုန်ကူးသန်းရေးများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြကြောင်း တရုတ်သမိုင်းဆရာ စူမားချင်း၏ စီကျိ (Shi Ji) ကျမ်း၌ မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။<ref name="SimaQian">Sima Qian (109 BC). *Records of the Grand Historian* (Shi Ji).</ref> [[File:Qinghai Tibet Railway Tibet China 西藏 青藏铁路 - panoramio (4).jpg|thumb|250px|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့ ဖြတ်သန်းခဲ့သော ချင်းဟိုင်ကုန်းပြင်မြင့်]] အေဒီ ၃ ရာစုမှ ၆ ရာစုအတွင်း အနောက်မြောက် စစ်မက်များကြောင့် ချိယန်/ဒီ ရှေ့ပြေးဗမာတို့သည် တောင်ဘက်သို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းလာကြပြီး "တောင်ပိုင်း ပိုးလမ်းမ" (Southwestern Silk Road / Sichuan-Yunnan-Burma Route) ဟု ထင်ရှားသည့် စီချွန်နှင့် ယူနန် ကုန်းပြင်မြင့်များသို့ ရောက်ရှိကာ လိုလို-ဗမာအုပ်စု (Lolo-Burmese) အဖြစ် သီးခြားခွဲထွက် ပုံပေါ်လာခဲ့သည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". *Papers in Southeast Asian Linguistics*, No. 14. Pacific Linguistics.</ref> ထန်မင်းဆက်ခေတ် (အေဒီ ၆၁၈ မှ ၉၀၇) တွင် ယူနန်ဒေသ၌ [[နန်ကျောက်]] နိုင်ငံတော် ပေါ်ထွန်းလာသောအခါ လိုလို-ဗမာနွယ်ဖွားများသည် "မန်းနွယ်များ" (Man / 蠻) ဟူသော အမည်ဖြင့် နန်ကျောက်၏ စစ်ရေးနှင့် ကုန်သွယ်ရေးတွင် အဓိက အင်အားစုအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ကြကြောင်း တရုတ်မှတ်တမ်း "မန်ရှူးကျမ်း" (Man Shu) ၌ တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press.</ref> တိဗက်-ဗမာနွယ်များ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်မှုတွင် ရှေးဦးအုပ်စုဖြစ်သည့် [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] တို့သည် ခရစ်တော်မပေါ်မီ (BC) ကာလကတည်းက စတင်ဝင်ရောက်၍ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း၌ [[ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ]] ကို ထူထောင်ခဲ့ကြပြီး၊ နှောင်းပိုင်းအုပ်စုဖြစ်သည့် ဗမာတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် အေဒီ ၈ ရာစုနှင့် ၉ ရာစုအတွင်း တောင်ပိုင်းပိုးလမ်းမ ကုန်သွယ်ရေး လမ်းကြောင်းများအတိုင်း ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်ကို ကျော်ဖြတ်၍ မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း ဒေသများသို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြသည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830*. Cambridge University Press.</ref> အေဒီ ၉ ရာစုဝန်းကျင်တွင် ဗမာတို့သည် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်ကို ကျော်ဖြတ်၍ ဧရာဝတီမြစ်ကွေ့ရှိ [[ပုဂံ]] ဒေသတွင် အခြေစိုက်ကာ ခိုင်မာသော အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ဗမာတို့သည် ဒေသခံ ပျူလူမျိုးများနှင့်လည်းကောင်း၊ တောင်ဘက်မှ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] တို့၏ ယဉ်ကျေးမှုများနှင့်လည်းကောင်း ထိတွေ့ဆက်ဆံရင်း ဗမာလူမျိုးနှင့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု ပုံစံကို စတင်ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Lieberman2003" /> မနုဿသမိုင်းအရ ဗမာတို့သည် ယနေ့ မြန်မာနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်အတွင်းသို့ နာဂ၊ သက်၊ ကမ်းယံ နှင့် ပျူတို့၏ နောက်မှ ဝင်ရောက်လာခြင်း ဖြစ်သော်လည်း၊ ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများကို အေဒီ ၈ ရာစုတွင် နန်ကျောက်တို့ တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးခြင်း မပြုမီကပင် ရောက်ရှိနေထိုင်ခဲ့ကြပြီးဖြစ်သည်ဟု ယူဆရသည်။<ref name="Luce1985" /> မြန်မာတို့သည် ၁၁ ရာစုခန့်မှစ၍ [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ|ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို သက်ဝင်ယုံကြည်ခဲ့ကြပြီး သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် အဓိက ပြည်ထောင်စု အင်ပါယာကြီး သုံးခုကို အောင်မြင်စွာ တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ဗမာလူမျိုးတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းအတွင်း သမိုင်းဦးကာလကတည်းက အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသော [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] တို့၏ ယဉ်ကျေးမှု၊မျိုးရိုးဗီဇနှင့် မြောက်ဘက်မှ စုန်ဆင်းလာသော ရှေ့ပြေးဗမာ တို့ ပေါင်းစည်း စိမ့်ဝင်ရာမှ ပေါ်ထွန်းလာသည့် တိဗက်-ဗမာနွယ် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစု ဖြစ်သည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များဖြစ်ကြသော ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ ဂျီ အိတ်ခ်ျ လူစ့် (G.H. Luce) နှင့် ဗစ်တာ လီဘာမန်း (Victor B. Lieberman) တို့က မနုဿဗေဒနှင့် သမိုင်းဝင် အထောက်အထားများကို အခြေခံ၍ တင်ပြခဲ့ကြသည်။<ref>Lieberman, Victor B. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830'', Vol. 1. Cambridge University Press, pp. 88–112.</ref><ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press, pp. 1–10.</ref><ref>Than Tun, Dr. (1988). ''Essays on the History and Buddhism of Burma''. Chalermnit, Bangkok, pp. 15–22.</ref> အေဒီ ၉ ရာစုအစပိုင်း (၈၃၂ AD ခန့်) တွင် ယူနန်ဒေသမှ [[နန်ကျောက်]] (Nanzhao) တပ်များ၏ ကျူးကျော်မှုကြောင့် [[ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ]] (အထူးသဖြင့် [[ဟန်လင်း]]) အားနည်းပျက်စီးသွားချိန်၌ ရှေ့ပြေးဗမာနွယ်အုပ်စုများ (Proto-Burmish) သည် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းအတွင်းသို့ စတင်စိမ့်ဝင် အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Manshu">Fan, C. (c. 863). ''Manshu (Book of the Southern Barbarians)'', translated by Luce, G.H., Cornell University, 1961.</ref><ref name="Coedes1968">Coedès, G. (1968). ''The Indianized States of Southeast Asia''. Australian National University Press.</ref>အဆိုပါ လူမျိုးစု ရွှေ့ပြောင်းလာမှုသည် ဒေသခံ [[ပျူလူမျိုး]] များ၏ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာဗေဒနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သွေးနှောပေါင်းစပ်မှု ဖြစ်စဉ်တစ်ရပ်ကို ဦးတည်စေခဲ့သည်။<ref name="Kutanan2019">Kutanan, W., et al. (2019). "Paternal and maternal lineages reveal the origins and genetic structure of the Bamar and other ethnic groups in Myanmar". ''Scientific Reports'', 9(1), 13180. DOI:10.1038/s41598-019-49522-8</ref> ရှေ့ပြေးဗမာတို့သည် စစ်ရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးတွင် ဦးဆောင်သူဖြစ်လာခဲ့သော်လည်း ဒေသခံ ပျူတို့ထံမှ ဆည်မြောင်း စိုက်ပျိုးရေးနည်းပညာ၊[[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကိုးကွယ်မှုအခြေခံများ၊ပျူအက္ခရာကို အခြေခံထားသော ရှေးဟောင်း ဗမာစာပေနှင့် ဗိသုကာပညာရပ်များကို ဆက်ခံရယူကာ "ပုဂံယဉ်ကျေးမှု" ကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, Michael. (1985). ''Pagan: The Origins of Modern Burma''. University of Hawaii Press, pp. 25–40.</ref> === ပုဂံခေတ် - ပထမ မြန်မာနိုင်ငံတော် (အေဒီ ၁၀၄၄ – ၁၂၈၇) === အေဒီ ၈၄၉ တွင် ပုဂံမြို့ရိုးကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး၊ အေဒီ ၁၀၄၄ တွင် [[အနော်ရထာမင်း]] နန်းတက်လာခြင်းနှင့်အတူ ပထမ မြန်မာနိုင်ငံတော် ပေါ်ထွန်းခဲ့သည်။ ပုဂံခေတ်သည် ဗမာစာပေ၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် ဗိသုကာအတတ်ပညာများ အထိရောက်ဆုံး ထွန်းကားခဲ့သည့် ရွှေခေတ်ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၂၈၇ တွင် [[မွန်ဂို-တရုတ်]] တပ်များ၏ ကျူးကျော်မှုနှင့် ပဒေသရာဇ် အာဏာပြိုင်ဆိုင်မှုများကြောင့် ပုဂံအင်ပါယာ ပြိုကွဲခဲ့ရသည်။<ref>Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. Frank Cass & Co. Ltd., pp. 65–75.</ref> === ပင်းယ၊ စစ်ကိုင်း၊ အင်းဝနှင့် တောင်ငူခေတ် (အေဒီ ၁၂၈၇ – ၁၇၅၂) === ပုဂံပြိုကွဲပြီးနောက် ရှမ်း-ဗမာ သွေးနှောမင်းဆက်များ စိမ့်ဝင်အုပ်ချုပ်ခဲ့သော်လည်း အင်းဝနှင့် တောင်ငူခေတ် များတွင် ဗမာ့ယဉ်ကျေးမှုအား ပြန်လည် စုစည်းခဲ့သည်။အင်းဝခေတ် (၁၃၆၄ – ၁၅၅၅)သည် ဗမာစာပေ ပျို့၊ ကဗျာ၊ လင်္ကာများ အလွန်ထွန်းကားခဲ့ပြီး [[အင်းဝ-ဟံသာဝတီ နှစ်လေးဆယ်စစ်]] ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>Htin Aung, Maung. (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press, pp. 83–95.</ref>တောင်ငူခေတ် - ဒုတိယ မြန်မာနိုင်ငံတော် (၁၅၃၁ – ၁၇၅၂)တွင် [[တပင်ရွှေထီး]] နှင့် [[ဘုရင့်နောင်]] မင်းတရားကြီးတို့က တောင်ငူမှစတင်ကာ ဒုတိယ မြန်မာနိုင်ငံတော်ကို ထူထောင်ခဲ့ပြီး အရှေ့တောင်အာရှ၏ အကြီးမားဆုံး အင်ပါယာတစ်ခုအဖြစ် နယ်ပယ် ချဲ့ထွင်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>Shorto, H. L. (1967). "The 37 Nats". ''Bulletin of the SOAS'', Vol. 30, No. 1, pp. 125–129.</ref> === ကုန်းဘောင်ခေတ် - တတိယ မြန်မာနိုင်ငံတော် (အေဒီ ၁၇၅၂ – ၁၈၈၅) === [[အလောင်းမင်းတရား]] (ဦးအောင်ဇေယျ) သည် ရွှေဘိုမှစ၍ တတိယ မြန်မာနိုင်ငံတော်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ကုန်းဘောင်မင်းဆက်တွင် ယိုးဒယား၊ မဏိပူရတို့ကို အောင်နိုင်ခဲ့ကာ တရုတ်-ချင်မင်းဆက်၏ ကျူးကျော်မှု စစ်ပွဲ (၄) ကြိမ်ကိုလည်း အောင်မြင်စွာ တုံ့ပြန်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>Myint-U, Thant. (2001). ''The Making of Modern Burma''. Cambridge University Press, pp. 15–40.</ref> သို့သော် နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်တို့နှင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော [[အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲများ|စစ်ပွဲ (၃) ကြိမ်]] အပြီး ၁၈၈၅ ခုနှစ် [[သီပေါမင်း]] လက်ထက်တွင် ကုန်းဘောင်မင်းဆက် ပျက်သုဉ်း၍ ဗြိတိသျှ အင်ပါယာအတွင်းသို့ ကျရောက်ခဲ့ရသည်။<ref>Charney, Michael W. (2009). ''A History of Modern Burma''. Cambridge University Press, pp. 7–22.</ref> === ကိုလိုနီခေတ်၊ လွတ်လပ်ရေးနှင့် ခေတ်သစ် ကာလ (၁၈၈၅ – ပစ္စုပ္ပန်) === နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေး လှုပ်ရှားမှုများတွင် ဗမာအမျိုးသားများနှင့် ရဟန်းကျောင်းသားများ ဦးဆောင်ခဲ့ကြပြီး၊ [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] ဦးဆောင်သော [[ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်]] (BIA) နှင့် တိုင်းရင်းသား ခေါင်းဆောင်များ၏ [[ပင်လုံစာချုပ်]] (၁၉၄၇) ကြောင့် ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် လွတ်လပ်ရေး ရရှိခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် စစ်အာဏာသိမ်းမှုများ၊ ပြည်တွင်းစစ်များနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီး ယနေ့ထက်တိုင် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပင်မ လူမျိုးစုအဖြစ် ဆက်လက် ရပ်တည်လျက် ရှိသည်။<ref>Taylor, Robert H. (2009). ''The State in Myanmar''. NUS Press, pp. 280–320.</ref> == မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများ == ဗမာလူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ နှင့် ပတ်သက်၍ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သုတေသီများနှင့် မြန်မာ သုတေသီများ ပူးပေါင်း၍ မိခင်မှဆင်းသက်သော မိုတိုကွန်ဒရီးယား (mtDNA)၊ ဖခင်မှဆင်းသက်သော Y-chromosomes (Y-DNA) နှင့် မိဘနှစ်ပါးစလုံးထံမှ အချိုးတူ ဆင်းသက်သော ခရိုမိုဆုန်းစုံ (Autosomal DNA) များကို လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များစွာ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Summerer2014">Summerer, M., et al. (2014-01-29). "Large-scale mitochondrial DNA analysis in Southeast Asia reveals evolutionary effects of cultural isolation in the Dispersal of Sino-Tibetan populations". ''BMC Evolutionary Biology'', 14(1), 17. DOI:10.1186/1471-2148-14-17</ref> ၂၀၀၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၁ ခုနှစ်အထိ ပြုလုပ်ခဲ့သော မနုဿဗေဒဆိုင်ရာ မျိုးရိုးဗီဇ လေ့လာချက်များအရ ဗမာလူမျိုး အမျိုးသားများ၏ ဖခင်ဘက်မှ တိုက်ရိုက်ဆင်းသက်သော Y-DNA (Y-Chromosomal DNA) အစုအဝေးတွင်<ref name="Kutanan2019" />[[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်]] လူမျိုးများ၌ အဓိကတွေ့ရသည့် Y-DNA Haplogroup O-M122 (O3) မျိုးရိုးဗီဇသည် အများဆုံး (၄၀% မှ ၅၀% ခန့်) ပါဝင်နေပြီး၊ ဤသည်မှာ [[တိဗက်|တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်]] နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ သမိုင်းဝင် ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည့် တိဗက်-ဗမာနွယ် မူလဘိုးဘေးများ၏ ဖခင်ဘက်ဆိုင်ရာ မျိုးရိုးဗီဇ အရင်းအမြစ်ကို ဖော်ပြနေသည်။<ref name="Kutanan2019" /> ဒုတိယ အများဆုံးအဖြစ် Haplogroup O1b1a1a (O-M95) ကို (၂၀% မှ ၃၀% ခန့်) တွေ့ရှိရပြီး၊ ဤသည်မှာ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း အစောပိုင်းကတည်းက အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] (ဥပမာ - [[မွန်လူမျိုး]]) မျိုးနွယ်စုဝင်များနှင့် သမိုင်းတစ်လျှောက် ဖခင်ဘက်ဆိုင်ရာ ဗီဇစိမ့်ဝင် ရောနှောခဲ့သည့် အထောက်အထား ဖြစ်သည်။<ref name="Mcardle2019">McArdle, A., et al. (2019-05-15). "Genome-wide insights into the population history of Myanmar". ''European Journal of Human Genetics'', 27(9), 1398-1409. DOI:10.1038/s41431-019-0428-2</ref> အလားတူပင် တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်နှင့် အာရှအရှေ့မြောက်ပိုင်း ရှေးဟောင်းနွယ်များထံတွင် အတွေ့များသည့် Y-DNA Haplogroup D (အထူးသဖြင့် Haplogroup D1a-M174) ကိုလည်း ဗမာလူမျိုးများ၏ Y-DNA တွင် အရေးပါသော ရာခိုင်နှုန်း (၅% မှ ၁၀% ဝန်းကျင်) အဖြစ် တွေ့ရှိရပြီး၊ ၎င်းသည် ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် မြောက်ဘက် ကုန်းမြင့်ဒေသမှ တောင်ဘက်သို့ မစိမ့်ဝင်မီ တိဗက်-ဗမာ မူလဘိုးဘေးကြီးများနှင့် နီးကပ်စွာ တည်ရှိခဲ့ကြောင်းပြသသည့် ရှေးဟောင်း ဖခင်ဘက် ဗီဇသင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Summerer2014" /><ref name="Kutanan2019" /> ထို့ပြင် [[တိုင်လူမျိုးများ]](Kra-Dai related) နှင့် ဆက်နွှယ်သော Y-DNA Haplogroup O1a (O-M119) ကို ၅% အောက် ပမာဏအနည်းငယ် တွေ့ရှိရသလို၊ မြောက်အာရှနှင့် [[မွန်ဂိုလီးယားနိုင်ငံ|မွန်ဂို]] ကုန်းပြင်မြင့်နွယ် လူမျိုးများတွင် အတွေ့များသော Y-DNA Haplogroup C-M217 ကိုလည်း ၁% မှ ၃% ဝန်းကျင် ပမာဏအနည်းငယ် တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2019" /><ref name="Li2015" /> သုတေသီများက ဤ Y-DNA Haplogroup C ပါဝင်မှုကို [[ပုဂံခေတ်]] အနှောင်းပိုင်း [[မွန်ဂို-မြန်မာစစ်ပွဲများ|မွန်ဂိုတို့၏ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခဲ့သည့် သမိုင်းဖြစ်စဉ်များ]]၊ မွန်ဂို-ယွမ် မင်းဆက်တပ်များ၏ အရှေ့တောင်အာရှသို့ စစ်ချီမှုများနှင့် အာလ်တေးယစ်နွယ် စစ်သည်များ ရောနှောစိမ့်ဝင်ခဲ့မှုဆိုင်ရာ ဖခင်ဘက် မျိုးရိုးဗီဇ အထောက်အထားအဖြစ် သုံးသပ်ကြသည်။<ref name="Li2015" /> ထို့ပြင် အိန္ဒိယတိုက်ငယ် ပင်မနွယ်ဝင် Y-DNA Haplogroups များဖြစ်ကြသော Haplogroup H (H-M69)၊ Haplogroup R1a (R-M17)၊ Haplogroup J2 နှင့် Haplogroup R2 တို့ကိုလည်း ဗမာလူမျိုး အမျိုးသားများ၏ ၅% မှ ၁၀% ခန့်တွင် ရောနှောတွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2019" /> ဤသည်မှာ အိန္ဒိယအရှေ့မြောက်ပိုင်း နယ်စပ် ထိစပ်မှုများ၊ ကုန်းဘောင်ခေတ်နှင့် ယခင်မင်းဆက်များလက်ထက် နန်းတွင်း ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည့် ပုဏ္ဏား/ဗြာဟ္မဏများ၊ ကသည်း မြင်းသည်တော် စစ်သုံ့ပန်းများ၊ သမိုင်းဝင် အနောက်ဘက် ကုန်သည်များနှင့် ကိုလိုနီခေတ်အတွင်း ဗမာလူမျိုးစုအတွင်း စိမ့်ဝင် ပေါင်းစည်းခဲ့သည့် သမိုင်းဝင် ရောနှောမှုများကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref name="Li2015">Li, Y. C., et al. (2015-05-19). "Genetic landscape of ethnic populations in Myanmar". ''PLOS ONE'', 10(5), e0127084. DOI:10.1371/journal.pone.0127084</ref><ref name="Kutanan2019" /> ၂၀၁၄ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၁၉ ခုနှစ်များတွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော မိခင်နွယ် မိုတိုကွန်ဒရီးယား DNA (mtDNA) လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များအရ ဗမာလူမျိုးများ၏ မိခင်နွယ် မျိုးရိုးဗီဇ ကွဲပြားစုံလင်မှု သည် ဖခင်နွယ် ထက် ပိုမိုမြင့်မားနေသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Summerer2014" /><ref name="Kutanan2019" /> ဗမာလူမျိုးများ၏ မိခင်နွယ် DNA တွင် အရှေ့အာရှ တိဗက်-ဗမာနွယ်များနှင့် ပတ်သက်ဆက်နွှယ်နေသော Haplogroup M (M7, M8, M9)၊ အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းတွင်းပိုင်းနွယ် မိခင်များထံမှ စိမ့်ဝင်လာသည့် Haplogroup F (F1a, F2)၊ အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းတွင်းပိုင်းနှင့် ကျွန်းစုနွယ်များတွင် တွေ့ရသည့် Haplogroup B (B4, B5) နှင့် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်နွယ် မိခင်များထံမှ ဆင်းသက်လာသော Haplogroup D (D4, D5) တို့ အဓိက ပါဝင်ကြသည်။<ref name="Summerer2014" /><ref name="Kutanan2019" /> မိခင်နွယ် DNA ကွဲပြားစုံလင်မှု မြင့်မားနေခြင်းသည် တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘိုးဘေးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ နယ်မြေအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာပြီးနောက် မူလဒေသခံ မွန်-ခမာ အပါအဝင် အခြားသော မိခင်မျိုးရိုးများနှင့် သမိုင်းတစ်လျှောက် မြင့်မားစွာ ပေါင်းစည်းခဲ့ကြကြောင်းကို ဖော်ပြနေသည်။<ref name="Summerer2014" /> မိဘနှစ်ပါးစလုံးထံမှ ခရိုမိုဆုန်းများကို အချိုးတူ အမွေဆက်ခံသည့် Genome-wide Autosomal DNA လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များအရ ဗမာလူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇ တည်ဆောက်ပုံသည် [[အရှေ့အာရှ]] နွယ်ဝင် (တရုတ်/တိဗက်) မျိုးရိုးဗီဇနှင့် [[အရှေ့တောင်အာရှ]] နွယ်ဝင် (မွန်/ခမာ) မျိုးရိုးဗီဇတို့ အဓိက ပေါင်းစပ်ထားသည့် ပုံသဏ္ဌာန်ရှိပြီး တောင်အာရှ (အိန္ဒိယ) မျိုးရိုးဗီဇ အနည်းငယ် ပေါင်းစပ်ပါဝင်နေသည်။<ref name="Liu2021">Liu, D., et al. (2021-03-08). "Genomic insight into the population history of Bamar and other ethno-linguistic groups in Myanmar". ''Molecular Biology and Evolution'', 38(7), 2821-2834. DOI:10.1093/molbev/msab068</ref> အထက်မြန်မာပြည် (စစ်ကိုင်း၊ မန္တလေး၊ မကွေးတိုင်းဒေသကြီးများ) ရှိ ဗမာလူမျိုးများ၏ Autosomal DNA တွင် တိဗက်-ဗမာ (အရှေ့အာရှ) ပင်မ DNA လွှမ်းမိုးမှု အမြင့်မားဆုံးဖြစ်ပြီး Haplogroup O-M122 (O3)၊ Haplogroup D1 နှင့် D4/D5 တို့သည် ၇၀% မှ ၈၀% အထိ လွှမ်းမိုးပါဝင်နေသည်။<ref name="Li2015" /> အောက်မြန်မာပြည် (ရန်ကုန်၊ ဧရာဝတီ၊ ပဲခူး၊ တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးများ) ရှိ ဗမာလူမျိုးများတွင်မူ တိဗက်-ဗမာနွယ်အပြင် ရှေးဒေသခံ မွန်လူမျိုးများနှင့် ရောနှောခဲ့မှုကို ပြသသော Haplogroup O1b1a1 (O-M95) နှင့် မွန်-ခမာ မိခင်နွယ် Haplogroup F တို့၏ ပါဝင်မှု ပိုမိုမြင့်မားသည့်အပြင် တောင်အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ကျွန်းစုနွယ် (Austronesian) မျိုးရိုးဗီဇ ရောနှောမှု ပမာဏသည် အညာဒေသထက် စိမ့်ဝင်မှု ပိုမိုစုံလင်သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2018">Kutanan, W., et al. (2018). "Genetic affinity between Austroasiatic-speaking Mon and Tibeto-Burman populations in Myanmar". ''Annals of Human Genetics'', 82(4), 223-239.</ref> == ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံ == ===ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု=== {{main|မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} {{main|မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု}} ယနေ့ခေတ် ဗမာလူမျိုးတို့၏ ပင်မ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုသည် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] ဖြစ်သည်။ ဗမာလူဦးရေ၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကြပြီး၊ ၎င်းတို့၏ နေ့စဉ်လူမှုဘဝ၊ ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့များ၊ စာပေနှင့် အနုပညာတို့သည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြား၍မရနိုင်လောက်အောင် နက်ရှိုင်းစွာ ဒွန်တွဲဆက်နွယ်လျက်ရှိသည်။<ref name="Census2014">The Republic of the Union of Myanmar Department of Population Ministry of Labour, Immigration and Population. (2016). ''The 2014 Myanmar Population and Housing Census: Religion''. Census Report Volume 2-C. Nay Pyi Taw. pp. 11–15.</ref>သို့သော်လည်း မန္တရား၊ အင်းအိုင်၊ လက်ဖွဲ့နှင့် ဓာတ်ရိုက်ဓာတ်ဆင်များဖြင့် အနိစ္စတရားကို လွန်မြောက်ရန် ကြိုးပမ်းသည့် ထွက်ရပ်ပေါက် ဝိဇ္ဇာယုံကြည်မှု သည်လည်း ဗမာတို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် ထူးခြားသည့် ဒေသန္တရ လက္ခဏာတစ်ရပ်အဖြစ် အခိုင်အမာ ပါဝင်လျက်ရှိသည်။<ref>Ferguson, John P., and E. Michael Mendelson, "A Masters Theory of Theravada Buddhism", ''Monks, Bishops and Deacons'', 1981.</ref> ထို့အပြင်ဗုဒ္ဓဘာသာ မထွန်းကားမီ သမိုင်းမတင်မီ ကာလကတည်းက တည်ရှိခဲ့သော ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှုသည်လည်း ဗမာတို့၏ လူမှုယဉ်ကျေးမှုနှင့် နေ့စဉ်ဘဝအတွင်း ယနေ့ထက်တိုင် ဆက်လက်၍ ဒွန်တွဲတည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E., ''Buddhism and Society: A Great Tradition and Its Burmese Vicissitudes'', University of California Press, 1982.</ref> ဗမာလူမျိုးအများစုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြသော်လည်း ၁၉ ရာစုတွင် အမေရိကန် နှစ်ခြင်း သာသနာပြုဆရာကြီး [[ယုဒသန်|အက်ဒိုနိရမ် ဂျဒ်ဆန်]] (ဆရာယုဒသန် / Adoniram Judson) သည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာပြီး၊ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ ပထမစစ်ပွဲ မတိုင်မီနှင့် အပြီးတွင် ဗမာဘာသာစကားဖြင့် [[သမ္မာကျမ်းစာ]]ကို ပထမဆုံး ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့ကာ ဗမာလူမျိုး ခရစ်ယာန် သာသနာပြုလုပ်ငန်းများကို စတင်ခဲ့သည်။ <ref>Wayland, Francis, ''A Memoir of the Life and Labors of the Rev. Adoniram Judson'', Phillips, Sampson, and Co., 1853.</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် နှစ်ခြင်း (Baptist)၊ [[ရောမကက်သလစ်ဂိုဏ်း|ရောမကက်သလစ်]] (Roman Catholic) နှင့် အန်ဂလီကန် (Anglican) အသင်းတော်များ၌ ပါဝင်သော ဗမာခရစ်ယာန်များသည် အဓိကအားဖြင့် ရန်ကုန်၊ မန္တလေးနှင့် စစ်ကိုင်းတိုင်း ဒေသကြီးများအတွင်း အစဉ်အဆက် သက်ဝင်ယုံကြည်လျက် ရှိကြသည်။ === မြန်မာပြက္ခဒိန်စနစ် နှင့် နှစ်ကူး ပွဲတော် === ဗမာလူမျိုးတို့၏ ပွဲတော်များသည် [[မြန်မာပြက္ခဒိန်]] ၏ ရာသီစက်ဝန်းပေါ်တွင် အခြေခံထားသည်။ မြန်မာပြက္ခဒိန်သည် နေနှင့် လ၏ သွားလာပုံကို ပေါင်းစပ်တွက်ချက်သော လနေပူးတွဲ ပြက္ခဒိန် စနစ် ဖြစ်ပြီး ရက်လိုများကို ညှိယူရန် ဝါထပ်နှစ် များကို ထည့်သွင်းတွက်ချက်သည်။<ref name="Chatterjee">Irwin, A. M. B. (1909). ''The Burmese and Arakanese Calendars''. Hanthawaddy Printing Works.</ref> မြန်မာ့ပြက္ခဒိန်စနစ် ကို ထိုင်း ၊ လာအို၊ ဇင်းမယ် (လန်နာ) နှင့် တိုင်းလူး (စစ်ဆောင်ပန္နား) ဒေသများက နှစ်ပေါင်း ရာစုနှစ်များစွာ တရားဝင် ရာဇဝင်ပြက္ခဒိန်အဖြစ် လက်ခံသုံးစွဲခဲ့ကြသည်။<ref name="Eade">Eade, J.C. (1995). ''The Calendrical Systems of Mainland South-East Asia''. E.J. Brill.</ref> [[သင်္ကြန်|သင်္ကြန်ပွဲတော်]]သည် မြန်မာနှစ်သစ်ကူး ပွဲတော်ဖြစ်ပြီး တန်ခူးလ (မတ်-ဧပြီ) တွင် ကျင်းပသည်။ [[သိကြားမင်း]] လူ့ပြည်သို့ ဆင်းသက်သည်ကို အကြောင်းပြု၍ အကုသိုလ် အညစ်အကြေးများကို ရေဆေးငါးပါး ပြုလုပ်သည့်အနေဖြင့် ရေပက်ကစားကြသည်။ အတက်နေ့နှင့် နှစ်ဆန်း ၁ ရက်နေ့တို့တွင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများ၌ တရားဘာဝနာ ပွားများခြင်း၊ သက်ကြီးပူဇော်ပွဲ ပြုလုပ်ခြင်းနှင့် ဇီဝိတဒါန ငါးလွှတ်/နွားလွှတ်ခြင်းများကို ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Spiro">Spiro, Melford E. (1982). ''Buddhism and Society: A Great Tradition and Its Burmese Vicissitudes''. University of California Press.</ref> ပုဂံခေတ်သည် သင်္ကြန်ပွဲတော်ကို စာဖြင့် ရေးထိုးသည့် ကျောက်စာမှတ်တမ်း၊ ရေပက်ကစားသည့် ရာဇဝင်မှတ်တမ်း နှင့် စနစ်တကျ တွက်ချက်သည့် နက္ခတ်ဗေဒမှတ်တမ်း ဟူသော ကဏ္ဍစုံမှ အစောဆုံး တည်ရှိခဲ့သဖြင့် မြန်မာ့သင်္ကြန် သည်အစောဆုံး ကျင်းပသည့် မူလရေသဘင် နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ဖြစ်ကြောင်း အခိုင်အမာဆိုနိုင်ပေမည်။ <ref name="culture">ဦးနု၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံများ"၊ ၁၉၆၅။</ref> === အစားအစာ ယဉ်ကျေးမှု === ဗမာလူမျိုးတို့၏ အဓိက အစားအစာမှာ [[ဆန်]] (ထမင်း) ဖြစ်ပြီး ဟင်းလျာများကို ချို၊ ချဉ်၊ ငန်၊ စပ် မျှတစွာ ချက်ပြုတ်စားသုံးကြသည်။[[ငါးပိ]] (ငါးပိရည်ကျိုနှင့် အတို့အမြှုပ်) သည် ဗမာထမင်းဝိုင်း၏ မရှိမဖြစ် အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည်။ ဆီပြန်ဟင်းများအဖြစ် ကြက်သား၊ ဝက်သား၊ ငါး စသည်တို့ကို ကြက်သွန်နီ၊ ကြက်သွန်ဖြူ၊ ဂျင်း၊ ငရုတ်သီး၊ မဂ္ဂန်းစသဖြင့် အခြေခံကာ ချက်ပြုတ်ကြသည်။ ထို့အပြင် နံနံပင် ကို ဟင်းလျာအတော်များများတွင် အနံ့မွှေးစေရန်နှင့် အဆင်တန်ဆာအဖြစ် အဓိက အသုံးပြုကြသည်။ဘဲဥ၊ ငှက်ပျောရိုး၊ ငါးတို့ဖြင့် ချက်ပြုတ်ထားသော ဗမာတို့၏ နိုင်ငံတော်အစားအစာ ဖြစ်သည်။<ref> name="Khayaing">Aye, MiMi. (2019). ''Mandalay: Recipes and Tales from Burma''. Bloomsbury Absolute.</ref> === သနပ်ခါး ဓလေ့ === [[သနပ်ခါး]] သည် ဗမာလူမျိုးများ၏ ထူးခြားသော သဘာဝ အလှကုန်နှင့် ယဉ်ကျေးမှု သင်္ကေတဖြစ်သည်။ သနပ်ခါးပင်၏ အခေါက်ကို ကျောက်ပျဉ်တွင် ရေစက်ချကာ သွေး၍ မျက်နှာနှင့် ခန္ဓာကိုယ်တွင် လိမ်းကျံကြသည်။ သနပ်ခါးသည် နေလောင်ဒဏ်မှ ကာကွယ်ပေးခြင်း၊ အေးမြစေခြင်း နှင့် အသားအရေ ထိန်းသိမ်းပေးခြင်း စသည့် ဆေးဖက်ဝင် အစွမ်းများရှိသည်။ ဗမာအမျိုးသမီးများနှင့် ကလေးငယ်များသည် သနပ်ခါးကို ပါးနှစ်ဖက်တွင် ကွက်ကျား သို့မဟုတ် ဘိလပ်ကွက်၊ ကလေးများတွင် ပါးကွက်ကြား ပုံစံများ ရေးဆွဲ လိမ်းကျံသည့် ဓလေ့မှာ နှစ်ပေါင်း ထောင်ချီ ခိုင်မာခဲ့သော ယဉ်ကျေးမှုဖြစ်သည်။<ref name="Thanaka">Muralidharan, S. (2016). "Thanaka: The Traditional Burmese Cosmetic". ''International Journal of Cultural Heritage'', 4(1), pp. 45–52.</ref> === အခြား လူမှုရေးနှင့် လူနေမှု ဓလေ့ထုံးတမ်းများ === ဗမာမိသားစုများအတွက် သားယောက်ျားလေးများကို [[ရှင်ပြုပွဲ|ရှင်ပြုပေးခြင်း]] (သာသနာ့ဘောင်သို့ သွတ်သွင်းခြင်း) သည် ဘဝ၏ အရေးကြီးဆုံး ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ တာဝန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရှင်လောင်းများကို မင်းညီမင်းသား ဝတ်စုံများ ဝတ်ဆင်ပေး၍ မြင်း၊ ဆင် စသည်တို့ဖြင့် လှည့်လည်ကာ ရှင်လောင်းလှည့်ပွဲ ကျင်းပပြီးမှ ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်ထံ၌ သာမဏေအဖြစ် ခံယူစေသည်။ မြန်မာ့ရိုးရာ မင်္ဂလာပွဲများကို ဝါဆိုမှ သီတင်းကျွတ်အထိ ဝါတွင်းကာလများတွင် ကျင်းပလေ့မရှိဘဲ ဝါပကာလများတွင်သာ ကျင်းပကြသည်။ ကွယ်လွန်သူကို အမျှအတန်း ပေးဝေခြင်း၊ ၇ ရက်ပြည့်လျှင် ရက်လည်ဆွမ်းကျွေးပွဲ ကျင်းပ၍ တရားတော်များ နာယူခြင်းများ ပြုလုပ်ကြသည်။ === ဝတ်စားဆင်ယင်မှု === ဗမာလူမျိုး တို့၏ ရိုးရာဝတ်စားဆင်ယင်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အပူပိုင်းဒေသ ရာသီဥတု၊ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဝင် နန်းတွင်း အစဉ်အလာများအပေါ် မူတည်၍ တီထွင်ဖန်တီးထားသော ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ <ref>Ferrars, Max and Bertha, ''Burma'', Sampson Low, Marston and Company, 1900, pp. 60–65.</ref> ခေတ်သစ် ဗမာလူမျိုးတို့၏ ပင်မ အမျိုးသား/အမျိုးသမီး ရိုးရာဝတ်စုံ၏ အခြေခံမှာ လုံချည် ဖြစ်သည်။ပုဆိုး သည် ဗမာအမျိုးသားများ ဝတ်ဆင်သော ခါးဝတ်လုံချည် ဖြစ်သည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် အကွက်၊ အစင်း သို့မဟုတ် ရိုးရိုးခါးဝတ်များကို ဝတ်ဆင်ကြပြီး၊ မင်္ဂလာဆောင်နှင့် အခမ်းအနားများတွင် မန္တလေးချိတ် သို့မဟုတ် သပွတ်အကွက် ပုဆိုးများကို တိုက်ပုံအင်္ကျီ၊ ခေါင်းပေါင်း တို့နှင့် တွဲဖက်ဝတ်ဆင်ကြသည်။ <ref>Fraser-Lu, Sylvia, ''Burmese Textiles'', The White Orchid Press, 1988.</ref>ထဘီသည် ဗမာအမျိုးသမီးများ ဝတ်ဆင်သော ခါးဝတ်ဖြစ်သည်။ အောက်နားတွင် အနားသတ် သို့မဟုတ် အနားစပါး ပါရှိလေ့ရှိပြီး၊ ရိုးရာ အချိတ်အဆင် များကို ပွဲလမ်းသဘောတူ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အမျိုးသမီးများ၏ ရိုးရာအင်္ကျီမှာ ရင်ဖုံး သို့မဟုတ် ရင်စိ ရိုးရာအင်္ကျီ ဖြစ်သည်။ <ref>Fraser-Lu, Sylvia, ''Handwoven Textiles of South-East Asia'', Oxford University Press, 1988.</ref> ကုန်းဘောင်ခေတ်နှင့် နန်းတွင်း ဝတ်စားဆင်ယင်မှု တွင်မူ အလျား ဧက ၁၅ မှ ၂၀ ခန့်ရှည်လျားသော တောင်ရှည်ပုဆိုးကို အမျိုးသားများ ခါးတွင် စည်းနှောင်၍ ပိုလျှံသော အစကို ပခုံးပေါ်တင်ခြင်း သို့မဟုတ် ခါးတွင် ထည့်သွင်းခြင်းဖြင့် ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြသည်။ <ref>Scott, J. George, ''The Burman: His Life and Notions'', Macmillan and Co., 1882.</ref>ကုန်းဘောင်ခေတ် နန်းတွင်းအမျိုးသမီးများသည် အနောက်သို့ ရှည်လျားစွာ တင်းစွဲသွားသော ပတ်ထဘီနှင့် ရင်ဖုံး အင်္ကျီများကို ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြသည်။လွန်းတစ်ရာ အချိတ်ကဲ့သို့ မန္တလေးနန်းတွင်း၌ ရက်လုပ်သော ရက်ကန်းစင် မျိုးစုံအချိတ် အဆင်များသည် မင်းစိုးရာဇာနှင့် ကုန်းဘောင်နန်းတွင်း အထက်တန်းလွှာတို့၏ သင်္ကေတ ဖြစ်ခဲ့သည်။ <ref>Green, Alexandra, ''Burmese Visual Culture: Charisma and Sacred Fortune'', Hong Kong University Press, 2018.</ref> ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုသည် ရှေးဟောင်း နန်းတွင်းအဆင် တောင်ရှည်ပုဆိုးနှင့် လွန်းတရာအချိတ် တို့မှသည် ယနေ့ခေတ် လုံချည်၊ တိုက်ပုံနှင့် ရင်ဖုံးအင်္ကျီ အဖြစ် ရိုးရှင်းသေသပ်စွာ ပြောင်းလဲလာခဲ့သော်လည်း၊ မြန်မာ့ရိုးရာ ရက်ကန်းအတတ်နှင့် ယဉ်ကျေးမှု အနှစ်သာရကို မပျောက်ပျက်ဘဲ ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားသည့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု ပင်ဖြစ်သည်။ == ဘာသာစကားနှင့်စာပေ == ဗမာစကားသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု]] ကြီး၏ အောက်ရှိ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကား]]ခွဲတွင် ပါဝင်ပြီး၊ ထိုအထဲမှ [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာ အုပ်စု]]ဝင် ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Bradley">Bradley, David. (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". ''Papers in Southeast Asian Linguistics''. No. 14. pp. 1–72.</ref> ဗမာစကားသည် စကားလုံးတစ်လုံးချင်းစီ၏ အဓိပ္ပာယ်ကို အသံနိမ့်အမြင့် ဖြင့် ခွဲခြားသည့် နိမ့်မြင့်သံသုံးဘာသာစကား အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း (မန္တလေး၊ စစ်ကိုင်း၊ မကွေး) နှင့် အောက်ပိုင်း (ရန်ကုန်၊ ပဲခူး၊ ဧရာဝတီ) တို့တွင် ပြောဆိုကြသော ဗမာစကားသည် စံပြဗမာစကား ဖြစ်ပြီး၊ အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်စွမ်း အပြည့်အဝ ရှိသည်။ သို့သော် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ ကွဲပြားနေသော ဒေသများဖြစ်သည့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]ရှိ ရခိုင်စကား၊ [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]ရှိ ထားဝယ်စကားနှင့် မြိတ်စကားတို့သည် ဗမာစကား၏ ဒေသန္တရစကားခွဲများ ဖြစ်ကြပြီး၊ ရှေးဟောင်းဗမာစကား၏ လေယူလေသိမ်းနှင့် အသံထွက်ဝိသေသလက္ခဏာများကို ပိုမိုထိန်းသိမ်းထားကြသည်။<ref name="Bradley" /> [[File:Sino-Tibetan Languages Map.png|thumb|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု ပြန့်နှံ့တည်ရှိမှု]] === သမိုင်းကြောင်းနှင့် စာပေပေါ်ပေါက်လာပုံ === {{main|မြန်မာစာပေ}} ဗမာစကားသည် သမိုင်းဦးကာလ မြောက်ဘက်အရပ်မှ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချလာမှုနှင့်အတူ ပါဝင်လာခဲ့သည်။ စာရေးသားမှုစနစ်အနေဖြင့် မူလက မိမိကိုယ်ပိုင်အက္ခရာ မရှိသေးသော်လည်း၊ ပုဂံခေတ်သို့ ရောက်ရှိလာသောအခါ ဒေသခံ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]]နှင့် [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]]တို့ထံမှတစ်ဆင့် အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းသုံး [[ဗြဟ္မီအက္ခရာ|ဗြဟ္မီအက္ခရာ]]နွယ်ဝင် ပလ္လဝ (Pallava) အက္ခရာကို အခြေခံကာ ကိုယ်ပိုင် [[မြန်မာအက္ခရာ|မြန်မာစာပေ]]ကို တီထွင်ဖန်တီးခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce" />သမိုင်းအရ အစောဆုံးတွေ့ရှိရသည့် ဗမာစာအရေးအသား အထောက်အထားမှာ ခရစ်နှစ် ၁၁၁၃ ခုနှစ်တွင် ရေးထိုးခဲ့သော [[မြစေတီကျောက်စာ]] (ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ) ဖြစ်သည်။<ref name="ThanTun" /> == ဗမာလူမျိုးတို့၏ အမျိုးသားရေး အမှတ်အသား == [[မင်းသုဝဏ်]]၏ "ရွှေဥဒေါင်း" ကဗျာတွင် ဗမာလူမျိုးစု၏ ရိုးရာယုံကြည်မှုနှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ် သမိုင်းဝင် အမှတ်အသားများကို အောက်ပါအတိုင်း လှပကျစ်လျစ်စွာ ကောက်နုတ်ဖွဲ့ဆိုထားသည်။ <blockquote> "နေမင်းနွယ် ဆွေဘုရားရယ်တို့ ဝေတင့်တယ် အသရေခြားသည်ဟု ငွေများမှာတဲ့ တံဆိပ်တင် နိမိတ်မြင်က မင်္ဂလာရှိ။" </blockquote> <blockquote> "မြန်မာနွယ် ကမ္ဘာဝယ် ထင်အလင်းသာပ ဆင်မြင်းဗိုလ်ပါရံလို့ မြကဒဏ် သီဟာစိုးစဉ်က ဒေါင်းအလံ စိုက်ကာထိုးကြတယ် ဖိုးထိုက်ပါဘိ။" </blockquote> ဤကဗျာအရ ဗမာမင်းများသည် မိမိတို့ကိုယ်ကို နေမင်းအနွယ်စု (သူရိယဝံသ) ဟု ခံယူကာ ဒေါင်းရုပ်ကို မင်္ဂလာနိမိတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြကြောင်း၊ ထို့ပြင် ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် တရားဝင်အသုံးပြုခဲ့သည့် "ဒေါင်းဒင်္ဂါး" (ငွေများမှာတဲ့ တံဆိပ်တင်) နှင့် ကမ္ဘာ့အလယ်တွင် စစ်အင်အားတောင့်တင်းခဲ့စဉ်က လွှင့်ထူခဲ့သည့် "ဒေါင်းအလံ" အကြောင်းတို့ကို ဖော်ပြလျက် ဒေါင်းသည် ဗမာနွယ်တို့၏ အမျိုးသားရေးမာန် ဖြစ်ကြောင်း သရုပ်ဖော်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ [[File:National flag of Third Burmese Empire (Konbaung Dynasty).svg|thumb|၂၅၀px|တတိယမြန်မာနိုင်ငံတော် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]]တွင် တရားဝင်ပြဋ္ဌာန်းလွှင့်ထူခဲ့သည့် နိုင်ငံတော်အလံ။ အဖြူရောင်နောက်ခံအလယ်တွင် ဗမာမင်းတို့၏ "သူရိယဝံသ" (နေမင်းအနွယ်) ဇာစ်မြစ်နှင့် အမျိုးသားရေးလက္ခဏာကို ဖော်ညွှန်းသည့် ကန္နားစွင့် ကူးဒေါင်းရုပ်ကို ထင်ရှားစွာ တွေ့ရစဉ်။]] ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် ကုန်းဘောင်မင်းဆက် ပျက်သုဉ်း၍ ဗြိတိသျှကိုလိုနီအောက် ကျရောက်ခဲ့ရသော်လည်း ဒေါင်းရုပ်သည် ဗမာလူမျိုးတို့၏ နှလုံးသားထဲမှ ပျောက်ပျက်မသွားခဲ့ပေ။ အမျိုးသားရေးနှင့် လွတ်လပ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများ ပေါ်ပေါက်လာသောအခါ ကျောင်းသားခေါင်းဆောင်များနှင့် မျိုးချစ်တော်လှန်ရေးသမားများသည် မိမိတို့၏ အမျိုးသားရေးစိတ်ဓာတ်ကို ပြသရန် ဒေါင်းရုပ်ကို ပြန်လည်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ [[File:Flag of Burma (1939–1941, 1945–1948).svg|thumb|၂၅၀px|ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ် (၁၉၃၉–၁၉၄၁ နှင့် ၁၉၄၅–၁၉၄၈) ကာလအတွင်း တရားဝင်သုံးစွဲခဲ့သော ဗမာနိုင်ငံတော်အလံ။ ဗြိတိသျှအပြာရောင်အလံ (Blue Ensign) ၏ လက်ယာဘက်စွန်းစက်ဝိုင်းအတွင်း၌ ဗမာလူမျိုးတို့၏ အမျိုးသားရေးပြယုဂ်ဖြစ်သော အမြီးဖြန့် ကူးဒေါင်းရုပ်ကို ထည့်သွင်းပုံဖော်ထားသည်။]] နန်းတွင်းသုံး အမြီးဖြန့်နေသည့် ငြိမ်းချမ်းသော "ကူးဒေါင်း" အစား၊ ဗြိတိသျှအစိုးရကို အရှုံးမပေးဘဲ ရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်မည်ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ဖြင့် အတောင်ပံဖြန့်ကာ စစ်ဆိုင်နေသည့် "ခွပ်ဒေါင်း" (ကျောင်းသားသမဂ္ဂအလံ) အဖြစ် သမိုင်းဝင် ပြောင်းလဲ တီထွင်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref name="Nu">ဦးနု။ (၁၉၆၇)။ ''ငါးနှစ်ရာသီ ဗမာပြည်''။ ရန်ကုန်။</ref> ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] ဦးဆောင်သော ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် (BDA) ၏ သွေးရောင်နောက်ခံ အလံတော်အလယ်တွင်လည်း ဒေါင်းရုပ်ကိုပင် ဗမာ့တော်လှန်ရေးတပ်မတော်၏ ပြယုဂ်အဖြစ် ဆက်လက်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name="BaMaw">Ba Maw, Dr. (1968). ''Breakout in Burma: Memoirs of a Revolution, 1939–1946''. Yale University Press.</ref> ယနေ့ထက်တိုင်အောင် "ဒေါင်း" (အထူးသဖြင့် ခွပ်ဒေါင်းနှင့် ကူးဒေါင်း) သည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဗမာလူမျိုးတို့၏ မာန်မာန၊ စည်းလုံးမှု၊ ဒီမိုကရေစီလှုပ်ရှားမှုများနှင့် တော်လှန်ရေးစိတ်ဓာတ်တို့ကို ထင်ဟပ်စေသည့် အရေးအကြီးဆုံးသော ပြည်သူ့အမှတ်အသားအဖြစ် သမိုင်းအဆက်ဆက် ခိုင်မာစွာ ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။ [[File:ABFSU Flag.svg|thumb|၂၅၀px|ကိုလိုနီခေတ် အမျိုးသားရေးနှင့် လွတ်လပ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများမှစ၍ အစဉ်အဆက် သုံးစွဲခဲ့သော [[ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားသမဂ္ဂများအဖွဲ့ချုပ်]] (ဗကသ) ၏ တရားဝင် "ခွပ်ဒေါင်းအလံတော်"။ ခေါင်းမငုံ့တတ်သော ပြည်သူနှင့်ကျောင်းသားထု၏ တော်လှန်ရေးစိတ်ဓာတ်ကို ကိုယ်စားပြုသည်။]] ==ထင်ရှားသောဗမာလူမျိုးများ== * [[အောင်ဆန်း|အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] *[[အောင်ဆန်းစုကြည်၊ ဒေါ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]] *[[သန့်၊ ဦး|ဦးသန့်(ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်)]] * [[မှိုင်း၊ ကိုယ်တော်၊ သခင်|မြန်မာစာပေပညာရှင် ဆရာကြီး သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း]] * [[နု၊ ဦး|မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု]] * [[မြ၊ သခင်|အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီးသခင်မြ]] * [[ဘချို၊ ဦး (ဒီးဒုတ်)|အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီး ဒီးဒုတ်ဦးဘချို]] *[[သခင်စိုး]] *[[သခင်သန်းထွန်း]] *[[ဦးကျော်ငြိမ်း]] *[[ဒေါက်တာဘမော်]] *[[ကိုဗဟိန်း]] *[[ဦးဗဆွေ]] *[[ဦးမြင့်သိန်း]] *[[ကျော်ဇော၊ ဗိုလ်ချုပ်|ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ဇော]] *[[စိန်မှန်၊ ဗိုလ်မှူး|ဗိုလ်မှူး စိန်မှန်]] *[[မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ်]] *[[သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] * [[အောင်ကြီး၊ ဦး|ဗိုလ်မှူးချုပ်အောင်ကြီး]] * [[တင်ဦး၊ သူရ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး(ငြိမ်း) သူရ ဦးတင်ဦး]] * [[မောင်မောင်၊ ဒေါက်တာ (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဒေါက်တာ မောင်မောင်]] *[[နေဝင်း|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးနေဝင်း]] *[[စောမောင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စောမောင်]] * [[သန်းရွှေ|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေ]] * [[သိန်းစိန်၊ ဦး|နိုင်ငံတော် သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး(ငြိမ်း)]] * [[ဝီရသူ (မစိုးရိမ်)|မစိုးရိမ်တိုက်သစ် နာယက ဆရာတော် ဦးဝီရသူ]] *[[လင်းယုန်နီ]] *[[ချစ်ဦးညို]] *[[စွမ်းရည်၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ|မောင်စွမ်းရည်]] *[[အောင်သင်း]] *[[ဆရာစံ]] *[[သခင်ဖိုးလှကြီး]] *[[မင်းအောင်လှိုင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်]] *[[ဗိုလ်စံဖဲ]] == ဗမာလူမျိုးစု == မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၏ တရားဝင် သတ်မှတ်ထားသော တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်စု ၁၃၅ မျိုးစာရင်းအရ ဗမာလူမျိုးစု အောက်တွင် မျိုးနွယ်စု (၉) စု ပါဝင်သည်။ အက္ခရာစဉ်အတိုင်း စဉ်ထားသည် - # [[ကတူးလူမျိုး]] # [[ကနန်းလူမျိုး]] # [[ဆလုံလူမျိုး]] # [[ထားဝယ်လူမျိုး]] # [[ဖွန်းလူမျိုး]] # [[ဗမာလူမျိုး]] # [[မြိတ်လူမျိုး]] # [[ယဘိန်းလူမျိုး]] # [[ယောလူမျိုး]] ဗမာလူမျိုးစု (၉) စုသည် အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အကွဲအပြားများအရ ပေါင်းစည်းသတ်မှတ်ထားခြင်း ဖြစ်သော်လည်း ဘာသာဗေဒနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ မနုဿဗေဒအရမူ မူလဆင်းသက်လာပုံ သီးသန့် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Eal2010">Eberhard, David M., et al. (eds.) (2010). ''Ethnologue: Languages of the World''. SIL International.</ref> === ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ဗမာနွယ်အုပ်စု === ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ စိစစ်ချက်များအရ [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်အုပ်စု]] (Burmish Group) သည် တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားမိသားစု အောက်ရှိ သီးသန့် အုပ်စုကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုဝင် ဘာသာစကားများကို အဓိကအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ်၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ အရှေ့ပိုင်းနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်းတို့တွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသူများက ပြောဆိုကြသည်။ <ref name="Bradley1997">Bradley, David (1997). "The Tibeto-Burman Languages of South-East Asia". In Bradley, David (ed.). ''Papers in Southeast Asian Linguistics No. 14: Tibeto-Burman Languages of the Himalayas''. Canberra: Pacific Linguistics, Australian National University, pp. 1–40.</ref> <ref name="Thurgood2003">Thurgood, Graham & LaPolla, Randy J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.</ref> ပါဝင်သော ဘာသာစကားပြောဆိုသည့် လူမျိုးများနှင့် ဒေသန္တရအုပ်စုများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် — # [[ဗမာလူမျိုး]] (မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်း နေထိုင်ကြသော ပင်မ ဗမာစကားပြောသူများ) # [[အင်းသားလူမျိုး]] (ရှမ်းပြည်နယ်၊ အင်းလေးကန်ဝန်းကျင်တွင် နေထိုင်ကြပြီး ရှေးဟောင်း ဗမာအက္ခရာသံများကို ထိန်းသိမ်းထားသူများ) # [[ဖွန်းလူမျိုး]] (ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်း အထက်ပိုင်း မြစ်ဝှမ်းတွင် နေထိုင်ကြသော ရှေးဟောင်း ဗမာနွယ်ဝင်များ) # [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]] (ရှမ်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြသော တိဗက်-ဗမာနွယ် အစုအဝေး) # [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]] (ရခိုင်ပြည်နယ်နှင့် စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသတွင် နေထိုင်ကြသော ဗမာနွယ်အုပ်စုဝင်များ) # [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]] (ရှမ်းပြည်နယ် အနောက်ဘက် ကုန်းမြင့်ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသူများ) # [[မရမာ လူမျိုး|မရမာလူမျိုး]] (ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသရှိ ရခိုင်နွယ်ဝင် အစုအဝေး) # [[ယောလူမျိုး|ယော]]၊ [[ထားဝယ်လူမျိုး|ထားဝယ်]]၊ [[မြိတ်လူမျိုး|မြိတ်]] (မြန်မာစကား၏ ရှေးဟောင်း အသံထွက်များနှင့် သီးသန့် ဒေသန္တရစကားများကို သုံးစွဲကြသည့် ဗမာနွယ်အုပ်စုဝင်များ) == ကျမ်းကိုး == <references/> * မြန်မာသမိုင်းပုံ- [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] {{ မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:ဗမာလူမျိုးစု]] 7sb1fwkjiohe075tghyou7kfm8s5lmt 1054875 1054872 2026-09-23T15:35:31Z Chenzeyan29 141880 /* ပုဂံခေတ် - ပထမ မြန်မာနိုင်ငံတော် (အေဒီ ၁၀၄၄ – ၁၂၈၇) */ 1054875 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}} {{pp-move-indef}} '''ဗမာလူမျိုး''' ({{lang-en|Bamar people}} သို့မဟုတ် ''Burmans''၊ {{IPAc-en|b|ə|ˈ|m|ɑː|r}}) များသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တွင် နေထိုင်ကြသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများအနက် လူဦးရေအများဆုံးဖြစ်သည်။ဘာသာစကားနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ ဆက်နွှယ်မှုများအရ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစုကြီး]]၏ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] လူမျိုးအုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ စုစုပေါင်းလူဦးရေ၏ ၆၈.၇၈% (အကြမ်းဖျင်း ၃၆ သန်းခန့်မျှ) ရှိကြပြီး၊ ဗမာလူမျိုးတို့၏ မိခင်ဘာသာစကားဖြစ်သော [[မြန်မာဘာသာစကား]]ကို ပြည်ထောင်စု၏ တရားဝင် ရုံးသုံးဘာသာစကားအဖြစ် သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။<ref>{{cite book |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈ ခုနှစ်) |publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပုံနှိပ်ရေးနှင့် စာအုပ်ထုတ်ဝေရေး လုပ်ငန်း |year=2008 |chapter=အခန်း (၁၅) အထွေထွေပြဋ္ဌာန်းချက်များ |pages=စာ-၁၇၁ |quote=ပုဒ်မ ၄၅၀။ မြန်မာဘာသာစကားသည် ရုံးသုံးဘာသာစကား ဖြစ်သည်။}}</ref> <ref>{{cite web|title=မြန်မာ (ဗမာ)လူမျိုးအကြောင်း|url=https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaa-bmaa-luumiuakeaang-sikeaangcraa|access-date=27 August 2023|archive-date=27 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230827230329/https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaa-bmaa-luumiuakeaang-sikeaangcraa}}</ref> {{Infobox ethnic group | group = ဗမာလူမျိုး | name = | flag = | flag_caption = | image = Burmese family portrait.JPG | image_caption = အင်္ဂလိပ်အုပ်ချုပ်မှုအတွင်း ၂၀ ရာစုအလှည့်တွင် ဗမာမိသားစုပုံ | image_alt = | image_upright = | total = <!-- total population worldwide --> | total_year = <!-- year of total population --> | total_source = | total_ref = <!-- references supporting total population --> | genealogy = | regions = {{flag|Myanmar}} ၃၅ သန်းခန့်<hr> {{flatlist| *{{flag|Thailand}} *{{flag|Malaysia}} *{{flag|Singapore}} *{{flag|United States}} *{{flag|China}} *{{flag|Australia}} *{{flag|Japan}} }} | region1 = {{flagcountry|Thailand}} | pop1 = ၂,၃၀၀,၀၀၀<ref>{{cite news | url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2022/03/30/in-thailand-exiled-burmese-communities-work-to-support-the-revolution-at-home_5979344_4.html | title=In Thailand, exiled Burmese communities work to support the revolution at home | newspaper=Le Monde.fr | date=30 March 2022 }}</ref> | region4 = {{flagcountry|Japan}} | pop4 = ၂၈,၈၆၀<ref>{{cite book |chapter=15 Burmese: Refugees and Little Yangon |first=Kosei |last=Otsuka |title=Language Communities in Japan |doi=10.1093/oso/9780198856610.003.0016 |date=January 2022 |url=https://academic.oup.com/book/38834/chapter/337727805 }}</ref> | region3 = {{flagcountry|Australia}} | pop3 = ၃၂,၆၆၅<ref>[[Census in Australia#2016|2016 Census of Australia]] [https://web.archive.org/web/20140116132606/http://www.immi.gov.au/media/publications/statistics/comm-summ/textversion/myanmar.htm "Burmese Australians"]</ref> | region2 = {{flagcountry|Singapore}} | pop2 = ၅၀,၀၀၀<ref>{{cite web | url=https://asia.nikkei.com/Politics/Emigrants-in-Singapore-s-little-Myanmar-eye-their-homeland | title=Emigrants in Singapore's 'little Myanmar' eye their homeland }}</ref> | languages = [[ဗမာဘာသာစကား]] | religions = အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့် [[မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု]]<br/> ခရစ်ယာန်နှင့် အစ္စလာမ် အနည်းငယ် | related_groups = {{flatlist| *[[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]] *[[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]] *[[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]] * [[လော်ဝေါ်လူမျိုး|လော်ဝေါ်]] * [[အာချန်လူမျိုး|မိုင်းသာ]] *[[မြိတ်လူမျိုး|တနင်္သာရီ(မြိတ်)]] * အခြား [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်လူမျိုးများ]]}} | footnotes = }} သမိုင်းဦးကာလက တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ဘက် ကုန်းမြင့်ဒေသများမှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခဲ့ကြပြီး အေဒီ ၉ ရာစုခန့်တွင် [[ပုဂံ]] မင်းဆက်ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် [[ပုဂံခေတ်|ပုဂံအင်ပါယာ]]၊ [[တောင်ငူခေတ်|တောင်ငူအင်ပါယာ]] နှင့် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်|ကုန်းဘောင်အင်ပါယာ]] စသည့် ထင်ရှားသော အင်ပါယာကြီးများကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဗမာတို့၏ စစ်ရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေး အာဏာစက်သည် မြန်မာ့ပထဝီဝင် နယ်နိမိတ်အတွင်းရှိ အခြားသော တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုများအပေါ်တွင်သာမက အိမ်နီးချင်း အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသများအထိပါ ခေတ်အဆက်ဆက် ကျယ်ပြန့်စွာ ဩဇာညောင်းခဲ့သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830''. Cambridge University Press.</ref><ref name="Harvey1925">Harvey, G.E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. London: Longmans, Green and Co.</ref> [[File:Burmese chess players, by Max Ferrars late 1890s.jpg|thumb|ဗမာလူမျိုးအမျိုးသားနှစ်ယောက်]] ဗမာလူမျိုး အများစုသည် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ|ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး မိရိုးဖလာ [[မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု|နတ်ကိုးကွယ်မှု]] နှင့်လည်း ဒွန်တွဲလျက်ရှိသည်။ ဗမာတို့၏ ဗိသုကာအတတ်၊ စာပေ၊ ဂီတ၊ အနုပညာနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများသည် နိုင်ငံအတွင်းရှိ အခြားသော လူမျိုးစုများ၏ ယဉ်ကျေးမှုအပေါ်တွင်လည်း သိသာထင်ရှားစွာ ရောယှက်လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။<ref name="HtinAung1967">Htin Aung, Maung (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> ထို့အပြင် သနပ်ခါး လိမ်းခြယ်ခြင်းကဲ့သို့သော ထင်ရှားသည့် ကိုယ်ပိုင် လူမှုထုံးတမ်းစဉ်လာများ နှင့် ရိုးရာပွဲတော်များ (ဥပမာ - [[သင်္ကြန်|မဟာသင်္ကြန်ပွဲတော်]]၊ [[သီတင်းကျွတ်ပွဲတော်]]) သည် တစ်နိုင်ငံလုံး အတိုင်းအတာဖြင့် ယနေ့တိုင် အရှိန်အဝါကြီးမားစွာ တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1982">Spiro, Melford E. (1982). ''Buddhism and Society: A Great Tradition and Its Burmese Vicissitudes''. University of California Press.</ref><ref name="CulturalBurma">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၉)၊ "ဗမာလူမျိုးနှင့် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု"။</ref> == အမည်ရင်းမြစ် == ဗမာလူမျိုးများ၏ အမည်သည် သမိုင်းတစ်လျှောက် ဘာသာဗေဒ၊ ပထဝီဝင်နှင့် အိမ်နီးချင်း ယဉ်ကျေးမှုများ၏ လွှမ်းမိုးမှုတို့အပေါ် မူတည်၍ အမျိုးမျိုး ပြောင်းလဲ ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ခဲ့ကြသည်။ ဗမာလူမျိုးများသည် မိမိတို့ကိုယ်မိမိ မှာ "ဗမာ" သို့မဟုတ် "မြန်မာ" ဟုခေါ်ဝေါ်ခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိပြီး၊ ရှေးဟောင်း မွန်ကျောက်စာများတွင် "မရ်မာ" ဟုလည်းကောင်း၊ ပုဂံခေတ် မြန်မာကျောက်စာများတွင် "မြမ္မာ" ဟုလည်းကောင်း ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1969">Luce, G.H. (1969). ''Old Burma: Early Pagán''. Artibus Asiae and New York University, p. 78.</ref> သမိုင်းဦးကာလနှင့် မူလအသုံးအနှုန်းအရ "ဗမာ" နှင့် "မြန်မာ" နှစ်ခုစလုံးသည် ယခုခေတ် ဗမာလူမျိုးနွယ်စု တစ်ခုတည်းကိုသာ ရည်ညွှန်းခဲ့သော စကားလုံးများ ဖြစ်ကြသော်လည်း အသံထွက်နှင့် အသုံးအနှုန်း ရောထွေးမှုများ သမိုင်းတစ်လျှောက် ရှိခဲ့သည်။<ref name="ThantMyintU">Thant Myint-U (2001). ''The Making of Modern Burma''. Cambridge University Press, pp. 85–88.</ref> "မြန်မာ" ဟူသော စကားလုံးကို သမိုင်းတွင် အစောဆုံး ကျောက်စာ အထောက်အထားအဖြစ် ၁၂ ရာစု [[ပုဂံခေတ်]] ကျောက်စာများ (ဥပမာ- ခရစ်နှစ် ၁၁၉၀ ပြည့်နှစ်ထိုး ရှင်ဒိသာပါမောက်ကျောက်စာ) တွင် "မြမ္မာ" ဟု စတင်တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Luce">Luce, G.H. (1969). ''Old Burma-Early Pagan''. J.J. Augustin, pp. 98–102.</ref> ၎င်း၏ အဓိပ္ပာယ် ရင်းမြစ်နှင့် ပတ်သက်၍ အဓိက ယူဆချက်များ ရှိကြရာ ရာဇဝင်ဆိုင်ရာ ယူဆချက်အရ ရှေးမြန်မာ ရာဇဝင်ဆရာများနှင့် ပါဠိစာပေပညာရှင်များက ကမ္ဘာဦး "ဗြဟ္မာ" လူသားများဟူသော ပုဒ်မှ ရွေ့လျောကာ "ဗြမ္မာ"၊ ထိုမှတစ်ဆင့် "မြမ္မာ" နှင့် "မြန်မာ" ဖြစ်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref name="Hmannan">တွန်းသင်းတိုက်ဝန် မဟာစည်သူ ဦးထွန်းညို (၂၀၀၃)။ ''မှန်နန်း မဟာရာဇဝင်တော်ကြီး''။ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ စာ ၃၅–၄၀။</ref> တစ်ဖက်တွင်လည်း ခေတ်သစ် သမိုင်းနှင့် ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက မြန်မာဟူသည် လျင်မြန်ခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော "မြန်" နှင့် သန်မာခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော "မာ" တို့ ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဗမာလူမျိုးတို့၏ ကိုယ်ပိုင် စကားလုံး ဖြစ်သည်ဟု လည်းကောင်း၊ ရှေးဦး တိဗက်-ဗမာ အုပ်စု၏ ဒေသန္တရ နာမဝေါဟာရများမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်ဟု လည်းကောင်း သုံးသပ်ကြသည်။<ref name="ThanTun1988">သန်းထွန်း, ဒေါက်တာ (၁၉၈၈)။ ''ခေတ်ဟောင်း မြန်မာရာဇဝင်''။ မဟာဒဂုံ စာပေ။</ref><ref name="ThanTun">Than Tun (1964). ''Studies in Burmese History, Volume 1''. Maha Dagon Publishing, pp. 52–60.</ref> "ဗမာ" ဆိုသည်မှာ "မြန်မာ" ဟူသော စကားလုံးကို နှုတ်ကပတ်ပြောဆိုရာ၌ အသံလွယ်ကူအောင် ရွေ့လျောခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည့် စကားပြော အသုံးအနှုန်း မျှသာ ဖြစ်သည်။<ref name="Wheatley">Wheatley, Julian K. (1980). "Burmese as a Western Tibeto-Burman Language". ''Linguistics of the Tibeto-Burman Area'', 5, pp. 41–47.</ref> မြန်မာစကားတွင် အက္ခရာ "မြ" (Mr-) သံသည် ကာလကြာသောအခါ အသံပေါ့ပါးသွားပြီး "ဗ" (B-) သံသို့ ပြောင်းလဲသွားလေ့ ရှိသဖြင့် စာပေနှင့် တရားဝင် ရေးသားမှုတွင် "မြန်မာ" /mjəmà/ ဟု သုံး၍ အရပ်သုံးနှင့် ရိုးရာဓလေ့အရ ပြောဆိုမှုတွင် "ဗမာ" /bəmà/ ဟု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Bradley1985">Bradley, David (1985). "Nasals and Nasalization in Burmese". ''Papers in Southeast Asian Linguistics'', No. 9, Pacific Linguistics, pp. 1–12.</ref> ပြင်ပအသိုင်းအဝိုင်းက ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည့် သမိုင်းဝင် အမည်များ တွင် အိမ်နီးချင်း တရုတ် မှတ်တမ်းများ၌ ပုဂံခေတ် ဗမာတို့ကို "မြန်" (緬) သို့မဟုတ် "မြန်ရှန်း" (緬中) ဟု မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြပြီး၊ ယနေ့ထက်ထိ တရုတ်ဘာသာစကားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ သို့မဟုတ် ဗမာလူမျိုးကို "မြန်တျန်" (緬甸 - 缅甸) ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။<ref name="Sun2000">Sun, Laichen (2000). ''Ming-Epitome of the Central Kingdom's Interaction with Mainland Southeast Asia''. Southeast Asia Program, Cornell University.</ref> တိုင် နွယ်ဖွား လူမျိုးများအနက် ရှမ်းလူမျိုးများက ဗမာများကို "မန်း" သို့မဟုတ် "မန်" (Man / Màn) ဟု ခေါ်ဆိုကြသော်လည်း၊ထိုင်းတို့ကမူ "ဗမာ" ဟူသော စကားပြော အသံထွက်ကို အခြေခံ၍ "ဖမား" ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။<ref name="Egerod1957">Egerod, Søren (1957). "The Southern Min Dialects". ''T'oung Pao'', 45(1/3), pp. 220–225.</ref> အနောက်နိုင်ငံသားများနှင့် ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီ မှတ်တမ်းများတွင် "ဗမာ" ဟူသော စကားပြော အသံထွက်ကို အခြေခံ၍ အနီးစပ်ဆုံး အက္ခရာဖလှယ်ကာ "Burma" သို့မဟုတ် "Burmese" ဟု သမိုင်းတစ်လျှောက် ရေးသားခဲ့ကြသည်။ ကိုလိုနီခေတ် စာရေးသားမှုများတွင် "Burmese" ဟူသော ဝေါဟာရကို နိုင်ငံသား အားလုံး သို့မဟုတ် ဘာသာစကားအတွက် ရည်ညွှန်းလေ့ရှိပြီး၊ "ဗမာ" တိုင်းရင်းသား လူမျိုးနွယ်စု တစ်ခုတည်းကိုသာ သီးခြား ခွဲခြားညွှန်းဆိုလိုသည့်အခါ "Burman" ဟူသော အသုံးအနှုန်းကို သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။<ref name="Silverstein">Silverstein, Josef (1977). ''Burma: Military Rule and the Politics of National Development''. Ayer Company Publishers, pp. 12–18.</ref> ထို့ပြင် သမိုင်းဝင် အနောက်တိုင်း မှတ်တမ်းဟောင်းများနှင့် မြောက်ဘက် အင်ဒို-အာရိယန် အသုံးအနှုန်းများတွင် "Brama"၊ "Barma"၊ "Birma" နှင့် "Brammas" စသည့် အသွင်ကွဲ စာလုံးပေါင်းများဖြင့်လည်း ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။<ref name="Yule1903">Yule, Henry & Burnell, A.C. (1903). ''Hobson-Jobson: A Glossary of Colloquial Anglo-Indian Words and Phrases''. John Murray, p. 131.</ref> ရောမအက္ခရာသုံး လက်တင်အခြေပြု ဘာသာစကားများ (ဥပမာ- စပိန်၊ အီတလီ၊ ပေါ်တူဂီနှင့် ပြင်သစ် စသည့် ရိုမန့်စ်ဘာသာစကားများ) တွင်မူ "ဗမာ" ဟူသော ဝေါဟာရကို Latinization ပြုလုပ်ရာမှ ဆင်းသက်လာသည့် "ဘိရ်မာနီယာ" (Birmania / Birmanie) သို့မဟုတ် လူမျိုးကို ရည်ညွှန်းသည့် "ဘိရ်မာနို" (Birmano / Birman) ဟူသော အမည်များဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ဖော်ပြကြသည်။<ref name="Yule1903" /> ကိုလိုနီခေတ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးရပြီးစ ကာလများတွင် "မြန်မာ" နှင့် "ဗမာ" ကို ဒွန်တွဲသုံးစွဲခဲ့ကြ၍ လူမျိုးစုအမည်နှင့် နိုင်ငံအမည်အကြား ရှုပ်ထွေးမှုများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Silverstein">Silverstein, Josef (1977). ''Burma: Military Rule and the Politics of National Development''. Ayer Company Publishers, pp. 12–18.</ref> ထိုရှုပ်ထွေးမှုကို ရှင်းလင်းရန် ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့က ဥပဒေအမှတ် (၁၅/၈၉) "အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ခေါ်ဝေါ်စိုက်ထူခြင်း ဥပဒေ" ကို ပြဋ္ဌာန်း၍ တရားဝင် ခွဲခြားသတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name="Dittmer">Dittmer, Lowell (2010). ''Burma Or Myanmar?: The Struggle for National Identity''. World Scientific, pp. 2–5.</ref> ထိုဥပဒေအရ "မြန်မာ" (Myanmar) ဟူသော အမည်အား တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစု ၁၃၅ မျိုးစလုံးနှင့် နိုင်ငံသား အားလုံးကို ခြုံငုံလွှမ်းခြုံသည့် တရားဝင် နိုင်ငံတော်နှင့် နိုင်ငံသားဆိုင်ရာ အမည်အဖြစ် သတ်မှတ်၍ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် "Burma" အစား "Myanmar" ဟု ပြောင်းလဲခဲ့ပြီး၊ "ဗမာ" (Bamar/Burman) ကိုမူ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ တိုင်းရင်းသားများအနက် တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဝင် ဗမာလူမျိုးနွယ်စု တစ်ခုတည်းကိုသာ ရည်ညွှန်းရန် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ခေတ်သစ် ဘာသာဗေဒနှင့် နိုင်ငံရေးအရ "ဗမာ" သည် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးနွယ်စု တစ်ခုကိုသာ ဆိုလိုပြီး "မြန်မာ" သည် နိုင်ငံတော်နှင့် တိုင်းရင်းသား နိုင်ငံသားအားလုံးကို လွှမ်းခြုံခေါ်ဆိုသော ဝေါဟာရဖြစ်သည်ဟု ခွဲခြားမှတ်သားနိုင်သည်။<ref name="Dittmer" /> == နောက်ခံ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပေါ်ပေါက်လာပုံ == ဗမာလူမျိုးများ သည် တရုတ်-တိဗက် [[ဘာသာစကား မိသားစု|ဘာသာစကားမိသားစု]]တွင်ပါဝင်ပြီး ဒုတိယလူဦးရေ အများဆုံးသော လူမျိုးဖြစ်သည်။ သမိုင်းပညာရှင် ပါမောက္ခ ဒေါက်တာသန်းထွန်း က ဗမာတို့သည် မနုဿဗေဒအရ [[မွန်ဂိုလွိုက်]] (Mongoloid) မျိုးနွယ်ကြီးတွင် ပါဝင်ကြောင်း မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။<ref name="ThanTun1964">Than Tun (1964). ''Studies in Burmese History, Volume 1''. Maha Dagon Publishing.</ref> [[File:Yellowrivermap.jpg|thumb|250px|တိဗက်-တရုတ်နွယ်တို့ မူလစတင်ရာ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းဒေသ]] လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၇,၀၀၀ မှ ၉,၀၀၀ ခန့်က တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ပိုင်း မြစ်ဝါမြစ် (Yellow River) ဝှမ်းတစ်လျှောက်၌ တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဖွားတို့၏ ဘိုးဘေးများ စတင်အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="ThanTun1964">Than Tun (1964). ''Studies in Burmese History, Volume 1''. Maha Dagon Publishing.</ref><ref name="Zhang2019">Zhang, M., et al. (2019). "Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China". ''Nature'', 569, 112–115.</ref> နောက်ပိုင်းတွင် လူဦးရေတိုးပွားလာမှုနှင့်အတူ အုပ်စုကြီးများ ကွဲထွက်သွားခဲ့ရာ အရှေ့ဘက်နှင့် အရှေ့တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသွားသော အုပ်စုသည် [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး]]များ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ အနောက်မြောက်ဘက် ချင်းဟိုင်-ကန်းစု ကုန်းမြင့်ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားသော အုပ်စုမှ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ၏ ရှေးဦးဘိုးဘေးများ ဖြစ်ကြသည့် တရုတ်သမိုင်းမှတ်တမ်းလာ "အနောက်ပိုင်း ချိယန်" (Western Qiang / 西羌) နှင့် "ဒီ" (Di) လူမျိုးအုပ်စုများ ပေါ်ထွန်းလာခဲ့သည်။<ref name="Pulleyblank1983">Pulleyblank, E. G. (1983). "The Chinese and Their Neighbors in Prehistoric and Early Historic Times". In Keightley, D. N. (Ed.), *The Origins of Chinese Civilization*. University of California Press.</ref> ဟန်မင်းဆက် (ဘီစီ ၂၀၆ မှ အေဒီ ၂၂၀) ခေတ်အတွင်း ထို ရှေ့ပြေး ဗမာနွယ်ဖွား (Proto-Burmans) ချိယန်အုပ်စုများသည် ပိုးလမ်းမကြီး၏ ပင်မကုန်သွယ်ရေးစင်္ကြံဖြစ်သော ကန်းစု (Hexi Corridor) ပတ်ဝန်းကျင်၌ အခြေချ မွေးမြူရေးနှင့် ကုန်ကူးသန်းရေးများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြကြောင်း တရုတ်သမိုင်းဆရာ စူမားချင်း၏ စီကျိ (Shi Ji) ကျမ်း၌ မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။<ref name="SimaQian">Sima Qian (109 BC). *Records of the Grand Historian* (Shi Ji).</ref> [[File:Qinghai Tibet Railway Tibet China 西藏 青藏铁路 - panoramio (4).jpg|thumb|250px|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့ ဖြတ်သန်းခဲ့သော ချင်းဟိုင်ကုန်းပြင်မြင့်]] အေဒီ ၃ ရာစုမှ ၆ ရာစုအတွင်း အနောက်မြောက် စစ်မက်များကြောင့် ချိယန်/ဒီ ရှေ့ပြေးဗမာတို့သည် တောင်ဘက်သို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းလာကြပြီး "တောင်ပိုင်း ပိုးလမ်းမ" (Southwestern Silk Road / Sichuan-Yunnan-Burma Route) ဟု ထင်ရှားသည့် စီချွန်နှင့် ယူနန် ကုန်းပြင်မြင့်များသို့ ရောက်ရှိကာ လိုလို-ဗမာအုပ်စု (Lolo-Burmese) အဖြစ် သီးခြားခွဲထွက် ပုံပေါ်လာခဲ့သည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". *Papers in Southeast Asian Linguistics*, No. 14. Pacific Linguistics.</ref> ထန်မင်းဆက်ခေတ် (အေဒီ ၆၁၈ မှ ၉၀၇) တွင် ယူနန်ဒေသ၌ [[နန်ကျောက်]] နိုင်ငံတော် ပေါ်ထွန်းလာသောအခါ လိုလို-ဗမာနွယ်ဖွားများသည် "မန်းနွယ်များ" (Man / 蠻) ဟူသော အမည်ဖြင့် နန်ကျောက်၏ စစ်ရေးနှင့် ကုန်သွယ်ရေးတွင် အဓိက အင်အားစုအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ကြကြောင်း တရုတ်မှတ်တမ်း "မန်ရှူးကျမ်း" (Man Shu) ၌ တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press.</ref> တိဗက်-ဗမာနွယ်များ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်မှုတွင် ရှေးဦးအုပ်စုဖြစ်သည့် [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] တို့သည် ခရစ်တော်မပေါ်မီ (BC) ကာလကတည်းက စတင်ဝင်ရောက်၍ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း၌ [[ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ]] ကို ထူထောင်ခဲ့ကြပြီး၊ နှောင်းပိုင်းအုပ်စုဖြစ်သည့် ဗမာတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် အေဒီ ၈ ရာစုနှင့် ၉ ရာစုအတွင်း တောင်ပိုင်းပိုးလမ်းမ ကုန်သွယ်ရေး လမ်းကြောင်းများအတိုင်း ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်ကို ကျော်ဖြတ်၍ မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း ဒေသများသို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြသည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830*. Cambridge University Press.</ref> အေဒီ ၉ ရာစုဝန်းကျင်တွင် ဗမာတို့သည် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်ကို ကျော်ဖြတ်၍ ဧရာဝတီမြစ်ကွေ့ရှိ [[ပုဂံ]] ဒေသတွင် အခြေစိုက်ကာ ခိုင်မာသော အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ဗမာတို့သည် ဒေသခံ ပျူလူမျိုးများနှင့်လည်းကောင်း၊ တောင်ဘက်မှ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] တို့၏ ယဉ်ကျေးမှုများနှင့်လည်းကောင်း ထိတွေ့ဆက်ဆံရင်း ဗမာလူမျိုးနှင့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု ပုံစံကို စတင်ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Lieberman2003" /> မနုဿသမိုင်းအရ ဗမာတို့သည် ယနေ့ မြန်မာနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်အတွင်းသို့ နာဂ၊ သက်၊ ကမ်းယံ နှင့် ပျူတို့၏ နောက်မှ ဝင်ရောက်လာခြင်း ဖြစ်သော်လည်း၊ ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများကို အေဒီ ၈ ရာစုတွင် နန်ကျောက်တို့ တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးခြင်း မပြုမီကပင် ရောက်ရှိနေထိုင်ခဲ့ကြပြီးဖြစ်သည်ဟု ယူဆရသည်။<ref name="Luce1985" /> မြန်မာတို့သည် ၁၁ ရာစုခန့်မှစ၍ [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ|ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို သက်ဝင်ယုံကြည်ခဲ့ကြပြီး သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် အဓိက ပြည်ထောင်စု အင်ပါယာကြီး သုံးခုကို အောင်မြင်စွာ တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ဗမာလူမျိုးတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းအတွင်း သမိုင်းဦးကာလကတည်းက အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသော [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] တို့၏ ယဉ်ကျေးမှု၊မျိုးရိုးဗီဇနှင့် မြောက်ဘက်မှ စုန်ဆင်းလာသော ရှေ့ပြေးဗမာ တို့ ပေါင်းစည်း စိမ့်ဝင်ရာမှ ပေါ်ထွန်းလာသည့် တိဗက်-ဗမာနွယ် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစု ဖြစ်သည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များဖြစ်ကြသော ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ ဂျီ အိတ်ခ်ျ လူစ့် (G.H. Luce) နှင့် ဗစ်တာ လီဘာမန်း (Victor B. Lieberman) တို့က မနုဿဗေဒနှင့် သမိုင်းဝင် အထောက်အထားများကို အခြေခံ၍ တင်ပြခဲ့ကြသည်။<ref>Lieberman, Victor B. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830'', Vol. 1. Cambridge University Press, pp. 88–112.</ref><ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press, pp. 1–10.</ref><ref>Than Tun, Dr. (1988). ''Essays on the History and Buddhism of Burma''. Chalermnit, Bangkok, pp. 15–22.</ref> အေဒီ ၉ ရာစုအစပိုင်း (၈၃၂ AD ခန့်) တွင် ယူနန်ဒေသမှ [[နန်ကျောက်]] (Nanzhao) တပ်များ၏ ကျူးကျော်မှုကြောင့် [[ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ]] (အထူးသဖြင့် [[ဟန်လင်း]]) အားနည်းပျက်စီးသွားချိန်၌ ရှေ့ပြေးဗမာနွယ်အုပ်စုများ (Proto-Burmish) သည် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းအတွင်းသို့ စတင်စိမ့်ဝင် အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Manshu">Fan, C. (c. 863). ''Manshu (Book of the Southern Barbarians)'', translated by Luce, G.H., Cornell University, 1961.</ref><ref name="Coedes1968">Coedès, G. (1968). ''The Indianized States of Southeast Asia''. Australian National University Press.</ref>အဆိုပါ လူမျိုးစု ရွှေ့ပြောင်းလာမှုသည် ဒေသခံ [[ပျူလူမျိုး]] များ၏ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာဗေဒနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သွေးနှောပေါင်းစပ်မှု ဖြစ်စဉ်တစ်ရပ်ကို ဦးတည်စေခဲ့သည်။<ref name="Kutanan2019">Kutanan, W., et al. (2019). "Paternal and maternal lineages reveal the origins and genetic structure of the Bamar and other ethnic groups in Myanmar". ''Scientific Reports'', 9(1), 13180. DOI:10.1038/s41598-019-49522-8</ref> ရှေ့ပြေးဗမာတို့သည် စစ်ရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးတွင် ဦးဆောင်သူဖြစ်လာခဲ့သော်လည်း ဒေသခံ ပျူတို့ထံမှ ဆည်မြောင်း စိုက်ပျိုးရေးနည်းပညာ၊[[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကိုးကွယ်မှုအခြေခံများ၊ပျူအက္ခရာကို အခြေခံထားသော ရှေးဟောင်း ဗမာစာပေနှင့် ဗိသုကာပညာရပ်များကို ဆက်ခံရယူကာ "ပုဂံယဉ်ကျေးမှု" ကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, Michael. (1985). ''Pagan: The Origins of Modern Burma''. University of Hawaii Press, pp. 25–40.</ref> === ပုဂံခေတ် - ပထမ မြန်မာနိုင်ငံတော် (အေဒီ ၁၀၄၄ – ၁၂၈၇) === အေဒီ ၈၄၉ တွင် ပုဂံမြို့ရိုးကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး၊ အေဒီ ၁၀၄၄ တွင် [[အနော်ရထာမင်း]] နန်းတက်လာခြင်းနှင့်အတူ ပထမ မြန်မာနိုင်ငံတော် ပေါ်ထွန်းခဲ့သည်။ ပုဂံခေတ်သည် ဗမာစာပေ၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် ဗိသုကာအတတ်ပညာများ အထိရောက်ဆုံး ထွန်းကားခဲ့သည့် ရွှေခေတ်ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၂၈၇ တွင် မွန်ဂို-တရုတ် တပ်များ၏ ကျူးကျော်မှုနှင့် ပဒေသရာဇ် အာဏာပြိုင်ဆိုင်မှုများကြောင့် ပုဂံအင်ပါယာ ပြိုကွဲခဲ့ရသည်။<ref>Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. Frank Cass & Co. Ltd., pp. 65–75.</ref> === ပင်းယ၊ စစ်ကိုင်း၊ အင်းဝနှင့် တောင်ငူခေတ် (အေဒီ ၁၂၈၇ – ၁၇၅၂) === ပုဂံပြိုကွဲပြီးနောက် ရှမ်း-ဗမာ သွေးနှောမင်းဆက်များ စိမ့်ဝင်အုပ်ချုပ်ခဲ့သော်လည်း အင်းဝနှင့် တောင်ငူခေတ် များတွင် ဗမာ့ယဉ်ကျေးမှုအား ပြန်လည် စုစည်းခဲ့သည်။အင်းဝခေတ် (၁၃၆၄ – ၁၅၅၅)သည် ဗမာစာပေ ပျို့၊ ကဗျာ၊ လင်္ကာများ အလွန်ထွန်းကားခဲ့ပြီး [[အင်းဝ-ဟံသာဝတီ နှစ်လေးဆယ်စစ်]] ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>Htin Aung, Maung. (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press, pp. 83–95.</ref>တောင်ငူခေတ် - ဒုတိယ မြန်မာနိုင်ငံတော် (၁၅၃၁ – ၁၇၅၂)တွင် [[တပင်ရွှေထီး]] နှင့် [[ဘုရင့်နောင်]] မင်းတရားကြီးတို့က တောင်ငူမှစတင်ကာ ဒုတိယ မြန်မာနိုင်ငံတော်ကို ထူထောင်ခဲ့ပြီး အရှေ့တောင်အာရှ၏ အကြီးမားဆုံး အင်ပါယာတစ်ခုအဖြစ် နယ်ပယ် ချဲ့ထွင်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>Shorto, H. L. (1967). "The 37 Nats". ''Bulletin of the SOAS'', Vol. 30, No. 1, pp. 125–129.</ref> === ကုန်းဘောင်ခေတ် - တတိယ မြန်မာနိုင်ငံတော် (အေဒီ ၁၇၅၂ – ၁၈၈၅) === [[အလောင်းမင်းတရား]] (ဦးအောင်ဇေယျ) သည် ရွှေဘိုမှစ၍ တတိယ မြန်မာနိုင်ငံတော်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ကုန်းဘောင်မင်းဆက်တွင် ယိုးဒယား၊ မဏိပူရတို့ကို အောင်နိုင်ခဲ့ကာ တရုတ်-ချင်မင်းဆက်၏ ကျူးကျော်မှု စစ်ပွဲ (၄) ကြိမ်ကိုလည်း အောင်မြင်စွာ တုံ့ပြန်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>Myint-U, Thant. (2001). ''The Making of Modern Burma''. Cambridge University Press, pp. 15–40.</ref> သို့သော် နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်တို့နှင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော [[အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲများ|စစ်ပွဲ (၃) ကြိမ်]] အပြီး ၁၈၈၅ ခုနှစ် [[သီပေါမင်း]] လက်ထက်တွင် ကုန်းဘောင်မင်းဆက် ပျက်သုဉ်း၍ ဗြိတိသျှ အင်ပါယာအတွင်းသို့ ကျရောက်ခဲ့ရသည်။<ref>Charney, Michael W. (2009). ''A History of Modern Burma''. Cambridge University Press, pp. 7–22.</ref> === ကိုလိုနီခေတ်၊ လွတ်လပ်ရေးနှင့် ခေတ်သစ် ကာလ (၁၈၈၅ – ပစ္စုပ္ပန်) === နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေး လှုပ်ရှားမှုများတွင် ဗမာအမျိုးသားများနှင့် ရဟန်းကျောင်းသားများ ဦးဆောင်ခဲ့ကြပြီး၊ [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] ဦးဆောင်သော [[ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်]] (BIA) နှင့် တိုင်းရင်းသား ခေါင်းဆောင်များ၏ [[ပင်လုံစာချုပ်]] (၁၉၄၇) ကြောင့် ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် လွတ်လပ်ရေး ရရှိခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် စစ်အာဏာသိမ်းမှုများ၊ ပြည်တွင်းစစ်များနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီး ယနေ့ထက်တိုင် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပင်မ လူမျိုးစုအဖြစ် ဆက်လက် ရပ်တည်လျက် ရှိသည်။<ref>Taylor, Robert H. (2009). ''The State in Myanmar''. NUS Press, pp. 280–320.</ref> == မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများ == ဗမာလူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ နှင့် ပတ်သက်၍ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သုတေသီများနှင့် မြန်မာ သုတေသီများ ပူးပေါင်း၍ မိခင်မှဆင်းသက်သော မိုတိုကွန်ဒရီးယား (mtDNA)၊ ဖခင်မှဆင်းသက်သော Y-chromosomes (Y-DNA) နှင့် မိဘနှစ်ပါးစလုံးထံမှ အချိုးတူ ဆင်းသက်သော ခရိုမိုဆုန်းစုံ (Autosomal DNA) များကို လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များစွာ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Summerer2014">Summerer, M., et al. (2014-01-29). "Large-scale mitochondrial DNA analysis in Southeast Asia reveals evolutionary effects of cultural isolation in the Dispersal of Sino-Tibetan populations". ''BMC Evolutionary Biology'', 14(1), 17. DOI:10.1186/1471-2148-14-17</ref> ၂၀၀၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၁ ခုနှစ်အထိ ပြုလုပ်ခဲ့သော မနုဿဗေဒဆိုင်ရာ မျိုးရိုးဗီဇ လေ့လာချက်များအရ ဗမာလူမျိုး အမျိုးသားများ၏ ဖခင်ဘက်မှ တိုက်ရိုက်ဆင်းသက်သော Y-DNA (Y-Chromosomal DNA) အစုအဝေးတွင်<ref name="Kutanan2019" />[[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်]] လူမျိုးများ၌ အဓိကတွေ့ရသည့် Y-DNA Haplogroup O-M122 (O3) မျိုးရိုးဗီဇသည် အများဆုံး (၄၀% မှ ၅၀% ခန့်) ပါဝင်နေပြီး၊ ဤသည်မှာ [[တိဗက်|တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်]] နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ သမိုင်းဝင် ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည့် တိဗက်-ဗမာနွယ် မူလဘိုးဘေးများ၏ ဖခင်ဘက်ဆိုင်ရာ မျိုးရိုးဗီဇ အရင်းအမြစ်ကို ဖော်ပြနေသည်။<ref name="Kutanan2019" /> ဒုတိယ အများဆုံးအဖြစ် Haplogroup O1b1a1a (O-M95) ကို (၂၀% မှ ၃၀% ခန့်) တွေ့ရှိရပြီး၊ ဤသည်မှာ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း အစောပိုင်းကတည်းက အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] (ဥပမာ - [[မွန်လူမျိုး]]) မျိုးနွယ်စုဝင်များနှင့် သမိုင်းတစ်လျှောက် ဖခင်ဘက်ဆိုင်ရာ ဗီဇစိမ့်ဝင် ရောနှောခဲ့သည့် အထောက်အထား ဖြစ်သည်။<ref name="Mcardle2019">McArdle, A., et al. (2019-05-15). "Genome-wide insights into the population history of Myanmar". ''European Journal of Human Genetics'', 27(9), 1398-1409. DOI:10.1038/s41431-019-0428-2</ref> အလားတူပင် တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်နှင့် အာရှအရှေ့မြောက်ပိုင်း ရှေးဟောင်းနွယ်များထံတွင် အတွေ့များသည့် Y-DNA Haplogroup D (အထူးသဖြင့် Haplogroup D1a-M174) ကိုလည်း ဗမာလူမျိုးများ၏ Y-DNA တွင် အရေးပါသော ရာခိုင်နှုန်း (၅% မှ ၁၀% ဝန်းကျင်) အဖြစ် တွေ့ရှိရပြီး၊ ၎င်းသည် ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် မြောက်ဘက် ကုန်းမြင့်ဒေသမှ တောင်ဘက်သို့ မစိမ့်ဝင်မီ တိဗက်-ဗမာ မူလဘိုးဘေးကြီးများနှင့် နီးကပ်စွာ တည်ရှိခဲ့ကြောင်းပြသသည့် ရှေးဟောင်း ဖခင်ဘက် ဗီဇသင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Summerer2014" /><ref name="Kutanan2019" /> ထို့ပြင် [[တိုင်လူမျိုးများ]](Kra-Dai related) နှင့် ဆက်နွှယ်သော Y-DNA Haplogroup O1a (O-M119) ကို ၅% အောက် ပမာဏအနည်းငယ် တွေ့ရှိရသလို၊ မြောက်အာရှနှင့် [[မွန်ဂိုလီးယားနိုင်ငံ|မွန်ဂို]] ကုန်းပြင်မြင့်နွယ် လူမျိုးများတွင် အတွေ့များသော Y-DNA Haplogroup C-M217 ကိုလည်း ၁% မှ ၃% ဝန်းကျင် ပမာဏအနည်းငယ် တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2019" /><ref name="Li2015" /> သုတေသီများက ဤ Y-DNA Haplogroup C ပါဝင်မှုကို [[ပုဂံခေတ်]] အနှောင်းပိုင်း [[မွန်ဂို-မြန်မာစစ်ပွဲများ|မွန်ဂိုတို့၏ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခဲ့သည့် သမိုင်းဖြစ်စဉ်များ]]၊ မွန်ဂို-ယွမ် မင်းဆက်တပ်များ၏ အရှေ့တောင်အာရှသို့ စစ်ချီမှုများနှင့် အာလ်တေးယစ်နွယ် စစ်သည်များ ရောနှောစိမ့်ဝင်ခဲ့မှုဆိုင်ရာ ဖခင်ဘက် မျိုးရိုးဗီဇ အထောက်အထားအဖြစ် သုံးသပ်ကြသည်။<ref name="Li2015" /> ထို့ပြင် အိန္ဒိယတိုက်ငယ် ပင်မနွယ်ဝင် Y-DNA Haplogroups များဖြစ်ကြသော Haplogroup H (H-M69)၊ Haplogroup R1a (R-M17)၊ Haplogroup J2 နှင့် Haplogroup R2 တို့ကိုလည်း ဗမာလူမျိုး အမျိုးသားများ၏ ၅% မှ ၁၀% ခန့်တွင် ရောနှောတွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2019" /> ဤသည်မှာ အိန္ဒိယအရှေ့မြောက်ပိုင်း နယ်စပ် ထိစပ်မှုများ၊ ကုန်းဘောင်ခေတ်နှင့် ယခင်မင်းဆက်များလက်ထက် နန်းတွင်း ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည့် ပုဏ္ဏား/ဗြာဟ္မဏများ၊ ကသည်း မြင်းသည်တော် စစ်သုံ့ပန်းများ၊ သမိုင်းဝင် အနောက်ဘက် ကုန်သည်များနှင့် ကိုလိုနီခေတ်အတွင်း ဗမာလူမျိုးစုအတွင်း စိမ့်ဝင် ပေါင်းစည်းခဲ့သည့် သမိုင်းဝင် ရောနှောမှုများကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref name="Li2015">Li, Y. C., et al. (2015-05-19). "Genetic landscape of ethnic populations in Myanmar". ''PLOS ONE'', 10(5), e0127084. DOI:10.1371/journal.pone.0127084</ref><ref name="Kutanan2019" /> ၂၀၁၄ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၁၉ ခုနှစ်များတွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော မိခင်နွယ် မိုတိုကွန်ဒရီးယား DNA (mtDNA) လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များအရ ဗမာလူမျိုးများ၏ မိခင်နွယ် မျိုးရိုးဗီဇ ကွဲပြားစုံလင်မှု သည် ဖခင်နွယ် ထက် ပိုမိုမြင့်မားနေသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Summerer2014" /><ref name="Kutanan2019" /> ဗမာလူမျိုးများ၏ မိခင်နွယ် DNA တွင် အရှေ့အာရှ တိဗက်-ဗမာနွယ်များနှင့် ပတ်သက်ဆက်နွှယ်နေသော Haplogroup M (M7, M8, M9)၊ အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းတွင်းပိုင်းနွယ် မိခင်များထံမှ စိမ့်ဝင်လာသည့် Haplogroup F (F1a, F2)၊ အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းတွင်းပိုင်းနှင့် ကျွန်းစုနွယ်များတွင် တွေ့ရသည့် Haplogroup B (B4, B5) နှင့် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်နွယ် မိခင်များထံမှ ဆင်းသက်လာသော Haplogroup D (D4, D5) တို့ အဓိက ပါဝင်ကြသည်။<ref name="Summerer2014" /><ref name="Kutanan2019" /> မိခင်နွယ် DNA ကွဲပြားစုံလင်မှု မြင့်မားနေခြင်းသည် တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘိုးဘေးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ နယ်မြေအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာပြီးနောက် မူလဒေသခံ မွန်-ခမာ အပါအဝင် အခြားသော မိခင်မျိုးရိုးများနှင့် သမိုင်းတစ်လျှောက် မြင့်မားစွာ ပေါင်းစည်းခဲ့ကြကြောင်းကို ဖော်ပြနေသည်။<ref name="Summerer2014" /> မိဘနှစ်ပါးစလုံးထံမှ ခရိုမိုဆုန်းများကို အချိုးတူ အမွေဆက်ခံသည့် Genome-wide Autosomal DNA လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များအရ ဗမာလူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇ တည်ဆောက်ပုံသည် [[အရှေ့အာရှ]] နွယ်ဝင် (တရုတ်/တိဗက်) မျိုးရိုးဗီဇနှင့် [[အရှေ့တောင်အာရှ]] နွယ်ဝင် (မွန်/ခမာ) မျိုးရိုးဗီဇတို့ အဓိက ပေါင်းစပ်ထားသည့် ပုံသဏ္ဌာန်ရှိပြီး တောင်အာရှ (အိန္ဒိယ) မျိုးရိုးဗီဇ အနည်းငယ် ပေါင်းစပ်ပါဝင်နေသည်။<ref name="Liu2021">Liu, D., et al. (2021-03-08). "Genomic insight into the population history of Bamar and other ethno-linguistic groups in Myanmar". ''Molecular Biology and Evolution'', 38(7), 2821-2834. DOI:10.1093/molbev/msab068</ref> အထက်မြန်မာပြည် (စစ်ကိုင်း၊ မန္တလေး၊ မကွေးတိုင်းဒေသကြီးများ) ရှိ ဗမာလူမျိုးများ၏ Autosomal DNA တွင် တိဗက်-ဗမာ (အရှေ့အာရှ) ပင်မ DNA လွှမ်းမိုးမှု အမြင့်မားဆုံးဖြစ်ပြီး Haplogroup O-M122 (O3)၊ Haplogroup D1 နှင့် D4/D5 တို့သည် ၇၀% မှ ၈၀% အထိ လွှမ်းမိုးပါဝင်နေသည်။<ref name="Li2015" /> အောက်မြန်မာပြည် (ရန်ကုန်၊ ဧရာဝတီ၊ ပဲခူး၊ တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးများ) ရှိ ဗမာလူမျိုးများတွင်မူ တိဗက်-ဗမာနွယ်အပြင် ရှေးဒေသခံ မွန်လူမျိုးများနှင့် ရောနှောခဲ့မှုကို ပြသသော Haplogroup O1b1a1 (O-M95) နှင့် မွန်-ခမာ မိခင်နွယ် Haplogroup F တို့၏ ပါဝင်မှု ပိုမိုမြင့်မားသည့်အပြင် တောင်အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ကျွန်းစုနွယ် (Austronesian) မျိုးရိုးဗီဇ ရောနှောမှု ပမာဏသည် အညာဒေသထက် စိမ့်ဝင်မှု ပိုမိုစုံလင်သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2018">Kutanan, W., et al. (2018). "Genetic affinity between Austroasiatic-speaking Mon and Tibeto-Burman populations in Myanmar". ''Annals of Human Genetics'', 82(4), 223-239.</ref> == ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံ == ===ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု=== {{main|မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} {{main|မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု}} ယနေ့ခေတ် ဗမာလူမျိုးတို့၏ ပင်မ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုသည် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] ဖြစ်သည်။ ဗမာလူဦးရေ၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကြပြီး၊ ၎င်းတို့၏ နေ့စဉ်လူမှုဘဝ၊ ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့များ၊ စာပေနှင့် အနုပညာတို့သည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြား၍မရနိုင်လောက်အောင် နက်ရှိုင်းစွာ ဒွန်တွဲဆက်နွယ်လျက်ရှိသည်။<ref name="Census2014">The Republic of the Union of Myanmar Department of Population Ministry of Labour, Immigration and Population. (2016). ''The 2014 Myanmar Population and Housing Census: Religion''. Census Report Volume 2-C. Nay Pyi Taw. pp. 11–15.</ref>သို့သော်လည်း မန္တရား၊ အင်းအိုင်၊ လက်ဖွဲ့နှင့် ဓာတ်ရိုက်ဓာတ်ဆင်များဖြင့် အနိစ္စတရားကို လွန်မြောက်ရန် ကြိုးပမ်းသည့် ထွက်ရပ်ပေါက် ဝိဇ္ဇာယုံကြည်မှု သည်လည်း ဗမာတို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် ထူးခြားသည့် ဒေသန္တရ လက္ခဏာတစ်ရပ်အဖြစ် အခိုင်အမာ ပါဝင်လျက်ရှိသည်။<ref>Ferguson, John P., and E. Michael Mendelson, "A Masters Theory of Theravada Buddhism", ''Monks, Bishops and Deacons'', 1981.</ref> ထို့အပြင်ဗုဒ္ဓဘာသာ မထွန်းကားမီ သမိုင်းမတင်မီ ကာလကတည်းက တည်ရှိခဲ့သော ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှုသည်လည်း ဗမာတို့၏ လူမှုယဉ်ကျေးမှုနှင့် နေ့စဉ်ဘဝအတွင်း ယနေ့ထက်တိုင် ဆက်လက်၍ ဒွန်တွဲတည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E., ''Buddhism and Society: A Great Tradition and Its Burmese Vicissitudes'', University of California Press, 1982.</ref> ဗမာလူမျိုးအများစုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြသော်လည်း ၁၉ ရာစုတွင် အမေရိကန် နှစ်ခြင်း သာသနာပြုဆရာကြီး [[ယုဒသန်|အက်ဒိုနိရမ် ဂျဒ်ဆန်]] (ဆရာယုဒသန် / Adoniram Judson) သည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာပြီး၊ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ ပထမစစ်ပွဲ မတိုင်မီနှင့် အပြီးတွင် ဗမာဘာသာစကားဖြင့် [[သမ္မာကျမ်းစာ]]ကို ပထမဆုံး ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့ကာ ဗမာလူမျိုး ခရစ်ယာန် သာသနာပြုလုပ်ငန်းများကို စတင်ခဲ့သည်။ <ref>Wayland, Francis, ''A Memoir of the Life and Labors of the Rev. Adoniram Judson'', Phillips, Sampson, and Co., 1853.</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် နှစ်ခြင်း (Baptist)၊ [[ရောမကက်သလစ်ဂိုဏ်း|ရောမကက်သလစ်]] (Roman Catholic) နှင့် အန်ဂလီကန် (Anglican) အသင်းတော်များ၌ ပါဝင်သော ဗမာခရစ်ယာန်များသည် အဓိကအားဖြင့် ရန်ကုန်၊ မန္တလေးနှင့် စစ်ကိုင်းတိုင်း ဒေသကြီးများအတွင်း အစဉ်အဆက် သက်ဝင်ယုံကြည်လျက် ရှိကြသည်။ === မြန်မာပြက္ခဒိန်စနစ် နှင့် နှစ်ကူး ပွဲတော် === ဗမာလူမျိုးတို့၏ ပွဲတော်များသည် [[မြန်မာပြက္ခဒိန်]] ၏ ရာသီစက်ဝန်းပေါ်တွင် အခြေခံထားသည်။ မြန်မာပြက္ခဒိန်သည် နေနှင့် လ၏ သွားလာပုံကို ပေါင်းစပ်တွက်ချက်သော လနေပူးတွဲ ပြက္ခဒိန် စနစ် ဖြစ်ပြီး ရက်လိုများကို ညှိယူရန် ဝါထပ်နှစ် များကို ထည့်သွင်းတွက်ချက်သည်။<ref name="Chatterjee">Irwin, A. M. B. (1909). ''The Burmese and Arakanese Calendars''. Hanthawaddy Printing Works.</ref> မြန်မာ့ပြက္ခဒိန်စနစ် ကို ထိုင်း ၊ လာအို၊ ဇင်းမယ် (လန်နာ) နှင့် တိုင်းလူး (စစ်ဆောင်ပန္နား) ဒေသများက နှစ်ပေါင်း ရာစုနှစ်များစွာ တရားဝင် ရာဇဝင်ပြက္ခဒိန်အဖြစ် လက်ခံသုံးစွဲခဲ့ကြသည်။<ref name="Eade">Eade, J.C. (1995). ''The Calendrical Systems of Mainland South-East Asia''. E.J. Brill.</ref> [[သင်္ကြန်|သင်္ကြန်ပွဲတော်]]သည် မြန်မာနှစ်သစ်ကူး ပွဲတော်ဖြစ်ပြီး တန်ခူးလ (မတ်-ဧပြီ) တွင် ကျင်းပသည်။ [[သိကြားမင်း]] လူ့ပြည်သို့ ဆင်းသက်သည်ကို အကြောင်းပြု၍ အကုသိုလ် အညစ်အကြေးများကို ရေဆေးငါးပါး ပြုလုပ်သည့်အနေဖြင့် ရေပက်ကစားကြသည်။ အတက်နေ့နှင့် နှစ်ဆန်း ၁ ရက်နေ့တို့တွင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများ၌ တရားဘာဝနာ ပွားများခြင်း၊ သက်ကြီးပူဇော်ပွဲ ပြုလုပ်ခြင်းနှင့် ဇီဝိတဒါန ငါးလွှတ်/နွားလွှတ်ခြင်းများကို ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Spiro">Spiro, Melford E. (1982). ''Buddhism and Society: A Great Tradition and Its Burmese Vicissitudes''. University of California Press.</ref> ပုဂံခေတ်သည် သင်္ကြန်ပွဲတော်ကို စာဖြင့် ရေးထိုးသည့် ကျောက်စာမှတ်တမ်း၊ ရေပက်ကစားသည့် ရာဇဝင်မှတ်တမ်း နှင့် စနစ်တကျ တွက်ချက်သည့် နက္ခတ်ဗေဒမှတ်တမ်း ဟူသော ကဏ္ဍစုံမှ အစောဆုံး တည်ရှိခဲ့သဖြင့် မြန်မာ့သင်္ကြန် သည်အစောဆုံး ကျင်းပသည့် မူလရေသဘင် နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ဖြစ်ကြောင်း အခိုင်အမာဆိုနိုင်ပေမည်။ <ref name="culture">ဦးနု၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံများ"၊ ၁၉၆၅။</ref> === အစားအစာ ယဉ်ကျေးမှု === ဗမာလူမျိုးတို့၏ အဓိက အစားအစာမှာ [[ဆန်]] (ထမင်း) ဖြစ်ပြီး ဟင်းလျာများကို ချို၊ ချဉ်၊ ငန်၊ စပ် မျှတစွာ ချက်ပြုတ်စားသုံးကြသည်။[[ငါးပိ]] (ငါးပိရည်ကျိုနှင့် အတို့အမြှုပ်) သည် ဗမာထမင်းဝိုင်း၏ မရှိမဖြစ် အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည်။ ဆီပြန်ဟင်းများအဖြစ် ကြက်သား၊ ဝက်သား၊ ငါး စသည်တို့ကို ကြက်သွန်နီ၊ ကြက်သွန်ဖြူ၊ ဂျင်း၊ ငရုတ်သီး၊ မဂ္ဂန်းစသဖြင့် အခြေခံကာ ချက်ပြုတ်ကြသည်။ ထို့အပြင် နံနံပင် ကို ဟင်းလျာအတော်များများတွင် အနံ့မွှေးစေရန်နှင့် အဆင်တန်ဆာအဖြစ် အဓိက အသုံးပြုကြသည်။ဘဲဥ၊ ငှက်ပျောရိုး၊ ငါးတို့ဖြင့် ချက်ပြုတ်ထားသော ဗမာတို့၏ နိုင်ငံတော်အစားအစာ ဖြစ်သည်။<ref> name="Khayaing">Aye, MiMi. (2019). ''Mandalay: Recipes and Tales from Burma''. Bloomsbury Absolute.</ref> === သနပ်ခါး ဓလေ့ === [[သနပ်ခါး]] သည် ဗမာလူမျိုးများ၏ ထူးခြားသော သဘာဝ အလှကုန်နှင့် ယဉ်ကျေးမှု သင်္ကေတဖြစ်သည်။ သနပ်ခါးပင်၏ အခေါက်ကို ကျောက်ပျဉ်တွင် ရေစက်ချကာ သွေး၍ မျက်နှာနှင့် ခန္ဓာကိုယ်တွင် လိမ်းကျံကြသည်။ သနပ်ခါးသည် နေလောင်ဒဏ်မှ ကာကွယ်ပေးခြင်း၊ အေးမြစေခြင်း နှင့် အသားအရေ ထိန်းသိမ်းပေးခြင်း စသည့် ဆေးဖက်ဝင် အစွမ်းများရှိသည်။ ဗမာအမျိုးသမီးများနှင့် ကလေးငယ်များသည် သနပ်ခါးကို ပါးနှစ်ဖက်တွင် ကွက်ကျား သို့မဟုတ် ဘိလပ်ကွက်၊ ကလေးများတွင် ပါးကွက်ကြား ပုံစံများ ရေးဆွဲ လိမ်းကျံသည့် ဓလေ့မှာ နှစ်ပေါင်း ထောင်ချီ ခိုင်မာခဲ့သော ယဉ်ကျေးမှုဖြစ်သည်။<ref name="Thanaka">Muralidharan, S. (2016). "Thanaka: The Traditional Burmese Cosmetic". ''International Journal of Cultural Heritage'', 4(1), pp. 45–52.</ref> === အခြား လူမှုရေးနှင့် လူနေမှု ဓလေ့ထုံးတမ်းများ === ဗမာမိသားစုများအတွက် သားယောက်ျားလေးများကို [[ရှင်ပြုပွဲ|ရှင်ပြုပေးခြင်း]] (သာသနာ့ဘောင်သို့ သွတ်သွင်းခြင်း) သည် ဘဝ၏ အရေးကြီးဆုံး ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ တာဝန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရှင်လောင်းများကို မင်းညီမင်းသား ဝတ်စုံများ ဝတ်ဆင်ပေး၍ မြင်း၊ ဆင် စသည်တို့ဖြင့် လှည့်လည်ကာ ရှင်လောင်းလှည့်ပွဲ ကျင်းပပြီးမှ ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်ထံ၌ သာမဏေအဖြစ် ခံယူစေသည်။ မြန်မာ့ရိုးရာ မင်္ဂလာပွဲများကို ဝါဆိုမှ သီတင်းကျွတ်အထိ ဝါတွင်းကာလများတွင် ကျင်းပလေ့မရှိဘဲ ဝါပကာလများတွင်သာ ကျင်းပကြသည်။ ကွယ်လွန်သူကို အမျှအတန်း ပေးဝေခြင်း၊ ၇ ရက်ပြည့်လျှင် ရက်လည်ဆွမ်းကျွေးပွဲ ကျင်းပ၍ တရားတော်များ နာယူခြင်းများ ပြုလုပ်ကြသည်။ === ဝတ်စားဆင်ယင်မှု === ဗမာလူမျိုး တို့၏ ရိုးရာဝတ်စားဆင်ယင်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အပူပိုင်းဒေသ ရာသီဥတု၊ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဝင် နန်းတွင်း အစဉ်အလာများအပေါ် မူတည်၍ တီထွင်ဖန်တီးထားသော ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ <ref>Ferrars, Max and Bertha, ''Burma'', Sampson Low, Marston and Company, 1900, pp. 60–65.</ref> ခေတ်သစ် ဗမာလူမျိုးတို့၏ ပင်မ အမျိုးသား/အမျိုးသမီး ရိုးရာဝတ်စုံ၏ အခြေခံမှာ လုံချည် ဖြစ်သည်။ပုဆိုး သည် ဗမာအမျိုးသားများ ဝတ်ဆင်သော ခါးဝတ်လုံချည် ဖြစ်သည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် အကွက်၊ အစင်း သို့မဟုတ် ရိုးရိုးခါးဝတ်များကို ဝတ်ဆင်ကြပြီး၊ မင်္ဂလာဆောင်နှင့် အခမ်းအနားများတွင် မန္တလေးချိတ် သို့မဟုတ် သပွတ်အကွက် ပုဆိုးများကို တိုက်ပုံအင်္ကျီ၊ ခေါင်းပေါင်း တို့နှင့် တွဲဖက်ဝတ်ဆင်ကြသည်။ <ref>Fraser-Lu, Sylvia, ''Burmese Textiles'', The White Orchid Press, 1988.</ref>ထဘီသည် ဗမာအမျိုးသမီးများ ဝတ်ဆင်သော ခါးဝတ်ဖြစ်သည်။ အောက်နားတွင် အနားသတ် သို့မဟုတ် အနားစပါး ပါရှိလေ့ရှိပြီး၊ ရိုးရာ အချိတ်အဆင် များကို ပွဲလမ်းသဘောတူ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အမျိုးသမီးများ၏ ရိုးရာအင်္ကျီမှာ ရင်ဖုံး သို့မဟုတ် ရင်စိ ရိုးရာအင်္ကျီ ဖြစ်သည်။ <ref>Fraser-Lu, Sylvia, ''Handwoven Textiles of South-East Asia'', Oxford University Press, 1988.</ref> ကုန်းဘောင်ခေတ်နှင့် နန်းတွင်း ဝတ်စားဆင်ယင်မှု တွင်မူ အလျား ဧက ၁၅ မှ ၂၀ ခန့်ရှည်လျားသော တောင်ရှည်ပုဆိုးကို အမျိုးသားများ ခါးတွင် စည်းနှောင်၍ ပိုလျှံသော အစကို ပခုံးပေါ်တင်ခြင်း သို့မဟုတ် ခါးတွင် ထည့်သွင်းခြင်းဖြင့် ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြသည်။ <ref>Scott, J. George, ''The Burman: His Life and Notions'', Macmillan and Co., 1882.</ref>ကုန်းဘောင်ခေတ် နန်းတွင်းအမျိုးသမီးများသည် အနောက်သို့ ရှည်လျားစွာ တင်းစွဲသွားသော ပတ်ထဘီနှင့် ရင်ဖုံး အင်္ကျီများကို ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြသည်။လွန်းတစ်ရာ အချိတ်ကဲ့သို့ မန္တလေးနန်းတွင်း၌ ရက်လုပ်သော ရက်ကန်းစင် မျိုးစုံအချိတ် အဆင်များသည် မင်းစိုးရာဇာနှင့် ကုန်းဘောင်နန်းတွင်း အထက်တန်းလွှာတို့၏ သင်္ကေတ ဖြစ်ခဲ့သည်။ <ref>Green, Alexandra, ''Burmese Visual Culture: Charisma and Sacred Fortune'', Hong Kong University Press, 2018.</ref> ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုသည် ရှေးဟောင်း နန်းတွင်းအဆင် တောင်ရှည်ပုဆိုးနှင့် လွန်းတရာအချိတ် တို့မှသည် ယနေ့ခေတ် လုံချည်၊ တိုက်ပုံနှင့် ရင်ဖုံးအင်္ကျီ အဖြစ် ရိုးရှင်းသေသပ်စွာ ပြောင်းလဲလာခဲ့သော်လည်း၊ မြန်မာ့ရိုးရာ ရက်ကန်းအတတ်နှင့် ယဉ်ကျေးမှု အနှစ်သာရကို မပျောက်ပျက်ဘဲ ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားသည့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု ပင်ဖြစ်သည်။ == ဘာသာစကားနှင့်စာပေ == ဗမာစကားသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု]] ကြီး၏ အောက်ရှိ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကား]]ခွဲတွင် ပါဝင်ပြီး၊ ထိုအထဲမှ [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာ အုပ်စု]]ဝင် ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Bradley">Bradley, David. (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". ''Papers in Southeast Asian Linguistics''. No. 14. pp. 1–72.</ref> ဗမာစကားသည် စကားလုံးတစ်လုံးချင်းစီ၏ အဓိပ္ပာယ်ကို အသံနိမ့်အမြင့် ဖြင့် ခွဲခြားသည့် နိမ့်မြင့်သံသုံးဘာသာစကား အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း (မန္တလေး၊ စစ်ကိုင်း၊ မကွေး) နှင့် အောက်ပိုင်း (ရန်ကုန်၊ ပဲခူး၊ ဧရာဝတီ) တို့တွင် ပြောဆိုကြသော ဗမာစကားသည် စံပြဗမာစကား ဖြစ်ပြီး၊ အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်စွမ်း အပြည့်အဝ ရှိသည်။ သို့သော် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ ကွဲပြားနေသော ဒေသများဖြစ်သည့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]ရှိ ရခိုင်စကား၊ [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]ရှိ ထားဝယ်စကားနှင့် မြိတ်စကားတို့သည် ဗမာစကား၏ ဒေသန္တရစကားခွဲများ ဖြစ်ကြပြီး၊ ရှေးဟောင်းဗမာစကား၏ လေယူလေသိမ်းနှင့် အသံထွက်ဝိသေသလက္ခဏာများကို ပိုမိုထိန်းသိမ်းထားကြသည်။<ref name="Bradley" /> [[File:Sino-Tibetan Languages Map.png|thumb|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု ပြန့်နှံ့တည်ရှိမှု]] === သမိုင်းကြောင်းနှင့် စာပေပေါ်ပေါက်လာပုံ === {{main|မြန်မာစာပေ}} ဗမာစကားသည် သမိုင်းဦးကာလ မြောက်ဘက်အရပ်မှ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချလာမှုနှင့်အတူ ပါဝင်လာခဲ့သည်။ စာရေးသားမှုစနစ်အနေဖြင့် မူလက မိမိကိုယ်ပိုင်အက္ခရာ မရှိသေးသော်လည်း၊ ပုဂံခေတ်သို့ ရောက်ရှိလာသောအခါ ဒေသခံ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]]နှင့် [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]]တို့ထံမှတစ်ဆင့် အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းသုံး [[ဗြဟ္မီအက္ခရာ|ဗြဟ္မီအက္ခရာ]]နွယ်ဝင် ပလ္လဝ (Pallava) အက္ခရာကို အခြေခံကာ ကိုယ်ပိုင် [[မြန်မာအက္ခရာ|မြန်မာစာပေ]]ကို တီထွင်ဖန်တီးခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce" />သမိုင်းအရ အစောဆုံးတွေ့ရှိရသည့် ဗမာစာအရေးအသား အထောက်အထားမှာ ခရစ်နှစ် ၁၁၁၃ ခုနှစ်တွင် ရေးထိုးခဲ့သော [[မြစေတီကျောက်စာ]] (ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ) ဖြစ်သည်။<ref name="ThanTun" /> == ဗမာလူမျိုးတို့၏ အမျိုးသားရေး အမှတ်အသား == [[မင်းသုဝဏ်]]၏ "ရွှေဥဒေါင်း" ကဗျာတွင် ဗမာလူမျိုးစု၏ ရိုးရာယုံကြည်မှုနှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ် သမိုင်းဝင် အမှတ်အသားများကို အောက်ပါအတိုင်း လှပကျစ်လျစ်စွာ ကောက်နုတ်ဖွဲ့ဆိုထားသည်။ <blockquote> "နေမင်းနွယ် ဆွေဘုရားရယ်တို့ ဝေတင့်တယ် အသရေခြားသည်ဟု ငွေများမှာတဲ့ တံဆိပ်တင် နိမိတ်မြင်က မင်္ဂလာရှိ။" </blockquote> <blockquote> "မြန်မာနွယ် ကမ္ဘာဝယ် ထင်အလင်းသာပ ဆင်မြင်းဗိုလ်ပါရံလို့ မြကဒဏ် သီဟာစိုးစဉ်က ဒေါင်းအလံ စိုက်ကာထိုးကြတယ် ဖိုးထိုက်ပါဘိ။" </blockquote> ဤကဗျာအရ ဗမာမင်းများသည် မိမိတို့ကိုယ်ကို နေမင်းအနွယ်စု (သူရိယဝံသ) ဟု ခံယူကာ ဒေါင်းရုပ်ကို မင်္ဂလာနိမိတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြကြောင်း၊ ထို့ပြင် ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် တရားဝင်အသုံးပြုခဲ့သည့် "ဒေါင်းဒင်္ဂါး" (ငွေများမှာတဲ့ တံဆိပ်တင်) နှင့် ကမ္ဘာ့အလယ်တွင် စစ်အင်အားတောင့်တင်းခဲ့စဉ်က လွှင့်ထူခဲ့သည့် "ဒေါင်းအလံ" အကြောင်းတို့ကို ဖော်ပြလျက် ဒေါင်းသည် ဗမာနွယ်တို့၏ အမျိုးသားရေးမာန် ဖြစ်ကြောင်း သရုပ်ဖော်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ [[File:National flag of Third Burmese Empire (Konbaung Dynasty).svg|thumb|၂၅၀px|တတိယမြန်မာနိုင်ငံတော် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]]တွင် တရားဝင်ပြဋ္ဌာန်းလွှင့်ထူခဲ့သည့် နိုင်ငံတော်အလံ။ အဖြူရောင်နောက်ခံအလယ်တွင် ဗမာမင်းတို့၏ "သူရိယဝံသ" (နေမင်းအနွယ်) ဇာစ်မြစ်နှင့် အမျိုးသားရေးလက္ခဏာကို ဖော်ညွှန်းသည့် ကန္နားစွင့် ကူးဒေါင်းရုပ်ကို ထင်ရှားစွာ တွေ့ရစဉ်။]] ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် ကုန်းဘောင်မင်းဆက် ပျက်သုဉ်း၍ ဗြိတိသျှကိုလိုနီအောက် ကျရောက်ခဲ့ရသော်လည်း ဒေါင်းရုပ်သည် ဗမာလူမျိုးတို့၏ နှလုံးသားထဲမှ ပျောက်ပျက်မသွားခဲ့ပေ။ အမျိုးသားရေးနှင့် လွတ်လပ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများ ပေါ်ပေါက်လာသောအခါ ကျောင်းသားခေါင်းဆောင်များနှင့် မျိုးချစ်တော်လှန်ရေးသမားများသည် မိမိတို့၏ အမျိုးသားရေးစိတ်ဓာတ်ကို ပြသရန် ဒေါင်းရုပ်ကို ပြန်လည်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ [[File:Flag of Burma (1939–1941, 1945–1948).svg|thumb|၂၅၀px|ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ် (၁၉၃၉–၁၉၄၁ နှင့် ၁၉၄၅–၁၉၄၈) ကာလအတွင်း တရားဝင်သုံးစွဲခဲ့သော ဗမာနိုင်ငံတော်အလံ။ ဗြိတိသျှအပြာရောင်အလံ (Blue Ensign) ၏ လက်ယာဘက်စွန်းစက်ဝိုင်းအတွင်း၌ ဗမာလူမျိုးတို့၏ အမျိုးသားရေးပြယုဂ်ဖြစ်သော အမြီးဖြန့် ကူးဒေါင်းရုပ်ကို ထည့်သွင်းပုံဖော်ထားသည်။]] နန်းတွင်းသုံး အမြီးဖြန့်နေသည့် ငြိမ်းချမ်းသော "ကူးဒေါင်း" အစား၊ ဗြိတိသျှအစိုးရကို အရှုံးမပေးဘဲ ရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်မည်ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ဖြင့် အတောင်ပံဖြန့်ကာ စစ်ဆိုင်နေသည့် "ခွပ်ဒေါင်း" (ကျောင်းသားသမဂ္ဂအလံ) အဖြစ် သမိုင်းဝင် ပြောင်းလဲ တီထွင်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref name="Nu">ဦးနု။ (၁၉၆၇)။ ''ငါးနှစ်ရာသီ ဗမာပြည်''။ ရန်ကုန်။</ref> ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] ဦးဆောင်သော ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် (BDA) ၏ သွေးရောင်နောက်ခံ အလံတော်အလယ်တွင်လည်း ဒေါင်းရုပ်ကိုပင် ဗမာ့တော်လှန်ရေးတပ်မတော်၏ ပြယုဂ်အဖြစ် ဆက်လက်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name="BaMaw">Ba Maw, Dr. (1968). ''Breakout in Burma: Memoirs of a Revolution, 1939–1946''. Yale University Press.</ref> ယနေ့ထက်တိုင်အောင် "ဒေါင်း" (အထူးသဖြင့် ခွပ်ဒေါင်းနှင့် ကူးဒေါင်း) သည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဗမာလူမျိုးတို့၏ မာန်မာန၊ စည်းလုံးမှု၊ ဒီမိုကရေစီလှုပ်ရှားမှုများနှင့် တော်လှန်ရေးစိတ်ဓာတ်တို့ကို ထင်ဟပ်စေသည့် အရေးအကြီးဆုံးသော ပြည်သူ့အမှတ်အသားအဖြစ် သမိုင်းအဆက်ဆက် ခိုင်မာစွာ ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။ [[File:ABFSU Flag.svg|thumb|၂၅၀px|ကိုလိုနီခေတ် အမျိုးသားရေးနှင့် လွတ်လပ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများမှစ၍ အစဉ်အဆက် သုံးစွဲခဲ့သော [[ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားသမဂ္ဂများအဖွဲ့ချုပ်]] (ဗကသ) ၏ တရားဝင် "ခွပ်ဒေါင်းအလံတော်"။ ခေါင်းမငုံ့တတ်သော ပြည်သူနှင့်ကျောင်းသားထု၏ တော်လှန်ရေးစိတ်ဓာတ်ကို ကိုယ်စားပြုသည်။]] ==ထင်ရှားသောဗမာလူမျိုးများ== * [[အောင်ဆန်း|အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] *[[အောင်ဆန်းစုကြည်၊ ဒေါ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]] *[[သန့်၊ ဦး|ဦးသန့်(ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်)]] * [[မှိုင်း၊ ကိုယ်တော်၊ သခင်|မြန်မာစာပေပညာရှင် ဆရာကြီး သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း]] * [[နု၊ ဦး|မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု]] * [[မြ၊ သခင်|အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီးသခင်မြ]] * [[ဘချို၊ ဦး (ဒီးဒုတ်)|အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီး ဒီးဒုတ်ဦးဘချို]] *[[သခင်စိုး]] *[[သခင်သန်းထွန်း]] *[[ဦးကျော်ငြိမ်း]] *[[ဒေါက်တာဘမော်]] *[[ကိုဗဟိန်း]] *[[ဦးဗဆွေ]] *[[ဦးမြင့်သိန်း]] *[[ကျော်ဇော၊ ဗိုလ်ချုပ်|ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ဇော]] *[[စိန်မှန်၊ ဗိုလ်မှူး|ဗိုလ်မှူး စိန်မှန်]] *[[မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ်]] *[[သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] * [[အောင်ကြီး၊ ဦး|ဗိုလ်မှူးချုပ်အောင်ကြီး]] * [[တင်ဦး၊ သူရ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး(ငြိမ်း) သူရ ဦးတင်ဦး]] * [[မောင်မောင်၊ ဒေါက်တာ (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဒေါက်တာ မောင်မောင်]] *[[နေဝင်း|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးနေဝင်း]] *[[စောမောင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စောမောင်]] * [[သန်းရွှေ|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေ]] * [[သိန်းစိန်၊ ဦး|နိုင်ငံတော် သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး(ငြိမ်း)]] * [[ဝီရသူ (မစိုးရိမ်)|မစိုးရိမ်တိုက်သစ် နာယက ဆရာတော် ဦးဝီရသူ]] *[[လင်းယုန်နီ]] *[[ချစ်ဦးညို]] *[[စွမ်းရည်၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ|မောင်စွမ်းရည်]] *[[အောင်သင်း]] *[[ဆရာစံ]] *[[သခင်ဖိုးလှကြီး]] *[[မင်းအောင်လှိုင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်]] *[[ဗိုလ်စံဖဲ]] == ဗမာလူမျိုးစု == မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၏ တရားဝင် သတ်မှတ်ထားသော တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်စု ၁၃၅ မျိုးစာရင်းအရ ဗမာလူမျိုးစု အောက်တွင် မျိုးနွယ်စု (၉) စု ပါဝင်သည်။ အက္ခရာစဉ်အတိုင်း စဉ်ထားသည် - # [[ကတူးလူမျိုး]] # [[ကနန်းလူမျိုး]] # [[ဆလုံလူမျိုး]] # [[ထားဝယ်လူမျိုး]] # [[ဖွန်းလူမျိုး]] # [[ဗမာလူမျိုး]] # [[မြိတ်လူမျိုး]] # [[ယဘိန်းလူမျိုး]] # [[ယောလူမျိုး]] ဗမာလူမျိုးစု (၉) စုသည် အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အကွဲအပြားများအရ ပေါင်းစည်းသတ်မှတ်ထားခြင်း ဖြစ်သော်လည်း ဘာသာဗေဒနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ မနုဿဗေဒအရမူ မူလဆင်းသက်လာပုံ သီးသန့် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Eal2010">Eberhard, David M., et al. (eds.) (2010). ''Ethnologue: Languages of the World''. SIL International.</ref> === ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ဗမာနွယ်အုပ်စု === ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ စိစစ်ချက်များအရ [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်အုပ်စု]] (Burmish Group) သည် တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားမိသားစု အောက်ရှိ သီးသန့် အုပ်စုကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုဝင် ဘာသာစကားများကို အဓိကအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ်၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ အရှေ့ပိုင်းနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်းတို့တွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသူများက ပြောဆိုကြသည်။ <ref name="Bradley1997">Bradley, David (1997). "The Tibeto-Burman Languages of South-East Asia". In Bradley, David (ed.). ''Papers in Southeast Asian Linguistics No. 14: Tibeto-Burman Languages of the Himalayas''. Canberra: Pacific Linguistics, Australian National University, pp. 1–40.</ref> <ref name="Thurgood2003">Thurgood, Graham & LaPolla, Randy J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.</ref> ပါဝင်သော ဘာသာစကားပြောဆိုသည့် လူမျိုးများနှင့် ဒေသန္တရအုပ်စုများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် — # [[ဗမာလူမျိုး]] (မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်း နေထိုင်ကြသော ပင်မ ဗမာစကားပြောသူများ) # [[အင်းသားလူမျိုး]] (ရှမ်းပြည်နယ်၊ အင်းလေးကန်ဝန်းကျင်တွင် နေထိုင်ကြပြီး ရှေးဟောင်း ဗမာအက္ခရာသံများကို ထိန်းသိမ်းထားသူများ) # [[ဖွန်းလူမျိုး]] (ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်း အထက်ပိုင်း မြစ်ဝှမ်းတွင် နေထိုင်ကြသော ရှေးဟောင်း ဗမာနွယ်ဝင်များ) # [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]] (ရှမ်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြသော တိဗက်-ဗမာနွယ် အစုအဝေး) # [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]] (ရခိုင်ပြည်နယ်နှင့် စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသတွင် နေထိုင်ကြသော ဗမာနွယ်အုပ်စုဝင်များ) # [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]] (ရှမ်းပြည်နယ် အနောက်ဘက် ကုန်းမြင့်ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသူများ) # [[မရမာ လူမျိုး|မရမာလူမျိုး]] (ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသရှိ ရခိုင်နွယ်ဝင် အစုအဝေး) # [[ယောလူမျိုး|ယော]]၊ [[ထားဝယ်လူမျိုး|ထားဝယ်]]၊ [[မြိတ်လူမျိုး|မြိတ်]] (မြန်မာစကား၏ ရှေးဟောင်း အသံထွက်များနှင့် သီးသန့် ဒေသန္တရစကားများကို သုံးစွဲကြသည့် ဗမာနွယ်အုပ်စုဝင်များ) == ကျမ်းကိုး == <references/> * မြန်မာသမိုင်းပုံ- [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] {{ မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:ဗမာလူမျိုးစု]] r5eearh8st1ai3llthtrk1qiby8j5ef 1054876 1054875 2026-09-23T15:35:50Z Chenzeyan29 141880 /* ပင်းယ၊ စစ်ကိုင်း၊ အင်းဝနှင့် တောင်ငူခေတ် (အေဒီ ၁၂၈၇ – ၁၇၅၂) */ 1054876 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}} {{pp-move-indef}} '''ဗမာလူမျိုး''' ({{lang-en|Bamar people}} သို့မဟုတ် ''Burmans''၊ {{IPAc-en|b|ə|ˈ|m|ɑː|r}}) များသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တွင် နေထိုင်ကြသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများအနက် လူဦးရေအများဆုံးဖြစ်သည်။ဘာသာစကားနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ ဆက်နွှယ်မှုများအရ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစုကြီး]]၏ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] လူမျိုးအုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ စုစုပေါင်းလူဦးရေ၏ ၆၈.၇၈% (အကြမ်းဖျင်း ၃၆ သန်းခန့်မျှ) ရှိကြပြီး၊ ဗမာလူမျိုးတို့၏ မိခင်ဘာသာစကားဖြစ်သော [[မြန်မာဘာသာစကား]]ကို ပြည်ထောင်စု၏ တရားဝင် ရုံးသုံးဘာသာစကားအဖြစ် သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။<ref>{{cite book |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈ ခုနှစ်) |publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပုံနှိပ်ရေးနှင့် စာအုပ်ထုတ်ဝေရေး လုပ်ငန်း |year=2008 |chapter=အခန်း (၁၅) အထွေထွေပြဋ္ဌာန်းချက်များ |pages=စာ-၁၇၁ |quote=ပုဒ်မ ၄၅၀။ မြန်မာဘာသာစကားသည် ရုံးသုံးဘာသာစကား ဖြစ်သည်။}}</ref> <ref>{{cite web|title=မြန်မာ (ဗမာ)လူမျိုးအကြောင်း|url=https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaa-bmaa-luumiuakeaang-sikeaangcraa|access-date=27 August 2023|archive-date=27 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230827230329/https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaa-bmaa-luumiuakeaang-sikeaangcraa}}</ref> {{Infobox ethnic group | group = ဗမာလူမျိုး | name = | flag = | flag_caption = | image = Burmese family portrait.JPG | image_caption = အင်္ဂလိပ်အုပ်ချုပ်မှုအတွင်း ၂၀ ရာစုအလှည့်တွင် ဗမာမိသားစုပုံ | image_alt = | image_upright = | total = <!-- total population worldwide --> | total_year = <!-- year of total population --> | total_source = | total_ref = <!-- references supporting total population --> | genealogy = | regions = {{flag|Myanmar}} ၃၅ သန်းခန့်<hr> {{flatlist| *{{flag|Thailand}} *{{flag|Malaysia}} *{{flag|Singapore}} *{{flag|United States}} *{{flag|China}} *{{flag|Australia}} *{{flag|Japan}} }} | region1 = {{flagcountry|Thailand}} | pop1 = ၂,၃၀၀,၀၀၀<ref>{{cite news | url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2022/03/30/in-thailand-exiled-burmese-communities-work-to-support-the-revolution-at-home_5979344_4.html | title=In Thailand, exiled Burmese communities work to support the revolution at home | newspaper=Le Monde.fr | date=30 March 2022 }}</ref> | region4 = {{flagcountry|Japan}} | pop4 = ၂၈,၈၆၀<ref>{{cite book |chapter=15 Burmese: Refugees and Little Yangon |first=Kosei |last=Otsuka |title=Language Communities in Japan |doi=10.1093/oso/9780198856610.003.0016 |date=January 2022 |url=https://academic.oup.com/book/38834/chapter/337727805 }}</ref> | region3 = {{flagcountry|Australia}} | pop3 = ၃၂,၆၆၅<ref>[[Census in Australia#2016|2016 Census of Australia]] [https://web.archive.org/web/20140116132606/http://www.immi.gov.au/media/publications/statistics/comm-summ/textversion/myanmar.htm "Burmese Australians"]</ref> | region2 = {{flagcountry|Singapore}} | pop2 = ၅၀,၀၀၀<ref>{{cite web | url=https://asia.nikkei.com/Politics/Emigrants-in-Singapore-s-little-Myanmar-eye-their-homeland | title=Emigrants in Singapore's 'little Myanmar' eye their homeland }}</ref> | languages = [[ဗမာဘာသာစကား]] | religions = အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့် [[မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု]]<br/> ခရစ်ယာန်နှင့် အစ္စလာမ် အနည်းငယ် | related_groups = {{flatlist| *[[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]] *[[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]] *[[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]] * [[လော်ဝေါ်လူမျိုး|လော်ဝေါ်]] * [[အာချန်လူမျိုး|မိုင်းသာ]] *[[မြိတ်လူမျိုး|တနင်္သာရီ(မြိတ်)]] * အခြား [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်လူမျိုးများ]]}} | footnotes = }} သမိုင်းဦးကာလက တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ဘက် ကုန်းမြင့်ဒေသများမှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခဲ့ကြပြီး အေဒီ ၉ ရာစုခန့်တွင် [[ပုဂံ]] မင်းဆက်ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် [[ပုဂံခေတ်|ပုဂံအင်ပါယာ]]၊ [[တောင်ငူခေတ်|တောင်ငူအင်ပါယာ]] နှင့် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်|ကုန်းဘောင်အင်ပါယာ]] စသည့် ထင်ရှားသော အင်ပါယာကြီးများကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဗမာတို့၏ စစ်ရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေး အာဏာစက်သည် မြန်မာ့ပထဝီဝင် နယ်နိမိတ်အတွင်းရှိ အခြားသော တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုများအပေါ်တွင်သာမက အိမ်နီးချင်း အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသများအထိပါ ခေတ်အဆက်ဆက် ကျယ်ပြန့်စွာ ဩဇာညောင်းခဲ့သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830''. Cambridge University Press.</ref><ref name="Harvey1925">Harvey, G.E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. London: Longmans, Green and Co.</ref> [[File:Burmese chess players, by Max Ferrars late 1890s.jpg|thumb|ဗမာလူမျိုးအမျိုးသားနှစ်ယောက်]] ဗမာလူမျိုး အများစုသည် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ|ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး မိရိုးဖလာ [[မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု|နတ်ကိုးကွယ်မှု]] နှင့်လည်း ဒွန်တွဲလျက်ရှိသည်။ ဗမာတို့၏ ဗိသုကာအတတ်၊ စာပေ၊ ဂီတ၊ အနုပညာနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများသည် နိုင်ငံအတွင်းရှိ အခြားသော လူမျိုးစုများ၏ ယဉ်ကျေးမှုအပေါ်တွင်လည်း သိသာထင်ရှားစွာ ရောယှက်လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။<ref name="HtinAung1967">Htin Aung, Maung (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> ထို့အပြင် သနပ်ခါး လိမ်းခြယ်ခြင်းကဲ့သို့သော ထင်ရှားသည့် ကိုယ်ပိုင် လူမှုထုံးတမ်းစဉ်လာများ နှင့် ရိုးရာပွဲတော်များ (ဥပမာ - [[သင်္ကြန်|မဟာသင်္ကြန်ပွဲတော်]]၊ [[သီတင်းကျွတ်ပွဲတော်]]) သည် တစ်နိုင်ငံလုံး အတိုင်းအတာဖြင့် ယနေ့တိုင် အရှိန်အဝါကြီးမားစွာ တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1982">Spiro, Melford E. (1982). ''Buddhism and Society: A Great Tradition and Its Burmese Vicissitudes''. University of California Press.</ref><ref name="CulturalBurma">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၉)၊ "ဗမာလူမျိုးနှင့် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု"။</ref> == အမည်ရင်းမြစ် == ဗမာလူမျိုးများ၏ အမည်သည် သမိုင်းတစ်လျှောက် ဘာသာဗေဒ၊ ပထဝီဝင်နှင့် အိမ်နီးချင်း ယဉ်ကျေးမှုများ၏ လွှမ်းမိုးမှုတို့အပေါ် မူတည်၍ အမျိုးမျိုး ပြောင်းလဲ ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ခဲ့ကြသည်။ ဗမာလူမျိုးများသည် မိမိတို့ကိုယ်မိမိ မှာ "ဗမာ" သို့မဟုတ် "မြန်မာ" ဟုခေါ်ဝေါ်ခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိပြီး၊ ရှေးဟောင်း မွန်ကျောက်စာများတွင် "မရ်မာ" ဟုလည်းကောင်း၊ ပုဂံခေတ် မြန်မာကျောက်စာများတွင် "မြမ္မာ" ဟုလည်းကောင်း ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1969">Luce, G.H. (1969). ''Old Burma: Early Pagán''. Artibus Asiae and New York University, p. 78.</ref> သမိုင်းဦးကာလနှင့် မူလအသုံးအနှုန်းအရ "ဗမာ" နှင့် "မြန်မာ" နှစ်ခုစလုံးသည် ယခုခေတ် ဗမာလူမျိုးနွယ်စု တစ်ခုတည်းကိုသာ ရည်ညွှန်းခဲ့သော စကားလုံးများ ဖြစ်ကြသော်လည်း အသံထွက်နှင့် အသုံးအနှုန်း ရောထွေးမှုများ သမိုင်းတစ်လျှောက် ရှိခဲ့သည်။<ref name="ThantMyintU">Thant Myint-U (2001). ''The Making of Modern Burma''. Cambridge University Press, pp. 85–88.</ref> "မြန်မာ" ဟူသော စကားလုံးကို သမိုင်းတွင် အစောဆုံး ကျောက်စာ အထောက်အထားအဖြစ် ၁၂ ရာစု [[ပုဂံခေတ်]] ကျောက်စာများ (ဥပမာ- ခရစ်နှစ် ၁၁၉၀ ပြည့်နှစ်ထိုး ရှင်ဒိသာပါမောက်ကျောက်စာ) တွင် "မြမ္မာ" ဟု စတင်တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Luce">Luce, G.H. (1969). ''Old Burma-Early Pagan''. J.J. Augustin, pp. 98–102.</ref> ၎င်း၏ အဓိပ္ပာယ် ရင်းမြစ်နှင့် ပတ်သက်၍ အဓိက ယူဆချက်များ ရှိကြရာ ရာဇဝင်ဆိုင်ရာ ယူဆချက်အရ ရှေးမြန်မာ ရာဇဝင်ဆရာများနှင့် ပါဠိစာပေပညာရှင်များက ကမ္ဘာဦး "ဗြဟ္မာ" လူသားများဟူသော ပုဒ်မှ ရွေ့လျောကာ "ဗြမ္မာ"၊ ထိုမှတစ်ဆင့် "မြမ္မာ" နှင့် "မြန်မာ" ဖြစ်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref name="Hmannan">တွန်းသင်းတိုက်ဝန် မဟာစည်သူ ဦးထွန်းညို (၂၀၀၃)။ ''မှန်နန်း မဟာရာဇဝင်တော်ကြီး''။ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ စာ ၃၅–၄၀။</ref> တစ်ဖက်တွင်လည်း ခေတ်သစ် သမိုင်းနှင့် ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက မြန်မာဟူသည် လျင်မြန်ခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော "မြန်" နှင့် သန်မာခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော "မာ" တို့ ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဗမာလူမျိုးတို့၏ ကိုယ်ပိုင် စကားလုံး ဖြစ်သည်ဟု လည်းကောင်း၊ ရှေးဦး တိဗက်-ဗမာ အုပ်စု၏ ဒေသန္တရ နာမဝေါဟာရများမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်ဟု လည်းကောင်း သုံးသပ်ကြသည်။<ref name="ThanTun1988">သန်းထွန်း, ဒေါက်တာ (၁၉၈၈)။ ''ခေတ်ဟောင်း မြန်မာရာဇဝင်''။ မဟာဒဂုံ စာပေ။</ref><ref name="ThanTun">Than Tun (1964). ''Studies in Burmese History, Volume 1''. Maha Dagon Publishing, pp. 52–60.</ref> "ဗမာ" ဆိုသည်မှာ "မြန်မာ" ဟူသော စကားလုံးကို နှုတ်ကပတ်ပြောဆိုရာ၌ အသံလွယ်ကူအောင် ရွေ့လျောခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည့် စကားပြော အသုံးအနှုန်း မျှသာ ဖြစ်သည်။<ref name="Wheatley">Wheatley, Julian K. (1980). "Burmese as a Western Tibeto-Burman Language". ''Linguistics of the Tibeto-Burman Area'', 5, pp. 41–47.</ref> မြန်မာစကားတွင် အက္ခရာ "မြ" (Mr-) သံသည် ကာလကြာသောအခါ အသံပေါ့ပါးသွားပြီး "ဗ" (B-) သံသို့ ပြောင်းလဲသွားလေ့ ရှိသဖြင့် စာပေနှင့် တရားဝင် ရေးသားမှုတွင် "မြန်မာ" /mjəmà/ ဟု သုံး၍ အရပ်သုံးနှင့် ရိုးရာဓလေ့အရ ပြောဆိုမှုတွင် "ဗမာ" /bəmà/ ဟု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Bradley1985">Bradley, David (1985). "Nasals and Nasalization in Burmese". ''Papers in Southeast Asian Linguistics'', No. 9, Pacific Linguistics, pp. 1–12.</ref> ပြင်ပအသိုင်းအဝိုင်းက ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည့် သမိုင်းဝင် အမည်များ တွင် အိမ်နီးချင်း တရုတ် မှတ်တမ်းများ၌ ပုဂံခေတ် ဗမာတို့ကို "မြန်" (緬) သို့မဟုတ် "မြန်ရှန်း" (緬中) ဟု မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြပြီး၊ ယနေ့ထက်ထိ တရုတ်ဘာသာစကားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ သို့မဟုတ် ဗမာလူမျိုးကို "မြန်တျန်" (緬甸 - 缅甸) ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။<ref name="Sun2000">Sun, Laichen (2000). ''Ming-Epitome of the Central Kingdom's Interaction with Mainland Southeast Asia''. Southeast Asia Program, Cornell University.</ref> တိုင် နွယ်ဖွား လူမျိုးများအနက် ရှမ်းလူမျိုးများက ဗမာများကို "မန်း" သို့မဟုတ် "မန်" (Man / Màn) ဟု ခေါ်ဆိုကြသော်လည်း၊ထိုင်းတို့ကမူ "ဗမာ" ဟူသော စကားပြော အသံထွက်ကို အခြေခံ၍ "ဖမား" ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။<ref name="Egerod1957">Egerod, Søren (1957). "The Southern Min Dialects". ''T'oung Pao'', 45(1/3), pp. 220–225.</ref> အနောက်နိုင်ငံသားများနှင့် ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီ မှတ်တမ်းများတွင် "ဗမာ" ဟူသော စကားပြော အသံထွက်ကို အခြေခံ၍ အနီးစပ်ဆုံး အက္ခရာဖလှယ်ကာ "Burma" သို့မဟုတ် "Burmese" ဟု သမိုင်းတစ်လျှောက် ရေးသားခဲ့ကြသည်။ ကိုလိုနီခေတ် စာရေးသားမှုများတွင် "Burmese" ဟူသော ဝေါဟာရကို နိုင်ငံသား အားလုံး သို့မဟုတ် ဘာသာစကားအတွက် ရည်ညွှန်းလေ့ရှိပြီး၊ "ဗမာ" တိုင်းရင်းသား လူမျိုးနွယ်စု တစ်ခုတည်းကိုသာ သီးခြား ခွဲခြားညွှန်းဆိုလိုသည့်အခါ "Burman" ဟူသော အသုံးအနှုန်းကို သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။<ref name="Silverstein">Silverstein, Josef (1977). ''Burma: Military Rule and the Politics of National Development''. Ayer Company Publishers, pp. 12–18.</ref> ထို့ပြင် သမိုင်းဝင် အနောက်တိုင်း မှတ်တမ်းဟောင်းများနှင့် မြောက်ဘက် အင်ဒို-အာရိယန် အသုံးအနှုန်းများတွင် "Brama"၊ "Barma"၊ "Birma" နှင့် "Brammas" စသည့် အသွင်ကွဲ စာလုံးပေါင်းများဖြင့်လည်း ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။<ref name="Yule1903">Yule, Henry & Burnell, A.C. (1903). ''Hobson-Jobson: A Glossary of Colloquial Anglo-Indian Words and Phrases''. John Murray, p. 131.</ref> ရောမအက္ခရာသုံး လက်တင်အခြေပြု ဘာသာစကားများ (ဥပမာ- စပိန်၊ အီတလီ၊ ပေါ်တူဂီနှင့် ပြင်သစ် စသည့် ရိုမန့်စ်ဘာသာစကားများ) တွင်မူ "ဗမာ" ဟူသော ဝေါဟာရကို Latinization ပြုလုပ်ရာမှ ဆင်းသက်လာသည့် "ဘိရ်မာနီယာ" (Birmania / Birmanie) သို့မဟုတ် လူမျိုးကို ရည်ညွှန်းသည့် "ဘိရ်မာနို" (Birmano / Birman) ဟူသော အမည်များဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ဖော်ပြကြသည်။<ref name="Yule1903" /> ကိုလိုနီခေတ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးရပြီးစ ကာလများတွင် "မြန်မာ" နှင့် "ဗမာ" ကို ဒွန်တွဲသုံးစွဲခဲ့ကြ၍ လူမျိုးစုအမည်နှင့် နိုင်ငံအမည်အကြား ရှုပ်ထွေးမှုများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Silverstein">Silverstein, Josef (1977). ''Burma: Military Rule and the Politics of National Development''. Ayer Company Publishers, pp. 12–18.</ref> ထိုရှုပ်ထွေးမှုကို ရှင်းလင်းရန် ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့က ဥပဒေအမှတ် (၁၅/၈၉) "အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ခေါ်ဝေါ်စိုက်ထူခြင်း ဥပဒေ" ကို ပြဋ္ဌာန်း၍ တရားဝင် ခွဲခြားသတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name="Dittmer">Dittmer, Lowell (2010). ''Burma Or Myanmar?: The Struggle for National Identity''. World Scientific, pp. 2–5.</ref> ထိုဥပဒေအရ "မြန်မာ" (Myanmar) ဟူသော အမည်အား တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစု ၁၃၅ မျိုးစလုံးနှင့် နိုင်ငံသား အားလုံးကို ခြုံငုံလွှမ်းခြုံသည့် တရားဝင် နိုင်ငံတော်နှင့် နိုင်ငံသားဆိုင်ရာ အမည်အဖြစ် သတ်မှတ်၍ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် "Burma" အစား "Myanmar" ဟု ပြောင်းလဲခဲ့ပြီး၊ "ဗမာ" (Bamar/Burman) ကိုမူ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ တိုင်းရင်းသားများအနက် တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဝင် ဗမာလူမျိုးနွယ်စု တစ်ခုတည်းကိုသာ ရည်ညွှန်းရန် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ခေတ်သစ် ဘာသာဗေဒနှင့် နိုင်ငံရေးအရ "ဗမာ" သည် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးနွယ်စု တစ်ခုကိုသာ ဆိုလိုပြီး "မြန်မာ" သည် နိုင်ငံတော်နှင့် တိုင်းရင်းသား နိုင်ငံသားအားလုံးကို လွှမ်းခြုံခေါ်ဆိုသော ဝေါဟာရဖြစ်သည်ဟု ခွဲခြားမှတ်သားနိုင်သည်။<ref name="Dittmer" /> == နောက်ခံ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပေါ်ပေါက်လာပုံ == ဗမာလူမျိုးများ သည် တရုတ်-တိဗက် [[ဘာသာစကား မိသားစု|ဘာသာစကားမိသားစု]]တွင်ပါဝင်ပြီး ဒုတိယလူဦးရေ အများဆုံးသော လူမျိုးဖြစ်သည်။ သမိုင်းပညာရှင် ပါမောက္ခ ဒေါက်တာသန်းထွန်း က ဗမာတို့သည် မနုဿဗေဒအရ [[မွန်ဂိုလွိုက်]] (Mongoloid) မျိုးနွယ်ကြီးတွင် ပါဝင်ကြောင်း မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။<ref name="ThanTun1964">Than Tun (1964). ''Studies in Burmese History, Volume 1''. Maha Dagon Publishing.</ref> [[File:Yellowrivermap.jpg|thumb|250px|တိဗက်-တရုတ်နွယ်တို့ မူလစတင်ရာ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းဒေသ]] လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၇,၀၀၀ မှ ၉,၀၀၀ ခန့်က တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ပိုင်း မြစ်ဝါမြစ် (Yellow River) ဝှမ်းတစ်လျှောက်၌ တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဖွားတို့၏ ဘိုးဘေးများ စတင်အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="ThanTun1964">Than Tun (1964). ''Studies in Burmese History, Volume 1''. Maha Dagon Publishing.</ref><ref name="Zhang2019">Zhang, M., et al. (2019). "Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China". ''Nature'', 569, 112–115.</ref> နောက်ပိုင်းတွင် လူဦးရေတိုးပွားလာမှုနှင့်အတူ အုပ်စုကြီးများ ကွဲထွက်သွားခဲ့ရာ အရှေ့ဘက်နှင့် အရှေ့တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသွားသော အုပ်စုသည် [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး]]များ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ အနောက်မြောက်ဘက် ချင်းဟိုင်-ကန်းစု ကုန်းမြင့်ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားသော အုပ်စုမှ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ၏ ရှေးဦးဘိုးဘေးများ ဖြစ်ကြသည့် တရုတ်သမိုင်းမှတ်တမ်းလာ "အနောက်ပိုင်း ချိယန်" (Western Qiang / 西羌) နှင့် "ဒီ" (Di) လူမျိုးအုပ်စုများ ပေါ်ထွန်းလာခဲ့သည်။<ref name="Pulleyblank1983">Pulleyblank, E. G. (1983). "The Chinese and Their Neighbors in Prehistoric and Early Historic Times". In Keightley, D. N. (Ed.), *The Origins of Chinese Civilization*. University of California Press.</ref> ဟန်မင်းဆက် (ဘီစီ ၂၀၆ မှ အေဒီ ၂၂၀) ခေတ်အတွင်း ထို ရှေ့ပြေး ဗမာနွယ်ဖွား (Proto-Burmans) ချိယန်အုပ်စုများသည် ပိုးလမ်းမကြီး၏ ပင်မကုန်သွယ်ရေးစင်္ကြံဖြစ်သော ကန်းစု (Hexi Corridor) ပတ်ဝန်းကျင်၌ အခြေချ မွေးမြူရေးနှင့် ကုန်ကူးသန်းရေးများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြကြောင်း တရုတ်သမိုင်းဆရာ စူမားချင်း၏ စီကျိ (Shi Ji) ကျမ်း၌ မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။<ref name="SimaQian">Sima Qian (109 BC). *Records of the Grand Historian* (Shi Ji).</ref> [[File:Qinghai Tibet Railway Tibet China 西藏 青藏铁路 - panoramio (4).jpg|thumb|250px|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့ ဖြတ်သန်းခဲ့သော ချင်းဟိုင်ကုန်းပြင်မြင့်]] အေဒီ ၃ ရာစုမှ ၆ ရာစုအတွင်း အနောက်မြောက် စစ်မက်များကြောင့် ချိယန်/ဒီ ရှေ့ပြေးဗမာတို့သည် တောင်ဘက်သို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းလာကြပြီး "တောင်ပိုင်း ပိုးလမ်းမ" (Southwestern Silk Road / Sichuan-Yunnan-Burma Route) ဟု ထင်ရှားသည့် စီချွန်နှင့် ယူနန် ကုန်းပြင်မြင့်များသို့ ရောက်ရှိကာ လိုလို-ဗမာအုပ်စု (Lolo-Burmese) အဖြစ် သီးခြားခွဲထွက် ပုံပေါ်လာခဲ့သည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". *Papers in Southeast Asian Linguistics*, No. 14. Pacific Linguistics.</ref> ထန်မင်းဆက်ခေတ် (အေဒီ ၆၁၈ မှ ၉၀၇) တွင် ယူနန်ဒေသ၌ [[နန်ကျောက်]] နိုင်ငံတော် ပေါ်ထွန်းလာသောအခါ လိုလို-ဗမာနွယ်ဖွားများသည် "မန်းနွယ်များ" (Man / 蠻) ဟူသော အမည်ဖြင့် နန်ကျောက်၏ စစ်ရေးနှင့် ကုန်သွယ်ရေးတွင် အဓိက အင်အားစုအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ကြကြောင်း တရုတ်မှတ်တမ်း "မန်ရှူးကျမ်း" (Man Shu) ၌ တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press.</ref> တိဗက်-ဗမာနွယ်များ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်မှုတွင် ရှေးဦးအုပ်စုဖြစ်သည့် [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] တို့သည် ခရစ်တော်မပေါ်မီ (BC) ကာလကတည်းက စတင်ဝင်ရောက်၍ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း၌ [[ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ]] ကို ထူထောင်ခဲ့ကြပြီး၊ နှောင်းပိုင်းအုပ်စုဖြစ်သည့် ဗမာတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် အေဒီ ၈ ရာစုနှင့် ၉ ရာစုအတွင်း တောင်ပိုင်းပိုးလမ်းမ ကုန်သွယ်ရေး လမ်းကြောင်းများအတိုင်း ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်ကို ကျော်ဖြတ်၍ မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း ဒေသများသို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြသည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830*. Cambridge University Press.</ref> အေဒီ ၉ ရာစုဝန်းကျင်တွင် ဗမာတို့သည် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်ကို ကျော်ဖြတ်၍ ဧရာဝတီမြစ်ကွေ့ရှိ [[ပုဂံ]] ဒေသတွင် အခြေစိုက်ကာ ခိုင်မာသော အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ဗမာတို့သည် ဒေသခံ ပျူလူမျိုးများနှင့်လည်းကောင်း၊ တောင်ဘက်မှ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] တို့၏ ယဉ်ကျေးမှုများနှင့်လည်းကောင်း ထိတွေ့ဆက်ဆံရင်း ဗမာလူမျိုးနှင့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု ပုံစံကို စတင်ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Lieberman2003" /> မနုဿသမိုင်းအရ ဗမာတို့သည် ယနေ့ မြန်မာနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်အတွင်းသို့ နာဂ၊ သက်၊ ကမ်းယံ နှင့် ပျူတို့၏ နောက်မှ ဝင်ရောက်လာခြင်း ဖြစ်သော်လည်း၊ ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများကို အေဒီ ၈ ရာစုတွင် နန်ကျောက်တို့ တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးခြင်း မပြုမီကပင် ရောက်ရှိနေထိုင်ခဲ့ကြပြီးဖြစ်သည်ဟု ယူဆရသည်။<ref name="Luce1985" /> မြန်မာတို့သည် ၁၁ ရာစုခန့်မှစ၍ [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ|ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို သက်ဝင်ယုံကြည်ခဲ့ကြပြီး သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် အဓိက ပြည်ထောင်စု အင်ပါယာကြီး သုံးခုကို အောင်မြင်စွာ တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ဗမာလူမျိုးတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းအတွင်း သမိုင်းဦးကာလကတည်းက အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသော [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] တို့၏ ယဉ်ကျေးမှု၊မျိုးရိုးဗီဇနှင့် မြောက်ဘက်မှ စုန်ဆင်းလာသော ရှေ့ပြေးဗမာ တို့ ပေါင်းစည်း စိမ့်ဝင်ရာမှ ပေါ်ထွန်းလာသည့် တိဗက်-ဗမာနွယ် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစု ဖြစ်သည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များဖြစ်ကြသော ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ ဂျီ အိတ်ခ်ျ လူစ့် (G.H. Luce) နှင့် ဗစ်တာ လီဘာမန်း (Victor B. Lieberman) တို့က မနုဿဗေဒနှင့် သမိုင်းဝင် အထောက်အထားများကို အခြေခံ၍ တင်ပြခဲ့ကြသည်။<ref>Lieberman, Victor B. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830'', Vol. 1. Cambridge University Press, pp. 88–112.</ref><ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press, pp. 1–10.</ref><ref>Than Tun, Dr. (1988). ''Essays on the History and Buddhism of Burma''. Chalermnit, Bangkok, pp. 15–22.</ref> အေဒီ ၉ ရာစုအစပိုင်း (၈၃၂ AD ခန့်) တွင် ယူနန်ဒေသမှ [[နန်ကျောက်]] (Nanzhao) တပ်များ၏ ကျူးကျော်မှုကြောင့် [[ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ]] (အထူးသဖြင့် [[ဟန်လင်း]]) အားနည်းပျက်စီးသွားချိန်၌ ရှေ့ပြေးဗမာနွယ်အုပ်စုများ (Proto-Burmish) သည် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းအတွင်းသို့ စတင်စိမ့်ဝင် အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Manshu">Fan, C. (c. 863). ''Manshu (Book of the Southern Barbarians)'', translated by Luce, G.H., Cornell University, 1961.</ref><ref name="Coedes1968">Coedès, G. (1968). ''The Indianized States of Southeast Asia''. Australian National University Press.</ref>အဆိုပါ လူမျိုးစု ရွှေ့ပြောင်းလာမှုသည် ဒေသခံ [[ပျူလူမျိုး]] များ၏ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာဗေဒနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သွေးနှောပေါင်းစပ်မှု ဖြစ်စဉ်တစ်ရပ်ကို ဦးတည်စေခဲ့သည်။<ref name="Kutanan2019">Kutanan, W., et al. (2019). "Paternal and maternal lineages reveal the origins and genetic structure of the Bamar and other ethnic groups in Myanmar". ''Scientific Reports'', 9(1), 13180. DOI:10.1038/s41598-019-49522-8</ref> ရှေ့ပြေးဗမာတို့သည် စစ်ရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးတွင် ဦးဆောင်သူဖြစ်လာခဲ့သော်လည်း ဒေသခံ ပျူတို့ထံမှ ဆည်မြောင်း စိုက်ပျိုးရေးနည်းပညာ၊[[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကိုးကွယ်မှုအခြေခံများ၊ပျူအက္ခရာကို အခြေခံထားသော ရှေးဟောင်း ဗမာစာပေနှင့် ဗိသုကာပညာရပ်များကို ဆက်ခံရယူကာ "ပုဂံယဉ်ကျေးမှု" ကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, Michael. (1985). ''Pagan: The Origins of Modern Burma''. University of Hawaii Press, pp. 25–40.</ref> === ပုဂံခေတ် - ပထမ မြန်မာနိုင်ငံတော် (အေဒီ ၁၀၄၄ – ၁၂၈၇) === အေဒီ ၈၄၉ တွင် ပုဂံမြို့ရိုးကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး၊ အေဒီ ၁၀၄၄ တွင် [[အနော်ရထာမင်း]] နန်းတက်လာခြင်းနှင့်အတူ ပထမ မြန်မာနိုင်ငံတော် ပေါ်ထွန်းခဲ့သည်။ ပုဂံခေတ်သည် ဗမာစာပေ၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် ဗိသုကာအတတ်ပညာများ အထိရောက်ဆုံး ထွန်းကားခဲ့သည့် ရွှေခေတ်ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၂၈၇ တွင် မွန်ဂို-တရုတ် တပ်များ၏ ကျူးကျော်မှုနှင့် ပဒေသရာဇ် အာဏာပြိုင်ဆိုင်မှုများကြောင့် ပုဂံအင်ပါယာ ပြိုကွဲခဲ့ရသည်။<ref>Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. Frank Cass & Co. Ltd., pp. 65–75.</ref> === ပင်းယ၊ စစ်ကိုင်း၊ အင်းဝနှင့် တောင်ငူခေတ် (အေဒီ ၁၂၈၇ – ၁၇၅၂) === ပုဂံပြိုကွဲပြီးနောက် ရှမ်း-ဗမာ သွေးနှောမင်းဆက်များ စိမ့်ဝင်အုပ်ချုပ်ခဲ့သော်လည်း အင်းဝနှင့် တောင်ငူခေတ် များတွင် ဗမာ့ယဉ်ကျေးမှုအား ပြန်လည် စုစည်းခဲ့သည်။အင်းဝခေတ် (၁၃၆၄ – ၁၅၅၅)သည် ဗမာစာပေ ပျို့၊ ကဗျာ၊ လင်္ကာများ အလွန်ထွန်းကားခဲ့ပြီး [[အင်းဝ-ဟံသာဝတီ အနှစ်လေးဆယ်စစ်|အင်းဝ-ဟံသာဝတီ နှစ်လေးဆယ်စစ်]] ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>Htin Aung, Maung. (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press, pp. 83–95.</ref>တောင်ငူခေတ် - ဒုတိယ မြန်မာနိုင်ငံတော် (၁၅၃၁ – ၁၇၅၂)တွင် [[တပင်ရွှေထီး]] နှင့် [[ဘုရင့်နောင်]] မင်းတရားကြီးတို့က တောင်ငူမှစတင်ကာ ဒုတိယ မြန်မာနိုင်ငံတော်ကို ထူထောင်ခဲ့ပြီး အရှေ့တောင်အာရှ၏ အကြီးမားဆုံး အင်ပါယာတစ်ခုအဖြစ် နယ်ပယ် ချဲ့ထွင်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>Shorto, H. L. (1967). "The 37 Nats". ''Bulletin of the SOAS'', Vol. 30, No. 1, pp. 125–129.</ref> === ကုန်းဘောင်ခေတ် - တတိယ မြန်မာနိုင်ငံတော် (အေဒီ ၁၇၅၂ – ၁၈၈၅) === [[အလောင်းမင်းတရား]] (ဦးအောင်ဇေယျ) သည် ရွှေဘိုမှစ၍ တတိယ မြန်မာနိုင်ငံတော်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ကုန်းဘောင်မင်းဆက်တွင် ယိုးဒယား၊ မဏိပူရတို့ကို အောင်နိုင်ခဲ့ကာ တရုတ်-ချင်မင်းဆက်၏ ကျူးကျော်မှု စစ်ပွဲ (၄) ကြိမ်ကိုလည်း အောင်မြင်စွာ တုံ့ပြန်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>Myint-U, Thant. (2001). ''The Making of Modern Burma''. Cambridge University Press, pp. 15–40.</ref> သို့သော် နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်တို့နှင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော [[အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲများ|စစ်ပွဲ (၃) ကြိမ်]] အပြီး ၁၈၈၅ ခုနှစ် [[သီပေါမင်း]] လက်ထက်တွင် ကုန်းဘောင်မင်းဆက် ပျက်သုဉ်း၍ ဗြိတိသျှ အင်ပါယာအတွင်းသို့ ကျရောက်ခဲ့ရသည်။<ref>Charney, Michael W. (2009). ''A History of Modern Burma''. Cambridge University Press, pp. 7–22.</ref> === ကိုလိုနီခေတ်၊ လွတ်လပ်ရေးနှင့် ခေတ်သစ် ကာလ (၁၈၈၅ – ပစ္စုပ္ပန်) === နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေး လှုပ်ရှားမှုများတွင် ဗမာအမျိုးသားများနှင့် ရဟန်းကျောင်းသားများ ဦးဆောင်ခဲ့ကြပြီး၊ [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] ဦးဆောင်သော [[ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်]] (BIA) နှင့် တိုင်းရင်းသား ခေါင်းဆောင်များ၏ [[ပင်လုံစာချုပ်]] (၁၉၄၇) ကြောင့် ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် လွတ်လပ်ရေး ရရှိခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် စစ်အာဏာသိမ်းမှုများ၊ ပြည်တွင်းစစ်များနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီး ယနေ့ထက်တိုင် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပင်မ လူမျိုးစုအဖြစ် ဆက်လက် ရပ်တည်လျက် ရှိသည်။<ref>Taylor, Robert H. (2009). ''The State in Myanmar''. NUS Press, pp. 280–320.</ref> == မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများ == ဗမာလူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ နှင့် ပတ်သက်၍ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သုတေသီများနှင့် မြန်မာ သုတေသီများ ပူးပေါင်း၍ မိခင်မှဆင်းသက်သော မိုတိုကွန်ဒရီးယား (mtDNA)၊ ဖခင်မှဆင်းသက်သော Y-chromosomes (Y-DNA) နှင့် မိဘနှစ်ပါးစလုံးထံမှ အချိုးတူ ဆင်းသက်သော ခရိုမိုဆုန်းစုံ (Autosomal DNA) များကို လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များစွာ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Summerer2014">Summerer, M., et al. (2014-01-29). "Large-scale mitochondrial DNA analysis in Southeast Asia reveals evolutionary effects of cultural isolation in the Dispersal of Sino-Tibetan populations". ''BMC Evolutionary Biology'', 14(1), 17. DOI:10.1186/1471-2148-14-17</ref> ၂၀၀၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၁ ခုနှစ်အထိ ပြုလုပ်ခဲ့သော မနုဿဗေဒဆိုင်ရာ မျိုးရိုးဗီဇ လေ့လာချက်များအရ ဗမာလူမျိုး အမျိုးသားများ၏ ဖခင်ဘက်မှ တိုက်ရိုက်ဆင်းသက်သော Y-DNA (Y-Chromosomal DNA) အစုအဝေးတွင်<ref name="Kutanan2019" />[[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်]] လူမျိုးများ၌ အဓိကတွေ့ရသည့် Y-DNA Haplogroup O-M122 (O3) မျိုးရိုးဗီဇသည် အများဆုံး (၄၀% မှ ၅၀% ခန့်) ပါဝင်နေပြီး၊ ဤသည်မှာ [[တိဗက်|တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်]] နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ သမိုင်းဝင် ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည့် တိဗက်-ဗမာနွယ် မူလဘိုးဘေးများ၏ ဖခင်ဘက်ဆိုင်ရာ မျိုးရိုးဗီဇ အရင်းအမြစ်ကို ဖော်ပြနေသည်။<ref name="Kutanan2019" /> ဒုတိယ အများဆုံးအဖြစ် Haplogroup O1b1a1a (O-M95) ကို (၂၀% မှ ၃၀% ခန့်) တွေ့ရှိရပြီး၊ ဤသည်မှာ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း အစောပိုင်းကတည်းက အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] (ဥပမာ - [[မွန်လူမျိုး]]) မျိုးနွယ်စုဝင်များနှင့် သမိုင်းတစ်လျှောက် ဖခင်ဘက်ဆိုင်ရာ ဗီဇစိမ့်ဝင် ရောနှောခဲ့သည့် အထောက်အထား ဖြစ်သည်။<ref name="Mcardle2019">McArdle, A., et al. (2019-05-15). "Genome-wide insights into the population history of Myanmar". ''European Journal of Human Genetics'', 27(9), 1398-1409. DOI:10.1038/s41431-019-0428-2</ref> အလားတူပင် တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်နှင့် အာရှအရှေ့မြောက်ပိုင်း ရှေးဟောင်းနွယ်များထံတွင် အတွေ့များသည့် Y-DNA Haplogroup D (အထူးသဖြင့် Haplogroup D1a-M174) ကိုလည်း ဗမာလူမျိုးများ၏ Y-DNA တွင် အရေးပါသော ရာခိုင်နှုန်း (၅% မှ ၁၀% ဝန်းကျင်) အဖြစ် တွေ့ရှိရပြီး၊ ၎င်းသည် ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် မြောက်ဘက် ကုန်းမြင့်ဒေသမှ တောင်ဘက်သို့ မစိမ့်ဝင်မီ တိဗက်-ဗမာ မူလဘိုးဘေးကြီးများနှင့် နီးကပ်စွာ တည်ရှိခဲ့ကြောင်းပြသသည့် ရှေးဟောင်း ဖခင်ဘက် ဗီဇသင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Summerer2014" /><ref name="Kutanan2019" /> ထို့ပြင် [[တိုင်လူမျိုးများ]](Kra-Dai related) နှင့် ဆက်နွှယ်သော Y-DNA Haplogroup O1a (O-M119) ကို ၅% အောက် ပမာဏအနည်းငယ် တွေ့ရှိရသလို၊ မြောက်အာရှနှင့် [[မွန်ဂိုလီးယားနိုင်ငံ|မွန်ဂို]] ကုန်းပြင်မြင့်နွယ် လူမျိုးများတွင် အတွေ့များသော Y-DNA Haplogroup C-M217 ကိုလည်း ၁% မှ ၃% ဝန်းကျင် ပမာဏအနည်းငယ် တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2019" /><ref name="Li2015" /> သုတေသီများက ဤ Y-DNA Haplogroup C ပါဝင်မှုကို [[ပုဂံခေတ်]] အနှောင်းပိုင်း [[မွန်ဂို-မြန်မာစစ်ပွဲများ|မွန်ဂိုတို့၏ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခဲ့သည့် သမိုင်းဖြစ်စဉ်များ]]၊ မွန်ဂို-ယွမ် မင်းဆက်တပ်များ၏ အရှေ့တောင်အာရှသို့ စစ်ချီမှုများနှင့် အာလ်တေးယစ်နွယ် စစ်သည်များ ရောနှောစိမ့်ဝင်ခဲ့မှုဆိုင်ရာ ဖခင်ဘက် မျိုးရိုးဗီဇ အထောက်အထားအဖြစ် သုံးသပ်ကြသည်။<ref name="Li2015" /> ထို့ပြင် အိန္ဒိယတိုက်ငယ် ပင်မနွယ်ဝင် Y-DNA Haplogroups များဖြစ်ကြသော Haplogroup H (H-M69)၊ Haplogroup R1a (R-M17)၊ Haplogroup J2 နှင့် Haplogroup R2 တို့ကိုလည်း ဗမာလူမျိုး အမျိုးသားများ၏ ၅% မှ ၁၀% ခန့်တွင် ရောနှောတွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2019" /> ဤသည်မှာ အိန္ဒိယအရှေ့မြောက်ပိုင်း နယ်စပ် ထိစပ်မှုများ၊ ကုန်းဘောင်ခေတ်နှင့် ယခင်မင်းဆက်များလက်ထက် နန်းတွင်း ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည့် ပုဏ္ဏား/ဗြာဟ္မဏများ၊ ကသည်း မြင်းသည်တော် စစ်သုံ့ပန်းများ၊ သမိုင်းဝင် အနောက်ဘက် ကုန်သည်များနှင့် ကိုလိုနီခေတ်အတွင်း ဗမာလူမျိုးစုအတွင်း စိမ့်ဝင် ပေါင်းစည်းခဲ့သည့် သမိုင်းဝင် ရောနှောမှုများကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref name="Li2015">Li, Y. C., et al. (2015-05-19). "Genetic landscape of ethnic populations in Myanmar". ''PLOS ONE'', 10(5), e0127084. DOI:10.1371/journal.pone.0127084</ref><ref name="Kutanan2019" /> ၂၀၁၄ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၁၉ ခုနှစ်များတွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော မိခင်နွယ် မိုတိုကွန်ဒရီးယား DNA (mtDNA) လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များအရ ဗမာလူမျိုးများ၏ မိခင်နွယ် မျိုးရိုးဗီဇ ကွဲပြားစုံလင်မှု သည် ဖခင်နွယ် ထက် ပိုမိုမြင့်မားနေသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Summerer2014" /><ref name="Kutanan2019" /> ဗမာလူမျိုးများ၏ မိခင်နွယ် DNA တွင် အရှေ့အာရှ တိဗက်-ဗမာနွယ်များနှင့် ပတ်သက်ဆက်နွှယ်နေသော Haplogroup M (M7, M8, M9)၊ အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းတွင်းပိုင်းနွယ် မိခင်များထံမှ စိမ့်ဝင်လာသည့် Haplogroup F (F1a, F2)၊ အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းတွင်းပိုင်းနှင့် ကျွန်းစုနွယ်များတွင် တွေ့ရသည့် Haplogroup B (B4, B5) နှင့် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်နွယ် မိခင်များထံမှ ဆင်းသက်လာသော Haplogroup D (D4, D5) တို့ အဓိက ပါဝင်ကြသည်။<ref name="Summerer2014" /><ref name="Kutanan2019" /> မိခင်နွယ် DNA ကွဲပြားစုံလင်မှု မြင့်မားနေခြင်းသည် တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘိုးဘေးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ နယ်မြေအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာပြီးနောက် မူလဒေသခံ မွန်-ခမာ အပါအဝင် အခြားသော မိခင်မျိုးရိုးများနှင့် သမိုင်းတစ်လျှောက် မြင့်မားစွာ ပေါင်းစည်းခဲ့ကြကြောင်းကို ဖော်ပြနေသည်။<ref name="Summerer2014" /> မိဘနှစ်ပါးစလုံးထံမှ ခရိုမိုဆုန်းများကို အချိုးတူ အမွေဆက်ခံသည့် Genome-wide Autosomal DNA လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များအရ ဗမာလူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇ တည်ဆောက်ပုံသည် [[အရှေ့အာရှ]] နွယ်ဝင် (တရုတ်/တိဗက်) မျိုးရိုးဗီဇနှင့် [[အရှေ့တောင်အာရှ]] နွယ်ဝင် (မွန်/ခမာ) မျိုးရိုးဗီဇတို့ အဓိက ပေါင်းစပ်ထားသည့် ပုံသဏ္ဌာန်ရှိပြီး တောင်အာရှ (အိန္ဒိယ) မျိုးရိုးဗီဇ အနည်းငယ် ပေါင်းစပ်ပါဝင်နေသည်။<ref name="Liu2021">Liu, D., et al. (2021-03-08). "Genomic insight into the population history of Bamar and other ethno-linguistic groups in Myanmar". ''Molecular Biology and Evolution'', 38(7), 2821-2834. DOI:10.1093/molbev/msab068</ref> အထက်မြန်မာပြည် (စစ်ကိုင်း၊ မန္တလေး၊ မကွေးတိုင်းဒေသကြီးများ) ရှိ ဗမာလူမျိုးများ၏ Autosomal DNA တွင် တိဗက်-ဗမာ (အရှေ့အာရှ) ပင်မ DNA လွှမ်းမိုးမှု အမြင့်မားဆုံးဖြစ်ပြီး Haplogroup O-M122 (O3)၊ Haplogroup D1 နှင့် D4/D5 တို့သည် ၇၀% မှ ၈၀% အထိ လွှမ်းမိုးပါဝင်နေသည်။<ref name="Li2015" /> အောက်မြန်မာပြည် (ရန်ကုန်၊ ဧရာဝတီ၊ ပဲခူး၊ တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးများ) ရှိ ဗမာလူမျိုးများတွင်မူ တိဗက်-ဗမာနွယ်အပြင် ရှေးဒေသခံ မွန်လူမျိုးများနှင့် ရောနှောခဲ့မှုကို ပြသသော Haplogroup O1b1a1 (O-M95) နှင့် မွန်-ခမာ မိခင်နွယ် Haplogroup F တို့၏ ပါဝင်မှု ပိုမိုမြင့်မားသည့်အပြင် တောင်အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ကျွန်းစုနွယ် (Austronesian) မျိုးရိုးဗီဇ ရောနှောမှု ပမာဏသည် အညာဒေသထက် စိမ့်ဝင်မှု ပိုမိုစုံလင်သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2018">Kutanan, W., et al. (2018). "Genetic affinity between Austroasiatic-speaking Mon and Tibeto-Burman populations in Myanmar". ''Annals of Human Genetics'', 82(4), 223-239.</ref> == ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံ == ===ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု=== {{main|မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} {{main|မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု}} ယနေ့ခေတ် ဗမာလူမျိုးတို့၏ ပင်မ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုသည် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] ဖြစ်သည်။ ဗမာလူဦးရေ၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကြပြီး၊ ၎င်းတို့၏ နေ့စဉ်လူမှုဘဝ၊ ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့များ၊ စာပေနှင့် အနုပညာတို့သည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြား၍မရနိုင်လောက်အောင် နက်ရှိုင်းစွာ ဒွန်တွဲဆက်နွယ်လျက်ရှိသည်။<ref name="Census2014">The Republic of the Union of Myanmar Department of Population Ministry of Labour, Immigration and Population. (2016). ''The 2014 Myanmar Population and Housing Census: Religion''. Census Report Volume 2-C. Nay Pyi Taw. pp. 11–15.</ref>သို့သော်လည်း မန္တရား၊ အင်းအိုင်၊ လက်ဖွဲ့နှင့် ဓာတ်ရိုက်ဓာတ်ဆင်များဖြင့် အနိစ္စတရားကို လွန်မြောက်ရန် ကြိုးပမ်းသည့် ထွက်ရပ်ပေါက် ဝိဇ္ဇာယုံကြည်မှု သည်လည်း ဗမာတို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် ထူးခြားသည့် ဒေသန္တရ လက္ခဏာတစ်ရပ်အဖြစ် အခိုင်အမာ ပါဝင်လျက်ရှိသည်။<ref>Ferguson, John P., and E. Michael Mendelson, "A Masters Theory of Theravada Buddhism", ''Monks, Bishops and Deacons'', 1981.</ref> ထို့အပြင်ဗုဒ္ဓဘာသာ မထွန်းကားမီ သမိုင်းမတင်မီ ကာလကတည်းက တည်ရှိခဲ့သော ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှုသည်လည်း ဗမာတို့၏ လူမှုယဉ်ကျေးမှုနှင့် နေ့စဉ်ဘဝအတွင်း ယနေ့ထက်တိုင် ဆက်လက်၍ ဒွန်တွဲတည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E., ''Buddhism and Society: A Great Tradition and Its Burmese Vicissitudes'', University of California Press, 1982.</ref> ဗမာလူမျိုးအများစုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြသော်လည်း ၁၉ ရာစုတွင် အမေရိကန် နှစ်ခြင်း သာသနာပြုဆရာကြီး [[ယုဒသန်|အက်ဒိုနိရမ် ဂျဒ်ဆန်]] (ဆရာယုဒသန် / Adoniram Judson) သည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာပြီး၊ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ ပထမစစ်ပွဲ မတိုင်မီနှင့် အပြီးတွင် ဗမာဘာသာစကားဖြင့် [[သမ္မာကျမ်းစာ]]ကို ပထမဆုံး ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့ကာ ဗမာလူမျိုး ခရစ်ယာန် သာသနာပြုလုပ်ငန်းများကို စတင်ခဲ့သည်။ <ref>Wayland, Francis, ''A Memoir of the Life and Labors of the Rev. Adoniram Judson'', Phillips, Sampson, and Co., 1853.</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် နှစ်ခြင်း (Baptist)၊ [[ရောမကက်သလစ်ဂိုဏ်း|ရောမကက်သလစ်]] (Roman Catholic) နှင့် အန်ဂလီကန် (Anglican) အသင်းတော်များ၌ ပါဝင်သော ဗမာခရစ်ယာန်များသည် အဓိကအားဖြင့် ရန်ကုန်၊ မန္တလေးနှင့် စစ်ကိုင်းတိုင်း ဒေသကြီးများအတွင်း အစဉ်အဆက် သက်ဝင်ယုံကြည်လျက် ရှိကြသည်။ === မြန်မာပြက္ခဒိန်စနစ် နှင့် နှစ်ကူး ပွဲတော် === ဗမာလူမျိုးတို့၏ ပွဲတော်များသည် [[မြန်မာပြက္ခဒိန်]] ၏ ရာသီစက်ဝန်းပေါ်တွင် အခြေခံထားသည်။ မြန်မာပြက္ခဒိန်သည် နေနှင့် လ၏ သွားလာပုံကို ပေါင်းစပ်တွက်ချက်သော လနေပူးတွဲ ပြက္ခဒိန် စနစ် ဖြစ်ပြီး ရက်လိုများကို ညှိယူရန် ဝါထပ်နှစ် များကို ထည့်သွင်းတွက်ချက်သည်။<ref name="Chatterjee">Irwin, A. M. B. (1909). ''The Burmese and Arakanese Calendars''. Hanthawaddy Printing Works.</ref> မြန်မာ့ပြက္ခဒိန်စနစ် ကို ထိုင်း ၊ လာအို၊ ဇင်းမယ် (လန်နာ) နှင့် တိုင်းလူး (စစ်ဆောင်ပန္နား) ဒေသများက နှစ်ပေါင်း ရာစုနှစ်များစွာ တရားဝင် ရာဇဝင်ပြက္ခဒိန်အဖြစ် လက်ခံသုံးစွဲခဲ့ကြသည်။<ref name="Eade">Eade, J.C. (1995). ''The Calendrical Systems of Mainland South-East Asia''. E.J. Brill.</ref> [[သင်္ကြန်|သင်္ကြန်ပွဲတော်]]သည် မြန်မာနှစ်သစ်ကူး ပွဲတော်ဖြစ်ပြီး တန်ခူးလ (မတ်-ဧပြီ) တွင် ကျင်းပသည်။ [[သိကြားမင်း]] လူ့ပြည်သို့ ဆင်းသက်သည်ကို အကြောင်းပြု၍ အကုသိုလ် အညစ်အကြေးများကို ရေဆေးငါးပါး ပြုလုပ်သည့်အနေဖြင့် ရေပက်ကစားကြသည်။ အတက်နေ့နှင့် နှစ်ဆန်း ၁ ရက်နေ့တို့တွင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများ၌ တရားဘာဝနာ ပွားများခြင်း၊ သက်ကြီးပူဇော်ပွဲ ပြုလုပ်ခြင်းနှင့် ဇီဝိတဒါန ငါးလွှတ်/နွားလွှတ်ခြင်းများကို ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Spiro">Spiro, Melford E. (1982). ''Buddhism and Society: A Great Tradition and Its Burmese Vicissitudes''. University of California Press.</ref> ပုဂံခေတ်သည် သင်္ကြန်ပွဲတော်ကို စာဖြင့် ရေးထိုးသည့် ကျောက်စာမှတ်တမ်း၊ ရေပက်ကစားသည့် ရာဇဝင်မှတ်တမ်း နှင့် စနစ်တကျ တွက်ချက်သည့် နက္ခတ်ဗေဒမှတ်တမ်း ဟူသော ကဏ္ဍစုံမှ အစောဆုံး တည်ရှိခဲ့သဖြင့် မြန်မာ့သင်္ကြန် သည်အစောဆုံး ကျင်းပသည့် မူလရေသဘင် နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ဖြစ်ကြောင်း အခိုင်အမာဆိုနိုင်ပေမည်။ <ref name="culture">ဦးနု၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံများ"၊ ၁၉၆၅။</ref> === အစားအစာ ယဉ်ကျေးမှု === ဗမာလူမျိုးတို့၏ အဓိက အစားအစာမှာ [[ဆန်]] (ထမင်း) ဖြစ်ပြီး ဟင်းလျာများကို ချို၊ ချဉ်၊ ငန်၊ စပ် မျှတစွာ ချက်ပြုတ်စားသုံးကြသည်။[[ငါးပိ]] (ငါးပိရည်ကျိုနှင့် အတို့အမြှုပ်) သည် ဗမာထမင်းဝိုင်း၏ မရှိမဖြစ် အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည်။ ဆီပြန်ဟင်းများအဖြစ် ကြက်သား၊ ဝက်သား၊ ငါး စသည်တို့ကို ကြက်သွန်နီ၊ ကြက်သွန်ဖြူ၊ ဂျင်း၊ ငရုတ်သီး၊ မဂ္ဂန်းစသဖြင့် အခြေခံကာ ချက်ပြုတ်ကြသည်။ ထို့အပြင် နံနံပင် ကို ဟင်းလျာအတော်များများတွင် အနံ့မွှေးစေရန်နှင့် အဆင်တန်ဆာအဖြစ် အဓိက အသုံးပြုကြသည်။ဘဲဥ၊ ငှက်ပျောရိုး၊ ငါးတို့ဖြင့် ချက်ပြုတ်ထားသော ဗမာတို့၏ နိုင်ငံတော်အစားအစာ ဖြစ်သည်။<ref> name="Khayaing">Aye, MiMi. (2019). ''Mandalay: Recipes and Tales from Burma''. Bloomsbury Absolute.</ref> === သနပ်ခါး ဓလေ့ === [[သနပ်ခါး]] သည် ဗမာလူမျိုးများ၏ ထူးခြားသော သဘာဝ အလှကုန်နှင့် ယဉ်ကျေးမှု သင်္ကေတဖြစ်သည်။ သနပ်ခါးပင်၏ အခေါက်ကို ကျောက်ပျဉ်တွင် ရေစက်ချကာ သွေး၍ မျက်နှာနှင့် ခန္ဓာကိုယ်တွင် လိမ်းကျံကြသည်။ သနပ်ခါးသည် နေလောင်ဒဏ်မှ ကာကွယ်ပေးခြင်း၊ အေးမြစေခြင်း နှင့် အသားအရေ ထိန်းသိမ်းပေးခြင်း စသည့် ဆေးဖက်ဝင် အစွမ်းများရှိသည်။ ဗမာအမျိုးသမီးများနှင့် ကလေးငယ်များသည် သနပ်ခါးကို ပါးနှစ်ဖက်တွင် ကွက်ကျား သို့မဟုတ် ဘိလပ်ကွက်၊ ကလေးများတွင် ပါးကွက်ကြား ပုံစံများ ရေးဆွဲ လိမ်းကျံသည့် ဓလေ့မှာ နှစ်ပေါင်း ထောင်ချီ ခိုင်မာခဲ့သော ယဉ်ကျေးမှုဖြစ်သည်။<ref name="Thanaka">Muralidharan, S. (2016). "Thanaka: The Traditional Burmese Cosmetic". ''International Journal of Cultural Heritage'', 4(1), pp. 45–52.</ref> === အခြား လူမှုရေးနှင့် လူနေမှု ဓလေ့ထုံးတမ်းများ === ဗမာမိသားစုများအတွက် သားယောက်ျားလေးများကို [[ရှင်ပြုပွဲ|ရှင်ပြုပေးခြင်း]] (သာသနာ့ဘောင်သို့ သွတ်သွင်းခြင်း) သည် ဘဝ၏ အရေးကြီးဆုံး ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ တာဝန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရှင်လောင်းများကို မင်းညီမင်းသား ဝတ်စုံများ ဝတ်ဆင်ပေး၍ မြင်း၊ ဆင် စသည်တို့ဖြင့် လှည့်လည်ကာ ရှင်လောင်းလှည့်ပွဲ ကျင်းပပြီးမှ ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်ထံ၌ သာမဏေအဖြစ် ခံယူစေသည်။ မြန်မာ့ရိုးရာ မင်္ဂလာပွဲများကို ဝါဆိုမှ သီတင်းကျွတ်အထိ ဝါတွင်းကာလများတွင် ကျင်းပလေ့မရှိဘဲ ဝါပကာလများတွင်သာ ကျင်းပကြသည်။ ကွယ်လွန်သူကို အမျှအတန်း ပေးဝေခြင်း၊ ၇ ရက်ပြည့်လျှင် ရက်လည်ဆွမ်းကျွေးပွဲ ကျင်းပ၍ တရားတော်များ နာယူခြင်းများ ပြုလုပ်ကြသည်။ === ဝတ်စားဆင်ယင်မှု === ဗမာလူမျိုး တို့၏ ရိုးရာဝတ်စားဆင်ယင်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အပူပိုင်းဒေသ ရာသီဥတု၊ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဝင် နန်းတွင်း အစဉ်အလာများအပေါ် မူတည်၍ တီထွင်ဖန်တီးထားသော ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ <ref>Ferrars, Max and Bertha, ''Burma'', Sampson Low, Marston and Company, 1900, pp. 60–65.</ref> ခေတ်သစ် ဗမာလူမျိုးတို့၏ ပင်မ အမျိုးသား/အမျိုးသမီး ရိုးရာဝတ်စုံ၏ အခြေခံမှာ လုံချည် ဖြစ်သည်။ပုဆိုး သည် ဗမာအမျိုးသားများ ဝတ်ဆင်သော ခါးဝတ်လုံချည် ဖြစ်သည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် အကွက်၊ အစင်း သို့မဟုတ် ရိုးရိုးခါးဝတ်များကို ဝတ်ဆင်ကြပြီး၊ မင်္ဂလာဆောင်နှင့် အခမ်းအနားများတွင် မန္တလေးချိတ် သို့မဟုတ် သပွတ်အကွက် ပုဆိုးများကို တိုက်ပုံအင်္ကျီ၊ ခေါင်းပေါင်း တို့နှင့် တွဲဖက်ဝတ်ဆင်ကြသည်။ <ref>Fraser-Lu, Sylvia, ''Burmese Textiles'', The White Orchid Press, 1988.</ref>ထဘီသည် ဗမာအမျိုးသမီးများ ဝတ်ဆင်သော ခါးဝတ်ဖြစ်သည်။ အောက်နားတွင် အနားသတ် သို့မဟုတ် အနားစပါး ပါရှိလေ့ရှိပြီး၊ ရိုးရာ အချိတ်အဆင် များကို ပွဲလမ်းသဘောတူ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အမျိုးသမီးများ၏ ရိုးရာအင်္ကျီမှာ ရင်ဖုံး သို့မဟုတ် ရင်စိ ရိုးရာအင်္ကျီ ဖြစ်သည်။ <ref>Fraser-Lu, Sylvia, ''Handwoven Textiles of South-East Asia'', Oxford University Press, 1988.</ref> ကုန်းဘောင်ခေတ်နှင့် နန်းတွင်း ဝတ်စားဆင်ယင်မှု တွင်မူ အလျား ဧက ၁၅ မှ ၂၀ ခန့်ရှည်လျားသော တောင်ရှည်ပုဆိုးကို အမျိုးသားများ ခါးတွင် စည်းနှောင်၍ ပိုလျှံသော အစကို ပခုံးပေါ်တင်ခြင်း သို့မဟုတ် ခါးတွင် ထည့်သွင်းခြင်းဖြင့် ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြသည်။ <ref>Scott, J. George, ''The Burman: His Life and Notions'', Macmillan and Co., 1882.</ref>ကုန်းဘောင်ခေတ် နန်းတွင်းအမျိုးသမီးများသည် အနောက်သို့ ရှည်လျားစွာ တင်းစွဲသွားသော ပတ်ထဘီနှင့် ရင်ဖုံး အင်္ကျီများကို ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြသည်။လွန်းတစ်ရာ အချိတ်ကဲ့သို့ မန္တလေးနန်းတွင်း၌ ရက်လုပ်သော ရက်ကန်းစင် မျိုးစုံအချိတ် အဆင်များသည် မင်းစိုးရာဇာနှင့် ကုန်းဘောင်နန်းတွင်း အထက်တန်းလွှာတို့၏ သင်္ကေတ ဖြစ်ခဲ့သည်။ <ref>Green, Alexandra, ''Burmese Visual Culture: Charisma and Sacred Fortune'', Hong Kong University Press, 2018.</ref> ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုသည် ရှေးဟောင်း နန်းတွင်းအဆင် တောင်ရှည်ပုဆိုးနှင့် လွန်းတရာအချိတ် တို့မှသည် ယနေ့ခေတ် လုံချည်၊ တိုက်ပုံနှင့် ရင်ဖုံးအင်္ကျီ အဖြစ် ရိုးရှင်းသေသပ်စွာ ပြောင်းလဲလာခဲ့သော်လည်း၊ မြန်မာ့ရိုးရာ ရက်ကန်းအတတ်နှင့် ယဉ်ကျေးမှု အနှစ်သာရကို မပျောက်ပျက်ဘဲ ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားသည့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု ပင်ဖြစ်သည်။ == ဘာသာစကားနှင့်စာပေ == ဗမာစကားသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု]] ကြီး၏ အောက်ရှိ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကား]]ခွဲတွင် ပါဝင်ပြီး၊ ထိုအထဲမှ [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာ အုပ်စု]]ဝင် ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Bradley">Bradley, David. (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". ''Papers in Southeast Asian Linguistics''. No. 14. pp. 1–72.</ref> ဗမာစကားသည် စကားလုံးတစ်လုံးချင်းစီ၏ အဓိပ္ပာယ်ကို အသံနိမ့်အမြင့် ဖြင့် ခွဲခြားသည့် နိမ့်မြင့်သံသုံးဘာသာစကား အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း (မန္တလေး၊ စစ်ကိုင်း၊ မကွေး) နှင့် အောက်ပိုင်း (ရန်ကုန်၊ ပဲခူး၊ ဧရာဝတီ) တို့တွင် ပြောဆိုကြသော ဗမာစကားသည် စံပြဗမာစကား ဖြစ်ပြီး၊ အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်စွမ်း အပြည့်အဝ ရှိသည်။ သို့သော် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ ကွဲပြားနေသော ဒေသများဖြစ်သည့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]ရှိ ရခိုင်စကား၊ [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]ရှိ ထားဝယ်စကားနှင့် မြိတ်စကားတို့သည် ဗမာစကား၏ ဒေသန္တရစကားခွဲများ ဖြစ်ကြပြီး၊ ရှေးဟောင်းဗမာစကား၏ လေယူလေသိမ်းနှင့် အသံထွက်ဝိသေသလက္ခဏာများကို ပိုမိုထိန်းသိမ်းထားကြသည်။<ref name="Bradley" /> [[File:Sino-Tibetan Languages Map.png|thumb|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု ပြန့်နှံ့တည်ရှိမှု]] === သမိုင်းကြောင်းနှင့် စာပေပေါ်ပေါက်လာပုံ === {{main|မြန်မာစာပေ}} ဗမာစကားသည် သမိုင်းဦးကာလ မြောက်ဘက်အရပ်မှ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချလာမှုနှင့်အတူ ပါဝင်လာခဲ့သည်။ စာရေးသားမှုစနစ်အနေဖြင့် မူလက မိမိကိုယ်ပိုင်အက္ခရာ မရှိသေးသော်လည်း၊ ပုဂံခေတ်သို့ ရောက်ရှိလာသောအခါ ဒေသခံ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]]နှင့် [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]]တို့ထံမှတစ်ဆင့် အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းသုံး [[ဗြဟ္မီအက္ခရာ|ဗြဟ္မီအက္ခရာ]]နွယ်ဝင် ပလ္လဝ (Pallava) အက္ခရာကို အခြေခံကာ ကိုယ်ပိုင် [[မြန်မာအက္ခရာ|မြန်မာစာပေ]]ကို တီထွင်ဖန်တီးခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce" />သမိုင်းအရ အစောဆုံးတွေ့ရှိရသည့် ဗမာစာအရေးအသား အထောက်အထားမှာ ခရစ်နှစ် ၁၁၁၃ ခုနှစ်တွင် ရေးထိုးခဲ့သော [[မြစေတီကျောက်စာ]] (ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ) ဖြစ်သည်။<ref name="ThanTun" /> == ဗမာလူမျိုးတို့၏ အမျိုးသားရေး အမှတ်အသား == [[မင်းသုဝဏ်]]၏ "ရွှေဥဒေါင်း" ကဗျာတွင် ဗမာလူမျိုးစု၏ ရိုးရာယုံကြည်မှုနှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ် သမိုင်းဝင် အမှတ်အသားများကို အောက်ပါအတိုင်း လှပကျစ်လျစ်စွာ ကောက်နုတ်ဖွဲ့ဆိုထားသည်။ <blockquote> "နေမင်းနွယ် ဆွေဘုရားရယ်တို့ ဝေတင့်တယ် အသရေခြားသည်ဟု ငွေများမှာတဲ့ တံဆိပ်တင် နိမိတ်မြင်က မင်္ဂလာရှိ။" </blockquote> <blockquote> "မြန်မာနွယ် ကမ္ဘာဝယ် ထင်အလင်းသာပ ဆင်မြင်းဗိုလ်ပါရံလို့ မြကဒဏ် သီဟာစိုးစဉ်က ဒေါင်းအလံ စိုက်ကာထိုးကြတယ် ဖိုးထိုက်ပါဘိ။" </blockquote> ဤကဗျာအရ ဗမာမင်းများသည် မိမိတို့ကိုယ်ကို နေမင်းအနွယ်စု (သူရိယဝံသ) ဟု ခံယူကာ ဒေါင်းရုပ်ကို မင်္ဂလာနိမိတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြကြောင်း၊ ထို့ပြင် ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် တရားဝင်အသုံးပြုခဲ့သည့် "ဒေါင်းဒင်္ဂါး" (ငွေများမှာတဲ့ တံဆိပ်တင်) နှင့် ကမ္ဘာ့အလယ်တွင် စစ်အင်အားတောင့်တင်းခဲ့စဉ်က လွှင့်ထူခဲ့သည့် "ဒေါင်းအလံ" အကြောင်းတို့ကို ဖော်ပြလျက် ဒေါင်းသည် ဗမာနွယ်တို့၏ အမျိုးသားရေးမာန် ဖြစ်ကြောင်း သရုပ်ဖော်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ [[File:National flag of Third Burmese Empire (Konbaung Dynasty).svg|thumb|၂၅၀px|တတိယမြန်မာနိုင်ငံတော် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]]တွင် တရားဝင်ပြဋ္ဌာန်းလွှင့်ထူခဲ့သည့် နိုင်ငံတော်အလံ။ အဖြူရောင်နောက်ခံအလယ်တွင် ဗမာမင်းတို့၏ "သူရိယဝံသ" (နေမင်းအနွယ်) ဇာစ်မြစ်နှင့် အမျိုးသားရေးလက္ခဏာကို ဖော်ညွှန်းသည့် ကန္နားစွင့် ကူးဒေါင်းရုပ်ကို ထင်ရှားစွာ တွေ့ရစဉ်။]] ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် ကုန်းဘောင်မင်းဆက် ပျက်သုဉ်း၍ ဗြိတိသျှကိုလိုနီအောက် ကျရောက်ခဲ့ရသော်လည်း ဒေါင်းရုပ်သည် ဗမာလူမျိုးတို့၏ နှလုံးသားထဲမှ ပျောက်ပျက်မသွားခဲ့ပေ။ အမျိုးသားရေးနှင့် လွတ်လပ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများ ပေါ်ပေါက်လာသောအခါ ကျောင်းသားခေါင်းဆောင်များနှင့် မျိုးချစ်တော်လှန်ရေးသမားများသည် မိမိတို့၏ အမျိုးသားရေးစိတ်ဓာတ်ကို ပြသရန် ဒေါင်းရုပ်ကို ပြန်လည်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ [[File:Flag of Burma (1939–1941, 1945–1948).svg|thumb|၂၅၀px|ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ် (၁၉၃၉–၁၉၄၁ နှင့် ၁၉၄၅–၁၉၄၈) ကာလအတွင်း တရားဝင်သုံးစွဲခဲ့သော ဗမာနိုင်ငံတော်အလံ။ ဗြိတိသျှအပြာရောင်အလံ (Blue Ensign) ၏ လက်ယာဘက်စွန်းစက်ဝိုင်းအတွင်း၌ ဗမာလူမျိုးတို့၏ အမျိုးသားရေးပြယုဂ်ဖြစ်သော အမြီးဖြန့် ကူးဒေါင်းရုပ်ကို ထည့်သွင်းပုံဖော်ထားသည်။]] နန်းတွင်းသုံး အမြီးဖြန့်နေသည့် ငြိမ်းချမ်းသော "ကူးဒေါင်း" အစား၊ ဗြိတိသျှအစိုးရကို အရှုံးမပေးဘဲ ရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်မည်ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ဖြင့် အတောင်ပံဖြန့်ကာ စစ်ဆိုင်နေသည့် "ခွပ်ဒေါင်း" (ကျောင်းသားသမဂ္ဂအလံ) အဖြစ် သမိုင်းဝင် ပြောင်းလဲ တီထွင်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref name="Nu">ဦးနု။ (၁၉၆၇)။ ''ငါးနှစ်ရာသီ ဗမာပြည်''။ ရန်ကုန်။</ref> ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] ဦးဆောင်သော ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် (BDA) ၏ သွေးရောင်နောက်ခံ အလံတော်အလယ်တွင်လည်း ဒေါင်းရုပ်ကိုပင် ဗမာ့တော်လှန်ရေးတပ်မတော်၏ ပြယုဂ်အဖြစ် ဆက်လက်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name="BaMaw">Ba Maw, Dr. (1968). ''Breakout in Burma: Memoirs of a Revolution, 1939–1946''. Yale University Press.</ref> ယနေ့ထက်တိုင်အောင် "ဒေါင်း" (အထူးသဖြင့် ခွပ်ဒေါင်းနှင့် ကူးဒေါင်း) သည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဗမာလူမျိုးတို့၏ မာန်မာန၊ စည်းလုံးမှု၊ ဒီမိုကရေစီလှုပ်ရှားမှုများနှင့် တော်လှန်ရေးစိတ်ဓာတ်တို့ကို ထင်ဟပ်စေသည့် အရေးအကြီးဆုံးသော ပြည်သူ့အမှတ်အသားအဖြစ် သမိုင်းအဆက်ဆက် ခိုင်မာစွာ ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။ [[File:ABFSU Flag.svg|thumb|၂၅၀px|ကိုလိုနီခေတ် အမျိုးသားရေးနှင့် လွတ်လပ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများမှစ၍ အစဉ်အဆက် သုံးစွဲခဲ့သော [[ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားသမဂ္ဂများအဖွဲ့ချုပ်]] (ဗကသ) ၏ တရားဝင် "ခွပ်ဒေါင်းအလံတော်"။ ခေါင်းမငုံ့တတ်သော ပြည်သူနှင့်ကျောင်းသားထု၏ တော်လှန်ရေးစိတ်ဓာတ်ကို ကိုယ်စားပြုသည်။]] ==ထင်ရှားသောဗမာလူမျိုးများ== * [[အောင်ဆန်း|အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] *[[အောင်ဆန်းစုကြည်၊ ဒေါ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]] *[[သန့်၊ ဦး|ဦးသန့်(ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်)]] * [[မှိုင်း၊ ကိုယ်တော်၊ သခင်|မြန်မာစာပေပညာရှင် ဆရာကြီး သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း]] * [[နု၊ ဦး|မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု]] * [[မြ၊ သခင်|အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီးသခင်မြ]] * [[ဘချို၊ ဦး (ဒီးဒုတ်)|အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီး ဒီးဒုတ်ဦးဘချို]] *[[သခင်စိုး]] *[[သခင်သန်းထွန်း]] *[[ဦးကျော်ငြိမ်း]] *[[ဒေါက်တာဘမော်]] *[[ကိုဗဟိန်း]] *[[ဦးဗဆွေ]] *[[ဦးမြင့်သိန်း]] *[[ကျော်ဇော၊ ဗိုလ်ချုပ်|ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ဇော]] *[[စိန်မှန်၊ ဗိုလ်မှူး|ဗိုလ်မှူး စိန်မှန်]] *[[မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ်]] *[[သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] * [[အောင်ကြီး၊ ဦး|ဗိုလ်မှူးချုပ်အောင်ကြီး]] * [[တင်ဦး၊ သူရ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး(ငြိမ်း) သူရ ဦးတင်ဦး]] * [[မောင်မောင်၊ ဒေါက်တာ (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဒေါက်တာ မောင်မောင်]] *[[နေဝင်း|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးနေဝင်း]] *[[စောမောင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စောမောင်]] * [[သန်းရွှေ|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေ]] * [[သိန်းစိန်၊ ဦး|နိုင်ငံတော် သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး(ငြိမ်း)]] * [[ဝီရသူ (မစိုးရိမ်)|မစိုးရိမ်တိုက်သစ် နာယက ဆရာတော် ဦးဝီရသူ]] *[[လင်းယုန်နီ]] *[[ချစ်ဦးညို]] *[[စွမ်းရည်၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ|မောင်စွမ်းရည်]] *[[အောင်သင်း]] *[[ဆရာစံ]] *[[သခင်ဖိုးလှကြီး]] *[[မင်းအောင်လှိုင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်]] *[[ဗိုလ်စံဖဲ]] == ဗမာလူမျိုးစု == မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၏ တရားဝင် သတ်မှတ်ထားသော တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်စု ၁၃၅ မျိုးစာရင်းအရ ဗမာလူမျိုးစု အောက်တွင် မျိုးနွယ်စု (၉) စု ပါဝင်သည်။ အက္ခရာစဉ်အတိုင်း စဉ်ထားသည် - # [[ကတူးလူမျိုး]] # [[ကနန်းလူမျိုး]] # [[ဆလုံလူမျိုး]] # [[ထားဝယ်လူမျိုး]] # [[ဖွန်းလူမျိုး]] # [[ဗမာလူမျိုး]] # [[မြိတ်လူမျိုး]] # [[ယဘိန်းလူမျိုး]] # [[ယောလူမျိုး]] ဗမာလူမျိုးစု (၉) စုသည် အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အကွဲအပြားများအရ ပေါင်းစည်းသတ်မှတ်ထားခြင်း ဖြစ်သော်လည်း ဘာသာဗေဒနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ မနုဿဗေဒအရမူ မူလဆင်းသက်လာပုံ သီးသန့် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Eal2010">Eberhard, David M., et al. (eds.) (2010). ''Ethnologue: Languages of the World''. SIL International.</ref> === ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ဗမာနွယ်အုပ်စု === ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ စိစစ်ချက်များအရ [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်အုပ်စု]] (Burmish Group) သည် တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားမိသားစု အောက်ရှိ သီးသန့် အုပ်စုကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုဝင် ဘာသာစကားများကို အဓိကအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ်၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ အရှေ့ပိုင်းနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်းတို့တွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသူများက ပြောဆိုကြသည်။ <ref name="Bradley1997">Bradley, David (1997). "The Tibeto-Burman Languages of South-East Asia". In Bradley, David (ed.). ''Papers in Southeast Asian Linguistics No. 14: Tibeto-Burman Languages of the Himalayas''. Canberra: Pacific Linguistics, Australian National University, pp. 1–40.</ref> <ref name="Thurgood2003">Thurgood, Graham & LaPolla, Randy J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.</ref> ပါဝင်သော ဘာသာစကားပြောဆိုသည့် လူမျိုးများနှင့် ဒေသန္တရအုပ်စုများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် — # [[ဗမာလူမျိုး]] (မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်း နေထိုင်ကြသော ပင်မ ဗမာစကားပြောသူများ) # [[အင်းသားလူမျိုး]] (ရှမ်းပြည်နယ်၊ အင်းလေးကန်ဝန်းကျင်တွင် နေထိုင်ကြပြီး ရှေးဟောင်း ဗမာအက္ခရာသံများကို ထိန်းသိမ်းထားသူများ) # [[ဖွန်းလူမျိုး]] (ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်း အထက်ပိုင်း မြစ်ဝှမ်းတွင် နေထိုင်ကြသော ရှေးဟောင်း ဗမာနွယ်ဝင်များ) # [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]] (ရှမ်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြသော တိဗက်-ဗမာနွယ် အစုအဝေး) # [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]] (ရခိုင်ပြည်နယ်နှင့် စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသတွင် နေထိုင်ကြသော ဗမာနွယ်အုပ်စုဝင်များ) # [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]] (ရှမ်းပြည်နယ် အနောက်ဘက် ကုန်းမြင့်ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသူများ) # [[မရမာ လူမျိုး|မရမာလူမျိုး]] (ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသရှိ ရခိုင်နွယ်ဝင် အစုအဝေး) # [[ယောလူမျိုး|ယော]]၊ [[ထားဝယ်လူမျိုး|ထားဝယ်]]၊ [[မြိတ်လူမျိုး|မြိတ်]] (မြန်မာစကား၏ ရှေးဟောင်း အသံထွက်များနှင့် သီးသန့် ဒေသန္တရစကားများကို သုံးစွဲကြသည့် ဗမာနွယ်အုပ်စုဝင်များ) == ကျမ်းကိုး == <references/> * မြန်မာသမိုင်းပုံ- [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] {{ မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:ဗမာလူမျိုးစု]] roal1tc8jc1nf9a5qai0f9mlz3iz2h4 1054879 1054876 2026-09-23T15:36:51Z Chenzeyan29 141880 /* ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ဗမာနွယ်အုပ်စု */ 1054879 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}} {{pp-move-indef}} '''ဗမာလူမျိုး''' ({{lang-en|Bamar people}} သို့မဟုတ် ''Burmans''၊ {{IPAc-en|b|ə|ˈ|m|ɑː|r}}) များသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တွင် နေထိုင်ကြသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများအနက် လူဦးရေအများဆုံးဖြစ်သည်။ဘာသာစကားနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ ဆက်နွှယ်မှုများအရ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစုကြီး]]၏ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] လူမျိုးအုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ စုစုပေါင်းလူဦးရေ၏ ၆၈.၇၈% (အကြမ်းဖျင်း ၃၆ သန်းခန့်မျှ) ရှိကြပြီး၊ ဗမာလူမျိုးတို့၏ မိခင်ဘာသာစကားဖြစ်သော [[မြန်မာဘာသာစကား]]ကို ပြည်ထောင်စု၏ တရားဝင် ရုံးသုံးဘာသာစကားအဖြစ် သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။<ref>{{cite book |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈ ခုနှစ်) |publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပုံနှိပ်ရေးနှင့် စာအုပ်ထုတ်ဝေရေး လုပ်ငန်း |year=2008 |chapter=အခန်း (၁၅) အထွေထွေပြဋ္ဌာန်းချက်များ |pages=စာ-၁၇၁ |quote=ပုဒ်မ ၄၅၀။ မြန်မာဘာသာစကားသည် ရုံးသုံးဘာသာစကား ဖြစ်သည်။}}</ref> <ref>{{cite web|title=မြန်မာ (ဗမာ)လူမျိုးအကြောင်း|url=https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaa-bmaa-luumiuakeaang-sikeaangcraa|access-date=27 August 2023|archive-date=27 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230827230329/https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaa-bmaa-luumiuakeaang-sikeaangcraa}}</ref> {{Infobox ethnic group | group = ဗမာလူမျိုး | name = | flag = | flag_caption = | image = Burmese family portrait.JPG | image_caption = အင်္ဂလိပ်အုပ်ချုပ်မှုအတွင်း ၂၀ ရာစုအလှည့်တွင် ဗမာမိသားစုပုံ | image_alt = | image_upright = | total = <!-- total population worldwide --> | total_year = <!-- year of total population --> | total_source = | total_ref = <!-- references supporting total population --> | genealogy = | regions = {{flag|Myanmar}} ၃၅ သန်းခန့်<hr> {{flatlist| *{{flag|Thailand}} *{{flag|Malaysia}} *{{flag|Singapore}} *{{flag|United States}} *{{flag|China}} *{{flag|Australia}} *{{flag|Japan}} }} | region1 = {{flagcountry|Thailand}} | pop1 = ၂,၃၀၀,၀၀၀<ref>{{cite news | url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2022/03/30/in-thailand-exiled-burmese-communities-work-to-support-the-revolution-at-home_5979344_4.html | title=In Thailand, exiled Burmese communities work to support the revolution at home | newspaper=Le Monde.fr | date=30 March 2022 }}</ref> | region4 = {{flagcountry|Japan}} | pop4 = ၂၈,၈၆၀<ref>{{cite book |chapter=15 Burmese: Refugees and Little Yangon |first=Kosei |last=Otsuka |title=Language Communities in Japan |doi=10.1093/oso/9780198856610.003.0016 |date=January 2022 |url=https://academic.oup.com/book/38834/chapter/337727805 }}</ref> | region3 = {{flagcountry|Australia}} | pop3 = ၃၂,၆၆၅<ref>[[Census in Australia#2016|2016 Census of Australia]] [https://web.archive.org/web/20140116132606/http://www.immi.gov.au/media/publications/statistics/comm-summ/textversion/myanmar.htm "Burmese Australians"]</ref> | region2 = {{flagcountry|Singapore}} | pop2 = ၅၀,၀၀၀<ref>{{cite web | url=https://asia.nikkei.com/Politics/Emigrants-in-Singapore-s-little-Myanmar-eye-their-homeland | title=Emigrants in Singapore's 'little Myanmar' eye their homeland }}</ref> | languages = [[ဗမာဘာသာစကား]] | religions = အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့် [[မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု]]<br/> ခရစ်ယာန်နှင့် အစ္စလာမ် အနည်းငယ် | related_groups = {{flatlist| *[[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]] *[[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]] *[[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]] * [[လော်ဝေါ်လူမျိုး|လော်ဝေါ်]] * [[အာချန်လူမျိုး|မိုင်းသာ]] *[[မြိတ်လူမျိုး|တနင်္သာရီ(မြိတ်)]] * အခြား [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်လူမျိုးများ]]}} | footnotes = }} သမိုင်းဦးကာလက တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ဘက် ကုန်းမြင့်ဒေသများမှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခဲ့ကြပြီး အေဒီ ၉ ရာစုခန့်တွင် [[ပုဂံ]] မင်းဆက်ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် [[ပုဂံခေတ်|ပုဂံအင်ပါယာ]]၊ [[တောင်ငူခေတ်|တောင်ငူအင်ပါယာ]] နှင့် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်|ကုန်းဘောင်အင်ပါယာ]] စသည့် ထင်ရှားသော အင်ပါယာကြီးများကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဗမာတို့၏ စစ်ရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေး အာဏာစက်သည် မြန်မာ့ပထဝီဝင် နယ်နိမိတ်အတွင်းရှိ အခြားသော တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုများအပေါ်တွင်သာမက အိမ်နီးချင်း အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသများအထိပါ ခေတ်အဆက်ဆက် ကျယ်ပြန့်စွာ ဩဇာညောင်းခဲ့သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830''. Cambridge University Press.</ref><ref name="Harvey1925">Harvey, G.E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. London: Longmans, Green and Co.</ref> [[File:Burmese chess players, by Max Ferrars late 1890s.jpg|thumb|ဗမာလူမျိုးအမျိုးသားနှစ်ယောက်]] ဗမာလူမျိုး အများစုသည် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ|ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး မိရိုးဖလာ [[မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု|နတ်ကိုးကွယ်မှု]] နှင့်လည်း ဒွန်တွဲလျက်ရှိသည်။ ဗမာတို့၏ ဗိသုကာအတတ်၊ စာပေ၊ ဂီတ၊ အနုပညာနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများသည် နိုင်ငံအတွင်းရှိ အခြားသော လူမျိုးစုများ၏ ယဉ်ကျေးမှုအပေါ်တွင်လည်း သိသာထင်ရှားစွာ ရောယှက်လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။<ref name="HtinAung1967">Htin Aung, Maung (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> ထို့အပြင် သနပ်ခါး လိမ်းခြယ်ခြင်းကဲ့သို့သော ထင်ရှားသည့် ကိုယ်ပိုင် လူမှုထုံးတမ်းစဉ်လာများ နှင့် ရိုးရာပွဲတော်များ (ဥပမာ - [[သင်္ကြန်|မဟာသင်္ကြန်ပွဲတော်]]၊ [[သီတင်းကျွတ်ပွဲတော်]]) သည် တစ်နိုင်ငံလုံး အတိုင်းအတာဖြင့် ယနေ့တိုင် အရှိန်အဝါကြီးမားစွာ တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1982">Spiro, Melford E. (1982). ''Buddhism and Society: A Great Tradition and Its Burmese Vicissitudes''. University of California Press.</ref><ref name="CulturalBurma">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၉)၊ "ဗမာလူမျိုးနှင့် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု"။</ref> == အမည်ရင်းမြစ် == ဗမာလူမျိုးများ၏ အမည်သည် သမိုင်းတစ်လျှောက် ဘာသာဗေဒ၊ ပထဝီဝင်နှင့် အိမ်နီးချင်း ယဉ်ကျေးမှုများ၏ လွှမ်းမိုးမှုတို့အပေါ် မူတည်၍ အမျိုးမျိုး ပြောင်းလဲ ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ခဲ့ကြသည်။ ဗမာလူမျိုးများသည် မိမိတို့ကိုယ်မိမိ မှာ "ဗမာ" သို့မဟုတ် "မြန်မာ" ဟုခေါ်ဝေါ်ခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိပြီး၊ ရှေးဟောင်း မွန်ကျောက်စာများတွင် "မရ်မာ" ဟုလည်းကောင်း၊ ပုဂံခေတ် မြန်မာကျောက်စာများတွင် "မြမ္မာ" ဟုလည်းကောင်း ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1969">Luce, G.H. (1969). ''Old Burma: Early Pagán''. Artibus Asiae and New York University, p. 78.</ref> သမိုင်းဦးကာလနှင့် မူလအသုံးအနှုန်းအရ "ဗမာ" နှင့် "မြန်မာ" နှစ်ခုစလုံးသည် ယခုခေတ် ဗမာလူမျိုးနွယ်စု တစ်ခုတည်းကိုသာ ရည်ညွှန်းခဲ့သော စကားလုံးများ ဖြစ်ကြသော်လည်း အသံထွက်နှင့် အသုံးအနှုန်း ရောထွေးမှုများ သမိုင်းတစ်လျှောက် ရှိခဲ့သည်။<ref name="ThantMyintU">Thant Myint-U (2001). ''The Making of Modern Burma''. Cambridge University Press, pp. 85–88.</ref> "မြန်မာ" ဟူသော စကားလုံးကို သမိုင်းတွင် အစောဆုံး ကျောက်စာ အထောက်အထားအဖြစ် ၁၂ ရာစု [[ပုဂံခေတ်]] ကျောက်စာများ (ဥပမာ- ခရစ်နှစ် ၁၁၉၀ ပြည့်နှစ်ထိုး ရှင်ဒိသာပါမောက်ကျောက်စာ) တွင် "မြမ္မာ" ဟု စတင်တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Luce">Luce, G.H. (1969). ''Old Burma-Early Pagan''. J.J. Augustin, pp. 98–102.</ref> ၎င်း၏ အဓိပ္ပာယ် ရင်းမြစ်နှင့် ပတ်သက်၍ အဓိက ယူဆချက်များ ရှိကြရာ ရာဇဝင်ဆိုင်ရာ ယူဆချက်အရ ရှေးမြန်မာ ရာဇဝင်ဆရာများနှင့် ပါဠိစာပေပညာရှင်များက ကမ္ဘာဦး "ဗြဟ္မာ" လူသားများဟူသော ပုဒ်မှ ရွေ့လျောကာ "ဗြမ္မာ"၊ ထိုမှတစ်ဆင့် "မြမ္မာ" နှင့် "မြန်မာ" ဖြစ်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref name="Hmannan">တွန်းသင်းတိုက်ဝန် မဟာစည်သူ ဦးထွန်းညို (၂၀၀၃)။ ''မှန်နန်း မဟာရာဇဝင်တော်ကြီး''။ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ စာ ၃၅–၄၀။</ref> တစ်ဖက်တွင်လည်း ခေတ်သစ် သမိုင်းနှင့် ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက မြန်မာဟူသည် လျင်မြန်ခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော "မြန်" နှင့် သန်မာခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော "မာ" တို့ ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဗမာလူမျိုးတို့၏ ကိုယ်ပိုင် စကားလုံး ဖြစ်သည်ဟု လည်းကောင်း၊ ရှေးဦး တိဗက်-ဗမာ အုပ်စု၏ ဒေသန္တရ နာမဝေါဟာရများမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်ဟု လည်းကောင်း သုံးသပ်ကြသည်။<ref name="ThanTun1988">သန်းထွန်း, ဒေါက်တာ (၁၉၈၈)။ ''ခေတ်ဟောင်း မြန်မာရာဇဝင်''။ မဟာဒဂုံ စာပေ။</ref><ref name="ThanTun">Than Tun (1964). ''Studies in Burmese History, Volume 1''. Maha Dagon Publishing, pp. 52–60.</ref> "ဗမာ" ဆိုသည်မှာ "မြန်မာ" ဟူသော စကားလုံးကို နှုတ်ကပတ်ပြောဆိုရာ၌ အသံလွယ်ကူအောင် ရွေ့လျောခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည့် စကားပြော အသုံးအနှုန်း မျှသာ ဖြစ်သည်။<ref name="Wheatley">Wheatley, Julian K. (1980). "Burmese as a Western Tibeto-Burman Language". ''Linguistics of the Tibeto-Burman Area'', 5, pp. 41–47.</ref> မြန်မာစကားတွင် အက္ခရာ "မြ" (Mr-) သံသည် ကာလကြာသောအခါ အသံပေါ့ပါးသွားပြီး "ဗ" (B-) သံသို့ ပြောင်းလဲသွားလေ့ ရှိသဖြင့် စာပေနှင့် တရားဝင် ရေးသားမှုတွင် "မြန်မာ" /mjəmà/ ဟု သုံး၍ အရပ်သုံးနှင့် ရိုးရာဓလေ့အရ ပြောဆိုမှုတွင် "ဗမာ" /bəmà/ ဟု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Bradley1985">Bradley, David (1985). "Nasals and Nasalization in Burmese". ''Papers in Southeast Asian Linguistics'', No. 9, Pacific Linguistics, pp. 1–12.</ref> ပြင်ပအသိုင်းအဝိုင်းက ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည့် သမိုင်းဝင် အမည်များ တွင် အိမ်နီးချင်း တရုတ် မှတ်တမ်းများ၌ ပုဂံခေတ် ဗမာတို့ကို "မြန်" (緬) သို့မဟုတ် "မြန်ရှန်း" (緬中) ဟု မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြပြီး၊ ယနေ့ထက်ထိ တရုတ်ဘာသာစကားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ သို့မဟုတ် ဗမာလူမျိုးကို "မြန်တျန်" (緬甸 - 缅甸) ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။<ref name="Sun2000">Sun, Laichen (2000). ''Ming-Epitome of the Central Kingdom's Interaction with Mainland Southeast Asia''. Southeast Asia Program, Cornell University.</ref> တိုင် နွယ်ဖွား လူမျိုးများအနက် ရှမ်းလူမျိုးများက ဗမာများကို "မန်း" သို့မဟုတ် "မန်" (Man / Màn) ဟု ခေါ်ဆိုကြသော်လည်း၊ထိုင်းတို့ကမူ "ဗမာ" ဟူသော စကားပြော အသံထွက်ကို အခြေခံ၍ "ဖမား" ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။<ref name="Egerod1957">Egerod, Søren (1957). "The Southern Min Dialects". ''T'oung Pao'', 45(1/3), pp. 220–225.</ref> အနောက်နိုင်ငံသားများနှင့် ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီ မှတ်တမ်းများတွင် "ဗမာ" ဟူသော စကားပြော အသံထွက်ကို အခြေခံ၍ အနီးစပ်ဆုံး အက္ခရာဖလှယ်ကာ "Burma" သို့မဟုတ် "Burmese" ဟု သမိုင်းတစ်လျှောက် ရေးသားခဲ့ကြသည်။ ကိုလိုနီခေတ် စာရေးသားမှုများတွင် "Burmese" ဟူသော ဝေါဟာရကို နိုင်ငံသား အားလုံး သို့မဟုတ် ဘာသာစကားအတွက် ရည်ညွှန်းလေ့ရှိပြီး၊ "ဗမာ" တိုင်းရင်းသား လူမျိုးနွယ်စု တစ်ခုတည်းကိုသာ သီးခြား ခွဲခြားညွှန်းဆိုလိုသည့်အခါ "Burman" ဟူသော အသုံးအနှုန်းကို သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။<ref name="Silverstein">Silverstein, Josef (1977). ''Burma: Military Rule and the Politics of National Development''. Ayer Company Publishers, pp. 12–18.</ref> ထို့ပြင် သမိုင်းဝင် အနောက်တိုင်း မှတ်တမ်းဟောင်းများနှင့် မြောက်ဘက် အင်ဒို-အာရိယန် အသုံးအနှုန်းများတွင် "Brama"၊ "Barma"၊ "Birma" နှင့် "Brammas" စသည့် အသွင်ကွဲ စာလုံးပေါင်းများဖြင့်လည်း ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။<ref name="Yule1903">Yule, Henry & Burnell, A.C. (1903). ''Hobson-Jobson: A Glossary of Colloquial Anglo-Indian Words and Phrases''. John Murray, p. 131.</ref> ရောမအက္ခရာသုံး လက်တင်အခြေပြု ဘာသာစကားများ (ဥပမာ- စပိန်၊ အီတလီ၊ ပေါ်တူဂီနှင့် ပြင်သစ် စသည့် ရိုမန့်စ်ဘာသာစကားများ) တွင်မူ "ဗမာ" ဟူသော ဝေါဟာရကို Latinization ပြုလုပ်ရာမှ ဆင်းသက်လာသည့် "ဘိရ်မာနီယာ" (Birmania / Birmanie) သို့မဟုတ် လူမျိုးကို ရည်ညွှန်းသည့် "ဘိရ်မာနို" (Birmano / Birman) ဟူသော အမည်များဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ဖော်ပြကြသည်။<ref name="Yule1903" /> ကိုလိုနီခေတ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးရပြီးစ ကာလများတွင် "မြန်မာ" နှင့် "ဗမာ" ကို ဒွန်တွဲသုံးစွဲခဲ့ကြ၍ လူမျိုးစုအမည်နှင့် နိုင်ငံအမည်အကြား ရှုပ်ထွေးမှုများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Silverstein">Silverstein, Josef (1977). ''Burma: Military Rule and the Politics of National Development''. Ayer Company Publishers, pp. 12–18.</ref> ထိုရှုပ်ထွေးမှုကို ရှင်းလင်းရန် ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့က ဥပဒေအမှတ် (၁၅/၈၉) "အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ခေါ်ဝေါ်စိုက်ထူခြင်း ဥပဒေ" ကို ပြဋ္ဌာန်း၍ တရားဝင် ခွဲခြားသတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name="Dittmer">Dittmer, Lowell (2010). ''Burma Or Myanmar?: The Struggle for National Identity''. World Scientific, pp. 2–5.</ref> ထိုဥပဒေအရ "မြန်မာ" (Myanmar) ဟူသော အမည်အား တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစု ၁၃၅ မျိုးစလုံးနှင့် နိုင်ငံသား အားလုံးကို ခြုံငုံလွှမ်းခြုံသည့် တရားဝင် နိုင်ငံတော်နှင့် နိုင်ငံသားဆိုင်ရာ အမည်အဖြစ် သတ်မှတ်၍ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် "Burma" အစား "Myanmar" ဟု ပြောင်းလဲခဲ့ပြီး၊ "ဗမာ" (Bamar/Burman) ကိုမူ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ တိုင်းရင်းသားများအနက် တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဝင် ဗမာလူမျိုးနွယ်စု တစ်ခုတည်းကိုသာ ရည်ညွှန်းရန် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ခေတ်သစ် ဘာသာဗေဒနှင့် နိုင်ငံရေးအရ "ဗမာ" သည် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးနွယ်စု တစ်ခုကိုသာ ဆိုလိုပြီး "မြန်မာ" သည် နိုင်ငံတော်နှင့် တိုင်းရင်းသား နိုင်ငံသားအားလုံးကို လွှမ်းခြုံခေါ်ဆိုသော ဝေါဟာရဖြစ်သည်ဟု ခွဲခြားမှတ်သားနိုင်သည်။<ref name="Dittmer" /> == နောက်ခံ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပေါ်ပေါက်လာပုံ == ဗမာလူမျိုးများ သည် တရုတ်-တိဗက် [[ဘာသာစကား မိသားစု|ဘာသာစကားမိသားစု]]တွင်ပါဝင်ပြီး ဒုတိယလူဦးရေ အများဆုံးသော လူမျိုးဖြစ်သည်။ သမိုင်းပညာရှင် ပါမောက္ခ ဒေါက်တာသန်းထွန်း က ဗမာတို့သည် မနုဿဗေဒအရ [[မွန်ဂိုလွိုက်]] (Mongoloid) မျိုးနွယ်ကြီးတွင် ပါဝင်ကြောင်း မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။<ref name="ThanTun1964">Than Tun (1964). ''Studies in Burmese History, Volume 1''. Maha Dagon Publishing.</ref> [[File:Yellowrivermap.jpg|thumb|250px|တိဗက်-တရုတ်နွယ်တို့ မူလစတင်ရာ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းဒေသ]] လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၇,၀၀၀ မှ ၉,၀၀၀ ခန့်က တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ပိုင်း မြစ်ဝါမြစ် (Yellow River) ဝှမ်းတစ်လျှောက်၌ တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဖွားတို့၏ ဘိုးဘေးများ စတင်အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="ThanTun1964">Than Tun (1964). ''Studies in Burmese History, Volume 1''. Maha Dagon Publishing.</ref><ref name="Zhang2019">Zhang, M., et al. (2019). "Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China". ''Nature'', 569, 112–115.</ref> နောက်ပိုင်းတွင် လူဦးရေတိုးပွားလာမှုနှင့်အတူ အုပ်စုကြီးများ ကွဲထွက်သွားခဲ့ရာ အရှေ့ဘက်နှင့် အရှေ့တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသွားသော အုပ်စုသည် [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး]]များ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ အနောက်မြောက်ဘက် ချင်းဟိုင်-ကန်းစု ကုန်းမြင့်ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားသော အုပ်စုမှ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ၏ ရှေးဦးဘိုးဘေးများ ဖြစ်ကြသည့် တရုတ်သမိုင်းမှတ်တမ်းလာ "အနောက်ပိုင်း ချိယန်" (Western Qiang / 西羌) နှင့် "ဒီ" (Di) လူမျိုးအုပ်စုများ ပေါ်ထွန်းလာခဲ့သည်။<ref name="Pulleyblank1983">Pulleyblank, E. G. (1983). "The Chinese and Their Neighbors in Prehistoric and Early Historic Times". In Keightley, D. N. (Ed.), *The Origins of Chinese Civilization*. University of California Press.</ref> ဟန်မင်းဆက် (ဘီစီ ၂၀၆ မှ အေဒီ ၂၂၀) ခေတ်အတွင်း ထို ရှေ့ပြေး ဗမာနွယ်ဖွား (Proto-Burmans) ချိယန်အုပ်စုများသည် ပိုးလမ်းမကြီး၏ ပင်မကုန်သွယ်ရေးစင်္ကြံဖြစ်သော ကန်းစု (Hexi Corridor) ပတ်ဝန်းကျင်၌ အခြေချ မွေးမြူရေးနှင့် ကုန်ကူးသန်းရေးများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြကြောင်း တရုတ်သမိုင်းဆရာ စူမားချင်း၏ စီကျိ (Shi Ji) ကျမ်း၌ မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။<ref name="SimaQian">Sima Qian (109 BC). *Records of the Grand Historian* (Shi Ji).</ref> [[File:Qinghai Tibet Railway Tibet China 西藏 青藏铁路 - panoramio (4).jpg|thumb|250px|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့ ဖြတ်သန်းခဲ့သော ချင်းဟိုင်ကုန်းပြင်မြင့်]] အေဒီ ၃ ရာစုမှ ၆ ရာစုအတွင်း အနောက်မြောက် စစ်မက်များကြောင့် ချိယန်/ဒီ ရှေ့ပြေးဗမာတို့သည် တောင်ဘက်သို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းလာကြပြီး "တောင်ပိုင်း ပိုးလမ်းမ" (Southwestern Silk Road / Sichuan-Yunnan-Burma Route) ဟု ထင်ရှားသည့် စီချွန်နှင့် ယူနန် ကုန်းပြင်မြင့်များသို့ ရောက်ရှိကာ လိုလို-ဗမာအုပ်စု (Lolo-Burmese) အဖြစ် သီးခြားခွဲထွက် ပုံပေါ်လာခဲ့သည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". *Papers in Southeast Asian Linguistics*, No. 14. Pacific Linguistics.</ref> ထန်မင်းဆက်ခေတ် (အေဒီ ၆၁၈ မှ ၉၀၇) တွင် ယူနန်ဒေသ၌ [[နန်ကျောက်]] နိုင်ငံတော် ပေါ်ထွန်းလာသောအခါ လိုလို-ဗမာနွယ်ဖွားများသည် "မန်းနွယ်များ" (Man / 蠻) ဟူသော အမည်ဖြင့် နန်ကျောက်၏ စစ်ရေးနှင့် ကုန်သွယ်ရေးတွင် အဓိက အင်အားစုအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ကြကြောင်း တရုတ်မှတ်တမ်း "မန်ရှူးကျမ်း" (Man Shu) ၌ တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press.</ref> တိဗက်-ဗမာနွယ်များ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်မှုတွင် ရှေးဦးအုပ်စုဖြစ်သည့် [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] တို့သည် ခရစ်တော်မပေါ်မီ (BC) ကာလကတည်းက စတင်ဝင်ရောက်၍ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း၌ [[ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ]] ကို ထူထောင်ခဲ့ကြပြီး၊ နှောင်းပိုင်းအုပ်စုဖြစ်သည့် ဗမာတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် အေဒီ ၈ ရာစုနှင့် ၉ ရာစုအတွင်း တောင်ပိုင်းပိုးလမ်းမ ကုန်သွယ်ရေး လမ်းကြောင်းများအတိုင်း ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်ကို ကျော်ဖြတ်၍ မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း ဒေသများသို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြသည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830*. Cambridge University Press.</ref> အေဒီ ၉ ရာစုဝန်းကျင်တွင် ဗမာတို့သည် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်ကို ကျော်ဖြတ်၍ ဧရာဝတီမြစ်ကွေ့ရှိ [[ပုဂံ]] ဒေသတွင် အခြေစိုက်ကာ ခိုင်မာသော အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ဗမာတို့သည် ဒေသခံ ပျူလူမျိုးများနှင့်လည်းကောင်း၊ တောင်ဘက်မှ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] တို့၏ ယဉ်ကျေးမှုများနှင့်လည်းကောင်း ထိတွေ့ဆက်ဆံရင်း ဗမာလူမျိုးနှင့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု ပုံစံကို စတင်ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Lieberman2003" /> မနုဿသမိုင်းအရ ဗမာတို့သည် ယနေ့ မြန်မာနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်အတွင်းသို့ နာဂ၊ သက်၊ ကမ်းယံ နှင့် ပျူတို့၏ နောက်မှ ဝင်ရောက်လာခြင်း ဖြစ်သော်လည်း၊ ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများကို အေဒီ ၈ ရာစုတွင် နန်ကျောက်တို့ တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးခြင်း မပြုမီကပင် ရောက်ရှိနေထိုင်ခဲ့ကြပြီးဖြစ်သည်ဟု ယူဆရသည်။<ref name="Luce1985" /> မြန်မာတို့သည် ၁၁ ရာစုခန့်မှစ၍ [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ|ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို သက်ဝင်ယုံကြည်ခဲ့ကြပြီး သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် အဓိက ပြည်ထောင်စု အင်ပါယာကြီး သုံးခုကို အောင်မြင်စွာ တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ဗမာလူမျိုးတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းအတွင်း သမိုင်းဦးကာလကတည်းက အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသော [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] တို့၏ ယဉ်ကျေးမှု၊မျိုးရိုးဗီဇနှင့် မြောက်ဘက်မှ စုန်ဆင်းလာသော ရှေ့ပြေးဗမာ တို့ ပေါင်းစည်း စိမ့်ဝင်ရာမှ ပေါ်ထွန်းလာသည့် တိဗက်-ဗမာနွယ် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစု ဖြစ်သည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များဖြစ်ကြသော ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ ဂျီ အိတ်ခ်ျ လူစ့် (G.H. Luce) နှင့် ဗစ်တာ လီဘာမန်း (Victor B. Lieberman) တို့က မနုဿဗေဒနှင့် သမိုင်းဝင် အထောက်အထားများကို အခြေခံ၍ တင်ပြခဲ့ကြသည်။<ref>Lieberman, Victor B. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830'', Vol. 1. Cambridge University Press, pp. 88–112.</ref><ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press, pp. 1–10.</ref><ref>Than Tun, Dr. (1988). ''Essays on the History and Buddhism of Burma''. Chalermnit, Bangkok, pp. 15–22.</ref> အေဒီ ၉ ရာစုအစပိုင်း (၈၃၂ AD ခန့်) တွင် ယူနန်ဒေသမှ [[နန်ကျောက်]] (Nanzhao) တပ်များ၏ ကျူးကျော်မှုကြောင့် [[ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ]] (အထူးသဖြင့် [[ဟန်လင်း]]) အားနည်းပျက်စီးသွားချိန်၌ ရှေ့ပြေးဗမာနွယ်အုပ်စုများ (Proto-Burmish) သည် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းအတွင်းသို့ စတင်စိမ့်ဝင် အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Manshu">Fan, C. (c. 863). ''Manshu (Book of the Southern Barbarians)'', translated by Luce, G.H., Cornell University, 1961.</ref><ref name="Coedes1968">Coedès, G. (1968). ''The Indianized States of Southeast Asia''. Australian National University Press.</ref>အဆိုပါ လူမျိုးစု ရွှေ့ပြောင်းလာမှုသည် ဒေသခံ [[ပျူလူမျိုး]] များ၏ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာဗေဒနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သွေးနှောပေါင်းစပ်မှု ဖြစ်စဉ်တစ်ရပ်ကို ဦးတည်စေခဲ့သည်။<ref name="Kutanan2019">Kutanan, W., et al. (2019). "Paternal and maternal lineages reveal the origins and genetic structure of the Bamar and other ethnic groups in Myanmar". ''Scientific Reports'', 9(1), 13180. DOI:10.1038/s41598-019-49522-8</ref> ရှေ့ပြေးဗမာတို့သည် စစ်ရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးတွင် ဦးဆောင်သူဖြစ်လာခဲ့သော်လည်း ဒေသခံ ပျူတို့ထံမှ ဆည်မြောင်း စိုက်ပျိုးရေးနည်းပညာ၊[[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကိုးကွယ်မှုအခြေခံများ၊ပျူအက္ခရာကို အခြေခံထားသော ရှေးဟောင်း ဗမာစာပေနှင့် ဗိသုကာပညာရပ်များကို ဆက်ခံရယူကာ "ပုဂံယဉ်ကျေးမှု" ကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, Michael. (1985). ''Pagan: The Origins of Modern Burma''. University of Hawaii Press, pp. 25–40.</ref> === ပုဂံခေတ် - ပထမ မြန်မာနိုင်ငံတော် (အေဒီ ၁၀၄၄ – ၁၂၈၇) === အေဒီ ၈၄၉ တွင် ပုဂံမြို့ရိုးကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး၊ အေဒီ ၁၀၄၄ တွင် [[အနော်ရထာမင်း]] နန်းတက်လာခြင်းနှင့်အတူ ပထမ မြန်မာနိုင်ငံတော် ပေါ်ထွန်းခဲ့သည်။ ပုဂံခေတ်သည် ဗမာစာပေ၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် ဗိသုကာအတတ်ပညာများ အထိရောက်ဆုံး ထွန်းကားခဲ့သည့် ရွှေခေတ်ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၂၈၇ တွင် မွန်ဂို-တရုတ် တပ်များ၏ ကျူးကျော်မှုနှင့် ပဒေသရာဇ် အာဏာပြိုင်ဆိုင်မှုများကြောင့် ပုဂံအင်ပါယာ ပြိုကွဲခဲ့ရသည်။<ref>Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. Frank Cass & Co. Ltd., pp. 65–75.</ref> === ပင်းယ၊ စစ်ကိုင်း၊ အင်းဝနှင့် တောင်ငူခေတ် (အေဒီ ၁၂၈၇ – ၁၇၅၂) === ပုဂံပြိုကွဲပြီးနောက် ရှမ်း-ဗမာ သွေးနှောမင်းဆက်များ စိမ့်ဝင်အုပ်ချုပ်ခဲ့သော်လည်း အင်းဝနှင့် တောင်ငူခေတ် များတွင် ဗမာ့ယဉ်ကျေးမှုအား ပြန်လည် စုစည်းခဲ့သည်။အင်းဝခေတ် (၁၃၆၄ – ၁၅၅၅)သည် ဗမာစာပေ ပျို့၊ ကဗျာ၊ လင်္ကာများ အလွန်ထွန်းကားခဲ့ပြီး [[အင်းဝ-ဟံသာဝတီ အနှစ်လေးဆယ်စစ်|အင်းဝ-ဟံသာဝတီ နှစ်လေးဆယ်စစ်]] ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>Htin Aung, Maung. (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press, pp. 83–95.</ref>တောင်ငူခေတ် - ဒုတိယ မြန်မာနိုင်ငံတော် (၁၅၃၁ – ၁၇၅၂)တွင် [[တပင်ရွှေထီး]] နှင့် [[ဘုရင့်နောင်]] မင်းတရားကြီးတို့က တောင်ငူမှစတင်ကာ ဒုတိယ မြန်မာနိုင်ငံတော်ကို ထူထောင်ခဲ့ပြီး အရှေ့တောင်အာရှ၏ အကြီးမားဆုံး အင်ပါယာတစ်ခုအဖြစ် နယ်ပယ် ချဲ့ထွင်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>Shorto, H. L. (1967). "The 37 Nats". ''Bulletin of the SOAS'', Vol. 30, No. 1, pp. 125–129.</ref> === ကုန်းဘောင်ခေတ် - တတိယ မြန်မာနိုင်ငံတော် (အေဒီ ၁၇၅၂ – ၁၈၈၅) === [[အလောင်းမင်းတရား]] (ဦးအောင်ဇေယျ) သည် ရွှေဘိုမှစ၍ တတိယ မြန်မာနိုင်ငံတော်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ကုန်းဘောင်မင်းဆက်တွင် ယိုးဒယား၊ မဏိပူရတို့ကို အောင်နိုင်ခဲ့ကာ တရုတ်-ချင်မင်းဆက်၏ ကျူးကျော်မှု စစ်ပွဲ (၄) ကြိမ်ကိုလည်း အောင်မြင်စွာ တုံ့ပြန်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>Myint-U, Thant. (2001). ''The Making of Modern Burma''. Cambridge University Press, pp. 15–40.</ref> သို့သော် နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်တို့နှင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော [[အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲများ|စစ်ပွဲ (၃) ကြိမ်]] အပြီး ၁၈၈၅ ခုနှစ် [[သီပေါမင်း]] လက်ထက်တွင် ကုန်းဘောင်မင်းဆက် ပျက်သုဉ်း၍ ဗြိတိသျှ အင်ပါယာအတွင်းသို့ ကျရောက်ခဲ့ရသည်။<ref>Charney, Michael W. (2009). ''A History of Modern Burma''. Cambridge University Press, pp. 7–22.</ref> === ကိုလိုနီခေတ်၊ လွတ်လပ်ရေးနှင့် ခေတ်သစ် ကာလ (၁၈၈၅ – ပစ္စုပ္ပန်) === နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေး လှုပ်ရှားမှုများတွင် ဗမာအမျိုးသားများနှင့် ရဟန်းကျောင်းသားများ ဦးဆောင်ခဲ့ကြပြီး၊ [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] ဦးဆောင်သော [[ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်]] (BIA) နှင့် တိုင်းရင်းသား ခေါင်းဆောင်များ၏ [[ပင်လုံစာချုပ်]] (၁၉၄၇) ကြောင့် ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် လွတ်လပ်ရေး ရရှိခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် စစ်အာဏာသိမ်းမှုများ၊ ပြည်တွင်းစစ်များနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီး ယနေ့ထက်တိုင် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပင်မ လူမျိုးစုအဖြစ် ဆက်လက် ရပ်တည်လျက် ရှိသည်။<ref>Taylor, Robert H. (2009). ''The State in Myanmar''. NUS Press, pp. 280–320.</ref> == မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများ == ဗမာလူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ နှင့် ပတ်သက်၍ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သုတေသီများနှင့် မြန်မာ သုတေသီများ ပူးပေါင်း၍ မိခင်မှဆင်းသက်သော မိုတိုကွန်ဒရီးယား (mtDNA)၊ ဖခင်မှဆင်းသက်သော Y-chromosomes (Y-DNA) နှင့် မိဘနှစ်ပါးစလုံးထံမှ အချိုးတူ ဆင်းသက်သော ခရိုမိုဆုန်းစုံ (Autosomal DNA) များကို လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များစွာ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Summerer2014">Summerer, M., et al. (2014-01-29). "Large-scale mitochondrial DNA analysis in Southeast Asia reveals evolutionary effects of cultural isolation in the Dispersal of Sino-Tibetan populations". ''BMC Evolutionary Biology'', 14(1), 17. DOI:10.1186/1471-2148-14-17</ref> ၂၀၀၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၁ ခုနှစ်အထိ ပြုလုပ်ခဲ့သော မနုဿဗေဒဆိုင်ရာ မျိုးရိုးဗီဇ လေ့လာချက်များအရ ဗမာလူမျိုး အမျိုးသားများ၏ ဖခင်ဘက်မှ တိုက်ရိုက်ဆင်းသက်သော Y-DNA (Y-Chromosomal DNA) အစုအဝေးတွင်<ref name="Kutanan2019" />[[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်]] လူမျိုးများ၌ အဓိကတွေ့ရသည့် Y-DNA Haplogroup O-M122 (O3) မျိုးရိုးဗီဇသည် အများဆုံး (၄၀% မှ ၅၀% ခန့်) ပါဝင်နေပြီး၊ ဤသည်မှာ [[တိဗက်|တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်]] နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ သမိုင်းဝင် ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည့် တိဗက်-ဗမာနွယ် မူလဘိုးဘေးများ၏ ဖခင်ဘက်ဆိုင်ရာ မျိုးရိုးဗီဇ အရင်းအမြစ်ကို ဖော်ပြနေသည်။<ref name="Kutanan2019" /> ဒုတိယ အများဆုံးအဖြစ် Haplogroup O1b1a1a (O-M95) ကို (၂၀% မှ ၃၀% ခန့်) တွေ့ရှိရပြီး၊ ဤသည်မှာ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း အစောပိုင်းကတည်းက အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] (ဥပမာ - [[မွန်လူမျိုး]]) မျိုးနွယ်စုဝင်များနှင့် သမိုင်းတစ်လျှောက် ဖခင်ဘက်ဆိုင်ရာ ဗီဇစိမ့်ဝင် ရောနှောခဲ့သည့် အထောက်အထား ဖြစ်သည်။<ref name="Mcardle2019">McArdle, A., et al. (2019-05-15). "Genome-wide insights into the population history of Myanmar". ''European Journal of Human Genetics'', 27(9), 1398-1409. DOI:10.1038/s41431-019-0428-2</ref> အလားတူပင် တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်နှင့် အာရှအရှေ့မြောက်ပိုင်း ရှေးဟောင်းနွယ်များထံတွင် အတွေ့များသည့် Y-DNA Haplogroup D (အထူးသဖြင့် Haplogroup D1a-M174) ကိုလည်း ဗမာလူမျိုးများ၏ Y-DNA တွင် အရေးပါသော ရာခိုင်နှုန်း (၅% မှ ၁၀% ဝန်းကျင်) အဖြစ် တွေ့ရှိရပြီး၊ ၎င်းသည် ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် မြောက်ဘက် ကုန်းမြင့်ဒေသမှ တောင်ဘက်သို့ မစိမ့်ဝင်မီ တိဗက်-ဗမာ မူလဘိုးဘေးကြီးများနှင့် နီးကပ်စွာ တည်ရှိခဲ့ကြောင်းပြသသည့် ရှေးဟောင်း ဖခင်ဘက် ဗီဇသင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Summerer2014" /><ref name="Kutanan2019" /> ထို့ပြင် [[တိုင်လူမျိုးများ]](Kra-Dai related) နှင့် ဆက်နွှယ်သော Y-DNA Haplogroup O1a (O-M119) ကို ၅% အောက် ပမာဏအနည်းငယ် တွေ့ရှိရသလို၊ မြောက်အာရှနှင့် [[မွန်ဂိုလီးယားနိုင်ငံ|မွန်ဂို]] ကုန်းပြင်မြင့်နွယ် လူမျိုးများတွင် အတွေ့များသော Y-DNA Haplogroup C-M217 ကိုလည်း ၁% မှ ၃% ဝန်းကျင် ပမာဏအနည်းငယ် တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2019" /><ref name="Li2015" /> သုတေသီများက ဤ Y-DNA Haplogroup C ပါဝင်မှုကို [[ပုဂံခေတ်]] အနှောင်းပိုင်း [[မွန်ဂို-မြန်မာစစ်ပွဲများ|မွန်ဂိုတို့၏ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခဲ့သည့် သမိုင်းဖြစ်စဉ်များ]]၊ မွန်ဂို-ယွမ် မင်းဆက်တပ်များ၏ အရှေ့တောင်အာရှသို့ စစ်ချီမှုများနှင့် အာလ်တေးယစ်နွယ် စစ်သည်များ ရောနှောစိမ့်ဝင်ခဲ့မှုဆိုင်ရာ ဖခင်ဘက် မျိုးရိုးဗီဇ အထောက်အထားအဖြစ် သုံးသပ်ကြသည်။<ref name="Li2015" /> ထို့ပြင် အိန္ဒိယတိုက်ငယ် ပင်မနွယ်ဝင် Y-DNA Haplogroups များဖြစ်ကြသော Haplogroup H (H-M69)၊ Haplogroup R1a (R-M17)၊ Haplogroup J2 နှင့် Haplogroup R2 တို့ကိုလည်း ဗမာလူမျိုး အမျိုးသားများ၏ ၅% မှ ၁၀% ခန့်တွင် ရောနှောတွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2019" /> ဤသည်မှာ အိန္ဒိယအရှေ့မြောက်ပိုင်း နယ်စပ် ထိစပ်မှုများ၊ ကုန်းဘောင်ခေတ်နှင့် ယခင်မင်းဆက်များလက်ထက် နန်းတွင်း ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည့် ပုဏ္ဏား/ဗြာဟ္မဏများ၊ ကသည်း မြင်းသည်တော် စစ်သုံ့ပန်းများ၊ သမိုင်းဝင် အနောက်ဘက် ကုန်သည်များနှင့် ကိုလိုနီခေတ်အတွင်း ဗမာလူမျိုးစုအတွင်း စိမ့်ဝင် ပေါင်းစည်းခဲ့သည့် သမိုင်းဝင် ရောနှောမှုများကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref name="Li2015">Li, Y. C., et al. (2015-05-19). "Genetic landscape of ethnic populations in Myanmar". ''PLOS ONE'', 10(5), e0127084. DOI:10.1371/journal.pone.0127084</ref><ref name="Kutanan2019" /> ၂၀၁၄ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၁၉ ခုနှစ်များတွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော မိခင်နွယ် မိုတိုကွန်ဒရီးယား DNA (mtDNA) လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များအရ ဗမာလူမျိုးများ၏ မိခင်နွယ် မျိုးရိုးဗီဇ ကွဲပြားစုံလင်မှု သည် ဖခင်နွယ် ထက် ပိုမိုမြင့်မားနေသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Summerer2014" /><ref name="Kutanan2019" /> ဗမာလူမျိုးများ၏ မိခင်နွယ် DNA တွင် အရှေ့အာရှ တိဗက်-ဗမာနွယ်များနှင့် ပတ်သက်ဆက်နွှယ်နေသော Haplogroup M (M7, M8, M9)၊ အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းတွင်းပိုင်းနွယ် မိခင်များထံမှ စိမ့်ဝင်လာသည့် Haplogroup F (F1a, F2)၊ အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းတွင်းပိုင်းနှင့် ကျွန်းစုနွယ်များတွင် တွေ့ရသည့် Haplogroup B (B4, B5) နှင့် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်နွယ် မိခင်များထံမှ ဆင်းသက်လာသော Haplogroup D (D4, D5) တို့ အဓိက ပါဝင်ကြသည်။<ref name="Summerer2014" /><ref name="Kutanan2019" /> မိခင်နွယ် DNA ကွဲပြားစုံလင်မှု မြင့်မားနေခြင်းသည် တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘိုးဘေးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ နယ်မြေအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာပြီးနောက် မူလဒေသခံ မွန်-ခမာ အပါအဝင် အခြားသော မိခင်မျိုးရိုးများနှင့် သမိုင်းတစ်လျှောက် မြင့်မားစွာ ပေါင်းစည်းခဲ့ကြကြောင်းကို ဖော်ပြနေသည်။<ref name="Summerer2014" /> မိဘနှစ်ပါးစလုံးထံမှ ခရိုမိုဆုန်းများကို အချိုးတူ အမွေဆက်ခံသည့် Genome-wide Autosomal DNA လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များအရ ဗမာလူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇ တည်ဆောက်ပုံသည် [[အရှေ့အာရှ]] နွယ်ဝင် (တရုတ်/တိဗက်) မျိုးရိုးဗီဇနှင့် [[အရှေ့တောင်အာရှ]] နွယ်ဝင် (မွန်/ခမာ) မျိုးရိုးဗီဇတို့ အဓိက ပေါင်းစပ်ထားသည့် ပုံသဏ္ဌာန်ရှိပြီး တောင်အာရှ (အိန္ဒိယ) မျိုးရိုးဗီဇ အနည်းငယ် ပေါင်းစပ်ပါဝင်နေသည်။<ref name="Liu2021">Liu, D., et al. (2021-03-08). "Genomic insight into the population history of Bamar and other ethno-linguistic groups in Myanmar". ''Molecular Biology and Evolution'', 38(7), 2821-2834. DOI:10.1093/molbev/msab068</ref> အထက်မြန်မာပြည် (စစ်ကိုင်း၊ မန္တလေး၊ မကွေးတိုင်းဒေသကြီးများ) ရှိ ဗမာလူမျိုးများ၏ Autosomal DNA တွင် တိဗက်-ဗမာ (အရှေ့အာရှ) ပင်မ DNA လွှမ်းမိုးမှု အမြင့်မားဆုံးဖြစ်ပြီး Haplogroup O-M122 (O3)၊ Haplogroup D1 နှင့် D4/D5 တို့သည် ၇၀% မှ ၈၀% အထိ လွှမ်းမိုးပါဝင်နေသည်။<ref name="Li2015" /> အောက်မြန်မာပြည် (ရန်ကုန်၊ ဧရာဝတီ၊ ပဲခူး၊ တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးများ) ရှိ ဗမာလူမျိုးများတွင်မူ တိဗက်-ဗမာနွယ်အပြင် ရှေးဒေသခံ မွန်လူမျိုးများနှင့် ရောနှောခဲ့မှုကို ပြသသော Haplogroup O1b1a1 (O-M95) နှင့် မွန်-ခမာ မိခင်နွယ် Haplogroup F တို့၏ ပါဝင်မှု ပိုမိုမြင့်မားသည့်အပြင် တောင်အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ကျွန်းစုနွယ် (Austronesian) မျိုးရိုးဗီဇ ရောနှောမှု ပမာဏသည် အညာဒေသထက် စိမ့်ဝင်မှု ပိုမိုစုံလင်သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2018">Kutanan, W., et al. (2018). "Genetic affinity between Austroasiatic-speaking Mon and Tibeto-Burman populations in Myanmar". ''Annals of Human Genetics'', 82(4), 223-239.</ref> == ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံ == ===ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု=== {{main|မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} {{main|မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု}} ယနေ့ခေတ် ဗမာလူမျိုးတို့၏ ပင်မ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုသည် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] ဖြစ်သည်။ ဗမာလူဦးရေ၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကြပြီး၊ ၎င်းတို့၏ နေ့စဉ်လူမှုဘဝ၊ ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့များ၊ စာပေနှင့် အနုပညာတို့သည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြား၍မရနိုင်လောက်အောင် နက်ရှိုင်းစွာ ဒွန်တွဲဆက်နွယ်လျက်ရှိသည်။<ref name="Census2014">The Republic of the Union of Myanmar Department of Population Ministry of Labour, Immigration and Population. (2016). ''The 2014 Myanmar Population and Housing Census: Religion''. Census Report Volume 2-C. Nay Pyi Taw. pp. 11–15.</ref>သို့သော်လည်း မန္တရား၊ အင်းအိုင်၊ လက်ဖွဲ့နှင့် ဓာတ်ရိုက်ဓာတ်ဆင်များဖြင့် အနိစ္စတရားကို လွန်မြောက်ရန် ကြိုးပမ်းသည့် ထွက်ရပ်ပေါက် ဝိဇ္ဇာယုံကြည်မှု သည်လည်း ဗမာတို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် ထူးခြားသည့် ဒေသန္တရ လက္ခဏာတစ်ရပ်အဖြစ် အခိုင်အမာ ပါဝင်လျက်ရှိသည်။<ref>Ferguson, John P., and E. Michael Mendelson, "A Masters Theory of Theravada Buddhism", ''Monks, Bishops and Deacons'', 1981.</ref> ထို့အပြင်ဗုဒ္ဓဘာသာ မထွန်းကားမီ သမိုင်းမတင်မီ ကာလကတည်းက တည်ရှိခဲ့သော ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှုသည်လည်း ဗမာတို့၏ လူမှုယဉ်ကျေးမှုနှင့် နေ့စဉ်ဘဝအတွင်း ယနေ့ထက်တိုင် ဆက်လက်၍ ဒွန်တွဲတည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E., ''Buddhism and Society: A Great Tradition and Its Burmese Vicissitudes'', University of California Press, 1982.</ref> ဗမာလူမျိုးအများစုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြသော်လည်း ၁၉ ရာစုတွင် အမေရိကန် နှစ်ခြင်း သာသနာပြုဆရာကြီး [[ယုဒသန်|အက်ဒိုနိရမ် ဂျဒ်ဆန်]] (ဆရာယုဒသန် / Adoniram Judson) သည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာပြီး၊ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ ပထမစစ်ပွဲ မတိုင်မီနှင့် အပြီးတွင် ဗမာဘာသာစကားဖြင့် [[သမ္မာကျမ်းစာ]]ကို ပထမဆုံး ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့ကာ ဗမာလူမျိုး ခရစ်ယာန် သာသနာပြုလုပ်ငန်းများကို စတင်ခဲ့သည်။ <ref>Wayland, Francis, ''A Memoir of the Life and Labors of the Rev. Adoniram Judson'', Phillips, Sampson, and Co., 1853.</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် နှစ်ခြင်း (Baptist)၊ [[ရောမကက်သလစ်ဂိုဏ်း|ရောမကက်သလစ်]] (Roman Catholic) နှင့် အန်ဂလီကန် (Anglican) အသင်းတော်များ၌ ပါဝင်သော ဗမာခရစ်ယာန်များသည် အဓိကအားဖြင့် ရန်ကုန်၊ မန္တလေးနှင့် စစ်ကိုင်းတိုင်း ဒေသကြီးများအတွင်း အစဉ်အဆက် သက်ဝင်ယုံကြည်လျက် ရှိကြသည်။ === မြန်မာပြက္ခဒိန်စနစ် နှင့် နှစ်ကူး ပွဲတော် === ဗမာလူမျိုးတို့၏ ပွဲတော်များသည် [[မြန်မာပြက္ခဒိန်]] ၏ ရာသီစက်ဝန်းပေါ်တွင် အခြေခံထားသည်။ မြန်မာပြက္ခဒိန်သည် နေနှင့် လ၏ သွားလာပုံကို ပေါင်းစပ်တွက်ချက်သော လနေပူးတွဲ ပြက္ခဒိန် စနစ် ဖြစ်ပြီး ရက်လိုများကို ညှိယူရန် ဝါထပ်နှစ် များကို ထည့်သွင်းတွက်ချက်သည်။<ref name="Chatterjee">Irwin, A. M. B. (1909). ''The Burmese and Arakanese Calendars''. Hanthawaddy Printing Works.</ref> မြန်မာ့ပြက္ခဒိန်စနစ် ကို ထိုင်း ၊ လာအို၊ ဇင်းမယ် (လန်နာ) နှင့် တိုင်းလူး (စစ်ဆောင်ပန္နား) ဒေသများက နှစ်ပေါင်း ရာစုနှစ်များစွာ တရားဝင် ရာဇဝင်ပြက္ခဒိန်အဖြစ် လက်ခံသုံးစွဲခဲ့ကြသည်။<ref name="Eade">Eade, J.C. (1995). ''The Calendrical Systems of Mainland South-East Asia''. E.J. Brill.</ref> [[သင်္ကြန်|သင်္ကြန်ပွဲတော်]]သည် မြန်မာနှစ်သစ်ကူး ပွဲတော်ဖြစ်ပြီး တန်ခူးလ (မတ်-ဧပြီ) တွင် ကျင်းပသည်။ [[သိကြားမင်း]] လူ့ပြည်သို့ ဆင်းသက်သည်ကို အကြောင်းပြု၍ အကုသိုလ် အညစ်အကြေးများကို ရေဆေးငါးပါး ပြုလုပ်သည့်အနေဖြင့် ရေပက်ကစားကြသည်။ အတက်နေ့နှင့် နှစ်ဆန်း ၁ ရက်နေ့တို့တွင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများ၌ တရားဘာဝနာ ပွားများခြင်း၊ သက်ကြီးပူဇော်ပွဲ ပြုလုပ်ခြင်းနှင့် ဇီဝိတဒါန ငါးလွှတ်/နွားလွှတ်ခြင်းများကို ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Spiro">Spiro, Melford E. (1982). ''Buddhism and Society: A Great Tradition and Its Burmese Vicissitudes''. University of California Press.</ref> ပုဂံခေတ်သည် သင်္ကြန်ပွဲတော်ကို စာဖြင့် ရေးထိုးသည့် ကျောက်စာမှတ်တမ်း၊ ရေပက်ကစားသည့် ရာဇဝင်မှတ်တမ်း နှင့် စနစ်တကျ တွက်ချက်သည့် နက္ခတ်ဗေဒမှတ်တမ်း ဟူသော ကဏ္ဍစုံမှ အစောဆုံး တည်ရှိခဲ့သဖြင့် မြန်မာ့သင်္ကြန် သည်အစောဆုံး ကျင်းပသည့် မူလရေသဘင် နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ဖြစ်ကြောင်း အခိုင်အမာဆိုနိုင်ပေမည်။ <ref name="culture">ဦးနု၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံများ"၊ ၁၉၆၅။</ref> === အစားအစာ ယဉ်ကျေးမှု === ဗမာလူမျိုးတို့၏ အဓိက အစားအစာမှာ [[ဆန်]] (ထမင်း) ဖြစ်ပြီး ဟင်းလျာများကို ချို၊ ချဉ်၊ ငန်၊ စပ် မျှတစွာ ချက်ပြုတ်စားသုံးကြသည်။[[ငါးပိ]] (ငါးပိရည်ကျိုနှင့် အတို့အမြှုပ်) သည် ဗမာထမင်းဝိုင်း၏ မရှိမဖြစ် အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည်။ ဆီပြန်ဟင်းများအဖြစ် ကြက်သား၊ ဝက်သား၊ ငါး စသည်တို့ကို ကြက်သွန်နီ၊ ကြက်သွန်ဖြူ၊ ဂျင်း၊ ငရုတ်သီး၊ မဂ္ဂန်းစသဖြင့် အခြေခံကာ ချက်ပြုတ်ကြသည်။ ထို့အပြင် နံနံပင် ကို ဟင်းလျာအတော်များများတွင် အနံ့မွှေးစေရန်နှင့် အဆင်တန်ဆာအဖြစ် အဓိက အသုံးပြုကြသည်။ဘဲဥ၊ ငှက်ပျောရိုး၊ ငါးတို့ဖြင့် ချက်ပြုတ်ထားသော ဗမာတို့၏ နိုင်ငံတော်အစားအစာ ဖြစ်သည်။<ref> name="Khayaing">Aye, MiMi. (2019). ''Mandalay: Recipes and Tales from Burma''. Bloomsbury Absolute.</ref> === သနပ်ခါး ဓလေ့ === [[သနပ်ခါး]] သည် ဗမာလူမျိုးများ၏ ထူးခြားသော သဘာဝ အလှကုန်နှင့် ယဉ်ကျေးမှု သင်္ကေတဖြစ်သည်။ သနပ်ခါးပင်၏ အခေါက်ကို ကျောက်ပျဉ်တွင် ရေစက်ချကာ သွေး၍ မျက်နှာနှင့် ခန္ဓာကိုယ်တွင် လိမ်းကျံကြသည်။ သနပ်ခါးသည် နေလောင်ဒဏ်မှ ကာကွယ်ပေးခြင်း၊ အေးမြစေခြင်း နှင့် အသားအရေ ထိန်းသိမ်းပေးခြင်း စသည့် ဆေးဖက်ဝင် အစွမ်းများရှိသည်။ ဗမာအမျိုးသမီးများနှင့် ကလေးငယ်များသည် သနပ်ခါးကို ပါးနှစ်ဖက်တွင် ကွက်ကျား သို့မဟုတ် ဘိလပ်ကွက်၊ ကလေးများတွင် ပါးကွက်ကြား ပုံစံများ ရေးဆွဲ လိမ်းကျံသည့် ဓလေ့မှာ နှစ်ပေါင်း ထောင်ချီ ခိုင်မာခဲ့သော ယဉ်ကျေးမှုဖြစ်သည်။<ref name="Thanaka">Muralidharan, S. (2016). "Thanaka: The Traditional Burmese Cosmetic". ''International Journal of Cultural Heritage'', 4(1), pp. 45–52.</ref> === အခြား လူမှုရေးနှင့် လူနေမှု ဓလေ့ထုံးတမ်းများ === ဗမာမိသားစုများအတွက် သားယောက်ျားလေးများကို [[ရှင်ပြုပွဲ|ရှင်ပြုပေးခြင်း]] (သာသနာ့ဘောင်သို့ သွတ်သွင်းခြင်း) သည် ဘဝ၏ အရေးကြီးဆုံး ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ တာဝန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရှင်လောင်းများကို မင်းညီမင်းသား ဝတ်စုံများ ဝတ်ဆင်ပေး၍ မြင်း၊ ဆင် စသည်တို့ဖြင့် လှည့်လည်ကာ ရှင်လောင်းလှည့်ပွဲ ကျင်းပပြီးမှ ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်ထံ၌ သာမဏေအဖြစ် ခံယူစေသည်။ မြန်မာ့ရိုးရာ မင်္ဂလာပွဲများကို ဝါဆိုမှ သီတင်းကျွတ်အထိ ဝါတွင်းကာလများတွင် ကျင်းပလေ့မရှိဘဲ ဝါပကာလများတွင်သာ ကျင်းပကြသည်။ ကွယ်လွန်သူကို အမျှအတန်း ပေးဝေခြင်း၊ ၇ ရက်ပြည့်လျှင် ရက်လည်ဆွမ်းကျွေးပွဲ ကျင်းပ၍ တရားတော်များ နာယူခြင်းများ ပြုလုပ်ကြသည်။ === ဝတ်စားဆင်ယင်မှု === ဗမာလူမျိုး တို့၏ ရိုးရာဝတ်စားဆင်ယင်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အပူပိုင်းဒေသ ရာသီဥတု၊ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဝင် နန်းတွင်း အစဉ်အလာများအပေါ် မူတည်၍ တီထွင်ဖန်တီးထားသော ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ <ref>Ferrars, Max and Bertha, ''Burma'', Sampson Low, Marston and Company, 1900, pp. 60–65.</ref> ခေတ်သစ် ဗမာလူမျိုးတို့၏ ပင်မ အမျိုးသား/အမျိုးသမီး ရိုးရာဝတ်စုံ၏ အခြေခံမှာ လုံချည် ဖြစ်သည်။ပုဆိုး သည် ဗမာအမျိုးသားများ ဝတ်ဆင်သော ခါးဝတ်လုံချည် ဖြစ်သည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် အကွက်၊ အစင်း သို့မဟုတ် ရိုးရိုးခါးဝတ်များကို ဝတ်ဆင်ကြပြီး၊ မင်္ဂလာဆောင်နှင့် အခမ်းအနားများတွင် မန္တလေးချိတ် သို့မဟုတ် သပွတ်အကွက် ပုဆိုးများကို တိုက်ပုံအင်္ကျီ၊ ခေါင်းပေါင်း တို့နှင့် တွဲဖက်ဝတ်ဆင်ကြသည်။ <ref>Fraser-Lu, Sylvia, ''Burmese Textiles'', The White Orchid Press, 1988.</ref>ထဘီသည် ဗမာအမျိုးသမီးများ ဝတ်ဆင်သော ခါးဝတ်ဖြစ်သည်။ အောက်နားတွင် အနားသတ် သို့မဟုတ် အနားစပါး ပါရှိလေ့ရှိပြီး၊ ရိုးရာ အချိတ်အဆင် များကို ပွဲလမ်းသဘောတူ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အမျိုးသမီးများ၏ ရိုးရာအင်္ကျီမှာ ရင်ဖုံး သို့မဟုတ် ရင်စိ ရိုးရာအင်္ကျီ ဖြစ်သည်။ <ref>Fraser-Lu, Sylvia, ''Handwoven Textiles of South-East Asia'', Oxford University Press, 1988.</ref> ကုန်းဘောင်ခေတ်နှင့် နန်းတွင်း ဝတ်စားဆင်ယင်မှု တွင်မူ အလျား ဧက ၁၅ မှ ၂၀ ခန့်ရှည်လျားသော တောင်ရှည်ပုဆိုးကို အမျိုးသားများ ခါးတွင် စည်းနှောင်၍ ပိုလျှံသော အစကို ပခုံးပေါ်တင်ခြင်း သို့မဟုတ် ခါးတွင် ထည့်သွင်းခြင်းဖြင့် ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြသည်။ <ref>Scott, J. George, ''The Burman: His Life and Notions'', Macmillan and Co., 1882.</ref>ကုန်းဘောင်ခေတ် နန်းတွင်းအမျိုးသမီးများသည် အနောက်သို့ ရှည်လျားစွာ တင်းစွဲသွားသော ပတ်ထဘီနှင့် ရင်ဖုံး အင်္ကျီများကို ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြသည်။လွန်းတစ်ရာ အချိတ်ကဲ့သို့ မန္တလေးနန်းတွင်း၌ ရက်လုပ်သော ရက်ကန်းစင် မျိုးစုံအချိတ် အဆင်များသည် မင်းစိုးရာဇာနှင့် ကုန်းဘောင်နန်းတွင်း အထက်တန်းလွှာတို့၏ သင်္ကေတ ဖြစ်ခဲ့သည်။ <ref>Green, Alexandra, ''Burmese Visual Culture: Charisma and Sacred Fortune'', Hong Kong University Press, 2018.</ref> ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုသည် ရှေးဟောင်း နန်းတွင်းအဆင် တောင်ရှည်ပုဆိုးနှင့် လွန်းတရာအချိတ် တို့မှသည် ယနေ့ခေတ် လုံချည်၊ တိုက်ပုံနှင့် ရင်ဖုံးအင်္ကျီ အဖြစ် ရိုးရှင်းသေသပ်စွာ ပြောင်းလဲလာခဲ့သော်လည်း၊ မြန်မာ့ရိုးရာ ရက်ကန်းအတတ်နှင့် ယဉ်ကျေးမှု အနှစ်သာရကို မပျောက်ပျက်ဘဲ ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားသည့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု ပင်ဖြစ်သည်။ == ဘာသာစကားနှင့်စာပေ == ဗမာစကားသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု]] ကြီး၏ အောက်ရှိ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကား]]ခွဲတွင် ပါဝင်ပြီး၊ ထိုအထဲမှ [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာ အုပ်စု]]ဝင် ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Bradley">Bradley, David. (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". ''Papers in Southeast Asian Linguistics''. No. 14. pp. 1–72.</ref> ဗမာစကားသည် စကားလုံးတစ်လုံးချင်းစီ၏ အဓိပ္ပာယ်ကို အသံနိမ့်အမြင့် ဖြင့် ခွဲခြားသည့် နိမ့်မြင့်သံသုံးဘာသာစကား အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း (မန္တလေး၊ စစ်ကိုင်း၊ မကွေး) နှင့် အောက်ပိုင်း (ရန်ကုန်၊ ပဲခူး၊ ဧရာဝတီ) တို့တွင် ပြောဆိုကြသော ဗမာစကားသည် စံပြဗမာစကား ဖြစ်ပြီး၊ အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်စွမ်း အပြည့်အဝ ရှိသည်။ သို့သော် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ ကွဲပြားနေသော ဒေသများဖြစ်သည့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]ရှိ ရခိုင်စကား၊ [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]ရှိ ထားဝယ်စကားနှင့် မြိတ်စကားတို့သည် ဗမာစကား၏ ဒေသန္တရစကားခွဲများ ဖြစ်ကြပြီး၊ ရှေးဟောင်းဗမာစကား၏ လေယူလေသိမ်းနှင့် အသံထွက်ဝိသေသလက္ခဏာများကို ပိုမိုထိန်းသိမ်းထားကြသည်။<ref name="Bradley" /> [[File:Sino-Tibetan Languages Map.png|thumb|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု ပြန့်နှံ့တည်ရှိမှု]] === သမိုင်းကြောင်းနှင့် စာပေပေါ်ပေါက်လာပုံ === {{main|မြန်မာစာပေ}} ဗမာစကားသည် သမိုင်းဦးကာလ မြောက်ဘက်အရပ်မှ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချလာမှုနှင့်အတူ ပါဝင်လာခဲ့သည်။ စာရေးသားမှုစနစ်အနေဖြင့် မူလက မိမိကိုယ်ပိုင်အက္ခရာ မရှိသေးသော်လည်း၊ ပုဂံခေတ်သို့ ရောက်ရှိလာသောအခါ ဒေသခံ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]]နှင့် [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]]တို့ထံမှတစ်ဆင့် အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းသုံး [[ဗြဟ္မီအက္ခရာ|ဗြဟ္မီအက္ခရာ]]နွယ်ဝင် ပလ္လဝ (Pallava) အက္ခရာကို အခြေခံကာ ကိုယ်ပိုင် [[မြန်မာအက္ခရာ|မြန်မာစာပေ]]ကို တီထွင်ဖန်တီးခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce" />သမိုင်းအရ အစောဆုံးတွေ့ရှိရသည့် ဗမာစာအရေးအသား အထောက်အထားမှာ ခရစ်နှစ် ၁၁၁၃ ခုနှစ်တွင် ရေးထိုးခဲ့သော [[မြစေတီကျောက်စာ]] (ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ) ဖြစ်သည်။<ref name="ThanTun" /> == ဗမာလူမျိုးတို့၏ အမျိုးသားရေး အမှတ်အသား == [[မင်းသုဝဏ်]]၏ "ရွှေဥဒေါင်း" ကဗျာတွင် ဗမာလူမျိုးစု၏ ရိုးရာယုံကြည်မှုနှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ် သမိုင်းဝင် အမှတ်အသားများကို အောက်ပါအတိုင်း လှပကျစ်လျစ်စွာ ကောက်နုတ်ဖွဲ့ဆိုထားသည်။ <blockquote> "နေမင်းနွယ် ဆွေဘုရားရယ်တို့ ဝေတင့်တယ် အသရေခြားသည်ဟု ငွေများမှာတဲ့ တံဆိပ်တင် နိမိတ်မြင်က မင်္ဂလာရှိ။" </blockquote> <blockquote> "မြန်မာနွယ် ကမ္ဘာဝယ် ထင်အလင်းသာပ ဆင်မြင်းဗိုလ်ပါရံလို့ မြကဒဏ် သီဟာစိုးစဉ်က ဒေါင်းအလံ စိုက်ကာထိုးကြတယ် ဖိုးထိုက်ပါဘိ။" </blockquote> ဤကဗျာအရ ဗမာမင်းများသည် မိမိတို့ကိုယ်ကို နေမင်းအနွယ်စု (သူရိယဝံသ) ဟု ခံယူကာ ဒေါင်းရုပ်ကို မင်္ဂလာနိမိတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြကြောင်း၊ ထို့ပြင် ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် တရားဝင်အသုံးပြုခဲ့သည့် "ဒေါင်းဒင်္ဂါး" (ငွေများမှာတဲ့ တံဆိပ်တင်) နှင့် ကမ္ဘာ့အလယ်တွင် စစ်အင်အားတောင့်တင်းခဲ့စဉ်က လွှင့်ထူခဲ့သည့် "ဒေါင်းအလံ" အကြောင်းတို့ကို ဖော်ပြလျက် ဒေါင်းသည် ဗမာနွယ်တို့၏ အမျိုးသားရေးမာန် ဖြစ်ကြောင်း သရုပ်ဖော်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ [[File:National flag of Third Burmese Empire (Konbaung Dynasty).svg|thumb|၂၅၀px|တတိယမြန်မာနိုင်ငံတော် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]]တွင် တရားဝင်ပြဋ္ဌာန်းလွှင့်ထူခဲ့သည့် နိုင်ငံတော်အလံ။ အဖြူရောင်နောက်ခံအလယ်တွင် ဗမာမင်းတို့၏ "သူရိယဝံသ" (နေမင်းအနွယ်) ဇာစ်မြစ်နှင့် အမျိုးသားရေးလက္ခဏာကို ဖော်ညွှန်းသည့် ကန္နားစွင့် ကူးဒေါင်းရုပ်ကို ထင်ရှားစွာ တွေ့ရစဉ်။]] ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် ကုန်းဘောင်မင်းဆက် ပျက်သုဉ်း၍ ဗြိတိသျှကိုလိုနီအောက် ကျရောက်ခဲ့ရသော်လည်း ဒေါင်းရုပ်သည် ဗမာလူမျိုးတို့၏ နှလုံးသားထဲမှ ပျောက်ပျက်မသွားခဲ့ပေ။ အမျိုးသားရေးနှင့် လွတ်လပ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများ ပေါ်ပေါက်လာသောအခါ ကျောင်းသားခေါင်းဆောင်များနှင့် မျိုးချစ်တော်လှန်ရေးသမားများသည် မိမိတို့၏ အမျိုးသားရေးစိတ်ဓာတ်ကို ပြသရန် ဒေါင်းရုပ်ကို ပြန်လည်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ [[File:Flag of Burma (1939–1941, 1945–1948).svg|thumb|၂၅၀px|ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ် (၁၉၃၉–၁၉၄၁ နှင့် ၁၉၄၅–၁၉၄၈) ကာလအတွင်း တရားဝင်သုံးစွဲခဲ့သော ဗမာနိုင်ငံတော်အလံ။ ဗြိတိသျှအပြာရောင်အလံ (Blue Ensign) ၏ လက်ယာဘက်စွန်းစက်ဝိုင်းအတွင်း၌ ဗမာလူမျိုးတို့၏ အမျိုးသားရေးပြယုဂ်ဖြစ်သော အမြီးဖြန့် ကူးဒေါင်းရုပ်ကို ထည့်သွင်းပုံဖော်ထားသည်။]] နန်းတွင်းသုံး အမြီးဖြန့်နေသည့် ငြိမ်းချမ်းသော "ကူးဒေါင်း" အစား၊ ဗြိတိသျှအစိုးရကို အရှုံးမပေးဘဲ ရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်မည်ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ဖြင့် အတောင်ပံဖြန့်ကာ စစ်ဆိုင်နေသည့် "ခွပ်ဒေါင်း" (ကျောင်းသားသမဂ္ဂအလံ) အဖြစ် သမိုင်းဝင် ပြောင်းလဲ တီထွင်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref name="Nu">ဦးနု။ (၁၉၆၇)။ ''ငါးနှစ်ရာသီ ဗမာပြည်''။ ရန်ကုန်။</ref> ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] ဦးဆောင်သော ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် (BDA) ၏ သွေးရောင်နောက်ခံ အလံတော်အလယ်တွင်လည်း ဒေါင်းရုပ်ကိုပင် ဗမာ့တော်လှန်ရေးတပ်မတော်၏ ပြယုဂ်အဖြစ် ဆက်လက်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name="BaMaw">Ba Maw, Dr. (1968). ''Breakout in Burma: Memoirs of a Revolution, 1939–1946''. Yale University Press.</ref> ယနေ့ထက်တိုင်အောင် "ဒေါင်း" (အထူးသဖြင့် ခွပ်ဒေါင်းနှင့် ကူးဒေါင်း) သည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဗမာလူမျိုးတို့၏ မာန်မာန၊ စည်းလုံးမှု၊ ဒီမိုကရေစီလှုပ်ရှားမှုများနှင့် တော်လှန်ရေးစိတ်ဓာတ်တို့ကို ထင်ဟပ်စေသည့် အရေးအကြီးဆုံးသော ပြည်သူ့အမှတ်အသားအဖြစ် သမိုင်းအဆက်ဆက် ခိုင်မာစွာ ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။ [[File:ABFSU Flag.svg|thumb|၂၅၀px|ကိုလိုနီခေတ် အမျိုးသားရေးနှင့် လွတ်လပ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများမှစ၍ အစဉ်အဆက် သုံးစွဲခဲ့သော [[ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားသမဂ္ဂများအဖွဲ့ချုပ်]] (ဗကသ) ၏ တရားဝင် "ခွပ်ဒေါင်းအလံတော်"။ ခေါင်းမငုံ့တတ်သော ပြည်သူနှင့်ကျောင်းသားထု၏ တော်လှန်ရေးစိတ်ဓာတ်ကို ကိုယ်စားပြုသည်။]] ==ထင်ရှားသောဗမာလူမျိုးများ== * [[အောင်ဆန်း|အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] *[[အောင်ဆန်းစုကြည်၊ ဒေါ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]] *[[သန့်၊ ဦး|ဦးသန့်(ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်)]] * [[မှိုင်း၊ ကိုယ်တော်၊ သခင်|မြန်မာစာပေပညာရှင် ဆရာကြီး သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း]] * [[နု၊ ဦး|မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု]] * [[မြ၊ သခင်|အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီးသခင်မြ]] * [[ဘချို၊ ဦး (ဒီးဒုတ်)|အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီး ဒီးဒုတ်ဦးဘချို]] *[[သခင်စိုး]] *[[သခင်သန်းထွန်း]] *[[ဦးကျော်ငြိမ်း]] *[[ဒေါက်တာဘမော်]] *[[ကိုဗဟိန်း]] *[[ဦးဗဆွေ]] *[[ဦးမြင့်သိန်း]] *[[ကျော်ဇော၊ ဗိုလ်ချုပ်|ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ဇော]] *[[စိန်မှန်၊ ဗိုလ်မှူး|ဗိုလ်မှူး စိန်မှန်]] *[[မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ်]] *[[သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] * [[အောင်ကြီး၊ ဦး|ဗိုလ်မှူးချုပ်အောင်ကြီး]] * [[တင်ဦး၊ သူရ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး(ငြိမ်း) သူရ ဦးတင်ဦး]] * [[မောင်မောင်၊ ဒေါက်တာ (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဒေါက်တာ မောင်မောင်]] *[[နေဝင်း|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးနေဝင်း]] *[[စောမောင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စောမောင်]] * [[သန်းရွှေ|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေ]] * [[သိန်းစိန်၊ ဦး|နိုင်ငံတော် သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး(ငြိမ်း)]] * [[ဝီရသူ (မစိုးရိမ်)|မစိုးရိမ်တိုက်သစ် နာယက ဆရာတော် ဦးဝီရသူ]] *[[လင်းယုန်နီ]] *[[ချစ်ဦးညို]] *[[စွမ်းရည်၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ|မောင်စွမ်းရည်]] *[[အောင်သင်း]] *[[ဆရာစံ]] *[[သခင်ဖိုးလှကြီး]] *[[မင်းအောင်လှိုင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်]] *[[ဗိုလ်စံဖဲ]] == ဗမာလူမျိုးစု == မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၏ တရားဝင် သတ်မှတ်ထားသော တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်စု ၁၃၅ မျိုးစာရင်းအရ ဗမာလူမျိုးစု အောက်တွင် မျိုးနွယ်စု (၉) စု ပါဝင်သည်။ အက္ခရာစဉ်အတိုင်း စဉ်ထားသည် - # [[ကတူးလူမျိုး]] # [[ကနန်းလူမျိုး]] # [[ဆလုံလူမျိုး]] # [[ထားဝယ်လူမျိုး]] # [[ဖွန်းလူမျိုး]] # [[ဗမာလူမျိုး]] # [[မြိတ်လူမျိုး]] # [[ယဘိန်းလူမျိုး]] # [[ယောလူမျိုး]] ဗမာလူမျိုးစု (၉) စုသည် အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အကွဲအပြားများအရ ပေါင်းစည်းသတ်မှတ်ထားခြင်း ဖြစ်သော်လည်း ဘာသာဗေဒနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ မနုဿဗေဒအရမူ မူလဆင်းသက်လာပုံ သီးသန့် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Eal2010">Eberhard, David M., et al. (eds.) (2010). ''Ethnologue: Languages of the World''. SIL International.</ref> === ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ဗမာနွယ်အုပ်စု === ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ စိစစ်ချက်များအရ [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်အုပ်စု]] (Burmish Group) သည် တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားမိသားစု အောက်ရှိ သီးသန့် အုပ်စုကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုဝင် ဘာသာစကားများကို အဓိကအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ်၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ အရှေ့ပိုင်းနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်းတို့တွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသူများက ပြောဆိုကြသည်။ <ref name="Bradley1997" /> <ref name="Thurgood2003">Thurgood, Graham & LaPolla, Randy J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.</ref> ပါဝင်သော ဘာသာစကားပြောဆိုသည့် လူမျိုးများနှင့် ဒေသန္တရအုပ်စုများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် — # [[ဗမာလူမျိုး]] (မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်း နေထိုင်ကြသော ပင်မ ဗမာစကားပြောသူများ) # [[အင်းသားလူမျိုး]] (ရှမ်းပြည်နယ်၊ အင်းလေးကန်ဝန်းကျင်တွင် နေထိုင်ကြပြီး ရှေးဟောင်း ဗမာအက္ခရာသံများကို ထိန်းသိမ်းထားသူများ) # [[ဖွန်းလူမျိုး]] (ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်း အထက်ပိုင်း မြစ်ဝှမ်းတွင် နေထိုင်ကြသော ရှေးဟောင်း ဗမာနွယ်ဝင်များ) # [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]] (ရှမ်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြသော တိဗက်-ဗမာနွယ် အစုအဝေး) # [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]] (ရခိုင်ပြည်နယ်နှင့် စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသတွင် နေထိုင်ကြသော ဗမာနွယ်အုပ်စုဝင်များ) # [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]] (ရှမ်းပြည်နယ် အနောက်ဘက် ကုန်းမြင့်ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသူများ) # [[မရမာ လူမျိုး|မရမာလူမျိုး]] (ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသရှိ ရခိုင်နွယ်ဝင် အစုအဝေး) # [[ယောလူမျိုး|ယော]]၊ [[ထားဝယ်လူမျိုး|ထားဝယ်]]၊ [[မြိတ်လူမျိုး|မြိတ်]] (မြန်မာစကား၏ ရှေးဟောင်း အသံထွက်များနှင့် သီးသန့် ဒေသန္တရစကားများကို သုံးစွဲကြသည့် ဗမာနွယ်အုပ်စုဝင်များ) == ကျမ်းကိုး == <references/> * မြန်မာသမိုင်းပုံ- [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] {{ မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:ဗမာလူမျိုးစု]] sglmayywn0bok9dykr39oaubib5p4fn 1054880 1054879 2026-09-23T15:37:48Z Chenzeyan29 141880 1054880 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}} {{pp-move-indef}} '''ဗမာလူမျိုး''' ({{lang-en|Bamar people}} သို့မဟုတ် ''Burmans''၊ {{IPAc-en|b|ə|ˈ|m|ɑː|r}}) များသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တွင် နေထိုင်ကြသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများအနက် လူဦးရေအများဆုံးဖြစ်သည်။ဘာသာစကားနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ ဆက်နွှယ်မှုများအရ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစုကြီး]]၏ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] လူမျိုးအုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ စုစုပေါင်းလူဦးရေ၏ ၆၈.၇၈% (အကြမ်းဖျင်း ၃၆ သန်းခန့်မျှ) ရှိကြပြီး၊ ဗမာလူမျိုးတို့၏ မိခင်ဘာသာစကားဖြစ်သော [[မြန်မာဘာသာစကား]]ကို ပြည်ထောင်စု၏ တရားဝင် ရုံးသုံးဘာသာစကားအဖြစ် သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။<ref>{{cite book |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈ ခုနှစ်) |publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပုံနှိပ်ရေးနှင့် စာအုပ်ထုတ်ဝေရေး လုပ်ငန်း |year=2008 |chapter=အခန်း (၁၅) အထွေထွေပြဋ္ဌာန်းချက်များ |pages=စာ-၁၇၁ |quote=ပုဒ်မ ၄၅၀။ မြန်မာဘာသာစကားသည် ရုံးသုံးဘာသာစကား ဖြစ်သည်။}}</ref> <ref>{{cite web|title=မြန်မာ (ဗမာ)လူမျိုးအကြောင်း|url=https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaa-bmaa-luumiuakeaang-sikeaangcraa|access-date=27 August 2023|archive-date=27 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230827230329/https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaa-bmaa-luumiuakeaang-sikeaangcraa}}</ref> {{Infobox ethnic group | group = ဗမာလူမျိုး | name = | flag = | flag_caption = | image = Burmese family portrait.JPG | image_caption = အင်္ဂလိပ်အုပ်ချုပ်မှုအတွင်း ၂၀ ရာစုအလှည့်တွင် ဗမာမိသားစုပုံ | image_alt = | image_upright = | total = <!-- total population worldwide --> | total_year = <!-- year of total population --> | total_source = | total_ref = <!-- references supporting total population --> | genealogy = | regions = {{flag|Myanmar}} ၃၅ သန်းခန့်<hr> {{flatlist| *{{flag|Thailand}} *{{flag|Malaysia}} *{{flag|Singapore}} *{{flag|United States}} *{{flag|China}} *{{flag|Australia}} *{{flag|Japan}} }} | region1 = {{flagcountry|Thailand}} | pop1 = ၂,၃၀၀,၀၀၀<ref>{{cite news | url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2022/03/30/in-thailand-exiled-burmese-communities-work-to-support-the-revolution-at-home_5979344_4.html | title=In Thailand, exiled Burmese communities work to support the revolution at home | newspaper=Le Monde.fr | date=30 March 2022 }}</ref> | region4 = {{flagcountry|Japan}} | pop4 = ၂၈,၈၆၀<ref>{{cite book |chapter=15 Burmese: Refugees and Little Yangon |first=Kosei |last=Otsuka |title=Language Communities in Japan |doi=10.1093/oso/9780198856610.003.0016 |date=January 2022 |url=https://academic.oup.com/book/38834/chapter/337727805 }}</ref> | region3 = {{flagcountry|Australia}} | pop3 = ၃၂,၆၆၅<ref>[[Census in Australia#2016|2016 Census of Australia]] [https://web.archive.org/web/20140116132606/http://www.immi.gov.au/media/publications/statistics/comm-summ/textversion/myanmar.htm "Burmese Australians"]</ref> | region2 = {{flagcountry|Singapore}} | pop2 = ၅၀,၀၀၀<ref>{{cite web | url=https://asia.nikkei.com/Politics/Emigrants-in-Singapore-s-little-Myanmar-eye-their-homeland | title=Emigrants in Singapore's 'little Myanmar' eye their homeland }}</ref> | languages = [[ဗမာဘာသာစကား]] | religions = အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့် [[မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု]]<br/> ခရစ်ယာန်နှင့် အစ္စလာမ် အနည်းငယ် | related_groups = {{flatlist| *[[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]] *[[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]] *[[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]] * [[လော်ဝေါ်လူမျိုး|လော်ဝေါ်]] * [[အာချန်လူမျိုး|မိုင်းသာ]] *[[မြိတ်လူမျိုး|တနင်္သာရီ(မြိတ်)]] * အခြား [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်လူမျိုးများ]]}} | footnotes = }} သမိုင်းဦးကာလက တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ဘက် ကုန်းမြင့်ဒေသများမှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခဲ့ကြပြီး အေဒီ ၉ ရာစုခန့်တွင် [[ပုဂံ]] မင်းဆက်ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် [[ပုဂံခေတ်|ပုဂံအင်ပါယာ]]၊ [[တောင်ငူခေတ်|တောင်ငူအင်ပါယာ]] နှင့် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်|ကုန်းဘောင်အင်ပါယာ]] စသည့် ထင်ရှားသော အင်ပါယာကြီးများကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဗမာတို့၏ စစ်ရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေး အာဏာစက်သည် မြန်မာ့ပထဝီဝင် နယ်နိမိတ်အတွင်းရှိ အခြားသော တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုများအပေါ်တွင်သာမက အိမ်နီးချင်း အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသများအထိပါ ခေတ်အဆက်ဆက် ကျယ်ပြန့်စွာ ဩဇာညောင်းခဲ့သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830''. Cambridge University Press.</ref><ref name="Harvey1925">Harvey, G.E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. London: Longmans, Green and Co.</ref> [[File:Burmese chess players, by Max Ferrars late 1890s.jpg|thumb|ဗမာလူမျိုးအမျိုးသားနှစ်ယောက်]] ဗမာလူမျိုး အများစုသည် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ|ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး မိရိုးဖလာ [[မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု|နတ်ကိုးကွယ်မှု]] နှင့်လည်း ဒွန်တွဲလျက်ရှိသည်။ ဗမာတို့၏ ဗိသုကာအတတ်၊ စာပေ၊ ဂီတ၊ အနုပညာနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများသည် နိုင်ငံအတွင်းရှိ အခြားသော လူမျိုးစုများ၏ ယဉ်ကျေးမှုအပေါ်တွင်လည်း သိသာထင်ရှားစွာ ရောယှက်လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။<ref name="HtinAung1967">Htin Aung, Maung (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> ထို့အပြင် သနပ်ခါး လိမ်းခြယ်ခြင်းကဲ့သို့သော ထင်ရှားသည့် ကိုယ်ပိုင် လူမှုထုံးတမ်းစဉ်လာများ နှင့် ရိုးရာပွဲတော်များ (ဥပမာ - [[သင်္ကြန်|မဟာသင်္ကြန်ပွဲတော်]]၊ [[သီတင်းကျွတ်ပွဲတော်]]) သည် တစ်နိုင်ငံလုံး အတိုင်းအတာဖြင့် ယနေ့တိုင် အရှိန်အဝါကြီးမားစွာ တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1982">Spiro, Melford E. (1982). ''Buddhism and Society: A Great Tradition and Its Burmese Vicissitudes''. University of California Press.</ref><ref name="CulturalBurma">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၉)၊ "ဗမာလူမျိုးနှင့် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု"။</ref> == အမည်ရင်းမြစ် == ဗမာလူမျိုးများ၏ အမည်သည် သမိုင်းတစ်လျှောက် ဘာသာဗေဒ၊ ပထဝီဝင်နှင့် အိမ်နီးချင်း ယဉ်ကျေးမှုများ၏ လွှမ်းမိုးမှုတို့အပေါ် မူတည်၍ အမျိုးမျိုး ပြောင်းလဲ ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ခဲ့ကြသည်။ ဗမာလူမျိုးများသည် မိမိတို့ကိုယ်မိမိ မှာ "ဗမာ" သို့မဟုတ် "မြန်မာ" ဟုခေါ်ဝေါ်ခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိပြီး၊ ရှေးဟောင်း မွန်ကျောက်စာများတွင် "မရ်မာ" ဟုလည်းကောင်း၊ ပုဂံခေတ် မြန်မာကျောက်စာများတွင် "မြမ္မာ" ဟုလည်းကောင်း ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1969">Luce, G.H. (1969). ''Old Burma: Early Pagán''. Artibus Asiae and New York University, p. 78.</ref> သမိုင်းဦးကာလနှင့် မူလအသုံးအနှုန်းအရ "ဗမာ" နှင့် "မြန်မာ" နှစ်ခုစလုံးသည် ယခုခေတ် ဗမာလူမျိုးနွယ်စု တစ်ခုတည်းကိုသာ ရည်ညွှန်းခဲ့သော စကားလုံးများ ဖြစ်ကြသော်လည်း အသံထွက်နှင့် အသုံးအနှုန်း ရောထွေးမှုများ သမိုင်းတစ်လျှောက် ရှိခဲ့သည်။<ref name="ThantMyintU">Thant Myint-U (2001). ''The Making of Modern Burma''. Cambridge University Press, pp. 85–88.</ref> "မြန်မာ" ဟူသော စကားလုံးကို သမိုင်းတွင် အစောဆုံး ကျောက်စာ အထောက်အထားအဖြစ် ၁၂ ရာစု [[ပုဂံခေတ်]] ကျောက်စာများ (ဥပမာ- ခရစ်နှစ် ၁၁၉၀ ပြည့်နှစ်ထိုး ရှင်ဒိသာပါမောက်ကျောက်စာ) တွင် "မြမ္မာ" ဟု စတင်တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Luce">Luce, G.H. (1969). ''Old Burma-Early Pagan''. J.J. Augustin, pp. 98–102.</ref> ၎င်း၏ အဓိပ္ပာယ် ရင်းမြစ်နှင့် ပတ်သက်၍ အဓိက ယူဆချက်များ ရှိကြရာ ရာဇဝင်ဆိုင်ရာ ယူဆချက်အရ ရှေးမြန်မာ ရာဇဝင်ဆရာများနှင့် ပါဠိစာပေပညာရှင်များက ကမ္ဘာဦး "ဗြဟ္မာ" လူသားများဟူသော ပုဒ်မှ ရွေ့လျောကာ "ဗြမ္မာ"၊ ထိုမှတစ်ဆင့် "မြမ္မာ" နှင့် "မြန်မာ" ဖြစ်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref name="Hmannan">တွန်းသင်းတိုက်ဝန် မဟာစည်သူ ဦးထွန်းညို (၂၀၀၃)။ ''မှန်နန်း မဟာရာဇဝင်တော်ကြီး''။ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ စာ ၃၅–၄၀။</ref> တစ်ဖက်တွင်လည်း ခေတ်သစ် သမိုင်းနှင့် ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက မြန်မာဟူသည် လျင်မြန်ခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော "မြန်" နှင့် သန်မာခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော "မာ" တို့ ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဗမာလူမျိုးတို့၏ ကိုယ်ပိုင် စကားလုံး ဖြစ်သည်ဟု လည်းကောင်း၊ ရှေးဦး တိဗက်-ဗမာ အုပ်စု၏ ဒေသန္တရ နာမဝေါဟာရများမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်ဟု လည်းကောင်း သုံးသပ်ကြသည်။<ref name="ThanTun1988">သန်းထွန်း, ဒေါက်တာ (၁၉၈၈)။ ''ခေတ်ဟောင်း မြန်မာရာဇဝင်''။ မဟာဒဂုံ စာပေ။</ref><ref name="ThanTun">Than Tun (1964). ''Studies in Burmese History, Volume 1''. Maha Dagon Publishing, pp. 52–60.</ref> "ဗမာ" ဆိုသည်မှာ "မြန်မာ" ဟူသော စကားလုံးကို နှုတ်ကပတ်ပြောဆိုရာ၌ အသံလွယ်ကူအောင် ရွေ့လျောခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည့် စကားပြော အသုံးအနှုန်း မျှသာ ဖြစ်သည်။<ref name="Wheatley">Wheatley, Julian K. (1980). "Burmese as a Western Tibeto-Burman Language". ''Linguistics of the Tibeto-Burman Area'', 5, pp. 41–47.</ref> မြန်မာစကားတွင် အက္ခရာ "မြ" (Mr-) သံသည် ကာလကြာသောအခါ အသံပေါ့ပါးသွားပြီး "ဗ" (B-) သံသို့ ပြောင်းလဲသွားလေ့ ရှိသဖြင့် စာပေနှင့် တရားဝင် ရေးသားမှုတွင် "မြန်မာ" /mjəmà/ ဟု သုံး၍ အရပ်သုံးနှင့် ရိုးရာဓလေ့အရ ပြောဆိုမှုတွင် "ဗမာ" /bəmà/ ဟု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Bradley1985">Bradley, David (1985). "Nasals and Nasalization in Burmese". ''Papers in Southeast Asian Linguistics'', No. 9, Pacific Linguistics, pp. 1–12.</ref> ပြင်ပအသိုင်းအဝိုင်းက ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည့် သမိုင်းဝင် အမည်များ တွင် အိမ်နီးချင်း တရုတ် မှတ်တမ်းများ၌ ပုဂံခေတ် ဗမာတို့ကို "မြန်" (緬) သို့မဟုတ် "မြန်ရှန်း" (緬中) ဟု မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြပြီး၊ ယနေ့ထက်ထိ တရုတ်ဘာသာစကားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ သို့မဟုတ် ဗမာလူမျိုးကို "မြန်တျန်" (緬甸 - 缅甸) ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။<ref name="Sun2000">Sun, Laichen (2000). ''Ming-Epitome of the Central Kingdom's Interaction with Mainland Southeast Asia''. Southeast Asia Program, Cornell University.</ref> တိုင် နွယ်ဖွား လူမျိုးများအနက် ရှမ်းလူမျိုးများက ဗမာများကို "မန်း" သို့မဟုတ် "မန်" (Man / Màn) ဟု ခေါ်ဆိုကြသော်လည်း၊ထိုင်းတို့ကမူ "ဗမာ" ဟူသော စကားပြော အသံထွက်ကို အခြေခံ၍ "ဖမား" ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။<ref name="Egerod1957">Egerod, Søren (1957). "The Southern Min Dialects". ''T'oung Pao'', 45(1/3), pp. 220–225.</ref> အနောက်နိုင်ငံသားများနှင့် ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီ မှတ်တမ်းများတွင် "ဗမာ" ဟူသော စကားပြော အသံထွက်ကို အခြေခံ၍ အနီးစပ်ဆုံး အက္ခရာဖလှယ်ကာ "Burma" သို့မဟုတ် "Burmese" ဟု သမိုင်းတစ်လျှောက် ရေးသားခဲ့ကြသည်။ ကိုလိုနီခေတ် စာရေးသားမှုများတွင် "Burmese" ဟူသော ဝေါဟာရကို နိုင်ငံသား အားလုံး သို့မဟုတ် ဘာသာစကားအတွက် ရည်ညွှန်းလေ့ရှိပြီး၊ "ဗမာ" တိုင်းရင်းသား လူမျိုးနွယ်စု တစ်ခုတည်းကိုသာ သီးခြား ခွဲခြားညွှန်းဆိုလိုသည့်အခါ "Burman" ဟူသော အသုံးအနှုန်းကို သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။<ref name="Silverstein">Silverstein, Josef (1977). ''Burma: Military Rule and the Politics of National Development''. Ayer Company Publishers, pp. 12–18.</ref> ထို့ပြင် သမိုင်းဝင် အနောက်တိုင်း မှတ်တမ်းဟောင်းများနှင့် မြောက်ဘက် အင်ဒို-အာရိယန် အသုံးအနှုန်းများတွင် "Brama"၊ "Barma"၊ "Birma" နှင့် "Brammas" စသည့် အသွင်ကွဲ စာလုံးပေါင်းများဖြင့်လည်း ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။<ref name="Yule1903">Yule, Henry & Burnell, A.C. (1903). ''Hobson-Jobson: A Glossary of Colloquial Anglo-Indian Words and Phrases''. John Murray, p. 131.</ref> ရောမအက္ခရာသုံး လက်တင်အခြေပြု ဘာသာစကားများ (ဥပမာ- စပိန်၊ အီတလီ၊ ပေါ်တူဂီနှင့် ပြင်သစ် စသည့် ရိုမန့်စ်ဘာသာစကားများ) တွင်မူ "ဗမာ" ဟူသော ဝေါဟာရကို Latinization ပြုလုပ်ရာမှ ဆင်းသက်လာသည့် "ဘိရ်မာနီယာ" (Birmania / Birmanie) သို့မဟုတ် လူမျိုးကို ရည်ညွှန်းသည့် "ဘိရ်မာနို" (Birmano / Birman) ဟူသော အမည်များဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ဖော်ပြကြသည်။<ref name="Yule1903" /> ကိုလိုနီခေတ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးရပြီးစ ကာလများတွင် "မြန်မာ" နှင့် "ဗမာ" ကို ဒွန်တွဲသုံးစွဲခဲ့ကြ၍ လူမျိုးစုအမည်နှင့် နိုင်ငံအမည်အကြား ရှုပ်ထွေးမှုများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Silverstein">Silverstein, Josef (1977). ''Burma: Military Rule and the Politics of National Development''. Ayer Company Publishers, pp. 12–18.</ref> ထိုရှုပ်ထွေးမှုကို ရှင်းလင်းရန် ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့က ဥပဒေအမှတ် (၁၅/၈၉) "အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ခေါ်ဝေါ်စိုက်ထူခြင်း ဥပဒေ" ကို ပြဋ္ဌာန်း၍ တရားဝင် ခွဲခြားသတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name="Dittmer">Dittmer, Lowell (2010). ''Burma Or Myanmar?: The Struggle for National Identity''. World Scientific, pp. 2–5.</ref> ထိုဥပဒေအရ "မြန်မာ" (Myanmar) ဟူသော အမည်အား တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစု ၁၃၅ မျိုးစလုံးနှင့် နိုင်ငံသား အားလုံးကို ခြုံငုံလွှမ်းခြုံသည့် တရားဝင် နိုင်ငံတော်နှင့် နိုင်ငံသားဆိုင်ရာ အမည်အဖြစ် သတ်မှတ်၍ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် "Burma" အစား "Myanmar" ဟု ပြောင်းလဲခဲ့ပြီး၊ "ဗမာ" (Bamar/Burman) ကိုမူ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ တိုင်းရင်းသားများအနက် တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဝင် ဗမာလူမျိုးနွယ်စု တစ်ခုတည်းကိုသာ ရည်ညွှန်းရန် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ခေတ်သစ် ဘာသာဗေဒနှင့် နိုင်ငံရေးအရ "ဗမာ" သည် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးနွယ်စု တစ်ခုကိုသာ ဆိုလိုပြီး "မြန်မာ" သည် နိုင်ငံတော်နှင့် တိုင်းရင်းသား နိုင်ငံသားအားလုံးကို လွှမ်းခြုံခေါ်ဆိုသော ဝေါဟာရဖြစ်သည်ဟု ခွဲခြားမှတ်သားနိုင်သည်။<ref name="Dittmer" /> == နောက်ခံ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပေါ်ပေါက်လာပုံ == ဗမာလူမျိုးများ သည် တရုတ်-တိဗက် [[ဘာသာစကား မိသားစု|ဘာသာစကားမိသားစု]]တွင်ပါဝင်ပြီး ဒုတိယလူဦးရေ အများဆုံးသော လူမျိုးဖြစ်သည်။ သမိုင်းပညာရှင် ပါမောက္ခ ဒေါက်တာသန်းထွန်း က ဗမာတို့သည် မနုဿဗေဒအရ [[မွန်ဂိုလွိုက်]] (Mongoloid) မျိုးနွယ်ကြီးတွင် ပါဝင်ကြောင်း မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။<ref name="ThanTun1964">Than Tun (1964). ''Studies in Burmese History, Volume 1''. Maha Dagon Publishing.</ref> [[File:Yellowrivermap.jpg|thumb|250px|တိဗက်-တရုတ်နွယ်တို့ မူလစတင်ရာ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းဒေသ]] လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၇,၀၀၀ မှ ၉,၀၀၀ ခန့်က တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ပိုင်း မြစ်ဝါမြစ် (Yellow River) ဝှမ်းတစ်လျှောက်၌ တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဖွားတို့၏ ဘိုးဘေးများ စတင်အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="ThanTun1964">Than Tun (1964). ''Studies in Burmese History, Volume 1''. Maha Dagon Publishing.</ref><ref name="Zhang2019">Zhang, M., et al. (2019). "Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China". ''Nature'', 569, 112–115.</ref> နောက်ပိုင်းတွင် လူဦးရေတိုးပွားလာမှုနှင့်အတူ အုပ်စုကြီးများ ကွဲထွက်သွားခဲ့ရာ အရှေ့ဘက်နှင့် အရှေ့တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသွားသော အုပ်စုသည် [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး]]များ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ အနောက်မြောက်ဘက် ချင်းဟိုင်-ကန်းစု ကုန်းမြင့်ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားသော အုပ်စုမှ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ၏ ရှေးဦးဘိုးဘေးများ ဖြစ်ကြသည့် တရုတ်သမိုင်းမှတ်တမ်းလာ "အနောက်ပိုင်း ချိယန်" (Western Qiang / 西羌) နှင့် "ဒီ" (Di) လူမျိုးအုပ်စုများ ပေါ်ထွန်းလာခဲ့သည်။<ref name="Pulleyblank1983">Pulleyblank, E. G. (1983). "The Chinese and Their Neighbors in Prehistoric and Early Historic Times". In Keightley, D. N. (Ed.), *The Origins of Chinese Civilization*. University of California Press.</ref> ဟန်မင်းဆက် (ဘီစီ ၂၀၆ မှ အေဒီ ၂၂၀) ခေတ်အတွင်း ထို ရှေ့ပြေး ဗမာနွယ်ဖွား (Proto-Burmans) ချိယန်အုပ်စုများသည် ပိုးလမ်းမကြီး၏ ပင်မကုန်သွယ်ရေးစင်္ကြံဖြစ်သော ကန်းစု (Hexi Corridor) ပတ်ဝန်းကျင်၌ အခြေချ မွေးမြူရေးနှင့် ကုန်ကူးသန်းရေးများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြကြောင်း တရုတ်သမိုင်းဆရာ စူမားချင်း၏ စီကျိ (Shi Ji) ကျမ်း၌ မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။<ref name="SimaQian">Sima Qian (109 BC). *Records of the Grand Historian* (Shi Ji).</ref> [[File:Qinghai Tibet Railway Tibet China 西藏 青藏铁路 - panoramio (4).jpg|thumb|250px|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့ ဖြတ်သန်းခဲ့သော ချင်းဟိုင်ကုန်းပြင်မြင့်]] အေဒီ ၃ ရာစုမှ ၆ ရာစုအတွင်း အနောက်မြောက် စစ်မက်များကြောင့် ချိယန်/ဒီ ရှေ့ပြေးဗမာတို့သည် တောင်ဘက်သို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းလာကြပြီး "တောင်ပိုင်း ပိုးလမ်းမ" (Southwestern Silk Road / Sichuan-Yunnan-Burma Route) ဟု ထင်ရှားသည့် စီချွန်နှင့် ယူနန် ကုန်းပြင်မြင့်များသို့ ရောက်ရှိကာ လိုလို-ဗမာအုပ်စု (Lolo-Burmese) အဖြစ် သီးခြားခွဲထွက် ပုံပေါ်လာခဲ့သည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". *Papers in Southeast Asian Linguistics*, No. 14. Pacific Linguistics.</ref> ထန်မင်းဆက်ခေတ် (အေဒီ ၆၁၈ မှ ၉၀၇) တွင် ယူနန်ဒေသ၌ [[နန်ကျောက်]] နိုင်ငံတော် ပေါ်ထွန်းလာသောအခါ လိုလို-ဗမာနွယ်ဖွားများသည် "မန်းနွယ်များ" (Man / 蠻) ဟူသော အမည်ဖြင့် နန်ကျောက်၏ စစ်ရေးနှင့် ကုန်သွယ်ရေးတွင် အဓိက အင်အားစုအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ကြကြောင်း တရုတ်မှတ်တမ်း "မန်ရှူးကျမ်း" (Man Shu) ၌ တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press.</ref> တိဗက်-ဗမာနွယ်များ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်မှုတွင် ရှေးဦးအုပ်စုဖြစ်သည့် [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] တို့သည် ခရစ်တော်မပေါ်မီ (BC) ကာလကတည်းက စတင်ဝင်ရောက်၍ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း၌ [[ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ]] ကို ထူထောင်ခဲ့ကြပြီး၊ နှောင်းပိုင်းအုပ်စုဖြစ်သည့် ဗမာတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် အေဒီ ၈ ရာစုနှင့် ၉ ရာစုအတွင်း တောင်ပိုင်းပိုးလမ်းမ ကုန်သွယ်ရေး လမ်းကြောင်းများအတိုင်း ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်ကို ကျော်ဖြတ်၍ မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း ဒေသများသို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြသည်။<ref name="Lieberman2003" /> အေဒီ ၉ ရာစုဝန်းကျင်တွင် ဗမာတို့သည် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်ကို ကျော်ဖြတ်၍ ဧရာဝတီမြစ်ကွေ့ရှိ [[ပုဂံ]] ဒေသတွင် အခြေစိုက်ကာ ခိုင်မာသော အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ဗမာတို့သည် ဒေသခံ ပျူလူမျိုးများနှင့်လည်းကောင်း၊ တောင်ဘက်မှ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] တို့၏ ယဉ်ကျေးမှုများနှင့်လည်းကောင်း ထိတွေ့ဆက်ဆံရင်း ဗမာလူမျိုးနှင့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု ပုံစံကို စတင်ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Lieberman2003" /> မနုဿသမိုင်းအရ ဗမာတို့သည် ယနေ့ မြန်မာနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်အတွင်းသို့ နာဂ၊ သက်၊ ကမ်းယံ နှင့် ပျူတို့၏ နောက်မှ ဝင်ရောက်လာခြင်း ဖြစ်သော်လည်း၊ ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများကို အေဒီ ၈ ရာစုတွင် နန်ကျောက်တို့ တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးခြင်း မပြုမီကပင် ရောက်ရှိနေထိုင်ခဲ့ကြပြီးဖြစ်သည်ဟု ယူဆရသည်။<ref name="Luce1985" /> မြန်မာတို့သည် ၁၁ ရာစုခန့်မှစ၍ [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ|ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို သက်ဝင်ယုံကြည်ခဲ့ကြပြီး သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် အဓိက ပြည်ထောင်စု အင်ပါယာကြီး သုံးခုကို အောင်မြင်စွာ တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ဗမာလူမျိုးတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းအတွင်း သမိုင်းဦးကာလကတည်းက အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသော [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] တို့၏ ယဉ်ကျေးမှု၊မျိုးရိုးဗီဇနှင့် မြောက်ဘက်မှ စုန်ဆင်းလာသော ရှေ့ပြေးဗမာ တို့ ပေါင်းစည်း စိမ့်ဝင်ရာမှ ပေါ်ထွန်းလာသည့် တိဗက်-ဗမာနွယ် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစု ဖြစ်သည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များဖြစ်ကြသော ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ ဂျီ အိတ်ခ်ျ လူစ့် (G.H. Luce) နှင့် ဗစ်တာ လီဘာမန်း (Victor B. Lieberman) တို့က မနုဿဗေဒနှင့် သမိုင်းဝင် အထောက်အထားများကို အခြေခံ၍ တင်ပြခဲ့ကြသည်။<ref>Lieberman, Victor B. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830'', Vol. 1. Cambridge University Press, pp. 88–112.</ref><ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press, pp. 1–10.</ref><ref>Than Tun, Dr. (1988). ''Essays on the History and Buddhism of Burma''. Chalermnit, Bangkok, pp. 15–22.</ref> အေဒီ ၉ ရာစုအစပိုင်း (၈၃၂ AD ခန့်) တွင် ယူနန်ဒေသမှ [[နန်ကျောက်]] (Nanzhao) တပ်များ၏ ကျူးကျော်မှုကြောင့် [[ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ]] (အထူးသဖြင့် [[ဟန်လင်း]]) အားနည်းပျက်စီးသွားချိန်၌ ရှေ့ပြေးဗမာနွယ်အုပ်စုများ (Proto-Burmish) သည် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းအတွင်းသို့ စတင်စိမ့်ဝင် အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Manshu">Fan, C. (c. 863). ''Manshu (Book of the Southern Barbarians)'', translated by Luce, G.H., Cornell University, 1961.</ref><ref name="Coedes1968">Coedès, G. (1968). ''The Indianized States of Southeast Asia''. Australian National University Press.</ref>အဆိုပါ လူမျိုးစု ရွှေ့ပြောင်းလာမှုသည် ဒေသခံ [[ပျူလူမျိုး]] များ၏ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာဗေဒနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သွေးနှောပေါင်းစပ်မှု ဖြစ်စဉ်တစ်ရပ်ကို ဦးတည်စေခဲ့သည်။<ref name="Kutanan2019">Kutanan, W., et al. (2019). "Paternal and maternal lineages reveal the origins and genetic structure of the Bamar and other ethnic groups in Myanmar". ''Scientific Reports'', 9(1), 13180. DOI:10.1038/s41598-019-49522-8</ref> ရှေ့ပြေးဗမာတို့သည် စစ်ရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးတွင် ဦးဆောင်သူဖြစ်လာခဲ့သော်လည်း ဒေသခံ ပျူတို့ထံမှ ဆည်မြောင်း စိုက်ပျိုးရေးနည်းပညာ၊[[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကိုးကွယ်မှုအခြေခံများ၊ပျူအက္ခရာကို အခြေခံထားသော ရှေးဟောင်း ဗမာစာပေနှင့် ဗိသုကာပညာရပ်များကို ဆက်ခံရယူကာ "ပုဂံယဉ်ကျေးမှု" ကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, Michael. (1985). ''Pagan: The Origins of Modern Burma''. University of Hawaii Press, pp. 25–40.</ref> === ပုဂံခေတ် - ပထမ မြန်မာနိုင်ငံတော် (အေဒီ ၁၀၄၄ – ၁၂၈၇) === အေဒီ ၈၄၉ တွင် ပုဂံမြို့ရိုးကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး၊ အေဒီ ၁၀၄၄ တွင် [[အနော်ရထာမင်း]] နန်းတက်လာခြင်းနှင့်အတူ ပထမ မြန်မာနိုင်ငံတော် ပေါ်ထွန်းခဲ့သည်။ ပုဂံခေတ်သည် ဗမာစာပေ၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် ဗိသုကာအတတ်ပညာများ အထိရောက်ဆုံး ထွန်းကားခဲ့သည့် ရွှေခေတ်ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၂၈၇ တွင် မွန်ဂို-တရုတ် တပ်များ၏ ကျူးကျော်မှုနှင့် ပဒေသရာဇ် အာဏာပြိုင်ဆိုင်မှုများကြောင့် ပုဂံအင်ပါယာ ပြိုကွဲခဲ့ရသည်။<ref>Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. Frank Cass & Co. Ltd., pp. 65–75.</ref> === ပင်းယ၊ စစ်ကိုင်း၊ အင်းဝနှင့် တောင်ငူခေတ် (အေဒီ ၁၂၈၇ – ၁၇၅၂) === ပုဂံပြိုကွဲပြီးနောက် ရှမ်း-ဗမာ သွေးနှောမင်းဆက်များ စိမ့်ဝင်အုပ်ချုပ်ခဲ့သော်လည်း အင်းဝနှင့် တောင်ငူခေတ် များတွင် ဗမာ့ယဉ်ကျေးမှုအား ပြန်လည် စုစည်းခဲ့သည်။အင်းဝခေတ် (၁၃၆၄ – ၁၅၅၅)သည် ဗမာစာပေ ပျို့၊ ကဗျာ၊ လင်္ကာများ အလွန်ထွန်းကားခဲ့ပြီး [[အင်းဝ-ဟံသာဝတီ အနှစ်လေးဆယ်စစ်|အင်းဝ-ဟံသာဝတီ နှစ်လေးဆယ်စစ်]] ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>Htin Aung, Maung. (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press, pp. 83–95.</ref>တောင်ငူခေတ် - ဒုတိယ မြန်မာနိုင်ငံတော် (၁၅၃၁ – ၁၇၅၂)တွင် [[တပင်ရွှေထီး]] နှင့် [[ဘုရင့်နောင်]] မင်းတရားကြီးတို့က တောင်ငူမှစတင်ကာ ဒုတိယ မြန်မာနိုင်ငံတော်ကို ထူထောင်ခဲ့ပြီး အရှေ့တောင်အာရှ၏ အကြီးမားဆုံး အင်ပါယာတစ်ခုအဖြစ် နယ်ပယ် ချဲ့ထွင်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>Shorto, H. L. (1967). "The 37 Nats". ''Bulletin of the SOAS'', Vol. 30, No. 1, pp. 125–129.</ref> === ကုန်းဘောင်ခေတ် - တတိယ မြန်မာနိုင်ငံတော် (အေဒီ ၁၇၅၂ – ၁၈၈၅) === [[အလောင်းမင်းတရား]] (ဦးအောင်ဇေယျ) သည် ရွှေဘိုမှစ၍ တတိယ မြန်မာနိုင်ငံတော်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ကုန်းဘောင်မင်းဆက်တွင် ယိုးဒယား၊ မဏိပူရတို့ကို အောင်နိုင်ခဲ့ကာ တရုတ်-ချင်မင်းဆက်၏ ကျူးကျော်မှု စစ်ပွဲ (၄) ကြိမ်ကိုလည်း အောင်မြင်စွာ တုံ့ပြန်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>Myint-U, Thant. (2001). ''The Making of Modern Burma''. Cambridge University Press, pp. 15–40.</ref> သို့သော် နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်တို့နှင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော [[အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲများ|စစ်ပွဲ (၃) ကြိမ်]] အပြီး ၁၈၈၅ ခုနှစ် [[သီပေါမင်း]] လက်ထက်တွင် ကုန်းဘောင်မင်းဆက် ပျက်သုဉ်း၍ ဗြိတိသျှ အင်ပါယာအတွင်းသို့ ကျရောက်ခဲ့ရသည်။<ref>Charney, Michael W. (2009). ''A History of Modern Burma''. Cambridge University Press, pp. 7–22.</ref> === ကိုလိုနီခေတ်၊ လွတ်လပ်ရေးနှင့် ခေတ်သစ် ကာလ (၁၈၈၅ – ပစ္စုပ္ပန်) === နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေး လှုပ်ရှားမှုများတွင် ဗမာအမျိုးသားများနှင့် ရဟန်းကျောင်းသားများ ဦးဆောင်ခဲ့ကြပြီး၊ [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] ဦးဆောင်သော [[ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်]] (BIA) နှင့် တိုင်းရင်းသား ခေါင်းဆောင်များ၏ [[ပင်လုံစာချုပ်]] (၁၉၄၇) ကြောင့် ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် လွတ်လပ်ရေး ရရှိခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် စစ်အာဏာသိမ်းမှုများ၊ ပြည်တွင်းစစ်များနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီး ယနေ့ထက်တိုင် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပင်မ လူမျိုးစုအဖြစ် ဆက်လက် ရပ်တည်လျက် ရှိသည်။<ref>Taylor, Robert H. (2009). ''The State in Myanmar''. NUS Press, pp. 280–320.</ref> == မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများ == ဗမာလူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ နှင့် ပတ်သက်၍ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သုတေသီများနှင့် မြန်မာ သုတေသီများ ပူးပေါင်း၍ မိခင်မှဆင်းသက်သော မိုတိုကွန်ဒရီးယား (mtDNA)၊ ဖခင်မှဆင်းသက်သော Y-chromosomes (Y-DNA) နှင့် မိဘနှစ်ပါးစလုံးထံမှ အချိုးတူ ဆင်းသက်သော ခရိုမိုဆုန်းစုံ (Autosomal DNA) များကို လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များစွာ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Summerer2014">Summerer, M., et al. (2014-01-29). "Large-scale mitochondrial DNA analysis in Southeast Asia reveals evolutionary effects of cultural isolation in the Dispersal of Sino-Tibetan populations". ''BMC Evolutionary Biology'', 14(1), 17. DOI:10.1186/1471-2148-14-17</ref> ၂၀၀၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၁ ခုနှစ်အထိ ပြုလုပ်ခဲ့သော မနုဿဗေဒဆိုင်ရာ မျိုးရိုးဗီဇ လေ့လာချက်များအရ ဗမာလူမျိုး အမျိုးသားများ၏ ဖခင်ဘက်မှ တိုက်ရိုက်ဆင်းသက်သော Y-DNA (Y-Chromosomal DNA) အစုအဝေးတွင်<ref name="Kutanan2019" />[[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်]] လူမျိုးများ၌ အဓိကတွေ့ရသည့် Y-DNA Haplogroup O-M122 (O3) မျိုးရိုးဗီဇသည် အများဆုံး (၄၀% မှ ၅၀% ခန့်) ပါဝင်နေပြီး၊ ဤသည်မှာ [[တိဗက်|တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်]] နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ သမိုင်းဝင် ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည့် တိဗက်-ဗမာနွယ် မူလဘိုးဘေးများ၏ ဖခင်ဘက်ဆိုင်ရာ မျိုးရိုးဗီဇ အရင်းအမြစ်ကို ဖော်ပြနေသည်။<ref name="Kutanan2019" /> ဒုတိယ အများဆုံးအဖြစ် Haplogroup O1b1a1a (O-M95) ကို (၂၀% မှ ၃၀% ခန့်) တွေ့ရှိရပြီး၊ ဤသည်မှာ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း အစောပိုင်းကတည်းက အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] (ဥပမာ - [[မွန်လူမျိုး]]) မျိုးနွယ်စုဝင်များနှင့် သမိုင်းတစ်လျှောက် ဖခင်ဘက်ဆိုင်ရာ ဗီဇစိမ့်ဝင် ရောနှောခဲ့သည့် အထောက်အထား ဖြစ်သည်။<ref name="Mcardle2019">McArdle, A., et al. (2019-05-15). "Genome-wide insights into the population history of Myanmar". ''European Journal of Human Genetics'', 27(9), 1398-1409. DOI:10.1038/s41431-019-0428-2</ref> အလားတူပင် တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်နှင့် အာရှအရှေ့မြောက်ပိုင်း ရှေးဟောင်းနွယ်များထံတွင် အတွေ့များသည့် Y-DNA Haplogroup D (အထူးသဖြင့် Haplogroup D1a-M174) ကိုလည်း ဗမာလူမျိုးများ၏ Y-DNA တွင် အရေးပါသော ရာခိုင်နှုန်း (၅% မှ ၁၀% ဝန်းကျင်) အဖြစ် တွေ့ရှိရပြီး၊ ၎င်းသည် ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် မြောက်ဘက် ကုန်းမြင့်ဒေသမှ တောင်ဘက်သို့ မစိမ့်ဝင်မီ တိဗက်-ဗမာ မူလဘိုးဘေးကြီးများနှင့် နီးကပ်စွာ တည်ရှိခဲ့ကြောင်းပြသသည့် ရှေးဟောင်း ဖခင်ဘက် ဗီဇသင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Summerer2014" /><ref name="Kutanan2019" /> ထို့ပြင် [[တိုင်လူမျိုးများ]](Kra-Dai related) နှင့် ဆက်နွှယ်သော Y-DNA Haplogroup O1a (O-M119) ကို ၅% အောက် ပမာဏအနည်းငယ် တွေ့ရှိရသလို၊ မြောက်အာရှနှင့် [[မွန်ဂိုလီးယားနိုင်ငံ|မွန်ဂို]] ကုန်းပြင်မြင့်နွယ် လူမျိုးများတွင် အတွေ့များသော Y-DNA Haplogroup C-M217 ကိုလည်း ၁% မှ ၃% ဝန်းကျင် ပမာဏအနည်းငယ် တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2019" /><ref name="Li2015" /> သုတေသီများက ဤ Y-DNA Haplogroup C ပါဝင်မှုကို [[ပုဂံခေတ်]] အနှောင်းပိုင်း [[မွန်ဂို-မြန်မာစစ်ပွဲများ|မွန်ဂိုတို့၏ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခဲ့သည့် သမိုင်းဖြစ်စဉ်များ]]၊ မွန်ဂို-ယွမ် မင်းဆက်တပ်များ၏ အရှေ့တောင်အာရှသို့ စစ်ချီမှုများနှင့် အာလ်တေးယစ်နွယ် စစ်သည်များ ရောနှောစိမ့်ဝင်ခဲ့မှုဆိုင်ရာ ဖခင်ဘက် မျိုးရိုးဗီဇ အထောက်အထားအဖြစ် သုံးသပ်ကြသည်။<ref name="Li2015" /> ထို့ပြင် အိန္ဒိယတိုက်ငယ် ပင်မနွယ်ဝင် Y-DNA Haplogroups များဖြစ်ကြသော Haplogroup H (H-M69)၊ Haplogroup R1a (R-M17)၊ Haplogroup J2 နှင့် Haplogroup R2 တို့ကိုလည်း ဗမာလူမျိုး အမျိုးသားများ၏ ၅% မှ ၁၀% ခန့်တွင် ရောနှောတွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2019" /> ဤသည်မှာ အိန္ဒိယအရှေ့မြောက်ပိုင်း နယ်စပ် ထိစပ်မှုများ၊ ကုန်းဘောင်ခေတ်နှင့် ယခင်မင်းဆက်များလက်ထက် နန်းတွင်း ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည့် ပုဏ္ဏား/ဗြာဟ္မဏများ၊ ကသည်း မြင်းသည်တော် စစ်သုံ့ပန်းများ၊ သမိုင်းဝင် အနောက်ဘက် ကုန်သည်များနှင့် ကိုလိုနီခေတ်အတွင်း ဗမာလူမျိုးစုအတွင်း စိမ့်ဝင် ပေါင်းစည်းခဲ့သည့် သမိုင်းဝင် ရောနှောမှုများကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref name="Li2015">Li, Y. C., et al. (2015-05-19). "Genetic landscape of ethnic populations in Myanmar". ''PLOS ONE'', 10(5), e0127084. DOI:10.1371/journal.pone.0127084</ref><ref name="Kutanan2019" /> ၂၀၁၄ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၁၉ ခုနှစ်များတွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော မိခင်နွယ် မိုတိုကွန်ဒရီးယား DNA (mtDNA) လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များအရ ဗမာလူမျိုးများ၏ မိခင်နွယ် မျိုးရိုးဗီဇ ကွဲပြားစုံလင်မှု သည် ဖခင်နွယ် ထက် ပိုမိုမြင့်မားနေသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Summerer2014" /><ref name="Kutanan2019" /> ဗမာလူမျိုးများ၏ မိခင်နွယ် DNA တွင် အရှေ့အာရှ တိဗက်-ဗမာနွယ်များနှင့် ပတ်သက်ဆက်နွှယ်နေသော Haplogroup M (M7, M8, M9)၊ အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းတွင်းပိုင်းနွယ် မိခင်များထံမှ စိမ့်ဝင်လာသည့် Haplogroup F (F1a, F2)၊ အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းတွင်းပိုင်းနှင့် ကျွန်းစုနွယ်များတွင် တွေ့ရသည့် Haplogroup B (B4, B5) နှင့် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်နွယ် မိခင်များထံမှ ဆင်းသက်လာသော Haplogroup D (D4, D5) တို့ အဓိက ပါဝင်ကြသည်။<ref name="Summerer2014" /><ref name="Kutanan2019" /> မိခင်နွယ် DNA ကွဲပြားစုံလင်မှု မြင့်မားနေခြင်းသည် တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘိုးဘေးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ နယ်မြေအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာပြီးနောက် မူလဒေသခံ မွန်-ခမာ အပါအဝင် အခြားသော မိခင်မျိုးရိုးများနှင့် သမိုင်းတစ်လျှောက် မြင့်မားစွာ ပေါင်းစည်းခဲ့ကြကြောင်းကို ဖော်ပြနေသည်။<ref name="Summerer2014" /> မိဘနှစ်ပါးစလုံးထံမှ ခရိုမိုဆုန်းများကို အချိုးတူ အမွေဆက်ခံသည့် Genome-wide Autosomal DNA လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များအရ ဗမာလူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇ တည်ဆောက်ပုံသည် [[အရှေ့အာရှ]] နွယ်ဝင် (တရုတ်/တိဗက်) မျိုးရိုးဗီဇနှင့် [[အရှေ့တောင်အာရှ]] နွယ်ဝင် (မွန်/ခမာ) မျိုးရိုးဗီဇတို့ အဓိက ပေါင်းစပ်ထားသည့် ပုံသဏ္ဌာန်ရှိပြီး တောင်အာရှ (အိန္ဒိယ) မျိုးရိုးဗီဇ အနည်းငယ် ပေါင်းစပ်ပါဝင်နေသည်။<ref name="Liu2021">Liu, D., et al. (2021-03-08). "Genomic insight into the population history of Bamar and other ethno-linguistic groups in Myanmar". ''Molecular Biology and Evolution'', 38(7), 2821-2834. DOI:10.1093/molbev/msab068</ref> အထက်မြန်မာပြည် (စစ်ကိုင်း၊ မန္တလေး၊ မကွေးတိုင်းဒေသကြီးများ) ရှိ ဗမာလူမျိုးများ၏ Autosomal DNA တွင် တိဗက်-ဗမာ (အရှေ့အာရှ) ပင်မ DNA လွှမ်းမိုးမှု အမြင့်မားဆုံးဖြစ်ပြီး Haplogroup O-M122 (O3)၊ Haplogroup D1 နှင့် D4/D5 တို့သည် ၇၀% မှ ၈၀% အထိ လွှမ်းမိုးပါဝင်နေသည်။<ref name="Li2015" /> အောက်မြန်မာပြည် (ရန်ကုန်၊ ဧရာဝတီ၊ ပဲခူး၊ တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးများ) ရှိ ဗမာလူမျိုးများတွင်မူ တိဗက်-ဗမာနွယ်အပြင် ရှေးဒေသခံ မွန်လူမျိုးများနှင့် ရောနှောခဲ့မှုကို ပြသသော Haplogroup O1b1a1 (O-M95) နှင့် မွန်-ခမာ မိခင်နွယ် Haplogroup F တို့၏ ပါဝင်မှု ပိုမိုမြင့်မားသည့်အပြင် တောင်အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ကျွန်းစုနွယ် (Austronesian) မျိုးရိုးဗီဇ ရောနှောမှု ပမာဏသည် အညာဒေသထက် စိမ့်ဝင်မှု ပိုမိုစုံလင်သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2018">Kutanan, W., et al. (2018). "Genetic affinity between Austroasiatic-speaking Mon and Tibeto-Burman populations in Myanmar". ''Annals of Human Genetics'', 82(4), 223-239.</ref> == ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံ == ===ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု=== {{main|မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} {{main|မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု}} ယနေ့ခေတ် ဗမာလူမျိုးတို့၏ ပင်မ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုသည် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] ဖြစ်သည်။ ဗမာလူဦးရေ၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကြပြီး၊ ၎င်းတို့၏ နေ့စဉ်လူမှုဘဝ၊ ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့များ၊ စာပေနှင့် အနုပညာတို့သည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြား၍မရနိုင်လောက်အောင် နက်ရှိုင်းစွာ ဒွန်တွဲဆက်နွယ်လျက်ရှိသည်။<ref name="Census2014">The Republic of the Union of Myanmar Department of Population Ministry of Labour, Immigration and Population. (2016). ''The 2014 Myanmar Population and Housing Census: Religion''. Census Report Volume 2-C. Nay Pyi Taw. pp. 11–15.</ref>သို့သော်လည်း မန္တရား၊ အင်းအိုင်၊ လက်ဖွဲ့နှင့် ဓာတ်ရိုက်ဓာတ်ဆင်များဖြင့် အနိစ္စတရားကို လွန်မြောက်ရန် ကြိုးပမ်းသည့် ထွက်ရပ်ပေါက် ဝိဇ္ဇာယုံကြည်မှု သည်လည်း ဗမာတို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် ထူးခြားသည့် ဒေသန္တရ လက္ခဏာတစ်ရပ်အဖြစ် အခိုင်အမာ ပါဝင်လျက်ရှိသည်။<ref>Ferguson, John P., and E. Michael Mendelson, "A Masters Theory of Theravada Buddhism", ''Monks, Bishops and Deacons'', 1981.</ref> ထို့အပြင်ဗုဒ္ဓဘာသာ မထွန်းကားမီ သမိုင်းမတင်မီ ကာလကတည်းက တည်ရှိခဲ့သော ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှုသည်လည်း ဗမာတို့၏ လူမှုယဉ်ကျေးမှုနှင့် နေ့စဉ်ဘဝအတွင်း ယနေ့ထက်တိုင် ဆက်လက်၍ ဒွန်တွဲတည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E., ''Buddhism and Society: A Great Tradition and Its Burmese Vicissitudes'', University of California Press, 1982.</ref> ဗမာလူမျိုးအများစုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြသော်လည်း ၁၉ ရာစုတွင် အမေရိကန် နှစ်ခြင်း သာသနာပြုဆရာကြီး [[ယုဒသန်|အက်ဒိုနိရမ် ဂျဒ်ဆန်]] (ဆရာယုဒသန် / Adoniram Judson) သည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာပြီး၊ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ ပထမစစ်ပွဲ မတိုင်မီနှင့် အပြီးတွင် ဗမာဘာသာစကားဖြင့် [[သမ္မာကျမ်းစာ]]ကို ပထမဆုံး ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့ကာ ဗမာလူမျိုး ခရစ်ယာန် သာသနာပြုလုပ်ငန်းများကို စတင်ခဲ့သည်။ <ref>Wayland, Francis, ''A Memoir of the Life and Labors of the Rev. Adoniram Judson'', Phillips, Sampson, and Co., 1853.</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် နှစ်ခြင်း (Baptist)၊ [[ရောမကက်သလစ်ဂိုဏ်း|ရောမကက်သလစ်]] (Roman Catholic) နှင့် အန်ဂလီကန် (Anglican) အသင်းတော်များ၌ ပါဝင်သော ဗမာခရစ်ယာန်များသည် အဓိကအားဖြင့် ရန်ကုန်၊ မန္တလေးနှင့် စစ်ကိုင်းတိုင်း ဒေသကြီးများအတွင်း အစဉ်အဆက် သက်ဝင်ယုံကြည်လျက် ရှိကြသည်။ === မြန်မာပြက္ခဒိန်စနစ် နှင့် နှစ်ကူး ပွဲတော် === ဗမာလူမျိုးတို့၏ ပွဲတော်များသည် [[မြန်မာပြက္ခဒိန်]] ၏ ရာသီစက်ဝန်းပေါ်တွင် အခြေခံထားသည်။ မြန်မာပြက္ခဒိန်သည် နေနှင့် လ၏ သွားလာပုံကို ပေါင်းစပ်တွက်ချက်သော လနေပူးတွဲ ပြက္ခဒိန် စနစ် ဖြစ်ပြီး ရက်လိုများကို ညှိယူရန် ဝါထပ်နှစ် များကို ထည့်သွင်းတွက်ချက်သည်။<ref name="Chatterjee">Irwin, A. M. B. (1909). ''The Burmese and Arakanese Calendars''. Hanthawaddy Printing Works.</ref> မြန်မာ့ပြက္ခဒိန်စနစ် ကို ထိုင်း ၊ လာအို၊ ဇင်းမယ် (လန်နာ) နှင့် တိုင်းလူး (စစ်ဆောင်ပန္နား) ဒေသများက နှစ်ပေါင်း ရာစုနှစ်များစွာ တရားဝင် ရာဇဝင်ပြက္ခဒိန်အဖြစ် လက်ခံသုံးစွဲခဲ့ကြသည်။<ref name="Eade">Eade, J.C. (1995). ''The Calendrical Systems of Mainland South-East Asia''. E.J. Brill.</ref> [[သင်္ကြန်|သင်္ကြန်ပွဲတော်]]သည် မြန်မာနှစ်သစ်ကူး ပွဲတော်ဖြစ်ပြီး တန်ခူးလ (မတ်-ဧပြီ) တွင် ကျင်းပသည်။ [[သိကြားမင်း]] လူ့ပြည်သို့ ဆင်းသက်သည်ကို အကြောင်းပြု၍ အကုသိုလ် အညစ်အကြေးများကို ရေဆေးငါးပါး ပြုလုပ်သည့်အနေဖြင့် ရေပက်ကစားကြသည်။ အတက်နေ့နှင့် နှစ်ဆန်း ၁ ရက်နေ့တို့တွင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများ၌ တရားဘာဝနာ ပွားများခြင်း၊ သက်ကြီးပူဇော်ပွဲ ပြုလုပ်ခြင်းနှင့် ဇီဝိတဒါန ငါးလွှတ်/နွားလွှတ်ခြင်းများကို ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Spiro">Spiro, Melford E. (1982). ''Buddhism and Society: A Great Tradition and Its Burmese Vicissitudes''. University of California Press.</ref> ပုဂံခေတ်သည် သင်္ကြန်ပွဲတော်ကို စာဖြင့် ရေးထိုးသည့် ကျောက်စာမှတ်တမ်း၊ ရေပက်ကစားသည့် ရာဇဝင်မှတ်တမ်း နှင့် စနစ်တကျ တွက်ချက်သည့် နက္ခတ်ဗေဒမှတ်တမ်း ဟူသော ကဏ္ဍစုံမှ အစောဆုံး တည်ရှိခဲ့သဖြင့် မြန်မာ့သင်္ကြန် သည်အစောဆုံး ကျင်းပသည့် မူလရေသဘင် နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ဖြစ်ကြောင်း အခိုင်အမာဆိုနိုင်ပေမည်။ <ref name="culture">ဦးနု၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံများ"၊ ၁၉၆၅။</ref> === အစားအစာ ယဉ်ကျေးမှု === ဗမာလူမျိုးတို့၏ အဓိက အစားအစာမှာ [[ဆန်]] (ထမင်း) ဖြစ်ပြီး ဟင်းလျာများကို ချို၊ ချဉ်၊ ငန်၊ စပ် မျှတစွာ ချက်ပြုတ်စားသုံးကြသည်။[[ငါးပိ]] (ငါးပိရည်ကျိုနှင့် အတို့အမြှုပ်) သည် ဗမာထမင်းဝိုင်း၏ မရှိမဖြစ် အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည်။ ဆီပြန်ဟင်းများအဖြစ် ကြက်သား၊ ဝက်သား၊ ငါး စသည်တို့ကို ကြက်သွန်နီ၊ ကြက်သွန်ဖြူ၊ ဂျင်း၊ ငရုတ်သီး၊ မဂ္ဂန်းစသဖြင့် အခြေခံကာ ချက်ပြုတ်ကြသည်။ ထို့အပြင် နံနံပင် ကို ဟင်းလျာအတော်များများတွင် အနံ့မွှေးစေရန်နှင့် အဆင်တန်ဆာအဖြစ် အဓိက အသုံးပြုကြသည်။ဘဲဥ၊ ငှက်ပျောရိုး၊ ငါးတို့ဖြင့် ချက်ပြုတ်ထားသော ဗမာတို့၏ နိုင်ငံတော်အစားအစာ ဖြစ်သည်။<ref> name="Khayaing">Aye, MiMi. (2019). ''Mandalay: Recipes and Tales from Burma''. Bloomsbury Absolute.</ref> === သနပ်ခါး ဓလေ့ === [[သနပ်ခါး]] သည် ဗမာလူမျိုးများ၏ ထူးခြားသော သဘာဝ အလှကုန်နှင့် ယဉ်ကျေးမှု သင်္ကေတဖြစ်သည်။ သနပ်ခါးပင်၏ အခေါက်ကို ကျောက်ပျဉ်တွင် ရေစက်ချကာ သွေး၍ မျက်နှာနှင့် ခန္ဓာကိုယ်တွင် လိမ်းကျံကြသည်။ သနပ်ခါးသည် နေလောင်ဒဏ်မှ ကာကွယ်ပေးခြင်း၊ အေးမြစေခြင်း နှင့် အသားအရေ ထိန်းသိမ်းပေးခြင်း စသည့် ဆေးဖက်ဝင် အစွမ်းများရှိသည်။ ဗမာအမျိုးသမီးများနှင့် ကလေးငယ်များသည် သနပ်ခါးကို ပါးနှစ်ဖက်တွင် ကွက်ကျား သို့မဟုတ် ဘိလပ်ကွက်၊ ကလေးများတွင် ပါးကွက်ကြား ပုံစံများ ရေးဆွဲ လိမ်းကျံသည့် ဓလေ့မှာ နှစ်ပေါင်း ထောင်ချီ ခိုင်မာခဲ့သော ယဉ်ကျေးမှုဖြစ်သည်။<ref name="Thanaka">Muralidharan, S. (2016). "Thanaka: The Traditional Burmese Cosmetic". ''International Journal of Cultural Heritage'', 4(1), pp. 45–52.</ref> === အခြား လူမှုရေးနှင့် လူနေမှု ဓလေ့ထုံးတမ်းများ === ဗမာမိသားစုများအတွက် သားယောက်ျားလေးများကို [[ရှင်ပြုပွဲ|ရှင်ပြုပေးခြင်း]] (သာသနာ့ဘောင်သို့ သွတ်သွင်းခြင်း) သည် ဘဝ၏ အရေးကြီးဆုံး ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ တာဝန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရှင်လောင်းများကို မင်းညီမင်းသား ဝတ်စုံများ ဝတ်ဆင်ပေး၍ မြင်း၊ ဆင် စသည်တို့ဖြင့် လှည့်လည်ကာ ရှင်လောင်းလှည့်ပွဲ ကျင်းပပြီးမှ ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်ထံ၌ သာမဏေအဖြစ် ခံယူစေသည်။ မြန်မာ့ရိုးရာ မင်္ဂလာပွဲများကို ဝါဆိုမှ သီတင်းကျွတ်အထိ ဝါတွင်းကာလများတွင် ကျင်းပလေ့မရှိဘဲ ဝါပကာလများတွင်သာ ကျင်းပကြသည်။ ကွယ်လွန်သူကို အမျှအတန်း ပေးဝေခြင်း၊ ၇ ရက်ပြည့်လျှင် ရက်လည်ဆွမ်းကျွေးပွဲ ကျင်းပ၍ တရားတော်များ နာယူခြင်းများ ပြုလုပ်ကြသည်။ === ဝတ်စားဆင်ယင်မှု === ဗမာလူမျိုး တို့၏ ရိုးရာဝတ်စားဆင်ယင်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အပူပိုင်းဒေသ ရာသီဥတု၊ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဝင် နန်းတွင်း အစဉ်အလာများအပေါ် မူတည်၍ တီထွင်ဖန်တီးထားသော ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ <ref>Ferrars, Max and Bertha, ''Burma'', Sampson Low, Marston and Company, 1900, pp. 60–65.</ref> ခေတ်သစ် ဗမာလူမျိုးတို့၏ ပင်မ အမျိုးသား/အမျိုးသမီး ရိုးရာဝတ်စုံ၏ အခြေခံမှာ လုံချည် ဖြစ်သည်။ပုဆိုး သည် ဗမာအမျိုးသားများ ဝတ်ဆင်သော ခါးဝတ်လုံချည် ဖြစ်သည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် အကွက်၊ အစင်း သို့မဟုတ် ရိုးရိုးခါးဝတ်များကို ဝတ်ဆင်ကြပြီး၊ မင်္ဂလာဆောင်နှင့် အခမ်းအနားများတွင် မန္တလေးချိတ် သို့မဟုတ် သပွတ်အကွက် ပုဆိုးများကို တိုက်ပုံအင်္ကျီ၊ ခေါင်းပေါင်း တို့နှင့် တွဲဖက်ဝတ်ဆင်ကြသည်။ <ref>Fraser-Lu, Sylvia, ''Burmese Textiles'', The White Orchid Press, 1988.</ref>ထဘီသည် ဗမာအမျိုးသမီးများ ဝတ်ဆင်သော ခါးဝတ်ဖြစ်သည်။ အောက်နားတွင် အနားသတ် သို့မဟုတ် အနားစပါး ပါရှိလေ့ရှိပြီး၊ ရိုးရာ အချိတ်အဆင် များကို ပွဲလမ်းသဘောတူ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အမျိုးသမီးများ၏ ရိုးရာအင်္ကျီမှာ ရင်ဖုံး သို့မဟုတ် ရင်စိ ရိုးရာအင်္ကျီ ဖြစ်သည်။ <ref>Fraser-Lu, Sylvia, ''Handwoven Textiles of South-East Asia'', Oxford University Press, 1988.</ref> ကုန်းဘောင်ခေတ်နှင့် နန်းတွင်း ဝတ်စားဆင်ယင်မှု တွင်မူ အလျား ဧက ၁၅ မှ ၂၀ ခန့်ရှည်လျားသော တောင်ရှည်ပုဆိုးကို အမျိုးသားများ ခါးတွင် စည်းနှောင်၍ ပိုလျှံသော အစကို ပခုံးပေါ်တင်ခြင်း သို့မဟုတ် ခါးတွင် ထည့်သွင်းခြင်းဖြင့် ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြသည်။ <ref>Scott, J. George, ''The Burman: His Life and Notions'', Macmillan and Co., 1882.</ref>ကုန်းဘောင်ခေတ် နန်းတွင်းအမျိုးသမီးများသည် အနောက်သို့ ရှည်လျားစွာ တင်းစွဲသွားသော ပတ်ထဘီနှင့် ရင်ဖုံး အင်္ကျီများကို ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြသည်။လွန်းတစ်ရာ အချိတ်ကဲ့သို့ မန္တလေးနန်းတွင်း၌ ရက်လုပ်သော ရက်ကန်းစင် မျိုးစုံအချိတ် အဆင်များသည် မင်းစိုးရာဇာနှင့် ကုန်းဘောင်နန်းတွင်း အထက်တန်းလွှာတို့၏ သင်္ကေတ ဖြစ်ခဲ့သည်။ <ref>Green, Alexandra, ''Burmese Visual Culture: Charisma and Sacred Fortune'', Hong Kong University Press, 2018.</ref> ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုသည် ရှေးဟောင်း နန်းတွင်းအဆင် တောင်ရှည်ပုဆိုးနှင့် လွန်းတရာအချိတ် တို့မှသည် ယနေ့ခေတ် လုံချည်၊ တိုက်ပုံနှင့် ရင်ဖုံးအင်္ကျီ အဖြစ် ရိုးရှင်းသေသပ်စွာ ပြောင်းလဲလာခဲ့သော်လည်း၊ မြန်မာ့ရိုးရာ ရက်ကန်းအတတ်နှင့် ယဉ်ကျေးမှု အနှစ်သာရကို မပျောက်ပျက်ဘဲ ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားသည့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု ပင်ဖြစ်သည်။ == ဘာသာစကားနှင့်စာပေ == ဗမာစကားသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု]] ကြီး၏ အောက်ရှိ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကား]]ခွဲတွင် ပါဝင်ပြီး၊ ထိုအထဲမှ [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာ အုပ်စု]]ဝင် ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Bradley">Bradley, David. (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". ''Papers in Southeast Asian Linguistics''. No. 14. pp. 1–72.</ref> ဗမာစကားသည် စကားလုံးတစ်လုံးချင်းစီ၏ အဓိပ္ပာယ်ကို အသံနိမ့်အမြင့် ဖြင့် ခွဲခြားသည့် နိမ့်မြင့်သံသုံးဘာသာစကား အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း (မန္တလေး၊ စစ်ကိုင်း၊ မကွေး) နှင့် အောက်ပိုင်း (ရန်ကုန်၊ ပဲခူး၊ ဧရာဝတီ) တို့တွင် ပြောဆိုကြသော ဗမာစကားသည် စံပြဗမာစကား ဖြစ်ပြီး၊ အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်စွမ်း အပြည့်အဝ ရှိသည်။ သို့သော် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ ကွဲပြားနေသော ဒေသများဖြစ်သည့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]ရှိ ရခိုင်စကား၊ [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]ရှိ ထားဝယ်စကားနှင့် မြိတ်စကားတို့သည် ဗမာစကား၏ ဒေသန္တရစကားခွဲများ ဖြစ်ကြပြီး၊ ရှေးဟောင်းဗမာစကား၏ လေယူလေသိမ်းနှင့် အသံထွက်ဝိသေသလက္ခဏာများကို ပိုမိုထိန်းသိမ်းထားကြသည်။<ref name="Bradley" /> [[File:Sino-Tibetan Languages Map.png|thumb|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု ပြန့်နှံ့တည်ရှိမှု]] === သမိုင်းကြောင်းနှင့် စာပေပေါ်ပေါက်လာပုံ === {{main|မြန်မာစာပေ}} ဗမာစကားသည် သမိုင်းဦးကာလ မြောက်ဘက်အရပ်မှ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချလာမှုနှင့်အတူ ပါဝင်လာခဲ့သည်။ စာရေးသားမှုစနစ်အနေဖြင့် မူလက မိမိကိုယ်ပိုင်အက္ခရာ မရှိသေးသော်လည်း၊ ပုဂံခေတ်သို့ ရောက်ရှိလာသောအခါ ဒေသခံ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]]နှင့် [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]]တို့ထံမှတစ်ဆင့် အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းသုံး [[ဗြဟ္မီအက္ခရာ|ဗြဟ္မီအက္ခရာ]]နွယ်ဝင် ပလ္လဝ (Pallava) အက္ခရာကို အခြေခံကာ ကိုယ်ပိုင် [[မြန်မာအက္ခရာ|မြန်မာစာပေ]]ကို တီထွင်ဖန်တီးခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce" />သမိုင်းအရ အစောဆုံးတွေ့ရှိရသည့် ဗမာစာအရေးအသား အထောက်အထားမှာ ခရစ်နှစ် ၁၁၁၃ ခုနှစ်တွင် ရေးထိုးခဲ့သော [[မြစေတီကျောက်စာ]] (ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ) ဖြစ်သည်။<ref name="ThanTun" /> == ဗမာလူမျိုးတို့၏ အမျိုးသားရေး အမှတ်အသား == [[မင်းသုဝဏ်]]၏ "ရွှေဥဒေါင်း" ကဗျာတွင် ဗမာလူမျိုးစု၏ ရိုးရာယုံကြည်မှုနှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ် သမိုင်းဝင် အမှတ်အသားများကို အောက်ပါအတိုင်း လှပကျစ်လျစ်စွာ ကောက်နုတ်ဖွဲ့ဆိုထားသည်။ <blockquote> "နေမင်းနွယ် ဆွေဘုရားရယ်တို့ ဝေတင့်တယ် အသရေခြားသည်ဟု ငွေများမှာတဲ့ တံဆိပ်တင် နိမိတ်မြင်က မင်္ဂလာရှိ။" </blockquote> <blockquote> "မြန်မာနွယ် ကမ္ဘာဝယ် ထင်အလင်းသာပ ဆင်မြင်းဗိုလ်ပါရံလို့ မြကဒဏ် သီဟာစိုးစဉ်က ဒေါင်းအလံ စိုက်ကာထိုးကြတယ် ဖိုးထိုက်ပါဘိ။" </blockquote> ဤကဗျာအရ ဗမာမင်းများသည် မိမိတို့ကိုယ်ကို နေမင်းအနွယ်စု (သူရိယဝံသ) ဟု ခံယူကာ ဒေါင်းရုပ်ကို မင်္ဂလာနိမိတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြကြောင်း၊ ထို့ပြင် ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် တရားဝင်အသုံးပြုခဲ့သည့် "ဒေါင်းဒင်္ဂါး" (ငွေများမှာတဲ့ တံဆိပ်တင်) နှင့် ကမ္ဘာ့အလယ်တွင် စစ်အင်အားတောင့်တင်းခဲ့စဉ်က လွှင့်ထူခဲ့သည့် "ဒေါင်းအလံ" အကြောင်းတို့ကို ဖော်ပြလျက် ဒေါင်းသည် ဗမာနွယ်တို့၏ အမျိုးသားရေးမာန် ဖြစ်ကြောင်း သရုပ်ဖော်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ [[File:National flag of Third Burmese Empire (Konbaung Dynasty).svg|thumb|၂၅၀px|တတိယမြန်မာနိုင်ငံတော် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]]တွင် တရားဝင်ပြဋ္ဌာန်းလွှင့်ထူခဲ့သည့် နိုင်ငံတော်အလံ။ အဖြူရောင်နောက်ခံအလယ်တွင် ဗမာမင်းတို့၏ "သူရိယဝံသ" (နေမင်းအနွယ်) ဇာစ်မြစ်နှင့် အမျိုးသားရေးလက္ခဏာကို ဖော်ညွှန်းသည့် ကန္နားစွင့် ကူးဒေါင်းရုပ်ကို ထင်ရှားစွာ တွေ့ရစဉ်။]] ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် ကုန်းဘောင်မင်းဆက် ပျက်သုဉ်း၍ ဗြိတိသျှကိုလိုနီအောက် ကျရောက်ခဲ့ရသော်လည်း ဒေါင်းရုပ်သည် ဗမာလူမျိုးတို့၏ နှလုံးသားထဲမှ ပျောက်ပျက်မသွားခဲ့ပေ။ အမျိုးသားရေးနှင့် လွတ်လပ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများ ပေါ်ပေါက်လာသောအခါ ကျောင်းသားခေါင်းဆောင်များနှင့် မျိုးချစ်တော်လှန်ရေးသမားများသည် မိမိတို့၏ အမျိုးသားရေးစိတ်ဓာတ်ကို ပြသရန် ဒေါင်းရုပ်ကို ပြန်လည်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ [[File:Flag of Burma (1939–1941, 1945–1948).svg|thumb|၂၅၀px|ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ် (၁၉၃၉–၁၉၄၁ နှင့် ၁၉၄၅–၁၉၄၈) ကာလအတွင်း တရားဝင်သုံးစွဲခဲ့သော ဗမာနိုင်ငံတော်အလံ။ ဗြိတိသျှအပြာရောင်အလံ (Blue Ensign) ၏ လက်ယာဘက်စွန်းစက်ဝိုင်းအတွင်း၌ ဗမာလူမျိုးတို့၏ အမျိုးသားရေးပြယုဂ်ဖြစ်သော အမြီးဖြန့် ကူးဒေါင်းရုပ်ကို ထည့်သွင်းပုံဖော်ထားသည်။]] နန်းတွင်းသုံး အမြီးဖြန့်နေသည့် ငြိမ်းချမ်းသော "ကူးဒေါင်း" အစား၊ ဗြိတိသျှအစိုးရကို အရှုံးမပေးဘဲ ရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်မည်ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ဖြင့် အတောင်ပံဖြန့်ကာ စစ်ဆိုင်နေသည့် "ခွပ်ဒေါင်း" (ကျောင်းသားသမဂ္ဂအလံ) အဖြစ် သမိုင်းဝင် ပြောင်းလဲ တီထွင်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref name="Nu">ဦးနု။ (၁၉၆၇)။ ''ငါးနှစ်ရာသီ ဗမာပြည်''။ ရန်ကုန်။</ref> ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] ဦးဆောင်သော ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် (BDA) ၏ သွေးရောင်နောက်ခံ အလံတော်အလယ်တွင်လည်း ဒေါင်းရုပ်ကိုပင် ဗမာ့တော်လှန်ရေးတပ်မတော်၏ ပြယုဂ်အဖြစ် ဆက်လက်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name="BaMaw">Ba Maw, Dr. (1968). ''Breakout in Burma: Memoirs of a Revolution, 1939–1946''. Yale University Press.</ref> ယနေ့ထက်တိုင်အောင် "ဒေါင်း" (အထူးသဖြင့် ခွပ်ဒေါင်းနှင့် ကူးဒေါင်း) သည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဗမာလူမျိုးတို့၏ မာန်မာန၊ စည်းလုံးမှု၊ ဒီမိုကရေစီလှုပ်ရှားမှုများနှင့် တော်လှန်ရေးစိတ်ဓာတ်တို့ကို ထင်ဟပ်စေသည့် အရေးအကြီးဆုံးသော ပြည်သူ့အမှတ်အသားအဖြစ် သမိုင်းအဆက်ဆက် ခိုင်မာစွာ ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။ [[File:ABFSU Flag.svg|thumb|၂၅၀px|ကိုလိုနီခေတ် အမျိုးသားရေးနှင့် လွတ်လပ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများမှစ၍ အစဉ်အဆက် သုံးစွဲခဲ့သော [[ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားသမဂ္ဂများအဖွဲ့ချုပ်]] (ဗကသ) ၏ တရားဝင် "ခွပ်ဒေါင်းအလံတော်"။ ခေါင်းမငုံ့တတ်သော ပြည်သူနှင့်ကျောင်းသားထု၏ တော်လှန်ရေးစိတ်ဓာတ်ကို ကိုယ်စားပြုသည်။]] ==ထင်ရှားသောဗမာလူမျိုးများ== * [[အောင်ဆန်း|အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] *[[အောင်ဆန်းစုကြည်၊ ဒေါ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]] *[[သန့်၊ ဦး|ဦးသန့်(ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်)]] * [[မှိုင်း၊ ကိုယ်တော်၊ သခင်|မြန်မာစာပေပညာရှင် ဆရာကြီး သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း]] * [[နု၊ ဦး|မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု]] * [[မြ၊ သခင်|အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီးသခင်မြ]] * [[ဘချို၊ ဦး (ဒီးဒုတ်)|အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီး ဒီးဒုတ်ဦးဘချို]] *[[သခင်စိုး]] *[[သခင်သန်းထွန်း]] *[[ဦးကျော်ငြိမ်း]] *[[ဒေါက်တာဘမော်]] *[[ကိုဗဟိန်း]] *[[ဦးဗဆွေ]] *[[ဦးမြင့်သိန်း]] *[[ကျော်ဇော၊ ဗိုလ်ချုပ်|ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ဇော]] *[[စိန်မှန်၊ ဗိုလ်မှူး|ဗိုလ်မှူး စိန်မှန်]] *[[မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ်]] *[[သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] * [[အောင်ကြီး၊ ဦး|ဗိုလ်မှူးချုပ်အောင်ကြီး]] * [[တင်ဦး၊ သူရ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး(ငြိမ်း) သူရ ဦးတင်ဦး]] * [[မောင်မောင်၊ ဒေါက်တာ (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဒေါက်တာ မောင်မောင်]] *[[နေဝင်း|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးနေဝင်း]] *[[စောမောင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စောမောင်]] * [[သန်းရွှေ|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေ]] * [[သိန်းစိန်၊ ဦး|နိုင်ငံတော် သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး(ငြိမ်း)]] * [[ဝီရသူ (မစိုးရိမ်)|မစိုးရိမ်တိုက်သစ် နာယက ဆရာတော် ဦးဝီရသူ]] *[[လင်းယုန်နီ]] *[[ချစ်ဦးညို]] *[[စွမ်းရည်၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ|မောင်စွမ်းရည်]] *[[အောင်သင်း]] *[[ဆရာစံ]] *[[သခင်ဖိုးလှကြီး]] *[[မင်းအောင်လှိုင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်]] *[[ဗိုလ်စံဖဲ]] == ဗမာလူမျိုးစု == မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၏ တရားဝင် သတ်မှတ်ထားသော တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်စု ၁၃၅ မျိုးစာရင်းအရ ဗမာလူမျိုးစု အောက်တွင် မျိုးနွယ်စု (၉) စု ပါဝင်သည်။ အက္ခရာစဉ်အတိုင်း စဉ်ထားသည် - # [[ကတူးလူမျိုး]] # [[ကနန်းလူမျိုး]] # [[ဆလုံလူမျိုး]] # [[ထားဝယ်လူမျိုး]] # [[ဖွန်းလူမျိုး]] # [[ဗမာလူမျိုး]] # [[မြိတ်လူမျိုး]] # [[ယဘိန်းလူမျိုး]] # [[ယောလူမျိုး]] ဗမာလူမျိုးစု (၉) စုသည် အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အကွဲအပြားများအရ ပေါင်းစည်းသတ်မှတ်ထားခြင်း ဖြစ်သော်လည်း ဘာသာဗေဒနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ မနုဿဗေဒအရမူ မူလဆင်းသက်လာပုံ သီးသန့် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Eal2010">Eberhard, David M., et al. (eds.) (2010). ''Ethnologue: Languages of the World''. SIL International.</ref> === ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ဗမာနွယ်အုပ်စု === ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ စိစစ်ချက်များအရ [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်အုပ်စု]] (Burmish Group) သည် တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားမိသားစု အောက်ရှိ သီးသန့် အုပ်စုကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုဝင် ဘာသာစကားများကို အဓိကအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ်၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ အရှေ့ပိုင်းနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်းတို့တွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသူများက ပြောဆိုကြသည်။ <ref name="Bradley1997" /> <ref name="Thurgood2003">Thurgood, Graham & LaPolla, Randy J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.</ref> ပါဝင်သော ဘာသာစကားပြောဆိုသည့် လူမျိုးများနှင့် ဒေသန္တရအုပ်စုများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် — # [[ဗမာလူမျိုး]] (မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်း နေထိုင်ကြသော ပင်မ ဗမာစကားပြောသူများ) # [[အင်းသားလူမျိုး]] (ရှမ်းပြည်နယ်၊ အင်းလေးကန်ဝန်းကျင်တွင် နေထိုင်ကြပြီး ရှေးဟောင်း ဗမာအက္ခရာသံများကို ထိန်းသိမ်းထားသူများ) # [[ဖွန်းလူမျိုး]] (ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်း အထက်ပိုင်း မြစ်ဝှမ်းတွင် နေထိုင်ကြသော ရှေးဟောင်း ဗမာနွယ်ဝင်များ) # [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]] (ရှမ်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြသော တိဗက်-ဗမာနွယ် အစုအဝေး) # [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]] (ရခိုင်ပြည်နယ်နှင့် စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသတွင် နေထိုင်ကြသော ဗမာနွယ်အုပ်စုဝင်များ) # [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]] (ရှမ်းပြည်နယ် အနောက်ဘက် ကုန်းမြင့်ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသူများ) # [[မရမာ လူမျိုး|မရမာလူမျိုး]] (ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသရှိ ရခိုင်နွယ်ဝင် အစုအဝေး) # [[ယောလူမျိုး|ယော]]၊ [[ထားဝယ်လူမျိုး|ထားဝယ်]]၊ [[မြိတ်လူမျိုး|မြိတ်]] (မြန်မာစကား၏ ရှေးဟောင်း အသံထွက်များနှင့် သီးသန့် ဒေသန္တရစကားများကို သုံးစွဲကြသည့် ဗမာနွယ်အုပ်စုဝင်များ) == ကျမ်းကိုး == <references/> * မြန်မာသမိုင်းပုံ- [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] {{ မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:ဗမာလူမျိုးစု]] 4gjuql6dmkfh9isla0pyw5l127vhb73 ကလာပ်စည်း 0 4866 1054922 877477 2026-09-23T21:43:45Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1054922 wikitext text/x-wiki [[File:Cork Micrographia Hooke.png|thumb|right|200px|Micrographia အမည်ရှိစာအုပ်တွင် ဖော်ပြထားသည့် အဏုကြည့်မှန်ပြောင်း အောက်မှ ဖော့ကလာပ်စည်း ဖွဲ့စည်းပုံ။ ယင်းစာအုပ်တွင် သက်ရှိများ၏ အသေးငယ်ဆုံး အပိုင်းကို ဖော်ပြသည့် အင်္ဂလိပ်ဝေါဟာရ cell အား ပထမဦးဆုံး အကြိမ် အသုံးပြုထားသည်။]] [[File:Epithelial-cells.jpg|thumb|right|200px|အရေပြားမှ ''Epithelial'' ကလာပ်စည်း]] '''ကလာပ်စည်း''' (ဆဲလ် Cell) ဆိုသည်မှာ သက်ရှိများ ဖွဲ့စည်းရာတွင် အခြေခံအကျဆုံးနှင့် အသေးဆုံး ယူနစ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ <ref name="Alberts2002">[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Search&db=books&doptcmdl=GenBookHL&term=Cell+Movements+and+the+Shaping+of+the+Vertebrate+Body+AND+mboc4%5Bbook%5D+AND+374635%5Buid%5D&rid=mboc4.section.3919 Cell Movements and the Shaping of the Vertebrate Body] in Chapter 21 of ''[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Search&db=books&doptcmdl=GenBookHL&term=cell+biology+AND+mboc4%5Bbook%5D+AND+373693%5Buid%5D&rid=mboc4 Molecular Biology of the Cell] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140107042548/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books?cmd=Search&doptcmdl=GenBookHL&term=cell%20biology%20AND%20mboc4%5Bbook%5D%20AND%20373693%5Buid%5D&rid=mboc4 |date=7 January 2014 }}'' fourth edition, edited by Bruce Alberts (2002) published by Garland Science.<br /> The Alberts text discusses how the "cellular building blocks" move to shape developing [[Embryo|embryos]]. It is also common to describe small molecules such as [[Amino acid|amino acids]] as "[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Search&db=books&doptcmdl=GenBookHL&term=%22all+cells%22+AND+mboc4%5Bbook%5D+AND+372023%5Buid%5D&rid=mboc4.section.4#23 molecular building blocks]".</ref> [[ဗက်တီးရီးယား]]ကဲ့သို့သော သက်ရှိများသည် ကလာပ်စည်း တစ်ခုတည်းသာရှိသည့် သက်ရှိများ ဖြစ်ကြပြီး လူသားကဲ့သို့သော အခြား သက်ရှိများမှာ ဗဟုကလာပ်စည်း သက်ရှိများ ဖြစ်ကြသည်။ (လူသားများတွင် သာမန်အားဖြင့် ကလာပ်စည်းပေါင်း ၁၀၀ ထရီလီယံ သို့ ၁၀<sup>၁၄</sup> ခန့်ပါရှိသည်။ ပုံမှန် ကလာပ်စည်း တစ်ခု၏ အရွယ်အစားမှာ ၁၀&nbsp;µm ရှိပြီး ၁&nbsp;ng ခန့် လေးသည်။) အကြီးဆုံး ကလာပ်စည်းမှာ မဖောက်ရသေးသည့် [[ငှက်ကုလားအုတ်]]ဥ ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite book | last = Campbell | first = Neil A. | authorlink = | coauthors = Brad Williamson; Robin J. Heyden | title = Biology: Exploring Life | publisher = Pearson Prentice Hall | date = 2006 | location = Boston, Massachusetts | pages = | url = http://www.phschool.com/el_marketing.html | doi = | id = | isbn = 0-13-250882-6 | access-date = 13 July 2009 | archive-date = 2 November 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141102041816/http://www.phschool.com/el_marketing.html | url-status = dead }}</ref> နောက်ဆုံး ဆဲလ်သီအိုရီ မပေါ်ပေါက် သေးမှီကာလ ၁၈၃၅ ခုနှစ်တွင် ချက်ပညာရှင် Jan Evangelista Purkyně က [[အဏုကြည့်မှန်ပြောင်း]]ဖြင့် အပင်တစ်ရှူးများအား ကြည့်ရှုရာတွင် အဆံသေးလေးများကို တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ၁၈၃၉ ခုနှစ်တွင် [[ဆဲလ်သီအိုရီ]]ကို သိပ္ပံပညာရှင် Matthias Jakob Schleiden နှင့် Theodor Schwann တို့က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ယင်းသီအိုရီတွင် သက်ရှိအားလုံးသည် ဆဲလ် တခု သို့ တခုထက်မနည်းဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ဆဲလ်အားလုံးသည် မူလတည်ရှိသည့် ဆဲလ်များမှ ခွဲထွက်လာသည်။ ဆဲလ်အားလုံးတွင် မျိုးဗီဇများပါဝင်သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{cite book | last = Maton | first = Anthea | authorlink = | coauthors = Hopkins, Jean Johnson, Susan LaHart, David Quon Warner, Maryanna Wright, Jill D | title = Cells Building Blocks of Life | publisher = Prentice Hall | year = 1997 | location = New Jersey | pages = | url = https://archive.org/details/cellsbuildingblo00mato | doi = | id = | isbn = 0-13-423476-6}}</ref> ဆဲလ်သည် [[သက်ရှိ ရုပ်စု]] အားလုံးတို့၏ ပုံပန်းသဏ္ဌာန် နှင့် လုပ်ဆောင်ချက်ရှိသော အငယ်ဆုံး သော အရာဖြစ်သည်။ ဆဲလ်သည် အငယ်ဆုံး သက်ရှိဖြစ်သောကြောင့် အသက်၏ အုတ်မြစ် ဟုလဲ ခေါ်ဆိုကြသည်။ [[ဘက်တီးရီးယား]] စသည့် အချိုသော သက်ရှိများမှာ ဆဲလ်တစ်ခုတည်းရှိသော သက်ရှိများ ဖြစ်ကြသည်။ [[လူ]] အပါအဝင် အခြား သက်ရှိတို့မှာ ဆဲလ်များစွာနှင့် ပေါင်းစုထားသော [[multicellular]] များဖြစ်ကြသည်။ လူတွင် ဆဲလ်ပေါင်း ၁၀<sup>၁၄</sup> ပါရှိသည်ဟု တွက်ချက်ကြသည်။ ပုံမှန် ဆဲလ်တစ်ခု၏ အလေးချိန်မှာ ၁ [[နာနိူ]] [[ဂရမ်]][[nanogram]] ရှိသည်။ အကြီးဆုံး ဆဲလ်မှာ မျိုးမပွားမှီ [[ငှက်ကုလားအုပ်]]၏ [[မျိုးဥ]] ဖြစ်သည်။ ဆဲသည် သက်ရှိရုပ်၏ အငယ်ဆုံးသော မူလအစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုရ၏။ အပင်နှင့် တိရစ္ဆာန်တို့တွင် ဆဲများရှိ၏။ အမီးဗား ကဲ့သို့သော တိရစ္ဆာန်နှင့် ဗက်တီးရီးယား ကဲ့သို့သော အပင်တို့တွင် ဆဲတစ်ခုတည်းသာလျှင် ရှိသည်။ အခြားအပင်နှင့် တိရစ္ဆာန်များတွင် ဆဲပေါင်းမြောက်မြားစွာ ဖွဲ့စည်းလျက်ရှိကြသည်။ လူတစ်ဦး၏ ခန္ဓာကိုယ်တွင် ဆဲလ် သန်းပေါင်းမြောက်မြားစွာရှိ၏။ ဆဲအများအပြားရှိသည့် တိရစ္ဆာန်နှင့်အပင်တို့တွင် ဆဲများသည် တစ်ရှုး (အသားမျှင်)ဖြစ်ရန် ပေါင်းစည်းလျက်ရှိကြသည်။ တစ်ဖန် တစ်ရှုးများသည် ဩဂင်(အင်္ဂါ)ဖြစ်ရန် ပေါင်းစည်းကြ ပြန်၏။ ဩဂင်ရှိ ဆဲများသည် တိရစ္ဆာန် သို့မဟုတ် အပင်၏ ခန္ဓာကိုယ်တွင် ကိစ္စအရပ်ရပ်ကို ဆောင်ရွက်ကြ၏။ ပမာအားဖြင့် အစာအိမ်ရှိဆဲများသည် အစားချေဖို့ ဆောင်ရွက်ကြရ၏။ သက်ရှိတို့၏ ဆဲအားလုံးသည် အစာနှင့် အောက်ဆီဂျင်ကို ယူ၍ အညစ်အကြေးကို ထုတ်ပစ်တတ်၏။ သက်ရှိပစ္စည်း၏ ဆဲတစ်ခုတွင် ဒြဗ်စင်အများအပြားနှင့် ဒြဗ်ပေါင်းအများအပြား ပါရှိသည်ကို သိကြ၏။ သို့ရာတွင် သန်းပေါင်းများစွာသော ထိုဒြဗ်ပေါင်းတို့၏ မော်လီကျူးများသည် မည်ကဲ့သို့ ဖွဲ့စည်း တည်ရှိကြပြီးလျှင် သက်ရှိပစ္စည်းများဖြစ်ကြသည်ကိုကား မသိကြရပေ။ ဆဲသည် အများအားဖြင့် ငယ်လွန်းသဖြင့် ရိုးရိုးမျက်စိဖြင့် မမြင်နိုင်ချေ။ ယင်းတို့ကို မိုက္ကရိုစကုပ်ဖြင့် ကြည့်ရပေသည်။ ပျမ်းမျှခြင်းအရ ဆဲကလေးပေါင်း ၄ဝဝဝ မျှကို ဘေးချင်းထိ၍ ထားလျှင် တစ်လက်မမျှသာ ရှိပေလိမ့်မည်။ အချို့ဆဲများသည် ထိုထက်ပင် ငယ်ကြသေး၏။ ပုံအမျိုးမျိုးလည်းရှိကြသည်။ အခြားဆဲများနှင့် ကင်းနေသည့်ဆဲများသည် အလုံးပုံသဏ္ဌာန်ရှိ ကြသည်။ အခြားဆဲများနှင့် သိပ်သည်းစွာရောနှောသော ဆဲများသည် ပြားလျက်ရှိကြသည်။ <ref name="autogenerated1">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄)</ref> == အခြေခံ သဘောတရား == ဆဲလ်တိုင်းသည် အနည်းဆုံး မိမိဘာသာ ထိမ်းသိမ်းနိုင်စွမ်း (self-maintaing) နှင့် အလုံးစုံမှု (self-contained) ရှိကြသည်။ ဆဲလ်သည် [[အဟာရ]]များကို [[စွမ်းအင်]] အဖြစ်ပြောင်းလဲနိုင်ပြီး လိုအပ်သော လုပ်ဆောင်ချက်များကို ပြီးမြောက်နိုင်သည်။ ဆဲလ်တိုင်းတွင် အောက်ပါဖော်ပြထားသော လုပ်ငန်းများ လုပ်ဆောင်နိုင်ကြသည်။ * ဆဲလ်ကွဲခြင်း (cell division) ဖြင့် မျိုးပွားခြင်း * [[အင်ဇိုင်း]] များ နှင့် [[ဒီအန်အေ]] [[ဂျန်း]] များမှ ထုတ်သော [[ပရိုတင်း]] များကို အသုံးပြုခြင်း * [[ဇီဝဖြစ်စဉ်]] များ ရှိခြင်း * အပူချိန်၊ [[ပီအိတ်ချ်]] စသည့် ပြောင်းလဲခြင်းများကို တုန်ပြန်နိုင်ခြင်း * ဆဲလ်၏ အတွင်းပိုင်း ကို [[lipid bilayer]] ဖြင့် ဝန်းရံထားခြင်း * == ဆဲလ်၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာများ == ဆဲလ်တွင် [[နျူးကလီးယ]] ရှိသော Eukaryotic နှင့် နျူးကလီးယ မရှိသော Prokaryotic ဆဲလ် ဟူ၍ နှစ်မျိုး ကွဲသည်။ === Prokaryotic cells === [[File:Prokaryote cell.svg|thumb|400px|right|ပုံမှန် [[prokaryotic]] ဆဲလ်ပုံ]] Prokaryote ဆဲလ်သည် eukaryote ဆဲလ်များထက် သေးငယ်ကြပြီး နျူးကလီးယ နှင့် အခြား အရာများလဲ မပါရှိကြပေ။ [[ဘက်တီးရီးယား]] နှင့် [[အာချီးယား]] ခေါ် ပုံသဏ္ဌာန်တူ Prokaryote နှစ်မျိုးရှိကြသည်။ အပင်နှင့် တိရစ္ဆာန်တို့တွင် ဆဲမျိုး အမြောက်အမြားရှိ၏။ ဆဲအများတွင်လည်း နျူးကလီးယပ်တစ်ခုရှိသည်။ ထိုနျူးကလီးယပ်ကပင်ဆဲကို အမှုဆောင်ရွက်ရန် ညွှန်ကြားပေး၏။ နျူးကလီးယပ်ထဲ၌ [[ခရိုမိုဆုမ်း]]ခေါ် တုတ်ချောင်းပုံသဏ္ဌာန် ပစ္စည်းများ ရှိသည်။ ခရိုမိုဆုမ်းတို့သည် မျိုးကူးရာ၌ မျိုးဟောင်းဆဲမှ ဝိသေ သဂုဏ်များကို မျိုးသစ်ဆဲသို့ ဆောင်ကြဉ်းပေး၏။ ဝိသေသု ဂုဏ်များဟူသည်မှာ မျိုးဟောင်း၌ဖြစ်သောအရောင်အရွယ်၊ အဖြစ်သနစ်တို့ကို ဆိုသည်။ ဆဲတစ်ခုတည်းသာရှိသည့် သက်ရှိများပြန့်ပွားရာတွင် ရိုးရိုးနှစ်ခုကွဲသွားခြင်းမျှသာ ဖြစ်၏။ အထက်တန်းကျသည့် အပင်နှင့် တိရစ္ဆာန်တို့ မျိုးပွားရာတွင်မူကား၊ ဆဲတစ်ခုဖြစ်သော အိုဗမ် သို့မဟုတ် ဥနှင့် ဖိုဗီဇ သို့မဟုတ် စပမ်းတို့ စပ်ယှက်ခြင်းဖြင့် ပွားသွားသည်။ စပ်ယှက်ပြီး ဆဲသည် နျူးကလီးယပ်နှင့် ခရိုမိုဆုမ်း တို့နှင့်တကွ ဆဲနှစ်ခုအဖြစ်သို့ ကွဲသွားသည်။ ထို့နောက် ဆဲ ၄ ခု၊ ထို့နောက် ၁၆ ခုစသည်ဖြင့် ကွဲသွားသည်။ ယင်းသို့ အဆင့်ဆင့်ကွဲရာ၌ ဆဲတို့သည် မူလအရေ အတွက်၏ နှစ်ဆတိုးလာခြင်းမဟုတ်၊ မူလအရေအတွက်၏ နှစ်ထပ်ကိန်း တိုးလာခြင်းဖြစ်သည်။ အထက်တန်းကျသည့် သက်ရှိတို့၏ ဆဲများသည် အမျိုးမျိုးသောတာဝန်များကို ဆောင်ရွက်ကြ၏။ အပင်တွင် အချို့ဆဲများသည် အရွက်ကိုဖြစ်စေ၏။ အချို့သည် ပင်စည်ကိုဖြစ်စေ၏။ အချို့သည် ပန်းပွင့်ကို ဖြစ်စေ၏။ သားလောင်းတို့တွင်မူ၊ ဆဲများသည် ဆောင်ရွက်ရမည့်လုပ်ငန်းအလိုက် ပုံသဏ္ဌာန်အားဖြင့်၎င်း၊ ဓာတ်သဘောအားဖြင့်၎င်း၊ ကွဲလွဲကြပြီးလျှင် ဆိုင်ရာ နေရာ၌နေကြသည်။ ပမာအားဖြင့် အချို့ဆဲများသည် နာဗ်ကြောအဖြစ် ဖွဲ့စည်းလျက်ရှိကြ၏။ အချို့ဆဲများသည် အရိုးအဖြစ် ဖွဲ့စည်းလျက်ရှိကြ၏။ အချို့ဆဲများသည်သွေးဖြူဥကလေးများအဖြစ် ဖွဲ့စည်းလျက်ရှိကြ၏။ ခန္ဓာကိုယ်တွင် ဆဲတို့သည် ဖြစ်လိုက်ပျက် လိုက်နေကြ၏။ ဆဲဟောင်းတို့နေရာတွင် ဆဲသစ်များသည် ဝင်ရောက်အစားထိုးလျက်ရှိကြသည်။ ဆဲများကို ဆိုင်ရာတာဝန် ဆောင်ရွက်စေရန် မည်သည့်စွမ်းအားက စေ့ဆော်နေသည်ကို လူတို့မသိနိုင်စွမ်းပေ။ <ref name="autogenerated1" /> === Eukaryotic cells === ..[[File:Biological_cell.svg|thumb|400px|Diagram of a typical [[animalia|animal]] ([[eukaryotic]]) cell, showing subcellular components.<br /> [[Organelle]]s:<br /> (1) [[nucleolus]]<br /> (2) [[cell nucleus|nucleus]]<br /> (3) [[ribosome]]<br /> (4) [[vesicle (biology)|vesicle]]<br /> (5) [[rough endoplasmic reticulum]] (ER)<br /> (6) [[Golgi apparatus]]<br /> (7) [[Cytoskeleton]]<br /> (8) [[smooth endoplasmic reticulum]]<br /> (9) [[mitochondrion|mitochondria]]<br /> (10) [[vacuole]]<br /> (11) [[cytoplasm]]<br /> (12) [[lysosome]]<br /> (13) [[centriole]]s within [[centrosome]]]] == ကိုးကား == {{reflist|20em}} [[ကဏ္ဍ:ကလာပ်စည်း ဇီဝဗေဒ]] 7iudyip2po052ngi011wj77kfptlevh ကိုရီးယားစစ်ပွဲ 0 8118 1054929 858506 2026-09-23T22:13:11Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1054929 wikitext text/x-wiki '''ကိုရီးယားစစ်ပွဲ'''({{lang-en|Korean War}}) သို့မဟုတ် '''၆.၂၅ စစ်ပွဲ'''({{lang-ko|6.25 전쟁}})သည် ၁၉၅၀ပြည့်နှစ်မှ ၁၉၅၃ခုနှစ်အထိ [[ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ်]]တွင် [[တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ]]နှင့် [[မြောက်ကိုရီးယားနိုင်ငံ]]တို့အကြား ဖြစ်ပွားခဲ့သော စစ်ပွဲဖြစ်သည်။ ၁၉၅၀ပြည့်နှစ် ဇွန်လ (၂၅) ရက်နေ့တွင် စစ်ပွဲစတင်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၃ခုနှစ်တွင် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးစာချုပ်ကို ချုပ်ဆိုနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၃ခုနှစ် ဇူလိုင်လ (၂၇)ရက်နေ့တွင် စစ်ပွဲပြီးဆုံးခဲ့သည်ဆိုသော်လည်း ယခုအချိန်အထိ စစ်အေးတိုက်ပွဲအနေဖြင့် ဖြစ်ပွားနေဆဲဖြစ်ကာ ကိုရီးယားစစ်ပွဲ တရားဝင်အဆုံးသတ်ခြင်း မရှိသေးပေ။<ref>{{cite news|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/multimedia/2013/07/130727_korea_war_pg.amp?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=From%20%251%24s&aoh=16487733757129&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fmultimedia%2F2013%2F07%2F130727_korea_war_pg|title=ကိုရီးယားစစ်ပွဲ ပုံရိပ်များ}}{{Dead link|date=January 2025 }}</ref><ref>{{cite news|url=https://news-eleven.com/article/216463|title=ကိုရီးယားစစ်ပွဲ အဆုံးသတ်ကြောင်း ကြေညာရန် တောင်ကိုရီးယား၏ တောင်းဆိုမှုသည် အချိန်မတန်သေးဟု မြောက်ကိုရီးယား ပြောကြား}}</ref> နှစ်ဖက်အကြား မြောက်လတ္တီတွဒ် ၃၈ ဒီဂရီ မျဉ်းကြောင်းရှိ နယ်စပ် လက်နက်မဲ့ဇုန်တွင် မကြာခဏဆိုသလို ကြိုကြားကြိုကြား တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားဆဲ ဖြစ်သည်။ [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်]]ကြီးပြီးနောက် [[စစ်အေးတိုက်ပွဲ|စစ်အေးခေတ်]]အတွင်း တောင်နှင့်မြောက်ကိုရီးယား နှစ်ဖက်၏ နောက်ကွယ်မှ နိုင်ငံပေါင်းများစွာ ပါဝင်စွက်ဖက်ခဲ့သည့် စစ်ပွဲလည်း ဖြစ်သည်။ စစ်ပွဲအတွင်းက မြောက်ကိုရီးယား၏နောက်၌ [[တရုတ်နိုင်ငံ]]နှင့် [[ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု သမ္မတနိုင်ငံ|ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု]]၊ တောင်ကိုရီးယား၏နောက်၌ [[ကုလသမဂ္ဂ]] (အဓိကအားဖြင့် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]) တို့က ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ [[ဂျပန်နိုင်ငံ|ဂျပန်]]တို့လက်အောက် ကျရောက်နေသော ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ်သည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီး ဂျပန်တို့ လက်နက်ချပြီးနောက်တွင် ဂျပန်တို့လက်အောက်မှ လွတ်မြောက်လာခဲ့သည်။ ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ်ကို ၃၈ဒီဂရီမျဉ်းပြိုင်ဖြင့် နှစ်ပိုင်းခွဲကာ ထိန်းချုပ်နိုင်ရန်အတွက် ဆိုဗီယက်နှင့် အမေရိကန်တို့ ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။ မျဉ်းပြိုင်၏ မြောက်ဘက်ကို ဆိုဗီယက်ကလည်းကောင်း၊ တောင်ဘက်ကို အမေရိကန်ကလည်းကောင်း အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။ ဂျပန်လက်အောက်သို့ ကျရောက်နေစဉ် ၁၉၁၉ခုနှစ်ကပင် ကိုရီးယားသမ္မတနိုင်ငံ၏ အဝေးရောက်အစိုးရအဖွဲ့ကို တရုတ်ပြည် [[ရှန်ဟိုင်းမြို့]]၌ ဖွဲ့စည်းပြီးဖြစ်သည်။ ထိုအစိုးရအဖွဲ့၏ သမ္မတမှာ [[ရီဆွန်းမန်း]] ဖြစ်သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးနောက် ၁၉၄၅ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်တို့က ရီဆွန်းမန်း၏ အစိုးရအဖွဲ့ကို ပယ်ချခဲ့သည်။ ၁၉၄၈ခုနှစ်တွင်မှသာ ရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပပေးခဲ့သည်။ စစ်အေးကာလ၏ တင်းမာမှုအရ ၁၉၄၈ခုနှစ်တွင် ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ်၌ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံ (၂)နိုင်ငံ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ မြောက်ပိုင်းမှာ ကွန်မြူနစ်တို့ ကြီးစိုးသော '''ကိုရီးယားဒီမိုကရက်တစ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ''' အဖြစ် တည်ထောင်ကာ၊ တောင်ပိုင်းမှာ အရင်းရှင်ဝါဒဖြင့် တည်ထောင်သော '''ကိုရီးယားသမ္မတနိုင်ငံ''' အဖြစ် တည်ထောင်သည်။ နှစ်ဖက်စလုံးသည် ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ်တစ်ခုလုံးကို ၎င်းတို့က ပိုင်ဆိုင်သည်ဟု အသီးသီး ရပ်တည်ခဲ့ကြသည်။ တောင်ပိုင်းတွင် ကွန်မြူနစ်လမ်းစဉ်နှင့် ကွန်မြူနစ်ထောက်ခံသူများကို ပြင်းထန်စွာနှိပ်ကွပ်ခဲ့မှုများလည်း ရှိခဲ့သည်။ မြောက်ပိုင်းမှ ခေါင်းဆောင် ကင်အီဆွန်းကလည်း တစ်ခုတည်းသော ကိုရီးယားအဖြစ် တည်ထောင်ရန်အတွက် တောင်ပိုင်းကို ကျူးကျော်ရန် ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ ကျူးကျော်မှုမစမီတွင် မြောက်ကိုရီးယားက တောင်ကိုရီးယားကို နှစ်နိုင်ငံပူးပေါင်း၍ ကွန်မြူနစ်စနစ်အောက်တွင် ဆက်လက်သွားရန် ကမ်းလှမ်းခဲ့သည်။ သို့သော် ရီဆွန်းမန်း၏ ဆိုးလ်အစိုးရမှ ပယ်ချခဲ့သည်။ ၎င်းတို့ကမူ နှစ်နိုင်ငံပေါင်းစည်းရန် ဆန္ဒရှိသော်လည်း ကွန်မြူနစ်စနစ်ဖြင့် မသွားချင်ခဲ့ပေ။ ထို့နောက် ၁၉၅၀ပြည့်နှစ် ဇွန်လ (၂၅) ရက်နေ့တွင် မြောက်ပိုင်းမှတပ်များသည် (၃၈) ဒီဂရီမျဉ်းပြိုင်ကို ဖြတ်ကျော်ခဲ့ကြသည်။ မြောက်ကိုရီးယား၏ နောက်တွင် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုနှင့် [[မော်စီတုန်း]]၏ ကွန်မြူနစ်စနစ်ဖြင့် ​မွေးဖွားလာ​သော တရုတ်ပြည်တို့က ရပ်တည်ခဲ့ကြသည်။ ကျူးကျော်မှုစတင်ပြီးနောက် ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့ကြီးက မြောက်ပိုင်းရှိ ပြုံယမ်းအစိုးရကို ရှုံ့ချခဲ့သည်။ သို့သော် အချက်အလက်အများအပြားအား ဆိုဗီယက်တို့က ကန့်ကွက်သဖြင့် အခြေအနေများ တင်းမာခဲ့ကြသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးနောက် စစ်အင်အားလျှော့ချထားသော အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် စစ်ပွဲသို့ တပ်သားစေလွှတ်ရန် အခက်အခဲများစွာ ရှိခဲ့သည်။ ထို့အပြင် အချိန်ပြည့်လေ့ကျင့်မှုမရှိသော အမေရိကန်တို့အနေဖြင့် စစ်ပွဲအစပိုင်းတွင် အပြင်းအထန်ခံခဲ့ရပြီး တပ်သားများစွာ ကျဆုံးခဲ့ရသည်။ ကိုရီးယားစစ်ပွဲအပြီးတွင် ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများသည် စစ်အင်အားကို အမြဲမပြတ် လေ့ကျင့်ထားရန် လိုအပ်ကြောင်း သိရှိလာခဲ့ကြသည်။ ထို့အပြင် တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံသည်လည်း ၎င်းတို့နိုင်ငံသားများအနက် အရွယ်ရောက်ပြီး သန်မာသောအမျိုးသားများသည် မဖြစ်မနေ စစ်မှုထမ်းရန် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ == အ​စောပိုင်းကာလ နောက်ခံသမိုင်း​ကြောင်း == ===ကိုရီးယားမင်းဆက်များနှင့် ဂျပန်အင်ပါယာလက်အောက်ခံဘဝ=== ဂျပန်တို့သည် [[အရှေ့အာရှ]]နှင့် [[အရှေ့တောင်အာရှ]]မှ နိုင်ငံအချို့အား ကျူးကျော်သိမ်းပိုက်ကာ [[ဂျပန်အင်ပါယာ]]ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ်သည်လည်း ၁၉၁၀ပြည့်နှစ်မှ ၁၉၄၅ခုနှစ်အထိ ဂျပန်အင်ပါယာ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း အဖြစ် နေခဲ့ရသည်။ ဂျပန်တို့လက်အောက် ကျရောက်နေစဉ်အတွင်း လူထုအုံကြွမှုနှင့်အတူ ကိုရီးယား၏ အဝေးရောက်အစိုးရကို ၁၉၁၉ခုနှစ်တွင် ထိုစဉ်က [[တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ (၁၉၁၂–၁၉၄၉)|တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ]] ရှန်ဟိုင်းမြို့၌ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထိုအစိုးရအဖွဲ့ကို [[ရီဆွန်းမန်း]] က ဦးဆောင်သည်။ သို့သော် ထိုအစိုးရအဖွဲ့သည် နိုင်ငံတကာ၏ အသိအမှတ်ပြုမှုမရခြင်း၊ တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များကို စုစည်းနိုင်မှုမရှိခြင်း၊ အမေရိကန်နှင့် ရီဆွန်းမန်းတို့အကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများကြောင့် အရာမထင်ခဲ့ပေ။ ၁၉၁၉ မှ ၁၉၂၅အတွင်း ဂျပန်ကိုဆန့်ကျင်သည့် တိုက်ပွဲများကို ကိုရီးယားကွန်မြူနစ်တို့က ခေါင်းဆောင်ခဲ့သည်။ ===ဒုတိယကမ္ဘာစစ်=== ဂျာမနီ၊ ဂျပန်တို့ အင်အားကြီးမားလာခြင်းနှင့်အတူ ကမ္ဘာ့အင်အားကြီးနိုင်ငံများအကြား မဟာမိတ်များဖွဲ့၍ ၁၉၃၉ခုနှစ်တွင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး စတင်လာခဲ့သည်။ ၁၉၄၅ခုနှစ်တွင် စစ်ကြီးပြီးဆုံးပြီး မဟာမိတ်နိုင်ငံများအနိုင်ရကာ ဝင်ရိုးတန်းနိုင်ငံများ ရှုံးနိမ့်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် [[နာဇီဂျာမနီ]]၊ ဂျပန်အင်ပါယာ၊ အီတလီအင်ပါယာများ ပြိုကွဲခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဂျပန်တို့သည် ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ်ကို လက်လွှတ်ခဲ့ရသည်။ စစ်ကြီးပြီးနောက် မဟာမိတ်အဖွဲ့မှ အမေရိကန်၊ ဆိုဗီယက်နှင့် [[ဗြိတိသျှအင်ပါယာ|ဗြိတိသျှ]]တို့မှာ အင်အားကြီးလာပြီး ကြီး(၃)ကြီးဟုပင် ခေါ်စမှတ်ပြုလာခဲ့သည်။ သို့သော် စစ်ဒဏ်ကို အလူးအလိမ့်ခံခဲ့ရသော [[ဗြိတိန်]]သည် အတော်အတန် ရုန်းကန်ခဲ့ကြရသည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှာမူ ပထဝီအနေအထားအရ [[မြောက်အမေရိကတိုက်]]အနေဖြင့် စစ်ဒဏ်ကို တိုက်ရိုက်မခံခဲ့ရ၍ အတော်အတန် အဆင်ပြေခဲ့ကာ အခြားနိုင်ငံများသို့ပင် ငွေကြေးထောက်ပံ့မှုများ ပေးခဲ့သည်။ [[နိုင်ငံပေါင်းချုပ် အသင်းကြီး|နိုင်ငံပေါင်းချုပ်အသင်းကြီး]]နေရာတွင် ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့ကြီး ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ယခင်က ကိုလိုနီနယ်မြေများသည်လည်း လွတ်လပ်ရေးများ ရလာခဲ့ကြသည်။ ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ်သည်လည်း အခြားအာရှနိုင်ငံများနည်းတူ စစ်ဒဏ်ကို ခံခဲ့ရသည်။ တရုတ်ပြည်မှ အမျိုးသားရေးကိုအခြေခံသော တပ်မတော်နှင့် ကွန်မြူနစ်ကို အခြေခံသော တပ်မတော် (၂) ခုလုံးသည် ဂျပန်ကို ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်နေသော ကိုရီးယားများကို ကူညီပေးခဲ့သည်။ အမျိုးသားရေးနောက်ခံ  Yi Pom-Sok သည် မြန်မာပြည်စစ်ဆင်​ရေးတွင် ပါဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ကွန်မြူနစ်နောက်ခံ ကင်အီဆွန်းသည် [[ကိုရီးယား]]နှင့် [[မန်ချူးရီးယား]]တိုက်ပွဲများတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၃ခုနှစ် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း [[အီဂျစ်နိုင်ငံ]] [[ကိုင်ရိုမြို့]]၌ကျင်းပသော ညီလာခံ၌ မဟာမိတ်နိုင်ငံများက ဂျပန်အင်ပါယာအတွက် ဆွေးနွေးကြရာ တစ်ချိန်တွင် ကိုရီးယားသည် လွတ်လပ်သော တိုင်းပြည်ဖြစ်စေရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ ကိုရီးယားသည် ဂျပန်​အောက်က လွတ်လာပါက နိုင်ငံကြီးများက ထိန်းသိမ်းထားကာ ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင် အုပ်ချုပ်နိုင်ချိန်မှ အာဏာလွှဲ​ပြောင်း​ပေးရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name=Lee2006>{{cite book| title = The Partition of Korea After World War II: A Global History | url = https://archive.org/details/partitionofkorea0000leej | last = Lee | first = Jongsoo | year = 2006| publisher = Palgrave Macmillan| location = New York | isbn = 978-1-4039-6982-8 }}</ref> ၁၉၄၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ လောက်က ယော်လတာမြို့၌ ကျင်းပခဲ့သော မဟာမိတ်နိုင်ငံကြီးများ၏ ညီလာခံတွင် ကိုရီးယားအရေး၌ စစ်ဆင်မှုလွယ်ကူစေရန် မြောက်လတ္တီတွဒ် မျဉ်းကြောင်း ၃၈ ဒီဂရီ၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းကို ဆိုဗီယက်တပ်များက သိမ်းယူရန်နှင့် တောင်ဘက်ပိုင်းကို အမေရိကန်တပ်များက သိမ်းယူရန် အ​မေရိကန်က အဆိုပြုခဲ့ရာ ဆိုဗီယက်တို့က သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite web |last1=Fry |first1=Michael |title=National Geographic, Korea, and the 38th Parallel |url=https://www.nationalgeographic.com/science/article/130805-korean-war-dmz-armistice-38-parallel-geography |publisher=National Geographic |access-date=15 May 2021 |language=en |date=5 August 2013 |archive-date=25 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225074751/https://www.nationalgeographic.com/science/article/130805-korean-war-dmz-armistice-38-parallel-geography |url-status=dead}}</ref> ဤအစီအစဉ်မှာ သေနင်္ဂဗျူဟာနည်းအရ စစ်ဆင်မှု လွယ်ကူစေရန် အကြမ်းဖျင်း ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ပြီးဆုံးသောအခါ မဟာမိတ်နိုင်ငံကြီးများ၏ အမြင်တိုမှုကြောင့် ထိုနယ်နမိတ်အတိုင်းပင် ကိုရီးယားနိုင်ငံသည် မြောက်ပိုင်း၊ တောင်ပိုင်း ကွဲပြားလျက် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေရသည်။ ===ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ် နှစ်ပိုင်းကွဲသွားခြင်း=== ၁၉၄၅ခုနှစ် မေလ ၈ရက်နေ့တွင် နာဇီဂျာမနီတို့ တရားဝင် လက်နက်ချခဲ့ကြသည်။ (၃)လအကြာ ၁၉၄၅ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ဆိုဗီယက်တို့က ဂျပန်ကို စစ်ကြေညာကာ ဂျပန်အင်ပါယာအပိုင် မန်ချူးရီးယားကို စတင် ကျူးကျော်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် အမေရိကန်ကလည်း ဂျပန်ပြည်ရှိ [[ဟီရိုရှီးမားမြို့|ဟီရိုရှီးမား]]နှင့် [[နာဂါဆာကီမြို့|နာဂါဆာကီ]]တို့ကို [[အနုမြူဗုံး|အဏုမြူဗုံး]] ကျဲခဲ့သည်။ ဩဂုတ်လ (၁၀)ရက်နေ့တွင် ဆိုဗီယက်တပ်မတော်သည် ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ်မြောက်ပိုင်းကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၅ခုနှစ် စက်တင်ဘာ (၈) ရက်​နေ့တွင် မျဉ်းပြိုင်၏ ​တောင်ပိုင်းကို ဂျပန်တို့က အ​မေရိကန်ထံ လက်နက်ချခဲ့သည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလအတွင်း [[မော်စကိုမြို့]]၌ ကျင်းပခဲ့သော နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများ အစည်းအဝေးက ကိုရီးယား တောင်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်းကို တစည်းတလုံးတည်း ပူးပေါင်းစေ၍ နိုင်ငံကြီး ၄ နိုင်ငံက ၅ နှစ်ခန့် ထိန်းသိမ်းထားရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name=mccune-194703>{{cite journal |url=https://www.jstor.org/stable/2752411 |title=Korea: The First Year of Liberation |author=George M. McCune |journal=Pacific Affairs |volume=20 |issue=1 |publisher=University of British Columbia |doi=10.2307/2752411 |date=March 1947 |access-date=}}</ref> ထို့​နောက် ကိုရီးယားကို ဆိုဗီယက်-အ​မေရိကန် ပူးတွဲ​ကော်မရှင်က အုပ်ချုပ်ကြသည်။ သို့ရာတွင် ဆိုဗီယက်နှင့် အမေရိကန်တို့ အယူအဆချင်း မတူညီမှုကြောင့် ထိုစီမံချက် ပျက်သုဉ်းခဲ့သည်။ ထို့အပြင် လူထုအုံကြမှုများ​ကြောင့် အုပ်ချုပ်​ရေးက​​​​သောင်းကနင်းပါ ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ ၁၉၄၈ခုနှစ် ​မေလ (၁၀)ရက်တွင် ​တောင်ဘက်၌ ​ရွေး​ကောက်ပွဲတစ်ခု ကျင်းပ​ပေးခဲ့ရသည်။ ဇူလိုင်လတွင် ရီဆွန်းမန်းအား သမ္မတအဖြစ် တင်​မြှောက်ခဲ့ကာ ၁၉၄၈ခုနှစ် ဩဂုတ်လ (၁၅) ရက်​နေ့တွင် (၃၈)ဒီဂရီမျဉ်းပြိုင်၏ ​တောင်ဘက်ခြမ်းအား '''ကိုရီးယားသမ္မတနိုင်ငံ''' အဖြစ် စတင်တည်​ထောင်ခဲ့သည်။ ဆိုဗီယက်တို့ကလည်း ​မြောက်ဘက်ခြမ်းအား နိုင်ငံထူ​ထောင်ခွင့်​ပေးခဲ့ရာ ၁၉၄၈ခုနှစ် စက်တင်ဘာ (၉)ရက်​နေ့တွင် ကင်အီဆွန်း​ခေါင်း​ဆောင်​သော '''ကိုရီးယားပြည်သူ့ဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံ''' အဖြစ် စတင်တည်​ထောင်ခဲ့သည်။ (၂)နိုင်ငံစလုံးသည် ၎င်းတို့နိုင်ငံများ၏ပိုင်နက်ကို ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ်တစ်ခုလုံးအဖြစ် အသီးသီး သတ်မှတ်ကြသည်။ ၁၉၄၈ခုနှစ်တွင် ​မြောက်ပိုင်းမှ ဆိုဗီယက်တပ်များ ဆုတ်ခွာခဲ့ကာ ၁၉၄၉ခုနှစ်တွင် ​တောင်ပိုင်းမှ အ​မေရိကန်တပ်များ ဆုတ်ခွာခဲ့သည်။ ==စစ်ပွဲဖြစ်လာရန် အ​ကြောင်းတရားများ== ===အမေရိကန်နှင့် ကွန်မြူနစ်ဝါဒ=== ၁၉၄၅ခုနှစ် ဧပြီလ (၁၂) ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်သမ္မတ [[ဖရန်ကလင် ဒီလာနို ရုစဗဲ့|ရုစဗဲ့]] ရုတ်တရက် ကွယ်လွန်သွားပြီး ဒုသမ္မတဖြစ်သူ [[ဟယ်ရီ ထရူးမန်း|ထရူးမင်း]]မှာ သမ္မတဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထရူးမင်းသည် ဂျပန်မြို့များအား အဏုမြူဗုံးကျဲစေပြီး ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ ​နောက်ပိုင်းတွင် မဟာမိတ်များဖြစ်ကြသော အမေရိကန်နှင့် ဆိုဗီယက်တို့ တင်းမာလာခဲ့ကြပြီး စစ်အေးတိုက်ပွဲများသို့ ဦးတည်ခဲ့ကြသည်။ တရုတ်နိုင်ငံတွင် [[ချန်ကေရှိတ်]]၏ အမျိုးသားအစိုးရ အင်အားနည်းလာပြီး [[ထိုင်ဝမ်ကျွန်း]]သို့ ထွက်ပြေးခဲ့ရသည်။ တရုတ်တစ်ပြည်လုံးကို မော်စီတုန်း၏ ကွန်မြူနစ်တို့ အုပ်စိုးလာပြီး ကွန်မြူနစ်တိုင်းပြည်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကွန်မြူနစ်အစိုးရအခြေကျလာသည်နှင့်အမျှ ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုနှင့် မဟာမိတ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကွန်မြူနစ်နိုင်ငံများသည် တစ်နိုင်ငံမှတစ်နိုင်ငံသို့ ပျံ့နှံ့နိုင်ပြီး လွတ်လပ်ရေးရပြီးစ နိုင်ငံငယ်များ ကွန်မြူနစ်ဝါဒဖြစ်သွားမည်ကို အမေရိကန်တို့ မလိုလားပေ။ ထို့ကိစ္စကို ကာကွယ်ရန်အတွက် ထရူးမင်းဝါဒခေါ် အ​မေရိကန်၏ နိုင်ငံခြားရေးဝါဒအသစ်ကို ချမှတ်ခဲ့ကြသည်။ ထို့အပြင် ဤဝါဒသည် နေတိုးအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းရန်လည်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ===မြောက်ကိုရီးယား=== မြောက်ကိုရီးယားခေါင်းဆောင် ကင်အီဆွန်းသည် တောင်ပိုင်းကို ပေါင်းစည်းရယူရန် စိတ်ပြင်းပြခဲ့သည်။ ၎င်းက ဆိုဗီယက်ခေါင်းဆောင်ကြီး [[ဂျိုးဇတ် စတာလင်|စတာလင်]]ထံသွား၍ အကူအညီပေးရန် တောင်းဆိုမှုများလည်း ရှိခဲ့သည်။ စတာလင်က အစပိုင်းတွင် ငြင်းဆိုသော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် သဘောတူခဲ့သည်။ [[ကင်အီဆွန်း]]က နိုင်ငံတကာကို မြောက်ပိုင်းမှ တောင်ပိုင်းအား ကျူးကျော်သည်ဟု မမြင်စေလိုပဲ ကွဲပြားနေသော နိုင်ငံအား ပြန်လည်စုစည်းသည့်ပုံစံသာ မြင်စေလိုခဲ့သည်။ ဆိုဗီယက်မှ လက်နက်ခဲယမ်းအကူအညီများမှာ မြောက်ကိုရီးယားသို့ တိတ်တဆိတ် ရောက်ရှိနေကြသည်။ ထို့အပြင် တောင်ပိုင်းသို့ သူလျှိုစေလွှတ်မှုများလည်း ပြုလုပ်ထားသည်။ ===တောင်ကိုရီးယား=== တောင်ကိုရီးယားရှိ ရီဆွန်းမန်းအစိုးရသည်လည်း တောင်ပိုင်းရှိ ကွန်မြူနစ်ထောက်ခံသူများနှင့် သံသယရှိသူများကို အပြင်းအထန် နှိပ်ကွပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၈ခုနှစ် ဧပြီလမှ ၁၉၄၉ခုနှစ် မေလအတွင်း [[ဂျယ်ဂျူးကျွန်း]] အုံကြွမှု၌ လူပေါင်း ၁၅,၀၀၀ မှ ၃၀,၀၀၀ (ကျွန်းရှိလူဦးရေ၏ ၁၀ရာခိုင်နှုန်း) သေဆုံးခဲ့ရသည်။ လူဦးရေ ၄၀,၀၀၀ ခန့်မှာလည်း နီးစပ်ရာ ဂျပန်နိုင်ငံသို့ ထွက်ပြေးခဲ့ကြသည်။ ===တစ်ခုတည်းသောကိုရီးယား=== မြောက်ပိုင်းမှ ပြုံယမ်းအစိုးရနှင့် တောင်ပိုင်းမှ ဆိုးလ်အစိုးရတို့ အစိုးရနှစ်ဖွဲ့လုံးသည် ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ်အား ပေါင်းစည်းကာ ၎င်းတို့အစိုးရများ၏အောက်တွင် အုပ်ချုပ်လိုကြသည်။ ပြုံယမ်းအစိုးရအား ဆိုဗီယက်တို့က လက်နက်ထောက်ပံ့ခဲ့သော်လည်း ဆိုးလ်အစိုးရကိုမူ အမေရိကန်တို့က လက်နက်ကြီးများ ထောက်ပံ့ရန် ငြင်းဆိုခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ကမ္ဘာစစ်ကြီးအပြီးတွင် အမေရိကန်စစ်တပ်အား စစ်အင်အားလျှော့ချနေခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။ မြောက်ကိုရီးယား အစိုးရအား ဆိုဗီယက်နှင့် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] (တရုတ်နီ) တို့က အသိအမှတ်ပြုပြီး ပြည်ထောင်ချင်း စီးပွားရေးစာချုပ်များ အသီးသီး ချုပ်ဆိုကြသည်။ မြောက်ပိုင်းတွင် ဆိုဗီယက်စီးပွားရေး စီမံကိန်းအရ မြေယာစနစ် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးများ ပြုလုပ်သည့်အပြင် စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းများကို တည်ဆောက်ကြသည်။ တောင်ကိုရီးယား အစိုးရကိုမူ အမေရိကန်၊ အင်္ဂလန်နှင့် [[ချန်ကေရှိတ်]]ဦးဆောင်သော တရုတ်အမျိုးသား အစိုးရ ([[တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ]]) (တရုတ်ဖြူ) တို့က အသိအမှတ်ပြု၍ အီး၊ စီ၊ အေ စီမံကိန်းအရ အမေရိကန်၏ အကူအညီဖြင့် စက်မှုလက်မှု လုပ်ငန်းများကို ပြန်လည်ထူထောင် ပေးကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် တောင်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်းတို့မှာ အပြိုင်အဆိုင် ဖြစ်နေကြလျက် နယ်ခြားဒေသဖြစ်သော လတ္တီတွဒ် ၃၈ ဒီဂရီ မျဉ်းပြိုင်အနီးတွင် ရံဖန်ရံခါ အချင်းပွားကြလေသည်။ ==စစ်ဖြစ်ပွားခြင်း== ===စတင်ကျူးကျော်ခြင်း=== မြောက်ပိုင်းတပ်များသည် ဆိုဗီယက်တို့ အကူအညီဖြင့် ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ကာ တောင်ပိုင်းသို့ ကျူးကျော်ရန် ပြင်ဆင်ထားခဲ့ကြသည်။ ၁၉၅၀ပြည့်နှစ် ဇွန်လ (၂၅)ရက်နေ့တွင် (၃၈)ဒီဂရီမျဉ်းပြိုင်တစ်လျှောက်တွင် တိုက်ပွဲများစတင်ဖြစ်ပွားကာ မြောက်ပိုင်းတပ်များ တောင်ပိုင်းဘက်သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ အချို့ကလည်း တောင်ပိုင်းမှတပ်များက အရင်ရန်စပစ်ခတ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ မြောက်ပိုင်းတပ်များသည် တိုက်ပွဲစချိန်တွင် အလုံးအရင်းဖြင့် ဝင်ရောက်လာသည်။ တောင်ပိုင်းတွင် တင့်ကားများ မရှိသည့်အပြင် တင့်ကားဖျက်လက်နက်များလည်း မရှိပေ။ ထို့ကြောင့် မြောက်ပိုင်းတပ်များက အလျင်အမြန်ချီတက်လာနိုင်ကြသည်။ ===ဆိုးလ်မြို့​တော် ကျဆုံးခြင်း=== {{main|ဆိုးလ်မြို့ ပထမတိုက်ပွဲ}} တောင်ပိုင်းသမ္မတ ရီဆွန်းမန်းက ၎င်းနှင့် အစိုးရအဖွဲ့ဝင်များ၊ လွှတ်တော်တို့သည် မြို့တော် ဆိုးလ်တွင် ရှိနေမည်ဖြစ်ကြောင်း အခိုင်အမာပြောကြားခဲ့သည်။မြောက်ပိုင်းတပ်များသည် အလျင်အမြန်ထိုးဖောက်လာ၍ မျဉ်းပြိုင်နှင့် နီးသော ဆိုးလ်မြို့သည် အန္တရာယ် များပြားလာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဇွန်လ (၂၇) ရက်နေ့တွင် ရီဆွန်းမန်းအစိုးရသည် ဘူဆန်မြို့သို့ ထွက်ပြေးခဲ့သည်။ ဇွန်လ (၂၈) ရက်နေ့ နံနက် (၂)နာရီတွင် မြို့တော်ဆိုးလ်သို့ မြောက်ပိုင်းတပ်များ မရောက်လာစေရန် ဟန်မြစ်ကူးတံတားကို တောင်ပိုင်းတပ်များက ဖောက်ခွဲခဲ့သည်။ ထို့သို့ မိုင်းထောင်ဖောက်ခွဲစဉ် စစ်ပြေးဒုက္ခသည် (၄,၀၀၀) ခန့် တံတားကို ဖြတ်သန်းနေကြရာ လူ (၁၀၀) ကျော် သေဆုံးခဲ့ရသည်။ ထိုကိစ္စကြောင့် ရီဆွန်းမန်းအစိုးရကို လူထုထောက်ခံမှု လျော့နည်းသွားသည်။ တံတားကို ဖောက်ခွဲလိုက်၍ မြောက်ဘက်ရှိ မြောက်ပိုင်းတပ်များကို အနည်းငယ် ဟန့်တားနိုင်ခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် ထိုနေ့၌ပင် ဆိုးလ်မြို့ ကျခဲ့သည်။ ===အမေရိကန်တို့ ပါဝင်လာခြင်း (ဇူလိုင် ဩဂုတ် - ၁၉၅၀)=== မြောက်ပိုင်းတပ်များ ကျူးကျော်ကြောင်း ကြားသိရလျှင် ထိုစဉ်က အမေရိကန်သမ္မတ ထရူးမင်းက ကိုရီးယားအရေးနှင့် ပက်သက်၍ နိုင်ငံတွင်းဆွေးနွေးမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၀ ဩဂုတ်လတွင် သမ္မတနှင့် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး|နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး]]တို့သည် ကိုရီးယားအရေးအတွက် စစ်အသုံးစရိတ်အဖြစ် ဒေါ်လာ ၁၂ ဘီလီယံကို လွှတ်တော်ထံမှ ခွင့်ပြုချက် ရရှိခဲ့သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီး စစ်အင်အားလျှော့ချရေးပေါ်လစီအရ အားနည်းနေသော အမေရိကန်စစ်တပ်ကို ပြန်လည်ဖြည့်တင်းခဲ့သည်။ ကမ္ဘာစစ်အပြီး ဂျပန်တွင် အခြေစိုက်နေသော မဟာမိတ်တပ်ပေါင်းစု စစ်သေနာပတိချုပ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[မက်အာသာ၊ ဒေါက်ဂလပ်|ဒေါက်ဂလပ် မက်အာသာ]]ကို တောင်ကိုရီးယားသို့ တပ်များရွှေ့ရန် သမ္မတက အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ===ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရေးကောင်စီ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်=== ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် ဇွန်လ (၂၅)ရက်နေ့တွင် ကုလသမဂ္ဂလုံခြုံရေးကောင်စီက ကုလသမဂ္ဂလုံခြုံရေးကောင်စီ ကြေညာချက် (၈၂) ဖြင့် မြောက်ကိုရီးယား၏ ကျူးကျော်မှုကို ရှုံ့ချခဲ့သည်။ ၁၉၅၀ပြည့်နှစ် ဇန်နဝါရီလ အစောပိုင်းက ကုလသမဂ္ဂ၏ တရုတ်ပြည်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ထိုင်ဝမ်အစိုးရအား အသိအမှတ်ပြုခဲ့သဖြင့် ဗီတိုအာဏာရှိသူ ဆိုဗီယက်က အစည်းအဝေးများကို သပိတ်မှောက်ထားသည်။ (၂၇)ရက်နေ့တွင် ကြေညာချက် (၈၃) အရ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများမှ တပ်များအနေဖြင့် ကိုရီးယားသမ္မတနိုင်ငံသို့ တပ်များစေလွှတ်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ထိုနေ့တွင်ပင် အမေရိကန်မ္မတ ထရူးမင်းက လေတပ်နှင့် ရေတပ်များ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ဇူလိုင်လ (၄) ရက်နေ့တွင် ဆိုဗီယက် ဒုတိယနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးက အမေရိကန်သည် တောင်ကိုရီးယားကိုယ်စား စစ်ဝင်တိုက်ရန် စနေကြောင်း စွပ်စွဲခဲ့သည်။ ဆိုဗီယက်သည် စစ်ပွဲ၏တရားဝင်မှုကို အကြောင်းပြချက်များစွာဖြင့် စိန်ခေါ်ခဲ့သည်။ ===ဇူလိုင် – စက်တင်ဘာ ၁၉၅၀=== ဇူလိုင်လ (၅) ရက်နေ့တွင် ဖြစ်ပွားသော [[အိုဆန်တိုက်ပွဲ]] သည် အမေရိကန်နှင့် မြောက်ပိုင်းတပ်များအကြား ဖြစ်ပွားခဲ့သော အစောဆုံးတိုက်ပွဲဖြစ်သည်။ ဂျပန်မှ ရွှေ့ပြောင်းလာသော အမေရိကန် အမှတ် (၂၅) ခြေလျင်တပ်သည် မြောက်ပိုင်းမှ တင့်ကားများကိုယှဉ်နိုင်ရန် လက်နက်မပြည့်စုံပေ။ အိုဆန်တိုက်ပွဲ၌ အမေရိကန်များ ရှုံးနိမ့်ကာ အမေရိကန် (၁၈၀) ခန့် သေဆုံး၊ ဒဏ်ရာရ၊ သုံ့ပန်းဖြစ်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။ အမေရိကန်တပ်များ တောက်လျှောက်ဆုတ်ခွာခဲ့ရပြီး မြောက်ပိုင်းတပ်များသည် တောင်ဘက်ဆီသို့ အပြင်းအထန် ထိုးစစ်ဆင်လာခဲ့သည်။ (၁၄)ရက်မှ (၂၁) ရက်နေ့အတွင်း ခြေလျင်တပ်ရင်း အခြေစိုက်ရာ အရေးပါသည့်မြို့ဖြစ်သည့် [[ဒယ်ဂျွန်းမြို့|ထယ်ဂျွန်းမြို့]] တွင် [[ထယ်ဂျွန်းတိုက်ပွဲ]] ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ မြောက်ပိုင်းတပ်များက တိုက်ပွဲကို အနိုင်ရခဲ့ပြီး တပ်ရင်းမှူး ဝီလျံဒင်း ကို ဖမ်းဆီးနိုင်ခဲ့သည်။ သူသည် စစ်ပွဲအတွင်း အဖမ်းခံခဲ့ရသော အမေရိကန်ဘက်မှ ရာထူးအမြင့်ဆုံး အရာရှိဖြစ်သည်။ မြောက်ကိုရီးယားက တိုက်ပွဲကို အနိုင်ရခဲ့သော်လည်း အခြားသော အမေရိကန်တပ်များသည် ဘူဆန်တွင် အခိုင်အမာ တပ်စွဲနိုင်ရန်အတွက် အချိန်အလုံအလောက် ရသွားခဲ့သည်။ ဘူဆန်သည် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ ရန်သူများ အလွယ်တကူ မထိုးဖောက်နိုင်ပေ။ စက်တင်ဘာအရောက်တွင် မြောက်ပိုင်းတပ်များသည် ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ်၏ တော်တော်များများကို သိမ်းထားနိုင်ခဲ့ပြီဖြစ်သည်။ တောင်ပိုင်းအစိုးရနှင့် အမေရိကန်တပ်များသည် ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ်၏ အရှေ့တောင်ဘက် ဘူဆန်နှင့် မိုင် (၁၄၀) သာ ထိန်းထားနိုင်တော့သည်။ တောင်ပိုင်းအစိုးရ၏ ပိုင်နက်မှာ နက်ဒေါင်မြစ် တစ်ဖက်ကမ်းသာ ရှိတော့သည်။ ကုလသမဂ္ဂ၏ လုံခြုံ​ရေးတပ်များလည်း ​ရောက်ရှိလာပြီး ဘူဆန်တွင် အခိုင်အမာ တပ်စွဲထားကြသည်။ ထို့အပြင် ဘူဆန်သည် ဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်သဖြင့် ​ထောက်ပံ့​ရေးများကို ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ [[File:Korea War Phase I.svg|thumb|​မြောက်ကိုရီးယားတို့၏ အပြင်းအထန်ထိုးစစ်ဆင်လာမှုပြ​မြေပုံ၊ ​တောင်ပိုင်းအစိုးရ ထိန်းချုပ်ရာနယ်​မြေ (အစိမ်း)|left]] ===ပူဆန်တိုက်ပွဲ=== ကုလသမဂ္ဂ၏တပ်များသည် နယ်မြေကို ဖြန့်ကြက်ထားသဖြင့် မြောက်ပိုင်းတပ်များသည် ၎င်းတို့၏တပ်များကို အုပ်စု (၄)စုခွဲ၍ ကုလတပ်များ အဓိကတပ်စွဲထားရာနေရာများကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် ကုလတပ်များ၏ အခိုင်အမာတပ်စွဲထားမှုကို လျှော့တွက်ခဲ့ကြသည်။ အဖွဲ့ (၄) ဖွဲ့မှာ အချင်းချင်းဆက်သွယ်ရန် ခက်ခဲလာပြီး ထောက်ပံ့ရန်လည်း ခက်ခဲလာခဲ့သည်။ ဆိုဗီယက်သည်လည်း အမေရိကန်နှင့် ၎င်းတို့ကြား နယူးကလီးယားတင်းမာမှုကို ထောက်ရှု၍ မြောက်ပိုင်းတပ်များကို လျှို့ဝှက်စွာသာ ပံ့ပိုးနေရသည်။ ထို့ကြောင့် လေကြောင်းပါ အသုံးပြုနိုင်သော ကုလတပ်များ အသာစီးရနေသည်။ ကွန်မြူနစ်တရုတ်များသည်လည်း မြောက်ပိုင်းတပ်ကို ကုန်းကြောင်းမှသာ အကူအညီပေးနိုင်သည်။ မြောက်ပိုင်းတပ်များသည် အင်အားနည်းလာကာ ထောက်ပံ့မှုများ ပြတ်တောက်ကုန်သည်။ အမေရိကန်လေတပ်ကလည်း မြောက်ပိုင်းတပ်များ အသုံးပြုနေသော လမ်းကြောင်းများကို ပစ်ခတ်ခဲ့သည်။ တစ်လကျော်ကြာတိုက်ပွဲသည် နှစ်ဦးနှစ်ဖက် အပြင်းအထန်ဆုံးရှုံးမှုများနှင့်အတူ ကုလတပ်များ အနိုင်ရခဲ့သည်။ ===အင်ချွန်းတိုက်ပွဲ (စက်တင်ဘာ ၁၉၅၀)=== {{main|အင်ချွန်းတိုက်ပွဲ}} ကုလသမဂ္ဂတပ်များသည် ဘူဆန်တွင် ခုခံရင်း ဆိုးလ်မြို့တော်ကို ပြန်လည်ရယူနိုင်ရန် ကြံရွယ်နေရသည်။ စစ်ပွဲမတိုင်မီတွင် အကြိုစစ်ဆင်ရေးများကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် တပ်သားများကို စစ်​ရေး​လေ့ကျင့်​ပေးထားကာ မည်သည့်အတွက်​ပြင်ဆင်​နေသည်ပင် မ​ပြောခဲ့​ပေ။ ဘူဆန်တိုက်ပွဲ အဆုံးသတ်ခါနီးတွင် ခရိုမိုက်စစ်ဆင်ရေးကို စတင်ခဲ့သည်။ ဘူဆန်သို့​ရောက်​နေ​သော ​မြောက်ပိုင်းတပ်များသည် ​အင်ချွန်းတွင် အင်အားအနည်းငယ်ဖြင့် ပြန်လည်ခုခံသည်။ စစ်ပြန်ဆုတ်လာ​သော တပ်များသည်လည်း စစ်ပန်း​နေကြသည်။ အမေရိကန်အများစုပါဝင်သော ကုလသမဂ္ဂတပ်များသည် ရေကြောင်း ကုန်းကြောင်း ​လေ​ကြောင်းဖြင့် တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ နောက်ဆုံးတွင် အင်ချွန်းမြို့ကို ပြန်လည်ရရှိခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် အင်ချွန်းမြို့မှာ မြို့ပျက်သဖွယ် ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ အင်ချွန်းတိုက်ပွဲကြောင်း ဆိုးလ်မြို့အား ပြန်လည်သိမ်းယူရန် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ===ဆိုးလ်မြို့ ပြန်လည်ရရှိခြင်း=== စက်တင်ဘာ ၂၅ရက်နေ့တွင် ကုလတပ်များက ဆိုးလ်မြို့အား ပြန်လည်သိမ်းယူနိုင်ခဲ့သည်။ မြို့အတွင်း တိုက်ပွဲများ အတော်အတန်ကြာ ဖြစ်ပွားနေခဲ့ပြီး နောက်ဆုံးတွင် မြို့၏အရေးပါသော အဆောက်အဦးများကို ကုလတပ်များက ထိန်းသိမ်းနိုင်ခဲ့သည်။ မြောက်ပိုင်းတပ်များအနေဖြင့် (၃၈)ဒီဂရီမျဉ်းပြိုင်၏ အနောက်သို့ ဆုတ်ခွာခဲ့ကြရသည်။ ဆိုဗီယက်မှ ခေါင်းဆောင်ကြီး စတာလင်ကလည်း အရေးပေါ် ပေါလစ်ဗျူရိုအစည်းအဝေးခေါ်ကာ မြောက်ပိုင်းတပ်များ၏ ညံ့ဖျင်းမှုကို ရှုံ့ချခဲ့သည်။ == ပြေငြိမ်းရေးဆွေးနွေး == အိန္ဒိယနှင့် အာရပ်အုပ်စု နိုင်ငံများက ဤစစ်ပွဲကို အနည်းဖြင့် အေးငြိမ်းစေရန် အတန်တန် ကြိုးစားခဲ့ရာ ကုလသမဂ္ဂဘက်မှ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးဟယ်ရီဆန် ခေါင်းဆောင်သော အဖွဲ့နှင့် မြောက်ကိုရီးယား ဗိုလ်ချုပ် နမ်အီ ခေါင်းဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်များသည် အကြိမ်ကြိမ် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် နှစ်ဦးနှစ်ဘက် သဘောတူညီချက်များ ရရှိသဖြင့် ၁၉၅၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၇ ရက်နေ့ နံနက်ပိုင်းတွင် ပန်မန်ဂျုံစခန်း၌ စစ်ရပ်စဲကြောင်း သဘောတူစာချုပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးကြသည်။ ထိုစာချုပ်တွင် ခေါင်းဆောင်ဆွေးနွေးသော နှစ်ဦးနှစ်ဘက် ကိုယ်စားလှယ်များအပြင် မြောက်ကိုရီးယား စစ်သေနာပတိချုပ်နှင့် ဝန်ကြီးချုပ် မာရှယ် ကင်အီဆွန်း၊ တရုတ်အနီ အပျော်တမ်းတပ် သေနာပတိ ဗိုလ်ချုပ်မှူး ဝိန်တေဟွေးနှင့် ကုလသမဂ္ဂ စစ်သေနာပတိချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူး မတ်ကလပ်တို့လည်း လက်မှတ်ရေးထိုးကြသည်။ ဤကိုရီးယားစစ်ပွဲမှာ ၃ နှစ်နှင့် ၁ လ ကျော်မျှ တိုက်ခိုက်ခဲ့သဖြင့် အိမ်ခြေ တိုက်တာ အဆောက်အအုံများ၊ စက်မှုလက်မှု လုပ်ငန်းကြီးများ ပျက်စီးဆုံးရှုံးကြသည်။ နှစ်ဦးနှစ်ဘက် ထိခိုက်ကျဆုံးခဲ့သူနှင့် သုံ့ပန်းအဖြစ် အဖမ်းခံရသူပေါင်း ၂၃ သိန်းကျော်မျှ ရှိသည်။ စစ်ပြေငြိမ်းရေး စာချုပ်အရ နှစ်ဦးနှစ်ဘက် စစ်တပ်များသည် စစ်ကြောင်းတလျှောက် မိမိတို့ ရောက်ရှိနေရာမှ နောက်သို့ ၂ ကီလိုမီတာ (၁ မိုင် ၂ ဖာလုံခန့်) ပြန်၍ ဆုတ်ခွာကြရသည်။ == အကျိုးဆက် == === တောင်ကိုရီးယား === စစ်ပြီးနောက် တောင်ကိုရီးယား၏ စီးပွားရေး ဆိုးဆိုးရွားရွား ထိခိုက်ဆုံးရှုံးခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က သမ္မတ လီဆင်မန်၏ အာဏာရှင် အုပ်ချုပ်ရေးစနစ် အောက်တွင် ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ် ပြန်လည်ပေါင်းစည်းရေးကိုသာ ရှေ့ရှုကာ အခွင့်သာသည်နှင့် တပြိုင်နက် မြောက်ကိုရီးယားနှင့် စစ်ခင်းရန်သာ ကြံစည်နေခဲ့ပြီး စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးရေးကို အလေးမထားခဲ့ပေ။ ၁၉၆၀ ခုနှစ် မတ်လ ၁၅ ရက်နေ့ သမ္မတရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပရန် ရက်ပိုင်းအလိုတွင် အဓိက အတိုက်အခံ သမ္မတလောင်း ချိုဗြုံအုခ် သေဆုံးခဲ့သည့် အဖြစ်အပျက်ကြောင့် လီဆင်မန် ရာထူးမှ ဆင်းပေးခဲ့ရသော်လည်း အခြေအနေ ပျော့ပြောင်းမလာခဲ့ပေ။ ဒီနောက် နောက်အာဏာရှင် တစ်ဦးဖြစ်သည့် ပတ်ကျုံဟီ ရာထူးတက်လာပြီးနောက် ၎င်း၏ လက်ထက်အတွင်း မြောက်ကိုရီးယား ခေါင်းဆောင် ကင်အီလ်ဆုန်အား လုပ်ကြံရန် ကြံစည်ခဲ့သဖြင့် နှစ်ဖက် ဆက်ဆံရေးမှာ ခေါင်းဆောင် အပြောင်းအလဲကြောင့် ကောင်းမွန်လာခြင်း မရှိခဲ့ပါ။ နှစ်ဖက်ခေါင်းဆောင်များ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးမှု ရှိခဲ့သော်လည်း နှစ်ဖက် နိုင်ငံရေးစနစ်နှင့် ဝါဒရေးရာ သဘောထား ကွာဟချက် ကြီးမားသောကြောင့် လက်တွေ့ တိုးတက်မှုမရှိခဲ့ပါ။ ၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် တောင်ကိုရီးယားမြို့တော် [[ဆိုးလ်မြို့]]၌ ကိုရီးယားစစ်ပွဲ အထိမ်းအမှတ်ပြတိုက်ကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ယင်းပြတိုက်တွင် ကိုရီးယားစစ်ပွဲ အပါအဝင် ကိုရီးယားတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် စစ်ပွဲများ၏ သမိုင်းမှတ်တမ်းများကို ပြသထားသည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ် ကိုရီးယားစစ်ပွဲ အထိမ်းအမှတ်နေ့တွင် ကုလသမဂ္ဂနှင့် ကိုရီးယားစစ်ပွဲတွင် တောင်ကိုရီးယားဘက်မှ ကူတိုက်ခဲ့သည့် နိုင်ငံများ (တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ အပါအဝင်) အား ကျေးဇူးတင်သည့်အနေဖြင့် ယင်းနိုင်ငံများ၏ အလံများကို ဆိုးလ်မြို့ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသည့် ချုံဂယ်မြစ်ဘေး ရင်ပြင်တွင် လွှင့်တင်ခဲ့သည်။ <ref>[http://news.ifeng.com/photo/news/200906/0626_1397_1221755.shtml 韩国首尔在朝鲜战争纪念日悬挂青天白日旗]</ref> === မြောက်ကိုရီးယား === === အမေရိကန် === === တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ === === ဆိုဗီယက် === === ဂျပန် === === တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ === == ကိုးကား == {{reflist|2}} [[Category:နိုင်ငံတကာ စစ်ပွဲများ]] j1ik3xdjwt3av7d3dufpdr4trfyhsfu အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား 0 9217 1054842 1033634 2026-09-23T12:04:03Z Chenzeyan29 141880 1054842 wikitext text/x-wiki {{Redirect|အင်္ဂလိပ်|အင်္ဂလိပ်စာ}} [[File:Anglospeak (subnational version).svg|thumb|300px|[[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား]] ပြောဆိုအသုံးပြုမှု များသောနိုင်ငံများ (အပြာရင့်ရောင်) နှင့် အင်္ဂလိပ်စာအရေးပါမှု ကြီးမားသော နိုင်ငံများ (အပြာဖျော့ရောင်)]] [[File:EN English Language Symbol ISO 639-1 IETF Language Tag Icon.svg|thumb|[[:en:ISO_639-1|EN (ISO 639-1)]]]] '''အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား''' ({{lang-en|English language}}) သည် အင်ဒို-ဥရောပ ဘာသာစကားမိသားစု၏ အနောက်ဂျာမန်နစ် ကိုင်းခွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး<ref>{{Cite web|title=English language - Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/English-language|website=Encyclopædia Britannica}}</ref> ယနေ့ခေတ် ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူပြောအများဆုံးနှင့် နိုင်ငံတကာ သုံးစွဲမှုအများဆုံး ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုသူ သန်း ၄၀၀ ကျော်နှင့် ဒုတိယဘာသာစကားအဖြစ် လေ့လာပြောဆိုနေသူ သန်းပေါင်းများစွာ ရှိသည်။ အင်္ဂလိပ်စာ အရေးအသားစနစ်အတွက် [[လက်တင်အက္ခရာ|လက်တင် (ရောမ) အက္ခရာစနစ်]]ကို အသုံးပြုကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားသည် အေဒီ ၅ ရာစုခန့်တွင် ဂျာမန်နစ် လူမျိုးစုများ (အန်ဂယ်၊ ဆက်ဆန် နှင့် ဂျု့တ်) ဗြိတိသျှကျွန်းသို့ ကူးပြောင်းရောက်ရှိလာကြရာမှ စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ "English" ဟူသော ဝေါဟာရသည် "အန်ဂယ်" (Angles) လူမျိုးစု၏ အမည်မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ရှေးဦးခေတ် အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား (Old English) သည် အနီးစပ်ဆုံး ဆွေမျိုးစပ်သည့် ဖရီရှန် (Frisian) ဘာသာစကားနှင့် ဆင်တူသော်လည်း နောက်ပိုင်းကာလများတွင် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဖြစ်ရပ်များကြောင့် အခြားဘာသာစကားများ၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုကို ကြီးမားစွာ ခံခဲ့ရသည်။ အေဒီ ၈ ရာစုနောက်ပိုင်းတွင် စကင်ဒီနေးဗီးယား (နောရစ်နှင့် ဒတ်ချ်) လူမျိုးစုများ ရောက်ရှိလာမှုကြောင့် ရှေးဟောင်းအင်္ဂလိပ်ဘာသာအတွင်းသို့ ဂျာမနစ်အနွယ်ဝင် စကားလုံးများစွာ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။၁၀၆၆ ခုနှစ်တွင် အောင်နိုင်သူ ဝီလီယံ (William the Conqueror) ဦးဆောင်သော နော်မန်တို့က အင်္ဂလန်ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီးနောက် ပြင်သစ်ဘာသာစကား၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုကြောင့် မစ်ဒယ်အင်္ဂလိပ် (Middle English) ခေတ်သို့ ကူးပြောင်းလာခဲ့သည်။ ဤကာလအတွင်း ပြင်သစ်စကားလုံး အမြောက်အမြား ဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး [[ဂျော့ဖာရီ ချော့ဆာ]] (Geoffrey Chaucer) ကဲ့သို့သော စာရေးဆရာများ ပေါ်ထွက်ခဲ့သည်။အသံထွက်ပြောင်းလဲမှုများနှင့်အတူ [[ဝီလျံ ရှိတ်စပီးယား]] ကဲ့သို့သော ပညာရှင်များ၏ လက်ရာများက ခေတ်သစ်အင်္ဂလိပ်စာပေ၏ အခြေခံကို ခိုင်မာစေခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှအင်ပါယာ၏ ကိုလိုနီချဲ့ထွင်မှုနှင့် နောက်ပိုင်းတွင် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]၏ စီးပွားရေး၊ နည်းပညာနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အရှိန်အဝါတို့ကြောင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားသည် ကမ္ဘာ့အဓိက သုံး အများဆုံး ဘာသာစကားအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ == စာလုံးပေါင်းသတ်ပုံနှင့် ဒေသိယစကားများ == အင်္ဂလိပ်စာကို ရေးသားရာတွင် စာလုံးပေါင်းနှင့် အသံထွက်မှာ တစ်သားတည်း မကျဘဲ ရှုပ်ထွေးမှုများ ရှိတတ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် "ough" ပါဝင်သော စကားလုံးများ (through, rough, dough, cough) သည် အသံထွက် ကွဲပြားကြသည်။ ထို့အပြင် ဗြိတိသျှအင်္ဂလိပ် (British English) နှင့် အမေရိကန်အင်္ဂလိပ် (American English) ကြားတွင် စာလုံးပေါင်းသတ်ပုံ ကွာခြားမှုများ ရှိသည်။ {| class="wikitable" |+ စာလုံးပေါင်းသတ်ပုံ ကွာခြားမှု ဥပမာများ ! ဗြိတိသျှ (UK) ! အမေရိကန် (US) |- | flavour | flavor |- | labour | labor |- | honour | honor |- | favourite | favorite |- | centre | center |- | theatre | theater |- | recognise | recognize |} === အင်္ဂလိပ်အက္ခရာစဉ် === * '''အက္ခရာကြီး:''' A, B, C, D, E, F, G, H, I, J, K, L, M, N, O, P, Q, R, S, T, U, V, W, X, Y, Z * '''အက္ခရာငယ်:''' a, b, c, d, e, f, g, h, i, j, k, l, m, n, o, p, q, r, s, t, u, v, w, x, y, z == သဒ္ဒါ == အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားတွင် ဝါကျတည်ဆောက်ပုံအတွက် အဓိကအားဖြင့် ဝါစင်္ဂ (၉) မျိုး ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့မှာ - 1. **Noun** (နာမ်) 2. **Pronoun** (နာမ်စား) 3. **Verb** (ကြိယာ) 4. **Adjective** (နာမဝိသေသန) 5. **Adverb** (ကြိယာဝိသေသန) 6. **Preposition** (ဝိဘတ်) 7. **Conjunction** (သမ္ဗန္ဓ) 8. **Interjection** (အာမေဋိတ်) 9. **Determinants / Articles** (a, an, the) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ == နမူနာစာသား == အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လူ့အခွင့်အရေး ကြေညာစာတမ်း]] မှ ကောက်နုတ်ချက်:<ref>{{Cite web|title=Universal Declaration of Human Rights (Burmese)|url=https://www.ohchr.org/en/human-rights/universal-declaration/translations/burmese|website=United Nations Human Rights}}</ref> {{Quote|text=လူသားတိုင်းသည် ဂုဏ်သိက္ခာနှင့် အခွင့်အရေးများով လွတ်လပ်စွာ မွေးဖွားလာကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ဆင်ခြင်တုံတရားနှင့် အသိတရားတို့ဖြင့် ပြည့်စုံကြပြီး ညီအစ်ကိုအသင်းအပင်း စိတ်ဓာတ်ဖြင့် အချင်းချင်းအပေါ် ပြုမူဆက်ဆံကြရမည်။|title=အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လူ့အခွင့်အရေး ကြေညာစာတမ်း|source=အပိုဒ် ၁}} == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား]] [[ကဏ္ဍ:ဘာသာစကားများ]] 8qqz4tlgnt2kjwphflvuhs4xbc3s9ka 1054843 1054842 2026-09-23T12:04:48Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1054843 wikitext text/x-wiki {{Redirect|အင်္ဂလိပ်|အင်္ဂလိပ်စာ}} [[File:Anglospeak (subnational version).svg|thumb|300px|[[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား]] ပြောဆိုအသုံးပြုမှု များသောနိုင်ငံများ (အပြာရင့်ရောင်) နှင့် အင်္ဂလိပ်စာအရေးပါမှု ကြီးမားသော နိုင်ငံများ (အပြာဖျော့ရောင်)]] [[File:EN English Language Symbol ISO 639-1 IETF Language Tag Icon.svg|thumb|[[:en:ISO_639-1|EN (ISO 639-1)]]]] '''အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား''' ({{lang-en|English language}}) သည် အင်ဒို-ဥရောပ ဘာသာစကားမိသားစု၏ [[ဂျာမန်နွယ် ဘာသာစကားများ]] ထဲမှ ကိုင်းခွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး<ref>{{Cite web|title=English language - Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/English-language|website=Encyclopædia Britannica}}</ref> ယနေ့ခေတ် ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူပြောအများဆုံးနှင့် နိုင်ငံတကာ သုံးစွဲမှုအများဆုံး ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုသူ သန်း ၄၀၀ ကျော်နှင့် ဒုတိယဘာသာစကားအဖြစ် လေ့လာပြောဆိုနေသူ သန်းပေါင်းများစွာ ရှိသည်။ အင်္ဂလိပ်စာ အရေးအသားစနစ်အတွက် [[လက်တင်အက္ခရာ|လက်တင် (ရောမ) အက္ခရာစနစ်]]ကို အသုံးပြုကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားသည် အေဒီ ၅ ရာစုခန့်တွင် ဂျာမန်နစ် လူမျိုးစုများ (အန်ဂယ်၊ ဆက်ဆန် နှင့် ဂျု့တ်) ဗြိတိသျှကျွန်းသို့ ကူးပြောင်းရောက်ရှိလာကြရာမှ စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ "English" ဟူသော ဝေါဟာရသည် "အန်ဂယ်" (Angles) လူမျိုးစု၏ အမည်မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ရှေးဦးခေတ် အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား (Old English) သည် အနီးစပ်ဆုံး ဆွေမျိုးစပ်သည့် ဖရီရှန် (Frisian) ဘာသာစကားနှင့် ဆင်တူသော်လည်း နောက်ပိုင်းကာလများတွင် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဖြစ်ရပ်များကြောင့် အခြားဘာသာစကားများ၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုကို ကြီးမားစွာ ခံခဲ့ရသည်။ အေဒီ ၈ ရာစုနောက်ပိုင်းတွင် စကင်ဒီနေးဗီးယား (နောရစ်နှင့် ဒတ်ချ်) လူမျိုးစုများ ရောက်ရှိလာမှုကြောင့် ရှေးဟောင်းအင်္ဂလိပ်ဘာသာအတွင်းသို့ ဂျာမနစ်အနွယ်ဝင် စကားလုံးများစွာ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။၁၀၆၆ ခုနှစ်တွင် အောင်နိုင်သူ ဝီလီယံ (William the Conqueror) ဦးဆောင်သော နော်မန်တို့က အင်္ဂလန်ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီးနောက် ပြင်သစ်ဘာသာစကား၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုကြောင့် မစ်ဒယ်အင်္ဂလိပ် (Middle English) ခေတ်သို့ ကူးပြောင်းလာခဲ့သည်။ ဤကာလအတွင်း ပြင်သစ်စကားလုံး အမြောက်အမြား ဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး [[ဂျော့ဖာရီ ချော့ဆာ]] (Geoffrey Chaucer) ကဲ့သို့သော စာရေးဆရာများ ပေါ်ထွက်ခဲ့သည်။အသံထွက်ပြောင်းလဲမှုများနှင့်အတူ [[ဝီလျံ ရှိတ်စပီးယား]] ကဲ့သို့သော ပညာရှင်များ၏ လက်ရာများက ခေတ်သစ်အင်္ဂလိပ်စာပေ၏ အခြေခံကို ခိုင်မာစေခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှအင်ပါယာ၏ ကိုလိုနီချဲ့ထွင်မှုနှင့် နောက်ပိုင်းတွင် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]၏ စီးပွားရေး၊ နည်းပညာနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အရှိန်အဝါတို့ကြောင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားသည် ကမ္ဘာ့အဓိက သုံး အများဆုံး ဘာသာစကားအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ == စာလုံးပေါင်းသတ်ပုံနှင့် ဒေသိယစကားများ == အင်္ဂလိပ်စာကို ရေးသားရာတွင် စာလုံးပေါင်းနှင့် အသံထွက်မှာ တစ်သားတည်း မကျဘဲ ရှုပ်ထွေးမှုများ ရှိတတ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် "ough" ပါဝင်သော စကားလုံးများ (through, rough, dough, cough) သည် အသံထွက် ကွဲပြားကြသည်။ ထို့အပြင် ဗြိတိသျှအင်္ဂလိပ် (British English) နှင့် အမေရိကန်အင်္ဂလိပ် (American English) ကြားတွင် စာလုံးပေါင်းသတ်ပုံ ကွာခြားမှုများ ရှိသည်။ {| class="wikitable" |+ စာလုံးပေါင်းသတ်ပုံ ကွာခြားမှု ဥပမာများ ! ဗြိတိသျှ (UK) ! အမေရိကန် (US) |- | flavour | flavor |- | labour | labor |- | honour | honor |- | favourite | favorite |- | centre | center |- | theatre | theater |- | recognise | recognize |} === အင်္ဂလိပ်အက္ခရာစဉ် === * '''အက္ခရာကြီး:''' A, B, C, D, E, F, G, H, I, J, K, L, M, N, O, P, Q, R, S, T, U, V, W, X, Y, Z * '''အက္ခရာငယ်:''' a, b, c, d, e, f, g, h, i, j, k, l, m, n, o, p, q, r, s, t, u, v, w, x, y, z == သဒ္ဒါ == အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားတွင် ဝါကျတည်ဆောက်ပုံအတွက် အဓိကအားဖြင့် ဝါစင်္ဂ (၉) မျိုး ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့မှာ - 1. **Noun** (နာမ်) 2. **Pronoun** (နာမ်စား) 3. **Verb** (ကြိယာ) 4. **Adjective** (နာမဝိသေသန) 5. **Adverb** (ကြိယာဝိသေသန) 6. **Preposition** (ဝိဘတ်) 7. **Conjunction** (သမ္ဗန္ဓ) 8. **Interjection** (အာမေဋိတ်) 9. **Determinants / Articles** (a, an, the) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ == နမူနာစာသား == အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လူ့အခွင့်အရေး ကြေညာစာတမ်း]] မှ ကောက်နုတ်ချက်:<ref>{{Cite web|title=Universal Declaration of Human Rights (Burmese)|url=https://www.ohchr.org/en/human-rights/universal-declaration/translations/burmese|website=United Nations Human Rights}}</ref> {{Quote|text=လူသားတိုင်းသည် ဂုဏ်သိက္ခာနှင့် အခွင့်အရေးများով လွတ်လပ်စွာ မွေးဖွားလာကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ဆင်ခြင်တုံတရားနှင့် အသိတရားတို့ဖြင့် ပြည့်စုံကြပြီး ညီအစ်ကိုအသင်းအပင်း စိတ်ဓာတ်ဖြင့် အချင်းချင်းအပေါ် ပြုမူဆက်ဆံကြရမည်။|title=အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လူ့အခွင့်အရေး ကြေညာစာတမ်း|source=အပိုဒ် ၁}} == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား]] [[ကဏ္ဍ:ဘာသာစကားများ]] avn00d4wf6isbo91xzyf8kjkjvmnsrd 1054844 1054843 2026-09-23T12:06:51Z Chenzeyan29 141880 /* နမူနာစာသား */ 1054844 wikitext text/x-wiki {{Redirect|အင်္ဂလိပ်|အင်္ဂလိပ်စာ}} [[File:Anglospeak (subnational version).svg|thumb|300px|[[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား]] ပြောဆိုအသုံးပြုမှု များသောနိုင်ငံများ (အပြာရင့်ရောင်) နှင့် အင်္ဂလိပ်စာအရေးပါမှု ကြီးမားသော နိုင်ငံများ (အပြာဖျော့ရောင်)]] [[File:EN English Language Symbol ISO 639-1 IETF Language Tag Icon.svg|thumb|[[:en:ISO_639-1|EN (ISO 639-1)]]]] '''အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား''' ({{lang-en|English language}}) သည် အင်ဒို-ဥရောပ ဘာသာစကားမိသားစု၏ [[ဂျာမန်နွယ် ဘာသာစကားများ]] ထဲမှ ကိုင်းခွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး<ref>{{Cite web|title=English language - Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/English-language|website=Encyclopædia Britannica}}</ref> ယနေ့ခေတ် ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူပြောအများဆုံးနှင့် နိုင်ငံတကာ သုံးစွဲမှုအများဆုံး ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုသူ သန်း ၄၀၀ ကျော်နှင့် ဒုတိယဘာသာစကားအဖြစ် လေ့လာပြောဆိုနေသူ သန်းပေါင်းများစွာ ရှိသည်။ အင်္ဂလိပ်စာ အရေးအသားစနစ်အတွက် [[လက်တင်အက္ခရာ|လက်တင် (ရောမ) အက္ခရာစနစ်]]ကို အသုံးပြုကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားသည် အေဒီ ၅ ရာစုခန့်တွင် ဂျာမန်နစ် လူမျိုးစုများ (အန်ဂယ်၊ ဆက်ဆန် နှင့် ဂျု့တ်) ဗြိတိသျှကျွန်းသို့ ကူးပြောင်းရောက်ရှိလာကြရာမှ စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ "English" ဟူသော ဝေါဟာရသည် "အန်ဂယ်" (Angles) လူမျိုးစု၏ အမည်မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ရှေးဦးခေတ် အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား (Old English) သည် အနီးစပ်ဆုံး ဆွေမျိုးစပ်သည့် ဖရီရှန် (Frisian) ဘာသာစကားနှင့် ဆင်တူသော်လည်း နောက်ပိုင်းကာလများတွင် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဖြစ်ရပ်များကြောင့် အခြားဘာသာစကားများ၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုကို ကြီးမားစွာ ခံခဲ့ရသည်။ အေဒီ ၈ ရာစုနောက်ပိုင်းတွင် စကင်ဒီနေးဗီးယား (နောရစ်နှင့် ဒတ်ချ်) လူမျိုးစုများ ရောက်ရှိလာမှုကြောင့် ရှေးဟောင်းအင်္ဂလိပ်ဘာသာအတွင်းသို့ ဂျာမနစ်အနွယ်ဝင် စကားလုံးများစွာ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။၁၀၆၆ ခုနှစ်တွင် အောင်နိုင်သူ ဝီလီယံ (William the Conqueror) ဦးဆောင်သော နော်မန်တို့က အင်္ဂလန်ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီးနောက် ပြင်သစ်ဘာသာစကား၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုကြောင့် မစ်ဒယ်အင်္ဂလိပ် (Middle English) ခေတ်သို့ ကူးပြောင်းလာခဲ့သည်။ ဤကာလအတွင်း ပြင်သစ်စကားလုံး အမြောက်အမြား ဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး [[ဂျော့ဖာရီ ချော့ဆာ]] (Geoffrey Chaucer) ကဲ့သို့သော စာရေးဆရာများ ပေါ်ထွက်ခဲ့သည်။အသံထွက်ပြောင်းလဲမှုများနှင့်အတူ [[ဝီလျံ ရှိတ်စပီးယား]] ကဲ့သို့သော ပညာရှင်များ၏ လက်ရာများက ခေတ်သစ်အင်္ဂလိပ်စာပေ၏ အခြေခံကို ခိုင်မာစေခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှအင်ပါယာ၏ ကိုလိုနီချဲ့ထွင်မှုနှင့် နောက်ပိုင်းတွင် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]၏ စီးပွားရေး၊ နည်းပညာနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အရှိန်အဝါတို့ကြောင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားသည် ကမ္ဘာ့အဓိက သုံး အများဆုံး ဘာသာစကားအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ == စာလုံးပေါင်းသတ်ပုံနှင့် ဒေသိယစကားများ == အင်္ဂလိပ်စာကို ရေးသားရာတွင် စာလုံးပေါင်းနှင့် အသံထွက်မှာ တစ်သားတည်း မကျဘဲ ရှုပ်ထွေးမှုများ ရှိတတ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် "ough" ပါဝင်သော စကားလုံးများ (through, rough, dough, cough) သည် အသံထွက် ကွဲပြားကြသည်။ ထို့အပြင် ဗြိတိသျှအင်္ဂလိပ် (British English) နှင့် အမေရိကန်အင်္ဂလိပ် (American English) ကြားတွင် စာလုံးပေါင်းသတ်ပုံ ကွာခြားမှုများ ရှိသည်။ {| class="wikitable" |+ စာလုံးပေါင်းသတ်ပုံ ကွာခြားမှု ဥပမာများ ! ဗြိတိသျှ (UK) ! အမေရိကန် (US) |- | flavour | flavor |- | labour | labor |- | honour | honor |- | favourite | favorite |- | centre | center |- | theatre | theater |- | recognise | recognize |} === အင်္ဂလိပ်အက္ခရာစဉ် === * '''အက္ခရာကြီး:''' A, B, C, D, E, F, G, H, I, J, K, L, M, N, O, P, Q, R, S, T, U, V, W, X, Y, Z * '''အက္ခရာငယ်:''' a, b, c, d, e, f, g, h, i, j, k, l, m, n, o, p, q, r, s, t, u, v, w, x, y, z == သဒ္ဒါ == အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားတွင် ဝါကျတည်ဆောက်ပုံအတွက် အဓိကအားဖြင့် ဝါစင်္ဂ (၉) မျိုး ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့မှာ - 1. **Noun** (နာမ်) 2. **Pronoun** (နာမ်စား) 3. **Verb** (ကြိယာ) 4. **Adjective** (နာမဝိသေသန) 5. **Adverb** (ကြိယာဝိသေသန) 6. **Preposition** (ဝိဘတ်) 7. **Conjunction** (သမ္ဗန္ဓ) 8. **Interjection** (အာမေဋိတ်) 9. **Determinants / Articles** (a, an, the) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ == နမူနာစာသား == အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လူ့အခွင့်အရေး ကြေညာစာတမ်း]] မှ ကောက်နုတ်ချက်:<ref>{{Cite web|title=Universal Declaration of Human Rights (Burmese)|url=https://www.ohchr.org/en/human-rights/universal-declaration/translations/burmese|website=United Nations Human Rights}}</ref> {{Quote|text=All human beings are born free and equal in dignity and rights. They are endowed with reason and conscience and should act towards one another in a spirit of brotherhood.|title=Universal Declaration of Human Rights|source=Article 1}} == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား]] [[ကဏ္ဍ:ဘာသာစကားများ]] sylin4h5e4rddwryz2yi12w28fi06ue တရားရှုမှတ်ခြင်း 0 9577 1055011 1051989 2026-09-24T07:15:48Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1055011 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} [[File:Abbot of Watkungtaphao in Phu Soidao Waterfall.jpg|thumb|တရားရှုမှတ်နေသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းတစ်ပါး]] '''တရားရှုမှတ်ခြင်း'''သည် အရာအားလုံးကို ထိန်းချုပ်လေ့ကျင့်မှု တစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး ရှုမှတ်ခြင်းဖြင့် လေ့ကျင့်သူသည် “သိစိတ်ပျံ့လွင့်စိတ်”ကို ကျော်လွန်ပြီး စိတ်အနားပေးခြင်း သို့မဟုတ် သိမှတ်နေခြင်း၏ အနက်ရှိုင်းဆုံးသော အဆင့်သို့ ရောက်ရှိရန် ကြိုးပမ်းအားထုတ်ခြင်းဖြစ်သည်။ တရားရှုမှတ်ခြင်းသည် ဘာသာအများစု၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်ပြီး ရှေးခေတ်ကတည်းမှပင် ကျင့်ကြံအားထုတ်ခဲ့ကြသည်။ မဟာသက္ကရာဇ် ၆၈ ခုနှစ်၊ ဘီစီ ၆၂၃ တွင် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား မွေးဖွားတော်မူခဲ့သည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင်ဗုဒ္ဓဘာသာ သည် (ခရစ်တော်မပေါ်မီ ဘီစီ(၅၈၈) ) လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း၂၆၀ဝ ကျော် မဟာသက္ကရာဇ်(၁၀၃)ခု ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် စတင် ပွင့်ထွန်း ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ မဟာသက္ကရာဇ် (၁၀၃)ခု ဝါဆိုလပြည့် စနေနေ့ ဘီစီ(၅၈၈)မှာ ဓမ္မရတနာ စတင်ခဲ့သည်။ မဟာသက္ကရာဇ် (၁၀၃)ခု ဝါဆိုလပြည့်ကျော် ၂ ရက် တနင်္လာနေ့ ဘီစီ (၅၈၈) တွင် သံဃာရတနာ စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ ဂေါတမဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် [[ဝိပဿနာ]] နှင့် [[ဝိပဿနာကျင့်စဉ်]] ကိုဘီစီ (၅၈၈) လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း၂၆၀ဝ-ကျော်တွင်ပထမဆုံးသော စတင်တွေ့ရှိကျင့်ကြံအားထုတ် ခဲ့ သူဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားသည် ဘုရားအဖြစ်နှင့် (၄၅)နှစ်နေပြီး မဟာသက္ကရာဇ် ၁၄၈ ခု ကဆုန်လပြည့် အင်္ဂါနေ့ ဘီစီ ၅၄၃ မှာ ပရိနိဗ္ဗာန် စံလွန်တော်မူသည်။<ref name="autogenerated1">{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.knowledgerush.com/kr/jsp/db/viewuser.jsp?userId=21915&penname=Doctrine+of+Lord+Buddha |accessdate=23 June 2012 |archivedate=17 October 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121017185012/http://www.knowledgerush.com/kr/jsp/db/viewuser.jsp?userId=21915&penname=Doctrine+of+Lord+Buddha }}</ref><ref>http://www.unz.org/Pub/SingletonEsther-1908v01-00124</ref> <ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://dhammamedicine.net/2010/12/01/supreme-buddh/ |accessdate=2 March 2013 |archivedate=20 November 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111120031846/http://dhammamedicine.net/2010/12/01/supreme-buddh/ }}</ref>ဗုဒ္ဓအဖြစ် (ဘီစီ ၅၈၈ - ဘီစီ ၅၄၃ ) ၄၅ နှစ်အတွင်း တာဝန်ကြီး ၂ ရပ်ကို တစ်နေ့လျှင် ၂၂ နာရီ မိနစ် ၂၀ ခန့်မျှ နေမအား ညမနား လူသား, သတ္တဝါတို့၏ ကောင်းကျိုးကို မျှော်ကိုး၍ ထမ်းဆောင်တော်မူခဲ့သည်။ (၁) ဓမ္မကို ဟောပြောခြင်း၊ ဖြေဆိုခြင်း (၂) သံဃာ့အဖွဲ့အစည်းကို ထူထောင်ခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား ဟောပြသည့်ဓမ္မအတိုင်း လက်တွေ့လိုက်နာ ကျင့်သုံးသူများကို ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်လို့ခေါ်ဆိုသည်။ '''ဗုဒ္ဓဘာသာ'''သည် လူဦးရေ သန်းပေါင်း ၁၉၀၀ ခန့်အထိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်သော[[ဘာသာတရား]]နှင့်အယူဝါဒဖြစ်သည်။ တရုတ်ပြည် သည် [[မဟာယာန]] နှင့် [[ဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ဗုဒ္ဓဘာသာလူဦးရေ အများဆုံး နိုင်ငံလည်းဖြစ်သည်။ တရုတ်ပြည်တွင် လူဦးရေ သန်းပေါင်း ၁၂ ၀၀ ခန့်အထိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်သည်။<ref>[http://www.foreignercn.com/index.php?option=com_content&view=article&id=2929:buddhism-in-china&catid=1:history-and-culture&Itemid=114 Buddhism in China<!-- Bot generated title -->]</ref> ထို့ကြောင့်ဗုဒ္ဓဘာသာသည် ကိုးကွယ်ယုံကြည်သူ လူဦးရေအားဖြင့် ဒုတိယအများဆုံး ကမ္ဘာ့ဘာသာနှင့် အကြီးထွား အမြန်ဆုံးသော ဘာသာတစ်ခုလည်း ဖြစ်လာခဲ့ သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် [[မဟာယာန]] နှင့် [[ထေရဝါဒ]]ဟူ၍ အဓိကဂိုဏ်းကြီးနှစ်ဂိုဏ်းရှိသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် တစ်ဦး ဖြစ်ရန်အတွက် ကျယ်ပြန့်သော ဥပဒေများ မရှိပါ။ ဘုရားကို ကိုးကွယ်ရာဟူ၍ ဆည်းကပ်ခြင်း, တရားကို ကိုးကွယ်ရာဟူ၍ ဆည်းကပ်ခြင်း, သံဃာကို ကိုးကွယ်ရာဟူ၍ ဆည်းကပ်ခြင်း ဟူသော သရဏဂုံ သုံးပါးကို လက်ခံလိုက်လျှင် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် အဖြစ်ရောက်ရှိသည်။ ဘာသာရေးဓလေ့ထုံးတမ်းတို့၏အပြင်ဘက်တွင် ကျင့်ကြံခဲ့ကြသည်။ ကွဲပြားခြားနားသည့် တရားရှုမှတ်ခြင်း၏ နည်းလမ်းစည်းကမ်းများသည် စိတ်အောင်မြင်ရေးပန်းတိုင် များ၏ ကျယ်ပြန့်မှုကို ဝန်းရံထားလျက်ရှိသည်။ သိစိတ်၊ သနားစာနာစိတ်နှင့် မေတ္တာတို့၏ အမြင့်ဆုံးအဆင့် ရရှိအောင်မြင်ခြင်းမှသည် အဝေးကိုသိမြင်ခြင်း၊ ဖန်တီးနိုင်မှု သို့မဟုတ် ကိုယ်တိုင်သိရှိခြင်း သို့မဟုတ် စိတ်၏ ရိုးရှင်းစွာ ပိုမိုတည်ငြိမ်မှုနှင့် အေးချမ်းမှုနယ်ပယ်အထိသို့ ဖြစ်သည်။ == ဗုဒ္ဓဘာသာတရားရှုမှတ်ခြင်း == [[File:With sangar.jpg|thumb|400px|alt=Monks' Meditation|တရားရှုမှတ်နကြေသော ရဟန်းသံဃာတော်များ]] ဗုဒ္ဓဘာသာ တရားရှုမှတ်ခြင်းသည် အကြောင်းနှစ်ရပ်နှင့် အခြေခံကျစွာဆက်စပ်ပတ်သက်သည်။ ၎င်းတို့မှာ စိတ်ကိုပြောင်းလဲခြင်းနှင့် ရှိလာသည့်စိတ်ကိုအသုံးချပြီး မိမိကိုယ်ကိုနှင့် အခြားသောထူးခြားဖြစ်ရပ်ကို ရှာဖွေကြည့်ရှုခြင်းဖြစ်သည်။ သမိုင်းရှိပြီးဖြစ်သော ဗုဒ္ဓကိုယ်တော် သိဒ္ဓတ္ထဂေါတမ ပင်လျှင် ဗောဓိပင်အောက်တွင် ဘီစီ (၅၈၈) တွင်တရားရှုမှတ်နေစဉ် ဉာဏ်အလင်းရရှိသွားခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာသမိုင်းပုံပြင်တွင်ဗုဒ္ဓဘုရား နှစ်ဆယ့်ရှစ်ဆူ ရှိပြီးအားလုံးသော ဗုဒ္ဓဘုရားများသည်တရားရှုမှတ်ခြင်းကို ကျင့်သုံးခဲ့ခြင်းဖြင့် စိတ်အစဉ် တိုးတက်မှုများရရှိအောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ၏ပုံစံများ အများစုသည် [[ကမ္မဋ္ဌာန်း]] တရားထိုင်ခြင်း သမထအလုပ်သည် စိတ်နှင့် ဆိုင်သဖြင့် မိမိစိတ်ဓာတ်၏ ဖြူစင်မှု တိုးပွားလာအောင် အားထုတ်ရသော အလုပ်မျိုးဟု ဆိုလိုသည်။ သမထ ဟူသည် အာရုံခြောက်ပါး၌ လွင့်ပါးချောက်ချား၍ နေသောစိတ်ကို တစ်ခုတည်းသော အာရုံ၌ သမ္မာသတိ(Right mindfulness) စွဲမြဲစွာ သက်ဝင် စေ၍ စူးစူးစိုက်စိုက် သမ္မာသမာဓိ(Right Concentration) တည်တည်တံ့တံ့ ရှုခြင်းသဘောဖြစ်သည်။ တရားရှုမှတ်ကျင့် ကြံအားထုတ်ခြင်း နှစ်မျိုးဖြစ်ကြသော [[သမထ]] နှင့် [[ဝိပဿနာ]] တို့အကြားတွင် ထင်ရှားသည်။ နှစ်မျိုးစလုံးသည်ဉာဏ်အလင်းရရှိရန်အတွက်လိုအပ်သည်။ သမထတွင်အမှတ်တစ်ခုတည်းအာရုံစိုက်ကြည့်ခြင်း စိတ်တည်ငြိမ်မှုစွမ်းရည်ကိုတိုးတက်ဖြစ်ထွန်းအောင်လေ့ကျင့်အားထုတ်ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ဝိပဿနာသည်ပကတိသဘာဝအမှန်များကိုရှုမြင်ခြင်းအားဖြင့် ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်းနှင့် ပညာတို့ တိုးတက် ဖွံ့ဖြိုး လာစေရန်ဖြစ်သည်။ တရားရှုမှတ်ကျင့်ကြံခြင်းနှစ်မျိုးအကြား ကွာခြားမှုနှိုင်းယှဉ်ချက်သည် အမြဲတမ်းပြတ်သား ပေါ်လွင်မှုမရှိပါ။ ကွာခြားမှုသည် အာနာပါနသတိ ကဲ့သို့သော ကျင့်ကြံမှုများ လေ့လာလိုက်စား သည့်အခါတွင်ထင်ရှားစွာတွေ့မြင်ရသည်။ [[အာနာပါန]] သည် သမထကျင့်စဉ်၏အစ တာထွက်ဟု ပြောနိုင်သော်လည်း အဆင့်အမျိုး မျိုးကိုဖြတ်သန်းသွားပြီး နောက်ဆုံးတွင် ဝိပဿနာကျင့်စဉ်သို့ ရောက်ရှိအဆုံးသတ်သွားသည်။ == ထေရဝါဒဗုဒ္ဓအယူဝါဒ == [[ထေရဝါဒ]]ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသည်တရားရှုမှတ်ခြင်းဖြင့်တွေးတောဆင်ခြင်မှုကိုတိုးတက်အောင်အာရုံစိုက်ခြင်းဖြစ်သည်။ [[အာနာပါန]]ကျင့်စဉ်သည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]ရှိ အလွန်ရှေးကျသော တရားကျင့်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ အချိန်ကြာမြင့်စွာက လူပေါင်းများစွာတို့ထံမှ ပျောက်ကွယ်ခဲ့သည်။ ဂေါတမဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် [[ဝိပဿနာ]] ကျင့်စဉ်ကိုဘီစီ (၅၈၈) လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း၂၆၀ဝ-ကျော်တွင်ပထမဆုံးသော စတင်တွေ့ရှိကျင့်ကြံအားထုတ် ခဲ့ သူဖြစ်သည်။ [[ဝိပဿနာ]]ဆိုသည်မှာ အရှိကိုအရှိအတိုင်း မှန်ကန်စွာသိမြင်ခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရရှိသည်။ မိမိ၏ခန္ဓာကိုယ်ကို မိမိကိုယ်တိုင်ရှုမှတ်ခြင်းဖြင့် မိမိ၏ မတင့်တယ်သော စိတ်တို့ကို ဖြူစင်စေသော ကျင့်စဉ်ဖြစ်သည်။ ပြန့်လွင့်နေသောစိတ်ကို စုစည်းနိုင်ရန်အတွက် ပုံမှန်အတိုင်း အသက်ရှုမှုကို အာရုံစူးစိုက်ပြီး စတင်ရှုမှတ်လေ့ကျင့်မှု ပြုလုပ်ကြရသည်။ စိတ်သည် တည်ကြည်စူးရှမှုရှိပြီး ခန္ဓာကိုယ်ကို အာရုံစူးစိုက်၍ ရှုမှတ်ခြင်းဖြင့် ရုပ်သည်လည်းကောင်း၊ စိတ်သည်လည်းကောင်း၊ ခဏမစဲ မရပ်မနား ပြောင်းလဲနေကြသောတရား၊ စကြာဝဋ္ဌာတစ်ခုလုံး၏ သဘာဝဓမ္မ အမှန်တရားကို တွေ့ရှိလာသောအခါ မမြဲခြင်းသဘာဝ ([[အနိစ္စ]])၊ ဆင်းရဲခြင်း([[ဒုက္ခ]])နှင့် အစိုးမရသော([[အနတ္တ]]) သဘောသဘာဝ အမှန်တို့ကို သိရှိကြသည်။ ဤကဲ့သို့ အမှန်တရား ဓမ္မလက္ခဏာကို ကိုယ်တိုင်ကိုကြ တိုက်ရိုက်သိလာသောအခါ စိတ်အတွင်း၌ မတင့်တယ် မစင်ကြယ်မှုများမှ လွတ်မြောက်၍ စိတ်ကို ဖြူစင်မှု ဖြစ်စေသော တရားကျင့်စဉ်ဖြစ်သည်။ ဝိပဿနာကျင့်စဉ်၏ ရည်မှန်းချက်သည် စိတ်၏ အထွဋ်အထိပ်သို့ရောက်ပြီး၊ သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲဒုက္ခအပေါင်းမှ လွတ်မြောက်ခြင်း၊ ပညာ-ဉာဏ်စဉ်အဆုံးတိုင် ပေါက်ရောက်စေရန် ဖြစ်ပေသည်။ ကြိုးစားပြီး ဆက်လက်ကျင့်ကြံအားထုတ်ပါလျှင် အားထုတ်သူ၏ နေ့စဉ်ဆင်းရဲ ပင်ပန်းမှုများမှ သက်သာစေပြီး ယခင်အကျင့်ဟောင်းပုံစံများ၏ တည်ငြိမ်မှုမရှိသော တုံ့ပြန်မှုများတို့ဖြင့် နှစ်သက်သာယာဖွယ်၊ မနှစ်သက်သာယာဖွယ် ကိစ္စများ ကြုံရသောအခါ စိတ်ထဲတွင် ထုံးဖွဲ့ချည်နှောင်မှု၊ ဆင်းရဲမှု အစိုင်အခဲများစွာ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းတို့မှ ဖြေလျော့ပြီးလျှင် ချမ်းသာမှုများ ဖြစ်လာပါလိမ့်မည်။ ဝိပဿနာကျင့်စဉ်သည် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာက သင်ကြားပေးခဲ့သည် မှန်သော်လည်း၊ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ အတွက်သာ မဟုတ်ပဲ လူအားလုံးနှင့် သက်ဆိုင်သောကျင့်စဉ် ဖြစ်သည်။ စကြာဝဋ္ဌာရှိ အားလုံးသောလူတို့အတွက် ဝဋ်ဆင်းရဲမှ လွတ်မြောက်စေသော နည်းလမ်းသာဖြစ်သည်။ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓအယူဝါဒသည်နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်းမဂ္ဂင်ရှစ်ပါး၏တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်သည့်သတိတရား(ဥပမာသတိပဌာနသုတ်တွင်ကြည့်ပါ)နှင့်အာရုံစူးစိုက်မှု(သမာဓိကမ္မဌာနသုတ်တွင်ကြည့်ပါ)တို့၏ရှုမှတ်ခြင်းဖွံ့ဖြိုးလာမှုကိုဦးစားပေးဆောင်ရွက်သည်။ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓအယူဝါဒသည်မူရင်းကျင့်စဉ်ဖြစ်ပြီး လူတစ်ဦးစီသည်မတူကွဲဟြးနေသည့် အတွက်ကြောင့်နိဗ္ဗာန်သို့သွားရာတွင် ကိုယ့်နည်းကိုယ့်ဟန်သုံးထားသည်။ လုပ်ရိုးလုပ်စဉ်ထင်ပေါ်နေသည့် တရားရှုမှတ်ခြင်းအကြောင်းအရာများတွင် ရှုရှိုက်ခြင်း (အာနာပါန)နှင့်ချစ်ခင်ကြင်နာခြင်း(မေတ္တာ)တို့ပါဝင်သည်။ ဝိပဿနာပုံစံတရားရှုမှတ်ခြင်းတွင်သတိသည်အစတွင် ဝင်လေနှင့်ထွက်လေအပေါ်ထားရှိပြီးထို့နောက်(အသက်ရှုခြင်းကိုခေတ္တရပ်ဆိုင်းထားချိန်၊စိတ်နှင့်နှလုံးရှိနေသေး)ရိုးရိုးအမှတ်သင်္ကေတ(ဖယောင်းတိုင်မီးတောက်)အပေါ်ခန္ဓာကိုယ်အစိတ်အပိုင်းအပေါ်(လက်မသို့မဟုတ်နှာသီးဖျား)သို့မဟုတ်စိတ်အယူအဆအပေါ် (မည်သည့်ခံစားမှုအနှောင့်အယှက် သို့မဟုတ်ဉာဏ်ပါသည့်အနှောင့်အယှက်များအပေါ် အမှတ်မထားခြင်းကို ပံ့ပိုးပေးသည်) ထားရှိသည်။ ၂၀ ရာစုနှစ်တွင် အထူးဩဇာညောင်းသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာတရားရှုမှတ်ခြင်းကျောင်း တစ်ခုမှာ ထိုင်းသစ် တော ဓလေ့ထုံးတမ်း ကျောင်းဖြစ်သည်။ ကျောင်းတွင် အဂျန်ထတေး၊ အဂျန်မဟာဘူ နှင့်အဂျန်ချာတို့ကဲ့သို့အထင်ကရတရားရှုမှတ်သူများပါဝင်သည်။ ဂျပန်တွင်မဟာယာနကျောင်းများဖြစ်သည့်တီအင်တိုင်းတွင်အာရုံစူးစိုက်မှုကိုမြှင့်တင် ဖွဲ့စည်းထားသည့်စည်းကမ်းမှတဆင့်ပြုစုပျိုးထောင်ကြသည်။ အထူးသဖြင့် တရုတ် ချန်၊ ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်း တွင် (၎င်းမှဂျပန် လူမျိုးတို့၏ ဇန် နှင့် ကိုးရီးယား လူမျိုးတို့၏ဆီအွန်ကျောင်းများအဖြစ်ခွဲထွက်သွားကြသည်)။ ဆိုချိန်နှင့်ကိုအန်တရားရှုမှတ်ကျင့်စဉ်များသည် တရားအားထုတ်သူကို ပကတိသဘာဝအမှန်များနှင့် တိုက်ရိုက်တွေ့ကြုံ ရန်ခွင့်ပြုထားသည်။ (ထိုကျောင်းများ၏အမည်များတစ်ခုစီသည် သင်္ကရိုက် - ဓယာန မှလာပြီး “တရားရှုမှတ်ခြင်း” ဟု ၎င်းတို့၏ ဘာသာစကားအသီးသီးသို့ပြန်ဆိုထားကြသည်)။ လေးနက်သည့် ရှင်ကုန်း ဂိုဏ်းသည် တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့်များစွာသောအကြောင်းအရာများကို မျှဝေယူထားကြသည်။ ဂျပန် ဟိုက်ကူ ကဗျာဆရာဘရှိုးသည် ကဗျာကိုတရားရှုမှတ်ခြင်းလုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခုအဖြစ်မြင်ပြီးကမ္ဘာကြီး၏ဖြစ်ပျက်နေမှုများတွင် ထာဝရမညှိုးနွမ်းသောမပြီးဆုံးနိုင်သောအမြင်များကို အနုပညာဖြင့်အကျဉ်းချုပ်ဖော်ပြခြင်းနှင့် သက်ဆိုင် သည်ဟု မြင်ထားသည်။ ကျွနု်ပ်တို့သည် ဤ ကျင့်ဝတ်ရည်ရွယ်ချက်၏ ခံစားမှုကို သူရေးသားခဲ့သည့် သူ၏ ဂန္ဓဝင်မြောက်လက်ရာ မြောက်စူးစူးသို့ လမ်းကျဉ်းလေးများ ၏ အစပိုင်းတွင် ရရှိခဲ့သည်။ ကင်တာဘာရိပုံပြင်များ တွင် ချောဆာ ရေးသားတင်ပြထားသည်ထက် ပို၍ တစ်ကိုယ်တည်းနှင့်အမှန်တကယ်ပို၍လေးလေးနက်နက် ရှုမြင်သော ခံစားမှုခရီးတွင်ဂျပန်ကဗျာဆရာဘရှိုးသည် သေခြင်းတရားအပေါ်ထင်ဟပ်ပြမှုကိုသူမြောက်အရပ်သို့ နတ်ကွန်းတစ်ခုမှတစ်ခုခရီးသွားခြင်းအကြောင်း ဖွဲ့ဆိုထားသည့်ကဗျာနှင့်စာနုရောနေသည့်အထဲ တွင် တွေ့ရသည်။ == တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ == {{main|တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ}}(ဝိဇ္ဇာယာန)သည်တန်တြာကိုသူ၏အထက်မှကျင့်ကြံအားထုတ်သူများအတွက်အလေးအနက်ထားရှိသည်။ဤအကြောင်းကြောင့်အမည်ကိုတန်တြာယာနဗုဒ္ဓဘာသာဟုပြောင်းလဲခေါ်ဆိုသည်။ ဘုန်းတော်ကြီးအများစုသည်သတ်မှတ်ပုံစံအတိုင်း “တရားရှုမှတ်ခြင်း”မရှိဘဲ၎င်းတို့၏တစ်နေ့တာပြီးဆုံးသွားသည်။ သူတို့သည်ဂါထာမန္တာန်များရွတ်ခြင်းသို့မဟုတ်အုပ်စုလိုက်တွင်ပါဝင်ဝတ်ပြုဆုတောင်းခြင်းတို့ကိုပိုမိုနှစ်သက်ကြသည်။ဤဓလေ့ထုံးတမ်းတွင်တရားရှုမှတ်ခြင်း၏ ရည်ရွယ်ချက်သည်စိတ်၏ကောင်းကင်နှင့်တူသည့်သဘာဝကိုနိုးထစေပြီးတရားအားထုတ်သူများကိုစိတ်၏သဘာဝအမှန်သို့တွေ့ဆုံပေးလိုက်သည်။ စိတ်၏သဘာဝအမှန်သည်မပြောင်းလဲသောဖြူစင်သည့်သတိဖြစ်သည်။ ၎င်းသည်ဘဝတစ်ခုလုံးနှင့် သေခြင်းတရားအောက်တွင်ရှိသည်။) ကေဗန်း (၁၉၇၅ စာမျက်နှာ ၁၆၄)၊ ၎င်း၏တိုးချဲ့ထားသည့်သဟဇာ ဆွေးနွေးချက်တွင် ဆွေးနွေးထားသည့်အတွင်းသဏ္ဌာန် ဆတ်ဒန နှင့်ပြင်ပတို့ဆက်စပ်နေမှု၏ မန္ဓလ နှင့်ပတ်သက်နေမှုကို ဆွေးနွေးထားသည်မှာ “ပြင်ပဘာသာရေးကိုးကွယ်မှုပုံစံနှင့် အတွင်းသဏ္ဌာန်တို့သည် မခွဲခြားနိုင်သော တစ်လုံးတစ်ခဲတည်းပုံကိုဖြစ်စေပြီး ဤပေါင်းစည်းမှုသည် မန္ဓလ၏ ထင်ရှားမှုဖော်ပြချက်အများဆုံး ပုံစံအသွင်အဖြစ် တွေ့ရှိသည်။ မန္ဓလသည် မြင့်မြတ်သော ဝန်းရံထားမှုတစ်ခုဖြစ်ပြီး ၎င်းတွင် ဗဟိုချက်တူညီကြသော လေးထောင့်များနှင့် အဝိုင်းများကို မြေပြင်တွင် ချရေးထားသည့်ပုံများပါရှိသည်။ ထိုဗဟိုချက်တူလေးထောင့်များနှင့် အဝိုင်းများသည် ဖောက်ထွင်း၍မရသော မျက်နှာပြင် တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၎င်းအပေါ်တွင် ဗုဒ္ဓအဖြစ်သို့ ရည်ရွယ်ချက်ကြီးမားသူသည် (သူတို့) ကိုယ်တိုင်ဆောက်တည်ရန် ဆန္ဒရှိသည်။ တန်တြာ၏ဘာသာရေးပုံစံကိုထုတ်ဖော်ခြင်းသည် မန္ဓလအပေါ်တွင်မူတည်ပြီးမန္ဓလရုပ်ပစ္စည်းကိုသုံး၍မရသည့်နေရာတွင်တတ်ကျွမ်းသူတစ်ဦးသည်ဆက်လက်၍စိတ်အားဖြင့်(သူတို့၏) တရားရှုမှတ်ခြင်းလမ်းကြောင်း တွင် တည်ဆောက်သွားသည်။” (မှတ်ချက်၊ လိင်ခွဲခြားမှုစကားကို ကွင်းကြီးခတ်ထားသည့်နေရာတွင် ပြင်ဆင်ထားသည်။ ပထမ ဥပမာ “သူ့”ကိုသုံးပြီး ဒုတိယဥပမာ “သူ၏” ဟု သုံးသည်။) [[File:Buddha.jpg|thumb|150px|ပကတိတည်ငြိမ်အေးချမ်းခြင်း - ဉာဏ်ဝင်စားနေသည့်ဗုဒ္ဓ။]] == တရားရှုမှတ်သင်ကြားခြင်း == တရားရှုမှတ်သင်ကြားခြင်း၏ ဆုလာဒ်သည် ဤဘဝတွင် သင့်ကိုယ်သင်ပေးနိုင်သည့် အကြီးမားဆုံးသော ဆုလာဒ်ဖြစ်သည်။ တရားရှုမှတ်ခြင်းသည် သင်၏သဘာဝအမှန်တရားများကို ရှာဖွေရန်ခရီးကို တာဝန်ယူ အာမခံထား နိုင်သည့် တစ်ခုတည်းသော အကြောင်းတရားဖြစ်သည်။ ထိုသို့လုပ်ခြင်းအားဖြင့် ကောင်းသော ရှင်သန်ခြင်းနှင့် ကောင်း သောသေဆုံးခြင်းကို လိုလားသောသင်၏တည်ငြိမ်မှုနှင့် ယုံကြည်မှုတို့ကိုတွေ့မြင်လာမည်။ တရားရှုမှတ်ခြင်းသည် ဉာဏ်အလင်းရရှိစေသည့် လမ်းဖြစ်သည်။ ဆိုဂျယ်ရင်ပို့ချ် (Sogyal Rinpoche) တိဗက်လူမျိုးတို့၏ သေခြင်းနှင့် ရှင်ခြင်း စာအုပ်ဗုဒ္ဓဘာသာဓလေ့ထုံးတမ်းများ အားလုံးနီးပါးသိမှတ်ထားသည်မှာ ဉာဏ်အလင်းရရှိရေးလမ်းတွင် လေ့ကျင့်မှုသုံး မျိုးသည် လိုအပ်ချက်အရ ပါရှိနေသည်။ == ကမ္ဘာ့ဒီမိုကရေစီ ပထမအစ၊ ဗုဒ္ဓ မြတ်စွာဘုရားက== ဗုဒ္ဓ မြတ်စွာဘုရား ၏ တရားတော်များသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂၆၀၀ ကပင် လွတ်လပ်စွာ ပြောဆို ဝေဖန်ဆန်းစစ်ခွင့် ရှိသောကြောင့် ''ကမ္ဘာ့ဒီမိုကရေစီ ပထမအစ၊ ဗုဒ္ဓ မြတ်စွာဘုရား က''' ဟု ဆိုအပ်လှပေသည်။ ဒီမိုကရေစီ၏အစ၊ ပထမ ဟု ထိုစဉ်ကအများက သက်မှတ်ထားသော ဂရိ နိုင်ငံ တွင် ဒီမိုကရေစီ မပေါ်ထွန်းသေးပါ၊ ကမ္ဘာ့ အတွေးအခေါ်ပညာရှင် [[ဆိုကရေးတီး]] (ဘီစီ ၄၆၉-၃၉၉)၊ [[ပလေတို]] (ဘီစီ ၄၂၈-၃၄၈)၊ [[အရစ္စတိုတယ်]] (ဘီစီ ၃၈၄-၃၂၂)၊နှင့် [[ မဟာအလက်ဇန္ဒား]] (ဘီစီ ၃၅၆-ဘီစီ၃၂၃)၊ တို့ မမွေးသေးပါ။ ဗုဒ္ဓ သည် ကျင့်ကြံအားထုတ် ခဲ့သဖြင့် ဘီစီ 588 တွင် အမြင့်မြတ်ဆုံးသော မြတ်စွာဘုရား ဖြစ်ချိန်တွင် တရုတ်အတွေးအခေါ်ပညာရှင် ဒဿန ဆရာကြီး[[ကွန်ဖြူးရှပ်]] (ဘီစီ ၅⁠၅၁-၄၇၉) မမွေးသေးပါ။ ကမ္ဘာ့ရူပဗေဒပညာရှင် သင်္ချာပညာရှင် [[နယူတန်]](၁၆၄၃ ဇန္နဝါရီလ ၄ - ၁၇၂၇ မတ်လ ၃၁)၊ [[အဲလ်ဘတ် အိုင်းစတိုင်း]]( ၁၈၇၉ ခုနှစ် မတ်လ ၁၄ ရက်-၁၉၅၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁၈ ရက် ) တို့ မမွေးသေးပါ။ ခရစ်ယာန်ဘာသာမှ ထာဝရဘုရားသခင် ၏ သားတော် [[ခရစ်တော်၊ ယေရှု]](Jesus Christ BC 5-AD 30) နှင့် အစ္စလမ်ဘာသာ တမန်တော် [[မိုဟာမက်]] (Muhammad AD 570- AD 632) တို့ မပေါ်သေးပါ။ ဗုဒ္ဓတရားတော်များသည် naturally or universally သဘာဝနည်းကျအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ logically ကြောင်းကျိုးဆက်စပ်ဗေဒအရလည်းကောင်း၊ scientifically သိပ္ပံနည်းကျအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ medically ဆေးပညာဗေဒအရလည်းကောင်း မှန်ကန်လှပေသည်။ မိခင်ဝမ်းတွင်း သားသန္ဓေတည်ပုံကို လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း (၂၆၀ဝ) ကျော်ကတည်းက ဗုဒ္ဓ မြတ်စွာဘုရား က မိုက်ခရိုစကုပ်မပါ၊ အာထရာဆောင်းမပါ၊ ဓာတ်မှန်မပါ ဉာဏ်တော်ဖြင့် ထိုးထွင်းသိမြင်တော်မူ၍ ရှင်းပြတော်မူနိုင်ခဲ့ပေသည်။ ထို့ပြင် ယနေ့ခေတ် သိပ္ပံဗေဒ ကျန်းမာရေးသုတေသနများအရ သိရှိလာကြရသော စိတ်သည် ဦးနှောက်တွင် ဖြစ်ပေါ်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ၊ နှလုံးသား၏အချိုင့်လေးတွင် ဖြစ်ပေါ်ကြောင်းကို ဗုဒ္ဓက ဟောပြတော်မူသဖြင့် ဝါရင့်ဗုဒ္ဓဘာသာ မြန်မာများ သိရှိခဲ့ကြသည်မှာလည်း ကြာပြီဖြစ်သည်။ ခန္ဓာဗေဒ၏ဖြစ်စဉ်ပျက်စဉ်အကြောင်းကိုလည်း ဗုဒ္ဓဘာသာ မြန်မာတို့ ယနေ့ခေတ် ဆဲလ်များအစားထိုးဖြစ်တည်မှုအကြောင်း သိပ္ပံနည်းကျ မသိရသေးခင်ကပင် သိရှိခဲ့ကြပြီးဖြစ်သည်။ Anatomy အနတ်တိုမီ (ခေါ် ) ခန္ဓာဗေဒကိုလည်း ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားက တရားတော်များ၌ ဟောကြားတော်မူခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓ မြတ်စွာဘုရား က ယနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာရှင်တို့ အဏုမြူ အက်တမ် (Atom) အကြောင်း မလေ့လာမီကပင် ပရမာအဏုမြူ စသည်ဖြင့် ဟောပြတော်မူခဲ့သည်။ မည်သို့ပင်ဆိုစေကာမူ ဗုဒ္ဓ၏တရားတော်များသည် သိပ္ပံနည်းကျ၊ ကြောင်းကျိုးဆက်စပ်ဗေဒ၊ ခန္ဓာဗေဒ၊ ဆေးပညာဗေဒ စသည်တို့ဖြင့် ကိုက်ညီမှန်ကန်နေလျက်ရှိပြီး၊ '''ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားဟောကြားတော်မူခဲ့သမျှ တရားတော်များကို သိပ္ပံပညာက လိုက်မမီနိုင်သေးသော အနေအထားများ ယနေ့ထက်တိုင် ရှိနေသေးသည်မှာလည်း အမှန်ပင်ဖြစ်သည်'''။ ထောက်ပြပြောဆိုကြသည်မှာ ဗုဒ္ဓဘာသာ တရားရှုမှတ်ခြင်း အလေ့အကျင့်များသည် ခရစ်ယာန် ဉာဏ်ဝင်စားခြင်း ယုံကြည်မှု၏ အချို့သော အသွင်အပြင်များကိုတိုးတက်ကောင်းမွန်လာစေရန် များစွာလွှမ်းမိုးထားရှိခဲ့သည်။(ဗုဒ္ဓ အယူဝါဒ နှင့် ခရစ်ယာန်အယူဝါဒ)။ BC 588 တွင် '''ဗုဒ္ဓဘာသာ စတင် ထွန်းကားပြီးနောက် နှစ်ပေါင်း ၆၀၀ ကျော်''' တွင် [[ခရစ်တော်၊ ယေရှု]](Jesus Christ BC 5-AD 30) သည် ('''Meditation''') တရားရှုမှတ် ကျင့်ကြံအားထုတ် ခဲ့သည်။ BC 588 တွင် '''ဗုဒ္ဓဘာသာ စတင် ထွန်းကားပြီးနောက် နှစ်ပေါင်း ၁၂၀၀ ကျော်''' တွင် တမန်တော် [[မိုဟာမက်]] (Muhammad AD 570- AD 632) သည် ('''Meditation''') တရားရှုမှတ် ကျင့်ကြံအားထုတ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=thisismyanmar.com -&nbsp Resources and Information<!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် --> |url=http://www.thisismyanmar.com/nibbana/lhistory.htm |access-date=25 May 2015 |archive-date=7 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121107062605/http://www.thisismyanmar.com/nibbana/lhistory.htm }}</ref> ၎င်းတို့မှာ '''သီလ''' (SILA)၊ '''သမာဓိ''' (SAMADHI) နှင့် '''ပညာ''' (PANNA) တို့ဖြစ် သည်။ ဤနည်းဖြင့် တရားရှုမှတ်ခြင်းလုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခုတည်းသည် လုံလောက်မှုမရှိပါ။ သို့သော် ဉာဏ်အလင်းရမည့် လမ်း၏တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းသာဖြစ်သည်။ တစ်နည်းတစ်ဖုံ ပြောရလျှင် ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် တစ်ခုနောက်တစ်ခုလိုက်ပါနေသည့် စိတ်ကို ပြုစုပျိုးထောင်ခြင်း၊ ကျင့်ဝတ်များကိုတိုးတက်ကောင်းမွန်အောင် စောင့်ထိန်းခြင်းနှင့် ဉာဏ်ပညာကြီးမားခြင်းတို့ သည် အမြင့်ဆုံးပန်းတိုင်ရောက်ရှိရန်အတွက် အလိုအပ်ဆုံးလည်းဖြစ်သည်။ ထောက်ပြပြောဆိုကြသည်မှာ ဗုဒ္ဓဘာသာ (ခရစ်တော်မဖွားမြင်ခင် နှစ်ပေါင်း ၅၀၀ စောပြီး၊ အာရှအနောက် ဘက် အစွန်းအဖျား နှင့် အလက်ဇန္ဒီးယား တွင် ခရစ်တော်သက်ရှိထင်ရှား ရှိစဉ်ကာလကတည်းမှပင် ရှိနေကြသည်။) BC 543 တွင် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန် စံလွန်တော်မူပြီး နှစ်ပေါင်း ၁၁၀၀ ကျော် တွင် တမန်တော် [[မိုဟာမက်]] (Muhammad AD 570- AD 632) သည် (Meditation) တရားရှုမှတ် ခဲ့သည်။ (Samatha meditation is not Vipassana Meditation. Vipassana is not only "nose awareness" or "abdomen awareness" but also these are merely points of focus to achieve one pointedness of mind. Vipassana is the direct seeing of impermanence, unsatisfactoriness and non self in all mental and physical phenomenon or the five aggregates.) <ref>both Lama Gursam, a yogi raised in a Tibetan monastery, and Khenpo Nyima Gyaltsen, a teacher at the Drikung Kagyu college, have told me this</ref> <ref>Abelson, Peter (April 1993) Schopenhauer and Buddhism. Philosophy East and West Volume 43, Number 2, pp. 255-278. University of Hawaii Press. Retrieved on: 12 April 2008.</ref> <ref>Kabat-Zinn gives the body scan and food meditations in "Mindfulness for Beginners" the 2CD set, and Matthieu Ricard gives the letting thoughts arise and pass away in his 2CD set "Happiness: A Guide to Cultivating Life's Most Important Skill"</ref> <ref name="autogenerated1" /> <ref>[http://whc.unesco.org/en/list/666 Lumbini, the Birthplace of the Lord Buddha - UNESCO World Heritage Centre<!-- Bot generated title -->]</ref> <ref>http://news.xinhuanet.com/english/culture/2012-02/22/c_131425079.htm {{Dead link|date=September 2026 }}</ref> == ကိုးကား == <references/> == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [http://www.aboutbuddhism.org ဗုဒ္ဓဘာသာအကြောင်း] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201023052934/http://www.aboutbuddhism.org/ |date=23 October 2020 }} * [http://www.accesstoinsight.org Access to Insight] * [http://www.crystalinks.com/buddha.html Buddha] * [http://www.youtube.com/watch?v=TWttCv0p6WQ တရားရှုမှတ်ခြင်း] * [http://www.knowledgerush.com/kr/jsp/db/viewuser.jsp?userId=40228&penname=DOCTRINE+OF+SUPREME+BUDDHA အမြင့်မြတ်ဆုံးသော မြတ်စွာဘုရား] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130807103135/http://www.knowledgerush.com/kr/jsp/db/viewuser.jsp?userId=40228&penname=DOCTRINE+OF+SUPREME+BUDDHA |date=7 August 2013 }} * [http://www.dhammaweb.net/notes/view.php?id=200 ဗုဒ္ဓ နှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ သမိုင်း] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130602025525/http://www.dhammaweb.net/notes/view.php?id=200 |date=2 June 2013 }} * [http://pariyatti-sasana-sevaka-sangha.webs.com/populationofbuddhists.htm Buddhist Arround the World!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210506225551/https://pariyatti-sasana-sevaka-sangha.webs.com/populationofbuddhists.htm |date=6 May 2021 }} {{Stub}} [[Category:ဘာသာရေး]] [[Category:ကိုးကွယ်မှု]] 8etg3rxucapr3kdmd9h28yk8a3mwvoz အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ 0 9630 1054949 772876 2026-09-24T00:07:17Z ~2026-51588-68 148562 /* ရေစီးဆင်းမှု၊ ဖြန့်ဝေခြင်းနှင့် အရည်အသွေး */ 1054949 wikitext text/x-wiki {{Infobox body of water | name = အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ | image = Indian Ocean-CIA WFB Map.png | caption = Extent of the Indian Ocean according to [[International Hydrographic Organization]] | alt = Extent of the Indian Ocean according to the International Hydrographic Organization | location = [[South Asia|တောင်အာရှ]]နှင့် [[အရှေ့တောင်အာရှ]], [[အနောက်အာရှ]], [[အ‌ရှေ့‌မြောက် အာဖရိက]]၊ [[အရှေ့ဩစ‌တြေးလျ]]နှင့် [[တောင်အာဖရိက]]နှင့် [[ဩစတြေးလျတိုက်]] | coords = {{Coord|20|S|80|E|type:waterbody_scale:100000000|display=title,inline}} | type = [[သမုဒ္ဒရာ]] | width = {{Convert|7600|km|abbr=on}} (Africa to Australia)<ref name="Demo-etal-intro">{{Harvnb|Demopoulos|Smith|Tyler|2003|loc=Introduction, p. 219}}</ref> | length = {{Convert|9600|km|abbr=on}} (Antarctica to Bay of Bengal)<ref name="Demo-etal-intro" /> | area = {{Convert|70560000|km2|abbr=on}} | depth = {{Convert|3741|m|abbr=on}} | max-depth = {{Convert|7258|m|abbr=on}}<br />([[Java Trench]]) | reference = <ref name="CIAWFB-2018">{{Harvnb|CIA World Fact Book 2018}}</ref> | cities = {{Collapsible list | [[အဘူဒါဘီမြို့]], | [[အက်ဒလိတ်မြို့]], | [[အေဒင်မြို့]], | [[Addu City]], | [[Banda Aceh]], | [[Bengkulu City]], | [[Chabahar]], | [[ချန်နိုင်းမြို့]], | [[စစ်တကောင်းမြို့]], | [[Cilacap]], | [[ကိုလံဘိုမြို့]], | [[ကောက်ဘဇားမြို့]], | [[ဒန်မမ်မြို့]], | [[ဒါအက်စ် ဆယ်လန်းမြို့]], | [[ဒန်ပါဆာမြို့]], | [[ဒိုဟာမြို့]], | [[ဒူဘိုင်းမြို့]], | [[ဒါဘန်မြို့]], | [[Fuvahmulah]], | [[ပီနန်မြို့]], | [[Port Elizabeth]], | [[Hafun]], | [[Hurghada]], | [[ဂျက်ဒါးမြို့]], | [[ကရာချိမြို့]], | [[Kochi]], | [[ကာလကတ္တားမြို့]], | [[Kozhikode]], | [[ကူဝိတ်မြို့]], | [[မာလေမြို့]], | [[မာနာမာမြို့]], | [[Mangalore]], | [[Maputo]], | [[Mogadishu]], | [[Mombasa]], | [[မွမ်ဘိုင်းမြို့]], | [[Muscat]], | [[Pacitan]], | [[Padang]], | [[Panaji]], | [[ပါ့သ်မြို့]], | [[ဖူးခက်]], | [[Port Sudan]], | [[Pondicherry|Puducherry]], | [[Sabang, Aceh|Sabang]], | [[Socotra]], | [[Suez]], | [[Thiruvananthapuram]], | [[Victoria, Seychelles|Victoria]], | [[Visakhapatnam]], | [[ရန်ကုန်မြို့]] }} | shore = {{Convert|66526|km|abbr=on}}<ref name="KeeIrv-2005">{{Harvnb|Keesing|Irvine|2005|loc=Introduction, p. 11–12; Table 1, p.12}}</ref> }} အိန္ဒိယ သမုဒ္ဒရာ သည် ကမ္ဘာ့ သမုဒ္ဒရာနှင့်စပ်သော နယ်နိမိတ် အပိုင်းအခြားများ၏ တတိယ အကြီးဆုံးဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ့ မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ ရေထု ၏ ၂၀ ရာခိုင်နှုန်း ကို ဖုံးလွှမ်းထားသည်။ ၎င်းကို မြောက်ဘက်တွင် တောင်အာရှ၊ အနောက်ဘက်တွင် အာဖရိက အရှေ့ပိုင်း၊ အရှေ့ဘက်တွင် အင်ဒိုချိုင်းနား ဆန်းဒါးကျွန်း၊ ဩစတြေးလျနှင့် တောင်ဘက်ပိုင်းတွင်တောင်ဘက်ပိုင်းသမုဒ္ဒရာ သို့မဟုတ် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်အရ၊ အန္တာတိကတိုက် ဖြင့် ဝန်းရံထားခြင်းခံရသည်။ ၎င်းသည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယ နိုင်ငံ]]အမည်ကို အစွဲပြု၍ခေါ်ဆိုသည့် တစ်ခုတည်း သော သမုဒ္ဒရာ ဖြစ်သည်။ ဆက်စပ်နေသော ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိသမုဒ္ဒရာ ၏ တစ်စိတ်တဒေသဖြစ်သည့် အားလျော်စွာ၊ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာသည် အတ္တလန္တိတ်[[သမုဒ္ဒရာ]] မှ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၂၀° တွင်ရှိပြီး Cape Agulhas (ဩဂယ်ဟက်(စ်) အငူ) မှ တောင်ဘက်သို့ နှင့် [[ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်]] ၏ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၁၄၆° ၅၅' အကွာမှ ဆင်းလာသည်။ == တည်နေရာနှင့်ထုထည် == [[File:Indian Ocean-CIA WFB Map.png|right|thumb|အန္တာတိတ် နယ်မြေဒေသ မပါဝင်သော အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ]] အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ ၏ မြောက်ဘက်အကျဆုံး အပိုင်းသည် အကြမ်းအားဖြင့်ပါရှန်း ပင်လယ်ကွေ့ ၏ ၃၀° မြောက် ဘက် တွင်ရှိ သည်။ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာတွင် အချိုးမညီသော သမုဒ္ဒရာ ရေစီးကြောင်း ရှိသည်။ဤသမုဒ္ဒရာသည် အာဖရိက နှင့်ဩစတြေးလျတောင်ဘက်စွန်း ပိုင်းများတွင် ၁၀,၀၀၀ ကီလိုမီတာ (၆,၂၀၀ မိုင်) နီးပါးကျယ်ပြီး ဧရိယာသည် ၇၃,၅၅၆,၀၀၀ စတုရန်း ကီလိုမီတာ (၂၈,၄၀၀,၀၀၀ စတုရန်းမိုင်) ဖြစ်ကာ ပင်လယ်နီ နှင့် ပါရှန်း ပင်လယ်ကွေ့ တို့ပါဝင်သည်။ သမုဒ္ဒရာ၏ ထုထည်သည် ၂၉၂,၁၃၁,၀၀၀ ကုဗကီလိုမီတာ (၇၀,၀၈၆,၀၀၀ ကုဗမိုင်) ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။ ကျွန်းအငယ်စားများသည် ကုန်းမြေထုအနားဝန်းကျင်များတွင် ပျံ့နှံ့နေသည်။ သမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ ကျွန်းနိုင်ငံများ မှာ ကမ္ဘာ့စတုတ္ထမြောက် အကြီးဆုံးကျွန်းဖြစ်သည့် မက်ဒါဂါစကား ဖြစ်ပြီး၊ Reunion Island (ပြန်လည်ပေါင်းစည်းသည့်ကျွန်း)၊ Comoros (ကိုမိုရော့(စ်))၊ Seychelles (ဆေးချီ လီ(စ်))၊ မော်(လ်)ဒိုက်၊ Mauritius (မော်ရီတီးယပ်(စ်)) နှင့် သီရိလင်္ကာ တို့ပါဝင်သည်။ အင်ဒိုနီရှား ကျွန်းစုသည် သမုဒ္ဒရာကို အရှေ့ ဘက်တွင် နယ်နိမိတ်ခြားထားသည်။ သမုဒ္ဒရာ၏ အရေးပါခြင်းဖြစ်သည့် အာရှ နှင့် အာဖရိက အကြားရှိ ဖြတ်သန်းခြင်းလမ်းကြောင်းသည် ၎င်းအား အငြင်းပွားမှုဖြစ်ပွားရာနေရာဖြစ်စေသည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ၊ ၎င်း၏အရွယ်အစားကြောင့် ၁၈၀၀ အစောပိုင်းပြည့်နှစ်များအထိတိုင်အောင် မည်သည့်နိုင်ငံမှ ၎င်း၏အများစုကို အောင်မြင်စွာကြီးစိုးနိုင်ခြင်းမရှိဘဲ ထိုအချိန်တွင် ဗြိတိသျှနိုင်ငံသည် ပတ်ဝန်းကျင်နယ်မြေ အတော်များများကို ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့သည်။ == ပထဝီအနေအထား == [[File:Indian Ocean bathymetry srtm.png|right|thumb|အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ ရေအောက်ကြမ်းပြင်အနက်ပြ မြေပုံ]] အာဖရိက၊ အိန္ဒိယ နှင့် အန္တာတိတ် တို့၏ ဖြည်းညင်းစွာ မျောနေသော အပေါ်ယံ ကျောက်ထုလွှာများသည် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ တက်တိုးနစ်ကျောက်ထုလွှာ သုံးလွှာဆုံတွေ့ နေသော နေရာ၌ စုဆုံကြသည်။ ၎င်းတို့ ၏ ဆုံခြင်းများကို Y(ဝိုင်) ပုံသဏ္ဌာန်ပြောင်းပြန်ဖြစ်ပေါ်သော ရေအောက်တောင်စဉ်များ၏အခွဲများဖြင့် အမှတ် အသားပြုပြီး အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ မွန်ဘိုင်းမြို့အနီးရှိ တိုက်၏ ကမ်းဦးရေတိမ် အစွန်းမှ အစပြု၍ တောင်ဘက်သို့ စီးဆင်းသည်။ သို့ဖြစ်၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော အရှေ့ပိုင်း၊ အနောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ဘက်ပိုင်းချိုင့်ဝှမ်းများသည် တောင်ကြောများဖြင့် ပို၍သေးငယ်သော ချိုင့်ဝှမ်းများအဖြစ် ထပ်မံပိုင်းခြား ခြင်းခံရသည်။ သမုဒ္ဒရာ၏ ကမ်းဦးရေတိမ်များသည် ကျဉ်းမြောင်းပြီး ပျမ်းမျှ ၂၀၀ ကီလိုမီတာ (၁၂၅ မိုင်) အကျယ်ရှိသည်။ ခြွင်းချက်အနေဖြင့် ဩစတြေးလျ အနောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းရှိကမ်းဦးရေတိမ်အကျယ်သည် ၁,၀၀၀ ကီလို မီတာ(၆၀၀ မိုင်) ထက်ပိုသည်။ သမုဒ္ဒရာ၏ ပျမ်းမျှအနက်သည် ၃,၈၉၀ မီတာ (၁၂,၇၆၀ ပေ) ရှိသည်။ ၎င်း ၏အနက်ဆုံးနေရာသည် ၇၂၅၈ မီတာရှိပြီး Java Trench[7] (ဂျာဗားမြောင်း) တွင်ရှိသည်။ ၅၀°တောင်လတ္တီ တွဒ် ၏ မြောက်ဘက်၊ အဓိကကျသောချိုင့်ဝှမ်း၏ ၈၆ ရာခိုင်နှုန်းသည် ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာ အနည်အနှစ်များဖြင့် ဖုံးလွှမ်းနေပြီး၊ ၎င်း၏ တစ်ဝက်ကျော်သည် globigerina ooze (အမီးဘားကဲ့သို့ အကောင်မျောလေးများ ၏ အခွံများ) ဖြစ်ကြသည်။ ကျန်ရှိသော ၁၄ ရာခိုင်နှုန်းကို ကုန်းတွင်းပိုင်း အနည်အနှစ်များဖြင့် အလွှာအထပ်ပြု ထားသည်။ ရေခဲမြစ်များ အရည်ပျော်ရာမှ အနည်ပို့ချခြင်းများသည် တောင်ဘက်ပိုင်းလတ္တီတွဒ် အစွန်အဖျား များကို စိုးမိုးထားသည်။ အဓိက အဟန့်အတားဖြစ်စေသည့် နေရာများတွင် Bab el Mandeb (ဘတ်(လ်)မန်ဒပ်)၊ Hormuz (ဟော်မက် (ဇ်))ရေလက်ကြား၊ Lombok (လွန်ဘွတ်(ခ်)) ရေလက်ကြား၊ Malacca (မက်လာကာ) ရေလက်ကြား၊ Palk (ပက်(ခ်)) ရေလက်ကြား တို့ပါဝင်သည်။ ပင်လယ်များအနေဖြင့် Aden (အေဒင်) ပင်လယ်ကွေ့၊ အန်ဒမန် ပင်လယ်၊ အာရေဘီယန်ပင်လယ်၊ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်၊ Great Australian Bight (အလွန်ကျယ်ပြန့်သော ဩစတျေးလျအတွင်းဟိုက် ကမ်းရိုးကွေ့)၊ Laccadive (လက္ကဒိုက်(ဗ်))ပင်လယ်၊ Mannar (မန်နာ) ပင်လယ် ကွေ့၊ Mozambique (မိုဇမ်ဘစ်) ရေလက်ကြား၊ Oman (အိုမန်) ပင်လယ်ကွေ့၊ ပါရှန်ပင်လယ်ကွေ့၊ ပင်လယ်နီနှင့် အခြား ရေအစုအဝေး လက်တက် များတို့ ပါဝင်သည်။ ၎င်းသည် စူးအက်တူးမြောင်း မှတဆင့် [[မြေထဲပင်လယ်]] ကိုသဘာဝအလျောက်မဟုတ်ဘဲ လူတို့ဖန်တီးမှုဖြင့် ဆက်သွယ်ထားပြီး ပင်လယ်နီ မှတဆင့် အဆက်အသွယ်ပြုနိုင်သည်။ == ရာသီဥတု == [[အီကွေတာ]] မြောက်ဘက်ရှိ ရာသီဥတုသည် မုတ်သုန် ရာသီဥတု သက်ရောက်ခြင်းခံရသည်။ အရှေ့မြောက် လေကြမ်းများသည် အောက်တိုဘာမှ ဧပြီလတိုင်အောင်တိုက်ခတ်ပြီး၊ မေလမှ အောက်တိုဘာလ အထိ တောင် လေနှင့် အနောက်လေတို့လွှမ်းခြုံထားသည်။ အာရေဘီယန် ပင်လယ်တွင် အားကောင်းသောမုတ်သုန်လေ သည် အိန္ဒိယတိုက်ငယ်ဆီသို့ မိုးကိုသယ်ဆောင်လာသည်။ တောင်ကမ္ဘာခြမ်းရှိ လေများသည် ယေဘုယျအား ဖြင့် အားပျော့သော်လည်း Mauritius (မြူရီးတီးယပ်(စ်) နိုင်ငံ) အနီးရှိ နွေရာသီ မုန်တိုင်းများသည် ပြင်းထန်နိုင် သည်။ မုတ်သုန်လေပြောင်းလဲသောအခါ အာရေဘီယန် ပင်လယ် ၏ ကမ်းရိုးတန်းများနှင့်ဘင်္ဂလား ပင်လယ် အော် တို့ကို ဆိုင်ကလုံးမုန်တိုင်းများ တစ်ခါတရံ တိုက်ခိုက်သည်။ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အနွေး ဆုံးသော သမုဒ္ဒရာဖြစ်သည်။ == ရေစီးဆင်းမှု၊ ဖြန့်ဝေခြင်းနှင့် အရည်အသွေး == အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာအတွင်းသို့စီးဆင်းသော မြစ်ကြီးများအနက်အချို့မှာ Zambezi (ဇမ်ဘီဇီ)၊ Shatt al-Arab (ရှပ် အယ် အာရပ်)၊ Indus (အင် ဒပ်(စ်))၊ Ganges (ဂင်းဂျစ်(စ်))၊ Brahmaputra (ဘရာမာပူထရာ)၊ Jubba (ဂျူ ဘာ) နှင့် ဧရာဝတီမြစ် တို့ဖြစ်သည်။ ရေစီးကြောင်းများကို အဓိကအားဖြင့် မုတ်သုန်လေ မှ ထိန်းချုပ်ထားသည်။ ရေစီးကြောင်းတစ်ခုသည် မြောက်ကမ္ဘာခြမ်းတွင် နာရီလက်တံကဲ့သို့ စီးဆင်းပြီး နောက် တစ်ခုမှာ အီကွေတာ တောင်ဘက်တွင် နာရီလက်တံ ပြောင်းပြန်ကဲ့သို့စီးသည့် ကြီးမားသော စက်ဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန် ရေစီးကြောင်းနှစ်ခု သည် အင်အားကြီးသော စီးဆင်းသည့်ပုံစံကို ဖွဲ့စည်းဖြစ်ပေါ်သည်။ မည်သို့ပင် ဖြစ်စေ၊ ဆောင်းဥတု မုတ်သုန် ရာသီအတွင်းတွင် မြောက်ဘက်ရှိ ရေစီးကြောင်းများသည် ပြောင်းပြန်စီးဆင်းကြသည်။ နက်ရှိုင်းသောရေ လှည့်ပတ်စီးဆင်းခြင်းသည် အဓိကအားဖြင့် အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာ၊ ပင်လယ်နီ နှင့် အန္တာ တိတ် ရေစီးကြောင်းများမှ စီးဝင်မှုများ၏ ထိန်းချုပ်ခြင်းခံရသည်။ တောင်လတ္တီတွဒ် ၂၀° ၏မြောက်ဘက်တွင် အနိမ့်ဆုံးမျက်နှာပြင်အပူချိန်သည် ၂၂ °စင်တီဂရိတ် (၇၂° ဖာရင် ဟိုက်) ဖြစ်ပြီး အရှေ့ဘက်တွင် ပိုကာ ၂၈° စင်တီဂရိတ် (၈၂° ဖာရင်ဟိုက်) ဖြစ်သည်။ တောင်လတ္တီတွဒ် ၄၀° ၏ တောင်ဘက်ဆီသို့သွားလျှင် အပူချိန် သည် လျင်မြန်စွာကျဆင်းသွားသည်။ မျက်နှာပြင်တွင် ဆားဓာတ်ပါဝင်မှုသည် ၁၀၀၀ လျှင် အပိုင်း ၃၂ မှ ၃၇ အထိရှိပြီး အမြင့်ဆုံးသည် အာရေဘီ ယန် ပင်လယ် နှင့် အာဖရိက တောင်ပိုင်းနှင့် ဩစတြေးလျ အနောက်တောင်ဘက် အကြားရှိရပ်ဝန်းတွင် ဖြစ်ပွားသည်။ ရေခဲတုံးနှင့် ရေခဲစိုင်ကြီးများသည် တောင်လတ္တီတွဒ် ၆၅° ခန့်၏ တောင်ဘက်တွင် တစ်နှစ်ပတ် လုံး တွေ့ရသည်။ ရေခဲစိုင်ကြီးများ၏ ပျမ်းမျှမြောက်ပိုင်း နယ်နိမိတ်မှာ တောင်လတ္တီတွဒ် ၄၅° ဖြစ်သည်။ and it was made of cheese == စီးပွားရေး == အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာသည် အရှေ့အလယ်ပိုင်း၊ အာဖရိက နှင့် အာရှအရှေ့ပိုင်း ကို ဥရောပ နှင့် အမေရိကနိုင်ငံများ နှင့် အဓိက ဆက်သွယ်ပေးသော ပင်လယ် ရေကြောင်းများကိုပေးသည်။ အထူးသဖြင့် ပါရှန်ပင်လယ်ကွေ့ နှင့် အင်ဒိုနီးရှား တို့မှ ရေနံတွင်းများမှ ဓာတ်ဆီနှင့် ဓာတ်ဆီထုတ်ကုန်များ အသွားအလာအများအပြားကို သယ် ဆောင်သည်။ မြောက်မြားစွာသော အရန်အဖြစ်သိုမှီးထားသည့် ဟိုက်ဒရိုကာဗွန် များကို ဆော်ဒီ အာရေဗျ၊ အီရန်၊ အိန္ဒိယ နှင့် ဩစတြေးလျအနောက်ပိုင်း တို့၏ ကမ်းလွန်ဒေသများမှ ထုတ်ယူသည်။ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ကမ္ဘာ့ကမ်းလွန် ရေနံထုတ်လုပ်ခြင်း၏ ၄၀ ရာခိုင်နှုန်း သည် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာမှ ထွက်ရှိခြင်းဖြစ်သည်။ သတ္ထု ဓာတ် များစွာကြွယ်ဝသည့် ကမ်းခြေသဲများနှင့် ကမ်းလွန်ဒေသ အနည်ပို့ချခြင်းများကို နယ်စပ်ရှိနိုင်ငံများမှ စိတ်ဝင်တစားဖြင့် အပြည့်အဝအသုံးချပြီး၊ အထူးသဖြင့် အိန္ဒိယ၊ တောင်အာဖရိက၊ အင်ဒိုနီးရှား၊ သီရိလင်္ကာ နှင့် ထိုင်း နိုင်ငံတို့ဖြစ်သည်။ မြောက်ဘက်အစွန်းအဖျားတစ်လျှောက်နှင့် အခြားတစ်နေရာရာရှိ ပြန့်ကျဲနေသော နေရာအနည်းငယ်မှတပါး အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ၏ နွေးထွေးမှုသည် အမီးဘားကဲ့သို့ အကောင်မျောလေးများ ပေါက်ဖွားမှုကို ကျဆင်းစေသည်။ သို့ဖြစ်၍ သမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ သက်တမ်းသည် အကန့်အသတ်ရှိသည်။ ငါးဖမ်းခြင်းသည် ဝမ်းရေးဖူလုံရုံမျှ လူနေမှု အဆင့်အတန်းအတွက်သာဟု ကန့်သတ်ထားသည်။ ၎င်းသမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ ငါးများသည် ပြည်တွင်းစားသုံးရန် နှင့် ပို့ကုန်အတွက် အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများအဖို့ အလွန်နှင့်ကြီးထွားလာသော အရေးပါမှုဖြစ်သည်။ ရုရှား၊ ဂျပန်၊ တောင်ကိုရီးယား နှင့် ထိုင်ဝမ် မှငါးဖမ်းရေယာဉ်အုပ်စုများ သည် အဓိကအားဖြင့် ပုဇွန် နှင့် တူနာငါးများအတွက် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာကို အပြည့်အဝအသုံးချကြသည်။ မျိုးတုံးလုနီးပါးဖြစ်သော ပင်လယ်ရေသတ္တဝါမျိုးစိတ်များတွင် dugong (ကြီးမားသော ပင်လယ်ရေနေ နို့တိုက် သတ္တဝါ)၊ ပင်လယ်ဖျံ၊ လိပ်များ နှင့် ဝေလငါး များပါဝင်သည်။ ရေနံနှင့်သင်္ဘော ညစ်ညမ်းမှု သည် အာရေဘီယန် ပင်လယ်၊ ပါရှန် ပင်လယ်ကွေ့နှင့် ပင်လယ်နီ တို့ကို ခြိမ်းခြောက်လျက်ရှိသည်။ ကမ္ဘာ့သမုဒ္ဒရာကြီးငါးစင်းအနက် အိန္ဒိယ သမုဒ္ဒရာသည် တတိယအကြီးဆုံးဖြစ်သည်။ ထိုသမုဒ္ဒရာကြီး၏ ရေပြင်အကျယ်သည် စတုရန်းမိုင် ၂၈၃၅၆ဝဝဝ ရှိ၍ အတ္တ လန္တိတ်သမုဒ္ဒရာထက် အတန်ငယ်ကျဉ်းပြီးလျှင် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ ၏ ထက်ဝက်ခန့်မျှသာရှိသည်။ အတ္တလန္တိတ်နှင့်ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ တို့မှ ခြားနားချက်မှာ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာမြောက်ဘက်တွင် အာရှ တိုက်ကြီးခံနေသဖြင့် အပူပိုင်းဇုန်ဒေသအတွင်း၌သာ ကျရောက် ၍ ထိုသမုဒ္ဒရာကြီး၏ အပူပိုင်းဒေသအတွင်း၌သာ သွားလာ ကူးသန်းမှုကို အပြုများကြသဖြင့် ထိုသမုဒ္ဒရာကို အပူပိုင်း သမုဒ္ဒရာကြီးဟုခေါ်ကြသည်။ စင်စစ်အားဖြင့်မူ ထိုသမုဒ္ဒရာကြီး သည် တောင်ပိုင်းတွင် တောင်လတ္တီတွဒ် ဒီဂရီ ၇ဝ အထိ အအေးပိုင်းဒေသအတွင်း ကျရောက်နေပေသည်။ ထိုသမုဒ္ဒရာကြီး၏မြောက်ဘက်၌ အာရှတိုက်၊ အရှေ့ ဘက်၌ အရှေ့အိန္ဒိယကျွန်းများ၊ ကပ္ပလီကျွန်း၊ နဂဗာရီကျွန်း၊ (နီကိုဗာကျွန်း)၊ ဩစတြေးလီးယားတိုက်၊ တက်စမေးနီးယား ကျွန်းတို့ရှိ၍ အနောက်ဘက်၌ အာဖရိကတိုက်၊ တောင်ဘက်၌ အန္တာတိကတိုက်တို့ရှိသည်။ ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာနှင့် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာတို့သည် မြောက် ပိုင်းတွင် အရှေ့အိန္ဒိ၏ကျွန်းစုများ၏ ရေပြင်အားဖြင့် ဆက်စပ် လျက်ရှိသည်။ သဘာဝအားဖြင့်မဟုတ်ပဲ ကိတ္တိမနည်းအားဖြင့် စူးအက်တူးမြောင်းသည် အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာမြောက်ပိုင်းနှင့် မြေထဲပင်လယ်တို့ကို အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာနှင့် ဆက်စပ်ပေးသည်။ တောင်ဘက်တွင် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာနှင့် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာတို့ နယ် နိမိတ်သည် တက်စမေးနီးယားကျွန်း (အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ဒီဂရီ ၁၄၇) ဖြစ်၍ အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာနှင့်မူ အာဖရိကတိုက်၏ တောင်ဘက်စွန်း ဂွဒ်ဟုပ်အငူ (အရှေ့ လောင်ဂျီတွဒ် ဒီဂရီ ၁၉) က နယ်နိမိတ်ခြားထားလေသည်။ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာကြီးသည် မြောက်မှတောင်သို့ အလျား မိုင်ပေါင်း ၆၅ဝဝ ကျော်ရှိပြီးလျှင် အကျယ်မှာမူ မိုင် ၆ဝဝဝ မှ ၄ဝဝဝ အထိ အမျိုးမျိုးဖြစ်သည်။ အာဖရိကနှင့်ဩစတြေးလီး ယား တောင်ဘက် အစွန်းများအကြား၌ မိုင် ၆၂ဝဝ ကျယ်၍ မြောက်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်းကျဉ်းသွားသည်။ အိန္ဒိယ ကျွန်းဆွယ်ကြီးနှင့် သီဟိုဠ်ကျွန်းတို့သည် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာကြီးကို အာရေဗျပင်လယ်နှင့် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်အဖြစ် ပိုင်းခြား လိုက်လေသည်။ ထိုသမုဒ္ဒရာကြီး၏ ပင်လယ်ကွေ့များမှာ ပင်လယ်နီ၊ ပါးရှင်းပင်လယ်ကွေ့၊ အိုမန်ပင်လယ်ကွေ့နှင့် ဩစတြေးလီးယား ပင်လယ်အော်ကြီးတို့ဖြစ်သည်။ ကျွန်းများမှာမူ သီဟိုဠ်၊ မက်ဒါ ဂက်စကာ၊ မောလဒိုက်၊ လက္ကဒိုက်၊ ဆိုကိုးတြာ၊ ကပ္ပလီ၊ နဂဗာရီ၊ မြိတ်၊ မေရစ်ရှ၊ ရေးယူနီယွန်(ယခင်ကဗူးဗွန်)၊ရိုဒရိဂေ့ စသည်တို့ဖြစ်ကြသည်။ မက်ဒါဂက်စကာသည် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ အတွင်းရှိ အကြီးဆုံးကျွန်းဖြစ်၍ စင်စစ်ယင်းသည် အာဖရိက တိုက်ကုန်းမကြီး၏ အဆက်ဟုဆိုကြသည်။ အာရှတိုက်မှ သံလွင်၊ ဧရာဝတီ၊ ဂင်္ဂါ၊ ဗြဟ္မပုတ္တရ၊ အိန္ဒု၊ ရှတ်-အယ်-အာရပ်(တိုင်းဂရစ်-ယူ ဖရေးတီး) မြစ်ကြီး တို့သည်လည်းကောင်း၊ အာဖရိကတိုက်မှ လင်ပိုပိုနှင့်ဇမ်ဗီဇီမြစ် တို့သည်လည်းကောင်း အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာအတွင်းသို့ စီးဝင်ကြ သည်။ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာသည် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာထက် ထက်ဝက် ခန့်ငယ်သော်လည်း ရေဆင်းဒေသအကျယ်အဝန်းတွင်မူ ပစိဖိတ် ထက် သုံးပုံနှစ်ပုံခန့်ပို၍ ကျယ်ဝန်းလေသည်။ တည်နေပုံကို ကြည့်ရခြင်းအားဖြင့် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ သည် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာနှင့် ပို၍နီးစပ်သည်။ အထောက်အထား များအရလည်းထိုအတိုင်းပင်တွေ့ရသည်။ ခိုင်လုံသောအထောက် အထားများအရ တောင်အမေရိကတိုက်၊ အာဖရိကတိုက်၊ အာရှ တိုက်တောင်ပိုင်း၊ အင်ဒိုနီးရှား၊ ဩစတြေးလီးယားနှင့် အန္တာ တိကတိုက်တို့သည် ရှေးရှေးအခါက ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာ ရေပြင် မခြားဘဲ တစ်စပ်တည်းတစ်ပြင်တည်းရှိခဲ့သော ကုန်းမြေပြင် ကျယ်ကြီးဟုဆိုကြ၍ ဂွန်ဒွါနားကုန်းပြင်ကြီးဟု ဖော်ပြခဲ့ကြ သည်။ ကမ္ဘာ့မြေပြင် အပြင်းအထန်လှုပ်ရှားမှုကြောင့် အိန္ဒိယ သမုဒ္ဒရာ၏နေရာသည် အလွန်နက်စောက်သော ချိုင့်ဝှမ်းကြီး တစ်ခုဖြစ်လာ၍ ရေဖုံးလွှမ်းပြီးလျှင် ဆိုခဲ့သောတိုက်ကြီးများ သည် ရေပြင်ခြားကာ တသီးတခြားစီ ဖြစ်သွားသည်ဟုဆိုကြ သည်။ အန်းဒီးတောင်တန်း၊ နယူးဇီလန်ကျွန်းမှ အဲ့လပတောင် တန်း၊ ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတို့သည် ဂွန်ဒွါနား ကုန်းမြေပြင် ကျယ်ကြီး၏ အနားသတ်များဟုလည်း ဆိုကြလေသည်။ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ၏ ရေအတိမ်အနက်သည် နေရာဒေသ အလိုက်အမျိုးမျိုးဖြစ်ရာ ပျမ်းမျှခြင်းအားဖြင့်ပေ ၁၃၈ဝဝဝကျော် ဖြစ်သည်။ ရေနက်ပိုင်းသည် အီကွေတာမှ တောင်ဘက် အရှေ့ ပိုင်းတွင်ဖြစ်၍ ရေအနက်ဆုံးနေရာသည် ဂျားဗားကျွန်း၏ အရှေ့ တောင် ကမ်းရိုးတန်းအလွန်တွင် ရှိပြီးလျှင် ပေပေါင်း ၂ဝ၃၄ဝ နက်လေသည်။ ထိုသမုဒ္ဒရာကြီး၏ မြောက်ပိုင်းသည် အီကွေတာ၏ မြောက်ဘက်ဖြစ်၍ မုတ်သုန်လေတိုက်ခတ်ရာ ရပ်ဝန်းဖြစ်သည်။ အောက်တိုဘာလမှ ဧပြီလအထိ အရှေ့မြောက်မုတ်သုန်လေတိုက် ၍ ဧပြီမှ အောက်တိုဘာလအထိ အနောက်တောင်မုတ်သုန်လေ တိုက်သည်။ သမုဒ္ဒရာကြီး၏တောင်ပိုင်း အီကွေတာ၏ တောင် ဘက်တွင်မူ မြောက်ပိုင်း၌ အရှေ့မြောက်လေတိုက်နေသော ကာလတွင် အရှေ့တောင်လေတိုက်၍ မြောက်ပိုင်း၌ အနောက် တောင်လေတိုက်သည့် ကာလတွင်မူ အရှေ့တောင်လေတိုက် သည်။ နွေရာသီတွင် အရှေ့တောင်ကုန်သည်လေ၏ ရပ်ဝန်း သည် တောင်ဘက်သို့ ရွေ့လာသောအခါ အီကွေတာနှင့် တောင် လတ္တီတွဒ် ဒီဂရီ ၁၂ ကြား၌ အနောက်မြောက်မုတ်သုန်လေ တိုက်ခတ်သည်။ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာကြီးအတွင်း ခေါင်လေကြမ်း ကျတတ်သောရပ်ဝန်းသည် တောင်လတ္တီတွဒ် ဒီဂရီ ၉ နှင့် ၃၅ အကြား၊ မက်ဒါဂက်စကာကျွန်းမှ တီမောကျွန်းအထိဖြစ်၍၊ ထိုလေမုန်တိုင်းသည် အရှေ့မြောက်ဘက်မှ စလာပြီးလျှင် အနောက်တောင်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်သို့ရွေ့ပြီးနောက်မှ အရှေ့ ဘက်သို့ပြန်ရွေ့လာသည်။ ခေါင်းမုန်တိုင်းကျတတ်သော လများ မှာ ဒီဇင်ဘာလမှ ဧပြီလအတွင်း ဖြစ်လေသည်။ ရေစီးကြောင်းများသည် ထိုသမုဒ္ဒရာကြီး၏မြောက်ပိုင်း တွင် အခြားသမုဒ္ဒရာကြီးများ၏ ရေစီးကြောင်းများကဲ့သို့ လမ်း ကြောင်း တစ်မျိုးတည်းမစီးကြဘဲ ရာသီအလိုက်တိုက်ခတ်သော မုတ်သုန်လေကိုအကြောင်းပြု၍ ရေစီးလမ်းကြောင်းပြောင်းသည်။ ထို့ကြောင့် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာရေစီးကြောင်းများကို အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာမှ ဂတ်စတြင်းရေစီးကြောင်းကဲ့သို့ သီးသီးသန့်သန့် အမည်တပ်၍ မခေါ်နိုင်ချေ။ အရှေ့မြောက်မုတ်သုန်လေ တိုက် သည့်ကာလအတွင်း ရေစီးကြောင်းသည် အီကွေတာကိုဖြတ်၍ အနောက်တောင်ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်သို့စီးသည်။ မုတ်သုန် လေကြောင့် အရှေ့ဘက်မှစီးလာသောရေစီးကြောင်းနှင့် အရှေ့ တောင်ကုန်သည်လေကြောင့် အနောက်ဘက်သို့စီးသော ရေစီး ကြောင်းနှစ်မျိုးအကြား တောင်လတ္တီတွဒ် ဒီဂရီ ၁ဝ ခန့်၌ အရှိန်ပြင်းထန်သော ဆန့်ကျင်ရေစီးကြောင်းတစ်ခုစီးသည်။ ကမ္ဘာ့ တောင်ဘက်လုံးခြမ်း၌ တိုက်ခတ်သော အရှေ့တောင်ကုန်သည် လေသည် အီကွေတာကိုဖြတ်ကျော်သည့်အခါ အနောက်တောင် သို့ လမ်းကြောင်းပြောင်းသွားသည်။ အနောက်တောင်မုတ်သုန် လေ တိုက်ခတ်သည့် ကာလအတွင်း၌ အီကွေတာ၏မြောက် ဘက်တွင် ရေစီးကြောင်းသည် အနောက်မှအရှေ့သို့စီးသည်။ ထို့နောက်မှ မြောက်ဘက်သို့စီးသည်။ မြောက်ဘက်သို့အစီးသန် သောရေစီးကြောင်းကို ဆိုမာလီကမ်းရိုးတန်းအလွန်နှင့် အာရေဗျ အရှေ့တောင်ကမ်းရိုးတန်းအလွန်၌တွေ့ကြရ၍၊ ထိုရေစီးကြောင်း ကြောင့် ထိုဒေသများတွင် အပူချိန်လျော့သည်။ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ ၏ တောင်ပိုင်းတွင် တောင်လတ္တီတွဒ် ဒီဂရီ ၂ဝ ၏ မြောက် ဘက်၌ တိုက်ခတ်မြဲလေကိုအကြောင်းပြု၍ ရေစီးကြောင်းသည် အနောက်မှအရှေ့သို့စီးသည်။ တောင်လတ္တီ တွဒ် ဒီဂရီ ၄ဝ တွင် ရေစီးကြောင်းသည် အရှေ့မှအနောက်သို့ စီးသည်။ မက်ဒါဂက်စကာကျွန်းသို့ရောက်လျှင် အီကွေတာ တောင်ပိုင်း ရေစီးကြောင်းသည် နှစ်သွယ်ကွဲထွက်ကာ၊ တစ်သွယ်သည် မြောက်ဘက်သို့၊ တစ်သွယ်သည် တောင်ဘက်သို့စီး သည်။ မြောက်ဘက်ရေစီးကြောင်းသည် မက်ဒါဂက်စကာကျွန်း မြောက်ဘက်စွန်းတွင် တောင်ဘက်သို့ကွေ့ဝိုက်စီး၍ မိုဇမ်ဗစ် ရေလက်ကြားကိုဖြတ်လျက် ဂွတ်ဒဟုတ်အငူအထိ ဆက်လက်စီး သွားရာ အဂါလတ်ရေစီးကြောင်းဟုခေါ်သည်။ ထိုရေစီးကြောင်း သည် အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာဘက်သို့ ရောက်သွားပြီးလျှင် ထိုမှာ ဘက်ရှိ ရေစီးကြောင်းများနှင့် ရောယှက်သွားလေသည်။ ဆူမတြာကျွန်း၏အနောက်ဘက်နှင့် ဘင်္ဂလားပင်လယ် အော်တွင် မုတ်သုန်ရာသီဥတုရှိသဖြင့်လည်းကောင်း၊ မြစ်ကြီး များစီးဝင်သဖြင့်လည်းကောင်း သမုဒ္ဒရာကြီး၏ရေပြင်သည်ဆား ငန်နှုန်းနည်း၍ ၃၄ ရာခိုင်နှုန်းမျှသာရှိသည်။ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ ကြီး၏ ဆားအငန်ဆုံးအပိုင်းသည် အာရေဗျပင်လယ်နှင့်ဩစ တြေးလီးယားမှ အာဖရိကအထိ ကျယ်ပြန့်သောရပ်ဝန်းတို့၌ ဖြစ်သည်။ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာကြီး၏ နေရာဒေသအမျိုးမျိုး၌ တိုက် ခတ်မြဲလေကိုလိုက်၍ ရေမျက်နှာပြင်၏ အပူချိန်သည် အမျိုးမျိုး ဖြစ်သည်။ အပူပိုင်းဇုန်အတွင်းကျရောက်သောအပိုင်း၌ အပူချိန် သည် ဖာရင်ဟိုက် ဒီဂရီ ၇ဝ မှ ၈ဝ အထိရှိ၍ တစ်နှစ် အတွင်း ကွာခြားချက်သည် ခုနှစ်မှရှစ်အထိသာဖြစ်သည်။ ဂွတ်ဒဟုပ်အငူ နှင့် ဂွာဒဖွီးအငူတို့၏ အလွန်တွင်မူ တစ်နှစ် အတွင်း ကွာခြားချက်သည် ၂ဝ မှ ၃ဝ အထိ ဖြစ်သည်။ ဂွာဒဖွီးအငူအလွန်တွင် လေသည် ကုန်းဘက်မှရေပြင်ဘက်သို့ တိုက်ခတ်သည့်အခါ အပူချိန်သည် ရုတ်ခြည်းပြောင်းလဲတတ် သည်။ ယင်းသို့ ကုန်းမှ ရေပြင်ဘက်သို့ လေတိုက်လျှင် မျက်နှာပြင်ရှိ ပူနွေးသောရေတို့ သည် အရှေ့ဘက်သို့စီးသွား ကြရာ၊ ယင်းတို့ရှိခဲ့သောနေရာသို့ ရေနက်ပိုင်းမှ ရေအေးများက အစားထိုးနေရာယူရန် မျက်နှာပြင်သို့ တက်လာကြသဖြင့် ယင်းတို့၏ အအေးဓာတ်အရှိန်ကြောင့် ကမ်းခြေတစ်လျှောက် တွင် ရုတ်ခြည်း အပူချိန်လျော့ကျသွားခြင်း ဖြစ်ပေသည်။ သမုဒ္ဒရာရေပြင်အောက်ပိုင်းတွင်မူ အပူချိန်သည် တစ်နေရာနှင့် တစ်နေရာ ကွာခြားချက်မရှိလှချေ။ လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၂ဝဝဝ ကျော်ခန့်ကအတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာ ကမ်းရိုးတစ်လျှောက်ကို စမ်းတဝါးဝါးဖြင့် ရေကြောင်း ခရီးသွားနေကြချိန်တွင် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ၌မူ သမုဒ္ဒရာရေပြင်ကို လူးလာတုံ့ခေါက်ကူးသန်းနေကြ၍ ကုန်သွယ်မှုကိုပင်ပြုနေကြ လေပြီ။ ထိုသမုဒ္ဒရာရေပြင်၌ ပထမဆုံးကူးသန်းသွားလာခဲ့သူ များသည် ဖီနီရှန်းလူမျိုးများဖြစ်သည်။ ယင်းတို့သည် ထို သမုဒ္ဒရာကြီး၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသဖြစ်သော အာရေဗျပင်လယ် နှင့် ပါးရှင်းပင်လယ်ကွေ့တို့ကို အဲရီသရီးယန်ပင်လယ်ဟု ခေါ် ဆိုခဲ့ကြသည်။ ဘီစီခြောက်ရာစုတွင် ကားသေ့နိုင်ငံမှရေကြောင်း ဗိုလ်ချုပ်ဟန်နိုသည် ထိုပင်လယ်ကိုဖြတ်ကျော်၍ ရေကြောင်းခရီး ထွက်ခဲ့သည်။ ဂရိဘုရင် အယ်လက်ဇန္ဒာ-သ-ဂရိတ်၏ ရေ ကြောင်း ဗိုလ်ချုပ်တစ်ဦးသည် တိုင်းဂရစ်-ယူဖရေးတီးမြစ်ဝမှ သည် အိန္ဒုမြစ်ဝတိုင်အောင် ရေကြောင်းခရီးဖြင့် သွားခဲ့ဖူး သည်။ ခရစ်ပေါ်ပြီးနောက်တွင် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာအတွင်း အကူး အသန်းများ ပို၍ပြုလုပ်လာကြသည်။ အီဂျစ်ရေကြောင်းဝိဇ္ဇာ တစ်ဦးသည် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာအတွင်း အချိန်မှန်ပြောင်းလဲ တိုက် ခတ်သော မုတ်သုန်လေတို့ကိုလေ့လာ၍ ထိုမုတ်သုန်လေတို့ကို အကြောင်းပြုပြီးလျှင် အကျိုးအမြတ်ထွက်အောင် အသုံးချရန် နည်းလမ်းများကိုလေ့လာခဲ့သည်။ ကိုးရာစုနှစ်တွင်မူ အာရပ်များ သည် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာအတွင်း လူးလာဆန်ခတ် ကူးသန်းသွား လာကာ ကုန်သွယ်မှုများကိုပြုခဲ့သည်။ အလယ်ခေတ် ဥရောပ နိုင်ငံသားများသည် ထိုသမုဒ္ဒရာကြီးကိုဖြတ်၍ အရှေ့တိုင်းထွက် ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်များ၊ ပိုးထည်များနှင့် အခြားစည်းဇိမ်ခံ ပစ္စည်းများကို ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားနေကြလေသည်။ ပေါ်တူဂီ လူမျိုးတို့သည် ခရစ် ၁၄၈၆ ခုနှစ်တွင် ဂွတ်ဒဟုပ်အငူကြီးကို ကွေ့၍ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာအတွင်း ဝင်ရောက်နိုင်သော ရေလမ်း ခရီးကို တွေ့ရှိခဲ့ကြပြီးလျှင် ဗက်စကိုဒါဂါးမားသည် ထိုရေ ကြောင်းခရီးဖြင့်ပင် အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၅၂၁ ခုနှစ် တွင် မဂျဲလင်၏အဖွဲ့သည် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာကိုဖြတ်၍ ကမ္ဘာ တစ်ပတ်ရေကြောင်းခရီးကို အောင်မြင်ပေါက်မြောက် ခဲ့သည်မှ စ၍ အာရေဗျနှင့် အိန္ဒိယကူးသန်းသွားလာရေးကို ထိုရေကြောင်း လမ်းအတိုင်းပင်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ၁၈၆၉ ခုနှစ်တွင် စူးအက် တူးမြောင်း ဖွင့်လှစ်ပြီးသည့်နောက်တွင် မြေထဲပင်လယ်မှ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာသို့ရောက်ရန် မိုင် ၅ဝဝဝ ခန့်မျှ ခရီးကျုံ့သွား သဖြင့် အရှေ့အနောက် ကူးလူးဆက်ဆံရေး ခရီးလမ်းသည် ပို၍မြန်ဆန်လွယ်ကူခဲ့ပေသည်။ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာသည်လှပသောသန္တာကျွန်းများ ကျောက် တန်းကျောက်ခက်များ၊ လူတို့စားသုံးနိုင်သော အပူပိုင်းဒေသ၏ ငါးလိပ်မကာရ်းစသည့် ရေသတ္တဝါများဖြင့် ကြွယ်ဝလှသဖြင့် အခြားသမုဒ္ဒရာများထက် မက်မောဖွယ်ရာကောင်းပေသည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅)</ref> == ကိုးကား == <references/> == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [http://dapper.pmel.noaa.gov/dchart/index.html?map=-11.25,73.125&z=2 NOAA In-situ Ocean Data Viewer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111224071631/http://dapper.pmel.noaa.gov/dchart/index.html?map=-11.25,73.125&z=2 |date=24 December 2011 }} * [http://www.indianoceanhistory.org/ The Indian Ocean in World History: Educational Website] [[ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ]] 23vk6cbept2m17k1fzlfsj27tnmbcs9 ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် 0 12140 1054926 744071 2026-09-23T21:55:22Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1054926 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} {{Chembox | Verifiedfields = changed | Watchedfields = changed | verifiedrevid = 477004235 | ImageFile1 = Carbon-dioxide-2D-dimensions.svg | ImageFile1_Ref = {{chemboximage|correct|??}} | ImageSize1 = 180 | ImageName1 = Structural formula of carbon dioxide with bond length | ImageFileL1 = Carbon dioxide 3D ball.png | ImageFileL1_Ref = {{chemboximage|correct|??}} | ImageNameL1 = Ball-and-stick model of carbon dioxide | ImageFileR1 = Carbon dioxide 3D spacefill.png | ImageFileR1_Ref = {{chemboximage|correct|??}} | ImageNameR1 = Space-filling model of carbon dioxide | OtherNames = {{plainlist| * Carbonic acid gas * Carbonic anhydride * Carbonic dioxide * Carbon(IV) oxide * R-744 ([[:en:List of refrigerants|refrigerant]]) * R744 (refrigerant alternative spelling) * [[:en:Dry ice]] (solid phase) }} |Section1={{Chembox Identifiers | CASNo = 124-38-9 | CASNo_Ref = {{cascite|correct|CAS}} | PubChem = 280 | ChEMBL_Ref = {{ebicite|changed|EBI}} | ChEMBL = 1231871 | ChemSpiderID = 274 | ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}} | UNII = 142M471B3J | UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} | EINECS = 204-696-9 | UNNumber = 1013 (gas), 1845 (solid) | KEGG_Ref = {{keggcite|correct|kegg}} | KEGG = D00004 | MeSHName = Carbon+dioxide | ChEBI_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | ChEBI = 16526 | RTECS = FF6400000 | Beilstein = 1900390 | Gmelin = 989 | 3DMet = B01131 | SMILES = O=C=O | SMILES1 = C(=O)=O | StdInChI = 1S/CO2/c2-1-3 | StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | InChI = 1/CO2/c2-1-3 | StdInChIKey = CURLTUGMZLYLDI-UHFFFAOYSA-N | StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | InChIKey = CURLTUGMZLYLDI-UHFFFAOYAO}} |Section2={{Chembox Properties | C=1 | O=2 | Appearance = အရောင်မဲ့ ဓာတ်ငွေ့ | Odor = {{plainlist| * Low concentrations: none * High concentrations: sharp; acidic}} | Density = {{plainlist| * 1562{{nbsp}}kg/m<sup>3</sup> <small>(solid at {{cvt|1|atm}} and {{cvt|-78.5|°C}})</small> * 1101{{nbsp}}kg/m<sup>3</sup> <small>(liquid at saturation {{cvt|-37|°C}})</small> * 1.977{{nbsp}}kg/m<sup>3</sup> <small>(gas at {{cvt|1|atm}} and {{cvt|0|°C}})</small> }} | Solubility = 1.45{{nbsp}}g/L at {{cvt|25|C}}, {{cvt|100|kPa|atm}} | SublimationConditions = {{val|194.6855|(30)|u=K}} ({{val|-78.4645|(30)|u=degC}}) at {{val|1|u=atm}} ({{val|0.101325|u=MPa}}) | pKa = 6.35, 10.33 | RefractIndex = 1.00045 | Viscosity = {{plainlist| * 14.90 μPa·s at {{cvt|25|°C|K}}<ref>{{cite journal|last1=Schäfer|first1=Michael|last2=Richter|first2=Markus|last3=Span|first3=Roland|title=Measurements of the viscosity of carbon dioxide at temperatures from (253.15 to 473.15) K with pressures up to 1.2 MPa|journal=The Journal of Chemical Thermodynamics|volume=89|year=2015|pages=7–15|doi=10.1016/j.jct.2015.04.015}}</ref> * 70{{nbsp}}μPa·s at {{cvt|-78.5|°C|K}} }} | VaporPressure = {{val|5.7292|(30)|u=MPa}}, {{val|56.54|(30)|u=atm}} ({{val|20|u=degC}} ({{val|293.15|u=K}})) | Dipole = 0{{nbsp}}D | MagSus = −20.5·10<sup>−6</sup>{{nbsp}}cm<sup>3</sup>/mol | ThermalConductivity = 0.01662{{nbsp}}W·m<sup>−1</sup>·K<sup>−1</sup> ({{cvt|300|K}})<ref>{{cite journal|author=Touloukian, Y.S., Liley, P.E., and Saxena, S.C.|title=Thermophysical properties of matter - the TPRC data series|volume=3|journal=Thermal Conductivity - Nonmetallic Liquids and Gases|publisher=Data book|year=1970}}</ref> | CriticalTP={{val|304.128|(15)|u=K}}<ref>{{Cite journal|last1=Span|first1=Roland|last2=Wagner|first2=Wolfgang|date=1996-11-01|title=A New Equation of State for Carbon Dioxide Covering the Fluid Region from the Triple‐Point Temperature to 1100 K at Pressures up to 800 MPa|url=https://aip.scitation.org/doi/10.1063/1.555991|journal=Journal of Physical and Chemical Reference Data|volume=25|issue=6|page=1519|doi=10.1063/1.555991|bibcode=1996JPCRD..25.1509S|issn=0047-2689|access-date=2 July 2021|archive-date=9 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709182537/https://aip.scitation.org/doi/10.1063/1.555991|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210709182537/https://aip.scitation.org/doi/10.1063/1.555991 |date=9 July 2021 }}</ref> ({{val|30.978|(15)|u=degC}}), {{val|7.3773|(30)|u=MPa}}<ref>{{Cite journal|last1=Span|first1=Roland|last2=Wagner|first2=Wolfgang|date=1996-11-01|title=A New Equation of State for Carbon Dioxide Covering the Fluid Region from the Triple‐Point Temperature to 1100 K at Pressures up to 800 MPa|url=https://aip.scitation.org/doi/10.1063/1.555991|journal=Journal of Physical and Chemical Reference Data|volume=25|issue=6|page=1520|doi=10.1063/1.555991|bibcode=1996JPCRD..25.1509S|issn=0047-2689|access-date=2 July 2021|archive-date=9 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709182537/https://aip.scitation.org/doi/10.1063/1.555991|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210709182537/https://aip.scitation.org/doi/10.1063/1.555991 |date=9 July 2021 }}</ref> ({{val|72.808|(30)|u=atm}}) }} |Section3={{Chembox Structure | CrystalStruct = Trigonal | MolShape = [[:en:Linear (chemistry)|Linear]] }} |Section5={{Chembox Thermochemistry | DeltaHf = −393.5{{nbsp}}kJ·mol<sup>−1</sup> | HeatCapacity = 37.135{{nbsp}}J/K·mol | Entropy = 214{{nbsp}}J·mol<sup>−1</sup>·K<sup>−1</sup> }} |Section6={{Chembox Pharmacology | ATCCode_prefix = V03 | ATCCode_suffix = AN02 }} |Section7={{Chembox Hazards | ExternalSDS = [http://www.sigmaaldrich.com/MSDS/MSDS/DisplayMSDSPage.do?country=PL&language=EN-generic&productNumber=295108&brand=ALDRICH&PageToGoToURL=http%3A%2F%2Fwww.sigmaaldrich.com%2Fcatalog%2Fproduct%2Faldrich%2F295108%3Flang%3Dpl Sigma-Aldrich] | NFPA-H = 2 | NFPA-F = 0 | NFPA-R = 0 | NFPA-S = SA | NFPA_ref = <ref name="AG-20180212">{{cite web |title=Safety Data Sheet – Carbon Dioxide Gas – version 0.03 11/11 |url=https://www.airgas.com/msds/001013.pdf |date=12 February 2018 |work=AirGas.com |access-date=4 August 2018 |archive-date=4 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180804231941/https://www.airgas.com/msds/001013.pdf |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url= http://www.praxair.com/-/media/documents/sds/carbon-dioxide/liquiflow-liquid-carbon-dioxide-medipure-gas-co2-safety-data-sheet-sds-p4573.pdf?la=en#page=9 |title= Carbon dioxide, refrigerated liquid |work= [[Praxair]] |page= 9 |access-date= 26 July 2018 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180729111736/http://www.praxair.com/-/media/documents/sds/carbon-dioxide/liquiflow-liquid-carbon-dioxide-medipure-gas-co2-safety-data-sheet-sds-p4573.pdf?la=en#page=9 |archive-date= 29 July 2018 |url-status= dead }}</ref> | PEL = TWA 5000{{nbsp}}ppm (9000{{nbsp}}mg/m<sup>3</sup>)<ref name=PGCH>{{PGCH|0103}}</ref> | IDLH = 40,000{{nbsp}}ppm<ref name=PGCH/> | REL = TWA 5000{{nbsp}}ppm (9000{{nbsp}}mg/m<sup>3</sup>), ST 30,000{{nbsp}}ppm (54,000{{nbsp}}mg/m<sup>3</sup>)<ref name=PGCH/> | LCLo = 90,000{{nbsp}}ppm (human, 5{{nbsp}}min)<ref>{{IDLH|124389|Carbon dioxide}}</ref> }} |Section8={{Chembox Related | OtherAnions = {{plainlist| * [[:en:Carbon disulfide]] * [[:en:Carbon diselenide]] * [[:en:Carbon ditelluride]]}} | OtherCations = {{plainlist| * [[ဆီလီကွန် ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]] * [[:en:Germanium dioxide]] * [[:en:Tin dioxide]] * [[:en:Lead dioxide]]}} | OtherFunction_label = [[ကာဗွန်]] [[အောက်ဆိုဒ်]]များ | OtherFunction = {{plainlist| * [[ကာဗွန်မိုနောက်ဆိုဒ်]] * [[:en:Carbon suboxide]] * [[:en:Dicarbon monoxide]] * [[:en:Carbon trioxide]]}} | OtherCompounds = {{plainlist| * [[:en:Carbonic acid]] * [[:en:Carbonyl sulfide]]}} }} }} '''ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်''' (carbon dioxide ဓာတုသင်္ကေတ CO<sub>2</sub>) သည် လေထုထဲတွင် အတွေ့များသည့် [[ဒြပ်ပေါင်း]]တစ်မျိုး ဖြစ်ပြီး [[အောက်စီဂျင်]] [[အက်တမ်]]နှစ်ခုနှင့် [[ကာဗွန်]] အက်တမ်တစ်ခု ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းထားသည်။ သာမန် လေဖိအားနှင့် အပူချိန်တွင် CO<sub>2</sub> သည် အငွေ့အခြေအနေတွင် ရှိပြီး လေထုထဲတွင် ၀.၀၃၈ % ပါဝင်သည်။ အပင်များသည် နေရောင်ခြည်ဖြင့် အစာချက်လုပ်ရာတွင် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်ကို ကုန်ကြမ်းအဖြစ် သုံးသည်။ အပိုပစ္စည်းအဖြစ် သတ္တဝါများ အသက်ရှူရာတွင် လိုအပ်သည့် အောက်စီဂျင်ဓာတ်ငွေ့ကို ထုတ်လွှတ်သည်။ အရာဝတ္ထုများ မီးလောင်ကျွမ်းသည့်အခါ သို့မဟုတ် လူအပါအဝင် သတ္တဝါများ အသက်ရှူသည့်အခါ CO<sub>2</sub> ဓာတ်ငွေ့ကို ထုတ်လွှတ်သည်။ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ် ဓာတ်ငွေ့များသည် အပူစွမ်းအင်ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည့် [[အနီအောက်ရောင်ခြည်]]ကို စုပ်ယူနိုင်စွမ်းရှိသောကြောင့် သိပ္ပံပညာရှင်များက CO<sub>2</sub> အား [[ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့]] အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ လေထုအတွင်း CO<sub>2</sub> သိပ်သည်းဆ တိုးမြင့်လာခြင်းသည် ကမ္ဘာကြီး ပူနွေးလာစေသည့် အကြောင်းအရင်း တစ်ရပ်ဟု ပညာရှင်များက ယူဆထားကြသည်။ လေထုအတွင်း CO<sub>2</sub> သိပ်သည်းဆများလွန်းလျှင် ဥပါဒ်ဖြစ်စေနိုင်သည်။ ၁ % အထက် ရှိလျှင် လူအချို့အား မူးဝေစေသည်။ သိပ်သည်းဆ ၇ % မှ ၁၀ % အကြား ရှိလျှင် ခေါင်းကိုက်ခြင်း၊ အကြားနှင့် အမြင်အာရုံကို ထိခိုက်စေပြီး မိနစ်ပိုင်း အနည်းငယ်မှ တစ်နာရီအတွင်း မေ့မျောသွားစေနိုင်သည်။<ref>{{cite news |publisher=U.S. Environmental Protection Agency: |url=http://www.epa.gov/ozone/snap/fire/co2/co2report.html |title=Carbon Dioxide as a Fire Suppressant: Examining the Risks |archive-date=28 September 2015 |access-date=15 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150928121451/http://www.epa.gov/ozone/snap/fire/co2/co2report.html |url-status=dead}}</ref> ရုပ်ကြွင်းလောင်စာများမှ ကမ္ဘာကြီးပူနွေးပြီး ရာသီဥတု ပြောင်းလဲမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည့် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ် ဓာတ်ငွေ့ကို စွမ်းအင်ကဏ္ဍပြီးနောက် ပို့ဆောင်ရေးကဏ္ဍမှ ဒုတိယအများဆုံး ထုတ်လွှတ်လျက်ရှိကြောင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ စွမ်းအင်အေဂျင်စီ(International Energy Agency)၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ သိရှိရသည်။ == ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် == [[File:Oxygen chart in Burmese.svg|thumb|left|300px|ပတ်ဝန်းကျင်လေထဲ၌ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ် တည်ရှိပုံ အသက်ရှူခြင်း၊ လောင်ကျွမ်းခြင်း၊ သုပ်သိုးခြင်နှင့် ညဉ့်ဖက်အပင်တို့သည် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ် အဆိပ်ဓာတ်ငွေ့ကို ထုတ်ပေးကြ၏။ သို့သော် ထိုဓာတ်ငွေကို နေရောင်ရသော နေဖက်တွင် အပင်များက အသုံးပြုခြင်းဖြင့် လေကို သန့်ရှင်းစေပြန်သည်]] ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် (ဓာတ်ငွေ့)သည် ကာဗွန်အက်တမ်တခုနှင့် [[အောက်ဆီဂျင်]] [[အက်တမ်]] နှစ်ခုတို့ ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်း၍ ရရှိသောဓာတ်ငွေ့ ဖြစ်၏။ ဓာတုသင်္ကေတမှာ CO<sub>2</sub> ဖြစ်၏။ ထိုဓာတ်ငွေ့သည် လေထု၏အပုံ တစ်သောင်းတွင် လေးပုံမျှ ပါဝင်လျက် ရှိ၏။ အရွက်စိမ်းလန်းသော အပင် များသည် အစာအာဟာရ အဖြစ်ဖြင့် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်(ဓာတ်ငွေ့)ကို ရှုသွင်း၍ အောက်ဆီဂျင် (ဓာတ်ငွေ့)ကို ရှုထုတ်ကြ၏။ လူနှင့်တိရစ္ဆာန်တို့ကမူ အောက်ဆီဂျင် (ဓာတ်ငွေ့)ကို ရူသွင်း၍ ကာဗွန်ဒိုင် အောက်ဆိုက်(ဓာတ်ငွေ့)ကို ရူထုတ်ကြ၏။ ဤနည်းဖြင့် သက်ရှိသတ္တဝါများက ရူထုတ်လိုက်သော ကာဗွန်ဒိုင် အောက်ဆိုက်(ဓာတ်ငွေ့)ကို အရွက်စိမ်းလန်းသော အပင်များက အစာအာဟာရအဖြစ် ရူသွင်းကြ၍၊ ထိုအပင်များမှ ရူထုတ်လိုက်သော အောက်စီဂျင်(ဓာတ်ငွေ့)ကို တဖန် သက်ရှိ သတ္တဝါများက အာဟာရအဖြစ် ရူသွင်းကြပြန်၏။ ထို့ကြောင့် လေထု၏အပုံတစ်သောင်းတွင် လေးပုံမျှ ပါဝင်သော ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်၏ အချိုးသည် မည်သည့်အခါမျှ မပြောင်းလဲဘဲ တည်မြဲလျက်ရှိသည်။ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်(ဓာတ်ငွေ့)သည် လေထက် တဆခွဲမျှပို၍ လေးသောကြောင့်ဂူများ၊ တောင်ကြားများ၊ မီးတောင်များ၏ အောက်မြေပြင်တလျှောက်တို့တွင်သာ ရှိတတ်၏။ ရေကဲ့သို့ တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ခွက်များဖြင့်ထည့်၍ ယူသွားနိုင်ပြီးလျှင် သွန်ချနိုင်၏။ ထိုဓာတ်ငွေ့သည် အရောင်ကင်း၍ အနံ့လည်း မရှိ။ သို့သော် ရေတွင်ပျော်ဝင်၍ ထိုဖျော်ရည်ကို ကာဗွန်နစ်အက်ဆစ်ဟုခေါ်၏။ ထိုဖျော်ရည်ကို ဆိုဒါ၊ လင်မနစ်စသော ဘိလတ်ရည်များ ပြုလုပ်ရာ၌ များစွာ အသုံးပြုကြသည်။ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် (ဓာတ်ငွေ့)ကို ထုံးရည်ကြည်ထဲသို့ ထည့်၍လှုပ်လိုက်လျှင် နို့ရည်ကဲ့သို့ ဖြူသွား၏။ ထိုဓာတ်ငွေ့သည် ရေမှာထက် အယ်လကိုဟောတွင် ပို၍ ပျော်ဝင်လွယ်သည်။ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်(ဓာတ်ငွေ့)သည် အောက်ဆီဂျင်(ဓာတ်ငွေ့)နှင့် အနည်းငယ်မျှ မတူချေ။ မီးလောင် ကျွမ်းခြင်းကို အားမပေးသည့်ပြင် မီးကို ငြိမ်းစေသည်။ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်(ဓာတ်ငွေ့)ရှိသော အဝကျယ်ကျယ် ပုလင်းထဲသို့ မီးထွန်းထားသော ဖယောင်းတိုင်ကို ထည့်လိုက်လျှင် မီးငြိမ်းသွားသည်ကို တွေ့နိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် အချို့ သော မီးသတ်ဆေးဗူးများတွင် ရုတ်တရက်မီးဘေးကိစ္စ ပေါ်ပေါက်၍ အသုံးပြုသောအခါ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်(ဓာတ်ငွေ့) များကို ထုတ်ပေးနိုင်စေရန် ဓာတ်ဆေးရည်တစ်မျိုးကို ထည့်ထားတတ်၏။ တိုက်ရိုက်အားဖြင့်အဆိပ်ရှိသည်ဟု မဆိုသာသော်လည်း ကာဗွန်ဒိုင် အောက်ဆိုက် (ဓာတ်ငွေ့)စစ်စစ် ကိုဖြစ်စေ၊ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်(ဓာတ်ငွေ့)-အမြောက်အမြား ပါရှိသောလေကိုဖြစ်စေ၊ ရှူမိလျှင်အောက်ဆီဂျင် လုံလောက်အောင် မရနိုင်သောကြောင့် မွန်း၍ သေဆုံးတတ်သည်။ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်(ဓာတ်ငွေ့)ကို ဖော်ယူသောနည်းမှာ ကယ်လဆီယမ် ကာဗွန်နိတ်ဖြစ်သော စကျင်ကျောက် သို့မဟုတ် ထုံးကျောက်ထဲသို့ ဟိုက်ဒရိုကလောရစ်အက်ဆစ် အပေါ့ရည် လောင်းထည့်သောနည်း ဖြစ်၏။ ဥဒါဟရုဏ် {| border="1" style="font-size:9px" |- !width="100"|CaCo3||+||2HCL||=||CACL2||+||H2O||+||CO2 |- |စကျင်ကျောက်||+||အက်စစ်||=||ဓာတ်ဆား||+||ရေ||+||ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် (ဓာတ်ငွေ့) |} ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားရန် အတွက်မူ မက်ကနီဇီယမ်ကာဗွန် နိတ်နှင့် ဆိုဒီယမ်ကာဗွန်နိတ်တို့တွင် ဆာလဖျူရစ် အက်ဆစ်ထည့်၍ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်ကို အကြီးအကျယ် ဖော်ယူ ထုတ်လုပ်ကြသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁)</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[Category:ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်]] 4ev13v2y4stbh7cubqvodyl9fey64lp ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ် 0 12153 1054918 1043514 2026-09-23T21:33:55Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 4 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1054918 wikitext text/x-wiki {{Infobox အမေရိကန်ပြည်နယ် | Name = ကယ်လီဖိုးနီးယား | Fullname = ကယ်လီဖိုးနီးယား ပြည်နယ် | image_flag = Flag of California.svg | flag_alt = The flag shows a red stripe on the bottom in a white field, with a red star on the top left in the canton. In the center, a grizzly bear is on top of a mound of green grass on over the white field. Below it, text reads "CALIFORNIA REPUBLIC" in a Seal color. | name = California | image_seal = Seal of California.svg | flag_link = Flag of California | image_map = California in United States.svg | Former = ကယ်လီဖိုးနီးယား ရီပတ်ဘလစ် | Nickname = ရွှေပြည်နယ် | Demonym = ကယ်လီဖိုနီးယန်း | Motto = ယူရေးကား<ref name="motto-symbols">{{cite web |url=http://www.leginfo.ca.gov/cgi-bin/displaycode?section=gov&group=00001-01000&file=420-429.8 |title=Government Code Section 420-429.8 |publisher=State of California Legislative Council |accessdate=December 24, 2009 |archivedate=28 June 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090628233244/http://www.leginfo.ca.gov/cgi-bin/displaycode?section=gov&group=00001-01000&file=420-429.8 }}</ref> | MottoEnglish = I have found it | Capital = [[ဆာခရာမန်တိုမြို့]] | BorderingStates = [[Arizona]], [[Nevada]], [[Oregon]], [[Baja California]] | OfficialLang = [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာ]] | LargestCity = [[လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ်မြို့]] | LargestMetro = [[Greater Los Angeles Area|Greater Los Angeles]] | LargestCounty = ဆန်ဘာနာဒီနို | Governor = Gavin Newsom | Lieutenant Governor = Eleni Kounalakis | Legislature = ပြည်နယ် ဥပဒေပြုလွှတ်တော် | Upperhouse = ပြည်နယ် ဆီးနိတ် လွှတ်တော် | Lowerhouse = ပြည်နယ် လွှတ်တော် | Senators = Alex Padilla (D) <br /> Laphonza Butler (D) |Representative=ဒီမိုကရက် ၃၄ ယောက်၊ <br /> ရီပတ်ဘလစ်ကင် ၁၉ ယောက် | PostalAbbreviation = CA | TradAbbreviation = Calif. | AreaRank = တတိယ | TotalArea = 423,970 | TotalAreaUS = 163,696 | LandArea = 403 932 | LandAreaUS = 155,959 | WaterArea = 20,047 | WaterAreaUS = 7,737 | PCWater = 4.7 | PCForest = 35 | PCDesert = 25 | PopRank = 1st | 2000oldPop = 33,871,648 | 2000Pop = 37,253,956 | 2004Pop(est) = 35,893,799 | 2003Pop = 35,484,453 | 2005Pop(est) = 36,132,147 | DensityRank = 11th | 2000Density = 90.49 | 2000DensityUS = 234.4 | MedianHouseholdIncome = US$61,021 | IncomeRank = 9th | AdmittanceOrder = 31st | AdmittanceDate = September 9, 1850 | TimeZone = [[Pacific Time Zone|Pacific]]: [[Coordinated Universal Time|UTC]][[UTC-8|-8]]/[[Daylight saving time|-7]] | area_code = 209 213 310 323 408 415 510 530 559 562 619 626 650 661 707 714 760 805 818 831 858 909 916 925 949 | Latitude = 32° 32′ N to 42° N | Longitude = 114° 8′ W to 124° 26′ W | Width = 400 | WidthUS = 250 | Length = 1,240 | LengthUS = 770 | HighestPoint = ဝှစ်တနီတောင် | HighestElev = 4,418 | HighestElevUS = 14,494 | MeanElev = 884 | MeanElevUS = 2,900<ref>{{cite web|url=http://www.census.gov/prod/2004pubs/04statab/geo.pdf|title=Extreme and Mean Elevations by State and Other Areas|publisher=United States Census|year=2004|accessdate=2008-11-27|format=PDF}}</ref> | LowestPoint = သေမင်းတမန်တောင်ကြား | LowestElev = -86 | LowestElevUS = -282 | ISOCode = US-CA | ElectoralVotes = 55 | Website = ca.gov/ }} '''ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်''' [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]၏ ပစိဖိတ်ဒေသတွင် တည်ရှိသော ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ စုစုပေါင်း ဧရိယာ {{convert|၁၆၃၆၉၆|sqmi|km2}} တွင် လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၉.၅ သန်းမျှ နေထိုင်သဖြင့် ကယ်လီဖိုးနီးယားသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် လူဦးရေအများဆုံး နေထိုင်သော ပြည်နယ်ဖြစ်ပြီး ဧရိယာအားဖြင့် တတိယမြောက် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ လူဦးရေအများဆုံး နိုင်ငံတွင်းဒေသများတွင် အဆင့် ၃၄ ရှိသည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယားသည် မြောက်အမေရိကတိုက်တွင် လူဦးရေ အများဆုံး နိုင်ငံတွင်း ဒေသ ဖြစ်ပြီး မြို့တော်မှာ [[ဆာခရာမန်တိုမြို့]] ဖြစ်သည်။ ဂရိတ်တား လော့အိန်ဂျယ်လိစ်ဒေသ နှင့် ဆန်ဖရန်စစ္စကို ပင်လယ်အော်ဒေသ တို့သည် နိုင်ငံအတွင်း ဒုတိယနှင့် ပဉ္စမမြောက် လူဦးရေ အများဆုံး မြို့ပြဒေသများ ဖြစ်ကြပြီး လူဦးရေအားဖြင့် ၁၈.၇ သန်း နှင့် ၉.၇သန်း အသီးသီး​ရှိကြသည်။ <ref>{{cite web |url=https://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml |title=American FactFinder—Results |publisher=U.S. Census Bureau |website=factfinder.census.gov |access-date=October 24, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180124024658/https://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml |archive-date=January 24, 2018 |url-status=dead |accessdate=26 July 2020 |archivedate=24 January 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180124024658/https://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml }}</ref> လော့အိန်ဂျယ်လိစ်မြို့ သည် ပြည်နယ်အတွင်း လူဦးရေ အများဆုံးမြို့ ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံအတွင်း နယူးယောက်မြို့ ပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက် လူဦးရေအများဆုံး မြို့ ဖြစ်သည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယားတွင် နိုင်ငံအတွင်း လူဦးရေ အများဆုံး ကောင်တီဖြစ်သော လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ်ကောင်တီ ရှိပြီး ဧရိယာအားဖြင့် အကြီးဆုံး ဖြစ်သော ဆန်ဘာနာဒီနို ကောင်တီလည်း ရှိသည်။ ဆန်ဖရန်စစ္စကို မြို့နှင့် ကောင်တီသည် နိုင်ငံအတွင်း နယူးယောက်မြို့ ပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက် လူဦးရေ အသိပ်သည်းဆုံးမြို့ ဖြစ်ပြီး [[နယူးယောက်မြို့]]၏ ရပ်ကွက် ၄ ခု ပြီးလျှင် နိုင်ငံအတွင်း ပဉ္စမမြောက် လူဦးရေ အသိပ်သည်းဆုံး ကောင်တီ ဖြစ်သည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်၏ စီးပွားရေးသည် စုစုပေါင်းပြည်နယ်ထုတ်ကုန်တန်ဖိုး ဒေါ်လာ ၃ ထရီလီယံမျှ ရှိသဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံး နိုင်ငံတွင်း စီးပွားရေးဒေသဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url=https://www.bea.gov/system/files/2019-04/qgdpstate0519_4.pdf |title=GDP by State {{!}} U.S. Bureau of Economic Analysis (BEA) |website=BEA.gov |access-date=September 19, 2018 |archive-date=28 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190228192007/https://www.bea.gov/system/files/2019-02/qgdpstate0219.pdf |url-status=dead }}</ref> အကယ်၍ ကယ်လီဖိုးနီးယားအား နိုင်ငံတစ်ခု အဖြစ် ယူဆမည်ဆိုပါက ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပဉ္စမမြောက် စီးပွားရေး အကောင်းဆုံး နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး<ref>{{cite web |url= https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=47&pr.y=12&sy=2017&ey=2017&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=512,946,914,137,612,546,614,962,311,674,213,676,911,548,193,556,122,678,912,181,313,867,419,682,513,684,316,273,913,868,124,921,339,948,638,943,514,686,218,688,963,518,616,728,223,836,516,558,918,138,748,196,618,278,624,692,522,694,622,142,156,449,626,564,628,565,228,283,924,853,233,288,632,293,636,566,634,964,238,182,662,359,960,453,423,968,935,922,128,714,611,862,321,135,243,716,248,456,469,722,253,942,642,718,643,724,939,576,644,936,819,961,172,813,132,726,646,199,648,733,915,184,134,524,652,361,174,362,328,364,258,732,656,366,654,734,336,144,263,146,268,463,532,528,944,923,176,738,534,578,536,537,429,742,433,866,178,369,436,744,136,186,343,925,158,869,439,746,916,926,664,466,826,112,542,111,967,298,443,927,917,846,544,299,941,582,446,474,666,754,668,698,672&s=NGDPD&grp=0&a=|title=Report for Selected Countries and Subjects |website=Imf.org |access-date=November 29, 2017}}</ref> ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် လူဦးရေ အများဆုံး အဆင့် ၃၇ ရှိပေလိမ့်မည်။<ref>{{cite web|url=https://esa.un.org/unpd/wpp/|title=World Population Prospects—Population Division—United Nations|website=esa.un.org|access-date=October 24, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170902092045/https://esa.un.org/unpd/wpp/|archive-date=September 2, 2017|url-status=dead}}</ref> ဂရိတ်တား လော့အိန်ဂျယ်လိစ်ဒေသ နှင့် ဆန်ဖရန်စစ္စကို ပင်လယ်အော်ဒေသတို့သည် နိုင်ငံအတွင်း နယူးယောက် မက်ထရိုပိုလစ်တန်ဒေသ ပြီးလျှင် ဒုတိယ နှင့် တတိယမြောက် အကြီးဆုံး မြို့ပြ စီးပွားရေးရပ်ဝန်း ဒေသဖြစ်ကာ ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် စီးပွားရေးတန်ဖိုး ၁.၃ ထရီလီယံ နှင့် ၁.၀ ထရီလီယံ အသီးသီး ရှိကြသည်။<ref name="NYCMetroGMP">{{cite web|url=https://www.statista.com/statistics/183808/gmp-of-the-20-biggest-metro-areas/|title=U.S. metro areas—ranked by Gross Metropolitan Product (GMP) 2020 {{!}} Statistic|website=Statista|accessdate=May 31, 2019}}</ref> ဆန်ဖရန်စစ္စကို ပင်လယ်အော်ဒေသသည် နိုင်ငံအတွင်း ကျယ်ပြန့်သော စာရင်းကောက် ဒေသများတွင် လူတစ်ဦးချင်း စုစုပေါင်း ပြည်တွင်းထုတ်ကုန် အမြင့်ဆုံး ဒေသဖြစ်ပြီး လူတစ်ဦးလျှင် ပျမ်းမျှထုတ်ကုန် ၁၀၆, ၇၅၇ ဒေါ်လာ မျှ ရှိပြီ<ref name=":2">{{cite web|url= http://www.bea.gov/data/gdp/gdp-metropolitan-area|title=GDP by Metropolitan Area {{!}} U.S. Bureau of Economic Analysis (BEA)|website=Bea.gov|language=en|access-date=September 19, 2018}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဈေးကွက်တန်ဖိုးအများဆုံး ကုမ္ပဏီ ၁၀ ခုမှ ၄ ခု အခြေစိုက်ရာ ဒေသဖြစ်ကာ<ref>{{Cite web|url=https://www.dogsofthedow.com/largest-companies-by-market-cap.htm|title=Largest Companies by Market Cap Today • Dogs of the Dow|date=2019-06-17|website=Dogs of the Dow|language=en-US|access-date=2020-04-25}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်တွင် အချမ်းသာဆုံး လူ ၁၀ ဦးမှ ၄ ဦး နေထိုင်ရာဒေသ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |url= https://www.bloomberg.com/billionaires |title=Bloomberg Billionaires Index |work=Bloomberg.com |access-date=October 24, 2017}}</ref> ကယ်လီဖိုးနီးယား၏ ယဉ်ကျေးမှုမှာ ရေပန်းစားသော ယဉ်ကျေးမှု၊ ဆက်သွယ်ရေး၊ သတင်းအချက်အလက်၊ တီထွင်ဖန်တီးမှု၊ သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေး၊ ဘောဂဗေဒ၊​နိုင်ငံရေး နှင့် ဖျော်ဖြေရေးတို့တွင် ကမ္ဘာအား ဦးဆောင်လမ်းပြရာ အဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ ပြည်နယ်တွင်း လူအမျိုးမျိုး အထွေထွေတို့ ကွဲပြားခြင်းနှင့် ရွှေ့ပြောင်းရောက်ရှိလာသူများပြားခြင်းတို့ကြောင့် ကယ်လီဖိုးနီးယား သည် နိုင်ငံအတွင်းရှိ အခြားဒေသများနှင့် ကမ္ဘာတဝှမ်းလုံးမှ အစားအစာ၊ ဘာသာစကား နှင့် ထုံးတမ်းစဉ်လာတို့ကို ရောနှောပေါင်းစပ်ရာ နေရာ ဖြစ်သည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယားသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်း၊ ဟစ်ပီယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာဘီကျူး၊​အမြန်အစားအစာ၊ ပင်လယ်ကမ်းစပ် ယဉ်ကျေးမှု၊​ကားယဉ်ကျေးမှု နှင့် အင်တာနက်<ref>{{cite web |url= http://calwatchdog.com/2014/03/13/happy-25th-anniversary-world-wide-web/ |title=Happy 25th anniversary, World Wide Web |publisher=CalWatchdog.com|date=March 13, 2014 }}</ref> နှင့် တစ်ကိုယ်ရည်သုံး ကွန်ပျူတာ<ref>{{cite web |url= https://www.businessinsider.com/most-important-invention-from-each-state-2017-6|title=The most important invention from every state|first=Chris|last=Weller|website=Business Insider}}</ref> တို့ အပြင် အခြားအရာ အများအပြား <ref>{{cite web |url= https://www.onlyinyourstate.com/southern-california/10-inventions-from-southern-ca/|title=Some People Don't Know These 10 Things Came From Southern California|website=OnlyInYourState|date=June 18, 2016}}</ref><ref>{{cite web |url= https://matadornetwork.com/read/15-things-world-needs-thanking-california/|title=15 Things the world needs to be thanking California for|website=Matador Network}}</ref>၏ မြစ်ဖျားခံ ပေါက်ဖွားရာ ဒေသဖြစ်သည်။ ဆန်ဖရန်စစ္စကို ပင်လယ်အော်ဒေသနှင့် ဂရိတ်တား လော့အိန်ဂျယ်လိစ်ဒေသတို့အား တကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ နည်းပညာ နှင့် ဖျော်ဖြေရေး လုပ်ငန်းတို့၏ ဗဟိုဌာနအဖြစ် အများစုက ရှုမြင်လေ့ ရှိကြသည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယား၏ စီးပွားရေးသည် အလွန် အမျိုးစုံပြီး ၅၈% သည် ငွေကြေးလုပ်ငန်း၊​အစိုးရလုပ်ငန်း၊​အိမ်ခြံမြေ လုပ်ငန်း၊ နည်းပညာလုပ်ငန်း၊​ပရော်ဖက်ရှင်နယ် လုပ်ငန်း၊​သိပ္ပံဆိုင်ရာ လုပ်ငန်း နှင့် နည်းပညာဆိုင်ရာ ဝန်ဆောင်မှုများတွင် အခြေခံသည်။ <ref name="BEA">{{cite web |url=https://www.bea.gov/iTable/iTable.cfm?reqid=70&step=1&isuri=1&acrdn=1#reqid=70&step=10&isuri=1&7007=2014&7093=levels&7003=200&7035=-1&7036=-1&7001=1200&7002=1&7090=70&7004=naics&7005=-1&7006=06000 |title=California Gross domestic product (GDP) (millions of current dollars) |publisher=U.S. Department of Commerce, Bureau of Economic Analysis |access-date=July 19, 2015 |archive-date=6 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160806012919/https://www.bea.gov/iTable/iTable.cfm?reqid=70&step=1&isuri=1&acrdn=1#reqid=70&step=10&isuri=1&7007=2014&7093=levels&7003=200&7035=-1&7036=-1&7001=1200&7002=1&7090=70&7004=naics&7005=-1&7006=06000 }}</ref> ပြည်နယ်စီးပွားရေး၏ ၁.၅% မျှသာ ရှိသော်လည်း<ref name="BEA" /> ကယ်လီဖိုးနီးယား၏ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး လုပ်ငန်းသည် အမေရိကန်ပြည်နယ်များတွင် ထုတ်လုပ်မှု အများဆုံး ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url= http://www.slate.com/articles/health_and_science/explainer/2013/07/california_grows_all_of_our_fruits_and_vegetables_what_would_we_eat_without.html|title=The C-Free Diet|first=Brian|last=Palmer|date=July 10, 2013 |work=Slate}}</ref><ref>{{cite web |url= https://www.cdfa.ca.gov/statistics/|title=CDFA—Statistics |publisher=California Department of Food and Agriculture |website=CDFA.CA.gov}}</ref><ref>{{cite news |url= https://www.ocregister.com/2017/07/27/california-farms-produce-a-lot-of-food-but-what-and-how-much-might-surprise-you/ |title=California farms produce a lot of food—but what and how much might surprise you |date=July 27, 2017 |work=Orange County Register}}</ref> ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်သည် မြောက်ဘက်တွင် [[အိုရီဂွန်ပြည်နယ်]]၊ အရှေ့ဘက်တွင် [[နီဗားဒါးပြည်နယ်]] နှင့် [[အရီဇိုးနားပြည်နယ်]]၊ တောင်ဘက်တွင် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ၏ ဘဟားကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ် တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်လျက် ရှိသည်။​ပြည်နယ်၏ အမျိုးစုံသော ပထဝီဝင်တွင် အနောက်ဘက်ရှိ ပစိဖိတ်ကမ်းရိုးတန်းမှ အရှေ့ဘက်ရှိ ဆီးရားနီဗားဒါးတောင်တန်းများအထိ ၊ အနောက်မြောက်ဘက်ရှိ ဆီကွိုင်းယား နှင့် ဒေါက်ဂလပ်ထင်းရှူးတောများနှင့် အရှေ့တောင်ဘက်ရှိ မိုဂျေ့ဗ်သဲကန္တာရအထိ အမျိုးမျိုး ရှိသည်။ အဓိက စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး ဒေသဖြစ်သော ဗဟိုတောင်ကြားသည် ပြည်နယ်၏ အလယ်ဗဟိုကို စိုးမိုးထားသည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယားအား ပူနွေးသော မြေထဲပင်လယ်ရာသီဥတုကြောင့် ကျော်ကြားသော်လည်း ပြည်နယ်၏ အရွယ်အစားကြီးမားသောကြောင့် ရာသီဥတုသည် မြောက်ဘက်ရှိ ပူနွေးသော မိုးသစ်တော ရာသီဥတုမှ အတွင်းပိုင်းတွင် ခြောက်သွေ့သော သဲကန္တာရ အထိနှင့် တောင်ကုန်းများတွင် နှင်းကျသော အယ်လ်ပိုင်းရာသီဥတု အထိ အမျိုးမျိုး အဖုံဖုံ ကွဲပြားသည်။ အချိန်ကြာလာသည်နှင့် အမျှ ပက်ကြားအက်ခြင်းနှင့် တောမီးလောင်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်မှု ပိုစိတ်လာသည်။<ref>{{cite news |url= https://latimes.com/local/lanow/la-me-camp-fire-science-20181110-story.html |title=California's most destructive wildfire should not have come as a surprise |first1=Bettina |last1=Boxall |first2=Paige |last2=St. John |work=[[Los Angeles Times]] |date=November 10, 2018 |access-date=November 11, 2018}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.drought.gov/drought/ |title=Advancing Drought Science and Preparedness across the Nation |publisher=National Integrated Drought Information System |access-date=November 11, 2018 |accessdate=26 July 2020 |archivedate=11 November 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181111042024/https://www.drought.gov/drought/ }}</ref> ယခု ကယ်လီဖိုးနီးယားနေရာတွင် အစကနဦးက ဒေသရင်းကယ်လီဖိုးနီးယား လူမျိုးစုများ နေထိုင်လာခဲ့ကြသည်မှာ ၁၆ ရာစုနှင့် ၁၇ ရာစုအတွင်း ဥရောပသား အမြောက်အမြားတို့ စူးစမ်းရှာဖွေသည် အထိ ဖြစ်သည်။ စပိန်အင်ပိုင်ယာမှ သိမ်းပိုက်ပြီး ကိုလိုနီအဖြစ် ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ၁၈၀၄ ခုနှစ်တွင် နယူးစပိန် နယ်စားဒေသအတွင်းရှိ အော်လ်တာ ကယ်လီဖိုးနီးယားတွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ အောင်မြင်သော လွတ်လပ်ရေးစစ်ပွဲအပြီး ၁၈၂၁ ခုနှစ်တွင် ထိုဒေသသည် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ၏ အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်ခဲ့ပြီး ၁၈၄၈ မက္ကဆီကို-အမေရိကန် စစ်ပွဲ အပြီးတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသို့ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့သည်။ အော်လ်တာ ကယ်လီဖိုးနီးယား၏ အနောက်ဘက်အပိုင်းကို စုစည်း၍ ၁၈၅၀ စက်တင်ဘာ ၉ ရက်တွင် ၃၁ ခုမြောက် ပြည်နယ်အဖြစ် လက်ခံခဲ့သည်။ ၁၈၄၈ ခုနှစ်တွင် စတင်သော ကယ်လီဖိုးနီးယား ရွှေနောက် အပူတပြင်း လိုက်ကြသည့် အဖြစ်အပျက်မှ သိသာသော လူမှုရေးနှင့် လူဦးရေပျံ့နှံ့နေထိုင်မှုတို့ကို ပြောင်းလဲပေးခဲ့သည်။ စီးပွားရေး တိုးတက်လာခြင်းနှင့် အတူ အရှေ့ဘက်မှ သို့မဟုတ် နိုင်ငံခြားမှ အကြီးအကျယ် ရွှေ့ပြောင်း ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်။ {{toclimit|3}} ==အမည်မှည့်ခေါ်ခြင်း== စပိန်တို့သည် ''လာ့စ်ကယ်လီဖိုးနီးယာ့စ်" ဆိုသော အမည်ကို ယခု မက္ကဆီကို၏ ပြည်နယ် ဘာဂျာ ကယ်လီဖိုးနီးယားနှင့် ယနေ့ခေတ် ကယ်လီဖိုးနီးယား၊ နီဗားဒါး၊ ယူတားပြည်နယ်တို့နှင့် အတူ အရီဇိုးနား၊ နယူးမက္ကဆီကို၊ တက္ကဆပ် နှင့် ဝိုင်အိုမင်းပြည်နယ်တို့၏ တစိတ်တဒေသတို့ ပါဝင်သော အော်လ်တာ ကယ်လီဖိုးနီးယား ဒေသတို့ကို ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။<ref>[[George R. Stewart|Stewart, George]] (1945). ''Names on the Land: A Historical Account of Place-Naming in the United States''. New York: Random House. pp. 11–17.</ref>'' ၁၅၁၀ တွင် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သော ဒဏ္ဍာရီထဲမှ ကယ်လီဖိုးနီးယားကျွန်းဟု ခေါ်သည့် ရွှေနှင့် ပုလဲတို့ ပေါများသည့် ကာလာဖီယာ ဘုရင်မအုပ်စိုးသော ကယ်လီဖိုးနီးယားကျွန်းကို အစွဲပြု၍ မှည့်ခေါ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ==သမိုင်း== === ရှေးဦး နေထိုင်သူများ=== လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁၀,၀၀၀ အတွင်းက တစ်သုတ်ပြီး တစ်သုတ်ရောက်ရှိလာခဲ့သဖြင့် ကယ်လီဖိုးနီးယားသည် ကိုလံဘီယာခေတ်မတိုင်ခင် မြောက်အမေရိကတွင် ယဉ်ကျေးမှု အရလည်းကောင်း၊ ဘာသာစကား အရ လည်းကောင်း အမျိုးမျိုး ကွဲပြားသော ဒေသဖြစ်သည်။ ရှေဦးနေထိုင်သူများကို ခန့်မှန်းကြရာတွင် ၁၀၀,၀၀၀ မှ ၃၀၀,၀၀၀ အထိ အမျိုးမျိုး ရှိသည်။ {{sfn|Starr|2007|page=13}} ကယ်လီဖိုးနီးယား၏ ရှေးဦးနေ လူမျိုးများတွင် လူမျိုးစု ၇၀ ကျော်ရှိပြီး ရှေဦးအမေရိကန်များတွင် ကမ်းရိုးတန်း၌ အခြေချနေထိုင်သော လူဦးရေများပြားသော လူမျိုးစုများမှ ကုန်းတွင်းပိုင်းနေ လူမျိုးစု များ အထိ ရှိပြီး အုပ်ချုပ်ရေး ပုံစံမှာလည်း အုပ်စု၊ လူမျိုးစု၊ ကျေးရွာ နှင့် သဘာဝအရင်းအမြစ် ပေါများသော ကမ်းရိုးတန်းများတွင် ကြီးမားသော လူမျိုးစု အုပ်စုကြီးများ ဖြစ်သော ချူးမက်ရှ်၊ ပိုမို နှင့် ဆာလီနန် စသည်တို့ အထိ ရှိသည်။ ကုန်သွယ်ရေး၊ အချင်းချင်း လက်ထပ်ခြင်း နှင့် စစ်ရေးအရ မဟာမိတ်ပြုခြင်းတို့ဖြင့် ကွဲပြားသော လူမျိုးစု အုပ်စုများကြားတွင် လူမှုရေး နှင့် စီးပွားရေး ဆက်ဆံရေးများကို တိုးမြှင့်ခဲ့ကြသည်။ ===စပိန်တို့အုပ်ချုပ်ခြင်း=== [[File:Coat of arms of Californias.svg|thumb|left|upright|ကယ်လီဖိုးနီးယားနယ်သားများအား နယ်စားကြီး အန်တိုနီယို ဒီ မန်ဒိုဇာမှ ချီးမြှင့်ခဲ့သော စည်းတံဆိပ်]] [[File:Mission San Diego de Alcala in 1848.jpg|thumb|၁၈၄၈ မစ်ရှစ် စန်ဒီယေးဂိုး ဒီ အယ်လ်ကာလာ စတင်စဉ်။ ၁၇၆၉ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့သော ထိုမစ်ရှင်သည် ပထမဆုံး ကယ်လီဖိုးနီးယား မစ်ရှင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။]] ကယ်လီဖိုးနီးယားကမ်းရိုးတန်းအား ပထမဆုံး စွန့်စားသွားလာခဲ့ကြသူများမှာ ဟွမ် ရိုဒရီဂေ့ ကာဗရီဟိုး ဆိုသော ပေါ်တူဂီ ရေယာဉ်မှူး တစ်ဦးမှ ဦးဆောင်သော ရွက်လွင့်ခရီးသွားလာသည့် အဖွဲ့ဖြစ်ပြီး သူတို့သည် ၁၅၄၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၈ရက်တွင် စန်ဒီယေးဂိုး ပင်လယ်အော်သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ကာ မြောက်ဘက်တွင် ဆန်မစ်ဂူရယ်ကျွန်းအထိ အနည်းဆုံး ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်။{{sfn|Rolle|1987|pp=34–35}} ၁၅၇၉တွင် အင်္ဂလိပ်လူမျိုး ရေတပ်ဗိုလ်နှင့် စူးစမ်းရှာဖွေသူ ဖရန်စစ်ဒရိတ်မှ ကယ်လီဖိုးနီးယားကမ်းရိုးတန်း၏ တစိတ်တဒေသကို သိမ်းပိုက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ကာ နောက်တွင် ဆန်ဖရန်စစ္စကိုမြို့ဖြစ်လာမည့် နေရာ၏ မြောက်ဘက်တွင် ကမ်းသို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။{{sfn|Rolle|1987|pp=40–41}} အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဖြစ်လာမည့် နေရာသို့ အာရှသားတို့ ပထမဆုံး ခြေချခြင်းမှာ ၁၅၈၇ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပျက်ခဲ့ပြီး စပိန်သင်္ဘောနှင့် လိုက်ပါလာသော ဖိလစ်ပိုင်သင်္ဘောသားတို့ မော်ရိုပင်လယ်အော်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |first1=Linda C. |last1=Tillman |first2=James Joseph |last2=Scheurich |title=The Handbook of Research on Educational Leadership for Equity and Diversity|url= {{google books |plainurl=y |id=vSKAAAAAQBAJ|page=202}}|date=August 21, 2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-12843-2|page=202}}</ref><ref>{{cite book|author=Huping Ling|title=Asian America: Forming New Communities, Expanding Boundaries|url= {{google books |plainurl=y |id=K-DdvbJM_gQC|page=109}}|date=April 29, 2009|publisher=Rutgers University Press|isbn=978-0-8135-4867-8|page=109}}</ref><ref>{{cite book |first1=Linda C. |last1=Tillman |first2=James Joseph |last2=Scheurich |title=The Handbook of Research on Educational Leadership for Equity and Diversity|url= {{google books |plainurl=y |id=vSKAAAAAQBAJ|page=202}}|date=August 21, 2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-12843-2|page=202}}</ref><ref>{{cite book|author=Huping Ling|title=Asian America: Forming New Communities, Expanding Boundaries|url= {{google books |plainurl=y |id=K-DdvbJM_gQC|page=109}}|date=April 29, 2009|publisher=Rutgers University Press|isbn=978-0-8135-4867-8|page=109}}</ref> စီဘက်စတီးယန်း ဗစ်ကိုင်နိုသည် ကယ်လီဖိုးနီးယား ကမ်းရိုးတန်းအား နယူးစပိန်အတွက် ၁၆၀၂ ခုနှစ်တွင် စူးစမ်းသွားလာကာ မြေပုံ​ရေးဆွဲခဲ့ပြီး မြောက်ဘက် မန်ဒိုချီနို အငူအထိ ရွက်လွှင့်သွားလာခဲ့သည်။{{sfn|Rolle|1987|p=44}} ၁၆ရာစုတွင် ကယ်လီဖိုးနီးယား မြေပေါ်တွင် စူးစမ်းလေ့လာခြင်းများ ပြုခဲ့ကြသော်လည်း ရိုဒရီဂေ့၏ အယူအဆဖြစ်သည့် ကယ်လီဖိုးနီးယားသည် ကျွန်းဖြစ်သည် ဆိုသည်ကို ဆက်လက် စွဲကိုင်ထားကြဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုသို့သော အတွေးဖြင့် ပုံဖော်ထားမှုကို ဥရောပမြေပုံများတွင် ၁၈ ရာစု အထိ တွေ့ရသည်။<ref>{{cite web|url=https://exhibits.stanford.edu/california-as-an-island|title=California as an Island in Maps—Online Exhibits|website=Stanford University Libraries|access-date=June 15, 2016|archive-date=12 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160812042020/https://exhibits.stanford.edu/california-as-an-island}}</ref> ၁၇၆၉-၇၀ ပေါ်တိုလာ စူးစမ်းရှာဖွေမှုအပြီးတွင် ယူနီပါရို ဆယ်ရာ ဦးဆောင်သော စပိန်သာသနာပြုအဖွဲ့များသည် စန်ဒီယေးဂိုးမှစတင်ကာ အော်လ်တာ ကယ်လီဖိုးနီးယား ကမ်းရိုးတန်းပေါ်နှင့် အနီးတစ်ဝိုက်တွင် ကယ်လီဖိုးနီးယား သာသနာပြု မစ်ရှင် ၂၁ ခုကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် စပိန်စစ်တပ်များသည် ပရယ်စီဒီယိုဟု ခေါ်သော ခံတပ်အချို့နှင့် ပျူဗလိုဟုခေါ်သော မြို့ငယ် ၃ ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ဆန်ဖရန်စစ္စကို သာသနာပြုမစ်ရှင်သည် ဆန်ဖရန်စစ္စကိုမြို့တော် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး အခြား ပျူဗလို နှစ်ခုမှာ လော့အိန်ဂျယ်လိစ် နှင့် ဆန်ဂျို့စ် အဖြစ် တိုးတက်ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ အခြားသော ပိုမိုသေးငယ်သည့် မြို့တော်များနှင့် မြို့များမှာ စပိန်သာသနာပြုစခန်းများနှင့် ပျူဗလိုတို့၏ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ပေါ်ထွန်းလာခဲ့ပြီး ယနေ့တိုင်အောင် ကျန်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ စပိန်တို့၏ ကိုလိုနီပြုစဉ်တွင် ဝက်သက် နှင့် ဆုံဆို့နာ အစရှိသော ဒေသခံတို့အနေနှင့် သဘာဝအလျောက် ကိုယ်ခံအားမရှိသော ကူးစက်ရောဂါများကို သယ်ဆောင်လာခဲ့သဖြင့် ဒေသခံလူမျိုးတို့ လျော့ပါးသွားစေခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url= http://www.nativeamericancaucus.org/content/california-indian-history|title=California Indian History—Native American Caucus|website=Nativeamericancaucus.org}}</ref> စပိန်အခြေချ နေထိုင်သူတို့ ၎င်းတို့နှင့် အတူ ယူဆောင်လာခဲ့သော စပိန်စနစ် အစိုးရနှင့် လူမှုရေးဆိုင်ရာ အဆင့်များကို တည်ထောင်ခဲ့ခြင်းမှ အစောပိုင်း ဒေသရင်းနေ ပြည်သူတို့၏ လူ့အဖွဲ့အစည်းများကို နည်းပညာ အရလည်းကောင်း ယဉ်ကျေးမှု အရလည်းကောင်း ဖုံးလွှမ်းသွားစေခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ရုရှားတို့၏ သင်္ဘောများလည်း ကယ်လီဖိုးနီးယား ကမ်းရိုးတန်းတလျှောက် စူးစမ်းရှာဖွေမှုများ ပြုခဲ့ပြီး ၁၈၁၂ ခုနှစ်တွင် ဖို့တ်ဒ်ရော့စ် ၌ ကုန်သွယ်ရေးစခန်းတစ်ခုကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၁၉ရာစု အစောပိုင်း ရုရှားတို့၏ ကယ်လီဖိုးနီးယား ကမ်းရိုးတန်းတလျှောက် အခြေချနေထိုင်မှုများမှာ ဆန်ဖရန်စစ္စကို ပင်လယ်အော်ရှိ စပိန်တို့ အခြေချနေထိုင်ရာ နေရာ၏ မြောက်ဘက်အစွန်ဆုံး အစွန်း၏ မြောက်ဘက်တွင် ရှိပြီး မြောက်အမေရိကရှိ ရုရှားတို့ အခြေချနေထိုင်ရာ နေရာများ၏ တောင်ဘက်စွန်းလည်း ဖြစ်သည်။ ဖို့တ်ဒ်ရော့စ်နှင့် ပတ်သက်သော ရုရှားတို့၏ အခြေချနေထိုင်မှုမှာ ပွိုင့်အေရီနာ မှ တိုမာလပ်စ် ပင်လယ်အော် အထိ ဖြန့်ကျက် တည်ရှိသည်။<ref name="Historical Atlas of California">Historical Atlas of California</ref> ===မက္ကဆီကန်တို့ အုပ်ချုပ်ခြင်း=== [[File:California1838.jpg|thumb|၁၈၃၈ ခုနှစ်တွင် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ၏ လူဦးရေကျဲပါးသော ပြည်နယ်တစ်ခု အဖြစ် တည်ရှိသော အော်လ်တာ ကယ်လီဖိုးနီးယားကို ပြသော မြေပုံ<ref>source: Encyclopædia Britannica 7th edition, 1842, "Mexico"</ref>]] ၁၈၂၁ ခုနှစ် မက္ကဆီကို လွတ်လပ်ရေးစစ်ပွဲကြောင့် ကယ်လီဖိုးနီးယားအပါအဝင် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံသည် စပိန်တို့ထံမှ လွတ်လပ်ရေးရခဲ့သည်။ ထိုမှစ၍ နောင် ၂၅ နှစ်အထိ အော်လ်တာ ကယ်လီဖိုးနီးယားသည် လွတ်လပ်သော နိုင်ငံအသစ်ဖြစ်သည့် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ၏ ဝေးလံခေါင်ဖျား၍ လူဦးရေကျဲပါးသော အနောက်မြောက် အုပ်ချုပ်ရေးပြည်နယ်တစ်ခု အဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။ ပြည်နယ်အတွင်း အကောင်းဆုံး မြေများကို နေရာယူထားသော မစ်ရှင်မြေများကို ၁၈၃၄ ခုနှစ်တွင် ဘာသာရေးအဆောက်အအုံ အဖြစ်မှ ပယ်ဖျက်ခဲ့ပြီး မက္ကဆီကို အစိုးရပိုင် နယ်မြေများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref name=nps/> ပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရေးမှူးသည် နိုင်ငံရေးအရ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှု ရှိသော လူများကို မြေအများအပြား ပေးအပ်ခဲ့သည်။​ထိုသို့ ကြီးမားကျယ်ပြန့်သော ရန်ချို သို့မဟုတ် နွားတင်းကုပ် များသည် မက္ကဆီကန် ကယ်လီဖိုးနီးယားတွင် အရေးပါသော အဖွဲ့အစည်းများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုရန်ချို များကို ကယ်လီဖိုးနီးယားရှိ စပိန်ဒေသရင်းလူမျိုးများ ဖြစ်သော ကယ်လီဖိုနီယိုတို့၏ ပိုင်ဆိုင်မှုအောက်တွင် တိုးတက်လာခဲ့ပြီး ထိုသူတို့မှ နွားသာရေ နှင့် နွားဆီ တို့ကို ဘော့စတွန်ရှိ ကုန်သည်များနှင့် ကုန်သွယ်မှု ပြုခဲ့ကြသည်။ ၁၈၄၉ ခုနှစ် ကယ်လီဖိုးနီးယား ရွှေရှာပွဲ မတိုင်ခင် အထိ အမဲသားသည် ကုန်စည်တစ်ခု ဖြစ်မလာခဲ့ပေ။ ၁၈၂၀ ခုနှစ်များမှ အစပြု၍ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် နောင် ကနေဒါဖြစ်လာမည့် နေရာမှ ထောင်ချောက်ထောင်၍ သားကောင်ဖမ်းသူများနှင့် အခြေချနေထိုင်သူများမှာ ကယ်လီဖိုးနီးယား မြောက်ပိုင်းသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ထို အသစ်ရောက်ရှိလာသူများမှာ ဆစ်ကီယိုးလမ်းကြောင်း၊ ကယ်လီဖိုးနီးယားလမ်းကြောင်း၊ အော်ရီဂွန်လမ်းကြောင်းနှင့် စပိန်လမ်းကြောင်းဟောင်းတို့ကို အသုံးပြု၍ ကယ်လီဖိုးနီးယား အနီးတဝိုက်ရှိ ထူထပ်သော တောင်ကုန်းများနှင့် ကြမ်းတမ်းသော သဲကန္တာရများကို ဖြတ်ကျော်ခဲ့ကြသည်။ [[File:Lone_Star_of_California.jpeg|thumb|left|upright|ယွမ် ဘော်တစ်စတာ အယ်လ်ဗာရာဒီမှ ၁၈၃၆ ကယ်လီဖိုးနီးယား လွတ်လပ်ရေး လှုပ်ရှားမှုအတွင် အသုံးပြုခဲ့သည့် အလံ]] လွတ်လပ်ရေးရခါစဖြစ်သော မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ၏ အစောပိုင်းအစိုးရမှ အလွန်မတည်မငြိမ် ဖြစ်ခဲ့ပြီး ထို့အတွက်ကြောင့် ၁၈၃၁ နောက်ပိုင်းတွင် ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်၌ အချင်းချင်း လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခများနှင့် ဗဟို မက္ကဆီကို အစိုးရနှင့် လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခများ ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=Altman |first=Linda Jacobs |title=California |url= {{google books |plainurl=y |id=rAgL-tgWOecC|page=117}} |access-date=March 16, 2013 |date=2005 |publisher=Marshall Cavendish |isbn=978-0-7614-1737-8 |page=117}}{{break}}{{cite book |title=Testimonios: Early California Through the Eyes of Women, 1815–1848 |url= {{google books |plainurl=y |id=DuvFpaRwJlgC||page=425}} |access-date=March 16, 2013 |date=2006 |publisher=Heyday |isbn=978-1-59714-033-1 |page=425}}</ref> ထို့သို့ မုန်တိုင်းထန်သော နိုင်ငံရေးကာလ အတွင်းတွင် ယွမ် ဘော်တစ်စတာ အယ်လ်ဗာရာဒိုသည် ၁၈၃၆ မှ ၁၈၄၂ ခုနှစ်အတွင်း ပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရေးမှူး ရာထူးကို ရယူနိုင်ခဲ့သည်။<ref name="Starr2007">{{cite book|first=Kevin |last=Starr|title=California: A History|url= {{google books |plainurl=y |id=Zd3L-BAN_04C|page=17}}|date=2007|publisher=Modern Library|isbn=978-0-8129-7753-0|pages=17–}}{{break}}{{cite book |editor1-first=Mildred Brooke |editor1-last=Hoover |editor2-first=Douglas E. |editor2-last=Kyle |title=Historic Spots in California |url= {{google books |plainurl=y |id=AYMPR6xAj50C||page=316}} |access-date=March 16, 2013 |date=2002 |publisher=Historic Spots in California |isbn=978-0-8047-7817-6 |page=316}}{{break}}{{cite book |last=Conway |first=J. D. |title=Monterey: Presidio, Pueblo, and Port |agency=The Making of America Series |url= {{google books |plainurl=y |id=vz1jyn7Ti3oC|page=53}} |access-date=March 16, 2013 |date=2003 |publisher=Arcadia Publishing |isbn=978-0-7385-2423-8 |pages=53–55}}</ref>အယ်လ်ဗာရာဒို အာဏာရလာသော စစ်ရေးလုပ်ဆောင်မှု အပြီးတွင် ကယ်လီဖိုးနီးယားအား လွတ်လပ်သော နိုင်ငံအဖြစ် တခဏတာမျှ ကြေညာနိုင်ခဲ့ပြီး အိုင်ဆက် ဂရေဟမ်<ref>{{cite book |last=Hart |first=James David |title=A Companion to California |url= {{google books |plainurl=y |id=teJCPQtWfOMC315|page=315}} |access-date=March 16, 2013 |date=1987 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-05544-5 |page=315}}{{break}}{{cite book |last=Harlow |first=Neal |title=California Conquered: The Annexation of a Mexican Province, 1846–1850 |url= {{google books |plainurl=y |id=pApgP6lBVbMC|page=27}} |access-date=March 16, 2013 |date=1989 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-06605-2 |page=27}}</ref> အပါအဝင် ကယ်လီဖိုးနီးယားရှိ အန်ဂလို-အမေရိကန် ပြည်သူများက ကူညီခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Graham1840">{{cite book |last1=Billington |first1=Ray Allen |last2=Ridge |first2=Martin |title=Westward Expansion: A History of the American Frontier |url= {{google books |plainurl=y |id=YoV-k7VcyZ0C|page=203}} |access-date=February 16, 2013 |date=2001 |publisher=University of New Mexico Press |isbn=978-0-8263-1981-4 |page=203}}</ref>၁၈၄၀ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံကူးလက်မှတ်မရှိသော ပြည်သူ ၁၀၀ ကျော် အဖမ်းအဆီးခံရပြီး ထို့အတွက်ကြောင့် "ဂရေဟမ် အရေးအခင်း" ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကာ တော်ဝင်ရေတပ်မတော်မှ တစိတ်တပိုင်း ပါဝင်ပတ်သက်ခြင်းဖြင့် ဖြေရှင်းခဲ့ရသည်။<ref name="Graham1840" /> [[File:Vue de l'etablissement russe de la Bodega, à la Côte de la Nouvelle Albion, en 1828 (restored).jpg|thumb|အလက်စကာမှ ရုရှားတို့သည် ၁၈၁၂ ခုနှစ်တွင် ဖို့တ်ဒ်ရော့စ်၌ ၎င်းတို့၏ အကြီးဆုံး အခြေချနေထိုင်မှုကို ပြုခဲ့ကြသည်။]] ကယ်လီဖိုးနီးယားရှိ အကြီးဆုံးသော နွားခြံပိုင်ရှင်မှာ ဂျွန်မာ့ရှ် ဖြစ်သည်။ သူ၏ မြေပေါ်တွင် ကျူးကျော်နေထိုင်သူများနှင့် ပတ်သက်၍ မက္ကဆီကို တရားရုံးမှ တရားမျှတမှု မရရှိခဲ့သဖြင့် သူသည် ကယ်လီဖိုးနီးယား အနေနှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သင့်သည်ဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ သူသည် ကယ်လီဖိုးနီးယား၏ ရာသီဥတု၊ မြေအနေအထားနှင့် အခြားအကြောင်းအရာများကြောင့် ဤနေရာတွင် အခြေချနေထိုင်သင့်ကြောင်း အပြင် နောင်တွင် "မာ့ရှ်လမ်းကြောင်း" ဟု သိကြသည့် အကောင်းဆုံး လာနိုင်သည့် လမ်းကြောင်းကို ဖော်ပြခြင်းဖြင့် စာရေးသားခြင်း ကမ်ပိန်းကို လှုပ်ရှားမှု ပြုခဲ့သည်။ သူ၏ စာများကို ဖတ်ရှု၊ ထပ်မံဖတ်ရှုကြကာ အချင်းချင်း လက်ဆင့်ကမ်းကြပြီး နိုင်ငံတဝှမ်းရှိ သတင်းစာများတွင် ပုံနှိပ်ဖော်ပြကြသဖြင့် ကယ်လီဖိုးနီးယားသို့ ပထမဆုံး လှည်းအုပ်များ စတင် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။<ref>Lyman, George D. and John Marsh, ''Pioneer: The Life Story of a Trail-Blazer on Six Frontiers'', pp. 237–39, The Chautauqua Press, Chautauqua, New York, 1931.</ref> သူသည် ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ကြသူများအား သူ၏ နွားခြံတွင် နေထိုင်ရန် ဖိတ်ခေါ်ခဲ့ပြီး သူတို့ အခြေကျ၍ နိုင်ငံကူးလက်မှတ် ရရှိနိုင်ရန်လည်း အကူအညီ ပေးခဲ့သည်။ <ref>Lyman and Marsh, pp. ix, 209, 231, 238–39, 246–51, 266–67, 268–71.</ref> ကယ်လီဖိုးနီးယားသို့ စနစ်တကျစီစဉ်ထားသော ရွှေ့ပြောင်းမှုကာလကို ဦးဆောင်ပြီးနောက် မာ့ရှ်သည် လူအများမုန်းတီးကြသော မက္ကဆီကန်ဗိုလ်ချုပ် မန်နျူရယ် မီရှဲတိုရီနာ နှင့် သူ အစားထိုးခဲ့သော ကယ်လီဖိုးနီးယား ပြည်နယ် အုပ်ချုပ်ရေးမှူး ယွမ် ဘော်တစ်စတာ အယ်လ်ဗာရာဒို တို့နှစ်ဦးကြား စစ်ပွဲတွင် ပါဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ သူတို့အသီးသီး၏ စစ်တပ်များသည် လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ်မြို့ အနီးတွင် ဖြစ်ပွားသော ပရိုဗီဒန်းရှားတိုက်ပွဲတွင် တွေ့ဆုံခဲ့ကြသည်။ မာ့ရှ်အနေနှင့် သူ၏ ဆန္ဒနှင့် ဆန့်ကျင်၍ မီရှဲတိုရီနာ၏ စစ်တပ်သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ရသည်။ သူ၏ အထက်အရာရှိများကို လျစ်လျူရှု၍ သူ့အနေနှင့် အခြားတစ်ဘက်အား စစ်ပြေငြိမ်းရန် အချက်ပြခဲ့သည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှ လာရောက် အခြေချ နေထိုင်သူများမှာ နှစ်ဘက်စလုံးတွင် ပါဝင်တိုက်ခိုက်လျက် ရှိသည်။ သူ့အနေနှင့် ထိုလူများကို အချင်းချင်း တိုက်ခိုက်ရန် အကြောင်းမရှိကြောင်း သဘောပေါက် နားလည်စေခဲ့သည်။ မာ့ရှ်၏ လုပ်ဆောင်ချက်ကြောင့် သူတို့သည် စစ်ပွဲကို စွန့်ခွာခဲ့ကြသဖြင့် မီရှဲတိုရီနာမှာ ရှုံးနိမ့်ခဲ့ရပြီး ကယ်လီဖိုးနီးယားတွင် မွေးဖွားသော ပီကို-ပီကို မှ ပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရေးမှူး အဖြစ် ပြန်လည် အာဏာရခဲ့သည်။ ထိုအချက်မှ နောက်ဆုံးတွင် ကယ်လီဖိုးနီးယားအား အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသို့ သွတ်သွင်းရန် အတွက် လမ်းခင်း ပေးခဲ့သည်။<ref>Lyman and Marsh 1931, pp. 250–62.</ref><ref>Stone, Irving. ''Men to Match My Mountains,'' pp. 70–72, Berkley Books, New York, New York, 1982. {{ISBN|0-425-10544-X}}.</ref><ref>Winkley, John W. ''Dr. John Marsh, Wilderness Scout,'' pp. 67–69, The Parthenon Press, Nashville, Tennessee, 1962.</ref><ref>Stone, Irving. ''From Mud-Flat Cove to Gold to Statehood,'' pp. 66–68, Word Dancer Press, Clovis, California, 1999. {{ISBN|1-884995-17-9}}.</ref> ===ကယ်လီဖိုးနီးယား သမ္မတနိုင်ငံ နှင့်အောင်နိုင်ခြင်း=== [[File:Original Todd bear flag.jpg|thumb|ကယ်လီဖိုးနီးယား သမ္မတနိုင်ငံ၏ ဝက်ဝံရုပ်အလံကို ဆိုနိုမာတွင် ၁၈၄၆ ခုနှစ် ဝက်ဝံရုပ်အလံ ပုန်ကန်မှုအတွင်း ပထမဆုံး လွှင့်ထူခဲ့ကြသည်။]] ၁၈၄၆ခုနှစ်တွင် ဆိုနိုမာမြို့တွင်းနှင့် မြို့ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ အမေရိကန် အခြေချနေထိုင်သူတို့က မက္ကဆီကန်တို့၏ အုပ်ချုပ်မှုကို ဝက်ဝံရုပ်အလံ ပုန်ကန်မှုဖြင့် ပုန်ကန် ဆန့်ကျင်ခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက်တွင် သူပုန်တို့က ဝက်ဝံရုပ်အလံ (ဝက်ဝံတစ်ကောင်၊ ကြယ်တစ်လုံး၊ အနီရောင်စင်း နှင့် ကယ်လီဖိုးနီးယား သမ္မတနိုင်ငံ စာတန်းပါသည်။) ကို ဆိုနိုမာမြို့တွင် လွှင့်ထူခဲ့ကြသည်။ သမ္မတနိုင်ငံ၏ တစ်ဦးတည်းသော သမ္မတမှာ ဝီလီယမ် ဘီ အိုင်ဒဲ ဖြစ်ပြီး<ref name="William B. Ide Adobe SHP">{{cite web |url= http://www.parks.ca.gov/?page_id=458|title=William B. Ide Adobe SHP|publisher=California State Parks|access-date=December 25, 2009}}</ref> သူသည် ဝက်ဝံရုပ် ပုန်ကန်မှုအတွင်း အဓိက အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ထိုသို့ အမေရိကန် အခြေချနေထိုင်သူတို့၏ ပုန်ကန်ခြင်းသည် နောင်တွင် ဖြစ်ပေါ်လာမည့် အမေရိကန် ကျူးကျော်မှု၏ အစဖြစ်ပြီး အနီးအနားရှိ အမေရိကန် စစ်တပ် အရာရှိတို့နှင့် နီးကပ်စွာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယား သမ္မတနိုင်ငံ၏ သက်တမ်းမှာ တိုတောင်းလှသည်။ <ref>{{cite web |url= http://www.history.com/topics/bear-flag-revolt |title=Bear Flag Revolt |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=2015 |publisher=History.com |access-date=June 5, 2015}}{{break}}{{cite web |url= http://memory.loc.gov/ammem/cbhtml/cbstates.html |title=The United States and California |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=1998 |website=Early California History: An Overview |publisher=Library of Congress |access-date=June 5, 2015}}</ref> တစ်နှစ်တည်းမှာပင် မက္ကဆီကို-အမေရိကန်စစ်ပွဲ (၁၈၄၆-၄၈) ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=https://www.pbs.org/kpbs/theborder/history/timeline/5.html |title=The U.S. Mexican War |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=1999 |website=The Border |publisher=KPBS |access-date=June 5, 2015 |archive-date=7 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150507112602/http://www.pbs.org/kpbs/theborder/history/timeline/5.html }}{{break}}{{cite book |author1=Matthew Kachur |author2=Jon Sterngass |title=The Mexican-American War |url={{google books |plainurl=y |id=1g2ReKdEZfIC|page=25}} |date=July 1, 2006 |publisher=World Almanac Library |isbn=978-0-8368-7290-3 |pages=25–26 }}{{break}}{{cite book |author=Thomas M. Leonard |title=James K. Polk: A Clear and Unquestionable Destiny |url={{google books |plainurl=y |id=NQugPgduF0kC|page=141}} |date=2001 |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0-8420-2647-5 |pages=141–143 }}</ref> အမေရိကန် ရေတပ်ဗို်လ်ချုပ် ဂျွန် ဒီ ဆလုပ် မှ မွန်တေးရီ ပင်လယ်အော်သို့ ရွက်လွှင့်​ဝင်ရောက်၍ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှ ကယ်လီဖိုးနီးယားသို့ ကျူးကျော်ခြင်း စတင်ခဲ့ကာ ကယ်လီဖိုးနီးယားမြောက်ပိုင်းသည် တစ်လအတွင်း အမေရိကန်တပ်များအောက်သို့ ခုခံခြင်း မပြုတော့ဘဲ ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite book|author=Spencer Tucker (Militärhistoriker)|title=The Encyclopedia of the Mexican-American War: A Political, Social, and Military History|url= {{google books |plainurl=y |id=FZVQcZpic-8C|page=55}}|date=2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-85109-853-8|pages=55–56}}</ref>ကယ်လီဖိုးနီးယားတောင်ပိုင်းတွင် ခုခံတိုက်ခိုက်သည့် တိုက်ပွဲများ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားပြီးနောက် ကယ်လီဖိုးနီးယားနေထိုင်သူတို့နှင့် ချုပ်ဆိုသော ကာဟူရန်းဂါး စာချုပ်ကို ၁၈၄၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁၃ တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးပြီးနောက် အမေရိကန်တို့သည် ကယ်လီဖိုးနီးယားကို ထိန်းချုပ်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book|title=The Quarterly|url= {{google books |plainurl=y |id=3cE1AAAAIAAJ|page=199}}|date=1907|publisher=Historical Society of Southern California|pages=199–201}}{{break}}{{cite book|author1=Hunt Janin|author2=Ursula Carlson|title=The California Campaigns of the U.S.-Mexican War, 1846–1848|url= {{google books |plainurl=y |id=_ImhCAAAQBAJ|page=149}}|date=April 20, 2015|publisher=McFarland|isbn=978-1-4766-2093-0|pages=149–151}}</ref> ===အစောပိုင်း အမေရိကန်ခေတ်=== {{multiple image |direction=vertical |width=220 |image1=Chinese Gold Miners b.jpg |caption1=ကယ်လီဖိုးနီးယား ရွှေရှာပွဲ အချိန်က တွေ့ရသော တရုတ် သတ္တုတွင်း အလုပ်သမား |image2=Henry Clay Senate3.jpg |caption2=၁၈၅၀ သဘောတူညီချက်အရ ကယ်လီဖိုးနီးယားသည် ပြည်ထောင်စုသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ |image3=SanFranciscoharbor1851c sharp.jpg |caption3= ဆန်ဖရန်စစ္စကို ဆိပ်ကမ်းတွင် တွေ့ရသော ကုန်တင်သင်္ဘော (၁၈၅၀-၅၁) |image4=2dMass3.jpg |caption4= အမေရိကန် ပြည်တွင်းစစ် အတွင်း ကယ်လီဖိုးနီးယား တပ်ရင်း ၁၀၀ ၏ တံခွန် |image5="The Driving of the Last Spike" painted by Thomas Hill.jpg|thumb|right|250px| |caption5=၁၈၆၉ ခုနှစ် ပထမဆုံး တိုက်ကို ဖြတ်၍ ဖောက်လုပ်ထားသော ရထားလမ်းအား ရေးဆွဲထားပုံ (ပန်းချီစရာ သောမတ်စ် ဟေးလ် ၏ "သည် လတ်စ် စပိုက်ခ်"]]. }} စစ်ပွဲကို အဆုံးသတ်စေခဲ့သော ဂွါဒီလု ဟီဒဲဂို စာချုပ် (၁၈၄၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂ ရက်) အပြီးတွင် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ၏ အနောက်ဘက်ဆုံး အပိုင်း အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော အော်လ်တာ ကယ်လီဖိုးနီးယားသည် အမေရိကန်၏ ကယ်လီဖိုးနီးယားဒေသ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ကျန်ရှိနေသေးသော နယ်နိမိတ်ကို အမေရိကန်၏ နယ်နိမိတ်အသစ်များ ဖြစ်ကြသော အရီဇိုးနား၊ နီဗားဒါး၊ ကော်လိုရာဒို နှင့် ယူတား တို့အဖြစ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခဲ့ကြသည်။ လူဦးရေကျဲပါးပြီး မိုးခေါင်ရေရှားဒေသဖြစ်သော ယခင်ဘာဂျာကယ်လီဖိုးနီးယား၏ အောက်ပိုင်းသည် မက္ကဆီကို၏ အစိတ်အပိုင်း အဖြစ် ကျန်ရစ်သည်။ ၁၈၄၆ ခုနှစ်တွင် အော်လ်တာကယ်လီဖိုးနီးယား နေရာဟောင်းတွေ အခြေချနေထိုင်သူ စုစုပေါင်းမှာ ၈,၀၀၀ မကျော်ဟု ခန့်မှန်းခဲ့ကြပြီး အမေရိကန် ရှေးဦးနေလူမျိုး ၁၀၀,၀၀၀ ခန့် ရှိကာ ၁၇၆၉ စပိန်တို့ အခြေချနေထိုင်ခြင်း မပြုခင်က ရှိသော လူဦးရေ ၃၀၀,၀၀၀ မှ ကျဆင်းသွားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Osborne2012">{{cite book|first=Thomas J. |last=Osborne|title=Pacific Eldorado: A History of Greater California|url= {{google books |plainurl=y |id=FvA3jL4CFCMC}}|date=November 29, 2012|publisher=Wiley|isbn=978-1-118-29217-4}}</ref> ၁၈၄၈ ခုနှစ် အမေရိကန် နယ်နိမိတ် အတွင်းသို့ မသွတ်သွင်းမီ တစ်ပတ် အလိုတွင်မှ ကယ်လီဖိုးနီးယားတွင် ရွှေရှာတွေ့ခဲ့သည်။ ထိုအဖြစ်အပျက်သည် ပြည်နယ်၏ လူဦးရေပျံ့နှံ့နေထိုင်မှု နှင့် ဘဏ္ဍာရေးကို ထာဝရ ပြောင်းလဲသွားစေခဲ့သည်။ မကြာမီတွင် ထိုနေရာသို့ လူများ အလုံးလိုက် အရင်းလိုက် ပြောင်းရွှေ့လာခဲ့ကြပြီး ရွှေတူးသူ နှင့် သတ္တုတွင်းလုပ်သားများ ထောင်ချီ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ လူဦးရေသည် အမေရိကန်နိုင်ငံသားများ၊ ဥရောပသားများ၊ တရုတ်များ နှင့် အခြားလူမျိုးများဖြင့် မဟာကယ်လီဖိုးနီးယား ရွှေရှာပွဲကြီး အတွင် အလျှင်အမြန် တိုးပွားလာခဲ့သည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယား အနေနှင့် ပြည်နယ် တစ်ခု အဖြစ် ရောက်ရှိခဲ့သော ၁၈၅၀ ခုနှစ်တွင် ကယ်လီဖိုးနီးယားတွင် အခြေချနေထိုင်သူ ဦးရေမှာ ၁၀၀,၀၀၀ အထိ ဖြစ်လာသည်။ ၁၈၅၄ ခုနှစ်တွင် အခြေချနေထိုင်သူ ၃၀၀,၀၀၀ ကျော် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ <ref>{{cite web |title=California Gold Rush, 1848–1864 |url=http://www.learncalifornia.org/doc.asp?id=118 |website=Learn California.org, a site designed for the California Secretary of State |access-date=July 22, 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727033216/http://www.learncalifornia.org/doc.asp?id=118 |archive-date=July 27, 2011 |accessdate=28 January 2021 |archivedate=27 July 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110727033216/http://www.learncalifornia.org/doc.asp?id=118 }}</ref>၁၈၄၇ မှ ၁၈၇၀ အတွင်းတွင် ဆန်ဖရန်စစ္စကိုမြို့၏ လူဦးရေမှ ၅၀၀ မှ ၁၅၀,၀၀၀ အထိ တိုးတက်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url= https://www.census.gov/history/www/through_the_decades/fast_facts/1870_fast_facts.html|title=1870 Fast Facts|work=United States Census Bureau|access-date=March 5, 2019|archive-url= https://web.archive.org/web/20190305053406/https://www.census.gov/history/www/through_the_decades/fast_facts/1870_fast_facts.html|archive-date=March 5, 2019|url-status=live}}</ref> ကယ်လီဖိုးနီးယားသည် လူဦးရေကျဲပါးသော တိတ်ဆိတ် ငြိမ်သက်သော နေရာ အဖြစ်မှ ညတွင်းချင်းပင် အဓိက လူဦးရေထူထပ်သော မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အစိုးရ ရုံးထိုင်ရာနေရာသည် စပိန်တို့ခေတ်နှင့် နောက်ပိုင်း မက္ကဆီကိုမှ အုပ်ချုပ်စဉ်ကာလ ၁၇၇၇ မှ ၁၈၄၅ အထိ မွန်တာရေးတွင် တည်ရှိခဲ့သည်။<ref name=nps>{{cite web |url=http://www.nps.gov/nr/travel/ca/intro.htm |title=Introduction |website=Early History of the California Coast |publisher=National Park Service |access-date=August 26, 2012 |archive-date=23 August 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070823164224/http://www.nps.gov/nr/travel/ca/intro.htm |url-status=dead}}</ref> အော်လ်တာ ကယ်လီဖိုးနီးယား၏ နောက်ဆုံး မက္ကဆီကို အုပ်ချုပ်ရေးမှူး ဖြစ်သော ပီယို ပီကိုသည် ၁၈၄၅ ခုနှစ်တွင် မြို့တော်ကို လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ အမေရိကန်တို့၏ သံရုံသည်လည်း မွန်တာရေးတွင်ပင် တည်ရှိပြီး သောမတ်စ် အို လာကင် ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ဖြစ်သည်။ ၁၈၄၉ ခုနှစ်တွင် ပြည်နယ်၏ ပထမဆုံး ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ ညီလာခံကို မွန်တာရေးတွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ ညီလာခံ၏ ပထမဆုံး အလုပ်များထဲတွင် ပြည်နယ်မြို့တော်အသစ်တစ်ခု၏ နေရာကို ဆုံးဖြတ်ချက်ချရန် လည်း ပါဝင်သည်။ ပထမဆုံး ဥပဒေပြုအစည်းအဝေးကို ဆန်ဟိုဆေးတွင် ၁၈၅၀-၁၈၅၁တွင် ကျင်းပ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းကျင်းပပြုလုပ်သည့် နေရာများမှာ ဗာလေးဟိုး (၁၈၅၂-၁၈၅၃) နှင့် အနီးအနားရှိ ဘနီးရှား (၁၈၅၃-၁၈၅၄) တို့ ဖြစ်ကြပြီး ထိုနေရာများမှာလည်း ပြည့်စုံမှု မရှိကြောင်း နောက်ဆုံးတွင် သိရှိခဲ့သည်။ ၁၈၅၄ ခုနှစ်မှစ၍ မြို့တော်ကို ဆခရာမန်းတိုးသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး<ref name="Wilson 2006">{{cite book |last1=Wilson |first1=Dotson |last2=Ebbert |first2=Brian S. |date=2006 |title=California's Legislature |edition=2006 |url= http://www.leginfo.ca.gov/pdf/caleg11.pdf |location=Sacramento |publisher=California State Assembly }}</ref> ၁၈၆၂ တွင်သာ ဆခရာမန်းတိုးတွင် ရေကြီးသဖြင့် ဆန်ဖရန်စစ္စကိုတွင် ဥပဒေပြုအစည်းအဝေးကို ကျင်းပခဲ့သည်။ ပြည်နယ် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ ညီလာခံမှ ပြည်နယ်ဖွဲ့စည်းပုံ​အခြေခံ ဥပဒေကို အဆုံးသတ် အတည်ပြုခဲ့ပြီးနောက် အမေရိကန် ကွန်ဂရက်လွှတ်တော်တွင် ပြည်ထောင်စုသို့ ပြည်နယ်တစ်ခု အဖြစ်ဝင်ရောက်ရန် လျှောက်ထားခဲ့သည်။ ၁၈၅၀ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၉ ရက်တွင် ၁၈၅၀ ခုနှစ် ညှိနှိုင်းမှု၏ တစိတ်တပိုင်း အရ ကယ်လီဖိုးနီးယားသည် လွတ်လပ်သောပြည်နယ် တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သဖြင့် စက်တင်ဘာ ၉ ရက်သည် ကယ်လီဖိုးနီးယား၏ ပြည်နယ်ရုံးပိတ်ရက်နေ့ တစ်နေ့ ဖြစ်သည်။ [[အမေရိကန် ပြည်တွင်းစစ်]] (၁၈၆၁-၁၈၆၅) အတွင်း ကယ်လီဖိုးနီးယားသည် အရှေ့ဘက် ဝါရှင်တန်သို့ ရွှေများပေးပို့ခဲ့ပြီး ပြည်ထောင်စုတပ်အား ထောက်ခံခဲ့သည်။<ref>[https://www.civilwar.org/learn/articles/10-facts-california-during-civil-war 10 Facts: California during the Civil War] Civil War Trust. Downloaded September 9, 2017.</ref> သို့သော်လည်း ပြည်နယ်အတွင်း တောင်ပိုင်းတပ်များကို ထောက်ခံသူများ အလွန်များပြားသဖြင့် ပြည်နယ်အနေနှင့် စစ်တပ် တပ်မကြီးများကို ယူနီယံ၏ စစ်ပွဲများတွင် ဝင်ရောက်တာဝန်ထမ်းဆောင်ရန်အတွက် စေလွှတ်နိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ သို့သော်လည်း ပြည်ထောင်စုတပ်များအတွင်းရှိ တပ်ခွဲအချို့မှာ ကယ်လီဖိုနီးယားပြည်နယ်နှင့် ပတ်သက် ဆက်စပ်နေသည်။​ ဥပမာအားဖြင့် "ကယ်လီဖိုးနီးယား ၁၀၀" တပ်ရင်းတွင်ရှိသော တပ်သားအများစုမှာ ကယ်လီဖိုးနီးယားမှ ဖြစ်သည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယားသည် ပြည်ထောင်စုသို့ ဝင်ရောက်ချိန်တွင် ကယ်လီဖိုးနီးယားမှ အခြားသော အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ အစိတ်အပိုင်းများသို့ ခရီးသွားရခြင်းသည် အချိန်ကုန်ပြီး အန္တရာယ်များသော အလုပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၁၉ နှစ်ကြာပြီးနောက် ၁၈၆၉ခုနှစ် ပြည်တွင်းစစ် အဆုံးသတ်ပြီးခါစတွင် ပထမဆုံးအမေရိကတိုက်ဖြတ် ရထားလမ်းပြီးစီးပြီးနောက် ပို၍ တိုက်ရိုက်ဖြစ်သော လမ်းကိုတည်ဆောက်နိုင်ခဲ့သည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယားသည် သွားရန် လွယ်ကူသော နေရာတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပြည်နယ်၏ နေရာအတော်များများသည် သစ်သီးစိုက်ပျိုးရန်နှင့် ယေဘုယျအားဖြင့် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး ပြုလုပ်ရန် သင့်လျော်သည်။ ဂျုံကို ကျယ်ပြန့်စွာ စိုက်ပြိုးကြပြီး အခြားသော ကောက်နှံပင်များ၊​ဟင်းသီးဟင်းရွက်များ၊ ဝါ၊​ ပဲနှင့် သစ်သီးပင်များ (ကယ်လီဖိုးနီးယားတောင်ပိုင်းရှိ လိမ္မော်သီးများလည်း ပါဝင်သည်။)ကိုလည်း စိုက်ပျိုးကြကာ အလယ်တောင်ကြား နှင့် အခြားနေရာတို့တွင် ပြည်နယ်၏ ကြွယ်ဝလှသော စို်က်ပျိုးမွေးမြူရေးဆိုင်ရာ ထုတ်လုပ်မှုအတွက် အခြေခံအုတ်မြစ်ကို ချပေးနိုင်ခဲ့သည်။ ====ရှေးဦးနေ လူမျိုးများ==== [[File:Yokayo-People-at-Ukiah-California-1916.JPG|thumb|left|မန်ဒိုချီနိုကောင်တီ၊ အူကီယားရှိ ပိုမိုလူမျိုးတို့၏ ရွာတစ်ရွာ ဖြစ်သော ယိုကာယို (၁၉၁၆)]] အစောပိုင်း စပိန် နှင့် မက္ကဆီကိုတို့၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ကယ်လီဖိုးနီးယား၏ မူလ ရှေးဦးနေ လူမျိုးများ၏ လူဦးရေမှာ ကြောက်မက်ဖွယ် ကောင်းလောက်အောင် ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ အားလုံးထဲတွင် အဓိက အကြောင်းရင်းမှာ ၎င်းတို့သယ်ဆောင်လာသော ကယ်လီဖိုးနီးယားရှိ လူမျိုးတို့အတွက် သဘာဝအလျောက် ခုခံအား မရှိသော ယူရေးရှားမှ ရောဂါများကြောင့် ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web|url=http://www.learncalifornia.org/doc.asp?id=1617|title=Destruction of the California Indians|publisher=California Secretary of State|access-date=April 15, 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111207115225/http://www.learncalifornia.org/doc.asp?id=1617|archive-date=December 7, 2011|accessdate=1 February 2021|archivedate=7 December 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111207115225/http://www.learncalifornia.org/doc.asp?id=1617}}</ref> အမေရိကန်အုပ်ချုပ်မှု အသစ်အောက်တွင်လည်း ရှေးဦးနေ လူမျိုးတို့အတွက် ကယ်လီဖိုးနီးယား၏ ပြင်းထန်သော အစိုးရ ပေါ်လစီများသည် တိုးတက်မလာခဲ့ပေ။ အခြားသော အမေရိကန် ပြည်နယ်များ နည်းတူ ဒေသရင်း ရှေးဦးနေ လူမျိုးတို့သည် ဝင်ရောက်လာသော အမေရိကန် အခြေချနေထိုင်သူများ ဖြစ်သည့် သတ္တုတွင်းတူးသူများ၊​ ကျွဲနွားမွေးမြူသူများ နှင့် လယ်သမားများမှ ၎င်းတို့၏ မြေများမှ အတင်းအကြပ် ပြောင်းရွှေ့စေခြင်း ခံရသည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယားသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသို့ လွတ်လပ်သော ပြည်နယ်တစ်ခု အနေနှင့် ဝင်ရောက်ခဲ့သော်လည်း လှည့်လည်သွားလာနေသော သို့မဟုတ် အထီးတည်းဖြစ်နေသာ ရက်အင်ဒီးယန်းများမှာ အန်ဂလို-အမေရိကန် သခင်အသစ်များ၏ ကျွန်ပြုမှုကို ၁၈၅၃ ခုနှစ် အစိုးရ နှင့် အင်ဒီးယန်းများကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရေး ဥပဒေ အောက်တွင် ခံခဲ့ကြရသည်။ ထို့ပြင် ရှေးဦးနေ လူမျိုး ရာချီ အသတ်ခံရသည့် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများလည်း ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ၁၈၅၀ ခုနှစ်နှင့် ၁၈၆၀ ခုနှစ်ကြားတွင် ကယ်လီဖိုးနီးယား အစိုးရသည် ဒေါ်လာ ၁.၅ သန်း (၂၅၀,၀၀၀ ခန့်မှာ ဖက်ဒရယ်အစိုးရမှ ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။) <ref>{{cite web |url= http://www.militarymuseum.org/MilitiaandIndians.html |title=California Militia and Expeditions Against the Indians, 1850–1859 |publisher=Militarymuseum.org |access-date=March 21, 2012}}</ref> ကို အသုံးပြု၍​ ကြေးစားစစ်သားများကို ငှားရမ်းကာ ၎င်းတို့၏ အလုပ်မှာ အခြေချနေထိုင်သူများအား ရှေဦးနေ လူမျိုးတို့၏ ရန်မှ ကာကွယ်ရန် အတွက် ဖြစ်သည်။ နောင် ဆယ်စုနှစ်များတွင် ဒေသရင်း လူတို့အား ထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေများ နှင့် ရန်ချယ်ရီးယပ်စ် ခေါ် အခြေချ နေထိုင်ရာ နေရာများတွင် ထားရှိခဲ့ကြပြီး ထိုနေရာများမှာ သေးငယ်၍ တသီးတခြား ဖြစ်ပြီး သဘာဝ အရင်းအမြစ် အလုံအလောက် မရှိသည့်အပြင် ထိုဒေသတွင် နေထိုင်သူတို့ အသက်ဆက်ရန် အတွက် အစိုးရမှ ထောက်ပံ့ခြင်း လည်း မရှိပေ။ အကျိုးဆက်အားဖြင့် ကယ်လီဖိုးနီးယား တိုးတက်လာခြင်းသည် ဒေသရင်း နေထိုင်သူတို့အတွက် မုန်တိုင်းကြမ်း တစ်ခုသာ ဖြစ်သည်။ အချို့သော ပညာရှင်များနှင့် ဒေသရင်း အမေရိကန် တက်ကြွလှုပ်ရှားသူများ ဖြစ်သည့် ဘင်ဂျမင် မက်ဒလေ နှင့် အက်ဒ် ကက်စတီလိုတို့မှ ကယ်လီဖိုးနီးယား အစိုးရ၏ ဆောင်ရွက်မှုများကို လူမျိုးတုန်းသတ်ဖြတ်မှုဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url= http://www.cabrillo.edu/~crsmith/anth6_americanperiod.html;|archive-url= https://web.archive.org/web/20120511152205/http://www.cabrillo.edu/~crsmith/anth6_americanperiod.html|url-status=dead|title=see also Benjamin Madley, American Genocide: The California Indian Catastrophe, 1846–1873, Yale University Press, 2012.|archive-date=May 11, 2012}}</ref> ===၁၉၀၀ မှ ယနေ့ခေတ်=== [[File:Hollywood-Studios-1922.jpg|thumb|[[ဟောလိဝုဒ်]] ရုပ်ရှင် စတူဒီယိုများ ၊​၁၉၂၂]] နှစ်ဆယ်ရာစုအတွင်းတွင် ဂျပန်လူမျိုး ထောင်ပေါင်းများစွာတို့သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု သို့ ပြောင်းရွှေ့လာကြပြီး ကယ်လီဖိုးနီးယားသို့ ပြည်နယ်အတွင်း မြေဝယ်ယူရန် ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ပြည်နယ်အနေနှင့် ၁၉၁၃ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံခြားသားမြေယာ ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး အာရှသားပြောင်းရွှေ့လာသူများ မြေပိုင်ဆိုင်မှုကို တားမြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=The U.S. Mainland: Growth and Resistance |url=https://www.loc.gov/classroom-materials/immigration/japanese/the-us-mainland-growth-and-resistance/ |website=Library of Congress, Washington, D.C. 20540 USA}}</ref> ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အတွင်းတွင် ဂျပန်လူမျိုး အမေရိကန်နိုင်ငံသားတို့အား တူးလီးလိတ်ခ် နှင့် မန်ဇာနာ အစရှိသော အကျဉ်းစခန်းများတွင် ချုပ်နှောင်ထားခဲ့သည်။.<ref>{{cite web |title=Behind the Wire: Japanese Immigration and Relocation in U.S. History |url=https://www.loc.gov/classroom-materials/immigration/japanese/behind-the-wire/ |website=Library of Congress, Washington, D.C. 20540 USA |access-date=February 8, 2021}}</ref> ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်မှ ထိုသို့ ချုပ်နှောင်ခဲ့ခြင်းအား တရားဝင် ဝန်ချ တောင်းပန်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite web |last1=Dil |first1=Cuneyt |title=California apologizes for Japanese American internment |url=https://apnews.com/article/4b9234383de4814974f81e78a1edaa95 |website=AP NEWS |access-date=February 8, 2021 |date=February 20, 2020}}</ref> ၂၀ ရာစုအစောပိုင်းတွင် အဓိက အမေရိကတိုက်ဖြတ် အဝေးပြေးလမ်းမများ ဖြစ်ကြသော လင်ကွန်းအဝေးပြေးလမ်း နှင့် အဝေးပြေးလမ်း ၆၆ တို့ ပြီးစီးပြီးနောက် ကယ်လီဖိုးနီးယားသို့ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်မှု အရှိန်အဟုန်မြင့်လာခဲ့သည်။ ၁၉၀၀ မှ ၁၉၆၅ အတွင်းတွင် လူဦးရေသည် တစ်သန်းအောက် ရှိရာမှ ပြည်ထောင်စုတစ်ခုလုံးတွင် အများဆုံး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၄၀ ခုနှစ်တွင် လူဦးရေစာရင်းဗျူရို၏ အစီရင်ခံစာအရ ကယ်လီဖိုးနီးယားလူဦးရေတွင် စပိန် ၆.၀% ၊ အာရှသား ၂.၄% နှင့် စပိန်မဟုတ်သူ လူဖြူ ၈၉.၅% ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=California—Race and Hispanic Origin: 1850 to 1990 |publisher=U.S. Census Bureau |url= https://www.census.gov/population/www/documentation/twps0056/twps0056.html |url-status=dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20141224151538/http://www.census.gov/population/www/documentation/twps0056/twps0056.html |archive-date=December 24, 2014 }}</ref> လူဦးရေအရ လိုအပ်ချက်ကို ဖြည့်ဆည်းရန် အဓိက အင်ဂျင်နီယာဆိုင်ရာ ပရော့ဂျက်များ ဖြစ်ကြသော ကယ်လီဖိုးနီးယား ရေသယ်မြောင်း နှင့် လော့အိန်ဂျယ်လိစ် ရေသယ်မြောင်း၊​အိုရိုဗေးဆည် နှင့် ရှာစတာဆည်၊ ဆန်ဖရန် စစ္စကို-အော့ကလန် ပင်လယ်အော်တံတား နှင့် [[ဂိုးလ်ဒင်းဂိတ် တံတား]] စသည်တို့ကို ပြည်နယ်တဝှမ်းတွင် တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ ပြည်နယ်အစိုးရမှ အဆင့်မြင့်ပညာရေး နှင့် ပတ်သက်၍ ကယ်လီဖိုးနီးယား၏ မာစတာ ပလန် ကို ၁၉၆၀ ခုနှစ်တွင် စတင်ကျင့်သုံးခဲ့ပြီး အများပြည်သူဆိုင်ရာ ပညာရေးနှင့် ပတ်သက်၍ အလွန်စွမ်းအားပြည့်ဝသော စနစ်ကို တည်ထောင်ရန် အတွက် ဖြစ်သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် မပြင်းထန်သော မြေထဲပင်လယ် ရာသီဥတု၊ ဈေးပေါသောမြေ နှင့် ပြည်နယ်အတွင်းရှိ အမျိုးမျိုးသော ပထဝီ အနေအထားတို့ကြောင့် ရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်သူများသည် ၁၉၂၀ ခုနှစ်များ အတွင်း၌ စတူဒီယို စနစ်များကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယားသည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အတွင်း အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ စစ်လက်နည်ပစ္စည်း ၈.၇% ကို ထုတ်လုပ်ခဲ့ပြီး ပြည်နယ် ၄၈ ခုတွင် နယူးယောက် နှင့် မီရှီဂန်တို့၏ နောက် တတိယနေရာမှ လိုက်သည်။<ref>Peck, Merton J. & Scherer, Frederic M. ''The Weapons Acquisition Process: An Economic Analysis'' (1962) Harvard Business School p. 111</ref>သို့သော်လည်း ကယ်လီဖိုးနီးယားသည် စစ်အတွင်း စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ သင်္ဘောများ (သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး၊ ကုန်တင်သင်္ဘောနှင့် ကုန်သည်သင်္ဘောများ ဖြစ်သော လစ်ဘာတီသင်္ဘော နှင့် ဗစ်ထရီသင်္ဘော တို့အပြင် စစ်သင်္ဘောများ) ထုတ်လုပ်ရာ၌ ပထမနေရာတွင် ရှိပြီး ဆန်ဒီယေးဂိုး၊ လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ် နှင့် ဆန်ဖရန်စစ္စကို ပင်လယ်အော်ဒေသ ရှိ ကုန်းတွင်း သင်္ဘောကျင်းများတွင် ထုတ်လုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/nr/travel/wwiibayarea/shipbuilding.htm|title=Shipbuilding Essay—World War II in the San Francisco Bay Area: A National Register of Historic Places Travel Itinerary|website=Nps.gov|access-date=7 February 2021|archive-date=30 June 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070630093056/http://www.nps.gov/nr/travel/wwIIbayarea/shipbuilding.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/nr/travel/wwIIbayarea/ric.htm|title=Richmond Shipyard Number Three: World War II in the San Francisco Bay Area: A National Register of Historic Places Travel Itinerary|website=Nps.gov|access-date=7 February 2021|archive-date=26 June 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070626070052/http://www.nps.gov/nr/travel/wwIIbayarea/ric.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url= https://cdn.loc.gov/master/pnp/habshaer/ca/ca3300/ca3393/data/ca3393data.pdf|title=Rosie the Riveter National Historical Park, Kaiser Shipyards|website=Csn.loc.gov}}</ref><ref>{{cite web |url= https://www.youtube.com/watch?v=UhCiGY75wVw |title=Saving the Bay—The Greatest Shipbuilding Center in the World |publisher=KQED |date=August 11, 2010 |via=[[YouTube]]}}</ref> ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အပြီးတွင် လေကြောင်းအာကာသ နှင့် ကာကွယ်ရေးပစ္စည်း လုပ်ငန်း တို့ကြောင့် ကယ်လီဖိုးနီးယား၏ စီးပွားရေးသည် များစွာ တိုးတက်လာခဲ့ပြီး<ref name="BWatkins2012">{{cite news |title=How California Lost its Mojo |author=Bill Watkins |url=http://wညဘww.foxandhoundsdaily.com/2012/10/how-california-lost-its-mojo/ |newspaper=Fox and Hound Daily |date=October 10, 2012 |access-date=June 25, 2013 }}{{Dead link|date=October 2023 }}{{break}}{{cite book|author1=Nancy Kleniewski|author2=Alexander R. Thomas|title=Cities, Change, and Conflict: A Political Economy of Urban Life|url={{google books |plainurl=y |id=dWuQ70MtnIQC|page=91}}|access-date=June 26, 2013|date=March 1, 2010|publisher=Cengage Learning|isbn=978-0-495-81222-7|pages=91–92}}</ref> [[စစ်အေးတိုက်ပွဲ]] အပြီးတွင်မူ ၎င်းတို့၏ ပမာဏမှာ လျော့ကျလာခဲ့သည်။<ref name="BWatkins2012"/><ref>{{cite web |url=http://www.library.ca.gov/crb/08/08-005.pdf |title=Aerospace States' Incentives to Attract The Industry |author=Rosa Maria Moller |date=May 2008 |website=library.ca.gov |publisher=California Research Bureau |access-date=June 25, 2013 |pages=24–25 |accessdate=7 February 2021 |archivedate=24 August 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140824080139/http://www.library.ca.gov/crb/08/08-005.pdf }}{{break}}{{cite web |url=http://laedc.org/reports/AerospaceinSoCal_0812.pdf |title=The Aerospace Industry in Southern California |author=Robert A. Kleinhenz |author2=Kimberly Ritter-Martinez |author3=Rafael De Anda |author4=Elizabeth Avila |date=August 2012 |publisher=laedc.org |access-date=June 25, 2013 |page=10 |quote=In 1987, California accounted for one in four aerospace jobs nationally, and in Los Angeles County, the share was one in ten. Following the collapse of the Soviet Union and the end of the Cold War, the Department of Defense (DOD) sharply curtailed procurement spending. In 1995, DOD spending fell below $50 billion for the first time since 1982. Nowhere in the country were the changes in Pentagon outlays more apparent than in Southern California. |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130512204822/http://laedc.org/reports/AerospaceinSoCal_0812.pdf |archive-date=May 12, 2013 }}{{break}}{{cite book |author1=Eric John Heikkila |author2=Rafael Pizarro |title=Southern California and the World |url= {{google books |plainurl=y|id=upaN7waaW7AC|page=18}} |access-date=June 25, 2013 |date=January 1, 2002 |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=978-0-275-97112-0 |page=18}}{{break}}{{cite book |author=James Flanigan |title=Smile Southern California, You're the Center of the Universe: The Economy and People of a Global Region |url= {{google books |plainurl=y|id=T-_FMngVdI4C|page=25}} |access-date=June 25, 2013 |date=2009 |publisher=Stanford University Press |isbn=978-0-8047-5625-9 |page=25}}</ref> စတန်းဖို့ဒ် တက္ကသိုလ် နှင့် အင်ဂျင်နီယာဌာန၏ အကြီးအမှူး ဖရက်ဒရစ် တာမန်း တို့မှ မဟာဌာနများ နှင့် ဘွဲ့ရများကို ပြည်နယ်မှ ထွက်ခွာမည့် အစား ကယ်လီဖိုးနီးယားတွင် ဆက်လက်နေထိုင်ရန် တိုက်တွန်းခဲ့ပြီး [[ဆီလီကွန်တောင်ကြား]]ဟု ခေါ်သော မြင့်မားသည့် နည်းပညာဒေသ အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref name="Markoff">{{cite news|url= http://travel.nytimes.com/2009/04/17/travel/escapes/17Amer.html |title=Searching for Silicon Valley |last=Markoff |first=John |date=April 17, 2009 |work=The New York Times |access-date=February 26, 2011}}</ref> ထိုသို့သော ကြိုးစားအားထုတ်မှုများ၏ ရလဒ် အနေနှင့် ကယ်လီဖိုးနီးယားသည် တကမ္ဘာလုံးရှိ ဖျော်ဖြေရေးနှင့် ဂီတ လုပ်ငန်းတို့၏ ဗဟိုဌာန ဖြစ်လာခဲ့ပြီး နည်းပညာ၊ အင်ဂျင်နီယာနှင့် လေကြောင်းအာကာသ လုပ်ငန်းတို့၏ ဗဟိုဌာန ဖြစ်လာကာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး ဗဟိုဌာန ဖြစ်လာခဲ့သည်။.{{sfn|Cohen|2003|pages=115–116}} ဒေါ့ကွန်း အင်တာနက်ကုမ္ပဏီများ ဈေးထိုးကျမှု မတိုင်မီက ကယ်လီဖိုးနီးယားသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ နိုင်ငံများနှင့် ယှဉ်ပါက ပဉ္စမမြောက် အကြီးဆုံး စီးပွားရေး အဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite book |author1=Clark Davis |author2=David Igler |title=The Human Tradition in California |url= {{google books |plainurl=y |id=6QxvAAAAQBAJ|page=11}} |date=August 1, 2002 |publisher=Rowman & Littlefield Publishers |isbn=978-1-4616-4431-6 |page=11}}{{break}}{{cite news |last=Treanor |first=Jill |date=July 17, 2001 |title=Pink slip season in Silicon Valley |url= https://www.theguardian.com/technology/2001/jul/17/internetnews.business |newspaper=The Guardian |location=United Kingdom |access-date=April 22, 2015 |quote=This micro-economy—the world's fifth largest economy in its own right—started to feel the pain of the new technology meltdown first.}}</ref> သို့သော်လည်း ကယ်လီဖိုးနီးယားတောင်ပိုင်းတွင် ၁၉၈၀ နှောင်းပိုင်း ကယ်လီဖိုးနီးယားတစ်ခုလုံးတွင် ၁၉၉၁ မှစ၍ နှစ်အများစုတွင် အခြေချနေထိုင်သူ လူဦးရေ အနှုတ်ပြလာခဲ့သည်။ ထိုအကြောင်းအရာကို မီဒီယာများမှ ကယ်လီဖိုးနီးယား မှ အစုလိုက်အပြုံလိုက်ထွက်ခွါမှုဟု ရည်ညွှန်းလေ့ ရှိကြသည်။.<ref>{{cite news |last=Taylor |first=Lisa |date=March 30, 1997 |title=Getting Out: The Great California Exodus: Remember us? We left Southern California looking for cheaper housing, employment opportunities and a better way of life. Well ... We're Ba-aack! |url= https://articles.latimes.com/1997-03-30/realestate/re-43524_1_southern-california |newspaper=Los Angeles Times |access-date=April 22, 2015}}</ref> [[File:HP garage front.JPG|thumb|left| ဆီလီကွန်တောင်ကြား မွေးဖွားရာ ဂိုဒေါင်။ ထိုနေရာတွင် စတန်းဖို့ဒ် တက္ကသိုလ် ဘွဲ့ရများ ဖြစ်ကြသော ဝီလီယမ် ဟျူးလက် နှင့် ဒေးဗစ် ပက်ကက်တို့မှ သူတို့၏ ပထမဆုံး ထုတ်ကုန်ကို ၁၉၃၀ ခုနှစ်များတွင် စတင်အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့ကြသည်။]] နှစ်ဆယ်ရာစု၏ အလယ်ပိုင်းနှင့် နှောင်းပိုင်းတို့တွင် ပြည်နယ်အတွင်း လူမျိုးရေးနှင့် ပတ်သက်သော အဓိကရုဏ်းများ တစ်ကြိမ်ထက်မက ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ရဲများနှင့် အာဖရိက အမေရိကန်တို့အကြား တင်းမာမှုသည် အလုပ်လက်မဲ့ပြဿနာ နှင့် ဆင်းရဲမွဲတေမှုတို့နှင့် ပေါင်းစပ်ကာ ၁၉၆၅ ခု ဝပ် အဓိကရုဏ်းနှင့် ၁၉၉၂ ခုနှစ် ရော့ဒနီကင်း အဓိကရုဏ်း အစရှိသော ကြမ်းတမ်းသော အဓိကရုဏ်းများ ဖြစ်လာစေခဲ့သည်။ <ref>{{cite web |title=Watts Rebellion (Los Angeles) |url=https://kinginstitute.stanford.edu/encyclopedia/watts-rebellion-los-angeles |website=The Martin Luther King, Jr., Research and Education Institute |publisher=Stanford University |access-date=February 7, 2021 |language=en |date=June 12, 2017}}</ref><ref>{{cite web |last1=Sastry |first1=Anjuli |last2=Grisby Bates |first2=Karen |title=When LA Erupted In Anger: A Look Back At The Rodney King Riots |url=https://www.npr.org/2017/04/26/524744989/when-la-erupted-in-anger-a-look-back-at-the-rodney-king-riots |website=NPR.org |access-date=February 7, 2021 |language=en}}</ref> ကယ်လီဖိုးနီးယားသည် သစ်နက်ပါတီ၏ ဗဟိုဌာန ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ထိုအဖွဲ့မှာ အာဖရိက အမေရိကန်တို့အား လူမျိုးရေး မတရားမှုများ အတွက် ဖြေရှင်းတိုက်ခိုက်ရန် လက်နက်တပ်ဆင်ပေးသော အဖွဲ့ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=The Black Panther Party: Challenging Police and Promoting Social Change |url=https://nmaahc.si.edu/blog-post/black-panther-party-challenging-police-and-promoting-social-change |website=National Museum of African American History and Culture |access-date=February 7, 2021 |language=en |date=July 23, 2019}}</ref> ထို့ပြင် မက္ကဆီကို၊ ဖိလစ်ပိုင်နှင့် အခြား ရွှေ့ပြောင်း လယ်ယာအလုပ်သမားများသည် ဆီဇာ ရှားဗက်ဇ် ၏ ဦးဆောင်မှုဖြင့် ၁၉၆၀ ခုနှစ်များနှင့် ၁၉၇၀ ခုနှစ်များအတွင်း လခပိုမိုရရှိရန် ဆန္ဒထုတ်ဖော်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite web |last1=Pao |first1=Maureen |title=Cesar Chavez: The Life Behind A Legacy Of Farm Labor Rights |url=https://www.npr.org/2016/08/02/488428577/cesar-chavez-the-life-behind-a-legacy-of-farm-labor-rights |website=NPR.org |access-date=February 7, 2021 |language=en}}</ref> ၂၀ရာစုအတွင်း ကယ်လီဖိုးနီးယားတွင် ကပ်ဆိုက်မှုကြီးနှစ်ခု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ၁၉၀၆ ခုနှစ် ဆန်ဖရန်စစ္စကို ငလျင်နှင့် ၁၉၂၈ ခုနှစ် စိန့်ဖရန်စစ် ဆည် ရေကြီးမှုတို့သည် အမေရိကန်သမိုင်းတွင် အသေအပျောက်အများဆုံး ကပ်ဆိုက်မှု အဖြစ် ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="IIIMcNeill2004">{{cite book |editor-last=Krech |editor-first=Shepard, III |editor2-last=Merchant |editor2-first=Carolyn |editor3-last=McNeill |editor3-first=John Robert |title=Encyclopedia of World Environmental History |volume=3: O-Z, Index |date=2004 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-93735-1 |pages=540– |url= {{google books |plainurl=y|id=Dmky95hwKr0C|page=540}} |access-date=November 23, 2012}}</ref> လေထုညစ်ညမ်းမှု ပြဿနာများကို လျှော့ချနိုင်ခဲ့သော်လည်း လေထုညစ်ညမ်းမှုနှင့် ဆက်စပ်သော ကျန်းမာရေး ပြဿနာများမှာ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားဆဲ ဖြစ်သည်။ မော်တော်ကား အိတ်ဇောပိုက်များနှင့် ပတ်သက်သော ဖက်ဒရယ် အဆင့်နှင့် ပြည်နယ်အဆင့် ကန့်သတ်မှု ဥပဒေများ ထုတ်ပြန်ပြီးနောက်တွင် ''စမောက်'' ဟု သိကြသော အညိုရောင် မြူများသည် သိသာစွာ လျော့ကျသွားခဲ့သည်။ <ref>William Deverell, and Greg Hise, eds. ''Land of Sunshine: An Environmental History of Metropolitan Los Angeles'' (2005).</ref><ref>James E. Krier, and Edmund Ursin, ''Pollution and Policy: A Case Essay on California and Federal Experience with Motor Vehicle Air Pollution, 1940–1975'' (1978)</ref> ၂၀၀၁ ခုနှစ် စွမ်းအင် အကျပ်အတည်းကြောင့် မီးအလှည့်ကျ ပြတ်တောက်မှုများ၊ ဓာတ်အားခမြင့်တက်မှုများနှင့် အနီးအနားပြည်နယ်များမှ ဓာတ်အားတင်သွင်းမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် ကယ်လီဖိုးနီးယား တောင်ပိုင်း အက်ဒီဆင် ကုမ္ပဏီနှင့် ပစိဖိတ် ဓာတ်ငွေ့နှင့် လျှပ်စစ် ကုမ္ပဏီတို့မှာ ပြင်းထန်စွာ ဝေဖန်ခံခဲ့ရသည်။<ref>Severin Borenstein, [https://www.jstor.org/stable/2696582 "The Trouble With Electricity Markets: Understanding California's Restructuring Disaster"], ''Journal of Economic Perspectives'', Winter 2002, Vol. 16 Issue 1, pp. 191–211 (in JSTOR)</ref> မြို့ပြဒေသများတွင် အိမ်ဈေးမှာ ဆက်လက်မြင့်တက်နေဆဲဖြစ်ပြီး ၁၉၆၀ ခုနှစ်တွင် ဒေါ်လာ ၂၅,၀၀၀ တန်သော အသင့်အတင့်ရှိသော မြို့ပြဒေသရှိအိမ်မှာ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ဒေါ်လာ ၅ သိန်းနှင့် အထက် ဈေးပေါက်သည်။ လူအများအပြားမှာ ပိုမို၍ ကျေးလက်ကျသော ဒေသများတွင် နေထိုင်ခြင်းဖြင့် အိမ်ဝယ်နိုင်ကြပြီး အလုပ်သို့ အချိန်ကြာရှည်စွာ သွားလာကြကာ မြို့ပြဒေသများတွင် မြင့်မားသော လခဖြင့် အလုပ်လုပ်ကြသည်။ ဈေးကစားသူများမှာ နေထိုင်ရန် စိတ်ကူးမရှိသော်လည်း အိမ်များကို ဝယ်ယူကြပြီး လပိုင်းအတွင်းတွင် အမြတ်အစွန်း များစွာ ရှာဖွေနိုင်ကြကာ ထိုငွေကြေးကို အသုံးပြု၍ အိမ်ခြံမြေများထပ်၍ ဝယ်ယူကြသည်။ အိမ်အတွက် ငွေချေးငှားသော ကုမ္ပဏီများမှာ ဥပဒေအတိုင်း လိုက်နာကြသော်လည်း လူတိုင်းသည် အိမ်ဈေးထပ်၍ တက်မည်ဟု ယူဆကြသည်။ ၂၀၀၇-၈ ခုနှစ်တွင် အိမ်ခြံမြေပူပေါင်း ပေါက်ကွဲခဲ့ပြီး အိမ်ဈေးထိုးကျကာ အိမ်ဈေးတက်သော ကာလ ကုန်ဆုံးခဲ့သည်။ အိမ်ခြံမြေတန်ဖိုး ဘီလီယံပေါင်း ရာချီ၍ ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့ပြီး ဘဏ်များမှ အိမ်ခြံမြေ သိမ်းဆည်းမှုများ များပြားလာခဲ့ကာ ငွေကြေးအဖွဲ့အစည်းများနှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများမှာ အကြီးအကျယ် ထိခိုက်ခဲ့သည်။<ref>Robert M. Hardaway, ''The Great American Housing Bubble: The Road to Collapse'' (2011) p. 22</ref><ref>Stephen D. Cummings and Patrick B. Reddy, ''California after Arnold'' (2009) p. 102</ref> ၂၁ရာစုအတွင်း ရာသီဥတုအပြောင်းအလဲကြောင့် ဖြစ်ပွားသော မိုးခေါင်ရေရှားမှုများနှင့် မကြာခဏ တောမီးလောင်မှုများ ပြည်နယ်အတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{cite web |last1=Wilson |first1=Scott |title=Fires, floods and free parking: California's unending fight against climate change |url=https://www.washingtonpost.com/graphics/2019/national/climate-environment/climate-change-california/ |website=Washington Post |date=December 5, 2019 |access-date=February 8, 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Flavelle |first1=Christopher |title=How California Became Ground Zero for Climate Disasters |url=https://www.nytimes.com/2020/09/20/climate/california-climate-change-fires.html |website=The New York Times |date=September 20, 2020 |access-date=February 8, 2021}}</ref> ၂၀၁၁ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၇ ခုနှစ်အထိ အစဉ်တစိုက် ဖြစ်ပွားသော မိုးခေါင်ရေရှားမှုမှာ သမိုင်းတင်ပြီးကာလ အတွင်း အဆိုးရွားဆုံး ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=California Facing Worst Drought on Record {{!}} NOAA Climate.gov |url=https://www.climate.gov/news-features/event-tracker/california-facing-worst-drought-record |website=www.climate.gov |access-date=February 8, 2021 |archive-date=7 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307005541/https://www.climate.gov/news-features/event-tracker/california-facing-worst-drought-record }}</ref>၂၀၁၈ ခုနှစ် တောမီးလောင်သည့် ရာသီမှာ ပြည်နယ်အတွက် အသေအပျောက်အများဆုံးနှင့် ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုအများဆုံး ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=2018 California Wildfires |url=https://www.census.gov/topics/preparedness/events/wildfires/2018-ca-wildfires.html |website=The United States Census Bureau |access-date=February 8, 2021 |language=EN-US}}</ref> ==ပထဝီဝင်== [[File:California Topography-MEDIUM.png|thumb|ကယ်လီဖိုးနီးယား၏ မြေပြင်အသွင်ပြ မြေပုံ]] [[File:Big Sur June 2008.jpg|thumb|ဘစ်ဆား ကမ်းရိုးတန်း၊ မွန်တာရေး၏ တောင်ဘက် ဘစ်စဘီတံတား]] [[File:1 yosemite valley tunnel view 2010.JPG|thumb|[[ယိုဆဲမတီး အမျိုးသားဥယျာဉ်]]]] [[File:Joshua Tree National Park (California, USA) -- 2012 -- 5663.jpg|thumb|ဂျိုရှုဝါသစ်ပင် အမျိုးသားဥယျာဉ်အတွင်းရှိ ''Cylindropuntia bigelovii]] ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် အလက်စကာပြည်နယ် နှင့် တက္ကဆပ်ပြည်နယ်တို့ပြီးလျှင် ဧရိယာအနေနှင့် တတိယမြောက် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ <ref name="2000 population and housing">{{cite web |url= https://www.census.gov/prod/cen2000/phc3-us-pt1.pdf |title=2000 Census of Population and Housing |date=April 2004 |publisher=US Census Bureau |page=29 |access-date=December 25, 2009}}</ref>ကယ်လီဖိုးနီးယားသည် ပထဝီအနေအထားအရ ဒေသနှစ်ခု အနေနှင့် ပိုင်းခြားထားသည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယားတောင်ပိုင်းတွင် တောင်ဘက်ဆုံး ကောင်တီ ၁၀ ခုပါဝင်ပြီး<ref>{{cite journal |url= {{google books |plainurl=y |id=p04zAQAAMAAJ|page=1}} |pages=38–9 |title=Figures Show California's Motoring Supremacy |journal=Touring Topics |volume=8 |number=2 |date=March 1916}}</ref><ref>{{cite book |url= {{google books |plainurl=y |id=EXdAAQAAQBAJ|page=46}} |page=46 |title=Surfing about Music |last=Cooley |first=Timothy J. |publisher=University of California Press |date=2014 |isbn=978-0-520-95721-3}}</ref> ကယ်လီဖိုးနီးယားမြောက်ပိုင်းတွင် မြောက်ဘက်အကျဆုံး ကောင်တီ ၄၈ ခုပါဝင်သည်။<ref>{{cite news |access-date=September 7, 2014 |url= https://news.google.com/newspapers?nid=2245&dat=19630419&id=Rd8zAAAAIBAJ&pg=2786,2022902 |title=Westward Tilt: Northern California |first=Neil |last=Morgan |newspaper=Lodi News-Sentinel |location=Lodi, California |date=April 19, 1963}}</ref><ref>{{cite book |url= {{google books |plainurl=y |id=Kr8rAQAAMAAJ|page=6}} |page=6 |title=Kent Guide Manual (Harrison Narcotic Law) and Professional Registry |editor=John E. Kent |publisher=The Service Press |date=1917 |location=San Francisco}}</ref> မြောက်ဘက်တွင် အိုရီဂွန်ပြည်နယ်၊ အရှေ့ဘက်နှင့် အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် နီဗားဒါးပြည်နယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာနှင့် တောင်ဘက်တွင် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ် ဘာဂျာကယ်လီဖိုးနီးယားနှင့် နိုင်ငံတကာနယ်နိမိတ် ထိစပ်နေသည်။ (၎င်းတို့နှစ်ခု ပေါင်းစ၍ မြောက်အမေရိက၏ ကယ်လီဖိုးနီးယားဒေသ အဖြစ်တည်ရှိပြီး ဘာဂျာကယ်လီဖိုးနီးယား ဆာ လည်း အပါအဝင်ဖြစ်သည်။ ပြည်နယ်၏ အလယ်ပိုင်းတွင် ကယ်လီဖိုးနီးယား အလယ်ပိုင်းချိုင့်ဝှမ်း တည်ရှိပြီး အရှေ့ပိုင်းတွင် ဆီးရားနီဗားဒါးတောင်တန်း၊ အနောက်ပိုင်းတွင် ကမ်းရိုးတန်းတောင်တန်းများ၊ မြောက်ဘက်တွင် ကက်စကိတ်တောင်တန်းများနှင့် တောင်ပိုင်းတွင် တီဟာချာပီတောင်တန်းများက ဝိုင်းရံထားသည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယား၏ အလယ်ပိုင်းချိုင့်ဝှမ်းမှာ အထွက်ကောင်းသော စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး နှလုံးသည်းပွတ်ဒေသပင် ဖြစ်သည်။ ဆေခရာမန်တို-ဆန် ဝါကင် မြစ်ဝကျွန်းပေါ်မှ နှစ်ပိုင်းပိုင်းခြားထားသောအပိုင်း၏ မြောက်ပိုင်းဖြစ်သည် ဆေခရာမန်တို ချိုင့်ဝှမ်းသည် ဆေခရာမန်တိုမြစ်၏ ရေဝေကြောအဖြစ် တည်ရှိပြီး တောင်ပိုင်းဖြစ်သော ဆန်ဝါကင် ချိုင့်ဝှမ်းသည် ဆန်ဝါကင်မြစ်၏ ရေဝေကြော အဖြစ် တည်ရှိသည်။ ချိုင့်ဝှမ်းနှစ်ခုစလုံးသည် ၎င်းတို့အတွင်း ဖြတ်သန်းစီးဆင်းစော မြစ်များ၏ အမည်ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ သောင်တူးလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်နေသဖြင့် ဆေခရာမန်တိုနှင့် ဆန်ဝါကင် မြစ်တို့သည် ကုန်းတွင်း မြို့အချို့ကို ဆိပ်ကမ်းမြို့များအဖြစ် တည်ရှိစေရန် လုံလောက်သော ရေအနက် ရှိနေဆဲပင် ဖြစ်သည်။ ဆေခရာမန်တို ဆန်ဝါကင် မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသသည် ပြည်နယ်အတွက် အရေးပါသော ရေပေးဝေသည့် အသက်သွေးကြောတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရေများကို မြစ်ဝကျွန်းပေါ်မှ ကျယ်ပြန့်စွာချိတ်ဆက်ထားသော ရေပန့်များ နှင့် တူးမြောင်းများ ကွန်ယက်ကို ဖြတ်သန်း၍ လမ်းကြောင်းလွှဲ သယ်ပို့သည်မှာ ပြည်နယ်တစ်ခုလုံး၏ အရှည်နီးပါးပင် ဖြစ်ပြီး အလယ်ပိုင်း ချိုင့်ဝှမ်းသို့ လည်းကောင်း၊ ပြည်နယ်၏ ရေစီမံကိန်းများသို့ လည်းကောင်း၊ အခြားလိုအပ်ချက်များကို ဖြည့်ဆည်းရန် အတွက်လည်းကောင်း အသုံးပြုသည်။ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသမှ ရေသည် ပြည်နယ်လူဦးရေ၏ သုံးပုံနှစ်ပုံနီးပါးဖြစ်သော လူဦးရေ ၂၃ သန်းအတွက် သောက်သုံးရေ အဖြစ် ပံ့ပိုးပေးပြီး ဆန်ဝါကင် ချိုင့်ဝှမ်းအနောက်ဘက်မှ လယ်သမားများအတွက်လည်း အသုံးဝင်စေသည်။ ဆူးဆန်းပင်လယ်အောင်သည် ဆေခရာမန်တိုနှင့် ဆန်ဝါကင်မြစ်တို့၏ မြစ်ဆုံတွင် တည်ရှိသည်။ ရေများသည် ကာကီးနက်ဇ် ရေလက်ကြားသို့ စီးဝင်ပြီး ၎င်းသည် ဆန်ဖရန်စစ္စကို ပင်လယ်အော်၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းဖြစ်သော ဆန်ပါဘလို ပင်လယ်အော်သို့ စီးဝင်သည်။ ထိုမှတဆင့် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာနှင့် ဂိုဒင်းဂိတ်ရေလက်ကြားဖြင့် ဆက်သွယ်နေသည်။ ချန်နယ်ကျွန်းများသည် တောင်ပိုင်းကမ်းရိုးတန်းတွင် တည်ရှိပြီး ဖယ်ရယ်လွန်ကျွန်းများသည် ဆန်ဖရန်စစ္စကို၏ အနောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ဆီးရားနီဗားဒါး (စပိန်ဘာသာဖြင့် "နှင်းဖုံးသော တောင်တန်းများ") တွင် တဆက်တည်းဖြစ်သော ပြည်နယ် ၄၈ ခုတွင် အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်ဖြစ်သော ဝှစ်တနီတောင် ပါဝင်ပြီး {{convert|၁၄၅၀၅|ft|m}} မျှ မြင့်မားသည်။ <ref name=Mount_Whitney>{{cite ngs |id=GT1811|designation=Whitney|access-date=October 20, 2011}}</ref><ref name=USGS>{{cite web |url=http://egsc.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html |title=Elevations and Distances in the United States |publisher=[[United States Geological Survey]] |date=2001 |access-date=October 21, 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111015012701/http://egsc.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html |archive-date=October 15, 2011 |accessdate=29 May 2021 |archivedate=15 October 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111015012701/http://egsc.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html }}</ref><ref name="NAVD88">Elevation adjusted to [[North American Vertical Datum of 1988]].</ref> ထိုတောင်တန်းများတွင် ရေခဲများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းနေသောတောင်ထိပ်များကြောင့် ထင်ရှားသည့် ယိုဆဲမတီးတောင်ကြား ပါဝင်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင်အကြီးမားဆုံး အပင်ဖြစ်သည့် ဆီကွိုင်းယားပင် များ ရှိသည့် ဆီကွိုင်းယားအမျိုးသားဥယျာဉ်လည်းရှိကာ ပြည်နယ်အတွင်း ထုထည်အားဖြင့် အကြီးဆုံးဖြစ်သည့် နက်ရှိုင်းသောရေချိုရေကန်တစ်ခုဖြစ်သော တာဟိုးကန်လည်း ပါဝင်သည်။ ဆီးရားနီဗာဒါး၏ အရှေ့ဘက်တွင် အိုဝင်တောင်ကြားနှင့် မိုနိုကန်တို့ရှိပြီး ရွှေ့ပြောင်းငှက်တို့အတွက် မရှိမဖြစ် စားကျက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ပြည်နယ်၏ အနောက်ပိုင်းတွင် ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်အတွင်း ဧရိယာအားဖြင့် အကြီးမားဆုံး ရေချိုရေကန်ဖြစ်သည့် ကလီးယားကန် ရှိသည်။ တာဟိုးကန်သည် ပို၍ ကြီးမားသော်လည်း ၎င်းသည် ကယ်လီဖိုးနီးယားနှင့် နီဗားဒါး နယ်စပ်က ပိုင်းခြားထားသည်။ ဆီးရားနီဗားဒါးသည် ဆောင်းရာသီတွင် အာတိတ်ဒေသ အပူချိန်ရှိပြီး ဒါဇင်အနည်းငယ်မျှရှိသည့် သေးငယ်သော ရေခဲမြစ်များ ရှိပြီး အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ တောင်ဘက်အကျဆုံး ရေခဲမြစ်ဖြစ်သည့် ပါလူဆိတ် ရေခဲမြစ်လည်း တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်သည်။ တူးလဲရီကန်သည် မစ္စစ္စမီမြစ်၏ အနောက်ဘက်တွင် အကြီးမားဆုံးသော ရေချိုကန်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ရေခဲခေတ်မှ ကော်ကိုရန်ကန်၏ လက်ကျန်ဖြစ်သော တူးလဲရီရေကန်သည် ၂၀ရာစု အစောပိုင်းတွင် ၎င်းသို့စီးဝင်သော မြစ်လက်တက်များကို စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးဆိုင်ရာ ဆည်မြောင်းအသုံးချမှုနှင့် စည်ပင်ရေပေးဝေရေး အသုံးပြုမှုတို့ကြောင့် ခမ်းခြောက်သွားခဲ့သည်။ <ref>{{cite news |title=The Dried-Up Heart of California's Water Dilemma |url=https://www.bloomberg.com/opinion/articles/2017-04-26/the-dried-up-heart-of-california-s-water-dilemma |work=Bloomberg |date=April 26, 2017}}</ref> ပြည်နယ်၏ မြေမျက်နှာပြင်ဧရိယာ၏ ၄၅ ရာခိုင်နှုန်းမှာ သစ်တောများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းထားပြီး <ref name="Forestry 2003">{{cite book |last1=Laaksonen-Craig |first1=Susanna |last2=Goldman |first2=George |last3=McKillop |first3=William |title=Forestry, Forest Products, and Forest Products Consumption in California |publisher=University of California—Division of Agriculture and Natural Resources |date=2003 |location=Davis, California |page=1 |url=http://anrcatalog.ucdavis.edu/pdf/8070.pdf |isbn=978-1-60107-248-1 |access-date=December 12, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110221195646/http://anrcatalog.ucdavis.edu/pdf/8070.pdf |archive-date=February 21, 2011 |url-status=dead }}</ref> ကယ်လီဖိုးနီးယားတွင်ရှိသော ထင်းရှူးမျိုးစိတ်များ၏ အမျိုးအစားကွဲပြားမှုမှာ အခြားမည်သည့်ပြည်နယ်မှ မယှဉ်နိုင်ပေ။ ကယ်လီဖိုးနီးယားသည် အလက်စကာပြည်နယ်မှ အပ အခြားပြည်နယ်များထက် ပို၍ သစ်တောထူထပ်သည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယား ဝှိုက်တောင်ကုန်းများရှိ သစ်ပင်အများစုမှာ ကမ္ဘာပေါ်တွင် သက်တမ်းအရင့်ဆုံးဖြစ်ပြီး ဘရစ်စတယ်ကုန်းထင်းရူးပင် တစ်ပင်မှာ နှစ် ၅,၀၀၀ ကျော် သက်တမ်းရှိသည်။ <ref name=Lanner>{{cite book|last=Lanner|first=RM|date=2007|title=The Bristlecone Book|url=https://archive.org/details/bristleconebookn0000lann|publisher=Mountain Press|page=[https://archive.org/details/bristleconebookn0000lann/page/14 14]|isbn=978-0-87842-538-9}}</ref><ref name=oldest>{{cite web |url= http://www.rmtrr.org/oldlist.htm|title=Oldlist|publisher=Rocky Mountain Tree Ring Research|access-date=January 8, 2013}}</ref> တောင်ပိုင်းတွင် ကုန်းတွင်းပိုင်းရှိ ကြီးမားသော ရေငံရေကန်ဖြစ်သည့် ဆော်လတန်ပင်လယ် ရှိသည်။ တောင်ဘက်အလယ်ပိုင်းရှိ သဲကန္တာကို မိုဟာဗီသဲကန္တာရဟု ခေါ်တွင်သည်။ မိုဟာဗီ၏ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် သေမင်းချိုင့်ဝှမ်းရှိပြီး ၎င်းတွင် မြောက်အမေရိကရှိ အနိမ့်ဆုံးနှင့် အပူဆုံးနေရာဖြစ်သည့် {{convert|−၂၇၉|ft|m}}မျှ နိမ့်သည့် ဘက်ဝါးတားချိုင့်ဝှမ်း ပါဝင်သည်။ <ref name=NED/> သေမင်းချိုင့်ဝှမ်းမှ ဝှစ်တနီတောင်ထိပ်သို့ ဒေါင်လိုက်တိုင်းမည်ဆိုပါက {{convert|၉၀|mi|km}} ထက်နည်းသည်။ တကမ်တမ်းတွင်တော့ ကယ်လီဖိုးနီးယား၏ အရှေ့တောင်ပိုင်းသည် ခြောက်သွေ့ပြီး ပူပြင်းသော ကန္တာရဖြစ်ကာ နွေရာသီအတွင်း အလွန်မြင့်မားသည် အပူချိန် အမြဲရှိတတ်သည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယား၏ အရှေ့တောင်ဘက် နယ်နိမိတ်ဖြစ်သော ကော်လိုရာဒိုပြည်နယ်နှင့် ထိစပ်နေသော နေရာမှာ ကော်လိုရာဒိုမြစ်ဖြင့် ပိုင်းခြားထားပြီး ပြည်နယ်တောင်ပိုင်းသည် ၎င်းတို့၏ သောက်သုံးရေ တစ်ဝက်ခန့်ကို ထိုမြစ်မှ ရရှိသည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယားရှိ မြို့တော်အများစုမှာ ကယ်လီဖိုးနီးယားမြောက်ပိုင်းရှိ ဆန်ဖရန်စစ္စကိုပင်လယ်အော်ဒေသ သို့မဟုတ် ဆေခရာမန်တို မက်ထရိုပိုလစ်တန်ဒေသတွင် လည်းကောင်း၊ ကယ်လီဖိုးနီးယားတောင်ပိုင်းရှိ လော့အိန်ဂျယ်လိစ်ဒေသ၊ ရေးဗားဆိုက်-ဆန်ဘာနာဒီနို-အင်လန်း အင်ပိုင်ယာဒေသ သို့မဟုတ် ဆန်ဒီယေးဂိုး မက်ထရိုပိုလစ်တန်ဒေသ တို့တွင် လည်းကောင်းတည်ရှိသည်။ လော့အိန်ဂျယ်လိစ်ဒေသ၊ ပင်လယ်အော်ဒေသ နှင့် ဆန်ဒီယေးဂိုး မက်ထရိုပိုလစ်တန်ဒေသတို့မှ ကယ်လီဖိုးနီးယားကမ်းရိုးတန်းတွင်ရှိသော အဓိက မက်ထရိုပိုလစ်တန်ဒေသအများအပြားတွင် ပါဝင်သည်။ ပစိဖိတ်မီးကွင်းဒေသတွင် ပါဝင်သဖြင့် ကယ်လီဖိုးနီးယားတွင် ဆူနာမီများ၊ ရေကြီးမှုများ၊ မိုးခေါင်ရေရှားမှုများ၊ ဆန်တာအနာ လေတိုက်ခတ်မှုများ၊ တောမီးလောင်ကျွမ်းမှုများ၊ မတ်စောက်သောဒေသတွင် မြေပြိုကျမှုများ စသည်ဖြင့် ဖြစ်ပွားလေ့ ရှိပြီး မီးတောင်အချို့လည်း ရှိသည်။ ပြည်နယ်အတွင်း ပြတ်ရွေ့အချို့ ဖြတ်သန်းသွားသဖြင့် ငလျင်လှုပ်မှုများ မကြာခဏ ဖြစ်ပွားလေ့ ရှိသည်။ အကြီးဆုံး ပြတ်ရွေ့မှာ ဆန်ဒန်ဒရီးယပ်စ်ပြတ်ရွေ့ ဖြစ်သည်။ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း ငလျင်လှုပ်မှု ၃၇,၀၀၀ မျှ မှတ်တမ်းရှိသော်လည်း အများစုမှ ခံစားသိရှိနိုင်မှု ရှိအောင် မပြင်းထန်ပေ။<ref>{{cite web |url=http://seismo.berkeley.edu/faq/rate_of_seism.html |title=Frequently Asked Questions |publisher=Seismo.berkeley.edu |access-date=April 22, 2011 |archive-date=1 May 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501082117/http://seismo.berkeley.edu/faq/rate_of_seism.html |url-status=dead }}</ref> ===ရာသီဥတု=== [[File:California Köppen.gif|thumb|ကယ်လီဖိုးနီးယားရှိ [[ကော့(ခ်)ပန်ရာသီဥတုခွဲခြားမှုများ|ကော့(ခ်)ပန်ရာသီဥတု]] အမျိုးအစားများ]] ပြည်နယ်၏ နေရာအတော်များများတွင် မြေထဲပင်လယ်ရာသီဥတု ရှိသော်လည်း ပြည်နယ်၏ ကြီးမားသော အရွယ်အစားကြောင့် ဝင်ရိုးစွန်း ရာသီဥတုမှ အပူပိုင်းဆန်သော ရာသီဥတုအထိ အမျိုးမျိုး ကွဲပြားသည်။ အေးမြသော ကမ်းလွန် ကယ်လီဖိုးနီးယား ရေစီကြောင်းသည် ကမ်းရိုးတန်းအနီး မြူများကို မကြာခဏ ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ကုန်းတွင်းပိုင်းသို့ ပိုမို ရောက်ရှိသောအခါတွင် ပိုမိုအေးမြသော ဆောင်းရာသီနှင့် ပိုမိုပူပြင်းသော နွေရာသီတို့ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ပင်လယ်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော ရာသီဥတု သမမျှတမှုကြောင့် ကမ်းရိုးတန်းတလျှောက် လော့အိန်ဂျယ်လိစ်မြို့နှင့် ဆန်ဖရန်စစ္စကိုမြို့တို့၏ နွေရာသီ အပူချိန်မှာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ မက်ထရိုပိုလစ်တန်ဒေသများတွင် အအေးဆုံး ဖြစ်ပြီး လတ္တီကျုတူသော အတွင်းပိုင်းနေရာများနှင့် မြောက်အမေရိကတိုက်၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းနေရာများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ထူးခြားစွာ အေးမြနေသည်။ မက္ကဆီကိုနှင့် နယ်စပ်ဖြစ်သော ဆန်ဒီယေးဂိုမြို့၏ ကမ်းရိုးတန်းသည် တဆက်တည်းဖြစ်သော အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ နေရာအများစုထက် နွေရာသီတွင် ပိုမိုအေးမြနေတတ်သည်။ ကုန်းတွင်းပိုင်းသို့ မိုင်အနည်းငယ်မျှ ဝင်ရောက်သွားသော အခါတွင် နွေရာသီ အပူချိန် ပြင်းထန်မှုသည် သိသာစွာ မြင့်မားပြီး လော့အိန်ဂျယ်လိစ်မြို့လည်ခေါင်တွင်ပင် ကမ်းရိုးတန်းနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ဒီဂရီ အနည်းငယ်မျှ ပိုမိုပူပြင်းနေလေ့ ရှိသည်။ ထိုသို့သော မိုက်ခရိုရာသီဥတု သွင်ပြင်ကို ပင်လယ်အော်ဒေသ၏ ရာသီဥတုတွင်လည်း တွေ့မြင်ရသည်။ ပင်လယ်နှင့် မထိစပ်သော ဒေသများသည် အနီးအနားရှိ သမုဒ္ဒရာနှင့် နီးစပ်သောဒေသများထက် နွေရာသီတွင် သိသာစွာ ပူပြင်းလေ့ ရှိသည်။ ပြည်နယ်၏ မြောက်ပိုင်းသည် တောင်ပိုင်းထက် ပိုမို၍ မိုးရွာသွန်းလေ့ ရှိသည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယား၏ တောင်တန်းများကလည်း ရာသီဥတုကို ပြောင်းလဲစေသည်။ ပြည်နယ်၏ မိုးအများဆုံး အပိုင်းမှာ အနောက်ဘက်သို့ မျက်နှာမူထားသော တောင်တန်း၏ ဆင်ခြေလျှောများ ဖြစ်သည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယား အနောက်မြောက်ပိုင်းတွင် အပူချိန်လျော့နည်းသော ရာသီဥတု ရှိသည်။ အလယ်ပိုင်းတောင်ကြားဒေသတွင် မြေထဲပင်လယ်ရာသီဥတုရှိပြီး ကမ်းရိုးတန်းနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ပိုမိုပြင်းထန်ပူပြင်းသော အပူချိန် ရှိသည်။ ဆီးရားနီဗားဒါးတွင် အယ်လ်ပ်စ်တောင်တန်း ရာသီဥတု ရှိပြီး ဆောင်းရာသီတွင် နှင်းကျကာ နွေရာသီတွင် အပူချိန် အနည်းငယ်မှ အသင့်အတင့် အထိ ရှိသည်။ [[File:Death Valley Mesquite Sand Dunes.jpg|thumb|မိုဟာဗီသဲကန္တာရအတွင်းမှ သေမင်းချိုင့်ဝှမ်း]] [[File:20200910-FS-Sierra-tls-122 (50333277868).jpg|thumb|ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ် သမိုင်းတလျှောက် အကြီးမားဆုံး တောမီးလောင်ကျွမ်းမှု အခု ၂၀ မှ ၅ ခုသည် ၂၀၂၀ တောမီးလောင်ကျွမ်းသည့် ရာသီတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။]] ကယ်လီဖိုးနီးယားရှိ တောင်ကုန်းတောင်တန်းများသည် အရှေ့ဘက်ခြမ်းတွင် မိုးကွယ်ရပ်ဝန်းကို ဖြစ်ပေါ်စေသဖြင့် ကျယ်ပြန့်သော ကန္တာရများကို ပေါ်ထွန်းစေသည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယား အရှေ့ခြမ်းရှိ ကုန်းမြေမြင့်သော ကန္တာရများတွင် ပူပြင်းသော နွေရာသီနှင့် အေးမြသော ဆောင်းရာသီ ရှိသည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယားတောင်ပိုင်း အရှေ့ဘက်ရှိ ကုန်းမြေနိမ့်သော ကန္တာရများတွင်မူ ပူပြင်းသော နွေရာသီနှင့် နှင်းမရှိသလောက်ဖြစ်သော မပြင်းထန်သော ဆောင်းရာသီရှိသည်။ သေမင်းချိုင့်ဝှမ်းဟု အမည်တွင်သော ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အောက်နိမ့်ကျသော အပိုင်းများ ကျယ်ပြန့်စွာပါဝင်သည့် ကန္တာရမှာ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အပူပြင်းဆုံးဒေသ အပူချိန်အမြင့်မားဆုံးဒေသအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။<ref name=newRecord>{{cite journal|last=El Fadli|first=K. I. |title=World Meteorological Organization Assessment of the Purported World Record 58{{nbs}}°C Temperature Extreme at El Azizia, Libya (September 13, 1922)|journal=Bulletin of the American Meteorological Society|date=September 2012|doi=10.1175/BAMS-D-12-00093.1|volume=94|issue=2|page=199|display-authors=etal|bibcode=2013BAMS...94..199E|doi-access=free}} (The 136.4{{nbs}}°F (58{{nbs}}°C), claimed by 'Aziziya, Libya, on September 13, 1922, has been officially deemed invalid by the World Meteorological Organization.)</ref><ref>{{cite web |title=World Meteorological Organization World Weather / Climate Extremes Archive |url=http://wmo.asu.edu/world-highest-temperature |access-date=January 10, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130104143844/http://wmo.asu.edu/world-highest-temperature |archive-date=January 4, 2013 |accessdate=1 June 2021 |archivedate=4 January 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130104143844/http://wmo.asu.edu/world-highest-temperature }}</ref>{{convert|၁၃၄|°F|°C|1}},အား ၁၉၁၃ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၁၀ ရက်တွင် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယားတွင် အနိမ့်ဆုံးအဖြစ် စံချိန်တင်ထားသော အပူချိန်မှာ {{convert|−၄၅|°F}} ဖြစ်ပြီး ၁၉၃၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၀ ရက်တွင် ဘိုကာ တွင် မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=Weather Data: California, Boca, 1937, January |url= https://geographic.org/global_weather/weather_data.php?month=01&year=1937&id=USC00040931&path=weather_stations/usc0000000_usc0045999/USC00040931.dly&name=Boca&country=California |access-date=June 26, 2020 }}</ref> အောက်တွင်ဖော်ပြထားသော ဇယားတွင် ဇန်နဝါရီလမှ ဩဂုတ်လအထိ ပြည်နယ်တဝှမ်းရှိ ရွေးချယ်ထားသော နေရာများတွင် ရှိသော ပျမ်းမျှအပူချိန်ကို ဖော်ပြထားသည်။ အချို့နေရာများမှာ လူဦးရေ ထူထပ်သော နေရာများ ဖြစ်ပြီး အချို့မှာ လူဦးရေ မထူထပ်ပေ။ ယူရေးကားမြို့ အနီးရှိ နွေရာသီတွင် အေးမြသော အပူချိန်ရှိသည့် ဟမ်းဘို့ပင်လယ်အော်ဒေသ၊ သေမင်းချိုင့်ဝှမ်း၏ အလွန်ပူပြင်းသော အပူချိန် နှင့် ဆီးရားနီဗာဒါးရှိ မမ်မို့ရေကန်ဒေသရှိ တောင်ပေါ်ရာသီဥတုတို့ ပါဝင်သည်။ {|class="wikitable sortable" style="margin:auto;" |+Average temperatures and precipitation for selected communities in California<ref name="California climate averages">{{cite web|url=http://www.weatherbase.com/weather/city.php3?c=US&s=CA&statename=California-United-States-of-America|title=California climate averages|publisher=Weatherbase|access-date=January 26, 2018|archive-date=31 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151231215757/http://www.weatherbase.com/weather/city.php3?c=US&s=CA&statename=California-United-States-of-America|url-status=dead}}</ref> |- !Location ! ဩဂုတ်{{break}}(°F) ! ဩဂုတ်{{break}}(°C) ! ဇန်နဝါရီ{{break}}(°F) ! ဇန်နဝါရီ{{break}}(°C) ! နှစ်စဉ်{{break}}မိုးရေချိန်{{break}}(mm/in) |- |[[လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ်မြို့]] ||၈၃/၆၄ ||၂၉/၁၈ ||၆၆/၄၈ ||၂၀/၈ ||၃၇၇/၁၅ |- |လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်||75/64 ||23/18 ||65/49 ||18/9 ||326/13 |- |ဆန်ဒီယေးဂိုးမြို့ ||76/67 ||24/19 ||65/49 ||18/9 ||262/10 |- |ဆန်ဟိုဆေးမြို့ ||82/58 ||27/14 ||58/42 ||14/5 ||401/16 |- |[[ဆန်ဖရန်စစ္စကိုမြို့]] ||67/54 ||20/12 ||56/46 ||14/8 ||538/21 |- |ဖရန်ဆို ||97/66 ||34/19 ||55/38 ||12/3 ||292/11 |- |ဆေခရာမန်တိုမြို့ ||91/58 ||33/14 ||54/39 ||12/3 ||469/18 |- |အော့ကလန်မြို့ ||73/58 ||23/14 ||58/44 ||14/7 ||588/23 |- |ဘိတ်ကာဖီး ||96/69 ||36/21 ||56/39 ||13/3 ||165/7 |- |ရေးဗားဆိုက် ||94/60 ||35/18 ||67/39 ||19/4 ||260/10 |- |ယူရေးကား ||62/53 ||16/11 ||54/41 ||12/5 ||960/38 |- |သေမင်းချိုင့်ဝှမ်း ||115/86 ||46/30 ||67/40 ||19/4 ||60/2 |- |မမ်မို့ရေကန်များ ||77/45 ||25/7 ||40/15 ||4/ −9 ||583/23 |} ===ဂေဟစနစ်=== {{multiple image|align=right|direction=vertical|width=200|image1=Mount Whitney 2003-03-25.jpg|image2=Badwater elevation sign.jpg|footer= ဝှစ်တနီတောင်ထိပ် (ထိပ်) သည် သေမင်းတောင်ကြား (အောက်)ရှိ ဘက်ဝါးတားချိုင့်ဝှမ်းမှ {{convert|၉၀|mi|km}} မကျ ကွာဝေးသည်။}} ကယ်လီဖိုးနီးယားသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြွယ်ဝဆုံးနှင့် အမျိုးအစား အစုံလင်ဆုံး ဒေသတစ်ခုဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် မျိုးသုဉ်းလုနီးပါး ဖြစ်နေသော ဂေဟစနစ် အချို့ တည်ရှိသည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယားသည် အာတိတ်အနီးလောက၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်ပြီး ကုန်းမြေဆိုင်ရာဇီဝရပ်ဝန်းအချို့ ဖြန့်ကျက်တည်ရှိသည်။ <ref name="Checklist of the Scarabaeoidea of the Nearctic Realm">{{cite web |url= http://www.iscc.ca.gov/docs/CaliforniaInvasiveSpeciesList.pdf |title=Checklist of the Scarabaeoidea of the Nearctic Realm|publisher=digitalcommons.unl.edu (University of Nebraska State: Papers in Entomology)|date=2003|access-date=October 5, 2010}}</ref> ကယ်လီဖိုးနီးယားတွင် ဒေသရင်း သီးသန့်ဖြစ်သော မျိုးစိတ် အမြောက်အမြား ရှိပြီး အခြားနေရာများတွင် သေဆုံးပျောက်ကွယ်သွားခဲ့ပြီ ဖြစ်သော ကမ္ဘာဦးအစ မျိုးစိတ်များလည်း ပါဝင်ကာ ကက်တလီနား အိုင်ရွန်းဝုဒ် (Lyonothamnus floribundus) အစရှိသော အပင်များ ဖြစ်သည်။ အခြားသော ဒေသရင်းသီးသန့် မျိုးစိတ်များမှာ မျိုးကွဲထွက်ခြင်း နှင့် နေရာဒေသကိုလိုက်၍ အသစ်ဖြစ်ပေါ်ခြင်း အားဖြင့် အစပြုခဲ့ကြပြီး မျိုးစိတ်အမျိုးမျိုးတို့မှာ ဘိုးစဉ်ဘောင်ဆက် တစ်ခုတည်း ဖြစ်သော်လည်း ကယ်လီဖိုးနီးယား လီလက် (''Ceanothus'') အစရှိသော အမျိုးမျိုး ကွဲပြားသော ဂေဟစနစ် အခြေအနေများကို အခွင့်ကောင်းယူ၍ ရှင်သန်ဖွံ့ဖြိုးခဲ့ကြသည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယား၏ ဒေသရင်း မျိုးစိတ်များမှာ မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်မည့် အန္တရာယ်နှင့် ရင်ဆိုင်နေရပြီး မြို့ပြဖွံ့ဖြိုးခြင်း၊ သစ်ထုတ်လုပ်ခြင်း၊ စားကျက်မြေ အလွန်အကျွံ ချဲ့ထွင်ခြင်းနှင့် ၎င်းတို့ တည်ရှိရာဒေသအတွင်းသို့ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာကြသည့် သူစိမ်းမျိုးစိတ်များ ရောက်ရှိလာခြင်း တို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ===ဒေသရင်းအပင်နှင့် တိရစ္ဆာန်များ=== ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်သည် ဒေသရင်းအပင်များ စုစည်းမှုနှင့် ပတ်သက်၍ ၎င်းတို့၏ အဆင့်မြင့်မှုကို ဝင့်ကြွားရသော ဒေသဖြစ်ကာ အကြီးဆုံး သစ်ပင်၊ အမြင့်ဆုံး သစ်ပင် နှင့် သက်တမ်းအရင့်ဆုံး သစ်ပင် စသည်တို့ ရှိခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယား၏ ဒေသရင်း မြက်များမှာ နှစ်ရှည်ပင်များ ဖြစ်သည်။<ref name="Restoring Native Grasses">{{Cite journal |last=David Elstein |date=May 2004 |title=Restoring California's Native Grasses |url=http://www.ars.usda.gov/is/AR/archive/may04/grass0504.htm |journal=Agricultural Research Magazine |volume=52 |issue=5 |page=17 |access-date=December 25, 2009}}</ref> ဥရောပသားတို့ ရောက်ရှိလာပြီးနောက် ၎င်းတို့နေရာတွင် ကျူးကျော်လာသည့် မျိုးစိတ်များဖြစ်သည့် ဥရောပ၏ တစ်နှစ်တာမြက်ပင်များ အစားထိုးဝင်ရောက်လာခဲ့သဖြင့် ယနေ့ခေတ်တွင် ကယ်လီဖိုနီးယား၏ တောင်ကုန်းများသည် နွေရာသီတွင် ရွှေညိုရောင် အဖြစ် ပြောင်းလဲသွားလေ့ ရှိသည်။ <ref name="The California Invasive Species List">{{Cite web |date=April 21, 2010 |title=The California Invasive Species List |url=http://www.iscc.ca.gov/docs/CaliforniaInvasiveSpeciesList.pdf |access-date=October 5, 2010 |publisher=iscc.ca.gov (California Invasive Species Advisory Committee)}}</ref> ကယ်လီဖိုးနီးယားတွင် ရာသီဥတုနှင့် မြေမျက်နှာသွင်ပြင်များ ကျယ်ပြန့်စွာ ကွဲပြားခြားနားပြီး ပြည်နယ်တွင်း သက်ရှိဇုန် ၆ ခု ရှိကာ ၎င်းတို့မှာ ဆိုနိရန်ကန္တာရ ၊ ဆိုနိုရန် အမြင့်ပိုင်း (တောင်ကုန်းနိမ့် ဒေသနှင့် အချို့သော ကမ်းရိုးတန်းဒေသများ) ၊ အပြောင်းအလဲ (ကမ်းရိုးတန်းဒေသနှင့် စိုစွတ်သော အရှေ့မြောက်ကောင်တီများ) နှင့် ပြည်နယ်၏ အမြင့်ဆုံး အပိုင်းများ ဖြစ်သော ကနေဒီယန်၊ ဟတ်ဒ်ဆိုနီယန် နှင့် အာတိတ်ဇုန်တို့ ဖြစ်သည်။ <ref name="California: flora and fauna">{{Cite web |date=2010 |title=California: flora and fauna |url=http://www.city-data.com/states/California-Flora-and-fauna.html |access-date=September 7, 2010 |publisher=city-data.com}}</ref> [[Image:JoshuaTree 20140907.jpg|thumb|upright|ကယ်လီဖိုးနီးယား ယောရှုပင်အရပ်ရှိ ယောရှုပင်]] အနိမ့်ပိုင်း ဆိုနိုရန်ဇုန် အတွင်းရှိ ခြောက်သွေ့သော ရာသီဥတုရှိသော ဒေသတွင် ရှိသော အပင်များမှာ အမျိုးမျိုး ကွဲပြားသော ဒေသခံ မိုးခေါင်ရေရှားဆူးပင်များ၊ မက်စကွိုက်ပင်များ နှင့် ပါလိုဗာဒီပင်များ တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ယောရှုပင်များကို မိုဟာဗီ ကန္တာရအတွင်းတွင် တွေ့ ရသည်။ ပန်းပွင့်သော အပင်များတွင် မှင်စာကန္တာရဘိန်းပင် နှင့် အမျိုးမျိုးသော မေမြို့ပန်းပင်များ ဖြစ်ကြသည်။ အလယ်ပိုင်း တောင်ကြားတွင် ဖရီးမောင့် ကော်တွန်ဝုဒ် နှင့် တောင်ကြားဝက်သစ်ချပင်များ အများအပြား ပေါက်ရောက်ကြသည်။ ဆိုနိုရန် အမြင့်ပိုင်းဇုန်တွင် ချုံနွယ်ပိတ်ပေါင်း ခါးပတ်များ ပါဝင်ပြီး ချုံအငယ်စားများ၊ အပင်ပုလေးများ နှင့် ဆေးဘက်ဝင်သယောင် ထင်ရသော အပင်များ သစ်တော အဖြစ် ပေါက်ရောက်နေကြသည်။ နီမိုဖေးလား၊ ပူရှိန်း၊ ဖာစီလီးယား၊ ဗွိုင်အိုလာ နှင့် ပြည်နယ် အထိမ်းအမှတ် အပင်ဖြစ်သော ကယ်လီဖိုးနီးယားဘိန်းပင် တို့လည်း ထိုဇုန်အတွင်း အများအပြား ပေါက်ရောက်နေကြပြီး ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အခြားနေရာများတွင် ရှိသည့် မျိုးစိတ်များထက် ပိုများသော လူပိုင်းပင် မျိုးစိတ်များလည်း ပေါက်ရောက်လျှက် ရှိသည်။<ref name="California: flora and fauna" /> အပြောင်းအလဲဇုန်တွင် ကယ်လီဖိုးနီးယား၏ သစ်တော အများဆုံး ရှိပြီး သစ်နီပင်(Sequoia sempervirens) နှင့် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သက်တမ်းအရင့်ဆုံး သက်ရှိများတွင် အပါအဝင်ဖြစ်သော "သစ်ပင်ကြီး" သို့မဟုတ် ဧရာမ ဆီကွိုင်းယားပင်(''endron Sequoiadgiganteum'') (အချို့က အနည်းဆုံး နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ ခန့်အထိ ရှိပြီဟု ဆိုကြသည်။) များ ပေါက်ရောက်ကြသည်။ တန်ဘာ့ခ် ဝက်သစ်ချပင်၊ ကယ်လီဖိုးနီးယား လော်ရယ်ပင်၊ သကြားထင်းရှူးပင်၊ မာဒရိုနာပင်၊ အရွက်ကြီး မေပယ်လ်ပင် နှင့် ဒေါက်ဂလပ် ထင်းရှူးပင်များလည်း ပေါက်ရောက်ကြသည်။ သစ်တောများ၏ အခြေတွင် ဆွာ့ဒ်ဖန်၊ အလမ်ရု၊ ဘယ်ရန်ဝေါ့ နှင့် ထရီလီယမ်ပင်များဖြင့် ဖုံးလွှမ်းနေပြီး ဟက်ကယ်ဘယ်ရီ၊ အဇလီယာ၊ အဲလ်ဒါး နှင့် ကားရန့်ပင်ရိုင်း ချုံပုတ်များလည်း ရှိသည်။ ပန်းရိုင်းပင်များတွင် အမျိုးမျိုးသော မာရီပိုဆာ၊ တျူးလစ်၊ ကျားလီလီ နှင့် ကျားသစ်လီလီပင်များ ပါဝင်သည်။ <ref name="Sequoia sempervirens (D. Don) Endl.">{{Cite web |title=Sequoia sempervirens (D. Don) Endl |url=http://www.na.fs.fed.us/pubs/silvics_manual/volume_1/sequoia/sempervirens.htm |access-date=October 7, 2010 |publisher=fed.us (U.S. Forest Service) |archive-date=16 December 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101216063912/http://www.na.fs.fed.us/pubs/silvics_manual/volume_1/sequoia/sempervirens.htm }}</ref> ကနေဒီယန်ဇုန် အမြင့်ပိုင်းများတွင် ဂျက်ဖရီထင်းရှူးပင်၊ ထင်းရှူးနီပင် နှင့် လော့ဂျ်ပိုးထင်းရူးပင်များ အများအပြား ပေါက်ရောက်ကြသည်။ အကိုင်းသေး သစ်ပင်များ ပေါက်ရောက်ရာဒေသများတွင် မန်ဇနီတာ နှင့် စီယာနိုးသပ်စ် အပင်သေးများ၊ တသီးတခြားဖြစ်သော ဆီးရား ပါ့ဖ်ဘောများကိုလည်း တွေ့ရသည်။ သစ်ပင်ကြီးများ၏ အောက်ကပ်လျှက်တွင် ဟတ်ဒ်ဆိုနီယန် ဇုံ ရှိပြီး အခေါက်ဖြူ၊ မြေခွေးမြီး နှင့် ငွေ ထင်ရှူးပင်များ ပေါက်ရောက်ကြသည်။ {{convert|၁၀၅၀၀|ft|m}} တွင် အာတိတ်ဇုန် စတင်ပြီး သစ်ပင်များ မရှိဘဲ ၎င်း၏ ဒေသရင်းပင်များတွင် ပန်းရိုင်းများ ပါဝင်ကာ ဆီးရား ပရင်းရို့စ်၊ ကိုလမ်ဘိုင်း အဝါရောင်၊ အယ်လ်ပိုင်း ဘတ်တာကပ် နှင့် အယ်လ်ပိုင်း ရှုတင်းစတား တို့ အပါအဝင် ဖြစ်သည်။<ref name="California: flora and fauna" /><ref name="Life Zones of the Central Sierra Nevada">{{Cite web |title=Life Zones of the Central Sierra Nevada |url=http://www.sierrahistorical.org/archives/lifezones.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20120301063716/http://www.sierrahistorical.org/archives/lifezones.html |archive-date=March 1, 2012 |access-date=October 5, 2010 |publisher=sierrahistorical.org |accessdate=5 February 2022 |archivedate=1 March 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120301063716/http://www.sierrahistorical.org/archives/lifezones.html }}</ref> [[File:Redwood National Park, fog in the forest.jpg|thumb|[[ရက်ဒ်ဝုဒ်အမျိုးသားဥယျာဉ်]] ရှိ သစ်နီပင်အုပ်]] ပြည်နယ်တွင်းသို့ တင်သွင်းစိုက်ပျိုးလာသော အပင်များတွင် ယူကလစ်ပင်၊ အကေးရှားပင်၊ ငရုတ်ကောင်းပင်၊ ကြွေပန်းပင် နှင့် စကော့တံမြက်စည်းပင်များ ပါဝင်သည်။ ဖက်ဒရယ်နယ်မြေ တစ်ခုလုံးအတွက် မျိုးသုဉ်းရန် စိုးရိမ်ရသည့် အပင်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော အပင်များမှာ ကွန်ထရာ ကိုစတာ နံရံကပ်ပန်းပင်၊ အင်န်တီအာ့ခ် ဒျူးန် အီးဗနင်း ပရင်းရို့စ်ပန်းပင်၊ ဆိုလာနိုမြက်ပင်၊ ဆန် ကလယ်မန်းတီးကျွန်း လာ့ခ်စပါး ပန်းပင်၊ ဆားနွံငှက်နှုတ်သီးပင်၊ မက်ဒေါ်နယ် ရော့ခ်ခရက်စ်ပင် နှင့် ဆန်တာဘာဘရာကျွန်း ထာဝရ ရှင်သန်ပင် တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၁၉၉၇ ခု ဒီဇင်ဘာလ အထိ အပင်မျိုးစိတ် ၈၅ မျိုးတို့အား မျိုးသုဉ်းရန် ခြိမ်းခြောက်နေသည် သို့မဟုတ် စိုးရိမ်ရသည်ဟု သတ်မှတ်စာရင်းသွင်းထားသည်။<ref name="California: flora and fauna" /> ဆိုနိုရန်ဇုံ အနိမ့်ပိုင်းရှိ ကန္တာရများတွင် ရှိကြသော နို့တိုက်သတ္တဝါများမှာ ဂျက်ရက်ဘစ်၊ သားပိုက်ကောင်ကြွက် ၊ ရှဉ့် နှင့် အိုပိုဆမ်ကောင် တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အတွေ့ရများသော ငှက်များမှာ ဇီးကွက်များ၊ မြေဥဩငှက်များ၊ ကန္တာရ နှံပြည်စုတ်ငှက်များ နှင့် အမျိုးမျိုးသော သိမ်းငှက်မျိုးစိတ်များတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုဒေသရှိ အတွေ့ရများသော တွားသွား သတ္တဝါများမှာ ဆိုက်ဝင်ဒါ မြွေပွေး၊ ကန္တာရ ကုန်းလိပ် နှင့် ဂျိုပါဖားပြုတ် တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဆိုနိုရမ်ဇုံ အမြင့်ပိုင်းတွင် တွေ့ရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများမှာ တောဆိတ်၊ ခြေထောက်ညို သစ်ကြွက် နှင့် အမြီးကျား ကြောင် တို့ဖြစ်ကြသည်။ ဤဇုန်အတွက် သီးသန့်ရှိသော ငှက်များမှာ ကယ်လီဖိုးနီးယား သရက်ရှာငှက်၊ ဘွတ်ရှ်တစ်ငှက် နှင့် ကယ်လီဖိုးနီးယား ကွန်းဒေါလင်းတ တို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="California: flora and fauna" /><ref name="California Condor">{{Cite web |date=2009 |title=California Condor |url=http://www.allaboutbirds.org/guide/California_Condor/id |access-date=October 3, 2010 |publisher=The Cornell Lab of Ornithology}}</ref><ref name="CalPhotos: Browse Mammal Common Names">{{Cite web |date=October 2, 2010 |title=CalPhotos: Browse Mammal Common Names |url=http://calphotos.berkeley.edu/fauna/com-Mammal.html |access-date=October 3, 2010 |publisher=calphotos.berkeley.edu (BSCIT University of California, Berkeley)}}</ref><ref name="Quail Ridge Reserve: UC Davis Natural Reserve System">{{Cite web |date=April 5, 2007 |title=Quail Ridge Reserve: UC Davis Natural Reserve System |url=http://nrs.ucdavis.edu/quail/natural/birds_bushtit.htm |access-date=October 5, 2010 |publisher=nrs.ucdavis.edu (University of California at Davis: Natural Reserve System) |archive-date=June 10, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100610063556/http://nrs.ucdavis.edu/quail/Natural/Birds_bushtit.htm |url-status=dead }}</ref> အပြောင်းအလဲဇုံတွင်မူ ကိုလံဘီယာ အမြီးနက် သမင်၊ ဝက်ဝံနက်များ၊ အညိုရောင် မြေခွေးများ၊ [[ကူဂါ]] များ၊ ဘော့ပ်ကြောင်များ နှင့် ရုစဗဲ့ သမင်များ ရှိကြသည်။ တွားသွားသတ္တဝါများ ဖြစ်သော ဂါတာမြွေ နှင့် ရက်တဲလ်မြွေ များသည်လည်း ဤ ဇုံတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ထို့ပြင် ကုန်းနေရေနေ သတ္တဝါများဖြစ်သော ရေခွေးများ ၊ သစ်နီ ဆလမန္ဒာကောင်များ ကိုလည်း အတွေ့ရများသည်။ ငှက်များဖြစ်ကြသော ပိန်ညင်းငှက်၊ ချစ်ကဒီးငှက်၊ တိုးဟီးငှက် နှင့် ငှက်ပိတုန်းများလည်း ဤဒေသတွင် အများအပြား ရှင်သန် ပေါက်ဖွား နေထိုင် ကြသည်။ <ref name="California: flora and fauna" /><ref name="Black-tailed Deer of California">{{Cite web |date=2000 |title=Black-tailed Deer of California |url=http://www.westernhunter.com/Pages/Vol02Issue24/blacktail.html |access-date=October 7, 2010 |publisher=westernhunter.com}}</ref> ကနေဒီယန်ဇုံတွင် တွေ့ရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများမှာ တောင်မြွေပါမြီးတို၊ စနိုးရှူး ကွင်းယုန် နှင့် ချစ်ပမန့်ရှည် မျိုးစိတ်အချို့တို့ ဖြစ်သည်။ ထင်ရှားသောငှက်များတွင် ရင်ဘတ်ပြာငှက်ခါး၊ တောင်ချစ်ကဒီးငှက်၊ ဟာမစ်မြေလူးငှက်၊ အမေရိကန် ငှက်လုံး နှင့် တောင်းဆန် ဆောလတိုင်းယားငှက် တို့ ပါဝင်သည်။ ဟတ်ဒ်ဆိုနီယန်ဇုံသို့ မြင့်တက်သွားသည့် အခါတွင် ငှက်များ ရှားပါးသွားသည်။ မြင့်မားသော အာတိတ်ဒေသတွင် ထိပ်မွဲ နှင်းဆီရောင် ငှက်ပုတီး တစ်မျိုးတည်းကိုသာ တွေ့ရလေ့ရှိသော်လည်း အခြားသော မျိုးစိတ်များ ဖြစ်သည့် အန်နာငှက်ပိတုန်း နှင့် ကလာ့ခ် သစ်စေ့ခွဲငှက် ကိုလည်းတွေ့ရတတ်သည်။ ဤဒေသတွင် တွေ့ရသော အဓိက နို့တိုက်သတ္တဝါများမှာ ဆီရား ကိုနီ၊ အမြီးဖြူ တောယုန်ကြီး နှင့် ဂျိုကြီးသိုး တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၂၀၀၃ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် အမေရိကန် ငါးနှင့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဌာနမှ ဂျိုကြီးသိုးအား မျိုးသုဉ်းရန် စိုးရိမ်ရသည့် သတ္တဝါ စာရင်းတွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ဇုံအချို့တွင် တွေ့ရလေ့ ရှိသော ဒေသရင်း တိရစ္ဆာန်များမှာ မြည်းသမင်၊ ကွိုင်းယုတ်၊ တောင်ခြင်္သေ့၊ မြောက်ပိုင်း ဖလစ်ကာ သစ်တောက်ငှက် နှင့် အချို့သော သိမ်းငှက်နှင့် စာကလေး မျိုးစိတ် အချို့တို့ ဖြစ်ကြသည်။ <ref name="California: flora and fauna" /> [[File:Sea-otter-morro-bay 13.jpg|thumb|ကယ်လီဖိုးနီးယား ပြည်နယ် မော်ရိုးပင်လယ်အောင်တွေ တွေ့ရသော ဖျံ]] ကယ်လီဖိုးနီးယားတွင် ရေနေသတ္တဝါများလည်း အများအပြား ပေါက်ဖွားကြပြီး ပြည်နယ်၏ တောင်ပေါ်ရေကန်များ နှင့် စမ်းချောင်းများမှ ကျောက်တောင်ထူထပ်သော ပစိဖိတ်ကမ်းရိုးတန်း အထိပင် ဖြစ်သည်။ ထရောက်ငါးမျိုးစိတ် အမျိုးမျိုးကို တွေ့ရပြီး သက်တံ့ရောင်ထရောက်၊ ရွှေရောင် ထရောက် နှင့် လည်ပြတ်ထရောက် တို့ ပါဝင်သည်။ ရွှေ့ပြောင်း ဆယ်လမွန် ငါးမျိုးစိတ် များကိုလည်း နေရာအနှံ့တွေ့ရသည်။ ပင်လယ်ငါးမျိုးစိတ်များတွင် ကကတစ်ဖြူ ၊ ဆူးတောင်ဝါ တူနာငါး ၊ ဘယ်ရာကူဒါငါး နှင့် ဝေလငါး မျိုးစိတ် အချို့တို့ကို တွေ့ရသည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယား မြောက်ပိုင်း တောင်စောင်းများတွင် ပင်လယ်ဖျံများ၊ ပင်လယ်ခြင်္သေ့ဖျံများ နှင့် ရွှေ့ပြောင်းငှက်မျိုးစိတ်များ အပါအဝင် အမျိုးမျိုးသော ကမ်းခြေငှက်မျိုးစိတ်များကို တွေ့ရသည်။ <ref name="California: flora and fauna" /> ၂၀၀၃ ခုနှစ် ဧပြီလမှစ၍ ကယ်လီဖိုးနီးယားရှိ တိရစ္ဆာန် ၁၁၈ မျိုးသည် ဖက်ဒရယ် နယ်မြေ မျိုးသုဉ်းရန် စိုးရိမ်ရသည့် စာရင်းတွင် ပါဝင်ပြီး အပင် ၁၁၈ မျိုးသည် မျိုးသုဉ်းရန် စိုးရိမ်ရ သို့မဟုတ် ခြိမ်းခြောက်ခံနေရသော မျိုးစိတ် စာရင်းတွင် ပါဝင်သည်။ မျိုးသုဉ်းရန် စိုးရိမ်ရသည့် တိရစ္ဆာန်များတွင် ဆန်ဟာကွင်း မြေခွေး၊ ပွိုင့်အေရီနာတောင် ဘီဗာဖျံ၊ ပစိဖိတ် ပေါ့ကက်ကြွက်၊ ဆားနွံပေါက်ကြွက်၊ မော်ရိုပင်လယ်အော် သားပိုက်ကောင်ကြွက် (နှင့် အခြားသော သားပို်က်ကောင်ကြွက် မျိုးစိတ် ၅ ခု) ၊ အာမာဂိုးဆာ ဗိုးကြွက်၊ ကယ်လီဖိုးနီးယား မြစ်တွေးငယ်၊ ကယ်လီဖိုးနီးယား ကွန်းဒေါလင်းတ၊ ခေါင်းကြီးငှက်ဘီလူး၊ စန်ကလယ်မန်တီး ဆာ့ စာကလေး ၊ ဆန်ဖရန်စစ္စကို ဂါတာမြွေ၊ ဆလမန္ဒာမျိုးစိတ် ၅ မျိုး၊ ချပ်ငါးမျိုးစိတ် ၃ မျိုး နှင့် ပပ်ငါး မျိုးစိတ် ၂ မျိုး တို့ ဖြစ်သည်။ ဖက်ဒရယ် စာရင်းတွင် လိပ်ပြာမျိုးစိတ် ၁၁ မျိုးကိုလည်း မျိုးသုဉ်းရန် စိုးရိမ်ရသည်ဟု သတ်မှတ်ပြီး <ref>{{Cite web |title=California's Endangered Insects—Formally Listed Insects |url=http://essig.berkeley.edu/endins/listed.htm |access-date=August 25, 2015 |website=berkeley.edu}}</ref> မျိုးစိတ် ၂ မျိုးမှာ ခြိမ်းခြောက်ခံနေရသည်ဟု သတ်မှတ်သည်။<ref>{{Cite web |title=Threatened and Endangered Invertebrates |url=http://www.dfg.ca.gov/wildlife/nongame/t_e_spp/invertebrates.html |access-date=May 8, 2017 |website=DFG.CA.gov |publisher=California Department of Fish and Wildlife |archive-date=24 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170524215006/http://www.dfg.ca.gov/wildlife/nongame/t_e_spp/invertebrates.html }}</ref><ref>{{Cite web |title=Species Search Results |url=https://ecos.fws.gov/ecp0/pub/SpeciesReport.do?groups=I&listingType=L&mapstatus=1 |access-date=May 8, 2017 |website=Environmental Conservation Online System |publisher=U.S. Fish and Wildlife Service}}</ref> မျိုးသုဉ်းရန် ခြိမ်းခြောက်ခံနေရသည့် သတ္တဝါများတွင် ကယ်လီဖိုးနီးယား မှက်ဖမ်းငှက်၊ ပိုင်းရုလည်ပြတ်ငါး ၊ တောင်ပိုင်းပင်လယ်ဖျံ နှင့် မြောက်ပိုင်းဇီးကွက်ပြောက် တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယားတွင် အမျိုးသား သားရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော မြေနေရာ စုစုပေါင်း {{convert|၂၉၀၈၂၁|acre|km2}} မျှ ရှိသည်။ <ref name="California: flora and fauna" /> ၂၀၁၀ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလမှစ၍ ကယ်လီဖိုးနီးယားရှိ တိရစ္ဆာန် ၁၂၃ မျိုးမှာ ဖက်ဒရယ် နယ်မြေ မျိုးသုဉ်းရန် စိုးရိမ်ရသည့် သို့မဟုတ် ခြိမ်းခြောက်ခံရသည့် စာရင်းတွင် ပါဝင်သည်။<ref name="U.S. Fish & Wildlife Service: Species Reports: Listings and occurrences for California">{{Cite web |date=September 7, 2010 |title=U.S. Fish & Wildlife Service: Species Reports: Listings and occurrences for California |url=http://ecos.fws.gov/tess_public/pub/stateListingAndOccurrenceIndividual.jsp?state=CA&s8fid=112761032792&s8fid=112762573902&s8fid=24012838822503 |access-date=September 7, 2010 |publisher=ecos.fws.gov}}</ref> ထို့အတူ ၂၀၁၀ စာရင်းတွင် ကယ်လီဖိုးနီးယား၏ အပင်မျိုးစိတ် ၁၇၈ မျိုးမှာ ဖက်ဒရယ် နယ်မြေ မျိုးသုဉ်းရန် စိုးရိမ်ရသည့် သို့မဟုတ် ခြိမ်းခြောက်ခံရသည့် စာရင်းတွင် ပါဝင်သည်။<ref name="U.S. Fish & Wildlife Service: Species Reports: Listings and occurrences for California" /> ===မြစ်များ=== ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်အတွင်း အရေးပါဆုံးသော မြစ်ကြောင်းစနစ်အား ဆီးရားနီဗာဒါးတောင်စောင်းမှ အရည်ပျော်သောနှင်းများမှ စတင်၍ အလယ်ပိုင်းတောင်ကြား၏ မြောက်ပိုင်းတစ်ဝက်နှင့် တောင်ပိုင်းတစ်ဝက်သို့ စီးဆင်းသွားကြသော ဆေခရာမန်တိုမြစ် နှင့် ဆန်ဝါကင်မြစ်တို့မှ ပေါင်းစပ်ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ထိုမြစ်နှစ်စင်းတို့သည် ဆေခရာမန်တို-ဆန်ဝါကင် မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသတွင် ပေါင်းဆုံကြပြီး ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်းသို့ ဆန်ဖရန်စစ္စကိုပင်လယ်အော် မှ တဆင့် စီးဝင်သည်။ မြစ်လက်တက် အများအပြားသည် ဆေခရာမန်တို-ဆန်ဝါကင် မြစ်ကြောင်းစနစ် အတွင်းသို့ စီးဝင်ကြပြီး ပစ်မြစ်၊ ဖီးသားမြစ် နှင့် တွာလမီမြစ် တို့ ပါဝင်သည်။ ကလာမက်မြစ်နှင့် ထရီနီတီမြစ်တို့သည် အနောက်မြောက် ကယ်လီဖိုးနီးယား၏ ဝေးလံသော ဒေသအတွင်း ကျယ်ပြန့်စွာ စီးဝင်ကြသည်။ အီးလ်မြစ် နှင့် ဆလီးနပ်စ်မြစ်တို့သည် ဆန်ဖရန်စစ္စကိုပင်လယ်အော်၏ မြောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက် အသီးသီးတို့တွင် ကယ်လီဖိုးနီးယားကမ်းရိုးတန်း၏ တစိတ်တဒေသသို့ စီးဆင်းသည်။ မိုဟာဗီမြစ်သည် မိုဟာဗီသဲကန္တာရအတွင်း အဓိက ရေလမ်းကြောင်း ဖြစ်ပြီး ဆန်တာ အန်နာမြစ်မှာ ထရန်စဗတ်စ်တောင်တန်းများအတွင်း စီးဆင်းပြီး ကယ်လီဖိုးနီးယားတောင်ပိုင်းကို နှစ်ပိုင်း ပိုင်းခြားထားသည်။ ကော်လိုရာဒိုမြစ်သည် အရီဇိုးနားပြည်နယ် နှင့် ပြည်နယ်၏ အရှေ့တောင် နယ်နိမိတ်အဖြစ် တည်ရှိသည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယား၏ အဓိကမြစ်များကို ဆည်တည်ဆောက်၍ ထိန်းသိမ်းထားပြီး ဧရာမ ရေပေးဝေရေး စီမံကိန်း နှစ်ခု ရှိကာ အလယ်ပိုင်းတောင်ကြား စီမံကိန်းမှ အလယ်ပိုင်းတောင်ကြား စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး အတွက် ရေပေးဝေလျှက် ရှိပြီး ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ် ရေပေးဝေရေး စီမံကိန်းမှ ကယ်လီဖိုးနီးယားမြောက်ပိုင်း မှ ရေကို တောင်ပိုင်းသို့ လမ်းလွှဲပို့ဆောင်ပေးသည်။ ပြည်နယ်၏ ကမ်းရိုးတန်း၊ မြစ်များ နှင့် အခြားသော ရေထုများကို ကယ်လီဖိုးနီးယား ကမ်းရိုးတန်း ကော်မရှင်မှ ထိန်းသိမ်းကြီးကြပ်သည်။ ===ဒေသများ=== {{div col|colwidth=20em|content= * '''ကယ်လီဖိုးနီးယား ကမ်းရိုးတန်း''' ** မြောက်ပိုင်းကမ်းရိုးတန်း ** ဂရိတ်တား ပင်လယ်အော် ဒေသ ** အလယ်ပိုင်း ကမ်းရိုးတန်း ** တောင်ပိုင်း ကမ်းရိုးတန်း *** ဂရိတ်တား လော့အိန်ဂျယ်လိစ် *** ဂရိတ်တား ဆန်ဒီယေးဂိုး ** ချန်နယ်ကျွန်းများ * '''ကယ်လီဖိုးနီးယား မြောက်ပိုင်း''' ** ကက်စကိတ်တောင်တန်း ** ကလာမက်တောင်များ ** မြောက်ပိုင်းကမ်းရိုးတန်း ** ဂရိတ်တား ဆေခရာမန်တို ** ဆေခရာမန်တို-ဆန်ဝါကင် မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ ** ကယ်လီဖိုးနီးယား အလယ်ပိုင်း ** ဂရိတ်တား ပင်လယ်အော် ဒေသ ** ဆီးရားမြောက်ပိုင်း * '''ကယ်လီဖိုးနီးယား အလယ်ပိုင်း''' ** ဂရိတ်တား ဆေခရာမန်တို ** ဆန်ဝါကင် တောင်ကြား ** ဆေခရာမန်တို-ဆန်ဝါကင် မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ ** အလယ်ပိုင်းကမ်းရိုးတန်း * '''ကယ်လီဖိုးနီးယား အရှေ့ပိုင်း''' ** အလယ်ပိုင်း ဆီးရား ** အင်လန်း အင်ပိုင်ယာ * '''ကယ်လီဖိုးနီးယား တောင်ပိုင်း''' ** တောင်ပိုင်းကမ်းရိုးတန်း *** ဂရိတ်တား လော့အိန်ဂျယ်လိစ် ** ချန်နယ်ကျွန်းများ ** အင်လန်း အင်ပိုင်ယာ ** တောင်ပိုင်း နယ်နိမိတ်ဒေသ *** ဂရိတ်တား ဆန်ဒီယေးဂိုး-တီအာဝါးနား *** ဂရိတ်တား အယ်လ်ဆန်ထရို }} ===မြို့တော်များနှင့်မြို့များ=== ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်တွင် သတ်မှတ်ထားသော မြို့တော်နှင့် မြို့ ၄၈၂ မြို့ ရှိပြီး မြို့တော် ၄၆၀ နှင့် မြို့ ၂၂ မြို့ ဖြစ်သည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ် ဥပဒေအရ မြို့တော် နှင့် မြို့ ဆိုသော အခေါ်အဝေါ်ကို လဲလှယ် အသုံးပြုနိုင်သည်။ <ref name="Cal Gov Code 34502">{{Cite web |title=CA Codes (gov:34500-34504) |url=http://info.sen.ca.gov/cgi-bin/displaycode?section=gov&group=34001-35000&file=34500-34504 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090827062453/http://info.sen.ca.gov/cgi-bin/displaycode?section=gov&group=34001-35000&file=34500-34504 |archive-date=August 27, 2009 |access-date=January 29, 2010 |publisher=California State Senate}}</ref> ဆေခရာမန်တိုသည် ၁၈၅၀ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၂၇ ရက်တွင် ပထမဆုံး မြို့တော်အဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းခံရသည်။<ref name="Sacramento Charter">{{Cite web |title=Instant City: Sacramento |url=http://www.library.ca.gov/goldrush/sec08.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100128231357/http://www.library.ca.gov/goldrush/sec08.html |archive-date=January 28, 2010 |access-date=January 29, 2010 |publisher=California State Library}}</ref> ဆန်ဟိုဆေး၊ ဆန်ဒီယေးဂိုး နှင့် ဘနီးရှားတို့မှာ ၁၈၅၀၊ မတ် ၂၇ ရက်တွင် တစ်ရက်တည်း မြို့တော်အဖြစ် အတူတူ သတ်မှတ်ခြင်း ခံရသည်။ <ref name="San Jose Inc">{{Cite web |title=San Jose at a Glance |url=http://www.sanjoseca.gov/about.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100208201852/http://www.sanjoseca.gov/about.asp |archive-date=February 8, 2010 |access-date=January 29, 2010 |publisher=City of San Jose |accessdate=7 July 2022 |archivedate=23 April 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100423171200/http://www.sanjoseca.gov/about.asp }}</ref><ref name="History of San Diego">{{Cite web |title=A History of San Diego Government |url=http://www.sandiego.gov/city-clerk/geninfo/history.shtml |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100528081607/http://www.sandiego.gov/city-clerk/geninfo/history.shtml |archive-date=May 28, 2010 |access-date=January 29, 2010 |publisher=City of San Diego}}</ref><ref name="Benicia Inc">{{Cite web |date=May 23, 2007 |title=California State Parks: 1846 to 1854 |url=http://www.parks.ca.gov/?page_id=1096 |access-date=January 29, 2010 |publisher=California State Parks}}</ref> ဂျရူးပါ တောင်ကြား မှာ ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၁ရက်တွင် မြို့တော်အဖြစ် သတ်မှတ်ခံရပြီး နောက်ဆုံး သတ်မှတ်ခံရသော မြို့တော် ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=March 11, 2011 |title=Jurupa Valley Becomes California's 482nd City |url=http://newsletter.cacities.org/e_article002045084.cfm |archive-url=https://web.archive.org/web/20120506030043/http://newsletter.cacities.org/e_article002045084.cfm |archive-date=May 6, 2012 |access-date=August 21, 2011 |publisher=League of California Cities}}</ref><ref>{{Cite web |last=Stokley |first=Sandra |date=June 14, 2011 |title=Jurupa Valley: Rushing to meet a July 1 incorporation |url=http://www.pe.com/localnews/riverside/stories/PE_News_Local_D_wcode15.40e71cc.html |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120907035535/http://www.pe.com/localnews/riverside/stories/PE_News_Local_D_wcode15.40e71cc.html |archive-date=September 7, 2012 |access-date=August 21, 2011 |publisher=The Press-Enterprise |accessdate=7 July 2022 |archivedate=7 September 2012 |archiveurl=https://archive.today/20120907035535/http://www.pe.com/localnews/riverside/stories/PE_News_Local_D_wcode15.40e71cc.html }}</ref> မြို့တော်နှင့် မြို့အများစုသည် လော့အိန်ဂျယ်လိစ် မက်ထရိုပိုလစ်တန်ဒေသ၊ ဆန်ဖရန်စစ္စကိုပင်လယ်အော် ဒေသ၊ ရေးဗားဆိုက် ဆန် ဘာနာဒီနို ဒေသ ၊ ဆန်ဒီယေးဂိုး မက်ထရိုပိုလစ်တန်ဒေသ နှင့် ဆေခရာမန်တို မက်ထရိုပိုလစ်တန်ဒေသ အစရှိသည့် မက်ထရိုပိုလစ်တန် ဒေသ ငါးခု အတွင်းမှ တစ်ခုခုတွင် ပါဝင်သည်။ {{အကြီးဆုံး မြို့ကြီးများ |country=ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ် |stat_ref=Source:<ref name="2020Census">{{Cite web |title=Census QuickFacts: California |url=https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/CA/PST045219 |access-date=September 24, 2021 |publisher=U.S. Census Bureau}}</ref> |list_by_pop= |div_name= |div_link=ကောင်တီ |city_1=လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ်မြို့{{!}}လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ် |div_1= လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ်ကောင်တီ{{!}}လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ် |pop_1=၃,၈၉၈,၇၄၇ |img_1=Los Angeles, Winter 2016.jpg |city_2=ဆန်ဒီယေးဂိုးမြို့{{!}}ဆန်ဒီယေးဂိုး |div_2=ဆန်ဒီယေးဂိုးကောင်တီ{{!}}ဆန်ဒီယေးဂိုး |pop_2=၁,၃၈၆,၉၃၂ |img_2=SanDiegoSkylineBay.jpg |city_3=ဆန်ဟိုဆေးမြို့{{!}}ဆန်ဟိုဆေး |div_3=ဆန်တာကလာရာကောင်တီ{{!}}ဆန်တာကလာရာ |pop_3=၁,၀၁၃,၂၄၀ |img_3=SAN JOSE CALIFORNIA BAYAREA01.jpg |city_4=ဆန်ဖရန်စစ္စကိုမြို့{{!}}ဆန်ဖရန်စစ္စကို |div_4=ဆန်ဖရန်စစ္စကိုကောင်တီ{{!}}ဆန်ဖရန်စစ္စကို |pop_4=၈၇၃,၉၆၅ |img_4=San Francisco Skyline-02.jpg |city_5=ဖရန်ဆိုမြို့{{!}}ဖရန်ဆို |div_5=ဖရန်ဆိုကောင်တီ{{!}}ဖရန်ဆို |pop_5=၅၄၂,၁၀၇ |city_6=ဆာခရာမန်တိုမြို့{{!}}ဆာခရာမန်တို |div_6=ဆာခရာမန်တိုကောင်တီ{{!}}ဆာခရာမန်တို |pop_6=၅၂၄,၉၄၃ |img_6= |city_7=လောင်းဘိချ်မြို့{{!}}လောင်းဘိချ် |div_7= လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ်ကောင်တီ{{!}}လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ် |pop_7= ၄၆၆,၇၄၂ |city_8=အုတ်ကလန်းမြို့{{!}}အုတ်ကလန်း |div_8=အလာမီဒါကောင်တီ{{!}}အလာမီဒါ |pop_8=၄၄၀,၆၄၆ |city_9=ဘိတ်ကာဖီးမြို့{{!}}ဘိတ်ကာဖီး |div_9=ကန်းကောင်တီ{{!}}ကန်း |pop_9=၄၀၃,၄၅၅ |city_10=အန်နာဟိုင်းမြို့{{!}}အန်နာဟိုင်း |div_10=အော်ရိန့်ချ်ကောင်တီ{{!}}အော်ရိန့်ချ် |pop_10=၃၄၆,၈၂၄ |city_11=စတော့ခ်တန်မြို့{{!}}စတော့ခ်တန် |div_11=ဆန်ဟွာကင်းကောင်တီ{{!}}ဆန်ဟွာကင်း |pop_11=၃၂၀,၈၀၄ |city_12=ရေးဗားဆိုက်မြို့{{!}}ရေးဗားဆိုက် |div_12=ရေးဗားဆိုက်ကောင်တီ{{!}}ရေးဗားဆိုက် |pop_12=၃၁၄,၉၉၈ |city_13=ဆန်တာအာနာမြို့{{!}}ဆန်တာ အာနာ |div_13=အော်ရိန့်ချ်ကောင်တီ{{!}}အော်ရိန့်ချ် |pop_13=၃၁၀,၂၂၇ |city_14=အာဗိုင်းမြို့{{!}}အာဗိုင်း |div_14=အော်ရိန့်ချ်ကောင်တီ{{!}}အော်ရိန့်ချ် |pop_14=၃၀၇,၆၇၀ |city_15=ချူလာဗစ်စတာမြို့{{!}}ချူလာဗစ်စတာ |div_15=ဆန်ဒီယေးဂိုးကောင်တီ{{!}}ဆန်ဒီယေးဂိုး |pop_15=၂၇၅,၄၈၇ |city_16=ဖရီးမန့်မြို့{{!}}ဖရီးမန့် |div_16=အလာမီဒါကောင်တီ{{!}}အလာမီဒါ |pop_16= ၂၃၀,၅၀၄ |city_17=ဆန်တာကလာရီတာမြို့{{!}}ဆန်တာကလာရီတာ |div_17=လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ်ကောင်တီ{{!}}လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ် |pop_17=၂၂၈,၆၇၃ |city_18= ဆန်ဘာနာဒီနိုမြို့{{!}}ဆန်ဘာနာဒီနို |div_18=ဆန်ဘာနာဒီနိုကောင်တီ{{!}}ဆန်ဘာနာဒီနို |pop_18=၂၂၂,၁၀၁ |city_19=မော်ဒက်စတိုမြို့{{!}}မော်ဒက်စတို |div_19=စတန်နီစလော့စ်ကောင်တီ{{!}}စတန်နီစလော့စ် |pop_19=၂၁၈,၄၆၄ |city_20=မိုရီနိုဗယ်လီမြို့{{!}}မိုရီနိုဗယ်လီ |div_20=ရေးဗားဆိုက်ကောင်တီ{{!}}ရေးဗားဆိုက် |pop_20=၂၀၈,၆၃၄ }} ==လူဦးရေ ပျံ့နှံ့နေထိုင်မှု== ===လူဦးရေ=== {{US Census population |1850=92597 |1860=379994 |1870=560247 |1880=864694 |1890=1213398 |1900=1485053 |1910=2377549 |1920=3426861 |1930=5677251 |1940=6907387 |1950=10586223 |1960=15717204 |1970=19953134 |1980=23667902 |1990=29760021 |2000=33871648 |2010=37253956 |2020=39538223 |estyear= 2022 |estimate= 39185605 |footnote=Sources: 1790–1990, 2000, 2010, 2020, 2022<ref name="dof.ca.gov">{{Cite web |title=California Grew By 356,000 Residents in 2013 |url=http://www.dof.ca.gov/research/demographic/reports/estimates/e-1/documents/E-1_2014_Press_Release.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140502002520/http://www.dof.ca.gov/research/demographic/reports/estimates/e-1/documents/E-1_2014_Press_Release.pdf |archive-date=May 2, 2014 |access-date=September 26, 2016 |accessdate=8 July 2022 |archivedate=2 May 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140502002520/http://www.dof.ca.gov/research/demographic/reports/estimates/e-1/documents/E-1_2014_Press_Release.pdf }}</ref><ref name="census_1790_1990">{{Cite web |date=August 20, 1993 |title=1990 Census of Population and Housing, Unit Counts, United States, 1990 CPH-2-1 |url=https://www.census.gov/prod/cen1990/cph2/cph-2-1-1.pdf |access-date=January 1, 2012 |website=Population and Housing Unit Counts, Population Estimates 1790–1990, pages 26–27 |publisher=United States Census Bureau, U.S. Department of Commerce Economics and Statistics Administration}}</ref><ref name="Census2020">{{Cite web |title=Population, Population Change, and Estimated Components of Population Change: April 1, 2010 to July 1, 2020 (NST-EST2020-alldata) |url=http://www.census.gov/programs-surveys/popest/technical-documentation/research/evaluation-estimates.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201222173239/https://www.census.gov/programs-surveys/popest/technical-documentation/research/evaluation-estimates.html |archive-date=December 22, 2020 |access-date=April 26, 2021 |website=census.gov |publisher=United States Census Bureau}}</ref><ref name=CaliforniaDecline2022>[https://dof.ca.gov/wp-content/uploads/Forecasting/Demographics/Documents/E-1_2022PressRelease.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220525233629/https://dof.ca.gov/wp-content/uploads/Forecasting/Demographics/Documents/E-1_2022PressRelease.pdf |date=25 May 2022 }} Accessed June 12, 2022.</ref>{{break}}Chart does not include Indigenous population figures.{{break}}Studies indicate that the Native American{{break}}population in California in 1850 was close to 150,000{{break}}before declining to 15,000 by 1900.<ref name="americanindiantah1">{{Cite web |title=American Indian Civics Project: Indians of Northern California: A Case Study of Federal, State, and Vigilante Intervention, 1850–1860 |url=http://americanindiantah.com/lesson_plans/ml_indians_in_northern_california.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120317041607/http://americanindiantah.com/lesson_plans/ml_indians_in_northern_california.html |archive-date=March 17, 2012 |access-date=March 21, 2012 |publisher=Americanindiantah.com}}</ref> }} အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု လူဦးရေ စာရင်းဗြူရို၏ အစီရင်ခံစာအရ ၂၀၂၀ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁ ရက်တွင် ကယ်လီဖိုးနီးယား၏ လူဦးရေမှာ ၃၉,၅၃၈,၂၂၃ ဦး ဖြစ်ပြီး ၂၀၁၀ ခုနှစ် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု လူဦးရေစာရင်းနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ၆.၁၃% မျှ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ <ref name=Census2020/> ၂၀၀၀ ခုနှစ် နှင့် ၂၀၀၉ ခုနှစ်ကြားတွင် သဘာဝအတိုင်း လူဦးရေ တိုးပွားမှုမှာ ၃,၀၉၀,၀၁၆ ဦး (၅,၀၅၈,၄၄၀ မွေးဖွားသူမှ ၂,၁၇၉,၉၅၈ သေဆုံးသူကို နှုတ်) ဖြစ်သည်။ .<ref name="popEstChanges">{{Cite web |date=December 22, 2009 |title=Table 4. Cumulative Estimates of the Components of Resident Population Change for the United States, Regions, States, and Puerto Rico: April 1, 2000 to July 1, 2009 |url=https://www.census.gov/popest/states/tables/NST-EST2009-04.csv |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100609221152/http://www.census.gov/popest/states/tables/NST-EST2009-04.csv |archive-date=June 9, 2010 |access-date=December 26, 2009 |publisher=US Census Bureau |format=CSV}}</ref> ထိုကာလအတွင်း နိုင်ငံတကာမှ ရွှေ့ပြောင်းလာသူများမှ ၁,၈၁၆,၆၃၃ ဦး တိုးပွားလာခဲ့ပြီး အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအတွင်း ရွှေ့ပြောင်းမှုမှ ၁,၅၀၉,၇၀၈ ဦး လျော့ကျသွားခဲ့ကာ စုစုပေါင်းရွှေ့ပြောင်းလာသူမှာ ၃၀၆,၉၂၅ ဦး ဖြစ်သည်။ <ref name="popEstChanges" />ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်၏ စာရင်းဇယားအရ ၂၀၀၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက် လူဦးရေမှာ ၃၈,၂၉၂,၆၈၇ ဦး ဖြစ်သည်။<ref name="CA popEst">{{Cite web |date=May 2009 |title=E-4 Population Estimates for Cities, Counties and the State, 2001–2009, with 2000 Benchmark |url=http://www.dof.ca.gov/research/demographic/reports/estimates/e-4/2001-09/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091122030310/http://www.dof.ca.gov/research/demographic/reports/estimates/e-4/2001-09/ |archive-date=November 22, 2009 |access-date=December 24, 2009 |publisher=State of California, Department of Finance |location=Sacramento, California |accessdate=8 July 2022 |archivedate=30 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110430203145/http://www.dof.ca.gov/research/demographic/reports/estimates/e-4/2001-09/ }}</ref> မက်ဟက်တန် ပေါ်လစီ သုသေသန အင်စတီကျု၏ အဆိုအရမူ ၁၉၉၀ ခုနှစ်မှစ၍ ကယ်လီဖိုးနီးယား ပြည်နယ်သား ၃.၄ သန်း တို့သည် အခြားပြည်နယ်များသို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားကြပြီး အများစုမှာ တက္ကဆပ်ပြည်နယ်၊ နီဗားဒါးပြည်နယ် နှင့် အရီဇိုးနား ပြည်နယ်တို့သို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားကြခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite web |last1=Gray |first1=Tom |last2=Scardamalia |first2=Robert |date=September 2012 |title=The Great California Exodus: A Closer Look |url=http://www.manhattan-institute.org/html/cr_71.htm |access-date=April 30, 2013 |publisher=Manhattan-institute.org |archive-date=5 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140805184816/http://www.manhattan-institute.org/html/cr_71.htm }}</ref> ဘဏ္ဍာရေးဌာန၏ အဆိုအရမူ ကယ်လီဖိုးနီးယား၏ လူဦးရေမှာ ၂၀၂၀တွင် ၁၈၂,၀၈၃ ဦး လျော့ကျသွားခဲ့သဖြင့် ၁၉၀၀ ခုနှစ်မှစ၍ ပထမဆုံးအကြိမ် လူဦးရေ လျော့ကျမှု ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite news |date=May 7, 2021 |title=California's population shrank in 2020, but don't call it an exodus |url=https://calmatters.org/politics/2021/05/california-population-shrink-exodus/ |access-date=July 14, 2021 |website=CalMatters |language=en-US|last1=Christopher |first1=Ben }}</ref> အနောက်ကမ္ဘာခြမ်းတွင် ကယ်လီဖိုးနီးယား ပြည်နယ်သည် နိုင်ငံအဆင့်အောက် အုပ်ချုပ်ရေးဒေသများတွင် ဒုတိယမြောက် လူဦးရေ အများဆုံး (ဘရာဇီးနိုင်ငံရှိ ဆောပိုလိုပြည်နယ်မှာ လူဦးရေ အများဆုံး) ဖြစ်ပြီး <ref name="Resultados do Censo 2010">{{Cite web |title=Censo 2010: população do Brasil é de 190.732.694 pessoas |url=http://www.ibge.gov.br/home/presidencia/noticias/noticia_visualiza.php?id_noticia=1766&id_pagina=1 |access-date=September 19, 2011}}</ref> အာရှပြင်ပရှိ နိုင်ငံအဆင့်အောက် အုပ်ချုပ်ရေး ဒေသများတွင် တတိယမြောက် လူဦးရေ အများဆုံး ( ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံရှိ အင်္ဂလန်လောက် လူဦးရေ မများသော်လည်း အင်္ဂလန်တွင် အုပ်ချုပ်ရေး သီးသန့် မရှိပေ။) ဖြစ်သည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်၏ လူဦးရေသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ နိုင်ငံ ၃၄ နိုင်ငံမှ အပ ကျန်နိုင်ငံများထက် လူဦးရေပိုများသည်။<ref name="Global popEst USCensus">{{Cite web |title=International Database—County Rankings |url=https://www.census.gov/idb/ranks.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100208034010/http://www.census.gov/idb/ranks.html |archive-date=February 8, 2010 |access-date=December 26, 2009 |publisher=US Census Bureau}}</ref><ref name="Global popEst UN">{{Cite web |date=2009 |title=Table A.1. Total Population by Sex in 2009 and Sex Ratio by Country in 2009 |url=http://esa.un.org/unpd/wpp2008/pdf/WPP2008_Highlights.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101229083637/http://esa.un.org/unpd/wpp2008/pdf/WPP2008_Highlights.pdf |archive-date=December 29, 2010 |access-date=December 26, 2009 |website=World Population Prospects: The 2008 Edition, Highlights |publisher=United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division |pages=31–35}}</ref> ဂရိတ်တား လော့အိန်ဂျယ်လိစ် ဒေသ သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် နယူးယောက် မက်ထရိုပိုလစ်တန် ဒေသပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက် လူဦးရေအများဆုံး မက်ထရိုပိုလစ်တန်ဒေသဖြစ်ပြီး လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ်မြို့သည် နယူးယောက်မြို့ ၏ လူဦးရေ တစ်ဝက်မျှ ရှိကာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ဒုတိယမြောက်လူဦးရေအများဆုံး မြို့ဖြစ်သည်။ ထို့အတူပင် မက်ဟက်တန် လူဦးရေသိပ်သည်းမှု၏ ၄ ပုံ ၁ ပုံမျှ ရှိသော ဆန်ဖရန်စစ္စကိုမြို့သည် ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်တွင် လူဦးရေ အသိပ်သည်းဆုံးမြို့ ဖြစ်ပြီး အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိ လူဦးရေအသိပ်သည်းဆုံး မြို့များတွင်လည်း တစ်မြို့ အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ လော့အိန်ဂျယ်လိစ် ကောင်တီသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ လူဦးရေ အများဆုံး ကောင်တီ အဖြစ် ဆယ်စုနှစ်များစွာ နေရာယူထားပြီး အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိ ပြည်နယ် ၄၂ ခုထက်ပင် ပို၍ လူဦးရေများသည်။ <ref name="LA County DPSS">{{Cite web |date=December 2005 |title=About Los Angeles County Department of Public Social Services |url=https://dpss.lacounty.gov/dpss/about_dpss/dpss_overview.cfm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100417163102/http://dpss.lacounty.gov/dpss/about_dpss/dpss_overview.cfm |archive-date=April 17, 2010 |access-date=December 26, 2009 |publisher=Los Angeles County Department of Public Social Services}}</ref><ref name="Baby Slump In L.A. County">{{Cite news |last=Barrett |first=Beth |date=September 19, 2003 |title=Baby Slump in L.A. County |pages=N4 |work=Los Angeles Daily News |publisher=Los Angeles Newspaper Group |url=http://www.redorbit.com/news/science/7215/baby_slump_in_la_county/index.html |url-status=dead |access-date=December 26, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100715060356/http://www.redorbit.com/news/science/7215/baby_slump_in_la_county/index.html |archive-date=July 15, 2010}}</ref> လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ်မြို့ အပါအဝင် ကယ်လီဖိုးနီးယားရှိ မြို့တော် ၄ မြို့သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိ လူဦးရေ အများဆုံး မြိုတော် ၂၀ တွင် ပါဝင်ကာ လော့အိန်ဂျယ်လိစ် (ဒုတိယ) ၊ ဆန်ဒီယေးဂိုး (အဌမ) ၊ ဆန်ဟိုဆေး (အဆင့် ၁၀) နှင့် ဆန်ဖရန်စစ္စကို (အဆင့် ၁၇) တို့ ဖြစ်သည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယား၏ လူဦးရေ ဗဟိုချက်သည် ကန်းကောင်တီ ၊ ရှက်ဖတာမြို့၏ အနောက်-အနောက်တောင်ဘက် ၄ မိုင်အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ {{refn|The coordinates of the center of population are at {{Coord|35.491035|-119.347852|display=inline}}.<ref name="popCentersByState">{{Cite web |date=November 17, 2021 |title=Centers of Population for the 2020 Census |url=https://www2.census.gov/geo/docs/reference/cenpop2020/CenPop2020_Mean_ST.txt |publisher=United States Census Bureau |website=United States Census}}</ref> |group="note"}} ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်ရှိ လူတစ်ဦးချင်း ပျမ်းမျှသက်တမ်းမှာ ၈၀.၈ နှစ်ဖြစ်ပြီး တစ်နိုင်ငံလုံး ပျမ်းမျှသက်တမ်းဖြစ်သော ၇၈.၇ နှစ်ထက် ပိုများပြီး တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် ဒုတိယ ဖြစ်သည်။ <ref>"Here are which states have the longest life expectancies — and which have the shortest". March 11, 2021. Retrieved March 11, 2021. https://www.yahoo.com/lifestyle/which-states-longest-life-expectancies-shortest-life-expectancies-160420160.html</ref> ၂၀၁၀ ခုနှစ်မှစ၍ ကယ်လီဖိုးနီးယား ရွှေထွက်ရာသို့ လူအများအပြား ရွှေ့ပြောင်းလာခြင်း အပြီးတွင် ပထမဆုံး အကြိမ်အဖြစ် ကယ်လီဖိုးနီးယားတွင် မွေးဖွားသော နေထိုင်သူတို့မှာ ပြည်နယ်၏ အဓိက လူဦးရေ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |last1=Teresa Watanabe |last2=Hector Becerra |date=April 1, 2010 |title=Native-born Californians regain majority status |work=Los Angeles Times |url=https://articles.latimes.com/2010/apr/01/local/la-me-homegrown1-2010apr01 |access-date=January 19, 2013}}</ref> အမေရိကန် တစ်နိုင်ငံလုံးနှင့် အတူပင် ကယ်လီဖိုးနီးယား၏ လူဦးရေ ရွှေ့ပြောင်းမှု ပုံစံသည် ၂၀၀၀ ခုနှစ်များ နှောင်းပိုင်းမှ ၂၀၁၀ ခုနှစ်များ အစောပိုင်း အထိတွင် ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ <ref name="Pew Mexican Immigration">{{Cite web |title=Net Migration from Mexico Falls to Zero—and Perhaps Less |url=http://www.pewhispanic.org/files/2012/04/PHC-04-23-Mexican-Migration.pdf |access-date=July 19, 2015 |publisher=Pew Hispanic Center |archive-date=September 24, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924072108/http://www.pewhispanic.org/files/2012/04/PHC-04-23-Mexican-Migration.pdf |url-status=dead }}</ref> လက်တင်အမေရိကနိုင်ငံများမှ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်လာမှုမှာ သိသိသာသာ လျော့ကျသွားခဲ့ပြီး အများစုသော ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူတို့မှ အာရှမှ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref name="SacBee17JAN2013" /> ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူ ၂၇၇,၃၀၄ ဦး ရှိသည်။ ၅၇ ရာခိုင်နှုန်းမှာ အာရှနိုင်ငံများမှ ဖြစ်ပြီး ၂၂ ရာခိုင်နှုန်းမှာ လက်တင်အမေရိက နိုင်ငံများမှ ဖြစ်သည်။ <ref name="SacBee17JAN2013">{{Cite news |last1=Stephen Magagnini |last2=Phillip Reese |date=January 17, 2013 |title=Census shows Asians eclipse Latino arrivals to California |work=Sacramento Bee |url=http://www.sacbee.com/2013/01/17/5120459/asian-immigrants-to-california.html |url-status=dead |access-date=January 19, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130118232108/http://www.sacbee.com/2013/01/17/5120459/asian-immigrants-to-california.html |archive-date=January 18, 2013}}</ref> မက္ကဆီကိုမှ စုစုပေါင်း ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်လာသူများမှာ သုည သို့မဟုတ် သုညအောက် လျော့နည်းသွားခဲ့ပြီး မက္ကဆီကိုနိုင်ငံသားများမှ ရွှေ့ပြောင်းရောက်ရှိလာသူများထက် မိမိတို့၏အိမ် ဖြစ်သောနိုင်ငံသို့ ပြန်သွားသူများက ပိုများသောကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref name="Pew Mexican Immigration" /> ထို့အတွက်ကြောင့် စပိန်အနွယ်ဝင် နိုင်ငံသားများသည် ယခင် ခန့်မှန်းခဲ့သော ၂၀၅၀ ခုနှစ် မဟုတ်ဘဲ ၂၀၆၀ ခုနှစ် မှသာ လူဦးရေ၏ ၄၉% ကို ကိုယ်စားပြုမည် ဖြစ်ပြီး ပြည်တွင်း မွေးဖွားမှုနှုန်းကြောင့်လည်း ပါဝင်သည်။ <ref name="Pew Mexican Immigration" /><ref name="Economist CA Hispanics">{{Cite news |date=June 20, 2015 |title=Latino mojo |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/news/united-states/21654583-latino-mojo}}</ref> ပြည်နယ်၏ လူဦးရေအတွင်း စာရွက်စာတမ်းမရှိသော ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူများမှာ လတ်တလော နှစ်များတွင် သိသာစွာ လျော့ကျသွားခဲ့ပြီး ဥပဒေကို တင်းကျပ်စွာ ကိုင်တွယ်ခြင်း နှင့် အရည်အချင်းနိမ့်သော လုပ်သားများအတွက် အလုပ်အကိုင် အခွင့်အလမ်း နည်းပါးလာမှုကြောင့် ဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite web |date=December 6, 2012 |title=Unauthorized Immigrants: 11.1 Million in 2011 |url=http://www.pewhispanic.org/2012/12/06/unauthorized-immigrants-11-1-million-in-2011/ |access-date=August 25, 2015 |website=Pew Research Center's Hispanic Trends Project}}</ref> အနောက်တောင်ပိုင်းတွင် မက္ကဆီကို နယ်စပ်ကို ဖြတ်ကျော်ရန် ကြိုးစားသော ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူများကို ဖမ်းဆီးမှုသည် ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ၁.၁ သန်းမျှ ရှိရာမှ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ၃၆,၇၀၀ ဦး သို့ လျော့ကျသွားခဲ့သည်။ <ref name="BusinessWeek">[http://www.businessweek.com/articles/2012-05-03/californias-illegal-immigrant-shortage California's Illegal Immigrant Shortage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120510045259/http://www.businessweek.com/articles/2012-05-03/californias-illegal-immigrant-shortage |date=10 May 2012 }}, ''Bloomberg BusinessWeek'', May 3, 2012.</ref> ထိုသို့သော လတ်တလော အပြောင်းအလဲများ ရှိသော်လည်း တရားမဝင်သော နိုင်ငံခြားသားများမှာ ပြည်နယ်လူဦးရေ၏ ၇.၃ ရာခိုင်နှုန်းမျှ ရှိပြီး အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ရှိ ပြည်နယ်များ အတွင်း တတိယမြောက် အများဆုံး ရာခိုင်နှုန်း ဖြစ်ကာ <ref>{{Cite news |last=Slevin |first=Peter |date=April 30, 2010 |title=New Arizona law puts police in 'tenuous' spot |pages=A4 |newspaper=The Washington Post |location=Washington, DC |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/graphic/2010/04/29/GR2010042904397.html}}</ref><ref group="note">Behind Nevada and Arizona.</ref> စုစုပေါင်း လူပေါင်း ၂.၆ သန်း ခန့် ရှိသည်။ <ref name="SDUT19042011">{{Cite news |last=Michael Gardner |date=April 19, 2011 |title=Cutting services to illegal immigrants isn't easy |work=The San Diego Union-Tribune |url=http://www.sandiegouniontribune.com/sdut-cutting-services-to-illegal-immigrants-isnt-easy-2011apr19-htmlstory.html |access-date=August 8, 2017}}</ref> အထူးသဖြင့် တရားမဝင် ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူများသည် လော့အိန်ဂျယ်လိစ်၊ မွန်တာရေး၊ ဆန်ဘနီတို ၊ အင်ပီရီယယ် နှင့် နာပါကောင်တီများတွင် စုစည်းနေကြပြီး ထိုအထဲမှာ နောက်ဆုံး ကောင်တီ ၄ ခုမှာ အလုပ်ကြမ်းသမားကို အားထားရေသော စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး လုပ်ငန်းများ သိသာစွာ ရှိသော ကောင်တီများ ဖြစ်သည်။<ref name="PPIC2011II">{{Cite web |last1=Johnson |first1=Hans |last2=Hill |first2=Laura |date=July 2011 |title=Illegal Immigration |url=http://www.ppic.org/content/pubs/atissue/AI_711HJAI.pdf |access-date=January 15, 2013 |website=Publications |publisher=Public Policy Institute of California}}</ref> တရားမဝင် ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူများ၏ တစ်ဝက်ကျော်မှာ မက္ကဆီကိုနိုင်ငံမှ လာရောက်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်နှင့် အချို့သော ကယ်လီဖိုးနီးယား မြို့တော်များ ဖြစ်သော လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ်၊ အုတ်ကလန်း နှင့် ဆန်ဖရန်စစ္စကိုတို့သည် တရားမဝင်နေထိုင်သူများအတွက် ဘေးမဲ့ပေးထားသော ပေါ်လစီများကို ကျင့်သုံးကြသည်။ <ref>{{Cite web |title=Cities, States Resist—and Assist—Immigration Crackdown in New Ways |url=https://pew.org/2O8sa9I |website=pew.org}}</ref> ===လူမျိုးများ=== {| class="wikitable sortable collapsible"; text-align:right; font-size:80%;" |+ style="font-size:120%" |၂၀၂၀ ခုနှစ် လူဦးရေစာရင်း အရ လူမျိုးနှင့် လူမျိုးစု စုပေါင်းနေထိုင်မှု |- ! လူမျိုးနှင့် လူမျိုးစု<ref>{{cite web |url=https://www.census.gov/library/visualizations/interactive/race-and-ethnicity-in-the-united-state-2010-and-2020-census.html |title=Race and Ethnicity in the United States: 2010 Census and 2020 Census |author=<!--Not stated--> |date=August 12, 2021 |website=census.gov |publisher=United States Census Bureau |access-date=September 26, 2021}}</ref> ! colspan="2" data-sort-type=number |သီးသန့် ! colspan="2" data-sort-type=number |စုစုပေါင်း |- | စပိန်အနွယ်ဝင် သို့မဟုတ် လာတီနို <ref group="note">Persons of Hispanic or Latino origin are not distinguished between total and partial ancestry.</ref> |align=right| {{bartable}} |align=right| {{bartable|၃၉.၄|%|2||background:green}} |- | အဖြူ (စပိန်အနွယ်မဟုတ်သူ) |align=right| {{bartable|၃၄.၇|%|2||background:gray}} |align=right| {{bartable|၃၈.၃|%|2||background:gray}} |- | အာရှသား (စပိန်အနွယ်မဟုတ်သူ) |align=right| {{bartable|၁၅.၁|%|2||background:purple}} |align=right| {{bartable|၁၇.၀|%|2||background:purple}} |- | အာဖရိက အမေရိကန် (စပိန်အနွယ်မဟုတ်သူ) |align=right| {{bartable|၅.၄|%|2||background:mediumblue}} |align=right| {{bartable|၆.၄|%|2||background:mediumblue}} |- | ရှေးဦးနေ အမေရိကန် (စပိန်အနွယ်မဟုတ်သူ) |align=right| {{bartable|၀.၄|%|2||background:gold}} |align=right| {{bartable|၁.၃|%|2||background:gold}} |- | ပစိဖိတ်ကျွန်းသား (စပိန်အနွယ်မဟုတ်သူ) |align=right| {{bartable|၀.၃|%|2||background:pink}} |align=right| {{bartable|၀.၇|%|2||background:pink}} |- | အခြား (စပိန်အနွယ်မဟုတ်သူ) |align=right| {{bartable|၀.၆|%|2||background:brown}} |align=right| {{bartable|၁.၃|%|2||background:brown}} |} {|class="wikitable sortable mw-collapsible" style="font-size: 90%;" |+ ကယ်လီဖိုးနီးယား၏ သမိုင်းအရ လူမျိုးများအလိုက် လူဦးရေပျံ့နှံ့နေထိုင်ပုံ |- ! လူမျိုးအချိုးအစား !! ၁၉၇၀<ref name="census" /> !! ၁၉၉၀<ref name="census">{{Cite web |last1=Campbell Gibson |last2=Kay Jung |date=September 2002 |title=Historical Census Statistics on Population Totals By Race, 1790 to 1990, and By Hispanic Origin, 1970 to 1990, For The United States, Regions, Divisions, and States |url=https://www.census.gov/population/www/documentation/twps0056/twps0056.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080725044857/http://www.census.gov/population/www/documentation/twps0056/twps0056.html |archive-date=July 25, 2008 |access-date=December 27, 2014 |website=Population Division |publisher=United States Census Bureau}}</ref>!! ၂၀၀၀<ref>{{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=August 2002 |title=California: 2000 |url=https://www.census.gov/prod/2002pubs/c2kprof00-ca.pdf |access-date=December 27, 2014 |website=Census 2000 Profile |publisher=United States Census Bureau}}</ref>!! ၂၀၁၀<ref>{{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=2010 |title=Profile of General Population and Housing Characteristics: 2010 |url=http://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/DEC/10_SF1/SF1DP1/0400000US06 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20141227223817/http://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/DEC/10_SF1/SF1DP1/0400000US06 |archive-date=December 27, 2014 |access-date=December 27, 2014 |website=2010 Census Summary File 1 |publisher=United States Census Bureau |accessdate=9 July 2022 |archivedate=27 December 2014 |archiveurl=https://archive.today/20141227223817/http://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/DEC/10_SF1/SF1DP1/0400000US06 }}</ref> |- | လူဖြူ || ၈၉.၀% || ၆၉.၀% || ၅၉.၅% || ၅၇.၆% |- | အာရှသား ||၂.၈% || ၉.၆% ||၁၀.၉% ||၁၃.၀% |- | လူမည်း || ၇.၀% || ၇.၄% || ၆.၇% ||၆.၂% |- | ဒေသရင်းလူမျိုး || ၀.၅% || ၀.၈% || ၁.၀% ||၁.၀% |- | ဒေသရင်း ဟာဝိုင်အီကျွန်းသား နှင့်{{break}}ပစိဖိတ်ကျွန်းသား ||– ||– ||၀.၃% ||၀.၄% |- | အခြားလူမျိုးများ||၀.၇% || ၁၃.၂% ||၁၆.၈% ||၁၇.၀% |- | လူမျိုးနှစ်ခု သို့ နှစ်ခုထက်ပိုသော ကပြား ||– ||– ||၄.၈% ||၄.၉% |} အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု လူဦးရေစာရင်း ဗျူရို၏ အဆိုအရ ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် (တစ်ဦးချင်း သို့မဟုတ်ပေါင်းစပ်၍)<ref name="2018CensusDemo">[https://www.census.gov/quickfacts/table/RHI125215/06 2018 U.S. Census QuickFacts], United States Census Bureau, 2018.</ref> လူဖြူ ၇၂.၁% (စပိန်လူဖြူ အပါအဝင်) ၊ စပိန်အနွယ်မဟုတ်သော လူဖြူ ၃၆.၈% ၊ အာရှသား ၁၅.၃% ၊ လူမည်း သို့မဟုတ် အာဖရိကန် အမေရိကန် ၆.၅% ၊ ရှေးဦးနေ အမေရိကန်နှင့် ရှေးဦးနေ အလက်စကာများ ၁.၆% ၊ ရှေဦးနေ ဟာဝိုင်ယီကျွန်းသား သို့မဟုတ် ပစိဖိတ်ကျွန်းသား ၀.၅% ၊ လူမျိုးနှစ်မျိုး သို့မဟုတ် နှစ်မျိုးထက်ပိုသူ ၃.၉% နေထိုင်ကြသည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် လူမျိုးအရ လူဦးရေတွင် စပိန်မဟုတ်သူ လူမျိုး (မည်သည့်လူမျိုးမဆို) ၆၀.၇% နှင့် စပိန် သို့မဟုတ် လာတီနို (မည်သည့်လူမျိုးမဆို) ၃၉.၃% ရှိသည်။ စပိန်လူမျိုးများသည် ကယ်လီဖိုးနီးယားတွင် အကြီးဆုံးသော လူမျိုးစုများ ဖြစ်သည်။ <ref name=2018CensusDemo/> စပိန်မဟုတ်သူ လူဖြူများမှာ ပြည်နယ်လူဦးရေ၏ ၃၆.၈% ရှိသည်။<ref name=2018CensusDemo/> "ကယ်လီဖိုနီယို" ဟု ခေါ်ဆိုကြသူများမှာ ကယ်လီဖိုးနီးယားတွင် ရှေးဦးနေ စပိန်လူမျိုးများ ဖြစ်ပြီး ကယ်လီဖိုးနီးယားတွင် စပိန်စကားပြောသော အသိုင်းအဝိုင်းအဖြစ် ၁၅၄၂ ခုနှစ်ကတည်းက ရှိနေကြပြီး မက္ကဆီကန် အမေရိကန်/ချီကာနိုများ၊ ခရီယိုလို စပိန်များနှင့် မက်စတီဇို လူမျိုးရင်းများ ပါဝင်သည်။<ref>as quoted in Clark, Donald T. (2008). ''Santa Cruz County Place Names'' p.442, Scotts Valley, California, Kestrel Press.</ref> ===ဘာသာစကားများ=== ==ယဉ်ကျေးမှု== ===အများပြည်သူသုံး မီဒီယာနှင့် ဖျော်ဖြေရေးလုပ်ငန်း=== ===ဘာသာရေး=== ===အားကစား=== ===ပညာရေး=== ===အမြွှာဒေသများ=== ==စီးပွားရေး== ===ပြည်နယ်၏ ဘဏ္ဍာရေး=== ==အခြေခံအဆောက်အအုံ== ==အစိုးရနှင့်နိုင်ငံရေး== == ကိုးကား == {{reflist}} {{အမေရိကန် ပြည်နယ်များ}} [[Category:အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ပြည်နယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်]] sf9rotimexxlqbp86lkoj3h827ys15f WikiLeaks 0 12259 1054912 1039460 2026-09-23T20:49:44Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1054912 wikitext text/x-wiki {{Retaining title}} [[File:Wikileaks logo.svg|thumb|right|ဝီကီလိ(ခ်) လိုဂို]] '''ဝီကီလိ (ခ်)''' (wikileaks) သည် နိုင်ငံတကာ အကျိုးအမြတ်မရှာသော [[မီဒီယာသစ်]] မီဒီယာ အဖွဲ့ဖြစ်သည်။ အမည်မသိ သတင်းရင်းမြစ်နှင့် ပေါက်ကြားမှုများမှတဆင့် သာမန်အားဖြင့် ရရန်ခက်ခဲသော စာရွက်စာတမ်းများကို တင်ပေးနေသော နေရာဖြစ်သည်။ ဝီကီလိ (ခ်) ဝက်ဘ်ဆိုဒ်ကို The Sunshine Press က ၂၀ဝ၆ တွင် စတင်သည်။ စတင်သည့် နှစ်မှာပင် စာရွက်စာတမ်းပေါင်း ၁.၂ သန်းခန့် တိုးပွားလာခဲ့သည်။ <ref>{{cite web |url=http://www.wikileaks.org/wiki/Wikileaks:About#Wikileaks_has_1.2_million_documents.3F |title=Wikileaks has 1.2&nbsp;million documents? |work=WikiLeaks |accessdate=28 February 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080216000537/http://www.wikileaks.org/wiki/Wikileaks:About#Wikileaks_has_1.2_million_documents.3F |archivedate=16 February 2008 }}</ref> ယခုအဖွဲ့ကို [[တောင်အာဖရိကနိုင်ငံ|တောင်အာဖရိက]]၊ [[ဥရောပ]]၊ [[ထိုင်ဝမ်]]၊ [[အမေရိကန်]] တို့ရှိ နည်းပညာရှင်များနှင့် [[စာနယ်ဇင်းသမား]]၊ [[သင်္ချာပညာရှင်]] တရုတ်အတိုက်အခံများက စ၍ ထူထောင်သည်ဟု ဖော်ပြခဲ့ဖူးသည်။ <ref name=aboutwikileaks/> သတင်းစာဆောင်းပါးများနှင့် The New Yorker မဂ္ဂဇင်းတို့က {{page number|issue=7 June 2010}} ဩစတြေးလျ အင်တာနက် တက်ကြွလှုပ်ရှားသူ [[ဂျူလီယန် အက်စ်ဆန်း]] (Julian Assange) ကို ဝီကီလိ (ခ်) ဒါရိုက်တာအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ <ref name=McGreal>McGreal, Chris. [http://www.guardian.co.uk/world/2010/apr/05/wikileaks-us-army-iraq-attack Wikileaks reveals video showing U.S. air crew shooting down Iraqi civilians] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100407021656/http://www.guardian.co.uk/world/2010/apr/05/WikiLeaks-us-army-iraq-attack |date=7 April 2010 }}, ''The Guardian'', 5 April 2010.</ref> ဝီကီလိ (ခ်) သည် ၂၀ဝ၈ ခုနှစ် [[The Economist|Economist မဂ္ဂဇင်း]] မီဒီယာသစ်ဆု အပါအဝင် ဆုပေါင်းများစွာ ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀ဝ၉ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ဝီကီလိ (ခ်) နှင့် ဂျူလီယန် အက်ဆန်သည် [[နိုင်ငံတကာ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် အဖွဲ့]] (ယူကေ) ၏ မီဒီယာဆု (မီဒီယာသစ်ကဏ္ဍ) ကိုရရှိသည်။ ၂၀ဝ၈ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သော “ကင်ညာ - သွေးညဉ်းသံ၊ တရားမဲ့ သတ်ဖြတ်ခြင်းနှင့် အပျောက်ဖျောက်ခြင်းများ” အတွက် ရရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ယင်းသည် ကင်ညာနိုင်ငံ လူ့အခွင့်အရေး အမျိုးသား ကော်မရှင်၏ အစီရင်ခံစာဖြစ်ပြီး ကင်ညာရှိ ရဲများ၏ တရားမဲ့ သတ်ဖြတ်မှုများကို ဖော်ပြထားသည်။ <ref>[https://web.archive.org/web/20120103173015/http://amnesty.org.uk/news_details.asp?NewsID=18227 Amnesty announces Media Awards 2009 winners] Amnesty.org.uk, 2 June 2009</ref> ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် မေလတွင် နယူးယောက် နေ့စဉ် သတင်းက ဝီကီလိ (ခ်) ကို “သတင်းကို လုံးဝပြောင်းလဲသွားစေနိုင်သော ဝက်ဘ်ဆိုဒ်” အဖြစ် ပထမနေရာတွင် အဆင့်သတ်မှတ် ဖော်ပြခဲ့သည်။ <ref name=5sites>{{cite news |url=http://www.nydailynews.com/money/2010/05/20/2010-05-20_5_pioneering_web_sites_that_could_totally_change_the_news.html |title=5 pioneering Web sites that could totally change the news |last=Reso |first=Paulina |date=20 May 2010 |work=[[:en:Daily News (New York)|Daily News]] |accessdate=8 June 2010 |archivedate=27 October 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111027015113/http://www.nydailynews.com/money/2010/05/20/2010-05-20_5_pioneering_web_sites_that_could_totally_change_the_news.html }}</ref> ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် ဧပြီလတွင် ဝီကီလိ (ခ်) က [[အချင်းချင်း ပြန်သတ်မှု]] အမည်ရှိ ၂၀ဝ၇ ဇူလိုင်လ ၁၂ ရက်နေ့က အီရတ်နိုင်ငံ ဘဂ္ဂဒက် လေကြောင်း စစ်ပွဲတွင် အမေရိကန် တပ်များကြောင့် သေကြေခဲ့ရသော အရပ်သားများနှင့် စာနယ်ဇင်းသမားအကြောင်း ဗီဒီယိုဖိုင်ကို တင်ခဲ့သည်။ အဆိုပါနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ဝီကီလိ (ခ်) က ယခင် လူထုအကြား တခါမျှ မသိရှိသေးသော စာရွက်စာတမ်းပေါင်း ၇၆,၉၀ဝ ပါ [[အာဖဂန် စစ်ပွဲ]] (၂၀ဝ၁ မှ ယခုအထိ) ဖိုင်များကို တင်ခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာလတွင် အဓိက စီးပွားရေး မီဒီယာအဖွဲ့အစည်းကြီးများ၏ ပူးပေါင်းမှုဖြင့် [[အီရတ်စစ်ပွဲ မှတ်တမ်းများ]] အမည်ရှိ စာရွက်စာတမ်းဖိုင်ပေါင်း ၄၀ဝ,ဝ၀ဝ ကို တစုတည်း ထုတ်ဖော်ခဲ့သည်။ နိုဝင်ဘာတွင် ဝီကီလိ (ခ်) က အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နိုင်ငံခြာရေးဝန်ကြီးဌာနမှ သံတမန်များ အချင်းချင်း အလွတ်သဘောပြောဆိုသော ကြေးနန်းစာများကို ဖွင့်ချလိုက်သည်။ ဝီကီလိ (ခ်) စတင်စဉ်က အသုံးပြုသူ-အလွယ်တည်းဖြတ် စနစ်ဖြစ်ပြီး [[မီဒီယာဝီကီ]] ကိုလည်း သုံးစွဲခဲ့သည်။ သို့သော် ယခုအခါ အစဉ်အလာ ပုံနှိပ်လုပ်ငန်းပုံစံဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်းတိုးတက်လာပြီး အသုံးပြုသူများ၏ ကော်မန့်နှင့် တည်းဖြတ်မှုကို ဆက်လက် လက်ခံခြင်း မရှိတော့ပေ။ == သမိုင်းကြောင်း == {{RWB Internet lists}} ဝီကီလိ (ခ်) သည် ၂၀ဝ၆ ဒီဇင်ဘာတွင် စတင်ပေါ်ပေါက်လာသည်။ <ref>"Reportedly spurred by the leak of the Pentagon papers, Assange unveiled WikiLeaks in December 2006" {{cite web | title=WikiLeaks' War on Secrecy: Truth's Consequences | url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2034276-3,00.html | accessdate=4 December 2010 | archivedate=20 May 2013 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20130520104123/http://www.time.com/time/world/article/0%2C8599%2C2034276-3%2C00.html }}</ref><ref>"In December, 2006, WikiLeaks posted its first document" {{cite web | title=No Secrets | url=http://www.newyorker.com/reporting/2010/06/07/100607fa_fact_khatchadourian?currentPage=8 | accessdate= 1 December 2010}}</ref> [[တောင်အာဖရိကနိုင်ငံ|တောင်အာဖရိက]]၊ [[ဥရောပ]]၊ [[ထိုင်ဝမ်]]၊ [[အမေရိကန်]] နှင့် ဩစတြေးလျတို့ရှိ နည်းပညာရှင်များနှင့် [[စာနယ်ဇင်းသမား]]၊ [[သင်္ချာပညာရှင်]] တရုတ်အတိုက်အခံများက စ၍ ထူထောင်သည်ဟု ဖော်ပြခဲ့ဖူးသည်။<ref name=aboutwikileaks>{{cite web |url=http://www.wikileaks.org/wiki/WikiLeaks:About |title=Wikileaks:About |publisher=WikiLeaks |date= |accessdate=3 June 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080314204422/http://www.wikileaks.org/wiki/Wikileaks:About |archivedate=14 March 2008 }}</ref> ဝီကီလိခ်ကို စတင်ဖန်တီးသူအား ခြေရာမခံနိုင်ခဲ့ပေ။<ref name=NewScientist1>{{cite news |author=Paul Marks |title=How to leak a secret and not get caught |url=http://www.newscientist.com/channel/tech/mg19325865.500-how-to-leak-a-secret-and-not-get-caught.html |work=New Scientist |date=13 January 2007 |accessdate=28 February 2008}}</ref> ၂၀ဝ၇ ဇန်နဝါရီလမှစ၍ [[ဂျူလီယန် အက်စ်ဆန်း]] နှင့် အခြားသူများ ပရိသတ်ရှေ့မှောက်တွင် ပေါ်လာသည်။ အက်စ်ဆန်းက သူ့ကိုယ်သူ ဝီကီလိ (ခ်) အကြံပေးဘုတ်အဖွဲ့ဝင်ဟု ဆိုသည်။ <ref name="afp07">{{cite news |author=Agence France Press |work=The Age |title=Chinese cyber-dissidents launch WikiLeaks, a site for whistleblowers |url=http://www.theage.com.au/news/Technology/Chinese-cyberdissidents-launch-WikiLeaks-a-site-forwhistleblowers/2007/01/11/1168105082315.html |date=11 January 2007 |accessdate=17 June 2010 | location=Melbourne}}</ref> The Australian သတင်းတပုဒ်တွင် အက်စ်ဆန်းကို ဝီကီလိ (ခ်) ကိုတည်ထောင်သူဟု ဖော်ပြထားသည်။ <ref>{{cite news |url=http://www.theaustralian.com.au/news/rudd-government-blacklist-hacker-monitors-police/story-e6frg8yx-1225718288350 |title=Rudd Government blacklist hacker monitors police |work=The Australian author=Richard Guilliatt |date=30 May 2009 |accessdate=17 June 2010}}</ref> Wierd မဂ္ဂဇင်းကမူ အက်စ်ဆန်းနှင့် စကားပြောဆိုဖူးသည် ဆိုသည့် ကူညီရေးသားတဦး၏ အဆိုကို ကိုးကား၍ အက်စ်ဆန်းကို “ဝီကီလိ (ခ်) ၏ ဝိဉာဉ်နှင့် အသက်၊ တည်ထောင်သူ၊ အတွေးအခေါ် ချမှတ်သူ၊ ပြောခွင့်ရှိသူ၊ လက်ရင်း ကုဒ်ဖန်တီးသူ၊ ဆော်ဩသူ၊ ငွေကြေး မ တည်သူနှင့် အားလုံးတွင် တာဝန်ရှိသူ” ဟု ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2010/10/24/world/24assange.html|title=WikiLeaks Founder on the Run, Trailed by Notoriety}}</ref> ၂၀ဝ၉ ခုနှစ် တွင် ဝီကီလိ (ခ်) ၌ ကူညီရေးသားသူပေါင်း ၁၂,ဝ၀ မှတ်ပုံတင်ထားသည်<ref name=aboutwikileaks/>။ အကြံပေးဘုတ်အဖွဲ့တွင် အက်စ်ဆန်း၊ ဖိလစ် အဒမ်၊ ဝန်ဒန်၊ စီ.ဂျေ.ဟင့်ခ်၊ ဘင် လော်ရေး၊ တာရှီ နမ်ဂျယ် ခမ်ဆစ်ဆန်၊ ရှောင်ကင်၊ ချီကို ဝှစ်တက်ကာနှင့် ဝန် ယုကိုင်တို့ ပါဝင်သည်။ ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်အတွင်း Mother Jones မဂ္ဂဇင်းက ဆက်သွယ်မေးမြန်းခန်းတွင်မူ မစ္စတာ ခမ်ဆစ်ဆန်က သူ့အနေဖြင့် ဝီကီလိ (ခ်) မှ အီးမေးလ် လက်ခံရရှိခဲ့သော်လည်း အကြံပေးဖြစ်ရန် သဘောမတူခဲ့ပါဟု ငြင်းဆိုထားသည်။<ref name=motherjones2>{{cite web|url=http://motherjones.com/politics/2010/04/wikileaks-julian-assange-iraq-video?page=2 |title=Inside WikiLeaks’ Leak Factory |publisher=Mother Jones |date= |accessdate=30 April 2010}}</ref> ဝီကီလိ (ခ်) က ၎င်းတို့၏ “မူလရည်ရွယ်ချက်သည် အာရှ၊ ယခင်ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံခွဲများ၊ အာဖရိက ဆဟာရ နိုင်ငံများနှင့် အရှေ့အလယ်ပိုင်းမှ ဖိနှိပ်သည့် အာဏာရှင် အစိုးရများကို ဖွင့်ထုတ်ရန် ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် အစိုးရများ၊ ကော်ပိုရေးရှင်းများ၏ ကျင့်ဝတ်နှင့် မညီသော အပြုအမူများကို ဖော်ထုတ်ရန် ဆန္ဒရှိသည့် ဒေသအားလုံးမှ လူများ အထောက်အကူရရန်လည်း မျှော်လင့်သည်” ဟု ဆိုထားသည်။ <ref name=aboutwikileaks/><ref>{{cite news |author= |title=Cyber-dissidents launch WikiLeaks, a site for whistleblowers |url=http://www.asiamedia.ucla.edu/article-eastasia.asp?parentid=60857 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070221224039/http://www.asiamedia.ucla.edu/article-eastasia.asp?parentid=60857 |work=South China Morning Post |archivedate=21 February 2007 |date=11 January 2007 |accessdate=28 February 2008 }}</ref> ၂၀ဝ၇ ဇန်နဝါရီတွင် ဝီကီလိ (ခ်) သည် ပေါက်ကြားလာသည့် ဖိုင်ပေါင်း ၁.၂ သန်းကျော် ရရှိထားပြီး ဝက်ဘ်ဆိုဒ်ပေါ်သို့တင်ရန် ပြင်ဆင်နေသည်။<ref name=NowPublic1>{{cite web |author=Kearny |title=Wikileaks and Untraceable Document Disclosure |url=http://www.nowpublic.com/wikileaks_and_untraceable_document_disclosure |work=Now Public News |date=11 January 2007 |accessdate=28 February 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927224330/http://www.nowpublic.com/wikileaks_and_untraceable_document_disclosure |archivedate=27 September 2007 }}, ''Wikileaks''.</ref> နယူးယော်ကာ (The New Yoker) သတင်းစာပါ တောင်းပါး တပုဒ်တွင် <blockquote>ဝီကီလိ (ခ်) လုပ်ဆောင်သူများအနက် တဦးသည် ဆာဗာကို ကိုင်ထားပြီး သန်းနှင့်ချီသည့် လျှို့ဝှက်ဖိုင်များကို ထိုမှ တဆင့်ဖြတ်စေသည်။ လုပ်ဆောင်သူတဦးက တရုတ်မှ ဟက်ကာများသည် နိုင်ငံခြားအစိုးရများ၏ သတင်းအချက်များကို စုဆောင်းရန် ကွန်ရက်ကို သုံးနေကြောင်း သတိထားမိပြီး ထိုလမ်းကြောင်းကို စတင် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ ဝီကီလိ (ခ်) တွင် အနည်းငယ်မျှသာ တင်သေးသော်လည်း အစောပိုင်း ဖော်ပြမှုများသည် ဝီကီလိ (ခ်) ဆိုဒ်အတွက် အခြေခံဖြစ်ခဲ့သည်။ အက်စ်ဆန်းက “ကျနော်တို့ နိုင်ငံပေါင်း ၁၃ နိုင်ငံက စာရွက်စာတမ်းပေါင်း ၁ သန်းကျော် လက်ခံရရှိထားပါတယ်”<ref name="Khatchdourian">{{cite news |first=Raffi |last=Khatchadourian |date=June 7, 2010 |url=http://www.newyorker.com/reporting/2010/06/07/100607fa_fact_khatchadourian?printable=true |title=No Secrets: Julian Assange's Mission for total transparency |work=The New Yorker |accessdate=June 8, 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://en.wiktionary.org/wiki/tranche#Noun |title=Wiktionary definition of tranche |publisher=En.wiktionary.org |date=13 October 2010 |accessdate=22 October 2010}}</ref>ဟု ဆိုသည်။</blockquote> ဝီကီလိ (ခ်) အစောပိုင်းကာလများ၌ တရုတ်ဟက်ကာများကို ကြားဖြတ်ခိုးဝင်ခြင်းက အရေးပါသည့်ကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ကြောင်းနှင့် ပတ်သက်၍ အက်စ်ဆန်းက တုံ့ပြန်ပြောဆိုရာ၌ “ဒီစွပ်စဲမှုက မမှန်ပါဘူး။ ကျနော်တို့ အဆက်အသွယ်ထဲက တယောက်က တရုတ်ရဲ့ လျှို့ဝှက်ထောက်လှမ်းမှုတွေထဲကို ၂၀ဝ၆ ခုနှစ်တုန်းက စုံစမ်းလေ့လာမှုတွေ လုပ်ခဲ့ဖို့ ပတ်သက်ခဲ့တာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီစာရွက်စာတမ်း လက်တဆုပ်စာကို ဝီကီလိ (ခ်) မှာ တင်ခဲ့ပါပြီ။ တိဘက် အဖွဲ့အစည်းတွေလို အစိုးရမဟုတ်တဲ့ အဖွဲ့တွေက တရုတ်ရဲ့ လျှို့ဝှက်ထောက်လှမ်းမှုတွေကို ပစ်မှတ်ထားပါတယ်။”<ref>{{cite news|url=http://www.theregister.co.uk/2010/06/02/wikileaks_tor_snooping_denial/|title=Wikileaks denies Tor hacker eavesdropping gave site its starte|work=[[The Register]]|accessdate=10 July 2010}}</ref>ဟုဆိုသည်။ အဖွဲ့အနေနှင့် အာဖဂန်စစ်ပွဲကနေ ကင်ညာ လာဘ်စားမှုအထိ ထိပ်တန်းသတင်းများဖြစ်ခဲ့သော အရေးပါသည့် စာရွက်စာတမ်းများကို ဆက်တိုက် ထုတ်ဖော်ခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |author= |title=Wikileaks Releases Secret Report on Military Equipment |url=http://www.nysun.com/article/62236 |work=The New York Sun |date=9 September 2007 |accessdate=28 February 2008 |archivedate=17 November 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071117062718/http://www.nysun.com/article/62236 }}</ref> ဝီကီလိ (ခ်) အဖွဲ့အနေဖြင့် ဖော်ကောင်လုပ်သူနှင့် ဂျာနယ်လစ်များ အရေးကြီးသည့် စာရွက်စာတမ်းများ အီးမေးလ်ဖြင့် ပို့မှုကြောင့် တရုတ်ဂျာနယ်လစ် ရှီတာအို (Shi Tao) ကဲ့သို့ ဒုက္ခမရောက်စေရန် အထူးသတိထားကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ ရှီတာအိုသည် တိန့်အန်နန်မင် ရင်ပြင် လူသတ်ပွဲ နှစ်ပတ်လည်အကြောင်း တရုတ်အစိုးရအရာရှိများထံမှ အီးမေးလ်ကို လူအများသိအောင် လုပ်ဆောင်ခြင်းကြောင့် ၂၀ဝ၅ တွင် ထောင်ဒဏ် ၁၀ နှစ် ချမှတ်ခံရသည်။<ref name=Scenta-coUK1>{{cite news |author= |title=Leak secrets trouble free |url=http://www.scenta.co.uk/scenta/news.cfm?cit_id=1432293&FAArea1=widgets.content_view_1 |work=Scenta |date=15 January 2007 |accessdate=28 February 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071127164824/http://www.scenta.co.uk/scenta/news.cfm?cit_id=1432293&FAArea1=widgets.content_view_1 |archivedate=27 November 2007 }}</ref> ဒင်နီယယ် အဲလစ်ဘာ့ဂ် (Daniel Ellsbarg) ၏ ၁၉၇၁ ခုနှစ်က ပင်တဂွန်စစ်ဌာနချုပ် စာရွက်စာတမ်းများ ပေါက်ကြားမှုနှင့် ပရောဂျက်ကို နှိုင်းယှဉ်နိုင်သည်။.<ref name=LinuxworldWikileaks1>Scott Bradner [http://www.linuxworld.com.au/index.php/id;1264532314;fp;2;fpid;1 "WikiLeaks: a site for exposure"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220143655/http://www.linuxworld.com.au/index.php/id;1264532314;fp;2;fpid;1 |date=20 December 2008 }}, Linuxworld, 18 January 2007. Retrieved 18 January 2007.</ref> အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတွင် စာရွက်စာတမ်းတချို့ ပေါက်ကြားမှုကို ဥပဒေအရ အကာအကွယ်ပေးထားသည်။ အနည်းဆုံးအားဖြင့် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ နယ်ပယ်တွင် အမည်မခံဘဲ ပေါက်ကြားမှုကို အမေရိကန် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဖြင့် အာမခံရန် အမေရိကန် ဗဟိုတရားရုံးက စည်းမျဉ်းထုတ်ထားသည်။]].<ref name=LinuxworldWikileaks1/> စာရေးဆရာနှင့် ဂျာနယ်လစ် ဝှစ်တလေ စထရစ်ဘာ (Whitley Strieber) က ဝီကီလိ (ခ်) ပရောဂျက်၏ အကျိုးကျေးဇူးနှင့် ပတ်သက်၍ “အစိုးရရဲ့ စာရွက်စာတမ်းတွေ ပေါက်ကြားမှုဟာ ထောင်ချခံရနိုင်တယ်။ ဒါပေမယ့် ခဏလောက်ပါပဲ။ တရုတ်၊ အာဖရိကနဲ့ အရှေ့အလယ်ပိုင်းလို ဒေသမျိုးမှာတော့ ထောင်ဒဏ်နှစ်ရှည်ကနေ သေဒဏ်အထိ ကျနိုင်ပါတယ်”."ဟု ဆိုသည်။ == စီမံခန့်ခွဲမှု == === ဆိုဒ် စီမံခန့်ခွဲမှု ရေးရာများ === ဝီကီလိ (ခ်) အတွင်းမှာပင် ဆိုဒ်တည်ထောင်သူ [[ဂျူလီယန် အက်စ်ဆန်း]] နှင့် ဂျာမာန်မှ ဆိုဒ်ကိုယ်စားလှယ်ဟောင်း ဒွန်စ်ချက်-ဘာ့ဂ် (Domscheit-Berg) တို့အကြား လူသိရှင်ကြား သဘောထား ကွဲလွဲနေသည်။ အက်စ်ဆန်းက နောက်ပိုင်းတွင် ဒွန်စ်ချက်ကို အက်ဒမင်အဖြစ်မှ ဆိုင်းငံ့ထားခဲ့သည်။ ဒွန်စ်ချက်ကလည်း ၂၀၁၀ စက်တင်ဘာ ၂၈ တွင် ဆိုဒ်စီမံခန့်ခွဲရေး အတွင်းပြဿနာများကြောင့် ဝီကီလိ (ခ်) မှ နုတ်ထွက်ကြောင်း ကြေညာသည်။<ref>{{cite news|url=http://www.physorg.com/news205093515.html |title=WikiLeaks chief lashes out at media during debate |agency=Associated Press |date=30 September 2010 |accessdate=22 October 2010}}</ref><ref>[http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/g/a/2010/09/28/businessinsider-wikileaks-spokesman-quits.DTL "WikiLeaks Spokesman Quits, Blasts Founder Julian Assange As Paranoid Control Freak, Admits To Using Fake Name", by Henry Blodget] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120306180126/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fg%2Fa%2F2010%2F09%2F28%2Fbusinessinsider-wikileaks-spokesman-quits.DTL |date=6 March 2012 }}, 28 September 2010, San Francisco Chronicle</ref><ref>{{cite web |url=http://www.aolnews.com/world/article/wikileaks-woes-grow-as-spokesman-quits-site/19651296 |title=WikiLeaks' Woes Grow as Spokesman Quits Site |publisher=Aolnews.com |date= |accessdate=22 October 2010 }}{{Dead link|date=May 2026 }}</ref> === ဆိုဒ်တင်ထားသည့် နေရာ (ဟို့စ်တင်) === === အမည်ပေးခြင်းနှင့် မူဝါဒများ === === စိစစ်ခြင်းနှင့် ဆိုဒ်ပေါ်တင်ခြင်း === === ဖိုင် အာမခံ === == စုံစမ်းစစ်ဆေးခြင်း၊ ဆင်ဆာဖြတ်ခြင်းနှင့် စွပ်စွဲပုတ်ခတ်မှုများ == === အစိုးရများ၏ ဆင်ဆာဖြတ်တောက်မှု === ==== ဂျာမနီတွင် ဝီကီလိ (ခ်) ဒိုမိန်းပိုင်ရှင်အိမ်ကို ရဲက ဝင်စီးခြင်း ==== ဩစတြေးလျ ဆက်သွယ်ရေးနှင့် မီဒီယာ အာဏာပိုင်အဖွဲ့ (ACMA) ၏ စာရွက်စာတမ်းများကို ဝီကီလိ (ခ်) က ဖွင့်ချလိုက်ပြီးနောက် ဂျာမန်ဆိုင်ရာ ဝီကီလိ (ခ်) ဒိုမိန်းဖြစ်သော wikileaks.de ကို မှတ်ပုံတင်ထားသူ သီယိုဒို ရပ်(ပ်) (Theodor Reppe) ၏ နေအိမ်ကို ၂၀ဝ၉ ခုနှစ် မတ်လ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ရဲများက ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့သည်။[[:en:Australian Communications and Media Authority#ACMA blacklist leaked|censorship blacklist]].<ref>{{cite web |title=Hausdurchsuchung bei Inhaber der Domain wikileaks.de |language=English, translated from German |trans_title=Search of owner of the domain wikileaks.de |accessdate=21 September 2009 |url=http://www.heise.de/newsticker/Hausdurchsuchung-bei-Inhaber-der-Domain-wikileaks-de-Update--/meldung/135147 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090603224840/http://www.heise.de/newsticker/Hausdurchsuchung-bei-Inhaber-der-Domain-wikileaks-de-Update--/meldung/135147 |archivedate=3 June 2009 }}</ref> ဝက်ဘ်ဆိုဒ်ကိုမူ ထိခိုက်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။<ref>{{cite web |url=http://www.networkworld.com/news/2009/032509-wikileaks-raided-by-german.html |title=Wikileaks raided by German police |publisher=Networkworld.com |date= |accessdate=30 April 2010 |archivedate=7 April 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407074609/http://www.networkworld.com/news/2009/032509-wikileaks-raided-by-german.html }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.straitstimes.com/Breaking%2BNews/Tech%2Band%2BScience/Story/STIStory_354564.html |title=Police raid Wikileaks owner |publisher=Straitstimes.com |date=25 March 2009 |accessdate=30 April 2010 |archivedate=18 August 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100818012617/http://www.straitstimes.com/Breaking+News/Tech+and+Science/Story/STIStory_354564.html }}</ref> ==== တရုတ်၏ ဆင်ဆာဖြတ်တောက်မှု ==== ==== ဩစတြေးလျ၏ အနာဂတ်တွင် ဆင်ဆာဖြတ်တောက်မည့် အလားအလာ ==== ၂၀ဝ၉ ခုနှစ် မတ်လ ၁၆ ရက်နေ့တွင် ဩစတြေးလျ ဆက်သွယ်ရေးနှင့် မီဒီယာ အာဏာပိုင်အဖွဲ့ (ACMA) က ဝီကီလိ (ခ်) ကို ၎င်းတို့ ပြုစုနေသည့် နာမည်ပျက်စာရင်း၌ အင်တာနက်တွင် စိစစ်ဆင်ဆာလုပ်လျှင် ဩစတြေးလျတွင် ပိတ်ပင်ရန် စာရင်းသွင်းထားခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=http://www.theage.com.au/news/home/technology/banned-hyperlinks-could-cost-you-11000-a-day/2009/03/17/1237054787635.html?page=fullpage#contentSwap1&page=-1/ |title=Banned hyperlinks could cost you $11,000 a day |work=The Age |location=Melbourne, Australia|date=16 March 2009 |accessdate=16 March 2009 | first=Asher | last=Moses}}</ref> ၂၀၁၀ နိုဝင်ဘာ ၃၀ ရက်နေ့တွင် အမည်ပျက် အဆိုပြုစာရင်းထဲမှ ဝီကီလိ (ခ်) ကို ပယ်ဖျက်ပေးလိုက်သည်။<ref>{{cite web |last=Taylor |first=Josh |url=http://www.zdnet.com.au/wikileaks-removed-from-acma-blacklist-339307604.htm |title=Wikileaks removed from ACMA blacklist – Communications – News |publisher=Zdnet.com.au |date=17 March 2009 |accessdate=1 December 2010 |archivedate=29 November 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101129235721/http://www.zdnet.com.au/wikileaks-removed-from-acma-blacklist-339307604.htm }}</ref> ==== ထိုင်း၏ ဆင်ဆာဖြတ်တောက်မှု ==== ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အရေးပေါ်အခြေအနေ ဖြေရှင်းရေး ဗဟိုဌာန (The Centre for the Resolution of the Emergency Situation - CRES) က ဝီကီလိ (ခ်) ဝက်ဘ်ဆိုဒ်ကို ဆင်ဆာ လုပ်ထားသည်။<ref>{{cite news|url=http://www.thaivisa.com/forum/topic/391577-thailand-blocks-access-to-wikileaks-website/ |title=Thailand blocks access to WikiLeaks website | publisher=Thai Visa|date=18 August 2010 |accessdate=25 August 2010 | location=Bangkok}}</ref> ထို့ပြင် တခြားသော ဝက်ဘ်စာမျက်နှာ ၄၀,ဝ၀ဝ ကျော်ကိုလည်း ဆင်ဆာဖြတ်တောက်ထားသည်။<ref>{{cite news|url=http://online.wsj.com/article/SB10001424052748703824304575435170175485654.html?mod=googlenews_wsj |title=Thai Groups Denounce Website Censorship |work=The Wall Street Journal date=17 August 2010 |accessdate=25 August 2010 | location=USA | first=Patrick | last=Barta}}</ref>အကြောင်းပြချက်မှာ နိုင်ငံရေး မတည်ငြိမ်မှုများကြောင့် အရေးပေါ် ဒီကရီဖြင့် တားမြစ်ထားခြင်းဟု ဆိုသည်။<ref>{{cite news|http://www.nytimes.com/2010/07/07/world/asia/07thailand.html |title=Citing Instability, Thailand Extends Emergency Decree |work=New York Times |date=6 July 2010 |accessdate=25 August 2010 | location=USA}}</ref>. ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ဝီကီလိ (ခ်) ကိုဝင်ပါက ဤစာမျက်နှာ [http://58.97.5.29/www.capothai.org/ဤစာမျက်နှာ]{{Dead link|date=January 2021 }} သို့ အလိုအလျောက် ရောက်သွားပေလိမ့်မည်။ ==== အမေရိကန်၏ ဆင်ဆာဖြတ်တောက်မှု ==== [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ကွန်ဂရက် စာကြည့်တိုက်]] တွင် ဝီကီလိ (ခ်) ကို ဝင်မရအောင် ပိတ်ထားသည်။<ref>{{cite web | last = Raymond | first = Matt | title = Why the Library of Congress Is Blocking Wikileaks | date = 3 December 2010 | url = http://blogs.loc.gov/loc/2010/12/why-the-library-of-congress-is-blocking-wikileaks/ | accessdate = 3 December 2010 }}</ref> ၂၀၁၀ ဒီဇင်ဘာ ၃ ရက်နေ့တွင် သမ္မတ အိမ်ဖြူတော် စီမံခန့်ခွဲရေးနှင့် ဘတ်ဂျက်ရုံးက ဝီကီလိ (ခ်) နှင့် တခြားဝက်ဘ်ဆိုဒ်မှ ဖိုင်များရယူခြင်းကို ဖက်ဒရယ် အစိုးရဝန်ထမ်းများနှင့် အငှားလုပ်နေသူများအား တားမြစ်မိန့် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=http://edition.cnn.com/2010/US/12/03/wikileaks.access.warning/index.html |title=U.S. agencies warn unauthorized employees not to look at WikiLeaks |first1=David |last1=de Sola |date=4 December 2010 |publisher=CNN |accessdate=4 December 2010 |archivedate=21 October 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131021230819/http://edition.cnn.com/2010/US/12/03/wikileaks.access.warning/index.html }}</ref> ==== အိုက်စ်လန်၏ ဆင်ဆာဖြတ်တောက်မှု ==== === အဖွဲ့အစည်းနှင့် ကုမ္ပဏီများ၏ ဆင်ဆာဖြတ်တောက်မှု === ==== ဖေ့စ်ဘွတ်ခ် ==== ဝီကီလိ (ခ်) က ၂၀၁၀ ဧပြီလတွင် ပရိသတ် ၃၀,ဝ၀ဝ ရှိသော ၎င်းတို့၏ [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်]] စာမျက်နှာကို ဖျက်လိုက်ကြောင်း ကြေညာသည်။<ref name="WikiLeaks-Twitter-Announcement-Facebook">{{cite web | url = http://twitter.com/wikileaks/status/12558544922 | title = Twitter / WikiLeaks: Facebook deletes WikiLeaks fanclub with 30k fans |publisher=Twitter | date = 20 April 2010 | accessdate = 22 April 2010 }}</ref><ref>{{Cite news |title=WikiLeaks claims Facebook deleted its page, 30000 fans |url=http://www.news.com.au/technology/wikileaks-claims-facebook-deleted-its-page-30000-fans/story-e6frfro0-1225856489723 |publisher=News.com.au |date=21 April 2010 |accessdate=23 April 2010 |archivedate=30 May 2012 |archiveurl=https://archive.today/20120530/http://www.news.com.au/technology/wikileaks-claims-facebook-deleted-its-page-30000-fans/story-e6frfro0-1225856489723 }}</ref><ref>{{Cite news |title=Wikileaks Claims Facebook Deleted Their Fan Page Because They "Promote Illegal Acts" |url=http://gawker.com/5520933/wikileaks-claims-facebook-deleted-their-fan-page-because-they-promote-illegal-acts |publisher=Gawker |date=20 April 2010 |accessdate=21 April 2010}}</ref><ref>{{Cite news |title=Wikileaks Fan Page Pulled Down for Being "Inauthentic," Says Facebook |url=http://techpresident.com/blog-entry/wikileaks-fan-page-pulled-down-being-inauthentic-says-facebook |publisher=techPresident |date=21 April 2010 |accessdate=22 April 2010 |archivedate=24 April 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100424055832/http://techpresident.com/blog-entry/wikileaks-fan-page-pulled-down-being-inauthentic-says-facebook }}</ref> သို့သော် ၂၀၁၀ ဒီဇင်ဘာတွင် ဝီကီလိ (ခ်) ဖေ့စ်ဘွတ်ခ် ပရိသတ် စာမျက်နှာ ပြန်ဖွင့်လိုက်ပြီး ပရိသတ် ၆၅၀,ဝ၀ဝ ကျော် အထိ တိုးပွားလာသည်။ ==== မန်းနီးဘွတ်ကာ လီမိတက် ==== ==== ဒိုင်းနမစ် နက်ခ်ဝပ် ဆားဗစ် ==== ==== အမေဇုန် ==== ==== ပေပယ်လ် ==== == လက်ခံအားပေးမှုများ == === ထောက်ခံအားပေးမှု === ==== ဆုရရှိမှုများ ==== ==== အစိုးရများ၏ ချီးမွမ်းမှု ==== === ဝေဖန်မှုများ === ==== အစိုးရများ၏ ဝေဖန်မှု ==== == ပေါက်ကြားမှုများ == === ၂၀ဝ၉ ခုနှစ်မတိုင်မီ === ==== သိသာလာသည့် ဆိုမာလီ လုပ်ကြံရေး အမိန့် ==== ==== ဒင်နီယယ် အရပ် မွိုင် မိသားစု လာဘ်စားမှု အရှုပ်တော်ပုံ ==== ၂၀ဝ၇ ဩဂုတ်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ယခင် ကင်ညာခေါင်းဆောင်ကြီး ဒင်နီယယ် အရပ် မွိုင် မိသားစု လာဘ်ပေးလာဘ်ယူမှုအကြောင်းကို မျက်နှာဖုံးသတင်းအဖြစ် ဗြိတိန်မှ The Guardian သတင်းစာက ဖော်ပြခဲ့သည်။ သတင်းစာက သတင်းရရှိသည့်ရင်းမြစ်ကို ဝီကီလိ (ခ်) ဟု ဖော်ပြ ကိုးကားခဲ့သည်။<ref>{{cite news | author=| title=The looting of Kenya | url=http://www.guardian.co.uk/kenya/story/0,,2159757,00.html | work=The Guardian | date=31 August 2007| accessdate=28 February 2008 | location=London | first=Xan | last=Rice}}</ref> ==== ဂျူးလိယက် ဘေယာ ဘဏ်၏ တရားစွဲဆိုမှု ==== ==== ဂွမ်တာနာမို လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများ ==== ==== ဆိုင်ယန်တိုလိုဂျီ ==== ==== ဆာရာ ပေါ်လင်၏ ယာဟူးမေးလ်ပါ အကြောင်းအရာများ ==== ==== BNP အဖွဲ့ဝင် စာရင်း ==== === ၂၀ဝ၉ === ==== ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာ မေးလ်များ ==== ==== အင်တာနက် ဆင်ဆာ စာရင်း ==== ==== ဘီလ်ဒါဘတ် အုပ်စု စည်းဝေးပွဲ အစီရင်ခံစာများ ==== ==== ၂၀ဝ၈ ပီရူး ရေနံဆိုင်ရာ နာမည်ပျက်မှုများ ==== ==== အီရန် နျူကလီးယား မတော်တဆမှု ==== ==== အာဖရိကတွင် အဆိပ်အတောက် စွန့်ပစ်မှုများ - မင်တန် အစီရင်ခံစာ ==== ==== ကူပ်သင် ဘဏ် ==== ==== ပူးတွဲ ဆောင်ရွက်ရေး လုပ်ငန်းများဆိုင်ရာ ပရိုတိုကောလ် ၄၄၀ ==== ၂၀ဝ၉ အောက်တိုဘာတွင် ဗြိတိသျှ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန၏ ၂၀ဝ၁ ခုနှစ်က စာမျက်နှာ ၂,၄၀ဝ ပါ ပူးတွဲ ဆောင်ရွက်ရေး လုပ်ငန်းများဆိုင်ရာ ပရိုတိုကောလ် (Joint Services Protocol 440) လျှို့ဝှက်ဖိုင် ပေါက်ကြားခဲ့သည်။ ယင်းစာရွက်စာတမ်းများတွင် ဟက်ကာများ၊ စာနယ်ဇင်းသမားများနှင့် နိုင်ငံခြား သူလျှိုများ၏ သတင်းအချက်အလက် နှိုက်ထုတ်မှုကို မည်သို့ ရှောင်ရှားနိုင်ကြောင်း လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ အကြံပေးချက်များ ပါဝင်သည်။<ref>Tom Chivers. "[http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/politics/defence/6261756/MoD-how-to-stop-leaks-document-is-leaked.html MoD 'how to stop leaks' document is leaked] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110107215301/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/politics/defence/6261756/MoD-how-to-stop-leaks-document-is-leaked.html |date=7 January 2011 }}" ''The Daily Telegraph'' 5 October 2009. Retrieved 6 October 2009.</ref><ref>Kalle Holmberg. "[http://www.dn.se/nyheter/varlden/brittisk-instruktion-mot-lackor-har-lackt-ut-1.968704 Brittisk instruktion mot läckor har läckt ut] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091223041417/http://www.dn.se/nyheter/varlden/brittisk-instruktion-mot-lackor-har-lackt-ut-1.968704 |date=23 December 2009 }}" ''Dagens Nyheter'', 6 October 2009. Retrieved 6 October 2009.</ref> ==== ၉-၁၁ ပေဂျာ မက်ဆေ့ချ် ကြားဖြတ်ဖမ်းယူမှု ==== ၂၀ဝ၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၂၅ တွင် [[စက်တင်ဘာ ၉/၁၁ အကြမ်းဖက်မှု]] နေ့တွင် ပေးပို့ကြသည့် ပေဂျာ မက်ဆေ့ချ်ပေါင်း ၅၇၀,ဝ၀ဝ ကို ကြားဖြတ် ဖမ်းယူထားမှုအား ဝီကီလိ (ခ်) က ဖွင့်ချခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://911.wikileaks.org/ |title=Wikileaks 9/11 Pager Data Website |publisher=911.wikileaks.org |date=|accessdate=2 December 2010}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.msnbc.msn.com/id/34149853/ns/us_news-security/ |title=570,000 pager messages from 9/11 released MSNBC 25&nbsp;November 2009 |publisher=MSNBC |date=25 November 2009 |accessdate=30 April 2010 |archivedate=28 June 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110628212642/http://www.msnbc.msn.com/id/34149853/ns/us_news-security/ }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nbcnewyork.com/news/local-beat/Analysis-of-911-Pager-Data-Paints-Chilling-Picture-78219132.html|title=Analysis of 9/11 Pager Data Paints Chilling Picture|author=Jennifer Millman|publisher=NBC New York|date=1 December 2009 }}</ref> [[ဘရက်ဒလေ မန်းနင်း]]က ဤလုပ်ရပ်မှာ [[အမေရိကန် အမျိုးသား လုံခြုံရေး အေဂျင်စီ]] (NSA) ၏ လုပ်ရပ်မှန်း သိသာ ထင်ရှားလှကြောင်း ပြောသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.theregister.co.uk/2010/06/07/wikileaks_arrest/|title=Wikileaks' US army 'leaker' arrested|author=Chris Williams|publisher=TheRegister|date=7 June 2010}}</ref> ပေါက်ကြားလာသည့် မက်ဆေ့ချ်များမှာ ပင်တဂွန်စစ်ဘက် အရာရှိများနှင့် နယူးယောက် မြို့တော် ရဲဌာနကြား ပေးပို့ဆက်သွယ်မှုများ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.wired.com/threatlevel/2009/11/wikileaks-pages/|title=Wikileaks Says It Has Half-a-Million 9/11 Pager Messages|author=Kevin Poulsen|publisher=Wired|date=25 November 2009}}</ref> === ၂၀၁၀ === ==== ဝီကိလိ (ခ်) ပေါ်မှာ အမေရိကန် ထောက်လှမ်းရေးဆိုင်ရာ အစီရင်ခံစာများ ==== ==== ဘဂ္ဂဒက် လေကြောင်း တိုက်ခိုက်မှု ဗီဒီယို ==== ===== ဘရက်ဒလေ မန်းနင်း အဖမ်းခံရခြင်း ===== ==== အာဖဂန် စစ်ပွဲ ဒိုင်ယာရီ ==== ==== Love Parade စာရွက်စာတမ်းများ ==== ==== အီရတ်စစ်ပွဲ မှတ်တမ်းများ ==== ==== သံတန် ပေးစာများ ပေါက်ကြားမှု ==== === ထပ်မံဖွင့်ချဦးမည် ပေါက်ကြားမှုများဆိုင်ရာ ကြေညာချက် === ၂၀ဝ၉ ခုနှစ်က Computer World နှင့် အင်တာဗျူးတွင် အက်စ်ဆန်းက အမေရိကဘဏ်မှ ၅ ဂစ်စာ အချက်အလက်များ ရရှိထားကြောင်း ပြောသွားသည်။ ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဖောစ် မဂ္ဂဇင်း (Forbes Magazine) သို့ အက်စ်ဆန်းက ၂၀၁၁ အစောပိုင်းတွင် တခြားသော မဟာပေါက်ကြားမှု (megaleak) များ ပြုလုပ်သွားရန် အစီအစဉ် ရှိသည်ဟု ပြောသွားသည်။ ယခုကာလတွင်မူ ပုဂ္ဂလိက ကဏ္ဍနှင့် အကြီးစား အမေရိကန် ဘဏ်တခုနှင့် ပတ်သက်၍ ပေါက်ကြားမှုများ တင်ပြရန် ရှိကြောင်း ဆိုသည်။ ဤကြေညာချက်အပြီး၌ အမေရိကဘဏ်၏ စတော့ဈေးနှုန်းများ ၃ ရာခိုင်နှုန်း ကျဆင်းသွားသည်။.<ref name=bankofamerica1>{{cite news | title=Bank of America rumored to be in WikiLeaks’ crosshairs | last=Rothacker | newspaper=Boston Herald | first=Rick | url=http://news.bostonherald.com/business/general/view.bg?articleid=1299995 | accessdate=1 December 2010 }}{{Dead link|date=January 2021 }}</ref><ref name=bankofamerica2>{{cite news|last=Mark|first=Memmott|title=Bank Of America Stock Steadies After WikiLeaks-Related Drop|url=http://www.npr.org/blogs/thetwo-way/2010/12/01/131727190/bank-of-america-stock-steadies-after-wikileaks-related-drop|accessdate=2 December 2010|newspaper=NPR|date=1 December 2010}}</ref> ဤ ပေါက်ကြားမှု၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုနှင့် ပတ်သက်၍ အက်စ်ဆန်းက “ဘဏ်တခု၊ နှစ်ခုကတော့ ပြိုလဲသွားပါလိမ့်မယ်” ဟု သုံးသပ်ချက် ပေးထားသည်။.”<ref name=bankofamerica3>{{cite news|last=De La Merced|first=Michael|title=WikiLeaks’ Next Target: Bank of America??url=http://dealbook.nytimes.com/2010/11/30/wikileaks-next-target-bank-of-america/|accessdate=2 December 2010|newspaper=New York Times|date=30 November 2010}}ref>{{cite news|author=By John Carney, CNBC |url=http://www.cnbc.com/id/40471184/ |title=Bank of America's Risky WikiLeaks Strategy |publisher=CNBC |date=2 December 2010|accessdate=5 December 2010}}</ref> ၂၀၁၀ ဒီဇင်ဘာတွင် အက်စ်ဆန်း၏ ရှေ့နေ မာ့ခ် စတီဖင်စ် (Mark Stephens) က ဘီဘီစီ၏ အင်ဒရူး မား ပွဲတွင် အဖွဲ့အစည်းအနေဖြင့် ခုခံကာကွယ်ရန်လိုမည့် “သာမို-နျူကလီးယား ကိရိယာ” (thermo-nuclear device) အကြောင်း အချက်အလက်များကို ဝီကီလိ (ခ်) က ရရှိထားသည်ဟု ပြောသွားသည်။.<ref>{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-11921080|title=Wikileaks' Julian Assange to fight Swedish allegations|publisher=BBC|date=2010-12-05|accessdate=2010-12-05}}</ref> == ပြင်ပ လင့်ခ်များ == {{Wikiquote}} {{Commons category|Wikileaks}} * {{Twitter|wikileaks}} * {{Facebook|wikileaks}} * [http://www.fas.org/blog/secrecy/2010/06/wikileaks_review.html "Wikileaks Fails “Due Diligence” Review"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101217213849/http://www.fas.org/blog/secrecy/2010/06/wikileaks_review.html |date=17 December 2010 }}, Steven Aftergood, June 2010 * [http://c2047862.cdn.cloudfiles.rackspacecloud.com/Saturday%20Keynote%20-%20Wikileaks.mp3 Wikileaks Keynote Address at The Next Hope (64kbs)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120426042333/http://c2047862.cdn.cloudfiles.rackspacecloud.com/Saturday%20Keynote%20-%20Wikileaks.mp3 |date=26 April 2012 }} * [http://www.havanatimes.org/?p=31387 Wikileaks and Freedom of the Press] by Guillermo Fernandez Ampie, ''Havana Times'', 20 Oct 2010 * [http://latimesblogs.latimes.com/technology/2010/12/wikileaks-bahnhof-amazon.html WikiLeaks' new home is in a former bomb shelter] ''Los Angeles Times'', 2 December 2010 * "[http://www.everydns.com/news.php December 2, 2010 - 10:00pm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101206221243/http://www.everydns.com/news.php |date=6 December 2010 }}." EveryDNS. Announcement of termination of wikileaks.org. * [http://www.democracynow.org/2010/10/22/wikileaks_prepares_largest_intel_leak_in WikiLeaks Prepares Largest Intel Leak in US History with Release of 400,000 Iraq War Docs] – video report by ''Democracy Now!'', October 2010 * [http://fora.tv/2010/04/18/Logan_Symposium_The_New_Initiatives Video] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101217213046/http://fora.tv/2010/04/18/Logan_Symposium_The_New_Initiatives |date=17 December 2010 }} of Julian Assange on a panel at the 2010 Logan Symposium in Investigative Reporting at the UC Berkeley (18 April 2010) * ''Wikileaks vs. the World''. Presentation by WikiLeaks representatives Julian Assange and Daniel Schmitt at the 25th [[Chaos Communication Congress]], Berlin, December 2008. [http://chaosradio.ccc.de/25c3_m4v_2916.html online Flash video] and [http://events.ccc.de/congress/2008/wiki/Conference_Recordings#Official_Releases download in higher resolution formats] * [http://www.onthemedia.org/transcripts/2009/03/13/04/ Leak Proof] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101218110643/http://onthemedia.org/transcripts/2009/03/13/04 |date=18 December 2010 }} Interview with Julian Assange. 2009/03/13 * [http://www.colbertnation.com/the-colbert-report-videos/270712/april-12-2010/julian-assange Video Interview with Julian Assange] on The Colbert Report hosted by Stephen Colbert. 2010/04/12 * [http://www.r-bloggers.com/animated-heatmap-of-wikileaks-report-intensity-in-afghanistan/ Animated Heatmap of WikiLeaks Report Intensity in Afghanistan] * [http://www.wlcentral.org/ WL Central]: An unofficial WikiLeaks information resource. == ကိုးကား == {{reflist|2}} [[Category:နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်းများ]] [[Category:မီဒီယာဝီကီ ဝက်ဘ်ဆိုဒ်များ]] [[Category:ဥရောပအခြေစိုက် အဖွဲ့အစည်းများ]] 5zkf2lej1zwbaw6cw4etaqf7czs3sxu နယူးယောက်မြို့ 0 13090 1055035 1043337 2026-09-24T10:58:11Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1055035 wikitext text/x-wiki {{Infobox မြို့ | name = နယူးယောက်မြို့ | official_name = City of New York | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = <br />ပန်းသီးကြီး, ဂိုသမ်,စကြဝဠာ၏ အလယ်ဗဟို, မအိပ်သောမြို့ | settlement_type = မြို့ပြ | motto = | image_skyline = NYC Montage 2014 4 - Jleon.jpg | imagesize = 305px | image_caption = ထိပ်မှစ၍ လက်ျာရစ်: မန်ဟက်တန်မြို့လယ်၊ [[တိုင်းမ်စကွဲယား]]၊ ယူနီစဖီးယား၊ဘရွတ်ကလင်တံတား ၊ မန်ဟက်တန်အောက်ပိုင်း၊ ဝမ်း ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာ၊ စင်ထရယ်ဥယျာဉ်၊ ကုလသမဂ္ဂ ဋ္ဌာနချုပ်၊ [[လစ်ဘာတီ ရုပ်တု]] | image_flag = Flag of New York City.svg | flag_size = | image_seal = Seal of New York City (B&W).svg | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = Map of New York Highlighting New York City.svg | mapsize = | map_caption = နယူးယောက်ပြည်နယ် အတွင်း တည်နေရာ | image_map1 = | mapsize1 = | map_caption1 = | image_dot_map = | dot_mapsize = | dot_map_caption = | dot_x = | dot_y = |pushpin_map= New York |pushpin_map_caption=အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အတွင်း တည်နေရာ | main lenguages = အင်္ဂလိပ်၊ စပိန် | coordinates_display = | coordinates_region = US-NY | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု | subdivision_type1 = ပြည်နယ် | subdivision_name1 = နယူးယောက် | subdivision_type2 = ကောင်တီများ | subdivision_name2 = ဘရောင့်စ်<br /> ကင်းစ်<br /> နယူးယောက်<br /> ကွင်းစ်<br /> ရစ်ချ်မွန် | government_foonotes= | government_type = မြို့တော်ဝန် ကောင်စီ | leader_title = မြို့တော်ဝန် | leader_name = အဲရစ် အေဒမ် (ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ) | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_title2 = | leader_name2 = | , [[Membership of the New York City Council]] | established_title = တည်ထောင်ခြင်း | established_date = ၁၆၂၄ | established_title2 = <!-- Incorporated (town) --> | established_date2 = | established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> | established_date3 = 1898 | area_magnitude = | unit_pref = Imperial | area_footnotes = | area_total_km2 = 1214.4 | area_land_km2 = 789.4 | area_water_km2 = 428.8 | area_total_sq_mi = 468.9 | area_land_sq_mi = 304.8 | area_water_sq_mi = 165.6 | area_water_percent = | area_urban_km2 = 8683.2 | area_urban_sq_mi = 3352.6 | area_metro_km2 = 17405 | area_metro_sq_mi = 6720 | area_blank1_title = | area_blank1_km2 = | area_blank1_sq_mi = | population_as_of = July 1, 2009 | population_footnotes = | population_note = | population_total = 8391881 | population_density_km2 = 10630 | population_density_sq_mi = 27532 | population_metro = 19006798 | population_density_metro_km2 = auto | population_density_metro_sq_mi = auto | population_urban = 18223567 | population_density_urban_km2 = auto | population_density_urban_sq_mi = auto | population_blank1_title = [[Demonym]] | population_blank1 = New Yorker | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = | timezone = [[Eastern Time Zone (North America)|EST]] | utc_offset = -5 | timezone_DST = [[Eastern Time Zone (North America)|EDT]] | utc_offset_DST = -4 | latd=40|latm=43|lats=|latNS=N | longd=74|longm=0|longs=|longEW=W | elevation_footnotes = <!-- for references: use tags --> | elevation_m = 10 | elevation_ft = 33 | postal_code_type = ZIP codes | postal_code = 100xx-104xx, 11004-05, 111xx-114xx, 116xx | area_code = [[Area code 212|212]], [[Area code 718|718]], [[Area code 917|917]], [[Area code 347|347]], [[Area code 646|646]] | blank_name = | blank_info = | blank1_name = | blank1_info = | website = [http://www.nyc.gov/ www.nyc.gov] }} နယူးယောက်စီးတီး သို့မဟုတ် နယူးယောက်ဟု ခေါ်ဆိုလေ့ ရှိကြသော '''နယူးယောက်မြို့'''သည် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]ရှိ လူဦးရေ အများဆုံး မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ <ref name=2014NYCest2>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2018/03/22/nyregion/new-york-city-population.html |title=New York City’s Population Hits a Record 8.6 Million |newspaper=The New York Times |accessdate=March 22, 2018}}</ref>၂၀၁၈ ခုနှစ် ခန့်မှန်းခြေ လူဦးရေ ၈,၃၉၈,၇၄၈ ဦး ရှိပြီး<ref name=2018Estimate>{{Cite web|url=https://www1.nyc.gov/site/planning/data-maps/nyc-population/current-future-populations.page|title=NYC Population: Current and Projected Populations|website=www1.nyc.gov|access-date=2019-05-02}}</ref> ကုန်းမြေဧရိယာ {{convert|၃၀၂.၆|sqmi|km2}} ပေါ်တွင် နေထိုင်ကြသည်။<ref>[https://www.census.gov/quickfacts/table/PST045216/3651000 Quick Facts for New York city, New York], United States Census Bureau. Accessed February 9, 2017.</ref><ref>[http://www.nyc.gov/html/dep/html/stormwater/index.shtml Stormwater] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170125025731/http://www.nyc.gov/html/dep/html/stormwater/index.shtml |date=January 25, 2017 }}, New York City Department of Environmental Protection. Accessed February 9, 2017. "These impervious surfaces cover approximately 72% of New York City's 305 square miles in land area and generate a significant amount of stormwater."</ref> အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိ မြို့ကြီးများထဲမှ လူဦးရေ အထူထပ်ဆုံး မြို့တစ်မြို့လည်း ဖြစ်သည်။ <ref name="density">{{cite web |url=http://www.governing.com/blogs/by-the-numbers/most-densely-populated-cities-data-map.html |title=Mapping the Nation's Most Densely Populated Cities |author=Mike Maciag |publisher=Governing – The States and Localities |date=October 2, 2013 |accessdate=August 27, 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160827080100/http://www.governing.com/blogs/by-the-numbers/most-densely-populated-cities-data-map.html |archivedate=August 27, 2016 |df=}}</ref> [[နယူးယောက်ပြည်နယ်]]၏ တောင်ဘက်အစွန်ဆုံးတွင် တည်ရှိသော နယူးယောက်မြို့သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် မြို့ပြဧရိယာအားဖြင့် အကြီးဆုံး မက်ထရိုပိုလစ်တန်ဒေသဖြစ်သော နယူးယောက် မက်ထရိုပိုလစ်တန်ဒေသ၏ ဗဟိုအချက်အချာတွင် တည်ရှိပြီး<ref>{{cite web|url=http://demographia.com/db-worldua.pdf|title=World Urban Areas|publisher=Demographia|year=2018|accessdate=March 27, 2018}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူဦးရေ အထူထပ်ဆုံး မဂ္ဂါစီးတီးမြို့တော်ကြီးများတွင် တစ်ခု အပါအဝင် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.mongabay.com/cities_urban_01.htm |archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20091009143739/http://www.mongabay.com/cities_urban_01.htm |dead-url=yes |archive-date=October 9, 2009 |title=World's Largest Urban Areas [Ranked by Urban Area Population] |publisher=Rhett Butler |year=2003–2006 |accessdate=April 26, 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.worldatlas.com/citypops.htm |title=Largest Cities of the World – (by metro population) |publisher=Woolwine-Moen Group d/b/a Graphic Maps |accessdate=April 26, 2011}}</ref> ၂၀၁၈ ခုနှစ် မက်ထရိုပိုလစ်တန် စာရင်းအင်း ဒေသတွင် လူဦးရေ ၁၉,၉၇၉,၄၇၇ ဦး ရှိပြီး ပေါင်းစပ် မက်ထရိုပိုလစ်တန် စာရင်းအင်းဒေသတွင် လူဦးရေ ၂၂,၆၇၉,၉၄၈ ဦး ရှိသည်။<ref name=MetroEst>{{cite web|url=https://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/PEP/2017/GCTPEPANNR.US24PR|title=Annual Estimates of the Resident Population: April 1, 2010 to July 1, 2017 – Metropolitan Statistical Area; and for Puerto Rico – 2017 Population Estimates|publisher=U.S. Census Bureau|accessdate=March 24, 2018|archivedate=13 February 2020|archiveurl=https://archive.today/20200213005215/https://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/PEP/2017/GCTPEPANNR.US24PR}}</ref><ref name=CombinedEst>{{cite web |url=https://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?src=bkmk|title=Annual Estimates of the Resident Population: April 1, 2010 to July 1, 2018 – Combined Statistical Area; and for Puerto Rico – 2017 Population Estimates |publisher=U.S. Census Bureau |accessdate=April 27, 2018 |archivedate=25 June 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200625000000/https://udn.com/news/story/121424/4659358}}</ref> ကမ္ဘာလုံး ဆိုင်ရာ မြို့တော် တစ်ခု ဖြစ်ပြီး <ref>{{cite web|url=http://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf|title=Global Power City Index 2009|publisher=The Mori Memorial Foundation|accessdate=June 1, 2012|archive-date=29 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/http://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf|url-status=dead}}</ref> နယူးယောက်မြို့တော်အား ကမ္ဘာ၏ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ၊ <ref name=NYCWorld'sGreatestCity>{{cite web|url=https://www.timeout.com/newyork/news/new-york-voted-best-city-in-the-world-in-massive-worldwide-survey-031119|title=Citing its diversity and culture, NYC was voted best city in the world in new global survey|author=Will Gleason|publisher=TimeOut|date=March 11, 2019|accessdate=May 19, 2019|quote= After compiling the thoughts of over 30,000 people, both from our NYC readership and half-a-world away, New York was voted the greatest city on the planet for 2019. In a hint as to why this happened, and why now, it also lead the categories of most diverse metropolis and best culture.}}</ref><ref name="cultural2">{{cite web |url=http://www.iceland.is/iceland-abroad/us/nyc/cultural-affairs/|title=Consulate General of Iceland New York Culture |publisher=Consulate General of Iceland New York |accessdate=July 1, 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130205061848/http://www.iceland.is/iceland-abroad/us/nyc/cultural-affairs/|archivedate=February 5, 2013 |df=}}</ref><ref name="cultural3">{{cite web |url=http://www.latvia-newyork.org/english/|title=Consulate of Latvia in New York |publisher=Consulate of Latvia |accessdate=July 1, 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130208223706/http://www.latvia-newyork.org/english/|archivedate=February 8, 2013 |df=}}</ref><ref name="cultural4">{{cite web |url=http://www.baruch.cuny.edu/nycdata/Culture/intro.htm|title=Introduction to Chapter 14: New York City (NYC) Culture |publisher=The Weissman Center for International Business Baruch College/CUNY 2011 |accessdate=July 1, 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130505181316/http://www.baruch.cuny.edu/nycdata/culture/intro.htm|archivedate=May 5, 2013 |df=}}</ref><ref name = "cultural5">{{Cite book |url=http://catalogue.nla.gov.au/Record/371497|title=New York, Culture Capital of the World, 1940–1965 / edited by Leonard Wallock ; essays by Dore Ashton&nbsp;... [et al.] |publisher=National Library of Australia|accessdate=July 1, 2018|isbn=978-0-8478-0990-5 |year=1988 }}</ref> ငွေကြေးဆိုင်ရာ <ref name=NYCDominantFinancialCenter>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-survey-markets/united-states-top-britain-second-in-financial-activity-think-tank-idUSKCN1LK2TM|title=United States top, Britain second in financial activity: think-tank|author=Huw Jones|publisher=Thomson Reuters|date=September 4, 2018|accessdate=September 4, 2018|quote=Think-tank New Financial's study, which focuses on the “raw” value of actual domestic and international financial activity like managing assets and issuing equity, underscored the overall dominance of New York as the world's top financial center.|newspaper=Reuters}}</ref><ref name=WorldEconomicAndFinancialSuperCenter>{{cite web |url=http://www.businessinsider.com/top-8-cities-by-gdp-china-vs-the-us-2011-8|title=Top 8 Cities by GDP: China vs. The U.S. |quote=For instance, Shanghai, the largest Chinese city with the highest economic production, and a fast-growing global financial hub, is far from matching or surpassing New York, the largest city in the U.S. and the economic and financial super center of the world. |publisher=Business Insider, Inc |date=July 31, 2011 |accessdate=July 1, 2018}}<br />{{cite web |url=https://www.thejobnetwork.com/new-york-city-the-financial-capital-of-the-world/|title=New York City: The Financial Capital of the World |publisher=Pando Logic|accessdate=July 1, 2018|date=October 8, 2015 }}</ref> နှင့် မီဒီယာဆိုင်ရာ <ref>{{cite web |url=https://www.statista.com/chart/3299/new-york-is-the-worlds-media-capital/|title=New York Is The World's Media Capital |author=Felix Richter |publisher=Statista |date=March 11, 2015 |accessdate=July 1, 2018}}</ref><ref name=NYCWorld'sMediaCapitalLargestPrideParade>{{cite web |url=https://www.lgbtqnation.com/2017/05/first-nyc-pridefest-will-televised/|title=ABC will broadcast New York's pride parade live for the first time |author=Dawn Ennis |publisher=LGBTQ Nation |date=May 24, 2017 |accessdate=September 26, 2018|quote=Never before has any TV station in the entertainment and news media capital of the world carried what organizer boast is the world's largest Pride parade live on TV.}}</ref> မြို့တော် တစ်ခု အဖြစ် သတ်မှတ်ကြပြီး ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး၊ <ref name=WorldEconomicAndFinancialSuperCenter/> ၊ ဖျော်ဖြေရေး၊ သုတေသန၊ နည်းပညာ၊ ပညာရေး၊ နိုင်ငံရေး၊ ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသွားလုပ်ငန်း၊ အနုပညာ၊ ဖက်ရှင် နှင့် အားကစားတို့အပေါ်တွင် သိသာထင်ရှားသော ရိုက်ခတ်လွှမ်းမိုးမှု ရှိသော မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ မြို့တော်အတွင်း လျင်မြန်စွာ လှုပ်ရှား ပြုမှုနေကြခြင်းကြောင့် <ref name=FastPaceNYC1>{{cite web|url=https://www.fodors.com/world/north-america/usa/new-york/new-york-city/experiences/news/15-things-not-to-do-in-new-york-city|title=15 Things NOT to Do in New York City|author=Kelsy Chauvin|publisher=Fodor's|date=March 15, 2019|accessdate=March 23, 2019|quote=There are more than 8.6 million citizens of New York City, and they're pretty much all in a hurry. They're also shrewd, outspoken, and proudly able to survive in a metropolis that tends to punish the meek. The buzzing subway system alone is a symbol of how this city works: part ballet, part battlefield. Residents and visitors alike can see why New York is considered the greatest city in the world.}}</ref><ref name=FastPaceNYC2>{{cite news |last=Poliak |first=Shira |url=http://articles.sun-sentinel.com/2009-11-19/features/0911180065_1_new-yorkers-fast-paced-big-apple|title=Adjusting To New York City |newspaper=Sun Sentinel |accessdate=November 1, 2015 |quote=Additionally, the fast-paced lifestyle of New York City demands adjusting. |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151203093200/http://articles.sun-sentinel.com/2009-11-19/features/0911180065_1_new-yorkers-fast-paced-big-apple|archivedate=December 3, 2015 |df=}}</ref><ref name=FastPaceNYC3>{{Cite book |url=https://books.google.com/?id=tfsmDAAAQBAJ&pg=PA50&lpg=PA50&dq=hurrying+feverish+electric+crowds+new+york#v=onepage&q=hurrying%20feverish%20electric%20crowds%20new%20york&f=false|title=Walking New York: Reflections of American Writers from Walt Whitman to Teju Cole |pages=46, 50, 131 |author=Stephen Miller |accessdate=May 10, 2017|isbn=978-0-8232-7425-3 |year=2016 }}</ref> နယူးယောက်မိနစ် ဆိုသော စကား ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ <ref name=NewYorkMinuteDefinition>{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/new%20york%20minute|title=Dictionary – Full Definition of ''New York Minute'|publisher=Merriam-Webster |accessdate=November 1, 2015}}</ref> ကမ္ဘာ့ ကုလသမဂ္ဂ ရုံးချုပ် တည်ရှိရာ မြို့ ဖြစ်သဖြင့် <ref>[http://visit.un.org/content/plan-your-visit Plan your visit] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170314234417/http://visit.un.org/content/plan-your-visit|date=March 14, 2017 }}, [[ကုလသမဂ္ဂ|United Nations]]. Accessed February 9, 2017. "The Headquarters of the United Nations is located in New York City, along the East River. When you pass through the gates of the United Nations visitors' entrance, you enter an international territory. This 18-acre site does not belong to just one country, but to all countries that have joined the Organization; currently, the United Nations has 193 Member States."</ref> နယူးယောက်မြို့သည် နိုင်ငံတကာ သံတမန်ရေးရာအတွက် အရေးပါသော နေရာဌာန တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.nyc.gov/html/ia/html/home/home.shtml|title=NYC Mayor's Office for International Affairs |publisher=The City of New York |accessdate=June 24, 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150616080757/http://www.nyc.gov/html/ia/html/home/home.shtml|archivedate=June 16, 2015 |df=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.digidiplomats.org/newyork/|title=Digital Diplomacy Coalition|publisher=Digital Diplomacy Coalition, New York|accessdate=August 11, 2018|quote=Established in 2014, DDC New York has partnered with the United Nations, major tech and social media companies, multiple governments, and NGOs to bring unique programs to the area community.|archive-date=27 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180727142713/http://www.digidiplomats.org/newyork/}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးသော သဘာဝဆိပ်ကမ်း တစ်ခုပေါ်တွင် တည်ရှိသော <ref>{{cite web |url=http://www.history.com/topics/new-york-city/videos/new-york-harbor|title=New York City |publisher=A&E Television Networks, LLC |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304110030/http://www.history.com/topics/new-york-city/videos/new-york-harbor|archivedate=March 4, 2016 |df=}}</ref><ref>{{cite web |title=Port in a Storm: The Port of New York in World War II |url=http://www.nysm.nysed.gov/research_collections/research/history/hisportofnewyork.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140429044423/http://www.nysm.nysed.gov/research_collections/research/history/hisportofnewyork.html|publisher=New York State Museum |accessdate=August 5, 2015 |archivedate=April 29, 2014}}</ref> နယူးယောက်မြို့တွင် ဘားရာ ဟု ခေါ်သော ဒေသအပိုင်းအခြား ၅ ခု ပါဝင်ပြီး ထိုဒေသ ၅ ခုစလုံးသည် နယူးယောက်ပြည်နယ်၏ သီးခြား ကောင်တီတစ်ခုစီ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.worldstatesmen.org/US_NYBOROUGHS.html|title=Boroughs of New York City |publisher=Ben Cahoon |year=2002 |access-date=October 5, 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120211145920/http://www.worldstatesmen.org/US_NYBOROUGHS.html|archivedate=February 11, 2012 |df=}}</ref> ထိုဘားရာ ငါးခုမှာ ဘရောင့်စ်၊ ဘရွတ်ကလင်၊ မန်ဟတ်တန်၊ ကွင်းစ် နှင့် စတေတန်အိုင်းလန်း တို့ ဖြစ်ကြပြီး ၁၈၉၈ ခုနှစ်တွင် မြို့တစ်မြို့တည်း အဖြစ် စုစည်းခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.correctionhistory.org/html/chronicl/nycdoc/html/kbd_brnx.html|title=A 5-Borough Centennial Preface for Katharine Bement Davis Mini-History |publisher=The New York City Department of Correction |year=1997 |accessdate=October 26, 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111023193440/http://www.correctionhistory.org/html/chronicl/nycdoc/html/kbd_brnx.html|archivedate=October 23, 2011 |df=}}</ref> မြို့တော် နှင့် ၎င်း၏ မက်ထရိုပိုလစ်တန် ဒေသတို့သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသို့ တရားဝင် ဝင်ရောက်ရာ ထိပ်တန်း လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးဝင်ပေါက် တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name=Immigrants2014est>{{cite web |url=https://www.dhs.gov/sites/default/files/publications/immsuptable2d_5.xls|title=Supplemental Table 2. Persons Obtaining Lawful Permanent Resident Status by Leading Core Based Statistical Areas (CBSAs) of Residence and Region and Country of Birth: Fiscal Year 2014 |publisher=U.S. Department of Homeland Security |accessdate=June 1, 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160804064953/https://www.dhs.gov/sites/default/files/publications/immsuptable2d_5.xls|archivedate=August 4, 2016 |df=}}</ref> နယူးယောက်မြို့တွင် ဘာသာစကား ၈၀၀ ကျော်ကို ပြောဆိုလျက် ရှိကြ သဖြင့်<ref>{{cite web |url=http://elalliance.org/|title=Endangered Language Alliance |year=2012 |accessdate=September 7, 2013}}</ref><ref name=800source2>{{cite news |url=http://www.economist.com/node/21528592|title=Linguistics – Say what? |publisher=The Economist |date=September 10, 2011 |accessdate=May 2, 2015}}</ref><ref name=800source3>{{cite web |last=Kleinfield |first=N.R. |url=http://www.msn.com/en-us/news/us/new-yorkers-self-assured-and-opinionated-defend-their-values/ar-BBog5Ms?li=BBnb7Kz&ocid=iehp|title=New Yorkers, Self-Assured and Opinionated, Defend Their Values |publisher=''The New York Times'' on MSN |date=January 15, 2016 |accessdate=January 15, 2016}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဘာသာစကားအားဖြင့် အကွဲပြားဆုံး မြို့တော်အဖြစ် တည်ရှိသည်။<ref name=800source2/><ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2010/04/29/nyregion/29lost.html?hpw|title=Listening to (and Saving) the World's Languages |accessdate=April 29, 2010 |work=The New York Times |first=Sam |last=Roberts |date=April 28, 2010}}</ref><ref>{{cite web |last=Turin |first=Mark |url=http://popanth.com/article/the-worlds-most-linguistically-diverse-location-new-york-city|title=The World's Most Linguistically Diverse Location? New York City |publisher=PopAnth |date=August 9, 2013 |accessdate=May 2, 2015 |archive-date=22 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190622110103/https://popanth.com/article/the-worlds-most-linguistically-diverse-location-new-york-city}}</ref> နယူးယောက်မြို့တော်သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ပြင်ပတွင် မွေးဖွားသော လူ ၃.၂ သန်းကျော်တို့ နေထိုင်ရာမြို့ ဖြစ်သဖြင့်<ref name=NYCForeignBorn>{{cite web |url=https://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/ACS/15_1YR/B05007/1600000US3651000|title=Place of Birth by Year of Entry by Citizenship Status for the Foreign-Born Population – Universe: Foreign-born population 2015 American Community Survey 1-Year Estimates New York City |publisher=United States Census Bureau |accessdate=April 16, 2017 |archivedate=13 February 2020 |archiveurl=https://archive.today/20200213122423/https://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/ACS/15_1YR/B05007/1600000US3651000}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်တွင် နိုင်ငံခြားတွင် မွေးဖွားသူ အများဆုံး နေထိုင်ရာ မြို့တစ်မြို့လည်း ဖြစ်သည်။<ref name=NYCHighestForeignBorn>{{Cite news |url=http://www.huffingtonpost.com/2013/12/19/new-york-city-immigrants_n_4475197.html|title=More Foreign-Born Immigrants Live In NYC Than There Are People In Chicago |publisher=The Huffington Post |date=December 19, 2013 |accessdate=April 16, 2017|newspaper=Huffington Post }}</ref> ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် နယူးယောက် မက်ထရိုပိုလစ်တန် ဒေသ၏ စုစုပေါင်း မက်ထရိုပိုလစ်တန် ဂျီဒီပီမှာ အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၁.၉ ထရီလီယံ မျှ ရှိသည်။<ref name=NYCMetroGMP>{{cite web|url=https://www.statista.com/statistics/183808/gmp-of-the-20-biggest-metro-areas/|title=U.S. metro areas – ranked by Gross Metropolitan Product (GMP) 2019 {{!}} Statistic|website=Statista|accessdate=May 31, 2019}}</ref> အကယ်၍ နယူးယောက်မြို့တော်သာ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံဖြစ်ခဲ့မည် ဆိုပါက ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဂျီဒီပီအားဖြင့် ၁၂ ခုမြောက် အမြင့်ဆုံး နိုင်ငံ တစ်ခု ဖြစ်ပေလိမ့်မည်။<ref>{{cite web |url=http://www.usmayors.org/metroeconomies/2013/201311-report.pdf|title=U.S. Metro Economies (note CSA 2012 GMP total includes sum of New York, Bridgeport, New Haven, Allentown, Trenton, Poughkeepsie, and Kingston MSA 2012 GMP values cited) |pages=9 through 18 in Appendix Tables |publisher=IHS Global Insight, The United States Conference of Mayors, and The Council on Metro Economies and the New American City |date=November 2013 |accessdate=June 27, 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305224230/http://www.usmayors.org/metroeconomies/2013/201311-report.pdf|archivedate=March 5, 2015 |df=}}</ref> နယူးယောက်သည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ မြို့တော်များတွင် ဘီလီယံနာ သူဌေး အများဆုံး မြို့ဖြစ်သည်။<ref name=NYCBillionaires>{{cite web|url=https://www.wealthx.com/wp-content/uploads/2018/05/Wealth-X_Billionaire_Census_2018.pdf|title=Top 10 Billionaire Cities|publisher=Weaalth-X|year=2018|accessdate=May 16, 2018|quote=New York was the world's top billionaire city in 2017, remaining the preferred location for those seeking a luxury blend of finance, culture, commerce, shopping and real estate. The city is home to more billionaires than almost every country in the world, with the exception of China, Germany and India.|archive-date=29 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180629084449/https://www.wealthx.com/wp-content/uploads/2018/05/Wealth-X_Billionaire_Census_2018.pdf}}</ref> နယူးယောက်မြို့၏ မူလအစကို ခြေရာခံကြည့်မည် ဆိုပါက ၁၆၄၂တွင် ဒတ်ချ်သမ္မတနိုင်ငံမှ ကိုလိုနီသမားတို့ မန်ဟတ်တန်အောက်ပိုင်းဒေသတွင် တည်ထောင်ခဲ့သော ကုန်သွယ်ရေး စခန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုနေရာအား ၁၆၂၆တွင် နယူးအမ်စတာဒမ်ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။ .<ref name="u-s-history.com">{{cite web |url=http://www.u-s-history.com/pages/h2122.html|title=United States History – History of New York City, New York |accessdate=September 9, 2012}}</ref>၁၆၆၄ တွင် မြို့တော်နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသတို့ အင်္ဂလိပ်တို့၏ ထိန်းချုပ်မှု အောက်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး<ref name="u-s-history.com"/> အင်္ဂလန်ရှိ ဒုတိယမြောက် ချားလ်ဘုရင်မှ ၎င်း၏ ညီအစ်ကို တော်စပ်သူ ယောက်မြို့စားကြီး အား ပေးအပ်ရာမှ နယူးယောက်ဟု အမည် ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.nps.gov/nr/travel/kingston/colonization.htm|title=Kingston: Discover 300 Years of New York History Dutch Colonies|publisher=National Park Service, U.S. Department of the Interior|accessdate=May 10, 2011|archive-date=23 November 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081123001850/http://www.nps.gov/nr//travel/kingston/colonization.htm|url-status=dead}}</ref>နယူးယောက်သည် ၁၇၈၅ မှ ၁၇၉၀ အထိ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ မြို့တော် ဖြစ်ခဲ့သည်။ <ref name=senate>{{cite web |url=https://www.senate.gov/reference/reference_item/Nine_Capitals_of_the_United_States.htm|title=The Nine Capitals of the United States |publisher=[[United States Senate]] |accessdate=September 7, 2008}}</ref> ၁၇၉၀ ခုနှစ်မှစ၍ အမေရိကန်နိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးမြို့အဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=https://www.census.gov/population/www/documentation/twps0027/tab01.txt|title=Rank by Population of the 100 Largest Urban Places, Listed Alphabetically by State: 1790–1990 |date=June 15, 1998 |publisher=U.S. Census Bureau |accessdate=February 8, 2009}}</ref> ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်း နှင့် ၂၀ ရာစု အစောပိုင်းတို့တွင် အမေရိကန်သို့ သင်္ဘောဖြင့် ရောက်ရှိလာကြသည့် သန်းပေါင်းများစွာသော ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူများအား လေဘာတီ ရုပ်တုမှ နှုတ်ခွန်းဆက်သခဲ့ပြီး။<ref>{{cite web |url=http://www.history.com/topics/statue-of-liberty|title=Statue of Liberty |publisher=A&E Television Networks, LLC |accessdate=May 21, 2011}}</ref>၎င်းသည် နိုင်ငံတကာအတွက် အမေရိကန်၏ သင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်ရုံသာမက လွတ်လပ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေး၏ ပြယုဂ်တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web |title=Statue of Liberty |work=World Heritage |publisher=UNESCO World Heritage Centre 1992–2011 |url=http://whc.unesco.org/en/list/307|accessdate=October 23, 2011}}</ref> ၂၁ရာစုတွင် နယူးယောက်သည်တီထွင်ဆန်းသစ်မှု နှင့် စွန့်ဦးတီထွင် လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်မှု၊ <ref name=VentureCapitalNY1>{{cite web |url=http://nvca.org/research/venture-investment/|title=Venture Investment – Regional Aggregate Data |publisher=National Venture Capital Association and PricewaterhouseCoopers |accessdate=April 22, 2016 |archivedate=8 April 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160408104240/http://nvca.org/research/venture-investment/}}</ref>လူမှုရေးဆိုင်ရာ သည်းခံမှုနှင့် <ref name=SocialToleranceNY1>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/politics/first-draft/2016/03/23/ted-cruz-deplores-liberal-left-wing-values-while-lobbying-for-new-york-votes/|title=Ted Cruz Deplores 'Liberal, Left-Wing Values' While Lobbying for New York Votes |author=Matt Flegenheimer |newspaper=The New York Times |date=March 23, 2016 |accessdate=April 22, 2016}}</ref>သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ ရေရှည်မျှော်ရည်ထိန်းသိမ်းနိုင်မှု<ref name=EnvironmentalSustainabilityNY1>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/aponline/2016/04/22/world/ap-un-united-nations-climate-agreement-the-latest.html?_r=0|title=The Latest: China Hopes US Joins Climate Deal Quickly |agency=Associated Press |newspaper=The New York Times |date=April 22, 2016 |accessdate=April 22, 2016}}</ref><ref name=EnvironmentalSustainabilityNY2>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2014/09/22/nyregion/new-york-city-climate-change-march.html|title=Taking a Call for Climate Change to the Streets |author=Lisa Foderaro |newspaper=The New York Times |date=September 21, 2014 |accessdate=April 22, 2016}}</ref> တကမ္ဘာလုံး၏ ဆုံချက်တစ်ခု ဖြစ်ရုံသာမက လွတ်လပ်မှု နှင့် ယဉ်ကျေးမှု ပေါင်းစုံ ကွဲပြားခြားနားနေမှု၏ ပြယုဂ်တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/news/post-nation/wp/2017/07/07/new-york-city-mayor-de-blasio-slammed-for-trump-protesting-germany-trip-as-city-mourns-officers-death/|title=New York mayor on Germany trip: The world should know that Americans don't align with Trump |author=Kristine Phillips |newspaper=The Washington Post |date=July 8, 2017 |accessdate=July 9, 2017}}</ref>၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် တကမ္ဘာလုံးရှိ မြို့ကြီးပေါင်း ၄၈မြို့မှ လူပေါင်း ၃၀,၀၀၀ တို့အား စစ်တမ်းကောက်ခံရာတွင် မြို့တော်၏ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ကွဲပြားခြားနားမှုများကြောင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးကျယ် အခမ်းနားဆုံး မြို့အဖြစ် မဲပေး ရွေးချယ်ခြင်း ခံရသည်။<ref name=NYCWorld'sGreatestCity /> နယူးယောက်မြို့ရှိ ရပ်ကွက်များနှင့် အထိမ်းအမှတ်အဆောက်အဦးများကို အပြင်လူများက ကောင်းစွာ သိရှိကြကာ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွား အများဆုံး သွားရောက်လည်ပတ်သော နေရာ ၁၀ ခုအနက် ၃ ခုသည် နယူးယောက်မြို့တွင် ရှိပြီး<ref name="Ann Shields">{{cite web |last=Shields |first=Ann |title=The World's 50 Most Visited Tourist Attractions – No. 3: Times Square, New York City – Annual Visitors: 50,000,000 |publisher=Travel+Leisure |url=http://www.travelandleisure.com/slideshows/worlds-most-visited-tourist-attractions/2|date=November 10, 2014 |accessdate=July 12, 2015 |quote=No. 3 Times Square,...No. 4 (tie) Central Park,...No. 10 Grand Central Terminal, New York City}}</ref> ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားဦးရေ ၆၂.၈ သန်း လာရောက်လည်ပတ်ခဲ့သည်။<ref name=NYCTouristCount>{{cite web |url=https://business.nycgo.com/press-and-media/press-releases/articles/post/mayor-de-blasio-and-nyc-company-announce-nyc-welcomed-record-628-million-visitors-in-2017/|title=Mayor De Blasio And NYC & Company Announce NYC Welcomed Record 62.8 Million Visitors In 2017 |publisher=NYC & Company, Inc| date=March 20, 2018 |accessdate=April 4, 2018}}</ref>အချို့သူများက နယူးယောက်အား ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဓာတ်ပုံအများဆုံး ရိုက်ကူးရာ နေရာ အဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ကြသည်။<ref>{{cite web |last=O'Neill |first=Sean |url=http://www.nbcnews.com/id/43240059/ns/travel-travel_tips/#.Utnoezgo47o|title=The 25 most photographed places on Earth |publisher=NBCNews.com |date=June 12, 2011 |accessdate=January 17, 2014}}</ref> ကမ္ဘာ၏ နှလုံးသားဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်ကြသော [[တိုင်းမ်စကွဲယား]] နှင့် <ref name=TransformingTimesSquare>{{cite news |last=Remnick |first=Noah |last2=Schlossberg |first2=Tatiana |url=http://cityroom.blogs.nytimes.com/2015/08/24/new-york-today-change-with-the-times/|title=New York Today:Transforming Times Square |newspaper=The New York Times |date=August 24, 2015 |accessdate=August 25, 2015}}</ref> ၎င်းနှင့် လမ်းဆုံရာတွင် ရှိသော <ref>{{cite web |url=http://www.timessquarenyc.org/index.aspx|title=Times Square – The Official Site of Times Square |publisher=Times Square District Management Association, Inc |accessdate=August 25, 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170118141807/http://www.timessquarenyc.org/index.aspx|archivedate=January 18, 2017 |df=}}</ref> မီးများ ထိန်ထိန်ညီးအောင် ထွန်းညှိထားသော [[ဘရော့ဒ်ဝေး ဇာတ်ရုံ]]ရပ်ကွက်<ref>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/596253/Times-Square|title=Times Square |publisher=Encyclopædia Britannica |accessdate=May 10, 2011}}</ref> တို့သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ခြေလျင်ခရီးသွား အများပြားဆုံး လူသွားလမ်းဆုံ တစ်ခု ဖြစ်ကာ<ref>{{cite web |url=http://www.travelandleisure.com/articles/worlds-most-visited-tourist-attractions/4|title=World's Most-Visited Tourist Attractions No. 3: Times Square, New York City |publisher=Travel and Leisure |accessdate=October 15, 2017}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.diserio.com/streetscapes.html|title=The Most Jivin' Streetscapes in the World |publisher=Luigi Di Serio |year=2010 |accessdate=May 10, 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140921173328/http://www.diserio.com/streetscapes.html|archivedate=September 21, 2014 |df=}}</ref> ကမ္ဘာ့ဖျော်ဖြေရေး လုပ်ငန်းများ၏ အဓိက နေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.nyc-architecture.com/MID/MID-TimesSquare3.htm|title=New York Architecture Images- Midtown Times Square |publisher=2011 nyc-architecture |accessdate=May 10, 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170125164419/http://www.nyc-architecture.com/MID/MID-TimesSquare3.htm|archivedate=January 25, 2017 |df=}}</ref> မြို့တော်၏ အထိမ်းအမှတ် အဆောက်အဦးများ၊ မိုးမျှော်တိုက်များ <ref>[http://skyscrapercenter.com/city/new-york-city Buildings in New York City] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170217054531/https://www.skyscrapercenter.com/city/new-york-city|date=February 17, 2017 }}, Council on Tall Buildings and Urban Habitat. Accessed February 9, 2017.</ref> နှင့် ပန်းခြံများ၏ အမည်များကို ကမ္ဘာအနှံ့အပြားတွင် သိရှိကြသည်။ မန်ဟတ်တန်၏ အိမ်ခြံမြေဈေးသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဈေးအကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.thepinnaclelist.com/blog/directory/manhattan-new-york-some-of-the-most-expensive-real-estate-in-the-world-overlooks-central-park/|title=Manhattan, New York – Some of the Most Expensive Real Estate in the World Overlooks Central Park |publisher=The Pinnacle List |accessdate=November 24, 2014 |archivedate=29 November 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141129055025/http://www.thepinnaclelist.com/blog/directory/manhattan-new-york-some-of-the-most-expensive-real-estate-in-the-world-overlooks-central-park/}}</ref><ref>{{cite web |last=Brennan |first=Morgan |url=https://www.forbes.com/pictures/mhj45eddhg/6-new-york-city-u-s-a/|title=The World's Most Expensive Billionaire Cities |publisher=Forbes |date=March 22, 2013 |accessdate=July 6, 2013}}</ref> နယူးယောက်သည် အာရှ၏ ပြင်ပတွင် တရုတ်လူမျိုးအများဆုံး နေထိုင်ရာ နေရာဖြစ်ပြီး<ref name=NYCLargestChinesePopulation>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2015/02/23/nyregion/in-new-york-indictment-of-officer-peterliang-divides-chinese-americans.html|title=Indictment of New York Officer Divides Chinese-Americans|author=Vivian Yee|newspaper=The New York Times|date=February 22, 2015|accessdate=May 5, 2018}}{{Dead link|date=August 2021 }}</ref><ref name=queensbuzz>{{cite web|url=http://www.queensbuzz.com/flushing-neighborhood-corona-neighborhood-cms-302|title=Chinese New Year 2012 in Flushing|publisher=QueensBuzz.com|date=January 25, 2012|accessdate=May 5, 2018|archive-date=30 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130330075918/http://www.queensbuzz.com/flushing-neighborhood-corona-neighborhood-cms-302|url-status=dead}}</ref> မြို့အနှံ့တွင် တရုတ်တန်းအဖြစ် နေရာအများအပြားကို ဖော်ဆောင်လျက် ရှိကြသည်။<ref name=NYCMultipleChinatowns>{{cite web|url=https://www.nycgo.com/photo-galleries/new-yorks-three-big-chinatowns|title=NYC – The Official Guide|publisher=NYC & Company|accessdate=May 5, 2018|quote=Plenty of cities have a Chinatown, but New York City—home to the largest Chinese populations in the United States—has more than you can count on one hand.|date=January 23, 2017}}</ref><ref>{{cite web |last=Waxman |first=Sarah |url=http://www.ny.com/articles/chinatown.html|title=The History of New York's Chinatown |publisher=Mediabridge Infosystems, Inc. |accessdate=May 5, 2018|quote=[[Manhattan's Chinatown]], the largest Chinatown in the United States and the site of the largest concentration of Chinese in the Western Hemisphere, is located on the [[Lower East Side]].}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.explorechinatown.com/PDF/FactSheet.pdf|title=Chinatown New York City Fact Sheet |publisher=explorechinatown.com |accessdate=May 5, 2018|quote=[[Chinatown, Manhattan|Chinatown New York City]] is the biggest in the United States, with the largest concentration of Chinese in the Western Hemisphere.}}</ref> ၂၄ နာရီ ၇ ရက် ဆက်တိုက် ဝန်ဆောင်မှု ပေးနေသော<ref name=twentyfour>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2005/12/20/nyregion/nyregionspecial3/20security.html|title=With Terrorism Concerns in Mind, Police Prepare to Guard a Shuttered System |work=The New York Times |date=December 20, 2005 |accessdate=February 17, 2012 |first1=Al |last1=Baker |first2=Richard |last2=Pérez-Peña}}</ref> နယူးယောက် မြေအောက်ရထားသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အော်ပရေတာ တစ်ဦးတည်းမှ ဝန်ဆောင်မှု ပေးနေသော အမြန်ရထားစနစ် ဖြစ်ပြီး ဘူတာရုံပေါင်း ၄၇၂ ခု ရှိသည်။<ref>{{cite web |url=http://web.mta.info/nyct/subway/howto_sub.htm|title=How to Ride the Subway |publisher=mta.info |accessdate=April 21, 2014}}</ref><ref>{{cite web |url=http://list25.com/25-most-extensive-metro-systems-in-the-world/2/|title=25 Most Extensive Metro Systems in the World |publisher=list25.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20130320144134/http://list25.com/25-most-extensive-metro-systems-in-the-world/2/|archive-date=March 20, 2013 |access-date=April 21, 2014}}</ref><ref>{{cite web |url=https://walksofnewyork.com/blog/nyc-subway-101/|title=NYC Subway 101 |publisher=Walks of New York |archive-url=https://web.archive.org/web/20140109232727/http://www.walksofnewyork.com/blog/nyc-subway-101/|archive-date=January 9, 2014 |access-date=July 28, 2016}}</ref>နယူးယောက်မြို့တွင် ကောလိပ်နှင့် တက္ကသိုလ်ပေါင်း ၁၂၀ ကျော် ရှိပြီး ကမ္ဘာ့တက္ကသိုလ်များ အဆင့်သတ်မှတ်ရာတွင် ထိပ်ဆုံး၌ ပါဝင်သော<ref name=ARWU>{{cite web |url=http://www.shanghairanking.com/ARWU2017.html|title=Academic Ranking of World Universities 2017 |publisher=ShanghaiRanking Consultancy |accessdate=October 16, 2017 |archivedate=19 January 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190119012717/http://www.shanghairanking.com/ARWU2017.html}}</ref><ref name=CWUR>{{cite web |url=http://cwur.org/2016/|title=CWUR 2016 – World University Rankings |publisher=Center for World University Rankings |accessdate=October 16, 2017}}</ref> ကိုလံဘီယာတက္ကသိုလ်၊ နယူးယောက်တက္ကသိုလ် နှင့် ရော့ခ်ဖဲလား တက္ကသိုလ်တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဝေါလမ်း]]မှ ထိန်းချုပ်စုစည်းထားသော မန်ဟတ်တန်အောက်ပိုင်းရှိ ငွေကြေးရပ်ကွက်ကြောင့် နယူးယောက်သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် စီးပွားရေးအရ ဩဇာတိက္ကမ အကြီးမားဆုံး နှင့် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ဦးဆောင်ဦးရွက် ငွေကြေးဌာန အဖြစ် ခေါ်ဝေါ်ကြကာ<ref name=WorldEconomicAndFinancialSuperCenter/><ref name=WorldFinanceCapitalForeignPolicy>{{cite web |last=Meaney |first=Thomas |url=https://foreignpolicy.com/2016/02/12/michael-bloombergs-one-percent-foreign-policy-doctrine-presidential-campaign/|title=Michael Bloomberg's One Percent Foreign-Policy Doctrine |publisher=FP |date=February 12, 2016 |accessdate=February 12, 2016}}</ref><ref name=EconomicallyPowerful2015>{{cite web |last=Florida |first=Richard |url=http://www.citylab.com/work/2015/03/sorry-london-new-york-is-the-worlds-most-economically-powerful-city/386315/|title=Sorry, London: New York Is the World's Most Economically Powerful City |publisher=The Atlantic Monthly Group |date=March 3, 2015 |accessdate=March 16, 2015 |quote=Our new ranking puts the Big Apple firmly on top. |archive-date=13 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201113204206/https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-03-03/the-world-s-most-economically-powerful-cities-in-2015}}</ref><ref>[https://www.longfinance.net/publications/long-finance-reports/the-global-financial-centres-index-25/] Accessed March 23, 2019.</ref> ကမ္ဘာပေါ်တွင် စုစုပေါင်း ဈေးကွက်ဝေစုအရ အကြီးဆုံးဖြစ်သော စတော့ခ်အိတ်ချိန်း နှစ်ခု ဖြစ်သည့် [[နယူးယောက် စတော့ခ် အိတ်ချိန်း]] နှင့် [[NASDAQ|နတ်ဇ်ဒတ်ဇ် စတော့ခ်အိတ်ချိန်း]] တို့ သည်လည်း နယူးယောက်မြို့တွင် ရှိသည်။<ref name=NYSElargest>{{cite web |url=https://www.nyse.com/about/listed/lc_ny_overview.html|title=NYSE Listings Directory |accessdate=June 23, 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130621174531/http://www.nyse.com/about/listed/lc_ny_overview.html|archivedate=June 21, 2013 }}</ref><ref name=NYSEhighestcap>{{cite web |url=http://www.world-exchanges.org/files/2013_WFE_Market_Highlights.pdf|title=2013 WFE Market Highlights |publisher=World Federation of Exchanges |accessdate=July 20, 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140327112731/http://www.world-exchanges.org/files/2013_WFE_Market_Highlights.pdf|archivedate=March 27, 2014 }}</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== ==ပထဝီဝင်== ==လူဦးရေ ပျံ့နှံ့နေထိုင်မှု== ==စီးပွားရေး== ==ပညာရေး နှင့် ပညာရပ်ဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်များ== ==လူ့စွမ်းအား အရင်းအမြစ်== ==ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ခေတ်ပြိုင် လူနေထိုင်မှုဘဝ== ==သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး== ==သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်== ==အစိုးရ နှင့် နိုင်ငံရေး== ==မှတ်သားလောက်စရာ ပြည်သူများ== == ကိုးကား == {{reflist}} [[Category:နယူးယောက်ပြည်နယ်]] [[Category:အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိ မြို့များ]] [[Category:နယူးယောက်မြို့]] add28ulrw16lpybji0zb3onszuet1ff ဂိုးလ်ဒင်းဂိတ် တံတား 0 15060 1054964 833585 2026-09-24T01:58:16Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1054964 wikitext text/x-wiki {{Infobox bridge | image = Golden_Gate_Bridge_0002.jpg | caption = ၂၀၁၄ နိုဝင်ဘာလအတွင်းက မာရှယ်ကမ်းခြေမှ တွေ့မြင်ရသော ဂိုးလ်ဒင်းဂိတ် တံတား | official_name = Golden Gate Bridge | carries = ခြောက်လမ်းသွားကားလမ်း၊ လူသွားလမ်းနှင့် စက်ဘီးလမ်း | crosses = ဂိုးလ်ဒင်းဂိတ် ရေလက်ကြား | locale = ဆန်ဖရန်စစ္စကို နှင့် မာရင်ကောင်တီ | maint = Golden Gate Bridge, Highway and Transportation District<ref>{{cite web |url=http://www.goldengate.org/ |title=Golden Gate Transportation District |publisher=Goldengate.org |accessdate=June 20, 2010}}</ref> | designer = ဂျိုးဇက် စတူးရပ်၊ အိုင်ဗင်း မော်ရိုး နှင့် ချားလ် အယ်လစ် | design = Suspension, truss arch & truss causeways | mainspan = ၄၂၀၀ ပေ (၁၂၈၀.၂ မီတာ)<ref name="Denton">Denton, Harry ''et al.'' (2004) "Lonely Planet San Francisco" ''Lonely Planet'', United States, ISBN 1-74104-154-6</ref> | length = ၈၉၈၁ ပေ (၂၇၃၇ မီတာ)<ref>[http://en.structurae.de/structures/data/index.cfm?ID=s0000029 Golden Gate Bridge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203002120/http://en.structurae.de/structures/data/index.cfm?id=s0000029 |date=3 December 2013 }} at Structurae</ref>၊ ၁.၇ မိုင်ခန့် | width = ၉၀ ပေ (၂၇.၄ မီတာ) | height = ၇၄၆ ပေ (၂၂၇.၄ မီတာ) | clearance = ၁၄ ပေ (၄.၃ မီတာ)၊ ထရပ်ကားများ ဖြတ်သန်း၍မရ | below = [[ဒီရေ]]တက်ချိန်၌ ၂၂၀ ပေ (၆၇.၁ မီတာ) | traffic = ၁၁၀,၀၀၀<ref name="dailycrossings">{{cite web |url=http://goldengatebridge.org/research/crossings_revenues.php |title=Annual Vehicle Crossings and Toll Revenues, FY 1938 to FY 2011 |publisher=Golden Gate Bridge, Highway and Transportation District |accessdate=December 23, 2012 |archive-date=2 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140902042704/http://goldengatebridge.org/research/crossings_revenues.php }}</ref> | material = သံမဏိ | begin = ၅ ဇန်နဝါရီ ၁၉၃၃ | complete = ၁၉ ဧပြီ ၁၉၃၇ | open = ၂၇ မေ ၁၉၃၇ | closed = | heritage = California Historical Landmark | toll = Cars (southbound only) <br /> $7.00 (Pay by plate), $6.00 (FasTrak), $4.00 (carpools during peak hours, FasTrak only) | map_cue = ဆက်သွယ်သောလမ်း: | map_image = San_Francisco_Bay_Bridges_map_en.svg | map_text = ဆန်ဖရန်စစ္စကိုကျွန်းဆွယ်နှင့် မာရင်ကောင်တီ | map_width = 180px | coordinates = {{Coord|37|49|11|N|122|28|43|W|region:US-CA_type:landmark}} | website = {{url|http://www.goldengatebridge.org/}} }} [[File:GoldenGateBridge-001.jpg|thumb|ဂိုးလ်ဒင်းဂိတ် တံတား]] ဂိုးလ်ဒင်းဂိတ်တံတားသည် ဆန်ဖရန်စစ္စကို ပင်လယ်အော်ကို ဖြတ်ကျော်တည်ဆောက်ထားသော တံတားဖြစ်သည်။ ထိုတံတားသည် ဆန်ဖရန်စစ္စကိုမှ [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]] [[ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်]] မာရင်ကောင်တီသို့ သွားရာလမ်းတွင် ဖြစ်သည်။ ၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် အများအသုံးပြုနိုင်ရန် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး ၉,၂၆၆ပေ(၂,၈၂၄ မီတာ) မျှ ရှည်လျားသည်။ တံတားပြီးစီးချိန်က ကမ္ဘာပေါ်တွင် အရှည်ဆုံးတံတားတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ယခုအချိန်တွင်မူ ၎င်းထက် ပို၍ရှည်လျားသော တံတား ရှစ်စင်းမျှ ရှိသည်။ လူအများစုအတွက်မူ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အလှပဆုံး တံတား တစ်ခု အဖြစ် ရှုမြင်နေကြသေးသည်။ ==မြင်ကွင်းကျယ် ဓာတ်ပုံများ== {{Wide image|San_Francisco_with_two_bridges_and_the_low_fog.jpg|900px|<center>တံတားနှစ်စင်းနှင့် ဆန်ဖရန်စစ္စကို</center>}} {{Wide image|Golden Gate Bridge at night.jpg|900px|<center>ဆန်ဖရန်စစ္စကိုနောက်ခံနှင့် ဂိုးလ်ဒင်းဂိတ်တံတား ညရှုခင်း}} ==ကိုးကား== {{reflist}} ==ပြင်ပလင့်ခ်များ== * [http://www.goldengatebridge.org/ ဂိုးလ်ဒင်းဂိတ်တံတား ဝက်ဘ်ဆိုဒ်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120810190136/http://goldengatebridge.org/ |date=10 August 2012 }} * ဆန်ဖရန်စစ္စကို ပြည်သူ့စာကြည့်တိုက်မှ [http://sflib1.sfpl.org:82/search~S0/?searchtype=X&searcharg=%22Bridges+--+Golden+Gate%22+&sortdropdown=-&SORT=D&extended=0&SUBMIT=Search&searchlimits=&searchorigarg=X%22s%3ABridges%22+--+Golden+Gate+%26SORT%3DD ဂိုးလ်ဒင်းဂိတ်တံတားဓာတ်ပုံများ] {{Commonscat|Golden Gate Bridge}} [[Category:တံတားများ]] [[Category:အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]] 6wl3qe8zfpja7emff85dgwtw14vt9jv ဆော်ဒီအာရေးဘီးယားနိုင်ငံ 0 15748 1055005 1017745 2026-09-24T05:19:37Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1055005 wikitext text/x-wiki {{coord|24|N|45|E|type:country_region:SA|display=title}} {{Infobox country | နိုင်ငံအမည်အပြည့် = ဆော်ဒီအာရေဗျ ဘုရင့်နိုင်ငံ | common_name = ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံ | အမည်_ရင်း ={{native name|ar|ٱلْمَمْلَكَة ٱلْعَرَبِيَّة ٱلسَّعُوْدِيَّة|italics=off}} <br /> ''{{transl|ar|Al-Mamlakah al-ʿArabīyah as-Saʿūdīyah}}'' | ပုံ_အလံ = Flag of Saudi Arabia.svg | ပုံ_တံဆိပ် = Emblem of Saudi Arabia.svg | နိုင်ငံတော်ဆောင်ပုဒ် ={{nowrap|لَا إِلٰهَ إِلَّا ٱلله، مُحَمَّدٌ رَسُوْلُ ٱلله}} <br /> "{{transl|ar|Lā ʾilāha ʾillā Llāh, Muḥammadur rasūlu Llāh}}"<br />"There is no god but God; [[မိုဟာမက်|Muhammad]] is the messenger of God."<!--This phrasing is taken from the following saudiembassy.net reference. Also, community consensus on Wikipedia is that 'Allah' is best translated into English by 'God', with a capital 'G'. Do not change it without first raising it on the talk page.--><ref>{{cite web |url=http://www.saudiembassy.net/about/country-information/facts_and_figures/ |title=About Saudi Arabia: Facts and figures |publisher=The Royal Embassy of Saudi Arabia, Washington, DC |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120417231457/http://www.saudiembassy.net/about/country-information/facts_and_figures/ |archive-date=17 April 2012 |accessdate=3 October 2021 |archivedate=17 April 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120417231457/http://www.saudiembassy.net/about/country-information/facts_and_figures/ }}</ref>{{efn|The ''Shahādah'' (Statement of faith) is sometimes translated into English as 'There is no god but Allah', using the romanization of the Arabic word ''[[အလ္လာဟ်|Allāh]]'' instead of its translation. The word ''Allāh'' ({{lang-ar|ٱلله}}) literally translates as ''the God'', as the prefix 'Al-' is the definite article.<ref>* {{cite web|url=https://www.pbs.org/empires/islam/faithgod.html |title=God |work=Islam: Empire of Faith |publisher=PBS}} * 'Islam and Christianity', ''Encyclopedia of Christianity'' (2001): Arabic-speaking Christians and Jews also refer to God as ''Allah''. * {{Cite encyclopedia |title=Allah |encyclopedia=Encyclopaedia of Islam Online |author=L. Gardet}}</ref>}} (''[[Shahada]]'') | နိုင်ငံတော်သီချင်း ={{lang|ar|ٱلنَّشِيْد ٱلْوَطَنِي ٱلسَّعُوْدِي}} <br /> "[[ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံတော်သီချင်း|{{transl|ar|an-Našīd al-Waṭanīy as-Saʿūdī}}]]" <br /> "ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံတော်သီချင်း" <br /> <div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:Saudi Arabian national anthem, performed by the United States Navy Band.oga|center]]</div> | ပုံ_နေရာ =Saudi Arabia (orthographic projection).svg | မြို့တော် = [[ရီယာ့ဒ်မြို့]] | coordinates = {{Coord|24|39|N|46|46|E|type:city_region:SA}} | အကြီးဆုံးမြို့ = မြို့တော် | အကြီးဆုံးပြည်နယ် = | official_languages = [[:en:Modern Standard Arabic|အာရပ်]]<ref name="CIA World Factbook">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/saudi-arabia/ Saudi Arabia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210319180722/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/saudi-arabia |date=19 March 2021 }}. ''The World Factbook''. [[စီအိုင်အေ|Central Intelligence Agency]].</ref><ref>{{cite web |title=Basic Law of Governance |url=https://www.moe.gov.sa/en/TheMinistry/AboutKSA/Pages/System-of-Governance.aspx |website=Ministry of Education |publisher=Ministry of Education – Kingdom of Saudi Arabia |access-date=1 September 2020 |archive-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205091610/https://www.moe.gov.sa/en/TheMinistry/AboutKSA/Pages/System-of-Governance.aspx }}</ref><!-- Do not edit without talkpage consensus. --> | ethnic_groups = ၉၀% [[:en:Arabs|အာရပ်]] <br /> ၁၀% [[:en:Afro-Arabs|အာဖရိက-အာရပ်]] | ethnic_groups_year = ၂၀၁၄<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20140702033527/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html|url-status=dead|archive-date=2014-07-02|title=The World Factbook|date=2 July 2014|accessdate=3 October 2021|archivedate=6 January 2019|archiveurl=https://www.webcitation.org/75DFkCF8p?url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html}}</ref> | religion_year = 2010 | religion = {{unbulleted list |၉၃.၀% [[:en:Islam in Saudi Arabia|အစ္စလာမ်]] ([[နိုင်ငံတော်ဘာသာ|တရားဝင်]])<ref>{{cite web |title=Saudi Arabia - The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/saudi-arabia/ |website=CIA |publisher=CIA |access-date=30 May 2021 |archive-date=19 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210319180722/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/saudi-arabia |url-status=dead }}</ref> *:၈၅–၉၀% [[:en:Sunni Islam in Saudi Arabia|ဆွန်နီ]] *:၁၀–၁၅% [[:en:Shia Islam in Saudi Arabia|ရှီးယား]] |၄.၄% [[:en:Christianity in Saudi Arabia|ခရစ်ယာန်]] |၁.၁% [[:en:Hinduism in Arab states|ဟိန္ဒူ]] |၀.၃% [[:en:Buddhism in Saudi Arabia|ဗုဒ္ဓဘာသာ]] |၀.၃% [[:en:Irreligion in Saudi Arabia|ဘာသာမဲ့]] }} | religion_ref = <ref name=pewl>{{cite web|title=Religious Composition by Country|url=https://assets.pewresearch.org/wp-content/uploads/sites/11/2012/12/globalReligion-tables.pdf|archive-date=23 March 2018|url-status=dead|df=dmy-all|access-date=3 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20180323215031/http://assets.pewresearch.org/wp-content/uploads/sites/11/2012/12/globalReligion-tables.pdf}}</ref> | demonym = {{unbulleted list |[[:en:UnaffiliatedSaudis|Saudi]]|Saudi Arabian}} | government_type = [[ပြည်ထောင်စုစနစ်|ပြည်ထောင်စု]] [[:en:Islamic state|အစ္စလာမ်မစ်]] [[:en:absolute monarchy|သက်ဦးဆံပိုင်ဘုရင်စနစ်]] | leader_title1 = [[ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံ၏ ဘုရင်|ဘုရင်]] | leader_name1 = ဆာမန် ဘင် အဗ္ဗဒူလာဇီ | leader_title2 = [[ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံ၏ အိမ်ရှေ့မင်းသား|အိမ်ရှေ့မင်းသား]] | leader_name2 = မိုဟာမက် ဘင် ဆာမန် | legislature = မရှိ{{efn|There is a [[Consultative Assembly of Saudi Arabia|Consultative Assembly]], or Shura Council, which has no legislative power.<ref>{{cite book|first1=Robert W.|last1=Hefner|title=Remaking Muslim Politics: Pluralism, Contestation, Democratization|url=https://books.google.com/books?id=MmmVMCBej8oC&q=Saudi%2520%2522consultative%2520assembly%2522%2520no%2520legislative%2520power&pg=PA202|publisher=Princeton University Press|date=2009|isbn=978-1-4008-2639-1|page=202}}</ref> As its role is only consultative it is not considered to be a legislature.<ref>{{cite web|access-date=2021-06-06|title=Analysts: Saudi Arabia Nervous About Domestic Discontent|publisher=VoA News - English|url=https://www.voanews.com/middle-east/analysts-saudi-arabia-nervous-about-domestic-discontent|website=www.voanews.com|archive-date=6 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210606143218/https://www.voanews.com/middle-east/analysts-saudi-arabia-nervous-about-domestic-discontent|url-status=dead}}</ref> }} | sovereignty_type = [[ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံ၏ သမိုင်း|တည်ထောင်ခြင်း]] | established_event1 = [[:en:Emirate of Diriyah|ပထမ ဆော်ဒီနိုင်ငံ]] | established_date1 = ၁၇၄၄ ခုနှစ် | established_event2 = [[:en:Emirate of Nejd|ဒုတိယ ဆော်ဒီနိုင်ငံ]] | established_date2 = ၁၈၂၄ | established_event3 = [[:en:Emirate of Riyadh|ရီယာ့ဒ်စော်ဘွားပြည်နယ်]] | established_date3 = ၁၉၀၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၃ ရက် | established_event4 = [[:en:Unification of Saudi Arabia|ပေါင်းစည်းခြင်း]] | established_date4 = ၁၉၃၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၃ ရက် | established_event5 = [[ကုလသမဂ္ဂ]] [[:en:United Nations Conference on International Organization|သို့]] [[:en:United Nations Charter|ဝင်ရောက်ခြင်း]] | established_date5 = ၁၉၄၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၄ ရက် | established_event6 = [[:en:Basic Law of Saudi Arabia|လက်ရှိ ဖွဲ့စည်းပုံ]] | established_date6 = ၁၉၉၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၃၁ ရက် | area_km2 = ၂,၁၄၉,၆၉၀<ref name="CIA World Factbook" /> | area_rank = ၁၂ | area_sq_mi = ၈၃၀,၀၀၀ <!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] --> | percent_water = ၀.၇ | population_estimate = ၃၄,၂၁၈,၁၆၉<ref name=population>{{cite web|title=The total population – General Authority for Statistics|url=https://www.stats.gov.sa/en/indicators/1|website=stats.gov.sa|access-date=31 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190403082640/https://www.stats.gov.sa/en/indicators/1|archive-date=3 April 2019|url-status=dead|accessdate=3 October 2021|archivedate=3 April 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190403082640/https://www.stats.gov.sa/en/indicators/1}}</ref> | population_census = | population_estimate_year = ၂၀၁၉ | population_estimate_rank = ၄၀ | population_census_year = | population_density_km2 = ၁၅ | population_density_sq_mi = ၃၈.၈ <!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] --> | population_density_rank = ၁၇၄ | GDP_PPP = $၁.၉၂၄ ထရီလီယံ<ref name=imf2>{{cite web |url= https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?sy=2017&ey=2024&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=86&pr1.y=9&c=456&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a=|title=Saudi Arabia |publisher=[[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငွေကြေးရန်ပုံငွေအဖွဲ့]]}}</ref> | GDP_PPP_year = ၂၀၁၉ | GDP_PPP_rank = ၁၄ | GDP_PPP_per_capita = $၅၆,၈၁၇<ref name=imf2 /> | GDP_PPP_per_capita_rank = ၁၂ | GDP_nominal = $၇၇၉.၂၈၉ ဘီလီယံ<ref name=imf2 /> | GDP_nominal_year = ၂၀၁၉ | GDP_nominal_rank = ၁၈ | GDP_nominal_per_capita = $၂၃,၅၆၆<ref name=imf2 /> | GDP_nominal_per_capita_rank = ၃၅ | Gini = ၄၅.9၉ <!--number only--> | Gini_year = ၂၀၁၃ | Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/saudi-arabia/ |title=The World Factbook |publisher=[[စီအိုင်အေ|Central Intelligence Agency]] |website=CIA.gov |access-date=28 May 2019 |archive-date=19 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210319180722/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/saudi-arabia |url-status=dead }}</ref> | Gini_rank = | HDI = ၀.၈၅၄ <!--number only--> | HDI_year = ၂၀၁၉<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = decrease<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite book|title=Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene|date=15 December 2020|publisher=[[ကုလသမဂ္ဂ ဖွံ့ဖြိုးမှု အစီအစဉ်]]|isbn=978-92-1-126442-5|pages=343–346|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|access-date=16 December 2020}}</ref> | HDI_rank = ၄၀ | ဗဟိုဘဏ် = | ငွေ = [[ဆော်ဒီ ရီယယ်]] (SR) | currency_code = SAR | time_zone = [[အာရေဗျ စံတော်ချိန်|AST]] | utc_offset = +3 | date_format = dd/mm/yyyy ([[:en:Hijri year|AH]]) | drives_on = ညာ | calling_code = [[ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံရှိ တယ်လီဖုန်းနံပါတ်များ|+၉၆၆]] | cctld = {{unbulleted list |[[.sa]] |[[السعودية.]]}} | today = }} '''ဆော်ဒီအာရေဗျ''' သို့မဟုတ် '''ဆော်ဒီအာရေးဘီးယားနိုင်ငံ''' တရားဝင်အားဖြင့် '''ဆော်ဒီအာရေဗျ ဘုရင့်တိုင်းပြည်''' ({{lang-en|Kingdom of Saudi Arabia}}) သည် အရှေ့အလယ်ပိုင်းတွင် ကုန်းမြေဧရိယာအားဖြင့် တတိယမြောက် အကြီးဆုံးနိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး အာရေဘီယံ ကျွန်းဆွယ်၏ အစိတ်အပိုင်း အတော်များများကို နေရာယူထားသည်။ အာရပ်နိုင်ငံများတွင် တတိယမြောက် အကြီးဆုံးနိုင်ငံလည်း ဖြစ်သည်။ မြောက်ဘက်နှင့် အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် ဂျော်ဒန်နိုင်ငံနှင့် [[အီရတ်နိုင်ငံ]]၊ အရှေ့ဘက်တွင် [[ကူဝိတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ကာတာနိုင်ငံ]] နှင့် [[အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စု]]၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် [[အိုမန်နိုင်ငံ]] နှင့် တောင်ဘက်တွင် [[ယီမင်နိုင်ငံ]]တို့က ဝန်းရံထားသည်။ [[ဘာရိန်းနိုင်ငံ]] နှင့် ကင်းဖာ့ဒ် တံတား (King Fahd Causeway) ကို အသုံးပြု၍ ဆက်သွယ်ထားသည်။ [[ပါရှန်ပင်လယ်ကွေ့]]သည် အရှေ့မြောက်ဘက်တွင်ရှိပြီး [[ပင်လယ်နီ]]သည် အနောက်ဘက်တွင် ရှိသည်။ ဆော်ဒီအာရေဗျတွင် လူဦးရေ ၂၅.၇ သန်း ရှိပြီး ၅.၅ သန်းမှာ နိုင်ငံသားမဟုတ်သူများ ဖြစ်သည်။ အကျယ်အဝန်းမှာ ၂,၁၄၉,၆၉၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၈၃၀,၀၀၀ စတုရန်းမိုင်) ခန့် ရှိသည်။ ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံကို အဘဒူလ် အာဇစ် ဘင် ဆော့ဒ် က ၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ အမှန်တကယ်တွင် ၁၉၀၂ ခုနှစ် သူ၏ မျိုးနွယ်စု တို့ အစဉ်အဆက် ပိုင်ဆိုင်ခဲ့သော ရီယာ့ဒ်မြို့ကို သိမ်းပိုက်စဉ် အချိန်ကပင် နိုင်ငံထူထောင်ခြင်းကို စတင်ခဲ့သည်။ ဆော်ဒီနိုင်ငံကို အထွတ်အမြတ် ဗလီနှစ်ခု ရှိရာ နိုင်ငံဟု တစ်ခါတစ်ရံတွင် ရည်ညွှန်းခေါ်ဆိုလေ့ ရှိသည်။ အစ္စလာမ်ဘာသာ အထွတ်အမြတ် နေရာနှစ်ခုဖြစ်သော မက္ကာနှင့် မဒီနာကို ရည်ညွှန်းခြင်း ဖြစ်သည်။ == ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံ == ဆော်ဒီ အာရေဗျနိုင်ငံသည် အာရေဗျ ကျွန်းဆွယ်အတွင်း ရှိ နိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်၏။ အနောက်ဘက်တွင် ပင်လယ်နီ၊ တောင် ဘက်တွင် ယေမင်နိုင်ငံနှင့် ဗြိတိသျှအစောင့်အရှောက်ခံ အေဒင် နယ်များ အသီးအသီးတည် ရှိကြသည်။ အရှေ့ဘက်တွင် အိုမန် နိုင်ငံနှင့် ပါရှန်ပင်လယ်ကွေ့တို့ တည်ရှိလျက်၊ မြောက်ဘက် တွင်မူ ကူဝိတ်နိုင်ငံ၊ အီရတ်နိုင်ငံနှင့် ဂျော်ဒန်နိုင်ငံတို့ တည်ရှိ ကြသည်။ ဆော်ဒီ အာရေဗျနိုင်ငံမှာ ဟက်ဂျက်နိုင်ငံနှင့် နက်ဂျနိုင်ငံ နှစ်နိုင်ငံကို ပူးပေါင်းထားခြင်းဖြစ်၏။ ၁၉၂၆ ခုနှစ်၌ ထို နှစ်နိုင်ငံကို ပူးပေါင်းပြီးလျှင်၊ သူ၏ အမည်ကိုအစွဲပြုကာ၊ ဆော်ဒီ အာရေဗျနိုင်ငံဟု တွင်စေ၏။ ဟက်ဂျက်နိုင်ငံ၏ နယ်နိမိတ်ကို အတိအကျမကန့်သတ်ရသေးသောကြောင့် ဆော် ဒီအာရေဗျနိုင်ငံ အကျယ် အဝန်းသည် စတုရန်းမိုင် ၉၇၂ဝဝဝ ထက်မပိုဟုခန့်မှန်းကြသည်။ နက်ဂျနိုင်ငံ၏ အလယ်ပိုင်းရှိ ကုန်းမြေမြင့်သည် ပါရှန်ပင်လယ်ကွေ့ဖက်သို့ နိမ့်ဆင်းသွား သည်။ ပါရှန်ပင်လယ်ကွေ့တစ်ဝိုက်၌ ကျယ်ပြန့်သော မြေနိမ့် လွင်ပြင်ရှိသည်။ အနောက်ဘက်ရှိ ပင်လယ်နီကမ်းခြေမှာ ကျဉ်း မြောင်းသော သဲကန္တာရ မြေနိမ့်ပိုင်းဖြစ်၏။ ထိုကမ်းမြောင်ဒေသ အနောက်ဘက်တွင် ဟက်ဂျက်တောင်တန်းရှိသည်။ ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံ၌ မြစ်ကြီးများမရှိချေ။ ချောင်းငယ် တို့မှာလည်း ခန်းခြောက်နေသည်သာများ၏။ ရာသီဥတုမှာ ခြောက်သွေ့လှသည်။ နှစ်စဉ်ရွာသွန်းသော မိုးရေချိန်မှာ ပျမ်းမျှ ခြင်းအားဖြင့် ၁ဝ လက်မအောက်သာဖြစ်၏။ ရံဖန်ရံခါရွာသော မိုးကြောင့် သစ်ပင်ငယ်များ ကျိုးကျဲပေါက်ရောက်၏။ [[အိုအေစစ်]]များတွင် စမ်းချောင်းနှင့် ရေတွင်းများရှိသဖြင့် စိုက်ပျိုးရေး အနည်းငယ်ဖြစ်ထွန်းသည်။ တစ်နိုင်ငံလုံးမှာ သဲကန္တာရမြေချည်း လိုလိုပင်ဖြစ်၏။ သို့သော် ထိုသဲမြေများအောက်ရှိ ရေနံကြောင့် ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံမှာ ကမ္ဘာတွင် အရေးပါအရာရောက်သော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံဖြစ်လာသည်။ ရေနံတွင်းများကို နိုင်ငံတဝှန်းလုံး တွင်တွေ့ရ၏။ ရေနံတူးဖော်ရေးလုပ်ငန်းကို ဂရိတ်ဗြိတိန်၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် အီဂျစ်နိုင်ငံတို့မှ ရေနံကုမ္ပဏီကြီး များက ဦးစီးလုပ်ကိုင်နေပေသည်။ ထိုနိုင်ငံမှ ထွက်ကုန်မှာ ပျားရည်၊ [[စွန်ပလွံပင်|စွန်ပလွံ]]သီး၊ သားရေစိမ်း၊ သိုးမွေး၊ မီးသွေးနှင့် ထောပတ်တို့ဖြစ်၏။ ဆော်ဒီ အာရေဗျနိုင်ငံ၏ လူဦးရေမှာ ဟက်ဂျက်နိုင်ငံ အပိုင်းတွင် ၂ဝဝဝဝဝဝ ကျော်ခန့်၊ နက်ဂျနိုင်ငံဖက်တွင် ၄ဝဝဝဝဝဝ ကျော်ခန့်ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။ နှစ်ရပ် ပေါင်းသော် ၇ဝဝဝဝဝဝ ခန့်ရှိမည်ဟု ၁၉၅၂ ခုနှစ် မှန်းခြေ အရသိရသည်။ လူမျိုးမှာ အများအားဖြင့် မွတ်စလင်များသာ ဖြစ်ကြသည်။ လူနေမှု အဆင့်အတန်းသည်လည်း အလွန် ရှေးဆန်လျက်ရှိသည်။ လမ်းပမ်းအဆက်အသွယ်လည်း ညံ့ဖျင်းလျက်ပင်ရှိသေး၏။ ဂျစ်ဒါနှင့် မက္ကာမြို့အကြားရှိ လမ်းတစ်ခုသာလျှင် ကောင်းမွန်ပေသည်။ အရေးပါသောမြို့ကြီး များတွင် လေကြောင်းခရီးလမ်းများ ဖွင့်ထား၏။ မြေပြင်၌ ကူးသန်း သွားလာရာတွင် ကုလားအုပ်များကို အသုံးပြုကြ သည်။ ဘုရင်ကြီး အစ်ဗင်ဆုအူးသည် ဤနိုင်ငံကို စည်းရုံးတည် ထောင်ခြင်းမပြုသေးမီကာလက ဗက်ဒူးအင်း လူမျိုးများသည် နိုင်ငံတဝှန်းတွင် လှည့်လည်ကျက်စားနေကြ၏။ ယင်းလူမျိုးတို့ သည် အုပ်စုဖွဲ့၍၊ မကြာခဏ အုပ်စုတစ်စုနှင့်တစ်စု ရန်စစ် ဖြစ်ပွားလျက် ရှိခဲ့ကြသည်။ သို့သော် အာရပ်အမျိုးသားရေး လုပ်ငန်း ဖြစ်ထွန်းပေါ်ပေါက်လာခဲ့သဖြင့်၊ တစ်ဖြည်းဖြည်း ညီညွှတ်လာကြသည်။ ဘုရင်ကြီး အစ်ဗင်ဆုအူး၏ အပြင်း အထန် ကြိုးပမ်းမှုများကြောင့်လည်း အကွဲကွဲအပြားပြား ဖြစ်နေ ခဲ့သော လူမျိုးစုများ၏ စည်းရုံးရေးသည် ပိုမိုလျင်မြန်ခဲ့လေ သည်။ ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံ ဖြစ်ပေါ်လာပုံမှာ အာရပ်အမျိုးသားရေးစိတ်ဓာတ်ပြင်းပြလှုပ်ရှားမှုကြောင့် ဖြစ်၏။ ၁၉ဝဝ ပြည့်နှစ် မတိုင်မီကပင် အာရပ်လူမျိုးခေါင်းဆောင်များသည် အာရပ်ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ တည်ဆောက်နိုင်ရေးကို ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။ ထိုကြောင့် အီဂျစ်၊ ပါလက်စတိုင်း၊ အီရတ်နှင့် အာရေဗျနိုင်ငံ များရှိ သန်းပေါင်းများစွာသော မွတ်စလင်များကို စည်းရုံးရန် 'ပန်အာရပ်စီမံကိန်း'ကို ရေးဆွဲခဲ့၏။ သို့သော် ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံသာလျှင် ထိုသို့စည်းရုံးနိုင်ခဲ့လေသည်။ ပထမကမ္ဘာစစ်အပြီးတွင် ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံမှ တူရကီလူမျိုးများ ထွက်ခွာသွားရသည်တွင် အာရပ်လူမျိုးများအဖို့ ကိုယ့်ကြမ္မာကိုယ်ဖန်တီးနိုင်ခွင့်ရခဲ့၏။ ၁၉၂၁ ခုနှစ်၌ နက်ဂျနိုင်ငံ၏ စူလတန်ဘုရင် ဖြစ်လာသော အစ်ဗင်ဆုအူးသည် ၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင် ဟက်ဂျက်နိုင်ငံကို သိမ်းယူလျက် နက်ဂျနိုင်ငံနှင့် ပူးပေါင်းကာ၊ ထို ၂ နိုင်ငံတို့၏ ဘုရင်အဖြစ်အုပ်စိုးသည်။ ၁၉၂၇ ခုနှစ်တွင် ဂျက်ဒါမြို့၌ ဂရိတ်ဗြိတိန်နှင့် ဘုရင်အစ်ဗင်ဆုအူးတို့ စာချုပ်ချုပ်ဆိုပြီးသည့်နောက် ထိုနိုင်ငံ၏လုံးဝလွတ်လပ်ရေးကို ဗြိတိန်က အသိအမှတ်ပြုခဲ့၏။ ၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် ဘုရင်အစ်ဗင်ဆုအူးသည် မိမိ၏ နိုင်ငံတာ်ကို ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံဟူ၍ ပြောင်းလဲကြေညာခဲ့၏။ မြို့တော်များကိုမူကား၊ ယခင် ဟက်ဂျက်နှင့် နက်ဂျနိုင်ငံများ၏ မြို့ဟောင်းများဖြစ်သော မက္ကာမြို့နှင့် ရီယတ်မြို့ နှစ်မြို့စလုံးကိုပင် ဆက်လက် ထားရှိပေသည်။ သို့သော် မက္ကာမှာ သာသနာရေးဆိုင်ရာ မြို့တော်ဖြစ်၍၊ ရီယတ်မှာ စီရင်အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ မြို့တော်ဖြစ်သည်။ ၁၉၂၆ ခုနှစ်၌ နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေ တစ်ရပ်ကို ရေးဆွဲခဲ့သည်။ များမကြာမီပင် ထိုအခြေခံဥပဒေ၌ အကြံပေးကောင်စီအဖွဲ့များဖွဲ့စည်းရန် ပြင်ဆင်ဖြည့်စွက်ခဲ့၏။ သို့သော် ကောင်စီအဖွဲ့ဝင်များကို ဘုရင်၏ သဘောတူညီချက် ဖြင့်သာ ခန့်အပ်နိုင်၏။ ဘုရင်မှာ သက်ဦးဆံပိုင်ဖြစ်လေသည်။ နိုင်ငံသုံး ဥပဒေမှာ အစ္စလာမ်အယူဝါဒဆိုင်ရာ ပညတ်ချက်များ ဖြစ်သည်။ အမှုအခင်းများကိုလည်း သာသနာရုံးတော်များ၌ စီရင်ဆုံးဖြတ်၏။ ၁၉၅၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ဘုရင် မင်းမြတ်ထံ တာဝန်ယူရသော ဝန်ကြီးများကောင်စီအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့၏။ ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံသည် ၁၉၃၇ ခုနှစ်၌ နိုင်ငံတော်နယ်နိမိတ်များ အရေးနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ယေမင်နိုင်ငံနှင့် သဘောတူညီချက်ကို ရယူခဲ့သည်။ ၁၉၄၂ ခုနှစ်၌ ကူဝိတ်နိုင်ငံနှင့် ချစ်ကြည်ရေးစာချုပ်ကို ချုပ်ဆို ခဲ့သေးသည်။ ၁၉၅၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ၌ အီဂျစ်နိုင်ငံနှင့် စစ်စာချုပ်ချုပ်ဆိုခဲ့သည်။ ထိုနှစ်တွင်ပင် ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံရှိ ဗူရေမီအိုအေစစ်ဒေသနှင့်စပ်လျဉ်း၍ အဗာဒါဗီနှင့် မက်စက်နိုင်ငံတို့က ပိုင်ဆိုင်ခွင့်ရှိသည်ဟုဆိုသဖြင့် ဗြိတိန်နိုင်ငံနှင့် ပဋိပက္ခဖြစ်ကြရ၏။ ယင်းသည့်ပဋိပက္ခမှုကို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အနုညာတ စီရင်ဆုံးဖြတ် ရေး ရုံးတော်သို့တင်ပြ၏။ ရုံးတော်၌ စစ်ဆေးနေစဉ်အတွင်း ဗြိတိသျှတို့က ဆော်ဒီအာရေဗျသည် ရုံးတော်မှ လက်ခံအတည် ပြုထားသော အချက်အလက်များကို မလိုက်နာသဖြင့် တရားမျှ တသော အဆုံးအဖြတ်မရနိုင်တော့ဟုဆိုကာ အဗာဒါဗီနှင့် မတ်စကက်နိုင်ငံမှ စစ်တပ်များကို ဦးစီးလျက် ဗူရေမီအိုအေစစ်ဒေသကို ၁၉၅၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက် သိမ်းယူလေသည်။ ဆော်ဒီအာရေဗျ အစိုးရသည် ဗြိတိသျှအစိုးရထံ ကန့်ကွက်လွှာပို့သည့်အပြင် ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ သို့လည်း တိုင်ကြားခဲ့လေသည်။ အာရပ်အမျိုးသားအဖွဲ့သည် ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံ၏ ကန့်ကွက်လွှာကို ထောက်ခံ၍၊ ကုလ သမဂ္ဂခုံရုံးတော်သည် ထိုအရေးကို ပြန်လည်ဆွေးနွေးဆုံးဖြတ် ပါရန် တောင်းဆိုထားသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄)</ref> == မှတ်စု == {{notelist}} == ကိုးကား == {{Reflist}} {{အာရှတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ}} [[ကဏ္ဍ:ဆော်ဒီအာရေးဘီးယားနိုင်ငံ]] [[ကဏ္ဍ:အာရှတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ]] [[ကဏ္ဍ:အနောက်အာရှရှိ နိုင်ငံများ]] [[ကဏ္ဍ:အရှေ့အလယ်ပိုင်းရှိ နိုင်ငံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ]] pwbgb8vz476x91ywszs8hlj259o4w9k ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ 0 15765 1054951 851587 2026-09-24T00:45:08Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1054951 wikitext text/x-wiki {{Coord|45|10|N|15|30|E|display=title}} {{Infobox country | နိုင်ငံအမည်အပြည့် = ခရိုအေးရှား သမ္မတနိုင်ငံ | common_name = ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ | အမည်_ရင်း = {{native name|hr|Republika Hrvatska}}<small>{{efn|In the recognized minority languages of Croatia and the most spoken second languages: :* {{lang-cs|Chorvatská republika}} :* {{lang-de|link=no|Republik Kroatien}} :* {{lang-fr|link=no|République de Croatie}} :* {{lang-hu|Horvát Köztársaság}} :* {{lang-it|Repubblica di Croazia}} :* {{lang-rue|Републіка Хорватія}} :* {{lang-sr|Република Хрватска}} :* {{lang-sk|Chorvátska republika}} :* {{lang-sl|Republika Hrvaška}} :* {{lang-uk|Респу́бліка Хорва́тія}} }}</small> | ပုံ_အလံ = Flag of Croatia.svg | ပုံ_တံဆိပ် = Coat of arms of Croatia.svg | နိုင်ငံတော်ဆောင်ပုဒ် = | နိုင်ငံတော်သီချင်း = "[[Lijepa naša domovino]]"<br />(''"Our Beautiful Homeland"'')<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:Lijepa nasa domovino instrumental.ogg|center]]</div> | ပုံ_နေရာ = {{Switcher|[[File:EU-Croatia (orthographic projection).png|frameless]]|ကမ္ဘာလုံးပုံတွင် ပြရန်|[[File:EU-Croatia.svg|upright=1.15|frameless]]|ဥရောပတိုက်တွင် ပြရန်|default=2}} | map_caption = {{map caption |location_color=အစိမ်းရင့် |region=ဥရောပ |region_color=မီးခိုးရင့် |subregion=[[ဥရောပသမဂ္ဂ]] |subregion_color=အစိမ်း}} | မြို့တော် = [[ဇာဂရက်မြို့]]<small>{{efn|{{IPAc-en|audio=LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-Zagreb.wav|ˈ|z|ɑː|ɡ|r|ɛ|b|}}, {{respell|ZAG|reb}}, {{respell|ZAH|greb}}, {{respell|zah|GREB}}; {{IPA-sh|zǎːɡreb|hr|hr-Zagreb.ogg}}}}</small> | coordinates = {{Coord|45|48|N|16|0|E|type:city}} | အကြီးဆုံးမြို့ = မြို့တော် | အကြီးဆုံးပြည်နယ် = | ရုံးသုံးဘာသာများ = [[ခရိုအေးရှားဘာသာစကား|ခရိုအေးရှား]]<small>{{efn|Apart from Croatian, [[:en:Regions of Croatia|state counties]] have [[:en:Minority languages of Croatia|official regional languages]] that are used for official government business and commercially. In Istria County minority is [[:en:Italian language in Croatia|Italian-speaking]]<ref>{{cite web|url=http://www.pravosudje.hr/europska-povelja-o-regionalnim-ili-manjinskim-jezi|title=Europska povelja o regionalnim ili manjinskim jezicima|date=4 November 2011|publisher=Ministry of Justice and Public Administration (Croatia)|language=hr|archive-url=https://web.archive.org/web/20131227001603/http://www.pravosudje.hr/europska-povelja-o-regionalnim-ili-manjinskim-jezi|archive-date=27 December 2013|url-status=dead|access-date=1 December 2018}}</ref><ref name="Census-2011-languages"/> while select counties bordering Serbia [[:en:Serbian language in Croatia|speak standard Serbian]].<ref>{{Cite news|url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2017/04/10/is-serbo-croatian-a-language|title=Is Serbo-Croatian a language?|date=10 April 2017|work=The Economist|access-date=1 December 2018|language=en}}</ref> Other notable–albeit significantly less-present minority languages in Croatia include: [[:en:Czech language|Czech]], [[:en:Hungarian language|Hungarian]], and [[:en:Slovak language|Slovak]].}}</small> | languages_type = စာရေးနည်းစနစ် | languages = [[:en:Latin alphabet|လက်တင်]]<small>{{efn|The writing system of Croatia is legally [[:en:Croatian language#Official status|protected by federal law]]. Efforts to recognise minority scripts, pursuant to international law, on a local level, has been met with [[:en:Anti-Cyrillic protests in Croatia|protests]].}}</small> | ethnic_groups = {{Unbulleted list |၉၀.၄၂% ခရိုအေးရှားလူမျိုး |၄.၃၆% ဆာ့ဘ်လူမျိုး |item3_style=padding-top:0.2em;line-height:1.2em |၅.၂၂% အခြား}} | ethnic_groups_year = ၂၀၁၁<ref name="Census2011-nationality">{{Croatian Census 2011|E}}</ref> | religion = {{ublist |item_style=white-space; |၉၁.၀၆% [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] |—၈၆.၂၈% [[:en:Catholic Church in Croatia|ကက်သလစ်]] |—၄.၄၄% [[:en:Eastern Orthodoxy in Croatia|အော်သိုဒေါ့]] |—၀.၃၄% [[:en:Protestantism|ပရိုတက်စတင့်]] |၄.၅၇% [[:en:Irreligion in Croatia|ဘာသာမဲ့]] |၄.၃၇% [[:en:Religion in Croatia|အခြား]]}} | religion_year = ၂၀၁၁ | demonym = {{hlist|[[:en:Croats|Croatian]]}} | government_type = [[ပြည်ထောင်စုစနစ်|ပြည်ထောင်စု]] [[:en:Parliamentary republic|ပါလီမန်]] [[သမ္မတနိုင်ငံ|သမ္မတနိုင်ငံစနစ်]] | leader_title1 = [[ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|သမ္မတ]] | leader_name1 = ဇိုရမ် မီလန်နိုဗစ်ချ် | leader_title2 = [[ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] | leader_name2 = အင်ဒရဲ ပလန်ကိုဗစ်ချ် | leader_title3 = [[ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ ပါလီမန်ဥက္ကဋ္ဌ|ပါလီမန်ဥက္ကဋ္ဌ]] | leader_name3 = ဂေါ်ဒန် ယန်ဒရိုကိုဗစ်ချ် | legislature = [[ခရိုအေးရှား ပါလီမန်]] | established_event1 = [[:en:Duchy of Croatia|နယ်စား]] | established_date1 = ၉ ရာစု | established_event2 = [[:en:Kingdom of Croatia (925–1102)|ဘုရင်နိုင်ငံ]] | established_date2 = ၉၂၅ | established_event3 = [[:en:Croatia in personal union with Hungary|ဟန်ဂေရီနှင့် ပူးပေါင်းခြင်း]] | established_date3 = ၁၁၀၂ | established_event4 = [[:en:Kingdom of Croatia (Habsburg)|ဟက်စ်ဘက်ဂ်မင်းဆက်]]နှင့် ပူးပေါင်းခြင်း | established_date4 = ၁၅၂၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁ ရက် | established_event5 = [[:en:Austria-Hungary|ဩစတီးယား-ဟန်ဂေရီ]]မှ <br />ခွဲထွက်ခြင်း | established_date5 = ၁၉၁၈ ခုနှစ် ‌အောက်တိုဘာ ၂၉ ရက် | established_event6 = [[:en:Creation of Yugoslavia|ယူဂိုစလားဗီးယားနိုင်ငံတည်ထောင်ခြင်း]] | established_date6 = ၁၉၁၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၄ ရက် | established_event7 = [[:en:Independence of Croatia|လွတ်လပ်ရေးကြေညာခြင်း]] | established_date7 = ၁၉၉၁ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၅ ရက်<ref name="NN-Holidays">{{cite news |newspaper=[[Narodne Novine]] |url=https://narodne-novine.nn.hr/clanci/sluzbeni/2019_11_110_2212.html |title=Zakon o blagdanima, spomendanima i neradnim danima u Republici Hrvatskoj |trans-title=Law of Holidays, Memorial Days and Non-Working Days in the Republic of Croatia |language= hr |date=15 November 2019 |access-date=31 May 2021}}</ref> | established_event8 = [[:en:Erdut Agreement|Erdut Agreement]] | established_date8 = ၁၉၉၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၂ ရက် | established_event9 = [[ဥရောပသမဂ္ဂ]]သို့ [[:en:2013 enlargement of the European Union|ဝင်ရောက်ခြင်း]] | established_date9 = ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁ ရက် | area_km2 = ၅၆,၅၉၄ | ဧရိယာအဆင့် = ၁၂၄ | area_sq_mi = ၂၁,၈၅၁ | ဧရိယာရေရာခိုင်နှုန်း = ၁.၀၉ | အမြင့်ဆုံးနေရာ = | အရှေဆုံးမြစ် = | အကြီးဆုံးအင်း = | ကမ်ရိုးတန်း = | population_estimate = {{decrease}} ၄,၀၅၈,၁၆၅<ref>{{cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&plugin=1&language=en&pcode=tps00001 |title=Population on 1 January |publisher=Eurostat |website=ec.europa.eu/eurostat |access-date=7 August 2020}}</ref> | population_census = ၄,၂၈၄,၈၈၉<ref name="Census 2011 counties">{{Croatian Census 2011|S}}</ref> | population_estimate_year = ၂၀၂၀ | population_census_year = ၂၀၁၁ | population_estimate_rank = ၁၂၈ | population_density_km2 = ၇၃ | population_density_sq_mi = ၁၈၉ | population_density_rank = ၁၀၉ | GDP_PPP = {{increase}}$၁၂၁&nbsp;ဘီလီယံ (၂၀၂၁ ခန့်မှန်း)<ref name="IMFWEOHR"/> | GDP_PPP_year = ၂၀၂၁ | GDP_PPP_rank = ၈၀ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}}$၃၀,၂၂၂<ref name="IMFWEOHR"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = ၄၉ | GDP_nominal = {{increase}}$၆၆&nbsp;ဘီလီယံ (၂၀၂၁ ခန့်မှန်း)<ref name="IMFWEOHR"/> | GDP_nominal_year = ၂၀၂၁ | GDP_nominal_rank = ၈၁ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}}$၁၆,၄၀၁ (nominal, ၂၀၂၁ ခန့်မှန်း)<ref name="IMFWEOHR"/> | GDP_nominal_per_capita_rank = ၅၃ | Gini = ၂၈.၃ | Gini_year = ၂၀၂၀ | Gini_change = decrease <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref =<ref name=eurogini>{{cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table?lang=en |title=Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey|publisher=Eurostat |website=ec.europa.eu |access-date=9 August 2021}}</ref> | Gini_rank = | HDI_year = ၂၀၁၉<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI = ၀.၈၅၁ <!--number only--> | HDI_ref =<ref name="UNHDR">{{cite book|title=Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene|date=15 December 2020|publisher=[[ကုလသမဂ္ဂ ဖွံ့ဖြိုးမှု အစီအစဉ်]]|isbn=978-92-1-126442-5|pages=343–346|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|access-date=16 December 2020}}</ref> | HDI_rank =၄၃ | currency = [[ခရိုအေးရှား ခူးနာ|ခူးနာ]] | currency_code = HRK | time_zone = [[ဗဟိုဥရောပဒေသ စံတော်ချိန်|CET]] | utc_offset = +1 | utc_offset_DST = +2 | time_zone_DST = [[ဗဟိုဥရောပဒေသ နွေရာသီစံတော်ချိန်|CEST]] | date_format = dd.mm.yyyy.&nbsp;(CE) | drives_on = right | calling_code = [[ခရိုအေးရှားနိုင်ငံရှိ တယ်လီဖုန်းနံပါတ်များ|+၃၈၅]] | patron_saint = စိန့်ဂျိုးဇက်<ref name="Hrvatski sabor - Povijest">{{cite web|url=http://www.sabor.hr/sv-josip-zastitnik-hrvatske-domovine|access-date=10 March 2018|title=Hrvatski sabor – Povijest|archive-url=https://web.archive.org/web/20180306022924/http://www.sabor.hr/sv-josip-zastitnik-hrvatske-domovine|archive-date=6 March 2018|url-status=dead|accessdate=24 September 2021|archivedate=2 July 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180702093616/http://www.sabor.hr/sv-josip-zastitnik-hrvatske-domovine}}</ref> | cctld = {{vunblist| [[.hr]] and [[.eu]]}} | ဗဟိုဘဏ် = | အထိမ်းအမှတ်များ = | ISO 3166-1 = }} '''ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ'''({{IPAc-en|audio=en-us-Croatia.ogg|k|r|oʊ|ˈ|eɪ|ʃ|ə}}၊ {{respell|kroh|AY|shə}}၊ {{lang-hr|Hrvatska}}၊ {{IPA-sh|xř̩ʋaːtskaː|pron}})၊ တရားဝင်အသုံး'''ခရို‌အေးရှား သမ္မတနိုင်ငံ''' ({{lang-hr|Republika Hrvatska|links=no}}၊ {{pronunciation|Hr-Republika Hrvatska.oga|listen|(|help=no}})၊ {{efn|IPA transcription of "''Republika Hrvatska''": ({{IPA-sh|ˈrepǔblika ˈxř̩ʋaːtskaː|hr}})}}သည် ဥရောပတိုက်၏ အရှေ့တောင်ဘက်တွင်ရှိသော နိုင်ငံဖြစ်သည်။ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံသည် အနောက်မြောက်ဘက်တွင် [[ဆလိုဗေးနီးယားနိုင်ငံ]]၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် [[ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ]]၊ အရှေ့ဘက်တွင် [[ဆားဘီးယားနိုင်ငံ]]၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် [[ဘော့စနီးယားနှင့် ဟာဇီဂိုးဗီးနားနိုင်ငံ]]၊ [[မွန်တီနီဂရိုးနိုင်ငံ]]တို့နှင့် ထိစပ်နေပြီး [[အီတလီနိုင်ငံ]]နှင့် ရေပြင်နယ်နိမိတ်ခြင်း ထိစပ်နေသည်။ နိုင်ငံ၏ မြို့တော် ဇာဂရက်မြို့(Zagreb)သည် နိုင်ငံ၏ အဓိကဒေသခွဲများထဲတွင် အခြားကောင်တီ ၁၂ ခုနှင့်အတူ ပါဝင်ပေသည်။ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၏ အကျယ်အဝန်းမှာ {{convert|56594|km2|sqmi|0|abbr=off}} ရှိပြီး လူဦးရေမှာ၄.၇ မီလီယံရှိသည့်အပြင် အများစုမှာ [[ကက်သလစ် အသင်းတော်|ကက်သလစ်ဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ကြသည်။ ခရိုအေးရှားတွင် [[ကျောက်ခေတ်ဟောင်း|ကျောက်ခေတ်‌ဟောင်းကာလ]]ကတည်းကပင် လူများ အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ခရော့(croats) လူမျိုးများသည် ဤဒေသသို့ ၆ ရာစုနှစ်လောက်တွင် ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီး နယ်စားအုပ်ချုပ်သောတိုင်းပြည်(dukedom) အဖြစ် စတင်ခဲ့သည်။ ခရိုအေးရှားအား လွတ်လပ်သော နိုင်ငံအဖြစ် ပထမဆုံး အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်မှာ ဘရာနီမီယာ(Branimir)နယ်စား လက်ထက် ၈၇၉ ခုနှစ် ဇွန်လ ၇ ရက်တွင်ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၉၂၅ တွင် ပထမဆုံးဘုရင် တိုမီဆလပ်ဗ် နန်းတက်ခဲ့ပြီး ခရိုအေးရှားသည် ဘုရင့်နိုင်ငံဖြစ်လာခဲ့ပြီး ရာစုနှစ် နှစ်ခုနီးပါး အချုပ်အခြာပိုင်နိုင်ငံအဖြစ် ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သည်။ ခရိုအေးရှားဘုရင့်နိုင်ငံ၏ ဩဇာအာဏာသည် ၁၁၀၂ခုနှစ် Peter Krešimir IV လက်ထက်တွင် အထွတ်အထိပ်ရောက်ခဲ့သည်။ နန်းမွေဆက်ခံမှုပြဿနာကာလအတွင်း Trpimirović dynasty အုပ်စိုးမှု ကုန်ဆုံးသွားခဲ့ပြီး ၁၁၀၂ ခုနှစ်တွင်ဟန်ဂေရီနိုင်ငံနှင့် ပုဂ္ဂလပူးပေါင်းမှု(personal union၊ နိုင်ငံတစ်ခု သို့မဟုတ် တစ်ခုထက်ပိုသော နိုင်ငံများသည် ၎င်းတို့၏ ဥပဒေ၊ နယ်နိမိတ်တို့သည် သီးခြားစီဖြစ်သော်လည်း ဘုရင့်တစ်ယောက်တည်းအောက်တွင် ပေါင်စည်းခြင်း) အဖြစ် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၅၂၇ ခုနှစ်တွင် အော်တိုမန်တို့၏ အောင်နိုင်မှုတို့နှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီး ဩစတြီးယားဘုရင် ပထမမြောက် ဖာဒီနန်(Ferdinand) အား ခရိုအေးရှားပါလီမန်မှ ခရိုအေးရှားထီးနန်း၏ မင်းအဖြစ်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၁၉ အောက်တိုဘာလ၊ [[ပထမ ကမ္ဘာစစ်]]၏ နောက်ဆုံးနေ့ရက်များတွင် ဇာဂရက်မြို့၌ State of Slovenes, Croats and Serbs တို့သည် ဩစတီးယား-ဟန်ဂေရီ အင်ပါယာလက်အောက်မှ လွတ်လပ်ရေးကြေညာခဲ့ပြီး ၁၉၁၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes အဖြစ် ပေါင်းစည်းခဲ့ပြီး ၁၉၂၉ ခုနှစ်မှစ၍ ယူဂိူစလားဗီးယားဘုရင့်နိုင်ငံ<ref name="Stuart Foster and Keith Crawford, ‘Introduction: The Critical Importance of History Textbook Research’, in: What Shall We Tell the Children? : International Perspectives on School History Textbooks, eds. Stuart Foster and Keith Crawford">{{cite web |url=https://biblio.ugent.be/publication/1888059/file/6760586.pdf |title=Stuart Foster and Keith Crawford, 'Introduction: The Critical Importance of History Textbook Research', in: What Shall We Tell the Children? : International Perspectives on School History Textbooks, eds. Stuart Foster and Keith Crawford |publisher=Greenwich: Information Age|accessdate=၉ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၀}}</ref>အဖြစ် အမည်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ၁၉၄၁ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ဝန်ရိုးတန်းနိုင်ငံများမှ ယူဂိုစလားဗီးယားအား ကျူးကျော်ခဲ့ပြီးခရိုအေးရှားနယ်မြေအများစုကို နာဇီကျောထောက်နောက်ခံပြု နိုင်ငံဖြစ်သော လွတ်လပ်သော ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ(Independent State of Croatia) အဖြစ် ပေါင်းစည်းခဲ့သည်။ ထိုအတွက်ကြောင့် တော်လှန်‌ေရးလှုပ်ရှားမှုများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြီး ထိုသည်တို့မှ ခရိုအေးရှား ဖက်ဒရယ်နိုင်ငံ(Federal State of Croatia) ကိုဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ကာ နောင်တွင် ယူဂိုစလားဗီးယား ဆိုရှယ်လစ်ဖက်ဒရယ်သမ္မတနိုင်ငံ(Socialist Federal Republic of Yugoslavia)၏ တည်ထောင်သူ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၉၁ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ခရိုအေးရှားနိုင်ငံသည် လွတ်လပ်ရေးကြေညာခဲ့ပြီး အပြည့်အဝအကျိုးသက်ရောက်မှုရှိသည်မှာ ထိုနှစ် အောက်တိုဘာ ၈ ရက်တွင်မှ ဖြစ်သည်။ လွတ်လပ်ရေးကြေညာခဲ့ပြီးနောက် လေးနှစ်လောက်ကြာသည်ထိအောင် ခရိုအေးရှားလွတ်လပ်ရေးစစ်ပွဲများကို အောင်မြင်စွာ တိုက်ခိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ အချုပ်ခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံဖြစ်သော ခရိုအေးရှားနိုင်ငံသည် [[ပါလီမန် ဒီမိုကရေစီ စနစ်|ပါလီမန်စနစ်]]အောက်တွင် အုပ်ချုပ်သော [[သမ္မတနိုင်ငံ]]ဖြစ်သည်။ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံသည် [[ဥရောပ သမဂ္ဂ]] (EU)၊ [[ကုလသမဂ္ဂ]](UN)၊ ဥရောပကောင်စီ(Council of Europe)၊ [[နေတိုး (စစ်မဟာမိတ်စာချုပ်အဖွဲ့)|နေတိုး]](NATO)၊ [[ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးအဖွဲ့]](WTO)နှင့် မြေထဲပင်လယ်သမဂ္ဂ(Union for the Mediterranean)၏ တည်ထောင်သူအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံဖြစ်သည်။ ကုလသမဂ္ဂ ငြိမ်းချမ်းရေးတပ်ဖွဲ့၏ တက်ကြွသော အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ခရိုအေးရှားနိုင်ငံသည် နေတိုးဦးဆောင်သော အာဖဂန်နစ္စတန်စစ်ဆင်ရေးများတွင် တပ်ဖွဲ့များအား ထောက်ပံ့ကူညီခဲ့ပြီး [[ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရေးကောင်စီ]]၏ အမြဲတမ်းမဟုတ်သော အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ၂၀၀၈–၂၀၀၉ ခုနှစ်ကာလအတွက် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၂၀၀၀ ခုနှစ်မှစ၍ ခရိုအေးရှားအစိုးရသည် အခြေခံအဆောက်အဦဘက်တွင် တသမတ်တည်း ရင်းနှီးမြုပ်နှံခဲ့ပြီး အထူးသဖြင့် Pan-European corridors တစ်လျှောက် လမ်းများနှင့် ဝန်ဆောင်များတွင် ရင်းနှီးမြုပ်နှံခဲ့သည်။ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံသည် [[ကမ္ဘာ့ဘဏ်]]၏ အဆင့်သတ်မှတ်ချက်တွင် ဝင်ငွေမြင့်မားသောနိုင်ငံဖြစ်ပြီး [[လူထုဖွံ့ဖြိုးရေးညွှန်းကိန်းနိုင်ငံများစာရင်း|လူထုဖွံ့ဖြိုး‌ရေးညွှန်းကိန်း]]တွင် အဆင့် ၄၆ တွင်ရှိသော နိုင်ငံဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2019.pdf |title=Human Development Report 2019 |publisher=UNDP|accessdate=၉ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၀}}</ref> ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးတွင် ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်း၊ စက်မှုကဏ္ဍနှင့် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးလုပ်ငန်းတို့မှ လွှမ်းမိုးကြီးစိုးထားသည်။ ခရီးသွားလုပ်ငန်းသည်လည်း နိုင်ငံ၏ဘဏ္ဍာကို သိသာစွာ ဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်သော ရင်းမြစ်ဖြစ်ပြီး ခရိုအေးရှားနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာတွင် ခရီးသွားလည်ပတ်လိုသည့် ရေပန်းစားသော ထိပ်ဆုံးနေရာ ၂၀ တွင် ပါဝင်သော နိုင်ငံဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတော်မှ တောင့်တင်းခိုင်မာသော အစိုးရအသုံးစရိတ်ဖြင့် စီးပွားရေးတစိတ်တပိုင်းအား ထိန်းချုပ်ထားသည်။ ဥရောပသမဂ္ဂသည် ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၏ အရေးကြီးဆုံး ကုန်သွယ်ဖက်ဖြစ်သည်။ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံသည် လူမှုလုံခြုံရေး၊ အထွေထွေ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုစနစ်၊ မူလတန်းနှင့် အလယ်တန်း အခမဲ့ပညာရေးတို့ကို ထောက်ပံ့ပေးပြီး အများပြည်သူအဖွဲ့အစည်းများအကြား ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ထောက်ပံ့ပေးခြင်းနှင့် မီဒီယာနှင့် ထုတ်လုပ်ရေးတို့တွင် ပူးပေါင်းရင်းနှီးမြုပ်နှံခြင်းတို့ကို ဆောင်ရွက်သည်။ [[ရုရှား]]တွင် ၂၀၁၈ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၄ ရက်မှ ဇူလိုင်လ ၁၅ ရက်အထိ ကျင်းပခဲ့သော ၂၁ ကြိမ်မြောက် ကမ္ဘာ့ဖလားဘောလုံးပြိုင်ပွဲ၌ ခရိုအေးရှားအသင်းသည် အသင်းငယ်လေးပင် ဖြစ်လင့်ကစား အသင်းကြီးများကို ကျော်ဖြတ်ကာ ဖိုင်နယ်အဆင့်အထိ တက်ရောက်နိုင်ခဲ့ပြီး ဗိုလ်လုပွဲ၌ ပြင်သစ်အသင်းကို ၄ ဂိုး-၂ ဂိုး ဖြင့် အရေးနိမ့်ကာ ဒုတိယဆုကို ဆွတ်ခူးနိုင်ခဲ့သည်။ == ဝေါဟာရရင်းမြစ် == == သမိုင်း == == ပထဝီဝင် == [[File:Satellite image of Croatia in September 2003.jpg|320px|thumb|ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၏ ဂြိုဟ်တုရုပ်ပုံ]] ခရိုအေးရှားနိုင်ငံသည် ဗဟိုဥရောပနှင့် ဥရောပ အရှေ့တောင်ဒေသတွင်တည်ရှိပြီး [[အေဒြီယက်တစ်ပင်လယ်]]ကမ်း‌ခြေတွင် တည်ရှိသည်။ အရှေ့ဘက်တွင် [[ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ]]၊ အ‌ရှေ့ဘက်တွင် [[ဆားဘီးယားနိုင်ငံ]]၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် [[ဘော့စနီးယားနှင့် ဟာဇီဂိုဗီးနားနိုင်ငံ]]နှင့် [[မွန်တီနီဂရိုးနိုင်ငံ]]၊ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် [[ဆလိုဗေးနီးယားနိုင်ငံ]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံသည် မြောက်လတ္တီတွဒ် ၄၂° နှင့် ၄၇° ကြားနှင့် အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၁၃° နှင့် ၂၀° ကြားတွင် တည်ရှိသည်။ [[ဒူဗရော့ဗ်နစ်ခ်မြို့]]ဝန်းကျင်ရှိ တောင်ပိုင်းအစွန်း နယ်မြေဒေသများသည် အခြားနိုင်ငံ၏ နယ်နိမိတ်အတွင်းသို့ ရောက်ရှိ၍နေပြီး ဘောစနီးယားနှင့် ဟာဇီဂိုဗေးနားနိုင်ငံ၏ နင့်မ်မြို့(Neum)ကျွန်းဆွယ်ဒေသမှ ပိုင်းခြားထားကာ ပင်မကုန်းမြေနှင့် ရေကြောင်းနယ်နိမိတ်ဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။<ref name="DZS-Stat2010">{{cite web|publisher=Croatian Bureau of Statistics|url=http://www.dzs.hr/Hrv_Eng/ljetopis/2010/SLJH2010.pdf|title=2010 – Statistical Yearbook of the Republic of Croatia|date=December 2010|accessdate=၁၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၀|archive-date=9 October 2022|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.dzs.hr/Hrv_Eng/ljetopis/2010/SLJH2010.pdf}}</ref> ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၏ ပိုင်နက်နယ်မြေသည် {{convert|56594|km2|sqmi|0|abbr=off}} ကျယ်ဝန်းပြီး ကုန်းမြေ {{convert|56414|km2|sqmi|0|abbr=off}} နှင့် ရေပြင် {{convert|128|km2|sqmi|0|abbr=off}} ကျယ်ဝန်းပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် ၁၂၇ နိုင်ငံမြောက် အကြီးမားဆုံးသော နိုင်ငံဖြစ်သည်။<<ref name="CIA">{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/hr.html|title=World Factbook|accessdate=၁၁ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၀|publisher=Central Intelligence Agency|archivedate=15 May 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200515110629/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/hr.html}}</ref> နိုင်ငံတွင်း အမြင့်ဆုံးနေရာမှာ ဒီနဲရစ် အဲ့ပ်တောင်တန်း(Dinaric Alps)မှ ဒီနာရာ(Dinara)တောင်ထွဋ်ဖြစ်ပြီး {{convert|1831|m|ft|abbr=off}} မြင့်ကာ ဘော့စနီးယားနှင့် ဟာစီဂိုးဗီးနားနိုင်ငံနယ်စပ်မှာ တောင်ဘက် အေဒြီယက်တစ်ပင်လယ်ထိ ရှည်လျားပြီး နယ်ခြားမျဉ်းသဖွယ်ဖြစ်နေသည်။<ref name="CIA"/> ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၏ ကျွန်းများသည် ကျွန်းကြီးကျွန်းငယ် တစ်ထောင်ကျော်ပါဝင်ကြပြီး ၎င်းတို့ထဲမှ ၄၈ ခုသာ အမြဲတမ်းနေထိုင်သူများ ရှိကြသည်။ အကြီးဆုံးကျွန်းများမှာ ခရက်ကျွန်း(Cres)နှင့် ကာ့ခ်(Krk)ကျွန်းတို့ဖြစ်ပြီး {{convert|405|km2||abbr=off}} လောက်နီးပါးစီ ကြီးမားကြသည်။<ref name="CIA"/> တောင်များထူထပ်သော မြောက်ပိုင်းဒေသ Hrvatsko Zagorje နှင့် ပန်နိုနီးယန်းမြစ်ဝှမ်း(Annonian Basin)၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သည့် အရှေ့ဘက် ဆလိုဗေးနီးယားလွင်ပြင်တွင် [[ဒန်ညုမြစ်]]၊ ဒရာဗာမြစ်(Drava)၊ ကူပါမြစ်(Kupa)နှင့် ဆာဗာမြစ်(Sava)တို့ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းနေသည်။ ဒန်ညုမြစ်သည် ဥရောပ၏ ဒုတိယအရှည်ဆုံးမြစ်ဖြစ်ပြီး ဗူကိုဗာမြို့(Vukovar)၏ အရှေ့ဖျားသို့ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းပြီး ဆားဘီးယားနိုင်ငံ ဗာ့ဗိုဒီးနားဒေသ(Vojvodina)နှင့် နယ်ခြားမျဉ်းသဖွယ်ဖြစ်၍ နေသည်။ အေဒြီယက်တစ်ပင်လယ်ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းအနီး အလယ်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းဒေသများ၊ ကျွန်းများတွင် သိပ်မမြင့်မားသော တောင်များနှင့် သစ်တောများ ဖုံးလွှမ်းထားသော ကုန်းမြင့်များ တည်ရှိသည်။ နိုင်ငံတွင်း တွေ့ရသော သဘာဝရင်းမြစ်များသည် ထုတ်လုပ်မှုပြုလုပ်နိုင်သည့် လုံလောက်သော ပမာဏရှိပြီး ထိုသဘာဝရင်းမြစ်များတွင် ဆီ၊ ကျောက်မီးသွေး၊ ဘော်ဆိုက်သတ္တု(Bauxite)၊ အဆင့်နိမ့် သံရိုင်း၊ ထုံး၊ ဂျစ်ပဆမ်(Gypsum)၊ သဘာဝ ကတ္တရာ(Natural Asphalt)၊ ဆီလီကာ၊ ကြွေ၊ ရွံ့၊ ဆားနှင့် ရေအားလျှပ်စစ်တို့ ပါဝင်သည်။<ref name="CIA"/> ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၏ မြေတဝက်လောက်သည် ကရက်စ်မြေမျက်နှာသွင်ပြင်အနေအထားဖြစ်ပြီး သိသာထင်ရှားသော အရာမှာ ဒနဲရစ် အဲ့ပ်တောင်တန်းဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.geografija.hr/clanci/1011/rasirenost-krsa-u-hrvatskoj |title=Raširenost krša u Hrvatskoj |trans-title=Presence of Karst in Croatia |language=Croatian |publisher=Croatian Geographic Society |date=18 December 2006 |author=Mate Matas |accessdate=၁၁ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၀ |work=geografija.hr |archivedate=9 June 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120609163634/http://www.geografija.hr/clanci/1011/rasirenost-krsa-u-hrvatskoj |df=dmy }}</ref> ထို့ပြင် ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၌ နက်ရှိုင်းသော ဂူများရှိပြီး ဂူ ၄၉ ခုမှာ {{convert|250|m|2|abbr=on}} ထက် နက်ရှိုင်းပြီး ၁၄ ခုမှာ {{convert|500|m|2|abbr=on}} ထက် နက်ရှိုင်းကာ ဂူ ၃ ခုမှာ {{convert|1000|m|2|abbr=on}} ထက် ပို၍နက်ရှိုင်းသည်။ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၏ အကျော်ကြားဆုံးသော ရေကန်မှာ [[ပလစ်ဗစ် ရေကန်များ အမျိုးသားဥယျာဉ်|ပလစ်ဗစ်ရေကန်]]ဖြစ်ပြီး ရေကန် ၁၆ ခုပါဝင်ကာ dolomite နှင့် ထုံးကျောက်ဆောင်များကို ဖြတ်သန်းသွားသော ရေတံခွန်များဖြင့် တစ်ခုနှင့် တစ်ခု ဆက်သွယ်ထားကြသည်။ ရေကန်များသည် သူတို့၏ စိမ်းပြာရောင်မှ mint green ရောင်ထိရှိသော အရောင်များ၊ အညို သို့မဟုတ် အပြာရောင်စသော မတူကွဲပြားသော အရောင်များကို ပိုင်ဆိုင်ကြသောကြောင့် ကျော်ကြားကြသည်။<ref name="BBC-Plitvice">{{cite web|publisher=BBC |url=http://www.bbc.com/travel/feature/20110617-the-best-national-parks-of-europe |title=The best national parks of Europe |date=28 June 2011 |accessdate=၁၁ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၀ |archivedate=1 July 2012 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120701184734/http://www.bbc.com/travel/feature/20110617-the-best-national-parks-of-europe |df=dmy }}</ref> === ရာသီဥတု === === ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲများ === == နိုင်ငံရေး == == စီးပွားရေး == === ခရီးသွားလုပ်ငန်း === === အခြေခံအဆောက်အဦ === == လူမှုအခြေပြ == ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ခန့်မှန်းလူဦးရေ ၄.၂၄ မီလီယံ ရောက်ရှိလာသော ခရိုအေးရှားနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် [[လူဦးရေအလိုက် နိုင်ငံနှင့် နယ်မြေဒေသများ စာရင်း|၁၂၇ နိုင်ငံမြောက် လူဦးရေ အထူထပ်ဆုံးသော နိုင်ငံ]] ဖြစ်သည်။<ref>World Population Prospects 2019, United Nations Department of Economic and Social Affairs</ref>  ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် [[လူဦးရေ သိပ်သည်းမှုအလိုက် နိုင်ငံနှင့် နယ်မြေဒေသများ စာရင်း|လူဦးရေ သိပ်သည်းမှု]]သည် ၁ စတုရန်းကီလိုမီတာတွင် နေထိုင်သူ ၇၂.၉ ဦး ရှိပြီး ဥရောပတွင် လူဦးရေ သိပ်သည်းမှု ပို၍ကျဲပါးသော နိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name=who0>{{cite web |url=https://www.dzs.hr/Hrv_Eng/CroInFig/croinfig_2018.pdf |title=Croatia in Figures |accessdate=၂၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၀ |publisher=Croatian Bureau of Statistics |year=2018 |archive-date=9 October 2022 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.dzs.hr/Hrv_Eng/CroInFig/croinfig_2018.pdf }}</ref> ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၏ [[:en:List of countries by life expectancy|မျှော်မှန်း သက်တမ်း]]မှာ ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် ၇၆.၃ နှစ်ဖြစ်သည်။<ref name="auto1"/> {{Historical populations |type = |footnote = As of 29 June 2011 |၁၈၉၀ | ၂၈၅၄၅၅၈ |၁၉၀၀ | ၃၁၆၁၄၅၆ |၁၉၁၀ | ၃၄၆၀၅၈၄ |၁၉၂၁ | ၃၄၄၃၃၇၅ |၁၉၃၁ | ၃၇၈၅၄၅၅ |၁၉၄၈ | ၃၇၇၉၉၅၈ |၁၉၅၃ | ၃၉၃၆၀၂၂ |၁၉၆၁ | ၄၁၅၆၉၆ |၁၉၇၁ | ၄၄၂၆၂၂၁ |၁၉၈၁ | ၄၆၀၁၄၆၉ |၁၉၉၁ | ၄၇၈၄၂၆၅ |၂၀၀၁ | ၄၄၉၂၀၄၉ |၂၀၁၁ | ၄၄၅၆၀၉၆ |၂၀၂၀ | ၄၁၀၅၂၆၇ }} [[File:Population density in Croatia.png|25-px|thumb|ကောင်တီအလိုက် ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၏ လူဦးရေ ထူထပ်မှုပြ မြေပုံ]] Total fertility rate(TFR) သည် မိခင်တစ်ဦးလျှင် ကလေး ၁.၄၂ ဦးရှိပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် အနိမ့်ဆုံးနိုင်ငံများထဲမှ တစ်ခုလည်း ဖြစ်ပြီး ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသမီးတစ်ဦးလျှင် ၆.၁၈ ရှိခဲ့ရာမှ အတော်လေး နိမ့်ကျလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref>{{citation|url=https://ourworldindata.org/grapher/children-born-per-woman?year=1800&country=AUT|title=Total Fertility Rate around the world over the last two centuries|author=Max Roser|date=2014|work=Our World In Data, Gapminder Foundation|access-date=၂၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၀|archive-url=https://web.archive.org/web/20180807185806/https://ourworldindata.org/grapher/children-born-per-woman?year=1800&country=AUT|archive-date=7 August 2018|url-status=dead}}</ref><ref name="auto1"/> ၁၉၉၁ ခုနှစ်မှစ၍ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၏ သေဆုံးနှုန်းမှာ မွေဖွားနှုန်းထက် ဆက်တိုက်မြင့်တက်လာခဲ့သည်။<ref name="DZS-Stat2010"/> ခရိုအေးရှားနိုင်ငံသည် နောက်ပိုင်းတွင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် သက်ကြီးဦးရေများသော နိုင်ငံများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး ပျမ်းမျှသက်တမ်းမှာ ၄၃.၃ နှစ်ဖြစ်သည်။ <ref>{{citation|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/hr.html|title=The World FactBook - Croatia|date=July 12, 2018|work=The World Factbook|access-date=11 September 2020|archive-date=15 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200515110629/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/hr.html|url-status=dead}}{{PD-notice}}</ref> ၁၉၉၀ ခုနှစ်များနှောင်းပိုင်းမှစ၍ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံသို့ ရွေ့ပြောင်းအခြေနေထိုင်မှုများ တိုးလာပြီး ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် အသားတင် ရွေ့ပြောင်းအခြေချနေထိုင်မှု ၂၆,၀၀၀ ကျော် အဆင့်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။<ref name="Limun-immigration">{{cite web|publisher=Limun.hr|url=http://limun.hr/main.aspx?id=178599&NadID=178578|title=U Hrvatskoj dvostruko više doseljenika|trans-title=Twice as many immigrants in Croatia|date=21 July 2007|accessdate=၂၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၀|archive-date=14 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170114083714/http://limun.hr/main.aspx?id=178599&NadID=178578}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.dzs.hr/Hrv_Eng/publication/2019/07-01-02_01_2019.htm|title=MIGRACIJA STANOVNIŠTVA REPUBLIKE HRVATSKE U 2018./MIGRATION OF POPULATION OF REPUBLIC OF CROATIA, 2018|website=www.dzs.hr|access-date=21 September 2020|archive-date=26 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200926182108/https://www.dzs.hr/Hrv_Eng/publication/2019/07-01-02_01_2019.htm}}</ref> မွေးနှုန်းမှန်နှင့် အသားတင်ရွေ့ပြောင်းမှု အဆင့်များပေါ်မူတည်၍ ခရိုအေးရှား စာရင်းအင်းဗြူရိုသည် ၂၀၆၁ တွင် လူဦးရေသည် ၃.၈၅ သို့ လျော့ကျသွားနိုင်ကြောင်း ခန့်မှန်းခဲ့သည်။<ref name="DZS-Forecast-2061">{{cite web|publisher=Croatian Bureau of Statistics|language=Croatian|url=https://www.dzs.hr/Hrv_Eng/Projections/projekcije_stanovnistva_2010-2061.pdf|title=Projekcija stanovništva Republike Hrvatske 2010. – 2061.|trans-title=Projection of Population of the Republic of Croatia 2010–2061|year=2011|accessdate=၂၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၀|archive-date=26 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200926184825/https://www.dzs.hr/Hrv_Eng/Projections/projekcije_stanovnistva_2010-2061.pdf}}</ref> ၁၈၅၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၉၁ ခုနှစ်ထိ ကမ္ဘာစစ်နှစ်ခုဖြစ်ခဲ့‌သော ၁၉၂၁ နှင့် ၁၉၄၈ ခုနှစ်မပါ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၏ လူဦးရေသည် ၂.၁ မီလီယံမှ တသမတ်တည်း မြင့်တက်ခဲ့ရာ အမြင့်ဆုံးအချိန်တွင် ၄.၇ မီလီယံရှိခဲ့သည်။<ref name="DZS-Stat2010"/> လူဦးရေတိုးပွားမှုနှုန်းသည် demographic transition ပြီးဆုံးသည့် ၁၉၇၀ ခုနှစ်များကာလနှင့်စာလျှင် အနှုတ်ဘက်သို့ ပြ၍နေသည်။<ref name="CIA"/><ref>{{cite journal|author1=Snježana Mrđen|author2=Mladen Friganović|date=June 1998|title=The demographic situation in Croatia|journal=Geoadria|publisher=Hrvatsko geografsko društvo – Zadar|issn=1331-2294|volume=3|issue=1|pages=29–56|url=https://hrcak.srce.hr/9740|doi=10.15291/geoadria.45|accessdate=၂၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၀|doi-access=free}}</ref> မကြာသေးမီနှစ်များက ခရိုအေးရှားအစိုးရကို နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း နိုင်ငံခြားသားလုပ်သား ခွင့်ပြုမှုပမာဏတိုးမြှင့်ရန် ဖိအားပေးခြင်းခံ၍နေရသည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.vecernji.hr/vijesti/vlada-povecala-kvotu-za-zaposljavanje-stranih-radnika-1326987|title=Vlada uslišila molbe: Povećane kvote dozvola za strane radnike|website=www.vecernji.hr}}</ref> ရွေ့ပြောင်းအခြေချမှုဆိုင်ရာ မူဝါဒအရ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံသည် နိုင်ငံမှာ ထွက်ခွာသွားသူတို့ကို ပြန်လာရန် သိမ်းသွင်းမှု ပြုလုပ်နေကြသည်။<ref>{{cite journal|journal=Politička Misao: Croatian Political Science Review|issn=0032-3241|volume=35|issue=5|year=2008|url=http://hrcak.srce.hr/index.php?show=clanak&id_clanak_jezik=51084|title=The Policy of Immigration in Croatia| author=Nick Vidak|pages=57–75|publisher=University of Zagreb, Faculty of Political Science|accessdate=၂၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၀}}</ref> ခရိုးအေးရှား လွတ်လပ်ရေးတိုက်ပွဲ၏ ရလဒ်ကြောင့် လူဦးရေသည် လျော့ကျသွားခြင်းလည်း ဖြစ်သည်။ စစ်အတွင်း လူဦးရေ၏ အဓိကအစိတ်အပိုင်းများအား ရွေ့ပြောင်းခြင်းနှင့် နိုင်ငံပြောင်းရွေ့ခြင်းတို့ ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် အဓိက သိမ်းပိုက်ခံရသော ဒေသများတွင် ခရိုအေးရှားလူမျိုး(Croats)များ ၄၀၀,၀၀၀ ကျော်သည် သူတို့အိမ်များအား ဆာ့ဘ်သူပုန်တပ်ဖွဲ့များ၏ ရွေ့ပြောင်းမှုခံရခြင်း သို့မဟုတ် အကြမ်းဖက်ခံရမှုကြောင့် ထွက်ပြေးရခြင်းတို့နှင့် ကြုံတွေခဲ့ရသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.un.org/icty/pressreal/2007/pr1162e-summary.htm|title=Summary of judgement for Milan Martić|date=12 June 2007|publisher=United Nations|accessdate=၂၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၀|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071215084458/http://www.un.org/icty/pressreal/2007/pr1162e-summary.htm|archivedate=15 December 2007|url-status=dead}}</ref> ၁၉၉၅ ခုနှစ် စစ်ပွဲ၏ နောက်ဆုံးနေ့ရက်များတွင် မုန်တိုင်းစစ်ဆင်ရေး(Operation Storm)ကာလအတွင်း ခရိုအေးရှားတပ်ဖွဲ့များ မရောက်လာမီ ဆာ့ဘ် ၁၅၀–၂၀၀,၀၀၀ ခန့်သည် ထွက်ပြေးသွားခဲ့သည်။<ref name="bbc-storm">{{cite news|ref={{harvid|BBC News|5 August 2005}}|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4747379.stm|publisher=BBC News|title=Evicted Serbs remember Storm|date=5 August 2005|first=Matt|last=Prodger|authorlink=Matt Prodger|archivedate=23 October 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121023091143/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4747379.stm|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|ref={{harvid|UNSC|23 August 1995}}|url=https://www.un.org/ga/search/view_doc.asp?symbol=S/1995/730|format=PDF|date=23 August 1995|publisher=[[ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရေးကောင်စီ]]|title=Report of the Secretary-General Submitted Pursuant to Security Council Resolution 1009 (1995)|page=3}}</ref> စစ်ပွဲပြီးဆုံးသည့်နောက် ရွေ့ပြောင်းနေထိုင်ရသူ အရေအတွက်သည် ၂၅၀,၀၀၀ ခန့်ထိ ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ ခရိုအေးရှားအစိုးရသည် ရွေ့ပြောင်းနေထိုင်ခဲ့ရသူတို့အား ၁၉၉၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာမှစတင်၍ ရွေ့ပြောင်းနေထိုင်ခဲ့ရသူနှင့် ဒုက္ခသည်များဆိုင်ရာ ရုံး(Office of Displaced Persons and Refugees)မှတဆင့် လူမှုလုံခြုံရေးစနစ်ဖြင့် စောင့်ရှောက်မှု ပေးခဲ့သည်။<ref>{{cite web|title=Domovinski rat - Hrvatska enciklopedija|url=http://www.enciklopedija.hr/natuknica.aspx?ID=15884|accessdate=၂၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၀|archive-date=24 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224074116/http://www.enciklopedija.hr/natuknica.aspx?ID=15884|url-status=dead}}</ref> အချို့သော ရွေ့ပြောင်းသူများသည် ၎င်းတို့၏ နေအိမ်သို့ ပြန်ချိန်၌ ခရို‌အေးရှား လွတ်လပ်ရေးတိုက်ပွဲများအတွင်း စွန့်ပစ်ခဲ့ရသော နေရာဒေသအများစုကို ဘော့စနီးယားနှင့် ဟာဇီဂိုးဗီးနားမှ ခရော့ထ်ဒုက္ခသည်များမှ အခြေချနေထိုင်ခဲ့ပြီး ထိုဒေသများသည် ဘော့စနီးယားကနေဆိုလျှင် အနောက်မြောက်ဘက်ရှိ ဒေသများဖြစ်သည်။<ref name="Index-Cro-Refugees">{{cite web|publisher=Index.hr|url=http://www.index.hr/vijesti/clanak/savez-udruga-hrvataiz-bih-izabrao-novo-celnistvo/145769.aspx|language=Croatian|title=Savez udruga Hrvata iz BiH izabrao novo čelništvo|trans-title=Union of associations of Bosnia and Herzegovina Croats elects new leadership|date=28 June 2003|accessdate=၂၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၀}}</ref><ref name="PresidentRH-refugees">{{cite web|publisher=Office of the President of Croatia|url=http://www.predsjednik.hr/29062010|language=Croatian|title=29 06 2010 – Benkovac|date=29 June 2010|accessdate=၂၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၀|url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101127220818/http://predsjednik.hr/29062010|archivedate=27 November 2010}}</ref> ၂၀၁၃ ခုနှစ် ကုလသမဂ္ဂအစီရင်ခံစာအရ ခရိုအေးရှားလူဦးရေ၏ ၁၇.၆% သည် နိုင်ငံခြားဖွား ရွေ့ပြောင်းနေထိုင်သူများ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{Cite web|url=https://esa.un.org/unmigration/TIMSA2013/migrantstocks2013.htm|title=International Migration and Development|website=esa.un.org|access-date=21 September 2020|archive-date=7 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230107123721/https://esa.un.org/unmigration/TIMSA2013/migrantstocks2013.htm}}</ref> ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၌ အဓိကနေထိုင်သူများမှာ ခရော့ထ်(Croats)(၉၀.၄%)၊ ၎င်းနောက်တွင် ဆာ့ဘ်(၄.၄%)၊ [[:en:Bosniaks of Croatia|ဘော့စနီးခ်]] (၀.၇၃%), [[:en:Italians of Croatia|အီတလီ]] (၀.၄၂%), [[:en:Albanians of Croatia|အာဗေးနီးယား]] (၀.၄၁%, [[:en:Romani people in Croatia|ရိုးမား]] (၀.၄၀%), [[:en:Hungarians of Croatia|ဟန်ဂေရီ]] (၀.၃၃%), [[:en:Slovenes of Croatia|ဆလိုဗန်နီး]] (၀.၂၅%), [[:en:Czechs of Croatia|ချက်]] (၀.၂၂%), [[:en:Montenegrins of Croatia|မွန်တီနီဂရင်း]] (၀.၁၁%), [[:en:Slovaks of Croatia|ဆလိုဗက်]] (၀.၁၁%), [[:en:Macedonians of Croatia|မက်ဆီဒိုးနီးယား]] (၀.၁၀%)နှင့် အခြားလူမျိုး (၂.၁၂%) ရှိသည်။<ref name="Census2011-nationality"/> ခရော့ထ် ၄ မီလီယံနီးပါးသည် တိုင်းတစ်ပါးတွင် နေထိုင်ကြသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://dnevnik.hr/vijesti/hrvatska/hrvatska-fenomen-vise-hrvata-zivi-u-inozemstvu-nego-u-domovini---465670.html|title=U Hrvatskoj je loše i preporučam svakom mladom čovjeku da ode u Njemačku|website=Dnevnik.hr}}</ref> === ဘာသာရေး === [[File:Šibenik, Katedrala sv. Jakova - sjeveroistok.jpg|thumb|right| ၂၀၀၀ ခုနှစ်တွင် [[ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ|ယူနက်စကိုကမ္ဘာ့ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်နေရာ စာရင်း]]ဝင်  [[:en:Šibenik Cathedral|ရှီဘီနစ်မြို့ရှိ စိန့်ဂျိမ်း ကာသီဒရယ်]]]] ခရိုအေးရှားနိုင်ငံတွင် တရားဝင်နိုင်ငံတော်ဘာသာ သတ်မှတ်ထားခြင်း မရှိပေ။ ဘာသာရေးလွပ်လပ်ခွင့်ကို အခြေခံဥပဒေ၌ ဖော်ပြထားပြီး ဥပဒေ၏ ရှေ့မှောက်တွင် ဘာသာရေးအဖွဲ့အစည်းအားလုံးသည် တူညီမှုရှိပြီး နိုင်ငံတော်နှင့် သီးခြားစီ တည်ရှိသည်။<ref>Croatian Constitution, Article 41</ref> ၂၀၁၁ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံသား ၉၁.၃၆%သည် ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်များဖြစ်သည်ဟု ဖော်ပြကြပြီး ထိုအထဲမှ ကက်သလစ်ဘာသာသည် အကြီးမားဆုံးဖြစ်ပြီး လူဦးရေ၏ ၈၆.၂၈% ရှိပြီး ၎င်းနောက်တွင် အရှေ့ပိုင်း အော်သိုဒေါ့(၄.၄၄%)၊ ပရိုတက်စတင့်(၀.၃၄%)နှင့် အခြားသော ခရစ်ယာန်ဂိုဏ်းခွဲ(၀.၃၀%)တို့ အသီးသီး ရှိကြသည်။ ခရစ်ယာန်ဘာသာပြီးလျှင် ကိုးကွယ်မှုအများဆုံးမှာ အစ္စလာမ်ဘာသာ(၁.၄၇%) ဖြစ်သည်။ လူဦးရေ၏ ၄.၅၇%သည် ဘာသာရေးယုံကြည်မှု မရှိသူများအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။<ref name="Census2011-religion">Croatian Census 2011|</ref> ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် Eurostat Eurobarometer Poll တွင် ခရိုအေးရှား လူဦးရေ၏ ၆၉% သည် "ဘုရားသခင်ရှိသည်ကို ယုံကြည်သည်" ဟူဖြေဆိုထားကြသည်။<ref>{{cite web|title=Special Eurobarometer 341, "Biotechnology"|url=https://ec.europa.eu/commfrontoffice/publicopinion/archives/ebs/ebs_341_en.pdf|page=209|accessdate=21 September 2020|archivedate=26 March 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170326094048/http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_341_en.pdf}}</ref> ၂၀၀၉ ခုနှစ် Gallup poll တွင် "သင်၏နေ့စဉ်ဘဝတွင် ဘာသာရေးသည် အရေးကြီးသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သလား" မေးခွန်းကို ၇၀% သည် မှန်ပါသည်ဟု ဖြေဆိုထားကြသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.gallup.com/poll/128210/Gallup-Global-Reports.aspx|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131014034457/http://www.gallup.com/poll/128210/Gallup-Global-Reports.aspx|archivedate=14 October 2013|title=Gallup Global Reports|publisher=Gallup (company)|accessdate=၂၁ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၀}}</ref> သို့ပေမယ့်လည်း လူဦးရေ၏ ၂၄%သာ ဘုရားကျောင်းတက်ခြင်း ပုံမှန်ပြုလုပ်ကြသည်။<ref name="Pew Survey 2017 - Final Topline">{{cite web|url=http://assets.pewresearch.org/wp-content/uploads/sites/11/2017/05/09154356/Central-and-Eastern-Europe-Topline_FINAL-FOR-PUBLICATION.pdf|title=Final Topline|accessdate=၂၁ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၀|publisher=Pew}}</ref> === ဘာသာစကား === === ပညာရေး === === ကျန်းမာရေး === == ယဉ်ကျေးမှု == === စာပေနှင့် အနုပညာ === === သတင်းမီဒီယာ === === အစားအစာ === [[File:Vino Teran (Croatia).jpg|thumb|right|Teran wine from Istria County]] ခရိုအေးရှား ရိုးရာအစားအစာများသည် ဒေသတစ်ခုမှတစ်ခု ကွဲပြားကြသည်။ Dalmatia နှင့် Istria တို့တွင် ဟင်းချက်နည်းများသည် အမယ်ကြီးများဖြစ်သော ပင်လယ်စာများ၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်ချက်များနှင့် ပါစတာ တို့အပြင် ဟင်းခတ်သော သံလွင်ဆီနှင့် ကြက်သွန်ဖြူတို့အပါအဝင် အီတလီနှင့် အခြား မြေထဲပင်လယ်ဟင်းလျာများပေါ်တွင် အရင်းခံသည်။ ဥရောပဟင်းလျာများသည် ဩစတီးယား၊ ဟန်ဂေရီနှင့် တူရကီ ဟင်းချက်နည်းပုံစံများ များစွာလွှမ်းမိုးမှုရှိသည်။ ထိုဒေသတွင် အသား၊ ရေချိုငါးနှင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်ဟင်းလျာများကို အဓိကစားသုံးကြသည်။<ref name="HTZ-cuisine">{{cite web|publisher=Croatian National Tourist Board|url=http://croatia.hr/en-GB/Discover-Croatia/Gastronomy-and-enology|accessdate=၁၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၀|title=Gastronomy and enology|archivedate=6 April 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160406080627/http://croatia.hr/en-GB/Discover-Croatia/Gastronomy-and-enology}}</ref> ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၌ ဝိုင်ထုတ်လုပ်သည့် ဒေသ နှစ်ခုရှိသည်။ နိုင်ငံ၏ အရှေ့မြောက်ဘက်ရှိ ကုန်းမကြီးဒေသ၊ အထူးသဖြင့် စလိုဗေးနီးယားတွင် အကောင်းစားဝိုင်များ (အထူးသဖြင့် ဝိုင်ဖြူ)ကို ထုတ်လုပ်သည်။ မြောက်ပိုင်းကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက် Istrian နှင့် Krk ဝိုင်များသည် အိမ်နီးချင်းဖြစ်သော အီတလီဝိုင်များနှင့် တူပြီး တောင်ပိုင်းရှိ Dalmatia တွင် မြေထဲပင်လယ်ပုံစံ ဝိုင်နီများသည်စံတစ်ခုအနေဖြင့် ထုတ်လုပ်ကြသည်။<ref name="HTZ-cuisine"/> နှစ်စဉ် ဝိုင်ထုတ်လုပ်မှုသည် ၁၄၀ မီလီယံလီတာ နီးပါး ပိုလျှံသည်။<ref name="DZS-Stat2010"/> ခရိုအေးရှားနိုင်ငံသည် ဝိုင်တစ်မျိုးတည်းနီးပါး သောက်သုံးသော နိုင်ငံဖြစ်သည်မှာ ဘီယာသောက်သုံးခြင်းနှင့် အများအပြားထုတ်လုပ်ခြင်း စတင်ခဲ့သော ၁၈ ရာစု မတိုင်မီအထိဖြစ်သည်။<ref name="skenderovic">{{cite news|url=http://www.matica.hr/HRRevija/revija032.nsf/AllWebDocs/skenderovic|title=Kako je pivo došlo u Hrvatsku|last=Skenderović|first=Robert|year=2002|work=Hrvatska revija|language=Croatian|accessdate=၁၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၀|archivedate=5 June 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130605031538/http://www.matica.hr/HRRevija/revija032.nsf/AllWebDocs/skenderovic}}</ref>  နှစ်စဉ် ဘီယာသောက်သုံးမှုသည် ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံသားတစ်ဦးလျှင် ၈၃.၃ လီတာရှိခဲ့ပြီး ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအများအပြားတွင် ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၏ ဘီယာသောက်သုံးမှုသည် အမှတ်စဉ် ၁၅ နေရာကို ရောက်ရှိစေခဲ့သည်။<ref name="kirin">{{cite web|url=http://www.kirinholdings.co.jp/english/news/2009/1221_01.html|title=2008 Per-Capita Beer Consumption by Country|date=21 December 2009|work=Kirin Institute of Food and Lifestyle Report Vol. 22|publisher=Kirin Brewery Company|accessdate=၁၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၀}}</ref> === အားကစား === ခရိုအေးရှားနိုင်ငံတွင် အားကစားတက်ကြွလှုပ်ရှားသူ ၄၀၀,၀၀၀ ကျော်ရှိသည်။<ref name="Perman-400">{{cite journal|journal=JAHR|publisher=University of Rijeka|url=http://hrcak.srce.hr/index.php?show=clanak&id_clanak_jezik=102603|title=Is sports system fair?|issn=1847-6376|volume=2|issue=3|date=May 2011|author=Biserka Perman|accessdate=၁၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၀|pages=159–171}}</ref> ထိုကိန်းဂဏန်းများအပြင် ၂၇၇,၀၀၀ ဦးသည် အားကစားအဖွဲ့အစည်းများမှ အဖွဲ့ဝင်များဖြစ်ကြပြီး ၄,၀၀၀ နီးပါးသည် စစ်တုရင်နှင့် Contract bridge association တို့၏ အဖွဲ့ဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="DZS-Stat2010"/> ဘောလုံးအားကစားသည် နာမည်အကြီးဆုံးအားကစားဖြစ်ပြီး ခရိုအေးရှား ဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ် ({{lang-hr|Hrvatski nogometni savez}})တွင် မှတ်ပုံတင်ထားသော အားကစားသမားပေါင်း ၁၁၈,၀၀၀ ဦးရှိရာ နိုင်ငံတွင် အကြီးဆုံး အားကစားအဖွဲ့အစည်း ဖြစ်သည်။<ref name="CFF-members">{{cite web|publisher=Croatian Football Federation|url=http://www.hns-cff.hr/?ln=en&w=o_hns|title=About Croatian Football Federation|accessdate=၁၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၀}}</ref> ခရိုအေးရှား ပထမတန်း ဘောလုံးလိဂ်(Prva HNL)သည် နိုင်ငံတွင်း အခြားသော အားကစားလိဂ်များထက် ပျမ်းမျှအားဖြင့် ပရိသတ်စိတ်ဝင်စားမှု အများဆုံးသော လိဂ်ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၀-၁၁ ဘောလုံးရာသီတွင် ပွဲကြည့်ပရိသတ် ၄၅၈,၇၄၆ ဦး ကြည့်ရှုခဲ့ကြသည်။.<ref name="Index-attendance">{{cite web|publisher=Index.hr|language=Croatian|url=http://www.index.hr/sport/clanak/evo-vam-lige-16-na-utakmicama-hnla-prosjecno-1911-ljudi/553229.aspx|title=Evo vam Lige 16: Na utakmicama HNL-a prosječno 1911|trans-title= There's league 16: Average attendance at HNL matches stands at 1911|date=24 May 2011|accessdate=၁၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၀}}</ref> [[File:Croatia_WC2018_final.jpg|thumb|280px|[[ခရိုအေးရှား အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်း]]သည် [[၂၀၁၈ ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား]]တွင် ဒုတိယနေရာသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။]] ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရရှိကတည်းက ခရိုအေးရှားအားကစားသမားများသည် နိုင်ငံတကာအားကစားပြိုင်ပွဲများကို ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ကြရာ အိုလံပစ်ဆုတံဆိပ် ၄၄ ခုရရှိခဲ့ပြီး ထိုအထဲတွင် ရွှေတံဆိပ် ၁၅ ခုပါဝင်ခဲ့ကာ ၁၉၉၆ နှင့် ၂၀၀၄ နွေရာသီအိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲတွင် handball အားကစားမှ၊ ၂၀၀၀ ခုနှစ် နွေရာသီ အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲတွင် ဝိတ်မ အားကစားမှ၊ ၂၀၀၂ နှင့် ၂၀၀၆ ခုနှစ် ဆောင်းရာသီ အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲတွင် alpine skiing အားကစားမှ၊ ၂၀၁၂ ခုနှစ် နွေရာသီ အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲတွင် discus throw၊ trap shooting နှင့် water polo အားကစားပြိုင်ပွဲမှ၊ ၂၀၁၆ ခုနှစ် နွေရာသီ အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲတွင်  shooting၊ rowing၊ discus throw၊ sailing နှင့် javelin throw အားကစားများမှ ရရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="HOO-medalists">{{cite web|title=Olympic medalists|publisher=Croatian Olympic Committee|url=http://www.hoo.hr/en/olimpijske_popis.aspx|accessdate=၁၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၀|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120121013401/http://www.hoo.hr/en/olimpijske_popis.aspx|archivedate=21 January 2012|df=dmy-all}}</ref> ထို့ပြင် ခရိုအေးရှားအားကစားသမားများသည် ကမ္ဘာ့ချန်ပီယံရှစ် အားကစားပြိုင်ပွဲများတွင် ရွှေတံဆိပ် ၁၆ ခု ရရှိခဲ့ပြီး ထိုသည်တို့မှာ ၂၀၀၇၊ ၂၀၀၉၊ ၂၀၁၃ နှင့် ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပခဲ့သော World Championship in Athletics တွင် ၄ ခု၊ 2003 World Men's Handball Championship တွင် handball အားကစားမှ ၁ ခု၊ 2007 World Aquatics Championships နှင့် 2017 World Aquatics Championships တွင် ဝါးတားပိုလိုအားကစားတွင် ၂ ခု၊ 2010 World Rowing Championships တွင် ၁ ခု၊ ၂၀၀၃ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပခဲ့သော FIS Alpine World Ski Championships တွင် Alpine skiing အားကစားမှ ၆ ခု၊ ၂၀၁၁ ခုနှင့် ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပခဲ့သော ကမ္ဘာ့တိုက်ကွမ်ဒို ချန်ပီယံရှစ်ပြိုင်ပွဲတွင် ၂ ခု ရရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ခရိုအေးရှားကစားသမားများသည် ၂၀၀၅ နှင့် ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် Davis Cup ကိုလည်း အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ [[ခရိုအေးရှား အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်း]]သည် ၁၉၉၈ ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလားတွင် တတိယနှင့် [[၂၀၁၈ ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား]]တွင် ဒုတိယ ရရှိခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ခရိုအေးရှားနိုင်ငံသည် များစွာသော အားကစားပြိုင်ပွဲကြီးများကိုလည်း အိမ်ရှင်အဖြစ် လက်ခံကျင်းပပေးခဲ့သည်။ ထို့အထဲတွင် 2009 World Men's Handball Championship၊ 2007 World Table Tennis Championships၊ 2000 World Rowing Championships၊ 1987 Summer Universiade၊ 1979 Mediterranean Games နှင့် များစွာသော ဥရောပချန်ပီယံရှစ်ပြိုင်ပွဲများတို့ ပါဝင်သည်။ နိုင်ငံ၏ အားကစားနှင့်သက်ဆိုင်သော အစိုးရအာဏာပိုင်အဖွဲ့အစည်းမှာ ၁၉၉၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် တည်ထောင်ခဲ့သော ခရိုအေးရှား အိုလံပစ်ကော်မတီ({{lang-hr|Hrvatski olimpijski odbor}})ဖြစ်ပြီး [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အိုလံပစ်ကော်မတီ]]၏ အသိအမှတ်ပြုခြင်းကို ၁၉၉၂ နှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ရရှိခဲ့ကာ ထို့သို့ ခွင့်ပြုခဲ့သည်နောက်တွင် အယ်ဘတ်ဗယ်လီ(Albertville)တွင် ကျင်းပခဲ့သော ၁၉၉၂ ဆောင်းရာသီ အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲကို ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရာ ပြင်သစ်နိုင်ငံသည် လွတ်လပ်ရေးရရှိလာသော နိုင်ငံသစ်ကို [[အိုလံပစ် အားကစားပွဲတော်]]တွင် ပထမဆုံးအကြိမ် ထုတ်ဖော်ပြသခဲ့သည်။<ref name="HOO-COO">{{cite web|publisher=Croatian Olympic Committee|url=http://www.hoo.hr/en/hoo.aspx|title=Croatian Olympic Committee|work=hoo.hr|accessdate=၁၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၀|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110704233649/http://www.hoo.hr/en/hoo.aspx|archivedate=4 July 2011|df=dmy-all}}</ref> == Notes == {{notelist|group=efn}} {{clear}} == ကိုးကား == {{reflist}} [[Category:ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ| ]] [[Category:နေတိုး အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ]] [[Category:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ]] [[Category:ဥရောပ သမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံများ]] [[Category:သမ္မတနိုင်ငံများ]] [[ကဏ္ဍ:မြေထဲပင်လယ်သမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ]] 0ndc09zcwyituzne14k0ql89q4uxswt စက်တင်ဘာ ၁၁ တိုက်ခိုက်မှု 0 15854 1054985 1048480 2026-09-24T03:05:29Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 4 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1054985 wikitext text/x-wiki [[File:September 11 Photo Montage.jpg|thumb| အထက်မှအောက်၊ ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာ မီးလောင်နေပုံ၊ ဖလိုက်အမှတ် ၁၇၅ ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာ အတွင်း ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်စဉ်၊ မီးသတ်သမားများက ဂရောင်းဇီးရိုးတွင် အကူအညီ တောင်းခံနေပုံ၊ ဖလိုက် ၉၃ မှ အင်ဂျင်ကို ပြန်လည်တွေ့ရှိစဉ်၊ ဖလိုက် ၇၇ ပင်တဂွန် အတွင်းသို့ ထိုးကျနေပုံ]] '''စက်တင်ဘာ ၁၁ တိုက်ခိုက်မှု''' (The September 11 attacks၊ September 11၊ September 11th ၊ 9/11) ဆိုသည်မှာ [[အယ်လ်ကေးဒါး]] အကြမ်းဖက် အဖွဲ့အစည်းမှ [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]] အား ၂၀၀၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၁ ရက် နေ့တွင် တိုက်ခိုက်ခဲ့သော အသေခံတိုက်ခိုက်မှုများ ဖြစ်သည်။ ထိုမနက်တွင် အယ်လ်ကေးဒါး အကြမ်းဖက်သမား ၁၉ ယောက်သည် ခရီးသည်တင် လေယာဉ် ၄ စင်းအား ပြန်ပေးဆွဲခဲ့သည်။ <ref name="Holmes">{{cite book|last=Holmes|first=Stephen|title=Making sense of suicide missions|year=2006|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-929797-9|editor=Diego Gambetta|chapter=Al Qaeda, September 11, 2001}}</ref><ref name="Keppel2008">{{cite book|last=Keppel|first=Gilles|title=Al Qaeda in its own words|url=https://archive.org/details/isbn_9780674028043|year=2008|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-02804-3|coauthors=Milelli, Jean-Pierre and Ghazaleh, Pascale}}</ref> ထို့နောက် အကြမ်းဖက်သမားတို့သည် လေယာဉ် ၂စင်းအား [[ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေး ဗဟိုဌာန (၁၉၇၃–၂၀၀၁)|ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေး အဆောက်အအုံ]] သို့ ဝါးလ်ထရိတ်စင်တာ တာဝါ ၂ခုသို့ ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိဖြင့် ဝင်တိုက်ခဲ့သဖြင့် လေယာဉ်ပေါ်တွင် ပါလာသော ခရီးသည်အားလုံး သေဆုံးရုံသာမက အဆောက်အဦးအတွင်း အလုပ်လုပ်နေသူများပါ သေဆုံးခဲ့သည်။ တာဝါနှစ်ခုစလုံးသည် နှစ်နာရီ အတွင်းပြိုကျခဲ့ပြီး အနီးအနားရှိ အဆောက်အဦးများကို ဖျက်စီးပစ်ခဲ့ပြီး အခြား အဆောက်အဦးများကိုလည်း ပျက်စီးစေခဲ့သည်။ ပြန်ပေးဆွဲသူတို့သည် တတိယ လေယာဉ်ကို ဝါရှင်တန်ဒီစီ အပြင်ဘက် [[ဗာဂျီးနီးယားပြည်နယ်]]၊ အာလင်တန်ရှိ ပင်တဂွန် စစ်ဌာနချုပ်တွင်းသို့ ထိုးဆင်းခဲ့သည်။ စတုတ္ထမြောက် လေယာဉ်မှာ [[ပင်ဆယ်ဗေးနီးယားပြည်နယ်]] ကျေးလက်ဒေသဖြစ်သော ရှန့်ခ်ဗေးလ် တွင် ပျက်ကျခဲ့သည်။ ခရီးသည်များနှင့် လေယာဉ်ဝန်ထမ်းများက လေယာဉ်ကို ပြန်လည် ထိန်းသိမ်းရန် ကြိုးစားပြီးနောက် ဖြစ်သည်။ အကြမ်းဖက်သမားများသည် ထိုလေယာဉ်အား ဝါရှင်တန် ဒီစီရှိ ကက်ပီတိုလ် အဆောက်အအုံ (ကွန်ဂရက် လွှတ်တော် အဆောက်အဦး) (သို့) [[အိမ်ဖြူတော်]]သို့ ဦးတည်နေသည်ဟု ယူဆရသည်။ လေယာဉ်အားလုံးတွင် အသက်ရှင် ကျန်ရစ်သူ တစ်ယောက်မှ မရှိခဲ့ပေ။ ထိုတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အပြစ်မဲ့ပြည်သူ ၃၀၀၀ ကျော် နှင့် အကြမ်းဖက်သမား ၁၉ ယောက် သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref name="FOX Responders">{{Cite news|publisher=FOX News|title=9 Years Later, Nearly 900 9/11 Responders Have Died, Survivors Fight for Compensation|date=September 11, 2010|url=http://www.foxnews.com/politics/2010/09/09/report-responders-died-ground-zero-illnesses/|accessdate=September 12, 2010|archive-date=17 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117044408/http://www.foxnews.com/politics/2010/09/09/report-responders-died-ground-zero-illnesses/|url-status=dead}}</ref>[[နယူးယောက်ပြည်နယ်]] ကျန်းမာရေးဌာန၏ အဆိုအရ မီးသတ်သမားနှင့် ရဲများ အပါအဝင် ကူညီကယ်ဆယ်သူ ၈၃၆ဦး သေဆုံးခဲ့ရသည်။<ref name="FOX Responders"/> ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာတွင် သေဆုံးသော ပြည်သူ ၂,၇၅၂ ဦးတွင် မီးသတ်သမား ၃၄၃ ဦးနှင့် [[နယူးယောက်မြို့]]တော် နှင့် ဆိပ်ကမ်းအာဏာပိုင် ရဲအဖွဲ့မှ ရဲအရာရှိ ၆၀ ဦး ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite news|last=Goldman|first=Henry|publisher=Bloomberg News|title=New York, U.S. Commemorate Sept. 11 Anniversary With Ceremonies, Protests|date=September 12, 2010|url=http://www.bloomberg.com/news/2010-09-11/new-york-u-s-commemorate-sept-11-anniversary-with-ceremonies-protests.html|accessdate=September 12, 2010}}</ref> အခြား ၁၈၄ ယောက်မှာ ပင်တဂွန် စစ်ဌာနချုပ်ကို တိုက်ခိုက်ရာတွင် သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|publisher=Associated Press|title=Top military officer honors 9/11 Pentagon victims|date=September 11, 2010|url=http://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5hY5W5b-dPQ2wmj498Dkhe3OkhLcQD9I5ODLG0|accessdate=September 12, 2010|archivedate=25 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225172512/http://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5hY5W5b-dPQ2wmj498Dkhe3OkhLcQD9I5ODLG0}}</ref> ထိခိုက်ဒဏ်ရာ ရသူနှင့် သေဆုံးသူ အများစုမှာ အရပ်သားများ ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံပေါင်း ၇၀ ကျော်မှ နိုင်ငံသားများ ပါဝင်သည်။ <ref name="countries_deaths">{{Cite journal|title=A list of the 77 countries whose citizens died as a result of the attacks on September 11, 2001|publisher=[[Bureau of International Information Programs|U.S. Department of State, Office of International Information Programs]]|url=http://www.interpol.int/public/ICPO/speeches/20020911List77Countries.asp|postscript=|archive-date=28 May 2011|access-date=23 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110528170021/http://www.interpol.int/Public/ICPO/speeches/20020911List77Countries.asp|url-status=dead}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.interpol.int/Public/ICPO/speeches/20020911List77Countries.asp |access-date=29 December 2020 |archive-date=6 October 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071006055055/http://www.interpol.int/Public/ICPO/speeches/20020911List77Countries.asp }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.interpol.int/Public/ICPO/speeches/20020911List77Countries.asp |accessdate=29 December 2020 |archivedate=6 October 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071006055055/http://www.interpol.int/Public/ICPO/speeches/20020911List77Countries.asp }}</ref> ထိုမျှသာမက အခြားလူတစ်ဦးမှာလည်း ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာ ပြိုကျမှုကြောင့် ပေါ်ထွက်လာသော ဖုန်မှုန့်များကို ရှူရှိုက်မိပြီး အဆုတ်ရောဂါဖြင့် သေဆုံးခဲ့ရသည်ဟု ဆရာဝန်တစ်ဦးက ဆိုသည်။<ref name="DustDeath">{{cite web|title= Toxic dust adds to WTC death toll|publisher= msnbc.com|date= May 24, 2007|url= http://www.msnbc.msn.com/id/18831750/|accessdate= September 6, 2009|archivedate= 12 May 2011|archiveurl= https://web.archive.org/web/20110512052811/http://www.msnbc.msn.com/id/18831750/}}</ref> ထိုတိုက်ခိုက်မှု အပြီးတွင် အယ်လ်ကေးဒါး အဖွဲ့၏ ပယောဂ မကင်းနိုင်ကြောင်း သံသယများ အလျှင်အမြန်ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ထိုအဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင် [[အိုစမာ ဘင်လာဒင်]] က အယ်လ်ကေးဒါး ပါဝင်ပတ်သက်ခဲ့ခြင်း မရှိကြောင်း ငြင်းဆိုခဲ့သော်လည်း ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင်မှု သူတို့၏ လက်ချက်ဖြစ်ကြောင်း ဝန်ခံခဲ့သည်။<ref name="cbc-2004"> {{Cite news|title = Bin Laden claims responsibility for 9/11|publisher = CBC News|date=October 29, 2004|url = http://www.cbc.ca/world/story/2004/10/29/binladen_message041029.html|accessdate=January 11, 2009 |quote=al-Qaeda leader Osama bin Laden appeared in a new message aired on an Arabic TV station Friday night, for the first time claiming direct responsibility for the 2001 attacks against the United States.}}</ref> အမေရိကန်က ထိုတိုက်ခိုက်မှု အတွက် အကြမ်းဖက်သမားတို့ နှင့် စစ်ပွဲ ဟုကြေညာကာ လက်တုံ့ပြန်ခဲ့ပြီး [[အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ]] ကို ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် ဝင်ရောက်ကျူးကျော်ခဲ့သည်။ အယ်လ်ကေးဒါး အဖွဲ့ဝင်များအား ခိုလှုံခွင့် ပေးခဲ့သော တာလီဘန်အစိုးရကို ဖြုတ်ချပစ်ရန် ဖြစ်ပြီး အမေရိကန်မျိုးချစ်ဥပဒေကို အကောင်အထည်အဖော်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ် မေလတွင်မှ အိုစမာဘင်လာဒင်ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိပြီး လက်စတုံး နိုင်ခဲ့သည်။ အခြားနိုင်ငံများကလည်း အကြမ်းဖက်သမား ဆန့်ကျင်ရေး ဥပဒေများကို တင်းကြပ်ခဲ့ပြီး တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးကို မြှင့်တင်ခဲ့သည်။ အချို့သော အမေရိကန် စတော့ဈေးကွက် များသည် တိုက်ခိုက်မှု အပြီးတွင် ကျန်ရှိသော ရက်သတ္တပတ် တစ်ခုလုံး ပိတ်ထားခဲ့သည်။ ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်သော အခါတွင် လေကြောင်းလိုင်းနှင့် အာမခံလုပ်ငန်းတို့၏ ရှယ်ယာများ အကြီးအကျယ် ဈေးကျ လာခဲ့သည်။ ဘီလီယံဒေါ်လာပေါင်း မြောက်မြားစွာတန်သော ရုံးခန်းများ ပျက်စီးသွားခြင်းကြောင့် မက်ဟက်တန် အောက်ပိုင်း ဒေသ၏ စီးပွားရေးကို အကြီးအကျယ် ထိခိုက်စေခဲ့သည်။ ပင်တဂွန် အဆောက်အအုံ၏ ပျက်စီးမှုကို တစ်နှစ်အတွင်း ရှင်းလင်းပြင်ဆင်နိုင်ခဲ့ပြီး ပင်တဂွန် ဝမ်းနည်းခြင်းအထိမ်းအမှတ် အဆောက်အအုံကို ပျက်စီးသွားသော အဆောက်အအုံ၏ ဘေးတွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာ အဆောက်အအုံ ပြန်လည်တည်ဆောက်မှုကိုလည်း စတင်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ပြိုကျ ပျက်စီးသွားသည့် နေရာနှင့် မျက်နှာချင်းဆိုင်တွင် "ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာ ၇" ရုံးအဆောက်အအုံ အသစ်ကို တည်ဆောက်ပြီးစီးခဲ့သည်။ ပြိုကျပျက်စီးသွားသည့် နေရာတွင် တည်ဆောက်နေသည့် ဝမ်း ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာ အဆောက်အဦးမှာ ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးလိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်ရသည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၈ ရက်တွင် လေယာဉ်ခရီးစဉ် အမှတ် ၉၃ အတွက် နေရှင်နယ် မယ်မိုရီရယ်လ် အထိမ်းအမှတ် အဆောက်အအုံ တည်ဆောက်ရန် စတင် အုတ်မြစ်ချခဲ့သည်။ ဆောက်လုပ်ရေး၏ ပထမအဆင့်သည် စက်တင်ဘာ ၁၁ရက် တိုက်ခိုက်မှု၏ ဆယ်နှစ် နှစ်ပတ်လည် ၂၀၁၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၁ ရက်တွင် ပြီးစီးလိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်ရသည်။ <ref>[http://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5g6VDpPx3zLxo6gOQ90dfY8Qdl5IgD9BQUD580 Ground broken for Flight 93 memorial in Pa.]{{Dead link|date=August 2021 }}</ref> == တိုက်ခိုက်မှုများ == [[File:911 - FEMA - WTC impacts (graphic).svg|thumb|left|ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာ တိုက်ခိုက်မှုများကို ပြသော မြေပုံ (လေယာဉ်ပုံသည် စကေးကိုက် ဆွဲထားခြင်း မဟုတ်ပါ။)]] [[File:UA Flight 175 hits WTC south tower 9-11 edit.jpeg|thumb|ယူနိုက်တက် လေကြောင်းလိုင်း လေယာဉ်ခရီးစဉ်အမှတ် ၁၇၅ တောင်ဘက်တာဝါသို့ ဝင်တိုက်စဉ်]] [[File:Pentagon Security Camera 1.ogv|thumb|right|thumbtime=01:31| လေကြောင်းခရီးစဉ်အမှတ် ၇၇ ပင်တဂွန်သို့ ဝင်တိုက်သည်ကို လုံခြုံရေးကင်မရာမှ ရိုက်ကူးထားသောပုံ<ref name="jw">{{cite web|url=http://www.judicialwatch.org/flight77|title=Flight 77, Video 2|publisher=Judicial Watch|accessdate=23 May 2011|archivedate=25 May 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110525031629/http://www.judicialwatch.org/Flight77}}</ref>]] ၂၀၀၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၁ရက် မနက်ခင်း အစောပိုင်းတွင် အကြမ်းဖက်သမား ၁၉ ယောက်တို့သည် [[ဆန်ဖရန်စစ္စကိုမြို့]] နှင့် [[လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ်မြို့]] တို့မှ ဘော့စတွန်မြို့၊ နယူးဝတ်မြို့ နှင့် ဝါရှင်တန်ဒီစီမြို့တို့သို့ ဦးတည်သွားနေသော ခရီးသည်တင်လေယာဉ် ၄ စင်းကို ပြန်ပေးဆွဲထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။ <ref name="SecCounc">{{cite web|title=Security Council Condemns, 'In Strongest Terms', Terrorist Attacks on the United States|publisher=United Nations|date=September 12, 2001|url=http://www.un.org/News/Press/docs/2001/SC7143.doc.htm|accessdate=September 11, 2006|quote=The Security Council today, following what it called yesterday’s "horrifying terrorist attacks" in New York, Washington, D.C., and Pennsylvania, unequivocally condemned those acts, and expressed its deepest sympathy and condolences to the victims and their families and to the people and Government of the United States.|archivedate=26 August 2011|archiveurl=https://www.webcitation.org/61DXEKRnU?url=http://www.un.org/News/Press/docs/2001/SC7143.doc.htm}}</ref> မနက် ၈ နာရီ ၄၆ မိနစ်တွင် [[အမေရိကန် လေကြောင်းလိုင်း]] ခရီးစဉ်အမှတ် ၁၁ သည် ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာ၏ မြောက်ဘက်တာဝါသို့ ဝင်တိုက်ခဲ့ပြီး [[ယူနိုက်တက် လေကြောင်းလိုင်း]] ခရီးစဉ်အမှတ် ၁၇၅ သည် တောင်ဘက်တာဝါသို့ မနက် ၉ နာရီ ၃ မိနစ် အချိန်တွင် ဝင်တိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.ntsb.gov/info/Flight_%20Path_%20Study_AA11.pdf |title=Flight Path Study&nbsp;– American Airlines Flight 11 |publisher=National Transportation Safety Board |date=February 19, 2002 |format=PDF}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ntsb.gov/info/Flight_%20Path%20_Study_UA175.pdf |title=Flight Path Study&nbsp;– United Airlines Flight 175 |publisher=National Transportation Safety Board |date=February 19, 2002 |format=PDF}}</ref> အခြား အကြမ်းဖက်သမား အုပ်စုတစ်စုကမူ အမေရိကန်လေကြောင်းလိုင်း ခရီးစဉ်အမှတ် ၇၇ ကို မနက် ၉နာရီ ၃၇ မိနစ်တွင် ပင်တဂွန် စစ်ဌာနချုပ် အတွင်းသို့ ထိုးဆင်း တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။.<ref>{{cite web|url=http://www.ntsb.gov/info/Flight_%20Path_%20Study_AA77.pdf |title=Flight Path Study&nbsp;– American Airlines Flight 77 |publisher=National Transportation Safety Board |date=February 19, 2002 |format=PDF}}</ref> စတုတ္ထမြောက် လေယာဉ်ဖြစ်သော ယူနိုက်တက် လေကြောင်းလိုင်း ခရီးစဉ်အမှတ် ၉၃ မှာ မနက် ၁၀ နာရီ ၃ မိနစ် အချိန်တွင် [[ပင်ဆယ်ဗေးနီးယားပြည်နယ်]] ရှန့်ခ်ဗေးလ်ဒေသတွင် ပျက်ကျခဲ့သည်။ လေယာဉ်ပေါ်ရှိ ခရီးသည်များနှင့် အကြမ်းဖက်သမားတို့ တိုက်ခိုက်မှု ဖြစ်ပွားအပြီးတွင် ဖြစ်သည်။ ထိုလေယာဉ်၏ ဦးတည်ရာမှာ အမေရိကန် ကွန်ဂရက် ကျင်းပရာ နေရာဖြစ်သော ကက်ပီတိုလ် အဆောက်အအုံ သို့မဟုတ် [[အိမ်ဖြူတော်]] ဖြစ်မည်ဟု ယူဆရသည်။<ref name="Chap7">{{Cite book|chapter=The Attack Looms |url=http://govinfo.library.unt.edu/911/report/911Report_Ch7.htm |year=2004 |title=9/11 Commission Report |publisher=National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States |accessdate=July 2, 2008}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ntsb.gov/info/Flight%20_Path_%20Study_UA93.pdf |title=Flight Path Study&nbsp;– United Airlines Flight 93 |publisher=National Transportation Safety Board |date=February 19, 2002 |format=PDF}}</ref> အချို့သော ခရီးသည်များသည် လေယာဉ်အတွင်းရှိ တယ်လီဖုန်း နှင့် မိုဘိုင်းဖုန်းများကို အသုံးပြု၍ ဖုန်းခေါ်နိုင်ခဲ့ကြပြီး <ref name="93phone">{{Cite news |url=http://www.post-gazette.com/headlines/20010916phonecallnat3p3.asp |title=The phone line from Flight 93 was still open when a GTE operator heard Todd Beamer say: 'Are you guys ready? Let's roll' |publisher=Pittsburgh Post-Gazette |date=September 16, 2001 |author=McKinnon, Jim |accessdate=May 18, 2008 |archivedate=25 December 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225171951/http://old.post-gazette.com/headlines/20010916phonecallnat3p3.asp }}</ref><ref>{{Cite news |url=http://archives.cnn.com/2001/US/09/12/family.reacts/index.html |title=Relatives wait for news as rescuers dig |publisher=CNN |date=September 13, 2001 |accessdate=May 20, 2008 |archivedate=22 May 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080522050524/http://archives.cnn.com/2001/US/09/12/family.reacts/index.html }}</ref> ပြန်ပေးဆွဲသူများသည့် မေ့စ် သို့မဟုတ် အခြားသော အလားတူ အသွင်သဏ္ဌာန် ရှိသော ဓာတုဓာတ်ငွေ့များကို အသုံးပြုခဲ့ကြောင်း၊ အချို့သော လေယာဉ်ခရီးသည်များမှာ ဓားဖြင့် ထိုးခံရကြောင်း စသည့် အသေးစိတ် အချက်အလက်များကို ပြန်လည်ပြောကြားနိုင်ခဲ့ ကြသည်။ <ref name="wilgoren">{{Cite news|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B03E5DB1038F930A2575AC0A9679C8B63 |title=On Doomed Flight, Passengers Vowed To Perish Fighting |author=Wilgoren, Jodi and Edward Wong |date=September 13, 2001 |publisher=The New York Times |accessdate=November 11, 2008}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://articles.latimes.com/2006/apr/11/nation/na-moussa11 |title=Moussaoui Jury Hears the Panic From 9/11 |author=Serrano, Richard A. |publisher=Los Angeles Times |date=April 11, 2006 |accessdate=October 24, 2008}}</ref><ref>{{Cite news |url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/chronicle/archive/2004/01/28/MNGQ04JEEH1.DTL |title=Hijackers used Mace, knives to take over airplanes |publisher=San Francisco Chronicle |date=January 28, 2004 |author=Goo, Sara Kehaulani, Dan Eggen |accessdate=November 12, 2008 }}{{Dead link|date=February 2026 }}</ref><ref name="CNN1">{{Cite news|last = Ahlers| first = Mike M.|title = 9/11 panel: Hijackers may have had utility knives|publisher= CBS News |date=January 27, 2004| url=http://www.cnn.com/2004/US/01/27/911.commis.knife/|accessdate=September 7, 2006}}</ref> မှတ်တမ်းများ အရ ဖလိုက်နှစ်ခုတွင် ပြန်ပေးဆွဲသူများသည် လေယာဉ်ပိုင်းလော့များ နှင့် လေယာဉ် အမှုထမ်းများကို ဓားဖြင့် ထိုးသတ်ခဲ့ကြောင်း သိရပြီး ခရီးသည် တစ်ဦးလည်း ဓားဖြင့် ထိုးသတ်ခံခဲ့ရကြောင်း သိရသည်။<ref name="911-ch1">{{Cite book|url=http://www.9-11commission.gov/report/911Report_Ch1.pdf|title=9/11 Commission Report|chapter=Chapter 1.1: 'We Have Some Planes': Inside the Four Flights|year=2004|publisher=National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States|accessdate=April 22, 2009|format=PDF|pages=4–14}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://transcripts.cnn.com/TRANSCRIPTS/0201/06/lklw.00.html |title=Encore Presentation: Barbara Olson Remembered |work=Larry King Live |publisher=CNN |date=January 6, 2002 |accessdate=November 12, 2008}}</ref> နိုင်းအယ်လဲဗင်း ကော်မရှင်၏ စုံစမ်းတွေ့ရှိချက်အရ ပြန်ပေးသမား နှစ်ဦးတို့သည် လတ်တလောတွင် လယ်သာမင်း (Leatherman) လက်မှုသုံး ကိရိယာများကို ဝယ်ယူခဲ့ကြောင်း သိရှိရသည်။<ref name="commission">{{cite web| title=National Commission Upon Terrorist Attacks in the United States| url=http://www.9-11commission.gov/archive/hearing7/9-11Commission_Hearing_2004-01-27.htm| publisher=National Commission Upon Terrorist Attacks in the United States| accessdate=January 24, 2008| date=January 27, 2004}}</ref> ခရီးစဉ်အမှတ် ၁၁ ပေါ်မှ လေယာဉ်အမှုထမ်း တစ်ဦး၊ ခရီးစဉ်အမှတ် ၁၇၅ ပေါ်မှ ခရီးသည်တစ်ဦးနှင့် ခရီးစဉ်အမှတ် ၉၃ မှ ခရီးသည်များ၏ ပြောပြချက်အရ အကြမ်းဖက်သမားများသည် ဗုံးများ ပါရှိကြောင်း သိရပြီး ခရီးသည် တစ်ဦးကမူ ထိုဗုံးများသည် အတုများ ဖြစ်လိမ့်မည်ဟု ထင်ကြောင်း ပြောခဲ့သည်။ လေယာဉ်ပျက်ကျသည့် နေရာတွင် ပေါက်ကွဲစေတတ်သည့် ပစ္စည်း အစအန တစ်ခုမျှ မတွေ့ရသည့် အတွက် ဗုံးများမှာ အတုများပင် ဖြစ်လိမ့်မည်ဟု နိုင်းအယ်လဲဗင်းကော်မရှင်က ယူဆခဲ့သည်။ <ref name=911-ch1/> ယူနိုက်တက် လေကြောင်းလိုင်း ခရီးစဉ်အမှတ် ၉၃ ပေါ်တွင်မူ လေယာဉ်ဦးခေါင်းခန်း အသံဖမ်းစက်မှ ပြန်လည် ကြားရသည့် အသံများအရ လေယာဉ်အမှုထမ်းများနှင့် ခရီးသည်များသည် ထိုနေ့ မနက်က အခြား ပြန်ပေးဆွဲခံရသော လေယာဉ်များ အဆောက်အဦးများ အတွင်းသို့ ထိုးဆင်း တိုက်ခိုက်ကြောင်း တယ်လီဖုန်းခေါ်ဆိုမှုများမှ သိရှိပြီးသည့်နောက်တွင် ပြန်ပေးသမားများထံမှ လေယာဉ်ကို ပြန်လည် ရရှိ ထိန်းချုပ်ရန် ကြိုးစားခဲ့ကြောင်း သိရှိရသည်။ <ref name="WP93">{{Cite news |first=David |last=Snyder |title=Families Hear Flight 93's Final Moments |url=http://www.washingtonpost.com/ac2/wp-dyn/A12262-2002Apr18 |publisher=The Washington Post |date=April 19, 2002 |accessdate=April 23, 2008 |archivedate=24 February 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110224024014/http://www.washingtonpost.com/ac2/wp-dyn/A12262-2002Apr18 }}</ref> ပြန်ပေးသမား တစ်ယောက်က သူတို့အနေနှင့် လေယာဉ် ထိန်းချုပ်မှုကို ခရီးသည်များထံသို့ ပြန်လည် လက်လွတ် ဆုံးရှုံးတော့မည်ကို သိရှိသည့် အခါတွင် လေယာဉ်ကို တစ်ပတ်လှိမ့်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ <ref name="Fox93Xscript">{{Cite news |title=Text of Flight 93 Recording |publisher=Fox News |date=April 12, 2006 |url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,191520,00.html |accessdate=April 22, 2008 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5mq19ASWn?url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,191520,00.html |archivedate=17 January 2010 }}</ref> မကြာမီ အချိန်တွင် လေယာဉ်သည် ပင်ဆယ်ဗေးနီးယားပြည်နယ်၊ ဆမ်းမားဆက် ကောင်တီ၊ စတုန်းနီး ခရိ မြို့နယ် အတွင်းရှိ ရှန့်ခ်ဗေးလ် သို့ ဒေသစံတော်ချိန် မနက် ၁၀ နာရီ ၃ မိနစ် ၁၁ စက္ကန့် (၁၄:၀၃:၁၁&nbsp;UTC) တွင် ပျက်ကြခဲ့သည်။ [[File:September 11 2001 just collapsed.jpg|thumb|upright|left| တာဝါနှစ်ခုစလုံး ပြိုကျပြီးနောက် တွေ့ရသည့် ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာ မြင်ကွင်း]] ၂၀၀၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ အတွင်း[[အယ်လ် ဂျဇီးရ]] သတင်းဌာန မှ သတင်းထောက် ယော့စ်ရီ ဖိုဒါ က တိုက်ခိုက်မှုများကို နောက်ကွယ်မှ ကြိုးကိုင် ဖန်တီးခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ရသော ခါလစ်ဖ် ရှိတ် မိုဟာမက်နှင့် ရမ်ဆီ ဘင် အယ်လ် ရှစ်ဗ် တို့ကို တွေ့ဆုံမေးမြန်းရာတွင် စတုတ္ထမြောက် လေယာဉ်သည် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု ကက်ပီတိုလ် အဆောက်အအုံသို့ ဦးတည်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး အိမ်ဖြူတော်သို့ ဦးတည်ခဲ့ခြင်း မဟုတ်ကြောင်း၊ ထိုနေရာကို လျှို့ဝှက်အမည် " ဥပဒေကျောင်းတော်" (the Faculty of Law) ဟု အမည်ပေးခဲ့ကြောင်း သိရှိခဲ့ရသည်။ <ref>{{Cite book|author=Fouda, Yosri and Nick Fielding |title=Masterminds of Terror |publisher=Arcade Publishing |year=2004 |pages=158–159 |isbn=978-1-55970-708-4}}</ref> သူတို့၏ ပြောပြချက်အရ သိရသည်မှာ အယ်လ် ကေးဒါးသည် အစပထမပိုင်းတွင် ပြန်ပေးဆွဲထားသည့် လေယာဉ်တို့ကို ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာ နှင့် ပင်တဂွန် တို့အစား နျူးကလီးယား စက်ရုံများ တည်ရှိရာသို့ ပျံသန်းတိုက်ခိုက်ရန် စီစဉ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သော်လည်း အခြေအနေကို ထိန်းချုပ်မရမည်ကို စိုးရိမ်သည့် အတွက် လတ်တလော အနေနှင့် နျူးကလီးယား ဓာတ်အားပေး စက်ရုံများကို မတိုက်ခိုက်ခြင်း ဖြစ်ကြောင်းပင် ဖြစ်သည်။ <ref name="AlQaedaplotted2002">{{Cite news|title= Al-Qaeda 'plotted nuclear attacks'|publisher = BBC News|date=September 8, 2002|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/2244146.stm |accessdate=Jan 2010}}</ref> တိုက်ခိုက်ခံရသည့် နေ့တွင်ပင် တည်ဆောက်မှု ပုံသဏ္ဌာန် ပျက်စီးမှုကြောင့် ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာ အဆောက်အဦး အစုအဝေးမှ အဆောက်အဦး ၃လုံး ပြိုကျ ပျက်စီးခဲ့သည်။<ref name="WPCollapse">{{Cite news |first=Bill |last=Miller |title=Report Assesses Trade Center's Collapse |url=http://www.washingtonpost.com/ac2/wp-dyn/A11614-2002Apr30?language=printer |publisher=The Washington Post |date=May 1, 2002 |accessdate=April 23, 2008 |archiveurl=https://archive.today/20120524210245/http://www.washingtonpost.com/ac2/wp-dyn/A11614-2002Apr30?language=printer |archivedate=24 May 2012 }}</ref> တောင်ဘက်တာဝါ သည် ယူနိုက်တက် လေကြောင်းလိုင်း ခရီးစဉ်အမှတ် ၁၇၅ ဖြင့် တိုက်မိပြီးနောက် ၅၆မိနစ်အကြာ မီးလောင်ကျွမ်းခဲ့ပြီး မနက် ၉နာရီ ၅၉ မိနစ်ခန့်တွင် ပြိုကျခဲ့သည်။ မြောက်ဘက်တာဝါမှာမူ ၁၀၂ မိနစ်ခန့် မီးလောက်ကျွမ်းပြီးနောက် မနက် ၁၀ နာရီ ၂၈ မိနစ်ခန့်တွင် ပြိုကျ ပျက်စီးခဲ့သည်။ <ref name="WPCollapse" /> မြောက်ဘက်တာဝါ ပြိုကျပြီးနောက်တွင် အပျက်အစီးများသည် အနီးအနားရှိ ဆဲဗင်း ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာ အဆောက်အအုံပေါ်သို့ ကျရောက်ခဲ့ပြီး ထိုအဆောက်အဦးကို ပျက်စီးစေကာ မီးစတင် လောင်ကျွမ်းခဲ့သည်။ ထိုမီးသည် နာရီအတော်ကြာမျှ လောင်ကျွမ်းပြီးနောက် အဆောက်အဦး၏ တည်ဆောက်မှု ပုံသဏ္ဌာန်ကို ပျက်စီးစေကာ အဆောက်အဦး၏ အရှေ့ဘက်ပိုင်း ပင့်ဟောက်စ်မှာ ညနေ ၅ နာရီ ၂၀ မိနစ်တွင် ပြိုကျခဲ့ပြီး အဆောက်အဦး တစ်ခုလုံးသည် ညနေ ၅ နာရီ ၂၁ မိနစ်တွင် ပြိုကျခဲ့သည်။<ref>{{cite web|year = 2002 |url = http://www.fema.gov/pdf/library/fema403_ch5.pdf|format = PDF|title = World Trade Center Building Performance Study|work = Ch. 5 WTC 7&nbsp;– section 5.5.4|publisher = Federal Emergency Management Agency |accessdate=December 16, 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://wtc.nist.gov/NCSTAR1/PDF/NCSTAR%201A.pdf |title=Final Report on the Collapse of World Trade Center Building 7 |month=November |year=2008 |publisher=[[National Institute of Standards and Technology]] |page=xxxvii |accessdate=February 16, 2010 |format=PDF}}</ref> ထိုသို့သော တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် အမေရိကန်နိုင်ငံ တဝှမ်းလုံးရှိ သတင်းဌာနများနှင့် လေကြောင်းထိန်းသိမ်းရေး ဌာနများတွင် အကြီးအကျယ် အရှုပ်အထွေး ဖြစ်စေခဲ့သည်။ နိုင်ငံတကာမှ လေကြောင်းလိုင်းများ အမေရိကန် မြေပေါ်သို့ ဆင်းသက်မှုကို ၃ ရက်ကြာမျှ ပိတ်ပင်တားဆီး ထားခဲ့သည်။<ref>{{cite web|title=Profiles of 9/11&nbsp;– About 9/11 |url=http://www.biography.com/profiles-of-9-11/about911.jsp |work=[[The Biography Channel]] |publisher=[[A&E Television Networks]] |accessdate=December 12, 2007}}</ref> အချို့ ပျံသန်းလက်စ လေယာဉ်များမှာ လမ်းတဝက်မှ ပြန်လှည့်စေခဲ့ပြီး အချို့ကို ကနေဒါနှင့် မက္ကဆီကိုရှိ လေဆိပ်များသို့ ဆင်းသက်စေခဲ့သည်။ ထို သတင်းမှား များထဲမှ ထင်ရှားသော သတင်းတစ်ခုမှာ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန အဆောက်အဦးတွင် ကား ဗုံးတစ်လုံး ပေါက်ကွဲခဲ့သည် ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ <ref name="errors2">{{cite web|last=Miller |first=Mark |title=Broadcasting and Cable |url=http://www.broadcastingcable.com/article/CA240241.html |date=August 26, 2002 |work=[[Broadcasting & Cable]] |publisher=[[Reed Business Information]] |accessdate=February 15, 2008}}</ref> ပင်တဂွန် လေယာဉ်ပျံပျက်ကျကြောင်း သတင်းကြေညာအပြီးတွင် နေရှင်နယ် မောလ်တွင် မီးလောင်သည်ဟု အချို့ သတင်းဌာနတို့က သတင်းမှား ထုတ်ပြန်ခဲ့ကြပြန်သည်။ <ref>{{Cite news |url=http://edition.cnn.com/TRANSCRIPTS/0109/11/bn.03.html |title=Transcripts |accessdate=May 2, 2008 |date=September 11, 2001 |work=CNN |archivedate=25 December 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225172114/http://edition.cnn.com/TRANSCRIPTS/0109/11/bn.03.html%20 }}</ref> အေပီသတင်းဌာန၏ သတင်းတွင်လည်း [[ဒယ်လ်တာ လေကြောင်းလိုင်း]]၏ လေကြောင်းခရီးစဉ်အမှတ် ၁၉၈၉ ပြန်ပေးဆွဲခံရကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ ထိုသတင်းမှာလည်း သတင်းမှားပင် ဖြစ်သည်။ ထိုလေယာဉ်မှာ ပြန်ပေးဆွဲခံရသည်ဟု ထင်မြင်ခံကြသော်လည်း လေကြောင်းထိန်းသိမ်းရေး သမားများ နှင့် အဆက်အသွယ် ရခဲ့ပြီး [[အိုဟိုင်းယိုးပြည်နယ်]] ကလိဗ်လန်း တွင် ဘေးကင်းစွာ ဆင်းသက်နိုင်ခဲ့သည်။ === ထိခိုက်မှုများ === [[File:UA93 path.svg|thumb|right| ယူနိုက်တက် လေကြောင်းလိုင်း ခရီးစဉ်အမှတ် ၉၃ စက်တင်ဘာ ၁၁ရက် ကပင်ဆယ်ဗေးနီးယားပြည်နယ် တောင်ပိုင်းတွင် ပျက်မကျခင် အချိန် အထိ သွားခဲ့သော လမ်းကြောင်း]] စက်တင်ဘာ ၁၁ရက် တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အပြစ်မဲ့ပြည်သူ ၂၉၇၇ ဦးနှင့် အကြမ်းဖက်သမား ၁၉ ဦး စုစုပေါင်း ၂၉၉၆ ဦး သေဆုံးခဲ့ရသည်။ သေဆုံးသူ ပြည်သူများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။ လေယာဉ်ပျံ လေးစင်းပေါ်တွင် လူပေါင်း ၂၄၆ ယောက် (တစ်ယောက်မျှ အသက်ရှင် မကျန်ရစ်ခဲ့ပေ။) နယူးယောက်မြို့တော်တွင် တာဝါများထဲရှိနေသူနှင့် မြေပေါ်တွင် ရှိနေသူ ၂၆၀၆ ဦး၊ ပင်တဂွန် စစ်ဌာနချုပ်တွင် ၁၂၅ ဦး တို့ဖြစ်ကြသည်။ <ref name="edition.cnn.com"/><ref>{{Cite news|url=http://www.cnn.com/2006/US/05/16/pentagon.video/index.html|title=First video of Pentagon 9/11 attack released|date=May 16, 2006|publisher=CNN|accessdate=September 10, 2006|archiveurl=https://www.webcitation.org/5J8PnIDu2?url=http://www.cnn.com/2006/US/05/16/pentagon.video/index.html|archivedate=24 September 2006|deadurl=no}}</ref> တိုက်ခိုက်မှုတွင် သေဆုံးခဲ့ရသူများ အားလုံးမှာ ပင်တဂွန် စစ်ဌာနချုပ်မှ စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ပုဂ္ဂိုလ် ၅၅ ယောက်မှ လွဲလျှင် အရပ်သားများသာ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{Cite news|author=Stone, Andrea |url=http://www.usatoday.com/news/sept11/2002-08-20-pentagon_x.htm |title=Military's aid and comfort ease 9/11 survivors' burden |publisher=USA Today |date=August 20, 2002 |accessdate=May 20, 2008}}</ref> ထိုတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် နိုင်ငံပေါင်း ၉၀ ကျော်မှ သူတို့၏ နိုင်ငံသားများကို ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။<ref>{{cite web| last=Walker| first=Carolee| title=Five-Year 9/11 Remembrance Honors Victims from 90 Countries| url=http://www.america.gov/st/washfile-english/2006/September/20060911141954bcreklaw0.9791071.html| publisher=[[United States Department of State]]| date=September 11, 2006| accessdate=May 18, 2008| archiveurl=https://web.archive.org/web/20080115102024/http://www.america.gov/st/washfile-english/2006/September/20060911141954bcreklaw0.9791071.html| archivedate=15 January 2008}}</ref> ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် နယူးယောက်မြို့တော် ကျန်းမာရေး စစ်ဆေးမှုရုံးမှ ဖယ်လစ်ဆီယာ ဒန် ဂျုံးကို စက်တင်ဘာ ၁၁ ရက်တိုက်ခိုက်မှု၏ သေဆုံးသူ စာရင်းတွင် တရားဝင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ဒန်ဂျုံးသည် ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာ ပြိုကျရာမှ ပေါ်ထွက်လာသော ဖုန်မှုန့် သဲမှုန့်များကို ရှုသွင်းမိရာမှ အဆုတ်ရောဂါဖြစ်ပွား၍ စက်တင်ဘာ ၁၁ရက် တိုက်ခိုက်မှု အပြီး ၅လအကြာတွင် သေဆုံးရခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="dunn-jones">{{Cite news|url=http://www.nytimes.com/2007/05/24/nyregion/24dust.html |title=For the First Time, New York Links a Death to 9/11 Dust |author=DePalma, Anthony |publisher=The New York Times |date=May 24, 2007}}</ref> ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် လင်ဖိုးမား (lymphoma) ရောဂါဖြင့် ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် သေဆုံးခဲ့ပြီး ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် သေဆုံးသူစာရင်းသို့ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ <ref name="heyward">{{Cite news|url=http://www.nytimes.com/2009/09/12/nyregion/12groundzero.html |title=9/11’s Litany of Loss, Joined by Another Name |date=September 2009|publisher=New York Times |accessdate=September 12, 2009|first=Lisa W.|last=Foderaro}}</ref> {| class="wikitable" style="width:280px; font-size:90%; float:left;" |- !colspan="3"| သေဆုံးသူများ (ပြန်ပေးသမားမပါ) |- !rowspan="3"| နယူးယောက် <br />မြို့တော် | ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာ | ၂,၆၀၆<ref name="edition.cnn.com">{{Cite news|url=http://edition.cnn.com/2009/CRIME/11/13/khalid.sheikh.mohammed/index.html|title=Accused 9/11 plotter Khalid Sheikh Mohammed faces New York trial|date=November 13, 2009|publisher=CNN|accessdate=August 29, 2010|archivedate=28 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141028165022/http://edition.cnn.com/2009/CRIME/11/13/khalid.sheikh.mohammed/index.html}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.wibw.com/nationalnews/headlines/70082322.html|title=Alleged 9/11 Plotters Face Trial Blocks From WTC Site|date=November 13, 2009|publisher=[[WIBW-TV|WIBW]]|accessdate=August 29, 2010|archivedate=25 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225172521/https://www.wibw.com/nationalnews/headlines/70082322.html}}</ref> |- | အမေရိကန် လေကြောင်း ခရီးစဉ် ၁၁ | ၈၇<ref>{{Cite news|url=http://www.cnn.com/SPECIALS/2001/memorial/lists/by-location/page93.html |title=American Airlines Flight 11 |publisher=CNN |accessdate=September 7, 2006}}</ref> |- | ယူနိုက်တက် လေကြောင်း ခရီးစဉ် ၁၇၅ | ၆၀<ref>{{Cite news|url=http://www.cnn.com/SPECIALS/2001/memorial/lists/by-location/page100.html |title=United Airlines Flight 175 |publisher=CNN |accessdate=September 7, 2006}}</ref> |- !rowspan="2"| အာလင်တန် | ပင်တဂွန် | ၁၂၅<ref>{{Cite news|url=http://www.cnn.com/SPECIALS/2001/memorial/lists/by-location/page88.html |title=Pentagon |publisher=CNN |accessdate=September 7, 2006}}</ref> |- | အမေရိကန်လေကြောင်း ခရီးစဉ် ၇၇ || ၅၉<ref>{{Cite news|url=http://www.cnn.com/SPECIALS/2001/memorial/lists/by-location/page96.html |title=American Airlines Flight 77 |publisher=CNN |accessdate=September 7, 2006}}</ref> |- ! ရှန့်ခ်ဗေးလ် | ယူနိုက်တက် လေကြောင်း ခရီးစဉ် ၉၃ | ၄၀<ref>{{Cite news |url=http://www.post-gazette.com/headlines/20011028flt93mainstoryp7.asp |title=Flight 93: Forty lives, one destiny |publisher=Pittsburgh Post-Gazette |date=October 2001 |last=Roddy |first=Dennis B. |authorlink=Dennis Roddy |accessdate=September 7, 2006 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5KmMRkIhh?url=http://www.post-gazette.com/headlines/20011028flt93mainstoryp7.asp |archivedate=30 November 2006 |deadurl=no }}</ref> |- !colspan="2"| စုစုပေါင်း | ၂,၉၇၇ |} အမျိုးသား စံနှုန်းသတ်မှတ်ရေး နှင့် နည်းပညာ အင်စတီကျု (NIST) က တိုက်ခိုက်ခံရချိန်တွင် ဝေါလ်ထရိတ် စင်တာ အတွင်း၌ လူပေါင်း ၁၇,၄၀၀ ခန့် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းခဲ့သည်။ ဆိပ်ကမ်း အာဏာပိုင် အဖွဲ့၏ တံခါးအဖွင့်အပိတ် ရေတွက်ချက် အရ မနက် ၈ နာရီ ၄၅မိနစ်တွင် ဝေါလ်ထရိတ် စင်တာ အဆောက်အဦး နှစ်ခု အတွင်း လူပေါင်း ၁၄,၁၅၄ ဦး ရှိတတ်သည်ဟု ဆိုသည်။ <ref>{{Cite book|author=Averill, Jason D., et al. |url=http://wtc.nist.gov/NCSTAR1/PDF/NCSTAR%201-7.pdf |chapter=Occupant Behavior, Egress, and Emergency Communications |title=Final Reports of the Federal Building and Fire Investigation of the World Trade Center Disaster |publisher=National Institute of Standards and Technology (NIST) |year=2005| accessdate=May 20, 2008|format=PDF}}</ref><ref>{{Cite book|author=Dwyer, Jim and Kevin Flynn |title=102&nbsp;Minutes |url=https://archive.org/details/102minutesuntold0000dwye_x1z9 |publisher=Times Books |year=2005 |page=[https://archive.org/details/102minutesuntold0000dwye_x1z9/page/266 266] |isbn=978-0-8050-7682-0}}</ref> လေယာဉ်ဖြင့် တိုက်ခဲ့သည့် အထပ်၏ အောက်ဘက်ရှိ လူအများစုကို ဘေးကင်းစွာ ကယ်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် တောင်ဘက်တာဝါရှိ လေယာဉ် တိုက်ခံရသော အထပ်ရှိ လူ ၁၈ဦးနှင့် လေယာဉ်တိုက်ခံရသော အထပ် အပေါ်ဘက်တွင် ရှိသော်လည်း မပျက်စီးသေးသည့် လှေကားကို အသုံးပြု၍ လွတ်မြောက်လာသူ တစ်ဦးကိုလည်း ကယ်ထုတ် နိုင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9F00E6DC153BF935A15756C0A9649C8B63 |title=Last Words at the Trade Center; Fighting to Live as the Towers Die |author=Dwyer, Jim, et al. |publisher=New York Times |date=May 26, 2002 |accessdate=May 19, 2008}}</ref> လေယာဉ်ဝင်တိုက်ခဲ့သော အထပ် အပေါ်ဘက်တွင် ရှိနေသူများထဲမှ မြောက်ဘက်တာဝါတွင် အနည်းဆုံး ၁,၃၆၆ ဦး နှင့် တောင်ဘက်တာဝါတွင် အနည်းဆုံး ၆၁၈ ဦး သေဆုံးခဲ့ရသည်။ တောင်ဘက်တာဝါတွင် လေယာဉ် ဝင်မတိုက်မီ အချိန်ကတည်းက တာဝါ အတွင်းရှိလူများ ထွက်ခွာရေးကို စတင် ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် သေဆုံးသူ အားလုံး၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်း ကျော်မှာ လေယာဉ် အတိုက်ခံရသော အထပ် သို့မဟုတ် ထိုအထပ်၏ အပေါ်ဘက်ရှိ အထပ်များတွင် ရှိနေကြသူများ ဖြစ်သည်။ စုံစမ်းရေး ကော်မရှင်၏ အစီရင်ခံစာအရ လေယာဉ်များ ဝင်တိုက်သည့် အချိန် တွင် လူရာပေါင်းများစွာ ရုတ်တရက် သေဆုံးခဲ့ရသည်ဟု ဆိုပြီး အခြားသူများမှာ အဆောက်အဦးထဲတွင် ပိတ်မိနေကာ တာဝါပြိုကျချိန်တွင် သေဆုံးခဲ့ရသည် ဟု ဆိုသည်။ <ref name="911-ch9">{{cite web| title=Heroism and Honor| work=National Commission on Terrorist Attacks upon the United States| publisher=U.S. Congress| date=August 21, 2004| url=http://www.9-11commission.gov/report/911Report_Ch9.htm| accessdate=May 20, 2008}}</ref> အနည်းဆုံး လူပေါင်း ၂၀၀ ခန့်သည် မီးလောင်နေသော တာဝါပေါ်မှ ခုန်ချရာမှ အောက်ဘက် အမြင့်ပေ ရာပေါင်းမျာစွာသော အကွာအဝေးတွင် ရှိနေသော အိမ်များ၏ ခေါင်မိုးများ နှင့် လမ်းများပေါ်သို့ ကျရောက်ခြင်း ဖြင့် သေဆုံးခဲ့ရသည်။ <ref name="horrificdecision">{{Cite news|url=http://www.usatoday.com/news/sept11/2002-09-02-jumper_x.htm |title=Desperation forced a horrific decision |publisher=USATODAY |date=September 2, 2002 |author=Cauchon, Dennis and Martha Moore|accessdate=September 9, 2006}}</ref> တိုက်ခိုက်ခံရသော အထပ်၏ အပေါ်ဘက်တွင် ရှိနေသော သူအချို့မှာ ဟယ်လီကော်ပတာ ဖြင့် ကယ်ဆယ်ခံရမည်ဆိုသော မျှော်လင့်ချက်ဖြင့် ခေါင်မိုးဆီသို့ ဦးတည်တက်သွားကြသော်လည်း ခေါင်မိုးပေါ်သို့ ဝင်ရောက်နိုင်သော တံခါးများမှာ သော့ခတ်၍ ပိတ်ထားခဲ့သည်။ အမှန်တကယ်တွင် ထိုနေ့က ဟယ်လီကော်ပတာဖြင့် ကယ်ဆယ်ရန် အစီအစဉ် မရှိခဲ့ပေ။ မဲမှောင်နေသော မီးခိုးများနှင့် အလွန်ပူပြင်းသော အပူချိန်တို့က ဟယ်လီကော်ပတာဖြင့် ကယ်ဆယ်၍ မဖြစ်နိုင်ရန် တာဆီးခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite news|url=http://www.cbsnews.com/stories/2004/05/18/terror/main618174.shtml|title=Poor Info Hindered 9/11 Rescue|publisher=CBS News|date=May 18, 2004|accessdate=September 11, 2006|archivedate=25 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225172234/https://www.cbsnews.com/news/poor-info-hindered-9-11-rescue/}}</ref> [[File:September 17 2001.jpg|thumb|တိုက်ခိုက်ခံရသည့် နေ့အပြီးတွင် ဝေါထရိတ်စင်တာ ၆ ၏ အကြွင်းအကျန် အစအနများ]] အခင်းဖြစ်ပွားရာနေရာတွင် လူများကို ကယ်ဆယ်ရန်နှင့် မီးသတ်ရန် ရောက်ရှိနေကြသော အရေးပေါ်ဝန်ထမ်း စုစုပေါင်း ၄၁၁ ဦးသေဆုံးခဲ့ရသည်။ နယူးယောက်မြို့တော် မီးသတ်ဌာန (FDNY) မှ မီးသတ်သမား ၃၄၁ ဦး နှင့် ရှေးဦးသူနာပြုဝန်ထမ်း ၂ ဦး ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။ <ref>{{Cite news|author=Denise Grady |coauthors=Andrew C. Revkin |title= Threats and responses: rescuer's health; Lung Ailments May Force 500 Firefighters Off Job |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C05E1DC1631F933A2575AC0A9649C8B63 |date=September 10, 2002 |publisher=The New York Times |accessdate=May 23, 2008}}</ref> နယူးယောက်မြို့တော် ရဲဌာနမှ အရာရှိ ၂၃ ဦး ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။ <ref>{{Cite news|title=Post-9/11 report recommends police, fire response changes |url=http://www.usatoday.com/news/nation/2002-08-19-nypd-nyfd-report_x.htm |date=August 19, 2002 |agency=Associated Press |publisher=USA Today |accessdate=May 23, 2008}}</ref> ဆိပ်ကမ်း အာဏာပိုင် ရဲဌာနမှ အရာရှိ ၃၇ ဦး ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။ <ref>{{Cite news |title=Police back on day-to-day beat after 9/11 nightmare |url=http://archives.cnn.com/2002/US/07/20/wtc.police/index.html |date=July 21, 2002 |publisher=CNN |accessdate=May 23, 2008 |archivedate=25 December 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225172237/https://www.cnn.com/ }}</ref> ပုဂ္ဂလိက အရေးပေါ်ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းမှ အရေးပေါ် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ဝန်ထမ်း နှင့် သူနာပြု ၈ ဦး ထပ်မံ ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။<ref>{{cite web |author=Joshi, Pradnya |url=http://www.newsday.com/news/port-authority-workers-to-be-honored-1.695524 |title=Port Authority workers to be honored |publisher=Newsday |date=September 8, 2005 |accessdate=May 20, 2008 |archivedate=25 December 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225172148/https://www.newsday.com/news/port-authority-workers-to-be-honored-1.695524%20 }}</ref><ref name="National EMS Memorial">{{cite web|url=http://nemsms.org/notices01.htm|title=2001 Notices of Line of Duty Death|publisher=National EMS Memorial Service|accessdate=September 11, 2007|archivedate=26 August 2011|archiveurl=https://www.webcitation.org/61DZKY27u?url=http://nemsms.org/notices01.htm}}</ref> ဝမ်း ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာ၏ ၁၀၁ ထပ်မှ ၁၀၅ ထပ် အတွင်း တည်ရှိသော ကင်န်တာ ဖစ်ဇ်ဂျာရဲ အယ်လ်ပီ (Cantor Fitzgerald L.P) ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ဘဏ်မှ ဝန်ထမ်းပေါင်း ၆၅၈ ဦး ဆုံးရှုံးခဲ့ရပြီး အခြားအဖွဲ့အစည်းများနှင့် စာလျှင် အလွန် များပြားသည် ဟု ဆိုနိုင်သည်။ <ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/5282060.stm?lsf |title=Cantor rebuilds after 9/11 losses |publisher=BBC |date=September 4, 2006 |accessdate=May 20, 2008}}</ref> ကင်န်တာ ဖစ်ဇ်ဂျာရဲ၏ အောက်ဘက် ကပ်လျှက် ၉၃ ထပ်မှ ၁၀၁ ထပ် အထိ တည်ရှိပြီး လေယာဉ်ခရီးစဉ် ၁၁ ၏ တိုက်ခိုက်ရာ နေရာတွင် တည်ရှိသော မာ့ရှ် ကုမ္ပဏီမှာ ဝန်ထမ်းပေါင်း ၃၅၅ ဦး ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။ အေရွန် ကော်ပိုရေးရှင်းမှ ဝန်ထမ်း ၁၇၅ ဦး ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။ နယူးယောက်ပြီးလျှင် နယူးဂျာစီပြည်နယ်သည် ဆုံးရှုံးသူ ဒုတိယအများဆုံးဖြစ်ပြီး ဟိုဘိုကန်မြို့မှ သေဆုံးသူ အများအပြား ရှိခဲ့သည်။<ref name="beveridge">{{cite web|url=http://www.gothamgazette.com/demographics/91102.shtml |title=9/11/01-02: A Demographic Portrait Of The Victims In 10048 |publisher=Gotham Gazette |author=Beveridge, Andrew |accessdate=May 20, 2008}}</ref> တိုက်ခိုက်မှု အပြီး ရတ်သတ္တပတ် အနည်းငယ် ကြာသည် အထိ သေဆုံးသူပေါင်း ၆၀၀၀ ကျော်ခန့် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းခဲ့ကြသော်လည်း <ref>{{Cite news|url=http://edition.cnn.com/2001/US/09/29/gen.america.under.attack/index.html |title=Source: Hijacking suspects linked to Afghanistan |publisher=CNN |date=September 30, 2001 |accessdate=June 8, 2008}}</ref> ထို ကိန်းဂဏန်းမှာ သေဆုံးသည်ဟု အမှန်တကယ် အတည်ပြုသည့် ဦးရေ ထက် နှစ်ဆမျှ ပိုများနေခဲ့သည်။ မြို့တော် အနေနှင့် ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာတွင် သေဆုံးရသူ ၁,၆၀၀ ခန့်ကိုသာ မည်သူမည်ဝါဖြစ်သည်ဟု ခွဲခြားနိုင်ခဲ့သည်။ ကျန်းမာရေး စစ်ဆေးမှုဆိုင်ရာ ရုံးမှလည်း သေဆုံးသူ စာရင်းနှင့် တွဲဖက် ဆက်စပ်၍ မရနိုင်သော အရိုး နှင့် တစ်ရှူး အပိုင်းအစ ၁၀,၀၀၀ ခန့်ကို သိမ်းဆည်းထားခဲ့သည်။ <ref name="CBS2">{{Cite news| title=Ground Zero Forensic Work Ends| publisher=CBS News| date=February 23, 2005| url=http://www.cbsnews.com/stories/2005/02/23/national/main675839.shtml| accessdate=May 20, 2008| archivedate=26 August 2011| archiveurl=https://www.webcitation.org/61DZKzb1e?url=http://www.cbsnews.com/stories/2005/02/23/national/main675839.shtml}}</ref> ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် အလုပ်သမားများက ပျက်စီးသွားသော ဒျုရှ်ဘဏ် အဆောက်အဦးကို ဖြိုဖျက်ရန် အတွက် ပြင်ဆင်ချိန်တွင်ပင် အရိုးအပိုင်းအစများကို ထပ်မံတွေ့ရှိရသေးသည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂ရက်တွင် မနုဿဗေဒ ပညာရှင်များနှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာရှင်များ ပါဝင်သော အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့က စတေတန် ကျွန်းရှိ ဖရက်ရှ်ကေးလ် လင်းန်ဖေး (Fresh Kills Landfill) တွင် ထားရှိသော လူတို့၏ အကြွင်းအကျန်များ၊ လက်မှုပစ္စည်းများနှင့် အဆောင်အယောင် ပစ္စည်းများကို ရှာဖွေခဲ့ကြသည်။ ထိုရှာဖွေမှုမှာ ၂၀၁၀ ဇွန်လတွင် အဆုံးသတ်၍ စုစုပေါင်း လူ ၇၂ ဦး၏ အကြွင်းအကျန်များကို တွေ့ရှိခဲ့သဖြင့် စုစုပေါင်း ရှာဖွေတွေ့ရှိသော လူတို့၏ အကြွင်းအကျန် အရေအတွက်ကို ၁၈၄၅ ဦးအထိ တိုးမြှင့်နိုင်ခဲ့သည်။ ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာတွင် သေဆုံးခဲ့သူ ၁၆၂၉ ဦးတို့ မည်သူမည်ဝါ ဖြစ်သည်ကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့ပြီး ဒီအင်န်အေ တွဲဆက်သော နည်းဖြင့် အခြားသေဆုံးသူတို့ အား မည်သူမည်ဝါ ဖြစ်သည်ကို ဆက်လက်စုံစမ်းနေဆဲပင်ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |author= |url=http://www.newsday.com/news/new-york/more-remains-found-at-wtc-site-1.2045994 |title=More remains found at WTC site Newsday June 22, 2010 |publisher=Newsday.com |date=June 22, 2010 |accessdate=November 9, 2010 |archive-date=16 September 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100916003316/http://www.newsday.com/news/new-york/more-remains-found-at-wtc-site-1.2045994 |url-status=dead}}</ref> === ပျက်စီးမှုများ === [[File:DF-SD-04-12734.JPEG|thumb|ပင်တဂွန်သည် မီးလောင်ပျက်စီးခဲ့ပြီး တဝက်တပျက် ပြိုကျခဲ့သည်။]] အထပ် ၁၁၀ ရှိသော ဝေါထရိတ်စင်တာ၏ တွင်တာဝါ နှစ်ခုနှင့် အတူ ထိုအနီးအနားရှိ အခြား အဆောက်အဦးများလည်း ပြိုကျခြင်း သို့ အကြီးအကျယ် ပျက်စီးခြင်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထို အဆောက်အဦးများမှာ ဆဲဗင်း ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာ၊ ဆစ်စ် ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာ၊ ဖိုက် ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာ၊ ဖိုး ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာ၊ မာရီးယော့ ဝေါလ်ထရိတ် စင်တာ (သရီး ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာ)၊ ကမ္ဘာ့ ငွေကြေး ဌာန အဆောက်အအုံနှင့် စိန့်နီကိုးလပ်စ် ဂရိ အော်သိုဒေါ့ ဘုရားကျောင်း အဆောက်အအုံတို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="wtcstudy">{{cite web |url=http://www.fema.gov/rebuild/mat/wtcstudy.shtm |title=World Trade Center Building Performance Study |month=May |year=2002 |publisher=FEMA |accessdate=July 12, 2007 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5spvzRCDS?url=http://www.fema.gov/rebuild/mat/wtcstudy.shtm |archivedate=18 September 2010 |deadurl=no }}</ref> ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာ အဆောက်အဦး အစုအဝေးတွင် ပါဝင်သော အဆောက်အဦးများတွင် မြောက်ဘက်တာဝါ (ဝမ်း ဝေါလ်ထရိတ် စင်တာ)၊ တောင်ဘက်တာဝါ ( တူး ဝေါလ်ထရိတ် စင်တာ)၊ မားရီးယော့ ဟိုတယ် ( သရီး ဝေါလ်ထရိတ် စင်တာ) နှင့် ဆဲဗင်း ဝေါလ်ထရိတ် စင်တာ အဆောက်အဦးတို့မှာ လုံးဝ ဥဿုံ ပျက်စီးခဲ့ရသည်။ ဖိုး ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာ၊ ဖိုက် ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာ၊ ဝမ်း လစ်ဘာတီ ပလာဇာ၊ အမေရိကန် အကောက်ခွန် အဆောက်အအုံ (ဆစ်စ် ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာ) နှင့် လူကူးတံတား နှစ်ခုတို့မှာ အပြင်းအထန် ပျက်စီးခဲ့ရသည်။ အမှတ် ၁၃၀ လစ်ဘာတီလမ်း ရှိ ဒျုရှ်ဘဏ် အဆောက်အအုံမှာလည်း တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပျက်စီးခဲ့ရပြီး နောင်တွင် ဖြိုချပစ်ခဲ့သည်။ ကမ္ဘာ့ငွေကြေးဌာန၏ အဆောက်အအုံ ၂ ခုမှာလည်း ထိခိုက်ပျက်စီးခဲ့ရသည်။ ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာမှ လစ်ဘာတီလမ်းကို ဖြတ်လျှက် တည်ရှိသော ဒျုရှ်ဘဏ် အဆောက်အအုံမှာ နေထိုင်ရန် မဖြစ်နိုင်ခြင်း၊ အတွင်းပိုင်း ရုံးတာဝါများ အတွင်း အဆိပ်သင့် စေနိုင်သော အခြေအနေရှိခြင်းတို့ကြောင့် နေထိုင်ရန် မသင့်လျော်ဟု ကြေညာခဲ့ကာ ဖြိုချ ဖျက်စီးပစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.fema.gov/pdf/library/fema403_ch6.pdf |title=World Trade Center Building Performance Study&nbsp;– Bankers Trust Building |month=May|year=2002 |publisher=FEMA |accessdate=July 12, 2007|format=PDF}}</ref><ref>{{cite web| title=The Deutsche Bank Building at 130 Liberty Street| publisher=Lower Manhattan Construction Command Center| url=http://www.renewnyc.com/plan_des_dev/130Liberty/default.asp| accessdate=July 12, 2007| archivedate=26 August 2011| archiveurl=https://www.webcitation.org/61DZN1B92?url=http://www.renewnyc.com/plan_des_dev/130Liberty/default.asp}}</ref> အမှတ် ၃၀၊ အနောက် ဘရော့ဒ်ဝေး ရှိ ဘိုးရိုး မက်ဟက်တန် ကွန်မျူနီတီ ကောလိပ်၏ ဖစ်တာမင်းန်း အဆောင်မှာလည်း အကြီးအကျယ် ပျက်စီခဲ့ခြင်းကြောင့် နေထိုင်ရန် မသင့်လျော်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး ဖြိုချပစ်မည့် အဆောက်အဦးများ စာရင်းတွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ အခြား အနီးအပါးရှိ အဆောက်အဦးများ ဖြစ်ကြသော အမှတ် (၉၀) ဝက်စ် စထရိ အဆောက်အအုံနှင့် ဗဲရီးဇုန် အဆောက်အအုံတို့မှာ ကြီးကျယ်စွာ ပျက်စီးခဲ့ရသော်လည်း ပြန်လည် ပြုပြင်နိုင်ခဲ့သည်။<ref name="nyconstruction">{{cite web |url=http://newyork.construction.com/projects/TopProjects04/Verizon.asp |title=Verizon Building Restoration |publisher=New York Construction (McGraw Hill) |accessdate=June 28, 2007 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5pvOUTccB?url=http://newyork.construction.com/projects/TopProjects04/Verizon.asp |archivedate=22 May 2010 |deadurl=no }}</ref> ကမ္ဘာ့ငွေကြေးဌာန အဆောက်အအုံ၊ ဝမ်း လစ်ဘာတီ ပလာဇာ၊ မီလေးနီးယန် ဟေလ်တန် ဟိုတယ် နှင့် အမှတ် ၉၀ ဘုရားကျောင်း လမ်း အဆောက်အအုံ တို့မှာလည်း အသင့်အတင့် ပျက်စီးခဲ့ရသည်။ <ref>{{cite web|url=http://www.fema.gov/pdf/library/fema403_ch7.pdf|title=World Trade Center Building Performance Study&nbsp;– Peripheral Buildings |month=May|year=2002 |publisher=FEMA |accessdate=July 12, 2007|format=PDF}}</ref> သို့သော်လည်း ပြန်လည် ပြုပြင် နိုင်ခဲ့သည်။ မြောက်ဘက် တာဝါ၏ အပေါ်ရှိ ရေဒီယို၊ ရုပ်မြင်သံကြားထုတ်လွှင့်စက်၊ နှစ်လမ်းသွား ရေဒီယို အင်တင်နာ မျှော်စင်စသည့် ဆက်သွယ်ရေး ကိရိယာများမှာလည်း ပျက်စီးခဲ့ရသည်။ သို့သော်လည်း အသံလွှင့် ဌာနများသည် ဆစ်ဂနယ်များကို အခြားလမ်းကြောင်းသို့ ပြောင်းလဲခဲ့ပြီး ဆက်လက် ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။ <ref name="wtcstudy"/><ref>{{cite web| last=Bloomfield| first=Larry| url=http://sysdesignshowcase.broadcastengineering.com/ar/broadcasting_new_york_broadcasters| title=New York broadcasters rebuild| publisher=Broadcast Engineering| date=October 1, 2001| accessdate=May 18, 2008| archiveurl=https://web.archive.org/web/20080604040210/http://sysdesignshowcase.broadcastengineering.com/ar/broadcasting_new_york_broadcasters| archivedate=4 June 2008}}</ref> ဗာဂျီးနီးယားပြည်နယ် အာလင်တန် ကောင်တီတွင်မူ ပင်တဂွန် အဆောက်အဦး၏ တစိတ်တပိုင်းမှာ မီးလောင်မှုကြောင့် အကြီးအကျယ် ပျက်စီးခဲ့ရပြီး အဆောက်အဦး၏ အပိုင်းတစ်ပိုင်းမှာ ပြိုကျခဲ့ရသည်။.<ref>{{cite web |url=http://www.fire.nist.gov/bfrlpubs/build03/PDF/b03017.pdf |title=The Pentagon Building Performance Report |publisher=American Society of Civil Engineers (ASCE) |month=January |year=2003 |accessdate=May 20, 2008 |format=PDF |archivedate=24 August 2011 |archiveurl=https://www.webcitation.org/61AuaPwqQ?url=http://www.fire.nist.gov/bfrlpubs/build03/PDF/b03017.pdf }}</ref> === ကယ်ဆယ်ရေးလုပ်ငန်းများ === [[File:DN-SD-04-12744.JPEG|right|thumb|ပင်တဂွန် တိုက်ခိုက်မှုမှ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရသူ တစ်ဦးကို ကယ်ထုတ်နေစဉ်]] နယူးယောက်မြို့တော် မီးသတ်ဌာန ( (FDNY) သည် ဝန်ထမ်း ၂၀၀ (ဝန်ထမ်း တဝက်) ကို အခင်းဖြစ်ပွားရာသို့ ချက်ချင်း တာဝန်ချထားခဲ့သည်။ သူတို့အား တာဝန်ချိန် မဟုတ်သော မီးသတ်သမားများနှင့် အရေးပေါ် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ဝန်ထမ်း အများအပြားက ကူညီပံ့ပိုးပေးခဲ့သည်။ <ref name="mckinsey-ems">{{cite web |url=http://www.nyc.gov/html/fdny/pdf/mck_report/ems_response.pdf |title=McKinsey Report&nbsp;– Emergency Medical Service response |publisher=FDNY / McKinsey & Company |date=August 9, 2002 |accessdate=July 12, 2007 |format=PDF |archive-date=25 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225172600/http://www.nyc.gov/html/fdny/pdf/mck_report/ems_response.pdf%20 }}</ref><ref name="mckinsey-exec">{{cite web |url=http://www.nyc.gov/html/fdny/pdf/mck_report/executive_summary.pdf |title=FDNY McKinsey Report&nbsp;– Executive Summary |month=August |year=2002 |publisher=FDNY / McKinsey & Company |accessdate=July 10, 2007 |format=PDF |archive-date=25 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225172049/http://www.nyc.gov/html/fdny/pdf/mck_report/executive_summary.pdf%20 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.nyc.gov/html/fdny/pdf/mck_report/x7_fire_apparatus_deployment.pdf |title=Fire Apparatus Deployment on September 11 |publisher=FDNY / McKinsey & Company |month=August |year=2002 |accessdate=July 10, 2007 |format=PDF |archive-date=25 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225172548/http://www.nyc.gov/html/fdny/pdf/mck_report/x7_fire_apparatus_deployment.pdf%20 }}</ref> နယူးယောက်မြို့တော် ရဲဌာန (NYPD) က အရေးပေါ် ဆားဗစ်စ် ယူနစ် နှင့် အခြားရဲဝန်ထမ်းများကို စေလွှတ်ခဲ့ပြီး လေကြောင်းယူနစ်ကိုလည်း တာဝန်ချထားခဲ့သည်။ <ref name="mckinsey-nypd">{{cite web |url=http://www.nyc.gov/html/fdny/html/mck_report/toc.html |title=McKinsey Report&nbsp;– NYPD |date=August 19, 2002 |accessdate=July 10, 2007 |archivedate=8 June 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140608101241/http://www.nyc.gov/html/fdny/html/mck_report/toc.html }}</ref> အခင်းဖြစ်ပွားရာတွင် နယူးယောက် မီးသတ်ဌာန၊ နယူးယောက် ရဲဌာန နှင့် ဆိပ်ကမ်းအာဏာပိုင် ရဲဌာနတို့သည် ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်ခြင်း မပြုကြသဖြင့်<ref name="mckinsey-ems"/> အရပ်သားများကို ရှာဖွေ ကယ်ဆယ်ရာတွင် အလုပ်အပိုများကို လုပ်မိခဲ့ကြသည်။<ref name="alavosius">{{Cite journal|title=Unity Of Purpose/[[Unity of effort|Unity Of Effort]]: Private-Sector Preparedness In Times Of Terror |journal=Disaster Prevention & Management |author=Alavosius, Mark P., et al. |year=2005 |volume=14 |pages=666–680 |doi=10.1108/09653560510634098 | issue=5}}</ref> အခြေအနေ ဆိုးလာသော အခါတွင် နယူးယောက် ရဲဌာန လေကြောင်းယူနစ်မှ ရဲဌာနရှိ ကွပ်ကဲရေး အရာရှိများထံသို့ သတင်း အချက်အလက်များ ပေးပို့ခဲ့သဖြင့် နယူးယောက်ရဲဌာနမှ သူတို့၏ ဝန်ထမ်းများကို တာဝါများ အတွင်းမှ ထွက်ခွာရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ နယူးယောက် ရဲဌာနမှ အရာရှိ အတော်များများမှာ အဆောက်အဦးများ ပြိုမကျမီ အချိန်တွင် ဘေးကင်းစွာ ထွက်ခွာနိုင် ခဲ့သည်။ <ref name="mckinsey-nypd"/><ref name="alavosius"/> ကွပ်ကဲရေး ဌာန မတူပဲ ကွဲပြားခြင်း၊ အေဂျင်စီများ အကြားတွင် မတူညီသော ရေဒီယို ဆက်သွယ်ရေး စနစ်များ ရှိခြင်း တို့ကြောင့် သတိပေးချက်များမှာ နယူးယောက် မီးသတ်ဌာန ကွပ်ကဲရေး အရာရှိများ ထံသို့ မရောက်ရှိခဲ့ပေ။ ပထမ တာဝါ ပြိုကျပြီးချိန်တွင် နယူးယောက် မီးသတ်ဌာနမှ ကွပ်ကဲရေး အရာရှိများက အဆောက်အဦး အတွင်းမှ ထွက်ခွာရန် သတိပေးချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့သော်လည်း ရေဒီယို ထပ်ဆင့် ထုတ်လွှင့်စနစ်များ ချို့ယွင်းပြီး ကောင်းစွာ အလုပ်မလုပ်သောကြောင့် မီးသတ်သမား အများအပြားမှာ ထွက်ခွာရန် အမိန့်ကို မကြားခဲ့ပေ။ 9-1-1 အရေးပေါ်နံပါတ်မှလည်း ခေါ်ဆိုသူများ ထံမှာ အချက်အလက်များကို အခင်းဖြစ်ပွားရာ နေရာတွင် ရှိနေသော ကွပ်ကဲရေး အရာရှိများထံသို့ ထပ်ဆင့် ပေးပို့နိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ <ref name="mckinsey-exec"/> တိုက်ခိုက်မှု အပြီး နာရီပိုင်းအတွင်းမှာပင် ရှာဖွေရေးနှင့် ကယ်ဆယ်ရေး လုပ်ငန်းများကို အင်တိုက်အားတိုက် စတင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ လပေါင်းများစွာ ၂၄ နာရီ ပတ်လုံး စစ်ဆင်ရေး လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီးနောက် ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာ နေရာကို ၂၀၀၂ ခုနှစ် မေလ အကုန်တွင် ရှင်းလင်းနိုင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news |url=http://archives.cnn.com/2002/US/05/30/rec.wtc.cleanup/ |title=Ceremony closes 'Ground Zero' cleanup |date=May 30, 2002 |publisher=CNN |accessdate=September 11, 2008 |archivedate=1 December 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081201081749/http://archives.cnn.com/2002/US/05/30/rec.wtc.cleanup/ }}</ref> == တိုက်ခိုက်သူများနှင့် ၎င်းတို့၏ နောက်ခံ အခြေအနေ == [[File:Mohamed Atta.jpg|thumb|စက်တင်ဘာ ၁၁ ပြန်ပေးသမား ၁၉ ယောက်တို့၏ ခေါင်းဆောင် အီဂျစ်လူမျိုး မိုဟာမက် အာတာ]] တိုက်ခိုက်ခြင်း ခံရပြီး နာရီပိုင်းအတွင်းမှာပင် [[အက်ဖ်ဘီအိုင်]] မှ သတင်းဌာနများသို့ သံသယ ရှိသော ပိုင်းလော့ နှင့် ပြန်ပေးသမားတို့၏ အမည်များ နှင့် အချို့ ပြန်ပေးသမားတို့၏ အသေးစိတ် အချက်အလက်များကို ထုတ်ဖော်ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite book|title=[[Against All Enemies|Against All Enemies: Inside America's War on Terrorism]] |last=Clarke |first=Richard A. |year=2004 |publisher=Simon & Schuster |location=New York |isbn=978-0-7432-6823-3 |pages=[https://archive.org/details/againstallenemie0000clar_b6p9/page/13 13]–14}}</ref> [[အီဂျစ်နိုင်ငံ]] မှ မိုဟာမက် အာတာသည် အကြမ်းဖက် သမား ၁၉ ဦးတို့၏ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်ပြီး တိုက်ခိုက်သည့် လေယာဉ်ကို မောင်းနှင်သည့် ပိုင်းလော့ တစ်ဦးလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=The Hamburg connection |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/2349195.stm |publisher=BBC News |date=August 19, 2005 |accessdate=October 3, 2008}}</ref> အာတာသည် တိုက်ခိုက်မှု အတွင်းတွင် အခြား အကြမ်းဖက်သမားများနှင့်အတူ သေဆုံးခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သူ၏ ပို့တ်လန်း လေယာဉ်ခရီးစဉ်မှ ခရီးစဉ်အမှတ် ၁၁ ပေါ်သို့ ပါမသွားဘဲ ကျန်နေခဲ့သော သူ၏ ခရီးဆောင် သေတ္တာ အတွင်းတွင် ပြန်ပေးသမား ၁၉ ဦး စလုံး ၏ အမည်များနှင့် အသေးစိတ် အချက်အလက်များ ပါရှိသော စာရွက်စာတမ်းများ ရှိနေခဲ့သည်။ ထိုမျှသာ မက သူတို့၏ အစီအစဉ်များ၊ တိုက်ခိုက်ရသည့် ရည်ရွယ်ချက်များ နှင့် နောက်ခံအခြေအနေ များအတွက် သဲလွန်စများလည်း ထိုစာရွက်စာတမ်းများတွင် တွေ့ရှိရသည်။ <ref>{{Cite news |author=Dorman, Michael |url=http://www.securityinfowatch.com/Homeland+Security/unraveling-9-11-was-bags |title=Unraveling 9–11 was in the bags |publisher=Security Info Watch |date=April 17, 2006 |accessdate=September 8, 2009 |archivedate=25 December 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225172322/https://www.securityinfowatch.com/Homeland+Security/unraveling-9-11-was-bags%20 }}</ref> နေ့ခင်းပိုင်းတွင် အမေရိကန် အမျိုးသား လုံခြုံရေး အေဂျင်စီသည် ဂျာမန်ထောက်လှမ်းရေး အေဂျင်စီမှ ကြားဖြတ်နားထောင်ထားသော စကားပြောသံများကို ရရှိခဲ့ပြီး ထိုသက်သေ အထောက်အထားများက အိုစမာ ဘင်လာဒင် ထံသို့ ညွှန်ပြနေသည်။<ref>{{Cite news |title=Piece by Piece, The Jigsaw of Terror Revealed |url=http://news.independent.co.uk/world/americas/article218611.ece |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071215042924/http://news.independent.co.uk/world/americas/article218611.ece |archivedate=15 December 2007 |publisher=[[The Independent]] |date=September 30, 2001 |accessdate=May 20, 2008 |location=London |first=Al-Qa'edah |last=Leaders }}</ref><ref>{{Cite news|first=John |last=Tagliabue |coauthors=Raymond Bonner |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A0DE5DA173DF93AA1575AC0A9679C8B63 |title=A Nation challenged: German Intelligence; German Data Led U.S. to Search For More Suicide Hijacker Teams |publisher=The New York Times |date=September 29, 2001 |accessdate=May 21, 2008}}</ref> ၂၀၀၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် အက်ဖ်ဘီအိုင်မှ ပြန်ပေးသမား ၁၉ဦး၏ ဓာတ်ပုံများ ၊ ၎င်းတို့၏ မူလ နိုင်ငံ နှင့် အမည်ကွဲများကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.fbi.gov/pressrel/pressrel01/092701hjpic.htm |title=The FBI releases 19 photographs of individuals believed to be the hijackers of the four airliners that crashed on September 11, 01 |work=[[Federal Bureau of Investigation]] |publisher=[[United States Department of Justice]] |date=September 27, 2001 |accessdate=May 20, 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20011001123059/http://www.fbi.gov/pressrel/pressrel01/092701hjpic.htm |archivedate=1 October 2001 }}</ref> ပြန်ပေးသမား ၁၅ ဦးမှာ [[ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံ]] မှ ၁၅ ဦး၊ [[အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စု]] မှ ၂ ဦး၊ [[အီဂျစ်နိုင်ငံ]] မှ ၁ဦး နှင့် [[လက်ဘနွန်နိုင်ငံ]] မှ ၁ဦး တို့ ဖြစ်ကြသည်။ <ref>{{Cite news| last=Johnston| first=David| title= Two years later: 9/11 Tactics; Official Says Qaeda Recruited Saudi Hijackers to Strain Ties| url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9803E4DD143BF93AA3575AC0A9659C8B63| date=September 9, 2003| publisher=The New York Times| accessdate=May 19, 2008}}</ref> တိုက်ခိုက်မှုနှင့် ပတ်သက်ပြီး အက်ဖ်ဘီအိုင်မှ ထောက်လှမ်းခဲ့သော PENTTBOM ဟု အမည်ပေးထားသော စစ်ဆင်ရေးမှာ အက်ဖ်ဘီအိုင်၏ ရာဇဝင်တွင် အကြီးမားဆုံးနှင့် အရှုပ်ထွေးဆုံး စုံစမ်း စစ်ဆေးမှု ဖြစ်ပြီး စပါယ်ရှယ် အေးဂျင့် ဦးရေ ၇၀၀၀ ကျော် ပါဝင်သည်။ "စက်တင်ဘာ ၁၁ တိုက်ခိုက်မှုနှင့် ပတ်သက်သော သက်သေအထောက်အထားများသည် အယ်လ်ကေးဒါး နှင့် အိုစမာ ဘင်လာဒင် တို့နှင့် ပတ်သက် ဆက်စပ်နေသည်မှာ ထင်ရှားပြီး ငြင်းဆိုစရာမရှိ။" ဟု အက်ဖ်ဘီအိုင်မှ ထုတ်ဖော်ပြောကြားခဲ့ပြီး အမေရိကန် အစိုးရမက အိုစမာ ဘင်လာဒင် ဦးဆောင်သော အယ်လ်ကေးဒါး အကြမ်းဖက် အဖွဲ့သည် တိုက်ခိုက်မှု အတွက် တာဝန်ရှိသည်ဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း အစိုးရမှလည်း စက်တင်ဘာ ၁၁ရက်နေ့ တိုက်ခိုက်မှုနှင့် ပတ်သက်ပြီး အယ်လ်ကေးဒါး နှင့် အိုစမာ ဘင်လာဒင်သည် လုံးဝတာဝန်ရှိသည် ဟူ၍ တူညီစွာ ကောက်ချက်ဆွဲခဲ့သည်။ <ref>{{cite web |url=http://www.number-10.gov.uk/output/page3682.asp |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040907150037/http://www.number10.gov.uk/output/page3682.asp |archivedate=7 September 2004 |title=Responsibility for the Terrorist Atrocities in the United States, September 11, 2001 |publisher=[[10 Downing Street]] |date=November 14, 2001 |accessdate=May 20, 2008 }}</ref> === အယ်လ်ကေးဒါး === {{main|အယ်လ်ကေးဒါး}} အယ်လ်ကေးဒါး၏ ဇာစ်မြစ်သည် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံသို့ ဝင်ရောက် ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်သော ၁၉၇၉ မှ စသည်။ ထိုအချိန်ပြီးနောက်တွင် အိုစမာဘင်လာဒင်သည် အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံသို့ ဆိုဗီယက်များအား တွန်းလှန်ရန်အတွက် အာရပ်မူဂျာဟစ်များကို စည်းရုံးရန် အတွက် သွားရောက်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|publisher=BBC News|title=Al-Qaeda's origins and links|date=July 20, 2004|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/1670089.stm|accessdate=December 7, 2009}}</ref> အေမန် အယ်လ် ဇာဝါဟီရီ၏ လမ်းညွှန်မှုအောက်တွက် ဘင်လာဒင်သည် ဘာသာရေး အစွန်းရောက်စိတ် ပို၍ ပြင်းထန်လာခဲ့သည်။<ref name="gunaratna-p23">{{Cite book|author=Gunaratna, Ronan |title=Inside Al Qaeda |year=2002 |publisher=Berkley Books |pages=23–33}}</ref> ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် ဘင်လာဒင်သည် ပထမ ဖာတဝါကို ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့ပြီး အမေရိကန် စစ်သားတို့အား ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံမှ ထွက်ခွာသွားရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.pbs.org/newshour/terrorism/international/fatwa_1996.html |title=Bin Laden's fatwā (1996) |publisher=PBS |accessdate=May 20, 2008 |archivedate=25 December 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225172127/https://www.pbs.org/newshour/terrorism/international/fatwa_1996.html }}</ref> ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ပြန်သော ဒုတိယ ဖာတဝါတွင် ဘင်လာဒင်သည် အစ္စရေးနှင့် ဆက်နွယ်နေသော အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ၏ နိုင်ငံခြားရေးဝါဒနှင့် ပင်လယ်ကွေ့စစ်ပွဲ အပြီး အမေရိကန် တပ်များ ဆော်ဒီအာရေဗျတွင် ဆက်လက်ရှိနေသည်နှင့် ပတ်သက်၍ ကန့်ကွက်မှုများကို ရေးသားဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။<ref name="1998FatwaPBS">{{cite web |url=http://www.pbs.org/newshour/terrorism/international/fatwa_1998.html |title=Al Qaeda's 1998 fatwā |work=[[The NewsHour with Jim Lehrer]] |publisher=[[Public Broadcasting Service]] |accessdate=May 19, 2008 |archivedate=1 September 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060901093550/http://www.pbs.org/newshour/terrorism/international/fatwa_1998.html }}</ref> ဘင်လာဒင်သည် အစ္စလာမ် ဘာသာရေး စာပေများကို အသုံးပြု၍ မွတ်စလင်တို့အား ဖော်ပြပါ အချက်များအား အမေရိကန် တို့မှ ရုပ်သိမ်းသည့် အချိန်အထိ အမေရိကန် စစ်တပ် နှင့် အမေရိကန် နိုင်ငံသားတို့ကို အကြမ်းဖက်တိုက်ခိုက်ရန် အတွက် အားပေးအားမြှောက်ပြုခဲ့သည်။ မွတ်စလင် တိုင်းပြည်တို့အား ရန်သူများက ဖျက်စီးပါက ဂျီဟတ် ပြုလုပ်ရန်မှာ တစ်ဦးတစ်ယောက်ချင်းစီ၏ တာဝန်ဖြစ်သည်ကို အစ္စလာမ်သမိုင်းတလျှောက်တွင် တွေ့နိုင်သည်ဟု သူက ပြောခဲ့သည်။<ref name="1998FatwaPBS" /> === အိုစမာဘင်လာဒင် === {{main|အိုစမာ ဘင်လာဒင်}} ထိုတိုက်ခိုက်မှုကို စီစဉ်သူ ဘင်လာဒင်သည် <ref name="BBC6Jul2011">{{Cite news |title=Pakistan inquiry orders Bin Laden family to remain|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-14041604 |publisher=BBC |date=July 6, 2011 |accessdate=July 25, 2011}}</ref> အစပိုင်းတွင် သူ ပါဝင်ပတ်သက်မှုကို ငြင်းဆိုခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ဝန်ခံခဲ့သည်။ <ref name="cbc-2004"/><ref name="ajNov2004">{{Cite news |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070613014620/http://english.aljazeera.net/English/archive/archive?ArchiveId=7403 |archivedate=13 June 2007 |url=http://english.aljazeera.net/English/archive/archive?ArchiveId=7403 |title=Full transcript of bin Ladin's speech |publisher=[[Al Jazeera]] |date=November 2, 2004 |accessdate=May 20, 2008 }}</ref> [[အယ်လ်ဂျဇီးရ]] သတင်းဌာနမှ ၂၀၁၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၁၆ ရက်တွင် ဘင်လာဒင်၏ ကြေညာချက်ကို ထုတ်လွှင့်ခဲ့ပြီး ဘင်လာဒင်မှ ဤတိုက်ခိုက်မှုသည် သူ၏ လက်ချက်မဟုတ်ကြောင်းနှင့် တိုက်ခိုက်သူ တစ်ဦးတစ်ယောက်ချင်းစီက သူတို့ကိုယ်ပိုင် အကြောင်းဖြင့် လုပ်ကြခြင်း ဖြစ်ကြောင်း ပြောခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |title=Pakistan to Demand Taliban Give Up Bin Laden as Iran Seals Afghan Border |url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,34440,00.html |publisher=[[Fox News Channel]] |date=September 16, 2001 |accessdate=May 20, 2008 |archive-date=23 May 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100523082548/http://www.foxnews.com/story/0,2933,34440,00.html |url-status=dead}}</ref> ၂၀၀၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် အမေရိကန်တပ်များက ဂျလာလာဘတ်ရှိ ပျက်စီးနေသော အိမ်တစ်လုံး အတွင်းမှ ဗွီဒီယို တိတ်ခွေ တစ်ခုကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီး ထိုဗွီဒီယိုထဲတွင် ဘင်လာဒင်မှ ခါလပ်ဖ် အယ်လ် ဟာဘီနှင့် စကားပြောနေသည်ကို တွေ့ရပြီး ဘင်လာဒင် အနေနှင့် ထိုတိုက်ခိုက်မှုကို ကြိုသိကြောင်း ဝန်ခံထားခြင်း ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite news| title = Bin Laden on tape: Attacks 'benefited Islam greatly'| publisher = CNN| date = December 14, 2001| url = http://archives.cnn.com/2001/US/12/13/ret.bin.laden.videotape/| accessdate = November 9, 2007| quote = Reveling in the details of the fatal attacks, bin Laden brags in Arabic that he knew about them beforehand and says the destruction went beyond his hopes. He says the attacks "benefited Islam greatly".| archivedate = 27 December 2007| archiveurl = https://web.archive.org/web/20071227125232/http://archives.cnn.com/2001/US/12/13/ret.bin.laden.videotape/}}</ref> ၂၀၀၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၇ ရက်တွင် ဘင်လာဒင်၏ ဒုတိယ ဗွီဒီယို အခွေထွက်ပေါ်လာခဲ့ပြီး ထိုအခွေထဲတွင် ဘင်လာဒင်က "အမေရိကားအား အကြမ်းဖက်တိုက်ခိုက်ခြင်းကို ချီးကျူးသင့်ကြောင်း။ အကြောင်းမှာ တရားမမျှတမှုကို တုံ့ပြန်ခြင်းသာလျှင် ဖြစ်ကြောင်း။ အမေရိကားအား သူတို့ လူမျိုးများအား သတ်ဖြတ်သည့် အစ္စရေးတို့အား ထောက်ပံ့ကူညီနေခြင်းမှ ရပ်တန့်ရန် အတွက် ဖိအားပေးခြင်းသာဖြစ်ကြောင်း။" ပြောကြားခဲ့သော်လည်း တိုက်ခိုက်မှုနှင့် ပတ်သက်ပြီး သူ့တွင် တာဝန်ရှိကြောင်း မပြောခဲ့ပေ။<ref>{{Cite news|title = Transcript: Bin Laden video excerpts |publisher = BBC News| date=December 27, 2001| url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/1729882.stm| accessdate=June 26, 2011}}</ref> ၂၀၀၄ ခုနှစ် အမေရိကန် သမ္မတ ရွေးကောက်ပွဲ မတိုင်မီ အချိန်ကလေးတွင် ဘင်လာဒင်သည် အမေရိကန်အား တိုက်ခိုက်မှုတွင် အယ်ကေးဒါး ပါဝင်ပတ်သက်နေမှုအား တရားဝင် ထုတ်ဖော်ဝန်ခံခဲ့ပြီး သူနှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်နွယ်နေကြောင်းလည်း ဝန်ခံခဲ့သည်။ သူ၏ ပြောကြားချက်အရ ထိုသို့ တိုက်ခိုက်ရသည်မှာ သူတို့သည် လွတ်လပ်သူများ ဖြစ်ကြောင်း။ သူတို့အနေနှင့် သူတို့ တိုင်းပြည်၏ လွတ်လပ်မှုကို ပြန်လည် ရယူလိုကြောင်း။ အမေရိကန်က သူတို့၏ လုံခြုံရေးကို ထိပါးသည့် အတွက် သူတို့ကလည်း အမေရိကန်၏ လုံခြုံရေးကို ပြန်လည် ထိပါးရမည် ဖြစ်ကြောင်း ပြောခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news |last=Michael |first=Maggie |url=http://legacy.signonsandiego.com/news/nation/terror/20041029-1423-binladentape.html |title=Bin Laden, in statement to U.S. people, says he ordered Sept. 11 attacks |agency=Associated Press |publisher=SignOnSanDiego.com |date=October 29, 2004 |accessdate=June 26, 2011 |archivedate=3 September 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120903021049/http://legacy.signonsandiego.com/news/nation/terror/20041029-1423-binladentape.html }}</ref> ဘင်လာဒင်က သူ၏ နောက်လိုက်များကို ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေး အဆောက်အအုံကို တိုက်ခိုက်ရန် ကိုယ်တိုင် ညွှန်ကြားခဲ့ခြင်း ဖြစ်ကြောင်း ပြောခဲ့သည်။<ref name="ajNov2004" /><ref>{{Cite news|title = Al-Jazeera: Bin Laden tape obtained in Pakistan|publisher = MSNBC|date = October 30, 2004|url = http://msnbc.msn.com/id/6363306/|accessdate = September 7, 2006|archive-date = 25 December 2018|archive-url = https://web.archive.org/web/20181225172405/http://www.msn.com/|url-status = dead}}</ref> အယ်ဂျဇီးရ မှ ရသော အခြား ဗွီဒီယို တစ်ခုတွင် ဘင်လာဒင်အား လေယာဉ်ပြန်ပေးသမားများ ဖြစ်သော ရမ်ဇီဘင် အယ်လ်ရှစ်ဘ်၊ ဟမ်ဇာအယ်လ်ဂမ်ဒီ နှင့် ဝေးလ်အယ်လ်ရှေရီ တို့နှင့် အတူတွေ့ရပြီး တိုက်ခိုက်မှုအတွက် ပြင်ဆင်နေကြပုံကို တွေ့ရသည်။ <ref>{{Cite news |url=http://www.cbc.ca/world/story/2006/09/07/al-qaeda-tape.html |title=Bin Laden 9/11 planning video aired |publisher=[[CBC News]] |date=September 7, 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071013183902/http://www.cbc.ca/world/story/2006/09/07/al-qaeda-tape.html |archivedate=13 October 2007 |accessdate=May 20, 2008 }}</ref> အမေရိကန် အနေနှင့် စက်တင်ဘာ ၁၁ တိုက်ခိုက်မှုနှင့် ပတ်သက်ပြီး ဘင်လာဒင်အား တရားဝင် စွပ်စွဲခြင်း မည်သည့်အခါကမျှ မရှိခဲ့ပေ။<ref>{{cite web| last=Clewley| first=Robin| title=How Osama Cracked FBI's Top 10| publisher=[[Wired (magazine)|Wired]]| date=September 27, 2001| url=http://www.wired.com/politics/law/news/2001/09/47109| accessdate=July 6, 2007| archiveurl=https://archive.today/20120526005320/http://www.wired.com/politics/law/news/2001/09/47109| archivedate=26 May 2012}}</ref> ၂၀၁၁ ခုနှစ် မေလ ၁ ရက်တွင် ဘင်လာဒင်အား အမေရိကန်တပ်များက [[ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ]] အဘော့တာဘတ်တွင် လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=http://www.nytimes.com/2011/05/02/world/asia/osama-bin-laden-is-killed.html?hp |title=Bin Laden Is Dead, President Obama Says |author=Peter Baker and Helene Cooper |date=May 1, 2011 |work=New York Times |publisher=New York Times |accessdate=May 2, 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://thelede.blogs.nytimes.com/2011/05/01/bin-laden-dead-u-s-official-says/?scp=3&sq=Abbottabad,%20Pakistan%20&st=cse |title=Obama Announces Killing of Osama bin Laden |author= Helene Cooper |date=May 1, 2011 |work=New York Times |accessdate=May 2, 2011}}</ref> === ခါလစ်ဖ် ရှိတ် မိုဟာမက် === [[File:Khalid Shaikh Mohammed after capture.jpg|thumb|alt=An unkempt and disoriented man in a white t-shirt sitting on the floor with his hands tied|ခါလစ်ဖ်ရှိတ် မိုဟာမက်ကို ပါကစ္စတန်တွင် ဖမ်းဆီးရမိပြီးနောက် တွေ့ရစဉ်]] အာရပ် ရုပ်မြင်သံကြားလိုင်း အယ်လ်ဂျဇီးရမှ သတင်းထောက် ယော့စ်ရီ ဖောင်ဒါက ၂၀၀၂ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ခါလစ်ဖ်ရှိတ်မိုဟာမက်မှ ရမ်ဇီ ဘင် အယ်လ်ရှစ်ဘ် နှင့် အတူ စက်တင်ဘာ ၁၁ တိုက်ခိုက်မှုတွင် ပါဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြောင်း သတင်းပေးပို့ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|url=http://www.guardian.co.uk/international/story/0,3604,906911,00.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080302075945/http://www.guardian.co.uk/international/story/0,3604,906911,00.html|archivedate=2 March 2008|title='We left out nuclear targets, for now'|publisher=The Guardian|date=March 4, 2003|accessdate=May 20, 2008|quote=Yosri Fouda of the Arabic television channel al-Jazeera is the only journalist to have interviewed Khalid Sheikh Mohammed, the al-Qaida military commander arrested at the weekend. Here he describes the two-day encounter with him and his fellow organiser of September 11, Ramzi bin al- Shibh: [...] Summoning every thread of experience and courage, I looked Khalid in the eye and asked: ‘Did you do it?’ The reference to September 11 was implicit. Khalid responded with little fanfare: ‘I am the head of the al-Qaida military committee,’ he began, ‘and Ramzi is the coordinator of the Holy Tuesday operation. And yes, we did it.’|location=London}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/news/3685099/Alleged-911-mastermind-wants-to-confess-to-plot.html|title= Alleged 9/11 mastermind wants to confess to plot |publisher=Telegraph |date=October 10, 2008 |accessdate=July 6, 2009|location=London|first1=Tom|last1=Leonard|first2=Alex|last2=Spillius}}</ref><ref name=aljazeera2007/> နိုင်းအဲလယ်ဗင်း ကော်မရှင်၏ အစီရင်ခံစာမှ စက်တင်ဘာ ၁၁ တိုက်ခိုက်မှု၏ နောက်ကွယ်မှ အဓိက ကြိုးကိုင် လှုပ်ရှားသူ မိုဟာမက်မှ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ အစ္စရေးအပေါ် အလေးပေးသော နိုင်ငံခြားရေး မူဝါဒများနှင့် ပတ်သတ်၍ သဘောမတူညီဘဲအမေရိကန် အပေါ် ရွံ့မုန်းနေကြောင်း ဆုံးဖြတ်ထားခဲ့သည်။ <ref name=autogenerated1>{{Cite book|url=http://www.9-11commission.gov/report/911Report_Ch5.htm |chapter=Chapter 5 |title=9/11 Commission Report |author=National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States |year=2004 |isbn=978-1-57736-341-5 |accessdate=2011-06-26}}</ref> မိုဟာမက်သည် ၁၉၉၃ ခုနှစ် ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေး အဆောက်အအုံ ဗုံးပေါက်ကွဲမှုတွင်လည်း အကြံပေးသူနှင့် ငွေကြေးထောက်ပံ့သူ ဖြစ်ပြီး စက်တင်ဘာ ၁၁ တိုက်ခိုက်မှုတွင် ဦးဆောင် ဖောက်ခွဲသူ ရမ်ဇီ ယူဆတ်၏ ဦးလေးတော်စပ်သူလည်း ဖြစ်သည်။ မိုဟာမက်အား ၂၀၀၃ ခုနှစ် မတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ၊ ရာဝယ်လ်ပင်ဒီတွင် စီအိုင်အေနှင့် အတူတကွ လှုပ်ရှားနေသော ပါကစ္စတန် လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့များက ဖမ်းဆီးခဲ့ပြီး ဂွာတာနာမို ပင်လယ်အော်ရှိ အကျဉ်းစခန်းတွင် သူ့အား ထိန်းသိမ်းထားသည်။ <ref>{{Cite news|url=http://www.time.com/time/nation/article/0,8599,436061,00.html|title=Khalid Sheikh Mohammed Names Names|publisher=[[Time (magazine)|TIME]]|date=March 24, 2003|accessdate=May 20, 2008|first1=Elaine|last1=Shannon|first2=Michael|last2=Weisskopf|archivedate=25 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225172208/http://content.time.com/time/nation/article/0,8599,436061,00.html%20}}</ref> ၂၀၀၇ ခုနှစ် မတ်လ အမေရိကန်တွင် ကြားနာစစ်ဆေးမှုတွင် မိုဟာမက်က တိုက်ခိုက်မှုနှင့် ပတ်သက်၍ သူ့တွင် တာဝန်ရှိကြောင်း "နိုင်း အဲလယ်ဗင်း တိုက်ခိုက်မှုတွင် ကျွန်ုပ်တွင် အေ မှ ဇက် အထိ တာဝန်ရှိသည်။" ဟု ဝန်ခံပြောကြားခဲ့သည်။ <ref name="aljazeera2007">{{Cite news|url=http://english.aljazeera.net/news/americas/2007/03/200852512026300115.html |title=September 11 suspect 'confesses' |publisher=Al Jazeera |date=March 15, 2007 |accessdate=June 10, 2009}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/6452573.stm |title= Key 9/11 suspect 'admits guilt' |publisher=BBC News |date=March 15, 2007 |accessdate=May 20, 2008}}</ref> မိုဟာမက်သည် မျက်နှာတွင် အဝတ်အုပ်၍ ရေဖြန်းသောနည်းဖြင့် ညှင်းပန်းနှိပ်စက် ခံရပြီးနောက်တွင် ဝန်ခံခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|date=May 8, 2008|url=http://www.reuters.com/article/2008/05/08/idUSN08420997|title=US judge orders CIA to turn over 'torture' memo-ACLU|publisher=Reuters|accessdate=June 26, 2011|first=Michelle|last=Nichols|archivedate=22 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111022131148/http://www.reuters.com/article/2008/05/08/idUSN08420997}}</ref> === တိုက်ခိုက်ရသည့်အကြောင်းရင်း === အိုစမာဘင်လာဒင်မှ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအား ဘာသာရေးစစ်ပွဲ ကြေညာခြင်းနှင့် အိုစမာနှင့် အခြားသူများ လက်မှတ်ရေးထိုးထားပြီး အမေရိကန် အရပ်သားတို့အား သတ်ဖြတ်ရန် လှုံ့ဆော်ထားသော ဖာတဝါတို့သည် ထိုသို့သော တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ရန် တွန်းအားပေးသည့် အကြောင်းရင်းဖြစ်သည်ဟု စုံစမ်းစစ်ဆေးသူများမှ တွေ့ရှိရသည်။ <ref>{{Cite book|author=Gunarathna, Rohan |title=Inside Al Qaeda, Global Network of Terror |year=2002 |publisher=Berkley Books |pages=61–62}}</ref> တိုက်ခိုက်မှု မတိုင်ခင်နှင့် တိုက်ခိုက်မှုအပြီး အိုစမာဘင်လာဒင် ထုတ်ပြန်သော ဖာတဝါများတွင် <ref name="e1996">{{cite web | url = http://www.pbs.org/newshour/terrorism/international/fatwa_1996.html | title = Bin Laden's Fatwa | accessdate = 2011-07-12 | last = bin Laden | first = Osama | date = August, 1996 | publisher = [[PBS NewsHour]] | archivedate = 25 December 2018 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181225172127/https://www.pbs.org/newshour/terrorism/international/fatwa_1996.html }}</ref><ref name="e1998">{{cite web | url = http://www.pbs.org/newshour/terrorism/international/fatwa_1996.html | title = Bin Laden's Fatwa | accessdate = 2011-07-12 | last = bin Laden | first = Osama | date = February, 1998 | publisher = [[PBS NewsHour]] | archivedate = 25 December 2018 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181225172127/https://www.pbs.org/newshour/terrorism/international/fatwa_1996.html }}</ref> အယ်လ်ကေးဒါး အနေဖြင့် အကြောင်းရင်း ၃ခုကို ကိုးကားထားသည်။ ၎င်းတို့မှာ အမေရိကန်တပ်များ ဆော်ဒီအာရေဗျတွင် ဆက်လက် ရှိနေခြင်း <ref name="e1998"/><ref>Plotz, David (2001) [http://www.slate.com/default.aspx?id=115404 What Does Osama Bin Laden Want?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110810171041/http://www.slate.com/default.aspx?id=115404 |date=10 August 2011 }}, Slate</ref><ref>* Plotz, David (2001) [http://www.slate.com/default.aspx?id=115404 What Does Osama Bin Laden Want?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110810171041/http://www.slate.com/default.aspx?id=115404 |date=10 August 2011 }}, Slate * {{Cite book|author=Bergen, Peter L. |title=Holy War Inc. |url=https://archive.org/details/holywarincinside00berg |publisher=Simon & Schuster |year=2001 |page=[https://archive.org/details/holywarincinside00berg/page/5 3]|isbn=978-0-7432-0502-3}} * {{Cite news |url=http://www.guardian.co.uk/g2/story/0,3604,558075,00.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080119011449/http://www.guardian.co.uk/g2/story/0,3604,558075,00.html |archivedate=19 January 2008 |title=Face to face with Osama |publisher=The Guardian |date=September 26, 2001 |location=London |accessdate=May 13, 2010 |first=Rahimullah |last=Yusufzai }} * {{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/2984547.stm|title=US pulls out of Saudi Arabia|accessdate=November 29, 2009|work=BBC News|date=April 29, 2003}} * {{cite web |url=http://cryptome.org/zawahri-wsj.htm |title=Saga of Dr. Zawahri Sheds Light On the Roots of al Qaeda Terror |publisher=Wall Street Journal |date=July 2, 2002 |accessdate=May 20, 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20051223041317/http://cryptome.org/zawahri-wsj.htm |archivedate=23 December 2005 }} * {{cite web| url=http://www.9-11commission.gov/archive/hearing10/9-11Commission_Hearing_2004-04-13.htm| title=Tenth Public Hearing, Testimony of Louis Freeh| publisher=9/11 Commission| date=April 13, 2004| accessdate=May 20, 2008}} * {{cite web| title=Jihad Against Jews and Crusaders: World Islamic Front Statement| date=February 23, 1998| url=http://www.fas.org/irp/world/para/docs/980223-fatwa.htm| publisher=[[Federation of American Scientists]]| accessdate=September 8, 2006| archive-date=6 December 1998| archive-url=https://web.archive.org/web/19981206071256/http://www.fas.org/irp/world/para/docs/980223-fatwa.htm| url-status=dead}}</ref> အမေရိကန်မှ အစ္စရေးအား ထောက်ခံ အားပေးနေခြင်း<ref> * {{cite news | first = Osama | last = bin Laden | title = Full text: bin Laden's 'letter to America' | date = November 24, 2002 | url = http://www.guardian.co.uk/world/2002/nov/24/theobserver | publisher = [[The Observer]] | accessdate = 2011-07-12}} * {{Cite book |title=[[The Israel Lobby and U.S. Foreign Policy]] |first=John J. |last=Mearsheimer |page=[https://archive.org/details/israellobbyusfor0000mear/page/66 67] |publisher=Macmillan |year=2007 |isbn=978-0-374-17772-0 }} * {{Cite book |title=Encyclopedia of terrorism |url=https://archive.org/details/encyclopediaterr00kush |first=Harvey |last=Kushner |page=[https://archive.org/details/encyclopediaterr00kush/page/n403 389] |publisher=SAGE |year=2003 |isbn=978-0-7619-2408-1 }} * {{Cite book |title=Osama Bin Laden |url=https://archive.org/details/osamabinladen0000murd |first=Suzanne |last=Murdico |page=[https://archive.org/details/osamabinladen0000murd/page/64 64] |publisher=Rosen Publishing Group |year=2003 |isbn=978-0-8239-4467-5 }} * {{Cite book |title=Executing the Constitution |url=https://archive.org/details/executingconstit0000unse |first=Christopher |last=Kelley |page=[https://archive.org/details/executingconstit0000unse/page/207 207] |publisher=SUNY Press |year=2006 |isbn=978-0-7914-6727-5 }} * {{Cite book |title=The Al Qaeda reader |url=https://archive.org/details/alqaedareader0000unse |first=Raymond |last=Ibrahim |page=[https://archive.org/details/alqaedareader0000unse/page/276 276] |publisher=Random House |year=2007 |isbn=978-0-7679-2262-3 }} * {{Cite book |title=The World According to Al Qaeda |url=https://archive.org/details/worldaccordingto0000bern |first=Brad |last=Berner |page=[https://archive.org/details/worldaccordingto0000bern/page/80 80] |publisher=Peacock |year=2007 |isbn=978-1-4196-1046-2 }}</ref> နှင့် အီရတ်အား စီးပွားရေး ပိတ်ဆို့ခြင်းတို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref> * {{cite web|url= http://english.aljazeera.net/archive/2004/11/200849163336457223.html|title=Full transcript of bin Ladin's speech |publisher=aljazeera|accessdate=November 29, 2009}} * {{cite news | first = Osama | last = bin Laden | title = Full text: bin Laden's 'letter to America' | date = November 24, 2002 | url = http://www.guardian.co.uk/world/2002/nov/24/theobserver | publisher = [[The Observer]] | accessdate = 2011-07-12}}</ref> တိုက်ခိုက်မှုအပြီးတွင် ဘင်လာဒင်နှင့် အယ်လ်ဇဝါဟီရီတို့သည် ဗွီဒီယိုအခွေအချို့ကို ထုတ်ဝေခဲ့ကြပြီး ထိုအခွေများတွင် ထိုအကြောင်းပြချက်များကို ထပ်မံဖော်ထုတ်ထားသည်။ အရေးပါသော ထုတ်ပြန်မှု နှစ်ခုမှာ ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေသော ဘင်လာဒင်၏ "အမေရိကားသို့ ပေးစာ" <ref>{{cite web|url=http://www.guardian.co.uk/world/2002/nov/24/theobserver |title=Full transcript of bin Laden's "Letter to America" |publisher=Guardian |date=|accessdate=November 9, 2010}}</ref> နှင့် ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေသော ဘင်လာဒင်၏ ဗွီဒီယိုတိတ်ခွေတို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref name='Full transcript of bin Ladin's speech'>{{cite web | url = http://english.aljazeera.net/archive/2004/11/200849163336457223.html | title = Full transcript of bin Ladin's speech | accessdate = 2011-07-12 | last = bin Laden | first = Osama | publisher = [[Al Jazeera]] | quote = "So I shall talk to you about the story behind those events and shall tell you truthfully about the moments in which the decision was taken, for you to consider"}}</ref> ဘင်လာဒင်က တမန်တော်မိုဟာမက် ၏ စကားအား "ဘာသာရေး ယုံကြည်မှု မရှိသူများ အာရေဗျတွင် ထာဝရ နေထိုင်ခြင်းမှ တားဆီးရန်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ပြန်ဆိုသည်။<ref name='Full transcript of bin Ladin's speech'/> ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် ဘင်လာဒင်မှ အမေရိကန်တပ်များ ဆော်ဒီအာရေဗျမှ ထွက်ခွာသွားရန် ဖာတဝါကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် အယ်လ်ကေးဒါးမှ "အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ခုနစ်နှစ်တိုင်တိုင် အစ္စလာမ်တို့၏မြင့်မြတ်သောမြေဖြစ်သော အာရေဗျ ကျွန်းဆွယ် တွင် ဝင်ရောက် ကျူးကျော်နေထိုင်ကြပြီး ချမ်းသာသူများထံမှ လုယူသည်၊ အုပ်ချုပ်သူများအား အမိန့်ပေးစေခိုင်းသည်။ ပြည်သူများအား အရှက်ရစေသည်။ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများအား ခြိမ်းခြောက်သည်။ ကျွန်းဆွယ်ပေါ်တွင် ရှိသော ၎င်း၏ အခြေခံတပ်စခန်းများအား အိမ်နီချင်း မွတ်စလင်ပြည်သူများအား တိုက်ခိုက်ရန် အတွက် အစပြုရာ နေရာ အဖြစ်သုံးသည်" ဟု စွပ်စွဲရေးသားထားသည်။<ref name="1998 Al Qaeda fatwā">{{cite web |url=http://www.fas.org/irp/world/para/docs/980223-fatwa.htm |title=1998 Al Qaeda fatwā |publisher=Fas.org |date= |accessdate=November 9, 2010 |archive-date=6 December 1998 |archive-url=https://web.archive.org/web/19981206071256/http://www.fas.org/irp/world/para/docs/980223-fatwa.htm |url-status=dead }}</ref> ၁၉၉၉ ဒီဇင်ဘာလ ဘင်လာဒင်နှင့် အင်တာဗျူးတွင် ဘင်လာဒင်က အမေရိကန်တို့သည် မက္ကာနှင့် အလွန်နီးစပ်စွာ နေထိုင်ပြီး ထိုသို့ ပြုလုပ်ခြင်းမှာ မွတ်စလင်ကမ္ဘာတစ်ခုလုံးအား ရန်စခြင်းပင်ဖြစ်သည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name="guardian-20010926">{{Cite news|url=http://www.guardian.co.uk/world/2001/sep/26/afghanistan.terrorism3 |title=Face to face with Osama |publisher=The Guardian |date=September 26, 2001|location=London|accessdate=May 13, 2010 | first=Rahimullah | last=Yusufzai}}</ref> ၂၀၀၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ အမေရိကန်သို့ ပေးစာတွင် ဘင်လာဒင်က အမေရိကန်တို့ အစ္စရေးတို့အား ထောက်ပံ့နေခြင်းကို တွန်းအားပေးမှု တစ်ခု အဖြစ် ဖော်ပြထားသည်။ "အစ္စရေးနိုင်ငံကို တည်ထောင်ခြင်းနှင့် ဆက်လက် တည်ရှိနေစေခြင်းသည် အကြီးဆုံးသော ရာဇဝတ်မှု တစ်ခုပင်ဖြစ်ပြီး သင်သည် ထိုရာဇဝတ်သားတို့ ၏ ခေါင်းဆောင် ဖြစ်သည်။ အမေရိကန်တို့ အစ္စရေးတို့အား မည်ရွေ့မည်မျှ ထောက်ပံ့ထားသည်ကို ရှင်းပြရန် မလိုသလို သက်သေပြရန်မလို။ အစ္စရေးနိုင်ငံအား တည်ထောင်ခြင်းသည် ရာဇဝတ်မှုဖြစ်ပြီး ၎င်းကို သုတ်သင်ပစ်ရမည်။ ထိုရာဇဝတ်မှုအား ကူညီပံ့ပိုးခြင်းပြုသူ မည်သူမဆို တန်ရာတန်ကြေး အများကြီးပေးရမည်။" ဟု ရေးသားထားသည်။ <ref>{{cite web|url=http://www.guardian.co.uk/world/2002/nov/24/theobserver |title=Full text of Bin Laden's "Letter to America" |publisher=Guardian |date=|accessdate=November 9, 2010}}</ref> ၂၀၀၄ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၁၀ ခုနှစ်တို့တွင် ဘင်လာဒင်သည် စက်တင်ဘာ ၁၁ တိုက်ခိုက်မှုအား အမေရိကန်တို့ အစ္စရေးအား ထောက်ပံ့မှုနှင့် နောက်တစ်ကြိမ် ဆက်နွယ်ပြန်သည်။<ref>Bin Laden's 2004 taped broadcast on the attacks, in which he explains the motives for the attacks and says "The events that affected my soul in a direct way started in 1982 when America permitted the Israelis to invade Lebanon and the American Sixth Fleet helped them in that. This bombardment began and many were killed and injured and others were terrorised and displaced. " (Quoted from Al Jazeera [http://english.aljazeera.net/archive/2004/11/200849163336457223.html online here])</ref><ref>Bin Laden's taped broadcast from January 2010, where he said "Our attacks against you [the United States] will continue as long as U.S. support for Israel continues.... The message sent to you with the attempt by the hero Nigerian [[Umar Farouk Abdulmutallab]] is a confirmation of our previous message conveyed by the heroes of Sept. 11". (Quoted from "Bin Laden: Attacks on U.S. to go on as long as it supports Israel", in Haaretz.com, [http://www.haaretz.com/news/bin-laden-attacks-on-u-s-to-go-on-as-long-as-it-supports-israel-1.265770 online here] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161216081625/http://www.haaretz.com/news/bin-laden-attacks-on-u-s-to-go-on-as-long-as-it-supports-israel-1.265770 |date=16 December 2016 }})</ref><ref>See also the 1998 [[Fatawā of Osama bin Laden|Al-Qaeda fatwā]]: "[T]he aim [of the United States] is also to serve the Jews' petty state and divert attention from its occupation of Jerusalem and murder of Muslims there. The best proof of this is their eagerness to destroy Iraq, the strongest neighboring Arab state, and their endeavor to fragment all the states of the region such as Iraq, Saudi Arabia, Egypt, and Sudan into paper statelets and through their disunion and weakness to guarantee Israel's survival and the continuation of the brutal crusade occupation of the Peninsula." quoted from [http://www.pbs.org/newshour/terrorism/international/fatwa_1998.html Text of the 1998 fatwā] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060901093550/http://www.pbs.org/newshour/terrorism/international/fatwa_1998.html |date=1 September 2006 }} translation by [[Public Broadcasting Service|PBS]]</ref> ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ဘင်လာဒင်က ပြောကြားခဲ့သည်မှာ ထိုအဆောက်အအုံများအား ဖျက်ဆီးပစ်ရန် အကြံမှာ သူ့ထံတွင် ၁၉၈၂ ခုနှစ် ကတည်းက ရှိခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က အစ္စရေးမှ လက်ဘနွန်အား ကျူးကျော်ဝင်ရောက်စဉ် အထပ်မြင့် အဆောက်အဦးများအား ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်သည်ကို တွေ့ရှိစဉ်ကတည်းကဟု သူက ပြောခဲ့သည်။ <ref>{{cite book|last=Summers|first=Anthony|title=The Eleventh Day: The Full Story of 9/11 and Osama bin Laden|url=https://archive.org/details/eleventhdayfulls0000summ|year=2011|publisher=Ballantine Books|location=New York|isbn=978-1-4000-6659-9|pages=[https://archive.org/details/eleventhdayfulls0000summ/page/211 211], 506n|coauthors=Swan, Robbyn}}</ref><ref>{{cite book|last=Lawrence|first=Bruce|title=Messages to the World: The Statements of Osama bin Laden|year=2005|publisher=Verson|location=London|pages=239}}</ref> မီယာရှိုင်းမား နှင့် ဝေါ့တ် အစရှိသော ဝေဖန်သုံးသပ်သူများကလည်း ထိုတိုက်ခိုက်မှု၏ အဓိက တွန်းအားမှာ အမေရိကန်တို့ အစ္စရေးတို့အား ထောက်ခံခြင်းကြောင့်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="guardian-20010926"/><ref> * {{Cite book |title=[[The Israel Lobby and U.S. Foreign Policy]] |first=John J. |last=Mearsheimer |page=[https://archive.org/details/israellobbyusfor0000mear/page/66 67] |publisher=Macmillan |year=2007 |isbn=978-0-374-17772-0 }} * {{Cite book |title=Encyclopedia of terrorism |url=https://archive.org/details/encyclopediaterr00kush |first=Harvey |last=Kushner |page=[https://archive.org/details/encyclopediaterr00kush/page/n403 389] |publisher=SAGE |year=2003 |isbn=978-0-7619-2408-1 }} * {{Cite book |title=Osama Bin Laden |url=https://archive.org/details/osamabinladen0000murd |first=Suzanne |last=Murdico |page=[https://archive.org/details/osamabinladen0000murd/page/64 64] |publisher=Rosen Publishing Group |year=2003 |isbn=978-0-8239-4467-5 }} * {{Cite book |title=Executing the Constitution |url=https://archive.org/details/executingconstit0000unse |first=Christopher |last=Kelley |page=[https://archive.org/details/executingconstit0000unse/page/207 207] |publisher=SUNY Press |year=2006 |isbn=978-0-7914-6727-5 }} * {{Cite book |title=The Al Qaeda reader |url=https://archive.org/details/alqaedareader0000unse |first=Raymond |last=Ibrahim |page=[https://archive.org/details/alqaedareader0000unse/page/276 276] |publisher=Random House |year=2007 |isbn=978-0-7679-2262-3 }} * {{Cite book |title=The World According to Al Qaeda |first=Brad |last=Berner |page=80 |publisher=Peacock |year=2007 |url=http://books.google.com/books?id=pHD66Tv41coC&pg=PA80 |isbn=978-1-4196-1046-2 }}</ref> == တိုက်ခိုက်မှုပြီးသည့်နောက် == === ချက်ခြင်း တုံ့ပြန်ချက်များ === ===တိုက်ခိုက်မှုအပြီး စစ်ဆင်ရေးများ=== === ပြည်တွင်းတုံ့ပြန်မှုများ === ==== မုန်းတီးခြင်းကို အခြေခံသည့် ရာဇဝတ်မှုများ ==== ====မွတ်စလင် အမေရိကန်တို့၏ တုံ့ပြန်မှုများ==== === နိုင်ငံတကာတုံ့ပြန်မှုများ === == ရေရှည် ဆိုးကျိုးသက်ရောက်မှုများ == === စီးပွားရေး === ===ကျန်းမာရေးထိခိုက်မှုများ=== === ကွန်စပိုင်ရေစီ သီအိုရီ === == စုံစမ်းစစ်ဆေးရေး == === အက်ဖ်ဘီအိုင် စုံစမ်းမှုများ === === ၉/၁၁ ကော်မရှင်=== === ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာပြိုကျခြင်း === ===စီအိုင်အေ အတွင်း ပြန်လည်သုံးသပ်ချက်များ=== == ကိုးကား == {{reflist|2}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၀၁ ဖြစ်ရပ်များ|စက်တင်ဘာ ၁၁]] [[ကဏ္ဍ:အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|အကြမ်းဖက်တိုက်ခိုက်မှုများ]] [[ကဏ္ဍ:အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိ အကြမ်းဖက်တိုက်ခိုက်မှုများ|စက်တင်ဘာ ၁၁]] 52gwhl9y4uoroc9784bc599z7zxuarl ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံ 0 16831 1054923 1036608 2026-09-23T21:49:47Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1054923 wikitext text/x-wiki {{Coord|41|N|75|E|display=title}} {{Infobox country | နိုင်ငံအမည်အပြည့် = ကာဂျစ် သမ္မတနိုင်ငံ | အမည်_ရင်း = Кыргыз Республикасы<br />''Kırgız Respublikası''<br />Кыргызская Республика<br />''Kyrgyzskaya Respublika'' | common_name = ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံ | ပုံ_အလံ = Flag of Kyrgyzstan.svg | ပုံ_တံဆိပ် = Emblem of Kyrgyzstan.svg | symbol_type = Emblem | နိုင်ငံတော်ဆောင်ပုဒ် = | နိုင်ငံတော်သီချင်း = Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик Гимни <br>''Kyrgyz Respublikasynyn Mamlekettik Gimni''<br/>{{small|''National Anthem of the Kyrgyz Republic''}}<br/><center>[[File:Kyrgyzstan (instrumental).ogg|center]]</center> | ပုံ_နေရာ = Kyrgyzstan (orthographic projection).svg | map_caption = {{map caption |location_color=အစိမ်း}} | မြို့တော် = [[ဘီရှကက်မြို့]] | coordinates = {{Coord|42|52|N|74|36|E|type:city}} | အကြီးဆုံးမြို့ = မြို့တော် | အကြီးဆုံးပြည်နယ် = | ရုံးသုံးဘာသာများ = [[ကာဂျစ်ဘာသာစကား|ကာဂျစ်]] | languages_type = ပူးတွဲရုံးသုံးဘာသာစကား | languages_sub = yes | languages = [[ရုရှားဘာသာစကား|ရုရှား]]<ref>{{cite web |title=Kyrgyzstan's Constitution of 2010 with Amendments through 2016 |url=https://www.constituteproject.org/constitution/Kyrgyz_Republic_2016.pdf?lang=en |website=Constitute Project |access-date=2 September 2020}}</ref> | ethnic_groups = {{unbulleted list | ၇၃.၃% [[ကာဂျစ်လူမျိုး|ကာဂျစ်]]<ref name="number" /> | 14.7% [[:en:Uzbeks|ဥဇဘက်]] | 5.6% [[:en:Russians|ရုရှား]] | 1.1% [[:en:Dungan people|ဒွန်ဂန်]] | 0.9% [[:en:Uyghurs|ဝီဂါ]] | 0.9% [[:en:Tajiks|တာဂျစ်]] | 0.7% [[:en:Turkish people|တူရကီ]] | 2.7% [[:en:Demographics of Kyrgyzstan#Ethnic groups|အခြား]] }} | ethnic_groups_year = 2019<ref name="population by nationality">{{cite web|format=XLS|url=http://stat.kg/kg/statistics/download/dynamic/316/|script-title=ru:5.01.00.03 Национальный состав населения.|trans-title=5.01.00.03 Total population by nationality|language=ru,ky,en|work=Bureau of Statistics of Kyrgyzstan|date=2019|title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ|access-date=13 September 2021|archive-date=13 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181113213446/http://www.stat.kg/kg/statistics/download/dynamic/316/}}</ref> | religion = {{ubl|၉၀% [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] | ၈% [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] | ၃% အခြား ([[:en:Jews|ဂျူး]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ|ဗုဒ္ဓ]]၊ [[:en:Baháʼí Faith|ဘဟာအီ]]တို့ ပါဝင်သည်။)}} | demonym = Kyrgyz | government_type = [[ပြည်ထောင်စုစနစ်|ပြည်ထောင်စု]] [[သမ္မတစနစ်|သမ္မတ]] [[သမ္မတနိုင်ငံ|ဖွဲ့စည်းပုံသမ္မတနိုင်ငံစနစ်]] | leader_title1 = [[ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံ၏ သမ္မတ|သမ္မတ]] | leader_name1 = ဆာဒီး ရှာပရော့ဗ် | leader_title2 = [[ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံ အစိုးရအဖွဲ့ဝန်ကြီးများ ဥက္ကဋ္ဌ|အစိုးရအဖွဲ့ဝန်ကြီးများ ဥက္ကဋ္ဌ]] | leader_name2 = ဥလုဘက် မာရီပေါ့ဗ် | leader_title3 = [[:en:List of Chairmen of the Supreme Council of Kyrgyzstan|အဓိပတိကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]] | leader_name3 = တာလန် မာမီတော့ဗ်<ref>https://t.me/seychas_kg/7613</ref> | legislature = [[:en:Supreme Council (Kyrgyzstan)|အဓိပတိကောင်စီ]] | sovereignty_type = [[ကာဂျစ္စတန် သမိုင်း|လွတ်လပ်ရေးရရှိခြင်း]] | established_event1 = [[:en:Yenisei Kyrgyz Khaganate|ကာဂျစ်ခါကာနိတ်]]<ref>{{cite web|title=History of Central Asia|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/102315/history-of-Central-Asia/73536/Reunification#73538|website=Encyclopædia Britannica|access-date=12 March 2021}}</ref> | established_date1 = ၈၄၀ ခုနှစ် | established_event2 = [[:en:Russian Republic|ရုရှား]] [[:en:Turkestan Autonomy|မှ]] | established_date2 = ၁၉၁၇ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၇ ရက် | established_event3 = [[:en:Kirghiz Soviet Socialist Republic|ကာဂျစ် ဆိုဗီယက်သမ္မတ]] | established_date3 = ၁၉၃၆ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၅ ရက် | established_event4 = [[ဆိုဗီယက်ယူနီယံ]] [[:en:Independence Day (Kyrgyzstan)|မှ]] | established_date4 = ၁၉၉၁ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၃၁ ရက် | established_event5 = [[:en:Alma-Ata Protocol|CIS Accession]] | established_date5 = ၁၉၉၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၁ ရက် | established_event6 = [[:en:Dissolution of the Soviet Union|အသိအမှတ်ပြုခဲ့]] | established_date6 = {{nowrap|၁၉၉၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၆ ရက်}} | established_event7 = [[ကုလသမဂ္ဂ]] [[:en:United Nations Security Council Resolution 736|သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့]] | established_date7 = ၁၉၉၂ ခုနှစ် မတ်လ ၂ ရက် | area_km2 = ၁၉၉,၉၅၁ | ဧရိယာအဆင့် = ၈၅ | ဧရိယာရေရာခိုင်နှုန်း = ၃.၆ | အမြင့်ဆုံးနေရာ = | အရှေဆုံးမြစ် = | အကြီးဆုံးအင်း = | ကမ်ရိုးတန်း = | population_estimate = {{increase}} ၆,၅၈၆,၆၀၀<ref name="number">{{cite web|url=http://www.stat.kg/ru/statistics/naselenie/|title=Основные итоги естественного движения населения январе-августе 2020г.| publisher=stat.kg}}</ref> | population_census = ၅,၃၆၂,၈၀၀ | population_estimate_year = ၂၀၂၀ | population_estimate_rank = ၁၁၀ | population_census_year = ၂၀၀၉ | population_density_km2 = ၂၇.၄ | population_density_sq_mi = ၇၁ <!--Do not remove per [[Wikipedia:Manual of Style/Dates and numbers]]--> | population_density_rank = ၁၇၆ | GDP_PPP = {{increase}} $၃၅.၃၂၄ ဘီလီယံ<ref name="WBKG 1">{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.CD?name_desc=false&locations=KG |title=Kyrgyz Republic |publisher=[[ကမ္ဘာ့ဘဏ်]] |website=data.worldbank.org |access-date=14 December 2019 |archive-date=16 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160816040157/https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.CD?name_desc=false&locations=KG |url-status=dead }}</ref> | GDP_PPP_year = ၂၀၁၉ | GDP_PPP_rank = ၁၂၇ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $၅,၄၇၀<ref name="WBKG 1" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = ၁၃၄ | GDP_nominal = {{increase}} $၈.၄၅၅ ဘီလီယံ<ref name="WBKG 1" /> | GDP_nominal_year = ၂၀၁၉ | GDP_nominal_rank = ၁၄၁ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $၁,၃၀၉<ref name="WBKG 1" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = ၁၅၈ | Gini = ၂၇.၇ | Gini_year = ၂၀၁၈ | Gini_change = increase | Gini_ref = <ref name="WBKG 2">{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=KG&name_desc=false |title=GINI index (World Bank estimate) - Kyrgyz Republic |publisher=[[ကမ္ဘာ့ဘဏ်]] |website=data.worldbank.org |access-date=22 March 2020}}</ref> | HDI = ၀.၆၉၇ <!--number only, between 0 and 1--> | HDI_year = ၂၀၁၉ <!--Please use the year to which the HDI data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="HDI">{{cite book|title=Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene|date=15 December 2020|publisher=[[ကုလသမဂ္ဂ ဖွံ့ဖြိုးမှု အစီအစဉ်]]|isbn=978-92-1-126442-5|pages=343–346|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|access-date=16 December 2020}}</ref> | HDI_rank = ၁၂၀ | ဗဟိုဘဏ် = | ငွေ = [[ကာဂျစ္စတန် ဆော်မ်]] (<u>c</u>) | currency_code = KGS | time_zone = [[ကာဂျစ္စတန် စံတော်ချိန်|KGT]] | utc_offset = +6 | time_zone_DST = | drives_on = ညာ | calling_code = [[ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံရှိ တယ်လီဖုန်းနံပါတ်များ|+၉၉၆]] | iso3166code = KG | cctld = [[.kg]] | today = | ပွဲများ = }} '''ကာဂျစ်စတန်နိုင်ငံ''' (တရားဝင်အမည်အားဖြင့် ကာဂျစ်သမ္မတနိုင်ငံ) အား ယခင်က ကာဂျစ်ဇီးယားဟု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကာ [[အလယ်အာရှ|အာရှ အလယ်ပိုင်း]]တွင် ရှိသော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-16187957 |title=BBC News – Kyrgyzstan profile – Leaders |publisher=Bbc.co.uk |date=14 December 2011 |accessdate=26 March 2013}}</ref>[[ကုန်းတွင်းပိတ်နိုင်ငံ]] ဖြစ်ပြီး တောင်ကုန်းထူထပ်ကာ မြောက်ဘက်တွင် [[ကာဇက်စတန်နိုင်ငံ]]၊ အနောက်ဘက်တွင် [[ဥဇဘက်ကစ္စတန်နိုင်ငံ]]၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် [[တာဂျစ်ကစ္စတန်နိုင်ငံ]] နှင့် အရှေ့ဘက်တွင် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] တို့က ဝိုင်းရံထားသည်။ အကြီးဆုံးမြို့နှင့် မြို့တော်မှာ ဘီရှကက်မြို့ဖြစ်သည်။ ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံ၏ သမိုင်းကြောင်းမှာ နှစ်ပေါင်း ၂၀၀၀ ကျော်မျှ ရှည်လျားပြီး အမျိုးမျိုးသော ယဉ်ကျေးမှုများနှင့် အင်ပိုင်ယာများ လွှမ်းခြုံ အုပ်မိုး တည်ရှိခဲ့ရာနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ပထဝီ အနေအထားအားဖြင့် တောင်ကုန်းများ ထူထပ်စွာ တည်ရှိသော မြေမျက်နှာသွင်ပြင်ကြောင့် တသီးတခြား တည်ရှိကာ ၎င်း၏ ရှေးကျသော ယဉ်ကျေးမှုကို ထိန်းသိမ်းရန် တနည်းတဖုံ ကူညီရာ ရောက်ခဲ့သော်လည်း ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံသည် သမိုင်းကြောင်းအရ ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော ယဉ်ကျေးမှု လူ့အဖွဲ့အစည်းကြီး အချို့၏ ဆုံစည်းရာ နေရာ ဖြစ်ခဲ့ပြီး [[ပိုးသားလမ်းမကြီး]] ၏ အစိတ်အပိုင်းနှင့် အခြားသော စီးပွားရေး နှင့် ယဉ်ကျေးမှု ပေါင်းဆုံရာ လမ်းကြောင်းများ၏ တစိတ်တဒေသ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ကာဂျစ္စတန် နိုင်ငံသည် အခြားနိုင်ငံများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကို အစဉ်သဖြင့် ခံခဲ့ရပြီး ၁၉၉၁ ခုနှစ် [[ဆိုဗီယက် ပြည်ထောင်စု]] ပြိုကွဲပြီးချိန်တွင်မှ အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေး ရပြီးသည့် အချိန်တွင် ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံသည် တပေါင်းတည်းဖြစ်သော ပါလီမန် သမ္မတနိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သော်လည်း လူမျိုးရေး ပဋိပက္ခများ၊<ref>{{cite news|url=http://www.economist.com/node/18682522 |title=Investigating Kyrgyzstan's ethnic violence: Bloody business |publisher=The Economist |date=12 May 2011 |accessdate=26 March 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.eurasianet.org/node/63678 |title=Foreigners in Kyrgyzstan: 'Will We Be Banned, Too?' |publisher=EurasiaNet.org |date=15 June 2011 |accessdate=26 March 2013}}</ref> ပုန်ကန်မှုများ၊<ref>{{cite web|url=http://rt.com/news/kyrgyzstan-private-army-guards-797/ |title=Kyrgyz private armies incite "permanent revolution" — RT |publisher=Rt.com |date=17 March 2012 |accessdate=26 March 2013}}</ref>စီးပွားရေး အကျပ်အတည်းများ၊ <ref>{{cite web|url=http://globaledge.msu.edu/countries/Kyrgyzstan/economy |title=Kyrgyzstan: Economy globalEDGE: Your source for Global Business Knowledge |publisher=Globaledge.msu.edu |date=20 December 1998 |accessdate=26 March 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.heritage.org/index/country/kyrgyzrepublic |title=Kyrgyz Republic Economy: Population, GDP, Inflation, Business, Trade, FDI, Corruption |publisher=Heritage.org |accessdate=26 March 2013 |archive-date=25 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225234234/https://www.heritage.org/index/country/kyrgyzrepublic }}</ref> စပ်ကူးမပ်ကူး ကာလ အစိုးရများ <ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-16185772 |title=BBC News – Kyrgyzstan profile – Timeline |publisher=Bbc.co.uk |date=10 October 2012 |accessdate=26 March 2013}}</ref>နှင့် နိုင်ငံရေး ပါတီများ ကြား ပဋိပက္ခများ<ref>{{cite web|url=http://www.eurasianet.org/taxonomy/term/2813 |title=Kyrgyz Unrest |publisher=EurasiaNet.org |accessdate=26 March 2013}}</ref>ကို ကြုံတွေ့နေရဆဲ ဖြစ်သည်။ ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံသည် လွတ်လပ်သော နိုင်ငံများ၏ ဓနသဟာယ အဖွဲ့၊ ယူရေးရှန်း စီးပွားရေး သမ္မဂ္ဂ အဖွဲ့၊ ပူးပေါင်း လုံခြုံရေးစာချုပ် အဖွဲ့၊ ရှန်ဟိုင်းပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု အဖွဲ့၊ အစ္စလာမ် ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်မှု အဖွဲ့ ၊ တာ့ခ် ကောင်စီ၊ တာ့ခ်ဆွိုင်း နှင့် ကမ္ဘာ့ ကုလသမ္မဂ္ဂ တို့၏ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ကာဂျစ် လူမျိုးများသည် ၅.၇ သန်းများသော နိုင်ငံလူဦးရေ၏ အများစု ဖြစ်ပြီး သိသာစွာ များပြားသော လူနည်းစု လူမျိုးများဖြစ်သော ဥဇဘက် လူမျိုးများနှင့် ရုရှားလူမျိုးများမှ ဒုတိယအများဆုံး ဖြစ်သည်။ ရုံးသုံး ဘာသာစကား ဖြစ်သော ကာဂျစ် ဘာသာစကားမှာ အခြားသော တာ့ခ်ဘာသာစကားများနှင့် နီးစပ်စွာ ဆက်နွယ်နေသည်။ ရုရှားတို့၏ လွှမ်းမိုးခဲ့မှုကြောင့် ရုရှားဘာသာစကားကို ကျယ်ပြန့်စွာ အသုံးပြုဆဲပင် ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံလူဦးရေ၏ ၆၄ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ဂိုဏ်းဂဏစွဲ မရှိသော မွတ်ဆလင် ဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။<ref>"Chapter 1: Religious Affiliation". The World's Muslims: Unity and Diversity. Pew Research Center's Religion & Public Life Project. 9 August 2012. Retrieved 4 September 2013</ref> ကာဂျစ် ယဉ်ကျေးမှုသည် တာ့ခ် ယဉ်ကျေးမှုတွင် အခြေခံသော်လည်း ပါရှန်း၊ မွန်ဂိုလီးယား နှင့် ရုရှားတို့၏ လွှမ်းမိုးမှုများကို တွေ့နိုင်သည်။ ==အမည်မှည့်ခေါ်ခြင်း== ကာဂျစ် ဆိုသော စကားမှာ တာ့ခ်ဘာသာစကား ၄၀ မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်ပြီး အူရီဂါတို့အားတွန်းလှန်ရန်အတွက် ဒေသခံ လူမျိုးစု ၄၀ ကို စုစည်းသော ဒဏ္ဍာရီလာ သူရဲကောင်း မာနာ့စ်ကို ရည်ညွှန်းသည်ဟု ယုံကြည်ရသည်။ ၉ ရာစု အစောပိုင်းက အူရီဂါတို့သည် ကာဂျစ္စတန် နိုင်ငံ အပါအဝင် အာရှ အလယ်ပိုင်း၊ မွန်ဂိုလီးယား၊ ရုရှား၏ တစိတ်တဒေသနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတို့တွင် အကြီးအကျယ် စိုးမိုးထားသည်။<ref>[http://www.sras.org/news2.phtml?m=483 Forty tribes and the 40-ray sun on the flag of Kyrgyzstan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091007073629/http://www.sras.org/news2.phtml?m=483 |date=7 October 2009 }}, SRAS–The School of Russian and Asian Studies</ref> ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံ၏ အလံတော်မှ နေရောင်ခြည် အလင်းတန်း ၄၀ သည် ထို လူမျိုးစု ၄၀ ကိုပင် ရည်ညွှန်းပြီး နေ၏ အလယ်ခေါင်ရှိ ရုပ်ပုံမှာ အာရှ အလယ်ပိုင်း ရွှေ့ပြောင်းသွားလာသူတို့၏ တဲများမှ သစ်သား အမိုး ကို ရည်ညွှန်းခြင်း ဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ===ရှေးခေတ်=== [[File:GökturksAD551-572.png|thumb|350px|တာ့ခ်အင်ပိုင်ယာ]] ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံတွင် ရှေးခေတ်ကာလက အီရန် မြင်းစီးလူမျိုးများ ဖြစ်သော ဆိုင်သီယန်တို့ အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |title=Kyrgyzstan |year=2005 |publisher= Marshall Cavendish| url=https://books.google.com/?id=UlVVmaoW260C |isbn=0-7614-2013-4 |page= 144 |author= King, David C}}</ref> ကာဂျစ်နိုင်ငံသည် အူရီဂါ အင်ပိုင်ယာကို အေဒီ ၈၄၀ တွင် အောင်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် အကျယ်ပြန့်ဆုံး ချဲ့ထွင်နိုင်ခဲ့သည်။<ref name="Kyrgyzstan timeline">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/country_profiles/1296570.stm |title=Kyrgyzstan timeline |publisher=BBC News |date=12 June 2010}}</ref> ထို့နောက် ကာဂျစ်တို့သည် ထန်ရှန်း တောင်တန်းများအထိ နယ်မြေချဲ့ထွင်ခဲ့ကြပြီး ထိုဒေသတွင် ၎င်းတို့၏ ဩဇာကို နှစ်ပေါင်း ၂၀၀ ခန့် လွှမ်းမိုး ထားနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၂ ရာစုသို့ ရောက်သော အခါတွင်မူ မွန်ဂိုတို့၏ နယ်မြေချဲ့ထွင်မှုကြောင့် ကာဂျစ်တို့ ပိုင်ဆိုင်သော ဒေသမှာ အော်လ်တေးတောင်တန်း နှင့် ဆာယန် တောင်တန်း ဒေသများသာ ကျန်ရှိတော့သည်။ ၁၃ ရာစုတွင် မွန်ဂို အင်ပိုင်ယာ အင်အားကောင်းလာပြီးနောက် ကာဂျစ်တို့ တောင်ပိုင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့သွားခဲ့သည်။ ကာဂျစ်တို့သည် မွန်ဂို အင်ပိုင်ယာ၏ အစိတ်အပိုင်း အဖြစ် ၁၂၀၇ တွင် ငြိမ်းချမ်းစွာ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ၇ ရာစုနှင့် ၁၂ ရာစု အတွင်းမှ တရုတ်လူမျိုးများနှင့် မူစလင်တို့၏ အဆိုအရ ကာဂျစ်လူမျိုးများကို ဆံပင်အနီရောင်ရှိပြီး အသားဖြူကာ မျက်လုံး အပြာရောင် ရှိသောသူများဟု ဆိုကြပြီး ထိုအဆိုအရ ရှေးခေတ် အင်ဒို-ဥရောပ မျိုးနွယ်စုများ ဖြစ်သည့် ဆလားဗစ် လူမျိုးများနှင့် ဆင်တူသည်ဟု ညွှန်းဆိုနေခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>[http://s155239215.onlinehome.us/turkic/20Roots/ZakievGenesis/ZakievGenesis302-357-2En.htm Mirfatyh Zakiev, ''Origins of the Turks and Tatars''], Part Two, Third Chapter, sections 109–100, 2002. Retrieved on 15 May 2009</ref><ref name=Bartold>V.V. Bartold, ''The Kyrgyz: A Historical Essay'', Frunze, 1927. Reprinted in V.V. Bartold, ''Collected Works'', Volume II, Part 1, Izd. Vostochnoi Literatury, Moscow, 1963, p. 480 </ref> လတ်တလော မျိုးရိုးဇီဝ လေ့လာမှုများအရ ကာဂျစ် လူမျိုးများမှာ ဆိုင်ဘေးရီးယား ဒေသရှိ ရှေးဦးနေ လူမျိုးများမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု အခိုင်အမာ ပြောနိုင်သည်ကို တွေ့ရသည်။<ref>{{Cite journal | last1 = Wells | first1 = R. S. | last2 = Yuldasheva | first2 = N. | last3 = Ruzibakiev | first3 = R. | last4 = Underhill | first4 = P. A. | last5 = Evseeva | first5 = I. | last6 = Blue-Smith | first6 = J. | last7 = Jin | first7 = L. | last8 = Su | first8 = B. | last9 = Pitchappan | first9 = R. | doi = 10.1073/pnas.171305098 | last10 = Shanmugalakshmi | first10 = S. | last11 = Balakrishnan | first11 = K. | last12 = Read | first12 = M. | last13 = Pearson | first13 = N. M. | last14 = Zerjal | first14 = T. | last15 = Webster | first15 = M. T. | last16 = Zholoshvili | first16 = I. | last17 = Jamarjashvili | first17 = E. | last18 = Gambarov | first18 = S. | last19 = Nikbin | first19 = B. | last20 = Dostiev | first20 = A. | last21 = Aknazarov | first21 = O. | last22 = Zalloua | first22 = P. | last23 = Tsoy | first23 = I. | last24 = Kitaev | first24 = M. | last25 = Mirrakhimov | first25 = M. | last26 = Chariev | first26 = A. | last27 = Bodmer | first27 = W. F. | title = The Eurasian Heartland: A continental perspective on Y-chromosome diversity | url = https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2001-08-28_98_18/page/10244 | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences | volume = 98 | issue = 18 | pages = 10244–10249| year = 2001 | pmid = 11526236| pmc = 56946}}</ref> ရွှေ့ပြောင်းခြင်း၊ စစ်ပွဲများကို အောင်နိုင်ခြင်း၊ ကွဲပြားသော လူမျိုးစု အချင်းချင်း လက်ထပ်ခြင်း နှင့် ယဉ်ကျေးမှု အချင်းချင်း ရောနှောပေါင်းစပ်ခြင်းတို့ကြောင့် ယခုလက်ရှိ အလယ်အာရှ နှင့် အနောက်တောင် အာရှတွင် နေထိုင်သော ကာဂျစ်လူမျိုးတို့မှာ နီးစပ်စွာ တူညီသော ဘာသာစကားများကို ပြောဆိုနေကြသော်လည်း သွေးနှောနေကြပြီး အမျိုးမျိုးသော လူမျိုးတို့မှ ပေါင်းစပ်ဆင်းသက်လာကြောင်း တွေ့ရသည်။<ref>{{cite web |title=Kyrgyzstan |publisher=Encyclopædia Britannica |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/326091/Kyrgyzstan |year=2010 |accessdate=14 April 2010}}</ref><ref>{{cite doi|10.1086/342096}}</ref><ref>{{Cite journal | last1 = Zerjal | first1 = T. | last2 = Wells | first2 = R. S. | last3 = Yuldasheva | first3 = N. | last4 = Ruzibakiev | first4 = R. | last5 = Tyler-Smith | first5 = C. | title = A Genetic Landscape Reshaped by Recent Events: Y-Chromosomal Insights into Central Asia | url = https://archive.org/details/sim_american-journal-of-human-genetics_2002-09_71_3/page/466 | doi = 10.1086/342096 | journal = The American Journal of Human Genetics | volume = 71 | issue = 3 | pages = 466–82 | year = 2002 | pmid = 12145751| pmc = 419996}}</ref> အစ်ဆစ်ကူး ရေကန်မှာ အရှေ့ဖျားဒေသမှ ဥရောပသို့ သွားရောက်သော ကုန်သည်များ၊ စီးပွားရေး သမားများ နှင့် အခြားသော ခရီးသည်များ အသုံးပြုကြသော ကုန်းလမ်း ဖြစ်သည့် [[ပိုးသား လမ်းမကြီး]]၏ ခရီးတစ်ထောက် နားနေရာ ဖြစ်သည်။ ကာဂျစ်လူမျိုးများကို ၁၇ ရာစုတွင် မွန်ဂို အွိုင်းရက် တို့က လည်းကောင်း၊ ၁၈ ရာစု အလယ်ပိုင်းတွင် မန်ချူး ချင်မင်းဆက်မှ လည်းကောင်း၊ ၁၉ ရာစု အစောပိုင်းတွင် ဥဇဘက် ကိုကန်း ခန်နိတ် မှ လည်းကောင်း ကျူးကျော် သိမ်းပိုက်ခဲ့ကြသည်။<ref>"[http://countrystudies.us/kyrgyzstan/2.htm Kyrgyzstan–Mongol Domination]" [[Library of Congress Country Studies]].</ref> ၁၉ ရာစု နှောင်းပိုင်းတွင် မျက်မှောက်ခေတ် ကာဂျစ္စတန် ဒေသ၏ အဓိက အစိတ်အပိုင်း အတော်များများကို တရုတ်နိုင်ငံ (ချင်မင်းဆက်) နှင့် ရုရှားတို့ အကြား သဘောတူ စာချုပ် နှစ်ခုဖြင့် လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ရုရှားတွင် ကာဂျစ်ဇီးယား ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ထိုဒေသကို ရုရှား အင်ပိုင်ယာ အတွင်းသို့ ၁၈၇၆ တွင် သွတ်သွင်းခဲ့သည်။ ရုရှားတို့၏ လွှဲပြောင်း ရယူမှုအပြီး ဇာဘုရင်၏ အုပ်ချုပ်မှုမှာ ပုန်ကန်မှုများစွာဖြင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီး ကာဂျစ် အများအပြားမှာ ပါမီယာ တောင်ကုန်း ဒေသနှင့် အာဖဂန်နစ္စတန် သို့ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြသည်။ ထို့ပြင် ၁၉၁၆ အလယ်အာရှ အတွင်း ရုရှားတို့၏ အုပ်ချုပ်ရေးအား ပုန်ကန်မှုအား ဖိနှိပ်ခြင်းကြောင့် ကာဂျစ် အများအပြားမှာ တရုတ်နိုင်ငံသို့ ပြောင်းရွှေ့သွားခဲ့ကြ သည်။<ref>"[http://countrystudies.us/uzbekistan/10.htm Uzbekistan – The Jadidists and Basmachis]". [[Library of Congress Country Studies]].</ref> လူမျိုးစု အများအပြားမှာ ထိုအချိန်၌ (ယခုတိုင်အောင်) အိမ်နီးချင်း နိုင်ငံများ အတွင်း ပျံ့နှံ့နေကြပြီး နိုင်ငံများ အကြား နယ်နိမိတ်မှာ အသေအချာ စောင့်ကြပ်ခြင်း နှင့် ထိန်းသိမ်းခြင်း မရှိသဖြင့် တောင်ကုန်းဒေသများအတွင်း ဟိုမှသည်မှ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်လျက် ရှိကြသည်။ ထိုသို့ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်ရာတွင် မည်သည့်နေရာတွင် နေထိုင်သည်က ပို၍ ကောင်းမည်ဆိုသည့် အပေါ်မူတည်ပြီး စိုက်ပျိုးရန် အတွက် မိုးကောင်းကောင်းရခြင်း၊ ဖိနှိပ်ခံရစဉ် အတွင်း မည်သည့် အစိုးရက ပိုကောင်းမည်ဟု တွေးတောခြင်း စသည်တို့ အပေါ်တွင် မူတည်နေသည်။ <gallery> File:Caravanserai Tash Rabat on Silk Road in Kyrgyzstan.jpg|အစ္စလာမ် ရွှေခေတ်အတွင်း အမိုးတပ်လှည်းများ အသုံးပြုရာ ပိုးသားလမ်းမကြီး File:Перекочевка киргизов.jpg|Kyrgyz nomads, ၁၈၆၉–၁၈၇၀ မှ Vasily Vereshchagin ရေးဆွဲထားသော ကာဂျစ် ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူများ File:Киргизские кибитки на реке Чу.jpg|၁၈၆၉–၁၈၇၀ မှ Vasily Vereshchagin ရေးဆွဲထားသော ကာဂျစ်တို့၏ ယပ်တ် တဲအိမ် File:Kyrgyz 1813.JPG|ကာဂျစ်လူမျိုးများ File:Prokudin-Gorskii-18.jpg|ဂိုလော့နာယာ မြက်ခင်းလွင်ပြင်ရှိ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူ ကာဂျစ် မိသားစု တစ်စုကို ၁၉၁၁ တွင် တွေ့ရစဉ်။ Prokudin-Gorskii </gallery> ===ဆိုဗီယက် ကာဂျစ္စတန်=== [[File:Bischkek.jpg|thumb|right|ဘိရှကက်မြို့]] ဒေသအတွင်း ဆိုဗီယက်တို့၏အာဏာသည် ၁၉၁၉ တွင် စတင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ရုရှား ဆိုဗီယက် ဖက်ဒရယ် ဆိုရှယ်လစ် သမ္မတ နိုင်ငံ အတွင်း ကာရာ-ကာဂျစ် ကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ နယ်မြေ အဖြစ် တည်ထောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ (ကာရာ-ကာဂျစ် ဆိုသော အသုံးအနှုန်းကို ရုရှားတို့က ၁၉၂၀ ခုနှစ်များ အလယ်ပိုင်း အထိ အသုံးပြုခဲ့ကြပြီး ကာဂျစ်ဟုပင် ခေါ်ဝေါ်ကြသော ကာဇက်လူမျိုးများမှ ကွဲပြားစေရန် သုံးနှုန်းခြင်း ဖြစ်သည်။) ၁၉၃၆ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင် ဆိုဗီယက် ယူနီယံ အတွင်း၌ ကာဂျစ် ဆိုဗီယက် ဆိုရှယ်လစ် သမ္မတနိုင်ငံ ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၀ ခုနှစ်များအတွင်း ကာဂျစ်စတန်နိုင်ငံသည် ယဉ်ကျေးမှု၊ ပညာရေး နှင့် လူမှုဘဝ တို့တွင် သိသာစွာ တိုးတက်မှုများ ရှိခဲ့သည်။ စာတတ်မြောက် မှုနှုန်းမှာ များစွာ တိုးတက် လာခဲ့ပြီး နေထိုင်သူများ အပေါ်တွင် ရုရှားဘာသာ အား စံ ဘာသာစကား တစ်ရပ် အဖြစ် အသုံးပြုရန် ဖိအားပေး မိတ်ဆက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေး တိုးတက်မှုများမှာ သိသာ ထင်ရှားသည်။ ဆိုဗီယက် ယူနီယံကို ၁၉၂၀ ခုနှစ်များ၏ နှောင်းပိုင်း မှ ၁၉၅၃ ခုနှစ် အထိ အုပ်ချုပ်သော [[ဂျိုးဇက် စတာလင်]] လက်ထက်တွင် အမျိုးသားရေး လှုပ်ရှားမှုများကို ဖိနှိပ်ခဲ့သော်လည်း ကာဂျစ်တို့၏ အမျိုးသား ယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်း အတော်များများကို ထိန်းသိမ်း ထားနိုင်ခဲ့သည်။ ဆိုဗီယက်တို့၏ ဂလက်စနော့ ခေါ် ပွင့်လင်းမြင်သာရေး လှုပ်ရှားမှု၏ အစောပိုင်းနှစ်များတွင် ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး အပေါ်တွင် အနည်းငယ်မျှသာ ရိုက်ခတ်မှု ရှိခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း နိုင်ငံ၏ သတင်းစာများမှာ ပိုမို၍ လစ်ဘရယ်ဆန်သော အမြင်များကို ခံယူခွင့် ရခဲ့ပြီး သတင်းစာ အသစ်ဖြစ်သော လစ်ထရေတာနီ ကာဂျစ္စတန် အား စာရေးဆရာများ သမ္မဂ္ဂမှ ထုတ်ဝေခွင့် ရရှိခဲ့သည်။ တရားမဝင်သော နိုင်ငံရေး အသင်းများမှာ ပိတ်ပင်ခံခဲ့ရပြီး ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ကြီးကျယ်သော အိမ်ရာ ပြဿနာများကို ဖြေရှင်းရှင် ပေါ်ပေါက်လာသော အချို့ အစုအဖွဲ့များမှာမူ လှုပ်ရှားခွင့် ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ် ဆိုဗီယက်တို့ နောက်ဆုံး ကောက်ယူသော လူဦးရေ စာရင်းအရ မြောက်ပိုင်းမြို့တော် ဖရွန်ဇာမြို့ (ယခုအခါ ဘိရှကက်မြို့) ၏ ၂၂% မျှသော လူဦးရေသည်သာ ကာဂျစ်လူမျိုးများ ဖြစ်ကြပြီး လူဦးရေ၏ ၆၀% ကျော်မှာ ရုရှားလူမျိုးများ၊ ယူကရိန်း လူမျိုးများ နှင့် အခြားသော ဆလာဗစ် နိုင်ငံများ များမှ ဖြစ်သည် ဟုဆိုသည်။ (စစ်တမ်းအရ ဘိရှကက် မြို့နေ လူဦးရေ၏ ၃၆ ရာခိုင်နှုန်းသာ ရုရှားစကားကို ပထမဘာသာစကား အနေနှင့် ပြောကြားကြသည်။)<ref>{{cite web|last=Djumataeva |first=Venera |url=http://www.rferl.org/content/Kyrgyz_Protests_in_1989_Verged_On_Ethnic_Conflict/1901704.html |title=1989 Kyrgyz Protests Verged On Ethnic Conflict |publisher=Rferl.org |date=11 December 2009}}</ref> [[File:Stamps of Kyrgyzstan, 2011-12.jpg|thumb|150px|ဆိုဗီယက် အာကာသယာဉ်မှူး [[ယူရီ ဂါဂါရင်]]ကို တံဆိပ်ခေါင်း ပေါ်တွင် တွေ့ရပုံ]] ၁၉၉၀ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ကာဂျစ္စတန် တောင်ပိုင်းရှိ ဥဇဘက် လူမျိုး အများစု နေထိုင်ရာ ဒေသဖြစ်သော အော့ရှ် အိုဘလတ်စ်တွင် ဥဇဘက် လူမျိုးများ နှင့် ကာဂျစ်လူမျိုးများ အကြား လူမျိုးရေး တင်းမာမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။<ref name="conflict">{{cite news |url=http://www.irinnews.org/report.aspx?reportid=33728 |title=KYRGYZSTAN: Economic disparities driving inter-ethnic conflict |publisher=[[IRIN]] Asia |date=15 February 2006}}</ref> ဥဇဘက်တို့၏ စုပေါင်းယာမြေကို အိမ်ရာဖွံ့ဖြိုးရေး စီမံကိန်း အဖြစ် ပြောင်းလဲရန် ကြိုးစားရမှ အော့ရှ်အရေးအခင်း စတင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ အရေးပေါ် အခြေအနေ ကြေညာ၍ ကာဖျူး ထုတ်ပြန်ကာ ထိန်းသိမ်း ခဲ့ရပြီး<ref>"[http://www.eurasianet.org/departments/civilsociety/articles/eav012506.shtml Ethnic Uzbeks in Kyrgyzstan Voice Complaints Over Discrimination, Corruption] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100614193258/http://www.eurasianet.org/departments/civilsociety/articles/eav012506.shtml |date=14 June 2010 }}". EurasiaNet.org. 24 January 2006.</ref> ကာဂျစ္စတန် မြောက်ပိုင်းရှိ စုပေါင်းယာမြေရှိ အလုပ်သမား မိသားစုမှ သား ၅ ယောက်တွင် အငယ်ဆုံး ဖြစ်သော အက်စကာ ကာယက်ဗ် မှာ ထိုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် သမ္မတ အဖြစ် ရွေးချယ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ထိုအချိန်တွင် ကာဂျစ္စတန် နိုင်ငံ၏ ဒီမိုကရေစီ လှုပ်ရှားမှုများမှာ ပါလီမန်တွင်း ထောက်ခံမှုဖြင့် သိသာသော နိုင်ငံရေး အင်အားစု တစ်ခု အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ဆိုဗီယက် အထွဋ်အထိပ် အဖွဲ့မှ နိုင်ငံ၏ အမည်ကို ရီပတ်ဘလစ် အော့ဖ် ကာဂျစ္စတန်ဟု ပြောင်းလဲ ခေါ်ဝေါ်ရန် မဲဆန္ဒပေး ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ (၁၉၉၃ တွင် ကာဂျစ် ရီပတ်ဘလစ် ဟု ဖြစ်လာခဲ့သည်။) နောက်တစ်လ ဖြစ်သော ဇန်နဝါရီလတွင် ကာယက်ဗ်မှ အစိုးရ ဖွဲ့စည်းပုံ အသစ်ကို မိတ်ဆက်တင်ပြခဲ့ပြီး အစိုးရ အသစ်အား ငယ်ရွယ်ပြီး ပြုပြင်ပြောင်းလဲ ရန် လိုလားသော နိုင်ငံရေး သမားများဖြင့် အဓိက ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၁၉၉၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် မြို့တော်၏ အမည်အား ဖရွန်ဇာမှ တော်လှန်ရေး ကာလ မတိုင်မီ အမည်ဖြစ်သော ဘိရှကက် အဖြစ် ပြန်လည်ပြောင်းလဲ ခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေး ရရှိရန် အတွက် နိုင်ငံရေး အရ ကြိုးပမ်းလှုပ်ရှားခဲ့သော်လည်း တကယ့် စီးပွားရေး အခြေအနေမှာမူ ဆိုဗီယက် ယူနီယံမှ ခွဲထွက်ရန် အခြေအနေနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်နေခဲ့သည်။ ၁၉၉၁ မတ်လတွင် ကျင်းပသော ဆိုဗီယက် ယူနီယံ အဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေရေး ဆန္ဒခံယူပွဲတွင် မဲဆန္ဒရှင် ၈၈.၇% က ဆိုဗီယက် ယူနီယံအား အသစ်ပြန်လည် ဖွဲ့စည်းသော ဖက်ဒရေးရှင်း တစ်ခု အဖြစ် ဆက်လက် တည်ရှိနေရန် အဆိုကို ထောက်ခံခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ခွဲထွက်ရေး လှုပ်ရှားသူများက ကာဂျစ္စတန်၏ လွတ်လပ်ရေး ရရှိရန် အတွက် ထိုနှစ် ဩဂုတ်လတွင်ပင် ဖိအားပေး လုပ်ဆောင်ခဲ့လေသည်။ ၁၉၉၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၉ ရက်တွင် နိုင်ငံ အရေးပေါ် အခြေအနေ ကော်မတီက မော်စကိုတွင် အာဏာလွှဲပြောင်းယူခဲ့ပြီး ကာဂျစ္စတန် နိုင်ငံတွင် ကာယက်ဗ်အား ရာထူးမှ ဖယ်ရှားရန် ကြိုးစားမှု ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ အာဏာသိမ်းရန် ကြိုးပမ်းမှု တစ်ပတ်အကြာတွင် ကျရှုံးခဲ့ပြီးနောက် ကာယက်ဗ် နှင့် ဒုတိယ သမ္မတ ဂျာမန် ကူဇနက်ဇော့ဗ်တို့ ဆိုဗီယက် ပြည်ထောင်စု ကွန်မြူနစ် ပါတီ မှ နုတ်ထွက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး အစိုးရဌာန တစ်ခုလုံးနှင့် အတွင်းဝန်များလည်း ရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက်တွင် ဆိုဗီယက် အထွဋ်အထိပ် အဖွဲ့မှ ၁၉၉၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၃၁ ရက်တွင် ဆိုဗီယက် ယူနီယံမှ လွတ်လပ်ရေး ရကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး ကာဂျစ္စတန် သမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့လေသည်။ ===လွတ်လပ်ရေး ရပြီးခေတ်=== ၁၉၉၁ အောက်တိုဘာလတွင် ကာယက်ဗ်သည် ပြိုင်ဘက်မရှိ အရွေးခံပြီးနောက် တိုက်ရိုက်မဲပေးစနစ်ဖြင့် ဆန္ဒမဲ ၉၅ ရာခိုင်နှုန်းကို ရရှိခဲ့ကာ အသစ်ပေါ်ပေါက်လာသော လွတ်လပ်သော သမ္မတနိုင်ငံ၏ သမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အခြားသော သမ္မတနိုင်ငံ ၇ ခုမှ ကိုယ်စားလှယ်များနှင့် အတူ တစ်လတည်းတွင်ပင် စီးပွားရေး အသိုက်အဝန်း အသစ် အတွက် သဘောတူ စာချုပ်ကို လက်မှတ် ရေးထိုးခဲ့သည်။ ၁၉၉၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ကာဂျစ္စတန် နိုင်ငံသည် အခြားသော အလယ်အာရှ သမ္မတနိုင်ငံ ၄ ခုနှင့် အတူ လွတ်လပ်သော နိုင်ငံများ၏ ဓနသဟာယ အဖွဲ့ကို တရားဝင် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၅ ရက်တွင် ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံသည် လွတ်လပ်ရေး အပြည့်အဝ ရရှိခဲ့သည်။ နောက်တစ်ရက် ၁၉၉၁ ဒီဇင်ဘာလ ၂၆ ရက်တွင် ဆိုဗီယက် ယူနီယံ ဟူ၍ မရှိတော့ပေ။ ၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံသည် ကမ္ဘာ့ ကုလသမ္မဂ္ဂ နှင့် ဥရောပ လုံခြုံရေးနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး အဖွဲ့ (အိုအက်စ်စီအီး) သို့ အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံ အဖြစ် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၃ ခုနှစ် မေလ ၅ ရက်တွင် နိုင်ငံ၏ ရုံးသုံးအမည်အား ရီပတ်ဘလစ်အော့ဖ် ကာဂျစ္စတန် မှ ကာဂျစ် ရီပတ်ဘလစ် ဟု ပြောင်းလဲခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ် မတ်လ ရွေးကောက်ပွဲ အပြီးတွင် ကျူးလစ်ပန်း တော်လှန်ရေး ဟု အမည်ရသည့် ထင်ရှားသည့် ဆန္ဒပြပွဲ တစ်ခု ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကာ သမ္မတ အက်စ်ကာ ကာယက်ဗ်အား ၂၀၀၅ ခုနှစ် ဧပြီလ ၄ ရက်နေ့တွင် ရာထူးမှ နုတ်ထွက်စေခဲ့သည်။ အတိုက်အခံ ခေါင်းဆောင်များက ညွှန့်ပေါင်း အစိုးရ ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး အစိုးရ အသစ်ကို သမ္မတ ကူးရ်မန်ဘတ် ဘာကီးယက်ဗ်၏နှင့် ဝန်ကြီးချုပ် ဖဲလစ် ကူလော့ဗ် တို့၏ ဦးဆောင်မှုဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ နိုင်ငံ၏ မြို့တော်မှာ ဆန္ဒပြမှု အတွင်း လုယက် ခံခဲ့ရသည်။ နိုင်ငံရေး တည်ငြိမ်မှုမှာ ရရှိရန် ခက်ခဲပြီး ဒုစရိုက်ဂိုဏ်းများနှင့် ဆက်စပ်နေသော အဖွဲ့များမှာ အာဏာရရှိရန် အပြိုင်အဆိုင် ကြိုးပမ်းကြသည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ် မတ်လတွင် ရွေးကောက် တင်မြှောက်ခံရသော ပါလီမန် အမတ် ၇၅ ဦး အတွင်းမှ ၃ ဦး လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခံရပြီး ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲတွင် အသတ်ခံရသော သူ၏ အစ်ကို နေရာကို ဝင်အရွေးခံ၍ အနိုင်ရသော အမတ်မှာ ၂၀၀၆ ခုနှစ် မေလ ၁၀ ရက်တွင် ထပ်မံ သတ်ဖြတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ထိုလေးဦး စလုံးမှာ အဓိက တရားဝင် စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများနှင့် တိုက်ရိုက် ပတ်သက် ဆက်နွယ်နေသည်ဟု နာမည်ကြီးသူများ ဖြစ်ကြသည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဧပြီလ ၆ ရက်တွင် တာလာ့စ် မြို့တွင် အစိုးရ၏ အကျင့်ပျက် ခြစားမှုများနှင့် တိုးမြှင့်လာသော လူနေမှု စရိတ်များ ပေါ်တွင်ဖြစ်ပွားသော ဆန္ဒပြပွဲ အပြီးတွင် ပြည်သူ့တော်လှန်ရေး ပျံ့နှံ့ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဆန္ဒပြသူများမှာ အကြမ်းဖက်လာကြပြီး နောက်တစ်နေ့တွင် ဘိရှကက်သို့ ကူးစက်လာသည်။ ဆန္ဒပြသူများမှာ သမ္မတ ဘာကီးယက်ဗ်၏ ရုံးကို တိုက်ခိုက်သကဲ့သို့ နိုင်ငံတော်မှ ထုတ်လွှင့်သော တီဗွီ နှင့် ရေဒီယို စတေရှင်များကိုလည်း တိုက်ခိုက်ကြသည်။ ဆန္ဒပြမှု အတွင်း ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးမှာ ရိုက်နှက်ခြင်း ခံရသည်ဟု သတင်းထွက်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဧပြီလ ၇ ရက်တွင် သမ္မတ ဘာကီးယက်ဗ်မှ နိုင်ငံအတွင်း အရေးပေါ် အခြေအနေကို ကြေညာခဲ့သည်။ ရဲ နှင့် အထူးတပ်ဖွဲ့များမှ အတိုက်အခံ ခေါင်းဆောင် အများအပြားကို ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ တန်ပြန်သည့် အနေနှင့် ဆန္ဒပြသူများက ပြည်တွင်းလုံခြုံရေး ဌာနချုပ် (ယခင်က ကေဂျီဘီ ဌာနချုပ်) နေရာ နှင့် မြို့တော်ရှိ နိုင်ငံ၏ တယ်လီဗွီးရှင်း ချန်နယ်တို့ကို ထိန်းသိမ်း ရယူခဲ့သည်။ ကာဂျစ္စတန် အစိုးရ တာဝန်ရှိသူများ၏ ပြောဆိုချက်အရ မြို့တော် အတွင်း ရဲများနှင့် သွေးထွက်သံယို ထိပ်တိုက်တွေ့မှုများတွင် အနည်းဆုံး လူ ၇၅ ဦး သေဆုံးပြီး ၄၅၈ ဦးမှာ ဒဏ်ရာ ရခဲ့သည် ဟု ဆိုသည်။<ref>{{cite news |author=Tkachenko, Maxim |url=http://www.cnn.com/2010/WORLD/asiapcf/04/08/kyrgyzstan.violence/index.html?iref=allsearch |title=Kyrgyz president says he won't resign |publisher=CNN |date= 9 April 2010 |accessdate=17 April 2010}}</ref> သို့သော်လည်း သတင်းများ အရ လူ ၈၀ ဦး အနည်းဆုံး သေဆုံးသည်ဟု သိရသည်။ ယခင် နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီး ရိုဇာ အိုတွန်ဘာယဲဗာ ဦးဆောင်သော ကြားဖြတ်အစိုးရမှ ၂၀၁၀ ဧပြီလ ၈ ရက်တွင် ကာဂျစ္စတန်၏ နိုင်ငံပိုင် မီဒီယာ နှင့် မြို့တော် အတွင်းရှိ အစိုးရ၏ ရုံးများကို ထိန်းသိမ်း ခဲ့သည်။ သို့သော် ဘာကီးယက်ဗ်သည် ရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခြင်း မပြုသေးပေ။<ref>{{cite web|url=http://www.upi.com/Top_News/Special/2010/04/09/Expert-Kyrgysztan-could-face-civil-war/UPI-78531270835021/ |title=Expert: Kyrgysztan could face civil war |publisher=UPI.com |date=9 April 2010 |accessdate=17 April 2010}}</ref><ref>{{cite web |author=AFP |url=http://news.asiaone.com/News/Latest%2BNews/Asia/Story/A1Story20100410-209496.html |title=Ousted Kyrgyz president is offered 'safe passage' |publisher=asiaone |date=10 April 2010 |accessdate=9 August 2013 |archivedate=14 December 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131214071709/http://news.asiaone.com/News/Latest%2BNews/Asia/Story/A1Story20100410-209496.html }}</ref> သမ္မတ ဘာကီးယက်ဗ်သည် ဂျလာအာဘတ် ရှိ သူ၏ နေအိမ် သို့ ပြန်သွားခဲ့ပြီး ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် သတင်းစာ ရှင်းလင်းပွဲ၌ ရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခြင်း ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/8617729.stm |title=Kyrgyz President Bakiyev 'will resign if safe' |publisher=BBC News |date=13 April 2010 |accessdate=17 April 2010}}</ref> ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၅ တွင် ဘာကီးယက်ဗ်သည် အိမ်နီးချင်း ကာဇက်စတန် နိုင်ငံသို့ သူ၏ ဇနီး နှင့် ကလေး နှစ်ယောက်နှင့် အတူ လေယာဉ်ပျံဖြင့် ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ နိုင်ငံ၏ ယာယီခေါင်းဆောင်များက ဘာကီးယက်ဗ် မထွက်ခွာမီ တရားဝင် ရာထူးမှ နုတ်ထွက်ကြောင်းစာကို လက်မှတ်ရေးထိုး ခဲ့ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2010/WORLD/asiapcf/04/15/kyrgystan.gunfire/index.html?hpt=T2 |title=Ousted Kyrgyz president quits, leaves country |publisher=CNN |date= 16 April 2010}}</ref> ဝန်ကြီးချုပ် ဒါနီယာ အူဆေနော့ဗ်က ရုရှားအား ဆန္ဒပြပွဲများကို နောက်ကွယ်မှု ပံ့ပိုးပေးသည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့သော်လည်း ရုရှား ဝန်ကြီးချုပ် ဗလာဒီမာ ပူတင် က ငြင်းဆိုခဲ့သည်။ အတိုက်အခံများက အမေရိကန် ထိန်းချုပ်သော မာနာ့စ် လေတပ် အခြေစိုက် စခန်းကို ပိတ်သိမ်းရန် အတွက်လည်း တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite web |url=http://abcnews.go.com/International/wireStory?id=10305761 |title=Kyrgyz Opposition Controls Government Building |author=Leonard, Peter |publisher=The Associated Press via ABC News |date=7 April 2010 |accessdate=24 October 2015 |archivedate=11 April 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100411210401/http://abcnews.go.com/International/wireStory?id=10305761 }}</ref> ရုရှားသမ္မတ ဒီမီထရီ မက်ဒ်ဗြဲဒက်ဗ်မှ ရုရှားနိုင်ငံသားများ၏ လုံခြုံရေး အတွက် ဆောင်ရွက်ရန် နှင့် ကာဂျစ္စတန် နိုင်ငံ အတွင်းရှိ ရုရှားတို့ နေထိုင်ရာ အတွင်း ဖြစ်လာနိုင်သော တိုက်ခိုက်မှုများကို ကာကွယ်နိုင်ရန် အတွက် လုံခြုံရေးကို တိုးမြှင့်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၁ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံ၏ ဒုတိယ အကြီးဆုံးမြို့ဖြစ်သော အော့ရှ်မြို့၌ အဓိက လူမျိုးစု နှစ်ခုဖြစ်သော ဥဇဘက်နှင့် ကာဂျစ်လူမျိုးတို့ အကြား လူမျိုးရေး အဓိကရုဏ်းများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုအဓိကရုဏ်းမှ နိုင်ငံအတွင်း ပြည်တွင်းစစ် ဖြစ်လာနိုင်သည် ဟူသော စိုးရိမ် ကြောင့်ကြမှုများ ပေါ်ပေါက် လာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/asia_pacific/10296635.stm|title=There are clashes in the Kyrgyzstan again |publisher=BBC |date= 11 June 2010 |accessdate=11 June 2010}}</ref><ref>Shuster, Simon. (1 August 2010) [http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2007709,00.html "Signs of Uzbek Persecution Rising in Kyrgyzstan"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130817075943/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2007709,00.html |date=17 August 2013 }}. Time.com. Retrieved on 6 December 2013.</ref> [[File:Suusamyr Valley (3968060227).jpg|thumb|ကာဂျစ္စတန်ရှိ လှည့်လည်သွားလာသူတို့ နေအိမ်]] အခြေအနေများကို ထိန်းချုပ်ရန် ခက်ခဲလာသဖြင့် ယာယီခေါင်းဆောင်ဖြစ်သော အိုတွန်ဘာရဲဗာ မှ ရုရှားသမ္မတ ဒီမီထရီ မက်ဒ်ဗြဲဒက်ဗ် ထံသို့ စာတစ်စောင် ပေးပို့၍ ရုရှားတပ်များကို စေလွှတ်၍ နိုင်ငံ၏ အခြေအနေကို ထိန်းသိမ်းပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ မက်ဒ်ဗြဲဒက်ဗ်၏ ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေး အရာရှိ နာတာလျာ တီမာကိုဗာက "ဤ အကြောင်းမှာ ပြည်တွင်း ပဋိပက္ခသာဖြစ်သဖြင့် ရုရှားအနေနှင့် ပါဝင်ပတ်သက်ရန် လိုအပ်သော အခြေအနေမရှိပါ။" ဟု အကြောင်း ပြန်ကြားခဲ့သည်။ ပဋိပက္ခကြောင့် လူ ၂၀၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့ပြီး ၁,၆၈၅ ဦး ဒဏ်ရာ ရရှိခဲ့ကာ အစားအစာ နှင့် အရေးပါသော အသုံးအဆောင် ပစ္စည်းများ ပြတ်လတ်သွားခဲ့ရသည်။ ရုရှား အစိုးရက လူသားချင်း စာနာသည့် အကူအညီများကိုမူ ဒုက္ခရောက်နေသည့် နိုင်ငံ အတွက် ပေးပို့သွားမည်ဟု ပြောကြားသည်။<ref name="By2010">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/asia_pacific/10300348.stm|title=Kyrgyz president asks for Russian help|publisher=BBC |date= 12 June 2010|accessdate=12 June 2010}}</ref> ဒေသတွင်း ရှိသူများ၏ အဆိုအရ ဒေသတွင်း ဂိုဏ်း ၂ ခုမှ ခိုက်ရန်ဖြစ်ပွားခဲ့ရာမှ အစပြု၍ ကျန်ရှိသော တစ်မြို့လုံးသို့ အကြမ်းဖက်မှု ပြန့်ပွားသွားသည်မှာ သိပ်မကြာသော အချိန်အတွင်းတွင် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ အချို့သော သတင်းများအရ စစ်တပ်မှ ကာဂျစ်လူမျိုး ဂိုဏ်းများ မြို့တွင်းသို့ ဝင်ရောက်အောင် ထောက်ပံ့ပေးခဲ့သည်ဟု ဆိုသော်လည်း အစိုးရမှ ထိုစွပ်စွဲမှုကို ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။<ref name="By2010"/> အကြမ်းဖက် ပဋိပက္ခများသည် အိမ်နီးချင်း ဒေသများသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့သဖြင့် အစိုးရမှ တောင်ပိုင်း ဂျလာအာဘတ် ဒေသ တစ်ခုလုံးအား အရေးပေါ် အခြေအနေ ကြေညာခဲ့ရသည်။ အခြေအနေကို ထိန်းသိမ်းရန် အတွက် ယာယီ အစိုးရသည် လုံခြုံရေး တပ်များအား ပစ်သတ်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ရုရှား အစိုးရမှ ရုရှားတို့၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို ကာကွယ်ရန် အတွက် နိုင်ငံအတွင်းသို့ တပ်ရင်းတစ်ရင်း စေလွှတ်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။<ref name="By the BBC">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/asia_pacific/10304165.stm|title=Situation worsens in Kyrgyzstan|publisher=bbc.co.uk |date= 13 June 2010|accessdate=13 June 2010}}</ref> [[File:Kyrgyz family Sary-Mogol.jpg|thumb|အော့ရှ်ခရိုင် ဆာရီ မိုဂိုရွာရှိ ကာဂျစ်မိသားစု တစ်စု]] အိုတွန် ဘာရဲဗာက ဘာကီးယက်ဗ်၏ မိသားစုသည် အကြမ်းဖက်မှုများကို ဖြစ်ပွားစေရန် လှုံ့ဆော်သည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/russia-turns-down-kyrgyz-call-for-help-as-toll-rises/633045/0|title=Ousted Kyrgyz President's family blamed| publisher=Associated Press via The Indian Express| date= 12 June 2010|accessdate=13 June 2010}}</ref> အေအက်ဖ်ပီ၏ သတင်းအရ မြို့တစ်မြို့လုံးကို မီးခိုးများ ဖုံးလွှမ်းနေသည်ဟု ဆိုသည်။ အိမ်နီချင်း ဥဇဘက် ကစ္စတန်မှ အာဏာပိုင်များ၏ အဆိုအရ အနည်းဆုံး ဥဇဘက်လူမျိုး ၃၀,၀၀၀ ခန့်သည် အကြမ်းဖက်မှုများမှ လွတ်မြောက်ရန် နယ်စပ်ကို ဖြတ်ကျော်လာသည်ဟု ဆိုသည်။<ref name="By the BBC"/> ၂၀၁၀ ဇွန်လ ၁၄ ရက်တွင် အော့ရှ်၌ တည်ငြိမ် အေးချမ်းနေသော်လည်း ဂျလာအာဘတ် ဒေသတွင် မီးရှို့မှုများကိုမှု ရံဖန်ရံခါ တွေ့နေရသည်။ ဒေသတစ်ခုလုံးသည် အရေးပေါ် အခြေအနေ ကြေညာထားဆဲ ဖြစ်ပြီး ဥဇဘက်များမှာ လူအုပ်၏ တိုက်ခိုက်ခံရမည့် ရန်ကို ကြောက်သဖြင့် အိမ်တွင်းမှ အိမ်ပြင် မထွက်ရဲ ကြပေ။ ကုလသမ္မဂ္ဂမှ အခြေအနေကို စစ်ဆေးရန် အတွက် အထူးသံတမန် စေလွှတ်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။<ref name="news.bbc.co.uk">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/asia_pacific/10307406.stm|title=Osh gets relatively calmer but Jalalabad flares up |publisher=BBC |date= 14 June 2010 |accessdate=14 June 2010}}</ref> ယာယီအစိုးရ၏ လက်ထောက်ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သော တီမဲ ဆာရီယက်ဗ်က ဒေသတွင်း ပဋိပက္ခများ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး အစိုးရ အနေနှင့် အခြေအနေကို အလုံးစုံ ထိန်းချုပ်ရန် မဖြစ်နိုင်ဟု ပြောခဲ့သည်။ ထို့ပြင် အကြမ်းဖက်မှုများကို နှိမ်နင်းရန် အတွက် လုံလောက်သော လုံခြုံရေး အဖွဲ့များလည်း မရှိဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ မီဒီယာများ၏ အဆိုအရ ၂၀၁၀ ဇွန်လ ၁၄ ရက်တွင် ရုရှားအစိုးရမှ ကာဂျစ်အစိုးရ၏ မေတ္တာရပ်ခံချက်ကို စဉ်းစားနေကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ စုပေါင်းလုံခြုံရေး စာချုပ် အဖွဲ့ (စီအက်စ်တီအို) မှလည်း အရေးပေါ် အစည်းအဝေး တစ်ရပ်ကို ထိုနေ့တွင်ပင် ကျင်းပခဲ့ပြီး အကြမ်းဖက်မှုများကို အဆုံးသတ်ရန် အတွက် အဖွဲ့အနေနှင့် မည်သည့် နေရာမှ ပါဝင်သင့်သည်ကို ဆွေးနွေးခဲ့သည်။ လူမျိုးရေး အကြမ်းဖက်မှုများ လျော့ကျသွားခဲ့ပြီးနောက် ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၅ ရက်တွင် ကာဂျစ် သမ္မတ ရိုဇာ အိုတွန်ဘာရဲဗာ မှ သတင်းစာ ရှင်းလင်းပွဲ တစ်ရပ်ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး ရုရှားအနေနှင့် အကြမ်းဖက်မှုများကို နှိမ်နင်းရန် အတွက် တပ်များ ပို့လွှတ်ရန် မလိုအပ်တော့ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၅ ရက် အထိ အနည်းဆုံး လူ ၁၇၀ သေဆုံးခဲ့သည်ဟု ဆိုသော်လည်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီ အဖွဲ့မှာ ပါစကဲ မေး ဝက်ဂနာက အစိုးရမှ ကြေညာသော သေဆုံးသူ စာရင်းမှာ လျှော့တွက်ထားခြင်းသာ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။ ကုလသမ္မဂ္ဂ မဟာမင်းကြီးမှ သတင်းထောက်များအား ဂျနီဗာတွင် ပြောကြားသည်မှာ အကြမ်းဖက်မှုများသည် ကြိုတင်ပြင်ဆင် ထားပုံ ရသည်ဟု ဆိုသည်။ ဥဇဘက် လူမျိုးများက ၎င်းတို့အတွက် ကာကွယ်ပေးနိုင်ရန် အာမခံချက် မရရှိပါက အော့ရှ်ရှိ ဆီသိုလှောင်ရုံကို ဖောက်ခွဲပစ်မည်ဟု ခြိမ်းခြောက်သည်။ ကုလသမ္မဂ္ဂမှ တိုက်ခိုက်မှုများမှာ ကြိုတင်ပြင်ဆင် ပစ်မှတ်ထား၍ စနစ်တကျ စီစဉ်ထားသည်ဟု ယုံကြည်ကြောင်း ပြောသည်။ ကာဂျစ် တာဝန်ရှိသူများက မီဒီယာများအား ပြောကြားသည်မှာ ဂျလာအာဘတ်တွင် ဖြစ်ပွားသော အကြမ်းဖက်မှု၏ နောက်ကွယ်တွင် ကြိုးကိုင်သည်ဟု သံသယရှိသူအား ထိန်းသိမ်း ထားပြီးဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားသည်။ <ref name="http">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/asia_pacific/10325589.stm|title=UN and Russian aid arrives |publisher=BBC |date= 16 June 2010 |accessdate=16 June 2010}}</ref> [[File:HA delivers to a local kindergarten.jpg|thumb|ကာဂျစ္စတန်မှ ကလေးသူငယ်များ]] ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂ ရက်တွင် ကာဂျစ် အစိုးရ၏ စုံစမ်းရေး ကော်မရှင်မှ ပဋိပက္ခ ဖြစ်ရသည့် အကြောင်းရင်းများကို စတင်စစ်ဆေးသည်။ ယခင် ပါလီမန်မှ ဦးဆောင်ဆွေးနွေးသူ အက်ဘ်ဒီဂနီ အာကေဘာယက်ဗ် ဦးဆောင်သော အမျိုးသား ကော်မရှင်၏ အဖွဲ့ဝင်များက ဥဇဘက်များ အများစု နေထိုင်ရာ အော့ရှ်ဒေသ ကာရာဆူး ခရိုင်ရှိ ကျေးရွာများမှ ရွာသားများနှင့် တွေ့ဆုံ ခဲ့သည်။ အမျိုးသား ကော်မရှင်တွင် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစု အဖွဲ့မှ ကိုယ်စားလှယ်များ ပါဝင်ပြီး သမ္မတ၏ အမိန့်ဖြင့် ဖွဲ့စည်း ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ သမ္မတ ရိုဇာ အိုတွန်ဘာယဲဗာက ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် အဓိကရုဏ်း ဖြစ်ရသည့် အကြောင်းရင်းကို စစ်ဆေးရန် နိုင်ငံတကာ ကော်မရှင်လည်း ဖွဲ့စည်းမည်ဟု ဆိုသည်။<ref>[http://www.rferl.org/content/Kyrgyz_Commission_Begins_Investigating_Ethnic_Clashes/2116620.html Kyrgyz Commission Begins Investigating Ethnic Clashes]. Rferl.org (2 August 2010). Retrieved on 6 December 2013.</ref> ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ထုတ်ပြန်သော ကော်မရှင်၏ အစီရင်ခံစာတွင် ကာဂျစ္စတန် တောင်ပိုင်းတွင် ဖြစ်ပွားသော အဖြစ်အပျက်များမှာ ကြိုတင်စီစဉ်ထားသော၊ကျယ်ပြန့်စွာ လှုံ့ဆော်ထားသော၊ ကာဂျစ္စတန်ကို ကွဲထွက် သွားစေရန် ရည်ရွယ်သော၊ ပြည်သူ၏ စည်းလုံးမှုကို ဖျက်ဆီးရန် ကြိုးစားသော အဖြစ်အပျက်များ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ ထိုသို့ လှုံ့ဆော်မှုများကို ဥဇဘက် အသိုင်းအဝိုင်းရှိ အမျိုးသားရေးစိတ်ဓာတ် ပြင်းထန်သော ခေါင်းဆောင်များတွင် တာဝန်ရှိကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ အဓိကရုဏ်းများ ဖြစ်ပွားပြီးနောက် ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၅ ရက်တွင် ကာဂျစ်တပ်များက မြို့တော် ဘီရှကက်ရှိ ပါလီမန် အနီးတွင် လူစုလူဝေးဖြင့် ဆန္ဒပြနေသော လူအုပ်ထဲသို့ ခဲတောင့် မပါသော သေနတ်ကျည်ဆန်များ ပစ်ထည့်ပြီး ပါတီခေါင်းဆောင် အာမတ် ဘာရစ်တာဘာဆော့ဖ် အား အစိုးရကို ဖြုတ်ချရန် ကြံစည်သည်ဟု သံသယဖြင့် ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ ခေတ္တ သမ္မတ ရိုဇာ အိုတွန် ဘာရဲဗာက လုံခြုံရေး အဖွဲ့များမှ သူနှင့် သူ၏ ထောက်ခံသူ ၂၆ ဦး ထံမှ လက်ပစ်ဗုံးများ နှင့် သေနတ်များကို သိမ်းဆည်းရမိသည်ဟု ဆိုသည်။<ref>Siegel, Matt and Namatabayeva, Tolkun (5 August 2010) [http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5itwmskCKICJVZOpvt3Gbs76Z2H9g Attempted coup rocks tense Kyrgyzstan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140227190638/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5itwmskCKICJVZOpvt3Gbs76Z2H9g |date=27 February 2014 }}. AFP.</ref> ==နိုင်ငံရေး== [[File:Akayev-Bush.jpg|thumb|၂၀၀၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၂ တွင် သမ္မတ အက်စကာ ကာယက်ဗ် (၁၉၉၀-၂၀၀၅) အား အမေရိကန် သမ္မတ [[ဂျော့ရှ် ဒဗလျူ ဘုရှ်]] နှင့် အတူ တွေ့ရစဉ်]] [[File:Kurmanbek Bakijev & Donald Rumsfeld 2005-July-26.jpg|thumb| ၂၀၀၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၂ ရက်၊ ဝန်ကြီးချုပ် နှင့် သမ္မတ အဖြစ်(၂၀၀၅-၂၀၁၀) တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သောကူးရ်မန်ဘတ် ဘာကီးယက်ဗ် အမေရိကန် ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီး ဒေါ်လ်နယ် ရမ်းစဖဲလ်ဖြင့် တွေ့ဆုံနေပုံ]] [[File:Meeting Vladimir Putin and Almazbek Atambayev 2015-03-16 01.jpeg|thumb|၂၀၁၅ ခုနှစ် မတ်လ ၁၆ ရက်တွင် သမ္မတ အယ်လ်မာဇ်ဘက် တန်ဗာယက်ဗ် ရုရှား သမ္မတ [[ဗလာဒီမာ ပူတင်]] နှင့် တွေ့ဆုံနေစဉ်]] ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံ၏ ၁၉၉၃ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေအရ အစိုးရ အဖွဲ့၏ ပုံစံမှာ လွှတ်တော် တစ်ရပ်တည်း ရှိသော ဒီမိုကရက်တစ် သမ္မတနိုင်ငံ ဟု ဖော်ပြထားသည်။ အုပ်ချုပ်ရေး အစိတ်အပိုင်းတွင် တရားဝန်ကြီးချုပ် နှင့် လက်ထောက် တရားဝန်ကြီးချုပ် တို့ ပါဝင်သည်။ ပါလီမန်မှာ လက်ရှိတွင် လွှတ်တော် တစ်ရပ်တည်းသာ ဖြစ်သည်။ တရားစီရင်ရေး အစိတ်အပိုင်းတွင် တရားလွှတ်တော်ချုပ်၊ ဒေသ တရားရုံးများ နှင့် ရှေ့နေချုပ်တို့ ပါဝင်သည်။ ၂၀၀၂ ခုနှစ် မတ်လတွင် တောင်ပိုင်းရှိ အက်ဆီ ခရိုင်တွင် အတိုက်အခံ နိုင်ငံရေး သမားအား အသားလွတ် ဖမ်းဆီးခြင်း ကိစ္စ နှင့် ပတ်သက်၍ ဆန္ဒပြသူ ၅ ဦးအား ရဲ မှ အသေပစ်သတ်သဖြင့် နိုင်ငံ တဝှမ်းလုံး ဆန္ဒပြမှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ သမ္မတ အက်စကာ ကာယက်ဗ်က ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ ပြင်ဆင်ခြင်း လုပ်ငန်းစဉ်ကို စတင် ခဲ့ပြီး အစပိုင်းတွင် အစိုးရ၊ ပြည်သူနှင့် လူမှုရေး အသိုက်အဝန်းမှ ကိုယ်စားလှယ်များမှ လွတ်လပ်စွာ ဆွေးနွေးကြပြီးနောက် ၂၀၀၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ပြည်လုံးကျွတ် ဆန္ဒခံယူပွဲကို ကျင်းပ နိုင်ခဲ့သော်လည်း မဲမသမာမှုများကြောင့် ပျက်စီးခဲ့ရသည်။ ပြည်လုံးကျွတ် ဆန္ဒခံယူပွဲမှ ပြင်ဆင်လိုက်သော အခြေခံ ဥပဒေ အသစ်တွင် သမ္မတ၏ အာဏာကို ပိုမိုအားကောင်းလာစေပြီး ပါလီမန် နှင့် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေဆိုင်ရာ ခုံရုံး၏ အခန်းကဏ္ဍကို အားလျော့သွား စေသည်။ အမတ် ၇၅ နေရာ ပါဝင်သော ဥပဒေပြု တစ်ခုတတည်းသော လွှတ်တော် အတွက် ရွေးကောက်ပွဲကို ၂၀၀၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၇ ရက် နှင့် မတ်လ ၁၃ ရက်တို့တွင် ကျင်းပရာ အများ၏ အမြင်တွင် မသမာမှုများ ပြည့်နှက်နေသည်ဟု ထင်မြင်ကြသည်။ ထို့နောက် ထပ်မံ ဖြစ်ပွားသော ဆန္ဒပြမှု များမှ တဆင့် သွေးမြေမကျသော အာဏာသိမ်းမှု တစ်ခု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ၂၀၀၅ ခုနှစ် မတ်လ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ကာယက်ဗ် နှင့် သူ၏ မိသားစုတို့ နိုင်ငံမှ ထွက်ပြေးခဲ့ပြီး ယာယီသမ္မတ ကူးရ်မန်ဘတ် ဘာကီးယက်ဗ်မှ လွှဲပြောင်း အုပ်ချုပ်ခဲ့လေသည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၀ ရက်တွင် ယာယီ သမ္မတ ဘာကီးယက်ဗ်သည် သမ္မတ ရွေးကောက်ပွဲတွင် မဲ ၈၈.၉% ဖြင့် အပြတ်အသတ် အနိုင်ရခဲ့ပြီး ဩဂုတ်လ ၁၄ ရက်တွင် စတင် တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အစိုးရ အသစ်ပေါ်တွင် ပြည်သူတို့၏ ကနဦး ထောက်ခံမှုသည် နောက်လများတွင် သိသိသာသာ လျော့ကျ လာခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ဆိုဗီယက်တို့၏ လက်အောက် လွတ်လပ်ရေး ရချိန်မှ စ၍ နိုင်ငံတဝှမ်း လှိုင်လှိုင်ပေါများနေသော အကျင့်ပျက် ခြစားမှု ပြဿနာများကို မဖြေရှင်းနိုင်ခြင်း နှင့် လွှတ်တော် အမတ် အချို့ အသတ် ခံရခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ အတိုက်အခံ ခေါင်းဆောင်များက သမ္မတသည် ရွေးကောက်ပွဲအတွင်း ကတိပေးခဲ့သော နိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေကို ပြင်ဆင်၍ သမ္မတ၏ အာဏာအများစုကို လွှတ်တော်သို့ လွှဲပြောင်းပါမည် ဆိုသော ကတိအတိုင်း မဆောင်ရွက်နိုင်ဟု စွပ်စွဲကာ ၂၀၀၆ ခုနှစ် ဧပြီလ နှင့် နိုဝင်ဘာလတို့တွင် သမ္မတ ဘာကီးယက်ဗ်အား အကြီးအကျယ် ဆန္ဒပြမှုများ ဖြစ်ပွား ခဲ့သည်။<ref>{{cite news | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/6124428.stm | title = Clashes erupt in Kyrgyz capital|accessdate = 21 November 2007 |publisher = BBC Online | date=7 November 2006}}</ref> ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံသည် နိုင်ငံပေါင်း ၅၆ နိုင်ငံ ပါဝင်ပြီး ငြိမ်းချမ်းရေး၊ ပွင့်လင်းမြင်သာမှု ရှိရေး၊ ယူရေးရှား ဒေသအတွင်း လူ့အခွင့်အရေးကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရေး စသည်တို့အတွက် ကတိပြု ဖွဲ့စည်းထားသော ဥရောပ လုံခြုံရေးနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး အဖွဲ့ (အိုအက်စ်စီအီး) ၏ အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံလည်းဖြစ်သည်။ အိုအက်စ်စီအီးတွင် ပါဝင်သော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည့် အတွက် ကာဂျစ္စတန်သည် ထိုကတိကဝတ် အတိုင်း ဆောင်ရွက်ခြင်း ရှိမရှိ ဆိုသည်ကို ယူအက်စ် ဟယ်လ်စင်းကီး ကော်မရှင်၏ လုပ်ပိုင်ခွင့် အောက်တွင် စောင့်ကြပ်ကြည့်ရှုခြင်းကို လက်ခံရမည် ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် နိုင်ငံပိုင် အသံလွှင့် ဌာနဖြစ်သော ယူတီအာရ်ကေသည် ၂၀၀၅ ခုနှစ် သဘောတူညီချက် အရ ထုတ်လွှင့်ရန် သဘောတူထားသည့် လွတ်လပ်သော ဥရောပ အသံ/လွတ်လပ်ရေး ရေဒီယို ၏ အစီအစဉ်များကို ထုတ်လွှင့်ရန် အတွက် ၎င်းတို့အား ကြိုတင် တင်ပြရန် လိုအပ်မည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.unhcr.org/cgi-bin/texis/vtx/refworld/rwmain?page=search&amp;docid=494b629e1e&amp;skip=0&amp;query=radio%20liberty%20kyrgyzstan |title=Refworld &#124; Demand for prior approval of RFE/RL programmes called "intolerable" |publisher=United Nations High Commissioner for Refugees |date=17 December 2008 |accessdate=17 April 2010}}</ref> ၂၀၀၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ယူတီအာရ်ကေသည် လွတ်လပ်သော ဥရောပ အသံ/ လွတ်လပ်ရေး ရေဒီယို ၏ အစီအစဉ်များကို ထပ်ဆင့် ထုတ်လွှင့်ခြင်းအား ရပ်ဆိုင်းခဲ့ပြီး အောက်တိုဘာလ ရွေးကောက်ပွဲနှင့် ပတ်သက်၍ ပြောကြားသည့် အစီအစဉ် တစ်ခုဖြစ်သော "ကတ်သီးကတ်သပ် မေးခွန်းများ" ဆိုသည့် အစီအစဉ်ကို ပျောက်သွားသည်ဟု ဆိုကာ ထုတ်လွှင့်ရန် ပျက်ကွက်ပြီး တစ်ပတ်အကြာတွင် ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် သမ္မတ ဘာကီးယက်ဗ်မှ ထို အစီအစဉ်အား ဝေဖန် ပြောကြားခဲ့ပြီး ယူတီအာရ်ကေမှလည်း လွတ်လပ်သော ဥရောပအသံ/ လွတ်လပ်ရေး ရေဒီယိုအား ထို အစီအစဉ်သည် အဆိုးမြင်လွန်းသည်ဟု ဝေဖန်ခဲ့သည်။ သတင်းစာ လွတ်လပ်ခွင့် ကိန်းညွှန်းတွင် ကာဂျစ္စတန်အား နိုင်ငံပေါင်း ၁၇၃ နိုင်ငံတွင် အဆင့် ၁၁၁ အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သော [[နယ်စည်းမခြား သတင်းထောက်များ အဖွဲ့]] က ထို ဆုံးဖြတ်ချက်ကို အပြင်းအထန် ဝေဖန်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၃ ရက်တွင် သမ္မတ ကူးရ်မန်ဘတ် ဘာကီးယက်ဗ်သည် အလယ်အာရှတွင် တစ်ခုတည်း ကျန်ရှိသော အမေရိကန်၏ စစ်တပ် အခြေစိုက် စခန်း ဖြစ်သည့် မာနာ့စ် လေတပ် အခြေစိုက်စခန်းကို ချက်ချင်း ပိတ်သိမ်းရန် ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7868586.stm |title=Proposal to close the Manas Air Base |publisher=BBC News |date=4 February 2009 |accessdate=2 May 2010}}</ref> ထိုသို့ ပိတ်သိမ်းရန် ဆုံးဖြတ်ချက်ဖြစ်သည့် အစိုးရက နောက်ခံပြုထားသော ဥပဒေအား ၂၀၀၉ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၉ ရက်တွင် လွှတ်တော်မှ ၇၈မဲ-၁မဲ ဖြင့် အတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>[http://www.foxnews.com/story/0,2933,496167,00.html Kyrgyz Parliament Approves U.S. base closure] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100523060643/http://www.foxnews.com/story/0,2933,496167,00.html |date=23 May 2010 }}. Associated Press. 19 February 2009</ref> သို့သော်လည်း ရုရှား၊ အမေရိကန် နှင့် ကာဂျစ် သံတမန်များ ဇာခန်းဆီး နောက်ကွယ်တွင် အပြင်းအထန် ဆွေးနွေးကြပြီးနောက် ၂၀၀၉ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ထို ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ပြန်လည် ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ အမေရိကန်တို့သည် စာချုပ် အသစ်ဖြင့် ဆက်လက် နေထိုင်နိုင်သော်လည်း တစ်နှစ်စာ ငှားရမ်းခကို ၁၇.၄ သန်းမှ သန်း ၆၀ သို့ တိုးမြှင့်ခဲ့သည်။<ref>Schwirtz, Michael and Levy, Clifford J. (23 June 2009) [http://www.nytimes.com/2009/06/24/world/asia/24base.html?scp=24&sq=manas&st=cse In Reversal, Kyrgyzstan Won't Close a U.S. Base]. New York Times</ref> ကာဂျစ္စတန်သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အမြင့်မားဆုံး သိသာထင်ရှားသည့် အကျင့်ပျက် ခြစားမှု ရှိသည့် နိုင်ငံ ၂၀ တွင် ပါဝင်သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ် အကျင့်ပျက် ခြစားမှု သိမြင်နိုင်စွမ်း ညွှန်းကိန်းတွင် အများဆုံး ခြစားမှု (အဆင့် ၀) နှင့် အနည်းဆုံး ခြစားမှု (အဆင့် ၁၀) တို့ကြားတွင် ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံသည် အဆင့် ၁.၈ မျှ သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ <ref>{{cite web |title=2008 Corruption Perception Index |publisher=Transparency International |accessdate=14 March 2009 |url=http://www.transparency.org/news_room/in_focus/2008/cpi2008/cpi_2008_table |archivedate=11 March 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090311002755/http://www.transparency.org/news_room/in_focus/2008/cpi2008/cpi_2008_table }}</ref> ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် အခြားသော တော်လှန်ရေး တစ်ခုပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြီး ထိုတော်လှန်ရေးကြောင့် သမ္မတ ကူးရ်မန်ဘတ် ဘာကီးယက်ဗ် အနေနှင့် ၎င်း၏ ဆွေမျိုးများနှင့် အတူ <ref>[http://enews.fergananews.com/articles/2788 "Maksim Bakiyev tracked not only in Bishkek, but also in the States?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151212140813/http://enews.fergananews.com/articles/2788 |date=12 December 2015 }}. ''Ferghana Information agency'', Moscow. 16 October 2012.</ref> ကာဂျစ္စတတန်နိုင်ငံမှ ထွက်ပြေးခဲ့ရပြီး ဘဲလာရုစ် နိုင်ငံတွင် ခိုလှုံခဲ့ရသည်။ ရိုဇာ အိုတွန်ဘာရဲဗာအား ယာယီသမ္မတ အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သော်လည်း သူမက ၂၀၁၁ သမ္မတ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါဝင် ယှဉ်ပြိုင်ခြင်း မပြုလိုကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ နိုဝင်ဘာလတွင် ရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပခဲ့ပြီး ဆိုရှယ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ၏ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်ပြီး ထိုစဉ်က ဝန်ကြီးချုပ်လည်း ဖြစ်သူ အယ်လ်မာဇ်ဘက် ကာတန် ဘာယက်ဗ် မှ အနိုင်ရခဲ့သည်။ ကာတန်ဘာယက်ဗ်မှ ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁ ရက်တွင် သမ္မတ အဖြစ် ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုခဲ့ပြီး ထိုနေ့တွင်ပင် အိုမာဘက် ဘာဘာနော့ဗ်အား ဝန်ကြီးချုပ် အသစ် အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ကာ ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၃ ရက်တွင် အတည်ပြုခဲ့သည်။ ===လူ့အခွင့်အရေး=== လူ့အခွင့်အရေး အဖွဲ့အစည်းများကို တပ်လှန့်လိုက်သည့် လှုပ်ရှားမှုမှာ ၂၀၁၀ ခုနှစ် ကာဂျစ္စတန် တောင်ပိုင်း အဓိကရုဏ်း အတွင်း ထင်ရှားသော ဥဇဘက် ဘာသာရေး နှင့် လူမျိုးရေး ခေါင်းဆောင်များကို လုံခြုံရေး တပ်ဖွဲ့များက ဖမ်းဆီး ထိန်းသိမ်းလိုက်ခြင်း ဖြစ်ပြီး ထင်ရှားသော သတင်းစာ ဆရာ နှင့် လူ့အခွင့်အရေး လှုပ်ရှားသူ အဇင်ဇန် အက်စ်ကာရော့ဗ် သည်လည်း တစ်ဦး အပါအဝင် ဖြစ်ခဲ့သည်။ <ref name="Kramer">{{cite news |title=Uzbeks Accused of Inciting Violence in Kyrgyzstan |author=Kramer, Andrew E. |url=http://www.nytimes.com/2010/07/02/world/asia/02kyrgyzstan.html?scp=1&sq=askarov&st=cse |newspaper=''[[The New York Times]]'' |date=1 July 2010 |accessdate=16 April 2011}}</ref> ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ကာဂျစ် လွှတ်တော်မှ အသက် ၂၃ နှစ်အောက် အမျိုးသမီးများအား မိဘ သို့မဟုတ် အုပ်ထိန်းသူ မပါဘဲ ပြည်ပသို့ တစ်ဦးတည်း ခရီးသွားခြင်းကို တားမြစ်သည့် ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး ယဉ်ကျေးမှု ထုံးတမ်းစဉ်လာ ထိန်းသိမ်းခြင်းကို မြှင့်တင်ရန် နှင့် မျိုးရိုးဗီဇကို ထိန်းသိမ်း စောင့်ရှောက်ရန် ဆိုသည်။<ref>[http://www.eurasianet.org/node/67113 Kyrgyzstan Passes Controversial Girl Travel Ban]. EurasiaNet.org (13 June 2013). Retrieved on 2 October 2014.</ref> ၂၀၁၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ကာဂျစ္စတန် ဥပဒေပြုသူများက "ရိုးရာမဟုတ်သည့် လိင်မှုဆက်ဆံရေးကို အကောင်းဘက်မှ လှုံ့ဆော်ခြင်း" ကို ဖန်တီးသည့် လိင်တူ အခွင့်အရေး လှုပ်ရှားသူနှင့် သတင်းစာ ဆရာများကို ထောင်ဒဏ် ချမှတ်နိုင်သည့် ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည့် အခါတွင် အမေရိကန် သံတမန်များက စိုးရိမ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=http://www.theguardian.com/world/2014/oct/16/kyrgyzstan-moves-towards-adoption-russia-anti-gay-law|title=Kyrgyzstan moves towards adoption of Russia's anti-gay law|work=[[The Guardian]]|accessdate=17 October 2014}}</ref> ===စစ်ရေး=== [[File:Multinational forces participate in Regional Cooperation 12 Exercise -06.JPG|thumbnail|right|ကာဂျစ္စတန် စစ်သားများ မိုင်းရှာဖွေရန် လေ့ကျင့်နေပုံ]] ကာဂျစ္စတန် တပ်မတော်ကို ဆိုဗီယက် ပြည်ထောင်စု ပြိုကွဲပြီးနောက်ပိုင်းတွင် တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ကြည်းတပ်၊ လေတပ် နှင့် လေကြောင်းရန် ကာကွယ်ရေးတပ်၊ ပြည်တွင်းတပ်၊ အမျိုးသား အစောင့်တပ် နှင့် နယ်ခြားစောင့် တပ်များ ပါဝင်သည်။ ကာဂျစ္စတန် စစ်တပ်သည် ဘိရှကက်မြို့ အနီးရှိ မာနာ့စ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်တွင် မာနာ့စ် တထောက်နား စခန်းဟု အမည်ရသော နေရာကို ငှားရမ်းထားသည့် အမေရိကန် စစ်တပ်များနှင့် ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဇွန်လ အထိ ပူးတွဲ လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite web |url=http://www.stripes.com/news/first-troops-move-through-new-us-transit-point-in-romania-1.265698 |title=First troops move through new US transit point in Romania |last1=Vandiver |first1=John |date=5 February 2014 |website=www.stripes.com |publisher=Stars and Stripes |accessdate=5 February 2014}}</ref> လတ်တလောနှစ်များတွင် စစ်တပ်သည် ရုရှားနှင့် ပိုမိုကောင်းမွန်သော ဆက်ဆံရေးကို တည်ဆောက်လာပြီး စစ်တပ်ကို ခေတ်မီ အဆင့်မြှင့်တင်နိုင်ရန် အတွက် ၁.၁ ဘီလီယံ ဒေါ်လာတန်သော အရောင်းအဝယ် စာချုပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီး ရုရှားတပ်များနှင့် အတူ စစ်ရေး လေ့ကျင့်မှုများလည်း ပိုမို ပြုလုပ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.theguardian.com/world/2014/sep/18/russia-tightens-control-over-kyrgyzstan|title=Russia tightens control over Kyrgyzstan|work=[[The Guardian]]|date=18 September 2014|author=Ott, Stephanie }}</ref> အမျိုးသား လုံခြုံရေး အေဂျင်စီသည် စစ်တပ်နှင့် အတူ ပူးတွဲလုပ်ဆောင်ပြီး ဆိုဗီယက်ခေတ်က ကေဂျီဘီ ကဲ့သို့သော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် လုပ်ဆောင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အယ်လ်ဖာဟု အမည်ရသော အကြမ်းဖက် နှိမ်နင်းရေး အထူးတပ်ဖွဲ့ကိုလည်း ကွပ်ကဲပြီး ရုရှား နှင့် ဥဇဘက်ကစ္စတန် နိုင်ငံတို့တွင်လည်း အလားတူ အမည်ကို အသုံးပြုသည်။ ရဲတပ်ဖွဲ့အား ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာနမှ အမိန့်ပေးကွပ်ကဲပြီး နယ်ခြားစောင့်တပ်ကိုလည်း ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာနမှပင် ကွပ်ကဲသည်။ ===အုပ်ချုပ်ရေး ဒေသများ=== ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံကို ပြည်နယ် ၇ ခု ပိုင်းခြားထားပြီး ခန့်အပ်ထားသော ပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရေးမှူးများမှ အုပ်ချုပ်သည်။ မြို့တော်ဖြစ်သော ဘိရှကက်မြို့ နှင့် ဒုတိယ အကြီးဆုံး မြို့ဖြစ်သော အော့ရှ်မြို့တို့သည် ပြည်နယ်နှင့် ညီမျှသော အုပ်ချုပ်ရေး အဆင့်အတန်း ရှိကြသည်။ {{ကာဂျစ္စတန် ခရိုင်များ၏ မြေပုံ}} ပြည်နယ်များနှင့် လွတ်လပ်စွာ စီမံခန့်ခွဲသော မြို့တော်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ # ဘိရှကက်မြို့ # ဘတ်ကန်ပြည်နယ် # ချွီးပြည်နယ် # ဂျလာအာဘတ်ပြည်နယ် # နာရင်ပြည်နယ် # အော့ရှ်ပြည်နယ် # တာလာ့စ်ပြည်နယ် # အစ်ဆီကူးပြည်နယ် # အော့ရှ်မြို့ ပြည်နယ်တစ်ခုချင်းစီတွင် ခရိုင်များ ရှိကြပြီး အစိုးရမှ ခန့်အပ်ထားသော အရာရှိများက စီမံခန့်ခွဲ အုပ်ချုပ်ကြသည်။ ကျေးလက်အုပ်ချုပ်ရေး အဖွဲ့များတွင် ကျေးရွာ ၂၀ ခန့် အထိ ပါဝင်ပြီး ၎င်းတို့ဘာသာ ရွေးချယ်ထားသော မြို့တော်ဝန်နှင့် ကောင်စီများက အုပ်ချုပ်ကြသည်။ ==ပထဝီဝင်== [[File:Kyrgyzstan.png|thumb|350px|ကာဂျစ္စတန်မြေပုံ]] [[File:Kyrgyzstan topography.pdf|thumb|350px|ကာဂျစ္စတန်၏ မြေမျက်နှာသွင်ပြင်]] [[File:Karakol Valley.jpg|thumb|ကာဂျစ္စတန်ရှိ ထန်ရှန်းတောင်တန်း]] [[File:Bringing the sheep home, on the southern shore of Issy-Kol. (3968109583).jpg|thumb|အစ်ဆီကူး ကန်၏ တောင်ဘက် ကမ်းခြေ၊ အစ်ဆီကူး ပြည်နယ်]] ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံသည် အလယ်အာရှရှိ ကုန်းတွင်းပိတ် နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး ကာဇက်စတန်နိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံ၊ တာဂျစ်ကစ္စတန် နိုင်ငံ၊ ဥဇဘက်ကစ္စတန်နိုင်ငံတို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်လျက် ရှိသည်။ မြောက်လတ္တီကျု ၃၉° မှ ၄၄° အတွင်း၊ အရှေ့လောင်ဂျီကျု ၆၉° မှ ၈၁° အတွင်းတွင် တည်ရှိသည်။ အခြားသော နိုင်ငံအားလုံးထက် ပင်လယ်မှ ဝေးကွာပြီး နိုင်ငံအတွင်းရှိ မြစ်အားလုံးသည် ပင်လယ်သို့ မရောက်သော ကုန်းတွင်းရှိ ရေအိုင်များ အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်။ ထန်ရှန်းတောင်တန်းသည် နိုင်ငံ ဧရိယာ၏ ၈၀% ကို လွှမ်းခြုံထားသဖြင့် ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံအား အလယ်အာရှ၏ ဆွစ်ဇာလန်ဟု မကြာခဏ ခေါ်ဝေါ်သုံးနှုန်း လေ့ရှိကြပြီး<ref>{{cite web | url = http://www.atimes.com/atimes/Central_Asia/GC26Ag03.html | title = The Tulip Revolution takes root | first = Pepe | last = Escobar | date = 26 March 2005 | publisher = Asia Times Online | accessdate = 26 October 2015 | archivedate = 20 November 2015 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20151120102901/http://atimes.com/atimes/Central_Asia/GC26Ag03.html }}</ref> ကျန်ရှိသော အပိုင်းများမှာ တောင်ကြားများနှင့် မြစ်ဝှမ်းချိုင့်ဝှမ်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ထန်ရှန်းတောင်တန်း၏ အရှေ့မြောက်ဘက်ရှိ အစ်ဆီကူး ရေကန်မှာ ကာဂျစ္စတန်တွင် အကြီးဆုံး ရေကန် ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် တီတီကာကာ ရေကန် ပြီးလျှင် အကြီးဆုံးသော တောင်ကုန်းပေါ်ရှိ ရေကန် ဖြစ်သည်။ အမြင့်ဆုံး တောင်ထွဋ်များမှာ ကက်ရှယ်တိုး တောင်တန်းများတွင် တည်ရှိပြီး တရုတ်နိုင်ငံနှင့် နယ်နိမိတ် အဖြစ် တည်ရှိသည်။ အမြင့်ဆုံး နေရာမှာ ၂၄,၄၀၆ ပေ (၇,၄၃၉ မီတာ ) မြင့်သော ဂျင်ဂစ် ချိုကူဆူး တောင်ထိပ် ဖြစ်ပြီး ဘူမိဗေဒ ပညာရှင်များက မြောက်ဘက်စွန်းတွင် ၂၂,၉၆၆ပေ (၇,၀၀၀ မီတာ) ကျော်မြင့်သော အမြင့်ဆုံးတောင် အဖြစ် ယူဆကြသည်။ ဆောင်းရာသီတွင် နှင်းများ အလွန်အမင်း ကျရောက်မှုကြောင့် ရေလျှံခြင်း ဖြစ်ပေါ်တတ်ပြီး အောက်ပိုင်း ဒေသများကို အကြီးအကျယ် ထိခိုက် ပျက်စီးစေသည်။ တောင်များပေါ်မှ စီးဆင်းလာသော ရေများကို ရေအားလျှပ်စစ် အတွက်လည်း အသုံးပြုကြသည်။ ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံတွင် များပြားလှသော သတ္တုများ ရှိပြီး ရွှေ နှင့် ရှားပါးသော မြေကြီးထွက် သတ္တုများ လည်း ပါဝင်သည်။ အများအားဖြင့် တောင်ကုန်းထူထပ်သော မြေမျက်နှာပြင်ရှိသောကြောင့် ၈% ထက် မပိုသော မြေများကိုသာ ထွန်ယက် စိုက်ပျိုးကြပြီး ထိုမြေများမှာ မြောက်ဘက် မြေနိမ့်ပိုင်းနှင့် ဖာဂါးနား တောင်ကြား၏ အစွန်းပိုင်းတွင်သာ ရှိသည်။ မြောက်ဘက်ပိုင်းရှိ ဘိရှကက်မြို့မှာ မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့ဖြစ်ပြီး ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် နေထိုင်သူပေါင်း ၉၀၀,၀၀၀ ခန့် ရှိသည်။ ဒုတိယမြို့တော်မှာ ရှေးဟောင်းမြို့တော် ဖြစ်သော အော့ရှ်မြို့ဖြစ်ပြီး ဖာဂါးနားတောင်ကြားတွင် တည်ရှိကာ ဥဇဘက်ကစ္စတန်နိုင်ငံနှင့် နယ်စပ်အနီးတွင် တည်ရှိသည်။ အဓိက မြစ်မှာ ကာရာ ဒါရီယာမြစ်ဖြစ်ပြီး အနောက်ဘက်သို့ ဖာဂါးနားတောင်ကြားကို ဖြတ်၍ စီးဆင်းကာ ဥဇဘက်ကစ္စတန်နိုင်ငံ အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်။ ဥဇဘက် နယ်စပ်ကို ဖြတ်ကျော်ပြီးနောက် အခြားသော အဓိက ကာဂျစ် မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည့် နာရင်မြစ် နှင့် ပေါင်းဆုံသည်။ ထိုမြစ်တို့ ပေါင်းဆုံရာမှ ဆီးဒါရီယာ မြစ်ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ယခင်က အေရယ်ပင်လယ်တွင်းသို့ စီးဝင်သည် ၂၀၁၀ ခုနှစ်မှ စ၍ ပင်လယ်တွင်းသို့ စီးဝင်ခြင်း မရှိတော့ပဲ တာဂျစ်ကစ္စတန်၊ ဥဇဘက်ကစ္စတန် နှင့် ကာဇက်စတန် တောင်ပိုင်းရှိ ဝါ စိုက်ခင်းများသို့ ဆည်မြောင်းသွယ်၍ ရေပေးဝေထားခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ချူးမြစ်သည်လည်း ကာဇက်စတန် နိုင်ငံတွင်းသို့ မစီးဝင်မီ ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံ အတွင်း အနည်းငယ်မျှ ဖြတ်သန်း စီးဆင်းသည်။ ===ရာသီဥတု=== ရာသီဥတုသည် ဒေသအလိုက် ကွဲပြားခြားနားသည်။ အနောက်တောင်ပိုင်း ဖာဂါးနား တောင်ကြားဒေသတွင် အပူလျော့ပိုင်း ရာသီဥတုရှိပြီး နွေရာသီတွင် အလွန်ပူပြင်းကာ အပူချိန်သည် ၄၀ ဒီဂရီ ဆဲလ်စီးယပ်စ် အထိ ရောက်ရှိတတ်သည်။ မြောက်ပိုင်း တောင်ခြေ တောင်ပူစာ ဒေသများတွင် အပူအအေးမျှတသော ရာသီဥတုမျိုး ရှိပြီး ထန်ရှန်းတောင်တန်း ဒေသတွင် ခြောက်သွေ့သော ကုန်းတွင်း ရာသီဥတုမှ ဝင်ရိုးစွန်း ရာသီဥတု အထိ အမျိုးမျိုး ရှိကာ အမြင့်ပေ ပေါ်တွင် မူတည်၍ ကွဲပြား ခြားနားသည်။ အအေးဆုံး ဒေသများတွင် ဆောင်းရာသီ၌ သုည ဒီဂရီအောက် ရောက်သော နေ့ရက် ၄၀ ခန့် ရှိပြီး ထိုအချိန်တွင် ကန္တာရ ဒေသများတွင်ပင် နှင်းပုံမှန် ကျဆင်းမှု ရှိသည် ===နိုင်ငံတွင်းရှိ နိုင်ငံခြားနယ် နှင့် နိုင်ငံခြားမြေ ဝန်းရံနယ်=== ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံတွင် နိုင်ငံခြားမြေ ဝန်းရံနယ် တစ်ခု ရှိပြီး လူဦးရေ ၆၂၇ ဦးမျှသာ ရှိပြီး ဖာဂါးနားတောင်ကြားတွင်ရှိသော သေးငယ်သော ရွာကလေး တစ်ရွာ ဖြစ်သည့် ဘာရက်ရွာ ဖြစ်သည်။<ref>[http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/eav060603.shtml# The exclave of Barak, Kyrgyzstan in Uzbekistan]. Retrieved on 2 May 2009</ref> ထို ကျေးရွာသည် ဥဇဘက်ကစ္စတန်နိုင်ငံပိုင် နယ်မြေများက ဝန်းရံလျက် ရှိသည်။ ထိုကျေးရွာသည် ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံ အော့ရှ်ပြည်နယ်မှ ဥဇဘက် ကစ္စတန်နိုင်ငံ ကော့ဒ်ဂျာဘတ်သို့ သွားသော လမ်းပေါ်တွင် ရှိပြီး ကာဂျစ္စတန် နှင့် ဥဇဘက် ကစ္စတန်နိုင်ငံ နယ်နိမိတ်၏ အနောက်မြောက်ဘက် အန်ဒီဂျန်မြို့ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။<ref>[http://geosite.jankrogh.com/kyrgyzstan.htm Map showing the location of the Kyrgyz exclave Barak]. Retrieved on 2 May 2009</ref> ဘာရတ်သည် အုပ်ချုပ်ရေး အားဖြင့် ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံ အော့ရှ်ပြည်နယ်ရှိ ကာရာဆူး ခရိုင် အောက်တွင် ရှိသည်။ နိုင်ငံ နယ်နိမိတ် အတွင်းရှိနေသော ဥဇဘက်ကစ္စတန် နိုင်ငံပိုင် နိုင်ငံခြားနယ် ၄ ခုရှိသည်။ ထိုနယ် ၄ ခု အနက် ၂ ခုမှာ မြို့ ၂ ခု ဖြစ်သည်။ ပထမမြို့မှာ ဆုတ်ခ်မြို့ဖြစ်ပြီး ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် လူဦးရေ ၄၂,၈၀၀ ဦး (အချို့သော ခန့်မှန်းချက်မှာ ၇၀,၀၀၀ဦး) ဖြစ်ပြီး ၉၉ ရာခိုင်နှုန်းမှာ တာဂျစ်လူမျိုးများဖြစ်ကာ ကျန်သူများမှာ ဥဇဘက် လူမျိုးများ ဖြစ်သည်။ ဒုတိယမြို့မှာ ရှက်ခီမာဒန် (အချို့က ရှာဟီမာဒန်၊ ရှိုဟီမာဒွန် သို့ ရှာအိမာဒန်) ဖြစ်ကာ ဧရိယာ အားဖြင့် ၃၅ စတုရန်းမိုင် (၉၀ စတုရန်း ကီလိုမီတာ) ကျယ်ဝန်းကာ ၁၉၉၃ တွင် လူဦးရေ အားဖြင့် ၅,၁၀၀ ရှိသည်။ ၉၁% မှာ ဥဇဘက် လူမျိုးများ ဖြစ်ပြီး ကျန်သူများမှာ ကာဂျစ်လူမျိုးများ ဖြစ်သည်။ အခြားသော ၂ ခု မှာ သေးငယ်သော နယ်မြေကလေးများ ဖြစ်သော ချောင်ကာရား (၂ မိုင် (၃ ကီလိုမီတာ) မျှ ရှည်လျှားပြီး ၀.၆မိုင် (၁ ကီလိုမီတာ) မျှ ကျယ်ဝန်းသည်။) နှင့် ဂျန်ဂီ အေရယ် ( ၁ မိုင်-၂မိုင် (၂ကီလိုမီတာ-၃ကီလိုမီတာ)) မျှ သာ ကျယ်ဝန်းသည်။ ချောင်ကာရားသည် ဆုတ်ခ် မြစ်ပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး ဥဇဘက် နယ်စပ်နှင့်ဆုတ်ခ်မြို့ ကြားတွင် တည်ရှိသည်။ ဂျန်ဂီအေရယ်သည် ဘတ်ကန်၏ အရှေ့ဘက် ၃၇မိုင် (၆၀ ကီလိုမီတာ) ခန့် အကွာတွင် တည်ရှိပြီး ခယ်မီလွန် အနားရှိ ကာဂျစ်-ဥဇဘက် နယ်စပ်အနီး မြောက်ဘက်ကျကျတွင် တည်ရှိသည်။ ထို့အတူ တာဂျစ်ကစ္စတန်နိုင်ငံပိုင်သော နယ် ၂ ခုသည်လည်း နယ်နိမိတ် အတွင်းတွင် တည်ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ အစ်စ်ဖာရာ၏ တောင်ဘက် ၂၈မိုင် (၄၅ ကီလိုမီတာ) အကွာတွင် တည်ရှိ၍ ကာရပ်ဖ်ရှင်မြစ်၏ ညာဘက်ကမ်းတွင် တည်ရှိသော ဗိုရုနယ် ( ၃၇မိုင် မှ မိုင် ၅၀( ၉၅ ကီလိုမီတာ မှ ၁၃၀ ကီလိုမီတာ) အတွင်း ကျယ်ဝန်း၊ ခန့်မှန်း လူဦးရေ ၂၃,၀၀၀ မှ ၂၉,၀၀၀ ကြား၊ ၉၅% တာဂျစ် ၅% ကာဂျစ်၊ ရွာ ၁၇ ရွာအတွင်း ပျံ့နှံ့တည်ရှိ) နှင့် ကာဂျစ် ဘူတာရုံ ကိုင်ရာဂါ အနီးတွင် တည်ရှိသော ဒေသကလေး တစ်ခု တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ==စီးပွားရေး== [[File:Kyrgyzstan Export Treemap.jpg|thumb|350px|ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံ၏ တင်ပို့ကုန် အချိုးအစား ပြသောပုံ]] [[File:BishkekBuildings.jpg|thumb|300px|ဘိရှကက်ရှိ အဆောက်အဦး အဟောင်းနှင့် အသစ်များ]] ကာဂျစ္စတန် နိုင်ငံ၏ ဗဟိုဘဏ်မှာ ကာဂျစ်သမ္မတနိုင်ငံ အမျိုးသားဘဏ် ဖြစ်သည်။ ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံသည် ယခင် ဆိုဗီယက် ပြည်ထောင်စုတွင် ဒုတိယမြောက် အဆင်းရဲဆုံးနိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး ယနေ့ခေတ်တွင်လည်း အလယ်အာရှတွင် ဒုတိယမြောက် အဆင်းရဲဆုံးနိုင်ငံဖြစ်သည်။ စီအိုင်အေ ကမ္ဘာ့အချက်အလက် စာအုပ် အရ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံ၏ လူဦးရေ ၃ ပုံ ၁ပုံသည် ဆင်းရဲ မွဲတေမှု မျဉ်း၏ အောက်တွင် နေထိုင်ကြသည်။<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2046.html CIA World Factbook. "Percentage of population below the poverty line by country"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161221103537/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2046.html |date=21 December 2016 }}. Cia.gov. Retrieved on 6 December 2013.</ref> ကုလသမ္မဂ္ဂ ဖွံ့ဖြိုးမှု အစီအစဉ်၏ အဆိုအရ ဆင်းရဲမွဲတေမှုမှာ ဆက်၍ တိုးပွားလာနိုင်ပြီး ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ဆင်းရဲမွဲတေမှု သတ်မှတ်ချက်၏ အောက်တွင် နေထိုင်သူ လူဦးရေ ၃၁% ရှိရာမှ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ၃၇% သို့ တိုးမြှင့်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite news|title=The Level of Poverty in Kyrgyzstan Will Continue to Grow|url=http://www.satrapia.com/news/article/the-level-of-poverty-in-kyrgyzstan-will-continue-to-grow/|newspaper=The Gazette of Central Asia|date=24 December 2012|publisher=Satrapia|archive-date=28 September 2013|access-date=26 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20130928110100/http://www.satrapia.com/news/article/the-level-of-poverty-in-kyrgyzstan-will-continue-to-grow/|url-status=dead}}</ref> နိုင်ငံတကာ ငွေကြေးရန်ပုံငွေ အဖွဲ့၊ ကမ္ဘာ့ဘဏ် အပါအဝင် အဓိက အနောက်တိုင်း ချေးငွေ အဖွဲ့အစည်းများ နှင့် အာရှဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ်တို့မှ ထောက်ပံ့ပေးထားသော်လည်း လွတ်လပ်ရေး ရပြီးနောက်တွင် ကာဂျစ္စတန်တွင် စီးပွားရေး အကျပ်အတည်းများ ရင်ဆိုင်ရသည်။ အကြောင်းမှာ ဆိုဗီယက် ကုန်သွယ်ရေး အုပ်စုမှ ကွဲထွက်လာခြင်းကြောင့် ဈေးကွက်များ ဆုံးရှုံးခဲ့ပြီး ထိုအကြောင်းက နိုင်ငံ၏ ဝယ်လိုအားပေါ် အခြေတည်သော စီးပွားရေး စနစ်သို့ ကူးပြောင်းရာတွင် အဟန့်အတား ဖြစ်စေခဲ့သည်။ အစိုးရသည် အသုံးစရိတ်များကို လျှော့ချခဲ့ပြီး ကုန်ဈေးနှုန်း ကျဆင်းရန် အတွက် အစိုးရက အိတ်စိုက်ပေးသည့် အစီအစဉ် အများစုကို ရပ်တန့်ခဲ့ကာ သုံးစွဲခွန် ကောက်ခံခြင်းကို စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ အားလုံး ခြုံကြည့်မည် ဆိုလျှင် အစိုးရအနေနှင့် ဈေးကွက်စီးပွားရေး သို့ ကူးပြောင်းရန် အတွက် အမှန်တကယ် အားစိုက်ထုတ် လုပ်ဆောင်သည်ကို မြင်နိုင်သည်။ စီးပွားရေး တည်ငြိမ်ရန် ဆောင်ရွက်ခြင်း နှင့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး များမှ တဆင့် အစိုးရ အနေနှင့် ရေရှည် တသမတ်တည်း ကြီးထွားဖွံ့ဖြိုးမည့် စီးပွားရေးကို တည်ဆောက်ရန် ကြံရွယ်ခဲ့သည်။ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးများကြောင့် ၁၉၉၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀ ရက်တွင် ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံသည် ကမ္ဘာ့ ကုန်သွယ်ရေး အဖွဲ့ သို့ ဝင်ရောက်ခွင့် ရရှိခဲ့သည်။ ကာဂျစ် စီးပွားရေးမှာ ဆိုဗီယက် ပြည်ထောင်စု ပြိုလဲခြင်းနှင့် ထိုအကျိုးဆက်ကြောင့် ကြီးမားကျယ်ပြန့်သော ဈေးကွက် ဆုံးရှုံးမှုတို့ကြောင့် ကြီးစွာ ထိခိုက်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၀ တွင် ၉၈% သော ကာဂျစ်၏ တင်ပို့ကုန်တို့မှာ ဆိုဗီယက် ပြည်ထောင်စု၏အခြားသော အပိုင်းများသို့ တင်ပို့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ၁၉၉၀ ခုနှစ်များ၏ အစောပိုင်းတွင် နိုင်ငံ၏စီးပွားရေး စွမ်းဆောင်နိုင်မှုမှာ စစ်ဘေးဒဏ် ခံခဲ့ရသော အာမေးနီယား၊ အဇာဘိုင်ဂျန် နှင့် တာဂျကစ္စတန် နိုင်ငံတို့မှလွဲ၍ အခြားသော ဆိုဗီယက် သမ္မတနိုင်ငံများထက် ဆိုးရွားခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ စက်ရုံများနှင့် နိုင်ငံပိုင် လယ်ယာမြေများ ပျက်သုဉ်း၍ ယခင် ဆိုဗီယက် ပြည်ထောင်စုတွင် တည်ရှိနေခဲ့သော သမာရိုးကျ ဈေးကွက် ပျောက်ကွယ်သွားခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ စီးပွားရေး စွမ်းဆောင်နိုင်မှုမှာ ယခင်နှစ် အနည်းငယ် အတွင်း အထူးသဖြင့် ၁၉၉၈ မှစ၍ သိသာစွာ တိုးတက်လာခဲ့သော်လည်း ဘဏ္ဍာငွေ ရရှိရေး နှင့် လုံလောက်သော လူမှုရေးဆိုင်ရာ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်မှု ပေးနိုင်ရေး အတွက် အခက်အခဲများ ရင်ဆိုင်နေရဆဲ ဖြစ်သည်။ ရုရှားတွင် သွားရောက် အလုပ်လုပ်ကိုင်နေကြသော ကာဂျစ် ရွှေ့ပြောင်း အလုပ်သမား ၈၀,၀၀၀ ခန့်၏ လွှဲပို့ငွေ သည် ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံ ဂျီဒီပီ၏ ၄၀% ကို ပံ့ပိုးပေးလျက် ရှိသည်။<ref>{{cite news |url=http://www.reuters.com/article/idUSTRE6373KT20100408 |title=Kyrgyz unrest plays into regional rivalry |publisher=Reuters |date=8 April 2010}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.eurasianet.org/departments/news/articles/eav040309e.shtml |title=Kyrgyzstan: Returning Labor Migrants are a Cause for Concern |publisher=EurasiaNet.org |date=2 April 2009 |accessdate=27 October 2015 |archivedate=11 May 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110511104050/http://www.eurasianet.org/departments/news/articles/eav040309e.shtml }}</ref> စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးသည် ကာဂျစ္စတန် စီးပွားရေး၏ အရေးပါသော ကဏ္ဍတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ်များ၏ အစောပိုင်းတွင် ကာဂျစ္စတန်၏ ပုဂ္ဂလိက စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး ကဏ္ဍသည် စိုက်ပျိုးရရှိသော သီးနှံ၏ သုံးပုံ တစ်ပုံမှ တစ်ဝက် အထိ ပံ့ပိုးပေးနိုင်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးသည် ဂျီဒီပီ၏ ၃၅.၆% ပါဝင်ပြီး အလုပ် အားလုံးပေါင်း၏ တစ်ဝက်ခန့် ဖြစ်သည်။ ကာဂျစ္စတန်၏ မြေပြင် အနေအထားမှာ တောင်ကုန်း ထူထပ်သဖြင့် သိုး၊ ဆိတ် အစရှိသော ခြံမွေးတိရစ္ဆာန်များ မွေးမြူနိုင်ပြီး ၎င်းမှာ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး ကဏ္ဍတွင် အကြီးမားဆုံး လုပ်ငန်းဖြစ်ကာ သိုးမွှေး၊ အသား နှင့် နို့ထွက်ပစ္စည်းတို့မှာ အဓိက ထွက်ကုန်များ ဖြစ်ကြသည်။ အဓိက သီးနှံများတွင် ဂျုံ၊ သကြားမုန်လာ၊ အာလူး၊ ဝါ၊ ဆေးရွက်ကြီး၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်နှင့် သစ်သီးများ ပါဝင်သည်။ တင်ပို့ကုန်ဖြစ်သော စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးသုံး ဓာတုပစ္စည်းများနှင့် ဓာတ်ဆီ တို့၏ ဈေးနှုန်းမှာ ကြီးမြင့်သည့် အတွက်ကြောင့် လယ်ယာလုပ်ငန်းကို ယခင် မျိုးဆက်များ အတိုင်း လက်ဖြင့် ဖြစ်စေ မြင်းဖြင့် ဖြစ်စေ လုပ်ကိုင်ကြသည်။ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး လုပ်ငန်းသုံး ပစ္စည်းများ ပြုပြင်ထုတ်လုပ်ခြင်း လုပ်ငန်းမှာ ကုန်ထုတ်လုပ်ရေး ကဏ္ဍ၏ အဓိက အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သကဲ့သို့ နိုင်ငံခြား ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများအား ဆွဲဆောင်နိုင်သော ကဏ္ဍလည်း ဖြစ်သည်။ [[File:E7919-Dordoy-Bazaar-clothing.jpg|thumb|300px|ဒေါ်ဒွိုင်းဈေး]] ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံသည် သတ္တုတွင်းထွက်များ ပေါများသော်လည်း ဓာတ်ဆီ နှင့် သဘာဝ ဓာတ်ငွေ့ ပြောပလောက်အောင် မရှိပေ။ ထို့ကြောင့် ဓာတ်ဆီ နှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့များကို တင်သွင်းရသည်။ သတ္တုတွင်းထွက်များတွင် ကျောက်မီးသွေး၊ရွှေ၊ ယူရေနီယမ်၊ ခနောက်စိမ်း နှင့် အခြား အဖိုးတန် သတ္တုများ အများအပြား ရှိသည်။ သတ္တုဗေဒ လုပ်ငန်းမှာ အရေးပါသော လုပ်ငန်း ဖြစ်ပြီး အစိုးရ အနေနှင့် ထိုကဏ္ဍတွင် နိုင်ငံခြား ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများ ရနိုင်စေရန် မျှော်လင့်သည်။ အစိုးရသည် ကွန်မ်တာ ရွှေတွင်းနှင့် အခြားဒေသများမှ ရွှေထုတ်ယူခြင်း နှင့် သန့်စင်ခြင်း လုပ်ငန်းတို့တွင် နိုင်ငံခြား ပါဝင်ပတ်သတ်မှုကို တက်ကြွစွာ အားပေးသည်။ နိုင်ငံ အတွင်း ပေါများလှသော ရေအရင်းအမြစ်များနှင့် တောင်ကုန်း ထူထပ်သော မြေပြင် အနေအထားတို့ကြောင့် ရေအားလျှပ်စစ် စွမ်းအင်များကို များပြားစွာ ထုတ်ယူနိုင်ပြီး နိုင်ငံခြားသို့ တင်ပို့ရောင်းချနိုင်သည်။ နိုင်ငံအတွင်းတွင်မူ စီးပွားရေးသည် အဓိကအားဖြင့် အသေစား လုပ်ငန်းများသာ ဖြစ်သည်။ ဒေသတွင်း ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး အများစုမှာ ဈေးများနှင့် ကျေးလက်ဒေသများတွင် ကျေးရွာရှိ ဈေးဆိုင်ငယ်ကလေးများတွင်သာ လုပ်ကိုင်လေ့ ရှိကြသည်။ ကုန်သွယ်ရေး၏ သိသာထင်ရှားသော အစိတ်အပိုင်းမှာ စည်းကြပ်မှု မရှိပေ။ ဝေးလံခေါင်းပါးသော ကျေးရွာငယ်များတွင် နေ့စဉ်သုံး ပစ္စည်းများပင် ရရှိရန် ခက်ခဲလေ့ ရှိသည်။ အိမ်ထောင်စု အများစုမှာ စားသောက်စရာနှင့် ပတ်သက်၍ မိမိဘာသာ လုံလောက်ပြည့်စုံအောင် ဖန်တီးနိုင်ကြသည်။ မြို့ပြ နှင့် ကျေးလက် စီးပွားရေးတွင် ထင်ရှားသော ကွဲပြားခြားနားမှု ရှိသည်။ အဓိက ပို့ကုန်မှာ သံမဟုတ်သော သတ္တုနှင့် သတ္တုတွင်းထွက်များ၊ သိုးမွှေးပစ္စည်းများ နှင့် အခြားသော စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး ပစ္စည်းများ၊ လျှပ်စစ် စွမ်းအင် နှင့် အခြားသော အင်ဂျင်နီယာဆိုင်ရာ ကုန်ပစ္စည်းများ ဖြစ်သည်။ တင်သွင်းကုန်များတွင် ဓာတ်ဆီနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့၊ သံသတ္တုများ၊ ဓာတုပစ္စည်းများ၊ စက်ကိရိယာများ၊ သစ် နှင့် စာရွက်များ၊ အချို့သော စားသောက်ကုန် နှင့် ဆောက်လုပ်ရေး ပစ္စည်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်း၏ အဓိက ကုန်သွယ်ဖက် နိုင်ငံများမှာ ဂျာမနီ၊ ရုရှား၊ ကာဇက်စတန် နှင့် ဥဇဘက်ကစ္စတန် တို့ ဖြစ်ကြသည်။ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ၏ ဆက်သွယ်ရေးနှင့် သတင်းအချက်အလက်ဆိုင်ရာ နည်းပညာ ဖွံ့ဖြိုးမှုကို ညွှန်ပြသော ကမ္ဘာ့စီးပွားရေး ဖိုရမ်၏ ကွန်ယက် အသင့်ဖြစ်မှု ညွှန်းကိန်းတွင် ကာဂျစ် သမ္မတ နိုင်ငံ၏ ဆက်သွယ်ရေး အခြေခံ အဆောက်အအုံသည် အလယ်အာရှတွင် နောက်ဆုံး ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် တကမ္ဘာလုံး အဆင့် ၁၁၄ ရရှိပြီး ၂၀၁၃ ခု ညွှန်းကိန်းမှ ပြောင်းလဲမှု မရှိပေ။ ==လူဦးရေပျံ့နှံ့နေထိုင်ပုံ== [[File:Pyramide Kirghizistan.PNG|thumb|350px|ကာဂျစ္စတန်၏ အသက်အပိုင်းအခြား ကွဲပြားမှုကို ပြသော လူဦးရေ ပိရိမစ်]] ကာဂျစ္စတန်၏ လူဦးရေမှာ ၂၀၁၃ ခုနှစ် တွင် ၅.၆ သန်းမျှ ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။<ref name=census>{{cite web| url=http://www.stat.kg/stat.files/din.files/census/5010003.pdf| title=Ethnic composition of the population in Kyrgyzstan 1999–2014| publisher=National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic| accessdate=14 April 2014| language=ru| archivedate=13 November 2013| archiveurl=https://web.archive.org/web/20131113151445/http://www.stat.kg/stat.files/din.files/census/5010003.pdf}}</ref>၎င်းတို့ထဲတွင် ၃၄.၄% မှာ အသက် ၁၅ နှစ်အောက် ဖြစ်ပြီး ၆.၂% မှာ အသက် ၆၅ နှစ် အထက် ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံသည် ကျေးလက်နေ လူဦးရေ အများစု ဖြစ်ပြီး လူဦးရေ၏ ၃ ပုံ ၁ ပုံသာ မြို့ပြတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ပျမ်းမျှ လူဦးရေ သိပ်သည်းမှုမှာ ၁ စတုရန်း ကီလိုမီတာလျှင် ၂၅ ယောက် ဖြစ်သည်။ ===လူမျိုးကွဲများ=== နိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံး လူမျိုးစုမှာ တာ့ခ် အနွယ်ဝင်များဖြစ်သော ကာဂျစ်လူမျိုးများ ဖြစ်ပြီး ၂၀၁၃ ခုနှစ် ခန့်မှန်း ချက်အရ လူဦးရေ၏ ၇၂% မျှ ရှိသည်။ အခြား လူမျိုးစုများမှာ မြောက်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြသော ရုရှားလူမျိုး (၉.၀%) နှင့် တောင်ဘက်တွင် နေထိုင်ကြသော ဥဇဘက် လူမျိုး(၁၄.၅%) များ ဖြစ်ကြသည်။ လူနည်းသော်လည်း သိသာထင်ရှားသော လူမျိုးစုများမှာ ဒန်ဂန် (၁.၉%)၊ ဝီဂါ (၁.၁%)၊ တာဂျစ် (၁.၁%)၊ ကာဇက် (၁.၁%) နှင့် ယူကရိန်း (၀.၅%) နှင့် အခြားသော လူမျိုးစုငယ်များ (၁.၇%) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ နိုင်ငံအတွင်းတွင် နေထိုင်သော လူမျိုးစုပေါင်း ၈၀ ကျော် ရှိသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.rferl.org/content/10_Things_You_Need_To_Know_About_The_Ethnic_Unrest_In_Kyrgyzstan/2071323.html |title=10 Things You Need To Know About The Ethnic Unrest In Kyrgyzstan |publisher=RFERL |date=14 June 2010}}</ref> ကာဂျစ်လူမျိုးများမှာ သမိုင်းကြောင်းအရ ရံဖန်ရံခါ လှည့်လည်သွားလာ နေထိုင်သော တိရစ္ဆာန် ကျောင်း သူများဖြစ်ပြီး ယတ် ဟုခေါ်သော တဲဝိုင်းငယ်များဖြင့် နေထိုင်ကြကာ သိုးများ၊ မြင်းများ နှင့် [[စာမရီ]] များကို ထိန်းကျောင်း မွေးမြူလေ့ ရှိကြသည်။ ထိုသို့ လှည့်လည်သွားလာသော ထုံးစံမှာ ရာသီဥတုအလိုက်ဖြစ်ပြီး နွေရာသီတွင် တိရစ္ဆာန် မွေးမြူ ထိန်းကျောင်းသော မိသားစုများသည် တောင်ကုန်းမြင့်ပေါ်ရှိ စားကျက်များသို့ ပြန်သွားလေ့ ရှိကြသည်။ တစ်နေရာတည်းတွင် ထိုင်၍ အလုပ်လုပ်သော ဥဇဘက် နှင့် တာဂျစ် များမှာမူ ဖာဂါးနားတောင်ကြားရှိ မြေနိမ့်ဒေသ ဆည်မြောင်းဖောက်ထားသော နေရာတွင် ယာခင်းများ ရှိကြသည်။<ref>"[http://countrystudies.us/kyrgyzstan/13.htm Kyrgyzstan – population]". [[Library of Congress Country Studies]]. {{PD-notice}}</ref> ကာဂျစ္စတန်သည် လွတ်လပ်ရေး ရပြီးသည့် အချိန်မှစ၍ လူမျိုးစု များ၏ ရာခိုင်နှုန်း အနည်းအများမှာ သိသာစွာ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.irinnews.org/report.aspx?reportid=28550 |title=KYRGYZSTAN: Focus on post-Akayev Russian exodus |publisher=[[IRIN]] Asia |date=19 April 2005}}</ref> ကာဂျစ်လူမျိုးများ၏ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ၁၉၇၉ ခုနှစ် တွင် ၅၀% ခန့်သာ ရှိရာမှ ၁၉၇၉တွင် ၇၀% အထိ မြင့်တက်လာခဲ့ကာ ဥရောပ လူမျိုးစုများ ဖြစ်ကြသော ရုရှား၊ ယူကရိန်း နှင့် ဂျာမန် လူမျိုးများ အပါအဝင် တာတာ လူမျိုးများမှာ ၃၅% မှ ၁၀ % အထိ ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။<ref name=census /> ရုရှားလူမျိုး ရာခိုင်နှုန်းမှာ ၁၉၇၀တွင် ၂၉.၂ % မျှ ရှိရာမှ ၁၉၈၉ တွင်၂၁.၅% အထိ ကျဆင်း သွားခဲ့သည်။<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/?id=YLeAxHLmgR8C&pg=PA15 |title=Migrant resettlement in the Russian federation: reconstructing 'homes' and 'homelands' |author=Flynn, Moya |year=1994 |page=15 |isbn=1-84331-117-8}}</ref> ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ၁၀၁,၀၀၀ ဦးရှိသော များပြားသော ဂျာမန်လူမျိုးများမှာ ဂျာမနီသို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်လျက် ရှိကြသည်။<ref>{{cite book|author=Kokaisl, Petr and Kokaislova, Pavla |title=The Kyrgyz – Children of Manas. Кыргыздар – Манастын балдары|url=https://books.google.com/books?id=XRXVbGwPgqIC&pg=PA132|year=2009|publisher=NOSTALGIE Praha|isbn=978-80-254-6365-9|page=132}}</ref> ၁၉၉၀ ခုနှစ်များတွင် လူဦးရေ ၆၀၀,၀၀၀ မျှ နိုင်ငံခြားသို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့ပြီး အမျာစုမှာ လူနည်းစုလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။ <ref name="conflict"/> {| class="wikitable" |+ '''ကာဂျစ္စတန်၏ လူမျိုးစု အလိုက် လူဦးရေစာရင်း ၁၉၂၆-၂၀၁၄''' |- style="background:#e0e0e0;" ! rowspan="2" | လူမျိုးစု<br />group ! colspan="2" | ၁၉၂၆ လူဦးရေစာရင်း<sup>၁</sup> ! colspan="2" | ၁၉၅၉ လူဦးရေစာရင်း<sup>၃</sup> ! colspan="2" | ၁၉၈၉ လူဦးရေစာရင်း<sup>၆</sup> ! colspan="2" | ၁၉၉၉ လူဦးရေစာရင်း<sup>၇</sup> ! colspan="2" | ၂၀၁၄ လူဦးရေစာရင်း<sup>၇</sup> |- style="background:#e0e0e0;" ! လူဦးရေ ! % ! လူဦးရေ ! % ! လူဦးရေ ! % ! လူဦးရေ ! % ! လူဦးရေ ! % |- | ကာဂျစ် | style="text-align:right;"| ၆၆၁,၁၇၁ | style="text-align:right;"| ၆၆.၆ | style="text-align:right;"| ၈၃၆,၈၃၁ | style="text-align:right;"| ၄၀.၅ | style="text-align:right;"| ၂,၂၂၉,၆၆၃ | style="text-align:right;"| ၅၂.၄ | style="text-align:right;"| ၃,၁၂၈,၁၄၇ | style="text-align:right;"| ၆၄.၉ | style="text-align:right;"| ၄,၁၉၃,၈၅၀ | style="text-align:right;"| ၇၂.၆ |- | ဥဇဘက် | style="text-align:right;"| ၁၁၀,၄၆၃ | style="text-align:right;"| ၁၁.၁ | style="text-align:right;"| ၂၁၈,၆၄၀ | style="text-align:right;"| ၁၀.၆ | style="text-align:right;"| ၅၅၀,၀၉၆ | style="text-align:right;"| ၁၂.၉ | style="text-align:right;"| ၆၆၄,၉၅၀ | style="text-align:right;"| ၁၃.၈ | style="text-align:right;"| ၈၃၆,၀၆၅ | style="text-align:right;"| ၁၄.၄ |- | ရုရှား | style="text-align:right;"| ၁၁၆,၄၃၆ | style="text-align:right;"| ၁၁.၇ | style="text-align:right;"| ၆၂၃,၅၆၂ | style="text-align:right;"| ၃၀.၂ | style="text-align:right;"| ၉၁၆,,၅၅၈ | style="text-align:right;"| ၂၁.၅ | style="text-align:right;"| ၆၀၃,၂၀၁ | style="text-align:right;"| ၁၂.၅ | style="text-align:right;"| ၃၆၉,၉၃၉ | style="text-align:right;"| ၆.၄ |- | colspan="19" | <small><sup>1</sup> Source: [http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_26.php]. <sup>3</sup> Source: [http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_59.php]. <sup>6</sup> Source: [http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_89.php]. <sup>7</sup> Source: [http://www.stat.kg/stat.files/din.files/census/5010003.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131113151445/http://www.stat.kg/stat.files/din.files/census/5010003.pdf |date=13 November 2013 }}. </small> |} ===ဘာသာစကားများ=== အလယ်အာရှတွင် ရှိသော ယခင် ဆိုဗီယက် ပြည်ထောင်စု၏ သမ္မတနိုင်ငံများတွင် ရုရှား ဘာသာစကားကို ရုံးသုံးဘာသာ စကား အဖြစ် အသုံးပြုသော နိုင်ငံ ၂ ခုသာ ရှိပြီး ၎င်းတို့မှာ ကာဂျစ္စတန် နှင့် ကာဇက်စတန် နိုင်ငံတို့ ဖြစ်သည်။ ၁၉၉၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင်မှ ကာဂျစ်ဘာသာ စကားကို ရုံးသုံးဘာသာ စကား အဖြစ် ထပ်မံပြဋ္ဌာန်းပြီး ရုံးသုံးဘာသာစကား ၂ခု သုံးသော နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကာဂျစ်ဘာသာစကားသည် တာ့ခ် ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်ပြီး ကစ်ပ်ချက် ဘာသာစကားခွဲ ဖြစ်ကာ ကာဇက်ဘာသာစကား၊ ကာရာကယ်လ်ပက် ဘာသာစကား၊ နိုဂေးတာတာ ဘာသာစကားတို့နှင့် နီးစပ်စွာ ဆင်တူသည်။ ၂၀ ရာစု အထိ အာရပ် အက္ခရာကို သုံး၍ ရေးသားပြီး လက်တင် အက္ခရာများကို ၁၉၂၈ တွင် စတင် မိတ်ဆက် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ထို့နောက် မကြာမီတွင် ဆိုင်ရေးလစ် အက္ခရာဖြင့် အစားထိုး အသုံးပြုခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ် လူဦးရေ စာရင်းအရ<ref>{{cite web|title=Перепись населения и жилищного фонда Кыргызской Республики (Population and Housing Census of the Kyrgyz Republic), 2009|url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/node/23|publisher=NSC of Kyrgyzstan|accessdate=9 October 2012|archivedate=21 January 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130121143551/http://212.42.101.100:8088/nacstat/node/23}}</ref> လူဦးရေ ၄.၁ သန်းသည် ကာဂျစ်ဘာသာစကားကို မိခင် ဘာသာစကား သို့မဟုတ် ဒုတိယ ဘာသာစကား အဖြစ် အသုံးပြုကြပြီး ၂.၅ သန်းမှာ ရုရှားဘာသာစကားကို မိခင် ဘာသာစကား သို့ မဟုတ် ဒုတိယ ဘာသာစကား အဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။ ဥဇဘက်မှာ ဒုတိယ အများဆုံး ပြောဆိုကြသော ဒေသသုံး စကား ဖြစ်ပြီး ရုရှား ဘာသာစကားမှာ နောက်မှလိုက်သည်။ ရုရှားသည် ဒုတိယ ဘာသာစကား အဖြစ် ဒုတိယမြောက် ပြောဆိုကြသော ဘာသာစကား ဖြစ်ပြီး ကာဂျစ်၊ ဥဇဘက် နှင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာတို့က နောက်မှ လိုက်သည်။ စီးပွားရေး နှင့် နိုင်ငံရေး ကိစ္စ အများစုကို ရုရှား ဘာသာစကားကို အသုံးပြု၍ လုပ်ကိုင်ကြသည်။ လတ်တလော တိုင်အောင်ပင် ကာဂျစ် ဘာသာစကားသည် အိမ်တွင်သာ သုံးသော ဘာသာစကား ဖြစ်ပြီး အစည်းအဝေးများ နှင့် အခြား အခမ်းအနား များတွင် အသုံးပြုမှု ရှားပါးသည်။ သို့သော်လည်း လက်ရှိ လွှတ်တော် အစည်းအဝေးများကို ကာဂျစ်ဘာသာစကား ဖြင့် ကျင်းပပြီး ကာဂျစ်ဘာသာစကား မပြောသူများ အဖို့ ချက်ချင်း ဘာသာပြန်ပေးခြင်းမျိုး ရှိသည်။ {| class="wikitable sortable" |- ! ဘာသာစကားအမည် !! မိခင်ဘာသာအဖြစ် ပြောဆိုသူ !! ဒုတိယ ဘာသာအဖြစ် ပြောဆိုသူ !! စုစုပေါင်း ပြောဆိုသူ |- | ကာဂျစ် || ၃,၈၃၀,၅၅၆ || ၂၇၁,၁၈၇ || ၄,၁၂၁,၇၄၃ |- | ရုရှား || ၄၈၂,၂၄၃ || ၂,၁၁၀၉,၃၉၃ || ၂,၅၉၁,၆၃၆ |- | ဥဇဘက် || ၇၇၂,၅၆၁ || ၉၇,၇၅၃ || ၈၇၀,၃၁၄ |- | အင်္ဂလိပ် || || ၂၈,၄၁၆ || ၂၈,၄၁၆ |- | ပြင်သစ် || || ၆၄၁|| ၆၄၁ |- | ဂျာမန် || || ၁၀|| ၁၀ |- | အခြား || ၂၇၇,၄၃၃ || ၃၁,၄၁၁ || |} ===လူဦးရေ အများဆုံး ဒေသများ=== {{ကာဂျစ္စတန်ရှိ အကြီးဆုံးမြို့များ}} {{clear}} ===ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုများ=== [[File:Karakol-Dungan-Mosque-Exterior-1.jpg|thumb|ကာရာကောလ်ရှိ ဒန်ဂန်ဗလီ]] ကာဂျစ္စတန်တွင် လူအများဆုံး ကိုးကွယ်သည့်ဘာသာမှာ အစ္စလာမ်ဘာသာ ဖြစ်သည်။ ၈၀% သော လူဦးရေမှာ မွတ်စလင်များ ဖြစ်ကြပြီး ၁၇% မှာ ရုရှားရှေးရိုး ခရစ်ယာန်ဘာသာ ကို ကိုးကွယ်ကြကာ ၃% မှာ အခြား ဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2001/5598.htm |title=Kyrgyzstan |publisher=State.gov |accessdate=17 April 2010}}</ref> ၂၀၀၉ ခုနှစ် ပြူး သုတေသန ဌာန၏ လေ့လာချက်အရ မွတ်စလင် ရာခိုင်နှုန်း ပိုများပြီး ကာဂျစ္စတန် လူဦးရေ၏ ၈၆.၃% သည် အစ္စလာမ်ဘာသာကို ကိုးကွယ်ကြသည်။<ref>[http://pewforum.org/uploadedfiles/Topics/Demographics/Muslimpopulation.pdf MAPPING THE GLOBAL MUSLIM POPULATION] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110519092435/http://pewforum.org/uploadedfiles/Topics/Demographics/Muslimpopulation.pdf |date=19 May 2011 }}. A Report on the Size and Distribution of the World’s Muslim Population. [[Pew Research Center]]. October 2009</ref> မွတ်စလင် ၆၄% မှာ မည်သည့် ဂိုဏ်းဂဏစွဲမှ မရှိကြဘဲ ၂၃% မှာ ဆွန်နီ မွတ်စလင်များ ဖြစ်ကြကာ ဟာနာဖီ ဂိုဏ်း၏ အတွေးအခေါ်ကို ကျင့်သုံးကြသည်။<ref>Pew Forum on Religious & Public life. 9 August 2012. Retrieved 29 October 2013.</ref> အမာဒိယ မွတ်စလင် အချို့ရှိသော်လည်း နိုင်ငံမှ အသိအမှတ် မပြုပေ။<ref>{{cite web | url=http://www.rferl.org/content/kyrgyz_officials_reject_muslim_sect/24438562.html | title=Kyrgyz Officials Reject Muslim Sect | accessdate=6 June 2014 | date=6 January 2012 | publisher=RFE/RL | archivedate=7 January 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120107033357/http://www.rferl.org/content/kyrgyz_officials_reject_muslim_sect/24438562.html }}</ref> ဆိုဗီယက်ခေတ်ကာလက နိုင်ငံတော် အနေနှင့် ဘာသာမဲ့ခြင်းကို အားပေးခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ် ကာဇက်စတန်တွင် နိုင်ငံရေးတွင် ဘာသာရေး ဆက်နွယ်မှု မရှိသော လောကီသီးသန့်ဝါဒကို ကျင့်သုံးသော်လည်း အစ္စလာမ်ဘာသာ အနေနှင့် နိုင်ငံရေးတွင် လွှမ်းမိုးမှု ရှိလာသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name=isn>{{cite web|url=http://www.isn.ethz.ch/news/sw/details.cfm?ID=18147 |title=ISN Security Watch – Islam exerts growing influence on Kyrgyz politics |publisher=Isn.ethz.ch |accessdate=2 May 2010}}</ref> ဥပမာ အနေနှင့် ပြရမည် ဆိုလျှင် အစိုးရအရာရှိ များကို အခွန်အခမဲ့ အစီအစဉ်ဖြင့် ဟာ့ဂျ် သွားရန် အတွက် ကြိုးပမ်းမှုများ ရှိသည်။ ကာဂျစ္စတန်တွင် အစ္စလာမ်ဘာသာ ကိုးကွယ်မှုမှာ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု နောက်ခံတွင်သာ အခြေခံပြီး အများစုမှာ နေ့စဉ် ကျင့်သုံးခြင်း မပြုကြပေ။ သို့သော် လူသိများ ထင်ရှားသူများက ဘာသာရေး တန်ဖိုးများကို ပြန်လည်ကျင့်သုံးရန် ထောက်ခံ ပြောဆိုလာကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် အစိုးရမှ ခန့်အပ်ထားသော လူ့အခွင့်အရေး ထောက်ခံသူ တာဆန်ဘေး ဘာကာ-အူလူးက "အခုလို လွတ်လပ်လာတဲ့ အချိန်အခါမှာ ကာဂျစ္စတန် တစ်ခုတည်း မဟုတ်ဘူး။ တခြားသော ကွန်မြူနစ်လွန် သမ္မတ နိုင်ငံတွေမှာ ဘာသာရေး ကိုင်းရှိုင်းမှုတွေ ပြန်ဖြစ်လာတာ အံ့ဩစရာ ကိစ္စ မဟုတ်ပါဘူး။ ဈေးကွက်ကို အခြေခံတဲ့ လူ့အဖွဲ့အစည်း တစ်ခုကို လူမှုကျင့်ဝတ်တွေ မပါပဲ တည်ထောင်ရတယ် ဆိုတာ လူမဆန်တဲ့ကိစ္စပါပဲ။" ဟု ပြောခဲ့သည်။<ref name=isn/> [[File:Bishkek church 01.jpg|thumb|left|upright|ဘိရှကက် ရှေးရိုး ခရစ်ယာန် ဘုရားကျောင်း]] ထို့ပြင် ကာဂျစ္စတန် သမ္မတဟောင်း အက်စကာ ကာယက်ဗ်၏ သမီး ဘာမက် ကာယဲဗာက ၂၀၀၇ ဇူလိုင် အင်တာဗျူးတွင် အစ္စလာမ် ဘာသာသည် နိုင်ငံ အနှံ့ ပိုမို အမြစ်တွယ်လာပြီ ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref name=autogenerated1>{{cite web |url=http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/eav071707a.shtml |title=EurasiaNet Civil Society – Kyrgyzstan: Time to Ponder a Federal System – Ex-President's Daughter |publisher=Eurasianet.org |date=17 July 2007 |accessdate=2 May 2010 |archivedate=6 November 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101106225225/http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/eav071707a.shtml }}</ref> သူမက အလေးအနက်ထား ပြောကြားသည်မှာ ဗလီများစွာကို လတ်တလောတွင် တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ကာဂျစ်တို့သည် အစ္စလာမ် ဘာသာ တရားကို ပိုမို ကိုင်းရှိုင်းလာကြသည်ဟု ဆိုသည်။ သူမက ဆက်လက် ပြောကြားသည်မှာ "သိပ်တော့ မဆိုးပါဘူး။ ဒါကြောင့် လူ့အဖွဲ့အစည်းက ပိုပြီး လူသားဆန်လာတယ်။ သန့်ရှင်းလာတယ်။" ဟူ၍ ဖြစ်သည်။<ref name=autogenerated1/> ယခုအခါတွင် ခေတ်သစ် ဆူဖီဂိုဏ်း တစ်ခု ပေါ်ထွက်လာပြီး ၎င်းတို့၏ ကျင့်သုံးမှုမှာ ကွဲပြားခြားနားသော အစ္စလာမ် ပုံစံ တစ်မျိုး ဖြစ်ပြီး ရှေးရိုးအစ္စလာမ် ဘာသာနှင့် မတူပေ။ <ref>{{cite web|url=http://www.everyculture.com/Russia-Eurasia-China/Kyrgyz-Religion-and-Expressive-Culture.html |title=Religion and expressive culture – Kyrgyz |publisher=Everyculture.com |accessdate=2 May 2010}}</ref> [[File:Mosque under construction in Kyrgyzstan.jpg|thumb|right|ကာဂျစ္စတန်တွင် တည်ဆောက်ဆဲ ဗလီတစ်ခု]] ကာဂျစ္စတန်တွင် ကိုးကွယ်ကြသော အခြားဘာသာ တရားများတွင် ရုရှား ရှေးရိုး ပုံစံ နှင့် ယူကရိန်း ရှေးရိုးပုံစံ ခရစ်ယာန် ဘာသာများ ပါဝင်ကြပြီး အဓိက အားဖြင့် ရုရှားလူမျိုးများ နှင့် ယူကရိန်းလူမျိုးများမှ ကိုးကွယ်ကြသည်။ ဂျာမန် လူနည်းစုမှာလည်း ခရစ်ယာန်များ ဖြစ်ကြပြီး လူသီယန်၊ တဖန်နှစ်ခြင်း နှင့် ရိုမန်ကက်သလစ် တို့ ဖြစ်ကြကာ ခန့်မှန်းခြေ အားဖြင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်သူ ၆၀၀ ခန့် ရှိသည်။ <ref>{{cite web |url=http://www.zenit.org/article-28637?l=spanish |title=Kirguistán la Iglesia renace con 600 católicos |publisher=ZENIT |date=2 October 2008 |accessdate=28 October 2015 |archivedate=7 October 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081007173444/http://www.zenit.org/article-28637?l=spanish }}</ref><ref>{{cite web|url=http://asia.msu.edu/centralasia/Kyrgyzstan/religion.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070702212941/http://asia.msu.edu/centralasia/Kyrgyzstan/religion.html|archivedate=2 July 2007|title=Religion in Kyrgyzstan|publisher=Asia.msu.edu|date=4 March 2010|accessdate=2 May 2010}}</ref> တျံတြစ် အယူဝါဒ များလည်း ကျန်ရှိနေသကဲ့သို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လွှမ်းမိုးမှု များလည်း ရှိသည်။ မြင့်မြတ်သော သစ်ပင်ပေါ်တွင် အလံများ ချည်နှောင်ခြင်းကို ထိုသို့သော အယူဝါဒများမှ လာသည်ဟု ဆိုကြသော်လည်း အချို့က ဆူဖီ အစ္စလာမ် ဘာသာ၏ ထုံးတမ်းစဉ်လာဟု ဆိုကြပြန်သည်။<ref>''[[Shaikh]] Muhammad Bin Jamil Zeno'', [[Muhammad Bin Jamil Zeno]], 2006, pg. 264</ref> ဘူခေးရီးယန်းဂျူး လူမျိုး အနည်းငယ်မျှ ကာဂျစ္စတန်တွင် နေထိုင်ကြသော်လည်း ဆိုဗီယက် ပြည်ထောင်စု ပြိုကွဲသည့် အခါတွင် အများစုမှာ အခြားနိုင်ငံများ အထူးသဖြင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နှင့် အစ္စရေး သို့ ထွက်ပြေးသွားကြသည်။ ထို့ပြင် အက်ရှ်ကီနာဇီးဂျူးလူမျိုး လူနည်းစု ရှိသော်လည်း ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ် အတွင်း အရှေ့ဥရောပ နိုင်ငံများသို့ ထွက်ပြေး သွားခဲ့ကြသည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၆ ရက်တွင် ကာဂျစ္စတန် လွှတ်တော်မှ ဥပဒေတစ်ခုကို တညီတညွတ်တည်း အတည်ပြု ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး ထိုဥပဒေအရ ဘာသာတရားကို အသိအမှတ် ပြုရန် အနည်းဆုံး ကိုးကွယ်ယုံကြည်သူ ဦးရေ ကို ၁၀ ဦး မှ ၂၀၀ ဦးသို့ တိုးမြှင့်ခဲ့ကြသည်။ ထို့အပြင် ဘာသာကူးပြောင်းရန် အတင်းအကြပ် ကြိုးစားခြင်းကို ဥပဒေမဲ့ လုပ်ရပ်ဟု သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး ကျောင်းများတွင် ဘာသာရေး ဆောင်ရွက်မှုများကို တားမြစ်ခဲ့ကာ မှတ်ပုံတင်မထားသော အဖွဲ့အစည်းများ၏ လှုပ်ရှားမှုများကိုလည်း တားမြစ်ခဲ့သည်။ သမ္မတ ကူးရ်မန်ဘတ် ဘာကီးယက်ဗ်မှ ထိုဥပဒေကို ၂၀၀၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၂ ရက်တွင် အတည်ပြု ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.eurasianet.org/departments/insightb/articles/eav011609c.shtml |title=Human Rights Activists Condemn New Religion Law |publisher=Eurasianet.org |date=16 January 2009 |accessdate=2 May 2010 |archivedate=29 April 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090429065320/http://eurasianet.org/departments/insightb/articles/eav011609c.shtml }}</ref> [[File:Kyrgyz Musicians in Karakol.jpg|thumb|ဂီတသမားများ ကာဂျစ္စတန် ရိုးရာဂီတကို တီးမှုတ်နေစဉ်]] ==ယဉ်ကျေးမှု== ===ထုံးတမ်းစဉ်လာ=== ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံတွင် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့၌ နှစ်သစ်ကူးပွဲကို ဆင်နွှဲလေ့ ရှိသကဲ့သို့ ကာဂျစ္စတန်သည် နွေဦးရာသီ အစ တစ်ရက်နေ့တွင် နောင်းရပ်ဇ်ခေါ် ရိုးရာ နှစ်သစ်ကူးပွဲကို ကျင်းပကြသည်။ နွေရာသီ အားလပ်ရက်တွင် စားသောက်ပွဲကြီးများ နှင့် အူလက် တာတစ်ခေါ် မြင်းစီးကစားပွဲ ပွဲတော်များကိုလည်း ကျင်းပလေ့ ရှိကြသည်။ တရားမဝင်သော်လည်း ယခုထက်တိုင် ပြုလုပ်နေကြသော ထုံးတမ်းစဉ်လာ တစ်ခုမှာ သတို့သမီးကို အလိုမတူဘဲ ခိုးယူပေါင်းသင်းခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web | url=http://www.pbs.org/frontlineworld/stories/kyrgyzstan/thestory.html | title = Synopsis of ''"The Kidnapped Bride"'' | first = Petr | last = Lom| date = March 2004 | publisher = Frontline/World}}</ref> သတို့သမီးကို အလိုမတူပဲ ခိုးယူပေါင်းသင်းခြင်းမှာ ထုံးတမ်းစဉ်လာ ဟုတ်မဟုတ် မှာမူ အငြင်းပွားဖွယ် ဖြစ်သည်။ ဇဝေဇဝါ ဖြစ်စရာ အချက်တစ်ချက်မှာ မိဘမှပေးစားခြင်းမှာ ထုံးတမ်းစဉ်လာဖြစ်ပြီး မိဘပေးစားမည့်သူကို မယူချင်၍ မိန်းကလေးမှ စိတ်ပါစွာ ခိုးရာလိုက်ခြင်းဖြင့် ခိုးယူပေါင်းသင်းခြင်းမှာ ထုံးတမ်းစဉ်လာ ဖြစ်လာသည့် ပမာပင် ဖြစ်သည်။<ref>[http://pantheon.hrw.org/reports/2006/kyrgyzstan0906/ "Reconciled to Violence: State Failure to Stop Domestic Abuse and Abduction of Women in Kyrgyzstan"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304105108/http://pantheon.hrw.org/reports/2006/kyrgyzstan0906/ |date=4 March 2016 }}. ''Human Rights Watch Report''. September 2006, Vol. 18, No.9.</ref> ===အလံ=== ရောင်ခြည်တန်း အခု ၄၀ ဖြာထွက်နေသော နေလုံး ပုံမှာ ဆိုဗီယက် ပြည်ထောင်စု တိုးတက်ထွန်းကားစဉ်က ရုရှားတို့ ဝင်ရောက်သိမ်းပိုက်ခြင်း မပြုမီ ကာဂျစ် ယဉ်ကျေးမှု တစ်ခုလုံးကို ပေါင်းစပ်ဖြစ်ပေါ်စေသော လူမျိုးစု ၄၀ ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ နေလုံးအတွင်းမှ မျဉ်းကြောင်းများမှာ ယတ် တဲအိမ်ငယ်၏ ခေါင် ကို ဖော်ပြပြီး ကာဂျစ်ဗိသုကာပညာ တွင်လည်း အသုံးပြုလေ့ ရှိကြသည်။ အနီရောင်မှာ ကာဂျစ္စတန်၏ ငြိမ်းချမ်းရေး နှင့် ပွင့်လင်းမြင်သာမှုကို ကိုယ်စားပြုသည်။ [[File:Ishenbek and Berkut scout for prey. (3968888530).jpg|thumb|လင်းယုန်ငှက်ဖြင့် အမဲလိုက်နေပုံ]] ===မြင်းစီးခြင်း=== ရိုးရာ အမျိုးသား အားကစားနည်းများက ကာဂျစ်ယဉ်ကျေးမှုတွင် မြင်းစီးခြင်း က မည်မျှ အရေးပါသည်ကို ထင်ဟပ်ပြနေသည်။ အလယ်အာရှတွင် အလွန်လူကြိုက်များသော ကစားနည်း တစ်မျိုးမှာ အူလက် တာတစ်ရှ်ဟု ခေါ်သော အသင်းလိုက် ကစားနည်း တစ်မျိုး ဖြစ်ပြီး ပိုလို နှင့် ရပ်ဂ်ဘီ ကစားနည်းတို့ ပေါင်းစပ်ထားသည်နှင့် ဆင်တူသည်။ ထိုကစားနည်းတွင် မြင်းစီး အသင်း နှစ်သင်း ခေါင်းမပါသော ဆိတ်သေကို လုယူကြပြီး ပြိုင်ဘက်၏ ဂိုးစည်းနောက် သို့မဟုတ် ပြိုင်ဘက်၏ ဂိုးအတွင်းသို့ ဝင်အောင် သွင်းရခြင်း ဖြစ်သည်။ မြေကြီးပေါ်တွင် စက်ဝိုင်းပုံ စည်းမျဉ်းတားပြီး ကစားသည့် ကစားနည်း ဖြစ်သည်။ အခြား မြင်းစီးယှဉ်ပြိုင်ရသော ကစားနည်းများတွင် အောက်ပါကစားနည်းတို့ ပါဝင်သည်။ * "အက် ချာဘစ်" ခရီးရှည် မြင်းစီးပြိုင်ပွဲ၊ တစ်ခါတရံ အကွာအဝေး ၅၀ ကီလိုမီတာ ကျော်သည်။ * "ဂျမ်ဘီ အက်တ်မိုင်" တိုင်တစ်တိုင်တွင် ဂျမ်ဘီဟုခေါ်သည့် တန်ဖိုးကြီးသည့် သတ္တု ဘားတန်းတစ်ခုကို အရစ်ဖော် ချိတ်ဆွဲထားပြီး ပြိုင်ပွဲဝင်များက ထိုအရစ်ကို မြင်းကဆုန်ပေါက်စီးရင်း ပစ်ခတ်ရသည်။ * "ကစ်ဇ် ကူးမိုင်" အမျိုးသမီးမှ မြင်းကို ကဆုန်စိုင်း ထွက်ပြေးစဉ် အမျိုးသားမှ အမျိုးသမီးထံမှ အနမ်းကို ရရန် လိုက်ဖမ်းရသည်။ အကယ်၍ ထိုသို့ လိုက်ဖမ်းခြင်း မအောင်မြင်ပါက အမျိုးသမီးမှ အမျိုးသားကို တဖန် လိုက်ဖမ်းပြီး ကမ်ချိခေါ် မြင်းရိုက်သည့် ကျာပွတ်ဖြင့် လိုက်ရိုက်သည်။ * "အူးဒါရစ်ရှ်" ပြိုင်ဖက်နှစ်ဦး မြင်းပေါ်မှ သတ်ပုတ်ကြပြီး တခြား တဖက်သားကို မြင်းပေါ်မှ ပြုတ်ကျရန် ကြိုးပမ်းရသည်။ * "တျင်း အမ်မိုင်" မြင်းကို အမြန်ဆုံး ကဆုန်စိုင်း ပြေးနေစဉ် မြေကြီးပေါ်မှ ဒင်္ဂါးပြားကို ကောက်ရန် ကြိုးစားရသည်။ [[File:Issyk-Kulmeer.jpg|thumb|right|အစ်ဆီကူး ကန်၏ တောင်ဘက် ကမ်းခြေ]] ===အများပြည်သူ ရုံးပိတ်ရက်များ=== ကာဂျစ္စတန်ရှိ အများပြည်သူဆိုင်ရာ ရုံးပိတ်ရက်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ * ဇန်နဝါရီ ၁ ရက် - နှစ်သစ်ကူးနေ့ * ဇန်နဝါရီ ၇ ၇က် - ရှေးရိုး ခရစ္စမတ်နေ့ * ဖေဖော်ဝါရီ ၂၃ ရက် - အဖနိုင်ငံ ကာကွယ်သူတို့၏ အနေ့ * မတ်လ ၈ ရက် - အမျိုးသမီးများနေ့ * မတ်လ ၂၁ ရက် - နောင်းရပ်ဇ် ပါရှန်းနှစ်သစ်ကူးနေ့ - နွေဦးပွဲတော် * မတ်လ ၂၄ ရက် - အမျိုးသား တော်လှန်ရေးနေ့ * မေလ ၁ ရက် - အမျိုးသားနေ့ * မေလ ၅ ရက် - ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနေ့ * မေလ ၈ ရက် - အောက်မေ့ဖွယ်နေ့ * မေလ ၉ ရက် - အောင်ပွဲနေ့ (ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အဆုံးသတ်ခြင်း) * ဩဂုတ် ၃၁ ရက် - လွတ်လပ်ရေးနေ့ * နိုဝင်ဘာ ၇ ရက် - မဟာ အောက်တိုဘာ ဆိုရှယ်လစ် တော်လှန်ရေးနေ့ [[File:Yssykkoel-lake.jpg|thumb|အစ်ဆီကူးကန်]] အခြား မွတ်စလင် ရုံးပိတ်ရက် နှစ်ရက်ဖြစ်သော အိုရိုဇို အစ် နှင့် ကာမန် အစ် တို့မှာ လ ပြက္ခဒိန်ပေါ်တွင် မူတည်၍ အလုပ်လုပ်သည်။ ===ခရီးသွားလုပ်ငန်း=== ကာဂျစ္စတန်ရှိ ခရီးသွားတို့ အများဆုံး သွားရောက် လည်ပတ်သည့် နေရာမှာ အစ်ဆီကူး ရေကန် ဖြစ်သည်။ ရေကန်၏ မြောက်ဘက် ကမ်းပါးပေါ်တွင် ဟိုတယ်များ၊ အားလပ်ရက် အပန်းဖြေ စခန်းများ၊ တည်းခိုဆောင်များနှင့် ဘိုးဘွားရိပ်သာများ ရှိသည်။ အထင်ရှားဆုံး ကမ်းခြေ ဇုန်များမှာ ချိုလ်ပွန်အာတာ မြို့ နှင့် အနီးအနားရှိ ကာရာအွီး(ဒိုလင်ကာ)၊ ဘော့စ်တယ်ရီ နှင့် ကိုရမ်ဒီ တို့တွင် ရှိသည်။ ၂၀၀၆ ခုနှစ် နှင့် ၂၀၀၇ ခုနှစ်တို့တွင် ကမ်းခြေ သို့ လာရောက် လည်ပတ်သော ခရီးသွား ၁ သန်း ကျော် ရှိသည်။ သို့သော်လည်း ဒေသ အတွင်း စီးပွားရေး နှင့် နိုင်ငံရေး မတည်ငြိမ်မှုတို့ကြောင့် လတ်တလောနှစ်များ အတွင်း လာရောက်လည်ပတ်သူ ကျဆင်းလာသည်။<ref>{{cite web|title=Issyk-Kul: Chasing short-term profit |url=http://www.neweurasia.net/business-and-economics/issyk-kul-chasing-short-term-profit/ |publisher=New Eurasia |accessdate=3 May 2011}}</ref> တောတွင်း ခရီးသွားခြင်းနှင့် စခန်းချခြင်းတို့ကို စိတ်ဝင်စားသူများ အတွက် ဒေသတိုင်းတွင် ဆွဲဆောင်နိုင်သည့် နေရာများနှင့် စိန်ခေါ်နိုင်သည့် နေရာများ ရှိသည်။ စခန်းချ နေထိုင်ခြင်း အတွက် လူကြိုက်များသော နေရာများမှာ အော့ရှ်ဒေသ တောင်ပိုင်း နာရင်မြို့ နှင့် တိုရူဂတ် တောင်ကြားဒေသကြား နေရာ နှင့် အစ်ဆီကူးရှိ ကာရာကော မြို့ကို ဝန်းရံနေသည့် တောင်နှင့် ရေခဲမြစ်များ ရှိရာ နေရာ တို့ ဖြစ်သည်။ ဒေသခံ ခရီးသွားလမ်းညွှန်များ နှင့် အထမ်းသမားများကို ဘိရှကက် နှင့် ပြည်နယ်မြို့တော်များရှိ ခရီးသွား လုပ်ငန်း ကုမ္ပဏီများတွင် ငှားရမ်းနိုင်သည်။ စကီးစီးခြင်းမှာမူ ခရီးသွား လုပ်ငန်းအတွက် အစပျိုးသည့် အခြေအနေမှာပင် ရှိသေးသည်။ သို့သော်လည်း ဘိရှကက်မှ နာရီဝက်ခန့် သွားရသည့် နေရာတွင် ဈေးပေါပြီး ပစ္စည်းကိရိယာ အစုံအလင် ရှိသော စကီး စီးနိုင်သည့် နေရာ တစ်ခု ရှိသည်။ တိုဂုဇ် ဘူလတ် စကီး စခန်းမှာ ဘိရှကက်မှ ၂၈ မိုင် (၄၅ ကီလိုမီတာ) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ကာရာကောမြို့ အပြင်ဘက်ရှိ ကာရာကော တောင်ကြား အမျိုးသား ဥယျာဉ်တွင်လည်း စကီးစခန်း တစ်ခု ရှိသည်။ ===အားကစား=== [[File:Bandy 2012. KYR - JPN.JPG|thumb|right|ကာဂျစ္စတန်နှင့် ဂျပန်တို့ ဘန်ဒီ ယှဉ်ပြိုင် ကစားစဉ်]] ဘောလုံး ကစားနည်းသည် ကာဂျစ္စတန်တွင် လူကြိုက် အများဆုံး ကစားနည်း တစ်ခု ဖြစ်သည်။ တရားဝင် အုပ်ချုပ်သော အဖွဲ့အစည်းမှာ ၁၉၉၂ ခုနှစ် ဆိုဗီယက် ပြည်ထောင်စုမှ ခွဲထွက်ပြီးနောက် တည်ထောင်ခဲ့သော ကာဂျစ်သမ္မတနိုင်ငံ ဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ် ဖြစ်သည်။ ထို အဖွဲ့အစည်းမှ ကာဂျစ္စတန် အမျိုးသား ဘောလုံး အသင်းကို အုပ်ချုပ်သည်။<ref>{{cite web|title=Kyrgyzstan|url=http://www.fifa.com/associations/association=kgz/index.html|publisher=FIFA|accessdate=3 May 2011|archivedate=12 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181212065225/https://www.fifa.com/associations/association=kgz/index.html}}</ref> နပမ်းသတ်ခြင်းသည်လည်း ကာဂျစ္စတန်တွင် အလွန်ထင်ရှားသော အားကစားနည်း တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၈ နွေရာသီ အိုလံပစ် ကစားပွဲ အတွင်းတွင် ကာဂျစ္စတန်မှာ အားကစားသမား နှစ်ဦးသည် ဂရိ-ရိုမန် နပမ်းသတ် ကစားနည်းတွင် ငွေတံဆိပ် နှင့် ကြေးတံဆိပ် ရရှိခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite news|title=Kyrgyzstan Olympic Medals|url=http://content.usatoday.com/sports/olympics/beijing/medals.aspx?cc=KGZ|publisher=USATODAY|accessdate=3 May 2011|date=16 September 2008}}</ref> ရေခဲပြင် ဟော်ကီ ကစားနည်းမှာ ယခင်က ကာဂျစ္စတန်တွင် လူကြိုက်မများခဲ့သည်မှာ ၂၀၀၉ ခုနှစ် ရေခဲပြင် ဟော်ကီ ချန်ပီယံ ပြိုင်ပွဲ မကျင်းပမီ အချိန် အထိပင် ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ကာဂျစ္စတန် အမျိုးသား ရေခဲပြင် ဟော်ကီ အသင်းမှ ၂၀၁၁ ခုနှစ် အာရှ ဆောင်းရာသီ အားကစားပွဲအား အဆင့်မြင်တန်းတွင် အနိုင်ရခဲ့ပြီး ၆ ပွဲစလုံးတွင် အနိုင်ရခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို ကစားပွဲမှာ ကာဂျစ္စတန် ရေခဲပြင် ဟော်ကီ အသင်း ပထမဆုံး ပါဝင်ကစားသော နိုင်ငံတကာ ကစားပွဲ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|last=Lundqvist|first=Henrik|title=Kyrgyzstan wins the Asian Winter Games Premier Division 2011|url=http://www.eurohockey.com/article/259-kyrgyzstan-wins-the-asian-winter-games-premier-division-2011.html|publisher=EuroHockey|date=5 February 2011}}</ref> ကာဂျစ္စတန် အမျိုးသား ရေခဲပြင် ဟော်ကီ အသင်းသည် ၂၀၁၁ ဇူလိုင်လတွင် နိုင်ငံတကာ ရေခဲပြင် ဟော်ကီ အသင်းချုပ်သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ဘန်ဒီ ကစားနည်းသည်လည်း နိုင်ငံအတွင်း လူကြိုက်များလာသည်။ ကာဂျစ် အမျိုးသား အသင်းသည် အာရှ ဆောင်းရာသီ အားကစားပွဲတွင် ကြေးတံဆိပ်ဖြင့် ပထမဆုံး အကြိမ် ဆုတံဆိပ် ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ဘန်ဒီ ကမ္ဘာ့ ချန်ပီယံ ပြိုင်ပွဲတွင် ဝင်ရောက်ကစားခဲ့ပြီး ပထမဆုံး အကြိမ် ဝင်ရောက်ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>[http://www.bandy.or.jp/_userdata/teampictureFeb2.jpg Team picture with Japan after their first meeting in the World Championships] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120819170346/http://www.bandy.or.jp/_userdata/teampictureFeb2.jpg |date=19 August 2012 }}. bandy.or.jp.</ref> ==ပညာရေး== ကာဂျစ္စတန်၏ ပညာရေး စနစ်တွင် မူလတန်း၌ ၁ တန်းမှ ၄ တန်း အထိ ပါဝင်ပြီး အထက်တန်းတွင် ၅ တန်းမှ ၁၁ တန်း (အချို့နေရာများတွင် ၁၂ တန်း) အထိ ကျောင်းတစ်ကျောင်းတည်းတွင် ရှိသည်။ ကလေးငယ်များကို မူလတန်းတွင် ၇ နှစ်မှ စတင် လက်ခံသည်။ ကလေးငယ်တန်း ၉ တန်း အထိ အောင်မြင်ရန် လိုအပ်ပြီး အောင်လက်မှတ် ရရှိရမည် ဖြစ်သည်။ ၁၀ တန်း နှင့် ၁၁ တန်းမှာ မတက်မနေရ မဟုတ်ပေ။ သို့သော် ကျောင်းဆင်း ဒီပလိုမာ ရရှိရန် အတွက်မူ ထို ၂ တန်းကို အောင်မြင်ရန် လိုအပ်သည်။ ထိုသို့ အောင်မြင်ရန် ကျောင်းသားများသည် ၁၁ နှစ် သင်ခန်းစာကို ပြီးဆုံးရမည် ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံတော်မှ ဦးစီး ကျင်းပသော စာရေး၊ သင်္ချာ၊ သမိုင်း နှင့် နိုင်ငံခြား ဘာသာ စာမေးပွဲ ၄ ခုကို အောင်မြင်ရမည် ဖြစ်သည်။ ဘိရှကက်မြို့တွင် အစိုးရကျောင်းပေါင်း ၇၇ ကျောင်းရှိ၍ အခြားနေရာများတွင် ၂၀၀ ကျော် ရှိသည်။ ကာဂျစ္စတန်တွင် အဆင့်မြင့် ကောလိပ်နှင့် တက္ကသိုလ် ၅၅ ခု ရှိပြီး ၃၇ ခုမှာ အစိုးရမှ ဦးစီးသည်။ ကာဂျစ္စတန်ရှိ အဆင့်မြင့် ပညာရေး ကောလိပ်နှင့် တက္ကသိုလ်များတွင် အောက်ပါကျောင်းများ ပါဝင်သည်။ * ကာဂျစ္စတန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ တက္ကသိုလ် * အလယ်အာရှ တက္ကသိုလ် * အလယ်အာရှ အမေရိကန် တက္ကသိုလ် * ဘိရှကက် လူသားရေးရာ တက္ကသိုလ် * အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အာတာအွတ်-အာလာတူး တက္ကသိုလ် * စီးပွားရေး နှင့် စီးပွားရေး လုပ်ငန်း တက္ကသိုလ် * ကာဂျစ် နိုင်ငံတော် ဆောက်လုပ်ရေး၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး နှင့် ဗိသုကာ တက္ကသိုလ် * ကာဂျစ် အမျိုးသား တက္ကသိုလ် * ကာဂျစ် နည်းပညာ တက္ကသိုလ် * ကာဂျစ်နိုင်ငံတော် သင်ကြားရေး တက္ကသိုလ် (ယခင်က နိုင်ငံတော် အာရာဗျက် ကာဂျစ် တက္ကသိုလ်) * ကာဂျစ် ရုရှား ဆလာဗိုးနစ် တက္ကသိုလ် * ကာဂျစ်-တူရကီ မာနာ့စ် တက္ကသိုလ် * လူမှုရေး တက္ကသိုလ် (ယခင်က ကာဂျစ်-ဥဇဘက် တက္ကသိုလ်) * မော့စကော့ဗ် ဥပဒေနှင့် စီးပွားရေး လုပ်ငန်း တက္ကသိုလ် * အော့ရှ် နိုင်ငံတော် တက္ကသိုလ် * အော့ရှ် နည်းပညာ တက္ကသိုလ် * ပလေတိုး စီမံခန့်ခွဲမှုပညာ နှင့် ဒီဇိုင်း တက္ကသိုလ် * အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဆေးတက္ကသိုလ် ==သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး== [[File:E8102-Bishkek-West-Bus-Terminal.jpg|thumb|right|ဘိရှကက် အနောက်ပိုင်း ဘတ်စ်ကားဂိတ်]] ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံသည် တောင်ကုန်းတောင်တန်း ထူထပ်သော မြေမျက်နှာသွင်ပြင် ရှိသောကြောင့် လမ်းပန်း ဆက်သွယ်ရေးတွင် အလွန်ခက်ခဲသည်။ လမ်းများမှာ မတ်စောက်သော တောင်ကြားများတွင် မြွေလိမ်မြွေကောက် သွားရပြီး ၉,၈၀၀ပေ( မီတာ ၃,၀၀၀) ကျော် မြင့်သော နေရာများတွင် တောင်ပြိုခြင်းနှင့် နှင်းခဲကြီးများ ကျဆင်းခြင်းတို့ဖြင့် မကြာခဏ ကြုံတွေ့ရလေ့ ရှိသည်။ ပိုမို၍ ဝေးလံခေါင်းပါးသော ဒေသများနှင့် အမြင့်ပိုင်း ဒေသများတွင် ဆောင်းရာသီ ခရီးသွားရန်မှာ မဖြစ်နိုင်သလောက် ဖြစ်သည်။ လမ်းများနှင့် ရထားလမ်းများမှာ ဆိုဗီယက် ခေတ်က ဆောက်လုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သောကြောင့် ယနေ့ခေတ်တွင် နိုင်ငံတကာ နယ်စပ်များကို ဖြတ်သန်း သွားရသဖြင့် နယ်စပ် ပိတ်မထားသော နေရာများတွင် အဝင်အထွက် ပြုလုပ်ရာတွင် အချိန်ကုန်ဆုံး ရသည်။ မြင်းမှာ အများစု အသုံးပြုဆဲဖြစ်သော သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး နည်းလမ်း တစ်ခု ဖြစ်ပြီး အထူးသဖြင့် ကျေးလက် ဒေသများတွင် ဖြစ်သည်။ ကာဂျစ္စတန်၏ လမ်းများမှာ ကျယ်ပြန့်စွာ မရှိသဖြင့် မော်တော်ကား မသွားနိုင်သော နေရာများကို မြင်းဖြင့် သွားရောက်နိုင်သည်။ မြင်း အသုံးပြုခြင်းဖြင့် ဈေးကြီးပြီး နိုင်ငံခြားမှ တင်သွင်းရသော ဓာတ်ဆီကိုလည်း အသုံးပြုရန် မလိုအပ်ပေ။ ===လေဆိပ်များ=== ဆိုဗီယက်ခေတ် အပြီးတွင် ကာဂျစ္စတန်၌ လေဆိပ်နှင့် လေယာဉ်ပြေးလမ်းပေါင်း ကျန်ရှိခဲ့ပြီး အများစုမှာ စစ်ရေးကိစ္စများ အတွက် တရုတ်နိုင်ငံနှင့် နီးသော နယ်စပ်ဒေသတွင် ဆောက်လုပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုအထဲမှ အချို့မှာသာ ယနေ့ထက်တိုင် ဆက်လက်အသုံးပြုလျက် ရှိသည်။ ကာဂျစ္စတန် လေကြောင်း ကုမ္ပဏီသည် တရုတ်နိုင်ငံ၊ ရုရှားနိုင်ငံ နှင့် အခြား ဒေသတွင်း နိုင်ငံမျာသို့ လေကြောင်းပို့ဆောင်ရေး လုပ်ငန်းကို ဆောင်ရွက်သည်။ * ဘိရှကက်မြို့ အနီးရှိ မာနာ့စ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်မှာ အဓိက အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ် တစ်ခု ဖြစ်ပြီး မော်စကို၊ တက်ရှ်ကန့်၊ အော်လ်မေတီ၊ ဘေဂျင်း၊ အူရမ်ကွီ၊ အစ္စတန်ဘူလ်၊ လန်ဒန်၊ ဘာကူ နှင့် ဒူဘိုင်းမြို့များသို့ လေယာဉ်ခရီးစဉ်များ ရှိသည်။ * အော့ရှ် လေဆိပ်သည် နိုင်ငံတောင်ပိုင်းရှိ အဓိက လေဆိပ်ဖြစ်ပြီး ဘိရှကက်သို့ နေ့စဉ် လေကြောင်းခရီးစဉ်များ ရှိသည်။ * ဂျလာအာဘတ် လေဆိပ်သည် သည် ဘိရှကက်မြို့သို့ နေ့စဉ် လေကြောင်းခရီးစဉ်များဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ နွေရာသီလများတွင် ဂျလာအာဘတ်မှ အစ်ဆီကူးပြည်နယ်သို့ အပတ်စဉ် ခရီးစဉ်များ ရှိသည်။ * ဆိုဗီယက်ခေတ်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့​သော အခြား လေယာဉ်ကွင်းများမှာ ပိတ်သိမ်းခြင်း၊ ရံဖန်ရံခါသာ အသုံးပြုခြင်းနှင့် စစ်ရေးကိစ္စများ အတွက်သာ အသုံးပြုခြင်းတို့ ရှိသည်။ (ဘိရှကက်မြို့ အနီးရှိ ကန့် လေတပ်စခန်းအား ရုရှားလေတပ်မှသာ အသုံးပြုသည်။) ====လေကြောင်းလိုင်း ပိတ်ပင်ခံထားရခြင်း==== ကာဂျစ္စတန်သည် ဥရောပသမဂ္ဂ၏ ပိတ်ပင်ထားသော လေကြောင်းလိုင်း မှတ်ပုံတင်နိုင်ငံများတွင် တစ်ခု အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ အဓိပ္ပာယ်မှာ ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံတွင် မှတ်ပုံတင်ထားသော မည်သည့် လေကြောင်းလိုင်းမဆို ဥရောပသမဂ္ဂ အတွင်း လေကြောင်းခရီးစဉ် ပြေးဆွဲခွင့် မရှိပေ။ ဘေးအန္တရာယ် ကင်းရှင်းရေး စံနှုန်းများမှာ ဥရောပမှ သတ်မှတ်ထားသော စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းများကို မမှီ၍ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2008:102:0003:0016:EN:PDF |title=List of banned E.U. air carriers |accessdate=2 May 2010}}</ref> ===ရထားပို့ဆောင်ရေး=== မြောက်ပိုင်းရှိ ချွီးတောင်ကြားနှင့် တောင်ပိုင်းရှိ ဖာဂါးနားတောင်ကြားတို့သည် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု ရထားလမ်းစနစ်၏ အလယ်အာရှ ခရီးဆုံး နေရာများ ဖြစ်ကြသည်။ ဆိုဗီယက်ခေတ် လွန်သွားပြီးနောက် လွတ်လပ်သော နိုင်ငံများ အဖြစ် ပေါ်ပေါက်လာသော အခါတွင် ယခင်က နိုင်ငံအလိုက် ထည့်မစဉ်းစားထားခဲ့သော ရထားလမ်းများမှာ နယ်စပ်များကြောင့် ပိတ်သွားပြီး အလွန်ကျုံ့သွား လေသည်။ ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံ အတွင်း ၂၃၀ မိုင် (၃၇၀ ကီလိုမီတာ) မျှသာ ရှည်လျားသော ရထားလမ်းသည် ယခင်ကကဲ့သို့ တပ်ရှ်ကန့်၊ အော်လ်မေတီ နှင့် အခြား ရုရှားရှိ မြို့များသို့ ခရီးရှည် သွားလာခြင်း မပြုနိုင်တော့သဖြင့် စီးပွားရေး အရ အသုံးဝင်မှု အနည်းငယ်သာ ရှိတော့သည်။ မြောက်ပိုင်းရှိ ဘာလစ်ချီ မှ တောင်ပိုင်းရှိ အော့ရှ်မြို့မှ တဆင့် တရုတ်ပြည်သို့ ရထားလမ်းဖြင့် ဆက်သွယ်ရန် အစီအစဉ် ရှိသော်လည်း မရေမရာပင် ဖြစ်ပြီး အကယ်၍ ဆောက်ဖြစ်မည် ဆိုပါကလည်း ကုန်ကျစရိတ် အလွန်အမင်း များပြားလိမ့်မည် ဖြစ်သည်။ ====အိမ်နီးချင်း နိုင်ငံများနှင့် ဆက်ထားသော ရထားလမ်းများ==== * ကာဇက်စတန်နိုင်ငံ နှင့် ဆက်သွယ်ထားသော ရထားလမ်းရှိပြီး ဘိရှကက်မှ တဆင့် ဖြစ်သည်။ ရထားလမ်း အကျယ် တူညီသည်။ * ဥဇဘက်ကစ္စတန်နိုင်ငံ နှင့် ဆက်သွယ်ထားသော ရထားလမ်းရှိပြီး အော့ရှ်မြို့မှ တဆင့် ဖြစ်သည်။ ရထားလမ်း အကျယ် တူညီသည်။ * တာဂျစ်ကစ္စတန်နှင့် ဆက်သွယ်ထားသော ရထားလမ်း မရှိသော်လည်း ရထားလမ်း အကျယ် တူညီသည်။ * တရုတ်နိုင်ငံ နှင့် ဆက်သွယ်ထားသော ရထားလမ်း မရှိသကဲ့သို့ ရထားလမ်း အကျယ်လည်း မတူညီပါ။ ===အဝေးပြေးလမ်းမများ=== [[File:Street scene in Osh city.jpg|thumb|အော့ရှ်မြို့ရှိ လမ်းမြင်ကွင်း]] အာရှဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ်၏ အကူအညီဖြင့် ဘိရှကက်မြို့မှ အော့ရှ်မြို့သို့ ဆက်သွယ်ထားသော မြောက်ဘက် မှ အနောက်တောင်ဘက်သို့ သွားသည့် အဓိကလမ်းမကြီးမှာ လတ်တလောတွင် ပြီးစီးသွားခဲ့သည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် နိုင်ငံရှိ လူဦးရေအများဆုံး မြို့ကြီး နှစ်မြို့ကို ဆက်သွယ်ရာတွင် သိသာစွာ လွယ်ကူသွားခဲ့ပြီး မြောက်ဘက်ရှိ ချွီးတောင်ကြားမှ တောင်ဘက်ရှိ ဖာဂါးနား တောင်ကြား အထိ သွားလာရေး လွယ်ကူ သွားခဲ့သည်။ ထိုလမ်းမှ ထပ်မံသွား၍ ရသော လမ်းမှာ မီတာ ၃,၅၀၀ မြင့်သော တောင်ကို ကျော်ဖြတ်၍ အနောက်မြောက်ဘက်ရှိ တာလာ့စ် တောင်ကြားသို့ ဝင်ရောက် သွားခဲ့သည်။ ယခုအခါ အော့ရှ်မြို့မှ တရုတ်နိုင်ငံသို့ အဓိကလမ်းများ ဖောက်လုပ်ရန် အစီအစဉ်ဆွဲလျက် ရှိကြသည်။ * ''စုစုပေါင်း:'' ၂၁,၁၂၇ မိုင် (၃၄,၀၀၀ ကီလိုမီတာ) (၈၇ မိုင် (၁၄၀ ကီလိုမီတာ)) ရှည်လျားသော အမြန်လမ်း အပါအဝင် * ''ခင်းထားသောလမ်း:'' ၁၄,၀၄၃ မိုင် (၂၂,၆၀၀ ကီလိုမီတာ) (ရာသီဥတုတိုင်းတွင် အသုံးပြုနိုင်သော ကျောက်စရစ်လမ်းများလည်း ပါဝင်သည်။) * ''ခင်းမထားသောလမ်း:'' ၄,၇၈၅ မိုင် (၇,၇၀၀ ကီလိုမီတာ) (ထိုလမ်းများမှာ မညီညာသော မြေကြီးဖြင့် ခင်းထားပြီး စိုစွတ်သော ရာသီဥတုတွင် အသုံးပြုရန် ခက်ခဲသည်။) ===ရေကြောင်းခရီးများ=== ရေကြောင်းသွားလာရေးမှာ အစ်ဆီကူးရေကန်တွင်သာ ရှိပြီး ဆိုဗီယက်ခေတ် အပြီးတွင် သိသာစွာ လျော့ကျလာခဲ့သည်။ ===ဆိပ်ကမ်းများ=== အစ်ဆီကူး ရေကန်တွင် ဘာလစ်ကူး ဆိပ်ကမ်း ရှိသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist|2}} ==ပြင်ပလင့်ခ်များ== {{Commons category|Kyrgyzstan}} {{Sister project links}} ; အစိုးရ * [http://www.president.kg/ President of Kyrgyzstan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090202190354/http://president.kg/ |date=2 February 2009 }} official site * [http://www.gov.kg/ Government of Kyrgyzstan] official site * [http://kenesh.kg/ Parliament of Kyrgyzstan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201129115900/http://kenesh.kg/ |date=29 November 2020 }} official site * [http://www.lexadin.nl/wlg/legis/nofr/oeur/lxwekyr.htm Laws of the Kyrgyz Republic] ; အထွေထွေ * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/country_profiles/1296485.stm Country Profile] from BBC News * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/kyrgyzstan.htm Kyrgyzstan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080607085109/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/kyrgyzstan.htm |date=7 June 2008 }} at ''UCB Libraries GovPubs'' * {{Wikivoyage-inline}} * [http://www.library.illinois.edu/spx/webct/nationalbib/kyrgyzintro.html Kyrgyz Publishing and Bibliography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100405050630/http://www.library.illinois.edu/spx/webct/nationalbib/kyrgyzintro.html |date=5 April 2010 }} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=KG Key Development Forecasts for Kyrgyzstan] from International Futures {{အာရှတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ}} [[Category:ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံ| ]] [[Category:ကုန်းတွင်းပိတ်နိုင်ငံများ]] [[Category:အလယ်အာရှရှိ နိုင်ငံများ]] [[Category:သမ္မတနိုင်ငံများ]] [[Category:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ]] qwtljlb8vwx9wzzcgorvwgelt61ajsc ထရန်စဖော်မာ စက်ရုပ်များ - မဟူရာလမင်း 0 16944 1055026 230935 2026-09-24T08:29:03Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1055026 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | image = Transformers dark of the moon ver5.jpg | caption = Theatrical release poster | alt = | director = Michael Bay | producer = Don Murphy<br />Tom DeSanto<br />Lorenzo di Bonaventura<br />Ian Bryce | writer = Ehren Kruger | based on = | starring = Shia LaBeouf<br />Josh Duhamel<br />John Turturro<br />Tyrese Gibson<br />Rosie Huntington-Whiteley<br />Patrick Dempsey<br />Kevin Dunn<br />Julie White<br />John Malkovich<br />Frances McDormand | music = Steve Jablonsky | cinematography = Amir Mokri | editing = Roger Barton<br />William Goldenberg<br />Joel Negron | studio = DreamWorks Pictures | distributor = Paramount Pictures | released = | runtime = ၁၅၅ မိနစ် <ref name="runtime">{{cite web|url=http://www.bbfc.co.uk/BFF275375/|title=Transformers - Dark Of The Moon|publisher=BBFC|date=June 21, 2011|accessdate=June 28, 2011|archive-date=25 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120825185510/http://www.bbfc.co.uk/BFF275375/|url-status=dead}}</ref> | country = အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု | language = အင်္ဂလိပ် | budget = $195 million | gross = <!-- Please do not change this unless it says on Box Office Mojo! Further, if you update, update the accessdate, too. --> $762,800,000<ref name="BoxOfficeMojo">{{cite web|url=http://boxofficemojo.com/movies/?id=transformers3.htm | title=Transformers: Dark of the Moon (2011) | publisher=[[Box Office Mojo]] |accessdate=July 17, 2011}}</ref> }} '''ထရန်စဖော်မာ စက်ရုပ်များ - မဟူရာလမင်း''' (Transformers: Dark of the Moon) သည် ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေဖြန့်ချိသည့် အမေရိကန် သိပ္ပံခေတ်လွန် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကား တစ်ကားဖြစ်သည်။ ယင်းဇာတ်ကားသည် ဒါရိုက်တာ မိုက်ကယ် ဘေး (Michael Bay) ၏ ဖန်တီးမှုလက်ရာ [[ထရန်စဖော်မာ စက်ရုပ်များ (ရုပ်ရှင်)|ထရန်စဖော်မာ စက်ရုပ်များ]] ဇာတ်ကားစီးရီးမှ တတိယမြောက် ဇာတ်ကားဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ထရန်စဖော်မာ အတွဲ ၃ ဟုလည်း လူသိများကြသည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} [[Category:၂၀၁၁ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] [[Category:ရုပ်ရှင်ဇာတ်လမ်းတွဲများ]] [[Category:အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] [[Category:အမေရိကန် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] [[Category:အမေရိကန် သိပ္ပံစိတ်ကူးယဉ် အက်ရှင် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] [[Category:ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲအခြေပြု ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] q1rldyz80gpwlqzou4x6ir5e4mdbj1p အောင်ရင် 0 18475 1054845 1054827 2026-09-23T12:16:35Z Ko Maung Nyo 148540 /* အောင်ရင်(အဆိုတော်) */ 1054845 wikitext text/x-wiki ==အောင်ရင်(အဆိုတော်)== အောင်ရင် ကို ရန်ကုန်မြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး အဖ ဗိုလ်မှူးဟန်ရင်(ကွယ်လွန်) နှင့် အမိ ဒေါ် ခင်မြိုင် တို့၏ သားသုံးယောက်အနက် အကြီးဆုံးသားလည်း ဖြစ်သည်။ အလတ်က ကိုကြွယ်ရင် (ဝမ်းတွင်း မ၊ဝ၊တ အတွင်းရေးမှူး) နဲ့ ညီအငယ်ဆုံးက ကိုထွေးရင် ဖြစ်ပါသည်။ ၁၉၈၀ နောက်ပိုင်း နှင့် ၁၉၉၀ အစောပိုင်းကာလများသည် သူ၏ အအောင်မြင်ဆုံးကာလများ ဖြစ်ခဲ့ပြီး ပေါ့ သီချင်းအမျိုးအစားများကို သီဆိုခဲ့သူလည်းဖြစ်သည်။ သူသည် [[အ.ထ.က(၁)ဒဂုံ]]တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၉၈၄ ခုနှစ်တွင် သူ၏ ပထမဆုံး သီချင်း အယ်လ်ဘမ် မိုးသိပါစေ ကို စတင်ထွက်ရှိခဲ့ပြီး အောင်မြင်မှုမရရှိခဲ့ပါ။ ၁၉၈၅ တွင် အ.ထ.က(၁)ဒဂုံ မှ ကျောင်းနေဖက် ငယ်သူငယ်ချင်း မိုးသင်ဇာမြင့် နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ပြီး သားသမီးနှစ်ဦး ထွန်းကားခဲ့ပါသည်။ ၁၉၉၀ တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သော ဒုတိယ အယ်လ်ဘမ် မင်းမရှိတဲ့နောက် မှ စတင်ပြီး အောင်မြင်မှု ရရှိခဲ့သူလည်းဖြစ်သည်။ သားအကြီးဖြစ်သူ မိုးအောင်ရင် မှာအောင်မြင်ကျော်ကြားသောမင်းသားတစ်ယောက်ဖြစ်သည်။ သမီးငယ်လေးက သဥ္ဇာအောင်ရင် ဖြစ်ပါသည်။ အောင်ရင်သည် သီချင်းခွေပေါင်း ၅၀ ကျော် သီဆိုခဲ့သူလည်းဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == <references/> [[Category:မြန်မာ အမျိုးသား အဆိုတော်များ]] crtajhk3m9lownqik1xm7ilcao263rv မင်းအောင်လှိုင် 0 18849 1054902 1054548 2026-09-23T18:59:01Z ~2026-51348-56 148555 /* */ 1054902 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]](ငြိမ်း) | name = ဦးမင်းအောင်လှိုင် | image = President Min Aung Hlaing 2026 (cropped).jpg |caption = သမ္မတ မင်းအောင်လှိုင် (၂၀၂၆) |office1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ စာရင်း|ဧကာဒသမမြောက်]] [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ]] |term_start1= ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |term_end1 = |vicepresident1 = [[ညိုစော|ညိုစော]] <br> [[နန်းနီနီအေး|နန်းနီနီအေး]] |predecessor1= [[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]] |successor1 = | office2 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] | status2 = ယာယီ (တာဝန်) | predecessor2 = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] (ယာယီ) | successor2 = ''ကိုယ်တိုင်'' | president2 = | primeminister2 = ''ကိုယ်တိုင်'' <small>(၂၀၂၄-၂၀၂၅)</small> <br> [[ညိုစော]] <small>(၂၀၂၅-၂၀၂၆)</small> | term_start2 = ၂၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ | term_end2 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | office3 = [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်| နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] <br>ဥက္ကဋ္ဌ | predecessor3 = ''ကော်မရှင်စတင်'' | successor3 = ''ကော်မရှင် ဖျက်သိမ်း'' |appointer3= ''ကိုယ်တိုင်'' | deputy3 = [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] | president3 = ''ကိုယ်တိုင်'' (ယာယီတာဝန်) | termstart3 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | termend3 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | office4 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]<ref>{{cite web|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး အမိန့်အမှတ်(၉/၂၀၂၁) ၁၃၈၂ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလပြည့်ကျော် ၆ ရက် ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ ရက်|url=http://www.dsinfo.org/node/957|website=|access-date=|language=|date=2 February 2021|accessdate=2 February 2021|archivedate=3 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210203131316/http://dsinfo.org/node/957}}</ref> | predecessor4 = ''ကောင်စီစတင်'' | successor4 =''ကောင်စီဖျက်သိမ်း'' | deputy4 = [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] | president4 = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] (ယာယီ) <br> ''ကိုယ်တိုင်'' (ယာယီတာဝန်) | termstart4 = ၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | termend4 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | office5 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ စာရင်း|၁၂ ဦးမြောက်]]<!--ဝန်ကြီးချုပ်အမည်ဖြင့် ရာထူးယူခဲ့သူများကိုသာ ထည့်တွက်ထားခြင်းဖြစ်သည်။--> [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]]<ref>{{Cite news |url=http://www.xinhuanet.com/english/asiapacific/2021-08/01/c_1310100662.htm |title=Myanmar forms caretaker government: State Administration Council |accessdate=2 August 2021 |archivedate=19 February 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230219074722/http://www.xinhuanet.com/english/asiapacific/2021-08/01/c_1310100662.htm }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-military-ruler-promises-elections-says-ready-work-with-asean-2021-08-01/|title=Myanmar army ruler takes prime minister role, again pledges elections|accessdate=2 August 2021|archivedate=1 August 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210801191831/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-military-ruler-promises-elections-says-ready-work-with-asean-2021-08-01/}}</ref> | president5 = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] (ယာယီ)<br> ''ကိုယ်တိုင်'' (ယာယီ)(တာဝန်) | predecessor5 = [[သိန်းစိန် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးသိန်းစိန်]] (နအဖအစိုးရ) | successor5 = [[ညိုစော|ဦးညိုစော]] | deputy5 = {{list collapsed|title=''စာရင်း''| *[[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] *[[တင်အောင်စန်း]] *[[မြထွန်းဦး]] *[[မောင်မောင်အေး]] *[[ဝင်းရှိန်]] *[[သန်းဆွေ]] }} | term_start5 = ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | term_end5 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | office6 = [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] | predecessor6 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[သန်းရွှေ]] | successor6 = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]] | president6 =ဦး[[သိန်းစိန်]] <br> ဦး[[ထင်ကျော်]] <br> ဦး[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]] <br> ဦး[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] (ယာယီ) <br> ''ကိုယ်တိုင်'' (ယာယီ)(တာဝန်) | deputy6 = [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] | termstart6 = ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | termend6 = ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ | party = [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] <ref>{{Cite web |title=စစ်အာဏာရှင် မင်းအောင်လှိုင် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီဝင်ဖြစ်လာ |url=https://burmese.dvb.no/post/318275 |access-date=2026-09-22 |website=DVB Burmese |language=my}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1956|7|3|df=y}} | birth_place = [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]] ၊ [[မင်းဘူးမြို့]] | death_date = | death_place = | nationality = [[ထားဝယ်လူမျိုး]] | parents = ပန်းချီဦးခင်လှိုင်(ထားဝယ်)<ref>{{cite web |title=သီတဂူဆရာတော် ရေစက်ချအနုမောဒနာတရားဟောကြားချီးမြှင့်ခြင်း |url=https://thesitagu.org/index.php/academics/yangon/970-2020-01-27-03-08-48 |website=thesitagu.org |access-date=၂၃ ဧပြီ ၂၀၂၂ |date=၂၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀}}</ref>၊ ဒေါ်လှမူ(ထားဝယ်)<ref name="cincds">{{cite web |title=တပ်မတော် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်နှင့် ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံ Politic မဂ္ဂဇင်းတို့၏ မေးမြန်းဖြေကြားမှုများကို Politic မဂ္ဂဇင်း၌ ထည့်သွင်းဖော်ပြ |url=https://cincds.gov.mm/node/8613?d=1 |website=cincds.gov.mm |access-date=၂၃ ဧပြီ ၂၀၂၂ |date=၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၀}}</ref> | spouse = ဒေါ်[[ကြူကြူလှ]] | children = [[အောင်ပြည့်စုံ]]<br/>[[ခင်သီရိသက်မွန်]] | alma_mater = [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] ([[LL.B]])<br/>[[စစ်တက္ကသိုလ်]] | website = {{url|www.seniorgeneralminaunghlaing.com.mm}} | nickname = | allegiance = {{flag|Myanmar}} | branch = {{army|Myanmar}} | serviceyears = ၁၉၇၄–၂၀၂၆ | rank = [[File:Senior General.gif|15px]] [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] | unit = | commands = {{flagicon image|Commander in Chief flag of Myanmar.svg}} ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် | battles = [[ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်]] | awards = {{unbulleted list | [[သတိုးမဟာသရေစည်သူ]] | [[သတိုးသီရိသုဓမ္မ]] | [[:en:Orders, decorations, and medals of Malaysia|Honorary Malaysian Armed Forces Order for Valour (First Degree)]] | [[:en:Orders, decorations, and medals of Malaysia|Gallant Commander of Malaysian Armed Forces]] | Knight Grand Cross First Class of the Most Exalted [[ဆင်ဖြူတော်ဝင်သူရဲကောင်းဘွဲ့တံဆိပ်]] }} | ethnicity = |honorific prefix=[[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] (ငြိမ်း) <br>[[အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူ]] [[အဂ္ဂမဟာသီရိသုဓမ္မ]]<br>ဦး |military_blank1=ကိုယ်ပိုင်အမှတ်|military_data1=ကြည်း ၁၄၂၃၂}}[[အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူ]] [[အဂ္ဂမဟာသီရိသုဓမ္မ]] '''ဦးမင်းအောင်လှိုင်'''([[၃ ဇူလိုင်]] [[၁၉၅၆]] မွေးဖွား)သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ဧကာဒသမမြောက် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော် သမ္မတ]]ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ၁၀ ဦးမြောက် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]အဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-03 |title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သမ္မတအိပ်မက်ပြည့်ဝ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/czrey4p725jt |access-date=2026-04-03 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|စစ်အာဏာသိမ်း]]ပြီးနောက် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]၊ [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့်အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သော [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|အိမ်စောင့်အစိုးရ]]တွင်လည်း ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် မိမိကိုယ်တိုင် ခန့်အပ်ကာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|အိမ်စောင့်အစိုးရ]]၏ အစိုးရအကြီးအကဲအဖြစ် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာနှင့် ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဥပဒေပြုရေးအာဏာတို့ကို ကိုယ်တိုင်ကျင့်သုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Min Aung Hlaing elected Myanmar president despite international criticism |url=https://asia.nikkei.com/spotlight/myanmar-crisis/min-aung-hlaing-elected-myanmar-president-despite-international-criticism |access-date=2026-04-03 |website=Nikkei Asia |language=en}} </ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၂ ရက်တွင် ယာယီသမ္မတ [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]]မှ ကျန်းမာရေးမကောင်းတော့သဖြင့် ယာယီသမ္မတ တာဝန်များကို လက်လွှဲပေးခဲ့ရာ  ထိုနေ့မှာပင် သူသည် ယာယီသမ္မတ(တာဝန်) ရယူသူလည်း ဖြစ်သည်။<ref>ယာယီသမ္မတရာထူးအားယူ</ref>၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်တွင် သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော ရွေးကောက်ခံ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး က ဒုတိယသမ္မတလောင်းတစ်ဦးအဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့ပြီး၊မတ်လ ၃၁ရက်တွင် အဆိုပါအစုအဖွဲ့၏ ဒုတိယသမ္မတအဖြစ် [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်|ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]တွင် မဲအများဆုံးဖြင့် ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော ရွေးကောက်ခံ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး ပထမနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81258 |access-date=2026-03-31 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>ဧပြီလ ၃ရက် တွင် [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] က ဒုတိယ သမ္မတသုံးဦးအနက် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင် ကို ထောက်ခံမဲ ၄၂၉ ၊ ဦးညိုစော ကို ၁၂၆မဲ နှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေး ကို ၂၆ မဲဖြင့် သမ္မတမဲပေးရွေးချယ်မှု ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ဤသို့ဖြင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သည် ၁၁ ဦးမြောက်သမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၁၁ ဦးမြောက် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်အား ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က ရွေးချယ်တင်မြှောက် |url=https://news-eleven.com/article/310989 |access-date=2026-04-03 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> သူသည် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ရာထူးကို ၂၀၁၁ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် လက်ခံခဲ့ပြီး ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်တွင် အနားယူခဲ့သည်။ သူသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] ဦးဆောင်သော အဖွဲ့ဝင် (၁၁) ဦးပါဝင်သည့် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]]၏ အဖွဲ့ဝင်လည်းဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.burmalibrary.org/docs5/Myanmar_Constitution-2008-en.pdf |access-date=5 November 2019 |archive-date=16 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190816065930/http://www.burmalibrary.org/docs5/Myanmar_Constitution-2008-en.pdf }}</ref> ယခင်က [[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)|ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး (ကြည်း၊ရေ၊လေ)]] ဖြစ်သည်။<ref>https://www.irrawaddy.com/news/burma/min-aung-hlaing-appointed-vice-senior-general.html</ref>ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ [[ရိုဟင်ဂျာ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု|ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးတုန်းသတ်ဖြတ်မှု]]အတွက် အဓိကတာဝန်ရှိသူအဖြစ် စွပ်စွဲခံထားရသည်။ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒတွင် သူသည် [[အာဆီယံ]]၏လွှမ်းမိုးမှုကို တွန်းလှန်ပြီး [[ရုရှားနိုင်ငံ]]၊[[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]၊[[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]တို့အပေါ် ပိုမိုအားကိုးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=China, Russia, India enabling Myanmar’s military rule: Report |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/11/2/china-russia-india-enabling-myanmars-military-report |access-date=7 February 2023 |work=[[Al Jazeera]] |date=2 November 2022 |accessdate=24 February 2023 |archivedate=7 February 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230207033107/https://www.aljazeera.com/news/2022/11/2/china-russia-india-enabling-myanmars-military-report }}</ref><ref>{{cite news |title=Myanmar warns ASEAN that pressure would be counterproductive |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/28/myanmar-warns-asean-that-pressure-for-peace-is-counterproductive?traffic_source=KeepReading |access-date=7 February 2023 |work=[[Al Jazeera]] |date=28 October 2022 |accessdate=24 February 2023 |archivedate=7 February 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230207051251/https://www.aljazeera.com/news/2022/10/28/myanmar-warns-asean-that-pressure-for-peace-is-counterproductive?traffic_source=KeepReading }}</ref> သူ၏ လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုများနှင့် အကျင့်ပျက်ခြစားမှု စွပ်စွဲချက်များကြောင့် နိုင်ငံတကာ၏ အရေးယူပိတ်ဆို့မှုများ ဆက်တိုက်ချမှတ်ခံခဲ့ရလျက်ရှိသည်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ် [[ဒီမိုကရေစီ|ဒီမိုကရေစီ အညွှန်းကိန်း]]၏ အဆင့်သတ်မှတ်ချက်များအရ သူ၏လက်‌ထက်မြန်မာနိုင်ငံသည် အာဖဂန်နစ္စတန်ပြီးလျှင် ဒုတိယအာဏာရှင်အဆန်ဆုံးနိုင်ငံဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Ranked Second-Least Democratic Nation in World |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-ranked-second-least-democratic-nation-in-world.html |access-date=7 February 2023 |work=[[The Irrawaddy]] |date=10 February 2022}}</ref> ၂၀၂၃ ဧပြီလ ၁၃ တွင် [[တိုင်းစ်|တိုင်းမ်စ်]]မဂ္ဂဇင်းမှ သူ့အား "၂၀၂၃ ခုနှစ်၏ ဩဇာအရှိဆုံး လူပုဂ္ဂိုလ် ၁၀၀" ထဲတွင် ထည့်သွင်းခဲ့ပြီး "နိုင်ငံကိုအပယ်ခံဘဝသို့ ရောက်စေခဲ့သည်" ဟူ၍ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{cite web |last1=Campbell |first1=Joshua |title=Min Aung Hlaing |url=https://time.com/collection/100-most-influential-people-2023/6269857/min-aung-hlaing/ |website=The 100 Most Influential People of 2023 |publisher=[[တိုင်းစ်|TIME]] |access-date=16 April 2023 |date=13 April 2023 |quote=Min Aung Hlaing has returned Myanmar to a pariah state and made it the world’s second most authoritarian regime, per the Economist Intelligence Unit’s 2022 Democracy Index. Only Taliban-ruled Afghanistan ranked worse. |archive-date=16 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230416064524/https://time.com/collection/100-most-influential-people-2023/6269857/min-aung-hlaing/ }}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃) ရက်နေ့တွင် တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပွဲတွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်ကို နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ ==ကိုယ်ရေးအကျဉ်း== [[File:Thai delegation with Burmese SPDC.jpg|thumb|၂၀၁၀ပြည့်နှစ်က ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေက ထိုင်းနိုင်ငံဝန်ကြီးချုပ် [[အဘီစစ် ဝိဇ္ဇာဇီဝ]]အား လက်ခံတွေ့ဆုံရာ ထိုစဉ်ကညှိကွပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးမင်းအောင်လှိုင်အား ဘေးတွင်တွေ့ရစဉ်]] ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် (ကြည်း ၁၄၂၃၂)<ref>{{cite web|title=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အဖြစ် ပြန်လည်အတည်ပြုခန့်အပ်ခြင်း|url=https://www.gad.gov.mm/sites/default/files/3_ttpmettaakaakyeruiiciikhpaphc_pnlnnyattnnypkhnapkhng.pdf|accessdate=16 June 2021|archivedate=24 June 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210624195531/https://www.gad.gov.mm/sites/default/files/3_ttpmettaakaakyeruiiciikhpaphc_pnlnnyattnnypkhnapkhng.pdf}}</ref> ကို ခရစ်နှစ် ၁၉၅၅-ခုနှစ်တွင် အစိုးရဝန်ထမ်းဖြစ်သည့် ဖခင်တာဝန်ကျရာ[[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မင်းဘူးမြို့]]တွင် မွေးဖွားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.facebook.com/popularnewsjournal/videos/361626864949685 |title=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင် နှင့် Popular News အင်တာဗျူး|work=Popular News Journal|access-date=၁၃ ဇွန် ၂၀၂၃ |date= ၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀ }}</ref> ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးသောင်းလှိုင်(ခေါ်) ဦးခင်လှိုင်မှာ အစိုးရဝန်ထမ်းဖြစ်ပြီး ပန်းချီဆရာတစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။ မိဘနှစ်ပါးစလုံးသည် ထားဝယ်ဇာတိဖြစ်ကြပြီး [[မြန်မာလူမျိုး|မြန်မာ]]လူမျိုးများဖြစ်သည်။<ref name="cincds"/> ၁၉၆၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၆ ခုနှစ်အထိ မန္တလေးမြို့၊ ၁၉၆၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၂ ခုနှစ်အထိ ရန်ကုန်မြို့တို့တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး<ref name="cincds" /> ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းကို [[အ.ထ.က(၁)လသာ]] (Central) ကျောင်းမှ အောင်မြင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သစ်နှင့် အမေရိကန် မြန်မာ တပ်မတော်နှစ်ရပ် ဆက်ဆံရေး - အပိုင်း (၁) |url=http://burmese.voanews.com/content/article-04-02-11-soldiers-talk054-119117354/1245642.html |access-date=6 September 2014 |archive-date=5 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305092756/http://burmese.voanews.com/content/article-04-02-11-soldiers-talk054-119117354/1245642.html }}</ref> ၁၉၇၃-၇၄ ခုနှစ်တွင် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] ဥပဒေပညာ တက်ရောက်သင်ကြားရင်း ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် [[စစ်တက္ကသိုလ်]] ဗိုလ်လောင်းသင်တန်း အပတ်စဉ် (၁၉) ဝင်ခွင့်ရရှိခဲ့ရာ [[ပြင်ဦးလွင်မြို့]]ရှိ [[စစ်တက္ကသိုလ်]]သို့ တက်ရောက်ခဲ့ပြီး သိပ္ပံဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။ [[နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရေးတက္ကသိုလ်]]မှ မဟာဝိဇ္ဇာ(ကာကွယ်ရေး)ဘွဲ့ကိုလည်း ရရှိခဲ့သည်။ အရာရှိငယ်ဘဝတွင် မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် အမှတ်(၈၆) ခြေလျင်တပ်ရင်းတွင် ထမ်းဆောင်ခဲ့ဖူးသည်။ (အမှတ်(၃၆၉)ခြေမြန်တပ်ရင်း)နမခလက်အောက်ခံတပ်ရင်း တပ်ရင်းမှူး၊ အမှတ်(၃၃) ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်တွင် စစ်ဦးစီးမှူး(ပထမတန်း)နှင့် နည်းဗျူဟာမှူး တာဝန်များ၊ အမှတ်(၄၄) ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ် တပ်မမှူး၊ စစ်တက္ကသိုလ် ကျောင်းအုပ်ကြီး၊ အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်နှင့် တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး တာဝန်များအပြင် အမှတ်(၂) စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူးတာဝန်ကိုပါ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲကာလတွင် [[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)]] ဖြစ်လာပြီး ၂၀၁၁ မတ် ၃၁ မှ စတင်ကာ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ရာထူးကို ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်ဖြင့် စတင်တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ==တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်== ===၂၀၁၁-၂၀၁၆ : ပြည်ထောင်စုကြံခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီအစိုးရ ကာလ=== ၂၀၁၁ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်နေ့တွင် [[နအဖ]]အစိုးရမှ [[ဦးသိန်းစိန် အစိုးရ|ဦးသိန်းစိန်အစိုးရ]]အသစ်ထံ တရားဝင် အာဏာလွှဲပြောင်းပေးအပ်ချိန်တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်မှာ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာသည်။ သူသည် သူ့ထက် ပို၍ဝါကြီးသောသူများကို ကျော်ဖြတ်၍ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name=":6">{{Cite web |date=12 January 2021 |title=Could Min Aung Hlaing's retirement break the political deadlock? |url=https://www.frontiermyanmar.net/en/could-min-aung-hlaings-retirement-break-the-political-deadlock/ |access-date= |website=Frontier Myanmar |language=en-US |archive-date=30 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210130143558/https://www.frontiermyanmar.net/en/could-min-aung-hlaings-retirement-break-the-political-deadlock/ }}</ref>တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာချိန်တွင် သူသည် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်သာ ဖြစ်သေးသည်။[[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်သူ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]]သည်လည်း ဗိုလ်ချုပ်အဆင့်သာ ဖြစ်သေးသည်။ ၎င်းတိုကို ခန့်အပ်ကြောင်းကို တရားဝင် လူသိရှင်ကြား ကြေညာခဲ့ခြင်းမရှိပဲ ထိုနေ့က လွှတ်တော်အစည်းအဝေးကျင်းပမှသာ တရားဝင်သိရှိခဲ့ကြရသည်။<ref name="mmsp">{{Cite web|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma/2011/03/110330_breakingnews.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323623508558&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma%2F2011%2F03%2F110330_breakingnews|title=အစိုးရသစ်ကို အာဏာလွှဲအပ် လိုက်ပြီ|access-date=23 September 2021|archive-date=19 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230219084210/https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma/2011/03/110330_breakingnews.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw==#aoh=16323623508558&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma%2F2011%2F03%2F110330_breakingnews}}</ref> ၂၀၁၂ခုနှစ် (၆၇)နှစ်မြောက် တပ်မတော်နေ့အကြောင်း သတင်းများတွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အား ဗိုလ်ချုပ်ကြီး အဆင့်ဖြင့်သာ ဖော်ပြခဲ့ကြပြီး<ref>{{Cite web|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs13/MA2012-03-28.pdf|title=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ (၂၈.၃.၂၀၁၂)}}</ref>ဧပြီလ (၃)ရက်​နေ့တွင် ထုတ်​ဝေ​သော နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာတွင် ဖော်ပြထားသော သတင်း၌ [[အာဆီယံထိပ်သီးအစည်းအဝေး]]တက်ရောက်ရန် ထွက်ခွာသွားသော နိုင်ငံတော်သမ္မတ [[ဦးသိန်းစိန်]]ကို လေဆိပ်၌လိုက်ပါ ပို့ဆောင်သူများစာရင်းတွင် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်ဟု ပါရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs13/MA2012-04-03.pdf|title=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ (၃.၄.၂၀၁၂)}}</ref> ထို့ကြောင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သည် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်မှ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="David">David Paquette, [http://www.irrawaddy.org/archives/1890 "Min Aung Hlaing Appointed Vice-Senior General"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150724081319/http://www.irrawaddy.org/archives/1890 |date=24 July 2015 }}, ''The Irrawaddy'', 3 April 2012.</ref> ၂၀၁၃ခုနှစ် မတ်လ (၂၄)ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးမှ ကျင်းပသော ဆွမ်းကပ်လှူပွဲသို့ ဇနီးဖြစ်သူ ဒေါ်[[ကြူကြူလှ]] တက်ရောက်ခဲ့ရာ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ ရာထူးအဆင့်အတန်းကို ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs21/Mirror2013-03-25.pdf|title=​ကြေးမုံသတင်းစာ (၂၅.၃.၂၀၁၃)}}</ref> မတ်လ (၂၇) ရက်နေ့ (၆၈)နှစ်မြောက် တပ်မတော်နေ့ မိန့်ခွန်းပြောကြားရာတွင်မူ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ အဆင့်ကို ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးဟု ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် မြန်မာ့တပ်မတော်၏ အမြင့်ဆုံးတိုးမြှင့်နိုင်သည့် အဆင့်ဖြစ်သော [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] အဆင့်ကို ရယူခဲ့သည်။ ထို့အတူ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ကိုလည်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်မှ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး အဆင့်ဖြင့် ပြောင်း၍ ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs21/Mirror2013-03-28-red.pdf|title=​ကြေးမုံသတင်းစာ (၂၈.၃.၂၀၁၃)}}</ref> ၎င်းအကြောင်းများကို တရားဝင်ထုတ်ဖော်ကြေညာခြင်းမရှိသဖြင့် ရက်စွဲအတိအကျကို မသိရဘဲ [[တပ်မတော်နေ့]] တွင် တိုးမြှင့်ခဲ့သည်ဟုသာ ခန့်မှန်းကြသည်။ ၂၀၁၁ မှ ၂၀၁၆အတွင်း အစိုးရနှင့် တပ်မတော်သည် ဆက်ဆံရေးကောင်းမွန်ခဲ့သည်။ အစိုးရပိုင်းမှ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]]ဟောင်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအငြိမ်းစားဖြစ်သူ သမ္မတဦးသိန်းစိန်သည် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးထက် ဝါပိုရင့်သူ ဖြစ်သည်။ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသည် ဤကာလအတွင်း နိုင်ငံရေးတွင် ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်းမရှိပဲ တပ်မ​တော်ပိုင်းတွင်သာ အားစိုက်ခဲ့သည်။ သို့သော် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ]]အတွင်း [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] ဦးသိန်းစိန်နှင့် [[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] [[ရွှေမန်း၊ ဦး|သူရဦးရွှေမန်း]]တို့ အားပြိုင်ရာတွင် ဦးသိန်းစိန်ဘက်မှ ရပ်တည်ခဲ့သည်။<ref name="wnf">{{Cite web|url=https://www.frontiermyanmar.net/en/what-next-for-senior-general-min-aung-hlaing/|title=What next for Senior General Min Aung Hlaing?|access-date=23 September 2021|archive-date=21 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200921125550/https://www.frontiermyanmar.net/en/what-next-for-senior-general-min-aung-hlaing/}}</ref> [[File:The Commander-in-Chief of Defence Services of the Republic of the Union of Myanmar, General Min Aung Hlaing calls on the Chairman Chief of Staff Committee and Chief of Naval Staff, Admiral Nirmal Verma, in New Delhi.jpg|thumb|၂၀၁၂ခုနှစ်က​ အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရစဉ်]] ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသည် အသက်(၆၀)ပြည့်ရန် နီးကပ်လာချိန်တွင် ၂၀၁၄ ခုနှစ်၌ ကကနကောင်စီညွှန်ကြားလွှာ ၄/၂၀၁၄အရ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့် ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တို့၏ တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်သော အသက်ကို ၆၅နှစ်အထိ တိုးမြှင့်လိုက်သည်။ ထို့ကြောင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသည် ၂၀၂၁ ခုနှစ် အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။<ref name="kakana">{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2016/07/20/118781.html|title=တပ်ချုပ်နှင့် ဒုတပ်ချုပ်တို့ အသက် ၆၅ နှစ်ထိ တာဝန်ထမ်းနိုင်ပြီး စစ်အရာရှိများ၏ တာဝန် သက်တမ်း ကန့်သတ်ဟုဆို}}</ref> သို့ရာတွင် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖေါ်ဝါရီ၌ အာဏာသိမ်းမှုဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် အသက် ၆၅ နှစ် ပြည့်ခဲ့သော်လည်း တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်ကို ယခုအချိန်ထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်လျက်ရှိသည်။ ===၂၀၁၆-၂၀၂၁ : အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်အစိုးရ ကာလ === [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၅|၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲ]]ပြီးနောက် ၂၀၁၆ခုနှစ်တွင် [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]] ဦးဆောင်သော [[ဦးထင်ကျော်အစိုးရ]] တက်လာခဲ့သည်။ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသည် ထိုအစိုးရလက်ထက်တွင်လည်း တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အဖြစ် ဆက်လက် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ [[File:President Duterte Meets Myanmar President U Htin Kiaw, Minister For Foreign Affairs Aung San Suu Kyi, Commander-in-Chief Min Aung Hlaing and Myanmar-based Filipino Companies 08.jpg|thumb|၂၀၁၇ခုနှစ်က​တွေ့ရ​သော ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးနှင့် ဖိလစ်ပိုင်သမ္မတ [[ရော်ဒရီဂို ဒူတာတေး]]]] ၂၀၁၇ခုနှစ်အတွင်း အေအာအက်စ်အေ အကြမ်းဖက်အဖွဲ့၏ ရခိုင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းတွင် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်မှုကို မြန်မာလုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့များက ပြန်လည်တုံ့ပြန်ကြရာ ဒုက္ခသည် ၇သိန်းကျော် ဘင်္ဂလားဒေရှ့်နိုင်ငံအတွင်း ထွက်ပြေးသွားခဲ့ကြသည်။ ရခိုင်အရေးနှင့် ပက်သက်သက်၍ သူ့အား အမေရိကန်အပါအဝင် နိုင်ငံတကာမှ ဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့ခဲ့ရာ သူ့အနေဖြင့် ဥပဒေများအတိုင်း လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကာ နိုင်ငံတကာက ယခုလို ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်းကို လက်မခံဟု ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးက တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။<ref name="retire"/> အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်အစိုးရ သက်တမ်းကြာရှည်လာသည်နှင့်အမျှ [[တပ်မတော်]]နှင့် [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့|အစိုးရ]]အကြား ပွတ်တိုက်မှုများ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။၂၁ ရာစုပင်လုံညီလာခံ ဖွင့်ပွဲအခမ်းအနားတစ်ခုတွင် မိန့်ခွန်းပြောကြားရာ အချို့နိုင်ငံရေးပါတီများနှင့် လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများသည် ၁၉၅၅ခုနှစ်က [[ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ|ဗကပ]]၏ [[ဖဆပလ|ဖဆပလအစိုးရ]]အား ပြုလုပ်ခဲ့သကဲ့သို့ ယခုအခါတွင် ဖဆပလနေရာ၌ တပ်မတော်ကို အစားထိုးနေကြောင်း၊ "ဆိတ်ခေါင်းချိတ်ပြီး ခွေးသားရောင်းဖို့ မကြိုးစားပါနဲ့" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name="wheremah">{{Cite web|url=https://www.frontiermyanmar.net/mm/%E1%80%97%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9C%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%B0%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8-2/|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင် ဘယ်လမ်းကို ရွေးချယ်မလဲ}}</ref><ref name="speech">{{Cite web|url=https://www.mdn.gov.mm/my/ttpmtteaakaakyreuuciikhup-biulkhupmuukii-mngaeaangliung-pnnytheaangcungimkhmrennyiilaakhn|title=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ပြည်ထောင်စုငြိမ်းချမ်းရေးညီလာခံ-(၂၁)ရာစုပင်လုံ စတုတ္ထအစည်းအဝေးတွင် ပြောကြားသည့် နှုတ်ခွန်းဆက်အမှာစကား|access-date=13 January 2022|archive-date=13 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220113071811/https://www.mdn.gov.mm/my/ttpmtteaakaakyreuuciikhup-biulkhupmuukii-mngaeaangliung-pnnytheaangcungimkhmrennyiilaakhn}}</ref>လက်ရှိပြည်တွင်းစစ်ကို တပ်မတော်နှင့် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်များအကြား ပဋိပက္ခအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး အစိုးရက ကြားဝင်ဖျန်ဖြေသူအဖြစ် ပုံမဖော်ရန်၊ တပ်မတော်ကိုသာ အပြစ်ပုံမချရန် ပြောဆိုခဲ့သည်။<ref name="wnf"/>ပြည်တွင်းငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ပက်သက်၍ အစိုးရ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များကို တပ်မတော်မှ လူသိရှင်ကြား ဝေဖန်လာခဲ့သည်။ တပ်မတော်ဘက်မှ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲများတွင် သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့မှ ဗိုလ်မှူးချုပ် [[ဇော်မင်းထွန်း (ဒုဝန်ကြီး)|ဇော်မင်းထွန်း]]နှင့် အစိုးရဘက်သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲများတွင် ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် ဦး[[ဇော်ဌေး]]တို့သည် ၎င်းတို့၏ သက်ဆိုင်ရာ သဘောထားများကို ပြောကြားရာတွင် မကြာခဏ တင်းမာမှုများရှိခဲ့သည်။ဥပမာ- တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ အဆင့်သတ်မှတ်ချက်ကိစ္စနှင့် ၂၀၂၀ရွေးကောက်ပွဲအပြီးများတွင်ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်အတွင်းက ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ် ဦး[[ဖြိုးမင်းသိန်း]]က ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်အဆင့်သာဖြစ်ကြောင်းပြောကြားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် တပ်မတော်ဘက်မှ နိုင်ငံတော်အစိုးရမှ ထုတ်ပြန်သည့် [[ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်]]အရ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် အဆင့် (၈)ဖြစ်ကာ ပြည်ထောင်စုအဆင့်တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူဟု ပြန်လည်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref name="vpmah">{{Cite web|url=https://myanmar.mmtimes.com/news/146153.html|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သည် ဒုတိယသမ္မတအဆင့်ရှိသူဟု တပ်မတော်ထုတ်ပြန်|access-date=23 September 2021|archive-date=13 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201113084838/https://myanmar.mmtimes.com/news/146153.html}}</ref> ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာ ၄ ရက်နေ့တွင် [[သမ္မတအိမ်တော် (နေပြည်တော်)|နိုင်ငံတော်သမ္မတအိမ်တော်]] သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ကို ရည်ညွှန်းကာ နိုင်ငံဝန်ထမ်းများသည် ပါတီနိုင်ငံရေး ကင်းရှင်းရမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ နိုဝင်ဘာ ၅ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်မှ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် သာမန်ဝန်ထမ်းမဟုတ်ဘဲ အမျိုးသားနိုင်ငံရေးကဏ္ဍတွင် ဦးဆောင်သူဖြစ်သဖြင့် ၎င်း၏တာဝန်အပေါ် လေးစားအသိအမှတ်ပြုရန် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းကဏ္ဍတွင် လုပ်ပိုင်ခွင့်များ၊ အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီတွင် ပါဝင်မှု၊ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေစတင်ရာ အမျိုးသားညီလာခံများတွင် ချမှတ်သည့် အခြေခံမူများနှင့် အသေးစိတ်အခြေခံရမည့် မူများစာအုပ်အရ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ အဆင့်သတ်မှတ်ရာတွင် မှီငြမ်းပြုနိုင်ရေးအတွက် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ကို [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ]]အဆင့် သတ်မှတ်သည်ဟု အခြေခံမူ သတ်မှတ်ခဲ့သဖြင့် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် နိုင်ငံဝန်ထမ်းမဟုတ်သည့် အမျိုးသားနိုင်ငံရေးအဆင့်အတန်းကို သတ်မှတ်ထားခြင်းဖြစ်သည်ဟု ပြန်လည်ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref name="vpmah"/> အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် အစိုးရများ သက်တမ်းတွင် ကာလုံဟုခေါ်သော [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]]ကို တစ်ကြိမ်မျှမခေါ်ခဲ့ပေ။<ref name="retire">{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2020/11/20/233687.html|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် အနားယူ မယူ}}</ref> ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးက ၎င်းတွင် နှစ်​ပေါင်း (၄၀)​ကျော်ကြာ အုပ်ချုပ်ရေး အတွေ့အကြုံများစွာရှိကြောင်း၊ ထိုအတွေ့အကြုံများကို လက်တွေ့ အသုံးချရန် အသင့်ရှိကြောင်း အမြဲပြောဆိုခဲ့သည်။<ref name="40yrsservice">{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/burma-53204574?xtor=AL-73-%5Bpartner%5D-%5Bkhaosod.co.th%5D-%5Blink%5D-%5Bburmese%5D-%5Bbizdev%5D-%5Bisapi%5D|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်-"အုပ်ချုပ်ရေးအတွေ့ အကြုံ ကျွန်တော့်မှာ အများကြီးရှိတယ်"}}</ref>နိုင်ငံခြားသတင်းထောက်နှင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်းခန်းတစ်ခုတွင် သူ့အနေဖြင့် လက်ရှိရာထူးထက် ပို၍မြင့်သော တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ရန် ဆန္ဒရှိကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။၂၀၂၀ရွေးကောက်ပွဲမစမီတွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့် နိုင်ငံရေးပါတီ (၃၄)ခုတို့ တွေ့ဆုံခဲ့ရာ ပါတီအချို့မှ လက်ရှိရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်မှာ ဘက်လိုက်နေကြောင်း၊ လွတ်လပ်ပြီး တရားမျှတသော ရွေးကောက်ပွဲမဖြစ်နိုင်ကြောင်းနှင့် တပ်မတော်မှ အာဏာရယူပြီး ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပပေးစေလိုကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name="wnf"/> ရွေးကောက်ပွဲအပြီး ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသည် အတင်းမာဆုံးအခြေအနေဖြစ်လာခဲ့သည်။ တပ်မတော်မှ ရွေးကောက်ပွဲနှင့် ပက်သက်၍ တောက်လျှောက်ပြောဆိုလာခဲ့ပြီး အစိုးရနှင့် ​ရွေး​ကောက်ပွဲ​ကော်မရှင်အား တောင်းဆိုမှုများ ရှိလာခဲ့သည်။ သို့သော် အစိုးရမှ တရားဝင် ပြန်လည်ဖြေကြားခြင်း မရှိခဲ့ပေ။၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၇ ရက်နေ့က [[နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရေးတက္ကသိုလ်]]မှ နည်းပြအရာရှိများနှင့် သင်တန်းသားများကို တွေ့ဆုံရာ တချို့မှာ ဥပဒေကို လိုရာဆွဲ၍ လုပ်နေသဖြင့် အကျိုးထက် အဆိုးကို ဖြစ်ပေါ်စေကြောင်း၊ ဥပဒေကို မလိုက်နာပါက ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို ဖျက်ပစ်နိုင်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် တပ်မတော်၏ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် ဗိုလ်မှူးချုပ် [[ဇော်မင်းထွန်း (ဒုဝန်ကြီး)|ဇော်မင်းထွန်း]]က တပ်မတော်အနေဖြင့် အာဏာမသိမ်းဘူးဟု မှတ်ယူ၍မရကြောင်း ပြန်လည်ဖြေကြားခဲ့သည်။<ref name="sanda">{{Cite web|url=https://burmese-voanews-com.cdn.ampproject.org/v/s/burmese.voanews.com/amp/sithu-aungmyint-what-will-be-the-real-desire-of-myanmar-military-chief/5758387.html?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323674553152&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fburmese.voanews.com%2Fa%2Fsithu-aungmyint-what-will-be-the-real-desire-of-myanmar-military-chief%2F5758387.html|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ ဆန္ဒအစစ်အမှန် ဘာဖြစ်မလဲ|access-date=23 September 2021|archive-date=27 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230227130033/https://burmese-voanews-com.cdn.ampproject.org/v/s/burmese.voanews.com/amp/sithu-aungmyint-what-will-be-the-real-desire-of-myanmar-military-chief/5758387.html?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw==#aoh=16323674553152&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fburmese.voanews.com%2Fa%2Fsithu-aungmyint-what-will-be-the-real-desire-of-myanmar-military-chief%2F5758387.html|url-status=dead}}</ref>ဇန်နဝါရီလ ၂၈ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးက ၎င်း၏သဘောထားကို နိုင်ငံတော်၏အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်ထံ စာရေးသား ပေးပို့ခဲ့သည်ဟု သတင်းများ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ ထိုစာတွင် မဲစာရင်းမှားယွင်းမှုများကို ပြန်၍စစ်ဆေးပေးရန်နှင့် တတိယအကြိမ်လွှတ်တော်များအား သမ္မတ၏အာဏာဖြင့် ဆိုင်းငံ့ပေးရန်တို့ ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/burmese/news/army-letter-to-dassk-02012021012235.html/ampRFA?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323674553152&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rfa.org%2Fburmese%2Fnews%2Farmy-letter-to-dassk-02012021012235.html|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ထံသို့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ပေးပို့ခဲ့တဲ့စာ|access-date=23 September 2021|archive-date=19 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230219084611/https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/burmese/news/army-letter-to-dassk-02012021012235.html/ampRFA?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw==#aoh=16323674553152&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rfa.org%2Fburmese%2Fnews%2Farmy-letter-to-dassk-02012021012235.html}}</ref> ထိုရက်ပိုင်းအတွင်း မြို့ကြီးအချို့၌ တပ်မတော်၏ သံချပ်ကာယာဉ်များ လှည့်လည်သွားလာမှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီ (၁)ရက်နေ့ နံနက်အစောပိုင်းတွင် တပ်မတော်မှ အာဏာသိမ်းယူခဲ့သည်။ ထို့နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ အမိန့်အမှတ် ၁/၂၀၂၁အရ အာဏာသုံးရပ်ကို တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ထံ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတွင် သမ္မတအနေဖြင့် အရေးပေါ်အခြေအနေကြေညာ၍ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ကို အာဏာ (၃) ရပ်လွှဲပြောင်းပေးနိုင်သည်ဆိုသည့်ပုဒ်မ ပါဝင်သည်။ သို့သော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ၊ နိုင်ငံတော်၏အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် နှင့် လွှတ်တော်နှစ်ရပ်၏ ဥက္ကဋ္ဌများကို ဖမ်းဆီးအကျယ်ချုပ်ထားရှိကာ မတရားသဖြင့် ဒုသမ္မတ(၁) ဦးမြင့်ဆွေအား ယာယီသမ္မတ အနေဖြင့် သူ့ထံ အာဏာလွှဲပြောင်းစေခဲ့သည်။ ထိုအချက်သည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနှင့် ကွဲလွဲကာ အာဏာသိမ်းမှုကို တရားဝင်သယောင်ယောင် လုပ်ဆောင်နေခြင်းဖြစ်သည်။ ===၂၀၂၁ မှ ၂၀၂၆: စစ်အာဏာသိမ်းခြင်း === ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|အာဏာသိမ်း]]ပြီးနောက် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် အာဏာ(၃)ရပ်ကို ချုပ်ကိုင်သူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ (၂)ရက်နေ့မှစတင်ကာ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]ကို ဖွဲ့စည်းကာ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|ဥက္ကဋ္ဌ]]အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကာ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများကို ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ယာယီသမ္မတ ဦး[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]]မှာ အစည်းအဝေးပွဲတစ်ခုတွင်သာ တွေ့ခဲ့ရပြီး လူမြင်ကွင်းမှ ပျောက်သွားခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းအလုံးစုံကို တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်မှ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref name="mal">{{Cite news|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ အာဏာကစားပွဲ|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma-57432310.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16252286593180&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma-57432310}}</ref>အာဏာသိမ်းခြင်းအတွက် အချို့နိုင်ငံများမှ စိုးရိမ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး အချို့နိုင်ငံများက ဖမ်းဆီးထားသူများကို လွှတ်ပေးရန် ပြောကြားခဲ့သည်။ မြန်မာပြည်အရေးနှင့် အာဆီယံခေါင်းဆောင်များအကြား အရေးပေါ်အစည်းအဝေးတစ်ရပ်ကို အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၌ ကျင်းပခဲ့ရာ ထိုပွဲသို့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ အာဏာသိမ်းပိုက်ပြီးနောက် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ ပထမဆုံးသော ပြည်ပခရီးစဉ်ဖြစ်သည်။<ref name="asean">{{Cite news|title=Asean leaders agree 5-point plan for Myanmar|url=https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2104915/asean-leaders-agree-5-point-plan-for-myanmar|accessdate=23 September 2021|archivedate=1 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210501020903/https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2104915/asean-leaders-agree-5-point-plan-for-myanmar}}</ref> [[File:2021 Special ASEAN Summit on Myanmar's coup d'état (2).jpg|thumb|၂၀၂၁ ဧပြီ ၂၄ရက်​နေ့တွင် ကျင်းပသော အာဆီယံခေါင်းဆောင်များ အစည်းအဝေး]] ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ (၁)ရက်နေ့တွင် [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|အိမ်စောင့်အစိုးရ]]အဖြစ် ပြောင်း၍ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် တာဝန်ကိုပါ ပူးတွဲရယူခဲ့သည်။<ref name="cgov2"/> အိမ်စောင့်အစိုးရအနေဖြင့် ၂၀၂၃ခုနှစ် ဩဂုတ်လအထိ တာဝန်ယူမည်ဖြစ်ပြီး ၂၀၂၃ခုနှစ်တွင် ရွေးကောက်ပွဲ ပြန်လည်ကျင်းပပေးမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name="cgov2">{{Cite news|title=အိမ်စောင့်အစိုးရပြောင်းတာ ဘာထူးခြားသွားလဲ|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma-58076614.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323943293539&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma-58076614}}</ref>၂၀၂၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလအထိ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး ဦးဆောင်သော အိမ်စောင့်အစိုးရနှင့် ပြိုင်ဘက်ဖြစ်သော [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရအဖွဲ့|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]တို့သည် နိုင်ငံတကာ မျက်နှာစာတွင် အသိအမှတ်ပြုခံရရေး ကြိုးစားခဲ့ရသည်။။<ref>{{Cite news|title=ကုလသမဂ္ဂမှာ မြန်မာနိုင်ငံကိုယ်စားပြု ဘယ်သူဖြစ်လာမလဲ|url=https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/burmese/program_2/who-will-be-representative-of-myanmar-at-un-meeting-09152021070526.html/ampRFA?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323948539993&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rfa.org%2Fburmese%2Fprogram_2%2Fwho-will-be-representative-of-myanmar-at-un-meeting-09152021070526.html|accessdate=23 September 2021|archivedate=19 February 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230219084743/https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/burmese/program_2/who-will-be-representative-of-myanmar-at-un-meeting-09152021070526.html/ampRFA?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw==#aoh=16323948539993&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rfa.org%2Fburmese%2Fprogram_2%2Fwho-will-be-representative-of-myanmar-at-un-meeting-09152021070526.html}}</ref> လက်ရှိတွင် [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရအဖွဲ့|အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ]] ကိုမူ ပြင်သစ်နိုင်ငံ၊ ချက်နိုင်ငံ၊တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၊ ဥရောပသမဂ္ဂ စသည်တို့က မြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားဝင်အစိုးရ အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုထားပြီး မင်းအောင်လှိုင်၏ [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|အိမ်စောင့်အစိုးရ]] ကို တရားဝင်အစိုးရဟု မည်သည့်နိုင်ငံကမျှ အသိအမှတ်ပြု ထုတ်ဖော်‌ပြောဆိုထားခြင်းမရှိပေ။ ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၇ ရက်တွင် အမိန်ကြော်ငြာစာ အမှတ် ၆၂/၂၀၂၂ အရ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]] မင်းအောင်လှိုင်သည် [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[သတိုးမဟာသရေစည်သူ]]ဘွဲ့နှင့် [[သုဓမ္မသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[သတိုးသီရိသုဓမ္မ]]ဘွဲ့တို့ မိမိကိုယ်ကို ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။ <ref name=":4">{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၃/၂၀၂၂ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်ခြင်း|work=sacoffice.gov|access-date=၁၂ မတ် ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၂|archive-date=8 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250708141937/https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf|url-status=dead}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၂၂ ရက်တွင် ယာယီသမ္မတ [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] ကျန်းမာရေးမကောင်းသည့်အကြောင်းပြချက်ဖြင့် ၎င်းအား ယာယီသမ္မတ တာဝန်အား လွှဲအပ်ရာ သူသည် ထိုနေ့မှာပင် ယာယီသမ္မတ ဖြစ်လာသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c978rm02pgno|title=ယာယီသမ္မတနဲ့ အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာမေးခွန်းများ|work=BBC Burmese|access-date=၂၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|archive-date=31 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240731114512/https://www.bbc.com/burmese/articles/c978rm02pgno}}</ref> ယာယီသမ္မတတာဝန်လွှဲပြောင်းယူခြင်းနှင့်စပ်လျဉ်းပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ]] နှင့် မကိုက်ညီကြောင်း ဝေဖန်ချက်များရှိခဲ့သော်လည်း ဥပဒေနှင့် ညီသည်ဟု စစ်ကောင်စီပြောခွင့်ရ [[ဇော်မင်းထွန်း|ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်း]] က တုံ့ပြန်သည်။<ref>{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/7711192.html|title=ယာယီသမ္မတတာဝန်လွှဲပြောင်းယူတာ ၂၀၀၈ အခြေခံဥပဒေနဲ့ ညီတယ်လို့ စစ်ကောင်စီပြောခွင့် ပြောဆိုချက် ၂၀၀၈ အခြေခံဥပဒေနဲ့ ကွဲလွဲနေ|work=VOA Burmese|access-date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၂၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ }}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေး ကောင်စီ]] အစည်းအဝေး(၂/၂၀၂၄) အား ၎င်းကိုယ်တိုင် ယာယီသမ္မတ (တာဝန်) ဖြင့် ဦးဆောင် ကျင်းပပြီး “နိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးအရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာ ထားသည့် ကာလကို နောက်ထပ် ၆ လ တိုးမြှင့်သတ်မှတ်ကြောင်း” ဆုံးဖြတ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://cincds.gov.mm/node/26518?d=1|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီအစည်းအဝေး(၂/၂၀၂၄)ကျင်းပ|work=CINCDS Myanmar|access-date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ }}</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီအစည်းအဝေး (၃/၂၀၂၅) ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]ကို ဖျက်သိမ်းပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံကို ဆက်လက်အုပ်ချုပ်ရန် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ (ကာလုံ) ဖြင့် ဖွဲ့စည်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ပါသည်။ တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာချက်ကို ရုပ်သိမ်းခဲ့သော်လည်း မြို့နယ်ပေါင်း ၆၃ မြို့နယ်ကိုမူ အရေးပေါ်အခြေအနေနှင့် စစ်အုပ်ချုပ်ရေးတို့ ပြန်လည်ကြေညာခဲ့ပါသည်။ စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာများကို သက်ဆိုင်ရာ တိုင်းမှူးများအား အပ်နှင်းခဲ့ပြီး စစ်ခုံရုံးဖြင့် သေဒဏ်အထိ ချမှတ်နိုင်သည့် တရားစီရင်ရေးအာဏာကိုလည်း ယာယီသမ္မတတာဝန်ယူသူ မင်းအောင်လှိုင်က ခန့်အပ်ခဲ့ပါသည်။ တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ် ၉ ခုရှိ ယင်းမြို့နယ် ၆၃ မြို့နယ်အား ရက်ပေါင်း ၉၀ အတွက် အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ၏ အမိန့်များကို ယာယီသမ္မတ(တာဝန်) ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က လက်မှတ်ရေးထိုး ထုတ်ပြန်ပြီး နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ရာထူးကို ဦး[[ညိုစော]] အား အပ်နှင်းခဲ့ပြီး၊ [[ဦးညိုစောအစိုးရ|ပြည်ထောင်စုအစိုးရအသစ်]]ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/73051|publisher=MOI|accessdate=1 August 2025}}</ref> ဖျက်သိမ်းလိုက်သော စစ်ကောင်စီအစား [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး၊ ဥက္ကဋ္ဌနေရာကို ယူထားပြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးကို ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌနေရာကို ပေးအပ်သည်။ <ref>{{Cite web|title=နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင် ဖွဲ့စည်းခြင်း|url=https://www.mdn.gov.mm/my/niungngntteaalunkhunrenngaekhmsaayaarekeaamrng-phaicnnykhng|accessdate=2025 July 31|publisher=Myanmar Digital News}}</ref>ယခင်စစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင်အချို့များကို ကာလုံအကြံပေးအဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ပြင်ဆင်ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဥပဒေပြုအာဏာကို ကာလုံကတစ်ဆင့် ပြန်လည်ကျင့်သုံးလိုက်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/73140|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ နိုင်ငံသားများ၏ ပုဂ္ဂိုလ်ဆိုင်ရာလွတ်လပ်မှုနှင့် ပုဂ္ဂိုလ်ဆိုင်ရာလုံခြုံမှုကို ကာကွယ်ပေးရေးဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေ|publisher=MOI|accessdate=2025-8-1}}</ref> === ကာချုပ်ရာထူးအပြောင်းအလဲ === {{main|၂၀၂၆ မြန်မာတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ရာထူးအပြောင်းအလဲ}} ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊မတ်လ ၃၀ရက်နေ့တွင် နေပြည်တော်ရှိ ဇေယျသီရိဗိမာန်၌ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်လွှဲပြောင်းလက်ခံခြင်းကို ဂုဏ်ပြုစစ်ရေးပြအခမ်းအနားဖြင့် ပြုလုပ်ပြီး၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း) ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]] ထံသို့ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တာဝန်များ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့သည်။ထိုနေ့မှာပင် [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] သမ္မတရွေးချယ်ရေးအစုအဖွဲ့က ဒုတိယသမ္မတလောင်း အဖြစ် တစညပါတီမှ ဒေါက်တာကျော်ဆွေ နှင့်အတူ ပူးတွဲအဆိုပြုခဲ့သည်။ထိုသို့ အဆိုပြုချိန် [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] ရာထူးနှင့်တွဲဖက်၍ အဆိုပြုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော ရွေးကောက်ခံ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး ဒုတိယနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81294 |access-date=2026-04-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> === ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီဝင် === ၂၀၂၆ စက်တင်ဘာလ ၁၉ ရက်နှင့် ၂၀ ရက်နေ့များတွင် ကျင်းပခဲ့သည့် စတုတ္ထအကြိမ် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]]ညီလာခံအပြီးတွင် ပါတီပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ဦးလှသိန်းက ဦးမင်းအောင်လှိုင်သည် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ၏ ပါတီဝင်ဖြစ်လာပြီဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားသွားသည်။<ref>{{Cite web |title=စစ်အာဏာရှင် မင်းအောင်လှိုင် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီဝင်ဖြစ်လာ |url=https://burmese.dvb.no/post/318275 |access-date=2026-09-22 |website=DVB Burmese |language=my}}</ref> == နိုင်ငံတော်သမ္မတ (၂၀၂၆-လက်ရှိ) == {{main|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း}} ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လ ၃၁ရက် တွင် ကြံ့ခိုင်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီမှ တင်သွင်းသည့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် သည် ရွေးကောက်ခံပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အစုအဖွဲ့၏ (၂၄၇ ) မဲရရှိခဲ့ပြီး၊ တစညပါတီမှ တင်သွင်းသည့် တောင်တွင်းကြီးမဲဆန္ဒနယ်မှ ဒေါက်တာကျော်ဆွေ ကို အနိုင်ရကာ ပြည်သူ့လွှတ်တော်အစုအဖွဲ့မှ ရွေးချယ်သော ဒုတိယသမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်။၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ဧပြီ ၃ရက် တွင် [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ၌ မဲအများဆုံးဖြင့် ဧကာဒသမမြောက် သမ္မတ အဖြစ် တင်မြှောက်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဒုတိယသမ္မတများအဖြစ် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ရွေးချယ်တင်မြှောက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81374 |access-date=2026-04-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၀ရက်တွင် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ဧကာဒသမမြောက် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော် သမ္မတ]] အဖြစ် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုပြီး စတင်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူ ဦးမင်းအောင်လှိုင်၊ ဒုတိယသမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူများဖြစ်သည့် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်နာယက၏ ရှေ့မှောက်၌ ကတိသစ္စာပြု {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81674 |access-date=2026-04-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ပြီးနောက် [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ|ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့သစ်]]ကို အဖွဲ့ဝင် ၃၄ ဦး၊ ဝန်ကြီးဌာန (၃၁) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81565 |access-date=2026-04-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> === ငြိမ်းချမ်းရေးလမ်စဉ် (၂၀၂၆ - လက်ရှိ) === သမ္မတကတိသစ္စာပြုပွဲ၏ မိန့်ခွန်းတွင် [[တစ်နိုင်ငံလုံး ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှု ရပ်စဲရေးသဘောတူစာချုပ်|တစ်နိုင်ငံလုံး အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူစာချုပ်]] (NCA) လမ်းကြောင်းအတိုင်း ငြိမ်းချမ်းရေးလုပ်ငန်းစဉ်များကို ဆက်လက်ဖော်ဆောင်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး<ref>{{Cite web |last=News |first=K. I. C. |date=2026-04-11 |title=NCA အပစ်ရပ်လမ်းကြောင်းအတိုင်း ငြိမ်းချမ်းရေး ဆက်လက်ဖော်ဆောင်မည်ဟု စစ်ခေါင်းဆောင်ပြော |url=https://kicnews.org/2026/04/nca-%E1%80%A1%E1%80%95%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%A1%E1%80%90%E1%80%AD/ |access-date=2026-04-12 |website=ကေအိုင်စီ - KIC News |language=en-US}}</ref>၊ ဧပြီ ၁၁ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတက ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးဆောင်သော အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုဗဟိုကော်မတီ<ref>{{Cite web |title=အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုဗဟိုကော်မတီ (National Solidarity and Peace – making Central Committee ) ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81695 |access-date=2026-04-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ ဒုတိယသမ္မတ ဦး[[ညိုစော]]က ဦးဆောင်သော အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှု လုပ်ငန်းကော်မတီ<ref>{{Cite web |title=အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းကော်မတီ (National Solidarity and Peace – making Working Committee) ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81697 |access-date=2026-04-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>နှင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရာပြည့်]]က ဦးဆောင်မည့် အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီ<ref>{{Cite web |title=အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီ (National Solidarity and Peace-making Negotiation Committee) ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81699 |access-date=2026-04-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>တို့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ နှစ်သစ်ကူးနှုတ်ခွန်းဆက်မိန့်ခွန်တွင် "လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းအားလုံး လက်နက်ကိုင်လမ်းစဉ်ကို စွန့်လွှတ်ပြီး နိုင်ငံရေးလမ်းကြောင်းကတစ်ဆင့် နိုင်ငံရေးပြဿနာကို နိုင်ငံရေးနည်းလမ်းနဲ့ဖြေရှင်း ဆောင်ရွက်သွားကြဖို့ အလေးအနက်တိုက်တွန်းသည်" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူ အဂ္ဂမဟာ သီရိသုဓမ္မ ဦးမင်းအောင်လှိုင်၏ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ နှစ်သစ်ကူးနှုတ်ခွန်းဆက် မင်္ဂလာစကား {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81790 |access-date=2026-04-18 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> === လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့် (၂၀၂၆-လက်ရှိ) === ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၇) ရက်နေ့တွင် ကျရောက်သော [[မြန်မာ သက္ကရာဇ်|မြန်မာသက္ကရာဇ်]] နှစ်ဆန်းတစ်ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၄,၃၃၅ ဦးနှင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁၇၉ ဦး၊ စုစုပေါင်း ၄,၅၁၄ ဦးတို့ကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်အသီးသီးရှိ အကျဉ်းထောင်/အချုပ်ထောင်/စခန်းအသီးသီးမှ အကျဉ်းကျခံနေရသူများကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြု {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81823 |access-date=2026-04-18 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> လွတ်မြောက်လာသူများထဲ၌ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများဖြစ်သော သမ္မတ ဦး[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]]၊​ ဦးဝင်းထိန်တို့အပါအဝင် နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသား ဦးရေ ၁၆၅ ဦးသာ ပါဝင်ကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာနိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများကွန်ရက်က ထုတ်ပြန်သည်။​<ref>{{Cite web |date=2026-04-17 |title=ယနေ့ လွတ်ငြိမ်းခွင့်မှာ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသား ဦးရေ ၁၆၅ ဦးသာ ပါဝင်လာ - New Day Myanmar |url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%9a%e1%80%94%e1%80%b1%e1%80%b7-%e1%80%9c%e1%80%bd%e1%80%90%e1%80%ba%e1%80%84%e1%80%bc%e1%80%ad%e1%80%99%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%81%e1%80%bd%e1%80%84%e1%80%b7%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac/ |access-date=2026-04-18 |language=en-US}}</ref> နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် ဒေါ်[[အောင်ဆန်းစုကြည်]] အား ချမှတ်ထားသည့် ထောင်ဒဏ် ၂၇ နှစ်အနက် (၄) နှစ်နှင့် (၆) လအား လျှော့ပေါ့ပေးခဲ့ကြောင်း ၎င်း၏ ရှေ့နေဖြစ်သူက ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-04-17 |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ရဲ့ ထောင်ဒဏ် ၂၇ နှစ်အနက် ၄ နှစ်ခွဲ လျှော့ပေါ့ပေး - New Day Myanmar |url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%92%e1%80%b1%e1%80%ab%e1%80%ba%e1%80%a1%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%86%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%85%e1%80%af%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%9b%e1%80%b2%e1%80%b7-4/ |access-date=2026-04-18 |language=en-US}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃၀) ရက်နေ့တွင် ကျရောက်သော [[ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓနေ့|ကဆုန်လပြည့်နေ့]] အထိမ်းအမှတ်အဖြင့် နိုင်ငံသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁,၅၀၈ ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82285 |access-date=2026-04-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>နှင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁၁ ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82287 |access-date=2026-04-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ စုစုပေါင်း ၁,၅၁၉ ဦးတို့ကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■ အကျဉ်း​ထောင် အချုပ်​ထောင်အသီးသီးတွင် အကျဉ်းကျခံ​နေရသည့် အကျဉ်းသား အကျဉ်းသာသူ ၁၅၀၈ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်​ပေး |url=https://news-eleven.com/article/311564 |access-date=2026-04-30 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၃ဝ ရက် မတိုင်မီ ကျူးလွန်ခဲ့သော ပြစ်မှုတစ်ခုခုနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခြင်းခံရပြီး အကျဉ်း ထောင်/အချုပ်ထောင်/စခန်းအသီးသီးတွင် ပြစ်ဒဏ်ကျခံလျက်ရှိသော အကျဉ်းသား၊ သူများကို ရာဇဝတ်ကျင့်ထုံးဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၀၁၊ ပုဒ်မခွဲ (၁) အရ ယင်းတို့ကျခံရန်ကျန်ရှိသောပြစ်ဒဏ်၏ ခြောက်ပုံတစ်ပုံကို လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82283 |access-date=2026-04-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> == တရားဝင် နိုင်ငံတကကာ ခရီးစဉ်များ == {{main|ဦးမင်းအောင်လှိုင်၏ နိုင်ငံတော်အဆင့် ခရီးစဉ်များ}} နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ၏ ဥက္ကဋ္ဌ နှင့် နိုင်ငံတော် ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူး ရယူပြီးနောက်ပိုင်း ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် ၂၀၂၁ ခုနှစ်မှစ၍ နိုင်ငံတကာခရီးစဉ်အချို့ကို ဖိတ်ကြားခံရမှုအရ သွားရောက်ခဲ့သည်။ ထို့ထဲ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၇ ရက်နေ့တွင် အာဆီယံအလှည့်ကျဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ယူထားသည့် [[မလေးရှားနိုင်ငံ]]ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံ [[ဘန်ကောက်မြို့]]တွင် တွေ့ဆုံခဲ့ကြမှုလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://burmese.shannews.org/archives/47831#:~:text=%E1%80%A1%E1%80%AC%E1%80%86%E1%80%AE%E1%80%9A%E1%80%B6%E1%80%A1%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%A5%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%80%E1%80%8B%E1%80%B9%E1%80%8C%20%E1%80%90%E1%80%AC%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9A%E1%80%B0%E1%80%91%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA%20%E1%80%99%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%20%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA%20%E1%80%85%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%B1%E1%80%AB%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA,%E1%80%99%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%A1%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%20%E1%80%91%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%20%E1%80%98%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA%20%E1%80%85%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%86%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%B1%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%96%E1%80%BC%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%20%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%9B%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%81%8B|title=အာဆီယံဥက္ကဋ္ဌနှင့် စစ်ခေါင်းဆောင် ဘန်ကောက်မြို့တွင် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးနေ၊ ထိုင်းအစိုးရ လုံခြုံရေးတင်းကြပ်ထား|accessdate=2025-6--26|publisher=Shan Herald News|date=April 17, 2025|archive-date=4 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250504212343/https://burmese.shannews.org/archives/47831#:~:text=%E1%80%A1%E1%80%AC%E1%80%86%E1%80%AE%E1%80%9A%E1%80%B6%E1%80%A1%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%A5%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%80%E1%80%8B%E1%80%B9%E1%80%8C%20%E1%80%90%E1%80%AC%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9A%E1%80%B0%E1%80%91%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA%20%E1%80%99%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%20%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA%20%E1%80%85%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%B1%E1%80%AB%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA,%E1%80%99%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%A1%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%20%E1%80%91%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%20%E1%80%98%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA%20%E1%80%85%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%86%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%B1%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%96%E1%80%BC%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%20%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%9B%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%81%8B}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၀ ရက် မှစ၍ နိုင်ငံ၏ ၁၁ ဦးမြောက် သမ္မတ အဖြစ် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆို စတင်ထမ်းဆောင်ပြီးနောက် ပထမဦးဆုံးပြည်ပခရီးစဥ် အဖြစ် အိန္ဒိယနိုင်ငံ သို့ သွားရောက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် အိန္ဒိယသမ္မတနိုင်ငံဝန်ကြီးချုပ် H.E. Shri Narendra Modi နှင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေး |url=http://www.moi.gov.mm/news/83442 |access-date=2026-08-08 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>[[File:Мин Аун Хлайн в Татарстане 02 (25-06-2021).jpg|thumb|၂၀၂၁ခုနှစ် ဇွန်လအတွင်းက ရုရှားနိုင်ငံခရီးစဉ်တွင် ​တွေ့ရစဉ်]] == လူမျိုးတုံး သတ်ဖြတ်မှုနှင့် စစ်ရာဇဝတ်မှုများ == [[ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေး ကောင်စီ]]က မင်းအောင်လှိုင်၏ တပ်မတော်သားများသည် [[ကချင်ပြည်နယ်]]နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]က အရပ်သားများကို တမင်တကာ ပစ်မှတ်ထားခဲ့ကြကြောင်း၊ ရိုဟင်ဂျာအမျိုးသမီးများကို အဓမ္မပြုကျင့်ခဲ့ကြောင်း၊ အရပ်သားများကိုပစ်ခတ်ကြောင်းနှင့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]အတွင်းရှိ ကျေးရွာများ မီးရှို့ကြောင်း အစီရင်ခံ သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Section |first=United Nations News Service |date=20 June 2016 |title=UN News – Myanmar must address 'serious' human rights violations against minorities – UN rights chief |url=http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=54268#.WdnLnTtpG02 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180212012658/http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=54268#.WdnLnTtpG02 |archive-date=12 February 2018 |access-date=8 October 2017 |website=UN News Service Section |language=en}}</ref> သူသည် ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးများအား လူမျိုးတုန်းရှင်းလင်းခြင်းအတွက် စွပ်စွဲခံနေရသည်။<ref>{{Cite news |last=Farmaner |first=Mark |date=13 September 2017 |title=Only One Person Can Stop Ethnic Cleansing In Myanmar, And It Isn't Aung San Suu Kyi |work=[[Huffington Post]] |url=https://www.huffingtonpost.com/entry/myanmar-rohingya-aung-san-suu-kyi_us_59b83175e4b02da0e13cf59f |url-status=live |access-date=31 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190209201258/https://www.huffingtonpost.com/entry/myanmar-rohingya-aung-san-suu-kyi_us_59b83175e4b02da0e13cf59f |archive-date=9 February 2019 |accessdate=19 January 2022 |archivedate=9 February 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190209201258/https://www.huffingtonpost.com/entry/myanmar-rohingya-aung-san-suu-kyi_us_59b83175e4b02da0e13cf59f }}</ref> အဆိုပါလုပ်ရပ်များသည် လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှု၊ စစ်ရာဇဝတ်မှုနှင့် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုများ ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite news |date=30 March 2015 |title=Burma's Military Milestone |publisher=[[Human Rights Watch]] |url=https://www.hrw.org/news/2015/03/30/burmas-military-milestone |url-status=live |access-date=27 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160804172653/https://www.hrw.org/news/2015/03/30/burmas-military-milestone |archive-date=4 August 2016 |accessdate=28 May 2017 |archivedate=4 August 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160804172653/https://www.hrw.org/news/2015/03/30/burmas-military-milestone }}</ref> ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် ကုလသမဂ္ဂ၏ လွတ်လပ်သော နိုင်ငံတကာ အချက်အလက်ရှာဖွေရေးမစ်ရှင်က မင်းအောင်လှိုင်နှင့် အခြားသော စစ်ဗိုလ်ချုပ်များသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ကချင်ပြည်နယ်နှင့် ရှမ်းပြည်နယ်တို့တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုများအတွက် အဓိက တာဝန်ရှိသူများဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။<ref name="UNReport">{{Cite news |last=Nebehay |first=Stephanie |date=27 August 2018 |title=Myanmar generals had "genocidal intent" against Rohingya, must face justice – UN |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/myanmar-rohingya-un-idUSL8N1VH04R |accessdate=19 January 2022 |archivedate=12 February 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210212175728/https://www.reuters.com/article/myanmar-rohingya-un-idUSL8N1VH04R }}</ref> မင်းအောင်လှိုင်နှင့် တကွ အခြားစစ်ဗိုလ်ချုပ်များဖြစ်သည့် စိုးဝင်း၊ အောင်ကျော်ဇော၊ မောင်မောင်စိုးနှင့် သန်းဦးတို့အား စစ်ရာဇဝတ်မှုများအတွက် နိုင်ငံတကာ ရာဇဝတ်မှု တရားရုံးတို့တွင် တရားစွဲဆိုသင့်ကြောင်း ကုလသမဂ္ဂ စုံစမ်းစစ်ဆေးရေးအဖွဲ့က ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name=UNReport/> မြန်မာနိုင်ငံတွင်း လူမျိုးရေးနှင့် ဘာသာရေး အမုန်းတရားများ ပြန့်ပွားမှုကို ကာကွယ်ရန်အတွက်ဟုဆိုကာ ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်က မင်းအောင်လှိုင်အပါအဝင် လူပုဂ္ဂိုလ်နှင့် အဖွဲ့အစည်းများ၏ ဖေ့စ်ဘွတ်စာမျက်နှာ ၁၉ ခုကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=27 August 2018 |title=Facebook bans Myanmar army chief over rights abuses |work=[[The Times of India]] |url=https://www.timesofindia.com/world/south-asia/facebook-bans-myanmar-army-chief-over-rights-abuses/articleshow/65561259.cms |access-date=27 August 2018}}{{Dead link|date=April 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news |date=27 August 2018 |title=Facebook bans Myanmar Army Chief Min Aung Hlaing, 19 others over rights abuses |publisher=[[News Nation]] |url=http://www.newsnation.in/world-news/facebook-bans-myanmar-army-chief-min-aung-hlaing-19-after-un-report-on-rohingya-article-201517.html |url-status=live |access-date=27 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180827174300/http://www.newsnation.in/world-news/facebook-bans-myanmar-army-chief-min-aung-hlaing-19-after-un-report-on-rohingya-article-201517.html |archive-date=27 August 2018 |accessdate=19 January 2022 |archivedate=27 August 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180827174300/http://www.newsnation.in/world-news/facebook-bans-myanmar-army-chief-min-aung-hlaing-19-after-un-report-on-rohingya-article-201517.html }}</ref> ၂၀၁၉ ခုနှစ် မေလ ၁၆ ရက်တွင် တွစ်တာမှလည်း မင်းအောင်လှိုင်ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Archived copy |url=https://www.theguardian.com/world/2019/may/16/myanmar-army-chiefs-twitter-account-suspended-over-anti-rohingya-hate-speech |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200630080746/https://www.theguardian.com/world/2019/may/16/myanmar-army-chiefs-twitter-account-suspended-over-anti-rohingya-hate-speech |archive-date=30 June 2020 |access-date=5 May 2020}}</ref> ၂၀၁၉ ခုနှစ် မတ်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ရခိုင်လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦးဖြစ်သော ဦး[[ကျော်ဇောဦး]]က ရခိုင်ပြည်နယ်တွင်း တပ်မတော်၏ လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုများသည် ပြည်သူလူထုနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များအား ထိခိုက်နစ်နာစေကြောင်း အိတ်ဖွင့်ပေးစာကို မင်းအောင်လှိုင်ထံ ပေးပို့ခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |url=https://kzo.home.blog/2019/03/18/open-letter-to-myanmar-cinc-min-aung-hlaing-from-u-kyaw-zaw-oo-about-damage-incurred-by-intentional-and-indiscriminate-attacks-of-myanma-tatmadaw-on-non-military-targets/ |title=Open Letter to Senior General Min Aung Hlaing from U Kyaw Zaw Oo about damage to cultural heritage, fatalities and casualties incurred by intentional and indiscriminate attacks of Myanma Tatmadaw on non-military targets |publisher=[[Kyaw Zaw Oo]] |year=2019 |access-date=27 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227103927/https://kzo.home.blog/2019/03/18/open-letter-to-myanmar-cinc-min-aung-hlaing-from-u-kyaw-zaw-oo-about-damage-incurred-by-intentional-and-indiscriminate-attacks-of-myanma-tatmadaw-on-non-military-targets/ |archive-date=27 December 2020}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://kzo.home.blog/2019/03/18/open-letter-to-senior-general-min-aung-hlaing-from-u-kyaw-zaw-oo-about-intentional-and-indiscriminate-attacks-of-myanma-tatmadaw-on-non-military-targets/ |title=သမိုင်းဝင် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာအဆောက်အအုံများအပါအဝင် စစ်ဖက်ပစ်မှတ်မဟုတ်သည့်နေရာများသို့ တမင်သက်သက် ပစ်ခတ်ကြသဖြင့် သေဆုံးထိခိုက်ကြရသည့်ကိစ္စ အိတ်ဖွင့်ပေးစာ |publisher=[[Kyaw Zaw Oo]] |year=2019 |language=my |access-date=27 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227104428/https://kzo.home.blog/2019/03/18/open-letter-to-senior-general-min-aung-hlaing-from-u-kyaw-zaw-oo-about-intentional-and-indiscriminate-attacks-of-myanma-tatmadaw-on-non-military-targets/ |archive-date=27 December 2020}}</ref> အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုက မင်းအောင်လှိုင်အား ပိတ်ဆို့မှုများ ချမှတ်ခဲ့ရာ သူ့အား အမေရိကန်နိုင်ငံသို့ ဝင်ရောက်ခွင့်ကို ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ပိတ်ပင်ခဲ့သည်။<ref name=":0">{{Cite web |title=US Tightens Sanctions on Myanmar Army Chief |url=https://www.voanews.com/east-asia-pacific/us-tightens-sanctions-myanmar-army-chief |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210108091251/https://www.voanews.com/east-asia-pacific/us-tightens-sanctions-myanmar-army-chief |archive-date=8 January 2021 |access-date=11 January 2021 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref name=":0" /><ref>{{Cite web |title=Treasury Sanctions Individuals for Roles in Atrocities and Other Abuses |url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/sm852 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201207144752/https://home.treasury.gov/news/press-releases/sm852 |archive-date=7 December 2020 |access-date=11 January 2021 |website=U.S. Department of the Treasury}}</ref> ၂၀၁၇ ခုနှစ်အတွင်း ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးများအပေါ် ကျူးလွန်ခဲ့သော လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်ခဲ့သည့် ရာဇဝတ်မှုများနှင့် စစ်ရာဇဝတ်မှုပေါင်းများစွာအတွက် စစ်ခေါင်းဆောင် [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[သတိုးမဟာသရေစည်သူ]] [[သတိုးသီရိသုဓမ္မ|သတိုးသီရိ]]သုဓမ္မ မင်းအောင်လှိုင်ကို ဖမ်းဝရမ်းထုတ်ရန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရာဇဝတ်မှုတရားရုံး (ICC) ၏ ရှေ့နေချုပ် ကာရင် ခန်း (Karim AA Khan) က ICC တရားရုံးကို ၂၀၂၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၂၇ ရက်နေ့တွင်လျှောက်ထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cwy147w07pyo|title=အိုင်စီစီ ဖမ်းဝရမ်း လျှောက်ထားမှု အပေါ် စစ်ကောင်စီ တုံ့ပြန်ချက်|work=BBC Burmese|access-date=၂၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၄|date=၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄ }}</ref>လူ့အခွင့်အရေးတက်ကြွသူများက ထောက်ခံကြိုဆိုခဲ့ကြသော်လည်း တရုတ်နိုင်ငံခြားရေးပြောခွင့်ရ Mao Ning က ကုလသမဂ္ဂလုံခြုံရေးကောင်စီက အမှုကိုလွှဲပြောင်းပေးခြင်းမျိုးမဟုတ်လျှင် ရောမဥပဒေစာချုပ်၌ လက်မှတ် မထိုးထားသည့် နိုင်ငံ နှင့် နယ်မြေများအပေါ် အိုင်စီစီတရားရုံးက စီရင်ပိုင်ခွင့်မရှိဟု နိုဝင်ဘာ ၂၈ ရက် တွင် မြန်မာစစ်ခေါင်းဆောင်ဘက်က ပြောဆို ရပ်တည်ခဲ့သည်။အလားတူ မြန်မာစစ်ကောင်စီပြောခွင့်ရ ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်းကလည်း အိုင်စီစီရှေ့နေချုပ်၏ ပြောကြားချက်အပေါ် လက်မခံဘဲ ပယ်ချသည်။ == အကျင့်ပျက်ခြစားမှုများ == မင်းအောင်လှိုင်သည် တပ်မတော်ပိုင် [[ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ စီးပွားရေး ဦးပိုင်လီမိတက်]] (MEHL)တွင် ရှယ်ယာအများစု ပိုင်ဆိုင်သူတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၀-၁၁ ဘဏ္ဍာရေးနှစ်တွင် ရှယ်ယာ ၅၀၀၀ ပိုင်ဆိုင်ခဲ့ပြီး နှစ်စဉ်အမြတ်ဝေစုအနေဖြင့် ဒေါ်လာ နှစ်သိန်းခွဲ ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Leaked documents reveal global business links to Myanmar military crimes |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2020/09/mehl-military-links-to-global-businesses/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210108144231/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2020/09/mehl-military-links-to-global-businesses/ |archive-date=8 January 2021 |access-date=11 January 2021 |website=Amnesty International |language=en}}</ref> သူသည် MEHL ၏ နာယက အဖွဲ့ဝင်လည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=17 June 2020 |title=Systemic Conflict of Interest in Myanmar Military Allows for Serious Corruption |url=https://www.justiceformyanmar.org/press-releases/systemic-conflict-of-interest-in-myanmar-military-allows-for-serious-corruption |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026180332/https://www.justiceformyanmar.org/press-releases/systemic-conflict-of-interest-in-myanmar-military-allows-for-serious-corruption |archive-date=26 October 2020 |access-date=11 January 2021 |website=Justice For Myanmar}}</ref> မင်းအောင်လှိုင်၏ သားဖြစ်သူ အောင်ပြည့်စုံသည် Sky One ဆောက်လုပ်ရေးကုမ္ပဏီနှင့် အောင်မြင့်မိုမင်းအာမခံ ကုမ္ပဏီအပါအဝင် ကုမ္ပဏီများစွာ ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။<ref name=":3" /> အောင်ပြည့်စုံသည် ဆက်သွယ်ရေးကုမ္ပဏီတစ်ခုဖြစ်သော [[မိုင်တဲလ် မြန်မာ]]တွင်လည်း ရှယ်ယာများစွာ ပါဝင်ထားသည်။<ref name=":3">{{Cite web |title=တပ်ချုပ်သားပိုင်ကုမ္ပဏီများကို အရေးယူရန် ကုလအချက်အလက်ရှာဖွေရေးအဖွဲ့ တောင်းဆို |url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/2402 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201053646/https://www.myanmar-now.org/mm/news/2402 |archive-date=1 February 2021 |access-date=11 January 2021 |website=Myanmar NOW |language=my}}</ref> တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ယူပြီးနောက် ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ [[ပြည်သူ့ရင်ပြင်နှင့် ပြည်သူ့ဥယျာဉ်]]တွင် စားသောက်ဆိုင်နှင့် အနုပညာပြခန်းအတွက် နှစ် ၃၀ မြေငှားရမ်းခြင်းကို ဈေးကွက်ပေါက်ဈေးထက် လျော့နည်းသော နှုန်းထားဖြင့် သားဖြစ်သူ အောင်ပြည့်စုံက ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Military Chief's Son Paid 'Very Low' Rent for His Upscale Restaurant on Government-Owned Land |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/military-chiefs-son-paid-very-low-rent-for-his-upscale-restaurant-on-government-owned-land |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200717014336/https://myanmar-now.org/en/news/military-chiefs-son-paid-very-low-rent-for-his-upscale-restaurant-on-government-owned-land |archive-date=17 July 2020 |access-date=11 January 2021 |website=Myanmar NOW |language=en}}</ref> ဆေးနှင့် ဆေးပစ္စည်းများအတွက် [[အစားအသောက်နှင့် ဆေးဝါးကွပ်ကဲမှုဌာန (မြန်မာ)|အစားအသောက်နှင့် ဆေးဝါးကွပ်ကဲရေးဌာန]]၏ ခွင့်ပြုချက်နှင့် အခွန်ကိစ္စရပ်များကို ဝန်ဆောင်မှုပေးသော ''A&M Mahar'' ကုမ္ပဏီသည်လည်း အောင်ပြည့်စုံပိုင်ဆိုင်သော ကုမ္ပဏီ ဖြစ်သည်။<ref name=":1">{{Cite web |title=Dirty Secrets #2: Sr. Gen. Min Aung Hlaing's family profiting off of FDA and Customs clearances |url=https://www.justiceformyanmar.org/stories/dirty-secrets-2-sr-gen-min-aung-hlaings-family-selling-fda-and-customs-clearance-for-profit |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026181000/https://www.justiceformyanmar.org/stories/dirty-secrets-2-sr-gen-min-aung-hlaings-family-selling-fda-and-customs-clearance-for-profit |archive-date=26 October 2020 |access-date=11 January 2021 |website=Justice For Myanmar}}</ref> အခွန်ဌာနကို MEHL ၏ ဒါရိုက်တာဟောင်းဖြစ်သူ ဦးကျော်ထင်က ဦးဆောင်သည်။<ref name=":1" /> ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် သမီးဖြစ်သူ [[ခင်သီရိသက်မွန်]]သည် [[သတ္တမမြောက်အာရုံ]] ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref name=":2">{{Cite web |title=Military Chief's Family Members Spend Big on Blockbuster Movies, Beauty Pageants |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/military-chiefs-family-members-spend-big-on-blockbuster-movies-beauty-pageants |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201215082136/https://www.myanmar-now.org/en/news/military-chiefs-family-members-spend-big-on-blockbuster-movies-beauty-pageants |archive-date=15 December 2020 |access-date=11 January 2021 |website=Myanmar NOW |language=en}}</ref> ထိုနှစ်မှာပင် ချွေးမဖြစ်သူ မျိုးရတနာထိုက်က Stellar Seven Entertainment အမည်ရှိ ဖျော်ဖြေရေးကုမ္ပဏီတစ်ခုကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref name=":2" /> ==ထမ်းဆောင်ခဲ့သော စစ်ဖက်ဆိုင်ရာတာဝန်များ== {| class="wikitable" |- !ခုနှစ် !! နေရာ !!ရာထူး!! တာဝန် |-၁၉၉၅-၁၉၉၈(အမှတ်(၃၆၉)ခြေမြန်တပ်ရင်း)နမခလက်အောက်ခံတပ်ရင်း(တပ်ရင်းမှူး) | ၁၉၉၈ ||[[အမှတ်(၃၃)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်]] || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး || စစ်ဦးစီးအရာရှိ (ပထမတန်း) |- | ၁၉၉၉ ||[[အမှတ်(၃၃)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်]] || ဗိုလ်မှူးကြီး|| နည်းဗျူဟာမှူး |- | ၂၀၀၂ ||[[အမှတ်(၄၄)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်]] || ဗိုလ်မှူးချုပ် || တပ်မမှူး |- | ၂၀၀၃ ဩဂုတ် ||[[စစ်တက္ကသိုလ်]] || ဗိုလ်မှူးချုပ် || ကျောင်းအုပ်ကြီး |- | ၂၀၀၄ နိုဝင်ဘာ || [[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] || ဗိုလ်ချုပ်|| တိုင်းမှူး |- | ၂၀၀၆ || [[တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] || ဗိုလ်ချုပ် || တိုင်းမှူး |- | ၂၀၀၇ || [[မြန်မာနိုင်ငံ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ဗိုလ်ချုပ်|| [[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့မှူး]] |- | ၂၀၀၈ || [[မြန်မာနိုင်ငံ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး || [[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့မှူး]] |- | ၂၀၁၀ ဩဂုတ် || [[မြန်မာနိုင်ငံ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး || [[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)|ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး (ကြည်း/ ရေ/ လေ)]] |- |၂၀၁၁ မတ် || rowspan="3" |[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး]]|| ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|| rowspan="3" | [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|တပ်မတော်ကာကွယ်ရေး ဦးစီးချုပ်]] |- |၂၀၁၂ ဧပြီ ၃ || ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး |- |၂၀၁၃ မတ် || ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး |} == ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း == ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁ ရက်တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်က [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[မဟာသရေစည်သူ]]ဘွဲ့ကို ချီးမြှင့်အပ်နှံခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=မြန်မာနိုင်ငံပြန်တမ်း|url=https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/3ca3a1e3-b448-4c9a-b428-cf32d455055e/resource/155c187b-6893-4037-bacb-a6ca8676deb2/download/69-18.pdf|accessdate=2025 August 2|publisher=Open Data Mekong}}</ref> ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၇ ရက်တွင် အမိန်ကြော်ငြာစာ အမှတ် ၆၂/၂၀၂၂ အရ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]] မင်းအောင်လှိုင်သည် [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[သတိုးမဟာသရေစည်သူ]]ဘွဲ့နှင့် [[သုဓမ္မသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[သတိုးသီရိသုဓမ္မ]]ဘွဲ့တို့ မိမိကိုယ်ကို ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။ <ref name=":4" /> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ (၅) ရက်နေ့တွင် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]က ဂုဏ်ထူးဆောင် [[ပြည်သူ့ရေးရာ စီမံခန့်ခွဲမှု|ပြည်သူ့ရေးရာစီမံခန့်ခွဲမှု]]ပါရဂူဘွဲ့ Honorary Doctor of Public Administration (D.P.A honoris causa) ကိုချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=NP News |url=https://www.npnewsmm.com/news/69846d4bdd503d7856062b39 |access-date=2026-04-14 |website=www.npnewsmm.com}}</ref> == ကျန်းမာရေး နှင့် အရေးပေါ်ခွဲစိတ်ခံရမှု == ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် ခါးကျီးပေါင်းရောဂါကြောင့် အာရုံကြောညပ်ခြင်း (Lumbar Spondylosis with Spinal Stenosis) ဝေဒနာအတွက် နေပြည်တော်ရှိ အမှတ် (၂) တပ်မတော်ဆေးရုံကြီး (ခုတင် ၁၀၀၀) ၌ အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ ပါရဂူများနှင့် မြန်မာ့တပ်မတော်ဆေးတပ်ဖွဲ့တို့ ပူးပေါင်း၍ ၂ နာရီကြာ အရေးပေါ် ခွဲစိတ်ကုသမှု ခံယူခဲ့သည်။ထို ခွဲစိတ်မှုသည် အောင်မြင်ခဲ့ကြောင်း ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီက သတင်းထုတ်ပြန်ပေးခဲ့ပြီး၊ထုတ်ပြန်ချက်ထဲ တာဝန်များပြန်လည်ထမ်းဆောင်နေပြီဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://news-eleven.com/article/310689|title=ယာယီသမ္မတ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ခါးကျီးပေါင်းရောဂါကြောင့် အာရုံကြောညပ်ခြင်း ဝေဒနာခံစားခဲ့ရသဖြင့် အရေးပေါ်ခွဲစိတ်ကုသမှု (၂)နာရီကြာ ပြုလုပ်ခဲ့ရ|work=Eleven Media Group|access-date=၂၃ မတ် ၂၀၂၆|date=၂၃ မတ် ၂၀၂၆}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist|2}} {{s-start}} {{s-mil}} {{s-bef|before=[[ရွှေမန်း၊ ဦး|သူရရွှေမန်း]]}} {{s-ttl|title=[[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)]]|years=၂၀၁၀–၂၀၁၁}} {{s-aft|after=[[လှဌေးဝင်း (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|လှဌေးဝင်း]]}} {{s-bef|before=[[သန်းရွှေ]]}} {{s-ttl|title=[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]|years=၂၀၁၁–၂၀၂၆}} {{S-aft|after= [[ရဲဝင်းဦး]]}} {{s-off}} {{s-bef|before=[[သန်းရွှေ]]<br>{{nobold|[[နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ|နအဖ]]ဥက္ကဋ္ဌ <small>(၁၉၉၇–၂၀၁၁)</small>}}}} {{s-ttl|title=[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]|years=၂၀၂၁–၂၀၂၅}} {{S-aft|after= ''ကောင်စီဖျက်သိမ်း''}} {{s-bef|before=[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] {{nobold|(ယာယီ)}}}} {{s-ttl|title=ယာယီ[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|သမ္မတ]] (တာဝန်) |years=၂၀၂၄–၂၀၂၆}} {{S-aft|after= ''ကိုယ်တိုင်''}} {{s-vac|last=[[သိန်းစိန်]] {{nobold|(၂၀၁၁)}}}} {{s-ttl|title=[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] |years=၂၀၂၁–၂၀၂၅}} {{S-aft|after= [[ညိုစော]]}} {{s-end}} {{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်သူ အကြီးအကဲများ}} {{နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ}} {{lifetime|၁၉၅၆| | }} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ]] [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဝင်များ]] [[ကဏ္ဍ:အာဏာသိမ်း ခေါင်းဆောင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မကွေးတိုင်းဒေသကြီးမှ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ထားဝယ်လူမျိုး]] mv41r6sww7jzl01qj4ppea1zojkl681 1055021 1054902 2026-09-24T08:07:54Z Zawzawaungthwin 100038 [[Special:Contributions/~2026-51348-56|~2026-51348-56]] ([[User talk:~2026-51348-56|ဆွေးနွေးချက်]]) ၏ မူဟောင်း [[Special:Diff/1054902|1054902]] ကို ပြန်ပြင်လိုက်သည် 1055021 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]](ငြိမ်း) | name = မင်းအောင်လှိုင် | image = President Min Aung Hlaing 2026 (cropped).jpg |caption = သမ္မတ မင်းအောင်လှိုင် (၂၀၂၆) |office1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ စာရင်း|ဧကာဒသမမြောက်]] [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ]] |term_start1= ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |term_end1 = |vicepresident1 = [[ညိုစော|ညိုစော]] <br> [[နန်းနီနီအေး|နန်းနီနီအေး]] |predecessor1= [[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]] |successor1 = | office2 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] | status2 = ယာယီ (တာဝန်) | predecessor2 = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] (ယာယီ) | successor2 = ''ကိုယ်တိုင်'' | president2 = | primeminister2 = ''ကိုယ်တိုင်'' <small>(၂၀၂၄-၂၀၂၅)</small> <br> [[ညိုစော]] <small>(၂၀၂၅-၂၀၂၆)</small> | term_start2 = ၂၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ | term_end2 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | office3 = [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်| နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] <br>ဥက္ကဋ္ဌ | predecessor3 = ''ကော်မရှင်စတင်'' | successor3 = ''ကော်မရှင် ဖျက်သိမ်း'' |appointer3= ''ကိုယ်တိုင်'' | deputy3 = [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] | president3 = ''ကိုယ်တိုင်'' (ယာယီတာဝန်) | termstart3 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | termend3 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | office4 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]<ref>{{cite web|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး အမိန့်အမှတ်(၉/၂၀၂၁) ၁၃၈၂ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလပြည့်ကျော် ၆ ရက် ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ ရက်|url=http://www.dsinfo.org/node/957|website=|access-date=|language=|date=2 February 2021|accessdate=2 February 2021|archivedate=3 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210203131316/http://dsinfo.org/node/957}}</ref> | predecessor4 = ''ကောင်စီစတင်'' | successor4 =''ကောင်စီဖျက်သိမ်း'' | deputy4 = [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] | president4 = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] (ယာယီ) <br> ''ကိုယ်တိုင်'' (ယာယီတာဝန်) | termstart4 = ၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | termend4 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | office5 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ စာရင်း|၁၂ ဦးမြောက်]]<!--ဝန်ကြီးချုပ်အမည်ဖြင့် ရာထူးယူခဲ့သူများကိုသာ ထည့်တွက်ထားခြင်းဖြစ်သည်။--> [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]]<ref>{{Cite news |url=http://www.xinhuanet.com/english/asiapacific/2021-08/01/c_1310100662.htm |title=Myanmar forms caretaker government: State Administration Council |accessdate=2 August 2021 |archivedate=19 February 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230219074722/http://www.xinhuanet.com/english/asiapacific/2021-08/01/c_1310100662.htm }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-military-ruler-promises-elections-says-ready-work-with-asean-2021-08-01/|title=Myanmar army ruler takes prime minister role, again pledges elections|accessdate=2 August 2021|archivedate=1 August 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210801191831/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-military-ruler-promises-elections-says-ready-work-with-asean-2021-08-01/}}</ref> | president5 = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] (ယာယီ)<br> ''ကိုယ်တိုင်'' (ယာယီ)(တာဝန်) | predecessor5 = [[သိန်းစိန် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးသိန်းစိန်]] (နအဖအစိုးရ) | successor5 = [[ညိုစော|ဦးညိုစော]] | deputy5 = {{list collapsed|title=''စာရင်း''| *[[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] *[[တင်အောင်စန်း]] *[[မြထွန်းဦး]] *[[မောင်မောင်အေး]] *[[ဝင်းရှိန်]] *[[သန်းဆွေ]] }} | term_start5 = ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | term_end5 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | office6 = [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] | predecessor6 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[သန်းရွှေ]] | successor6 = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]] | president6 =ဦး[[သိန်းစိန်]] <br> ဦး[[ထင်ကျော်]] <br> ဦး[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]] <br> ဦး[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] (ယာယီ) <br> ''ကိုယ်တိုင်'' (ယာယီ)(တာဝန်) | deputy6 = [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] | termstart6 = ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | termend6 = ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ | party = [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] <ref>{{Cite web |title=စစ်အာဏာရှင် မင်းအောင်လှိုင် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီဝင်ဖြစ်လာ |url=https://burmese.dvb.no/post/318275 |access-date=2026-09-22 |website=DVB Burmese |language=my}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1956|7|3|df=y}} | birth_place = [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]] ၊ [[မင်းဘူးမြို့]] | death_date = | death_place = | nationality = [[ထားဝယ်လူမျိုး]] | parents = ပန်းချီဦးခင်လှိုင်(ထားဝယ်)<ref>{{cite web |title=သီတဂူဆရာတော် ရေစက်ချအနုမောဒနာတရားဟောကြားချီးမြှင့်ခြင်း |url=https://thesitagu.org/index.php/academics/yangon/970-2020-01-27-03-08-48 |website=thesitagu.org |access-date=၂၃ ဧပြီ ၂၀၂၂ |date=၂၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀}}</ref>၊ ဒေါ်လှမူ(ထားဝယ်)<ref name="cincds">{{cite web |title=တပ်မတော် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်နှင့် ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံ Politic မဂ္ဂဇင်းတို့၏ မေးမြန်းဖြေကြားမှုများကို Politic မဂ္ဂဇင်း၌ ထည့်သွင်းဖော်ပြ |url=https://cincds.gov.mm/node/8613?d=1 |website=cincds.gov.mm |access-date=၂၃ ဧပြီ ၂၀၂၂ |date=၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၀}}</ref> | spouse = ဒေါ်[[ကြူကြူလှ]] | children = [[အောင်ပြည့်စုံ]]<br/>[[ခင်သီရိသက်မွန်]] | alma_mater = [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] ([[LL.B]])<br/>[[စစ်တက္ကသိုလ်]] | website = {{url|www.seniorgeneralminaunghlaing.com.mm}} | nickname = | allegiance = {{flag|Myanmar}} | branch = {{army|Myanmar}} | serviceyears = ၁၉၇၄–၂၀၂၆ | rank = [[File:Senior General.gif|15px]] [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] | unit = | commands = {{flagicon image|Commander in Chief flag of Myanmar.svg}} ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် | battles = [[ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်]] | awards = {{unbulleted list | [[သတိုးမဟာသရေစည်သူ]] | [[သတိုးသီရိသုဓမ္မ]] | [[:en:Orders, decorations, and medals of Malaysia|Honorary Malaysian Armed Forces Order for Valour (First Degree)]] | [[:en:Orders, decorations, and medals of Malaysia|Gallant Commander of Malaysian Armed Forces]] | Knight Grand Cross First Class of the Most Exalted [[ဆင်ဖြူတော်ဝင်သူရဲကောင်းဘွဲ့တံဆိပ်]] }} | ethnicity = |honorific prefix=[[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] (ငြိမ်း) <br>[[အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူ]] [[အဂ္ဂမဟာသီရိသုဓမ္မ]]<br>ဦး |military_blank1=ကိုယ်ပိုင်အမှတ်|military_data1=ကြည်း ၁၄၂၃၂}}[[အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူ]] [[အဂ္ဂမဟာသီရိသုဓမ္မ]] '''ဦးမင်းအောင်လှိုင်'''([[၃ ဇူလိုင်]] [[၁၉၅၆]] မွေးဖွား)သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ဧကာဒသမမြောက် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော် သမ္မတ]]ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ၁၀ ဦးမြောက် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]အဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-03 |title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သမ္မတအိပ်မက်ပြည့်ဝ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/czrey4p725jt |access-date=2026-04-03 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|စစ်အာဏာသိမ်း]]ပြီးနောက် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]၊ [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့်အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သော [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|အိမ်စောင့်အစိုးရ]]တွင်လည်း ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် မိမိကိုယ်တိုင် ခန့်အပ်ကာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|အိမ်စောင့်အစိုးရ]]၏ အစိုးရအကြီးအကဲအဖြစ် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာနှင့် ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဥပဒေပြုရေးအာဏာတို့ကို ကိုယ်တိုင်ကျင့်သုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Min Aung Hlaing elected Myanmar president despite international criticism |url=https://asia.nikkei.com/spotlight/myanmar-crisis/min-aung-hlaing-elected-myanmar-president-despite-international-criticism |access-date=2026-04-03 |website=Nikkei Asia |language=en}} </ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၂ ရက်တွင် ယာယီသမ္မတ [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]]မှ ကျန်းမာရေးမကောင်းတော့သဖြင့် ယာယီသမ္မတ တာဝန်များကို လက်လွှဲပေးခဲ့ရာ  ထိုနေ့မှာပင် သူသည် ယာယီသမ္မတ(တာဝန်) ရယူသူလည်း ဖြစ်သည်။<ref>ယာယီသမ္မတရာထူးအားယူ</ref>၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်တွင် သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော ရွေးကောက်ခံ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး က ဒုတိယသမ္မတလောင်းတစ်ဦးအဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့ပြီး၊မတ်လ ၃၁ရက်တွင် အဆိုပါအစုအဖွဲ့၏ ဒုတိယသမ္မတအဖြစ် [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်|ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]တွင် မဲအများဆုံးဖြင့် ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော ရွေးကောက်ခံ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး ပထမနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81258 |access-date=2026-03-31 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>ဧပြီလ ၃ရက် တွင် [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] က ဒုတိယ သမ္မတသုံးဦးအနက် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင် ကို ထောက်ခံမဲ ၄၂၉ ၊ ဦးညိုစော ကို ၁၂၆မဲ နှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေး ကို ၂၆ မဲဖြင့် သမ္မတမဲပေးရွေးချယ်မှု ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ဤသို့ဖြင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သည် ၁၁ ဦးမြောက်သမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၁၁ ဦးမြောက် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်အား ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က ရွေးချယ်တင်မြှောက် |url=https://news-eleven.com/article/310989 |access-date=2026-04-03 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> သူသည် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ရာထူးကို ၂၀၁၁ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် လက်ခံခဲ့ပြီး ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်တွင် အနားယူခဲ့သည်။ သူသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] ဦးဆောင်သော အဖွဲ့ဝင် (၁၁) ဦးပါဝင်သည့် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]]၏ အဖွဲ့ဝင်လည်းဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.burmalibrary.org/docs5/Myanmar_Constitution-2008-en.pdf |access-date=5 November 2019 |archive-date=16 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190816065930/http://www.burmalibrary.org/docs5/Myanmar_Constitution-2008-en.pdf }}</ref> ယခင်က [[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)|ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး (ကြည်း၊ရေ၊လေ)]] ဖြစ်သည်။<ref>https://www.irrawaddy.com/news/burma/min-aung-hlaing-appointed-vice-senior-general.html</ref>ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ [[ရိုဟင်ဂျာ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု|ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးတုန်းသတ်ဖြတ်မှု]]အတွက် အဓိကတာဝန်ရှိသူအဖြစ် စွပ်စွဲခံထားရသည်။ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒတွင် သူသည် [[အာဆီယံ]]၏လွှမ်းမိုးမှုကို တွန်းလှန်ပြီး [[ရုရှားနိုင်ငံ]]၊[[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]၊[[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]တို့အပေါ် ပိုမိုအားကိုးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=China, Russia, India enabling Myanmar’s military rule: Report |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/11/2/china-russia-india-enabling-myanmars-military-report |access-date=7 February 2023 |work=[[Al Jazeera]] |date=2 November 2022 |accessdate=24 February 2023 |archivedate=7 February 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230207033107/https://www.aljazeera.com/news/2022/11/2/china-russia-india-enabling-myanmars-military-report }}</ref><ref>{{cite news |title=Myanmar warns ASEAN that pressure would be counterproductive |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/28/myanmar-warns-asean-that-pressure-for-peace-is-counterproductive?traffic_source=KeepReading |access-date=7 February 2023 |work=[[Al Jazeera]] |date=28 October 2022 |accessdate=24 February 2023 |archivedate=7 February 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230207051251/https://www.aljazeera.com/news/2022/10/28/myanmar-warns-asean-that-pressure-for-peace-is-counterproductive?traffic_source=KeepReading }}</ref> သူ၏ လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုများနှင့် အကျင့်ပျက်ခြစားမှု စွပ်စွဲချက်များကြောင့် နိုင်ငံတကာ၏ အရေးယူပိတ်ဆို့မှုများ ဆက်တိုက်ချမှတ်ခံခဲ့ရလျက်ရှိသည်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ် [[ဒီမိုကရေစီ|ဒီမိုကရေစီ အညွှန်းကိန်း]]၏ အဆင့်သတ်မှတ်ချက်များအရ သူ၏လက်‌ထက်မြန်မာနိုင်ငံသည် အာဖဂန်နစ္စတန်ပြီးလျှင် ဒုတိယအာဏာရှင်အဆန်ဆုံးနိုင်ငံဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Ranked Second-Least Democratic Nation in World |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-ranked-second-least-democratic-nation-in-world.html |access-date=7 February 2023 |work=[[The Irrawaddy]] |date=10 February 2022}}</ref> ၂၀၂၃ ဧပြီလ ၁၃ တွင် [[တိုင်းစ်|တိုင်းမ်စ်]]မဂ္ဂဇင်းမှ သူ့အား "၂၀၂၃ ခုနှစ်၏ ဩဇာအရှိဆုံး လူပုဂ္ဂိုလ် ၁၀၀" ထဲတွင် ထည့်သွင်းခဲ့ပြီး "နိုင်ငံကိုအပယ်ခံဘဝသို့ ရောက်စေခဲ့သည်" ဟူ၍ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{cite web |last1=Campbell |first1=Joshua |title=Min Aung Hlaing |url=https://time.com/collection/100-most-influential-people-2023/6269857/min-aung-hlaing/ |website=The 100 Most Influential People of 2023 |publisher=[[တိုင်းစ်|TIME]] |access-date=16 April 2023 |date=13 April 2023 |quote=Min Aung Hlaing has returned Myanmar to a pariah state and made it the world’s second most authoritarian regime, per the Economist Intelligence Unit’s 2022 Democracy Index. Only Taliban-ruled Afghanistan ranked worse. |archive-date=16 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230416064524/https://time.com/collection/100-most-influential-people-2023/6269857/min-aung-hlaing/ }}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃) ရက်နေ့တွင် တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပွဲတွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်ကို နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ ==ကိုယ်ရေးအကျဉ်း== [[File:Thai delegation with Burmese SPDC.jpg|thumb|၂၀၁၀ပြည့်နှစ်က ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေက ထိုင်းနိုင်ငံဝန်ကြီးချုပ် [[အဘီစစ် ဝိဇ္ဇာဇီဝ]]အား လက်ခံတွေ့ဆုံရာ ထိုစဉ်ကညှိကွပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးမင်းအောင်လှိုင်အား ဘေးတွင်တွေ့ရစဉ်]] ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် (ကြည်း ၁၄၂၃၂)<ref>{{cite web|title=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အဖြစ် ပြန်လည်အတည်ပြုခန့်အပ်ခြင်း|url=https://www.gad.gov.mm/sites/default/files/3_ttpmettaakaakyeruiiciikhpaphc_pnlnnyattnnypkhnapkhng.pdf|accessdate=16 June 2021|archivedate=24 June 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210624195531/https://www.gad.gov.mm/sites/default/files/3_ttpmettaakaakyeruiiciikhpaphc_pnlnnyattnnypkhnapkhng.pdf}}</ref> ကို ခရစ်နှစ် ၁၉၅၅-ခုနှစ်တွင် အစိုးရဝန်ထမ်းဖြစ်သည့် ဖခင်တာဝန်ကျရာ[[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မင်းဘူးမြို့]]တွင် မွေးဖွားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.facebook.com/popularnewsjournal/videos/361626864949685 |title=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင် နှင့် Popular News အင်တာဗျူး|work=Popular News Journal|access-date=၁၃ ဇွန် ၂၀၂၃ |date= ၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀ }}</ref> ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးသောင်းလှိုင်(ခေါ်) ဦးခင်လှိုင်မှာ အစိုးရဝန်ထမ်းဖြစ်ပြီး ပန်းချီဆရာတစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။ မိဘနှစ်ပါးစလုံးသည် ထားဝယ်ဇာတိဖြစ်ကြပြီး [[မြန်မာလူမျိုး|မြန်မာ]]လူမျိုးများဖြစ်သည်။<ref name="cincds"/> ၁၉၆၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၆ ခုနှစ်အထိ မန္တလေးမြို့၊ ၁၉၆၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၂ ခုနှစ်အထိ ရန်ကုန်မြို့တို့တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး<ref name="cincds" /> ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းကို [[အ.ထ.က(၁)လသာ]] (Central) ကျောင်းမှ အောင်မြင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သစ်နှင့် အမေရိကန် မြန်မာ တပ်မတော်နှစ်ရပ် ဆက်ဆံရေး - အပိုင်း (၁) |url=http://burmese.voanews.com/content/article-04-02-11-soldiers-talk054-119117354/1245642.html |access-date=6 September 2014 |archive-date=5 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305092756/http://burmese.voanews.com/content/article-04-02-11-soldiers-talk054-119117354/1245642.html }}</ref> ၁၉၇၃-၇၄ ခုနှစ်တွင် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] ဥပဒေပညာ တက်ရောက်သင်ကြားရင်း ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် [[စစ်တက္ကသိုလ်]] ဗိုလ်လောင်းသင်တန်း အပတ်စဉ် (၁၉) ဝင်ခွင့်ရရှိခဲ့ရာ [[ပြင်ဦးလွင်မြို့]]ရှိ [[စစ်တက္ကသိုလ်]]သို့ တက်ရောက်ခဲ့ပြီး သိပ္ပံဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။ [[နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရေးတက္ကသိုလ်]]မှ မဟာဝိဇ္ဇာ(ကာကွယ်ရေး)ဘွဲ့ကိုလည်း ရရှိခဲ့သည်။ အရာရှိငယ်ဘဝတွင် မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် အမှတ်(၈၆) ခြေလျင်တပ်ရင်းတွင် ထမ်းဆောင်ခဲ့ဖူးသည်။ (အမှတ်(၃၆၉)ခြေမြန်တပ်ရင်း)နမခလက်အောက်ခံတပ်ရင်း တပ်ရင်းမှူး၊ အမှတ်(၃၃) ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်တွင် စစ်ဦးစီးမှူး(ပထမတန်း)နှင့် နည်းဗျူဟာမှူး တာဝန်များ၊ အမှတ်(၄၄) ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ် တပ်မမှူး၊ စစ်တက္ကသိုလ် ကျောင်းအုပ်ကြီး၊ အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်နှင့် တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး တာဝန်များအပြင် အမှတ်(၂) စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူးတာဝန်ကိုပါ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲကာလတွင် [[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)]] ဖြစ်လာပြီး ၂၀၁၁ မတ် ၃၁ မှ စတင်ကာ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ရာထူးကို ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်ဖြင့် စတင်တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ==တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်== ===၂၀၁၁-၂၀၁၆ : ပြည်ထောင်စုကြံခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီအစိုးရ ကာလ=== ၂၀၁၁ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်နေ့တွင် [[နအဖ]]အစိုးရမှ [[ဦးသိန်းစိန် အစိုးရ|ဦးသိန်းစိန်အစိုးရ]]အသစ်ထံ တရားဝင် အာဏာလွှဲပြောင်းပေးအပ်ချိန်တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်မှာ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာသည်။ သူသည် သူ့ထက် ပို၍ဝါကြီးသောသူများကို ကျော်ဖြတ်၍ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name=":6">{{Cite web |date=12 January 2021 |title=Could Min Aung Hlaing's retirement break the political deadlock? |url=https://www.frontiermyanmar.net/en/could-min-aung-hlaings-retirement-break-the-political-deadlock/ |access-date= |website=Frontier Myanmar |language=en-US |archive-date=30 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210130143558/https://www.frontiermyanmar.net/en/could-min-aung-hlaings-retirement-break-the-political-deadlock/ }}</ref>တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာချိန်တွင် သူသည် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်သာ ဖြစ်သေးသည်။[[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်သူ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]]သည်လည်း ဗိုလ်ချုပ်အဆင့်သာ ဖြစ်သေးသည်။ ၎င်းတိုကို ခန့်အပ်ကြောင်းကို တရားဝင် လူသိရှင်ကြား ကြေညာခဲ့ခြင်းမရှိပဲ ထိုနေ့က လွှတ်တော်အစည်းအဝေးကျင်းပမှသာ တရားဝင်သိရှိခဲ့ကြရသည်။<ref name="mmsp">{{Cite web|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma/2011/03/110330_breakingnews.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323623508558&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma%2F2011%2F03%2F110330_breakingnews|title=အစိုးရသစ်ကို အာဏာလွှဲအပ် လိုက်ပြီ|access-date=23 September 2021|archive-date=19 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230219084210/https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma/2011/03/110330_breakingnews.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw==#aoh=16323623508558&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma%2F2011%2F03%2F110330_breakingnews}}</ref> ၂၀၁၂ခုနှစ် (၆၇)နှစ်မြောက် တပ်မတော်နေ့အကြောင်း သတင်းများတွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အား ဗိုလ်ချုပ်ကြီး အဆင့်ဖြင့်သာ ဖော်ပြခဲ့ကြပြီး<ref>{{Cite web|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs13/MA2012-03-28.pdf|title=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ (၂၈.၃.၂၀၁၂)}}</ref>ဧပြီလ (၃)ရက်​နေ့တွင် ထုတ်​ဝေ​သော နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာတွင် ဖော်ပြထားသော သတင်း၌ [[အာဆီယံထိပ်သီးအစည်းအဝေး]]တက်ရောက်ရန် ထွက်ခွာသွားသော နိုင်ငံတော်သမ္မတ [[ဦးသိန်းစိန်]]ကို လေဆိပ်၌လိုက်ပါ ပို့ဆောင်သူများစာရင်းတွင် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်ဟု ပါရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs13/MA2012-04-03.pdf|title=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ (၃.၄.၂၀၁၂)}}</ref> ထို့ကြောင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သည် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်မှ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="David">David Paquette, [http://www.irrawaddy.org/archives/1890 "Min Aung Hlaing Appointed Vice-Senior General"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150724081319/http://www.irrawaddy.org/archives/1890 |date=24 July 2015 }}, ''The Irrawaddy'', 3 April 2012.</ref> ၂၀၁၃ခုနှစ် မတ်လ (၂၄)ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးမှ ကျင်းပသော ဆွမ်းကပ်လှူပွဲသို့ ဇနီးဖြစ်သူ ဒေါ်[[ကြူကြူလှ]] တက်ရောက်ခဲ့ရာ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ ရာထူးအဆင့်အတန်းကို ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs21/Mirror2013-03-25.pdf|title=​ကြေးမုံသတင်းစာ (၂၅.၃.၂၀၁၃)}}</ref> မတ်လ (၂၇) ရက်နေ့ (၆၈)နှစ်မြောက် တပ်မတော်နေ့ မိန့်ခွန်းပြောကြားရာတွင်မူ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ အဆင့်ကို ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးဟု ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် မြန်မာ့တပ်မတော်၏ အမြင့်ဆုံးတိုးမြှင့်နိုင်သည့် အဆင့်ဖြစ်သော [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] အဆင့်ကို ရယူခဲ့သည်။ ထို့အတူ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ကိုလည်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်မှ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး အဆင့်ဖြင့် ပြောင်း၍ ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs21/Mirror2013-03-28-red.pdf|title=​ကြေးမုံသတင်းစာ (၂၈.၃.၂၀၁၃)}}</ref> ၎င်းအကြောင်းများကို တရားဝင်ထုတ်ဖော်ကြေညာခြင်းမရှိသဖြင့် ရက်စွဲအတိအကျကို မသိရဘဲ [[တပ်မတော်နေ့]] တွင် တိုးမြှင့်ခဲ့သည်ဟုသာ ခန့်မှန်းကြသည်။ ၂၀၁၁ မှ ၂၀၁၆အတွင်း အစိုးရနှင့် တပ်မတော်သည် ဆက်ဆံရေးကောင်းမွန်ခဲ့သည်။ အစိုးရပိုင်းမှ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]]ဟောင်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအငြိမ်းစားဖြစ်သူ သမ္မတဦးသိန်းစိန်သည် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးထက် ဝါပိုရင့်သူ ဖြစ်သည်။ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသည် ဤကာလအတွင်း နိုင်ငံရေးတွင် ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်းမရှိပဲ တပ်မ​တော်ပိုင်းတွင်သာ အားစိုက်ခဲ့သည်။ သို့သော် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ]]အတွင်း [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] ဦးသိန်းစိန်နှင့် [[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] [[ရွှေမန်း၊ ဦး|သူရဦးရွှေမန်း]]တို့ အားပြိုင်ရာတွင် ဦးသိန်းစိန်ဘက်မှ ရပ်တည်ခဲ့သည်။<ref name="wnf">{{Cite web|url=https://www.frontiermyanmar.net/en/what-next-for-senior-general-min-aung-hlaing/|title=What next for Senior General Min Aung Hlaing?|access-date=23 September 2021|archive-date=21 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200921125550/https://www.frontiermyanmar.net/en/what-next-for-senior-general-min-aung-hlaing/}}</ref> [[File:The Commander-in-Chief of Defence Services of the Republic of the Union of Myanmar, General Min Aung Hlaing calls on the Chairman Chief of Staff Committee and Chief of Naval Staff, Admiral Nirmal Verma, in New Delhi.jpg|thumb|၂၀၁၂ခုနှစ်က​ အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရစဉ်]] ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသည် အသက်(၆၀)ပြည့်ရန် နီးကပ်လာချိန်တွင် ၂၀၁၄ ခုနှစ်၌ ကကနကောင်စီညွှန်ကြားလွှာ ၄/၂၀၁၄အရ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့် ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တို့၏ တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်သော အသက်ကို ၆၅နှစ်အထိ တိုးမြှင့်လိုက်သည်။ ထို့ကြောင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသည် ၂၀၂၁ ခုနှစ် အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။<ref name="kakana">{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2016/07/20/118781.html|title=တပ်ချုပ်နှင့် ဒုတပ်ချုပ်တို့ အသက် ၆၅ နှစ်ထိ တာဝန်ထမ်းနိုင်ပြီး စစ်အရာရှိများ၏ တာဝန် သက်တမ်း ကန့်သတ်ဟုဆို}}</ref> သို့ရာတွင် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖေါ်ဝါရီ၌ အာဏာသိမ်းမှုဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် အသက် ၆၅ နှစ် ပြည့်ခဲ့သော်လည်း တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်ကို ယခုအချိန်ထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်လျက်ရှိသည်။ ===၂၀၁၆-၂၀၂၁ : အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်အစိုးရ ကာလ === [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၅|၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲ]]ပြီးနောက် ၂၀၁၆ခုနှစ်တွင် [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]] ဦးဆောင်သော [[ဦးထင်ကျော်အစိုးရ]] တက်လာခဲ့သည်။ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသည် ထိုအစိုးရလက်ထက်တွင်လည်း တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အဖြစ် ဆက်လက် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ [[File:President Duterte Meets Myanmar President U Htin Kiaw, Minister For Foreign Affairs Aung San Suu Kyi, Commander-in-Chief Min Aung Hlaing and Myanmar-based Filipino Companies 08.jpg|thumb|၂၀၁၇ခုနှစ်က​တွေ့ရ​သော ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးနှင့် ဖိလစ်ပိုင်သမ္မတ [[ရော်ဒရီဂို ဒူတာတေး]]]] ၂၀၁၇ခုနှစ်အတွင်း အေအာအက်စ်အေ အကြမ်းဖက်အဖွဲ့၏ ရခိုင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းတွင် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်မှုကို မြန်မာလုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့များက ပြန်လည်တုံ့ပြန်ကြရာ ဒုက္ခသည် ၇သိန်းကျော် ဘင်္ဂလားဒေရှ့်နိုင်ငံအတွင်း ထွက်ပြေးသွားခဲ့ကြသည်။ ရခိုင်အရေးနှင့် ပက်သက်သက်၍ သူ့အား အမေရိကန်အပါအဝင် နိုင်ငံတကာမှ ဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့ခဲ့ရာ သူ့အနေဖြင့် ဥပဒေများအတိုင်း လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကာ နိုင်ငံတကာက ယခုလို ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်းကို လက်မခံဟု ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးက တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။<ref name="retire"/> အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်အစိုးရ သက်တမ်းကြာရှည်လာသည်နှင့်အမျှ [[တပ်မတော်]]နှင့် [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့|အစိုးရ]]အကြား ပွတ်တိုက်မှုများ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။၂၁ ရာစုပင်လုံညီလာခံ ဖွင့်ပွဲအခမ်းအနားတစ်ခုတွင် မိန့်ခွန်းပြောကြားရာ အချို့နိုင်ငံရေးပါတီများနှင့် လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများသည် ၁၉၅၅ခုနှစ်က [[ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ|ဗကပ]]၏ [[ဖဆပလ|ဖဆပလအစိုးရ]]အား ပြုလုပ်ခဲ့သကဲ့သို့ ယခုအခါတွင် ဖဆပလနေရာ၌ တပ်မတော်ကို အစားထိုးနေကြောင်း၊ "ဆိတ်ခေါင်းချိတ်ပြီး ခွေးသားရောင်းဖို့ မကြိုးစားပါနဲ့" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name="wheremah">{{Cite web|url=https://www.frontiermyanmar.net/mm/%E1%80%97%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9C%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%B0%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8-2/|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင် ဘယ်လမ်းကို ရွေးချယ်မလဲ}}</ref><ref name="speech">{{Cite web|url=https://www.mdn.gov.mm/my/ttpmtteaakaakyreuuciikhup-biulkhupmuukii-mngaeaangliung-pnnytheaangcungimkhmrennyiilaakhn|title=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ပြည်ထောင်စုငြိမ်းချမ်းရေးညီလာခံ-(၂၁)ရာစုပင်လုံ စတုတ္ထအစည်းအဝေးတွင် ပြောကြားသည့် နှုတ်ခွန်းဆက်အမှာစကား|access-date=13 January 2022|archive-date=13 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220113071811/https://www.mdn.gov.mm/my/ttpmtteaakaakyreuuciikhup-biulkhupmuukii-mngaeaangliung-pnnytheaangcungimkhmrennyiilaakhn}}</ref>လက်ရှိပြည်တွင်းစစ်ကို တပ်မတော်နှင့် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်များအကြား ပဋိပက္ခအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး အစိုးရက ကြားဝင်ဖျန်ဖြေသူအဖြစ် ပုံမဖော်ရန်၊ တပ်မတော်ကိုသာ အပြစ်ပုံမချရန် ပြောဆိုခဲ့သည်။<ref name="wnf"/>ပြည်တွင်းငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ပက်သက်၍ အစိုးရ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များကို တပ်မတော်မှ လူသိရှင်ကြား ဝေဖန်လာခဲ့သည်။ တပ်မတော်ဘက်မှ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲများတွင် သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့မှ ဗိုလ်မှူးချုပ် [[ဇော်မင်းထွန်း (ဒုဝန်ကြီး)|ဇော်မင်းထွန်း]]နှင့် အစိုးရဘက်သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲများတွင် ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် ဦး[[ဇော်ဌေး]]တို့သည် ၎င်းတို့၏ သက်ဆိုင်ရာ သဘောထားများကို ပြောကြားရာတွင် မကြာခဏ တင်းမာမှုများရှိခဲ့သည်။ဥပမာ- တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ အဆင့်သတ်မှတ်ချက်ကိစ္စနှင့် ၂၀၂၀ရွေးကောက်ပွဲအပြီးများတွင်ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်အတွင်းက ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ် ဦး[[ဖြိုးမင်းသိန်း]]က ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်အဆင့်သာဖြစ်ကြောင်းပြောကြားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် တပ်မတော်ဘက်မှ နိုင်ငံတော်အစိုးရမှ ထုတ်ပြန်သည့် [[ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်]]အရ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် အဆင့် (၈)ဖြစ်ကာ ပြည်ထောင်စုအဆင့်တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူဟု ပြန်လည်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref name="vpmah">{{Cite web|url=https://myanmar.mmtimes.com/news/146153.html|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သည် ဒုတိယသမ္မတအဆင့်ရှိသူဟု တပ်မတော်ထုတ်ပြန်|access-date=23 September 2021|archive-date=13 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201113084838/https://myanmar.mmtimes.com/news/146153.html}}</ref> ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာ ၄ ရက်နေ့တွင် [[သမ္မတအိမ်တော် (နေပြည်တော်)|နိုင်ငံတော်သမ္မတအိမ်တော်]] သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ကို ရည်ညွှန်းကာ နိုင်ငံဝန်ထမ်းများသည် ပါတီနိုင်ငံရေး ကင်းရှင်းရမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ နိုဝင်ဘာ ၅ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်မှ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် သာမန်ဝန်ထမ်းမဟုတ်ဘဲ အမျိုးသားနိုင်ငံရေးကဏ္ဍတွင် ဦးဆောင်သူဖြစ်သဖြင့် ၎င်း၏တာဝန်အပေါ် လေးစားအသိအမှတ်ပြုရန် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းကဏ္ဍတွင် လုပ်ပိုင်ခွင့်များ၊ အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီတွင် ပါဝင်မှု၊ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေစတင်ရာ အမျိုးသားညီလာခံများတွင် ချမှတ်သည့် အခြေခံမူများနှင့် အသေးစိတ်အခြေခံရမည့် မူများစာအုပ်အရ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ အဆင့်သတ်မှတ်ရာတွင် မှီငြမ်းပြုနိုင်ရေးအတွက် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ကို [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ]]အဆင့် သတ်မှတ်သည်ဟု အခြေခံမူ သတ်မှတ်ခဲ့သဖြင့် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် နိုင်ငံဝန်ထမ်းမဟုတ်သည့် အမျိုးသားနိုင်ငံရေးအဆင့်အတန်းကို သတ်မှတ်ထားခြင်းဖြစ်သည်ဟု ပြန်လည်ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref name="vpmah"/> အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် အစိုးရများ သက်တမ်းတွင် ကာလုံဟုခေါ်သော [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]]ကို တစ်ကြိမ်မျှမခေါ်ခဲ့ပေ။<ref name="retire">{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2020/11/20/233687.html|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် အနားယူ မယူ}}</ref> ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးက ၎င်းတွင် နှစ်​ပေါင်း (၄၀)​ကျော်ကြာ အုပ်ချုပ်ရေး အတွေ့အကြုံများစွာရှိကြောင်း၊ ထိုအတွေ့အကြုံများကို လက်တွေ့ အသုံးချရန် အသင့်ရှိကြောင်း အမြဲပြောဆိုခဲ့သည်။<ref name="40yrsservice">{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/burma-53204574?xtor=AL-73-%5Bpartner%5D-%5Bkhaosod.co.th%5D-%5Blink%5D-%5Bburmese%5D-%5Bbizdev%5D-%5Bisapi%5D|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်-"အုပ်ချုပ်ရေးအတွေ့ အကြုံ ကျွန်တော့်မှာ အများကြီးရှိတယ်"}}</ref>နိုင်ငံခြားသတင်းထောက်နှင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်းခန်းတစ်ခုတွင် သူ့အနေဖြင့် လက်ရှိရာထူးထက် ပို၍မြင့်သော တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ရန် ဆန္ဒရှိကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။၂၀၂၀ရွေးကောက်ပွဲမစမီတွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့် နိုင်ငံရေးပါတီ (၃၄)ခုတို့ တွေ့ဆုံခဲ့ရာ ပါတီအချို့မှ လက်ရှိရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်မှာ ဘက်လိုက်နေကြောင်း၊ လွတ်လပ်ပြီး တရားမျှတသော ရွေးကောက်ပွဲမဖြစ်နိုင်ကြောင်းနှင့် တပ်မတော်မှ အာဏာရယူပြီး ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပပေးစေလိုကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name="wnf"/> ရွေးကောက်ပွဲအပြီး ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသည် အတင်းမာဆုံးအခြေအနေဖြစ်လာခဲ့သည်။ တပ်မတော်မှ ရွေးကောက်ပွဲနှင့် ပက်သက်၍ တောက်လျှောက်ပြောဆိုလာခဲ့ပြီး အစိုးရနှင့် ​ရွေး​ကောက်ပွဲ​ကော်မရှင်အား တောင်းဆိုမှုများ ရှိလာခဲ့သည်။ သို့သော် အစိုးရမှ တရားဝင် ပြန်လည်ဖြေကြားခြင်း မရှိခဲ့ပေ။၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၇ ရက်နေ့က [[နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရေးတက္ကသိုလ်]]မှ နည်းပြအရာရှိများနှင့် သင်တန်းသားများကို တွေ့ဆုံရာ တချို့မှာ ဥပဒေကို လိုရာဆွဲ၍ လုပ်နေသဖြင့် အကျိုးထက် အဆိုးကို ဖြစ်ပေါ်စေကြောင်း၊ ဥပဒေကို မလိုက်နာပါက ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို ဖျက်ပစ်နိုင်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် တပ်မတော်၏ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် ဗိုလ်မှူးချုပ် [[ဇော်မင်းထွန်း (ဒုဝန်ကြီး)|ဇော်မင်းထွန်း]]က တပ်မတော်အနေဖြင့် အာဏာမသိမ်းဘူးဟု မှတ်ယူ၍မရကြောင်း ပြန်လည်ဖြေကြားခဲ့သည်။<ref name="sanda">{{Cite web|url=https://burmese-voanews-com.cdn.ampproject.org/v/s/burmese.voanews.com/amp/sithu-aungmyint-what-will-be-the-real-desire-of-myanmar-military-chief/5758387.html?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323674553152&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fburmese.voanews.com%2Fa%2Fsithu-aungmyint-what-will-be-the-real-desire-of-myanmar-military-chief%2F5758387.html|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ ဆန္ဒအစစ်အမှန် ဘာဖြစ်မလဲ|access-date=23 September 2021|archive-date=27 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230227130033/https://burmese-voanews-com.cdn.ampproject.org/v/s/burmese.voanews.com/amp/sithu-aungmyint-what-will-be-the-real-desire-of-myanmar-military-chief/5758387.html?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw==#aoh=16323674553152&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fburmese.voanews.com%2Fa%2Fsithu-aungmyint-what-will-be-the-real-desire-of-myanmar-military-chief%2F5758387.html|url-status=dead}}</ref>ဇန်နဝါရီလ ၂၈ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးက ၎င်း၏သဘောထားကို နိုင်ငံတော်၏အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်ထံ စာရေးသား ပေးပို့ခဲ့သည်ဟု သတင်းများ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ ထိုစာတွင် မဲစာရင်းမှားယွင်းမှုများကို ပြန်၍စစ်ဆေးပေးရန်နှင့် တတိယအကြိမ်လွှတ်တော်များအား သမ္မတ၏အာဏာဖြင့် ဆိုင်းငံ့ပေးရန်တို့ ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/burmese/news/army-letter-to-dassk-02012021012235.html/ampRFA?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323674553152&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rfa.org%2Fburmese%2Fnews%2Farmy-letter-to-dassk-02012021012235.html|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ထံသို့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ပေးပို့ခဲ့တဲ့စာ|access-date=23 September 2021|archive-date=19 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230219084611/https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/burmese/news/army-letter-to-dassk-02012021012235.html/ampRFA?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw==#aoh=16323674553152&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rfa.org%2Fburmese%2Fnews%2Farmy-letter-to-dassk-02012021012235.html}}</ref> ထိုရက်ပိုင်းအတွင်း မြို့ကြီးအချို့၌ တပ်မတော်၏ သံချပ်ကာယာဉ်များ လှည့်လည်သွားလာမှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီ (၁)ရက်နေ့ နံနက်အစောပိုင်းတွင် တပ်မတော်မှ အာဏာသိမ်းယူခဲ့သည်။ ထို့နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ အမိန့်အမှတ် ၁/၂၀၂၁အရ အာဏာသုံးရပ်ကို တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ထံ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတွင် သမ္မတအနေဖြင့် အရေးပေါ်အခြေအနေကြေညာ၍ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ကို အာဏာ (၃) ရပ်လွှဲပြောင်းပေးနိုင်သည်ဆိုသည့်ပုဒ်မ ပါဝင်သည်။ သို့သော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ၊ နိုင်ငံတော်၏အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် နှင့် လွှတ်တော်နှစ်ရပ်၏ ဥက္ကဋ္ဌများကို ဖမ်းဆီးအကျယ်ချုပ်ထားရှိကာ မတရားသဖြင့် ဒုသမ္မတ(၁) ဦးမြင့်ဆွေအား ယာယီသမ္မတ အနေဖြင့် သူ့ထံ အာဏာလွှဲပြောင်းစေခဲ့သည်။ ထိုအချက်သည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနှင့် ကွဲလွဲကာ အာဏာသိမ်းမှုကို တရားဝင်သယောင်ယောင် လုပ်ဆောင်နေခြင်းဖြစ်သည်။ ===၂၀၂၁ မှ ၂၀၂၆: စစ်အာဏာသိမ်းခြင်း === ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|အာဏာသိမ်း]]ပြီးနောက် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် အာဏာ(၃)ရပ်ကို ချုပ်ကိုင်သူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ (၂)ရက်နေ့မှစတင်ကာ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]ကို ဖွဲ့စည်းကာ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|ဥက္ကဋ္ဌ]]အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကာ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများကို ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ယာယီသမ္မတ ဦး[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]]မှာ အစည်းအဝေးပွဲတစ်ခုတွင်သာ တွေ့ခဲ့ရပြီး လူမြင်ကွင်းမှ ပျောက်သွားခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းအလုံးစုံကို တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်မှ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref name="mal">{{Cite news|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ အာဏာကစားပွဲ|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma-57432310.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16252286593180&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma-57432310}}</ref>အာဏာသိမ်းခြင်းအတွက် အချို့နိုင်ငံများမှ စိုးရိမ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး အချို့နိုင်ငံများက ဖမ်းဆီးထားသူများကို လွှတ်ပေးရန် ပြောကြားခဲ့သည်။ မြန်မာပြည်အရေးနှင့် အာဆီယံခေါင်းဆောင်များအကြား အရေးပေါ်အစည်းအဝေးတစ်ရပ်ကို အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၌ ကျင်းပခဲ့ရာ ထိုပွဲသို့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ အာဏာသိမ်းပိုက်ပြီးနောက် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ ပထမဆုံးသော ပြည်ပခရီးစဉ်ဖြစ်သည်။<ref name="asean">{{Cite news|title=Asean leaders agree 5-point plan for Myanmar|url=https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2104915/asean-leaders-agree-5-point-plan-for-myanmar|accessdate=23 September 2021|archivedate=1 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210501020903/https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2104915/asean-leaders-agree-5-point-plan-for-myanmar}}</ref> [[File:2021 Special ASEAN Summit on Myanmar's coup d'état (2).jpg|thumb|၂၀၂၁ ဧပြီ ၂၄ရက်​နေ့တွင် ကျင်းပသော အာဆီယံခေါင်းဆောင်များ အစည်းအဝေး]] ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ (၁)ရက်နေ့တွင် [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|အိမ်စောင့်အစိုးရ]]အဖြစ် ပြောင်း၍ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် တာဝန်ကိုပါ ပူးတွဲရယူခဲ့သည်။<ref name="cgov2"/> အိမ်စောင့်အစိုးရအနေဖြင့် ၂၀၂၃ခုနှစ် ဩဂုတ်လအထိ တာဝန်ယူမည်ဖြစ်ပြီး ၂၀၂၃ခုနှစ်တွင် ရွေးကောက်ပွဲ ပြန်လည်ကျင်းပပေးမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name="cgov2">{{Cite news|title=အိမ်စောင့်အစိုးရပြောင်းတာ ဘာထူးခြားသွားလဲ|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma-58076614.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323943293539&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma-58076614}}</ref>၂၀၂၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလအထိ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး ဦးဆောင်သော အိမ်စောင့်အစိုးရနှင့် ပြိုင်ဘက်ဖြစ်သော [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရအဖွဲ့|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]တို့သည် နိုင်ငံတကာ မျက်နှာစာတွင် အသိအမှတ်ပြုခံရရေး ကြိုးစားခဲ့ရသည်။။<ref>{{Cite news|title=ကုလသမဂ္ဂမှာ မြန်မာနိုင်ငံကိုယ်စားပြု ဘယ်သူဖြစ်လာမလဲ|url=https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/burmese/program_2/who-will-be-representative-of-myanmar-at-un-meeting-09152021070526.html/ampRFA?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323948539993&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rfa.org%2Fburmese%2Fprogram_2%2Fwho-will-be-representative-of-myanmar-at-un-meeting-09152021070526.html|accessdate=23 September 2021|archivedate=19 February 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230219084743/https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/burmese/program_2/who-will-be-representative-of-myanmar-at-un-meeting-09152021070526.html/ampRFA?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw==#aoh=16323948539993&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rfa.org%2Fburmese%2Fprogram_2%2Fwho-will-be-representative-of-myanmar-at-un-meeting-09152021070526.html}}</ref> လက်ရှိတွင် [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရအဖွဲ့|အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ]] ကိုမူ ပြင်သစ်နိုင်ငံ၊ ချက်နိုင်ငံ၊တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၊ ဥရောပသမဂ္ဂ စသည်တို့က မြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားဝင်အစိုးရ အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုထားပြီး မင်းအောင်လှိုင်၏ [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|အိမ်စောင့်အစိုးရ]] ကို တရားဝင်အစိုးရဟု မည်သည့်နိုင်ငံကမျှ အသိအမှတ်ပြု ထုတ်ဖော်‌ပြောဆိုထားခြင်းမရှိပေ။ ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၇ ရက်တွင် အမိန်ကြော်ငြာစာ အမှတ် ၆၂/၂၀၂၂ အရ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]] မင်းအောင်လှိုင်သည် [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[သတိုးမဟာသရေစည်သူ]]ဘွဲ့နှင့် [[သုဓမ္မသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[သတိုးသီရိသုဓမ္မ]]ဘွဲ့တို့ မိမိကိုယ်ကို ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။ <ref name=":4">{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၃/၂၀၂၂ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်ခြင်း|work=sacoffice.gov|access-date=၁၂ မတ် ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၂|archive-date=8 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250708141937/https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf|url-status=dead}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၂၂ ရက်တွင် ယာယီသမ္မတ [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] ကျန်းမာရေးမကောင်းသည့်အကြောင်းပြချက်ဖြင့် ၎င်းအား ယာယီသမ္မတ တာဝန်အား လွှဲအပ်ရာ သူသည် ထိုနေ့မှာပင် ယာယီသမ္မတ ဖြစ်လာသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c978rm02pgno|title=ယာယီသမ္မတနဲ့ အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာမေးခွန်းများ|work=BBC Burmese|access-date=၂၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|archive-date=31 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240731114512/https://www.bbc.com/burmese/articles/c978rm02pgno}}</ref> ယာယီသမ္မတတာဝန်လွှဲပြောင်းယူခြင်းနှင့်စပ်လျဉ်းပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ]] နှင့် မကိုက်ညီကြောင်း ဝေဖန်ချက်များရှိခဲ့သော်လည်း ဥပဒေနှင့် ညီသည်ဟု စစ်ကောင်စီပြောခွင့်ရ [[ဇော်မင်းထွန်း|ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်း]] က တုံ့ပြန်သည်။<ref>{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/7711192.html|title=ယာယီသမ္မတတာဝန်လွှဲပြောင်းယူတာ ၂၀၀၈ အခြေခံဥပဒေနဲ့ ညီတယ်လို့ စစ်ကောင်စီပြောခွင့် ပြောဆိုချက် ၂၀၀၈ အခြေခံဥပဒေနဲ့ ကွဲလွဲနေ|work=VOA Burmese|access-date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၂၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ }}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေး ကောင်စီ]] အစည်းအဝေး(၂/၂၀၂၄) အား ၎င်းကိုယ်တိုင် ယာယီသမ္မတ (တာဝန်) ဖြင့် ဦးဆောင် ကျင်းပပြီး “နိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးအရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာ ထားသည့် ကာလကို နောက်ထပ် ၆ လ တိုးမြှင့်သတ်မှတ်ကြောင်း” ဆုံးဖြတ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://cincds.gov.mm/node/26518?d=1|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီအစည်းအဝေး(၂/၂၀၂၄)ကျင်းပ|work=CINCDS Myanmar|access-date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ }}</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီအစည်းအဝေး (၃/၂၀၂၅) ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]ကို ဖျက်သိမ်းပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံကို ဆက်လက်အုပ်ချုပ်ရန် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ (ကာလုံ) ဖြင့် ဖွဲ့စည်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ပါသည်။ တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာချက်ကို ရုပ်သိမ်းခဲ့သော်လည်း မြို့နယ်ပေါင်း ၆၃ မြို့နယ်ကိုမူ အရေးပေါ်အခြေအနေနှင့် စစ်အုပ်ချုပ်ရေးတို့ ပြန်လည်ကြေညာခဲ့ပါသည်။ စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာများကို သက်ဆိုင်ရာ တိုင်းမှူးများအား အပ်နှင်းခဲ့ပြီး စစ်ခုံရုံးဖြင့် သေဒဏ်အထိ ချမှတ်နိုင်သည့် တရားစီရင်ရေးအာဏာကိုလည်း ယာယီသမ္မတတာဝန်ယူသူ မင်းအောင်လှိုင်က ခန့်အပ်ခဲ့ပါသည်။ တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ် ၉ ခုရှိ ယင်းမြို့နယ် ၆၃ မြို့နယ်အား ရက်ပေါင်း ၉၀ အတွက် အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ၏ အမိန့်များကို ယာယီသမ္မတ(တာဝန်) ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က လက်မှတ်ရေးထိုး ထုတ်ပြန်ပြီး နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ရာထူးကို ဦး[[ညိုစော]] အား အပ်နှင်းခဲ့ပြီး၊ [[ဦးညိုစောအစိုးရ|ပြည်ထောင်စုအစိုးရအသစ်]]ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/73051|publisher=MOI|accessdate=1 August 2025}}</ref> ဖျက်သိမ်းလိုက်သော စစ်ကောင်စီအစား [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး၊ ဥက္ကဋ္ဌနေရာကို ယူထားပြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးကို ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌနေရာကို ပေးအပ်သည်။ <ref>{{Cite web|title=နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင် ဖွဲ့စည်းခြင်း|url=https://www.mdn.gov.mm/my/niungngntteaalunkhunrenngaekhmsaayaarekeaamrng-phaicnnykhng|accessdate=2025 July 31|publisher=Myanmar Digital News}}</ref>ယခင်စစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင်အချို့များကို ကာလုံအကြံပေးအဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ပြင်ဆင်ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဥပဒေပြုအာဏာကို ကာလုံကတစ်ဆင့် ပြန်လည်ကျင့်သုံးလိုက်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/73140|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ နိုင်ငံသားများ၏ ပုဂ္ဂိုလ်ဆိုင်ရာလွတ်လပ်မှုနှင့် ပုဂ္ဂိုလ်ဆိုင်ရာလုံခြုံမှုကို ကာကွယ်ပေးရေးဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေ|publisher=MOI|accessdate=2025-8-1}}</ref> === ကာချုပ်ရာထူးအပြောင်းအလဲ === {{main|၂၀၂၆ မြန်မာတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ရာထူးအပြောင်းအလဲ}} ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊မတ်လ ၃၀ရက်နေ့တွင် နေပြည်တော်ရှိ ဇေယျသီရိဗိမာန်၌ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်လွှဲပြောင်းလက်ခံခြင်းကို ဂုဏ်ပြုစစ်ရေးပြအခမ်းအနားဖြင့် ပြုလုပ်ပြီး၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း) ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]] ထံသို့ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တာဝန်များ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့သည်။ထိုနေ့မှာပင် [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] သမ္မတရွေးချယ်ရေးအစုအဖွဲ့က ဒုတိယသမ္မတလောင်း အဖြစ် တစညပါတီမှ ဒေါက်တာကျော်ဆွေ နှင့်အတူ ပူးတွဲအဆိုပြုခဲ့သည်။ထိုသို့ အဆိုပြုချိန် [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] ရာထူးနှင့်တွဲဖက်၍ အဆိုပြုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော ရွေးကောက်ခံ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး ဒုတိယနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81294 |access-date=2026-04-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> === ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီဝင် === ၂၀၂၆ စက်တင်ဘာလ ၁၉ ရက်နှင့် ၂၀ ရက်နေ့များတွင် ကျင်းပခဲ့သည့် စတုတ္ထအကြိမ် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]]ညီလာခံအပြီးတွင် ပါတီပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ဦးလှသိန်းက ဦးမင်းအောင်လှိုင်သည် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ၏ ပါတီဝင်ဖြစ်လာပြီဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားသွားသည်။<ref>{{Cite web |title=စစ်အာဏာရှင် မင်းအောင်လှိုင် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီဝင်ဖြစ်လာ |url=https://burmese.dvb.no/post/318275 |access-date=2026-09-22 |website=DVB Burmese |language=my}}</ref> == နိုင်ငံတော်သမ္မတ (၂၀၂၆-လက်ရှိ) == {{main|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း}} ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လ ၃၁ရက် တွင် ကြံ့ခိုင်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီမှ တင်သွင်းသည့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် သည် ရွေးကောက်ခံပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အစုအဖွဲ့၏ (၂၄၇ ) မဲရရှိခဲ့ပြီး၊ တစညပါတီမှ တင်သွင်းသည့် တောင်တွင်းကြီးမဲဆန္ဒနယ်မှ ဒေါက်တာကျော်ဆွေ ကို အနိုင်ရကာ ပြည်သူ့လွှတ်တော်အစုအဖွဲ့မှ ရွေးချယ်သော ဒုတိယသမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်။၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ဧပြီ ၃ရက် တွင် [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ၌ မဲအများဆုံးဖြင့် ဧကာဒသမမြောက် သမ္မတ အဖြစ် တင်မြှောက်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဒုတိယသမ္မတများအဖြစ် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ရွေးချယ်တင်မြှောက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81374 |access-date=2026-04-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၀ရက်တွင် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ဧကာဒသမမြောက် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော် သမ္မတ]] အဖြစ် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုပြီး စတင်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူ ဦးမင်းအောင်လှိုင်၊ ဒုတိယသမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူများဖြစ်သည့် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်နာယက၏ ရှေ့မှောက်၌ ကတိသစ္စာပြု {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81674 |access-date=2026-04-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ပြီးနောက် [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ|ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့သစ်]]ကို အဖွဲ့ဝင် ၃၄ ဦး၊ ဝန်ကြီးဌာန (၃၁) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81565 |access-date=2026-04-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> === ငြိမ်းချမ်းရေးလမ်စဉ် (၂၀၂၆ - လက်ရှိ) === သမ္မတကတိသစ္စာပြုပွဲ၏ မိန့်ခွန်းတွင် [[တစ်နိုင်ငံလုံး ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှု ရပ်စဲရေးသဘောတူစာချုပ်|တစ်နိုင်ငံလုံး အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူစာချုပ်]] (NCA) လမ်းကြောင်းအတိုင်း ငြိမ်းချမ်းရေးလုပ်ငန်းစဉ်များကို ဆက်လက်ဖော်ဆောင်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး<ref>{{Cite web |last=News |first=K. I. C. |date=2026-04-11 |title=NCA အပစ်ရပ်လမ်းကြောင်းအတိုင်း ငြိမ်းချမ်းရေး ဆက်လက်ဖော်ဆောင်မည်ဟု စစ်ခေါင်းဆောင်ပြော |url=https://kicnews.org/2026/04/nca-%E1%80%A1%E1%80%95%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%A1%E1%80%90%E1%80%AD/ |access-date=2026-04-12 |website=ကေအိုင်စီ - KIC News |language=en-US}}</ref>၊ ဧပြီ ၁၁ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတက ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးဆောင်သော အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုဗဟိုကော်မတီ<ref>{{Cite web |title=အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုဗဟိုကော်မတီ (National Solidarity and Peace – making Central Committee ) ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81695 |access-date=2026-04-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ ဒုတိယသမ္မတ ဦး[[ညိုစော]]က ဦးဆောင်သော အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှု လုပ်ငန်းကော်မတီ<ref>{{Cite web |title=အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းကော်မတီ (National Solidarity and Peace – making Working Committee) ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81697 |access-date=2026-04-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>နှင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရာပြည့်]]က ဦးဆောင်မည့် အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီ<ref>{{Cite web |title=အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီ (National Solidarity and Peace-making Negotiation Committee) ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81699 |access-date=2026-04-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>တို့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ နှစ်သစ်ကူးနှုတ်ခွန်းဆက်မိန့်ခွန်တွင် "လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းအားလုံး လက်နက်ကိုင်လမ်းစဉ်ကို စွန့်လွှတ်ပြီး နိုင်ငံရေးလမ်းကြောင်းကတစ်ဆင့် နိုင်ငံရေးပြဿနာကို နိုင်ငံရေးနည်းလမ်းနဲ့ဖြေရှင်း ဆောင်ရွက်သွားကြဖို့ အလေးအနက်တိုက်တွန်းသည်" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူ အဂ္ဂမဟာ သီရိသုဓမ္မ ဦးမင်းအောင်လှိုင်၏ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ နှစ်သစ်ကူးနှုတ်ခွန်းဆက် မင်္ဂလာစကား {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81790 |access-date=2026-04-18 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> === လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့် (၂၀၂၆-လက်ရှိ) === ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၇) ရက်နေ့တွင် ကျရောက်သော [[မြန်မာ သက္ကရာဇ်|မြန်မာသက္ကရာဇ်]] နှစ်ဆန်းတစ်ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၄,၃၃၅ ဦးနှင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁၇၉ ဦး၊ စုစုပေါင်း ၄,၅၁၄ ဦးတို့ကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်အသီးသီးရှိ အကျဉ်းထောင်/အချုပ်ထောင်/စခန်းအသီးသီးမှ အကျဉ်းကျခံနေရသူများကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြု {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81823 |access-date=2026-04-18 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> လွတ်မြောက်လာသူများထဲ၌ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများဖြစ်သော သမ္မတ ဦး[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]]၊​ ဦးဝင်းထိန်တို့အပါအဝင် နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသား ဦးရေ ၁၆၅ ဦးသာ ပါဝင်ကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာနိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများကွန်ရက်က ထုတ်ပြန်သည်။​<ref>{{Cite web |date=2026-04-17 |title=ယနေ့ လွတ်ငြိမ်းခွင့်မှာ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသား ဦးရေ ၁၆၅ ဦးသာ ပါဝင်လာ - New Day Myanmar |url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%9a%e1%80%94%e1%80%b1%e1%80%b7-%e1%80%9c%e1%80%bd%e1%80%90%e1%80%ba%e1%80%84%e1%80%bc%e1%80%ad%e1%80%99%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%81%e1%80%bd%e1%80%84%e1%80%b7%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac/ |access-date=2026-04-18 |language=en-US}}</ref> နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် ဒေါ်[[အောင်ဆန်းစုကြည်]] အား ချမှတ်ထားသည့် ထောင်ဒဏ် ၂၇ နှစ်အနက် (၄) နှစ်နှင့် (၆) လအား လျှော့ပေါ့ပေးခဲ့ကြောင်း ၎င်း၏ ရှေ့နေဖြစ်သူက ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-04-17 |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ရဲ့ ထောင်ဒဏ် ၂၇ နှစ်အနက် ၄ နှစ်ခွဲ လျှော့ပေါ့ပေး - New Day Myanmar |url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%92%e1%80%b1%e1%80%ab%e1%80%ba%e1%80%a1%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%86%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%85%e1%80%af%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%9b%e1%80%b2%e1%80%b7-4/ |access-date=2026-04-18 |language=en-US}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃၀) ရက်နေ့တွင် ကျရောက်သော [[ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓနေ့|ကဆုန်လပြည့်နေ့]] အထိမ်းအမှတ်အဖြင့် နိုင်ငံသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁,၅၀၈ ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82285 |access-date=2026-04-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>နှင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁၁ ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82287 |access-date=2026-04-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ စုစုပေါင်း ၁,၅၁၉ ဦးတို့ကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■ အကျဉ်း​ထောင် အချုပ်​ထောင်အသီးသီးတွင် အကျဉ်းကျခံ​နေရသည့် အကျဉ်းသား အကျဉ်းသာသူ ၁၅၀၈ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်​ပေး |url=https://news-eleven.com/article/311564 |access-date=2026-04-30 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၃ဝ ရက် မတိုင်မီ ကျူးလွန်ခဲ့သော ပြစ်မှုတစ်ခုခုနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခြင်းခံရပြီး အကျဉ်း ထောင်/အချုပ်ထောင်/စခန်းအသီးသီးတွင် ပြစ်ဒဏ်ကျခံလျက်ရှိသော အကျဉ်းသား၊ သူများကို ရာဇဝတ်ကျင့်ထုံးဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၀၁၊ ပုဒ်မခွဲ (၁) အရ ယင်းတို့ကျခံရန်ကျန်ရှိသောပြစ်ဒဏ်၏ ခြောက်ပုံတစ်ပုံကို လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82283 |access-date=2026-04-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> == တရားဝင် နိုင်ငံတကကာ ခရီးစဉ်များ == {{main|ဦးမင်းအောင်လှိုင်၏ နိုင်ငံတော်အဆင့် ခရီးစဉ်များ}} နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ၏ ဥက္ကဋ္ဌ နှင့် နိုင်ငံတော် ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူး ရယူပြီးနောက်ပိုင်း ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် ၂၀၂၁ ခုနှစ်မှစ၍ နိုင်ငံတကာခရီးစဉ်အချို့ကို ဖိတ်ကြားခံရမှုအရ သွားရောက်ခဲ့သည်။ ထို့ထဲ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၇ ရက်နေ့တွင် အာဆီယံအလှည့်ကျဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ယူထားသည့် [[မလေးရှားနိုင်ငံ]]ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံ [[ဘန်ကောက်မြို့]]တွင် တွေ့ဆုံခဲ့ကြမှုလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://burmese.shannews.org/archives/47831#:~:text=%E1%80%A1%E1%80%AC%E1%80%86%E1%80%AE%E1%80%9A%E1%80%B6%E1%80%A1%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%A5%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%80%E1%80%8B%E1%80%B9%E1%80%8C%20%E1%80%90%E1%80%AC%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9A%E1%80%B0%E1%80%91%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA%20%E1%80%99%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%20%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA%20%E1%80%85%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%B1%E1%80%AB%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA,%E1%80%99%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%A1%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%20%E1%80%91%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%20%E1%80%98%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA%20%E1%80%85%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%86%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%B1%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%96%E1%80%BC%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%20%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%9B%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%81%8B|title=အာဆီယံဥက္ကဋ္ဌနှင့် စစ်ခေါင်းဆောင် ဘန်ကောက်မြို့တွင် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးနေ၊ ထိုင်းအစိုးရ လုံခြုံရေးတင်းကြပ်ထား|accessdate=2025-6--26|publisher=Shan Herald News|date=April 17, 2025|archive-date=4 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250504212343/https://burmese.shannews.org/archives/47831#:~:text=%E1%80%A1%E1%80%AC%E1%80%86%E1%80%AE%E1%80%9A%E1%80%B6%E1%80%A1%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%A5%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%80%E1%80%8B%E1%80%B9%E1%80%8C%20%E1%80%90%E1%80%AC%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9A%E1%80%B0%E1%80%91%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA%20%E1%80%99%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%20%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA%20%E1%80%85%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%B1%E1%80%AB%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA,%E1%80%99%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%A1%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%20%E1%80%91%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%20%E1%80%98%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA%20%E1%80%85%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%86%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%B1%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%96%E1%80%BC%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%20%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%9B%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%81%8B}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၀ ရက် မှစ၍ နိုင်ငံ၏ ၁၁ ဦးမြောက် သမ္မတ အဖြစ် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆို စတင်ထမ်းဆောင်ပြီးနောက် ပထမဦးဆုံးပြည်ပခရီးစဥ် အဖြစ် အိန္ဒိယနိုင်ငံ သို့ သွားရောက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် အိန္ဒိယသမ္မတနိုင်ငံဝန်ကြီးချုပ် H.E. Shri Narendra Modi နှင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေး |url=http://www.moi.gov.mm/news/83442 |access-date=2026-08-08 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>[[File:Мин Аун Хлайн в Татарстане 02 (25-06-2021).jpg|thumb|၂၀၂၁ခုနှစ် ဇွန်လအတွင်းက ရုရှားနိုင်ငံခရီးစဉ်တွင် ​တွေ့ရစဉ်]] == လူမျိုးတုံး သတ်ဖြတ်မှုနှင့် စစ်ရာဇဝတ်မှုများ == [[ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေး ကောင်စီ]]က မင်းအောင်လှိုင်၏ တပ်မတော်သားများသည် [[ကချင်ပြည်နယ်]]နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]က အရပ်သားများကို တမင်တကာ ပစ်မှတ်ထားခဲ့ကြကြောင်း၊ ရိုဟင်ဂျာအမျိုးသမီးများကို အဓမ္မပြုကျင့်ခဲ့ကြောင်း၊ အရပ်သားများကိုပစ်ခတ်ကြောင်းနှင့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]အတွင်းရှိ ကျေးရွာများ မီးရှို့ကြောင်း အစီရင်ခံ သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Section |first=United Nations News Service |date=20 June 2016 |title=UN News – Myanmar must address 'serious' human rights violations against minorities – UN rights chief |url=http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=54268#.WdnLnTtpG02 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180212012658/http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=54268#.WdnLnTtpG02 |archive-date=12 February 2018 |access-date=8 October 2017 |website=UN News Service Section |language=en}}</ref> သူသည် ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးများအား လူမျိုးတုန်းရှင်းလင်းခြင်းအတွက် စွပ်စွဲခံနေရသည်။<ref>{{Cite news |last=Farmaner |first=Mark |date=13 September 2017 |title=Only One Person Can Stop Ethnic Cleansing In Myanmar, And It Isn't Aung San Suu Kyi |work=[[Huffington Post]] |url=https://www.huffingtonpost.com/entry/myanmar-rohingya-aung-san-suu-kyi_us_59b83175e4b02da0e13cf59f |url-status=live |access-date=31 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190209201258/https://www.huffingtonpost.com/entry/myanmar-rohingya-aung-san-suu-kyi_us_59b83175e4b02da0e13cf59f |archive-date=9 February 2019 |accessdate=19 January 2022 |archivedate=9 February 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190209201258/https://www.huffingtonpost.com/entry/myanmar-rohingya-aung-san-suu-kyi_us_59b83175e4b02da0e13cf59f }}</ref> အဆိုပါလုပ်ရပ်များသည် လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှု၊ စစ်ရာဇဝတ်မှုနှင့် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုများ ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite news |date=30 March 2015 |title=Burma's Military Milestone |publisher=[[Human Rights Watch]] |url=https://www.hrw.org/news/2015/03/30/burmas-military-milestone |url-status=live |access-date=27 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160804172653/https://www.hrw.org/news/2015/03/30/burmas-military-milestone |archive-date=4 August 2016 |accessdate=28 May 2017 |archivedate=4 August 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160804172653/https://www.hrw.org/news/2015/03/30/burmas-military-milestone }}</ref> ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် ကုလသမဂ္ဂ၏ လွတ်လပ်သော နိုင်ငံတကာ အချက်အလက်ရှာဖွေရေးမစ်ရှင်က မင်းအောင်လှိုင်နှင့် အခြားသော စစ်ဗိုလ်ချုပ်များသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ကချင်ပြည်နယ်နှင့် ရှမ်းပြည်နယ်တို့တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုများအတွက် အဓိက တာဝန်ရှိသူများဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။<ref name="UNReport">{{Cite news |last=Nebehay |first=Stephanie |date=27 August 2018 |title=Myanmar generals had "genocidal intent" against Rohingya, must face justice – UN |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/myanmar-rohingya-un-idUSL8N1VH04R |accessdate=19 January 2022 |archivedate=12 February 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210212175728/https://www.reuters.com/article/myanmar-rohingya-un-idUSL8N1VH04R }}</ref> မင်းအောင်လှိုင်နှင့် တကွ အခြားစစ်ဗိုလ်ချုပ်များဖြစ်သည့် စိုးဝင်း၊ အောင်ကျော်ဇော၊ မောင်မောင်စိုးနှင့် သန်းဦးတို့အား စစ်ရာဇဝတ်မှုများအတွက် နိုင်ငံတကာ ရာဇဝတ်မှု တရားရုံးတို့တွင် တရားစွဲဆိုသင့်ကြောင်း ကုလသမဂ္ဂ စုံစမ်းစစ်ဆေးရေးအဖွဲ့က ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name=UNReport/> မြန်မာနိုင်ငံတွင်း လူမျိုးရေးနှင့် ဘာသာရေး အမုန်းတရားများ ပြန့်ပွားမှုကို ကာကွယ်ရန်အတွက်ဟုဆိုကာ ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်က မင်းအောင်လှိုင်အပါအဝင် လူပုဂ္ဂိုလ်နှင့် အဖွဲ့အစည်းများ၏ ဖေ့စ်ဘွတ်စာမျက်နှာ ၁၉ ခုကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=27 August 2018 |title=Facebook bans Myanmar army chief over rights abuses |work=[[The Times of India]] |url=https://www.timesofindia.com/world/south-asia/facebook-bans-myanmar-army-chief-over-rights-abuses/articleshow/65561259.cms |access-date=27 August 2018}}{{Dead link|date=April 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news |date=27 August 2018 |title=Facebook bans Myanmar Army Chief Min Aung Hlaing, 19 others over rights abuses |publisher=[[News Nation]] |url=http://www.newsnation.in/world-news/facebook-bans-myanmar-army-chief-min-aung-hlaing-19-after-un-report-on-rohingya-article-201517.html |url-status=live |access-date=27 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180827174300/http://www.newsnation.in/world-news/facebook-bans-myanmar-army-chief-min-aung-hlaing-19-after-un-report-on-rohingya-article-201517.html |archive-date=27 August 2018 |accessdate=19 January 2022 |archivedate=27 August 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180827174300/http://www.newsnation.in/world-news/facebook-bans-myanmar-army-chief-min-aung-hlaing-19-after-un-report-on-rohingya-article-201517.html }}</ref> ၂၀၁၉ ခုနှစ် မေလ ၁၆ ရက်တွင် တွစ်တာမှလည်း မင်းအောင်လှိုင်ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Archived copy |url=https://www.theguardian.com/world/2019/may/16/myanmar-army-chiefs-twitter-account-suspended-over-anti-rohingya-hate-speech |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200630080746/https://www.theguardian.com/world/2019/may/16/myanmar-army-chiefs-twitter-account-suspended-over-anti-rohingya-hate-speech |archive-date=30 June 2020 |access-date=5 May 2020}}</ref> ၂၀၁၉ ခုနှစ် မတ်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ရခိုင်လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦးဖြစ်သော ဦး[[ကျော်ဇောဦး]]က ရခိုင်ပြည်နယ်တွင်း တပ်မတော်၏ လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုများသည် ပြည်သူလူထုနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များအား ထိခိုက်နစ်နာစေကြောင်း အိတ်ဖွင့်ပေးစာကို မင်းအောင်လှိုင်ထံ ပေးပို့ခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |url=https://kzo.home.blog/2019/03/18/open-letter-to-myanmar-cinc-min-aung-hlaing-from-u-kyaw-zaw-oo-about-damage-incurred-by-intentional-and-indiscriminate-attacks-of-myanma-tatmadaw-on-non-military-targets/ |title=Open Letter to Senior General Min Aung Hlaing from U Kyaw Zaw Oo about damage to cultural heritage, fatalities and casualties incurred by intentional and indiscriminate attacks of Myanma Tatmadaw on non-military targets |publisher=[[Kyaw Zaw Oo]] |year=2019 |access-date=27 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227103927/https://kzo.home.blog/2019/03/18/open-letter-to-myanmar-cinc-min-aung-hlaing-from-u-kyaw-zaw-oo-about-damage-incurred-by-intentional-and-indiscriminate-attacks-of-myanma-tatmadaw-on-non-military-targets/ |archive-date=27 December 2020}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://kzo.home.blog/2019/03/18/open-letter-to-senior-general-min-aung-hlaing-from-u-kyaw-zaw-oo-about-intentional-and-indiscriminate-attacks-of-myanma-tatmadaw-on-non-military-targets/ |title=သမိုင်းဝင် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာအဆောက်အအုံများအပါအဝင် စစ်ဖက်ပစ်မှတ်မဟုတ်သည့်နေရာများသို့ တမင်သက်သက် ပစ်ခတ်ကြသဖြင့် သေဆုံးထိခိုက်ကြရသည့်ကိစ္စ အိတ်ဖွင့်ပေးစာ |publisher=[[Kyaw Zaw Oo]] |year=2019 |language=my |access-date=27 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227104428/https://kzo.home.blog/2019/03/18/open-letter-to-senior-general-min-aung-hlaing-from-u-kyaw-zaw-oo-about-intentional-and-indiscriminate-attacks-of-myanma-tatmadaw-on-non-military-targets/ |archive-date=27 December 2020}}</ref> အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုက မင်းအောင်လှိုင်အား ပိတ်ဆို့မှုများ ချမှတ်ခဲ့ရာ သူ့အား အမေရိကန်နိုင်ငံသို့ ဝင်ရောက်ခွင့်ကို ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ပိတ်ပင်ခဲ့သည်။<ref name=":0">{{Cite web |title=US Tightens Sanctions on Myanmar Army Chief |url=https://www.voanews.com/east-asia-pacific/us-tightens-sanctions-myanmar-army-chief |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210108091251/https://www.voanews.com/east-asia-pacific/us-tightens-sanctions-myanmar-army-chief |archive-date=8 January 2021 |access-date=11 January 2021 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref name=":0" /><ref>{{Cite web |title=Treasury Sanctions Individuals for Roles in Atrocities and Other Abuses |url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/sm852 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201207144752/https://home.treasury.gov/news/press-releases/sm852 |archive-date=7 December 2020 |access-date=11 January 2021 |website=U.S. Department of the Treasury}}</ref> ၂၀၁၇ ခုနှစ်အတွင်း ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးများအပေါ် ကျူးလွန်ခဲ့သော လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်ခဲ့သည့် ရာဇဝတ်မှုများနှင့် စစ်ရာဇဝတ်မှုပေါင်းများစွာအတွက် စစ်ခေါင်းဆောင် [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[သတိုးမဟာသရေစည်သူ]] [[သတိုးသီရိသုဓမ္မ|သတိုးသီရိ]]သုဓမ္မ မင်းအောင်လှိုင်ကို ဖမ်းဝရမ်းထုတ်ရန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရာဇဝတ်မှုတရားရုံး (ICC) ၏ ရှေ့နေချုပ် ကာရင် ခန်း (Karim AA Khan) က ICC တရားရုံးကို ၂၀၂၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၂၇ ရက်နေ့တွင်လျှောက်ထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cwy147w07pyo|title=အိုင်စီစီ ဖမ်းဝရမ်း လျှောက်ထားမှု အပေါ် စစ်ကောင်စီ တုံ့ပြန်ချက်|work=BBC Burmese|access-date=၂၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၄|date=၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄ }}</ref>လူ့အခွင့်အရေးတက်ကြွသူများက ထောက်ခံကြိုဆိုခဲ့ကြသော်လည်း တရုတ်နိုင်ငံခြားရေးပြောခွင့်ရ Mao Ning က ကုလသမဂ္ဂလုံခြုံရေးကောင်စီက အမှုကိုလွှဲပြောင်းပေးခြင်းမျိုးမဟုတ်လျှင် ရောမဥပဒေစာချုပ်၌ လက်မှတ် မထိုးထားသည့် နိုင်ငံ နှင့် နယ်မြေများအပေါ် အိုင်စီစီတရားရုံးက စီရင်ပိုင်ခွင့်မရှိဟု နိုဝင်ဘာ ၂၈ ရက် တွင် မြန်မာစစ်ခေါင်းဆောင်ဘက်က ပြောဆို ရပ်တည်ခဲ့သည်။အလားတူ မြန်မာစစ်ကောင်စီပြောခွင့်ရ ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်းကလည်း အိုင်စီစီရှေ့နေချုပ်၏ ပြောကြားချက်အပေါ် လက်မခံဘဲ ပယ်ချသည်။ == အကျင့်ပျက်ခြစားမှုများ == မင်းအောင်လှိုင်သည် တပ်မတော်ပိုင် [[ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ စီးပွားရေး ဦးပိုင်လီမိတက်]] (MEHL)တွင် ရှယ်ယာအများစု ပိုင်ဆိုင်သူတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၀-၁၁ ဘဏ္ဍာရေးနှစ်တွင် ရှယ်ယာ ၅၀၀၀ ပိုင်ဆိုင်ခဲ့ပြီး နှစ်စဉ်အမြတ်ဝေစုအနေဖြင့် ဒေါ်လာ နှစ်သိန်းခွဲ ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Leaked documents reveal global business links to Myanmar military crimes |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2020/09/mehl-military-links-to-global-businesses/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210108144231/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2020/09/mehl-military-links-to-global-businesses/ |archive-date=8 January 2021 |access-date=11 January 2021 |website=Amnesty International |language=en}}</ref> သူသည် MEHL ၏ နာယက အဖွဲ့ဝင်လည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=17 June 2020 |title=Systemic Conflict of Interest in Myanmar Military Allows for Serious Corruption |url=https://www.justiceformyanmar.org/press-releases/systemic-conflict-of-interest-in-myanmar-military-allows-for-serious-corruption |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026180332/https://www.justiceformyanmar.org/press-releases/systemic-conflict-of-interest-in-myanmar-military-allows-for-serious-corruption |archive-date=26 October 2020 |access-date=11 January 2021 |website=Justice For Myanmar}}</ref> မင်းအောင်လှိုင်၏ သားဖြစ်သူ အောင်ပြည့်စုံသည် Sky One ဆောက်လုပ်ရေးကုမ္ပဏီနှင့် အောင်မြင့်မိုမင်းအာမခံ ကုမ္ပဏီအပါအဝင် ကုမ္ပဏီများစွာ ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။<ref name=":3" /> အောင်ပြည့်စုံသည် ဆက်သွယ်ရေးကုမ္ပဏီတစ်ခုဖြစ်သော [[မိုင်တဲလ် မြန်မာ]]တွင်လည်း ရှယ်ယာများစွာ ပါဝင်ထားသည်။<ref name=":3">{{Cite web |title=တပ်ချုပ်သားပိုင်ကုမ္ပဏီများကို အရေးယူရန် ကုလအချက်အလက်ရှာဖွေရေးအဖွဲ့ တောင်းဆို |url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/2402 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201053646/https://www.myanmar-now.org/mm/news/2402 |archive-date=1 February 2021 |access-date=11 January 2021 |website=Myanmar NOW |language=my}}</ref> တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ယူပြီးနောက် ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ [[ပြည်သူ့ရင်ပြင်နှင့် ပြည်သူ့ဥယျာဉ်]]တွင် စားသောက်ဆိုင်နှင့် အနုပညာပြခန်းအတွက် နှစ် ၃၀ မြေငှားရမ်းခြင်းကို ဈေးကွက်ပေါက်ဈေးထက် လျော့နည်းသော နှုန်းထားဖြင့် သားဖြစ်သူ အောင်ပြည့်စုံက ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Military Chief's Son Paid 'Very Low' Rent for His Upscale Restaurant on Government-Owned Land |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/military-chiefs-son-paid-very-low-rent-for-his-upscale-restaurant-on-government-owned-land |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200717014336/https://myanmar-now.org/en/news/military-chiefs-son-paid-very-low-rent-for-his-upscale-restaurant-on-government-owned-land |archive-date=17 July 2020 |access-date=11 January 2021 |website=Myanmar NOW |language=en}}</ref> ဆေးနှင့် ဆေးပစ္စည်းများအတွက် [[အစားအသောက်နှင့် ဆေးဝါးကွပ်ကဲမှုဌာန (မြန်မာ)|အစားအသောက်နှင့် ဆေးဝါးကွပ်ကဲရေးဌာန]]၏ ခွင့်ပြုချက်နှင့် အခွန်ကိစ္စရပ်များကို ဝန်ဆောင်မှုပေးသော ''A&M Mahar'' ကုမ္ပဏီသည်လည်း အောင်ပြည့်စုံပိုင်ဆိုင်သော ကုမ္ပဏီ ဖြစ်သည်။<ref name=":1">{{Cite web |title=Dirty Secrets #2: Sr. Gen. Min Aung Hlaing's family profiting off of FDA and Customs clearances |url=https://www.justiceformyanmar.org/stories/dirty-secrets-2-sr-gen-min-aung-hlaings-family-selling-fda-and-customs-clearance-for-profit |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026181000/https://www.justiceformyanmar.org/stories/dirty-secrets-2-sr-gen-min-aung-hlaings-family-selling-fda-and-customs-clearance-for-profit |archive-date=26 October 2020 |access-date=11 January 2021 |website=Justice For Myanmar}}</ref> အခွန်ဌာနကို MEHL ၏ ဒါရိုက်တာဟောင်းဖြစ်သူ ဦးကျော်ထင်က ဦးဆောင်သည်။<ref name=":1" /> ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် သမီးဖြစ်သူ [[ခင်သီရိသက်မွန်]]သည် [[သတ္တမမြောက်အာရုံ]] ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref name=":2">{{Cite web |title=Military Chief's Family Members Spend Big on Blockbuster Movies, Beauty Pageants |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/military-chiefs-family-members-spend-big-on-blockbuster-movies-beauty-pageants |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201215082136/https://www.myanmar-now.org/en/news/military-chiefs-family-members-spend-big-on-blockbuster-movies-beauty-pageants |archive-date=15 December 2020 |access-date=11 January 2021 |website=Myanmar NOW |language=en}}</ref> ထိုနှစ်မှာပင် ချွေးမဖြစ်သူ မျိုးရတနာထိုက်က Stellar Seven Entertainment အမည်ရှိ ဖျော်ဖြေရေးကုမ္ပဏီတစ်ခုကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref name=":2" /> ==ထမ်းဆောင်ခဲ့သော စစ်ဖက်ဆိုင်ရာတာဝန်များ== {| class="wikitable" |- !ခုနှစ် !! နေရာ !!ရာထူး!! တာဝန် |-၁၉၉၅-၁၉၉၈(အမှတ်(၃၆၉)ခြေမြန်တပ်ရင်း)နမခလက်အောက်ခံတပ်ရင်း(တပ်ရင်းမှူး) | ၁၉၉၈ ||[[အမှတ်(၃၃)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်]] || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး || စစ်ဦးစီးအရာရှိ (ပထမတန်း) |- | ၁၉၉၉ ||[[အမှတ်(၃၃)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်]] || ဗိုလ်မှူးကြီး|| နည်းဗျူဟာမှူး |- | ၂၀၀၂ ||[[အမှတ်(၄၄)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်]] || ဗိုလ်မှူးချုပ် || တပ်မမှူး |- | ၂၀၀၃ ဩဂုတ် ||[[စစ်တက္ကသိုလ်]] || ဗိုလ်မှူးချုပ် || ကျောင်းအုပ်ကြီး |- | ၂၀၀၄ နိုဝင်ဘာ || [[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] || ဗိုလ်ချုပ်|| တိုင်းမှူး |- | ၂၀၀၆ || [[တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] || ဗိုလ်ချုပ် || တိုင်းမှူး |- | ၂၀၀၇ || [[မြန်မာနိုင်ငံ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ဗိုလ်ချုပ်|| [[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့မှူး]] |- | ၂၀၀၈ || [[မြန်မာနိုင်ငံ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး || [[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့မှူး]] |- | ၂၀၁၀ ဩဂုတ် || [[မြန်မာနိုင်ငံ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး || [[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)|ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး (ကြည်း/ ရေ/ လေ)]] |- |၂၀၁၁ မတ် || rowspan="3" |[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး]]|| ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|| rowspan="3" | [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|တပ်မတော်ကာကွယ်ရေး ဦးစီးချုပ်]] |- |၂၀၁၂ ဧပြီ ၃ || ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး |- |၂၀၁၃ မတ် || ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး |} == ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း == ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁ ရက်တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်က [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[မဟာသရေစည်သူ]]ဘွဲ့ကို ချီးမြှင့်အပ်နှံခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=မြန်မာနိုင်ငံပြန်တမ်း|url=https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/3ca3a1e3-b448-4c9a-b428-cf32d455055e/resource/155c187b-6893-4037-bacb-a6ca8676deb2/download/69-18.pdf|accessdate=2025 August 2|publisher=Open Data Mekong}}</ref> ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၇ ရက်တွင် အမိန်ကြော်ငြာစာ အမှတ် ၆၂/၂၀၂၂ အရ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]] မင်းအောင်လှိုင်သည် [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[သတိုးမဟာသရေစည်သူ]]ဘွဲ့နှင့် [[သုဓမ္မသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[သတိုးသီရိသုဓမ္မ]]ဘွဲ့တို့ မိမိကိုယ်ကို ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။ <ref name=":4" /> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ (၅) ရက်နေ့တွင် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]က ဂုဏ်ထူးဆောင် [[ပြည်သူ့ရေးရာ စီမံခန့်ခွဲမှု|ပြည်သူ့ရေးရာစီမံခန့်ခွဲမှု]]ပါရဂူဘွဲ့ Honorary Doctor of Public Administration (D.P.A honoris causa) ကိုချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=NP News |url=https://www.npnewsmm.com/news/69846d4bdd503d7856062b39 |access-date=2026-04-14 |website=www.npnewsmm.com}}</ref> == ကျန်းမာရေး နှင့် အရေးပေါ်ခွဲစိတ်ခံရမှု == ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် ခါးကျီးပေါင်းရောဂါကြောင့် အာရုံကြောညပ်ခြင်း (Lumbar Spondylosis with Spinal Stenosis) ဝေဒနာအတွက် နေပြည်တော်ရှိ အမှတ် (၂) တပ်မတော်ဆေးရုံကြီး (ခုတင် ၁၀၀၀) ၌ အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ ပါရဂူများနှင့် မြန်မာ့တပ်မတော်ဆေးတပ်ဖွဲ့တို့ ပူးပေါင်း၍ ၂ နာရီကြာ အရေးပေါ် ခွဲစိတ်ကုသမှု ခံယူခဲ့သည်။ထို ခွဲစိတ်မှုသည် အောင်မြင်ခဲ့ကြောင်း ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီက သတင်းထုတ်ပြန်ပေးခဲ့ပြီး၊ထုတ်ပြန်ချက်ထဲ တာဝန်များပြန်လည်ထမ်းဆောင်နေပြီဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://news-eleven.com/article/310689|title=ယာယီသမ္မတ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ခါးကျီးပေါင်းရောဂါကြောင့် အာရုံကြောညပ်ခြင်း ဝေဒနာခံစားခဲ့ရသဖြင့် အရေးပေါ်ခွဲစိတ်ကုသမှု (၂)နာရီကြာ ပြုလုပ်ခဲ့ရ|work=Eleven Media Group|access-date=၂၃ မတ် ၂၀၂၆|date=၂၃ မတ် ၂၀၂၆}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist|2}} {{s-start}} {{s-mil}} {{s-bef|before=[[ရွှေမန်း၊ ဦး|သူရရွှေမန်း]]}} {{s-ttl|title=[[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)]]|years=၂၀၁၀–၂၀၁၁}} {{s-aft|after=[[လှဌေးဝင်း (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|လှဌေးဝင်း]]}} {{s-bef|before=[[သန်းရွှေ]]}} {{s-ttl|title=[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]|years=၂၀၁၁–၂၀၂၆}} {{S-aft|after= [[ရဲဝင်းဦး]]}} {{s-off}} {{s-bef|before=[[သန်းရွှေ]]<br>{{nobold|[[နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ|နအဖ]]ဥက္ကဋ္ဌ <small>(၁၉၉၇–၂၀၁၁)</small>}}}} {{s-ttl|title=[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]|years=၂၀၂၁–၂၀၂၅}} {{S-aft|after= ''ကောင်စီဖျက်သိမ်း''}} {{s-bef|before=[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] {{nobold|(ယာယီ)}}}} {{s-ttl|title=ယာယီ[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|သမ္မတ]] (တာဝန်) |years=၂၀၂၄–၂၀၂၆}} {{S-aft|after= ''ကိုယ်တိုင်''}} {{s-vac|last=[[သိန်းစိန်]] {{nobold|(၂၀၁၁)}}}} {{s-ttl|title=[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] |years=၂၀၂၁–၂၀၂၅}} {{S-aft|after= [[ညိုစော]]}} {{s-end}} {{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်သူ အကြီးအကဲများ}} {{နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ}} {{lifetime|၁၉၅၆| | }} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ]] [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဝင်များ]] [[ကဏ္ဍ:အာဏာသိမ်း ခေါင်းဆောင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မကွေးတိုင်းဒေသကြီးမှ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ထားဝယ်လူမျိုး]] cohxb5q91st8144hig5dckyxfwwh5dh နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၁ 0 19828 1055040 834982 2026-09-24T11:19:56Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 5 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1055040 wikitext text/x-wiki {{လတိုင်း၏အရေးပါသောဖြစ်ရပ်များ(၂၀၁၁)}} {{နိုဝင်ဘာလ}} == (၁) ရက် == ::*အမေရိကန်နိုင်ငံဒီမိုကရေစီ၊ လူ့အခွင့်အရေးနှင့် အလုပ်သမားရေးရာလက်ထောက် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး မိုက်ကယ်ပိုစနာက နိုဝင်ဘာလ ၁ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိ။ <ref name="autogenerated2">[http://www.news-eleven.com/index.php?option=com_content&view=article&id=10787:2011-11-02-03-37-20&catid=42:2009-11-10-07-36-59&Itemid=167 Home - Eleven Media Group<!-- Bot generated title -->]</ref> ::* တရုတ်နိုင်ငံသည် ရှင်ကျိုး (၈) အာကာသယာဉ်ကို ပစ်လွှတ်သည်။ ကနဦး ပစ်လွှတ်ထားသော ထျန်းကုန်း (၁) အာကာသစခန်း ယာဉ်နှင့် ချိတ်ဆက်မည် ဖြစ်သည်။ <ref>[http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-15523123 Chinese Shenzhou craft launches on key space mission - BBC News<!-- Bot generated title -->]</ref> ::*ပြည်တွင်းဘဏ်တစ်ခုဖြစ်သော စီဘီဘဏ်မှ အေတီအမ် ကတ်စနစ်ကို စတင် ဝန်ဆောင်မှုပေး၊ အခြားပုဂ္ဂလိက ဘဏ်အချို့မှ မကြာမီ ဝန်ဆောင်မှုပေးမည်။ <ref>[http://www.news-eleven.com/index.php?option=com_content&view=article&id=10873:2011-11-07-04-39-26&catid=42:2009-11-10-07-36-59&Itemid=167 Home - Eleven Media Group<!-- Bot generated title -->]</ref> == (၂)ရက် == ::* မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ အမေရိကန် အထူးကိုယ်စားလှယ် ဒဲရက်မစ်ချဲလ်က နိုဝင်ဘာလ ၂ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိ။ <ref name="autogenerated2" /> ::* တရုတ်နိုင်ငံ၏ ရှင်ကျိုး (၈) အာကာသယာဉ် ထျန်းကုန်း(၁) နှင့် ချိတ်ဆက်မိပြီဖြစ်သည်။ တရုတ်နိုင်ငံ၏ အာကာသ သမိုင်းတွင် ပထမဆုံး ချိတ်ဆက်မိခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref>[http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-15562928 Chinese spacecraft dock in orbit - BBC News<!-- Bot generated title -->]</ref> ==(၃)ရက်== ::*ကုလသမဂ္ဂ အတွင်းရေးမှူးချုပ်၏ အထူးအကြံပေးပုဂ္ဂိုလ် ဗီဂျေးနမ်ဘီယာနှင့် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်တို့သည် နိုဝင်ဘာလ ၃ရက်နေ့ ညနေ ၅နာရီ မိနစ် ၃၀အချိန်က ရန်ကုန်မြို့၊ တက္ကသိုလ်ရိပ်သာလမ်းရှိ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် နေအိမ်၌ တွေ့ဆုံခဲ့။ <ref>[http://www.news-eleven.com/index.php?option=com_content&view=article&id=10827:2011-11-03-14-14-43&catid=42:2009-11-10-07-36-59&Itemid=167 Home - Eleven Media Group<!-- Bot generated title -->]</ref> ::*ကရင်ပြည်နယ် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်ရေးအဖွဲနှင့် ကလို့ထူးဘောတပ်ဖွဲ့ (ယခင် DKBA) တို့ ၂၀၁၁ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ (၃)ရက်နေ့တွင် ဘားအံမြို့၌ နှစ်ဦးနှစ်ဖက် တွေ့ဆုံဆွေးနွေး ညှိနှိုင်းမှုများ ပြုလုပ်ကြပြီး ငြိမ်းချမ်းရေး တည်ဆောက်ရန်အတွက် ပဏာမငြိမ်းချမ်းရေး သဘောတူညီချက် (၅)ချက်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးကြသည်။ <ref>၂၀၁၁ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ (၅)ရက်နေ့ထုတ် မြန်မာ့အခင်းသတင်းစာ။</ref> ==(၆)ရက်== ::* တရုတ်နိုင်ငံမှ ပင့်ဆောင်ပူဇော်သည့် ဗုဒ္ဓမြတ်စွယ်တော် နေပြည်တော်သို့ ရောက်ရှိ။ <ref>[http://www.news-eleven.com/index.php?option=com_content&view=article&id=10866:2011-11-06-19-41-30&catid=42:2009-11-10-07-36-59&Itemid=167 Home - Eleven Media Group<!-- Bot generated title -->]</ref> == (၇)ရက် == ::* [[မိုက်ကယ်ဂျက်ဆင်]] သေဆုံးမှုတွင် သူ၏ ဆရာဝန်ဖြစ်သူ ဒေါက်တာ ကွန်းရက် မာရေး အပြစ်ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ <ref>[http://www.usatoday.com/news/nation/story/2011-11-04/michael-jackson-doctor-trial-verdict/51113244/1 Jackson fans, family see justice in verdict – USATODAY.com<!-- Bot generated title -->]</ref> ==(၈)ရက်== ::*ထိုင်းနိုင်ငံရေးကြီးမှုသည် ဝန်ကြီးချုပ် ယင်လပ် ၏ နေအိမ်အထိရောက်ရှိလာပြီဖြစ်ပြီး၊ ဟာဝိုင်အီ တွင်ကျင်းပမည့် အေးပက် ထိပ်သီးဆွေးနွေးပွဲ တက်ရောက်ရန် အစီအစဉ်ကို ပယ်ဖျက်လိုက်သည်။ ::* အချင်း ပေပေါင်း ၁၃၀၀ ကျော်ရှိသော ဥက္ကာပျံအမှတ် ဝိုင်ယူ-၅၅ သည် ကမ္ဘာကြီးအနီး (မိုင်ပေါင်း ၂၀၁,၇၀၀) အကွာမှ ဖြတ်သန်းသွားကြောင်း နာဆာမှ ကြေညာ။ ယင်းသည် ၁၉၇၆ ခုနှစ်က ကမ္ဘာနှင့် အနီးဆုံးသို့ နောက်ဆုံး ရောက်ရှိခဲ့ဖူးသည်။ <ref>[http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-15572634 Giant asteroid passes near Earth - BBC News<!-- Bot generated title -->]</ref> ==(၉)ရက်== ::*ထိုင်းနိုင်ငံ ရေကြီးမှုကြောင့် သေဆုံးသူဦးရေ (၅၂၉)ယောက်ထိ ရှိပြီ ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ <ref>[http://www.bangkokpost.com/news/local/265475/fates-of-victory-monument-rama-ii-uncertain-froc Froc admits it really doesn't know | Bangkok Post: news<!-- Bot generated title -->]</ref> ::*ပြင်းအား အဆင့် ၅.၇ ရှိသော ငလျင်တစ်ခု ယခင်လှုပ်ခဲ့သော တူရကီနိုင်ငံ၊ ဗန်းမြို့အနီးတွင်ပင် ထပ်မံ လှုပ်ခတ်သည်။ <ref>[http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-15668071 Turkey earthquake: Seven dead in toppled Van hotel - BBC News<!-- Bot generated title -->]</ref> ::*ပညာသင်ကြေး တိုးမြှင့်မှုကို မကျေနပ်သည့်အတွက် အင်္ဂလိပ်ကျောင်းသားထောင်ပေါင်းများစွာတို့ လန်ဒန်မြို့လယ်သို့ ချီတက်ဆန္ဒပြကြသည်။ <ref>[http://www.bbc.co.uk/news/education-15646709 Thousands march in student protest over university fees - BBC News<!-- Bot generated title -->]</ref> ::* မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပဉ္စမမြောက် ရင်ချင်းဆက်အမြွှာ (မအင်ကြင်းခိုင်နှင့် မအင်ကြင်းလှိုင်) ခွဲစိတ်ကုသမှု အောင်မြင်။ <ref>[http://www.news-eleven.com/index.php?option=com_content&view=article&id=10913:2011-11-09-18-49-54&catid=42:2009-11-10-07-36-59&Itemid=167 Home - Eleven Media Group<!-- Bot generated title -->]</ref> ==(၁၀)ရက်== ::*လစ်လပ်မဲဆန္ဒနယ် ၄၈ ခု အတွက် ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပနိုင်ရန် ကြိုတင်ပြင်ဆင် ဆောင်ရွက်ထားရှိရေး ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ် ကော်မရှင် အဖွဲ့ခွဲများသို့ နိုဝင်ဘာလ ဒုတိယပတ်က အကြောင်းကြား ထားကြောင်းသိရ။ ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် ပါတီစုံဒီမိုကရေစီ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် ရွေးကောက် တင်မြှောက် လိုက်သည့် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအနက် ပြည်သူ့လွှတ်တော်တွင် နေရာ ၄၀၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်တွင် ၆ နေရာ၊ တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ် လွှတ်တော်တွင် ၂ နေရာ စုစုပေါင်း ၄၈ နေရာတွင် လွှတ်တော်ကိုယ်စား လှယ်များ လစ်လပ်လျက်ရှိသည်။ <ref>[http://www.news-eleven.com/index.php?option=com_content&view=article&id=10944:2011-11-13-04-49-06&catid=42:2009-11-10-07-36-59&Itemid=167 Home - Eleven Media Group<!-- Bot generated title -->]</ref> ::*ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး မြန်အောင်မြို့နယ် မြန်အောင်ရေနံမြေ အနီးဝန်းကျင်ရှိ အသုံးမပြုတော့သည့် လွန်ခဲ့သည့် ၁၀ နှစ်ခန့်မှစ၍ အသုံးမပြုတော့သည့် ရေနံသိုလှောင်ကန် TAC-122 ၏ အရှေ့တောင်ဘက်နှင့် မြောက်ဘက်တို့တွင် နိုဝင်ဘာလ ၁၀ ရက်နေ့ ည ၇ နာရီ ၄၅ မိနစ်ခန့်တွင် ဗုံးနှစ်လုံး ပေါက်ကွဲခဲ့သည်။ ပေါက်ကွဲမှုကြောင့် ကွန်ကရစ်လမ်းအချို့ အက်ကြောင်းများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ သော်လည်း လူနှင့်တိရစ္ဆာန်အပါအဝင် အခြားပျက်စီးမှုမရှိကြောင်း သိရှိရသည်။ <ref>[http://www.news-eleven.com/index.php?option=com_content&view=article&id=11060:2011-11-17-07-12-27&catid=45:2009-11-10-07-45-41&Itemid=113 Home - Eleven Media Group<!-- Bot generated title -->]</ref> ==(၁၁)ရက်== ::* (၂၆)ကြိမ်မြောက် အရှေ့တောင်အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲ ဖွင့်ပွဲကို [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]၊ [[ပလမ်ဘမ်မြို့]]၊ '''သီရိဝီဂျာရာ အားကစားကွင်းကြီး'''တွင် ကျင်းပသည်။ <ref>[http://www.thejakartapost.com/news/2011/11/12/dazzling-sea-games-open.html Dazzling SEA Games open - Sat, November 12 2011 - The Jakarta Post<!-- Bot generated title -->]</ref> ::* ကွန်ပျူတာ၌မြန်မာစာသုံး သာလွန် မြန်မာ အိုအက်(စ်) ထွက်ရှိသည်။ ကွန်ပျူတာစက်လည်ပတ်စနစ်တွင် မြန်မာစာဖြင့်အသုံးပြုမှုအတွက် ပထမဆုံးစတင်တီထွင်မှုလည်း ဖြစ်သည်။ ==(၁၂)ရက်== ::*အီတလီ ဝန်ကြီးချုပ် ဘာလူစကိုနီ နုတ်ထွက်သည်။ <ref>[http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-15708729 Italy crisis: Silvio Berlusconi resigns as PM - BBC News<!-- Bot generated title -->]</ref> ::*ရခိုင်ပြည်နယ် မင်းပြားမြို့ ဈေးသည် နိုဝင်ဘာလ ၁၂ ရက်နေ့ ည ၇ နာရီကျော်လောက်မှစ၍ မီးလောင်မှု ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ ည ၉ နာရီ ၄၅ မိနစ်ခန့်တွင် တစ်ဈေးလုံးနီးပါး (ဆိုင်ခန်းပေါင်း ၆၀၀ ကျော်ရှိသည့် အနက်ဆိုင်ခန်း ၅၇၆ ခန်းခန့်) မီးလောင်ကျွမ်း ခဲ့သည်။ <ref>[http://www.news-eleven.com/index.php?option=com_content&view=article&id=11061:2011-11-17-07-15-26&catid=45:2009-11-10-07-45-41&Itemid=113 Home - Eleven Media Group<!-- Bot generated title -->]</ref> == (၁၃) ရက် == ::* [[နာရေးကူညီမှုအသင်း(ရန်ကုန်)]]ဥက္ကဋ္ဌ ဦး[[ကျော်သူ]]နှင့် ဇနီးဖြစ်သူ ဒေါ်[[မြင့်မြင့်ခင်ဖေ]](ရွှေဇီးကွက်) တို့အား ရန်ကုန်မြို့ ဧမာနွေလ နှစ်ခြင်းခရစ်ယာန်ဘုရားရှိခိုးကျောင်းမှ Doctor of Humane Social Services ဘွဲ့နှင့် Master of Humane Social Services ဘွဲ့ကို အသီးသီး ချီးမြှင့်ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ==(၁၄)ရက်== ::*(၁၉)ကြိမ်မြောက် အာဆီယံထိပ်သီး အစည်းအဝေးပွဲကို အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ ဘာလီတွင် စတင်ကျင်းပပြုလုပ်။ နိုင်ငံတော် သမ္မတ ဦးသိန်းစိန် တက်ရောက်။ နိုဝင်ဘာလ ၁၄ ရက်နေ့မှ နိုဝင်ဘာလ ၁၉ ရက်နေ့အထိ ကျင်းပမည်ဖြစ်သည်။ ::*၂၀၁၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၄ ရက်နေ့ နံနက် ၁၁ နာရီ မိနစ် ၄၀ အချိန်တွင် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး ကျောက်တန်းမြို့ အလယ်ပိုင်းရပ်ကွက် မင်းလမ်းရှိ ဆက်သွယ်ရေး စာတိုက်ဝင်း အတွင်းတွင် ရတနာပုံ တယ်လီပို့မှ GSM တာဝါတိုင် ဆောက်လုပ်ရန်အတွက် မြေတူးနေစဉ် မြေကြီးအနက် သုံးပေခန့် အရောက်၌ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများဟု ယူဆရသော ပစ္စည်း အများအပြား တွေ့ရှိခဲ့ကြောင်း သိရှိရသည်။ ယင်းပစ္စည်းများမှာ အလေးချိန် ၂၀ ပိဿါ ၆၅ ကျပ်သားရှိ ကြေးဟု ယူဆရသော သုံးပေခန့် မတ်ရပ်ကိုယ်တော် တစ်ဆူ၊ အလေး ချိန် ၈၅ ကျပ်သားရှိ ကြေးဟုယူဆရသော ၁၀ လက်မ မတ်ရပ်ကိုယ် တော် တစ်ဆူ၊အလေးချိန် ၈၀ ကျပ်သားရှိ ကြေးဟုယူဆရသော တင်ပျဉ်ခွေကိုယ်တော် တစ်ဆူ၊ အလေးချိန် ၁၅ ကျပ်သားရှိ ကြေး ဟုယူဆရသော ခုနစ်လက်မ မတ် ရပ်ကိုယ်တော်တစ်ဆူ၊ အလေးချိန် ၁ ပိဿါ ၁၅ ကျပ်သားရှိ ကြေး ဟုယူဆရသော ၅ ဒသမ ၆ လက်မ ရှိ တင်ပျဉ်ခွေကိုယ်တော်နှစ်ဆူ၊ အလေးချိန် ၁၅ ကျပ်သားရှိ ကြေး ဟု ယူဆရသောသုံးလက်မ တင်ပျဉ်ခွေ တစ်ဆူ၊ ရွှေအလေးချိန် ၄ ကျပ် ၅ ပဲသားရှိ ရွှပြေားကပ်ခုနစ်လက်မ ခန့် တင်ပျဉ်ခွေ တစ်ဆူ၊ ရွှေအလေး ချိန် ၁ ကျပ် ၁၄ ပဲသားရှိ ခြောက် လက်မ၊ ရွှေပြားကပ်တင်ပျဉ်ခွေ တစ်ဆူ၊ ရွှေအလေးချိန် ၃ ကျပ် ၁၃ ပဲသားရှိ ရှစ်လက်မ ရွှပြေားကပ် တင် ပျဉ်ခွေပုံတော်တစ်ဆူ၊ နှစ်လက်မ အရွယ် တင်ပျဉ်ခွေ အုတ်ဘုရား တစ်ဆူ၊ အလျား ၁၀ လက်မအနံငါး လက်မ၊ အလေးချိန် ၂ ကျပ် ၈ ပဲ ၄ ရွေးသားရှိ ရွှပြေားတစ်ပြား၊ အလေး ချိန် ၁ ကျပ် ၁၁ ပဲ ၄ ရွေးရှိ အလျား ခုနစ်လက်မ၊ အနံ လေးလက်မ ရွှပြေားခတ် တစ်ပြား၊ အလေးချိန် ၂ ကျပ် ၄ ပဲ ၄ ရွေးရှိ အလျားခြောက် လက်မ၊ အနံလေးလက်မ ရွှေပြားခတ်တစ်ပြား၊ သုံးလက်မပတ်လည် ခန့်ရှိအုတ်ခွက်ဘုရားသုံးဆူ၊ အလေး ချိန် ၃ ပိဿါ ၅၀ ကျပ်သားရှိ ကြေးဟုထင်ရသော ရှစ်လက်မပတ်လည် ကလပ်တစ်ခု၊ အလေးချိန် ၇၅ ကျပ်သားရှိ ကြေးဟုထင်ရသော အချင်းငါးလက်မ၊ အမြင့်သုံးလက်မရှိ ကြေးကလပ်တစ်ခု၊ အလေးချိန် ၈၀ ကျပ်သားရှိ အလျား လေးလက်မ၊ အမြင့် ခုနစ်လက်မ၊ အနံ ၃ ဒသမ ၆ လက်မရှိ ကြေးဟုထင်ရသော ပလ္လင် တစ်ခု၊ အလေးချိန် ၂၀ ကျပ် သားရှိ ကြေးဟုထင်ရသော အလျား ၅ ဒသမ ၆ လက်မ၊ အနံ သုံးလက်မရှိ နဂါးခေါင်းပုံ တစ်ခု၊ အချင်း ၁၁ လက်မ၊ အမြင့် ငါးလက်မရှိ ကျောက်ခွက် တစ်ခု၊ အချင်း ၆ ဒသမ ၆ လက်မ၊ အမြင့် ၁၃ လက်မ (အဖုံးပါ)အုတ်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော အိုးတစ်လုံး၊ ကျောက်ခွက် အပိုင်းအစ သုံးခုတို့ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ <ref>[http://www.news-eleven.com/index.php?option=com_content&view=article&id=11121:-gsm-&catid=43:2009-11-10-07-39-09&Itemid=111 Home - Eleven Media Group<!-- Bot generated title -->]</ref> ==(၁၇)ရက်== ::* တရုတ်နိုင်ငံ၏ လူမပါသော ရှင်ကျိုး(၈) အာကာသယာဉ် မြေပြင်သို့ ချောမောစွာပြန်လည်ဆင်းသက်။ <ref>{{Cite web |url=http://news.xinhuanet.com/english2010/china/2011-11/17/c_131253165.htm |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |access-date=22 November 2011 |archive-date=20 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111120045925/http://news.xinhuanet.com/english2010/china/2011-11/17/c_131253165.htm |url-status=dead}}</ref> ==(၁၈)ရက်== ::*အမျိုးသားဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်ကို နိုင်ငံရေးပါတီများ မှတ်ပုံတင်ခြင်း ဥပဒေနှင့်အညီ မှတ်ပုံတင်၍ နောင်လာမည့် ရွေးကောက်ပွဲများတွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင် အရွေးခံမည်ဟု နိုဝင်ဘာလ ၁၈ ရက်နေ့က ပြုလုပ်သည့် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ် ဗဟိုဦးစီးအဖွဲ့အစည်းအဝေးက ကန့်ကွက်သူမရှိ တညီတညွတ်တည်း ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ <ref>[http://www.news-eleven.com/index.php?option=com_content&view=article&id=11071:2011-11-18-07-31-44&catid=42:2009-11-10-07-36-59&Itemid=112 Home - Eleven Media Group<!-- Bot generated title -->]</ref> ::*ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မောင်တောမြို့နယ် ဒုချရားတန်းကျေးရွာအနီး လယ်ကွင်းပြင်တွင် နိုဝင်ဘာလ ၁၈ ရက်နေ့ မွန်းလွဲ ၁၂ နာရီခွဲခန့်တွင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကျန် ဗုံးတစ်လုံး ပေါက်ကွဲမှု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ရေခမ်းနေသော ကန်ပျက်ချိုင့်အတွင်း ကောက်ရိုးများကို စုပုံမီးရှို့ရာမှ ပေါက်ကွဲခြင်းဖြစ်ပြီး ယင်းမီးရှို့သူမှာ ဗုံးဆံထိမှန်ကာ မောင်တောဆေးရုံကြီးတွင် အတွင်းလူနာအဖြစ် ဆေးကုသမှု ခံယူလျက်ရှိကြောင်း သိရသည်။ <ref>[http://www.news-eleven.com/index.php?option=com_content&view=article&id=11118:2011-11-20-19-36-13&catid=45:2009-11-10-07-45-41&Itemid=113 Home - Eleven Media Group<!-- Bot generated title -->]</ref> ==(၁၉)ရက်== ::*အမေရိကန်သမ္မတ အိုဘားမား၏ သဘောထားနှင့် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ပါတီ မှတ်ပုံတင်မည့် သတင်းများမှာ သတင်းကောင်းများ ဖြစ်ခဲ့ကြောင်း နိုဝင်ဘာလ ၁၉ရက် နေ့တွင် မြန်မာသတင်းသမားများ နှင့်တွေ့ဆုံချိန်တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်က မှတ်ချက်ပြု ပြောဆိုခဲ့သည်။ <ref>[http://www.news-eleven.com/index.php?option=com_content&view=article&id=11084:2011-11-19-13-10-51&catid=100:asean-summit&Itemid=114 Home - Eleven Media Group<!-- Bot generated title -->]</ref> ::* အီဂျစ်နိုင်ငံ၊ ကိုင်ရိုမြို့၊ တီဟီရာ ရင်ပြင်တွင် စစ်အစိုးရအား ဆန့်ကျင် ဆန္ဒပြမှုပေါ်ပေါက်။ ၂ ယောက်သေဆုံးပြီး၊ ၆၀၀ ကျော် ဒဏ်ရာရ။ <ref>[http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-15807441 Egypt protests: Deadly clashes in Cairo and Alexandria - BBC News<!-- Bot generated title -->]</ref> ::* ကဒါဖီ၏သား ဖြစ်သူ ဆာအိဖ် အယ် အစ္စလာမ် ကဒါဖီ အား လစ်ဗျားနိုင်ငံတွင်းမှာပင် ဖမ်းဆီးရမိ။ <ref>[http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-15804299 Gaddafi's son Saif al-Islam captured in Libya - BBC News<!-- Bot generated title -->]</ref> ::*အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် မိုင် ၂၃၀၀ အကွာရှိ ပစ်မှတ်များကို မိနစ် ၃၀ အတွင်း ထိမှန်အောင် ပစ်ခတ်နိုင်စွမ်းရှိသော hypersonic လက်နက်သစ် တစ်မျိုးကို စမ်းသပ် အောင်မြင်သည်။ <ref name="autogenerated5">[http://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-15790620 Pentagon tests long-range hypersonic weapon - BBC News<!-- Bot generated title -->]</ref> ==(၂၀)ရက်== ::* ကိုင်ရိုမြို့ စစ်အစိုးရ ဆန့်ကျင်ရေး ဆန္ဒပြမှုများကြောင့် လူပေါင်း ၁၃ယောက်သေဆုံးပြီး ၉၀၀ ကျော် ဒဏ်ရာရသည်။ <ref name="autogenerated5" /> ::* စပိန်နိုင်ငံတွင် ရွေးကောက်ပွဲများ ကျင်းပသည်။ <ref>[http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-15809062 Spain election: Rajoy's Popular Party declares victory - BBC News<!-- Bot generated title -->]</ref> ==(၂၁)ရက်== ::*အမေရိကန်၊ အင်္ဂလန် နှင့် ကနေဒါ တို့က အီရန်နိုင်ငံ နျူကလီယာအစီအစဉ်ကြောင့် အီရန်နိုင်ငံအား ပိတ်ဆို့ အရေးယူမှု ထပ်မံပြုလုပ်။ <ref>[http://www.cnn.com/2011/11/21/world/meast/iran-sanctions/index.html?hpt=hp_t1 U.S., Britain and Canada slap new sanctions on Iran - CNN<!-- Bot generated title -->]</ref> ==(၂၂)ရက်== ::*အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူး ဒေါ် အောင်ဆန်းစုကြည် လာမည့် ကြားဖြတ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ရန် ရည်ရွယ်ထားကြောင်း အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်၏ ပြောရေးဆိုခွင့် ရှိသူ ဦးဉာဏ်ဝင်းက Eleven Media Group နှင့် တွေ့ဆုံစဉ် ပြောကြားခဲ့။ <ref>[http://www.news-eleven.com/index.php?option=com_content&view=article&id=11128:2011-11-22-06-44-36&catid=42:2009-11-10-07-36-59&Itemid=167 Home - Eleven Media Group<!-- Bot generated title -->]</ref> ::*တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံမှ စတုတ္ထအကြိမ်မြောက် ပင့်ဆောင် အပူဇော်ခံနေသော ဗုဒ္ဓမြတ်စွယ်တော်သည် နေပြည်တော်တွင် နိုဝင်ဘာလ (၆)ရက်မှ (၂၁)ရက်အထိ (၁၆)ရက်တာကာလ အပူဇော်ခံထားပြီးနောက် နိုဝင်ဘာ (၂၂)ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့သို့ ပင့်ဆောင်တော်မူသည်။ အပူဇော်ခံထားရှိစဉ် ငွေကျပ် သိန်းပေါင်း (၄၅၈၀)ကျော်၊ အမေရိကန်ဒေါ်လာ တစ်သောင်းကျော် အပြင် အခြားနိုင်ငံခြားငွေ မျိုးစုံ နှင့် လက်ဝတ်ရတနာမျိုးစုံ ၁၆၃၅ခု (စုစုပေါင်း ခန့်မှန်းတန်ဖိုး ကျပ်ငွေ ၁၂၂,၆၈၈,၄၆၀) အလှူခံ ရရှိခဲ့သည်။ <ref>မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ (၂၃.၁၁.၂၀၁၁)</ref> ::*ရခိုင်ပြည်နယ် စစ်တွေ၊ ပေါက်တော၊ မင်းပြား၊ မြေပုံ၊ ရေနီကြီး၊ ကျောက်ဖြူ၊ ရမ်းဗြဲ၊ တောင်ကုတ် ရေကြောင်း ခရီးစဉ်ကိုပြေးဆွဲနေသည့် အောင်တံခွန် (၂) သင်္ဘော သည် (၂၂.၁၁.၂၀၁၁) အင်္ဂါနေ့အာရုံတက်ချိန် (ဝ၄း၃၀) အချိန်တွင် ရေလမ်းကြောင်းလွဲချော်ပြီး ကျောက်ဖြူမြို့နှင့် ရေမိုင်(၆) မိုင်ခန့် အကွာရှိ သံသမကျောက် (ဒေသခေါ်- ကျွဲရွီ) ကျောက်တန်းကို ဝင်တိုက်မိသဖြင့် သင်္ဘော ဦးပိုင်းပေါက်ကွဲသွားခဲ့သည်။ သတင်းရလျှင်ရချင်း မော်တော် ရေယာဉ်များ၊ ငါးဖမ်းစက်လှေများနှင့် တပ်မတော်ရေတပ် စစ်ရေယာဉ်အမှတ် (၁၆၈) အပါအဝင် ရေယာဉ်များစွာတို့ဖြင့် သွားရောက်ကယ်တင်ခဲ့ရာ ခရီးသည်အားလုံး စုစုပေါင်း (၃၂၁) ဦးစလုံးကို ကယ်ဆယ်နိုင်ခဲ့သည်။ <ref>[http://www.news-eleven.com/index.php?option=com_content&view=article&id=11148:2011-11-23-07-49-46&catid=45:2009-11-10-07-45-41&Itemid=113 Home - Eleven Media Group<!-- Bot generated title -->]</ref> ==(၂၃)ရက်== ::*အီဂျစ်နိုင်ငံ၊ ကိုင်ရိုမြို့လယ်ရှိ တာရီရာ ရင်ပြင်တွင် လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့က ဆန္ဒပြသူများကို သုံးရက်ကြာ အကြမ်းဖက် နှိမ်နင်းခဲ့သဖြင့် ဆန္ဒပြသူ ၃၃ ယောက် သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် အီဂျစ်အစိုးရအဖွဲ့က နုတ်ထွက်စာကို စစ်ကောင်စီထံ တင်ပြခဲ့ပြီး နုတ်ထွက်စာကို လက်ခံရန်သင့်မသင့် စစ်ကောင်စီမှ စဉ်းစားနေကြောင်း အီဂျစ်ရုပ်မြင်သံကြားမှ ကြေညာ။ <ref>[http://www.bbc.co.uk/burmese/news/2011/11/111121_egypt_latest.shtml အစိုးရ အဖွဲ့ စစ်ကောင်စီ ထံမှာ နုတ်ထွက်စာတင် - BBC News မြန်မာ<!-- Bot generated title -->]</ref> ==(၂၄)ရက်== ::*၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ မတ်လအတွင်းက ရာသီဥတုဆိုးရွားပြီး လေပြင်းတိုက်ခတ်မှုကြောင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိနေသော လေဘေးသင့် မြန်မာရေလုပ်သား ၁၃၅ ဦးအနက် ပထမအသုတ် (၇၀)ဦး မြန်မာအစိုးရ၏ အထူးလေယာဉ်ဖြင့် ရန်ကုန်မြို့သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိ။ <ref>[http://www.news-eleven.com/index.php?option=com_content&view=article&id=11173:2011-11-24-06-55-45&catid=42:2009-11-10-07-36-59&Itemid=112 Home - Eleven Media Group<!-- Bot generated title -->]</ref> <ref>{{Cite web |title=ေလ​ေဘး​သင့္​ျမန္မာ​ေရလုပ္သား​မ်ား​ အိနၵိယနိုင္ငံမွ ​ေလယာဥ္ျဖင့္​ ျပန္​ေရာက္ {{!}} DVB<!-- Bot generated title --> |url=http://burmese.dvb.no/archives/18261 |access-date=25 November 2011 |archive-date=29 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111129013354/http://burmese.dvb.no/archives/18261 }}</ref> ::* ပထမအကြိမ်ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး ရက်ပေါင်း (၅၁) ရက် အကြာတွင် ကျင်းပပြီးစီး။ <ref name="autogenerated1">မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ (၂၅.၁၁.၂၀၁၁) </ref> ::* ပုဂ္ဂလိကဘဏ် (၁၁) ခု အား နိုင်ငံခြားငွေ ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားခွင့်လိုင်စင်များ ထုတ်ပေး။ အဆိုပါ ဘဏ် (၁၁)ခုမှာ ကမ္ဘောဇဘဏ်လီမိတက်၊ သမဝါယမဘဏ် လီမိတက်၊ မြန်မာ့စက်မှုလက်မှုဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ်လီမိတက်၊ [[အာရှစိမ်းလန်းမှုဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ်လီမိတက်]]၊ [[ဧရာဝတီဘဏ်]]လီမိတက်၊ [[မြန်မာ့ရှေ့ဆောင်ဘဏ်]]၊ မြဝတီဘဏ် လီမိတက်၊ [[အင်းဝဘဏ်လီမိတက်]]၊ မြန်မာအရှေ့တိုင်းဘဏ်လီမိတက်၊ [[ယူနိုက်တက်အမရဘဏ်]]လီမိတက်၊ ထွန်းဖောင်ဒေးရှင်းဘဏ်လီမိတက် တို့ ဖြစ်သည်။ <ref name="autogenerated1" /> ::* [[လစ်ဗျား]] အသွင်ကူးပြောင်းရေးအစိုးရသစ် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆို။ <ref>[http://www.news-eleven.com/index.php?option=com_content&view=article&id=11218:2011-11-27-18-32-34&catid=79:internationalnews&Itemid=156 Home - Eleven Media Group<!-- Bot generated title -->]</ref> ==(၂၅)ရက်== ::*အီဂျစ် နိုင်ငံတွင် ၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း၌ သမ္မတ မူဘာရက် လက်အောက်တွင် ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်ခဲ့ဖူးသော ကမာဂန်ဇူရီမှ လက်ရှိ အာဏာရ စစ်ကောင်စီ တာဝန် ရှိသူများ ဆွေးနွေးပြီးနောက် အစိုးရသစ်ဖွဲ့ရန် ယာယီ သဘောတူခဲ့။ <ref>[http://www.bbc.co.uk/burmese/news/2011/11/111124_egypt.shtml အီဂျစ်မှာ အစိုးရသစ်ဖွဲ့ဖို့ ယာယီ သဘောတူ - BBC News မြန်မာ<!-- Bot generated title -->]</ref> ::*[[တဟီရာရင်ပြင်]]တွင် အီဂျစ်ပြည်သူ တစ်သိန်းကျော် စုဝေးဆန္ဒပြ။ အရပ်ဘက်ခေါင်းဆောင်များထံ အာဏာလွှဲပေးရန် <ref>အီဂျစ်</ref>စစ်ဘက်ကို [[အမေရိကန်]]ဖိအားပေး။ <ref>[http://www.news-eleven.com/index.php?option=com_content&view=article&id=11226:2011-11-27-20-09-38&catid=79:internationalnews&Itemid=156 Home - Eleven Media Group<!-- Bot generated title -->]</ref> ::*[[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]ရေပိုင်နက်အတွင်းသို့ မျောပါသွားခဲ့သော မြန်မာရေလုပ်သား (၁၃၅)ဦးအနက် ဒုတိယအသုတ် (၆၅)ဦး အထူးလေယာဉ်ဖြင့် ထပ်မံရောက်ရှိလာ။ <ref name="autogenerated4">မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ (၂၆.၁၁.၂၀၁၁) </ref> ::*[[တင်ဦး၊ သူရ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|ဦးတင်ဦး]]အပါအဝင် (၂၁)ဦးက [[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]]ပါတီ တည်ထောင်လိုကြောင်း [[ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်]]သို့လျှောက်ထား။ <ref name="autogenerated4" /> ==(၂၆)ရက်== ::*[[မဲခေါင်မြစ်]]ကြောင်းအတွင်း [[မြန်မာ]]၊ [[လာအို]]၊ [[ထိုင်း]]နိုင်ငံတို့နှင့် ပူပေါင်း၍ [[တရုတ်]]လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့များ ဒီဇင်ဘာလ (၁၅)ရက်နေ့မတိုင်မီ ကင်းလှည့်တော့မည် ဖြစ်ကြောင်း တရုတ်အစိုးရမှကြေညာ။ <ref>{{Cite web |url=http://news.xinhuanet.com/english2010/china/2011-11/26/c_131271501.htm |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |access-date=26 November 2011 |archive-date=22 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222100352/http://news.xinhuanet.com/english2010/china/2011-11/26/c_131271501.htm |url-status=dead}}</ref> ::*[[ပျော်ဘွယ်မြို့]]နယ် ကြို့ကုန်းကျေးရွာအနီးမှ [[ကြေးခေတ်]] [[သံခေတ်]] ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ထူးခြားသော အထောက်အထားများတွေ့ရှိ။ လူရုပ်ကြွင်း ၃၅ ခုနှင့်အတူ ပစ္စည်းမျိုးစုံ (၁၀၄)မျိုး တွေ့ရှိရ။ <ref>မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ (၂၇.၁၁.၂၀၁၁) </ref> ::*[[ပါကစ္စတန်]]နယ်စပ်စစ်စခန်းတစ်ခုအား နေတိုး ရဟတ်ယာဉ်များက တိုက်ခိုက်။ ပါကစ္စတန်စစ်သား (၂၆)ယောက်သေဆုံးပြီး (၁၄)ယောက်ဒဏ်ရာရ။ အစိုးရမှ ပါကစ္စတန်နိုင်ငံအတွင်း အခြေစိုက်ထားသော [[အမေရိကန်]] [[လေတပ်အခြေစိုက်စခန်း]]ကို (၁၅)ရက်အတွင်း ရုပ်သိမ်းရန်ပြော။ <ref>{{Cite web |title=Pakistan: NATO Raid Kills 26 Pakistani Troops<!-- Bot generated title --> |url=http://www.voanews.com/english/news/asia/Pakistan-NATO-Raid-Kills-25-Pakistani-Troops---134526113.html |accessdate=29 November 2011 |archivedate=29 November 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111129014033/http://www.voanews.com/english/news/asia/Pakistan-NATO-Raid-Kills-25-Pakistani-Troops---134526113.html }}</ref> ==(၂၇)ရက်== ::* ည ၉ နာရီ ၄၅ မိနစ်တွင် [[နေပြည်တော်]] [[ဆင်ဖြူတော်ဥယျာဉ်]]၌ [[ဆင်ဖြူတော်]]ရတနာ ဘဒ္ဒဝတီ မှ ဆင်ဖြူတော်ရတနာ ဆင်မလေး မွေးဖွား။ <ref>မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ (၂၉.၁၁.၂၀၁၁)</ref> ==(၂၈)ရက်== ::* ရန်ကုန်မြို့အား စင်ကာပူနိုင်ငံကဲ့သို့ ဖြစ်အောင် လုပ်ဆောင်ရန် နိုင်ငံတော်သမ္မတမှ လမ်းညွှန်၊ လှည်းတန်း၊ ရွှေဂုံတိုင်၊ ဘုရင့်နောင်နှင့် တာမွေ(၅ လမ်းခွ) လမ်းဆုံတို့အား ၄ လ အတွင်း ခုံးကျော်တံတားများ အပြီးတည်ဆောက်မည်။ <ref>[http://www.news-eleven.com/index.php?option=com_content&view=article&id=11242:2011-11-29-08-10-20&catid=43:2009-11-10-07-39-09&Itemid=111 Home - Eleven Media Group<!-- Bot generated title -->]</ref> ::* [[မြန်မာ့တပ်မတော်]] [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး မင်းအောင်လှိုင်]] [[တရုတ်ပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] [[စစ်ဦးစီးချုပ်]] [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ချင်ပင်းဒယ်]] နှင့် [[ပေကျင်းမြို့]]တွင် တွေ့ဆုံ။ နှစ်နိုင်ငံ စစ်ရေးပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရန် သဘောတူ။ <ref>{{Cite web |url=http://news.xinhuanet.com/english2010/china/2011-11/28/c_131275049.htm |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |access-date=29 November 2011 |archive-date=3 December 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111203063634/http://news.xinhuanet.com/english2010/china/2011-11/28/c_131275049.htm |url-status=dead}}</ref> ==(၂၉)ရက်== ::* [[အီရန်နိုင်ငံ]]၊ [[တီဟီရန်မြို့]] [[ဗြိတိသျှ]]သံရုံးအတွင်းသို့ ဆန္ဒပြ အီရန် ကျောင်းသား ၃၀၀ ခန့်အနက်မှ ၁၀၀ ခန့်က သံရုံးခြံဝင်းအား ချိုးဖျက်ဝင်ရောက်။ [[ဗြိတိသျှအလံ]]အားဖြုတ်ချ၊ [[အီရန်အလံ]]အားလွှင့်တင်။ ဗြိတိသျှ[[သံအမတ်ကြီး]]အား အီရန်မှနှင်ထုတ်ရန် အီရန်အစိုးရအားတောင်းဆို၊ သံရုံးဝန်ထမ်း (၆)ယောက်ကို ဓားစာခံအဖြစ်ဖမ်းဆီးထား။ <ref>{{Cite web |url=http://news.xinhuanet.com/english2010/world/2011-11/29/c_131277786.htm |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |access-date=29 November 2011 |archive-date=2 December 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111202003546/http://news.xinhuanet.com/english2010/world/2011-11/29/c_131277786.htm |url-status=dead}}</ref> ::*[[ကင်ညာနိုင်ငံ]] ဗဟိုတရားရုံးမှ [[ဆူဒန်နိုင်ငံ]] သမ္မတ [[အိုမာ အယ်လ်ဘာရှာ]] အား ဖမ်းဝရမ်းထုတ်။ ဆူဒန်နိုင်ငံမှ ကင်ညာ [[သံအမတ်ကြီး]]အား နှင်ထုတ်။ ကင်ညာရှိ ဆူဒန်သံအမတ်ကြီးအား ပြန်ခေါ်။ <ref>[http://edition.cnn.com/2011/11/28/world/africa/kenya-bashir/index.html?npt=NP1 Sudan expels Kenyan ambassador over Kenyan ruling to arrest al-Bashir - CNN<!-- Bot generated title -->]</ref> ::* [[မြန်မာ့တပ်မတော်]] [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး မင်းအောင်လှိုင်]] [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] [[ဗဟိုစစ်ကော်မရှင်]] ဒုတိယ ဥက္ကဋ္ဌ [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရွှီးဆိုင်ဟို]] နှင့် [[ပေကျင်းမြို့]]တွင် တွေ့ဆုံ။ <ref name="autogenerated3">မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ (၁.၁၂.၂၀၁၁)</ref> ==(၃၀)ရက်== ::*အီရန်အစိုးရမှ ဆန္ဒပြကျောင်းသား (၁၂)ယောက်အား ဖမ်းဆီးထား။ အမေရိကန်နှင့် ကုလသမဂ္ဂမှ လုပ်ရပ်အားရှုတ်ချ။ အီရန်အစိုးရမှ ဝမ်းနည်းကြောင်းတောင်းပန်။ <ref>{{Cite web |url=http://news.xinhuanet.com/english2010/world/2011-11/30/c_131277880.htm |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |access-date=29 November 2011 |archive-date=1 December 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111201064302/http://news.xinhuanet.com/english2010/world/2011-11/30/c_131277880.htm |url-status=dead}}</ref> ::*[[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]] [[နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး]] မစ္စစ် [[ဟီလာရီ ကလင်တန်]] သည် လက်ထောက်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး မစ္စတာ [[ကာ့တ် ကမ်းဘဲလ်]]၊ ဒီမိုကရေစီ၊ လူ့အခွင့်အရေးနှင့် အလုပ်သမားရေးရာ လက်ထောက်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး မစ္စတာ [[မိုက်ကယ် ပိုစနာ]]၊ မြန်မာနိုင်ငံ အထူးကိုယ်စားလှယ်နှင့် မူဝါဒရေးရာ ညှိနှိုင်းရေးမှူး မစ္စတာ [[ဒဲရစ် မစ်ချယ်]] တို့နှင့်အတူ အထူးလေယာဉ်ဖြင့် [[နေပြည်တော်]]သို့ ရောက်ရှိ။ <ref name="autogenerated3" /> ::*[[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]၊ [[ရေွှလီမြို့]]၊ ရေပူစမ်းဟိုတယ်၌ [[ဦးအောင်သောင်း]]၊ [[ဦးသိန်းဇော်]]၊ [[ဦးအောင်မင်း]] တို့နှင့် [[ဦးဇောင်းဟရား]] ဦးဆောင်သော [[ကေအိုင်အိုအဖွဲ့]]တို့ ငြိမ်းချမ်းရေး တွေ့ဆုံဆွေးနွေးပွဲ ပြုလုပ်ခဲ့။ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးပွဲများ ဆက်လက်ပြုလုပ်သွားရန် သဘောတူညီခဲ့။ <ref>မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ (၁.၁၂.၂၀၀၁)</ref> == ကိုးကား == {{reflist|colwidth=30em}} [[Category:နိုဝင်ဘာ]] [[Category:၂၀၁၁]] [[br:2011#Du]] tebcv7x8fcwyrfle8vbzxhylhc2kj02 စပါးအုံးမြွေ 0 20054 1054992 982228 2026-09-24T03:42:49Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1054992 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |name=စပါးအုံးမြွေ (သို့) မြန်မာ့ စပါးအုံး |image=Burmese Python (13), NPSPhoto, R. Cammauf (9101584016).jpg |status=VU |status_system=IUCN3.1 |status_ref=<ref name="IUCN">{{cite iucn |title=''Python bivittatus'' |errata=2019 | vauthors = Stuart B, Nguyen TQ, Thy N, Grismer L, Chan-Ard T, Iskandar D, Golynsky E, Lau MW |page= e.T193451A151341916 |date= 2019 |access-date=6 April 2021}}</ref> |genus=Python |species=bivittatus |authority=([[:en:Heinrich Kuhl|Kuhl]], 1820) |range_map=Python bivittatus Area.svg |range_map_caption=Native distribution in green |synonyms_ref=<ref>{{NRDB species|genus=Python |species=bivittatus}}</ref> |synonyms=''Python molurus bivittatus'' [[:en:Heinrich Kuhl|Kuhl]], 1820 }} '''စပါးအုံးမြွေ''' (''Python bivittatus'') တောင်အာရှနှင့် [[အရှေ့တောင်အာရှ]]တွင်တွေ့ရသည့် မြွေဖြစ်သည်။ နိုင်ငံအများအပြားတွင် ယင်းမြွေကို တိုင်းရင်းဆေးအဖြစ်သုံးရန်နှင့် အိမ်မွေးတိရစ္တာန်အဖြစ်မွေးရန် ဖမ်းဆီးခြင်းခံရသည်။ စပါးအုံးမြွေသည် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးမြွေများထဲတွင် ပါဝင်ပြီး အဆိပ်မရှိပေ။ အရွယ်ရောက်လူသားများ (အနည်းဆုံး အစားခံရသည့်ဖြစ်ရပ်နှစ်ခုရှိခဲ့) စပါးအုံးမြွေ အသတ်ခံရသည်။<ref name=wap18>{{cite news |last1=Selk |first1=Avi |title=A woman went to check her corn — and was swallowed by a python |url=https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2018/06/16/a-woman-went-to-check-her-corn-and-was-swallowed-by-a-python/ |access-date=17 June 2018 |newspaper=The Washington Post}}</ref><ref name=usatoday2017>{{cite news|url=https://www.usatoday.com/story/news/nation-now/2017/03/30/pythons-can-kill-human-minutes-and-swallow-them-hour/99824246/|title= Pythons can kill a human in minutes and swallow them in an hour |author=Sean Rossman|date=2017-03-30|newspaper=USA Today}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://scallywagandvagabond.com/2017/03/akbar-salubiro-indonesian-man-eaten-alive-by-python-found/|title=Photos: Akbar Salubiro Indonesian man eaten alive by python found. - Scallywag and Vagabond|last=Koulouris|first=Christopher|website=scallywagandvagabond.com|language=en-US|access-date=2017-05-28|archive-date=29 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170329111538/https://scallywagandvagabond.com/2017/03/akbar-salubiro-indonesian-man-eaten-alive-by-python-found/|url-status=dead}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{Taxonbar|from=Q2716137}} {{Authority control}} {{Snake-stub}} [[ကဏ္ဍ:ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၏ တွားသွားသတ္တဝါများ]] [[ကဏ္ဍ:ဘရူနိုင်းနိုင်ငံ၏ တွားသွားသတ္တဝါများ]] [[ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ တွားသွားသတ္တဝါများ]] [[ကဏ္ဍ:ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ တွားသွားသတ္တဝါများ]] [[ကဏ္ဍ:လာအိုနိုင်ငံ၏ တွားသွားသတ္တဝါများ]] [[ကဏ္ဍ:အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၏ တွားသွားသတ္တဝါများ]] [[ကဏ္ဍ:မလေးရှားနိုင်ငံ၏ တွားသွားသတ္တဝါများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ တွားသွားသတ္တဝါများ]] [[ကဏ္ဍ:စင်ကာပူနိုင်ငံ၏ တွားသွားသတ္တဝါများ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံ၏ တွားသွားသတ္တဝါများ]] [[ကဏ္ဍ:ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ တွားသွားသတ္တဝါများ]] [[ကဏ္ဍ:ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ တွားသွားသတ္တဝါများ]] [[ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှ၏ မြွေများ]] r8sguhd7eysdej2msl9lgxw1b2fo6az ယော်ရှီဟီကို နိုဒါ 0 20358 1054850 543399 2026-09-23T13:48:29Z Zawzawaungthwin 100038 ကိုးကားချက်ထည့်သွင်း 1054850 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ယော်ရှီဟီကို နိုဒါ | native_name = {{nobold|野田 佳彦}} | native_name_lang = ja | image = Yoshihiko Noda 20110902.jpg | caption = ရုံးသုံးဓာတ်ပုံ၊ ၂၀၁၁ | office = [[ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဂျပန်နိုင်ငံ ဝန်ကြီးချုပ်]] | monarch = [[အာကီဟီတို|အာကီဟီတို ဧကရာဇ်]] | term_start = ၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၁ | term_end = ၂၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၂ | predecessor = နာအိုတို ကန် | successor = [[ရှင်ဇို အာဘေး]] | office2 = ဘဏ္ဍာရေး ဝန်ကြီးဌာန (ဂျပန်) | prime_minister2 = နာအိုတို ကန် | term_start2 = ၈ ဇွန် ၂၀၁၀ | term_end2 = ၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၁ | predecessor2 = နာအိုတို ကန် | successor2 = ဂျွန် အဇူမိ | office5 = ဂျပန်ပြည်သူ့ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ ဥက္ကဋ္ဌ | term_start5 = ၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄ | term_end5 = ၁၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ | predecessor5 = ကင်တာ အီဇူမိ | successor5 = ရှုနီချိ မိဇူအိုကာ | office7 = ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ဂျပန်) ဥက္ကဋ္ဌ | term_start7 = ၂၉ သြဂုတ် ၂၀၁၁ | term_end7 = ၂၅ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၂ | predecessor7 = နာအိုတို ကန် | successor7 = ဘန်ရီ ကာအီဒါ | birth_date = {{birth date and age|1957|5|20|df=y}} | birth_place = [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ ချီဘာစီရင်စု၊ ဖူနာဘရှိမြို့ | spouse = ဟီတိုမိ နိုဒါ (၁၉၉၂ လက်ထပ်) | children = ၂ ဦး | education = ဝါဆီဒါ တက္ကသိုလ် (ဝိဇ္ဇာဘွဲ့) }} [[File:Yoshihiko Noda-3.jpg|thumb|ယော်ရှီဟီကို နိုဒါ]] '''ယော်ရှီဟီကို နိုဒါ''' (ဂျပန်: 野田 佳彦: Noda Yoshihiko; ၁၉၅၇ ခုနှစ် မေ ၂၀ ရက်ဖွား) သည် ဂျပန်နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ၂၀၁၁ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၂ ခုနှစ်အထိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်]] အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်မှစတင်ကာ အောက်လွှတ်တော် အမတ်တစ်ဦးအဖြစ် ဂျပန်နိုင်ငံ၏နိုင်ငံရေးတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |date=26 December 2012 |title=Japan's Shinzo Abe unveils cabinet after voted in as PM |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-20842840 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121226144216/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-20842840 |archive-date=26 December 2012 |access-date=8 January 2013 |publisher=BBC News}}</ref> နိုဒါသည် ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် ယခုအခါ ဖျက်သိမ်းပြီးဖြစ်သော Japan New Party ၏ အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးအနေဖြင့် နိုင်ငံရေးလောကသို့ စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် [[ဂျပန်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] (DPJ) သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် ဂျပန်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီက လွှတ်တော်ကို အနိုင်ရရှိပြီးနောက် ဝန်ကြီးချုပ် ယုခိယို ဟတိုယမ၏ အစိုးရအဖွဲ့တွင် ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ အကြီးတန်း ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခံခဲ့ရပြီး ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဝန်ကြီးချုပ် နာအိုတို ကန်၏ အစိုးရအဖွဲ့၌ ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဝန်ကြီးချုပ် ကန် ရာထူးမှ နုတ်ထွက်သွားပြီးနောက် နိုဒါသည် ဆက်လက်ကျင်းပသော ပါတီခေါင်းဆောင်ရွေးချယ်ပွဲတွင် အနိုင်ရရှိခဲ့ပြီး ၂၀၁၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂ ရက်နေ့တွင် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်။<ref>{{cite news |date=2 September 2011 |title=Noda's likening himself to loach in speech helped endear him to DPJ |url=http://www.japantimes.co.jp/news/2011/09/02/news/nodas-likening-himself-to-loach-in-speech-helped-endear-him-to-dpj/#.Us5W5dKSx_0 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131220125014/http://www.japantimes.co.jp/news/2011/09/02/news/nodas-likening-himself-to-loach-in-speech-helped-endear-him-to-dpj/ |archive-date=20 December 2013 |access-date=9 January 2014 |newspaper=The Japan Times}}</ref> ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် ဂျပန်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ အပြတ်အသတ် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီးနောက် နိုဒါသည် ပါတီခေါင်းဆောင်ရာထူးမှ နုတ်ထွက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး ဘန်ရီ ကာအီဒါ အနိုင်ရရှိခဲ့သည့် ပါတီခေါင်းဆောင်သစ် ရွေးချယ်ပွဲကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၆ ရက်နေ့တွင် လစ်ဘရယ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (LDP) ၏ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာသော [[ရှင်ဇို အာ့ဘဲ့|ရှင်ဇို အာဘေး]]က နိုဒါ၏နေရာတွင် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ဆက်ခံခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last1=Hongo |first1=Jun |date=31 August 2011 |title=Noda a grappler, wears many hats |url=http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20110831f1.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110907092552/http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20110831f1.html |archive-date=7 September 2011 |access-date=8 January 2013 |publisher=The Japan Times}}</ref> ဂျပန်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီသည် ပူးပေါင်းမှုများနှင့် ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းမှုများကို ကြုံတွေ့ခဲ့ရစဉ် နိုဒါသည် ပါတီမှထွက်ခွာကာ တသီးပုဂ္ဂလ နိုင်ငံရေးသမားအဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ၏ အဓိက ဆက်ခံသူဖြစ်သော ပြည်သူ့ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (CDP) သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် နိုဒါသည် CDP ပါတီ၏ ဥက္ကဋ္ဌ ရွေးချယ်ပွဲတွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ပြီး အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ ပါတီဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ကို လက်ခံရယူပြီး ရက်သတ္တပတ်အနည်းငယ်အကြာတွင် ၂၀၂၄ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲကို ကြေညာခဲ့ရာ CDP ပါတီသည် ပါတီသမိုင်းတစ်လျှောက် အကောင်းဆုံး ရလဒ်များကို ရရှိခဲ့ပြီး အာဏာရ LDP ညွန့်ပေါင်းအစိုးရမှာ မဟာမိတ်လူနည်းစုအဖြစ်သို့ ကန့်သတ်ခံခဲ့ရသည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် အရေးနိမ့်ခဲ့ပြီးနောက် နိုဒါသည် အသစ်ဖွဲ့စည်းခဲ့သော အလယ်အလတ်ဝါဒီ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး မဟာမိတ်အဖွဲ့ (Centrist Reform Alliance) ၏ ပူးတွဲဥက္ကဋ္ဌရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=BREAKING NEWS: New Japan opposition force leaders Noda, Saito to resign over election loss |url=https://english.kyodonews.net/articles/-/70205 |access-date=2026-07-31 |website=english.kyodonews.net}}</ref> == အစောပိုင်းဘဝ == နိုဒါကို ၁၉၅၇ ခုနှစ် မေ ၂၀ ရက်နေ့တွင် [[ဖုနဘရှိမြို့|ဖူနဘရှိမြို့]]၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး ၎င်း၏ဖခင်မှာ ဂျပန် ကိုယ်ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (Japan Self-Defense Forces) မှ လေထီးတပ်သားတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ထင်ရှားသော ဂျပန်နိုင်ငံရေးသမား အများစုနှင့် မတူဘဲ နိုဒါတွင် နာဂါတာချို (ဂျပန်နိုင်ငံရေး အသိုက်အဝန်း) နှင့် မိသားစု အဆက်အသွယ် လုံးဝ မရှိခဲ့ပေ။ မိဘများသည် မင်္ဂလာဧည့်ခံပွဲ ကျင်းပရန်ပင် ငွေကြေး မတတ်နိုင်လောက်အောင် ဆင်းရဲခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite news |last1=Sakamaki |first1=Sachiko |date=29 August 2011 |title=Japan's Noda Faces Short Honeymoon |url=https://www.bloomberg.com/news/2011-08-29/noda-elected-leader-of-japan-ruling-party-to-succeed-kan-as-prime-minister.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120313040223/https://www.bloomberg.com/news/2011-08-29/noda-elected-leader-of-japan-ruling-party-to-succeed-kan-as-prime-minister.html |archive-date=13 March 2012 |access-date=29 August 2011 |publisher=Bloomberg L.P. |first2=Keiko |last2=Ujikane}}</ref> နိုဒါသည် ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် ချီဘာ စီရင်စု ဖူနာဘရှိ အထက်တန်းကျောင်းမှ ဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဝါဆီဒါ တက္ကသိုလ်မှ နိုင်ငံရေးသိပ္ပံ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ (B.A.) ဖြင့် ကျောင်းပြီးဆုံးခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် မာဆူရှီတာ အင်စတီကျု (Matsushita Institute) သို့ ဝင်ခွင့်ရရှိခဲ့သည်။ ဤကျောင်းကို ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အနာဂတ် လူထုခေါင်းဆောင်ကောင်းများ ဖြစ်လာစေရန် မွေးထုတ်ပေးရန်အတွက် Panasonic ကုမ္ပဏီကို တည်ထောင်သူ ကိုနိုဆုကေး မာဆူရှီတာက တည်ထောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ မာဆူရှီတာ အင်စတီကျုတွင် တက်ရောက်နေစဉ် နိုဒါသည် နောင်တစ်ချိန်တွင် ရွေးကောက်ပွဲ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်မည့် မဲဆန္ဒရှင်များနှင့် ပိုမိုရင်းနှီးကျွမ်းဝင်စေရန် ရည်ရွယ်ချက်တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအနေဖြင့် ၎င်း၏ မူလဇာတိ ချီဘာစီရင်စုတွင် အိမ်သုံးဓာတ်ငွေ့ မီတာခများ လိုက်လံဖတ်ရှုသည့် အချိန်ပိုင်းအလုပ်ကို လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၉၈၇ ခုနှစ် အသက် ၂၉ နှစ်အရွယ်တွင် ချီဘာစီရင်စု လွှတ်တော်သို့ ပထမဆုံးအကြိမ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံခဲ့ရသည်။<ref name="WSJ">{{cite news |last=Hayashi |first=Yuka |date=29 August 2011 |title=Japan's Noda: Low-Key on Domestic Issues, Controversial Abroad |url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424053111904199404576537571252107278 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308044135/https://www.wsj.com/articles/SB10001424053111904199404576537571252107278 |archive-date=8 March 2016 |access-date=29 August 2011 |work=The Wall Street Journal}}</ref> == လွှတ်တော်အမတ်ဘဝ == ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် နိုဒါသည် ယခုအခါ ဖျက်သိမ်းပြီးဖြစ်သော Japan New Party) ၏ အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးအနေဖြင့် ချီဘာ ပထမမဲဆန္ဒနယ်မှ ကိုယ်စားလှယ်လေးဦးအနက် တစ်ဦးအဖြစ် ပါလီမန် (လွှတ်တော်) သို့ ပထမဆုံးအကြိမ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံခဲ့ရသည်။ ၁၉၉၄ ခုနှစ် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ရွေးကောက်ပွဲဆိုင်ရာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများအရ အမတ်နေရာ အများအပြားပါဝင်သော မဲဆန္ဒနယ်စနစ်ကို ဖျက်သိမ်းခဲ့ပြီးနောက် ၁၉၉၆ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် ချီဘာ စတုတ္ထမဲဆန္ဒနယ်မှ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သော်လည်း ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဂျပန်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (DPJ) သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် ချီဘာ ၄ မဲဆန္ဒနယ်မှ အောင်မြင်စွာ ယှဉ်ပြိုင်အနိုင်ရခဲ့သည်။ ဂျပန်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ၏ အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးအနေဖြင့် ပါတီ၏ လွှတ်တော်ရေးရာ အကြီးအကဲအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ပါတီ၏ ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးရုံး ဌာနမှူးအဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |last=Gerhardt |first=Tina |date=22 July 2012 |title=Japan's People Say NO to Nuclear Energy |url=http://www.alternet.org/story/156431/after_fukushima,_nuclear_power_on_collision_course_with_japanese_public |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131014062123/http://www.alternet.org/story/156431/after_fukushima,_nuclear_power_on_collision_course_with_japanese_public |archive-date=14 October 2013 |access-date=30 December 2012 |work=[[Alternet]] |df=dmy-all}}</ref> ၂၀၀၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် နိုဒါသည် ဝန်ကြီးချုပ် ကိုအိဇုမိ၏ ဂျပန်နိုင်ငံ၏ "အေအဆင့် စစ်ရာဇဝတ်သားများ" (Class A war criminals) နှင့်ပတ်သက်သည့် ရပ်တည်ချက်ကို ဝေဖန်ခဲ့ဖူးသည်။ သို့သော်လည်း နိုဒါသည် ကိုအိဇုမိ၏ ယာဆူကူနီ နတ်ကျောင်း (Yasukuni Shrine) သို့ သွားရောက်လည်ပတ်မှုကိုမူ ထောက်ခံခဲ့သည်။<ref>{{cite news |date=2 September 2011 |title=Noda's likening himself to loach in speech helped endear him to DPJ |url=http://www.japantimes.co.jp/news/2011/09/02/news/nodas-likening-himself-to-loach-in-speech-helped-endear-him-to-dpj/#.Us5W5dKSx_0 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131220125014/http://www.japantimes.co.jp/news/2011/09/02/news/nodas-likening-himself-to-loach-in-speech-helped-endear-him-to-dpj/ |archive-date=20 December 2013 |access-date=9 January 2014 |newspaper=The Japan Times}}</ref> ၂၀၀၉ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် ဂျပန်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီက လွှတ်တော်ကို အနိုင်ရရှိပြီးနောက် ဝန်ကြီးချုပ် '''ယူကီအို ဟတိုယာမာ'''၏ လက်ထက်တွင် ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ အကြီးတန်း ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး၊ ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် ဇွန်လတွင် ဝန်ကြီးချုပ် နာအိုတို ကန်က ၎င်းအား ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးဝါဒီတစ်ဦးအဖြစ် ထင်ရှားပြီး ပါတီတွင်းမှ အာဏာရှင်ဆန်ဆန် စီမံခန့်ခွဲခဲ့ဖူးသူ အိချိရို အိုဇာဝါကို ဝေဖန်သည့် ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီတွင်း အုပ်စုငယ်တစ်ခုကို ဦးဆောင်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။ ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးရာထူးကို စတင်လက်ခံရယူချိန်တွင် ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ တင်းကျပ်မှုကို လိုလားသူ (fiscal conservative) တစ်ဦးဖြစ်သော နိုဒါသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ဘတ်ဂျက်လိုငွေပြမှုကို သိသိသာသာ လျှော့ချရန်နှင့် ပြည်သူ့ကြွေးမြီစုစုပေါင်းကို ထိန်းချုပ်ရန် ဆုံးဖြတ်ထားကြောင်း ထုတ်ဖော်ပြောကြားခဲ့သည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာနသည် ခြောက်နှစ်အတွင်း ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် နိုင်ငံခြားငွေကြေးဈေးကွက်အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခဲ့ပြီး ယန်းငွေတန်ဖိုး အလွန်အမင်း မြင့်တက်လာမှုကို ထိန်းချုပ်ရန်အတွက် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ဝယ်ယူရန် ယန်းငွေ ၂.၁၃ ထရီလီယံကို သုံးစွဲခဲ့သည်။ == ဝန်ကြီးချုပ် သက်တမ်း (၂၀၁၁–၂၀၁၂) == ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် '''နာအိုတို ကန်''' ရာထူးမှ နုတ်ထွက်သွားပြီးနောက် နိုဒါသည် ၎င်း၏နေရာတွင် ဆက်ခံရန် ပါတီခေါင်းဆောင် ရွေးကောက်ပွဲတွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ပါတီခေါင်းဆောင်ရွေးချယ်ပွဲ၏ ဒုတိယအကျော့ (runoff) မဲခွဲမှုတွင် ဘန်ရီ ကာအီဒါကို အနိုင်ရရှိခဲ့ပြီး ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တရားဝင် ဆက်ခံမည့်သူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၎င်းသည် [[၂၀၁၁ ဆန်ဒိုင် ငလျင်နှင့် ဆူနာမီ]] အပြီး ပြန်လည်ထူထောင်ရေး အစီအစဉ်များကို ဆောင်ရွက်ရမည့် တာဝန်ကြီးကို ဆက်ခံရရှိခဲ့သည်။<ref name="LeadershipBBC">{{cite news |date=29 August 2011 |title=Yoshihiko Noda wins Japan leadership race |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-14705394 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110829051447/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-14705394 |archive-date=29 August 2011 |newspaper=[[BBC News]]}}</ref> ပါတီခေါင်းဆောင်ကို ဆုံးဖြတ်သည့် ပါတီတွင်းအစည်းအဝေးတွင် နိုဒါသည် ၎င်း၏နိုင်ငံရေးဘဝကို ရွံ့နွံထဲတွင် ကျက်စားလေ့ရှိသည့် "ဒိုဂျို (dojo) ငါးကြင်းမြီး" (dojo loach) တစ်ကောင်နှင့် နှိုင်းယှဉ်ကာ မိနစ် ၁၅ မိနစ်ကြာ မိန့်ခွန်းပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{cite web |date=29 August 2011 |title=Yoshihiko Noda elected Japan's new PM |url=http://www.indiavision.com/news/article/topnews/223635/yoshihiko-noda-elected-japans-new-pm/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111212195225/http://www.indiavision.com/news/article/topnews/223635/yoshihiko-noda-elected-japans-new-pm/ |archive-date=12 December 2011 |access-date=29 August 2011 |publisher=Indiavision news}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{lifetime|၁၉၅၇|}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ]] 1wxxg7e3k77wop9bzn22qlkksd2hibf စိုင်းမောက်ခမ်း 0 23729 1054995 1024454 2026-09-24T03:53:54Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1054995 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder |honorific_prefix = ဒေါက်တာ |name = စိုင်းမောက်ခမ်း |image = Sai Mauk Kham in 2015.jpg |office = ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ် |term_start = ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၆ |term_end = ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |predecessor = |successor = |office2 = ဒုတိယမြောက် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ (၁)]] |president2 = [[သိန်းစိန်၊ ဦး|သိန်းစိန်]] |term_start2 = ၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၂ |term_end2 = ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |predecessor2 = [[တင်အောင်မြင့်ဦး၊ ဦး (သီဟသူရ)|တင်အောင်မြင့်ဦး]] |successor2 = [[မြင့်ဆွေ၊ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး|မြင့်ဆွေ]] |office3 = ပထမမြောက် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ (၂)]] |president3 = [[သိန်းစိန်၊ ဦး|သိန်းစိန်]] |term_start3 = ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ |term_end3 = ၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၂ |predecessor3 = ရာထူးစတင် |successor3 = [[ဉာဏ်ထွန်း၊ ဦး|ဉာဏ်ထွန်း]] |office4 = အမျိုးသားလွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ် |term_start4 = ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၁ |term_end4 = ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ |predecessor4 = ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေစတင် |successor4 = |birth_date = {{birth year and age|1950}} |birth_place = [[မူဆယ်မြို့]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |death_date = |death_place = |party = [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |spouse = ဒေါ်ရွှေမှုန် |alma_mater = [[ဆေးတက္ကသိုလ် (မန္တလေး)]] |cabinet = [[ဦးသိန်းစိန် အစိုးရ|ဦးသိန်းစိန်အစိုးရ]] |religion = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} ဒေါက်တာ '''စိုင်းမောက်ခမ်း''' ( {{lang-shn|ၸၢႆးမွၵ်ႇၶမ်း}} ) (၁၉၅၀ မွေးဖွား) သည် [[ရှမ်းလူမျိုး]] နိုင်ငံရေးသမားဖြစ်ပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ]] အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၄ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယသမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်ခံခဲ့ရပြီး ၂၀၁၆ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url = http://news.xinhuanet.com/english2010/world/2011-02/04/c_13719178.htm |title = PM U Thein Sein wins presidency of Myanmar |author = Liu |date = February 4, 2011 |work = Xinhua Online |publisher = Xinhua News Agency |location = Beijing, China |accessdate = July 10, 2011 |archive-date = 7 January 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130107042127/http://news.xinhuanet.com/english2010/world/2011-02/04/c_13719178.htm |url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web |url = http://www.mizzima.com/news/breaking-and-news-brief/4838-thein-sein-and-sai-mauk-kham-elected-as-vice-presidents.html |title = Thein Sein and Sai Mauk Kham elected as vice presidents |date = February 3, 2011 |publisher = Mizzima News |location = Chiang Mai, Thailand |accessdate = July 10, 2011 |archivedate = 17 February 2013 |archiveurl = https://www.webcitation.org/6EUbxvn8O?url=http://www.mizzima.com/news/breaking-and-news-brief/4838-thein-sein-and-sai-mauk-kham-elected-as-vice-presidents.html }}</ref> == ငယ်စဉ်ကာလ == ၁၉၅ဝ ခုနှစ်တွင် [[မူဆယ်မြို့]]၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ အခြေခံပညာကို မူဆယ်မြို့တွင် သင်ကြားပြီး မန္တလေး ဆေးတက္ကသိုလ်သို့ ၁၉၆၈ ခုနှစ်တွင် တက်ရောက်သင်ကြားကာ မန္တလေးဆေးတက္ကသိုလ်မှ ဆရာဝန်ဘွဲ့ ရရှိခဲ့သည်။ နန်းရွှေမှုန်နှင့် အိမ်ထောင်ကျခဲ့ပြီး (၁) နန်းအေနွမ် (၂) နန်းမွန်းမွန်ခမ်း (၃) စိုင်းစည်တွမ်ခမ်း ဟူ၍ သားသမီး သုံးယောက် ထွန်းကားခဲ့သည်။ == အလုပ်အကိုင် == ရှမ်းပြည်နယ်၊ လားရှိုးမြို့နယ်တွင် “ယူလီခ” အထူးကုဆေးခန်း ဖွင့်လှစ်ထားသည်။ လက်ရှိ မန်နေဂျင်း ဒါရိုက်တာအဖြစ် ဆက်လက်တာဝန်ယူထားဆဲဖြစ်သည်။ == နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုနှင့် ပါဝင်လှုပ်ရှားခဲ့သည့် အသင်းအဖွဲ့များ== ဒေါက်တာစိုင်းမောင်ခမ်းသည် ဗဟိုရှမ်းစာပေနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့နှင့် လားရှိုးမြို့နယ် ရှမ်းစာပေနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အဖွဲ့တွင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်နေသည်။ ၂ဝ၁ဝ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာတွင် ရွေးကောက်ပွဲတွင် ပြည်ထောင်စု ကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီမှနေ၍ အမျိုးသားလွှတ်တော်အတွက် ရှမ်းပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ် အမှတ်(၃)တွင် ဝင်ပြိုင်ခဲ့ရာ အမျိုးသား လွှတ်တော်အမတ်အဖြစ် အနိုင်ရခဲ့သည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၄ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်မှ ဒုတိယ သမ္မတအဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံခဲ့ရသည်။ == ဒုတိယသမ္မတ == ဒေါက်တာစိုင်းမောက်ခမ်း(ခ)မောင်အုန်း ၃၀.၃.၂၀၁၁ မှ ၃၀.၃.၂၀၁၆ အထိ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ]]အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ == ၂၀၁၅ ခုနှစ်ရွေးကောက်ပွဲ == ၂၀၁၅ ခုနှစ်ရွေးကောက်ပွဲတွင် လားရှိုးမြို့၌ အနိုင်ရကာ ပြည်သူ့လွှတ်​တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်း​ဆောင်လျက်ရှိသည်။ == နှစ်အလိုက် ကိုယ်ရေးအကျဉ်း == <big>၁၉၅၀ ခုနှစ် - မွေးဖွား ။</big> <big>၁၉၆၈ ခုနှစ် - မန္တလေး ဆေး တက္ကသိုလ်သို့ စတင် တက်ရောက်။<br />၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၃၀) ရက်မှ ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၁) ရက်အထိ - ပထမမြောက် ဒုတိယ သမ္မတ (၂)အဖြစ် တင်မြှောက်ခံရ။</big> == ကိုးကား == {{reflist}} {{s-start}} {{s-off}} {{s-new|office}} {{s-ttl|title=[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ]]|years=၂၀၁၁-၂၀၁၂}} {{s-aft|after=[[ဉာဏ်ထွန်း၊ ဦး|ဦးဉာဏ်ထွန်း]]}} |- {{s-bef|before=[[တင်အောင်မြင့်ဦး၊ ဦး (သီဟသူရ)|ဦးတင်အောင်မြင့်ဦး]]}} {{s-ttl|title=[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ]]|years=၂၀၁၂-၂၀၁၆}} {{s-aft|after=[[မြင့်ဆွေ၊ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး|ဦးမြင့်ဆွေ]]}} {{s-end}} {{DEFAULTSORT:မောက်ခမ်း၊ စိုင်း}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယသမ္မတများ]] [[Category:၁၉၅၀ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[Category:ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီဝင်များ]] [[Category:မြန်မာ ဆရာဝန်များ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားလွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များ]] 4nhwekiykz4xdy2dm48q53ccjd1e6pk အယ်လီဇဘက် ပထမ (အင်္ဂလန်ဘုရင်မ) 0 23925 1054859 1054702 2026-09-23T14:38:29Z I'm Rinn 148432 1054859 wikitext text/x-wiki {{cleanup|date=24 Jul 2021}} {{Infobox royalty | name = ပထမအဲလိဇဘက်ဘုရင်မကြီး | image=Darnley_stage_3.jpg |caption=The "Darnley Portrait" of Elizabeth I (c.&nbsp;1575) | succession = အင်္ဂလန်နှင့် အိုင်ယာလန် ဘုရင်မ | reign = ၁၇ နိုဝင်ဘာ ၁၅၅၈&nbsp;– <br>၂၄ မတ် ၁၆၀၃ | coronation = ၁၅ ဇန်နဝါရီ ၁၅၅၉ | predecessor = ပထမမြောက် မေရီ နှင့် ဖိလစ် | pre-type = ရှေးနန်းစံခဲ့သည့်ဘုရင်မ | successor = ပထမမြောက် ဂျိမ်းစ်ဘုရင် | house = တူဒါ | father= အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင် |mother=အန်းဘိုလင်း | birth_date= ၇ စက်တင်ဘာ ၁၅၃၃ |birth_place=ပလက်စန်တီးယားနန်းတော်၊ ဂရင်းနစ်၊ အင်္ဂလန် | death_date={{death date and age|1603|3|24|1533|9|7|df=y}} |နတ်ရွာစံသည့်နေရာ= ရစ်ခ်ျမွန်နန်းတော်, ဆာရေးနယ်, အင်္ဂလန်ပြည် |အလောင်းတော် မြေကျသည့်ရက်=<br />၂၈ ဧပြီ ၁၆၀၃<br />[[ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း]] |မြုပ်နှံသည့်နေရာ = ဝက်စ်မင်စတာ ဘုရားကျောင်း | လက်မှတ် = Autograph of Elizabeth I of England.svg | ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု = အင်ဂလီကန်ခရစ်ယာန် |burial_place=၂၈ ဧပြီ ၁၆၀၃<br />[[ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း]]<br />|religion=အင်ဂလီကာနင်ဆန်|signature=Autograph_of_Elizabeth_I_of_England.svg}} '''ပထမအဲလိဇဘက်ဘုရင်မ''' (၁၅၃၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၇ ရက် – ၁၆၀၃ ခုနှစ် မတ် ၂၄ ရက်) သည် ၁၅၅၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၇ ရက်မှစ၍ ၁၆၀၃ ခုနှစ် သူမ ကွယ်လွန်သည်အထိ အင်္ဂလန်နိုင်ငံနှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်မ ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမသည် တူဒါမင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးနှင့် သက်တမ်းအရှည်ဆုံး စိုးစံခဲ့သော ဘုရင်မလည်း ဖြစ်သည်။ ဖြစ်ရပ်ဆန်းကြယ်မှုများ ပြည့်နှက်နေသော သူမ၏ ထီးနန်းစိုးစံမှုနှင့် သိုင်းဝိုင်းမှု၊ သမိုင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအပေါ် သက်ရောက်မှုတို့ကြောင့် "[[အယ်လီဇဘက်ခေတ်|အဲလိဇဘက်ခေတ်]]" ဟု အမည်တွင်စေခဲ့သည်။ '''အဲလိဇဘက်''' သည် [[အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး]]နှင့် သူ၏ ဒုတိယမြောက် ဇနီးဖြစ်သူ အန်းဘိုလင်း တို့မှ ထွန်းကားပြီး အဖတ်တင်ကျန်ရစ်ခဲ့သော တစ်ဦးတည်းသော သမီးတော် ဖြစ်ပါသည်။ အဲလိဇဘက် အသက် နှစ်နှစ် အရွယ်တွင် သူမ၏ မိဘများ၏ ထိမ်းမြားမှုကို ပယ်ဖျက်ခဲ့ပြီး၊ မိခင်ဖြစ်သူမှာ ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရကာ အဲလိဇဘက်ကိုလည်း တရားမဝင် သားသမီး အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ သို့သော် သူမ အသက် ၁ဝ နှစ် အရွယ်တွင် ဟင်နရီက သူမအား ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် ရှိသူများ စာရင်းတွင် ပြန်လည် ထည့်သွင်းပေးခဲ့သည်။ ၁၅၄၇ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီ ကွယ်လွန်ပြီးနောက်၊ အဲလိဇဘက်၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ မောင်ငယ် ဖြစ်သူ အက်ဒွပ် ၆ က ၁၅၅၃ ခုနှစ် သူကွယ်လွန်ချိန်အထိ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ အက်ဒွပ် ၆ သည် ကွယ်လွန်ခါနီးတွင် တည်ဆဲဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်းချက်များကို ဆန့်ကျင်ပြီး ၎င်း၏ အမတော်နှစ်ဦး ဖြစ်သော မေရီ နှင့် အဲလိဇဘက် တို့၏ ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် အခွင့်အရေးများကို လျစ်လျူရှုကာ၊ ပရိုတက်စတင့် ဘာသာဝင် ဝမ်းကွဲညီမဖြစ်သူ လေဒီ ဂျိန်း ဂရေး ထံသို့ ထီးနန်းလွှဲအပ်ကြောင်း သေတမ်းစာ ရေးသားခဲ့သည်။ သို့သော် အက်ဒွပ်၏ သေတမ်းစာမှာ လျင်မြန်စွာပင် ပယ်ဖျက်ခြင်း ခံခဲ့ရပြီး၊ ကက်သလစ် ဘာသာဝင် ဖြစ်သူ မေရီ ၁ က ဂျိန်းကို နန်းချ၍ ဘုရင်မ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မေရီ ဘုရင်မ စိုးစံစဉ် ကာလအတွင်း အဲလိဇဘက်သည် ပရိုတက်စတင့် သူပုန်များကို ထောက်ခံအားပေးသည်ဟူသော သံသယဖြင့် တစ်နှစ်နီးပါးခန့် အကျဉ်းချ ခံခဲ့ရသည်။ ၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် မေရီ ၁ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် အဲလိဇဘက် သည် ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့ပြီး ကောင်းမွန်သော အကြံပေးချက်များကို ရယူကာ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရန် ခြေလှမ်းစတင်ခဲ့သည်။ သူမသည် ဝီလျံ ဆီစီလ် ဦးဆောင်သော ယုံကြည်စိတ်ချရသည့် အကြံပေးအဖွဲ့အပေါ် များစွာ မှီခိုခဲ့ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် ဆီစီလ်ကို ဘာရွန် နယ်စားကြီး အဖြစ် သူကောင်းပြုခဲ့သည်။ ဘုရင်မအဖြစ် သူမ၏ ပထမဆုံး လုပ်ဆောင်ချက်များထဲမှ တစ်ခုမှာ အင်္ဂလန်အသင်းတော် (အင်္ဂလိပ် ခရစ်ယာန် ဘုရားကျောင်း) ကို တည်ထောင်ခြင်း ဖြစ်ပြီး သူမကိုယ်တိုင် ထိုအသင်းတော်၏ အမြင့်ဆုံး အုပ်ချုပ်သူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုသို့ စီမံဆောင်ရွက်မှုသည် နောက်ပိုင်းတွင် "'''အဲလိဇဘက်ခေတ် ဘာသာရေး ပြန်လည်ညှိနှိုင်းမှု'''" ဟု အမည်တွင်ခဲ့ပြီး ယနေ့ခေတ် '''အင်္ဂလန် အသင်းတော်'''အဖြစ်သို့ တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲတိုးတက်လာခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်အနေဖြင့် အိမ်ထောင်ပြုပြီး ထီးနန်းဆက်ခံမည့်သူ မွေးဖွားလိမ့်မည်ဟု လူအများက မျှော်လင့်ခဲ့ကြသော်လည်း၊ လူပျိုတော်များစွာနှင့် စကားကမ်းလှမ်းမှုများ ရှိခဲ့လင့်ကစား သူမသည် မည်သည့်အခါမျှ အိမ်ထောင်မပြုခဲ့ပေ။ ထို့ကြောင့် သူမကို တစ်ခါတစ်ရံ '''"အပျိုစင် ဘုရင်မ"''' ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ သူမ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် စကော့တလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင် ဂျိမ်း ၆ ဖြစ်သော သူမ၏ သွေးချင်းစပ်ဝမ်းကွဲ တူတော် စပ်သူက ထီးနန်း ဆက်ခံခဲ့သည်။ အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းတွင် အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ ဖခင်နှင့် မောင်နှမများထက် ပိုမို ညှင်သာပျော့ပျောင်း အလယ်အလတ်ကျသူ ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ ဆောင်ပုဒ်တစ်ခုမှာ ('''<nowiki/>'ငါ မြင်သော်လည်း နှုတ်ဆိတ်နေမည်'''') ဟု ဖြစ်သည်။ ဘာသာရေးတွင်လည်း သူမသည် အတော်အတန် သည်းခံခွင့်လွှတ်တတ်ပြီး စနစ်တကျ နှိပ်ကွပ်ညှဉ်းပန်းမှုများကို ရှောင်ရှားခဲ့သည်။ ၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးက သူမအား တရားမဝင် သားသမီးအဖြစ် ကြေညာခဲ့ပြီးနောက် (၎င်းကြေညာချက်သည် သီအိုရီအရ အင်္ဂလိပ် ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များကို ဘုရင်မအပေါ် သစ္စာစောင့်သိရမည့် တာဝန်မှ ကင်းလွတ်စေခဲ့သည်) သူမ၏ အသက်ကို ရန်ရှာသည့် လုပ်ကြံမှု အကြံအစည်များစွာ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဖရန်စစ် ဝေါဆင်ဂမ် မောင်းနှင်သော သူမ၏ ဝန်ကြီးများ၏ လျှို့ဝှက်ထောက်လှမ်းရေး အဖွဲ့၏ အကူအညီဖြင့် ထိုလုပ်ကြံမှု အားလုံးကို နှိမ်နင်းနိုင်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် နိုင်ငံခြားရေး ကိစ္စရပ်များတွင် သတိကြီးစွာ ထားခဲ့ပြီး၊ ထိုခေတ်က အင်အားကြီး နိုင်ငံများဖြစ်သည့် ပြင်သစ်နှင့် စပိန်တို့အကြား ဗျူဟာမြောက် ကစားကွက် ရွှေ့ခဲ့သည်။ သူမသည် နယ်သာလန်၊ ပြင်သစ်နှင့် အိုင်ယာလန်တို့တွင် ထိရောက်မှုမရှိဘဲ ရိက္ခာနှင့် အင်အား မပြည့်စုံသော စစ်ဆင်ရေး အနည်းငယ်ကို စိတ်ပါလက်ပါ မရှိလှဘဲ ကူညီထောက်ပံ့ခဲ့သည်။ ၁၅၈၀ ပြည့်နှစ်များ အလယ်ပိုင်းသို့ ရောက်သောအခါ အင်္ဂလန်သည် စပိန်နှင့် စစ်ဖြစ်ပွားရန် မလွှဲမရှောင်သာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူမ အသက်ကြီးလာသည်နှင့်အမျှ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ အပျိုစင်ဘဝကြောင့် ပိုမို ချီးကျူးဂုဏ်ပြုခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ထိုခေတ်ကာလ၏ ပုံတူပန်းချီများ၊ ခမ်းနားသော ပွဲလမ်းသဘင်များနှင့် စာပေများတွင် သူမအား အမွှမ်းတင် ကြည်ညိုကြသည့် ဂိုဏ်းဂဏဆန်သော ဝါဒ တစ်ခု ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ '''[[အယ်လီဇဘက်ခေတ်|အဲလိဇဘက်ခေတ်]]'''သည် ဝီလျံ ရှိတ်စပီးယား နှင့် ခရစ္စတိုဖာ မာလို တို့ကဲ့သို့သော ပြဇာတ်ရေးဆရာများ ဦးဆောင်သည့် အင်္ဂလိပ် ပြဇာတ်လောက ထွန်းကားမှု၊ ဖရန်စစ် ဒရိတ် နှင့် ဝေါ်လ်တာ ရာလေတို့ကဲ့သို့သော အင်္ဂလိပ် ရေကြောင်း စွန့်စားရှာဖွေသူများ၏ စွမ်းဆောင်ရည်၊ နှင့် [[စပိန်ရေတပ်ကြီး|စပိန် ရေတပ်ကြီး]] ကို အောင်နိုင်ခဲ့ခြင်းတို့ကြောင့် ကျော်ကြားလှသည်။ အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက အဲလိဇဘက်ကို ဒေါသကြီးပြီး တစ်ခါတစ်ရံ ဝေခွဲမရဖြစ်တတ်သည့်၊ သူမ ရသင့်ရထိုက်သည်ထက် ပို၍ ကံကောင်းမှုကို ခံစားခဲ့ရသော အုပ်ချုပ်သူတစ်ဦးအဖြစ် ပုံဖော်ကြသည်။ သူမ နန်းသက် ကုန်ဆုံးခါနီးတွင်မူ စီးပွားရေးနှင့် စစ်ရေး ပြဿနာများ ဆက်တိုက် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းကြောင့် ဘုရင်မ၏ လူထုထောက်ခံမှု လျော့နည်းသွားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အစိုးရစနစ်မှာ ယိုင်နဲ့နဲ့ ဖြစ်ပြီး အကန့်အသတ် ရှိနေသည့် ခေတ်ကာလ၊ အိမ်နီးနားချင်း နိုင်ငံများမှ ဘုရင်များသည် ၎င်းတို့၏ ရာထူးပလ္လင်ကို ခြိမ်းခြောက်နေသည့် ပြည်တွင်းရေး ပြဿနာများနှင့် ဘာသာရေး ပြည်တွင်းစစ်များကို ရင်ဆိုင်နေရချိန်တွင် အဲလိဇဘက်သည် ညှို့ဓာတ်ပြင်းပြသော ပြည်သူ့ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဇွဲနပဲကြီးစွာ ရှင်သန် ကျော်ဖြတ်နိုင်သူအဖြစ်လည်းကောင်း အသိအမှတ်ပြုခံရသည်။ သူမ၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ မောင်နှမများ၏ တိုတောင်းပြီး ပျက်စီးဆိုးရွားလှသော နန်းသက်များပြီးနောက်၊ သူမ၏ '''နန်းသက် ၄၄ နှစ်တာ ကာလသည်''' တိုင်းနိုင်ငံအတွက် ကြိုဆိုအပ်သော တည်ငြိမ်မှုကို ပေးစွမ်းနိုင်ခဲ့ပြီး အမျိုးသားရေး လက္ခဏာ စိတ်ဓာတ်ကို ပုံဖော်ထုဆစ်ရာတွင် အထောက်အကူ ဖြစ်စေခဲ့သည်။ == ငယ်စဉ်ဘဝ == === ကလေးငယ်ဘဝ === အဲလိဇဘက်ကို ၁၅၃၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် ဂရင်းနစ် နန်းတော်၌ ဖွားမြင်ခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ အဖွားများဖြစ်ကြသော အဲလိဇဘက် အော့ဖ် ယော့ခ် နှင့် လေဒီ အဲလိဇဘက် ဟောင်းဝပ်တို့ကို အစွဲပြု၍ အမည်မှည့်ခေါ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ သူမသည် အင်္ဂလန်ဘုရင် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ တရားဝင် ထိမ်းမြားလက်ထပ်မှုမှ မွေးဖွားပြီး မွေးကင်းစအရွယ်ကို ကျော်လွန်ကာ ရှင်သန်နိုင်ခဲ့သည့် ဒုတိယမြောက် သမီးတော် ဖြစ်သည်။ သူမ၏ မိခင်မှာ အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ ဒုတိယမြောက် ဇနီးဖြစ်သူ အန်း ဘိုလင်း ဖြစ်သည်။ မွေးဖွားချိန်တွင် အဲလိဇဘက်သည် အင်္ဂလန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံရန် အနီးစပ်ဆုံး အခွင့်အရေးရှိသူ ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ အစ်မတော်စပ်သူ မေရီသည် ဟင်နရီက သားရတနာထွန်းကားပြီး တူဒါမင်းဆက်ကို ဆက်ခံနိုင်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် အန်းနှင့် လက်ထပ်ရန်အတွက် မေရီ၏ မိခင်ဖြစ်သူ ကတ်သရင်း အော့ဖ် အရဂွန် နှင့် လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ခဲ့စဉ်ကတည်းက တရားဝင် ထီးနန်းဆက်ခံသူ အဆင့်အတန်း ဆုံးရှုံးခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်ကို စက်တင်ဘာလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ခရစ်စတီယာန်နှစ်ခြင်းမင်္ဂလာ ပေးခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ နှစ်ခြင်းပေးသည့်မိဘများ မှာ ကန်တာဘာရီ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီး သောမတ်စ် ခရန်မာ ၊ အိတ်ဇီတာ နယ်စားကြီး ဟင်နရီ ကော်တနေး နော်ဖော့ခ် နယ်စားကတော် အဲလိဇဘက် စတက်ဖို့ဒ်နှင့် ဒေါဆက် နယ်စားကတော်ကြီး မာဂရက် ဝေါ့တန် တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုအခမ်းအနားတွင် မွေးကင်းစ သမီးတော်လေး၏ အပေါ်မှ ကမ္ပည်းမျက်နှာကြက် ကို သူမ၏ ဦးလေးဖြစ်သူ ရော့ခ်ျဖို့ဒ် မြို့စား ဖိလစ် ဂျော့ခ်ျ ဘိုလင်း ၊ စလီးဖို့ဒ်မှ ဟာစီ နယ်စားကြီး ဂျွန် ဟာစီ၊ လော့ဒ် သောမတ်စ် ဟောင်းဝပ် နှင့် အက်ဖင်ဂမ်မှ ဟောင်းဝပ် နယ်စားကြီး ဝီလျံ ဟောင်းဝပ် တို့က ပင့်ဆောင်ပေးခဲ့ကြသည်။ ၁၅၃၆ ခုနှစ် မေလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် သူမ၏ မိခင် ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခံရချိန်၌ အဲလိဇဘက်သည် အသက် နှစ်နှစ်နှင့် ရှစ်လသား အရွယ်သာ ရှိပါသေးသည်၊ ယင်းမှာ ကတ်သရင်း အော့ဖ် အရဂွန် သဘာဝအတိုင်း ကွယ်လွန်ပြီး လေးလအကြာတွင် ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ အဲလိဇဘက်ကို တရားမဝင် သားသမီးအဖြစ် ကြေညာခဲ့ပြီး တော်ဝင်ထီးနန်း ဆက်ခံခွင့် အဆင့်အတန်းကိုလည်း ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ အန်း ဘိုလင်းကို ကွပ်မျက်ပြီး ၁၁ ရက်အကြာတွင် ဟင်နရီသည် ဂျိန်း ဆေးမွား နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဘုရင်မ ဂျိန်းသည် နောက်တစ်နှစ်တွင် ထီးနန်းဆက်ခံမည့်သူအဖြစ် ငြင်းခုံရန်မရှိသည့် သားတော် အက်ဒွပ် ကို ဖွားမြင်ပြီးနောက် မကြာမီမှာပင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်ကို သူမ၏ မောင်ငယ်နှင့်အတူ တစ်အိမ်တော်တည်း၌ ထားရှိခဲ့ပြီး၊ မောင်ငယ်၏ ခရစ်စတီယာန် နှစ်ခြင်းမင်္ဂလာ အခမ်းအနားတွင် သူမက ဝတ်လဲတော်ကို ပင့်ဆောင်ပေးခဲ့ရသည်။ == ပညာရေး == အဲလိဇဘက်၏ ပထမဆုံး အထိန်းတော် ဖြစ်သူ မာဂရက် ဘရိုင်ယန် က သူမသည် "ကျွန်ုပ်၏ တစ်သက်တာတွင် ကြုံဖူးသမျှ ကလေးများထဲ၌ အလိမ္မာဆုံးနှင့် အနူးညံ့သိမ်မွေ့ဆုံး ဖြစ်သည်" ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အိမ်ထောင်ပြုပြီးနောက် ကတ်သရင်း "ကတ်" အက်ရှ်လေ ဟု ပိုမိုလူသိများလာမည့် ကတ်သရင်း ချန်ပါနောင်း ကို ၁၅၃၇ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက်၏ အထိန်းတော်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး၊ သူမသည် ၁၅၆၅ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ အဲလိဇဘက်၏ မိတ်ဆွေစစ်အဖြစ် ရှိနေခဲ့သည်။ ချန်ပါနောင်းသည် အဲလိဇဘက်ကို '''ပြင်သစ်၊ ဒတ်ခ်ျ၊ အီတလီနှင့် စပိန်ဘာသာစကား လေးမျိုး''' သင်ကြားပေးခဲ့သည်။ ၁၅၄၄ ခုနှစ်တွင် ဝီလျံ ဂရင်ဒယ် သူမ၏ ကျောင်းဆရာ ဖြစ်လာချိန်၌ အဲလိဇဘက်သည် အင်္ဂလိပ်၊ လက်တင်နှင့် အီတလီဘာသာစကားများကို ရေးသားနိုင်နေပြီ ဖြစ်သည်။ ပါရမီရှိပြီး ကျွမ်းကျင်သော ဆရာတစ်ဦးဖြစ်သည့် ဂရင်ဒယ်၏ လက်အောက်တွင် သူမသည် ပြင်သစ်နှင့် ဂရိဘာသာစကားများ၌လည်း ပိုမိုတိုးတက်လာခဲ့သည်။ အသက် ၁၂ နှစ် အရွယ်တွင် သူမသည် မိထွေးဖြစ်သူ ကတ်သရင်း ပါရ် ၏ ဘာသာရေးစာပေဖြစ်သော ဝတ်ပြုဆုတောင်းသူများ သို့ တရားတောင်းသူများကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာမှ '''အီတလီ၊ လက်တင်၊ ပြင်သစ်ဘာသာစကားများသို့ ပြန်ဆိုနိုင်ခဲ့ပြီး''' ထိုဘာသာပြန်ကို သူမ၏ ဖခင်ဖြစ်သူထံ နှစ်သစ်ကူးလက်ဆောင်အဖြစ် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ ဆယ်ကျော်သက်အရွယ်မှစ၍ တစ်သက်တာလုံးတွင် စီစီရို ၏ ပရိုမာဆယ်လို၊ ဗိုအီးသီးယပ်စ် ၏ De Consolatione Philosphiae ၊ ပလူးတပ်ခ် ၏ ကျမ်းတစ်စောင်နှင့် တက်စီတပ်စ် ၏ အန်နယ်လ် အပါအဝင် ရှေးဟောင်း ဂန္ထဝင်စာဆိုများစွာ၏ လက်တင်နှင့် ဂရိဘာသာဖြင့် ရေးသားထားသော စာပေများကို ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့သည်။ လမ်းဘတ် နန်းတော် စာကြည့်တိုက် မှ တွေ့ရှိရသည့် တက်စီတပ်စ်၏ ဘာသာပြန်စာမူတစ်ခုမှာ စောစောပိုင်း ခေတ်သစ်ကာလမှ ယနေ့တိုင် အဖတ်တင်ကျန်ရစ်သည့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန် စာမူလေးခုအနက် တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ လက်ရေးနှင့် စာရွက်ကို အသေးစိတ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာပြီးနောက် ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ထိုစာမူမှာ အဲလိဇဘက်ကိုယ်တိုင် ပြန်ဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုနိုင်ခဲ့သည်'''။''' ၁၅၄၈ ခုနှစ်တွင် ဂရင်ဒယ် ကွယ်လွန်ပြီးနောက်၊ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ မောင်ငယ် အက်ဒွပ်၏ ဆရာဖြစ်သူ ရော်ဂျာ အက်စ်ကမ် ထံတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ သူသည် ပညာသင်ကြားခြင်းမှာ စိတ်ဝင်စားစရာ ကောင်းရမည်ဟု ယုံကြည်သည့် စာနာနားလည်မှုရှိသော ဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ကျောင်းပညာရေးနှင့် ဉာဏ်ရည်ထက်မြက်မှုတို့နှင့် ပတ်သက်၍ လက်ရှိသိရှိထားသော အချက်အလက်အများစုမှာ အက်စ်ကမ်၏ မှတ်တမ်းများမှ ရရှိခြင်းဖြစ်သည်။ ၁၅၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် သူမ၏ တရားဝင် ပညာသင်ကြားမှု ပြီးဆုံးချိန်၌ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ မျိုးဆက်တွင် ဗဟုသုတ အစုံလင်ဆုံးနှင့် ပညာအတတ်ဆုံး အမျိုးသမီးများထဲမှ တစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ ဘဝနောက်ဆုံးအချိန်တွင် အထက်ပါ ဘာသာစကားများအပြင် ဝေလ ၊ ကောနစ်ရှ် ၊ စကော့တလန် နှင့် အိုင်ယာလန်ဘာသာစကားများကိုပါ ပြောဆိုနိုင်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ၁၆၀၃ ခုနှစ်တွင် ဗင်းနစ်သံအမတ်က သူမသည် "ထိုဘာသာစကားများကို ကျွမ်းကျင်ပိုင်နိုင်စွာ တတ်မြောက်ထားသဖြင့် ဘာသာစကားတစ်ခုစီတိုင်းမှာ သူမ၏ မိခင်ဘာသာစကားကဲ့သို့ပင် ထင်မှတ်ရသည်" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင် မာ့ခ် စတွိုင်းလ် က သူမအား ကောနစ်ရှ်ဘာသာစကားကို လျှို့ဝှက်ကောင်စီ၏ တော်ဝင်အိပ်ဆောင်ထိန်းနှင့် နောက်ပိုင်းတွင် ဘဏ္ဍာတိုက်ဝန်ကြီး ဖြစ်လာသူ ဝီလျံ ကီလီဂရူး က သင်ကြားပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ကြောင်း သုံးသပ်ထားသည်။ ထို့အပြင် အဲလိဇဘက်သည် ဖွတ်ကြိုးတပ် စန္ဒယား နှင့် လုဒ်စောဒေါင်း တို့ကို တီးခတ်နိုင်သည့် '''ကျွမ်းကျင်သော ဂီတပညာရှင်တစ်ဦးလည်း ဖြစ်လာခဲ့သည်''' (ဖိလစ် ဗန် ဝိုင်လ်ဒါ က ဂီတသင်ကြားပေးခဲ့သည်)။ အဲလိဇဘက်သည် မူလီနာ စာအုပ် တွင် ယနေ့တိုင် ကျန်ရစ်နေဆဲဖြစ်သော သောမတ်စ် တဲလစ် ၏ စောစောပိုင်း ကီးဘုတ်တေးသီချင်းများကို ငယ်စဉ်ကတည်းက တီးခတ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ == ဆယ်ကျော်သက်ဘဝ == ၁၅၄၇ ခုနှစ်တွင် [[အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး|အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး]] ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး အဲလိဇဘက်၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ မောင်ငယ် ဖြစ်သူ အက်ဒွပ် ၆ သည် အသက် ကိုးနှစ် အရွယ်တွင် ဘုရင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဟင်နရီ၏ မုဆိုးမ ဖြစ်သူ ကတ်သရင်း ပါရ် သည် မကြာမီမှာပင် ဆူဒလေမှ ဆေးမိုး နယ်စားကြီး သောမတ်စ် ဆေးမွား (ဆူဒီလေးမြို့စားဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရ)နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ သူသည် ဘုရင် အက်ဒွပ် ၆ ၏ ဦးလေး ဖြစ်ပြီး တိုင်းပြည်ကို ကြပ်မတ်ကွပ်ကဲရသူ ဖြစ်သည့် ဆမ်းမားဆက် နယ်စားကြီး အက်ဒဝပ် ဆေးမွား (ဆိုမားဆပ်နယ်စား) ၏ ညီလည်း ဖြစ်သည်။ ထိုဇနီးမောင်နှံသည် အဲလိဇဘက်ကို ချယ်လ်ဆီး ရှိ ၎င်းတို့၏ အိမ်ထောင်စုထဲသို့ ခေါ်ယူ စောင့်ရှောက်ခဲ့သည်။ ထိုနေရာတွင် အဲလိဇဘက်သည် စိတ်ဒဏ်ရာရဖွယ် အခြေအနေတစ်ခုနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီး ယင်းက သူမ၏ တစ်သက်တာလုံးအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိခဲ့သည်ဟု အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက ယုံကြည်ကြသည်။ သောမတ်စ် ဆေးမွားသည် အသက် ၁၄ နှစ် အရွယ်သာ ရှိသေးသော အဲလိဇဘက်ကို အိပ်ယာဝင်ဝတ်ရုံ ဝတ်ဆင်၍ သူမ၏ အိပ်ခန်းထဲသို့ ဝင်ရောက်ခြင်း၊ ယားယံအောင် လုပ်ခြင်းနှင့် တင်ပါးကို ရိုက်ပုတ်ခြင်း အပါအဝင် ကြမ်းတမ်းစွာ စနောက်ကျီစယ်ခြင်းများကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် သူ၏ မလိုလားအပ်သော နံနက်ခင်း လာရောက်မှုများကို ရှောင်ရှားရန်အတွက် မနက်စောစော ထလေ့ရှိပြီး မိမိကိုယ်ကို အစေခံမိန်းကလေးများဖြင့် ဝန်းရံထားခဲ့သည်။ ကတ်သရင်း ပါရ်သည် သူမ၏ ခင်ပွန်းဖြစ်သူ၏ မလျော်ကန်သော အပြုအမူများနှင့် ပတ်သက်၍ ခင်ပွန်းကို ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းမည့်အစား ယင်းအပြုအမူများတွင် အတူတူ ပူးပေါင်းပါဝင်ခဲ့သည်။ သူမသည် အဲလိဇဘက်ကို ယားယံအောင်လုပ်သည့် ကိစ္စတွင် ခင်ပွန်းဖြစ်သူနှင့်အတူ နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် လိုက်ပါလုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး တစ်ကြိမ်တွင်မူ ခင်ပွန်းဖြစ်သူက အဲလိဇဘက်၏ ဂါဝန်အမည်းရောင်ကို "အစိတ်စိတ်အမွှာမွှာ ဖြစ်အောင်" ဖြတ်တောက်ပစ်နေစဉ် သူမကို ဖမ်းချုပ်ပေးထားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ကတ်သရင်း ပါရ်သည် ထိုနှစ်ဦး ဖက်လဲတကင်း ဖြစ်နေသည်ကို လူမိသွားပြီးနောက်တွင်မူ ထိုအခြေအနေကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ ၁၅၄၈ ခုနှစ် မေလတွင် အဲလိဇဘက်ကို အဝေးသို့ ပို့ဆောင်လိုက်ပါသည်။ သို့သော်လည်း သောမတ်စ် ဆေးမွားသည် တော်ဝင်မိသားစုကို ထိန်းချုပ်ရန် ဆက်လက် ကြံစည်နေခဲ့ပြီး မိမိကိုယ်ကို ဘုရင်မင်းမြတ်၏ ကိုယ်ရံတော်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ၁၅၄၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင် ကတ်သရင်း ပါရ် ကလေးမီးဖွားပြီးနောက် ကွယ်လွန်သွားသောအခါ သူသည် အဲလိဇဘက်ကို လက်ထပ်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် သူမအပေါ် စိတ်ဝင်စားမှုများကို ပြန်လည် ပြသလာခဲ့သည်။ ဆေးမွားကို သဘောကျသည့် အဲလိဇဘက်၏ အထိန်းတော် ကတ် အက်ရှ်လေသည် အဲလိဇဘက်အား သူ့ကို ခင်ပွန်းအဖြစ် လက်ခံရန် ဖြောင်းဖျခဲ့သည်။ သူမသည် အဲလိဇဘက်ကို ဆေးမိုးထံ စာရေးရန်နှင့် "သူ၏ ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုတွင် နှစ်သိမ့်ပေးရန်" နားချခဲ့သော်လည်း အဲလိဇဘက်က သောမတ်စ်သည် မိထွေးဖြစ်သူ ကွယ်လွန်မှုအတွက် နှစ်သိမ့်မှု လိုအပ်လောက်အောင် ဝမ်းနည်းနေသူ မဟုတ်ကြောင်း ပြန်လည် ပြောကြားခဲ့သည်။ ၁၅၄၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ဆေးမွားသည် ၎င်း၏ အစ်ကိုဖြစ်သူ ဆမ်းမားဆက်ကို ကြပ်မတ်ကွပ်ကဲသူ ရာထူးမှ ဖြုတ်ချရန် ကြံစည်ခြင်း၊ လေဒီ ဂျိန်း ဂရေးကို ဘုရင် အက်ဒွပ် ၆ နှင့် လက်ထပ်ပေးရန် ကြိုးစားခြင်းနှင့် အဲလိဇဘက်ကို မိမိ၏ ဇနီးအဖြစ် သိမ်းပိုက်ရန် ကြံစည်ခြင်းတို့ဖြင့် သံသယရှိသဖြင့် အဖမ်းခံရပြီး လန်ဒန်မျှော်စင် တွင် အကျဉ်းချခံခဲ့ရသည်။ ဟတ်ဖီးလ်ဒ် အိမ်တော် တွင် နေထိုင်နေသော အဲလိဇဘက်သည် မည်သည့်အရာကိုမျှ ဝန်ခံခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ သူမ၏ ခေါင်းမာမှုကြောင့် စစ်ဆေးမေးမြန်းသူ ရောဘတ် တာဝှစ် မှာ စိတ်ပျက်ခဲ့ရပြီး သူက "သူမတွင် အပြစ်ရှိကြောင်း သူမ၏ မျက်နှာကို ကြည့်ရုံဖြင့် ကျွန်ုပ် မြင်နိုင်ပါသည်" ဟု အစီရင်ခံခဲ့သည်။ သောမတ်စ် ဆေးမွားသည် ၁၅၄၉ ခုနှစ် မတ်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ခေါင်းဖြတ် ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ == အမွေဆက်ခံရန် အလားအလာအရှိဆုံးသူ == အက်ဒွပ် ၆ သည် ၁၅၅၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၆ ရက်နေ့တွင် အသက် ၁၅ နှစ် အရွယ်၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ သူ၏ သေတမ်းစာတွင် ၁၅၄၃ ခုနှစ် ထီးနန်းဆက်ခံမှုဆိုင်ရာ ဥပဒေပြဋ္ဌာန်းချက်ကို လျစ်လျူရှုကာ မေရီနှင့် အဲလိဇဘက် နှစ်ဦးစလုံးကို ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်မှ ဖယ်ထုတ်ခဲ့သည်။ ယင်းအစား အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ ညီမငယ်ဖြစ်သူ ပြင်သစ်ဘုရင်မ မေရီတူဒါ ၏ မြေးတော် လေဒီ ဂျိန်း ဂရေး ကို ထီးနန်းဆက်ခံသူအဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ ဂျိန်းကို လျှို့ဝှက်ကောင်စီက ဘုရင်မအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း သူမအပေါ် ထောက်ခံမှုများ လျင်မြန်စွာ ပြိုလဲသွားခဲ့ပြီး ကိုးရက်အကြာတွင် နန်းချခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ၁၁၅၃ ခုနှစ် သြဂုတ်လ ၃ ရက်နေ့တွင် မေရီသည် အောင်ပွဲခံလျက် လန်ဒန်မြို့ထဲသို့ မြင်းစီးဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး သူမ၏ ဘေးတွင် အဲလိဇဘက်လည်း ပါရှိခဲ့သည်။ သို့သော် ညီအစ်မနှစ်ဦးကြားမှ ထိုသို့ စည်းလုံးညီညွတ်မှု ပြသခြင်းမှာ ရေရှည်မခံခဲ့ပေ။ မေရီသည် သဒ္ဓါထက်သန်သော ကက်သလစ်ဘာသာဝင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး အဲလိဇဘက် သင်ကြားတတ်မြောက်ခဲ့သည့် ပရိုတက်စတင့် ယုံကြည်မှုကို ခြေမှုန်းရန် သန္နိဋ္ဌာန်ချထားကာ လူတိုင်း ကက်သလစ်ဝတ်ပြုပွဲတက်ရောက်ရန် အမိန့်ထုတ်ခဲ့ရာ အဲလိဇဘက်သည် အပေါ်ယံအားဖြင့် လိုက်နာဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ မေရီ၏ ကနဦး လူထုထောက်ခံမှုသည် ၁၅၅၄ ခုနှစ်တွင် ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ ယင်းမှာ သူမက သန့်ရှင်းသော ရောမအင်ပါယာ ဧကရာဇ် ချားလ်စ် ၅ ၏ သားတော်ဖြစ်ပြီး ကက်သလစ်ဘာသာဝင်ဖြစ်သူ စပိန်နိုင်ငံမှ ဖိလစ် နှင့် လက်ထပ်ရန် အစီအစဉ်များကို ကြေညာခဲ့ချိန်တွင် ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတစ်ဝှမ်းတွင် မကျေနပ်မှုများ လျင်မြန်စွာ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ပြီး မေရီ၏ ဘာသာရေးမူဝါဒများကို ဆန့်ကျင်သူများက အဲလိဇဘက်ကို ၎င်းတို့၏ အားကိုးရာ ခေါင်းဆောင်အဖြစ် မျှော်လင့်ကြည့်ရှုခဲ့ကြသည်။ ၁၅၅၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီနှင့် ဖေဖော်ဝါရီလများတွင် ဝိုင်းယက်၏ သူပုန်ထမှုဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး မကြာမီမှာပင် နှိမ်နင်းခြင်းခံခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက်ကို အက်ရှ်ရစ်ဂျ် မှ နေပြည်တော် တရားရုံးသို့ ခေါ်ဆောင်လာပြီး သူပုန်ထမှုတွင် သူမ၏ အခန်းကဏ္ဍနှင့် ပတ်သက်၍ စစ်ဆေးမေးမြန်းခဲ့ကာ မတ်လ ၁၈ ရက်နေ့တွင် သူမကို လန်ဒန်မျှော်စင် ၌ အကျဉ်းချခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်က သူမတွင် အပြစ်မရှိကြောင်း ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကန့်ကွက်ပြောဆိုခဲ့သည်။ သူမသည် သူပုန်များနှင့် အတူတကွ ကြံစည်ခဲ့ခြင်း မရှိနိုင်သော်လည်း သူပုန်အချို့သည် သူမထံ ချဉ်းကပ်ခဲ့ကြောင်း သိရှိရသည်။ မေရီ၏ အရင်းနှီးဆုံး ယုံကြည်စိတ်ချရသူ ဧကရာဇ် ချားလ်စ်၏ သံအမတ် ဆိုင်မွန် ရီနတ် က အဲလိဇဘက် သက်ရှိထင်ရှားရှိနေသရွေ့ မေရီ၏ ရာထူးပလ္လင်သည် မည်သည့်အခါမျှ ဘေးကင်းလိမ့်မည်မဟုတ်ကြောင်း အခြေအတင် ပြောဆိုခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော် အဓိပတိ စတီဖင် ဂါဒီနာက အဲလိဇဘက်ကို တရားစွဲဆို အပြစ်ပေးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ သို့သော် ပထမဆုံး ပါဂျက်နယ်စားကြီး ဝီလျံ ပါဂျက် အပါအဝင် အစိုးရအဖွဲ့အတွင်းရှိ အဲလိဇဘက်ကို ထောက်ခံသူများက သူမအပေါ် ခိုင်လုံသော သက်သေအထောက်အထား မရှိသည့်အတွက် သူမ၏ အသက်ကို ချမ်းသာပေးရန် မေရီကို ဖျောင်းဖျနိုင်ခဲ့သည်။ ယင်းအစား မေလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် အဲလိဇဘက်ကို လန်ဒန်မျှော်စင်မှ ဝုဒ်စတော့ခ် နန်းတော် သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး ထိုနေရာတွင် ဟင်နရီ ဘက်ဒင်ဖီးလ်ဒ်) ၏ ကြီးကြပ်မှုအောက်၌ တစ်နှစ်နီးပါးခန့် နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ဖြင့် ဖြတ်သန်းခဲ့ရသည်။ လမ်းခရီးတစ်လျှောက်တွင် လူအုပ်ကြီးက သူမကို ဝိုင်းဝန်းအားပေး ကြွေးကြော်ခဲ့ကြသည်။ ၁၅၅၅ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် မေရီ၏ ကိုယ်ဝန်ရှိသည်ဟု ယူဆရသည့် နောက်ဆုံးအခြေအနေများကို တက်ရောက်ရန် အဲလိဇဘက်ကို နန်းတော်သို့ ပြန်လည်ခေါ်ယူခဲ့သည်။ အကယ်၍ မေရီနှင့် သူမ၏ ကလေးသာ သေဆုံးသွားပါက အဲလိဇဘက်သည် ဘုရင်မ ဖြစ်လာမည်ဖြစ်သော်လည်း မေရီက ကျန်းမာသော ကလေးတစ်ဦး ဖွားမြင်ခဲ့လျှင်မူ အဲလိဇဘက် ဘုရင်မဖြစ်ရန် အခွင့်အရေးမှာ သိသိသာသာ လျော့နည်းသွားမည် ဖြစ်သည်။ မေရီတွင် ကိုယ်ဝန်မရှိကြောင်း ထင်ရှားလာသည့်အခါတွင်မူ သူမ ကလေးရနိုင်တော့မည်ဟု မည်သူမျှ မယုံကြည်ကြတော့ပေ။ ထို့ကြောင့် အဲလိဇဘက် ထီးနန်းဆက်ခံရန် သေချာသလောက် ဖြစ်သွားခဲ့သည်။ ၁၅၅၆ ခုနှစ်တွင် စပိန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့သည့် ဘုရင် ဖိလစ်သည် ထိုနိုင်ငံရေး လက်တွေ့အခြေအနေအသစ်ကို အသိအမှတ်ပြုခဲ့ပြီး သူ၏ မိန်းမညီမ (မရီး) တော်စပ်သူနှင့် ရင်းနှီးအောင် ပေါင်းသင်းခဲ့သည်။ သူမသည် ပြင်သစ်တွင် ကြီးပြင်းခဲ့ပြီး ပြင်သစ်အိမ်ရှေ့စံ ဖရန်စစ်နှင့် စုလျားရစ်ပတ်ထားသည့် စကော့တလန်ဘုရင်မ မေရီထက်စာလျှင် ပိုမိုကောင်းမွန်သော မဟာမိတ်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် သူ၏ ဇနီးဖြစ်သူ မေရီ ဖျားနာလာသောအခါ ဖိလစ်သည် အဲလိဇဘက်နှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးရန် ဖဲရီးယား နယ်စားကြီး ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ဤတွေ့ဆုံမှုကို ၁၅၅၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် သူမ ပြန်လည်နေထိုင်ခဲ့သည့် ဟတ်ဖီးလ်ဒ် အိမ်တော်၌ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ အစိုးရအဖွဲ့အတွက် အစီအစဉ်များကို စတင် ရေးဆွဲနေပြီ ဖြစ်သည်။ မေရီသည် ၁၅၅၈ နိုဝင်ဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် အဲလိဇဘက်ကို သူမ၏ ထီးနန်းဆက်ခံသူအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခဲ့ပြီး နိုဝင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် မေရီ ကွယ်လွန်သောအခါ အဲလိဇဘက်သည် ဘုရင်မ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ == ထီးနန်းဆက်ခံခြင်း == အဲလိဇဘက်သည် အသက် ၂၅ နှစ် အရွယ်တွင် ဘုရင်မ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး မိမိအပေါ် သစ္စာခံရန် ဟတ်ဖီးလ်ဒ် သို့ ရောက်ရှိလာကြသော သူမ၏ အတိုင်ပင်ခံ ကောင်စီဝင်များနှင့် အခြား အဆင့်မြင့် မှူးမတ်မျိုးနွယ်များရှေ့တွင် သူမ၏ ရည်ရွယ်ချက်များကို ထုတ်ဖော် ကြေညာခဲ့သည်။ ၎င်းမိန့်ခွန်းသည် ဘုရင်တစ်ပါးတွင် "ရုပ်ခန္ဓာ နှစ်ပါး" (အုပ်ချုပ်သူ၏ သဘာဝ ရုပ်ခန္ဓာနှင့် နိုင်ငံရေး ရုပ်ခန္ဓာ) ရှိသည်ဟူသော အလယ်ခေတ် နိုင်ငံရေး ဘာသာရေး အယူအဆကို သူမ စတင် သုံးနှုန်းခဲ့သည့် ပထမဆုံးသော သမိုင်းမှတ်တမ်း ဖြစ်သည် -<blockquote>'''"အမတ်မင်းတို့... သဘာဝတရား၏ နိယာမအရ ကျွန်ုပ်သည် ကျွန်ုပ်၏ အစ်မတော်အတွက် ဝမ်းနည်းပူဆွေးရပါသည်၊ ကျွန်ုပ်အပေါ် ကျရောက်လာသော တာဝန်ဗာရီ ကြောင့်လည်း အံ့အားသင့် တုန်လှုပ်မိရပါသည်။ သို့သော်လည်း ကျွန်ုပ်သည် ဘုရားသခင်၏ ဖန်ဆင်းခံတစ်ဦး ဖြစ်ပြီး ကိုယ်တော်၏ စီမံခန့်ခွဲမှုကို နာခံရန် တာဝန်ရှိသည်ဟူသော အသိဖြင့် ထိုတာဝန်ကို ခံယူပါမည်။ ယခု ကျွန်ုပ်ထံ အပ်နှံထားသော ဤရာထူးအာဏာ၌ ဘုရားသခင်၏ ကောင်းကင်ဘုံ အလိုတော်ကို ဆောင်ရွက်မည့် အစေခံတစ်ဦး ဖြစ်လာနိုင်ရန် ကိုယ်တော်၏ ဂရုဏာတော် အကူအညီကို နှလုံးသားထဲမှ လှိုက်လှိုက်လှဲလှဲ တောင်းခံအပ်ပါသည်။ ကျွန်ုပ်သည် သဘာဝအရ ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခုတည်းသာ ရှိသော လူသားတစ်ဦး ဖြစ်သော်လည်း ကိုယ်တော်၏ ခွင့်ပြုချက်အရ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရန် နိုင်ငံရေး ခန္ဓာကိုယ် (အချုပ်အခြာအာဏာ) ကို ဆောင်ထားသူ ဖြစ်သည်နှင့်အညီ... ကျွန်ုပ်၏ အုပ်ချုပ်မှု၊ သင်တို့၏ အမှုထမ်းမှုတို့ဖြင့် အနန္တတန်ခိုးရှင် ဘုရားသခင်ထံ ကောင်းမွန်စွာ စာရင်းရှင်းနိုင်ရန်နှင့် ကမ္ဘာမြေပေါ်ရှိ ကျွန်ုပ်တို့၏ နောင်လာနောက်သားများအတွက် သက်သာချောင်ချိမှု အမွေအနှစ်များ ချန်ထားရစ်နိုင်ရန် သင်တို့အားလုံး အစွမ်းကုန် ကူညီကြဖို့ တောင်းဆိုချင်ပါသည်။ ကျွန်ုပ်သည် ကျွန်ုပ်၏ လုပ်ဆောင်ချက် အားလုံးကို ကောင်းမွန်သော အကြံဉာဏ်၊ တိုင်ပင်ဆွေးနွေးမှုများနှင့်သာ လမ်းညွှန် လျှောက်လှမ်းသွားမည် ဖြစ်ပါသည်။"'''</blockquote>နန်းဘိသိက်မြှောက်ခြင်း အခမ်းအနား မတိုင်မီ ညနေပိုင်းတွင် သူမ၏ အောင်ပွဲခံ စီတန်းလှည့်လည်မှုသည် မြို့တွင်းသို့ ဖြတ်သန်းသွားရာ ပြည်သူများက လှိုက်လှိုက်လှဲလှဲ ကြိုဆိုခဲ့ကြပြီး၊ ပရိုတက်စတင့် အငွေ့အသက် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ပါဝင်သော ဂုဏ်ပြုမိန့်ခွန်းများနှင့် ခမ်းနားသော ပြဇာတ်ပွဲလမ်းများဖြင့် ဂါရဝပြုခဲ့ကြသည်။ အဲလိဇဘက်၏ ပွင့်လင်းပြီး ကြင်နာတတ်သော တုံ့ပြန်မှုများကြောင့် သူမအား ကြည့်ရှုနေကြသည့် ပြည်သူများမှာ "အလွန်အမင်း စိတ်လှုပ်ရှားကြည်နူး" ကာ စွဲလန်းသွားခဲ့ကြသည်။ နောက်တစ်နေ့ ဖြစ်သော '''၁၅၅၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၅ ရက်နေ့တွင်''' (ဤရက်စွဲကို သူမ၏ ဗေဒင်ပညာရှင် ဂျွန် ဒီး က ရွေးချယ်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်) အဲလိဇဘက်သည် ဝက်စ်မင်စတာ အက်ဘေး ၌ ကာလိုင်းမှ ကက်သလစ် ဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီး အိုဝင် အိုဂဲလ်သော်ပ် ၏ ဘိသိက်သွန်းခြင်းကို ခံယူကာ ဘုရင်မအဖြစ် နန်းတက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် အော်ဂန်များ၊ ပုလွေများ၊ တံပိုးများ၊ စည်ဗုံများနှင့် ခေါင်းလောင်းသံများ နားကွဲမတတ် ဆူညံစွာ ထွက်ပေါ်နေသည့်ကြားမှ သူမအား ပြည်သူများ အသိအမှတ်ပြု လက်ခံနိုင်ရန် ထုတ်ဖော် ပြသခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်ကို အင်္ဂလန်၏ ဘုရင်မအဖြစ် ဝမ်းမြောက်စွာ ကြိုဆိုခဲ့ကြသော်လည်း၊ တိုင်းပြည်အတွင်းနှင့် ပြည်ပမှ ကက်သလစ်များ၏ ခြိမ်းခြောက်မှု အန္တရာယ် ရိပ်မြုံများကြောင့်လည်းကောင်း၊ သူမ မည်သူနှင့် အိမ်ထောင်ပြုမည်ဟူသော ရွေးချယ်မှုကြောင့်လည်းကောင်း တိုင်းနိုင်ငံမှာ စိုးရိမ်ပူပန်မှု အခြေအနေများအောက်တွင် ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ == ဘုရားကျောင်းများအားအုတ်မြစ်ချခြင်း == အဲလိဇဘက်၏ ကိုယ်ပိုင် ဘာသာရေး ယုံကြည်ချက်နှင့် ပတ်သက်၍ ပညာရှင်များအကြား အကျေအလည် ငြင်းခုံဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။ သူမသည် ပရိုတက်စတင့်ဘာသာဝင်တစ်ဦး ဖြစ်သော်လည်း (လင်္ကာစွဲ ကားစင်တင် ယေရှုရုပ်တုကဲ့သို့သော) ကက်သလစ် အထိမ်းအမှတ် အမှတ်အသားများကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ပြီး၊ ပရိုတက်စတင့်တို့၏ အဓိက ယုံကြည်ချက်တစ်ခုကို ဆန့်ကျင်ကာ ဝတ်ပြုတရားဟောခြင်း ၏ အခန်းကဏ္ဍကို လျှော့ချခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်နှင့် သူမ၏ အကြံပေးများသည် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ (မိမိတို့နှင့် ဘာသာရေးမတူဟု ယူဆရသော) အင်္ဂလန်နိုင်ငံအပေါ် ကက်သလစ်တို့၏ ဘာသာရေးစစ်ပွဲ ဆင်နွှဲလာနိုင်မည့် ခြိမ်းခြောက်မှု အန္တရာယ်ကို ကြိုတင် ရိပ်မိခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘုရင်မသည် အင်္ဂလိပ် ပရိုတက်စတင့်တို့၏ လိုလားချက်များကို ဖြည့်ဆည်းပေးရင်း တစ်ဖက်တွင်လည်း ကက်သလစ်များကို အလွန်အမင်း စိတ်အနှောင့်အယှက် မဖြစ်စေမည့် ပရိုတက်စတင့် အဖြေတစ်ခုကို ရှာဖွေခဲ့သည်။ သို့သော် ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို တွန်းအားပေးနေသည့် ပျူရီတန် များကိုမူ သူမ သည်းခံခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ ရလဒ်အနေဖြင့် ၁၅၅၉ ခုနှစ် လွှတ်တော်သည် အက်ဒွပ် ၆ ၏ ပရိုတက်စတင့် ပြန်လည်ညှိနှိုင်းမှုကို အခြေခံ၍၊ ဘုရင် (သို့မဟုတ် ဘုရင်မ) ကို အထွတ်အထိပ် ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ထားရှိကာ ဝတ်လဲတော်များကဲ့သို့သော ကက်သလစ် အင်္ဂါရပ်များစွာ ပါဝင်သည့် အသင်းတော်တစ်ခုအတွက် ဥပဒေများကို စတင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ အောက်လွှတ်တော် က ထိုအဆိုပြုချက်များကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ထောက်ခံခဲ့သော်လည်း အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်ဆိုင်မှုဆိုင်ရာ ဥပဒေကြမ်း သည် အထက်လွှတ်တော်တွင် အထူးသဖြင့် ဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီးများ၏ ကန့်ကွက်မှုကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ထိုအချိန်တွင် ကန်တာဘာရီ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီး ရာထူး အပါအဝင် ဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီး နေရာအများအပြား လစ်လပ်နေခဲ့ခြင်းကြောင့် အဲလိဇဘက်အတွက် ကံကောင်းသွားခဲ့သည်။ ယင်းက အထက်လွှတ်တော်တွင်းရှိ သူမကို ထောက်ခံသူများအား ကက်သလစ် ဂိုဏ်းအုပ်များနှင့် ရှေးရိုးစွဲမှူးမတ်များကို မဲအသာဖြင့် အနိုင်ရစေခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အဲလိဇဘက်သည် အမျိုးသမီးတစ်ဦး ခံယူရန် မသင့်တော်ဟု လူအများက ယူဆကြသည့် အငြင်းပွားဖွယ်ရာ "အသင်းတော်၏ အမြင့်ဆုံးအဓိပတိ " ဟူသော ဘွဲ့အမည်အစား '''"အင်္ဂလန်အသင်းတော်၏ အမြင့်ဆုံးအုပ်ချုပ်သူ"''' ဟူသော ဘွဲ့အမည်ကိုသာ လက်ခံခဲ့ရသည်။ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်ဆိုင်မှုဆိုင်ရာ ဥပဒေသစ်သည် ၁၅၅၉ ခုနှစ် မေလ ၈ ရက်နေ့တွင် ဥပဒေ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပြည်သူ့ဝန်ထမ်း အားလုံးသည် ဘုရင်မအား အမြင့်ဆုံးအုပ်ချုပ်သူအဖြစ် သစ္စာဆိုကြရပြီး သစ္စာမဆိုပါက ရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခြင်း ခံရမည့် အန္တရာယ် ရှိခဲ့သည်။ မေရီဘုရင်မ လက်ထက်ကဲ့သို့ ဘာသာရေး သဘောထားကွဲလွဲသူများကို နှိပ်ကွပ်ညှဉ်းပန်းမှုမျိုး ထပ်မံမဖြစ်ပွားစေရန် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ နှိမ်နင်းရေးဥပဒေများကို ပယ်ဖျက်ခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ဝတ်ပြုကိုးကွယ်မှု ညီညွတ်မျှတရေး ဥပဒေသစ်ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး ဘုရားကျောင်းတက်ရန်နှင့် ၁၅၅၉ ခုနှစ် ဘုံဝတ်ပြုဆုတောင်းစာအုပ်ကို မဖြစ်မနေ အသုံးပြုရန် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သော်လည်း ဘုရားကျောင်းမတက်ဘဲ အာခံသူများအတွက် ပြစ်ဒဏ်များမှာမူ ပြင်းထန်ခြင်း မရှိလှပေ။ ၁၅၅၉ ခုနှစ် ညွှန်ကြားချက်များတွင် ဂီတကို "သီဆိုခြင်းမပြုဘဲ ဖတ်ကြားသကဲ့သို့ ရှင်းလင်းစွာ နားလည်စေရမည်" ဟု ဖော်ပြထားသော်လည်း နေ့ရက်၏ အချို့သော အချိန်များတွင် ပိုမိုဆန်းပြားသော တေးသီချင်းများကို ခွင့်ပြုခဲ့ပြီး တော်ဝင်ဝတ်ပြုကျောင်း တွင် ဆာရမ် စာသားများဖြင့် လက်တင်မော်တက် သီချင်းများ စပ်ဆိုသည့် အလေ့အထမှာ ဆက်လက် တည်ရှိခဲ့သည်။ == အိမ်ထောင်ရေး မေးခွန်း == အဲလိဇဘက် နန်းတက်စကတည်းက သူမ အိမ်ထောင်ပြုလိမ့်မည်ဟု လူအများက မျှော်လင့်ခဲ့ကြပြီး မည်သူနှင့် လက်ထပ်မည်နည်းဟူသော မေးခွန်း ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ သူမသည် ကမ်းလှမ်းမှုများစွာကို ရရှိခဲ့သော်လည်း မည်သည့်အခါမျှ အိမ်ထောင်မပြုခဲ့ဘဲ သားသမီးလည်း မထွန်းကားခဲ့ပေ။ ယင်းသို့ ဖြစ်ရသည့် အကြောင်းရင်းကိုမူ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မသိရသေးပေ။ သမိုင်းပညာရှင်များက သောမတ်စ် ဆေးမွား ၏ ဖြစ်ရပ်ကြောင့် သူမသည် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်ဆံရေးများကို စိတ်ကုန်သွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ကြောင်း သုံးသပ်ကြသည်။ သူမသည် အသက် ၅၀ ခန့်အထိ လူပျိုတော်အချို့ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သည်။ သူမ၏ နောက်ဆုံး တော်ဝင်စကားကမ်းလှမ်းမှုမှာ သူမထက် ၂၂ နှစ်ငယ်သော အန်ဂျူးနယ်စားကြီး ဖရန်စစ် နှင့် ဖြစ်သည်။ စပိန်နိုင်ငံ ဘုရင် ဖိလစ် ၂ ၏ လက်ခုပ်တွင်းသို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သော သူမ၏ အစ်မဖြစ်သူကဲ့သို့ပင် အိမ်ထောင်ပြုခြင်းသည် အာဏာဆုံးရှုံးနိုင်ခြေ ရှိသော်လည်း တစ်ဖက်တွင်မူ ထီးနန်းဆက်ခံမည့် သားသမီး ရရှိနိုင်မည့် အခွင့်အရေးကို ပေးစွမ်းနိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ခင်ပွန်းဖြစ်သူကို ရွေးချယ်မှု လွဲမှားပါက နိုင်ငံရေး မတည်ငြိမ်မှု သို့မဟုတ် တော်လှန်ပုန်ကန်မှုများကိုပင် လှုံ့ဆော်ပေးသကဲ့သို့ ဖြစ်သွားနိုင်ပေသည်။ == ရောဘတ်ဒတ်ဒ်လေ == ၁၅၅၉ ခုနှစ် နွေဦးရာသီတွင် အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ ငယ်သူငယ်ချင်း ဖြစ်သူ '''ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေ''' ကို ချစ်မြတ်နိုးနေကြောင်း ထင်ရှားလာခဲ့သည်။ ရောဘတ်၏ ဇနီးဖြစ်သူ အေမီ သည် "ရင်သားတစ်ဖက်တွင် ဝေဒနာ" ခံစားနေရပြီး အကယ်၍ သူ၏ ဇနီးသာ ကွယ်လွန်သွားပါက ဘုရင်မကြီးသည် ရောဘတ်နှင့် လက်ထပ်လိုနေကြောင်း ပြောစကားများ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၉ ခုနှစ် ဆောင်းဦးရာသီသို့ ရောက်သောအခါ ပြည်ပမှ မင်းသားများနှင့် မှူးမတ်အချို့သည် အဲလိဇဘက်၏ လက်ကို ပိုင်ဆိုင်ခွင့်ရရန် အပြိုင်အဆိုင် ကြိုးပမ်းလာကြသည်။ စိတ်မရှည်ဖြစ်နေကြသော ၎င်းတို့၏ သံတမန်များသည် ပိုမို၍ နာမည်ပျက်စေမည့် စကားများကို အတင်းအဖျင်း ပြောဆိုလာကြပြီး ဘုရင်မကြီး အနှစ်သက်ဆုံးသူနှင့် လက်ထပ်မည့် ကိစ္စကို အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် လက်ခံကြမည်မဟုတ်ကြောင်း ဤသို့ အစီရင်ခံခဲ့ကြသည် - ''"သူမနှင့် သူ့အပေါ် ဒေါသတကြီး အော်ဟစ်ဆဲဆိုခြင်း မပြုသည့်သူ ဟူ၍ တစ်ဦးမျှ မရှိပါ... သူမသည် မိမိ မျက်နှာသာပေးထားသော ရောဘတ်ကလွဲ၍ မည်သူ့ကိုမျှ လက်ထပ်မည်မဟုတ်ပေ။"'' ၁၅၆၀ ပြည့်နှစ် စက်တင်ဘာလတွင် အေမီ ဒတ်ဒ်လေသည် လှေကားပေါ်မှ ပြုတ်ကျ၍ ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ ရင်ခွဲစစ်ဆေးသူ၏ စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုအရ ယင်းမှာ မတော်တဆမှုတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရသော်လည်း၊ လူအများစုကမူ ရောဘတ်သည် ဘုရင်မကြီးနှင့် လက်ထပ်နိုင်ရန်အတွက် သူ၏ ဇနီးကို သေကြောင်းကြံစည်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်ဟု သံသယဝင်ခဲ့ကြသည်။ အဲလိဇဘက်သည် ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေနှင့် လက်ထပ်ရန် အချိန်အတန်ကြာ အလေးအနက် စဉ်းစားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဝီလျံ ဆီစီလ်၊ နီကိုးလတ်စ် သရော့ခ်မော်တန် နှင့် အချို့သော ရှေးရိုးစွဲ မှူးမတ်များက ၎င်းတို့၏ သဘောမတူကန့်ကွက်မှုကို အထင်အရှား ပြသခဲ့ကြသည်။ ထိုလက်ထပ်ပွဲသာ ဖြစ်မြောက်လာပါက မှူးမတ်မျိုးနွယ်များ တော်လှန်ပုန်ကန်ကြလိမ့်မည်ဟူသော ကောလာဟလများပင် ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ ဘုရင်မကြီးအတွက် ထည့်သွင်းစဉ်းစားနေသည့် အခြားသော အိမ်ထောင်ဖက်လောင်းများ ရှိနေသည့်ကြားမှ ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေသည် နောက်ထပ် ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုနီးပါးခန့်အထိ အိမ်ထောင်ဖက် ဖြစ်လာနိုင်ခြေရှိသူအဖြစ် ဆက်လက် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက်သည် သူမကိုယ်တိုင် သူ့ကို လက်ထပ်ရန် ရည်ရွယ်ချက် မရှိတော့သည့်တိုင်အောင် ရောဘတ်၏ အချစ်ရေးနှင့် ပတ်သက်လာလျှင် အလွန်အမင်း သဝန်တိုတတ်သူ ဖြစ်သည်။ သူမသည် ၁၅၆၄ ခုနှစ်တွင် ဒတ်ဒ်လေကို '''လက်စတာ နယ်စားကြီး''' အဖြစ် ဘွဲ့ထူးအဆင့်အတန်း တိုးမြှင့်ပေးခဲ့သည်။ ၁၅၇၈ ခုနှစ်တွင် ရောဘတ်သည် နောက်ဆုံး၌ လက်တစ် ကနိုးလစ် နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ရာ၊ ဘုရင်မကြီးသည် ဒေါသတကြီး တုံ့ပြန်မှုများကို အကြိမ်ကြိမ် ပြသခဲ့ပြီး သူမအား တစ်သက်တာလုံး မုန်းတီးသွားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သမိုင်းပညာရှင် စူဇန် ဒိုရန် က ထိုအခြေအနေကို ဖော်ပြခဲ့သကဲ့သို့ပင် ဒတ်ဒ်လေသည် အဲလိဇဘက်၏ '''"စိတ်ခံစားမှုဆိုင်ရာ ဘဝအလယ်ဗဟိုတွင် အမြဲတမ်း တည်ရှိနေခဲ့သည်"'''။ သူသည် ၁၅၈၈ ခုနှစ်တွင် [[စပိန်ရေတပ်ကြီး]] ကို အောင်နိုင်ပြီးနောက် မကြာမီမှာပင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက် ကိုယ်တိုင် ကွယ်လွန်ပြီးနောက်တွင် သူမ၏ အရေးအကြီးဆုံးသော ကိုယ်ပိုင် အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများထဲ၌ သူပေးပို့ခဲ့သော စာတစ်စောင်ကို တွေ့ရှိခဲ့ရပြီး ၎င်းစာအပေါ်တွင် သူမ၏ လက်ရေးဖြင့် '''"သူ၏ နောက်ဆုံးစာ"''' ဟု မှတ်သားထားခဲ့သည်။ == ပြည်ပမှ အိမ်ထောင်ဖက်လောင်းများ == အိမ်ထောင်ရေး ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းမှုများသည် အဲလိဇဘက်၏ နိုင်ငံခြားရေး မူဝါဒတွင် အဓိက သော့ချက်ကျသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမသည် ၁၅၅၉ ခုနှစ် အစောပိုင်းတွင် သူမ၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ အစ်မဖြစ်သူ၏ မုဆိုးဖို စပိန်ဘုရင် ဖိလစ်၏ ကမ်းလှမ်းချက်ကို ငြင်းပယ်ခဲ့သော်လည်း၊ ဆွီဒင်နိုင်ငံ ဘုရင် အဲရစ် ၁၄ ( ၏ စကားကမ်းလှမ်းမှုကိုမူ နှစ်ပေါင်းများစွာကြာအောင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ငယ်စဉ်ဘဝကပင် ဒိန်းမတ်နိုင်ငံနှင့် အောင်သွယ်တော်ပြုရန် ဆွေးနွေးမှုများ ရှိခဲ့ဖူးသည်။ ၁၅၄၅ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီ ၈ က ဒိန်းမတ်မင်းသား ဟောလ်စတိန်း-ဂေါ့တော့ပ်မှ နယ်စားကြီး အဒေါ့ဖ် နှင့် လက်ထပ်ရန် အဆိုပြုခဲ့ဖူးပြီး၊ ဆမ်းမားဆက် နယ်စားကြီး အက်ဒဝပ် ဆေးမိုး ကလည်း နှစ်အနည်းငယ်အကြာတွင် မင်းသား ဖရက်ဒရစ် (နောက်ပိုင်းတွင် ဖရက်ဒရစ် ၂) နှင့် လက်ထပ်ရန် အကြံပြုခဲ့သော်လည်း ၎င်းဆွေးနွေးမှုများသည် ၁၅၅၁ ခုနှစ်တွင် ပျယ်ပြယ်သွားခဲ့သည်။ ၁၅၅၉ ခုနှစ် ဝန်းကျင်နှစ်များတွင် ဒိန်းမတ်-အင်္ဂလန် ပရိုတက်စတင့် မဟာမိတ်အဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းရန် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့ကြပြီး ဆွီဒင်၏ အဆိုပြုချက်ကို တုံ့ပြန်ရန်အတွက် ဘုရင် ဖရက်ဒရစ် ၂ သည် ၁၅၅၉ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် အဲလိဇဘက်ထံ စကားကမ်းလှမ်းခဲ့သည်။ နှစ်ပေါင်းများစွာတိုင်အောင် သူမသည် ဖိလစ်၏ ဝမ်းကွဲညီအစ်ကို တော်စပ်သူ သြစတြီးယား မင်းသားကြီး ချားလ်စ် ၂ နှင့် လက်ထပ်ရန် အလေးအနက် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၅၆၉ ခုနှစ်သို့ ရောက်သောအခါ ဟက်ဘ်စဘတ် မင်းဆက်နှင့် ဆက်ဆံရေးမှာ ပျက်ပြားသွားခဲ့သည်။ ထို့နောက် အဲလိဇဘက်သည် ပြင်သစ် ဗာလွား မင်းဆက်မှ မင်းသားနှစ်ပါးနှင့် လက်ထပ်ရန် တစ်လှည့်စီ ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သည်။ ပထမဦးစွာ အန်ဂျူး နယ်စားကြီး ဟင်နရီ နှင့် ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းနောက် ၁၅၇၂ ခုနှစ်မှ ၁၅၈၁ ခုနှစ်အထိတွင်မူ ယခင်က အလန်ဆွန် နယ်စားကြီး ဖြစ်ခဲ့သော ဟင်နရီ၏ ညီတော် အန်ဂျူး နယ်စားကြီး ဖရန်စစ် တို့နှင့် ဖြစ်သည်။ ဤနောက်ဆုံး အိမ်ထောင်ရေး ကမ်းလှမ်းချက်သည် နယ်သာလန် တောင်ပိုင်းအပေါ် စပိန်တို့၏ ထိန်းချုပ်မှုကို ဆန့်ကျင်မည့် မဟာမိတ် အစီအစဉ်နှင့် ဆက်စပ်နေခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဖရန်စစ် ပေးပို့ထားသော ဖားရုပ်သဏ္ဌာန် နားကပ်ကို ဆင်မြန်းခဲ့သည်အထိ ထိုစကားကမ်းလှမ်းမှုကို အချိန်အတန်ကြာ အလေးအနက် သဘောထားခဲ့ပုံရသည်။ ၁၁၆၃ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက်က ဧကရာဇ်မင်းမြတ်၏ သံအမတ်တစ်ဦးအား "ကျွန်ုပ်၏ သဘာဝစိတ်အလိုအတိုင်းသာ လိုက်ရမည်ဆိုလျှင် ဘုရင်မဖြစ်ပြီး အိမ်ထောင်သည် ဘဝဖြင့် နေရခြင်းထက် တောင်းစားရသည့် အမျိုးသမီး ဖြစ်ပါစေဦးတော့ တစ်ကိုယ်ရေတည်း နေရခြင်းကိုသာ မရမက ရွေးချယ်ပါလိမ့်မည်" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ ထိုနှစ် နှောင်းပိုင်းတွင် အဲလိဇဘက်၌ ကျောက်ကြီးရောဂါစွဲကပ်ပြီးနောက် ထီးနန်းဆက်ခံမည့်သူ မေးခွန်းသည် လွှတ်တော်တွင် အပြင်းအထန် ငြင်းခုံစရာ ကိစ္စရပ်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ လွှတ်တော်အမတ်များက ဘုရင်မကြီး ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ပြည်တွင်းစစ် ဖြစ်ပွားခြင်းမှ ကာကွယ်ရန်အတွက် အိမ်ထောင်ပြုရန် သို့မဟုတ် ဆက်ခံမည့်သူကို အမည်စာရင်း တင်သွင်းရန် တိုက်တွန်းခဲ့ကြသည်။ သို့သော် သူမက ၎င်းနှစ်ခုစလုံးကို လုပ်ဆောင်ရန် ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ ဧပြီလတွင် သူမသည် လွှတ်တော်ကို ရွှေ့ဆိုင်းခဲ့ပြီး ၁၅၆၆ ခုနှစ်တွင် အခွန်တိုးကောက်ရန် လွှတ်တော်၏ ထောက်ခံမှု လိုအပ်လာချိန်အထိ လွှတ်တော်ကို ပြန်လည်ခေါ်ယူခြင်း မပြုခဲ့ပေ။ ယခင်က အိမ်ထောင်ပြုမည်ဟု ကတိပေးခဲ့ဖူးသောကြောင့် သူမသည် ငြိမ်သက်ခြင်းမရှိသော အောက်လွှတ်တော်သို့ ဤသို့ ပြောကြားခဲ့သည် -<blockquote>'''"ကျွန်ုပ်၏ ဂုဏ်သိက္ခာအတွက် လူအများရှေ့တွင် ပြောကြားခဲ့သော အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်တစ်ဦး၏ ကတိစကားကို မည်သည့်အခါမျှ ဖျက်ဖျက်မည်မဟုတ်ပါ။ ထို့ကြောင့် ကျွန်ုပ် ထပ်မံပြောကြားလိုသည်မှာ ကျွန်ုပ် လက်ထပ်ရန် ရည်ရွယ်ထားသူကို ဖြစ်စေ၊ ကျွန်ုပ်ကိုယ်တိုင်ကို ဖြစ်စေ ဘုရားသခင်က ရုပ်သိမ်းမသွားခဲ့လျှင် သို့မဟုတ် အခြားသော ကြီးမားသည့် အဟန့်အတားတစ်ခုခု မဖြစ်ပွားခဲ့လျှင် ကျွန်ုပ် အဆင်ပြေပြေ လုပ်ဆောင်နိုင်သမျှ အမြန်ဆုံး အိမ်ထောင်ပြုပါမည်။"'''</blockquote>၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်သို့ ရောက်သောအခါ အစိုးရအဖွဲ့အတွင်းရှိ အဆင့်မြင့် ပုဂ္ဂိုလ်များသည် အဲလိဇဘက်အနေဖြင့် မည်သည့်အခါမျှ အိမ်ထောင်ပြုမည်မဟုတ် သို့မဟုတ် ဆက်ခံသူကို အမည်ထုတ်ဖော်လိမ့်မည်မဟုတ်ကြောင်း သီးသန့် လက်ခံခဲ့ကြသည်။ ဝီလျံ ဆီစီလ်သည် ထီးနန်းဆက်ခံမှု ပြဿနာအတွက် ဖြေရှင်းနည်းများကို စတင် ရှာဖွေနေပြီ ဖြစ်သည်။ အိမ်ထောင်မပြုခဲ့ခြင်းကြောင့် အဲလိဇဘက်သည် တာဝန်မဲ့သူအဖြစ် မကြာခဏ စွပ်စွဲခံခဲ့ရသည်။ သို့သော်လည်း သူမ၏ နှုတ်ဆိတ်နေမှုက သူမ၏ ကိုယ်ပိုင် နိုင်ငံရေး လုံခြုံမှုကို ပိုမိုခိုင်မာစေခဲ့သည်။ အကယ်၍ သူမက ဆက်ခံမည့်သူကို အမည်နာမ သတ်မှတ်လိုက်ပါက သူမ၏ ထီးနန်းသည် အာဏာသိမ်းမှုဒဏ်ကို ခံရနိုင်ခြေ ရှိကြောင်းကို သူမ သိရှိထားခဲ့သည်။ သူမ၏ ယခင် သာဓကဖြစ်သော မေရီဘုရင်မကို ဆန့်ကျင်သည့် လုပ်ကြံမှုများတွင် "ကျွန်ုပ်ကိုယ်တိုင် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသကဲ့သို့ ဒုတိယမြောက် အာဏာရှိသူ ပုဂ္ဂိုလ်" ကို မည်သို့ ဗဟိုချက်အဖြစ် အသုံးချခဲ့ကြသည်ကို သူမ ကောင်းစွာ မှတ်မိနေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ == အပျိုစင်ဘဝ == အဲလိဇဘက်၏ အိမ်ထောင်မပြုဘဲ နေထိုင်ခဲ့သည့် အခြေအနေသည် အပျိုစင်မယ်တော်မေရီ နှင့် ဆက်စပ်သော '''အပျိုစင်ဘဝကို အမွှမ်းတင် ကြည်ညိုသည့် ဝါဒ''' တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ကဗျာများနှင့် ပုံတူပန်းချီများတွင် သူမကို သာမန်အမျိုးသမီးတစ်ဦးအဖြစ် မဟုတ်ဘဲ အပျိုစင်တစ်ဦး၊ နတ်ဘုရားမတစ်ပါး သို့မဟုတ် နှစ်မျိုးစလုံးအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။ ကနဦးတွင် အဲလိဇဘက် ကိုယ်တိုင်သာ သူမ၏ အပေါ်ယံ အပျိုစင်ဘဝကို ဂုဏ်ထူးဆောင်အဖြစ် ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၅၅၉ ခုနှစ်တွင် သူမက အောက်လွှတ်တော်သို့ "နောက်ဆုံးတွင် ကျွန်ုပ်အတွက် ဤမျှနှင့်တင် လုံလောက်ပါပြီ၊ ကမ္ပည်း ကျောက်စာတိုင်တစ်ခုပေါ်၌ 'ဘုရင်မတစ်ပါးသည် ဤမျှသော ကာလပတ်လုံး စိုးစံခဲ့ပြီး အပျိုစင်ဘဝဖြင့် ရှင်သန်ကာ ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်' ဟု ဖော်ပြထားရုံဖြင့် ပြည့်စုံပါပြီ" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ကဗျာဆရာများနှင့် စာရေးဆရာများက ထိုအကြောင်းအရာကို ဆက်ခံပြီး အဲလိဇဘက်ကို ချီးမွမ်းမြှောက်စားသည့် အနုပညာ သင်္ကေတပုံဖော်မှုများကို ထုဆစ်ခဲ့ကြသည်။ ၁၅၇၈ ခုနှစ်တွင် အပျိုစင်ဘုရင်မကြီးအား လူထုရှေ့တွင် ဂုဏ်ပြုချီးကျူးမှုများသည် အလန်ဆွန် နယ်စားကြီးနှင့် ဘုရင်မကြီး၏ အိမ်ထောင်ရေး ဆွေးနွေးမှုများကို မသိမသာ ဆန့်ကျင်ကန့်ကွက်ကြောင်း ပြသသည့် လျှို့ဝှက်ချက် သင်္ကေတတစ်ခုအဖြစ် အသုံးတော်ခံခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် အဲလိဇဘက်သည် မိမိကိုယ်ကို ဘုရားသခင်၏ စောင့်ရှောက်မှုအောက်၌ မိမိ၏ တိုင်းနိုင်ငံ၊ ပြည်သူလူထုနှင့် လက်ထပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်ဟု အခိုင်အမာ ဆိုခဲ့သည်။ ၁၅၉၉ ခုနှစ်တွင် သူမက ပြည်သူများကို ရည်ညွှန်း၍ "ကျွန်ုပ်၏ လင်ယောက်ျားများ ဖြစ်ကြသော ကျွန်ုပ်၏ ကောင်းလှစွာသော ပြည်သူအပေါင်းတို့" ဟု မိန့်ကြားခဲ့သည်။ ဤသို့ အပျိုစင်ဖြစ်သည်ဟူသော အခိုင်အမာဆိုချက်ကို လူတိုင်းက လက်ခံခဲ့ကြသည်တော့ မဟုတ်ပေ။ ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များက အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ ရုပ်ခန္ဓာနှင့်အတူ နိုင်ငံတော်ကိုပါ သင်္ကေတအရ ညစ်နွမ်းစေသည့် "ညစ်ညမ်းသော ရာဂစိတ်" ၌ ပျော်မွေ့နေသည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့ကြသည်။ ပြင်သစ်ဘုရင် ဟင်နရီ ၄ က ဥရောပ၏ ကြီးမားသော မေးခွန်းကြီးများထဲမှ တစ်ခုမှာ "ဘုရင်မကြီး အဲလိဇဘက်သည် အပျိုစင် စစ်မစစ်" ဟူသော အချက်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ အပျိုစင်ဘဝနှင့် ပတ်သက်လာလျှင် အဓိက အကျဆုံး မေးခွန်းမှာ ဘုရင်မကြီးသည် ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေနှင့် အချစ်ဇာတ်လမ်းကို အမှန်တကယ် လက်တွေ့ကျကျ ဆက်ဆံခဲ့ဖူးသလား (ကာမစပ်ယှက်ခဲ့ဖူးသလား) ဆိုသည့် အချက်ဖြစ်သည်။ ၁၅၅၉ ခုနှစ်တွင် သူမသည် ဒတ်ဒ်လေ၏ အိပ်ခန်းကို သူမ၏ ကိုယ်ပိုင်အဆောင်များနှင့် ကပ်လျက်သို့ ပြောင်းရွှေ့စေခဲ့သည်။ ၁၅၆၁ ခုနှစ်တွင်မူ သူမသည် ခန္ဓာကိုယ်ကို ဖောယောင်စေသည့် ရောဂါဝေဒနာတစ်ခုကြောင့် လျှို့ဝှက်ဆန်းကြယ်စွာ အိပ်ရာထဲလဲနေခဲ့သည်။ ၁၅၈၇ ခုနှစ်တွင် မိမိကိုယ်ကို '''အာသာ ဒတ်ဒ်လေ''' ဟု ခေါ်ဆိုသော လူငယ်တစ်ဦးသည် သူလျှိုဖြစ်နိုင်သည်ဟူသော သံသယဖြင့် စပိန်ကမ်းရိုးတန်းတွင် ဖမ်းဆီးခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ထိုလူငယ်က သူသည် အဲလိဇဘက်နှင့် ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေတို့၏ တရားမဝင် သားသမီး (ကောင်မစပ်ဘဲ ရခဲ့သောသား) ဖြစ်သည်ဟု ဆိုခဲ့ပြီး၊ သူ၏ အသက်မှာလည်း ၁၅၆၁ ခုနှစ် ဘုရင်မကြီး ဖျားနာစဉ်က မွေးဖွားခဲ့သည့် အချိန်ကာလနှင့် ကိုက်ညီနေသည်။ သူ့ကို စုံစမ်းစစ်ဆေးရန် မက်ဒရစ်မြို့သို့ ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့ပြီး စပိန်နိုင်ငံသို့ ပြည်နှင်ဒဏ်ခံထားရသည့် ကက်သလစ် မှူးမတ်တစ်ဦးနှင့် ဘုရင် ဖိလစ် ၂ ၏ အတွင်းရေးမှူးဖြစ်သူ ဖရန်စစ် အင်းဂဲလ်ဖီးလ်ဒ်က စစ်ဆေးမေးမြန်းခဲ့သည်။ ထိုစစ်ဆေးမှုကို ဖော်ပြထားသည့် စာသုံးစောင် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေပြီး၊ ၎င်းစာများထဲတွင် တော်ဝင်နန်းတော်၌ မွေးဖွားချိန်မှစ၍ စပိန်နိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာချိန်အထိ အာသာက သူ၏ ဘဝဇာတ်ကြောင်းဟု အခိုင်အမာ ပြောကြားခဲ့သည့် အသေးစိတ်အချက်အလက်များ ပါဝင်သည်။ သို့သော်လည်း ယင်းက စပိန်လူမျိုးများကို ယုံကြည်အောင် မစွမ်းဆောင်နိုင်ခဲ့ပေ။ အင်းဂဲလ်ဖီးလ်ဒ်က ဘုရင် ဖိလစ်အား အာသာ၏ "ပြောဆိုချက်မှာ လက်ရှိတွင် ဘာမျှအရာမထင်ပါ" ဟု ဝန်ခံခဲ့သော်လည်း "သူ့ကို ထွက်ပြေးခွင့်မပြုသင့်ဘဲ အလွန်လုံခြုံစွာ ဖမ်းဆီးထားသင့်သည်" ဟု အကြံပြုခဲ့သည်။ ဘုရင်က သဘောတူခဲ့ပြီး ထိုအချိန်မှစ၍ အာသာ၏ သတင်းကို မည်သူမျှ မကြားရတော့ပေ။ ခေတ်သစ် ပညာရှင်များက ထိုဇာတ်လမ်း၏ အခြေခံယူဆချက်ကို '''"မဖြစ်နိုင်သောအရာ"''' အဖြစ် ပယ်ချခဲ့ကြပြီး အဲလိဇဘက်၏ ဘဝကို ထိုခေတ်က လူများက အနီးကပ် အလွန်စောင့်ကြည့်ခဲ့ကြသဖြင့် သူမအနေဖြင့် ကိုယ်ဝန်ရှိခြင်းကို ဖုံးကွယ်ထားနိုင်ရန် လုံးဝ မဖြစ်နိုင်ကြောင်း အခိုင်အမာ ဆိုကြသည်။ == စကော့တလန် ဘုရင်မ မေရီ == စကော့တလန်နိုင်ငံအပေါ် အဲလိဇဘက်၏ ပထမဆုံး မူဝါဒမှာ ထိုနေရာ၌ ပြင်သစ်တို့ ရောက်ရှိအခြေစိုက်နေမှုကို ဆန့်ကျင်ရန် ဖြစ်သည်။ ပြင်သစ်တို့က အင်္ဂလန်ကို ကျူးကျော်ပြီး သူမ၏ ကက်သလစ်ဘာသာဝင် ဝမ်းကွဲညီမဖြစ်သူ စကော့တလန်ဘုရင်မ မေရီ ကို ထီးနန်းတင်ရန် ကြံစည်နေကြမည်ကို သူမ စိုးရိမ်ခဲ့သည်။ မေရီသည် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ အစ်မတော်စပ်သူ မာဂရက် ၏ မြေးဖြစ်သောကြောင့် လူအများက သူမအား အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းကို ဆက်ခံမည့် တရားဝင်အမွေခံအဖြစ် သတ်မှတ်ထားကြသည်။ မေရီကိုယ်တိုင်ကလည်း မိမိသည် ဘုရင်မကြီးနှင့် "အနီးစပ်ဆုံး သွေးချင်းတော်စပ်သူ" ဖြစ်သည်ဟု ကြွေးကြော်ခဲ့သည်။ ပရိုတက်စတင့် သူပုန်များကို ကူညီရန် စကော့တလန်သို့ စစ်တပ်စေလွှတ်ဖို့ အဲလိဇဘက်အား တိုက်တွန်းခဲ့ကြပြီး၊ ထိုစစ်ဆင်ရေးမှာ ထိရောက်မှုမရှိခဲ့သော်လည်း ရလဒ်အနေဖြင့် ၁၅၆၀ ပြည့်နှစ် ဇူလိုင်လတွင် ချုပ်ဆိုခဲ့သော အီဒင်ဘတ်ချ် စာချုပ်အရ မြောက်ဘက်ပိုင်းမှ ပြင်သစ်တို့၏ ခြိမ်းခြောက်မှုကို ဖယ်ရှားနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၅၆၁ ခုနှစ်တွင် မေရီသည် အာဏာစက်ကို ဆုပ်ကိုင်ရန် ပြင်သစ်မှ စကော့တလန်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာချိန်၌ ထိုနိုင်ငံတွင် ပရိုတက်စတင့်အသင်းတော် အခြေခိုင်နေပြီဖြစ်ပြီး အဲလိဇဘက်က ထောက်ပံ့ထားသော ပရိုတက်စတင့်မှူးမတ်များ၏ ကောင်စီက တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်နေပြီ ဖြစ်သည်။ မေရီသည် ထိုစာချုပ်ကို အတည်ပြုရန် ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ ၁၅၆၃ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက်သည် သက်ဆိုင်သူနှစ်ဦးစလုံးအား တစ်ဦးမျှ ကြိုတင်မမေးမြန်းဘဲ သူမ၏ ကိုယ်ပိုင်အိမ်ထောင်ဖက်လောင်းဖြစ်သူ ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေကို မေရီ၏ ခင်ပွန်းအဖြစ် အဆိုပြုခဲ့သည်။ နှစ်ဦးစလုံးက စိတ်အားထက်သန်မှုမရှိကြောင်း ပြသခဲ့ကြပြီးနောက် ၁၅၆၅ ခုနှစ်တွင် မေရီသည် အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် လက္ခဏာကိုယ်စီရှိကြသော လော့ဒ် ဒါန်လေ ဟု လူသိများသည့် ဟင်နရီ စတူးဝပ် နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ထိုလက်ထပ်မှုသည် စကော့တလန် ပရိုတက်စတင့်များနှင့် အဲလိဇဘက်တို့အား အောင်ပွဲကို သက်သက်သာသာ အပ်နှင်းလိုက်သကဲ့သို့ ဖြစ်စေခဲ့သော မေရီ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်အမှားများထဲမှ ပထမဆုံးအမှား ဖြစ်သည်။ ဒါန်လေသည် လူထုအတွင်း လျင်မြန်စွာ လူမုန်းများလာခဲ့ပြီး ၁၅၆၀ ပြည့်နှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဘော့သ်ဝဲလ် နယ်စားကြီး ဂျိမ်း ဟက်ဗ်ဘန်း ဦးဆောင်မှု သေချာသလောက်ရှိသော ကြံစည်သူများ၏ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ ထိုဖြစ်ရပ်အပြီး မကြာမီ ၁၅၆၇ ခုနှစ် မေလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် မေရီသည် ဘော့သ်ဝဲလ်နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ရာ၊ သူမကိုယ်တိုင် ခင်ပွန်းဖြစ်သူကို လုပ်ကြံမှုတွင် ပါဝင်ပတ်သက်နေခဲ့သည်ဟူသော သံသယများကို ပိုမိုကြီးထွားစေခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်က ထိုလက်ထပ်မှုနှင့် ပတ်သက်၍ မေရီအား ဤသို့ စာရေးသားကာ ပြတ်ပြတ်သားသား ရင်ဆိုင်ခဲ့သည် -<blockquote>"အခြားသော နာမည်ဆိုးဖြင့် ကျော်ကြားသည့် ချို့ယွင်းချက်များအပြင်၊ သင်၏ ကွယ်လွန်သူ ခင်ပွန်းကို လုပ်ကြံမှုဖြင့် လူထုအကြား စွပ်စွဲခံထားရသူ၊ ထို့အပြင် (ကျွန်ုပ်တို့က မဟုတ်မမှန်ဟု ယုံကြည်လိုသော်လည်း) သင့်ကိုပါ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပတ်သက်နေသည်ဟု ဆိုနေကြသော ထိုသို့သော လက်အောက်ခံတစ်ဦးကို ဤမျှ အလျင်စလို လက်ထပ်လိုက်ခြင်းထက် သင်၏ ဂုဏ်သိက္ခာအတွက် ပိုမိုဆိုးရွားသော ရွေးချယ်မှုမျိုး မည်သို့ ရှိနိုင်ပါဦးမည်နည်း။"</blockquote>ဤဖြစ်ရပ်များသည် မေရီအား လျင်မြန်စွာ ရှုံးနိမ့်စေခဲ့ပြီး လော့ဂျ်လတ်ဗန် ရဲတိုက်တွင် ထောင်သွင်းအကျဉ်းချခံရခြင်းသို့ ဦးတည်သွားခဲ့သည်။ စကော့တလန်မှူးမတ်များက သူမအား နန်းချပြီး သူမ၏ အသက်တစ်နှစ်သားအရွယ် သားတော် ဂျိမ်း ၆ ကို ထီးနန်းလွှဲအပ်ရန် ဖိအားပေးခဲ့ကြသည်။ ဂျိမ်းကို ပရိုတက်စတင့်တစ်ဦးအဖြစ် ပြုစုပျိုးထောင်ရန် စတာလင် ရဲတိုက်သို့ ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။ မေရီသည် ၁၅၆၈ ခုနှစ်တွင် ထောင်မှ လွတ်မြောက်ခဲ့သော်လည်း လန်းဆိုက် တိုက်ပွဲတွင် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီးနောက် အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ ရေကြောင်းခရီးဖြင့် ထွက်ပြေးခဲ့သည်၊ ထိုနေရာသည် တစ်ချိန်က အဲလိဇဘက်ထံမှ အကူအညီရမည်ဟု အသေအချာ ကတိကဝတ်ပြုခြင်း ခံထားရဖူးသည့် နေရာဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ပထမဆုံး စိတ်အလိုအရမူ မိမိနှင့် အဆင့်အတန်းတူ ဘုရင်မတစ်ပါးကို နန်းပြန်တင်ပေးရန် ဖြစ်သော်လည်း၊ သူမနှင့် သူမ၏ ကောင်စီအဖွဲ့သည် အန္တရာယ်ကင်းမည့် လမ်းကိုသာ ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။ အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်ကို အသုံးပြု၍ မေရီအား စကော့တလန်သို့ ပြန်ပို့ရန် သို့မဟုတ် အင်္ဂလန်၏ ကက်သလစ်ရန်သူများရှိရာ ပြင်သစ်သို့ စေလွှတ်ရန် စသည့် စွန့်စားမှုများကို လုပ်မည့်အစား၊ ၎င်းတို့သည် မေရီကို အင်္ဂလန်တွင်ပင် ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ပြီး ထိုနေရာ၌ပင် မေရီသည် နောက်ထပ် '''၁၉ နှစ်တိုင်တိုင် အကျဉ်းကျခံခဲ့ရသည်။''' == ကက်သလစ်တို့၏ လှုပ်ရှားမှု == မေရီသည် မကြာမီမှာပင် တော်လှန်ပုန်ကန်မှုများအတွက် ဗဟိုချက် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၅၆၉ ခုနှစ်တွင် မြောက်ဘက်ပိုင်း၌ ကြီးမားသော ကက်သလစ် သူပုန်ထမှုတစ်ခု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး၊ ၎င်း၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ မေရီကို အကျဉ်းထောင်မှ လွှတ်ပေးရန်၊ သူမအား နော်ဖော့ခ် နယ်စားကြီး သောမတ်စ် ဟောင်းဝပ် နှင့် လက်ထပ်ပေးရန်နှင့် သူမအား အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းပေါ် တင်မြှောက်ရန် ဖြစ်သည်။ သူပုန်များ ရှုံးနိမ့်သွားပြီးနောက် အဲလိဇဘက်၏ အမိန့်ဖြင့် သူပုန်ပေါင်း ၇၅၀ ကျော်ကို ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ ထိုတော်လှန်မှု အောင်မြင်သွားပြီဟု အထင်ဖြင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ပိုင်းယပ်စ် ၅ (Pope Pius V) သည် ၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် အမြင့်ဆုံးအာဏာဖြင့် စိုးစံနေသူ ဟု အမည်ရသော သာသနာစောင့်စာချွန်လွှာကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ယင်းစာချွန်လွှာတွင် "အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်မအဖြစ် ဟန်ဆောင်နေသူနှင့် ရာဇဝတ်မှုများ၏ အစေခံ ဖြစ်သော အဲလိဇဘက်" အား ခရစ်ယာန်အသင်းတော်မှ ထုတ်ပယ်ကြောင်းနှင့် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိတစ်ဦးဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ လက်အောက်ခံ ပြည်သူအားလုံးကိုလည်း ဘုရင်မအပေါ် သစ္စာစောင့်သိရမည့် တာဝန်မှ ကင်းလွတ်ခွင့် ပေးခဲ့သည်။ ဘုရင်မ၏ အမိန့်ကို နာခံသော ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များကိုလည်း အသင်းတော်မှ ထုတ်ပယ်မည်ဟု ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သည်။ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ထိုစာချွန်လွှာကြောင့် လွှတ်တော်တွင်း၌ ကက်သလစ်များကို ဆန့်ကျင်သည့် ဥပဒေပြုရေးဆိုင်ရာ လှုံ့ဆော်မှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သော်လည်း အဲလိဇဘက်ကိုယ်တိုင် ကြားဝင်စေ့စပ်ပေးခဲ့၍ သက်ညှာမှုများ ရရှိခဲ့သည်။ ၁၅၈၁ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်ပြည်သူများကို အဲလိဇဘက်အပေါ် သစ္စာဖောက်ဖျက်စေရန် "ရည်ရွယ်ချက်" ဖြင့် ကက်သလစ်ဘာသာသို့ ကူးပြောင်းစေခြင်းကို သေဒဏ်အထိ ကျခံရနိုင်သော နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်များမှစ၍ ဥရောပတိုက်ကြီးရှိ ခရစ်ယာန်စာသင်ကျောင်းများမှ သာသနာပြုဘုန်းတော်ကြီးများသည် "အင်္ဂလန်ကို ကက်သလစ်ဘာသာသို့ ပြန်လည်ကူးပြောင်းရေး" လှုပ်ရှားမှုအတွက် အင်္ဂလန်သို့ လျှို့ဝှက်စွာ လာရောက်ခဲ့ကြသည်။ အချို့မှာ သစ္စာဖောက်မှုမြောက်သော အပြုအမူများကြောင့် ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရပြီး၊ ယင်းက ဘာသာရေးအတွက် အသက်စွန့်သူများ (အာဇာနည်များ) အဖြစ် အမွှမ်းတင် ကြည်ညိုသည့် အလေ့အထကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ အမြင့်ဆုံးအာဏာဖြင့် စိုးစံနေသူ စာချွန်လွှာသည် အင်္ဂလိပ် ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များအား မေရီကို အင်္ဂလန်၏ တရားဝင် အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်အဖြစ် မျှော်လင့်ကြည့်ရှုရန် တွန်းအားတစ်ရပ် ဖြစ်စေခဲ့သည်။ မေရီကို အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းပေါ် တင်မြှောက်ရန် ကြံစည်သည့် ကက်သလစ်တို့၏ လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှု တိုင်းကို မေရီကိုယ်တိုင် သိရှိချင်မှ သိရှိလိမ့်မည် ဖြစ်သော်လည်း၊ ၁၅၇၁ ခုနှစ် ရီဒိုလ်ဖီ လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှု (ယင်းဖြစ်ရပ်ကြောင့် မေရီ၏ ချစ်ရေးဆိုသူ နော်ဖော့ခ် နယ်စားကြီး ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသည်) မှသည် ၁၅၈၆ ခုနှစ် ဘာဘင်တန် လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှု အထိ အဲလိဇဘက်၏ လျှို့ဝှက်ထောက်လှမ်းရေးအဖွဲ့ခေါင်းဆောင် ဖရန်စစ် ဝေါဆင်ဂမ် နှင့် တော်ဝင်ကောင်စီသည် မေရီကို အပြစ်ပေးနိုင်မည့် အထောက်အထားများကို စိတ်အားထက်သန်စွာ စုဆောင်းခဲ့ကြသည်။ ကနဦးတွင် အဲလိဇဘက်သည် မေရီကို သေဒဏ်ပေးရန် တိုက်တွန်းချက်များကို ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၅၈၆ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် ဘာဘင်တန် လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှုအတွင်း ရေးသားခဲ့သော စာအထောက်အထားများအရ မေရီကို တရားစွဲဆိုရန်နှင့် ကွပ်မျက်ရန် ခွင့်ပြုချက်ပေးဖို့ သူမအား ဖျောင်းဖျနိုင်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ပြစ်ဒဏ်စီရင်ချက် ကြေညာစာတွင် "အဆိုပါ မေရီသည် ဤထီးနန်းကို မိမိပိုင်ဆိုင်သည်ဟု ဟန်ဆောင်တောင်းဆိုကာ၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ တော်ဝင်ရုပ်ခန္ဓာကို ထိခိုက်နာကျင်စေရန်၊ သေဆုံးစေရန်နှင့် ပျက်စီးစေရန် ရည်ရွယ်သော ကိစ္စရပ်အဝဝကို ဤတိုင်းနိုင်ငံအတွင်း ကြံစည်စစ်ဆေးခဲ့သည်" ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ '''၁၅၈၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၈ ရက်နေ့တွင်''' နော်သက်တမ်ရှိုင်းယား ရှိ ဖော်သရင်းဟေး ရဲတိုက်၌ မေရီသည် ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ကွပ်မျက်ပြီးနောက် အဲလိဇဘက်က သူမသည် လက်မှတ်ရေးထိုးထားသော ကွပ်မျက်မိန့်ဝရမ်းကို ပေးပို့ရန် ရည်ရွယ်ချက်မရှိခဲ့ကြောင်း ငြင်းဆိုခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ သိခွင့်မရှိဘဲ ဝရမ်းကို အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့သည့်အတွက် အတွင်းရေးမှူး ဝီလျံ ဒေဗီဆင်ကို အပြစ်ပုံချခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ထိုသို့ နောင်တရမှု မည်မျှ စစ်မှန်ကြောင်းနှင့် သူမသည် ဝရမ်းကို တကယ်ပင် အချိန်ဆွဲချင်ခဲ့သလား ဆိုသည့်အချက်အပေါ် ထိုခေတ်က လူများနှင့် နောက်ပိုင်း သမိုင်းပညာရှင်များအကြား သံသယပွားစရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ == စစ်ပွဲများ == အဲလိဇဘက်၏ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒမှာ အများအားဖြင့် ကာကွယ်ရေးစစ် အသွင်သာ ဖြစ်သည်။ ချွင်းချက်အနေဖြင့် ၁၅၆၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလမှ ၁၅၆၃ ခုနှစ် ဇွန်လအထိ လီဟာ့ဗ် ၏ ဆိပ်ကမ်းကို အင်္ဂလိပ်တို့ ဝင်ရောက်သိမ်းပိုက်မှု ရှိခဲ့သော်လည်း၊ အဲလိဇဘက်၏ မဟာမိတ် ဟူဂါးနိုး (ပြင်သစ်ပရိုတက်စတင့်) များက ဆိပ်ကမ်းကို ပြန်လည်သိမ်းယူရန် ကက်သလစ်များနှင့် ပူးပေါင်းသွားခဲ့သဖြင့် ထိုစစ်ဆင်ရေးမှာ ရှုံးနိမ့်မှုဖြင့် အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ ၁၅၅၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီတွင် ပြင်သစ်ထံ ဆုံးရှုံးခဲ့ရသော ကဲလေး ဆိပ်ကမ်းနှင့် လီဟာ့ဗ် ဆိပ်ကမ်းကို လဲလှယ်ရန် ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ ရေတပ်မတော်၏ လှုပ်ရှားမှုများမှတစ်ဆင့်သာ တိုက်စစ်ဆင်သော မူဝါဒကို ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ ယင်းက စပိန်နှင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော စစ်ပွဲတွင် အောင်မြင်မှု ရရှိစေခဲ့ပြီး၊ ထိုစစ်ပွဲ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းကို ပင်လယ်ပြင်၌ တိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ သူမသည် ၁၅၇၇ ခုနှစ်မှ ၁၅၈၀ ပြည့်နှစ်အတွင်း ကမ္ဘာလှည့်ခရီးစဉ်ကို အောင်မြင်စွာ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် ဖရန်စစ် ဒရိတ် ကို ဆာ ဘွဲ့ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့ပြီး၊ သူသည် စပိန်ဆိပ်ကမ်းများနှင့် ရေတပ်စုများကို ဝင်ရောက်စီးနင်း တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကျော်ကြားလာခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်ခေတ် ရေကြောင်းစွန့်စားသူများတွင် ပင်လယ်ဓားပြဆန်ဆန် ပြုမူခြင်းနှင့် ကိုယ်ကျိုးရှာလိုသော စိတ်ဓာတ်များ ရှိနေကြပြီး ၎င်းတို့အပေါ် ဘုရင်မကြီးအနေဖြင့် ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်း သိပ်မရှိခဲ့ပေ။ === နယ်သာလန် === ၁၅၆၂-၁၅၆၃ ခုနှစ်တွင် လီဟာ့ဗ် ဆိပ်ကမ်းကို ဝင်ရောက်သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ပြန်လည်ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည့် ဖြစ်ရပ်ပြီးနောက်၊ အဲလိဇဘက်သည် ဥရောပတိုက်ကြီးပေါ်သို့ စစ်တပ်စေလွှတ်ခြင်းကို ရှောင်ရှားခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၅၈၅ ခုနှစ်တွင် စပိန်ဘုရင် ဖိလစ် ၂ ကို တော်လှန်နေသော ပရိုတက်စတင့် ဒတ်ခ်ျသူပုန်များကို ကူညီရန် အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ဤသို့ စေလွှတ်ရခြင်းမှာ ၁၅၈၄ ခုနှစ်တွင် ဘုရင်မကြီး၏ မဟာမိတ်များဖြစ်ကြသော အော်ရိန်းမင်းသား ဝီလျံ နှင့် အန်ဂျူး နယ်စားကြီးတို့ ကွယ်လွန်သွားခဲ့ခြင်း၊ ထို့ပြင် စပိန်ပိုင် နယ်သာလန်၏ ဘုရင်ခံဖြစ်သူ ပါးမား နယ်စားကြီး အလက်ဇန်းဒါး ဖားနီးစ်) ထံသို့ ဒတ်ခ်ျမြို့များ ဆက်တိုက် လက်နက်ချခဲ့ရခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ၁၅၈၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ဖိလစ် ၂ နှင့် ပြင်သစ်ကက်သလစ်အဖွဲ့ချုပ်တို့ ဂျွိုင်းဗီးလ် ၌ မဟာမိတ်ဖွဲ့လိုက်ခြင်းကြောင့် အန်ဂျူး၏နောင်တော် ပြင်သစ်ဘုရင် ဟင်နရီ ၃ အနေဖြင့် နယ်သာလန်အပေါ် စပိန်တို့ လွှမ်းမိုးလာမှုကို တုံ့ပြန်ရန် အခွင့်အရေး မရှိသလောက် ဖြစ်သွားခဲ့သည်။ ယင်းက ကက်သလစ်အဖွဲ့ချုပ် အားကောင်းသည့် ပြင်သစ်အင်္ဂလိပ်ရေလက်ကြား ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်တွင် စပိန်တို့၏ သြဇာကို ပျံ့နှံ့စေခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်နိုင်ငံကိုလည်း ကျူးကျော်ခံရမည့် အန္တရာယ်ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ၁၅၈၅ ခုနှစ် နွေရာသီတွင် ပါးမားနယ်စားကြီးက အန့်တွပ် မြို့ကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့လိုက်ခြင်းကြောင့် အင်္ဂလိပ်နှင့် ဒတ်ခ်ျတို့ဘက်မှ တစ်စုံတစ်ရာ တုံ့ပြန်ရန် လိုအပ်လာခဲ့သည်။ ထိုဖြစ်ရပ်၏ ရလဒ်အနေဖြင့် ၁၅၈၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် '''နန်းဆပ်ချ် စာချုပ်ကို''' ချုပ်ဆိုခဲ့ပြီး၊ အဲလိဇဘက်က ဒတ်ခ်ျတို့အား စစ်ရေးအရ ကူညီပံ့ပိုးပေးရန် ကတိပြုခဲ့သည်။ ဤစာချုပ်သည် အင်္ဂလိပ်-စပိန် စစ်ပွဲ စတင်ခြင်း၏ မှတ်တိုင်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုစစ်ဆင်ရေးကို အဲလိဇဘက်၏ ချစ်သူဟောင်း ဖြစ်ခဲ့ဖူးသူ '''လက်စတာ နယ်စားကြီး''' က ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ကနဦးကတည်းက ဤစစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုကို စိတ်ပါလက်ပါ ထောက်ခံခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပေ။ သူမ၏ ဗျူဟာမှာ ဒတ်ခ်ျတို့အား အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်ဖြင့် အပေါ်ယံသာ ကူညီပေးဟန်ပြပြီး၊ လက်စတာ ဟော်လန်သို့ ရောက်ရှိပြီး ရက်ပိုင်းအတွင်းမှာပင် စပိန်နှင့် လျှို့ဝှက်ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးမှုများကို စတင်ရန် ဖြစ်သည်။ ယင်းဗျူဟာသည် ၎င်းဒေသတွင် ကြပ်မတ်ကွပ်ကဲခွင့် အာဏာကို တည်ဆောက်ပြီး တိုက်စစ်ဆင်ရန် ပြင်ဆင်နေသည့် ဒတ်ခ်ျတို့၏ မျှော်လင့်ချက်၊ လက်စတာ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်နေခဲ့သည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင်မူ အဲလိဇဘက်က သူ့အား "ရန်သူနှင့် ထိပ်တိုက်တွေ့ပြီး အဆုံးအဖြတ်ခံယူမည့် စစ်ပွဲမျိုးကို မည်သည့်တန်ဖိုးပေးရပေးရ ရှောင်ရှားရန်" လိုလားခဲ့သည်။ လက်စတာသည် ဒတ်ခ်ျလွှတ်တော်ထံမှ ဘုရင်ခံချုပ်ရာထူးကို လက်ခံခဲ့ခြင်းကြောင့် အဲလိဇဘက်ကို ဒေါသထွက်စေခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်က ယင်းကို နယ်သာလန်၏ အချုပ်အခြာအာဏာကို သူမအား အတင်းအဓမ္မ လက်ခံခိုင်းစေရန် ဒတ်ခ်ျတို့၏ ပရိယာယ်တစ်ခုအဖြစ် မြင်ခဲ့ပြီး၊ သူမသည် ထိုအာဏာကို အမြဲတမ်း ငြင်းပယ်ထားခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ သူမက လက်စတာထံ ဤသို့ ရေးသားပေးပို့ခဲ့သည် -<blockquote>'''"ကျွန်ုပ်တို့ကိုယ်တိုင် မြှောက်စားခဲ့ပြီး ဤတိုင်းပြည်ရှိ အခြားမည်သည့် လက်အောက်ခံထက်မဆို ပိုမို၍ ထူးထူးခြားခြား မျက်နှာသာပေးခဲ့သော လူတစ်ယောက်သည်၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို ဤမျှ ထိခိုက်စေမည့် ကိစ္စရပ်တွင် ကျွန်ုပ်တို့၏ အမိန့်တော်ကို ဤမျှ နိမ့်ကျသော နည်းလမ်းဖြင့် ချိုးဖောက်လိမ့်မည်ဟု (လက်တွေ့ မကြုံရလျှင်) ကျွန်ုပ်တို့ မည်သည့်အခါမျှ တွေးထင်မိမည် မဟုတ်ပါ... ထို့ကြောင့် ကျွန်ုပ်တို့၏ ပြတ်သားသော အလိုတော်နှင့် အမိန့်တော်မှာ ဆင်ခြေဆင်လက်များနှင့် အချိန်ဆွဲမှု အားလုံးကို ဖယ်ရှားပြီး၊ သင်၏ သစ္စာစောင့်သိမှု တာဝန်အရ ဤစာကို ဆောင်လာသူက ကျွန်ုပ်တို့၏ နာမတော်ဖြင့် ညွှန်ကြားသမျှ အားလုံးကို ချက်ချင်း နာခံဆောင်ရွက်ရန် ဖြစ်သည်။ ဤအမိန့်ကို ပျက်ကွက်ခြင်း မရှိစေရ၊ ပျက်ကွက်ပါက ကြုံတွေ့ရမည့် ကြီးမားလှသော ဘေးအန္တရာယ်ကို သင်ကိုယ်တိုင် တာဝန်ယူရမည်။"'''</blockquote>အဲလိဇဘက်၏ "အမိန့်တော်" မှာ သူမ၏ စေတမန်က ဒတ်ခ်ျနိုင်ငံတော်ကောင်စီ ရှေ့မှောက်တွင် ဘုရင်မကြီး၏ သဘောမတူ ကန့်ကွက်စာများကို လူသိရှင်ကြား ဖတ်ကြားရန်ဖြစ်ပြီး၊ လက်စတာသည် ထိုနေရာတွင် ဘေး၌ မတ်တပ်ရပ် စောင့်ဆိုင်းနေခဲ့ရသည်။ သူမ၏ "စစ်သေနာပတိချုပ်" အား ဤသို့ လူသိရှင်ကြား အရှက်ခွဲခြင်းနှင့်အတူ တစ်ဖက်တွင် စပိန်နှင့် သီးခြား ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ဆက်လက် ဆွေးနွေးနေခြင်းတို့ကြောင့် ဒတ်ခ်ျတို့အကြား လက်စတာ၏ အဆင့်အတန်းမှာ ပြန်လည်ကုစား၍မရအောင် ပျက်ပြားသွားခဲ့သည်။ ဆာလောင်မွတ်သိပ်နေသော အင်္ဂလိပ်စစ်သည်များအတွက် ကတိပြုထားသည့် ရန်ပုံငွေများကို ပေးပို့ရန် အဲလိဇဘက်က အကြိမ်ကြိမ် ငြင်းဆန်ခဲ့ခြင်းကြောင့် စစ်ဆင်ရေးမှာ ပြင်းထန်စွာ အဟန့်အတား ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ ဤလှုပ်ရှားမှုအပေါ် ပါဝင်ပတ်သက်ရန် ဘုရင်မကြီး၏ ဝန်လေးမှု၊ နိုင်ငံရေးနှင့် စစ်ရေးခေါင်းဆောင်အဖြစ် လက်စတာ၏ ကိုယ်ပိုင်ချို့ယွင်းချက်များ၊ နှင့် ဒတ်ခ်ျနိုင်ငံရေး၏ ဂိုဏ်းဂဏကွဲပြားပြီး ရှုပ်ထွေးပွေလီလှသော အခြေအနေများကြောင့် ၎င်းစစ်ဆင်ရေးမှာ ရှုံးနိမ့်မှုဖြင့် အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ လက်စတာသည် ၁၅၈၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် သူ၏ စစ်သေနာပတိ ရာထူးမှ နောက်ဆုံး၌ နှုတ်ထွက်ခဲ့သည်။ စပိန်တို့သည် နယ်သာလန်၏ တောင်ပိုင်းပြည်နယ်များကို ဆက်လက် ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့ဆဲ ဖြစ်ပြီး အင်္ဂလန်ကို ကျူးကျော်မည့် ခြိမ်းခြောက်မှုမှာလည်း ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ဒတ်ခ်ျတို့အား ကူညီပံ့ပိုးမှုမှာ ဆက်လက် တည်ရှိခဲ့သည်။ လက်စတာ၏နေရာတွင် '''ဖရန်စစ် ဗီယာ''' က အစားထိုး ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး သူသည် ၁၅၈၉ ခုနှစ်တွင် နယ်သာလန်ရှိ အဲလိဇဘက်၏ စစ်တပ်အားလုံး၏ စစ်သေနာပတိချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူသည် ဤရာထူးကို ရယူထားစဉ်အတွင်း စစ်ဆင်ရေး တစ်ဆယ့်ငါးကြိမ်လုံး၌ လုံးဝနီးပါး ဆက်တိုက် အောင်ပွဲရရှိခဲ့သည်။ ဗီယာသည် နာဆောမှ မောရစ် ဦးဆောင်သော ဒတ်ခ်ျများနှင့် အလွန်ကောင်းမွန်သော ဆက်ဆံရေး ရှိခဲ့ပြီး နယ်သာလန်နိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရရှိရန်အတွက် ၎င်းတို့နှင့် နီးကပ်စွာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဗီယာ၏ စစ်တပ်များသည် "စပိန်တို့အား မည်သူမျှ မအောင်နိုင်" ဟူသော ဒဏ္ဍာရီကို ခြေမှုန်းပစ်နိုင်ခဲ့သဖြင့် သူသည် အဲလိဇဘက်၏ လေးစားမှုကို ရရှိခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်တို့၏ ဒတ်ခ်ျအပေါ် ကူညီပံ့ပိုးမှုသည် အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်ပြီးနောက်တွင် ပြီးဆုံးသွားခဲ့သော်လည်း၊ ထိုအချိန်တွင် ဒတ်ခ်ျတို့သည် မိမိခြေထောက်ပေါ်မိမိ ရပ်တည်နိုင်လောက်အောင် အင်အားတောင့်တင်းနေပြီ ဖြစ်သည်။ === စပိန် === ၁၅၈၅ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နှင့် စပိန်တို့ စစ်ဖြစ်ပွားချိန်၌ '''ဖရန်စစ် ဒရိတ်''' သည် ကာရစ်ဘီယံပင်လယ်ရှိ စပိန်ဆိပ်ကမ်းများနှင့် သင်္ဘောများကို တစ်နှစ်ကြာ လှည့်လည်စီးနင်း တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ စပိန်ဘုရင် ဖိလစ် ၂ သည် အင်္ဂလန်ကို တိုက်ရိုက် စစ်ဆင်နွှဲရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်သည့်အတွက် ၁၅၈၇ ခုနှစ်တွင် ဒရိတ်သည် ကာဒစ်ဇ် ဆိပ်ကမ်းကို အောင်မြင်စွာ ဝင်ရောက်စီးနင်းပြီး အင်္ဂလန်ကို ကျူးကျော်ရန် ရည်ရွယ်ထားသည့် စပိန်စစ်သင်္ဘောစုကြီးကို ဖျက်ဆီးပစ်ခဲ့သည်။ ၁၅၈၈ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် စပိန်၏ ကမ္ဘာကျော် ရေတပ်မတော်ကြီးဖြစ်သော '''[[စပိန်ရေတပ်ကြီး]]''' သည် ပါးမားနယ်စားကြီး ဦးဆောင်သည့် စပိန်ကျူးကျော်ရေးစစ်တပ်ကို နယ်သာလန်မှတစ်ဆင့် အင်္ဂလန်အရှေ့တောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းသို့ ကူးတို့ပို့ဆောင်ပေးရန် အင်္ဂလိပ်ရေလက်ကြားသို့ ရွက်လွှင့်လာခဲ့သည်။ ထိုစပိန်ရေတပ်ကြီးကို ကြားဖြတ်တိုက်ခိုက်ရန် အဲလိဇဘက်သည် ဖရန်စစ် ဒရိတ်နှင့် ချားလ်စ် ဟောင်းဝပ် တို့ ဦးဆောင်သော သူမ၏ ရေတပ်မတော်ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ စပိန်ရေတပ်ကြီးသည် စစ်ဗျူဟာတွက်ချက်မှု မှားယွင်းခြင်း၊ ကံမကောင်းခြင်းများနှင့် ဇူလိုင်လ ၂၈-၂၉ ရက် (ပြက္ခဒိန်သစ်အရ ဩဂုတ်လ ၇-၈ ရက်) သန်းခေါင်ယံအချိန်တွင် ဂရာဗလင်း ကမ်းလွန်၌ အင်္ဂလိပ်တို့၏ မီးတင်ရှို့ထားသော သင်္ဘောများဖြင့် တိုက်ခိုက်မှုတို့ ပေါင်းစပ်သွားမှုကြောင့် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ရပြီး၊ စပိန်သင်္ဘောများသည် မြောက်အရှေ့ဘက်သို့ အစိတ်စိတ်အမွှာမွှာ ပျံ့လွင့်သွားခဲ့သည်။ ထို့နောက် အချို့သင်္ဘောများသည် မြောက်ပင်လယ်မှတစ်ဆင့် စပိန်သို့ ပြန်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ပြီး အိုင်ယာလန်အနောက်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းမှတစ်ဆင့် တောင်ဘက်သို့ ပြန်လှည့်ရာတွင် အိုင်ယာလန်ကမ်းရိုးတန်း၌ အကြီးအကျယ် ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများ ကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီးနောက်၊ စပိန်ရေတပ်ကြီး၏ ပျက်စီးယိုယွင်းနေသော အကြွင်းအကျန်များသာ စပိန်နိုင်ငံသို့ မွဲမွဲပြာပြာဖြင့် ပြန်လည်ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ စပိန်ရေတပ်ကြီး ဤသို့ ကံကြမ္မာဆိုးနှင့် ကြုံနေရသည်ကို မသိရှိသေးသည့် အင်္ဂလန်ပြည်တွင်း၌မူ လက်စတာ နယ်စားကြီး၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် နိုင်ငံတော်ကို ကာကွယ်ရန် အင်္ဂလိပ်ပြည်သူ့စစ်များ စုရုံးနေခဲ့ကြသည်။ လက်စတာသည် အဲလိဇဘက်အား အက်ဆက်စ် ရှိ တီလ်ဘူရီ တွင် စုရုံးနေသော သူမ၏ စစ်တပ်များကို လာရောက်စစ်ဆေးရန် ဩဂုတ်လ ၈ ရက်နေ့၌ ဖိတ်ကြားခဲ့သည်။ သူမသည် ကတ္တီပါအဖြူရောင် ဂါဝန်ပေါ်တွင် ငွေရောင် ရင်ဖုံးသံချပ်အင်္ကျီကို ဆင်မြန်းလျက် '''"တီလ်ဘူရီ စစ်မိန့်ခွန်း "''' ကို ပြည်သူ့စစ်များရှေ့တွင် ဤသို့ မိန့်ကြားခဲ့သည် -<blockquote>"'''ကျွန်ုပ် ချစ်အပ်သော ပြည်သူတို့... ကျွန်ုပ်တို့၏ ဘေးကင်းလုံခြုံရေးကို စိုးရိမ်ကြသော အချို့သူများက သစ္စာဖောက်ခံရမည့် ဘေးကို ကြောက်ရွံ့သဖြင့် လက်နက်စွဲကိုင်ထားသည့် လူအုပ်ကြီးကြားသို့ ကိုယ်တိုင်မဝင်ရောက်ရန် ကျွန်ုပ်တို့ကို သတိပေးခဲ့ကြပါသည်။ သို့သော် ကျွန်ုပ်သည် သစ္စာရှိပြီး ချစ်ခင်ရသော ကျွန်ုပ်၏ ပြည်သူများကို သံသယစိတ်ဖြင့် ကြည့်ရမည့် ဘဝမျိုးဖြင့် မရှင်သန်လိုကြောင်း အသေအချာ ပြောကြားလိုပါသည်။...''' '''''<big>ကျွန်ုပ်တွင် အားနွဲ့လှသော အမျိုးသမီးတစ်ဦး၏ ရုပ်ခန္ဓာသာ ရှိသည်ကို ကျွန်ုပ်သိပါသည်၊ သို့သော် ကျွန်ုပ်၌ ဘုရင်တစ်ပါး၏ နှလုံးသားနှင့် သတ္တိ ရှိပါသည်၊ ယင်းသည် အင်္ဂလန်ဘုရင်တစ်ပါး၏ နှလုံးသားမျိုး ဖြစ်ပါသည်။</big>''''' '''ထို့ကြောင့် ပါးမား ဖြစ်စေ၊ စပိန် ဖြစ်စေ သို့မဟုတ် ဥရောပမှ မည်သည့်မင်းသားကမဆို ကျွန်ုပ်၏ တိုင်းနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်များကို ကျူးကျော်ရန် ဝံ့ရဲလာခြင်းကို ကျွန်ုပ်အနေဖြင့် လုံးဝ ခွင့်လွှတ် အသည်းခံနိုင်မည် မဟုတ်ပါ။"'''</blockquote>မည်သည့် ကျူးကျော်မှုမျှ ရောက်ရှိမလာသည့်အခါတွင် တစ်နိုင်ငံလုံး အောင်ပွဲခံ ပျော်ရွှင်ခဲ့ကြသည်။ စိန့်ပေါလ် ကာသီဒရယ် ဘုရားကျောင်း ရှိ ဘုရားသခင်ထံ ကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းခြင်း ဝတ်ပြုပွဲသို့ သွားရောက်သည့် အဲလိဇဘက်၏ စီတန်းလှည့်လည်မှု ခမ်းနားပုံမှာ သူမ၏ နန်းတက်ပွဲ အခမ်းအနားနှင့်ပင် ရင်ဘောင်တန်းနိုင်ခဲ့သည်။ စပိန်ရေတပ်ကြီးကို အောင်နိုင်ခဲ့ခြင်းသည် အဲလိဇဘက်အတွက်ရော၊ ပရိုတက်စတင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံအတွက်ပါ ပြင်းထန်သော ဝါဒဖြန့်ချိရေး အောင်ပွဲတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်ပြည်သူများက ဤသို့ ကယ်တင်ခြင်းခံရမှုကို ဘုရားသခင်၏ မျက်နှာသာပေးမှုနှင့် အပျိုစင်ဘုရင်မကြီး၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် နိုင်ငံတော်ကို မည်သူမျှ မဖျက်ဆီးနိုင်ဟူသော အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ခံယူခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ဤအောင်ပွဲသည် စစ်ပွဲ၏ အချိုးအကွေ့တစ်ခု ဖြစ်မလာခဲ့ဘဲ စစ်ပွဲမှာ နောက်ထပ် တစ်ဆယ့်ခြောက်နှစ်တိုင်တိုင် ဆက်လက် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ စပိန်ရေတပ်ကြီးကို အောင်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် တစ်နှစ်ဖြစ်သည့် ၁၅၈၉ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက်သည် စစ်သည်အင်အား ၂၃,၃၇၅ ဦးနှင့် သင်္ဘော ၁၅၀ ပါဝင်သော '''အင်္ဂလိပ် ရေတပ်ကြီး (သို့မဟုတ် တန်ပြန်ရေတပ်ကြီး)'''ကို စပိန်နိုင်ငံသို့ စေလွှတ်ခဲ့ပြီး ၎င်းကို ရေတပ်ဗိုလ်ချုပ်အဖြစ် ဖရန်စစ် ဒရိတ် ကလည်းကောင်း၊ စစ်သူကြီးအဖြစ် ဂျွန် နောရစ် ကလည်းကောင်း ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဤအင်္ဂလိပ်ရေတပ်စုကြီးသည် စစ်သည် ၁၁,၀၀၀ မှ ၁၅,၀၀၀ ကြား သေဆုံး၊ ဒဏ်ရာရ သို့မဟုတ် ရောဂါဖြင့် သေဆုံးခဲ့ရပြီး သင်္ဘော ၄၀ နစ်မြုပ် သို့မဟုတ် အဖမ်းခံခဲ့ရသဖြင့် အကြီးအကျယ် ပျက်စီးဆုံးရှုံးကာ ရှုံးနိမ့်ခဲ့ရသည်။ စပိန်ရေတပ်ကြီးကို ဖျက်ဆီးစဉ်က အင်္ဂလန်ရရှိခဲ့သော အသာစီးရမှုအားလုံး ဆုံးရှုံးသွားခဲ့ရပြီး စပိန်တို့၏ ဤအောင်ပွဲက နောက်ထပ်ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုအတွင်း ဘုရင် ဖိလစ် ၂ ၏ ရေတပ်အင်အား ပြန်လည်ဦးမော့လာစေရန် အစပြုပေးခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်ရေတပ်မတော်က နောက်ထပ်ကျူးကျော်လာမည့်အန္တရာယ်ကို စောင့်ကြည့်နေစဉ်အတွင်း၊ '''"အဲလိဇဘက်ခေတ် ပင်လယ်ခွေးများ "''' ဟု လူသိများကြသည့် ဒရိတ်ချ်၊ ဟောကင်းစ် နှင့် ရာလေ တို့ အပါအဝင် အင်္ဂလိပ် ပုဂ္ဂလိကပိုင် စစ်သင်္ဘော များသည် စပိန်နှင့် ပေါ်တူဂီတို့၏ ရတနာသယ်သင်္ဘောများကို လိုက်လံရှာဖွေ တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ပြင် အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာနှင့် စပိန်ပင်လယ်ပင်မအတွင်းရှိ အခြေစိုက်စခန်းများနှင့် သင်္ဘောများကို ဝင်ရောက်စီးနင်း လုယက်သည့် အကျိုးအမြတ် အလွန်များပြားသော ဖက်စပ်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု စစ်ဆင်ရေးများတွင် ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ အဲလိဇဘက်၏ နန်းတော်နှင့် သြဇာကြီးမားသော လန်ဒန်ကုန်သည်ကြီးများသည် အဲလိဇဘက်ကိုယ်တိုင် ခွင့်ပြုမိန့်ပေးထားသည့် ဤစစ်ဆင်ရေးများကို မြှင့်တင်ရန်၊ ရိက္ခာတပ်ဆင်ရန်နှင့် ရန်ပုံငွေထောက်ပံ့ရန် ရှေ့တန်းမှ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ ဘုရင်မကြီး တစ်ဦးတည်းပင် ရရှိလာသော အမြတ်အစွန်းများ၏ သုံးပုံတစ်ပုံနီးပါးကို ရရှိခဲ့ပြီး ယင်းက သူမ၏ တိုင်းနိုင်ငံတော် ဘဏ္ဍာတိုက်ကို ပိုမိုပြည့်လျှံစေခဲ့သည်။ အထင်ရှားဆုံးသော လုယက်ပစ္စည်းတစ်ခုမှာ ၁၅၉၂ ခုနှစ်တွင် အဇိုးရက်စ် ကမ်းလွန်တိုက်ပွဲ၌ ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သော မာဒီဒီဂျု့စ် အမည်ရှိ အလွန်ကြီးမားပြီး တန်ဖိုးဖြတ်မရနိုင်သည့် ပေါ်တူဂီ ကုန်သင်္ဘောကြီး ခါရက်ဂျ် ဖြစ်သည်။ ၎င်းသင်္ဘော ဒါမောက် ဆိပ်ကမ်းသို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် အကြီးအကျယ် အခိုးခံခဲ့ရသဖြင့် အဲလိဇဘက်ကို ဒေါသထွက်စေခဲ့သော်လည်း၊ ကျန်ရှိနေသေးသော ကုန်စည်များ၏ တန်ဖိုးသည်ပင် ထိုခေတ်က အင်္ဂလိပ်ဘဏ္ဍာတိုက်တစ်ခုလုံးရှိ စည်းစိမ်ချမ်းသာ၏ ထက်ဝက်ခန့် ရှိခဲ့သည်။ ရှုံးနိမ့်မှုအချို့လည်း ရှိခဲ့ပြီး အထင်ရှားဆုံးမှာ ၁၅၉၅ ခုနှစ်တွင် ကာရစ်ဘီယံပင်လယ်သို့ သွားရောက်သည့် ဒရိတ်နှင့် ဟောကင်းစ်တို့၏ ဆိုးရွားလှသော စစ်ဆင်ရေးဖြစ်ပြီး၊ ထိုခရီးစဉ်အတွင်း ၎င်းတို့နှစ်ဦးစလုံး ကွယ်လွန်သွားခဲ့ကြရာ ထိုသတင်းကြောင့် အဲလိဇဘက်မှာ အလွန်တုန်လှုပ်ချောက်ချားခဲ့ရသည်။ ယင်းသို့ ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ဂျိမ်း လန်ကတ်စတာ ၊ ဝီလျံ ပါကာ နှင့် အားလုံးထဲတွင် အအောင်မြင်ဆုံးဖြစ်လာမည့် ခရစ္စတိုဖာ နယူးပို့တ်တို့ကဲ့သို့သော "ပင်လယ်ခွေး" မျိုးဆက်သစ်များ ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် ကြီးမားသော ရတနာသယ်သင်္ဘောကြီးများကို မဖမ်းဆီးနိုင်ခဲ့ကြသော်လည်း အဲလိဇဘက်၏ ပင်လယ်ခွေးများသည် အလွန်အောင်မြင်ခဲ့ကြသည်။ ရန်သူကို အဆက်မပြတ် နှောင့်ယှက်တိုက်ခိုက်သည့် ဤဗျူဟာကြောင့် စစ်ပွဲကာလတစ်လျှောက်လုံးတွင် နှစ်စဉ် တစ်နိုင်ငံလုံး သွင်းကုန်၏ ပျမ်းမျှ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းကို ရှာဖွေပေးနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၅၉၆ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက်သည် စပိန်တို့၏ ရတနာသယ်သင်္ဘောစုကို သိမ်းပိုက်ရန် မျှော်လင့်ချက်ဖြင့် '''ဒုတိယမြောက် အင်္ဂလိပ်ရေတပ်ကြီးကို''' ကာဒစ်ဇ် သို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ အနှစ်သက်ဆုံးသူ ဖြစ်သော အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီး ဦးဆောင်သည့် အင်္ဂလိပ်ရေတပ်သည် ဒတ်ခ်ျတို့၏ ကူညီမှုဖြင့် ကာဒစ်ဇ်မြို့ကို အောင်မြင်စွာ သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး စပိန်တို့၏ သင်္ဘော ၃၂ စင်းခန့်နှင့် ၎င်းတို့ထဲရှိ ရတနာများကိုပါ ဖျက်ဆီးနစ်မြှုပ်စေခဲ့သည်။ ဤအောင်ပွဲကို မဟာအောင်ပွဲကြီးအဖြစ် ချီးကျူးခဲ့ကြပြီး အက်ဆက်စ်သည်လည်း သူရဲကောင်းတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့ရာ သူ၏ သြဇာမှာ အဲလိဇဘက်နှင့်ပင် ရင်ဘောင်တန်းနိုင်လောက်အောင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဘုရင်မကြီးက အက်ဆက်စ်အား စပိန်ရတနာများကို ခိုးယူသည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့ပြီး ကာဒစ်ဇ်တွင် ရှိနေစဉ်အတွင်း သူမထံမှ မည်သည့်လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာမျှ မရရှိဘဲ အဘယ်ကြောင့် သူရဲကောင်း ဆာ ဘွဲ့တံဆိပ်များကို လျှောက်ပေးခဲ့သနည်းဟု ပြင်းပြင်းထန်ထန် မေးခွန်းထုတ်ကာ သတိပေးခဲ့သည်။ တစ်ဖက်တွင်လည်း ကာဒစ်ဇ်မြို့ အသိမ်းခံရမှုကို ကလဲ့စားချေရန်အတွက် ဘုရင် ဖိလစ် ၂ သည် လအနည်းငယ်အကြာတွင် '''ဒုတိယမြောက် စပိန်ရေတပ်ကြီးကို''' အင်္ဂလန်သို့ စေလွှတ်ခဲ့သော်လည်း၊ ဤရေတပ်ကြီးသည် ကပ်ဆိုးနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည် - ပြင်းထန်သော မုန်တိုင်းများက အင်္ဂလန်နိုင်ငံကို မမြင်ရသေးမီမှာပင် ရေတပ်စုကြီးကို တိုက်ခတ်ဖျက်ဆီးပစ်ခဲ့သဖြင့် စစ်သည် ၅,၀၀၀ နီးပါး သေဆုံးပြီး သင်္ဘော ၄၀ ခန့် နစ်မြုပ်ခဲ့ရသည်။ ဤဖြစ်ရပ်နှင့် ကာဒစ်ဇ် ဝင်ရောက်စီးနင်းခံရမှုတို့ကြောင့် စပိန်နိုင်ငံသည် ထိုနှစ်တွင်ပင် လူမွဲခံဝန် (ဒေဝါလီခံခြင်း) ကြေညာခဲ့ရသည်။ သို့သော် ဖိလစ်သည် လက်မလျှော့ဘဲ ၁၅၉၇ ခုနှစ်တွင် တတိယမြောက် ရေတပ်ကြီးကို ထပ်မံစေလွှတ်ခဲ့သော်လည်း အင်္ဂလန်ကမ်းရိုးတန်းအနီးတွင် အခြားမုန်တိုင်းတစ်ခုကြောင့် ရေတပ်စုကြီး ပျဉ်းပြားလွင့်သွားခဲ့ကာ နောက်ထပ်သင်္ဘော ၂၈ စင်း နစ်မြုပ် သို့မဟုတ် အဖမ်းခံခဲ့ရပြီး စစ်သည် ၂,၀၀၀ ခန့် ဆုံးရှုံးခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဤစစ်ဆင်ရေးအတွင်း စွမ်းစွမ်းတမံ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် ချားလ်စ် ဟောင်းဝပ် ကို နော့တင်ဂမ် နယ်စားကြီး ဘွဲ့ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း Azores ကျွန်းစုသို့ သွားရောက်သည့် စစ်ဆင်ရေးတစ်ခုတွင် ရှုံးနိမ့်ပြီး ပြန်လာခဲ့သော အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီးကိုမူ ဘုရင်မကြီးက အင်္ဂလန်အား ကာကွယ်မဲ့အောင် ပြုလုပ်ခဲ့သည်ဟု စွပ်စွဲကာ အလွန်အမင်း ဒေါသထွက်ခဲ့သဖြင့် ၎င်းတို့နှစ်ဦး၏ ဆက်ဆံရေးမှာ ပိုမိုတင်းမာလာခဲ့သည်။ ၁၅၉၈ ခုနှစ်တွင် ဘုရင် ဖိလစ် ၂ ကွယ်လွန်ပြီးနောက်၊ သူ၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံသည့် ဘုရင် ဖိလစ် ၃ သည် သူ၏ ရေတပ်ကို တဖန်ပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ၁၆၀၁ ခုနှစ်တွင် ထိုနေရာမှ သူပုန်များကို ကူညီရန် '''စတုတ္ထမြောက် စပိန်ရေတပ်ကြီးကို''' အိုင်ယာလန်သို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ စပိန်တို့သည် ယခုအကြိမ်တွင် ကုန်းတွင်းပိုင်းသို့ ဆိုက်ကပ်နိုင်ခဲ့ပြီး ကင်ဆေးလ် မြို့ကို သုံးလကြာ ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ မြို့ပြင်ပရှိ သူပုန်များ ရှုံးနိမ့်သွားခဲ့ပြီးနောက် စပိန်တို့သည် အိုင်ယာလန် အနောက်တောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်ရှိ ၎င်းတို့၏ စစ်တပ်တစ်ခုလုံးကို လက်နက်ချရန် ဖိအားပေးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဤရှုံးနိမ့်မှုသည် အင်္ဂလန်နှင့် ဖြစ်ပွားနေသော စစ်ပွဲတွင် စပိန်တို့၏ ဇွဲလုံ့လကို အားလျော့သွားစေခဲ့သည်။ နှစ်ဦးစလုံးမှာ စစ်ပန်းနေကြပြီဖြစ်ရာ အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်ပြီး တစ်နှစ်အကြာ ၁၆၀၄ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နှင့် စပိန်တို့အကြား '''လန်ဒန်စာချုပ်''' ဖြင့် ငြိမ်းချမ်းရေး လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။ ဝေါ်လ်တာ ရာလေ က ဘုရင်မကြီး ကွယ်လွန်ပြီးနောက် အဲလိဇဘက်၏ အလွန်အမင်း သတိကြီးမှုကြောင့် စပိန်နှင့် စစ်ပွဲတွင် အနှောင့်အယှက် ဖြစ်ခဲ့ရသည်ဟု ဤသို့ စွပ်စွဲဆိုခဲ့သည် -<blockquote>'''"အကယ်၍ ကွယ်လွန်သူ ဘုရင်မကြီးအနေဖြင့် သူမ၏ စာရေးစာချီများကို ယုံကြည်သကဲ့သို့ သူမ၏ စစ်သူရဲကောင်းများကိုသာ ယုံကြည်ခဲ့ပါလျှင်၊ ကျွန်ုပ်တို့သည် သူမ၏ ခေတ်ကာလအတွင်း ထိုကြီးမားသော အင်ပါယာကြီးကို အပိုင်းပိုင်းဖြစ်အောင် ချေမှုန်းနိုင်ခဲ့မည်ဖြစ်ပြီး၊ ရှေးခေတ်ကာလများကကဲ့သို့ ၎င်းတို့၏ ဘုရင်များကို သင်္ဘောသီးနှင့် လိမ္မော်သီးများကဲ့သို့ တန်ဖိုးမရှိအောင် ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့လိမ့်မည်။ သို့သော် မဟာဘုရင်မကြီးသည် အရာရာကို တစ်ဝက်တစ်ပျက်သာ လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး သေးငယ်သော ကျူးကျော်မှုများဖြင့်သာ စပိန်တို့အား မိမိကိုယ်ကို မည်သို့ ကာကွယ်ရမည်ကို သင်ကြားပေးသကဲ့သို့ ဖြစ်စေခဲ့ကာ ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင်အားနည်းချက်ကို သိမြင်စေခဲ့သည်။"'''</blockquote>အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များကလည်း အလားတူ အကြောင်းပြချက်များဖြင့် အဲလိဇဘက်ကို ဝေဖန်ခဲ့ကြသော်လည်း၊ အဲလိဇဘက်အနေဖြင့် သူမ၏ စစ်သေနာပတိများကို အလွန်အမင်း မယုံကြည်ရန် ခိုင်လုံသောအကြောင်းပြချက် ရှိခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ၎င်းတို့သည် စစ်မြေပြင်သို့ ရောက်ရှိသွားသည့်အခါ သူမကိုယ်တိုင် ပြောကြားခဲ့သကဲ့သို့ ''"အချည်းနှီးသော ဂုဏ်ပကာသန အပြုအမူများဖြင့် စိတ်လွင့်မျောသွားတတ်ကြသောကြောင့်"'' ဖြစ်သည်။ === ပြင်သစ် === ၁၅၈၉ ခုနှစ်တွင် ပရိုတက်စတင့်ဘာသာဝင် စတုတ္ထမြောက်ဟင်နရီ က ပြင်သစ်ထီးနန်းကို ဆက်ခံသောအခါ အဲလိဇဘက်သည် သူ့ထံသို့ စစ်ရေးအရ ကူညီပံ့ပိုးမှုများ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ယင်းသည် ၁၅၆၃ ခုနှစ် လီဟာ့ဗ် ဆိပ်ကမ်းမှ ဆုတ်ခွာခဲ့ရပြီးနောက်ပိုင်း ပြင်သစ်နိုင်ငံအတွင်းသို့ သူမ၏ ပထမဆုံးသော စစ်ရေးစွန့်စားမှု ဖြစ်သည်။ ဟင်နရီ၏ ထီးနန်းဆက်ခံမှုကို ကက်သလစ်အဖွဲ့ချုပ်နှင့် စပိန်ဘုရင် ဖိလစ် ၂ တို့က ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကန့်ကွက်ခဲ့ကြပြီး၊ အဲလိဇဘက်သည် အင်္ဂလိပ်ရေလက်ကြား ဆိပ်ကမ်းများကို စပိန်တို့ သိမ်းပိုက်သွားမည်ကို စိုးရိမ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ပြင်သစ်၌ ဆင်နွှဲခဲ့သော အင်္ဂလိပ်တို့၏ ကနဦးစစ်ဆင်ရေးများသည် စနစ်မကျဘဲ ထိရောက်မှု မရှိခဲ့ပေ။ ပါရီဂရင် ဘာတီး သည် အဲလိဇဘက်၏ အမိန့်များကို များစွာ လျစ်လျူရှုပြီး စစ်သည် ၄,၀၀ဝ ရှိသော စစ်တပ်ဖြင့် ပြင်သစ်မြောက်ပိုင်းတွင် ရလဒ်ကောင်းကောင်းမထွက်ဘဲ လှည့်လည်သွားလာနေခဲ့သည်။ သူသည် ပါရီမြို့ကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့မှု ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီးနောက် ၁၅၉၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ဖရိုဖရဲဖြင့် ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။ နောက်တစ်နှစ်တွင် ဂျွန် နောရစ် သည် စစ်သည် ၃,၀၀၀ ကို ဦးဆောင်၍ ဘရီတန်းနီ တွင် စစ်ဆင်ရေး ဆင်နွှဲခဲ့သော်လည်း ဇွန်လ၌ ကွင်းနလက် တွင် အောင်ပွဲရရှိခဲ့လင့်ကစား အဆုံးအဖြတ်မရှိဘဲ ပြီးဆုံးသွားခဲ့သည်။ ဇူလိုင်လတွင် အဲလိဇဘက်သည် ဟင်နရီ ၄ အား ရူးအန်း မြို့ကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့ရာတွင် ကူညီရန် အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီး ရောဘတ် ဒက်ဗရိုး ၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်၌ အခြားစစ်တပ်တစ်ခုကို ထပ်မံစေလွှတ်ခဲ့ပြီး နောရစ်လည်း ပူးပေါင်းခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အက်ဆက်စ်သည် မည်သည့်အရာကိုမျှ မစွမ်းဆောင်နိုင်ခဲ့ဘဲ ၁၅၉၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် နေရပ်သို့ ပြန်လာခဲ့ကာ ဟင်နရီသည်လည်း ဧပြီလတွင် မြို့ကို ဝိုင်းရံထားခြင်းကို စွန့်လွှတ်ခဲ့သည်။ ထုံးစံအတိုင်း အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ စစ်သေနာပတိများ ပြည်ပသို့ ရောက်ရှိသွားသည့်အခါ ၎င်းတို့အပေါ် ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်း မရှိခဲ့ပေ။ သူမက အက်ဆက်စ်နှင့် ပတ်သက်၍ ''"သူ ဘယ်မှာရှိနေလဲ၊ ဘာလုပ်နေလဲ၊ ဒါမှမဟုတ် ဘာလုပ်ရမှာလဲ ဆိုတာကို ကျွန်ုပ်တို့ မသိပါ"'' ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ နောရစ်သည် စစ်ရေးအကူအညီ ပိုမိုရရှိရန် ကိုယ်တိုင်လာရောက် လျှောက်လဲဖို့ လန်ဒန်သို့ ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်က ဝေခွဲမရ ဝေဝါးနေခဲ့ပြီး နောရစ် မရှိခိုက် ၁၅၉၂ ခုနှစ် မေလတွင် ကက်သလစ်အဖွဲ့ချုပ်နှင့် စပိန်စစ်တပ်တို့သည် ပြင်သစ်အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ ခရအွန်းတွင် သူ၏ စစ်တပ်အကြွင်းအကျန်များကို ခြေမှုန်းပစ်လုနီးပါး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့သော စစ်ဆင်ရေး အားလုံးအတွက် အဲလိဇဘက်သည် စစ်သေနာပတိများ တောင်းဆိုသည့် ရိက္ခာများနှင့် စစ်ကူများအတွက် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံရန် ဝန်လေးခဲ့သည်။ ၁၅၉၃ ခုနှစ် မတ်လတွင် ဟင်နရီသည် ပြင်သစ်ထီးနန်းကို ဆက်လက်ထိန်းချုပ်နိုင်ရန်အတွက် ပါရီမြို့တွင် ကက်သလစ်ဘာသာသို့ ကူးပြောင်းခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဤလုပ်ရပ်ကြောင့် စိတ်ထိခိုက် တုန်လှုပ်ခဲ့ရပြီး သူမ၏ စိတ်ကျေနပ်မှုရအောင် ဟင်နရီ၏ နောက်ထပ် ကြိုးပမ်းမှုမှန်သမျှကို မကျေမနပ် ဖြစ်ခဲ့ကာ သူမ၏ စစ်တပ်အားလုံးကို နေရပ်သို့ ပြန်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ယင်းသို့ ဖြစ်လင့်ကစား ကက်သလစ်အဖွဲ့ဝင်များသည် ဟင်နရီကို မယုံကြည်ကြဘဲ ဆက်လက် ဆန့်ကျင်ခဲ့ကြဆဲ ဖြစ်သည်၊ တစ်ဖက်တွင်လည်း ၎င်းတို့၏ စပိန်မဟာမိတ်များသည် ဘရီတန်းနီတွင် စစ်ဆင်ရေးကို ဆက်လက်ဆင်နွှဲပြီး အဓိကဆိပ်ကမ်းဖြစ်သော ဘရက်စ်တ် သို့ အပြင်းအထန် ချီတက်လာခဲ့ကြသည်။ စပိန်ဘုရင် ဖိလစ်သည် ပြင်သစ်အနောက်ပိုင်းတွင် အဆင့်မြင့် စစ်အခြေစိုက်စခန်းများ တည်ဆောက်ရန် ရည်ရွယ်ထားပြီး၊ ထိုနေရာမှတစ်ဆင့် သူ၏ ပြန်လည်တည်ဆောက်ထားသော ရေတပ်ဖြင့် အင်္ဂလန်ကို အမြဲတမ်း ခြိမ်းခြောက်နိုင်ရန် ဖြစ်သည်။ နောရစ်က အဲလိဇဘက်ထံ ဤခြိမ်းခြောက်မှုကို သတိပေးစာ ရေးသားခဲ့ပြီးနောက်၊ သူမသည် အတန်ကြာ တွန့်ဆုတ်နေခဲ့သော်လည်း အန္တရာယ်ကို မြင်ရသဖြင့် ၁၅၉၄ ခုနှစ်တွင် အခြားစစ်တပ်တစ်ခုကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ နောရစ်သည် စစ်သည် ၄,၀၀၀ ဖြင့် သူ၏ ပြင်သစ်စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ မဟာမိတ် ဂျီးန်ဗလ်ဒီအောမွန့် နှင့်အတူ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ယခုအကြိမ်တွင် အောင်မြင်မှု ရရှိခဲ့သည် - မြို့အချို့ကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ၎င်းတို့သည် ဘရက်စ်တ်မြို့အနီးရှိ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာသော စပိန်ခံတပ်တစ်ခုကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့ခဲ့ပြီး ၎င်းခံတပ်ကို သိမ်းပိုက်ဖျက်ဆီးနိုင်ခဲ့သည်။ ယင်းသည် ထိုခြိမ်းခြောက်မှုကို အဆုံးသတ်စေခဲ့သော အဆုံးအဖြတ်ပေးသည့် အောင်ပွဲဖြစ်ခဲ့ပြီး မကြာမီမှာပင် ကက်သလစ်အဖွဲ့ချုပ်လည်း ပြိုလဲသွားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် နောရစ်ကို သူရဲကောင်းတစ်ဦးအဖြစ် ချီးကျူးခဲ့သော်လည်း၊ ထို့နောက်တွင် သူ၏ စစ်တပ်များနှင့်အတူ အင်္ဂလန်သို့ ပြန်လာရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ၁၅၉၅ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် စပိန်ကို စစ်ကြေညာခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်အား ပြင်သစ်နှင့် မဟာမိတ်အဖွဲ့ ဖွဲ့စေလိုခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အဲလိဇဘက်သည် ဟင်နရီအပေါ် မယုံကြည်ခြင်းနှင့် ပြင်သစ် ပိုမိုအာဏာကြီးမားလာမည်ကို စိုးရိမ်ခြင်းတို့ကြောင့် စိတ်ဝင်စားမှုမရှိခဲ့ပေ။ သို့သော် စပိန်တို့သည် ၁၅၉၆ ခုနှစ်တွင် ကဲလေး မြို့ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး စပိန်တို့သည် အင်္ဂလန်၏ မျက်စိအောက်သို့ တဖန်ပြန်လည်ရောက်ရှိလာသဖြင့် အဲလိဇဘက်သည် သဘောထားလျော့ပေးခဲ့ကာ ဒတ်ခ်ျသမ္မတနိုင်ငံနှင့်အတူ သုံးပွင့်ဆိုင်မဟာမိတ်အဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အဲလိဇဘက်သည် ဘိုလိုင်း (မြန်မာများဆိုကြသော ဘိုလော့ဂ်နာ) မြို့ သို့မဟုတ် ငွေကြေးအရ လျော်ကြေးတစ်ခုခုရရန် အလဲအလှယ်လုပ်ဖို့ ကြိုးပမ်းရင်း ဆက်လက်တွန့်ဆုတ်နေခဲ့ပြီး နောက်ဆုံးတွင် ငွေကြေးလျော်ကြေးပေးရန် သဘောတူညီမှု ရရှိခဲ့သည်။ ၁၅၉၇ ခုနှစ် မတ်လတွင် စပိန်စစ်တပ်များက အာမီယန် မြို့ကို သိမ်းပိုက်လိုက်သောအခါ အဲလိဇဘက်သည် ဟင်နရီ၏ စစ်တပ်များနှင့် ပူးပေါင်းရန် သောမတ်စ် ဘက်စကာဗီးလ် ၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်၌ စစ်သည် ၄,၂၀၀ ခန့်ရှိသော စစ်တပ်ကို ပီကာဒီ သို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်-ပြင်သစ် ပူးပေါင်းစစ်တပ် ရောက်ရှိလာပြီးနောက် အာမီယန်မြို့ကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့ပြီး စပိန်စစ်ကူစစ်တပ်ကို မောင်းထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် မြို့က လက်နက်ချခဲ့ပြီး၊ ၎င်းနောက်တွင် စပိန်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ပြင်သစ်၏ ကမ်းလှမ်းမှုများ စတင်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် အဲလိဇဘက်ကို ဤငြိမ်းချမ်းရေးတွင် ပါဝင်စေလိုသော်လည်း သူမက ဒတ်ခ်ျများနှင့် ဖွဲ့စည်းထားသော မဟာမိတ်အဖွဲ့ကို သတိပေးကာ ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် နောက်ဆုံးတွင် အဲလိဇဘက်၏ ကွယ်ရာ၌ ဗာဗင်စ် တွင် စပိန်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် သူမသည် ပြင်သစ်ဘုရင်အား "သစ္စာမဲ့မှုနှင့် နှစ်ခွလျှောက်ခြင်း" ဟု စွပ်စွဲခဲ့သည်။ === အိုင်ယာလန် === အိုင်ယာလန်သည် သူမ၏ ဘုရင်နိုင်ငံ နှစ်ခုအနက် တစ်ခုဖြစ်သော်လည်း၊ အဲလိဇဘက်သည် ကက်သလစ်ဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး သူမ၏ အာဏာစက်ကို ဖီဆန်ရန်နှင့် ရန်သူများနှင့် ပူးပေါင်းကြံစည်ရန် ဝန်မလေးသည့်၊ အချို့နေရာများတွင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရသလောက် ဖြစ်နေသော ရန်လိုသည့် အိုင်ယာလန်လူထုနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ထိုဒေသတွင် သူမကျင့်သုံးသော မူဝါဒမှာ သူမ၏ နန်းတွင်းမှူးမတ်များကို မြေယာများ ပေးအပ်ရန်နှင့် သူပုန်များအနေဖြင့် အင်္ဂလန်ကို တိုက်ခိုက်မည့် စစ်အခြေစိုက်စခန်းတစ်ခုအဖြစ် စပိန်ထံသို့ အိုင်ယာလန်ကို ပေးအပ်ခြင်းမပြုနိုင်ရန် တားဆီးဖို့ ဖြစ်သည်။ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားခဲ့သော တော်လှန်ပုန်ကန်မှုများအတွင်း ဘုရင်မကြီး၏ စစ်တပ်များသည် မြေယာများကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးပြီး ယောက်ျား၊ မိန်းမနှင့် ကလေးသူငယ်များကိုပါမကျန် သတ်ဖြတ်သည့် "မြေလှန်စနစ်" နည်းဗျူဟာများကို ကျင့်သုံးခဲ့ကြသည်။ ၁၅၈၂ ခုနှစ်တွင် ဒက်စမွန် နယ်စားကြီး ဂျေရုဒ် ဖစ်ဇ်ဂျေရုဒ် ဦးဆောင်သည့် မန်စတာ ဒေသ သူပုန်ထမှုအတွင်း အိုင်ယာလန်ပြည်သူ ၃၀,၀၀ဝ ခန့် ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးပြီး သေဆုံးခဲ့ရသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။ ကဗျာဆရာနှင့် နယ်မြေသစ်အခြေချနေထိုင်သူ ဧဒမန် စပင်ဆာ က သားကောင်ဖြစ်ခဲ့ရသူများသည် "မည်သည့် ကျောက်ခဲကဲ့သို့ ခက်ထန်သော နှလုံးသားပိုင်ရှင်မျိုးမဆို သနားကရုဏာသက်ရလောက်သည့် ဆင်းရဲဒုက္ခမျိုးသို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြရသည်" ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်က သူမ၏ စစ်သေနာပတိများအား "ထိုရိုင်းစိုင်းပြီး မဟာဆန်ခြင်းမရှိသော လူမျိုး" ဖြစ်သည့် အိုင်ယာလန်သားများကို ကောင်းမွန်စွာ ဆက်ဆံရန် အကြံပြုခဲ့သော်လည်း၊ သူမ သို့မဟုတ် သူမ၏ စစ်သူကြီးများသည် ၎င်းတို့၏ အာဏာရှင်ဆန်သော ရည်ရွယ်ချက်အတွက် အင်အားနှင့် သွေးထွက်သံယိုမှုများကို အသုံးပြုချိန်တွင် မည်သည့် နောင်တတရားမျှ ပြသခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ ၁၅၉၃ ခုနှစ်နှင့် ၁၆၀၃ ခုနှစ်အကြားတွင် အဲလိဇဘက်သည် အိုင်ယာလန်၌ "ကိုးနှစ်ကြာစစ်ပွဲ" ဟုခေါ်သော အပြင်းထန်ဆုံး စမ်းသပ်မှုနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ယင်းသည် သူပုန်ခေါင်းဆောင် တိုင်ရွန် နယ်စားကြီး ဟျူး အိုနေးလ် ကို ကျောထောက်နောက်ခံပေးထားသည့် စပိန်နိုင်ငံနှင့် စစ်မီးအရှိန်အဟုန် အပြင်းထန်ဆုံး ဖြစ်ပွားနေချိန်တွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော တော်လှန်မှု ဖြစ်သည်။ ၁၅၉၉ ခုနှစ် နွေဦးရာသီတွင် အဲလိဇဘက်သည် အဆိုပါ တော်လှန်မှုကို နှိမ်နင်းရန် ရောဘတ် ဒက်ဗရိုး ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော် သူမအား စိတ်ပျက်စေသည်မှာ သူသည် စစ်ရေးအရ တိုးတက်မှု အနည်းငယ်သာ ရှိခဲ့ပြီး ဘုရင်မကြီး၏ အမိန့်ကို ဖီဆန်ကာ အင်္ဂလန်သို့ ပြန်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ သူ၏ နေရာတွင် ချားလ်စ် ဘလောက်န့် နှင့် အစားထိုးခဲ့ပြီး သူသည် စပိန်တို့ ကျောထောက်နောက်ခံပေးထားသည့် သူပုန်များကို သုံးနှစ်အတွင်း အောင်မြင်စွာ ခြေမှုန်းနိုင်ခဲ့သည်။ အဆုံးအဖြတ်ပေးသည့် တိုက်ပွဲသည် ၁၆၀၂ ခုနှစ်တွင် ကင်ဆေးလ် ၌ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး အဲလိဇဘက်က ၎င်းအောင်ပွဲကို ချီးကျူးကာ ဘလောက်န့်အား သူရဲကောင်းတစ်ဦးအဖြစ် မြှောက်စားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အိုင်ယာလန်စစ်ပွဲအတွက် ကုန်ကျခဲ့သော ဘဏ္ဍာရေးစရိတ်မှာ အလွန်ကြီးမားလှသဖြင့် အဲလိဇဘက်၏ နိုင်ငံတော်သည် ဒေဝါလီခံရမည့် အခြေအနေမှ သီသီလေးသာ လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ အိုနေးလ်သည် နောက်ဆုံး၌ အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်ပြီး ရက်ပိုင်းအကြာ ၁၆၀၃ ခုနှစ်တွင် မယ်လီဖောင့် စာချုပ်ဖြင့် လက်နက်ချခဲ့သည်။ == ပြည်ပ ကုန်သွယ်ရေး == === ရုရှား === အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ မောင်ငယ် အက်ဒွပ် ၆ လက်ထက်က စတင် ထူထောင်ခဲ့သည့် ရုရှားဇာဘုရင်နိုင်ငံ နှင့် သံတမန်ဆက်ဆံရေးကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားခဲ့သည်။ သူမသည် ဇာဘုရင် အိုင်ဗန် သဲဖုရုဒ် ထံသို့ ခင်မင်ရင်းနှီးသော စာများကို မကြာခဏ ရေးသားလေ့ရှိသော်လည်း၊ ဇာဘုရင်မှာမူ အဲလိဇဘက်က စစ်ရေးမဟာမိတ်ပြုရန်ထက် ကုန်သွယ်ရေးကိုသာ အာရုံစိုက်နေသည့်အတွက် မကြာခဏ စိတ်အနှောင့်အယှက် ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ အိုင်ဗန်သည် တစ်ကြိမ်တွင် သူမအား လက်ထပ်ခွင့်ပင် ကမ်းလှမ်းခဲ့ဖူးပြီး၊ သူ၏ နန်းသက်နှောင်းပိုင်းတွင် အကယ်၍ သူ၏ အာဏာစက် အန္တရာယ်ကြုံတွေ့ရပါက အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် ခိုလှုံခွင့်ရရှိရန် အာမခံချက် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ယင်းကိစ္စ မအောင်မြင်သောအခါ သူသည် မေ ဟတ်စတင်းစ်နှင့် လက်ထပ်ရန် တောင်းဆိုခဲ့သော်လည်း အဲလိဇဘက်က ရုရှားသံအမတ်နှင့် ၎င်းအကြောင်းကို ဆွေးနွေးရန် ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ မက်စကိုဗီ ကုမ္ပဏီ ၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် အသက်မွေးဝမ်းကြောင်း လုပ်ငန်း စတင်ခဲ့သူ အင်္ဂလိပ်ကုန်သည်နှင့် စွန့်စားရှာဖွေသူ အန်တိုနီ ဂျန်ကင်ဆန် သည် ဇာဘုရင် အိုင်ဗန်၏ နန်းတော်သို့ ဘုရင်မကြီး၏ အထူးသံအမတ်အဖြစ် ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ၁၅၈၄ ခုနှစ်တွင် အိုင်ဗန် ကွယ်လွန်သောအခါ သူ၏ သားတော် ဖီအိုဒေါ ၁ က အရိုက်အရာကို ဆက်ခံခဲ့သည်။ သူ၏ ဖခင်နှင့်မတူဘဲ ဖီအိုဒေါသည် အင်္ဂလန်နှင့် သီးသန့်ကုန်သွယ်ခွင့်များကို ထိန်းသိမ်းရန် စိတ်အားထက်သန်မှု မရှိခဲ့ပေ။ သူသည် မိမိ၏ ဘုရင်နိုင်ငံကို နိုင်ငံခြားသား အားလုံးအတွက် လမ်းဖွင့်ပေးခဲ့ပြီး ၎င်း၏ ဖခင်အိုင်ဗန်က သည်းခံခဲ့သော အင်္ဂလိပ်သံအမတ် ဂျရုမ်း ဘိုးစ် ( ၏ မာနထောင်လွှားမှုကို မုန်းတီးကာ ရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဇာဘုရင်အား ပြန်လည်စဉ်းစားရန် ဖျောင်းဖျပေးဖို့ ရင်ခွင်ပိုက်အုပ်ချုပ်သူ ဗလစ် ဂိုဒူနော့ဗ် ထံ တောင်းဆိုရန် သံအမတ်သစ် ဒေါက်တာ ဂျိုင်းလ်စ် ဖလက်ချာ ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဖလက်ချာသည် ဖီအိုဒေါ၏ မြောက်မြားစွာသော ဘွဲ့အမည်များအနက် နှစ်ခုကို ချန်လှပ်၍ ခေါ်ဆိုခဲ့မိခြင်းကြောင့် ထိုညှိနှိုင်းမှုများမှာ ပျက်ပြားခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဖီအိုဒေါထံသို့ တစ်ဖက်က အသနားခံပြီး တစ်ဖက်က အပြစ်တင်စကားများ ပါဝင်သည့် စာများကို ဆက်လက် ပေးပို့ခဲ့သည်။ သူမသည် မဟာမိတ်ဖွဲ့ရန် အဆိုပြုခဲ့သည်၊ ယင်းမှာ ဖီအိုဒေါ၏ ဖခင်ဖြစ်သူက ကမ်းလှမ်းစဉ်က သူမ ငြင်းပယ်ခဲ့သောအရာ ဖြစ်သော်လည်း၊ ယခုအကြိမ်တွင်မူ ရုရှားတို့ဘက်က ပြန်လည် ငြင်းဆန်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ === မူဆလင်နိုင်ငံများ === အဲလိဇဘက်၏ စိုးစံမှု ကာလအတွင်း အင်္ဂလန်နှင့် ဘာဘာရီ ပြည်နယ်များအကြား ကုန်သွယ်ရေးနှင့် သံတမန်ရေး ဆက်ဆံမှုများ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်သည် စပိန်နိုင်ငံကို ဆန့်ကျင်ရန်အတွက် မော်ရိုကိုနိုင်ငံနှင့် ကုန်သွယ်ရေး ဆက်ဆံမှုတစ်ရပ် ထူထောင်ခဲ့ပြီး၊ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ပိတ်ပင်တားမြစ်ချက် ရှိလင့်ကစား မော်ရိုကို သကြားနှင့် လဲလှယ်ရန်အတွက် ချပ်ဝတ်တန်ဆာများ၊ ခဲယမ်းမီးကျောက်များ၊ သစ်များနှင့် သတ္တုများကို ရောင်းချခဲ့သည်။ ၁၆၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် မော်ရိုကို အုပ်ချုပ်သူ မူလိုင်း အာမတ် အယ်လ်-မန်ဆာ ၏ အဓိက အတွင်းရေးမှူးဖြစ်သူ အာဘ်ဒဲလ် အိုဝါဟက် ဘင် မက်ဆုဒ် သည် စပိန်ကို ဆန့်ကျင်မည့် အင်္ဂလိပ်-မော်ရိုကို မဟာမိတ်အဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းရန် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းဖို့ အင်္ဂလိပ်နန်းတော်သို့ သံအမတ်အဖြစ် လာရောက်လည်ပတ်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် "မော်ရိုကိုနိုင်ငံသို့ စစ်လက်နက်ပစ္စည်းများ ရောင်းချရန် သဘောတူခဲ့ပြီး၊ သူမနှင့် မူလိုင်း အာမတ် အယ်လ်-မန်ဆာ တို့သည် စပိန်တို့အား ပူးတွဲစစ်ဆင်ရေး ဆင်နွှဲရန် ကိစ္စကို အဆက်မပြတ် ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်"။ သို့သော်လည်း ဆွေးနွေးမှုများသည် အဆုံးအဖြတ်မရှိဘဲ ပြီးဆုံးခဲ့ရပြီး၊ ထိုသံတမန်အဖွဲ့ ရောက်ရှိပြီး နှစ်နှစ်အတွင်းမှာပင် အုပ်ချုပ်သူ နှစ်ဦးစလုံး ကွယ်လွန်သွားခဲ့ကြသည်။ လဗန့် ကုမ္ပဏီ ကို လုပ်ပိုင်ခွင့် ပေးအပ်ခြင်းနှင့်အတူ ၁၅၇၈ ခုနှစ်တွင် အော်တိုမန် အင်ပါယာ၏ ဗဟိုအစိုးရ ထံသို့ ပထမဆုံး အင်္ဂလိပ်သံအမတ် ဝီလျံ ဟာဘွန်း ကို စေလွှတ်ခြင်းဖြင့် '''အော်တိုမန် အင်ပါယာ နှင့်လည်း''' သံတမန်ဆက်ဆံရေး ထူထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၅၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ကုန်သွယ်ရေးစာချုပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ နှစ်ဦးနှစ်ဖက်လုံးမှ သံတမန်များစွာကို အပြန်အလှန် စေလွှတ်ခဲ့ကြပြီး အဲလိဇဘက်နှင့် ဆူလ်တန် မူရတ် ၃ အကြား စာပေးစာယူများလည်း ရှိခဲ့သည်။ စာတစ်စောင်တွင် မူရတ်က ပရိုတက်စတင့် ယုံကြည်မှုနှင့် အစ္စလာမ်ဘာသာတို့သည် "ရုပ်တုကိုးကွယ်မှုကို နှစ်ဦးစလုံးက ပယ်ချကြသည့်အတွက် ရောမကက်သလစ်ဘာသာနှင့် စာလျှင် အပြန်အလှန် တူညီသောအချက်များစွာ ပိုမိုရှိနေသည်" ဟူသော အယူအဆကို နှစ်သက်သဘောကျခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်နှင့် အော်တိုမန်အင်ပါယာအကြား မဟာမိတ်ဖွဲ့ရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ ကက်သလစ် ဥရောပနိုင်ငံများ စိတ်ပျက်ရလောက်အောင်ပင် အင်္ဂလန်သည် အော်တိုမန်အင်ပါယာသို့ ခဲနှင့် သံဖြူ (အမြောက်သွန်းလုပ်ရန်အတွက်) နှင့် စစ်လက်နက်ပစ္စည်းများကို တင်ပို့ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ဖရန်စစ် ဝေါဆင်ဂမ် က ဘုံရန်သူဖြစ်သော စပိန်အား ဆန့်ကျင်ရန် အော်တိုမန်တို့ တိုက်ရိုက်စစ်ရေးအရ ပါဝင်လာစေရန် စည်းရုံးလှုံ့ဆော်နေချိန်ဖြစ်ရာ၊ ၁၅၈၅ ခုနှစ် စပိန်နှင့် စစ်ပွဲစတင်ဖြစ်ပွားချိန်၌ အဲလိဇဘက်သည် မူရတ် ၃ နှင့် ပူးတွဲစစ်ဆင်ရေးများ ဆင်နွှဲရန် အလေးအနက် ဆွေးနွေးခဲ့သည်။ === အမေရိက === ၁၅၈၃ ခုနှစ်တွင် ဟမ်ဖရီ ဂီလ်ဘတ်) သည် နယူးဖောင်လန် တွင် နယ်မြေသစ်အခြေချရန် အနောက်ဘက်သို့ ရွက်လွှင့်ခဲ့သော်လည်း အင်္ဂလန်သို့ မည်သည့်အခါမျှ ပြန်မလာနိုင်ခဲ့ပေ။ ဂီလ်ဘတ်၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ ညီဖြစ်သူ '''ဝေါ်လ်တာ ရာလေ သည်''' အတ္တလန္တိတ် ကမ်းရိုးတန်းကို စူးစမ်းရှာဖွေခဲ့ပြီး၊ "အပျိုစင် ဘုရင်မကြီး" အဲလိဇဘက်ကို ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် ဗာဂျီးနီးယား ဟု အမည်ပေးထားဟန်ရှိသည့် နယ်မြေကို မိမိပိုင်အဖြစ် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ဤနယ်မြေသည် ယနေ့ခေတ် ဗာဂျီးနီးယားပြည်နယ်ထက် များစွာပိုမိုကြီးမားပြီး နယူးအင်္ဂလန်မှသည် ကာရိုလိုင်းနားပြည်နယ်များအထိ ကျယ်ပြန့်သည်။ ၁၅၈၅ ခုနှစ်တွင် ရာလေသည် လူနည်းစုတစ်စုနှင့်အတူ ဗာဂျီးနီးယားသို့ ပြန်လာခဲ့ပြီး ယနေ့ခေတ် မြောက်ကာရိုလိုင်းနား ကမ်းလွန်ရှိ ရိုအန်နုတ်ကျွန်း သို့ ဆိုက်ကပ်ခဲ့ကြသည်။ ပထမဆုံး အခြေချနေထိုင်မှု ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီးနောက် ရာလေသည် အခြားလူအုပ်စုတစ်စုကို ထပ်မံစုဆောင်းခဲ့ပြီး ဂျွန် ဝှိုက် အား အုပ်ချုပ်စေခဲ့သည်။ ၁၁၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် ရာလေ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာချိန်၌ သူချန်ထားခဲ့သော '''ရိုအန်နုတ် အခြေချစခန်း''' ၏ အရိပ်အယောင်မျှပင် မတွေ့ရတော့ဘဲ လျှို့ဝှက်ဆန်းကြယ်စွာ ပျောက်ဆုံးသွားခဲ့သော်လည်း၊ ယင်းသည် မြောက်အမေရိကတွင် အင်္ဂလိပ်တို့၏ ပထမဆုံးသော အခြေချနေထိုင်မှု ဖြစ်ခဲ့သည်။ === အရှေ့အိန္ဒိယ ကုမ္ပဏီ === စပိန်နှင့် ပေါ်တူဂီ သင်္ဘောများကို အောင်မြင်စွာ စီးနင်းတိုက်ခိုက်ပြီးနောက်၊ အင်္ဂလိပ်ရေကြောင်းခရီးသည်များသည် စည်းစိမ်ချမ်းသာများ ရှာဖွေရန် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်း လှည့်လည်ခဲ့ကြသည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် လန်ဒန်ကုန်သည်ကြီးများသည် အရှေ့ဖျားကုန်သွယ်ရေးတွင် စပိန်နှင့် ပေါ်တူဂီတို့၏ လက်ဝါးကြီးအုပ်မှုကို ပြတ်ပြတ်သားသား ခြေမှုန်းပစ်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် အဲလိဇဘက်ထံသို့ အသနားခံစာ တင်သွင်းခဲ့ကြသည်။ '''၁၆၀၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၃၁ ရက်နေ့တွင်''' ကုန်သည်များသည် အဲလိဇဘက်ထံမှ လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာစာချွန်လွှာကို ရရှိခဲ့ပြီး အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာဒေသနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတို့တွင် ကုန်သွယ်ရန်အတွက် '''အရှေ့အိန္ဒိယ ကုမ္ပဏီ''' ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ နောက်တစ်နှစ်တွင် ဂျိမ်း လန်ကတ်စတာ က ပထမဆုံးသော ရေကြောင်းခရီးစဉ်ကို ကွပ်ကဲခဲ့ပြီး ၎င်းခရီးစဉ်သည် အောင်မြင်ခဲ့ကာ ၁၆၀၂ ခုနှစ်တွင် ဂျာဗားကျွန်းရှိ ဘန်တန်၌ ပထမဆုံးသော ကုန်လှောင်ရုံ (စက်ရုံ) ကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ကိပ်အော့ဖ်ဂွတ်ဒ်ဟုပ် ၏ အရှေ့ဘက်နှင့် မာဂျဲလန် ရေလက်ကြား ၏ အနောက်ဘက်ရှိ နိုင်ငံအားလုံးနှင့် အင်္ဂလိပ်တို့၏ ကုန်သွယ်မှုတွင် ဤကုမ္ပဏီအား ၁၅ နှစ်တာ ကာလပတ်လုံး လက်ဝါးကြီးအုပ် လုပ်ကိုင်ခွင့် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ဤကုမ္ပဏီသည် နောက်ပိုင်း ၁၈ နှင့် ၁၉ ရာစုနှစ်များတွင် ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်မှု၏ ထက်ဝက်ခန့်နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ နယ်မြေအမြောက်အများကိုပါ ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ == ကျန်ရှိနေသောနှစ်များ == ၁၅၈၈ ခုနှစ်တွင် [[စပိန်ရေတပ်ကြီး]]ကို အောင်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက်ပိုင်း ကာလများသည် အဲလိဇဘက်အတွက် သူမ၏ နန်းသက်ကုန်ဆုံးချိန်အထိ ကြီးစိုးခဲ့သော ဒုက္ခအသစ်များကို သယ်ဆောင်လာခဲ့သည်။ စပိန်နိုင်ငံနှင့်လည်းကောင်း၊ အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၌လည်းကောင်း ဖြစ်ပွားနေသော ပဋိပက္ခများသည် ရေရှည်ဆွဲဆန့်လာခဲ့ပြီး၊ အခွန်အတုပ် ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးများမှာ ပိုမိုကြီးလေးလာကာ တိုင်းပြည်၏ စီးပွားရေးမှာလည်း သီးနှံရိတ်သိမ်းမှု မကောင်းခြင်းနှင့် စစ်စရိတ်စကများကြောင့် အထိနာခဲ့ရသည်။ ကုန်ဈေးနှုန်းများ မြင့်တက်လာပြီး လူနေမှုအဆင့်အတန်းများ ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ ထိုခေတ်ကာလအတွင်း ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များကို နှိပ်ကွပ်မှုများမှာ ပိုမိုပြင်းထန်လာခဲ့ပြီး၊ အဲလိဇဘက်သည် ၁၅၉၁ ခုနှစ်တွင် ကက်သလစ်အိမ်ထောင်စုများကို စစ်ဆေးမေးမြန်းရန်နှင့် စောင့်ကြည့်ရန်အတွက် ကော်မရှင်အဖွဲ့များကို လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာ အပ်နှင်းခဲ့သည်။ တိုင်းပြည်အတွင်း တည်ငြိမ်အေးချမ်းပြီး သာယာဝပြောနေသည်ဟူသော ပုံရိပ်ယောင်ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ရန်အတွက် သူမသည် ပြည်တွင်းရှိ လျှို့ဝှက်ထောက်လှမ်းရေးများနှင့် ဝါဒဖြန့်ချိရေးလုပ်ငန်းများအပေါ် ပိုမို၍ မှီခိုအားထားလာခဲ့သည်။ သူမ၏ ဘဝနောက်ဆုံးနှစ်များအတွင်း ထွက်ပေါ်လာသော ဝေဖန်ပြစ်တင်မှုများ မြင့်တက်လာခြင်းက ပြည်သူလူထု၏ သူမအပေါ် ချစ်ခင်မြတ်နိုးမှု လျော့နည်းကျဆင်းလာခြင်းကို ထင်ဟပ်ဖော်ပြနေခဲ့သည်။ တစ်ခါတစ်ရံ '''"အဲလိဇဘက်၏ ဒုတိယမြောက် နန်းစံခေတ်"''' ဟု ခေါ်ဆိုကြသည့် ဤကာလ ဖြစ်ပွားရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းတစ်ခုမှာ ၁၅၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း အဲလိဇဘက်၏ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ဖြစ်သော လျှို့ဝှက်ကောင်စီ ၏ သဘာဝ ပြောင်းလဲသွားခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ မျိုးဆက်သစ်တစ်ခုက အာဏာရလာခဲ့သည်။ ဘာလင်နယ်စားကြီး ဝီလျံ ဆီစီလ် မှလွဲ၍ အရေးအကြီးဆုံးသော နိုင်ငံရေးသမား အများစုမှာ ၁၅၉၀ ပြည့်နှစ်ဝန်းကျင်တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့ကြပြီ ဖြစ်သည် - ၁၅၈၈ ခုနှစ်တွင် လက်စတာ နယ်စားကြီး၊ ၁၅၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဖရန်စစ် ဝေါဆင်ဂမ်၊ နှင့် ၁၅၉၁ ခုနှစ်တွင် ခရစ္စတိုဖာ ဟက်တန် တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၁၅၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ မတိုင်မီက သတိပြုလောက်စရာ ပုံစံမျိုးဖြင့် တည်ရှိမနေခဲ့သော အစိုးရအဖွဲ့အတွင်း ဂိုဏ်းဂဏကွဲပြား တိုက်ခိုက်မှုများသည် ယခုအခါတွင် အစိုးရအဖွဲ့၏ သမိုင်းဝင် အမှတ်အသားတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ လက်စတာ နယ်စားကြီး၏ မွေးစားသားဖြစ်သူ ဒုတိယမြောက် အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီး ရောဘတ် ဒက်ဗရိုးနှင့် လော့ဒ် ဘာလင်၏ သားဖြစ်သူ ရောဘတ် ဆီစီလ် တို့အကြား ပြင်းထန်သော အာဏာပြိုင်ဆိုင်မှုများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြီး နှစ်ဦးစလုံးတွင် မိမိတို့ကို ထောက်ခံသည့် နောက်လိုက်နောက်ပါ ကိုယ်စီ ရှိကြသည်။ နိုင်ငံတော်၏ အာဏာအရှိဆုံး ရာထူးနေရာများကို ရယူရန် ဤသို့ အားပြိုင်မှုများက တိုင်းပြည်၏ နိုင်ငံရေးကို ထိခိုက်ပျက်စီးစေခဲ့သည်။ ဘုရင်မကြီး၏ ကိုယ်ပိုင်အာဏာစက်မှာလည်း လျော့နည်းလာခဲ့ပြီး ယင်းကို ၁၅၉၄ ခုနှစ်တွင် သူမ အလွန်ယုံကြည်ရသည့် တော်ဝင်သမားတော်ကြီး ဒေါက်တာ ရိုဒီရီဂို လိုပက်စ် ၏ ဖြစ်ရပ်တွင် တွေ့မြင်နိုင်သည်။ အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီးက ကိုယ်ပိုင်အငြိုးအတေးကြောင့် ဒေါက်တာအား နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် မဟုတ်မမှန် စွပ်စွဲခဲ့ချိန်တွင်၊ ဘုရင်မကြီးသည် ဒေါက်တာ အဖမ်းခံရမှုအပေါ် ဒေါသထွက်ခဲ့ပြီး သူ့တွင် အပြစ်မရှိဟု ယုံကြည်ထားပုံရသော်လည်း ထိုသမားတော်ကြီး ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခံရမည့် ဘေးမှ မကာကွယ်ပေးနိုင်ခဲ့ပေ။ သူမ၏ နန်းသက်နောက်ဆုံးနှစ်များအတွင်း အဲလိဇဘက်သည် စစ်မီးတောက်နေသည့် ကာလ၌ လွှတ်တော်ထံမှ ငွေကြေးအကူအညီ ပိုမိုတောင်းခံမည့်အစား၊ ကုန်ကျစရိတ်မရှိဘဲ မိမိလူများကို မျက်နှာသာပေး သူကောင်းပြုနိုင်သည့် စနစ်တစ်ခုအဖြစ် '''"ကုန်သွယ်ခွင့် လက်ဝါးကြီးအုပ်မှုများ"''' ကို ချီးမြှင့်ခြင်းအပေါ် ပိုမိုမှီခိုလာခဲ့သည်။ ဤအလေ့အထသည် မကြာမီမှာပင် ကုန်ဈေးနှုန်းများကို စိတ်ကြိုက်သတ်မှတ်ခြင်း၊ ပြည်သူလူထု၏ အိတ်စိုက်ငွေများဖြင့် နန်းတွင်းမှူးမတ်များ ချမ်းသာကြွယ်ဝလာခြင်းနှင့် လူထုအတွင်း ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် မကျေနပ်မှုများဆီသို့ ဦးတည်သွားခဲ့သည်။ ယင်းသည် ၁၆၀၁ ခုနှစ် လွှတ်တော်အစည်းအဝေးအတွင်း အောက်လွှတ်တော်၌ ပြင်းထန်သော လှုံ့ဆော်ကန့်ကွက်မှုများအဖြစ် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ၁၆၀၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ဝှိုက်ဟောလ် နန်းတော်၌ လွှတ်တော်အမတ် ၁၄၀ ဦးပါဝင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ရှေ့မှောက်တွင် မြွက်ကြားခဲ့သည့် သူမ၏ ကမ္ဘာကျော် '''"ရွှေဝါရောင် မိန့်ခွန်း")''' ၌ အဲလိဇဘက်သည် ထိုသို့ မတရားလက်ဝါးကြီးအုပ် အလွဲသုံးစားမှုများကို မိမိမသိရှိခဲ့ကြောင်း ထုတ်ဖော်ဆိုခဲ့ပြီး၊ ကတိကဝတ်များနှင့် သူမ၏ ထုံးစံအတိုင်း စိတ်လှုပ်ရှားဖွယ် ဆွဲဆောင်မှုများဖြင့် လွှတ်တော်အမတ်များ၏ စိတ်နှလုံးကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည် -<blockquote>'''"မိမိတို့၏ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်ကို အဝိဇ္ဇာကြောင့်လည်းကောင်း၊ ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ မဟုတ်ဘဲလည်းကောင်း ကျရောက်သွားနိုင်သည့် အမှားအယွင်းများမှ ကာကွယ်ပေးကြသောသူများသည် မည်မျှလောက်သော ကျေးဇူးတုံ့ပြန်မှုကို ထိုက်တန်သနည်းဆိုသည်မှာ ကျွန်ုပ်တို့ ကောင်းစွာသိပါသည် (သင်တို့လည်း ခန့်မှန်းနိုင်ပါလိမ့်မည်)။ ကျွန်ုပ်တို့၏ ပြည်သူလူထု၏ နှလုံးသားများကို မေတ္တာတရားဖြင့် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခြင်းထက် ကျွန်ုပ်တို့အတွက် ပိုမိုတန်ဖိုးရှိသောအရာ မရှိသည်နှင့်အညီ၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ ရက်ရောမှုကို အလွဲသုံးစားလုပ်သူများ၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ ပြည်သူများကို ချုပ်ချယ်သူများနှင့် ဆင်းရဲသားများကို ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်သူများအကြောင်းကို သင်တို့က ကျွန်ုပ်တို့အား လာရောက်မပြောပြခဲ့ကြလျှင် ကျွန်ုပ်တို့အနေဖြင့် မည်မျှလောက် မထိုက်တန်သော သံသယပွားစရာ အခြေအနေမျိုး ခံရလိမ့်မည်နည်း။"'''</blockquote>သို့သော်လည်း ဤသို့သော စီးပွားရေးနှင့် နိုင်ငံရေးအရ မရေရာ မသေချာမှုများ ရှိနေသည့် ကာလသည်ပင်လျှင် '''အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၌ မည်သည့်ခေတ်နှင့်မျှ နှိုင်းယှဉ်၍မရနိုင်သော စာပေအနုပညာ ထွန်းကားမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်'''။ စာပေလှုပ်ရှားမှုအသစ်၏ ပထမဆုံးသော အရိပ်အယောင်များသည် အဲလိဇဘက် နန်းစံသက် ဒုတိယမြောက် ဆယ်စုနှစ်အကုန် ၁၅၇၈ ခုနှစ်တွင် ဂျွန် လိုင်လီ ၏ ယူဖျူးစ် နှင့် ဧဒမန် စပင်ဆာ ၏ သိုးထိန်းတို့၏ ပြက္ခဒိန် တို့နှင့်အတူ စတင် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ၁၅၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်းတွင်မူ '''ဝီလျံ ရှိတ်စပီးယား''' နှင့် '''ခရစ္စတိုဖာ မာလို''' တို့အပါအဝင် အင်္ဂလိပ်စာပေလောက၏ ကြီးမားလှသော အမည်နာမများစွာသည် ၎င်းတို့၏ ရင့်ကျက်ထွန်းကားရာ ခေတ်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် ဂျာကိုဘီယန်ခေတ် သို့ ဆက်လက်ကူးပြောင်းသွားချိန်တွင် အင်္ဂလိပ်ပြဇာတ်လောကသည် ၎င်း၏ အမြင့်ဆုံး အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိသွားမည် ဖြစ်သည်။ ခမ်းနားထည်ဝါလှသော အဲလိဇဘက်ခေတ်ဟူသည့် အယူအဆမှာ အဲလိဇဘက်၏ စိုးစံမှုအတွင်း တက်ကြွစွာ လှုပ်ရှားခဲ့ကြသော ဗိသုကာပညာရှင်များ၊ ပြဇာတ်ရေးဆရာများ၊ ကဗျာဆရာများနှင့် ဂီတပညာရှင်များအပေါ်တွင် များစွာ မူတည်နေခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် အနုပညာရပ်များအပေါ် ကြီးမားသော နာယကတစ်ဦးအဖြစ် မည်သည့်အခါမျှ မပံ့ပိုးခဲ့ဖူးသည့် ဘုရင်မကြီးထံမှ တိုက်ရိုက်ရရှိသော ကူညီထောက်ပံ့မှုမျိုး မရှိသလောက် ဖြစ်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက် အသက်ကြီးလာသည်နှင့်အမျှ သူမ၏ ပုံရိပ်သည် တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ သူမအား ဘဲလ်ဖီဘီ သို့မဟုတ် အက်စထရီးယား နတ်ဘုရားမအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ကြပြီး၊ စပိန်ရေတပ်ကြီးကို အောင်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက်တွင်မူ ဧဒမန် စပင်ဆာ၏ ကဗျာရှည်ကြီးထဲမှ ထာဝရ နုပျိုနေသည့် နတ်သမီးဘုရင်မကြီး '''ဂလိုရီယားနား''' အဖြစ် တင်စားပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဧဒမန် စပင်ဆာအား ပင်စင်လစာတစ်ရပ် ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ ယင်းမှာ သူမ၏ ထုံးစံနှင့်စာလျှင် အလွန်ထူးခြားလှသဖြင့် သူမအနေဖြင့် သူ၏စာပေကို အလွန်နှစ်သက်သဘောကျကြောင်း ထင်ရှားစေသည်။ သူမ၏ ပုံတူပန်းချီကားများသည် လက်တွေ့ကျကျ ဆွဲခြင်းထက် ပိုမိုနုပျိုနေစေရန်အတွက် ဆန်းကြယ်ပြီး ပဟေဠိဆန်သော အထိမ်းအမှတ် သင်္ကေတပုံစံများဖြင့်သာ ပိုမို ပုံဖော်လာခဲ့ကြသည်။ အမှန်စင်စစ်အားဖြင့်မူ သူမ၏ အရေပြားသည် ၁၅၆၂ ခုနှစ်က ကျောက်ကြီးရောဂါ ကြောင့် အမာရွတ်များ ထင်ကျန်ရစ်ခဲ့ပြီး၊ ဆံပင်လည်း တစ်ဝက်ခန့် ပြောင်သွားခဲ့သဖြင့် ဝတ်ဆင်ရသော ဆံပင်တုများနှင့် မိတ်ကပ် အလှကုန်ပစ္စည်းများအပေါ်တွင်သာ မှီခိုနေခဲ့ရသည်။ သူမ၏ အချိုပွဲများကို နှစ်သက်မှုနှင့် သွားဆရာဝန်ကို ကြောက်ရွံ့မှုတို့ကြောင့် သွားများ အကြီးအကျယ် ပျက်စီးကျိုးပဲ့ကုန်သဖြင့် ပြည်ပမှ သံအမတ်ကြီးများအနေဖြင့် သူမ စကားပြောသည့်အခါ နားလည်ရန်ပင် ခက်ခဲခဲ့ကြရသည်။ ပြင်သစ်ဘုရင် ဟင်နရီ ၄ ထံမှ စေလွှတ်လိုက်သော အထူးသံအမတ်ကြီး အွန်ဒရေး ဟူရို ဒ် မက်စ်က ဘုရင်မကြီးနှင့် တွေ့ဆုံခွင့်ရခဲ့စဉ်က ဤသို့ သတိပြုမိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည် - ''"သူမ၏ သွားများသည် အလွန်ဝါပြီး ညီညာမှုမရှိပါ... လက်ယာဘက်ထက် လက်ဝဲဘက်တွင် ပို၍ သွားနည်းနေပါသည်။ သွားအများစု ကျိုးပဲ့ပျောက်ဆုံးနေသဖြင့် သူမ စကား ခပ်မြန်မြန်ပြောသည့်အခါ အလွယ်တကူ နားလည်ရန် မဖြစ်နိုင်ပါ"'' ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သူက ''"သို့သော်ငြားလည်း သူမ၏ အချိုးအစားမှာ လှပမြင့်မားပြီး မည်သည့်အရာကိုမဆို ကျေးဇူးတော်ရှိစွာ ပြုမူတတ်သည်။ တတ်နိုင်သမျှ သူမ၏ သိက္ခာကို ထိန်းသိမ်းထားသော်လည်း တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နှိမ့်ချပြီး ကြင်နာတတ်သူ ဖြစ်သည်"'' ဟု ထပ်လောင်း ရေးသားခဲ့သည်။ ဝေါ်လ်တာ ရာလေ ကမူ သူမအား '''"အချိန်နှင့် ကံတရား၏ နှောင့်ယှက်အံ့အားသင့်ခြင်းကို ခံလိုက်ရသော အမျိုးသမီးကြီး"''' ဟု တင်စား ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ အလှအပများ ပိုမိုမှေးမှိန်လာလေလေ၊ သူမ၏ နန်းတွင်းမှူးမတ်များက ၎င်းအလှအပကို ပို၍ပင် အမွှမ်းတင် ချီးမွမ်းကြလေလေ ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်သည်လည်း ထိုသို့ ချီးမွမ်းခန်းဖွင့်သည့် ဇာတ်ကွက်တွင် ပျော်ရွှင်စွာ ပါဝင်ဆင်နွှဲခဲ့သော်လည်း၊ သူမ၏ ဘဝနောက်ဆုံး ဆယ်စုနှစ်အတွင်း၌ ထိုအမွှမ်းတင်မှုများကို သူမကိုယ်တိုင် တကယ်ပင် ယုံကြည်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ပေသည်။ သူမသည် လက်စတာနယ်စားကြီး၏ မွေးစားသားဖြစ်ပြီး ညှို့ဓာတ်ပြင်းသော်လည်း စိတ်ဆတ်လှသည့် လူငယ်လေး '''အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီး''' အပေါ်တွင် အလွန်ပင် အလိုလိုက်ပြီး သံယောဇဉ်ကြီးမားလာခဲ့သည်။ သူသည် သူမအပေါ် ရဲတင်းလွန်းသော အပြုအမူများ ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း ဘုရင်မကြီးက အမြဲတမ်း ခွင့်လွှတ်ပေးခဲ့သည်။ သူ၏ တာဝန်မဲ့မှု သမိုင်းကြောင်းများ ပိုမိုများပြားလာခဲ့သည့်တိုင်အောင် အဲလိဇဘက်သည် သူ့အား စစ်ရေးရာထူးကြီးများတွင် ထပ်လဲလဲ ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ၁၁၉၉ ခုနှစ်တွင် အက်ဆက်စ်သည် အိုင်ယာလန်ရှိ သူ၏ စစ်ကွပ်ကဲမှုရာထူးကို စွန့်ခွာထွက်ပြေးခဲ့ပြီးနောက်၊ အဲလိဇဘက်သည် သူ့အား နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ချထားခဲ့ပြီး နောက်တစ်နှစ်တွင် သူပိုင်ဆိုင်သော ကုန်သွယ်ခွင့် လက်ဝါးကြီးအုပ်မှုများကိုပါ ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ ၁၆၀၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် အက်ဆက်စ်သည် လန်ဒန်မြို့၌ တော်လှန်ပုန်ကန်မှုတစ်ခုကို လှုံ့ဆော်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ သူသည် ဘုရင်မကြီးကို ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ရန် ရည်ရွယ်ခဲ့သော်လည်း သူ့အား ထောက်ခံဝန်းရံသူ အနည်းငယ်သာ ရှိခဲ့သဖြင့်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် သူသည် ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဤသို့သော အခြေအနေဆိုးသို့ ရောက်ရှိသွားရခြင်းမှာ သူမ၏ ကိုယ်ပိုင်ဆုံးဖြတ်ချက်အမှားများကြောင့်လည်း တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပါဝင်နေကြောင်း ကောင်းစွာ သိရှိထားခဲ့သည်။ ၁၆၀၂ ခုနှစ်တွင် မျက်မြင်သက်သေတစ်ဦးက ဤသို့ ရေးသားခဲ့သည် - ''"သူမသည် အမှောင်ထဲတွင် တစ်ယောက်တည်း ထိုင်နေရခြင်းကို နှစ်သက်ပြီး၊ တစ်ခါတစ်ရံတွင် မျက်ရည်များ စီးကျလျက် အက်ဆက်စ်အတွက် ပူဆွေးတမ်းတနေတတ်သည်"'' ဟု ဖြစ်သည်။ == '''နတ်ရွာစံခြင်း''' == အဲလိဇဘက်၏ ဝါရင့်အဆင့်မြင့် အကြံပေးအရာရှိကြီး ဖြစ်သူ လော့ဒ် ဘာလေသည် ၁၅၉၈ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ သူ၏ နိုင်ငံရေးအမွေနှင့် တာဝန်များသည် သားဖြစ်သူ ရောဘတ်ဆီစီလ် ထံသို့ စီးဆင်းသွားခဲ့ပြီး၊ သူသည် မကြာမီမှာပင် အစိုးရအဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူ ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းခဲ့ရသည့် လုပ်ငန်းတာဝန်တစ်ခုမှာ ထီးနန်းဆက်ခံမှု ချောမွေ့အဆင်ပြေစေရန်အတွက် လမ်းခင်းပြင်ဆင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံမည့်သူအား မည်သည့်အခါမျှ အမည်ထုတ်ဖော်လိမ့်မည် မဟုတ်သောကြောင့် ရောဘတ် ဆာဆီလ်အနေဖြင့် ဤကိစ္စကို လျှို့ဝှက်စွာ ဆောင်ရွက်ခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် သူသည် ထီးနန်းဆက်ခံရန် အခွင့်အရေး အခိုင်အမာရှိသော်လည်း တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုခြင်း မခံရသေးသည့် စကော့တလန်ဘုရင် ဂျိမ်း ၆ နှင့် လျှို့ဝှက်ချက်သင်္ကေတသုံး၍ စကားကမ်းလှမ်း ဆွေးနွေးမှုများ စတင်ခဲ့သည်။ ဆာဆီလ်သည် စိတ်မရှည်ဖြစ်နေသော ဂျိမ်းအား အဲလိဇဘက်၏ စိတ်ကျေနပ်မှုရအောင် မည်သို့ပြုမူရမည်ကို ဤသို့ လမ်းညွှန်ပြသခဲ့သည် - ''"အမြင့်ဆုံးသော အရှင်သခင်၏ စိတ်နှလုံးကို သိမ်းပိုက်ပါ၊ သူမ၏ လိင်သဘာဝနှင့် အဆင့်အတန်းအရ မလိုအပ်ဘဲ အခြေအတင် ငြင်းခုံခြင်း သို့မဟုတ် သူမ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များအပေါ် အလွန်အမင်း စပ်စုစွက်ဖက်ခြင်းတို့ထက် ပိုမို၍ မလျော်ကန်သောအရာ မရှိပါ။"'' ဤအကြံပြုချက်သည် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ဂျိမ်း၏ ရေးသားပြောဆိုပုံ သဘောထားကြောင့် အဲလိဇဘက်မှာ အလွန်ကျေနပ်နှစ်သက်ခဲ့ပြီး သူမက ပြန်လည်တုံ့ပြန်ခဲ့သည် - ''"ထို့ကြောင့် သင်၏ နောက်ဆုံးစာများကို ကျွန်ုပ်အနေဖြင့် အလွန်နှစ်သက်လက်ခံမိသည့်အတွက် ကျေးဇူးတင်စကား ပြောကြားရန် မပျက်ကွက်ကြောင်း သင် သံသယရှိလိမ့်မည်မဟုတ်ဟု ယုံကြည်ပါသည်၊ ၎င်းစာများအတွက် သင့်အား ကျေးဇူးတင်ကြောင်း လှိုက်လှိုက်လှဲလှဲ ဖော်ပြအပ်ပါသည်"‌'' ဟု ဖြစ်သည်။ သမိုင်းပညာရှင် ဂျေ အီး နီးလ် ၏ သုံးသပ်ချက်အရ၊ အဲလိဇဘက်သည် ဂျိမ်းထံသို့ သူမ၏ ဆန္ဒများကို ဗြောင်ကျကျ ထုတ်ဖော်မပြောခဲ့သော်လည်း '''"ဝှက်ဖုံးထားသော်လည်း ငြင်းပယ်၍မရနိုင်လောက်အောင် ထင်ရှားလှသော စကားစုများ"''' ဖြင့် အသိပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ပေသည်။ ဘုရင်မကြီး၏ ကျန်းမာရေးသည် ၁၆၀၂ ခုနှစ် ဆောင်းဦးရာသီအထိ ကောင်းမွန်နေခဲ့သော်လည်း၊ ထိုအချိန်မှစ၍ သူမ၏ ရင်းနှီးသော မိတ်ဆွေများ ဆက်တိုက် ကွယ်လွန်သွားခဲ့ခြင်းကြောင့် သူမအား ပြင်းထန်သော စိတ်ကျရောဂါ ထဲသို့ ကျဆင်းသွားစေခဲ့သည်။ ၁၆၀၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် သူမ၏ ဝမ်းကွဲညီမလည်းဖြစ်၊ ရင်းနှီးသော မိတ်ဆွေလည်းဖြစ်သည့် လေဒီ ကနိုးလစ် ၏ တူမတော်စပ်သူ နော့တင်ဂမ် နယ်စားကတော် ကတ်သရင်း ကာရီ ကွယ်လွန်သွားခြင်းက သူမအတွက် အထူးသဖြင့် ကြီးမားသော စိတ်ဒဏ်ရာ ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ မတ်လတွင် အဲလိဇဘက်သည် ဖျားနာခဲ့ပြီး "မပြေပျောက်နိုင်ဘဲ အမြစ်တွယ်နေသော စိတ်မချမ်းမြေ့မှု " ကို ခံစားခဲ့ရကာ၊ ထိုင်ခုံဖုံ (ပေါ်တွင် တစ်ခါတရံ နာရီပေါင်းများစွာကြာအောင် မလှုပ်မယှက်ဘဲ ထိုင်နေခဲ့သည်။ ရောဘတ် ဆာဆီလ် က သူမအား အိပ်ရာထဲသို့ ဝင်ရောက်နားနေရန် ပြောကြားခဲ့သည့်အခါ သူမက ဒေါသတကြီးဖြင့် ''"ရမည် ဆိုတဲ့ စကားလုံးဟာ ဘုရင်တွေကို သုံးရမယ့် စကားလုံးမဟုတ်ဘူး၊ လူပုလေး"'' ဟု ငေါက်ငမ်းခဲ့သည်။ '''သူမသည် ၁၆၀၃ ခုနှစ် မတ်လ ၂၄ ရက်နေ့''' နံနက်အစောပိုင်း ၂ နာရီနှင့် ၃ နာရီကြားတွင် '''အသက် ၆၉ နှစ် အရွယ်၌''' ရစ်ခ်ျမွန် နန်းတော်) တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ နာရီအနည်းငယ်အကြာတွင် ဆီစီလ် နှင့် ကောင်စီအဖွဲ့သည် ၎င်းတို့၏ စီမံကိန်းများကို စတင်အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့ကြပြီး ဂျိမ်း အား အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်အဖြစ် လူသိရှင်ကြား ကြေညာခဲ့ကြသည်။ ၁၇၅၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း အင်္ဂလိပ်ပြက္ခဒိန် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများအပြီးတွင် အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်သည့်နှစ်ကို ၁၆၀၃ ခုနှစ်အဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ခြင်းမှာ စံနှုန်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သော်လည်း၊ ထိုခေတ်ကာလက အင်္ဂလန်နိုင်ငံသည် နှစ်သစ်ကူးနေ့ကို အပျိုစင်နေ့ ဟု အများသိကြသည့် မတ်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် အဲလိဇဘက်သည် ပြက္ခဒိန်ဟောင်းအရ ၁၆၀၂ ခုနှစ်၏ နောက်ဆုံးနေ့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ခေတ်သစ် ကမ္ဘာ့အသုံးအနှုန်းများတွင်မူ ရက်စွဲနှင့် လကို ပြက္ခဒိန်ဟောင်းစနစ်အတိုင်း သုံးစွဲပြီး၊ ခုနှစ်ကိုမူ ပြက္ခဒိန်သစ်စနစ်အတိုင်း အသုံးပြုရန် သတ်မှတ်ထားကြသည်။ အဲလိဇဘက်၏ ခေါင်းတလားကို ညအချိန်တွင် မီးရှူးတိုင်များ ထွန်းညှိထားသည့် လှေတစ်စင်းပေါ်တင်'''ကာ''' မြစ်ကြောင်းအတိုင်း ဝှိုက်ဟောလ် သို့ သယ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။ ဧပြီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ပြုလုပ်သော သူမ၏ ဈာပနအခမ်းအနား၌ ခေါင်းတလားကို ကတ္တီပါအမည်းရောင် ဆင်ယင်ထားသည့် မြင်းလေးစင်းဆွဲသော နိဗ္ဗာန်ယာဉ်ဖြင့် ဝက်စ်မင်စတာဘုရားကျောင်းသို့ ပို့ဆောင်ခဲ့သည်။ သမိုင်းမှတ်တမ်းပြုစုသူ ဂျွန် စတောင်း ၏ အဆိုအရ -<blockquote>'''"ဝက်စ်မင်စတာရှိ လမ်းမများ၊ အိမ်များ၊ ပြတင်းပေါက်များ၊ အမိုးများနှင့် ရေနုတ်မြောင်းများပေါ်တွင် ဈာပနအခမ်းအနားကို လာရောက်ကြည့်ရှုကြသည့် လူတန်းစားပေါင်းစုံ၊ လူအုပ်ကြီးဖြင့် ပြည့်နှက်နေခဲ့သည်။ ခေါင်းတလားပေါ်တွင် တင်ထားသည့် ဘုရင်မကြီး၏ ရုပ်တုကို ပြည်သူများ မြင်တွေ့လိုက်ရချိန်၌ လူတို့၏ မှတ်ဉာဏ် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မည်သည့်အခါမျှ မမြင်ဖူး၊ မကြားဖူးလောက်အောင် တစ်ခဲနက် သက်ပြင်းချသံများ၊ ညည်းတွားသံများနှင့် ငိုကြွေးသံများ တစ်ပြည်လုံး ဖုံးလွှမ်းသွားခဲ့သည်။"'''</blockquote>အဲလိဇဘက်ကို ဝက်စ်မင်စတာ အက်ဘေးရှိ သူမ၏ အဖိုးဖြစ်သူ သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ ဂူဗိမာန်အတွင်း၌ သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည်။ ၁၆၀၆ ခုနှစ်တွင် သူမ၏ ခေါင်းတလားကို ဘုရင် ဂျိမ်း ၁ က တည်ဆောက်ခဲ့သော အထိမ်းအမှတ် အဆောက်အအုံအသစ်အောက်ရှိ ဂူဗိမာန်တစ်ခုသို့ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ အစ်မဖြစ်သူ မေရီ ၁ (Mary I) ၏ ခေါင်းတလား အပေါ်တည့်တည့်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ အုတ်ဂူပေါ်တွင် လက်တင်ဘာသာဖြင့် ရေးထိုးထားသော ''"Regno consortes & urna, hic obdormimus Elizabetha et Maria sorores, in spe resurrectionis"'' ဟူသည့် စာတန်းကို ဘာသာပြန်ဆိုရလျှင် '''"ထီးနန်းတွင်လည်းကောင်း၊ အုတ်ဂူတွင်လည်းကောင်း အတူတကွ ရှိခဲ့ကြသည့် ညီအစ်မများ ဖြစ်ကြသော အဲလိဇဘက်နှင့် မေရီတို့သည် ရှင်ပြန်ထမြောက်မည့် မျှော်လင့်ချက်ဖြင့် ဤနေရာတွင် အိပ်စက် အနားယူနေကြသည်"''' ဟု ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းဝင် အမွေအနှစ် == အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်ချိန်တွင် သူမ၏ လက်အောက်ခံ ပြည်သူအများအပြားက ဝမ်းနည်းပူဆွေးခဲ့ကြသော်လည်း၊ အချို့သူများမှာမူ စိတ်သက်သာရာ ရခဲ့ကြသည်။ ဘုရင် ဂျိမ်းစ် အပေါ် ထားရှိခဲ့သော မျှော်လင့်ချက်များသည် အစပိုင်းတွင် မြင့်မားခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်း၌ ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ ၁၆၂၀ ပြည့်လွန်နှစ်များသို့ ရောက်သောအခါ အဲလိဇဘက်အား အမွှမ်းတင် ကြည်ညိုသည့် အလေ့အထမှာ လွမ်းဆွတ်တမ်းတမှုများနှင့်အတူ ပြန်လည်ဦးမော့လာခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်ကို ပရိုတက်စတင့် လှုပ်ရှားမှု၏ သူရဲကောင်းမတစ်ဦးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ရွှေဝါရောင်ခေတ် ကို စိုးစံခဲ့သည့် အုပ်ချုပ်သူအဖြစ်လည်းကောင်း ချီးကျူးခဲ့ကြသည်။ တစ်ဖက်တွင်မူ ဂျိမ်းစ်ကို ကက်သလစ်အပေါ် စာနာသူ၊ ခြစားနေသော နန်းတွင်းကို ဦးဆောင်နေသူအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။ အစိုးရအဖွဲ့အတွင်း ဂိုဏ်းဂဏကွဲပြားမှုများ၊ စစ်ရေးနှင့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်းများ ရှိနေသည့်ကြားမှ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ နန်းသက်နှောင်းပိုင်းတွင် ပုံဖော်ထုဆစ်ခဲ့သော မဟာအောင်ပွဲခံ ပုံရိပ်ကို လူအများက အပေါ်ယံအတိုင်း အရှိအတိုင်း လက်ခံခဲ့ကြသဖြင့် သူမ၏ ကျော်ကြားမှုမှာ ပိုမိုကြီးထွားလာခဲ့သည်။ ဂလော့စတာမှ ဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီး ဂေါ့ဒ်ဖရေး ဂွတ်ဒ်မန်း က '''''"ကျွန်ုပ်တို့ စကော့တလန်အစိုးရ၏ အုပ်ချုပ်မှုကို မြည်းစမ်းခဲ့ရချိန်တွင် ဘုရင်မကြီးသည် ပြန်လည်ရှင်သန်လာသကဲ့သို့ ထင်ရသည်။ ထိုအချိန်တွင် သူမ၏ မှတ်ဉာဏ် သမိုင်းကြောင်းကို ပိုမို၍ ကြီးကျယ်အောင် လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်"''''' ဟု ပြန်လည်အောက်မေ့ သတိရခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ နန်းစံခေတ်ကို ထီးနန်း၊ အသင်းတော်နှင့် လွှတ်တော်တို့သည် အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ မျှခြေတစ်ခုဖြင့် အတူတကွ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် ခေတ်ကာလတစ်ခုအဖြစ် စံပြပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။ ၁၇ ရာစုအစောပိုင်းက ပရိုတက်စတင့် အမွှမ်းတင်သူများ ပုံဖော်ခဲ့သည့် အဲလိဇဘက်၏ ရုပ်ပုံလွှာသည် ရေရှည်တည်တံ့ပြီး ဩဇာညောင်းကြောင်း သက်သေပြနိုင်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်သည် ပြည်ပကျူးကျော်မည့် အန္တရာယ်နှင့် တဖန်ပြန်လည် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသော နပိုလီယန်စစ်ပွဲများကာလအတွင်း၌လည်း သူမ၏ အမှတ်တရ သမိုင်းကြောင်းမှာ ပြန်လည်နိုးထလာခဲ့သည်။ ဝိတိုရိယခေတ် တွင် အဲလိဇဘက်ခေတ် ဒဏ္ဍာရီကို ထိုခေတ်၏ အင်ပါယာဝါဒ နယ်ချဲ့အယူအဆနှင့် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် ပြောင်းလဲအသုံးပြုခဲ့ကြပြီး၊ ၂၀ ရာစုအလယ်ပိုင်းတွင်မူ အဲလိဇဘက်သည် ပြည်ပခြိမ်းခြောက်မှုကို အမျိုးသားရေးအရ တွန်းလှန်သည့် ရိုမန်းတစ်ဆန်သော သင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုခေတ်ကာလမှ ဂျေ အီး နီးလ် (၁၉၃၄) နှင့် အေ အယ်လ် ရောက်စ် (၁၉၅၀) ကဲ့သို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက အဲလိဇဘက်၏ နန်းသက်ကို တိုးတက်ထွန်းကားသော ရွှေဝါရောင်ခေတ်တစ်ခုအဖြစ် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခဲ့ကြသည်။ နီးလ်နှင့် ရောက်စ်တို့သည် ဘုရင်မကြီး၏ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးကိုပါ စံပြအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ကြသည် - သူမသည် အရာရာကို အမြဲတမ်း မှန်ကန်စွာ လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ မနှစ်မြို့ဖွယ်ကောင်းသော စရိုက်လက္ခဏာများကိုမူ လျစ်လျူရှုခဲ့ကြ သို့မဟုတ် စိတ်ဖိစီးမှုကြောင့် ဖြစ်ရသည်ဟု အကြောင်းပြခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ခေတ်သစ် သမိုင်းပညာရှင်များကမူ အဲလိဇဘက်အပေါ် ပိုမိုရှုပ်ထွေးသော အမြင်ဖြင့် ကြည့်မြင်ခဲ့ကြသည်။ သူမ၏ နန်းသက်သည် စပိန်ရေတပ်ကြီးကို အောင်နိုင်ခဲ့ခြင်းနှင့် ၁၅၈၇ နှင့် ၁၅၉၆ ခုနှစ်များတွင် ကာဒစ်ဇ် ကို ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့သကဲ့သို့ စပိန်တို့အပေါ် ရေကြောင်းတိုက်ပွဲများ အောင်မြင်ခဲ့ခြင်းတို့ကြောင့် ကျော်ကြားသော်လည်း၊ အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက ကုန်းတွင်းနှင့် ပင်လယ်ပြင်ရှိ စစ်ရေးဆိုင်ရာ ရှုံးနိမ့်မှုများကို ထောက်ပြကြသည်။ အိုင်ယာလန်တွင် အဲလိဇဘက်၏ စစ်တပ်များသည် နောက်ဆုံး၌ အောင်ပွဲခံနိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်းတို့၏ ရက်စက်လှသော နည်းဗျူဟာများသည် သူမ၏ မှတ်တမ်းကို အမည်းစက် ထင်ကျန်စေခဲ့သည်။ စပိန်နှင့် ဟက်ဘ်စဘတ်မင်းဆက်ကို ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်သည့် ပရိုတက်စတင့်နိုင်ငံများ၏ ရဲစွမ်းသတ္တိရှိသော ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သူတစ်ဦးအဖြစ် မြင်မည့်အစား၊ သူမ၏ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒများတွင် အလွန်အမင်း သတိကြီးသူတစ်ဦးအဖြစ်သာ ပိုမိုသတ်မှတ်ကြသည်။ သူမသည် ပြည်ပရှိ ပရိုတက်စတင့်များထံသို့ အကန့်အသတ်ရှိသော အကူအညီများကိုသာ ပေးအပ်ခဲ့ပြီး၊ ပြည်ပတွင် ထိရောက်သော စွမ်းဆောင်ရည်ပြနိုင်ရန် သူမ၏ စစ်သေနာပတိများအား ရန်ပုံငွေများ ထောက်ပံ့ပေးရန် ပျက်ကွက်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် အမျိုးသားရေး လက္ခဏာတစ်ရပ်ကို ပုံဖော်ထုဆစ်ရာတွင် အထောက်အကူဖြစ်စေခဲ့ပြီး ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သော အင်္ဂလန်အသင်းတော်ကို ထူထောင်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် သူမအား ပရိုတက်စတင့် သူရဲကောင်းမအဖြစ် ချီးကျူးခဲ့ကြသူများသည် အင်္ဂလန်အသင်းတော်အတွင်းမှ ကက်သလစ်အယူအဆ နောက်ခံရှိသော ကျင့်ထုံးအားလုံးကို ပယ်ဖျက်ရန် သူမ ငြင်းဆန်ခဲ့ခြင်းကိုမူ လျစ်လျူရှုခဲ့ကြသည်။ သမိုင်းပညာရှင်များက ထောက်ပြသည်မှာ သူမ၏ ခေတ်ကာလတွင် တင်းကျပ်သော ပရိုတက်စတင့်များက ၁၅၅၉ ခုနှစ် ပြန်လည်ညှိနှိုင်းမှုနှင့် ဝတ်ပြုကိုးကွယ်မှု ညီညွတ်မျှတရေး ဥပဒေများကို အပေးအယူလုပ်မှုတစ်ခု (သို့မဟုတ် လျှော့ပေါ့မှုတစ်ခု) အဖြစ် ရှုမြင်ခဲ့ကြသည်။ အမှန်စင်စစ်အားဖြင့် အဲလိဇဘက်သည် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုဆိုသည်မှာ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်တစ်ခုသာဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့ပြီး၊ ဖရန်စစ် ဘေကွန် တင်စားပြောဆိုခဲ့သကဲ့သို့ ''"လူသားတို့၏ နှလုံးသားများနှင့် လျှို့ဝှက်သော အတွေးအခေါ်များကို ပြတင်းပေါက်ဖွင့်၍ လှန်လှောကြည့်ရှုရန်"'' မလိုလားခဲ့ပေ။ အဲလိဇဘက်သည် ကာကွယ်ရေးစစ် အသွင်ဆောင်သော နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒကို အများအားဖြင့် ကျင့်သုံးခဲ့သော်လည်း၊ သူမ၏ နန်းသက်သည် ပြည်ပတွင် အင်္ဂလန်၏ အဆင့်အတန်းကို မြင့်မားစေခဲ့သည်။ ''"သူမသည် အမျိုးသမီးတစ်ဦးမျှသာ ဖြစ်သည်၊ ကျွန်းတစ်ကျွန်း၏ ထက်ဝက်ကိုသာ စိုးစံသည့် သခင်မ ဖြစ်သည်၊ သို့သော်ငြားလည်း သူမသည် မိမိကိုယ်ကို စပိန်၊ ပြင်သစ်၊ အင်ပါယာနှင့် လူတိုင်းက ကြောက်ရွံ့ရအောင် လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့သည်"'' ဟု ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး စစ်တပ်စ် ၅ က အံ့သြချီးကျူးခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက်၏ လက်အောက်တွင် ခရစ်ယာန်ကမ္ဘာကြီး အစိတ်စိတ်အမွှာမွှာ ကွဲပြားသွားချိန်၌ နိုင်ငံတော်သည် ကိုယ်ပိုင်ယုံကြည်မှုအသစ်နှင့် အချုပ်အခြာအာဏာဆိုင်ရာ ခံယူချက်အသစ်ကို ရရှိခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် မင်းတစ်ပါးအနေဖြင့် ပြည်သူလူထု၏ သဘောတူညီမှု ဖြင့်သာ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရသည်ဟူသောအချက်ကို ပထမဆုံး အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည့် တူဒါမင်းဆက် ဘုရင်မ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် သူမသည် လွှတ်တော်၊ ထို့ပြင် သူမအား အမှန်တရားကို ပြောဝံ့ပြီး ယုံကြည်စိတ်ချရသည့် အကြံပေးများနှင့်သာ အမြဲတမ်း ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည် - ယင်းသည် သူမ၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံသည့် စတူးဝပ်မင်းဆက် ဘုရင်များ မလိုက်နာနိုင်ခဲ့သော အုပ်ချုပ်ရေး ပုံစံမျိုး ဖြစ်သည်။ အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက သူမကို ကံကောင်းသူတစ်ဦးဟု ခေါ်ဆိုကြသော်လည်း၊ သူမကိုယ်တိုင်ကမူ ဘုရားသခင်က သူမအား စောင့်ရှောက်နေသည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့သည်။ မိမိကိုယ်ကို '''"အင်္ဂလိပ်စစ်စစ်"''' ဖြစ်ရခြင်းကို ဂုဏ်ယူလျက်၊ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ အုပ်ချုပ်မှု အောင်မြင်ရန်အတွက် ဘုရားသခင်အပေါ်၌လည်းကောင်း၊ ရိုးသားသော အကြံဉာဏ်များအပေါ်၌လည်းကောင်း၊ သူမ၏ လက်အောက်ခံ ပြည်သူများ၏ ချစ်ခြင်းမေတ္တာအပေါ်၌လည်းကောင်း ယုံကြည်အားကိုးခဲ့သည်။ ဆုတောင်းစာတစ်စောင်တွင် သူမက ဘုရားသခင်ထံ ဤသို့ ကျေးဇူးတော် ချီးမွမ်းခဲ့သည် -<blockquote>'''"[ကျွန်ုပ်၏ ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ] ဘုရင်များနှင့် နိုင်ငံအားလုံးနီးပါးတွင် ပြင်းထန်သော နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းမှုများနှင့်အတူ စစ်ပွဲများနှင့် ပုန်ကန်မှုများကြောင့် သောကရောက်နေကြရချိန်၌၊ ကျွန်ုပ်၏ နန်းစံသက်သည် ငြိမ်းချမ်းခဲ့ပြီး ကျွန်ုပ်၏ တိုင်းနိုင်ငံသည် ကိုယ်တော်၏ ဒုက္ခရောက်နေသော အသင်းတော်အတွက် ခိုလှုံရာ ဖြစ်ခဲ့ရပါသည်၊ ကျွန်ုပ်၏ ပြည်သူများ၏ ချစ်ခြင်းမေတ္တာသည်လည်း ခိုင်မာထင်ရှားခဲ့ပြီး ကျွန်ုပ်၏ ရန်သူများ၏ ကြံစည်မှုမှန်သမျှမှာလည်း ပျက်ပြားခဲ့ရပါပြီ'''။"</blockquote>'''ရည်ရွယ်ချက်၊ သမိုင်းကြောင်းစိတ်ဝင်စားသူများ၊ youtube တွင် သမိုင်းကြောင်းပြောကြသူများအတွက် ပထမမြောက်အဲလိဇဘက် ဘုရင်မကြီးနှင့် တူဒါမင်းဆက်များကို ဆက်လက်ပုံဖော်ရေးသားပေးရခြင်းသာဖြစ်ပါသည်။ မူရင်းပုံဖော်ရေးသားသူ၏ စာများ၊ content များ၊ template များအား ထပ်မံဖြည့်စွက်ဖော်ပြလိုက်ခြင်းသာဖြစ်ပါသည်။ ဘာသာပြန်ဆိုသည့်အခါ မြန်မာမှုပြုရသည့်အတွက် အချို့စာလုံးများ အင်္ဂလိပ်အသံထွက်နှင့် မတူပါက နားလည်ခွင့်လွှတ်ပေးရန် တောင်းပန်အပ်ပါသည်။ ရေးသားခြင်းအား ဖတ်ရှုပြီး နားလည်လျှင်ပဲ ဘာသာပြန်သူ စိတ်ကျေနပ်ရသည့်ပီတိဖြစ်ရခြင်းသာ။''' ==ကိုးကားချက်များ== {{Reflist}} {{Lifetime|၁၅၃၃|၁၆၀၃|}} [[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် အမျိုးသမီး ကဗျာဆရာများ]] scgtrsfecg4xxawwk3f398shy2e3w8i နိုကီယာ ကွန်ယက် 0 29423 1055036 781298 2026-09-24T11:06:15Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1055036 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = Nokia Networks | logo = [[File:Nokia 2023.svg|250px|Nokia Networks logo]] | caption = ၂၀၁၄ လိုဂို | type = [[နိုကီယာ (ကုမ္ပဏီ)|နိုကီယာ]] ၏ ဌာနခွဲ | slogan = | foundation = ၂၀၀၇ | location_city = [[အက်စ်ပိုမြို့]] | location_country = ဖင်လန်နိုင်ငံ | area_served = ကမ္ဘာတစ်ဝန်း | key_people = Rajeev Suri ([[CEO]])<br/>Samih Elhage(CFO) | industry = ဆက်သွယ်ရေး ပစ္စည်းများ | products = Mobile Broadband, consultancy and managed services, multimedia technology | parent = [[နိုကီယာ (ကုမ္ပဏီ)|နိုကီယာ]] | revenue = <!-- ! please update as of 2014 --> | operating_income = <!-- ! please update as of 2014 --> | num_employees = ၁၅၀,၀၀၀ (after ALU merger)<ref>{{Cite web |title=Nokia Networks - Employees |url=http://networks.nokia.com/about-us/sustainability/employees |accessdate=26 December 2015 |archivedate=18 December 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151218205249/http://networks.nokia.com/about-us/sustainability/employees }}</ref> | homepage = [http://networks.nokia.com/ Nokia Networks] | intl = yes }} '''နိုကီယာ ကွန်ယက်''' ({{lang-en|Nokia Networks}}<ref name="nokianetworks">{{cite web|url=http://nsn.com/legal|title=Corporate information|date=18 March 2016|publisher=|accessdate=6 November 2016|archivedate=7 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141007145655/http://nsn.com/legal}}</ref><ref name="company.nokia.com">{{cite web|url=http://company.nokia.com/en/news/press-releases/2014/04/29/nokia-appoints-rajeev-suri-as-president-and-ceo-and-announces-new-strategy-program-to-optimize-capital-structure-and-leadership-team|title=Nokia appoints Rajeev Suri as President and CEO and announces new strategy, program to optimize capital structure, and leadership team|date=29 April 2014|publisher=|accessdate=6 November 2016|archivedate=5 January 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160105220419/http://company.nokia.com/en/news/press-releases/2014/04/29/nokia-appoints-rajeev-suri-as-president-and-ceo-and-announces-new-strategy-program-to-optimize-capital-structure-and-leadership-team}}</ref> (ယခင် '''Nokia Solutions and Networks''' ('''NSN''') နှင့် '''Nokia Siemens Networks''' ('''NSN''')) သည် ဒေတာကွန်ယက်နှင့် ဆက်သွယ်ရေး ပစ္စည်းများ ထုတ်လုပ်ရောင်းချသည့် ကုမ္ပဏီတစ်ခု ဖြစ်ပြီး [[နိုကီယာ (ကုမ္ပဏီ)|နိုကီယာ ကော်ပိုရေးရှင်း]]မှ ပိုင်ဆိုင်ကာ ဖင်လန်နိုင်ငံ အက်စ်ပိုမြို့တွင် အခြေစိုက်သည်။ ဂျာမနီနိုင်ငံရှိ ဆီးမန်းစ် နှင့် ဖင်လန်နိုင်ငံရှိ နိုကီယာတို့ ပူးပေါင်းထားသော ကုမ္ပဏီအနေဖြင့် စတင်ခဲ့သည်။ နိုကီယာ ကွန်ယက်သည် နိုင်ငံပေါင်း ၁၂၀ ခန့်တွင် လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်နေသည်။<ref>{{cite web | title = Nokia Networks Fact Sheet | publisher = Nokia Networks | url = http://networks.nokia.com/about-us/sustainability/employees | accessdate = 2015-05-01 | archivedate = 18 December 2015 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20151218205249/http://networks.nokia.com/about-us/sustainability/employees }}</ref> In 2013, Nokia acquired 100% of Nokia Networks, buying all of Siemens' shares.<ref>{{cite web |last=Ewing |first=Adam |url=http://www.businessweek.com/news/2013-06-30/nokia-said-to-agree-to-buy-siemens-stake-in-nsn-networks-venture |title=Nokia Buys Out Siemens in Equipment Venture for $2.2 Billion (4) |publisher=Businessweek |date=2013-07-01 |accessdate=2013-08-05 |archive-date=3 July 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130703024038/http://www.businessweek.com/news/2013-06-30/nokia-said-to-agree-to-buy-siemens-stake-in-nsn-networks-venture |url-status=dead}}</ref> ဧပြီ ၂၀၁၄ တွင် NSN အမည်ကို ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="company.nokia.com"/><ref>{{cite web|url=http://www.lightreading.com/mobile/4g-lte/nokia-ushers-in-new-era-retires-nsn-name/d/d-id/708821|title=Nokia Ushers In New Era, Retires NSN Name - Light Reading|publisher=|accessdate=6 November 2016}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[Category:နိုကီယာ]] [[Category:ဖင်လန်နိုင်ငံ၏ ကုမ္ပဏီများ]] {{stub}} jxedkwhb5ze2n6eka8dxjqxvh38svwv ဘာမီယံ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော် 0 46094 1054854 454599 2026-09-23T14:27:59Z Chenzeyan29 141880 1054854 wikitext text/x-wiki {{Infobox ကမ္ဘာ့အမွေခံနေရာများ | WHS = ဘာမီယံတောင်ကြားရှိ ယဉ်ကျေးမှု ရှုမျှော်ခင်းနှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ အကြွင်းအကျန်များ | ပုံ = [[File:Buddha of Bamiyan.jpg|250px|၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် တွေ့ရသော ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော် ၂ ဆူအနက် ဉာဏ်တော် ပိုမြင့်သော ရုပ်ပွားတော်]] | နိုင်ငံ = {{အလံ|အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ}} | အမျိုးအစား = ယဉ်ကျေးမှု | စံနှုန်း = i, ii, iii, iv, vi | ID = ၂၀၈ | ဒေသ = အာရှ | နှစ် = ၂၀၀၃ | ဆက်ရှင် = ၂၇ ကြိမ် | စိုးရိမ်ရမှု = ၂၀၀၃–လက်ရှိ | ဝက်ဘ် = http://whc.unesco.org/en/list/208 }} '''ဘာမီယံ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များ''' (Buddhas of Bamiyan) သည် အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း၊ ဟာဇာဂျတ်ဒေသရှိ ဘာမီယံတောင်ကြား (Bamiyan Valley) တွင် သဲကျောက်တောင်များကို ထွင်းထုပြုလုပ်ထားခဲ့သော ဘီစီ ၆ ရာစုခန့်က ထင်ရှားသည့် ကျောက်ထွင်းဘုရားဆင်းတုတော်ကြီး နှစ်ဆူ ဖြစ်သည်။ ဂန္ဓဟာရ အနုပညာလက်ရာ စံနှုန်းများကို အကောင်းဆုံး ဖော်ပြနေသည့် အဆိုပါ ရုပ်ပွားတော်ကြီးများသည် ရှေးခေတ် [[ပိုးလမ်းမ]]ကြီး၏ အရေးပါသော [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သုတေသနနယ်မြေ တစ်ခုလည်း ဖြစ်ခဲ့ပေသည်။ == တည်နေရာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများ == ဘာမီယံတောင်ကြားသည် မြို့တော် ကာဘူလ်မြို့၏ အနောက်မြောက်ဘက် ၁၃၀ ကီလိုမီတာ (၈၁ မိုင်) အကွာ၊ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၂,၅၀၀ မီတာ (၈,၂၀၀ ပေ) အမြင့်တွင် တည်ရှိသည်။ အနောက်ဘက် ရုပ်ပွားတော် (Salsal)သည် ဉာဏ်တော် ၅၅ မီတာ (၁၈၀ ပေ) မြင့်ပြီး ဗြဟ္မာစကြာ သို့မဟုတ် ဝေရောစန ဗုဒ္ဓဆင်းတုတော်အဖြစ် ယူဆကြသည်။ ကာဗွန်သုတေသန စစ်ဆေးချက်များအရ ၎င်းကို အေဒီ ၅၉၁ နှင့် ၆၄၄ ကြားတွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။အရှေ့ဘက် ရုပ်ပွားတော် (Shah Mama)သည် ဉာဏ်တော် ၃၈ မီတာ (၁၂၅ ပေ) မြင့်ကာ သာကျမုနိ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော် ဖြစ်ပြီး အေဒီ ၅၄၄ နှင့် ၅၉၅ ကြားတွင် တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ ရုပ်ပွားတော်များ၏ ပင်မကိုယ်ထည်များကို သဲကျောက်များမှ တိုက်ရိုက်ထွင်းထုထားပြီး အသေးစိတ် အစိတ်အပိုင်းများကို မြေစေး နှင့် အင်္ဂတေတို့ဖြင့် မွမ်းမံကာ ဆေးခြယ်ထားခဲ့ကြသည်။ ဆင်းတုတော်များအနီးတစ်ဝိုက်တွင် ရဟန်းသံဃာများ သီတင်းသုံးခဲ့သည့် ကျောက်ဂူပေါင်း တစ်ထောင်ကျော်နှင့် ရှေးဟောင်း နံရံဆေးရေးပန်းချီများ တည်ရှိနေသေးသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဖျက်ဆီးခံရမှု == ဘာမီယံဒေသသည် ရှေးခေတ်က အိန္ဒိယ၊ ပါရှားနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတို့ကို ဆက်သွယ်ပေးသော ပိုးလမ်းမကြီးပေါ်တွင် တည်ရှိသဖြင့် ဘုရားရှင်၏ သာသနာ ထွန်းကားရာ ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော ဗုဒ္ဓဘာသာ ဗဟိုချက်မတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ တရုတ်ဘုန်းတော်ကြီး ဟွမ်းဆန် (Xuanzang) သည် အေဒီ ၆၃၀ ခန့်က ဤဒေသသို့ ကြွရောက်ခဲ့ဖူးပြီး ကျောင်းတိုက်များ စည်ကားသိုက်မြိုက်နေပုံကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ဖူးပေသည်။ သို့သော် ၂၀၀၁ ခုနှစ် မတ်လတွင် [[တာလီဘန်အစိုးရ]]၏ အမိန့်အရ အဆိုပါ သမိုင်းဝင် အမွေအနှစ်ကြီးများကို ရုပ်တုကိုးကွယ်မှု (အယူဝါဒဆိုင်ရာ) ဟုဆိုကာ ဒိုင်းနမိုက်များနှင့် လက်နက်ကြီးများ အသုံးပြု၍ ရက်ပေါင်းများစွာ ဖျက်ဆီးပစ်ခဲ့ကြသောကြောင့် လက်ရှိတွင် ဗုဒ္ဓဆင်းတုတော်များ တည်ရှိခဲ့ရာ ခေါင်းရင်းပိုင်း ဟာကွက်များသာ ကျန်ရစ်တော့သည်။ == ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း == ဘုရားဆင်းတုတော်များ ပျက်စီးဆုံးရှုံးခဲ့ရပြီးနောက် ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ယူနက်စကို (UNESCO) အဖွဲ့ကြီးက ဘာမီယံတောင်ကြားရှိ ရှေးဟောင်း ယဉ်ကျေးမှု ရှုမျှော်ခင်းနှင့် အကြွင်းအကျန်များကို [[ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ]]အဖြစ် အရေးပေါ် သတ်မှတ်ကြေညာခဲ့ပြီး တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ပြန်လည်ထိန်းသိမ်းရေး လုပ်ငန်းများ လုပ်ဆောင်နိုင်ရန်အတွက် [[အန္တရာယ်ကျရောက်နေသော ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်း]]ဝင် အဖြစ်ပါ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ၏ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများ]] [[ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ရှေးဟောင်းနေရာများ]] m1hx5wvsq6sahqexnh5irzrf003dogf 1054855 1054854 2026-09-23T14:28:45Z Chenzeyan29 141880 /* သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဖျက်ဆီးခံရမှု */ 1054855 wikitext text/x-wiki {{Infobox ကမ္ဘာ့အမွေခံနေရာများ | WHS = ဘာမီယံတောင်ကြားရှိ ယဉ်ကျေးမှု ရှုမျှော်ခင်းနှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ အကြွင်းအကျန်များ | ပုံ = [[File:Buddha of Bamiyan.jpg|250px|၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် တွေ့ရသော ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော် ၂ ဆူအနက် ဉာဏ်တော် ပိုမြင့်သော ရုပ်ပွားတော်]] | နိုင်ငံ = {{အလံ|အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ}} | အမျိုးအစား = ယဉ်ကျေးမှု | စံနှုန်း = i, ii, iii, iv, vi | ID = ၂၀၈ | ဒေသ = အာရှ | နှစ် = ၂၀၀၃ | ဆက်ရှင် = ၂၇ ကြိမ် | စိုးရိမ်ရမှု = ၂၀၀၃–လက်ရှိ | ဝက်ဘ် = http://whc.unesco.org/en/list/208 }} '''ဘာမီယံ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များ''' (Buddhas of Bamiyan) သည် အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း၊ ဟာဇာဂျတ်ဒေသရှိ ဘာမီယံတောင်ကြား (Bamiyan Valley) တွင် သဲကျောက်တောင်များကို ထွင်းထုပြုလုပ်ထားခဲ့သော ဘီစီ ၆ ရာစုခန့်က ထင်ရှားသည့် ကျောက်ထွင်းဘုရားဆင်းတုတော်ကြီး နှစ်ဆူ ဖြစ်သည်။ ဂန္ဓဟာရ အနုပညာလက်ရာ စံနှုန်းများကို အကောင်းဆုံး ဖော်ပြနေသည့် အဆိုပါ ရုပ်ပွားတော်ကြီးများသည် ရှေးခေတ် [[ပိုးလမ်းမ]]ကြီး၏ အရေးပါသော [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သုတေသနနယ်မြေ တစ်ခုလည်း ဖြစ်ခဲ့ပေသည်။ == တည်နေရာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများ == ဘာမီယံတောင်ကြားသည် မြို့တော် ကာဘူလ်မြို့၏ အနောက်မြောက်ဘက် ၁၃၀ ကီလိုမီတာ (၈၁ မိုင်) အကွာ၊ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၂,၅၀၀ မီတာ (၈,၂၀၀ ပေ) အမြင့်တွင် တည်ရှိသည်။ အနောက်ဘက် ရုပ်ပွားတော် (Salsal)သည် ဉာဏ်တော် ၅၅ မီတာ (၁၈၀ ပေ) မြင့်ပြီး ဗြဟ္မာစကြာ သို့မဟုတ် ဝေရောစန ဗုဒ္ဓဆင်းတုတော်အဖြစ် ယူဆကြသည်။ ကာဗွန်သုတေသန စစ်ဆေးချက်များအရ ၎င်းကို အေဒီ ၅၉၁ နှင့် ၆၄၄ ကြားတွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။အရှေ့ဘက် ရုပ်ပွားတော် (Shah Mama)သည် ဉာဏ်တော် ၃၈ မီတာ (၁၂၅ ပေ) မြင့်ကာ သာကျမုနိ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော် ဖြစ်ပြီး အေဒီ ၅၄၄ နှင့် ၅၉၅ ကြားတွင် တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ ရုပ်ပွားတော်များ၏ ပင်မကိုယ်ထည်များကို သဲကျောက်များမှ တိုက်ရိုက်ထွင်းထုထားပြီး အသေးစိတ် အစိတ်အပိုင်းများကို မြေစေး နှင့် အင်္ဂတေတို့ဖြင့် မွမ်းမံကာ ဆေးခြယ်ထားခဲ့ကြသည်။ ဆင်းတုတော်များအနီးတစ်ဝိုက်တွင် ရဟန်းသံဃာများ သီတင်းသုံးခဲ့သည့် ကျောက်ဂူပေါင်း တစ်ထောင်ကျော်နှင့် ရှေးဟောင်း နံရံဆေးရေးပန်းချီများ တည်ရှိနေသေးသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဖျက်ဆီးခံရမှု == ဘာမီယံဒေသသည် ရှေးခေတ်က အိန္ဒိယ၊ ပါရှားနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတို့ကို ဆက်သွယ်ပေးသော ပိုးလမ်းမကြီးပေါ်တွင် တည်ရှိသဖြင့် ဘုရားရှင်၏ သာသနာ ထွန်းကားရာ ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော ဗုဒ္ဓဘာသာ ဗဟိုချက်မတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ တရုတ်ဘုန်းတော်ကြီး ဟွမ်းဆန် (Xuanzang) သည် အေဒီ ၆၃၀ ခန့်က ဤဒေသသို့ ကြွရောက်ခဲ့ဖူးပြီး ကျောင်းတိုက်များ စည်ကားသိုက်မြိုက်နေပုံကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ဖူးပေသည်။ သို့သော် ၂၀၀၁ ခုနှစ် မတ်လတွင် [[တာလီဘန်|တာလီဘန်အစိုးရ]]၏ အမိန့်အရ အဆိုပါ သမိုင်းဝင် အမွေအနှစ်ကြီးများကို ရုပ်တုကိုးကွယ်မှု (အယူဝါဒဆိုင်ရာ) ဟုဆိုကာ ဒိုင်းနမိုက်များနှင့် လက်နက်ကြီးများ အသုံးပြု၍ ရက်ပေါင်းများစွာ ဖျက်ဆီးပစ်ခဲ့ကြသောကြောင့် လက်ရှိတွင် ဗုဒ္ဓဆင်းတုတော်များ တည်ရှိခဲ့ရာ ခေါင်းရင်းပိုင်း ဟာကွက်များသာ ကျန်ရစ်တော့သည်။ == ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း == ဘုရားဆင်းတုတော်များ ပျက်စီးဆုံးရှုံးခဲ့ရပြီးနောက် ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ယူနက်စကို (UNESCO) အဖွဲ့ကြီးက ဘာမီယံတောင်ကြားရှိ ရှေးဟောင်း ယဉ်ကျေးမှု ရှုမျှော်ခင်းနှင့် အကြွင်းအကျန်များကို [[ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ]]အဖြစ် အရေးပေါ် သတ်မှတ်ကြေညာခဲ့ပြီး တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ပြန်လည်ထိန်းသိမ်းရေး လုပ်ငန်းများ လုပ်ဆောင်နိုင်ရန်အတွက် [[အန္တရာယ်ကျရောက်နေသော ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်း]]ဝင် အဖြစ်ပါ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ၏ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများ]] [[ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ရှေးဟောင်းနေရာများ]] jz11rlelfyhxsc1wyhf3mqxjgpysr0g 1054881 1054855 2026-09-23T15:44:31Z Dr Lotus Black 31011 /* ကိုးကားချက်များ */ 1054881 wikitext text/x-wiki {{Infobox ကမ္ဘာ့အမွေခံနေရာများ | WHS = ဘာမီယံတောင်ကြားရှိ ယဉ်ကျေးမှု ရှုမျှော်ခင်းနှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ အကြွင်းအကျန်များ | ပုံ = [[File:Buddha of Bamiyan.jpg|250px|၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် တွေ့ရသော ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော် ၂ ဆူအနက် ဉာဏ်တော် ပိုမြင့်သော ရုပ်ပွားတော်]] | နိုင်ငံ = {{အလံ|အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ}} | အမျိုးအစား = ယဉ်ကျေးမှု | စံနှုန်း = i, ii, iii, iv, vi | ID = ၂၀၈ | ဒေသ = အာရှ | နှစ် = ၂၀၀၃ | ဆက်ရှင် = ၂၇ ကြိမ် | စိုးရိမ်ရမှု = ၂၀၀၃–လက်ရှိ | ဝက်ဘ် = http://whc.unesco.org/en/list/208 }} '''ဘာမီယံ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များ''' (Buddhas of Bamiyan) သည် အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း၊ ဟာဇာဂျတ်ဒေသရှိ ဘာမီယံတောင်ကြား (Bamiyan Valley) တွင် သဲကျောက်တောင်များကို ထွင်းထုပြုလုပ်ထားခဲ့သော ဘီစီ ၆ ရာစုခန့်က ထင်ရှားသည့် ကျောက်ထွင်းဘုရားဆင်းတုတော်ကြီး နှစ်ဆူ ဖြစ်သည်။ ဂန္ဓဟာရ အနုပညာလက်ရာ စံနှုန်းများကို အကောင်းဆုံး ဖော်ပြနေသည့် အဆိုပါ ရုပ်ပွားတော်ကြီးများသည် ရှေးခေတ် [[ပိုးလမ်းမ]]ကြီး၏ အရေးပါသော [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သုတေသနနယ်မြေ တစ်ခုလည်း ဖြစ်ခဲ့ပေသည်။ == တည်နေရာနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများ == ဘာမီယံတောင်ကြားသည် မြို့တော် ကာဘူလ်မြို့၏ အနောက်မြောက်ဘက် ၁၃၀ ကီလိုမီတာ (၈၁ မိုင်) အကွာ၊ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၂,၅၀၀ မီတာ (၈,၂၀၀ ပေ) အမြင့်တွင် တည်ရှိသည်။ အနောက်ဘက် ရုပ်ပွားတော် (Salsal)သည် ဉာဏ်တော် ၅၅ မီတာ (၁၈၀ ပေ) မြင့်ပြီး ဗြဟ္မာစကြာ သို့မဟုတ် ဝေရောစန ဗုဒ္ဓဆင်းတုတော်အဖြစ် ယူဆကြသည်။ ကာဗွန်သုတေသန စစ်ဆေးချက်များအရ ၎င်းကို အေဒီ ၅၉၁ နှင့် ၆၄၄ ကြားတွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။အရှေ့ဘက် ရုပ်ပွားတော် (Shah Mama)သည် ဉာဏ်တော် ၃၈ မီတာ (၁၂၅ ပေ) မြင့်ကာ သာကျမုနိ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော် ဖြစ်ပြီး အေဒီ ၅၄၄ နှင့် ၅၉၅ ကြားတွင် တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ ရုပ်ပွားတော်များ၏ ပင်မကိုယ်ထည်များကို သဲကျောက်များမှ တိုက်ရိုက်ထွင်းထုထားပြီး အသေးစိတ် အစိတ်အပိုင်းများကို မြေစေး နှင့် အင်္ဂတေတို့ဖြင့် မွမ်းမံကာ ဆေးခြယ်ထားခဲ့ကြသည်။ ဆင်းတုတော်များအနီးတစ်ဝိုက်တွင် ရဟန်းသံဃာများ သီတင်းသုံးခဲ့သည့် ကျောက်ဂူပေါင်း တစ်ထောင်ကျော်နှင့် ရှေးဟောင်း နံရံဆေးရေးပန်းချီများ တည်ရှိနေသေးသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဖျက်ဆီးခံရမှု == ဘာမီယံဒေသသည် ရှေးခေတ်က အိန္ဒိယ၊ ပါရှားနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတို့ကို ဆက်သွယ်ပေးသော ပိုးလမ်းမကြီးပေါ်တွင် တည်ရှိသဖြင့် ဘုရားရှင်၏ သာသနာ ထွန်းကားရာ ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော ဗုဒ္ဓဘာသာ ဗဟိုချက်မတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ တရုတ်ဘုန်းတော်ကြီး ဟွမ်းဆန် (Xuanzang) သည် အေဒီ ၆၃၀ ခန့်က ဤဒေသသို့ ကြွရောက်ခဲ့ဖူးပြီး ကျောင်းတိုက်များ စည်ကားသိုက်မြိုက်နေပုံကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ဖူးပေသည်။ သို့သော် ၂၀၀၁ ခုနှစ် မတ်လတွင် [[တာလီဘန်|တာလီဘန်အစိုးရ]]၏ အမိန့်အရ အဆိုပါ သမိုင်းဝင် အမွေအနှစ်ကြီးများကို ရုပ်တုကိုးကွယ်မှု (အယူဝါဒဆိုင်ရာ) ဟုဆိုကာ ဒိုင်းနမိုက်များနှင့် လက်နက်ကြီးများ အသုံးပြု၍ ရက်ပေါင်းများစွာ ဖျက်ဆီးပစ်ခဲ့ကြသောကြောင့် လက်ရှိတွင် ဗုဒ္ဓဆင်းတုတော်များ တည်ရှိခဲ့ရာ ခေါင်းရင်းပိုင်း ဟာကွက်များသာ ကျန်ရစ်တော့သည်။ == ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း == ဘုရားဆင်းတုတော်များ ပျက်စီးဆုံးရှုံးခဲ့ရပြီးနောက် ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ယူနက်စကို (UNESCO) အဖွဲ့ကြီးက ဘာမီယံတောင်ကြားရှိ ရှေးဟောင်း ယဉ်ကျေးမှု ရှုမျှော်ခင်းနှင့် အကြွင်းအကျန်များကို [[ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ]]အဖြစ် အရေးပေါ် သတ်မှတ်ကြေညာခဲ့ပြီး တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ပြန်လည်ထိန်းသိမ်းရေး လုပ်ငန်းများ လုပ်ဆောင်နိုင်ရန်အတွက် [[အန္တရာယ်ကျရောက်နေသော ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်း]]ဝင် အဖြစ်ပါ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံရှိ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများ]] [[ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ အနုပညာ]] rab6jylz6p6esowipyf6m2dpkewlo39 ချန်အဲ ၁ လကမ္ဘာလေ့လာရေးယာဉ် 0 47485 1054953 954103 2026-09-24T01:16:05Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 2 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1054953 wikitext text/x-wiki {{not Burmese}} {{Infobox spacecraft | Name = Chang'e 1 | Image = [[File:Chang e 1.jpg|250px]] | Caption = | Organisation = [[China National Space Administration|China National Space Administration (CNSA)]] | Major_Contractors = | Bus = | Mission_Type = [[Orbiter]] / [[Lander (spacecraft)|impactor]] | Satellite_Of = [[Moon|The Moon]] | Orbital_Insertion_Date = | Orbits = | Decay = | Launch = 2007-10-24, 10:05:04.602 [[Coordinated Universal Time|UTC]] | Carrier_Rocket = [[Long March 3A]] | Launch_Site = [[Xichang Satellite Launch Center]], Launch Pad 3<br>[[Xichang]], [[The People's Republic of China]] | Mission_Duration = Intended: 1 year <br>Actual: 2007-10-24, 10:05:04 UTC to 2009-03-01, 08:13:10 UTC<br>1 year, 4 months, 4 days, 22 hours and 7 minutes | Next = [[Chang'e 2]] | NSSDC_ID = 2007-051A | Webpage = [http://210.82.31.82/index.asp?modelname=eng\en-news CLEP] | Mass = 2,350 kg | Power = | Batteries = | Orbit_regime = | orbit_altitude = | Longitude = | Semimajor_Axis = | Eccentricity = | Inclination = ~64° | Orbital_Period = ~127 minutes | Apoapsis = ~200 km | Periapsis = ~200 km | Orbits Daily = | Repetitivity = | Main_Instruments = | Transponders = | Coverage = | Resolution = | Swath = | Spectral_Band = | Data_Rate = | SSR = | IMG_Resolution = | Refs = <ref>{{cite web | url=http://english.sina.com/technology/1/2007/1024/129176.html | title=China's first lunar probe Chang'e-1 blasts off | publisher=[[SINA Corporation]] | date=October 24, 2007 | accessdate=2007-10-24}}</ref><ref name="deorbit"/> }} '''ချန်အဲ ၁''' (pronounced roughly ''chang-uh'', {{IPA-cmn|tʂɑ̌ŋ.ɤ̌|}}; {{zh|s=嫦娥一号|p=Cháng'é yī hào}}) အာကာသယာဉ်သည် တရုတ်နိုင်ငံကပစ်လွှတ်သော လပတ်လူမဲ့စက်ရုပ်အာကာသယာဉ်ဖြစ်သည်။ တရုတ်လလေ့လာရေးအစီအစဉ်၏အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ အာကာသယာဉ်အမည်မှာ တရုတ်လနတ်သမီး [[ချန်အဲ]]ကို အမှီပြုပြီးမှည့်ခေါ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ ချန်အဲ ၁ အား ၂၀၀၇ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာ ၂၄တွင် ရှီးချန်ဂြိုဟ်တုလွှတ်တင်ရေးဌာနမှလွှတ်တင်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite web | url=http://news.xinhuanet.com/english/2007-10/24/content_6937622.htm | title=China's 1st Moon orbiter enters Earth orbit | publisher=Xinhua News Agency | date=October 24, 2007 | accessdate=2007-10-24 | archive-date=4 March 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160304042207/http://news.xinhuanet.com/english/2007-10/24/content_6937622.htm | url-status=dead}}</ref> It left [[lunar transfer orbit]] on 31 October and entered [[lunar orbit]] on 5 November.<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.efluxmedia.com/news_Chinas_Change_I_Enters_Moon_Orbit_10279.html |accessdate=9 January 2013 |archivedate=7 November 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071107081712/http://www.efluxmedia.com/news_Chinas_Change_I_Enters_Moon_Orbit_10279.html }}</ref> လ၏ပထမဆုံးဓာတ်ပုံများကို ၂၀၀၇၊ နိုဝင်ဘာ၂၆ တွင် စတင်ရရှိခဲ့သည်။ <ref>{{citeweb|url=http://www.cnsa.gov.cn/n615709/n620682/n639462/132125.html | title =China publishes first Moon picture | publisher=China National Space Administration | date=November 26, 2007 | accessdate=2007-11-26}}</ref> ၂၀၀၈၊ နိုဝင်ဘာ ၁၂ တွင် လမျက်နှာပြင်တစ်ခုလုံးအား မြေပုံထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite web | url=http://mil.news.sina.com.cn/s/2008-11-12/1559529860.html | title=China publishes first map of whole lunar surface | date=12 November 2008 | accessdate=2008-11-12}}</ref><ref name="results">{{cite web | url=http://www.cjss.ac.cn/qikan/manage/wenzhang/2010-05-02.pdf | title=Chang’E-1 Lunar Mission: An Overview and Primary Science Results | format=PDF | accessdate=9 January 2013 | archivedate=9 November 2016 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20161109223050/http://www.cjss.ac.cn/qikan/manage/wenzhang/2010-05-02.pdf }}</ref> ခရီးစဉ်သည်တစ်နှစ်The mission was scheduled to continue for a year, but was later extended and the spacecraft operated until 1 March 2009, when it was taken out of orbit. It impacted the surface of the Moon at 08:13 UTC.<ref name="deorbit">{{cite web | url=http://news.xinhuanet.com/english/2009-03/01/content_10923205.htm | title=China's lunar probe Chang'e-1 impacts Moon | last=Guodong | first=Du | date=2009-03-01 | publisher=Xinhua | accessdate=2009-03-01 | archive-date=2 March 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090302170937/http://news.xinhuanet.com/english/2009-03/01/content_10923205.htm | url-status=dead}}</ref> Data gathered by Chang'e 1 was able to create the most accurate and highest resolution 3-D map ever created of the lunar surface.<ref name="atimes.com">{{Cite web |title=Asia Times Online :: China News, China Business News, Taiwan and Hong Kong News and Business<!-- Bot generated title --> |url=http://www.atimes.com/atimes/China/LD16Ad01.html |accessdate=9 January 2013 |archivedate=12 January 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130112080559/http://atimes.com/atimes/China/LD16Ad01.html }}</ref> Moreover, Chang'e 1 is the first lunar probe to conduct passive, multi-channel, microwave remote sensing of the moon by using microwave radiator.<ref name="directory.eoportal.org">[https://directory.eoportal.org/web/eoportal/satellite-missions/c-missions/chang-e-1 Chang'e-1 - eoPortal Directory - Satellite Missions<!-- Bot generated title -->]</ref> ယင်း၏အမြွှာညီမဖြစ်သော ချန်အဲ ၂ လပတ်ယာဉ်အား ၂၀၁၀၊ အောက်တိုဘာလအစပိုင်းတွင်လွှတ်တင်ခဲ့သည်။ <ref>[http://www.bbc.co.uk/zhongwen/simp/china/2010/10/101001_china_satellite_moon.shtml 嫦娥二号奔月“有助提升军事威慑力” - BBC News 中文<!-- Bot generated title -->]</ref> == ရည်မှန်းချက်များ == ချန်အဲခရီးစဉ်တွင် အဓိကရည်မှန်းချက် ၄ ခုရှိသည်။ <ref name="results" /><ref>{{cite web | url = http://www.esa.int/esaCP/SEMPM53Z28F_index_0.html | title = Chang'e-1 - new mission to Moon lifts off | publisher = European Space Agency | accessdate=2007-10-24}}</ref> # လမျက်နှာပြင် ဘူမိတည်ဆောက်ပုံနှင့်မြေပြင်အနေအထားတို့အား သုံးဖက်မြင်ပုံများရယူပြီး အနာဂတ်လပေါ်ငြိမ့်ညောင်းစွာဆင်းသက်ရန်အတွက် မှီငြမ်းမှုပြုခြင်း။ ချန်အဲ ၁ ၏ လပတ်လမ်းThe orbit of Chang'e 1 around the Moon was designed to provide complete coverage, including areas near the north and south poles not covered by previous missions. # Analysing and mapping the abundance and distribution of various chemical elements on the lunar surface as part of an evaluation of potentially useful resources on the Moon. China hopes to extend the number of elements studied to 14 ([[potassium]] (K), [[thorium]] (Th), [[uranium]] (U), [[oxygen]] (O), [[silicon]] (Si), [[magnesium]] (Mg), [[aluminium]] (Al), [[calcium]] (Ca), [[tellurium]] (Te), [[titanium]] (Ti), [[sodium]] (Na), [[manganese]] (Mn), [[chromium]] (Cr), and [[lanthanum]] (La)),<ref name=huixian/> compared with the 10 elements (K, U, Th, Fe ([[iron]]), Ti, O, Si, Al, Mg, and Ca)<ref>{{cite journal | journal = Science | year = 1998 | volume = 281 | issue = 5382 | pages = 1484–1489 | doi = 10.1126/science.281.5382.1484 | title = Global Elemental Maps of the Moon: The Lunar Prospector Gamma-Ray Spectrometer | url = https://archive.org/details/sim_science_1998-09-04_281_5382/page/1484 | author = D. J. Lawrence, * W. C. Feldman, B. L. Barraclough, A. B. Binder, R. C. Elphic, S. Maurice, D. R. Thomsen | pmid = 9727970 | bibcode=1998Sci...281.1484L}}</ref> previously probed by [[NASA]]'s [[Lunar Prospector]]. # Probing the features of the lunar soil and assessing its depth, as well as the amount of [[helium-3]] (³He) present.<ref name=huixian/> # Probing the space environment between 40,000&nbsp;km and 400,000&nbsp;km from the Earth, recording data on the solar wind and studying the impact of solar activity on the Earth and the Moon. In addition, the lunar probe engineering system, composed of five major systems – the satellite system, the launch vehicle system, the launch site system, the monitoring and control system and the ground application system – accomplished five goals: * Researching, developing and launching China's first lunar probe * Mastering the basic technology of placing satellites in lunar orbit * Conducting China's first scientific exploration of the Moon * Initially forming a lunar probe space engineering system{{Clarify me|date=March 2009}}<!-- How is this different from the first three --> * Accumulating experience for the later phases of China's lunar exploration program == ခရီးစဉ်== [[Image:The launch of Change 1, Xichang Satellite Center, China.jpg|thumb|250px|ရှီးချန်ဂြိုဟ်တုလွှတ်တင်ရေးစခန်းတွင် ချန်အဲ ၁ ယာဉ်အားလွှတ်တင်နေပုံ]] According to the schedule, detailed design of the first program milestone was completed by September 2004. Research and development of a prototype probe and relevant testing of the probe were finished before the end of 2005. Design, manufacture, general assembly, test and ground experiments of the lunar orbiter were finished before December 2006. Originally scheduled for April 2007, the launch was postponed until October as this was "a better time for sending a satellite into the Moon's orbit".<ref>{{cite web | url=http://english.cri.cn/2906/2007/03/15/1261@205784.htm | title=Chang'e-1 Satellite Launch Delayed | publisher=[[China Radio International]] | date=March 15, 2007 | accessdate=2007-10-24 | archive-date=27 October 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071027044512/http://english.cri.cn/2906/2007/03/15/1261@205784.htm }}</ref> Chang'e 1 was launched by a [[Long March 3A]] rocket at 10:05 GMT on October 24, 2007 from [[Xichang Satellite Launch Center]] in [[Sichuan]] Province. After liftoff, Chang'e 1 made three orbits around the Earth, a burn at [[apsis|perigee]] extending the orbit's [[apsis|apogee]] further each time, until a final [[translunar injection]] burn placed it on course for the Moon on October 31, 2007. Another burn placed it in a [[polar orbit]] around the Moon, with burns at the [[Apsis#Terminology|perilune]] of the first three orbits decreasing the [[Apsis#Terminology|apolune]] until it entered a final circular orbit. Lunar orbit insertion was achieved on the November 5, 2007. To mark this occasion, the probe transmitted 30 classical Chinese songs and musical pieces, including "My Motherland", "The Song of the Yangtze River", and "High Mountains and Flowing Water". The probe was remotely controlled from stations at [[Qingdao]] and [[Kashgar]], as the first use of the [[Chinese Deep Space Network]]. The [[ESA]] [[Maspalomas Station|Maspalomas Tracking Station]] was also used to transmit signals to and from the probe. The first pictures of the Moon were relayed on November 26, 2007. The probe was designed to orbit the Moon for one year,<ref name=huixian>{{cite journal | title=Scientific objectives and payloads of Chang'E-1 lunar satellite | author=Sūn Huīxiān (孙辉先), Dài Shùwǔ (代树武), Yáng Jiànfēng (杨建峰), Wú Jì (吴季) and Jiāng Jǐngshān (姜景山) | journal=Journal of Earth System Science | year=2005 | volume=114 | pages=789–794 | url=http://www.ias.ac.in/jessci/dec2005/ilc-25.pdf |format=PDF| doi=10.1007/BF02715964 | issue=6 |bibcode = 2005JESS..114..789H }}</ref> but operations were later extended, and it remained in lunar orbit until March 1, 2009. ==ခရီးစဉ်ပြီးဆုံးခြင်း== ၂၀၀၉ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁ရက်နေ့တွင် ချန်အဲ ၁ သည် လမျက်နှာပြင်သို့ဝင်တိုက်ပြီး ခရီးစဉ်ပြီးဆုံးခဲ့သည်။ According to the State Administration of Science, Technology and Industry for National Defense (China), this was a planned and controlled impact.<ref name="AP">{{cite news | url=http://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5iZBB3YlRbLgxnFO4CJ0cYG-IQ5qwD96L5NJ82 | title=China lunar probe mission ends with planned crash | work=The Associated Press | accessdate=2009-03-02 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20090304220338/http://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5iZBB3YlRbLgxnFO4CJ0cYG-IQ5qwD96L5NJ82 | archivedate=4 March 2009 }}</ref> Impact point was {{Coord|1.50|S|52.36|E|globe:Moon|display=inline}}.<ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=2007-051A|title = NASA NSSDC Master Catalog - Chang'e 1|accessdate = 2011-01-01|archive-date = 9 February 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20140209183222/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=2007-051A}}</ref><ref>{{cite web|url = http://english.peopledaily.com.cn/90001/90781/90876/6603492.html|title = China People's Daily Online, 2 March 2009 - Chang'e-1 impacts Moon (coordinates) |accessdate = 2011-01-01}}</ref><ref>{{cite news | author= | title=Smackdown | url= | work=Aviation Week & Space Technology | date=9 March 2009 | volume=70 | issue=10 | page=16 | accessdate=2010-05-01}}</ref> During its orbital mission the probe transmitted 1,400 gigabits or 175 gigabytes (GB) of data. == ဒီဇိုင်းနှင့်တပ်ဆင်ခြင်း == ချန်အဲ ၁ အာကာသယာဉ်သည် ၂၃၅၀ ကီလိုလေးပြီး ဝန် ၁၃၀ ကီလိုသယ်ဆောင်နိုင်သည်။ [[Charge-coupled device]] (CCD)၊ စတီရီယိုကင်မရာ၊ မိုက္ကရိုထောက်တံကိရိယာများ၊ စွမ်းအင်မြင့်နေအမှုန်အာရုံခံကိရိယာများအပါအဝင် ကိရိယာ ၂၄ မျိုးတင်ဆောင်သွားသည်။ * Stereo camera with an [[optical resolution]] of 120 m and [[spectrometer]] imager operating at [[wavelength]]s of 0.48&nbsp;µm to 0.96&nbsp;µm. (created the most accurate and highest resolution 3-D map ever of the lunar surface)<ref name="atimes.com"/> * Laser [[altimeter]] with 1064&nbsp;nm, 150 [[Joule|mJ]] laser, a range resolution of 1 m and a [[Gaussian beam#Beam parameters|spot size]] of 300 m. * Imaging spectrometer * Gamma and X-ray spectrometer working in an energy range of 0.5 to 50 [[Electronvolt|keV]] for [[X-rays]] and 300 keV to 9 MeV for [[gamma ray]]s. * [[Microwave radiometer]] detecting 3, 7.8, 19.35 and 37 [[Hertz|GHz]] with a maximal penetration depth of 30, 20, 10, 1 m and a [[thermal]] resolution of 0.5 K. (conducted the first passive, multi-channel, microwave remote sensing of the moon in the world)<ref name="directory.eoportal.org"/> * [[High energy particle]] detector and two [[solar wind]] detectors capable of the detection of [[electron]]s and heavy [[ion]]s up to 730 MeV. ==ကြည့်ရန်== * [[Exploration of the Moon]] * [[List of future lunar missions]] * [[Robotic exploration of the Moon]] ==မှီငြမ်း== {{reflist|2}} ==ပြင်ပချိတ်ဆက်ရန်== {{wikinews|China launches space probe to the Moon}} * [http://www.clep.org.cn CLEP Official site] * [http://solarsystem.nasa.gov/missions/profile.cfm?MCode=CHANGE1 Chang'e 1 Mission Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071028145842/http://solarsystem.nasa.gov/missions/profile.cfm?MCode=CHANGE1 |date=28 October 2007 }} by [http://solarsystem.nasa.gov NASA's Solar System Exploration] * [http://www.astronautix.com/craft/change.htm Encyclopedia Astronautica] * [http://www.geog.umd.edu/ispmsrs2005/OuyangZiyuanAbs.htm The Scientific Objectives of Chinese Lunar Exploration Project by Ouyang Ziyuan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071026112423/http://www.geog.umd.edu/ispmsrs2005/OuyangZiyuanAbs.htm |date=26 October 2007 }} * [http://youtube.com/watch?v=hUcD9M3cxaQ YouTube video of launch] * [http://www.cctv.com/english/special/Change1/01/index.shtml Chinese State Media Coverage (CCTV) in English] * [http://starrymirror.com/chineselunarprobe1101.htm Europe, China Cooperate To Radio Lunar Probe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071110000016/http://starrymirror.com/chineselunarprobe1101.htm |date=10 November 2007 }} * [http://in.reuters.com/article/topNews/idINIndia-36091120081022 FACTBOX - Reuters - Planned lunar missions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081026110410/http://in.reuters.com/article/topNews/idINIndia-36091120081022 |date=26 October 2008 }} * [http://in.reuters.com/article/topNews/idINIndia-36089520081022 Reuters: CHRONOLOGY - Five key dates in the race to the Moon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091128220938/http://in.reuters.com/article/topNews/idINIndia-36089520081022 |date=28 November 2009 }} {{Moon spacecraft}} [[Category:လကမ္ဘာသို့ စေလွှတ်မှုများ]] nlag24qmy5l9snfacr45g495hxw6qlp တာလီမြို့ 0 47733 1055015 766357 2026-09-24T07:27:18Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1055015 wikitext text/x-wiki {{translation incomplete}} {{Infobox settlement | name = တာလီ | official_name = 大理市 | other_name = | native_name = 大理 | settlement_type = [[ခရိုင်အဆင့်မြို့]] | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = Dali 6 09.jpg | imagesize = 250px | image_caption = Wuhua Tower, a landmark spot in Dali | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_map = Location of Dali City within Yunnan (China).png | mapsize = 250px | map_caption = တာလီမြို့ (ပန်းရောင်)နှင့် တာလီစီရင်စု (အဝါရောင်)၊ ယူနန်​ပြည်နယ်၊ တရုတ်ပြည်။ | image_map1 = | mapsize1 = | map_caption1 = | image_dot_map = | dot_mapsize = | dot_map_caption = | dot_x = | dot_y = | pushpin_map = | pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> | pushpin_map_caption = Location in Yunnan | pushpin_mapsize = 250 <!-- Location ------------------>| coordinates_region = CN-53 | subdivision_type = [[နိုင်ငံ]] | subdivision_name = [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] | subdivision_type1 = [[Province (China)|ပြည်နယ်]] | subdivision_name1 = [[ယူနန်]] | subdivision_type2 = [[ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်စီရင်စု]] | subdivision_name2 = [[Dali Bai Autonomous Prefecture|တာလီ]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | leader_title2 = | leader_name2 = | leader_title3 = | leader_name3 = | leader_title4 = | leader_name4 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = | established_title2 = <!-- Incorporated (town) --> | established_date2 = | established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> | established_date3 = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = ၁၄၆၈ | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population ----------------------->| population_as_of = | population_footnotes = | population_note = | population_total = ၆၅၂,၀၀၀ | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_blank2_title = | population_blank2 = <!-- General information ---------------> | timezone = [[တရုတ်စံတော်ချိန်]] | utc_offset = +8 | latd = 25 | latm = 36 | latNS = N | longd = 100 | longm = 16 | longEW = E | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> tags--> | elevation_m = 2007 <!-- Area/postal codes & others -------->| postal_code_type = [[Postal code of China|Postal code]] | postal_code = ၆၇၁,၀၀၀ | area_code = [[တရုတ်နိုင်ငံသုံးဖုန်းနံပါတ်|၀၈၇၂]] | blank_name = | blank_info = | blank1_name = | blank1_info = | website = http://www.dali.gov.cn/ | footnotes = [http://www.yn.gov.cn/ Yunnan e-Portal] }} '''တာလီမြို့''' ({{zh|c=大理市 |p=Dàlǐ shì}}; [[Bai language|Bai]]: ''Darl•lit''; [[Hani language|Hani]]: ''Dafli'')သည် ==ရာဇဝင်== တာလီမြို့သည် ၈ ရာစုနှင့် ၉ ရာစုများတွင် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာခဲ့ပြီး အေဒီ ၉၃၇-၁၂၅၃ခုနှစ်တွင် တည်ရှိခဲ့သော နန်ချောင်နိုင်ငံ (မြန်မာအခေါ် နန်စော) နိုင်ငံများ၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၈၅၆- ၁၈၆၃ခုနှစ် [[ချင်းမင်းဆက်|ချင်မင်းဆက်]]လက်ထက်၌ ချင်မင်းဆက်ကို ဆန့်ကျင်ပုန်ကန်သော ပန်း​သေးမူစလင်ပုန်ကန်မှုကြီး တာလီီီီီမြို့၌ ဖြစ်ပွားခဲ့ဖူးပါသည်။၁၉၂၅ ခုနှစ် ငလျင်လှုပ်ချိန်တွင် တာလီမြို့သည်အကြီးအကျယ်ပျက်စီးခဲ့သည်။ .<ref name="NGDC">{{cite web|url=http://www.ngdc.noaa.gov/nndc/struts/results?eq_0=3261&t=101650&s=13&d=22,26,13,12&nd=display|title=Comments for the Significant Earthquake|last=[[National Geophysical Data Center]]|accessdate=31 July 2012|archive-date=11 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170811222615/https://www.ngdc.noaa.gov/nndc/struts/results?eq_0=3261&t=101650&s=13&d=22,26,13,12&nd=display|url-status=dead}}</ref> Dali is also famous for the many types of [[marble]] it produces, which are used primarily in construction and for decorative objects. In fact, Dali is so famous for the stone that the name of marble in Chinese is literally "Dali Stone" ({{zh|c=大理石}}; [[pinyin]]: ''dali shi''). Dali is now a major tourist destination, along with [[Lijiang, Yunnan|Lijiang]], for both domestic and international tourists. ==မြို့ဟောင်းနှင့်မြို့သစ် == [[File:Dali Xiaguan 01.JPG|left|thumb|တာလီမြို့သစ်(ရှကွမ်းတာလီမြို့)မြင်ကွင်း]] [[Image:The old town of Dali.JPG|thumb|right|မြို့ဟောင်းမြင်ကွင်း၊ စုန်စန်းဘုရားကျောင်းနှင့်ချန်စန်းတောင်]] တာလီမြို့နှင့်ယူနန်ပြည်နယ်မြို့တော်ကူမင်း(ခွန်းမင်)သည် လေကြောင်းဖြင့် မိနစ် ၄၀ ကြာခရီးကွာဝေးသည်။ . Dali's newly finished administrative district that houses the newly opened Dali International Convention Center is in Longshan District. The Dali government's urban planning keeps its old and new districts separate, to encourage tourism. မြို့သစ်ဖြစ်သော ရှကွမ်းတာလီမြို့သည် မြို့ဟောင်း၏တောင်ဘက်တွင်တည်ရှိသည်။ The old city was built during [[Ming Dynasty]] emperor [[Hongwu]]'s reign (1368–1398). Owing to the distance between them, the old city is still peaceful and quiet. ==ပထဝီအနေအထား== တာလီမြို့သည် အနောက်ဘက်ရှိ ချန်စန်းတောင်တန်းနှင့်အရှေ့ဘက် အားလ်ဟိုင်ကန်ကြားရှိ မြေဩဇာကောင်းသောလွင်ပြင်ပေါ်တွင်တည်ရှိသည်။ ပိုင်လူမျိုး၊ ယီလူမျိုးများနေထိုင်ကြသည်။ တာလီ ပိုင်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ခွင့်စီရင်စု၏မြို့တော်လည်းဖြစ်သည်။ ==ရာသီဥတု== Tempered by the low latitude and high elevation, Dali has a mild [[subtropical highland climate]] ([[Köppen climate classification|Köppen]] ''Cwb''), with short, mild, dry winters, and warm, rainy summers. Frost may occur in winter but the days still generally warm up to {{convert|15|°C}} or more. During summer, a majority of the days features some rainfall, and daytime temperatures rise to {{convert|24|°C}}. A great majority of the year's rainfall occurs from June to October. {{Weather box |metric first=y |single line=y |location = Dali (1971−2000) |Jan high C = 15.3 |Feb high C = 16.7 |Mar high C = 19.7 |Apr high C = 22.5 |May high C = 24.8 |Jun high C = 25.0 |Jul high C = 24.4 |Aug high C = 24.3 |Sep high C = 23.3 |Oct high C = 21.2 |Nov high C = 18.1 |Dec high C = 15.8 |year high C = 20.9 |Jan low C = 2.2 |Feb low C = 3.9 |Mar low C = 6.7 |Apr low C = 9.5 |May low C = 13.1 |Jun low C = 16.4 |Jul low C = 16.7 |Aug low C = 15.8 |Sep low C = 14.4 |Oct low C = 11.6 |Nov low C = 6.8 |Dec low C = 2.8 |year low C = 10.0 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 20.4 |Feb precipitation mm = 28.1 |Mar precipitation mm = 41.6 |Apr precipitation mm = 24.8 |May precipitation mm = 61.9 |Jun precipitation mm = 164.5 |Jul precipitation mm = 185.6 |Aug precipitation mm = 209.1 |Sep precipitation mm = 167.6 |Oct precipitation mm = 96.2 |Nov precipitation mm = 40.7 |Dec precipitation mm = 10.8 |unit precipitation days = 0.1 mm |Jan precipitation days = 4.0 |Feb precipitation days = 6.7 |Mar precipitation days = 8.5 |Apr precipitation days = 9.9 |May precipitation days = 10.8 |Jun precipitation days = 17.4 |Jul precipitation days = 20.0 |Aug precipitation days = 19.5 |Sep precipitation days = 17.7 |Oct precipitation days = 12.8 |Nov precipitation days = 6.2 |Dec precipitation days = 2.6 |source 1 = [http://www.weather.com.cn Weather China] |date=June 2011}} ==စိတ်ဝင်စားဖွယ်နေရာများ== [[Image:Dali-puerta-sur-c02.jpg|thumb|left|တာလီမြို့ဟောင်းတောင်ဘက်မြို့တံခါး]] [[File:1 dali old town yunnan 2012b.jpg|thumb|မြို့ဟောင်းညဖက်မြင်ကွင်း]] [[Image:3 pagodes de Dali.jpg|thumb|ချုံစန်းဘုရားကျောင်းရှိ ဘုရားသုံးဆူ]] [[File:1 dali old town yunnan 2012.jpg|thumb|မြို့လယ်ညရှုခင်း]] [[File:Dali University.jpg|thumb|right|တာလီတက္ကသိုလ်]] တာလီမြို့သည် ယူနန်ပြည်နယ်တွင် ခရီးသွားများအများအပြားလာရောက်သည့်ဒေသတစ်ခုဖြစ်သည်။ သမိုင်းဝင်နေရာများ၊ အနောက်တိုင်းအစားအစာ၊ ဂီတ၊ အင်္ဂလိပ်စကားပြောစီးပွားရေးသမားများရှိသည့် ''နိုင်ငံခြားသားလမ်းမ''တို့ဖြင့် တရုတ်ခရီးသွားနှင့်အနောက်တိုင်းခရီးသွားတို့အကြားရေပန်းစားလျက်ရှိသည်။ * တာလီပြတိုက် * [[Chong Sheng Temple]] **[[Guanyin Palace of Copper Rain]] (rebuilt in 1999) **[[Jianji Great Bell of Nanzhao]] (recast in 1997) **[[ဘုရားသုံးဆူ]] **[[Butterfly Spring]] * [[Demi-Gods and Semi-Devils film city]] * [[Shaxi, Yunnan]]: a historical town in Jianchuan County on the ''[[ancient tea route]]'' * [[Shuang lang]]: on the opposite side of the lake, a small fishing village where the guesthouse owners of Dali come to take a break of the busy life in Dali. ==ယဉ်ကျေးမှု== * [[Third Month Fair]] (Sanyue Jie) ==စီးပွားရေး== * [[Marble]] (Dali Stone) * [[Tea]]<ref> Forbes, Andrew ; Henley, David (2011). ''China's Ancient Tea Horse Road''. Chiang Mai: Cognoscenti Books. ASIN: B005DQV7Q2</ref> ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== ===Local transport=== Local transport modes include buses (11 routes in the city proper), taxis, bicycles, and boat (on the [[Erhai Lake]]). ===လေကြောင်းပို့ဆောင်ရေး=== * [[Dali Airport]] (destinations: Kunming 20 min, Xishuangbanna 25 min, Chengdu 80 min, Chongqing 70min). The airport is 13&nbsp;km to the east of Dali City (via Weishan Road or Airport Road), taxi fare Y50. Dali is a domestic airport with connections to Guangzhou and Beijing. ===ကားလမ်းများ=== *There is a Freeway between Dali and [[Chuxiong City|Chuxiong]]. *From the bus stop near the west gate in Dali there are daily buses to [[Shangri-La County]] and express buses to [[Kunming]]. Travel time by road to and from [[Kunming]] is about 3 hours and 30 minutes. Express buses to Lijiang and minibuses also leave from here. A bus leaves for [[Shaping Village|Shaping]] every Monday morning for the market. *The three biggest long-distance bus stations of Xiaguan (the "new city") are all located on Jianshe Road. There are daily trains and long-distance buses to Xiaguan from Kunming. From Xiaguan, there is a direct bus (No.4) to the Old Town of Dali. The bus No.8 links the railway station, the East and the North bus station of Xiaguan with the old city of Dali. *[[China National Highway 214]] ===ရထားလမ်းများ=== Dali has rail connections to Kunming via the [[Guangtong-Dali Railway]] and [[Lijiang, Yunnan|Lijiang]] via the [[Dali-Lijiang Railway]]. Daily train service is available to and from Kunming (1 day-train and 2 sleeping trains) and to Lijiang. As the railway network expands in Yunnan, train service will become available to [[Shangri-La County]] and [[Ruili]]. ==ဓာတ်ပုံပြခန်းများ== <gallery> Image:Dali old city 1.jpg|Dali old town (1999) Image:Dali old city 2.jpg|Dali old town (1999) Image:Dali old city 5.jpg|Dali old town (1999) Image:Dali old city 6.jpg|Dali old town (1999) Image:Dali old city 7.jpg|Dali old town (1999) Image:Dali old city 9.jpg|Dali old town (1999) Image:Dali old city 10.jpg|Dali old town (1999) Image:Dali old city 12.jpg|Dali old town (1999) Image:Dali old city 13.jpg|Dali old town (1999) Image:Old temple being renovated in Dali China.jpg|Temple renovation in Dali (1999) Image:Altar in Dali China being cleaned 2.jpg|Cleaning an altar (1999) Image:Buddha statue in Dali China.jpg|Buddha statue in Dali (1999) </gallery> ==မှီငြမ်း== {{Reflist}} ==ပြင်ပချိတ်ဆက်ရန်== {{commons category|Dali City}} {{Wikivoyage|Dali}} *[http://www.dali.gov.cn Dali City Official Website] *[http://www.yndl.gov.cn/ Dali News and Information Network] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051030185048/http://www.yndl.gov.cn/ |date=30 October 2005 }} {{Yunnan}} {{coord|25|42|N|100|9|E|region:CN_type:city(520000)|display=title}} [[Category:တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ မြို့များ]] 3tbrl9xxhejcd1hlc0dzukznwv6cl4a ကဏ္ဍ:ကယားလူမျိုးစု 14 53001 1054931 671044 2026-09-23T22:29:55Z ~2026-51577-88 148559 /* */ 1054931 wikitext text/x-wiki မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား ကယားလူမျိုးစု (၉)စု ရှိသည်။ အက္ခရာစဉ်အတိုင်း စဉ်ထားသည်။ # [[ကယန်းလူမျိုး|ကယန်း(သို့)ပဒေါင် ]] # [[ကယားလူမျိုး|ကယား(သို့)ကရင်နီ]] # [[ဂေခိုလူမျိုး|ဂေခို(ကဲ့ခို)]]|[[ကယန်းလူမျိုး|ကယန်း]] # [[ဂေဘားလူမျိုး]] # [[ဇယိန်လူမျိုး]]|[[ကယန်း]] # [[ပရဲလူမျိုး]] # [[မနူမနောလူမျိုး]] # [[ယင်းတလဲလူမျိုး]] # [[ယင်းဘော်လူမျိုး]]|[[ကယန်းလူမျိုး|ကယန်း]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] hfxkvqlt65ub36kqdm4dv5vtk5f9b6z ကာရစ်ဘီယံ 0 55457 1054927 726189 2026-09-23T21:56:58Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1054927 wikitext text/x-wiki {{Three other uses|ကျွန်းများအုပ်စုတစ်ခု|ကာရစ်ဘီယံဒေသ တိုင်းရင်းသားများနှင့် ကာရစ်ဘီယံအနွယ်လူမျိုးများ|ကာရစ်ဘီယံလူမျိုး|ယင်းတို့ကို ဝန်းရံနေသောရေပြင်|ကာရစ်ဘီယံ ပင်လယ်}} {{Infobox| bodyclass = geography | title = ကာရစ်ဘီယံ | image = [[File:Caribbean-4.png|250px]] | label1 = ဧရိယာ | data1 = {{convert|2,754,000|km2|sqmi|abbr=on}} | label2 = ကုန်းမြေဧရိယာ | data2 = {{convert|239,681|km2|sqmi|abbr=on}} | label3 = လူဦးရေ (၂၀၀၉) | data3 = ၃၉,၁၆၉,၉၆၂<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html Country Comparison :: Population] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927165947/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html |date=27 September 2011 }}. CIA. The World Factbook</ref> | label4 = [[လူဦးရေ သိပ်သည်းဆ]] | data4 = {{convert|151.5|/km2|abbr=on}} | label5 = [[လူမျိုးစု]] | data5 = [[အာဖရို-ကာရစ်ဘီယံ]]၊ [[ကာရစ်ဘီယံလူဖြူ]]၊ [[အင်ဒို-ကာရစ်ဘီယံ]]၊ [[တရုတ်ကာရစ်ဘီယံ]]၊<ref>{{cite book |last=McWhorter |title=Defining Creole |page=379 |publisher=Oxford University Press US |year=2005 |url=http://books.google.com/books?id=zdxJJVY54nYC&pg=PT387 |isbn=0-19-516670-1|first=John H.}}</ref> [[Arawak]] ([[Kalinago]], [[Taíno]]) | label6 = Demonym | data6 = ကာရစ်ဘီယံ၊ ကာရစ်ဘီယံလူမျိုး၊ အနောက်အင်ဒီယန်း | label7 = ဘာသာစကားများ | data7 = [[စပိန်ဘာသာစကား|စပိန်]]၊ [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]]၊ [[ပြင်သစ်ဘာသာစကား|ပြင်သစ်]]၊ [[ဒတ်ခ်ျဘာသာစကား|ဒတ်ခ်ျ]]၊ ပြင်သစ်ကပြားစကား၊ အင်္ဂလိပ်ကပြားစကား၊ [[ကာရစ်ဘီယံဒေသ၏ ဘာသာစကားများ|အခြား]] | label8 = အုပ်ချုပ်ရေး | data8 = ၁၃ (အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင်နိုင်ငံများ)<br />၁၇ (အမှီအခိုနယ်မြေများ) | label9 = အကြီးဆုံးမြို့များ | data9 = [[ကာရစ်ဘီယံဒေသရှိ မြို့များစာရင်း]]<br />{{flagicon|Dominican Republic}} [[ဆန်တိုဒိုမီဂိုမြို့]]<br />{{flagicon|Puerto Rico}} [[ဆန်ဝှမ်းမြို့]]<br />{{flagicon|Haiti}} [[ပို့တ်အော်ရ်ပရင့်စ်မြို့]]<br />{{flagicon|Venezuela}} [[မာရာကိုင်ဘိုမြို့]]<br />{{flagicon|Cuba}} [[ဟာဗားနားမြို့]]<br />{{flagicon|Venezuela}} [[ပေါ်တိုလာခရုမြို့]]<br />{{flagicon|Colombia}} [[ဘာရန်ကီလာမြို့]]<br />{{flagicon|Colombia}} [[ကာတာဂျီးနားမြို့၊ ကိုလံဘီယာ|ကာတာဂျီးနားမြို့]]<br />{{flagicon|Venezuela}} [[ဘာစီလိုနာမြို့၊ ဗင်နီဇွဲလား|ဘာစီလိုနာမြို့]]<br />{{flagicon|Jamaica}} [[ကင်းစတန်မြို့၊ ဂျမေကာ|ကင်းစတန်မြို့]]<br />{{flagicon|Dominican Republic}} [[ဆန်ဒီရေဂိုဒီ ကာဘာလာရိုမြို့]]<br />{{flagicon|Mexico}} [[ကန်ကွန်းမြို့]]<br />{{flagicon|Colombia}} [[စန်တာမာတာမြို့]]<br />{{flagicon|Cuba}} [[ဆန်ဒီရေဂိုဒီကျူးဘားမြို့]]<br />{{flagicon|Venezuela}} [[ကူမန်းနားမြို့]]<br />{{flagicon|Cuba}} [[ဟော်ဂန်မြို့]]<br />{{flagicon|Trinidad and Tobago}} [[ပို့တ်အော့ဖ်စပိန်မြို့]] | label10 = ထိပ်ဆုံးလယ်ဗယ် အင်တာနက်ဒိုမိန်း | data10 = အများအပြား | label11 = Calling code | data11 = အများအပြား | label12 = [[အချိန်ဇုန်]] | data12 = UTC-5 မှ UTC-4 }} '''ကာရစ်ဘီယံ''' ({{lang-en|Caribbean}}; {{IPAc-en|ˌ|k|ær|ɨ|ˈ|b|iː|ə|n}} (သို့) {{IPAc-en|k|ə|ˈ|r|ɪ|b|i|ə|n}}; {{lang-es|Caribe}}; {{lang-nl|{{Audio|Nl-Caraïben.ogg|Caraïben}}}}; {{lang-fr|Caraïbe}} သို့မဟုတ် ''Antilles'') သည် [[ကာရစ်ဘီယံ ပင်လယ်]]၊ ကာရစ်ဘီယံပင်လယ်တွင်းရှိ ကျွန်းများနှင့် ဝန်းရံလျက်ရှိသော ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် ဒေသတစ်ခုဖြစ်သည်။ [[မက္ကဆီကိုပင်လယ်ကွေ့]]နှင့် [[မြောက်အမေရိက]] ကုန်းမြေမကြီးတို့၏ အရှေ့တောင်ဘက်၊ [[ဗဟိုအမေရိက]]၏ အရှေ့ဘက်နှင့်၊ [[တောင်အမေရိက]]၏ မြောက်ဘက်တို့တွင် တည်ရှိသည်။ ကာရစ်ဘီယံပလိတ်ပေါ်တွင် အများဆုံးတည်ရှိနေကာ ကျွန်းများ၊ ကျွန်းငယ်များ၊ သန္တာကျောက်တန်းများ ၇၀၀ ကျော်တည်ရှိသည်။ နိုင်ငံရေးပထဝီဝင်အရ ကာရစ်ဘီယံကျွန်းများကို မြောက်အမေရိက၏ ဒေသခွဲတစ်ခုအနေဖြင့် မှတ်ယူကြပြီး<ref>[http://unstats.un.org/unsd/methods/m49/m49regin.htm#ftnb ''Standard Country and Area Codes Classifications (M49)]'', United Nations Statistics Division</ref><ref>[http://www.nationalgeographic.com/xpeditions/atlas/index.html?Parent=nameri&Rootmap=&Mode=d&SubMode=w North America Atlas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031024172731/http://www.nationalgeographic.com/xpeditions/atlas/index.html?Parent=nameri&Rootmap=&Mode=d&SubMode=w |date=24 October 2003 }} National Geographic</ref><ref>[http://atlas.nrcan.gc.ca/site/english/maps/reference/international/north_america/referencemap_image_view "North America"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061021010223/http://atlas.nrcan.gc.ca/site/english/maps/reference/international/north_america/referencemap_image_view |date=21 October 2006 }} ''Atlas of Canada''</ref><ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/418612/North-America "North America"]. ''Britannica Concise Encyclopedia''; "...&nbsp;associated with the continent is Greenland, the largest island in the world, and such offshore groups as the Arctic Archipelago, the Bahamas, the Greater and Lesser Antilles, the Queen Charlotte Islands, and the Aleutian Islands."</ref><ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html ''The World: Geographic Overview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100105171656/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html |date=5 January 2010 }}'', The World Factbook, Central Intelligence Agency; "North America is commonly understood to include the island of Greenland, the isles of the Caribbean, and to extend south all the way to the Isthmus of Panama."</ref> ယင်းတို့ကို အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံများ၊ ပင်လယ်ရပ်ခြားပိုင်နက်များ၊ အမှီအခိုနယ်မြေများအပါအဝင် နယ်မြေပေါင်း ၃၀ အဖြစ်ခွဲခြားထားသည်။ == ပထဝီဝင် == ===ကျွန်းအုပ်စုများ=== '''[[ဂရိတ်တားအန်တီလီးစ်ကျွန်းစု]]''' * {{flag|Cuba}} * [[ဟစ်စပန်နီအိုလာကျွန်း]] ** {{flag|Haiti}} ** {{flag|Dominican Republic}} * {{flag|Jamaica}} * {{flag|Cayman Islands}} (ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း) * {{flag|Puerto Rico}} (အမေရိကန် ဓနသဟာယ) '''[[လက်ဆားအန်တီလီးစ်ကျွန်းစု]]''' * '''[[လီးဝပ်ကျွန်းများ]]''' ** {{flag|U.S. Virgin Islands}} (အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု) *** [[စိန့်ခရော့ကျွန်း၊ အမေရိကန်ဗာဂျင်အိုင်းလန်း|စိန့်ခရော့ကျွန်း]] *** [[စိန့်သောမတ်စ်ကျွန်း၊ အမေရိကန်ဗာဂျင်အိုင်းလန်း|စိန့်သောမတ်စ်ကျွန်း]] *** [[စိန့်ဂျွန်ကျွန်း၊ အမေရိကန်ဗာဂျင်အိုင်းလန်း|စိန့်ဂျွန်ကျွန်း]] *** [[ဝါးတားကျွန်း၊ အမေရိကန်ဗာဂျင်အိုင်းလန်း|ဝါးတားကျွန်း]] ** {{flag|British Virgin Islands}} (ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း) *** [[တော်တိုလာကျွန်း]] *** [[ဗာဂျင်ဂေါ်ဒါကျွန်း]] *** [[အန်နဂါဒါကျွန်း]] *** [[ဂျော့စ်ဗန်ဒိတ်ကျွန်း]] ** {{flag|Anguilla}} (ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း) ** {{flag|Antigua and Barbuda}} *** [[အင်တီဂွါကျွန်း]] *** [[ဘာဘူဒါကျွန်း]] *** [[ရဒွန်ဒါကျွန်း]] ** [[စိန့်မာတင်ကျွန်း]]၊ နိုင်ငံရေးအရ နှစ်ပိုင်းခွဲထားသည်။ *** {{flag|Saint Martin}} (ပြင်သစ်) *** {{flag|Sint Maarten}} ([[နယ်သာလန် ဘုရင့်နိုင်ငံ]]) ** {{flag|Saba}} ([[ကာရစ်ဘီယံနယ်သာလန်|ဘီအီးအက်စ်ကျွန်းများ]]၊ နယ်သာလန်နိုင်ငံ) ** {{flag|Sint Eustatius}} ([[ကာရစ်ဘီယံနယ်သာလန်|ဘီအီးအက်စ်ကျွန်းများ]]၊ နယ်သာလန်နိုင်ငံ) ** {{flag|Saint Barthélemy|local}} ([[ပြင်သစ်အန်တီလီးစ်ကျွန်းစု]]၊ ပြင်သစ်နိုင်ငံ) ** {{flag|Saint Kitts and Nevis}} *** [[စိန့်ကစ်ကျွန်း]] *** [[နီးဗစ်ကျွန်း]] ** {{flag|Montserrat}} (ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း) ** {{flag|Guadeloupe|local2}} ([[ပြင်သစ်အန်တီလီးစ်ကျွန်းစု]]၊ ပြင်သစ်နိုင်ငံ) *** [[Les Saintes]] *** [[Marie-Galante]] *** [[La Désirade]] * '''[[ဝင်းဝါဒ်ကျွန်းများ]]''' ** {{flag|Dominica}} ** {{flag|Martinique|local}} ([[ပြင်သစ်အန်တီလီးစ်ကျွန်းစု]]၊ ပြင်သစ်နိုင်ငံ) ** {{flag|Saint Lucia}} ** {{flag|Saint Vincent and the Grenadines}} *** [[စိန့်ဗင်းဆင့်ကျွန်း]] *** [[ဂရိနေဒိုင်ကျွန်း]] ** {{flag|Grenada}} *** [[ဂရီနေဒါကျွန်း]] *** [[ကာရီယာကူနှင့် ပတ်တီမာတီနစ်]] * {{flag|Barbados}} * {{flag|Trinidad and Tobago}} ** [[တိုဘက်ဂိုကျွန်း]] ** [[ထရီနီဒတ်ကျွန်း]] * '''[[လီးဝပ်အန်တီလီးစ်ကျွန်းစု]]''' ** {{flag|Aruba}} ([[နယ်သာလန် ဘုရင့်နိုင်ငံ]]) ** {{flag|Curaçao}} ([[နယ်သာလန် ဘုရင့်နိုင်ငံ]]) ** {{flag|Bonaire}} ([[ကာရစ်ဘီယံနယ်သာလန်|ဘီအီးအက်စ်ကျွန်းများ]]၊ နယ်သာလန်နိုင်ငံ) == ကိုးကား == {{reflist}} [[Category:ကာရစ်ဘီယံ]] [[Category:ကာရစ်ဘီယံကျွန်းများ]] [[Category:အမေရိက၏ ဒေသများ]] {{ပထဝီဝင်-stub}} 50geb8gv9vai805emch5zf82mho4ba2 Neil deGrasse Tyson 0 58295 1054907 766834 2026-09-23T20:31:43Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1054907 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist |name = Neil deGrasse Tyson |image = Tyson - Apollo 40th anniversary 2009.jpg |image_size = 250px |caption = <small>အပိုလို ၁၁ နှစ်လေးဆယ်မြောက်အခမ်းအနားတွင် အမျိုးသားလေကြောင်းနှင့် အာကာသပြတိုက်၊ ဝါရှင်တန်မြို့၌ Tyson အခမ်းအနားမှူး လုပ်ပေးနေပုံ၊ ဇူလိုင် ၂ဝဝ၉။</small> |birth_date = {{Birth date and age|1958|10|5}} |birth_place = မန်ဟတ်တန်၊ နယူးယောက်မြို့၊ {{flag|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}}။ |field = [[နက္ခတ္တရူပဗေဒ]]၊ [[စကြဝဠာဗေဒ|ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စကြဝဠာဗေဒ]]၊ သိပ္ပံ ဆက်သွယ်ရေး။ |work_institutions = American Museum of Natural History, PBS, Planetary Society |alma_mater = {{nowrap| [[ဟားဗတ် တက္ကသိုလ်]]<small>(ဝိဇ္ဇာဘွဲ)</small><br />တကၠဆက် တက္ကသိုလ် <small>(မဟာ ဝိဇ္ဇာဘွဲ)</small><br />ကိုလမ်ဘီယာ တက္ကသိုလ် <small>(မဟာ စိတ်ပညာဘွဲ၊ ပါရဂူ)</small>}} |thesis_title = A study of the abundance distributions along the minor axis of the Galactic bulge |thesis_url = http://adsabs.harvard.edu/abs/1992PhDT.........1T |thesis_year = 1991 |doctoral_advisor = အာရ် မိုက်ကယ် ရစ်ချ် |doctoral_students = |known_for = |influences = [[နယူတန်]]၊ [[ကားလ် ဆေဂန်]]၊ ရစ်ချက် ဖီးမန်း၊ [[အိုင်းစတိုင်း]]။ |influenced = |prizes = NASA Distinguished Public Service Medal <small>(၂၀၀၄)</small><br />Klopsteg Memorial Award <small>(၂၀၀၇)</small><br />Public Welfare Medal <small>(၂၀၁၅)</small> |footnotes = |spouse = အဲလက် ယောင်<br /><small>(၁၉၈၈–လက်ရှိ၊ သားသမီး ၂ ယောက်)</small> |signature = Neil deGrasse Tyson signature.svg }} '''Neil deGrasse Tyson''' (၁၉၅၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၅ ရက်နေ့) သည် အမေရိကန်လူမျိုး နက္ခတ္တရူပဗေဒပညာရှင်၊ စာရေးဆရာတစ်ယောက်ဖြစ်သည်။ မန်ဟတ်တန်၊ နယူးယောက်မြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး ဟားဗတ်တက္ကသိုလ်မှ [[ရူပဗေဒ]]ပညာရပ်ဖြင့် ၁၉၈ဝ ခုနှစ်တွင် ဘွဲရခဲ့သည်။ တက္ကဆပ် တက္ကသိုလ်မှ ၁၉၈၃ ခုနှစ်တွင် [[နက္ခတ္တဗေဒ]]ပညာရပ်အား ပြီးဆုံးကာ ကိုလမ်ဘီယာ တက္ကသိုလ်မှ နက္ခတ္တရူပဗေဒဘာသာရပ်ဖြင့် ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် ပါရဂူဘွဲအား ရယူခဲ့သည်။ ၂ဝဝ၄ ခုနှစ်တွင် ''NASA Distinguished Public Service Medal'' ဆုအား ချီးမြင့်ခံရသည်။ ၂ဝဝ၆ ခုနှစ်မှ ၂ဝ၁၁ ခုနှစ်အတွင်း PBS မှ ''NOVA ScienceNow'' ရုပ်သံလွှင့်အစီစဉ်တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၂ဝ၁၄ ခုနှစ်တွင် တီဗွီဇာတ်လမ်းတွဲ ''Cosmos: A Spacetime Odyssey'' အား ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ယင်းသည် ၁၉၈ဝ ခုနှစ်တွင် [[ကားလ် ဆေဂန်]]၏ ''Cosmos: A Personal Voyage'' ဟူသော ဇာတ်လမ်းတွဲအား ပြန်လည်ပြသည့်ဇာတ်လမ်းတွဲဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|publisher=Fox|title=Cosmos – A Spacetime Odyssey|url=http://www.cosmosontv.com/|accessdate=October 25, 2014|archivedate=10 May 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200510222736/https://cosmosontv.com/}}</ref> အမေရိကန် ''National Academy of Sciences'' ဟူသောအဖွဲ့မှ Tyson အား ၂ဝ၁၅ ခုနှစ်တွင် ''Public Welfare Medal'' ဟူသောဆုအား ပေးအပ်ခဲ့သည်။<ref>"[http://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/feb-26-2015-NASawards.html Neil deGrasse Tyson to Receive Public Welfare Medal – Academy's Most Prestigious Award] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150301210506/http://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/feb-26-2015-NASawards.html |date=1 March 2015 }}" (2015-02-26). National Academy of Sciences. Retrieved 2015-03-09.</ref> ==ငယ်ဘဝ== Tyson သည် မန်ဟတ်တန်၊ နယူးယောက်မြို့တွင် ဒုတိယမြောက်သားအဖြစ် မွေးဖွားခဲ့သည်။<ref>{{cite web|author=The Science Foundation|date=January 1, 2011|url=https://www.youtube.com/watch?v=xKOoTRE1HUc#t=17m19s|title=Neil deGrasse Tyson – Called by the Universe|publisher=YouTube|accessdate=February 9, 2012}}</ref> သူ့မိခင် Sunchita Maria သည် အမေရိကန် ကျန်းမာရေးဌာနမှ gerontologist ဖြစ်သည်။ သူ့ဖခင်မှာ Cyril deGrasse Tyson ဖြစ်ပြီး အဖရိကန်-အမေရိကန်လူမျိုးဖြစ်သည်။ Tyson ၏ အလယ်နာမည် deGrasse မှာ အဖွားအမည် Altima de Grasse မှ မည့်ခေါ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ ==ကျမ်းကိုး== {{Reflist}} [[Category:သိပ္ပံပညာရှင်များ]] {{Lifetime|၁၉၅၈| |}} {{Bio-stub}} 1amc29r91z1thud4is940jb15nb2mhb ကြယ်တာရာကြားဝယ် (ရုပ်ရှင်) 0 59623 1054940 1046923 2026-09-23T23:33:14Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1054940 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Interstellar | image = Interstellar film poster.jpg | alt = A ringed spacecraft near a wormhole, here depicted as a massive reflective sphere. | caption = ရုပ်ရှင်ရုံ ပိုစတာ | director = Christopher Nolan | producer = {{Plainlist| * Emma Thomas * Christopher Nolan * Lynda Obst }} | writer = {{Plainlist| * Jonathan Nolan * Christopher Nolan }} | starring = {{Plainlist| <!---Per Template:Infobox film, "Insert the names of the actors as they are listed in the BILLING BLOCK of the poster for the film's original theatrical release." ---> * Matthew McConaughey * Anne Hathaway * [[ဂျက်ဆီကာ ချက်စတိန်း]] * Bill Irwin * Ellen Burstyn * Michael Caine <!---STOP! DO NOT CHANGE! These six actors (McConaughey, Hathaway, Chastain, Irwin, Burstyn, Caine) are the only cast members that appear in the billing block. NOTE: The billing block is the list of names at the BOTTOM portion of the poster. This particular poster doesn't have a billing block but other posters of Interstellar do. ---> }} | music = Hans Zimmer | cinematography = Hoyte van Hoytema | editing = Lee Smith | production companies = {{Plainlist| * Legendary Pictures * Syncopy Inc. * Lynda Obst Productions }} | distributor = {{Plainlist| * Paramount Pictures <br /> <small>(မြောက်အမေရိက)</small> * Warner Bros. Pictures <br /> <small>(နိုင်ငံတကာ)</small> }} | released = {{Film date|2014|10|26|TCL တရုတ်ရုပ်ရှင်ရုံ|2014|11|05|အမေရိကန်|2014|11|07|ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း}}<!--- First release (premiere/festival) and countries of production per [[WP:FILMRELEASE]] ---> | runtime = ၁၆၉ မိနစ်<!--Theatrical runtime: 169:04--><ref>{{cite web |url=http://www.bbfc.co.uk/releases/interstellar-film |title=Interstellar |publisher=BBFC |date=October 20, 2014 |accessdate=October 20, 2014 |archive-date=24 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181224233554/http://www.bbfc.co.uk/releases/interstellar-film |url-status=dead}}</ref> | country = {{Plainlist| * အမေရိကန်<ref name="BFI">{{cite web |url=http://explore.bfi.org.uk/5452c65e2de78 |title=Interstellar (2014) |publisher=British Film Institute |accessdate=December 10, 2014 |archivedate=8 December 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151208183554/http://explore.bfi.org.uk/5452c65e2de78 }}</ref> * ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း<ref name="BFI"/> }} | language = [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာ]] | budget = $165 million<ref name="BOM">{{cite web |url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=interstellar.htm |title=Interstellar (2014) |publisher=Box Office Mojo |accessdate=August 29, 2015}}</ref> | gross = $675 million<ref name="BOM"/> }} '''ကြယ်တာရာကြားဝယ်''' ရုပ်ရှင်သည် ၂ဝ၁၄ ခုနှစ် ခရစ္စတိုဖာ နိုလန်မှ ဒါရိုက်တာလုပ်ကာ ရိုက်ကူးထားသည့် သိပ္ပံစိတ်ကူးယဉ်ဇာတ်လမ်းဖြစ်သည်။ အဓိကဇာတ်ဆောင်များအဖြစ် Matthew McConaughey, Anne Hathaway, Jessica Chastain နှင့် Michael Caine တို့မှ ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ထားသည်။ ဇာတ်ကား၏သရုပ်မှာမူ အာကာသယာဉ်မှူးများသည် တွင်းပေါက်ကနေတစ်ဆင့် ကမ္ဘာသစ်များအား လူသားများအတွက် ရှာဖွေကြခြင်းဖြစ်သည်။ ယင်းဇာတ်ကားရိုက်ကူးခဲ့ရာ၌ ငွေကြေးကုန်ကျများပြားသည့် အထူးလုပ်ဆောင်ချက်များအား သုံးခဲ့ရသည်ဟုဆိုသည်။ ရုပ်ရှင်အား အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု လော့အိန်ဂျယ်မြို့၌ ၂ဝ၁၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ဖြန့်ချိခဲ့သည်။ ၈၇ ကြိမ်မြောက် အကယ်ဒမီဆုပေးပွဲတွင် ယင်းဇာတ်ကားသည် အကောင်းဆုံး အထူးပြုလုပ်ချက်ဆု၊ အကောင်းဆုံး အသံတည်းဖြတ်ခြင်းဆု၊ အကောင်းဆုံး ဒီဇိုင်းထုတ်လုပ်ခြင်းဆု အစရှိသော ဆုအသီးသီးအား ဆွတ်ခူးရရှိခဲ့သည်။ ==ဇာတ်ညွှန်းအကျဉ်း== ကမ္ဘာပေါ်မှ ယာခင်းများသည့် ကြီးမားသော ပိုးကျခြင်းကြောင့် အစာရေစာ ရှားပါးလာကာ လူသားမျိုးနွယ် မျိုးတုန်းပျောက်ကွယ်ရကိန်းနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။ ကူးပါးသည် နာဆာ၏ ယခင်လေယာဉ်မှူးဟောင်းနှင့် ယာသမားတစ်ယောက်ဖြစ်ကာ သားသမီးနှစ်ယောက်ရှိသည်။ တစ်နေ့တွင် သမီးဖြစ်သူနှင့်အတူ နာဆာ၏ လျှို့ဝှက်နေရာအား ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ယင်းမှတဆင့် ဒေါက်တာ ဘရန်းနှင့် ဆုံခဲ့သည်။ သူတို့သည် လွန်ခဲ့သောဆယ်စုနှစ်တစ်ခုလောက်ကတည်းက လူသားများလိုက်ပါသော အာကာသယာဉ်များအား တွင်းပေါက်များမှတဆင့် ကမ္ဘာသစ်ဆီသို့ စေလွှတ်ခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ စကြဝဠာအခြားတစ်ဖက်သို့ ဂယ်လက်ဆီများအားဖြတ်ကာ ခရီးသွားရန်အတွက် [[စနေဂြိုဟ်]]အနီးတွင် အင်မတန်ကြီးမားသည့် [[တွင်းနက်]]တစ်ခုအား လွန်ခဲ့သောနှစ် ၄ဝ ခန့်က စတင်တွေ့ရှိခဲ့သည်။ အစီစဉ် (က) လူသားများအား တတ်နိုင်သမျှ ''Endurance'' ယာဉ်ပေါ် တင်ခေါ်ကာ ကမ္ဘာမြေမှ ထွက်ခွာရန်၊ အစီစဉ် (ခ) အအေးရိုက်ထားသော လူသားမျိုးဥ ၅ဝဝဝ အားသယ်ဆောင်ပြီး လူသားမျိုးနွယ်အား ရှင်သန်အောင်ပြုလုပ်ရန် ဖြစ်သည်။ ကူးပါးသည် ယင်းခရီးစဉ်တွင် စေတနာဝန်ထမ်းအဖြစ်ပါဝင်ရန် သဘောတူခဲ့သည်။ ''Endurance'' ဖြင့် စနေဂြိုဟ်သို့ ၂ နှစ်ခန့်ကြာခဲ့သည်။ စနေဂြိုဟ်အနားသို့ရောက်သောအခါ တွင်းနက်အား slingshot အဖြစ်အသုံးချကာ ပြင်ပစကြဝဠာဆီသို့ ရောက်သွားသည်။ ကူးပါးနှင့် ဒေါက်တာဘရန်းတို့သည် မီလာဂြိုဟ်သို့ ဆင်းသက်မိရာ မတော်တဆမှုကြောင့် ၁ နာရီကျော်ခန့် ကြာသွားသည်။ ယင်းဂြိုဟ်၌ ၁ နာရီကျော်သည် ကမ္ဘာမြေ၌ ဆယ်စုနှစ် နှစ်ခု ကျော်သွားလေသည်။ ယင်းဂြိုဟ်ပတ်လမ်းအပေါ်တွင် စောင့်နေသော ဒိုလီအတွက်မူ ၂၃ နှစ် စောင့်စားခဲ့ရသည်ဟုဆိုသည်။ ကမ္ဘာမြေမှ အင်မတန်များပြားသော သတင်းများရောက်လာသောအခါ အံ့ဩရလေသည်။ အကြောင်းမူ ကူးပါး၏ သားငယ်မှာမူ အိမ်ထောင်ကျကာ ကလေးတစ်ယောက်ပင် ရလေပြီ။ သူ့သမီး မာဖီလည်း အသက် ၃၀ ကျော်သွားလေပြီ။ ==သရုပ်ဆောင်== {{multiple image | direction = horizontal | width1 = 156 | width2 = 155 | footer = ကူးပါးနှင့် ဒေါက်တာဘရန်းအဖြစ် Matthew McConaughey နှင့် Anne Hathaway | image1 = Matthew McConaughey - Goldene Kamera 2014 - Berlin.jpg | alt1 = Matthew McConaughey | image2 = AnneHathawayAAFeb09.jpg | alt2 = Anne Hathaway }} * ကူးပါးအဖြစ် Matthew McConaughey * ဒေါက်တာ အလီမီယား ဘရန်းအဖြစ် Anne Hathaway * မာဖီအဖြစ် [[ဂျက်ဆီကာ ချက်စတိန်း]] :* မာဖီ ငယ်ရွယ်စဉ်ဘဝကအဖြစ် Mackenzie Foy :* အသက်ရလာသည့်မာဖီအဖြစ် Ellen Burstyn * ကူးပါး၏ ယောက္ခမအဖြစ် John Lithgow * ဒေါက်တာ ဂျွန်ဘရန်းအဖြစ် Michael Caine * တွန် ကူပါးအဖြစ် Casey Affleck :* တွန် ငယ်စဉ်ဘဝကအဖြစ် Timothée Chalamet * ဒေါက်တာ ဒိုလီအဖြစ် Wes Bentley * TARS အဖြစ် Bill Irwin {{small|(အသံသရုပ်ဆောင်)}} * CASE အဖြစ် Josh Stewart {{small|(အသံ)}} * Getty အဖြစ် Topher Grace * ဒေါက်တာ ရိုမလီအဖြစ် David Gyasi * ဒေါက်တာမန်းအဖြစ် [[မတ်ဒေမွန်]] * လူးဝစ် ကူပါးအဖြစ် Leah Cairns ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[Category:သိပ္ပံစိတ်ကူးယဉ် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] [[Category:၂၀၁၄ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] [[Category:အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] [[Category:အမေရိကန် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] [[Category:အမေရိကန် သိပ္ပံစိတ်ကူးယဉ် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] c92n34j1lmqicmf96qiydnzqtp8xb37 အလန် ကျူးရင်း 0 59667 1054889 1049133 2026-09-23T16:16:08Z Dr Lotus Black 31011 1054889 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = အလန် ကျူးရင်း <br> {{post-nominals|country=GBR|size=80%|OBE|FRS}} | honorific_suffix = {{post-nominals|country=GBR|size=100%|OBE|FRS}} | image = Alan Turing (1912-1954) in 1936 at Princeton University.jpg | caption = Turing in 1936 | birth_name = Alan Mathison Turing | birth_date = {{Birth date|df=y|1912|6|23}} | birth_place = [[:en:Maida Vale|မေဒါဗေးလ်]]၊ လန်ဒန်၊ အင်္ဂလန် | death_date = {{Death date and age|df=y|1954|6|7|1912|6|23}} | death_place = {{Nowrap|[[:en:Wilmslow]], Cheshire, England}} | death_cause = အငြင်းပွါးဖွယ် (ဆိုက်ယာနိုက်အဆိပ်သင့်ခြင်း သို့မဟုတ် သေကြောင်းကြံစည်ခြင်း){{efn|group=note|Turing's death was officially determined as a suicide by an [[inquest]], but this has been disputed.}} | partner = [[:en:Joan Clarke]]{{efn|group=note|Alan and Joan were engaged in 1941 but did not marry.}}<!-- Not listing engagement date here; Google displays engagement date as if it were a marriage --> | field = {{Plainlist| * [[ယုတ္တိဗေဒ]] * [[သင်္ချာ]] * [[:en:Cryptanalysis]] * [[ကွန်ပျူတာသိပ္ပံပညာ]] * [[:en:Mathematical and theoretical biology]]<ref name=googlescholar>{{Google scholar id}}</ref> }} | work_institutions = {{Plainlist| * [[:en:Victoria University of Manchester|University of Manchester]] <!-- The old University of Manchester --> * [[:en:Government Code and Cypher School|Government Code and Cypher School]] * [[:en:National Physical Laboratory (United Kingdom)|National Physical Laboratory]] }} | alma_mater = {{Plainlist| * {{nowrap|[[ကိန်းဘရစ်ချ် တက္ကသိုလ်]] <!--[[King's College, Cambridge]] doesn't award degrees--> ([[ဝိဇ္ဇာဘွဲ့]]၊ [[:en:Master of Arts (Oxford, Cambridge, and Dublin)|မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့]])}} * [[:en:Princeton University]] (PhD) }} | doctoral_advisor = [[:en:Alonzo Church]]<ref name="mathgene">{{MathGenealogy|id=8014}}</ref> | doctoral_students = {{Plainlist| * [[:en:Robin Gandy]]<ref name="mathgene"/><ref name=gandyphd>{{cite thesis|degree=PhD|title=On axiomatic systems in mathematics and theories in physics|first=Robin Oliver|last=Gandy|year=1953|url=https://www.repository.cam.ac.uk/handle/1810/245090|id={{EThOS|uk.bl.ethos.590164}}|publisher=University of Cambridge|doi=10.17863/CAM.16125|access-date=9 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171209152236/https://www.repository.cam.ac.uk/handle/1810/245090|archive-date=9 December 2017|url-status=live}} {{free access}}</ref> * [[:en:Beatrice Worsley]]<ref name="bowen19">{{cite book| first=Jonathan P. |last=Bowen |title=Engineering Trustworthy Software Systems | author-link=Jonathan Bowen | chapter=The Impact of Alan Turing: Formal Methods and Beyond | editor1-last=Bowen | editor1-first=Jonathan P. | editor2-last=Liu | editor2-first=Zhiming | editor-link2=Zhiming Liu (computer scientist) | editor3-last=Zhang | editor3-first=Zili | series=Lecture Notes in Computer Science | volume=11430 | pages=202–235 |year=2019 | publisher=[[:en:Springer Nature|Springer]] | location=Cham | doi=10.1007/978-3-030-17601-3_5 |isbn=978-3-030-17600-6 |s2cid=121295850 |url=http://researchopen.lsbu.ac.uk/3224/1/setss2018.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://researchopen.lsbu.ac.uk/3224/1/setss2018.pdf |archive-date=9 October 2022 |url-status=live }}</ref>}} | known_for = {{Plainlist| * [[:en:Cryptanalysis of the Enigma]] * [[:en:Turing's proof]] * [[:en:Turing machine]] * [[:en:Turing test]] * [[:en:Unorganized machine|Unorganised machine]] * [[:en:Turing pattern]] * [[:en:Turing reduction]] * "[[:en:The Chemical Basis of Morphogenesis]]" }} | prizes = [[Smith's Prize]] (1936) | thesis_title = Systems of Logic Based on Ordinals | thesis_url = https://web.archive.org/web/20121023103503/https://webspace.princeton.edu/users/jedwards/Turing%20Centennial%202012/Mudd%20Archive%20files/12285_AC100_Turing_1938.pdf | thesis_year = 1938 | signature = Alan Turing signature.svg |native_name={{Native name|en|Alan Turing}}|native_name_lang=en}} '''အလန် မတ်သီဆွန် ကျူရင်း''' ({{lang-en|'''Alan Mathison Turing'''}}၊{{IPAc-en|ˈ|tj|ʊər|ɪ|ŋ}}၊ ၂၃ ရက် ဇွန်လ ၁၉၁၂ ခုနှစ် - ၇ ရက် ဇွန်လ ၁၉၅၄ ခုနှစ်) သည် ဗြိတိန်လူမျိုး ကွန်ပြုတာသိပ္ပံ စွန့်ဦးတီထွင်သူ၊ သင်္ချာပညာရှင်၊ ယုတ္တိဗေဒပညာရှင်၊ ဝှက်စာပညာရှင်နှင့် ဇီဝဗေဒပညာတွင် အသုံးချသင်္ချာပညာရှင် ဖြစ်သည်။ သူသည် ယနေ့ခေတ် ကွန်ပြုတာသိပ္ပံပညာရပ်တွင် များစွာ လွှမ်းမိုးမှုရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်ပြီး သူတီထွင်ခဲ့သော ကျူးရင်းမက်ရှင်း၏ အယ်ဂိုရစ်သမ်နှင့် တွက်ချက်မှု သဘောတရား အနှစ်သာရသည် ယနေ့ခေတ် ကွန်ပြုတာလောကကို များစွာအထောက်အပံ့ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ထိုကျူးရင်းမက်ရှင်းသည် ယနေ့ခေတ်ကွန်ပြုတာများ၏ ကနဦးပုံစံဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုကြောင့် ကျူးရင်းကို အသွင်ယောင် အသိဉာဏ် နှင့် [[ကွန်ပျူတာသိပ္ပံပညာ|ကွန်ပြုတာသိပ္ပံ]]၏ ဖခင်အဖြစ် မှတ်ယူနိုင်ပေသည်။<ref name="frs">{{Cite journal | last1 = Newman | first1 = M. H. A. | authorlink = Max Newman | doi = 10.1098/rsbm.1955.0019 | title = Alan Mathison Turing. 1912–1954 | journal = Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society | volume = 1 | pages = 253–226 | year = 1955 | jstor = 769256 | pmid = | pmc = }}</ref> <ref>{{Harvnb|Beavers|2013|p=481}}</ref><br /> ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ကျူးရင်းသည် ဗြိတိသျှဝှတ်စာဖော်ထုတ်ရေးစင်တာဖြစ်သော ဘလက်ချလေပန်းခြံရှိ အစိုးရဆိုင်ရာ ဝှက်စာနှင့်သင်္ကေတကျောင်း Government Code and Cypher School (GS&CS) တွင် အလုပ်လုပ်ခဲ့ပြီး Hut 8 ကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ ထိုအဖွဲ့သည် ဂျာမန်ရေတပ်၏ဝှက်စာကို ချိုးဖျက်ရန်အတွက် ဖွဲ့စည်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဂျာမန်ဝှက်စာတို့ကို ချိုးဖျက်ရန်အတွက် သူသည် နည်းပညာတော်တော်များများ စဉ်းစားတီထွင်ခဲ့သည်။ ထိုအထဲတွင် စစ်ကြိုခေတ်က ပိုလန်လူမျိုးတို့၏ Bomba ကို အဆင့်မြှင့်ထားသည့်နည်းလမ်း၊ အဲနစ်ဂမာမက်ရှင်း၏ Setting ကို ရှာနိုင်သော electromechanical machine တို့ပါဝင်သည်။ ကျူးရင်းသည် ကြားဖြတ်နားထောင်ခဲ့သော ဝှက်စာကြေးနန်းတို့ကို ဖော်ထုတ်ရာတွင် အဓိကကျသော နေရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထိုကြိုးပမ်းမှုများကြောင့် အတ္တလန်တိတ်တိုက်ပွဲကဲ့သို့သော အရေးပါသည့်တိုက်ပွဲများတွင် မဟာမိတ်တို့အား အရေးသာစေခဲ့ပြီး နာဇီဂျာမန်တို့အား ရှုံးနိမ့်စေခဲ့သည်။<ref>See {{cite news | last=Copeland | first=Jack | authorlink=Jack Copeland | title=Alan Turing: The codebreaker who saved 'millions of lives' | date=18 June 2012 | url=http://www.bbc.com/news/technology-18419691 | publisher=BBC News Technology | accessdate=26 October 2014 }}A number of sources state that Winston Churchill said that Turing made the single biggest contribution to Allied victory in the war against Nazi Germany. However both The Churchill Centre and Turing's biographer Andrew Hodges have said they know of no documentary evidence to support this claim nor of the date or context in which Churchill supposedly said it, and the Churchill Centre lists it among their Churchill 'Myths'. See {{cite web | url=http://www.winstonchurchill.org/resources/myths/churchill-said-turing-made-the-single-biggest-contribution-to-allied-victory | title=Churchill Said Turing Made the Single Biggest Contribution to Allied Victory | first=Jonathan | last=Schilling | publisher=The Churchill Centre: Myths | accessdate=9 January 2015 | archivedate=17 February 2015 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20150217170510/http://www.winstonchurchill.org/resources/myths/churchill-said-turing-made-the-single-biggest-contribution-to-allied-victory }} and {{cite web | url=http://www.turing.org.uk/book/update/part4.html | title=Part 4: The Relay Race | first=Andrew | last=Hodges | publisher=Update to ''Alan Turing: the Enigma'' | accessdate=9 January 2015 }} A BBC News profile piece that repeated the Churchill claim has subsequently been amended to say there is no evidence for it. See {{cite news | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/8250592.stm | title=Profile: Alan Turing | first=Clare | last=Spencer | publisher=BBC News | date=11 September 2009 | quote=Update 13 February 2015 }}</ref><br /> စစ်ပြီးသည်နောက်မှာတော့ သူသည် အမျိုးသားရူပဗေဒဆိုင်ရာစမ်းသပ်ရေးဌာနတွင် အလုပ်လုပ်ခဲ့ပြီး အလိုအလျောက်တွက်ချက်နိုင်သည့်စက်ကို ဒီဇိုင်းဆွဲခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ပရိုဂရမ်သိမ်းဆည်းနိုင်သော ကွန်ပြုတာတို့၏ ပထမဆုံးဒီဇိုင်းဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် သူသည် မန်ချက်စတာတက္ကသိုလ်ရှိ မက်ခ်နယူးမန်း၏ တွက်ချက်မှုဆိုင်ရာစမ်းသပ်ရေးဌာနနှင့်ဆက်သွယ်ခဲ့ပြီး မန်ချက်စတာကွန်ပြူတာများ တီထွင်လေ့လာမှုကို တိုးတက်အောင် ကူညီခဲ့လေသည်။<ref>{{Harvnb|Leavitt|2007|pp=231–233}}</ref>နောက်ပိုင်းတွင် သူသည် သင်္ချာဇီဝဗေဒကို စိတ်ပါဝင်စားလာခဲ့ပြီး Morphogenesis ၏ ဓာတုအခြေခံစာတမ်းငယ်ကို ရေးသားခဲ့သည်။ <br /> ကျူးရင်းသည် လိင်တူချင်းကြိုက်နှစ်သက်မှုအက်ဥပဒေအရ ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် တရားစွဲခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ထိုအချိန်က ထိုကဲ့သို့သော အပြုအမူသည် [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း]]တွင် ရာဇဝတ်မှု မြောက်ဆဲဖြစ်သည်။ သူသည် ထောင်ဒဏ်အစား ဓာတုနည်းဖြင့် ကုသခြင်းကို ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ကျူးရင်းကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ထိုနေ့သည် ၄၂ နှစ်မြောက်မွေးနေ့မတိုက်မီ ၁၆ ရက်နေ့အလိုဖြစ်ပြီး ဆိုင်ယမ်နိုက်အဆိပ်သင့်၍ သေဆုံးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ သေမှုသေခင်းစစ်ဆေးသူ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်အရ သူသည် ကိုယ့်ကိုယ်ကို သတ်သေခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ သို့သော် တွေ့ရှိရသော သက်သေ များအရ ၎င်းအဖြစ်အပျက်သည် မတော်မဆ အဆိပ်သင့်ခြင်းနှင့်လည်း တူညီနေသည်။<ref>{{cite news|last=Pease |first=Roland |url=http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-18561092 |publisher=BBC News |date=26 June 2012 |accessdate=25 December 2013|title=Alan Turing: Inquest's suicide verdict 'not supportable'}}</ref> ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် အင်တာနက်ကန်ပိန်းအရ ဗြိတိသျှဝန်ကြီးချုပ် ဂေါ်ဒွန်ဘရောင်းသည် “သူကိုဆိုးရွားသောနည်းလမ်းဖြင့် ကုသခဲ့မှု” အပေါ် ဗြိတိသျှအစိုးရအစား တရားဝင်လူထုတောင်းပန်မှုတစ်ခု ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ [[ဒုတိယ အယ်လီဇဘက်|ဒုတိယအဲလီဇဘတ်ဘုရင်မကြီး]]ကလည်း ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် သူ့အား ကွယ်လွန်ပြီးနောက် လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ကို ပေးသနားခဲ့သည်။<ref name=turingpardoncryptome24dec2013>{{cite web|url=http://cryptome.org/2013/12/turing-pardon.pdf|title=(Archived copy of) Royal Pardon for Alan Turing}}</ref><ref name=turingindependent24dec2013>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/alan-turing-gets-his-royal-pardon-for-gross-indecency--61-years-after-he-poisoned-himself-9023116.html|title=Alan Turing gets his royal pardon for 'gross indecency'&nbsp;– 61 years after he poisoned himself|work=The Independent|date=23 December 2013|author= Wright, Oliver|location=London}}</ref> == ကိုးကား == === မှတ်စုများ === {{notelist|group=note}} === ကိုးကားချက်များ === {{Reflist|30em}} === ကိုးကားထားသော ကောက်နှုတ်ချက်များ === {{Refbegin}} * {{Cite web | last = Alexander | first = C. Hugh O'D. | title = Cryptographic History of Work on the German Naval Enigma | url = http://www.ellsbury.com/gne/gne-000.htm | publisher=The National Archives, Kew, Reference HW 25/1 | ref = {{harvid|Alexander|circa 1945}}}} * {{cite book |last=Beavers |first=Anthony |editor1-first=S. Barry |editor1-last=Cooper|editor2-first=Jan |editor2-last=van Leeuwen |title=Alan Turing: His Work and Impact |publisher=Elsevier |location=Waltham |year=2013 |pages=481–485 |chapter=Alan Turing: Mathematical Mechanist |isbn=978-0-12-386980-7 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=C9WQbm4ovFoC&pg=PA481 }} * {{cite journal|last1=Church|first1=Alonzo|author-link=Alonzo Church|title=An Unsolvable Problem of Elementary Number Theory|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-mathematics_1936-04_58_2/page/345|journal=[[American Journal of Mathematics]]|volume=58|issue=2|year=1936|pages=345–363|issn=0002-9327|doi=10.2307/2371045|jstor=2371045}} * {{Cite journal | last = Copeland | first = B. Jack | author-link = Jack Copeland | title = Colossus: Its Origins and Originators | journal=[[IEEE Annals of the History of Computing]] | volume = 26 | issue = 4 | pages = 38–45 | year = 2004a |doi = 10.1109/MAHC.2004.26 | s2cid = 20209254}} * {{Cite book |editor-last = Copeland |editor-first = B. Jack| title = The Essential Turing | year = 2004b | publisher=Oxford University Press | location = Oxford | isbn = 978-0-19-825079-1 | oclc = 156728127}} * {{Cite book | last = Copeland | first = B. Jack | title = Colossus: The secrets of Bletchley Park's code-breaking computers | url = https://archive.org/details/colossussecretso0000unse | year = 2006 | publisher=Oxford University Press | isbn = 978-0-19-284055-4}} ** {{Cite book | last = Hilton | first = Peter | author-link = Peter Hilton | year = 2006 | chapter = Living with Fish: Breaking Tunny in the Newmanry and Testery |title=Colussus}} in {{Harvnb|Copeland|2006|pp=189–203}} * {{Cite book | last = Gannon | first = Paul | title = Colossus: Bletchley Park's Greatest Secret | url = https://archive.org/details/colossusbletchle0000gann | place = London | publisher=Atlantic Books | orig-year = 2006 | year = 2007 | isbn = 978-1-84354-331-2}} * {{cite book | last = Hodges | first = Andrew| author-link = Andrew Hodges | title = Alan Turing : the enigma|location = London | publisher=Burnett Books | isbn = 978-0-09-152130-1 | year = 1983 }} * {{Cite book | last = Leavitt | first = David | author-link = David Leavitt | year = 2007 | title = The man who knew too much: Alan Turing and the invention of the computer | url = https://archive.org/details/manwhoknewtoomuc0000leav | publisher=Phoenix | isbn = 978-0-7538-2200-5}} * {{Cite book | last = Lewin | first = Ronald | author-link = Ronald Lewin | title = Ultra Goes to War: The Secret Story | url = https://archive.org/details/ultragoestowarse0000lewi | edition = Classic Penguin | series = Classic Military History | year = 1978 | publication-date = 2001 | publisher=Hutchinson & Co | location = London | isbn = 978-1-56649-231-7}} * {{Cite web | last = Mahon | first = A. P. | title = The History of Hut Eight 1939–1945 | publisher=UK National Archives Reference HW 25/2 | year = 1945 | url = http://www.ellsbury.com/hut8/hut8-000.htm | access-date =10 December 2009 }} * {{Cite book | editor-last = Oakley | editor-first = Brian | editor-link = Brian Oakley | title = The Bletchley Park War Diaries: July 1939&nbsp;– August 1945 | publisher=Wynne Press | year = 2006 | edition = 2.6}} * {{Cite book | last = Sipser | first = Michael | title = Introduction to the Theory of Computation | publisher=PWS Publishing | isbn = 978-0-534-95097-2 | year = 2006}} * {{Cite news | last= Turing | first= A. M. |year = 1937 | title = On Computable Numbers, with an Application to the Entscheidungsproblem | orig-year = Delivered to the Society November 1936 | periodical = Proceedings of the London Mathematical Society | series = 2 | volume = 42 | pages = 230–65 | doi= 10.1112/plms/s2-42.1.230 | url = http://www.comlab.ox.ac.uk/activities/ieg/e-library/sources/tp2-ie.pdf }} {{Refend}} == ပိုမိုလေ့လာနိုင်ရန် အကြောင်းအရာများ == === ဆောင်းပါးများ === {{refbegin}} * {{cite journal| title=The Mind and the Computing Machine: Alan Turing and others|journal=[[The Rutherford Journal]] |url=http://www.rutherfordjournal.org/article010111.html |editor-first=B. Jack | editor-last=Copeland | editor-link=Jack Copeland }} * {{cite journal| title=Alan Turing: Father of the Modern Computer|journal=[[The Rutherford Journal]] |url=http://www.rutherfordjournal.org/article040101.html |editor-first=B. Jack | editor-last=Copeland }} * {{cite ODNB|id=36578|title=Turing, Alan Mathison|year=2004|last=Hodges|first=Andrew}} * {{cite encyclopaedia |last=Hodges |first=Andrew |editor=Edward N. Zalta|encyclopedia=[[Stanford Encyclopedia of Philosophy]] |title=Alan Turing |url=http://plato.stanford.edu/entries/turing/ |access-date=10 January 2011 |edition=Winter 2009 |year=2007 |publisher=[[Stanford University]] }} * {{cite magazine|last=Gray|first=Paul|date=29 March 1999|title=Computer Scientist: Alan Turing|magazine=Time|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,990624,00.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20071016225903/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,990624,00.html|url-status=dead|archive-date=16 October 2007}} * {{Cite journal | last1 = O'Connell | first1 = H | last2 = Fitzgerald | first2 = M | title = Did Alan Turing have Asperger's syndrome? | journal=Irish Journal of Psychological Medicine | volume = 20 | issue = 1 | pages = 28–31 | publisher=Irish Institute of Psychological Medicine | year = 2003 | issn = 0790-9667 | doi=10.1017/s0790966700007503| pmid = 30440230 | s2cid = 53563123 }} * {{MacTutor Biography|id=Turing|title=Alan Mathison Turing}} {{refend}} === စာအုပ်များ === {{refbegin}} * {{Cite book | last = Agar | first = Jon | title = Turing and the Universal Machine | url = https://archive.org/details/turinguniversalm0000agar | location = Duxford | publisher=Icon | year=2001 | isbn = 978-1-84046-250-0 }} * {{Cite book | last = Agar | first = Jon | title = The government machine: a revolutionary history of the computer | url = https://archive.org/details/governmentmachin0000agar | publisher=MIT Press | year = 2003 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 978-0-262-01202-7 }} * {{Cite book | last = Babbage | first = Charles | author-link = Charles Babbage | year = 1864 | publication-date = 2008 | editor-last = Campbell-Kelly | editor-first = Martin | editor-link = Martin Campbell-Kelly | title = Passages from the life of a philosopher | url = https://archive.org/details/bub_gb_2T0AAAAAQAAJ | publisher=Rough Draft Printing | isbn = 978-1-60386-092-5 }} * {{Cite book | last = Beniger | first = James | author-link = James R. Beniger | title = The control revolution: technological and economic origins of the information society | publisher=Harvard University Press | year = 1986 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 978-0-674-16986-9 | title-link = The control revolution: technological and economic origins of the information society }} * {{Cite book |last= Bernhardt |first= Chris |title= Turing's Vision: The Birth of Computer Science |url= https://archive.org/details/turingsvisionbir0000bern |publisher= MIT Press |year= 2017 |isbn= 978-0-262-53351-5 }} * {{Cite book | last = Bodanis | first = David | author-link = David Bodanis | title = Electric Universe: How Electricity Switched on the Modern World | url = https://archive.org/details/electricuniverse0000boda_a1q6 | year = 2005 |publisher=Three Rivers Press | location = New York | isbn = 978-0-307-33598-2 | oclc = 61684223}} * {{Cite book | last = Bruderer |first = Herbert |title = Konrad Zuse und die Schweiz. Wer hat den Computer erfunden? |chapter = Die Maschinen von Charles Babbage, Alan Turing und John von Neumann | publisher = Oldenbourg Wissenschaftsverlag |location = München | year = 2012 |isbn = 978-3-486-71366-4 | doi = 10.1524/9783486716658 | language = de}} * {{Cite book | last1 = Campbell-Kelly | first1 = Martin | author-link = Martin Campbell-Kelly | last2 = Aspray | first2 = William | title = Computer: A History of the Information Machine | publisher = Basic Books | year = 1996 | location = New York | isbn = 978-0-465-02989-1 | url = https://archive.org/details/computerhistoryo00camp |url-access=registration}} * {{Cite book | last = Ceruzzi | first = Paul E. | author-link = Paul E. Ceruzzi | title = A History of Modern Computing | url = https://archive.org/details/historyofmodernc00ceru | publisher=MIT Press | year = 1998 | location = Cambridge, Massachusetts, and London | isbn = 978-0-262-53169-6}} * {{Cite book | last = Chandler | first = Alfred | author-link = Alfred D. Chandler Jr. | title = The Visible Hand: The Managerial Revolution in American Business | publisher = Belknap Press | year = 1977 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 978-0-674-94052-9 | url = https://archive.org/details/visiblehandmanag00chan|url-access=registration }} * {{cite book | last1 = Cooper | first1 = S. Barry | last2 = van Leeuwen | first2 = Jan | title = Alan Turing: His Work and Impact | url = https://archive.org/details/alanturinghiswor0000coop | year = 2013 | location = New York | publisher = Elsevier | isbn = 978-0-12-386980-7}} * {{Cite book | editor-link=Jack Copeland | editor-last = Copeland | editor-first = B. Jack | title = Alan Turing's Automatic Computing Engine | year = 2005 | publisher = Oxford University Press | location = Oxford | isbn = 978-0-19-856593-2 | oclc = 224640979 | url = https://archive.org/details/alanturingsautom0000unse |url-access=registration}} * {{cite book| last1=Copeland |first1=B. Jack | author-link2=Jonathan Bowen | last2=Bowen | first2=Jonathan P. | author-link3=Robin Wilson (mathematician) | last3=Wilson | first3=Robin | last4=Sprevak | first4=Mark | title=The Turing Guide | publisher=[[Oxford University Press]] | date=2017 | isbn=978-0-19-874783-3 | title-link=The Turing Guide }} * {{cite book| title=Turing's Cathedral: The Origins of the Digital Universe | url=https://archive.org/details/turingscathedral0000dyso_n1l6 | author-link=George Dyson (science historian) | first=George | last=Dyson | isbn=978-1-4000-7599-7 | year=2012 | publisher=Vintage }} * {{Cite book | last = Edwards | first = Paul N | title = The closed world: computers and the politics of discourse in Cold War America | url = https://archive.org/details/closedworldcompu00edwa | publisher=MIT Press | year = 1996 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 978-0-262-55028-4 }} * {{cite book| author-link=James Gleick | last=Gleick | first=James | title=The Information: A History, a Theory, a Flood | location=New York | publisher=Pantheon | date=2011 | isbn=978-0-375-42372-7 | title-link=The Information: A History, a Theory, a Flood }} * {{Cite book | last = Hochhuth | first = Rolf | author-link = Rolf Hochhuth | title = Alan Turing: en berättelse | publisher=Symposion | year = 1988 | isbn = 978-91-7868-109-9 }} * {{cite book| title=Alan Turing: The Enigma| url=https://archive.org/details/alanturingenigma0000hodg_j8m3| year=2014 | first=Andrew | last=Hodges | author-link=Andrew Hodges | publisher=[[Princeton University Press]] | isbn=978-0-691-16472-4 }} (originally published in 1983); basis of the film ''[[The Imitation Game]]'' * {{Cite book | last = Levin | first = Janna | author-link = Janna Levin | title = A Madman Dreams of Turing Machines | url = https://archive.org/details/isbn_9780739481424 | publisher=Knopf | year = 2006 | location = New York | isbn = 978-1-4000-3240-2 }} * {{Cite book | last = Lubar | first = Steven | year = 1993 | title = Infoculture | location = Boston, Massachusetts and New York | publisher = Houghton Mifflin | isbn = 978-0-395-57042-5 | url = https://archive.org/details/infoculturesmith00luba |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Petzold |first=Charles |year=2008 |title=[[The Annotated Turing]]: A Guided Tour through Alan Turing's Historic Paper on Computability and the Turing Machine |location=[[Indianapolis]] |publisher=Wiley Publishing |isbn=978-0-470-22905-7}} * {{Cite book |last=Smith |first=Roger |year=1997 |title=Fontana History of the Human Sciences |url=https://archive.org/details/fontanahistoryof0000smit |location=London |publisher=Fontana}} * {{Cite book | last = Turing | first = Sara Stoney | title = Alan M Turing | publisher=W Heffer | year = 1959}} Turing's mother, who survived him by many years, wrote this 157-page biography of her son, glorifying his life. It was published in 1959, and so could not cover his war work. Scarcely 300 copies were sold (Sara Turing to Lyn Newman, 1967, Library of [[St John's College, Cambridge]]). The six-page foreword by [[Lyn Irvine]] includes reminiscences and is more frequently quoted. It was re-published by Cambridge University Press in 2012, to honour the centenary of his birth, and included a new foreword by [[Martin Davis (mathematician)|Martin Davis]], as well as a never-before-published memoir by Turing's older brother John F. Turing. * {{cite book | title=Alan M. Turing | url=https://archive.org/details/alanmturing0000turi_z0y2 | year=2012 | first=Sara | last=Turing | publisher=[[Cambridge University Press]] | isbn=978-1-107-02058-0}} (originally published in 1959 by W. Heffer & Sons, Ltd) * {{Cite book | last=Weizenbaum |first=Joseph |year=1976 |title=Computer Power and Human Reason | url=https://archive.org/details/computerpowerhum0000weiz_v0i3 |location=London |publisher=W.H. Freeman |isbn=0-7167-0463-3}} * {{Cite book | last1 = Whitemore | first1 = Hugh | author-link = Hugh Whitemore | last2 = Hodges | first2 = Andrew | author-link2 = Andrew Hodges | title = Breaking the code | publisher=S. French | year = 1988}} This 1986 Hugh Whitemore play tells the story of Turing's life and death. In the original West End and Broadway runs, [[Derek Jacobi]] played Turing and he recreated the role in a 1997 television film based on the play made jointly by the BBC and [[WGBH-TV|WGBH, Boston]]. The play is published by Amber Lane Press, [[Oxford]], ASIN: B000B7TM0Q * {{Cite book |last=Williams |first=Michael R. |year=1985 |title=A History of Computing Technology |url=https://archive.org/details/historyofcomputi0000will |location=[[Englewood Cliffs, New Jersey]] |publisher=[[Prentice-Hall]] |isbn=0-8186-7739-2}} * {{Cite book|last=Yates |first=David M. |title=Turing's Legacy: A history of computing at the National Physical Laboratory 1945–1995 |year=1997 |publisher=[[Science Museum, London|London Science Museum]] |location=London |isbn=978-0-901805-94-2 |oclc=123794619}} {{refend}} == အခြားလင့်များ == {{sister project links|wikt=n|commonscat=yes|b=n|v=n|Alan Turing|display=အလန်ကျူးရင်း}} * [http://purl.umn.edu/107493 Oral history interview with Nicholas C. Metropolis], [[Charles Babbage Institute]], University of Minnesota. Metropolis was the first director of computing services at [[Los Alamos National Laboratory]]; topics include the relationship between Turing and [[John von Neumann]] * [http://www.iwm.org.uk/history/how-alan-turing-cracked-the-enigma-code How Alan Turing Cracked The Enigma Code] Imperial War Museums * [http://www.mathcomp.leeds.ac.uk/turing2012/ Alan Turing Year] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190217215512/http://www.mathcomp.leeds.ac.uk/turing2012/ |date=17 February 2019 }} * [http://cie2012.eu/ CiE 2012: Turing Centenary Conference] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210815101903/http://cie2012.eu/ |date=15 August 2021 }} * [https://makingscience.royalsociety.org/s/rs/people/fst00117605 Science in the Making]{{Webarchive |url= https://web.archive.org/web/20230404044604/https://makingscience.royalsociety.org/s/rs/people/fst00117605 |date=4 April 2023 }} Alan Turing's papers in the Royal Society's archives * [http://www.turing.org.uk/ Alan Turing] site maintained by [[Andrew Hodges]] including a [https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html short biography] * [https://web.archive.org/web/20181012014022/http://www.alanturing.net/ AlanTuring.net&nbsp;– Turing Archive for the History of Computing] by [[Jack Copeland]] * [https://turingarchive.kings.cam.ac.uk/ The Turing Digital Archive]&nbsp;– contains scans of some unpublished documents and material from the King's College, Cambridge archive * [https://archiveshub.jisc.ac.uk/manchesteruniversity/data/gb133-tur/add Alan Turing Papers]{{Dead link|date=March 2025 }} – [[University of Manchester Library]], Manchester * {{cite journal|last=Jones|first=G. James|date=11 December 2001|title=Alan Turing&nbsp;– Towards a Digital Mind: Part 1|journal=System Toolbox|publisher=The Binary Freedom Project|url=http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070803163318/http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3|archive-date=3 August 2007}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070803163318/http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3 |date=3 August 2007 }} * [https://web.archive.org/web/20160104203150/http://oldshirburnian.org.uk/wp-content/uploads/2015/09/TURING-Alan-Mathison.pdf Sherborne School Archives] – holds papers relating to Turing's time at Sherborne School * [https://openplaques.org/people/368 Alan Turing plaques] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240424201739/http://openplaques.org/people/368 |date=24 April 2024 }} recorded on openplaques.org * [https://www.newscientist.com/people/alan-turing/ Alan Turing] archive on New Scientist {{Lifetime|၁၉၁၂|၁၉၅၄}} [[ကဏ္ဍ:ရူပဗေဒ ပညာရှင်များ]] [[Category:ဗြိတိသျှ သင်္ချာပညာရှင်များ]] t6r78ixjwf9w51udytzp4foo87zz5p9 Team DK 0 62230 1054909 642597 2026-09-23T20:43:32Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1054909 wikitext text/x-wiki '''Team DK''' အသင်းသည် ''[[ဒိုတာ ၂|Dota 2]]'' သည် ''StarCraft II''  စသည့်ဂိမ်းများကို ဆော့ကစားသော တရုတ် esports အသင်းတစ်သင်းဖြစ်သည်။ [[သည် အင်တာနေရှင်နယ် (ဒိုတာ၂)|The International 2014]] ပြိုင်ပွဲစဉ်တွင် အဆင့် ၄ နေရာဖြင့် ပြီးဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.gamasutra.com/view/news/222142/20_million_viewers_stream_Dota_2_championships.php|title=20 million viewers stream Dota 2 championships|last=Nutt|first=Christian|date=29 July 2014|work=Gamasutra|publisher=UBM plc|accessdate=29 July 2014|archive-date=3 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140803213332/http://www.gamasutra.com/view/news/222142/20_million_viewers_stream_Dota_2_championships.php|url-status=dead}}</ref> == အသင်းဝင် အဟောင်း == * Xu "BurNIng" Zhilei (''Dota'') == ပြိုင်ပွဲစဉ် ရလဒ်များ == * 5-8th - The International 2013 * 4th - The International 2014 == ကိုးကား == {{Reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [https://facebook.com/DKdota2 Official Facebook page] * [http://e.t.qq.com/DK_TEAM DK on Weibo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305141909/http://e.t.qq.com/DK_TEAM |date=5 March 2016 }} [[Category:ဒိုတာ ၂ အသင်းများ]] cjdibltwtnc0y3a7bvwpwf429fa04xj ကူမင်း ချန်ဆွေ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ် 0 62756 1054930 623317 2026-09-23T22:26:24Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1054930 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport | name = ကူမင်း ချန်ဆွေ<br>အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ် | nativename-a = {{lang|zh-cn|{{nobold|昆明长水国际机场}}}} | nativename-r = "Kumming Changshui International Airport" | image = The top of New Kunming Airport.jpg | image-width = 250px | caption = View from roof of the airport terminal. | IATA = KMG | ICAO = ZPPP | latd = 25 | latm = 06 | lats = 7 | latNS = N | longd= 102 | longm= 55 | longs= 45 | longEW= E | coordinates_region = CN-53 | website = {{url|www.kmgairport.com/}} | pushpin_map = China Yunnan | pushpin_label = KMG | pushpin_map_caption = တည်နေရာပြမြေပုံ | type = ပြည်သူပိုင် | operator = ယူနန်လေဆိပ်အဖွဲ့ | city-served = [[ကူမင်း]]၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်]]၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] | location = ချန်ဆွေရွာ၊ ကွမ်တု၊ ကူမင်း | hub = *[[ချိုင်းနားအိစ်စတမ်း လေကြောင်းလိုင်း]] *ကူမင်း လေကြောင်းလိုင်း *လက်ကီး လေကြောင်းလိုင်း *စီချွန် လေကြောင်းလိုင်း *ယူနန် ဟုန်တု လေကြောင်းလိုင်း | elevation-m =2013 | metric-elev = y | metric-rwy = y | r1-number = 03/21 | r1-length-m = 4000 | r1-surface = နိုင်လွန်ကတ္တရာ | r2-number = 04/22 | r2-length-m = 4500 | r2-surface = နိုင်လွန်ကတ္တရာ | stat-year = ၂၀၁၄ | stat1-header = ခရီးသည် | stat1-data = ၃၂၂၃၀၈၈၃ | footnotes = }} '''ကူမင်း ချန်ဆွေ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်'''သည် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်]]၏ မြို့တော် [[ကူမင်းမြို့]]တွင် တည်ရှိသည်။ ကူမင်းမြို့မှ ၂၄.၅ကီလိုမီတာ (၁၅.၂ မိုင်) အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ပင်လယ်ပြင်မျက်နှာပြင်အထက် ၂၁၀၀ မီတာ (၆၉၀၀ ပေ) တွင် တည်ဆောက်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၈ ရက်နေ့ မနက် ၈ နာရီတွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |url=http://news.xinhuanet.com/english/photo/2012-06/08/c_131640515_3.htm |title=Newly-built Kunming Changshui Int'l Airport to be put into operation |date=2012-06-08 |access-date=9 March 2016 |archive-date=5 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131205211729/http://news.xinhuanet.com/english/photo/2012-06/08/c_131640515_3.htm |url-status=dead }}</ref> ကူမင်းမို့ လေဆိပ်ဟောင်း မှာ ကူမင်း ဝူကြားဘ  အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်ဖြစ်သည်။ တရုတ်အိစ်စတန်း လေကြောင်းလိုင်း၊ ကူမင်း လေကြောင်းလိုင်း၊ လက်ကီး လေကြောင်းလိုင်း နှင့် စီချွန် လေကြောင်းလိုင်း တို့၏ အခြေစိုက်ရာအဖြစ် အသုံးပြုသည်။ လေယာဉ်ပြေးလမ်း ၂ ခု တည်ဆောက်ထားပြီး ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ခရီးသည် ၃၃သန်း ကျော်ကို ဝန်ဆောင်မှု ပေးနိုင်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် ခရီးသည် ၄၃ သန်း ကျော် ဝန်ဆောင်မှု ပေးနိုင်ရန် မျှော်မှန်းထားသည်။ ကူမင်း ချန်ဆွေ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်မှာ တရုတ်နိုင်ငံ၏ အဓိကလေဆိပ်များထဲတွင် တစ်ခု အပါအဝင်ဖြစ်သည်။ == လေဆိပ် အဆောက်အဦး == လေဆိပ် အဆောက်အဦးမှာ ၅၄၈၃၀၀ စတုရန်းမီတာ (၅၉၀၂၀၀၀ စတုရန်းပေ) ကျယ်ဝန်းသည်။ တရုတ်နိုင်ငံရှိ လေဆိပ်အဆောက်အဦးများတွင် ဒုတိယ အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.newkma.com/a/xiangmugaikuang/20100430_5.html|title=昆明新机场规划设计创新|date=2010-05-08|language=Chinese|accessdate=9 March 2016|archivedate=13 March 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120313115818/http://www.newkma.com/a/xiangmugaikuang/20100430_5.html}}</ref> လေယာဉ်ဆိုက်ကပ်နိုင်သော ဂိတ် ၆၆ ဂိတ် ရှိပြီး ဂိတ်ပေါင်း ၈၈ ဂိတ် ရှိသည်။ == တည်ဆောက်ခြင်း == လေဆိပ် တည်ဆောက်ခြင်းကို ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့သည်။ တည်ဆောက်ရေး ကာလအတွင်း မတော်တဆ ဖြစ်ပွားမှု ၂ ခု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၃ ရက်နေ့တွင် ပထမ မတော်တဆ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ အလုပ်သမား ၇ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>[http://www.chinadaily.com.cn/china/2010-01/03/content_9257535.htm 7 dead, 34 injured in SW China overpass collapse<!-- Bot generated title -->]</ref> နောက်ထပ် မတော်တဆမှုမှာ ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၈ ရက်နေ့ တွင် ဖြစ်ခဲ့သည်။ အလုပ်သမား ၁၁ ဦး လှိုင်ခေါင်းထဲတွင် ထိခိုက်ဒဏ်ရာ ရခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2011-06/29/content_22882621.htm|title=Kunming airport collapse injures 11|author=马玉佳|publisher=|accessdate=1 June 2015}}</ref> လေဆိပ်အဆောက်အဦးကို ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ပြီးဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://en.kunming.cn/index/content/2011-04/18/content_2503434.htm|title=Main work of terminal project of new Kunming airport to be completed|publisher=|accessdate=1 June 2015|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304030532/http://en.kunming.cn/index/content/2011-04/18/content_2503434.htm}}</ref> == သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး == လေဆိပ်သည် ကူမင်းမြို့ပတ်ရထား လိုင်းအမှတ် (၆)၏ ခရီးဆုံးဘူတာ ဖြစ်သည်။ လေဆိပ်ဖွင့်ရက်နှင့်အတူ လေဆိပ်ဘူတာ ကိုပါ ဖွင့်ခဲ့သည်။ ကူမင်း ၁၃ကီလိုမီတာ အဝေးပြေးလမ်းမကြီးနှင့်လည်း ချိတ်ဆက်နေသလို ပြည်နယ်လမ်းမကြီး အက်စ်၁၀၁ နှင့်လည်း ချိတ်ဆက်နေသည်။ == လေကြောင်းလိုင်းများနှင့် ပျံသန်းရာမြို့များ == [[File:Kunming_new_airport_terminal.jpg|right|thumb|၂၀၁၁ ခုနှစ် ဧပြီတွင် တွေ့ရသော လေဆိပ်အဆောက်အဦး တည်ဆောက်မှု]] [[File:Kunming_new_airport_terminal_2012-9-26.jpg|right|thumb|အဆောက်အဦး အပြင်ဘက်]] [[File:Kunming_Changshui_Airport_interior1.JPG|right|thumb|အဆောက်အဦး အတွင်းပိုင်း မြင်ကွင်း]] [[File:Kunming_Changshui_interior.jpg|right|thumb|လက်မှတ်စစ် ကောင်တာများ]] === ခရီးသည် === {{airport-dest-list| 3rdcoltitle = Terminal | [[Air Busan]] | '''Seasonal charter:''' [[Gimhae International Airport|Busan]] |ပြည်ပ | အဲချိုင်းနား လေကြောင်းလိုင်း| [[ပေကျင်း မြို့တော် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ပေကျင်း-မြို့တော်]]၊ [[Chengdu Shuangliu International Airport|Chengdu]], [[Dazhou Heshi Airport|Dazhou]], [[Hangzhou Xiaoshan International Airport|Hangzhou]], [[Harbin Taiping International Airport|Harbin]], [[ရှန်ဟိုင်း ဖူတုန်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ရှန်ဟိုင်း-ဖူတုန်း]]၊ [[Shenyang Taoxian International Airport|Shenyang]], [[Tianjin Binhai International Airport|Tianjin]], [[Wenzhou Longwan International Airport|Wenzhou]], [[Yuncheng Guangong Airport|Yuncheng]]|ပြည်တွင်း | အဲချိုင်းနား လေကြောင်းလိုင်း|[[ရန်ကုန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ရန်ကုန်]]|ပြည်ပ |အဲအေးရှား လေကြောင်းလိုင်း|[[ကွာလာလမ်ပူ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ကွာလာလမ်ပူ]]|ပြည်ပ |ပေကျင်းမြို့တော် လေကြောင်းလိုင်း| [[Hangzhou Xiaoshan International Airport|Hangzhou]], [[Lijiang Sanyi Airport|Lijiang]], [[Dehong Mangshi Airport|Mangshi]], [[Xishuangbanna Gasa Airport|Xishuangbanna]]|ပြည်တွင်း | [[Chengdu Airlines]] | [[Chengdu Shuangliu International Airport|Chengdu]], [[Liuzhou Bailian Airport|Liuzhou]], [[Xiamen Gaoqi International Airport|Xiamen]], [[Xishuangbanna Gasa Airport|Xishuangbanna]]|ပြည်တွင်း |ချိုင်းနားအိစ်စတမ်း လေကြောင်းလိုင်း| [[Anshun Huangguoshu Airport|Anshun]], [[Baoshan Yunduan Airport|Baoshan]], [[Baotou Erliban Airport|Baotou]], [[Beihai Fucheng Airport|Beihai]], [[ပေကျင်း မြို့တော် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ပေကျင်း-မြို့တော်]], [[Changsha Huanghua International Airport|Changsha]], [[Chengdu Shuangliu International Airport|Chengdu]], [[Chongqing Jiangbei International Airport|Chongqing]], [[Dali Airport|Dali]], [[Dalian Zhoushuizi International Airport|Dalian]], [[Daocheng Yading Airport|Daocheng]], [[Dêqên Shangri-La Airport|Diqing]], [[Guangzhou Baiyun International Airport|Guangzhou]], [[Guiyang Longdongbao International Airport|Guiyang]], [[Hangzhou Xiaoshan International Airport|Hangzhou]], [[Harbin Taiping International Airport|Harbin]], [[Hefei Xinqiao International Airport|Hefei]], [[Huangshan Tunxi International Airport|Huangshan]], [[Jiayuguan Airport|Jiayuguan]], [[Jinan Yaoqiang International Airport|Jinan]], [[Jining Qufu Airport|Jining]], [[Lanzhou Zhongchuan Airport|Lanzhou]], [[Lhasa Gonggar Airport|Lhasa]], [[Lijiang Sanyi Airport|Lijiang]], [[Lincang Airport|Lincang]], [[Liupanshui Yuezhao Airport|Liupanshui]], [[Liuzhou Bailian Airport|Liuzhou]], [[Luoyang Beijiao Airport|Luoyang]], [[Luzhou Lantian Airport|Luzhou]], [[Dehong Mangshi Airport|Mangshi]], [[Nanchang Changbei International Airport|Nanchang]], [[Nanchong Gaoping Airport|Nanchong]], [[Nanjing Lukou International Airport|Nanjing]], [[Nanning Wuxu International Airport|Nanning]], [[Ningbo Lishe International Airport|Ningbo]], [[Ninglang Luguhu Airport|Ninglang]], [[Ordos Ejin Horo Airport|Ordos]], [[Pu'er Simao Airport|Pu'er]], [[Qianjiang Wulingshan Airport|Qianjiang]], [[Qingdao Liuting International Airport|Qingdao]], [[Sanya Phoenix International Airport|Sanya]], [[ရှန်ဟိုင်း ဟုန်ချောင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ရှန်ဟိုင်း-ဟုန်ချောင်]]၊ [[ရှန်ဟိုင်း ဖူတုန်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ရှန်ဟိုင်း-ဖူတုန်း]]၊ [[Jieyang Chaoshan Airport|Shantou]], [[Shenyang Taoxian International Airport|Shenyang]], [[Shenzhen Bao'an International Airport|Shenzhen]], [[Taiyuan Wusu International Airport|Taiyuan]], [[Tengchong Tuofeng Airport|Tengchong]], [[Tianjin Binhai International Airport|Tianjin]], [[Tongren Fenghuang Airport|Tongren]], [[Ürümqi Diwopu International Airport|Urumqi]], [[Wenshan Puzhehei Airport|Wenshan]], [[Wenzhou Yongqiang International Airport|Wenzhou]], [[Wuhan Tianhe International Airport|Wuhan]], [[Sunan Shuofang International Airport|Wuxi]], [[Xiamen Gaoqi International Airport|Xiamen]], [[Xi'an Xianyang International Airport|Xi'an]], [[Xichang Qingshan Airport|Xichang]], [[Xingyi Wanfenglin Airport|Xingyi]], [[Xining Caojiabu Airport|Xining]], [[Xishuangbanna Gasa Airport|Xishuangbanna]], [[Yancheng Nanyang Airport|Yancheng]], [[Yibin Caiba Airport|Yibin]], [[Yichang Sanxia Airport|Yichang]], [[Yinchuan Hedong Airport|Yinchuan]], [[Yongzhou Lingling Airport|Yongzhou]], [[Zhanjiang Airport|Zhanjiang]], [[Zhaotong Airport|Zhaotong]], [[Zhengzhou Xinzheng International Airport|Zhengzhou]]|ပြည်တွင်း | [[ချိုင်းနားအိစ်စတမ်း လေကြောင်းလိုင်း]] |[[သုဝဏ္ဏဘူမိလေဆိပ်|ဘန်ကောက်-သုဝဏ္ဏဘူမိ]]၊ [[ချင်းမိုင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ချင်းမိုင်]]၊ [[ချင်းရိုင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ချင်းရိုင်]]၊ [[Bandaranaike International Airport|Colombo]], [[Da Nang International Airport|Da Nang]], [[Shahjalal International Airport|Dhaka]], [[Dubai International Airport|Dubai-International]], [[နွိုင်ဘိုင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဟနွိုင်း]]၊ [[တန်ဆွန်းညက် နိုင်ငံတကာလေဆိပ်|ဟိုချီမင်းစီးတီး]]၊ [[Hong Kong International Airport|Hong Kong]], [[Tribhuvan International Airport|Kathmandu]], [[Netaji Subhas Chandra Bose International Airport|Kolkata]], [[Ibrahim Nasir International Airport|Malé]], [[မန္တလေး အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|မန္တလေး]]၊ [[နေပြည်တော် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|နေပြည်တော်]]၊ [[Charles de Gaulle Airport|Paris-Charles de Gaulle]], [[ဖူးခက် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဖူးခက်]]၊ [[အင်ချွန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဆိုးလ်-အင်ချွန်]]၊ [[စီရန်ရိ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|စီရန်ရိ]]၊ [[စင်ကာပူ ချန်ဂီလေဆိပ်|စင်ကာပူ]]၊ [[ထိုင်ဝမ် ထောင်ယွမ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ထိုင်ဝမ်-ထောင်ယွမ်]]၊ [[Vancouver International Airport|Vancouver]], [[ဝတ်တေ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဗီယင်ကျန်း]]၊ [[ရန်ကုန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ရန်ကုန်]] |ပြည်ပ | [[China Express Airlines]] | [[Guiyang Longdongbao International Airport|Guiyang]], [[Nanyang Jiangying Airport|Nanyang]]|ပြည်တွင်း | [[China Southern Airlines]] | [[ပေကျင်း မြို့တော် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ပေကျင်း-မြို့တော်]]၊ [[Changchun Longjia International Airport|Changchun]], [[Changsha Huanghua International Airport|Changsha]], [[Chongqing Jiangbei International Airport|Chongqing]], [[Dali Airport|Dali]], [[Dalian Zhoushuizi International Airport|Dalian]], [[Guangzhou Baiyun International Airport|Guangzhou]], [[Guilin Liangjiang International Airport|Guilin]], [[Guiyang Longdongbao International Airport|Guiyang]], [[Haikou Meilan International Airport|Haikou]], [[Hangzhou Xiaoshan International Airport|Hangzhou]], [[Harbin Taiping International Airport|Harbin]], [[Lijiang Sanyi Airport|Lijiang]], [[Nanning Wuxu International Airport|Nanning]], [[Sanya Phoenix International Airport|Sanya]], [[ရှန်ဟိုင်း ဖူတုန်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ရှန်ဟိုင်း-ဖူတုန်း]]၊ [[Jieyang Chaoshan Airport|Shantou]], [[Shenyang Taoxian International Airport|Shenyang]], [[Shenzhen Bao'an International Airport|Shenzhen]], [[Taiyuan Wusu International Airport|Taiyuan]], [[Ürümqi Diwopu International Airport|Urumqi]], [[Wuhan Tianhe International Airport|Wuhan]], [[Xi'an Xianyang International Airport|Xi'an]], [[Xishuangbanna Gasa Airport|Xishuangbanna]], [[Yiwu Airport|Yiwu]], [[Zhengzhou Xinzheng International Airport|Zhengzhou]], [[Zhuhai Sanzao Airport|Zhuhai]]|ပြည်တွင်း | [[China Southern Airlines]]<br>{{nowrap|operated by [[Chongqing Airlines]]}} | [[Chongqing Jiangbei International Airport|Chongqing]]|ပြည်တွင်း | [[China United Airlines]] | [[Beijing Nanyuan Airport|Beijing-Nanyuan]], [[Foshan Shadi Airport|Foshan]]|ပြည်တွင်း | [[Donghai Airlines]] | [[Shenzhen Bao'an International Airport|Shenzhen]]|ပြည်တွင်း | [[Dragonair]] | [[Hong Kong International Airport|Hong Kong]]|ပြည်ပ | [[Fuzhou Airlines]] | [[Fuzhou Changle International Airport|Fuzhou]]|ပြည်တွင်း | [[Hainan Airlines]] | [[ပေကျင်း မြို့တော် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ပေကျင်း-မြို့တော်]]၊ [[Haikou Meilan International Airport|Haikou]], [[Shenzhen Bao'an International Airport|Shenzhen]], [[Xi'an Xianyang International Airport|Xi'an]]|ပြည်တွင်း | [[Hebei Airlines]] | [[Shijiazhuang Zhengding International Airport|Shijiazhuang]]|ပြည်တွင်း | [[HK Express]] | [[Hong Kong International Airport|Hong Kong]]|ပြည်ပ | [[Juneyao Airlines]] | [[Bijie Feixiong Airport|Bijie]], [[Nanjing Lukou International Airport|Nanjing]](begins March 2016), [[ရှန်ဟိုင်း ဟုန်ချောင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ရှန်ဟိုင်း-ဟုန်ချောင်]]၊ [[Zhangjiajie Hehua Airport|Zhangjiajie]]|ပြည်တွင်း | [[Korean Air]] | [[အင်ချွန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဆိုးလ်-အင်ချွန်]]|ပြည်ပ | [[Kunming Airlines]] | [[Changchun Longjia International Airport|Changchun]], [[Changsha Huanghua International Airport|Changsha]], [[Changzhou Benniu Airport|Changzhou]], [[Chengdu Shuangliu International Airport|Chengdu]], [[Chongqing Jiangbei International Airport|Chongqing]], [[Fuzhou Changle International Airport|Fuzhou]], [[Guangzhou Baiyun International Airport|Guangzhou]], [[Guiyang Longdongbao International Airport|Guiyang]], [[Hangzhou Xiaoshan International Airport|Hangzhou]], [[Harbin Taiping International Airport|Harbin]], [[Jinan Yaoqiang International Airport|Jinan]], [[Lijiang Sanyi Airport|Lijiang]], [[Lincang Airport|Lincang]], [[Dehong Mangshi Airport|Mangshi]], [[Nanjing Lukou International Airport|Nanjing]], [[Nanning Wuxu International Airport|Nanning]], [[Qingdao Liuting International Airport|Qingdao]], [[Shenzhen Bao'an International Airport|Shenzhen]], [[Taiyuan Wusu International Airport|Taiyuan]], [[Taizhou Luqiao Airport|Taizhou]], [[Tengchong Tuofeng Airport|Tengchong]], [[Wuhan Tianhe International Airport|Wuhan]], [[Xiamen Gaoqi International Airport|Xiamen]], [[Xi'an Xianyang International Airport|Xi'an]], [[Xishuangbanna Gasa Airport|Xishuangbanna]], [[Yangzhou Taizhou Airport|Yangzhou]], [[Yinchuan Hedong Airport|Yinchuan]], [[Yiwu Airport|Yiwu]], [[Zhengzhou Xinzheng International Airport|Zhengzhou]]|ပြည်တွင်း | [[လာအို လေကြောင်းလိုင်း]] | [[ဝတ်တေ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဗီယင်ကျန်း]]|ပြည်ပ | [[Loong Air]] | [[Hangzhou Xiaoshan International Airport|Hangzhou]] | ပြည်တွင်း | [[Lucky Air]] | [[Baotou Erliban Airport|Baotou]], [[ပေကျင်း မြို့တော် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ပေကျင်း-မြို့တော်]]၊ [[Chengdu Shuangliu International Airport|Chengdu]], [[Chongqing Jiangbei International Airport|Chongqing]], [[Dali Airport|Dali]], [[Dalian Zhoushuizi International Airport|Dalian]], [[Datong Yungang Airport|Datong]], [[Dêqên Shangri-La Airport|Diqing]], [[Fuzhou Changle International Airport|Fuzhou]], [[Ganzhou Huangjin Airport|Ganzhou]], [[Guilin Liangjiang International Airport|Guilin]], [[Guiyang Longdongbao International Airport|Guiyang]], [[Haikou Meilan International Airport|Haikou]], [[Hangzhou Xiaoshan International Airport|Hangzhou]], [[Hefei Xinqiao International Airport|Hefei]], [[Hohhot Baita International Airport|Hohhot]], [[Jinan Yaoqiang International Airport|Jinan]], [[Lanzhou Zhongchuan Airport|Lanzhou]], [[Lijiang Sanyi Airport|Lijiang]], [[Dehong Mangshi Airport|Mangshi]], [[Nanjing Lukou International Airport|Nanjing]], [[Nanning Wuxu International Airport|Nanning]], [[Ningbo Lishe International Airport|Ningbo]], [[Pu'er Simao Airport|Pu'er]], [[Qingdao Liuting International Airport|Qingdao]], [[Sanya Phoenix International Airport|Sanya]], [[ရှန်ဟိုင်း ဟုန်ချောင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ရှန်ဟိုင်း-ဟုန်ချောင်]]၊ [[ရှန်ဟိုင်း ဖူတုန်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ရှန်ဟိုင်း-ဖူတုန်း]]၊ [[Shenzhen Bao'an International Airport|Shenzhen]], [[Taiyuan Wusu International Airport|Taiyuan]], [[Tengchong Tuofeng Airport|Tengchong]], [[Ürümqi Diwopu International Airport|Urumqi]], [[Wuhan Tianhe International Airport|Wuhan]], [[Xiamen Gaoqi International Airport|Xiamen]], [[Xi'an Xianyang International Airport|Xi'an]], [[Xishuangbanna Gasa Airport|Xishuangbanna]], [[Xuzhou Guanyin Airport|Xuzhou]], [[Yichang Sanxia Airport|Yichang]], [[Yichun Mingyueshan Airport|Yichun]], [[Zhengzhou Xinzheng International Airport|Zhengzhou]]|ပြည်တွင်း | [[Lucky Air]] | [[Hualien Airport|Hualien]], [[Krabi Airport|Krabi]], [[ဖူးခက် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဖူးခက်]]၊ [[Samui International Airport|Samui]], [[Sihanoukville International Airport|Sihanoukville]] <br>'''Seasonal:''' [[Jeju International Airport|Jeju]] | ပြည်ပ | [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ မြန်မာ့လေကြောင်း]] | [[မန္တလေး အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|မန္တလေး]]၊ [[ရန်ကုန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ရန်ကုန်]] | ပြည်ပ | [[Okay Airways]] | [[Changsha Huanghua International Airport|Changsha]], [[Hefei Xinqiao International Airport|Hefei]], [[Tianjin Binhai International Airport|Tianjin]], [[Yulin Yuyang Airport|Yulin]]|ပြည်တွင်း | [[Orenair]] | '''Seasonal Charter:''' [[Liège Airport|Liège]] | ပြည်ပ | [[Ruili Airlines]] | [[Beihai Fucheng Airport|Beihai]], [[Chengdu Shuangliu International Airport|Chengdu]], [[Hohhot Baita International Airport|Hohhot]], [[Dehong Mangshi Airport|Mangshi]], [[Nanchang Changbei International Airport|Nanchang]], [[Nanning Wuxu International Airport|Nanning]], [[Taiyuan Wusu International Airport|Taiyuan]], [[Wenzhou Longwan International Airport|Wenzhou]], [[Xi'an Xianyang International Airport|Xi'an]] | ပြည်တါင်း | [[Shandong Airlines]] | [[Chongqing Jiangbei International Airport|Chongqing]], [[Jinan Yaoqiang International Airport|Jinan]], [[Nanjing Lukou International Airport|Nanjing]], [[Qingdao Liuting International Airport|Qingdao]], [[Xiamen Gaoqi International Airport|Xiamen]], [[Yantai Penglai International Airport|Yantai]]|ပြည်တွင်း | [[Shandong Airlines]] |[[Indira Gandhi International Airport|Delhi]]|ပြည်ပ | [[Shanghai Airlines]] | [[ရှန်ဟိုင်း ဟုန်ချောင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ရှန်ဟိုင်း-ဟုန်ချောင်]]၊ [[Tianjin Binhai International Airport|Tianjin]]|ပြည်တွင်း | [[Shenzhen Airlines]] | [[Guangzhou Baiyun International Airport|Guangzhou]], [[Nanchang Changbei International Airport|Nanchang]], [[Nanjing Lukou International Airport|Nanjing]], [[Quanzhou Jinjiang Airport|Quanzhou]], [[Shenyang Taoxian International Airport|Shenyang]], [[Shenzhen Bao'an International Airport|Shenzhen]], [[Taiyuan Wusu International Airport|Taiyuan]], [[Wuhan Tianhe International Airport|Wuhan]], [[Sunan Shuofang International Airport|Wuxi]], [[Zhengzhou Xinzheng International Airport|Zhengzhou]]|ပြည်တွင်း | [[Sichuan Airlines]] | [[ပေကျင်း မြို့တော် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ပေကျင်း-မြို့တော်]]၊ [[Changchun Longjia International Airport|Changchun]], [[Changsha Huanghua International Airport|Changsha]], [[Chengdu Shuangliu International Airport|Chengdu]], [[Chongqing Jiangbei International Airport|Chongqing]], [[Dalian Zhoushuizi International Airport|Dalian]], [[Guiyang Longdongbao International Airport|Guiyang]], [[Harbin Taiping International Airport|Harbin]], [[Hohhot Baita International Airport|Hohhot]], [[Jinan Yaoqiang International Airport|Jinan]], [[Kangding Airport|Kangding]], [[Lanzhou Zhongchuan Airport|Lanzhou]], [[Dehong Mangshi Airport|Mangshi]], [[Nanchang Changbei International Airport|Nanchang]], [[Nanjing Lukou International Airport|Nanjing]], [[Ningbo Lishe International Airport|Ningbo]], [[Qingdao Liuting International Airport|Qingdao]], [[Shenyang Taoxian International Airport|Shenyang]], [[Shijiazhuang Zhengding International Airport|Shijiazhuang]], [[Ürümqi Diwopu International Airport|Urumqi]], [[Wanzhou Wuqiao Airport|Wanzhou]], [[Wenzhou Yongqiang International Airport|Wenzhou]], [[Xiamen Gaoqi International Airport|Xiamen]], [[Xi'an Xianyang International Airport|Xi'an]], [[Xining Caojiabu Airport|Xining]], [[Xishuangbanna Gasa Airport|Xishuangbanna]], [[Xuzhou Guanyin Airport|Xuzhou]], [[Yichang Sanxia Airport|Yichang]], [[Yinchuan Hedong Airport|Yinchuan]], [[Zhengzhou Xinzheng International Airport|Zhengzhou]]|ပြည်တွင်း | [[Sichuan Airlines]] | [[ထိုင်ဝမ် ထောင်ယွမ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ထိုင်ဝမ်-ထောင်ယွမ်]] |ပြည်ပ | [[ဆစ်အဲ လေကြောင်းလိုင်း]] | [[စင်ကာပူ ချန်ဂီလေဆိပ်|စင်ကာပူ]]|ပြည်ပ | [[Sky Wings Asia Airlines]]| '''Charter:''' [[စီရန်ရိ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|စီရန်ရိ]] |ပြည်ပ | [[SriLankan Airlines]] | [[Bandaranaike International Airport|Colombo]] |ပြည်ပ | [[Spring Airlines]] | [[Changde Taohuayuan Airport|Changde]], [[Zhijiang Airport|Huaihua]], [[Mianyang Nanjiao Airport|Mianyang]], [[Qianjiang Wulingshan Airport|Qianjiang]], [[ရှန်ဟိုင်း ဟုန်ချောင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ရှန်ဟိုင်း-ဟုန်ချောင်]]၊ [[ရှန်ဟိုင်း ဖူတုန်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ရှန်ဟိုင်း-ဖူတုန်း]]၊ [[Shenyang Taoxian International Airport|Shenyang]], [[Shijiazhuang Zhengding International Airport|Shijiazhuang]], [[Zunyi Xinzhou Airport|Zunyi]]|ပြည်တွင်း | [[ထိုင်း လေကြောင်းလိုင်း]] | [[သုဝဏ္ဏဘူမိလေဆိပ်|ဘန်ကောက်-သုဝဏ္ဏဘူမိ]]၊ [[ချင်းမိုင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ချင်းမိုင်]] |ပြည်ပ | [[ထိုင်းအဲအေးရှား လေကြောင်းလိုင်း]] | [[ဒွန်မောင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်|ဘန်ကောက်-ဒွန်မောင်း]]|ပြည်ပ | [[Tianjin Airlines]] | [[Tianjin Binhai International Airport|Tianjin]], [[Xi'an Xianyang International Airport|Xi'an]]|ပြည်တွင်း | [[Uni Air]] | [[Kaohsiung International Airport|Kaohsiung]]|ပြည်ပ | [[ဗီယက်နမ် လေကြောင်းလိုင်း]] | '''Seasonal charter:''' [[Cam Ranh International Airport|Nha Trang]] | ပြည်ပ | [[West Air (China)]] | [[Chongqing Jiangbei International Airport|Chongqing]], [[Xishuangbanna Gasa Airport|Xishuangbanna]]| ပြည်တွင်း | ရှမန် လေကြောင်းလိုင်း | [[Fuzhou Changle International Airport|Fuzhou]], [[Hangzhou Xiaoshan International Airport|Hangzhou]], [[Quanzhou Jinjiang Airport|Quanzhou]], [[Wuhan Tianhe International Airport|Wuhan]], [[Xiamen Gaoqi International Airport|Xiamen]]|ပြည်တွင်း }} == ၇၂ နာရီ ကူးပြောင်းဗီဇာ == ကူးမင်းလေဆိပ်တွင် ကူးပြောင်းခရီးစဉ်များအတွက် ၇၂ နာရီ နိုင်ငံအတွင်း ဝင်ရောက်ခွင့်ကို ခွင့်ပြုထားသည်။ အဆိုပါ အစီအစဉ်မှာနိုင်ငံပေါင်း ၅၁ နိုင်ငံအတွက် အကျုံးဝင်သည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} [[Category : တရုတ်နိုင်ငံရှိ လေဆိပ်များ]] [[Category:အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်]] 9u430m459qv7kh7n5olbvf7zr1iqd39 ထင်ကျော် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ) 0 62782 1055024 947086 2026-09-24T08:19:46Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1055024 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name = ဦးထင်ကျော် |office = မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ စာရင်း|နဝမမြောက်]] [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ| သမ္မတ]] |image = File:Htin Kyaw 2017 (cropped).jpg |party = [[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]] |1blankname = {{nowrap|နိုင်ငံတော် အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်}} |1namedata = [[ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]] |predecessor1 = ဦး[[သိန်းစိန်]] |successor1 = *[[မြင့်ဆွေ၊ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး|ဦးမြင့်ဆွေ]]<br>{{small|(ယာယီ)}} *[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးဝင်းမြင့်]] |vicepresident1 = ဦး[[မြင့်ဆွေ၊ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး|မြင့်ဆွေ]]<br />ဦး[[ဟင်နရီဗန်ထီးယူ]] |office2 = [[ဒေါ်ခင်ကြည် ဖောင်ဒေးရှင်း]] တွင် အလုပ်အမှုဆောင် |term_start2 = ၂၀၁၂ |term_end2 = ၂၀၁၆ |office3 = [[အမျိုးသားစီမံကိန်းနှင့် စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု ဝန်ကြီးဌာန]]၊ ဒုတိယ ညွန်ကြားရေးမှူး။ |term_start3 = ၁၉၈၀ |term_end3 = ၁၉၉၂ |birth_date = {{birth date and age|1946|7|20|df=y}} |birth_place =[[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[ကိုလိုနီခေတ်|ဗြိတိသျှ ဘားမား]]<ref name="7day>{{cite web|url=http://7daydaily.com/story/60530|title=သမ္မတသစ် ဦးထင်ကျော်၏ အစ်ကို ဦးကျော်စိုးနှင့် တွေ့ဆုံခြင်း|date=၁၇ မတ် ၂၀၁၆|accessdate=၁၉ မတ် ၂၀၁၆|archivedate=20 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160320124648/http://www.7daydaily.com/story/60530}}</ref> |death_date = |death_place = |spouse = [[စုစုလွင်၊ ဒေါ်|ဒေါ်စုစုလွင်]] |residence = |alma_mater = [[ရန်ကုန် စီးပွားရေး တက္ကသိုလ်]]<br>[[Institute of Computer Sciences]]<br>[[University of London]]<br>[[Arthur D. Little School of Management]] |website = |term_start = ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |term_end = ၂၁ မတ် ၂၀၁၈ |parents = [[မင်းသုဝဏ်]] (ဖခင်) <br/> ဒေါ်ကြည်ကြည် (မိခင်) |religion = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] |honorific prefix=[[ကောင်းသောကျက်သရေရှိသော]]}} '''ဦးထင်ကျော်''' သည် မြန်မာနိုင်ငံသား နိုင်ငံရေးသမား၊ စာရေးဆရာနှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ]] အဖြစ် ၂၀၁၆ မတ်လမှ ၂၀၁၈ မတ်လ အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ် မတ်လ ၁၀ ရက်နေ့ [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] အစည်းအဝေးတွင် ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုသမ္မတလောင်း]] အဖြစ် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်မှ ကိုယ်စားလှယ်များက အဆိုပြုခြင်းခံကာ<ref name="eieitoelwin">{{cite web|url=http://www.mmtimes.com/index.php/in-depth/19202-daw-suu-eyes-foreign-minister-role.html|title=Daw Suu eyes foreign minister role|author=Ei Ei Toe Lwin|publisher=|access-date=10 March 2016|archive-date=13 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160313133210/http://www.mmtimes.com/index.php/in-depth/19202-daw-suu-eyes-foreign-minister-role.html}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.burmatimes.net/nld-dropped-a-name-list-to-lead-its-new-government/|title=NLD Dropped a Name List to Lead Its New Government|work=The Burma Times|accessdate=10 March 2016|archivedate=24 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160324031859/http://www.burmatimes.net/nld-dropped-a-name-list-to-lead-its-new-government/}}</ref><ref name="MNP">{{cite web | url=http://www.bangkokpost.com/opinion/opinion/846496/myanmar-starts-new-parliamentary-era | title=Myanmar Starts New Parliamentarye Era | publisher=The Bangkok Post | accessdate=6 March 2016}}</ref> ၂၀၁၆ ခုနှစ် မတ်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ဦးထင်ကျော်အား ၁၉၆၂ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း ပထမဆုံးသော အရပ်သားသမ္မတအဖြစ် [[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]]က ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web| url=http://www.bbc.com/news/world-asia-35808921 | title=Myanmar parliament elects first civilian president in decades | publisher=BBC}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.thereportertimes.com/myanmar-new-president-htin-kyaw/21529/ | title=Htin Becomes First Civilian Myanmar President | publisher=TRT | access-date=15 March 2016 | archive-date=15 March 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160315225843/http://www.thereportertimes.com/myanmar-new-president-htin-kyaw/21529/ }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.scmp.com/news/asia/southeast-asia/article/1925732/who-htin-kyaw-myanmars-new-president|title=Who is Htin Kyaw, Myanmar’s new president?|date=16 March 2016|work=South China Morning Post}}</ref> ၂၀၁၈ ခုနှစ် မတ်လ ၂၁ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။<ref name="pom">{{cite web|url=http://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room/news/2018/03/21/id-13603|title=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး သတင်းထုတ်ပြန်ချက် အမှတ်၊ ၁ / ၂၀၁၈|date=၂၁ မတ် ၂၀၁၈|accessdate=၂၁ မတ် ၂၀၁၈|archive-date=1 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201193248/https://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room/news/2018/03/21/id-13603}}</ref> == ငယ်ဘဝ == ဦးထင်ကျော်ကို ၁၉၄၆ ဇူလိုင် ၂၀ တွင် ဖခင်စာရေးဆရာ [[မင်းသုဝဏ်]] နှင့် မိခင် ဒေါ်ကြည်ကြည်တို့မှ ရန်ကုန်မြို့တွင် မွေးဖွားသည်။ ဖခင် မင်းသုဝဏ် သည် မွန်-မြန်မာမျိုးရိုးဖြစ်သည်။ မွေးချင်း (၃) ယောက်ရှိသည့်အနက် ဒုတိယမြောက် သားဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.minthuwun.com/biography-of-minthuwun-eng|title=U Wun (Minthuwun) Bio Data|access-date=15 March 2016|accessdate=11 March 2016|archivedate=13 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160313093058/http://www.minthuwun.com/biography-of-minthuwun-eng}}</ref><ref name="voanews.com">{{cite web|url=http://www.voanews.com/content/brief-bio-of-newly-elected-myanmar-president-htin-kyaw/3237006.html|title=Who Is Htin Kyaw, Myanmar's Newly Elected President?|work=VOA|access-date=17 March 2016|archive-date=24 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160324041452/http://www.voanews.com/content/brief-bio-of-newly-elected-myanmar-president-htin-kyaw/3237006.html|url-status=dead}}</ref> ဦးထင်ကျော်သည် [[ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]]ထက် အသက် တစ်နှစ် တစ်လ တစ်ရက်ငယ်ရွယ်သူ ဖြစ်သော်လည်း [[အ.ထ.က(၁)ဒဂုံ|မက်ဒရစ်ကျောင်း]] (အမှတ် (၁) အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း၊ ဒဂုံမြို့နယ်)တွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နှင့်အတူ ပညာဆည်းပူးခဲ့သူဖြစ်သည်။ == ပညာရေး == ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး ၁၉၆၆ တွင် စီးပွားရေးပညာဘွဲ့ (B.Eco) ရရှိခဲ့သည်။၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် ကွန်ပျူတာ တက္ကသိုလ်သို့ ပြောင်းရွေ့ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် ကွန်ပျူတာ မဟာသိပ္ပံဘွဲ့ ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Citeweb|url=http://www.mmtimes.com/index.php/national-news/nay-pyi-taw/19423-u-htin-kyaw-from-computer-science-grad-to-nld-loyalist.html|title=U Htin Kyaw from Computer Science grad to NLD loyalist|publisher=''[[မြန်မာတိုင်း(မ်)|Myanmar Times]]''|access-date=15 March 2016|archive-date=5 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160405150902/http://www.mmtimes.com/index.php/national-news/nay-pyi-taw/19423-u-htin-kyaw-from-computer-science-grad-to-nld-loyalist.html}}</ref> နိုင်ငံတော် မှ ပညာတော်သင်ဆု ရရှိပြီး လန်ဒန်တက္ကသိုလ်၊ ကွန်ပျူတာသိပ္ပံကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၉၈၇ တွင် Arthur DeLittle, Management Education Institute, Cambridge, Massachusetts တွင် ပညာသင်ယူခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=http://english.kyodonews.jp/news/2016/03/401416.html?utm_source=dlvr.it&utm_medium=twitter|title=Myanmar's NLD nominates presidential candidate {{!}} Kyodo News|website=english.kyodonews.jp|access-date=2016-03-10}}</ref> == နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းဘဝ == ၁၉၆၈ မဟာတန်း တက်စဉ် အချိန်ကာလအတွင်း တက္ကသိုလ်နည်းပြအတွင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။<ref name="voa">{{Cite web|url=http://burmese.voanews.com/content/myanmar-new-president-u-htin-kyaw/3237031.html|title=မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ကိုးဦးမြောက် နိုင်ငံတော်သမ္မတ|website=ဗီအိုအေ|access-date=2016-03-15}}</ref> ၁၉၇၅ ခုနှစ်မှာပင် အကြီးစားစက်မှုလုပ်ငန်းတွင် ဌာနခွဲမှူးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၀ မှ ၁၉၉၂ ထိ နိုင်ငံခြား စီးပွားဆက်သွယ်ရေး ဦးစီးဌာန တွင် ဒုတိယ ညွှန်ကြားရေးမှူး ရာထူးအထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး တာဝန်မှ အနားယူခဲ့သည်။ == နိုင်ငံရေး == [[ဒေါ်ခင်ကြည် ဖောင်ဒေးရှင်း]]တွင် စတင်တည်ထောင်စဉ်မှ သမ္မတ မဖြစ်မီအထိ အလုပ်အမှုဆောင် အဖြစ် တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နှင့် ငယ်သူငယ်ချင်းဖြစ်ပြီး ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ နောက်ကွယ်တွင် နှစ်ပေါင်းများစွာရှိနေခဲ့သူတစ်ဦး လည်းဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|title=“ေဒၚေအာင္ဆန္းစုၾကည္ႏွင့္ ဦးထင္ေက်ာ္"|url=http://www.7daydaily.com/story/59953|publisher=[[၇ ရက် နေ့စဉ်သတင်းစာ|7daydaily]]|accessdate=10 March 2016|archivedate=11 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160311103337/http://7daydaily.com/story/59953}}</ref> သူသည် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်ထက် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နှင့်သာ ပိုမိုနီးကပ်သူဖြစ်သည်။ နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ကျခံနေစဉ်အတွင်း ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နှင့် ပြင်ပကမ္ဘာကို ချိတ်ဆက်ပေးခဲ့သော လူအနည်းစုတွင် ဦးထင်ကျော်လည်း ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite news|url=http://www.theguardian.com/world/2016/mar/15/myanmar-parliament-elects-htin-kyaw-as-first-civilian-president-in-53-years|title=Myanmar parliament elects Htin Kyaw as first civilian president in 53 years|last=Holmes|first=Oliver|date=2016-03-15|newspaper=The Guardian|language=en-GB|issn=0261-3077|accessdate=2016-03-16}}</ref> ၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် အစိုးရဝန်ထမ်းအဖြစ်မှ နုတ်ထွက်ခဲ့ပြီး ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ဦးဆောင်သော အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ် ပါတီသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ သူသည် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ သံတမန်ရေးရာ အရာရှိလည်း ဖြစ်သည်။<ref name="voa"/><ref>{{cite web|title=NLD names U Htin Kyaw for president|url=http://www.mmtimes.com/index.php/national-news/19403-nld-names-u-htin-kyaw-for-presiden.html|publisher=''Myanmar Times''|accessdate=10 March 2016|archive-date=10 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310190545/http://www.mmtimes.com/index.php/national-news/19403-nld-names-u-htin-kyaw-for-presiden.html}}</ref><ref>{{cite web|url=http://time.com/4258655/htin-kyaw-burma-myanmar-president-aung-san-suu-kyi/|title=Myanmar: Who Is Htin Kyaw, Burma's New President?|author=Simon Lewis|work=TIME.com|access-date=17 March 2016|archive-date=26 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220426030226/https://time.com/4258655/htin-kyaw-burma-myanmar-president-aung-san-suu-kyi/}}</ref> NLD နာမည်ကြီး ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သော [[လွင်၊ ဦး|ဦးလွင်]]၏သမီး၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော် နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌ [[စုစုလွင်၊ ဒေါ်|ဒေါ်စုစုလွင်]]၏ ခင်ပွန်းလည်း ဖြစ်သည်။ == နိုင်ငံတော် သမ္မတ== [[File:The Prime Minister, Shri Narendra Modi being welcomed by the President of Myanmar, Mr. U. Htin Kyaw, at the Ceremonial Reception, in Nay Pyi Taw, Myanmar on September 05, 2017.jpg|thumb|အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဝန်ကြီးချုပ် မိုဒီအား နိုင်ငံ​တော်သမ္မတအိမ်​တော်၌ ကြိုဆိုစဉ်]]၂၀၁၆ မတ်လ ၁၅ ရက်တွင် ဦးထင်ကျော်အား [[ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော်]]မှ သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.nytimes.com/2016/03/16/world/asia/myanmar-president-htin-kyaw-elected.html|title=Myanmar Lawmakers Name Htin Kyaw President, Affirming Civilian Rule|accessdate=16 March 2016|work=The New York Times}}</ref> ၂၀၁၆ မတ်လ ၁၇ ရက်တွင် ဦးထင်ကျော်သည် ဝန်ကြီးဌာနများမှ ဝန်ကြီး ၂၁ ဦးအား ၁၈ ဦးအဖြစ် ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းရန် ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော်သို့ တင်ပြခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.globaltimes.cn/content/974346.shtml|title=Htinkyaw propose formation of Ministries|last=|first=|date=|website=|publisher=''Global Times''|accessdate=17 March 2016|archivedate=24 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160324142557/http://www.globaltimes.cn/content/974346.shtml}}</ref> ၂၁ မတ် ၂၀၁၆ တွင် ဝန်ကြီးများအား ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းရန် လွှတ်တော်မှ အတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.irrawaddy.com/burma/parliament-approves-president-elects-proposal-downsize-ministries.html|title=Parliament Approves President-Elect’s Proposal to Downsize Ministries|last=|first=|date=|website=|publisher=''Irrawaddy''|access-date=}}</ref> [[File:The President of Myanmar, Mr. Htin Kyaw calling on the President, Shri Pranab Mukherjee, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on August 29, 2016.jpg|thumb|၂၀၁၆ခုနှစ်၊ တရားဝင်ခရီးစဉ်အတွင်း အိန္ဒိယသမ္မတနှင့် နယူ​ဒေလီမြို့တွင်​​တွေ့ဆုံစဉ်]] ၂၀၁၆ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်တွင် ကျမ်းသစ္စာကြိမ်ဆိုပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏ နဝမမြောက် သမ္မတဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web|title=“Myanmar's Htin Kyaw sworn in as president"|url=http://www.aljazeera.com/news/2016/03/myanmar-htin-kyaw-sworn-president-historic-power-shift-160330033342019.html|publisher=''Aljazeera News''|accessdate=30 March 2016}}</ref><ref>{{cite web|title=U Htin Kyaw takes oath of office and asks for patience|url=http://www.mmtimes.com/index.php/national-news/19729-u-htin-kyaw-takes-oath-of-office.html|author=Ei Ei Toe Lwin, Lun Min Mang|publisher=''Myanmar Times''|accessdate=30 March 2016|archive-date=2 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160402093321/http://www.mmtimes.com/index.php/national-news/19729-u-htin-kyaw-takes-oath-of-office.html}}</ref> [[သမ္မတအိမ်တော် (နေပြည်တော်)|နိုင်ငံတော် သမ္မတအိမ်တော်]]တွင် သမ္မတဟောင်း [[သိန်းစိန်၊ ဦး|ဦးသိန်းစိန်]] ထံမှ သမ္မတအဆောင်အယောင် ဖြစ်သော ရွှေစလွယ်ကို လွှဲပြောင်းကာ နိုင်ငံတော် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို လွှဲပြောင်းခဲ့သည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ် မတ်လ ၂၁ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး သတင်းထုတ်ပြန်ချက် အမှတ် (၁/၂၀၁၈) ဖြင့် လက်ရှိအလုပ်တာဝန်များမှ အနားယူလိုသောကြောင့် သမ္မတရာထူးမှ နုတ်ထွက်ကြောင်း ကြော်ငြာခဲ့သည်။<ref name="pom" /> ===နိုင်ငံတော်အဆင့် ခရီးစဉ်များ=== {{main|ဦးထင်ကျော်၏ နိုင်ငံတော်အဆင့် ခရီးစဉ်များ}} ဦးထင်ကျော်သည် သမ္မတအဖြစ်တာဝန်ယူနေစဉ်က နိုင်ငံတော်အဆင့်ခရီးစဉ်များ သွားရောက်ခဲ့သည်။ == စာပေရေးသားခြင်း == ဦးထင်ကျော်သည် "ဒလဘန်း" ကလောင်အမည်ဖြင့် သုတစာပေ နိုင်ငံရေးစာပေ တို့ကိုရေးသားခဲ့သည်။ သူ၏ဖခင် မင်းသုဝဏ်အကြောင်းကို ''အဘဘဝ အဘအကြောင်း တစေ့တစောင်း'' အမည်ဖြင့် စာအုပ်ရေးသားခဲ့သည်။<ref name="voanews.com"/> == ကိုးကား == {{reflist|2}} {{s-start}} {{s-off}} {{s-bef|before=[[သိန်းစိန်]]}} {{s-ttl|title=[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ]]|years=၂၀၁၆– ၂၀၁၈ }} {{s-aft|after=[[မြင့်ဆွေ၊ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး|ဦးမြင့်ဆွေ]]<br>{{small|ယာယီ}}}} {{s-end}} {{ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်၏ သမ္မတများ}} {{lifetime|၁၉၄၆| }} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] hs29dkskh28c9wy542uspzt1bfo9jr1 ကြည်အောင် (ဝန်ကြီး) 0 63182 1054939 739271 2026-09-23T23:32:52Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1054939 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |honorific-prefix = |name = ကြည်အောင် |native_name = |native_name_lang = |honorific-suffix = |image = |imagesize = |smallimage = <!--If this is specified, "image" should not be.--> |alt = |caption = |office1 = [[ပြန်ကြားရေး ဝန်ကြီးဌာန]] ဝန်ကြီး |term_start1 = ၁၅ နိုဝင်ဘာ ၁၉၉၇ |term_end1 = ၁၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၀၂ |predecessor1 = ဗိုလ်ချုပ် [[အေးကျော် (ဝန်ကြီး)|အေးကျော်]] |successor1 = ဗိုလ်မှူးချုပ် [[ကျော်ဆန်း|ကျော်ဆန်း]] |office2 = [[ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]] ဝန်ကြီး |term_start2 = ၁၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၀၂ |term_end2 = ၁၅ မေ ၂၀၀၆ |predecessor2 = တင်ဝင်း |successor2 = [[ခင်အောင်မြင့်၊ ဦး|ခင်အောင်မြင့်]] |birth_date = |birth_place = |death_date = |death_place = |restingplace = |restingplacecoordinates = |birthname = |citizenship = |nationality = |party = |otherparty = <!--For additional political affiliations--> |spouse = |partner = <!--For those with a domestic partner and not married--> |relations = |children = |residence = |alma_mater = |occupation = |profession = |cabinet = |committees = |portfolio = |religion = |signature = |signature_alt = |website = |footnotes = |blank1 = |data1 = |blank2 = |data2 = |blank3 = |data3 = |blank4 = |data4 = |blank5 = |data5 = <!--Military service--> |nickname = |allegiance = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |branch = [[တပ်မတော်]] |serviceyears = |rank = ဗိုလ်ချုပ် |unit = |commands = |battles = |awards = }} ဗိုလ်ချုပ် '''ကြည်အောင်''' သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] [[ပြန်ကြားရေး ဝန်ကြီးဌာန]] နှင့် [[ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]]တို့တွင် ဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ သူသည် ၂၀၀၆ ခုနှစ် မေလတွင် အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်။ ==စစ်မှုထမ်းခြင်း== ဦးကြည်အောင်သည် ၁၉၉၅ ဇွန်လ ၁၈ ရက်မှ ၁၉၉၇ နိုဝင်ဘာ ၁၆ ရက်အထိ South Burma Sub District (SBSD) ဌာနချုပ်မှူးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |url=http://books.google.ca/books?id=g4bA3Oasvn4C&pg=PA222 |page=222 |title=Building the Tatmadaw: Myanmar armed forced since 1948 |author=Maung Aung Myoe |publisher=Institute of Southeast Asian Studies |year=2009 |ISBN=981-230-848-2}}</ref> ==ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီး== ၁၉၉၇ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၅ ရက်နေ့တွင် [[နိုင်ငံတော် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ]]သည် အစိုးရအဖွဲ့၏ ဝန်ကြီးချုပ်၊ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်များနှင့် ဝန်ကြီးများကို ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့ရာ ဗိုလ်ချုပ်ကြည်အောင်သည် [[ပြန်ကြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီး]] အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{cite web |url=http://missions.itu.int/~myanmar/law/spdcp297.htm |title=The State Peace and Development Council Proclamation (Proclamation No. 2/97) |date=15 November 1997 |accessdate=2012-02-24 |archivedate=5 March 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120305112836/http://missions.itu.int/~myanmar/law/spdcp297.htm }}</ref> ၁၉၉၉ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၃၀ ရက်နေ့တွင် [[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]]က [[ခင်ညွန့်၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|ဗိုလ်ချုပ် ခင်ညွန့်]]၊ ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး တင်လှိုင်၊ ပြန်ကြားရေး ဝန်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်ကြည်အောင်နှင့် အခြားသူများအား အာဏာအလွဲသုံးစားပြုမှုဖြင့် အမှုဖွင့် တိုင်ကြားခဲ့သည်။ တစ်လခန့်အကြာတွင် [[ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်]] တရားသူကြီးချုပ်က သက်သေခံမရှိသည့်အတွက် အမှုကို ပလပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.ibiblio.org/obl/docs/99-00-18-ASSEMBLY.PDF |chapter=NLD lawsuit against SPDC oppression |title=HUMAN RIGHTS YEARBOOK 1999-2000: BURMA |publisher=Human Rights Documentation Unit |accessdate=2012-02-24}}</ref> ==ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီး== ၂၀၀၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြည်အောင်အား ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းလဲခန့်ထားခဲ့သည်။ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးနေရာတွင် ဗိုလ်မှူးချုပ် [[ကျော်ဆန်း|ကျော်ဆန်း]]အား ပြောင်းလဲ ခန့်အပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=http://news.xinhuanet.com/english/2002-09/14/content_561351.htm |title=Myanmar reshuffles cabinet |publisher=Xinhua |date=2002-09-14 |accessdate=2012-02-24 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304125705/http://news.xinhuanet.com/english/2002-09/14/content_561351.htm |url-status=dead}}</ref> စာရေးဆရာ၊ ကဗျာဆရာနှင့် ဂျာနယ်လစ်တစ်ဦး ဖြစ်သူ [[စိုးညွန့်၊ ဦး (စာရေးဆရာ)|ဦးစိုးညွန့်]] သည် ဗိုလ်ချုပ်ကြည်အောင်လက်အောက်တွင် ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ၂၀၀၃ ခုနှစ်အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.mmtimes.com/no492/n010.htm |title=Poet Htilar Sitthu dies of liver cancer, aged 78 |author=Khine Thazin Aung |work=Myanmar Times |date=12–18 October 2009 |accessdate=2012-02-24 |archivedate=19 April 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100419073600/http://www.mmtimes.com/no492/n010.htm }}</ref> ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေစဉ် ကာလအတွင်း ဥရောပသမဂ္ဂကောင်စီသည် စစ်အစိုးရ အရာရှိများအား ဗီဇာနှင့် ပြည်ဝင်ခွင့်ပိတ်ပင်သည့် စာရင်းကို ၂၀၀၃ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့ရာ ဗိုလ်ချုပ်ကြည်အောင်နှင့် ဇနီးဖြစ်သူ ဒေါ်ခင်ခင်လေးတို့ ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2003:154:0116:0123:EN:PDF |title=COUNCIL DECISION 2003/461/CFSP |date=20 June 2003 |publisher=European Union |accessdate=2012-02-23 |archivedate=29 September 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180929120752/https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2003:154:0116:0123:EN:PDF }}</ref> ၂၀၀၆ ခုနှစ် မေလတွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြည်အောင်အား တာဝန်မှ အနားယူခွင့် ပြုခဲ့သည်။ ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ် [[ခင်အောင်မြင့်၊ ဦး|ခင်အောင်မြင့်]]ကို အစားထိုး ခန့်အပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=5752 |title=Burma Cabinet Reshuffle |author=Aung Lwin Oo |date=16 May 2006 |work=the Irriwaddy |accessdate=2012-02-23 |archivedate=3 March 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110303011229/http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=5752 }}</ref> ၂၀၀၇ ခုနှစ် မေလတွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြည်အောင်၏ ဇနီးအမည်အား ဥရောပသမဂ္ဂ၏ ပိတ်ဆို့မှုစာရင်းမှ ဖယ်ရှားခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.hm-treasury.gov.uk/d/boe_burma_020507.pdf |date=2 May 2007 |title=FINANCIAL SANCTIONS: BURMA/MYANMAR |publisher=Bank of England |accessdate=2012-02-24}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများ]] [[Category:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[Category:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] oxpyxjfvyjdyu4ddewsusrqhkuhipdb ဘီတယ်ဂျူးစ် 0 63423 1054956 1054809 2026-09-24T01:42:25Z InternetArchiveBot 61272 Adding 2 books for [[ဝီကီပီးဒီးယား:စိစစ်အတည်ပြုခံနိုင်မှု]] (20260923sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1054956 wikitext text/x-wiki {{Sky|05|55|10.3053|+|07|24|25.426|600}} {{Starbox begin |name =Betelgeuse (α Ori) }} {{Starbox image |image =[[File:Position Alpha Ori.png|250px]] |caption = ပန်းရောင်ဖြင့် မြှားပြထားသည်မှာ [[အိုရိုင်ယွန် (ကြယ်စုတန်း)|အိုရိုင်ယွန်]] [[ကြယ်အုပ်စု|ကြယ်စုတန်း]]မှ ဘီတယ်ဂျူးစ် ဖြစ်သည်။ }} {{Starbox observe |epoch = J2000.0 |constell = [[အိုရိုင်ယွန် (ကြယ်စုတန်း)|အိုရိုင်ယွန်]] |pronounce = {{IPAc-en|ˈ|b|iː|t|əl|dʒ|uː|z}}, {{IPAc-en|ˈ|b|ɛ|t|əl|dʒ|uː|z}}<ref name="OED">{{Cite encyclopedia | title=Betelgeuse | encyclopedia=Oxford English Dictionary | editor=Simpson, J.; Weiner, E. (eds) | year=1989 | edition= 2nd | page=130 | location=Oxford | publisher=Clarendon Press | isbn= 0-19-861186-2}}</ref> သို့မဟုတ်<br/>{{IPAc-en|ˈ|b|iː|t|əl|dʒ|uː|s}}<ref name="MWD">[http://www.merriam-webster.com/dictionary/betelgeuse Merriam-Webster Dictionary]</ref> |ra = {{RA|05|55|10.3053}}<ref name="SIMBAD">{{cite web | url=http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=betelgeuse | title =SIMBAD Query Result: BETELGEUSE – Semi-regular Pulsating Star | publisher=Centre de Données astronomiques de Strasbourg | accessdate=20 June 2007}}</ref> |dec = {{DEC|+07|24|25.426}}<ref name="SIMBAD" /> }} {{Starbox character | type=ဧရာမ ဆူပါကြယ်ဘီလူး |class = M2Iab<ref name="SIMBAD" /> | appmag_1_passband = [[မြင်နိုင်သော ရောင်စဉ်|V]] | appmag_1 = ၀.၄၂ (0.2&nbsp;to&nbsp;1.2)<ref name="SIMBAD" /><ref name="AAVSO">{{cite web | title=Variable Star of the Month: Alpha Orionis | publisher=American Association of Variable Star Observers (AAVSO) | author=Davis, Kate (AAVSO Technical Assistant, Web) | url=http://www.aavso.org/vsots_alphaori |date=December 2000 | accessdate=10 July 2010}}</ref> | appmag_2_passband = [[:en:J band|J]] | appmag_2 = -2.99 ± 0.10<ref name="SIMBAD" /> |b-v = ၁.၈၅<ref name="NICOLET">{{cite journal | author=Nicolet, B. | title=Catalogue of Homogeneous Data in the UBV Photoelectric Photometric System | journal=Astronomy & Astrophysics | year=1978 | volume=34 | pages=1–49 | bibcode=1978A&AS...34....1N | doi= }}</ref> |u-b = 2.06<ref name="NICOLET" /> |variable = SR&nbsp;c [[semiregular variable star|(semi-regular)]]<ref name="SIMBAD" /> }} {{Starbox astrometry |radial_v = +21.91<ref name="SIMBAD" /> |prop_mo_ra = 24.95 ± 0.08<ref name="HARPER2001">{{cite journal | title=A Spatially Resolved, Semiempirical Model for the Extended Atmosphere of α Orionis (M2 Iab) | url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2001-04-20_551_2/page/1072 | author=Harper, Graham M.; Brown, Alexander; Lim, Jeremy | journal=The Astrophysical Journal | volume=551 | issue=2 | pages=1073–98 |date=April 2001 | doi=10.1086/320215 | bibcode=2001ApJ...551.1073H}}<ref name="HARPER" /> |parallax = 5.07 |p_error = 1.10 |parallax_footnote=<ref name="HARPER" /> |dist_ly = 643 ± 146<ref name="HARPER" /> <!--Distance (in light-years)--> |dist_pc = 197 ± 45<ref name="HARPER" /> <!--Distance (in parsecs)--> |absmag_v = −5.85<ref name=HARPER/> }} {{Starbox detail |mass=7.7–20<ref name="MOHAMED1">{{cite journal | author=Mohamed, S.; Mackey, J.; Langer, N. | title=3D Simulations of Betelgeuse's Bow Shock | journal=Astronomy & Astrophysics | year=2012 | volume= 541, id.A1 | bibcode=2012A&A...541A...1M | doi=10.1051/0004-6361/201118002 | arxiv=1109.1555v2 | pages=A1}}</ref> |radius=950–1200<ref name="MOHAMED1" /> |luminosity={{val|90000}}–{{val|150000}}<ref name="MOHAMED1"/><ref name="SMITH2009">{{cite journal | author=Smith, Nathan; Hinkle, Kenneth H.; Ryde, Nils | title=Red Supergiants as Potential Type IIn Supernova Progenitors: Spatially Resolved 4.6 μm CO Emission Around VY CMa and Betelgeuse | journal=The Astronomical Journal |date=March 2009 | volume=137 | issue=3 | pages=3558–3573 | url=http://arxiv.org/pdf/0811.3037v1.pdf | arxiv=0811.3037 | accessdate=9 September 2012 | doi=10.1088/0004-6256/137/3/3558 | bibcode=2009AJ....137.3558S}}</ref> |temperature={{val|3140}}–{{val|3641}}<ref name="MOHAMED1" /><ref name="HARPER2001">{{cite journal | title=A Spatially Resolved, Semiempirical Model for the Extended Atmosphere of α Orionis (M2 Iab) | url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2001-04-20_551_2/page/1072 | author=Harper, Graham M.; Brown, Alexander; Lim, Jeremy | journal=The Astrophysical Journal | volume=551 | issue=2 | pages=1073–98 |date=April 2001 | doi=10.1086/320215 | bibcode=2001ApJ...551.1073H}}</ref><ref name="KERVELLA2009">{{cite journal | author=Kervella, P. | title=The Close Circumstellar Environment of Betelgeuse. Adaptive Optics Spectro-imaging in the Near-IR with VLT/NACO | journal=Astronomy and Astrophysics |date=September 2009 | volume=504 | issue=1 | pages=115–25 | url=http://arxiv.org/pdf/0907.1843v1.pdf | accessdate=10 July 2010 | bibcode=2009A&A...504..115K | doi=10.1051/0004-6361/200912521 | last2=Verhoelst | first2=T. | last3=Ridgway | first3=S. T. | last4=Perrin | first4=G. | display-authors=5 | last5=Lacour | first5=S. | last6=Cami | first6=J. | last7=Haubois | first7=X.|arxiv = 0907.1843 }}</ref> |gravity=-0.5<ref name="LOBEL">{{cite journal | author=Lobel, Alex; Dupree, Andrea K. | title=Modeling the Variable Chromosphere of α Orionis | journal=The Astrophysical Journal | year=2000 | volume=545 | issue=1 | pages=454–74 | url=http://iopscience.iop.org/0004-637X/545/1/454/pdf/51504.web.pdf | accessdate=10 July 2010 | bibcode=2000ApJ...545..454L | doi=10.1086/317784}}</ref> |metal=0.05 [[သတ္တုကြွယ်ဝမှု|Fe/H]]<ref name="RAMIREZ">{{cite journal | author=Ramírez, Solange V. | title=Stellar Iron Abundances at the Galactic Center | journal=The Astrophysical Journal | date=July 2000 | volume=537 | issue=1 | pages=205–20 | url=http://iopscience.iop.org/0004-637X/537/1/205/pdf/50790.web.pdf | format=PDF | accessdate=9 July 2010 | bibcode=2000ApJ...537..205R | doi=10.1086/309022|arxiv = astro-ph/0002062 | last2=Sellgren | first2=K. | last3=Carr | first3=John S. | last4=Balachandran | first4=Suchitra C. | display-authors=4 | last5=Blum | first5=Robert | last6=Terndrup | first6=Donald M. | last7=Steed | first7=Adam}}</ref> |rotation=5 km/s<ref name="KERVELLA2009" /> |age = ~7.3{{e|6}}<ref name="ESO0927">{{cite web | title=Sharpest Views of Betelgeuse Reveal How Supergiant Stars Lose Mass | date=29 July 2009 | work=Press Releases | publisher=European Southern Observatory | url=http://www.eso.org/public/news/eso0927/ | accessdate=6 September 2010}}</ref> }} {{Starbox catalog |names=Betelgeuse, [[:en:Bayer designation|α Ori]], [[:en:Flamsteed designation|58&nbsp;Ori]], [[:en:Harvard Revised catalogue|HR]]&nbsp;2061, [[:en:Bonner Durchmusterung|BD]]+7°1055, [[:en:Henry Draper Catalogue|HD]]&nbsp;39801, [[:en:Catalogues of Fundamental Stars|FK5]]&nbsp;224, [[:en:Hipparcos catalogue|HIP]]&nbsp;27989, [[:en:Smithsonian Astrophysical Observatory Star Catalog|SAO]]&nbsp;113271, [[:en:Boss General Catalogue|GC]]&nbsp;7451, [[Catalog of Components of Double and Multiple Stars|CCDM]]&nbsp;J05552+0724AP, [[:en:American Association of Variable Star Observers|AAVSO]]&nbsp;0549+07 }} {{Starbox reference |Simbad=HD+39801}} {{Starbox end}} '''ဘီတယ်ဂျူးစ်''' ({{IPAc-en|ˈ|b|iː|t|əl|dʒ|uː|z}}, {{IPAc-en|ˈ|b|ɛ|t|əl|dʒ|uː|z}}, {{IPAc-en|ˈ|b|iː|t|əl|dʒ|ɜː|z}}<ref name="OED" /> သို့မဟုတ် {{IPAc-en|ˈ|b|iː|t|əl|dʒ|uː|s}})<ref name="MWD" /> သည် ညဘက်ကောင်းကင်ယံတွင် [[အတောက်ပဆုံး ကြယ်များစာရင်း|နဝမမြောက် အတောက်ပဆုံးကြယ်]]၊ [[အိုရိုင်ယွန် (ကြယ်စုတန်း)|အိုင်ရိုင်ယွန်]] [[ကြယ်စုတန်း]]တွင် ဒုတိယအတောက်ပဆုံး ကြယ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ကြယ်၏နာမည်သည် [[အာရပ်ဘာသာစကား]] {{lang|ar|إبط الجوزاء}} ''{{transl|ar|Ibt al-Jauzā'}}'' သို့မဟုတ် {{lang|ar|يد الجوزاء}} ''{{transl|ar|Yad al-Jauzā'}}'' မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး ''အိုင်ရိုင်ယွန်၏လက်'' ဟု ဆိုလိုသည်။ ကြယ်အား [[ဆူပါ ဧရာမကြယ်နီ]]အမျိုးအစား စာရင်းသွင်းထားပြီး မိမိတို့ လေ့လာရသည့် အတောက်ပဆုံး၊ အကြီးမားဆုံးသောကြယ်များထဲမှ တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ ဘီတယ်ဂျူးစ်သည် နေ၏အချင်းဝက်ထက် အဆပေါင်း ၆၄၀ မှ ၇၆၄ အထိ ပိုကြီးသည့်အတွက်<ref name=mittag>{{cite journal |last1=Mittag |first1=M. |last2=Schröder |first2=K.-P. |last3=Perdelwitz |first3=V. |last4=Jack |first4=D. |last5=Schmitt |first5=J.H.M.M. |date=2023-01-01 |title=Chromospheric activity and photospheric variation of {{nobr|{{mvar|α}} Ori}} during the great dimming event in 2020 |bibcode=2023A&A...669A...9M |journal=[[Astronomy and Astrophysics]] |volume=669 |pages=A9 |doi=10.1051/0004-6361/202244924 |doi-access=free|issn=0004-6361|arxiv=2211.04967 }}</ref> အကယ်၍ ယင်းအား [[နေအဖွဲ့အစည်း|နေစကြဝဠာ]]၏ အလယ်တွင်တည်ရှိပါက ယင်း၏မျက်နှာပြင်သည် [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်|ဂျူပီတာ]]ဂြိုဟ်ပတ်လမ်းကြောင်းနှင့် ယင်း၏ အလွန်ထိတိုင် ထိုးထွက်ကာ [[ဗီးနပ်စ်ဂြိုဟ်|ဗီးနပ်စ်]]၊ [[မာကျူရီဂြိုဟ်|မာကျူရီ]]၊ [[ကမ္ဘာဂြိုဟ်|ကမ္ဘာ]]နှင့် [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]တို့အား မီးလောင်တိုက်သွင်းထားပြီးသား ဖြစ်နေပေလိမ့်မည်။ ထုထည်၏ ခန့်မှန်းချက်မှာ နေထက် အဆပေါင်း ၅ မှ ၃၀ ဆအထိ ရှိသည်။ ကမ္ဘာမြေမှ [[အလင်းနှစ်]]ပေါင်း ၆၄၀ ဟု ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ခန့်မှန်းထားသည်။ ဘီတယ်ဂျူးစ်သည် နှစ်ပေါင်း ၁ဝ မီလီယံအောက်သာ သက်တမ်းရှိသေးသည်။ သို့သော် ယင်း၏ အင်မတန်ကြီးမားသော ထုထည်ကြောင့် နောင်နှစ်ပေါင်း တစ်သိန်းကြာသော် Type II [[ဆူပါနိုဗာ]]အဖြစ် ပေါက်ကွဲနိုင်ဖွယ်ရှိသည်ဟု မျော်မှန်းထားသည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဟာရှယ် အာကာသ လေ့လာရေးမှ ပြသသည်မှာ ကြယ်၏ လေများသည် ပတ်ဝန်းကျင်မှ ကြားခံနယ်မြေအား လောင်ကျွမ်းစေသည်ဟု ဆိုသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.esa.int/Our_Activities/Space_Science/Betelgeuse_braces_for_a_collision |title=Betelgeuse braces for a collision |publisher=ESA |date=2013-01-22 |accessdate=2013-01-23 }}</ref> ၂၀၁၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလမှ စတင်၍ ဘီတယ်ဂျူးစ်သည် သိသိသာသာ မှေးမိန်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလလယ်တွင် ယင်း၏ တောက်ပမှုမှာ ကျဆင်းလာခဲ့ပြီး ဧပြီ ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် ပုံမှန်တောက်ပမှုအဆင့်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့သည်။ အနီအောက်ရောင်ခြည်ဖြင့် လေလာချက်များတွင် ဘီတယ်ဂျူးစ်၏ မှေးမိန်ခြင်းဖြစ်စဉ်သည် ကြယ်၏ ပေါက်ကွဲမှုထက် ကြယ်အနီးရှိ ဖုန်မှုန်များ ဖုံးလွမ်းခြင်းကြောင့်ဟု သုံးသပ်ခဲ့ကြသည်။ ==လေ့လာမှုဆိုင်ရာ သမိုင်းကြောင်း== ဘီးတယ်ဂျူးစ်ကြယ်နှင့် ယင်း၏ နီရဲသော အရောင်အသွေးကို ရှေးခေတ်ကာလကတည်းက မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်။ ရှေးဟောင်း ဂရိနက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် [[တော်လမီ]]က ထိုကြယ်၏ အရောင်ကို hypókirrhos (ဂရိဘာသာဖြင့် ''ဝါရွှေရောင်ဆန်းသော လိမ္မော်ရောင်'') ဟု ဖော်ပြခဲ့ပြီး၊ ထိုဝေါဟာရကို နောက်ပိုင်းတွင် ဥလုဂ်ဘက်ဂ် (Ulugh Beg) ၏ Zij-i Sultani ကျမ်းကို ဘာသာပြန်ဆိုသူက လက်တင်ဘာသာဖြင့် ''နီမြန်းသော အရောင်'' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့် rubedo ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။{{efn| ''Stella lucida in umero dextro, quae ad rubedinem vergit.''}} ၁၉ ရာစုတွင် မော်ဒန် ကြယ်အမျိုးအစား ခွဲခြားမှုစနစ်များ မပေါ်ပေါက်မီ၊ အန်ဂျီလို ဆက်ချီ (Angelo Secchi) က ဘီးတယ်ဂျူးစ်ကြယ်ကို သူ၏ ကြယ်အမျိုးအစားသတ်မှတ်ချက် (Secchi classes) အရ (လိမ္မော်မှ အနီရောင်) နမူနာကြယ်တစ်စင်းအဖြစ် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref> {{cite conference | last=Brück | first=H. A. | date=11–15 July 1978 | title=P. Angelo Secchi, S.J. 1818–1878 | conference=Spectral Classification of the Future | editor1-last=McCarthy | editor1-first=M.F. | editor2-last=Philip | editor2-first=A.G.D. | editor3-last=Coyne | editor3-first=G.V. | book-title=Proceedings of the IAU Colloquium&nbsp;47 | pages=7–20 | publication-date=1979 | location=Vatican City, Italy | bibcode=1979RA......9....7B }}</ref> သို့သော် တော်လမီ မတိုင်မီ သုံးရာစုခန့်က တရုတ်နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များသည် ဘီးတယ်ဂျူးစ်ကြယ်ကို အဝါရောင်အဖြစ် လေ့လာတွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ယင်းသို့ လေ့လာတွေ့ရှိချက်သာ မှန်ကန်ပါက ထိုအချိန်ကာလဝန်းကျင်၌ ယင်းကြယ်သည် အဝါရောင် ကြယ်ဘီလူးကြီး (yellow supergiant) အဆင့်တွင် ရှိနေခဲ့နိုင်သည်ကို ညွှန်ပြနေပြီး<ref name=NEWSCIENTIST1>{{cite magazine | title=Ancient Chinese suggest Betelgeuse is a young star | date=22 October 1981 | via=Reed Business Information | magazine=New Scientist | volume=92 | issue=1276 | page=238 | url=https://books.google.com/books?id=L4NTyHivbV8C&pg=PA238 }}{{Dead link|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=Neuhauser2022>{{Cite journal |last1=Neuhäuser |first1=R |last2=Torres |first2=G |last3=Mugrauer |first3=M |last4=Neuhäuser |first4=D L |last5=Chapman |first5=J |last6=Luge |first6=D |last7=Cosci |first7=M |date=October 2022 |title=Colour evolution of Betelgeuse and Antares over two millennia, derived from historical records, as a new constraint on mass and age |journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] |volume=516 |issue=1 |pages=693–719 |bibcode=2022MNRAS.516..693N |doi=10.1093/mnras/stac1969 |issn=0035-8711 |doi-access=free |arxiv=2207.04702 |hdl-access=free |hdl=10278/5003332}}</ref> ထိုကြယ်များ၏ ရှုပ်ထွေးသော ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ လက်ရှိ သုတေသနပြုချက်များအရလည်း ယင်းသည် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အကြောင်းအရင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ===အကွာအဝေး တိုင်းတာခြင်း=== Parallax ဆိုသည်မှာ လေ့လာစောင့်ကြည့်သူ၏ တည်နေရာ ပြောင်းလဲသွားမှုကြောင့် အရာဝတ္ထုတစ်ခု၏ တည်နေရာ ပေါ်လွင်ပြောင်းလဲသွားခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ယင်းကို အာခ်စက္ကန့် (Seconds of arc) (ဒီဂရီတစ်ခု၏ ၃၆၀၀ ပုံ ၁ ပုံရှိသော ထောင့်တိုင်းတာမှု ယူနစ်) များဖြင့် တိုင်းတာသည်။ နက္ခတ္တဗေဒတွင် Parallax ကို အနီးဆုံးရှိ ကြယ်များဆီသို့ အကွာအဝေးကို တွက်ချက်ရန် အသုံးပြုကြသည်။ ကမ္ဘာသည် နေကို လှည့်ပတ်နေသည်နှင့်အမျှ ကြယ်တိုင်းသည် အာခ်စက္ကန့်၏ အစိတ်အပိုင်းမျှ ရွေ့လျားသွားသည်ကို တွေ့ရပြီး၊ ထိုတိုင်းတာချက်ကို ကမ္ဘာ့ပတ်လမ်းက ပံ့ပိုးပေးသော အခြေခံမျဉ်း (Baseline) နှင့် ပေါင်းစပ်လိုက်ပါက ထိုကြယ်ဆီသို့ အကွာအဝေးကို ရရှိစေသည်။ ၁၈၃၈ ခုနှစ်တွင် ဖရီးဒရစ် ဘက်ဆယ် (Friedrich Bessel) ၏ ပထမဆုံး အောင်မြင်သော Parallax တိုင်းတာမှုမှစ၍ နက္ခတ်ဗေဒပညာရှင်များသည် ဘီးတယ်ဂျူးစ်၏ မြင်တွေ့ရသော အကွာအဝေးနှင့် ပတ်သက်၍ ဝေခွဲမရ ဖြစ်ခဲ့ကြသည်။ ကြယ်၏ အကွာအဝေးကို သိရှိခြင်းသည် အလင်းတောက်အား (Luminosity) ကဲ့သို့သော အခြား ကြယ်ဆိုင်ရာ ကန့်သတ်ချက်များ၏ တိကျမှုကို တိုးတက်စေပြီး ယင်းကို ထောင့်ဆိုင်ရာ အချင်း (Angular diameter) နှင့် ပေါင်းစပ်လိုက်ပါက ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အချင်းဝက် (Physical radius) နှင့် သက်ရောက်အပူချိန် (Effective temperature) တို့ကို တွက်ချက်ရန် အသုံးပြုနိုင်သည်။ ထို့အပြင် အလင်းတောက်အားနှင့် အိုင်ဆိုတုပ် ပါဝင်မှု ပမာဏများကိုလည်း ကြယ်၏ သက်တမ်းနှင့် ဒြပ်ထုကို ခန့်မှန်းရန် အသုံးပြုနိုင်သည်။<ref name="HARPER"> {{cite journal | last1=Harper |first1=Graham M. | last2=Brown |first2=Alexander | last3=Guinan |first3=Edward F. | title=A new VLA-Hipparcos distance to Betelgeuse and its implications | url=https://archive.org/details/sim_astronomical-journal_2008-04_135_4/page/1430 | journal=The Astronomical Journal | date=April 2008 | volume=135 | issue=4 | pages=1430–40 | bibcode=2008AJ....135.1430H | doi=10.1088/0004-6256/135/4/1430 | doi-access=free }}</ref> ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် ကြယ်၏ အချင်းနှင့် ပတ်သက်၍ ပထမဆုံးသော Interferometric လေ့လာမှုများကို ပြုလုပ်ခဲ့စဉ်က ယူဆထားသော Parallax မှာ {{val|0.0180|ul="}} ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ {{val|56|ul=pc}} သို့မဟုတ် {{val|180|ul=ly}} ခန့်ရှိသော အကွာအဝေးနှင့် ညီမျှသဖြင့် ကြယ်၏ အချင်းဝက်အတွက် သာမက အခြားသော ကြယ်ဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိတိုင်းအတွက်ပါ မတိကျမှုကို ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ဘီးတယ်ဂျူးစ်၏ အကွာအဝေးကို တိုင်းတာရန် ဆက်လက် လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြရာ အကွာအဝေး ခန့်မှန်းချက်မှာ {{val|400|u=pc}} သို့မဟုတ် {{val|1300|u=ly|fmt=commas}} ခန့်အထိ မြင့်မားစွာ အဆိုပြုမှုများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="HARPER" /> ဟစ်ပါကော့စ် ကတ်တလောက် (Hipparcos Catalogue) (၁၉၉၇) မထုတ်ဝေမီက ဘီးတယ်ဂျူးစ်အတွက် အနည်းငယ် ဆန့်ကျင်ကွဲလွဲနေသော Parallax တိုင်းတာချက် နှစ်ခု ရှိခဲ့သည်။ ပထမတစ်ခုမှာ ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် တိုင်းတာခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး Parallax တန်ဖိုး {{val|9.8|4.7|ul=mas}} ရရှိခဲ့ကာ အကွာအဝေးအားဖြင့် {{val|102|u=pc}} သို့မဟုတ် {{val|330|u=ly}} ခန့် ရှိခဲ့သည်။<ref name=YALEPLX> {{cite journal | last1=van&nbsp;Altena |first1=W.F. | last2=Lee |first2=J.T. | last3=Hoffleit |first3=D. | title=Yale Trigonometric Parallaxes Preliminary | journal=Yale University Observatory (1991) | date=October 1995 | bibcode=1995yCat.1174....0V | volume=1174 | page=0 }} </ref> ဒုတိယတစ်ခုမှာ Hipparcos Input Catalogue (၁၉၉၃) မှ Trigonometric Parallax တန်ဖိုး {{val|5|4|u=mas}}ဖြစ်ပြီး {{val|200|u=pc}} သို့မဟုတ် {{val|650|u=ly}} အကွာအဝေး ဖြစ်သည်။<ref name="HIC"> {{cite web | title=Hipparcos Input Catalogue, Version&nbsp;2 (Turon+ 1993) | work=VizieR | year=1993 | publisher=Centre de Données astronomiques de Strasbourg | url=http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?HIC%2027989 | access-date=20 June 2010 }} </ref> ဤသို့သော မရေရာမှုများကြောင့် သုတေသီများသည် ကွဲပြားသော အကွာအဝေး ခန့်မှန်းချက် အမျိုးမျိုးကို လက်ခံသုံးစွဲခဲ့ကြရပြီး၊ ယင်းက ကြယ်၏ ဂုဏ်သတ္တိများကို တွက်ချက်ရာတွင် သိသာစွာ ကွဲလွဲမှုများဆီသို့ ဦးတည်စေခဲ့သည်။<ref name="HARPER" /> ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် Hipparcos ဘက်စုံသုံး မစ်ရှင်မှ ရလဒ်များကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ တိုင်းတာရရှိသော ဘီးတယ်ဂျူးစ်၏ Parallax တန်ဖိုးမှာ {{val|7.63|1.64|u=mas}} ဖြစ်ပြီး {{val|131|u=pc}} သို့မဟုတ် {{val|427|u=ly}} ခန့် အကွာအဝေးနှင့် ညီမျှခဲ့ကာ ယခင် တိုင်းတာချက်များထက် အမှားအယွင်း အပိုင်းအခြား ပိုမို နည်းပါးခဲ့သည်။<ref name="PERRYMAN"> {{cite journal | display-authors=6 | last1=Perryman | first1=M.A.C. | last2=Lindegren | first2=L. | last3=Kovalevsky | first3=J. | last4=Hoeg | first4=E. | last5=Bastian | first5=U. | last6=Bernacca | first6=P.L. | last7=Crézé | first7=M. | last8=Donati | first8=F. | last9=Grenon | first9=M. | title=The Hipparcos Catalogue | journal=Astronomy & Astrophysics | year=1997 | volume=323 | pages=L49–L52 | bibcode=1997A&A...323L..49P }} </ref> သို့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ဘီးတယ်ဂျူးစ်ကဲ့သို့ အလင်းပြောင်းလဲတတ်သော ကြယ်များ (Variable stars) အတွက် Hipparcos ၏ Parallax တိုင်းတာချက်များကို ပြန်လည် ဆန်းစစ်ကြည့်သောအခါ ထိုတိုင်းတာချက်များ၏ မရေရာမှု တန်ဖိုးများကို လျှော့တွက်ထားခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name=EYER> {{cite conference | last1=Eyer |first1=L. | last2=Grenon |first2=M. | year=2000 | title=Problems encountered in the Hipparcos variable stars analysis | conference=6th Vienna Workshop in Astrophysics | book-title=Delta Scuti and Related Stars – Reference Handbook and Proceedings of the 6th Vienna Workshop in Astrophysics | series=ASP Conference Series | publisher=Astronomical Society of the Pacific | volume=210 | page=482 | place=Vienna, Austria | bibcode=2000ASPC..210..482E | isbn=978-1-58381-041-5 | arxiv = astro-ph/0002235 }} </ref> ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ပိုမို ကောင်းမွန်သော တန်ဖိုးဖြစ်သည့် {{val|6.55|0.83}} တန်ဖိုးကို တွက်ချက်နိုင်ခဲ့သဖြင့် အမှားအယွင်း ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုမို ကျဉ်းမြောင်းသွားကာ {{val|152|20|u=pc}} သို့မဟုတ် {{val|500|65|u=ly}} ခန့်ရှိသော အကွာအဝေးကို ရရှိခဲ့သည်။<ref name=hipparcos>{{cite journal | title=Hipparcos, the new reduction | last1=van&nbsp;Leeuwen | first1=F. |display-authors=etal |date=November 2007 | issue=2 | pages=653–664 | volume=474 | doi=10.1051/0004-6361:20078357 | doi-access=free| journal=Astronomy and Astrophysics | bibcode=2007A&A...474..653V |arxiv = 0708.1752| s2cid=18759600 }}</ref> ==မြင်နိုင်စွမ်း== ==ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဂုဏ်သိတ္တိ== ဘီးတယ်ဂျူးစ်သည် M1-2 Ia-ab အမျိုးအစား [[ဆူပါ ဧရာမကြယ်နီ]]အဖြစ် သတ်မှတ်ခွဲခြားထားသော အလွန်ကြီးမား၍ အလင်းတောက်အား မြင့်မားသော်လည်း အေးမြသည့် ကြယ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ဤသတ်မှတ်ချက်ပါ "M" စာလုံးသည် ယင်းကြယ်သည် M spectral Class ထဲတွင် ပါဝင်သော အနီရောင်ကြယ်တစ်စင်း ဖြစ်ပြီး မျက်နှာပြင် လေထုအပူချိန် (Photospheric temperature) နှိုင်းယှဉ်ချက်အရ နိမ့်ကျသည်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ "Ia-ab" ဟူသော အလင်းတောက်အား အမျိုးအစား (Suffix luminosity class) ကမူ ယင်းကြယ်သည် သာမန် ကြယ်ဘီလူးကြီးတစ်ခုနှင့် အလင်းတောက်အား အလွန်မြင့်မားသော ကြယ်ဘီလူးကြီးတစ်ခုကြား အလယ်အလတ် အလင်းတောက်အားရှိသည့် ကြယ်ဘီလူးကြီးတစ်စင်း ဖြစ်ကြောင်း ညွှန်ပြနေသည်။ ၁၉၄၃ ခုနှစ်ကတည်းက ဘီးတယ်ဂျူးစ်၏ ရောင်စဉ်တန်း (Spectrum) သည် အခြားသော ကြယ်များကို အမျိုးအစား ခွဲခြားရာတွင် အခြေခံစံနှုန်းထားအဖြစ် အသုံးပြုသည့် ခိုင်မာသော စံပြမှတ်ကျောက်များထဲမှ တစ်ခုအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref name=baas25_1319>{{cite journal |last=Garrison |first=R.F. |year=1993 |title=Anchor points for the MK&nbsp;system of spectral classification |journal=Bulletin of the American Astronomical Society |volume=25 |page=1319 |bibcode=1993AAS...183.1710G |url=http://www.astro.utoronto.ca/~garrison/mkstds.html |access-date=4 February 2012 |archive-date=25 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190625094716/http://www.astro.utoronto.ca/~garrison/mkstds.html }}</ref> ကြယ်၏ မျက်နှာပြင် အပူချိန်၊ အချင်းနှင့် အကွာအဝေးဆိုင်ရာ မရေရာမှုများကြောင့် ဘီးတယ်ဂျူးစ်၏ အလင်းတောက်အားကို တိကျစွာ တိုင်းတာရန် ခက်ခဲသော်လည်း၊ ၂၀၁၂ ခုနှစ် သုတေသနပြုချက်တစ်ခုတွင် အကွာအဝေးကို {{val|200|u=pc}} ဟု ယူဆပါက အလင်းတောက်အားသည် နေထက် အဆပေါင်း {{solar luminosity|126,000|link=y}}ရှိကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref name=lebertre>{{cite journal |bibcode=2012MNRAS.422.3433L |arxiv=1203.0255 |title=Discovery of a detached H I gas shell surrounding {{nobr|{{mvar|α}} Orionis}} |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=422 |issue=4 |pages=3433 |last1=Le Bertre |first1=T. |last2=Matthews |first2=L. D.| last3=Gérard| first3=E.| last4=Libert| first4=Y. |year=2012 |doi=10.1111/j.1365-2966.2012.20853.x |doi-access=free |s2cid=54005037}}</ref> ၂၀၀၁ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း သုတေသနများတွင် သက်ရောက်အပူချိန် (Effective temperatures) သည် ၃,၂၅၀ မှ ၃,၆၉၀ ကယ်လ်ဗင် (K) အထိ ရှိကြောင်း အစီရင်ခံခဲ့သည်။ ဤပမာဏအပိုင်းအခြား ပြင်ပရှိ တန်ဖိုးများကိုလည်း ယခင်က အစီရင်ခံခဲ့ဖူးပြီး၊ ထိုသို့ အပြောင်းအလဲ အများစုမှာ ကြယ်၏ လေထုအတွင်း တုန်ခါမှုများ (Pulsations) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် အမှန်တကယ် အပြောင်းအလဲများဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ထို့ပြင် ဤကြယ်သည် စက်ဝိုင်းပုံ လည်ပတ်မှု နှေးကွေးသည့် ကြယ်တစ်စင်းဖြစ်ပြီး နောက်ဆုံး စံချိန်တင်ထားသော လည်ပတ်နှုန်းမှာ တစ်စက္ကန့်လျှင် ၅.၄၅ ကီလိုမီတာ (5.45 km/s) ဖြစ်ရာ၊ တစ်စက္ကန့်လျှင် ၂၀ ကီလိုမီတာ (20 km/s) နှုန်းဖြင့် လည်ပတ်နေသည့် [[အန်တာရစ်]]ကြယ်ထက် များစွာ နှေးကွေးသည်။<ref name="HR1">{{cite web |title=Bright Star Catalogue, 5th Revised Ed. (Hoffleit+, 1991) |work=VizieR |publisher=Centre de Données astronomiques de Strasbourg |url=http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?HR%206134|access-date=7 September 2012}}</ref> လည်ပတ်ချိန် ကာလသည် ဘီးတယ်ဂျူးစ်၏ အရွယ်အစားနှင့် ကမ္ဘာမြေဘက်သို့ မူတည်သော ထောင့်ပြောင်းလဲမှုပေါ် မူတည်သော်လည်း ကမ္ဘာမြေဘက်သို့ ၆၀ ဒီဂရီခန့် စိမ်းစောင်းလျက် မိမိဝင်ရိုးပေါ်တွင် တစ်ပတ်ပြည့်ရန် ၃၆ နှစ်ကြာမြင့်မည်ဟု တွက်ချက်ထားသည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ကွန်ပျူတာဖြင့် ပုံတူဖန်တီးမှုများ (Computer simulations) အသုံးပြုသည့် နက္ခတ်ဗေဒပညာရှင်များက ဘီးတယ်ဂျူးစ်သည် စက်ဝိုင်းပုံ မလည်ပတ်ပါက ယင်း၏ ကျယ်ပြန့်သော လေထုအတွင်း အကြီးစား သံလိုက်ဓာတ် လှုပ်ရှားမှုများ (Magnetic activity) ရှိနေနိုင်ကြောင်း၊ ထိုအခြေအနေတွင် သင့်တင့်သော သံလိုက်စက်ကွင်းများပင်လျှင် ကြယ်၏ ဖုန်မှုန့်များ၊ လေတိုးအားများနှင့် ဒြပ်ထု ဆုံးရှုံးမှု ဂုဏ်သတ္တိများပေါ် အဓိပ္ပာယ်ရှိသော သက်ရောက်မှုများ ရှိနိုင်ကြောင်း ခန့်မှန်းခဲ့ကြသည်။<ref name=DORCH> {{cite journal | last=Dorch |first=S.B.F. | year=2004 | title=Magnetic activity in late-type giant stars: Numerical MHD simulations of non-linear dynamo action in Betelgeuse | journal=Astronomy & Astrophysics | volume= 423 | issue=3 | pages=1101–07 | doi=10.1051/0004-6361:20040435 | doi-access=free| bibcode=2004A&A...423.1101D|arxiv = astro-ph/0403321 | s2cid=16240922 | url=http://www.astro.ku.dk/~dorch/paper/copies/Dorch2004.pdf }} </ref> Pic du Midi နက္ခတ်ကြည့်မျောစင်၏၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် ရရှိခဲ့သော spectropolarimetric လေ့လာတွေ့ရှိချက်များအရ ဘီးတယ်ဂျူးစ်၏ မျက်နှာပြင်တွင် အားပျော့သော သံလိုက်စက်ကွင်းတစ်ခု ရှိနေသည်ကို ထုတ်ဖော်ပြသခဲ့ပြီး ယင်းက ကြယ်ဘီလူးကြီးများ၏ ကြီးမားသော အပူကူးပြောင်း ရွေ့လျားမှုများ (Convective motions) သည် သံလိုက်စက်ကွင်း အသေးစား ဖြစ်ပေါ်စေသည့် ဒိုင်နမိုသက်ရောက်မှု (dynamo effect) ကို စတင်ပေးနိုင်ကြောင်း ညွှန်ပြနေသည်။<ref name="A&A516"> {{cite journal | last1=Aurière | first1=M. | last2=Donati | first2=J.-F. | last3=Konstantinova-Antova | first3=R. | last4=Perrin | first4=G. | last5=Petit | first5=P. | last6=Roudier | first6=T. | title=The magnetic field of Betelgeuse : A local dynamo from giant convection Cells? | year=2010 | journal=Astronomy & Astrophysics | volume=516 | page=L2 | arxiv=1005.4845 | bibcode=2010A&A...516L...2A | doi=10.1051/0004-6361/201014925 | doi-access=free|s2cid=54943572 }}</ref> ==ကြယ်စနစ်== {{multiple image | direction = horizontal | align = right | total_width = 400 | image1 = Betelgeuse – and its newfound companion star.png | image2 = VLT image of Betelgeuse’s companion (eso2611b).jpg | footer = ဘီတယ်ဂျူးစ်နှင့် ယင်း၏ အဖော်ကြယ်အား Gemini North တယ်လီစကုပ် (ဘယ်ဘက်) နှင့် Very Large Telescope (ညာဘက်) တို့က ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် ရိုက်ကူးထားပုံ | }} [[File:Siwarha star artist concept.jpg|thumb|ဘီတယ်ဂျူးစ်နှင့် ယင်း၏အဖော်ကြယ်အား စိတ်ကူးဖြင့် ပုံဖော်ထားပုံ]] ဘီးတယ်ဂျူးစ်ကြယ်ကို ယေဘုယျအားဖြင့် ကြယ်တစ်စင်းတည်းအဖြစ်သာ ယူဆခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ၁၉၈၅ နှင့် ၁၉၈၆ ခုနှစ်များတွင် ထုတ်ဝေခဲ့သော သုတေသနများ၌ မာဂရီတာ ကာရောဗ်စကာ (Margarita Karovska) ဦးဆောင်သော အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့က ၁၉၆၈ မှ ၁၉၈၃ ခုနှစ်အထိ Polarization အချက်အလက်များကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခဲ့ရာ အရံကြယ် (Companion stars) နှစ်စင်း ရှိနေကြောင်း ညွှန်ပြနေခဲ့သည်။ ပိုမိုနီးကပ်သော ကြယ်၏ ပတ်လမ်းကြာချိန်မှာ ၂.၁ နှစ်ခန့် ရှိသည်။ Speckle interferometry နည်းပညာကို အသုံးပြု၍ ထိုအဖွဲ့က ၎င်းအရံကြယ်သည် ပင်မကြယ်မှ တည်နေရာထောင့် (Position angle) ၂၇၃ ဒီဂရီ၊ အကွာအဝေး 0.06″±0.01″ (၉ [[AU]]) တွင် တည်ရှိသည်ဟု ကောက်ချက်ချခဲ့ပြီး၊ ထိုပတ်လမ်းသည် ပင်မကြယ်၏ ခရိုမိုဆဖီးယား (Chromosphere) လေထုလွှာအတွင်း တည်ရှိနေနိုင်ခြေ ရှိသည်။ ပိုမိုဝေးကွာသော အရံကြယ်ကိုမူ တည်နေရာထောင့် ၂၇၈ ဒီဂရီ၊ 0.51″±0.01″ (၇၇ AU) အကွာအဝေးတွင် တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။<ref name=KAROVSKA1>{{cite journal |last1=Karovska |first1=M. |last2=Noyes |first2=R.W. |last3=Roddier |first3=F. |last4=Nisenson |first4=P. |last5=Stachnik |first5=R.V. |title=On a Possible Close Companion to αOri |year=1985 |journal=[[:en:Bulletin of the American Astronomical Society]] |volume=17 |page=598 |bibcode=1985BAAS...17..598K }}</ref><ref name=KAROVSKA2>{{cite journal |last1=Karovska |first1=M. |last2=Nisenson |first2=P. |last3=Noyes |first3=R. |title=On the alpha Orionis triple system |year=1986 |journal=Astrophysical Journal |volume=308 |pages=675–685 |doi=10.1086/164497 |bibcode=1986ApJ...308..260K |url=https://theses.hal.science/tel-05548118 }}</ref> အခြားသော သုတေသနများတွင်မူ ဤအရံကြယ်များ ရှိကြောင်း သက်သေမတွေ့ရှိရဘဲ သို့မဟုတ် ၎င်းတို့ရှိနေခြင်းကို ငြင်းပယ်ခဲ့ကြသော်လည်း ပင်မကြယ်၏ စုစုပေါင်း အလင်းစီးကြောင်း (Overall flux) တွင် နီးကပ်သော အရံကြယ်တစ်စင်းက ပါဝင်ပတ်သက်နေနိုင်သည့် ဖြစ်နိုင်ခြေကိုမူ လုံးဝ ပယ်ဖျက်နိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။<ref name=WILSON2>{{cite journal |last1=Wilson |first1=R.W. |last2=Baldwin |first2=J.E. |last3=Buscher |first3=D.F. |last4=Warner |first4=P.J. |title=High-resolution imaging of Betelgeuse and Mira |url=https://archive.org/details/sim_monthly-notices-of-the-royal-astronomical-society_1992-08-01_257_3/page/369 |year=1992 |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=257 |issue=3 |pages=369–376 |bibcode=1992MNRAS.257..369W |doi=10.1093/mnras/257.3.369 |doi-access=free }}</ref> ၂၀၀၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနှင့် ၂၀၁၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် နည်းပညာ တိုးတက်လာမှုကြောင့် ဘီးတယ်ဂျူးစ်ကြယ်နှင့် ယင်း၏ ဝန်းကျင်ကို ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ကြည်လင်ပြတ်သားမှုမြင့်မားသော ပုံရိပ်ကို Interferometry နည်းလမ်းဖြင့် လေ့လာနိုင်ခဲ့သော်လည်း ဤကြိုးပမ်းမှုများတွင် အရံကြယ် မည်သည်ကိုမျှ မတွေ့ရှိခဲ့ရပေ။ ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် သုတေသန နှစ်ခုက အရံကြယ်တစ်စင်း ရှိကြောင်း သက်သေအထောက်အထားများ တွေ့ရှိခဲ့သည်။ သုတေသနတစ်ခုတွင် တိုက်ရိုက် မလေ့လာရသေးသော ဖုန်မှုန့်များကို ပြောင်းလဲစေနိုင်သော {{val|1.17|0.07|ul=နေဒြပ်ထု}}ရှိ ကြယ် သို့မဟုတ် သိပ်သည်းအရာဝတ္ထုတစ်ခုသည် အကွာအဝေး ၈.၆၀±၀.၃၃ AU ၌ တည်ရှိနေခြင်းက ဘီးတယ်ဂျူးစ်၏ ၂,၁၇၀ ရက် (၅.၉၄ နှစ်) ကြာ အလယ်အလတ် သက်ရောက်မှု ပတ်လမ်းကြာချိန် (Secondary periodicity) ပြောင်းလဲနေသော Radial velocity၊ သင့်တင့်သော အချင်းဝက်နှင့် ထိရောက်အပူချိန် အပြောင်းအလဲ နည်းပါးမှုတို့အတွက် အဖြစ်နိုင်ဆုံး ဖြေရှင်းချက်ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။<ref name=Goldberg2024> {{cite journal |last1=Goldberg |first1=Jared A. |last2=Joyce |first2=Meridith |last3=Molnár |first3=László |title=A Buddy for Betelgeuse: Binarity as the Origin of the Long Secondary Period in α Orionis |date=November 2024 |journal=The Astrophysical Journal |language=en |volume=977 |issue=1 |pages=35 |doi=10.3847/1538-4357/ad87f4 |doi-access=free |arxiv=2408.09089 |bibcode=2024ApJ...977...35G |issn=0004-637X }}</ref> သုတေသနအဖွဲ့ အခြားတစ်ခုမှ ထုတ်ပြန်သော ဒုတိယမြောက် သုတေသနတွင်လည်း ရာစုနှစ်တစ်ခုစာ လေ့လာတွေ့ရှိချက် အချက်အလက်များကို စိစစ်ခဲ့ရာ ပတ်လမ်းကြာချိန် ၅.၇၈ နှစ်ရှိပြီး နေထက် ဒြပ်ထုနှင့် အလင်းထွက်အား နည်းနိုင်သော နီးကပ်သည့် အရံကြယ်တစ်စင်း ရှိကြောင်း ပြသခဲ့သည်။ ထိုကြယ်သည် နှစ် ၁၀,၀၀၀ အတွင်း ဘီးတယ်ဂျူးစ်၏ ဝါးမြိုခြင်းကို ခံရမည်ဟု မျှော်လင့်ရသည်။<ref name=MacLeod2024>{{cite journal |last1=MacLeod |first1=Morgan |last2=Blunt |first2=Sarah |last3=De Rosa |first3=Robert J. |last4=Dupree |first4=Andrea K. |last5=Granzer |first5=Thomas |last6=Harper |first6=Graham M. |last7=Huang |first7=Caroline D. |last8=Leiner |first8=Emily M. |last9=Loeb |first9=Abraham |last10=Nielsen |first10=Eric L. |last11=Strassmeier |first11=Klaus G. |last12=Wang |first12=Jason J. |last13=Weber |first13=Michael |display-authors=6 |title=Radial Velocity and Astrometric Evidence for a Close Companion to Betelgeuse |year=2024 |journal=The Astrophysical Journal |volume=978 |issue=1 |page=50 |doi=10.3847/1538-4357/ad93c8 |doi-access=free |bibcode=2025ApJ...978...50M |arxiv=2409.11332 }}</ref> ဤဖြစ်စဉ်ကို သုတေသနပြုနေသည့် အာကာသရူပဗေဒပညာရှင် ဂျားရက် ဂိုးဒ်ဘတ် (Jared Goldberg) က ထိုအရံကြယ်ကို "Betelbuddy" ဟု ချစ်စနိုး အမည်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{cite press release |last=Beaufore |first=Jane |title=Betelgeuse Betelgeuse? Bright Star Betelgeuse Likely Has a 'Betelbuddy' Stellar Companion |date=2024-10-21 |df=dmy-all |url=https://www.simonsfoundation.org/2024/10/21/betelgeuse-betelgeuse-bright-star-betelgeuse-likely-has-a-betelbuddy-stellar-companion/ |access-date=23 July 2025 }}</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ် မေလတွင် UV နှင့် X-ray လေ့လာမှုများပေါ် မူတည်သည့် သုတေသနများက ထိုအရံကြယ်သည် သိပ်သည်းကြယ် (Compact star) ဖြစ်နိုင်ချေကို ပယ်ဖျက်ခဲ့ပြီး ဒြပ်ထုနည်းသော နုပျိုကြယ်သစ် (Young stellar object) ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ညွှန်ပြခဲ့သည်။<ref name=Goldberg2025>{{Cite journal |last1=Goldberg |first1=Jared A. |last2=O'Grady |first2=Anna J.G. |last3=Joyce |first3=Meridith |last4=Johnson |first4=Christian I. |last5=Molnár |first5=László |last6=Dupree |first6=Andrea |last7=O'Connor |first7=Brendan |last8=Drout |first8=Maria R. |last9=Moe |first9=Maxwell |display-authors=6 |title=Betelgeuse, Betelgeuse, Betelgeuse, Betel-buddy? Constraints on the dynamical companion to $α$ Orionis from HST |journal=The Astrophysical Journal |date=2025-05-23 |volume=994 |issue=1 |page=101 |doi=10.3847/1538-4357/ae0c0c |doi-access=free |df=dmy-all |arxiv=2505.18375 |bibcode=2025ApJ...994..101G }}</ref><ref name=Grady2025>{{cite journal |last1=O'Grady |first1=Anna J.G. |last2=O'Connor |first2=Brendan |last3=Goldberg |first3=Jared A. |last4=Joyce |first4=Meridith |last5=Molnár |first5=László |last6=Johnson |first6=Christian I. |last7=Hare |first7=Jeremy |last8=Breivik |first8=Katelyn |last9=Drout |first9=Maria R. |last10=Moe |first10=Maxwell |last11=Calamida |first11=Annalisa |display-authors=6 |title=Betelgeuse's Buddy: X-Ray Constraints on the Nature of α Ori B |journal=The Astrophysical Journal |year=2025 |volume=992 |issue=1 |page=107 |doi=10.3847/1538-4357/adff83 |doi-access=free |arxiv=2505.18376 |bibcode=2025ApJ...992..107O }}</ref> ထိုသို့သော အရာဝတ္ထုများသည် ဘီးတယ်ဂျူးစ်တွင် တွေ့ရှိရသည့် X-ray အလင်းတောက်အားနှင့် နှိုင်းယှဉ်နိုင်သည်။ ထိုလေ့လာတွေ့ရှိချက်များအရ အရံကြယ်၏ ဒြပ်ထုသည် {{solar mass|1.5}} ထက် နည်းရမည်ဖြစ်ပြီး၊ {{solar mass|1}} ထက် ပိုနည်းနိုင်ခြေ ရှိသည်။<ref name=Goldberg2025/> ၂၀၂၀ နှင့် ၂၀၂၄ ခုနှစ်များတွင် လေ့လာခဲ့သော အချက်အလက်များပေါ် မူတည်၍ Gemini Observatory နက္ခတ်ကြည့်မျော်စင်ဖြင့် တိုက်ရိုက်တွေ့ရှိနိုင်ခြေကို ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ကြေညာခဲ့သည်။ ၂၀၂၀ လေ့လာမှုများကို အလင်းအလွန်မှိန်သွားသည့် မဟာအလင်းမှိန်ဖြစ်စဉ် (Great Dimming event) အတွင်း ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ထိုအချိန်၌ အရံကြယ်သည် ဘီးတယ်ဂျူးစ်နှင့် တစ်တန်းတည်း ကျရောက်နေသောကြောင့် မမြင်တွေ့နိုင်ဟု ခန့်မှန်းထားသည့် အချိန်ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၄ လေ့လာမှုများကိုမူ အရံကြယ်၏ အကွာဝေးဆုံး တည်ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည့် အချိန်မှ ၃ ရက်အကြာတွင် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၀ နှင့် ၂၀၂၄ အချက်အလက်များကို နှိုင်းယှဉ်လိုက်သောအခါ ၂၀၂၀ တွင် မည်သည့်အရံကြယ်မျှ မတွေ့ရဘဲ ၂၀၂၄ တွင်မူ အရံကြယ်တစ်စင်းကို တွေ့ရှိခဲ့ရပုံပေါ်သည်။ ဘီးတယ်ဂျူးစ် ဟူသော အမည်သည် အာရပ်ဘာသာဖြင့် ''al-Jawzā’ ၏ လက်'' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသဖြင့် သုတေသီများက အသစ်တွေ့ရှိသော အရံကြယ်အတွက် အာရပ်ဘာသာဖြင့် ''သူမ၏ လက်ကောက်'' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့် Siwarha ဟူသော အမည်ကို အဆိုပြုခဲ့ကြသည်။ Siwarha ဟူသော အမည်ကို IAU (အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒ သမဂ္ဂ) က ၂၀၂၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၂ ရက်နေ့မှစ၍ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။ ==မှတ်စု== {{Notelist}} ==ကျမ်းကိုး== {{Reflist|2}} ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category|Betelgeuse}} * [http://www.mrao.cam.ac.uk/telescopes/coast/betel.html Surface imaging of Betelgeuse with COAST and the WHT] Interferometric images taken at different wavelengths. * [http://www.ipac.caltech.edu/outreach/Edu/Regions/irregions.html Near, Mid and Far Infrared]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061230203454/http://www.ipac.caltech.edu/Outreach/Edu/Regions/irregions.html |date=30 December 2006 }} Infrared Processing and Analysis Center (IPAC) webpage showing pictures at various wavelengths. * Astronomy Picture of the Day Pictures: # [http://apod.nasa.gov/apod/ap071225.html Mars and Orion Over Monument Valley] Skyscape showing the relative brightness of Betelgeuse and Rigel. # [http://apod.nasa.gov/apod/ap101023.html Orion: Head to Toe] Breathtaking vista the Orion Molecular Cloud Complex from Rogelio Bernal Andreo. # [http://apod.nasa.gov/apod/ap100106.html The Spotty Surface of Betelgeuse] A reconstructed image showing two hotspots, possibly convection cells. # [http://apod.nasa.gov/apod/ap001222.html Simulated Supergiant Star] Freytag's "Star in a Box" illustrating the nature of Betelgeuse's "monster granules". # [http://apod.nasa.gov/apod/ap000725.html Why Stars Twinkle] Image of Betelgeuse showing the effect of atmospheric twinkling in a microscope. * [http://www.astro.uu.se/~bf/movie/dst35gm04n26/rsgintro_en.html Red supergiant movie] Numerical simulation of a red supergiant star like Betelgeuse. [[ကဏ္ဍ:ဆူပါ ဧရာမကြယ်များ]] [[Category:အိုရိုင်ယွန် (ကြယ်စုတန်း)]] c1mgdc5o15x7uay81cfe75gualcnwi8 NGC 4452 0 63722 1054905 843074 2026-09-23T19:48:55Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1054905 wikitext text/x-wiki {{Infobox galaxy | name = NGC 4452 | image = [[Image:NGC 4452.jpg|300px]] | caption = NGC 4452 | credit = [[ESA]]/[[ဟပ်ဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်|Hubble]] & [[NASA]] | epoch = [[J2000]] | constellation name = Virgo | ra = {{RA|12|28.7|00}}<ref name="SEDS">{{cite web | title=The Interactive NGC Catalog Online | work=Results for NGC 4452 | url=http://spider.seds.org/ngc/ngc.cgi?NGC+4452 | accessdate=2010-11-08}}</ref> | dec = {{DEC|+11|45|00}} | z = 0.000540<ref name="Simbad">{{cite web | title=SIMBAD Astronomical Database | work=Results for NGC 4452 | url=http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-basic?Ident=ngc+4452 | accessdate=2010-11-08}}</ref> | h_radial_v = | gal_v = | dist_ly = | group_cluster = | type = | mass = <!-- In solar masses --> | stars = | appmag_v = 12.4 | size_v = | notes = | names = NGC 4452, 2MFGC 9831, VCC 1125, [CHM2007] LDC 904 J122843.62+1145261, ACSVCS 44, 2MFGC 9833, VPC 613, [CHM2007] HDC 720 J122843.62+1145261, LEDA 41060, UGC 7601, Z 1226.2+1202, MCG+02-32-080, UZC J122843.3+114519, Z 70-112 | references = }} '''NGC 4452''' သည် [[Virgo Cluster]] ၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်ပြီး [[အလင်းနှစ်]] ၆၀ မီလီယံကွာဝေးကာ အကျယ်အားဖြင့် အလင်းနှစ် ၃၅၀၀၀ ရှိသည်။ <ref>[http://www.abc.net.au/news/stories/2010/11/15/3066699.htm Hubble captures rare galactic view] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101117050430/http://www.abc.net.au/news/stories/2010/11/15/3066699.htm |date=17 November 2010 }} Australian Broadcasting Corporation - Carl Holm (15 Nov 2010) - Retrieved 15 Nov 2010</ref> ယင်းအား ၂၇၈၄ တွင် [[ဝီလီယံ ဟာရှယ်]]မှ ပထမဆုံး တွေ့ရှိခဲ့သည်။ == ပြင်ပလင့် == * [http://www.spacetelescope.org/images/potw1029a/ An Extraordinarily Slender Galaxy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160716080742/http://www.spacetelescope.org/images/potw1029a/ |date=16 July 2016 }} – [[ESA]]/[[ဟပ်ဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်|Hubble]] Picture of the week == ကိုးကား == {{reflist}} {{galaxy-stub}} [[Category:ဗာဂိုး (ကြယ်စုတန်း)]] imu1e0evvicebpp3423csasvojutas1 နိုင်ငံတော်၏ အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် 0 63727 1055037 1020862 2026-09-24T11:13:03Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1055037 wikitext text/x-wiki {{Infobox official post |post = နိုင်ငံတော် အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် |body = မြန်မာနိုင်ငံ |insignia = Variant of the State seal of Myanmar (2011-2025).svg |insigniasize = |insigniacaption = |image = |imagesize = 150px |incumbent = လစ်လပ် |incumbentsince = ၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |style =[[ကောင်းသောကျက်သရေရှိသော]] (နိုင်ငံအမည်) နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးမင်း<br/> {{small|(formal)}} <br/> နိုင်ငံတော်၏အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် <br/>{{small|(informal)}}<br/> |residence = [[နေပြည်တော်]] |nominator = [[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] |appointer = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ]] |termlength = |formation = ၆ ဧပြီ ၂၀၁၆ |inaugural = [[ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]] |website = {{URL|http://www.statecounsellor.gov.mm/}} }} {{မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမိုင်းဆိုင်ရာ}} {{ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် အကြောင်းဆောင်းပါးများ}} မြန်မာနိုင်ငံ၏ '''နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်''' သည် [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့|မြန်မာအစိုးရအဖွဲ့]]ရှိ ရာထူးနေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤရာထူးကို ၂၀၁၆ ဧပြီ ၆ ရက်နေ့တွင် [[ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]]အား စတင်ခန့်ထားခဲ့သည်။ [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၁၅|၂၀၁၅ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ [[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]]ပါတီက အများစုအနိုင်ရရှိခဲ့သော်လည်း သူမအား [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]]အဖြစ် တင်မြှောက်ရန် အခြေခံဥပဒေပြဋ္ဌာန်းချက်များက အတားအဆီးဖြစ်နေခဲ့သည်။<ref name="abc.net.au">{{cite web|url=http://www.abc.net.au/news/2016-04-05/aung-san-suu-kyi-to-become-state-counsellor/7301994|title=Aung San Suu Kyi to become 'State Counsellor' of Myanmar|work=ABC News}}</ref> နိုင်ငံတော်၏ အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်ဆိုင်ရာ ဥပဒေကြမ်းကို [[အမျိုးသားလွှတ်တော်]]က ၂၀၁၆ ဧပြီ ၁ ရက်နေ့တွင် လည်းကောင်း၊ [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]က ၂၀၁၆ ဧပြီ ၅ ရက်နေ့တွင် လည်းကောင်း အသီးသီး အတည်ပြုခဲ့ပြီး သမ္မတ[[ဦးထင်ကျော်]]က ဧပြီ ၆ ရက်နေ့တွင် လက်မှတ်ရေးထိုး ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref name="abc.net.au"/><ref name="ASC">{{cite news | url=http://news.xinhuanet.com/english/2016-04/06/c_135256048.htm | title=Aung San Suu Kyi becomes Myanmar state counselor: spokesman | date=6 April 2016 | agency=Xinhua News | accessdate=6 April 2016 | archive-date=12 April 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160412113522/http://news.xinhuanet.com/english/2016-04/06/c_135256048.htm | url-status=dead}}</ref> ==တာဝန်နှင့် လုပ်ပိုင်ခွင့်များ== နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်ရာထူးသည် အစိုးရအဖွဲ့အတွင်းရှိ လုပ်ငန်းများကို ချုပ်ကိုင်ထားနိုင်သော နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးနှင့်ဆင်တူပြီး<ref>{{cite web|url=https://www-bbc-co-uk.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.co.uk/news/world-asia-35967763.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16258856628923&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s|title=Myanmar parliament approves Aung San Suu Kyi 'PM-like' role|access-date=10 July 2021|archive-date=10 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210710025535/https://www-bbc-co-uk.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.co.uk/news/world-asia-35967763.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16258856628923&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s|url-status=dead}}</ref> [[ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်]]တွင် သမ္မတပြီးလျှင် နံပါတ် (၂) နေရာတွင်ရှိသည်။<ref>[https://www.linkedin.com/pulse/nld-lead-government-protocol-list-thet-aung-min-latt NLD lead government protocol list | LinkedIn<!-- Bot generated title -->]</ref> အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ဥပဒေပြုရေး နှစ်ခုအကြား အချိတ်အဆက်လည်းဖြစ်သည်။ ရာထူးသက်တမ်းမှာ နိုင်ငံတော်သမ္မတ၏ ရာထူးသက်တမ်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://aa.com.tr/en/politics/myanmar-mps-approve-suu-kyi-as-advisor-to-state-/549634|title=Myanmar MPs approve Suu Kyi as ‘advisor to state'|work=Anadolu Agency}}</ref> ===နိုင်ငံတော်၏အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်ဆိုင်ရာဥပဒေ=== {{wikisource|နိုင်ငံတော်၏ အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်ဆိုင်ရာဥပဒေ}} နိုင်ငံတော်၏ အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်ဆိုင်ရာဥပဒေကို ၂၀၁၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၆ ရက်​နေ့တွင် နိုင်ငံ​တော်သမ္မတ [[ထင်ကျော် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးထင်​ကျော်]]က လက်မှတ်​ရေးထိုးကာ ပြည်​ထောင်စုလွှတ်​တော်က အတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.mlis.gov.mm/lsScPop.do?lawordSn=245|title=နိုင်ငံတော်၏ အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်ဆိုင်ရာဥပဒေ|work=မြန်မာဥပ​ဒေ သတင်းအချက်အလက်စနစ်၊ [[ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်ရုံး]]|access-date=23 April 2019|archive-date=18 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211018130623/https://www.mlis.gov.mm/lsScPop.do?lawordSn=245}}</ref> ၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၉ ရက်တွင် [[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ကိုယ်စားပြုကော်မတီ]]သည်လည်း ထိုဥပဒေကို ထပ်လောင်းရေးဆွဲခဲ့ပြီး ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် ဆက်လက်ထားရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web|title=နိုင်ငံတော်၏အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်ဆိုင်ရာဥပဒေ ၂၀၂၁ ကိုပြဋ္ဌာန်း|url=https://www.crphmyanmar.org/%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%81%8F%E1%80%A1%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%81/|date=၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁|work=[[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ကိုယ်စားပြုကော်မတီ]]|access-date=3 September 2022|archive-date=3 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220903082831/https://www.crphmyanmar.org/%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%81%8F%E1%80%A1%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%81/}}</ref> ==နိုင်ငံတော် အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်များ စာရင်း== {|class="wikitable" style="text-align:center; width:100%; border:1px #AAAAFF solid" |- !rowspan=2 |စဉ် !width=80 rowspan=2 | ပုံ !rowspan=2 | အမည်<br /><small>(မွေးဖွား-ကွယ်လွန်)</small> !colspan=3 | ရာထူးသက်တမ်း !rowspan=2 | နိုင်ငံရေးပါတီ !rowspan=2 colspan=2|အစိုးရအဖွဲ့ !rowspan=2 | [[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] |- !တာဝန်စတင် !တာဝန်ပြီးဆုံး !ရက်ပေါင်း |- style="background:#EEEEEE" ! rowspan="2" style="background:{{အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}; color:white" | '''1''' | rowspan="2" align=center | [[File:Remise du Prix Sakharov à Aung San Suu Kyi Strasbourg 22 octobre 2013-04 (cropped).jpg|100px]] | rowspan="2" align=center | '''[[ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]]'''<br><small>(၁၉၄၅–)</small> | align=center | ၆ ဧပြီ ၂၀၁၆ | align=center | ၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | {{age in days|2016|4|6|2021|02|01}} | align=center | [[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]] | II | [[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်|NLD]]—[[တပ်မတော်|Mil.]] | rowspan=1 bgcolor={{အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်/meta/color}} | [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၁၅|{{colour|white|''ဒုတိယအကြိမ်'' <small>(၂၀၁၅)</small>}}]] |- | colspan="7" align=left| {{small|[[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီး]] နှင့် [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|သမ္မတရုံး ဝန်ကြီး]] အဖြစ် ပူးတွဲ တာဝန်ထမ်းဆောင်}} |} ==အခြားကြည့်ရန်== *[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး]] *[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ]] *[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ]] *[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်]] ==ကိုးကား== {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == *[http://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room/news/2016/04/07/id-10555 နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံးမှ နိုင်ငံတော်၏ အတိုင်ပင်ခံ ပုဂ္ဂိုလ်ဆိုင်ရာ ဥပဒေပြဋ္ဌာန်းချက်]{{Dead link|date=August 2021 }} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး}} [[ကဏ္ဍ:အောင်ဆန်းစုကြည်]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ]] 8vqxw789zo9k296g9jfqlfkftf3xnu5 Garage punk 0 63751 1054900 691211 2026-09-23T18:54:58Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1054900 wikitext text/x-wiki '''Garage punk''' သည် garage rock နှင့် [[punk rock]]တို့ လွှမ်းမိုးထားသော တီးဝိုင်းများ၏ ဂီတဖြစ်သည်။ ဤအမျိုးအစား၏ တီးဝိုင်းအများစုကို 60s garage အဖြစ်တွေ့မြင်နိုင်သည်။<ref>B. Bryan. Please Explain: What is Garage Punk? MTV Iggy. Feb. 4, 2013. http://www.mtviggy.com/articles/please-explain-garage-punk/ </ref><ref>Garage Punk Defined. Boston com. http://www.boston.com/community/forums/arts-and-entertainment/music/general/garage-punk-defined/10/7715960 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160513031421/http://www.boston.com/community/forums/arts-and-entertainment/music/general/garage-punk-defined/10/7715960 |date=13 May 2016 }}</ref> သို့သော် ထိုခေတ်အခါက တိကျသော အသံအဖြစ်ပြန်လည်ကူးယူးဖော်ပြရန်မလိုပေ။ garage punk ၏ ဝိသေသလက္ခဏာများမှာ dirty, choppy guitar အသံများဖြင့် တီးခတ်ထားပြီး စာသားများမှာ ပုန်ကန်လိုခြင်းများ ပါဝင်သည်။ တီးခတ်ထားသည့်တီးဝိုင်းများမှာ independent record labels များမှဖြစ်ပြီး (သို့) လက်မှတ်မထိုးထားသည့် တီးဝိုင်းများဖြစ်သည်။ garage punk တီးဝိုင်းများသည် သူတို့ကို hardcore punk မှဝေးကွာပြီး များသောအားဖြင့် တိကျသော ယဉ်ကျေးမှုသို့ မစွဲမြဲပေ။ စိတ်ကူးစိတ်သန်းများမှာ punk ၏အခြားယဉ်ကျေးမှုများနှင့် မဆက်စပ်ပေ။ ဤစကားရပ်သည် တစ်ခါတစ်ရံတွင် 60s garage တီးဝိုင်းများသို့ ရည်ညွန်းသည်။ ပြန်လည်ရှင်သန်လာသောတီးဝိုင်းများမှာ သူတို့ကို တုပြိုင်စေသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == အစောပိုင်းအသုံးပြုသော ဝေါဟာရသည် 60 garage rock တီးဝိုင်း၏ ၁၉၇၃ Nuggets LP သီချင်းကို ဖော်ပြရန် Lenny Kaye ၏ track-by-track ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ classic garage punk the Shadows of Knigt ဟုဆိုသကဲ့သို့ ထိုခေတ်က garage တီးဝိုင်းများကို ဖော်ပြရန် အသုံးပြုခဲ့သည်။ မည်သို့ပင်ဆိုစေ မကြာခဏ နောက်ပိုင်းကာလမှ တီးဝိုင်းများကို ရည်ညွန်းထားသည်။ များသောအားဖြင့် ၁၉၇၀နောက်ပိုင်းမှ ဖြစ်သည်။ လတ်တလောတွင် garage punkသည် ၉၀ နောက်ပိုင်း ၂၁ ရာစု အစောပိုင်းနှစ်များတွင် ကျော်ကြားလာခဲ့သည်။ Allmusic အဆိုအရ အမေရိကမှ ၉၀ punk ရှင်သန်ခြင်း mainstream ကို ရိုက်ခတ်စေခဲ့သည်။ the punk-pop wing မတိုင်မီ ကွဲပြားသော punk များသည် indie-rock underground ထဲတွင် ပုံသဏ္ဌာန်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် garage punk သည် punk pop၏ melodic ကဲ့သို့ မနီးစပ်ပေ။ garage punk သည် Detroit မှ protopunk တီးဝိုင်း၏ The Stooges နှင့် MC5တို့ရေးဆွဲထားသည်။ အဓိကလွှမ်းမိုးသည့်ပုံစံမှာ ကွဲပြားသော sonic background မှဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အများအားဖြင့် ယိုယွင်းသော ဘဝနေထိုင်မှုပုံစံများနှင့် ဆက်စပ်နေသည်။ သို့သော် တကယ် rocker များ၏နေပုံထိုင်ပုံနှင့်လည်းဆက်စပ်နေသည်။ တီးဝိုင်းများမှာ Motorhead, New York Dollနှင့် မှတ်တမ်း The Damned ၏ Damned Damned Damned နှင့် The Stooges ၏ Raw Power တို့ဖြစ်ပြီး ပုံစံ၏ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအတွက် စမ်းသပ်ချက်ဖြစ်သည်။ အရေးပါသော အလျင်ကျသော ဥပမာများမှာ ၁၉၇၀အစောပိုင်း Detroit မှ Death တီးဝိုင်းနှင့် Boston တီးဝိုင်း The Modern Lovers တို့ဖြစ်သည်။ ၁၉၆၀ garage တီးဝိုင်းများရှိနေစဉ်တွင် နောက်ဆုံးကျသော လွှမ်းမိုးမှုများဖြစ်သည်။ အစောပိုင်းUK punk တီးဝိုင်းများမှာ The Clash ဖြစ်ပြီး သူတို့၏ပုံစံကို garageတီးဝိုင်းဟု ဖော်ပြသည်။ The Clash ၏ထူးခြားသော သီချင်းမှာ ပထမဆုံး album ''The Clash မှ Garageland'' ဖြစ်ပြီး အခိုင်အမာဆိုထားသည်မှာ "ကျွန်တော်တို့ဟာ garageတီးဝိုင်းဖြစ်ပါတယ်၊ garage land မှ ဆင်းသက်လာပါတယ်" ဟုဆိုသည်။ punkနှင့် garage rock တို့စတင်နေစဉ် တစ်ခါတစ်ရံတွင် ၁၉၆၀ soul music, beat music, surf music, power pop, hardcore punkနှင့် psychedelia မှ အစိတ်အပိုင်းများပေါင်းစပ်ထားသည်။ များသော garage punk ဂီတသမားများမှ လူဖြူများ၊ working class၊ ဆင်ခြေဖုံးတွင် နေထိုင်သော ဆယ်ကျော်သက်များပါဝင်သည်။ ပထမဆုံး garage punk တီးဝိုင်းမှ အချို့မှာ ၈၀နောက်ပိုင်းနှင့် ၉၀အစောပိုင်းမှဖြစ်ပြီး Sub Pop labelနှင့် လက်မှတ်ထိုးခဲ့ကြသည်။ New Bomb Turks, The Oblivian, The Gories, Subsonics, The Mummies, The Dirtbombsနှင့် The Humpers စသောတီးဝိုင်းများသည် ၁၉၉၀နှင့် ၂၀၀၀ ကိုဖြတ်သန်း၍ ထိုပုံစံအတွက် ပရိသတ်များတည်ရှိစေရန် ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[Category:ဂီတအမျိုးအစားများ]] bhzsfd0wyfnhxvw8y3o79m1ftjoy805 Red Hacker Alliance 0 64169 1054908 678499 2026-09-23T20:38:06Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1054908 wikitext text/x-wiki {{retaining title}} '''Red Hacker Alliance''' (中国红客联盟) သည်စည်းမျဉ်းတကျမဟုတ်သော [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်]] ဟက်ကာအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး တစ်ချိန်က အဖွဲ့ဝင် ၈၀၀၀၀ ခန့်ရှိခဲ့ပြီး ကမ္ဘာအကြီးဆုံး ဟက်ကာအဖွဲ့အစည်း တစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။<ref>"'Red Hackers' back in China", Rediff.com, 2005</ref> ၂၀၀၄ ခု၊ ဒီဇင်ဘာတွင် ယင်းအဖွဲ့အစည်းပိုင် website အားပိတ်ချခဲ့ပြီး ခဏတာ လှုပ်ရှားမှုများကိုရပ်တန့်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၅ ခု၊ မတ်လတွင် အုပ်စုပြန်ဖွဲ့ပြီး website ကိုပြန်လည်လွင့်တင်ခဲ့သည်။<ref>"[http://news.xinhuanet.com/english/2005-04/26/content_2879866.htm China's anti-hacking alliance regrouped] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090622160745/http://news.xinhuanet.com/english/2005-04/26/content_2879866.htm |date=22 June 2009 }}", Xinhua, March 26, 2005</ref> ''Computer World Australia'' နှင့် ''InformationWeek'' တို့၏ အစီရင်ခံချက်အရ ယင်း Red Hacker Alliance အဖွဲ့ဝင်များသည် CNN.com ကို ၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ ဧပရယ် ၁၉ တွင် DDOS စနစ်ဖြင့်တိုက်ခိုက်ရာ၌ ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref>Jongsma, Carl: "Chinese hackers poised for anti CNN attack on April 19", Computer World, 2008</ref><ref>Claburn, Thomas: "[http://www.informationweek.com/news/security/cybercrime/showArticle.jhtml?articleID=207400699 CNN Faces Cyberattack Over Tibet Coverage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080423172902/http://www.informationweek.com/news/security/cybercrime/showArticle.jhtml?articleID=207400699 |date=23 April 2008 }}" InformationWeek, 2008</ref><ref>"[http://www.cnn.com/2008/TECH/04/18/cnn.websites/ CNN website targeted]", April 18, 2008 CNN</ref> == အခြားကြည့်ရန် == * GhostNet * Honker Union * RedHack (from Turkey) == ကိုးကား == {{Reflist}} [[Category:ဟက်ကာ အဖွဲ့များ]] cnkitza7xqf46j3po3zglyns9tftymf မီးဖွားပြီးသွေးသွန်ခြင်း 0 65160 1054958 320825 2026-09-24T01:46:21Z InternetArchiveBot 61272 Adding 6 books for [[ဝီကီပီးဒီးယား:စိစစ်အတည်ပြုခံနိုင်မှု]] (20260923sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1054958 wikitext text/x-wiki [[ကလေးမွေးခြင်း|ကလေးမီးဖွား]]ပြီး (၂၄)နာရီအတွင်းတွင် [[သွေး]]ပမာဏ(၅၀ဝ) သို့မဟုတ် (၁၀ဝ၀) မီလီလီတာထက် ပို၍သွေးသွန်ပါက '''မီးဖွားပြီးသွေးသွန်ခြင်း''' (Postpartum bleeding or postpartum hemorrhage PPH) ဟုခေါ်သည်။<ref name="Week2015">{{Cite journal|last1=Weeks|first1=A|title=The prevention and treatment of postpartum haemorrhage: what do we know, and where do we go to next?|url=https://archive.org/details/bjog_2015-01_122_2/page/202|journal=BJOG : an international journal of obstetrics and gynaecology|date=January 2015|volume=122|issue=2|pages=202–10|pmid=25289730|doi=10.1111/1471-0528.13098}}</ref> အချို့အဆိုအရ မီးဖွားပြီးသွေးသွန်ခြင်းဟု သတ်မှတ်ရန် သွေးပမာဏနည်းသွားသည့်ရောဂါလက္ခဏာများလိုအပ်သည်။<ref name="Gaib2008">{{Cite book|last1=Gibbs|first1=Ronald S|title=Danforth's obstetrics and gynecology|date=2008|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|location=Philadelphia|isbn=9780781769372|page=453|edition=10th ed.|url=https://books.google.ca/books?id=v4krPhqFG8sC&pg=PA453}}</ref> ကနဦးဖြစ်ပေါ်တတ်သော ရောဂါလက္ခဏာများမှာ နှလုံးခုန်မြန်ခြင်း၊ မတ်တတ်ရပ်လိုက်သည့်အခါ မူးဝေခြင်းနှင့် အသက်ရှူမြန်ခြင်းတို့ဖြစ်သည်။<ref name="Lyn2006">{{Cite book|last1=Lynch|first1=Christopher B-|title=A textbook of postpartum hemorrhage : a comprehensive guide to evaluation, management and surgical intervention|date=2006|publisher=Sapiens Publishing|location=Duncow|isbn=9780955228230|pages=14-15|url=https://books.google.ca/books?id=AiIsuw5cga8C&pg=PA14}}</ref> သွေးပိုဆုံးရှုံးလာသည်နှင့်အမျှ ချမ်းလာခြင်း၊ သွေးပေါင်ချိန်ကျဆင်းခြင်း၊ ဂဏာမငြိမ်ဖြစ်ခြင်းနှင့် သတိလစ်ခြင်းတို့ ဖြစ်တတ်သည်။<ref name="Lyn2006">{{Cite book|last1=Lynch|first1=Christopher B-|title=A textbook of postpartum hemorrhage : a comprehensive guide to evaluation, management and surgical intervention|date=2006|publisher=Sapiens Publishing|location=Duncow|isbn=9780955228230|pages=14-15|url=https://books.google.ca/books?id=AiIsuw5cga8C&pg=PA14}}</ref> ကလေးမီးဖွားပြီးချိန်မှစ၍ နောက်(၆)လအထိ မီးဖွားပြီးသွေးသွန်ခြင်းဖြစ်နိုင်သည်။<ref name="Gaib2008">{{Cite book|last1=Gibbs|first1=Ronald S|title=Danforth's obstetrics and gynecology|date=2008|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|location=Philadelphia|isbn=9780781769372|page=453|edition=10th ed.|url=https://books.google.ca/books?id=v4krPhqFG8sC&pg=PA453}}</ref> အများဆုံးဖြစ်ပွားလေ့ရှိသည့်အကြောင်းရင်းမှာ ကလေးမီးဖွားပြီး [[သားအိမ်]]ညှစ်အားမကောင်းခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။ အခြားအကြောင်းရင်းများမှာ [[အချင်း]] အကုန်မဆင်းခြင်း၊ သားအိမ်စုတ်ပြဲသွားခြင်းနှင့် သွေးခဲမှုအားနည်းခြင်းတို့ဖြစ်သည်။ မီးဖွားပြီးသွေးသွန်ခြင်းသည် သွေးနီဥပမာဏနည်းပါးသော [[အာရှ]]လူမျိုးများ၊ ပုံမှန်ထက်ကြီးသော ကလေးမွေးသူများ၊ ကလေးတစ်ယောက်နှင့်အထက် မွေးသူများ၊ [[အဝလွန်ခြင်း|အဝလွန်]]သူများနှင့် အသက်(၄၀)နှင့်အထက် ကလေးမွေးသူများတွင် အဖြစ်များသည်။ [[ဗိုက်ခွဲ၍မီးဖွားခြင်း|ဗိုက်ခွဲ၍မီးဖွားသူများ]]၊ မီးဖွားရန်အတွက် ဆေးသွင်းထားသောသူများနှင့် [[မိန်းမကိုယ်ကို ညှပ်၍ မွေးလမ်းကြောင်းချဲ့ထားခြင်း]](episiotomy)ခံရသူများတွင်လည်း ဖြစ်တတ်သည်။<ref name="Week2015">{{Cite journal|last1=Weeks|first1=A|title=The prevention and treatment of postpartum haemorrhage: what do we know, and where do we go to next?|url=https://archive.org/details/bjog_2015-01_122_2/page/202|journal=BJOG : an international journal of obstetrics and gynaecology|date=January 2015|volume=122|issue=2|pages=202–10|pmid=25289730|doi=10.1111/1471-0528.13098}}</ref> အထက်ပါအန္တရာယ်သင့်စေနိုင်သောအချက်များကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်း သို့မဟုတ် မီးဖွားပြီးပြီးချင်း အောက်စီတိုစင်(oxytocin)ဆေးပေး၍ သားအိမ်ညှစ်အားကောင်းအောင် ပြုလုပ်ပေးခြင်းဖြင့် မီးဖွားပြီးသွေးသွန်ခြင်းမဖြစ်အောင် ကာကွယ်နိုင်သည်။ ဆေးပစ္စည်းရှားပါးသောနေရာများတွင် အောက်စီတိုစင်ဆေးအစား မီဆိုပရော့စ်တော(Misoprostol)ဆေးကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်သည်။ မီးဖွားပြီးသွေးသွန်ခြင်းကို ကုသရာတွင် အကြောဆေးသွင်းပေးခြင်း၊ [[သွေးသွင်းခြင်း|သွေးသွင်းပေးခြင်း]]နှင့် အာဂိုတမင်း(ergotamine)ဆေးပေး၍ သားအိမ်ညှစ်အားကောင်းစေခြင်းတို့ ပြုလုပ်ပေးနိုင်သည်။ အကယ်၍ ဤနည်းလမ်းများဖြင့် ကုသ၍မရပါက သားအိမ်ကို လက်ဖြင့်ဖိနှိပ်ပေးနိုင်သည်။ ဝမ်းဗိုက်ကို ဖိပေးခြင်းဖြင့် အေအော်တာ (aorta) သွေးကြောမကြီးကိုပါ ဖိမိနိုင်သည်။ [[ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့]]၏ အကြံပေးချက်မှာ အခြားသောကုသနည်းများ မလုပ်ပေးနိုင်ခင်အချိန်တွင် လေမပါသော ရှော့ဒဏ်ခံနိုင်သည့် အဝတ်အထည်(non-pneumatic anti-shock garment)ကို ဝတ်ထားပေးရန်ဖြစ်သည်။<ref name="Week2015">{{Cite journal|last1=Weeks|first1=A|title=The prevention and treatment of postpartum haemorrhage: what do we know, and where do we go to next?|url=https://archive.org/details/bjog_2015-01_122_2/page/202|journal=BJOG : an international journal of obstetrics and gynaecology|date=January 2015|volume=122|issue=2|pages=202–10|pmid=25289730|doi=10.1111/1471-0528.13098}}</ref> ဖွံဖြိုးဆဲနိုင်ငံများတွင် မီးဖွားသူများ၏ (၁.၂) ရာခိုင်နှုန်းတွင် မီးဖွားပြီးသွေးသွန်ခြင်းဖြစ်တတ်ပြီး မီးဖွားပြီးသွေးသွန်ခြင်းဖြစ်ပွားသူများ၏ (၃)ရာခိုင်နှုန်းခန့်မှာ အသက်ဆုံးရှုံးနိုင်သည်။<ref name="Week2015">{{Cite journal|last1=Weeks|first1=A|title=The prevention and treatment of postpartum haemorrhage: what do we know, and where do we go to next?|url=https://archive.org/details/bjog_2015-01_122_2/page/202|journal=BJOG : an international journal of obstetrics and gynaecology|date=January 2015|volume=122|issue=2|pages=202–10|pmid=25289730|doi=10.1111/1471-0528.13098}}</ref> ကမ္ဘာနှင့်တဝှမ်းတွင် မီးဖွားပြီးသွေးသွန်ခြင်းကြောင့် လူပေါင်း(၄၄၀ဝ၀)မှ (၈၆၀ဝ၀)အထိ အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့ရပြီး [[ကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်း|ကိုယ်ဝန်ဆောင်သူ]]များကို အသက်ဆုံးရှုံးစေသော အဓိကအကြောင်းရင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Week2015">{{Cite journal|last1=Weeks|first1=A|title=The prevention and treatment of postpartum haemorrhage: what do we know, and where do we go to next?|url=https://archive.org/details/bjog_2015-01_122_2/page/202|journal=BJOG : an international journal of obstetrics and gynaecology|date=January 2015|volume=122|issue=2|pages=202–10|pmid=25289730|doi=10.1111/1471-0528.13098}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=GBD 2013 Mortality and Causes of Death|first1=Collaborators|title=Global, regional, and national age-sex specific all-cause and cause-specific mortality for 240 causes of death, 1990-2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013.|journal=Lancet|date=17 December 2014|pmid=25530442|doi=10.1016/S0140-6736(14)61682-2|volume=385|issue=9963|pages=117–71}}</ref> [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ]]တွင် မီးဖွားပြီးသွေးသွန်ခြင်းကြောင့် မီးဖွားပြီးအမျိုးသမီးပေါင်းတစ်သိန်းတွင် (ဝ.၄)ယောက်ခန့် အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့ရပြီး [[ဆဟာရသဲကန္တာရ]]တောင်ပိုင်းရှိ [[အာဖရိက]]နိုင်ငံများတွင် အမျိုးသမီးပေါင်းတစ်သိန်းတွင် (၁၅၀) ယောက်ခန့် အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။ သို့သော်လည်း အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် (၁၈၀ဝ)နောက်ပိုင်းနှစ်များ၌ သေဆုံးမှုနှုန်း အတော်လျော့ပါးလာခဲ့သည်။<ref name="Week2015">{{Cite journal|last1=Weeks|first1=A|title=The prevention and treatment of postpartum haemorrhage: what do we know, and where do we go to next?|url=https://archive.org/details/bjog_2015-01_122_2/page/202|journal=BJOG : an international journal of obstetrics and gynaecology|date=January 2015|volume=122|issue=2|pages=202–10|pmid=25289730|doi=10.1111/1471-0528.13098}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[Category:ကလေးမွေးခြင်း]] 061rjo2drkfgk303idadw7fusc7czd4 ဖယ်ခုံမြို့နယ် 0 66066 1054932 1050872 2026-09-23T22:35:59Z ~2026-51577-88 148559 /* */ 1054932 wikitext text/x-wiki '''ဖယ်ခုံမြို့နယ်'''သည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[တောင်ကြီးခရိုင်]]အတွင်းရှိ မြို့နယ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ခရီးသွားများနှင့် ငှက်ကြည့်သူများအတွက် လည်ပတ်ရာမြို့နယ်တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ [[အင်းလေးကန်]]နှင့် [[အင်းလေးကန် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော]]တို့သည်လည်း ဤမြို့နယ်အတွင်းတွင် တစိတ်တပိုင်းပါဝင်နေသည်။ <ref>{{cite web|title=Birdwatching in Myanmar|url=http://www.birdingpal.org/tours/MyanmarItinerary.htm|website=http://www.birdingpal.org|accessdate=13 July 2014|archive-date=5 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130105233348/http://www.birdingpal.org/tours/MyanmarItinerary.htm}}</ref><ref>{{cite web|title=Inle lake wetland sanctuary - Shan state|url=http://www.asterism.info/parks/inle/|website=www.asterism.info|accessdate=13 July 2014}}</ref> [[File:Pekon tsp in Taunggyi district.svg|thumb|တောင်ကြီးခရိုင်အတွင်းတည်နေရာ]] ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{ရှမ်းပြည်နယ်}} {{ဖယ်ခုံမြို့နယ်}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ မြို့နယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:တောင်ကြီးခရိုင်]] {{Shan-geo-stub}} dhc6g8kro1vgkfd16jyeiz6o4aqtx9h 1054933 1054932 2026-09-23T22:40:32Z ~2026-51577-88 148559 /* */ 1054933 wikitext text/x-wiki '''ဖယ်ခုံမြို့နယ်'''သည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[တောင်ကြီးခရိုင်]]အတွင်းရှိ မြို့နယ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ခရီးသွားများနှင့် ငှက်ကြည့်သူများအတွက် လည်ပတ်ရာမြို့နယ်တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ [[အင်းလေးကန်]]နှင့် [[အင်းလေးကန် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော]]တို့သည်လည်း ဤမြို့နယ်အတွင်းတွင် တစိတ်တပိုင်းပါဝင်နေသည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{ရှမ်းပြည်နယ်}} {{ဖယ်ခုံမြို့နယ်}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ မြို့နယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:တောင်ကြီးခရိုင်]] {{Shan-geo-stub}} 0g1y83j9po0a74mp7ij9jydgxzj8pcu 1054935 1054933 2026-09-23T22:51:11Z ~2026-51577-88 148559 1054935 wikitext text/x-wiki '''ဖယ်ခုံမြို့နယ်'''သည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[တောင်ကြီးခရိုင်]]အတွင်းရှိ မြို့နယ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ခရီးသွားများနှင့် ငှက်ကြည့်သူများအတွက် လည်ပတ်ရာမြို့နယ်တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ [[အင်းလေးကန်]]နှင့် [[အင်းလေးကန် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော]]တို့သည်လည်း ဤမြို့နယ်အတွင်းတွင် တစိတ်တပိုင်းပါဝင်နေသည်။ {{Infobox settlement |name = ဖယ်ခုံမြို့နယ် |official_name = |settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်းရှိ မြို့နယ်]] |image_skyline = |image_map = Pekon district.svg |map_caption = ဖယ်ခုံမြို့နယ် |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = Myanmar |pushpin_map_caption = ဖယ်ခုံမြို့နယ် တည်နေရာ |subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] |subdivision_name ={{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} |subdivision_type1 =[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] |subdivision_name1 = {{flag|ရှမ်းပြည်နယ်}} |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[တောင်​ကြီးခရိုင်]] |subdivision_type3 = မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့ |subdivision_name3 = ဖယ်ခုံမြို့ |unit_pref = Imperial |area_total_km2 = |population_total = ၁၀၅၀၀၀ |population_urban = ၅၀၀၀၀ |population_rural = ၅၅၀၀၀ |population_as_of = မတ် ၂၀၁၇ |population_density_sq_mi = auto |population_blank1_title = ဒေသခံလူမျိုးများ |population_blank1 = ကယန်း (၈၀.၃၆%)<br>ရှမ်း (၃၂.၃၂%)<br>ပအိုဝ်း (၉.၀၅%)<br>ကယား (၀.၁၀%)<br> ဗမာ (၀.၄၂%)<br> ရခိုင် (၀.၃၅%) |population_blank2_title = ကိုးကွယ်မှု |population_blank2 =[[ဗုဒ္ဓဘာသာ|ဗုဒ္ဓ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ|ခရစ်ယာန်]] |population_note =<ref name="ms"/> |population_density_km2 = auto |coordinates = {{Coord|18.633333|97.666664|region:MM|display=inline,title|format=dms}} |elevation_ft = ၁၂၀၄ |elevation_m = |timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] |utc_offset = +6:30 |website = }} ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{ရှမ်းပြည်နယ်}} {{ဖယ်ခုံမြို့နယ်}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ မြို့နယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:တောင်ကြီးခရိုင်]] {{Shan-geo-stub}} oexh6ttydnffbrz92u5xa7bmg4khjxy 1054936 1054935 2026-09-23T22:53:53Z ~2026-51577-88 148559 1054936 wikitext text/x-wiki '''ဖယ်ခုံမြို့နယ်'''သည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[တောင်ကြီးခရိုင်]]အတွင်းရှိ မြို့နယ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ခရီးသွားများနှင့် ငှက်ကြည့်သူများအတွက် လည်ပတ်ရာမြို့နယ်တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ [[အင်းလေးကန်]]နှင့် [[အင်းလေးကန် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော]]တို့သည်လည်း ဤမြို့နယ်အတွင်းတွင် တစိတ်တပိုင်းပါဝင်နေသည်။ {{Infobox settlement |name = ဖယ်ခုံမြို့နယ် |official_name = |settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်းရှိ မြို့နယ်]] |image_skyline = |image_map = Pekon district.svg |map_caption = ဖယ်ခုံမြို့နယ် |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = Myanmar |pushpin_map_caption = ဖယ်ခုံမြို့နယ် တည်နေရာ |subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] |subdivision_name ={{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} |subdivision_type1 =[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] |subdivision_name1 = {{flag|ရှမ်းပြည်နယ်}} |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[တောင်​ကြီးခရိုင်]] |subdivision_type3 = မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့ |subdivision_name3 = ဖယ်ခုံမြို့ |unit_pref = Imperial |area_total_km2 = |population_total = ၁၀၅၀၀၀ |population_urban = ၅၀၀၀၀ |population_rural = ၅၅၀၀၀ |population_as_of = မတ် ၂၀၁၇ |population_density_sq_mi = auto |population_blank1_title = ဒေသခံလူမျိုးများ |population_blank1 = ကယန်း (၈၀.၃၆%)<br>ရှမ်း (၃၂.၃၂%)<br>ပအိုဝ်း (၉.၀၅%)<br>ကယား (၀.၁၀%)<br> ဗမာ (၀.၄၂%)<br> ရခိုင် (၀.၃၅%) |population_blank2_title = ကိုးကွယ်မှု |population_blank2 =[[ဗုဒ္ဓဘာသာ|ဗုဒ္ဓ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ|ခရစ်ယာန်]] |population_note =<ref name="ms"/> |population_density_km2 = auto |coordinates = |elevation_ft = ၂၂၀၄ |elevation_m = |timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] |utc_offset = +6:30 |website = }} ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{ရှမ်းပြည်နယ်}} {{ဖယ်ခုံမြို့နယ်}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ မြို့နယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:တောင်ကြီးခရိုင်]] {{Shan-geo-stub}} k8xaxz00jl6dyzd2braubr8hyqtdfk6 1054937 1054936 2026-09-23T22:55:59Z ~2026-51577-88 148559 1054937 wikitext text/x-wiki '''ဖယ်ခုံမြို့နယ်'''သည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[တောင်ကြီးခရိုင်]]အတွင်းရှိ မြို့နယ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ခရီးသွားများနှင့် ငှက်ကြည့်သူများအတွက် လည်ပတ်ရာမြို့နယ်တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ [[အင်းလေးကန်]]နှင့် [[အင်းလေးကန် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော]]တို့သည်လည်း ဤမြို့နယ်အတွင်းတွင် တစိတ်တပိုင်းပါဝင်နေသည်။ {{Infobox settlement |name = ဖယ်ခုံမြို့နယ် |official_name = |settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်းရှိ မြို့နယ်]] |image_skyline = |image_map = Pekon district.svg |map_caption = ဖယ်ခုံမြို့နယ် |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = Myanmar |pushpin_map_caption = ဖယ်ခုံမြို့နယ် တည်နေရာ |subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] |subdivision_name ={{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} |subdivision_type1 =[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] |subdivision_name1 = {{flag|ရှမ်းပြည်နယ်}} |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[တောင်​ကြီးခရိုင်]] |subdivision_type3 = မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့ |subdivision_name3 = ဖယ်ခုံမြို့ |unit_pref = Imperial |area_total_km2 = |population_total = ၁၀၅၀၀၀ |population_urban = ၅၀၀၀၀ |population_rural = ၅၅၀၀၀ |population_as_of = မတ် ၂၀၁၇ |population_density_sq_mi = auto |population_blank1_title = ဒေသခံလူမျိုးများ |population_blank1 = ကယန်း (၈၀.၃၆%)<br>ရှမ်း (၈.၃၂%)<br>ပအိုဝ်း (၆.၀၅%)<br>ကယား (၂.၁၀%)<br> ဗမာ (၄.၄၂) |population_blank2_title = ကိုးကွယ်မှု |population_blank2 =[[ဗုဒ္ဓဘာသာ|ဗုဒ္ဓ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ|ခရစ်ယာန်]] |population_note =<ref name="ms"/> |population_density_km2 = auto |coordinates = |elevation_ft = ၂၂၀၄ |elevation_m = |timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] |utc_offset = +6:30 |website = }} ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{ရှမ်းပြည်နယ်}} {{ဖယ်ခုံမြို့နယ်}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ မြို့နယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:တောင်ကြီးခရိုင်]] {{Shan-geo-stub}} 3nane0odhitsx4jcg0x0nr4tg5b0ytm 1054941 1054937 2026-09-23T23:48:38Z ~2026-51250-43 148561 /* */ 1054941 wikitext text/x-wiki '''ဖယ်ခုံမြို့နယ်'''သည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[တောင်ကြီးခရိုင်]]အတွင်းရှိ မြို့နယ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ခရီးသွားများနှင့် ငှက်ကြည့်သူများအတွက် လည်ပတ်ရာမြို့နယ်တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ [[အင်းလေးကန်]]နှင့် [[အင်းလေးကန် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော]]တို့သည်လည်း ဤမြို့နယ်အတွင်းတွင် တစိတ်တပိုင်းပါဝင်နေသည်။ {{Infobox settlement |name = ဖယ်ခုံမြို့နယ် |official_name = |settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်းရှိ မြို့နယ်]] |image_skyline = |image_map = Pekon district.svg |map_caption = ဖယ်ခုံမြို့နယ် |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = Myanmar |pushpin_map_caption = ဖယ်ခုံမြို့နယ် တည်နေရာ |subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] |subdivision_name ={{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} |subdivision_type1 =[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] |subdivision_name1 = {{flag|ရှမ်းပြည်နယ်}} |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[ဟိုပုံးခရိုင်]] |subdivision_type3 = မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့ |subdivision_name3 = ဖယ်ခုံမြို့ |unit_pref = Imperial |area_total_km2 = |population_total = ၁၀၅၀၀၀ |population_urban = ၅၀၀၀၀ |population_rural = ၅၅၀၀၀ |population_as_of = မတ် ၂၀၁၇ |population_density_sq_mi = auto |population_blank1_title = ဒေသခံလူမျိုးများ |population_blank1 = ကယန်း (၈၀.၃၆%)<br>ရှမ်း (၈.၃၂%)<br>ပအိုဝ်း (၆.၀၅%)<br> (၄.၁၀%)<br> ကယား (၂.၄၂) |population_blank2_title = ကိုးကွယ်မှု |population_blank2 =[[ဗုဒ္ဓဘာသာ|ဗုဒ္ဓ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ|ခရစ်ယာန်]] |population_note =<ref name="ms"/> |population_density_km2 = auto |coordinates = |elevation_ft = ၂၂၀၄ |elevation_m = |timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] |utc_offset = +6:30 |website = }} ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{ရှမ်းပြည်နယ်}} {{ဖယ်ခုံမြို့နယ်}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ မြို့နယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:တောင်ကြီးခရိုင်]] {{Shan-geo-stub}} qd29dwafcnch2llu52wqtod1a933js9 1054943 1054941 2026-09-23T23:54:27Z ~2026-51250-43 148561 1054943 wikitext text/x-wiki '''ဖယ်ခုံမြို့နယ်'''သည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[တောင်ကြီးခရိုင်]]အတွင်းရှိ မြို့နယ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ခရီးသွားများနှင့် ငှက်ကြည့်သူများအတွက် လည်ပတ်ရာမြို့နယ်တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ [[အင်းလေးကန်]]နှင့် [[အင်းလေးကန် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော]]တို့သည်လည်း ဤမြို့နယ်အတွင်းတွင် တစိတ်တပိုင်းပါဝင်နေသည်။ {{Infobox settlement |name = ဖယ်ခုံမြို့နယ် |official_name = |settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်းရှိ မြို့နယ်]] |image_skyline = |image_map = Pekon district.svg |map_caption = ဖယ်ခုံမြို့နယ် |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = Myanmar |pushpin_map_caption = ဖယ်ခုံမြို့နယ် တည်နေရာ |subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] |subdivision_name ={{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} |subdivision_type1 =[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] |subdivision_name1 = {{flag|ရှမ်းပြည်နယ်}} |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[ဟိုပုံးခရိုင်]] |subdivision_type3 = မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့ |subdivision_name3 = ဖယ်ခုံမြို့ |unit_pref = Imperial |area_total_km2 = |population_total = ၁၀၅၀၀၀ |population_urban = ၅၀၀၀၀ |population_rural = ၅၅၀၀၀ |population_as_of = မတ် ၂၀၁၇ |population_density_sq_mi = auto |population_blank1_title = ဒေသခံလူမျိုးများ |population_blank1 = ကယန်း (၈၀.၃၂%)<br>ရှမ်း (၇.၂၈%)<br>ပအိုဝ်း (၆.၀၅%)<br> (၄.၁၀%)<br> ကယား (၂.၃၀) |population_blank2_title = ကိုးကွယ်မှု |population_blank2 =[[ဗုဒ္ဓဘာသာ|ဗုဒ္ဓ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ|ခရစ်ယာန်]] |population_note =<ref name="ms"/> |population_density_km2 = auto |coordinates = |elevation_ft = ၂၂၀၄ |elevation_m = |timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] |utc_offset = +6:30 |website = }} ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{ရှမ်းပြည်နယ်}} {{ဖယ်ခုံမြို့နယ်}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ မြို့နယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:တောင်ကြီးခရိုင်]] {{Shan-geo-stub}} 7xup4rrzjwebxiosefv6o7oq0qoxski 1054944 1054943 2026-09-23T23:55:05Z ~2026-51250-43 148561 1054944 wikitext text/x-wiki '''ဖယ်ခုံမြို့နယ်'''သည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[တောင်ကြီးခရိုင်]]အတွင်းရှိ မြို့နယ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ခရီးသွားများနှင့် ငှက်ကြည့်သူများအတွက် လည်ပတ်ရာမြို့နယ်တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ [[အင်းလေးကန်]]နှင့် [[အင်းလေးကန် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော]]တို့သည်လည်း ဤမြို့နယ်အတွင်းတွင် တစိတ်တပိုင်းပါဝင်နေသည်။ {{Infobox settlement |name = ဖယ်ခုံမြို့နယ် |official_name = |settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်းရှိ မြို့နယ်]] |image_skyline = |image_map = Pekon district.svg |map_caption = ဖယ်ခုံမြို့နယ် |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = Myanmar |pushpin_map_caption = ဖယ်ခုံမြို့နယ် တည်နေရာ |subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] |subdivision_name ={{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} |subdivision_type1 =[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] |subdivision_name1 = {{flag|ရှမ်းပြည်နယ်}} |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[ဟိုပုံးခရိုင်]] |subdivision_type3 = မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့ |subdivision_name3 = ဖယ်ခုံမြို့ |unit_pref = Imperial |area_total_km2 = |population_total = ၁၀၅၀၀၀ |population_urban = ၅၀၀၀၀ |population_rural = ၅၅၀၀၀ |population_as_of = မတ် ၂၀၁၇ |population_density_sq_mi = auto |population_blank1_title = ဒေသခံလူမျိုးများ |population_blank1 = ကယန်း (၈၀.၃၂%)<br>ရှမ်း (၇.၂၈%)<br>ပအိုဝ်း (၆.၀၅%)<br>ဗမာ (၄.၁၀%)<br> ကယား (၂.၃၀) |population_blank2_title = ကိုးကွယ်မှု |population_blank2 =[[ဗုဒ္ဓဘာသာ|ဗုဒ္ဓ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ|ခရစ်ယာန်]] |population_note =<ref name="ms"/> |population_density_km2 = auto |coordinates = |elevation_ft = ၂၂၀၄ |elevation_m = |timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] |utc_offset = +6:30 |website = }} ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{ရှမ်းပြည်နယ်}} {{ဖယ်ခုံမြို့နယ်}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ မြို့နယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:တောင်ကြီးခရိုင်]] {{Shan-geo-stub}} o1afncuy2sog08nnnt20p8ilc3dnzqh 1054945 1054944 2026-09-23T23:55:54Z ~2026-51250-43 148561 1054945 wikitext text/x-wiki '''ဖယ်ခုံမြို့နယ်'''သည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[တောင်ကြီးခရိုင်]]အတွင်းရှိ မြို့နယ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ခရီးသွားများနှင့် ငှက်ကြည့်သူများအတွက် လည်ပတ်ရာမြို့နယ်တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ [[အင်းလေးကန်]]နှင့် [[အင်းလေးကန် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော]]တို့သည်လည်း ဤမြို့နယ်အတွင်းတွင် တစိတ်တပိုင်းပါဝင်နေသည်။ {{Infobox settlement |name = ဖယ်ခုံမြို့နယ် |official_name = |settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်းရှိ မြို့နယ်]] |image_skyline = |image_map = Pekon district.svg |map_caption = ဖယ်ခုံမြို့နယ် |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = Myanmar |pushpin_map_caption = ဖယ်ခုံမြို့နယ် တည်နေရာ |subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] |subdivision_name ={{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} |subdivision_type1 =[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] |subdivision_name1 = {{flag|ရှမ်းပြည်နယ်}} |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[ဟိုပုံးခရိုင်]] |subdivision_type3 = မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့ |subdivision_name3 = ဖယ်ခုံမြို့ |unit_pref = Imperial |area_total_km2 = |population_total = ၁၀၅၀၀၀ |population_urban = ၅၀၀၀၀ |population_rural = ၅၅၀၀၀ |population_as_of = မတ် ၂၀၁၇ |population_density_sq_mi = auto |population_blank1_title = ဒေသခံလူမျိုးများ |population_blank1 = ကယန်း (၈၀.၃၂%)<br>ရှမ်း (၇.၂၈%)<br>ပအိုဝ်း (၆.၀၅%)<br>ဗမာ (၄.၁၀%)<br> ကယား (၂.၂၅) |population_blank2_title = ကိုးကွယ်မှု |population_blank2 =[[ဗုဒ္ဓဘာသာ|ဗုဒ္ဓ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ|ခရစ်ယာန်]] |population_note =<ref name="ms"/> |population_density_km2 = auto |coordinates = |elevation_ft = ၂၂၀၄ |elevation_m = |timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] |utc_offset = +6:30 |website = }} ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{ရှမ်းပြည်နယ်}} {{ဖယ်ခုံမြို့နယ်}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ မြို့နယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:တောင်ကြီးခရိုင်]] {{Shan-geo-stub}} oa6dt0r2l0xn1kg67zb0993pqsuqenj 1054946 1054945 2026-09-23T23:57:58Z ~2026-51250-43 148561 1054946 wikitext text/x-wiki '''ဖယ်ခုံမြို့နယ်'''သည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[တောင်ကြီးခရိုင်]]အတွင်းရှိ မြို့နယ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ခရီးသွားများနှင့် ငှက်ကြည့်သူများအတွက် လည်ပတ်ရာမြို့နယ်တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ [[အင်းလေးကန်]]နှင့် [[အင်းလေးကန် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော]]တို့သည်လည်း ဤမြို့နယ်အတွင်းတွင် တစိတ်တပိုင်းပါဝင်နေသည်။ {{Infobox settlement |name = ဖယ်ခုံမြို့နယ် |official_name = |settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်းရှိ မြို့နယ်]] |image_skyline = |image_map = Pekon district.svg |map_caption = ဖယ်ခုံမြို့နယ် |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = Myanmar |pushpin_map_caption = ဖယ်ခုံမြို့နယ် တည်နေရာ |subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] |subdivision_name ={{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} |subdivision_type1 =[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] |subdivision_name1 = {{flag|ရှမ်းပြည်နယ်}} |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[ဟိုပုံးခရိုင်]] |subdivision_type3 = မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့ |subdivision_name3 = ဖယ်ခုံမြို့ |unit_pref = Imperial |area_total_km2 = ၁၀၅၀၀၀ |population_total = ၁၀၅၀၀၀ |population_urban = ၅၀၀၀၀ |population_rural = ၅၅၀၀၀ |population_as_of = မတ် ၂၀၁၇ |population_density_sq_mi = auto |population_blank1_title = ဒေသခံလူမျိုးများ |population_blank1 = ကယန်း (၈၀.၃၂%)<br>ရှမ်း (၇.၂၈%)<br>ပအိုဝ်း (၆.၀၅%)<br>ဗမာ (၄.၁၀%)<br> ကယား (၂.၂၅) |population_blank2_title = ကိုးကွယ်မှု |population_blank2 =[[ဗုဒ္ဓဘာသာ|ဗုဒ္ဓ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ|ခရစ်ယာန်]] |population_note =<ref name="ms"/> |population_density_km2 = auto |coordinates = |elevation_ft = ၂၂၀၄ |elevation_m = |timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] |utc_offset = +6:30 |website = }} ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{ရှမ်းပြည်နယ်}} {{ဖယ်ခုံမြို့နယ်}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ မြို့နယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:တောင်ကြီးခရိုင်]] {{Shan-geo-stub}} 8pjyc6ho94t61pckf7f0va76cfqodcc 1054947 1054946 2026-09-23T23:59:18Z ~2026-51250-43 148561 1054947 wikitext text/x-wiki '''ဖယ်ခုံမြို့နယ်'''သည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[တောင်ကြီးခရိုင်]]အတွင်းရှိ မြို့နယ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ခရီးသွားများနှင့် ငှက်ကြည့်သူများအတွက် လည်ပတ်ရာမြို့နယ်တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ [[အင်းလေးကန်]]နှင့် [[အင်းလေးကန် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော]]တို့သည်လည်း ဤမြို့နယ်အတွင်းတွင် တစိတ်တပိုင်းပါဝင်နေသည်။ {{Infobox settlement |name = ဖယ်ခုံမြို့နယ် |official_name = |settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်းရှိ မြို့နယ်]] |image_skyline = |image_map = Pekon district.svg |map_caption = ဖယ်ခုံမြို့နယ် |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = Myanmar |pushpin_map_caption = ဖယ်ခုံမြို့နယ် တည်နေရာ |subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] |subdivision_name ={{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} |subdivision_type1 =[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] |subdivision_name1 = {{flag|ရှမ်းပြည်နယ်}} |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[ဟိုပုံးခရိုင်]] |subdivision_type3 = မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့ |subdivision_name3 = ဖယ်ခုံမြို့ |unit_pref = Imperial |area_total_km2 = |population_total = ၁၀၅၀၀၀ |population_urban = ၅၀၀၀၀ |population_rural = ၅၅၀၀၀ |population_as_of = မတ် ၂၀၁၇ |population_density_sq_mi = auto |population_blank1_title = ဒေသခံလူမျိုးများ |population_blank1 = ကယန်း (၈၀.၃၂%)<br>ရှမ်း (၇.၂၈%)<br>ပအိုဝ်း (၆.၀၅%)<br>ဗမာ (၄.၁၀%)<br> ကယား (၂.၂၅) |population_blank2_title = ကိုးကွယ်မှု |population_blank2 =[[ဗုဒ္ဓဘာသာ|ဗုဒ္ဓ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ|ခရစ်ယာန်]] |population_note =<ref name="ms"/> |population_density_km2 = auto |coordinates = |elevation_ft = ၂၂၀၄ |elevation_m = |timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] |utc_offset = +6:30 |website = }} ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{ရှမ်းပြည်နယ်}} {{ဖယ်ခုံမြို့နယ်}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ မြို့နယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:တောင်ကြီးခရိုင်]] {{Shan-geo-stub}} i9jk4a3e9kee8fulooyxmfxyrxs1q66 1054948 1054947 2026-09-24T00:01:54Z ~2026-51250-43 148561 /* */ 1054948 wikitext text/x-wiki '''ဖယ်ခုံမြို့နယ်'''သည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[တောင်ကြီးခရိုင်]]အတွင်းရှိ မြို့နယ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ခရီးသွားများနှင့် ငှက်ကြည့်သူများအတွက် လည်ပတ်ရာမြို့နယ်တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ [[အင်းလေးကန်]]နှင့် [[အင်းလေးကန် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော]]တို့သည်လည်း ဤမြို့နယ်အတွင်းတွင် တစိတ်တပိုင်းပါဝင်နေသည်။ {{Infobox settlement |name = ဖယ်ခုံမြို့နယ် |official_name = |settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်းရှိ မြို့နယ်]] |image_skyline = |image_map = Pekon district.svg |map_caption = ဖယ်ခုံမြို့နယ် |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = Myanmar |pushpin_map_caption = ဖယ်ခုံမြို့နယ် တည်နေရာ |subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] |subdivision_name ={{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} |subdivision_type1 =[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] |subdivision_name1 = {{flag|ရှမ်းပြည်နယ်}} |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[ဟိုပုံးခရိုင်]] |subdivision_type3 = မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့ |subdivision_name3 = ဖယ်ခုံမြို့ |unit_pref = Imperial |area_total_km2 = |population_total = ၁၀၅၀၀၀ |population_urban = ၅၀၀၀၀ |population_rural = ၅၅၀၀၀ |population_as_of = မတ် ၂၀၁၇ |population = ၁၀၅၀၀၀ |population_density_sq_mi = auto |population_blank1_title = ဒေသခံလူမျိုးများ |population_blank1 = ကယန်း (၈၀.၃၂%)<br>ရှမ်း (၇.၂၈%)<br>ပအိုဝ်း (၆.၀၅%)<br>ဗမာ (၄.၁၀%)<br> ကယား (၂.၂၅) |population_blank2_title = ကိုးကွယ်မှု |population_blank2 =[[ဗုဒ္ဓဘာသာ|ဗုဒ္ဓ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ|ခရစ်ယာန်]] |population_note =<ref name="ms"/> |population_density_km2 = auto |coordinates = |elevation_ft = ၂၂၀၄ |elevation_m = |timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] |utc_offset = +6:30 |website = }} ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{ရှမ်းပြည်နယ်}} {{ဖယ်ခုံမြို့နယ်}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ မြို့နယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:တောင်ကြီးခရိုင်]] {{Shan-geo-stub}} gufn262ponm8qgmb19mjjm32t6dzoik 1054950 1054948 2026-09-24T00:09:57Z ~2026-51250-43 148561 /* */ 1054950 wikitext text/x-wiki '''ဖယ်ခုံမြို့နယ်'''သည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[တောင်ကြီးခရိုင်]]အတွင်းရှိ မြို့နယ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ခရီးသွားများနှင့် ငှက်ကြည့်သူများအတွက် လည်ပတ်ရာမြို့နယ်တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ [[အင်းလေးကန်]]နှင့် [[အင်းလေးကန် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော]]တို့သည်လည်း ဤမြို့နယ်အတွင်းတွင် တစိတ်တပိုင်းပါဝင်နေသည်။ {{Infobox settlement |name = ဖယ်ခုံမြို့နယ် |official_name = |settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်းရှိ မြို့နယ်]] |image_skyline = |image_map = Pekon district.svg |map_caption = ဖယ်ခုံမြို့နယ် |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = Myanmar |pushpin_map_caption = ဖယ်ခုံမြို့နယ် တည်နေရာ |subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] |subdivision_name ={{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} |subdivision_type1 =[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] |subdivision_name1 = {{flag|ရှမ်းပြည်နယ်}} |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[ဟိုပုံးခရိုင်]] |subdivision_type3 = မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့ |subdivision_name3 = ဖယ်ခုံမြို့ |unit_pref = Imperial |area_total_km2 = |population_total = ၁၀၅၀၀၀ |population_urban = ၄၀၀၀၀ |population_rural = ၆၅၀၀၀ |population_as_of = မတ် ၂၀၁၇ |population = ၁၀၅၀၀၀ |population_density_sq_mi = auto |population_blank1_title = ဒေသခံလူမျိုးများ |population_blank1 = ကယန်း (၈၀.၃၂%)<br>ရှမ်း (၇.၂၈%)<br>ပအိုဝ်း (၆.၀၅%)<br>ဗမာ (၄.၁၀%)<br> ကယား (၂.၂၅) |population_blank2_title = ကိုးကွယ်မှု |population_blank2 =[[ဗုဒ္ဓဘာသာ|ဗုဒ္ဓ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ|ခရစ်ယာန်]] |population_note =<ref name="ms"/> |population_density_km2 = auto |coordinates = |elevation_ft = ၂၂၀၄ |elevation_m = |timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] |utc_offset = +6:30 |website = }} ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{ရှမ်းပြည်နယ်}} {{ဖယ်ခုံမြို့နယ်}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ မြို့နယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:တောင်ကြီးခရိုင်]] {{Shan-geo-stub}} 9po002zsxsy7ue44d9w3zrlgm19dhk2 1054957 1054950 2026-09-24T01:42:37Z Uzyiar 148564 1054957 wikitext text/x-wiki '''ဖယ်ခုံမြို့နယ်'''သည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[တောင်ကြီးခရိုင်]]အတွင်းရှိ မြို့နယ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ခရီးသွားများနှင့် ငှက်ကြည့်သူများအတွက် လည်ပတ်ရာမြို့နယ်တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ [[အင်းလေးကန်]]နှင့် [[အင်းလေးကန် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော]]တို့သည်လည်း ဤမြို့နယ်အတွင်းတွင် တစိတ်တပိုင်းပါဝင်နေသည်။ {{Infobox settlement |name = ဖယ်ခုံမြို့နယ် |official_name = |settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်းရှိ မြို့နယ်]] |image_skyline = |image_map = Pekon district.svg |map_caption = ဖယ်ခုံမြို့နယ် |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = Myanmar |pushpin_map_caption = ဖယ်ခုံမြို့နယ် တည်နေရာ |subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] |subdivision_name ={{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} |subdivision_type1 =[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] |subdivision_name1 = {{flag|ရှမ်းပြည်နယ်}} |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[ဟိုပုံးခရိုင်]] |subdivision_type3 = မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့ |subdivision_name3 = ဖယ်ခုံမြို့ |unit_pref = Imperial |area_total_km2 = |population_total = ၁၀၅၀၀၀ |population_urban = ၄၀၀၀၀ |population_rural = ၆၅၀၀၀ |population_as_of = မတ် ၂၀၁၇ |population = ၁၀၅၀၀၀ |population_density_sq_mi = auto |population_blank1_title = ဒေသခံလူမျိုးများ |population_blank1 = ကယန်း (၈၀.၃၂%)<br>ရှမ်း (၇.၂၈%)<br>ပအိုဝ်း (၆.၀၅%)<br>ဗမာ (၄.၁၀%)<br> ကယား (၂.၂၅) |population_blank2_title = ကိုးကွယ်မှု |population_blank2 =[[ဗုဒ္ဓဘာသာ|ဗုဒ္ဓ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ|ခရစ်ယာန်]] |population_note =<ref name="ms"/> |population_density_km2 = auto |coordinates = {{Coord|19.867506|96.995882|region:MM|display=inline,title|format=dms}} |elevation_ft = ၂၂၀၄ |elevation_m = |timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] |utc_offset = +6:30 |website = }} ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{ရှမ်းပြည်နယ်}} {{ဖယ်ခုံမြို့နယ်}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ မြို့နယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:တောင်ကြီးခရိုင်]] {{Shan-geo-stub}} jjajlykd3yfvtgjc0o86zjucfbm7igk တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ 0 68175 1055012 838137 2026-09-24T07:16:08Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1055012 wikitext text/x-wiki {{Infobox political party |logo = [[File:Danghui.svg|center|180px]] |colorcode = {{Communist Party of China/meta/color}} |general_secretary = [[ရှီကျင့်ဖျင်]] |ideology = [[ကွန်မြူနစ်ဝါဒ]] <br> တရုတ်ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒ <br> [[မော်စီတုန်းဝါဒ]] |headquarters = [[ကျုံးနန်းဟိုင်]], [[ပေကျင်းမြို့]] |international = [[နိုင်ငံတကာကွန်မြူနစ်များနှင့် အလုပ်သမားများ ပါတီများ၊ အစည်းအဝေး]] |website = [http://english.cpc.people.com.cn/ english.cpc.people.com.cn] |country = တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ |party_name = တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ |newspaper = ''[[People's Daily]]'' |standing_committee = {{unbulleted list|[[ရှီကျင့်ဖျင်]]|[[Li Keqiang]]|[[Zhang Dejiang]]|[[Yu Zhengsheng]]|[[Liu Yunshan]]|[[Wang Qishan]]|[[Zhang Gaoli]]}} |founded = {{start date and age|1921|07|01}} |youth_wing = [[Communist Youth League of China|Communist Youth League]] |wing1_title = Popular front |wing1 = [[United Front (China)|United Front]] |wing2_title = [[Military|Armed wing]] |wing2 = [[တရုတ်ပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] |slogan = ''Serve the People'' |anthem = [[အင်တာနေရှင်နယ် (သီချင်း)| အင်တာနေရှင်နယ် ]]<div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">{{center|[[File:Internationale orchestral arrangement.ogg]]}}</div> |membership_year = 2016 |membership = 88.76 million<ref name="membership">{{cite web |url = http://news.xinhuanet.com/english/2016-06/30/c_135478976.htm |title = China Focus: CPC has nearly 89 mln members |date = 30 June 2016 |accessdate = 30 June 2016 |work = [[Xinhua News Agency]] |publisher = [[Xinhua News Agency|Xinhuanet]] |archive-date = 5 January 2017 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170105092559/http://news.xinhuanet.com/english/2016-06/30/c_135478976.htm |url-status = dead}}</ref> |seats1_title = [[အမျိုးသား ကွန်ဂရက်အစည်းအဝေး]] |seats1 = {{Composition bar|2157|2987|hex={{Communist Party of China/meta/color}}}} |flag = [[File:Flag of the Chinese Communist Party.svg|200px|border]] }} '''တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ''' ({{lang-en|Chinese Communist Party}}၊ အတိုကောက် '''CCP''') သည် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] (PRC) ၏ စတင်တည်ထောင်သူနှင့် အာဏာရနိုင်ငံရေးပါတီဖြစ်သည်။ စည်းလုံးသောတပ်ဦး(United Front)တွင် အခြားပါတီ ၈ ခုနှင့်အတူ ပါဝင်ပေမယ့် တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီသည် တရုတ်နိုင်ငံ၏ တစ်ဦးတည်းသော အုပ်ချုပ်ရေးပါတီ ဖြစ်သည်။ အခြားပါတီ (၈)ခုသည် စစ်မှန်သောအာဏာမရှိသည့်အပြင် တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ ချုပ်ကိုင်မှု အောက်တွင်သာ ရှိသည်။ တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီကို [[ချန်ဒူရှစ်]] နှင့် [[လီဒါကျောင်း]] တို့က ၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ပါတီသည် လျင်မြန်စွာကြီးထွားလာပြီး ၁၉၄၉ခုနှစ်တွင် [[တရုတ်ပြည်တွင်းစစ်]]ပြီးနောက် တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီသည် [[တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ]] ဖွဲ့စည်းခြင်းကို ဦးဆောင်ခဲ့သော အမျိုးသားရေး[[ကူမင်တန်ပါတီ]]ကို တရုတ်ပြည်မကြီးမှ မောင်းထုတ်ခဲ့သည်။ တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီသည် ၂၀၁၆ခုနှစ်အထိ အဖွဲ့ဝင်ဦးရေ ၈၈.၇၆ သန်းနှင့်အတူ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဒုတိယအကြီးဆုံးသော နိုင်ငံရေးပါတီ ဖြစ်သည်။<ref name="membership"/> တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီသည် တရားဝင်အားဖြင့် ဗလာဒီမာ[[လီနင်]]၏ ရုရှား[[မာက်စ်ဝါဒီ]] နှင့် အလယ်အလတ်ဒီမိုကရေစီ အခြေခံသဘောတရားအပေါ် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ပါတီ၏ အမြင့်ဆုံး မှာ ငါးနှစ်တွင် တစ်ကြိမ် ကျင်းပေသာ [[အမျိုးသား ကွန်ဂရက်အစည်းအဝေး]]ဖြစ်သည်။ အမျိုးသားကွန်ဂရက်အစည်းအဝေး မကျင်းပဖြစ်တဲ့အခါ ဗဟိုကော်မတီသည် အမြင့်ဆုံးဖြစ်သည်။ သို့သော်ဗဟိုကော်မတီသည် သာမန်အားဖြင့် တစ်နှစ်လျှင်တစ်ကြိမ်သာ တွေ့ဆုံသောကြောင့် အများဆုံးတာဝန်နှင့် ဝတ္တရားများအား ပေါ်လစ်ဗြူရို(Politburo) နှင့် ၎င်း၏အမြဲတမ်းကော်မတီတွင် အပ်နှင်းကြသည်။ ပါတီ၏ ခေါင်းဆောင်သည် အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး (အရပ်သားပါတီလုပ်ငန်းတာဝန်များအတွက်တာဝန်)၊ ဗဟိုစစ်ရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ (CMC) (စစ်ရေးကိစ္စများကိုတာဝန်)နှင့် နိုင်ငံတော်သမ္မတ (နိုင်ငံ့အကြီးဆုံးရာထူး)၏ရုံးများအား ထိန်းချုပ်ထားသည်။ ထို့ကြောင့် ပါတီခေါင်းဆောင်သည် နိုင်ငံ၏အထွဋ်အထိပ်ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၂ခုနှစ်တွင် ကျင်းပခဲ့သော (၁၈) ကြိမ်မြောက် အမျိုးသားကွန်ဂရက်မှ ရွေးကောက်တင်မြှောက် ထားသော လက်ရှိပါတီခေါင်းဆောင်မှာ [[ရှီကျင့်ဖျင်]] ဖြစ်သည်။ တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီသည် ရှေးကွန်မြူနစ်အတွေးအခေါ်များကို ယုံကြည်လက်ခံနေဆဲ ဖြစ်ပြီး နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း [[နိုင်ငံတကာကွန်မြူနစ်များနှင့် အလုပ်သမားများ ပါတီများ အစည်းအဝေး]]တွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်နေဆဲဖြစ်သည်။ ပါတီဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေအရ ပါတီသည် မာ့က်စ်-လီနင်၊ မော်စီတုန်းအတွေးအခေါ်၊ တရုတ်ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်နှင့် [[တိန့်ရှောင်ဖိန်]]သီအိုရီများကို ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် သိပ္ပံနည်းကျအမြင်နှင့် ပေါင်းစပ်၍လိုက်နာဆောင်ရွက်သည်။ တရုတ်နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများအတွက် တရားဝင်ရှင်းလင်းတင်ပြချက်မှာ တိုင်းပြည်ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒ၏ မူလအဆင့် ဖြစ်သည်။ ထိုအဆင့်မှာ တရုတ်မာက်စ်ဝါဒီ အရ အရင်းရှင်နည်းစနစ်များကို တရုတ်စီးပွားရေးအတွက်မည်သို့ အသုံးပြုကြသည်ကို ရှင်းပြထားခြင်း ဖြစ်သည်။ [[မော်စီတုန်း]]၏ စီစဉ်ထားသော စီးပွားရေးစနစ်သည် အသုံးမဝင်တော့ဟု ယူဆသောကြောင့် လက်ရှိစနစ်ဖြစ်သော အရင်းရှင်စနစ်အပေါ် အခြေခံထားသော ဆိုရှယ်လစ်ဈေးကွက်စီးပွားရေး ဖြင့်အစားထိုးခဲ့သည်။ ==သမိုင်း== ===တည်ထောင်နှင့်အစောပိုင်းသမိုင်း (၁၉၂၁ - ၂၇)=== တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ သည် မာက်စ်ဝါဒ နှင့် မင်းမဲ့ဝါဒ စသော အယူဝါဒများ တရုတ်ပညာတတ်များ အကြားတွင် ရေပန်းစားခဲ့သည့်ကာလ ဖြစ်သော [[၁၉၁၉မေလ ၄ရက်နေ့ လှုပ်ရှားမှု]] အတွင်း ဇစ်မြစ် ခံသည်။ <ref name="XinhuaCPChistory"/>လီဒါကျောင်းသည် [[လီနင်]] နှင့် [[ကမ္ဘာ့တော်လှန်ရေး]] ကို ဦးဆောင်ထောက်ခံခဲ့ သော ပထမဦးဆုံး တရုတ်ပညာတတ် ဖြစ်သည်။{{sfn|Van de Ven|1991|p=26}} လီသည် [[ချန်ဒူရှစ်]]နှင့် မတူဘဲ [[တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ]]၏ အရေးကိစ္စများတွင် မပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါ။{{sfn|Van de Ven|1991|p=27}} သူတို့နှစ်ဦး စလုံးက [[ရုရှား]]နိုင်ငံ၏ [[အောက်တိုဘာ တော်လှန်ရေး]] ကို ကမ္ဘာ့နေရာတိုင်းတွင် ဖိနှိပ်ခံနေရသော နိုင်ငံများအတွက် ခေတ်သစ်တစ်ခု ၏ ရှေ့ပြေး အဖြစ် ယုံကြည် ခဲ့ကြသည်။ {{sfn|Van de Ven|1991|p=27}} CPC သည် [[ဗလာဒီမာလီနင်၏ သီအိုရီ]] အပေါ် အခြေပြုခဲ့သည်။ {{sfn|Van de Ven|1991|pp=34–38}} ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[Category:တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး]] ltjrlnom768c5ul1nbp2fb4w1po9ukd ArXiv 0 72668 1054981 1050170 2026-09-24T02:59:14Z InternetArchiveBot 61272 Adding 1 book for [[ဝီကီပီးဒီးယား:စိစစ်အတည်ပြုခံနိုင်မှု]] (20260923sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1054981 wikitext text/x-wiki {{Infobox Website |name = arXiv |logo = ArXiv logo 2022.svg |screenshot = |caption = |url = [http://arxiv.org/ arXiv.org] |alexa = {{Increase}} 3,547 (as of September 2016)<ref name="alexa">{{cite web |url= http://www.alexa.com/siteinfo/arxiv.org |title= arxiv.org Site Overview |publisher= [[Alexa Internet]] |accessdate= September 11, 2016 |archivedate= 24 December 2018 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20181224184945/https://www.alexa.com/siteinfo/arxiv.org }}</ref> |commercial = မဟုတ် |type = [[သိပ္ပံ]] |language = [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]] |registration = |owner = Cornell University |author = Paul Ginsparg |launch date = {{start date and age|1991|8|14}} |current status = Online |oclc = 228652809 |issn = 2331-8422 |revenue = |slogan = }} '''arXiv''' (အသံထွက် "archive")<ref name="Steele">{{cite web |url=http://ezramagazine.cornell.edu/FALL12/CoverStorySidebar2.html |title=Library-managed 'arXiv' spreads scientific advances rapidly and worldwide |work=Ezra |date=Fall 2012 |page=9 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150111003819/http://ezramagazine.cornell.edu/FALL12/CoverStorySidebar2.html |archive-date=11 January 2015 |dead-url=no |first=Bill |last=Steele |publisher=Cornell University |location=Ithaca, New York |volume=V |issue=1 |oclc=263846378 |quote=Pronounce it 'archive'. The X represents the Greek letter Chi |access-date=2 March 2017 |url-status=live }}</ref> သည် e-prints ဟုသိထားသည့် [[သင်္ချာ]]၊ [[ရူပဗေဒ]]၊ [[နက္ခတ္တဗေဒ]]၊ ကွန်ပျူတာ သိပ္ပံ၊ [[ဇီဝဗေဒ]]နှင့် စာရင်းအင်းပညာရပ်တို့နှင့်သက်ဆိုင်သည့် သိပ္ပံစာတမ်းများအား စုစည်းထားသည့် ဝဘ်ဆိုဒ်ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ဆောင်းပါးပေါင်း မီလီယံဝက်ထိ ကျော်လွန်ခဲ့ပြီး<ref>{{cite web|url=http://news.library.cornell.edu/content/online-scientific-repository-hits-milestone |title=Online Scientific Repository Hits Milestone: With 500,000 Articles, arXiv Established as Vital Library Resource |publisher=News.library.cornell.edu |date=October 3, 2008 |accessdate=July 21, 2013}}</ref> ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် မီလီယံအထိ ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref>{{citation|title=One Million Preprints and Counting: A conversation with arXiv founder Paul Ginsparg|journal=The Scientist (magazine)|first=Tracy|last=Vence|date=December 29, 2014|url=http://www.the-scientist.com/?articles.view/articleNo/41677/title/Q-A--One-Million-Preprints-and-Counting/}}</ref> ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် စာတမ်းပြစုရေးသားနှုန်းသည် တစ်လလျင် ၈၀၀၀ တိုးပွားလာခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://arxiv.org/show_monthly_submissions |title=arXiv monthly submission rate statistics |publisher=Arxiv.org |accessdate=July 21, 2013}}</ref> == သမိုင်းကြောင်း နောက်ခံအခြေအနေ == [[File:ArXiv_1994.png|thumb|၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် NCSA Mosaic ဘရောက်ဆာကို အသုံးပြု၍ ရိုက်ကူးထားသည့် ဓာတ်ပုံအရ HTML Form နည်းပညာသည် အစောပိုင်းကာလကတည်းက arXiv တွင် စတင်အသုံးပြုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=Image |url=https://www.cs.cornell.edu/~ginsparg/physics/blurb/fig3.gif |access-date=9 March 2019 |website=Cs.cornell.edu |format=GIF}}</ref>]] [[ဖိုင်:ArXiv's_yearly_submission_rate_plot.svg|thumb|arXiv ၏ သုတေသနစာတမ်းတင်ပြမှုနှုန်းသည် ၎င်းစတင်တည်ထောင်ချိန်မှစ၍ နှစ် ၃၀ အတွင်း အဆက်မပြတ် တိုးတက်လာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite journal |last=Ginsparg |first=Paul |date=2021-08-04 |title=Lessons from arXiv's 30 years of information sharing |journal=Nature Reviews Physics |language=en |volume=3 |issue=9 |pages=602–603 |bibcode=2021NatRP...3..602G |doi=10.1038/s42254-021-00360-z |issn=2522-5820 |pmc=8335983 |pmid=34377944}}</ref>]] arXiv ဝက်ဘ်ဆိုက်ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းသည် TeX ဖိုင်အမျိုးအစားကြောင့်ဖြစ်ပြီး ၎င်းက သိပ္ပံစာတမ်းများကို အင်တာနက်မှတစ်ဆင့် လွယ်ကူစွာ ပေးပို့နိုင်ပြီး အသုံးပြုသူဘက်(client-side) တွင် ရုပ်ထွက်ဖော်ပြနိုင်စေသည်။<ref>{{cite journal |last1=O'Connell |first1=Heath |year=2002 |title=Physicists Thriving with Paperless Publishing |url=https://core.ac.uk/download/pdf/11876491.pdf |url-status=live |journal=High Energy Physics Libraries Webzine |volume=6 |issue=6 |page=3 |arxiv=physics/0007040 |bibcode=2000physics...7040O |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://core.ac.uk/download/pdf/11876491.pdf |archive-date=2022-10-09}}</ref> ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်ဝန်းကျင်တွင် Joanne Cohn သည် ရူပဗေဒ preprint များကို TeX ဖိုင်များအဖြစ် အီးမေးလ်မှတစ်ဆင့် လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်များထံ ပေးပို့ခဲ့သော်လည်း အီးမေးလ်ပုံးများ ပြည့်လျှံလာခဲ့သည်။<ref>{{Cite journal |last=Feder |first=Toni |date=2021-11-08 |title=Joanne Cohn and the email list that led to arXiv |url=https://physicstoday.scitation.org/do/10.1063/PT.6.4.20211108a/abs/ |journal=[[Physics Today]] |language=EN |volume=2021 |issue=4 |bibcode=2021PhT..2021d1108. |doi=10.1063/PT.6.4.20211108a |s2cid=244015728 |article-number=1108a}}</ref> Paul Ginsparg သည် ဗဟိုသိုလှောင်မှုစနစ် လိုအပ်ကြောင်းသဘောပေါက်ပြီး ၁၉၉၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် Los Alamos National Laboratory (LANL) ၌ မည်သည့်ကွန်ပျူတာမှမဆို ဝင်ရောက်ကြည့်ရှုနိုင်သည့် ဗဟိုသိုလှောင်ရာနေရာကို ဖန်တီးခဲ့သည်။<ref>{{cite journal |last1=Feder |first1=Toni |date=8 November 2021 |title=Joanne Cohn and the email list that led to arXiv |url=https://physicstoday.scitation.org/do/10.1063/PT.6.4.20211108a/full/ |journal=[[Physics Today]] |volume=2021 |issue=4 |bibcode=2021PhT..2021d1108. |doi=10.1063/PT.6.4.20211108a |s2cid=244015728 |article-number=1108a}}</ref> ထို့နောက် FTP (၁၉၉၁)၊ Gopher (၁၉၉၂) နှင့် World Wide Web (၁၉၉၃) တို့ဖြင့် ဝင်ရောက်နိုင်သည့်လမ်းကြောင်းများကို ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref>{{cite web |last=Ginsparg |first=Paul |date=October 1, 2008 |title=The global-village pioneers |url=https://physicsworld.com/a/the-global-village-pioneers/ |access-date=October 10, 2020 |work=[[Physics World]]}}</ref> အီလက်ထရွန်နစ်စာတမ်း (e-print) ဟူသော ဝေါဟာရကိုလည်း စတင်အသုံးပြုလာခဲ့သည်။ ၎င်းသည် LANL preprint archive အဖြစ် ရူပဗေဒအတွက် စတင်ခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် နက္ခတ္တဗေဒ၊ သင်္ချာ၊ ကွန်ပျူတာသိပ္ပံ၊ ဇီဝဗေဒနှင့် စာရင်းအင်းပညာရပ်များအထိ တိုးချဲ့လာခဲ့သည်။ မူလ domain သည် xxx.lanl.gov ဖြစ်သော်လည်း၊ LANL ၏ စိတ်ဝင်စားမှုနည်းပါးလာမှုကြောင့် ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် Paul Ginsparg သည် Cornell တက္ကသိုလ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး arxiv.org ဟု အမည်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref>{{cite journal |last=Butler |first=Declan |date=July 5, 2001 |title=Los Alamos Loses Physics Archive as Preprint Pioneer Heads East |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2001-07-05_412_6842/page/n20 |journal=Nature |volume=412 |issue=6842 |pages=3–4 |bibcode=2001Natur.412....3B |doi=10.1038/35083708 |pmid=11452262 |s2cid=1527860 |doi-access=free}}</ref> အမည်သစ်သည် "archive" ဟူသော domain အဟောင်းနေရာတွင် Greek စာလုံး chi (X) ကိုအစားထိုးပြီး အချိုးညီစေရန် "e" ကိုဖယ်ရှား၍ ဖန်တီးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="wired2025">{{Cite magazine|last=Han|first=Sheon|title=Inside arXiv—the Most Transformative Platform in All of Science|url=https://www.wired.com/story/inside-arxiv-most-transformative-code-science/|access-date=2025-03-28|magazine=Wired|language=en-US|issn=1059-1028}}</ref> '''arXiv''' သည် သုတေသနစာတမ်းများကို ဂျာနယ်များတွင် တရားဝင်မပုံနှိပ်မီ ကြိုတင်ဖြန့်ဝေသည့်စနစ် (Preprints) ကို အစောဆုံး စတင်အသုံးပြုပြီး အားပေးမြှင့်တင်ခဲ့သည့် ရှေ့ဆောင်ဝက်ဘ်ဆိုက်တစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။<ref name="SPARC 2021">{{cite web |date=25 October 2021 |title=Celebrating 30 Years of arXiv and Its Lasting Legacy on Scientific Advancement |url=https://sparcopen.org/news/2021/celebrating-30-years-of-arxiv-and-its-lasting-legacy-on-scientific-advancement/ |website=SPARC}}</ref> ဤကဲ့သို့ စာတမ်းများကို ကြိုတင်မျှဝေပေးရာတွင် အောင်မြင်မှုရရှိခဲ့ခြင်းကြောင့် နောက်ပိုင်းတွင် သိပ္ပံစာတမ်းထုတ်ဝေရေးလောက၌ လူတိုင်းအခမဲ့ ဝင်ရောက်ဖတ်ရှုနိုင်စေမည့် '''"Open Access" (ပွင့်လင်းမြင်သာသော လွတ်လပ်စွာ ဖတ်ရှုခွင့်) လှုပ်ရှားမှု''' ပေါ်ပေါက်လာစေရန် တွန်းအားပေးနိုင်ခဲ့ပါသည်။<ref name="SPARC 2021" /> လက်ရှိတွင် သင်္ချာပညာရှင်များနှင့် သိပ္ပံပညာရှင်များသည် ၎င်းတို့၏ သုတေသနစာတမ်းများကို ကမ္ဘာတစ်ဝန်းမှ မည်သူမဆို လွတ်လပ်စွာ ဝင်ရောက်ဖတ်ရှုနိုင်ရန်နှင့် ပညာရှင်အချင်းချင်း ပြန်လည်သုံးသပ်အကြံပြုနိုင်ရန်အတွက် arxiv.org ဝက်ဘ်ဆိုက်သို့ ပုံမှန်တင်ပြပေးလျက် ရှိကြပါသည်။<ref>{{cite news |last=Glanz |first=James |date=May 1, 2001 |title=The World of Science Becomes a Global Village; Archive Opens a New Realm of Research |url=https://www.nytimes.com/2001/05/01/science/world-science-becomes-global-village-archive-opens-new-realm-research.html |url-access=limited |newspaper=[[The New York Times]]}}</ref> arXiv စနစ်ကို အောင်မြင်စွာ တည်ထောင်ပေးနိုင်ခဲ့ခြင်းကြောင့် တည်ထောင်သူ Paul Ginsparg သည် ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် ဂုဏ်ထူးဆောင် '''MacArthur Fellowship ဆု''' ကို ရရှိခဲ့ပါသည်။<ref>{{cite web |author=Bill Steele |date=23 September 2002 |title=Cornell professor Paul Ginsparg, science communication rebel, named a MacArthur Foundation fellow; three other alumni also receive 'genius award' fellowships |url=https://www.news.cornell.edu/releases/sept02/ginsparg-MacArthur.ws.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027011146/https://news.cornell.edu/stories/2002/09/paul-ginsparg-named-macarthur-genius-fellow |archive-date=Oct 27, 2021 |website=Cornell Chronicle}}</ref> ၂၀၁၃ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၇ ခုနှစ်အတွင်း arXiv ၏ နှစ်စဉ်အသုံးပြုစရိတ်မှာ ခန့်မှန်းခြေ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၈၂၆,၀၀၀ ဝန်းကျင် ရှိခဲ့ပါသည်။<ref>{{cite web |date=March 28, 2012 |title=Cornell University Library arXiv Financial Projections for 2013-2017 |url=https://confluence.cornell.edu/download/attachments/127116484/arXiv+Business+Model.pdf |access-date=2017-02-26 |website=Confluence.cornell.edu}}</ref> ဤအသုံးစရိတ်ကို Cornell တက္ကသိုလ်စာကြည့်တိုက်၊ Simons ဖောင်ဒေးရှင်းနှင့် အဖွဲ့ဝင်အင်စတီကျူးရှင်းများထံမှ ရရှိသော နှစ်စဉ်ကြေးများဖြင့် ပူးပေါင်းစိုက်ထုတ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ဤဘဏ္ဍာရေးပုံစံကို ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် Cornell တက္ကသိုလ်က စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ဝက်ဘ်ဆိုက်ကို ရေရှည်လည်ပတ်နိုင်ရန်အတွက် သုတေသနအဖွဲ့အစည်းများ၏ စာတမ်းဒေါင်းလုဒ်ဆွဲမှု ပမာဏအပေါ် မူတည်၍ နှစ်စဉ် စေတနာအလျောက် ရန်ပုံငွေထည့်ဝင်ကြရန် တောင်းဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ အဖွဲ့ဝင်အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုချင်းစီသည် arXiv ကို ကူညီပံ့ပိုးရန် ၅ နှစ်သက်တမ်းရှိ ရန်ပုံငွေထည့်ဝင်မှု ကတိကဝတ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးကြရပါသည်။ အဖွဲ့အစည်းများ၏ အသုံးပြုမှုအဆင့်အတန်းအပေါ် မူတည်၍ နှစ်စဉ်ကြေးကို အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁,၀၀၀ မှ ၄,၄၀၀ အထိ အဆင့် (၄) ဆင့် သတ်မှတ်ထားပါသည်။ Cornell တက္ကသိုလ်အနေဖြင့် အဖွဲ့ဝင်အင်စတီကျူးရှင်းပေါင်း ၂၂၀ ခန့်ထံမှ နှစ်စဉ်အနည်းဆုံး ရန်ပုံငွေဒေါ်လာ ၅၀၄,၀၀၀ ရရှိရန် ရည်မှန်းထားပါသည်။<ref>{{Cite web |title=arXiv Member Institutions (2021) – arXiv about – Our Members |url=https://arxiv.org/about/ourmembers |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230404190446/https://info.arxiv.org/about/ourmembers |archive-date=2023-04-04 |access-date=2021-12-27 |website=arxiv.org}}</ref> ၂၀၁၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် Cornell တက္ကသိုလ်စာကြည့်တိုက်သည် arXiv ၏ လုပ်ငန်းလည်ပတ်မှုနှင့် နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုဆိုင်ရာ စီမံခန့်ခွဲရေးနှင့် ဘဏ္ဍာရေးတာဝန်အားလုံးကို လွှဲပြောင်းရယူခဲ့ပါသည်။ ထိုစဉ်က တည်ထောင်သူ Paul Ginsparg က ၎င်း၏လုပ်ငန်းအပေါ် သံယောဇဉ်ကြီးမားပုံကို ''"ဒီအလုပ်က ခေတ္တခဏပဲ လာလုပ်ဖို့ ရည်ရွယ်ခဲ့တာပါ၊ အခုတော့ တစ်သက်တစ်ကျွန်း ကျခံလိုက်ရသလိုပါပဲ"'' ဟု သတင်းမီဒီယာတစ်ခုတွင် ရွှန်းရွှန်းဝေဝေ အရွှန်းဖောက်ပြောကြားခဲ့ဖူးပါသည်။<ref name="CHE 2011">{{cite news |author=Fischman, Joah |date=August 10, 2011 |title=The First Free Research-Sharing Site, arXiv, Turns 20 With an Uncertain Future |url=http://chronicle.com/blogs/wiredcampus/the-first-free-research-sharing-site-arxiv-turns-20/32778 |access-date=August 12, 2011 |work=Chronicle of Higher Education}}</ref> သို့သော်လည်း Paul Ginsparg သည် arXiv ၏ '''သိပ္ပံဆိုင်ရာ အကြံပေးဘုတ်အဖွဲ့''' နှင့် '''ရူပဗေဒဆိုင်ရာ အကြံပေးကော်မတီ''' တို့တွင် ဆက်လက်ပါဝင်ပြီး ကုမ္ပဏီအတွက် အရေးကြီးသော လမ်းညွှန်မှုများကို ဆက်လက်ကူညီပေးလျက်ရှိပါသည်။<ref>{{Cite web |title=arXiv Scientific Advisory Board {{!}} arXiv e-print repository |url=https://arxiv.org/about/people/scientific_ad_board |access-date=2020-10-10 |website=arxiv.org}}</ref><ref>{{Cite web |title=About the Physics Archive {{!}} arXiv e-print repository |url=https://arxiv.org/help/physics |access-date=2020-10-10 |website=arxiv.org}}</ref> ကျော်ကြားလှသည့် Nature သိပ္ပံဂျာနယ်သည် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် arXiv ကို '''"သိပ္ပံလောကကို အသွင်ပြောင်းလဲပေးခဲ့သည့် ကွန်ပျူတာကုဒ် ၁၀ ခု"''' ထဲမှ တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ချီးကျူးခဲ့ပါသည်။<ref>{{cite journal |last1=Perkel |first1=Jeffrey M. |date=2021 |title=Ten computer codes that transformed science |url=https://www.nature.com/articles/d41586-021-00075-2 |journal=Nature |volume=589 |issue=7842 |pages=344–348 |bibcode=2021Natur.589..344P |doi=10.1038/d41586-021-00075-2 |pmid=33473232}}</ref> ထို့နောက် ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင်မူ arXiv သည် DataCite အဖွဲ့အစည်းနှင့် ပူးပေါင်းကာ ၎င်းတို့ထံ တင်ပြလာသော သုတေသနစာတမ်းများကို အင်တာနက်ပေါ်တွင် အလွယ်တကူ ရှာဖွေကိုးကားနိုင်မည့် '''DOI (Digital Object Identifier) နံပါတ်များ''' ကို စတင်သတ်မှတ်ပေးခဲ့ပါသည်။<ref>{{cite web |title=New arXiv articles are now automatically assigned DOIs |url=https://blog.arxiv.org/2022/02/17/new-arxiv-articles-are-now-automatically-assigned-dois/ |access-date=4 April 2023}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လတွင် arXiv သည် Cornell တက္ကသိုလ်မှ ခွဲထွက်ကာ သီးခြားလွတ်လပ်သော အကျိုးအမြတ်မယူသည့် အဖွဲ့အစည်း (Nonprofit Organisation) တစ်ခုအဖြစ် ရပ်တည်သွားတော့မည်ဖြစ်ကြောင်း တရားဝင်ကြေညာခဲ့ပါသည်။ ဤကဲ့သို့ ခွဲထွက်ခြင်းကို ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁ ရက်နေ့တွင် အောင်မြင်စွာ ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့ပြီး၊ ရည်ရွယ်ချက်မှာ arXiv ၏ ရန်ပုံငွေရရှိမည့် လမ်းကြောင်းများကို ပိုမိုစုံလင်လာစေရန်နှင့် ဘဏ္ဍာရေးအင်အား ပိုမိုတောင့်တင်းလာစေရန် ဖြစ်ပါသည်။<ref>{{cite web |last1=Brainard |first1=Jeffery |title=ArXiv, the pioneering preprint server, declares independence from Cornell |url=https://www.science.org/content/article/arxiv-pioneering-preprint-server-declares-independence-cornell |access-date=22 March 2026 |website=Science |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Cornell Tech - arXiv |url=https://tech.cornell.edu/arxiv/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260320131019/https://tech.cornell.edu/arxiv/ |archive-date=20 March 2026 |access-date=22 March 2026 |website=Cornell Tech}}</ref> ထို့နောက် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် arXiv သည် ၎င်းတို့၏ ပထမဆုံးသော အမှုဆောင်အရာရှိချုပ် (CEO) အဖြစ် ဒေါက်တာ ပီနီလိုပီ လူးဝစ် (Penelope Lewis, PhD.) ကို ခန့်အပ်လိုက်ကြောင်းနှင့် သီးခြားလွတ်လပ်သော ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပါသည်။ ဒေါက်တာ လူးဝစ်သည် ယခင်က [https://pubs.aip.org/ American Institute of Physics Publishing] တွင် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေရေးဆိုင်ရာ အကြီးအကဲ (Chief Publishing Officer) အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ဖူးသလို [https://connect.acspubs.org/information-for-authors?utm_source=google&utm_medium=cpc&utm_campaign=IC001_ST0002D_T001562_Brand_Submission_Ad_Program&src=IC001_ST0002D_T001562_Brand_Submission_Ad_Program&utm_content={adgroup}&utm_term=american%20chemical%20society%20journals&gad_source=1&gad_campaignid=20627783212&gbraid=0AAAAApol6sLXnthIQOsPIZKst5BULTFrT&gclid=CjwKCAjw4dDTBhAqEiwAkHYmSmJud5tW-UGG8bN-Q2jKaehXTMS3yEt7PGij0zRnh5m-Kzq4v9FpaxoC0NYQAvD_BwE American Chemical Society] တွင်လည်း အဆင့်မြင့်အမှုဆောင် တာဝန်များကို အဆင့်ဆင့် ထမ်းဆောင်ခဲ့ဖူးသည့် နည်းပညာနှင့် သိပ္ပံစာတမ်းထုတ်ဝေရေးလောကမှ ဝါရင့်ပညာရှင်တစ်ဦး ဖြစ်ပါသည်။ == အချက်အလက်များ သိမ်းဆည်းသည့်စနစ်နှင့် ကုဒ်နံပါတ် သတ်မှတ်ပုံ == '''arXiv''' ဝက်ဘ်ဆိုက်ပေါ်ရှိ သုတေသနစာတမ်းတိုင်းတွင် အခြားစာတမ်းများနှင့် မရောထွေးစေရန်အတွက် သီးသန့်ခွဲခြားထားသော '''"ကိုယ်ပိုင်မှတ်ပုံတင်အမှတ် (Unique Identifier)"''' တစ်ခုစီ ရှိကြပါသည်။ ထိုမှတ်ပုံတင်နံပါတ်များကို အောက်ပါပုံစံများအတိုင်း စနစ်တကျ သတ်မှတ်ထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ * '''ယနေ့ခေတ်သုံး ပုံစံအသစ် -''' <code>ခုနှစ်လစနစ်.အစဉ်လိုက်နံပါတ်</code> (ဥပမာ - <code>၁၅၀၇.၀၀၁၂၃</code>) ''<code>YYMM.NNNNN</code>, e.g. <code>1507.00123</code>'' * '''ယခင်သုံး ပုံစံဟောင်း -''' <code>ခုနှစ်လစနစ်.အစဉ်လိုက်နံပါတ်အတို</code> (ဥပမာ - <code>၀၇၀၄.၀၀၀၁</code>) ''<code>YYMM.NNNN</code>, e.g. <code>0704.0001</code>'' * '''အစောပိုင်းကာလ စာတမ်းဟောင်းများအတွက် ပုံစံ -''' <code>ဘာသာရပ်အမျိုးအစား/ခုနှစ်လစနစ်အစဉ်လိုက်နံပါတ်</code> (ဥပမာ - <code>hep-th/၉၉၀၁၀၀၁</code>) ''<code>arch-ive/YYMMNNN</code>, e.g. <code>hep-th/9901001</code>'' စာတမ်းတစ်ခုတည်းကိုပဲ အချက်အလက်များ ထပ်မံဖြည့်စွက်၍ ဗားရှင်းအမျိုးမျိုး ပြင်ဆင်မွမ်းမံထားပါက စာတမ်းနံပါတ်၏ အဆုံးတွင် ဗားရှင်းနံပါတ်ကိုပါ ပူးတွဲဖော်ပြပေးပါသည်။ ဥပမာအားဖြင့် <code>1709.08980v1</code> ဟု ပြသထားလျှင် ၎င်းစာတမ်း၏ ပထမဆုံးဗားရှင်းဖြစ်ကြောင်း သိနိုင်ပါသည်။ အကယ်၍ စာတမ်းနံပါတ်နောက်တွင် ဗားရှင်းနံပါတ် သီးခြားဖော်ပြမထားပါက စနစ်က နောက်ဆုံးထွက်ရှိထားသည့် အသစ်ဆုံးဗားရှင်းစာတမ်းကိုသာ မူလအတိုင်း အလိုအလျောက် ပြသပေးမည် ဖြစ်ပါသည်။ ၎င်းအပြင် '''arXiv''' သည် စာတမ်းများကို ရှာဖွေရလွယ်ကူစေရန် ဘာသာရပ်အလိုက် '''အမျိုးအစားခွဲခြားသည့်စနစ် (Category System)''' ကိုလည်း အသုံးပြုထားပါသည်။ သုတေသနစာတမ်းတစ်ခုချင်းစီတွင် ၎င်းနှင့်သက်ဆိုင်သည့် ဘာသာရပ်ခေါင်းစဉ်တစ်ခု သို့မဟုတ် တစ်ခုထက်ပို၍ သတ်မှတ်ပေးထားပါသည်။ အချို့သော ဘာသာရပ်ခေါင်းစဉ်များတွင် ပိုမိုတိကျစေရန် အဆင့် (၂) ဆင့်အထိ ခွဲခြားထားပါသည်။ နမူနာအားဖြင့် <code>q-fin.TR</code> ဟု ပြထားလျှင် ၎င်းသည် "အရေအတွက်အခြေပြု ဘဏ္ဍာရေးပညာ (Quantitative Finance)" အုပ်စုကြီးထဲမှ "ကုန်သွယ်မှုနှင့် စျေးကွက်ဖွဲ့စည်းပုံအသေးစိတ် (Trading and Market Microstructure)" ဆိုသည့် ဘာသာရပ်ခွဲဖြစ်ကြောင်း သိရှိနိုင်ပါသည်။ အချို့ဘာသာရပ်များတွင်မူ အဆင့် (၁) ဆင့်တည်းသာ ရှိတတ်ပြီး၊ ဥပမာအားဖြင့် <code>hep-ex</code> ဟု ပြထားပါက "စွမ်းအင်မြင့်ရူပဗေဒ လက်တွေ့စမ်းသပ်ချက်များ (High Energy Physics Experiments)" ဘာသာရပ်ကို ဆိုလိုခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{Website-stub}} 59j9mt37z40zolba2up222nfmj2hudl ကယ်လ်ဗင် ဟဲရစ် 0 76112 1054919 868903 2026-09-23T21:34:12Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 2 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1054919 wikitext text/x-wiki {{Rough translation}} {{Infobox person|birth_date={{birth date and age|df=yes|1984|1|17}}<ref name=":0">[https://www.allmusic.com/artist/calvin-harris-mn0000945951/biography ကယ်လ်ဗင် ဟဲရစ် ကအတ္ထုပ္ပတ္တိ].</ref>|birth_name=Adam Richard Wiles|birth_place=[[Dumfries]], Scotland<ref name=":0" />|caption=Harris performing at [[Rock in Rio]] in [[Madrid]] in July 2012|image=Calvin Harris - Rock in Rio Madrid 2012 - 09.jpg|module={{Infobox musical artist|embed=yes | background = solo_singer <!-- mandatory field --> | years_active = 2002–present | genre = {{hlist|[[Electronic dance music|EDM]]<ref>{{cite web |url=http://www.billboard.com/articles/columns/code/6451102/calvin-harris-las-vegas-residency |title=Calvin Harris Strikes Three-Year Deal to Keep DJing in Las Vegas |work=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |date=27 January 2015 |accessdate=25 July 2015}}</ref>|[[electro house]]<ref name="phoenixnewtimes">{{cite web |last=Leatherman |first=Benjamin |url=http://www.phoenixnewtimes.com/2013-04-25/music/calvin-harris/full/ |title=Calvin Harris @ Maya Day and Nightclub |work=[[Phoenix New Times]] |date=25 April 2013 |accessdate=26 October 2014 |archivedate=26 October 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141026225502/http://www.phoenixnewtimes.com/2013-04-25/music/calvin-harris/full/ }}</ref>|[[electropop]]<ref name="king-of-pop">{{cite web |last=Brandle |first=Lars |url=http://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/1559110/calvin-harris-sets-chart-record-becomes-uks-new-king-of-pop |title=Calvin Harris Sets Chart Record, Becomes U.K.'s New 'King of Pop' |work=Billboard |date=22 April 2013 |accessdate=26 October 2014}}</ref>|[[dance-pop]]<ref>{{cite web |last=Wilson |first=Jen |url=http://www.billboard.com/biz/articles/news/1269599/calvin-harris-books-uk-tour |title=Calvin Harris Books U.K. Tour |work=Billboard |date=5 June 2009 |accessdate=2 August 2015 |archivedate=13 June 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180613080715/https://www.billboard.com/biz/articles/news/1269599/calvin-harris-books-uk-tour }}</ref>|[[nu-disco]]<ref name="phoenixnewtimes"/>}} | instrument = {{hlist|Vocals|[[digital audio workstation]]|piano|keyboards|guitar|bass|synthesiser|sampler|sequencer}} | label = {{hlist|[[Fly Eye Records|Fly Eye]]|[[Columbia Records|Columbia]]|[[Ministry of Sound]]|[[Ultra Music|Ultra]]|[[Roc Nation]]|[[Deconstruction Records|Deconstruction]]}} | website = {{URL|calvinharris.com}} | associated_acts = <!--PLEASE NOTE: If you are going to add to this list make sure that it is an artist who has formed a SIGNIFICANT part of Calvin Harris's career.-->{{hlist|[[Dizzee Rascal]]|[[Rihanna]]|[[Ellie Goulding]]|[[Alesso]]|[[John Newman (singer)|John Newman]]}} }}|name=Calvin Harris|occupation={{hlist|Record producer|DJ|singer|songwriter}}|residence=[[Los Angeles]], [[California]], US}}ကယ်လ်ဗင် Harris ကအဖြစ်ပညာရှင်ပီသစွာလူသိများအာဒံကိုရစ်ချတ် Wiles (17 ဇန်နဝါရီ 1984 ဖွား<ref name=":0" />), စကော့တလန်စံချိန်ထုတ်လုပ်သူ, DJ သမား, အဆိုတော်နှင့်တေးရေးဆရာဖြစ်ပါတယ်။ ငါဒစ္စကို Created သည်သူ၏ပွဲဦးထွက်စတူဒီယိုအယ်လ်ဘမ်ဇွန်လ 2007 ခုနှစ်တွင်ဖြန့်ချိ, သူ၏ဗြိတိန်ထိပ်တန်း 10 ဦးက "80s အတွက်လက်ခံ" ဆိုရင် single နှင့် "အဆိုပါမိန်းကလေးများ" ဖို့ရှေ့ပြေးခဲ့ပါတယ်။ 2009 ခုနှစ်တွင် Harris ကဗြိတိန်အယ်လ်ဘမ်ပေါ်တွင်အရေအတွက်ကတဦးတည်းမှာပွဲထွက်ခဲ့ပြီးသောနင်္ဂနွေပိတ်ရက်များအတွက်သူ၏ဒုတိယစတူဒီယိုအယ်လ်ဘမ်အသင့်ဖြစ်ပြီလား, ဖြန့်ချိမှ CHART နောက်ပိုင်းတွင်၎င်း၏လွှတ်ပေးရေးနှစ်လအတွင်းဗြိတိသျှအသံဒီဇိုင်းစက်မှုဝန်ကြီးဌာနတို့ကရွှေကိုအသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။ "ကျွန်မတစ်ယောက်တည်းမရယ်" သူ့ရဲ့ဦးဆောင်တစ်ခုတည်းဗြိတိန်တစ်ဦးတစ်ယောက်အတွက်ဇယားအပေါ်သူ၏ပထမဦးဆုံးနံပါတ်တစ်-တဦးတည်းတစ်ခုတည်းဖြစ်လာခဲ့သည်။ Harris ကသူ့ရဲ့တတိယစတူဒီယိုအယ်လ်ဘမ်များလွှတ်ပေးရန်ဗြိတိန်ဇယား Topping အောက်တိုဘာလ 2012 ခုနှစ် 18 လနှင့်အတူအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာထင်ပေါ်ကျော်ကြားဖို့ထအယ်လ်ဘမ် (မရေတွက် 19 ရောက်ရှိနေပြီရှိရာ) ကိုအမေရိကန် Billboard 200 ဇယားအပေါ်ည့်ကျဇယားမှသူ၏ပထမဦးဆုံးဖြစ်လာခဲ့သည်။ အားလုံး "ဘောင်း" သောအယ်လ်ဘမ်ရဲ့ဆိုရင် single ရှစ်, ငါသည်သင်တို့၏မေတ္တာကိုလိုအပ် "," အဆိုပါ Bottle သထံမှသောက်ခြင်း "," အမွှေးအဘယ်အရာကိုမျှ "," ကျနော်တို့သို့ပြန်သွားရန်ကြွလာသောအခါ၌ဖြစ်လိမ့်မယ် "," ရဲ့ Go စို့ "," ဒါပိတ်ခံစားရ " "နှင့်" "သင်အကြောင်းစဉ်းစား UK မှာထိပ်ဆုံး 10 ဦးရောက်ရှိခဲ့သည်။ Harris က၎င်းသည်ဗြိတိန်တွင်နံပါတ်တစ်နှစ်ခုမှာ US မှာနံပါတ်တစ်ငါးခုမှာပွဲထွက်ခဲ့ပြီး, နှင့်အမေရိကန်အက / အီလက်ထရောနစ်အယ်လ်ဘန်အပေါ် Harris က၏ဒုတိယဆက်တိုက်နံပါတ်တစ်အယ်လ်ဘမ်ဖြစ်လာခဲ့သည်နိုဝင်ဘာလ 2014 ခုနှစ်၌သူ၏စတုတ္ထမြောက်စတူဒီယိုအယ်လ်ဘမ် Motion Chart ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ "ထိန်းချုပ်ရေးအောက်မှာ" ဟုအဆိုပါအယ်လ်ဘမ်ရဲ့ပထမဆုံးသုံးဆိုရင် single "နွေရာသီ" နှင့်အားလုံး "အပြစ်တင်" ဗြိတိန်ဇယားပဲရှိတယ်။ Harris ကမြောက်မြားစွာသည်အခြားမှတ်တမ်းတင်အနုပညာရှင်နှင့်အတူပူးပေါင်းခဲ့သည်။ Rihanna နဲ့သူ့ရဲ့ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု "ကျနော်တို့ကမေတ္တာကိုတွေ့သည်" Harris ကအမေရိကန် Billboard Hot 100 ဇယားအပေါ်သူ့ရဲ့ပထမဆုံးအမေရိကန်နံပါတ်တစ်တစ်ခုတည်းပေးခြင်း, နိုင်ငံတကာအောင်မြင်မှုဖြစ်လာခဲ့သည်။ နှစ်ဦးနောက်ပိုင်းတွင် "သင်ပြီဘယ်မှာ" ဟုအဆိုပါဆိုရင် single (2012) ကိုပူးပေါင်းနှင့် (2016) "ဤသည်ကိုသင်သည်လာဆိုတာဘာလဲ" ။ Harris ကလက်ရှိမိုက်ကယ်ဂျက်ဆင်ထက်သာလွန်ကိုးထိပ်ဆုံး 10 posts များနှင့်အတူမှ CHART ဗြိတိန်တစ်ဦးတစ်ယောက်အတွက်အပေါ်တဦးတည်းစတူဒီယိုအယ်လ်ဘမ်မှအများဆုံးထိပ်ဆုံး 10 သီချင်းတွေကိုများအတွက်စံချိန်ရရှိထားသူဖြစ်သည်။ အောက်တိုဘာလ 2014 ခုနှစ်တွင်သူသည် Billboard ရဲ့အက / အီလက်ထရောနစ်သီချင်းများဇယား၏ထိပ်ဆုံး 10 ရက်နေ့တွင်တစ်ပြိုင်နက်တည်းသုံးသီချင်းတွေကိုနေရာကိုပထမဦးဆုံးအနုပညာရှင်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူလည်း Spotify အပေါ်တစ်ဦးထက်ပိုဘီလီယံအထိစီးရောက်ရန်ပထမဦးဆုံးဗြိတိန်တစ်ကိုယ်တော်အနုပညာရှင်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ Harris ကအကောင်းဆုံးဗြိတိန်အမျိုးသားအဘို့အတစ်ဆယ် Brit Award ဆုလျာထားခံရ-သုံးခုကိုလက်ခံရရှိနှင့်လေးဂရမ်မီအမည်စာရင်း, သူသည် 2013 ခုနှစ်တစ်နှစ်တာ၏တေးရေးဆရာများအတွက်ဗြိတိန်အကယ်ဒမီရဲ့ Ivor Novello Award ဆုလက်ခံရရှိခြင်းနှင့် 2015 Billboard Music ကိုမှာ 2013 ခုနှစ်အတွက်အကောင်းဆုံးဂီတဗီဒီယိုတစ်ခုဂရမ်မီအနိုင်ရထားပါတယ် ဆုပေးပွဲထိပ်တန်း Dance / အီလက်ထရောနစ်အဆိုတော်အမည်ရှိ၏။ ထို့အပြင် Harris က 2013 ခုနှစ်ကနေခေတ်ပြိုင်ဗြိတိန်လူကြိုက်များယဉ်ကျေးမှု၌အအောင်မြင်ဆုံးဂီတပညာရှင်၏ 2015 ခုနှစ်တစ်ခုမှာသုံးနှစ်ဆက်တိုက်ကမ္ဘာ့အမြင့်ဆုံး-paid DJs ၏ Forbes မဂ္ဂဇင်း <nowiki>''</nowiki> စာရင်းထဲမှာထိပ်ဆုံး, Harris ကဗြိတိန်နိုင်ငံမှာရှိတဲ့ဩဇာအရှိဆုံးလူများ၏ Debrett ရဲ့ 2017 စာရင်းတွင်ထင်ရှား။ , Harris ကသူ့ကိုယ်ပိုင်စံချိန်တံဆိပ်, Fly မျက်လုံး Records ကိုပြေး။ == အစောပိုင်းဘဝနှင့်အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း == အာဒံကိုရစ်ချတ် Wiles Dumfries, စကော့တလန် 17 ဇန်နဝါရီ 1984 ရက်နေ့တွင်မွေးဖွားခဲ့သည်။ သူ့မိဘ, ဒါဝိဒ်သည် Wiles, တစ်ဇီဝဓာတုပညာရှင်များနှင့် Pamela ဂျော့ဂ်ျတောင်း၏ Dumfries ဆင်ခြေဖုံးမှရွေ့လျားမတိုင်မီအောက်စဖို့မှာလက်ထပ်မယ့် homemaker ။ သူကတစ်ဦးအစ်မဆိုဖီနှင့်အစ်ကို, အက်ဒွပ်ရှိပါတယ်။ သူ Dumfries High School တွင်တက်ရောက်နှင့်ကျောင်းထွက်ခွာပြီးနောက်သူစူပါမားကက်ထဲမှာစင်ပေါ် stacked နဲ့ DJ ဂီယာကိုဝယ်နိုင်ရန်အတွက်ဒေသခံတစ်ဦးငါးအပြောင်းအလဲနဲ့စက်ရုံအတွက်အလုပ်လုပ်ခဲ့ပါတယ်။ <ref name="Fam">{{Cite news|title=How Taylor Swift's DJ main squeeze Calvin Harris gutted Scottish salmon for the Queen, stacked supermarket shelves and got a makeover to launch his $100 million career|last=Lerche|first=Alexander|url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-3064644/How-Taylor-Swift-s-DJ-main-squeeze-Calvin-Harris-gutted-Scottish-salmon-Queen-stacked-supermarket-shelves-got-makeover-launch-100-million-dollar-career.html|work=Daily Mail|location=London|date=29 July 2015}}</ref><ref name="Herald">{{Cite news|title=From bedroom to Billboard|url=http://www.heraldscotland.com/news/13040026.From_bedroom_to_Billboard/|work=The Herald|location=Glasgow|date=29 July 2015}}</ref> Harris က 18 တုန်းကသူကပထမဦးဆုံးသူနှစ်ဦးကိုသီခငျြးမြား "Da Bongos" နှင့် "တောက်ပသည့်နေ့ရက်များ" ဖြန့်ချိ 1999 ၌သူ၏ဆယ်ကျော်သက်များတွင်အီလက်ထရောနစ်ဂီတကိုဆွဲဆောင်နှင့်အိပ်ခန်းပို့လိုက်ကြတယ်မှတ်တမ်းတင်စတင်ခဲ့သည်။ နှစ်ဦးစလုံးနာမတော်ကိုအမှီ ပြု. "Stouffer" အောက်မှာအစောပိုင်း 2002 ခုနှစ်မှာတံဆိပ်သိသာထင်ရှားနေဖြင့် 12 လက်မအရွယ်ကလပ်ဆိုရင် single နဲ့ CD-EPS အဖြစ်ဖြန့်ချိခဲ့ကြသည်။ မိမိအအကြွေးဤဆိုရင် single နှင့်အတူ, Harris ကဒေသခံဂီတမြင်ကွင်းကနေသင်ယူဖို့မျှော်လင့်, လန်ဒန်မှစကော့တလန်ကနေပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ မိမိအသီချင်းများထဲကတစ်ခုလန်ဒန်မှာသူ့အချိန်ကာလအတွင်းဖြန့်ချိခဲ့သည်သာလျှင်, အ Unabombers <nowiki>''</nowiki> 2004 CD ကိုလျှပ်စစ် Soul, Vol တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှ-ရောထွေးအပေါ်အဆိုတော် Ayah Marar နှင့်အတူ "ငါ့ကိုသိပါစေ" ။ အလုပ်အကိုင်အခွင့်အလမ်းများနှင့်ပိုက်ဆံမရှိခြင်းနှင့်အတူ 2 Harris က Dumfries မှအိမ်ပြန်နှင့်သူ၏ Myspace စာမျက်နှာအိမ်လုပ်တစ်ကိုယ်တော်အသံသွင်းပို့စ်တင်စတင်ခဲ့သည်။ လူမှုမီဒီယာ website တွင် Harris က <nowiki>''</nowiki> လူကြိုက်များမာကု Gillespie, မကြာသေးမီက Harris ကကုမ္ပဏီ၏ပထမဦးဆုံးလက်မှတ်ရေးထိုးစေရန်, သူ့ကိုယ်ပိုင်စီမံခန့်ခွဲမှုကုမ္ပဏီတခုကိုတည်ထောင်ခဲ့ပြီးခဲ့သူကခုန်-ပွဲတော်ကုမ္ပဏီတခုကို Global စုရုံးခြင်းအဘို့အခွက်တဆယ် booker သတိပေးခံရအင်တာနက်အာရုံစူးစိုက်မှုကိုဖန်တီးခဲ့သည်။ == ဂီတအသက်မွေးဝမ်းကျောင်း == === 2006-2008: အလုပ်ရှာဖွေရေးစတင် === သူလည်း social networking ဝဘ်ဆိုဒ် Myspace အပေါ်ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီးနောက် Harris က 2006 ခုနှစ်, သုံးခြောက်သုညအဖွဲ့ (စီမံခန့်ခွဲမှု) နဲ့ EMI (ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေရေး) နှင့် Sony BMG (အသံဖမ်း) စာချုပ်များလက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်း 2006 ခုနှစ်တွင် Harris ကအားလုံးသူတော်စင် <nowiki>''</nowiki> တစ်ခုတည်း "ရော့ခ်ပုံမှ" ၏တစ်ဦး remix ကိုထုတ်လုပ်ခဲ့ပါတယ်။ <ref>[http://www.allmusic.com/song/rock-steady-calvin-harris-remix-mt0029695700 "Rock Steady (Calvin Harris Remix)]". </ref> Harris ကရဲ့ပွဲဦးထွက်အယ်လ်ဘမ်ကိုငါဒစ္စကို Created, သူပြန် Dumfries, စကော့တလန်သူ့ရဲ့ဇာတိမြို့မှလန်ဒန်တှငျနထေိုငျကနေပြောင်းရွှေ့ပြီးနောက် 2006 ခုနှစ်တွင်အယ်လ်ဘမ်အလုပ်လုပ်စတင်ခဲ့ပြီးဇွန်လ 2007 ခုနှစ်တွင်ဖြန့်ချိခဲ့သည်။ အားလုံး 14 ပုဒ်, စာဖြင့်ရေးသားထုတ်လုပ်ခြင်းနှင့်ဖျော်ဖြေတစ်ခုတည်းကိုသာ Harris ကအပေါင်းတို့နှင့်တကွမှတ်တမ်းတင်အားဖြင့်၎င်း, အယ်လ်ဘမ်များအတွက်ထုတ်လုပ်ခဲ့ကြသည်တစ်ခု Amiga ကွန်ပျူတာပေါ်တွင်အရပ်ဌာနကိုယူ။ ငါဒစ္စကို Created မြှင့်တင်ရန်, Harris ကဖောက်ပြန်နှင့် Groove Armada supporting, ဗြိတိန်၏ခရီးစဉ်စတင်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ငါဒစ္စကိုဗြိတိသျှအသံဒီဇိုင်းစက်မှုဝန်ကြီးဌာန (BPI) ကကိုရွှေအသိအမှတ်ပြုခံခဲ့ရ Created ။ ဒါဟာအမေရိကန်ထိပ်တန်းအီလက်ထရောနစ်အယ်လ်ဘန်အပေါ်ဗြိတိန်အယ်လ်ဘန်ဇယားနဲ့နံပါတ် 19 ရက်နေ့ကအရေအတွက်ကရှစ်ရောက်ရှိ.<ref>{{Cite web|url={{BillboardURLbyName|artist=calvin harris|chart=Dance/Electronic Albums C}}|title=Calvin Harris – Chart history: Dance/Electronic Albums|work=Billboard|accessdate=30 July 2014}}</ref> [[File:Calvin_Harris_001.jpg|right|thumb|300x300px|အဆိုပါEurockéennes 2008 မှာဖျော်ဖြေ Harris က<br> ]] အဆိုပါအယ်လ်ဘမ်ကို 1980 ကနေဂီတကလွှမ်းမိုးခဲ့ uptempo electroclash သီချင်းတွေကိုပါရှိသည်။ သီချင်း, "Vegas မှာ" ကန့်သတ်ထုတ်ဝေဗီနိုင်းအပေါ်ထုတ်ပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ အယ်လ်ဘမ်အနေဖြင့်ပထမဦးဆုံးကျယ်ပြန့်-လွှတ်ပေးရန်တစ်ခုတည်း "ဟုအဆိုပါ 80s အတွက်လက်ခံ" မတ်လ 2007 ခုနှစ်တွင်ဖြန့်ချိခဲ့သည့်ဆယ်စုနှစ်၏စတိုင်နှင့်ယဉ်ကျေးမှုတစ်ခုအခွန်ကို 15 ပတ်ကြာများအတွက်ဇယားအပေါ်ကျန်ရှိသော, ဗြိတိန်တစ်ဦးတစ်ယောက်အတွက်ဇယားအပေါ်အရေအတွက်က 10 အထိရောက်ရှိခဲ့သည်။ "ဒီမိန်းကလေး" အယ်လ်ဘမ်ရဲ့ဒုတိယတစ်ခုတည်းနှင့်ဗြိတိန်တစ်ဦးတစ်ယောက်အတွက်အတွက်အရေအတွက်ကသုံးမှာအထွတ်အထိပ်သို့. မိမိအအသံသွင်းအခြားစံချိန်ထုတ်လုပ်သူများကသူ့ထံသို့အပေါ်လွန်ခဲ့ပြီးမှထိုနှစ်တွင်ပင်, Harris ကဩစတြေးလျပေါ့ပ်အဆိုတော် Kylie Minogue များ၏အာရုံကိုဖမ်းမိ။ ဒါကသူ့ကို Co-အရေးအသားမှဦးဆောင်နှင့်သူမ၏ 2007 ခုနှစ်အယ်လ်ဘမ် X- "စိတျနှလုံးရော့ခ် Beat" နှင့် "ကျနော့်လက်နက်များတွင်" ယူကေမှာတစ်ခုတည်းထိပ်တန်း-10 အဆုံးစွန်နှစ်ခုသီချင်းတွေကိုထုတ်လုပ်။ Harris ကသူက "သူမ၏တွေ့ဆုံမတိုင်မီအနည်းငယ်အချိုရည်လိုအပ်နေ" ကို 2007 ခုနှစ် Mixmag ဝန်ခံပေမယ့် Minogue အတူလုပ်ကိုင် "လွန်ပြီးအိပ်မက်ဆန်ပေမယ့်ပျော်စရာ" ဖြစ်ခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။ Harris ကလည်းRóisín Murphy ရဲ့အယ်လ်ဘမ် Overpowered မှသီချင်း "ဟာ Off & တွင်" လှူဒါန်းခဲ့ပေမယ့်အယ်လ်ဘမ်ထဲကနေဖြတ်ခဲ့သည်။ Harris ကနောက်ပိုင်းရှုခင်း Make သူမ၏ 2011 ခုနှစ်အယ်လ်ဘမ်များအတွက်မှတ်တမ်းတင်ရန်ဆိုဖီအဲလစ်-Bextor မှသီချင်းကိုပေးပါလိမ့်မယ်။ 2007 ခုနှစ်တွင် Harris က Kelis 'အယ်လ်ဘမ်အသား Tone ကနေဒုတိယတစ်ခုတည်း "ဇူလိုင်လ၏ 4th (မီးပန်း)" တစ်ဦး remix ကိုထုတ်လုပ်ခဲ့ပါတယ်။.<ref>{{Cite web|url=https://itunes.apple.com/us/album/4th-of-july-the-remixes-ep/id378505669|title=4th of July (The Remixes) – EP by Kelis|publisher=iTunes Store (US). Apple|accessdate=26 October 2014|archive-date=9 July 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100709024144/http://itunes.apple.com/us/album/4th-of-july-the-remixes-ep/id378505669|url-status=dead}}</ref> 2008 ခုနှစ်တွင် Harris ကအတွေးကိုထုတ်လုပ်ခြင်းနှင့်ချိတ်သီဆို, သူ့တစ်ခုတည်း "Dance wiv ငါ့ကို on" ရက်ပ် Dizzee Rascal နှင့်အတူပူးပေါင်းခဲ့ကြသည်။ ဗြိတိန်အတွက်တစ်ခုတည်းရောက်ရှိနံပါတ်တစ်နှင့် 600,000 မိတ္တူရောင်းချနေခြင်း, BPI တို့ကပလက်တီနမ်အသိအမှတ်ပြုခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ 2008 Popjustice £ 20 Music ကိုဆုများအတွက်ဆန်ကာတင်စာရင်းနှင့် 2009 ခုနှစ်တွင်ဗြိတိသျှလူပျိုများနှင့်အကောင်းဆုံးခေတ်ပြိုင်သီချင်းတစ်ခု Ivor Novello Award ဆုအမည်စာရင်းတင်သွင်းများအတွက် Brit Award ကိုအမည်စာရင်းတင်သွင်းလက်ခံရရှိခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာ 18 2008 တွင်, Harris ကတစ်ဦးနှစ်ဦး-နာရီအစုံနှင့်အတူဘီဘီစီရေဒီယို 1 ရဲ့မရှိမဖြစ်ရောသမအပေါ် featured ခဲ့သည်။.<ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00dwktx|title=BBC Radio 1's Essential Mix, 18/10/2008|date=18 October 2008|publisher=[[BBC Radio 1]]. [[BBC]]|accessdate=12 September 2012}}</ref> === 2008-2010: ဒုတိယအစတူဒီယိုအယ်လ်ဘမ် === [[File:CalvinharrisDJ.jpg|left|thumb|2009 ခုနှစ်, Xbox Reverb မှာဖျော်ဖြေ Harris က<br> ]] Harris က <nowiki>''</nowiki> ဒုတိယအယ်လ်ဘမ်သည် Weekend အတှကျအဆငျသငျ့, နောက်ဆုံးမှာလွတ်မြောက်လာ၏နှစ်လအတွင်း BPI တို့ကရွှေကိုအသိအမှတ်ပြုခံရခြင်း, ဩဂုတ်လ 2009 ခုနှစ်ကဖြန့်ချိခြင်းနှင့်ဗြိတိန်အယ်လ်ဘန်ဇယားအပေါ်အရေအတွက်ကတဦးတည်းမှာပွဲထွက်ခဲ့ပြီးခဲ့သည်။ အယ်လ်ဘမ်တွင်ထည့်သွင်းသည့်တိုင်အောင်တဆယ်လေးပုဒ်၏က Eleven တစ်ခုတည်းကိုသာ Harris ကအသုံးပြုပုံသီဆိုထုတ်လုပ်ခြင်းနှင့်စာဖြင့်ရေးသားခဲ့ကြသည်။ "ကျွန်မတစ်ယောက်တည်းမရယ်" အယ်လ်ဘမ်ရဲ့ဦးဆောင်တစ်ခုတည်း 2009 ခုနှစ်ဧပြီလ၌ရှိသကဲ့သို့ဖြန့်ချိ, ဗြိတိန်တစ်ဦးတစ်ယောက်အတွက်ဇယားအပေါ်အရေအတွက်ကတဦးတည်းမှာပေါ်ထွက်လာပါတယ်။ အဆိုပါနောက်ဆက်တွဲတစ်ခုတည်းပါ "ဟုတနင်္ဂနွေအဘို့အဆင်သင့်ဖြစ်ပြီလား", နံပါတ်သုံးရောက်ရှိခဲ့သည်။ ဂျော်ဒန်အဆိုတော် Ayah Marar featuring တနင်္ဂနွေအဘို့အဆင်သင့်ဖြစ်ပြီလားကနေတတိယတစ်ခုတည်း, "Flashback" ဗြိတိန်နိုင်ငံတွင်အရေအတွက်ကဆယ်ရှစ်ယောက်အထိရောက်ရှိခဲ့သည်။ အယ်လ်ဘမ်၏ပရိုမိုးရှင်းကာလအတွင်း Harris က YouTube ကိုခေါင်းစဉ်က JAM တီဗီပေါ်တွင်ဗီဒီယိုများတစ်စီးရီးတည်ခင်းဧည်, သောထိုကဲ့သို့သော Florence Welch, Goldie, Katy Perry အဖြစ်ဂီတသမားယို၏အိုးဖွင့်လှစ်ရန်ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ 2010 Brit Awards ဆုပေးပွဲမှာ Harris ကအကောင်းဆုံးဗြိတိန်အမျိုးသားတစ်ဦးအမည်စာရင်းတင်သွင်းလက်ခံရရှိခဲ့သည်။ <ref>[http://www.telegraph.co.uk/news/celebritynews/7020625/Brit-Awards-nominations-2010-full-list.html "2010 Brit Awards nominations in full"]. </ref> 8 ဖေဖော်ဝါရီလ 2010 တွင်အယ်လ်ဘမ်မှစတုတ္ထနှင့်နောက်ဆုံးတစ်ခုတည်းအဖြစ်ဖြန့်ချိခဲ့ပါတယ် "သင်ငါ့ကိုကိုင်ထားရန်အသုံးပြု" ။ ဒါဟာဗြိတိန်တစ်ဦးတစ်ယောက်အတွက်ဇယားအပေါ်အရေအတွက်က 27 အထိရောက်ရှိခဲ့သည်။ သီချင်း Harris ကမှန်မှန်သည်သူ၏မှတ်တမ်းများအပေါ်သီဆိုခဲ့နောက်ဆုံးသောကာလမှတ်သားသူဧည့်သည်အဆိုတော်များသူ့အဘို့မအသံများကိုရှိခြင်းစဉ်ဂီတထုတ်လုပ်မှုအပေါ်ပိုပြီးအာရုံစူးစိုက်ရန်ရွေးချယ်။ ထိုနှစ်တွင်ပင်, မကြာမီပတ်ရစ်သူ၏ "အဆင်သင့်ဖြစ်ပြီလားအဆိုပါနင်္ဂနွေပိတ်ရက်များအတွက်ခရီးစဉ်" ပြီးနောက်, Harris ကသူဦးဆောင်အဆိုတော်အဖြစ်တာဝန်ထမ်းဆောင်နှင့်တိုက်ရိုက်ရှိုးလုပ်နေတာရပ်တန့်ဖို့ဆုံးဖြတ်ထားတဲ့၌သူ၏တီးဝိုင်းအဖွဲ့ဝင်များနှင့်အတူနည်းလမ်းတွေနှံ့ပြား။ Billboard နှင့်အင်တာဗျူးတွင်ခုနှစ်, Harris က said: "ငါ [နှစ်ခုအယ်လ်ဘမ်အပေါ်] တိုင်း Avenue ကုန်င်ကြောင့်ကျွန်မအဖြစ်ကောင်းစွာတိုက်ရိုက်သီဆိုရပ်တန့်ဘာကြောင့်ဖြစ်သည့်, ငါ့ကိုကောင်းသောအသံအောင်ကြာမြင့်စွာအချိန်ယူစဉ်းစားမိတယ်ငါချင်ပါတယ်။ ပိုကောင်း-ရှာဖွေနေမယ့်သူတစ်ဦး, ပိုကောင်းတဲ့အဆိုတော်, သီချင်းများအတွက် frontperson ဖြစ် သာ. ကောင်း၏ dancer စဉ်းစားရန်။ " ထို့အပြင်သူသည်, Shakira ရဲ့ "သူမက Wolf က" ၏ရီမစ်စ်အပါအဝင်အများအပြားရီမစ်စ်, ဖြန့်ချိ (Kanye West featuring) Katy Perry ရဲ့ "Vegas မှာ Up ကိုနှိုး" မစ္စတာ Hudson ရဲ့ "ဆူပါနိုဗာ" နှင့် Mika ရဲ့ "ကျနော်တို့ကရွှေ Are" ။. Harris ကလည်းဗြိတိန်ဆိုရင် single ဇယားအပေါ်နံပါတ်တစ်ရောက်ရှိနေပြီဖြစ်သော Dizzee Rascal ရဲ့လာမယ့်တစ်ခုတည်းသောခေါင်းစဉ် "အားလပ်ရက်" ကိုထုတ်လုပ်ခဲ့ပါတယ်။ Harris ကဒတျချြထုတ်လုပ်သူရဲ့အယ်လ်ဘမ် Kaleidoscope အပေါ်Tiëstoရဲ့သီချင်း "ရာစု on" အဆိုတော်အဖြစ်ဧည့်သည်ရုပ်ဆင်းသဏ္ဌာန်ဖန်ဆင်းတော်မူ၏။ Harris ကလည်းထုတ်လုပ်နှင့် The သီချင်းမူလကသူတို့ရဲ့ဒုတိယစတူဒီယိုအယ်လ်ဘမ်၏ပထမဦးဆုံးတစ်ခုတည်းဖြစ်လာသတ်မှတ်ထားပေမယ့်နှစ်လုံးကိုနောက်ဆုံးမှာအယ်လ်ဘမ်အစီအစဉ်များကိုဖျက်သိမ်းနှင့်သီချင်းထည့်သွင်းခဲ့သည်ခံခဲ့ရသည် 18 ဩဂုတ် 2010 ရက်တွင်ဖြန့်ချိခဲ့သည့်အင်္ဂလိပ်နှစ်လုံးကိုအဆိုပါ Ting Ting ရဲ့တစ်ခုတည်းသောလက်စွဲရောစပ် Nowheresville မှစ. အသံ၏ Deluxe ထုတ်ဝေအပေါ်တစ်ဦးဆုကြေးငွေလမ်းကြောင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။ 14 နိုဝင်ဘာလတွင်, Harris ကသူ၏ခေါင်းပေါ်၌တစ်နာနတ်သီးကိုကိုင်ပြီး, အိုငျးရနှစ်လုံးကို Jedward ကစွမ်းဆောင်ရည်စဉ်အတွင်းဗြိတိန်၏ The X Factor ၏စင်မြင့်ကျူးကျော်။ သူကနောက်ပိုင်းမှာ Twitter ပေါ်တွင်တောင်းပန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=Calvin sorry for Jedward stunt|url=http://www.independent.ie/entertainment/music/calvin-sorry-for-jedward-stunt-1943856.html|work=[[Irish Independent]]|date=14 November 2009|accessdate=15 November 2009}}</ref> Harris ကတစ်ခုတည်းနှစ်ခုသီချင်းတွေကိုအကြားတူညီစဉ်းစားပြီးနောက် "ငါတစ်ယောက်တည်းမရယ်" ခရစ်ဘရောင်းရဲ့ "ဟုတ် 3x" အောက်တိုဘာလ 2010 ခုနှစ်မှာဖြန့်ချိသည်သူ၏ 2009 plagiarized အကြောင်း, Harris ကနောက်ပိုင်းတွင်၎င်းတစ်ခုတည်းနှင့် F.A.M.E. အပေါ်သီချင်းရေးခရက်ဒစ်မှထည့်သွင်းခဲ့သည်ပြောဆိုထားသည် အယ်လ်ဘမ်။ Harris ကလည်း "လွန်း" အမည်ရဒစ္စကိုနှင့်စင်းပေါ့ပ်လမ်းကြောင်းအပေါ်ပူးပေါင်း, Kylie Minogue ရဲ့ဒသမစတူဒီယိုအယ်လ်ဘမ်အချစ်နဲ့အပေါ် featured ။ ဇူလိုင်လ 2010 ခုနှစ်တွင် Harris ကခေါင်းစဉ်တစ်ခုရောနှော, ဖြန့်ချိ L.E.D. ပွဲတော် (L.E.D. ပွဲတော်ဘို့ရေတို Presents ... ကယ်လ်ဗင် Harris က) ။ === 2011-2013: တတိယစတူဒီယိုအယ်လ်ဘမ်နှင့်နိုင်ငံတကာထင်ပေါ်ကျော်ကြား === [[File:Calvin_Harris_-_Rock_in_Rio_Madrid_2012_-_04.jpg|right|thumb|Harris ကဇူလိုင်လ 2012 ခုနှစ်မှာမက်ဒရစ်အတွက်ရီယိုအတွက်ရော့ခ်မှာဖျော်ဖြေ<br> ]] 2011 ခုနှစ်, Harris ကသူမ၏အသံကျယ်လှည့်လည်၏ဥရောပခြေထောက်ပေါ်မှာထောက်ခံမှုလုပ်ရပ်အဖြစ် Rihanna နှင့်အတူခရီးထွက်ခဲ့ဖူးတယ်; Rihanna ဟုကိုးကားခဲ့ပါတယ် "ကယ်လ်ဗင်အသံကျယ်ခရီးစဉ်များအတွက်စုံလင်သောလျောက်ပတ်သည်။ သူကပရိသတ်များအများအတွက်ထူးခြားသောအရာတစ်ခုခုနဲ့ပျော်စရာရောက်စေမည်ဖြစ်သည်။ " Harris က 5 မတ်လအပေါ်ဆစ်ဒနီအတွက် 2011 ခုနှစ် Mardi Gras ပါတီကစားခဲ့ပါတယ်။ Harris ကရဲ့ကိုယ်ပိုင်သီချင်း "Awooga" အပေါ်အခြေခံပြီးသော Harris ကလည်းပါတီ Rock အတွက်စိတ်မကောင်းပါ LMFAO ရဲ့အယ်လ်ဘမ်အပေါ် featured, ထိုလမ်းကြောင်းအပေါ်ထင်ရှားကျော်ကြားသော "သင်၏ကြှနျုပျကိုသတိပေး" ။ Harris ကမိမိအစတုတ္ထစတူဒီယိုအယ်လ်ဘမ်အပြည့်အဝ Tank ကနေ Tinchy Stryder ရဲ့ဒုတိယတစ်ခုတည်း "ဟုအဆိုပါမှတ်တမ်းဟာ Off" ကိုထုတ်လုပ်ခဲ့ပါတယ်။ အဆိုပါလမ်းကြောင်းစက်တင်ဘာလ 15 ရက် 2011 ခုနှစ်ရက်နေ့တွင်၎င်း၏ Premiere ခဲ့နဲ့ 6 နိုဝင်ဘာလ 2011 တွင်ဗြိတိန်၌ဖြန့်ချိခဲ့သည်။ <ref>[//en.wikipedia.org/wiki/Trevor_Nelson Nelson, Trevor]. </ref><ref>{{Cite web|url=http://www.contactmusic.com/news/calvin-harris-produced-tinchy-single_1243139|title=Calvin Harris - Calvin Harris Produced Tinchy Single|date=2 September 2011|publisher=[[Contactmusic.com]]|accessdate=5 November 2011}}</ref> Harris ကတစ်ခုတည်းသော "ဘောင်း" ဖြန့်ချိဗြိတိန်တစ်ဦးတစ်ယောက်အတွက်အပေါ်အရေအတွက်ကနှစ်ခုမှာပွဲထွက်ခဲ့ပြီးကြောင်း Kelis အတူ ပူးပေါင်း. ဇွန်လ 2011 ခုနှစ်တွင်နောက်ထပ်တစ်ခုတည်းမှ CHART, "ဒါပိတ်ခံစားရ" 2011 ခုနှစ်ဩဂုတ်လအတွင်းဖြန့်ချိခြင်းနှင့်လည်းယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းအတွက်အရေအတွက်ကနှစ်ခုရောက်ရှိခဲ့သည်။ "ဒါကြောင့်ပိတ်ခံစားရ" အရေအတွက်က 12 Harris က 2011 ခုနှစ် Jingle Bell ကို Ball ကိုဖျော်ဖြေပွဲမှာဖျော်ဖြေလျက်, ခေါင်းစဉ်များထဲမှတောင်ပိုင်းခြမ်း 2011 နံပါတ်မှာပြုမူအဖြစ်ကြေညာခဲ့သည်မှာ peaking, အမေရိကန်အတွက် Billboard Hot 100 မှာ Harris ကရဲ့ပထမဆုံးတစ်ကိုယ်တော် entry ကိုဖြစ်လာခဲ့သည် / 2012 နှစ်သစ်ဂီတပွဲတော်များ။ <ref>{{Cite web|url=http://rhythmandvines.co.nz/#/line-up/|title=2011 RhythmandVines, New Zealand|work=rhythm and vines|accessdate=27 September 2014}}</ref> သူမ၏ခရီးစဉ်များ၏ဩစတြေးလျခြေထောက်ပေါ်သူမ၏ထောက်ခံမှုလုပ်ရပ်အဖြစ်စစ်မှုထမ်းပြီးနောက် Harris က "ကျနော်တို့ကမေတ္တာကိုတွေ့သည်" နှင့် Barbadian အဆိုတော် Rihanna အတွက် "ဘယ်မှာသင်ရောက်ခဲ့ဖူး" ကိုထုတ်လုပ်ခဲ့ပါတယ်။ ယခင် 18 လ Harris ကယ့်မယ့်အယ်လ်ဘမ်အပေါ်ထည့်သွင်းခြင်း, 22 စက်တင်ဘာ 2011 ရက်တွင်ဗြိတိန်၌ Capital ကို FM ရေဒီယိုအပေါ်ပြသဖို့ခဲ့တာကြောင့် Harris ကရဲ့တတိယဗြိတိန်နံပါတ်တစ်ဖြစ်လာခဲ့သည်ရှိရာ, ဗြိတိန်အပါအဝင်ကမ္ဘာတစ်ဝန်းနိုင်ငံပေါင်း 27 နိုင်ငံအတွက်ဇယားထိပ်ဆုံး "ကျနော်တို့ကမေတ္တာကိုတွေ့သည်" နိုင်ငံပေါင်း 30 မှာရှိတဲ့ထိပ်တန်း 10 ဦးတွင်အထွတ်အထိပ်သို့နှင့်ကမ္ဘာတစ်ဝန်းအများအပြားမှတ်တမ်းများကိုဖဲ့။ 10 Non-ဆက်တိုက်ရက်သတ္တပတ်များအတွက် Billboard Hot 100 Topping ကြောင့် Harris ကရဲ့ပထမဦးဆုံးအမေရိကန်နံပါတ်တစ်ကြီးနှင့်လည်း Rihanna ရဲ့အရှည်ဆုံး-running အမေရိကန်နံပါတ်တစ်ကြီးနှင့် "ကျနော်တို့ကမေတ္တာကိုတွေ့သည်" 2011 ခုနှစ်၏အရှည်ဆုံး-running နံပါတ်တစ်နောက်ပိုင်းမှာအရေအတွက်က 24 အဆင့်သတ်မှတ်ခံခဲ့ရသည် "ဒါဟာ Dumfries အတွက် Jumpin Jaks [Harris ကပါပွီနိုင်: မေးမဂ္ဂဇင်းများအတွက်အင်တာဗျူးခုနှစ်တွင် All-အချိန်ထိပ်တန်းစာရင်းဟာ Billboard Hot 100 100 သီချင်းတွေကိုပေါ် Harris က" ကျနော်တို့နေတဲ့ကူကယ်ရာမဲ့ရာအရပျတှငျမတ်ေတာတွေ့ရှိခဲ့ "ဟုအဆိုပါ lyric ကပြောသည် <nowiki>''</nowiki> အိမ်ကမြို့] ငါစဉ်းစားခဲ့ပါတယ်အတိအကျအဘယ်အရာကိုမသိရပါဘူး။ " 2013 ခုနှစ်တွင် "ကျနော်တို့ကမေတ္တာကိုတွေ့သည်" လူအပေါင်းတို့သည်အချိန် Billboard 's ထိပ်ဆုံး 10 ကခုန်-Pop ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုအပေါ်နံပါတ်သုံးမှာနေရာချပေးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=http://www.billboard.com/articles/list/5740702/the-top-10-dance-pop-collaborations-of-all-time|title=The Top 10 Dance-Pop Collaborations of All Time|last=Mason|first=Kerri|date=1 October 2013|work=Billboard|accessdate=29 July 2014}}</ref> R & B အဆိုတော်မာရိသည်ဂျေ Blige ရဲ့အယ်လ်ဘမ်များအတွက် Harris က Co-ရေးသားခဲ့သည်များနှင့်ပူးတွဲထုတ်လုပ်ဆုကြေးငွေလမ်းကြောင်း "တဈခုမှာဘဝက" ကျနော့်ဘဝက II ကို ... အဆိုပါခရီး (2011) Continues ။ သူလည်းသူတို့ရဲ့စတုတ္ထစတူဒီယိုအယ်လ်ဘမ်ကို Magic နာရီကနေတစ်ခုတည်း "သာလျှင်မြင်း" ပေါ်ပေါ့ပ်ဂီတအဖွဲ့ဟောပြောခြင်းမှာသင်ညီအစ်မနှင့်အတူအလုပ်လုပ်ခဲ့ပါတယ်။ သူ Cheryl Cole ကိုရဲ့တစ်ခုတည်းသော, "ကျနော့်အမည် Call" သူမ၏တတိယအယ်လ်ဘမ်တစ်ဦးသန်းအလင်းများကနေတစ်ခုတည်းကိုဦးဆောငျရေးကိုထုတ်လုပ်ခဲ့ပါတယ်။ Harris ကလည်း "Spectrum (ငါ့နာမပြောပါ)" ခေါင်းစဉ်ကို Florence နှင့်စက်ရဲ့ "Spectrum" ၏တစ်ဦး remix ကိုထုတ်လုပ်ခဲ့ပါတယ်။ သီချင်းဇူလိုင်လ 2012 ခုနှစ် 5 ရက်နေ့တွင်အယ်လ်ဘမ်ရဲ့ပဉ္စမတစ်ခုတည်းအဖြစ်ဖြန့်ချိခဲ့တာဒါဟာဒါဟာဗြိတိန်တစ်ဦးတစ်ယောက်အတွက်ဇယားအပေါ်အရေအတွက်ကတဦးတည်းမှာအထွတ်အထိပ်မှအုပ်စုရဲ့ပထမဦးဆုံးတစ်ခုတည်းဖြစ်လာခဲ့သည်ဇူလိုင်လ 2012 2 ရက်နေ့တွင်ဗြိတိန်နိုင်ငံတွင်ရေဒီယိုမှဝန်ဆောင်မှုပေးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=http://www.musicweek.com/story.asp?storycode=1050399|title=Official Charts Analysis: Newton Faulkner needs just 16k sales to hit No.1|date=16 July 2012|work=Music Week|accessdate=16 July 2012}}</ref> 2012 ခုနှစ်ဧပြီလအတွင်းဖြန့်ချိ Ne-Yo, featuring "ရဲ့ Go ကြစို့" ကိုလည်းဗြိတိန်တစ်ဦးတစ်ယောက်အတွက်ဇယားများတွင်နံပါတ်တစ်ခုနှဈခုရောက်ရှိခဲ့သည်။ အရေအတွက်က 17 မှာသီချင်း charting အဓိကအနုပညာရှင်, ဖေဖော်ဝါရီ 2013 ခုနှစ်တွင် "ကျနော်တို့လာမယ့်ခံရပါလိမ့်မယ်အဲဒီအယ်လ်ဘမ်ရဲ့စတုတ္ထတစ်ခုတည်းကျင်းပခဲ့သော 55 ဂရမ်မီဆုပေးပွဲမှာအကောင်းဆုံးအကမှတ်တမ်းတင်များအတွက်အမည်စာရင်းတင်သွင်းလက်ခံရရှိကြောင့်သူ၏ဒုတိယအမေရိကန် Billboard Hot 100 အသွင်အပြင်ခဲ့သည် နောက်သို့ "ရက်ပ်ဥပမာ Featuring ဇူလိုင်လ 2012 ခုနှစ်တွင်ဖြန့်ချိခဲ့သည်က UK မှာအရေအတွက်အားနှစ်ခုမှာအထွတ်အထိပ်သို့ရောက်သွားသည်။ "အမွှေးအဘယ်အရာကိုမျှ" တစ်ခုတည်းပဉ္စမ Florence Florence ၏ Welch နှင့်စက်တပ်ဆင်ထားခြင်း, 14 အောက်တိုဘာလဒါဟာတစ်ဦးတစ်ယောက်အတွက်မှ CHART ဗြိတိန်အပေါ်အရေအတွက်ကတဦးတည်းမှာအမေရိကန် Billboard Hot 100 အပေါ်အရေအတွက်က 10 ခုရရှိခဲ့အဆိုပါသီချင်းမှာအထွတ်အထိပ်သို့ 2012 ခုနှစ်ရက်တွင်ဖြန့်ချိခဲ့သည် အဆိုပါ 56 ဂရမ်မီဆုပေးပွဲမှာအကောင်းဆုံးအကမှတ်တမ်းတင်များအတွက်အမည်စာရင်းတင်သွင်း။ ဤရွေ့ကားဆိုရင် single, Harris ကနောက်ဆုံးမှာယခင်ကနေဖြင့်သတ်မှတ်စံချိန်ကိုချိုးဖောက်, တဦးတည်းစတူဒီယိုအယ်လ်ဘမ်မှရှစ်ထိပ်တန်း-10 ဆိုရင် single မှီဖို့ပထမဦးဆုံးအနုပညာရှင်ဖြစ်လာနေဖြင့်ဗြိတိန်နိုင်ငံဇယားသမိုင်းကိုဖန်ဆင်းအောက်တိုဘာလ 2012 ခုနှစ် 29 ရက်တွင်ဖြန့်ချိခဲ့သည့် 18 လ, သူ့ရဲ့တတိယစတူဒီယိုအယ်လ်ဘမ်၏အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည် မိုက်ကယ်ဂျက်ဆင်။ 18 လအတွက် 56 ဂရမ်မီဆုပေးပွဲမှာအကောင်းဆုံး Dance / Electronica အယ်လ်ဘမ်များအတွက်အမည်စာရင်းတင်သွင်းလက်ခံရရှိခဲ့သည်။ Harris ကလည်းဖေဖော်ဝါရီလအတွင်း 2013 ခုနှစ် Brit Awards မှာအကောင်းဆုံးဗြိတိန်အမျိုးသားတစ်ကိုယ်တော်အဆိုတော်များအတွက်အမည်စာရင်းတင်သွင်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။.<ref>[http://www.telegraph.co.uk/culture/music/brit-awards/9794206/Brit-Awards-2013-nominations-in-full.html "Brit Awards 2013 Nominations in full"]. </ref> သူက "ကျနော်တို့ကမေတ္တာကိုတွေ့သည်" အဘို့နှင့် Rihanna အတူတစ်နှစ်တာ၏ဗီဒီယိုကို "ဒါပိတ်ခံစားရ" အကောင်းဆုံးအီလက်ထရောနစ်ဗီဒီယိုအနိုင်ရဘယ်မှာ Harris က, Staples Center မှာကျင်းပတဲ့ 2012 ခုနှစ် MTV Video Music Awards ဆုပေးပွဲမှာအိမျတျောကို DJ သမား, Los Angeles မြို့ဖြစ်ခဲ့သည်။ Harris ကမေလအတွက် Grosvenor House ရဲ့ဟိုတယ်, လန်ဒန်မှာကျင်းပတဲ့ 2013 ခုနှစ် Ivor Novello ဆုပေးပွဲမှာဧပြီလ 2013 ခုနှစ် 2013 ခုနှစ်ဖော်မြူလာတစ်ခုမှာဘာရိန်း Grand Prix ၏ Post-ပြိုင်ပွဲဖျော်ဖြေပွဲ၏တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ်ဖျော်ဖြေ, Harris က၏တေးရေးဆရာများအတွက်ဗြိတိန်အကယ်ဒမီရဲ့ Ivor Novello Award ဆုကိုရရှိခဲ့ Harris က "ငါ့တဈခုလုံးကိုအသက်တာ၏ကိုအလွယ်တကူအကြီးမြတ်ဆုံးအောင်မြင်မှုက" တောင်းဆိုအတူတစ်နှစ်တာ။ 2012 ခုနှစ်တွင် Harris ကသူသည်ဖျောပုဒ်ပေါ်မှာသီဆိုရပ်တန့်ဖို့လိုခငျြအဘယ်ကြောင့်ရှင်းပြထုတ်ပြန်ချက်များကိုဖန်ဆင်း "ငါကဖြစ်နိုင်ခြေများသောအားဖြင့်ပေါ်မှာသီဆိုမဟုတ်ငါ့ကိုဆိုလိုတာက, ဖြစ်နိုင်သည်အဖြစ်တစ်ဦးချင်းစီလမ်းကြောင်းအဖြစ်ကောင်းသောချင်တယ်။ " ။ <ref>{{Cite web|url=http://www.billboard.com/articles/news/495316/calvin-harris-is-done-singing-lead-despite-solo-hits|title=Calvin Harris Is Done Singing Lead, Despite Solo Hits|last=Hampp|first=Andrew|accessdate=9 September 2016}}</ref> === 2013-2015: စတုတ္ထစတူဒီယိုအယ်လ်ဘမ်နှင့်ကလပ်-စတိုင်စည်းချက် === အောက်တိုဘာလ 2013 7 ရက်နေ့မှာ Harris ကများနှင့်ဆွီဒင်ဒီဂျေ Alesso သည်သူ၏စတုတ္ထမြောက်အယ်လ်ဘမ်မှပထမဦးဆုံးတစ်ခုတည်းအဖြစ် "လက်အောက်တွင်ထိန်းချုပ်ရေး" ဟုခေါ်နှိပ်စက်တာစင်းပေါ့ပ်နှစ်လုံးနှင့်အတူပူးပေါင်းဆောင်ရွက်တစ်ခုတည်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ သီချင်း UK မှာနံပါတ်တစ်မှာပေါ်ထွက်လာပါတယ်။ နောက်ပိုင်းအဲဒီလ, Harris ကအယ်လ်ဘမ်တိုက်ရိုက် Hits သူတို့ရဲ့အကြီးမြတ်ဆုံး hits ၏ Deluxe ထုတ်ဝေဘို့ "သင်လူငယ်တို့ကြတဲ့အခါမှာ" The Killers <nowiki>''</nowiki> သီချင်းရောနှော။ သူက Rolling Stone ကနေတဆင့်အပြည့်အဝခြောက်မိနစ်ဗားရှင်းကိုပွဲထုတ်မိတ်ဆက်နှင့်မဂ္ဂဇင်းသို့ပြောကြားခဲ့သည်: "ဒါဟာငါ့အကြိုက်ဆုံးခေတ်သစ်ခညျြအနှောများထဲမှ remix ဖို့တောင်းခံရဖို့အမှန်တကယ်ဂုဏ်အသရေဖြစ်ခဲ့သည်, ငါ့ကခုန်အဘို့ဤဂန္လမ်းကြောင်း update လုပ်ဖို့အဘို့အကတစ်ဦးစိတ်လှုပ်ရှားဖွယ်စိန်ခေါ်မှုဖြစ်ခဲ့သည် အရသာနှင့်လေးစားမှုလမ်းအတွက် -floor "။.<ref>{{Cite web|url=http://www.rollingstone.com/music/news/calvin-harris-remixes-killers-when-you-were-young-song-premiere-20131025|title=Calvin Harris Remixes Killers' 'When You Were Young' – Song Premiere|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140301030724/http://www.rollingstone.com/music/news/calvin-harris-remixes-killers-when-you-were-young-song-premiere-20131025|archivedate=1 March 2014|date=25 October 2013|work=[[NME]]|accessdate=3 August 2013}}</ref> 2014 ခုနှစ်မတ်လ 14 ရက်နေ့တွင် Harris ကရဲ့သီချင်း "နွေရာသီ" ဟုအင်္ဂလန်နိုင်ငံရဲ့မြို့တော် FM ရေပေါ်မှာပြသဖို့။ အယ်လ်ဘမ်ရဲ့ဒုတိယတစ်ခုတည်းဗြိတိန်တစ်ဦးတစ်ယောက်အတွက်ဇယားအပေါ်အရေအတွက်ကတဦးတည်းမှာပွဲထွက်ခဲ့ပြီးအဖြစ်ဖြန့်ချိခဲ့သည့်အဆိုပါလမ်းကြောင်း, Harris ကရဲ့ဆဌမဗြိတိန်နံပါတ်တစ်-တဦးတည်းတစ်ခုတည်းဖြစ်လာ။ ဒါဟာအစအရေအတွက်သည်ခုနစ်ခုမှာ peaking, အမေရိကန် Billboard Hot 100 မှာတစ်ကိုယ်တော်တစ်ခုတည်းအမြင့်ဆုံး-charting Harris ကန့်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ "နွေရာသီ" သန်း 200 ကျော်စီးနှင့်အတူ 2014 ခုနှစ် Spotify ရဲ့အများဆုံး-stream လမ်းကြောင်းဖြစ်ခဲ့သည်။ Harris ကလည်းဗြိတိန်အဆိုတော် Rita Ora များအတွက် "ငါကိုသင် Down ကြစို့ဘယ်တော့မှမတော်မူမည်" ဟုအဆိုပါတစ်ခုတည်းကိုထုတ်လုပ်ခဲ့ပါတယ်။ 18 မေလ 2014 ရက်နေ့တွင်သီချင်းတစ်ဦးတစ်ယောက်အတွက်မှ CHART ဗြိတိန်အပေါ်အရေအတွက်ကတဦးတည်းမှာပွဲထွက်ခဲ့ပြီး, နှစ်ပတ်အတွင်းကသူ့သီချင်းအပြီး, "နွေရာသီ", ထိုဇယား၏ထိပ်ဆုံးမှာပေါ်ထွက်လာပါတယ်။.<ref>{{Cite web|url=http://www.officialcharts.com/chart-news/rita-ora-scores-fourth-uk-number-1-single-with-i-will-never-let-you-down-3023/|title=Rita Ora scores fourth UK Number 1 single with I Will Never Let You Down|date=18 May 2014|publisher=officialcharts.com}}</ref> ဧပြီလ 2014 မှာတော့ Harris က Coachella ပွဲတော်၏အဓိကစင်ပေါ်မှာဖျော်ဖြေခဲ့ပါတယ်။ သူ၏အထား Tupac Shakur တစ် hologram featured ပေးသော Dr. Dre နှင့် Snoop Dogg ၏ 2012 ခုနှစ်, အစုံအားဖြင့်သာထိပ်ဆုံး, ထိုပွဲတော်ရဲ့သမိုင်းအတွက်ဒုတိယအကြီးဆုံးလူအစုအဝေးဆွဲဆောင်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။ ထိုနှဈ Harris က Austin စီးတီးဂီတပွဲတော်, လန်ဒန်မှာရှိတဲ့ iTunes ကိုပွဲတော်, လျှပ်စစ် Daisy ပွဲတော်ကြီးနှင့် iHeartRadio ဂီတပွဲတော်ကန့်သတ်, စ Lollapalooza အပါအဝင်အများအပြားထင်ရှားတဲ့ဂီတပွဲတော်များ, မှာခေါင်းစဉ်လုပ်ရပ်ဖြစ်ခဲ့သည်။ မိမိအစတုတ္ထအယ်လ်ဘမ် Motion, က "ထိန်းချုပ်ရေးအောက်မှာ" ဟုယခင်ကဖြန့်ချိဆိုရင် single "နွေရာသီ", "အပြစ်တင်" နှင့် "ပြင်ပ" တို့ပါဝင်သည်နိုဝင်ဘာလ 2014. 4 ရက်နေ့တွင်ဖြန့်ချိခဲ့သည်။ ရော့ခ်တီးဝိုင်းသုံး Haim featuring အယ်လ်ဘမ်ထဲကနေနောက်ထပ်လမ်းကြောင်း "ကိုဘုရားသခင်အားဆုတောင်းပါ", 2015 Brit Awards ဆုပေးပွဲမှာ 11 ဖေဖော်ဝါရီလ 2015 ရက်တွင်ဖြန့်ချိခဲ့ပါတယ်, "နွေရာသီ" အကောင်းဆုံးဗြိတိန်လူပျိုနှင့်တစ်နှစ်တာဗြိတိန်အဆိုတော်ဗီဒီယိုများအတွက်အမည်စာရင်းတင်သွင်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဇွန်လ 2 ရက်နေ့တွင်လန်ဒန်မြို့၌ 2015 စွဲမက်ဖွယ်ရာဆုပေးပွဲမှာ Harris ကတစ်နှစ်တာ၏စွဲမက်ဖွယ်ရာဗြိတိန်ရဲ့က Man အမည်ရှိ၏။ ထို့အပြင်သူသည် Billboard 's ထိပ်တန်း 30, EDM ပါဝါကစားသမားအပေါ် 6 အဆင့်သတ်မှတ်ခံခဲ့ရသည်။ အလားတူလ Harris က Las Vegas မှာကျင်းပတဲ့လျှပ်စစ် Daisy ပွဲတော်ကြီးမှာအဓိကဇာတ်စင်လိုင်း-Up ၏အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်။.<ref>{{Cite web|url=http://www.billboard.com/articles/columns/music-festivals/6554087/edc-las-vegas-2015-lineup-tiesto-calvin-harris-avicii|title=EDC Las Vegas Announces 2015 Lineup: Tiësto, Calvin Harris, Avicii & More|accessdate=31 July 2015}}</ref> ဇူလိုင်လ 2015 17 ရက်နေ့တွင် Harris ကနှင့်လန်ဒန်အခြေစိုက်ထုတ်လုပ်မှုသုံးတပည့် "သင်၏မေတ္တာကိုဘယ်လိုနက်ရှိုင်းသော Is" ဟုအဆိုပါတစ်ခုတည်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ သီချင်း Harris ကဗြိတိန်၌သူ၏ 19 ထိပ်တန်း-10 entry ကိုပေးခြင်း, ဗြိတိန်တစ်ဦးတစ်ယောက်အတွက်ဇယားအပေါ်အရေအတွက်ကနှစ်ခုမှာအထွတ်အထိပ်သို့ရောက်သွားသည်။ ဒါဟာ Harris ကဩစတြေးလျ၌သူ၏ပထမဦးဆုံးဇယား-topper ပေးခြင်း, အ ARIA ဇယားအပေါ်အရေအတွက်ကတဦးတည်းမှာအထွတ်အထိပ်သို့ရောက်သွားသည်။ သီချင်းကိုအမေရိကန်အတွက် Hot Dance / အီလက်ထရောနစ်သီချင်းများအပေါ်နံပါတ်သုံးမှာအထွတ်အထိပ်သို့ကြောင့်မည်သည့်လုပ်ရပ်၏အရှိဆုံးအောင်, ဇယားရဲ့ပစ်လွှတ်ကတည်းက Harris ကန့်အဋ္ဌမထိပ်တန်း-10 entry ကိုမှတ်သား။ စက်တင်ဘာလမှာတော့ Harris က Dillon Francis ကရဲ့ EP ဒီ Mixtape "သင်၏အမည်ကဘာလဲ" ဆိုတဲ့တစ် Moombahton စတိုင်လမ်းကြောင်းအပေါ်ပူးပေါင်း, မီးသတ် Is အပေါ် featured ခဲ့သည်။ အဆိုပါ 2016 Brit Awards ဆုပေးပွဲအဘို့, Harris ကသုံးလျာထားခံရလက်ခံရရှိ; အကောင်းဆုံးဗြိတိန်အမျိုးသားတစ်ကိုယ်တော်အဆိုတော်နှင့်တစ်နှစ်တာ၏ဗြိတိန်လူပျိုများနှင့်အကောင်းဆုံးဗြိတိန်ဗီဒီယိုများအတွက် "သင်၏မေတ္တာကိုဘယ်လိုနက်ရှိုင်းသော Is" ။.<ref>{{Cite news|title=Brit Awards 2016: The nominations|url=http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-35319213|publisher=BBC News|date=14 January 2016|accessdate=22 January 2016}}</ref> === 2016–present: Fifth studio album === Harris က "ဤကိုသင်သည်လာဆိုတာဘာလဲ" Rihanna တပ်ဆင်ထားသည့် 29 ရက်နေ့ဧပြီ 2016 အဆိုပါတစ်ခုတည်းဗြိတိန်တစ်ဦးတစ်ယောက်အတွက်ဇယားအပေါ်အရေအတွက်ကနှစ်ခုမှာပွဲထွက်ခဲ့ပြီးခေါင်းစဉ်သစ်တစ်ခုတစ်ခုတည်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ဒါဟာ Harris က <nowiki>''</nowiki> ဒုတိယထိပ်ဆုံးငါးသီချင်းဖြစ်လာအမေရိကန် Billboard Hot 100 မှာနံပါတ်သုံးမှာအထွတ်အထိပ်သို့ရောက်သွားသည်။ ဒါဟာအစကိုအမေရိကန် Hot Dance / အီလက်ထရောနစ်သီချင်းများအပေါ်နံပါတ်တစ်, အစ်မဇယားအက / အရောအနှောကိုပြသပါ Airplay နှင့်, Hot Dance Club ကသီချင်းများဇယားအပေါ်သူ၏စတုတ္ထဇယား-topper အပေါ် Harris ကယ့်ဒသမအရေအတွက်ကတဦးတည်းဖြစ်လာသည်အထိရောက်ရှိခဲ့သည်။ ဒါဟာဩစတြေးလျ, ကနေဒါနှင့်အိုင်ယာလန်သမ္မတနိုင်ငံအတွက်ဇယားထိပ်ဆုံးနှင့်ဂျာမနီ, အိုင်ယာလန်, နယူးဇီလန်နှင့်ဆွစ်ဇာလန်အတွက်ဇယား၏ထိပ်ဆုံးတစ်ဆယ်အတွင်းအထွတ်အထိပ်သို့ရောက်သွားသည်။ On 24 June 2016, Harris released a collaboration with Dizzee Rascal, titled "Hype".<ref>{{Cite web|url=http://www.billboard.com/articles/news/dance/7416459/calvin-harris-dizzee-rascal-hype-listen-new-song|title=Hear Calvin Harris and Dizzee Rascal's New Single: Does It Match the 'Hype'?|date=24 June 2016|publisher=Billboard|accessdate=17 July 2016}}</ref> On 8 July 2016, John Newman released the track "Olé", which was produced by Harris.<ref>{{Cite web|url=http://www.billboard.com/articles/news/7431034/john-newman-calvin-harris-ole|title=Calvin Harris & John Newman's 'Ole': Listen to the Controversial Breakup Song|date=8 July 2016|publisher=Billboard|accessdate=17 July 2016}}</ref> On September 16, 2016, Harris released "My Way", where he also performed vocals for the song.<ref>{{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/2934502/calvin-harris-who-convinced-him-to-sing-my-way/|title=Calvin Harris Reveals Who Convinced Him To Sing On ‘My Way’|last=Roth|first=Madeline|date=September 20, 2016|publisher=MTV|accessdate=2016-09-22|archive-date=22 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160922130515/http://www.mtv.com/news/2934502/calvin-harris-who-convinced-him-to-sing-my-way/}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.dancingastronaut.com/2016/09/way-new-calvin-harris-single-working-grocery-store-hits-1-itunes-13-countries/|title=Calvin Harris' new single 'My Way' has hit #1 on iTunes in 13 countries|last=Reyes|first=Kim|date=September 18, 2016|accessdate=2016-09-22}}</ref> On 21 February 2017, he announced the song "Slide", his collaboration with American singer-songwriter Frank Ocean and hip-hop group Migos. The song was released on 25 February 2017.<ref>[https://twitter.com/CalvinHarris/status/834125638231404544 Calvin Harris on Twitter: "CALVIN HARRIS // FRANK OCEAN // MIGOS… "<!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် -->]</ref><ref>{{Cite web |title=Calvin Harris Reveals Details of Collaboration With Frank Ocean and Migos {{!}} SPIN<!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် --> |url=http://www.spin.com/2017/02/calvin-harris-frank-ocean-migos-slide/ |access-date=13 May 2017 |archive-date=28 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170528121346/http://www.spin.com/2017/02/calvin-harris-frank-ocean-migos-slide/ }}</ref><ref>[http://www.nme.com/news/music/calvin-harris-reveals-details-frank-ocean-migos-collaboration-slide-1984580 Calvin Harris reveals details of Frank Ocean and Migos collaboration 'Slide' - NME<!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် -->]</ref> The following month, Harris announced a song titled "Amenity", his collaboration with Dua Lipa.<ref>{{Cite web |title=Dua Lipa splits from boyfriend and gets closer to Calvin Harris in LA {{!}} Daily Star<!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် --> |url=http://www.dailystar.co.uk/showbiz/596473/Dua-Lipa-boyfriend-Isaac-Carew-Calvin-Harris-working-together-LA |access-date=13 May 2017 |archive-date=24 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180724032140/https://www.dailystar.co.uk/showbiz/596473/Dua-Lipa-boyfriend-Isaac-Carew-Calvin-Harris-working-together-LA }}</ref> Harris released a collaboration with Young Thug, Ariana Grande, and Pharrell Williams titled "Heatstroke" on 31 March 2017.<ref>{{Cite web|url=https://itunes.apple.com/us/album/heatstroke-feat-young-thug-pharrell-williams-ariana/id1220220612|title=Heatstroke (feat. Young Thug, Pharrell Williams & Ariana Grande) - Single by Calvin Harris|date=31 March 2017|publisher=[[iTunes Store]] (US)|accessdate=31 March 2017|archive-date=1 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170401215818/https://itunes.apple.com/us/album/heatstroke-feat-young-thug-pharrell-williams-ariana/id1220220612|url-status=dead}}</ref> In May, he announced that his forthcoming fifth studio album, ''Funk Wav Bounces Vol. 1'', would be released on 30 June 2017. It is expected to feature other appearances from the likes of Travis Scott, Kehlani, Future, [[ကေတီ ပယ်ရီ|Katy Perry]], Big Sean, John Legend, Khalid, Schoolboy Q, D.R.A.M., Nicki Minaj, Lil Yachty, Jessie Reyez, PARTYNEXTDOOR and Snoop Dogg.<ref>{{Cite news|title=Calvin Harris Announces New Album 'Funk Wav Bounces Vol. 1': See the Release Date|last=Gracie|first=Bianca|url=http://www.fuse.tv/2017/05/calvin-harris-new-album-funk-wav-bounces-vol-1-release-date|publisher=Fuse|date=9 May 2017|accessdate=9 May 2017|archivedate=13 May 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170513170437/http://www.fuse.tv/2017/05/calvin-harris-new-album-funk-wav-bounces-vol-1-release-date}}</ref> == အတည်ပြုခြင်း == 2008 ခုနှစ်တွင် Harris က <nowiki>''</nowiki> ပွဲဦးထွက်အယ်လ်ဘမ်၏မျက်နှာဖုံးငါဒစ္စကို TV ပေါ်မှာနှင့်အမေရိကန်အတွက်ပုံနှိပ်အတွက်ရောင်စုံ, iPod nano ကမ်ပိန်း၏တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ် featured ခဲ့သည် Created ။ 2009 ခုနှစ်တွင် Harris ကဗြိတိန်မှာသူတို့ရဲ့ <nowiki>''</nowiki> ပွင့်လင်းပျော်ရွှင်မှု <nowiki>''</nowiki> ကြော်ငြာလှုပ်ရှားမှုများအတွက် Coca-Cola ကအတူတက်ပူးပေါင်း။ Harris က <nowiki>''</nowiki> အင်းအင်းအင်း, La La La <nowiki>''</nowiki> TV ပေါ်မှာ featured ခဲ့သော, ဒစ်ဂျစ်တယ်ပြင်ပနှင့် On-ထုပ်ပိုးမြှင့်တင်ရေးလှုပ်ရှားမှုနှင့်အခမဲ့ download ဘို့ <nowiki>''</nowiki> ကိုကာကိုလာဇုန် <nowiki>''</nowiki> က်ဘ်ဆိုက်ပေါ်တွင်ကမ်းလှမ်းခံခဲ့ရတယ်လို့ခေါ်တဲ့အမှတ်တံဆိပ်တစ်ခုသီးသန့်လမ်းကြောင်းရေးသားခဲ့သည်များနှင့်ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ထိုနှစ်တွင်ပင်, Harris ကရဲ့သီချင်း "အရောင်များ" ဟုအဆိုပါ Kia Soul EV များအတွက် Kia Motors ကရဲ့ဟမ်းစတားရုပ်မြင်သံကြားကြော်ငြာအတွက် featured ခဲ့သည်။ <ref>[http://popcrush.com/2015-kia-soul-ev-hamster-commercial-whats-the-song/]. </ref> 2012 ခုနှစ်တွင် Harris ကသူတို့ရဲ့ဘောလုံးမဲဆွယ်စည်းရုံးရေးများအတွက် Pepsi Max စီးပွားဖြစ်အတွက် featured ခဲ့သည်။ "လူအစုအဝေး surfing" အမည်ရယင်းကြော်ငြာကြယ်ဘောလုံးသမား Lionel Messi, Didier ဒရော့ဘာ, ဖာနန်ဒိုတောရက်စ်, ဖရန့်လမ်းပတ်, ဆာဂျီယိုဒါ့အပြင်နဲ့ Jack Wilshere နဲ့တွဲပြီး partygoers ၏လူအစုအဝေးရန် "ရဲ့ Go ကြစို့" သူ၏တစ်ခုတည်းသောကစား DJ သမားကုန်းပတ်ပေါ် Harris ကပြသခဲ့သည်။ 2013 ခုနှစ်တွင် Harris ကသူတို့ရဲ့ပထမဦးဆုံးစတူဒီယိုညှိပရော်ဖက်ရှင်နယ်-caliber နားကြပ်ကိုဖန်တီးရန် Sol သမ္မတနိုင်ငံအတူတက်ပူးပေါင်း။ အဆိုပါပူးပေါင်းသည့်နားကြပ်တစ်ခုစိတ်ကြိုက်ကြည့်ဒီဇိုင်းနှင့် Harris က <nowiki>''</nowiki> သတ်မှတ်ချက်များရန်၎င်း၏ယာဉ်မောင်းဒီဇိုင်းပြန်လည်းရေးဆွဲပါဝင်ပတ်သက်။.<ref name="irish">{{Cite news|title=The Soundtrack of Life for music lovers|last=O'Brien|first=Ciara|url=http://www.irishtimes.com/business/technology/the-soundtrack-of-life-for-music-lovers-1.1738874|work=[[The Irish Times]]|date=27 March 2014|accessdate=27 July 2015}}</ref> 17 ဒီဇင်ဘာလ 2014 တွင်, Harris ကအဆိုပါနွေဦး / နွေရာသီ 2015 ရာသီအတွက်၎င်း၏ယောက်ျားရဲ့အတွင်းခံအဝတ်အစားလိုင်းများအတွက် Emporio Armani ၏သစ်ကိုမျက်နှာအဖြစ်ကြေညာခဲ့သည်။ သူလည်း Emporio Armani ရဲ့မျက်မှန်နဲ့နာရီစုဆောင်းမှု၏ကမ္ဘာတစ်ဝန်းထောက်ခံစာအမည်ရှိခဲ့သည်။ အဆိုပါအနက်ရောင်နှင့်အဖြူရောင်ကမ်ပိန်းဓာတ်ပုံဆရာ Boo ဂျော့ခ်ျများက Los Angeles မှာပစ်သတ်ခံခဲ့ရသည်။ Harris ကသူတို့ရဲ့ Emporio Armani ရဲ့ကျဆုံးခြင်း / ဆောင်းရာသီ 2015/2016 မဲဆွယ်စည်းရုံးရေးများအတွက်အမှတ်တံဆိပ်အတွင်းခံအဝတ်အစားလိုင်း, မျက်မှန်နှင့်လက်ပတ်နာရီလိုင်း၏မျက်နှာကိုအဖြစ်ပြန်လာ၏။ Lachlan Bailey တို့ကသေနတ်ဖြင့်ပစ်ခတ်အဆိုပါပုံများ, ဇူလိုင်လ 2015 ခုနှစ်တွင်ဖြန့်ချိခဲ့ကြသည်။.<ref>[http://www.harpersbazaar.co.uk/fashion/fashion-news/the-best-autumn-winter-15-campaigns#slide-2 "THE AUTUMN/WINTER 2015 FASHION CAMPAIGNS"]. </ref> == လုပ်ငန်းများ == မတ်လ 2010 ခုနှစ်တွင် Harris ကသူ၏ကိုယ်ပိုင်အချည်းနှီးသောတံဆိပ်, Fly မျက်လုံး Records ကိုစတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ တံဆိပ်ရဲ့လွှတ်ပေးအများစုမှာ EDM အမျိုးအစားပိုင်။ 2014 ခုနှစ်တွင်တံဆိပ်ကို Sony / ATV ဂီတထုတ်ဝေရေးနဲ့မိတ်ဖက်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းအဲဒီနှစ်, Harris ကခုန်တံဆိပ် deconstruct လုပ်ရန်မှတ်တမ်းမှာအနုပညာရှင်နှင့် repertoire အဖွဲ့၏ဦးခေါင်းအဖြစ်ခန့်အပ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ <ref>{{Cite web|url=http://www.completemusicupdate.com/article/calvin-harris-to-be-deconstruction-ar-man/|title=Calvin Harris to be Deconstruction A&R man|accessdate=8 October 2015|archive-date=5 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230405010809/https://completemusicupdate.com/article/calvin-harris-to-be-deconstruction-ar-man/}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://defected.com/news/calvin-harris-to-ar-deconstruction/|title=Calvin Harris to A&R Deconstruction|publisher=[[Defected Records]]|accessdate=8 October 2015|archive-date=17 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117030522/http://defected.com/news/calvin-harris-to-ar-deconstruction/}}</ref> Encore သဲသောင်ပြင်ကလပ်, လက်နက်ချနှင့် XS နိုက်ကလပ်: 2012 အစောပိုင်း၌, Harris ကဇိမ်ခံအပန်းဖြေစခန်းရဲ့နည်းလမ်းသုံးခုမှာအရင်ဖျော်ဖြေပါဝင်သည်ရာ Wynn Las Vegas မှာအတူတစ်ဦးသီးသန့် DJ သမားနေထိုင်ခွင့်စာချုပ်လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ 2013 ခုနှစ်ဖေဖော်ဝါရီလမှာတော့ Harris ကအဘူဒါဘီပိုင်ဧညျ့ကုမ္ပဏီ Las Vegas မှာ Hakkasan Group နဲ့ပထမဦးဆုံးသီးသန့်နေထိုင်သူ DJ သမားအဖြစ်လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ အဆိုပါ 20 လကြာနေထိုင်သူ့ကို MGM Grand ရဲ့စိုစွတ်သမ္မတနိုင်ငံမှာ MGM Grand ရဲ့ Hakkasan နိုက်ကလပ်မှာ 46 ရက်စွဲများအဖြစ် 22 အပိုဆောင်းအရင်ဖျော်ဖြေကစားမြင်တော်မူ၏။ ဇန်နဝါရီလ 2015 ခုနှစ်မှာသူဟာအုပ်စု၏ Las Vegas နေရာများ (Hakkasan နိုက်ကလပ်, စိုစွတ်သမ္မတနိုင်ငံကဲသာဘုရင်နန်းတော်မှာ Omnia နိုက်ကလပ်) ၏သုံးခုမှာ Resident ပါဝင်သောသုံးပိုပြီးနှစ်ပေါင်းများအတွက် Hakkasan အုပ်စုတစ်စုနဲ့သူ့ရဲ့မိတ်ဖက်တိုးချဲ့။ Harris ကလည်းတစ်ကမ္ဘာလုံး၎င်း၏စားသောက်ဆိုင်, နိုက်ကလပ်နှင့်ဟိုတယ်များများအတွက် Group ၏ဂီတအတိုင်ပင်ခံအဖြစ်ဆောင်ရွက်ပါသည်။ <ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/newsbeat/article/31002236/calvin-harris-bags-new-las-vegas-deal-with-hakkasan-group|title=Calvin Harris bags new Las Vegas deal with Hakkasan Group|date=27 January 2015|publisher=BBC|accessdate=29 July 2015}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.hakkasangroup.com/hakkasan-group-signs-calvin-harris-exclusive-three-year-partnership/|title=HAKKASAN GROUP SIGNS CALVIN HARRIS TO EXCLUSIVE THREE-YEAR PARTNERSHIP|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150206075803/http://www.hakkasangroup.com/hakkasan-group-signs-calvin-harris-exclusive-three-year-partnership/|archivedate=2015-02-06|date=27 January 2015|work=Hakkasan Group|accessdate=29 July 2015}}</ref> မတ်လ 2015 30 ရက်တွင်, Harris ကဂီတကို streaming service ကိုဒီရေအတွက်, အမျိုးမျိုးသောသည်အခြားဂီတအနုပညာရှင်များနှင့်အတူတစ် Co-ပိုင်ရှင်အဖြစ်ကြေညာခဲ့သည်။ အဆိုပါဝန်ဆောင်မှုကို Lossless အသံနှင့်မြင့်မားနှင့်အဓိပ္ပာယ်သီချင်းဗီဒီယိုများအတွက်အထူးပြုသည်။ rapper Jay-Z Beyonce နဲ့ Jay-Z, (ထိုကဲ့သို့သောအခြားသူတွေအကြား Kanye West, Beyonce, မက်ဒေါနား, ခရစ်မာတင်, နစ်ကီမီ, ကဲ့သို့) 16 အနုပညာရှင်သက်ဆိုင်သူများ Co-ကိုယ်ပိုင်အပါအဝင် 2015 ခုနှစ်ပထမသုံးလပတ်အတွက်, ဒီရေ, Aspiro ၏မိခင်ကုမ္ပဏီဝယ်ယူ အများစုဟာ 3% အစုရှယ်ယာရှယ်ယာပိုင်ဆိုင်နှင့်အတူဒီရေ။ တစ်ခုလုံးကိုအနုပညာရှင်ပိုင်ဆိုင်သော streaming ဝန်ဆောင်မှုရှိခြင်း၏စိတ်ကူးကလက်ရှိဂီတစက်မှုလုပ်ငန်းအတွင်း streaming များအတွက်တိုးမြှင့်ဝယ်လိုအားလိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင်ရန်နှင့်ထိုကဲ့သို့သောအိုင်ယာလန်သမ္မတဟောင်း Mary Robinson သူတို့ရဲ့အနိမ့်ပေးချေမှုများအတွက်ဝေဖန်ခဲ့ကြရသော Spotify ကဲ့သို့သောအခြားအ streaming များဝန်ဆောင်မှုများကိုအပြိုင်ပါဝင်ပတ်သက်သူတွေကိုအသုံးပြုနေသူများကဖန်တီးခဲ့ပါတယ်။ <ref>{{Cite web|url=http://www.mirror.co.uk/news/ampp3d/how-much-money-musicians-out-4650474|title=How much money DO musicians get out of Spotify?|last=Goodway|first=Frankie|date=18 November 2014|work=Daily Mirror|accessdate=26 July 2015}}</ref> == ပရဟိတ == စက်တင်ဘာလ 2007 ခုနှစ်တွင် Harris ကကန်ဒန်းမြို့, လန်ဒန်မှာရှိတဲ့ KOKO နိုက်ကလပ်မှာရှင်သန်နေသော Miserables ဆန့်ကျင်ရေးလှုပ်ရှားမှုများ၏အကူအညီထဲမှာ "လူငယ်လည်းယိုယွင်း" ဟုမေတ္တာဖြစ်ရပ်အတွက်ဖျော်ဖြေခဲ့ပါတယ်။ အဆိုပါဖြစ်ရပ် UK ရှိလူတို့တွင်လူငယ်သတ်သေ၏ကိစ္စကိုအာရုံစိုက်မိဖို့နဲ့မေတ္တာများအတွက်အသိအမြင်နှင့်ငွေပြုစုပျိုးထောင်ဖို့ရည်ရွယ်။ 2008 ခုနှစ်တွင်သူ Shelter ရဲ့မဲဆွယ်စည်းရုံးရေးစကော့တလန်အတွက်အိုးမဲ့အိမ်မဲ့များနှင့်မကောင်းတဲ့အိုးအိမ်အဆုံးသတ် pledges ထားတဲ့ "Hometime စကော့တလန်" ထောက်ခံခဲ့ကြသည်။ 2010 ခုနှစ်တွင် Harris ကအဆိုပါသိုးထိန်းရဲ့ဘုရ်ှအင်ပါယာ, လန်ဒန်မှာအရပျကိုလုယူသော (La Roux နှင့် Kasabian အတူ) ကစစ်ပွဲကလေး၏ Post-Brit Awards ဆုပေးပွဲပြပွဲများတွင်တိုက်ရိုက်ဖျော်ဖြေခဲ့ပါတယ်။ အဆိုပါဖြစ်ရပ်စစ်ဇုန်များတွင်အကြမ်းဖက်မှုများကြောင့်ထိခိုက်ကလေးများအပေါ်ရန်ပုံငွေများနှင့်အများပြည်သူအသိပညာထမြောက်တော်မူ။.<ref name="War child">{{Cite news|title=post-BRITS gig 2010|url=http://www.warchild.org.uk/music/live-music/brits-gig-2010|accessdate=2 August 2015|archivedate=5 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111005215608/http://www.warchild.org.uk/music/live-music/brits-gig-2010}}</ref><ref>{{Cite news|title=Take That to headline War Child and O2 BRIT Awards Show|url=http://news.o2.co.uk/?press-release=take-that-to-headline-war-child-and-o2-brit-awards-show|work=[[O2 (United Kingdom)|O2]]|date=19 January 2015|accessdate=2 August 2015}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီလ 2012 ခုနှစ်, Harris ကပြပွဲကနေအားလုံးရရှိသောအဆိုပါကလေးဆေးရုံ Los Angeles မြို့မှာကလေးများအရိုးအထူးကုစင်တာတွင်သွားနှင့်အတူတစ်ဦးမေတ္တာဖျော်ဖြေပွဲမှာဖျော်ဖြေဖို့ (Rihanna နှင့် Coldplay အပါအဝင်) အခြားအနုပညာရှင်တွေအတူတက်ပူးပေါင်း။ နိုဝင်ဘာလ 2012 ခုနှစ်, Harris က AIDS ရောဂါအခမဲ့မျိုးဆက်များအတွက်တိုက်ပွဲအပေါ်သိရှိလာစေရေးအတွက်ရည်ရွယ်ခဲ့သည့် Anti-AIDS ဝေဒနာရှင်များအတွက်ကုန်ပစ္စည်းနီနှင့်အတူ ပူးပေါင်း. Tiëstoရဲ့စုစည်းအယ်လ်ဘမ် Dance (အနီရောင်) Save ကိုဘဝပုံစံမှအတော်ကြာသီချင်းတွေကိုလှူဒါန်းခဲ့သည်။ Harris ကအယ်လ်ဘမ်နှင့်ဖြစ်ရပ်နှစ်ခုလုံးအနေဖြင့်အဆိုပါရရှိသောအကြောင်းရင်းအဘို့လှူဒါန်းခဲ့ကြသည်ဒီဇင်ဘာလ 2012 ခုနှစ် 1 ရက်နေ့တွင်ကမ္ဘာ့အေအိုင်ဒီအက်စ်နေ့တွင်ရာအရပျလုယူသောမဲလ်ဘုန်းမြို့ဩစတြေးလျအတွက် Stereosonic ဂီတပွဲတော်တစ်ခုကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာတိုက်ရိုက်စီးပါဝင်ခဲ့။.<ref name="RED">{{Cite web|url=http://www.red.org/en/learn/tiesto-and-red-set-the-world-alight-as-fans-around-the-globe-dance-red-save|title=Press|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151002101603/http://www.red.org/en/learn/tiesto-and-red-set-the-world-alight-as-fans-around-the-globe-dance-red-save|archivedate=2015-10-02|publisher=RED.org|accessdate=1 August 2015}}</ref> == ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝ == Harris က, Harris ကရက်စွဲပါအမေရိကန်အဆိုတော်တေလာဆွစ်ဖ်ဇွန်လ 2016 မတ်လ 2015 မှစ. 2013 ခုနှစ်ဧပြီလကနေဇွန်လ 2014. သည်အထိဗြိတိန်အဆိုတော် Rita Ora ရက်စွဲပါ။.<ref>{{Cite web|url=http://www.people.com/article/taylor-swift-calvin-harris-holding-hands-photo|title=Taylor Swift dating Calvin Harris|work=People|accessdate=24 May 2015}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.usmagazine.com/celebrity-news/news/taylor-swift-dating-calvin-harris-new-romance-details-201514|title=Taylor Swift Is Dating Calvin Harris: Details on Their New Romance|last=Lee|first=Esther|date=1 April 2015|work=Us Weekly|accessdate=24 May 2015}}</ref> == List of Albums == * ငါဒစ္စကိုဖန်တီး (2007) * တနင်္ဂနွေအဘို့အဆင်သင့် (2009)  * 18 လ (2012) * motion (2014) * funk WAV Vol လျော့နည်းခဲ့။ 1 (2017)<br> == ဆုပေးပွဲနှင့်အမည်စာရင်း == == ကိုးကား == {{Reflist|colwidth=30em}} [[Category:၁၉၈၄ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] b6l8koirtugn28jewjts9gowol0gvu0 မြန်မာ့ဗိသုကာ 0 83067 1054977 1054166 2026-09-24T02:52:03Z InternetArchiveBot 61272 Adding 1 book for [[ဝီကီပီးဒီးယား:စိစစ်အတည်ပြုခံနိုင်မှု]] (20260923sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1054977 wikitext text/x-wiki [[File:Gawdawpalin Temple Bagan Myanmar.jpg|thumb|350x350px|[[ပုဂံ]]ဒေသရှိ [[ကန်တော့ပလ္လင်ဘုရား]]၊ ၁၂ ရာစုတွင် တည်ခဲ့သည်။]] '''မြန်မာ့ဗိသုကာ''' သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ သမိုင်း၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ လူမှုဘဝနှင့် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုတို့ပေါ်တွင် အခြေခံ၍ တိုးတက်ထွန်းကားလာခဲ့သော အနုပညာနှင့် အဆောက်အအုံ ဆောက်လုပ်ရေး နည်းပညာရပ် ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့ဗိသုကာတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ စေတီပုထိုးများ၊ ကျောင်းကန်များ၊ သိမ်တော်များနှင့် နန်းတွင်း ဗိသုကာ လက်ရာများ အဓိက ပါဝင်ပြီး ဒေသတွင်းယဉ်ကျေးမှုများ၊ ဒေသန္တရ လက်ရာများနှင့် ပေါင်းစပ်ကာ သီးသန့် ဟန်ပန်းတစ်ခုအဖြစ် ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်။<ref name="Strachan">Strachan, Paul. (1989). ''Imperial Pagan: Art and Architecture of Burma''. University of Hawaii Press.</ref> == သမိုင်းနှင့် လွှမ်းမိုးမှုများ == === အစောပိုင်း အိန္ဒိယ၏ လွှမ်းမိုးမှုများ === [[File:20160810 Bawbawgyi Pogoda Sri Ksetra Pyay Myanmar 9260.jpg|thumb|225px|ဘောဘောကြီး စေတီတော်သည် ပျူပုံစံ ရေအိုးမှောက် ပုံသဏ္ဌာန်ဖြင့် တည်ထားပြီး [[သရေခေတ္တရာ|သရေခေတ္တရာ မြို့ဟောင်း]]တွင် တည်ရှိသည်။]] [[ပျူခေတ်]] ကာလ (အေဒီ ၁ ရာစု – ၉ ရာစု) တွင် စေတီတော်များ တည်ဆောက်မှုကို အလေးပေးခဲ့သည်။ စေတီတော်များသည် ဆလင်ဒါ သို့မဟုတ် ရေအိုးမှောက် ပုံစံများ ဖြစ်ကြပြီး တစ်ခါတရံ ထီးတော်များ ပါရှိကြသည်။<ref>{{Cite book |title=Stupas and Stupa-Shrines |last=Myer |first=Prudence R. |year=1961 |journal=Artibus Asiae |volume=24 |issue=1 |pages=25–42}}</ref> မြန်မာ့ဗိသုကာသည် ရှေးခေတ် အိန္ဒိယ ယဉ်ကျေးမှုများ လွှမ်းမိုးလျက် ရှိသည်ကို ပထမဆုံးသော နေထိုင်သူများ၏ ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ အနုပညာ အဆောက်အအုံများကို ကြည့်ခြင်းဖြင့် သိနိုင်သည်။<ref name=worldbook>{{Cite book |title=Myanmar |publisher=World Book Inc. |year=2016 |location=Chicago |chapter=Art}}</ref> သရေခေတ္တရာရှိ [[ဘောဘောကြီးစေတီ]]၊ [[ဘုရားကြီးစေတီ]] နှင့် [[ပုထိုးကြီးစေတီ]] တို့သည် အိန္ဒိယ အရှေ့ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ စေတီပုံစံများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကို တွေ့ရပြီး မြန်မာ့စေတီ ဗိသုကာ၏ မူလ ပုံသဏ္ဌာန်များ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Moore2007">{{Cite book |last=Moore |first=Elizabeth H. |title=Early Landscapes of Myanmar |publisher=River Books |year=2007 |isbn=974-9863-31-3}}</ref> === ပုဂံခေတ်ကာလ (၁၁ ရာစု – ၁၃ ရာစု) === {{multiple image | align = right | direction = vertical | header_align = centre | header = | image1 = Plan of Ananda Temple Myanmar2.jpg | width1 = 220 | alt1 = အာနန္ဒာဘုရား၏ ပလန် | caption1 = [[အာနန္ဒာဘုရား]]၏ ကြမ်းခင်းပုံစံ (Ground Plan) | image2 = Plan of Ananda Temple Myanmar.jpg | width2 = 220 | alt2 = အာနန္ဒာဘုရား၏ ဘေးတိုက်ပုံစံ | caption2 = အာနန္ဒာဘုရား၏ ဘေးတိုက်ပုံစံ (Elevation Plan) }} ၉ ရာစုတွင် ဗမာလူမျိုးတို့သည် [[ပုဂံ]]ကို ဗဟိုပြုလျက် မင်းဆက်တစ်ဆက်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ပုဂံမင်းဆက်၏ ၁၁ ဆက်မြောက်မင်း ဖြစ်သည့် [[အနော်ရထာ]]သည် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းနှင့် အစွန်အဖျား ဒေသများကို ပေါင်းစည်းကာ ပုဂံအင်ပါယာကို ထူထောင်ခဲ့သည်။ ၁၁ ရာစုမှ ၁၃ ရာစုအလယ်အထိ ပုဂံ၌ စေတီပုထိုး၊ ဂူကျောင်းပေါင်း ၁၀,၀၀၀ ကျော်ကို တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ယနေ့ထက်ထိ ၃,၀၀၀ ကျော် ကျန်ရှိနေသေးသည်။<ref name="auto">{{Cite book |title=Myanmar |publisher=World Book, Inc. |year=2016 |location=Chicago |chapter=The Pagan Kingdom}}</ref> ပုဂံခေတ် ဗိသုကာသည် အုတ်ကွေးပေါင်းကူးစနစ် ကို ဆန်းသစ်စွာ အသုံးပြုခဲ့ပြီး အိန္ဒိယ ရေစက်လက်ရာများနှင့် ဒေသန္တရ လက်ရာများကို ပေါင်းစပ်ထားသည်။ အဓိကအားဖြင့် စေတီနှင့် အာရုံခံမုခ် လှိုဏ်များပါဝင်သော ဂူကျောင်း ဟူ၍ ပုံစံနှစ်မျိုး ခွဲခြားနိုင်သည်။ [[ကျန်စစ်သား]] မင်းလက်ထက်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သော [[အာနန္ဒာဘုရား]] သည် ဂူကျောင်း ဗိသုကာ၏ အထွဋ်အထိပ် ရောက်ရှိခဲ့သော လက်ရာဖြစ်ပြီး အလင်းရောင် အဝင်အထွက် ရရှိအောင် ဖန်တီးထားသည့် လေဝင်လေထွက် စနစ်များမှာ ပြိုင်ဘက်ကင်းလှသည်။<ref name="Strachan1989">{{Cite book |last=Strachan |first=Paul |title=Imperial Pagan: Art and Architecture of Burma |url=https://archive.org/details/imperialpaganart0000stra |publisher=University of Hawaii Press |year=1989 |isbn=0-8248-1325-1}}</ref> {{Gallery |lines=4 |File:Bagan 131.jpg|ပုဂံရှိ [[သဗ္ဗညုဘုရား]]၊ ၁၂ ရာစုအလယ်တွင် အလောင်းစည်သူမင်း တည်သည်။ |File:Dhamma Yan Gyi, Pagan 0181.jpg|ပုဂံရှိ ဘုရားများတွင် အုတ်စီလက်ရာ အကောင်းဆုံးဖြစ်သည့် [[ဓမ္မရံကြီးဘုရား]] |File:Htilominlo-Bagan-Myanmar-12-gje.jpg|[[ထီးလိုမင်းလိုဘုရား]]ရှိ အသေးစိတ် လက်ရာမြောက် သရွတ်နု |File:Le dernier repas avant l'Éveil.JPG|[[မြင်းကပါ ဂူပြောက်ကြီးဘုရား]]ရှိအက္ခရာများနှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများ }} === အင်းဝ၊ တောင်ငူနှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ် (၁၄ ရာစု – ၁၉ ရာစု) === ပုဂံခေတ် ပျက်သုဉ်းပြီးနောက်ပိုင်း ခေတ်အဆက်ဆက်တွင် အုတ်ဗိသုကာ ထက် သစ်သား ဗိသုကာ အနုပညာ အလွန် ထွန်းကားလာခဲ့သည်။ [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]] တွင် မြန်မာ့ရိုးရာ သစ်သား ဗိသုကာ၏ အမြင့်ဆုံး အဆင့်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref name="Fraser2001">{{Cite book |last=Fraser-Lu |first=Sylvia |title=Splendour in Wood: The Buddhist Monasteries of Burma |url=https://archive.org/details/splendourinwoodb0000sylv |publisher=Weatherhill |year=2001 |isbn=0-8348-0493-6}}</ref> နန်းတွင်းနှင့် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း ဗိသုကာတွင် ကျွန်းသစ်များကို အဓိက အသုံးပြု၍ ပြာသာဒ် အဆင့်ဆင့်၊ စုလစ်မွမ်းချွန်များ၊ ဘာသာရေးနှင့် ရိုးရာဒဏ္ဍာရီပုံစံ ပန်းပုရုပ်များကို ထုဆစ်ခဲ့ကြသည်။ [[မန္တလေး နန်းတော်]]၊ မန္တလေးရှိ [[ရွှေနန်းတော်ကျောင်း]] နှင့် အင်းဝရှိ [[မဟာအောင်မြေဘုံသာကျောင်း]] (အုတ်ကျောင်း) တို့သည် ဤခေတ်ကာလ၏ ပြိုင်ဘက်ကင်း အနုပညာများကို ပြသနေသည်။ပုဂံခေတ်၏ ခေါင်းလောင်းပုံ ရိုးရိုးမှ ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် ဖောင်းရစ်၊ ကြာမှောက် ကြာလှန်၊ ငှက်ပျောဖူး အချိုးအစားများ ပိုမို သွယ်လျ လှပလာပြီး ရွှေတိဂုံစေတီတော်၏ လက်ရှိ ပုံသဏ္ဌာန်မှာ ကုန်းဘောင်ခေတ် [[ဆင်ဖြူရှင်မင်း]] လက်ထက် ပြင်ဆင် မွမ်းမံခဲ့သော အချိုးအစား ဖြစ်သည်။<ref name="ThanTun2002">{{Cite book |last=သန်းထွန်း |first=ဒေါက်တာ |title=မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု သမိုင်း |publisher=သံလွင်စာပေ |year=2002}}</ref> === ကိုလိုနီခေတ် (၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်း – ၂၀ ရာစုအလယ်) === {{double image |right |Secretariat Building, Yangon.jpg |200 |Rangoon Government House.jpg |220 |ရန်ကုန်မြို့ရှိ အတွင်းဝန်များရုံး (ဝန်ကြီးများရုံး) နှင့် သမ္မတအိမ်တော် (ဟောင်း) တို့သည် ကိုလိုနီခေတ် ဗိသုကာလက်ရာများ ဖြစ်ကြသည်။}} ၁၈၈၀ ခုနှစ်များ ဆုံးခါနီးတွင် မြန်မာသည် ဗြိတိသျှအင်ပါယာ၏ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်ခဲ့သည်။ နယ်ချဲ့များ ရောက်ရှိလာခြင်းနှင့်အတူ အနောက်တိုင်း ဗိသုကာဟန်များ ပါဝင်လာခဲ့ပြီး ရန်ကုန်သည် ကိုလိုနီတို့၏ မြို့တော် ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name=":0">{{Cite book |last=Seekins |first=Donald M. |title=A Sacred and Public Space: Politics, Religion and the Use of Ekraj in Post-Colonial Burma |publisher=Meio University |year=2009 |pages=1}}</ref> ကိုလိုနီတို့သည် ကြီးမားသည့် အဆောက်အဦတို့ကို မြို့တော်တွင် တည်ဆောက်ကြသည်။<ref>{{Cite book |title=Myanmar |publisher=World Book, Inc. |year=2016 |chapter=The Konbaung Dynasty and the Anglo-Saxon Burmese Wars}}</ref> ရန်ကုန်မြို့၏ စီးပွားရေးအတွက် အချက်အချာဖြစ်သည့် ရန်ကုန်မြစ်တစ်လျှောက်နှင့် မြို့လယ်ခေါင်တို့တွင် ကိုလိုနီ အဆောက်အဦများစွာ တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့တွင် ဝိတိုရိယန် (Victorian)၊ နီယို-ဂန္ထဝင် (Neo-Classical) နှင့် ကွန်းကရစ် ပေါင်းစပ်လက်ရာများ ပါဝင်သည်။ ဗြိတိသျှ အုပ်ချုပ်ရေးအတွက် [[အတွင်းဝန်များရုံး]] ကို ၁၈၈၉ ခုနှစ်မှ စတင်ကာ အဆင့်ဆင့် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ အခြား မြို့လယ်တွင် တည်ရှိသည့် မြို့တော်ခန်းမ (မြန်မာ့ရိုးရာ ပြာသာဒ် မွမ်းချွန်များနှင့် အနောက်တိုင်း ဒီဇိုင်း ပေါင်းစပ်ထားသော လက်ရာ)၊ [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းဈေး|ဗိုလ်ချုပ်ဈေး]] (ယခင်က စကော့ဈေး)၊ Aviet နှင့် Tigran Sarkie တို့ တည်ဆောက်ခဲ့သည့် [[Strand Hotel| Strand ဟိုတယ်]] နှင့် [[တရားလွှတ်တော်ချုပ်ရုံး (ရန်ကုန်)|တရားလွှတ်တော်ချုပ်ရုံး]] အစရှိသည်တို့သည် ကိုလိုနီခေတ်၏ ထင်ရှားသော အဆောက်အဦများပင် ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite journal |last=Seekins |first=Donald M. |title=The State and the City: 1988 and the Transformation of Rangoon |url=https://archive.org/details/sim_pacific-affairs_summer-2005_78_2/page/257 |journal=Pacific Affairs |volume=78 |issue=2 |year=2005 |pages=257–275}}</ref> ==အထင်ကရ ဗိသုကာလက်ရာများ== ===ရွှေတိဂုံစေတီတော်=== [[File:Shwedagon Pagoda 2017.jpg|thumb|ရန်ကုန်မြို့ရှိ ရွှေတိဂုံစေတီတော်]] ရန်ကုန်မြို့ရှိ ရွှေတိဂုံစေတီတော်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့၏ အဓိကနေရာလည်း ဖြစ်၏။ စေတီတော်သည် ၉၉.၄ မီတာ အမြင့် ရှိ၏။ <ref name=":0" />စေတီတော်သည် ရွှေဆိုင်းရွှေပြားတို့ဖြင့် ခြယ်သကာရံထား၏။<ref name="Seekins 5">{{Cite journal|last=Seekins|first=|date=|title=A Sacred and Public Place|url=|journal=Meio University|volume=|pages=5}}</ref> အရံစေတီတော်ကလေးများသည် စေတီတော်ကြီးအား ဝန်းရံထားပြီး စိန်ဖူးတော်များလည်း ပါရှိ၏။<ref name="Seekins 5"/> လေးနှစ်မှ ငါးနှစ်ကြာတိုင်း ရွှေများကို ပြင်ဆင်မွမ်းမံမှုများ ပြုလုပ်၏။ စေတီတော်ကို ထေရဝါဒဗုဒ္ဓအဖွဲ့မှတည်ဆောက်ထားပြီး ဂေါတမဘုရားရှင်၏ ဆံတော်လည်း ဌာပနာထားသည်။<ref>{{Cite journal|last=Edwards|title=Grounds for protest|journal=The Institute of Postcolonial Studies|pages=197}}</ref><ref name="Seekins 2">{{Cite journal|last=Seekins|first=|date=|title=A Sacred and Public Place|url=|journal=Meio University|volume=|pages=2}}</ref> ===မန္တလေးနန်းတော်=== [[File:Great Audience Hall, Mandalay.jpg|thumb|၁၉၀၃ ခုနှစ်၊ မန္တလေးနန်းတော် အစည်းအဝေးခန်းမ]] မန္တလေးနန်းတော်သည် သစ်သားဖြင့် ပြုလုပ်သည့် မြန်မာ့ဗိသုကာလက်ရာများတွင် အခြေခံကျသည့် တစ်ခုဖြစ်၏။ နန်းတော်သည် အတွင်းပိုင်းနေရာများထက် အပြင်ပိုင်းနေရာများက ပိုမို၍ ကြည့်လို့ကောင်းသည်။<ref>{{Cite journal|last=Moore|title=The Reconstruction of Mandalay Palace|url=|journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London|pages=349}}</ref> ၁၈၅၀ ခုနှစ်များ နောက်ပိုင်းတိုင်အောင် မဆောက်သေးသော်လည်း နန်းတော်၏ အလယ်ပိုင်းနှင့် နန်းတော်၏ ဂိတ်များသည် ပျူခေတ်အစောပိုင်းကာလများ၏ လက္ခဏာများ ရှိနေသည်။<ref>{{Cite journal|last=Moore|title=The Reconstruction of Mandalay Palace|url=|journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London|pages=339}}</ref> ၁၁ ရာစုကာလ ပုဂံခေတ် သစ်သားဖြင့် တည်ဆောက်သည့် ဗိသုကာလက်ရာများကို မန္တလေးနန်းတော်တွင် တွေ့နိုင်သည်။ == ဗိသုကာ အသွင်အပြင်များ == === သရွတ်နုနှင့် သစ်သားပန်းပု === [[File:Shwenandaw Kyaung, Mandalay 06.jpg|thumb|[[မန္တလေး]]ရှိ [[ရွှေနန်းတော်ကျောင်း]]၏ ပြိုင်ဘက်ကင်း ကျွန်းသစ်ပန်းပု လက်ရာများ]] သရွတ်နု ပြုလုပ်သည့် အနုပညာသည် [[ပုဂံခေတ်]] တည်ဆောက်ရေး လက်ရာများတွင် စတင်၍ ခိုင်မာစွာ တွေ့ရှိရသည်။ စေတီပုထိုးများနှင့် ဂူကျောင်းများ၏ အပြင်ဘက် မုခ်ခေါင်းများ၊ စိန်းမုခ်များနှင့် နံရံဂဝံမုခ်များတွင် ဘီလူးမုခ်၊ ကင်းနဒီ/ကင်းနရာ နှင့် ကနုတ်ပန်းအနုလက်ရာများကို သရွတ်နုဖြင့် သေချာစွာ မွမ်းမံခဲ့ကြသည်။ မန္တလေးခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ် ဗိသုကာများတွင်လည်း အုတ်ကျောင်းများနှင့် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများ၌ သရွတ်နု အနုပညာကို အဆင့်မြင့်စွာ ဆက်လက် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref name="Moore1993">{{Cite journal |last=Moore |first=Elizabeth |title=The Reconstruction of Mandalay Palace: An Interim Report on Aspects of Design and Material Culture |journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London |volume=56 |issue=2 |year=1993 |pages=335–350 |doi=10.1017/S0041977X0000553X}}</ref> သစ်သားဖြင့် ဗိသုကာလက်ရာများ လုပ်ဆောင်ခြင်း (သစ်သားပန်းပု / ရိုးရာပန်းပု) သည် မြန်မာတို့၏ အလွန် ထင်ရှားသော ရိုးရာ အနုပညာတစ်ခုဖြစ်ပြီး နှစ်ပေါင်း ရာနှင့်ချီ၍ ရှင်သန် ထွန်းကားခဲ့သည်။ မြန်မာတို့သည် နန်းတော်များ၊ ပြာသာဒ်များနှင့် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများကို ကျွန်းသစ်များဖြင့် ဆောက်လုပ်ကာ စုလစ်မွမ်းချွန်များ၊ တံကဲများ၊ စိန်းမုခ်များနှင့် ဗုဒ္ဓဝင်ဆိုင်ရာ ပန်းပုရုပ်တုများကို အသေးစိတ် ထုဆစ်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် မြန်မာနိုင်ငံ၏ စိုစွတ်သော အပူပိုင်းဒေသ ရာသီဥတု၊ မီးဘေးအန္တရာယ်နှင့် စစ်ဘေးစစ်ဒဏ်များကြောင့် ရှေးဟောင်း သစ်သား ဗိသုကာ အများအပြားမှာ ပျက်စီးခဲ့ရပြီး ပြန်လည် တည်ဆောက်မှုများကို အစဉ်အဆက် ပြုလုပ်ခဲ့ကြရသည်။<ref name="Moore1993" /><ref name="Fraser2001">{{Cite book |last=Fraser-Lu |first=Sylvia |title=Splendour in Wood: The Buddhist Monasteries of Burma |url=https://archive.org/details/splendourinwoodb0000sylv |publisher=Weatherhill |year=2001 |isbn=0-8348-0493-6}}</ref> === ရွှေအသုံးပြုခြင်း === စေတီပုထိုးများနှင့် ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ရွှေဆိုင်းများ ကပ်လှူခြင်း၊ ရွှေဆေးများ သုတ်လိမ်းခြင်းသည် မြန်မာ့ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဗိသုကာ၏ ထူးခြားသည့် အဓိက အသွင်အပြင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဘုရားစေတီတော်များတွင် ရွှေကပ်လှူခြင်းသည် မြတ်စွာဘုရားအား ပူဇော်သော ကုသိုလ်ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည့်အပြင် ရာသီဥတုဒဏ်မှ အုတ်နှင့် သရွတ်နုများကို ကာကွယ်ပေးသည့် ထိန်းသိမ်းမှု အခန်းကဏ္ဍမှလည်း ပါဝင်သည်။<ref name="Stadtner2011">{{Cite book |last=Stadtner |first=Donald M. |title=Sacred Sites of Burma: Myth and Folklore in an Evolving Spiritual Realm |url=https://archive.org/details/sacredsitesofbur0000stad |publisher=River Books |year=2011 |isbn=978-9749863602}}</ref> ရွှေဆိုင်းများ ကပ်လှူ၍ ရွှေရောင်ဝင်းမှေ့လျက်ရှိသော ထင်ရှားသည့် ဘုရားစေတီတော်များတွင် [[ဗူးဘုရား]]၊ [[ရွှေတိဂုံစေတီတော်]]၊ [[ရွှေစည်းခုံစေတီတော်]]၊ [[လောကနန္ဒာဘုရား]] တို့သည် အဓိက သာဓကများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Seekins2006">{{Cite book |last=Seekins |first=Donald M. |title=Historical Dictionary of Burma (Myanmar) |publisher=Scarecrow Press |year=2006 |isbn=978-0810854765 |pages=377}}</ref> ==ဗိသုကာလက်ရာများကို ထိခိုက်မှုများ== ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဗိသုကာအမွေအနှစ်များစွာသည် စစ်ဘေးစစ်ဒဏ်ကြောင့် ပျက်စီးဆုံးရှုံး ခဲ့ရသည်။ စစ်ပွဲ၏ အဆုံးပိုင်းကာလတွင် မန္တလေးနန်းတော်သည် မီးလောင်မှုကြောင့် ပျက်စီးခဲ့သည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများသမဂ္ဂအဆောက်အဦကို ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။ ၁၉၈၀ နောက်ပိုင်းကတည်းက များစွာသော ကိုလိုနီခေတ်အဆောက်အဦတို့သည် အသစ်ပြန်လည်တည်ဆောက်ရန်အတွက် ဖြိုဖျက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite journal|last=Seekins|title=The State and the City|url=|journal=Pacific Affairs|pages=258}}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:မြန်မာ့ ယဉ်ကျေးမှု]] [[Category:နိုင်ငံအလိုက် ဗိသုကာ]] 4hd8o19wrq70t3jgb5n0gkupod426io ထွန်းမြင့်နိုင် 0 87931 1055028 843535 2026-09-24T09:22:55Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1055028 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = စတီဗင်လော | honorific_suffix = | image = | image_size = | alt = | caption = | native_name = ထွန်းမြင့်နိုင်(စတီဗင်လော) | native_name_lang = my | birth_name = ထွန်းမြင့်နိုင် | birth_date = {{Birth date and age|1958|5|15|df=y}}<br/> {{birth date and age|1960|8|27|df=y}} ဟုလည်း ဖော်ပြ | birth_place = | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | residence = | nationality = မြန်မာ(ကိုးကန့်လူမျိုး ) | other_names =ထွန်းမြင့်နိုင်<br/>Lo Ping Zhong (罗秉忠<ref>{{cite news|title=临沧市委书记孙青友会见罗秉忠|url=http://news.xinhuanet.com/local/2016-04/20/c_135296739.htm|publisher=[[Xinhua News Agency]]|date=2016-04-20|accessdate=2017-08-28|language=zh-cn|archive-date=28 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170828225120/http://news.xinhuanet.com/local/2016-04/20/c_135296739.htm|url-status=dead}}</ref>) | citizenship = | education = | alma_mater = | occupation = အေးရှားဝေါလ် ၏ အုပ်ချုပ်မှု ဒါရိုက်တာ<br> [[မကွေး ဘောလုံးအသင်း]]၏ ပိုင်ရှင်<br>Pioneer Aerodrome Services Co., Ltd<br>Yangon Aerodrome Co., Ltd. | employer = | organization = အေးရှားဝေါလ် ကုမ္ပဏီ | home_town = | religion = | children = ၂ | parents = [[လော်စစ်ဟန်]] (ဖခင်) | website = <!-- {{URL|www.example.com}} --> | ethnicity = [[ကိုးကန့်လူမျိုး|ကိုးကန့်တရုတ်]] | spouse = {{marriage|Cecilia Ng Seng Hong|March 16, 1996}} | partner = }} '''ထွန်းမြင့်နိုင်''' (ခ) '''စတီဗင်လော''' သည် မြန်မာလူမျိုး စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ [[အေးရှားဝေါလုပ်ငန်းစု]]အား အုပ်ချုပ်သူအဖြစ် လူသိများသကဲ့သို့ နိုင်ငံ၏ နာမည်ကြီး ဘိန်းဘုရင် [[လော်စစ်ဟန်]]၏ သားဖြစ်ခြင်းကြောင့်လည်း ကျော်ဇောသည်။ <ref>{{cite web|url=http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=14151&page=2|title=Tracking the Tycoons|publisher=''The Irrawaddy'' - Vol.16 No.9|date=September, 2008|accessdate=21 April 2018|archivedate=20 September 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100920043536/http://irrawaddy.org/article.php?art_id=14151&page=2}}</ref> [[မကွေး ဘောလုံးအသင်း|မကွေးအက်ဖစီ]]ဘောလုံးအသင်းကို ပိုင်ဆိုင်သည်။<ref>{{cite journal|url=http://www.mmtimes.com/no461/sport01.htm|title=New Era for Football|author=Han Oo Khin|date=March 9-15, 2009|work=[[The Myanmar Times]]}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.mmtimes.com/no461/sport01.htm |access-date=21 April 2018 |archive-date=15 February 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120215122240/http://www.mmtimes.com/no461/sport01.htm }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.mmtimes.com/no461/sport01.htm |accessdate=21 April 2018 |archivedate=15 February 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120215122240/http://www.mmtimes.com/no461/sport01.htm }}</ref> == မိသားစုဘဝ == ကလေးနှစ်ယောက်ရှိသော စင်္ကာပူနိုင်ငံသူ [[စစ္စလီယာ အန်း]] နှင့် ၁၉၉၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၆ ရက်တွင် လက်ထပ်သည်။ <ref>{{cite web | url=http://leaks.hohesc.us/?view=07RANGOON1211 | title=Dropping the Hammer on Crony Steven Law | date=28 December 2007 | work=WikiLeaks cable | publisher=US Embassy at Yangon}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{Myanmar-bio-stub}} [[Category:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[Category:မြန်မာ စီးပွားရေးလုပ်ကိုင်သူများ]] ee92v4x5mi9w3tmqssqdoa7iwh13zea Home Alone (ရုပ်ရှင်) 0 90803 1054901 407543 2026-09-23T18:55:57Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1054901 wikitext text/x-wiki {{Infobox Film|name=Home Alone|image=File:Home Alone Poster.jpeg|caption=ရုပ်ရှင်ပိုစတာ|director=[[:en:Chris Columbus (filmmaker)|Chris Columbus]]|producer=[[:en:John Hughes (filmmaker)|John Hughes]]|writer=John Hughes|starring={{Plainlist|<!-- These actors are listed as they are on the poster. Please do not add anyone else. Thank you. --> * [[:en:Macaulay Culkin|Macaulay Culkin]] * [[:en:Joe Pesci|Joe Pesci]] * [[:en:Daniel Stern (actor)|Daniel Stern]] * [[:en:John Heard (actor)|John Heard]] * [[:en:Catherine O'Hara|Catherine O'Hara]] }}|music=John Williams|cinematography=Julio Macat|editing=Raja Gosnell|studio=Hughes Entertainment|distributor=[[:en:20th Century Fox|20th Century Fox]]|released={{Film date|1990|11|16}}|runtime=103 minutes<!--Theatrical runtime: 102:36--><ref>{{cite web | url=http://bbfc.co.uk/releases/home-alone-1970-3 | title=''HOME ALONE'' (PG) | work=[[:en:British Board of Film Classification]] | date=November 16, 1990 | accessdate=November 10, 2015 | archive-date=11 December 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151211064337/http://bbfc.co.uk/releases/home-alone-1970-3 | url-status=dead}}</ref>|country=United States|language=English|budget=$18 million<ref name=mojo>{{cite web |title = Home Alone (1990) |url = http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=homealone.htm |publisher = [[Box Office Mojo]] |accessdate = November 19, 2011}}</ref>|gross=$476.7 million<ref name=mojo />}} '''''Home Alone''''' ရုပ်ရှင်သည် ၁၉၉၀ ခုနှစ်က ထုတ်လုပ်သော အမေရိကန်ဟာသဇာတ်လမ်းတစ်ပုဒ်ဖြစ်သည်။ [[ခရစ္စမတ်]]ပိတ်ရက်တွင် မိသားစုခရီးမှ အိမ်တွင်ကျန်ရစ်ခဲ့သော ကလေးလေးမှ သူ့အိမ်ကို သူခိုးများရန်မှ ကာကွယ်သောအကြောင်းဖြစ်သည်။ == အကျဉ်းချုပ် == McCallister မိသားစုသည် ခရစ္စမတ်ပိတ်ရက်အတွက် ပဲရစ်သို့ ခရီးထွက်ရန် ချီကာကိုအနီးရှိ ပီတာနှင့်ကိတ်တို့ ဇနီးမောင်နှံ၏ အိမ်တွင် မထွက်ခွာမီညတွင် လာနေကြသည်။ သူတို့၏အငယ်ဆုံးသား ကယ်ဗင်မှာ သူ့အိမ်တွင် လူများစွာရောက်နေ၍ စိတ်ရှုပ်ထွေးလာသည်။ ပီဇာစားသောက်ရာမှ သူ၏အစ်ကို ဘတ်ဇ်နှင့်စကားများရာ သူ့ကိုအိမ်ထပ်ခိုးပေါ်သို့သွားနေရန် ဒဏ်ပေးခံရသည်။ ထို့ကြောင့် သူ့မိသားစုများ ပျောက်ကွယ်သွားလျှင်ကောင်းမည်ဟု တွေးခဲ့သည်။ သူတို့၏ဘေးအိမ်တွင် အသက်ကြီးလှသော အဘိုးကြီးတစ်ဦးမှာ သူ့မိသားစုကို ဂေါ်ပြားဖြင့် ရိုက်သတ်ခဲ့သူ၊ ဓားပြတစ်ဦး စသည်ဖြင့် ကောလဟာလထွက်နေသော အဘိုးကြီးဖြစ်၍ ကယ်ဗင်မှာ ထိုလူအား ကြောက်ရွံ့လှသည်။ ထိုညတွင် လေတိုက်၍ ဓာတ်ကြိုးများ ပြတ်ကျကာ လျှပ်စစ်မီး ယာယီပြတ်တောက်သွားသည်။ လျှပ်စစ်ဖြင့် အလုပ်လုပ်သော နာရီမှာအလုပ်မလုပ်ဘဲ နှိုးစက်အသံ မြည်မလာချေ။ ထို့ကြောင့်အိမ်သားအားလုံး အိပ်ရာထနောက်ကျကြသည်။ လေယာဉ်အချိန်မီရန် ကပျာကယာ ပြင်ဆင်ရင်း ကယ်ဗင်ကိုမေ့ခဲ့ကြသည်။ ကယ်ဗင်နိုးလာသောအခါ တစ်အိမ်လုံး မရှိကြတော့ချေ။ ထိုအခါ သူ၏ဆန္ဒများပြည့်ဝသွား၍ ပျော်ရွှင်စွာဖြင့် ခုန်ပေါက်နေခဲ့သည်။ သို့သော် မကြာမီတွင် သူ့တွင် ကြောက်စိတ်များ ဝင်လာခဲ့သည်။ ကယ်ဗင်မှာ နှင်းများနှင့်ကစားရင်း ဘေးအိမ်မှ အဘိုးကြီးနှင့်တွေ့ကာ အိမ်ထဲတွင်ပုန်းနေခဲ့သည်။ သူ့အမေကိတ်မှာ ကယ်ဗင်ပျောက်နေကြောင်းကို လေယာဉ်ပေါ်ရောက်မှ သတိရကာ ပဲရစ်သို့ရောက်ရောက်ခြင်း လေကြောင်းများ လိုက်ရှာသော်လည်း နောက် ၂ ရက်အထိ ခရီးစဉ်များအားလုံး ပြည့်နေသည်။ ပီတာနှင့်ကျန်သူများမှာ မြို့ထဲရှိ သူ့အစ်ကိုအိမ်ရာတွင် သွားရောက်နေထိုင်ကြပြီး ကိတ်မှာ လေယာဉ်လက်မှတ်ရရန် ကြိုးပမ်းနေသည်။ အမေရိကန်သို့ လေယာဉ်များတွင် ကံကောင်းစွာနှင့် အဘိုးကြီးအဘွားကြီးစုံတွဲထံမှ စခရာတွန်မြို့သို့ လေယာဉ်လက်မှတ် ရခဲ့သည်။ ချီကာကိုကို လေယာဉ်လက်မှတ် ထပ်ဝယ်သော်လည်း မရသဖြင့် တီးဝိုင်းတစ်ခု၏ ဗင်ကားဖြင့် လိုက်ခဲ့ရသည်။ [[File:Home Alone House.jpg|thumb|ကယ်ဗင်၏အိမ်]] ထိုအတောအတွင်း သူခိုး၂ယောက်ဖြစ်သော ဟယ်ရီနှင့် မာ့ဗ်မှာ ကယ်ဗင်တို့အိမ်အနီးရှိ ခရီးသွားသောအိမ်များအား ဖောက်ထွင်းကြသည်။ ကယ်ဗင်မှာ ထိုအကြောင်းများကို သိရှိခဲ့သည်။ ခရစ္စမတ်အကြိုညတွင် ဘုရားရှိခိုးကျောင်း၌ ဘေးအိမ်မှ အဘိုးကြီးနှင့်တွေ့ကာ ထိုသူမှာ သူထင်သလိုမဟုတ်ကြောင်း၊ သူ၏သားနှင့် စကားများထားခြင်းသာဖြစ်ကြောင်း သိခဲ့ရပြီး သူ့အိမ်ကို ကြိုတင်ကာကွယ်ရန် ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ အိမ်တွင် ကယ်ဗင်တစ်ယောက်ထဲရှိသည်ကို သိသွားသော သူခိုး ၂ ယောက်မှာ လာရောက်ဖောက်ထွင်းသော်လည်း ကယ်ဗင်၏ ထောင်ချောက်များ မိခဲ့ကြသည်။ ထိုအတောအတွင်း သူကရဲများကို အကြောင်းကြားခဲ့သည်။ ခရစ္စမတ်နေ့တွင် သူ၏မိသားစုများ ပြန်လာရန် မျှော်လင့်ခဲ့သော်လည်း ရောက်မလာ၍ စိတ်ပျက်သွားသည်။ သို့သော်ခဏအကြာတွင် သူ့နားထဲတွင် သူ့အမေ၏ခေါ်သံကိုကြားလိုက်ရပြီး သူ့အမေပြန်ရောက်လာသည်။ မကြာမီတွင် သူ၏မိသားစုအားလုံး ပြန်ရောက်လာကြသည်။ သို့သော် သူက သူခိုး ၂ ယောက်အကြောင်း ပြောမပြခဲ့ပေ။ ထို့အပြင် ဘေးအိမ်မှအဘိုးကြီးမှာ သူ၏သားနှင့်ပြန်ခေါ်သွားကြသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:၂၀ ရာစု မြေခွေး ရုပ်ရှင်များ]] [[Category:အမေရိကန် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] [[Category:အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] hfy1am5tx3fmifwaz9ehnaks5xzd6y6 ချာရွန် (ဂြိုဟ်ရံလ) 0 90935 1054954 852128 2026-09-24T01:17:07Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1054954 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = ချာရွန် | symbol = [[file:Charon symbol (bold).svg|20px|⯕]] | image = Charon in Color (HQ).jpg | caption = Charon in near-true color, brightness enhanced<ref group=note>Photograph of Charon, taken by the [[:en:New Horizons#Science payload|Long-Range Reconnaissance Imager]] (LORRI) camera aboard ''[[New Horizons]]'', during its flyby of the Pluto system on July 13, 2015, at a distance of 470,000 kilometers (290,000 miles). Charon's brightness has been exaggerated in this photograph in order to make features more clear, as the moon has an average albedo 0.2 to 0.5. A better representation of the moon's actual brightness can be found in [[:File:NH-PlutoCharon-Color-NewHorizons-20150711.jpg|this composite]] of ''New Horizons'' images. Based on [[:File:Charon-9-10-15.jpg|a LORRI image]].</ref> | width = 250px | discovery = yes | discoverer = James W. Christy | discovered = 22 June 1978 | alt_names = (134340) Pluto I<ref name="Nomenclature">{{cite web |date=2009-11-09 |title=Gazetteer of Planetary Nomenclature |publisher=IAU Working Group for Planetary System Nomenclature (WGPSN) |author=Jennifer Blue |url = http://planetarynames.wr.usgs.gov/append7.html#DwarfPlanets |accessdate=2010-02-24}}</ref> | pronounced = {{IPAc-en|ˈ|ʃ|ær|ən}} {{respell|SHARR|ən}} or {{IPAc-en|ˈ|k|ɛər|ən}} {{respell|KAIR|ən}}<ref group=note>The latter per the anglicized pronunciation of the {{Lang-el|Χάρων}}.</ref> | note = yes | adjectives = Charonian | named_after = [[:en:Charon (mythology)|Charon]] | orbit_ref = &nbsp;<ref name="Buie_2006" /><!-- https://arxiv.org/pdf/astro-ph/0512491.pdf was A. J. Steffl, M. J. Mutchler, H. A. Weaver, S. A. Stern, D. D. Durda, D. Terrell, W. J. Merline, L. A. Young, E. F. Young, M. W. Buie, and J. R. Spencer, ''New Constraints on Additional Satellites of the Pluto System'', Astronomical Journal, Volume 132, Issue 2, pp. 614–619 (August 2006)--> | epoch = {{val|2452600.5}}<br/>(2002 Nov 22) | semimajor = {{val|19591}}km<ref name="JPL_Pluto"/> | eccentricity = 0.0002<ref name="JPL_Pluto"/> | period = {{val|6.3872304|0.0000011|u=d}}<br>(6 d, 9 h, 17 m, 36.7 ± 0.1 s) | avg_speed = 0.21 km/s{{efn|group=note|name=calculated|Calculated on the basis of other parameters.}} | inclination = {{val|0.080|u=°}} {{nowrap|(to Pluto's equator)}}<ref name="JPL_Pluto"/><br>{{val|119.591|0.014|u=°}} {{nowrap|(to Pluto's orbit)}}<br>{{val|112.783|0.014|u=°}} {{nowrap|(to the [[ecliptic]])}} <!-- The latter are based on the Charonian orbital pole of α=133.046±0.014°, δ=-6.145±0.014° in [[J2000]] coordinates ([[:en:International Celestial Reference Frame|ICRF]]) given in Buie et al. (ref name="Buie_2006")--> | asc_node = {{val|223.046|0.014|u=°}} {{nowrap|(to [[vernal equinox]])}} | satellite_of = [[ပလူတို]] | physical_characteristics = yes | mean_radius = {{val|606.0|0.5|u=km}}<ref name="Stern_2015" /><ref name="Stern_2017" /> {{nowrap|(0.095 Earths, 0.51 Plutos)}} | flattening = <0.5% <ref name="Nimmo2017"/> | surface_area = {{val|4.|e=6|u=km2}} {{nowrap|(0.0090 Earths)}} | volume = {{val|9.32|.14|e=8|u=km3}} {{nowrap|(0.00086 Earths)}} | mass = {{val|1.586|0.015|e=21|u=kg}}<ref name="Stern_2015" /><ref name="Stern_2017" /><br>({{val|2.66|e=-4|u=Earths}})<br>(12.2% of Pluto) | density = {{val|1.702|0.017|u=g/cm3}}<ref name="Stern_2017" /> | surface_grav = {{val|0.288|ul=m/s2}} | escape_velocity = {{val|0.59|u=km/s}}<br>0.37 mi/s | single_temperature = {{val|-220|u=°C}} ({{val|53|ul=K}}) | rotation = [[:en:Synchronous rotation|synchronous]] | axial_tilt = | albedo = 0.2 to 0.5 at a solar phase angle of 15° | magnitude = 16.8<ref name="magnitude">{{cite web | title = Classic Satellites of the Solar System | url = http://www.oarval.org/ClasSaten.htm | website = Observatorio ARVAL | date = April 15, 2007 | accessdate = 2007-10-19 | archive-date = 22 October 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131022050609/http://oarval.org/ClasSaten.htm }}</ref> | abs_magnitude = 1<ref name="jewitt1000km">{{cite web | date = June 2008 | title = The 1000 km Scale KBOs | publisher = Institute for Astronomy (UH) | author = David Jewitt | url = http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/kb/big_kbo.html | accessdate = 2008-06-13 | archive-date = 2 July 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170702173042/http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/kb/big_kbo.html | url-status = dead }}</ref> | angular_size = 55 milli-arcsec<ref>{{cite press release | url = http://www.eso.org/public/outreach/press-rel/pr-2006/pr-02-06.html | title = Measuring the Size of a Small, Frost World | publisher = European Southern Observatory | date = 2006-01-04 | accessdate = 2007-10-19 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060118020147/http://eso.org/outreach/press-rel/pr-2006/pr-02-06.html |archive-date=2006-01-18}}</ref> }} '''ချာရွန်''' သည် [[ပလူတို]]၏ ဂြိုဟ်ရံလ ၅ စင်းထဲမှ အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလတစ်စင်းဖြစ်သည်။ ယင်းအား ၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် James Christy ဆိုသူက ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web |date=16 December 2003 |url=http://solarsystem.nasa.gov/multimedia/display.cfm?IM_ID=572 |website=Solar System Exploration |title=Charon Discovery Image |publisher=NASA's Jet Propulsion Laboratory |accessdate=2013-07-10 |archivedate=2 May 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130502041319/http://solarsystem.nasa.gov/multimedia/display.cfm?IM_ID=572 }}</ref> ပလူတိုဂြိုဟ်၏ အချင်း ထက်ဝက်ခန့်ရှိသောကြောင့် ချာရွန်သည် မိခင်ဂြိုဟ်နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အရွယ်အစား အင်မတန်ကြီးသည်။ ချာရွန်၏ မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းတွင် နီညိုရောင်သမ်းနေပြီး tholin ဟုခေါ်သည် အော်ဂဲနစ် မိုက်ခရိုမော်လီကျူးများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ tholin များသည် ပလူတိုလေထု၏ [[မီသိန်း]]၊ [[နိုက်ထရိုဂျင်]]နှင့် အခြားဆက်စပ်ဓာတ်ငွေ့များမှ ထွက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="NYT-20160914">{{cite news |last1=Bromwich |first1=Jonah Engel |last2=St. Fleur |first2=Nicholas |title=Why Pluto’s Moon Charon Wears a Red Cap |url=https://www.nytimes.com/2016/09/15/science/pluto-moon-charon.html |date=14 September 2016 |work=New York Times |accessdate= 2016-09-14 }}</ref> ''[[New Horizons]]'' အာကာသယာဉ်သည် ပလူတိုအနီးသို့ ချဉ်းကပ်ပျံသန်းသည့် တစ်ခုတည်းသော အာကာသယာဉ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ချာရွန်အနီး {{convert|27000|km|mi|abbr=on}} အကွာသို့ ချဉ်းကပ်ခဲ့သည်။ ==မှတ်စု== {{reflist |group = note }} {{notelist}} ==ကိုးကား== {{reflist |colwidth=36em |refs= <ref name="Buie_2006"> {{cite journal |doi=10.1086/504422 |last1=Buie |first1=Marc W. |last2=Grundy |first2=William M. |last3=Young |first3=Eliot F. |last4=Young |first4=Leslie A. |last5=Stern |first5=S. Alan |date=5 Jun 2006 |title=Orbits and Photometry of Pluto's Satellites: Charon, S/2005 P1, and S/2005 P2 |journal=The Astronomical Journal |volume=132 |issue=1 |pages=290–298 |url=http://iopscience.iop.org/article/10.1086/504422/pdf |bibcode=2006AJ....132..290B |arxiv=astro-ph/0512491}}</ref> <!--<ref name="Buie2012"> {{cite journal |title=The Orbit of Charon is Circular |journal=The Astronomical Journal |date=7 Jun 2012 |volume=144 |pages=15 |doi=10.1088/0004-6256/144/1/15 |bibcode=2012AJ....144...15B |last1=Buie |first1=M. |last2=Tholen |first2=D. |last3=Grundy |first3=W.}}</ref>--> <ref name="JPL_Pluto"> {{cite web |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/?sat_elem#pluto |website=Solar System Dynamics |title=Planetary Satellite Mean Orbital Parameters — Satellites of Pluto |publisher=NASA's Jet Propulsion Laboratory |date=2013-08-23 |access-date=2017-12-27}}</ref> <ref name="Stern_2015"> {{cite journal |title=The Pluto system: Initial results from its exploration by New Horizons |first=S.A. |last=Stern |first2=F. |last2=Bagenal |first3=K. |last3=Ennico |first4=G.R. |last4=Gladstone |first5=W.M. |last5=Grundy |first6=W.B. |last6=McKinnon |first7=J.M. |last7=Moore |first8=C.B. |last8=Olkin |first9=J.R. |last9=Spencer |journal=Science |date=16 Oct 2015 |pmid=26472913 |pages=aad1815 |volume=350 |issue=6258 |doi=10.1126/science.aad1815 |arxiv=1510.07704 |bibcode=2015Sci...350.1815S }}</ref> <ref name="Stern_2017"> {{Cite arxiv |first1=S.A. |last1=Stern |first2=W. |last2=Grundy |first3=W.B. |last3=McKinnon |first4=H.A. |last4=Weaver |first5=L.A. |last5=Young |date=15 Dec 2017 |title=The Pluto System After New Horizons |arxiv=1712.05669 |class=astro-ph.EP}}</ref> <ref name="Nimmo2017"> {{cite journal |title=Mean radius and shape of Pluto and Charon from ''New Horizons'' images |last1=Nimmo |first1=F. |last2=Umurhan |first2=O. |last3=Lisse |first3=C.M. |last4=Bierson |first4=C.J. |last5=Lauer |first5=T.R. |last6=Buie |first6=M.W. |last7=Throop |first7=H.B. |last8=Kammer |first8=J.A. |last9=Roberts |first9=J.H. |last10=McKinnon |first10=W.B. |last11=Zangari |first11=A.M. |last12=Moore |first12=J.M. |last13=Stern |first13=S.A. |last14=Young |first14=L.A. |last15=Weaver |first15=H.A. |last16=Olkin |first16=C.B. |last17=Ennico |first17=K. |author18=and the New Horizons GGI team |journal=Icarus |volume=287 |date=1 May 2017 |pages=12–29 |arxiv=1603.00821 |doi=10.1016/j.icarus.2016.06.027 |bibcode=2017Icar..287...12N }}</ref> }} {{နေအဖွဲ့အစည်း ဂြိုဟ်ရံလများ (အသေး)}} [[Category:ပလူတို၏ ဂြိုဟ်ရံလများ]] 7p24kgwdi2w5yvmj93cql7qsqhv959t NGC 1999 0 91763 1054904 410876 2026-09-23T19:15:19Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1054904 wikitext text/x-wiki {{Infobox nebula | name = [[New General Catalogue|NGC]] 1999 | image = Ngc1999.jpg | caption= [[ဟာဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်|Hubble]]/[[:en:Wide Field and Planetary Camera 2|WFPC2]] captures the void in 2000 | type = reflection | epoch = [[J2000]] | ra = {{RA|05|36|27.00}} | dec = {{DEC|-06|43|18.0}} | dist_ly = 1,500 | appmag_v = | size_v = 1.5 [[:en:Minute of arc|arcmins]] | constellation = [[အိုရိုင်ယွန် (ကြယ်စုတန်း)|အိုရိုင်ယွန်]] | radius_ly = ~0.3 | absmag_v = | notes = | names = }} [[File:NGC1999 Nebula from the Mount Lemmon SkyCenter Schulman Telescope courtesy Adam Block.jpg|thumb|The overall nebula with smaller hole shown in context]] '''NGC 1999''' သည် ဖုန်မှုန်များဖြင့် ပြည့်နေသော တောက်ပသည့် နက်ဗျူလာဖြစ်ပြီး ကောင်းကင်ယံ၌ အနက်ရောင် ယင်းလင်းပြင်အဖြစ် မြင်နိုင်သည်။ NGC 1999 သည် [[ကမ္ဘာမြေ]]မှ [[အလင်းနှစ်]] ၁၅၀၀ ကွာဝေးပြီး [[အိုရိုင်ယွန် (ကြယ်စုတန်း)|အိုရိုင်ယွန်]] [[ကြယ်စုတန်း]]၌ တည်ရှိသည်။<ref name=hubble/> ==ကိုးကား== {{reflist|refs= <ref name=hubble>{{cite web |url=http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2000/10/fastfacts/ |title=Fast Facts: Hubble Takes a Close-up View of a Reflection Nebula in Orion |accessdate=2008-03-15}}</ref> }} ==ပြင်ပလင့်== *{{cite news |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2010/05/100512-science-space-black-hole-herschel-stars/ |publisher=National Geographic |title=Hole in Space Found by Orbiting Telescope |author=Andrew Fazekas |date=May 12, 2010 |accessdate=2018-03-07 |archive-date=13 May 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100513034958/http://news.nationalgeographic.com/news/2010/05/100512-science-space-black-hole-herschel-stars/ |url-status=dead}} {{Ngc20}} [[Category:အိုရိုင်ယွန် (ကြယ်စုတန်း)]] 7pr4tircrxpe765limab4bms6t1tj8l တိုကျို Skytree 0 92037 1055018 918285 2026-09-24T07:41:50Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1055018 wikitext text/x-wiki {{Retaining title}} {{Infobox building |name = တိုကျို Skytree |native_name = 東京スカイツリー |native_name_lang = ja | logo = TOKYO SKYTREE logo.svg | logo_size = 150px |image = Tokyo Skytree 2014 Ⅲ.jpg |caption = တိုကျို Skytree ၂၀၁၄ |location = [[:en:Sumida, Tokyo|Sumida]], [[တိုကျိုမြို့|Tokyo]], Japan |coordinates = {{coord|35.7101|139.8107|region:JP-13_source:dewiki|display=inline,title}} |status = ပြီးစီး |architectural_style= Neofuturistic |start_date = {{Start date|df=yes|2008|07|14}} |completion_date = {{Start date|df=yes|2012|02|29}} |opening = {{Start date|df=yes|2012|05|22}} |building_type = ရုပ်သံလွှင့်၊ စားသောက်ဆိုင်နှင့်၊ observation tower |antenna_spire = {{Convert|634.0|m|ft|0|abbr=on}} |roof = {{Convert|495.0|m|ft|0|abbr=on}} |top_floor = {{Convert|451.2|m|ft|0|abbr=on}} |floor_count = ၃၂ မြေပြင်အထက်<ref name="skyscraperpage">{{cite web|title=Tokyo Sky Tree|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=36514|publisher=Skyscraper Source Media|accessdate=14 November 2016|archive-date=23 May 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070523174434/http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=36514}}</ref><br>၃ မြေပြင်အောက်<ref name="skyscraperpage" /> |elevator_count = ၁၃ |cost = 65 billion [[:en:Japanese yen|JPY]] (600 million [[အမေရိကန်ဒေါ်လာ|USD]])<ref>{{cite web |url=http://www.mmtimes.com/2012/business/617/biz61714.html |title=Japan finishes Tokyo Sky Tree |publisher=Mmtimes.com |date= |accessdate=14 June 2013 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140203154812/http://www.mmtimes.com/2012/business/617/biz61714.html |archivedate=3 February 2014 |df=dmy-all }}</ref> |floor_area = |architect = Nikken Sekkei |structural_engineer= |main_contractor = Obayashi Corp. |developer = Tobu Railway |owner = Tobu Tower Skytree Co., Ltd. |website = {{URL|http://www.tokyo-skytree.jp/en/}} }} {{Contains special characters|ja}} {{nihongo|'''တိုကျို Skytree'''|東京スカイツリー|Tōkyō Sukaitsurī}} သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[တိုကျိုမြို့]]၊ ဆူမီဒါ တွင်ရှိသော ရုပ်သံထုတ်လွှင့်မှုနှင့် <ref>{{cite web | title=Take a sky-high meal at Tokyo Skytree; savory cold noodles for summer; American grill master visits Marunouchi | website=The Japan Times | date=7 June 2013 | url=http://www.japantimes.co.jp/life/2013/06/07/travel/take-a-sky-high-meal-at-tokyo-skytree-savory-cold-noodles-for-summer-american-grill-master-visits-marunouchi/ | accessdate=24 February 2017}}</ref>လေ့လာမှုဆိုင်ရာ မျှော်စင်ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web |url=http://www.ctbuh.org/News/GlobalTallNews/tabid/468/EntryId/4066/Japan-Finishes-Worlds-Tallest-Communications-Tower.aspx |title=Japan Finishes World's Tallest Communications Tower |publisher=Council on Tall Buildings and Urban Habitat |date=1 March 2012 |accessdate=2 March 2012 |archivedate=19 June 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160619104856/http://www.ctbuh.org/News/GlobalTallNews/tabid/468/EntryId/4066/Japan-Finishes-Worlds-Tallest-Communications-Tower.aspx }}</ref> <ref>{{cite web |url=http://www.emporis.com/building/tokyo-sky-tree-tokyo-japan |title=Tokyo Sky Tree |publisher=Emporis |accessdate=2 March 2012 |archive-date=3 June 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120603121034/http://www.emporis.com/building/tokyo-sky-tree-tokyo-japan |url-status=dead}}</ref>ဒူဘိုင်းမှ [[ခါလီဖာ မိုးမျှော်တိုက်|ဘာ့ခါလီ]] အဆောက်ဦ ပြီးလျှင် ကမ္ဘာတွင် ဒုတိယအမြင့်ဆုံး အဆောက်အဦဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url=http://worldnews.msnbc.msn.com/_news/2012/05/22/11809861-tokyo-sky-tree-takes-root-as-worlds-second-tallest-structure?chromedomain=itineraries |archive-url=https://web.archive.org/web/20120525134229/http://worldnews.msnbc.msn.com/_news/2012/05/22/11809861-tokyo-sky-tree-takes-root-as-worlds-second-tallest-structure?chromedomain=itineraries |dead-url=yes |archive-date=25 May 2012 |title=Tokyo Sky Tree takes root as world's second-tallest structure |author=Arata Yamamoto |date=22 May 2012 |publisher=NBC News |accessdate=22 May 2012 |archivedate=25 May 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120525134229/http://worldnews.msnbc.msn.com/_news/2012/05/22/11809861-tokyo-sky-tree-takes-root-as-worlds-second-tallest-structure?chromedomain=itineraries }}</ref> မျှော်စင်ဟောင်းဖြစ်သော တိုကျို မျှော်စင်သည် အထပ်မြင့် အဆောက်အဦးများ ဝန်းရံလျက်ရှိကာ မြေပြင်ကို ပြီး‌ပြည့်‌စုံသော ဒစ်ဂျစ်တယ်ရုပ်သံ လွှမ်းခြုံမပေးနိုင်သည့် အတွက် ၎င်းသည် ကန်တိုဒေသအတွက် ရုပ်သံထုတ်လွှင့်မှုဆိုင်ရာ မျှော်စင်ဖြစ်လာသည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဖေဖဝါရီလ ၂၉ ရက်နေ့တွင်ပြီးဆုံးခဲ့ပြီး ၂၀၁၂ခုနှစ် မေလ ၂၂ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။<ref name="Tokyo Skytree">{{cite web |url=http://www.tokyo-skytree.jp/about/enterprise.html |script-title=ja:事業概要 |work=Tokyo Skytree Home |language=Japanese |accessdate=2 September 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110902034510/http://www.tokyo-skytree.jp/about/enterprise.html |archivedate=2 September 2011 |df=dmy-all }}</ref> [[ဂျပန် ရုပ်သံလွှင့် ကော်ပိုရေးရှင်း|NHK]] နှင့် တိုဘူမီးရထား တို့မှ ငွေကြေးထောက်ပံ့ပေးခဲ့ပြီး စီးပွားဖြစ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုတွင် အဓိကကျသည့်အကြောင်းရင်းဖြစ်သည်။ ရထားသည် ကပ်လျက်ရှိ တိုကျို Skytree ဘူတာနှင့် အနီးရှိ Oshiage ဘူတာအနီးတွင်ရပ်တန့်သည်။ ၎င်းအစိတ်အပိုင်းသည် တိုကျိုဘူတာ၏ အရှေ့မြောက်ဘက် ၇ ကီလိုမီတာ (၄.၃ မိုင်) တွင်ရှိသည်။ ==ပုံစံ== ၂၀၀၆ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် အောက်ပါအချက် သုံးချက်ကို အခြေခံ၍ ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.thetallesteverything.com/tallest-tower.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20131207075630/http://www.thetallesteverything.com/tallest-tower.php |dead-url=yes |archive-date=7 December 2013 |title=The Tallest Tower in the World: Tokyo Skytree |publisher=TheTallestEverything.com |accessdate=29 October 2014 |archivedate=7 December 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131207075630/http://www.thetallesteverything.com/tallest-tower.php }}</ref> * ဂျပန်ရိုးရာ အလှအပနှင့် ခေတ်ဆန်သည့် ပေါင်းစပ်ဒီဇိုင်း<ref>[http://megalopolisnow.com/2012/08/08/tokyo-sky-tree-the-worlds-tallest-broadcasting-tower/ Tokyo Sky Tree: the world’s tallest broadcasting tower]. megalopolisnow (8 August 2012). Retrieved on 23 June 2014.</ref><ref>[http://www.archdaily.com/tag/japan/page/33/ Japan | ArchDaily - Part 33]. ArchDaily. Retrieved on 23 June 2014.</ref> * မြို့တော် ပြန်လည်ဖွံ့ဖြိုးရေးအတွက် အထောက်အကူ * ဘေးဥပဒ် ကြိုတင်ကာကွယ်ရေး ဆောင်ရွက်မှု-"အန္တရာယ်ကင်းရှင်းရေးနှင့်လုံခြုံရေး" ဂျပန်သမိုင်းဝင် ငါးထပ်ဘုရားနှင့် ဆင်တူသည်။<ref>{{Cite web|url=https://planetyze.com/en/japan/tokyo/tokyo-skytree/information|title=About Tokyo Skytree - Tokyo Travel Guide {{!}} Planetyze|website=Planetyze|language=en|access-date=6 November 2017}}</ref> အမြင့် ၃၅၀မီတာ(၁,၁၅၀ပေ) အထက်မှ မြစ်နှင့် မြို့ကိုမြင်ကွင်းကျယ် ကြည့်ရှုနိုင်ရန် ထုလုံးရှည်ပုံစံ တည်ဆောက်ထားသည်။ ၎င်းသည် သုံးချောင်းထောက် ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံနှင့်ဆင်တူသည်။<ref>{{cite web |title=Tokyo Sky Tree, Japan |url=http://www.designbuild-network.com/projects/tokyo-sky-tree/ |publisher=designbuild-network}}</ref> အမြင့် ၃၅၀ မီတာ (၁,၁၅၀ ပေ) တွင်လာ‌ရောက်လည်ပတ်သူ ၂၀၀၀ နှင့် အမြင့် ၄၅၀ မီတာ (၁၄၈၀ ပေ)တွင် အယောက် ၉၀၀ လာရောက်လေ့လာနိုင်သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18141311 |title=World's tallest broadcasting tower Tokyo Skytree opens |work=BBC News |date=22 May 2012 |accessdate=22 May 2012}}</ref> အပေါ်ဘက်ရှိ (အများပြည်သူ) ကြည့်ရှုရာနေရာသည် ခရုပတ်ပုံသဏ္ဌာန်ရှိ၍ မှန်များဖြင့် ကာရံထားသည့် ကောင်းကင်လျှောက်လမ်းရှိ၍ ယင်းနေရာတွင် အများပြည်သူများသည် အပေါ်ဘက်စင်္ကြန်ရှိ တက်၍ရနိုင်သော အမြင့်ဆုံးနေရာသို့ ငါးမီတာတက်ရောက်နိုင်သေးသည်။ မှန်ကြမ်းခင်းတစ်ချပ်စီမှ အောက်ဘက်ရှိ လမ်းများကို တိုက်ရိုက် ကြည့်ရှု့နိုင်သည်။<ref>[[Kyodo News]], "[http://www.japantimes.co.jp/text/nn20120525f2.html Skytree reaches for hearts and minds]", ''[[Japan Times]]'', 25 May 2012, p. 3</ref> ===ငလျင်ဒဏ် ခံနိုင်မှု=== အားဖြည့်ကွန်ကရစ် ဖြင့်ပြုလုပ်ထားသည့် ဗဟိုဝင်ရိုးအပါအဝင် မျှော်စင်ကို ငလျင်ဒဏ် ခံနိုင်ရည်ရှိအောင်ပြုလုပ်ထားသည်။ မြေပြင်အထက် ပထမ ၁၂၅ မီတာအတွက် အတွင်းဘက် အဓိကမဏ္ဍိုင် ကို အပြင်ဘက် မျှော်စင် တည်ဆောက်ပုံ နှင့်တွဲဆက်ထားသည်။ အဲ့ဒီမှ ၃၇၅ မီတာအထိ အဓိကမဏ္ဍိုင်သည် မျှော်စင်ကိုယ်ထည်ကို ထိခိုက်မှုကိုလျော့ပါးစေသည့်ကိရိယာ နှင့် တွယ်ဆက်ထားသည်။ ၎င်းသည် ငလျင်လှုပ်နေစဉ်တွင် ကူရှင်အဖြစ် လုပ်ဆောင်ပေးသည်။ ထပ်တိုး အလိုက်သင့်ဒဏ်ခံနိုင်မှုကို ပေါင်းစပ် ထုထိန်းချုပ်ယန္တယား (mass control mechanism) (သို့) ငလျင်ဒဏ်ခံပစ္စည်းများ ကဲ့သို့သော တုန်ခါမှုဒဏ်ခံ ပစ္စည်းများ (tuned mass damper) တပ်ဆင်ထားခြင်းဖြင့် ရရှိသည်။ ထိခိုက်မှုကို လျော့ချပေးသည့် ကိရိယာသည် ငလျင်လှုပ်သည့်ဖြစ်စဉ်တွင် မျှော်စင် အောက်ခြေ၏ ဗဟို ဆွဲငင်အားကို တတ်နိုင်သမျှထိန်းပေးရန် အဆောက်အဦပုံစံနှင့်အတူ ရွှေ့လျားပေးသည်။ <ref>{{cite web|title=Secrets of the Sky Tree: Quake-proofing the world's second tallest structure|url=http://www.gizmag.com/tokyo-sky-tree/21682/|accessdate=15 April 2016}}</ref> ဒီဇိုင်နာများ၏ အဆိုအရ ထိုကိရိယာသည် ငလျင်မှ စွမ်းအင် ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းကို စုပ်ယူနိုင်သည်။<ref>Nakata, Hiroko, "[http://www.japantimes.co.jp/text/nn20120221i1.html Tokyo Sky Tree opener looms large] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121230093850/http://www.japantimes.co.jp/text/nn20120221i1.html|date=30 December 2012}}", ''[[Japan Times]]'', 21 February 2012, p. 3.</ref><ref>Bull, Brett, "[http://www.japantimes.co.jp/text/fl20120520x1.html The sky's the limit]", ''[[Japan Times]]'', 20 May 2012, p. 7</ref> {{Multiple image |align=left |direction=horizontal |width=150 |image1=Tokyo Skytree at night (Iki).jpg|caption1=''Iki'' |image2=Tokyo Sky Tree at night (Miyabi).JPG|caption2=''Miyabi'' }} === အရောင် === အပြင်ဘက်တွင် မှန်ကူကွက်ပုံစံ Skytree White အရောင်ခြယ်ထားသည်။ ၎င်းသည် {{Nihongo||藍白|aijiro}}ဟုခေါ်သည့် ဂျပန်ရိုးရာ ပြာလဲ့လဲ့ အဖြူရောင်ကို အခြေခံထားသည်။<ref name="colordesign">{{cite web |url=http://www.tokyo-skytree.jp/en/archive/design/ |title=Color Design |year=2008 |work=Tokyo Skytree |publisher=Tobu Railway Co. |location=Japan |accessdate=7 June 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120429034347/http://www.tokyo-skytree.jp/en/archive/design/ |archivedate=29 April 2012 |df=dmy-all }}</ref> ===မီးထွန်းခြင်း=== ၁၆၊ ၁၀၊ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် အလင်းရောင်ပုံစံ နှစ်မျိုးကို ထုတ်ဖော်ခဲ့သည်။ Iki (ခေတ်ဆန်သော၊ ကြော့မော့သော) ဟုခေါ်သည့် ကောင်းကင်ပြာနှင့် Miyabi (ရည်မွန်ခြင်း၊ သိမ်မွေ့ခြင်း) ဟုခေါ်သည့် ခရမ်းရောင်ကို နေ့စဉ် တလှည့်စီ ထွန်းပေးမည်ဖြစ်သည်။ မျှော်စင်ကို LED မီးအသုံးပြု၍ အလင်းရောင်ပေးသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.tokyo-skytree.jp/en/archive/design/lighting.html |title=Lighting Design |publisher=Tobu Tower Skytree Co., Ltd. |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121116050604/http://www.tokyo-skytree.jp/en/archive/design/lighting.html |archivedate=16 November 2012 |df=dmy-all }}</ref> == အမြင့်နှင့် အမည် == [[File:Tokyo Skytree Silhouette.svg|thumb|upright=0.6|right|The [[Cross section (geometry)|cross-section]] of the tower forms an [[equilateral triangle]] on the ground, gradually rounding to become circular at 320 m elevation.]] မျှော်စင်အတွက် အမည်ပေးခြင်းကို ၂၀၀၇ခုနှစ် အောက်တိုဘာမှ နိုဝင်ဘာလအထိ အများပြည်သူ ထံမှ အကြံပြုချက်များကို ကောက်ခံခဲ့သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ် မတ်လ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ကော်မတီမှ နောက်ဆုံး ရွေးကောက်ခံ အမည် ၆ ခုကိုရွေးချယ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့မှာ * {{Nihongo||東京スカイツリー|Tōkyō Sukaitsurī|extra="တိုကျို စကိုင်းထရီး"}} * {{Nihongo||東京EDOタワー|Tōkyō Edo Tawā|extra="တိုကျို အဲဒို တာဝါ"}} * {{Nihongo||ライジングタワー|Raijingu Tawā|extra="Rising tower"}} * {{Nihongo||みらいタワー|Mirai Tawā|extra="Tower of the future"}} * {{Nihongo||ゆめみやぐら|Yumemi Yagura|extra="Dream lookout"}} * {{Nihongo||ライジングイーストタワー|Raijingu Īsuto Tawā|extra="Rising east tower"}} တစ်နိုင်ငံလုံး အနှံ့ မဲပေး၍ ၂၀၀၈ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၀ရက်နေ့တွင် "တိုကျို စကိုင်းထရီး" ဟုကြေညာခဲ့သည်။ အမည်သည် မဲပေးသူ တစ်သိန်းတစ်သောင်းကျော် ၏ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်း ဆန္ဒမဲပေါင်း သုံးသောင်းသုံးထောင်ခန့် ရရှိခဲ့သည်။ ဒုတိယအများဆုံးမှာ "တိုကျို အဲဒို မျှော်စင်" ဖြစ်သည်။.<ref>[http://www.tokyo-skytree.jp/news/pdf/080610.pdf Name of New Tower Decided] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090304061739/http://www.tokyo-skytree.jp/news/pdf/080610.pdf |date=4 March 2009 }} {{ja icon}}</ref> အမြင့် ၆၃၄ မီတာကို အလွယ်တကူ မှတ်မိစေရန် ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ ကိန်းကဏန်းများဖြစ်သည့် ၆ (မူ)၊ ၃(ဆာ)၊ ၄(ရှီ) သည် "မူဆာရှီ" ကိုရည်ညွှန်းသည်။ တိုကျို Skytree တည်ရှိရာ ဒေသ၏ အမည်ဟောင်းသည် မူဆာရှီ ဖြစ်သည်။<ref>[[Kyodo News]], "[http://www.japantimes.co.jp/text/nn20120523a7.html Tower's developers considered several figures before finally settling on 634]", ''[[Japan Times]]'', 23 May 2012, p. 2</ref> == ရုပ်သံ ထုတ်လွှင့်သည် == တိုကျို Skytree ကို ရေဒီယို/ရုပ်သံ ထုတ်လွှင့်ခြင်းနှင့် ဆက်သွယ်ရေးတာဝါအဖြစ် အသုံးပြုလျက် ရှိသည်။ === ရုပ်မြင်သံကြား ထုတ်လွှင့်သူများ === {| class="wikitable" |- ! ချန်နယ် ! ချန်နယ် အမည် ! သင်္ကေတ ! လှိုင်းအား ! Effective radiated power|ERP ! အသံလွှင့် နယ်ပယ် |- | <center>၁</center></center> | [[ဂျပန် ရုပ်သံလွှင့် ကော်ပိုရေးရှင်း#NHK General TV|NHK General TV Tokyo]] | JOAK-DTV | rowspan=7| 10&nbsp;kW | rowspan=7| 68&nbsp;kW | rowspan=7| ကန်တိုဒေသ |- | <center>၂</center></center> | [[ဂျပန် ရုပ်သံလွှင့် ကော်ပိုရေးရှင်း#NHK Educational TV|NHK Educational TV Tokyo]] | JOAB-DTV |- | <center>၄</center></center> | Nippon Television | JOAX-DTV |- | <center>၅</center></center> | TV Asahi | JOEX-DTV |- | <center>၆</center></center> | Tokyo Broadcasting System Television|TBS Television | JORX-DTV |- | <center>၇</center></center> | TV Tokyo | JOTX-DTV |- | <center>၈<center><center> | Fuji Television | JOCX-DTV |- | <center>၉<center><center> | Tokyo MX | JOMX-DTV | 3&nbsp;kW | 11.5&nbsp;kW | [[တိုကျိုမြို့]] |} ===ရေဒီယို ထုတ်လွှင့်သူများ=== {| class="wikitable" |- ! ကြိမ်နှုန်း ! ဌာန အမည် ! သင်္ကေတ ! လှိုင်းအား ! ERP ! အသံလွှင့် နယ်ပယ် |- | 81.3&nbsp;MHz | J-Wave Tokyo | JOAV-FM | rowspan=5| 7&nbsp;kW | rowspan=5| 57&nbsp;kW | rowspan=2| တိုကျို |- | 82.5&nbsp;MHz | NHK FM Broadcast Tokyo | JOAK-FM |- | 90.5&nbsp;MHz | TBS Radio Sumida | &nbsp; | rowspan=3| ကန်တို ဒေသ တောင်ဘက် |- | 91.6&nbsp;MHz | Nippon Cultural Broadcasting Sumida | &nbsp; |- | 93.0&nbsp;MHz | Nippon Broadcasting System Sumida | &nbsp; |} {{tallest towers in the world.svg|ts}} [[File:Tokyo Skytree (1).JPG|thumb|right|Main Pod]] [[File:The Tokyo SkyTree 2012.jpg|thumb|"Skytree မြို့တော်" အဆောက်အဦ ထိပ်မှတွေ့မြင်ရသည့်မြင်ကွင်း]] [[File:Mt.Fuji & Tokyo SkyTree (6906783193)b.jpg|thumb|ချီဘမှ တွေ့မြင်ရသည့် [[ဖူဂျီတောင်]]နှင့် skytree]] [[File:2012年隅田川花火大会.jpg|thumb|စုမိဒါဂါဝါ မီးပန်း ပွဲတော်]] [[File:Interior of Tokyo Skytree 1.jpg|thumb|right|တိုကျို Skytree လေ့လာရေးကုန်းပတ်]] == အချိန်မှတ်တမ်း == === ၂၀၀၈ === * ၁၄၊ ဂျုလိုင်၊ ၂၀၀၈။ ဆောက်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းခွင်၌ ဂုဏ်ပြုပွဲ အခမ်းအနား ကျင်းပခဲ့သည်။<ref>[http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20080715b2.html "Tokyo Sky Tree construction starts"]. ''The Japan Times'' (15 July 2008). Retrieved 15 July 2008.</ref> === ၂၀၀၉ === * ၆၊ ဧပြီ၊ ၂၀၀၉။ The [[Foundation (engineering)|foundations]] for the three main legs were completed.<ref>{{cite news |script-title=ja:高さ610メートル電波塔「スカイツリー」本体が地上に姿 |url=http://sankei.jp.msn.com/region/kanto/tokyo/090406/tky0904062220006-n1.htm |work=[[Sankei Shimbun]] |location=Tokyo |accessdate=28 July 2009 |language=Japanese |trans-title=The height of 610 meter radio wave tower, "Skytree", the main body of tower appeared on the ground |archivedate=9 April 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090409091445/http://sankei.jp.msn.com/region/kanto/tokyo/090406/tky0904062220006-n1.htm |url-status=dead }}</ref> * ၇၊ ဩဂုတ်၊ ၂၀၀၉။ မျှော်စင်သည် မီတာ ၁၀၀ အမြင့်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web |author=Rising-east.jp |title=Tokyo Skytree is the height of the body beyond the 100m tower. Tree is growing steadily. |url=http://www.rising-east.jp/dl/pdf/20090806.pdf |access-date=13 January 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091007110336/http://www.rising-east.jp/dl/pdf/20090806.pdf |archive-date=7 October 2009 |url-status=dead |accessdate=5 January 2020 |archivedate=7 October 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091007110336/http://www.rising-east.jp/dl/pdf/20090806.pdf }}</ref> * ၁၆၊ အောက်တိုဘာ၊ ၂၀၀၉။ The projected height was increased from 610 m to 634 m to make it the highest self-supporting{{elucidate|date=February 2012}} steel tower. Also, 6-3-4 is [[Musashi Province|''Mu-sa-shi'']] in [[Japanese wordplay]] ''goroawase''.<ref>{{cite web |title=東京スカイーツリーの最高高さを634mに決定しました。 |url=http://www.rising-east.jp/dl/pdf/2009101602.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20091016010101/http://www.rising-east.jp/dl/pdf/2009101602.pdf |publisher=[[Tobu Railway]] and Tobu Tower Skytree |location=Tokyo |language=Japanese |trans-title=Maximum height of Tokyo Skytree to be 634 m |archivedate=16 October 2009 |url-status=dead |accessdate=16 October 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091016010101/http://www.rising-east.jp/dl/pdf/2009101602.pdf }}</ref> * ၁၀၊ နိုဝင်ဘာ၊ ၂၀၀၉။ မျှော်စင်သည် မီတာ ၂၀၀ အမြင့်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref>[http://headlines.yahoo.co.jp/hl?a=20091110-00000463-yom-soci] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091113184059/http://headlines.yahoo.co.jp/hl?a=20091110-00000463-yom-soci|date=13 November 2009}}</ref> === ၂၀၁၀ === * ၁၆၊ ဖေဖဝါရီ၊ ၂၀၁၀။ မီတာ ၃၀၀ (၉၈၀ ပေ) အမြင့်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။.<ref>{{cite web |url=http://www.rising-east.jp/dl/pdf/100216.pdf |publisher=Rising East project |language=Japanese |title=Tokyo Skytree's height of the tower body exceeds 300m |accessdate=18 February 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100331085140/http://www.rising-east.jp/dl/pdf/100216.pdf |archivedate=31 March 2010}}</ref> * ၂၉၊ မတ်၊ ၂၀၁၀။ ၃၃၈ မီတာ (၁,၁၀၉ ပေ) အမြင့်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ဂျပန်တွင် အမြင့်ဆုံး တည်ဆောက်ပုံ ဖြစ်လာသည်။<ref name="tallest">[http://mdn.mainichi.jp/mdnnews/national/news/20100329p2g00m0dm025000c.html Tokyo Sky Tree beats Tokyo Tower, now tallest building in Japan] {{Webarchive|url=https://archive.today/20121205060159/http://mdn.mainichi.jp/mdnnews/national/news/20100329p2g00m0dm025000c.html|date=5 December 2012}}, The Mainichi Daily News, 29 March 2010</ref> * ၂၄၊ ဧပြီ၊ ၂၀၁၀။ တိုကျို Sky Tree ၏ ၂:၅ ပုံစံငယ် တစ်ခုကို Nikkō, Tochigi ရှိ Tobu World Square theme park တွင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.asahi.com/english/TKY201003240432.html |work=Asahi Shimbun |location=Japan |title=Nothing very little about this miniature |accessdate=25 March 2010}}</ref> * ၃၀၊ ဂျူလိုင် ၂၀၁၀။ The tower topped 400 m, reaching a height of {{cvt|408|m}}.<ref>[http://home.kyodo.co.jp/modules/fstStory/index.php?storyid=514891 Tokyo Skytree, already tallest building in Japan, tops 400 meters], Kyodo News, 30 July 2010</ref> * ၁၁၊ စက်တင်ဘာ၊ ၂၀၁၀။ ၄၆၁ မီတာ အမြင့်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ Tsushima Omega မျှော်စင် (၄၅၅ မီတာ) ကိုကျော်ကာ ဂျပန်ရှိ တည်ဆောက်သမျှတွင် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်လာသည်။{{citation needed|date=January 2017}} * ၂၃၊ အောက်တိုဘာ၊ ၂၀၁၀။ ၄၉၇ မီတာ (၁,၆၃၁ ပေ) အမြင့်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်ပြီး မျှော်စင်၏ အဓိကစု​ဝေးသည့်နေရာ ပြီးစီးခဲ့သည်။ * ၂၀၊ နိုဝင်ဘာ၊ ၂၀၁၀။ Two [[tuned mass damper]]s with a total weight of 100 [[Tonne|tons]] were temporarily placed on the tower tip at 497 m.<ref>{{cite web |url=http://www.obayashi.co.jp/news/skytreedetail10_20101125_1 |script-title=ja:東京スカイツリー のつくり方「制振装置のあるゲイン塔頂部をつくる」 |date=25 November 2010 |publisher=[[Obayashi Corporation]] |language=Japanese |trans-title="To make the tower tip with TMD installed", how to make Tokyo Skytree |accessdate=20 December 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101208043654/http://www.obayashi.co.jp/news/skytreedetail10_20101125_1 |archive-date=8 December 2010 |url-status=dead |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |archivedate=8 December 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101208043654/http://www.obayashi.co.jp/news/skytreedetail10_20101125_1 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://blog.skytree-obayashi.com/?eid=110989 |script-title=ja:総重量は約100トン。制振装置が塔体の最頂部へ |date=25 November 2010 |publisher=Blog from construction site, [[Obayashi Corporation]] |language=Japanese |trans-title=Total weight 100 ton, TMD placed on tower tip. |accessdate=25 November 2010 |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |archivedate=16 July 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716082814/http://blog.skytree-obayashi.com/?eid=110989 }}</ref> * ၁၊ ဒီဇင်ဘာ၊ ၂၀၁၀။ The tower topped the {{cvt|500|m}} mark and reached a height of {{cvt|511|m}}, beating [[Taipei 101]] ({{cvt|509|m}}). A lightning conductor and two tuned mass dampers were docked to the gain tower, which was gradually lifted within the central shaft.<ref>{{cite news |url=http://www.japantoday.com/category/national/view/tokyo-sky-tree-tops-500-meters-during-construction |title=Tokyo Sky Tree tops 500 meters during construction |newspaper=[[Japan Today]] |date=1 December 2010}}{{Dead link|date=October 2015}}</ref> * ၁၆၊ ဒီဇင်ဘာ၊ ၂၀၁၀။ [[Ministry of Internal Affairs and Communications]] approved [[NHK]] and [[Zaikyō kī kyoku|five TV key stations in Tokyo]]'s plans to install their broadcasting facilities on the tower.<ref>{{cite web|url=http://www.soumu.go.jp/soutsu/kanto/if/press/p22/p2212/p221217o.html|script-title=ja:東京スカイツリーへの放送局の無線設備の設置に向けた変更許可について|date=16 December 2010|publisher=[[Kantō region|Kanto]] Bureau of Telecommunications of [[Ministry of Internal Affairs and Communications]]|language=Japanese|trans-title=Approval of alteration to install the radio wave facility of broadcasting stations to Tokyo Skytree|accessdate=19 December 2010|url-status=dead|archiveurl=https://archive.today/20120912002511/http://www.soumu.go.jp/soutsu/kanto/if/press/p22/p2212/p221217o.html|archivedate=12 September 2012}}</ref> * ၁၈၊ ဒီဇင်ဘာ၊ ၂၀၁၀။ The [[transmitter|transmitting]] [[Antenna (radio)|antenna]] for digital terrestrial television began to be installed. ===၂၀၁၁=== * ၁၊ မတ်၊ ၂၀၁၁။ The tower topped the {{cvt|600|m|sigfig=4}} mark and reached a height of {{cvt|604|m}}, surpassing [[Canton Tower]] ({{cvt|596|m}}) and becoming the world's [[List of tallest towers in the world|tallest tower]].<ref>{{cite news |url=http://www.japantoday.com/category/national/view/tokyo-sky-tree-tops-600-meters-becoming-worlds-tallest-tower |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629170014/http://www.japantoday.com/category/national/view/tokyo-sky-tree-tops-600-meters-becoming-worlds-tallest-tower |url-status=dead |archive-date=29 June 2011 |date=1 March 2011 |newspaper=Japan Today |title=Tokyo Sky Tree tops 600 meters, becoming world's tallest tower |accessdate=5 January 2020 |archivedate=29 June 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110629170014/http://www.japantoday.com/category/national/view/tokyo-sky-tree-tops-600-meters-becoming-worlds-tallest-tower }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.nikkei.com/life/news/article/g=96958A9C889DE0E6E0EAEBEBE7E2E2E0E2E1E0E2E3E39191E3E2E2E2;da=96958A88889DE2E0E3EAEAE7E6E2E0E3E3E0E0E2E2EBE2E2E2E2E2E2 |script-title=ja:世界一ツリー604メートル到達　東京スカイツリー |trans-title=Tokyo Skytree reaches 604 m |date=2 March 2011 |publisher=Nikkei Inc. |accessdate=3 March 2011 |language=Japanese |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |archive-date=6 March 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110306024754/http://www.nikkei.com/life/news/article/g=96958A9C889DE0E6E0EAEBEBE7E2E2E0E2E1E0E2E3E39191E3E2E2E2;da=96958A88889DE2E0E3EAEAE7E6E2E0E3E3E0E0E2E2EBE2E2E2E2E2E2 }}</ref> * ၁၂၊ မတ်၊ ၂၀၁၁။ ၆၂၅ မီတာ (၂,၀၅၁ ပေ) အမြင့်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ Tōhoku ငလျင်၏ နောက်ဆက်တွဲ အကျိုးဆက် အနေဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည့် ထိခိုက်မှုများကို ရှာဖွေ စစ်ဆေးခဲ့သည်။ * ၁၈၊ မတ်၊ ၂၀၁၁။ ဂျပန် စံတော်ချိန် ညနေ ၁ နာရီ ၃၄ မိနစ်၌ အပြီးသတ် အမြင့် ဖြစ်သည့် ၆၃၄ မီတာ(၂,၀၈၀ ပေ) သို့ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite news|script-title=ja:スカイツリー、634メートルに到達　完成時の高さに |url=http://www.asahi.com/national/update/0318/TKY201103180299.html |newspaper=[[Asahi Shimbun]] |location=Tokyo |accessdate=18 March 2011 |language=Japanese|trans-title=Skytree reaches final height of 634 m}}</ref> * ၂၃၊ မေ၊ ၂၀၁၁။ ဝန်ချီစက် လေးခုကို ဂျူလိုင်လ လယ်ထိ ဆက်လက် ဖြုတ်သိမ်းခဲ့သည်။<ref>Yomiuri-online movie: [http://www.yomiuri.co.jp/stream/m_news/vn110523_6.htm Dismantling cranes] on 23 May 2011 (Japanese)</ref> * ၇၊ ဇွန်၊ ၂၀၁၁။ မြို့တော် တိုကျို Skytree ၏ ဖွင့်ပွဲရက် ကြေညာခဲ့သည်၊ ဝင်ခွင့် အနေဖြင့် (လူကြီး။ ၂,၀၀၀ ယန်း အမြင့် ၃၅၀ မီတာ (၁,၁၅၀ ပေ)။ ထပ်ဆောင်း ၁,၀၀၀ ယန်း ၄၅၀ မီတာ (၁,၄၈၀ ပေ) ရှိ လေ့လာရေး အထပ်သို့။<ref>{{cite web |url=http://www.tokyo-skytreetown.jp/dl/pdf/2011060701.pdf|script-title=ja:東京スカイツリータウンの事業概要が決定しました |date=7 June 2011 |publisher=Tokyo Skytree Town |language=Japanese|trans-title=Decided the business outline of Tokyo Sky Tree Town |accessdate=8 June 2011}}</ref> * ၁၇၊ နိုဝင်ဘာ၊ ၂၀၁၁။ အရှည်ဆုံး တိုကျို Skytree အဖြစ် ကမ္ဘာ့ဂင်းနစ်စံချိန် လက်မှတ်ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web |author=Mirai |url=http://japanverse.com/2012/10/tokyo-sky-tree-now-officially-the-tallest-free-standing-tower-in-the-world/ |archive-url=https://archive.today/20130127013441/http://japanverse.com/2012/10/tokyo-sky-tree-now-officially-the-tallest-free-standing-tower-in-the-world/ |url-status=dead |archive-date=27 January 2013 |title=Tokyo Sky Tree officially tallest free-standing tower in the world |publisher=Japanverse.com |date=19 November 2011 |accessdate=2 March 2012 |archivedate=27 January 2013 |archiveurl=https://archive.today/20130127013441/http://japanverse.com/2012/10/tokyo-sky-tree-now-officially-the-tallest-free-standing-tower-in-the-world/ }}</ref> ===၂၀၁၂=== * ၁၆၊ ဖေဖဝါရီ၊ ၂၀၁၂။ မျှော်စင်မှ ကျလာသည့် ရေခဲနှင့် နှင်းကြောင့် အနီးရှိ ကုန်လှောင်ရုံ အမိုးများ ပျက်စီးခဲ့သည်။<ref>[http://www.japantoday.com/category/national/view/company-warehouses-damaged-by-ice-falling-from-tokyo-sky-tree Company warehouses damaged by ice falling from Tokyo Sky Tree 17 February 2012] ''[[Japan Today]]'' Retrieved 5 October 2015</ref><ref>Koh, Yoree [https://blogs.wsj.com/japanrealtime/2013/01/15/look-up-at-your-peril-tokyo-skytrees-falling-ice/ Look Up at Your Peril: Tokyo Skytree’s Falling Ice 15 January 2013] ''[[Wall Street Journal]]'' Retrieved 5 October 2015</ref> * ၂၉၊ ဖေဖဝါရီ၊ ၂၀၁၂။ မျှော်စင် ဆောက်လုပ်ခြင်း ပြီးစီးခဲ့သည်။ ၂၀၁၁ ဂျပန် ငလျင်နှင့် ဆူနာမီ ကြောင့် မူလသတ်မှတ်ထားသည့် အချိန်ထက် နှစ်လ နောက်ကျခဲ့သည်။<ref>[http://au.news.yahoo.com/world/a/-/world/13051217/japan-finishes-tokyo-sky-tree/ Japan finishes Tokyo Sky Tree] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130319013022/http://au.news.yahoo.com/world/a/-/world/13051217/japan-finishes-tokyo-sky-tree/ |date=19 March 2013 }}, YAHOO!7 NEWS, AFP 29 February 2012, 4:07&nbsp;pm</ref> * ၂၊ မတ်၊ ၂၀၁၂။ A ceremony was held to celebrate the completion with a ''[[kannushi]]'' priest and 70 people from [[Tobu Railway|Tobu Group]], construction, broadcasting and other companies.<ref>[http://english.kyodonews.jp/photos/2012/03/144831.html Tokyo Sky Tree completion ceremony, 2 March 2012], [[Kyodo News]]</ref><ref>{{cite news |script-title=ja:東京スカイツリーで竣工式 |trans-title=Completion ceremony for Tokyo Skytree |url=http://www3.nhk.or.jp/news/html/20120302/t10013432221000.html |agency=[[NHK]] TV |location=Tokyo |accessdate=2 March 2012 |language=Japanese |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120302121950/http://www3.nhk.or.jp/news/html/20120302/t10013432221000.html |archivedate=2 March 2012 }}</ref> * ၆၊ မတ်၊ ၂၀၁၂။ တိုကျို ဟိုတရု ပွဲတော်အတွင်း ပထမအကြိမ် မီးထွန်းခဲ့သည်။ *၂၆၊ ဧပြီ၊ ၂၀၁၂။ ဂျပန် ဧကရာဇ် Akihito နှင့် ဧကရီ Michiko တို့မှ Tokyo Skytree Tembo ပြခန်း ကိုကြည့်ရှု့ စစ်ဆေးခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.kunaicho.go.jp/page/gonittei/photo/5213|script-title=ja:ご視察（東京スカイツリー）（墨田区） – 宮内庁|publisher=[[Imperial Household Agency]]|date=26 April 2012|accessdate=12 April 2016|language=Japanese}}</ref> * ၂၂၊ မေ၊ ၂၀၁၂။ Public opening * ၁၊ အောက်တိုဘာ၊ ၂၀၁၂။ Channel 9 [[Tokyo MX]] start transmission from Tokyo Skytree with continuing transmission from [[Tokyo Tower]] in [[simulcast]] manner.<ref>{{cite web |url=http://www.mxtv.co.jp/company/press/20120927_skytree_housou.pdf |script-title=ja:10月1日、東京スカイツリーから放送開始 |date=27 September 2012 |publisher=[[Tokyo MX]] |language=Japanese |trans-title=Start broadcasting from Tokyo Skytree on 1 October 2012 |accessdate=2 June 2013 |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304052148/http://www.mxtv.co.jp/company/press/20120927_skytree_housou.pdf }}</ref> ===၂၀၁၃=== * ၁၆၊ ဇန်နဝါရီ၊ ၂၀၁၃။ မျှော်စင်မှ ကျလာသည့် နှင်းသည် အနီးရှိ အိမ်ခေါင်မိုးကို အပေါက်ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ထိခိုက်၊ ဒဏ်ရာ ရသူ မရှိခဲ့။<ref>[http://www.terradaily.com/reports/Snow_from_worlds_tallest_tower_pierces_Tokyo_roof_999.html Snow from world's tallest tower pierces Tokyo roof 16 January 2013] ''Terra Daily'' Retrieved 5 October 2015</ref> * ၁၃၊ မေ၊ ၂၀၁၃။ Tokyo MX သည် ၁၂၊ နိုဝင်ဘာ၊ ၂၀၁၂ မှစကာ တဖြည်းဖြည်း အားနည်းလာသည့် တိုကျို မျှော်စင်မှ ထုတ်လွှင့်မှု ရပ်ဆိုင်းခဲ့ပြီး တိုကျို Skytree မှ ဆက်လက်ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=http://s.mxtv.jp/skytree_iten/jyushin_kakunin.html |title=2013年5月13日18:00東京タワーの電波を中止 |date=13 May 2013 |publisher=[[Tokyo MX]] |trans-title=Radio wave stopped from Tokyo Tower on 13 May 2–13 18:00 |accessdate=2 June 2013 |postscript=[http://s.mxtv.jp.e.gr.hp.transer.com/skytree_iten/jyushin_kakunin.html In English] |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130611082728/http://s.mxtv.jp/skytree_iten/jyushin_kakunin.html |archivedate=11 June 2013 }}</ref> * ၃၁၊ မေ၊ ၂၀၁၃။ On 9:00&nbsp;a.m., formal transmission of broadcast in channel 1 to 8, except 3, start from Tokyo Skytree after number of test transmission with off for minutes to hours from [[Tokyo Tower]] since 22 December 2012. ==ဖွင့်လှစ်ခြင်း== Skytree ဖွင့်ပွဲနီးကပ်လာသည်နှင့်အမျှ လူများသည် လက်မှတ်ရရန် တစ်ပတ်ကြာစောင့်နေကြရသည်။ မျှော်စင်တက် ခရီးစဉ်အဖြစ် လုပ်ငန်းလည်ပတ်သည့် ပထမနှစ်လအတွက် ကြိုတင်စာရင်းပေးသူများနှင့် ပြည့်နှက်နေခဲ့သည်။<ref name=Time225>{{cite web |url=http://newsfeed.time.com/2012/05/22/tokyo-skytree-the-worlds-tallest-tower-by-the-numbers/ |title=Tokyo Skytree: The World's Tallest Tower, By the Numbers |author=Tim Newcomb |date=22 May 2012 |work=Time |accessdate=22 May 2012}}</ref> မျှော်စင်၏ လေ့လာရေးကုန်းပတ်မှ မြင်ကွင်းမှာ မိုး သည်းထန်စွာ ရွာသွန်းမှု‌‌ကြောင့် ပိတ်ဆို့နေသော်လည်း အဖွင့်နေ့သည် သောင်းနှင့်ချီသောလူအုပ်ကြီးကို ဆွဲဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။ လေပြင်းတိုက်ခတ်မှုကြောင့် အချို့သော ဧည့်သည်များမှာ လေ့လာရေးကုန်းပတ်ပေါ်တွင် ခေတ္တနေရာယူထားခဲ့ရပြီး ဓာတ်လှေကား ၂ ခုကိုလည်းပိတ်ထားခဲ့ရသည်။<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18141311 |title=High winds mar opening of Tokyo's Skytree tower |date=22 May 2012 |work=BBC News |accessdate=22 May 2012}}</ref> Tobu ၏အဆိုအရ ပထမဆုံး အပတ်မှာပင် လူပေါင်း ၁.၆သန်း လာရောက်လည်ပတ်ခဲ့သည်။ ဒေသခံများမှ ခရီးသွားများ လာရောက်လည်ပတ်ခြင်းသည် ရပ်ရွာတည်ငြိမ်အေးချမ်းမှုကို အနှောက်အယှက် ဖြစ်စေပြီး ယခုအချိန်အထိ ဒေသခံ‌များအတွက် စီးပွားရေးအကျိုးအမြတ် အနည်းငယ်သာရရှိစေသည်ဟုဆိုသည်။<ref>Aoki, Mizuho, "[http://www.japantimes.co.jp/text/nn20120622f1.html Skytree a mixed blessing for locals] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120705191010/http://www.japantimes.co.jp/text/nn20120622f1.html|date=5 July 2012}}", ''[[Japan Times]]'', 22 June 2012, p. 3</ref> ==ပြခန်း== {{wide image|Tokyo from the top of the SkyTree (cropped).JPG|1500px|<center>တိုကျို Skytreeမှ တွေ့မြင်ရသည့် တိုကျိုမြို့၏ မြင်ကွင်းကျယ်ပုံရိပ်</center>}} == ကြည့်ရှု့ပါ == [[အရှည်ဆုံး မျှော်စင်များ စာရင်း]] == ကိုးကား == {{Reflist}} == ပြင်ပလင့်များ == {{Commons category}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မျှော်စင်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ အဆောက်အအုံများ]] qa481q4kk0pqhktdetsh4fxi3yn7shh MRTV-4 0 92880 1054903 1043498 2026-09-23T19:01:05Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1054903 wikitext text/x-wiki {{retaining title}} {{Infobox television channel | name = MRTV-4 | logofile =File:Logo of MRTV-4.png | logosize = 200px | launch = ၂၀၀၄ ခုနှစ် မေလ (၁၅) ရက်နေ့ (ရန်ကုန်မြို့နှင့်အနီးတစ်ဝိုက်)<br/> ၂၀၀၆ခုနှစ် (မန္တလေးမြို့နှင့်အနီးတစ်ဝိုက်)<br/>၂၀၁၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ (MRTV-4HD)<ref>{{Cite web |title=About Us {{!}} 4TV<!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် --> |url=https://www.4tv.com.mm/en/content/about-us |accessdate=26 July 2018 |archivedate=26 July 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180726212403/http://4tv.com.mm/en/content/about-us }}</ref> | share = | share as of = | share source = | owner = | slogan = | country = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | language = [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]] | broadcast area = မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်း | picture format = 4:3 SDTV <br/> 16:9 [[HDTV]] | former names = | sister names = *Channel 7 (SD) *Channel 7 (HD) *စာဖတ်သူတို့ရုပ်သံလိုင်း *မဟာဗောဓိရုပ်သံလိုင်း *4 EDU | headquarters = ပြည်လမ်း [[ရန်ကုန်မြို့]] | timeshift names = | sat serv 1 = [[Canal+ Myanmar FG|CANAL+]](မြန်မာ) <br/> (DTH) | sat chan 1 = Channel 151 (HD) | online serv 1 = Pyone Play | online chan 1 = {{URL|http://www.pyoneplay.com/live/mrtv---4|Watch live}} | web ={{URL|http://www.mrtv4.com.mm|တရားဝင်ဝက်ဘ်ဆိုဒ်}} }} '''MRTV-4''' (Myanmar Radio and Television 4) သည် [[ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန]]၊ [[ မြန်မာ့အသံနှင့်ရုပ်မြင်သံကြား]] နှင့် Forever Group Co., Ltd တို့ ပူးပေါင်းထုတ်လွှင့်သော အခမဲ့ ရုပ်သံလိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref>[http://www.forevergroup.com.mm/mrtv-4.html Forever Group | MRTV-4<!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် -->]</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== '''MRTV-4''' ရုပ်သံလိုင်းကို ၂၀၀၄ ခုနှစ် မေလ (၁၅) ရက်နေ့တွင် တစ်နေ့လျှင် ၂နာရီစာ အစီအစဉ်များဖြင့် စမ်းသပ်ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=http://news.xinhuanet.com/english/2004-05/13/content_1467206.htm|title=Myanmar to launch new TV channel|date=13 May 2004|publisher=Xinhua|archive-date=4 March 2016|access-date=26 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304034348/http://news.xinhuanet.com/english/2004-05/13/content_1467206.htm|url-status=dead}}</ref> တစ်နေ့လျှင် ၆ နာရီစာ အစီအစဉ် ကို ၂၀၀၅ခုနှစ် တွင်လည်းကောင်း ၊ တစ်နေ့လျှင် ၁၈ နာရီစာ အစီအစဉ်များကို ၂၀၀၉ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် လည်းကောင်း နေ့စဉ် ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။ နေ့စဉ် ၂၄နာရီ ထုတ်လွှင့်မှုကို ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်၊ စက်တင်ဘာလမှ စတင်ကာ ထုတ်လွှင့်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>[http://www.mrtv4.net.mm/?url=sch1&scheduleday=5&week=1 MRTV-4's schedule] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120327060831/http://www.mrtv4.net.mm/?url=sch1&scheduleday=5&week=1 |date=27 March 2012 }}</ref> MRTV-4 တွင် နိုင်ငံခြားဇာတ်ကားများကို မြန်မာစာတမ်းထိုးဖြင့်လည်း ထုတ်လွှင့်ပေးသည်။<ref>{{cite news|url=http://www.myanmar.gov.mm/myanmartimes/no262/MyanmarTimes14-262/n012.htm|title=MRTV-4 to screen foreign films|last=Tun|first=Yin Min|date=11 April 2005|publisher=''The Myanmar Times''|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060415160134/http://www.myanmar.gov.mm/myanmartimes/no262/MyanmarTimes14-262/n012.htm|archivedate=15 April 2006|df=dmy-all}}</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရုပ်မြင်သံကြားထုတ်လွှင့်မှု]] iggz74olr7x6qvpyteiih1vz31zo6v7 ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ 0 92916 1054973 757802 2026-09-24T02:33:04Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1054973 wikitext text/x-wiki [[File:Jupiter family.jpg|thumb|250px|A montage of Jupiter and its four largest moons (distance and sizes not to scale)]] [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]၌ ၂၀၂၁ ခုနှစ်အရ မိမိတို့သိထားသော [[ဂြိုဟ်ရံလ]] ၈၀ စင်းရှိသည်။<ref name="shep-main">{{cite web |last=Sheppard |first=Scott S. |title=The Jupiter Satellite and Moon Page |url=https://sites.google.com/carnegiescience.edu/sheppard/moons |website=[[Carnegie Institution for Science|Carnegie Institution, Department of Terrestrial Magnetism]] |access-date=17 July 2018}}</ref><ref name="vox-10-new-jupitermoons">{{cite web |last=Resnick |first=Brian |title=The Jupiter Satellite and Moon Page |url=https://www.vox.com/science-and-health/2018/7/17/17576408/jupiter-new-moons-valetudo-astronomy-iau |website=[[Vox (website)|Vox]] |access-date=17 July 2018}}</ref><ref name="carnegie">{{Cite news|url=https://carnegiescience.edu/news/dozen-new-moons-jupiter-discovered-including-one-%E2%80%9Coddball%E2%80%9D|title=A dozen new moons of Jupiter discovered, including one “oddball”|last=Science|first=Carnegie|date=16 July 2018|work=Carnegie Institution for Science|access-date=17 July 2018|language=en}}</ref> ယင်းသည် ဂျူပီတာဂြိုဟ်အား [[နေအဖွဲ့အစည်း]]၌ [[ဂြိုဟ်ရံလ]] အများဆုံးပိုင်ဆိုင်ထားသည့် [[ဂြိုဟ်]]တစ်ခုဖြစ်စေသည်။<ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.nationalgeographic.com/science/2018/07/news-12-new-moons-found-jupiter-79-planets-space/|title=12 New Moons Found Orbiting Jupiter|date=17 July 2018|access-date=17 July 2018|archive-date=17 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717203126/https://www.nationalgeographic.com/science/2018/07/news-12-new-moons-found-jupiter-79-planets-space/|url-status=dead}}</ref> အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလများမှာ ၄ စင်းဖြစ်ကာ ယင်းတို့မှာ ဂယ်လီလီယန် လများဖြစ်ပြီး ဂယ်လီလီယိုနှင့် Simon Marius တို့က ၁၆၁၀ ခုနှစ်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ယင်းသည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]တွင် [[ကမ္ဘာ]]နှင့် [[နေ]]အား လှည့်ပတ်မနေသည့် ပထမဆုံး အရာဝတ္ထုဖြစ်သည်။ ၁၉ ရာစုအကုန်မှစ၍ ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလ ဒါဇင်နှင့်ချီကာ တွေ့ရှိခဲ့ပြီး ရောမဒဏ္ဍာရီလာ နတ်ဘုရား ဂျူပီတာ၏ အချစ်တော် သို့မဟုတ် သမီးတော်များ၏ အမည်များကို မှည့်ခေါ်ခဲ့သည်။ ဂယ်လီလီယန်လများသည် အကြီးဆုံးဖြစ်ပြီး ကျန်သော ၇၅ စင်းတို့မှာ ကွင်းစနစ်တွင်ရှိသော ဂြိုဟ်ရံလငယ်များဖြစ်ကြသည်။ အကယ်၍ ဂယ်လီလီယန် လများသည် နေအား တိုက်ရိုက်လှည့်ပတ်နေပါက ယင်းတို့အား အနည်းဆုံး [[ဂြိုဟ်ပု]]များအဖြစ် ယူဆနိုင်ဖွယ်ရှိသည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}} {{နေအဖွဲ့အစည်း ဂြိုဟ်ရံလများ (အသေး)}} [[Category:ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ]] lcyisk17rqhzy9639q5mhl24zhrbmmq ပရာယွတ်ချန်အိုချာ 0 98471 1055043 833145 2026-09-24T11:56:42Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1055043 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific-prefix = |name = ​ပရယုဒ္ဓ စန္ဒြဩဇာ<br>{{small|ประยุทธ์ จันทร์โอชา}} |honorific-suffix = |image = Fumio Kishida and Prayut Chan-o-cha at the Prime Minister's Office 2022 (1) (cropped).jpg |office = ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ၂၉​ယောက်​မြောက်ဝန်ကြီးချုပ် |monarch = [[ဘူမိဗလအတုလျတေဇ]]<br>[[ဝဇိရာလင်္ကရဏ]] |predecessor = ဘွန်ဆိုင်ပန်ဆင်  {{small|(ယာယီ)}}<br>[[ယင်လပ် ရှင်နာဝပ်]] |successor = [[ဆေထာ ထဝီဆင်]] |term_start = ၂၂ ​မေ ၂၀၁၄ |term_end = ၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |office1 = ကာကွယ်​ရေးဝန်ကြီး |predecessor1 = |successor1 = |term_start1=၁၀ ဇူလိုင် ၂၀၁၉ |term_end1= ၁ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |office2 = ထိုင်းဘုရင့်တပ်မ​တော် ကာကွယ်​ရေးဦးစီးချုပ် | primeminister2 = [[အဘီစစ် ဝိဇ္ဇာဇီဝ]] <br> [[ယင်လပ် ရှင်နာဝပ်]] |term_start2 = ၁ ​​အောက်တိုဘာ ၂၀၁၀ |term_end2 = ၃၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄ |predecessor2 = အနူ​ဖောင်း ​ပေါင်ချန်ဒတ်ချ် |successor2 = အူ​ဒေါင်ဒတ် စီတဘူတာ |office3 = နိုင်ငံ​တော်​အေးချမ်းသာယာ​ရေး​ကောင်စီ၏ ​အကြီးအကဲ |predecessor3 = ရာထူးစတင် |successor3 = ရာထူးဖျက်သိမ်း |term_start3 = ၂၂ ​မေ ၂၀၁၄ |term_end3 = ၁၆ ဇူလိုင် ၂၀၁၉ |birth_date = {{birth date and age|1954|3|21|df=y}} |birth_place = [[နဂရရာဇသီမာ]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] |death_place = |spouse = [[နာရာပွန်ချန်အိုချာ]] |children = ၂ |net_worth = အ​မေရိကန်​ဒေါ်လာ ၄.၆မီလီယံ{{small|(၂၀၁၄)}} |alma_mater = ထိုင်းအမျိုးသားကာကွယ်​ရေး​ကောလိပ်<br>ချူလာခန်ခလို ​တော်ဝင်စစ်တက္ကသိုလ် |allegiance = ထိုင်း |branch = ထိုင်းဘုရင့်တပ်မ​တော် |serviceyears = ၁၉၇၂-၂၀၁၄ |rank =ဗိုလ်ချုပ်ကြီး |commands = တပ်မ​တော်ကာကွယ်​ရေးဦးစီးချုပ် | height = {{height|m=1.75|precision=0}} |signature = ลายเซ็นประยุทธ์ จันทร์โอชา ภาษาอังกฤษ.png }} '''ပရယုဒ္ဓ စန္ဒြဩဇာ'''({{lang-th|ประยุทธ์ จันทร์โอชา ပရးယုဒဓ် စန်ဒရ်ဩဇာ}}; {{lang-sa|Prayuddha Candraojā ပြယုဒ္ဓ စန္ဒြဩဇာ}}) သို့မဟုတ် '''ပရယုဒ် ကျန်အိုချာ'''({{lang-en|Prayut Chan-o-cha}})သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ၂၀၁၄ခုနှစ်မှ ၂၀၂၃ခုနှစ်အထိ တာဝန်ထမ်း​ဆောင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။<ref name=Retires>{{cite news|title=Army chief retires after four turbulent years|url=http://www.nationmultimedia.com/politics/Army-chief-retires-after-four-turbulent-years-30244421.html|accessdate=|work=The Nation|date=30 September 2014|archivedate=26 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226145924/http://www.nationmultimedia.com/politics/Army-chief-retires-after-four-turbulent-years-30244421.html}}</ref> ၂၀၁၀ခုနှစ်မှ စတင်ကာ ထိုင်းဘုရင့်တပ်မ​တော်၏ ကာကွယ်​ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန် ထမ်း​ဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။၂၀၁၄ခုနှစ် ယင်လပ်အစိုးရကိုဖြုတ်ချကာ အာဏာသိမ်းယူပြီး ​နောက်ပိုင်းတွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ၂၉​ယောက်​မြောက်ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၂၀၂၂ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၄ရက်မှ စက်တင်ဘာ ၃၀ရက်​နေ့အတွင်းတွင် ဖွဲ့စည်းပုံအ​ခြေခံဥပ​ဒေဆိုင်ရာခုံရုံးက ရာထူးကို ဆိုင်းငံ့ထားသည်။ သို့ရာတွင် ၂၀၂၂ခုနှစ် ​အောက်တိုဘာ ၁ရက်​နေ့တွင် ပြန်လည်ရုံးထိုင်နိုင်​ကြောင်း ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news|title=ထိုင်းဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးမှဆိုင်းငံ့ခံခဲ့ရသည့် ပရာယွတ်ချန်အိုချာကို ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ်ပြန်လည်ရုံးထိုင်နိုင်ကြောင်း ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံးက အမိန့်ချမှတ်|url=https://news-eleven.com/article/238150}}</ref> ၂၀၂၃​ရွေး​ကောက်ပွဲအပြီးတွင် ၎င်း၏ပါတီက အမတ်​နေရာအများစု အနိုင်မရခဲ့ပြီး​နောက်တွင် သူ့အ​နေဖြင့် နိုင်ငံ​ရေးမှအနားယူပြီဖြစ်​ကြောင်း ဇူလိုင်လ၌ ​ကြေညာခဲ့သည်။ ထိုင်းနိုင်ငံ အစိုးရအဖွဲ့သစ်​ပေါ်​ပေါက်မလာမီအထိ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ဆက်လက်တာဝန်ယူခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c8v0j33g200o|title=ထိုင်းဝန်ကြီးချုပ် ပရာယွတ် နိုင်ငံရေးက အနားယူ}}</ref> သူသည် ယခင်က ထိုင်းဘုရင့်တပ်မ​တော်၏ ကာကွယ်​ရေးဦးစီးချုပ်ဖြစ်ပြီး ၂၀၁၀ ​အောက်တိုဘာလမှ ၂၀၁၄​အောက်တိုဘာလအထိ တာဝန်ထမ်း​ဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news|first=Terry|last=Fredrickson|title=Gen Prayut takes command|url=http://www.bangkokpost.com/learning/learning-from-news/199149/gen-prayuth-takes-command|work=Bangkok Post|date= 1 October 2010|accessdate=}}</ref><ref>{{cite news|first=Ron|last=Corben|title=Thailand's new army chief takes office|date=1 October 2010|work=Deutsche Welle|accessdate=|url=http://www.dw.de/dw/article/0,,6066746,00.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140522164247/http://www.dw.de/dw/article/0,,6066746,00.html|archivedate=22 May 2014|deadurl=no|df=dmy-all}}</ref>တပ်မ​တော်၏ ကာကွယ်​ရေးဦးစီးချုပ်ဖြစ်လာပြီး​နောက် ​တော်ဝင်စည်းကမ်းနည်းကျစွာ လိုက်နာသူအဖြစ် ​တွေ့ခဲ့ရပြီး ယခင်ဝန်ကြီးချုပ် သက်ဆင်ရှင်နာဝပ်၏ ပြိုင်ဘက်ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite news|author=Chico Harlan|title=Behind Thailand's coup is a fight over the king and his successor. But it's hush-hush|work=The Washington Post|accessdate=|date=7 June 2014|url= https://www.washingtonpost.com/world/behind-thailands-coup-is-a-fight-over-the-king-and-his-successor-but-its-hush-hush/2014/06/05/d0cac579-374c-4671-b418-b8dda46c76ed_story.html}}</ref> စစ်တပ်အတွင်း သ​ဘောထား တင်းမာသူတစ်ယောက် ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် နိုင်ငံ​ရေးအကြပ်အတည်းများ ထိုင်းနိုင်ငံတွင်ဖြစ်​ပေါ်ခဲ့သည်။ ယင်လပ်အစိုးရကို ဆန့်ကျင်မှုများ နိုင်ငံတစ်ဝန်း​ပေါ်​ပေါက်လာသည်။ ထိုစစ်က စစ်တပ်အ​နေဖြင့် ဝင်​​ရောက်စွက်ဖက်ခြင်း မရှိခဲ့​ပေ။၂၀၁၄ခုနှစ်​မေလတွင်မူ ပရာယွတ်အ​နေဖြင့် စစ်တပ်က နိုင်ငံ​တော်အာဏာ အရပ်ရပ်ကို သိမ်းယူ​ကြောင်း​ကြေညာခဲ့သည်။ ထို့​နောက် နိုင်ငံ​တော်​အေးချမ်းသာယာ​ရေး​ကောင်စီကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ကာ အကြီးအကဲတာဝန်ယူခဲ့သည်။<ref name=npkc>{{cite web|script-title=th:'ประยุทธ์-เหล่าทัพ'แถลง'ควบคุมอำนาจรัฐ'|trans-title=Prayut and military chiefs are controlling state powers|url=http://www.komchadluek.net/detail/20140522/185160.html|date=22 May 2014|accessdate=|language=Thai|work=Komchadluek|archivedate=22 May 2014|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140522161112/http://www.komchadluek.net/detail/20140522/185160.html|df=dmy-all}}</ref>ထို့​နောက် ၂၀၁၄ ကြားဖြတ်အစိုးရဥပ​ဒေကို ​ကြေညာကာ ရာထူးအာဏာများစွာ ကိုင်တွယ်ခဲ့သည့်အပြင် အာဏာသိမ်းခဲ့၍ အ​ရေးယူခြင်းမှ ကာကွယ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news|title=Military dominates new Thailand legislature|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-28598995|work=BBC News|date=1 August 2014|accessdate=|archivedate=2 August 2014|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140802082155/http://www.bbc.com/news/world-asia-28598995|df=dmy-all}}</ref> ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ထိုင်းအမျိုးသားလွှတ်​တော်ကို ပရာယွတ်မှ စိတ်ကြိုက် ​ရွေးချယ်ထား​သော လူများဖြင့် ဖွဲ့စည်းသည်။ ထို့အပြင် ကိုယ်တိုင်လည်း ဒီမိုက​ရေစီမဆန်စွာဖြင့် ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူး ရယူခဲ့သည်။<ref>{{cite web|title=Prayut elected as 29th PM|url=http://www.nationmultimedia.com/breakingnews/prayuth-elected-as-29th-PM-30241418.html|work=The Nation|date=21 August 2014|accessdate=|archivedate=23 August 2014|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140823191635/http://www.nationmultimedia.com/breakingnews/prayuth-elected-as-29th-PM-30241418.html|df=dmy-all}}</ref><ref name="ThailandPM">{{cite news|title=Thailand's Junta Chief Chosen as Prime Minister|url=http://www.voanews.com/content/thai-coup-leader-nominated-prime-minister/2422964.html|date=21 August 2014|accessdate=|work=Voice of America}}</ref> အာဏာရယူအပြီးတွင် သ​ဘောထားကွဲလွဲမှုများကို နှိမ်နှင်းခဲ့သည်။<ref name ="discussion">{{cite news|script-title=th:"นายกฯ"ยัน"ห้ามพูดเรื่องปชต|trans-title=PM: discussion prohibited|url=http://www.posttoday.com/%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B9%80%E0%B8%A1%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%87/319367/%E0%B8%99%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B8%81%E0%B8%AF-%E0%B8%A2%E0%B8%B1%E0%B8%99-%E0%B8%AB%E0%B9%89%E0%B8%B2%E0%B8%A1%E0%B8%9E%E0%B8%B9%E0%B8%94%E0%B9%80%E0%B8%A3%E0%B8%B7%E0%B9%88%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B8%9B%E0%B8%8A%E0%B8%95-%E0%B8%A7%E0%B8%B4%E0%B8%88%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%93%E0%B9%8C%E0%B8%A3%E0%B8%B1%E0%B8%90|date=19 September 2014|accessdate=19 September 2014|work=Post Today|language=Thai|title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ|archivedate=26 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226145948/https://www.posttoday.com/%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B9%80%E0%B8%A1%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%87/319367/%E0%B8%99%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B8%81%E0%B8%AF-%E0%B8%A2%E0%B8%B1%E0%B8%99-%E0%B8%AB%E0%B9%89%E0%B8%B2%E0%B8%A1%E0%B8%9E%E0%B8%B9%E0%B8%94%E0%B9%80%E0%B8%A3%E0%B8%B7%E0%B9%88%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B8%9B%E0%B8%8A%E0%B8%95-%E0%B8%A7%E0%B8%B4%E0%B8%88%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%93%E0%B9%8C%E0%B8%A3%E0%B8%B1%E0%B8%90}}</ref> ==စစ်ပညာသင်ဘဝ== ​ပရာယွတ်ချန်အိုချာမှာ ကြည်းတပ်​လေ့ကျင့်​ရေး​​ကျောင်း (AFAPS)၏ အပတ်စဉ်၁၂၊​လေ့ကျင့်​ရေး​ကောလိပ် အပတ်စဉ် ၆၃၊ အမျိုးသားကာကွယ်​ရေး​ကောလိပ်နှင့် ကြည်းတပ်အရာရှိ အ​ခြေခံသင်တန်း၊ ကြည်းတပ်အရာရှိ အဆင့်မြင့်သင်တန်း စသည်ဆို့တွင် သင်ယူခဲ့သည်။ ချူလာခန်ခလို ​တော်ဝင်စစ်တက္ကသိုလ်မှ သိပ္ပံဘွဲ့ (bachelor of science) ဖြင့် ဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။<ref name=ocha1/> သူ၏​ရှေ့မှ လူများကဲ့သို့ပင် ပရာယွတ်မှာ စစ်ဆပ်၏ "eastern tigers"ဖြစ်သည်။ ပရာယွတ်သည် သူ၏ တပ်မ​တော်သားဘဝကို ကြည်းတပ်ဌာနချုပ်၂ရှိရာ ထိုင်းနိုင်ငံ အ​ရှေ့ပိုင်းတွင် စတင်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite news|author=Avudh Panananda|url=http://www.nationmultimedia.com/home/2010/06/08/politics/Is-prayuth-the-best-choice-amid-signs-of-Army-riva-30131079.html|title=Is Prayut the best choice amid signs of Army rivalry?|work=The Nation|date=8 June 2010|accessdate=|archivedate=20 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140520220524/http://www.nationmultimedia.com/home/2010/06/08/politics/Is-prayuth-the-best-choice-amid-signs-of-Army-riva-30131079.html|deadurl=no|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news|url=http://atimes.com/atimes/Southeast_Asia/NJ13Ae01.html|title=Thai military resists political pressure|author1=John Cole|author2=Steve Sciacchitano|work=Asia Times Online|date=13 October 2012|accessdate=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140221212604/http://atimes.com/atimes/Southeast_Asia/NJ13Ae01.html|archivedate=21 February 2014|deadurl=no|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.bangkokpost.com/print/384364/|title='Silent' military coup beats having a real one|work=Bangkok Post|date=12 December 2013|author=Wassana Nanuam|accessdate=20 May 2014}}</ref><ref>{{cite news|author=Wassana Nanuam|url=http://www.bangkokpost.com/print/387564/|title=Will this crisis lead to another coup?|work= Bangkok Post|date=2 January 2014|accessdate=}}</ref> ==တပ်မ​တော်သားဘဝ== [[File:Defense.gov News Photo 120605-D-VO565-014 - Chairman of the Joint Chiefs of Staff Gen. Martin E. Dempsey talks with Thailand s Joint Chiefs during a visit to Bangkok Thailand on June 5 2012.jpg|thumb|left|]] ချူလာခန်ခလို ​တော်ဝင်စစ်တက္ကသိုလ်မှ ဘွဲ့ရရှိပြီး​နောက် (၂၁)ကြည်းတပ်မဟာတွင် တာဝန်ထမ်း​ဆောင်ခဲ့သည်။ ထိုတပ်မဟာမှာ မိဖုရား၏အ​စောင့်တပ် (သို့မဟုတ်) လက်​ဖြောင့်တပ်သားများ အဖြစ်သတ်မှတ်ခံရသည်။၂၀၀၂ခုနှစ်တွင် လက်​ထောက် ညွှန်ကြား​ရေးဗိုလ်ချုပ်အဖြစ် အမှတ်(၂) ကြည်းတပ်ဌာနတွင် တာဝန်ထမ်း​ဆောင်ခဲ့သည်။၂၀၀၅ခုနှစ်တွင် အမှတ်(၂) ကြည်းတပ်ဌာနအပါအဝင် တပ်မဟာ၏ လက်​ထောက် ညွှန်ကြား​ရေးဗိုလ်ချုပ်ဖြစ်လာပြီး တစ်နှစ်အတွင်း၌ပင် ညွှန်ကြား​ရေးဗိုလ်ချုပ်ဖြစ်လာသည်။ တပ်မ​တော် ပေါင်းစပ်ညှိနှိုင်းရေး အရာရှိချုပ်အဖြစ် ၂၀၀၈မှ ၂၀၀၉ ခုနှစ်အထိ တာဝန်ထမ်း​ဆောင်ခဲ့သည်။၂၀၁၀ခုနှစ် ​အောက်တိုဘာလတွင် ယခင်ကာကွယ်​ရေးဦးစီးချုပ် အနူ​ဖောင်း ​ပေါင်ချန်ဒတ်ချ်ကိုဆက်ခံကာ ထိုင်းဘုရင့်တပ်မ​တော်အတွင်း အမြင့်ဆုံးရာထူးဖြစ်​သော တပ်မ​တော်ကာကွယ်​ရေးဦးစီးချုပ်ဖြစ်လာသည်။ ==တပ်မ​တော်ပြင်ပ လှုပ်ရှားမှုများ== ၂၀၀၆ အာဏာသိမ်းပွဲပြီး​နောက် ပရာယွတ်ကို ထိုင်းဥပ​ဒေပြုလွှတ်​တော်တွင် ခန့်ထားခဲ့သည်။ဤအ​တောအတွင်း သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နှင့် သယံဇာတ​ကော်မတီတွင် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ကုမ္ပဏီအချို့၏ အုပ်ချုပ်​ရေးအရာရှိလည်း လုပ်ခဲ့သည်။၂၀၀၇ခုနှစ်မှ ၂၀၁၀ခုနှစ်အထိ ထိုင်းဝွိုင်း (Thai Oil)ကုမ္ပဏီ၏ ဒါရိုက်တာ၊ ၂၀၁၀ခုနှစ် ​အောက်တိုဘာ ၇ရက်​နေ့မှစ၍ ထိုင်းစစ်တပ်ဘဏ်၏ ဒါရိုက်တာ၊ စစ်တပ်​ဘောလုံးအသင်း၏ ဥက္ကဋ္ဌ များအဖြစ်အဖြစ် ​ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref name=ocha1>{{cite news|title=Prayut Chan-O-Cha: Executive Profile & Biography|accessdate=|url=http://investing.businessweek.com/research/stocks/people/person.asp?personId=33259917&ticker=TMB:TB|work=Bloomberg BusinessWeek}} {{Dead link|date=September 2026 }}</ref> ၂၀၁၃ခုနှစ် ​မေလတွင် ဘန်​ကောက်မြို့ ဆင်​ခြေဖုံး​နေရာရှိ ​မြေကွက် ၉ကွက်ကို ဘတ် ၆၀၀မီလီယံဖြင့်​ ​ရောင်းချခဲ့သည်။​နောက်ပိုင်းတွင် သတင်း​ထောက်များက ထိုအ​ကြောင်းကို ​မေးမြန်းခဲ့ရာ "ထို​မြေကို ငယ်စဉ်ကပင် ပိုင်ဆိုင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်​ကြောင်း၊ ထို​မြေကို သူ၏အ​ဖေပိုင်ဆိုင်သဖြင့် ပြဿနာကဘာလဲ"ဟု ​မေးခွန်းထုတ်ကာ သူ့ကို​ဝေဖန်တာ​တွေ ရပ်တန့်ရန် ​ပြောခဲ့သည်။<ref name="Khaosod20141104">{{cite news|title=Prayuth Deflects Questions About 600 Million Baht Land Sale|url=http://www.khaosodenglish.com/detail.php?newsid=1415098178&section=11|accessdate=|work=Khaosod English|date=4 November 2014|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304063306/http://www.khaosodenglish.com/detail.php?newsid=1415098178&section=11}}</ref> ၂၀၁၄ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ၄ရက်​နေ့တွင် အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်​ရေး​ကော်မရှင်၏ ​ကြေညာချက်အရ ပရာယွတ်တွင် ၁၂၈.၆ မီလီယံ ဘတ် (US$ ၃.၉မီလီယံ) ရှိသည်။<ref>{{cite news|title=PM Prayuth ‘can justify personal wealth’|url=https://www.thephuketnews.com/pm-prayuth-can-justify-personal-wealth-49445.php|accessdate=|work=Phuket News|publisher=Bangkok Post|date=2014-11-01}}</ref>သူ၏ ပိုင်ဆိုင်မှုတွင် မာစီဒီး ဘန့် S600Lတစ်စီး၊ဘီအမ်ဒဘလျူ 740Li စီဒန်တစ်စီး၊​နောက်ထပ် ယာဉ်၃စီး၊ဘတ် ၃မီလီယံ တန်ဖိုးရှိ ဇိမ်ခံ လက်ပတ်နာရီ ၉လုံး၊His<ref>{{cite news|last1=Nanuam|first1=Wassana|last2=Laohong|first2=King-Oua|title=Prawit on his own in watch row|url=https://www.bangkokpost.com/news/politics/1382015/prawit-on-his-own-in-watch-row|accessdate=|work=Bangkok Post|date=20 December 2017}}</ref> US$၂သိန်းတန်ဖိုးရှိ လက်ဝတ်လက်စားများနှင့် ပစ္စတို​သေနတ်များ ပါရှိသည်။ ထို့အပြင် ၄၆၆.၅ မီလီယံဘတ် (US$ ၁၄.၃ မီလီယံ) ကို အခြားမိသားစုဝင်ထံသို့ လွှဲ​ပြောင်းထား​ကြောင်းလည်း​တွေ့ခဲ့ရသည်။ တပ်မ​တော် ကာကွယ်​ရေးဦးစီးချုပ်အ​နေဖြင့် စက်တင်ဘာလကုန်အထိ တာဝန်ယူခဲ့စဉ်က လစာမှာ ၁.၄ မီလီယံဘတ် (US$၄၃၀၀၀)ကို နှစ်စဉ်ရရှိသည်။<ref name=Khaosod20141104 /><ref>{{cite web|title=Thai prime minister, an ex-general, is millionaire|url=https://finance.yahoo.com/news/thai-prime-minister-ex-general-153400812.html|website=Yahoo Finance|accessdate=|ref=AP}}</ref> ၂၀၁၄ အာဏာရယူအပြီး ​ပရာယွတ်မှာ ရုပ်မြင်သံကြား အစီအစဉ်တစ်ခုတွင် ထင်ရှားခဲ့သည်။ ==၂၀၁၄ အာဏာသိမ်းယူခြင်း== [[File:Prayut Chan-O-Cha in 1st Infantry Regiment's royal guard uniform.jpg|thumb|right|၂၀၁၁က ပရာယွတ်|200px]] ၂၀၁၃-၂၀၁၄ ထိုင်းနိုင်ငံ​ရေး ပြဿနာများအတွင်း ​ပရယုဒ္ဓအနေဖြင့် ရှပ်နီ-ရှပ်ဝါများကို ​စေ့စပ်ညှိနှိုင်း​ရန် ကြိုးစားခဲ့သည်။ သို့​သော် မ​အောင်မြင်ခဲ့၍ ၂၀၁၄ အာဏာသိမ်းမှုကို ကြံစည်ခဲ့သည်။၂၀၁၄ခုနှစ် ​မေလ ၂၂ရက်တွင် ဝန်ကြီးချုပ် ယင်လပ်ရှင်နာဝပ်၏ ယင်လပ်အစိုးရကို ဖြုတ်ချကာ အာဏာသိမ်းယူခဲ့သည်။ ယင်လပ်အ​နေဖြင့် ထိုမတိုင်မီကပင် နိုင်ငံ​တော်ဖွဲ့စည်းပုံအ​ခြေခံဥပ​ဒေဆိုင်ရာခုံရုံး၏ တာဝန်မှရပ်စဲခြင်းခံခဲ့ရသည်။ သူ့​နေရာတွင် ဘွန်ဆိုင်ပန်ဆင်က ယာယီတာဝန်ယူထားသည်။ ​ပရယုဒ္ဓက ၂၀၀၇ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအ​ခြေခံဥပ​ဒေကို ရုပ်သိမ်းကာ နိုင်ငံ​တော်​အေးချမ်းသာယာ​ရေး​ကောင်စီကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ သူကိုယ်တိုင်လည်း အကြီးအကဲ​နေရာ ရယူခဲ့သည်။<ref name="CrownRebrand">{{cite news|title=Coup leader General Prayut is Thailand's new PM|url=http://www.southeastasiapost.com/index.php/sid/224972447|date=21 August 2014|accessdate=|work=Southeast Asia Post|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140823191423/http://www.southeastasiapost.com/index.php/sid/224972447|archivedate=23 August 2014|deadurl=no|df=dmy-all}}</ref> ​ပရာယွတ်အနေဖြင့် သူ့အား​ဝေဖန်လာမည့်အ​ရေးများ၊သ​ဘောထားကွဲလွဲမှုများကို ချက်ချင်း ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။ မီဒီယာထိန်းချုပ်မှု၊ အင်တာနက် ဆင်ဆာထိန်းချုပ်မှု၊ညမထွက်ရ အမိန့်များကို နိုင်ငံတစ်ဝန်း ချမှတ်မှု၊၅​ယောက်ထက်ပို၍ လူစုခြင်းမပြုရန် တားမြစ်မှုများ အပြင် နိုင်ငံ​ရေးသမားအချို့နှင့် အာဏာသိမ်းဆန့်ကျင်သူများကို ဖမ်းဆီးခြင်းများ လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ အချို့သူများမှာ စစ်ခုံရုံးများတွင် စွဲချက်တင်ခံရသည်။<ref name = "dissent">{{cite web |title = The Thai junta's latest crackdown on dissent is a bogus Facebook login button |url = http://qz.com/226673/the-thai-juntas-latest-crackdown-on-dissent-is-a-bogus-facebook-login-button/ |date = 26 June 2014 |accessdate = 25|work= Quartz }}</ref><ref>{{cite web |url = https://www.bbc.com/news/world-asia-27969600 |title = Thai military stifles dissent | date = 22 June 2014 |accessdate = |work= BBC }}</ref><ref>{{cite web |title = All crimes involving alleged lese majeste, sedition subjected to Military Court: Thai Coup makers |url = http://www.prachatai.com/english/node/4021 |date = 25 May 2014 |accessdate = 25 August 2014 |work=Prachatai }}</ref> ၂၀၁၄ခုနှစ် ဇူလိုင် ၂၂ရက်​နေ့တွင် ၂၀၁၄ ကြားဖြတ်အစိုးရ ဖွဲ့စည်းပုံအ​ခြေခံဥပ​ဒေကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ အာဏာသိမ်းမှုနှင့် ပတ်သက်၍ သူ့ကိုအ​ရေးယူခြင်းမရှိ​စေရန် ကာကွယ်ထားပြီး အစိုးရအဖွဲ့အတွင်း အာဏာအပြည့်အဝယူထားသည်။<ref>{{cite web |title = Thai military announces new constitution |url = http://www.abc.net.au/correspondents/content/2014/s4054426.htm?site=brisbane |date = 27 July 2014 |accessdate = |work= ABC News }}</ref> ဇူလိုင် ၃၁ ရက်​နေ့တွင် ဥပ​ဒေပြုလွှတ်​တော်တစ်ခုကို အ​ခြေခံဥပ​ဒေအရ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ သို့​​သော် အမတ်များမှာ တပ်မ​တော်နှင့် ရဲအရာရှိများဖြစ်သည်။ ​ပရာယွတ်၏ ညီဖြစ်သူအပါအဝင် ​ပရယုဒ္ဓမှ စိတ်ကြိုက်​ရွေးချယ်ထားသူများဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title = Thai Junta Appoints New Lawmakers |url = https://online.wsj.com/news/articles/SB30001424052702304635104580063432494865448?mg=reno64-wsj&url=http%3A%2F%2Fonline.wsj.com%2Farticle%2FSB30001424052702304635104580063432494865448.html |work = The Wall Street Journal |date = 31 July 2014 |accessdate = |author = Warangkana Chomchuen and Wilawan Watcharasakwet }}{{Dead link|date=August 2021 }}</ref><ref>{{cite web |title = Meet our new lawmakers |url = http://www.bangkokpost.com/news/politics/423567/meet-our-new-lawmakers |work= Bangkok Post |date = 1 August 2014 |accessdate = }}</ref>အမတ်များမှာ ​ပရာယွတ်နှင့် နီးကပ်သူများဖြစ်သဖြင့် သူ့အား ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တညီတညွတ်တည်း ​ရွေး​ကောက်ခဲ့ကြသည်။ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ၂၀၁၄ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၄ရက်တွင် ခန့်အပ်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{cite web |title=Proclamation on Appointment of Prime Minister| |url=http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2557/E/159/1.PDF |date=25 August 2014 |accessdate=|language=Thai |format=pdf |publisher=Cabinet Secretariat |location=Bangkok |volume=131, Special Part 159 D |page=1|work=Royal Thai Government Gazette}}</ref><ref>{{cite web |title = Prayuth officially appointed as 29th premier |url = http://www.nationmultimedia.com/politics/prayuth-officially-appointed-as-29th-premier-30241700.html |work = The Nation |date = 25 August 2014 |accessdate = |archivedate = 29 August 2016 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20160829134807/http://www.nationmultimedia.com/politics/prayuth-officially-appointed-as-29th-premier-30241700.html }}</ref>ထို​ကြောင့် ​ပရယုဒ္ဓအနေဖြင့် ရာထူး၃ခုကိုတစ်ပြိုင်နက် ချုပ်ကိုင်ထားခဲ့သည်။ တပ်မ​တော်ကာကွယ်​ရေးဦးစီးချုပ်၊ နိုင်ငံ​တော်​အေးချမ်းသာယာ​​ရေး​ကောင်စီ၏ အကြီးအကဲ၊ နိုင်ငံ​တော် ဝန်ကြီးချုပ်တို့ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title = Prayut Chan-o-cha: Army Chief, Junta Leader, Prime Minister |url = http://en.khaosod.co.th/detail.php?newsid=1408604044&section= |work = Khaosod English |date = 21 August 2014 |accessdate = }}{{Dead link|date=January 2021 }}</ref>၂၀၁၄ခုနှစ် ​အောက်တိုဘာတွင် တပ်မ​တော်ကာကွယ်​ရေးဦးစီးချုပ် ​နေရာအား စွန့်လွှတ်ခဲ့သည်။ သို့​သော် သူ၏အစိုးရအဖွဲ့အတွင်း အကျင့်ပျက်ခြစားမှုများစွာ ရှိ​နေခဲ့သည်။ သူ၏ အစိုးရအဖွဲ့ဝင်များ၊ ​ပရာယွတ်၏ ညီဖြစ်သူ ပရီချာ ချန်အိုချာ အပါအဝင် လွှတ်​တော်တွင်းရှိ အမတ်များ၊ဝန်ကြီးချုပ်ရုံး ဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီးတို့ပါ ခြစားမှု အရှုပ်​တော်ပုံတွင် ပါဝင်​နေကြသည်။<ref>{{cite news |author=Pavin Chachavalpongpun |title=Thai Junta Beset By Corruption Scandals |date=12 October 2014|accessdate= |url=http://thediplomat.com/2014/10/thai-junta-beset-by-corruption-scandals/|work=The Diplomat }}</ref>​ပရယုဒ္ဓအနေဖြင့် သူ၏အစိုးရကို ​ဝေဖန်​သော မည်သည့်အ​ကြောင်းအရာ၊ လူပုဂ္ဂိုလ်ကိုမဆို တားမြစ်ထားသည်။ <ref name = "discussion"/> ၂၀၁၅ခုနှစ် ​ဖေ​ဖော်ဝါရီလတွင် ပရာယွတ်က ''လူများအ​နေဖြင့် မိမိတို့သ​ဘောထားကို ​ပြောဆိုနိုင်​ကြောင်း၊ သို့​သော် ​နိုင်ငံ​တော် ​အေးချမ်းသာယာ​ရေး​ကောင်စီကို ဆန့်ကျင်လျှင်မူ ခွင့်မပြုနိုင်​ကြောင်း''ဆိုခဲ့သည်။<ref name=Haworth>{{cite news |last1=Haworth|first1=Abigail|title=Bangkok's Big Brother is watching you|url=https://www.theguardian.com/world/2015/mar/22/bangkok-big-brother-politics-ruling-party-democracy|accessdate=|work=The Guardian|date=22 March 2015}}</ref> ​နိုင်ငံ​တော် ​အေးချမ်းသာယာ​ရေး​ကောင်စီနှင့် အစိုးရအဖွဲ့အတွင်း သူ၏ အကြီးအကဲ​နေရာ​ကြောင့် လစာ ဘတ်၁၂၅၅၉၀ (US$၃၅၂၀) လစဉ် ရရှိသည်။ ထို့အပြင် စစ်တပ်အငြိမ်းစား ခံစားခွင့်များလည်းရရှိကြသည်။<ref>{{cite web |script-title=th:เปิดบัญชีอัตราเงินตอบแทน "หัวหน้า คสช. - สนช. - สปช." |trans-title=Let's see a list of remunerations of NCPO leader, NLA and NRC |url = http://www.isranews.org/isranews-scoop/item/31775-monny_31775.html |date = 2 August 2014 |accessdate = |language = Thai |work= Isra News }}</ref> သူ၏ ပထမဆုံး နိုင်ငံတကာ စာမျက်နှာအဖြစ် မီလန်မြို့တွင် ၂၀၁၄ခုနှစ် ​အောက်တိုဘာ ၁၆ရက်​နေ့က ကျင်းပ​သော ဒဿမ​မြောက် ​အေဆမ်အစည်းအ​ဝေးသို့ တက်​ရောက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news|title=Fury as Thai coup leader joins club of world leaders|url=http://www.straitstimes.com/news/asia/south-east-asia/story/fury-thailand-coup-leader-prayuth-joins-club-world-leaders-20141016|work=Straits Times|date=16 October 2014|accessdate=16 }}</ref> ==="ပြည်သူများထံ​ပျော်ရွှင်မှုများ ပြန်လည်​ရောက်ရှိခြင်း" မိန့်ခွန်းများ=== [[File:H.E. General Prayut Chan-o-cha, Prime Minister, Kingdom of Thailand & H.E. Kobkarn Wattanavrangkul, Minister of Tourism & Sports, Kingdom of Thailand (34122234452).jpg|thumb|ပရာယွတ်နှင့် အားကစားနှင့်ခရီးသွားလာ​ရေးဝန်ကြီး]] ၂၀၁၄ခုနှစ် ​မေလ ၃၀ရက်​နေ့တွင် သူ၏ ​သောကြာ​နေ့ညမိန့်ခွန်းများကို နိုင်ငံပိုင် ရုပ်သံလိုင်းမှတစ်ဆင့် စတင်​ပြောကြားခဲ့သည်။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် ၁နာရီထက်ပိုမို၍ ​ပြောကြားတတ်သည်။ ထိုမိန့်ခွန်းများတွင် အစိုးရအဖွဲ့၏ မူဝါဒများ၊ မီဒီယာများ၏ အစိုးရဆန့်ကျင်​ရေးအစီအစဉ်များကို စိုးရိမ်ခြင်း ​အ​ကြောင်း စသည်တို့ပါဝင်သည်။ ၂၀၁၅ခုနှစ် မတ်လတွင် သူ၏ ​သောကြာည မိန့်ခွန်းများကို ၂၀ (သို့မဟုတ်) ၃၀မိနစ် အထိ​လျော့ချကာ ဝန်ကြီးများ ကိုယ်တိုင်မိန့်ခွန်း​ပြောခြင်းကို ထည့်သွင်းရန် ​ကြေညာခဲ့သည်။ ===အပိုဒ် ၄၄=== ၂၀၁၅ခုနှစ် မတ်လ ၃၁ရက်​နေ့တွင် ​ပရယုဒ္ဓက သူ့အ​နေဖြင့် စစ်အာဏာသိမ်းခြင်းကို ပြန်ရုပ်သိမ်းရန် ဘုရင့်ထံမှ အမိန့်ရခဲ့​ကြောင်း ​ကြေညာခဲ့သည်။ [[File:Working visit to the United States (54).jpeg|thumb|ဝါရှင်တန်တွင် ​တွေ့ရ​သော ပရာယွတ်]] ===အရပ်သား လွတ်လပ်ခွင့်=== ၂၀၁၅ခုနှစ် ​ဖေ​ဖော်ဝါရီတွင် မီဒီယာသတင်းများကို ပိတ်ပင်ရန် သူ့တွင် လုပ်ပိုင်ခွင့်အပြည့်ရှိ​ကြောင်း ​ကြေညာခဲ့သည်။ ===စီးပွား​ရေးမူဝါဒများ=== [[File:H.E. General Prayut Chan-o-cha, Prime Minister, Kingdom of Thailand (34148528741).jpg|thumb|]] ​ပရယုဒ္ဓက ထိုင်းနိုင်ငံ၏ စီးပွား​ရေးကျဆင်းမှုမှာ သူတို့အစိုးရ​ကြောင့်မဟုတ်ဘဲ ကမ္ဘာ့စီးပွား​ရေးအ​ခြေအ​နေ​ကြောင့်ဖြစ်​ကြောင်း ​​ပြောဆိုထားသည်။ ထိုင်း လယ်သမားများကို ကူညီ​ပေးခြင်း၊ ထိုင်းစက်ရုံများမှ ​ဈေးနည်းပြီး အရည်အ​သွေး​ကောင်း​သောပစ္စည်းများထုတ်လုပ်ခြင်းဖြင့် ထိုင်းနိုင်ငံကို အလတ်တန်းစားစီးပွား​ရေးနိုင်ငံမှ အထက်တန်းစား စီးပွား​ရေးနိုင်ငံဖြစ်ရန် ရည်မှန်းချက်ကို ​ဖော်ပြခဲ့သည်။ == ၂၀၁၉ ​ရွေး​ကောက်ပွဲ == ​ပရယုဒ္ဓက သူ၏​ရွေး​ကောက်ပွဲအပြီးဆန္ဒကို ထုတ်​ဖော်​ပြောခဲ့သည်။၂၀၁၇ ဖွဲ့စည်းပုံအ​ခြေခံဥပ​ဒေအရ အထက်လွှတ်​တော်ကို အမျိုးသားငြိမ်ဝပ်ပိပြား​ရေး​ကောင်စီမှ ခန့်အပ်ပြီး ဝန်ကြီးချုပ်ကို ​အောက်လွှတ်​တော်မှ ​ရွေးချယ်မည်။<ref>{{Cite news|url=https://www.bangkokpost.com/news/politics/1565758/young-voters-find-voice|title=Young voters find voice| last1=Jotikasthira |first1=Om|last2=Sabpaitoon |first2=Patpon |work=Bangkok Post|date=28 October 2018|access-date=}}</ref>ပါတီများမှ သူတို့၏ ဝန်ကြီးချုပ်​လောင်းများကို တင်သွင်းနိုင်ပြီး ပါတီမရှိသူများလည်း တင်သွင်းနိုင်သည်။ ၂၀၁၈ နိုဝင်ဘာလတွင် ဒုဝန်ကြီးချုပ်က ​နောက်လာမည့် ဝန်ကြီးချုပ်သည် ​ပရယုဒ္ဓအတိုင်းဖြစ်မည်ဟု ယုံကြည်​ကြောင်း ​ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|url=https://www.bangkokpost.com/news/politics/1568014/face-of-next-pm-will-be-similar-to-prayut|title=Face of next PM will 'be similar to Prayut'|last=Arunmas|first=Phusadee |work=Bangkok Post|date=1 November 2018|access-date=}}</ref> ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၉ခုနှစ် ​နောက်ပိုင်းတွင် ​ပရယုဒ္ဓအစိုးရမှ ဝန်ကြီး၄​ယောက်သည် ​ရွေး​ကောက်ပွဲကိစ္စအတွက် ရာထူးမှနုတ်ထွက်ခဲ့ကြသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.bangkokpost.com/news/politics/1619878/palang-pracharath-ministers-resign-from-cabinet|title=Palang Pracharath ministers resign from cabinet|last=Limited|first=Bangkok Post Public Company|website=https://www.bangkokpost.com|access-date=}}</ref>​နောက်​နေ့တွင် ၎င်းတို့ပါတီ၏ ဝန်ကြီးချုပ်​လောင်းများတွင် ပရာယွတ်လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ <ref name=":0" /> ==​ဝေဖန်မှုများ== ​ပရယုဒ္ဓကို အ​ကြောက်လွန်ပြီး မတည်ငြိမ်သူဟု ​ဖော်ပြကြသည်။ ==ပုဂ္ဂိုလ်​ရေးရာ== ​ပရယုဒ္ဓ၏ အမည်​ပြောင်မှာ တူး ({{lang-en|Tuu}}၊({{Lang-th|ตู่}}; {{Rtgs|''Tu''}})ဖြစ်သည်။ သူသည် နရာဖွန် ချန်အိုချာနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ နရာဖွန်မှာ ယခင်က စစ်သားများ၏ အမျိုးသမီးများအသင်းတွင် ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်သည်။ ​ပရယုဒ္ဓ စစ်ဦးစီးချုပ် စဖြစ်သည့် ၂၀၁၀တွင် စတင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ သူတို့တွင် အမွှာ သမီး၂​ယောက်ရှိသည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[Category:ထိုင်းနိုင်ငံ ဝန်ကြီးချုပ်များ]] {{Lifetime|၁၉၅၄||}} 4xk4ex84yw5e089c0xaji1n836ebfct ဂျိုဝယ်လ် အဒမ်စ် 0 101115 1054972 807828 2026-09-24T02:29:46Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1054972 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = ဂျိုဝယ်လ် အဒမ်စ် (Joel Adams) | background = solo_singer | image = | alt = | caption = | birth_name = Joel Gonçalves | birth_date = {{birth date and age|1996|12|16|df=y}} | birth_place = ဘရစ်စဘိန်း၊ ကွင်းစလန်း၊ [[ဩစတြေးလျနိုင်ငံ|ဩစတြေးလျ]] | residence = Los Angeles, California, U.S. | origin = | genre = {{flatlist| * Pop * Soul * indie pop }} | occupation = {{flat list| * Singer * songwriter * producer }} | instrument = {{flat list| * Vocals * စန္ဒယား * Acoustic * ဂစ်တာ }} | years_active = ၂၀၁၂–လက်ရှိ | label = | associated_acts = | website = {{URL|joeladamsofficial.com}} }} '''ဂျိုဝယ်လ် အဒမ်စ်''' ({{lang-en|Joel Adams}}; ၁၆ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၉၆ မွေးဖွား) သည် ဩစတြေးလျ pop/soul အဆိုတော်၊ တေးရေးဆရာ တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ထွက်ရှိခဲ့သော Please Don't Go သီချင်းဖြင့် ကျော်ကြားသည်။ ၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၈ တွင် ၎င်း၏ single တစ်ပုဒ်ဖြစ်သည့် Fake Friends ထွက်ရှိခဲ့သည်။ == အတ္ထုပ္ပတ္တိ == ဂျိုဝယ်လ် အဒမ်စ် သည် [[ဩစတြေးလျနိုင်ငံ]]၊ ဘရစ်စဘိန်းမြို့တွင် ကြီးပြင်းခဲ့သည်။ သူသည် ပေါ်တူဂီ၊ တောင်အာဖရိကနှင့် အင်္ဂလိပ် မျိုးရိုးဖြစ်သည်။ သူသည် ဘရစ်စဘိန်းရှိ Marist College Ashgrove တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ သူ၏ကျောင်းနာမည်သည် သူ့မိခင်၏ မျိုးရိုးအမည်ဖြစ်သည်။ ‌သူ၏အမည် Gonçalves ကို အသံထွက်ခက်ခဲသောကြောင့် ပြောင်းခဲ့သည်။ ပေါ်တူဂီအသံထွက်ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ == အလုပ်အကိုင် == === The X Factor 2012 ပြိုင်ပွဲဝင်ခြင်းနှင့် "Please Don't Go" သီချင်း === ဂျိုဝယ်လ် သည် အသက် ၁၅ နှစ်တွင် Joel Gonçalves အမည်ဖြင့် The X Factor Australia 2012 တွင် [[မိုက်ကယ်လ် ဂျက်ဆင်]] နှင့် Paul McCartney သီဆိုခဲ့သော "The Girl is Mine" သီချင်းကို cover သီဆိုခဲ့ကာ လူကြိုက်များခဲ့သည်။ သူသည် "Please Don't Go" သီချင်းကို ၅ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၅ တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ထိုသီချင်းသည် ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၆ ၌ ARIA Chart တွင် နံပါတ် ၈၈ ဝင်ခဲ့သည်။ မကြာမီတွင် နံပါတ် ၅၅ ထိရောက်ခဲ့သည်။ အခြားသော music chart များတွင်လည်း top 50 အတွင်းပါဝင်ခဲ့သည်။ ၂ဝ၁၆ခုနှစ်အတွင်း Joel Adams သည်  လန်ဒန်နှင့် စတော့ခွန်တွင် သီချင်းရေးခြင်း တေးသံသွင်းခြင်းများပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၇ တွင် "Die For You" Music Video ထွက်ရှိခဲ့သည်။ ၎င်းကို Joel Adams ၏ website တွင်ရယူနိုင်သည်။ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၈တွင် "Fake Friends" အမည်ရှိ second single ထွက်ရှိခဲ့သည်။ တေးရေးသူများမှာ Joel Adams, Ryan Tedder နှင့် Zach Skelton တို့ဖြစ်ကြသည်။ ==Discography== ===Extended plays=== {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |+ List of extended plays, with selected details ! scope="col" rowspan="1" style="width:14em;"| ခေါင်းစဉ် ! scope="col" rowspan="1" style="width:20em;"| Extended play အသေးစိတ် အချက်အလက် |- ! scope="row"| ''ဂျိုဝယ်လ် အဒမ်စ်'' | * Released: ၆ မတ် ၂၀၂၀<ref>{{cite web|url=https://music.apple.com/au/album/joel-adams-ep/1498260062|title=Joel Adams (EP) by Joel Adams|work=Apple Music|accessdate=11 March 2020}}{{Dead link|date=November 2022 }}</ref> * Label: Joel Adams * ပုံစံ: Media streaming, ဒစ်ဂျစ်တယ် ဒေါင်းလုဒ် |} ===Singles=== {|class="wikitable plainrowheaders" style=text-align:center; ! scope="col" rowspan="2"| ခေါင်းစဉ် ! scope="col" rowspan="2"| ခုနှစ် ! scope="col" colspan="7"| Peak chart positions ! scope="col" rowspan="2"| Certifications ! scope="col" rowspan="2"| အယ်လ်ဘမ် |- ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;"| AUS<br /><ref name="AUS">{{cite web|url=https://www.auspop.com.au/2016/08/chart-watch-380/|title=CHART WATCH #380|publisher=auspOp|date=6 August 2016|accessdate=6 August 2016|archive-date=6 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160806211240/https://www.auspop.com.au/2016/08/chart-watch-380/}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;"| CAN<br /><ref name="Joel Adams Chart"/> ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;"| CZR<br /><ref>{{cite web|url=http://www.ifpicr.cz/hitparada/index.php?a=titul&hitparada=30&titul=154819&sec=caf12a9d850828a878e4e231d22dd9c7|title=Joel Adams Chart|publisher=www.ifpi.cz|accessdate=14 June 2016}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;"| IRE<br /><ref>{{cite web|url=http://irish-charts.com/showinterpret.asp?interpret=Joel+Adams|title=irish-charts.com - Discography Joel Adams|publisher=Hung Medien|accessdate=9 September 2016|archive-date=20 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160920123052/http://irish-charts.com/showinterpret.asp?interpret=Joel+Adams|url-status=dead}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;"| NOR<br /><ref>{{cite web|url=http://lista.vg.no/artist/joel-adams/6438|title=VG-lista - Joel Adams|publisher=VG-lista|accessdate=9 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160822110112/http://lista.vg.no/artist/joel-adams/6438|archive-date=22 August 2016|url-status=dead|archivedate=22 August 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160822110112/http://lista.vg.no/artist/joel-adams/6438}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;"| SWE<br /><ref>{{cite web|url=http://swedishcharts.com/showinterpret.asp?interpret=Joel+Adams|title=swedishcharts.com - Discography Joel Adams|publisher=Hung Medien|accessdate=9 September 2016}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;"| UK<br /><ref>{{cite web|url=http://www.officialcharts.com/artist/48927/joel-adams/|title=JOEL ADAMS &#124; full Official Charts history|publisher=Official Charts Company|accessdate=6 August 2016}}</ref> |- ! scope="row"| "[[Please Don't Go (Joel Adams song)|Please Don't Go]]" | ၂၀၁၅ | ၅၅ || ၅၄ || ၂၅ || ၃၄ || ၁၁ || ၆ || ၅၀ | * IFPI DEN: Platinum<ref>{{cite web|url=http://www.ifpi.dk/?q=content/joel-adams-please-dont-go-0|title=Joel Adams "Please Don't Go"|publisher=IFPI Denmark|date=19 December 2017|accessdate=3 January 2018}}</ref> * BPI: Gold | rowspan="3" {{n/a|Non-album singles}} |- ! scope="row"| "Fake Friends"<ref>{{cite web|url=https://music.apple.com/au/album/fake-friends-single/1498262147|title=Fake Friends - single|website=Apple Music|date=5 October 2018|accessdate=11 March 2020|archive-date=19 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200819050120/https://music.apple.com/au/album/fake-friends-single/1498262147}}</ref> | ၂၀၁၈ | — || — || — || — || — || — || — | |- ! scope="row"| "A Big World"<ref>{{cite web|url=https://music.apple.com/au/album/a-big-world-single/1498293330|title=A Big World - single|website=Apple Music|date=1 March 2019|accessdate=11 March 2020|archive-date=12 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812193413/https://music.apple.com/au/album/a-big-world-single/1498293330}}</ref> | rowspan="5"| ၂၀၁၉ | — || — || — || — || — || — || — | |- ! scope="row"| "Coffee"<ref>{{cite web|url=https://music.apple.com/au/album/coffee-single/1498290262|title=Coffee - single|website=Apple Music|date=1 March 2019|accessdate=11 March 2020}}{{Dead link|date=November 2022 }}</ref> | — || — || — || — || — || — || — | | rowspan="3"| ''Joel Adams'' |- ! scope="row"| "Kingdom"<ref>{{cite web|url=https://music.apple.com/au/album/coffee-single/1498290262|title=Kingdom- single|website=Apple Music|date=30 August 2019|accessdate=11 March 2020}}{{Dead link|date=November 2022 }}</ref> | — || — || — || — || — || — || — | |- ! scope="row"| "Slipping Off the Edge"<ref>{{cite web|url=https://music.apple.com/au/album/slipping-off-the-edge-single/1498260275|title=Slipping Off the Edge - single|website=Apple Music|date=11 October 2019|accessdate=11 March 2020|archive-date=21 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721050531/https://music.apple.com/au/album/slipping-off-the-edge-single/1498260275}}</ref> | — || — || — || — || — || — || — | |- ! scope="row"| "Christmas Lights"<ref>{{cite web|url=https://music.apple.com/au/album/christmas-lights-single/1501213218|title=Christmas Lights - single|website=Apple Music|date=22 November 2019|accessdate=11 March 2020|archive-date=24 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200824023906/https://music.apple.com/au/album/christmas-lights-single/1501213218}}</ref> | — || — || — || — || — || — || — | | {{n/a|Non-album single}} |- | colspan="11" style="font-size:90%"| "—" သည် စာရင်းမဝင်ခြင်း သို့မဟုတ် ၎င်းနေရာ၌ မထွက်ရှိခြင်းကို ကိုယ်စားပြုသည်။ |} == ကိုးကား == {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * {{Official website|1=http://www.joeladamsofficial.com}} * {{Twitter|JoelAdamsMusic}} * {{Facebook|JoelAdamsMusic}} * {{youTube|user=jgmusic39|Joel Adams}} [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၉၆ မွေးဖွားသူများ ]] trwknp0vntxzobppkt15xtlsismorlw ဆင်မြူရယ် ဂင် 0 106450 1054997 818899 2026-09-24T04:38:22Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1054997 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|agent={{Flatlist| * Brave Entertainment * Pony Canyon (Japan) }}|birth_date={{birth date and age|၂၀၀၂|၁|၁၇}}|birth_name=ဆင်မြူရယ် ဂင် အာရီဒန်ဒို|birth_place=[[လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ်မြို့]]၊ [[ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်]]၊ [[အမေရိကန်နိုင်ငံ]]|caption=၂၀၁၇ စက်တင်ဘာလ Sky Festival ပွဲတွင် အစမ်းလေ့ကျင့်နေသော ဆင်မြူရယ်|image=Samuel Kim during rehearsal at Sky Festival, in September 2017 03.png|image_size=|module={{Infobox musical artist|embed=yes | instrument = Vocals | background = solo_singer | genre = {{hlist|[[K-pop]]|[[Contemporary R&B|R&B]]|[[Korean hip hop|Hip hop]]}} | associated_acts = {{hlist|[[1Punch]]|[[Produce 101 Season 2|Produce 101]]}} }}|name=ဆင်မြူရယ်|occupation=[[သီချင်းဆိုခြင်း|အဆိုတော်]]|website={{URL|http://www.bravesound.com/sub/artist/biography.php?gubun=1&idx=30|Samuel}}<br>{{URL|http://samuel-official.jp/}}|years_active=2015–present|နိုင်ငံသား=[[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|အမေရိကန်]]}} Samuel Kim Arredondo (၂ဝဝ၂ ခုနှစ်ဇန်နဝါရီ ၁၇ တွင်မွေးဖွားသည်) သည် အမေရိကန်ဖွားတောင်ကိုရီးယားအဆိုတော်ဖြစ်သည်။ သူသည် ၂၀၁၅ 1Punch hip hop duo တွင်ပူးပေါင်းခဲ့သည်။ ၂၀၁၇ ပြီလတွင် သူသည် Produce 101 Season 2 TV show တွင်ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ပြီး နောက်ဆုံးတွင် အဆင့် ၁၈ တွင် ရပ်တည်ခဲ့သည်။ ပြိုင်ပွဲအပြီးတွင် တစ်လအကြာ ဩဂုတ်လ ၂ ရက်နေ့တွင်သူ၏တစ်ကိုယ်တော် ကစားဆယ့်ခြောက်ကိုလွှတ်ပေးခဲ့သည်။ သူ့ကို မက္ကဆီကို - အမေရိကန်ဖခင် José Arredondo နှင့် တောင်ကိုရီးယားမိခင်မှ မွေးဖွားခဲ့သည်။. ==အစောပိုင်းဘဝ== ဆင်မြူရယ်ကို [[လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ်မြို့]]၊ [[ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်]]တွင် မက္ကဆီကန်-အမေရိကန်နွယ်ဖွားအဖေ ဂျိုဆဲ အာရီဒန်ဒိုနှင့် တောင်ကိုရီးယားသူအမေတို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်။ == အလုပ်အကိုင် == ===၂၀၁၂-၂၀၁၃=== ဆင်မြူရယ်သည် အသက် ၁၁ နှစ် အရွယ်တွင် Pledis Entertainment ၏ Seventeen TV တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်မှု အစီအစဉ်တွင် ပထမဆုံး ပါဝင်လှုပ်ရှားခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ထို အေဂျင်စီမှ ထွက်ခဲ့သည်။ ===၂၀၁၅-၂၀၁၆=== ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ဆင်မြူရယ်သည် Brave Entertainment နှင့် D-business Entertainment တို့ ပူးပေါင်းဖွဲ့စည်းသော hip hop duo အဖွဲ့ 1Punch တွင် အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဆင်မြူရယ် သည် ထိုအဖွဲ့တွင် PUNCH အမည်ဖြင့် ထင်ရှားသည်။ ဇန်နဝါရီ ၂၃ တွင် ထိုအဖွဲ့၏ "Turn Me Back" သီချင်းထွက်ရှိခဲ့သည်။ ထိုသီချင်းသည် ၎င်းတို့၏ "The Anthem" အယ်လ်ဘမ် ၏ သီချင်းခေါင်းစဉ်လည်းဖြစ်သည်။ ဆင်မြူရယ်သည် PUNCH အမည်ဖြင့် Silentó နှင့် ပူးပေါင်းကာ "Spotlight" single တစ်ပုဒ်ထွက်ရှိခဲ့သည်။ ထိုသီချင်းနှင့် 26th Seoul Music Award for Global Collaboration ဆုကိုရရှိခဲ့သည်။ ===၂၀၁၇ - ၂၀၁၈=== ၂၀၁၇ ဧပြီလတွင် ဆင်မြူရယ်သည် Produce 101 Season 2 ကို ၎င်း၏ နာမည်အရင်းဖြင့် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးပြိုင်ပွဲတွင် ၎င်းသည် အဆင့်၂ ရခဲ့သည်။ သို့သော် နောက်ဆုံးအပိုင်းတွင် ဆင်မြူသည် အဖွဲ့ဝင် ၁၁ ယောက်ပါသော အဖွဲ့မှ ထွက်လိုက်သည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းသည် တစ်ဦးတည်း အဆင့် ၁၈ ရပ်တည်နိုင်ခဲ့သည်။ ဆင်မြူရယ်သည် ဩဂုတ်၂ ရက်နေ့တွင် တစ်ကိုယ်တော်အနုပညာရှင်အဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့သည်။ ဩဂုတ် ၂ရက်နေ့တွင် ၎င်း၏ အယ်လ်ဘမ်ငယ် "Sixteen" ထွက်ရှိခဲ့သည်။ ထိုသီချင်း၏ rapper မှာ ချန်မို ဖြစ်သည်။ ဆင်မြူရယ်သည် နိုဝင်ဘာ ၁၆၊ ၂၀၁၇ တွင် ၎င်း၏ အယ်လ်ဘမ် "Eye Candy" ကိုထွက်ရှိခဲ့သည်။ ထိုအယ်လ်ဘမ်တွင် သီချင်း ၁၀ ပုဒ်ပါဝင်ပြီး "Candy" သီချင်းလည်းပါဝင်သည်။ ၂၀၁၇ ဒီဇင်ဘာလတွင် ဂျပန် ပရိုမိုးရှင်း "Pony Canyon" အတွက် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီ ၇၊ ၂၀၁၈ တွင် ဂျပန်ဗားရှင်း "Sixteen" ထွက်ရှိခဲ့သည်။ ဇန်နဝါရီ ၁၈ တွင် "Sixteen(Japanese Version)" သီချင်းဗီဒီယို ထွက်ရှိခဲ့သည်။ မတ်လ ၂၀၁၈ တွင် ၎င်း၏ အယ်လ်ဘမ်ငယ် "One" ကို BtoB အဖွဲ့ဝင် ဂျောင်အယ်ဟွန်း (featuring) နှင့် အတူ ထွက်ရှိခဲ့သည်။ ဧပြီ ၂၀၁၈ တွင် ဆင်မြူရယ် သည် ၎င်း၏ ဒုတိယ ဂျပန်ဗားရှင်း သီချင်း "Candy" ကို မေ ၁၆ တွင် ထွက်ရှိနိုင်ရန် ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ ထိုသီချင်း၏ သီချင်းဗီဒီယို ကို မေ ၂ တွင်ထွက်ရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၈ မေလ အစောပိုင်းတွင် ဆင်မြူရယ်သည် ၎င်း၏ "Teenager" အယ်လ်ဘမ်ကို မေ ၃၀ တွင် ထွက်ရှိမည် ဖြစ်ကြောင်းကြေညာခဲ့သည်။ ထိုအယ်လ်ဘမ်၏ featuring အဆိုတော်မှာ လီရိုဟန် ဖြစ်သည်။ == Discography == ===စတူဒီယိုအယ်လ်ဘမ်=== {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" ! rowspan="2" scope="col" style="width:10em;" |ခေါင်းစဉ် ! rowspan="2" scope="col" style="width:24em;" |အယ်လ်ဘမ်အချက်အလက် ! colspan="1" scope="col" |Peak chart positions ! rowspan="2" scope="col" style="width:10em;" |ရောင်းအား |- ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%" |[[Gaon Music Chart|KOR]]<br /><ref>{{cite web|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon|title=Gaon Album Chart|website=Gaon Chart|accessdate=September 22, 2017|language=ko}} * {{cite web|url=http://www.gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=&targetTime=46&hitYear=2017&termGbn=week|title=Eye Candy|date=November 12–18, 2017}} </ref> |- ! scope="row" |''Eye Candy'' | * ထွက်ရှိသည့်နေ့ : နိုဝင်ဘာ ၁၆၊ ၂၀၁၇ * Label: [[Brave Entertainment]], [[LOEN Entertainment]] * ပုံစံ : [[Compact Disc|CD]], [[Music download|digital download]] |၆ | * KOR: ၂၅၁၅၃<ref>Cumulative sales for ''Eye Candy'': * {{cite web|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=&targetTime=11&hitYear=2017&termGbn=month|title=2017년 11월 Album Chart (See #15)|work=Gaon Music Chart|publisher=Korea Music Content Industry Association|language=Korean}}</ref> |} === Extended plays === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" ! rowspan="2" scope="col" style="width:10em;" |ခေါင်းစဉ် ! rowspan="2" scope="col" style="width:24em;" |အယ်လ်ဘမ်အချက်အလက် ! colspan="1" scope="col" |Peak chart positions ! rowspan="2" scope="col" style="width:10em;" |Sales |- ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%" |[[Gaon Music Chart|KOR]]<br /><ref>{{cite web|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon|title=Gaon Album Chart|website=Gaon Chart|accessdate=September 22, 2017|language=ko}} * {{cite web|url=http://www.gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=&targetTime=31&hitYear=2017&termGbn=week|title=Sixteen|date=July 30 - August 5, 2017}} * {{cite web|url=http://www.gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=&targetTime=13&hitYear=2018&termGbn=week|title=One|date=March 25–31, 2018}} * {{cite web|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=&targetTime=22&hitYear=2018&termGbn=week|title=Teenager|date=May 27 – June 2, 2018}} </ref> |- ! scope="row" |''Sixteen'' | * ထွက်ရှိသည့်နေ့: ဩဂုတ် ၂၊ ၂၀၁၇ * Label: Brave Entertainment, LOEN Entertainment * ပုံစံ : CD, digital download {{hidden|Track listing|# Jewel Box # Sixteen <small>(feat.[[Changmo]])</small> # I Got It <small>(feat. Maboos)</small> # With U <small>(feat. [[Kim Chung-ha]])</small> # 123 <small>(feat. Maboos)</small> # I'm Ready}} |၄ | * KOR: ၃၄၃၈၆<ref>Cumulative sales for ''Sixteen'': * {{cite web|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=&targetTime=08&hitYear=2017&termGbn=month|title=2017년 08월 Album Chart (See #12)|work=Gaon Music Chart|publisher=Korea Music Content Industry Association|language=Korean}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row" |''One'' | * ထွက်ရှိသည့်နေ့ : မတ် ၂၈၊ ၂၀၁၈ * Label: Brave Entertainment, LOEN Entertainment * ပုံစံ : CD, digital download {{hidden|Track listing|# '''ONE <small>(Feat. [[Jung Il-hoon|정일훈]] of [[BtoB (band)|BTOB]])</small>''' # SOS # PRINCESS # I Can't Sleep # Clap Your Hands # 잠시만 <small>(Just A While)</small>}} |၈ | rowspan="2" | * KOR: ၁၆၉၀၀ <!-- 11,900 (Original EP) + 5,000 (Repackaged EP) --><ref>Cumulative sales for ''ONE'': * {{cite web|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=&targetTime=04&hitYear=2018&termGbn=month|title=2018년 04월 Album Chart (See #42)|work=Gaon Music Chart|publisher=Korea Music Content Industry Association|language=Korean}} * {{cite web|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=&targetTime=05&hitYear=2018&termGbn=month|title=2018년 05월 Album Chart (See #33)|work=Gaon Music Chart|publisher=Korea Music Content Industry Association|language=Korean}}</ref> |- | * ပြန်လည်ထွက်ရှိသည့်နေ့ : မေ ၃၀၊ ၂၀၁၈ (''Teenager'') * Label: Brave Entertainment, [[Kakao M]] * ပုံစံ : CD, digital download {{hidden|Track listing|# Teenager <small> (feat. Lee Ro Han)</small> # Kka Kka <small> (feat. Maboos)</small> # One <small>(feat. [[Jung Il-hoon]] of [[BtoB (band)|BtoB]])</small> # SOS # Princess # I Can't Sleep # Clap Your Hands # Just a While}} |၁၁ |- |} === Singles === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" ! rowspan="2" scope="col" style="width:14em;" |ခေါင်းစဉ် ! rowspan="2" scope="col" |ခုနှစ် ! colspan="2" scope="col" |Peak chart positions ! rowspan="2" scope="col" |Sales ! rowspan="2" scope="col" style="width:8em;" |အယ်လ်ဘမ် |- ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%" |[[Gaon Music Chart|KOR]]<br /><ref name="gaon-digital">{{cite web|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/online.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=ALL|title=Gaon Digital Chart|website=Gaon Chart|accessdate=September 22, 2017|language=Korean}} * {{cite web|url=http://www.gaonchart.co.kr/main/section/chart/online.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=ALL&targetTime=31&hitYear=2017&termGbn=week|title=Sixteen|date=July 30 - August 5, 2017}} </ref> ! style="width:3em;font-size:85%" |[[Oricon|JPN]]<br /><ref>{{cite web|url=https://www.oricon.co.jp/prof/705239/products/|title=Samuelの作品|publisher=Oricon|accessdate=January 21, 2018|language=Japanese}}</ref> |- ! colspan="6" scope="col" |Korean |- ! scope="row" |"Spotlight" {{small|(with [[Silentó]])}} |၂၀၁၆ |— | rowspan="7" {{N/A}} | {{N/A}} | {{n/a|Non-album single}} |- ! scope="row" |"Sixteen" {{small|(feat. [[Changmo]])}} | rowspan="2" |၂၀၁၇ |၈၈ | * KOR: 22,655<ref>{{cite web|url=http://www.gaonchart.co.kr/main/section/chart/online.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=S1020&targetTime=31&hitYear=2017&termGbn=week|title=2017년 31주차 Download Chart|trans-title=Week 31 of 2017 Album Chart|website=Gaon Music Chart|accessdate=September 22, 2017|language=ko|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170922204723/http://www.gaonchart.co.kr/main/section/chart/online.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=S1020&targetTime=31&hitYear=2017&termGbn=week|archivedate=September 22, 2017|deadurl=no}}</ref> |''Sixteen'' |- ! scope="row" |"Candy" |— | {{N/A}} |''Eye Candy'' |- ! scope="row" |"Winter Night" | rowspan="3" |၂၀၁၈ |— | {{N/A}} | {{n/a|Non-album single}} |- ! scope="row" |"One" {{small|(feat. [[Jung Il-hoon]] of [[BtoB (band)|BtoB]])}} |— | {{N/A}} | rowspan="2" |''One'' |- ! scope="row" |"Teenager" {{small|(feat. Lee Ro Han)}} |— | {{N/A}} |- ! scope="row" |"Archive People" {{small|(with Brave Hongcha)}} | rowspan="1" |၂၀၁၉ |— | {{N/A}} | {{n/a|Non-album single}} |- ! colspan="6" scope="col" |Japanese |- ! scope="row" |"SIXTEEN" | rowspan="2" |၂၀၁၈ | rowspan="3" {{N/A}} |19 | * JPN: 3,020<ref>{{cite web|url=https://www.oricon.co.jp/rank/js/w/2018-02-19/p/2/|script-title=週間　CDシングルランキング (2018年02月05日～2018年02月11日）|title=CD single weekly ranking from February 5, 2018 to February 11, 2018|publisher=Oricon|accessdate=February 14, 2018|language=Japanese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180214120033/https://www.oricon.co.jp/rank/js/w/2018-02-19/p/2/|archivedate=February 14, 2018|deadurl=no}}</ref> |rowspan=3 {{n/a|Non-album single}} |- ! scope="row" |"Candy" |30 | * JPN: 1,563<ref>{{cite web|url=https://www.oricon.co.jp/rank/js/w/2018-05-28/p/3/|script-title=週間　CDシングルランキング (2018年05月14日～2018年05月20日）|title=CD single weekly ranking from May 14, 2018 to May 20, 2018|publisher=Oricon|accessdate=May 23, 2018|language=Japanese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180523033330/https://www.oricon.co.jp/rank/js/w/2018-05-28/p/3/|archivedate=May 23, 2018|deadurl=no}}</ref> |- ! scope="row" |"ONE" | rowspan="1" |၂၀၁၉ |{{tba}} | |- | colspan="6" style="font-size:85%;" |"—" denotes songs that did not chart or were not released in that region. |} === ဇာတ်ဝင်တေးများ === {| class="wikitable" |+ !ခေါင်းစဉ် !ခုနှစ် !အယ်လ်ဘမ် !ပူးပေါင်း !ref |- |Say you love me <small>(좋아한다 말해)</small> |၂၀၁၇ |''Pink Pink OST'' |[[Kriesha Chu]] |<ref>{{Cite news|url=http://www.thegames.co.kr/news/articleView.html?idxno=201924|title=코미카 웹툰 '분홍분홍해' OST 선봬|date=2017-12-27|work=더게임스|access-date=2018-03-24|language=ko}}</ref> |- |Thousand Times |၂၀၁၈ |''[[Cross (TV series)|Cross]] OST'' |N/A |<ref>{{Citation|last=CJENMMUSIC Official|title=[크로스 OST Part 2] 사무엘 (Samuel) - Thousand Times MV|date=2018-02-12|url=https://www.youtube.com/watch?v=JfzwtSk_KrU|accessdate=2018-04-25}}</ref> |- |Time to Shine |၂၀၁၈ |''[[Sweet Revenge 2]] OST'' |[[BIGSTAR|Bigstar]] Feeldog |<ref>{{Cite news|url=https://twitter.com/bravepunch_/status/1036539721155891200|title=사무엘 (Samuel, 김사무엘) on Twitter|work=Twitter|access-date=2018-09-03|language=en}}</ref> |- |} === အခြားဖော်ပြမှုများ === {| class="wikitable" |+ !ခေါင်းစဉ် !ခုနှစ် !အယ်လ်ဘမ် !ပူးပေါင်း !ref |- |"CHANEL BAG" <small>(샤넬백)</small> |၂၀၁၆ |''SUNGLASSES'' |ELECTROBOYZ |<ref>{{Cite news|url=https://itunes.apple.com/us/album/sunglasses/1139641667|title=Sunglasses ELECTROBOYZ|date=၂၀၁၆-၇-၃၀|work=iTunes|access-date=၂၀၁၉-၃-၁၂|language=en}} {{Dead link|date=September 2026 }}</ref> |- |} == Filmography == === Reality shows === {| class="wikitable" !ခုနှစ် !ခေါင်းစဉ် !ကွန်ယက် !မှတ်ချက် |- |၂၀၁၂ |''Made In U'' |<center>[[JTBC]]</center> |ပြိုင်ပွဲဝင် |- | rowspan="3" |၂၀၁၇ |''[[Produce 101 Season 2]]'' |<center>[[Mnet (TV channel)|Mnet]]</center> |ပြိုင်ပွဲဝင် |- |''Leaving The Nest 2'' |<center>[[tvN]]</center> |သရုပ်ဆောင်အဖွဲ့ဝင် |- |''Photo People'' |<center>[[Naver]]</center> |သရုပ်ဆောင်အဖွဲ့ဝင် |- |၂၀၁၈ |''[[The Collaboration Season 2]]'' |<center>[[Tencent]]</center> |ပြိုင်ပွဲဝင် |} === တီဗီဇာတ်လမ်းတွဲ === {| class="wikitable" !ခုနှစ် !ခေါင်းစဉ် !ဇာတ်ရုပ် !ကွန်ယက် !မှတ်ချက် |- |၂၀၁၈ |''[[Sweet Revenge 2]]'' |ဆိုရိုဘင် |<center>[[XtvN]]</center> |ဇာတ်ဆောင် |} == ဆုများနှင့် ဆန်ကာတင်များ == {| class="wikitable" ! style="width:70px;" |ခုနှစ် ! width="280" |ဆု ! width="280" |ခေါင်းစဉ် ! width="300" |Nominated Work ! width="70" |ရလဒ် |- | rowspan="4" align="center" |၂၀၁၇ |<center>26th [[Seoul Music Awards]]</center> |<center> Global Collaboration Award</center> |<center> "Spotlight" with [[Silentó]]</center> | {{won}} |- | rowspan="2" align="center" |[[2017 Mnet Asian Music Awards|19th]] [[Mnet Asian Music Awards]] | align="center" |Best New Male Artist | rowspan="9" align="center" |Kim Samuel | {{nom}} |- | align="center" |Artist of the Year | {{nom}} |- |<center> [[Yahoo!]] Asia Buzz Awards <ref>[https://www.allkpop.com/article/2017/12/samuel-kim-wins-most-searched-kr-new-singer-at-the-2017-yahoo-asia-buzz-awards/ "On December 6, Samuel Kim attended the '2017 Yahoo Asia Buzz Awards' in Hong Kong, accepting the award for the 'Most Searched KR New Singer"]. Retrieved 2017-12-06.</ref></center> |<center> Most Searched KR New Singer</center> | {{won}} |- | rowspan="6" align="center" |၂၀၁၈ | rowspan="2" align="center" |32nd [[Golden Disk Awards]] | align="center" |New Artist of the Year | {{nom}} |- | align="center" |Global Popularity Award | {{nom}} |- | rowspan="3" align="center" |27th [[Seoul Music Awards]] | align="center" |Bonsang Award | {{nom}} |- | align="center" |Popularity Award | {{nom}} |- | align="center" |Hallyu Special Award | {{nom}} |- | align="center" |[[Soribada Best K-Music Awards]] | align="center" |New Hallyu Performance Award | {{won}} |} == ကိုးကား== <references /> [[Category:၂၀၀၂ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[Category:တောင်ကိုရီးယား အမျိုးသား အဆိုတော်များ]] [[Category:အမေရိကန် အဆိုတော်များ]] 14ucswtzo66cwg3rfc3siip2k1imwjm ဂရိတ်စမုတ်ကီတောင်တန်း အမျိုးသားဥယျာဉ် 0 110825 1054962 878006 2026-09-24T01:52:21Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1054962 wikitext text/x-wiki {{Infobox ထိန်းသိမ်းထားသောနယ်မြေ | name = ဂရိတ်စမုတ်ကီတောင်တန်း အမျိုးသားဥယျာဉ် | iucn_category = II | photo = Clifftops4-7-07.jpg | photo_caption = ကွန်တီတောင်မှ မြင်ရသောပုံ | location = ဆွိန်းနှင့် ဟေးဝုဒ်ကောင်တီ မြောက်ကယ်ရိုလိုင်းနား ၊ ဆီဗီးယား၊ ဘလောင့်နှင့် ကော့ကီကောင်တီ၊ တင်နက်ဆီ<br />အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု<br />မြောက်အမေရိက | nearest_city = ချီရုတ်ကီး၊ မြောက်ကယ်ရိုလိုင်းနား နှင့် ဂတ်တလင်ဘာ့ခ် ၊ တင်နက်ဆီ | coordinates = {{coord|35|36|N|83|31|W|region:US|display=inline,title}} | coords_ref = | area_acre = ၅၂၂,၄၁၉ | established = | visitation_num = ၁၁,၄၂၁,၂၀၀ | visitation_year = ၂၀၁၈ | visitation_ref = | governing_body = အမျိုးသားဥယျာဉ် ဝန်ဆောင်မှု ဌာန | website = [https://www.nps.gov/maca/ Mammoth Cave National Park] }} {{Infobox ကမ္ဘာ့အမွေခံနေရာများ | WHS =ဂရိတ်စမုတ်ကီတောင်တန်း အမျိုးသားဥယျာဉ် | ပုံ = | နိုင်ငံ = {{အလံ|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | အမျိုးအစား = သဘာဝ | စံနှုန်း = vii, viii, ix, x | ID = ၂၅၉ | ဒေသ = ဥရောပ နှင့် မြောက်အမေရိက | နှစ် = ၁၉၈၃ | ဆက်ရှင် = သတ္တမအကြိမ် | ဝက်ဘ် =http://whc.unesco.org/en/list/259 }} '''ဂရိတ်စမုတ်ကီတောင်တန်း အမျိုးသားဥယျာဉ်''' သည် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]ရှိ အပါလေချန်တောင်တန်း၏ အစိတ်အပိုင်း ဘလူးရစ်ချ်တောင်တန်း၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသဖြစ်သော ဂရိတ်စမုတ်ကီ တောင်တန်းများ၏ တောင်ကမ်းပါးတလျှောက်တွင် တည်ရှိသော အမျိုးသားဥယျာဉ်နှင့် [[ယူနက်စကို]] [[ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ]]တစ်ခုဖြစ်သည်။ [[တင်နက်ဆီပြည်နယ်]] နှင့် [[မြောက်ကယ်ရိုလိုင်းနားပြည်နယ်]]တို့၏ နယ်စပ်မျဉ်းသည် ဥယျာဉ်၏ အလယ်ခေါင်တည့်တည့်တွင် အရှေ့မြောက်မှ အနောက်တောင်သို့ ဖြတ်၍တည်ရှိသည်။ ဂရိတ်စမုတ်ကီတောင်တန်းသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် လာရောက်လည်ပတ်သူ အများဆုံး အမျိုးသားဥယျာဉ်ဖြစ်ပြီး<ref>[http://www.nps.gov/grsm/ GSMNP main page] - National Park Service</ref> ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် လာရောက်လည်ပတ်သူ ၁၁.၃ သန်းမျှ ရှိသည်။ အပါလေချန် လမ်းကြောသည် [[မိန်းပြည်နယ်]]မှ [[ဂျော်ဂျီယာပြည်နယ်]]သို့ ဖြတ်သွားရာတွင် ဥယျာဉ်၏ အလယ်မှ ဖြတ်သွားသည်။ ထိုဥယျာဉ်အား အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ကွန်ဂရက်လွှတ်တော်မှ ၁၉၃၄တွင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့ပြီး အမေရိကန်သမ္မတ [[ဖရန်ကလင် ဒီလာနို ရုစဗဲ့|ဖရန်ကလင်ဒီ ရုစဗဲ့]] မှ ၁၉၄၀ တွင် တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။<ref>[http://www.nps.gov/grsm/historyculture/stories.htm GSMNP stories] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111211033952/http://www.nps.gov/grsm/historyculture/stories.htm |date=11 December 2011 }} - National Park Service</ref> ဥယျာဉ်သည် အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် {{convert|၅၂၂၄၁၉|acre|sqmi ha km2|2}} ရှိသဖြင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အရှေ့ပိုင်းတွင်း အကျယ်ပြန့်ဆုံး ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ထားသည့် နယ်မြေတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဥယျာဉ်၏ အဓိကဝင်ပေါက်မှာ အမေရိကန် ဟိုင်းဝေး ၄၄၁ နှင့် မြောက်ကယ်ရိုလိုင်းနားပြည်နယ် ချီရုတ်ကီးမြို့တွင် တည်ရှိသည်။ ဂရိတ်စမုတ်ကီတောင်တန်းသည် ၎င်း၏ မြေနှင့် အခြားအဖိုးအခများကို ဖက်ဒရယ်ရန်ပုံငွေမှ ပထမဆုံး သုံးစွဲသော ဥယျာဉ်ဖြစ်ပြီး ယခင်က အခြားတည်ထောင်ခဲ့သော ဥယျာဉ်များမှာ ပြည်နယ် ရန်ပုံငွေ သို့မဟုတ် ပုဂ္ဂလိက ရန်ပုံငွေများမှ သုံးစွဲခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name=Idea>{{cite video | title= ''The National Parks: America's Best Idea'' | url= https://www.pbs.org/nationalparks/ | access-date= 18 July 2019 | archive-date= 1 January 2012 | archive-url= https://web.archive.org/web/20120101135703/http://www.pbs.org/nationalparks/ | url-status= dead }} Ken Burns, broadcast on PBS.</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများ]] gag7s9fgc8zh2m1zv2mz86xju3iem53 ကျိုတိုအန်နီမေးရှင်းမီးရှို့တိုက်ခိုက်ခံရမှု 0 110906 1054938 958075 2026-09-23T23:02:37Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1054938 wikitext text/x-wiki {{Infobox civilian attack | title = ကျိုတိုအန်နီမေးရှင်းမီးရှို့တိုက်ခိုက်ခံရမှု | native_name = 京都アニメーション放火事件 | partof = | image = Kyoto Animation Studio 1a.jpg | image_size = | image_upright = | alt = | caption = Kyoto Animation's Studio 1 in May 2015 | map = {{location map|Japan Kyoto#Japan|label=Kyoto Animation Studio 1|lat_deg=34.933056|lon_deg=135.792944|float=center|width=250}} | map_size = | map_alt = | map_caption = | location = [[:en:Fushimi-ku, Kyoto|Fushimi]], [[Kyoto]], Japan | target = Kyoto Animation Studio 1 | coordinates = {{coord|34|55|59.0|N|135|47|34.6|E|display=inline,title}} | date = {{start date|2019|07|18|df=y}} | time = 10:35 a.m. [[:en:Japan Standard Time|JST]], [[UTC+09:00]]<ref name="fdma_20190718_officalreport"/> | timezone = | type = Arson, mass murder | fatalities = 33 (5 due to burns, 28 due to сarbon monoxide poisoning<ref name="ks_20190719_arson" />) | injuries = 36 (including the suspect) | victims = <!-- or | victim = --> | perpetrators = <!--Per WP:CRIME please do not include this info until the suspect is found guilty--> | assailants = <!-- or | assailant = --> | susperp = Shinji Aoba (青葉真司)<ref>{{Cite news|title=放火事件 男の名前公表 「逮捕していないが重大性考慮」 警察|newspaper=NHKニュース|date=2019-07-19|url=https://www3.nhk.or.jp/news/html/20190719/k10011999111000.html|accessdate=2019-07-19|archivedate=19 July 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190719130747/http://www3.nhk.or.jp/news/html/20190719/k10011999111000.html}}</ref> | weapons = Gasoline (40 L),<ref name="fdma_20190718_officalreport"/> lighter, five knives, hammer<ref name="asahi_20190718_hammer"/> | numparts = <!-- or | numpart = --> | dfens = <!-- or | dfen = --> | motive = Possible revenge attack<ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2019/film/asia/revenge-motive-possibly-sparked-kyoto-animation-arson-attack-1203272796/|title=Revenge Motive May Have Sparked Kyoto Animation Arson Attack|last=Bull|first=Brett|last2=Frater|first2=Patrick|date=2019-07-19|website=Variety|language=en|access-date=2019-07-19}}</ref> | inquiry = | coroner = | accused = | convicted = | verdict = | convictions = | charges = | litigation = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | module = }} ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုမြို့၊ ဖုရှိမိရပ်ကွက်၌ ကျိုတိုအန်နီမေးရှင်းစတူဒီယိုအဆောက်အဦး (၁) တွင် မီးရှို့တိုက်ခိုက်မှုတစ်ခု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ နံနက် ၁၀ နာရီခွဲခန့်တွင် အသက် ၄၁ နှစ်အရွယ်ရှိ အတည်မပြုနိုင်သေးသည့် အမျိုးသားတစ်ဦးသည် ဓာတ်ဆီများကို ရုံးအတွင်းနှင့် အလုပ်သမားများပေါ်သို့ လောင်းချကာ “သေစမ်း” ဟု (死ぬ) ဟု ပါးစပ်မှ အော်ဟစ်ပြီး အဆောက်အဦးကို မီးရှို့ခဲ့သည်။ ထိုအမျိုးသားသည် ထွက်ပြေးခဲ့သည်။ သို့သော် အလုပ်သမားတစ်ဦးသည် လမ်းပေါ်တွင် မိခဲ့ပြီး ရဲများသည် ထိုအမျိုးသားအား ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။ အနည်းဆုံး လူ ၃၃ ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး အခြား ၃၆ ဦးမှာလည်း ထိခိုက်ဒဏ်ရာရမှုများ ဖြစ်ခဲ့ပြီး ဆေးရုံတင်ခဲ့ရသည်။ ဤဖြစ်ရပ်သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ သမိုင်းတွင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးဆုံးကတည်းက ရှိခဲ့သည့် သတ်ဖြတ်မှုများတွင် သေဆုံးမှုအများဆုံးဖြစ်ရပ်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၁ ခုနှစ် မျောဂျော ၅၆ အဆောက်အဦး (Myojo 56 Building) မီးလောင်မှုပြီးသည့်နောက် နိုင်ငံရှိမီးလောင်မှုများတွင် သေဆုံးမှုအများဆုံး မီးလောင်မှုတစ်ခုလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ ==နောက်ခံသမိုင်း== ကျိုတိုအန်နီမေးရှင်းသည် မီးရှို့တိုက်ခိုက်ခံရသည့် အချိန်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အောင်မြင်မှုရရှိနေသည့် အန်နီမေးရှင်းစတူဒီယိုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ K-On! နှင့် Violet Evergarden စသည်တို့ဖြင့် လူသိများသည့် စတူဒီယိုတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="wapo_20190718_arson"/> ၎င်းသည် အခြားသော နေရာများတွင်လည်း စတူဒီယိုများ တည်ရှိသည်။ ကျိုတိုတွင် စတူဒီယို ၁၊ ဖုရှိမိတွင် စတူဒီယို ၂ (ရုံးချုပ်) နှင့် စတူဒီယို ၅၊ ပစ္စည်းထုတ်လုပ်ဖြန့်ဝေသည့် နေရာသည် အုဂျိတွင် တည်ရှိသည်။ အုဂျိသည် စတူဒီယို ၁ မှ ဝေးကွာသည့် နေရာတွင် တည်ရှိသည့် ရထားဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ စတူဒီယို ၁ သည် ကုမ္ပဏီဝန်ထမ်းများ၏ အဓိကနေရာအဖြစ် အသုံးပြုလျက် ရှိပြီး မကြာသေးမီ ၂၀၁၅ ခုနှစ်က တည်ဆောက်ခဲ့သည်။<ref name="mainichi_20190718_arson"/><ref name="sakuga_20170310_tour"/><ref name="sakuga_20180825_kyoanihistory"/> ဤဖြစ်ရပ် မဖြစ်ပွားမီ ရက်သတ္တပတ်အနည်းငယ်က ကျိုတိုအန်နီမေးရှင်းသည် ခြိမ်းခြောက်သည့် စာပေးပို့ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ကုမ္ပဏီ၏ ဥက္ကဋ္ဌ ဟိဒဲအခိဟက်တ ထိုစာသည် ဤမီးရှို့ခံရသည့်ဖြစ်ရပ်နှင့် စပ်ဆက်မှု ရှိမရှိ မသိရှိရကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သည်။ ထိုမက်ဆေ့သည်လည်း အမည်နာမ မသိရှိရသူမှ ပေးပို့ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။ စတူဒီယို၏ တံခါးများသည် လုံခြုံရေးအရ ပိတ်ထားလေ့ရှိသည်။ သို့သော် ထိုနေ့နံနက်တွင် ဧည့်သည်လာမည်ဟု မျှော်လင့်ကာ ဖွင့်ထားခဲ့သည်။<ref name="nhk_20190719_deaththreats"/> ==ဖြစ်ပွားမှု== မီးသည် ပေါက်ကွဲမှုနှင့်အတူ စတင်ခဲ့ပြီး<ref name="jiji_20190718_explosion"/> ဒေသစံတော်ချိန် ၁၀နာရီခွဲ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref name="fdma_20190718_officalreport"/><ref name="bbc_20190718_arson"/> ကျူးလွန်သူသည် စတူဒီယို ၁ သို့ လမ်းလျှောက်လာခဲ့ပြီး အဆောက်အဦးကို လီတာ ၄၀ ရှိ ဓာတ်ဆီများဖြင့် မီးရှို့ခဲ့သည်။<ref name="nyt_20190717_arson" /><ref name="independent_20190718_arson"/> အဆောက်အဦးအနီးတွင် ဓာတ်ဆီများကို လီတာ ၂၀ ဆံ့သည့် ပုံးများကို လက်တွန်းလှည်းဖြင့် သယ်ဆောင်လာခဲ့သည်။ ကျူးလွန်သူသည် “သေစမ်း” ဟု အော်ပြောကာ တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး အချို့သော သူများ၏ ကိုယ်ပေါ်သို့လည်း ဓာတ်ဆီများကို လောင်းချကာ ထွက်ပြေးခဲ့သည်။ ထိုအလောင်းချခံရသူများသည် မီးတောက်များနှင့်အတူ လမ်းပေါ်သို့ ထွက်ပြေးမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref name="nyt_20190717_arson" /><ref name="kyotoshimbun_20190718_fire"/> ဝင်ပေါက်တွင် မီးတောက်သည် ကြီးထွားလာခဲ့ပြီး လူများသည် အဆောက်အဦးအတွင်းတွင် ပိတ်မိနေခဲ့သည်။ လူ ၁၉ ဦး၏ သေဆုံးနေသည့် အလောင်းများကို တတိယထပ် အမိုးသို့သွားသည့် လှေကားတွင် တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။<ref name="asahi_20190718_hammer"/> ကျူးလွန်သူသည် ထွက်ပြေးသွားခဲ့သည်။ သို့သော် ကျိုတိုအန်နီမေးရှင်းဝန်ထမ်းတစ်ဦးသည် ထိုသူကို ဖမ်းဆီးနိုင်ခဲ့ပြီး ထိုနေရာတွင်ပင် ရဲများက ထိန်းသိမ်းဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ ထိုနေရာတွင်ပင် လဲလျက်ရှိသည့် ထိုကျူးလွန်သူတွင် အသုံးမပြုရသေးသည့် များစွာသောဓားများကိုလည်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။<ref name="sankei_20190718_shine" /><ref name="nhk_20190718_knives" /> ==ဒုက္ခရောက်မှု== အနည်းဆုံး လူ ၃၃ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ ထို ၃၃ ဦးတွင် ၅ ဦးသည် မီးလောင်ကာ သေဆုံးခဲ့ပြီး ကျန်သည့် ၂၈ ဦးသည် ကာဗွန်မိုနောကဆိုက်အဆိပ်သင့်ကာ သေဆု့းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၃၆ ဦးသည် ထိခိုက်ဒဏ်ရာရမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး ထိုထဲမှ ၁၀ ဦးသည် ပြင်းထန်ကာ စိုးရိမ်ရသည့် အခြေအနေတွင် ရှိသသည်။ ထိုမီးလောင်မှု ဖြစ်ပွားချိန်၌ ထိုအဆောက်အဦးတွင် လူအနည်းဆုံး ၇၆ ဦး ရှိနေသည်။<ref name="nhk_20190719_deathcount"/><ref name="ks_20190719_arson"/><ref name="asahi_20190719_count" /><ref name="nhk_20190718_death"/><ref name="asahi_20190719_deathtoll" /><ref name="sky_20190718_arson"/> ==ကျူးလွန်သူ== အသက် ၄၁ အရွယ်ရှိ ခန်တိုးဒေသမှ အမျိုးသားကို ကျူးလွန်သူအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name="foxnews_20190718_arson"/><ref name="chunichi 2019-07-18"/> ထိုသူကို ရဲများက ဖမ်းဆီးပြီးနောက် ဆေးရုံသို့ ပို့ဆောင်ခဲ့သည်။ ကျူးလွန်သူ၏ ခြေထောက်၊ ဝမ်းဗိုက်နှင့် မျက်နှာတို့တွင် မီးလောင်မှုများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="mainichi_20190718_arson"/><ref name="nhk_20190718_arsonrescue"/> အာဏာပိုင်များသည် ထိုကျိုးလွန်သူကို လက်ရှိအချိန်တွင် ထိခိုက်ဒဏ်ရာရမှုများကြောင့် ဆေးရုံတွင် ကုသမှုခံယူနေသည့်အတွက် စစ်ဆေးမေးမြန်းမှုများ မပြုလုပ်သေးပေ။ ကျူးလွန်သူ နိုးလာသည့်အခါ စစ်ဆေးသည့် လုပ်ငန်းများကို လုပ်ဆောင်မည် ဖြစ်သည်။ ကျူးလွန်သူသည် ဤမီးရှို့မှုမတိုင်မီက ပြစ်မှုတစ်ခု ကျူးလွန်ခဲ့သည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ထိုသူသည် ၂၀၁၂ ခုနှစ်က အိဘရခိတွင် ဓားတစ်လက်ဖြင့် ၂၄ နာရီဝယ်ယူနိုင်သည့် ကုန်မျိုးစုံဆိုင်ကို ဓားပြတိုက်ခဲ့သည့် ပြစ်မှုကို ကျူးလွန်ခဲ့ပြီး ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ==တုံ့ပြန်မှုများ== ဝန်ကြီးချုပ် ရှင်ဇိုအာဘေး၊ ကနေဒါဝန်ကြီးချုပ် ဂျက်စတင်Trudeau ၊ ထိုင်ဝမ်သမ္မတ Tsai Ing-wen၊ အက်ပဲ၏ စီအီးအို တင်ကွတ်နှင့် တရုတ်၊ ပြင်သစ်၊ ဖိလစ်ပိုင် သံရုံးတို့က ဝမ်းနည်းကြောင်း စကားများ ပြောကြားခဲ့သည်။ ==ကိုးကား== {{reflist|refs= <ref name="asahi_20190719_deathtoll">{{cite web |url = https://www.asahi.com/articles/ASM7M7KNXM7MPTIL04S.html |script-title = ja:京アニ放火、死者は３４人に　新たに男性１人が亡くなる |date = 2019-07-19 |work = Asahi Shimbun |language = ja |access-date = 2019-07-19 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190719165857/https://www.asahi.com/articles/ASM7M7KNXM7MPTIL04S.html |archive-date = 2019-07-19 |dead-url = no }}</ref> <ref name="asahi_20190718_hammer">{{cite web |publisher = Asahi Shimbun |url = https://www.asahi.com/articles/ASM7L5GDYM7LPLZB01P.html |access-date = 2019-07-18 |date = 2019-07-18 |dead-url = no |script-title = ja:京アニ火災、死者３３人に　身柄確保された男は意識不明 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190718151159/https://www.asahi.com/articles/ASM7L5GDYM7LPLZB01P.html |archive-date = 18 July 2019 }}</ref> <ref name="asahi_20190718_pakuri">{{cite web |url = https://www.asahi.com/articles/ASM7L522BM7LPTIL01T.html |script-title = ja:身柄確保の男「パクりやがって！」　京アニに恨みか |date = 2019-07-18 |work = Asahi Shimbun |language = ja |access-date = 2019-07-18 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190718120916/https://www.asahi.com/articles/ASM7L522BM7LPTIL01T.html |archive-date = 2019-07-18 |dead-url = no }}</ref> <ref name="bbc_20190718_arson">{{cite news |date = 2019-07-18 |title = Kyoto Animation fire: Arson attack at Japan anime studio kills 33<!--title current as of 20190718T135348Z--> |publisher = BBC News |url = https://www.bbc.com/news/world-asia-49027178 |access-date = 2019-07-18 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190718084137/https://www.bbc.com/news/world-asia-49027178 |archive-date = 2019-07-18 |dead-url = no }}</ref> <ref name="chunichi 2019-07-18">{{cite news |url = https://www.chunichi.co.jp/article/front/list/CK2019071902000068.html |script-title = ja:京都アニメ放火、３３人死亡　４１歳男「ガソリンまく」 |language = ja |work = Chunichi Shimbun |date = 2019-07-18 |access-date = 2019-07-18 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190718223402/https://www.chunichi.co.jp/article/front/list/CK2019071902000068.html |archive-date = 18 July 2019 |dead-url = no |title = မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |accessdate = 20 July 2019 |archivedate = 18 July 2019 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20190718223402/https://www.chunichi.co.jp/article/front/list/CK2019071902000068.html }}</ref> <ref name="cna_20190719_motive">{{cite news |url = https://www.channelnewsasia.com/news/asia/kyoto-animation-suspect-arson-stolen-novel-kyoani-11737816 |title = Suspected arsonist believed his novel was stolen by Kyoto Animation studio: Reports |date = 2019-07-19 |author = <!-- no byline --> |access-date = 2019-07-19 |work = CNA (news channel) |archive-url = https://web.archive.org/web/20190719145804/https://www.channelnewsasia.com/news/asia/kyoto-animation-suspect-arson-stolen-novel-kyoani-11737816 |archive-date = 2019-07-19 |dead-url = no |accessdate = 20 July 2019 |archivedate = 19 July 2019 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20190719145804/https://www.channelnewsasia.com/news/asia/kyoto-animation-suspect-arson-stolen-novel-kyoani-11737816 }}</ref> <ref name="cnbc_20190719_arson">{{cite news |url = https://www.cnbc.com/2019/07/19/japan-arson-attack-on-anime-studio-is-worst-mass-killing-since-2001.html |title = Japan mourns after the worst mass killing in two decades claims 33 lives in arson attack |date = 2019-07-19 |work = CNBC |access-date = 2019-07-19 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190719140845/https://www.cnbc.com/2019/07/19/japan-arson-attack-on-anime-studio-is-worst-mass-killing-since-2001.html |archive-date = 2019-07-19 |dead-url = no }}</ref> <ref name="cnn_20190719_arson">{{cite news |url = https://www.cnn.com/2019/07/19/asia/kyoto-animation-fire-investigation-intl-hnk/index.html |title = Kyoto animation arson suspect told police his work had been plagiarized |last1 = Ogura |first1 = Junko |last2 = Regan |first2 = Helen |last3 = Wakatsuki |first3 = Yoko |work = CNN |access-date = 2019-07-19 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190719143852/https://www.cnn.com/2019/07/19/asia/kyoto-animation-fire-investigation-intl-hnk/index.html |archive-date = 2019-07-19 |dead-url = no }}</ref> <ref name="complex 20190718 joe price">{{cite web |url = https://www.complex.com/life/2019/07/confirmed-dead-arson-attack-japanese-anime-studio-kyoto-animation |title = 33 Confirmed Dead in Suspected Arson Attack on Japanese Anime Studio Kyoto Animation |first = Joe |last = Price |date = 18 July 2019 |access-date = 19 July 2019 |publisher = [[:en:Complex (magazine)|Complex]] |archive-url = https://web.archive.org/web/20190719170637/https://www.complex.com/life/2019/07/confirmed-dead-arson-attack-japanese-anime-studio-kyoto-animation |archive-date = 2019-07-19 |dead-url = no }}</ref> <ref name="docomo_20190718T1923+09_suspecthistory">{{cite web |script-title = ja:京アニ放火、犯人とみられる男12年にコンビニ強盗 |url = http://topics.smt.docomo.ne.jp/article/nikkansports/nation/f-so-tp0-190718-201907180000956 |date = 2019-07-18 |access-date = 2019-07-18 |language = ja |work = Nikkan Sports |archive-url = https://web.archive.org/web/20190718110559/http://topics.smt.docomo.ne.jp/article/nikkansports/nation/f-so-tp0-190718-201907180000956 |archive-date = 2019-07-18 |dead-url = no |title = မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |accessdate = 20 July 2019 |archivedate = 18 July 2019 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20190718110559/http://topics.smt.docomo.ne.jp/article/nikkansports/nation/f-so-tp0-190718-201907180000956 }}</ref> <ref name="embassyphil_20190719_condolence">{{cite web |url = https://tokyo.philembassy.net/02events/condolence-message-for-kyoto-fire-victims/ |title = Condolence Message for Kyoto Fire Victims |author = <!-- no byline--> |date = 2019-07-19 |website = The Official Website of the Embassy of the Republic of the Philippines to Japan |access-date = 2019-07-19 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190719153507/https://tokyo.philembassy.net/02events/condolence-message-for-kyoto-fire-victims/ |archive-date = 19 July 2019 |dead-url = no |quote = The Philippine Embassy is most saddened to learn of the fatalities and injuries wrought by the fire at the Kyoto Animation studio. This most sorrowful incident at a studio that produces works of art that serve to reach out to many people around the world touches the heart of Filipinos, many of whom are a deep love for Japanese animation. We express our deepest sympathy and condolences to the families and friends of the victims. }}</ref> <ref name="express_20190718_fundraiser">{{cite web |last = Dassanayake |first = Dion |url = https://www.express.co.uk/entertainment/gaming/1154939/Kyoto-Animation-fire-fundraiser-anime-studio-arson-attack |title = Kyoto Animation fire: Fundraiser started after deadly anime studio 'arson attack' |publisher = Daily Express |date = 2019-07-18 |access-date = 2019-07-18 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190718112415/https://www.express.co.uk/entertainment/gaming/1154939/Kyoto-Animation-fire-fundraiser-anime-studio-arson-attack |archive-date = 2019-07-18 |deadurl = no }}</ref> <ref name="fdma_20190718_officalreport">{{cite web |script-title = ja:京都府京都市伏見区で発生した爆発火災（第５報） |url = https://www.fdma.go.jp/disaster/info/items/1907182201.pdf |date = 2019-07-18 |access-date = 2019-07-18 |publisher = FDMA |archive-url = https://web.archive.org/web/20190718131044/https://www.fdma.go.jp/disaster/info/items/1907182201.pdf |archive-date = 2019-07-18 |dead-url = no }}</ref> <ref name="foxnews_20190718_arson">{{cite news |url = https://www.foxnews.com/world/japan-anime-studio-fire-you-die-33-killed |title = 33 killed in fire at Japanese anime studio after man screaming 'you die!' set building alight |last = Betz |first = Bradford |date = 2019-07-18 |work = Fox News |access-date = 2019-07-18 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190718192001/https://www.foxnews.com/world/japan-anime-studio-fire-you-die-33-killed |archive-date = 18 July 2019 |dead-url = no }}</ref> <ref name="guardian_20190718_arson">{{cite web |url = https://www.theguardian.com/world/2019/jul/18/dead-suspected-arson-attack-kyoto-animation-japan |title = Kyoto Animation studio fire: at least 25 dead after arson attack in Japan |date = 2019-07-18 |language = en |publisher = The Guardian |access-date = 2019-07-18 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190718113140/https://www.theguardian.com/world/2019/jul/18/dead-suspected-arson-attack-kyoto-animation-japan |archive-date = 2019-07-18 |dead-url = no }}</ref> <ref name="guardian_20190718_donations">{{cite news |author = <!--Staff writer(s); no by-line.--> |title = Kyoto Animation fire: police search for clues as donations pass $1m mark |url = https://www.theguardian.com/world/2019/jul/19/kyoto-animation-fire-police-search-for-clues-as-donations-pass-1m-mark |work = The Guardian |date = 2019-07-19 |access-date = 2019-07-19 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190719030728/https://www.theguardian.com/world/2019/jul/19/kyoto-animation-fire-police-search-for-clues-as-donations-pass-1m-mark |archive-date = 2019-07-19 |dead-url = no }}</ref> <ref name="independent_20190718_arson">{{cite news |url = https://www.independent.co.uk/news/world/asia/kyoto-animation-fire-japan-kyoani-death-toll-arson-attack-suspect-police-a9010011.html |title = Kyoto Animation fire: At least 33 dead in arson attack by man yelling 'you die' |last = Giordano |first = Chiara |date = 2019-07-18 |work = The Independent |access-date = 2019-07-18 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190718143654/https://www.independent.co.uk/news/world/asia/kyoto-animation-fire-japan-kyoani-death-toll-arson-attack-suspect-police-a9010011.html |archive-date = 2019-07-18 |dead-url = no }}</ref> <ref name="jiji_20190718_explosion">{{cite news |author = <!-- no byline--> |script-title = ja:「京アニ」スタジオで爆発＝複数死亡か、負傷３０人以上－放火の疑い、男を確保 |url = https://www.jiji.com/jc/article?k=2019071800462 |date = 2019-07-18 |work = Jiji Press |language = ja |access-date = 2019-07-18 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190718222216/https://www.jiji.com/jc/article?k=2019071800462 |archive-date = 18 July 2019 |dead-url = no |title = မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |accessdate = 20 July 2019 |archivedate = 18 July 2019 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20190718222216/https://www.jiji.com/jc/article?k=2019071800462 }}</ref> <ref name="ks_20190719_arson">{{cite web |url = https://headlines.yahoo.co.jp/hl?a=20190719-00010006-kyt-soci |script-title = ja:京アニ火災、死因は一酸化炭素中毒か　33人死亡、重症者4人は症状重篤　確保の男も治療中 |work = Kyoto Shimbun |date = 2019-07-19 |language = ja |accessdate = 2019-07-19 |title = မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |archivedate = 19 July 2019 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20190719081517/https://headlines.yahoo.co.jp/hl?a=20190719-00010006-kyt-soci }}</ref> <ref name="kyodo_20190718_crowdfund">{{cite news |url = https://english.kyodonews.net/news/2019/07/6782b9bc8af6-anime-fans-launch-crowdfunding-drive-after-suspected-arson-at-kyoto-studio.html |title = Anime fans shocked by arson attack at famous Kyoto studio |author = <!-- no byline--> |date = 2019-07-18 |work = Kyodo News |access-date = 2019-07-18 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190718151130/https://english.kyodonews.net/news/2019/07/6782b9bc8af6-anime-fans-launch-crowdfunding-drive-after-suspected-arson-at-kyoto-studio.html |archive-date = 2019-07-18 |dead-url = no }}</ref> <ref name="kyotoshimbun_20190718_fire">{{cite web |url = https://headlines.yahoo.co.jp/hl?a=20190718-00010005-kyt-soci |script-title = ja:【現場速報】「焼けただれ、逃げていく人も」　京アニ火災、窓から炎と黒煙 |date = 2019-07-18 |access-date = 2019-07-18 |work = Kyoto Shimbun |language = ja |archive-url = https://web.archive.org/web/20190718100953/https://headlines.yahoo.co.jp/hl?a=20190718-00010005-kyt-soci |archive-date = 2019-07-18 |dead-url = no |title = မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |accessdate = 20 July 2019 |archivedate = 18 July 2019 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20190718100953/https://headlines.yahoo.co.jp/hl?a=20190718-00010005-kyt-soci }}</ref> <ref name="mainichi_20190718_arson">{{cite news |url = https://mainichi.jp/articles/20190718/k00/00m/040/308000c |script-title = ja:京アニ火災 33人の死亡確認 平成以降最悪 第1スタジオ、18日朝はセキュリティー解除 |author = <!-- no byline --> |date = 2019-07-18 |website = Mainichi Shimbun |language = ja |archive-url = https://web.archive.org/web/20190718141510/https://mainichi.jp/articles/20190718/k00/00m/040/308000c |archive-date = 2019-07-18 |dead-url = no |access-date = 2019-07-18 }}</ref> <ref name="mainichi_20190719_motive">{{cite news |url = https://mainichi.jp/english/articles/20190719/p2a/00m/0na/003000c |title = Suspected arsonist in deadly Kyoto anime studio fire says firm stole his novel |author = <!-- no byline--> |date = 2019-07-19 |work = Mainichi Shimbun |access-date = 2019-07-19 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190719145201/https://mainichi.jp/english/articles/20190719/p2a/00m/0na/003000c |archive-date = 2019-07-19 |dead-url = no }}</ref> <ref name="newscomau_20190719_arson">{{cite web |url = https://www.news.com.au/world/asia/several-feared-dead-in-japan-studio-fire/news-story/0bdd3a87c2e00c00ee86dc46d9636c16 |title = 'You die!': Arson suspect's chilling scream |date = 2019-07-19 |website = news.com.au |access-date = 2019-07-19 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190718183407/https://www.news.com.au/world/asia/several-feared-dead-in-japan-studio-fire/news-story/0bdd3a87c2e00c00ee86dc46d9636c16 |archive-date = 18 July 2019 |dead-url = no }}</ref> <ref name="nhk_20190718T2124+09_deathcount">{{cite news |url = https://www3.nhk.or.jp/news/html/20190718/k10011998021000.html |title = Fire Department Confirms 33 Dead In Arson Attack |date = 2019-07-18 |access-date = 2019-07-18 |work = NHK News |language = ja |archive-url = https://web.archive.org/web/20190718123636/https://www3.nhk.or.jp/news/html/20190718/k10011998021000.html |archive-date = 2019-07-18 |dead-url = no }}</ref> <ref name="nhk_20190718_arsonrescue">{{cite news |url = https://www3.nhk.or.jp/news/html/20190718/k10011996791000.html |title = Fire Department Confirms 33 Dead In Arson Attack |date = 2019-07-18 |access-date = 2019-07-18 |work = NHK News |language = ja |archive-url = https://web.archive.org/web/20190718130130/https://www3.nhk.or.jp/news/html/20190718/k10011996791000.html |archive-date = 2019-07-18 |dead-url = no }}</ref> <ref name="nhk_20190718_knives">{{cite web |url = https://www3.nhk.or.jp/news/html/20190718/k10011996981000.html |script-title = ja:現場に複数の刃物 |date = 2019-07-18 |language = ja |publisher = NHK |access-date = 2019-07-18 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190718121436/https://www3.nhk.or.jp/news/html/20190718/k10011996981000.html |archive-date = 2019-07-18 |dead-url = no }}</ref> <ref name="nhk_20190719_deaththreats">{{cite web |url = https://www3.nhk.or.jp/news/html/20190718/k10011997571000.html |title = "Death threats had been sent" says company president at animation company arson |date = 2019-07-18 |work = NHK News |access-date = 2019-07-18 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190718113725/http://www3.nhk.or.jp/news/html/20190718/k10011997571000.html |archive-date = 2019-07-18 |dead-url = no |language = ja }}</ref> <ref name="nhk_20190719_deathcount">{{cite news |url = https://www3.nhk.or.jp/news/html/20190719/k10011999551000.html |script-title = ja:アニメ会社放火 男性１人死亡 死者34人に 警察 |author = <!-- no byline --> |date = 2019-07-19 |work = NHK News |language = ja |archive-url = https://web.archive.org/web/20190719150512/https://www3.nhk.or.jp/news/html/20190719/k10011999551000.html |archive-date = 2019-07-19 |dead-url = no |access-date = 2019-07-19 }}</ref> <ref name="nhk_20190719_investigationstart">{{cite news |url = https://www3.nhk.or.jp/news/html/20190719/k10011998561000.html |script-title = ja:「京都アニメーション」放火事件 現場検証始まる |author = <!-- no byline --> |date = 2019-07-19 |work = NHK News |language =ja |access-date = 2019-07-19 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190719141032/http://www3.nhk.or.jp/news/html/20190719/k10011998561000.html |archive-date = 2019-07-19 |dead-url = no }}</ref> <ref name="nhk_20190718_death">{{cite news |script-title = ja:逃げる間もなく煙に… 犠牲者の多くは一酸化炭素中毒か 京都 |work = NHK News |date = 2019-07-19 |url = https://www3.nhk.or.jp/news/html/20190719/k10011998741000.html |access-date = 2019-07-19 |dead-url = no |archive-date = 20 July 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190720183814/https://www3.nhk.or.jp/news/html/20190719/k10011998741000.html |url-status = dead }}</ref> <ref name="nyt_20190717_arson">{{cite news |last1 = Rich |first1 = Motoko |title = Kyoto Animation Studio Arson Kills 33, Shocking Japan |date = 2019-07-17 |url = https://www.nytimes.com/2019/07/17/world/asia/japan-fire-animation-studio.html |access-date = 2019-07-18 |work = The New York Times |archive-url = https://web.archive.org/web/20190718203519/https://www.nytimes.com/2019/07/17/world/asia/japan-fire-animation-studio.html |archive-date = 18 July 2019 |dead-url = no }}</ref> <ref name="nyt_20190719_women">{{cite news |url = https://www.nytimes.com/2019/07/19/world/asia/japan-fire-kyoto-animation.html |title = Japan Fire Killed Mostly Women, at a Studio Known for Hiring Them |work = New York Times |last1 = Yanamitsu |first1 = Eimi |last2 = Rich |first2 = Motoko |last3 = Inoue |first3 = Makiko |date = 2019-07-19 |access-date = 2019-07-19 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190719132605/https://www.nytimes.com/2019/07/19/world/asia/japan-fire-kyoto-animation.html |archive-date = 19 July 2019 |dead-url = no }}</ref> <ref name="sakuga_20170310_tour">{{cite web |url = https://blog.sakugabooru.com/2017/03/10/anime-craft-weekly-33-kyoto-animation-studio-tour/ |title = Anime Craft Weekly #33: Kyoto Animation Studio Tour |author = KViN |date = 2017-03-10 |website = Sakuga Booru |access-date = 2019-07-18 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190513092359/https://blog.sakugabooru.com/2017/03/10/anime-craft-weekly-33-kyoto-animation-studio-tour/ |archive-date = 2019-05-13 |dead-url = no }}</ref> <ref name="sakuga_20180825_kyoanihistory">{{cite web |url = https://blog.sakugabooru.com/2018/08/25/the-evolution-of-kyoto-animation-a-unique-anime-studio-and-its-consistent-vision/ |title = The Evolution of Kyoto Animation: A Unique Anime Studio and its Consistent Vision |date = 25 August 2018 |author = kViN |website = Sakuga Booru |access-date = 2019-07-19 |archive-url = https://web.archive.org/web/20181219055633/https://blog.sakugabooru.com/2018/08/25/the-evolution-of-kyoto-animation-a-unique-anime-studio-and-its-consistent-vision/ |archive-date = 2018-12-19 |dead-url=no }}</ref> <ref name="sankei_20190718_shine">{{cite web |url = https://www.sankei.com/west/news/190718/wst1907180030-n1.html |script-title = ja:京アニ火災　「パクリやがって」「死ね」液体まいた男が叫ぶ　ズボンには火がついたまま…　 |language = ja |access-date = 2019-07-18 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190718100032/https://www.sankei.com/west/news/190718/wst1907180030-n1.html |archive-date = 2019-07-18 |dead-url = no |date = 18 July 2019 |title = မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |accessdate = 20 July 2019 |archivedate = 18 July 2019 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20190718100032/https://www.sankei.com/west/news/190718/wst1907180030-n1.html }}</ref> <ref name="sky_20190718_arson">{{cite news |url = https://news.sky.com/story/several-dead-in-suspected-arson-attack-on-japanese-animation-studio-11765396 |title = At least 33 dead in suspected arson attack on Japanese animation studio |author = <!--no byline--> |date = 2019-07-18 |work = Sky News |access-date = 2019-07-18 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190718062326/https://news.sky.com/story/several-dead-in-suspected-arson-attack-on-japanese-animation-studio-11765396 |archive-date = 18 July 2019 |dead-url = no }}</ref> <ref name="sponichi_20190719_computers">{{cite news |url = https://headlines.yahoo.co.jp/hl?a=20190719-00000173-spnannex-ent |script-title = ja:京都アニメーション・八田社長が会見「堪えきれない。こんな大惨事になるとは…」（スポニチアネックス） |author = <!-- no byline--> |date = 2019-07-19 |work = Sponichi Annex |language = ja |access-date = 2019-07-19 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190720054026/https://headlines.yahoo.co.jp/hl?a=20190719-00000173-spnannex-ent |archive-date = 20 July 2019 |dead-url = no |title = မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |accessdate = 20 July 2019 |archivedate = 19 July 2019 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20190719110545/https://headlines.yahoo.co.jp/hl?a=20190719-00000173-spnannex-ent |url-status = bot: unknown }}</ref> <ref name="ST_20190719_bldgfiresafety"> {{cite web |url = https://www.straitstimes.com/asia/east-asia/spiral-stairs-no-sprinklers-may-have-contributed-to-deadly-japan-animation-studio |title = Spiral stairs, no sprinklers may have contributed to deadly Japan animation studio fire |work = The Straits Times |date = 2019-07-19 |language = en |access-date = 2019-07-19 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190719165454/https://www.straitstimes.com/asia/east-asia/spiral-stairs-no-sprinklers-may-have-contributed-to-deadly-japan-animation-studio |archive-date = 2019-07-19 |dead-url = no }}</ref> <ref name="sunrise_20190719_condolence">{{cite web |url = http://www.sunrise-inc.co.jp/news/releasenews.php?id=105 |script-title = ja:株式会社京都アニメーション様へ｜重要なお知らせ｜サンライズ |author1 = 株式会社サンライズ |author2 = 株式会社バンダイナムコピクチャーズ |author3 = 株式会社SUNRISE BEYOND |author4 = 株式会社サンライズミュージック |date = 2019-07-19 |website=[[:en:Sunrise (company)|Sunrise]] |language = ja |access-date = 2019-07-19 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190719160210/http://www.sunrise-inc.co.jp/news/releasenews.php?id=105 |archive-date = 2019-07-19 |dead-url = no }}</ref> <ref name="tr_20190718_arson">{{cite web |url = https://www.tokyoreporter.com/crime/more-than-20-feared-dead-suspected-arson-attack-at-kyoto-animation/ |title = More than 20 feared dead in suspected arson attack at Kyoto Animation |author = Tokyo Reporter Staff |date = 2019-07-18 |accessdate = 2019-07-18 |work = Tokyo Reporter |archive-url = https://web.archive.org/web/20190718124137/https://www.tokyoreporter.com/crime/more-than-20-feared-dead-suspected-arson-attack-at-kyoto-animation/ |archive-date = 2019-07-18 |dead-url = no }}</ref> <ref name="twitter_20190718_chinaembassy">{{cite tweet |user = ChnEmbassy_jp |author = Embassy of the People's Republic of China in Japan |number = 1151751306760970240 |script-title = ja:京都で発生した悲惨な事件で、お亡くなりになられた方のご冥福をお祈りし、負傷された皆様にお見舞いを申し上げます。 |date = 2019-07-18 |language = ja |access-date = 2019-07-18 }}</ref> <ref name="twitter_20190718_frenchembassy">{{cite tweet |user = ambafrancejp |number = 1151762529254817792 |author-link = French Embassy, Tokyo |title = Le Mot de l'Ambassadeur : Message de condoléances à la suite de l’incendie des studios de Kyoto Animation. |date = 2019-07-18 |language = fr |access-date = 2019-07-18 }}</ref> <ref name="twitter_20190718_makotoshinkai">{{cite tweet |user = shinkaimakoto |last = Shinkai |first = Makoto |author-link = Makoto Shinkai |number = 1151692316958052354 |script-title = ja:京都アニメーションの皆さま、どうかどうかご無事で |date = 2019-07-18 |language = ja |access-date = 2019-07-18 }}</ref> <ref name="twitter_20190718_appleceo">{{cite tweet |user = tim_cook |last = Cook |first = Tim |author-link = Tim Cook |number = 1151875113903542272 |title = Kyoto Animation is home to some of the world’s most talented animators and dreamers — the devastating attack today is a tragedy felt far beyond Japan. KyoAni artists spread joy all over the world and across generations with their masterpieces. 心よりご冥福をお祈りいたします。 |date = 2019-07-18 |language = en |access-date = 2019-07-19 }}</ref> <ref name="variety_20190719_motive">{{cite web |url = https://variety.com/2019/film/asia/revenge-motive-possibly-sparked-kyoto-animation-arson-attack-1203272796/ |title = Revenge Motive May Have Sparked Kyoto Animation Arson Attack |last = Bull |first = Brett |last2 = Frater |first2 = Patrick |date = 2019-07-19 |website = Variety |access-date = 2019-07-19 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190719133853/https://variety.com/2019/film/asia/revenge-motive-possibly-sparked-kyoto-animation-arson-attack-1203272796/ |archive-date = 2019-07-19 |dead-url = no }}</ref> <ref name="wapo_20190718_arson">{{cite news |last1 = Kashiwagi |first1 = Akiko |last2 = Crawshaw |first2 = David |last3 = Taylor |first3 = Adam |title = 'Die!': Alleged arsonist turned a celebrated Japanese anime studio into a death trap |url = https://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/suspected-arson-attack-on-japanese-animation-studio-leaves-at-least-dozen-dead/2019/07/18/4f3112b6-a91d-11e9-8733-48c87235f396_story.html |access-date = 2019-07-18 |work = Washington Post |date = 2019-07-18 |archive-url = http://archive.wikiwix.com/cache/20190718000000/https://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/suspected-arson-attack-on-japanese-animation-studio-leaves-at-least-dozen-dead/2019/07/18/4f3112b6-a91d-11e9-8733-48c87235f396_story.html |archive-date = 17 July 2019 |dead-url = no }}</ref> <ref name="dailydot_20190718_donations">{{cite news |url = https://www.dailydot.com/irl/kyoto-animation-studio-fire/ |title = Fans grieve Kyoto Animation Studio fire with #PrayforKyoAni |first = Brooke |last = Sjoberg |date = 2019-07-18 |work = The Daily Dot |access-date = 2019-07-19 |dead-url = no }}</ref> <ref name="twitter_20190719_shaft">{{cite tweet |user = shaft_official |author-link = Shaft (company) |number = 1152186475783454721 |script-title = ja:京都アニメーション様が被害に遭われた事件につき、余りに理不尽な出来事に憤りを覚えると共に、失われたものの大きさを思うと無念で悲しくてなりません。亡くなられた方に心よりお悔やみ申し上げます。また、負傷された方や関係者の皆様の早期回復をお祈りしております。シャフトアニメスタッフ一同 |date = 2019-07-19 |language = ja |access-date = 2019-07-19 }}</ref> <ref name="ann_149148">{{cite news |url = https://www.animenewsnetwork.com/interest/2019-07-19/animation-studios-fans-share-messages-of-hope-after-kyoto-animation-studio-arson/.149148 |title = Animation Studios, Fans Share Messages of Hope After Kyoto Animation Studio Arson |first = Loveridge |last = Lynzee |date = 2019-07-19 |work = Anime News Network |access-date = 2019-07-19 |dead-url = no }}</ref> <ref name="kyunghyang_20190719">{{cite news |url = https://news.naver.com/main/read.nhn?mode=LSD&mid=sec&sid1=100&oid=032&aid=0002952635 |script-title = ko:교토 애니메이션 방화사건에 한국인 1명 중상 |language = ko |author = 이주영 |date = 2019-07-19 |work = Kyunghyang Shinmun |access-date = 2019-07-19 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190720002243/https://news.naver.com/main/read.nhn?mode=LSD&mid=sec&sid1=100&oid=032&aid=0002952635 |archive-date = 2019-07-19 |dead-url = no }}</ref> }} [[Category:၂၀၁၉ မီးလောင်မှုများ]] 9kpffwzq1hvfjbgym48cxb6wdvannl7 နိုမူဟျောန်း 0 116137 1055039 1050598 2026-09-24T11:17:18Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 3 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1055039 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |honorific-prefix=[[Excellency|His Excellency]] |name=ရိုမူဟွန်း |native_name={{nobold|노무현}} |native_name_lang=ko |image=Roh Moo-hyun presidential portrait.jpg |imagesize= |caption=Roh Moo-hyun in 2003 |office=[[တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၏ သမ္မတ]] |primeminister=[[ဂိုခွန်း]]<br />[[လီဟဲချန်]]<br />[[ဟန်မြောင်ဆွတ်]]<br />[[ဟန်ဒတ်ဆူး]] |term_start=၂၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၀၃ |term_end=၂၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၀၈<ref>Suspended March 12, 2004 – May 14, 2004, Acting President: [[Goh Kun]]</ref> |predecessor=[[ဂင်မ်ဒေးဂျုံ]] |successor=[[လီမြောင်ဘတ်]] |office1=[[ပင်လယ်နှင့်ငါးလုပ်ငန်းဝန်ကြီးဌာန]] |term_start1=၇ ဩဂုတ် ၂၀၀၀ |term_end1=၂၅ မတ် ၂၀၀၁ |predecessor1=လီဟန်ကျူ |successor1=ချောင်ဝူတိတ် |office2=[[တောင်ကိုရီးယား အမျိုးသားညီလာခံ|အမျိုးသားညီလာခံ]]အဖွဲ့ဝင် |term_start2=၂၂ ဇူလိုင် ၁၉၉၈ |term_end2=၂၉ မေ ၂၀၀၀ |predecessor2=[[လီမြောင်ဘတ်]] |successor2=Chung In-bong |constituency2=[[ဂျုံနိုခရိုင်|ဂျုံနို]] ([[ဆိုးလ်]]) |term_start3=၃၀ မေ ၁၉၈၈ |term_end3=၂၉ မေ ၁၉၉၂ |predecessor3=ပါ့ခ် ချန်-ဂျုံး၊ ဂင်မ် ဂျုံ-ကီလ် |successor3=Hur Sam-soo |constituency3=ဒုံခရိုင် (ဘူဆန်) |birth_date={{birth date|df=yes|1946|09|01}} |birth_place=[[Gimhae]], [[United States Army Military Government in Korea|Southern Korea]] |death_date={{death date and age|df=yes|2009|05|23|1946|09|01}} |death_place=[[Yangsan]], [[South Korea]] |death_cause=ခုန်ချသတ်သေ |nationality=တောင်ကိုရီးယား |restingplace=[[ဘုန်ဟာရွာ]]<br />[[ဂင်မ်ဟဲ]]၊ [[တောင်ကိုရီးယား]] |party=[[ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (တောင်ကိုရီးယား၊ ၂၀၀၀)|ဒီမိုကရက်တစ်]] <small>(၂၀၀၃ အထိ)</small><br />[[Uri Party|Uri]] <small>(၂၀၀၃–၂၀၀၇)</small><br />[[တစ်သီးပုဂ္ဂလ နိုင်ငံရေးသမား|တစ်သီးပုဂ္ဂလ]] <small>(၂၀၀၇–၂၀၀၉)</small> |spouse={{marriage|Kwon Yang-sook|1972}} |signature=Roh Moo-hyun Signature.svg |allegiance={{flagcountry|Third Republic of Korea}} |branch={{Army|Third Republic of Korea}} |serviceyears=၁၉၅၈–၁၉၇၁ |rank=[[File:ROK Army Sangbyeong.png|25px]] [[Sangbyeong|Sangbyeong (corporal)]] |module={{Infobox Korean name |title = ကိုရီးယားအမည် |hangul = {{linktext|노|무|현|}} |hanja = {{linktext|盧|武|鉉|}} |rr = No Mu-hyeon |mr = No Muhyŏn |child = yes}}}} '''ရိုမူဟွန်း''' ({{lang-en|Roh Moo-hyun}}; {{korean|hangul=노무현|rr=No Muhyeon|hanja=盧武鉉}}; {{IPA-ko|no muçʌn}}) GOM (၁၉၄၆ စက်တင်ဘာ ၁ - ၂၀၀၉ မေ ၂၃) သည် [[တောင်ကိုရီးယား]]သမ္မတအဖြစ် ၂၀၀၂ မှ ၂၀၀၈ အထိ တာဝန်ထမ်းခဲ့သော တောင်ကိုရီးယား နိုင်ငံရေးသမား တစ်ဦးဖြစ်သည်။  သမ္မတမဖြစ်မီ နိုင်ငံရေးလုပ်ငန်းမှာ တောင်ကိုရီးယားရှိ လှုပ်ရှားတက်ကြွသူ ကျောင်းသားများအတွက် လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ ပြည်သူ့အကျိုးမျှော်ကိုးနှိုးဆော်ပေးခြင်းအပေါ် အဓိကထားလုပ်ဆောင်ခြင်းဖြစ်သည်။ ရွေးကောက်ပွဲသက်တမ်းတွင် တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံရေး၌ ဒေသစွဲကင်းစေရန်အထိ တိုးချဲ့ဆောင်ရွက်ခဲ့ရာမှ သမ္မတအဖြစ်ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်းခံရသည်အထိ ဖြစ်ခဲ့သည်။ OhMyNews ဝက်ဘ်ဆိုက်တွင် လူငယ်အင်တာနက်သုံးစွဲသူများအကြား နောက်လိုက် အများအပြားရှိသဖြင့် သမ္မလောင်းရွေးကောက်ပွဲဝင်ရာတွင် အထောက်အကူဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last=Watts|first=Jonathan|url=https://www.theguardian.com/technology/2003/feb/24/newmedia.koreanews|title= World's first internet President logs on|work=The Guardian |location=London |date=24 February 2003|accessdate=26 January 2008}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.businessweek.com/magazine/content/03_08/b3821016.htm |title=The Web Site That Elected a President |work=Bloomberg BusinessWeek |date=24 February 2003 |accessdate=12 January 2012 |archive-date=7 March 2003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20030307145556/http://www.businessweek.com/magazine/content/03_08/b3821016.htm |url-status=dead}}</ref> ရို၏ရွေးကောက်ပွဲဝင်သည့်ကာလသည် ၃၈၆ မျိုးဆက် (၁၉၆၀ အတွင်းမွေးဖွား ၊ ၁၉၈၀ အတွင်း တက္ကသိုလ်တက်ခဲ့ပြီး ဤအသုံးအနှုန်းပေါ်ပေါက်လာစဉ်က အသက် ၃၀ တွင်း ရောက်နေသူများ) ဟုခေါ်တွင်သည့် ကိုရီးယားနိုင်ငံရေးသမားမျိုးဆက်သစ်များ တန်ခိုးထွားလာမှုအတွက် မှတ်မှတ်ရရဖြစ်စေခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.newsweek.com/id/152611|title=Out with the old|work=Newsweek|date=4 August 2003|accessdate=23 May 2009}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.businessweek.com/magazine/content/03_08/b3821011.htm |title=Korea's Young Lions |work=Bloomberg BusinessWeek |date=24 February 2003 |accessdate=12 January 2012 |archive-date=7 March 2003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20030307150117/http://www.businessweek.com/magazine/content/03_08/b3821011.htm |url-status=dead}}</ref> ဤမျိုးဆက်မှာ အာဏာရှင်စည်းမျဉ်းများအား ဆန့်ကျင်ရာတွင် အတွေ့အကြုံပြည့်ဝနေသော ကျောင်းသားများ၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် ဆက်ဆံရေးကောင်းကိုပင်လျှင် အထိခိုက်ခံပြီး မြောက်ကိုရီးယားနှင့် ရင်ကြားစေ့ရေးအား ပြည်သူ့အကျိုးမျှော်ကိုးနှိုးဆော်သူများဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.newsweek.com/id/44498|title=South Korea: Too Much Activism?|work=Newsweek|date=27 November 2006|accessdate=23 May 2009}}</ref> ရိုကိုယ်တိုင်သည်လည်း ကိုရီးယားတွင် ဂျပန်အုပ်ချုပ်ရေးခေတ်ကုန်ဆုံးပြီးနောက် မွေးဖွားခဲ့သည့် ပထမဆုံးသမ္မတဖြစ်သည်။ တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံသည် သူ့အုပ်ချုပ်ရေးလက်အောက်တွင် နယ်စည်းမခြားသတင်းထောက်များ၊ စာနယ်ဇင်းလွတ်လပ်ခွင့် ညွှန်းကိန်းတွင် အမှတ်အမြင့်ဆုံးရရှိခဲ့သည်။ [[အမေရိကန်ဒေါ်လာ]]နှင့်လဲလှယ်ရာတွင် တောင်ကိုရီးယားဝမ်ငွေ တန်ဖိုးသည် ၁၉၉၇ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှစ၍ သူ၏လက်ထက်၌ အခိုင်မာဆုံးဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.federalreserve.gov/releases/H10/hist/|title=The Fed - Foreign Exchange Rates - Country Data - H.10|publisher=}}</ref> ခိုင်မာသည့်ငွေကြေးတန်ဖိုးကြောင့် သမိုင်းတလျောက် ပထမဆုံးအဖြစ် ကမ္ဘာ့ဒဿမမြောက်အကြီးဆုံးစီးပွားရေးဈေးကွက် ဖြစ်လာပြီး သူ၏အုပ်ချုပ်ရေးကာလအတွင်း တစ်ဦးချင်း နိုမီနယ် (ဈေးကွက်ပေါက်ဈေးထည့်မတွက်သော) ဂျီဒီပီ၏  ဒေါ်လာ ၂၀၀၀၀ သမိုင်းမှတ်တိုင်ကို ဖြတ်ကျော်သွားသည်။ သို့သော် စီးပွားရေးနှင့် သံတမန်ရေးတွင် အားနည်းသော စွမ်းဆောင်မှုများကြောင့် တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံရေးသမိုင်း၌ ပျမ်းမျှထောက်ခံမှုနှုန်းအဆိုးဆုံးရရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite book|last=Mizuno|first=Kosuke|title=Populism in Asia|url=https://archive.org/details/populisminasia0000unse|location=Singapore|publisher=Nus Press|year=2009|isbn=9789971694838|pages=[https://archive.org/details/populisminasia0000unse/page/167 167]}}</ref><ref name=nytpoll>{{cite news |title=South Korea's President Sags in Opinion Polls |url= https://www.nytimes.com/2006/11/27/world/asia/27korea.html |work=The New York Times |date=27 November 2006}}</ref><ref>{{cite web |title=Daily Opinion No. 237 (November 2016) |url=http://www.gallup.co.kr/gallupdb/reportContent.asp?seqNo=792 |work=Gallup Korea |date=24 November 2016 |accessdate=26 November 2016}}</ref> သူ၏စီးပွားရေးမူဝါဒများကို ခေတ်မမီတော့သော စီးပွားရေးအမြင်များအား ဖက်တွယ်ထားသည်ဟု ဝေဖန်ခံရပြီး အချို့သက်မွေးဝမ်းကျောင်းပြဿနာများအား ဖြေရှင်းနိုင်ခြင်းမရှိခဲ့ပေ။<ref name=nytpoll/><ref name=popinasia>{{cite book|last=Mizuno|first=Kosuke|title=Populism in Asia|url=https://archive.org/details/populisminasia0000unse|location=Singapore|publisher=Nus Press|year=2009|isbn=9789971694838|pages=[https://archive.org/details/populisminasia0000unse/page/177 177]–179}}</ref> ရို သမ္မတတာဝန်ယူထားစဉ် တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံနှင့် အစဉ်အလာမဟာမိတ်များအကြား ကြီးစွာသော သံတမန်ရေး သဘောထားကွဲလွဲမှုများရှိခဲ့သည်။ ဘုရှ်အုပ်ချုပ်ရေးအရာထမ်းဟောင်းများဖြစ်သော ကွန်ဒိုလီဇာရိုက်စ် နှင့် ရောဘတ်ဂိတ်စ်တို့၏ ပုံနှိပ် ကိုယ်တွေ့မှတ်တမ်းများတွင် ရိုအား အမေရိကန်ဆန့်ကျင်သူအဖြစ် အခိုင်အမာဆိုထားပြီး ရို ၏ ခန့်မှန်းတွက်ဆ၍မရသောသဘာဝကြောင့် တောင်ကိုရီးယားနှင့်အမေရိကန်နိုင်ငံတို့အကြား မကြာခဏပဋိပက္ခများ ဖြစ်ပွားခဲ့ကြောင်း ဖွင့်ချထားသည်။<ref>{{cite book|last=Rice|first=Condoleezza|title=No Higher Honor|url=https://archive.org/details/nohigherhonormem0000rice|location=New York|publisher=Crown Publishers|year=2011|isbn=9780307587862|pages=[https://archive.org/details/nohigherhonormem0000rice/page/528 528]–529}}</ref><ref>{{cite book|last=Gates|first=Robert|title=Duty: Memoirs of a Secretary at War|url=https://archive.org/details/dutymemoirsofsec0000gate|location=New York|publisher=Alfred A. Knopf|year=2014|isbn=9780307959478|page=[https://archive.org/details/dutymemoirsofsec0000gate/page/416 416]}}</ref> ရို ၏ အမေရိကန်ဆန့်ကျင်ရေးဝါဒ၊ မျိုးချစ်ဝါဒ နှင့် မြောက်ကိုရီးယားအား လိုလားသော အမြင်များကြောင့် သံတမန်ရေးရာများတွင် ဝိရောဓိများဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပြီး နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝန်း အတွင်း၌လည်း ယုံကြည်လက်ခံနိုင်မှု ကျဆင်းသွားသည်ဟူ၌ ဝေဖန်မှုများရှိခဲ့သည်။<ref name=popinasia/> အထူးသဖြင့် သက်ကြီးမျိုးဆက်များအကြား သူ့အား လူကြိုက်များထောက်ခံမှုလည်း ကျဆင်းသွားသည်။<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZNe7BvzQSPsC&pg=PA158|title=Security Challenges and Military Politics in East Asia: From State Building to Post-Democratization|last=Woo|first=Jongseok|date=2011-02-24|publisher=A&C Black|year=|isbn=9781441184337|location=|pages=158|language=en}}</ref> အစောပိုင်းကာလက မျှော်လင့်ချက်ကြီးကြီးမားမားထားခဲ့သော်လည်း<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2003/02/25/opinion/democracy-takes-office-in-south-korea.html?scp=36&sq=roh%20moo%20hyun&st=cse|title=Democracy takes office in South Korea|work=The New York Times|date=25 February 2003|accessdate=23 May 2009 |first=Ha-yun |last=Jung}}</ref> ရှေးရိုးစွဲ ဂရန်းနေရှင်နယ်ပါတီ နှင့် မီဒီယာများ၏ ပြင်းထန်သောအတိုက်အခံပြုမှုကို ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။ ၎င်းတို့က သူ့အား အစွမ်းအစမရှိဟု ဆက်တိုက်စွပ်စွဲပြီး စော်ကားမော်ကား ဝေဖန်များကို မီဒီယာများ၌ မကြာခဏဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{cite web|author=디지털뉴스팀 |url=http://news.khan.co.kr/kh_news/khan_art_view.html?artid=201105231100541&code=910100 |title=김동길 "노무현이 잘한 일이 뭔가"...독설 쏟아내&nbsp;– 경향신문 |publisher=News.khan.co.kr |accessdate=12 January 2012}}</ref> မြို့တော်ပြောင်းရွှေ့ရန် နှင့် အတိုက်အခံများနှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ရန် အစီအစဉ်အပါအဝင် ရို၏ မူဝါဒများမှာ အတိုက်အခိုက်ခံရပြီး တိုးတက်မှုအနည်းငယ်သာရှိခဲ့သည်။ သမ္မတသက်တမ်းကုန်ဆုံးပြီးနောက်တွင် ဇာတိမြို့ Bongha Maeul သို့ပြန်သွားခဲ့ပြီး သာမန်ဘဝဖြင့် ဘဲမွေးမြူရေးလုပ်ကိုင်နေခြင်းအား သူ၏ ဘလော့ဂ်မှတဆင့် ဝေမျှခဲ့သည်။ သင့်လျော်မှန်ကန်သည့် အွန်လိုင်းဆွေးနွေးပြောဆိုမှုများပြုလုပ်ရန် "ဒီမိုကရေစီ တူးပွိုင့်အို" အမည်ရ ဝက်ဘ်ဆိုက်တခုအားလည်း လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://terms.naver.com/entry.nhn?docId=1220488&cid=40942&categoryId=33385|title=노무현|publisher=|access-date=20 September 2019|archive-date=4 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200604060438/https://terms.naver.com/entry.nhn?docId=1220488&cid=40942&categoryId=33385|url-status=dead}}</ref> ၁၄ လ အကြာတွင် သူ့အား လာဘ်စားမှုဖြင့် အစိုးရရှေ့နေများက သံသယဖြစ်ပြီး နောက်ဆက်တွဲစုံစမ်းစစ်ဆေးမှုများအား အများပြည်သူက စိတ်ဝင်စားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.hani.co.kr/arti/politics/politics_general/348583.html|script-title=ko:노 전 대통령, 재직중 알았다면 ‘포괄적 뇌물죄’ 가능성|date=2009-04-07|website=www.hani.co.kr|language=ko|access-date=2019-05-18}}</ref> ၂၀၀၉ မေ ၂၃ ရက်တွင် စားပွဲတင်ကွန်ပျူတာပေါ်၌ "ကျွန်တော့ကြောင့် ထိခိုက်သူအများအပြားရှိခဲ့ပါတယ်" ဟု သတ်သေမှုသေတမ်းစာ တွင် ရေးသားထားခဲ့ပြီးနောက် သူ၏အိမ်နောက်ဘက်တောင်စွန်းမှ ခုန်ချကာ မိမိကိုယ်ကိုအဆုံးစီရင်ခဲ့သည်။<ref name="SKorean ex-president Roh dies in apparent suicide">{{cite news|last=Kim|first=Kwang-Tae |url=https://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5iUtbykbGrMTeo_yujVz7OXv0rgAwD98BN9200|title=SKorean ex-president Roh dies in apparent suicide |agency=Associated Press|date=23 May 2009|accessdate=23 May 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090529142241/https://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5iUtbykbGrMTeo_yujVz7OXv0rgAwD98BN9200|archivedate=29 May 2009}}</ref> သူသေဆုံးပြီးနောက် သီတင်းပတ်များအတွင်း သူ၏ဇာတိဘုန်ဟာကျေးရွာသို့ လာရောက်လည်ပတ်သူ လူ ၄ သန်းခန့်ရှိခဲ့သည်။ သူ၏အဆုံးစီရင်မှုကို ရဲတပ်ဖွဲ့က အတည်ပြုခဲ့သည်။<ref name="Roh Hopes for Cremation in Suicide Note">{{cite news|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2009/05/117_45528.html|title=Ex-President Roh Jumps to His Death|publisher=The Korea Times|date=23 May 2009|accessdate=23 May 2009}}</ref> == ပုဂ္ဂိုလ်ရေး နောက်ကြောင်းရာဇဝင် == ရို ကို ၁၉၄၆ စက်တင်ဘာ ၁ ရက် တွင် ယခု တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၏ အရှေ့တောင်ပိုင်းရှိ ဂင်မ်ဟေးနှင့်ဖူဆန်အနီး ဘုန်ဟာကျေးရွာရှိ ဆင်းရဲသော လယ်သမားမိသားစု၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ သားယောက်ျားလေး ၃ ဦးနှင့် သမီးမိန်းကလေး ၂ ဦးရှိရာ ရို မှာ အငယ်ဆုံးဖြစ်သည်။ ၁၉၅၃ တွင် ဒေးချန်း မူလတန်းကျောင်းသို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ မိဘများအား ကူရန် မကြာခဏ ကျောင်းပျက်သော်လည်း အမှတ်ကောင်းကောင်းရရှိသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.chosun.com/svc/content_view/content_view.html?contid=2002042870304 |title=[민주당 대선후보&#93; 노무현 누구인가&nbsp;– 1등 인터넷뉴스 조선닷컴 |publisher=Chosun.com |date=28 April 2002 |accessdate=12 January 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071102183401/http://www.chosun.com/svc/content_view/content_view.html?contid=2002042870304 |archive-date=2 November 2007 |dead-url=yes |df=dmy-all |archivedate=2 November 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071102183401/http://www.chosun.com/svc/content_view/content_view.html?contid=2002042870304 }}</ref> သူ၏ဆရာ၏အားပေးမှုဖြင့် ၆ တန်း၌ ကျောင်း၏ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဂျင်ယွန်းအလယ်တန်းသို့တက်ရောက်သောအခါ [[ဆောင်မန်ဟီး]]၏ မွေးနေ့အား အမှတ်ရခြင်းအားဖြင့် ပြုလုပ်သော အရေးအသားပြိုင်ပွဲကို ဆန့်ကျင်သည့် ကျောင်းသားလှုပ်ရှားမှုကို စတင်ရန် ရို က ကြိုးစားခဲ့သော်လည်း ဖမ်းမိပြီး ကျောင်းမှ ရပ်နားခံရသည်။<ref name="브리태">{{cite web|url=http://enc.daum.net/dic100/contents.do?query1=b03n4402n3 |title=노무현&nbsp;– Daum 백과사전 |language=ko |publisher=Enc.daum.net |accessdate=12 January 2012}}</ref> ယာဉ်မတော်တဆမှုဖြင့် သေဆုံးသွားသော ဥပဒေပညာဆည်းပူးခဲ့သည့် အစ်ကိုကြီးဖြစ်သူ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် ရိုမူဟျွန်းက ရှေ့နေတစ်ယောက်ဖြစ်လာရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၅ ရှေ့နေစာမေးပွဲ အောင်မြင်ရန် ကိုယ်တိုင်ကြိုးစားခဲ့သည် (တောင်ကိုရီးယား၌ ရှေ့နေ့လိုက်ခွင့်စာမေးပွဲဖြေဆိုသူများအနေဖြင့် ကောလိပ် ၊ တက္ကသိုလ် နှင့် ဥပဒေကျောင်းများမှ ဘွဲ့ရရှိရန် မလိုပေ)။ ၁၉၇၇ တွင် ဒေဂျွန်း၌ တိုင်းတရားသူကြီးဖြစ်လာသော်လည်း ၁၉၇၈တွင် နုတ်ထွက်ပြီး ရှေ့နေလိုက်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၁ တွင် တရားမဝင်စာအုပ်စာပေ ပိုင်ဆိုင်မှုသံသယဖြင့် နှိပ်စက်ခံရသည့်ကျောင်းသားများဘက်မှ ခုခံကာကွယ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် လူ့အခွင့်အရေးရှေ့နေအဖြစ် လုပ်ဆောင်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၃ အစောပိုင်းတွင် သူက "အဲဒီထုချေလျှောက်လဲချက်ပြီးကတည်းက ကျွန်တော့ဘဝက လုံးဝပြောင်းသွားခဲ့ပါတယ်။ သူတို့ဒီလောက်အထိ ပြင်းပြင်းထန်ထန်အနှိပ်စက်ခံရတယ်ဆိုတာကို အစက ကျွန်တော်တောင် မယုံနိုင်ခဲ့ပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ သူတိုရဲ့ ကြောက်ရွံ့ထိတ်လန့်နေတဲ့ မျက်လုံးတွေကို ကြည့်မိပြီး ခြေသည်းတွေ အခွာခံထားရတာကို တွေ့လိုက်ရတာနဲ့ သက်တောင့်သက်သာရှိတဲ့ ကျတော့်ရဲ့ ရှေ့နေဘဝ အဆုံးသတ်သွားခဲ့ပါတယ်။ ဒီလောကကြီးမှာ အပြောင်းအလဲလုပ်ချင်တဲ့ ယောက်ျားတစ်ဦးဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။" ပြောခဲ့သည်ဟု ကိုးကားကြသည်။ ဤအမှုမှာ လုပ်ကြံဖန်တီးထားခြင်းဖြစ်ပြီး (တောင်ကိုရီးယား) နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးအက်ဥပဒေကို အကဲဖြတ်သင့်ကြောင်း ဘဝတူ လူ့အခွင့်အရေးရှေ့နေများနှင့်အတူ ထောက်ပြခဲ့သည်။ ၁၉၈၅ တွင် ဒီမိုကရေစီလိုလားသောမြို့သူမြို့သားများ ဘူဆန်ကောင်စီ၏ အမြဲတမ်းရှေ့နေပါဝါယူပြီး လူထုလှုပ်ရှားမှုများတွင် စတင်ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က တောင်ကိုရီးယား၌ ရှိခဲ့သည့် ဖိနှိပ်သူအစိုးရအား ဆန့်ကျင်ခဲ့ပြီး [[ချန်ဒူးဝှမ်|ချွန်ဒူးဟွမ်]]အားဆန့်ကျင်သည့် ၁၉၈၇ ဇွန် ဒီမိုကရေစီလှုပ်ရှားမှုတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref name=TelegraphObit>{{cite news|title=Politics obituaries: Roh Moo-Hyun|url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/politics-obituaries/5383840/Roh-Moo-Hyun.html|accessdate=2 September 2011|newspaper=[[Daily Telegraph]]|date=25 May 2009}}</ref> ထိုနှစ်တစ်နှစ်တည်းမှာပင် သပိတ်မှောက်နေစဉ် လမ်းကြောင်းလွဲလာသည့် ရဲများ၏မျက်ရည်ယိုဗုံးကျည်ဆန်မှန်ပြီး သေဆုံးခဲ့သော ဒေဝူးသင်္ဘောကျင်းနှင့်ရေလုပ်ငန်းအင်ဂျင်နီယာ အလုပ်သမား လီဆော့ခ်ကျူ၏ သေဆုံးမှုအကြောင်းရင်းကို စုံစမ်းနေစဉ် သူ့အား ထောင်ကျခဲ့သည်။ "ခွင့်ပြုမထားဘဲ အမှုတွင်း ကြားဝင်ဆောင်ရွက်ခြင်း" နှင့် "ဈာပနအား နှောင့်နှေးစေခြင်း" တို့ဖြင့် စွပ်စွဲခံရသည်။ ဖမ်းဆီးမှုအား ဆန့်ကျင်သည့် ပြည်သူ့အမြင်ကြောင့် ရက် ၂၀ အတွင်း ပြန်လွှတ်ပေးလိုက်ရသော်လည်း နိုင်ငံရေးလက်တုံ့ပြန်မှုအရေးအခင်းဖြစ်ပြီးနောက် သူ၏ရှေ့နေလိုင်စင် အသိမ်းခံရသည်။<ref name="브리태" /> သူ၏ ရှေ့နေလိုင်စင်ပြန်ရသောအခါ ချွန်ဂျွန်းဘေ၊ အင်မ်ဂျုံအင်းတို့နှင့်အတူ Haemaru ဥပဒေအကျိုးဆောင်လုပ်ငန်းကို တည်ထောင်သည်။<ref>{{cite web|url=http://haemarulaw.com/|title=해마루 법무법인|website=haemarulaw.com}}</ref> ရို သည် ၁၉၈၀ နှစ်များအတွင်းက ကက်သလစ်ဘာသာဝင် (နှစ်ခြင်း အမည် - ဂျက်စတင်) ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ကက်သလစ်အဖြစ် နာမည်ခံထားလျက်ကပင် ဘာသာရေးနှင့် ကင်းကွာလာခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းနှစ်များတွင် ဘာသာရေးကိုင်းရှိုင်းခြင်းမရှိတော့သော်လည်း [[မဟာယာန|မဟာယနဗုဒ္ဓဘာသာ]] အလေ့အထအချို့ကို ကျင့်ကြံသည်။<ref>{{cite web|url=http://news.naver.com/main/read.nhn?mode=LSD&mid=sec&sid1=100&oid=020&aid=0000136518|script-title=ko:노무현후보 김추기경의 방문|publisher=Naver News [[Dong-a Ilbo]]|date=20 June 2002|accessdate=13 September 2008|language=ko}}</ref><ref>{{ko icon}}[http://www.hani.co.kr/arti/politics/bluehouse/308324.html Hani News] [[The Hankyoreh]](3 September 2008). Retrieved 13 September 2008</ref> == အစောပိုင်း နိုင်ငံရေးတက်လမ်း == ဒီမိုကရက်တစ်ပြန်လည်ပေါင်းစည်းရေးပါတီ ({{lang-ko|통일민주당}}) သို့ ဝင်ရောက်ရန် ဂင်မ်ယောင်ဆန်းက ဖိတ်ကြားခဲ့စဉ် ၁၉၈၈ ခုနှစ်၌ ရို နိုင်ငံရေးအတွင်း ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုနှစ်တွင်ပင် ဘူဆန်၊ ဒုံ-ဂူ ကိုယ်စားပြု အမျိုးသားလွှတ်တော်အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ရွေးကောက်ခံရသည်။ နိုင်ငံရေးအကျင့်ပျက်ခြစားမှုစွဲချက်များအား လွှတ်တော်ကြားနာမှုအတွင်း ပြန်လှန်မေးခွန်းထုတ်မှုအတွက် လူထု၏ အာရုံစိုက်မှုရခဲ့သည်။<ref name=BBCobit>{{cite news|title=Obituary: Roh Moo-hyun|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/2535143.stm|accessdate=2 September 2011|newspaper=BBC News |date=23 May 2009}}</ref> မဟာအမျိုးသားပါတီ၏ ရှေ့ပြေး ဒီမိုကရက်တစ်လစ်ဘရယ်ပါတီဖွဲ့စည်းရန် ၁၉၉၀ တွင် ဂင်မ်ယောင်ဆန်းက သူ၏ ပါတီကို ဒီမိုကရက်တစ်တရားမျှတမှုပါတီနှင့် ပေါင်းစပ်ခဲ့သည်။ ရို က ထိုပါတီသို့ ဝင်ရောက်ခြင်းမပြုဘဲ "ဒီမိုကရေစီလှုပ်ရှားမှုအားသစ္စာဖောက်ခြင်း" ဟု စွပ်စွဲခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://news.naver.com/main/read.nhn?sid1=001&oid=079&aid=0000048178 |script-title=ko:盧대통령, 여소야대 몰리니까 지역구도 해체? :: 네이버 뉴스 |language=ko |publisher=News.naver.com |date=29 July 2005 |accessdate=12 January 2012}}</ref> ၁၉၉၁ ၌ အမျိုးသားလွှတ်တော် မကျင်းပမီတွင် ချိုဆွန်အပတ်စဉ် သတင်းစာက ရိုသည် ချမ်းသာကြွယ်ဝမှုကို ဖုံးကွယ်ထားသော နိုင်ငံရေးသမားတစ်ယောက်ဖြစ်ကြောင်း စွပ်စွဲထားသည့် သတင်းဆောင်းပါး တစ်ပုဒ်ကို တင်ဆက်ခဲ့သည်။ အသရေဖျက်မှုဖြင့် ကုမ္ပဏီကို ရိုက တရားစွဲဆိုရာအနိုင်ရသော်လည်း ရွေးကောက်ပွဲတွင် ရှုံးနိမ့်ပြီး နေရာလက်လွတ်ခဲ့ရသည်။<ref>{{cite web|url=http://news.naver.com/main/read.nhn?oid=038&aid=0000176268 |script-title=ko:뿌리깊은 '언론 반감' 체험서 비롯 :: 네이버 뉴스 |language=ko |publisher=News.naver.com |date=31 March 2003 |accessdate=12 January 2012}}</ref> ၁၉၉၂ အမျိုးသားလွှတ်တော်ရွေးကောက်ပွဲ နေရာ လက်လွတ်ခဲ့ရသဖြင့် ၁၉၉၅ ဘူဆန်မြို့တော်ပွဲသို့ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ရာ ထပ်မံရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်။ ရွေးကောက်ပွဲပြီးနောက်မကြာမီ ဂင်မ်ဒေးဂျုံက နိုင်ငံရေးမျက်နှာစာသစ်အတွက် အမျိုးသားကွန်ဂရက်ပါတီကို တည်ထောင်ခဲ့သော်လည်း ရို က ဝင်ရောက်ခြင်းမပြုခဲ့ပေ။ ၁၉၉၆ တွင် ဆိုးလ်ရှိ ဂျုံဂုအတွက် အမျိုးသားလွှတ်တော်နေရာ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သော်လည်း အခြားအနာဂတ်သမ္မတလောင်း လီမြောင်ဘတ်အား ရှုံးနိမ့်သည်။ ရို က ပါတီအသစ်တခုကို လီဘူယောင်း၊ လီချူးလ်၊ ဂင်မ်ဝန်ဂီ၊ ဂင်မ်ဂျွန်ဂီလ်တို့နှင့်အတူ ထူထောင်ခဲ့သော်လည်း သမ္မတရွေးကောက်ပွဲမကျင်းပမီ ကိုရီးယားပြည်သစ်ပါတီ နှင့် ပေါင်းစည်းရေးဒီမိုကရက်တစ်ပါတီတို့ ပူးပေါင်းခဲ့သည့်နောက်တွင် "စစ်အစိုးရနှင့် ၎င်းတို့၏ နိုင်ငံရေးအမွေခံမျာအား တရားဥပဒေရှေ့မှောက်ပို့ဆောင်ရန်" ဂင်မ်ဒေးဂျုံနှင့် ရင်ကြားစေ့ရန် ရို က ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၇ သမ္မတရွေးကောက်ပွဲတွင် သူ၏ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်မှုအား ထောက်ခံခဲ့သည့်အခါ ဂင်မ်နှင့် ရို ပြန်လည်ရင်ကြားစေ့ခဲ့သည်။ အစည်းအဝေးတွင် ရို နှင့် သူ၏ပါတီကို ဂင်မဒေးဂျုံက ကြိုဆိုခဲ့ပြီး "ဒီနေ့ဟာ ပျော်ရွှင်ရတဲ့နေ့တနေ့ဖြစ်ပါတယ်။ ကျွန်တော်တို့ အလုပ်အတူတွဲလုပ်ရတဲ့အတွက်သာမက (ကျွန်တော်တို့ခွဲခွာပြီးကတည်းက) ကျွန်တော်စိတ်ထဲမှာ ထမ်းပိုးလာရတဲ့ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးကြီးကို လျော့ချလိုက်နိုင်တဲ့အတွက်ပါ ပျော်ရွှင်ရပါတယ်" ဟုပြောခဲ့သည်။ ရွေးကောက်ပွဲဥပဒေချိုးဖောက်သည့်အတွက် လီမြောင်ဘတ် နုတ်ထွက်သည့်အခါ ရို က ၁၉၉၈ ၌ ပြန်လည်ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲတွင် အနိုင်ရခဲ့သည်။ ကိုရီးယန်းနိုင်ငံရေးတွင် ဒေသစွဲအုပ်ချုပ်ရေးကို ကျော်လွှားနိုင်ရေးကမ်ပိန်း၏ တစိတ်တပိုင်းအနေဖြင့် ဘူဆန်ရှိ နှင့် တို့ကို ကိုယ်စားပြု၍ ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်၌ အမျိုးသားလွှတ်တော်အတွက် ရွေးကောက်ပွဲဝင်ခဲ့သော်လည်း ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်။ သို့သော် ကိုရီးယားနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးသော နိုင်ငံရေးအားပေးနှစ်ခြိုက်သူကလပ်ဖြစ်သော နိုဆာမိုကို သူ့အားထောက်ခံသူများက ဖွဲ့စည်းခဲ့ရာ ရွေးကောက်ပွဲရှုံးနိမ့်မှုက အကျိုးအမြတ်ဖြစ်ထွန်းခဲ့သည်။ သူ၏ ဒေသစွဲလွန်မြောက်ရေး အဓိဋ္ဌာန်က  ထောက်ခံသူများကို နိုးကြားတက်ကြွစေခဲ့သည်။ ဂင်မ်ဒေးဂျုံ၏ လက်အောက်တွင် ရေကြောင်းနှင့်ငါးလုပ်ငန်းဝန်ကြီးအဖြစ် ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်၌ ခန့်အပ်ခံရရာ သမ္မတတာဝန်မထမ်းဆောင်မီ ရို ၏ အဓိက အုပ်ချုပ်ရေးအတွေ့အကြုံ ဖြစ်လာသည်။<ref>{{cite web|author=Christian Caryl |url=http://www.newsweek.com/id/34963 |title=The Road of No Return |work=Newsweek |date=13 May 2007 |accessdate=12 January 2012}}</ref> ပါတီကိုယ်စားလှယ်ရွေးကောက်ပွဲဝင်ရာမှ ရိုအား လူအများ အာရုံစိုက်လာခဲ့သည်။ ပါတီအဖွဲ့ဝင်များထံမှသာမက ဒေသခံအရပ်သားများထံမှလည်း မဲများကို လက်ခံရာ ကိုယ်စားလှယ်ရွေးကောက်ပွဲကိုယ်နှိုက်ကပင်လျှင် လူစိတ်ဝင်စားခံရသည်။ အစပထမပိုင်းတွင် ထောက်ခံမှု ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းသာရရှိရာ ထိပ်ဆုံးမှပြေးနေသည့် လီအင်းဂျေနှင့်ကြား ကွာဟမှုကြီးမားခဲ့သည်။ သူ၏ (အထူးသဖြင့် အူလ်ဆန်ရှိ) အသိအမှတ်ပြုလောက်ဖွယ်ရာ မိန့်ခွန်းများကြောင့် ထောက်ခံသူများ ဆက်တိုက်ရရှိခဲ့သည်။<ref name="대선장정">{{cite web|author=#{artist} |url=http://media.daum.net/politics/others/view.html?newsid=20021219111658326 |title=<盧당선자 대선장정 1년7개월> &#124; Daum 미디어다음 |language=ko|publisher=Media.daum.net |date=19 December 2002 |accessdate=12 January 2012}}</ref> မဲရလဒ်ထွက်လာသည့်အခါ ရို့အား ထောက်ခံမှုနှုန်းမှာ ၄၁.၇ ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်ပြီး ပြိုင်ဘက်ပါတီ ကိုယ်စားလှယ် လီဟွိုင်းချန်ထက် ၁.၁ ရာခိုင်နှုန်းပိုများရာ သူ့ပါတီအားမဲပေးသူများကို ယုံကြည်လက်ခံလာအောင်ပြုနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|author=#{artist} |url=http://media.daum.net/politics/others/view.html?newsid=20020313080327044 |title=선호도 노무현 41.7 이회창 40.6% &#124; Daum 미디어다음 |language=ko|publisher=Media.daum.net |date=13 March 2002 |accessdate=12 January 2012}}</ref> ၂၀၀၂ ဒီဇင်ဘာ သမ္မတရွေးကောက်ပွဲတွင် လီဟွိုင်းချန်ကို ၂ ရာခိုင်နှုန်းအသာဖြင့် ကပ်အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၀၃ ခုနှစ်၌ သူ၏ သမ္မတ ကျမ်းကျိန်ဆိုမှုမိန့်ခွန်းမပြောမီ "အစိုးရအဖွဲ့အတွင်းတွင် ဆွေးနွေးမှုနည်းလမ်းကို အမြစ်တွယ်စေမယ်" ဟု ရို က ပြောခဲ့ပြီး "ပြည်သူ့သမ္မတ ဆွေးနွေးတိုင်ပင်မှုနိုင်ငံလို့ ကျတော်တို့ နာမည်တွင်တဲ့အထိ ဆွေးနွေးမှုတွေနဲ့ အသားတကျရှိသင့်ပါတယ်" ဟု ဖြည့်စွက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://news.naver.com/main/read.nhn?oid=001&aid=0000304836 |script-title=ko:盧 "국정운영 토론 중시" :: 네이버 뉴스 |language=ko |publisher=News.naver.com |date=14 January 2003 |accessdate=12 January 2012}}</ref> == သမ္မတသက်တမ်း (၂၀၀၃-၀၈) == === ပထမနှစ် === ရို က သူ၏အုပ်ချုပ်ရေးအား "ပေါင်းစပ်ပါဝင်ရေးပါတီ အစိုးရ"<ref>{{cite web |url=http://16cwd.pa.go.kr/cwd/en/archive/archive_view.php?meta_id=en_speeches&id=419e60394ae3ef6a194f4b8a |title=Address by President Roh Moo-hyun at the International Conference on Growth Engines of Korea |publisher=16cwd.pa.go.kr |date=24 July 2003 |accessdate=12 January 2012 |archivedate=29 January 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160129011654/http://16cwd.pa.go.kr/cwd/en/archive/archive_view.php?meta_id=en_speeches&id=419e60394ae3ef6a194f4b8a }}</ref> အဖြစ် ရည်မှန်းချက်ကြီးသော အစီအစဉ်အသစ်များအား မိတ်ဆက်ပေးရန် စိတ်အားတက်ကြွစွာဖြင့် အာဏာယူခဲ့သည်။ ရိုအုပ်ချုပ်ရေး၏ မူဝါဒပန်းတိုင်များတွင် [[မြောက်ကိုရီးယား]]နှင့်စေ့စပ်ရေး ဦးတည်သည့် ဆန်းရှိုင်းမူဝါဒ ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်ရေး၊<ref>{{cite web|url=http://search.ft.com/ftArticle?queryText=Stormy+days+for+Seoul%27s+sunshine+policy&y=9&aje=true&x=13&id=061011001018&ct=0|archive-url=https://archive.today/20130123182046/http://search.ft.com/ftArticle?queryText=Stormy+days+for+Seoul's+sunshine+policy&y=9&aje=true&x=13&id=061011001018&ct=0|dead-url=yes|archive-date=23 January 2013|title=ASIA-PACIFIC: Clouds over Seoul's 'sunshine policy'|work=Financial Times|date=17 October 2006|accessdate=26 January 2008|archivedate=23 January 2013|archiveurl=https://archive.today/20130123182046/http://search.ft.com/ftArticle?queryText=Stormy+days+for+Seoul's+sunshine+policy&y=9&aje=true&x=13&id=061011001018&ct=0}}</ref> အရှေ့မြောက်အာရှတွင် စီးပွားရေးဗဟိုချက်မ အဖြစ်ထူထောင်ရေး၊ လူမှုကောင်းကျိုးပြုလုပ်ငန်းများ တိုးချဲ့ရေး၊ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုနည်းသည့်ဒေသများအား ကူညီရန် "ဟန်ချက်ညီသည့်နိုင်ငံတော်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု" ရရှိရေး၊ အကျင့်ပျက်ခြစားမှုတိုက်ဖျက်ရေး၊ ပညာရေးနှင့် အခွန်အကောက်စနစ်များ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရန်၊ အလုပ်သမားစီမံခန့်ခွဲမှု ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး၊ မီဒီယာပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဂျပန်နိုင်ငံတို့နှင့် ဆက်ဆံရေးအား ပြန်လည်ပုံသွင်းရန်တို့ ပါဝင်သည်။<ref>{{cite web |url=http://16cwd.pa.go.kr/cwd/en/pub/government/cnt01060101.html |title=Top 12 Policy Goals |publisher=16cwd.pa.go.kr |accessdate=12 January 2012 |archivedate=14 July 2012 |archiveurl=https://archive.today/20120714143215/http://16cwd.pa.go.kr/cwd/en/pub/government/cnt01060101.html }}</ref> အစိုးရအဖွဲ့အတွင်းအကျင့်ပျက်ခြစားမှု တိုက်ဖျက်ရေးမူဝါဒ၌ အုပ်ချုပ်ရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများစွာ ပါဝင်ရာ ဆန့်ကျင်မှုကြီးကြီးမားမားနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။ တရားစီရင်ရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးကာလအတွင်း အတိုက်အခံပြုမှုများအား ဖြေရှင်းရန် တီဗွီဖိုရမ်တခုကို သူက အကြံပြုခဲ့သည်။ ဝန်ထမ်းရေးရာကော်မတီနှင့်တိုင်ပင်ခြင်းမပြုဘဲ ရှေ့နေချုပ်ရုံး ပင်မအချက်အချာနေရာများစွာကို ရို က ခန့်အပ်ခဲ့သည်ဟု အစိုးရရှေ့နေများက အတင်းအကျပ်ပြောဆိုရာ "ဝန်ထမ်းရေးရာကော်မတီရဲ့ လက်ရှိအဖွဲ့ဝင်တွေကိုယ်တိုင်က ပြုပြင်ပြောင်းလဲရမဲ့ တရားစီရင်ရေးအဟောင်းကို ကိုယ်စားပြုနေပါတယ်။ ခုချိန်မှာ မပြင်ရင် အနည်းဆုံး လအတော်ကြာတဲ့အထိ တရားစီရင်ရေးဟောင်း ဆက်တည်မြဲနေပါလိမ့်မယ်။" ဟု ရို က ဖြေကြားခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=http://imnews.imbc.com/replay/nwtoday/article/2355402_5782.html |title=MBC뉴스&nbsp;– news.mbc.co.kr |publisher=Imnews.imbc.com |date=29 May 2009 |accessdate=12 January 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120318202140/http://imnews.imbc.com/replay/nwtoday/article/2355402_5782.html |archivedate=18 March 2012 |df=dmy-all }}</ref> သမ္မတသက်တမ်း ၃ လ ဝင်သည့်အခါ အတိုက်အခံပြဿနာကို ဤသို့ မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည် - "အတိုက်အခံဒီလောက်များနေရင်ဖြင့် သမ္မတအနေနဲ့ ဆက်လက်တာဝန်မထမ်းနိုင်တော့မှာ ကျတော် စိုးရိမ်နေရပါတယ်"။ ဤမှတ်ချက်၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းကို ("ကျွန်တော် သမ္မတတာဝန် ဆက်မထမ်းနိုင်တော့ပါ" ဟူ၍) ရှေးရိုးစွဲမီဒီယာများတွင် ဖော်ပြခံရသည်။ သူ၏ စွမ်းဆောင်ရည်နှင့်အတွေ့အကြုံနှင့်ပတ်သက်ပြီး သံသယအဖြစ်ခံရသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.chinadaily.com.cn/en/doc/2003-10/11/content_271056.htm|title=South Korea's Roh rejects cabinet resignation|work=China Daily|date=11 October 2003|accessdate=23 May 2009}}</ref> ရို ၏ အုပ်ချုပ်ရေးတွင် စွန့်စားသည့်မူဝါဒများ ၊ ဂျပန်နှင့်ပူးပေါင်းသူများ၏ မျိုးဆက်နောင်လာနောက်သား နာမည်များကို ဖော်ထုတ် ဖွင့်ချရန် နည်းလမ်းများ ပါဝင်သည်။ ဤစုံစမ်းစစ်ဆေးရေးအား ၎င်းတို့အားတိုက်ခိုက်မည့် ပုန်းလျှိုးကွယ်လျှိုးနည်းလမ်းအဖြစ် အတိုက်အခံများက ဝေဖန်ကြသည်။ အချိန်နှောင်းမှ အဖတ်ဆည်ရန်ကြိုးစားရာ သူ၏ ပါတီဝင်များကိုသာ ထိခိုက်စေခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9407E1DE1630F93BA3575AC0A9629C8B63|title=Trying to Stone Collaborators, Seoul Party Hits Glass House|work=The New York Times|date=8 September 2004|accessdate=23 May 2009 | first=James | last=Brooke}}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/3578614.stm|title=Disgraced Seoul party boss quits|publisher=BBC News |date=19 August 2004|accessdate=23 May 2009}}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/3580378.stm|title=Raking over S Korea's colonial past|publisher=BBC News |date=19 August 2004|accessdate=23 May 2009|first=Kate|last=McGeown}}</ref> === ယူရီပါတီ နှင့် ရာထူးမှဖြုတ်ချရေး === (열린우리당, lit. "ကျန်ုပ်တို့၏ ပွင့်လင်း ပါတီ") ယူရီပါတီ ဖွဲ့စည်းရန် ရို နှင့် သူ့အားထောက်ခံသူများက ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ရာစုနှစ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီမှ ခွဲထွက်ခဲ့ကြသည်။ အမျိုးသားလွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲများ အကြိုကာလတွင် ယူရီပါတီအား ထောက်ခံမှုကို နှုတ်မှဖွင့်ဟပြောဆိုရာ သမ္မတ ဘက်မလိုက်မှုအား ညွှန်ကြားထားသည့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ အပိုဒ်အား နည်းဥပဒေချိုးဖောက်မှုနှင့် ငြိစွန်းခဲ့သည်။ တောင်းပန်ရန် ရို က ငြင်းဆန်လိုက်သည့်နောက် အများစုနေရာရထားသည့် အတိုက်အခံပါတီများက ဦးဆောင်ပြီး တရားမဝင်မဲဆွယ်စည်းရုံးမှုဖြင့် သူ့အားသမ္မတရာထူးမှဖြုတ်ချရန် လွှတ်တော်က ၂၀၀၄ မတ် ၁၂ တွင် မဲပေးခဲ့သည်။ မဲအရေအတွက်မှာ ၁၉၃ မဲ - ၂ မဲ (ယူရီပါတီဝင်များ မဲပေးခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ခဲ့သည်) ဖြစ်သည်။ ရိုအား ထောက်ခံသူများက ဤအဆိုပြုမှုကို စစ်မျက်နှာဖွင့်ကာ ၃ ရက်တိုင်တိုင် ကိုယ်ထိလက်ရောက်ဆန့်ကျင်တားဆီးခဲ့ရာ လုံခြုံရေးအစောင့်များက ဆွဲထုတ်ခဲ့ရသည်။<ref>[http://english.chosun.com/w21data/html/news/200403/200403120004.html The Impeachment Motion Has Passed] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090109011542/http://english.chosun.com/w21data/html/news/200403/200403120004.html |date=9 January 2009 }}</ref> ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတရားရုံး၏ အပြီးသတ်ဆုံးဖြတ်ချက်မချခင်အထိ ရို ၏ အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို ရပ်ဆိုင်းထားပြီး ဝန်ကြီးချုပ် ဂိုခွန်က ယာယီသမ္မတအဖြစ် နိုင်ငံအား အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ရို အား ရာထူးမှ ဖြုတ်ချရန် အမျိုးသားလွှတ်တော်၏ ကြိုးပမ်းမှုကို အများပြည်သူက ဆန့်ကျင်ကန့်ကွက်ကြသည်။ ၂၀၀၄ မတ် ၁၂ မှ မတ် ၂၇ တိုင်အောင် "အကျင့်ပျက်ခြစားမှုတိုက်ဖျက်ရေး လူထုလှုပ်ရှားမှု"က ရာထူးမှဖြုတ်ချရေးကြိုးပမ်းမှုကို ဆန့်ကျင်ဆန္ဒပြမှုအား ဦးဆောင်ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ မတ်လ ၁၃ ရက်နေ့တရက်တည်း၌ပင် လူပေါင်း ၅ သောင်းစုစည်းခဲ့ကြသည်ဟု ရဲတပ်ဖွဲ့က ဆိုသည်။<ref>{{cite web|url=http://news.naver.com/main/read.nhn?oid=001&aid=0000591189 |script-title=ko:"탄핵무효, 민주수호" 수만명 함성(종합) :: 네이버 뉴스 |language=ko |publisher=News.naver.com |date=13 March 2004 |accessdate=12 January 2012}}</ref> ရို့ အား လူကြိုက်များမှုမှာ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်း ပတ်လည်သာ ရှိနေခဲ့သော်လည်း ရာထူးမှဖြုတ်ချရေးကို နိုင်ငံရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု နှင့် လူထု၏ ရွေးချယ်မှုအပေါ် အာဏာလုခြင်းဟု မှတ်ယူသည့်အတွက် ရိုအား ရာထူးမှဖြုတ်ချရေး လွှတ်တော်မဲခွဲမှုအပြီးတွင် ရို့အား လူကြိုက်များမှု ထောင်တက်သွားသည်။ ယူရီပါတီက နေရာအများစုအား အနိုင်ရမှုနှင့်အတူ ၂၀၀၄ ဧပြီ လွှတ်တော်ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်က သူ့အပေါ်လူထုထောက်ခံမှုအား ပြသခဲ့သည်။ ၂၀၀၄ မေ ၁၄ တွင် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ တရားရုံးက ရာထူးမှဖြုတ်ချရန်ဆုံးဖြတ်ချက်ကို လှန်ပစ်ပြီး ရိုအား သမ္မတအဖြစ် ပြန်လည်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=http://news.hankooki.com/ArticleView/ArticleView.php?url=society%2F200405%2Fh2004051418111621950.htm&ver=v002 |title=한국일보 : 봉하마을 "노무현 만세" 잔칫집 |publisher=News.hankooki.com |date=14 May 2004 |accessdate=12 January 2012 |archive-date=4 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111104112741/http://news.hankooki.com/ArticleView/ArticleView.php?url=society%2F200405%2Fh2004051418111621950.htm&ver=v002 }}</ref> ဤအရေးကိစ္စပြီးနောက် ရို က ယူရီပါတီသို့ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပြန်လည်ဝင်ရောက်ခဲ့ရာ ယူရီပါတီမှာ အာဏာရပါတီအဖြစ် တရားဝင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ အမျိုးသားလွှတ်တော်တွင် လစ်ဘရယ်ပါတီတခုက အများစုအနိုင်ရခြင်းမှာ ပထမဆုံးအကြိမ်ဖြစ်သည်။ === ရာထူးပြန်လည်ရရှိပြီးနောက် === [[File:The_President_of_Republic_of_Korea_Mr._Roh_Moo-Hyun_and_his_Wife_Mrs._Roh_Moo-Hyun_are_received_by_the_President_Dr._A.P.J_Abdul_Kalam_and_the_Prime_Minister_Dr._Manmohan_Singh_at_a_Ceremonial_Reception_in_New_Delhi_on_October_05.jpg|thumb|Roh and his wife Kwon Yang-sook in India with [[မာမိုဟမ် ဆင်း|Manmohan Singh]] and A.P.J Abdul Kalam in 2004]] ဆိုးလ်တွင် ဓနအင်အားစုစည်းနေမှုအား ပြောင်းပြန်လှန်ပစ်ရန် ဟန်ချက်ညီသည့်နိုင်ငံတော်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု ကမ်ပိန်း၏ တစိတ်တပိုင်းအဖြစ် မိုင် ၁၀၀ အကွာရှိ တောင်ပိုင်း Chungcheong ပြည်နယ်သို့ မြို့တော်သို့ပြောင်းရွှေ့ရန် အစီအစဉ်ကို ယာဉ်ကြောကြပ်မှုအကြောင်းပြ၍ ချမှတ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ပြောင်းရွှေ့၏အကျိုးကျေးဇူးများနှင့်စပ်လျဉ်း၍ Chungcheong ပြည်နယ်ပြင်ပရှိ မဲပေးသူအနည်းငယ်ကိုသာ ဖြောင်းဖြနိုင်ခဲ့စေကာမူ သူ၏ ကမ်ပိန်းများပြုလုပ်စဉ်အတွင်း ကတိကဝတ်ပြုခဲ့ပြီး ဖြည့်ဆည်းနိုင်ရန် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=http://www.economist.com/agenda/displaystory.cfm?story_id=E1_PTDDSTP |title=The pros and cons of capital flight |work=The Economist |date=13 August 2004 |accessdate=27 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20121019191011/http://www.economist.com/node/3100713?story_id=E1_PTDDSTP|archive-date=19 October 2012}}</ref> အငြင်းပွားမှုများဖြစ်အပြီး "အခြေခံဥပဒေဟု သတ်မှတ်ခံရသည့် ထုံးတမ်းစဉ်လာနှင့် ဆန့်ကျင်သည့်အတွက်" မြို့တော်ပြောင်းရွှေ့မှုသည် ဖွဲ့စည်းပုံနှင့်မညီဟု ဆုံးဖြတ်ပြီး ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ တရားရုံးက ရို၏ အစီအစဉ်များကို တားဆီးခဲ့ရာ ရို ၏ နိုင်ငံရေးရပ်တည်မှုကို ထိုးနှက်မှုကြီးဖြစ်ခဲ့သည်။ "အုပ်ချုပ်ရေးမြို့တော်" တစ်ခု ဖန်တီးရန်ဟု ရို၏ အစီအစဉ်ကို ပြင်ဆင်ခဲ့သော်လည်း အဆုံးမသတ်နိုင်ဖြစ်ခဲ့ရပြန်သည်။ ဆယ်ဂျုံးမြို့အား "အုပ်ချုပ်ရေးမြို့တော်" အဖြစ် အဆိုပြုထားသော ကိစ္စရပ်သည် ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် အငြင်းပွားစရာဖြစ်နေဆဲပင်ဖြစ်ပြီး အာဏာရ မဟာအမျိုးသားပါတီတွင်း၌ပင်လျှင် နိုင်ငံရေးအရ အကွဲအပြဲဖြစ်မည့် ပြဿနာတစ်ခုအဖြစ် အတိအကျသဘောဆောင်နေသည်။ မြို့တော်နှင့်ပတ်သက်ပြီး အငြင်းပွားမှုများနှင့်အတူ စီးပွားရေးအား လျစ်လျှူရှုထားမှုနှင့် စီမံခန့်ခွဲရေးအလွဲများဟု ထင်မြင်ယူဆချက်များ ကြီးထွားလာသည်။<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2006/11/27/world/asia/27korea.html?_r=1&scp=3&sq=roh%20moo%20hyun&st=cse|title=South Korea's President Sags in Opinion Polls|work=The New York Times|date=27 November 2006|accessdate=23 May 2009 | first=Norimitsu | last=Onishi}}</ref> ပြည်ပပို့ကုန်များ စံချိန်တင်လောက်အောင် တင်ပို့နိုင်ပြီး စီးပွားရေးတိုးတက်လာသော်လည်း ပြည်တွင်းစီးပွားရေး တန့်နေပြီး ယခင်အုပ်ချုပ်ရေးနှင့်ကမ္ဘာ့ကျန်နေရာများထက် တိုးတက်မှုနှုန်း နောက်ကျနေဆဲဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.businessweek.com/magazine/content/04_28/b3891090.htm |title=Koreans' Wallets Are Slamming Shut |work=Bloomberg BusinessWeek |date=12 July 2004 |accessdate=12 January 2012 |archive-date=29 August 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040829061405/http://businessweek.com/magazine/content/04_28/b3891090.htm |url-status=dead}}</ref> တချိန်တည်းမှာပင် စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းများ ဖောင်းပွလာပြီး မတည်ရင်းနှီးမြုပ်နှံမှုများမှ ပြည်တွင်းမှ ထွက်သွားသည်၊<ref>{{cite web|url=http://www.newsweek.com/id/150059 |title=The rich hit the road |work=Newsweek |date=19 September 2004 |accessdate=12 January 2012}}</ref> အလုပ်လက်မဲ့ (အထူးသဖြင့် လူငယ်များအကြား) မြင့်တက်လာသည်၊ ပညာရေးစနစ် ယိုယွင်းနေသည့်အတွက် ငွေကြေးတတ်နိုင်သည့်ကျောင်းသားများ ပြည်ပသို့ စုပြုံထွက်ခွာသည်၊ ဆိုးလ်ရှိ အိမ်ရာဈေးနှုန်းများမှာ သာမန်ပြည်သူများ အလှမ်းမမီနိုင်အောင် မြင့်တက်လာသည်။ "အရှက်မရှိ နာမည်ဖျက်ခြင်း"<ref>{{cite web|url=http://english.hani.co.kr/arti/english_edition/e_national/213677.html |title=Roh condemns opposition presidential hopefuls, says economy in stable condition |language=ko |publisher=English.hani.co.kr |accessdate=12 January 2012}}</ref> အနေဖြင့် ဝေဖန်မှုများအား အရေးမစိုက်ခြင်း၊ နိုင်ငံအလိုက်ယှဉ်ပြိုင်နိုင်စွမ်းတိုးလာခြင်း နှင့် စီးပွားရေးခိုင်မာလာခြင်းတို့ကို သူ့အစိုးရအဖွဲ့၏ အောင်မြင်မှုများအဖြစ် အမွှမ်းတင်ခြင်းဖြင့် ရို က တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=http://16cwd.pa.go.kr/cwd/en/archive/archive_view.php?meta_id=en_speeches&page=2&m_def=&ss_def=&category=&navi=president&sel_type=1&keyword=&id=0155d6e4ff040a3a2b9d2ce8 |title=President Appreciates Nosamo for its Strong Support |publisher=16cwd.pa.go.kr |date=16 June 2007 |accessdate=12 January 2012 |archivedate=29 January 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160129011656/http://16cwd.pa.go.kr/cwd/en/archive/archive_view.php?meta_id=en_speeches&page=2&m_def=&ss_def=&category=&navi=president&sel_type=1&keyword=&id=0155d6e4ff040a3a2b9d2ce8 }}</ref> ဤသို့ ပေါ့ပေါ့တန်တန် သဘောထားမှုကြောင့် သူ၏ ယူရီပါတီမှာ လွှတ်တော်တွင် ဆက်တိုက်ရှုံးနိမ့်ပြီး နောက်ဆုံးတွင် လုံးဝပြိုလဲသွားခဲ့သည်။ ရို့အား လူကြိုက်ကျဆင်းမှုက သူ၏ပါတီအတွက် အန္တရာယ်ဖြစ်လာရာ သူနှင့် အဆက်ဖြတ်ရန် ပါတီအသစ်တစ်ခုလိုအပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2007/12/17/world/asia/17korea.html|title=Election in South Korea Is Missing Its Suspense|work=The New York Times|date=17 December 2007|accessdate=23 May 2009 | first=Norimitsu | last=Onishi}}</ref> ထို့အတွက် ယူရီပါတီက ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီအဖြစ် အသွင်ပြောင်း၊ အမည်ပြောင်းခဲ့ပြီး ယခုအခါ အမျိုးသားလွှတ်တော်တွင် ပင်မအတိုက်အခံပါတီဖြစ်သည်။ ကိုရီးယားအား အာရှတိုက်၏ နိုင်ငံတကာစီးပွားရေးရပ်ဝန်းတစ်ခုအဖြစ်<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2003/02/14/business/south-korea-has-big-plans-for-the-area-around-seoul.html|title=South Korea Has Big Plans For the Area Around Seoul|work=The New York Times|date=14 February 2003|accessdate=23 May 2009 | first=Don | last=Kirk}}</ref> ထူထောင်ရန် ရို ၏ နဂို ရည်မှန်းချက်ကြီးသောကတိကဝတ်များမှာ သူ၏ ရွေးကောက်ပွဲအပြီးတွင် ပြယ်လွင့်ပျောက်ကွယ်သွားသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/biz/2007/07/123_6774.html |title=Hub Plan Becomes Hollow Slogan |publisher=The Korea Times |date=18 July 2007 |accessdate=23 May 2009 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070919224902/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/biz/2007/07/123_6774.html |archivedate=19 September 2007 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/biz/2008/02/123_19856.html |title=Seoul Ranked Outside Top 50 Financial Hubs |publisher=The Korea Times |date=29 February 2008 |accessdate=23 May 2009 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090415063628/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/biz/2008/02/123_19856.html |archivedate=15 April 2009 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/biz/2009/05/128_4701.html|title=Korea Faces Uphill Battle to Become Financial Hub|publisher=The Korea Times|date=13 June 2007|accessdate=23 May 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://english.chosun.com/w21data/html/news/200306/200306120021.html |title=Business Pros Rip Seoul's 'Asian Hub' Plan |publisher=The Chosun Ilbo |date=12 June 2003 |accessdate=23 May 2009 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040924004339/http://english.chosun.com/w21data/html/news/200306/200306120021.html |archivedate=24 September 2004 }}</ref> ထိုသို့ဖြစ်ရမည့်အစား Lone Star Fund က ကိုရီးယားလဲလှယ်ရေးဘဏ်အား ဝယ်ယူရောင်းချမှုအား တရားစီရင်ရေးဆိုင်ရာ စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုများကြောင့် ပြည်ပရင်းနှီးမြုပ်နှံသူများက ပြည်တွင်းလက်တွဲဖော်များနည်းတူ နိုင်ငံတွင်းမှ ထွက်ခွာသွားခဲ့ရာ ရို၏ လက်အောက်တွင် ကိုရီးယားနိုင်ငံမှာ ပြည်ပစီးပွားရေးအသိုက်အဝန်းတွင် နာမည်ဆိုးရခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://english.chosun.com/w21data/html/news/200710/200710300026.html |title=Just What are the Incentives to Investing in Korea? |publisher=The Chosun Ilbo |date=30 October 2007 |accessdate=23 May 2009 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080406040839/http://english.chosun.com/w21data/html/news/200710/200710300026.html |archivedate=6 April 2008 }}</ref> အိမ်ရာဈေးနှုန်းများမြင့်တက်လာသည့်အခါ Japanese asset price bubble အကျပ်ရိုက်မှုအလားတူ ခန့်မှန်းထားသည့်ဖောင်းပွမှုအား ကာကွယ်တားဆီးနိုင်ရန် ဝမ်ငွေ သန်း ၆၀၀ (အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၆ သိန်းခန့်) ထက်ကျော်သော အိမ်ခြံမြေ ပိုင်ဆိုင်မှုပေါ်အခွန် ၁-၃ ရာခိုင်နှုန်းကို ရို က မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2007/12/18/business/worldbusiness/18frozen.html|title=Home Prices in South Korea Stalling at a High Point|work=The New York Times|date=18 December 2007|accessdate=23 May 2009 | first=Martin | last=Fackler}}</ref> ဖောင်းပွမှုကို နှေးကွေးစေခဲ့သော်လည်း အခွန်ကြီးမြင့်စွာဆောင်ရသည့် ချမ်းသာသူများ၏ အတိုက်အခံပြုမှုခံရသည်။<ref>{{cite web |url=http://news.mk.co.kr/newsReadEnglish.php?sc=30800003&cm=Economy&year=2007&no=695964&selFlag=&relatedcode=&wonNo=&sID=308 |title=320,000 Apartments Planned for Initial Sales Next Year |publisher=News.mk.co.kr |accessdate=12 January 2012 |archivedate=24 February 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120224041803/http://news.mk.co.kr/newsReadEnglish.php?sc=30800003&cm=Economy&year=2007&no=695964&selFlag=&relatedcode=&wonNo=&sID=308 }}</ref> တချိန်တည်းမှာပင် လူမှုအသုံးစရိတ်ကို ၁ နှစ်လျှင် ၁၈ ရာခိုင်နှုန်း တိုးမြှင့်သည့်အပြင် တစ်ရက်လျှင် လူ ၆၀ နှုန်း သို့မဟုတ် ခန့်ထားမှုအသစ် ၉၅၇၀၀ ကျော်ဖြင့် ပြည်သူ့ဝန်ထမ်းဌာနအရွယ်အစားကို တိုးချဲ့ခြင်းအားဖြင့် အသုံးစရိတ် ရုတ်တရက် တိုးမြှင့်လိုက်သည်။ သူ၏ အစိုးရလက်ထက်တွင် ပြည်သူ့ဝန်ထမ်းဌာနနှင့် ရဲတပ်ဖွဲ့အကြားတွင်  စည်းကမ်းလျော့ရဲမှုအတွက်အရေးယူမှုများအပေါ် ဝေဖန်မှုများ မြင့်ခဲ့သည်။ ရို ၏ ကျန်ရှိသော သက်တမ်းအတွင်း အောင်မြင်မှုနှင့် အထမြောက်မှု အခြေအနေအမျိုးမျိုးရှိ ကမ်ပိန်းများ လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ပိုအောင်မြင်သော ကမ်ပိန်းများအနက်မှ တခု မှာ (အနည်းဆုံး သူ့လက်ထက်တွင်) အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် ပြည်ပကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးသဘောတူညီမှုကို ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဒုဝန်ကြီး ဂင်မ်ဟျွန်ဂျုံးက လပေါင်းများစွာတိုင်အောင် ညှိနှိုင်းမှုများပြုပြီးနောက် ၂၀၀၇ ဧပြီတွင် အပြီးသတ်နိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။ သူ၏ ရိုးရာမပျက်လက်ဝဲအင်အားစုများ (ထိုသူတို့က "လစ်ဘရယ်အားပေးမှုတစ်ရပ်" အဖြစ် ရှုံ့ချ)<ref>{{cite web|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/special/2007/11/180_13170.html |title=Voters will evaluate Roh's performance |publisher=Koreatimes.co.kr |accessdate=12 January 2012}}</ref> ထံမှ ပြည်တွင်းအတိုက်အခံပြုမှုများနှင့် အဖွဲ့အမျိုးမျိုး (အဓိကအားဖြင့် လယ်သမားများ) ၏ ဈေးကွက်ဖွင့်လှစ်ခြင်းကို ဆန့်ကျင်မှုများကြားမှပင် သဘောတူညီမှုအား အောင်မြင်အောင် တွန်းအားပေးနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://english.hani.co.kr/arti/english_edition/e_international/125482.html|title=Korean labor group to hold anti-FTA rallies in U.S. in early June|publisher=The Hankyoreh|date=22 May 2006|accessdate=23 May 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://english.hani.co.kr/arti/english_edition/e_national/201024.html|title=Farmer kills one, injures two over FTA|publisher=The Hankyoreh|date=5 April 2007|accessdate=23 May 2009}}</ref> === မဟာ ယာယီညွန့်ပေါင်းဖွဲ့ရေး အစီအစဉ် === မြို့တော်နှင့်ပတ်သက်သည့် အငြင်းပွားမှု ၊ စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုနှင့်ပတ်သက်ပြီး ပြည်သူ့အလိုဆန္ဒမပြည့်ဝမှုတို့၏ ရလဒ်အနေဖြင့် ယူရီပါတီမှာ လူကြိုက်များမှု ကျဆင်းခဲ့သည်။ ၂၀၀၅ ဧပြီ ၃၀ တွင်ကျင်းပသော ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲတွင် ယူရီပါတီရှုံးနိမ့်သည့်အခါ ရွေးကောက်ခံနယ်မြေ ၂၃ ခုတွင် တစ်ခုမကျန်ဆုံးရှုံးပြီး အမျိုးသားလွှတ်တော်တွင် နေရာအများစုအား ဆုံးရှုံးသွားသည်။ လူကြိုက်နည်းမှုရလဒ်အား ရင်ဆိုင်ရာတွင် အတိုက်အခံမဟာအမျိုးသားပါတီနှင့် ညွန့်ပေါင်းဖွဲ့ခြင်းကို အဆိုပြုခြင်းဖြင့် အစိုးရအဖွဲ့ကို စီမံခန့်ခွဲရေးအတွက် ထူးဆန်းသောနည်းလမ်း အသုံးပြုခဲ့သည်။ ထောက်ခံမှုနှုန်း ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းမျှဖြင့် သူ၏ သမ္မတသက်တမ်းကို ရှေ့မဆက်နိုင်သည့်အတွက် ယူရီပါတီနှင့် မဟာအမျိုးသားပါတီတို့ ပေါင်းစပ်ထားသော ယာယီညွန့်ပေါင်းပြုခြင်းက လိုလားဖွယ်ရာဖြစ်ပြီး ပါတီ ၂ ခု ကြားမှ နိုင်ငံရေးအဂျန်ဒါများမှာလည်း ကွဲလွဲမှုစိုးစဉ်းမျှသာ ရှိသည်ဟု ရို က အကြောင်းပြသည်။ ညွန့်ပေါင်းပြုခြင်းကို အောင်အောင်မြင်မြင် ဆောင်ရွက်နိုင်ပါက သူ၏ ဩဇာအာဏာပြန်လည် ရယူနိုင်သည့်အပြင် နုတ်ထွက်ဦးမည်ဖြစ်ကြောင်း ရိုက ကတိပြုသည်။ မဟာညွန့်ပေါင်းဖွဲ့ရေးအတွက် ရို၏ အဆိုပြုမှုက နိုင်ငံတွင်းအငြင်းအခုံဖြစ်မှုအား ထပ်မံဖြစ်ပွားစေသည်။ အဖန်တလဲလဲနိုင်ငံရေးအငြင်းပွားမှုများနှင့် စီးပွားရေးကျပ်တည်းမှုများကြောင့် ခံစားနေရဆဲ လူအများ၏ စိတ်ခံစားမှုအား "အမှုမထား လုံးဝမသိကျိုးကျွန်ပြုမှု" ဟု သူ၏အစီအစဉ်ကို အများက သမုတ်ကြသည်။ ကွန်ဆာဗေးတစ်အတိုက်အခံအဖွဲ့နှင့် သူ့ပါတီအကြား ကွာခြားမှုမရှိဟု ရို၏ ခံယူမှုအပေါ် မိမိကိုယ်ကိုလစ်ဘရယ်ဟုခံယူထားသူ ယူရီပါတီထောက်ခံသူအများစုက အမျက်ထွက်ခဲ့ကြသည်။ မဟာအမျိုးသားပါတီအနေဖြင့် အားကောင်းလာသော ထောက်ခံမှုနှုန်း အကျိုးခံစားနေရသော်လည်း အဓိကရွေးကောက်ပွဲများတွင် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ရမှုအတွက် လက်စားချေရန် စိတ်ပိုင်းဖြတ်ထားသည်ဖြစ်ရာ ညွန့်ပေါင်းပြုရေးအတွက် ညှိနှိုင်းမှုစတင်ရန် မကြာခဏ ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ ယူရီပါတီက သမ္မတ၏အဆိုပြုချက်ကို စိတ်မပါလက်မပါ ထောက်ခံမှုပြုခဲ့သော်လည်း ဥပဒေပြုသမား တစ်ဦးက ရို၏အစီအစဉ်အား ဆန့်ကျင်သည့်အနေဖြင့် ပါတီခွဲထွက်သည်။ လူကြိုက်များမှု ကျဆင်းခဲ့ပြီး ၂၀၀၅ အောက်တိုဘာ ၂၆ ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါတီ ခြေကုပ်ယူထားသော ရွေးကောက်ပွဲနယ်မြေများအနက် တစ်ခုအပါအဝင် အပြတ်အသတ်ရှုံးနိမ့်ပြန်သည်။ နိုင်ငံရေးဘက် ၂ ဘက်လုံးမှ ထောက်ခံမှုမရသည့်အတွက် ရို၏ အစီအစဉ်မှာ အလဲထိုးခံရသည်။ === ပြည်ပဆက်ဆံရေး === ==== အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ==== [[File:Roh_and_Bush_October_2003.jpg|right|thumb|President Roh and Bush in October 2003]] [[File:APEC_gala_dinner_2006-Nov-18.jpg|left|thumb|Roh Moo-hyun and Kwon Yang-sook at the 2006 [[အေးပက်|APEC]] gala dinner with President [[ဗလာဒီမီယာ ပူတင်|Vladimir Putin]] of Russia (centre) and [[ဂျော့ချ် ဝေါလ်ကာ ဘုရှ်|George W. Bush]] and his wife Laura Bush (right)]] သမ္မတရွေးကောက်ပွဲမဝင်မီက ရို အား အမေရိကန်ဆန့်ကျင်ရေးသမားအဖြစ် ရှုမြင်ကြသော်လည်း ကမ်ပိန်းအတွက် တပန်းမရှုံးခဲ့ပေ။ တောင်ကိုရီးယား အလယ်တန်းကျောင်းသူလေး ၂ ဦးအား အမေရိကန်စစ်တပ်၏ armored bridge-laying vehicle က ကြိတ်မိခဲ့သော ယန်ဂျူးအဝေးပြေးမတော်တဆမှုက ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည့် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]အပေါ် ပြည်သူလူထုမလိုလားမှုမှာ ၂၀၀၂ တွင် ပြန့်နှံ့နေသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ အမှုတွင်ပါဝင်သည့် အမေရိကန်စစ်သားများကို အမေရိကန်စစ်တပ် ခုံအဖွဲ့က ရုံးတင်စစ်ဆေးခဲ့သော်လည်း ရို ၏ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့က တောင်ကိုရီးယားတရားခွင်သို့ခေါ်ဆောင်ရေးအတွက် ဆက်လက်တောင်းဆိုသည်။ မတော်တဆမှုမှာ  'တာဝန်ထမ်းဆောင်နေစဉ်' (ယာဉ်တန်းတွင်ပါဝင်) ဖြစ်ပွားသည့်အတွက် တောင်ကိုရီးယားနှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအကြား တပ်စခန်းချထားရေးသဘောတူညီချက်အရ အမေရိကန်၏ တာဝန်သာဖြစ်သည်။ သို့သော် မြောက်ကိုရီးယားအားရှေးရှုသည့် မူဝါဒမှလွဲ၍ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုဘက်မှ ရို က ရပ်တည်သည်။ မြောက်ကိုရီးယားနှင့် ဆက်ဆံရေးတိုးတက်စေရန် ရိုက အားတက်သရောကြိုးပမ်းပြီး နယ်စပ်ကို လမ်းလျှောက်ဖြတ်ကူးပြီး [[ကင်ဂျုံအီ|ကင်မ်ဂျုံအီလ်]]နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည့် ပထမဆုံးသော သမ္မတဖြစ်လာခဲ့သည်။ ငြိမ်းချမ်းရေးထိန်းသိမ်းရန်နှင့် အခြားပြန်လည်တည်ဆောက်ရေးတာဝန်များ ဆောင်ရွက်ခြင်းဖြင့် အီရတ်စစ်ပွဲတွင် အမေရိကန်အား ပံ့ပိုးရန်  Zaytun Division ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ငြိမ်းချမ်းရေးထိန်းသိမ်းရန်မစ်ရှင်အတွက်သာ တပ်ဖွဲ့များစေလွှတ်ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ရှင်းပြပြီး မြောက်အမေရိကနျူကလီးယားအကျပ်အတည်းကို ဖြေရှင်းရာတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုထံမှ မျက်နှာသာပေးမှုရယူရာတွင် ထိုကဲ့သို့ နှစ်မြုပ်လုပ်ကိုင်ပေးခြင်းကို လိုအပ်သည့်အတွက်ဟု အခိုင်အမာဆိုသည်။ KORUS FTA ကိုလည်း အရယူရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ မြို့တော်တွင် USFK အခြေစိုက်မှုမှာ မလိုအပ်သည့်အပြင် ဂုဏ်သိက္ခာနှင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအတွက် ထိခိုက်သည်ဟု ယူဆသည့်အတွက် မြို့တော်မှ အမေရိကန်တပ်ဖွဲ့များအား မြို့တော်နှင့်အဓိကမြို့ကြီးများ၏ အဝေးရှိ ကျေးလက်ဒေသဖြစ်သော ဟမ်းဖရေးစခန်းသို့ ပြောင်းရွှေ့ရန် ၂၀၀၄ ၌ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် သဘောတူညီမှုရခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://terms.naver.com/entry.nhn?docId=572172&cid=46628&categoryId=46628|title=평택미군기지이전|publisher=}}</ref> အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် လွတ်လပ်စွာကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးသဘောတူညီချက်ပြုရန် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းမှုကို တောင်ကိုရီးယားက စတင်မည်ဖြစ်ကြောင်း ၂၀၀၆ ဖေဖော်ဝါရီတွင် ရို က ကြေညာသည်။<ref>''한미 FTA 협상 공식 선언'' [http://news.naver.com/main/read.nhn?mode=LSD&mid=sec&sid1=101&oid=034&aid=0000262710 Naver.com], YTN 3 February 2006</ref> ၂၀၀၇ ဧပြီ၌ တောင်ကိုရီးယား-အမေရိကန်ဆက်ဆံရေးအပေါ် ဆိုးကျိုးသက်ရောက်စေသည့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၌ တောင်ကိုရီးယားကျောင်းသား ချိုဆွန်ဟွေ ကျူးလွန်သော ဗာဂျီးနီးယားပိုလီတက္ကနစ်အင်စတီကျု လူသတ်ပွဲ၏ သံတမန်ရေးရာအကျိုးဆက်ကိုဆွေးနွေးရန် သူ၏ လက်ရုံးများနှင့် အရေးပေါ်အစည်းအဝေးထိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://news.monstersandcritics.com/usa/news/article_1292933.php/Roh_reacts_with_shock_concern_for_Koreans_in_US_after_massacre |title=Roh reacts with shock, concern for Koreans in US after massacre |publisher=MonstersAndCritics.Com (via Archive.Org) |date=18 April 2007 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121010221504/http://news.monstersandcritics.com/usa/news/article_1292933.php/Roh_reacts_with_shock_concern_for_Koreans_in_US_after_massacre |archivedate=10 October 2012 }}</ref> ရှေ့ယခင်က မကြုံခဲ့ဖူးသော အရေးကိစ္စအား ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းနိုင်ရန်အတွက် သမ္မတ၏ တောင်းပန်သဝဏ်လွှာ ထုတ်ပြန်ရေးနှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၌နေထိုင်သော တောင်ကိုရီးယားသားများအပေါ် ညှင်းပန်းနှိပ်စက်မည့်အလားအလာအား တားဆီးရန်အတွက် အစီအစဉ်များအပါအဝင် ဘက်စုံပြည့်ဝသောနည်းလမ်းများကို ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite web|url=http://johnib.wordpress.com/2007/04/18/south-korea-concerned-over-us-killings/|title=South Korea Concerned Over U.S. Killings|publisher=The 'Peace & Freedom' Web Site|date=18 April 2007|accessdate=23 September 2019|archivedate=5 September 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180905214833/https://johnib.wordpress.com/2007/04/18/south-korea-concerned-over-us-killings/}}</ref> ၂၀၀၇ ဧပြီ ၁၇ တွင် ရို့ထံမှ ဝမ်းနည်းကြောင်း သဝဏ်လွှာ ၂ စောင် ပါးခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.usasianwire.com/p_vatech.html|title=Statements of Condolences by President Roh Moo-hyun of Korea (Virginia Tech Massacre)|publisher=US Asian Wire, Incorporated|date=17 April 2007}}</ref> ကာကွယ်ရေးအတွင်းဝန်ဟောင်း ရောဘတ်ဂိတ်စ်က ရိုသည် "အမေရိကန်ဆန့်ကျင်ရေးသမား ၊ နဲနဲဂေါက်တောက်တောက် နိုင်သူ" အဖြစ်လည်းကောင်း ၊ အာရှတိုက်တွင်း အကြီးဆုံးအန္တရာယ် ၂ ခုမှာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် ဂျပန်ဖြစ်သည်" ဟု ၂၀၀၇ နိုဝင်ဘာ အစည်းအဝေးပွဲ တခုတွင် ရိုက သူ့အား ပြောခဲ့သည့်အတွက် အံအားသင့်ခဲ့ရသည်ဟူ၍လည်းကောင်း သူ၏စာအုပ် ''Duty'' တွင်ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=Ex-U.S. defense chief calls Roh 'crazy' |date=15 January 2014 |publisher=Korea Herald |url=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20140115000619&mod=skb}}</ref><ref>{{cite web |title=GATES: America Prevented A 'Very Dangerous Crisis' In Korea In 2010 |date=14 January 2014 |publisher=Business Insider |url=http://www.businessinsider.com/robert-gates-south-korea-airstrike-north-korea-2014-1}}</ref> ==== ဂျပန်နိုင်ငံ ==== ရို အာဏာစတင်ရရှိစဉ် တောင်ကိုရီးယားနှင့် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၏ ဆက်ဆံရေးမှာ ကောင်းမွန်သော်လည်း သူ၏ ၂၀၀၃ ခုနှစ် အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံသို့ ပထမဆုံးအကြိမ် အလည်အပတ်ခရီးစဉ်မှာ ကိုရီးယန်းအထိမ်းအမှတ်နေ့နှင့် တိုက်တိုက်ဆိုင်ဆိုင်စီစဉ်ခဲ့သည်။ ၂ နိုင်ငံအကြား ရင်းနှီးသောဆက်ဆံရေးကို ထိန်းသိမ်းနိုင်ရန် မျှော်လင့်သောအားဖြင့် နယ်ချဲ့ကျူးကျော်ခဲ့မှုအတွက် ဂျပန်နိုင်ငံထံမှ တောင်းပန်မှုကို ထပ်မံတောင်းဆိုတော့မည်မဟုတ်ကြောင်း ခရီးစဉ်အတွင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ရို က စိတ်နှလုံးကောင်းထား ပြောကြားခဲ့ခြင်းဖြစ်သော်လည်း အတိတ်ကနယ်ချဲ့ကျူးကျော်မှုအတွက် တာဝန်တစ်ခန်းရပ်သွားပြီဟု ဂျပန်နိုင်ငံက အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူပြီး အနာဂတ်တွင် ပေါ်ပေါက်ကောင်းပေါ်ပေါက်လာမည့် လျော်ကြေးပေးရန် တောင်းဆိုမှုများအား ငြင်းပယ်ရာတွင် ဆင်ခြေပေးမည်ကို အချို့က စိုးရိမ်ကြသည်။ ရိုကမျှော်လင့်ချက်ထားခဲ့သော်လည်း ဇိမ်မယ် (comfort women) ဇာတ်သွင်းမှုအတွက် လျော်ကြေးပေးရေးပြဿနာများ၊ ဂျပန့်သမိုင်းဖတ်စာအုပ်များတွင် အတိတ်ကကိုလိုနီပြုမှုအား ထည့်သွင်းရန် ငြင်းဆန်ခြင်း၊ Liancourt ကျွန်းစုနှင့်ပတ်သက်သည့် အငြင်းပွားမှုတို့ကဲသို့ ပဋိပက္ခများဖြစ်ပွားပြီး ဂျပန်နိုင်ငံနှင့်ဆက်ဆံရေးမှာ ရှေ့လျှောက်ဆိုးဝါးလာခဲ့သည်။ ဂျပန်ဝန်ကြီးချုပ် ဂျုနီချီရိုခိုအိဇုမိ၏ [[ယာစုကုနိ ဗိမာန်|ယာဆုကူနီဗိမာန်]]သို့ ထပ်ခါတလဲလဲ သွားရောက်ဂါရဝပြုမှုအား တောင်ကိုရီးယားတွင် ပြင်းပြင်းထန်ထန်ဝေဖန်ကြပြီး ခိုအိဇုမိအနေဖြင့် ဗိမာန်သို့ သွားရောက်ခြင်းမရပ်သရွေ့ ၎င်းနှင့် ရှေ့ဆက်တွေ့ဆုံမည်မဟုတ်ကြောင်း ရိုက ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။   အာဏာရ Saenuri ပါတီခေါင်းဆောင်ဟောင်း ကိုယ်စားလှယ် ချွန်မွန်ဂျွန်း၏ အဆိုအရ ၂၀၀၅ အောက်တိုဘာတွင် ဆိုးလ်၌ ပြုလုပ်သော ကိုရီးယား-အမေရိကန် လုံခြုံရေးတိုင်ပင်ဆွေးနွေးသည့်အစည်းအဝေးတွင် "ရိုမူဟျွန်းအုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့က အမေရိကန်အနေဖြင့် ဂျပန်အား စိတ်ကူးမှန်းဆထားသည့်ရန်သူအဖြစ်သတ်မှတ်ရန်အဆိုပြုသည်။" "ဒေါ့ဒိုကျွန်းစုများနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ဂျပန်နိုင်ငံနှင့် နယ်မြေအငြင်းပွားမှု နှင့် ဂျပန်နိုင်ငံအပေါ်သာမန်ပြည်သူများတွင် ခါးသီးနာကြည်းမှုများဖြစ်ပေါ်နေမှုကြောင့် သမ္မတရိုက ဤသို့ အဆိုပြုခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ကိုရီးယားနှင့်ဂျပန်နိုင်ငံတို့အနေဖြင့် လွတ်လပ်သောဒီမိုကရေစီနိုင်ငံများအဖြစ် လက်တွဲရပ်တည်ရန် မျှော်လင့်ထားခဲ့သည့်အတွက် ဝါရှင်တန်က အရှက်ရခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်လို စိတ်ကူးမှန်းဆထားသည့် ရန်သူဆိုသည်မှာ အဓိကရန်သူပင်ဖြစ်သည်။"<ref>{{cite web |title=Roh gov't proposed defining Japan as 'hypothetical enemy |date=July 3, 2012 |publisher=The Dong-a Ilbo |url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2012070345858 }}</ref><ref>{{cite web |title=정부, SCM에서 '일본 가상적국' 표기 요구 논란 확산 |trans-title=Government's demand at SCM "Define Japan as a hypothetical enemy" prompts controversy |publisher=heraldbiz.com |date=2006-10-18 |language=Korean |url=http://news.naver.com/main/read.nhn?mode=LS2D&mid=sec&sid1=100&sid2=267&oid=112&aid=0000050902 }}</ref> ၂၀၀၈ ဧပြီ ၂၅ ရက်နေ့၌ Liancourt Rocks အငြင်းပွားမှုနှင့် ပတ်သက်ပြီး တိုင်းပြည်အားမိန့်ခွန်းပြောကြားရာတွင် ဂျပန်နိုင်ငံထံမှ နောက်ထပ်တောင်းပန်မှု လက်မခံတော့ဟု ထပ်မံအတည်ပြုခဲ့သော်လည်း ရှေးဦးမဆွကတောင်းပန်မှုများနှင့် လိုက်လျောညီထွေရှိသည့် လုပ်ဆောင်မှုများပြုရန် ဂျပန်နိုင်ငံအား တောင်းဆိုလိုက်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.president.go.kr/cwd/kr/archive/archive_view.php?meta_id=speech&id=419e56b901cc95aa83bc9eb4|title=한일 관계에 대한 특별담화문|publisher=[[President of South Korea]] press|date=25 April 2006|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060526035706/http://www.president.go.kr/cwd/kr/archive/archive_view.php?meta_id=speech&id=419e56b901cc95aa83bc9eb4|archivedate=26 May 2006|df=dmy-all}}</ref> ထိုစဉ်ကဂျပန်ဝန်ကြီးချုပ် ဂျုနီချီရိုခိုအိဇုမိက ပြည်တွင်းပရိသတ်အတွက်ရည်ရွယ်မှုအဖြစ် မိန့်ခွန်းကို အမှတ်သညာပြုသည်။<ref>{{cite news|last=権|first=景福|url=http://www.chosunonline.com/article/20050318000063|title=韓日首脳の衝突　発端は小泉首相の「国内向け」発言|publisher=[[Chosun Ilbo]]|date=18 March 2005|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071224151351/http://www.chosunonline.com/article/20050318000063|archivedate=24 December 2007|df=dmy-all}}</ref> == အငြိမ်းစားယူခြင်း == သက်တမ်းကုန်ပြီးနောက် သူ၏ ဇာတိမြို့မှ ကျေးရွာငယ် Bongha Maeul သို့ သွားရောက်အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်။ ယခင်သမ္မတများ အငြိမ်းစားယူပြီးနောက် ဆိုးလ်ရှိ လုံခြုံရေးအပြည့်ချထားသည့် အိမ်များ၌ အငြိမ်းစားယူလေ့ရှိသည့် ထုံးတမ်းအစဉ်အလာများမှ ဖောက်ထွက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name=NYT042008>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2008/04/10/world/asia/10roh.html|title=Out of Office and into a Fishbowl in South Korea|author=Choe Sang-hun|work=The New York Times|date=10 April 2008|accessdate=23 May 2009}}</ref> လူဦးရေ ၁၂၁ ဦးသာရှိသည့် ဘုန်ဟာကျေးရွာမှာ ရို၏ နေထိုင်မှုကြောင့် ခရီးသွားများအတွက် အဓိကဆွဲဆောင်မှုရှိသည့်နေရာတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name=NYT042008/> == လာဘ်စားမှုစွဲချက်များ == ၂၀၀၈ ဒီဇင်ဘာ ၄ ရက်နေ့တွင် ရိုမူဟျွန်း၏ အစ်ကိုကြီးဖြစ်သူ ရိုဂွန်ဖြောင်းမှာ ယခင် ဒေဝူးအင်ဂျင်နီယာရင်းနှင့်ဆောက်လုပ်ရေးမှ ဝမ်ငွေ သန်း ၃၀ ကို တရားမဝင်ရယူခဲ့မှုဖြင့် ရုံးတင်စွဲဆိုခံရပြီး ထောင်သွင်းအကျဉ်းကျခံရသည်။ ရိုမူဟျွန်း၏ အတွင်းရေးမှူးဟောင်း ချွန် ဆန်းမွန်းကို ၂၀၀၉ ဧပြီတွင် စွဲချက်တင်ဖမ်းဆီးလိုက်သည်။ ၂၀၀၉ နှစ်ဦးပိုင်းတွင် သမ္မတဟောင်း မိသားစု၊ လက်ရုံးများနှင့် ပတ်သက်သည့် အကျင့်ပျက်ခြစားမှု စွပ်စွဲချက်များ ပေါ်ထွက်လာပြီး နောက်ဆုံးတွင် ခြေရှုပ်လွှမ်းမိုးမှု သံသယဖြင့် ရို ၏ အကိုကြီး ရိုဂွန်ဖြောင်းအား တရားရုံးတင်စစ်ဆေးမှုအခြေသို့ ဆိုက်ရောက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2008/12/01/2008120161012.html|title=Roh's Brother to Be Questioned Over Bribery|publisher=The Chosun Ilbo|date=1 December 2008|accessdate=23 May 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2009/04/28/2009042800576.html|title=Prosecutors Seek 5-Year Sentence for Roh's Brother|publisher=The Chosun Ilbo|date=28 April 2009|accessdate=23 May 2009}}</ref> စုံစမ်းစစ်ဆေးမှု တဖြည်းဖြည်း ကျယ်ပြန့်လာရာ ရိုမူဟွန်း၏ လက်ရုံးများသာမက သူ့မိသားစုများပါ ပါဝင်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2009/04/113_42721.html|title=Roh's Former Aide Detained Over Corruption Probe|publisher=The Korea Times|date=7 April 2009|accessdate=23 May 2009}}</ref><ref>{{Cite web |title=Prosecution widens corruption probe involving Roh's family |url=http://www.zibb.com/article/5163016/Prosecution+widens+corruption+probe+involving+Rohs+family |accessdate=23 September 2019 |archivedate=23 September 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190923142156/http://www.zibb.com/article/5163016/Prosecution%2Bwidens%2Bcorruption%2Bprobe%2Binvolving%2BRohs%2Bfamily }}</ref> စုံစမ်းစစ်ဆေးရေးက ရို၏ အတွင်းရေးမှူးဟောင်းချွန်ဆန်းမွန်းပေါ်အရိပ်မိုးလာသည်နှင့် "စွပ်စွဲပြောဆိုမှုတွေကို ချွန်းအပေါ်မဟုတ်ဘဲ ကျွန်တော်တို့ အိမ်ထောင်စုအပေါ် ဦးတည်သင့်ပါတယ်။ ကျွန်တော်တို့အိမ်ထောင်စုကသာ ငွေတောင်း၊ လက်ခံ၊ သုံးစွဲခဲ့ပါတယ်။"<ref>{{cite web|url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2009/04/08/2009040861009.html|title=Roh Admits Wife Took Money from Wealthy Supporter|publisher=The Chosun Ilbo|date=8 April 2009|accessdate=23 May 2009}}</ref> ဟု ရိုက သူ၏ ဝက်ဘ်ဆိုက်ပေါ်တွင် ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=13726814 |title=Roh Moo-Hyun |work=The Economist |date=28 May 2009 |accessdate=12 January 2012}}</ref> သူအငြိမ်းစားမယူခင် ငွေလွှဲပို့မှုကို သူကိုယ်တိုင်မသိရှိခဲ့ကြောင်း ရိုက တချိန်တည်းမှာပင် အခိုင်အမာပြောကြားခဲ့သည်။ သမ္မတဟောင်းနှင့် နီးစပ်သည့် စီးပွားရေးသမား ပါ့ခ်ယွန်းချာထံမှ လာဘ်ငွေ ဒေါ်လာ ၁ သန်း လက်ခံခဲ့မှု သံသယဖြင့် ၂၀၀၉ မေလ အရောက်တွင် ရို၏ ဇနီး၊ သား နှင့် အဆုံး၌ သမ္မတဟောင်းကိုယ်တိုင်အား<ref>{{cite web|url=http://english.hani.co.kr/arti/english_edition/e_national/352824.html |title=Former President Roh investigated of bribery only 14 months after his term's conclusion |language=ko |publisher=English.hani.co.kr |accessdate=12 January 2012}}</ref> အစိုးရရှေ့နေများက ဆင့်ခေါ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://english.hani.co.kr/arti/english_edition/e_national/348638.html |title=Roh Moo-hyun apologizes for his wife's implication in the Park Yeon-cha bribery scandal |language=ko |publisher=English.hani.co.kr |accessdate=12 January 2012}}</ref> son,<ref>{{cite web|url=http://www.upi.com/Top_News/2009/04/11/Rohs-son-faces-questions-in-bribery-probe/UPI-19591239498420/|title=Roh's son faces questions in bribery probe|publisher=United Press International|date=11 April 2009|accessdate=23 May 2009}}</ref> "အရှက်ရမှုများဖြင့်ဖိစီးနေပါသည်"<ref>{{cite web|last=Park |first=Sungha |url=https://www.wsj.com/articles/SB123912622068497635 |title=South Korean Scandal Takes New Twist |work=The Wall Street Journal |date=8 April 2009 |accessdate=12 January 2012}}</ref> ဟု ဖော်ပြကာ အများပြည်သူထံ တောင်းပန်ခြင်းမပြုမီ၊<ref>{{cite web|url=http://www.upi.com/Top_News/2009/04/27/Roh-remains-silent-on-bribe-question/UPI-17601240841989/|title=Roh remains silent on bribe question|publisher=United Press International|date=27 April 2009|accessdate=23 May 2009}}</ref> အစိုးရရှေ့နေများက ရို့အား တိုက်ရိုက်စစ်ဆေးမေးမြန်းခြင်းမပြုခင်က စာရေးမေးမြန်းစစ်ဆေးခဲ့သည်။ ဂန်ဂွမ်ဝန်သည် ရိုအား ကာလကြာရှည် ထောက်ခံအားပေးခဲ့သူဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းမှာ အစိုးရရှေ့နေရုံးချုပ် (SPO) ၏ ပိုက်စိပ်တိုက် စုံစမ်းစစ်ဆေးခံရသည်။ ဂန်က ရို၏ အရင်းနှီးဆုံး ကာလကြာရှည်ထောက်ခံသူတစ်ဦးဖြစ်နေသည့်တိုင် မလိုအပ်ဘဲ အထူးအခွင့်အရေးသံသယအဖြစ်ခံရမည်ကို ရှောင်လွှဲနိုင်ရန် ရို၏ လက်ထက်တွင် ၎င်း၏လုပ်ငန်းချဲ့ထွင်မှု မပြုခဲ့ပေ။ သို့သော် စုံစမ်းစစ်ဆေးနေစဉ်အတွင်း သေလုမျောပါးဦးနှောက်ကင်ဆာရောဂါခံစားနေရသည့်တိုင် သူ၏ ခံဝန်လျောက်ထားမှု ငြင်းပယ်ခံရသည်မှာ ရိုသေဆုံးခဲ့သည်အချိန်တိုင်အောင်ပင် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.sisapress.com/journal/article/135493|title=고 강금원 창신섬유 회장의 '마지막 인터뷰'|publisher=|access-date=23 September 2019|archive-date=5 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180905214833/http://www.sisapress.com/journal/article/135493}}</ref> "မျှော်လင့်စရာမရှိအောင် အကျင့်ပျက်ခြစားနေသည်ဟု အတိုက်အခံများအား ရှုံ့ချကာ သမ္မတနေရာအား ရှင်းလင်းပြီး အကျင့်ပျက်ခြစားမှုကို အမြစ်ကနှုတ်ပစ်မည်"<ref>{{cite web |last=Herskovitz |first=Jon |url=http://blogs.reuters.com/global/2009/04/30/the-bitter-end-for-south-koreas-leaders/ |title=The Bitter End for South Korea's Leaders |publisher=Blogs.reuters.com |date=30 April 2009 |accessdate=12 January 2012 |archivedate=6 April 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120406093348/http://blogs.reuters.com/global/2009/04/30/the-bitter-end-for-south-koreas-leaders/ }}</ref> ဟူသော သံန္နိဋ္ဌာန်ဖြင့် ရိုက စည်းရုံးလှုံ့ဆော်ပွဲများ ပြုလုပ်ပြီးနောက်တွင် ရို့အား အကျင့်ပျက်ခြစားမှုဖြင့် စုံစမ်းစစ်ဆေးမှု ပေါ်ပေါက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>[http://www.upiasia.com/Politics/2009/04/30/south_koreas_mr_clean_accused_of_graft/1931/ South Korea's "Mr. Clean" accused of graft] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110728133250/http://www.upiasia.com/Politics/2009/04/30/south_koreas_mr_clean_accused_of_graft/1931/ |date=28 July 2011 }}</ref> ဒီမိုကရေစီအရေး "[[ဇွန် ဆန့်ကျင်လှုပ်ရှားမှု]]" နှစ် ၂၀ ပြည့် အောက်မေ့သတိရခြင်းအခမ်းအနား မိန့်ခွန်းတစ်ခုတွင် "အသုံးမကျတဲ့သူတစ်ယောက်ထက် အကျင့်ပျက်ခြစားနေတဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးကို လိုလားတယ်ဆိုတဲ့ အဓိပ္ပာယ်မရှိတဲ့ စကားတွေကို ဖြန့်ဝေပြီးတော့ တချိန်တည်းမှာပဲ သူတို့ရဲ့ အကျင့်ပျက်ခြစားမှု နဲ့ အတိတ်က လုံခြုံရေး- အာဏာရှင်စနစ်ရဲ့ အင်အားစုဖြစ်တဲ့ နဂိုရုပ်ကို ဗြောင်ဖွင့်ချလိုက်တာပဲ။ ဒီထက်ပိုပြီးတော့ ဒီမိုကရေစီအင်အားစုတွေကို အသုံးမကျတဲ့ တံဆိပ်ကပ်ပြီး အတိတ်က ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးရှေးရှု အာဏာရှင်တွေကို လွမ်းဆွတ်တမ်းတပြီး အာဏာရအောင် ကြံစည်နေတာပဲ" ဟု ရို က သူ့အားအရည်အချင်းမပြည့်မီဟု ဝေဖန်သူများအား ဒေါသတကြီး တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.newswire.co.kr/?job=news&no=257429 |title=President calls for higher quality of press and politics |publisher=Newswire.co.kr |accessdate=12 January 2012}}</ref> ရို ၏ ထူးထူးခြားခြား ငါတကောကောလုပ်တတ်သည့် ရပ်တည်ချက်ကြောင့် အပြောနှင့်အလုပ်မညီသည့်အတွက် သမ္မတဟောင်းကို ပြင်းပြင်းထန်ထန်ရှုံ့ချကြသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/opinon/2009/04/202_44059.html|title=Summons of Ex-President|publisher=The Korea Times|date=29 April 2009|accessdate=23 May 2009}}</ref> ရိုအား လာဘ်စားမှုစွဲချက်များနှင့်ပတ်သက်သည့် ရှောင်မလွတ်သည့် ဝေဖန်မှုများအား တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် သူ၏ ဝက်ဘ်ဆိုက်ပေါ်တွင် ဤသို့ရေးသားခဲ့သည် - "ကျွန်တော်ဝန်ခံခဲ့သမျှအချက်တွေနဲ့တင် ကိုယ်ကျင့်တရားကို ဆုံးရှုံးခဲ့ရပါပြီ။ တရားရေးအရဆောင်ရွက်ဖို့သာ ကျန်ပါတော့တယ်။"<ref>{{cite web|url=http://www.koreaherald.co.kr/NEWKHSITE/data/html_dir/2009/04/23/200904230051.asp|title=Prosecutors send Roh questionnaire|publisher=The Korea Herald|date=23 April 2009|accessdate=23 May 2009}}</ref> "ခုကျွန်တော်လုပ်သင့်တာကတော့ ဦးညွှတ်ပြီး နိုင်ငံအပေါ် ဝန်ချတောင်းပန်ဖို့ပါပဲ။ ခုချိန်ကစပြီးတော့ ရို ဆိုတဲ့ နာမည်ဟာ ခင်ဗျားတို့အလိုရှိတဲ့ တန်ဖိုးတွေရဲ့ ပြယုဂ်မဟုတ်တော့ပါဘူး။ ဒီမိုကရေစီနဲ့ တရားမျှတမှုအကြောင်းပြောဖို့ အရည်အချင်းမပြည့်မီတော့ပါဘူး…ကျွန်တော့ကို စွန့်ပစ်လိုက်ကြပါတော့။"<ref>{{cite news|url=http://www.latimes.com/news/nationworld/world/la-fg-korea-roh28-2009apr28,0,2683669.story|title=South Korea ex-leader to face prosecutors|work=Los Angeles Times|date=28 April 2009|accessdate=23 May 2009 |first=John M. |last=Glionna}}</ref> ဤသို့လျှောက်လဲချက်များပြုခဲ့သော်လည်း သူ၏မိသားစုက ပါ့ခ်ယွန်းချာထံမှ လာဘ်ငွေရရှိမှုကို မသိရှိဟု ငြင်းဆိုမြဲငြင်းဆိုရာ ပါ့ခ်၏ထွက်ဆိုချက်များနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?bicode=040000&biid=2009050139968 |title=Ex-Pres. Roh MH Denies Bribery Charges |publisher=English.donga.com |date=1 May 2009 |accessdate=12 January 2012}}</ref> ပါ့ခ်နှင့် ပြန်လှန်စစ်မေးမှုပြုလုပ်ရန် ရိုက ငြင်းပယ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joinsmsn.com/news/article/article.aspx?aid=2904280|archiveurl=https://archive.today/20120709230001/http://koreajoongangdaily.joinsmsn.com/news/article/article.aspx?aid=2904280|deadurl=yes|title=Roh chides prosecutors for lack of courtesy, refutes bribe charges-IN…|date=9 July 2012|archivedate=9 July 2012|publisher=}}</ref> နိုင်ငံရေးကမ်ပိန်းများ နှင့် ၎င်းတို့၏မိသားစုများအား ဘဏ္ဍာငွေထောက်ပံ့ရန် တရားမဝင်ရန်ပုံငွေ ဒေါ်လာသန်း ၅၀၀ နီးပါး အသုံးပြုခဲ့သည့် ယခင်သမ္မတများပါဝင်သည့် အရှုပ်တော်ပုံများနှင့်နှိုင်းစာလျှင်<ref>{{cite web|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2009/04/116_44039.html|title=Is Korea Land of Missing Leaders?|publisher=The Korea Times|date=29 April 2009|accessdate=23 May 2009}}</ref> အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ပညာသင်ကြားရန် နေထိုင်စရိတ်ကဲ့သို့ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးအသုံးများအတွက် သူငယ်ချင်းတစ်ဦးထံမှ ချေးငွေ ဒေါ်လာ ၁ သန်းခွဲကို ရို၏မိသားစုက သုံးစွဲခဲ့ရသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2009/04/113_43025.html|title=Ex-President's Wife, Son Questioned|publisher=The Korea Times|date=12 April 2009|accessdate=23 May 2009}}</ref> == သေဆုံးမှု == ၂၀၀၉ မေ ၂၃ နံနက်ခင်း၌ ရိုမူဟျွန်းအား သူ၏ဇာတိရွာ ဘုန်ဟာရှိ ကျေးလက်အိမ်အနောက်ဘက်တွင် {{convert|45|m|sp=us|adj=on|-1}} မြင့်သော Bueong'i Bawi (lit. ဇီးကွက် ကျောက်ဆောင်) ဟု သိကြသည့် ကျောက်စွန်းမှ ခုန်ချခဲ့သည့်အတွက် ဒဏ်ရာပြင်းပြင်းထန်ထန်ရထားသည်ကို တွေ့ခဲ့ရသည်။ ပြင်းထန်သော ဦးခေါင်းဒဏ်ရာများ ရရှိထားပြီး နံနက် ၇ နာရီ ၂၀ ခန့်တွင် အနီးရှိ ဆယ်ယန်းဆေးရုံသို့ ကားဖြင့်တင်ပို့ကာ ၈ နာရီ ၁၅ တွင် ဘူဆန်တက္ကသိုလ်ဆေးရုံသို့ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့သည်။<ref name="SKorean ex-president Roh dies in apparent suicide"/> ခြံဝင်းအတွင်းမှ လုံခြုံရေးကင်မရာ မှတ်တမ်းတိပ်ခွေကို ထုတ်လွှင့်ခြင်းမပြုခဲ့ပေ။ ရို သေဆုံးမှုနှင့်ပတ်သက်သည့် လုပ်ကြံမှုမှန်းဆချက်များအား ရဲအမှုလိုက်များက ပယ်ချခဲ့သည်။ ရဲတပ်ဖွဲ့၏အဆိုအရ သူ၏ကွန်ပျူတာကို ဖွင့်ပြီး သေတမ်းစာကို တက်သုတ်ရိုက် စာစီ ရိုက်တင်ခဲ့သည်။ သေတမ်းစာတွင် "လူအများကြီးကို ခံစားရအောင်" ပြုခဲ့မိတဲ့အတွက် တောင်းပန်ပါကြောင်းနှင့် သူ၏ရုပ်အလောင်းအား မီးသင်္ဂြိုဟ်ပေးပါရန် တောင်းဆိုမှုပါဝင်သည်ဟု ရဲတပ်ဖွဲ့က သတင်းပို့သည်။<ref name="SKorean ex-president Roh dies in apparent suicide"/> {{quote|လူအများကြီးအပေါ်မှာ ကျွန်တော်အကြွေးတင်နေပါတယ်။ သူတို့အပေါ်ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးဖြစ်စေခဲ့ပါတယ်။ နာကျင်မှုများစွာကို ကျတော်ဝင်ခံစားကြည့်လို့ မရလောက်အောင်ပါပဲ။ ကျွန်တော်ရဲ့ ကျန်ရှိနေတဲ့ ဘဝက ကျန်သူများအတွက် ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးသာ ဖြစ်ပါတယ်။ ကျန်းမာရေးညံ့ဖျင်းလာတာကြောင့် ဘာမှမစွမ်းနိုင်တော့ပါဘူး။ စာလည်း မရေးနိုင် မဖတ်နိုင်တော့ပါဘူး။ သိပ်လည်း ဝမ်းမနည်းကြပါနဲ့။ တစ်ယောက်ယောက်ကို မကျေမချမ်းလည်း မဖြစ်ပါနဲ့။ ကံတရားပါပဲ။ ကျွန်တော့ကို သင်္ဂြိုဟ်ပေးပါ။ အိမ်အနားမှာ အုတ်ဂူသေးသေးလေး တစ်ခုသာ ချန်ထားရစ်ပေးပါ။ ကျွန်တော်အချိန်အကြာကြီး စဉ်းစားခဲ့ပြီးသားပါ။<ref name="bbcsuicide" />}} ၈ ဦးမြောက် သမ္မတဂင်မ်ဒေးဂျုံက "တခြားသမ္မတတွေထက် သမ္မတရိုမူဟျွန်းက ကိုရီးယန်းတွေကို ချစ်မြတ်နိုးတယ်။ [...] မတရားတဲ့ စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုအတွင်း အရှက်ခွဲခြင်း၊ သိမ်ငယ်စေခြင်း၊ လှည့်ဖျားခြင်း၊ နာမည်ဖျက်ခြင်းခံရတဲ့အတွက် သူ့ရဲ့ ရိုးသားမှုကို တိုင်းသူပြည်သားများအရှေ့မှာပြသဖို့ မိမိကိုယ်ကို အဆုံးစီရင်ခြင်းမှတစ်ပါး အခြားရွေးချယ်စရာမရှိတော့ပါဘူး။"<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=KIoOgyxOf_c|title=김대중 그리고 노무현|first=|last=SUN RED|date=18 December 2015|publisher=|via=YouTube}}</ref> ၁၀ ဦးမြောက် သမ္မတ လီမြောင်ဘတ်က "သတင်းဟာ ယုံကြည်နိုင်စရာမကောင်းလောက်အောင်ဖြစ်ပြီး အထူးဝမ်းနည်းမိပါတယ်" ဟု ပြောခဲ့သည်။ တရားရေးဝန်ကြီး ဂင်မ်ကျွန်းဟန်က ရို့အားစွဲဆိုထားသော အကျင့်ပျက်ခြစားမှုကို တရားဝင်ရုပ်သိမ်းမည်ဟု ပြောခဲ့သော်လည်း သမ္မတဟောင်း၏မိသားစုအား ဆက်လက်စစ်ဆေးနေခြင်းရှိမရှိ မပြောခဲ့ပေ။<ref name="bbcsuicide">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/8065101.stm|title=S Korea stunned by Roh's suicide|work=BBC News |date=23 May 2009|accessdate=23 May 2009}}</ref> ရို၏ မိမိကိုယ်ကိုသတ်သေမှုက လတ်တလောနှစ်များအတွင်း ကိုရီးယား၌ အကျင့်ပျက်ခြစားမှု စုံစမ်းစစ်ဆေးခံနေရစဉ် အဆုံးစီရင်သွားကြသော ဝန်ကြီးချုပ်၏အတွင်းရေးမှူးဟောင်း ဂင်မ်ယောင်ချူးလ်၊<ref>{{cite web|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2008/10/117_32488.html |title=Former PM Secretary Kim Dead in Apparent suicide |publisher=Koreatimes.co.kr |accessdate=12 January 2012}}</ref> (အကျဉ်းထောင်တွင်းသတ်သေခဲ့သူ) ဘူဆန်မြို့တော်ဝန်ဟောင်း အန်ဆန်းယောင်း၊<ref>[http://english.chosun.com/w21data/html/news/200402/200402040001.html Busan Mayor's suicide Called 'Political Terror'] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090710141227/http://english.chosun.com/w21data/html/news/200402/200402040001.html |date=10 July 2009 }}</ref> Jeolla ပြည်နယ် မြို့တော်ဝန်ဟောင်း ပါ့ခ်ထေယောင်း၊<ref>[http://english.chosun.com/w21data/html/news/200404/200404290022.html South Jeolla Province Governor Commits suicide] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090109011142/http://english.chosun.com/w21data/html/news/200404/200404290022.html |date=9 January 2009 }}</ref> ဟျွန်ဒိုင်းညွှန်ကြားရေးမှူးဟောင်း ချွန်မန်ဟွန်းတို့ကဲ့သို့ နာမည်ကြီးပုဂ္ဂိုလ်များ၏ လမ်းစဉ်ကိုလိုက်ခဲ့သည်။ သူမ၏ ခင်ပွန်း အား တံတားပေါ်မှ ခုန်ချသတ်သေသည်အထိ အသရေညှိုးနွမ်းအောင် မှတ်ချက်ပြုပြောဆိုမှုများအတွက် ရိုကိုယ်တိုင်ပင်လျှင် ဒေဝူး  E&C အကြီးအကဲဟောင်း နမ်ဆန်းဂွတ် ဇနီးသည်မုဆိုးမ၏ တရားစွဲဆိုခြင်းခံရသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/include/print.asp?newsIdx=36415 |title=Roh Sued for Defaming Late Daewoo E&C CEO |publisher=Koreatimes.co.kr |date=19 December 2008 |accessdate=12 January 2012}}</ref><ref>[http://english.chosun.com/w21data/html/news/200403/200403220018.html Executive's Body Found 11 Days After Han River suicide] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20041112205626/http://english.chosun.com/w21data/html/news/200403/200403220018.html |date=12 November 2004 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2009/01/117_36209.html |title=Widow Calls for Roh's Apology Over Death |publisher=Koreatimes.co.kr |date=16 December 2008 |accessdate=12 January 2012}}</ref> ရို၏ သတ်သေမှုနောက်တွင် အကျင့်ပျက်ခြစားမှုစုံစမ်းစစ်ဆေးခံရသော ယန်ဆန်းမြို့တော်ဝန် နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးက ထပ်မံသတ်သေခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2009/12/113_56268.html |title=Mayor Commits suicide Ahead of Investigation |publisher=Koreatimes.co.kr |date=27 November 2009 |accessdate=12 January 2012}}</ref><ref>[http://joongangdaily.joins.com/article/view.asp?aid=2915831 suicide rings a warning of election debts’ high costs] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20101021132456/http://joongangdaily.joins.com/article/view.asp?aid=2915831 |date=21 October 2010 }}</ref> [[File:RohMoo-hyun.jpg|thumb|Sidewalk memorial for Roh set up across the street from Seoul City Hall on 10 July 2009.]] သမ္မတဟောင်း မိမိကိုယ်ကိုအဆုံးစီရင်ချိန်၌ အတူရှိမနေခဲ့ဟု ရို၏ ကိုယ်ရံတော်က မေ ၂၇ တွင် ထုတ်ဖော်ပြောခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.koreaherald.co.kr/NEWKHSITE/data/html_dir/2009/05/27/200905270100.asp |title=Roh died in guard's absence: police |language=ko |publisher=Koreaherald.co.kr |date=30 March 2010 |accessdate=12 January 2012}}</ref> ရို၏ အများပြည်သူဈာပနအခမ်းအနားတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ကက်သလစ်ဘာသာ ထုံးတမ်းအစဉ်အလာများ ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref name="Mee-yoo">{{cite news |first=Kwon |last=Mee-yoo |title=Roh's Funeral to Be Imbued With Buddhism |url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2009/05/117_45772.html |work=Korea Times |date=27 May 2009 |accessdate=26 May 2009}}</ref> သမ္မတလီမြောင်ဘတ်နှင့် အခြားသော ထင်ရှားသည့်နိုင်ငံရေးသမားများနည်းတူ၊ နိုင်ငံအနှံ့စိုက်ထူခဲ့သော အမှတ်ရဂူများတွင် လူထောင်သောင်းချီ၍ ဂါရဝလာရောက်ပြုခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite news |title=Sorrow, anger as SKoreans mourn ex-president Roh |agency=AP |url=https://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5ivLfgoe6bWsIv8GeL0hEjFUFl8gAD98G137G0|date=29 May 2009 | accessdate=29 May 2009}}</ref><ref>{{cite news |title=Koreans turn out in force for Roh |publisher=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/8073100.stm|date=29 May 2009 | accessdate=29 May 2009}}</ref> ဈာပနပြီးသည်နှင့်ချက်ချင်း ဆိုးလ်မြို့၌ ကွက်ကျား အကြမ်းဖက်ဆန္ဒပြမှုများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့ရာ လူပေါင်း ၂၇ ဦး အထိန်းသိမ်းခံခဲ့ရသည်။<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joinsmsn.com/news/article/article.aspx?aid=2905535|archiveurl=https://archive.today/20120709134752/http://koreajoongangdaily.joinsmsn.com/news/article/article.aspx?aid=2905535|deadurl=yes|title=Police nab 72 after protests erupt following Roh rites-INSIDE Korea J…|date=9 July 2012|archivedate=9 July 2012|publisher=}}</ref> ရို၏ မိမိကိုယ်ကိုအဆုံးစီရင်မှု၏ ရလဒ်အဖြစ် ကွယ်လွန်သွားသောသမ္မတအပေါ် ပြည်တွင်းသဘောထားအမြင်များ ရုတ်တရက် အကောင်းဘက် ယိမ်းသွားခဲ့ရာ ထင်ရှားသူ ကွန်ဆာဗေးတစ်များအနက်မှ တစ်ဦးဖြစ်သည့် ဂင်မ်ဒုန်ဂီလ်ကပင် "သူ ကိုယ့်ကိုကိုယ်သတ်သေလိုက်တာနဲ့တပြိုင်နက် သူတော်စင် ဘယ်လိုဖြစ်သွားခဲ့ရတာလဲ?" ဟု မေးခွန်းထုတ်ခဲ့ရသည်။<ref>{{cite web|url=http://koreatimes.co.kr/www/news/nation/2009/06/113_46364.html |title=Conservative Professor Slams Lee Gov't |publisher=Koreatimes.co.kr |accessdate=12 January 2012}}</ref> ရို၏ မလျော်မကန်ပြုမှုများဟု အဆိုရှိသည်များအပေါ် အလွန်အကျွံစုံစမ်းစစ်ဆေးမှုပြုခဲ့သည်ဆိုသော အမြင်များကြောင့် အတိုက်အခံပါတီ (ယင်းပါတီကိုယ်နှိုက်ပင်လျှင် ရို့အားလူကြိုက်များမှုကျဆင်းလာပြီး ရိုနှင့်ပတ်သက်နေပါက အန္တရာယ်ရှိသည့်အတွက်ကြောင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့ခြင်းဖြစ်) အပေါ် အားပေးထောက်ခံမှု မြင့်တက်လာသည့်အပြင် "နိုင်ငံရေးအရစေ့ဆော်အားပေးသည်ဟု" ၎င်းတို့က စွပ်စွဲပြောဆိုသည့် စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုအတွက် တောင်းပန်ရန် နှင့် တာဝန်ရှိသူများအား စည်းကမ်းကြပ်မတ်ရန် သမ္မတလီမြောင်ဘတ်အား တောင်းဆိုမှုပြုရာတွင် ချက်ကောင်းမိစေခဲ့သည်။<ref>{{cite web|author=english@peopledaily.com.cn |url=http://english.people.com.cn/90001/90777/90851/6669331.html |title=S Korea's opposition party demands president's apology for ex-president's death |work=People's Daily |date=1 June 2009 |accessdate=12 January 2012}}</ref> အတိုက်အခံပါတီအား ထောက်ခံမှုသည် ၂၈.၃ ရာခိုင်နှုန်းအထိ တိုးမြင့်သွားရာ ၂၃.၅ ရာခိုင်နှုန်းရရှိသော အာဏာရ ဂျီအဲန်ပီအား မဲအသာစီးရသွားသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.koreaherald.co.kr/NEWKHSITE/data/html_dir/2009/06/08/200906080044.asp |title=Session overdue |language=ko |publisher=Koreaherald.co.kr |date=30 March 2010 |accessdate=12 January 2012}}</ref> ရို၏ မိမိကိုယ်ကိုအဆုံးစီရင်မှုအတွက် လီမြောင်ဘတ်အစိုးရက တာဝန်ယူသည်အထိ အစီအစဉ်ချထားသည့် အမျိုးသားလွှတ်တော်ဖွင့်ပွဲကို ပိတ်ဆို့တားဆီးရန် ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီကလည်း ဆုံးဖြတ်လိုက်သည်။<ref>{{cite web|url=http://koreatimes.co.kr/www/news/nation/2009/06/113_46541.html |title=Prospects of Assembly Session Remain Cloudy |publisher=Koreatimes.co.kr |accessdate=12 January 2012}}</ref> ရို၏ လာဘ်စားမှု ဆိုင်ရာ အစိုးရရှေ့နေချုပ်လည်း ရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://koreatimes.co.kr/www/news/nation/2009/06/113_46279.html |title=President Accepts Top Prosecutor's Resignation |publisher=Koreatimes.co.kr |accessdate=12 January 2012}}</ref> ရိုသေပြီး ၁ နှစ်အကြာတွင် သူ၏အတ္ထုပတ္တိကို ပုဂ္ဂိုလ်ရေးနှင့်နိုင်ငံရေး ရဲဘော်ရဲဘက်များက ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ရို ၏ စာအုပ်ဟောင်းများ၊ စာမူကြမ်းများ၊ မှတ်စုများ၊ ပေးစာများနှင့် အင်တာဗျူးမှာပေါ် အခြေပြု၍ မွေးဖွားသည်မှ သေဆုံးချိန်တိုင်အောင် ရို၏ ဘဝဇတ်ကြောင်းကို ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://book.naver.com/bookdb/book_detail.nhn?bid=6265217 |title=네이버 책 :: 네이버는 책을 사랑합니다 |publisher=Book.naver.com |accessdate=12 January 2012}}</ref> ကိုယ်တွင်းအင်္ဂါအမျိုးမျိုး အလုပ်မလုပ်တော့သည့်ရောဂါအခြေအနေဖြင့် သမ္မတဟောင်း ဂင်မ်ဒေးဂျုံ ၂၀၀၉ ဩဂုတ်လတွင် မသေဆုံးမီ ၃ လခန့်တွင် ရို အရင်သေဆုံးခဲ့သည်။ ရို သေဆုံးခဲ့ရသော အကျင့်ပျက်ခြစားမှု စုံစမ်းစစ်ဆေးရေးသည် သမ္မတလီ၏ နိုင်ငံရေးလက်တုံ့ပြန်မှုနှင့် လူသတ်မှုဖြစ်ကြောင်း  သမ္မတဟောင်း ဟန်မြောင်ဆွန် နှင့် အခြားသူများက စွပ်စွဲပြောဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=tFeJTw5daIw|title=노무현......죽음으로 몰고간 정치보복 표적수사|first=|last=kj070809|date=29 April 2010|publisher=|via=YouTube}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ohmynews.com/nws_web/view/at_pg.aspx?CNTN_CD=A0001139771|title=이명박의 정치보복이 노무현을 죽였다그의 자살은 '나로 끝내라'는 마지막 항거|date=25 May 2009|website=오마이뉴스|accessdate=1 March 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Qyqe4W3qnmM|title=한명숙 "노무현으로 시작된 정치보복, 한명숙에서 끝나길"|first=|last=OhmynewsTV|date=20 August 2015|publisher=|via=YouTube}}</ref><ref>{{cite web|url=http://news.khan.co.kr/kh_news/khan_art_view.html?artid=201508201725351&code=910402|title=실형 확정 한명숙, "노무현으로 시작된 정치보복 한명숙에서 끝나길 빈다"|publisher=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hani.co.kr/arti/opinion/editorial/356774.html|title=[사설] 처음부터 정치보복 냄새 진동했던 노무현 사건|date=24 May 2009|publisher=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mediatoday.co.kr/?mod=news&act=articleView&idxno=79246|title=김근태 "노무현 수사 본질은 정치보복"|first=|last=미디어오늘|date=28 April 2009|publisher=}}</ref> == လက်ဆင့်ကမ်းအမွေ == လူနည်းစု ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ၏ ရွေးကောက်ပွဲရလဒ် နှင့် ရိုမူဟျွန်း သမ္မတသက်တမ်းကို ကွယ်လွန်ပြီးနောက်မှ ပြန်လည်အရည်အချင်းစစ်မှုကြောင့် ပါတီအသစ် "ပေါင်းစပ်ပါဝင်ရေးပါတီ (တောင်ကိုရီးယား)" ကို ၂၀၁၀ ဇန်နဝါရီတွင် ထူထောင်ခဲ့သည်။ "သမ္မတဟောင်း ရိုမူဟျွန်း၏ စိတ်ဝိညာဉ် ပြန်လည်ရှင်သန်ရေး" အတွက် ဤပါတီကို တည်ထောင်ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2010/01/116_59162.html |title=Roh Followers Create New Party |publisher=Koreatimes.co.kr |date=17 January 2010 |accessdate=12 January 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/opinon/2010/01/202_59285.html |title=Creating New Party |publisher=Koreatimes.co.kr |date=19 January 2010 |accessdate=12 January 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.koreaherald.co.kr/NEWKHSITE/data/html_dir/2010/01/27/201001270025.asp |title=New liberal party takes steps for political debut |language=ko |publisher=Koreaherald.co.kr |date=29 March 2010 |accessdate=12 January 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/news/news_zoom_detail.htm?No=5390|title=페이지를 찾을 수 없습니다.|work=kbs.co.kr|accessdate=23 September 2019|archivedate=7 March 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120307134338/http://world.kbs.co.kr/english/news/news_zoom_detail.htm?No=5390}}</ref> ရို ၏ အကြီးဆုံးအောင်မြင်မှုများအနက်မှ တစ်ခုမှာ အပြင်းထန်ဆုံးဝေဖန်သူများအနက်မှ တစ်ဦးကပင် ချီးကျူးခဲ့ရသော နိုင်ငံရေးရန်ပုံငွေကောက်ခံမှု စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းများအား မွမ်းမံပြင်ဆင်နိုင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://m.idomin.com/?mod=news&act=articleView&idxno=356109|title=홍준표 "노무현 전 대통령 업적은 정치자금법 개정"|publisher=}}</ref> မွမ်းမံပြင်ဆင်မှုမတိုင်ခင်တွင် ယခင်သမ္မတလောင်းများက သမ္မတမဲဆွယ်ပွဲပြုလုပ်ရန်အတွက် တိုးတိုးတိတ်တိတ်ငွေ ဒေါ်လာ သန်း ၃၀၀ ကို သက်တမ်းကုန်ဆုံးသွားသော သမ္မတဟောင်းထံမှ ရရှိသည်။ ရို၏ ကနဦး သမ္မတရွေးကောက်ပွဲဝင်ကမ်ပိန်းတွင် အရပ်သားများက ၎င်းတို့၏ စုဗူးများမှ ထုတ်ယူလှူဒါန်းငွေ ဒေါ်လာ ၁.၂ သန်း နီးပါး စုစည်းပေးနိုင်ခဲ့သော်လည်း သူ၏ ပြိုင်ဘက်များ ရရှိသော ဒေါ်လာ ၁၂ သန်းနှင့် မယှဉ်သာခဲ့ပေ။<ref>{{cite web|url=http://theimpeter.com/33763/|title=시민들이 모아준 12억,노무현은 눈물을 흘렸다아이엠피터 - 아이엠피터|first=|last=아이엠피터|website=theimpeter.com|accessdate=1 March 2018|archive-date=24 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160524225013/http://theimpeter.com/33763/}}</ref> ရိုမူဟျွန်း၏ လူမှုအတွေးအခေါ်များအား သုတေသနပြု တိုက်တွန်းမှုများပြုရန်အတွက် အနာဂတ်ကိုရီးယားအင်စတီကျု (한국미래발전연구원) ကို တည်ထောင်ထားသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.democracy2.kr/ |title=노무현의 가치, 진보의 미래「한국미래발전연구원」이 열어갑니다 |publisher=Democracy2.kr |accessdate=12 January 2012}}</ref> မြောက်ကိုရီးယားအား အမေရိကန်အစိုးရက နိုင်စားမှုအပေါ် စိုးရိမ်မှုများ ရိုမူဟျွန်းက ပြသခဲ့ကြောင်း တောင်ကိုရီးယားထံ အမေရိကန်သံတမန်သတင်းဆက်သွယ်ရေး [[ဝီကီလိခ်]]က ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news | first = Je-seong (제성) | last = Hong (홍) | title = 노무현 "美, 북한 공정하게 안 대해" <nowiki><위키></nowiki> | date = 17 September 2011 |url=http://www.yonhapnews.co.kr/bulletin/2011/09/17/0200000000AKR20110917036800009.HTML | work = Yonhap News | accessdate =5 October 2011 | language = Korean}}</ref> ရို၏ မိမိကိုယ်ကိုအဆုံးစီရင်မှုအထိ ဖြစ်စေခဲ့သော စုံစမ်းစစ်ဆေးရေးအား အခြေတည်ရေးသားထားသည့် နိုင်ငံရေးအကျင့်ပျက်ခြစားမှုများတွင် ပါဝင်ခဲ့မှုများအကြောင်း စာအုပ်ကို ယခင် SPO အကြီးအကဲဟောင်း လီအင်းဂယူ (이인규) က ဖြန့်ချိခဲ့သည်။<ref>{{cite news |first = Su-jin (수진) |last = Park (박) |script-title=ko:노무현 수사 이인규 "저승 가 노통에게 빚 갚으라 따질 것" |date = 17 December 2011 |url=http://www.hani.co.kr/arti/politics/politics_general/510670.html |work = The Hankyoreh |accessdate =17 December 2011 |language = Korean}}</ref> သမ္မတ ရို၏ လာဘ်စားမှုစွဲချက်များနှင့် စပ်လျဉ်းပြီး လွန်လွန်ကဲကဲ ပိုပိုသာသာဇတ်လမ်းများအား တောင်ကိုရီးယား နိုင်ငံတော်ထောက်လှမ်းရေးဌာနက ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်ဟု လီက သူ၏ စာအုပ်တွင် အသိအမှတ်ပြုထားသည်။ သူ‌ သေဆုံးပြီး ၁ နှစ်အကြာ ၂၀၁၀ ၌ ရို၏လက်ရုံးများဖြစ်ခဲ့ကြသော နိုင်ငံရေးသမားများ ဒေသရွေးကောက်ပွဲများတွင် အနိုင်ရရှိပြီး ပြည်နယ်အစိုးအရအကြီးအကဲများဖြစ်လာကြသည်။ ရို လက်ထက်က ဝန်ကြီးချုပ်များအနက်မှ တစ်ဦးဖြစ်သော ဟန်မြောင်ဆွတ်သည် ၂၀၁၂ ဇန်နဝါရီတွင် အကြီးဆုံးအတိုက်အခံပါတီ ဒီမိုကရက်တစ်ယူနိုက်တစ်ပါတီ၏ ပါတီခေါင်းဆောင်ဆောင်အဖြစ် ရွေးချယ်ခံရသည်။ "ရို၏မူဝါဒများအားဆက်ခံမည်" ဟု သူမက တရားဝင် ရှင်းလင်းပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://news.khan.co.kr/kh_news/khan_art_view.html?artid=201201152204215&code=910402|title=울어버린 한명숙 "노무현은 죽음으로, 난…"|work=khan.co.kr}}</ref> ရို ရာထူးရှိစဉ်က သူ၏မူဝါဒကို ကျရှုံးမှုအဖြစ်မြင်ခဲ့ကြသော်လည်း လီမြောင်ဘတ်၏ အာဏာရှင်ဆန်ပြီး အမေရိကန်လိုလားသောမူဝါဒနှင့် နှိုင်းယှဉ်၍ လစ်ဘရယ်ကျပြီး အမျိုးသားရေးဆန်သောဝါဒအဖြစ် ရို၏မူဝါဒကို ပြန်လည်အကဲဖြတ်သုံးသပ်ခဲ့ကြသည်။<ref>[https://archive.today/20120804081418/http://www.ilyo.co.kr/news/articleView.html?idxno=79020 ]</ref> ရို၏ မူဝါဒများအား ယခင်က ပြင်းပြင်းထန်ထန်ဝေဖန်ခဲ့ဖူးသော ရှေးရိုးစွဲပါမောက္ခ လီဆန်းဒုန်ကပင်လျှင် "ရိုက (ကျွန်ုပ်တို့ခေတ်၏) ဒဏ္ဍာရီဖြစ်လာခဲ့တယ်" ဟု ပြောခဲ့ရသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.ohmynews.com/NWS_Web/view/at_pg.aspx?cntn_cd=A0001143984 |title='보수논객' 이상돈 "노무현, 한 시대의 상징, 신화 됐다" - 오마이뉴스 |publisher=Ohmynews.com |date=2013-01-18 |accessdate=2015-09-27}}</ref> ကွယ်လွန်ခြင်း ၁၀ နှစ်ပြည့်တွင် ရိုမူဟျွန်းအား အမှတ်ရအောက်မေ့ခြင်း နှစ်စဉ်အခမ်းအနားသို့ အမေရိကန်သမ္မတဟောင်း ဂျော့ချ်ဒဘယ်လ်ယူဘုရှ် တက်ရောက်ဂါရဝပြုခဲ့သည်။<ref>https://www.upi.com/Top_News/World-News/2019/05/23/George-W-Bush-honors-former-President-Roh-Moo-hyun-in-South-Korea/7161558598332/</ref> == ကိုးကား == {{Reflist|30em}} [[Category:၂၀၀၉ ကွယ်လွန်သူများ]] [[Category:၁၉၄၆ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:မိမိကိုယ်ကိုအဆုံးစီရင်ခဲ့သော နိုင်ငံ့ခေါင်းဆောင်များ]] [[Category:တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ]] k4ztvdj3wwq8k1qe9m8d0jyw08n3z1c Viber 0 117519 1054911 880781 2026-09-23T20:46:58Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1054911 wikitext text/x-wiki {{retaining title}} {{Infobox software |name = Viber |logo = Rakuten Viber logo 2020.svg |logo size = 300px |screenshot = |caption = |author = Talmon Marco, Igor Magazinnik |developer = Rakuten Viber (Rakuten Inc. ၏ အစိတ်အပိုင်း) |released = {{start date and age|2010|12|2}} |ver layout = stacked |programming language = [[C (programming language)|C]]/[[C++]]/[[Python (programming language)|Python]] (desktop, using [[SIP (software)|SIP]] နှင့် [[Qt (software)|Qt]] frameworks), [[Objective-C]] (iOS), [[Java (programming language)|Java]] (အန်းဒရွိုက်) |operating system = Cross-platform |genre = Instant messaging client, VoIP |license = [[:en:Proprietary software|Proprietary]] |website = {{URL|viber.com}} }} '''Viber''' (အသံထွက်: ဗိုင်ဘာ, တရားဝင်အမည် - Rakuten Viber) သည် cross-platform voice over IP (VoIP) နှင့် မက်ဆေ့ပို့သည့် ဆော့ဝဲအက်ပလီကေးရှင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ [[ရခုတန်း]] (Rakuten) ကုမ္ပဏီက ထုတ်လုပ်သည်။ ဆော့ဝဲအား [[ဖရီးဝဲလ်]]အနေဖြင့် [[အန်းဒရွိုက်]]၊ [[iOS]], [[လင်းနပ်စ်|Linux]], [[Mac OS X Lion|macOS]] နှင့် [[ဝင်းဒိုး]]တို့တွင် အသုံးပြုနိုင်သည်။ Viber ကို အသုံးပြုနိုင်ရန်အတွက် မိုဘိုင်းဖုန်းနံပါတ်ဖြင့် မှတ်ပုံတင်ခြင်း ပြုလုပ်ရသည်။ သို့သော်လည်း Desktop ပလက်ဖောင်းတွင်မူ မိုဘိုင်းဆက်သွယ်မှုမလိုအပ်ဘဲ ဝန်ဆောင်မှုကို ရယူအသုံးပြုနိုင်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.lifewire.com/viber-app-review-3426625|title=Viber App Review - Free Voice and Video Calls and Messaging|first1=Nadeem Unuth Specializes in|last1=information|first2=communication technology with a focus on|last2=VoIP|website=Lifewire}}</ref> ထို့အပြင် Viber သည် နိုင်ငံတကာသို့ အခပေး ကြိုးဖုန်းလိုင်း နှင့် မိုဘိုင်းဖုန်းခေါ်ဆိုခြင်း ဝန်ဆောင်မှုတစ်ခု ဖြစ်သည့် Viber Out ဝန်ဆောင်မှုကိုလည်း အထောက်အပံ့ ပေးထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.lifewire.com/viber-out-review-3426597|title=Viber Out Review - How Good Is Viber for Paid Calling?|first1=Nadeem Unuth Specializes in|last1=information|first2=communication technology with a focus on|last2=VoIP|website=Lifewire}}</ref> ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် Viber ကို ကွန်ရက်တွင် မှတ်ပုံတင်အသုံးပြုသည့် အသုံးပြုသူ အရေအတွက်သည် သန်းတစ်ထောင်ကျော်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.statista.com/statistics/316414/viber-messenger-registered-users/|title=Viber: number of registered users 2018 - Statistic|website=Statista}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.viber.com/about/|title=About Viber|website=Viber}}</ref> ဆော့ဝဲကို ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် အစ္စရေးအခြေစိုက် Viber Media သည် တီထွင်ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ၎င်းကို ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် Rakuten က ဝယ်ယူခဲ့သည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်ကတည်းက ၎င်း၏ အမည်သည်လည်း Rakuten Viber ဖြစ်လာခဲ့သည်။ Viber သည် [[လူဇင်ဘတ်နိုင်ငံ]]တွင် အခြေစိုက်သည်။<ref>{{cite web |url=https://www.viber.com/terms/dmca/ |title=Viber DMCA POLICY |publisher=Viber |access-date=18 February 2018 |accessdate=1 October 2019 |archivedate=23 August 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190823070453/https://www.viber.com/terms/dmca/ }}</ref> Viber ၏ ရုံးများမှာ အမ်စတာဒမ်၊ ဘာစီလိုနာ၊ ဘရက်စ်၊ လန်ဒန်၊ မနီလာ၊ မင့်ဆ်၊ မော်စကို၊ ပါရီ၊ ဆန်ဖရန်စစ္စကို၊ စင်ကာပူ၊ ဆိုဖီယာ၊ တဲအဗစ် နှင့် တိုကျိုမြို့တို့တွင် တည်ရှိသည်။<ref name="Official">{{cite web |title=Think Global: Cultivating a Global Team Culture |url=https://www.viber.com/blog/2017-05-29/think-global-cultivating-global-team-culture/ |website=Viber |accessdate=22 May 2019 |date=29 May 2017}}</ref> ==ကုမ္ပဏီ၏ သမိုင်း== Viber Media ကို အစ္စရေးနိုင်ငံ၊ Tel Aviv တွင် ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် Talmon Marco, Igor Magazinnik တို့သည် တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref>Henry Cavill. [https://www.ft.com/content/6bc24706-9555-11e3-8371-00144feab7de Six things to know about Viber]. ''Financial Times''. February 14, 2014.</ref> ၎င်းတို့နှစ်ဦးသည် အစ္စရေးကာကွယ်ရေးတပ်မတော်တွင် မိတ်ဆွေသူငယ်ချင်းများ ဖြစ်ခဲ့ကြပြီး အချက်အလက်ဆိုင်ရာ အရာရှိများလည်း ဖြစ်ကြသည်။<ref name="The Skype Killers of Belarus">{{cite web |url=http://www.businessweek.com/articles/2012-08-23/the-skype-killers-of-belarus |title=The Skype Killers of Belarus |author=Brett Forrest |date=August 23, 2012 |website=Bloomberg |access-date=1 October 2019 |archive-date=24 August 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824154748/http://www.businessweek.com/articles/2012-08-23/the-skype-killers-of-belarus |url-status=dead}}</ref> ၎င်းတို့နှစ်ဦးသည် P2P Media နှင့် iMesh ဟု ခေါ်ဆိုသည့် ဖိုင်မျှဝေသည့် Clinet တစ်ခုကို တည်ထောင်သူများလည်း ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.linkedin.com/in/talmonmarco |title=Talmon Marco's profile on LinkedIn |publisher= |accessdate=18 February 2018}}</ref> ကုမ္ပဏီသည် အစ္စရေးနိုင်ငံတွင် လည်ပတ်လျက် ရှိသည်။ လုပ်သားအခ နည်းပါးသည့်အတွက် [[ဘီလာရုဇ်နိုင်ငံ]]တွင်လည်း အခြေစိုက်ထားလျက် ရှိသည်။<ref name="The Skype Killers of Belarus"/> Cyprus တွင် မှတ်ပုံတင်ထားသည်။ Marco သည် ခေါ်ဆိုခြင်း၊ ဖုန်းအဆက်သွယ် (Contacts) များအား Synchronization လုပ်ခြင်းများကို Viber တွင် လုပ်ဆောင်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |author=Jessica Geller |url=http://www.betaboston.com/news/2015/10/16/messaging-app-viber-names-boston-its-us-headquarters/ |title=Messaging app Viber names Boston its US headquarters |work=The Boston Globe |date=October 16, 2015 |accessdate=1 October 2019 |archivedate=8 November 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201108112307/http://www.betaboston.com/news/2015/10/16/messaging-app-viber-names-boston-its-us-headquarters/ }}</ref><ref name="calcalist.co.il">{{cite web |url=http://www.calcalist.co.il/internet/articles/0,7340,L-3624299,00.html|title=אקזיט ענק: רקוטן היפנית רוכשת את וייבר תמורת כ-900 מיליון דולר |language=Hebrew |trans-title=A huge exit: Japanese Rakot buys Weaver for $ 900 million |author=Assaf Gilad |date=14 February 2014 |work=כלכליסט - www.calcalist.co.il |accessdate=16 May 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.globes.co.il/en/article-viber-sold-for-900m-1000917259 |title=Viber sold for $900m |author=Hillel Koren |date=14 February 2014 |work=Globes |access-date=1 October 2019 |archive-date=21 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221221250/http://www.globes.co.il/en/article-viber-sold-for-900m-1000917259 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://viber.com/dmca.html |title=Viber DMCA Policy |work=Rakuten Viber |publisher=Viber Media |accessdate=16 May 2015 |archivedate=1 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140301141710/http://www.viber.com/dmca.html }}</ref><ref>{{cite web |url=https://foursquare.com/v/viber/4fd5cd0be4b0352ac5282b1f |title=Viber Media |work=Foursquare |accessdate=16 May 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=http://israel21c.org/technology/top-10-iphone-apps-from-israel/ |title=Top 10 iPhone apps from Israel |author=Brian Blum |date=March 24, 2011 |work=ISRAEL21c |accessdate=16 May 2015}}</ref> Viber ကို အသုံးပြုမည့်သူသည် ဆဲဖုန်းနံပါတ်ကို အိုင်ဒီ (ID) အဖြစ် လိုအပ်သည်။<ref>{{cite web |url=http://social.techcrunch.com/2010/12/02/viber-iphone/ |title=Viber For iPhone Aims To Rival Skype's App, Is Amazingly Amazing |website=TechCrunch }}{{Dead link|date=September 2023 }}</ref> ===ငွေကြေးဆိုင်ရာများ=== ပထမနှစ်နှစ်ကာလတွင် Viber သည် ဝင်ငွေများကို အမြတ်ဝင်ငွေများကို ရယူနိုင်မှု မရှိသေးပေ။ ၎င်းသည် ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် အသုံးပြသူများမှ ပေးဆောင်ရသည့် Viber Out အသံခေါ်ဆိုခြင်းနှင့် စတစ်ကာစတိုးကို စတင်ခဲ့သည်။ ကုမ္ပဏီသည် မူလအစတွင် များစွာသော ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများဖြင့် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ Marco က ထိုရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများကို “မိသားစုနှင့် သူငယ်ချင်းများ” အဖြစ် ဖော်ပြခဲ့သည်။ သူတို့သည် ဒေါ်လာ ၂၀ မီလီယံ ကုမ္ပဏီတွင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံခဲ့ကြသည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ် မေလတွင် ၎င်းကုမ္ပဏီ၌ ဝန်ထမ်းအရေအတွက်သည် ၁၂၀ ဦး ရှိသည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် Viber ၏ စနစ်အား ဆီးရီးယားလျှပ်စစ်တပ်မတော် (Syrian Electronic Army) သည် ဖျက်ဆီးမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ Viber ၏ ပြောကြားချက်များအအရ အသုံးပြုသူများ၏ ထိခိုက်လွယ်သည့် အချက်အလက်များကို ရယူနိုင်ခဲ့ခြင်း မရှိဟု ဆိုခဲ့သည်။ ===ဝင်ငွေရရှိမှုများ=== ၂၀၁၄ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် Viber Media သည် ဒေါ်လာ ၉၀၀ မီလီယံရရှိခဲ့သည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် Viber ၏ ကုန်ပစ္စည်းအမည်ကို Viber Media မှ Rakuten Viber ဟု ပြောင်းလဲခဲ့ပြီး စကားလုံးအမှတ်သားပါဝင်သည့် လိုဂိုအသစ်ကို မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ Viber သည် ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ဘောလုံးကလပ်အသင်းတစ်ခုဖြစ်သည့် [[ဘာစီလိုနာ ဘောလုံးအသင်း|ဘာစီလိုနာအသင်း]]နှင့် တရားဝင်မိတ်ဖက် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ===ဈေးကွက်ဝေစု=== ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် Viber သည် မှတ်ပုံတင်အသုံးပြုသူအရေအတွက် ၈၀၀ မီလီယံ ရှိခဲ့သည်။ Statista အရ Viberအား အသက်ဝင်စွာအသုံးပြုလျက် ရှိသည့် အသုံးပြုသူသည် ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလတွင် ၂၆၀ မီလီယံရှိခဲ့သည်။ Viber သည် အရှေ့ဥရောပ၊ ရုရှား၊ အရှေ့အလယ်ပိုင်းနှင့် အာဆီယံအချို့ဈေးကွက်များတွင် အဓိက ကျော်ကြားလူသိများသည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် အကြီးမားဆုံး ဈေးကွက်တည်ရှိသည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် Viber ကို မှတ်ပုံတင်ကာ အသုံးပြုသူသည် ၃၃ မီလီယံရှိခဲ့ပြီး အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ငါးခုမြောက် လူသုံးအများဆုံး စာပို့သည့် ဆော့ဝဲတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုတစ်ချိန်တည်းတွင်ပင် အမေရိကန်နိုင်ငံ၌ Viber အသုံးပြုသူအရေအတွက်သည် ၃၀ မီလီယံရှိခဲ့သည်။ ရုရှားနိုင်ငံတွင်မူ ၂၈ မီလီယံ၊ ဘရာဇီးနိုင်ငံတွင် ၁၈ မီလီယံ အသီးသီးရှိခဲ့သည်။ Viber သည် အထူးသဖြင့် အရှေ့ဥရောပတွင် ကျော်ကြားသည်။ Belarus, Moldovaand Ukraine တို့တွင် ၂၀၁၆ ခုနှစ်၌ အန်းဒရွိုက်တွင် ဒေါင်းလုတ်ပြုလုပ်မှုအများဆုံး ဆော့ဝဲတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အီရတ်၊ လစ်ဗျားနှင့် နီပေါတွင်လည်း ထင်ရှားသည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင်မူ Viber သည် CIS နှင့် CIEE ဒေသများတွင် ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော် ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်နိုင်ခဲ့ပြီး မြောက်အမေရိကတွင်မူ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းသာ ရှိခဲ့သည်။ ===ရုရှားနိုင်ငံရှိ ဈေးကွက်=== ရုရှားနိုင်ငံတွင် Viber သည် အထင်ရှားဆုံးသော လူမှုကွန်ယက်အပ်ပလီကေးရှင်း ငါးခုတွင် ပါဝင်သည့် အပ်ပလီကေးရှင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် Viber သည် ရုရှားတွင် အသုံးပြုသူ ၅၀ မီလီယံရှိခဲ့ပြီး Whatsapp ကို ဖြတ်ကျော်ခဲ့သည်။ မော်စကိုနှင့် စိန့်ပီတာဘက်ကဲ့သို့သော မြို့ပြများတွင် Viber သည် လျင်မြန်စွာပင် အသုံးပြုမှု ကြီးထွားလာခဲ့သည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ်အတွက် ရုရှားနိုင်ငံ၏ Viber အသုံးပြုမှုသည် ၂၀၁၅ ခုနှစ်ကထက် နှစ်ဆမြင့်တက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ၆၆ မီလီယံအထိပင် အသုံးပြုသူအရေအတွက်မှာ ရှိလာခဲ့သည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် ရုရှားနိုင်ငံ၌ Viber အသုံးပြုသူ အရေအတွက်မှာ ၁၀၀ မီလီယံ ရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်ရှိ အခြားသော ဖော်ပြချက်တစ်ခုတွင် ရုရှားရှိ စာပို့သည့် စနစ်ကို အသုံးပြုသူများသည် Viber သို့မဟုတ် Whatsapp ကို အသုံးပြုရသည်ကို အခြားဝန်ဆောင်မှုများထက် ပိုမိုနှစ်သက်သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ရှရှားနိုင်ငံရှိ Viber သည် ကုန်ပစ္စည်းနှင့် ဝန်ဆောင်မှုများကို ဝယ်ယူရာတွင် ပေးချေမှုစနစ်အတွက် အသုံးပြုနိုင်ရန် အစီအစဉ်ရှိသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ဆော့ဖ်ဝဲလ်]] [[Category:လူမှုရေး မီဒီယာ]] fxam6nfnhb4hjjctmkyublsldcn0638 တပ်မတော် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာအကြီးအကဲများ 0 118341 1054895 1054163 2026-09-23T16:25:45Z ~2026-51343-90 148552 /* စစ်လက်ရုံး/ဝန်ထမ်းတပ်ဖွဲ့ ညွှန်ကြားရေးမှူးများ */ 1054895 wikitext text/x-wiki '''[[တပ်မတော်|မြန်မာ့တပ်မတော်]]'''တွင် လက်ရှိတာဝန်ထမ်းဆောင်နေကြသော အရာရှိကြီးများ စာရင်းဆောင်းပါးဖြစ်သည်။ ==ထိပ်တန်းအရာရှိကြီးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] |[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ရဲဝင်းဦး]] |OTS(၇၇) |- |၂ |[[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]၊ [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)]] |[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ကျော်စွာလင်း]] |DSA(၃၅) |- |၃ |[[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)]] |– |– |- |၄ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)]] |[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ထိန်ဝင်း]] <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cw9yrgg7y17t|title=ဗိုလ်ချုပ်ထိန်ဝင်း ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ) ဖြစ်လာ|work=BBC Burmese|access-date=၁၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၁၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ }}</ref> |DSA(၂၉) |- |၅ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] |[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ထွန်းဝင်း]] |DSA(၃၄) |} == စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[အမှတ် (၁) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၁)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[နီလင်းအောင်]] |DSA(၃၇) |- |၂ |[[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၂)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်မင်းလတ် |DSA(၃၇) |- |၃ |[[အမှတ် (၃) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၃)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[သန်းထိုက်]] |DSA(၃၈) |- |၄ |[[အမှတ် (၄) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၄)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်လင်းမောင် |DSA(၃၇) |} == အရာရှိချုပ်များ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[စစ်ရေးချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဇော်ဟိန်း]] |DSA(၃၈) |- |၂ |[[စစ်ထောက်ချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဇော်မျိုးတင်]] |DSA(၃၂) |- |၃ |တပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ပြည့်စုံလင်း |DSA(၄၀) |- |၄ |[[တပ်မတော်စစ်ဆေးရေး အရာရှိချုပ်|တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးမင်းထွန်း |OTC(၂၃) |- |၅ |[[စစ်ရာထူးခန့်ချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထိန်ဝင်း |DSA(၃၈) |- |၆ |[[စစ်ဥပဒေချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးသန့်နိုင် |DSA(၃၂) |- |၇ |[[တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့် စာရင်းစစ်ချုပ် (ကြည်း/ရေ/လေ)|တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့်စာရင်းစစ်ချုပ်(ကြည်း၊ရေ၊လေ)]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ညွန့်ဝင်းဆွေ]] |DSA(၃၆) |- |၈ |[[စစ်ဖက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်|တပ်မ​တော်စစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်ကိုထိုက် |DSA(၃၈) |- |၉ |[[လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့|လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးအရာရှိချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးမင်း |DSA(၃၉) |- |၁၀ |[[ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေး အရာရှိချုပ်ရုံး|ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[မိုးမြင့်ဆွေ]] |အလုပ်သင်ဗိုလ်၊အပတ်စဉ်(၂၃) |- |၁၁ |စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ကြည်း) |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[သန်းထိုက်]] |DSA(၃၈) |- |၁၂ |စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ရေ) |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး သိန်းထူး |DSA(၃၄) |- |၁၃ |စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(လေ) |– |– |- |၁၄ |အရန်အင်အား |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[နိုင်နိုင်ဦး]] |DSA(၃၅) |} == အစိုးရအဖွဲ့ဝင်များ == ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ်အနေဖြင့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးဌာနများ၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးနှင့် ဒုတိယဝန်ကြီးများ၊ တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့များ၏ ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် အခြားအစိုးရဆိုင်ရာ တာဝန်ထမ်းဆောင်နေကြသော တပ်မတော်အရာရှိကြီးများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် - {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းအောင်]] |DSA(၂၉) ယခင် [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] |- |၂ |[[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ကိုကိုဦး]] |DSA(၃၈) ယခင် [[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)|ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ]] |- |၃ |[[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဖုန်းမြတ်]] |OTS(၇၃) ယခင် ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |- |၄ |[[မွန်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] ဝန်ကြီးချုပ် |ဗိုလ်မှူးချုပ် [[အောင်ဝင်းသန်း]] |DSA(၃၀) ယခင် [[ဓညဝတီ ရေတပ်စခန်းဌာနချုပ်|ဓညဝတီရေတပ်စခန်းဌာနချုပ်မှူး]] |- |၅ |အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့်ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီဥက္ကဋ္ဌ |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရာပြည့်]] |DSA(၂၂) ယခင် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်​ထောင်စုဝန်ကြီး |- |၆ |အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့်ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီအတွင်းရေးမှူး |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မင်းနိုင် |OTS(၆၆) ယခင် တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့်စာရင်းစစ်ချုပ်(ကြည်း၊ရေ၊လေ) |- |၇ |ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန [[မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့]] ရဲချုပ် |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးလှိုင် |ယခင် [[အမှတ် (၄) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၄)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |- |၈ |ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး |ဗိုလ်ချုပ် အောင်မျိုးသန့် |DSA(၃၀) ယခင် ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် |- |၉ |ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး |ဗိုလ်ချုပ် မင်းသူ |DSA(၃၇) ယခင် ဒုတိယတပ်မတော်စစ်ဖက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ် |- |၁၀ |နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်စွာဦး |တေဇ(၂၂) ယခင် အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး |} == တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် ​ကြည်သိုက် |DSA(၃၉) |- |၂ |[[မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ်‌ အောင်ဇော်ထွေး |တေဇ(၂၄) |- |၃ |[[အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် အေးမင်းဦး |OTS(၉၄) |- |၄ |[[အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်နိုင်ဦး |DSA(၄၁) |- |၅ |[[အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ထွန်းအောင် |ခေတ္တတိုင်းမှူး |- |၆ |[[တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် စိုးမြတ်ထွဋ် |DSA(၄၀) |- |၇ |[[အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် သူရ ဇော်လွင်စိုး |DSA(၄၂) |- |၈ |[[ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်ကျော်ဟန် |DSA(၄၁) |- |၉ |[[ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် တင်မင်းလတ် |DSA(၄၁) |- |၁၀ |[[အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |‌‌ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ကျော်ခိုင် |– |- |၁၁ |[[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ‌ကျော်ဇော |DSA(၄၃) |- |၁၂ |[[အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်သူရ |DSA(၃၉) |- |၁၃ |[[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ‌အောင်ဌေး |OTS(၈၁) |- |၁၄ |[[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |‌‌ဗိုလ်ချုပ် စိုးကျော်ထက် |DSA(၄၁) |} == စစ်လက်ရုံး/ဝန်ထမ်းတပ်ဖွဲ့ ညွှန်ကြားရေးမှူးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[အမြောက်တပ်ဖွဲ့ ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ထင်ကျော်စိုး |DSA(၃၃) |- |၂ |စစ်အင်ဂျင်နီယာညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝင်းမင်း |အရာရှိငယ်(၄၃) |- |၃ |ဆက်သွယ်ရေးညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် ဆွေသူရ |DSA(၃၉) |- |၄ |သံချပ်ကာယန္တယားညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် ထူးမြတ်တိုး |DSA(၃၄) |- |၅ |ဒုံးတပ်ဖွဲ့ညွှန်ကြား​ရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် နိုင်ဝင်းဆွေ |OTS(၉၄) |- |၆ | [[ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးနှင့် စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး|ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးနှင့်စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ရဲရင့်အောင်<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/81173|title=(၈၁) နှစ်မြောက်တပ်မတော်နေ့ ဂုဏ်ပြုဇာတ်လမ်းတွင် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည့် အနုပညာရှင်များနှင့် ဂုဏ်ပြုစစ်ချီသီချင်း၊ စစ်သည်တေးသီချင်း၊ ကဗျာနှင့် ဝတ္ထုစာမူဆုရရှိသူ စာပေပညာရှင်များအား ဂုဏ်ပြုဆုနှင့် ဂုဏ်ပြုမှတ်တမ်းလွှာများပေးအပ်ချီးမြှင့်|work=MOI Myanmar|access-date=၂၇ မတ် ၂၀၂၆|date=၂၆ မတ် ၂၀၂၆}}</ref> |DSA(၃၇) |- |၇ |ပြည်သူ့စစ်နှင့်နယ်ခြားစောင့်တပ်များညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်မှူးချုပ် မျိုးမင်း |DSA(၃၈) |- |၈ |[[လျှပ်စစ်နှင့်စက်မှု အင်ဂျင်နီယာ ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|လျှပ်စစ်နှင့် စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ]] ညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် နေမျိုးဦး |အရာရှိငယ်(၄၂) |- |၉ |[[ဆေးဝန်ထမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|ဆေးဝန်ထမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ဇော်မျိုးဟန် |– |- |၁၀ | [[တပ်မတော်မှတ်တမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|တပ်မတော်မှတ်တမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ရဲကျော်သူ |OTC(၂၀) |- |၁၁ | [[တပ်အင်အားဖြည့်တင်းရေး ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|အင်အားဖြည့်တင်းရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်ကျော်ဦး |OTC(၂၁) |- |၁၂ |တပ်မတော်စစ်သမိုင်းပြတိုက်နှင့်မော်ကွန်းတိုက်ညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် စိုးသူအောင် |DSA(၄၀) |- |၁၃ |[[လုံခြုံရေးနှင့်ဆိုင်သော ပုံနှိပ်လုပ်ငန်း ညွှန်ကြားရေးမှူး|လုံခြုံရေးနှင့်ဆိုင်သောပုံနှိပ်လုပ်ငန်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ဝင်းဇော် |DSA(၃၄) |- |၁၄ |[[ပြန်လည်နေရာချထားရေး ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|ပြန်လည်နေရာချထားရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် လှမိုး |OTC(၁၅) |- |၁၅ |ပစ္စည်းဝယ်ယူရေးညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ကျော်ဝင်း |DSA(၃၇) |- |၁၆ | [[ထောက်ပံ့နှင့် ပို့ဆောင်ရေးတပ်ဖွဲ့|ထောက်ပံ့နှင့် ပို့ဆောင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ရဲထွဋ် |DSA(၃၂) |- |၁၇ |အထူးဆောက်လုပ်ရေးညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် ခင်မောင်အေး |– |- |၁၈ |[[စစ်လက်နက်ပစ္စည်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|စစ်လက်နက်ပစ္စည်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝင်းသူ |DSA(၃၅) |} == အခြားတပ်မတော်အရာရှိကြီးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |တွဲဖက်စစ်ရေးချုပ်(၁) |ဗိုလ်ချုပ် ရဲရင့်ဝင်း |DSA(၃၆) |- |၂ |တွဲဖက်စစ်ရေးချုပ်(၂) |ဗိုလ်ချုပ် ထွန်းမြတ်ရွှေ |OTC(၂၁) |- |၃ |တွဲဖက်စစ်ထောက်ချုပ်(၁) |ဗိုလ်ချုပ် ဇော်လွင်ဦး |OTS(၇၅) |- |၄ |တွဲဖက်စစ်ထောက်ချုပ်(၂) |ဗိုလ်ချုပ် အောင်စိုးမိုး |DSA(၃၇) |- |၅ |ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် (စစ်မဟာဗျူဟာ) |ဗိုလ်မှူးချုပ် စိုးညွန့် |DSA(၃၆) |- |၆ |ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် (လေ့ကျင့်ရေး) |ဗိုလ်ချုပ်ဝင်းဗိုလ် |OTS(၉၄) |- |၇ |ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် (ပူးပေါင်း) |ဗိုလ်ချုပ် စန်းယုနိုင် |DSA(၃၄) |- |၈ |ဒုတိယစစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် မင်းသူ |DSA(၃၇) |- |၉ |ဒုတိယလေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် နေမျိုးဦး |DSA(၃၄) |- |၁၀ |ဒုတိယကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် မျိုးအောင် |OTS(၇၃) |- |၁၁ |ဒုတိယကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ် |– |– |- |၁၂ |စခန်းမှူး (ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(ကြည်း)၊ စခန်းရုံး) |ဗိုလ်ချုပ် သိန်းဇော် |– |- |၁၃ |[[တပ်ထိန်းချုပ်ရုံး|တပ်ထိန်းချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် သက်ထွန်းဦး |DSA(၃၃) |- |၁၄ |ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (ငွေစာရင်းရုံး၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန) |– |– |} == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော်၏ စစ်ဘက်ရာထူးတာဝန်ခန့်အပ်မှုများ|*]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] {{တပ်မတော်}} qdaivj0v6mo0wd8hiryjjvwfdm4r6da ကိုဗစ် ၁၉ 0 130044 1054928 1053391 2026-09-23T22:09:34Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1054928 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition (new) | name = Coronavirus disease 2019<br>(COVID-19) | synonyms = *2019-nCoV လတ်တလော အသက်ရှုလမ်းကြောင်းရောဂါ *Novel coronavirus pneumonia<ref name="NHC2020Name">{{Cite web|url=http://www.nhc.gov.cn/yzygj/s7653p/202002/18c1bb43965a4492907957875de02ae7.shtml|title=国家卫生健康委关于新型冠状病毒肺炎暂命名事宜的通知|date=7 February 2020|website=|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20200228040516/http://www.nhc.gov.cn/yzygj/s7653p/202002/18c1bb43965a4492907957875de02ae7.shtml|archive-date=28 February 2020|access-date=9 February 2020|accessdate=29 February 2020|archivedate=16 February 2020|archiveurl=https://archive.today/20200216044414/http://www.nhc.gov.cn/yzygj/s7653p/202002/18c1bb43965a4492907957875de02ae7.shtml}}</ref> *ဝူဟန် အဆုတ်ရောင်ရောဂါ<ref>{{Cite web |url=https://www.vox.com/2020/1/9/21058069/wuhan-pneumonia-outbreak |title=Wuhan pneumonia outbreak: What we know and don't know |last=Belluz |first=Julia |date=20 January 2020 |website=Vox |url-status=live |access-date=27 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200113173510/https://www.vox.com/2020/1/9/21058069/wuhan-pneumonia-outbreak |archive-date=13 January 2020 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.scmp.com/news/hong-kong/health-environment/article/3046634/wuhan-pneumonia-hong-kong-widens-net-suspected |title=Wuhan pneumonia: Hong Kong widens net for suspected cases but medical workers fear already overstretched hospitals will suffer |last=Cheung |first=Elizabeth |date=17 January 2020 |website=South China Morning Post |access-date=2020-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200121085124/https://www.scmp.com/news/hong-kong/health-environment/article/3046634/wuhan-pneumonia-hong-kong-widens-net-suspected |archive-date=21 January 2020 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Chan |first=Jasper Fuk-Woo |last2=Yuan |first2=Shuofeng |last3=Kok |first3=Kin-Hang |last4=To |first4=Kelvin Kai-Wang |last5=Chu |first5=Hin |last6=Yang |first6=Jin |last7=Xing |first7=Fanfan |last8=Liu |first8=Jieling |last9=Yip |first9=Cyril Chik-Yan |last10=Poon |first10=Rosana Wing-Shan |last11=Tsoi |first11=Hoi-Wah |last12=Lo |first12=Simon Kam-Fai |last13=Chan |first13=Kwok-Hung |last14=Poon |first14=Vincent Kwok-Man |last15=Chan |first15=Wan-Mui |last16=Ip |first16=Jonathan Daniel |last17=Cai |first17=Jian-Piao |last18=Cheng |first18=Vincent Chi-Chung |last19=Chen |first19=Honglin |last20=Hui |first20=Christopher Kim-Ming |last21=Yuen |first21=Kwok-Yung |displayauthors=6 |date=2020-02-15 |title=A familial cluster of pneumonia associated with the 2019 novel coronavirus indicating person-to-person transmission: a study of a family cluster |url=https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(20)30154-9/abstract |journal=The Lancet |language=English |publication-date=24 January 2020 |volume=395 |issue=10223 |pages=514–523 |doi=10.1016/S0140-6736(20)30154-9 |issn=0140-6736 |pmid=31986261}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.straitstimes.com/asia/east-asia/wuhan-designates-hospitals-for-viral-pneumonia-treatment-as-cases-rise |title=Wuhan designates hospitals for viral pneumonia treatment as cases rise |date=21 January 2020 |website=The Straits Times |url-status=live |access-date=27 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200121174412/https://www.straitstimes.com/asia/east-asia/wuhan-designates-hospitals-for-viral-pneumonia-treatment-as-cases-rise |archive-date=21 January 2020 }}</ref> | image = Symptoms of coronavirus disease 2019 (cropped).png | width = | alt = | caption = ရောဂါလက္ခဏာများ | pronounce = {{IPAc-en|k|ə|'|r|oʊ|n|ə|v|aɪ|r|ə|s|_|d|ɪ|z|i:|z}} | specialty = [[:en:Acute respiratory infection|လတ်တလော အသက်ရှုလမ်းကြောင်း ကူးစက်ရောဂါ]] <ref>အသေးစိတ်အတွက် [[လတ်တလော ပြင်းထန် အသက်ရှုလမ်းကြောင်းရောဂါလက္ခဏာ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ် ၂|SARS-CoV-2]] ကို ကြည့်ပါ။</ref> | symptoms = ဖျားခြင်း၊ ချောင်းဆိုးခြင်း၊ အသက်ရှုခက်ခဲခြင်း၊ အနံ့အသက်ပျောက်ခြင်း၊ အရသာခံစား၍မရခြင်း၊ <ref name="CDC2020Sym"/> | complications = အဆုတ်ရောင်ခြင်း [[ARDS]]၊ ကျောက်ကပ်ပျက်စီးခြင်း | onset = | duration = | types = | causes = [[လတ်တလော ပြင်းထန် အသက်ရှုလမ်းကြောင်းရောဂါလက္ခဏာ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ် ၂|SARS-CoV-2]] | risks = | diagnosis = PCR testing, medical imaging | differential = | prevention = | treatment = ရောဂါလက္ခဏာပေါ်မူတည်၍ ကုသခြင်း | medication = | prognosis = | frequency = | deaths = }} '''ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ်ရောဂါ ၂၀၁၉''' ('''COVID-19''') သည် [[ပြင်းထန်အသက်ရှုလမ်းကြောင်းရောဂါ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ် ၂]] ကြောင့် ဖြစ်ပွားသော<ref>{{Cite web |url=https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/technical-guidance/naming-the-coronavirus-disease-(covid-2019)-and-the-virus-that-causes-it |title=Naming the coronavirus disease (COVID-19) and the virus that causes it |website=www.who.int |publisher=World Health Organization |language=en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200228035651/https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/technical-guidance/naming-the-coronavirus-disease-(covid-2019)-and-the-virus-that-causes-it |archive-date=2020-02-28 |access-date=2020-02-28}}</ref> [[ကူးစက်ရောဂါ]]ဖြစ်သည်။<ref>{{cite report|url=https://www.who.int/docs/default-source/coronaviruse/situation-reports/20200211-sitrep-22-ncov.pdf|title=Novel Coronavirus (2019-nCoV): situation report, 22 | |date=February 11, 2020|publisher=[[World Health Organization]]|issue=|doi=|volume=|pmid=|access-date=|vauthors=((World Health Organization))|year=}}</ref><ref name="Gorbalenya-bioRxiv">{{Cite journal |last=Gorbalenya |first=Alexander E. |date=2020-02-11 |title=Severe acute respiratory syndrome-related coronavirus – The species and its viruses, a statement of the Coronavirus Study Group |url=https://www.biorxiv.org/content/10.1101/2020.02.07.937862v1 |url-status=live |journal=bioRxiv |language=en |pages=2020.02.07.937862 |doi=10.1101/2020.02.07.937862 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200211175138/https://www.biorxiv.org/content/10.1101/2020.02.07.937862v1 |archive-date=11 February 2020 |access-date=11 February 2020 |name-list-format=vanc}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-china-51466362|title=Coronavirus disease named Covid-19|date=2020-02-11|work=[[BBC News]]|access-date=2020-02-11|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20200211162411/https://www.bbc.com/news/world-asia-china-51466362|archive-date=11 February 2020|url-status=live}}</ref> [[ဆားစ် ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ်|SARS ဗိုင်းရပ်စ်]]နှင့် နီးကပ်စွာ ဆက်နွယ်သော ဗိုင်းရပ်စ် ဖြစ်သည်။ ရောဂါသည် [[၂၀၁၉-၂၀ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ် ဖြစ်ပွားမှု]]၏ အကြောင်းရင်းဖြစ်သည်။<ref name="Hui14Jan2020">{{vcite journal|authors=Hui DS, I Azhar E, Madani TA, Ntoumi F, Kock R, Dar O, Ippolito G, Mchugh TD, Memish ZA, Drosten C, Zumla A, Petersen E|title=The continuing 2019-nCoV epidemic threat of novel coronaviruses to global health – The latest 2019 novel coronavirus outbreak in Wuhan, China|journal=Int J Infect Dis|year=2020 Jan 14|volume=91|issue=|pages=264–266|pmid=31953166|doi=10.1016/j.ijid.2020.01.009}}{{open access}}</ref><ref name="WHO-q-a">{{Cite web |url=https://www.who.int/news-room/q-a-detail/q-a-coronaviruses |title=Q&A on coronaviruses |website=[[World Health Organization]] (WHO) |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200120174649/https://www.who.int/news-room/q-a-detail/q-a-coronaviruses |archive-date=20 January 2020 |access-date=27 January 2020}}</ref> ၎င်းသည် [[ချောင်းဆိုးခြင်း]]သို့မဟုတ် နှာချေခြင်းတို့တွင် လေကြောင်းမှ ထွက်သောအသက်ရှုလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ အစက်များမှတစ်ဆင့် လူတစ်ဦးမှ တစ်ဦးသို့ ကူးစက်စေသည်။<ref name=WHO2020QA>{{Cite web|url=https://www.who.int/news-room/q-a-detail/q-a-coronaviruses|title=Q&A on coronaviruses|website=[[World Health Organization]] (WHO)|date=11 February 2020|access-date=24 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200120174649/https://www.who.int/news-room/q-a-detail/q-a-coronaviruses|archive-date=20 January 2020|url-status=live}}</ref><!-- Quote = The main way the disease spreads is through respiratory droplets expelled by someone who is coughing. --><ref>{{cite web |title=Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) |url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/about/transmission.html?CDC_AA_refVal=https%3A%2F%2Fwww.cdc.gov%2Fcoronavirus%2Fabout%2Ftransmission.html |website=Centers for Disease Control and Prevention |access-date=24 February 2020 |language=en-us |date=11 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223224330/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/about/transmission.html?CDC_AA_refVal=https%3A%2F%2Fwww.cdc.gov%2Fcoronavirus%2Fabout%2Ftransmission.html |archive-date=23 February 2020 |url-status=live }}</ref> ထိတွေ့မှုမှ ရောဂါလက္ခဏာများ စတင်ချိန်အထိ ယေဘုယျအားဖြင့် ၂ ရက်မှ ၁၄ ရက်အကြား ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/about/symptoms.html|title=Symptoms of Novel Coronavirus (2019-nCoV) {{!}} CDC|date=2020-02-10|website=www.cdc.gov|language=en-us|access-date=2020-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200130202038/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/about/symptoms.html|archive-date=30 January 2020|url-status=live}}</ref><ref name="LaiShih2020">{{cite journal | vauthors = Lai CC, Shih TP, Ko WC, Tang HJ, Hsueh PR | title = Severe acute respiratory syndrome coronavirus 2 (SARS-CoV-2) and coronavirus disease-2019 (COVID-19): The epidemic and the challenges | journal = International Journal of Antimicrobial Agents | pages = 105924 | date = February 2020 | pmid = 32081636 | doi = 10.1016/j.ijantimicag.2020.105924 }}</ref> လက်ဆေးခြင်း၊ ချောင်းဆိုးနေသော သူများနှင့် ‌ဝေးဝေးနေခြင်း၊ အခြားသူများ၏ မျက်နှာနှင့်ထိတွေ့ခြင်း‌မှ ရှောင်ကျဉ်ခြင်းများဖြင့် ရောဂါကူးစက်ခြင်းကို ကာကွယ်ရန်အကြံပြုထားသည်။<ref name="Advice for public">{{Cite web|url=https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/advice-for-public|title=Advice for public|website=www.who.int|language=en|access-date=2020-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20200126025750/https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/advice-for-public|archive-date=26 January 2020|url-status=live}}</ref> ချောင်းဆိုးသောအခါ မိမိ၏နှာခေါင်းနှင့်ပါးစပ်ကို တံတောင်ဆစ်ကွေးဖြင့်ဖုံး၍ ချောင်းဆိုးရန်လည်း အကြံပြုထားသည်။<ref name="Advice for public"/> လူတို့သည် ရောဂါလက္ခဏာ အနည်းအကျဉ်း သို့မဟုတ် အဖျားတက်ခြင်း၊ ချောင်းဆိုးခြင်းနှင့် အသက်ရှူကျပ်ခြင်းများ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။<ref name="CDC2020Sym" /><ref name=":2" /><ref name="Hessen27Jan2020" /> ရောဂါဖြစ်ပွားမှုများသည် နျူမိုးနီးယား အဆုတ်ရောင် ရောဂါ နှင့် ကိုယ်တွင်းကလီစာများ ပျက်ယွင်းမှုကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။<ref name="Hui14Jan2020" /><ref name="WHO-q-a" /> ‌ယင်းဗိုင်ရပ်အား တိကျသော ဗိုင်းရပ်စ်ကုသမှု၊ ရောဂါလက္ခဏာအား ကုသရန်အစီစဉ်များ၊ အထောက်အကူပြုစောင့်ရှောက်မှုနှင့်စမ်းသပ်မှုဆိုင်ရာစီမံချက်များပါဝင်သော ကာကွယ်ဆေးများမရှိပါ။<ref name="cdc21Jan20202">{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/about/prevention-treatment.html|title=Coronavirus Disease 2019 (COVID-19)|date=15 February 2020|publisher=[[Centers for Disease Control and Prevention]] (CDC)|access-date=20 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200226145347/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/about/prevention-treatment.html|archive-date=26 February 2020|url-status=live}}</ref> ရောဂါဖြစ်ပွားမှုကြောင့် သေဆုံးမှုနှုန်းသည် ၁% မှ ၃% ကြားရှိသည်။<ref name="worldometers.info">{{Cite web|url=https://www.worldometers.info/coronavirus/coronavirus-death-rate/#ref-6|title=Wuhan Coronavirus Death Rate - Worldometer|website=www.worldometers.info|language=en|access-date=2020-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20200131223143/https://www.worldometers.info/coronavirus/coronavirus-death-rate/#ref-6|archive-date=31 January 2020|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.imperial.ac.uk/media/imperial-college/medicine/sph/ide/gida-fellowships/Imperial-College-2019-nCoV-severity-10-02-2020.pdf|title=Report 4: Severity of 2019-novel coronavirus (nCoV)|access-date=10 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200210105717/https://www.imperial.ac.uk/media/imperial-college/medicine/sph/ide/gida-fellowships/Imperial-College-2019-nCoV-severity-10-02-2020.pdf|archive-date=10 February 2020|url-status=live|accessdate=29 February 2020|archivedate=10 February 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200210105717/https://www.imperial.ac.uk/media/imperial-college/medicine/sph/ide/gida-fellowships/Imperial-College-2019-nCoV-severity-10-02-2020.pdf}}</ref> [[ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့]] (WHO) နှင့် အမေရိကန်နိုင်ငံ ရောဂါ ထိန်းချုပ်ရေးနှင့် ကာကွယ်ရေး ဌာနချုပ် ([[:en:Centers for Disease Control and Prevention|CDC]]) က ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးသယ်ဆောင်နေသည်ဟု သံသယရှိသူများကို ခွဲစိတ်ခန်းသုံးမျက်နှာဖုံးကို အသုံးပြုရန်နှင့် ကိုယ်တိုင် ဆေးခန်းသို့ တိုက်ရိုက်သွားပြီး ဆေးကုသမှုခံယူခြင်းထက် ဆရာဝန်အား အိမ်ခေါ်၍ကုသရန် အကြံပေးသည်။ သံသယဖြစ်ဖွယ် ရောဂါကူးစက်ခံထားရသူတစ်ဦးအား ပြုစုစောင့်ရှောက်သူများအတွက် မျက်နှာဖုံးများအသုံးပြုရန်ကိုလည်း အကြံပြုသည်။ အများပြည်သူအတွက် မျက်နှာဖုံးအသုံးပြုခြင်းအတွက်ကိုမူ အကြံမပေးချေ။<ref>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/about/steps-when-sick.html|title=2019 Novel Coronavirus (2019-nCoV)|last=CDC|date=2020-02-11|website=Centers for Disease Control and Prevention|language=en-us|access-date=2020-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20200214153016/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/about/steps-when-sick.html|archive-date=14 February 2020|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/advice-for-public|title=Advice for public|website=www.who.int|language=en|access-date=2020-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20200126025750/https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/advice-for-public|archive-date=26 January 2020|url-status=live}}</ref> ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ WHO မှ ၂၀၁၉-၂၀ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ် ဖြစ်ပွားမှုကို ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးအရေးပေါ်အခြေအနေ (PHEIC) အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.who.int/news-room/detail/30-01-2020-statement-on-the-second-meeting-of-the-international-health-regulations-(2005)-emergency-committee-regarding-the-outbreak-of-novel-coronavirus-(2019-ncov)|title=Statement on the second meeting of the International Health Regulations (2005) Emergency Committee regarding the outbreak of novel coronavirus (2019-nCoV)|website=www.who.int|language=en|access-date=2020-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200131005904/https://www.who.int/news-room/detail/30-01-2020-statement-on-the-second-meeting-of-the-international-health-regulations-(2005)-emergency-committee-regarding-the-outbreak-of-novel-coronavirus-(2019-ncov)|archive-date=31 January 2020|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web | vauthors = Mahtani S, Berger M, O'Grady S, Iati M | url = http://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/coronavirus-china-live-updates/2020/02/05/114ced8a-479c-11ea-bc78-8a18f7afcee7_story.html | title = Hundreds of evacuees to be held on bases in California; Hong Kong and Taiwan restrict travel from mainland China | work = The Washington Post | date = 6 February 2020 | access-date = 11 February 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200207134650/https://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/coronavirus-china-live-updates/2020/02/05/114ced8a-479c-11ea-bc78-8a18f7afcee7_story.html | archive-date = 7 February 2020 | url-status = live }}</ref> ဖေဖော်ဝါရီ ၂၅ ရက်တွင် တရုတ်၊ ဟောင်ကောင်၊ အီရန်၊ အီတလီ၊ ဂျပန်၊ စင်ကာပူနှင့်တောင်ကိုရီးယားတို့သည် ရောဂါကူးစက်မှု ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေသော ဒေသများ ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.ecdc.europa.eu/en/areas-presumed-ongoing-community-transmission-2019-ncov|title=Areas with presumed ongoing community transmission of 2019-nCoV|website=European Centre for Disease Prevention and Control |access-date=2020-02-28|archive-url= https://web.archive.org/web/20200219092151/https://www.ecdc.europa.eu/en/areas-presumed-ongoing-community-transmission-2019-ncov |archive-date=28 February 2020 |url-status=live}}</ref> ==ရောဂါလက္ခဏာများ== ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးကူးစက်ခံထားရသူများသည် ရောဂါလက္ခဏာမပြနိုင် သို့မဟုတ် ဖျားနာခြင်း၊ ဖျားခြင်း၊ ချောင်းဆိုးခြင်း၊ အရေးပေါ်ရောဂါလက္ခဏာများတွင် အသက်ရှူရခက်ခဲခြင်း၊ အမြဲတမ်းရင်ဘတ်နာခြင်းသို့မဟုတ်ဖိအား၊ ရှုပ်ထွေးခြင်း၊ နိုးထခြင်းနှင့်မျက်လုံးပြာပြာတို့ပါ ၀ င်သည်။ ဤရောဂါလက္ခဏာများရှိပါက ချက်ချင်းဆေးကုသမှုခံယူရန် အကြံပြုသည်။ အများအားဖြင့်တော့ အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ရောဂါလက္ခဏာများဖြစ်သည့် နှာချေခြင်း၊ နှာရည်ယိုခြင်း၊ လည်ချောင်းနာခြင်းများ ဖြစ်တတ်သည်။ အော့အန်ခြင်းနှင့် ၀ မ်းလျှောခြင်းကဲ့သို့သောရောဂါလက္ခဏာများကို ရာခိုင်နှုန်းအမျိုးမျိုးဖြင့် တွေ့ရှိရသည်။ တရုတ်နိုင်ငံရှိအချို့သောကိစ္စရပ်များသည် အစပိုင်းတွင် ရင်ဘတ်တင်းခြင်းနှင့် တုန်ခါခြင်းတို့သာဖြစ်သည်။ Anosmia (အနံ့ဆိုးပျောက်ဆုံးခြင်း) နှင့် dysgeusia (အရသာ၏အဓိပ္ပာယ်ကိုပုံပျက်ခြင်း) သည်အထူးသဖြင့် အခြားလက္ခဏာများမရှိသော ရောဂါလက္ခဏာများကို ဖော်ပြသည်။ အချို့တို့၌ ရောဂါသည် အဆုတ်ရောင်ရောဂါ၊ အင်္ဂါစုံများစွာ ရှုံးနိမ့်မှုနှင့် သေခြင်းသို့ ရောက်ရှိလိမ့်မည်။ ကူးစက်ရောဂါများတွင် ဖြစ်လေ့ဖြစ်ထရှိသည့်အတိုင်း လူတစ်ဦးသည် ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးကူးစက်ခံရသည့် အချိန်မှစ၍ ပေါက်ဖွားသည့်ကာလဟု လူသိများသည့်လက္ခဏာများ ပေါ်ပေါက်လာသည့် အချိန်မှစ၍ နောက်ကျနိုင်သည်။ COVID-19 အတွက်ပေါက်ဖွားသည့်ကာလသည်ပုံမှန်အားဖြင့် ငါးရက်မှ ခြောက်ရက်အထိရှိသော်လည်း ၂ ရက်မှ ၁၄ ရက်အထိရှိနိုင်သည်။ ရောဂါလက္ခဏာများ ဖြစ်ပေါ်သောလူများ၏ ၉၇.၅% သည်ရောဂါကူးစက်ခံရပြီး ၁၁.၅ ရက်အတွင်းတို့ ဖြစ်သည်။ ==အကြောင်းများ== ရောဂါဗိုင်းရပ်သည် ပြင်းထန်အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာရောဂါ coronavirus 2 (SARS-CoV-2) ကြောင့်ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ယခင်က ၂၀၁၉ နိုဗယ်လ် ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ် (2019-nCoV) အဖြစ် ရည်ညွှန်းကိုးကားထားသည်။ ၎င်းသည်ချောင်းဆိုးခြင်းနှင့် နှာချေခြင်းမှ အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ မျက်ရည်စက်များမှ တစ်ဆင့်လူအများအကြား ကူးစက်ပျံ့နှံ့သည်။ ဗိုင်းရပ်စ်ပျက်စီးမှုနှုန်းကို စုံစမ်းစစ်ဆေးသည့် လေ့လာချက်တွင် ကြေးနီပေါ်တွင် ၄ နာရီ၊ ကတ်ထူပြားတွင် ၂၄ နာရီ၊ သံမဏိတွင် ၇၂ နာရီနှင့်ပလပ်စတစ်ဖြင့် ၇၂ နာရီကြာပြီးနောက် ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးမတွေ့ရှိနိုင်ပါ။ သို့သော်ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုနှုန်းသည် ၁၀၀% သို့မရောက်ရှိနိူင်ပါ။ မျက်နှာပြင်အမျိုးအစားနှင့်မတူပါ (ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုပမာဏသည် aerosols အတွက်လေထု၏တစ်လီတာလျှင် ၃.၃၃ × ၁၀၀.၅ TCID50၊ ပလပ်စတစ်၊ သံမဏိနှင့်ကတ်ထူပြားအတွက်အလယ်အလတ်မီလီတာ ၁၀၀.၅ TCID50 နှင့်တစ်မီလီတာလျှင် ၁၀၁.၅ TCID50) ကြေးနီများအတွက်အလတ်စား) ။ Bayesian regression model နှင့်ပျက်စီးယိုယွင်းမှုနှုန်း၏ခန့်မှန်းချက်အရဗိုင်းရပ်စ်များသည်ကြေးနီပေါ်တွင် ၁၈ နာရီ၊ ကတ်ထူပြားပေါ်တွင် ၅၅ နာရီ၊ သံမဏိပေါ်တွင် ၉၀ နာရီနှင့်ပလပ်စတစ်အပေါ် ၁၀၀ နာရီအထိဆက်လက်တည်ရှိနိုင်သည်ဟုအကြံပြုထားသည်။ စမ်းသပ်မှုကာလ (၃ နာရီ) တွင် Aerosols တွင်ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးဆက်လက်ရှင်သန်နိုင်ခဲ့သည်။ ဗိုင်းရပ်စ်ကိုလည်းမစင်များတွင်တွေ့ရပြီး မစင်မှတစ်ဆင့်ကူးစက်ခြင်းကို သုတေသနပြုနေသည်။ အဆုတ်များသည် COVID-19 အများဆုံးထိခိုက်သောအင်္ဂါများဖြစ်သောကြောင့် ဗိုင်းရပ်စ်သည် ACE2 အင်ဇိုင်းမှတစ်ဆင့် အိမ်ရှင်ဆဲလ်များကို ၀ င်ရောက်နိုင်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ အဆုတ်၏အမျိုးအစား II ကို alveolar ဆဲလ်တွေထဲမှာအပေါများဆုံးဖြစ်သည်။ အဆိုပါဗိုင်းရပ်စ်သည် ACE2 ကို ဆက်သွယ်၍ အိမ်ရှင်ဆဲလ်ထဲသို့ဝင်ရောက်ရန်“ spike” (peplomer) ဟုခေါ်သောအထူးမျက်နှာပြင် glycoprotein ကိုအသုံးပြုသည်။ တစ်ရှူးတစ်ခုစီရှိ ACE2 ၏သိပ်သည်းဆမှာထိုတစ်ရှူးရှိရောဂါ၏ပြင်းထန်မှုနှင့်ဆက်စပ်နေပြီးအချို့က ACE2 လှုပ်ရှားမှုလျော့ကျခြင်းသည်အကာအကွယ်ဖြစ်နိုင်သည်ဟုဆိုကြသည်။ အခြားရှုထောင့်တစ်ခုမှာ angiotensin II receptor blocker ဆေးများ အသုံးပြု၍ ACE2 တိုးမြှင့်ခြင်းသည်အကာအကွယ်ဖြစ်နိုင်ပြီးထိုယူဆချက်များကိုစစ်ဆေးရန်လိုအပ်သည်။ alveolar ရောဂါတိုးတက်လာသည်နှင့်အမျှ အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ကျရှုံးမှုဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ပြီး သေဆုံးခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ACE2 ကိုအစာအိမ်၏ glandular ဆဲလ်များ၌များစွာဖော်ပြထားသောကြောင့်၎င်းဗိုင်းရပ်စ်သည်အစာအိမ်နှင့်အူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာအင်္ဂါများကိုပါသက်ရောက်စေသည်။ ACE2 ကိုအစာအိမ်၊ အူသိမ်နှင့်အူလမ်းကြောင်းရှိ အပေါ်ယံမျက်နှာပြင်၏ ဂလင်းဆဲလ်များနှင့် အတွင်းဆုံးမျက်နှာပြင်ဆဲလ်များ၌ ACE2 ကိုအလွယ်တကူထုတ်ဖော်ပြသထားခြင်းကြောင့် ၎င်းဗိုင်းရပ်စ်သည် အစာအိမ်နှင့် အူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာအင်္ဂါများနှင့် အူလမ်းကြောင်း၏ enterocytes ကိုလည်း ထိခိုက်သည်။ ဗိုင်းရပ်စ်ကိုဆေးရုံတင်ထားရသူ ၅၃% ၏ အစအနများတွင်တွေ့ရှိခဲ့ရပြီး၊ ကူးစက်မှုနောက်ပိုင်းအဆင့်များ၌ ပါးစပ်ဖျားရောဂါလက္ခဏာများထက် ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးကူးစက်မှုကို ပိုမိုတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ၁ ရက်မှ ၁၂ ရက်အတွင်းမစင်များ၌တွေ့ရှိရပြီး ၁၇% သောလူနာများသည်အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာနမူနာများ၌မရှိတော့သည့်နောက်မှထိုဗိုင်းရပ်စ်ပိုးကိုဆက်လက်တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဗိုင်းရပ်စ်အစာအိမ်နှင့်အူလမ်းကြောင်းကူးစက်မှုနှင့်ဖြစ်နိုင်ချေရှိသော fecal-oral transmission သည်ဗိုင်းရပ်စ်ပြီးနောက်တွင်ပင်ကြာရှည်နိုင်ကြောင်းညွှန်ပြ အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာလမ်းကြောင်းအတွက်ရှင်းလင်းရေး။ ဗိုင်းရပ်စ်ပြန်ပေါ်လာခြင်းကိုလည်းစအိုဖြင့်ထိုးခြင်းဖြင့်ရောဂါ၏အစောပိုင်းအဆင့်များ၌ ချောင်းဆိုးခြင်းမှနောက်ပိုင်းကာလများတွင် ဝမ်းလျှောခြင်းအဖြစ်ပြောင်းလဲခြင်းကိုတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ကူးစက်ခံရသော ကူးစက်ရောဂါမှတဆင့် ၎င်းဗိုင်းရပ်စ်သည် သဘာဝအလျောက် တိရစ္ဆာန်မှတဆင့် ကူးစက်လာသည်ဟုယူဆရသည်။ မူလအစကိုမသိရသေးသော်လည်း ၂၀၁၉ ခုနှစ်ဒီဇင်ဘာလတွင်ရောဂါကူးစက်မှုကိုလူမှလူသို့ကူးစက်ခြင်းမှလုံးဝကူးစက်သွားသည်။ အစောဆုံးရောဂါကူးစက်မှုကို ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၇ ရက်၊ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၊ ဝူဟန်မြို့တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ==ရောဂါကုသခြင်း== [[File:DonningCDC2020.jpg|thumb|တစ်ကိုယ်ရေကာကွယ်ရေး အသုံးအဆောင် ဝတ်ဆင်ခြင်း အဆင့်(၄)ဆင့်။<ref>{{cite web |title=Sequence for Putting On Personal Protective Equipment (PPE) |url=https://www.cdc.gov/hai/pdfs/ppe/PPE-Sequence.pdf |website=CDC |access-date=8 March 2020 }}</ref>]] လူနာများကို အရည် နှင့် အောက်ဆီဂျင်ဓာတ် ဖြည့်တင်းခြင်း နှင့် အခြားထိခိုက်ခံရသော အင်္ဂါများကို ထောက်ပံ့ခြင်းဖြင့် ကုသသည်။ <ref name="NatureDale Fisher & David Heymann">{{cite journal | vauthors=Fisher D, Heymann D |title = Q&A: The novel coronavirus outbreak causing COVID-19 |journal=BMC Medicine |volume=18 |issue=1 |page=57 |doi=10.1186/s12916-020-01533-w |doi-access=free |pmid=32106852 |pmc=7047369 | date=February 2020 }}</ref><ref name="KuiFang2020">{{cite journal | vauthors = Kui L, Fang YY, Deng Y, Liu W, Wang MF, Ma JP, Xiao W, Wang YN, Zhong MH, Li CH, Li GC, Liu HG | display-authors = 6 | title = Clinical characteristics of novel coronavirus cases in tertiary hospitals in Hubei Province | journal = Chinese Medical Journal | page = 1 | date = February 2020 | pmid = 32044814 |doi=10.1097/CM9.0000000000000744 |doi-access=free }}</ref><ref name="Wang Du Zhu Cao 2020 p.">{{cite journal | vauthors = Wang T, Du Z, Zhu F, Cao Z, An Y, Gao Y, Jiang B | title = Comorbidities and multi-organ injuries in the treatment of COVID-19 | journal = Lancet | date = March 2020 | volume = 395 | issue = 10228 | pages = e52 | pmid = 32171074 | doi = 10.1016/s0140-6736(20)30558-4 | publisher = Elsevier BV }}</ref> CDCက ရောဂါပိုးကူးစက်ခံရသူဟု သံသယရှိသူများကို မျက်နှာဖုံးတပ်ရန် အကြံပြုထားသည်။ [[:en:Extracorporeal_membrane_oxygenation|ခန္တာကိုယ်ပြင်ပအောက်စီဂျင်ပေးခြင်း]] (ECMO) ကို အသက်လုံးဝမရှူနိုင်‌တော့သော အခြေအနေများတွင် အသုံးပြုခဲ့သော်လည်း ၎င်း၌ သေချာရေရာသော အကျိုးကျေးဇူးမရှိပေ။<ref name="Guan Ni Hu Liang p." /><ref name="Henry 2020 p.">{{cite journal | last=Henry | first=Brandon Michael | name-list-format = vanc | title=COVID-19, ECMO, and lymphopenia: a word of caution | journal=The Lancet Respiratory Medicine | publisher=Elsevier BV | date=2020 | issn=2213-2600 | doi=10.1016/s2213-2600(20)30119-3 | page=| pmid=32178774 }}</ref> [[ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့]] နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ အမျိုးသားကျန်းမာရေးကော်မရှင်က ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ် ရောဂါ ၂၀၁၉ ကြောင့် ဆေးရုံတက်ရသော လူနာများကို စောင့်ရှောက်မှုပေးရာတွင် ဆောင်ရွက်ရန် အကြံပြုချက်များကို ထုတ်ဝေပြီးဖြစ်သည်။<ref name="Cheng2020">{{cite journal | vauthors = Cheng ZJ, Shan J | title = 2019 Novel coronavirus: where we are and what we know | journal = Infection | date = February 2020 | volume = 48 | issue = 2 | pages = 155–163 | pmid = 32072569 |doi=10.1007/s15010-020-01401-y |doi-access=free }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.who.int/publications-detail/clinical-management-of-severe-acute-respiratory-infection-when-novel-coronavirus-(ncov)-infection-is-suspected|title=Clinical management of severe acute respiratory infection when novel coronavirus (nCoV) infection is suspected|website=[[World Health Organization]] (WHO)|access-date=13 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200131032122/https://www.who.int/publications-detail/clinical-management-of-severe-acute-respiratory-infection-when-novel-coronavirus-(ncov)-infection-is-suspected|archive-date=31 January 2020|url-status=live }}</ref> အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိ အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ အထူးကုဆရာဝန်များနှင့် အရေးပေါ်ကြပ်မတ်ကုသမှုဆိုင်ရာ အထူးကုဆရာဝန်များက အဖွဲ့များစွာမှ ရရှိသော ကုထုံးထောက်ခံချက်များကို [[:en:EMCrit|IBCC]] စာအုပ်တွင် ပြုစုဖော်ပြထားသည်။<ref name="IBCC">{{cite book |last=Farkas |first=Josh | name-list-format = vanc |date=March 2020 |title=COVID-19—The Internet Book of Critical Care |url=https://emcrit.org/ibcc/covid19/ |url-status=live |format=digital |type=Reference manual |language=English |location=USA |publisher=EMCrit |archive-url=https://web.archive.org/web/20200311195758/https://emcrit.org/ibcc/covid19/ |archive-date=11 March 2020 |access-date=13 March 2020}}</ref><ref name="UPenn-IBCC">{{cite web |url=https://guides.library.upenn.edu/covid-19 |title=COVID19—Resources for Health Care Professionals |publisher=[[Penn Libraries]] |date=11 March 2020 |access-date=13 March 2020 |archive-date=14 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200314035631/https://guides.library.upenn.edu/covid-19 }}</ref> ===ကုထုံးများ=== အချို့သော ဆေးပညာရှင်များက ပါရာစီတမော (acetaminophen) နှင့် အိုင်ဘျူပရိုဖန် တို့ကို ပထမဦးစားပေးအဖြစ် ထောက်ခံချက်ပေးထားသည်။<ref name="Day 2020 p.">{{cite journal | title = Covid-19: ibuprofen should not be used for managing symptoms, say doctors and scientists | journal = BMJ | volume = 368 | date = 17 March 2020 | pmid = 32184201 | doi = 10.1136/bmj.m1086 | url = https://www.bmj.com/content/368/bmj.m1086 | access-date = 18 March 2020 | last = Day | first = Michael | pages = m1086 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nhs.uk/conditions/coronavirus-covid-19/self-isolation-advice/|title=Self-isolation advice—Coronavirus (COVID-19)|date=2020-02-28|website=National Health Service (United Kingdom)|language=en|access-date=2020-03-27}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Day|first=Michael|date=17 March 2020|title=Covid-19: ibuprofen should not be used for managing symptoms, say doctors and scientists|url=https://www.bmj.com/content/368/bmj.m1086|journal=BMJ|language=en|volume=368|pages=m1086|doi=10.1136/bmj.m1086|issn=1756-1833|pmid=32184201}}</ref> အိုင်ဘျူပရိုဖန်ကဲ့သို့ စတီးရွိုက်ပါဝင်မှု မရှိသော အရောင်ကျဆေးများကို [[ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့]]က ကန့်ကွက်မှု မရှိသည့်အပြင်,<ref name="AFP 2020b">{{cite web|url=https://www.sciencealert.com/who-recommends-to-avoid-taking-ibuprofen-for-covid-19-symptoms|title=Updated: WHO Now Doesn't Recommend Avoiding Ibuprofen For COVID-19 Symptoms|author=AFP|date=19 March 2020|website=ScienceAlert|access-date=19 March 2020}}</ref> အမေရိကန် အစားအသောက်နှင့်ဆေးဝါးကွပ်ကဲရေးဦးစီးဌာနကလည်း ယခုအချိန်ထိ ၎င်းဆေးများသည် ကိုရိုနာဗိုင်းရပ် ရောဂါ ၂၀၁၉ ၏ ရောဂါလက္ခဏာများကို ပိုမိုဆိုးရွားစေကြောင်း သက်သေပြချက်မတွေ့ရှိရသေးဟု ကြေညာထားသည်။.<ref>{{Cite journal|last=Research|first=Center for Drug Evaluation and|date=2020-03-19|title=FDA advises patients on use of non-steroidal anti-inflammatory drugs (NSAIDs) for COVID-19|url=http://www.fda.gov/drugs/drug-safety-and-availability/fda-advises-patients-use-non-steroidal-anti-inflammatory-drugs-nsaids-covid-19|journal=Drug Safety and Availability|language=en}}</ref> သီအိုရီရှုထောင့်အရ ACEအင်ဇိုင်း ပိတ်ဆေးများ နှင့် Angiotensionလက်ခံပစ္စည်း ပိတ်ဆေးများသုံးစွဲမှုအပေါ် စိုးရိမ်မှုရှိသော်လည်း ၂၀၂၀ခုနှစ် ၊ မတ်လ ၊ ၁၉ရက်နေ့အထိ ၎င်းကုထုံးကို ငြင်းဆန်နိုင်ရန် ခိုင်လုံသောသက်သေအထောက်အထား မရှိသေးပါ။<ref>{{cite web |title=Patients taking ACE-i and ARBs who contract COVID-19 should continue treatment, unless otherwise advised by their physician |url=https://www.hfsa.org/patients-taking-ace-i-and-arbs-who-contract-covid-19-should-continue-treatment-unless-otherwise-advised-by-their-physician/ |access-date=21 March 2020 |accessdate=31 March 2020 |archivedate=21 March 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200321172112/https://www.hfsa.org/patients-taking-ace-i-and-arbs-who-contract-covid-19-should-continue-treatment-unless-otherwise-advised-by-their-physician/ }}</ref><ref>{{cite press release | title=Patients taking ACE-i and ARBs who contract COVID-19 should continue treatment, unless otherwise advised by their physician | website=American Heart Association | date=17 March 2020 | url=https://newsroom.heart.org/news/patients-taking-ace-i-and-arbs-who-contract-covid-19-should-continue-treatment-unless-otherwise-advised-by-their-physician | access-date=25 March 2020}}</ref><ref name="ESCPositionStatement">{{cite web |last=de Simone |first=Giovanni |title=Position Statement of the ESC Council on Hypertension on ACE-Inhibitors and Angiotensin Receptor Blockers |url=https://www.escardio.org/Councils/Council-on-Hypertension-(CHT)/News/position-statement-of-the-esc-council-on-hypertension-on-ace-inhibitors-and-ang |website=Council on Hypertension of the European Society of Cardiology |access-date=24 March 2020 |archive-date=24 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200324073257/https://www.escardio.org/Councils/Council-on-Hypertension-(CHT)/News/position-statement-of-the-esc-council-on-hypertension-on-ace-inhibitors-and-ang |url-status=dead }}</ref> Methylprednisolone ကဲ့သို့ စတီးရွိုက်ဆေးများကိုမူ ရုတ်တရက်အသက်ရှူလမ်းကြောင်းထိခိုက်မှုလက္ခဏာပေါ်သည့် အခြေအနေမှအပ အခြားအခြေအနေများတွင် မသုံးစွဲသင့်ကြောင်း အကြံပြုထားသည်။.<ref name="Vetter Eckerle Kaiser 2020 p.">{{cite journal | vauthors=Vetter P, Eckerle I, Kaiser L | title=Covid-19: a puzzle with many missing pieces | journal=BMJ | volume=368 | pages=m627 | date=February 2020 | pmid=32075791 | doi=10.1136/bmj.m627 |doi-access=free }}</ref><ref>{{cite web |title=Novel Coronavirus—COVID-19: What Emergency Clinicians Need to Know |url=https://www.ebmedicine.net/topics/infectious-disease/COVID-19 |website=www.ebmedicine.net |access-date=9 March 2020| name-list-format = vanc}}</ref> သွေးခဲခြင်းကို ကာကွယ်သော ကုထုံးကိုလည်း ရောဂါကုသရန် အကြံပြုထားသည်။<ref>Klok, F.A.; Kruip, M.J.H.A.; van der Meer, N.J.M.; Arbous, M.S.; Gommers, D.A.M.P.J.; Kant, K.M.; Kaptein, F.H.J.; van Paassen, J.; Stals, M.A.M.; Huisman, M.V.; Endeman, H. (April 2020). "Incidence of thrombotic complications in critically ill ICU patients with COVID-19". ''Thrombosis Research''. doi:10.1016/j.thromres.2020.04.013. ISSN 0049-3848. PMC 7146714.</ref>မော်လီကျူးအလေးချိန်နည်းသော ဟက်ပရင်ကို အသုံးပြု၍ သွေးခဲခြင်းကို ကာကွယ်သောကုထုံးသည် သွေးခဲခြင်း လက္ခဏာကိုပြသော ပြင်းထန်သည့် ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ် ၂၀၁၉ကို ကုသရာတွင် ကောင်းမွန်သည့် ရလဒ်ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည့် အလားအလာရှိသည်။<ref>Tang, Ning; Bai, Huan; Chen, Xing; Gong, Jiale; Li, Dengju; Sun, Ziyong. "Anticoagulant treatment is associated with decreased mortality in severe coronavirus disease 2019 patients with coagulopathy". ''Journal of Thrombosis and Haemostasis''. '''n/a''' (n/a). doi:10.1111/jth.14817. ISSN 1538-7836.</ref> ===တစ်ကိုယ်ရေကာကွယ်ရေး အသုံးအဆောင်=== ပြွန်ထည့်ခြင်း နှင့် လက်ကိုအသုံးပြုကာ ဖိအားပေးအသက်ရှူစေခြင်းကဲ့သို့သော ပါးစပ် နှင့် နှာခေါင်းမှ ဗိုင်းရပ်စ်ပါဝင်သည့် အမှုန်အမွှားများထွက်ရှိနိုင်သော ကုသရေးနည်းလမ်းများတွင် ဗိုင်းရပ်ကူးစက်မှုကို အနည်းဆုံးဖြစ်အောင် လျှော့ချရန် ကြိုတင်ကာကွယ်ရမည်။<ref name="Cheung Ho Cheng Cham 2020 p.">{{cite journal | vauthors=Cheung JC, Ho LT, Cheng JV, Cham EY, Lam KN | title=Staff safety during emergency airway management for COVID-19 in Hong Kong | journal=Lancet Respiratory Medicine | date=February 2020 | doi=10.1016/s2213-2600(20)30084-9 | doi-access=free | pmid=32105633 }}</ref> CDCသည် ကမ္ဘာ့ကပ်ရောဂါဖြစ်ပွားချိန်တွင် တစ်ကိုယ်ရေကာကွယ်ရေး အသုံးအဆောင်များ အသုံးပြုမှုဆိုင်ရာ ညွှန်ကြားချက်များကိုထုတ်ပြန်ထားသည်။၎င်းအသုံးအဆောင်များတွင် * လေသန့်စင်မျက်နှာဖုံး သို့မဟုတ် ခွဲစိတ်ခန်းသုံးမျက်နှာဖုံး<ref>[https://www.cdc.gov/niosh/docs/2018-130/ Filtering out Confusion: Frequently Asked Questions about Respiratory Protection, User Seal Check]. The National Institute for Occupational Safety and Health (April 2018). Retrieved 16 March 2020.</ref><ref>[http://blogs.cdc.gov/niosh-science-blog/2020/03/16/n95-preparedness/?deliveryName=USCDC_170-DM22692 Proper N95 Respirator Use for Respiratory Protection Preparedness] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200327073252/https://blogs.cdc.gov/niosh-science-blog/2020/03/16/n95-preparedness/?deliveryName=USCDC_170-DM22692 |date=27 March 2020 }}. NIOSH Science Blog (16 March 2020). Retrieved 16 March 2020.</ref> * ဝတ်စုံ * ဆေးဘက်ဆိုင်ရာသုံး လက်အိတ်<ref>{{cite web |title=Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) |url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/infection-control/control-recommendations.html |website=Centers for Disease Control and Prevention |access-date=11 March 2020 |date=11 February 2020| name-list-format = vanc}}</ref><ref>{{cite web |title=Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) |url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/hcp/caring-for-patients.html |website=Centers for Disease Control and Prevention |access-date=8 March 2020 |date=11 February 2020| name-list-format = vanc}}</ref>နှင့် * မျက်လုံးအကာအကွယ်ပစ္စည်း<ref>{{cite web|title=Strategies for Optimizing the Supply of Eye Protection|date=11 February 2020|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/hcp/ppe-strategy/eye-protection.html|publisher=CDC}}</ref>တို့ ပါဝင်သည်။ ပစ္စည်းအလုံအလောက်ရှိပါက ခွဲစိတ်ခန်းသုံးမျက်နှာဖုံးအစား လေသန့်စင်မျက်နှာဖုံးများကိုသာ အသုံးပြုသင့်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/infection-control/control-recommendations.html|title=Interim Infection Prevention and Control Recommendations for Patients with Suspected or Confirmed Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) in Healthcare Settings|author=CDC|date=11 February 2020|website=Centers for Disease Control and Prevention|language=en-us|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=25 March 2020}}</ref> N95 လေသန့်စင်မျက်နှာဖုံးများကို စက်မှုလုပ်ငန်းတွင်သာ အသုံးပြုလေ့ရှိသော်လည်း အမေရိကန်အစားအသောက်နှင့်ဆေးဝါးကွပ်ကဲရေးဦးစီးဌာနက အရေးပေါ်ကျန်းမာရေးအခြေအနေတွင် အသုံးပြုရန် ညွှန်ကြားထားသည်။၎င်းမျက်နှာဖုံးများကို ဖုန်ကဲ့သို့ လေထဲရှိ အမှုန်အမွှားများဝင်ရောက်မှုမှ ကာကွယ်ရန် ပြုလုပ်ထားသော်လည်း အခြားအသုံးပြုမှုများတွင် ပိုးမွှားများဝင်ရောက်ခြင်းမှ ကာကွယ်နိုင်စွမ်းကိုမူ အာမခံနိုင်ခြင်းမရှိပေ။<ref>{{cite web|title=Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) Frequently Asked Questions|url=https://www.fda.gov/emergency-preparedness-and-response/mcm-issues/coronavirus-disease-2019-covid-19-frehttps://oc.wikipedia.org/wiki/Malauti%C3%A1_de_coronavirus_de_2019quently-asked-questions#5e78ba94b86da|website=Food and Drug Administration|access-date=31 March 2020|archive-date=30 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201030083840/https://www.fda.gov/emergency-preparedness-and-response/mcm-issues/coronavirus-disease-2019-covid-19-frehttps%3A//oc.wikipedia.org/wiki/Malauti%C3%A1_de_coronavirus_de_2019quently-asked-questions#5e78ba94b86da|url-status=dead}}</ref>ထိုမျက်နှာဖုံးများ မရရှိနိုင်ပါက မျက်နှာအကာအကွယ်ပစ္စည်းကို အသုံးပြုရန် နောက်ဆုံးအခြေအနေများတွင် အိမ်တွင်းလုပ်မျက်နှာဖုံးများကို အသုံးပြုရန် CDCမှ ညွှန်ကြားထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/hcp/ppe-strategy/face-masks.html|title=Strategies for Optimizing the Supply of Facemasks|date=11 February 2020|publisher=CDC}}</ref> ===အသက်ရှူစက်အသုံးပြုခြင်း=== ရောဂါကူးစက်ခံရသော လူနာအများစုသည် အသက်ရှူစက်အသုံးပြုရလောက်အောင် ရောဂါပြင်းထန်မှုမရှိသော်လည်း ရာခိုင်နှုန်းအနည်းငယ်သော လူနာများတွင်မူ အသက်ရှူစက်လိုအပ်သည်။<ref name="murthy">{{cite journal | vauthors = Murthy S, Gomersall CD, Fowler RA | title = Care for Critically Ill Patients With COVID-19 | journal = JAMA |date=11 March 2020 |pmid=32159735 | doi = 10.1001/jama.2020.3633 | url = https://jamanetwork.com/journals/jama/fullarticle/2762996 }}</ref><ref>{{cite web |author=World Health Organization|date=28 January 2020|title=Clinical management of severe acute respiratory infection when novel coronavirus (2019-nCoV) infection is suspected|url=https://www.who.int/docs/default-source/coronaviruse/clinical-management-of-novel-cov.pdf|journal=|volume=|pages=|via=}}</ref>ကနေဒါဆရာဝန်အချို့က ရောဂါပိုးမွှားပါဝင်သော ပါးစပ်ထဲမှ အမှုန်အမွှားများမှတဆင့် ကူးစက်မှုကို ကာကွယ်နိုင်သော ပြွန်ထည့်အသက်ရှူစက်အသုံးပြုခြင်းနည်းလမ်းကို ထောက်ခံကြသည်။.<ref name="murthy"/> ရောဂါပြင်းထန်သူအများစုမှာ သက်ကြီးရွယ်အိုများ(အသက် ၆၀နှစ်နှင့်အထက်<ref name="murthy"/> ၊အထူးသဖြင့် အသက် ၈၀နှစ်နှင့် အထက်)တို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{Cite journal|last1=Ferguson|first1=N.|last2=Laydon|first2=D.|last3=Nedjati Gilani|first3=G.|last4=Imai|first4=N.|last5=Ainslie|first5=K.|last6=Baguelin|first6=M.|last7=Bhatia|first7=S.|last8=Boonyasiri|first8=A.|last9=Cucunuba Perez|first9=Zulma|last10=Cuomo-Dannenburg|first10=G.|last11=Dighe|first11=A.|date=16 March 2020|title=Report 9: Impact of non-pharmaceutical interventions (NPIs) to reduce COVID19 mortality and healthcare demand|publisher=[[Imperial College London]]|url=http://spiral.imperial.ac.uk/handle/10044/1/77482|doi=10.25561/77482|hdl=20.1000/100|doi-access=free|at=Table 1}}</ref>ဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံများတွင် ဆေးရုံခုတင်အလုံအလောက်မရှိခြင်းကြောင့် အချိန်တိုအတွင်း များပြားလာသော ဆေးရုံတက်ရန်လိုအပ်သော ရောဂါကူးစက်ခံရသူလူနာများကို ကိုင်တွယ်နိုင်စွမ်းကို အဟန့်အတားဖြစ်စေသည်။<ref name="VoxCOVID">{{cite news |last=Scott |first=Dylan |title=Coronavirus is exposing all of the weaknesses in the US health system High health care costs and low medical capacity made the US uniquely vulnerable to the coronavirus. |url=https://www.vox.com/policy-and-politics/2020/3/16/21173766/coronavirus-covid-19-us-cases-health-care-system |access-date=18 March 2020 |publisher=Vox |date=16 March 2020}}</ref>ကုသနိုင်စွမ်းတွင် အကန့်အသတ်ရှိသောကြောင့် လူနာအသစ်ထပ်မံပေါ်ပေါက်နှုန်းနှင့် လူနာအရည်အတွက်တို့ကို နည်းနိုင်သမျှနည်းအောင်ဆောင်ရွက်ရန်လိုအပ်သည်။<ref name="VoxCOVID"/>တရုတ်နိုင်ငံရှိ လေ့လာမှုတစ်ခုတွင် လူနာများ၏ ၅ရာခိုင်နှုန်းသည် အထူးကြပ်မတ်ကုသဆောင်တွင် ကုသမှုခံယူနေရပြီး ၂.၃ရာခိုင်နှုန်းသည် အသက်ရှူစက်ပေးရန်လိုအပ်ကာ ၁.၄ရာခိုင်နှုန်းသည် သေဆုံးသွားကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref name="Guan Ni Hu Liang p.">{{cite journal | vauthors = Guan WJ, Ni ZY, Hu Y, Liang WH, Ou CQ, He JX, Liu L, Shan H, Lei CL, Hui DS, Du B, Li LJ, Zeng G, Yuen KY, Chen RC, Tang CL, Wang T, Chen PY, Xiang J, Li SY, Wang JL, Liang ZJ, Peng YX, Wei L, Liu Y, Hu YH, Peng P, Wang JM, Liu JY, Chen Z, Li G, Zheng ZJ, Qiu SQ, Luo J, Ye CJ, Zhu SY, Zhong NS | display-authors = 6 | title = Clinical Characteristics of Coronavirus Disease 2019 in China | journal = The New England Journal of Medicine | date = February 2020 | pmid = 32109013 | doi = 10.1056/nejmoa2002032 | publisher = Massachusetts Medical Society | doi-access = free }}</ref>ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ်‌ ရောဂါ ၂၀၁၉ကြောင့် အဆုတ်ရောင်ရောဂါနှင့် ဆေးရုံတက်ရသော လူနာများ၏ ၂၀ မှ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းဝန်းကျင်သည် အထူးကြပ်မတ်ကုသဆောင်တွင် အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာအထောက်အပံ့ပေးရန်လိုအပ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/hcp/clinical-guidance-management-patients.html|title=Coronavirus Disease 2019 (COVID-19)|last=CDC|date=2020-02-11|website=Centers for Disease Control and Prevention|language=en-us|access-date=2020-03-29}}</ref> အချို့သော အဖွဲ့အစည်းများက လိုအပ်သော အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများကို ထုတ်လုပ်နိုင်ရန် သုံးဘက်မြင် ပုံနှိပ်ခြင်း([https://en.wikipedia.org/wiki/3D_printing 3D Printing])ကို အသုံးပြုနေသည်။<ref>{{cite news |title=[Updating] Italian hospital saves Covid-19 patients lives by 3D printing valves for reanimation devices |url=https://www.3dprintingmedia.network/covid-19-3d-printed-valve-for-reanimation-device/ |access-date=20 March 2020 |work=3D Printing Media Network |date=14 March 2020 |archive-date=15 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200515022725/https://www.3dprintingmedia.network/covid-19-3d-printed-valve-for-reanimation-device/ |url-status=dead }}</ref> ===စမ်းသပ်ကုထုံးများ=== ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့က ဤရောဂါကို ကုသရန် ထောက်ခံချက်ပေးထားသော ကုထုံးတစ်ခုမျှမရှိသော်လည်း အချို့သော နိုင်ငံများ၏ ကျန်းမာရေးအာဏာပိုင်အဖွဲ့အစည်းများမှ ညွှန်းထားသော ကုထုံးအချို့ရှိသည်။<ref name="LiDeClerq">{{cite journal | vauthors = Li G, De Clercq E | title = Therapeutic options for the 2019&nbsp;novel coronavirus (2019-nCoV) | journal = Nature Reviews. Drug Discovery | volume = 19 | issue = 3 | pages = 149–150 | date = March 2020 | pmid = 32127666 | doi = 10.1038/d41573-020-00016-0 | doi-access = free }}</ref>၂၀၂၀ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလမှ စတင်ကာ အလားအလာရှိသော ကုထုံးများကို သုတေသနပြုလုပ်နေပြီး<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-china-health-hospital-idUSKBN20B1M6|title=Chinese doctors using plasma therapy on coronavirus, WHO says 'very valid' approach|newspaper=Reuters|date=17 February 2020|via=www.reuters.com}}</ref> ဗိုင်းရပ်စ်တိုက်ဖျက်ဆေးများကို စမ်းသပ်သုံးစွဲနေကြပြီဖြစ်သည်။<ref>Steenhuysen J, Kelland K (24 January 2020). "With Wuhan virus genetic code in hand, scientists begin work on a vaccine". Reuters. Archived from the original on 25 January 2020. Retrieved 25 January 2020.</ref><ref name="clinicaltrialsarena">{{cite web|url=https://www.clinicaltrialsarena.com/analysis/coronavirus-mers-cov-drugs/|title=Coronavirus outbreak: Vaccines/drugs in the pipeline for Covid-19|last=Duddu|first=Praveen|date=19 February 2020|work=clinicaltrialsarena.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200219184512/https://www.clinicaltrialsarena.com/analysis/coronavirus-mers-cov-drugs/|archive-date=19 February 2020|name-list-format=vanc}}</ref> ကုထုံးအသစ်များကို ၂၀၂၁ခုနှစ်မှ ထုတ်လုပ်နိုင်မည်ဖြစ်သော်လည်း<ref>{{cite journal|vauthors=Lu H|date=28 January 2020|title=Drug treatment options for the 2019-new coronavirus (2019-nCoV).|journal=Biosci Trends|volume=14|issue=1|pages=69–71|doi=10.5582/bst.2020.01020|pmid=31996494}}</ref> စမ်းသပ်ဆဲကုထုံးအများစုကို အခြားရောဂါများအတွက် အသုံးပြုနေပြီး အချို့ကို အဆင့်မြင့်စမ်းသပ်ခြင်း ပြုလုပ်နေပြီဖြစ်သည်။.<ref name="LiDeClerq" />ဗိုင်းရပ်စ်တိုက်ဖျက်ဆေးကို ရောဂါအမြောက်အမြားရှိသော လူနာများတွင် စမ်းသပ်ပြီးဖြစ်နိုင်သည်။.<ref name="NatureDale Fisher & David Heymann" />အလားအလာရှိသော ကုထုံးများ၏ ထိရောက်မှု နှင့် လုံခြုံမှုတို့ကို စမ်းသပ်ရာတွင် ပါဝင်ကြရန် စေတနာ့ဝန်ထမ်းများကို ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့က တိုက်တွန်းထားသည်။<ref name="ThomReut_notreatment_20200205">{{cite news|last1=Nebehay|first1=Stephanie|url=https://www.reuters.com/article/us-china-health-treatments-who-idUSKBN1ZZ1M6|title=WHO: 'no known effective' treatments for new coronavirus|date=5 February 2020|access-date=5 February 2020|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200205155653/https://www.reuters.com/article/us-china-health-treatments-who-idUSKBN1ZZ1M6|archive-date=5 February 2020|agency=[[Thomson Reuters]]|last2=Kelland|first2=Kate|last3=Liu|first3=Roxanne|name-list-format=vanc}}</ref> ===စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာအထောက်အပံ့=== လူနာများသည် ကန့်သတ်တားဆီးခံရခြင်း၊ ခရီးသွားခွင့် ကန့်သတ်ခံရခြင်း ၊ ကုထုံးများ၏ဘေးထွက်ဆိုးကျိုး နှင့် ရောဂါကိုကြောက်ရွံ့ခြင်းတို့ကြောင့် စိတ်ကျဉ်းကျပ်မှုများကို ခံစားရနိုင်သည်။၎င်းတို့ကိုဖြေရှင်းနိုင်ရန် တရုတ်အမျိုးသားကျန်းမာရေးကော်မရှင်က ၂၀၂၀ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၇ရက်နေ့တွင် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်းဖြေရှင်းခြင်းအတွက် လမ်းညွှန်ချက်ထုတ်ပြန်ထားသည်။<ref name="Xiang4Feb2020">{{cite journal | vauthors = Xiang YT, Yang Y, Li W, Zhang L, Zhang Q, Cheung T, Ng CH | display-authors = 6 | title = Timely mental health care for the 2019 novel coronavirus outbreak is urgently needed | journal = The Lancet. Psychiatry | volume = 7 | issue = 3 | pages = 228–29 | date = March 2020 | pmid = 32032543 |doi=10.1016/S2215-0366(20)30046-8 |doi-access=free }}</ref><ref name="Kang5Feb2020">{{cite journal | vauthors = Kang L, Li Y, Hu S, Chen M, Yang C, Yang BX, Wang Y, Hu J, Lai J, Ma X, Chen J, Guan L, Wang G, Ma H, Liu Z | display-authors = 6 | title = The mental health of medical workers in Wuhan, China dealing with the 2019&nbsp;novel coronavirus | journal = The Lancet. Psychiatry | volume = 7 | issue = 3 | pages = e14 | date = March 2020 | pmid = 32035030 |doi=10.1016/S2215-0366(20)30047-X |doi-access=free }}</ref> ==ရောဂါသမိုင်းကြောင်း== အဆိုပါရောဂါသည် သဘာဝအတိုင်းဖြစ်ပြီး မူလရင်းမြစ်မှာ တိရစ္ဆာန်မှဖြစ်သည်ဟု ယူဆထားသည်။<ref>{{cite journal | vauthors = Zhou P, Yang XL, Wang XG, Hu B, Zhang L, Zhang W, etal |title=Discovery of a novel coronavirus associated with the recent pneumonia outbreak in humans and its potential bat origin |date=23 January 2020 |journal=[[bioRxiv]] |type=preprint |doi=10.1101/2020.01.22.914952 |doi-access=free | name-list-format = vanc}}</ref><ref name="NM-20200317">{{cite journal |vauthors=Andersen KG, Rambaut A, Lipkin WI, Holmes EC, Garry RF |title=The proximal origin of SARS-CoV-2 |url=https://www.nature.com/articles/s41591-020-0820-9 |date=17 March 2020 |journal=[[Nature Medicine]] |pages=1–3 |doi=10.1038/s41591-020-0820-9 |access-date=18 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200318001738/https://www.nature.com/articles/s41591-020-0820-9 |archive-date=18 March 2020 |url-status=live }}</ref>မူလရင်းမြစ်ကို အတိအကျမသိရသေးသော်လည်း ၂၀၁၉ ဒီဇင်ဘာလတွင် ရောဂါကူးစက်ပုံသည် လူအချင်းချင်းကူးစက်မှုပုံစံ လုံးဝနီးပါးဖြစ်နေသည်။<ref name="Epidemiology2020Feb17">{{cite journal|vauthors=Yanping Z, et al.|collaboration=The Novel Coronavirus Pneumonia Emergency Response Epidemiology Team|title=The Epidemiological Characteristics of an Outbreak of 2019 Novel Coronavirus Diseases (COVID-19)—China, 2020|url=http://weekly.chinacdc.cn/en/article/id/e53946e2-c6c4-41e9-9a9b-fea8db1a8f51|journal=China CDC Weekly|volume=2|issue=8|pages=113–122|date=17 February 2020|publisher=[[Chinese Center for Disease Control and Prevention]]|access-date=18 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200219142101/http://weekly.chinacdc.cn/en/article/id/e53946e2-c6c4-41e9-9a9b-fea8db1a8f51|archive-date=19 February 2020|url-status=live}}</ref><ref name="Heymann Shindo 2020 pp. 542–45">{{cite journal | vauthors=Heymann DL, Shindo N | title=COVID-19: what is next for public health? | journal=Lancet | volume=395 | issue=10224 | date=February 2020 | pmid=32061313 | doi=10.1016/S0140-6736(20)30374-3 | doi-access=free | pages=542–45 }}</ref>အစောဆုံးသိရှိခဲ့သည့် ကူးစက်မှုမှာ ၂၀၁၉ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၇ရက်နေ့၌ တရုတ်နိုင်ငံ၊ ဝူဟန်မြို့တွင်ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |author= Davidson, Helen |date= 13 March 2020 |title= First Covid-19 case happened in November, China government records show—report |url= https://www.theguardian.com/world/2020/mar/13/first-covid-19-case-happened-in-november-china-government-records-show-report |work= The Guardian |access-date= 21 March 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200320235432/https://www.theguardian.com/world/2020/mar/13/first-covid-19-case-happened-in-november-china-government-records-show-report |archive-date= 20 March 2020 |url-status= live }}</ref> ==လူမှုပတ်ဝန်းကျင် နှင့် ယဉ်ကျေးမှု== ===နာမည်အသုံးအနှုန်း=== ၂၀၂၀ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် [[ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့]]က ရောဂါ၏အမည်ကို ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ်ရောဂါ ၂၀၁၉ (COVID-19)အဖြစ် တရားဝင်ကြေညာခဲ့သည်။ ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ အကြီးအကဲ Tedros Adhanom Ghebreyesusuက CO သည် coronaကို ကိုယ်စားပြု၍ VIသည် virusကို ကိုယ်စားပြုကာ Dသည် diseaseကို ကိုယ်စားပြုကြောင်း နှင့် 19 သည် ထိုရောဂါကို ပထမဆုံးအတည်ပြုနိုင်ခဲ့သော ၂၀၁၉ခုနှစ်ကို ကိုယ်စားပြုကြောင်းရှင်းလင်းခဲ့သည်။<ref>"Novel coronavirus disease 2019 (COVID-19) pandemic: increased transmission in the EU/EEA and the UK – sixth update" (PDF). ecdc. Archived (PDF) from the original on 14 March 2020. Retrieved 26 March 2020</ref>အမည်ပေးရာတွင် အခြားသူများအား အသရေမပျက်စေရန်ရည်ရွယ်၍ နိုင်ငံတကာအကြံပြုချက်များအတိုင်း နေရာဒေသ(ဥပမာ-တရုတ်) ၊ တိရစ္ဆာန်မျိုးစိတ် နှင့် လူမျိုးတို့ကို ရည်ညွှန်းသည့် အမည်များကို ရှောင်ကြဉ်ကာ ရွေးချယ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။<ref>"Novel coronavirus named 'Covid-19': WHO". TODAYonline. Archived from the original on 21 March 2020. Retrieved 11 February 2020.</ref><ref>"The coronavirus spreads racism against – and among – ethnic Chinese". The Economist. 17 February 2020. Archived from the original on 17 February 2020. Retrieved 17 February 2020.</ref> ရောဂါအမည်ကို [[ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ် ရောဂါ ၂၀၁၉|ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ်ရောဂါ ၂၀၁၉]]အဖြစ် သတ်မှတ်ပြီးချိန်တွင် အဆိုပါရောဂါကိုဖြစ်ပေါ်စေသော ဗိုင်းရပ်စ်အမည်ကိုလည်း [[ပြင်းထန်အသက်ရှုလမ်းကြောင်းရောဂါ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ် ၂|ပြင်းထန်အသက်ရှူလမ်းကြောင်း ရောဂါ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ် ၂]] (SARS-CoV-2)ဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref>"Naming the coronavirus disease (COVID-19) and the virus that causes it". World Health Organization (WHO). Archived from the original on 28 February 2020. Retrieved 13 March 2020.</ref>အစောပိုင်းတွင် ထိုဗိုင်းရပ်စ်ကို ၂၀၁၉ နိုဗယ်လ် ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ် (2019-nCoV)ဟုခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်။<ref>"Novel Coronavirus(2019-nCoV) Situation Report – 10" (PDF). World Health Organization (WHO). 30 January 2020. Archived (PDF) from the original on 31 January 2020. Retrieved 15 March 2020.</ref>ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့က "COVID-19 virus" နှင့် "COVID-19ရောဂါကို ဖြစ်ပေါ်စေသော ဗိုင်းရပ်စ်"ဟုလည်း လူထုအကြားတွင် ထပ်ပေါင်းခေါ်ဆိုခဲ့သည်။<ref>"Naming the coronavirus disease (COVID-19) and the virus that causes it". World Health Organization (WHO). Archived from the original on 28 February 2020. Retrieved 13 March 2020.</ref>ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ်ကို ၁၉၆၈ခုနှစ်တွင် အီလက်ထရွန် အဏုကြည့်မှန်ပြောင်းပုံရိပ်တွင် မြင်တွေ့ရသော ပုံစံအတိုင်း အမည်ပေးခဲ့ပြီး လက်တင်ဘာသာတွင် ကိုရိုနာသည် သရဖူဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။<ref>"Virology: Coronaviruses". Nature. 220 (5168): 650. 1968. Bibcode:1968Natur.220..650.. doi:10.1038/220650b0. ISSN 0028-0836.</ref><ref>Definition of Coronavirus by Merriam-Webster, Merriam-Webster, archived from the original on 23 March 2020, retrieved 24 March 2020</ref><ref>Definition of Corona by Merriam-Webster, Merriam-Webster, archived from the original on 24 March 2020, retrieved 24 March 2020</ref> ၂၀၂၀ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့သည် ထိုဗိုင်းရပ်စ်ကို "တရုတ်ဗိုင်းရပ်စ်" သို့မဟုတ် "ဝူဟန်ဗိုင်းရပ်စ်"ဟု ခေါ်ဆိုခြင်းမပြုရန် လူထုကို တိုက်တွန်းခဲ့သည်။<ref>Wu, Nicholas. "GOP senator says China 'to blame' for coronavirus spread because of 'culture where people eat bats and snakes and dogs'". USA TODAY. Archived from the original on 29 March 2020. Retrieved 28 March 2020.</ref><ref>Forgey, Quint. "Trump on 'Chinese virus' label: 'It's not racist at all'". POLITICO. Archived from the original on 18 March 2020. Retrieved 28 March 2020.</ref><ref>Fischer, Sara. "The WHO said to stop calling it "Chinese" coronavirus, but Republicans didn't listen". Axios. Archived from the original on 29 March 2020. Retrieved 28 March 2020.</ref><ref>Filipovic, Jill. "Trump's malicious use of 'Chinese virus'". CNN. Archived from the original on 29 March 2020. Retrieved 29 March 2020.</ref>ထိုကာလတွင် ပို၍အငြင်းပွားဖွယ် အသုံးအနှုန်းများဖြစ်သော "ဝူတုပ်ကွေး" နှင့် "ကွန် တုပ်ကွေး" အစရှိသော ကြမ်းတမ်းသည့် အသုံးအနှုန်းများသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု(ဆေးပညာရပ်ဆိုင်ရာ အသိုက်အဝန်းများမှတစ်ပါး)တွင် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ထိုအသုံးအနှုန်းများသည် ဗိုင်းရပ်စ်ကို ပထမဆုံးတွေ့ရှိခဲ့ရာ ဝူဟန်မြို့နှင့် ဆက်စပ်ညွှန်းဆိုနေသည့်အပြင် တရုတ်ရိုးရာသိုင်းပညာများဖြစ်သော [[ဝူရှူ|ဝူရှူး]] ၊ [[ကွန်ဖူး]] အစရှိသော စကားလုံးများနှင့် ရောဂါအမည်ကို ပေါင်းစပ်ကာ တရုတ်နိုင်ငံကိုညွှန်းဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုအသုံးအနှုန်းများကို လူမှုကွန်ယက်နှင့် လက်ယာယိမ်းဝါဒီများက အသုံးပြုနေကြခြင်းက အသက်အန္တရာယ်ရှိသော ရောဂါ၏ ပြင်းထန်မှုအကြောင်းကို မှေးမှိန်စေသည့်အပြင် တုပ်ကွေးမဟုတ်သည့်ဤရောဂါကို တုပ်ကွေးရောဂါတစ်မျိုးဟု အထင်အမြင်လွဲမှားမှုများလည်း ဖြစ်စေနိုင်သည်။<ref>"Trump doubles down on 'China virus', demands to know who in White House used phrase 'Kung Flu'". Fox News. 18 March 2020. Archived from the original on 29 March 2020. Retrieved 18 March 2020.</ref><ref>"A last, desperate pivot: Trump and his allies go full racist on coronavirus". Salon. 19 March 2020. Archived from the original on 29 March 2020. Retrieved 19 March 2020.</ref> ===သတင်းအချက်အလက်မှားယွင်းမှု=== {{main|ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ်ရောဂါ ၂၀၁၉နှင့်ပတ်သတ်၍ မှားယွင်းသောသတင်းအချက်အလက်များ}} ဤရောဂါသည် ကိုရိုနာ အမည်အမှတ်တံဆိပ်ပါ ကုန်စည်များမှ ကူးစက်ခြင်းမဟုတ်သည့်အပြင် တရုတ်နိုင်ငံမှ တင်သွင်းသော ထုတ်ကုန်များမှလည်း မကူးစက်နိုင်ပါ။<ref>Lee, Bruce Y. "Coronavirus Is Not The 'Corona Beer Virus', What People Are Googling". Forbes. Archived from the original on 16 March 2020. Retrieved 31 March 2020.</ref><ref>"Can I get coronavirus from a package delivered from China?". Daily Breeze. 26 February 2020. Retrieved 31 March 2020.</ref> ==ကာကွယ်ခြင်း== [[File:Covid-19-curves-graphic-social-v3.gif|thumb|upright=1.5|ရောဂါကူးစက်မှုကို အချိန်အတော်ကြာ ထိန်းချုပ်နိုင်ခြင်း၏အကျိုးသက်ရောက်မှုကို ပြသော ဂရပ်ပုံ။ (မျဉ်းကွေးကို ပြားစေခြင်းဟုလည်း ခေါ်သည်)မျဉ်းကွေး၏ ထိပ်ဆုံးမှတ် နိမ့်လေလေ၊ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု ပို၍ ပေးနိုင်လေလေဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |last=Wiles |first=Siouxsie |author-link=Siouxsie Wiles|title=The three phases of Covid-19—and how we can make it manageable |url=https://thespinoff.co.nz/society/09-03-2020/the-three-phases-of-covid-19-and-how-we-can-make-it-manageable/ |website=The Spinoff |access-date=9 March 2020 |date=9 March 2020| name-list-format = vanc}}</ref><ref name="Lancet2020Flatten">{{cite journal | vauthors = Anderson RM, Heesterbeek H, Klinkenberg D, Hollingsworth TD | title = How will country-based mitigation measures influence the course of the COVID-19 epidemic? | journal = Lancet | date = March 2020 | volume = 395 | issue = 10228 | pages = 931–934 | pmid = 32164834 | doi = 10.1016/S0140-6736(20)30567-5 | quote = A key issue for epidemiologists is helping policy makers decide the main objectives of mitigation—e.g. minimising morbidity and associated mortality, avoiding an epidemic peak that overwhelms health-care services, keeping the effects on the economy within manageable levels, and flattening the epidemic curve to wait for vaccine development and manufacture on scale and antiviral drug therapies. | doi-access = free }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.vox.com/2020/3/10/21171481/coronavirus-us-cases-quarantine-cancellation|title=How canceled events and self-quarantines save lives, in one chart|first=Eliza|last=Barclay|date=10 March 2020|website=Vox | name-list-format = vanc }}</ref>]] [[File:Covid-19-curves-graphic2-stopthespread-v3.gif|thumb|upright=1.5|မျဉ်းကွေးကို ပြားစေခြင်း၏ အခြားနည်းလမ်းများဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |last=Wiles |first=Siouxsie |title=After 'Flatten the Curve', we must now 'Stop the Spread'. Here's what that means |url=https://thespinoff.co.nz/society/14-03-2020/after-flatten-the-curve-we-must-now-stop-the-spread-heres-what-that-means/ |website=The Spinoff |access-date=13 March 2020 |date=14 March 2020}}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Anderson RM, Heesterbeek H, Klinkenberg D, Hollingsworth TD | title = How will country-based mitigation measures influence the course of the COVID-19 epidemic? | journal = Lancet | date = March 2020 | volume = 395 | issue = 10228 | pages = 931–934 | pmid = 32164834 | doi = 10.1016/S0140-6736(20)30567-5 }}</ref>]] ရောဂါကူးစက်ခံရမှုအားလျှော့ချနိုင်သောနည်းလမ်းများမှာ အိမ်တွင်နေထိုင်ခြင်း ၊ လူထူထပ်သောနေရာများကိုရှောင်ကြဉ်ခြင်း ၊ လက်ကို ဆပ်ပြာနှင့် အနည်းဆုံး စက္ကန့် ၂၀ခန့် ဆေးကြောခြင်း၊ လေကောင်းလေသန့်ရအောင်နေခြင်း ၊ မဆေးကြောရသေးသောလက်များနှင့် မျက်လုံး၊နှာခေါင်း၊ပါးစပ်တို့ကို ထိတွေ့ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်းတို့ဖြစ်သည်။<ref name="CDC-Prevention & Treatment">{{cite web | url = https://www.cdc.gov/coronavirus/about/prevention.html | author = Centers for Disease Control | title = Coronavirus Disease 2019 (COVID-19): Prevention & Treatment | date = 3 February 2020 | language = en-us | access-date = 10 February 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191215193934/https://www.cdc.gov/coronavirus/about/prevention.html | archive-date = 15 December 2019 | url-status = live| author-link = Centers for Disease Control }}</ref><ref name="WHO Advice for Public">{{cite web | url = https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/advice-for-public | title = Advice for Public | vauthors = ((World Health Organization)) | access-date = 10 February 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200126025750/https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/advice-for-public | archive-date = 26 January 2020 | url-status = live| author-link = World Health Organization | name-list-format = vanc}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2020/03/17/814221111/my-hand-washing-song-readers-offer-lyrics-for-a-20-second-scrub|title=My Hand-Washing Song: Readers Offer Lyrics For A 20-Second Scrub|website=NPR.org|language=en|access-date=20 March 2020}}</ref> [[CDC]]သည် နှာချေ၊ချောင်းဆိုးသည့်အခါတိုင်း ပါးစပ်နှင့် နှာခေါင်းကို တစ်ရှူးနှင့် အုပ်ရန် ၊ တစ်ရှူးမရှိပါက တံတောင်ကွေးနှင့်ဖုံး၍ နှာချေ၊ချောင်းဆိုးရန် အကြံပြုထားသည်။<ref name = "CDC-Prevention & Treatment"/> ၎င်းတို့က နှာချေ၊ချောင်းဆိုးပြီးတိုင်း လက်ကို ဆေးကြောရန်လည်း အကြံပြုထားသည်။<ref name = "CDC-Prevention & Treatment"/> [[:en:Social_distancing|လူတစ်ယောက်နှင့်တစ်ယောက်ခွာနေခြင်း]] နည်းဗျူဟာတွင် ကျောင်းများ၊အလုပ်ရုံများကို ပိတ်ခြင်း၊ခရီးသွားမှုကို ကန့်သတ်ခြင်း နှင့် လူစုလူဝေးပြုလုပ်ခြင်းတို့ကို တားဆီးခြင်းဖြင့် ရောဂါရှိသူနှင့် လူအများစု ထိတွေ့နိုင်မှုကို လျှော့ချနိုင်ရန် ရည်ရွယ်ထားသည်။<ref name="JHUSocialDistancing">{{cite web | first = Lisa Lockerd | last = Maragakis | name-list-format = vanc |title=Coronavirus, Social Distancing and Self Quarantine |url=https://www.hopkinsmedicine.org/health/conditions-and-diseases/coronavirus/coronavirus-social-distancing-and-self-quarantine |website=www.hopkinsmedicine.org |publisher=Johns Hopkins University}}</ref>လူတစ်ယောက်နှင့်တစ်ယောက်သည် အနည်းဆုံး ၆ပေ(၁.၈၀ မီတာခန့်) ခွာနေရမည်။<ref>{{Cite news|last=Parker-Pope|first=Tara|url=https://www.nytimes.com/2020/03/19/well/live/coronavirus-quarantine-social-distancing.html|title=Deciding How Much Distance You Should Keep|date=19 March 2020|work=The New York Times|access-date=20 March 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၁၉-၂၀ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ် ကပ်ရောဂါ]] [[ကဏ္ဍ:ကူးစက်ရောဂါများ]] [[ကဏ္ဍ:ဗိုင်းရပ်စ်ရောဂါများ]] [[ကဏ္ဍ:အသက်ရှုလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ရောဂါများ]] [[ကဏ္ဍ:ကမ္ဘာကပ်ရောဂါများ]] 024f3ah3x21ysutzz3ztt451fj8ht6j ဆဒမ် ဟူစိန် 0 130048 1054998 1043905 2026-09-24T04:40:52Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1054998 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific-prefix = အကြီးအကဲ (အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်) | name = ဆဒမ် ဟူစိန် | native_name = {{Nobold|{{lang|ar|صدام حسين}}}} | image = Saddam_Hussain_1980_(cropped).jpg | caption = ဆဒမ် ဟူစိန် (၁၉၈၀) | office = [[အီရတ်နိုင်ငံ]]၏ ပဉ္စမမြောက် သမ္မတ | term_start = 16 July 1979 | term_end = 9 April 2003 | predecessor = အာမက် ဟတ်ဆန် အယ်ဘကာရ် | primeminister = ဆဒမ် ဟူစိန် (1979–1991)<br />Sa'dun Hammadi (1991)<br />Mohammed Hamza Zubeidi (1991–1993)<br />Ahmad Husayn Khudayir as-Samarrai (1993–1994)<br />ဆဒမ် ဟူစိန် (1994–2003) | successor = Jay Garner {{smaller|(as Director of the Office for Reconstruction and Humanitarian Assistance of Iraq)}} | office1 = Chairman of the Revolutionary Command Council of Iraq | term_start1 = 16 July 1979 | term_end1 = 9 April 2003 | predecessor1 = အာမက် ဟတ်ဆန် အယ်ဘကာရ် | successor1 = Office abolished | office2 = အီရတ်နိုင်ငံ ဝန်ကြီးချုပ် | term_start2 = 29 May 1994 | term_end2 = 9 April 2003 | predecessor2 = Ahmad Husayn Khudayir as-Samarrai | president2 = ဆဒမ် ဟူစိန် | successor2 = Mohammad Bahr al-Ulloum as Acting President of the Governing Council of Iraq | term_start3 = 16 July 1979 | term_end3 = 23 March 1991 | president3 = ဆဒမ် ဟူစိန် | predecessor3 = အာမက် ဟတ်ဆန် အယ်ဘကာရ် | successor3 = Sa'dun Hammadi | office4 = အာရပ်ဆိုရှယ်လစ် ဘားသ်ပါတီ | term_start4 = January 1992 | term_end4 = 30 December 2006 | predecessor4 = Michel Aflaq | successor4 = Izzat Ibrahim al-Douri | office5 = Regional Secretary of the Regional Command of the Iraqi Regional Branch | 1blankname5 = National&nbsp;Secretary | 1namedata5 = Michel Aflaq (until 1989)<br />ဆဒမ် ဟူစိန် (from 1989) | term_start5 = 16 July 1979 | term_end5 = 30 December 2006 | predecessor5 = အာမက် ဟတ်ဆန် အယ်ဘကာရ် | successor5 = Izzat Ibrahim ad-Douri | term_start6 = February 1964 | term_end6 = October 1966 | successor6 = Ahmed Hassan al-Bakr | predecessor6 = Ahmed Hassan al-Bakr | office7 = Member of the Regional Command of the Arab Socialist Ba'ath Party – Iraqi Regional Branch | term_start7 = February 1964 | term_end7 = 9 April 2003 | office8 = အီရတ်နိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ | term_start8 = 17 July 1968 | term_end8 = 16 July 1979 | president8 = အာမက် ဟတ်ဆန် အယ်ဘကာရ် | birth_name = Saddam Hussein Abd al-Majid al-Tikriti | birth_date = {{Birth date|1937|4|28|df=y}} | birth_place = Al-Awja, Saladin Governorate, Kingdom of Iraq | death_date = {{Death date and age|2006|12|30|1937|4|28|df=y}} | death_place = အီရတ်နိုင်ငံ၊ ဘဂ္ဂဒက်မြို့၊ ကာဒီမီးယားအရပ်၊ Camp Justice | death_cause = ကြိုးပေးခံရခြင်း | party = {{plainlist| * အာရပ်ဆိုရှယ်လစ် ဘားသ်ပါတီ (1957–1966) * ဘဂ္ဂဒက်အခြေသိုက် ဘားသ်ပါတီ (1966–2006) * အမျိုးသားတိုးတက်ပြောင်းလဲရေးတပ်ဦး <br />(1974–2003)<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/926874/National-Progressive-Front|title=National Progressive Front|work=Encyclopædia Britannica}}</ref><ref>{{cite book|author=Eur|title=The Middle East and North Africa 2003|url=https://books.google.com/books?id=4CfBKvsiWeQC&pg=PA494|year=2002|publisher=Psychology Press|isbn=978-1-85743-132-2|page=494}}</ref> }} | spouse = {{plainlist| * Sajida Talfah * Samira Shahbandar }} | children = {{hlist|Uday Hussein(deceased)|Qusay Hussein (deceased)|Raghad Hussein|Rana Hussein|Hala Hussein}} | signature = Saddam Hussein Signature.svg | nickname = | allegiance = အီရတ်ဘားသ်ဝါဒ | branch = အီရတ်တပ်မတော် | rank = အကြီးအကဲ | battles = အီရန်-အီရတ်စစ်ပွဲ<br />ပင်လယ်ကွေ့စစ်ပွဲ<br />အီရတ်-ကာ့ဒ် ပဋိပက္ခ<br />အီရတ်စစ်ပွဲ<br />ကူဝိတ်အားကျူးကျော်ခြင်း<br /> }} '''ဆဒမ်း ဟူစိန်း အာ့ဘ် အယ်မဂျဒီး အက်လ် တက်ရ်တီး ({{lang-en|Saddam Hussein Abd al-Majid al-Tikriti}})'''<ref>[http://www.dictionary.com/browse/hussein "Hussein"]. ''Random House Webster's Unabridged Dictionary''.</ref>{{efn|''Saddam'', pronounced {{IPA-ar|sˤɑdˈdæːm|}}, is his personal name, and means ''the stubborn one'' or ''he who confronts'' in Arabic. ''Hussein'' (Sometimes also transliterated as '''''Hussayn''''' or '''''Hussain''''') is not a surname in the Western sense, but a patronymic, his father's given personal name; ''Abid al-Majid'' his grandfather's; ''al-Tikriti'' means he was born and raised in (or near) Tikrit. He was commonly referred to as ''Saddam Hussein'', or ''Saddam'' for short. The observation that referring to the deposed Iraqi president as only ''Saddam'' is derogatory or inappropriate may be based on the assumption that Hussein is a family name: thus, ''The New York Times'' refers to him as "Mr. Hussein",<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2004/07/02/international/middleeast/02IRAQ.html?8br|title=Defiant Hussein Rebukes Iraqi Court for Trying Him|last=Burns|first=John F.|newspaper=[[The New York Times]]|date=2 July 2004|accessdate=2 July 2004}}</ref> while ''Encyclopædia Britannica'' uses just ''Saddam''.<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/biography/Saddam-Hussein|title=Saddam Hussein|work=Encyclopædia Britannica}}</ref> A full discussion can be found here.<ref>{{cite news|url=http://www.cbc.ca/news2/indepth/words/saddam_hussein.html|first=Blair|last=Shewchuk|title=Saddam or Mr. Hussein?|publisher=CBC News Online|date=February 2003}}</ref>}} 28 April 1937{{efn|Under his government, this date was his official date of birth. His real date of birth was never recorded, but it is believed to be between 1935 and 1939.<ref>Con Coughlin, ''Saddam: The Secret Life'' Pan Books, 2003 ({{ISBN|0-330-39310-3}}).</ref>}}&nbsp;– 30 December 2006) သည် ၁၉၇၉ ဇူလိုင် ၁၆မှ မှ ၂၀၀၃ ဧပြီ ၉ အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သော [[အီရတ်နိုင်ငံ]]၏ ပဉ္စမမြောက် သမ္မတတစ်ဦးဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.pbs.org/newshour/updates/baghdad_04-09-03.html |title=Online NewsHour Update: Coalition Says Iraqi Regime Has Lost Control of Baghdad&nbsp;— 9 April 2003 |publisher=Pbs.org |date=9 April 2003 |accessdate=13 March 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101201163438/http://www.pbs.org/newshour/updates/baghdad_04-09-03.html |archivedate=1 December 2010 }}</ref> တော်လှန်ရေး အာရပ် ဆိုရှယ်လစ်ဘားသ်ပါတီ(Arab Socialist Ba'ath Party)၏ ဦးဆောင် အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်ခဲ့ပြီးနောက် (အီရတ်လူမျိုးရေးအဓိကဂိုဏ်း) '''ဘဂ္ဂဒက်အခြေစိုက် ဘားသ်ပါတီ''' နှင့် ၎င်း၏ဒေသတွင်းအဖွဲ့တစ်ခုဖြစ်သည့် (အာရပ်ရောနှောမှု နှင့် ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒကိုလက်ခံအားပေးသော ''ဘားသ်ဝါဒ'' ) '''အီရတ်ဘားသ်ပါတီ'''တို့၏ ထိပ်တန်းအဖွဲ့ဝင်လည်းဖြစ်သည်။ ၁၉၆၈အာဏာသိမ်းယူမှု၌ ဆဒမ်သည် အရေးပါသောအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ပြီး အီရတ်တွင် ၎င်းပါတီအာဏာရလာခဲ့သည်။ ကျန်းမာရေးချူချာသော ဗိုလ်ချုပ်ကြီး အာမက် ဟတ်ဆန် အယ်ဘကာရ်(Ahmed Hassan al-Bakr) အောက်၌ ဒုတိယသမ္မတအဖြစ်ထမ်းဆောင်သည်။ အုပ်စုအဖွဲ့အများအပြားသည် အစိုးရကို တော်လှန်နိုင်ခြေရှိနိုင်သည်ဟုယူဆ၍ အစိုးရနှင့် လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များကြား ပဋိပက္ခများကို တင်းတင်းကျပ်ကျပ်ထိန်းချုပ်ရန် လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့များကို ထူထောင်သည်။ ရေနံထုတ်လုပ်ခြင်းနှင့် နိုင်ငံခြားဘဏ်များ ကို ၁၉၇၀၌ ဆဒမ်က ပြည်သူပိုင်သိမ်းခဲ့ပြီး [[ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ]]၏ စီးပွားရေးပိတ်ဆို့မှု၊ ပင်လယ်ကွေ့စစ်ပွဲ၊ အီရန်-အီရတ် စစ်ပွဲများကြောင့် နိုင်ငံရေး၊ လူမှုရေးစနစ်ကြီးသည် နောက်ဆုံးတွင် ကြွေးထူခဲ့ရ၏။<ref name="economist2004">{{cite news |url=http://www.economist.com/node/2792407?story_id=2792407 |title=Banking in Iraq&nbsp;– A tricky operation |date=24 June 2004 |work=The Economist }}</ref> ရေနံမှရသောငွေကြေးသည် အီရတ်စီးပွားရေးကို လျင်မြန်စွာဦးမော့လာစေရန် ကူညီနိုင်ခဲ့သဖြင့် ၁၉၇၀နှစ်များတစ်လျှောက်တွင် ဆဒမ်သည် အစိုးရစနစ်၌ ၎င်း၏ဩဇာကို ခိုင်မာစွာတည်ဆောက်နိုင်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံ၏ အာဏာရနေရာအများစုကို ဆွတ်နီအာရပ်များဖြင့် ဖြည့်ဆည်းသည်။ ဆွတ်နီအာရပ်များမှာ လူနည်းစုဖြစ်၍ တိုင်းပြည်လူဦးရေ ငါးပုံတစ်ပုံအရေအတွက်ရှိလေသည်။<ref>{{cite book|authorlink1=Efraim Karsh|last1=Karsh|first1=Efraim|last2=Rautsi|first2=Inari|title=Saddam Hussein: A Political Biography|url=https://archive.org/details/saddamhusseinpol0000kars|publisher=[[Grove Press]]|year=2002|isbn=978-0-8021-3978-8|p=[https://archive.org/details/saddamhusseinpol0000kars/page/38 38]}}</ref> ၁၉၇၉၌ ဆဒမ်မှာ တရားဝင်ရာထူးအာဏာရလာခဲ့သည်။ ထိုမတိုင်မီက ခုနှစ်နှစ်ကြာကြာ တရားဝင်မဟုတ်သော်လည်း အီရတ်၏ အဓိကခေါင်းဆောင်ပင်ဖြစ်၏။ လှုပ်ရှားမှုအချို့ကို နှိပ်ကွပ်သည်။ အထူးသဖြင့် ရှအာလှုပ်ရှားမှုနှင့် ကာ့ဒ်လှုပ်ရှားမှုတို့ဖြစ်သည်။ ထိုလှုပ်ရှားမှုနှစ်ခုမှာ အစိုးရပြုတ်ကျရေးနှင့် လွတ်လပ်မှုရရှိရေးကို အာရုံထား၍<ref>{{cite journal|url=https://fpc.state.gov/documents/organization/58276.pdf|title=U.S. Relations With Anti-Saddam Groups|publisher=Congressional Research Service|accessdate=15 April 2012}}</ref> အီရန်-အီရတ်စစ်ပွဲနှင့် ပင်လယ်ကွေ့စစ်ပွဲအတွင်း အာဏာထိန်းရန်ကြိုးစားသော လှုပ်ရှားမှုဖြစ်သည်။ တစ်ဖက်တွင်လည်း အာရပ်တချို့က ဆဒမ်၏ အမေရိကန်ဆန့်ကျင်ရေးနှင့် အစ္စရေးအား တိုက်ခိုက်ခြင်းအတွက် ထောပနာပြုကြ၏။<ref>[[Norman G. Finkelstein|Finkelstein, Norman G.]], "Reflections on Palestinian Attitudes During the Gulf War," ''Journal of Palestine Studies'', Spring 1992</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/974987.stm |title= Analysis: Instability benefits Saddam Hussein |work=BBC News |date=16 October 2000 |accessdate=20 September 2013}}</ref> ၎င်း၏ ရက်စက်ပြင်းထန်သည့် အာဏာရှင်ဆန်မှုကို ရှုတ်ချခြင်းခံရသည်။ နိုင်ငံရေးအရသုတ်သင်ခြင်းနှင့် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုများစွာ၌ ဆဒမ်အစိုးအဖွဲ့ လုံခြုံရေးများက သတ်ဖြတ်သော အီရတ်ပြည်သူအရေအတွက်ကို နှစ်သိန်းခွဲ့ခန့်ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။<ref name="250k"/> အီရန်နှင့် ကူဝိတ်ကို ဆဒမ်၏ ကျူးကျော်မှုများ၏ စနက်ဖြင့် လူသိန်းချီ၍ သေစေခဲ့သည်။ အမေရိကန်ဦးဆောင်သော မဟာမိတ်အဖွဲ့မှ အီရတ်တွင် ဆဒမ်အားဖယ်ရှားရန် အီရတ်ကို ၂၀၀၃၌ တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ယင်းတိုက်ခိုက်မှုတွင် အမေရိကန်သမ္မတ ဂျော့ဘုရှ်၊ ဗြိတိသျှဝန်ကြီးချုပ် တိုနီဘလဲတို့က ၎င်းအား အဖျက်အင်အားကြီးလက်နက်များပိုင်ဆိုင်သည်၊ အယ်လ်ကေးဒါးအဖွဲ့နှင့် ချိတ်ဆက်မှုရှိသည် ဟု မှားယွင်းစွာ စွပ်စွဲကြသည်။<ref>{{Cite news|url=https://www.britannica.com/event/Iraq-War|title=Iraq War {{!}} 2003–2011|work=Encyclopedia Britannica|access-date=18 August 2019|language=en}}</ref> ၎င်း၏ ဘားသ်ပါတီကို ဖျက်သိမ်း၍ ဒီမိုကရေစီကျကျ တိုင်းပြည်၏ ရွေးကောက်ပွဲများကို ကျင်းပစေနိုင်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၃ ဒီဇင်ဘာ ၁၃၌ ဆဒမ်ကို လက်ဝယ်ဖမ်းမိ၏။ အီရတ်ကြားဖြတ်အစိုးရ၏ ရုံးတင်စစ်ဆေးခြင်းခံရပြီး အီရတ်တရားရုံးက ၎င်းအား လူ့အခွင့်ရေးရာဇဝတ်မှုဖြင့် စွဲချက်တင်ကာ ကြိုးပေးခဲ့သည်။ ၂၀၀၆ ဒီဇင်ဘာ ၃၀၌ ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။<ref name="BBCexecution">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/6218485.stm |work=BBC News |title=Saddam Hussein executed in Iraq |date=30 December 2006}}</ref> ==ငယ်စဉ်ဘဝ== [[File:Saddam Hussein in 1956.jpg|upright|thumb|left|ငယ်စဉ်ကပုံ]] ဆဒမ်မမွေးခင်ကပင် ဖခင်နှင့် အကိုဖြစ်သူတို့ ကင်ဆာကြောင့် ဆုံးပါးခဲ့သည်။ ဤအဖြစ်ဆိုးက မိခင် ဖြစ်သူကို ၎င်း၏ကိုယ်ဝန်ကိုဖျက်ချ၊ မိမိကိုယ်ကိုသတ်သေရန်အထိ စိတ်ဓာတ်ကျဆင်းစေခဲ့လေသည်။ ၎င်းကိုမွေးသောအခါ မိခင်က မဆိုင်သလိုနေခဲ့သောကြောင့် ဦးလေးတစ်ယောက်က ခေါ်ယူမွေးစားသည်။<ref name="ref5">{{cite news |last1=Bumiller |first1=Elisabeth |author-link1=Elisabeth Bumiller |date=2004-05-15 |title=Was a Tyrant Prefigured by Baby Saddam? |url=https://www.nytimes.com/2004/05/15/books/was-a-tyrant-prefigured-by-baby-saddam.html |url-status=live |work=The New York Times |publisher=Arthur Ochs Sulzberger Jr. |issn=1553-8095 |oclc=1645522 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160911052637/https://www.nytimes.com/2004/05/15/books/was-a-tyrant-prefigured-by-baby-saddam.html |archive-date=2016-09-11 |access-date=2018-11-21}}</ref> မိခင်မှာ အိမ်ထောင်ထပ်မံပြုသဖြင့် ထိုအိမ်ထောင်မှ မအေတူညီအကိုသုံးယောက် ထပ်မံရရှိခဲ့သည်။ ပထွေး အီဘရာဟင် အယ်ဟတ်ဆန်က ဆဒမ်အိမ်ပြန်လာပြီးနောက် ဆိုးဆိုးရွားရွားဆက်ဆံသည်။ အသက် (၁၀)နှစ်ခန့်၌ အိမ်ကထွက်ပြေး၍ ဘဂ္ဂဒက်သို့ ပြန်ရောက်၍ ဦးလေးဖြစ်သူနှင့်နေခဲ့သည်။ ဦးလေးသည် ၎င်းအဖို့ ဖခင်သဖွယ်ပင်ဖြစ်၍<ref name="Karsh 13–15"/> ယောက္ခမလောင်းလည်းဖြစ်သည်။ ထိုဦးလေးသည် ဘာသာရေးကိုင်းရှိုင်းသော ဆွတ်နီမွတ်ဆလင်တစ်ဦး၊ အင်္ဂလိပ်-အီရတ်စစ်ပွဲမှ စစ်ပြန်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး<ref>Eric Davis, ''Memories of State: Politics, History, and Collective Identity in Modern Iraq'', University of California Press, 2005.</ref> ဆဒမ်အာဏာရသောအခါ ဘဂ္ဂဒက်မြို့တော်ဝန် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဆိုးဝါးသည့် အကျင့်ပျက်မှုများဖြစ်လာသောအခါ ဆဒမ်က ၎င်းအားရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခဲ့သည်။<ref name="Karsh 13–15">{{cite book|authorlink1=Efraim Karsh|last1=Karsh|first1=Efraim|last2=Rautsi|first2=Inari|title=Saddam Hussein: A Political Biography|url=https://archive.org/details/saddamhusseinpol0000kars|publisher=Grove Press|year=2002|isbn=978-0-8021-3978-8|pp=[https://archive.org/details/saddamhusseinpol0000kars/page/13 13]–15}}</ref> ဇာတိမြို့ Tikritမှ ဆွေမျိုးများသည် နောက်ပိုင်းတွင် ဆဒမ်၏ အနီးကပ်ထောက်ခံသူ၊ အကြံပေးသူများဖြစ်လာကြသည်။ ဦးလေးဖြစ်သူ၏ ထိန်းကျောင်းမှုအောက်တွင် ဆဒမ်သည် ဘဂ္ဂဒက်ရှိ အမျိုးသားအထက်တန်းကျောင်းသို့ တက်ရောက်ကာ အထက်တန်းပြီးလျှင် အီရတ်ဥပဒေကျောင်း၌ သုံးနှစ်ပညာဆီးပူး၍ အသက် (၂၀) ၁၉၅၇၌ ကျောင်းထွက်ခဲ့သည်။ တော်လှန်ရေး ပန်-အာရပ် ဘားသ်ပါတီသို့ဝင်ရာတွင် ဦးလေးကထောက်ခံခဲ့သည်။ ယင်းအချိန်များ၌ အထက်တန်းကျောင်းဆရာဝင်လုပ်ရင်း ဘဝကျောင်းခဲ့သည်။<ref>{{cite book|last=Batatu |first=Hanna |authorlink=Hanna Batatu |title=The Old Social Classes & The Revolutionary Movement in Iraq |url=https://archive.org/details/oldsocialclasses0000bata |year=1979 |publisher=Princeton University Press |isbn=0-691-05241-7}}</ref> ဘားသ်ဝါဒမှာ ဆီးရီးယားတွင် စတင်ပေါက်ဖွား၍ ထိုစဉ်က ဘားသ်ပါတီသည် ဆီးရီးယား၌ နောက်လိုက်နောက်ပါအများအပြားရှိ၏။ သို့သော် ၁၉၅၅အရောက်၌ အီရတ်တွင် ပါတီဝင်ဦးရေ ၃၀၀ထက်နည်းလာခဲ့သည်။ အီရတ်တွင်ရှိသော အခြေခိုင်သည့် အမျိုးသားပါတီများကို ဆန့်ကျင်မှုအဖြစ် ဆဒမ်၏ ဘားသ်ပါတီသို့ ဝင်ရောက်မှု မူလရည်ရွယ်ချက်ကား ၎င်းဦးလေးမှတဆင့် အာမက် ဟတ်ဆန် အယ်ဘကာရ်(နောင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး) နှင့် အခြားဘားသ်ဝါဒီများနှင့်ဆက်စပ်မှုများကြောင့်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။<ref name="Karsh 13–15"/> [[File:SaddamCairo.jpg|thumb|ဆဒမ်နှင့် ဘားသ်ပါတီကျောင်းသားများနိုင်ငံရေးအစု၊ [[ကိုင်ရိုမြို့]]၊ ၁၉၅၉-၁၉၆၃]] တော်လှန်ရေးခံယူချက်များသည် အီရတ်နှင့် အရှေ့အလယ်ပိုင်း ထိုစဉ်အချိန်ခေတ်ကာလ၏ ဗီဇစိတ်များဖြစ်လေရာ လူ့အသိုက်အဝန်းပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးနှင့် ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒီများက စဉ်ဆက်နိုင်ငံရေးမှ အထက်တန်းလွှာများ(သူဌေးသူကြွယ် ကုန်သည် မြေရှင်ပဒေသရာဇ်များ)ကို အဆက်မပြတ် ထိုးနှက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။<ref>R. Stephen Humphreys, ''Between Memory and Desire: The Middle East in a Troubled Age'', University of California Press, 1999, p. 68.</ref> ထို့အပြင် အီဂျစ်သမ္မတ [[ဂျမက်လီ အာ့ဘ် အနားဆယ်]](Gamal Abdel Nasser)၏ ပန်-အာရပ် အမျိုးသားရေးဝါဒသည် ဆဒမ်ကဲ့သို့သော ဘားသ်ဝါဒီလူငယ်တို့အပေါ် နက်နဲစွာလွှမ်းမိုးခဲ့ပြီး ''အနားဆယ်''၏ တော်လှန်ရေးသဘောများသည် အရှေ့အလယ်ပိုင်း၌ ၁၉၅၀၊ ၁၉၆၀နှစ်များ၌ အရိပ်ကဲ့သို့လွှမ်းမိုးနိုင်ခဲ့ကာ အီရတ်၊ အီဂျစ်၊ လစ်ဗျားတို့၏ နန်းဆက်များပြိုလဲသွားခဲ့သည်။ ၁၉၅၆ ဆူးအက်တူးမြောင်း အရေးအခင်းအတွင်း ပြင်သစ်၊ ဗြိတိသျှတို့ကို တိုက်ခိုက်ခြင်း၊ [[အီဂျစ်နိုင်ငံ]]ကို ခေတ်သစ်ပြုပြင်ခြင်း၊ အာရပ်ကမ္ဘာကို နိုင်ငံရေးအရ ညီညွတ်စေခြင်းဖြင့် ''အနားဆယ်''သည် အရှေ့အလယ်ပိုင်းအမျိုးသားရေးတက်ကြွလှုပ်ရှားသူများကို စေ့ဆော်နိုင်ခဲ့လေသည်။<ref>Humphreys, 68</ref> ၁၉၅၈၊ ဆဒမ် ဘားသ်ပါတီသို့ ဝင်အပြီး တစ်နှစ်အကြာတွင် ဗိုလ်ချုပ် အာ့ဒ် အယ်လ်ကရီးမီးမ် ကားဇင်(Abd al-Karim Qasim)ဦးဆောင်သည့် စစ်တပ်အရာရှိများက အီရတ်ဘုရင် ဖေးဆယ်လ် (၂)အား ဖယ်ရှားနန်းချခဲ့သည်။ ''ဇူလိုင် ၁၄ တော်လှန်ရေး''ဟု သိကြသည်။ ==အာဏာရခြင်း== ကားဇင်၏ အစိုးရအဖွဲ့ဝင် ၁၆ယောက်အနက် ၁၂ဦးမှာ ဘားသ်ပါတီဝင်များဖြစ်သော်လည်း ကားဇင်မှာ အနားဆယ်၏ '''အာရပ်သမ္မတပြည်ထောင်စု''' (United Arab Republic) သို့ဝင်ရန် ဝင်ရန်ငြင်းဆန်သဖြင့် ပါတီသည် ၎င်းအားဆန့်ကျင်ခဲ့သည်။<ref name="iraqfirst">{{cite book |author=Coughlin, Con |pages=[https://archive.org/details/saddam00conc/page/24 24–25] |title=Saddam: His Rise and Fall |publisher=[းHarper Perennial |year=2005 |isbn=0-06-050543-5 |author-link=Con Coughlin |url=https://archive.org/details/saddam00conc/page/24 }}</ref> အစိုးအဖွဲ့တွင်း အာဏာခိုင်မြဲစေရန် ကားဇင်သည် ပန်-အရပ်ဝါဒကို ဆန့်ကျင်သည့် ကွန်မြူနစ်ပါတီနှင့် မဟာမိတ်ပြုသည်။<ref>{{cite book |author=Coughlin, Con |pages=[https://archive.org/details/saddam00conc/page/25 25–26] |title=Saddam: His Rise and Fall |location= |publisher=Harper Perennial |year=2005 |isbn=0-06-050543-5 |author-link=Con Coughlin |url=https://archive.org/details/saddam00conc/page/25 }}</ref> ထိုနှစ်နှောင်း၌ ကားဇင်ကို လုပ်ကြံရန် ဘားသ်ပါတီခေါင်းဆောင်ပိုင်းမှ စီစဉ်နေပြီး ဆဒမ်မှာ လှုပ်ရှားမှု၏ ဦးဆောင်အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပါတီဝင်အများစုမှာ ပညာတတ်၊ ကျောင်းသားများဖြစ်ပြီး ဆဒမ်သည် ထိုရည်ရွယ်ချက်အတွက် ကိုက်ညီသင့်တော်သည်။<ref>{{cite book |author=Coughlin, Con |page=[https://archive.org/details/saddam00conc/page/26 26] |title=Saddam: His Rise and Fall |publisher=Harper Perennial |year=2005 |isbn=0-06-050543-5 |author-link=Con Coughlin |url=https://archive.org/details/saddam00conc/page/26 }}</ref> ၁၉၅၉ အောက်တိုဘာ ၇၊ ကားဇင်ကို အယ်လ်ရာရှစ်လမ်းမတွင် ချောင်းမြောင်းလုပ်ကြံရန်စီစဉ်ရာ၌ တစ်ဦးက ကားနောက်ဘက် ထိုင်သူများကို ပစ်ခတ်ရန်၊ ကျန်သူများက ကားအရှေ့မှသူများကို သတ်ရန်ဖြစ်၏။ ယာဉ်မောင်းသေပြီး ကားဇင်ကို ထိမှန်သည်။ လုပ်ကြံသူများက ကားဇင်သေဆုံးပြီမှတ်သဖြင့် ရုံးချုပ်သို့ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာခဲ့၏။ သို့သော် ကားဇင် အသက်မသေခဲ့ပါ။<ref>{{cite book |author=Coughlin, Con |page=[https://archive.org/details/saddam00conc/page/30 30] |title=Saddam: His Rise and Fall |publisher=Harper Perennial |year=2005 |isbn=0-06-050543-5 |author-link=Con Coughlin |url=https://archive.org/details/saddam00conc/page/30 }}</ref> မအောင်မြင်ခဲ့သော ဤလုပ်ကြံမှုတွင် ဆဒမ်၏ ကဏ္ဍသည် ဆယ်စုနှစ်ချီကြာကြာ ၎င်းပုံရိပ်၏ အရေးပါသောအပိုင်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဆဒမ်အပါအဝင် လုပ်ကြံသူတချို့ [[ဆီးရီးယားနိုင်ငံ]]သို့ ထွက်ပြေးနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |author=Coughlin, Con |page=[https://archive.org/details/saddam00conc/page/33 33] |title=Saddam: His Rise and Fall |publisher=Harper Perennial |year=2005 |isbn=0-06-050543-5 |author-link=Con Coughlin |url=https://archive.org/details/saddam00conc/page/33 }}</ref> တချို့မှာ အကျဉ်းချခံရသည်။ ထို့နောက် ဆီးရီးယားမှ အီဂျစ်သို့ ၁၉၆၀ ဖေဖော်ဝါရီတွင် ပြောင်းရွှေ့ခဲ့၍ ၁၉၆၃ထိ အီဂျစ်တွင်နေထိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book|authorlink1=Efraim Karsh|last1=Karsh|first1=Efraim|last2=Rautsi|first2=Inari|title=Saddam Hussein: A Political Biography|url=https://archive.org/details/saddamhusseinpol0000kars|publisher=Grove Press|year=2002|isbn=978-0-8021-3978-8|pp=[https://archive.org/details/saddamhusseinpol0000kars/page/15 15]–22}}</ref> ဘားသ်ပါတီနှင့်နွှယ်သော စစ်တပ်အရာရှိများက ၁၉၆၃ ဖေဖော်ဝါရီ ရမဒန်တော်လှန်ရေး၌ ဖယ်ရှားနိုင်ခဲ့၏။ ဘားသ်ခေါင်းဆောင်များကို အစိုးရအဖွဲ့တွင် နေရာပေးပြီး အဘ်ဒူလ် ဆာလန် အရစ်(Abdul Salam Arif)သမ္မတဖြစ်လာသည်။ ၁၉၆၃ နိုဝင်ဘာရောက်သောအခါ အရစ်က ဘားသ်ခေါင်းဆောင်များကို ဖြုတ်ချကာ အာဏာမောင်ပိုင်စီးသည်။ ဆဒမ်သည် ထိုအချိန်က အီဂျစ်၌သာ ရှိနေခဲ့သည်။ အရစ်၏ အာဏာသိမ်းအပြီး ဆဒမ်အီရတ်သို့ပြန်ရောက်ကာ အသစ်ဖွဲ့စည်းလိုက်သော ဘားသ်ပါတီ၏ အရေးမပါသောနေရာတွင်သာရပ်တည်နိုင်ပြီး လယ်သမားများဗဟိုအဖွဲ့၏ သေးကွေးသောရာထူးဖြင့်သာ ကျေနပ်ခဲ့ရလေသည်။<ref>{{cite book|authorlink1=Efraim Karsh|last1=Karsh|first1=Efraim|last2=Rautsi|first2=Inari|title=Saddam Hussein: A Political Biography|url=https://archive.org/details/saddamhusseinpol0000kars|publisher=Grove Press|year=2002|isbn=978-0-8021-3978-8|pp=[https://archive.org/details/saddamhusseinpol0000kars/page/22 22]–23}}</ref> အရစ်ကို လုပ်ကြံရန်အစီအစဉ်၌ ပါဝင်ပတ်သက်ခဲ့မိသဖြင့် ၁၉၆၄ အောက်တိုဘာတွင် အဖမ်းခံရပြီး ၁၉၆၆၌ ထွက်ပြေးလွတ်မြောက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book|authorlink1=Efraim Karsh|last1=Karsh|first1=Efraim|last2=Rautsi|first2=Inari|title=Saddam Hussein: A Political Biography|url=https://archive.org/details/saddamhusseinpol0000kars|publisher=Grove Press|year=2002|isbn=978-0-8021-3978-8|pp=[https://archive.org/details/saddamhusseinpol0000kars/page/25 25]–26}}</ref> ၁၉၆၆၊ အာမက် ဟတ်ဆန် အယ်လ်ဘကာရ်သည် ဆဒမ်ကို ဒေသတွင်းစစ်တိုင်းတစ်ခု၌ ဒုတိယအတွင်းရေးမှူးခန့်ခဲ့ကာ ကျွမ်းကျင်စီမံသူအဖြစ်သက်သေပြနိုင်ရင်း ပါတီကို ပြန်လည်အသက်ဝင်စေခဲ့၏။<ref>{{cite book |author=Tripp, Charles | page=[https://archive.org/details/historyofiraq0000trip/page/183 183] |title=A History of Iraq |url=https://archive.org/details/historyofiraq0000trip |publisher=Cambridge University Press |year=2010 |isbn=978-0-521-87823-4| author-link=Charles R. H. Tripp }}</ref> ၁၉၆၆၌ ဘားသ်ပါတီနှစ်ခြမ်ကွဲးသည်။ ဆီရီးယားဘက်ပိုင်း နှင့် ဘဂ္ဂဒက်ဘက်ပိုင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book|authorlink1=Efraim Karsh|last1=Karsh|first1=Efraim|last2=Rautsi|first2=Inari|title=Saddam Hussein: A Political Biography|url=https://archive.org/details/saddamhusseinpol0000kars|publisher=Grove Press|year=2002|isbn=978-0-8021-3978-8|pp=[https://archive.org/details/saddamhusseinpol0000kars/page/26 26]–27}}</ref> ဘားသ်ပါတီလုံခြုံရေးလုပ်ငန်းကို ဆဒမ်က တည်ထောင်၍ ၎င်းတစ်ဦးတည်းထိန်းချုပ်သည်။<ref>{{cite book|authorlink1=Efraim Karsh|last1=Karsh|first1=Efraim|last2=Rautsi|first2=Inari|title=Saddam Hussein: A Political Biography|url=https://archive.org/details/saddamhusseinpol0000kars|publisher=Grove Press|year=2002|isbn=978-0-8021-3978-8|p=[https://archive.org/details/saddamhusseinpol0000kars/page/27 27]}}</ref> ၁၉၆၈ ဇူလိုင်၊ အယ်လ်ဘကာရ်ခေါင်းဆောင်သော သွေးမြေမကျ အာဏသိမ်းပွဲတွင် ဆဒမ်ပါဝင်ခဲ့ပြီး ဆာလန်အရစ်၏ ဆက်ခံသူညီ အဘ်ဒူလ်အရစ်ကို ဖယ်ရှားနိုင်ခဲ့လေသည်။ အရစ်ကို လန်ဒန်တွင် ခိုလှုံခဲ့ပြီး ယင်းနောက် အစ်စတန်ဘူးလ်တွင် ထပ်မံခိုလှုံသည်။ အယ်ဘကာရ်ကို သမ္မတအဖြစ်တင်မြှောက်ကြ၍ ဆဒမ်ကို ဒုတိယသမ္မတနှင့် ဘားသ်ပါတီ ဒုဥက္ကဋ္ဌနေရာ ပေးခဲ့သည်။ ဒုတိယရာထူးဖြစ်သော်လည်း ဇာတ်ခုံနောက်ကွယ်၌ ခိုင်မာသော နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်သည်။ ===နိုင်ငံရေးအစီအစဉ်=== [[File:Saddam1970s.jpg|thumb|၁၉၇၀နှစ်များ၌ အမျိုးသမီးစာတတ်မြောက်ရေး၊ ပညာရေးတို့ကို တိုးမြှင့်ခြင်း]] ၁၉၆၀-၁၉၇၀နှစ်များ၌ အယ်လဘကာရ်ပြီးလျှင် ဒုတိယဦးစီချုပ်၊ တော်လှန်ရေးထိပ်တန်းကောင်စီ၏ ဒုဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် နိုင်ငံရေးပြုပြင်မှုများလုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။<ref>CNN, "Hussein was symbol of autocracy, cruelty in Iraq," 30 December 2003. [http://www.cnn.com/2006/WORLD/meast/12/29/hussein.obit/index.html]</ref> ဘားသ်ပါတီကို ခိုင်မာညီညွတ်စေ၍ ပြည်တွင်းရေးပြဿနာများ၊ ပါတီနောက်လိုက်တိုးချဲ့ခြင်းများ ပြုလုပ်သည်။ ၁၉၆၈ ပါတီအာဏာရလျှင် လူမှုရေး၊ လူမျိုးစုရေး၊ ဘာသာရေး၊ စီးပွားရေးဆိုင်ရာများကို တည်ငြိမ်စေရန် အားထုတ်ခဲ့သည်။<ref name="Humphreys, 78">Humphreys, 78</ref> နိုင်ငံစီးပွားရေးခေတ်မီတိုးတက်စေရန်နှင့် အစိုးရယန္တယား၌ အာဏာသိမ်းမှုများမဖြစ်စေရန် ခိုင်မာသောလုံခြုံရေးရရန်ဖန်တီးသည်။ အဓိက၎င်း၏ မူဝါဒမှာ အီရတ်ရှိရေနံဖြစ်သည်။ ၁၉၇၂ နိုင်ငံတကာရေနံအကျိုးမြတ်များကို သိမ်းယူရာ၌ ကွပ်ကဲခဲ့၍ နောက်တစ်နှစ်အကြာ ၁၉၇၃-စွမ်းအင်အကျပ်အတည်းကြောင့် ရေနံဈေးများတဟုန်ထိုးတက်လာသဖြင့် ဆဒမ်သည် ၎င်း၏အစီအစဉ်ကို ထပ်မံချဲ့ထွင်နိုင်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံတွင်း စာတတ်မြောက်ရေးများ၊ အခမဲ့ပညာရေးလှုပ်ရှားမှုများလုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ စစ်တပ်မိသားစုများကို ထောက်ပံ့သည်။ လူတိုင်းဆေးရုံတက်နိုင်ခွင့်၊ လယ်သမားများကို အမတော်ငွေချေးပေးခြင်းလည်းဆောင်ရွက်ခဲ့၏။ ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့ UNESCOမှ ဆုရရှိခဲ့သည်။<ref>[http://www.cbc.ca/news2/indepth/words/saddam_hussein.html Saddam Hussein], CBC News, 29 December 2006</ref><ref>Jessica Moore, [https://web.archive.org/web/20030625145156/http://www.pbs.org/newshour/bb/middle_east/iraq/war/player1.html The Iraq War player profile: Saddam Hussein's Rise to Power], PBS Online Newshour {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20131115205745/http://www.pbs.org/newshour/bb/middle_east/iraq/war/player1.html |date=15 November 2013 }}</ref> ရေနံအခြေခံ လုပ်ငန်းများချဲ့၍ နိုင်ငံစီးပွားတက်စေပြီး လမ်းဖောက်၊ သတ္တုတွင်းတူးဖော်ခြင်းစသည်တို့ကိုလည်း လုပ်ဆောင်ခဲ့၏။ လျှပ်စစ်ဓာတ်များ မြို့တိုင်းနီးပါးရစေခြင်းလည်းလုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ရေနံမှရသော အမြတ်များမှာ ဆဒမ်အားနိုင်ငံရေးအမြတ်ထွက်စေခဲ့သည်။<ref name="economist2007">{{cite news |url=http://www.economist.com/node/8492668 | title=Saddam Hussein&nbsp;– The blundering dictator |date=4 January 2007 |work=[[The Economist]]}}</ref> ဂျူး၊ ပါရှန်းကျူးကျော်သူများအပေါ် အာရပ်ဝါဒီခုခံသူတစ်ဦးအဖြစ် ၎င်းကိုယ်ပိုင်ဝါဒများမှာ အလွန်ပိုလျှံနေပြီး ဗုံသံကဲ့သို့ တသမတ်တည်းဖြစ်နေ၏။ <ref name="economist2007"/> ၁၉၇၂တွင် ဆဒမ်သည် [[ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု]]နှင့် ပူးပေါင်းချစ်ကြည်ရေးစာချုပ်လက်မှတ်ထိုးသည်။ "အရှေ့အလယ်ပိုင်း စစ်အေးအစိတ်အပိုင်းအဖြစ် ထွက်ပေါ်လာခဲ့သော [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]] ထောက်ပံ့ထားသော လုံခြုံရေးစနစ်ကို ထိုစာချုပ်က ကသိကအောက်ဖြစ်စေခဲ့ကာ ဘဂ္ဂဒက်၏ ရန်သူမှန်သမျှသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ အလားလာရှိသော မဟာမိတ်ဖြစ်ဖွယ်ရှိဟန်တူသည်" ဟုသမိုင်းပညာရှင် Charles R. H. Trippက ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name="Tripp">{{cite book|author=Tripp, Charles|pp=xii, 211–214|title=A History of Iraq |url=https://archive.org/details/historyofiraq0000trip_l9l3|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=2002|isbn=978-0-521-87823-4|author-link=Charles R. H. Tripp}}</ref> တုံ့ပြန်သောအားဖြင့် ယူအက်စ်က ဒုတိယ အီရတ်-ကာ့ဒ်စစ်ပွဲ၌ ''မစတာဖာ ဘာဇာနီ''၏ ကာ့ဒ်သူပုန်တပ်ဖွဲ့ကို ခိုးကြောင်ခိုးဝှက် ဘဏ္ဍာရေးထောက်ပံ့ပေးခဲ့သည်။ ၁၉၇၅တွင် ကာ့ဒ်များအရေးနိမ့်သဖြင့် ကာ့ဒ်ပြည်သူပေါင်းသိန်းချီ၍ အတင်းအဓမ္မနေရာရွှေ့ပြောင်းစေခဲ့သည်။<ref name="Tripp" /> ရေနံလုပ်ငန်းပြည်သူပိုင်သိမ်းပြီးနောက် ကျေးလက်ခေတ်မီစေခြင်း၊ ကျယ်ပြန့်စွာဖြင့် စက်မှုလယ်ယာ ဖြစ်ပေါ်စေခြင်း နှင့် တောင်သူများကို မြေယာချထားပေးခြင်းတို့၌ကြီးကြပ်သည်။<ref name="ref6">Khadduri, Majid. ''Socialist Iraq''. The Middle East Institute, Washington, D.C., 1978.</ref> နိုင်ငံပိုင်ဘဏ်များသည် ၎င်း၏ကြိုးကိုင်မှုအောက်ရောက်၍ ချေးငွေကိစ္စများမှာ နီးကပ်သူအသိုင်းအဝိုင်းပေါ်အခြေခံဆောင်ရွက်သည်။<ref name="economist2004"/> ===အာဏာပိုင်စိုးခြင်း=== ၁၉၇၆တွင် ဆဒမ်သည် ၎င်းတပ်မတော်၏ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရာထူးတိုးမြှင့်ရရှိခဲ့၍ လျင်မြန်စွာပင် အာဏာရှင်ဖြစ်လာသည်။ အသက်အရွယ်၊ ကျန်းမာရေးကြောင့် အယ်လ်ကဘာရ်မှာ တာဝန်များကိုထမ်းဆောင်နိုင်ခြင်းမရှိချေ။ ဆဒမ်သာလျှင် ပြည်တွင်းပြည်ပ အစိုးရမျက်နှာစာတွင် အရေးပါသောနေရာယူခဲ့သည်။ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒ၏ ဗိသုကာဖြစ်လာကာ သံတမန်ဆက်ဆံရေးကိစ္စများကို နိုင်ငံ့ကိုယ်စားပြုဆောင်ရွက်၏။ တရားဝင်ရာထူးအာဏာရသည့်အချိန် ၁၉၇၉မတိုင်မီကပင် တကယ့်အာဏာရှင်မှာ ဆဒမ်သာဖြစ်၏။ ဘားသ်ဝါဒခေါင်းဆောင်မှုအောက်တွင် အယ်လ်ဘကာရ်သည် ဆီးရီးယားနှင့် စစ်ရေးစာချုပ်များချုပ်ဆို၍ နှစ်နိုင်ငံပေါင်းစည်းညီညွတ်ရေးကို ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ဆီးရီးယားသမ္မတ ဟားဖက် အယ်လ် အာဆတ်က ထိုပေါင်းစည်းခြင်းတွင် ဒုခေါင်းဆောင်ဖြစ်လာ၍ဆဒမ်အားမထင်မရှားဖြစ်သွားစေခဲ့သည်။ အာဏာကိုဆုပ်ကိုင်ရန် သေချာအားထုတ်ပြီး ကျန်းမာရေးချူချာသော ဗိုလ်ချုပ်ကြီးကို ၁၉၇၉ ဇူလိုင် ၁၆တွင် အနားယူစေကာ သမ္မတအဖြစ်တက်လာသည်။ ====၁၉၇၉ ဘားသ်ပါတီရှင်းလင်းခြင်း==== ဆဒမ်က ဘားသ်ပါတီခေါင်းဆောင်များကို ညီလာခံခေါ်ယူသည်။ အစည်းအဝေး၌ Muhyi Abdel-Hussein ကို လျှို့ဝှက်ကြံစည်သူ (၆၈)ယောက်အမည်များကိုကြေညာရန်ညွှန်ကြားခဲ့သည်။ သစ္စာမရှိဟုခေါင်းစဉ်တပ်ကာ တစ်ဦးခြင်း အခန်းထဲကဖယ်ရှားခဲ့သည်။ ၂၂ဦးကို သေဒဏ်ပေးခဲ့လေသည်။ နောက်ပိုင်း ဘားသ်ပါတီထိပ်တန်း အခြားအဖွဲ့ဝင်များကိုလည်း သေဒဏ်ပေးခဲ့သေးသည်။<ref>Bay Fang. "[https://www.usnews.com/usnews/news/articles/040719/19iraq.htm When Saddam ruled the day]." ''U.S. News & World Report''. 11 July 2004. {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20140116075402/http://www.usnews.com/usnews/news/articles/040719/19iraq.htm |date=16 January 2014 }}</ref><ref>Edward Mortimer. "[https://web.archive.org/web/20031014004305/http://www.nybooks.com/articles/3519 The Thief of Baghdad]." ''New York Review of Books''. 27 September 1990, citing Fuad Matar. ''Saddam Hussein: A Biography''. Highlight. 1990. {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080723145337/http://www.nybooks.com/articles/3519 |date=23 July 2008 }}</ref> == ပါလီမန်နှင့် ရဲအဖွဲ့များ == အီရတ်လူမှုအဖွဲ့အစည်းတွင် ဘာသာစကား၊ ဘာသာရေး၊ မျိုးနွယ်စုပြဿနာအက်ကွဲကြောင်းများရှိ၏။ လောကီသဘောတရားအရ ပန်-အာရပ် သဘောတရားရေးရာကိုကျင့်သုံးသော်လည်း ဤဝါဒကိုယ်တိုင်ကပင် အရေးပါသောလူဦးရေအပိုင်းများအတွက် ပြဿနာဖြစ်နေ၏။ ၁၉၇၉ အီရန်တော်လှန်ရေးပြီးနောက် ရှအာ(ရှိးအယစ်)အဖွဲ့နှစ်ခုက နိုင်ငံအုပ်ချုပ်သူခေါင်းဆောင်ပိုင်းပြောင်းလဲရန်အလားအလာအားထုတ်မှုမျိုးကို အီရတ်နိုင်ငံရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ထိုအဖွဲ့များက အီရန်၏ ရှအာဘာသာရေးအယူအဆများကို အီရတ်အားပုံသွင်းရန် ရည်ရွယ်ချက်ထား၏။ ကာ့ဒ်လူနည်းစုနေသောဒေသများက အီရတ်၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်နေရခြင်းကိုဆန့်ကျင်ကာ လွတ်လပ်ရေးလိုချင်ကြသည်မှာ အီရတ်အဖို့ ခြိမ်းချောက်မှုပင်ဖြစ်သည်။ ထိုအန္တရာယ်ရှိနိုင်သော လူများအတွက် အကျိုးပြုမှုတချို့ကို လုပ်ဆောင်ပေးခဲ့ကာ တော်လှန်ရေးခြိမ်းချောက်မှုကို ပြေလျော့စေခဲ့သည်။<ref name="Iraq: A Country Study">Helen Chapin Metz (ed) ''[http://memory.loc.gov/frd/cs/iqtoc.html Iraq: A Country Study:]'' "[http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+iq0115) Internal Security in the 1980s"], [[Library of Congress Country Studies]], 1988</ref> ဤထိန်းချုပ်မှုများအောင်မြင်ရန် အဓိကကိရိယာများမှာ ရဲအဖွဲ့များနှင့် ပါလီမန်ဖြစ်၏။ ၁၉၇၄မှအစပြု၍ ဆဒမ်နှင့်နီးစပ်သူ Taha Yassin Ramadanက ပြည်တွင်းလုံခြုံမှုကို တာဝန်ယူရသော ပြည်သူ့စစ်တပ်ကို ကွပ်ကဲသည်။ ဘားသ်ပါတီ၏ ထောက်ကူဖြစ်သော ပြည်သူ့စစ်တပ်သည် ပုံမှန်တပ်မတော်က အာဏာသိမ်းရန်မည်သည့်အားထုတ်မှုများအတွက်မဆို တန်ပြန်လုပ်ဆောင်ရန်အတွက်ဖြစ်သည်။ ဆဒမ်၏ညီ Barzan Ibrahim al-Tikritiက လျှို့ဝှက်ရဲတပ်ဖွဲ့ မူခရာဘာရတ်ကို ဦးဆောင်သည်။ ဆဒမ်အလိုကျ ပြည်တွင်းပြည်ပထုတ်နှုတ်ရှင်းအစီအစဉ်များလုပ်ဆောင်ပေးခဲ့သည်။<ref name="Iraq: A Country Study" /> သူ့လူများကိုပင် ခြိမ်းချောက်ထိတ်လန့်စေသည်အတွက် မှတ်သားဖွယ်ဖြစ်သည်။ The Economist သတင်းစာက ဆဒမ်ကို "၂၀ရာစု၏ ကြီးကျယ်သော နောက်ဆုံးအာဏာရှင်များထဲက တစ်ယောက်၊ အထူးအားဖြင့် အတ္တ၊ ရက်စက်မှု၊ အာဏာတပ်မက်မှုတွင် ဖြစ်၏။"ဟု ဖော်ပြသည်။<ref name="economist2007"/> အီရတ်ပြည်သူပေါင်း နှစ်သိန်းခွဲကို သေစေခြင်း၊<ref name=250k>{{cite web|url=https://www.hrw.org/news/2004/01/25/war-iraq-not-humanitarian-intervention|title=War in Iraq: Not a Humanitarian Intervention|work=[[Human Rights Watch]]|date=25 January 2004|accessdate=31 May 2017|quote=Having devoted extensive time and effort to documenting [Saddam's] atrocities, we estimate that in the last twenty-five years of Ba'ath Party rule the Iraqi government murdered or 'disappeared' some quarter of a million Iraqis, if not more.}}</ref> အီရန်၊ ကူဝိတ်၊ ဆော်ဒီတွင် စစ်ရာဇဝတ်မှုများကို ကျူးလွန်ခြင်းများကိုဖြစ်စေသည့် ဆဒမ်၏ စိုးမိုးအုပ်ချုပ်မှုပင်ဖြစ်သည်။ == ပုံရိပ်လွှာ == [[File:Al-Qadissiya 6.jpg|thumb|upright|ဆဒမ်ကို အမွှမ်းတင်သည့် ဝါဒဖြန့်ပုံ]] အာဏာခိုင်မြဲစေရန်အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ဆဒမ်၏ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးကိုးကွယ်မှုသည် အီရတ်တွင် ပျံ့နှံ့ခဲ့ကာ ၎င်း၏ရုပ်လုံးပုံ၊ ရုပ်တု၊ ပိုစတာ၊ နံရံဆေးရေးစသည်တို့ကို အီရတ်တစ်ခွင်တွင် တည်ရှိချိတ်ဆွဲစေ၏။ ၎င်း၏ မျက်နှာပုံများကို ရုံး၊ ကျောင်း၊ လေဆိပ်၊ ဈေးဆိုင်များ၊ ငွေစက္ကူများတွင် မြင်နိုင်ခဲ့သည်။ ရုပ်ပြရွေးကောက်ပွဲနှစ်ခုကို လုပ်ဆောင်သည်။ ၁၉၉၅ တွင် မဲဆန္ဒရှင် (၈.၄)သန်းမှ မဲလာပေးသူ (၉၉.၄၇%)မှ ကန့်ကွက်မဲ သုံးထောင်ကျော်သာရရှိသဖြင့် (၉၉.၉၆%)ဖြင့် နိုင်သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/1995/10/17/world/no-surprise-in-iraqi-vote.html |title=No surprise in Iraqi vote |work=The New York Times |accessdate=29 January 2012 |date=17 October 1995}}</ref><ref>{{cite news|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_hb6507/is_4_57/ai_n28932894/ |title=Iraq – July 22 – Saddam Plans Referendum |publisher=FindArticles |accessdate=29 January 2012 |year=2002 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20120715194635/http://findarticles.com/p/articles/mi_hb6507/is_4_57/ai_n28932894/ |archivedate=15 July 2012 }}</ref> ၂၀၀၂၌ မဲပေးသူ (၁၀၀%)တွင် ထောက်ခံမဲ(၁၀၀%)ရရှိ၍ နောက်တစ်ရက်၌ ထုတ်ပြန်သည်မှာ လူဦးရေ (၁၁,၄၄၅,၆၃၈)တွင် အားလုံးထောက်ခံသည်ဟူ၍ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/2331951.stm |title=Saddam 'wins 100% of vote' |publisher=BBC |accessdate=29 January 2012 |date=16 October 2002}}</ref> == နိုင်ငံခြားရေးရာ == အီရတ်နိုင်ငံ၏ အာရပ်ကမ္ဘာနှင့် ဆက်ဆံရေးမှာ လွန်စွာအပြောင်းလဲများသည်။ အီဂျစ်နှင့် ဆက်ဆံရေး ၁၉၇၇တွင် ပျက်ယွင်းသည်။ ၁၉၇၈ ဘဂ္ဂဒက်က အာရပ်အဖွဲ့ချုပ်ထိပ်သီးအစည်းအဝေးကို လက်ခံကျင်းပရာ၌ အီဂျစ်၏ ကမ့်ဒေးဗစ် သဘောတူညီမှုကိုလက်ခံသည့်အတွက် ရှုံချဖယ်ကျဉ်သည်။ သို့သော် အီရန်-အီရတ်စစ်ပွဲ၌ အီဂျစ်တို့၏ အီရတ်အား ကုန်ကြမ်းပစ္စည်းနှင့် သံတမန်ရေးရာထောက်ပံ့မှုများက နှစ်နိုင်ငံအရာရှိကြီးများကြား နွေးထွေးသောဆက်ဆံရေးနှင့် အဆက်မပြတ်သောထိတွေ့မှုများဖြစ်လာခဲ့သည်။ တရားဝင်သံကိုယ်စားပြုမှုကား မလုပ်ဆောင်ခဲ့ကြ။ ၁၉၈၃မှစ၍ အီဂျစ်၏ အာရပ်ကမ္ဘာ၌ သဘာဝကျမှန်ကန်သည့်ကဏ္ဍပြန်လည်တည်ဆောက်ရန် အီရတ်က တောင်းဆိုမှုများ ဆက်တိုက်ဆိုသလိုရှိခဲ့သည်။ [[File:Arab Summit 1978.jpg|thumb|upright=1.20|left|အာရပ်ထိပ်သီးအစည်းအဝေး၊ ဘဂ္ဂဒက်မြို့၊ ၁၉၇၈၌ ဆဒမ် ဟူစိန်နှင့် ဟာဖက် အယ်အာဆတ်(ဆီးရီးယား)]] ​ဆဒမ်သည် အနောက်နိုင်ငံနှစ်နိုင်ငံသို့သာ လည်ပတ်ဖူး၏။ ပထမခရီးစဉ်မှာ စပိန်အာဏာရှင် ''[[ဖရန်ကို|ဖရန်စစ် ဖရန်ကို]]''၏ ဖိတ်ကြားမှုဖြင့် ၁၉၇၄ ဒီဇင်ဘာတွင် [[စပိန်နိုင်ငံ]]သို့လည်းကောင်း<ref>[https://elpais.com/diario/2003/03/02/domingo/1046580756_850215.html El obsequio de Sadam a Franco </ref> ဒုတိယအနေဖြင့် ၁၉၇၅၌ ပြင်သစ် သမ္မတ ''ရှ(ခ်) ရှီးဟိုက်ခ်'' (Jacques Chirac)တွေ့ဆုံရန် [[ပြင်သစ်နိုင်ငံ]]သို့လည်းကောင်း သွားရောက်ခဲ့သည်။<ref name="The Chirac Doctrine">{{cite journal |url=http://www.meforum.org/772/the-chirac-doctrine |title=The Chirac Doctrine |journal=The Middle East Quarterly |date=Fall 2005|last1=Guitta |first1=Olivier }}</ref> ရှီးဟိုက်ခ်၏ ပါတီကို ငွေကြေးထောက်ပံ့ခဲ့သည်ဟု တချို့ကဆိုကြသည်။ ပြင်သစ်က ဆဒမ်ကို လက်နက်ထောက်ပံ့သောကြောင့် ဆဒမ်အုပ်စိုးစဉ်ကာလတစ်လျှောက် အီရတ်၏ အကြီးမားဆုံးသော ကုန်သွယ်ရေးမိတ်ဖက်ဖြစ်ခဲ့သည်။ သိမ်းယူရရှိသော စာရွက်စာတမ်းများက ယခင်ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး အပါအဝင် ရှီးဟိုက်ခ်နှင့် နီးစပ်သော ပြင်သစ်အရာရှိများ၊ စီးပွားရေးသမားများလည်း ဆဒမ်နှင့် ဆက်ဆံရောင်းဝယ်မှုများမှ အကျိုးအမြတ်ရရှိခဲ့ကြသည်ဟု ဆိုသည်။<ref name="The Chirac Doctrine" /> ၁၉၇၂တွင် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုနှင့် ကူညီမှုဆိုင်ရာ ကတိကဝတ်စာချုပ် ချုပ်ဆိုခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၁၉၇၈၌ အီရတ်ကွန်မြူနစ်ဖြိုခွဲခံရပြီး အနောက်ဘက်ဆီသို့ ကုန်သွယ်မှု ရွေ့ရှားသွားသောကြောင့် ဆိုဗီယက်နှင့်ဆက်ဆံရေးတင်းမာခဲ့သည်။ ၁၉၉၁ ပင်လယ်ကွေ့စစ်ပွဲမတိုင်ခင်ထိ အနောက်ဘက်အခင်းအကျင်းကို ပို၍လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။<ref>Helen Chapin Metz (ed) ''[http://memory.loc.gov/frd/cs/iqtoc.html Iraq: A Country Study:]'' "[http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+iq0083) The West"], [[Library of Congress Country Studies]], 1988</ref> ၁၉၇၅တွင် ဆဒမ်သည် အီရန်နှင့် နယ်စပ်အငြင်းပွားမှုအပေါ် အီရတ်က လိုက်လျောသည့် သဘောတူညီမှုရရှိကာ အီရန်က အပြန်အလှန်အားဖြင့် အီရတ်၌ရှိသော ကာ့ဒ်များကို ထောက်ပံ့ခြင်းရပ်ဆိုင်းရန် သဘောတူခဲ့သည်။ ပြင်သစ်အကူအညီရ၍ နျူကလီယားလုပ်ငန်း စတင်သည်။ ၁၉၈၁ ဇွန် ၇တွင် အစ္စရေးလေတပ်ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုဖြင့် ထိုဓာတ်ပေါင်းဖို ပျက်စီးခဲ့ရ၏။<ref name="Osirak">BBC, [http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/june/7/newsid_3014000/3014623.stm 1981: Israel bombs Baghdad nuclear reactor], ''BBC On This Day 7 June 1981'' referenced 6 January 2007</ref> ၁၉၇၀ ကာ့ဒ်ခွဲထွက်ရေးခေါင်းဆောင်များနှင့် စေ့စပ်ဆွေးနွေးပြီး ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးပေးခဲ့သော်လည်း ထိုသဘောတူညီချက် ပျက်ခဲ့သည်။ ကာ့ဒ်တို့နှင့် ပြင်းထန်သော စစ်ဆင်နွှဲခဲ့ရာတွင် အီရန်၌ရှိသော ကာ့ဒ်ရွာများကိုပါ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်သဖြင့် အီရန်နှင့် ဆက်ဆံရေး ပျက်သည်။ ၁၉၇၅၌ ပြန်လည်ညှိနှိုင်းခဲ့ကြသည်။ ===အီရန်-အီရတ်စစ်ပွဲ=== [[File:Cardoen Saddam.jpg|thumb|၁၉၈၀ နှစ်များဆီက အီရတ်အား လက်နက်ထောက်ပံ့သူ ချီလီစီးပွားရေးသမား Carlos Cardoen အတူ]] ၁၉၇၉အစောပိုင်း အီရန်၏ ရှားဘုရင် Mohammad Reza Pahlaviကို အစ္စလာမ္မစ်တော်လှန်ရေးက နန်းဆင်းစေခဲ့ရာ [[ခိုမေနီ၊ အာယတိုလာ| အာယတိုလ ခိုမေးနီ]]ဦးဆောင်၍ အစ္စလာမ္မစ်သမ္မတနိုင်ငံထူထောင်ရန် လမ်းပွင့်ခဲ့သည်။ ရှအာအစ္စလာမ်တော်လှန်ရေးလွှမ်းမိုးမှုသည် ရှအာဘာသာဝင်များသော တိုင်ပြည်များ အထူးသဖြင့် အီရတ်၌ ကြီးထွားလာသဖြင့် ဆဒမ်၏ အုပ်စိုးမှုကို အန္တရာယ်ရှိလာမည်ကို ၎င်းကစိုးရွံ့ခဲ့သည်။ ၁၉၇၀မှစတင်ကာ ဆဒမ်နှင့် ခါမေးနီတို့သည် ခါးသီးသောရန်သူများဖြစ်ခဲ့ကြ၏။ ၁၉၆၄ ခါမေးနီ ပြည်နှင်ဒဏ်ခံရပြီး အီရတ်တွင် ခိုလှုံခဲ့ရာ အီရန်အစိုးရကိုဆန့်ကျင်ရန် အီရတ်ရှိ ရှအာဘာသာဝင်များနှင့်ပတ်သက်ခဲ့သည်။ ဆဒမ်ကိုလည်း ဖြုတ်ချရန် နှိုးဆော်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၅ အီရန်နှင့် ဆက်ဆံရေးပြေလည်ပြီး ၁၉၇၈၌ ခါမေးနီကို နှင်ထုတ်သဖြင့် ပြင်သစ်သို့ ခါမေးနီခိုလှုံပြန်သည်။ အီရတ်၏ ကုလအမြဲတမ်းသံအမတ် Salah Omar al-Aliနှင့် သီးသန့်လျှို့ဝှက်တွေ့ဆုံရာ၌ အီရန်ကို လများအတွင်းကျူးကျော်ထိပါးရန် ရည်ရွယ်ချက်ရှိသည်ဟု ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်း (ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသည်မှာ အမေရိကန်နှင့် အနောက်အုပ်စုထံမှ ထောက်ခံအားပေးမှု တောင်းဆိုမှုရှိသည်) ၎င်း၏ ရည်ရွယ်ချက်အဖြစ် ထိုအီရန်၏ အစ္စလာမ္မစ်အစိုးရကို ဖယ်ရှားရန်ပြုသည်။<ref name="PIRRR">Esposito, John, "Political Islam Revolution, Radicalism, or Reform", ''Political Islam and Gulf Security'', Lynne Rienner Publishers, {{ISBN|1-55587-262-X}}, pp. 56–58</ref> [[File:Shakinghands high.OGG|thumb|left|thumbtime=05| အရှေ့အလယ်ပိုင်း အထူးသံတမန် ဒေါ်နယ်လ် ရမ်းစဖက်လ်နှင့် တွေ့ဆုံစဉ်၊ ၁၉၈၃။ ရမ်းစဖက်လ်သည် ဂျော့ဘုရှ်လက်ထက်၌ အမေရိကန်ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး ဖြစ်၍ အီရတ်စစ်ပွဲတွင် မဟာမိတ်တပ်ကို ဦးဆောင်သူလည်းဖြစ်သည်။]] အီရတ်က အီရန်ကို ကျူးကျော်သည်။ [[တီဟီရန်မြို့]]လေဆိပ်၊ ရေနံကြွယ်ဝသော Khuzestanဒေသတို့ကို ၁၉၈၀ စက်တင်ဘာ ၂၂တွင် တိုက်ခိုက်ရင်း ထိုနေရာသည် အီရတ်၏ နယ်မြေသစ်ဖြစ်သည်ဟုလည်း ကြေညာခဲ့သည်။ အာရပ်နိုင်ငံများ၊ အမေရိကန်၊ ဥရောပတို့က ထောက်ခံကြပြီး ပါရှန်းပင်လယ်ကွေ့အာရပ်နိုင်ငံများက ငွေကြေးအမြောက်အမြားထောက်ပံ့ခဲ့သည်။ ဆိုဗိယက်က ကြားနေသဘောဖြင့် ထောက်ပံ့မှုမပေးချေ။ နိုင်ငံတကာဥပဒေနှင့် နိုင်ငံတကာနယ်စည်းမျဉ်းကို ပေါ်ပေါ်ထင်ထင် ချိုးဖောက်မှုတို့ကို လျစ်လျူရှုခဲ့ကြ၏။ ယင်းအစား အီရတ်သည် စီးပွားရေး၊ စစ်ရေးထောက်ပံ့မှုများကို မဟာမိတ်များထံမှရခဲ့၏။<ref name="PIRRR" /> ပထမနေ့ရက်များတွင် ဗျူဟာကျသော ဆိပ်ကမ်းများတဝိုက် မြေပြင်တိုက်ခိုက်မှု အကြီးအကျယ်ရှိခဲ့သည်။ ပထမပိုင်း အကျိုးအမြတ်ရှိစေကာမူ ကြာသောအခါ အီရတ်တပ်များဆုံးရှုံးလာပြီး ၁၉၈၂၌ ခံစစ်အသွင်ဖြစ်လာရာ စစ်ကို အဆုံးသတ်ရန် နည်းလမ်းကို အီရတ်တို့ရှာဖွေခဲ့သည်။ အီရတ်နိုင်ငံသည် ၂၀ရာစု၏ အရှည်ကြာဆုံးနှင့် ပျက်စီးစေဆုံးဖြစ်သည့် ယုတ်လျော့လာသော စစ်ရေးကိစ္စ၌ ညပ်မိနေခဲ့သည်။ အီရတ်က တောင်ပိုင်းစစ်မျက်နှာပြင်တွင် ဓာတုလက်နက်များသုံးခဲ့သည်။ ကာ့ဒ်ခွဲထွက်ရေးသမားများက အီရန်ကူညီမှုဖြင့် မြောက်ဘက်စစ်မျက်နှာပြင်ဖွင့်သည်။ အမေရိကန်က အီရတ်ကို အီရန်တပ်ဖွဲ့များချထားရာနေရာပြသော ဂြိုဟ်တုမြေပုံများပေးသည်။<ref>{{cite news|last=Dickey, Christopher |first=Thomas, Evan |title=How Saddam Happened |url=http://www.thedailybeast.com/newsweek/2002/09/22/how-saddam-happened.html |accessdate=20 August 2011 |newspaper=Newsweek |date=22 September 2002 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111213041515/http://www.thedailybeast.com/newsweek/2002/09/22/how-saddam-happened.html |archivedate=13 December 2011 }}</ref> ပါရှန်းပင်လယ်ကွေ့မှ အီရန်ရေတပ်လက်ဝယ်၌ အီရတ်ရေနံတွင်းများအလူးအလဲခံရသောအခါ အခြားအာရပ်နိုင်ငံများဆီသို့ ငွေကြေးနှင့် နိုင်ငံရေးကူညီရန် လက်ဖြန့်တောင်းခံခဲ့သည်။ ဆိုဗီယက်၊ တရုတ်၊ ပြင်သစ်၊ အမေရိကန်တို့ဆီမှ စစ်ရေး၊ ဘဏ္ဍာရေး၊ သံတမန်ရေးစသည်တို့ကို အောင်မြင်စွာရရှိခဲ့လေသည်။ အကြောင်းမှာ ထိုဒေသတွင်း အီရန်တော်လှန်ရေးကျယ်ပြန့်လာမည်ကို အားလုံးကစိုးရိမ်ကြ၏။ ကုသမဂ္ဂက စစ်ပြေငြိမ်းရန်တောင်းဆိုသော်လည်း ၁၉၈၈ ဩဂုတ်လထိ ရန်လိုမှုများဆက်လက်ဖြစ်ခဲ့ကြသည်။ ကာ့ဒ်မြို့ Halabjaကို ဓာတုဓာတ်ငွေ့ နှစ်မျိုးဖြင့် တိုက်ခိုက်ရာ ပြည်သူ (၅,၀၀၀)သေဆုံပြီး လူတစ်သောင်းကျော်ကို ကိုယ်လက်အင်္ဂါချို့ယွင်းစေခြင်း၊ ပုံပျက်သွားစေခြင်း၊ ကြံ့ခိုင်မှုအားနည်းစေခြင်းများဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။<ref name="Halabja">[https://2001-2009.state.gov/r/pa/ei/rls/18714.htm Saddam's Chemical Weapons Campaign: Halabja, 16 March 1988]&nbsp;– Bureau of Public Affairs</ref> သွေးစွန်းခဲ့ရသည့် ရှစ်နှစ်ကြာစစ်ပွဲသည် သရေရလဒ်ဖြင့်သာပြီးဆုံးခဲ့သည်။ လူတစ်သန်းခန့်ထိသေဆုံးနိုင်ကြောင်းခန့်မှန်းကြသည်။ === အယ်အန်ဖယ် စစ်ဆင်ရေး === အယ်အန်ဖယ် စစ်ဆင်ရေးသည် ဆဒမ်အစိုးရဦးဆောင်သော အီရတ်ရှိ ကာ့ဒေသမှ ကာ့ဒ်မျိုးနွယ်အပေါ် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုကြီးဖြစ်၏။<ref>[https://www.hrw.org/en/reports/2006/08/14/genocide-iraq-anfal-campaign-against-kurds] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150626135022/http://www.hrw.org/en/reports/2006/08/14/genocide-iraq-anfal-campaign-against-kurds |date=26 June 2015 }} The Anfal Campaign Against the Kurds. A Middle East Watch Report: Human Rights Watch 1993.</ref> ဤစစ်ဆင်ရေးသည် Shabaks၊ Yazidis၊ Assyrians၊ Turkomanနှင့် Mandeans စသည့်လူမျိုးများအပေါ် ပစ်မှတ်ထားတိုက်ခိုက်သည်။ ရွာများကိုဖျက်ဆီးသည်။ လူ့အခွင့်အရေးစောင့်ကြည့်သူများအရ လူပေါင်း ငါးသောင်းနှင့် တစ်သိန်းကြား သေဆုံးသည်ဟု ခန့်မှန်းဖော်ပြကြသည်။<ref>{{cite web|url=http://hrw.org/reports/1993/iraqanfal/ |title=Iraqi Anfal, Human Rights Watch, 1993 |publisher=Hrw.org |accessdate=20 September 2013}}</ref> ကာ့ဒ်ဘက်သတင်းရင်းမြစ်များက လူပေါင်း (၁၈၂,၀၀၀)ဟု ဆိုကြသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.jafi.org.il/education/actual/iraq/4.html |title=Ethnic Cleansing and the Kurds |publisher=Jafi.org.il |date=15 May 2005 |accessdate=20 September 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081202235943/http://www.jafi.org.il/education/actual/iraq/4.html |archivedate=2 December 2008 |df= }}</ref> ===ကူဝိတ်နိုင်ငံနှင့် တင်းမာခြင်း === အီရန်နှင့် စစ်ပွဲပြီးဆုံးခြင်းသည် ချမ်းသာသောအိမ်နီးချင်း [[ကူဝိတ်နိုင်ငံ]]နှင့် အုံ့ပုံးတင်းမာမှုများဖြစ်စေရန်အကြောင်းဖန်လာခဲ့သည်။ အီရတ်က ကူဝိတ်တို့အား စစ်အတွင်းက ကြွေးမြီများ ($ ၃၀ဘီလီယံ)ကို လျှော့ပေါ့ရန် တောင်းဆိုခဲ့ရာ ကူဝိတ်တို့က ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။<ref name="Humphreys, 105">Humphreys, 105</ref> ရေနံတင်ပို့သောနိုင်ငံများကို ဆီဈေးတက်ရန်နှင့် ထုတ်လုပ်မှု လျှော့ချရန် တွန်းအားပေခဲ့သည်။ အိုပက်အဖွဲ့တွင် ကူဝိတ်က ခေါင်းဆောင်လုပ်ကန့်ကွက်ခဲ့သည်။ ဆဒမ်က ကူဝိတ်သည် သမိုင်းကြောင်းအရ အီရတ်၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်ကြောင်းနှင့် ဗြိတိသျှနယ်ချဲ့တို့၏ ကစားကွက်ကြောင့်သာ ယခုလို ကူဝိတ်ဖြစ်တည်ခဲ့သည်ဟု အမြဲတမ်းအငြင်းပွားခဲ့သည်။<ref name="Humphreys, 105" /> ကူဝိတ်ရေနံမြေတည်ရှိမှုပမာဏကလည်း ဒေသတွင်းပိုမိုတင်းမာစေခဲ့သည်။ ပထဝီအနေအထားအရ ကမ္ဘာ့ရေနံမြေ၏ ၂၀%ခန့်မှာ ထိုနှစ်နိုင်ငံပိုင်ဆိုင်သည်။ နှိုင်းယှဉ်ပြောရလျှင် ဆော်ဒီနိုင်ငံက ၂၅% ပိုင်သည်။<ref name="Humphreys, 105"/> [[File:April Glaspie, Sadoun al-Zubaydi and Saddam Hussein.jpg|thumb|အမေရိကန်သံအမတ် အေပရယ်လ် ဂလက်စ်ပိုင်း အရေးပေါ်အစည်းအဝေး၌ ဆဒမ်နှင့် တွေ့ဆုံစဉ်]] အီရတ်-ကူဝိတ်ဆက်ဆံရေးများ လျင်မြန်စွာပင် ပျက်စီးလာသည့်အတွက် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုထံမှ ကူဝိတ်အပေါ်ကျူးကျော်ရန်အလားအလာရှိမှုနှင့် ပတ်သက်ပြီး ဝိရောဓိဖြစ်ဖွယ် သတင်းအချက်အလက်များကို ဆဒမ် ရရှိခဲ့သည်။ ရော်နယ်လ် ရီဂန် အစိုးရက အီရတ်အား အီရန်ကိုဆန့်ကျင်သည့်အနေဖြင့် စိုက်ပျိုးရေးချေးငွေ ယူအက်စ်ဒေါ်လာ ၄ ဘီလီယံခန့် ထုတ်ပေးထား၍<ref>A free-access on-line archive relating to U.S.–Iraq relations in the 1980s is offered by ''The National Security Archive'' of the [[George Washington University]]. It can be read on line at [http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB82/]. The Mount Holyoke International Relations Program also provides a free-access document briefing on U.S.–Iraq relations (1904–present); this can be accessed on line at [http://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/iraq.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190208105755/https://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/iraq.htm |date=8 February 2019 }}.</ref> ဆဒမ်၏ အီရတ်အတွက် အမေရိကန်အကူညီအများဆုံးရသော တတိယမြောက်နိုင်ငံဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.boston.com/news/globe/editorial_opinion/oped/articles/2006/08/31/the_true_iraq_appeasers/ |title=The true Iraq appeasers |work=The Boston Globe |accessdate=16 July 2008 |date=31 August 2006 |author=Peter W. Galbraith |author2=2006 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304065216/http://www.boston.com/news/globe/editorial_opinion/oped/articles/2006/08/31/the_true_iraq_appeasers/ |url-status=dead}}</ref> ၁၉၉၀ ဧပြီလ၌ အနောက်အုပ်စု၏ ဝေဖန်မှုကို တုံ့ပြန်သောအားဖြင့် အစ္စရေးက အီရတ်အပေါ်လှုပ်ရှားမှုရှိက ဓာတုလက်နက်ဖြင့် အစ္စရေးနိုင်ငံတစ်ဝက်ခန့်ကို ဖျက်ဆီးမည်ဟုခြိမ်းခြောက်ပြောဆိုသည်။<ref>Alan Cowell, [https://www.nytimes.com/1990/04/03/world/iraq-chief-boasting-of-poison-gas-warns-of-disaster-if-israelis-strike.html? "Iraq Chief, Boasting of Poison Gas, Warns of Disaster if Israelis Strike"], ''New York Times'', 3 April 1990</ref> မေလရောက်သောအခါ ယူအက်စ်၏ အစ္စရေးကို ထောက်ပံ့အားပေးမှုအားဝေဖန်ခဲ့၏။<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1990/05/29/world/iraqi-takes-harsh-line-at-meeting.html |author=Alan Cowell |title=Iraqi Takes Harsh Line at Meeting |work=The New York Times |date=29 May 1990 |accessdate=20 September 2013}}</ref> ဇူလိုင်တွင် ကူဝိတ်နှင့် ယူအေအီးကို တပ်အင်အားဖြင့်ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သည်။<ref>Youssef M. Ibrahim, [https://www.nytimes.com/1990/07/18/business/iraq-threatens-emirates-and-kuwait-on-oil-glut.html? "Iraq Threatens Emirates And Kuwait on Oil Glut"], ''New York Times'', 18 July 1990</ref> ဤခြိမ်းခြာက်မှုကို တုံ့ပြန်ရန် အမေရိကန်က လေယာဉ်များနှင့် စစ်သင်္ဘောများအား ပါရှန်းပင်လယ်ကွေ့သို့ စေလွှတ်၏။<ref>Michael R. Gordon, [https://www.nytimes.com/1990/07/25/world/us-deploys-air-and-sea-forces-after-iraq-threatens-2-neighbors.html? "U.S. Deploys Air and Sea Forces After Iraq Threatens 2 Neighbors"], ''The New York Times'', 25 July 1990</ref> ဇူလိုင် ၂၅၊ အမေရိကန်သံအမတ် အေပရယ်လ် ဂလက်စ်ပိုင်းက ဆဒမ်နှင့် အရေးပေါ်အစည်းအဝေး၌တွေ့ဆုံရာ ကူဝိတ်၊ ယူအေအီးအပေါ် အမေရိကန်၏ မူဝါဒကို တိုက်ခိုက်ဝေဖန်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အီရတ်နှင့် ကူဝိတ်တို့ နောက်ဆုံးအကြိမ်တွေ့ဆုံညှိနှိုင်းခဲ့ရာ မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ ဆဒမ်က ကူဝိတ်သို့ တပ်များလွှတ်ခဲ့သည်။ ဝါရှင်တန်နှင့် အီရတ်ဆက်ဆံရေးအခြေအနေတင်းမာလာခဲ့သဖြင့် [[မစ်ဟေး ဂေါ်ဗာချော့ဗ်]]လက်ထက် ဆိုဗိယက်က အီရတ်နှင့် စစ်ရေးဆက်ဆံမှု ခိုင်မြဲအောင်လုပ်ခဲ့ပြီး စစ်ရေးစစ်ရာအကြံဉာဏ်၊ လက်နက်၊ အကူအညီများ ထောက်ပံ့ခဲ့၏။<ref>[http://www.heritage.org/dataconvert/pdf/em0280.pdf "Bush to Gorbachev: Choose Between Saddam and the West," by Jay P. Kosminsky and Michael Johns, Heritage Foundation Executive Memorandum #280, 30 August 1990.] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20130923224607/http://www.heritage.org/dataconvert/pdf/em0280.pdf |date=23 September 2013 }}</ref> ==ပင်လယ်ကွေ့ စစ်ပွဲ== {{main|ပင်လယ်ကွေ့ စစ်ပွဲ}} ၁၉၉၀ ဩဂုတ်လ ၂၊ ဆဒမ်သည် ကူဝိတ်တော်လှန်ရေးများကိုကူညီသည်ဟု အခိုင်အမာဆိုရင်း ကူဝိတ်ကိုကျူးကျော်သဖြင့် နိုင်ငံတကာအရေးကိစ္စကြီးတစ်ခုကို အစပျိုးခဲ့သည်။ ၁၉၉၀ ဩဂုတ်တွင် ကူဝိတ်အားသိမ်းယူပြီးနောက် အမေရိကန်ဦးဆောင်သော ကုသမဂ္ဂမဟာမိတ်တပ်တို့သည် ၁၉၉၁ ဖေဖော်ဝါရီ၌ အီရတ်တပ်များအား ကူဝိတ်မှ မောင်းထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။ စစ်ပြေငြိမ်းရေးစာချုပ် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအနေဖြင့် အီရတ်သည် အဆိပ်ငွေ့လက်နက်များ၊ ဇီဝလက်နက်များကိုဖျက်ဆီးရန် သဘောတူခဲ့ပြီး ကုလသမဂ္ဂလေ့လာစစ်ဆေးသူများကိုလည်း စစ်ဆေးခွင့်ပေးခဲ့သည်။ ကုလ၏ ကုန်သွယ်ရေး ပိတ်ဆို့မှုများသည် အီရတ်နိုင်ငံ စာချုပ်ပါအချက်များကို လိုက်နာသည်အထိအကျုံးဝင်ခဲ့သည်။ ==ပင်လယ်ကွေ့စစ်အပြီးနှင့် နောက်ပိုင်းအခြေအနေ== တိုက်ခိုက်မှုများပြီးစီးသွားသည့်နောက် ရှအာမူစလင်များ၊ ကာ့ဒ်များနှင့် အစိုးရနှင့် သဘောထားကွဲလွဲကြသည့် လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များအကြား လူမှုရေး၊ လူမျိုးရေးမတည်ငြိမ်မှုများပေါ်ပေါက်ကာ ဆဒမ်အစိုးရ၏ တည်ငြိမ်မှုကို ခြိမ်းခြောက်လာခဲ့သည်။ မြောက်ပိုင်းကာ့ဒ်နယ်မြေနှင့် တောင်ပိုင်း နှင့် အလယ်ပိုင်း ရှအာမူစလင်နယ်မြေများတွင် အုံကြွမှုများပေါ်ပေါက်ခဲ့ရာ ရက်စက်စွာနှိပ်ကွပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၁ အုံကြွပုန်ကန်မှုများသည် အများစုသောပြည်သူလူထုအပါအဝင် လူပေါင်း ၁၀၀,၀၀၀ - ၁၈၀,၀၀၀ ခန့်သေဆုံးစေခဲ့သော ဖြစ်ရပ်တစ်ခုဖြစ်၏။<ref>{{cite news |last1=Moore |first1=Solomon |title=2 Mass Graves in Iraq Unearthed |url=https://articles.latimes.com/2006/jun/05/world/fg-graves5 |accessdate=23 September 2018 |work=Los Angeles Times |date=5 June 2006}}</ref> ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ၏ အီရတ်အပေါ် ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုများကို ဖယ်ရှားမပေးခဲ့ချေ။ ရေနံတင်ပို့မှုများကို ပိတ်ပင်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၆ ဒီဇင်ဘာ ၉တွင် ဆဒမ်အစိုးရသည် ကုလသမဂ္ဂ၏ ရေနံနှင့် အစားအစာလဲလှယ်ရေး အစီအစဉ်ကို လက်ခံခဲ့သည်။ အီရတ်-အမေရိကန်တို့၏ ဆက်ဆံရေးများ ပင်လယ်ကွေ့စစ်ပွဲပြီးနောက် ဆက်လက်တင်းမာလျှက်ပင်ရှိခဲ့သည်။ အမေရိကန်က ၁၉၉၃ ဇွန် ၂၆၌ ဘဂ္ဂဒက်ရှိ အီရတ်စစ်ရေးဆိုင်ရာသတင်းအချက်အလက်များကို စုဆောင်းရယူအသုံးချ ရုံးချုပ်(intelligence headquarters) များကို အလိုလျောက်ထိန်းချုပ်ပျံသန်းသည့် ဒုံးလက်နက်များဖြင့် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ အီရတ်က ပင်လယ်ကွေ့စစ်ပွဲပြီးနောက် ချမှတ်ထားသော ''မပျံသန်းရနယ်မြေ'' ကို အကြိမ်ကြိမ်ချိုးဖောက်သောကြောင့်ဟု အမေရိကန်ကဆိုသည်။ အီရတ်ကို အဖျက်စွမ်းအားကြီးသောလက်နက်များပိုင်ဆိုင်သည်၊ အမေရိကန်၏ စီးပွားရေးပိတ်ဆို့မှုများကို ချိုးဖောက်သည်ဟု အမေရိကန်အရာရှိများက စွပ်စွဲကြသည်။ သမ္မတ ကလင်တန်လက်ထက်၌ ဆက်လက်ပိတ်ဆို့အရေးယူကာ ၁၉၉၈ ဒီဇင်ဘာတွင် ''အီရတ်နိုင်ငံအတွင်းမပျံသန်းရနယ်မြေများ''တွင် ကန္တာရမြေခွေးစစ်ဆင်ရေးအမည်ဖြင့် ယူအက်စ်၊ ယူကေတို့က ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၁ ဖေဖော်ဝါရီ၌ ဘဂ္ဂဒက်မြို့အနီးရှိနေရာများကို ယင်းနှစ်နိုင်ငံကပင် လေကြောင်းဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ပြန်သည်။ ၂၀၀၂၊ အီးယူတင်သွင်းသော ဖြေရှင်းရန်နည်းလမ်းကို လူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်က လက်ခံကျင့်သုံး၍ အီရတ်တွင် လူ့အခွင့်အရေးအခြေအနေတိုးတက်မှုမရှိဟု ထုတ်ပြန်သည်။ ထိုထုတ်ပြန်ချက်၌ ဆဒမ် ဟူစိန်အစိုးရသည် "နိုင်ငံတကာ လူသားခြင်းစာနာထောက်ထားခြင်းဆိုင်ရာ ဥပဒေနှင့် လူ့အခွင့်အရေးများကို စနစ်တကျ၊ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့်၊ အလွန်ဆိုးရွားစွာ ချိုးဖောက်သည်" ဟု ပြစ်တင်ရှုတ်ချထားသည်။ ဖြေရှင်းရန်နည်းလမ်းများက တောင်းဆိုသည်မှာ အီရတ်သည် ဥပဒေနှင့်မညီသော၊ ထင်တိုင်းကြဲသောသတ်ဖြတ်ခြင်းများ... နိုင်ငံရေးလက်နက်တစ်ခုအဖြစ် မုဒိန်းအမှုကျူးလွန်ခြင်းများ စသည်တို့ကို ချက်ချင်းဆိုသလိုရပ်တန့်ရန်ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/1940050.stm |work=BBC News |title=UN condemns Iraq on human rights |date=19 April 2002}}</ref> ==၂၀၀၃-အီရတ်အားတိုက်ခိုက်ခြင်း== [[File:SaddamStatue.jpg|thumb|right|upright|အီရတ်ကို ကျူးကျော်အပြီး၌ ဖာဒို့စ်ရင်ပြင်ရှိ ဆဒမ်ရုပ်တုအား ဖြိုလှဲခြင်း]] နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်း အထူးသဖြင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ဆဒမ် ဟူစိန်အား ဒေသတွင်းတည်ငြိမ်မှုကို ခြိမ်းခြောက်သည့် ရန်လိုသော အာဏာရှင်အဖြစ်ဆက်လက်ရှုမြင်ခဲ့ကြ၏။ သမ္မတ ဂျော့ဘုရှ်၏ ၂၀၀၂ လွှတ်တော်မိန့်ခွန်းတွင် "ဝင်ရိုးစွန်းတန်းနိုင်ငံများအဖြစ် အီရန်၊ အီရတ်၊ မြောက်ကိုရီးယားတို့ဖြစ်ကြောင်း၊ အီရတ်အစိုးရကိုဖြုတ်ချရန် ဆောင်ရွက်ကောင်းဆောင်ရွက်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း၊ အီရတ်အစိုးရသည် အဖျက်အင်အားကြီးသော ဓာတုလက်နက်၊ နျူကလီးယားလက်နက်များ တည်ဆောက်ထုတ်လုပ်နေသည်.....၎င်းတို့၏ အမေရိကန်အပေါ်ရန်လိုမှုကို ကြွားလုံးထုတ်ကာ အကြမ်းဖက်အားပေးနေသည်"ဟု ပြောဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite speech|first=George W.|last=Bush|date=29 January 2002|location=Washington, D.C.|url=https://georgewbush-whitehouse.archives.gov/stateoftheunion/2002/index.html|title=State of the Union|accessdate=31 December 2006}}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/1790537.stm |title=Full text: State of the Union address |work=BBC News |author=George W. Bush |date=30 January 2002 |accessdate=31 December 2006}}</ref> ကုလသမဂ္ဂလုံခြုံရေးကောင်စီ၏ ဆုံးဖြတ်ချက် ၁၄၄၁ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ထိုထုတ်ပြန်ချက်၌ ကုလသမဂ္ဂနှင့် နျူကလီယားစုံစမ်းစစ်ဆေးရေးအဖွဲ့ IAEAနှင့် ချွင်းချက်မရှိ တက်ကြွစွာပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရမည်ဟုပါရှိသည်။<ref>{{cite news|url=http://www.cnn.com/2003/US/01/27/sprj.irq.transcript.blix/ |title=CNN Transcript of Blix's remarks |publisher=Cnn.com |date= 27 January 2003|accessdate=5 August 2010}}</ref> ဆဒမ်က Hans Blixခေါင်းဆောင်သော ကုလလက်နက်စစ်ဆေးရေးမှူးများကို ၂၀၀၂ နိုဝင်ဘာ၌ ဝင်ခွင့်ပြုသည်။ Blixက အဖျက်လက်နက်များမတွေ့၊ လုပ်ဆောင်ရန်အလားအလာရှိဟု မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=6383&Cr=iraq&Cr1=inspect |title=UN news briefing |publisher=Un.org |date=7 March 2003 |accessdate=5 August 2010}}</ref> ၂၀၀၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၄၊ စစ်ပွဲဖြစ်ရန် အလားအလာရှိချိန်၌ CBSသတင်းဌာနနှင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်းခန်းလုပ်ခဲ့ပြီး သူထံတွင် မည်သည့် စွမ်းအားကြီးအဖျက်လက်နက်များမရှိဟု ငြင်းချက်ထုတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |url=http://www.cbsnews.com/stories/2003/02/24/eveningnews/main541817.shtml |title=Behind The Scenes With Saddam |publisher=CBS News |date=24 February 2003 |accessdate=31 December 2006 |archivedate=24 September 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130924112935/http://www.cbsnews.com/stories/2003/02/24/eveningnews/main541817.shtml }}</ref> မတ်လ ၂၀တွင် အမေရိကန်နိုင်ငံဦးဆောင်သော ၂၀၀၃-အီရတ်အားကျူးကျော်တိုက်ခိုက်ခြင်းအစပြုသည့်နေ့မှစ၍ သုံးပတ်အတွင်း အီရတ်အစိုးရနှင့် စစ်တပ်ပြိုလဲခဲ့သည်။ ဧပြီအစောပိုင်း၌ အီရတ်နေရာအများအပြားကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ ဧပြီ ၉ရက်နေ့ ဘဂ္ဂဒက်ကျရှုံးခဲ့သည်။ ဖာဒို့စ်ရင်ပြင်ရှိ ဆဒမ်ရုပ်တုကြီးအားဖြိုလှဲဖျက်ဆီးခဲ့ကြသည်။ <ref>{{cite news|url=http://www.socialistworker.co.uk/art.php?id=7107 |title=Smashing statues through the ages |newspaper=[[Socialist Worker]] |accessdate=13 January 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100326211523/http://www.socialistworker.co.uk/art.php?id=7107 |archivedate=26 March 2010 }}</ref> ==အကျဉ်းချခြင်းနှင့် ရုံးတင်စစ်ဆေးခြင်း== [[File:SaddamSpiderHole.jpg|thumb|left|၂၀၀၃ ဒီဇင်ဘာတွင် အမေရိကန်စစ်သားများက ဆဒမ်အားရှာဖွေတွေ့ရှိနေစဉ်]] [[File:Saddamcapture.jpg|thumb|upright=0.55|ဖမ်းမိပြီးမကြာမီတွင် တွေ့ရပုံ]] [[File:Saddam Hussein captured & shaven DD-SD-05-01885.jpg|thumb|upright=0.55|ဖမ်းမိပြီးနောက် ၎င်း၏ ရုပ်အသွင်ကို အတည်ပြုရန် မုတ်ဆိတ်ရိတ်ထားသောပုံ]] မြို့တော်ကျဆုံးပြီး ဆဒမ်တည်ရှိသော နေရာသည် မေးခွန်းထုတ်ဖွယ်ဖြစ်နေခဲ့သည်။ ၂၀၀၃ ဒီဇင်ဘာ ၁၃၊ အနီရောင်အာရုံဦးစစ်ဆင်ရေးဖြင့် ဆဒမ်ကို Tikrit မြို့အနီး ယာခင်းအိမ်အနီးဝန်းကျင်မြေကျင်းတစ်ခု၌ ဖမ်းမိခဲ့ကြသည်။ Tikritမြို့အနီးရှိ အမေရိကန်အခြေစိုက်စခန်း၊ ထို့နောက် ဘဂ္ဂဒက်မြို့အနီးရှိ အခြေစိုက်စခန်းသို့ပို့ဆောင်ခဲ့ကြသည်။ အမျိုးသားလုံခြုံရေးမော်ကွန်းတိုက်က ထုတ်ပြန်သော စာရွက်စာတမ်းများက FBIနှင့် ဆဒမ် မေးမြန်းမှုများကို အသေးစိတ်ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{cite web|title=Saddam Hussein Talks to the FBI: Twenty Interviews and Five Conversations with "High Value Detainee # 1" in 2004|editor=Joyce Battle|publisher=[[National Security Archive]]|url=https://nsarchive2.gwu.edu/NSAEBB/NSAEBB279/index.htm|accessdate=15 August 2018|date=1 July 2009}}</ref> ၂၀၀၄ ဇွန် ၃၀တွင် အမေရိကန်တို့အခြေစိုက်စခန်း၌ ဘားသ်ဝါဒီခေါင်းဆောင် ၁၁ဦးနှင့်အတူ ဆဒမ် ဟူစိန်ကို အီရတ်ကြားဖြတ်အစိုးရသို့ ရုံးတင်စစ်ဆေးရန်လွှဲပေးခဲ့သည်။ ၂၀၀၆ နိုဝင်ဘာ ၅၊ ဆဒမ် ဟူစိန်အား လူသားခြင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ ရာဇဝတ်ပြစ်မှုတွေ့ရှိ၍ ကြိုးပေး(သေဒဏ်)ပေးခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/12/26/AR2006122600297_pf.html |title=Iraq court upholds Saddam death sentence |agency=Reuters |date=26 December 2006 |accessdate=12 November 2008 |author=Mariam Karouny and Ibon Villelabeitia |work=The Washington Post}}</ref> ==ကြိုးပေးခြင်း== ၂၀၀၆ ဒီဇင်ဘာ ၃၀၌ ကြိုးပေးခဲ့ကြသည်။ သေနတ်ဖြင့်ပစ်ရန်တောင်းဆိုသော်လည်း ကြိုးဒဏ်သာပေးခံရ၏။<ref>{{cite news|url=http://news.sky.com/skynews/article/0,,30000-1228824,00.html |title="I Want a Firing Squad", Web |publisher=Sky News |date=5 November 2006 |accessdate=7 March 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071011232542/http://news.sky.com/skynews/article/0%2C%2C30000-1228824%2C00.html |archivedate=11 October 2007 |url-status=dead |df= }}</ref> ထိုကြိုးပေးမှုကို ဘဂ္ဂဒက်မြို့အရှေ့မြောက်ဘက်အနီးဝန်းကျင်ရှိသော Kadhimiyaက အီရတ်စစ်တပ်၏ Camp Justiceတွင် ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ ဆဒမ်ကို အီရတ်နိုင်ငံ၊ Tikritမြို့၊ Al-Awjaရှိ မွေးရပ်မြေ၌ ၂၀၀၆ ဒီဇင်ဘာ၃၁တွင် မြုပ်နှံခဲ့ကြသည်။ ==အစိုးရနှင့် ပါတီရာထူးစာရင်း== အီရတ်နိုင်ငံ ဝန်ကြီးချုပ် (၁၉၇၉-၁၉၉၁ နှင့် ၁၉၉၄-၂၀၀၃) * အီရတ် လျှို့ဝှက်သတင်းရယူရေးဌာန (၁၉၆၃) * အီရတ်နိုင်ငံ ဒုတိယသမ္မတ (၁၉၆၈-၁၉၇၉) * အီရတ်နိုင်ငံ ဒုတိယသမ္မတ (၁၉၇၉–၂၀၀၃) * အီရတ်နိုင်ငံ ဝန်ကြီးချုပ် (၁၉၇၉-၁၉၉၁ နှင့် ၁၉၉၄-၂၀၀၃) * အီရတ် တော်လှန်ရေးကွပ်ကဲရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ (၁၉၇၉-၂၀၀၃) * အာရပ်ဆိုရှယ်လစ်ဘားသ်ပါတီ ဒေသကွပ်ကဲရေးအတွင်းရေးမှူး(၁၉၇၈–၂၀၀၆) * ဘားသ်ပါတီ အမျိုးသားကွပ်ကဲရေးအထွေထွေအတွင်းရေးမှူး(၁၉၈၉–၂၀၀၆) * အာရပ်ဆိုရှယ်လစ်ဘားသ်ပါတီ ဒေသကွပ်ကဲရေးလက်ထောက်အတွင်းရေးမှူး(၁၉၆၆–၁၉၇၉) * ဘားသ်ပါတီ အမျိုးသားကွပ်ကဲရေးလလက်ထောက်အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး(၁၉၇၉–၁၉၈၉) == မှတ်စု == {{notelist}} == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အီရတ်နိုင်ငံ၏ သမ္မတများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၃၇ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၀၆ ကွယ်လွန်သူများ]] [[ကဏ္ဍ:အီရတ်နိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ]] 8f5l28s3k3pu2ls4gosn8qhji8bf1dq စလင်း ဒီယွန် 0 130643 1054993 1045526 2026-09-24T03:45:24Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 2 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1054993 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = စလင်း ဒီယွန် | honorific_suffix = [[:en:Order of Canada|CC]] [[:en:National Order of Quebec|OQ]] | image = Celine Dion Concert Singing Taking Chances 2008.jpg | caption = [[မွန်ထရီယိုမြို့]] ဘဲလ်စန်တာ အားကစားရုံကြီးတွင် ''Taking Chances'' ကမ္ဘာလှည့်ဖျော်ဖြေရေးခရီးစဉ်အတွင်း သီဆိုနေပုံ။ ဩဂုတ်လ ၁၉ရက်၊ ၂၀၀၈ခုနှစ်။ | birth_name = စလင်း မာရီး ကလောဒက် ဒီယွန် | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1968|3|30}} | birth_place = [[မွန်ထရီယိုမြို့]] ရှားလာမေးန် ဆင်ခြေဖုံး၊ [[ကွီဗက်ပြည်နယ်]]၊ [[ကနေဒါနိုင်ငံ]]။ | parents = Adhemar-Charles Dion နှင့် Therèse Tanguay Dion | spouse = {{marriage|Rene Angelil<br />|17 December 1994|14 January 2016|end=died}} | children = ၃ဦး | net_worth = $700 million<ref name=NetWorth>{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/news/6334796/madonna-paul-mccartney-worlds-richest-list|title=Celebritynetworth/Celine dion|first=Joe|last=Lynch|date=2 December 2014|accessdate=3 December 2014}}</ref> | occupation = အဆိုတော် | years_active = ၁၉၈၀–လက်ရှိ | awards = [[:en:List of awards and nominations received by Celine Dion|အပြည့်အစုံကြည့်ရန်]] | module = {{Infobox musical artist | embed = yes | background = solo_singer | genre = {{flatlist| *Pop *chanson *soft rock *R&B }} | instrument = အသံ | label = {{flatlist| *CBS *Epic *Columbia *550 Music *Legacy}} <!--This is listed chronologically. PLEASE DO NOT REVERT OR CHANGE. Sony Music Canada is a division of SME and is NOT A RECORD LABEL. --> | associated_acts = David Foster | website = {{URL|celinedion.com}} }} }} '''စလင်း မာရီး ကလောဒက် ဒီယွန် ({{lang-en| Celine Marie Claudette Dion}})'''{{efn|အသံထွက်များမှာ အတိအကျရေးသားရန် မဖြစ်နိုင်သော်လည်း မျက်စိမနောက်စေဘဲ နီးကပ်စွာ အသံဖလှယ်ထားသည့် ပုံစံဖြင့်သာ ''စလင်း မာရီး ကလောဒက် ဒီယွန်'' (/စလီးန်(စေလီးန်) မာရီး ခလောဒက် ဒီယောန်/) ဟုရေးသားထားသည်။}} (မွေးဖွား- ၃၀-မတ်-၁၉၆၈) သည် ကနေဒါလူမျိုး အဆိုတော်တစ်ဦးဖြစ်၍ [[ကနေဒါနိုင်ငံ]]၊ [[ကွီဗက်ပြည်နယ်]]၊ [[မွန်ထရီယိုမြို့]] ရှားလာမေးန် ဆင်ခြေဖုံး(Charlemagne)တွင် မိသားစု ခပ်ကြီးကြီးတစ်ခုမှ မွေးဖွားခဲ့သည်။ ၁၉၈၀နှစ်များအတွင်း ဇာတိမြို့၌ ပြင်သစ်ဘာသာစကားဖြင့်သီဆိုထားသော တေးသီချင်းခွေများစွာနှင့်အတူ ဆယ်ကျော်သက်ကြယ်ပွင့်တစ်ဦးအဖြစ် ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ၁၉၈၂ ''ယမဟာ ကမ္ဘာ့လူကြိုက်များသော သီချင်းပွဲတော်'' နှင့် ၁၉၈၈ ''ယူရိုဗီးရှင်း သီချင်းဆိုပြိုင်ပွဲ''နှစ်ခုလုံးတွင် အနိုင်ရရှိခဲ့သဖြင့် နိုင်ငံတကာ အသိအမှတ်ပြုမှုကို စတင်ရရှိခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားသင်ယူပြီးနောက် အမေရိကတွင် အက်ပစ်တေးသံသွင်း(Epic Records)နှင့် စာချုပ်ချုပ်ဆိုခဲ့သည်။ ၁၉၉၀တွင် သူမ၏ ပထမဆုံး Unison (အင်္ဂလိပ်ဘာသာ) တေးအယ်လ်ဘမ်ကို ဖြန့်ချိနိုင်ခဲ့ရင်း မြောက်အမေရိကနှင့် အခြားအင်္ဂလိပ်စကားပြောနယ်ပယ်များတွင် အလားအလာရှိသော ပေါ့ပ်အဆိုတော်တစ်ယောက်ဆိုသော အနေအထားကို တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၀နှစ်များအတွင်း ''[[:en:Falling into You|Falling into You]]'' (1996) နှင့် ''[[:en:Let's Talk About Love|Let's Talk About Love]]'' စသည့်တို့ကဲ့သို့ ရောင်းအားအကောင်းဆုံး တေးအယ်လ်ဘမ်များဖြန့်ချိခဲ့ပြီးနောက် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အောင်မြင်ကျော်ကြားမှုကို ရရှိခဲ့သည်။ ''The Power of Love'' (မူရင်း-Jennifer Rush)၊ ''Think Twice''၊ ''Because You Loved Me''၊ ''My Heart Will Go On''၊ ''I'm Your Angel'' စသည်တို့အပါအဝင် နိုင်ငံတကာ နံပါတ် (၁) အဆင့်ရ အောင်မြင်သည့် သီချင်းအများအပြားကိုလည်း အောင်မြင်စွာ သီဆိုခဲ့သည်။ ဒီယွန်သည် ဆက်လက်၍ အင်္ဂလိပ်အယ်လ်ဘမ်များကြား၌ ပြင်သစ်တေးအယ်လ်ဘမ်များကို ထုတ်ဝေခဲ့ကာ ''S'il suffisait d'aimer (1995)၊ ''Sans attendre'' (2012)၊ ''Encore un soir'' (2016)တို့သည်ပြင်သစ်၌ ထိပ်တန်းစာရင်းဝင် ပေါက်မြောက်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၀ခုနှစ်များတွင် Las Vegas Stripတွင် A New Day ဖျော်ဖြေမှု၌ အလွန်အောင်မြင်သည့် တင်ဆက်ဖျော်ဖြေသူ ဂုဏ်ပုဒ်ကို တည်ဆောက်ခဲ့ကာ Taking Chances ကမ္ဘာလှည့် ဖျော်ဖြေမှုများနှင့် အတူ သမိုင်း၌ဝင်ငွေအများဆုံးရသော လှည့်လည်ဖျော်ဖြေသည့် ဂီတတင်ဆက်မှုလည်းဖြစ်သည်။ ဒီယွန်၏ ဂီတပုံစံကို များစွာသော ဂီတအမျိုးအစားများက လွှမ်းမိုးထား၍ ထိုဂီတနယ်ပယ်များမှာ ရော့ခ်၊ အာရ်အန်ဘီ၊ ဂေါ့စပယ်(ဓမ္မတေး)၊ ဥရောပဂန္ထဝင်ဂီတ စသည်တို့ဖြစ်ကြသည်။ တေးအခွေများမှာ အဓိကအားဖြင့် ပြင်သစ်နှင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ဖြစ်လေသည်။ သို့သော် စပိန်၊ အီတလီ၊ ဂျာမန်၊ လက်တင်၊ ဂျပန်နှင့် တရုတ်ဘာသာစကားများဖြင့်လည်း သီဆိုသည်။ သူမသီချင်းများသည် မကြာခဏဆိုသလို အမျိုးမျိုးသော ဝေဖန်တုံ့ပြန်မှုများစွာရရှိသော်လည်း ပေါ့ပ်ဂီတ၏ လွှမ်းမိုးနိုင်မှုအရှိဆုံး အသံပိုင်ရှင်များအနက်က တစ်ဦးအဖြစ် ယူဆသတ်မှတ်ကြသည်။ ဂရမ်မီဆုငါးကြိမ်ဆွတ်ခူးရရှိခဲ့ပြီး [[ဘီလ်ဘော့ဒ် (မဂ္ဂဇင်း)|ဘီလ်ဘော့ဒ်]]က အမျိုးသမီးတေးသံရှင် အသံလွှင့်ပုံစံ (ရေဒီယိုပုံစံ) ၌ နံပါတ် (၁)အဆင့်ရသီချင်းအများဆုံးရရှိသည့်အတွက် Queen of Adult Contemporary ဟုအမည်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.billboard.com/articles/columns/pop/7776996/the-illustrious-career-of-celine-dion|title=Being Celine: A Look Back at the Illustrious Career of Celine Dion |work=Billboard|author=Billboard Staff|date=1 May 2017|accessdate=26 November 2018}}</ref> နီးလ်ဆန် သီချင်း/အယ်လ်ဘမ် ရောင်းအားစာရင်းကောက်ယူမှု (Nielsen SoundScan)ခေတ်အတွင်း အမေရိက၌ ဒုတိယမြောက်ရောင်းအားအကောင်းဆုံး အမျိုးသမီးတေးသံရှင်လည်းဖြစ်၏။ နိုင်ငံတကာတေးသံသွင်းလုပ်ငန်းအဖွဲ့ချုပ် (International Federation of the Phonographic Industry-IFPI) က ဥရောပတွင် တေးအယ်လ်ဘမ်သန်း (၅၀)ကျော်ရောင်းချရမှုအတွက် ၂၀၀၃ တွင် ဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။ ကမ္ဘာအနှံ့ သီချင်းအပုဒ်ရေ သန်း (၂၀၀) ကျော်ရောင်းချနိုင်မှုနှင့်အတူ သမိုင်း၌ ရောင်းအားအကောင်းဆုံး အနုပညာရှင်များအနက်က တစ်ယောက်နှင့် (တေးသီချင်း)ရောင်းအားအကောင်းဆုံး ကနေဒါလူမျိုးအနုပညာရှင်အဖြစ် ရပ်တည်နေလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite news |url=http://www.newsweek.com/celine-dion-salutes-her-gabonese-imitator-484860|title=Celine Dion Salutes Her Gabonese Imitator|last=Conor|first=Gaffey|work=[[Newsweek]] |date=28 July 2016 |accessdate=21 February 2017}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.thestar.com/entertainment/music/2013/08/22/cline_dion_joins_twitter.html |title=Céline Dion joins Twitter |last=Ptashnick |first=Victoria |work=[[Toronto Star]] |date=22 August 2013 |accessdate=2 February 2014 |archivedate=4 March 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200304165228/https://www.thestar.com/entertainment/music/2013/08/22/cline_dion_joins_twitter.html }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.express.co.uk/entertainment/music/1150596/Celine-Dion-husband-Rene-Angelil-death-career-music-tours-Hyde-Park-London|title=Celine Dion reveals 'big turnaround' since death of husband René Angélil: 'I'm very proud'|last=Jones|first=Louis|date=8 July 2019|website=Express|language=en|accessdate=7 August 2019}}</ref> ==ဘဝနှင့် လုပ်ငန်း== === ၁၉၆၈-၁၉၈၉ ကာလများ === [[မွန်ထရီယိုမြို့]]၏ အရှေ့မြောက် {{convert|15|mi|km|order=flip}}ဝေးသော ရှားလာမေးန် (ကွီဘက်) တွင် မိသားစု ခပ်ကြီးကြီးတစ်ခုမှ မွေးဖွားခဲ့သည်။ (၁၄)ယောက်သော သားသမီးများထဲက အထွေးဆုံးဖြစ်သည်။ မိခင် ''ထရီးဇာ ဒီယွန်'' သည် အိမ်ရှင်မတစ်ဦးဖြစ်၍ ဖခင် ''အက်ဟဲမာ ဒီယွန်''သည် သားငါးရောင်းသူတစ်ဦးဖြစ်သည်။ နှစ်ဦးစလုံးမှာ ပြင်သစ်-ကနေဒါ လူမျိုးများဖြစ်ကြ၏။<ref>{{cite web|url=http://www.perche-quebec.com/files/celine/individus/celine_en.htm|title=Celine Dion: From the Perche (France) to Las Vegas|accessdate=23 January 2016|website=perche-quebec.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20110513183630/http://www.perche-quebec.com/files/celine/individus/celine_en.htm|archive-date=13 May 2011|archivedate=13 May 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110513183630/http://www.perche-quebec.com/files/celine/individus/celine_en.htm}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.filmreference.com/film/75/Celine-Dion.html|title=Celine Dion Biography|publisher=Filmreference.com|accessdate=18 April 2014}}</ref> စလင်း ဒီယွန်သည် ရိုမန်ကက်သလစ်ဘာသာဝင်တစ်ဦးအဖြစ် ကြီးပြင်းလာခဲ့သည်။<ref name="CNNN">{{cite news|title=The 'ultimate diva'|url=http://edition.cnn.com/CNN/Programs/people/shows/dion/profile.html|work=[[People in the News]]|publisher=CNN|accessdate=25 September 2013|date=22 October 2002|archivedate=25 September 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230925123935/http://edition.cnn.com/CNN/Programs/people/shows/dion/profile.html}}</ref><ref name="autogenerated12">"Profiles of Celine Dion, Enrique Iglesias, Moby". Paula Zahn, Charles Molineaux, Gail O'Neill. ''[[People in the News]]'', 18 May 2002. Transcript.</ref> ဂီတသည် အမြဲတစေ ထိုမိသားစု၏ အဓိကအစိတ်အပိုင်းဖြစ်ကာ သူမမမွေးဖွားခင်နှစ်နှစ်ခန့်တွင် ပြင်သစ်အဆိုတော် Hugues Aufray သီဆိုထားသော Celine ဆိုသည့်သီချင်း ကိုအစွဲပြု၍ ''စလင်း''ဟုအမည်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{cite book|first=Georges-Herbert|last=Germain|others=translated by David Homel and Fred Reed|year=1998|title=Céline: The Authorized Biography|page=[https://archive.org/details/celineauthorized0000germ/page/16 16]|publisher=[[Dundurn Press]]|isbn=978-1-55002-318-3|url=https://archive.org/details/celineauthorized0000germ/page/16}}</ref> ငယ်စဉ်ကတည်းကပင် ဖျော်ဖြေသူတစ်ဦးဖြစ်ရန် စိတ်ကူးရှိခဲ့၏။<ref name=Time1>{{cite news|last=Alexander|first=Charles P.|title=The Power of Celine Dion|url=http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,980285,00.html|work=[[Time (magazine)|Time]]|date=7 March 2004|accessdate=25 September 2013|archivedate=7 April 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190407180349/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,980285,00.html}}{{registration required}}</ref> ၁၉၉၄၌ ''ပြည်သူ့မဂ္ဂဇင်း'' မေးမြန်းခန်း၌ မိသားစုနှင့် အိမ်ကိုလွမ်းကြောင်း၊ အဆိုတော်တစ်ယောက်ဖြစ်ရန် စိတ်ကူးအိပ်မက်သာလျှင်ရှိကြောင်းပြောဆိုသွားခဲ့သည်။<ref>{{cite web|last=Sanz|first=Cynthia|title=North Star|url=http://www.people.com/people/article/0,,20108321,00.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021042024/http://www.people.com/people/article/0%2C%2C20108321%2C00.html|archive-date=21 October 2012|publisher=[[People (magazine)|People]]|date=13 June 1994|accessdate=10 February 2012|archivedate=21 October 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121021042024/http://www.people.com/people/article/0%2C%2C20108321%2C00.html}}</ref> [[File:Céline Dion 1986.jpg|left|thumb|upright|အသက် (၁၈)နှစ် စလင်း ဒီယွန်]] (၁၂)နှစ်သမီးအရွယ်၌ မိခင်၊ အကို ''ရှ(ခ်)’''နှင့်အတူတွဲ၍ ''အိပ်မက်သာလျှင်''(Ce n'etait qu'un rêve) ဆိုသည့် သီချင်းကိုပူးတွဲရေးသားခဲ့သည်။<ref name="autogenerated12"/> အကိုဖြစ်သူ မိုက်ကယ်က အသံသွင်းထားသော ထိုသီချင်းကို ဂီတမန်နေဂျာ ''ရနီး အောန်ရှ’လီလ်''(Rene Angelil)ထံပို့ခဲ့သည်။<ref name="Jam">{{cite web|title=Dion, Celine|url=http://jam.canoe.ca/Music/Pop_Encyclopedia/D/Dion_Celine.html|work=[[Jam!]]|publisher=Canoe.ca|accessdate=25 September 2013}} {{Dead link|date=September 2026 }}</ref> အောန်ရှ’လီလ်ကို စလင်း၏အသံက မျက်ရည်ကျလောက်အောင် ဆွယ်နိုင်ခဲ့သဖြင့် စလင်းကို ကြယ်ပွင့်တစ်ယောက်ဖြစ်ရန် ပြုစုပျိုးထောင်ဖို့ ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။<ref name="autogenerated12"/> ၁၉၈၁၌ စလင်း၏ ပထမဆုံးအခွေ La voix du bon Dieuကို ရင်းနှီးမတည်ပေးရန် အိမ်ကို အပေါင်ထားခဲ့သည်။ ထိုအခွေသည် နောက်တွင် ဒေသတွင်း အဆင့်(၁)ရသော အခွေတစ်ခုဖြစ်လာကာ [[ကွီဗက်ပြည်နယ်]]တွင် ချက်ချင်းဆိုသလို ကြယ်ပွင့်ဖြစ်လာခဲ့၏။ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[တိုကျိုမြို့]] ''ယာမဟာကမ္ဘာ့လူကြိုက်များသီချင်းပွဲတော်'' (Yamaha World Popular Song Festival)တွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ပြီး အနိုင်ရရှိသဖြင့် ကျော်ကြားမှုမှာ ကမ္ဘာ့အခြားအစိတ်အပိုင်းများသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့သည်။<ref name="Jam"/> ၁၉၈၃မတိုင်မီတွင် ပြင်သစ်၌ D'amour ou d'amitie အမည်ရ တစ်ဦးတည်းအခွေဖြင့် ရွှေစံချိန်ကို ရရှိသည့် ပထမဆုံး ကနေဒါအဆိုတော်တစ်ဦးဖြစ်သည့်အပြင် အကောင်းဆုံး အမျိုးသမီးဖျော်ဖြေသူဆု နှင့် ယင်းနှစ်၏ မျက်နှာသစ်ဆု (Discovery of the Year)အပါအဝင် ဖီးလစ်ခ်စ်(Felix Award) ဆုတချို့ရရှိခဲ့လေသည်။<ref name="Jam"/><ref name="autogenerated20">[http://www.thebiographychannel.co.uk/biographies/celine-dion.html Celine Dion Biography] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130927104806/http://www.thebiographychannel.co.uk/biographies/celine-dion.html |date=27 September 2013 }}, [[The Biography Channel]]. 13 September 2007.</ref> ၁၉၈၈ [[အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ]]၊ ဒပ်ဘလင်မြို့၌ကျင်းပသော ''ယူရိုဗီးရှင်း သီချင်းဆိုပြိုင်ပွဲ''တွင် Ne partez pas sans moi သီချင်းဖြင့် ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံကိုယ်စားပြုရင်း ပွတ်သီကပ်သီအနိုင်ရရှိခဲ့သောအခါ နောက်ထပ်အောင်မြင်မှုရရှိခဲ့လေသည်။<ref>{{cite book|last=O'Connor|first=John Kennedy|title=The Eurovision Song Contest&nbsp;— The Official History|url=https://archive.org/details/eurovisionsongco0000ocon|authorlink=John Kennedy O'Connor|publisher=[[Carlton Books]]|location=UK|date=2 April 2007|isbn=978-1-84442-994-3}}</ref> အသက် (၁၈)တွင် [[မိုက်ကယ် ဂျက်ဆင်]] ဖျော်ဖြေပွဲကို ကြည့်ပြီးနောက် ဒီယွန်က အောန်ရှ’လီလ်ကို ဂျက်ဆင်ကဲ့သို့ အောင်မြင်သည့် ကြယ်တစ်ပွင့်ဖြစ်ချင်ကြောင်း ပြောခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.vh1.com/artists/az/dion_celine/artist.jhtml#biographyEnd|title=''Céline Dion''|work=MTV Artists|accessdate=27 September 2014|archivedate=23 October 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121023034657/http://www.vh1.com/artists/az/dion_celine/artist.jhtml#biographyEnd}}</ref> ရုပ်ရည်ပိုင်းဆိုင်ရာ ချောမွေ့ပြေပျစ်စေရန် သွားခွဲစိတ်ခြင်း၊ အင်္ဂလိပ်စာ ပိုမိုကောင်းမွန်တောက်ပြောင်စေရန် သင်တန်းတက်ရောက်ခြင်းစသည်တို့ကို ပြုလုပ်ခဲ့ရသည်။<ref name=Enc>{{cite web|title=Celine Dion|url=http://www.thecanadianencyclopedia.com/articles/emc/celine-dion|encyclopedia=The Canadian Encyclopedia|publisher=[[Historica-Dominion]]|accessdate=25 September 2013|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130927173706/http://www.thecanadianencyclopedia.com/articles/emc/celine-dion|archivedate=27 September 2013}}</ref> ၁၉၈၉တွင် အသံထိခိုက်သဖြင့် အသံအိုးခွဲစိတ်ရန် (သို့) အသံကို သုံးပတ်ခန့် အသုံးမပြုရန် ဆရာဝန်ကရွေးချယ်ခိုင်းခဲ့သည်။ <ref name="Bombardier 2009 172–173">{{cite book|first=Denise|last=Bombardier|title=L'énigmatique Céline Dion|publisher=Albin Michel, XO éditions|year=2009|pages=[https://archive.org/details/lenigmatiqueceli0000bomb/page/172 172–73]|isbn=978-2-84563-413-8|language=French|url=https://archive.org/details/lenigmatiqueceli0000bomb/page/172}}</ref><ref name="Germain p. 279-280">Germain, Georges-Hébert (2010). ''René Angélil: Derrière le conte de fées'', Michel Lafon. pp. 279–280.<!--ISSN/ISBN needed--></ref> သူမက ဒုတိယရွေးချယ်မှုကို ပြုလုပ်ခဲ့၍ ဝီလီယန် ရိုင်းလီ နှင့်အတူ အသံပိုင်းဆိုင်ရာ လေ့ကျင့်မှုပြခဲ့၏။<ref name="Bombardier 2009 172–173"/><ref name="Germain p. 279-280"/> ===၁၉၉၀–၁၉၉၂ ကာလများ === အင်္ဂလိပ်စကားသင်ကြားလေ့လာပြီးနောက် ဒီယွန်သည် ၁၉၉၀၌ မူရင်းအဆိုတော် လော်ရာ ဘရင်နီဂန်၏ သီချင်း Unison ကိုခေါင်းစဉ်ထားသော တေးအယ်လ်ဘမ်ဖြင့် အင်္ဂလိပ်စကားပြောဈေးကွက်သို့ စတင်ထိုးဖောက်ခဲ့သည်။<ref name="Jam"/> ထိုအချပ်တွင် "[[:en:(If There Was) Any Other Way|(If There Was) Any Other Way]]"၊ "[[:en:The Last to Know|The Last to Know]]"၊ "[[:en:Unison (song)#Céline Dion version|Unison]]"နှင့် "[[:en:Where Does My Heart Beat Now|Where Does My Heart Beat Now]]" တို့ပါဝင်ပြီး ရော့ခ် အပျော့စားဖြစ်ပြီး နရီသဘောမှာ အလယ်အလတ်ပုံစံဘဲလတ်ဒ် ဖြစ်သည်။ [[ဝေါ့လ်ဒစ်စနီ ကုမ္ပဏီ|ဒစ်စနီ]]က ရိုက်ကူးသော ''လှပျိုဖြူလေးနှင့် မိစ္ဆာကောင်ကြီး (Beauty and the Beast - 1991 film)'' ရုပ်ရှင်၌ ဇာတ်ဝင်တေးအဖြစ် [[ဖီးဘို ဘရိုင်ဆန်]] (Peabo Bryson)နှင့် ပူးတွဲ၍သီဆိုသောအခါ နိုင်ငံတကာအောင်မြင်မှုကြီးရရှိခဲ့လေသည်။<ref name=autogenerated8>{{cite news|last=Bliss|first=Karen|title=25 Years of Canadian Artists |work=Canadian Musician |date=1 March 2004 |page=34 |issn=0708-9635}}</ref> ယူကေတွင် သူမ၏ ပထမ ထိပ်တန်း(၁၀)ပုဒ်စာရင်းဝင်ဖြစ်၍ အမေရိကတွင် ဒုတိယမြောက် ထိပ်တန်း(၁၀)ပုဒ်စာရင်းဝင်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အဆိုပါသီချင်းသည် ရုပ်ရှင်နာမည်နှင့် အတူတူပင်ဖြစ်၍ တစ်နှစ်တာအကောင်းဆုံးမူရင်းသီချင်းဖြင့် တေးရေးဆရာများက [[အော်စကာဆု|အကယ်ဒမီဆု]]ရရှိခဲ့ကာ ဒီယွန်သည် အကောင်းဆုံးပေါ့ပ်သီချင်း(တွဲဖက်/အုပ်စု) ဖျော်ဖြေမှု(အသံ) ကဏ္ဍ၌ ပထမဆုံး [[ဂရမ်မီဆု]]ကို ရရှိခဲ့သည်။<ref name="Time1"/> ထို "Beauty and the Beast" သီချင်းသည် "စလင်း ဒီယွန်"ဟု အမည်ရသည့် ၁၉၉၂-အယ်လ်ဘမ်တွင် ဦးဆောင်သီချင်းတစ်ပုဒ်ဖြစ်ကာ ထိုအခွေသည် "Unison"ထက်ပို၍ စီးပွားရေးအရအောင်မြင်ခဲ့သည်။ ထိုအခွေတွင် ဒေးဗစ် ဖော်စတာ(David Foster) နှင့် ဒိုင်ယန် ဝေါရန်(Diane Warren) တို့နှင့်အတူ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထိုအခွေဒုတိယ တစ်ပုဒ်မှာ "[[:en:If You Asked Me To#Céline Dion version|If You Asked Me To]]" ဖြစ်ကာ ပြန်ဆိုပုံစံ(cover version)ဖြစ်၏။ ထိုသီချင်းသည်လည်း ကနေဒါနှင့် အမေရိကတွင် အလွန်အောင်မြင်သည့် သီချင်းဖြစ်လာခဲ့သည်။ ယင်းကာလအတွင် ပြင်သစ်ဘာသာဖြင့် Dion chante Plamondon အခွေကိုလည်းဖြန်ချိခဲ့ပြီး သီချင်းအများစုမှာ ပြန်ဆိုတေး(covers)များဖြစ်သည်။ ၁၉၉၂မတိုင်မီလောက်တွင် ထွက်ရှိခဲ့ပြီးသော အခွေများ၊ စာနယ်ဇင်းတွေ့ဆုံမေးမြန်းမှုများစွာကြောင့် မြောက်အမေရိကတွင် ဟိုးလေးတကျော်အောင်မြင်ခဲ့သည်။<ref name="autogenerated18">Alexander, Charles P. "The Arts & Media/Music: At Age Five She Belted Out French pop tunes standing atop tables". ''Time International''. 28 February 1994. pg 44.</ref> တစ်ဖက်တွင် ယူအက်စ်၌ အရှိန်ရအောင်မြင်သော်လည်း ပြင်သစ်ပရိသတ်များက ၎င်းတို့ကို လစ်လျှူရှုသည့် အတွက် ဝေဖန်ခံရမှုများလည်းရှိသည်။<ref name="Time1"/><ref name="autogenerated21">"Celine Dion". ''Newsmakers 1995'', Issue 4. Gale Research, 1995.</ref> ၁၉၉၁ခုနှစ် ဖီးလစ်ခ်စ်ဆုပေးပွဲ၌ ထိုဝေဖန်မှုများကို ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ တစ်နှစ်တာအကောင်းဆုံး အင်္ဂလိပ်အနုပညာရှင်ဆု (English Artist of the Year) အား လက်ခံရန်ငြင်းဆိုခဲ့ကာ သူမသည် အစဉ်အမြဲ ပြင်သစ်တစ်ယောက်ဖြစ်ခဲ့/ ဖြစ်နေလိမ့်ဦးမည်၊ အင်္ဂလိပ်အနုပညာရှင်မဟုတ်ပါဟု ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ယုံကြည်မှုအပြည့်ဖြင့် ပြောဆိုသွားခဲ့သည်။<ref name= Enc/><ref>{{cite web|title=Celine Dion|work=Biography|url=http://www.celinedionweb.com/celine-dion/en,biography.html|accessdate=26 April 2006|archivedate=15 February 2012|archiveurl=https://www.webcitation.org/65TE1kIwM?url=http://www.celinedionweb.com/celine-dion/en,biography.html}}</ref> အကျိုးအမြတ်အောင်မြင်မှုများအပြင် သူမ၏ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝ၌ အပြောင်းအလဲများလည်းရှိရာ အသက် (၂၆)နှစ်ကြီးသော ''ရနီး အောန်ရှ’လီလ်''က မန်နေဂျာမှ ချစ်သူဖြစ်လာခဲ့ပြီး အချင်းချင်းဆက်ဆံရေးများကို အများမသိအောင် လျှို့ဝှက်ခဲ့ကြ၏။<ref name="autogenerated22">"Celine Dion". ''Contemporary Musicians, Volume 25''. Gale Group, 1999.<!-- ISSN/ISBN, page(s) needed --></ref> ===၁၉၉၃–၁၉၉၅ ကာလများ=== [[File:Dion C ter.jpg|thumb|upright|၁၉၉၄တွင် မဂ္ဂဇင်းတစ်ဆောင်ဖတ်နေသော စလင်း ဒီယွန်]] တတိယ အင်္ဂလိပ်အခွေ ''[[:en:The Colour of My Love|The Colour of My Love]]'' ကိုထုတ်ဝေခဲ့ပြီး ထိုအခွေမှ ရည်ရွယ်ထားသော စကားစု "ကျွန်မချစ်သူ၏ အသွေးအရောင်" (the colour of [her] love){{efn|ဤနေရာ၌ color ဆိုသည်မှာ ပန်ချီဆရာတစ်ဦးအနေဖြင့် ချစ်သူကို ရေးဆွဲချယ်သဖော်ကျူးသည့် သဘောဖြစ်၍ လူမျိုးရေးခွဲခြားသည့် စကားလုံးမဟုတ်ပါ။}}ဟူ၍ ''ရနီး'' ကို (ချစ်သူအဖြစ်)ခိုင်ခိုင်မာမာ ကြေညာရင်း သူမခံစားချက်များကို ထုတ်ဖော်ခဲ့သည်။<ref name="Time1"/> ၁၉၉၄ ဒီဇင်ဘာတွင် နှစ်ဦးသား လက်ထပ်ခဲ့ကြ၏။ The Colour of My Love အခွေတွင် ချစ်ခြင်းမေတ္တာအကြောင်းအရာများဖြင့် အတော်များများ ဖွဲ့စည်းထားပြီး <ref name="autogenerated23">{{cite web|title=Celine Dion The Colour of My Love|url=http://www.pluggedin.com/music/albums/2002/celinedion-thecolourofmylove.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20120402231118/http://www.pluggedin.com/music/albums/2002/celinedion-thecolourofmylove.aspx|url-status=dead|archive-date=2 April 2012|work=Plugged In|accessdate=27 September 2013}}</ref> ထိုအချိန်ထိ သူမ၏ အအောင်မြင်ဆုံး စံချိန်တစ်ရပ်လည်းဖြစ်ခဲ့၏။ ယင်းအခွေ၌ပါဝင်သော ''ချစ်ခြင်း၏ စွမ်းအား'' (''[[:en:The Power of Love (Celine Dion)|The Power of Love]]'') (Jennifer Rush ၏ သီချင်းကို ပြန်လည်ဆန်းသစ်သီဆိုခြင်း) သည် နိုင်ငံအချို့၌ အဆင့်တစ်ရသော သီချင်းတစ်ပုဒ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref name="autogenerated18"/> ''ချစ်မိသည့်အခါ'' "[[:en:When I Fall in Love#Céline Dion and Clive Griffin version|When I Fall in Love]]" သည် ကလိုက်ဗ် ဂရစ်ဖင် (Clive Griffin)နှင့် စုံတွဲတေးဖြစ်၍ အတော်အသင့် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ''ပြန်စဉ်းစားတော်မူစမ်းပါ'' ("[[:en:Think Twice (Celine Dion song)|Think Twice]]") သည် အခွေနာမည်၊ သီချင်းနာမည်ဖြစ်ကာ ယူကေတွင် အောင်မြင်မှုအတော်ရရှိသည့် အခွေ/သီချင်းလည်းဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|work=Celinedion.com|title=The Journey so Far|url=http://www.celinedion.com/biography?page=0,2|archive-url=https://web.archive.org/web/20120709112546/http://www.celinedion.com/biography?page=0%2C2|url-status=dead|archive-date=9 July 2012|accessdate=16 August 2005|archivedate=9 July 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120709112546/http://www.celinedion.com/biography?page=0%2C2}}</ref> ပြင်သစ်မျိုးရိုးဇစ်မြစ်ကိုလည်းဆက်လက်ထိန်းသိမ်းနိုင်ခဲ့၍ အင်္ဂလိပ်တေးအခွေများကြား ပြင်သစ်တေးသီချင်းအခွေများကိုလည်း ထုတ်ဝေခဲ့သည်။<ref name="autogenerated15">"Celine Dion". Compton's by Britannica. ''Encyclopædia Britannica''. 2005.</ref> ယေဘုယျအားဖြင့် အင်္ဂလိပ်အခွေများထက်ပင် ပိုမိုယုံကြည်လက်ခံမှုရရှိခဲ့သည်။<ref name="autogenerated21"/> ၁၉၉၄တွင် ပါရီမြို့ အိုလန်ပီယာ (အိုလဲန်ဖျာ) ဂီတခန်းမဆောင် အဆောက်အဦးကြီး၌ တင်ဆက်သော ဂီတပွဲတစ်ခု၌ တိုက်ရိုက်အသံသွင်းထားသော သီချင်းခွေ ''[[:en:À l'Olympia (Céline Dion album)|À l'Olympia]]'' ကို ဖြန့်ချိခဲ့သည်။ ''ဒူး'' (D'eux) (အမေရိက၌ ပြင်သစ်ခွေဟု လူသိများ) ကို ၁၉၉၅တွင် ထုတ်ဝေခဲ့ရာသမိုင်းတစ်လျောက်၌ ရောင်းအားအကောင်းဆုံး ပြင်သစ်တေးအခွေ ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name="autogenerated15"/> ထိုအခွေမှ [[:en:Pour que tu m'aimes encore| Pour que tu m'aimes encore]] သီချင်းသည် ပြင်သစ်၌ နံပါတ် (၁)ရောက်ခဲ့ပြီး ရက်သတ္တပတ် (၁၂)ပတ်ကျော်ကြာကြာ ထိပ်ဆုံး၌ရပ်တည်နိုင်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်း၌ ပြင်သစ်တွင် ပလက်တီနမ်အဆင့် အသိအမှတ်ပြုခံရသည်။ <ref>[http://www.disqueenfrance.com/fr/monopage.xml?id=259165&year=1995&type=9 Celine Dion] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111014755/http://www.disqueenfrance.com/fr/monopage.xml?id=259165&year=1995&type=9|date=11 January 2012}}; retrieved 12 October 2009.</ref> ပြင်သစ်သီချင်းတစ်ပုဒ်အနေဖြင့် ရှားရှားပါးပါး ယူကေနှင့် အိုင်ယာလန်တို့တွင်လည်း အောင်မြင်ခဲ့၏။<ref>{{cite web|title=Les disques d'or|url=http://www.snepmusique.com/fr/monopage.xml?id=259165&year=1995&type=6|accessdate=27 September 2013|language=French|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121011202015/http://www.snepmusique.com/fr/monopage.xml?id=259165&year=1995&type=6|archivedate=11 October 2012}}</ref> ၁၉၉၆တွင် တတိယအကြိမ်မြောက် ''တစ်နှစ်တာရောင်းအားအကောင်းဆုံး အမျိုးသမီး တေးသံသွင်းအနုပညာရှင်'' အတွက် ကမ္ဘာ့ဂီတဆု (World Music Award)ကို ရရှိခဲ့လေသည်။ ===၁၉၉၆–၁၉၉၉ ကာလများ=== ''မင်းဆီသို့ ကြွေဆင်းသွားခြင်း[[:en:Falling into You|Falling into You]]'' (1996), သီချင်းသည် ဒီယွန်၏ စတုတ္ထမြောက် အင်္ဂလိပ်သီချင်းခွေဖြစ်၍ သီဆိုသူ၏ ရေပန်းစားလူကြိုက်များမှုကို မြင့်မားစွာတင်ဆက်ပြသပေးသည့် တေးအခွေတစ်ခုလည်းဖြစ်၏။<ref name="autogenerated22"/> ပို၍များပြားကျယ်ပြန့်သော ပရိသတ်များကို ဖမ်းစားရန် ဤအခွေ၌ အမျိုးအစား စုံလင်လှသော တူရိယာပစ္စည်းများပါဝင်၏။<ref name="autogenerated17">{{cite news|title=Entertainment Weekly|work=Review --Falling into You|url=http://www.ew.com/ew/article/review/music/0,6115,291693_4_0_,00.html|accessdate=14 July 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090105235656/http://www.ew.com/ew/article/0%2C%2C291693%2C00.html|archivedate=5 January 2009|url-status=dead}}</ref> တစ်ပုဒ်ချင်းဆီတွင် အမျိုးမျိုးအစားစားသော ဂီတပုံစံများ ထည့်သွင်းထားရာ ခေါင်းစဉ်သီချင်း ''Falling into You''၊ ''[[:en:River Deep – Mountain High|River Deep – Mountain High]]'' (မူရင်း-Tina Turner) တို့၌ ပါကာရှင်းတူရိယာများသုံးထားသည်။ "[[:en:It's All Coming Back to Me Now#Céline Dion|It's All Coming Back to Me Now]]"၊ "[[:en:All by Myself#Céline Dion version|All by Myself]]" (မူရင်း-Eric Carmen) တို့တွင် စန္ဒယားသံဂန္ထဝင်ပုံစံနှင့် ရောယှက်ထားသော ရော့ခ်တေးသွားအနှေး အငွေ့အသက်ကို ဆက်လက်ထိန်းထားသည်။ နံပါတ် (၁)အဆင့်ရသော "[[:en:Because You Loved Me|Because You Loved Me]]သည် ပေါ့ပ်ဘဲလက်ဒ်ပုံစံဖြစ်ကာ ၁၉၉၆-ရုပ်ရှင် Up Close and Personal ၏ အဓိကဇာတ်ဝင်သီချင်းလည်းဖြစ်သည်။<ref name="Inter">Jerome, Jim. "The Dream That Drives Her. (Singer Celine Dion) (Interview)", ''Ladies Home Journal'', 1 November 1997. 146(4).</ref> ဤအခွေဖြင့် အကောင်းအဆိုးနှစ်ထွေသော ဝေဖန်တုံ့ပြန်ချက်များရခဲ့သည်။ ''Falling into You'' သည် သူမ၏ ငွေကြေးအကျိုးအမြတ်နှင့် ဝေဖန်တုံ့ပြန်မှုများဖြင့် အောင်မြင်သည့် အခွေတစ်ခုဖြစ်ကာ ထွက်ဖူးသမျှ အခွေများအနက် ရောင်းအားအကောင်းဆုံးလည်းဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|title=Angelfire.com| work=Céline Dion Discography|url=http://www.angelfire.com/pop/divacelinedion/Sales.html|accessdate=1 November 2005}}</ref> ထိုသီချင်းခွေဖြင့် တစ်နှစ်တာ အကောင်းဆုံးတေးအယ်လ်ဘမ်(ပေါ့ပ်) ဂရမ်မီဆုရခဲ့သည်။<ref name="autogenerated2">{{cite web|title=Celine Dion Biography|url=http://www.artistdirect.com/nad/music/artist/bio/0,,423645,00.html|work=ARTISTdirect|accessdate=27 September 2013|archive-date=21 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170821044728/http://www.artistdirect.com/nad/music/artist/bio/0,,423645,00.html}}</ref> ၁၉၉၆ မတ်လတွင် Falling into You ကမ္ဘာလှည့်ဖျော်ဖြေရေးခရီးစဉ်များပြုလုပ်တင်ဆက်ခဲ့သည်။ [[File:Celine Dion by Linda Bisset.jpg|thumb|left|upright|၁၉၉၈တွင် ''အချစ်အကြောင်း ပြောရအောင် (Let's Talk About Love)'' သီချင်းခွေရောင်းအားမြှင့်ခြင်း၌ တွေ့ရစဉ်]] ၁၉၉၇တွင် ''အချစ်အကြောင်း ပြောရအောင် (Let's Talk About Love)'' ကို ဖြန့်ချိခဲ့သည်။<ref name="autogenerated13">{{cite web|url={{Allmusic|class=album|id=r328599|pure_url=yes}}|publisher=AllMusic Guide|title=Review- Let's Talk About Love|year=2007|accessdate=7 January 2010}}</ref> ထိုအခွေကို လန်ဒန်၊ နယူးယော့ခ်၊ လော့စ် အန်ဂျလိစ် တို့တွင် အသံသွင်းယူခဲ့ပြီး ဧည့်သည်အဆိုတော်များအဖြစ် ဘာဘရာ စတွိုင်းဆာန် (Barbra Streisand) နှင့် Tell Him သီချင်း၊ ဘီးဂီးစ်နှင့် Immortality သီချင်း၊ အမြင့်သံအမျိုးသား အဆိုရှင် ပဲဗရော့တီ (Luciano Pavarotti)နှင့် I Hate You Then I Love You သီချင်း စသည်တို့ကို တွဲဖက်သီဆိုခဲ့သည်။<ref name="autogenerated22"/><ref name= archives>{{cite web|url=http://www.pluggedin.com/music/albums/2002/celinedion-letstalkaboutlove.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20110715094203/http://www.pluggedin.com/music/albums/2002/CelineDion-LetsTalkAboutLove.aspx|url-status=dead|archive-date=15 July 2011|title=Celine Dion, Let's Talk About Love|work=plugged in.com|publisher=Focus on the Family|year=2009|accessdate=7 January 2010}}</ref> ယခု ''Let's Talk About Love'' အခွေဖြင့် ကမ္ဘာအနှံ့ ကြီးမားသော အောင်မြင်မှုရရှိခဲ့လေသည်။ ဤအခွေမှ အအောင်မြင်ဆုံးသီချင်းတစ်ပုဒ်မှာ ''တို့နှလုံးသားလေး ဆက်လက်ချီတက် [[:en:My Heart Will Go On|My Heart Will Go On]]'' ဆိုသည့် တေးသီချင်းဖြစ်၍ James Horner နှင့် Will Jennings တို့ကရေးစပ်သီကုံးထားသည်။<ref name="autogenerated2"/> ဤသီချင်းသည် ၁၉၉၇၌ထွက်ရှိသော အောင်မြင်မှုတသီတသန်းရရှိခဲ့သော တိုက်တန်းနစ် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားကြီး၏ ဇာတ်ဝင်တေးဖြစ်ကာ သူမ၏ အမှတ်လက္ခဏာ သီချင်းတစ်ပုဒ်လည်းဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="autogenerated19">{{cite journal|author=Weatherford, Mike|title=Show review: As Dion feels more comfortable, her show improves|website=Reviewjournal.com|year=2004|url=http://www.reviewjournal.com/lvrj_home/2004/Oct-01-Fri-2004/weekly/24865136.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20041012071727/http://www.reviewjournal.com/lvrj_home/2004/Oct-01-Fri-2004/weekly/24865136.html|url-status=dead|archive-date=12 October 2004}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041012071727/http://www.reviewjournal.com/lvrj_home/2004/Oct-01-Fri-2004/weekly/24865136.html |date=12 October 2004 }}</ref> တေးရေးသူနှစ်ဦးက အကောင်းဆုံးမူရင်းသီချင်းဆု အကယ်ဒမီရရှိခဲ့ကြပြီး <ref>[http://www.goldenglobes.org/browse/member/29146 My Heart Will Go On], Goldenglobes.org; retrieved 22 October 2009. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120919221454/http://www.goldenglobes.org/browse/member/29146|date=19 September 2012}}</ref> စလင်း ဒီယွန်က အကောင်းဆုံးအမျိုးသမီး ပေါ့ပ်အသံဖျော်ဖြေမှုဆု(Best Female Pop Vocal Performance) နှင့် တစ်နှစ်တာအကောင်းဆုံး တေးသံသွင်းဆု (Record of the Year) ကိုရရှိခဲ့သည်။ (သီချင်းကိုယ်တိုင်က လေးဆုရရှိခဲ့ပြီး ကျန်နှစ်ဆုမှာ တေးရေးသူများအတွက်ဖြစ်၏။)<ref>{{cite news|title=That thing: Lauryn Hill sets Grammy record|url=http://edition.cnn.com/SHOWBIZ/Music/9902/24/grammy/index.html|accessdate=27 September 2013|newspaper=[[CNN]]|date=24 February 1999|archivedate=29 September 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130929041657/http://edition.cnn.com/SHOWBIZ/Music/9902/24/grammy/index.html}}</ref> Let's Talk About Love လှည့်လည်ဖျော်ဖြေရေးခရီးစဉ်များကို ၁၉၉၈နှင့် ၁၉၉၉တွင် ပြုလုပ်တင်ဆက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite journal|url=https://www.rollingstone.com/news/story/5919196/babs_pavarotti_others_may_sing_with_celine/print|title=Babs, Pavarotti, Others May Sing With Celine|journal=[[Rolling Stone]]|date=6 August 1998|accessdate=29 July 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090224033306/http://www.rollingstone.com/news/story/5919196/babs_pavarotti_others_may_sing_with_celine/print|archivedate=24 February 2009|url-status=dead|archive-date=24 February 2009|access-date=16 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20090224033306/http://www.rollingstone.com/news/story/5919196/babs_pavarotti_others_may_sing_with_celine/print}}</ref> ၁၉၉၀ခုနှစ်များကို နောက်ထပ်ထွက်ရှိသော အောင်မြင်သည့် သီချင်းခွေသုံးခွေဖြင့် အဆုံးသတ်ခဲ့ရာ ထိုအခွေများမှာ ခရစ်စမတ်သီချင်းခွေ ''[[:en:These Are Special Times|These Are Special Times]]'' (၁၉၉၈)၊ ပြင်သစ်ခွေ ''[[:en:S'il suffisait d'aimer|S'il suffisait d'aimer]]'' နှင့် ဆယ်စုနှစ်၏လက်ရွေးစင်အခွေ [[:en:All the Way... A Decade of Song|All the Way... A Decade of Song]] (၁၉၉၉) တို့ဖြစ်သည်။<ref name="autogenerated4">Taylor, Chuck. "Epic/550's Dion offers Hits", ''Billboard'', 6 November 1999. pg. 1.</ref> ထိုသုံးခွေလုံးမှာ အောင်မြင်မှုများစွာရရှိခဲ့သည်။ ===၂၀၀၀–၂၀၀၃ ကာလများ=== [[File:Celine Dion 2000.jpg|thumb|upright|သက္ကရာဇ် (၂၀၀၀)၌ မြင်တွေ့ရသောပုံ]] ၁၉၉၀နှစ်များဆီက စုစုပေါင်း (၁၃)ခွေထွက်ရှိခဲ့ပြီး All the way အခွေတွင်ကြေညာခဲ့သည်မှာ ပရိသတ်၏ အာရုံစိုက်မှုများမှ နောက်ပြန်ဆုတ်၍ ဘဝကို သာသာယာယာခံစား ပြောဆိုခဲ့သည်။<ref name="CNNN"/><ref name=vh1>{{cite web|title=VH1|work=Céline Dion: Let's Talk About Success: The Singer Explains Her Career High-Points|url=http://www.vh1.com/artists/interview/1453531/04222002/dion_celine.jhtml|accessdate=19 December 2005|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050330094606/http://www.vh1.com/artists/interview/1453531/04222002/dion_celine.jhtml|archivedate=30 March 2005}}</ref> အောန်ရှ'လီ အစာပြွန်ကင်ဆာရှိခဲ့သဖြင့် သူမကို ဂီတလောကမှ ခေတ္တနားရန်ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>King, Larry. ''[[Larry King Live]]''. Personal Interview Interview With Celine Dion. [[CNN]]. 26 March 2002.</ref> ၂၀၀၁ ဇန်နဝါရီတွင် သားဖြစ်သူ Rene-Charles Dion Angelilကို မွေးဖွားခဲ့သည်။<ref>[https://web.archive.org/web/20070127104945/http://archives.cnn.com/2001/SHOWBIZ/Music/01/25/dion.birth/index.html CNN]. "Celine Dion Gives Birth to Baby Boy". 25 January 2001. Retrieved 15 May 2007.</ref><ref>Pappas, Ben. "Celine fights for her marriage". ''Us''. 22 April 2002. pg 30.</ref> စက်တင်ဘာ ၁၁ တိုက်ခိုက်ခံရမှုအပြီး ဂီတလောကသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိ၍ ရုပ်သံလွှင့်ခဲ့သော ''အမေရိကကို ဘုရားသခင် ကောင်းချီးပေးပါစေ [[:en:God Bless America#Celine Dion|God Bless America]]" သီချင်းကို အမေရိကသူရဲကောင်းများချီးကျူးဂုဏ်ပြုပွဲတွင် ဖျော်ဖြေ သီဆိုခဲ့သည်။<ref>Taylor, Chuck. ''Céline Dion: [[God Bless America#Celine Dion|God Bless America]]''. ''Billboard Magazine'', 6 October 2001, vol 113, issue 40; pg. 22.</ref> ၂၀၀၃တွင် ဆန်ဒီယေးဂိုမြို့ စူပါဘိုးလ် (Super Bowl) ဖွင့်ပွဲအခမ်းအနား၌လည်း ဤသီချင်းကို သီဆိုခဲ့သေးသည်။ ဂီတလောကမှ သုံးနှစ်ကြာနားနေခြင်းကို ''နေ့သစ်ရောက်ပြီ [[:en:A New Day Has Come|A New Day Has Come]]'' တေးသီချင်း အခွေဖြင့် အဆုံးသတ်ခဲ့ကာ ၂၀၀၂ မတ်လတွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ သူမ၏ ဘဝရေးရာများပါဝင်မှုအများဆုံး အခွေဖြစ်၍ မိခင်တစ်ဦး၊ ရင့်ကျက်လာသော အမျိုးသမီးတစ်ဦးအနေဖြင့် "နေ့သစ်ရောက်ပြီ [[:en:A New Day Has Come (song)|A New Day Has Come]]" နှင့် ''နှုတ်ဆက်လမ်းခွဲ [[:en:Goodbye's (The Saddest Word)|Goodbye's (The Saddest Word)]]" စသည့်သီချင်းများကို သီဆိုခဲ့သည်။<ref name="vh1" />''A New Day Has Come'' သည်ပွဲဦးထွက်အနေဖြင့် ယူကေ၊ ကနေဒါအပါအဝင် (၁၇)နိုင်ငံကျော်တွင် အဆင့်(၁)ဖြင့် ရပ်တည်ခဲ့သည်။<ref>"[http://www.columbiarecords.com/artists.php?artistId=155143 Celine Dion profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090510034950/http://www.columbiarecords.com/artists.php?artistId=155143 |date=10 May 2009 }}, columbiarecords.com; retrieved 5 December 2009.</ref><ref>[http://jam.canoe.ca/Music/Artists/D/Dion_Celine/2004/12/02/758861.html "Celine's 'One Heart' debuts at No. 1"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141127165509/http://jam.canoe.ca/Music/Artists/D/Dion_Celine/2004/12/02/758861.html |date=27 November 2014 }}; retrieved 5 December 2009.</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/1912466.stm Dion's CD can crash PCs], BBC.co.uk; retrieved 5 December 2009.</ref> ယူအက်စ်၌ [[ဘီလ်ဘော့ဒ်ဇယား|ဘီလ်ဘော့ဒ် (၂၀၀)]] စာရင်းတွင် ပွဲဦးထွက် အဆင့်(၁) အနေဖြင့်ရပ်တည်နိုင်၍ ပထမရက်သတ္တပတ်အတွင်း အချပ်ရေ (၅၂၇,၀၀၀)ရောင်းချရပြီး ဇယားတွင် ပထမဆုံး အဆင့်(၁)ရခဲ့သည်။<ref>Basham, David. (5 April 2002). [http://www.mtv.com/news/articles/1453281/20020405/dion_celine.jhtml Got Charts? Wrestling With WWF LPs; Breaking Records With Celine: A weekly tale of the tape for the statistically obsessed] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091002215903/http://www.mtv.com/news/articles/1453281/20020405/dion_celine.jhtml |date=2 October 2009 }}; retrieved 14 October 2009.</ref> [[File:Céline Dion-AFR.JPG|thumb|left|''အမေရိကကို ဘုရားသခင်ကောင်းချီးပေးပါစေ'' သီချင်းသီဆိုနေသော စလင်း ဒီယွန်၊ ယူအက်စ် လေတပ် (အရံတပ်) တီးဝိုင်းအဖွဲ့ဝင်များနှင့်အတူ၊ ၂၀၀၂]] သီချင်းခွေမှာ အကျိုးအမြတ်အရ အောင်မြင်ခဲ့သော်လည်း အပြစ်မြင်သော ဝေဖန်မှုများလည်းခံရသည်။ စာသားများ၌ အသက်မပါ၊<ref>[[Tyrangiel, Josh]]. "Heart, No Soul". ''[[Time (magazine)|Time]]''; Canadian edition. 8 April 2002. pg. 61</ref> သူမ၏ ဂီတသည် နားနေစဉ်အတွင်း များစွာတိုးတက်လာခြင်းမရှိ အကြောင်းအရာများမှာ ထန်တရာရိုက်နေသော အသုံးအနှုန်းများနှင့် သာမညောင်ညသာဖြစ်သည်<ref>{{cite web|title=Rolling Stone|work=Review—A New Day has come|url=https://www.rollingstone.com/reviews/album/_/id/175170/celinedion?pageid=rs.ArtistDiscographyMainReleases&pageregion=mainRegion|accessdate=1 November 2005|archive-url=https://www.webcitation.org/65TE9WfM7?url=http://www.rollingstone.com/music/albumreviews|archive-date=15 February 2012|url-status=dead|archivedate=15 February 2012|archiveurl=https://www.webcitation.org/65TE9WfM7?url=http://www.rollingstone.com/music/albumreviews}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ew.com/ew/article/0,,219376,00.html|title=Entertainment Weekly|work=EW.com|accessdate=27 September 2014|archive-date=18 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110818100333/http://www.ew.com/ew/article/0,,219376,00.html}}</ref> စသဖြင့် ဝေဖန်မှုများရှိခဲ့သည်။ ထိုအခွေမှ ပထမဆုံးသီချင်းသည် ဘီလ်ဘော့ဒ် (၁၀၀)၌ အဆင့် (၂၂)ရပ်တည်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၂အတွင်း ဂီတဖျော်ဖြေတင်ဆက်မှုများစွာကို ပြုလုပ်တင်ဆက်ခဲ့သည်။ ခရိုင်စ်လာ မောတော်ယာဉ်ကုမ္ပဏီ(Chrysler )နှင့် ကြော်ငြာစာချုပ်နှင့်ပတ်သက်ပြီး ''တစ်ခုတည်းသော နှလုံးသား [[:en:One Heart|One Heart]]'' ကို ၂၀၀၃တွင် ဖြန့်ချိခဲ့သည်။<ref>Flick, Larry. "One Heart". ''Billboard'' magazine. New York: 29 March 2003. Vol.115, Iss. 13; pg. 30, 1 pg</ref> ထိုအခွေတွင် ပေါ့ပ်နှင့် အကဂီတပုံစံ အများစုပါဝင်၏။ အသင့်အတင့်အောင်မြင်သော်လည်း ဝေဖန်တုံ့ပြန်မှုမှာ အကောင်းအဆိုး ရောထွေးလျက်ရှိသည်။<ref name=One>{{cite web|title=Allmusic|work=Review—One Heart|url= {{Allmusic|class=album|id=r633121|pure_url=yes}}|accessdate=17 July 2006}}</ref><ref>Durchholz, Daniel. ''One Heart:Céline's a Diva Who Still Goes On and On''. ''St. Louis Post-Dispatch'', 24 April 2003. pg. F3</ref> ၁၉၈၉က စင်ဒီ လော့ပါ၏ ပေါက်ခဲ့သောသီချင်း ''I Drove All Night '' ပြန်လည်သီဆိုခြင်းကို ခရိုင်စ်လာ ကြော်ငြာလှုပ်ရှားမှုအတွက် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။<ref>Stein, Jason. "Celine Dion sings flat for Chrysler". ''Automotive News''. 24 November 2003. Volume 78.</ref> အက-ပေါ့ပ်ပုံစံ နှင့် ရော့ခ်အန်ရိုးလ်ပုံစံများပါဝင်သည့် သီချင်းဖြစ်သည်။ နောက်ထပ်ထုတ်ဝေသည့် တေးအခွေမှာ '' အံ့ဩဖွယ် ([[:en:Miracle (Celine Dion album)|Miracle]])'' သီချင်းခွေဖြစ်သည်။ ခေါင်းစဉ်သီချင်း Miracle ကို ၂၀၀၄၌ ထုတ်ဝေပြီး ကလေးနှင့် မိခင် အကြောင်းအရာကို အာရုံထားဖွဲ့ဆိုမှုဖြစ်သည်။ အခြားသီချင်းများတွင်လည်း သားချော့တေးပုံစံများ၊ မိခင်မေတ္တာ စသဖြင့် အကြောင်းအရာများပါဝင်၏။ ပြန်ဆိုတေးတချို့လည်းပါဝင်သည်။ ဝေဖန်မှုများမှာလည်း အကောင်းအဆိုး ရောထွေးနေလျက်ရှိသည်။<ref name=celebr>[{{Allmusic|class=album|id=r709313|pure_url=yes}} Miracle: A Celebration of New Life]. Allmusic.com; retrieved 14 October 2009.</ref>''Miracle'' သီချင်းသည် ဘီလ်ဘော့ဒ် (၂၀၀)တွင် စဦးအဆင့်(၁)ဖြင့်ရပ်တည်နိုင်ကာ ကနေဒါတွင် အဆင့်(၁)နေရာရခဲ့ပြီး RIAAက ပလက်တီနမ်အဆင့်ဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref>[https://archive.today/20120524143006/http://riaa.org/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH GOLD & PLATINUM]; retrieved 5 December 2009.</ref> ပြင်သစ်အခွေ ''မောင်ချောလေးယောက် မယ်တစ်ယောက် ([[:en:1 fille & 4 types|1 fille & 4 types]] -1 Girl & 4 Guys)'' ကို ၂၀၀၃တွင်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ပြင်သစ်၊ ကနေဒါ၊ ဘယ်လ်ဂျီယမ်တို့တွင် အဆင့်(၁)ရ၍ စီးပွားရေးအရအောင်မြင်ခဲ့ပြီး ပြင်သစ်တွင် အချပ်ရေ (၇၀၀,၀၀၀)ရောင်းရသဖြင့် ပလက်တီနမ်နှစ်ဆ အဆင့်ဖြင့် သတ်မှတ်ခြင်းခံရသည်။<ref>{{cite web|title=Allmusic|work=Review—1 Fille & 4 Types|url={{Allmusic|class=album|id=r666176|pure_url=yes}}|accessdate=20 November 2005}}</ref> ၂၀၀၄၌ စလင်းသည် ကမ္ဘာ့အနှံ့ အခွေများရောင်းအား စုစုပေါင်း(၁၇၅) သန်းကျော်ရောင်းချခဲ့ရပြီး ကမ္ဘာ့ဂီတဆုများမှ ''Chopard Diamond Award'' ကိုရရှိသည်။ ထိုဆုမှာ အဆိုတော်သက်တမ်းအတွင်း အချပ်ရေရောင်းအား သန်း(၁၀၀)ကျော်မှသာလျှင် ပေးသောရှားပါးဆုတစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.worldmusicawards.com/index2.html|title=Diamond Award|publisher=World Music Awards|year=2010|accessdate=3 February 2012|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120127183948/http://www.worldmusicawards.com/index2.html|archivedate=27 January 2012}}</ref><code></code> ===၂၀၀၃–၂၀၀၇ ကာလများ=== ၂၀၀၂ အစောပိုင်းတွင် [[လပ်ဗီးဂပ်စ်မြို့|လပ်စ်ဗေးဂတ်စ်မြို့]] ဆီဇာနန်းတော်ဇာတ်ရုံကြီး၌ ''နေ့သစ်... (A New Day...)'' အမည်ဖြင့် ခမ်းနားသည့် ဖျော်ဖြေပွဲများကို သုံးနှစ်တိုင်တိုင် ပွဲပေါင်း (၆၀၀) တင်ဆက်မည့်အကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။<ref name=Lavid>{{cite journal|last=Helligar|first=Jeremy|title=Céline Dion livin' la vida Vegas!|url=https://archive.org/details/sim_newsweek-us_2003-03-31_141_13/page/56|newspaper=Us|date=31 March 2003|page=56}}</ref> ''နေ့သစ်... (A New Day...)'' ဖျော်ဖြေမှုပွဲကြီးကို ဒရာဂေါန် (Dragone)က စီစဉ်ညွှန်ကြားရိုက်ကူးပြီး ကကွက်များကို နာမည်ကျော် မီယား မိုက်ကယ်လ်စ် (Mia Michaels) က တီထွင်ထားကာ အက၊ ဂီတနှင့် အမြင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အထူးပြုလုပ်ချက်များနှင့် ပေါင်းစပ်ထားသည်။ ဤပွဲကို ပရိသတ်များက ကောင်းစွာလက်ခံကြသည်။ ၂၀၀၇ နှစ်အကုန်ထိ လက်မှတ်များရောင်းချခဲ့ရသည်။<ref>Ryzik, Melena (17 December 2007) "[https://www.nytimes.com/2007/12/17/arts/17iht-17celi.8775167.html Celine Dion, she went on and on]". ''[[The New York Times]]''. Retrieved 14 October 2009.</ref> လက်မှတ်ဈေးနှုန်းများမှာ ပျမ်းမျှအားဖြင့် $ (၁၃၅.၃၃) ဖြစ်သည်။<ref>Hau, Louis (19 September 2007). "[https://www.forbes.com/2007/09/19/music-madonna-rolling_stones-biz-media-cx_lh_0919musicians.html The Top-Earning Musicians]. ''[[Forbes]]''. Retrieved 14 October 2009.</ref> စုစုပေါင်း လက်မှတ်စောင်ရေ (၃၂၂,၀၀၀) ရောင်းရ၍ ၂၀၀၅နှစ်လယ်တွင် $ (၄၃.၉) သန်း စုစုပေါင်းရခဲ့သည်။<ref>{{cite news | title= Dion extends long Las Vegas stint| date= 19 September 2004 |publisher=BBC | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3670760.stm | accessdate=2 January 2010}}</ref> ၂၀၀၅အကုန်တွင် $ (၇၆) သန်းကျော်စုစုပေါင်းရရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web | title=Billboard.com | work=U2 Tops Billboard's Money Makers Chart| url=http://www.billboard.com/articles/news/59982/u2-tops-billboards-money-makers-chart| accessdate=25 January 2006}}</ref> ပွဲများအောင်မြင်ခဲ့သည့်အတွက် စာချုပ်သက်တမ်းကို ၂၀၀၇ထိတိုင် ထပ်မံချုပ်ဆို၍ ဖျော်ဖြေခဲ့သည်။ '' လပ်စ်ဗေးဂတ်စ် တိုက်ရိုက်ဖျော်ဖြေခြင်း : နေ့သစ်...'' DVD အခွေကို ၂၀၀၇ ဒီဇင်ဘာ ၁၀/၁၁ တွင် ဖြန့်ချိခဲ့သည်။<ref>{{cite web|title=Celine Dion debuts new single, "Taking Chances"... new Album and Worldwide tour, to come!|date=12 September 2007|url=http://www.celinedion.com/ca-fr/node/68191|archive-url=https://web.archive.org/web/20121204030214/http://www.celinedion.com/ca-fr/node/68191|url-status=dead|archive-date=4 December 2012|accessdate=24 September 2012|publisher=Sony Music Entertainment Canada Inc.|archivedate=10 February 2013|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EL4Hwp1Y?url=http://www.celinedion.com/ca-fr/node/68191}}</ref> ===၂၀၀၇–၂၀၁၀ ကာလများ=== ၂၀၀၇ မေ ၂၁တွင် '' သူတို့အကြောင်း (D'elles)'' ပြင်သစ်အခွေကို ထုတ်ဝေခဲ့ကာ ကနေဒါတွင် အောင်မြင်မှုရရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web|work=Celinedion.com|title=Celine's 'D'elles' Debuted #1 on the Charts and Certified 2X Platinum in Canada!|url=http://www.celinedion.com/node/65791|archive-url=https://web.archive.org/web/20120709111755/http://www.celinedion.com/node/65791|url-status=dead|archive-date=9 July 2012|date=1 June 2007|accessdate=1 June 2007|archivedate=2 June 2012|archiveurl=https://www.webcitation.org/687tZRo8b?url=http://www.celinedion.com/node/65791}}</ref> ''D'Elles'' သည် ပြင်သစ်၊ ဘယ်လ်ဂျီယန်တွင်လည်းအောင်မြင်ခဲ့၏။ ထိုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် '' စွန့်စားခြင်း [[:en:Taking Chances|Taking Chances]]'' တေးအယ်လ်ဘမ်ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.celinedion.com/node/67831|archive-url=https://web.archive.org/web/20120712115213/http://www.celinedion.com/node/67831|url-status=dead|archive-date=12 July 2012|title='Taking Chances' – Celine's New English Album|work=Celinedion.com|date=24 August 2007|accessdate=9 May 2007|archivedate=2 June 2012|archiveurl=https://www.webcitation.org/687ta6wcG?url=http://www.celinedion.com/node/67831}}</ref> ထိုအခွေတွင် ပေါ့ပ်၊ အာရ်အန်ဘီ၊ ရော့ခ်ဆန်သော ဂီတပုံစံများပါဝင်သည်။<ref>Eva Simpson & Caroline Hedley. "3AM: Celine Dion", ''[[Daily Mirror]]'', 30 July 2007. pg 17.</ref> " ဒီအခွေလေးက ကျွန်မလုပ်ငန်းမှာ အကောင်းဘက်ဆန်တဲ့ တိုးတက်ပြောင်းလဲခြင်းကို ကိုယ်စားပြုတယ်လို့ထင်ပါတယ်၊ ကျွန်မပို၍ ခွန်အားတွေရှိလာတယ်၊ အတိတ်ကထက် နဲနဲပိုပြီးသတ္တိရှိလာတယ်၊ ပြီးတော့ အရင်ကလိုပဲ ကိုယ့်ဘဝကိုရော ဂီတကိုရော ချစ်မြတ်နိုးပါတယ်။ " ဟူ၍ ဒီယွန်ကပြောဆိုခဲ့သည်။ <ref>"[http://usatoday30.usatoday.com/life/2007-08-09-coming-attractions_n.htm Coming attractions: Dion channels cool, fiesty (sic) 'Woman']". ''[[USA Today]]''. 13 September 2007.</ref> ၂၀၀၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၄တွင် Taking Chances ကမ္ဘာလှည့် ဖျော်ဖြေရေးခရီးစဉ်များကို စတင်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။<ref>[https://web.archive.org/web/20070511234934/http://www.celinedion.com/celinedion/english/whatsgoinon_tourdates.cgi "Concert Dates"]. celinedion.com. Retrieved 7 November 2007.</ref> ဤဖျော်ဖြေရေးခရီးစဉ်များသည်လည်း ကြီးမားသည့် အောင်မြင်မှုများရခဲ့သည်။ ကနေဒါနိုင်ငံ၊ ကွီဗက်မြို့ အေဗရာဟမ်းလွင်ပြင်ဒေသတွင် ပြင်သစ်ဘာသာဖြင့် လဟာပြင် ဂီတပွဲများအား ၂၀၀၈ ဩဂုတ်လ၌ တင်ဆက်ခဲ့သည်။ [[ကွီဗက်မြို့]] နှစ်လေးရာပြည့်အခမ်းအနားအတွက်ဖြစ်၏။<ref>{{cite web|author=Richer, Jocelyne|title=Céline Dion à Québec vendredi le 400e promet un spectacle mémorable|publisher=Yahoo! news|url=http://www.lapresse.ca/arts/spectacles-et-theatre/200809/08/01-664111-quebec-se-prepare-a-accueillir-celine-dion.php|year=2008|accessdate=7 January 2010}}</ref> ၂၀၁၀ ဖေဖော်ဝါရီတွင် Taking Chances ကမ္ဘာလှည့် ဖျော်ဖြေရေးခရီးစဉ်များအကြောင်းရိုက်ကူးထားသော ''[[:en:Celine: Through the Eyes of the World|Celine: Through the Eyes of the World]]'' ဆိုသည့် သတင်းရုပ်ရှင်ကိုလည်း ထုတ်ဝေခဲ့သည်။<ref name="usatoday.com">- (3 December 2009) "[https://www.usatoday.com/life/music/news/2009-12-03-celine03_ST_N.htm/ 'Eyes of the World': Part Dion concert film, part family album] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160504112911/http://www.usatoday.com/life/music/news/2009-12-03-celine03_ST_N.htm/ |date=4 May 2016 }}". usatoday.com; retrieved 4 December 2009.</ref> ထိုသတင်းရုပ်ရှင်တွင် စင်ပေါ်၊ စင်နောက်ကွယ်မှ အကြောင်းများ၊ မိသားစုနှင့်အတူ ထိုဖျော်ဖြေရေးခရီးများသွားခြင်း စသဖြင့်ပါဝင်၏။ [[File:CelineDion concert.jpg|thumb|left|ကနေဒါ မွန်ထရီယိုမြို့ Taking Chances ဖျော်ဖြေရေးခရီးစဉ်တွင် "[[:en:Eyes on Me (Celine Dion song)|Eyes on Me]]" သီချင်းဖျော်ဖြေနေသော စလင်း ဒီယွန်၊ ၂၀၀၈]] ၂၀၁၀ စက်တင်ဘာ၌ ပြင်သစ်အဆိုတော် မစ်ရှယ် စာဒူး(Michel Sardou )နှင့် စုံတွဲတေး Voler ကို ဖြန့်ချိခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.canoe.com/divertissement/musique/nouvelles/2010/09/22/15440861-ca.html|title=VOLER Michel Sardou en duo avec Céline Dion|publisher=Canoe.com|accessdate=27 September 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120118091000/http://www.canoe.com/divertissement/musique/nouvelles/2010/09/22/15440861-ca.html|archivedate=18 January 2012}}</ref> ===၂၀၁၁–၂၀၁၄ ကာလများ=== ၂၀၁၁ မတ်လမှစတင်ကာ တစ်နှစ်တွင် (၇၂)ပွဲနှင့် သုံးနှစ်ကြာ ''စလင်း''အမည်ဖြင့် ဂီတပွဲများကို လပ်စ်ဗေးဂတ်စ်မြို့၌ တင်ဆက်မည်ဖြစ်ကြောင်း၂၀၁၀၌ မဂ္ဂဇင်းတစ်ခုတွင်ကြေညာခဲ့သည်။<ref name="people1">{{cite web|url=http://www.people.com/people/article/0,,20343176,00.html|title=Celine Dion Confirms Her Return to Vegas Stage|work=PEOPLE.com|accessdate=27 September 2014|archive-date=28 March 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110328102757/http://www.people.com/people/article/0,,20343176,00.html|url-status=dead}}</ref> ၈၃ကြိမ်မြောက် အကယ်ဒမီဆုပေးပွဲတွင် ''အပြုံး'' (smile) သီချင်းကို သီဆိုခဲ့၏။<ref>{{cite web|url=http://au.eonline.com/news/226282/we-know-celine-dion-s-post-baby-plans-hint-think-oscar|title=We Know Céline Dion's Post-Baby Plans (Hint: Think Oscar!)|date=15 February 2011|work=E! Online|accessdate=27 September 2014}}</ref> ၂၀၁၂ နိုဝင်ဘာတွင် ပြင်သစ်သီချင်းခွေ Sans attendre ကိုထုတ်ဝေသည်။ ပြင်သစ်စကားပြောနယ်ပယ်ဒေသများ၌ တစ်ခဲနက်အောင်မြင်ခဲ့ပြီး ပြင်သစ်၌ စိန်အဆင့်(diamond status) သတ်မှတ်ခံရသည်။<ref>{{cite web|title="Sans attendre" – A Big Day For Germany, Switzerland and Belgium|publisher=celinedion.com|url=http://www.celinedion.com/ca/news/sans-attendre%E2%80%99-%E2%80%93-big-day-germany-switzerland-and-belgium|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104190003/http://www.celinedion.com/ca/news/sans-attendre%E2%80%99-%E2%80%93-big-day-germany-switzerland-and-belgium|url-status=dead|archive-date=4 November 2012|date=2 November 2012|accessdate=2 November 2012|archivedate=4 November 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121104190003/http://www.celinedion.com/ca/news/sans-attendre%E2%80%99-%E2%80%93-big-day-germany-switzerland-and-belgium}}</ref> ''[[:en:Loved Me Back to Life|Loved Me Back to Life]]'' အမည်ဖြင့် အင်္ဂလိပ်တေးအယ်လ်ဘမ်ထုတ်ဝေဖြန့်ချိခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=Celine Dion: Loved Me Back to Life |publisher=celinedion.com |url=http://www.celinedion.com/ca/music/loved-me-back-life |archive-url=https://web.archive.org/web/20130908090028/http://www.celinedion.com/ca/music/loved-me-back-life |url-status=dead |archive-date=8 September 2013 |date=4 September 2013 |accessdate=4 September 2013 |archivedate=8 September 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130908090028/http://www.celinedion.com/ca/music/loved-me-back-life }}</ref> ===၂၀၁၄–လက်ရှိအချိန်=== ၂၀၁၄ ဩဂုတ်လ၌ ခင်ပွန်းဖြစ်သူ ကျန်းမာရေးကြောင့် ဂီတဖျော်ဖြေပွဲများကို နားမည်ဟုကြေညာသည်။<ref>{{cite web |url=http://abcnews.go.com/Entertainment/celine-dion-cancels-tour-husband-rene-angelils-illness/story?id=24959133 |title=Celine Dion Cancels Tour Because of Husband Rene Angelil's Illness |author=Lesley Messer |date=13 August 2014|work=ABC News |accessdate=13 August 2014}}</ref><ref>{{cite web | title = Celine Dion Puts Career on Hold 'Indefinitely' to Deal With Husband's Health | url = http://www.billboard.com/articles/news/6214488/celine-dion-career-on-hold-health-issues | work = Billboard| date = 13 August 2014 | accessdate = 14 August 2014 | author = Joe Lynch }}</ref> ၂၀၁၅ မတ်လ ၂၀၌ ပွဲများပြန်လည်စမည်ဟုကြေညာခဲ့၏။ <ref>{{cite web |url=http://www.people.com/article/celine-dion-returns-las-vegas-residency|title=Céline Dion Will Return to Las Vegas Stage|author=Jennifer Garcia|date=20 March 2015|work=People.com|accessdate=25 March 2015}}</ref> ၂၀၁၆ ဇန်နဝါရီ ၁၄တွင် ခင်ပွန်းဆုံးပါးသဖြင့် ပွဲစဉ်များ ဖျက်သိမ်းခဲ့၍.<ref name="axs.com">{{cite web |url=http://www.axs.com/events/274757/celine-dion-tickets?skin=colosseum |title=Celine Dion |author=axs.com |date=14 January 2016 |work=axs.com |accessdate=14 January 2016}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီ ၂၃တွင် ရပ်နားခဲ့သော ပွဲများကို ပြန်လည်တင်ဆက်ခဲ့သည်။ မေလ ၂၀၌ ကွီးန်အဖွဲ့ (Queen) ၏ သီချင်းဖြစ်သော "[[:en:The Show Must Go On (Queen song)#Celine Dion version|The Show Must Go On]]" ကို လင်ဒ်ဆေး စတားလင်း (Lindsey Stirling)နှင့် အတူတွဲဖက်ကာ တယောတူရိယာဖြင့် သီဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.celinedion.com/celine-releases-show-must-go-onfeaturing-linsdey-stirling/awards|title=Celine releases "The Show Must Go On" featuring Lindsey Stirling|date=20 May 2016|accessdate=21 May 2016|publisher=celinedion.com}}{{dead link|date=April 2017}}</ref> ထိုသီချင်းကို ၂၀၁၆-ဘီလ်ဘော့ဒ်ဂီတဆုပေးပွဲ၌ တင်ဆက်သီဆိုခဲ့ပြီး ''ဘီလ်ဘော့ဒ်၏ အမှတ်သညာ ဂုဏ်ပြုခံဆု(Billboard'' Icon Award)ကို သူမ၏ ဆယ်စုနှစ် သုံးခုကြာကြာ ဂီတနယ်ပယ်တွင် တက်ကြွလှုပ်ရှားခဲ့သဖြင့် ရရှိသည်။ <ref name="Celine">{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/news/bbma/7356823/celine-dion-icon-award-perform-2016-billboard-music-awards|title=Celine Dion to Receive ICON Award|work=Billboard|date=4 May 2016|accessdate=1 June 2016|author=Billboard Staff}}</ref> ပြင်သစ်သီချင်း (၁၅)ပုဒ်ပါဝင်သော Encore un soir သီချင်းအခွေကို ဖြန့်ဝေခဲ့ပြီး ထိုသီချင်းများမှာ သူမ၏ အကြိုက်သီချင်းများဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ ဩဂုတ်လ ၂၆ တွင်ထွက်ရှိသည်။<ref name="Encore une soir">{{cite web|url=https://montrealgazette.com/entertainment/music/celine-dions-new-album-out-aug-26|title=Céline Dion's new album out Aug. 26|work=Montreal Gazette|date=17 July 2016|accessdate=19 July 2016|author=Montreal Gazette}}</ref> ၂၀၁၆-နွေရာသီ ဖျော်ဖြေပွဲခရီးစဉ်နှင့် ''၂၀၁၇-စလင်း ဒီယွန် တိုက်ရိုက်ဖျော်ဖြေပွဲ'' ကို ဥရောပနှင့် ကနေဒါတွင် တင်ဆက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.billboard.com/biz/current-boxscore |title=Billboard Boxscore :: Current Scores |date=19 July 2016|work=Billboard |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160722124529/http://www.billboard.com/biz/current-boxscore |archivedate=22 July 2016|accessdate=10 August 2017}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.billboard.com/biz/current-boxscore |title=Billboard Boxscore :: Current Scores |date=6 September 2016|work=Billboard |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160908000224/http://www.billboard.com/biz/current-boxscore |archivedate=8 September 2016 |accessdate=10 August 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/biz/current-boxscore|title=Billboard Boxscore :: Current Scores|date=5 July 2017|work=Billboard|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170705175126/http://www.billboard.com/biz/current-boxscore|archivedate=5 July 2017|accessdate=10 August 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/biz/current-boxscore|title=Billboard Boxscore :: Current Scores|date=26 July 2017|work=Billboard|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170725220855/http://www.billboard.com/biz/current-boxscore|archivedate=25 July 2017|accessdate=10 August 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/biz/current-boxscore|title=Billboard Boxscore :: Current Scores|date=8 August 2017|work=Billboard|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170808080135/http://www.billboard.com/biz/current-boxscore|archivedate=8 August 2017|accessdate=10 August 2017}}</ref> ဒီယွန်၏ ခင်ပွန်းဖြစ်သူ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် အဆိုတော် ''ပင့်ခ်'' (Pink) က သူမအတွက် ရေးပေးသော ''Recovering'' အမည်ရသီချင်းကို ၂၀၁၆ စက်တင်ဘာ ၉တွင် ထုတ်ဝေ၏။ <ref>{{cite web|url=http://etcanada.com/photos/189154/the-25-best-songs-of-2016/#image-189176|title=The 25 best Songs of 2016|work=[[Entertainment Tonight Canada]]|author=Graeme O'Neil|date=19 December 2016|accessdate=10 August 2017|archive-date=21 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161221104801/http://etcanada.com/photos/189154/the-25-best-songs-of-2016/#image-189176}}</ref> ''လှပျိုဖြူလေးနှင့် မိစ္ဆာကောင်ကြီး ဇာတ်ကား ('Beauty and the Beast')'' (၂၀၁၇)အတွက် ''How Does a Moment Last Forever'' ကို အသံသွင်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|url=http://zeenews.india.com/music/celine-dion-almost-turned-down-beauty-and-the-beast-song_1983313.html|title=Celine Dion almost turned down 'Beauty and the Beast' song|date=4 March 2017|work=Zee News|accessdate=10 August 2017|language=en|archivedate=4 March 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170304080526/http://zeenews.india.com/music/celine-dion-almost-turned-down-beauty-and-the-beast-song_1983313.html}}</ref> ''ဒက်ပူး (၂)'' ရုပ်ရှင်အတွက် Ashes သီချင်း ၂၀၁၈ မေလ၌ ထွက်ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web|title=Celine Dion Debuts Epic New Single & Video 'Ashes' For 'Deadpool 2': Watch|url=https://www.billboard.com/articles/news/8451472/celine-dion-ashes-video-deadpool-2|author=Mackenzie Cummings-Grady|work=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=3 May 2018|accessdate=3 May 2018}}</ref> စလင်း ဒီယွန် တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု-၂၀၁၈ ခရီစဉ်ဖျော်ဖြေပွဲများကို အာရှ-ပစိဖိတ်ဒေသသို့ လှည့်လည်တင်ဆက်ခဲ့သည်။ ပွဲပေါင်း (၂၂)ပွဲမှ စုစုပေါင်း $ (၅၆.၅) သန်း ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web|title=Celine Dion Wraps Summer Tour With $56 Million in the Bank|url=https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/8474119/celine-dion-summer-tour-56-million-grosses|author=Eric Frankenberg|work=Billboard|date=7 September 2018|accessdate=25 September 2018}}</ref> ၂၀၁၉ စက်တင်ဘာ ၁၈ ၌ သူမ၏ နောက်အခွေတွင် ပါဝင်မည့် "Lying Down"၊ "Courage" နှင့် "Imperfections" တို့ထွက်ရှိလာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.usatoday.com/story/entertainment/music/2019/09/18/celine-dion-reveals-three-songs-new-album-courage/2353989001/|title=Celine Dion reveals three songs from new album 'Courage'|last=McDermott|first=Maeve|website=USA TODAY|language=en-US|access-date=13 February 2020}}</ref> ==အနုပညာစွမ်းရည်== {{multiple image | align = left | image1 = | width1 = 90 | alt1 = | caption1 = | image2 = | width2 = 180 | alt2 = | caption2 = | footer = Dion was able to collaborate with Barbra Streisand and the Bee Gees (above), both cited as great influences in her recording career. }} ===လွှမ်းမိုးမှုများ=== စလင်း ဒီယွန် အားကျရသောအနုပညာရှင်များမှာ Aretha Franklin၊ Charles Aznavour၊ Carole King၊ Anne Murray၊ [[ဘာဘရာ စတွိုင်းဆာန်]] နှင့် [[ဘီးဂီးစ်]] တို့ဟူ၍ အမျိုးမျိုးအစားစားများပြားလှသည်။ ၎င်းတို့အားလုံးနှင့် ဒီယွန်သည် ပူးတွဲလုပ်ကိုင်ဖူး၏။<ref>{{cite web|url={{Allmusic|class=artist|id=p4099|pure_url=yes}}|title=Celine Dion Bio |publisher=All Music Guide|year=2009|accessdate=7 January 2010}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.foxnews.com/story/2009/06/30/celine-dion-remembers-her-idol-michael-jackson|title=Celine Dion Remembers Her Idol, Michael Jackson|publisher=Fox News|accessdate=7 January 2010|date=30 June 2009|archive-date=6 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181106142142/https://www.foxnews.com/story/2009/06/30/celine-dion-remembers-her-idol-michael-jackson/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://abcnews.go.com/Entertainment/singers-influenced-whitney-houston/story?id=15632234#6|title=From Beyonce to Gaga: 8 Singers Influenced by Whitney Houston|work=[[ABC News]]|publisher=ABC News Internet Ventures|date=16 February 2012|accessdate=20 February 2012}}</ref> [[မရိုင်းယား ကဲရီ]]၊ [[ဝှစ်တနီ ဟယူစတန်|ဝစ်တ်နီ ဟျူးစတန်]]၊ မက်ဒေါနာ ကဲ့သို့သော အနုပညာရှင်များကိုလည်း လေးစားကြောင်း ဖော်ပြဖူး၍ ပထမနှစ်ဦးမှာ သူမ၏ ကိုယ်ပိုင်အသံဟန်အပေါ်တွင် လေးလေးနက်နက် လွှမ်းမိုးနိုင်သူများလည်းဖြစ်သည်ဟု ပြောဆိုခဲ့သည်။<ref>{{Citation|title=FLASHBACK: 22-Year-Old Celine Dion Admires Madonna, Mariah and Whitney|url=https://www.youtube.com/watch?v=JAMLkz-F40E|language=en|access-date=26 October 2019}}</ref> ဒီယွန်၏ ဂီတပုံစံအပေါ်တွင် ပေါ့ပ်၊ ရော့ခ်၊ ဂေါ့စပါလ်၊ [[ရစ်သမ် အန် ဘလူးစ်|အာအန်ဘီ]] နှင့် ဆိုလ်းဂီတ စသည့် များစွာသော ဂီတအမျိုးအစားများက ဩဇာညောင်း၍ သူမ၏ သီချင်းစာသားများ၌ ဆင်းရဲမှု၊ ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးခြင်း၊ စိတ်ဓာတ်ပိုင်းဆိုင်ရာများကိုအလေးစိုက်ဖွဲ့ဆိုထားပြီး ချစ်ခြင်း၊ မေတ္တာများအားဖြည့်ခြင်း တို့ပါဝင်သည်။<ref name="autogenerated23"/><ref>[http://www.pluggedinonline.com/music/music/a0001107.cfm Celine Dion, ''Let's Talk About Love''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080829161008/http://www.pluggedinonline.com/music/music/a0001107.cfm |date=29 August 2008 }}, pluggedinonline.com; retrieved 13 September 2007.</ref> ===ဂီတဟန်=== သူမ၏ ဂီတများသည် မကြာခဏဆိုသလို ပေါ့ပ်၊ ဆိုးလ်ဂီတအစဉ်အလာများအား ခေတ်နောက်ပြန်ဆွဲသည်၊ အလွန်အကြူး စိတ်ကူးယဉ်ဆန်ခြင်း အမှတ်သညာရှိသည်ဟူသော ဝေဖန်မှုများကို အတော်အတန်ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။<ref name= Enc/><ref name="autogenerated24">{{cite news|title=findarticles.com |work=The unsinkable Céline Dion&nbsp;— French-Canadian singer&nbsp;— Interview |url=http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1285/is_3_29/ai_54133689 |accessdate=5 December 2005 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050408032911/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1285/is_3_29/ai_54133689 |archivedate=8 April 2005}}</ref>ပြင်သစ်အခွေများသည် အင်္ဂလိပ်အခွေများထက် ပို၍နက်နဲ အမျိုးအစားများပြားသဖြင့် ပိုမိုယုံကြည်လက်ခံမှုရရှိခဲ့သည်။<ref name="autogenerated21"/><ref name=cbcc>{{cite news|url=http://www.cbc.ca/arts/music/celinedion.html|title=The real Céline: Céline Dion's new French album shows her personal side|publisher=CBC|year=2007|accessdate=7 January 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070531083109/http://www.cbc.ca/arts/music/celinedion.html|archivedate=31 May 2007|url-status=dead}}</ref> ===အသံပိုင်းဆိုင်ရာ=== ဒီယွန်ကို ပေါ့ပ်ဂီတ၏ ဩဇာရှိသောအသံပိုင်ရှင်များအနက်က တစ်ဦးအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။<ref name= Enc/><ref name="autogenerated21"/><ref>Andersson, Eric. "Who Inspired the Idols?", ''Us Magazine'', 12 March 2007. p. 104</ref> [[မရိုင်းယား ကဲရီ]]၊ [[ဝှစ်တနီ ဟယူစတန်|ဝစ်တ်နီ ဟျူးစတန်]] တို့နှင့်အတူ ၁၉၉၀ နှစ်များ၌ တေးသံသွင်းနယ်ပယ်အပေါ် လွှမ်းမိုးနိုင်သော ပေါ့ပ်ဂီတဘုရင်မအဖြစ် ဖော်ပြခြင်းခံရသည်။<ref name= diva> "If Ella Fitzgerald is the queen of jazz, Billie Holiday first lady of the blues, and Aretha Franklin the queen of soul, then who is the queen of pop? In the 1990s, it would seem to be a three-way tie between Whitney Houston, Mariah Carey, and Celine Dion. Certainly all three have their devotees and detractors, but their presence has been inescapable." in {{Cite news|last1=Lister|first1=Linda|title=Divafication: The Deification of Modern Female Pop Stars| newspaper=Popular Music and Society|volume=25|issue=3/4|page=1|year=2001|issn=0300-7766}}</ref> ထိုနှစ်ယောက်နှင့် ဒီယွန်၏ အသံပိုင်းဆိုင်ရာပုံစံကို မကြာခဏ နှိုင်းယှဉ်မှုများရှိသလို ဒီယွန်၏ လေးစားအားကျသူ ဘာဘရာ နှင့်လည်း နှိုင်းယှဉ်ကြသည်။<ref>{{cite news|last=Depalma|first=Anthony|url=https://www.nytimes.com/1997/02/23/arts/quebec-s-little-girl-conquering-the-globe.html|title=POP/JAZZ – Quebec's Little Girl, Conquering the Globe|location=Quebec Province (Canada)|work=The New York Times|date=23 February 1997|accessdate=30 June 2010}}</ref> ဒို ရေ မီ ဖာ.. ဆိုသည့် ရှစ်သံတွဲ သုံးဆကျော်ရှိသော နယ်ပယ်(3.2/3.4 Octaves)အတွင်း၌ ဆိုနိုင်စွမ်းရှိသည်။ B2 မှ E♭6 နယ်ပယ်ထိဖြစ်၏။<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=bdwf8IuKTxI|title=Celine Dion – Live Vocal Range (B2 – Eb6) 3.2 Octaves|publisher=youtube.com|accessdate=3 October 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=jsC1WYJoLOI|title=Celine Dion's Live Vocal Range: B2-C#6 (3.4 Octaves)|publisher=youtube.com|accessdate=3 October 2014}}</ref> မတ်ဆို-ဆိုပရာနို(mezzo-soprano) တစ်ဦးဖြစ်သည်ဟုလည်း ပြောဖူးသည်။<ref name="Cyberpresse.ca">{{cite web|url=http://www.lapresse.ca/arts/musique/200809/08/01-658078-celine-dion-chante-de-lopera-pour-kent-nagano.php |title=Alain de Repentigny : Céline Dion chante de l'opéra pour Kent Nagano &#124; Musique |publisher=Cyberpresse.ca |accessdate=30 June 2010}}</ref> သူမ၏ အသံအရည်အသွေးကို "ပါး၍ နှာသံအနည်းငယ်ရှိသည်" ဟုဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ <ref name="NYTIS">{{cite news|last=Holden |first=Stephen |url=https://www.nytimes.com/1994/03/02/arts/review-pop-the-international-sound-of-celine-dion.html |title=Review/Pop – The International Sound of Celine Dion – Review |work=The New York Times |date=2 March 1994 |accessdate=30 June 2010}}</ref> အသံပြာ၍ ကွဲသည့် အသံနိမ့်ရှိကာ အမြင့်သံသည် ''ဖန်ခေါင်းလောင်း'' အသံကဲ့သို့ဖြစ်၏ ဟုလည်းဖော်ပြကြသည်။<ref>{{cite news|last=Hazera |first=Hélène |url=http://www.liberation.fr/culture/1999/06/21/dion-dans-les-grandes-largeurssamedi-et-dimanche-l-idole-canadienne-a-rempli-le-stade-de-france_275750 |title=Dion dans les grandes largeurs : Samedi et dimanche, l'idole canadienne a rempli le Stade de France |work=Libération |date=21 June 1999 |accessdate=16 March 2011}}</ref> ==စလင်း ဒီယွန်၏ အမွေအနှစ်== [[File:Celine Dion both walk of fame stars.jpg|thumb|right|ကနေဒါ Walk of Fame နှင့် ဟောလိဝုဒ် Walk of Fame၌ တွေ့မြင်နိုင်သော ဒီယွန်၏ ကြယ်ပွင့်များ]] ပေါ့ပ်ဂီတတွင် လွှမ်းမိုးနိုင်စွမ်းရှိသော အသံပိုင်ရှင်များအနက်က တစ်ဦးဖြစ်သည်။ မရိုင်းယား ကဲရီ၊ ဝစ်တ်နီ ဟျူးစတန် တို့နှင့်အတူ သူမ၏ ဂီတ၊ အသံဟန်များသည် ခေတ်ပေါ် အမျိုးသမီးအဆိုတော်အမြောက်အမြား၏ သီဆိုဟန်ကို ပြောင်းလဲနိုင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ ပါဝါဘဲလက်ဒ်သီချင်းအမျိုးအစားများကို ပြန်လည်နိုးကြားစေရန်ပြုလုပ်ခဲ့ကြသဖြင့် ထိုအဆိုတော်သုံးဦးကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဂုဏ်ပြုချီးကျူးခဲ့ကြသည်။ အမေရိကန်အိုင်ဒေါ (အိုင်းဒါလ်)ကဲ့သို့သော များပြားလှသော အဆိုပြိုင်ပွဲများတွင်လည်း ပြိုင်ပွဲဝင်သူများသည် ဒီယွန်ကို အားကျအတုခိုး သီဆိုသည်များလည်းရှိသည်။<ref>{{cite news|title=Celine Still A Favourite Among American Idol Contestants|url=http://www.celinedion.com/ca/news/celine-still-favourite-among-american-idol-contestants|archive-url=https://web.archive.org/web/20130615080941/http://www.celinedion.com/ca/news/celine-still-favourite-among-american-idol-contestants|url-status=dead|archive-date=15 June 2013|accessdate=25 September 2013|newspaper=The Official Celine Dion Site|date=20 May 2013|archivedate=29 September 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130929185422/http://www.celinedion.com/ca/news/celine-still-favourite-among-american-idol-contestants}}</ref> နိုင်ငံတကာ နာမည်ကြီးအဆိုတော်များက ဒီယွန်သည် ၎င်းတို့ လေးစားသော တေးသံရှင်များထဲက တစ်ဦးဟု ဖော်ပြကြသည်။ လပ်စ်ဗေးဂတ်စ် ဖျော်ဖြေမှုများကို အရဲစွန့် တော်လှန်လုပ်ကိုင်ကာ ဤလုပ်ငန်းအမျိုးအစားကို ရှင်သန်နိုးကြားစေခဲ့သဖြင့်လည်း ချီးကျူးမှုခံရသည်။ ၂၀၁၃ ဇူလိုင် ၂၆တွင် ကနေဒါနိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးဘွဲ့တံဆိပ်ဖြစ်သော Companion of the Order of Canada ဖြင့်ဂုဏ်ပြုခြင်း ခံရသည်။<ref>{{cite web|title=Order Of Canada Investiture For Celine and René|url=http://www.celinedion.com/ca/news/order-canada-investiture-celine-and-ren%C3%A9|archive-url=https://web.archive.org/web/20130729030010/http://www.celinedion.com/ca/news/order-canada-investiture-celine-and-ren%C3%A9|url-status=dead|archive-date=29 July 2013|publisher=CelineDion.com|date=24 July 2013|accessdate=25 July 2013|archivedate=29 July 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130729030010/http://www.celinedion.com/ca/news/order-canada-investiture-celine-and-ren%C3%A9}}</ref> ==တေးသီချင်း အခွေများစာရင်း== {{col-begin}} {{col-2}} '''ပြင်သစ်ဘာသာဖြင့် သီဆိုသော အခွေများ''' *''La voix du bon Dieu'' (1981) *''Celine Dion chante Noël'' (1981) *''Tellement j'ai d'amour...'' (1982) *''Les chemins de ma maison'' (1983) *''Chants et contes de Noël'' (1983) *''Melanie'' (1984) *''C'est pour toi'' (1985) *''Incognito'' (1987) *''Dion chante Plamondon'' (1991) *''D'eux'' (1995) *''S'il suffisait d'aimer'' (1998) *''1 fille & 4 types'' (2003) *''D'elles'' (2007) *''Sans attendre'' (2012) *''Encore un soir'' (2016) {{col-2}} '''အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် သီဆိုသော အခွေများ''' *''Unison'' (1990) *''Celine Dion'' (1992) *''The Colour of My Love'' (1993) *''Falling into You'' (1996) *''Let's Talk About Love'' (1997) *''These Are Special Times'' (1998) *''A New Day Has Come'' (2002) *''One Heart'' (2003) *''Miracle'' (2004) *''Taking Chances'' (2007) *''Loved Me Back to Life'' (2013) *''Courage'' (2019) {{col-end}} ==မှတ်စု== {{notelist}} ==ကိုးကား== {{reflist}} {{lifetime|၁၉၆၈| | }} [[ကဏ္ဍ : ကနေဒါ အမျိုးသမီး အဆိုတော်များ]] [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] d3pxetek80grp64jjzxvyg0z3y2hk6t ဒဏ္ဍာရီ 0 131476 1055029 1036515 2026-09-24T09:31:24Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 2 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1055029 wikitext text/x-wiki {{short description|Type of traditional narrative}} {{ဒဏ္ဍာရီ}} '''[[လင့်ခ်အင်န်|ဒ]]ဏ္ဍာရီ ({{lang-en|myth}})''' သည် ရိုးရာအစဉ်လာယုံကြည်မှု အမျိုးအစားဖြစ်၍ ပြောရိုးစဉ်ဆက်ရှိသော ဇာတ်လမ်းများ (သို့) ပုံပြင်များပါဝင်သည်။ အခြေတကျတည်ရှိပြီးဖြစ်သော ဇာတ်လမ်းပုံပြင်များ (သို့) [[ဇာစ်မြစ် ဒဏ္ဍာရီ]]များကဲ့သို့သော အကြောင်းအရာများသည် လူမှုအဖွဲ့အစည်းတစ်ရပ်၌ အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍအဖြစ် ပါဝင်သည်။ ဒဏ္ဍာရီများတွင်ပါဝင်သော ဇာတ်ကောင်များမှာ နတ်များ (gods)၊ နတ်နှင့်လူ ပေါင်းဖက်မှုမှ ဆင်းသက်လာကြသော နတ်လူများ (demigod - နတ်တစ်ပိုင်း လူတစ်ပိုင်း) (သို့) လူစွမ်းအားရှင်ပုဂ္ဂိုလ်များ ဖြစ်ကြသည်။{{sfn|Bascom|1965|p= 9}}<ref name="mythfolk">"myths", ''A Dictionary of English Folklore''</ref><ref name = oflaherty>{{cite book|last =Doniger O'Flaherty|first = Wendy|quote =I think it can be well argued as a matter of principle that, just as 'biography is about chaps', so mythology is about gods.|page = 19|title = Hindu Myths|url = https://books.google.com/books?id=Af7TFlN5hmsC&lpg=PP1&pg=PA19#v=onepage&q&f=false|date =1975|publisher = Penguin|isbn =978-0-14-044306-6}}</ref> ရံဖန်ရံခါ၌ တစ်စုံတစ်ဦးသည် တစ်ခုခု၊ တစ်ဖွဲ့ဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင်များပင်ဖြစ်လင့်ကစား ပုံမှန်နေ့စဉ်လှုပ်ရှားကြသော လူသားများနှင့်ပတ်သက်သော ဇာတ်လမ်းပုံပြင်များကို ဒဏ္ဍာရီနှင့်မတူသော ''ရာဇဝင်ပုံပြင် (legend)'' များထဲ့သို့ ထည့်သွင်းကြသည်။ ဒဏ္ဍာရီများကို အုပ်ချုပ်သူများ၊ ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်များက မကြာခဏဆိုသလို မှန်ကန်ကြောင်းထောက်ခံအတည်ပြုကြကာ ထိုဒဏ္ဍာရီများသည် ဘာသာတရား၊ ယုံကြည်သက်ဝင်မှုများနှင့် နီးနီးကပ်ကပ် ပတ်သက်ဆက်နွယ်ကြသည်။{{sfn|Bascom|1965|p= 9}} တစ်ကယ်တမ်းအနေဖြင့် လူမှုအဖွဲ့အစည်းများစွာသည် ၎င်းတို့၏ ဒဏ္ဍာရီများ၊ ရာဇဝင်များ၊ သမိုင်း စသည်တို့ကို အုပ်စုများဖွဲ့ ခွဲခြားကြ၍ အဆိုပါ ဒဏ္ဍာရီများ၊ ရာဇဝင်များကို အလွန်ဝေးကွာသော အတိတ်တစ်ချိန်မှ မှန်ကန်သောအကြောင်းအရာများဖြစ်ကြသည်ဟု ယူဆကြ၏။{{sfn|Bascom|1965|p= 9}}<ref name="mythfolk"/>{{sfn|Eliade|1998|p= 23}}{{sfn|Pettazzoni|1984|p= 102}} အထူးသဖြင့် ဒဏ္ဍာရီများဖန်တီးခြင်းသည် ရှေးကမ္ဘာဦးကာလများ၌ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြသည်။{{sfn|Bascom|1965|p= 9}}{{sfn|Dundes|1984|p= 1}}{{sfn|Eliade|1998|p= 6}} အခြားဒဏ္ဍာရီများကလည်း စံနမူနာများ၊ ဓလေ့ထုံးတမ်းများ၊ တားမြစ်ချက်များ မည်သို့မည်ပုံအခြေတည်၍ မှန်ကန်ကြသည်ဟု ရှင်းလင်းပြသကြသည်။{{sfn|Bascom|1965|p= 9}}{{sfn|Eliade|1998|p= 6}} ဒဏ္ဍာရီပြောရိုးစဉ်များနှင့် ရိုးရာဓလေ့ကျင့်ဝတ်များအကြား ရှုပ်ထွေးသော ဆက်နွယ်မှုများလည်းရှိကြသည်။ ဒဏ္ဍာရီအကြောင်းလေ့လာမှုများသည် ခေတ်ဟောင်းသမိုင်းရာဇဝင်များ၌ စတင်ခဲ့ကြသည်။ ယူဟီးမရ(စ်) (Euhemerus)၊ [[ပလေးတိုး]]၊ ဆဲလ်လ(စ်)ရှပ်စ် (Sallustius) တို့၏ ဂရိဒဏ္ဍာရီနှင့်ပတ်သက်သည့် ပြိင်ဘက် အမျိုးအစားများကို အေဒီသုံးရာစုနှစ်ခန့်ကပေါ်ထွန်းခဲ့သော ပလေးတိုးဝါဒပညာရှင်လက်သစ်များက ဖော်ထုတ်ခဲ့ကြပြီး အေဒီ ၁၄-၁၆ရာစုခေတ် ဒဏ္ဍာရီရေးသားပြုစုသူများက ပြန်လည်ဆန်းသစ်ထုတ်ဖော်ခဲ့ကြသည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် ဒဏ္ဍာရီလေ့လာမှုကို မနုဿဗေဒ၊ စိတ်ပညာ၊ ဝေါဟာရဗေဒ နှင့် ရိုးရာစဉ်ဆက်ပုံပြင်လေ့လာမှုအပါအဝင် ပညာရပ်ဆိုင်ရာနယ်ပယ်အမျိုးမျိုး၌ လေ့လာကြသည်။<ref>{{Cite book|title=The interpretation of fairy tales: Revised edition|last=Von Franz, M. L.|first=|publisher=Shambhala Publications|year=2017|isbn=|location=London|pages=}}</ref> ''မစ်သောလာဂျီ'' (mythology) ဝေါဟာရကို ဒဏ္ဍာရီလေ့လာခြင်း (သို့) ဒဏ္ဍာရီထုထည်ကြီးများမှ အကြောင်းအရာတစ်ခုခုကို လေ့လာခြင်းဟု သုံးနှုန်းကြသည်။ ထိုသို့ ဒဏ္ဍာရီကြီးများအား ပညာရပ်ပိုင်းနှိုင်းယှဉ်လေ့လာခြင်းကို ''နှိုင်းယှဉ်ဒဏ္ဍာရီလေ့လာခြင်း (comparative mythology)အဖြစ်သိရှိကြသည်။ == အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်များ== [[File:Hotherus and wood maidens by Froelich.jpg|thumb|အားသူးရီးယန်း ဒဏ္ဍာရီ၌ ရဲရင့်မှုအပိုင်းနှင့်ပတ်သက်သော ဇာတ်လမ်းကဗျာများ (၁၈၇၇)]] ===Myth ဆိုသည့် ဒဏ္ဍာရီ=== အင်္ဂလိပ်ဝေါဟာရ ''myth'' ၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခြင်းသည် ပညာရှင်များကြား အတိုင်းအတာတစ်ခုထိကွဲပြားကြသည်။ ဖင်လန်ရိုးရာစဉ်ဆက်ပုံပြင်လေ့လာသူ(folklorist) လောင်းရီဟွန်ကို (Lauri Honko) က ကျယ်ပြန့်စွာညွှန်းဆိုသော အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခြင်းကို တင်ပြသည်။ {{quote| မစ်သ်-myth (ဒဏ္ဍာရီ)ဆိုသည်မှာ နတ်ဘုရားများ၊ ကမ္ဘာဦးအစနှင့်ပတ်သက်သော ဘာသာရေးရာဖြစ်စဉ်အကြောင်း၊ အခြေခံကျသောအဖြစ်သနစ်များ၊ နတ်ဘုရားတို့၏ စံပြလုပ်ရပ်များ၊ ထိုလုပ်ရပ်များ၏ အကျိုးအဖြစ် ဤကမ္ဘာလောကကြီးတည်ရှိနေမှု၊ ထိုဩကာသလောကအတွင်းရှိ အရာရာ၊ နတ်ဘုရားတို့၏ အမိန့်အာဏာများနှင့်တကွ လောကအတွင်းရှိ သဘာဝတရား၊ ယဉ်ကျေးမှုများကို ဖန်ဆင်းတည်ဆောက်မှုများဖြစ်သည်။ ဒဏ္ဍာရီ (myth)သည် လူမှုအဖွဲ့အစည်း၏ ဘာသာရေးတန်ဖိုးများ၊ စံနမူနာထုံးတမ်းဓလေ့များကို ဖော်ပြကာ အတုယူဆောင်ရွက်ရမည့် ကိုယ်ကျင့်အပြုအမူနှင့်ဆက်စပ်သော ပုံစံကို ထောက်ပံ့ပေးသည်၊ ရိုးရာဓလေ့များ၏ လက်တွေ့ဆန်သော အစွန်းဆုံအခြေနေများနှင့်အတူ အကျိုးသက်ရောက်မှုကို မှန်ကန်ကြောင်းထင်ရှားစေသည်၊ ဘာသာရေးယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု၏ မွန်မြတ်သန့်စဉ်မှုကို တည်ထောင်ပေးသည်။<REF NAME="HONKO-1984">{{cite book|last =Honko|first = Lauri|date = 1984 |chapter =The Problem of Defining Myth|editorlink=Alan Dundes|editor-first = Alan|editor-last = Dundes|title =Sacred Narrative: Readings in the Theory of Myth|page = 49|publisher = [[University of California Press]]|chapter-url = https://books.google.com/books?id=l5Om2ALAFbEC&lpg=PP1&pg=PA49#v=onepage&q&f=false}}</ref>}} အခြားနယ်ပယ်အတွင်းရှိ ပညာရှင်များက ဤ myth ဆိုသောဝေါဟာရကို အမျိုးမျိုးအထွေထွေ နည်းလမ်းများဖြင့် သုံးစွဲကြသည်။{{sfn|Dundes|1984|p=147}}{{sfn|Doty|2004|pp= 11–12}}{{sfn|Segal|2015|p= 5}} ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့်အဓိပ္ပာယ်မျိုးဖြင့် ထိုစကားလုံးသည် ရိုးရာစဉ်ဆက်ပြောဆိုကြသော ပုံပြင်ဇာတ်လမ်းများ{{sfn|Kirk|1984|p=57}}{{sfn|Kirk|1973|p= 74}}{{sfn|Apollodorus|1976|p= 3}} လတ်တလောရေပန်းစားနေသော မမှန်ကန်သည့်အကြောင်းအရာများ (popular misconception)၊ စိတ်ကူးယဉ်ဖြစ်တည်မှု (imaginary entity) စသည်တို့ကို ရည်ညွှန်းနိုင်၏။<ref>{{cite book|title=Merriam-Webster's Collegiate Dictionary|chapter=myth|page=[https://archive.org/details/merriamwebstersc00spri/page/770 770]|edition=10th|publisher=[[Merriam-Webster]], Inc|location=[[Springfield, Massachusetts]]|year=1993|title-link=Merriam-Webster}}</ref> သို့သော်လည်း တစ်ဖက်တွင် ဒဏ္ဍာရီ နှင့် အခြားရိုးရာစဉ်ဆက်ပုံပြင်များ၏ အမျိုးအစားပုံစံတို့သည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု နယ်ပယ်တူညီမှုရှိနိုင်သော်လည်း ဒဏ္ဍာရီသည် သမိုင်စဉ်ဆက်လက်ခံခဲ့သော ရာဇဝင်ပုံပြင်(legend) နှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ (folktale) အမျိုးအစားများနှင့် မတူဘဲကွဲပြားကြသည်ဟု မကြာခဏဆိုသလိုယူဆတွေးထင်ကြသည်။ အကြောင်းမှာ ဤနှစ်ခုကို မြင့်မြတ်သော ဇာတ်လမ်းပုံပြင်များဟူ၍ တွေးမြင်ယူဆခြင်းမရှိသောကြောင့်ပင်ဖြစ်၏။<ref name="SALAMON-GOLDBERG-2012">{{cite book |chapter-url = https://books.google.com/books?id=qhsdhM9tI3EC&lpg=PP1&pg=PA125#v=onepage&q&f=false|last1 =Salamon|first1= Hagar |first2= Harvey E.|last2= Goldberg|date = 2012|chapter =Myth-Ritual-Symbol|editor1-first= Regina F.|editor1-last= Bendix |editor2-first= Galit|editor2-last= Hasan-Rokem |title = A Companion to Folklore|page = 125|publisher = [[Wiley-Blackwell]]}}</ref>{{sfn|Bascom|1965|p= 7}} အချို့သော ရိုးရာပုံပြင်အမျိုးစားများ ဥပမာအနေဖြင့် နတ်သား နတ်သမီးပုံပြင်များ(fairy stories)အား မည်သူမျှမှန်ကန်သည်ဟု မယူဆကြပါ။ ဤသို့ဖြင့် ထိုသို့သော ပုံပြင်များကို ဒဏ္ဍာရီနှင့် ကွာဝေးစွာရှုမြင်ယူဆနိုင်ကြသည်။ {{sfn|Bascom|1965|pp= 9, 17}}{{sfn|Eliade|1998|pp= 10–11}}{{sfn|Pettazzoni|1984|pp= 99–101}} အများအားဖြင့် ဒဏ္ဍာရီ၌ အဓိကဇာတ်ကောင်များသည် နတ်ဘုရား၊ နတ်လူများ သို့ စွမ်းအားရှင်လူပုဂ္ဂိုလ်များဖြစ်ကြပြီး{{sfn|Bascom|1965|p= 9}}<ref name="mythfolk">"myths", ''A Dictionary of English Folklore''</ref><ref name="oflaherty" /> ရာဇဝင်ပုံပြင်များက လူသားများကို အဓိကဇာတ်ဆောင်အဖြစ် ခင်းကျင်းပုံဖော်ကြသည်။{{sfn|Bascom|1965|p= 9}} မည်သို့ပင်ဆိုစေကာမူ အစ်လိယ(ဒ်)ကဗျာရှည် (Iliad)၊ အော့ဒစ်ဆီကဗျာရှည် (Odyssey)၊ အစ်နီးယစ်ဒ်ကဗျာရှည် (Aeneid) တို့တွင်ကဲ့သို့ များစွာသော ချွင်းချက်များ၊ ပေါင်းစပ်မှုများ တည်ရှိနေကြသည်။{{sfn|Kirk|1973|pp=22, 32}}{{sfn|Kirk|1984|p= 55}} ထို့အပြင် ယဉ်ကျေးမှုများအကြား ပုံပြင်များ ပျံ့နှံ့လာသောအခါ (သို့) ယုံကြည်မှုများပြောင်းလဲသွားသည့်အခါ ဒဏ္ဍာရီများကို ရိုးရာစဉ်ဆက်ပုံပြင်များအဖြစ် ယူဆလာကြကာ ထိုပုံပြင်များထဲရှိ တန်ခိုးစွမ်းအားရှိဇာတ်ကောင်များကို လူသားများ၊ လူနှင့်တူသောပုဂ္ဂိုလ်များ ဥပမာ... လူထွားကြီးများ (သို့) လူ့ဘီလူးကြီးများ (giants)၊ အက်လ်ဖ်များ (elves)၊ နတ်သူငယ်ကလေးများ (faerie) အဖြစ်ပြန်လည်ပုံဖော်တင်ဆက်ကြသည်။ <ref name="mythfolk"/>{{sfn|Doty|2004|p=114}}{{sfn|Bascom|1965|p= 13}} ဆန့်ကျင်ဘက်အနေဖြင့် သမိုင်းနှင့် စာပေဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာများသည် ဒဏ္ဍာရီဆန်သော အရည်အသွေးများကို ဖြည်းဖြည်းခြင်း ရယူကြသည်။ ဥပမာ ဗြိတိန်အလယ်ခေတ်စာပေ (Matter of Britain) ဖြစ်သော [[အားသာဘုရင်]] နှင့် ဘုရင့်စားပွဲဝိုင်းအကြောင်းအရာ စသည်တို့နှင့်<ref>{{Cite news|url=https://www.britannica.com/art/romance-literature-and-performance#toc50951|title=romance {{!}} literature and performance|work=Encyclopædia Britannica|access-date=2017-11-06|language=en}}</ref> ပြင်သစ်စာပေ ဒဏ္ဍာရီကြောင်းရာများသည် ၅-၈ရာစုများမှ သမိုင်းဝင်အဖြစ်ပျက်များကို ခပ်လှမ်းလှမ်းသဘော ရယူထားဟန်တူသည်။ နောက်ပိုင်းနှစ်များတွင် ဒဏ္ဍာရီပုံစံများဖြစ်လာခဲ့ကြ၏။ အရပ်သုံးစကားအဖြစ် ''ဒဏ္ဍာရီ'' ဟူသော စကားလုံးကို အချက်လက်ပိုင်းအခြေခံအကြောင်းအရင်းမရှိသော လူအများစွဲမြဲလက်ခံထားကြသည့် ယုံကြည်မှု (သို့) မမှန်ကန်သော ဇာတ်လမ်းများနှင့် ပတ်သက်၍ သုံးစွဲကြသည်။<ref>"myth, n., §2" OED Online, Oxford University Press, June 2018, www.oed.com/view/Entry/124670. Accessed 23 August 2018.</ref> ဤအသုံးအနှုန်းသည် အခြားသောယဉ်ကျေးမှုများနှင့် ပတ်သက်ပြီး ဘာသာရေးဆိုင်ရာဒဏ္ဍာရီနှင့် ယုံကြည်မှုများကို မမှန်ကန်ဟု တံဆိပ်ကပ်ခြင်းမှ ပေါ်ပေါက်လာကာ<ref>Eliade, ''Myths, Dreams and Mysteries'', 1967, pp. 23, 162.</ref> ရံခါ၌ ဤအသုံးအနှုန်းသည် အထင်သေးရှုတ်ချသည့်သဘောဆောင်လျက် ရှိသည်။<ref>{{cite book|last=Howells|first=Richard|title=The Myth of the Titanic|publisher=Macmillan|year=1999|url=https://books.google.com/?id=34BdSTbnSKUC&pg=PA37&lpg=PA37&dq=myth+pejorative|isbn=978-0-312-22148-5}}</ref> သို့ရာတွင် ရိုးရာပုံပြင်လေ့လာသူများနှင့် တက္ကသိုလ်ပညာနယ်ပယ်မှ ပညာရှင်များက မနုဿဗေဒကဲ့သို့သော ဆီလျှော်ရာနယ်ပယ်များတွင် သုံးနှုန်းကြသောအခါ ဤဝေါဟာရ၌ ဇာတ်လမ်းပုံပြင်တစ်ခုသည် မှန်ကန်သည် (သို့) မမှန်ကန်ပါဟူ၍ သွယ်ဝိုက်ညွှန်းဆိုမှုနောက်ဆက်တွဲအဓိပ္ပာယ်မပါရှိချေ။<ref>Winzeler, Robert L. (2012) ''Anthropology and Religion: What We Know, Think, and Question'' Rowman & Littlefield, pp. 105–106.</ref> ===Mythology ဆိုသည့် ဒဏ္ဍာရီ=== လက်ရှိအသုံးပြုမှု၌ ''မစ်သောလာဂျီ'' (mythology) ဝေါဟာရသည် လူ့အဖွဲ့တစ်ခုနှင့်ပတ်သက်၍ စုစည်းရွေးချယ်ထားသော ဒဏ္ဍာရီများကို ဆိုလိုသည်။ သို့သော် ထိုသို့သော ဒဏ္ဍာရီများအားလေ့လာခြင်းဟူ၍လည်း အဓိပ္ပာယ်သက်ရောက်နိုင်သည်။{{sfn|Kirk|1973|p=8}} ဥပမာ [[ဂရိဒဏ္ဍာရီ]]၊ [[ရောမဒဏ္ဍာရီ]] နှင့် ဟစ်တိုင်း ဒဏ္ဍာရီ (Hittite) တို့အားလုံးသည် ထိုလူ့အဖွဲ့ ယဉ်ကျေးမှုများကြား ပြန်လည်ပြောဆိုကြသော ဒဏ္ဍာရီထုထည်ကြီးတစ်ရပ်ကို ဖော်ပြ၏။ ရိုးရာပြောဆိုပုံပြင်လေ့လာသူ ''အလန် ဒန့်စ်'' (Alan Dundes) က ကမ္ဘာလောကကြီးနှင့် လူ့လောကတစ်ရပ် ယနေ့ခေတ်အခြေအနေသို့ မည်သို့မည်ပုံဖြစ်ပေါ်တိုးတက်လာခဲ့သည်ကိုရှင်းလင်းပြသသော ''အလေးအမြတ်ထားအပ်သည့်(မြင့်မြတ်သည့်) ဇာတ်လမ်းပုံပြင်''(sacred narrative) များကို ဒဏ္ဍာရီဟူ၍ ဖွင့်ဆိုသည်။ ''ဒန့်စ်'' ကပင်ဆက်လက်၍ မြင့်မြတ်သည့်ဇာတ်လမ်းအကြောင်းရာ(sacred narrative) များသည် လူမှုအဖွဲ့အစည်းတစ်ခု၏ လူမှုရေးရာနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကျင့်ထုံးများ၊ စံစနစ်များကို တိတိကျကျဖော်ပြထားသည်၊ ဩကာသလောက၏ ရှုထောင့်အမြင်များကို ရှင်းလင်းပြသသည်။ ထိုသို့ဖြင့် ယဉ်ကျေးမှုတစ်ရပ်နှင့်ပတ်သက်၍ အခြေခံကျသော လောကအမြင်ကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုရန် အကျိုးရှိသင့်တော်သည့် ဇာတ်လမ်းတစ်ခုကို ''မြင့်မြတ်သည့်ဇာတ်လမ်းအကြောင်းရာ'' ဟုအမျိုးအစားခွဲခြားခဲ့သည်။ <ref name=grassie/> မနုဿဗေဒပညာရှင် ''ဘရုစ် လင်ကန်'' (Bruce Lincoln) က ဒဏ္ဍာရီသည် ဇာတ်လမ်းသဏ္ဌာန်ရှိသော အတွေးအမြင်စနစ်ဟု ဖွင့်ဆိုသတ်မှတ်သည်။<ref>{{cite journal |last= Lincoln |first= Bruce |year= 2006 |title= An Early Moment in the Discourse of "Terrorism": Reflections on a Tale from Marco Polo |url= https://archive.org/details/sim_comparative-studies-in-society-and-history_2006-04_48_2/page/242 |jstor= 3879351 |journal= [[Comparative Studies in Society and History]] |volume= 48 |issue= 2 |pages= 242–259 |quote= More precisely, mythic discourse deals in master categories that have multiple referents: levels of the cosmos, terrestrial geographies, plant and animal species, logical categories, and the like. Their plots serve to organize the relations among these categories and to justify a hierarchy among them, establishing the rightness (or at least the necessity) of a world in which heaven is above earth, the lion the king of beasts, the cooked more pleasing than the raw. |doi=10.1017/s0010417506000107}}</ref> === mythography ဆိုသည့် ဒဏ္ဍာရီ=== ဒဏ္ဍာရီများအား ပြုစုခြင်း (သို့) (အနုပညာဖြင့်တင်ဆက်)ဖော်ပြခြင်းဟူသည့်ဝေါဟာရကို ''မစ်သောဂရာဖီ'' (mythography) အဖြစ်အသိများ၍ ဤအသုံးအနှုန်းကို ပညာရပ်ပိုင်းဆိုင်ရာအနေဖြင့် ဒဏ္ဍာရီများအားစုပေါင်းခြင်း (သို့မဟုတ် ရှုပ်ထွေးသည့်အနေအထားဖြင့် ဒဏ္ဍာရီများအား ယေဘုယျသဘောလေ့လာခြင်း) ဟူ၍သုံးနှုံးနိုင်သည်။<ref>"mythography, n." ''OED Online'', Oxford University Press, July 2018, https://www.oed.com/view/Entry/124691. Accessed 12 September 2018.</ref> ဂန္ထဝင်ရိုးရာ၌ ဒဏ္ဍာရီ အဓိကပြုစုသူများတွင် ''အိုဗစ်ဒ်'' (Ovid) (ဘီစီ ၄၃-၁၇/၁၈)ပါဝင်ပြီး ၎င်း၏ ဒဏ္ဍာရီများနှင့်ပတ်သက်ပြီး ပြောဆိုခြင်းသည် ယနေ့ခေတ်အထိ ခိုင်ခိုင်ခန့်ခန့်လွှမ်းမိုးနိုင်ခဲ့လေသည်။ နောက်တစ်ဦးမှာ ၅-၆ရာစုက လက်တင်စာရေးဆရာ ''ဖေးဘီးယ(စ်) ပလန်းရှီယိတ် ဖာလ်ဂျန်းရှီယက်စ်'' (Fabius Planciades Fulgentius) ဖြစ်၍ ၎င်း၏ စုစည်းထားသော ဒဏ္ဍာရီများနှင့် ထိုအမျိုးမျိုးထွေပြားသောဒဏ္ဍာရီများမှ ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ ဘာသာပြန်ဆိုချက်များကိုပေးသည်။ အမည်မသိရဘဲ အလယ်ခေတ် ဗာတစ်ကန်မှ(Vatican) ဒဏ္ဍာရီပြုစုသူများသည် အလယ်ခေတ်အကုန်ပိုင်းထိ ဆက်လက်လွှမ်းမိုးခဲ့သည့် ဂန္ထဝင်ဒဏ္ဍာရီ (ဂရိ၊ရောမ) များကိုပြုစုခဲ့ကြ ဖော်ထုတ်ခဲ့ကြပြီး ခေတ်ဆန်းချိန်မှ ပညာရှင် Natalis Comes ၏ ဒဏ္ဍာရီ ဆယ်အုပ် (ten-book ''Mythologiae'') သည် ဥရောပခေတ်ဆန်းချိန်နှောင်းပိုင်း ဂန္ထဝင်ဒဏ္ဍာရီအတွက် စံစနစ်ရင်းမြစ်များဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>Jane Chance, ''Medieval Mythography'', 2 vols (Gainesville, 1994–2000).</ref> အခြားထင်ရှားသော ဒဏ္ဍာရီပြုစုသူများတွင် ၁၃ရာစု၌ ''အက်ဒါ''စကားပြေ (Prose Edda) ၏ လက်ရာရှင် ''စနော်ရီ စတားလဆန်'' (Snorri Sturluson) ဖြစ်ပြီး ထိုစကားပြေသည် အလယ်ခေတ်များမှစ၍ ယခုထိ အဓိကရှင်သန်လျက် ရှိသော [[နော့စ်ဒဏ္ဍာရီ]]၏ ယေဘုယျဖော်ပြချက် (စစ်ဆေးလေ့လာနိုင်မှု) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ===Mythos ဆိုသည့် ဒဏ္ဍာရီ=== ဒဏ္ဍာရီ (myth) ကိုအထင်သေးရှုတ်ချသော အဓိပ္ပာယ်မျိုးဖြင့် ရံခါ၌ သုံးစွဲလေ့ရှိသောကြောင့် အချို့သောပညာရှင်များသည် မစ်သ် အစား (အသံထွက်- မိုင်းသော့စ် သို့ မစ်သော့စ် သို့ မိသော့စ်)<ref>Oxford English Dictionary</ref> mythos ဆိုသည့် ဝေါဟာရကို ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name=grassie>{{cite journal |last1=Grassie |first1=William |date=March 1998 |title=Science as Epic? Can the modern evolutionary cosmology be a mythic story for our time? |journal=Science & Spirit |volume=9 |issue=1 |quote=The word 'myth' is popularly understood to mean idle fancy, fiction, or falsehood; but there is another meaning of the word in academic discourse .... Using the original Greek term ''mythos'' is perhaps a better way to distinguish this more positive and all-encompassing definition of the word.}}</ref> သို့သော်လည်း မိုင်းသော့စ်သည် ယခုအခါ၌ ဇာတ်လမ်းဖြစ်ရပ်တစ်ခုအနေဖြင့် အရစ်တိုတယ်လက်ရာ အဓိပ္ပာယ်မျိုးဖြင့် ရည်ညွှန်းကြသည် (သို့) အချင်းချင်းဆက်နွယ်သော ဒဏ္ဍာရီ သို့ ပုံပြင်များ ကိုလည်းရည်ညွှန်းကြသည်။ အထူးသဖြင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ (သို့) ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ရိုးရာအစဉ်အဆက်သဘောပါသည့် အကြောင်းအရာများကို ပို၍ ရည်ညွှန်းသည်။<ref name=oedmthos>''Oxford English Dictionary'', {{nowrap|3rd ed.}} "mythos, ''n.''" Oxford University Press (Oxford), 2003.</ref> တစ်ခါတစ်ရံတွင် H. P. Lovecraft ၏ ကမ္ဘာဖန်တီးခြင်းကဲ့သို့သော ခေတ်ပေါ် စိတ်ကူးယဉ်ဒဏ္ဍာရီများအတွက်လည်း ဤဝေါဟာရကိုသုံးစွဲကြသည်။ ===Mythopoeia ဆိုသည့် ဒဏ္ဍာရီ=== ဒဏ္ဍာရီအား တရည်တရွယ်ဖန်တီးခြင်းကို အခြားသူများကြား၌ [[ဂျေ အာ အာ တော်ကီးန်]]က ဤဝေါဟာရ (mythopoeia - မစ်သ်သာ/သို ပီးယား) ကိုသုံးစွဲခဲ့သည်။<ref>"[https://www.oed.com/view/Entry/235084 mythopoeia, n.]" ''OED Online'', Oxford University Press, July 2018. Accessed 12 September 2018.</ref><ref>See [[Mythopoeia (poem)]]; cf. J. R. R. Tolkien, ''[https://books.google.co.uk/books?id=JW-cQ-cypwwC Tree and Leaf; Mythopoeia; The Homecoming of Beorhtnoth Beorhthelm's Son]'' (London: HarperCollins, 2001) [first published 1964] {{ISBN|978-0-00-710504-5}}.</ref> နာဇီဝါဒသမား Alfred Rosenberg ကလည်း ဆိုးဆိုးရွားရွား ဤဝေါဟာရကို သူ့နည်းသူ့ဟန်ဖြင့် ညွှန်းဆိုခဲ့ပြန်သည်။ ==ဝေါဟာရရင်းမြစ်== [[File:Francesco Hayez 028.jpg|thumb|''အိုဒစ်ဆီးယတ်စ်ကို အကြီးအကျယ်စိတ်ခံစားသွားစေသော ဒစ်မောဒက(စ်)သီဆိုသည့် သီချင်း''။ ပန်းချီဆရာ ဖရန်ရှက်စကို ဟေးယက်ဇ်၏ ပုံ (၁၈၁၃-၁၅)]] မစ်သ် (ဒဏ္ဍာရီ) ဆိုသည့်စကားလုံးသည် ရှေးဟောင်းဂရိ ''μῦθος'' [''mȳthos''] မှဆင်းသက်လာကာ အဓိပ္ပာယ်မှာ ''စကား၊ ဇာတ်လမ်း၊ စိတ်ကူးယဉ်ဇာတ်လမ်း၊ ဒဏ္ဍာရီ၊ ဇာတ်ကွက်'' ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာပုံစံဖြင့် ဤဂရိစကားလုံးကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားတွင် (၁၉)ရာစုအစောပိုင်းတွင်သုံးစွဲခဲ့သည် (အခြားဥရောပဘာသာစကားများ၌လည်း ပြုပြင်သုံးစွဲကောင်းသုံးနိုင်)။ ပညာရပ်ဆိုင်ရာနယ်ပယ်၌ စံအားဖြင့် သဘာဝလွန်စွမ်းအားများပါရှိသော ရိုးရာပုံပြင်တစ်ပုဒ်အတွက် ဘောင်ကျဉ်မြောင်းစွာသုံးပြီး ထိုပုံပြင်သည် ရှင်းလင်းချက်တစ်ရပ်၊ အကြောင်းဇာစ်မြစ် (သို့ ) တရားမျှတခြင်းများ ပါဝင်သည်။ မည်သည့်အတွက်ဟုဆိုလျှင် လူမှုအဖွဲ့စည်းတစ်ရပ်၏ အစောပိုင်းသမိုင်း၊ ဘာသာရေးယုံကြည်ချက်တစ်ခု၊ ဓလေ့ထုံးတမ်း သို့ သဘာဝဖြစ်ရပ်တစ်ခု အတွက်ဖြစ်သည်။<ref name =mythmythos>"[https://www.oed.com/view/Entry/124670 myth, n.]", "[https://www.oed.com/view/Entry/124705 mythos, n.]" ''OED Online'', Oxford University Press, July 2018. Accessed 12 September 2018.</ref> အပြန်အလှန်အားဖြင့် ရှေးဟောင်းဂရိ {{lang|grc|μυθολογία}} [''mythología''] (အဓိပ္ပာယ် - ပုံပြင်၊ အစဉ်အလာစကားများ၊ ရာဇဝင်ပုံပြင်၊ ပုံပြင်ပြောခြင်းများ) သည် ''mȳthos'' ကိုနောက်ဆက်စကားလုံး 'λογία'' [''-logia''] ("လေ့လာခြင်း/ပညာရပ်") ပေါင်းခြင်းဖြစ်ကာ ဆွတ်ပျံ့ကြည်နူးဖွယ်အချစ်ဇာတ်လမ်း၊ စိတ်ကူးယဉ်ဇာတ်လမ်း၊ ဇာတ်လမ်းပုံပြင်ပြောဆိုခြင်းဟု အနက်ရသည်။<ref name="oedlogy">''Oxford English Dictionary'', {{nowrap|1st ed.}} "-logy, ''comb. form''". Oxford University Press (Oxford), 1903.</ref> ထိုနည်းတူစွာ ပလေးတိုးက ''mythología'' စကားလုံးကို စိတ်ကူးယဉ်ဇာတ်လမ်း၊ ပုံပြောခြင်း အတွက် ယေဘုယျဝေါဟာရအဖြစ် သုံးစွဲခဲ့သည်။ ထိုဂရိဝေါဟာရ ''mythología'' ကို လက်တင်ဘာသာစကားက ချေးငှားယူသည်။ ထိုစကားလုံးသည် လက်တင်စာရေးဆရာ ဖာလ်ဂျန်းရှ(စ်)၏ ငါးရာစုက ''Mythologiæ'' စာအုပ်၏ ခေါင်းစဉ်ဖြစ်၍ ဂရိနှင့် ရောမ နတ်ဘုရား ဇာတ်လမ်းပုံပြင်များ၏ အသေးစိတ်ရှင်းလင်းချက်ကို ညွှန်းဆိုသည်။ ယခုအခါတွင် ထိုဂရိ၊ ရောမနတ်ဘုရားဇာတ်လမ်းများကို ''ဂန္ထဝင်ဒဏ္ဍာရီ'' (classical mythology) ဟူ၍ ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ ဖာလ်ဂျန်းရှ(စ်)၏ ''Mythologiæ'' သည် ထိုအကြောင်းအရာများကို ဖြစ်ရပ်မှန်ပုံစံဖြင့် ကိုင်တွယ်ခြင်းမျိုးမဟုတ်ဘဲ အနက်ထုတ်ဖော်ရန်လိုအပ်သော ခိုင်းနှိုင်းတင်စားချက်များအဖြစ် ထိုအကြောင်းအရာကို တိကျရှင်းလင်းပြတ်သားစွာ ကိုင်တွယ်သည်။<ref>{{cite book|first=Fabius Planciades |last=Fulgentius|title=Fulgentius the Mythographer|url={{google books |plainurl=y |id=73mJIuYfmzEC}}|year=1971|publisher=Ohio State University Press|isbn=978-0-8142-0162-6}}</ref> ထိုလက်တင်စကားလုံးကိုပင် အလယ်ခေတ်ပြင်သစ်ဘာသာစကားက ''mythologie'' အဖြစ်ချေးယူသုံးစွဲသည်။ ပြင်သစ်မှ လာသည်ဖြစ်စေ လက်တင်မှ လာသည်ဖြစ်စေ "mythology" ဟူသောစကားလုံးကို အင်္ဂလိပ်က ယူငင်သုံးစွဲ၍ ဒဏ္ဍာရီတစ်ခု (သို့) ဒဏ္ဍာရီများအား ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့်ရှင်းလင်းဖော်ပြမှု၊ တိရစ္ဆာန်ပုံပြင်များ (fables) အားအနက်ထုတ်ဖော်ခြင်း (သို့) ထိုသို့သောအကြောင်းရာများကို ရှင်းလင်းဖော်ပြသောစာအုပ် စသည့်အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ခိုင်မာသွာရှိသည့် သက်သေမှာ ထိုစကားလုံးကို (၁၄၂၅)က ''ဂျွန် လစ်ဒ်ဂိတ်''ရေးသည့် ''ထရွိုင်စာအုပ်'' ပင်ဖြစ်သည်။<ref name=oedmlogy>''Oxford English Dictionary'', 3rd ed. "[https://www.oed.com/view/Entry/124702 mythology, ''n.'']" 2003. Accessed 20 Aug 2014.</ref>{{refn|{{nowrap|"...I [ [[Paris (mythology)|Paris]] ] was ravisched in-to paradys.}}<br>{{nowrap|"And [[Þ]]us [[Þ]]is god [''sc.'' [[Mercury (god)|Mercury]]<nowiki>],</nowiki> diuers of liknes,}}<br>"More wonderful [[Þ]]an I can expresse,<br>"Schewed hym silf in his appearance,<br>"Liche as he is discriued in Fulgence,<br>"In [[Þ]]e book of his '''methologies'''..."<ref>Lydgate, John. ''Troyyes Book'', {{nowrap|Vol. II}}, {{nowrap|ll. 2487}}. {{in lang|enm}} Reprinted in Henry Bergen's [https://archive.org/stream/lydgatestroybono9701lydguoft#page/n241/mode/2up ''Lydgate's Troy Book'', {{nowrap|Vol. I}}, {{nowrap|p. 216}}]. Kegan Paul, Trench, Trübner, & Co. (London), 1906. Accessed 20 Aug 2014.</ref>}}<ref>[http://www.etymonline.com/index.php?term=mythology "mythology"]. ''[[Online Etymology Dictionary]]''</ref> လစ်ဒ်ဂိတ်လက်ထက်မှ ၁၇-၁၈ရာစုအထိ ''မစ်သောလာဂျီ'' ကို အမှန်မဟုတ်ဟု နားလည်ထားသော ''စာရိတ္တပိုင်းဆိုင်ရာ တိရစ္ဆာန်ပုံပြင်ခိုင်းနှိုင်းမှုတစ်ခု'' (သို့) ''ခရစ်ယာန်ပုံဆောင်ဝတ္ထု'' (သို့) ''ရိုးရာပုံပြင်များအစု'' ဟုဆိုလိုရန် သုံးစွဲခဲ့သည်။<ref name="oedmlogy" />{{refn|All which [''sc.'' [[John Maundeville|John Mandevil]]'s support of [[Ctesias]]'s claims] may still be received in some acceptions of morality, and to a pregnant invention, may afford commendable '''mythologie'''; but in a natural and proper exposition, it containeth impossibilities, and things inconsistent with truth.<ref>[[Thomas Browne|Browne, Thomas]]. [http://penelope.uchicago.edu/pseudodoxia/pseudo18.html ''Pseudodoxia Epidemica: or, Enquiries into Many Received Tenets and Commonly Presumed Truths'', {{nowrap|Vol. I}}, {{nowrap|Ch. VIII}}.] Edward Dod (London), 1646. Reprinted 1672.</ref>}} နောက်ဆုံးတွင် ကမ္ဘာအနှံ့၌ တစ်ဆူထက်များသော ဘုရားဝါဒရှိ ယဉ်ကျေးမှုများကြား ရိုးရာပုံပြင်များနှင့်ပတ်သက်သော အကြောင်းအရာများကို ရည်ညွှန်းရန် သုံးစွဲလာကြသည်။<ref name="oedmlogy" /> ထို့ကြောင့် ''mythology'' စကားလုံးသည် အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားသို့ "myth" မတိုင်မီကပင် ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ဂျွန်ဆင်၏ အဘိဓာန်၌ ဖွင့်ဆိုမည့်ခေါင်းစဉ်စကားလုံးတွင် ''မစ်သောလာဂျီ'' သာပါပြီး ''မစ်သ်'' မပါဝင်ချေ။{{refn|[[Samuel Johnson|Johnson]]'s ''[[Johnson's Dictionary|Dictionary]]'', for example, has entries for mythology,<ref>Johnson, Samuel. [http://johnsonsdictionaryonline.com/?p=19456 "Mythology" in ''A Dictionary of the English Language: in which the Words are Deduced from their Originals, and Illustrated in their Different Significations by Examples from the Best Writers to which are Prefixed a History of the Language and an English Grammar'', {{nowrap|p. 1345}}.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170701145956/http://johnsonsdictionaryonline.com/?p=19456 |date=1 July 2017 }} W. Strahan (London), 1755.</ref> [[mythologist]], mythologize, mythological, and mythologically <ref>Johnson, Samuel. [http://johnsonsdictionaryonline.com/?page_id=7070&i=1345 ''A Dictionary of the English Language'', {{nowrap|p. 1345}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170701145745/http://johnsonsdictionaryonline.com/?page_id=7070&i=1345 |date=1 July 2017 }}. W. Strahan (London), 1755. Accessed 20 Aug 2014.</ref>}} တစ်ကယ်တမ်းတွင် ဂရိထံမှ ငှားယူသုံးစွဲသော ''mythos''{{refn|"That ''Mythology'' came in upon this Alteration of their {{nowrap|<nowiki>[</nowiki>[[ancient Egypt|Egyptians]]'}} ''Theology'', is obviouſly evident: for the mingling the Hiſtory of theſe Men when Mortals, with what came to be aſcribed to them when Gods, would naturally occaſion it. And of this Sort we generally find the ''Mythoi'' told of them..."<ref>Shuckford, Samuel. [http://www.classicapologetics.com/s/shuckcre.pdf ''The Creation and Fall of Man. A Supplemental Discourse to the Preface of the First Volume of the Sacred and Profane History of the World Connected'', {{nowrap|pp. xx–}}xxi.] {{nowrap|J. &}} R. Tonson & S. Draper (London), 1753. Accessed 20 Aug 2014.</ref>}} (အများကိန်း- ''mythoi'') နှင့် လက်တင်စကားလုံး ''mythus''{{refn|"Long before the entire separation of metaphysics from poetry, that is, while yet poesy, in all its several species of verse, music, statuary, &c. continued mythic;—while yet poetry remained the union of the sensuous and the philosophic mind;—the efficient presence of the latter in the ''synthesis'' of the two, had manifested itself in the sublime ''mythus'' ''περὶ γενέσεως τοῦ νοῦ ἐν ἀνθρωποῖς'' concerning the ''genesis'', or birth of the νοῦς or reason in man."<ref>Coleridge, Samuel Taylor. "On the ''Prometheus'' of Æschylus: An Essay, preparatory to a series of disquisitions respecting the Egyptian, in connection with the sacerdotal, theology, and in contrast with the mysteries of ancient Greece." Royal Society of Literature (London), 18 May 1825. Reprinted in {{cite book|first=Henry Nelson |last=Coleridge|title=The Literary Remains of Samuel Taylor Coleridge: Shakespeare, with introductory matter on poetry, the drama, and the stage. Notes on Ben Jonson; Beaumont and Fletcher; On the Prometheus of Æschylus &#91;and others|url={{google books |plainurl=y |id=IA8LAAAAYAAJ|page=335}}|year=1836|publisher=W. Pickering|pages=335–}}</ref>}} (အများကိန်း- ''mythi'') နှစ်ခုလုံးသည် ၁၈၃၀ခုနှစ် ''myth'' စကားလုံးစတင်သုံးစွဲချိန်မတိုင်မီကပင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားတွင် ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။{{refn|"According to the rabbi [[Maimonides|Moses Ben Maimon]], [[Enos (Bible)|Enos]], discoursing on the splendor of the heavenly bodies, insisted that, since God had thus exalted them above the other parts of creation, it was but reasonable that we should praise, extol, and honour them. The consequence of this exhortation, says the rabbi, was the building of temples to the stars, and the establishment of idolatry throughout the world. By the Arabian divines however, the imputation is laid upon the patriarch [[Abraham]]; who, they say, on coming out from the dark cave in which he had been brought up, was so astonished at the sight of the stars, that he worshipped Hesperus, the Moon, and the Sun successively as they rose.<ref>{{cite book |authorlink=Abrahamus Ecchellensis |last=Abraham of Hekel|title=Chronicon orientale, nunc primum Latinitate donatum ab Abrahamo Ecchellensi Syro Maronita e Libano, linguarum Syriacae, ... cui accessit eiusdem Supplementum historiae orientalis (The Oriental Chronicles|chapter=Historia Arabum(History of the Arabs)|chapter-url={{google books |plainurl=y |id=APDxSjZkOS8C|page=175}}|year=1651|publisher=e Typographia regia|pages=175–}} {{in lang|la}} Translated in paraphrase in {{cite book|first=Thomas |last=Blackwell|title=Letters Concerning Mythology|chapter=Letter Seventeenth|chapter-url={{google books |plainurl=y |id=QdNbAAAAQAAJ|page=269}}|year=1748|publisher=printed in the year|pages=269–}}</ref> These two stories are good illustrations of the origin of ''myths'', by means of which, even the most natural sentiment is traced to its cause in the circumstances of fabulous history.<ref>[[Philosophical Radicals|Anonymous]] review of {{cite book|first=Edward |last=Upham|title=The History and Doctrine of Budhism: Popularly Illustrated: with Notices of the Kappooism, Or Demon Worship, and of the Bali, Or Planetary Incantations, of Ceylon|url={{google books |plainurl=y |id=BoJEAAAAcAAJ}}|year=1829|publisher=R. Ackermann}} In [https://archive.org/stream/westminsterrevi09wasogoog#page/n56/mode/2up the ''Westminster Review'', {{nowrap|No. XXIII,}} {{nowrap|Art. III}}, {{nowrap|p. 44}}]. Rob't Heward (London), 1829.<!--sic--> Accessed 20 Aug 2014.</ref>}} ===ရှေးဟောင်းဂရိဘာသာစကားဖြင့် အဓိပ္ပာယ်များ=== μῦθος (''mythos'') ဝေါဟာရသည် ဟိုးမား၏ လက်ရာများနှင့် ထိုခေတ်က အခြားကဗျာဆရာများ၏ လက်ရာများတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref name="Anderson">Anderson (2004), p. 61</ref> ဤလက်ရာများ၌ ဤစကားလုံး၏ အချို့သောအဓိပ္ပာယ်များမှာ တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦးစကားပြောဆိုခြင်း၊ ဇာတ်လမ်း၊ စကား၊ ပုံပြင် (story or tale) နှင့် စကားလုံး တို့ဖြစ်ကြသည်။ ဤစကားလုံးသည် အမှန် (သို့) အမှား ဇာတ်လမ်းနှစ်ခုကြားမှ သိသာရှင်းလင်းသောကွာခြားမှုကိုကား ထောက်ပံ့မပေးနိုင်ပါ။<ref name="Anderson"/> ရှေးဂရိပြဇာတ်နှင့်ဆက်စပ်၍ mythos သည် ဒဏ္ဍာရီ၊ ဇာတ်လမ်း၊ ဇာတ်ကွက် နှင့် ပြဇာတ်၏ ဇာတ်အိမ်ကို ဆိုလိုသည်။<ref name="Wiles">Wiles (2000), pp. 5–6</ref> ==ဒဏ္ဍာရီများအား အနက်ဖော်ထုတ်ခြင်း== ===ဒဏ္ဍာရီနှိုင်းယှဉ်လေ့လာမှု=== ဒဏ္ဍာရီနှိုင်းယှဉ်လေ့လာမှုသည် အမျိုးမျိုးသော ယဉ်ကျေးမှုများမှ ဒဏ္ဍာရီများကို စနစ်တကျနှိုင်းယှဉ်လေ့လာခြင်းဖြစ်သည်။ များစွာသောယဉ်ကျေးမှုများ၏ဒဏ္ဍာရီများတွင် တူညီနေသော အဓိကအခြေခံကြောင်းတရားကို ရှာဖွေရန်လည်း ဤပညာရပ်က ကြိုးပမ်းသည်။ အချို့သောအခြေအနေများ၌ ဒဏ္ဍာရီနှိုင်းယှဉ်လေ့လာသူများသည် တသီးတခြားဖြစ်နေသော ဒဏ္ဍာရီများကြား တူညီမှုများရှိသည်ဆိုသည့်အချက်ကို အသုံးပြု၍ ထိုဒဏ္ဍာရီများ၌ တူညီသောရင်းမြစ်တစ်ခုရှိကြသည်ဟုလည်း ပြောဆိုကြသည်။ ဤရင်းမြစ်သည် ဒဏ္ဍာရီများကို စေ့ဆော်ကောင်းစေ့ဆော်နိုင်မည် (သို့) ယဉ်ကျေးမှုတစ်ခုချင်းစီ၏ဒဏ္ဍာရီများသို့ ကွဲပြားစေခဲ့သည့် ရှေးအကျဆုံးတူညီသောဒဏ္ဍာရီတစ်ခုကို ထောက်ပံ့ကောင်းထောက်ပံ့နိုင်မည်။{{sfn|Littleton|1973|p=32}} ===လူမှုရေးရာရှုထောင့်နှင့် ရှင်သန်စေသောယန္တယား=== ဒဏ္ဍာရီများသည် လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် လူမှုအကျင့်စရိုက်တို့ကို ပုံဖော်သည်၊ ပုံသွင်းသည်ဟု သုံးသပ်မှတ်ချက်ပြုသူအများအပြားက ဤသို့ညွှန်းဆိုကြသည်။ မီးယာချီးယဲ အက်လီယေးဒ် (Mircea Eliade) ကဒဏ္ဍာရီ၏အရေးပါဆုံးလုပ်ဆောင်ချက်များအနက် တစ်ခုမှာ အမူအကျင့်ပုံစံများ တည်ထောင်ရန်ဖြစ်သည်{{sfn|Eliade|1998|p= 8}}{{sfn|Honko|1984|p= 51}} ပြီးလျှင် ဒဏ္ဍာရီများသည် ဘာသာရေးအတွေ့အကြုံတစ်ခုကို ထောက်ပံ့ပေးရန်ဖြစ်နိုင်သည်ဟုညွှန်းဆိုပြောကြားခဲ့သည်။ ဒဏ္ဍာရီများကို ပြောခြင်း သို့ ဖော်ပြခြင်းဖြင့် အစဉ်အဆက်ရှိသောလူမှုအဖွဲ့အစည်းများမှ သူများသည် ကိုယ်တိုင် ပစ္စက္ခမှကင်းကွာသွား၍ ဒဏ္ဍရီခေတ်သို့ ပြန်ရောက်သွားကြသဖြင့် အံ့ချီးဖွယ်ရာကောင်းခြင်းနှင့် ပို၍ နီးကပ် နီးစပ်သွားကြသည်။{{sfn|Eliade|1998|p= 23}}{{sfn|Honko|1984|p= 51}}{{sfn|Eliade|1998|p= 19}} ဟွန်ကိုက ရဲရဲတင်းတင်းခိုင်ခိုင်မာမာဆိုသည်မှာ လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ရပ်သည် ဒဏ္ဍာရီခေတ်အခြေအနေများကို ပြန်လည်မွေးဖွားရန်ကြိုးပမ်းခြင်းအလို့ငှာ ဒဏ္ဍာရီတစ်ခုကို ပြန်လည်ကျင့်သုံးလုပ်ဆောင်ကြသည်။ ဥပမာ လက်ရှိခေတ်၌ တစ်ဦးဦးကို ကုသရန် ကမ္ဘာဦးအစကာလက နတ်ဘုရားတစ်ပါးလုပ်ဆောင်ခဲ့သော ကုသခြင်းမျိုးကို ပြန်လည်ဖော်ဆောင်ကောင်းဖော်ဆောင်နိုင်သည်။<REF NAME="HONKO-1984"/> ထိုနည်းတူစွာ ဘားတ်(Barthes)က ခေတ်သစ်ယဉ်ကျေးမှုသည် ဘာသာရေးနှင့်သက်ဆိုင်သော အတွေ့အကြုံတစ်ခုကို စူးစမ်းရှာဖွေကြသည်ဟုဆိုသည်။ လူသား၏ကိုယ်ကျင့်တရားကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်သတ်မှတ်သည်မှာ သိပ္ပံပညာ၏ အလုပ်မဟုတ်သဖြင့် ဘာသာရေးနှင့်ဆိုင်သောအဖြစ်အပျက်အတွေ့အကြုံတစ်ခုသည် နားလည်ထားသော ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာအတိတ်နှင့် ဆက်စပ်ရန်ကြိုးပမ်းမှုဖြစ်သည်။ ထိုဖော်ပြသောအတိတ်သည် နည်းပညာထွန်းကားသော ပစ္စုပန်နှင့် ပြဒါးတစ်လမ်း သံတစ်လမ်းကဲ့သို့ ကွဲပြားကြသည်။{{sfn|Barthes|1972}} အိန္ဒိယလူမျိုး ဒဏ္ဍာရီပညာရှင် ''ပတ္တနိုက်''(Pattanaik) က ဒဏ္ဍာရီသည် လူသားများ၏ပုဂ္ဂလဓိဋ္ဌာန်ကျသော အမှန်တရားတစ်ခုအဖြစ်၍ ထိုအမှန်တရားသည် ဓလေ့ထုံးတမ်း၊ အမှတ်သညာ၊ ဇာတ်လမ်းပုံပြင်များမှတစ်ဆင့် ဆက်သွယ်ထားခြင်းဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ဖွင့်ဆိုသည်။ ၎င်းကဆက်လက်ပြောသည်မှာ "မည်သူတစ်ဦးတစ်ယောက်အတွက်မျှ အမှန်တရားမဟုတ်သော စိတ်ကူးယဉ်ဇာတ်လမ်းများနှင့် လူတိုင်း၏အမှန်တရားအား ရှာဖွေရန်အားထုတ်သည့်သမိုင်းပညာရပ် စသည်တို့နှင့်မတူဘဲ ဒဏ္ဍာရီသည် တစ်စုံတစ်ဦး၏ အမှန်တရားဖြစ်ပေသည်။"<ref name="PD2016">{{cite web|url=http://swarajyamag.com/culture/why-i-insist-on-calling-myself-a-mythologist|title=Why I Insist On Calling Myself A Mythologist|last=Pattanaik|first=Devdutt|date=14 September 2015|website=Swarajya|accessdate=24 July 2016}}</ref> ===ယူဟီးမရဝါဒ=== သီအိုရီတစ်ခုက အခိုင်အမာပြောသည်မှာ ဒဏ္ဍာရီများသည် သမိုင်းဖြစ်ရပ်များအား လိုရာစွဲ၍ဖော်ပြထားချက်အကြောင်းများဖြစ်သည်။{{sfn|Bulfinch|2004|p= 194}}{{sfn|Honko|1984|p= 45}} ဤသီအိုရီအရဆိုလျှင် ပုံပြင်ပြောသူများသည် ၎င်းတို့ပြောသော ဇာတ်ကြောင်းထဲမှ ပါဝင်ဇာတ်ကောင်များသည် နတ်ဘုရားသဏ္ဌာန်အနေအထားရသည့်တိုင်အောင် သမိုင်းဆိုင်ရာအကြောင်းအရာများကို ထပ်ခါတလဲလဲပြင်ဆင်ချဲ့ထွင်ကြသည်။{{sfn|Bulfinch|2004|p= 194}}{{sfn|Honko|1984|p= 45}} ဥပမာအားဖြင့် လေနတ်ဘုရား ''အီးယလ(စ်)'' (Aeolus) ၏ဒဏ္ဍာရီသည် သင်္ဘောရွက်သုံးတတ်စေရန်၊ လေတိုက်ခတ်မှုများကို အနက်သဘောထုတ်ဖော်တတ်ရန် ပြည်သူများအားသင်ကြားပေးခဲ့သော ဘုရင်တစ်ပါးအကြောင်း သမိုင်းအချက်အလက်တစ်ခုမှ ပေါ်ထွက်လာနိုင်ချေရှိခဲ့သည်။{{sfn|Bulfinch|2004|p= 194}} ''[[ဟီရော့ဒိုးတပ်|ဟစ်ရောဒတပ်စ်]]'' (Herodotus) (ဘီစီ ငါးရာစု) နှင့် ပရောဒီက(စ်) (Prodicus) တို့သည်လည်း ထိုသို့ပင်ပြောဆိုခဲ့ကြသည်။{{sfn|Honko|1984|p= 45}} ဤသီအိုရီကို ယူဟီးမရဝါဒ (euhemerism) ဟုခေါ်တွင်၍ ဒဏ္ဍာရီပညာရှင် ယူဟီးမရ(စ်) (ဘီစီ ၃၂၀) ကိုအစွဲပြုပေးထားခြင်းဖြစ်ပြီး ထိုသူက ဂရိနတ်ဘုရားများသည် လူသားတို့၏ရာဇဝင်ပုံပြင်များမှ ဖြစ်ပေါ်တိုးတက်လာခဲ့သည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။{{sfn|Honko|1984|p= 45}}<ref>"Euhemerism", ''The Concise Oxford Dictionary of World Religions''</ref> ===ခိုင်းနှိုင်းတင်စားမှု=== အချို့သော သီအိုရီများက ဒဏ္ဍာရီများသည် သဘာဝအတိုင်းဖြစ်သော ဖြစ်ရပ်များအတွက် ခိုင်းနှိုင်းတင်စားမှုများမှ စတင်ခဲ့သည်ဟု အဆိုပြုသည်။ ဆိုလိုမှုမှာ- [[အပေါလို]] သည်နေကိုကိုယ်စားပြု၍ [[ပိုဆိုက်ဒန်]] သည်ရေကိုကိုယ်စားပြုမှု စသဖြင့် ဖြစ်သည်။{{sfn|Honko|1984|p= 45}} အခြားသီအိုရီတစ်ခုအရ ဒဏ္ဍာရီများသည် ဒဿနပိုင်း၊ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အယူအဆခိုင်းနှိုင်းချက်များမှ ပေါ်လာသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ- [[အသီးနာ]] သည် အသိဉာဏ်နှင့်ပြည့်စုံသော တရားမျှတခြင်းကို ကိုယ်စားပြုကာ [[အက်ဖရိုဒိုက်|အဲဖရာဒိုက်တီ]] (Aphrodite) သည် ဆန္ဒကို သရုပ်ဖော်သည်... စသဖြင့်ဖြစ်၏။{{sfn|Honko|1984|p= 45}} မက်ခ်စ် မွတ်လာ (မြူလာ) (Max Müller) ကလည်း ထိုခိုင်းနှိုင်းမှု သီအိုရီကို ထောက်ခံသည်။ မွတ်လာ ယုံကြည်သည်မှာ ဒဏ္ဍာရီများသည် သဘာဝတရားခိုင်းနှိုင်းဖော်ပြချက်များအဖြစ် စတင်ခဲ့၍ စာပေရေးရာအရ ဖြည်းဖြည်းခြင်း ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ဥပမာ ပင်လယ်ပြင်၏ ကြမ်းတမ်းမှုကို ကဗျာဆန်ဆန်ဖော်ကျူးမှုအား စာပေထဲသို့သွင်းယူခဲ့ကြပြီး ထိုပင်လယ်ပြင်ကို ဒေါသမာန်ဟုန်ပြင်းသည့် နတ်ဘုရားတစ်ပါးအနေဖြင့် တွေးမြင်ယူဆကြသည်။{{sfn|Segal|2015|p= 20}} ===လူ့အသွင်ခိုင်းနှိုင်းတင်စားခြင်း=== ဒဏ္ဍာရီများသည် သက်မဲ့အရာများ၊ ခွန်အား စွမ်းအားများကို လူ့အသွင်သဘော ခိုင်းနှိုင်းတင်စားခြင်းမှ ပေါက်ဖွားလာကြသည်ဟု အချို့သော တွေးခေါ်သူတို့ကဆိုကြသည်။ ထိုသူတို့ပြောဆိုမှုများအရ ရှေးဦးသူတို့သည် လေ၊ မီးစသည့် သဘာဝဖြစ်စဉ်များကို ကိုးကွယ်ကြ၍ တဖြည်းဖြည်းခြင်း အံ့တုအာခံလာကြသည်။{{sfn|Bulfinch|2004|p= 195}} ဥပမာတစ်ရပ်မှာ ဤသီအိုရီသဘောအရ ရှေးဦးလူတို့သည် ဟိုအရာ သည်အရာများကို သက်မဲ့ပစ္စည်းအဖြစ်မဟုတ်တော့ဘဲ နတ်ဘုရားများအဖြစ် ရှုမြင်လာသည့် အနေအထားရှိလာကြသည်။{{sfn|Frankfort|Frankfort|Wilson|Jacobsen|2013|p= 4}} ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့သည် ဒဏ္ဍာရီများကို ဖြစ်စေကြရင်း သဘာဝဖြစ်ရပ်များကို နတ်ဘုရားများ၏ လုပ်ဆောင်မှုအဖြစ် ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။{{sfn|Frankfort|Frankfort|Wilson|Jacobsen|2013|p= 15}} ===ဒဏ္ဍာရီ-ဓလေ့ထုံးတမ်း သီအိုရီ=== ဒဏ္ဍာရီ-ဓလေ့ထုံးတမ်း သီအိုရီအရ ဒဏ္ဍာရီသည် ဓလေ့ထုံးတမ်းနှင့် ချိတ်ဆက်လျက် ရှိသည်။{{sfn|Segal|2015|p= 61}} အစွန်းရောက်ဆုံးပုံစံဖြင့် ထိုသီအိုရီသဘောတရားက ဓလေ့ထုံးတမ်းများကို ရှင်းလင်းပြသခြင်းအလို့ငှာ ဒဏ္ဍာရီများပေါ်ပေါက်လာကြသည်ဟု အခိုင်အမာဆိုသည်။{{sfn|Graf|1996|p= 40}} ထိုအခိုင်အမာပြောဆိုမှုကို ပထမဆုံးတင်ပြသည့်သူမှာ ဝီလျမ် ရောဘတ်ဆန် စမစ်သ်ဖြစ်ကာ{{sfn|Meletinsky|2014| pp=19–20}} လူအများသည် ဒဏ္ဍာရီများနှင့်သက်ဆိုင်ခြင်းမရှိသည့် အကြောင်းပြချက်များအတွက် ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းများကို စတင်လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်ဟု ပြောကြားသည်။ ရိုးရာဓလေ့တစ်ခုအတွက် မူလအကြောင်းကို မေ့သွားကြ၍ ဒဏ္ဍာရီတစ်ခုကိုတီထွင်ကာ ကျေနပ်စေရန်ဖြေရှင်းကြသည် ပြီးနောက် ထိုဒဏ္ဍာရီတွင်ဖော်ပြထားသည့် အဖြစ်အပျက်များကို ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းက အထိမ်းအမှတ်အဖြစ်ကျင်းပပြုလုပ်ကြသည်။{{sfn|Segal|2015|p= 63}} ဂျိမ်းစ်ဖရေးဇာက လူသယးများသည် မှော်ဆန်သောဓလေ့ထုံးတမ်းများမှ ယုံကြည်မှုနှင့်အတူ စတင်စွန့်စားလုပ်ကိုင်ကြ၍ နောက်ပိုင်းတွင် ထိုမှော်ဆန်မှုကို အယုံအကြည်ပျက်ယွင်းကြကာ နတ်ဘုရားများအ​ကြောင်းဒဏ္ဍာရီများကို တီထွင်ဖန်ဆင်းကြသည်။ ထိုနတ်ဘုရားများကို ကျေနပ်စေရန်ရည်ရွယ်ထားသည့် ဘာသာရေးထုံးတမ်းများအဖြစ် ထိုရိုးရာဓလေ့များကို ပြန်လလည်အနက်ထုတ်ဖော်ကြသည်။{{sfn|Frazer|1913|p= 711}} ==အဆင့်မြင့်ပညာရပ်လေ့လာမှု သမိုင်း== သမိုင်းအရ ဒဏ္ဍာရီလေ့လာမှုအတွက် အရေးပါသော ချဉ်းကပ်လုပ်ဆောင်မှုများကို လုပ်ဆောင်ကြသူများတွင် ဂန်ဘတ်တီစတာ ဗီးကို (Giambattista Vico)၊ ဖရီးဒရစ်ခ်စ် ဝစ်လ်ဟမ်း ဂျိုးဇက် ရှက်လင် (Friedrich Wilhelm Joseph Schelling)၊ ရှိလာ(Schiller)၊ [[ကားလ်ယွန်း]] (Carl Jung)၊ ဖရွိက် (Freud)၊ လက်ဗီ-ဘရုဟီလ် (Lévy-Bruhl)၊ နော့သ်ရော့ပ် ဖရိုင်း (Northrop Frye)၊ လက်ဗီ-စထရောက် (Lévi-Strauss)၊ ဆိုဗီယက်အသိုင်းအဝိုင်းနှင့် ဒဏ္ဍာရီနှင့်ရိုးရာဓလေ့အသိုင်းအဝိုင်း တို့ပါဝင်ကြသည်။<ref>Guy Lanoue, Foreword to Meletinsky, p. viii.</ref>(မှတ်ချက် - အသိုင်းအဝိုင်းဆိုရာ၌ ဒဏ္ဍာရီများကို အာရုံစိုက်ကာ တစိုက်မတ်မတ်ရေးသားနေသော စာရေးဆရာပညာရှင်အသိုင်းအဝိုင်းကိုဆိုလိုသည်။) ===ရှေးဟောင်းဂရိ=== [[File:Myths and legends of Babylonia and Assyria (1916) (14801987593).jpg|thumb|upright|''ဘာဘီလုံနှင့် အဆီးရီးယား ဒဏ္ဍာရီ ရာဇဝင်များ'' (၁၉၁၆)]] ​ ဒဏ္ဍာရီအား အရေးပါသောအနက်ထုတ်ဖော်ပြန်ဆိုခြင်းသည် [[ဆိုကရေးတီး|ဆိုခရေးတီးဇ်]]အချိန်မတိုင်ခင်ကပင် စတင်ခဲ့ကြသည်။{{sfn|Segal|2015|p= 1}} ယူဟီးမရ(စ်)သည် ခေတ်သစ်မတိုင်ခင် အရေးကြီးဆုံးဒဏ္ဍာရီပညာရှင်များအနက်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ၎င်းက ဒဏ္ဍာရီများကို အရှိသမိုင်းအဖြစ်အပျက်များအား လိုရာဆွဲ၍ဖော်ပြထားသော အကြောင်းအရာများဟု ဘာသာပြန်ဆိုသည်။ ထပ်ခါတလဲပြောဆိုကြသဖြင့် ပုံပျက်သွားသော အကြောင်းများဖြစ်သည်။ ဆလရှပ်စ် (Sallustius)<ref>On the Gods and the World, ch. 5, See Collected Writings on the Gods and the World, The Prometheus Trust, Frome, 1995</ref> ကဒဏ္ဍာရီများကို ကဏ္ဍငါးခုခွဲခြားခဲ့သည်။ ဘာသာရေးယုံကြည်မှု၊ ရူပဗေဒ (သဘာဝဥပဒေသများနှင့်ဆိုင်သော)၊ နတ်ဘုရားကိုးကွယ်မှု (ဝိဉာဉ်ပိုင်းနှင့်သက်ဆိုင်သော)၊ ရုပ်ဝတ္ထုပိုင်း နှင့် အရောအနှောသဘောပိုင်း တို့ဖြစ်ကြ၏။ အရောအနှောသဘောပိုင်းသည် ဆိုခဲ့ပြီးသောသော ကဏ္ဍထဲမှ နှစ်ခု သို့ ထိုထက်ပိုသောကဏ္ဍများအချင်းချင်းတုံ့ပြန်ချိတ်ဆက်နေသော ဒဏ္ဍာရီများဖြစ်၍ မူလအစ၌ပင် သုံးစွဲခဲ့ကြသည့် အပိုင်းဖြစ်သည်။ ပလေးတိုးက ''ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံတော်''(the Republic) ၌ ပညာရေးအကြောင်းဆွေးနွေးသောအခါ ကဗျာဟန်ဖြင့်ရေးသားထားသော ဒဏ္ဍာရီများကို လူသိရှင်ကြားရှုတ်ချသည်။ ပညာမတတ်သူများသည် ထိုနတ်ဘုရား၊ သူရဲကောင်းများနှင့်ပတ်သက်သော ဇာတ်လမ်းပုံပြင်များကို တိုက်ရိုက်အမှန်ဟုယူဆသွားနိုင်သည်ဟူသော အကြောင်းတရားပေါ်တွင် ၎င်းကဝေဖန်ခဲ့သည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ ပလေးတိုးသည်လည်း ၎င်း၏အရေးအသားအနှံ့အပြား၌ ဒဏ္ဍာရီများအပေါ် ထပ်တလဲလဲ ညွှန်းဆိုမှုများပြုခဲ့သည်။ အလယ်ခေတ်ပလေးတိုးဝါဒ(Middle Platonism)၊ ခေတ်သစ်ပလေးတိုးဝါဒ(neoplatonism) ဟုခေါ်တွင်သော သိသာသောခေတ်များတွင် ထိုပလေးတိုးဝါဒဖြစ်ပေါ်တိုးတက်ခဲ့သဖြင့် ပလူးတာ့ခ် (Plutarch)၊ ပေါဖစ်ရီ (Porphyry)၊ အိုလန်းပီယာဒေါရပ်စ် (Olympiodorus)၊ ဒမဲရှပ်စ် (Damascius) ကဲ့သို့သော စာရေးဆရာများက ရိုးရာဒဏ္ဍာရီ၊ အောဖစ်(Orphic) ဒဏ္ဍာရီများနှင့်ပတ်သက်ပြီး အရေးကြီးသော အနက်ထုတ်ဖော်ပြန်ဆိုခြင်းများကို ရှင်းလင်းတိကျစွာ ရေးသားခဲ့ကြသည်။<ref>Perhaps the most extended passage of philosophic interpretation of myth is to be found in the fifth and sixth essays of Proclus’ ''Commentary on the Republic'' (to be found in ''The Works of Plato I'', trans. Thomas Taylor, The Prometheus Trust, Frome, 1996); Porphyry’s analysis of the Homeric Cave of the Nymphs is another important work in this area (''Select Works of Porphyry'', Thomas Taylor The Prometheus Trust, Frome, 1994). See the external links below for a full English translation.</ref> ဒဏ္ဍာရီဆိုင်ရာ အဓိကအကြောင်းများကို စာပေနယ်၌ တရည်တရွယ် အသုံးချခဲ့ကြရာ၌ ဟိုးမားမှ စတင်ခဲ့သည်။ အကျိုးဆက်စာပေလက်ရာသည် ''ကျူးပစ်နှင့် ဆိုက်ခီ ချစ်ဇာတ်လမ်း'' (Cupid and Psyche) ဒဏ္ဍာရီထု၏ အပိုင်းဖြစ်လာခြင်းမရှိဘဲ ဒဏ္ဍာရီနောက်ခံအကြောင်းကိုသာ သီးသန့်အားဖြင့်ရည်ညွှန်းနိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် အလယ်ခေတ် ချစ်ဇာတ်လမ်းများသည် ဒဏ္ဍာရီမှ စာပေသို့ပြောင်းလဲခြင်းဖြစ်စဉ်နှင့် သက်ဆိုင်ပတ်သက်သည်။ အစောပိုင်းအဆိုပြုထားသည့်အတိုင်း ယူဟီးမရဝါဒသည် ဒဏ္ဍာရီအရည်အသွေးများစိမ့်ဝင်နေသော ထိုဇာတ်လမ်းများကို လက်တွေ့ဆန်သောအခြေအနေသို့ ပို့ဆောင်ပေးပြီး ဒဏ္ဍာရီများကို ဆီလျှော်စေသောအကြောင်းပြမှုကို ရည်ညွှန်းပါသည်။ ဤအချက်၏နမူနာတစ်ခုသည် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ၊ ဘာသာတရားဆိုင်ရာနမူနာ ပုံစံပြောင်းလဲခြင်းနောက်ကို လိုက်ပါခဲ့ပေလိမ့်မည်။ (သိသာစွာဖြင့် ခရစ်ယာန်ဘာသာခံယူခြင်း/ပြောင်းလဲခြင်း(Christianization)ပြီးနောက် ဗာဟီရဝါဒ (အဓိကကိုးကွယ်သောဘာသာမဟုတ်သည့် အယူဝါဒ) ခရစ်ယာန်မဟုတ်သော ဗဟုနာထဝါဒ ဒဏ္ဍာရီကို ပြန်လည်အနက်ဖွင့်ဆိုခဲ့ကြသည်။) ===ဥရောပ၏ ခေတ်ဆန်းချိန်ကာလ=== [[File:Bartolomeo di Giovanni - The Myth of Io - Walters 37421.jpg|thumb|300px|alt=The ancient Roman poet Ovid, in his "The Metamorphoses," told the story of the nymph Io who was seduced by Jupiter, the king of the gods. When his wife Juno became jealous, Jupiter transformed Io into a heifer to protect her. This panel relates the second half of the story. In the upper left, Jupiter emerges from clouds to order Mercury to rescue Io. In the lower left, Mercury guides his herd to the spot where Io is guarded by the hundred-eyed Argus. In the upper center, Mercury, disguised as a shepherd, lulls Argus to sleep and beheads him. Juno then takes Argus's eyes to ornament the tail feathers of her peacock and sends the Furies to pursue Io, who flees to the Nile River. At last, Jupiter prevails on his wife to cease tormenting the nymph, who, upon resuming her natural form, escapes to the forest and ultimately becomes the Egyptian goddess Isis|ဘားတလိုမယ်ယို ဒီ ဂျိုးဗန်၏ သရုပ်ဖော်ပုံရှည်တွင် အသွင်ပြောင်းလဲခြင်းနှင့်ပတ်သက်သော ဒုတိယပိုင်းကို ဆက်စပ်ဖော်ပြထား၏။ ဝဲဘက်အပေါ်တွင် [[ဇုစ်နတ်မင်းကြီး|ဂျူပီတာနတ်မင်း]]သည် တိမ်တိုက်မှ ပေါ်ထွက်လာပြီး [[ဂရိနတ်များ#ဟားမီးစ်(မာကျူရီ)|မာကျူရီနတ်မင်း]]အား သစ်ပင် (သို့) မြစ်စောင့်နတ်သမီး အိုင်းယို (Io)ကိုကယ်ဆယ်စေရန်ခိုင်းခြင်း။<ref>{{cite web |publisher= [[The Walters Art Museum]]|url= http://art.thewalters.org/detail/18298|title=The Myth of Io.}}</ref><ref>For more information on this panel, please see Zeri catalogue number 64, pp. 100–101</ref>]] ဗဟုနာထဝါဒ (ဘုရားတစ်ဆူထက်ပိုသောကိုးကွယ်မှု) ဒဏ္ဍာရီသည် (၁၆)ရာစုတွင်ပေါ်ပေါက်လာသော အစောပိုင်း ဒဏ္ဍာရီလက်ရာများနှင့်အတူ ဥရောပတိုက်ခေတ်ဆန်းချိန်ကာလ၌ ပြန်လည်သက်ဝင်လာခဲ့သည်။ ထိုအထဲ၌ပါရှိသည့်တစ်ခုမှာ ဘာသာရေးဆိုင်ရာဒဏ္ဍာရီ (Theologia Mythologica) (၁၉၅၃) စာအုပ်ဖြစ်သည်။ ===(၁၉) ရာစု === ပထမဆုံးခေတ်ပေါ် အနောက်တိုင်း ပညာရပ်ဆိုင်ရာ ဒဏ္ဍာရီသဘောတရားများသည် (၁၉)ရာစုဒုတိယတစ်ဝက်၌ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။{{sfn|Segal|2015|p= 1}} တစ်ချိန်တည်းတွင်ပင် ''myth'' စကားလုံးကို ဥရောပဘာသာစကားများ၌ မွေးစားသုံးစွဲခဲ့ကြသည်။<ref name="mythmythos" /> ဥရောပတိုက်၏ ရှေးဟောင်းအတိတ်ကို စတင်စိတ်ဝင်စားမှုနှင့် မျိုးချစ်ဝါဒ( romantic nationalism) နှင့်ပတ်သက်သော ဒေသဆိုင်ရာယဉ်ကျေးမှုများက တစ်ပိုင်းတစ်စအားဖြင့် လှုံ့ဆော်ပေးနိုင်ခဲ့၍ ဂျက်ကာ့ဘ်(ဂျေးကာ့ဘ်) ဂရင်မ် (Jacob Grimm) (၁၇၈၅-၁၈၆၃)က ထိုဒေသဆိုင်ရာယဉ်ကျေးမှုများကို အကျဉ်းဖော်ပြခဲ့သည်။ ဤမျိုးချစ်ဝါဒလှုပ်ရှားမှုအရွေ့သည် ဥရောပသားပညာတတ်များကို ထိုဂန္ထဝင်ဒဏ္ဍာရီများကိုသာမက နော့စ်၊ ဖင်လန် အစရှိသည့် ဒဏ္ဍာရီများကိုလည်း စွဲဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။ အနောက်တိုင်းသီအိုရီများကို ဥရောပသားများ၏ ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုများက တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းတွန်းအားပေးနိုင်ခဲ့ကြ၍ သူတစ်ပါးနိုင်ငံများကို သိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ်ခြင်းမှတစ်ဆင့် ၎င်းတို့ကြုံတွေ့ရသော ထိုယဉ်ကျေးမှု၊ ပုံပြင်များ၊ ဘာသာရေးများကို နားလည်ရန်နှင့် ထိန်းချုပ်ရန်တို့ဖြစ်သည်။ ထိုတွေ့ကြုံမှုများ၌ သက္ကတ ဝေဒ (Sanskrit Rigveda - ဓမ္မတေးများ)၊ ဆူးမား ဂစ်ဂါမက်ရှ် ကဗျာရှည်(Sumerian Epic of Gilgamesh) ကဲ့သို့သော ရှေးဟောင်းစာသားများ၊ လက်ရှိပါးစပ်ပြောဇာတ်လမ်းများဖြစ်သည့် အမေရိကတိုက်၏ မူရင်းနေထိုင်သူများ၏ ဒဏ္ဍာရီများ (သို့) ရိုးရာအာဖရိက ဘာသာရေးမျးတွင်ရှိသော ဇာတ်လမ်းပုံပြင်များ စသည်တို့ပါဝင်သည်။ <ref name = shippey>Tom Shippey, 'A Revolution Reconsidered: Mythography and Mythology in the Nineteenth Century', in ''The Shadow-Walkers: Jacob Grimm’s Mythology of the Monstrous'', ed. by Tom Shippey, Medieval and Renaissance Texts and Studies, 291/Arizona Studies in the Middle Ages and the Renaissance, 14 (Tempe, AZ: Arizon Center for Medieval and Renaissance Studies, 2005), pp. 1–28 (esp. pp. 4–13).</ref> (၁၉)ရာစု ပညာရှင်များ၏ ဉာဏပိုင်းဆိုင်ရာဆက်စပ်အခြေအနေများကို ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ်နှင့်ပတ်သက်သော ပေါ်ထွက်လာသည့်စိတ်ကူးများက နက်နဲစွာပုံဖော်ပုံသွင်းခဲ့ကြသည်။ ထိုစိတ်ကူးအကြံများ၌ပါရှိသည်မှာ များစွာသော ဥရောပအာရှဘာသာစကားများ၊ ဖြစ်နိုင်ချေရှိသည့်နောက်တစ်ခုမှာ ဇာတ်လမ်းပုံပြင်များ အားလုံးသည် ယခုပျောက်ဆုံးသွားပြီဖြစ်သော ရှေးဦးဘာသာစကားတစ်ခု အိန္ဒိယ-ဥရောပဘာသာစကား (Indo-European language) မှဆင်းသက်လာခဲ့ကြ၍ ထိုဘာသာစကားကြီးကို ကွဲထွက်လာခဲ့ကြသော ဆိုင်ရာဘာသာစကားများအားနှိုင်းယှဉ်လေ့လာခြင်းမှတစ်ဆင့် ကျိုးသင့်ကြောင်းသင့် ပြန်လည်တည်ဆောက်နိုင်သည်ဟူသော အသိအမှတ်ပြုခြင်းပါဝင်သည်။ ယဉ်ကျေးမှုများသည် တူညီသောမူကွဲများအဖြစ် ပေါ်ထွက်လာနိုင်ကောင်းလာနိုင်သည် ဆိုသည့်စိတ်ကူးကိုလည်း ထည့်သွင်းခဲ့ကြသည်။<ref name = shippey/> ယေဘုယျအားဖြင့် ၁၉ရာစု သီအိုရီများက ဒဏ္ဍာရီကို ကျရှုံးခဲ့ရသော (သို့) ပကတိဖြစ်သော ယုံကြည်မှုဆိုင်ရာအတွေးများအဖြစ် ကန့်သတ်ထားကာ ''တစ်ဖြောင့်တည်းလူမှုရေးဖြစ်ပေါ်တိုးတက်လာမှု သီအိုရီ'' (unilineal) ကန့်သတ်ဘောင်အတွင်း ခေတ်ပေါ်သိပ္ပံပညာ၏ ရှေးဦးကျသောပြိုင်ဘက်အဖြစ် ဘာသာပြန်ဆိုကြသည်။ ထိုကန့်သတ်ဘောင်က စဉ်းစားဖော်ပြသည်မှာ လူသားများ၏ ယဉ်ကျေးမှုများသည် မတူညီသောနှုန်းများဖြင့် ယဉ်ကျေးမှုဖြစ်ပေါ်တိုးတက်ခြင်း၏ အဖြောင့်လမ်းကြောင်း၌ သွားလာကြသည်။{{sfn|Segal|2015|pp= 3–4}} ၁၉ရာစုနှောင်းပိုင်း၏ လွှမ်းမိုးနိုင်သည့် ဒဏ္ဍာရီဆိုင်ရာသီအိုရီတစ်ခုမှာ ''သဘာဝတရားဒဏ္ဍာရီ'' (nature mythology) ဖြစ်ပြီး အဦးဆုံး ထောက်ခံသူများမှာ မက်ခ်စ် မွတ်လာ၊ အက်ဒ်ဝပ် ဘားနက် တိုင်လာ (Edward Burnett Tylor)တို့ဖြစ်ကြ၏။ ထိုသီအိုရီက ရှေးဦးသူတို့သည် သဘာဝကမ္ဘာ(ဩကာသလောက) နှင့် မူလအားဖြင့် ဆက်နွယ်ပတ်သက်ကြသည် ဟုတင်ပြကြ၍ ဝိတိုရိယခေတ် ဥရောပသားများသဘောမခွေ့သည့် ဒဏ္ဍာရီများ(ဥပမာ ကာမဆက်ဆံခြင်း၊ သွေးသားရင်းချာ ကာမဆက်ယှက်မှု(incest)၊ လူသားစားခြင်း(cannibalism) ..) စသည်တို့ကို စိုက်ပျိုးရေးတွင် မျိုးအောင်ကြီးထွားခြင်းကဲ့သို့သော သဘာဝဖြစ်စဉ်များအတွက် ခိုင်းနှိုင်းတင်စားချက်များအဖြစ် အနက်သဘောထုတ်ကြသည်။<ref>John McKinnell, ''Meeting the Other in Norse Myth and Legend'' (Cambridge: Brewer, 2005), pp. 14-15.</ref> ပုဂ္ဂိုလ်ရေးမဆန်သည့် သဘာဝဥပဒေများ (သဘာဝတရား၊ လူမှုရေးရာအခြေအနေစသည်)ကို မဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့ကြသဖြင့် ရှေးဦးလူသားများသည် လှုပ်ရှားမှုမရှိသောသက်မဲ့အရာများကို သက်ရှိများနှင့် တင်စာခြင်းဖြင့် သဘာဝဖြစ်ရပ်ဖြစ်စဉ်များကို ရှင်းပြရန်ကြိုးစားခဲ့ကြ၏။ ထိုမှ နတ်ဘုရားကိုးကွယ်မှုဝါဒ (animism) ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ရသည်။ ''တိုင်လာ'' အရဆိုလျှင် လူ့အတွေးတို့သည် ဒဏ္ဍာရီလာစိတ်ကူးများမှစတင်၍ တဖြည်ဖြည်းဖြည်းခြင်း သိပ္ပံနည်းကျ စိတ်ကူးများအဖြစ် အဆင့်ပေါင်းများစွာကျော်ဖြတ်၍ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ကြသည်။{{sfn|Segal|2015|p= 4}} မွတ်လာက ဒဏ္ဍာရီသည် ဘာသာစကားမှ ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်ဟု သုံးသပ်ကာ ဒဏ္ဍာရီကို ''ဘာသာစကား၏ရောဂါ'' ဟူ၍ပင်ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်။ ဒဏ္ဍာရီများသည် ရှေးခေတ်ဘာသာစကားများ၌ စိတ္တဇနာမ်များ၊ ကျား/မ လိင် (ဝေါဟာရ)မရှိသဖြင့် ပေါ်ထွက်ခဲ့သည်ဟုလည်း ခန့်မှန်းတွက်ချက်ခဲ့သည်။ ထိုကဲ့သို့သောဘာသာစကားများ၌ မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည့် ပြောဆိုခြင်းဆိုင်ရာ နတ်ဘုရားတင်စားခိုင်းနှုင်းမှုကို အဆုံး၌ စာပေအရမှတ်ယူခဲ့ကြသဖြင့် သဘာဝဖြစ်စဉ်များသည် သက်ရှိပုဂ္ဂိုလ်များ (သို့) နတ်ဘုရားများ ဖြစ်သည်ဆိုသောစိတ်ကူးကို ဖြစ်စေခဲ့သည်။{{sfn|Segal|2015|p= 20}} ၁၉ရာစုပညာရှင်တို့သာမက ပညာရှင်အားလုံးက ဤစိတ်ကူးအားလက်ခံသည်တော့မဟုတ်ပါ။ လက်ဗီ-ဘရုဟီလ် ရှေးဦးကာလစိတ်နေသဘောထားမှာ လူ့စိတ်မနော၏ အခြေအနေတစ်ရပ်ဖြစ်ကာ သမိုင်းဆိုင်ရာဖြစ်ပေါ်တိုးတက်လာခြင်း၌ အဆင့်တစ်ခုမဟုတ်ကြောင်း အခိုင်အမာဆိုသည်။ <ref>{{cite book|last=Mâche|title=Music, Myth and Nature, or The Dolphins of Arion| year=1992| page= 8 |url = https://books.google.com/books?id=YNCVOY423HsC&lpg=PP1&pg=PA8#v=onepage&q&f=false|first = Francois-Bernard|isbn=978-3-7186-5321-8}}</ref> မကြာသေးမီကပြုလုပ်သော ပညာရပ်ပိုင်းလေ့လာမှုတစ်ခုက ဒဏ္ဍာရီများကိုလည်ပတ်စေသည့်လူများကြား၌ ''သဘာဝတရားဒဏ္ဍာရီ'' အနက်ဖော်ထုတ်ပြန်ဆိုခြင်းအတွက် အခြေခံကြသောသက်သေအထောက်အထားကင်းမဲ့သည်ဟု မှတ်ချက်ပြုရင်း ထိုလေ့လာမှုကလည်း ထိုနည်းတူစွာပင် ''သဘာဝတရားဒဏ္ဍာရီ''၏ အဓိကအရေးပါသော စိတ်ကူးစိတ်သန်းများကို ပစ်ပယ်သည်။<ref>Richard M. Dorson, 'The Eclipse of Solar Mythology', in ''Myth: A Symposium'', ed. by Thomas A. Sebeok (Bloomington: Indiana University Press, 1955), 25–63.</ref><ref>John McKinnell, ''Meeting the Other in Norse Myth and Legend'' (Cambridge: Brewer, 2005), pp. 14–15.</ref> ဂျိမ်းစ် ဂျော့ ဖရေးဇာက ဒဏ္ဍာရီအား မှော်ဆန်သောဓလေ့ထုံးတမ်းများ(magical rituals)ကို မှားယွင်ပြန်ဆိုမိကြသောအရာအဖြစ် ရှုမြင်သည်။ ထိုဓလေ့ထုံးတမ်းများကိုယ်တိုင်မှာ သဘာဝဥပဒေသနှင့်ပတ်သက်၍ မှားယွင်းသောစိတ်ကူးကိုအခြေခံထားသည်။ ဆိုလိုခြင်းမှာ ထိုစိတ်ကူးကား ဒဏ္ဍာရီနှင့်ဓလေ့ထုံးတမ်း(myth and ritual)တွေးခေါ်မှုပုံစံ၏ အဓိကအချက်အချာဖြစ်သည်။{{sfn|Segal|2015|pp= 67–68}} လူသားများက ပုဂ္ဂိုလ်ရေးမဆန်သောမှော်ဆန်ဆန်ဥပဒေများကို အခြေမြစ်မရှိသည့်ယုံကြည်မှုတစ်ခုဖြင့်စတင်ခဲ့ကြသည်ဟု ဖရေးဇာက ပြောသည်။ ထိုဥပဒေများကိုသုံးရာတွင် လက်တွေ့ဘဝ၌ အလုပ်မဖြစ်ကြသည်ကို သိမြင်နားလည်သောအခါ သဘာဝကျသောဥပဒေသအပေါ် ၎င်းတို့၏ယုံကြည်မှုများအားစွန့်လွှတ်ခဲ့ကြပြီး သဘာဝကိုထိန်းချုပ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဆိုင်ရာ နတ်ဘုရားများအယူအဆကို အားပေးအားမြောက်ပြုလာကြသည်။ သို့အတွက်ကြောင့်ပင် ဘာသာရေးဆန်သော ဒဏ္ဍာရီများပေါ်ပေါက်လာကြ၏။ လူသားများက ဒဏ္ဍာရီဆန်သောဖြစ်ရပ်များအား ပြန်လည်လုပ်ဆောင်မှုအဖြစ် ဖော်ထုတ်ပြန်ဆိုကြရင်း ဟိုးရှေးယခင်က မှော်ဆန်သောဓလေ့ထုံးတမ်းများကို အလေ့အထဖြစ်စေရန်ထပ်ခါတလဲလဲပြုမူဆောင်ရွက်ခြင်းဖြင့်ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ကြသည်။ အဆုံးတွင် လူသားများသိရှိလာသည်မှာ သဘာဝတရားသည် သဘာဝဥပဒေကို လိုက်နာသည်၊ နောက် ဆက်လက်ရှာဖွေတွေ့ရှိသည်မှာ သိပ္ပံပညာမှတစ်ဆင့် ထိုမှန်ကန်သော သဘာဝတရားများပင်ဖြစ်၏။ ဤနေရာ၌ လူသားများက မှော်ဆန်ခြင်း... နောက် ဘာသာတရားမှတစ်ဆင့် သိပ္ပံပညာသို့ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာသည့်အတွက် သိပ္ပံပညာက ဒဏ္ဍာရီအား ပျောက်ကွယ်သွားစေတော့သည်။{{sfn|Frazer|1913|p= 711}} ဒဏ္ဍာရီဆန်သောအတွေးကို ခေတ်သစ်သိပ္ပံပညာအတွေးနှင့် ယှဉ်ပြိုင်အသုံးချစေခြင်းဖြင့် ဤကဲ့သို့သော သီအိုရီများက ခေတ်သစ်လူသားများကို ဒဏ္ဍာရီများအား စွန့်လွှတ်ပစ်ပယ်ရမည်ဟု သွယ်ဝိုက်ပြောဆိုကြသည်ဟု ဆက်ဂါလ် (Segal )က ရဲတင်းစွာဆိုခဲ့သည်။{{sfn|Segal|2015|p= 3}} ===(၂၀) ရာစု === [[File:Prometheus by Gustave Moreau.jpg|thumb|upright|''ဂပ်စ်စတာ့ဗ် မောရိုး''၏ ၁၈၆၈ ''ပရာမီးသီးယပ်စ်'' ပန်းချီသရုပ်ဖော်ပုံ၊ ဂရိကဗျာဆရာ ''ဟီးဆီးယ်စ်ဒပ်''(Hesiodus) (ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော နောက်တစ်ဦးမှာ ဂရိအလွမ်းဇာတ်များရေးသူ ''အီးစကစ်လ(စ်)'' (Aeschylus)) ၏ဒဏ္ဍာရီ၌ ပရိုမီးသီးယပ်စ် (Prometheus - ပရာမီးသီးယပ်စ်) ကို လူသားများအား မီးပေးသည့်အတွက် ချည်နှောင်၍ အပြစ်ပေးခြင်း။]] အစောပိုင်း (၂၀)ရာစု၌ ဖရွိုက် (Sigmund Freud) ဦးဆောင်သည့် ဒဏ္ဍာရီကို စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စိစစ်သုံးသပ်၍ အနက်ပြန်ဆိုခြင်းကို ဖွံ့ဖြိုးစေသော အဓိကလုပ်ဆောင်မှုများကို မြင်တွေ့နိုင်သည်။ ဖရွိုက်ကို ဂန္ထဝင်ဒဏ္ဍာရီက စေ့ဆော်ပေးနိုင်ကာ ''အီးဒီးပါ့စ် လိင်စိတ်မူမမှန်မှု (ရှုပ်ထွေးမှု)'' (Oedipus complex) အယူအဆကို ၁၈၉၉ခုနှစ်ထွက် ''အိပ်မက်များကို အနက်ထုတ်ဖော်ခြင်း'' စာအုပ်၌ စတင်ချဲ့ထွင်ဖွံ့ဖြိုးစေခဲ့သည်။ [[ကားလ်ယွန်း]] (Carl Jung) ကလည်း ထိုနည်းတူစွာ ကမ္ဘာ့ဒဏ္ဍာရီများနောက်ကွယ်က စိတ်ပညာကို နားလည်ရန်ကြိုးစားခဲ့သည်။ ဂျွန်ပြောဆိုသည်မှာ လူသားများသည် မွေးရာပါမသိစိတ် စိတ်အင်အားအချို့ကို မျှဝေသုံးစွဲကြသည်။ ထိုအချက်ကို ''ပကတိစိတ်အခံပုံစံ'' (archetypes) ဟုခေါ်ဝေါ်သည်။ မတူညီသောယဉ်ကျေးမှုများအကြားက တူညီမှုများသည် ဤတစ်သတ်မတ်တည်းရှိသောပကတိစိတ်အခံတည်ရှိမှုကို ဖော်ထုတ်ပေးသည်ဟု ၎င်းကယုံကြည်သည်။<ref>Boeree.</ref> (၂၀)ရာစုအလယ်တွင် လက်ဗီ-စထရောက် ဦးဆောင်ခဲ့သော ဒဏ္ဍာရီနှင့်ပတ်သက်သည့် ''structuralist theory'' (လူတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု၊ အပြုအမူ၊သိမြင်နားလည်မှု၊အတွေ့အကြုံစသည်တို့ကို သုံးသပ်စိစစ် အနက်ထုတ်ဖော်လေ့လာသောပညာရပ်) ၏အရေးပါသောဖွံ့ဖြိုးမှုတစ်ရပ်ရှိလာခဲ့သည်။ ဒဏ္ဍာရီများသည် စိတ်၌ဖြစ်လေ့ရှိသောပုံစံများကို ရောင်ပြန်ဟပ်နိုင်ပြီး ထိုပုံစံများကို မသိစိတ်ခံစားချက်၊ စေ့ဆော်ချက်များထက် ဆန့်ကျင်ဘက်စုံတွဲများ (အကောင်း/အဆိုး၊ ကြင်နာ/ရက်စက်...) အဖြစ်ပို၍ အနက်ယူပြန်ဆိုခဲ့သည်ဟု စထရောက်က ပြောကြားခဲ့သည်။{{sfn|Segal|2015|p= 113}} ထိုစဉ်အတွင်း မဲလင်းနော့ဖ်စကီ (Bronislaw Malinowski)က အရှိကမ္ဘာတွင် ဒဏ္ဍာရီတို့၏လူမှုရေးဆောင်ရွက်ချက်များအပေါ်အလေးထားသော ''ဒဏ္ဍာရီနှင့်ပတ်သက်သည့်စိစစ်လေ့လာမှုများ''ကို တိုးတက်ချဲ့ထွင်ခဲ့သည်။ ဇာစ်မြစ်ဒဏ္ဍာရီကဲ့သို့သော အကြောင်းအရာများသည် လူမှုအဖွဲ့အစည်းများ၊ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာစံစနစ်ပုံစံများအတွက် ဒဏ္ဍာရီဆိုင်ရာပြဋ္ဌာန်းချက်များကို ထောက်ပံ့ပေးနိုင်သည်ဆိုသော စိတ်ကူးကို ဆက်စပ်တင်ပြခဲ့သည်။<ref>Harvey Birenbaum, ''Myth and Mind'' (Lanham, MD: University Press of America, 1988), pp. 152–153.</ref> ဆက်နွယ်ဖွဲ့စည်းမှုကိုလေ့လာခြင်းခေတ် (Structuralist Era) (အကြမ်းဖျဉ်း ၁၉၆၀ မှ ၁၉၈၀နှစ်များ) ပြီးနောက် အဓိကကျသော မနုဿဗေဒ၊ လူမှုဗေဒဆိုင်ရာ ချဉ်းကပ်မှုလေ့လာမှုများက ဒဏ္ဍာရီကို ယဉ်ကျေးမှု၊ သမိုင်း၊ အတွေးမြင်စနစ်များကဲ့သို့ အနက်ထုတ်ဖော်ပြန်ဆိုနိုင်သော၊ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာနိုင်သော၊ လေ့လာနိုင်သော ဇာတ်လမ်းပုံပြင်ပုံစံတစ်ခုအဖြစ် အလွန်အမင်းဆက်ဆံကိုင်တွယ်ခဲ့ကြသည်။ အခြားနည်းအားဖြင့် ဒဏ္ဍာရီဆိုသည်မှာ အာဏာ၊ နိုင်ငံရေးတည်ဆောက်မှုများ၊ နိုင်ငံရေး-စီးပွားရေး စိတ်ပါဝင်စားမှုများနှင့်သက်ဆိုင်သည့် ဇာတ်လမ်းပုံပြင်များကို နားလည်ခြင်း၊ ပြောဆိုခြင်း ''ပုံစံ''တစ်ရပ်ဖြစ်၏။ ဤချဉ်းကပ်လေ့လာမှုများသည် ဂျိုးဇက် ကမ်းဘဲလ် (Joseph Campbell) နှင့် အီးလီယိတ် (Eliade) တို့လို လေ့လာချဉ်းကပ်မှုပုံစံများနှင့် ဆန့်ကျင်လျက် ရှိသည်။ ထိုနှစ်ဦးတို့က ဒဏ္ဍာရီသည် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာအသေးစိတ်အချက်အလက်များထက်ပိုကာ ဒဏ္ဍာရီ၌ မြင့်မြတ်သည့် အဓိပ္ပာယ်များနှင့်ပတ်သက်သော မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည့်ပုံစံတချို့ ပါဝင်သည်ဟူသော အယူအဆကို စွဲကိုင်ကြသည်။ အထူးသဖြင့် ဒဏ္ဍာရီကို ကွဲပြားသောလူမှုသိပ္ပံဘာသာရပ်များမှ သမိုင်းနှင့်စပ်လျဉ်း၍လေ့လာခဲ့ကြသည်။ သမိုင်းသည် အချက်လက်တိကျမှန်ကန်ကာ ဒဏ္ဍာရီသည် ဆန့်ကျင်ဘက်အနေအထားရှိသည်ဟူသောအယူအဆမျိုးဖြင့် ထိုသမိုင်းပညာရပ်ရော ဒဏ္ဍာရီပါ ကွာခြားလှသည်မဟုတ်ဟူသည့်ယူဆချက်ကို ထိုလေ့လာမှုများကမျှဝေလက်ခံကြသည်။ ၁၉၅၀နှစ်များတွင် ဘားတ် (Barthes) ၎င်း၏စာအုပ် ''ဒဏ္ဍာရီများ'' (Mythologies) ၌ ဒဏ္ဍာရီဖန်တီးခြင်းဖြစ်စဉ်နှင့် ခေတ်သစ်ဒဏ္ဍာရီများကို စစ်ဆေးထားသော ဆောင်းပါးအများအပြားကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ အဆိုပါစာအုပ်သည် ဆက်နွယ်ဖွဲ့စည်းမှုကိုလေ့လာခြင်းခေတ်အပြီး (Post-structuralism) ၌ ပေါ်ထွက်လာသော ဒဏ္ဍာရီချဉ်းကပ်လေ့လာမှု၏ အစောပိုင်းလက်ရာအဖြစ်ရပ်တည်ခဲ့သည့် စာအုပ်လည်းဖြစ်သည်။ ဤသို့ဒဏ္ဍာရီချဉ်းကပ်လေ့လာမှုက ခေတ်သစ်ကမ္ဘာနှင့် ခေတ်ပေါ်ယဉ်ကျေးမှုများ၌ ဒဏ္ဍာရီ၏တည်ရှိမှုကို အသိအမှတ်ပြုသည်။<ref>{{Cite book|url = https://books.google.com/?id=wsGDVdYoRA4C&dq=Barthes+Mythologies|title = Mythologies|date = 1972|publisher = Hill and Wang|last = Barthes|first = Roland|isbn =978-0-09-997220-4}}</ref> (၂၀)ရာစု၌ အနောက်တိုင်းယဉ်ကျေးမှုများတွင် လောကီသဘောတရား (ဘာသာရေးလွှမ်းမိုးမှုမပါရှိခြင်း) လျှင်လျင်မြန်မြန်ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်။ ဤသည်ကပင် အနောက်တိုင်းပညာရှင်များကို အေဘရာဟမ်းမစ်ဘာသာတရားများ၌ပါရှိသော ဇာတ်လမ်းများအား စိစစ်ဝေဖန်ပိုင်းခြားစေချင်ခဲ့သည်။ ဘာသာရေးလေ့လာသူဖြစ်သည့် ဘွတ်လ်မန် (Rudolf Bultmann)က ခေတ်သစ်ခရစ်ယာန်အယူသည် ဒဏ္ဍာရီဆန်သည့်အရည်အသွေများဖယ်ရှားဖို့လိုအပ်သည်ဟု ပြောဆိုခဲ့သည်။<ref>Rudolf Bultmann, ''Jesus Christ and Mythology'' (New York: Scribner, 1958).</ref> အခြားဘာသာရေးပညာရှင်များက အေဘရာဟမ်းမစ်ဘာသာတရားများပါဇာတ်လမ်းများ၏ ဒဏ္ဍာရီဆန်သောအဆင့်အတန်းသည် ၎င်းတို့အရေးပါမှု၏သဘာဝကျသောပုံသဏ္ဌာန်ဖြစ်သည်ဆိုသောအယူအဆကို စွဲကိုင်ခဲ့ကြသည်။{{sfn|Segal|2015|p= 3}} ခရစ်ယာန်ဘာသာရေးပညာရှင် ဟိုင်ယာစ် (Conrad Hyers) ကဤသို့ရေးသားခဲ့၏။ {{quote|... ယနေ့ခေတ်ဒဏ္ဍာရီတွင် အကောင်းမဆန်သော အနက်အဓိပ္ပာယ်များရှိလာခဲ့ရသည်။ ဤသည်မှာ ဘာသာတရား(စာသား) ၌ပါရှိသော ဒဏ္ဍာရီ၏အနက်အဓိပ္ပာယ်နှင့် ဆန့်ကျင်လျက် ရှိသည်။ ဘာသာရေးကျမ်းစာတွင် ဒဏ္ဍာရီများသည် အန္တိမအမှန်တရား၏ဇာတ်လမ်းပုံဆောင် ပို့ဆောင်ပေးသည့်အရာဖြစ်သည်။ ထိုဇာတ်လမ်းဒဏ္ဍာရီများဖြင့် လူအများသည် ၎င်းတို့ဘဝအား လည်ပတ်လှုပ်ရှား အဓိပ္ပာယ်ပြန်ဆိုကြသည်။ ၎င်းတို့ဘဝ၌ ရည်ရွယ်ချက်၊ တန်ဖိုး တို့ကိုလည်းတွေ့ရှိကြသည်။ ဒဏ္ဍာရီများက တစ်စုံတစ်ယောက်အား ဖြစ်တည်ခြင်း၊ စွမ်းအား၊ အမှန်တရားတို့၏ အခြေခံကြသောအရင်းမြစ်များဖြစ်သည့် မြင့်မြတ်သော အရှိတရားများ(လက်တွေ့ဘဝ)နှင့် ထိတွေ့စေသည်။ ဒဏ္ဍာရီများကို အမှား၏ဆန့်ကျင်ဘက်အဖြစ်မြင်ရုံသာမက လူတစ်စုတစ်ဖွဲ့တို့၏ ပုံမှန်နေ့စဉ် ဟိုဟိုသည်သည်ပြောဆိုကြသော၊ ဖျော်ဖြေနိုင်ရန်အလို့ငှာပြောဆိုကြသော ဇာတ်လမ်းပုံပြင်များနှင့်မတူကွဲပြားသည်ဟူ၍လည်း ရှုမြင်ကြသည်။ ဒဏ္ဍာရီများသည် လျှို့ဝှက်ဆန်းကျယ်မှုများက မည်သည်ကြောင့် လျှို့ဝှက်ဆန်းကျယ်မှုဖြစ်ခြင်း၊ ဖြစ်လာခြင်းနှင့်ပတ်သက်သော အဖြေကိုလည်းပေးတတ်၏။ လျှို့ဝှက်ဆန်းကျယ်မှုသည် လျှို့ဝှက်ပုန်းကွယ်သည့် သဘောရှိသဖြင့် ထိုအချက်များကို ဇာတ်လမ်းပုံပြင်နှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းတို့မှတစ်ဆင့် ဖော်ထုတ်ပြသပေးသည်။ ဒဏ္ဍာရီများသည် သာမန်အမှန်တရားကိုသာမက အစွန်းဆုံသောအမှန်တရား(ပရမတ္ထသစ္စာ) နှင့်ပါဆက်နွယ်ပတ်သက်လျက် ရှိသည်။{{sfn|Hyers|1984|p=107}}}} ===(၂၁) ရာစု=== (၁၉)ရာစု သုတေသနများက ဇာတ်လမ်းပုံပြင်မှတ်တမ်းများ၊ ပြောရိုးစဉ်လာပုံပြင်များကို တစ်ပိုင်းတစ်စပျောက်ဆုံးသွားသော ဒဏ္ဍာရီများ၏ မပြည့်စုံသောအပိုင်းများအဖြစ် ရှုမြင်ခဲ့ကြသည်။ (၂၀)ရာစု၌ပေါ်ပေါက်လာသော ဆက်နွယ်ဖွဲ့စည်းမှုဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်မှုများ(structuralist work ) က ဒဏ္ဍာရီတစ်ခု၏ကွဲပြားသောမူများ၌ ငုတ်လျှိုးနေသောပုံစံ၊ ဖွဲ့စည်တည်ဆောက်ပုံများကို ခွဲခြားပြသရန်ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။ ထိုရာစုနှစ်ခုလုံး၌ ပညာရှင်များက ပို၍ပြည့်စုံသော (သို့) ငုတ်လျှိုးနေသော ဒဏ္ဍာရီပုံစံများဟုထင်ထားသောအရာများကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ရန် ရင်းမြစ်များပေါင်းစပ်ဖို့အနေအထားများရှိခဲ့ကြသည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ နှစ်ဆယ်ရာစုနှောင်းပိုင်းမှစတင်၍ ပို့စ်မော်ဒန်လွှမ်းမိုးမှုခံရသော သုတေသနပညာရှင်များသည် ဖော်ပြထားသောဒဏ္ဍာရီတစ်ခု၏ ဖြစ်ပျက်ပုံတစ်ခု၌ သူ့ကိုယ်ပိုင်ယဉ်ကျေးမှုအရေးပါခြင်းနှင့် အဓိပ္ပာယ်တစ်ရပ်ရှိသည်ဟု ငြင်းခုံဆွေးနွေးကြသည်။ ဒဏ္ဍာရီများသည် တစ်ချိန်ကပြီးပြည့်စုံသောပုံစံမှ အဆင်နိမ့်ကျသောကိုယ်စားပြုခြင်းထက်စာလျှင် ၎င်းတို့သည် ပင်ကိုအားဖြင့် ပျော့ပျောင်းလွယ် ပြောင်းလွဲကွဲထွက်လွယ်နိုင်သည်ဟုလည်း ပြောဆိုခဲ့ကြသည်။<ref>E.g. John McKinnell, ''Both One and Many: Essays on Change and Variety in Late Norse Heathenism'', Philologia: saggi, ricerche, edizioni a cura bi Teresa Pàroli, 1 (Rome, 1994).</ref> အကျိုးဆက်အားဖြင့် ဒဏ္ဍာရီတစ်ခု၌ မူရင်းပုံစံကဲ့သို့သောအရာမရှိ။ ဤအရွေ့၏ အထင်ရှားဆုံးဥပမာတစ်ခုမှာ အေ ကေ ရာမားနွတ်ဂျန်၏ ဆောင်းပါးဖြစ်သော ''ရာမယဏ သုံးရာ'' (Three Hundred Ramayanas) ပင်ဖြစ်သည်။<ref>A. K. Ramanujan, "Three Hundred Rāmāyaṇas: Five Examples and Three Thoughts on Translation", in ''[http://ark.cdlib.org/ark:/13030/ft3j49n8h7/ Many Rāmāyaṇas: The Diversity of a Narrative Tradition in South Asia]'', ed. by Paula Richman (Berkeley: University of California Press, 1991), pp. 22–48; [http://www.trans-techresearch.net/wp-content/uploads/2015/05/three-hundred-Ramayanas-A-K-Ramanujan.pdf reprinted] in A. K. Ramanujan, ''The Collected Essays of A. K. Ramanujan'' (Oxford: Oxford University Press, 2004), pp. 131–60, {{ISBN|978-0-19-566896-4}}.</ref> အလားတူစွာပင် ပညာရှင်များက ဒဏ္ဍာရီအတွက် အခြားကြားခံဆက်သွယ်ပေးသည့်ပုံစံ ဥပမာ အမြင်ပိုင်းပုံဖော်သည့်အနုပညာ (သို့) ရှုခင်းမြင်ကွင်း နှင့် နေရာအမည်ပေးခြင်းတို့သည်လည်း အရေးပါအရာရောက်သည်ဟု ပြောဆိုဆွေးနွေးကြလျှက် ဒဏ္ဍာရီအတွက် ကြားခံအဖြစ် စာသားသက်သက်သာ အရေးပါသည်ဟူသော တစ်ခေတ်တစ်ခါက ဦးစားပေးမှုအခြေအနေကိုလည်း စောဒကတက်ခဲ့ကြသည်။<ref>E.g. Ken Dowden, ''The Uses of Greek Mythology'' (London: Routledge, 1992).</ref> ==ခေတ်သစ် ဒဏ္ဍာရီ== [[File:10,000 Belgian francs of 1929 edited.jpg|thumb|left|၁၉၂၉ ဘယ်ဂျီယံငွေစက္ကူ၊ ထို၌ ဆီးယားရီးဇ်နတ်ဘုရားမ (ဂရိ-ဒစ်မီးတာ)၊ နက်ပ်ကျူးန်နတ်ဘုရား (ဂရိ-ပိုဆိုက်ဒန်) နှင့် မြွေနှစ်ကောင်ရစ်ခွေပတ်ထားသော ''ကဒျူးစီးယပ်စ်တောင်ဝှေး]] ခေတ်သစ်လူမှုအဖွဲ့အစည်းတွင် ဒဏ္ဍာရီကို စုစည်းထားသောပုံပြင်ဇာတ်လမ်းအစုအဝေးဟုသတ်မှတ်ကြသည်။ ယဉ်ကျေးမှုလေ့လာခြင်းနယ်ပယ်ရှိပညာရှင်များက ဒဏ္ဍာရီသည် ခေတ်သစ်အကျယ်တဝံ့ဖော်ပြရေးသားချက်များဆီသို့ မည်သို့မည်ပုံကိုက်ညီပုံဖော်ခဲ့ကြသလဲဆိုသည်နှင့်ပတ်သတ်ပြီး သုတေသနများပြုကြသည်။ ဒဏ္ဍာရီနှင့်ပတ်သက်သောဖော်ပြချက်များသည် ဒစ်ဂျစ်တယ်ကြားခံမှတဆင့် ပို၍ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် လူထုဆီသို့ အရင်ကထက် ပိုရောက်ရှိခဲ့ကြသည်။ အမျိုးမျိုးသော ဒဏ္ဍာရီများသည် ရုပ်မြင်သံကြား၊ ရုပ်ရှင်၊ ဗီဒီယိုဂိမ်းစ်များ၌ ပေါ်ထွက်လာခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.ncte.org/library/nctefiles/resources/journals/ej/1026-jul2013/ej1026exploring.pdf|title=Exploring the Boundaries of Narrative: Video Games in the English Classroom|last=Ostenson|first=Jonathan|date=2013|website=www2.ncte.org/|access-date=|archive-date=13 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190713000137/http://www.ncte.org/library/nctefiles/resources/journals/ej/1026-jul2013/ej1026exploring.pdf}}</ref> ဒဏ္ဍာရီကို အစဉ်အဆက်သဘောအနေအထားအရ နှုတ်ဖြင့်သာ သေးကွေးသည့်ပုံစံဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်းသယ်ဆောင်ခဲ့ကြသော်လည်း ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းများက ရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်သူများကို ဒဏ္ဍာရီအား ကြီးမားများပြားသည့်ပရိသတ်ဆီသို့ ရုပ်ရှင်မှတစ်ဆင့် သယ်ဆောင်ခွင့်ပြုနိုင်စေခဲ့သည်။<ref>{{Cite book|title=Cinematic Mythmaking: Philosophy in Film|url=https://archive.org/details/cinematicmythmak00sing|last=Singer|first=Irving|publisher=MIT Press|year=2008|isbn=|location=|pages=[https://archive.org/details/cinematicmythmak00sing/page/n13 3]–6}}</ref> ကားလ်ဂျွန်၏ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာဒဏ္ဍာရီများတွင် လူမှုအဖွဲ့အစည်းတစ်ရပ် (သို့) ယဉ်ကျေးမှုတစ်ရပ်၏ ပန်းတိုင်၊ ကြောက်ရွံ့မှု၊ ရည်မှန်းချက်၊ အိပ်မက်များနှင့် ပတ်သက်သည့် ဖော်ပြချက်များပါရှိသည်။<ref>{{Cite journal|last=Indick|first=William|date=November 18, 2004|title=Classical Heroes in Modern Movies: Mythological Patterns of the Superhero|url=|journal=Journal of Media Psychology|doi=|pmid=|access-date=}}</ref> ခေတ်ပေါ်အမြင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဇာတ်လမ်းပုံပြင်ပြောဆိုခြင်း၏အခြေခံသည် ဒဏ္ဍာရီနှင့်ပတ်သက်သောဓလေ့ရိုးရာ၌ အမြစ်တွယ်၍ဆောင်ရွက်လုပ်ကိုင်ကြသည်။ များစွာသော ခေတ်ပြိုင်ရုပ်ရှင်များသည်ရှေးဟောင်းဒဏ္ဍာရီများအပေါ်တွင် အခြေခံလျှက် ဇာတ်လမ်းများတည်ဆောက်ကြသည်။ [[ဝေါ့လ်ဒစ်စနီ]]ကုမ္ပဏီသည် ရိုးရာကလေးဘဝအသားပေးဒဏ္ဍာရီများကို ပြန်လည်တီထွင်ခြင်း၌ ယဉ်ကျေးမှုလေ့လာသူပညာရှင်များအကြား ကျော်ကြားလှသည်။<ref>{{Cite book|title=Folklore Studies and Popular Film and Television: A Necessary Critical Survey|last=Koven|first=Michael|publisher=University of Illinois Press|year=2003|isbn=|location=|pages=176–195}}</ref> အခြားသောရုပ်ရှင်များသည် ဒစ်စနီရိုးရာဇာတ်လမ်းပုံပြင်များကဲ့သို့ မထင်ရှားမသိသာသော်လည်း ထိုများပြားသောရုပ်ရှင်များ၏ ဇာတ်လမ်းများသည်လည်း ဒဏ္ဍာရီအပေါ် အကြမ်းဖျဉ်းတည်ဆောက်မှု၌ အခြေခံကြသည်။ ဒဏ္ဍာရီဟန်ပုံစံများ ဥပမာအားဖြင့် နည်းပညာ၏ဖျက်ဆီးမှုကို သတိပေးသောပုံပြင်များ၊ နတ်ဘုရားများကြားက တိုက်ပွဲများ၊ ဖန်တီးခြင်းပုံပြင်များ စသည်တို့သည် များမကြာခဏဆိုသလို အဓိကရုပ်ရှင်များ၏ အကြောင်းအရာများဖြစ်ကြ၏။ ထိုရုပ်ရှင်များကို cyberpunk ခေါ် ''သိပ္ပံခေတ်လွန်''၊ ''အက်ရှင်'' ရုပ်ရှင်များ၊ ''စိတ်ကူးယဉ်''၊ ''ဒရာမာ'' နှင့် ကမ္ဘာပျက်ခြင်းအကြောင်းဖော်ပြသောဇာတ်လမ်း စသည်တို့၏တင်ဆက်မှုဟန် အသွင်အပြင်အောက်၌ ဖန်တီးကြသည်။{{sfn|Corner|1999|pp=47–59}} (၂၁)ရာစု ရုပ်ရှင်များဖြစ်သော ''တိုက်တန်များတိုက်ပွဲ'' (Clash of the Titans - 2010 film)၊ ''နတ်မျိုးနွယ်များ'' (Immortals - 2011 film) နှင့် ''သော်နတ်ဘုရား'' (Thor) တို့သည် ခေတ်သစ်ဇာတ်လမ်းဇာတ်ကွက်ကို မူဘောင်ထားကာ ရိုးရာဒဏ္ဍာရီများကို ဖော်ထုတ်တူးဆွထားသော ခေတ်သစ်လမ်းကြောင်းရုပ်ရှင်များဖြစ်ကြသည်။ စာရေးဆရာများသည် ၎င်းတို့စာအုပ်များအတွက် ဒဏ္ဍာရီကိုအသုံးချလျက် ရှိရာ Rick Riordan ၏ ''ပါစီဂျက်ဆန်နှင့်အိုလင်ပီယန်နတ်ဘုရားများ'' (Percy Jackson and the Olympians) ဇာတ်လမ်းတွဲသည် ခေတ်သစ်ကမ္ဘာ၌အခြေခံကာ ဂရိနတ်ဘုရား (၁၂)ပါး ကိုရှင်းရှင်းလင်းလင်းပြသသည်။<ref>{{Cite news|url=https://www.newyorker.com/culture/cultural-comment/percy-jackson-problem|title=The Percy Jackson Problem|last=Mead|first=Rebecca|date=2014-10-22|work=The New Yorker|access-date=2017-11-06|issn=0028-792X}}</ref> ==ကိုးကားအညွှန်းများ== {{reflist}} ==ယေဘုယျကိုးကားမှုများ== * {{citation |editor1-last=Anderson|editor1-first=Albert A. |editor2-last=Hicks|editor2-first=Steven V. |editor3-last=Witkowski|editor3-first=Lech | last1=Anderson | first1= Albert A. | title=Mythos and Logos: How to Regain the Love of Wisdom | chapter= Mythos, Logos, and Telos: How to Regain the Love of Wisdom| year=2004 | publisher=[[Rodopi (publisher)|Rodopi]]| isbn= 978-90-420-1020-8| chapter-url =https://books.google.gr/books?id=UXxovhF7LMQC&pg=PA61&dq=mythos&hl=en&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=mythos&f=false}} * {{cite book|last=Apollodorus|title=Gods and Heroes of the Greeks: The Library of Apollodorus|chapter-url={{google books |plainurl=y |id=3cmSa4H_C0oC}}|year=1976|publisher= [[University of Massachusetts Press]]|isbn=978-0-87023-206-0|translator-last=Simpson |translator-first=Michael|chapter= Introduction|location= Amherst|ref=harv}} * {{cite book|first=Karen |last=Armstrong|authorlink=Karen Armstrong|title=A Short History of Myth (Myths series)|url={{google books |plainurl=y |id=QHbE9hRA10gC}}|year=2010|publisher=Knopf Canada|isbn=978-0-307-36729-7}} * {{cite book|first=Roland |last=Barthes|authorlink=Roland Barthes|title=Mythologies|url={{google books |plainurl=y |id=jP-DBAAAQBAJ}}|year=1972|publisher=Hill and Wang|isbn=978-0-8090-7193-7|ref=harv}} * {{cite book|first=William Russell |last=Bascom|authorlink=William Bascom|title=The Forms of Folklore: Prose Narratives|url={{google books |plainurl=y |id=AU0hNAAACAAJ}}|year=1965|publisher=University of California|ref=harv}} * {{cite book|first=John |last=Bowker|title=The Concise Oxford Dictionary of World Religions|url={{google books |plainurl=y |id=mhF1QgAACAAJ}}|year=2005|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-861053-3|chapter=Euhemerism|chapter-url=http://www.oxfordreference.com/views/ENTRY.html?subview=Main&entry=t101.e2315}} * {{cite book|first=Thomas |last=Bulfinch|authorlink=Thomas Bulfinch|title=Bulfinch's Mythology|url={{google books |plainurl=y |id=OskAy9XOnIsC}}|year=2004|publisher=Kessinger Publishing|isbn=978-1-4191-1109-9|ref=harv}} * {{cite book|first=John |last=Corner|title=Critical Ideas in Television Studies|url={{google books |plainurl=y |id=Ta9kAAAAMAAJ}}|year=1999|publisher=Clarendon Press |isbn=978-0-19-874221-0 |ref=harv}} * {{cite book|first=Wendy |last=Doniger|title=Hindu Myths: A Sourcebook Translated from the Sanskrit|url={{google books |plainurl=y |id=KzlCthJ4SLkC}}|year=2004|publisher=Penguin Books Limited|isbn=978-0-14-190375-0}} * {{cite book|first=William G. |last=Doty|title=Myth: A Handbook|url={{google books |plainurl=y |id=qeI5UC1rmwwC}}|year=2004|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-313-32696-7|ref=harv}} * {{cite book|first=Christine |last=Downing|title=The Goddess: Mythological Images of the Feminine|url={{google books |plainurl=y |id=U7yNnQEACAAJ}}|year=1996|publisher=Continuum}} * [[Alan Dundes|Dundes, Alan]]. "Binary Opposition in Myth: The Propp/Levi-Strauss Debate in Retrospect". ''Western Folklore'' 56 (Winter, 1997): 39–50. * {{cite book|editor-first=Alan |editor-last=Dundes|title=Sacred Narrative: Readings in the Theory of Myth|url={{google books |plainurl=y |id=l5Om2ALAFbEC}}|year=1984|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-05192-8|ref=harv}} ** {{cite book|last=Honko |first=Lauri |chapter=The Problem of Defining Myth |chapter-url={{google books |plainurl=y |id=l5Om2ALAFbEC}}|year=1984|ref=harv|title=''in'' Sacred Narrative: Readings in the Theory of Myth}} ** {{cite book|last=Kirk |first=G.S |chapter=On Defining Myths |chapter-url={{google books |plainurl=y |id=l5Om2ALAFbEC|page=53}}|pp=53–61|year=1984|ref=harv|title=''in'' Sacred Narrative: Readings in the Theory of Myth}} ** {{cite book|last=Pettazzoni |first=Raffaele |chapter=The Truth of Myth|chapter-url={{google books |plainurl=y |id=l5Om2ALAFbEC}}|year=1984|ref=harv|title=''in'' Sacred Narrative: Readings in the Theory of Myth}} * {{cite book|editor1-first=Laurie L. |editor1-last=Patton|editor2-first=Wendy |editor2-last=Doniger|title=Myth and Method|chapter-url={{google books |plainurl=y |id=OgsTmeRHpeUC|page=147}}|year=1996|publisher=University of Virginia Press|isbn=978-0-8139-1657-6|pages=147–|last=Dundes |first=Alan |chapter=Madness in Method Plus a Plea for Projective Inversion in Myth}} * {{citation | last1=Lincoln | first1= Bruce | title=Theorizing Myth: Narrative, Ideology, and Scholarship | chapter= The Prehistory of Mythos and Logos| year=1999 | publisher=[[University of Chicago Press]]| isbn= 978-0-226-48202-6| chapter-url =https://books.google.gr/books?id=QL9MFJqMrB0C&pg=PA223&dq=mythos+Greece&hl=en&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=mythos%20Greece&f=false}} * {{cite book|first=Mircea |last=Eliade|authorlink=Mircea Eliade|title=Myth and Reality|url={{google books |plainurl=y |id=CaIUAAAAQBAJ}}|year= 1998|publisher=Waveland Press|isbn=978-1-4786-0861-5|ref=harv}} * {{cite book|first=Mircea |last=Eliade|title=Myths, dreams, and mysteries: the encounter between contemporary faiths and archaic realities|url={{google books |plainurl=y |id=XWZSvgAACAAJ}}|year=1960|publisher=Harvill Press|isbn=978-0-06-131320-2|translator-first=Philip |translator-last=Mairet|ref=harv}} * [http://www.fupress.com/Archivio/pdf/3622.pdf Fabiani, Paolo "The Philosophy of the Imagination in Vico and Malebranche". F.U.P. (Florence UP), English edition 2009.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110512160701/http://www.fupress.com/Archivio/pdf/3622.pdf |date=12 May 2011 }} [[PDF]] * {{cite book|first1=Henri |last1=Frankfort|authorlink1=Henri Frankfort|first2=H.A. |last2=Frankfort|first3=John A. |last3=Wilson|first4=Thorkild |last4=Jacobsen |first5=William A.|last5= Irwin|title=The Intellectual Adventure of Ancient Man: An Essay of Speculative Thought in the Ancient Near East|url={{google books |plainurl=y |id=tSECAAAAQBAJ}}|year=2013|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-11256-5|ref=harv}} * {{cite book|first=Sir James George |last=Frazer|authorlink=James George Frazer|title=The Golden Bough: A Study in Magic and Religion|url={{google books |plainurl=y |id=z3sIAQAAIAAJ&pg=PR10}}|year=1913|publisher=Macmillan and Company, limited|pages=10–|ref=harv}} * {{cite book|first=Fritz |last=Graf|title=Greek Mythology: An Introduction|url={{google books |plainurl=y |id=L2yMRI5xML8C}}|year=1996|publisher=[[Johns Hopkins University Press]]|isbn=978-0-8018-5395-1 |translator-first=Thomas |translator-last=Marier|ref=harv}} * {{cite book|last=Humphrey |first=Sheryl |title=The Haunted Garden: Death and Transfiguration in the Folklore of Plants|location=New York |publisher=DCA Art Fund Grant from the Council on the Arts and Humanities for Staten Island and public funding from the [[New York City Department of Cultural Affairs]]|isbn= 978-1-300-55364-9 |year=2012}} * {{cite book|last=Hyers|first=Conradl|title=The Meaning of Creation: Genesis and Modern Science|location=|publisher=Westminster John Knox Press|isbn=978-0-8042-0125-4|year=1984|ref=harv|url-access=registration|url=https://archive.org/details/meaningofcreatio0000hyer}} * {{cite journal|last=Indick |first=William |title=Classical Heroes in Modern Movies: Mythological Patterns of the Superhero |journal=Journal of Media Psychology |volume=9 |issue=3 |year=2004 |pp=93–95}} * {{cite book|first=Geoffrey Stephen |last=Kirk|title=Myth: Its Meaning and Functions in Ancient and Other Cultures|url={{google books |plainurl=y |id=MXtfRwFwGzMC}}|year=1973|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-02389-5|ref=harv}} * {{Cite journal|last=Koven|first=Mikel J.|date=2003-05-22|title=Folklore Studies and Popular Film and Television: A Necessary Critical Survey|url=https://muse.jhu.edu/article/42709|journal=Journal of American Folklore|volume=116|issue=460|pages=176–195|doi=10.1353/jaf.2003.0027|issn=1535-1882|ref=harv}} * {{cite web|last=Leonard|first=Scott|title=The History of Mythology: Part I|date=August 2007|url=http://www.as.ysu.edu/~saleonard/History%20of%20Mythology%201.html|publisher=Youngstown State University|accessdate=17 November 2009|ref=harv|archive-date=27 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121227094045/http://www.as.ysu.edu/~saleonard/History%20of%20Mythology%201.html}} * {{cite book|first=C. Scott |last=Littleton|title=The New Comparative Mythology: An Anthropological Assessment of the Theories of Georges Dumézil|url={{google books |plainurl=y |id=KuSy6xW99agC|page=1}}|year=1973|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-02404-5|pages=1–|ref=harv}} * {{cite journal|last=Matira |first=Lopamundra |title=Children's Oral Literature and Modern Mass Media |journal=Indian Folklore Research Journal |volume=5 |issue=8 |year=2008 |pp=55–57}} * {{cite book|first=Eleazar M. |last=Meletinsky|title=The Poetics of Myth|url={{google books |plainurl=y |id=kzmlAgAAQBAJ}}|year=2014|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-135-59913-3|ref=harv}} * {{cite web |last=Olson |first=Eric L. |title=Great Expectations: the Role of Myth in 1980s Films with Child Heroes |work=Virginia Polytechnic Scholarly Library |publisher=Virginia Polytechnic Institute And State University |date=May 3, 2011 |accessdate=October 24, 2011 |url=http://scholar.lib.vt.edu/theses/available/etd-05172011-113805/unrestricted/OLSON_EL_T_2011.pdf |format=PDF |archive-url=https://web.archive.org/web/20120119012708/http://scholar.lib.vt.edu/theses/available/etd-05172011-113805/unrestricted/OLSON_EL_T_2011.pdf |archive-date=January 19, 2012 |url-status=dead |df=mdy-all}} * "Myth". ''Encyclopædia Britannica''. 2009. [http://search.eb.com/eb/article-9108748 Encyclopædia Britannica Online], 21 March 2009 * "Myths". ''[http://www.oxfordreference.com/views/ENTRY.html?subview=Main&entry=t71.e725 A Dictionary of English Folklore]''. [[Jacqueline Simpson]] and Steve Roud. Oxford University Press, 2000. Oxford Reference Online. Oxford University Press. UC – Berkeley Library. 20 March 2009 * "Basque Mythology". ''Public Reading Network of the Basque Country''. 2018 [https://www.liburubila.euskadi.eus/Record/000001222429 Public Reading Network of the Basque Country] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200531185643/https://www.liburubila.euskadi.eus/Record/000001222429 |date=31 May 2020 }}, 2018. * {{Cite journal|date=2006-01-01|last=Northup|first=Lesley|title=Myth-Placed Priorities: Religion and the Study of Myth|url=https://archive.org/details/religious-studies-review_2006-01_32_1/page/5|journal=Religious Studies Review|language=en|volume=32|issue=1|pages=5–10|doi=10.1111/j.1748-0922.2006.00018.x|issn=1748-0922|ref=harv}} * {{cite book|first=Robert |last=Segal|title=Myth: A Very Short Introduction|url={{google books |plainurl=y |id=wJu9CQAAQBAJ|page=19}}|year= 2015|publisher=OUP Oxford|isbn=978-0-19-103769-6|pages=19–|ref=harv}} * {{cite book|first=Irving |last=Singer|title=Cinematic Mythmaking: Philosophy in Film|url={{google books |plainurl=y |id=DhrTiQW16-gC|page=1}}|year= 2010|publisher=MIT Press|isbn=978-0-262-26484-6|pages=1–}} * {{cite book|last=Slattery |first=Dennis Patrick |title=Bridge Work: Essays on Mythology, Literature and Psychology |location=Carpinteria |publisher=Mandorla Books |year=2015}} * {{citation | last1=Wiles | first1= David | title=Greek Theatre Performance: An Introduction | chapter= Myth| year=2000 | publisher=[[Cambridge University Press]]| isbn= 978-0-521-64857-8| chapter-url =https://books.google.gr/books?id=BYWkzOawLyIC&pg=PA5&dq=mythos+Greece&hl=en&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=mythos%20Greece&f=false}} [[ကဏ္ဍ:ဒဏ္ဍာရီ]] [[ကဏ္ဍ:ရိုးရာပုံပြင်များ]] i6ru71rz4mlebkef4cjcqol8snpiyv4 တရုတ်နိုင်ငံတကာအသံလွှင့်ဌာန 0 132266 1055013 853262 2026-09-24T07:16:35Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1055013 wikitext text/x-wiki {{Infobox broadcasting network | name = တရုတ်နိုင်ငံတကာအသံလွှင့်ဌာန<br/> {{nobold|{{lang|en|China Radio International}}}}<br />{{nobold|{{lang|zh-hans|中国国际广播电台}}}} | image = | caption = | logo = China Radio International.png | logo_size = 110px | type = | branding = | established = | test card = | test of transmission = | airdate = ၃ ဒီဇင်ဘာလ ၁၉၄၁ ခုနှစ် | country = {{အလံ|တရုတ်နိုင်ငံ}} | available = | founded = | founder = | ceo = | slogan = | motto = | tvstations = | tvtransmitters = | radiostations = | radiotransmitters = | market_share = | license_area = | headquarters = [[ဘေဂျင်းမြို့]], တရုတ်နိုင်ငံ | broadcast_area = ကမ္ဘာတစ်ဝန်း | area = | nation = | regions = | erp = | owner = {{flagicon|CHN|noredlink=yes}} [[:en:China Media Group|တရုတ် မီဒီယာ အဖွဲ့အစည်း]]<br>{{small|([[:en:Government of the People's Republic of China|တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ အစိုးရ]])}} | parent = | key_people = | foundation = | launch_date = {{Start date|1978|4|18|df=y}} | dissolved = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | replaced = | replaced_by = | former_names = {{plainlist| * ပီကင်း အသံလွှင့်ဌာန *ဘေဂျင်း အသံလွှင့်ဌာန }} | digital = | analog = | servicename1 = | service1 = | servicename2 = | service2 = <!--......--> | servicename7 = | service7 = | callsigns = တရုတ် အသံ {{small|(external)}} | callsign_meaning = | former_callsigns = | affiliation = | affiliates = | groups = | former_affiliations = | webcast = | website = {{URL|www.cri.cn}} | subsidiary = | footnotes = }} {{Infobox Chinese |showflag=cp |s=中国国际<BR>广播电台 |t=中國國際<br>廣播電台 |p=Zhōngguó Guójì Guǎngbō Diàntái |mi={{IPAc-cmn|zh|ong|1|g|uo|2|-|g|uo|2|j|i|4|-|g|uang|3|b|o|1|-|d|ian|4|t|ai|2}} |w=Chungkuo Kuochi Kuangpo Tient'ai |j=Zung<sup>1</sup>gwok<sup>3</sup> Gwok<sup>3</sup>zai<sup>3</sup> Gwong<sup>2</sup>bo<sup>3</sup> Din<sup>6</sup>toi<sup>4</sup> |order=st }} '''တရုတ် နိုင်ငံတကာ အသံလွှင့်ဌာန''' ('''CRI''')<!--Chinese in infobox; see WP:MOS-ZH--> သည် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] ၏ အစိုးရပိုင် နိုင်ငံတကာ အသံလွှင့်ဌာန ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် တရုတ်နိုင်ငံ မြို့တော် [[ဘေဂျင်းမြို့]] ၌ ရုံးစိုက်သည်။ တရုတ်နိုင်ငံတကာ အသံလွှင့်ဌာန သည် ၁၉၄၁ခုနှစ်တွင် '''ပီကင်း အသံလွှင့်ဌာန''' အဖြစ် စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် '''ဘေဂျင်း အသံလွှင့်ဌာန''' အဖြစ် အမည်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ စီအာအိုင် သည် နိုင်ငံရပ်ခြားသတင်းဌာန ၃၂ ခုနှင့် ဒေသတွင်းသတင်းဗျူရို ၆ ခုရှိပြီး နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေး၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာ အကြောင်းအရာများ အပါအဝင် နေ့စဉ် နာရီပေါင်း ၂,၇၀၀ ကျော်ထုတ်လွှင့်နေသည်။ (အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ၂၄ နာရီ) ကမ္ဘာတစ်ဝန်းသို့ ရေဒီယိုလှိုင်တိုနှုန်း ၅၀ ကျော် အသုံးပြု၍ ဘာသာစကားပေါင် ၆၅ မျိုးကို ထုတ်လွှင့်နေသည်။ ထို့ပြင် အင်တာနက်နှင့်ဂြိုဟ်တုများစွာမှတစ်ဆင့်ထုတ်လွှင့်နေသည်။ ၎င်း၏အစီအစဉ်များကို ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ ပြည်တွင်း AM နှင့် FM ရေဒီယို များမှ ထပ်ဆင့် ပြန်လည်ထုတ်လွှင့်သည်များ လည်း ရှိသည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ပီကင်း ရေဒီယို အဖြစ် ၁၉၂၀ နှင့် ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်များတွင် တရုတ်နိုင်ငံ၌ စတင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ခေတ်အချိန်အခါ၌ အိမ်ထောင်စုအနည်းငယ်သာရေဒီယိုအသံဖမ်းစက်များရှိကြသည်။ မြို့အနည်းငယ်တွင်စီးပွားဖြစ်အသံလွှင့်ဌာန ရှိသည်။ ထိုချိန်ကာလ ရေဒီယိုအသုံးပြုမှုအများစုမှာ နိုင်ငံရေးရည်ရွယ်ချက်အတွက်ဖြစ်သည်။ == ပီကင်းနိုင်ငံတကာ အသံလွှင့်ဌာန (မြန်မာဘာသာအစီအစဉ်)== '''ပီကင်' နိုင်ငံတကာ အသံလွှင့်ဌာန (မြန်မာဘာသာ)''' အစီအစဉ် ကို ၁၉၅၀ပြည့်နှစ် ဧပြီလ (၁၀)ရက်နေ့ မှ၍ ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။ မြန်မာဘာသာ အစီအစဉ်များ ကို တစ်နေ့ကို(၃)ကြိမ်၊ တစ်ကြိမ်လျှင်(၁)နာရီဖြင့် ပီကင်းအသံလွှင့်ဌာန မှတိုက်ရိုက်အသံလွှင့်နေပြီး ယူနန်ပြည်နယ် တယ်ဟုန် အသံလွှင့် ဌာနမှလည်း တစ်နေ့ကို(၃)ကြိမ်၊ တစ်ကြိမ်လျှင်(၁)နာရီဖြင့် ထပ်ဆင့် အသံလွှင့် ပေးလျက်ရှိသည်။ မြန်မာဘာသာပိုင်း အစီအစဉ်များ ကို နေ့စဉ် မြန်မာစံတော်ချိန် ညနေ ၅နာရီခွဲ မှ ၆နာရီ အချိန်တွင် ၁၁၈၈ ၊ ၉၈၈၀ KHz မှ လည်းကောင်း ၊ ညနေ ၇နာရီ ခွဲမှ ၈နာရီခွဲ အချိန်တွင် ၉၈၈၀ ၊ ၇၄၀၀ KHz မှ လည်းကောင်း ၊ ညနေ ၈နာရီ ခွဲမှ ၉နာရီခွဲ အချိန်တွင် ၇၄၀၀ KHz မှ လည်းကောင်း အသီးသီး ထုတ်လွှင့်လျက် ရှိသည်။ <ref>{{cite web|url=http://myanmar.cri.cn/audio.html|title=စီအာအိုင်&nbsp;မြန်မာဘာသာ အစီအစဉ် |author=|date=|website=myanmar.cri.cn}}</ref> ==အခြားသော ဘာသာစကား အစီအစဉ်== တရုတ်နိုင်ငံတကာ အသံလွှင့်ဌာန (စီအာအိုင်) သည် မြန်မာဘာသာ အပါအဝင် အောက်ဖော်ပြပါ ဘာသာစကားများဖြင့် ထုတ်လွှင့်နေသည်။<ref name="cri._CRIO">{{Cite web| title = CRI Online| work = cri.cn| accessdate = 2015-02-15| url = http://www.cri.cn/index1.htm| archive-url = https://web.archive.org/web/20150213071402/http://www.cri.cn/index1.htm| archive-date = 2015-02-13| url-status = dead| archivedate = 13 February 2015| archiveurl = https://web.archive.org/web/20150213071402/http://www.cri.cn/index1.htm}}</ref> {| class="wikitable" style="width:99%;" |- !width=33%|ဘာသာစကား !width=33%|စတင်သည့် ခုနှစ် !width=33%|ဝက်ဘ်ဆိုဒ် |- | အယ်လ်ဘေးနီးယန်း || || [http://albanian.cri.cn Radio e Jashtme e Kinës] |- | အာရဗီ || || http://arabic.cri.cn |- | အာမေနီယန် || ၁၂ ဧပြီလ ၂၀၁၁<ref>{{cite web|url=http://english.cri.cn/6909/2011/04/12/2743s631670.htm|title=CRI&nbsp;Launches Radio Station in Armenia|author=|date=|website=english.cri.cn|accessdate=21 March 2018|archive-date=22 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180322015731/http://english.cri.cn/6909/2011/04/12/2743s631670.htm}}</ref> || |- | ဘီလာရုဘာသာစကား || ၂၃ စက်တင်ဘာလ ၂၀၀၉ <ref name="China Daily - Six New Websites">{{cite web|url=http://www.chinadaily.com.cn/china/2009-09/23/content_8728120.htm|title=CRI Online Launches New Language Services|author=|date=|website=www.chinadaily.com.cn|accessdate=21 March 2018}}</ref> || http://belarusian.cri.cn |- | ဘင်္ဂါလီ || || http://bengali.cri.cn |- | ဘူဂေးရီးယား|| || http://bulgarian.cri.cn |- | မြန်မာ || ၁၀ ဧပြီလ ၁၉၅၀ || http://myanmar.cri.cn |- | ခရိုအေရှား || || [http://croatian.cri.cn Kineski Radio Internacional] |- | ကမ္ဘောဒီးယား|| ၁၁ ဒီဇင်ဘာလ ၂၀၀၈ <ref>{{cite web|url=http://news.xinhuanet.com/english/2008-12/11/content_10490980.htm|title=Cambodia Friendship Radio|author=|date=|website=xinhuanet.com|accessdate=21 March 2018|archive-date=25 May 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100525165511/http://news.xinhuanet.com/english/2008-12/11/content_10490980.htm|url-status=dead}}</ref> || http://cambodian.cri.cn |- | Cantonese|| || |- | ချက် || || http://czech.cri.cn |- | ဒတ်ချ် || ၂၃ စက်တင်ဘာလ ၂၀၀၉<ref name="China Daily - Six New Websites"/> || |- | အင်္ဂလိပ် || ၁၁ စက်တင်ဘာလ ၁၉၄၇<ref>中央人民广播电台研究室《解放区广播历史资料选编 1940–1949》. Beijing: 中国广播电视出版社, 1985.</ref> || http://english.cri.cn {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201205193827/http://english.cri.cn/ |date=5 December 2020 }} |- | [[Esperanto language|Esperanto]] || ၁၉ ဒီဇင်ဘာလ ၁၉၆၄<ref>[http://esperanto.cri.cn/1/2004/12/08/Zt21@18131.htm Skizo pri Esperanto-elsendo de ĈRI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083103/http://esperanto.cri.cn/1/2004/12/08/Zt21@18131.htm |date=4 March 2016 }}, CRI.</ref> || http://esperanto.cri.cn |- | အက်စပရန်တို || || |- | ဖိလစ်ပိုင် || || [http://filipino.cri.cn Radyo Internasyonal ng Tsina] |- | ပြင်သစ် || ၅ ဇွန်လ ၁၉၅၈ <ref>[http://french.cri.cn/761/2009/03/20/241s187022.htm Service français] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150915033012/http://french.cri.cn/761/2009/03/20/241s187022.htm |date=15 September 2015 }}, CRI.</ref> || http://french.cri.cn |- | ဂျာမနီ || ၁၅ ဧပြီလ ၁၉၆၀|| [http://german.cri.cn Radio China International] |- | ဂရိ ||၂၃ စက်တင်ဘာလ ၂၀၀၉<ref name="China Daily - Six New Websites"/> || http://greek.cri.cn |- | ဟာဆာ || || http://hausa.cri.cn |- | ဟီဘရူး || ၂၃ စက်တင်ဘာလ ၂၀၀၉<ref name="China Daily - Six New Websites"/> || http://hebrew.cri.cn |- | ဟိန္ဒူ || ၁၅ မတ်လ ၁၉၅၉|| http://hindi.cri.cn |- | ဟန်ဂေရီ || || http://hungarian.cri.cn |- | အင်ဒိုနီးရှား || || http://indonesian.cri.cn |- | အီတလီ || || [http://italian.cri.cn Radio Cina Internazionale] |- | ဂျပန်|| ၃ ဒီဇင်ဘာလ ၁၉၄၁<ref>[http://japanese.cri.cn/782/2009/05/21/1s140643.htm 日本語部紹介] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304084342/http://japanese.cri.cn/782/2009/05/21/1s140643.htm |date=4 March 2016 }}, CRI.</ref> || |- | ကာဇတ်စတန်|| || https://web.archive.org/web/20170908052146/http://kazak.cri.cn/ |- | ကိုရီးယား || ၂ ဇူလှိုင်လ ၁၉၅၀<ref>[http://korean.cri.cn/1644/2014/10/22/1s218931.htm 조선어부 소개 및 연계방식], CRI.</ref> ||http://korean.cri.cn/ |- | လာအို || ၂၀ နိုဝင်ဘာလ ၂၀၀၆ <ref>{{cite web|url=http://english.cri.cn/2946/2006/11/20/45@165143.htm|title=Chinese, Lao Presidents Launch CRI's New Radio Service in Laos|author=|date=|website=english.cri.cn|accessdate=21 March 2018|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304080328/http://english.cri.cn/2946/2006/11/20/45@165143.htm}}</ref> || http://laos.cri.cn |- | မလေးရှား || || [http://malay.cri.cn Radio Antarabangsa China] |- | မန်ဒရင်း || || |- | မွန်ဂိုလီယား || ၁ဒီဇင်ဘာလ ၁၉၆၄ || [http://mongol.cri.cn Хятадын олон улсын радио] |- | နီပေါ || ၂၅ ဇွန်လ ၁၉၇၅<ref>{{cite web|url=http://nepal.cri.cn/497/2014/02/06/1s138833.htm|title=नेपाली सेवाको संक्षिप्त परिचय - China Radio International|author=|date=|website=nepal.cri.cn|accessdate=21 March 2018}}</ref>|| http://nepal.cri.cn |- | ပါရှန်း || || http://persian.cri.cn |- | ပိုလန် || || [http://polish.cri.cn Chińskie Radio Międzynarodowe] |- | ပေါ်တူဂီ || || http://portuguese.cri.cn |- | ပါရှ်တို|| || http://pushtu.cri.cn |- | ရိုမေးနီးယား || ၃၀ ဩဂုတ်လ ၁၉၆၈||[http://romanian.cri.cn Radio China Internaţional] |- | ရရှား || ၂၄ ဒီဇင်ဘာလ ၁၉၅၄<ref>[http://russian.cri.cn/1143/2014/05/14/1s511278.htm Международное радио Китая], CRI.</ref> || [http://russian.cri.cn Международное радио Китая] |- | ဆားဗီးယား || || http://serbian.cri.cn |- | ဆင်ဟာလာ || ဇန်နဝါရီလ ၁၉၇၅ || http://sinhalese.cri.cn |- | စပိန် || ၃ စက်တင်ဘာလ ၁၉၅၆<ref>[http://espanol.cri.cn/1/2005/01/27/1@52094.htm Breve Historia del Departamento de Español] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151005013041/http://espanol.cri.cn/1/2005/01/27/1@52094.htm |date=5 October 2015 }}, CRI.</ref> || http://espanol.cri.cn |- | ဆွာဟီလီ ||၆ မတ်လ ၂၀၀၆<ref>{{cite web|url=http://www.china.org.cn/english/culture/160050.htm|title=CRI Launches First Overseas FM Radio Station|author=|date=|website=www.china.org.cn|accessdate=21 March 2018}}</ref> || http://swahili.cri.cn |- | ဆွီဒင် || || |- | တမီးလ် || ဩဂုတ်လ ၁၉၆၃<ref>{{cite web|url=http://www.ndtv.com/south/china-radios-tamil-station-to-launch-fm-channel-in-india-521738|title=China Radio's Tamil station to launch FM channel in India|author=|date=|website=ndtv.com|accessdate=21 March 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/news/international/at-49-chinas-tamil-radio-station-plans-an-expansion/article3700333.ece|title=At 49, China's Tamil radio station plans an expansion|first=Ananth|last=Krishnan|date=30 July 2012|publisher=|accessdate=21 March 2018|via=www.thehindu.com}}</ref> || [http://tamil.cri.cn சீன வானொலி] |- |ထိုင်း || || http://thai.cri.cn |- | တိဘက် || || https://web.archive.org/web/20190224113849/http://tibet.cri.cn/ |- | တူရကီ || || http://turkish.cri.cn |- | ယူကရိန်း || မေလ ၂၀၀၈|| [http://ukrainian.cri.cn Міжнародне радіо Китаю] |- | Urdu || || http://urdu.cri.cn |- | ဥဂါး || || https://web.archive.org/web/20180116173813/http://uygur.cri.cn/ |- | ဗီယက်နမ် || || [http://vietnamese.cri.cn Đài phát thanh quốc tế Trung Quốc] |} တိဘက်၊ ဥဂါးရ်နှင့်ကာဇက်စတန်တို့၏ အသံလွှင့်ဝန်ဆောင်မှုများကို ပြည်တွင်းရေဒီယိုများ (တိဘက်ပြည်သူ့အသံလွှင့်ဌာနနှင့်ရှင်ကျန်းပြည်သူ့အသံလွှင့်ဌာန) တို့နှင့်အတူထုတ်လွှင့်နေသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} ==ပြင်ပလင့်ခ်များ== * {{Official website|http://chinaplus.cri.cn}} * [http://myanmar.cri.cn/ ပီကင်း နိုင်ငံတကာအသံလွှင့်ဌာန] (မြန်မာဘာသာ) * [http://english.cri.cn/ ပီကင်း နိုင်ငံတကာအသံလွှင့်ဌာန] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201205193827/http://english.cri.cn/ |date=5 December 2020 }} (အင်္ဂလိပ်) [[Category:နိုင်ငံပိုင် မီဒီယာ]] ejx7gfy30ihsqtr2uutgv89ldmyxxj5 တိုကျို မျှော်စင် 0 136295 1055019 874587 2026-09-24T07:42:09Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1055019 wikitext text/x-wiki {{Infobox building |name = တိုကျို မျှော်စင် |native_name = {{lang|ja|東京タワー}} |status = {{Color|green|Completed}} |image = TaroTokyo20110213-TokyoTower-01.jpg |image_size = 270px |caption = ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် တွေ့မြင်ရသည့် တိုကျို မျှော်စင် |location = 4-2-8 Shiba-koen, Minato, Tokyo 105-0011 |coordinates = {{coord|35|39|31|N|139|44|44|E|region:JP|display=inline,title}} |start_date = ဇွန်၊ ၁၉၅၇ |completion_date = ၁၉၅၈ |architect = Tachū Naitō<ref name="emporis">{{cite web |url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=105115 |title=Tokyo Tower |accessdate=11 April 2008 |publisher=[[Emporis]] |archive-date=25 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131225111436/http://www.emporis.com/building/tokyotower-tokyo-japan |url-status=dead}}</ref> |owner = The Tokyo Tower Company (controlling shareholder: Toei Company and [[w:ja:マザー牧場|Mother Farm]]) |cost = ¥2.8 billion<br>(US$8.4 million in 1958) |floor_area = |top_floor = {{convert|249.6|m|ft|0|abbr=on}} |floor_count = ၁၆+ |building_type = ဆက်သွယ်ရေး မျှော်စင်<br>လေ့‌လာရေး မျှော်စင် |architectural = {{convert|333|m|ft|0|abbr=on}} |antenna_spire = {{convert|332.9|m|ft|abbr=on}}<ref name="english.kyodonews.jp">{{cite web|url=http://english.kyodonews.jp/photos/2012/07/170479.html |title=Tokyo Tower gets shorter for the 1st time |accessdate=23 July 2012}}</ref> |observatory = {{convert|249.6|m|ft|0|abbr=on}} |elevator_count = ၄ |structural_engineer= Nikken Sekkei|Nikken Sekkei Ltd.<ref>{{cite web|url=http://www.nikken.co.jp/en/services/structural.php |title=Structural Engineering |publisher=Nikken Sekkei |accessdate=11 April 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080421063913/http://www.nikken.co.jp/en/services/structural.php |archivedate=21 April 2008 |url-status=dead }}</ref> |main_contractor = Takenaka Corporation<ref name="emporis"/> |opening = ၂၃၊ ဒီဇင်ဘာ၊ ၁၉၅၈ |developer = }} {{Contains special characters|ja}} {{nihongo|'''တိုကျို မျှော်စင်'''|東京タワー|''တိုကျို တာဝါ''|တရားဝင် အမည်မှာ {{lang|ja|日本電波塔}} ''Nippon denpatō'' "ဂျပန် ရေဒီယို မျှော်စင်"}} သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ တိုကျိုမြို့၊ Minato ခရိုင်ရှိ Shiba-koen တွင်တည်ရှိသော ဆက်သွယ်ရေးနှင့် လေ့လာမှုဆိုင်ရာ မျှော်စင်ဖြစ်သည်။ အမြင့် ၁၀၉၂ (၃၂၂.၉ မီတာ) ပေရှိပြီး ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ဒုတိယ အမြင့်ဆုံး ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံဖြစ်သည်။ အဆောက်အဦးသည် [[အီဖယ်လ် မျှော်စင်]]ကို မှီငြမ်းထားပြီး လေကြောင်းဘေးကင်းလုံခြုံရေး စည်းမျဉ်းများနှင့် ကိုက်ညီစေရန် အဖြူနှင့် လိမ္မော်ရောင်ကိုဆေးခြယ်ထားသည်။ ခရီးသွားလုပ်ငန်းနှင့် အင်တင်နာငှားရမ်းခြင်းမှာ ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည့် မျှော်စင်၏ အဓိကဝင်ငွေဖြစ်သည်။ မျှော်စင်သို့ လူဦးရေ သန်း ၁၅၀ကျော် လည်ပတ်ခဲ့ကြပြီးဖြစ်သည်။ စားသောက်ဆိုင်နှင့် ဈေးဆိုင်များ ပါရှိသည့် လေးထပ် အဆောက်အဦသည် မျှော်စင်၏ အောက်တည့်တည့်တွင်ရှိသည်။ လေ့လာရေး ကုန်းပတ်နှစ်ခုသို့ FootTownမှ ထွက်ခွာကာ လည်ပတ်နိုင်သည်။ အမြင့် ပေ လေးရာ့ကိုးဆယ် (မီတာ ၁၅၀) တွင် အထပ်နှစ်ထပ်ပါသော ပင်မကုန်းပတ် (ယခင်က ပင်မလေ့လာရေးဟုလူသိများ) ရှိပြီး၊ သေးငယ်သော Top Deck (ယခင် "အထူးစောင့်ကြည့်လေ့လာရေး" ဟုလူသိများ) သည် အမြင့် ၈၁၉ ပေ (၂၄၉.၆ မီတာ ) တွင်ရှိသည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် Top Deckကို ပြုပြင်မွမ်းမံပြီးနောက် အမည်များကို ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="tokyotower.co.jp">{{Cite web|url=https://www.tokyotower.co.jp/notification/TopDeckTourGrandOpen/en.html|title=Grand opening of Tokyo Tower's Top Deck (250 m), and Main Deck (150 m) renovation. {{!}} TokyoTower|website=www.tokyotower.co.jp|language=en|access-date=2018-07-18}}</ref> မျှော်စင်သည် အင်တင်နာအတွက် အထောက်အကူပြု ဖွဲ့စည်းပုံတစ်ခုဖြစ်သည်။ ၁၉၆၁ ခုနှစ် တွင် ရုပ်မြင်သံကြား ထုတ်လွှင့်ရန် ရည်ရွယ်ထားသည့် ရေဒီယိုအင်တင်နာများကို တပ်ဆင်ခဲ့သည်။ ယခုအခါ မျှော်စင်သည် ဂျပန်မီဒီယာများဖြစ်သော [[ဂျပန် ရုပ်သံလွှင့် ကော်ပိုရေးရှင်း|NHK]]၊ TBS နှင့် Fuji TV များအတွက် ရုပ်သံထုတ်လွှင့်ပေးနေသည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် ဂျပန်နိုင်ငံ၏စီစဉ်ထားသည့် ဒီဂျစ်တယ်ရုပ်မြင်သံကြား အသွင်ကူးပြောင်းမှုသည် ပြဿနာရှိ‌နေသည်။ ဒေသသို့ ပြီးပြည့်စုံသော ဒစ်ဂျစ်တယ် ရုပ်သံထုတ်လွှင့်ရန် တိုကျိုမျှော်စင်၏ အမြင့်သည် လုံလောက်ခြင်းမရှိပါ။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် [[တိုကျို Skytree]] ဟုလူသိများသော ပိုမိုမြင့်မားသည့် ဒစ်ဂျစ်တယ် ရုပ်သံလွှင့်‌မျှော်စင်ကို တည်ဆောက်ပြီးစီးခဲ့သည်။ တိုကျို မျှော်စင်ကို ငါးနှစ်လျှင် တစ်ကြိမ်ပြန်လည် ဆေးသုတ်သည်။ ၎င်းကို ဆေးသုတ်ရာတွင် တစ်နှစ်ကြာသည်။ ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် ဆောက်လုပ်ပြီးစီးသည့် တိုကျိုမျှော်စင်သည် မြို့၏ ထင်ရှားသော မှတ်တိုင်တစ်ခုဖြစ်လာပြီး တိုကျိုရှိ မီဒီယာများတွင် မကြာခဏဖော်ပြခြင်းခံရသည်။ [[File:Tokyo Tower M4854.jpg|thumb|right|250px|တိုကျို မျှော်စင်, with [[Shiodome]] in the background]] ==တည်ဆောက်ပုံ== အသံလွှင့်ဌာန [[ဂျပန် ရုပ်သံလွှင့် ကော်ပိုရေးရှင်း|NHK]] သည် ၁၉၅၃ ခုနှစ် တွင် ရုပ်မြင်သံကြားထုတ်လွှင့်ခြင်းကို စတင်ပြီးနောက် ကန်တိုဒေသတွင် အသံလွှင့်ရုံကြီးတစ်ခု လိုအပ်ခဲ့သည်။ [[ဂျပန် ရုပ်သံလွှင့် ကော်ပိုရေးရှင်း|NHK]]၏ ကိုယ်ပိုင်ထရန်စမစ်ရှင်းမျှော်စင် ပိုင်ဆိုင်သည့်လမှာပင် ပုဂ္ဂလိကရုပ်သံကုမ္မဏီများ လုပ်ငန်းစတင်ခဲ့သည်။ ဤဆက်သွယ်ရေးတိုးတက်မှုကြောင့် တိုကျိုအနှံ့ ရုပ်မြင်သံကြားထုတ်လွှင့်သည့် မျှော်စင်များမကြာမီတည်ဆောက်မည်ဖြစ်ရာ မြို့တော်ကို အဆက်မပြတ် သတင်းပေးပို့နိုင်လိမ့်မည်ဟု ဂျပန်အစိုးရအား ယုံကြည်စေခဲ့သည်။ အဆိုပြုထားသောဖြေရှင်းချက်မှာ ဒေသတစ်ခုလုံးကို ထုတ်လွှင့်ပေးနိုင်မည့် မျော်စင်ကြီးတစ်ခုတည်ဆောက်ခြင်းဖြစ်သည်။ <ref name="JT">{{cite web|url=http://www.japantimes.co.jp/community/2002/03/17/general/the-tower-and-the-story/#.UoqwAMSUSb8 |title=The tower and the story |date=17 March 2002 |author=Gilhooly, Rob |work=[[The Japan Times]] |accessdate=11 November 2013}}</ref> ထို့အပြင်ဂျပန်သည် ၁၉၅၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် စစ်ပြီးစနိုင်ငံဖြစ်သောကြောင့် ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးအင်အားကြီးနိုင်ငံအဖြစ် ပေါ်ပေါက်လာခြင်း၏ အထိမ်းအမှတ်အဆောက်အဦတစ်ခုကို ရှာနေဖွေခဲ့သည်။<ref name="big in japan">{{cite web|title=Big in Japan:Tokyo Tower |url=http://metropolis.co.jp/biginjapan/biginjapaninc.htm |author=Bruan, Stuart |work=[[Metropolis (free magazine)|Metropolis]] |accessdate=21 September 2008 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080610130818/http://metropolis.co.jp/biginjapan/biginjapaninc.htm |archivedate = 10 June 2008}}</ref><ref name="new JT"/> [[Image:Tokyo tower construction.jpg|thumb|left|Construction underway on 25 February 1958]] Nippon Denpatō၏ တည်ထောင်သူနှင့် ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်သည့် ဟီစကီချီ မာအဲဒါသည် မူလက [[အင်ပိုင်ယာစတိတ် အဆောက်အဦး]]ထက် ပိုမိုမြင့်မားစေရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ရန်ပုံငွေနှင့် ပစ္စည်း မလုံလောက်မှုကြောင့် အစီအစဉ်ပျက်သွားသည်။ ကန်တို ဒေသတစ်လျှောက် တီဗီဌာန ထုတ်လွှင့်ရန် လိုအပ်သည့်အကွာအ​ဝေးဖြင့် မျှော်စင်၏ အမြင့်ကို ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်၊ အကွာအဝေးသည် ၉၃ မိုင် (၁၅၀ ကီလိုမီတာ) ခန့်ရှိသည်။ ဂျပန်နိုင်ငံရှိ အထပ်မြင့်အဆောက်အဦများတွင် ကျော်ကြားသည့် ဒီဇိုင်နာTachu Naitoအား မျှော်စင်သစ်ဒီဇိုင်းရေးဆွဲရန် ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ ဒီဇိုင်းကို [[အီဖယ်လ် မျှော်စင်]]ပေါ်တွင် အခြေခံကာရေးဆွဲခဲ့သည်။<ref name="sc">{{cite web|url=http://www.skyscraperpage.com/cities/?buildingID=1782 |title=Tokyo Tower 東京タワー |accessdate=29 March 2008 |publisher=SkyscraperPage}}</ref> အင်ဂျင်နီယာကုမ္ပဏီ Nikken Sekkei Ltd. ၏အကူအညီဖြင့် ၎င်း၏ ဒီဇိုင်းသည် တစ်နာရီလျှင် ၁၄၀မိုင် အထိတိုက်ခတ်နိုင်သည့် [[တိုင်ဖွန်းမုန်တိုင်း]] သို့မဟုတ် ၁၉၂၃ Great Kantō ငလျင်ထက် နှစ်ဆပြင်းထန်သောငလျင်များကို ခံနိုင်ရည်ရှိကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ဆောက်လုပ်ရေး စီမံကိန်းသစ်များက ရာနှင့်ချီသော "တိုဘီ"(鳶) များကို ဆွဲဆောင်နိုင်ခဲ့သည်၊ အမြင့်တည်ဆောက်ရာတွင် ကျွမ်းကျင်သည့် ဂျပန်ရိုးရာ ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်သားများ။ မျှော်စင်ပေါ်တွင် တစ်ရက်လျှင် အနည်းဆုံးအလုပ်သမား ၄၀၀ အလုပ်လုပ်ခဲ့ကြပြီး Takenaka ကော်ပိုရေးရှင်းသည် ၁၉၅၇ ခုနှစ် ဇွန်လ တွင် ပြိုကျခဲ့သည်။<ref name="JT"/> သုံးပုံတစ်ပုံမှာ [[ကိုရီးယားစစ်ပွဲ]]အတွင်းပျက်စီးခဲ့သည့် အမေရိကန်တင့်ကားများမှ သံမဏိသတ္တု အပိုင်းအစများဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.e-osc.co.jp/hiroba/mane_chishiki/index.html |script-title=ja:鉄の豆知識 |accessdate=30 March 2008 |publisher=Otani Steel Corporation |language=Japanese}}</ref><ref name="herald">{{cite web |title=Tokyo Tower goes from futuristic hope to symbol of the good old days |url=http://www.iht.com/articles/2008/12/30/asia/tokyo.php |author=Fackler, Martin |work=[[International Herald Tribune]] |date=30 December 2008 |accessdate=21 January 2009 |archivedate=29 January 2012 |archiveurl=https://www.webcitation.org/653odnoi9?url=http://www.nytimes.com/2008/12/30/world/asia/30iht-tokyo.1.18997227.html }}</ref> အောက်တိုဘာ ၁၄ ရက် ၁၉၅၈ခုနှစ်တွင် မီတာ ၉၀ ရှည်သည့် အင်တင်နာကိုတပ်ဆင်ရာ တိုကျို မျှော်စင်သည် လွတ်လပ်စွာရပ်တည်သည့် ကမ္ဘာ့အမြင့်ဆုံး မျှော်စင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="ET">{{cite web|url=https://www.toureiffel.paris/en/the-monument/key-figures |title=The Eiffel Tower at a glance |accessdate=25 April 2019}}</ref> မျှော်စင်သည် တန်ချိန် ၄၀၀၀ သာရှိပြီး အီဖယ်လ် မျှော်စင်ထက် ပိုမိုမြင့်မားကာ တန်ချိန် ၃,၃၀၀ လျော့နည်းသည်။<ref name="official data"/> တိုကျို Skytree မျှော်စင်အသစ် ပေါ်ပေါက်လာသည့်အခါ တိုကျို မျှော်စင်သည် ၂၀၁၀ ဧပြီလ အထိဂျပန်တွင် အမြင့်ဆုံး လူလုပ်ဖွဲ့စည်းပုံဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name="sc"/> အပြီးသတ်ကုန်ကျစရိတ်မှာ ယန်း ၂.၈ ဘီလီယံ (၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် ဒေါ်လာ ၈.၄ သန်း) ရှိခဲ့ပြီး ၁၉၅၈ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၃ရက် နေ့တွင် အများပြည်သူအတွက် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။<ref name="herald"/><ref name="colliers">{{cite web |url=http://www.colliers.com/Content/Attachments/Japan/tokyo_tower1.pdf |title=Tokyo Tower vs. Super Tower: Crossed Signals? |publisher=Colliers International |accessdate=21 January 2009 |date=October 2005 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090612093857/http://www.colliers.com/Content/Attachments/Japan/tokyo_tower1.pdf |archivedate=12 June 2009 |df=dmy-all }}</ref> ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် တိုကျိုတာဝါကို ယန်း ၁၀ ဘီလီယံ အပေါင်ချထားခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|url=http://metropolis.co.jp/tokyo/641/smallprint.asp |title=The Small Print |accessdate=30 March 2008 |date=7 July 2006 |author=Alex Vega |work=[[Metropolis (free magazine)|Metropolis]]|archiveurl = https://web.archive.org/web/20080224185404/http://metropolis.co.jp/tokyo/641/smallprint.asp |archivedate = 24 February 2008}}</ref> ခေတ်မှီ လေကြောင်းဥပဒေနှင့်အညီ တောက်ပသည့်အရောင်ခြယ်ထားပြီး ဆက်သွယ်ရေး အင်တင်နာ အဖြစ် စီမံထားသည်။ မျှော်စင်၏ မြင်ကွင်းကျယ်ကြည့်ရှုလေ့လာသည့် နေရာနှစ်ခုကို ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသည်များ မကြာခဏလာရောက်လေ့ရှိသည်။ မျှော်စင်သည် နေ့ရောညပါ ခိုင်မာသော အထင်ကရမှတ်တိုင် အဖြစ်တည်ရှိနေသည်။<ref name="Sacchi">Sacchi, Livio (2004). Tokyo City and Architecture. Skira Editore S.p.A. p. 58. {{ISBN|88-8491-990-8}}.</ref> ==ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှု== ငါးနှစ်လျှင်တစ်ကြိမ် မျှော်စင်ကို ဆေးပြန်သုတ်ရာတွင် အချိန်တစ်နှစ်ကြာသည်။ လာမည့် ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် မျှော်စင်ကို ပြန်လည်ဆေးသုတ်မည်ဖြစ်သည်။<ref>{{citeweb|url=http://www.takenaka.co.jp/corp/archive/tokyotower/power/index.html|title=5年に1回のお化粧直し。|language=Japanese|accessdate=2 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130926083727/http://www.takenaka.co.jp/corp/archive/tokyotower/power/index.html|archive-date=26 September 2013|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref><ref>{{citeweb|url=http://www.realestate-tokyo.com/news/tokyo-tower/|title=Tokyo Tower|accessdate=2 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131006214454/http://www.realestate-tokyo.com/news/tokyo-tower/|archive-date=6 October 2013|url-status=dead|df=dmy-all|archivedate=6 October 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131006214454/http://www.realestate-tokyo.com/news/tokyo-tower/}}</ref> == လုပ်ဆောင်ချက်များ == [[File:Tokyo_Tower_look_down_window.JPG|thumb|Looking down from the glass-flooring at the Tokyo Tower]] [[File:special observatory.jpg|thumb|The Special Observatory located directly below the tower's digital television broadcasting equipment]] ခရီးသွားလုပ်ငန်းနှင့် အင်တင်နာငှားရမ်းခြင်းမှာ တိုကျို တာဝါ၏ အဓိက ငွေအရင်းအမြစ်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ရေဒီယိုနှင့် ရုပ်မြင်သံကြားထုတ်လွှင့်သည့် အင်တင်နာ အဖြစ်အလုပ်လုပ်ပြီး ကွဲပြားသော ဆွဲဆောင်မှုများစွာရှိပြီး ခရီးသွားဧည့်သည်များလာရောက်သည့် နေရာတစ်ခုဖြစ်သည်။ စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ၁၉၅၈ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းမှစ၍ မျှော်စင်သို့ လူဦးရေ သန်း ၁၅၀ကျော် လာရောက်လည်ပတ်ခဲ့ကြပြီး ဖြစ်သည်။<ref name="new JT">{{cite web|url=http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20081230i1.html |title=Half century on, Tokyo Tower still dazzles as landmark |accessdate=21 January 2009 |author=Ito, Masami |date=30 December 2008 |work=[[The Japan Times]]}}</ref> ၂၀၀၀ ခုနှစ်တွင် ၂.၃ သန်းအထိ နိမ့်ကျသည်အထိ မှန်မှန်ကျဆင်းခဲ့သည်။<ref name="AP">{{cite news|url=https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5ifd4natdVH1mMg_PafwgZ7ZpgK2Q |title=Tokyo Tower turns 50 with big party |accessdate=21 January 2009 |author=Sato, Shigemi |date=23 December 2008 |agency=Associated Press}}</ref> ထိုအချိန်မှစကာ လည်ပတ်သူဦးရေ မြင့်တက်ခဲ့ပြီး တစ်နှစ်လျှင် ခန့်မှန်းခြေ လူဦးရေ ၃ သန်းကို ဆွဲဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။ <ref name="new JT"/> ပထမဆုံး ခရီးသွားများ လည်ပတ်ရမည့် နေရာမှာ မျှော်စင်အောက် တည့်တည့်တွင်ရှိသည့် လေးထပ်အဆောက်အဦ FootTown ဖြစ်သည်။ ထိုတွင် ဧည့်သည်များသည် စားသောက်ခြင်း၊ ဈေးဝယ်ခြင်း၊ ပြတိုက်များနှင့် ပြခန်းများစွာသို့ လည်ပတ်ခြင်းများ ပြုလုပ်နိုင်သည်။ ပင်မလေ့လာရေးကုန်းပတ် နှစ်ခုသို့ ရောက်ရှိရန် FootTown ၏ပထမထပ်မှ ဓာတ်လှေကားကို အသုံးပြုနိုင်သည်။<ref name="FT 1F"/> နောက်ဆုံးလေ့လာရေးကုန်းပတ်ဆီသို့ ရောက်ရှိရန် ပင်မလေ့လာရေးကုန်းပတ်၏ ဒုတိယအထပ်မှ ဓာတ်လှေကားဖြင့် နောက်ထပ်လက်မှတ်ဖြတ်ကာ တက်ရောက်နိုင်သည်။<ref name="observatory">{{cite web |url=http://www.tokyotower.co.jp/english/02_view/index.html |title=View from the Observatory |accessdate=1 April 2008 |publisher=Nippon Television City Corporation |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080411134223/http://www.tokyotower.co.jp/english/02_view/index.html |archivedate=11 April 2008 |df=dmy-all }}</ref> === အသံလွှင့်ခြင်း === World Federation of Great Towers အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်သည့် တိုကျို မျှော်စင်ကို များစွာသော အဖွဲ့အစည်းများက ရုပ်သံထုတ်လွှင့်ရန်အတွက် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ရုပ်မြင်သံကြား ထုတ်လွှင့်ပေးရန်အတွက် တည်ဆောက်ထားသော်လည်း ၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် ရေဒီယို အင်တင်နာကိုပါတပ်ဆင်ခဲ့သည်။<ref name="new JT"/> ယခုအခါမျှော်စင်သည် ရေဒီယို၊ ဒစ်ဂျစ်တယ် ရေဒီယို၊ analog ရုပ်မြင်သံကြား၊ ဒစ်ဂျစ်တယ် တယ်လီဗီးရှင်း၊ စနစ်တို့ဖြင့် ရုပ်သံထုတ်လွှင့်ပေးနေသည်။ မျှော်စင်၏ အင်တင်နာကို အသုံးပြုသည့် ဌာနများမှာ<ref name="official data"/> *[[ဂျပန် ရုပ်သံလွှင့် ကော်ပိုရေးရှင်း#NHK General TV|NHK General TV Tokyo]] (JOAK-TV): VHF Channel 1 (Analog television) *[[ဂျပန် ရုပ်သံလွှင့် ကော်ပိုရေးရှင်း#NHK Educational TV|NHK Educational TV Tokyo]] (JOAB-TV): VHF Channel 3 (Analog television) *[[ဂျပန် ရုပ်သံလွှင့် ကော်ပိုရေးရှင်း#NHK Radio 1|NHK Radio FM Tokyo]] (JOAK-FM): 82.5-MHz **[[ဂျပန် ရုပ်သံလွှင့် ကော်ပိုရေးရှင်း#NHK Radio 1|NHK Radio 1 AM Tokyo]] (JOAK-AM): 594-kHz **[[ဂျပန် ရုပ်သံလွှင့် ကော်ပိုရေးရှင်း#NHK Radio 2|NHK Radio 2 AM Tokyo]] (JOAB-AM): 693-kHz *TV Asahi (JOEX-TV): TV Asahi Analog Television/VHF Channel 10 (Analog television) *Fuji Television (JOCX-TV): Fuji Television Analog/VHF Channel 8 (Analog television) *Tokyo Broadcasting System (JORX-TV): TBS Television/VHF Channel 6 (Analog television) *Nippon Television Tokyo (JOAX-TV): VHF Channel 4 (Analog television) *TV Tokyo (JOTX-TV): VHF Channel 12 (Analog television) *J-WAVE (JOAV-FM): 81.3-MHz *[[ဂျပန် ရုပ်သံလွှင့် ကော်ပိုရေးရှင်း#NHK FM|Tokyo FM]] (JOAU-FM): 80.0-MHz *FM Interwave (JODW-FM): 76.1-MHz *The University of the Air TV (JOUD-TV): UHF Channel 16 (Analog television) *The University of the Air-FM (JOUD-FM): 77.1-MHz *Tokyo Metropolitan Television (JOMX-TV): UHF Channel 14 (Analog television) *Radio Nikkei (JOZ-SW): 3.925-MHz {{multiple image | width = | header = | footer = | image1 = Tokyo Tower and around Skyscrapers.jpg | width1 = 238 | alt1 = | caption1 = ၁၉၅၈ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်ထားသည့် တိုကျို မျှော်စင် | image2 = 2011 Japan Earthquake Tokyo Tower.jpg | width2 = 150 | alt2 = | caption2 = Tōhoku ငလျင်သည် တိုကျိုမျှော်စင်၏ အင်တင်နာကို အနည်းငယ် ပျက်စီးစေခဲ့သည်။ }} ဂျပန်သည် အန်နလော့၊ ဒစ်ဂျစ်တယ် စနစ်နှစ်ခုလုံးဖြင့် တပ်ဆင်ထုတ်လွှင့်ပေးနေသည်၊ သို့သော် ၂၀၁၁ ဂျူလိုင်လတွင် ရုပ်မြင်သံကြားထုတ်လွှင့်မှုကို ဒစ်ဂျစ်တယ်စနစ် တစ်ခုတည်းဖြင့်သာ ပြောင်းလဲထုတ်လွှင့် ပေးခဲ့သည်။ အထပ်မြင့် အဆောက်အဦ သို့မဟုတ် သစ်တောများဝန်းရံနေသည့် မျှော်စင်သည် ကြိမ်နှုန်းမြင့် ထုတ်လွှင့်နိုင်အောင် မမြင့်မားသည့်အတွက် တိုကျို တာဝါ သည် ဒစ်ဂျစ်တယ်ရုပ်သံ ထုတ်လွှင့်ခြင်းအတွက် စိတ်ချရသော အင်တင်နာမဟုတ်ပါ။ အခြားရွေးချယ်စရာ တစ်ခုအနေဖြင့် ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် တိုကျို Skytree ဟုခေါ်သော အမြင့် ၆၃၄ မီတာ (ပေ ၂,၀၈၀) ရှိသည့် မျှော်စင်အသစ်ကို ဖွင့်လှစ်လိုက်သည်။<ref name="new JT"/> မျှော်စင် အသစ်ဆီသို့ ပြောင်းရွှေ့ထုတ်လွှင့်ရန် စီစဉ်နေသည့် [[ဂျပန် ရုပ်သံလွှင့် ကော်ပိုရေးရှင်း]]နှင့် အခြားစီးပွားဖြစ် ရုပ်သံထုတ်လွှင့်သူ ၅ ဦးအား ပိုမိုဆွဲဆောင်မှုဖြစ်စေရန် Nihon Denpatō မှတာဝန်ရှိသူများသည် အင်တာနာကို မီတာ ၈၀ မှ ၁၀၀ အထိတိုးချဲ့ရန် အစီအစဉ်မူကြမ်း ရေးဆွဲခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ယန်း ၄ ဘီလီယံ (အမေရိကန်ဒေါ်လာ သန်း ၅၀) ကုန်ကျမည်ဖြစ်သည်။ သို့သော် အစီအစဉ်သည် အလုပ်မဖြစ်ခဲ့ပေ။<ref>{{cite web |url=http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20070923a3.html |title=Tokyo Tower to add 100&nbsp;meters |accessdate=18 September 2008 |date=23 September 2007 |work=[[:en:|The Japan Times]]}}</ref> Tokyo Tower is expected to stop transmitting digital TV radio waves with the exception of [[:en:The Open University of Japan|Open University of Japan]], who will continue to broadcast through the tower. တိုကျိုဒေသတွင် အသံလွှင့်ခြင်းအတွက် FM ရေဒီယို အသံလွှင့် ဌာနများ သည် မျှော်စင်ကို ဆက်လက်အသုံးပြုနေဆဲဖြစ်သည်။ မျှော်စင်၏ အစီအစဉ် ဒါရိုက်တာဖြစ်သည့် ခဝဒါ မစဟီရို (Masahiro Kawada) သည် ရုပ်မြင်သံကြား ထုတ်လွှင့်သူများ၏ လိုအပ်ချက်ပေါ်မူတည်၍ တိုကျို Skytree အတွက် အရန်အဖြစ်ဖြစ်လာနိုင်ခြေကို ထောက်ပြခဲ့သည်။<ref name="new JT"/><ref>{{cite web | url=http://news.asiaone.com/News/AsiaOne%2BNews/Asia/Story/A1Story20120322-335084.html | title=Tokyo Skytree: A towering symbol | publisher=AsiaOne | accessdate=9 April 2012 | author=Arpon, Yasmin Lee | date=22 March 2012 | quote=[:en:|Tokyo Skytree] will serve as the new broadcasting facility for six terrestrial broadcasters headed by NHK. Tokyo Tower, which stands at 333m… | archivedate=22 March 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120322172340/http://news.asiaone.com/News/AsiaOne%2BNews/Asia/Story/A1Story20120322-335084.html }}</ref> ၂၀၁၁ခုနှစ်၊ မတ်လ၊ ၁၁ရက်နေ့တွင် Tōhoku ငလျင်ကြောင့် အင်တင်နာ၏ထိပ်ဖျား ပျက်ဆီးခဲ့သည်။<ref>{{cite news | title=Tokyo Tower antenna bent, tourists evacuate via stairs | language=Japanese | url=http://www.jiji.com/jc/c?g=soc_30&k=2011031100836 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141025071835/http://www.jiji.com/jc/c?g=soc_30&k=2011031100836 | url-status=dead | archive-date=2014-10-25 | work=Jiji Press | accessdate=31 October 2020 | archivedate=25 October 2014 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20141025071835/http://www.jiji.com/jc/c?g=soc_30&k=2011031100836 }}</ref> ၂၀၁၂ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် ငလျင်အပျက်အဆီးကြောင့် အင်တင်နာကို ပြုပြင်ပြင်ဆင်ခဲ့ရာ မျှော်စင်၏ အမြင့်သည် ၃၁၅ မီတာသို့ ကျဆင်းခဲ့သည်။<ref name="english.kyodonews.jp">{{cite web|url=http://english.kyodonews.jp/photos/2012/07/170479.html |title=Tokyo Tower gets shorter for the 1st time |accessdate=23 July 2012}}</ref> === ဆွဲဆောင် === [[File:BaseofTokyoTower.JPG|thumb|မျှော်စင် နှင့် အောက်တွင်ရှိသည့် FootTown အဆောက်အဦ]] ==== FootTown ==== မျှော်စင်အောက်တွင် FootTown ဟုခေါ်သည့် လေးထပ်အဆောက်အဦရှိသည်။ ပထမထပ်တွင် အဏ္ဏဝါပြခန်း၊ ဧည့်ခန်းမတစ်ခု၊ လူ ၄၀၀ ဆန့်သည့် "Tower Restaurant"၊ [[:en:|FamilyMart]] စတိုးဆိုင်နှင့် အမှတ်တရပစ္စည်းဆိုင်များ ပါဝင်သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.tokyotower.co.jp/english/03_foottown/shop/shop_08.html |title=Aquarium gallery |accessdate=1 April 2008 |publisher=Nippon Television City Corporation |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080415104708/http://www.tokyotower.co.jp/english/03_foottown/shop/shop_08.html |archivedate=15 April 2008 |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.tokyotower.co.jp/english/03_foottown/shop/shop_06.html |title=Tower Restaurant |accessdate=1 April 2008 |publisher=Nippon Television City Corporation |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080415104703/http://www.tokyotower.co.jp/english/03_foottown/shop/shop_06.html |archivedate=15 April 2008 |df=dmy-all }}</ref> သို့သော် ၎င်းအထပ်၏ အဓိကဆွဲဆောင်မှုမှာ ပင်မလေ့လာစောင့်ကြည့်ရေးအထပ်သို့ တိုက်ရိုက် စီးနင်းနိုင်သည့် ဓာတ်လှေကားသုံးခုဖြစ်သည်။<ref name="FT 1F">{{cite web |url=http://www.tokyotower.co.jp/english/03_foottown/1f.html |title=Foot Town 1F |accessdate=1 April 2008 |publisher=Nippon Television City Corporation |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080412004702/http://www.tokyotower.co.jp/english/03_foottown/1f.html |archivedate=12 April 2008 |df=dmy-all }}</ref> ဒုတိယထပ်သည် အဓိကအားဖြင့် အစားအသောက်နှင့် ဈေးဝယ်သည့်နေရာဖြစ်သည်။ In addition to the five standalone restaurants, the second floor's food court consists of four restaurants, including a [[မက်ဒေါ်နယ်]] and a [[:en:|Pizza-La]].<ref>{{cite web |url=http://www.tokyotower.co.jp/english/03_foottown/food.html |title=FoodCourt |accessdate=1 April 2008 |publisher=Nippon Television City Corporation |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080415104653/http://www.tokyotower.co.jp/english/03_foottown/food.html |archivedate=15 April 2008 |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.tokyotower.co.jp/english/03_foottown/2f.html |title=Foot Town 2F |accessdate=1 April 2008 |publisher=Nippon Television City Corporation |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080412004707/http://www.tokyotower.co.jp/english/03_foottown/2f.html |archivedate=12 April 2008 |df=dmy-all }}</ref> [[Image:Tokyo Tower shinto shrine.jpg|thumb|left|ပင်မလေ့လာရေး၏ ဒုတိယအထပ်တွင် [[ရှင်တိုဘာသာ|ရှင်တို]] နတ်ကွန်း တည်ရှိသည်]] ==အသွင်အပြင် == [[File:Tokyo Tower and Tokyo Sky Tree 2011 January.jpg|thumb|right|တည်ဆောက်နေဆဲ [[တိုကျို Skytree]] နှင့်အတူ ၂၀၁၁ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် တွေ့မြင်သည့် တိုကျို မျှော်စင်]] တိုကျို မျှော်စင်သည် လေကြောင်း ဘေးကင်းလုံခြုံမှု စည်းမျဉ်းများနှင့်အညီ အဖြူနှင့် international orange ကိုဆေးသုတ်ရန် စုစုပေါင်း နှစ်သောင်းရှစ်ထောင် (၂၈,၀၀၀) လီတာ (အမေရိကန် ဂါလန် ၇,၄၀၀)လိုအပ်သည်။<ref name="official data"/> ၁၉၈၇ ခုနှစ် မျှော်စင်၏ နှစ် ၃၀ ပြည့် နှစ်ပတ်လည်နေ့ မရောက်ခင်ချိန်အထိ the only lighting on the tower were light bulbs located on the corner contours that extended from the base to the antenna. ၁၉၈၇ ခုနှစ် နွေရာသီတွင်၊ Nihon Denpatōသည် လျှပ်စစ်မီး ဒီဇိုင်နာ အိရှီ မိုတိုကို (Motoko Ishii) အား မျှော်စင်သို့ ဖိတ်ခေါ်ခဲ့သည်။ မျှော်စင်၏ နှစ်စဉ် လက်မှတ်ရောင်းရငွေသည် သိသိသာသာ ကျဆင်းခဲ့သည်။ တိုကျိုမြို့၏ အထိမ်းအမှတ်နှင့် အရေးပါသော ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသွားဧည့်သည်များ၏ ဆွဲဆောင်မှုတစ်ခုအဖြစ် ပြန်လည်တည်ထောင်ပြီး မျှော်စင်ကို ပြန်လည် သက်ဝင်လှုပ်ရှားလာစေရန် မီးဆင်သည့် နည်းလမ်းများကို ဒီဇိုင်း ပြန်လည် ရေးဆွဲရန် Ishiiအား ခန့်အပ်ခဲ့သည်။<ref name="ishii"/> Unveiled in 1989, the new lighting arrangement required the removal of the contour-outlining light bulbs and the installation of 176&nbsp;floodlights in and around the tower's frame.<ref name="ishii">{{cite web |url=http://www.yomiuri.co.jp/e-japan/tokyo23/feature/tokyo231199378046481_02/news/20080108-OYT8T00441.htm |title=⑤起死回生のライトアップ |date=6 January 2008 |accessdate=19 September 2008 |work=[[Yomiuri Shimbun]] |language=Japanese |archive-date=11 March 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100311195236/http://www.yomiuri.co.jp/e-japan/tokyo23/feature/tokyo231199378046481_02/news/20080108-OYT8T00441.htm }}</ref> နေဝင်ရီ တရောအချိန်မှ သန်းခေါင်ယံချိန်အထိ မျှော်စင် တစ်ခုလုံးကို မီးပဒေသာ ထွန်းပေးသည်။<ref name="official data">{{cite web |url=http://www.tokyotower.co.jp/english/index.html |title=Tokyo Tower Data |accessdate=29 March 2008 |publisher=Nippon Television City Corporation |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080430131425/http://www.tokyotower.co.jp/english/index.html |archivedate=30 April 2008 |df=dmy-all }}</ref> အောက်တိုဘာ ၂ရက်နေ့မှ ဇွန်လိုင် ၆ရက်နေ့အထိ မျှော်စင်၌ လိမ္မော်ရောင်မီး လွှမ်းခြုံစေရန် Sodium vapor မီးအိမ်များကို အသုံးပြုသည်။ ဇူလိုင် ၇ရက်နေ့မှ အောက်တိုဘာ ၁ရက်နေ့အထိ မျှော်စင်အား အဖြူရောင် မီးထွန်းရန် metal halid မီးအိမ်များသို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ The reasoning behind the change is a seasonal one. အိရှီ ပြောကြားသည်မှာလိမ္မော်ရောင်သည် ထွေးနွေးသည့် အရောင်ဖြစ်ပြီး ဆောင်းရာသီကာလများကို သက်သာစေရန် ကူညီပေးသည်။ အပြန်အလှန်အားဖြင့်၊ အဖြူရောင်သည် နွေရာသီကာလများတွင် အေးမြသော အရောင်ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref name="japan lights">{{cite web |url=http://www.tokyotower.co.jp/333/07_secret/index_05.html |script-title=ja:特別ライトアップ |accessdate=29 March 2008 |publisher=日本電波塔 |language=Japanese |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080426181002/http://www.tokyotower.co.jp/333/07_secret/index_05.html |archivedate=26 April 2008 |df=dmy-all }}</ref> == ပြန်လည်ပြုပြင်မွမ်းမံခြင်း == ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် ထိပ်ကုန်းပတ်၏ လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို ရပ်ဆိုင်းခဲ့သည်။ ကုန်းပတ်နှစ်ခုလုံး၏ အမည်သစ်ကို ကြေညာခဲ့ပြီး ထိပ်ကုန်းပတ်ကို ၂၀၁၈ခုနှစ် မတ်လ ၃ရက်နေ့တွင် ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ အဓိက ကုန်းပတ်၏ ပြန်လည်ပြုပြင်ခြင်းကို ၂၀၁၆ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် စတင်ခဲ့ပြီး ကုန်းပတ်၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းကို ပိတ်သိမ်းခဲ့သည်။<ref name="tokyotower.co.jp"/> == လာဘ်ကောင် == တိုကျိုမျှော်စင်တွင် ノッポン ''Noppon'' ဟုခေါ်သော လာဘ်ကောင်နှစ်ရုပ် ရှိသည်။ အင်္ကျီနှင့် ဘောင်းဘီဆက်လျက်ရှိသော အပြာရောင် အလုပ်သမားဝတ်စုံ ဝတ်ဆင်ထားသည့် အစ်ကိုနှင့် အနီရောင် အလုပ်သမားဝတ်စုံ ဝတ်ဆင်ထားသည့် ညီကို မျှော်စင်၏ နှစ် ၄၀ ပြည့် အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ၁၉၉၈ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၃ရက်နေ့တွင် မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။<ref name="Noppon">[http://www.tokyotower.co.jp/english/ Tokyo Tower English] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080410040855/http://www.tokyotower.co.jp/english/ |date=10 April 2008 }}, NOPPONs' Secret</ref> [[File:TokyoTower-night-2019-10-29.webm|thumb|thumbtime=10|ညဖက်တွင် တွေ့မြင်ရသည့် တိုကျိုမျှော်စင် တစ်ဝိုက်၊ ၂၀၁၉]] == ကြည့်ရှု့ပါ == <gallery mode="packed" heights="190"> File:Tokyo Tower Shinkoin.jpg|Shinkōin and the base of Tokyo Tower File:Shiba-koen, aerial view on Tokyo Tower at dusk (Unsplash).jpg|Aerial view on Shiba-koen at dusk File:Tokyo Tower Afterglow.JPG|တိုကျို မျှော်စင်နှင့် နေဝင်ချိန် အလှ File:Tokyo Tower at night 7.JPG|Roppongi တောင်ကုန်း ပေါ်မှ တွေ့မြင်ရသည့် တိုကျို မျှော်စင် ညမြင်ကွင်း File:Tokyo Tower at night (1).jpg|တိုကျို မျှော်စင်နှင့် ညအလှ File:Tokyo Tower (39141009924).jpg|၂၀၁၈ ခုနှစ် နှင်းကျချိန် တိုကျို မျှော်စင် File:Tokyo tower illumination.jpg|၂၀၀၈ ခုနှစ် နှစ် ၅၀ ပြည့်အထိမ်း အမှတ် အဖြစ်ဤကဲ့သို့ မီးထွန်းထားသည်။ File:Tokyo Tower Night View.jpg|၂၀၀၈ ခုနှစ် နွေရာသီည တစ်ည </gallery> [[အရှည်ဆုံး မျှော်စင်များ စာရင်း|မျှော်စင်များ စာရင်း]] == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မျှော်စင်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ အဆောက်အအုံများ]] hsavxrjm0s1jbl50bkjy6ze9bxtupao ဂျပ်ဒ် ထရမ့် 0 137037 1054968 670913 2026-09-24T02:21:47Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1054968 wikitext text/x-wiki {{Infobox snooker player | image = Judd Trump May 2015.jpg | image_size = | caption = ၂၀၁၅ ကမ္ဘာ့ချန်ပီယံပွဲ၌ တွေ့ရစဉ် | birth_date = {{Birth date and age|1989|8|20|df=yes}} | birth_place = Whitchurch, Bristol, England | Sport country = {{ENG}} | Nickname = (The) Ace (in the Pack)<ref>{{cite web |title=Judd Trump |website=World Snooker |publisher=[[World Professional Billiards and Snooker Association]] |url=http://www.worldsnooker.com/players/Judd-Trump/ |accessdate=1 May 2018}}</ref><ref name="BBC Sport (2007, 1 May)">{{cite news|first=Saj |last=Chowdhury |work=[[BBC Sport]] |date=1 May 2007 |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/other_sports/snooker/6612887.stm |title=The man behind the nicknames |accessdate=2 May 2014 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6PH7ZeyyS?url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/other_sports/snooker/6612887.stm |archivedate= 2 May 2014 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite episode |title = Snooker: Players Championship Live |series = World Snooker |network = ITV |station = ITV4 HD |date = 28 February 2020 |minutes = 16}}</ref><br />Juddernaut<ref name="Hart">{{cite news |last1=Hart |first1=Simon |title=World Championship 2011: Judd 'The Juddernaut' Trump is building the momentum to reach his first final |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/othersports/snooker/8481855/World-Championship-2011-Judd-The-Juddernaut-Trump-is-building-the-momentum-to-reach-his-first-final.html |accessdate=8 May 2019 |date=28 April 2011 |newspaper=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]}}</ref> | Professional = 2005– | High ranking = အဆင့်(၁) {{smaller|(၂၀၁၂ နိုဝင်ဘာ–ဒီဇင်ဘာ၊ ၂၀၁၃ ဖေဖော်ဝါရီ–မတ်၊ ၂၀၁၉ ဩဂုတ်–လက်ရှိ)}} | Prize money = £ 5,493,554 | High break = ၁၄၇ {{smaller|(၅ ကြိမ်)<ref name="worldsnooker.com">{{cite web |url=http://www.worldsnooker.com/wpbsa/official-147s/ |title=Official 147s – World Snooker |accessdate=8 May 2018}}</ref>}} | Century break = ၈၀၉ | Ranking wins = ၂၂ | Minor wins = ၄ | Other wins = ၆ | World champ = ၂၀၁၉ }} '''ဂျပ်ဒ် ထရမ့်''' ({{lang-en|Judd Trump}}) (၁၉၈၉ ဩဂုတ် ၂၀ မွေးဖွား)<ref name="groveleisurejuddtrump">{{cite web|title=Grove Leisure Judd Trump|url=http://www.grovesnooker.co.uk/snookerplayers/judd-trump/|work=grovesnooker.co.uk|accessdate=17 June 2013}}</ref> အင်္ဂလိပ်လူမျိုး အဆင့်မြင့် စနူကာကစားသမားဖြစ်၍ ကမ္ဘာ့အဆင့် (၁) ကစားသမားတစ်ဦးဖြစ်သည်။ ဆုအများဆုံးရရှိသူများစာရင်းတွင် [[မာ့ခ် ဆဲလ်ဘီ]]နှင့်အတူ ဆုဖလား (၁၇)ခု ရရှိထားပြီး စာရင်း၏ သတ္တမနေရာတွင်ရှိသည်။<ref>{{Cite web|url=https://wst.tv/six-of-the-best-trump-sets-new-record/|title=Six Of The Best - Trump Sets New Record|date=2020-03-15|website=World Snooker|language=en-US|access-date=2020-03-16|archive-date=21 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200321131843/https://wst.tv/six-of-the-best-trump-sets-new-record/|url-status=dead}}</ref> ထရမ့်သည် ၂၀၀၅၌ အဆင့်မြင့်စနူကာကစားသမားအဖြစ် အသက် (၁၆)၊ ၂၀၀၅ တွင် ကူးပြောင်းခဲ့သည်။ ၂၀၁၁ တွင် အောင်မြင်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၁-တရုတ်အလွတ်ပြိုင်ပွဲတွင် အနိုင်ရရှိပြီး ၂၀၁၁-ကမ္ဘာ့ချန်ပီယံ ဗိုလ်လုပွဲအထိ တက်ရောက်နိုင်ခဲ့သည်။ ၎င်း၏ ပထမဆုံး သုံးထပ်ကွမ်းသရဖူမှ ယူကေချန်ပီယံကို ၂၀၁၁ ၌ မာ့ခ် အလန်ကို အနိုင်ယူပြီး ရရှိခဲ့သည်။ လုပ်နိုင်သည့်စွမ်းရည်ထက် လျော့ပါးလုပ်ဆောင်ခဲ့သည်ဟု အများက ထင်မြင်သော်လည်း ၂၀၁၇-၁၈ စနူကာရာသီအဆုံးတွင် ဆုတံဆိပ်ပေါင်း ရှစ်ခုကို ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/snooker/46321041|title=UK Championship: Judd Trump - nine ranking titles, but has he underachieved?|date=2018-11-26|work=BBC Sport|access-date=2020-03-16|language=en-GB}}</ref> ၂၀၁၈-၁၉ရာသီအတွင်း ၎င်း၏ အဆင့်အတန်း၊ အာရုံစိုက်မှုများမှာ သိသိသာသာ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ ထိုရာသီ၌ မြောက်အိုင်ယာလန်အလွတ်တန်းပြိုင်ပွဲ၊ ကမ္ဘာ့ဂရန်းပရစ်ခ်စ်ပွဲများအနိုင်ရသည့်အပြင် မာစတာပြိုင်ပွဲတွင် [[ရော်နီ အို ဆူလစ်ဗန်]]ကို နောက်ဆုံးပွဲ၌ အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၉-ကမ္ဘာ့ချန်ပီယံပြိုင်ပွဲ အနိုင်ရရှိခဲ့သဖြင့် သုံးထပ်ကွမ်းသရဖူအပြည့်အစုံကို ရယူနိုင်ခဲ့သည်။ ကမ္ဘာ့ချန်ပီယံ ဗိုလ်လုပွဲ၌ [[ဂျွန် ဟစ်ဂင်စ်]]ကို အနိုင်ရခဲ့ကာ ထိုပွဲစဉ်သည် ကစားဖူးသမျှသော ဗိုလ်လုပွဲများတွင် အမြင့်ဆုံး အရည်အသွေးရှိသည်ဟု ဖော်ပြကြသည်။<ref>{{cite web|title=World Championship final – reaction as Trump beats Higgins 18–9|url=https://www.bbc.co.uk/sport/live/snooker/47311519|date=2019-05-06 |work=BBC Sport |access-date=2019-12-28}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/snooker/2019/05/06/judd-trump-wins-world-championship-victory-john-higgins-highest/ |title=Judd Trump wins World Championship with victory over John Higgins in highest-quality final ever seen |date=6 May 2019 |first=Jeremy |last=Wilson |newspaper=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]] |access-date=8 May 2019}}</ref> တစ်ရာသီအတွင် ဆုကြေးငွေ £ ၁ သန်းကျော် ရရှိသော ပထမဆုံးကစားသမားဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://metro.co.uk/2019/05/06/judd-trumps-record-breaking-prize-money-season-winning-snooker-world-championship-9421300/|title=Judd Trump's record breaking prize money after Snooker World Championship win|date=2019-05-06|website=Metro|language=en|access-date=2020-03-16}}</ref> ၂၀၁၉-၂၀ ရာသီတွင် ယခုထိ ထရမ့်သည် အဆင့်သတ်မှတ်ပြိုင်ပွဲ ခြောက်ပွဲအနိုင်ရရှိထားပြီးဖြစ်သည်။ ရာသီတစ်ခုအတွင်း အဆင့်တန်းသတ်မှတ်ပြိုင်ပွဲဆု အများဆုံး စံချိန်ဖြစ်၏။<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/snooker/51901514|title=Gibraltar Open: Judd Trump wins sixth ranking title of season|date=2020-03-15|work=BBC Sport|access-date=2020-03-16|language=en-GB}}</ref> တစ်ချီတည်း အမှတ်များစွာထိုးနိုင်သော ကစားသမားအဖြစ် 'ရာချီအမှတ်' (၇၀၀)ကျော်ရရှိထားသဖြင့် ထို(၇၀၀)အကြိမ်အရေအတွက်သို့ ရောက်ရှိသော သူများ၌ သတ္တမမြောက် ကစားသမားဖြစ်ပြီး အသက်အငယ်ဆုံး ကစားသမားလည်း ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.eurosport.co.uk/snooker/snooker-news-judd-trump-hits-700th-century-break-at-championship-league_sto7693104/story.shtml |title=Trump hits record-breaking 700th century break at Championship League |date=2020-03-05 |first=Desmond |last=Kane |work=Eurosport |access-date=2020-03-05}}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{bio-stub}} [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတကာ စနူကာကစားသမားများ]] fzx75gojmg089230vpd1ed887r3thd0 ကမ္ဘာ့ဒုက္ခသည်များနေ့ 0 138362 1054917 771053 2026-09-23T21:24:55Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1054917 wikitext text/x-wiki '''ကမ္ဘာ့ဒုက္ခသည်များနေ့''' သည် နှစ်စဉ် ဇွန်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာနေ့တစ်နေ့ဖြစ်ကာ ကမ္ဘာအနှံ့ရှိ ဒုက္ခသည်များ၏ အခြေအနေကို ပိုမိုသိရှိလာစေရန် ရည်ရွယ်သည်။ [[ဖိုင်:EnglishWRD.png|right|thumb|350x350px| ကမ္ဘာ့ဒုက္ခသည်များနေ့ပိုစတာ ]] == သမိုင်း == ၂၀၀၀၊ ဒီဇင်ဘာ ၄ ရက်တွင် [[ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေညီလာခံ|ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေညီလာခံ]]၏ ဆုံးဖြတ်ချက် ၅၅/၇၆ က ၂၀၀၁ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၂၀ ရက်နေ့ကို ကမ္ဘာ့ဒုက္ခသည်များနေ့အဖြစ် ကျင်းပရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ဤဆုံးဖြတ်ချက်တွင် အထွေထွေညီလာခံက ၂၀၀၁ သည် ၁၉၅၁ ခုနှစ် ဒုက္ခသည်များ၏ အခြေအနေနှင့် ပတ်သက်သော ၅၀ နှစ်မြောက် ကွန်ဗင်းရှင်း အထိမ်းအမှတ်ဖြစ်ကြောင်း မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။<ref name="UN_ARES5576">{{UN document|accessdate=2008-09-04}}</ref> ဒုက္ခသည်များအားလုံးကို အသိအမှတ်ပြုခြင်း၊ အသိပညာပေးခြင်းနှင့် အကူအညီတောင်းခံခြင်းကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် ဖြစ်သည်။ <ref name="earthminder">{{Template:Cite web|url=https://www.earthreminder.com/world-refugee-day/|title=World Refugee Day 2019 – History, Themes and Quotes|publisher=The earthreminder|accessdate=20 June 2019}}</ref> ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်မတိုင်မီက အာဖရိကဒုက္ခသည်များနေ့ကို နိုင်ငံအတော်များများတွင် တရားဝင်ကျင်းပခဲ့သည်။ ကုလသမဂ္ဂက မှတ်ချက်ပြုရာတွင် [[အာဖရိကညီညွတ်ရေးအဖွဲ့|အာဖရိကသမဂ္ဂ]] (OAU) မှအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာဒုက္ခသည်များနေ့သည် အာဖရိကဒုက္ခသည်နေ့နှင့် ဇွန်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင် တိုက်ဆိုင်ရန်သဘောတူခဲ့သည်။<ref name="autogenerated1">{{UN document|docid=A-RES-55-76|type=Resolution|body=General Assembly|session=55|resolution_number=76|accessdate=2008-09-04|date=4 December 2000}}</ref> [[ကက်သလစ် အသင်းတော်|ရိုမန်ကက်သလစ်ဘုရားရှိခိုးကျောင်း]]တွင် ကမ္ဘာ့ရွှေ့ပြောင်းအလုပ်သမားများနှင့်ဒုက္ခသည်များနေ့ကို ၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးပီးယပ်စ် ကစတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး နှစ်စဉ်ဇန်နဝါရီလတွင်ကျင်းပခဲ့သည်။ [[ဖိုင်:Total_persons_of_concern_1951-2015.png|thumb|အာရုံစိုက်ပေးရန် လိုအပ်သော လူပုဂ္ဂိုလ်များအရေအတွက် နှစ်စဉ်တိုးတက်လာပုံပြ ဇယား ]] == အထိမ်းအမှတ်များ == ကုလသမဂ္ဂတွင် နှစ်စဉ် ဇွန်လ ၂၀ ရက်နေ့၌ [[ကုလသမဂ္ဂ ဒုက္ခသည်များဆိုင်ရာ မဟာမင်းကြီးရုံး|ကုလသမဂ္ဂဒုက္ခသည်များဆိုင်ရာအေဂျင်စီ]] (UNHCR) နှင့် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ မရေမတွက်နိုင်သော လူထုအုပ်စုများက ကမ္ဘာ့ဒုက္ခသည်များနေ့ကို ကျင်းပခဲ့ကြပြီး စစ်ပွဲများ၊ ပဋိပက္ခများနှင့် နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းမှုများကြောင့် နေအိမ်မှ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်နေကြရသော ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ သန်းပေါင်းများစွာသော ဒုက္ခသည်များနှင့် ရွှေ့ပြောင်းအိုးအိမ်မဲ့လူပုဂ္ဂိုလ်များအပေါ် အများပြည်သူက အာရုံပြုလာစေရန် ရည်ရွယ်သည်။ နှစ်ပတ်လည် အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် အစိုးရအရာရှိများ၊ လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ အကူအညီပေးရေး လုပ်သားများ၊ ကျော်ကြားသူများ၊ အရပ်သားများနှင့် အတင်းအဓမ္မအိုးအိမ်စွန့်ခွာထွက်ပြေးရသည့် နိုင်ငံပေါင်း ၁၀၀ ကျော်မှ အဖြစ်အပျက်များစွာဖြင့် မှတ်သားထားသည်။ UNHCR မှ ကမ္ဘာ့ဒုက္ခသည်များနေ့၌ သတင်းစကားများကို ထုတ်ပြန်သည်။ * ၂၀၁၉ ခုနှစ် [https://www.unhcr.org/en-us/news/stories/2019/6/5d0a078d4.html ဖိလစ်ဂရန်းသန်းပေါင်းများစွာသောအတင်းအဓမ္မအိုးအိမ်စွန့်ခွာတိမ်းရှောင်နေရသူများကို"ကျော်ဖြတ်ရန်သာမက တိုးတက်ရန်အတွက်" ကူညီရန်သူတတ်နိုင်သမျှအားလုံးကို ကတိပေးခဲ့သည်။] * ၂၀၁၈ - [https://www.unhcr.org/en-us/news/press/2018/6/5b28bef94/statement-un-high-commissioner-refugees-filippo-grandi-world-refugee-day.html?query=take%20action ယနေ့ကမ္ဘာ့ဒုက္ခသည်များနေ့သည်ဒုက္ခသည်များနှင့်စည်းလုံးညီညွတ်ရန်အချိန်ကောင်းဖြစ်သည်] UNHCR မှ ကမ္ဘာ့ဒုက္ခသည်နေ့ လှုပ်ရှားမှုတစ်ခုစီအတွက် ခေါင်းစဉ်တစ်ခု သတ်မှတ်သည်။ <ref name="earthminder" /> * ၂၀၂၀ လုပ်ဆောင်မှုတိုင်းကို ရေတွက်သည် * ၂၀၁၉ [https://web.archive.org/web/20190616191152/https://www.un.org/en/events/refugeeday/ ကမ္ဘာ့ဒုက္ခသည်များနေ့တွင် ခြေလှမ်းလှမ်းပါ] * ၂၀၁၈ ခုနှစ်ယခင်ကထက်ပို၍ ကျွန်ုပ်တို့သည်ဒုက္ခသည်များနှင့်အတူရပ်တည်ရန်လိုအပ်သည် * ၂၀၁၇ ကျွန်ုပ်တို့၏ဘုံလူသားမျိုးနွယ်အပေါ်ကျင်းပရန်ဒုက္ခသည်များလက်ခံ * ၂၀၁၆ ကျွန်ုပ်တို့သည်ဒုက္ခသည်များနှင့်အတူရပ်တည်သည် * ၂၀၁၅ သတ္တိနှင့်အတူငါတို့ရှိသမျှသည်ပေါင်းစပ်ကြကုန်အံ့ * ၂၀၁၄ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူများနှင့်ဒုက္ခသည်များပိုမိုကောင်းမွန်သောကမ္ဘာဆီသို့ * ၂၀၁၃ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ရသောမိသားစုကိုထောက်ပံ့ရန် ၁ မိနစ်အချိန်ယူပါ * ၂၀၁၂ [https://web.archive.org/web/20130713003427/http://takeaction.unhcr.org/ စစ်ပွဲကြောင့်ပြိုကွဲသွားသည့်မိသားစုတစ်စုသည်များလွန်းလှသည်] * ၂၀၁၀ [http://webarchive.loc.gov/all/20120717005825/http%3A//do1thing.unhcr.org/ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်လာသူဒုက္ခသည်တစ်ဦးမှာများလွန်းသည်] * ၂၀၀၉ [http://www.unhcr.org/pages/4bf4f2616.html နေအိမ်] * ၂၀၀၈ [http://www.unhcr.org/cgi-bin/texis/vtx/search?page=search&docid=48511e692 ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရေး] * ၂၀၀၇ ဇွဲ * ၂၀၀၆ မျှော်လင့်ခြင်း * ၂၀၀၃ ဒုက္ခသည်လူငယ်အနာဂတ်တည်ဆောက်ခြင်း * ၂၀၀၂ သည်းခံစိတ် * ၂၀၀၁ လေးစားမှု တစ်ဦးချင်းစီနှင့်လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းကို ဒေသတွင်းရှိ ကမ္ဘာ့ဒုက္ခသည်များနေ့အခမ်းအနားသို့ တက်ရောက်ခြင်း၊ ကမ္ဘာ့ဒုက္ခသည်များနေ့ဗီဒီယိုများ ကြည့်ရှုခြင်းနှင့် မျှဝေခြင်းနှင့် လူမှုမီဒီယာများမှ ဒုက္ခသည်များအား အသိပညာပေးခြင်းများအားဖြင့် ထိုနေ့ရက်ကို မှတ်သားရန် တိုက်တွန်းထားသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} == ပြင်ပလင့်များ == * [https://www.un.org/en/events/refugeeday/ ကမ္ဘာ့ဒုက္ခသည်နေ့] * {{Dead link|url=http://www.worldrefugeeday.us/|date=June 2017}} (အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိကမ္ဘာ့ဒုက္ခသည်များနေ့) * [https://web.archive.org/web/20160304200108/http://www.boston.com/bigpicture/2012/06/world_refugee_day_2012.html ၂၀၁၂ ခုနှစ်ကမ္ဘာ့ဒုက္ခသည်များနေ့မှဓာတ်ပုံများ] [[ကဏ္ဍ:ကမ္ဘာ့အထိမ်းအမှတ်နေ့များ]] f62yi5iti1j5bykqznzq7q6znmccopy လစ်လီယာ့စ် အမ်းစထရောင်း 0 148366 1054890 787982 2026-09-23T16:20:27Z Dr Lotus Black 31011 1054890 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = လစ်လီယာ့စ် အီး အမ်းစထရောင်း | image = British phonetician Lilias E. Armstrong.jpg | image_upright = | alt = | caption = | birth_name = <!---Lilias Eveline Armstrong---> | birth_date = {{Birth date|1882|09|29|df=yes}} | birth_place = အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၊ လန်ကရှီးယား၊ ပန်ဒယ်လ်ဘယ်ရီမြို့။ | death_date = {{Death date and age|1937|12|09|1882|09|29|df=yes}} | death_place = အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၊ မြောက် ဖင့်ချ်လေဆင်ခြေဖုံးနယ်၊ မစ်ဒယ်လ်ဆက်စ် | spouse = {{marriage|ဆိုင်မန် ချားလ်စ် ဘွိုင်းယန်နာ့စ်|24 September 1926|9 December 1937}} | education = [[ဝိဇ္ဇာဘွဲ့]]၊ လိဒ်စ်တက္ကသိုလ်၊ (၁၉၀၆) | nationality = အင်္ဂလိပ် | employer = လန်ဒန် တက္ကသိုလ်ကောလိပ်ကျောင်း ([[:en:University College|University College]])၊ သဒ္ဒဗေဒဌာန။ | other_names = လစ်လီယာ့စ် အိဗ်လင်း ဘွိုင်းယန်နာ့စ် | occupation = သဒ္ဒဗေဒပညာရှင် | works = }} '''လစ်လီယာ့စ် အိဗ်လင်း အမ်းစထရောင်း''' ({{lang-en|'''Lilias Eveline Armstrong'''}}{{efn|Armstrong ကို ရိုးရာစဉ်ဆက်အရ "အမ်းစထရောင်း" ဟု ဖလှယ်ရေးသားကြသော်လည်း အနီးစပ်ဆုံးအသံထွက်မှာ "အားမ်းစ်ထရောန်င်" ဖြစ်သည်။ အဆုံးသတ် 'ng' ကို (ငသတ် '်', nasalized sound) သံပိတ်၍ ထွက်ရသည်။}}) သည် အင်္ဂလိပ် သဒ္ဒဗေဒ (အသံထွက်ပညာရပ်) ပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ လန်ဒန် တက္ကသိုလ်ကောလိပ် (University College London) ကျောင်းတွင် အလုပ်လုပ်ကိုင်ခဲ့၍ ထို၌ တက္ကသိုလ် အကြီးတန်းကထိကရာထူး (Reader) ဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ဆိုမာလီဘာသာစကား၊ ကစ်ကူးယူးဘာသာစကားများ၏ တက်ကျသံ၊ သဒ္ဒဗေဒနှင့် လေယူလေသိမ်း စသော အားထုတ်လုပ်ကိုင်မှုများကြောင့် အမ်းစထရောင်းကို လူသိအများဆုံးဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ်လေယူလေသိမ်း စာအုပ်ကို အီဒါ စီ ဝါ့ဒ် နှင့် တွဲဖက်ပြုစု၍ နှစ်ပေါင်း (၅၀) ကြာကြာ ရိုက်နှိပ်ထုတ်ဝေရသည့် စာအုပ်ဖြစ်ခဲ့လေသည်။ သူမသည် ဆိုမာလီ၊ ကစ်ကူးယူး ဘာသာစကားများ၌ တက်ကျသံများကို ပထမဆုံး အသေးစိတ် ဖော်ပြချက်အချို့ကို ထောက်ပံ့ပေးခဲ့၏။ အင်္ဂလန်မြောက်ပိုင်းတွင် ကြီးပြင်းခဲ့သော အမ်းစထရောင်းသည် လိဒ်စ်တက္ကသိုလ်မှ ဘွဲ့ရရှိခဲ့၏။ ယင်းတက္ကသိုလ်တွင် ပြင်သစ်၊ လက်တင်ဘာသာစကားများကို လေ့လာခဲ့၍ လန်ဒန်ဆင်ခြေဖုံးရှိ မူလတန်းကျောင်းတွင် ခေတ္တမျှ ပြင်သစ်စာသင်ကြားခဲ့သည်။ ထို့နောက် တက္ကသိုလ်ကောလိပ်ကျောင်းမှ [[ဒန်းညာ ဂျုံးဇ်]]ဦးဆောင်သော သဒ္ဒဗေဒဌာနတွင် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ သူမ၏ ထင်ရှားသောလက်ရာများမှာ ၁၉၂၆ ခုနှစ်ကထွက်ရှိသော "A Handbook of English Intonation" (အင်္ဂလိပ် လေယူလေသိမ်း လက်စွဲ) စာအုပ်ဖြစ်၍ ဝါ့ဒ် နှင့်အတူ ပူတွဲရေးသားခဲ့သည်။ ထို့နောက် "The Phonetic Structure of Somali" (ဆိုမာလီဘာသာစကား သဒ္ဒဗေဒ တည်ဆောက်ပုံ, ၁၉၃၄) နှင့် "The Phonetic and Tonal Structure of Kikuyu" (ကစ်ကူးယူးဘာသာစကား သဒ္ဒဗေဒ တည်ဆောက်ပုံ, ၁၉၄၀) တို့ဖြစ်ကြသည်။ မြန်မာဘာသာစကား သဒ္ဒဗေဒတည်ဆောက်ပုံနှင့် သဘောတရားများကို [[ဖေမောင်တင်|ဦးဖေမောင်တင်]]နှင့် တွဲဖက်၍ "A Burmese Phonetic Reader" ဟူသောအမည်ဖြင့် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုကျော်ကြာကြာ နိုင်ငံတကာသဒ္ဒဗေဒအသင်း၏ ဂျာနယ်ဖြစ်သော ''{{lang|fr|[[Le Maître Phonétique]]}}'' ၏ လက်ထောက်စာတည်းမှူးလည်းဖြစ်သည်။ ၁၉၃၇ တွင် လေဖြတ်သောကြောင့် အသက် (၅၅) တွသ် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ဂျုံးစ်က သူမ၏ နာရေးသတင်းတွင် "ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အကောင်းဆုံး သဒ္ဒဗေဒပညာရှင်များအနက် တစ်ဦး" ဖြစ်သည်ဟူ၍ ရေးသားခဲ့သည်။<ref>{{cite journal|last=Jones|first=Daniel|date=January–March 1938|title=Lilias Armstrong†|department={{IPA|artiklə də fɔ̃}}|journal=Le Maître Phonétique|series=3rd Ser.|volume=61|page=2|jstor=44704866}}</ref> ==လက်ရာစာပေအချို့== {{refbegin}} * {{cite book|last1=Armstrong|first1=L. E.|title=An English Phonetic Reader|date=1923|series=The London Phonetic Readers|publisher=University of London Press|location=London |hdl-access=free |hdl=2027/uc1.$b257662|ref=none}} * {{cite book|last1=Armstrong|first1=L. E.|author2=Pe Maung Tin|title=A Burmese Phonetic Reader: With English translation|series=The London Phonetic Readers|date=1925|location=London|publisher=University of London Press|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.12720 |ref=none}} * {{cite book|last1=Armstrong|first1=L. E.|last2=Ward|first2=I. C.|title=Handbook of English Intonation|date=1926|location=Cambridge|publisher=Heffer|ref=none}} [Second edition printed in 1931.] *{{cite book|last1=Armstrong|first1=L. E.|title=The Phonetics of French: A Practical Handbook|date=1932|location=London|publisher=Bell |ref=none}} * {{cite journal|last1=Armstrong|first1=L. E.|title=The Phonetic Structure of Somali|journal=Mitteilungen des Seminars für orientalische Sprachen zu Berlin|date=1934|volume=37|issue=Abt. III, Afrikanische Studien|pages=116–161|ref=none}} [Reprinted. Farnborough: Gregg. 1964. {{hdl|2307/4698}}{{free access}}. [https://web.archive.org/web/20171018040518/http://dspace-roma3.caspur.it/bitstream/2307/4698/1/The%20phonetic%20structure%20of%20Somali.pdf Archived] from the original on 18 October 2017.] *{{cite book|last1=Coustenoble|first1=H. N.|last2=Armstrong|first2=L. E.|title=Studies in French Intonation|date=1934|location=Cambridge|publisher=Heffer|ref=none}} *{{cite book|last1=Armstrong|first1=L. E.|title=The Phonetic and Tonal Structure of Kikuyu|date=1940|publisher=International African Institute|location=London |ref=none}} [Reprinted. London: Routledge. 2018. {{doi|10.4324/9781315104478}}] {{refend}} ==မှတ်စု== {{notelist}} ==ကိုးကား== {{reflist}} {{Lifetime|၁၈၈၂|၁၉၃၇}} [[category:သဒ္ဒဗေဒပညာရှင်များ]] 9iis903o0t9mnymlleadaext07ltqoy 1054891 1054890 2026-09-23T16:21:21Z Dr Lotus Black 31011 1054891 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = လစ်လီယာ့စ် အီး အမ်းစထရောင်း | image = | image_upright = | alt = | caption = | birth_name = <!---Lilias Eveline Armstrong---> | birth_date = {{Birth date|1882|09|29|df=yes}} | birth_place = အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၊ လန်ကရှီးယား၊ ပန်ဒယ်လ်ဘယ်ရီမြို့။ | death_date = {{Death date and age|1937|12|09|1882|09|29|df=yes}} | death_place = အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၊ မြောက် ဖင့်ချ်လေဆင်ခြေဖုံးနယ်၊ မစ်ဒယ်လ်ဆက်စ် | spouse = {{marriage|ဆိုင်မန် ချားလ်စ် ဘွိုင်းယန်နာ့စ်|24 September 1926|9 December 1937}} | education = [[ဝိဇ္ဇာဘွဲ့]]၊ လိဒ်စ်တက္ကသိုလ်၊ (၁၉၀၆) | nationality = အင်္ဂလိပ် | employer = လန်ဒန် တက္ကသိုလ်ကောလိပ်ကျောင်း ([[:en:University College|University College]])၊ သဒ္ဒဗေဒဌာန။ | other_names = လစ်လီယာ့စ် အိဗ်လင်း ဘွိုင်းယန်နာ့စ် | occupation = သဒ္ဒဗေဒပညာရှင် | works = }} '''လစ်လီယာ့စ် အိဗ်လင်း အမ်းစထရောင်း''' ({{lang-en|'''Lilias Eveline Armstrong'''}}{{efn|Armstrong ကို ရိုးရာစဉ်ဆက်အရ "အမ်းစထရောင်း" ဟု ဖလှယ်ရေးသားကြသော်လည်း အနီးစပ်ဆုံးအသံထွက်မှာ "အားမ်းစ်ထရောန်င်" ဖြစ်သည်။ အဆုံးသတ် 'ng' ကို (ငသတ် '်', nasalized sound) သံပိတ်၍ ထွက်ရသည်။}}) သည် အင်္ဂလိပ် သဒ္ဒဗေဒ (အသံထွက်ပညာရပ်) ပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ လန်ဒန် တက္ကသိုလ်ကောလိပ် (University College London) ကျောင်းတွင် အလုပ်လုပ်ကိုင်ခဲ့၍ ထို၌ တက္ကသိုလ် အကြီးတန်းကထိကရာထူး (Reader) ဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ဆိုမာလီဘာသာစကား၊ ကစ်ကူးယူးဘာသာစကားများ၏ တက်ကျသံ၊ သဒ္ဒဗေဒနှင့် လေယူလေသိမ်း စသော အားထုတ်လုပ်ကိုင်မှုများကြောင့် အမ်းစထရောင်းကို လူသိအများဆုံးဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ်လေယူလေသိမ်း စာအုပ်ကို အီဒါ စီ ဝါ့ဒ် နှင့် တွဲဖက်ပြုစု၍ နှစ်ပေါင်း (၅၀) ကြာကြာ ရိုက်နှိပ်ထုတ်ဝေရသည့် စာအုပ်ဖြစ်ခဲ့လေသည်။ သူမသည် ဆိုမာလီ၊ ကစ်ကူးယူး ဘာသာစကားများ၌ တက်ကျသံများကို ပထမဆုံး အသေးစိတ် ဖော်ပြချက်အချို့ကို ထောက်ပံ့ပေးခဲ့၏။ အင်္ဂလန်မြောက်ပိုင်းတွင် ကြီးပြင်းခဲ့သော အမ်းစထရောင်းသည် လိဒ်စ်တက္ကသိုလ်မှ ဘွဲ့ရရှိခဲ့၏။ ယင်းတက္ကသိုလ်တွင် ပြင်သစ်၊ လက်တင်ဘာသာစကားများကို လေ့လာခဲ့၍ လန်ဒန်ဆင်ခြေဖုံးရှိ မူလတန်းကျောင်းတွင် ခေတ္တမျှ ပြင်သစ်စာသင်ကြားခဲ့သည်။ ထို့နောက် တက္ကသိုလ်ကောလိပ်ကျောင်းမှ [[ဒန်းညာ ဂျုံးဇ်]]ဦးဆောင်သော သဒ္ဒဗေဒဌာနတွင် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ သူမ၏ ထင်ရှားသောလက်ရာများမှာ ၁၉၂၆ ခုနှစ်ကထွက်ရှိသော "A Handbook of English Intonation" (အင်္ဂလိပ် လေယူလေသိမ်း လက်စွဲ) စာအုပ်ဖြစ်၍ ဝါ့ဒ် နှင့်အတူ ပူတွဲရေးသားခဲ့သည်။ ထို့နောက် "The Phonetic Structure of Somali" (ဆိုမာလီဘာသာစကား သဒ္ဒဗေဒ တည်ဆောက်ပုံ, ၁၉၃၄) နှင့် "The Phonetic and Tonal Structure of Kikuyu" (ကစ်ကူးယူးဘာသာစကား သဒ္ဒဗေဒ တည်ဆောက်ပုံ, ၁၉၄၀) တို့ဖြစ်ကြသည်။ မြန်မာဘာသာစကား သဒ္ဒဗေဒတည်ဆောက်ပုံနှင့် သဘောတရားများကို [[ဖေမောင်တင်|ဦးဖေမောင်တင်]]နှင့် တွဲဖက်၍ "A Burmese Phonetic Reader" ဟူသောအမည်ဖြင့် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုကျော်ကြာကြာ နိုင်ငံတကာသဒ္ဒဗေဒအသင်း၏ ဂျာနယ်ဖြစ်သော ''{{lang|fr|[[Le Maître Phonétique]]}}'' ၏ လက်ထောက်စာတည်းမှူးလည်းဖြစ်သည်။ ၁၉၃၇ တွင် လေဖြတ်သောကြောင့် အသက် (၅၅) တွသ် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ဂျုံးစ်က သူမ၏ နာရေးသတင်းတွင် "ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အကောင်းဆုံး သဒ္ဒဗေဒပညာရှင်များအနက် တစ်ဦး" ဖြစ်သည်ဟူ၍ ရေးသားခဲ့သည်။<ref>{{cite journal|last=Jones|first=Daniel|date=January–March 1938|title=Lilias Armstrong†|department={{IPA|artiklə də fɔ̃}}|journal=Le Maître Phonétique|series=3rd Ser.|volume=61|page=2|jstor=44704866}}</ref> ==လက်ရာစာပေအချို့== {{refbegin}} * {{cite book|last1=Armstrong|first1=L. E.|title=An English Phonetic Reader|date=1923|series=The London Phonetic Readers|publisher=University of London Press|location=London |hdl-access=free |hdl=2027/uc1.$b257662|ref=none}} * {{cite book|last1=Armstrong|first1=L. E.|author2=Pe Maung Tin|title=A Burmese Phonetic Reader: With English translation|series=The London Phonetic Readers|date=1925|location=London|publisher=University of London Press|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.12720 |ref=none}} * {{cite book|last1=Armstrong|first1=L. E.|last2=Ward|first2=I. C.|title=Handbook of English Intonation|date=1926|location=Cambridge|publisher=Heffer|ref=none}} [Second edition printed in 1931.] *{{cite book|last1=Armstrong|first1=L. E.|title=The Phonetics of French: A Practical Handbook|date=1932|location=London|publisher=Bell |ref=none}} * {{cite journal|last1=Armstrong|first1=L. E.|title=The Phonetic Structure of Somali|journal=Mitteilungen des Seminars für orientalische Sprachen zu Berlin|date=1934|volume=37|issue=Abt. III, Afrikanische Studien|pages=116–161|ref=none}} [Reprinted. Farnborough: Gregg. 1964. {{hdl|2307/4698}}{{free access}}. [https://web.archive.org/web/20171018040518/http://dspace-roma3.caspur.it/bitstream/2307/4698/1/The%20phonetic%20structure%20of%20Somali.pdf Archived] from the original on 18 October 2017.] *{{cite book|last1=Coustenoble|first1=H. N.|last2=Armstrong|first2=L. E.|title=Studies in French Intonation|date=1934|location=Cambridge|publisher=Heffer|ref=none}} *{{cite book|last1=Armstrong|first1=L. E.|title=The Phonetic and Tonal Structure of Kikuyu|date=1940|publisher=International African Institute|location=London |ref=none}} [Reprinted. London: Routledge. 2018. {{doi|10.4324/9781315104478}}] {{refend}} ==မှတ်စု== {{notelist}} ==ကိုးကား== {{reflist}} {{Lifetime|၁၈၈၂|၁၉၃၇}} [[category:သဒ္ဒဗေဒပညာရှင်များ]] 6i6tq69guf1x41lrkh8v2tjjqjaervl ဆူးလေရှန်ဂရီလာဟိုတယ် 0 154974 1055003 1020286 2026-09-24T05:18:19Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1055003 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = ဆူးလေရှန်ဂရီလာဟိုတယ် <br>Sule Shangri-La Hotel | image = File:Central Business District 05.jpg | image_size = 250px | caption = Sule Shangri-La on the left | location = အမှတ် ၂၂၃၊ [[ဆူးလေဘုရားလမ်း|ဆူးလေဘုရားလမ်း]]၊ [[ကျောက်တံတားမြို့နယ်]]၊ [[ရန်ကုန်မြို့]] | coordinates = {{coord|16.7791473|96.1563784|format=dms|region:MM|display=inline,title}} | status = Complete | start_date = | completion_date = 1996 | opening = {{start date and age|1996|11|16|df=yes}}<ref name=ssl-facts>{{cite web | url=http://www.shangri-la.com/yangon/suleshangrila/press-room/fast-facts/ | title=Fast Facts | publisher=Shangri-La Hotels | accessdate=2020-05-18}}</ref> | building_type = ဟိုတယ် | roof = {{cvt|80.5|m}}<ref name=sc>{{cite web | url=https://www.skyscrapercenter.com/building/sule-shangri-la-hotel/9296 | title=Sule Shangri-la Hotel | publisher=Skyscraper Center | accessdate=2020-05-18}}</ref> | tip = | top_floor = | observatory = | other_dimensions = | floor_count = ၂၂ | elevator_count = | cost = | floor_area = | architect = Kanko Kikaku Sekkeisha<ref name=sc/> | architectural_style = | structural_engineer = | main_contractor = Siam Syntech Construction<ref name=sc/> | developer = | owner = Shangri-La Hotels and Resorts | references = | website = [https://www.shangri-la.com/en/yangon/suleshangrila/] }} '''ဆူးလေးရှန်ဂရီလာဟိုတယ်''' (ယခင် '''ကုန်သည်ကြီးများဟိုတယ်''' ဟုလူသိများ) သည့် [[ရန်ကုန်မြို့]]လယ်တွင်တည်ရှိသည့် ဟိုတယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤအဆောက်အအုံသည် ၁၉၉၆ ခုနှစ်မှသည် ၁၉၉၉ ခုနှစ်တိုင်အောင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ အမြင့်ဆုံး အဆောက်အအုံ ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name=sp-traders>{{cite web | url=https://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=40734 | title=Traders Hotel | publisher=Skyscraper Page | accessdate=2020-04-16}}</ref><ref name=emporis>{{cite web | url=https://www.emporis.com/city/101677/yangon-myanmar/type/HighRiseBuilding/3 | title=High rise buildings in Yangon | publisher=Emporis | accessdate=2020-05-18}} {{Dead link|date=September 2026 }}</ref> ပိုင်ရှင်သစ်ဖြစ်သည့် Shangri-La Hotels and Resorts က ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ဆူးလေရှန်ဂရီလာ - ရန်ကုန်အဖြစ်သို့ မပြောင်းလဲမီ အခန်းပေါင်း ၄၆၆ ခန်းပါဝင်သည့် ဤဟိုတယ်ကို ကုန်သည်ကြီးများဟိုတယ်အဖြစ် သိကြသည်။ <ref name="mm-2014">{{cite web | url=https://www.mmtimes.com/national-news/yangon/10213-traders-hotel-yangon-rebranded-as-sule-shangri-la-yangon.html | title=Traders rebranded as Sule Shangri-La Yangon | author=Zaw Win Than | date=5 May 2014 | work=The Myanmar Times }}{{Dead link|date=October 2022 }}</ref> == ဟိုတယ် ပိတ်ထားခြင်း == ဆူးလေရှန်ဂရီလာဟိုတယ်ကို ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလကုန်မှ စတင်ပြီး ပိတ်လိုက်ရသည်။<ref>{{Cite web |title=Myanmar Property Dealer |url=https://myanmarpropertydealer.com/mm/news/7abc40b9-3583-4cad-b14e-ec430380cf79/view |access-date=2026-03-17 |website=myanmarpropertydealer.com}}</ref> သို့သော် ဟိုယ်ဝဘ်ဆိုဒ်က ဟိုတယ်အောက်ထပ်ရှိ Peacock Lounge တစ်ခုကိုသာ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်မည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ <ref>{{Cite web |title=Luxury Hotel in Yangon {{!}} Sule Shangri-La, Yangon |url=https://www.shangri-la.com/yangon/suleshangrila/ |access-date=2026-03-17 |website=www.shangri-la.com}}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ရန်ကုန်မြို့ရှိ အဆောက်အအုံများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဟိုတယ်များ]] nygw8zz9187mc07rctkk7lsoajajoon တိုဇင်နမရန်း 0 160820 1055020 736993 2026-09-24T07:51:04Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1055020 wikitext text/x-wiki {{Infobox drug | Verifiedfields = | verifiedrevid = | drug_name = | type = ကာကွယ်ဆေး (vaccine) | image = Pfizer-BioNTech COVID-19 vaccine (2020) C (cropped).jpg | alt = | width = | caption = ဖိုင်ဇာ-ဘိုင်ယွန်တက်ခ်-ကိုဗစ်–၁၉-ကာကွယ်ဆေး ပုလင်းငယ်တစ်ခု <!-- Vaccine data -->| target = [[COVID-19]] | vaccine_type = mRNA <!-- Clinical data -->| pronounce = | tradename = ဖိုင်ဇာ-ဘိုင်ယွန်တက်ခ်-ကိုဗစ်–၁၉-ကာကွယ်ဆေး<br>Pfizer-BioNTech COVID-19 Vaccine | Drugs.com = | MedlinePlus = | licence_EU = <!-- EMA uses INN (or special INN_EMA) --> | DailyMedID = ဖိုင်ဇာ-ဘိုင်ယွန်တက်ခ်-ကိုဗစ်–၁၉-ကာကွယ်ဆေး<br>Pfizer-BioNTech_COVID-19_Vaccine | licence_US = <!-- FDA may use generic or brand name (generic name preferred) --> | pregnancy_AU = <!-- A / B1 / B2 / B3 / C / D / X --> | pregnancy_AU_comment = | pregnancy_US = <!-- A / B / C / D / X / N --> | pregnancy_US_comment = | pregnancy_category = | routes_of_administration = [[:en:Intramuscular injection|Intramuscular]] <!-- Legal status -->| legal_AU = <!-- S2, S3, S4, S5, S6, S7, S8, S9 or Unscheduled --> | legal_AU_comment = | legal_BR = <!-- OTC, A1, A2, A3, B1, B2, C1, C2, C3, C4, C5, D1, D2, E, F --> | legal_BR_comment = | legal_CA = Authorized by interim order | legal_CA_comment = <ref>{{cite web | title=Regulatory Decision Summary - Pfizer-BioNTech COVID-19 Vaccine | website=Health Canada | date=9 December 2020 | url=https://covid-vaccine.canada.ca/info/regulatory-decision-summary-detailTwo.html?linkID=RDS00730 | access-date=13 December 2020}}</ref><ref>{{cite web | title=Pfizer-BioNTech COVID-19 Vaccine (tozinameran) | website=Health Canada | date=9 December 2020 | url=https://covid-vaccine.canada.ca/pfizer-biontech-covid-19-vaccine/product-details | access-date=14 December 2020}}</ref> | legal_DE = <!-- Anlage I, II, III or Unscheduled --> | legal_DE_comment = | legal_NZ = <!-- Class A, B, C --> | legal_NZ_comment = | legal_UK = <!-- GSL, P, POM, CD, CD Lic, CD POM, CD No Reg POM, CD (Benz) POM, CD (Anab) POM or CD Inv POM / Class A, B, C --> | legal_UK_comment = | legal_US = Unapproved | legal_US_comment = ([[Emergency Use Authorization]])<ref name="FDA PR 20201211">{{cite press release | title=FDA Takes Key Action in Fight Against COVID-19 By Issuing Emergency Use Authorization for First COVID-19 Vaccine | publisher=U.S. [[Food and Drug Administration]] (FDA) | date=11 December 2020 | url=https://www.fda.gov/news-events/press-announcements/fda-takes-key-action-fight-against-covid-19-issuing-emergency-use-authorization-first-covid-19 | access-date=11 December 2020 | archive-date=31 January 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210131224810/https://www.fda.gov/news-events/press-announcements/fda-takes-key-action-fight-against-covid-19-issuing-emergency-use-authorization-first-covid-19 | url-status=dead}} {{PD-notice}}</ref><ref name="Pfizer-BioNTech COVID-19 Vaccine FDA label">{{cite web | title=Pfizer-BioNTech COVID-19 Vaccine- rna ingredient bnt-162b2 injection, suspension | website=DailyMed | url=https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=908ecbe7-2f1b-42dd-94bf-f917ec3c5af8 | access-date=14 December 2020}}</ref><ref>{{cite report | url=https://www.fda.gov/media/144416/download | format=PDF | title=Pfizer-BioNTech COVID-19 Vaccine Emergency Use Authorization Review Memorandum | website=U.S. [[Food and Drug Administration]] | date=14 December 2020 | access-date=14 December 2020}} {{PD-notice}}</ref> | legal_EU = | legal_EU_comment = | legal_UN = <!-- N I, II, III, IV / P I, II, III, IV --> | legal_UN_comment = | legal_status = <!-- For countries not listed above --> <!-- Identifiers -->| CAS_number = | CAS_supplemental = | PubChem = | PubChemSubstance = | IUPHAR_ligand = | DrugBank = DB15696 | ChemSpiderID = | UNII = 5085ZFP6SJ | KEGG = | ChEBI = | ChEMBL = | NIAID_ChemDB = | synonyms = BNT162b2 | molecular_weight = ~1388 [[Dalton (unit)|kDa]] }} '''တိုဇင်နမရန်း''' ({{lang-en|Tozinameran}})<ref>{{cite web|title=Pfizer-BioNTech COVID-19 Vaccine (tozinameran)|url=https://covid-vaccine.canada.ca/pfizer-biontech-covid-19-vaccine/product-details|accessdate=19 December 2020|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201216003438/https://covid-vaccine.canada.ca/pfizer-biontech-covid-19-vaccine/product-details|archivedate=16 December 2020}}</ref> သည် [[ဘိုင်ယွန်တက်ခ်]]နှင့် [[ဖိုင်ဇာ]]ဆေးကုမ္ပဏီ<ref>{{cite news |title=How Pfizer Delivered a Covid Vaccine in Record Time: Crazy Deadlines, a Pushy CEO|author1=Jared S. Hopkins|url=https://www.wsj.com/amp/articles/how-pfizer-delivered-a-covid-vaccine-in-record-time-crazy-deadlines-a-pushy-ceo-11607740483|work=[[The Wall Street Journal]]|date=11 December 2020|access-date=19 December 2020}}</ref>တို့ တွဲဖက်၍ တီထွင်ထားသော ကိုဗစ်–၁၉ ကာကွယ်ဆေး၏ '''အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကုမ္ပဏီကန့်သတ်ချက်မဲ့ အမည်''' ([[:en:International nonproprietary name|'''INN''']])<ref>{{cite journal |author=World Health Organization |title=International Nonproprietary Names for Pharmaceutical Substances (INN). Proposed INN: List 124 – COVID-19 (special edition) |journal=WHO Drug Information |date=2020 |volume=34 |issue=3 |page=666 |url=https://www.who.int/medicines/publications/druginformation/issues/WHO_DI_34-3_PL124-SpecialEdition.pdf |accessdate=23 November 2020 |archive-date=27 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201127075410/https://www.who.int/medicines/publications/druginformation/issues/WHO_DI_34-3_PL124-SpecialEdition.pdf |url-status=live }}</ref> ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို [[:en:BNT162b2|'''BNT162b2''']] ဟူသော စမ်းသပ်ခန်းသုံး ကုဒ်အမည်ခေါ်ပြီး၊ '''ဖိုင်ဇာ-ဘိုင်ယွန်တက်ခ်-ကိုဗစ်–၁၉-ကာကွယ်ဆေး'''ဟု လူသိများသည်။ ၎င်းကို [[ဖိုင်ဇာ]]ဆေးကုမ္ပဏီ၊ ဖိုဆန်းဆေးကုမ္ပဏီ ([[:en:Fosun Pharmaceutical|Fosun Pharmaceutical]])နှင့် [[ဘိုင်ယွန်တက်ခ်]]တို့ကိုယ်တိုင် ထုတ်လုပ်ဖြန့်ချိသော ကာကွယ်ဆေးဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် တင်းကျပ်သော ဆေးခွင့်ပြုချက်ပေး အာဏာပိုင်အဖွဲ့များ ([[:en:List of stringent regulatory authorities|stringent regulatory authorities]])တွင် ပါဝင်သည့် အဖွဲ့အစည်းအချို့မှ ပထမဆုံး တရားဝင်အသုံးပြုခွင့်ပြုသည့် ကိုဗစ်–၁၉ ကာကွယ်ဆေး ဖြစ်သည်။<ref name="ukgov12-2">{{cite web |title=UK medicines regulator gives approval for first UK COVID-19 vaccine |url=https://www.gov.uk/government/news/uk-medicines-regulator-gives-approval-for-first-uk-covid-19-vaccine |publisher=[[Medicines and Healthcare products Regulatory Agency]] (MHRA) |access-date=2 December 2020 |date=2 December 2020}}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{Med-stub}} 0m0qhxgan2dcfsnm6e2bcpgfbkeocqh ထင်ရှားသော ဟတ်ကာလူမျိုးများစာရင်း 0 202365 1055025 1044868 2026-09-24T08:22:53Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1055025 wikitext text/x-wiki {{Not Burmese}} ဟန်တရုတ်လူမျိုးခွဲဖြစ်သော '''ဟတ်ကာ''' လူမျိုးတို့အနက် ထင်ရှားသော ဟတ်ကာလူမျိုးများ၏ စာရင်းဖြစ်သည်။ ဘတော်လှန်ရေး၊ နိုင်ငံရေး နှင့် စစ်ရေး စသည်တို့တွင် ခေါင်းဆောင် သို့မဟုတ် ဩဇာတိက္ကမကြီးသူများလည်း ပါဝင်သည်။ ==တရုတ်ပြည်== === မဟာငြိမ်းချမ်းကောင်းကင်ဘုရင့်နိုင်ငံတော် === * တရုတ်ပြည် - မဟာငြိမ်းချမ်းကောင်းကင်ဘုရင့်နိုင်ငံတော် * China – [[Taiping Heavenly Kingdom]] {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- |ဟုန်ရှိုးကြွမ်း<br />[[Hong Xiuquan]]<br />ဖုန်ရှုချန် <br />Fung Siew Chen <br />洪秀全 ||1812–1864<br />Huaxian, Guangdong-<Br />Meixian, Guangdong || Heavenly King ({{lang|zh|天王}}), 1851; Leader, [[Taiping Rebellion]]; The Taiping Heavenly Kingdom ({{lang|zh|太平天国}}), 1851–1864, established by Hong had, at one stage, occupied one-third of China, and almost toppled the Qing dynasty |- | [[Feng Yunshan]]<br />Fung Yun San<br/ >馮雲山<br />冯云山 || 1815–1852<br /> Huaxian, Guangdong -<br /> Longchuan, Guangdong || South King ({{lang|zh|南王}}), 1851; Strategist of the Taiping Rebellion; Administrator of the Taiping Heavenly Kingdom during its early years |- | [[Yang Xiuqing]]<br />Yong Siew Tshin<br /> 楊秀清<br />杨秀清 || 1821–1856 <br /> Guiping, Guangxi -<br /> Meixian, Guangdong || East King ({{lang|zh|东王}}), 1851; Commander-in-chief, Taiping Army |- | [[Shi Dakai]]<br />Sak Tat Hoi<br />石達開<br />石达开 || 1831–1863<br />| Guixian, Guangxi-<br /> Heping, Guangdong || Wing King ({{lang|zh|翼王}}), 1851; The youngest of the six top leaders of Taiping at the age of 19; Shi's heroics as an outstanding general were later to inspire his fellow Hakka clansman, Zhu De, who founded the Red Army ({{lang|zh|红军}}), later known as the [[People's Liberation Army]] ({{lang|zh|人民解放军}})<ref>{{cite web | title = Zhu De (Chu Teh) | url = http://intranet.pymblelc.nsw.edu.au/senior/library/ebooks/zhu%20de.pdf | archive-url = https://web.archive.org/web/20141010023532/http://intranet.pymblelc.nsw.edu.au/senior/library/ebooks/zhu%20de.pdf | url-status = dead | archive-date = 2014-10-10 | accessdate = 26 January 2021 | archivedate = 10 October 2014 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20141010023532/http://intranet.pymblelc.nsw.edu.au/senior/library/ebooks/zhu%20de.pdf }}</ref> His mother was of [[Zhuang people|Zhuang]] origin. |- | [[Li Xiucheng]]<br />Lee Siew Sin<br />李秀成 || 1823–1864<br /> Tengxian, Guangxi-<br />Fengle, Guangdong|| Loyal King ({{lang|zh|忠王}}), 1858; One of the key leaders at the later stages of the Kingdom |- | [[Chen Yucheng]]<br />Chin Nyuk Sin<br />陳玉成<br />陈玉成 || 1837–1862<br /> Tengxian, Guangxi-<br /> Wengyuan, Guangdong || Heroic King ({{lang|zh|英王}}), 1859; One of the key leaders at the later stages of the Kingdom |- | [[Hong Rengan]]<br />Fung Yin Kon<br />洪仁玕 || 1822–1864<br /> Huaxian, Guangdong.<br />Meixian, Guangdong. || Shield King ({{lang|zh|干王}}), 1859; Premier of the Kingdom; First person in China to advocate modern-style government and opening-up reforms |} === တရုတ် - ချင်မင်းဆက် === China – [[Qing dynasty]] {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Lai Enjue]] <ref>{{cite web | title = 大鹏赖氏家族：前辈守御领土 后人遍布全球 | url = http://news.eastday.com/eastday/13news/auto/news/china/u7ai1126649_K4.html | accessdate = 26 January 2021 | archivedate = 2 February 2021 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20210202144053/http://news.eastday.com/eastday/13news/auto/news/china/u7ai1126649_K4.html }}</ref> <br />Lai En Cheok)<br /> 赖恩爵 || 1795–1848 <br />Shenzhen -<br/>Zijin, Guangdong || Admiral ({{lang|zh|水师提督}}), Guangdong Navy, 1843–1848; Commander, [[Battle of Kowloon]], [[First Opium War]], 1839; Just before Lai died due to illness, he told his family clan that his wish was to see the return of Hong Kong to China; Ten days before the [[return of Hong Kong]] on 1 July 1997, more than a hundred of the Lai clan descendants from different parts of the world returned to their ancestral home to mark the event |- | [[Yan Botao]] <ref>{{cite web | title = 广东连平县颜伯焘诞辰220周年暨芳名碑揭幕仪式 | url=http://www.yans.org/bbs/Print.asp?ThreadID=547}}</ref> <br /> 颜伯焘 || 1792–1855 <br /> Lianping, Guangdong -<br /> Lianping, Guangdong || [[Viceroy of Min-Zhe|Viceroy]] ({{lang|zh|总督}}), Fujian and Zhejiang Provinces, 1841–1842; Commander, [[Battle of Amoy]], [[First Opium War]], 1841 |- | [[Feng Zicai]]<br />Fung Tse Choi<br /> 馮子才<br />冯子才 || 1818–1903 <br /> Qinzhou, Guangxi -<br /> Bobai, Guangxi || Commander-in-chief, Provincial Army ({{lang|zh|提督}}), 1862-; Commanding general, [[Sino-French War]], 1884–1885; Feng was instrumental in the defeat of the French at the [[Battle of Bang Bo]] which led to the French [[Retreat from Lạng Sơn]] and the conclusion of the war |- | [[Liu Yongfu]]<br />Liew Yun Fook<br /> 劉永福<br />刘永福 || 1837–1917<br /> Qinzhou, Guangxi -<br /> Bobai, Guangxi || Founder and commander of the celebrated [[Black Flag Army]] ({{lang|zh|黑旗军}}), 1857–1885; President, [[Republic of Formosa]], 1895 |- | [[Qiu Fengjia]]<br />Hiew Fung Kap<br /> 丘逢甲 || 1864–1912 <br /> Miaoli, Taiwan -<br /> Jiaoling, Guangdong || Commander, Taiwanese [[militia]] forces, [[Japanese invasion of Taiwan (1895)|Japanese invasion of Taiwan]], 1895; Revolutionary leader, [[Xinhai Revolution]]; Guangdong Representative for the [[1911 Republic of China provisional presidential election|Republic of China Provisional Presidential Election, 1911]]; [[Feng Chia University]] in Taiwan is named in honour of Qiu |- | [[Liu Guangdi]] <br />Liew Kong Tee <br /> 劉光第<br />刘光第 || 1859–1898 <br /> Fushun, Sichuan <br /> Wuping, Fujian || One of the "[[Six gentlemen of the Hundred Days' Reform|Six Gentlemen of the Hundred Days' Reform]] (戊戌六君子) – a group of six intellectuals executed by [[Empress Dowager Cixi]] for their attempts to help [[Guangxu Emperor]] implement the "[[Hundred Days' Reform]]" (戊戌变法) |- | [[Wen Shengcai]]<ref>{{cite web | title = An Overseas Chinese martyr | url=http://www.asiawind.com/bb/viewtopic.php?f=4&t=919}}</ref> <br />Voon Sang Choi<br /> 溫生才 || 1869–1911 <br /> Meixian, Guangdong-<br /> Meixian, Guangdong || One of the Four Martyrs of Honghuagang (红花岗四烈士); Wen assassinated the Manchu general, Fu Qi, in 1911; All of the four martyrs of Honghuagang are Hakkas |- |}. === တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ (၁၉၁၂-၄၉) === China - [[Republic of China (1912–49)|Republic of China]] {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Sun Yat-sen]]<ref>{{cite web | title = 浓浓乡情系中原—访孙中山先生孙女孙穗芳博士 – 我的祖父是客家人 | url=http://www.chinanews.com.cn/n/2003-12-04/26/376869.html}}</ref><ref>{{cite web | title = 长汀县河田镇-孙中山的祖居地,抗日战争时期,孙中山之子孙科曾赴河田祭祖坟 | url = http://394720.108cun.com/article272557 | access-date = 26 January 2021 | archive-date = 3 January 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160103003105/http://394720.108cun.com/article272557 }}</ref><br />Soon Tsung San <br /> 孫中山<br />孙中山 || 1866–1925<br /> Xiangshan, Guangdong -<br /> Zijin, Guangdong || Founding father of modern China; First President, [[Provisional Government of the Republic of China (1912)|Provisional Government of the Republic of China]], 1912 |- | [[Yao Yuping]]<ref>{{Cite web|url=http://homemy.jyumzsf.com/Zuopin/201304/8188.html|title=Yao Yuping and the Xinhai Revolution|language=Chinese|date=8 April 2013|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141108095028/http://homemy.jyumzsf.com/Zuopin/201304/8188.html|archivedate=8 November 2014}}</ref> <br /> 姚雨平 || 1882–1974 <br /> Pingyuan, Guangdong -<br /> Pingyuan, Guangdong || General, 1912-; Commander-in-chief, Guangdong Northern Expeditionary Army ({{lang|zh|广东北伐军}}), Xinhai Revolution, 1911–1912; Yao's successive victories against the Qing Army were vital in the successful defence of the [[Provisional Government of the Republic of China (1912)|Provisional Government]] in [[Nanjing]] and the early abdication of [[Puyi|Xuan Tong Emperor]] |- | [[Liao Zhongkai]]<br />Liao Tshung Koi <br />廖仲愷|| 1877–1925 <br /> San Francisco, USA <br /> Huiyang, Guangdong || Sun Yat-sen's main advisor on financial matters; Liao was one of the three most powerful figures in [[Kuomintang]] when Sun died |- | [[Eugene Chen]] <br /> 陈友仁 || 1878–1944 <br /> San Fernando, Trinidad and Tobago <br /> Meixian, Guangdong || Outstanding Foreign Minister in the 1920s known for his success in promoting Sun Yat-sen's anti-imperialist foreign policies; Chen's father is a former Taiping |- | [[Huang Shaohong]] <br /> 黃紹竑|| 1895–1966 <br /> Rong County, Guangxi -<br /> Rong County, Guangxi || General; Warlord of the [[New Guangxi clique]] which controlled Guangxi and much of Guangdong, Hunan, and Hubei, 1924–1929 |- | [[Chen Jitang]]<br />Chin Tsi Thong <br />陳濟棠<br />陈济棠|| 1890–1954 <br /> Fangcheng, Guangxi -<br /> Bobai, Guangxi || General First-class (four-star general), 1935-; Chen was a warlord known as the "Southern Heavenly King" ({{lang|zh|南天王}}) as he wielded absolute control of the government and army of autonomous Guangdong, 1929–1936 |- | [[Chen Mingshu]] <br /> 陈铭枢 || 1889–1965 <br /> Bepu, Guangxi <br /> Bepu, Guangxi || Acting Premier of the Republic of China, 1931–1932; General, 1947-; Commander-in-Chief, [[19th Route Army]] ({{lang|zh|十九路军}}), [[January 28 Incident|Battle of Shanghai]], 1931–1932; The 19th Route Army, which started off as a [[Regiment]] unit under the command of Chen in the First Division of the Guangdong Army, was one of Nationalist China best fighting forces |- | [[Deng Yanda]] <br /> 鄧演達<br />邓演达 || 1895–1931 <br /> Huiyang, Guangdong -<br /> Huiyang, Guangdong || Leftist Nationalist politician who, in 1930, founded the [[Chinese Peasants' and Workers' Democratic Party]], one of the [[List of political parties in the People's Republic of China|eight non-communist, legally recognised political parties]] in the [[People's Republic of China]] today; Deng was a military commander in the elite First Division of the Guangdong Army |- | [[Sun Ke]]<br />Soon Kho <br /> 孫科<br />孙科 || 1895–1973 <br /> Xiangshan, Guangdong -<br /> Zijin, Guangdong || Premier of the Republic of China, 1932, 1948–1949 |- | [[Xue Yue]]<ref>{{cite web | title = 中华战神薛岳—抗战中歼灭日寇最多的中国将领/第三次长沙会战的胜利之神 |url=http://blog.sina.com.cn/s/blog_d32159d50101d2hh.html}}</ref><br />Siet Ngok <br />薛岳|| 1896–1998 <br /> Lechang, Guangdong <br /> Rucheng, Hunan || General First-class (four-star general), 1952-; Commander-in-chief, 9th War Zone, [[Second Sino-Japanese War]], 1938–1945; Called "[[Patton]] of Asia" by the West and the "God of War" ({{lang|zh|战神}}) by the Chinese, Xue was China most outstanding general during the war against the Japanese |- | [[Zhang Fakui]]<br />Tshong Fat Khui <br /> 張發奎<br />张发奎 || 1896–1980 <br /> Shixing, Guangdong -<br /> Shixing, Guangdong || General, 1936-; Commander-in-chief, [[National Revolutionary Army]] ground forces, 1949; Commander-in-chief, 4th War Zone, Second Sino-Japanese War, 1939–1944; As Honorary President of the "Hong Kong Tsung Tsin Association" ({{lang|zh|香港崇正总会}}), the umbrella body for Hakkas in Hong Kong, Zhang initiated and organized the first World Hakka Congress in 1971 |- | [[Huang Qixiang]] <br /> 黃琪翔 || 1898–1970 <br /> Meixian, Guangdong -<br /> Meixian, Guangdong || General, 1946-; Leftist Nationalist; Deputy Commander-in-chief, 5th War Zone (later 6th War Zone), Second Sino-Japanese War, 1938; Led the Chinese Peasants' and Workers' Democratic Party, 1931–1938, after Deng Yanda's death; One of the two most outstanding generals (the other being fellow Hakka Ye Ting) during the [[Northern Expedition#First Expedition|First Expedition of the Northern Expedition]], 1926, and was promoted to Commander, Fourth Army, for the [[Northern Expedition#Second expedition|Second Expedition]], 1927, at the age of 28 |- | [[Luo Zhuoying]] <br /> 羅卓英<br />罗卓英 || 1896–1961 <br /> Dabu, Guangdong -<br /> Dabu, Guangdong || General, 1946-; Commander-in-chief, [[Chinese Expeditionary Force (Burma)|1st Route Expeditionary Forces, Burma]] (China first participation of a war overseas), 1942; Deputy Commander-in-chief, 9th War Zone, Second Sino-Japanese War, 1941 |- | [[Huang Baitao]] <br /> 黄百韬 || 1900–1948 <br /> Tianjin -<br /> Meixian, Guangdong || General, 1948; Commander-in-chief, 7th Army Group; Twice recipient of the [[Order of Blue Sky and White Sun]] (the highest honour for a military commander); Huang committed suicide rather than surrendering after he was defeated at the [[Huaihai Campaign]], the most decisive battle of the [[Chinese Civil War]], in 1948 |- | [[Fan Hanjie]] <br /> 范漢傑<br />范汉杰 || 1896–1976 <br /> Dabu, Guangdong -<br /> Dabu, Guangdong || Lieutenant General, 1945-; Deputy Commander-in-chief, National Revolutionary Army ground forces, 1948; Deputy Commander-in-chief, Dongbei ([[Manchuria]]) Force, Chinese Civil War, 1948; Deputy Commander-in-chief, 1st War Zone, Second Sino-Japanese War, 1945; Fan was one of the favourite generals of Chiang Kaishek |- | [[Wu Qiwei]] <br /> 吳奇偉<br />吳奇伟 || 1890–1953 <br /> Dabu, Guangdong -<br /> Dabu, Guangdong || Lieutenant General, 1935-; Governor of Hunan, 1945–1946; Commander-in-chief, Changjiang ([[Yangtze River]]) Defence Force, Second Sino-Japanese War, 1942–1944; Deputy Commander-in-chief, 4th War Zone (later 6th War Zone), Second Sino-Japanese War, 1939; Wu defected to the Communists in 1949 |- | [[Miao Peinan]] <br /> 缪培南 || 1890–1970 <br /> Wuhua, Guangdong -<br /> Wuhua, Guangdong || Lieutenant General, 1936-; Commander-in-chief, 9th Army Group, Second Sino-Japanese War, 1940; Miao represented the Chinese government to accept the Japanese surrender in Guangdong, 1945 |- | [[Xie Jinyuan]]<br />Tsia Tshin Ngian <br /> 謝晉元<br />谢晋元 || 1905–1941 <br /> Jiaoling, Guangdong -<br /> Jiaoling, Guangdong || Major General, 1941; Commander, [[Defence of Sihang Warehouse]], Shanghai, 1937; The heroism of Xie and the defenders of the warehouse which lifted flagging Chinese morale was made into films in 1938 and 1976 named "[[Eight Hundred Heroes]]" ({{lang|zh|八百壯士}}) |- | [[Yao Ziqing]] <br /> 姚子青 || 1909–1937 <br /> Pingyuan, Guangdong -<br /> Pingyuan, Guangdong || General; Commander during the [[Defence of Baoshan]], part of the [[Battle of Shanghai]], 1937; The heroism of Yao and the defenders of the Baoshan where all 600 soldiers but one lost their lives to defend the county was made into film named "[[Defenders (film)|Defenders]]" (捍衛者) |- |} === တရုတ်ပြည်သူ့ သမ္မတနိုင်ငံ === China – People's Republic {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Li Lisan]] <br /> 李立三 || 1899–1967 <br /> Liling, Hunan -<br /> Liling, Hunan || Top leader of [[Chinese Communist Party]], 1928–1930 |- | [[Zhu De]]<ref>{{cite web| title =朱德的祖籍家世| url =http://family.netor.com/familytree/text_1252_622.html| url-status=dead| archiveurl =https://web.archive.org/web/20141009073813/http://family.netor.com/familytree/text_1252_622.html| archivedate =2014-10-09| df =}}</ref><ref>{{cite web | title = 朱德：回忆我的母亲 | url = http://agri-history.ihns.ac.cn/reading/zhude's%20mother.htm | accessdate = 26 January 2021 | archivedate = 24 April 2020 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200424085730/http://agri-history.ihns.ac.cn/reading/zhude%27s%20mother.htm }}</ref><br /> 朱德 || 1886–1976 <br /> Yilong, Sichuan -<br /> Shaoguan, Guangdong || [[Chairman of the National People's Congress]] (Head of State), [[People's Republic of China]], 1975–1976; Marshal, 1955-; Founder and Commander-in-chief of the Red Army ({{lang|zh|红军}}), later known as the People's Liberation Army ({{lang|zh|人民解放军}}) |- | [[Ye Ting]] <br /> 葉挺<br />叶挺 || 1896–1946 <br /> Huiyang, Guangdong -<br /> Huiyang, Guangdong || Commander-In-chief, [[New Fourth Army]], one of the two main Chinese communist forces fighting the [[Japanese Imperial Army]] during the Second Sino-Japanese War (the other main communist force, [[Eighth Route Army]], was commanded by Zhu De) |- | [[Ye Jianying]]<br />(Yap Kiam Yin) <br /> 葉劍英<br />叶剑英 || 1897–1986 <br /> Meixian, Guangdong <br /> Meixian, Guangdong || Chairman of the National People's Congress (Head of State), People's Republic of China, 1978–1983; Marshal, 1955-; Communist China first [[Governor of Guangdong]], 1949–1953; Ye led the overthrow of the [[Gang of Four]], which marked the end of the [[Cultural Revolution]] |- | [[Hu Yaobang]]<ref>{{cite web| title = 回忆父亲胡耀邦(十)| url = http://news.163.com/05/1208/11/24EQ8C7R00011ND3.html| access-date = 2014-10-06| archive-url = https://web.archive.org/web/20160103003106/http://news.163.com/05/1208/11/24EQ8C7R00011ND3.html| archive-date = 2016-01-03| url-status = dead| accessdate = 26 January 2021| archivedate = 3 January 2016| archiveurl = https://web.archive.org/web/20160103003106/http://news.163.com/05/1208/11/24EQ8C7R00011ND3.html}}</ref><br /> Fu Yau Bong <br /> 胡耀邦 || 1915–1989 <br /> Liuyang, Hunan <br /> Ji'an, Jiangxi || [[Chairman of the Communist Party of China]], 1981–1982; [[General Secretary of the Communist Party of China]], 1980–1987; Both positions during these periods made Hu the highest-ranked in the [[Communist Party of China]] and the second most powerful person in China after Deng Xiaoping; In 1989, the memorial service for his death sparked off a pro-democracy movement which led to the [[Tiananmen Square protests of 1989|Tiananmen Square protests]] |- | [[Liao Chengzhi]]<br />Liau Sin Chee <br /> 廖承志 || 1908–1983 <br /> Tokyo, Japan <br /> Huiyang, Guangdong || Liao died four days after he was nominated to be the Vice-President, People's Republic of China; First Director, [[Hong Kong and Macau Affairs Office]], 1978–1983 |- | [[Liu Yalou]] <br /> 劉亞樓<br />刘亚楼 || 1910–1965 <br /> Wuping, Fujian -<br /> Wuping, Fujian || General, 1955-; First Commander-in-chief, [[People's Liberation Army Air Force]], 1949–1965 |- | [[Wang Shoudao]] <br /> 王首道 || 1906–1996 <br /> Liuyang, Hunan <br /> Liuyang, Hunan || Vice-Chairman, [[Chinese People's Political Consultative Conference]] ({{lang|zh|中国人民政治协商会议}}), 1978–1983; Governor of Hunan, 1950–1952 |- | [[Yang Chengwu]]<br />(Yong Sin Woo) <br /> 楊成武<br />杨成武 || 1904–2004 <br /> Changting, Fujian -<br /> Changting, Fujian || Vice-Chairman, Chinese People's Political Consultative Conference ({{lang|zh|中国人民政治协商会议}}), 1983–1988; General, 1955-; Acting [[People's Liberation Army General Staff Department|Chief of General Staff]], People's Liberation Army, 1965–1968 |- | [[Xiao Hua (general)|Xiao Hua]] <br /> 肖华 || 1916–1985 <br /> Xingguo, Jiangxi -<br /> Xingguo, Jiangxi || Youngest General at the age of 39, 1955; Vice-Chairman, Chinese People's Political Consultative Conference ({{lang|zh|中国人民政治协商会议}}), 1983–1985; Chief [[Political Commissar]], People's Liberation Army, 1964–1967 |- | [[Yang Yong (general)|Yang Yong]] <br /> 杨勇 || 1913–1983 <br /> Liuyang, Hunan <br /> Liuyang, Hunan || Member, [[Secretariat of the Communist Party of China Central Committee]] ({{lang|zh|中国共产党中央书记处}}), 1982–1983; General, 1955-; Deputy Chief of General Staff, People's Liberation Army, 1959; Governor of Guizhou, 1950–1951 |- | [[Lai Chuanzhu]] <br /> 赖传珠 || 1910–1965 <br /> Ganxian, Jiangxi -<br /> Ganxian, Jiangxi || General, 1955-; Political Commissar, 15th Army Corps (later 13th Army Corps), [[Fourth Field Army]], 1948–1950; Chief of Staff, New Fourth Army, 1941–1945; The life story of Lai was made into a television drama, "General Diary Complete" ({{lang|zh|将军日记}}), in 2011 |- | [[Chen Qihan]] <br /> 陈奇涵 || 1910–1965 <br /> Ganxian, Jiangxi <br /> Ganxian, Jiangxi || General, 1955-; First President, Military Court, People's Liberation Army, 1954–1957; Commander-in-chief, Jiangxi Military Region, 1949 |- | [[Li Tianyou]] <br /> 李天佑 || 1914–1970 <br /> Lingui, Guangxi -<br /> Lingui, Guangxi || General, 1955-; Deputy Chief of Staff, People's Liberation Army, 1962–1970; A film, titled "Li Tianyou Jagged Siping" ({{lang|zh|李天佑血战四平}}), about how Li led the Communist first-ever attack and victory of a city, [[Battle of Siping]], 1946, was made in 2009 |- | [[Ding Sheng (general)|Ding Sheng]] <br /> 丁盛 || 1913–1999 <br /> Yudu, Jiangxi <br /> Yudu, Jiangxi || Major General, 1955-; Governor of Guangdong, 1972–1974 |- | [[Zhang Tingfa]]<ref>{{cite web | title = 原空军司令员张廷发同志逝世 | url = http://junshi.xilu.com/2010/0326/news_56_74212.html | accessdate = 26 January 2021 | archivedate = 15 May 2020 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200515232252/http://junshi.xilu.com/2010/0326/news_56_74212.html }}</ref> <br /> 张廷发 || 1918–2010 <br /> Shaxian, Fujian -<br /> Shaxian, Fujian || Major General, 1955-; Commander-in-chief, People's Liberation Army Air Force, 1977–1985 |- | [[Chen Pixian]] <br /> 陳丕顯<br />陈丕显 || 1916–1995 <br /> Shanghang, Fujian -<br /> Shanghang, Fujian || Member, Secretariat of the Communist Party of China Central Committee ({{lang|zh|中国共产党中央书记处}}), 1982–1985; Governor of Hubei, 1978–1980 |- | [[Ye Xuanping]]<br />Yap Sen Phin <br /> 葉選平<br />叶选平 || 1924- <br /> Meixian, Guangdong <br /> Meixian, Guangdong || Vice-Chairman, Chinese People's Political Consultative Conference ({{lang|zh|中国人民政治协商会议}}), 1991–2003; Governor of Guangdong, 1985–1991 |- | [[Xie Fei (politician)|Xie Fei]]<br />Chia Fui<br /> 謝非<br />谢非 || 1932–1999 <br /> Lufeng, Guangdong <br /> Lufeng, Guangdong || Vice-Chairman, [[National People's Congress]] ({{lang|zh|全国人民代表大会}}), 1998–1999 |- | [[Zhang Zhen (general)|Zhang Zhen]]<ref>{{cite web | title = 张震将军："我既是平远人，也是平江人" | url = http://mz.southcn.com/content/2015-09/06/content_132195200.htm | accessdate = 26 January 2021 | archivedate = 23 March 2020 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200323185737/http://mz.southcn.com/content/2015-09/06/content_132195200.htm }}</ref> <br /> 张震 || 1914–2015 <br /> Pingjiang, Hunan -<br /> Pingyuan, Guangdong || General, 1988-; [[Vice Chairman of the Central Military Commission]], 1992–1997 |- | [[Liao Hui (politician)|Liao Hui]] <br /> 廖暉<br />廖晖 || 1942- <br /> Hong Kong <br /> Huiyang, Guangdong || Vice-Chairman, Chinese People's Political Consultative Conference ({{lang|zh|中国人民政治协商会议}}), 2003-; Director, Hong Kong and Macau Affairs Office, 1997–2010 |- | [[Huang Huahua]]<br />Wong Fah Fah <br /> 黃華華<br />黄华华 || 1946- <br /> Xingning, Guangdong <br /> Xingning, Guangdong || Governor of Guangdong, 2003–2011; The stepping down of Huang as governor in 2011 marked the end of the dominance of the provincial government by the "Hakka clique" ({{lang|zh|客家帮}})<ref>{{cite web|url=http://www.suizhou.org/?viewthread-39809.html |title=֮_̳__˵ |author=Discuz! Team and Comsenz UI Team |publisher=Suizhou.org |accessdate=15 January 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120309001029/http://www.suizhou.org/?viewthread-39809.html |archivedate=March 9, 2012 }}</ref> |- | [[Wu Changde]] <br /> 吴昌德 || 1952- <br /> Dayu, Jiangxi <br /> Dayu, Jiangxi || General, 2013-; Deputy Director, [[People's Liberation Army General Political Department]], 2011- |} === ထိုင်ဝမ် === Taiwan {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Lee Teng-hui]]<ref>{{cite web| title =李登辉助选新招：客家人厉害 连战很客气| url =http://kyxk.net/bbscon.php?bid=282&id=1122| archive-url =https://web.archive.org/web/20150402112550/http://kyxk.net/bbscon.php?bid=282&id=1122| url-status =dead| archive-date =2015-04-02| accessdate =26 January 2021| archivedate =2 April 2015| archiveurl =https://web.archive.org/web/20150402112550/http://kyxk.net/bbscon.php?bid=282&id=1122}}</ref> <br /> 李登辉 || 1923-2020 <br /> New Taipei, Taiwan <br /> Yongding, Fujian || [[President of the Republic of China]], 1988–2000; First popularly elected President in Chinese history |- | [[Tsai Ing-wen]]<br /> Chai Yin Vun <br /> 蔡英文 || 1956- <br /> Pingtung, Taiwan <br /> || President of the Republic of China, 2016–; First and only female President in Chinese history; First female without any political lineage to head a government in Asia |- | [[Li Yuan-tsu]]<ref>{{cite web| title =前副總統李元簇是湖南省平江縣的客家人| url =http://blog.nxnet.cn/user2/nxzwr/archives/2010/2010622181949.shtml| url-status=dead| archiveurl =https://web.archive.org/web/20160304004124/http://blog.nxnet.cn/user2/nxzwr/archives/2010/2010622181949.shtml| archivedate =2016-03-04| df =}}</ref> <br /> 李元簇|| 1923- <br /> Pingjiang, Hunan <br /> Pingjiang, Hunan || [[Vice President of the Republic of China|Vice-President of the Republic of China]], 1990–1996 |- | [[Annette Lu]]<ref>{{cite web | title = 忘记就是背叛——福建南靖吕氏宗亲痛责吕秀莲 | url = http://www.people.com.cn/GB/channel1/10/20000414/38105.html | accessdate = 26 January 2021 | archivedate = 16 May 2020 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200516233917/http://www.people.com.cn/GB/channel1/10/20000414/38105.html }}</ref> <br />呂秀蓮<br />吕秀莲|| 1944- <br /> Taoyuan, Taiwan <br /> Nanjing, Fujian || First and only female Vice-President of the Republic of China, 2000–2008 |- | [[Hsu Fu-lin]] <br />徐傅霖|| 1878–1958 <br /> Heping, Guangdong <br /> Heping, Guangdong || Losing candidate in the Republic of China Presidential Election to Chiang Kai-shek, 1954; Leader, [[China Democratic Socialist Party]], 1946–1958; Hsu was the Finance Minister in the Republic of China government in China, 1946- |- | [[Wang Sheng (general)|Wang Sheng]]<ref>{{cite web| title =与王升的一面之缘| url =http://blog.nxnet.cn/user2/nxzwr/archives/2010/2010622181949.shtml| url-status=dead| archiveurl =https://web.archive.org/web/20160304004124/http://blog.nxnet.cn/user2/nxzwr/archives/2010/2010622181949.shtml| archivedate =2016-03-04| df =}}</ref> <br />王昇<br />王升|| 1915–2006 <br /> Longan, Jiangxi <br /> Longan, Jiangxi || General, 1970-; Director, General Political Warfare Department ({{lang|zh|总政治作战部}}), which was responsible for secret military and intelligence operations, 1975–1983; Wang was the second most powerful person in Taiwan after President [[Chiang Ching-kuo]] as he led the "Liu Shaokang Office" ({{lang|zh|刘少康办公室}}) which was described as the inner court of the Kuomintang party headquarters, 1979–1983 and he was rumoured to be the successor to Chiang |- | [[Yu Shyi-kun]]<ref>{{cite web | title = 游錫堃表示，「其實我本身就是客家人，只是在宜蘭比較少被外人提及，但我記得小時候，祭祖都是遵循客家人的傳統」 | url=http://nicecasio.pixnet.net/blog/post/366583841-%E6%B8%B8%E9%8C%AB%E5%A0%83%E8%A1%A8%E7%A4%BA%EF%BC%8C%E3%80%8C%E5%85%B6%E5%AF%A6%E6%88%91%E6%9C%AC%E8%BA%AB%E5%B0%B1%E6%98%AF%E5%AE%A2%E5%AE%B6%E4%BA%BA%EF%BC%8C%E5%8F%AA%E6%98%AF}}</ref> <br />游錫堃<br />游锡堃 || 1948- <br /> Yilan, Taiwan <br /> Zhao'an, Fujian || [[Premier of the Republic of China]], 2002–2005; Chairman, Democratic Progressive Party, 2006–2007 |- | [[Jiang Yi-huah]]<ref>{{cite web | title = 江宜樺盼發揚客語 促客家新都 | url = http://www.my-formosa.com/article.aspx?cid=5&id=43452 | accessdate = 26 January 2021 | archivedate = 4 September 2015 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20150904125724/http://www.my-formosa.com/article.aspx?cid=5&id=43452 }}</ref><br />江宜樺<br />江宜桦 || 1960- <br /> Keelung, Taiwan <br />|| [[Premier of the Republic of China]], 2013–2014 |- | [[Hsu Hsin-liang]]<br />Hee Sin Leong <br /> 許信良<br />许信良 || 1941- <br /> Taoyuan, Taiwan <br /> Raoping, Guangdong || Co-founder and Chairman, [[Democratic Progressive Party]], 1991–1994, 1996–1998; Presidential candidate, [[2000 Republic of China presidential election]] |- | [[Hsu Hsin-ying]] <br /> 徐欣瑩 || 1972- <br /> Hsinchu, Taiwan <br /> || Founder and Chairman, [[Minkuotang]], 2015-; Vice-Presidential candidate, [[2016 Republic of China presidential election]]; Member of the [[Legislative Yuan]], 2012–2015; Won by the highest majority among more than 100 legislative yuan seats in the [[2012 Republic of China legislative election]] |- | [[Hsu Ching-chung]]<br /> 徐慶鐘<br />徐庆钟 || 1907–1996 <br /> Taipei, Taiwan <br /> Jiaoling, Guangdong || Vice-Premier, Republic of China, 1972–1981 |- | [[Chiu Chuang-huan]] <br /> 邱創煥<br />邱创焕 || 1925- <br /> Changhua, Taiwan <br /> Raoping, Guangdong || Vice-Premier, Republic of China, 1981–1984; [[Governor of Taiwan Province]], 1984–1990 |- | [[Liu Kwo-tsai]] <br /> 刘阔才 || 1911–1993 <br /> Miaoli, Taiwan <br /> Pingyuan, Guangdong || President of the Legislative Yuan, 1988–1990 |- | [[Yeh Chu-lan]]<br /> Yap Kiuk Lan <br /> 葉菊蘭<br />叶菊兰 || 1949- <br /> Miaoli, Taiwan || Vice-Premier, Republic of China, 2004–2005 |- | [[Chiang Pin-kung]]<ref>{{cite web | title = 大溪镇江寨村:用客家礼仪迎接江丙坤 | url = http://chenfuyun830818.blog.163.com/blog/static/82414467200852613938304/ | accessdate = 26 January 2021 | archivedate = 24 October 2014 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20141024222015/http://chenfuyun830818.blog.163.com/blog/static/82414467200852613938304/ }}</ref> <br /> 江丙坤 || 1932- <br /> Nantou, Taiwan <br /> Pinghe, Fujian || Acting Chairman, Kuomintang, 2007; Chairman, [[Straits Exchange Foundation]] ({{lang|zh|海峽交流基金会}}), 2008–2012 |- | [[Wu Po-hsiung]]<br /> Ng Pak Hiung <br /> 吳伯雄<br />吴伯雄 || 1939- <br /> Taoyuan, Taiwan <br /> Yongding, Fujian || Chairman, Kuomintang, 2007–2009; Mayor, [[Taipei]], 1988–1990 |- | [[Chen Ta-ching]] <br /> 陳大慶<br />陈大庆 || 1904–1973 <br /> Chongyi, Jiangxi <br /> Chongyi, Jiangxi || Minister of National Defense, 1972–1973; [[Governor of Taiwan Province]], 1969–1972; General First-class (four-star general), 1973-; Commander-In-chief, [[Republic of China Army]], 1967–1969 |- | [[Tang Yao-ming]] <br /> 湯曜明<br />汤曜明 || 1940- <br /> Taichung, Taiwan <br /> Yunxiao, Fujian || First Local (non-[[Mainland China|Mainlander]]) Taiwanese Minister of National Defense, 2002–2004; General First-class (four-star general), 1999-; Chief of General Staff, [[Republic of China Armed Forces]], 1999–2002 |- |} === ဟောင်ကောင် === Hong Kong {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Zeng Sheng]]<ref>{{cite web | title = East River Column: Hong Kong Guerrillas in the Second World War and After | url=https://www.questia.com/library/journal/1P3-2089640681/east-river-column-hong-kong-guerillas-in-the-second}}</ref> <br /> 曾生 || 1910–1995 <br /> Huiyang, Guangdong <br /> Huiyang, Guangdong || Legendary Commander, [[Dong River (China)|Dong River]] Column guerrilla force ({{lang|zh|东江纵队}}), which was made up mainly of Hakkas; Noteworthy accomplishments of the guerrilla force included the aiding of British and Commonwealth prisoners of war to escape successfully from Japanese internment camps and the rescuing of twenty American pilots who parachuted into Hong Kong when they were shot down during the [[Japanese occupation of Hong Kong]], 1941–1945 |- | [[David Lan (politician)|David Lan]] <br /> 藍鴻震 || 1940- <br /> Hong Kong <br /> Dabu, Guangdong || [[Secretary for Home Affairs]], 1997–2000 |- | [[Martin Lee]] <br /> 李柱銘<br />李柱铭 || 1938- <br /> Hong Kong <br /> Huiyang, Guangdong || Founding Chairman, [[Democratic Party (Hong Kong)|Democratic Party]], 1994–2002; Leading figure of [[Pro-democracy camp in Hong Kong|Pan-democracy camp]]; Lee is hailed as the Father of democracy of Hong Kong |- | [[Lau Wong-fat]]<ref>{{cite web | title = 刘皇发:从"耕田郎"到"新界地王 | url = http://www.meizhou.cn/news/0907/08/090708083.html | accessdate = 26 January 2021 | archivedate = 24 November 2015 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20151124001051/http://www.meizhou.cn/news/0907/08/090708083.html }}</ref><br /> 劉皇發<br />刘皇发 || 1936- <br /> Hong Kong <br /> Huiyang, Guangdong || Chairman, [[Heung Yee Kuk]] ({{lang|zh|乡议局}}), a powerful body representing 700 indigenous villages in [[New Territories]], 1980–2015; Known as the "Land Emperor of the New Territories" ({{lang|zh|新界土皇帝}}), Lau is the political kingpin in the New Territories |- | [[Lee Wing Tat]] <br /> 李永達<br />李永达 || 1955- <br /> Hong Kong <br /> Huiyang, Guangdong || Chairman, Democratic Party, 2004–2006 |- | [[Tam Yiu Chung]]<br />Tham Yau Tsung <br /> 譚耀宗<br />谭耀宗 || 1949- <br /> Hong Kong <br /> Huiyang, Guangdong || Chairman, [[Democratic Alliance for Betterment of Hong Kong]], the largest pro-Beijing political party in Hong Kong, 2007- |} == ၂။ ပင်လယ်ရပ်ခြား == '''အာဆီယံ''' ===== စင်ကာပူ ===== Singapore {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Elizabeth Choy]] <br /> 蔡楊素梅<br />蔡杨素梅 || 1910–2006|<br /> Sabah, Malaysia <br /> Guangdong|| War heroine; First and only woman in the [[Legislative Council of Singapore]], 1951–1955 |- | [[Lee Kuan Yew]]<br /> Lee Kong Yau <br /> 李光耀 || 1923–2015 <br /> Singapore <br /> Dabu, Guangdong || Founding father of modern [[Singapore]]; First [[Prime Minister of Singapore]], 1959–1990, mother was a [[Peranakan]] |- | [[Lee Hsien Loong]]<br />Lee Sen Lung <br /> 李顯龍<br />李显龙 || 1952- <br /> Singapore <br /> Dabu, Guangdong || Prime Minister of Singapore, 2004-; Youngest Brigadier General, [[Singapore Armed Forces]], 1983–1984 He is a mix of Hakka, Perankan and mostly [[Hokkien]] [[Nyonya]]. |- | [[Yong Nyuk Lin]] <br /> 楊玉麟<br />杨玉麟 || 1918–2012 <br /> Negri Sembilan, Malaysia <br /> Meixian, Guangdong || Cabinet Minister, 1959–1976 |- | [[Hon Sui Sen]]<br /> Hon Sui Sang <br /> 韓瑞生<br />韩瑞生 || 1916–1983 <br /> Penang, Malaysia <br /> Jiexi, Guangdong || Cabinet Minister, 1970–1983 |- | [[Howe Yoon Chong]]<br />Hiew Yoon Chong <br /> 侯永昌 || 1923–2007 <br /> Meixian, Guangdong <br /> Meixian, Guangdong || Cabinet Minister, 1979–1984 (Minister of Defence, 1979–1982) |- | [[Richard Hu]] <br /> Foo Su Thau <br /> 胡賜道<br />胡赐道 || 1926- <br /> Singapore <br /> Yongding, Fujian || Cabinet Minister, 1985–2001 |} ===== မလေးရှား ===== Malaysia {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ!!width="400" |အကြောင်းအရာ |- |[[Yap Ah Loy]] <br /> 葉亞來<br />叶亚来||1837–1885 <br /> Huizhou, Guangdong <br /> Huizhou, Guangdong ||Founder, modern [[Kuala Lumpur]], capital of Malaysia; [[Kapitan Cina]], Kuala Lumpur, 1868–1885 |- |[[Chung Keng Quee]]<br /> Chang Kin Gui <br /> 鄭景貴<br />郑景贵|| 1827–1901 <br /> Zengcheng, Guangdong <br /> Zengcheng, Guangdong||Founder, [[Taiping, Perak]]; Kapitan Cina, [[Perak]], 1875–1900; Leader, [[Hai San Secret Society]], [[Larut War]], 1861–1874 |- | [[Chin Ah Yam]]<ref>{{cite web | title = Overseas Chinese in the British Empire – Chin Ah Yam| url=http://overseaschineseinthebritishempire.blogspot.sg/2012/08/chin-ah-yam.html}}</ref> <br /> 陳亞炎<br />陈亚炎 || -1899 <br /> Dabu, Guangdong <br /> Dabu, Guangdong || Kapitan Cina, [[Perak]], 1875–1899; Leader, [[Ghee Hin Kongsi|Ghee Hin Secret Society]], [[Larut War]], 1861–1874 |- | [[Leong Fee]] <br /> 梁輝<br />梁辉 || 1857–1911 <br /> Meixian, Guangdong <br /> Meixian, Guangdong || First Chinese Member, [[Federated Malay States#Federal Council|Federal Legislative Council]], 1909<ref>Generations: The Story of Batu Gajah By Tak Ming Ho, Perak Academy Published by HO TAK MING, 2005; {{ISBN|983-40556-5-X}}, {{ISBN|978-983-40556-5-3}}; pp. 105, 113, 117, 119, 120, 132</ref> |- | [[Philip Lee Tau Sang]] <br /> 李道生 || -1959 || Highly respected and leading Chinese politician who was greatly favoured by the British colonial rulers in [[North Borneo]] (now [[Sabah]]) in the 1950s |- | [[Lau Pak Khuan]]<br />Liew Pak Khiun) <br />劉伯群<br />刘伯群|| 1894–1971 <br /> Zengcheng, Guangdong <br /> Zengcheng, Guangdong || First Chinese to be conferred the "[[Datuk Seri]]" title; Led the unsuccessful bid for Chinese equal citizenship-rights and official language status during the drafting of the [[Malaysian Constitution]] |- | [[Omar Ong Yoke Lin]] <br /> 翁毓麟 || 1917–2010 <br /> Kuala Lumpur, Malaysia <br /> Huizhou, Guangdong || Cabinet Minister, 1955–1973; First Chinese President, [[Malaysian Senate]], 1973–1980; Mooted the idea to form the [[Alliance Party (Malaysia)]], predecessor of [[Barisan Nasional]], the ruling coalition party of Malaysia since independence in 1952 |- | [[Wong Pow Nee]] <br /> 王保尼 || 1911–2002 <br /> Penang, Malaysia <br /> Xingning, Guangdong || First Chief Minister of Penang, 1957–1969 |- | [[Peter Lo Sui Yin]] <br /> 羅思仁<br />罗思仁 || 1923–2020 <br /> Sabah, Malaysia <br /> Longchuan, Guangdong || Chief Minister of Sabah, 1965–67; Cabinet Minister, 1963–1965 |- | [[James Wong (politician)|James Wong Kim Min]] <br /> 黄金明 || 1922–2011 <br /> Sarawak, Malaysia <br /> Guangdong || Leader of the Opposition of Malaysia, 1974; First Deputy Chief Minister, Sarawak, 1963–1966; President, [[Sarawak National Party]], 1981–2003; Hold the record for being the longest serving Member of the [[Sarawak State Assembly]] for forty-six years, 1956–2001 |- | [[Stephen Yong Kuet Tze]] <br /> 楊國斯<br />杨国斯 || 1921–2001 <br /> Sarawak, Malaysia <br /> Dabu, Guangdong || Cabinet Minister, 1982–1990; Co-founder, [[Sarawak United Peoples' Party]], Sarawak's first political party, 1959 (President, 1983–1990); Yong is best remembered for giving the Chinese in Sarawak a political voice |- | [[Lee Kim Sai]] <br /> Lee Kim Sze <br /> 李金狮 || 1937-2019 <br /> Selangor, Malaysia || Cabinet Minister, 1986–1995 |- | [[Yong Teck Lee]] <br /> 楊德利<br />杨德利 || 1958- <br /> Sabah, Malaysia <br /> Longchuan, Guangdong || Chief Minister of Sabah, 1996–1998; Founder and President, [[Sabah Progressive Party]], 1994- |- | [[Peter Chin Fah Kui]] <br /> 陳華貴<br />陈华贵 || 1945- <br /> Sarawak, Malaysia <br /> Bao'an, Guangdong || Cabinet Minister, 2004–2013; President, Sarawak United Peoples' Party, 2011- |- | [[Chor Chee Heung]] <br />Chau Chee Hiung <br /> 曹智雄 || 1955- <br /> Kedah, Malaysia <br /> Dabu, Guangdong || Cabinet Minister, 2010–2013 |- | [[Liow Tiong Lai]]<br />Liau Tsung Loi <br /> 廖中莱 || 1961 <br /> Malacca, Malaysia <br /> Dabu, Guangdong || Cabinet Minister, 2008–2013, 2014-; President, [[Malaysian Chinese Association]], 2013- |- | [[Wee Ka Siong]]<br />Ngui Ka Seong <br /> 魏家祥 || 1968- <br /> Malacca, Malaysia <br /> Lufeng, Guangdong || Cabinet Minister, 2014- |- | [[Teresa Kok]]<br /> Kok Su Sim <br />郭素沁|| 1964- <br /> Kuala Lumpur, Malaysia <br /> Huizhou, Guangdong|| Member of Parliament, 1999-; Won by the highest majority among more than 200 constituency seats in the 2008 and 2013 [[Elections in Malaysia|Malaysian general elections]]; In the 2013 election, Kok won more than 85% of the total votes cast, a record in Malaysia history |- |[[Chong Hon Nyan]]<br/> Chong Hon Nyan <br /> 張漢源<br />张汉源|| 1924-2020 <br /> Kuala Lumpur, Malaysia ||Minister of Health (1978-1982) and Transport (1983-1986) |} ===== အင်ဒိုနီးရှား ===== Indonesia {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[:zh:罗芳伯|Lo Fong Bak]] <br /> 羅芳伯<br />罗芳伯 || 1738–1778 <br /> Meixian, Guangdong <br /> Meixian, Guangdong || Founder and President, Hakka [[Lanfang Republic|Republic of Lanfang]] in West Kalimantan, 1777–1884; The republic lasted for 107 years and had ten presidents who are all Meixian Hakkas |- | [[Basuki Tjahaja Purnama]]<br />Tjung Ban Hok <br /> | 鍾萬學<br />钟万学 || 1966- <br /> Bangka–Belitung Islands, Indonesia <br /> Meixian, Guangdong || First Chinese Governor, [[Jakarta]], capital of Indonesia, which is considered to be the third most powerful position in Indonesia, 2014-;<ref>{{cite web | title = Riot Survivor Ready to Become First Chinese Jakarta Governor | url=https://www.bloomberg.com/news/2014-08-05/riot-survivor-ahok-in-line-to-be-first-chinese-jakarta-governor.html}}</ref><ref>{{cite web | title = Basuki Ahok Purnama Sworn in as Jakarta Governor | url = http://www.globalindonesianvoices.com/17477/gubernur-ahok-basuki-ahok-purnama-sworn-in-as-jakarta-governor/ | accessdate = 26 January 2021 | archivedate = 4 April 2016 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160404142000/http://www.globalindonesianvoices.com/17477/gubernur-ahok-basuki-ahok-purnama-sworn-in-as-jakarta-governor/ }}</ref> Basuki is more popularly known by his Hakka name, "Ahok" ({{lang|zh|阿学}}) |- | [[Christiandy Sanjaya]]<br />Wong Hon San <br /> 黄汉山 || 1964- <br /> West Kalimantan, Indonesia <br /> Jiexi, Guangdong || Deputy Governor, [[West Kalimantan]], 2008–2013; First elected Chinese Deputy Governor of Indonesia |- | [[Teddy Jusuf]]<br />Hiung Tet Yie <br /> 熊德怡 || 1966- <br /> West Java, Indonesia <br /> Meixian, Guangdong || First and only Chinese to attain the rank of Brigadier General, [[Indonesian National Armed Forces]], 1983 |} ===== ထိုင်း ===== Thailand {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Thaksin Shinawatra]]<ref>{{Cite web |url=http://shanghaiist.com/2014/11/01/yingluckthaksin_go_on_a_family_trip.php |title=Former Thai leaders Yingluck, Thaksin visit ancestral village in Meizhou, Guangdong |accessdate=26 January 2021 |archivedate=14 March 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180314034553/http://shanghaiist.com/2014/11/01/yingluckthaksin_go_on_a_family_trip.php }}</ref><ref>{{cite web | title = Thai PM seeks out roots in Meizhou | url=http://www.chinadaily.com.cn/english/doc/2005-07/04/content_456688.htm}}</ref><br />Hiew Tat Sin <br /> 丘達新<br />丘达新 || 1949- <br /> Chiang Mai, Thailand <br /> Fengshun, Guangdong || Only [[Prime Minister of Thailand]] to be re-elected in Thailand history, 2001–2006; Parties linked to Thaksin had won all the five general elections in Thailand since 2001 |- | [[Yingluck Shinawatra]]<br />Hiew Yin Lok <br />丘仁樂<br />丘仁乐|| 1967- <br /> Chiang Mai, Thailand <br /> Fengshun, Guangdong || First and only female Prime Minister of Thailand, 2011–2014 |- | [[Supachai Panitchpakdi]] || 1946- <br /> Bangkok, Thailand || Deputy Prime Minister, 1992–1995, 1997–2001; First and only Asian Director-General, [[World Trade Organization]], 2002–2005 |- | [[Sudarat Keyuraphan]] || 1961- <br /> Bangkok, Thailand || Cabinet Minister, 2002–2006 |- | [[Chaiyasit Shinawatra]]|| 1945- <br /> Chiang Mai, Thailand <br /> Fengshun, Guangdong || Supreme Commander, [[Royal Thai Armed Forces]], 2004–2005; Commander-in-Chief, [[Royal Thai Army]], 2003–2004 |} ===== ကမ္ဘောဒီးယား ===== Cambodia {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Sok An]]<ref>{{cite web | title = Sok An | url = http://www.topicway.com/dictionary/Sok%20An | url-status=dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160306042028/http://www.topicway.com/dictionary/Sok%20An | archivedate = 2016-03-06 | df = }}</ref> <br />Soo On <br /> 索安 || 1950- <br /> Takéo, Cambodia|| Deputy Prime Minister, Cambodia, 2004- |} ===== မြန်မာ ===== {|class="wikitable" ! width="105" | အမည် !!width="75" | မွေးဖွားနှင့် မျိုးရိုးဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[ဦးနေဝင်း]] <br /> 奈温 || 1910–2002 <br /> ဗြိတိသျှဘားမား၊ ပဲခူး <br /> Meixian, Guangdong || နိုင်ငံတော်သမ္မတ, ၁၉၇၄–၁၉၈၁; ဥက္ကဋ္ဌ, [[တော်လှန်ရေးကောင်စီ]], ၁၉၆၂–၁၉၇၄; [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်]], ၁၉၅၈–၁၉၆၀, ၁၉၇၂–၁၉၇၄; ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်, ၁၉၄၉–၁၉၇၂; |- | [[စန်းယု|ဦးစန်းယု]]<ref>{{cite book | title = Golden Dragon and Purple Phoenix: The Chinese and Their Multi-Ethnic Descendants in Southeast Asia|isbn = 9789814518499| url=https://books.google.com/books?id=wTa7CgAAQBAJ&q=%22san+yu%22+%22San+Pe%22&pg=PA236|last1 = Lee|first1 = Khoon Choy|date = 26 March 2013}}</ref> <br /> 山友 || 1918–1996 <br /> ဗြိတိသျှဘားမား၊ ပဲခူး || နိုင်ငံတော်သမ္မတ, ၁၉၈၁–၁၉၈၈; ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (၁၉၇၂–၁၉၇၄) |- | [[ခင်ညွန့်|ဦးခင်ညွန့်]]<ref>{{cite web|title=钦纽1939年出生于缅甸孟邦首府毛淡棉。父母都是来自广东梅县的客家人 |url=http://www.faobserver.com/NewsInfo.aspx?id=8900 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160820204746/http://www.faobserver.com/NewsInfo.aspx?id=8900 |archivedate=2016-08-20}}</ref> <br /> 钦纽 || 1939- <br /> Yangon Region, Myanmar <br /> Meixian, Guangdong || [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်]], ၂၀၀၃–၂၀၀၄; ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (၂၀၀၂-၂၀၀၃) |} ===== တီမော ===== Timor-Leste=== {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[:de:Pedro Lay|Pedro Lay]] <br /> Lai Sze Fong<br /> 黎事芳|| Timor-Leste Meixian, Guangdong|| First Chinese Cabinet Minister, 2007–2015 |- | [[:de:Francisco Kalbuadi Lay|Francisco Kalbuadi Lay]] <br />Lai Fatt Fong <br />黎发芳|| 1954- Timor-Leste Meixian, Guangdong|| Cabinet Minister, 2012-; First Chinese to be elected to [[National Parliament (East Timor)|National Parliament]], 2002–2005 |} == ၃။ ကျန်ဒေသများ == '''တရုတ်နိုင်ငံ''' နှင့် '''အာဆီယံ'': မပါဝင်သော ဒေသများကို ဆိုလိုသည်။ === ဩဇီ === {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Penny Wong]]<ref>{{Cite web |url=https://mocsarawak.wordpress.com/2010/09/21/penny-wong-when-grit-and-talent-triumph-over-hypocrisy-racism/ |title=Penny Wong – when grit and talent triumph over hypocrisy, racism}}</ref> 黃英賢<br />黃英贤 || 1968- Sabah, Malaysia || First Chinese and first Asian Cabinet Minister, 2007–2013; First female [[Leader of the Government in the Senate (Australia)|Leader of the Government in the Senate]], 2013; First female [[Leader of the Opposition in the Senate (Australia)|Leader of the Opposition in the Senate]], 2013- |- | [[Helen Sham-Ho]] 何沈慧霞 || 1943- Hong Kong Bao'an, Guangdong || Member, [[New South Wales Legislative Council]], 1988–2003; First Chinese to be elected to an Australian parliament |- | [[Peter Wong (Australian politician)|Peter Wong]]<ref>{{cite web |url=http://www.hyxqb.com/ShowNews-6807.aspx |archive-url=https://archive.today/20140922220927/http://www.hyxqb.com/ShowNews-6807.aspx |url-status=dead |archive-date=2014-09-22 |title=澳大利亚著名侨领黄肇强返紫金寻根 |accessdate=26 January 2021 |archivedate=22 September 2014 |archiveurl=https://archive.today/20140922220927/http://www.hyxqb.com/ShowNews-6807.aspx }}</ref> 黄肇强 || 1942- Zhaoqing, Guangdong Zijin, Guangdong || Member, New South Wales Legislative Council, 1999–2007; Leading anti-[[white nationalist]] politician; Founder, [[Unity Party (Australia)|Unity Party]], which was formed to oppose [[Pauline Hanson]] and her [[white supremacy]] [[One Nation (Australia)|One Nation party]], 1997 |- | [[Alfred Huang]]<ref>{{cite web |url=http://www.eduwo.com/composite/20433.htm |title=前澳大利亚阿得雷德市市长黄国鑫先生简介 |access-date=2014-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141013224741/http://www.eduwo.com/composite/20433.htm |archive-date=2014-10-13 |url-status=dead |accessdate=26 January 2021 |archivedate=13 October 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141013224741/http://www.eduwo.com/composite/20433.htm }}</ref> 黃國鑫<br />黄国鑫 || 1938- Chengdu, Sichuan Jiaoling, Guangdong|| Lord Mayor, [[Adelaide]], 2000–2003 |- | [[Robert Chong]]<ref>{{cite web |url=http://gocn.southcn.com/dfqw/200410280003.htm |title=澳洲白马市市长回梅探亲 |accessdate=26 January 2021 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304093421/http://gocn.southcn.com/dfqw/200410280003.htm }}</ref><br />(Tsung Foo Hee) 鐘富喜<br />钟富喜 || 1954- Malaysia Meixian, Guangdong || Mayor, [[City of Whitehorse|Whitehorse]], [[Victoria (Australia)|Victoria]], 2002–2005 |- | [[Henry Tsang]] 曾筱龍<br />曾筱龙 || 1943- Nanchang, Jiangxi Wuhua, Guangdong|| Deputy Lord Mayor, [[Sydney]], 1991–1999; Member, New South Wales Legislative Council, 1999–2009 |} === ပိုလီနီရှား === French Polynesia {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် ||မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ <br />||အကြောင်းအရာ |- | [[Gaston Tong Sang]] || 1949-<br />Bora-bora, French<br />Polynesia, Guangdong <br />|| President, French Polynesia, 2006–2007, 2008–2011; Tong Sang is of mixed blood with Hakka Chinese ancestry on his paternal side |} === Mauritius === Mauritius {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Moilin Jean Ah-Chuen]]<br />(Chu Moi Lin) 朱梅麟 || 1909–1991 Mauritius Meixian, Guangdong || First Chinese Cabinet Minister, 1967–1976; First Chinese Member, Legislative Council, 1949; Second Hakka after Sun Yat-sen to have his portrait printed on the bills of a country's currency<ref>{{cite web |url=http://tomchao.com/af/af49a.html |title=Mauritius Bank Notes |accessdate=26 January 2021 |archivedate=10 September 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140910195724/http://tomchao.com/af/af49a.html }}</ref> |- | [[Joseph Tsang Mang Kin]] 曾繁興<br />曾繁兴 || 1938- Mauritius Meixian, Guangdong || Cabinet Minister, 1995–2000; As a poet, Tsang has written a number of poems on the Hakka culture |} === အာဖရိက === Seychelles {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | Li Huarong<ref>{{cite web |title = 客籍华人及对非洲的贡献 | url=http://tieba.baidu.com/p/795764964}}</ref> <br />Lee Fah Yin 李华荣 || Seychelles Meixian, Guangdong ||Deputy Minister |} === ဗြိတိန် === United Kingdom=== {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Nat Wei, Baron Wei]]<ref>{{cite web |url=http://www.neehao.co.uk/2012/01/lord-weis-speech-on-the-role-of-overseas-chinese-in-britain/ |title=There is a saying, in Hakka, When everyone collects firewood, the flames rise high |accessdate=26 January 2021 |archivedate=8 August 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200808083735/http://www.neehao.co.uk/2012/01/lord-weis-speech-on-the-role-of-overseas-chinese-in-britain/ }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cbg88.co.uk/ygxw/2012/06-27/129.shtml |title=33岁华人新贵——韦鸣恩 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141016005223/http://www.cbg88.co.uk/ygxw/2012/06-27/129.shtml |archivedate=2014-10-16}}</ref> 韋鳴恩<br />韦鸣恩 || 1977- Hertfordshire, England, United Kingdom Zhuhai, Guangdong || Youngest member at the age of 34 and first British-born person of Chinese origin in the [[House of Lords]], 2011- |} === ပြင်သစ် === France {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[:fr:André Thien Ah Koon|André Thien Ah Koon]]<ref>{{cite web |url=http://www.chinanews.com/zgqj/2014/04-01/6016676.shtml |title=广东梅州杰出乡贤曾宪建再度当选法国顶磅市长}}</ref> 曾憲建<br />曾宪建 || 1940-<br /> Reunion Island, France <br />Meixian, Guangdong|| First and only Chinese elected to the [[National Assembly (France)|French National Assembly]] and the first Chinese elected to a parliament in Europe, 1986–2006; Mayor, [[Le Tampon|Tampon]], [[Reunion Island]], 1983–2006, 2014–2020; First Chinese Mayor of Reunion Island and France |} === နယ်သာလန် === Netherlands= {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Varina Tjon-A-Ten]] <br /> 张 || 1952- <br /> Paramaribo, Suriname <br /> Guangdong || First Chinese elected to the [[House of Representatives (Netherlands)|House of Representatives]], 2003–2006; Tjon-A-Ten is of mixed blood with paternal Hakka Chinese grandfather who migrated from Guangdong to Suriname |- | [[Roy Ho Ten Soeng]] <br /> 何天送 || 1945- <br /> Paramaribo, Suriname <br /> Guangdong || Mayor, [[Venhuizen]], [[North Holland]], 2000–2006; First immigrant Mayor of Netherlands; First Chinese Mayor of Netherlands and Europe |} === အမေရိကန် === United States {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[David Chiu (politician)|David Chiu]]<br /> 邱信福 || 1970- <br /> Ohio, USA<br />|| Member, [[California State Assembly]], 2014- |- | [[Yiaway Yeh]] <br /> 葉亞威<br />叶亚威 || 1978- <br /> San Francisco, USA <br /> Meixian, Guangdong|| First Chinese Mayor of [[Palo Alto, California]], 2012 |} === Guyana === Guyana {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Arthur Chung]]<br /> 鐘亞瑟<br />钟亚瑟 || 1916–2008 <br /> West Demerara, Guyana<br /> Dabu, Guangdong|| First President, Guyana, 1970–1980 |} === Trinidad and Tobago === Trinidad and Tobago {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Solomon Hochoy]]<br /> 何才|| 1905–1983<br /> Jamaica<br/> Bao'an, Guangdong|| Last British Governor, 1960–1962; First non-white Governor in the whole of the [[British Empire]], 1960; First Governor-General, 1962–1972, when Trinidad and Tobago obtained independence in 1962; First Chinese [[Head of State]] in a non-Asian country |} === Suriname === Suriname {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Hendrick Chin A Sen]]<br /> 陳亞先<br />陈亚先 || 1934–1999 <br /> Marowijne District, Suriname<br />Huiyang, Guangdong|| [[President of Suriname|President]] and [[Prime Minister of Suriname]], 1980–1982; Chin paternal side is Hakka Chinese and maternal side is mixed [[Surinamese Creole people|Creole]] |- |} === ဂျာမေကာ === Jamaica {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Rose Leon]]|| 1913–1999 <br /> Kingston, Jamaica || First Chinese and first female Cabinet Minister, 1953–1960, 1972–1976; First Chinese Member, House of Representatives, 1949; First female Chairperson of a political party – [[Jamaica Labour Party]], 1948 |- | [[Horace Chang]] <br /> 霍勒斯.郑 || 1952- <br /> Westmorland, United Kingdom || Cabinet Minister, 2007–2011 |- | [[Delroy Chuck]] <br /> 德尔罗伊.卓 || 1950- <br /> Manchester Parish, Jamaica <br /> Dongguan || Cabinet Minister, 2011–2012; First Chinese Speaker, House of Representatives, 2007–2011 |} === ဘရာဇီး === Brazil {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[:pt:William Boss Wu|William Boss Wu]]<ref>{{cite web | title = 巴西首位华人国会议员威廉·巫 | url = http://gb.cri.cn/1321/2007/07/20/542@1686272.htm | accessdate = 26 January 2021 | archivedate = 4 March 2016 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160304050121/http://gb.cri.cn/1321/2007/07/20/542@1686272.htm }}</ref><ref>{{cite web | title = 巴西圣保罗市华裔议员威廉巫先生一行访粤 | url = http://www.gdoverseaschn.com.cn/qwxw/200403110103.htm | accessdate = 26 January 2021 | archivedate = 4 March 2016 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160304040840/http://www.gdoverseaschn.com.cn/qwxw/200403110103.htm }}</ref> <br /> 巫佰禧 || 1968- <br /> São Paulo, Brazil <br /> Raoping, Guangdong|| First and only Chinese elected to the [[National Congress of Brazil]], 2006- |} == အစိုးရအရာထမ်း ၊ အသိပညာရှင် ၊ အတတ်ပညာရှင် နှင့် အခြား == Government officials, academics, literary figures and others === တရုတ်ပြည် === China {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Huang Zunxian]] <br />黃遵憲<br />黄遵宪 ||1848–1905 <br /> Meixian, Guangdong <br /> Meixian, Guangdong <br />||Famous diplomat and poet; Consul-General ({{lang|zh|总领事}}) to San Francisco, United States, 1882–1886 and Singapore, 1891–1894 |- | [[Chen Yinke]] <br /> 陳寅恪<br />陈寅恪 <br />|| 1890–1969 <br />Changsha, Hunan <br /> Xiushui, Jiangxi <br />|| [[Sinologist]]; Considered as one of the most influential historians in 20th century China |- | [[Guo Moruo]] <br />郭沫若 || 1892–1978 <br />Leshan, Sichuan <br /> Ninghua, Fujian <br />||Author, poet and historian; Considered to be one of the most important literary figures of modern China; First President, [[Chinese Academy of Sciences]], 1949–1978 |- | [[Zhang Ziping]] <br />張資平<br />张资平|| 1893–1959 <br />Meixian, Guangdong <br /> Meixian, Guangdong <br />||Popular novelist in the 1930s |- | [[Zhang Dingcheng]] <br /> 張鼎丞<br />张鼎丞 ||1898–1981 <br /> Yongding, Fujian <br /> Yongding, Fujian <br />||First Procurator-General, [[Supreme People's Procuratorate]] ({{lang|zh|最高人民检察院}}), 1954–1975; Governor of Fujian, 1949–1954 |- | [[Liang Boqiang]] <br />梁伯强 || 1899–1968 <br />Meixian, Guangdong <br /> Meixian, Guangdong <br />|| Pioneer pathologist; Liang has educated and served as a role model to hundreds of pathologists in China |- | [[Lin Fengmian]] <br /> 林風眠 || 1900–1991 <br /> Meixian, Guangdong |<br /> Meixian, Guangdong <br />|| One of the pioneers of modern [[Chinese painting]] |- | [[Wang Li (linguist)|Wang Li]] <br /> 王力 || 1900–1986 <br /> Bobai, Guangxi <br />Tingzhou, Fujian <br />|| Considered to be the founder of modern Chinese [[linguistics]] |- | [[Li Guohao (engineer)|Li Guohao]]<br />(Lee Ket Hau) <br /> 李國豪<br />李国豪 || 1913–2005 <br /> Meixian, Guangdong <br /> Meixian, Guangdong <br />|| One of the top bridge engineering experts in the world; President, [[Tongji University]], Shanghai, 1977–1984 |- | [[Lu Jiaxi]] <br />卢嘉锡 || 1915–2001 <br /> Xiamen, Fujian <br /> Yongding, Fujiang <br />|| President, Chinese Academy of Sciences, 1981–1987 |- | [[Liu Fuzhi]] <br />劉復之<br />刘复之 || 1917–2013 <br /> Meixian, Guangdong <br /> Meixian, Guangdong || Procurator-General, Supreme People's Procuratorate, 1988–1993 |- | [[Zheng Xiaoying]] <br />郑小瑛 || 1929- <br />Yongding, Fujian <br />Yongding, Fujian || China's first female orchestra conductor |- | [[Xiao Yang (judge)<br />Xiao Yang]]<br />(Siau Yong) <br /> 肖扬 || 1938- <br /> Heyuang, Guangdong <br /> Heyuan, Guangdong || President, [[Supreme People's Court]] ({{lang|zh|最高人民法院}}) (Chief Justice), 1998–2008 |- | [[Zhu Dake]] <br />朱大可 || 1957- <br />Shanghai <br /> Wuping, Fujian || Scholar and Chinese [[cultural critic]]; Zhu was listed as one of the "50 Top Chinese Influencing the World's Future" by the magazine, Phoenix Life, 2006<ref>''Phoenix Life, September 2006 (凤凰生活, 2006年9月刊)''</ref> |- | [[Zeng Jinyan]] <br /> 曾金燕 || 1983- <br /> Longyan, Fujian <br />Longyan, Fujian || One of China's leading human rights activists; Wife of [[Hu Jia (activist)|Hu Jia]], a key figure in China's dissident movement; Zeng was selected as "[[Time 100|TIME Magazine's 100]] People Who Shape Our World" in 2007 |} === ထိုင်ဝမ် === Taiwan {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Loa Ho]] <br />賴和 || 1894–1943 <br /> Changhua, Taiwan <br /> Raoping, Guangdong || Poet and anti-Japanese Occupation political activist; Loa is hailed as the "Father of Modern Taiwanese Literature" |- | [[Wu Chuo-liu]] |<br /> 吳濁流 || 1900–1976 <br />Hsinchu, Taiwan <br /> Jiaoling, Guangdong || Influential novelist; Wu's highly acclaimed semi-autobiography, "Orphan of Asia" ({{lang|zh|亚细亚的孤兒}}), which highlighted the ambiguity of being Taiwanese, has since become a key theme in the contentious subject of [[Taiwanese identity]] |- | [[Jiang Wen-Ye]]<br />江文也 || 1910–1983 <br /> New Taipei, Taiwan <br /> Yongding, Fujian || Well-known composer active in Japan and later in China; Jiang was a theme in the 2003 Japanese film, [[Café Lumière]], directed by Hou Hsiao-Hsien, which tells the story of a young Japanese woman doing research on the composer; His work is featured on the soundtrack, and his Japanese wife and daughter make appearances as themselves |- | [[Chung Li-ho]]<br />(Tsung Lee Foh) <br /> 鐘理和<br />钟理和 || 1915–1960 <br />Pingtung, Taiwan <br /> Meixian, Guangdong || Famous novelist; Chung's [[autobiographical novel]], "My Native Land" ({{lang|zh|原乡人}}), was made into a film of the same name in 1980 |- | [[Lin Haiyin]]<br />(Lim Hoi Yim) <br /> 林海音 || 1918–2001 <br /> Osaka, Japan<br />Jiaoling, Guangdong || Famous novelist; Lin's memoirs, "My Memories of Old Beijing" ({{lang|zh|城南旧事}}), was made into a film of the same name in 1982; The film was selected as one of the "100 Greatest Chinese Films of the 20th Century" by [[Yazhou Zhoukan]] (Asia Weekly) |- | [[Chung Chao-cheng]] |<br />鍾肇政 || 1925- |<br /> Taoyuan, Taiwan <br /> Wuhua, Guangdong || Novelist; Known as the Mother of Taiwanese Literature; Chung's novel, "[[The Dull Ice Flower]]" ({{lang|zh|鲁冰花}}), was made into films in 1989 and 2008'' |- | [[Rai Hau-min]] <br /> 賴浩敏|| 1939- <br />Miaoli, Taiwan <br />|| President, [[Judicial Yuan]] (Chief Justice), 2010- |- | [[Lü Shao-chia]] <br /> 呂紹嘉 || 1960- <br />Hsinchu, Taiwan <br /> || One of the world's leading opera conductors of his generation |- | [[Gan Yao Ming|Gan Yao-ming]] <br /> 甘耀明 || 1972- <br />Miaoli, Taiwan <br />|| Fiction writer who has received various literary awards; Gan's writings are often colored with Hakka language, culture and history |} ===ဟောင်ကောင်=== Hong Kong {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Southern Praying Mantis (martial art)#Lau Soei|Lau Soei]] <br />刘瑞 || 1866–1942 <br /> Huiyang, Guangdong <br /> Huiyang, Guangdong || Third-generation grandmaster of [[Southern Praying Mantis (martial art)|Southern Praying Mantis]] ({{lang|zh|南派螳螂}}) martial art, which was originally taught only to Hakka people; Lau is acknowledged by both the practitioners of the [[Southern Praying Mantis (martial art)#Chow Gar|Chow Gar]] ({{lang|zh|周家}}) and the [[Southern Praying Mantis (martial art)#Chu Gar|Chu Gar]] ({{lang|zh|朱家}}) schools as the founding grandmaster in the modern era |- | [[Lam Yiu-Kwai]]<br />(Lim Yau Gui) <br />林耀桂 || 1877–1966 <br /> Huiyang, Guangdong <br />Huiyang, Guangdong || Creator of [[Southern Dragon Kung Fu|Southern Dragon]] ({{lang|zh|龙形拳}}) martial art |- | [[Lo Hsiang-lin]]<br />(Lo Heong Lim) <br /> 羅香林<br />罗香林 || 1906–1978 <br />Xingning, Guangdong <br /> Xingning, Guangdong || Considered to be the most eminent scholar on Hakka culture and language |- | [[Jao Tsung-I]]<ref>{{cite web | title = 汉学泰斗饶宗颐确认为客家后裔 祖籍梅县铜琶村 | url=http://www.chinanews.com/2002-09-21/26/225146.html}}</ref> <br /> 饒宗頤<br />饶宗颐 || 1917–2018 <br />Chaozhou, Guangdong <br /> Meixian, Guangdong || Prominent scholar who has contributed to various fields of [[humanities]] with many pioneering works and a master of [[Chinese calligraphy]] and painting |- | [[Woon Swee Oan]] <br />溫瑞安<br />温瑞安 || 1954- <br /> Perak, Malaysia <br />Meixian, Guangdong || One of the four major [[wuxia]] novelists; Some of Woon's novels, "The Four" ({{lang|zh|四大名捕}}), "Face to Fate" ({{lang|zh|布衣神相}}) and "Strike at Heart" ({{lang|zh|惊艳一枪}}) have been made into television dramas and films |} ===စင်ကာပူ=== Singapore {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Lee Choo Neo]] <br />李珠娘|| 1895–1947 <br />Singapore<br />Dabu, Guangdong || First female doctor in Singapore |- | [[Gregory Yong]]<br />|杨瑞元|| 1925–2008 <br />Perak, Malaysia <br /> || First local [[Roman Catholic]] [[Roman Catholic Archdiocese of Singapore|Archbishop of Singapore]], 1977–2000 |- | [[Yong Pung How]]<br />(Yong Bong Hau) <br />楊邦孝<br />杨邦孝 || 1926–2020 <br /> Kuala Lumpur, Malaysia <br />Dabu, Guangdong || Chief Justice, Singapore, 1990–2006 |} ===မလေးရှား=== Malaysia {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | Koo Suk Chuan<ref>{{cite web |url=http://renitang.com/story.html |title=Father of Ren i Tang – Story}}</ref><br /> 古石泉 ||Meixian, Guangdong <br /> Meixian, Guangdong || Founder, Ying Oi Tong ({{lang|zh|仁爱堂}}), Southeast Asia's oldest Chinese medical hall, in Penang, 1796 |- | [[Hsieh Yung-kuan]] <br />(Chia Yin Kong)<br />謝榮光<br />谢荣光||1848–1916<br /> West Kalimantan, Indonesia <br />Meixian, Guangdong || Chinese Vice Consul in Penang, 1895–1903 and 1906–1907; also known as Cheah Choon Seng / Tjia Tjoen Sen |-| [[Yong Mun Sen]]<br />(Yong Man Sang) <br /> 楊曼生<br />杨曼生 || 1896–1962 <br />Sarawak, Malaysia <br /> Dabu, Guangdong || Renowned artist; Father of Malaysian Painting<ref>{{cite web |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1309&dat=19981019&id=bvVOAAAAIBAJ&pg=6728,3594227 |title=Father of Malaysian Painting}}</ref> |- | [[Jimmy Choo]]<br />(Chiu Yong Ket)<br /> 周仰杰 || 1961- <br /> Penang, Malaysia <br />Meixian, Guangdong || Renowned luxury fashion designer of shoes and handbags that carry "Jimmy Choo" name as its brand |} === အင်ဒိုနီးရှား === Indonesia {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Myra Sidharta]]<br />(Euw Jong Tjhoen Moy) <br /> 歐陽春梅<br />欧阳春梅 || 1927- <br />Bangka-Belitung Islands, Indonesia <br /> Meixian, Guangdong || Expert on [[Tionghoa]] [[Malay language|Malay]] literature (Malay literature by Chinese Indonesians); Sidharta has an [[autobiography]], "In Search of My Ancestral Home", where she narrated about her "pilgrimage" to [[Meixian District|Meixian]], the place where her grandfather was from |- | [[Leo Suryadinata]]<br />(Liauw Khian Joe) <br /> 廖建裕 || 1940- <br /> Jakarta, Indonesia <br /> || Well-known sinologist on [[Chinese Indonesian]] |} === အာရပ်ပြည်ထောင်စု=== United Arab Emirates {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Michael Hwang]] <br />黄锡义 || 1943-<br /> Sydney, Australia <br />Meixian, Guangdong || Chief Justice, [[Dubai International Financial Centre]] Courts, 2010- |} ===Mauritius=== Mauritius {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Yeung Kam John Yeung Sik Yuen|Bernard Yeung Sik Yuen]] <br /> 楊欽俊<br />杨钦俊 || 1950- <br /> Mauritius <br /> Meixian, Guangdong || Chief Justice, Mauritius, 2008- |} === ဗြိတိန် === United Kingdom {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Han Suyin]] <br />韓素音<br />韩素音 || 1917–2012 <br /> Xinyang, Henan<br /> Wuhua, Guangdong || Famous novelist and author of books on modern China; Han's father is Hakka Chinese and mother is [[Flemish]] |} === အမေရိကန် === United States {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Goo Kim Fui]]<br />(Goo Kim Fui) <br /> 古今輝<br />古今辉 || 1835–1908 <br /> Meixian, Guangdong <br /> Meixian, Guangdong|| President, [[United Chinese Society]] ({{lang|zh|中华会馆}}) in [[Hawaii]], 1892–1898; Chinese Consul General in Hawaii, 1902-; Played an instrumental role in uniting the Chinese and fighting for their rights during the anti-Chinese agitation in Hawaii in the 1880s-1890s |- |[[Steven N. S. Cheung]]<ref>{{cite web | title = Steven N.S. Cheung: My father 张五常：我的父亲 | url=http://www.hakkaonline.com/forum.php?mod=viewthread&tid=80086&extra=page%3D12}}</ref> <br /> 張五常<br />张五常 || 1935- <br /> Hong Kong <br /> Huiyang, Guangdong || Famous economist best known for his work on transaction costs and property rights |- | [[Ching W. Tang]]<br />鄧青雲<br />邓青云 || 1949-<br />Hong Kong <br /> Guangdong || [[Physical chemistry|Physical chemist]]; Inventor of several groundbreaking electronic devices, including the [[Organic LED|organic light-emitting diode (OLED)]], which is found in most modern digital displays such as TVs, computer monitors and mobile phones; Received the [[Wolf Prize in Chemistry]], 2011 |- | [[Shing-Tung Yau]]<br />(Hiew Sin Tung)<br /> 丘成桐 || 1949- |<br />Shantou, Guangdong<br /> Jiaoling, Guangdong || Famous mathematician; Received the [[Fields Medal]] (regarded as the [[Nobel Prize]] for mathematicians), 1982 |- | [[Cho-Liang Lin]] <br /> 林昭亮 || 1960- <br /> Hsinchu, Taiwan <br /> || World-renowned violinist and conductor who has performed with virtually every major orchestra in the world |- | [[Lianxing Wen]] <br /> 温联星 || 1968- <br /> Shanghang, Fujian<br />Shanghang, Fujian || [[Seismologist]], [[geodynamicist]] and planetary scientist who has made fundamental contributions to many discoveries in the Earth's interior; Recipient of the [[James B. Macelwane Medal]], 2003 |- | [[Stephen Shing-Toung Yau]] <br /> 丘成棟 || 1952 <br /> [[Hong Kong]] <br /> || Mathematician, Distinguished Professor Emeritus at the [[University of Illinois at Chicago]], and currently teaches at [[Tsinghua University]] |} ===ကနေဒါ=== Canada {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Won Alexander Cumyow]]<ref>{{cite book|last=Steinberg|first=Shirley R.|title=Diversity and Multiculturalism: A Reader|publisher=Peter Lang "One of these, Won Alexander Cumyow, was born at Fort Harrison in 1861, the son of Hakka-speaking parents who had come from China."}}</ref> <br /> 溫金有 || 1861–1955 <br />British Columbia, Canada <br /> Guangdong || First person of Chinese origin born in Canada; As a court interpreter, Won is also the first Chinese public servant of Canada |} == စွန့်ဦးတီထွင်လုပ်ငန်းရှင် == Entrepreneurs === တရုတ် === China {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Li Hejun]]<ref>{{cite web | title = Fourth-richest billionaire in China remains a mystery | url = http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20140309000108&cid=1602 | access-date = 2014-10-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141018011700/http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20140309000108&cid=1602 | archive-date = 2014-10-18 | url-status = dead | accessdate = 7 February 2021 | archivedate = 18 October 2014 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20141018011700/http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20140309000108&cid=1602 }}</ref> <br /> 李河军 || 1967- <br /> Heyuan, Guangdong <br /> Heyuan, Guangdong || Founder, Chairman and CEO, [[Hanergy]]; Li is ranked 7th richest in China, Forbes, 2014 |} ===ထိုင်ဝမ်=== Taiwan {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Chao Teng-hsiung]]<ref>{{cite web | title = Tycoon to build NT$10 bil. medical center in hometown | url = http://www.chinapost.com.tw/taiwan/business/2010/12/21/284461/Tycoon-to.htm | access-date = 31 January 2021 | archive-date = 5 February 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210205112905/http://www.chinapost.com.tw/taiwan/business/2010/12/21/284461/Tycoon-to.htm }}</ref><br /> 赵藤雄 || 1944- <br /> Miaoli, Taiwan <br />|| Founder and Chairman, Farglory Group; Chao is ranked 15th richest in Taiwan, Forbes, 2015 |- |} ===ဟောင်ကောင် === Hong Kong {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Lo Kwee-seong]] <br />羅桂祥<br />罗桂祥 || 1910–1995 <br /> Meixian, Guangdong <br /> Meixian, Guangdong || Founder, [[Vitasoy]] International Holdings; Vitasoy is a well-known drinks and beverages brand in the world |- | [[Victor Lo Tang-seong]]<ref>{{cite web | title = Cafe de Coral founder dies at 101 | url=http://www.thestandard.com.hk/section-news.php?id=171258}}</ref><br />羅騰祥 || 1915–2016 <br />Meixian, Guangdong <br />Meixian, Guangdong || Founder, [[Café de Coral]] |- | [[Tin Ka Ping]] <br /> 田家炳 || 1919–2018 <br />Dabu, Guangdong <br /> Dabu, Guangdong || Famous philanthropist who donated his entire fortune mainly for educational purposes |- | [[Raymond Chow]] <br />鄒文懷<br />邹文怀 || 1927-2018 <br /> Hong Kong <br />Dabu, Guangdong || Founder, [[Orange Sky Golden Harvest|Golden Harvest]]; Launched the careers of [[Bruce Lee]] and [[Jackie Chan]] |- | [[Sally Aw]] |<br /> 胡仙 || 1931- <br />Yangon, Myanmar <br /> Yongding, Fujian || Media mogul; Former proprietor of [[The Standard (Hong Kong)|The Standard]], [[Sing Tao Daily]] and [[Tin Tin Daily]] |- | [[Tsang Hin-chi]] <br />曾宪梓 || 1934- <br /> Meixian, Guangdong <br /> Meixian, Guangdong || Founder and Chairman, Goldlion Group |- | [[Charles Yeung]] <br />楊釗 || 1947- <br /> Huiyang, Guangdong <br /> Huiyang, Guangdong || Founder and Chairman, Glorious Sun Enterprises |- | [[Pan Sutong]] <br />潘蘇通 || 1963- <br /> Shaoguan, Guangdong <br /> Shaoguan, Guangdong || Chairman, Goldin Group; Pan is ranked 6th richest in Hong Kong, Forbes 2016 |} ===မကာအို=== Macau {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Teddy Yip (businessman)|Teddy Yip]] <br />葉德利<br />叶德利 || 1907–2003 <br /> North Sumatra, Indonesia <br /> Meixian, Guangdong || Real estate magnate; Person behind the founding of the [[Macau Grand Prix]]; Owner of the famed [[Formula One]] [[Theodore Racing]] team; One of the co-founders of [[Sociedade de Turismo e Diversões de Macau]], which has a monopoly to run all [[casino]] operations and many other leisure activities in Macau |} ===စင်ကာပူ=== Singapore {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Aw Boon Haw]] <br />胡文虎 || 1882–1954 <br />Yangon, Myanmar <br /> Yongding, Fujian || Philanthropist of [[Tiger Balm]] and [[Haw Par Villa]] fame; Media mogul of the Chinese world; Founding President, Nanyang Khek Community Guild ({{lang|zh|南洋客属总会}}), the umbrella body for Hakkas in Singapore, 1929 |- | [[Aw Boon Par]] <br />胡文豹 || 1888–1944 <br /> Yangon, Myanmar <br />Yongding, Fujian || Younger brother of Aw Boon Haw; Philanthropist of Tiger Balm and Haw Par Villa fame |- | [[Jannie Chan]]<ref>{{cite web | title = Chan Siew Lee is the representative of Hakka entrepreneurship in Singapore and Malaysia 曾秀丽为新马客家企业代表 | url = http://ghk.nctu.edu.tw/word/%E9%BB%83%E8%B3%A2%E5%BC%B71212.pdf | access-date = 31 January 2021 | archive-date = 7 January 2022 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220107154239/http://ghk.nctu.edu.tw/word/%E9%BB%83%E8%B3%A2%E5%BC%B71212.pdf }}</ref> <br />曾秀丽|| 1945- <br /> Perak, Malaysia<br />|| Co-founder, The Hour Glass, with ex-husband; Formerly known as Jannie Tay; Chan was named as one of the 50 Leading Women Entrepreneurs of the World in Paris, 1997 |} === မလေးရှား === Malaysia {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Cheong Fatt Tze]] <br /> 張弼士<br />张弼士 || 1840–1916 <br /> Dabu, Guangdong<br /> Dabu, Guangdong || Powerful industrialist; Known as the "[[John D. Rockefeller|Rockefeller]] of the East"; Appointed Consul-General (Penang, later Singapore) in 1890 and Minister for Agriculture, Industries, Roads and Mines for the provinces of Fujian and Guangdong in 1899 by the Qing government; Cheong had served both the Qing and Republican governments |- | [[Yap Kwan Seng]]<ref>{{cite web | title = Last Kapitan's legacy lives on | url = http://www.thestar.com.my/news/story.asp?file=/2007/4/28/central/17551213&sec=central | access-date = 2019-05-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121030114026/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2007%2F4%2F28%2Fcentral%2F17551213&sec=central | archive-date = 2012-10-30 | url-status = dead | df = | accessdate = 27 August 2021 | archivedate = 30 October 2012 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20121030114026/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2007%2F4%2F28%2Fcentral%2F17551213&sec=central }}</ref> <br />葉觀盛/叶观盛 || 1846–1902<br /> Chixi, Guangdong <br /> Chixi, Guangdong || Last Kapitan Cina, Kuala Lumpur, 1889–1902 |- | [[Foo Choo Choon]] <br /> 胡子春 || 1860–1921 <br /> Yongding, Fujian <br /> Yongding, Fujian || Known as the "Tin King" ({{lang|zh|锡矿大王}}) |- | [[Chung Thye Phin]] <br /> 鄭大平<br />郑大平 || 1879–1935 <br />Perak, Malaysia <br /> Zengcheng, Guangdong || Last Kapitan Cina, Perak and [[British Malaya]], 1930–1935; Wealthiest man in Penang at the time of his death |- | [[Leong Sin Nam]] <br /> 梁燊南 || 1880–1940 <br />Meixian, Guangdong <br />Meixian, Guangdong || Wealthy tin mine owner; Philanthropist; Second non-British person to be conferred the Honorary Officer of the [[Most Excellent Order of the British Empire]] by the British |- | [[Lee Loy Seng]] <br />李莱生 || 1921–1994 <br /> Perak, Malaysia<br /> Meixian, Guangdong|| Founder, [[Kuala Lumpur Kepong Berhad|Kuala Lumpur Kepong]]: Lee's sons, Oi Hian and Hau Hian, are ranked 10th richest in Malaysia, Forbes, 2015 |- | [[Jeffrey Cheah]]<br />(Chia Foo Ngen) <br /> 謝富年<br />谢富年 || 1944- <br /> Perak, Malaysia <br /> Dongguan, Guangdong || Founder and Chairman, [[Sunway Group]]; Cheah is ranked 19th richest in Malaysia, Forbes, 2015 |- | [[Chan Fong Ann]]<ref>{{cite web | title = Forbes – Chan Fong Ann | url = https://www.forbes.com/lists/2009/84/malaysia-09_Chan-Fong-Ann_01BF.html | accessdate = 31 January 2021 | archivedate = 27 April 2020 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200427215031/https://www.forbes.com/lists/2009/84/malaysia-09_Chan-Fong-Ann_01BF.html }}</ref><br />陈冯安 || || Major shareholder, [[IOI Group]]; Chan was ranked 18th richest in Malaysia, Forbes, 2009 |} ===အင်ဒိုနီးရှား === Indonesia {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Tjong A Fie]] <br />張耀軒<br />张耀轩 || 1860–1921 <br /> Meixian, Guangdong <br />Meixian, Guangdong || Philanthropist; Kapitan Cina, Medan, 1911–1921; Led the building of the [[Chao Chow and Swatow Railway|Chao-Shan Railway]] |- | [[Murdaya Poo]]<ref>{{cite web | title = 傅志宽：以后，我会常回家乡看看 | url = http://www.meizhou.cn/news/0910/14/09101400046.html | accessdate = 31 January 2021 | archivedate = 27 May 2012 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120527123227/http://www.meizhou.cn/news/0910/14/09101400046.html }}</ref><br />傅志宽||1941-<br /> East Java, Indonesia<br /> Meixian, Guangdong || Founder and Chairman, Central Cipta Murdaya (Berca Group); Poo is ranked 13th richest in Indonesia, Forbes, 2015 |- | [[Siti Hartati Murdaya]]<br />(Tjouw Lie Ing) <br />邹丽英||1946-<br />Jakarta, Indonesia<br />Meixian, Guangdong || Wife of Murdaya Poo; Co-founder, Central Cipta Murdaya (Berca Group); Siti was listed as one of Forbes Asia's 50 Power Businesswomen, 2012<ref>{{cite web | title = Indonesian Tops Forbes List of Asia's Power Businesswomen | url = http://www.globalindonesianvoices.com/10760/indonesian-lady-tops-forbes-list/3/ | accessdate = 7 February 2021 | archivedate = 8 December 2015 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20151208105621/http://www.globalindonesianvoices.com/10760/indonesian-lady-tops-forbes-list/3/ }}</ref> |- | [[Sofjan Wanandi]]<br /> 林绵坤 || 1941- <br /> West Sumatra, Indonesia <br /> || Founder, Gemala Group |- | [[Prajogo Pangestu]]<br />(Phang Joen Phen) <br />彭雲鵬<br />彭云鹏 || 1944- <br />West Kalimantan, Indonesia <br /> Lufeng, Guangdong || Timber tycoon; Pangestu is ranked 41st richest in Indonesia, Forbes, 2014 |- | [[Djoko Susanto]]<br />(Kwok Kwie Fo)<br />郭贵和 || 1950- <br />Jakarta, Indonesia <br /> || Founder and CEO, Alfa Mart; Susanto is ranked 22nd richest in Indonesia, Forbes, 2015 |- | [[Tomy Winata]]<br />郭說鋒<br />郭说锋 || 1958- <br />West Kalimantan, Indonesia <br /> || Founder and Chairman, Artha Graha Group; Winata is ranked 35th richest in Indonesia, Forbes, 2006 |} === ထိုင်း === Thailand {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Choti Lamsam]]<br />伍捷仆 || 1904–1948 <br /> Meixian, Guangdong<br /> Meixian, Guangdong || Founder, Thai Farmers Bank, now known as [[Kasikornbank|Kasikorn Bank]]; Lamsam's grandson, Banthoon, is ranked 21st richest in Thailand, Forbes, 2014 |- | [[Kiat Wattanavekin]] <br />丘細見 || 1908–2013 <br />Fengshun, Guangdong <br />Fengshun, Guangdong || Founder, Kiatnakin Bank; Wattanavekin's surviving wife, Chansamorn, and family is ranked 43rd richest in Thailand, Forbes, 2014 |} === အိန္ဒိယ === India {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Nelson Wang]]<br />黃玉堂<br />黄玉堂 || 1950- <br />Kolkata, India<br />Guangdong || Founder and Chairman, China Garden Restaurant Group; Creator of the Chicken Manchurian [[Indian Chinese cuisine|Indian-Chinese cuisine]];<ref>{{cite web | title = The short history of Indian Chinese food and where to breathe fire in Mumbai | url = http://travel.cnn.com/mumbai/none/indian-chinese-food-598134 | access-date = 31 January 2021 | archive-date = 13 December 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141213211112/http://travel.cnn.com/mumbai/none/indian-chinese-food-598134 | url-status = dead }}</ref> China Garden has been voted as one of the best restaurants in Asia from amongst establishments surveyed in 80 cities in 23 countries<ref>{{cite web | title = China Garden | url = http://chinagardenindia.com/ | accessdate = 31 January 2021 | archivedate = 16 December 2014 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20141216215931/http://chinagardenindia.com/ }}</ref> |} === ဗြိတိန် === United Kingdom {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Woon Wing Yip]]<br />(Yap Fon Yin) <br /> 葉煥榮<br />叶焕荣 || 1940-<br /> Dongguan, Guangdong <br /> Dongguan, Guangdong || Founder and Chairman, [[Wing Yip]] Group; First Chinese tycoon in United Kingdom |- | [[Alan Yau]]<br />(Hiew Tet Wui) <br />丘德威 || 1962- <br /> Hong Kong <br /> Fengshun, Guangdong || Founder, [[Wagamama]] restaurant chain and the [[Hakkasan]] and [[Yauatcha]] restaurants, both of which have been ranked among "[[The World's 50 Best Restaurants]]" by the British magazine, [[Restaurant (magazine)|Restaurant]] |} === အမေရိကန် === United States {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Vincent "Randy" Chin|Vincent Chin]] <br />|| 1937–2003<br /> Kingston, Jamaica<br /> Guangdong || Founder, [[VP Records]], the world's largest independent label and distributor of [[Caribbean music]] |- | [[Patrick Soon-Shiong]] <br />黄馨祥|| 1952-<br />Port Elizabeth, South Africa <br /> Taishan, Guangdong || Entrepreneur and philanthropist; Richest Asian American in history; Soon-Shiong is ranked 37th richest in USA, Forbes, 2015 |} === ကနေဒါ === Canada {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[G. Raymond Chang]] <br /> || 1948–2014 <br /> Kingston, Jamaica <br /> Guangdong || Philanthropist; Chancellor, [[Ryerson University]], [[Toronto]], 2006–2012 |- | [[Michael Lee-Chin]] <br /> 李秦 || 1951- <br /> Port Antonio, Jamaica <br /> Guangdong || Business magnate; Lee-Chin was ranked 365th in the world on Forbes Billionaires List, 2006; Both of his grandfathers were Hakka Chinese and grandmothers Afro-Caribbean Jamaicans, his surname Lee-Chin is a combination of both his grandfathers' surnames |} ===Suriname=== Suriname {|class="wikitable" ! width="105" | အမည်<br /> အင်္ဂလိပ်<br />ဟတ်ကာ<br />(Hakka)<br />တရုတ် !!width="75" | မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width =''400'' |အကြောင်းအရာ |- | [[Tjin-A-Djie family#Eduard Alphons Tjin-Kon-Fat (1871–1930)|Eduard Tjin-Kon-Fat]] <br /> || 1871–1930 <br /> Suriname <br />Guangdong || Influential tycoon |- | [[Tjin-A-Djie family#Rudolf J. Tjin-A-Djie|Rudolf Tjin-A-Djie]] <br />|| 1880–1962 <br /> Albina, Suriname <br /> Guangdong || Influential tycoon |} == အားကစား == Sportspersons === တရုတ်=== China {|class="wikitable" ! width="105" |အမည် <br />Name<br />တရုတ်<br />Hakka !! width="75" | ​​မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width="400"| အကြောင်းအရာ |- | [[Ye Qiaobo]]<ref>{{cite web |url=http://www.eywedu.com.cn/wh091/52.html |title=第四节 体育界人物 |accessdate=7 February 2021 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304063354/http://www.eywedu.com.cn/wh091/52.html }}</ref><br />(Yap Kiau Poh) <br />葉喬波<br />叶乔波 || 1964- <br /> Changchun, Jilin <br />Hexian, Guangxi|| Winner, [[World Sprint Speed Skating Championships for Women|World Sprint Speed Skating Championships]], 1992 and 1993; First Chinese speed skater to become world champion; China's first medalist at [[Winter Olympics]], 1992 |- | [[Xie Yuxin]]<br />(Chia Yuk Sin) <br /> 謝育新<br />谢育新 || 1968- <br />Xingning, Guangdong <br /> Xingning, Guangdong || National footballer, 1987–1996; First China footballer to play professional football overseas, 1987; Held the record for being the youngest footballer, 1987–1996, at the age of 18 and youngest scorer, 1988–2003, at the age of 19, for the China national football team<ref>{{cite web |url=http://sports.sina.com.cn/s/2003-12-11/0040120762s.shtml |title=最年轻的国脚以及破门者 赵旭日刷新两项国足纪录}}</ref> |- | [[Xu Yanmei (diver)|Xu Yanmei]] <br /> 许艳梅 || 1971- <br /> Ganzhou, Jiangxi <br /> Ganzhou, Jiangxi || Gold medalist, Diving (10 Metre Platform), [[1988 Summer Olympics|1988 Seoul Olympics]]; Xu was awarded the "Best Sportsperson since the founding of the People's Republic of China" in 1989 |- | [[Sun Caiyun]]<br />(Soon Choi Yun)<br />孫彩雲<br />孙彩云 || 1973- <br />Shenzhen <br />Shenzhen || First official [[Women's pole vault world record|world record]] holder, Women's [[Pole vault]], 1992–1995 |- | [[Li Li (gymnast)|Li Li]] <br /> 李莉 || 1975- <br />Xingning, Guangdong <br /> Xingning, Guangdong || Artistic gymnast; In 1990 at the [[Goodwill Games]] in [[Seattle]], USA, Li wowed the world with her 1{{fraction|1|4}} back spin on the beam; This exceptionally difficult and innovative 1{{fraction|1|4}} turn on back in kip position technique has since been named after her, and no other gymnast has been able to perform the maneuver with as many spins |- | [[Xian Dongmei]]<ref>{{cite web |url=https://translate.google.com.sg/translate?hl=en&sl=zh-CN&u=http://www.meizhou.cn/2013/0922/341301.shtml&prev=search |title=Olympic champion Xian Dongmei Luo Yutong: "We are all Hakka" |accessdate=20 December 2021 |archivedate=23 September 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200923095410/https://translate.google.com.sg/translate?hl=en&sl=zh-CN&u=http%3A%2F%2Fwww.meizhou.cn%2F2013%2F0922%2F341301.shtml&prev=search }}</ref> <br />冼东妹 || 1975- <br />Zhaoqing, Guangdong <br />Zhaoqing, Guangdong || Gold medalist, Judo (Half-lightweight), [[2004 Summer Olympics|2004 Athens Olympics]] and [[2008 Summer Olympics|2008 Beijing Olympics]] |- | [[Chen Hong (badminton)|Chen Hong]]<br />(Chen Fen) <br /> 陳宏<br />陈宏 || 1979- <br /> Longyan, Fujian <br />Longyan, Fujian || Ranked world number one badminton player, 2002–2003; Winner, [[All England Open Badminton Championships]], 2002 and 2005 |- | [[Chen Qiuqi]] <br />陳秋綺<br />陈秋绮 || 1980- <br />Meixian, Guangdong <br />Meixian, Guangdong || Gold medalist, Women's Hockey, 2006 Asian Games, Doha |- | [[Fu Haifeng]]<ref>{{cite web |url=http://blog.sina.com.cn/s/blog_4fd67bf701016qkv.html |title=祖籍连城的羽坛健将傅海峰圆梦奥运金牌}}</ref><br /> 傅海峰 || 1983- <br /> Jieyang, Guangdong <br />Liancheng, Fujian || Considered to be the most successful men's doubles badminton player of all time; Gold medalist, Badminton (Men's Doubles), 2012 London Olympics; Winner (Men's Doubles), [[World Badminton Championships]], 2006, 2009, 2010 and 2011 |- | [[Lin Dan]]<br />(Lim Dan) <br />林丹 || 1983- <br /> Longyan, Fujian <br /> Longyan, Fujian || Considered to be the greatest badminton player of all time; Gold medalist, Badminton (Men's Singles), 2008 Beijing Olympics and [[2012 Summer Olympics|2012 London Olympics]]; Winner, [[World Badminton Championships]], 2006, 2007, 2009, 2011 and 2013; Winner, All England Open Badminton Championships, 2004, 2006, 2007, 2009, 2012 and 2016 |- | [[Yang Jinghui]]<br />(Yong Kin Fui) <br /> 楊景輝<br />杨景辉 || 1983- <br /> Guangzhou, Guangdong <br /> Guangxi || Gold medalist, Diving (Synchronized Diving), 2004 Athens Olympics |- | [[Zhu Fangyu]]<ref>{{cite web |url=http://www.cchere.com/article/3121422 |title=先花再说：朱芳雨可以说是广东梅县人}}</ref> <br />朱芳雨 || 1983- <br /> Liuzhou, Guangxi<br />Meixian, Guangdong || Gold medalist, Men's Basketball, [[2006 Asian Games]], Doha and [[2010 Asian Games]], Guangzhou; Gold medalist, Men's Basketball, [[2011 FIBA Asia Championship]], Wuhan; First and only three-time [[Chinese Basketball Association]] (CBA) Regular Season Most Valuable Player, 2007–08, 2009–10 and 2011–12; First and only four-time CBA Finals Most Valuable Player, 2004–05, 2007–08, 2008–09 and 2009–10; In 2013, Zhu became the first player to score 9000 points in CBA history, making him the league's highest ever scorer<ref>{{cite news |last=Mu |first=Xuequan |url=http://news.xinhuanet.com/english/sports/2013-01/01/c_124175154.htm |title=McGrady absent due to injuries as Qingdao's home win streak stopped |publisher=xinhuanet.com |date=January 1, 2013 |accessdate=2013-01-01 |archive-date=16 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131116190720/http://news.xinhuanet.com/english/sports/2013-01/01/c_124175154.htm |url-status=dead }}</ref> |- | [[Han Ling]] <br /> 韩玲 || 1985- <br /> Bobai, Guangxi <br /> Bobai, Guangxi || Gold medalist, Women's [[4 × 100 metres relay]], [[2006 Asian Games]], Doha |- | [[Lao Yi]] <br /> 劳义 || 1985- <br />Hepu, Guangxi <br /> Hepu, Guangxi || Gold medalist, Men's [[100 metres]], [[2010 Asian Games]], Guangzhou; First and only China athlete to win the 100 metres event at Asian Games; Lao also anchored the 4 × 100 metres relay team to another gold with a new [[List of Asian Games records in athletics|Asian Games record]] and [[List of Chinese records in athletics|Chinese national record]] |- | [[He Wenna]]<ref>{{cite web |url=http://tieba.baidu.com/p/676189893 |title=大埔让我痴情流连—— 北京奥运蹦床冠军何雯娜来梅寻根祭祖}}</ref><br />(Ho Vun Na) <br /> 何雯娜 || 1989- <br /> Longyan, Fujian<br />Dabu, Guangdong || Gold medalist, Gymnastics (Trampoline), 2008 Beijing Olympics; Gold medalist, Gymnastics, [[2011 Trampoline World Championships|Trampoline World Championships]], 2011; Gold medalist, Gymnastics (Women's Team), Trampoline World Championships, 2007, 2009 and 2011 |- | [[Luo Yutong]]<ref>{{cite web |url=https://translate.google.com.sg/translate?hl=en&sl=zh-CN&u=http://www.meizhou.cn/2013/0922/341301.shtml&prev=search |title=Olympic champion Xian Dongmei Luo Yutong: "We are all Hakka" |accessdate=20 December 2021 |archivedate=23 September 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200923095410/https://translate.google.com.sg/translate?hl=en&sl=zh-CN&u=http%3A%2F%2Fwww.meizhou.cn%2F2013%2F0922%2F341301.shtml&prev=search }}</ref> <br /> 罗玉通 || 1989- <br /> Huizhou, Guangdong <br /> Huizhou, Guangdong || Gold medalist, Diving (Synchronized Diving), 2012 London Olympics; Gold medalist, [[World Aquatics Championships]], 2007 and 2011 |- | [[Jiang Yuyuan]]<ref>{{cite web | title = 奥运冠军江钰源的贺州缘 | url = http://www.chhzm.cn/staticpages/20090331/hzrb49d1733b-16283.shtml | access-date = 2014-11-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141104210615/http://www.chhzm.cn/staticpages/20090331/hzrb49d1733b-16283.shtml | archive-date = 2014-11-04 | url-status = dead | accessdate = 7 February 2021 | archivedate = 4 November 2014 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20141104210615/http://www.chhzm.cn/staticpages/20090331/hzrb49d1733b-16283.shtml }}</ref> <br />江鈺源<br /> 江钰源|| 1991- <br /> Liuzhou, Guangxi <br />Yunan, Guangdong || Gold medalist, Gymnastics (Women's Team), 2008 Beijing Olympics |- | [[Yang Yilin]]<ref>{{cite web |url=http://sports.sina.com.cn/o/2012-09-24/01196237077.shtml |title=伦敦奥运冠军罗玉通回乡：全力备战2013年全运会}}</ref> <br />楊伊琳<br />杨伊琳|| 1992- <br /> Huadu, Guangdong <br />Huadu, Guangdong || Gold medalist, Gymnastics (Women's Team), 2008 Beijing Olympics |- | [[Zhang Yanquan]]<ref>{{cite web |url=http://dabuwang.com/thread-1257-1-1.html |title=原籍：梅州大埔客家人 |access-date=2016-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160604081318/http://dabuwang.com/thread-1257-1-1.html |archive-date=2016-06-04 |url-status=dead |accessdate=7 February 2021 |archivedate=4 June 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160604081318/http://dabuwang.com/thread-1257-1-1.html }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.london2012.com/athlete/zhang-yanquan-1072165/ |title=London2012.com |access-date=31 January 2021 |archive-date=2 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130502134903/http://www.london2012.com/athlete/zhang-yanquan-1072165/ |url-status=dead }}</ref><br /> 張雁全<br />张雁全|| 1994- <br />Chaozhou, Guangdong <br /> Dabu, Guangdong || Gold medalist, Diving (Men's synchronized 10 metre platform), 2012 London Olympics |} ===Taiwan=== {|class="wikitable" ! width="105" |အမည် <br />Name<br />တရုတ်<br />Hakka !! width="75" | ​​မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width="400"| အကြောင်းအရာ |- | [[Kuo Lee Chien-fu]]<br />李建夫 || 1969-<br />Taoyuan, Taiwan <br />|| Silver medalist, Baseball, [[1992 Barcelona Olympics]]; Kuo Lee was best known for being the ace pitcher in the [[Chinese Taipei national baseball team]] in the 1992 Olympics where he was twice the winning pitcher in the two matches against Japan (one in the preliminary round and the other in the semifinal), which led the Chinese Taipei team win its first and only baseball silver medal |- | [[Chu Mu-yen]]<br />(Chu Muk Yen) <br />朱木炎 || 1982- <br /> Taoyuan, Taiwan <br />|| Gold medalist, Taekwondo, 2004 Athens Olympics; Gold medalist, [[2003 World Taekwondo Championships|World Taekwondo Championships]], 2003 |- | [[Lee Hsueh-Lin]]<br /> 李學林<br />李学林 || 1984- <br /> Pingtung, Taiwan<br /> Meixian, Guangdong|| First and only Taiwanese to win Chinese Basketball Association Finals Most Valuable Player, 2011–12; Lee is also known as the [[Allen Iverson]] of Taiwan |- | [[Hsieh Su-wei]] <br />謝淑薇<br />谢淑薇 || 1986- <br /> Hsinchu, Taiwan <br /> || Tennis player; Winner (Women's Doubles), [[The Championships, Wimbledon|Wimbledon Championships]], 2013; Winner, (Women's Doubles), [[French Open]], 2014 |} ===Hong Kong=== {|class="wikitable" ! width="105" |အမည် <br />Name<br />တရုတ်<br />Hakka !! width="75" | ​​မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width="400"| အကြောင်းအရာ |- | [[Lee Wai Tong]]<br />(Lee Fui Tong) <br /> 李惠堂 || 1905–1979 <br /> Hong Kong <br />Wuhua, Guangdong || Considered to be the greatest footballer to play for China and one of the greatest footballers in Asia in the first half of the 20th century; Captain, China national football team, [[1936 Summer Olympics|1936 Berlin Olympics]] |} ===Malaysia=== {|class="wikitable" ! width="105" |အမည် <br />Name<br />တရုတ်<br />Hakka !! width="75" | ​​မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width="400"| အကြောင်းအရာ |- | [[Wong Mew Choo]] <br />黄妙珠 || 1983- <br /> Perak, Malaysia <br /> || Gold medalist, Badminton (Mixed Team), [[2006 Commonwealth Games]], Melbourne and [[2010 Commonwealth Games]], Delhi |} ===Indonesia=== {|class="wikitable" ! width="105" |အမည် <br />Name<br />တရုတ်<br />Hakka !! width="75" | ​​မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width="400"| အကြောင်းအရာ |- | [[Susi Susanti]] <br />王蓮香<br />王莲香 || 1971- <br />West Java, Indonesia <br />|| Gold medalist, Badminton (Women's Singles), [[1992 Summer Olympics|1992 Barcelona Olympics]]; Winner, World Badminton Championships, 1993; Winner, All-England Championships, 1990, 1991, 1993 and 1994; Only female badminton player to hold the Olympic, World Championship and All-England singles titles simultaneously |} ===Netherlands=== {|class="wikitable" ! width="105" |အမည် <br />Name<br />တရုတ်<br />Hakka !! width="75" | ​​မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width="400"| အကြောင်းအရာ |- | [[Aron Winter]] <br /> || 1967- <br />Paramaribo, Suriname <br /> Guangdong || Member of Netherlands national football team that won the [[1988 European Football Championship]]; Also represented Netherlands in the [[European Football Championship]] for 1996 and 2000, and [[FIFA World Cup]], 1990, 1994 and 1998; Winter is of mixed blood and his paternal grandfather, Zhang Junqiang, is Surinamese Hakka<ref>{{cite web | title = World sport stars of Chinese origin | url=http://www.china.org.cn/sports/2009-03/23/content_17487173.htm}}</ref> |} ===United States=== {|class="wikitable" ! width="105" |အမည် <br />Name<br />တရုတ်<br />Hakka !! width="75" | ​​မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width="400"| အကြောင်းအရာ |- | [[Mark Chung]] <br />马克.钟|| 1970- <br />Toronto, Canada <br /> Guangdong || First Chinese-American footballer to represent United States, 1988–1992 |} ===Trinidad and Tobago=== {|class="wikitable" ! width="105" |အမည် <br />Name<br />တရုတ်<br />Hakka !! width="75" | ​​မွေး-သေ<br />ချက်မြှုပ်<br />ဇာတိ !! width="400"| အကြောင်းအရာ |- | [[Ellis Achong]] <br /> || 1904–1986 <br /> Port of Spain, Trinidad and Tobago <br />Guangdong || First and only Chinese cricket player to play in a [[Test cricket|Test match]], [[West Indies cricket team|West Indies]], 1930–1935 |- | [[Rupert Tang Choon]] <br />|| 1914–1985 <br /> Sangre Grande, Trinidad and Tobago <br />Guangdong || First Chinese Captain, Trinidad cricket team, 1951–1952 |} == ကိုးကား == sq5aobdvq5f1kvtk267h4556ipn06qs The Dhamma Brothers 0 202597 1054910 961826 2026-09-23T20:43:45Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1054910 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = The Dhamma Brothers | image = Poster of the movie The Dhamma Brothers.jpg | caption = | director = [[Jenny Phillips]]<br />Andrew Kukura<br />Anne Marie Stein | producer = | writer = | starring = | music = | cinematography = | editing = | distributor = | released = {{Film date|2007}} | runtime = 76 minutes | country = United States | language = [[English language|English]] | budget = }} '''The Dhamma Brothers '''သည် ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ထွက်ရှိခဲ့သည့် မှတ်တမ်းရုပ်ရှင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ Bessemer, Alabama အနီး Donaldson Correctional Facility ရှိ ထောင်သားများတရားအားထုတ်မှုအစီအစဉ်အကြောင်းကို ရိုက်ကူးထားသည်။ ရုပ်ရှင်တွင် လူသတ်မှုဖြင့် သေဒဏ်ချမှတ်ခံရသူများ၊ ထောင်စောင့်များ၊ ထောင်အရာရှိများ၊ ဒေသခံများနှင့် အခြားနေထိုင်သူများနှင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်းမှုများ စသည်များပါဝင်သည်။ <ref name="hollywoodreporter" /><ref>{{cite web |url=http://worldfilm.about.com/b/2008/04/15/review-the-dhamma-brothers.htm |title=About.com movie review of The Dhamma Brothers |publisher=Worldfilm.about.com |date= |accessdate=2011-11-27 |archive-date=13 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140413095350/http://worldfilm.about.com/b/2008/04/15/review-the-dhamma-brothers.htm }}</ref>သီချင်းအပါအဝင် အသံပိုင်းဆိုင်ရာကို Low, New Order and Sigur Rós စသည်တို့က ပါဝင်အားဖြည့်ထားသည်။<ref name="fox1">{{cite web |url=http://www.tvguide.com/movies/dhamma-brothers/review/293190 |title=TV Guide review of The Dhamma Brothers by Ken Fox |publisher=Tvguide.com |date= |accessdate=2011-11-27 |archive-date=5 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200305082418/https://www.tvguide.com/movies/dhamma-brothers/review/293190/ |url-status=dead}}</ref> ရုပ်ရှင်ကို ဂျင်နီဖီးလစ် (Jenny Phillips) နှင့် အန်နီမာရီစတိန်း (Anne Marie Stein) က ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ ဂျင်နီဖီးလစ် သည် စိတ်ကုထုံးဆရာဝန်၊ မနုဿဗေဒပညာရှင်၊ မှတ်တမ်းရုပ်ရှင်ဖန်တီးထုတ်လုပ်သူ ဖြစ်သည်။ အန်နီမာရီစတိန်း သည် ရုပ်ရှင်ကျောင်းတစ်ခု၏ အုပ်ချုပ်သူ ဖြစ်သည်။<ref name="scheib">{{cite web|last=Scheib |first=Ronnie |url=https://variety.com/2008/film/reviews/the-dhamma-brothers-1200535300/ |title=Variety review by Ronnie Scheib |publisher=Variety.com |date=2008-04-08 |accessdate=2018-05-02}}</ref> ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ဖီးလစ် သည် Letters from the Dhamma Brothers: Meditation Behind Bars (ISBN 1-92870-631-2) ဟူသည့် စာအုပ်ထွက်ရှိခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|url=http://www.pariyatti.com/book_778706.html |title=Publishers press release about the upcoming book |publisher=Pariyatti.com |date= |accessdate=2011-11-27}}</ref><ref name="fox1" /><ref name="fox2">{{cite web |url=http://www.tvguide.com/movies/doing-time-doing/review/191190 |title=TV Guide review of Doing Time, Doing Vipassana by Ken Fox |publisher=Tvguide.com |date= |accessdate=2011-11-27 |archivedate=12 March 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200312011740/https://www.tvguide.com/movies/doing-time-doing/review/191190/ }}</ref> The Dhamma Brothers ရုပ်ရှင်သည် နောက်ထပ်ထင်ရှားသည့် ရုပ်ရှင်တစ်ခု ဖြစ်သည့် [[Doing Time, Doing Vipassana]] (1997) နှင့် နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ==တရားအားထုတ်ရေးအစီအစဉ်== ဒါရိုက်တာ ဂျင်နီဖီးလစ်၊ ဝိပဿနာတရားပြဆရာ Jonathan Crowley နှင့် Dr. Deborah Marshall တို့သည် ထောင်အတွင်း တရားအားထုတ်သည့်အစီအစဉ်အတွက် တာဝန်များစွာ ယူခဲ့ကြသည်။<ref name="hollywoodreporter">{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/review/dhamma-brothers-126294|title=The Dhamma Brothers|work=[[The Hollywood Reporter]]|date=2008-04-15}}</ref> ဖီးလစ်သည် မက်ဆာချူးဆက်တွင် ထောင်အတွင်းယဉ်ကျေးမှုကို အရင်လေ့လာခဲ့သည်။ ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် သူမသည် Donaldson ရှိ ထောင်သားများသည် တရားအားထုတ်နေသည်ဟု ကြားသိခဲ့ရသည်။ <ref name="joiner">{{cite web|last=Joiner |first=Whitney |url=https://www.nytimes.com/2007/09/13/movies/13dhar.html |title=New York Times review of The Dhamma Brothers by Whitney Joiner |publisher=Nytimes.com |date=2007-09-13 |accessdate=2011-11-27}}</ref>ထို့နောက် သူမသည် ပထမဆုံး ၁၀ ရက်ကြတရားအားထုတ်သည့်စခန်းကို ၂၀၀၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် စတင်ခဲ့သည်။ <ref name="pariyatti1">[http://www.pariyatti.org/news/archives/2006/11/letters_from_th.html Publishers press release about the film]</ref>သူမသည် အမေရိကန်နိုင်ငံရှိ လုံခြုံရေးအမြင့်ဆုံး ထောင်တစ်ခုဖြစ်သည့် Donaldson တွင် ပထမဆုံးအကြိမ် ကျင်းပနိုင်ရမည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့သည်။<ref name="joiner" /> ယခင် အမေရိကန်ရှိ တရားသင်တန်းများသည် မြို့များရှိထောင်များတွင်သာ ကျင်းပခဲ့သည်။<ref name="NAVPP">[http://www.prison.dhamma.org/ussummary.htm "Vipassana Meditation In American Prisons"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171226114119/http://www.prison.dhamma.org/ussummary.htm |date=26 December 2017 }}, North American Vipassana Prison Project</ref> တရားအားထုတ်မှုအစီအစဉ်တွင် ဆရာကြီး ဦးဂိုအင်ကာ သင်ကြားပြသပေးခဲ့သည့် ဝိပဿနာတရားအားထုတ်မှုများကို သင်ပေးသည်။ ၂၀၀၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ပထမဆုံး ၁၀ ရက်တရားစခန်းကို ထောင်အတွင်း၌ ထောင်သား ၂၀ ဦးဖြင့် စတင်ခဲ့သည်။ ရုပ်ရှင်တွင် ၂၀၀၂ ခုနှစ် မေလတွင် ထောင်သား ၃၇ ဦးဖြင့် ကျင်းပပြုလုပ်ခဲ့သည့် ဒုတိယအကြိမ် ၁၀ ရက်တနားခန်းမှ ပုံရိပ်များ ပါဝင်သည်။<ref name="pariyatti1" /> Each retreat consisted of 10 hours of daily meditation and was held in complete silence.<ref>{{cite web |url=http://www.khabar.com/magazine/cover-story/from_murder_to_meditation |title=From Murder to Meditation |publisher=[[Khabar Magazine]] |date= |accessdate=February 2, 2020 |archive-date=4 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204233520/http://www.khabar.com/magazine/cover-story/from_murder_to_meditation |url-status=dead }}</ref> နောက်ထပ် တတိယအကြိမ် သုံးရက်တရားစခန်းကို ၂၀၀၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ပြလုပ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတရားအားထုတ်မှုအကြိမ်တိုင်းတွင် တစ်နေ့လျှင် ကြာချိန် ၁၀ နာရီ တရားအားထုတ်ရပြီး ထိုအချိန်တွင် လုံးဝတိတ်ဆိတ်ကာ နေကြရသည်။<ref name="coutsoulis">[https://movies.nytimes.com/2008/04/11/movies/11dham.html?ref=movies New York Times review of The Dhamma Brothers by Jeannette Coutsoulis, April 11, 2008]</ref> ==ရရှိမှု== Valley Advocate သတင်းစာ၏ ဂျက်ဘရောင်း (Jack Brown) သည်ဤရုပ်ရှင်ကို စတားလေးခု ပေးခဲ့သည်။ <ref>Brown, Jack. "[http://www.valleyadvocate.com/article.cfm?aid=7714 Cinema Dope: Fedora the Explorer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140729023912/http://www.valleyadvocate.com/article.cfm?aid=7714 |date=29 July 2014 }}." ''[[Valley Advocate]]''. Thursday May 29, 2008. Retrieved on October 9, 2010.</ref> ===ဆုများ=== * Tied for Best Feature Documentary at the [[Woods Hole Film Festival]] 2007<ref name="joiner" /> * [[NCCD]] PASS Award Winner 2007<ref>{{cite web |url=http://www.nccdglobal.org/sites/default/files/winners2007_0.pdf |title=2007 Pass Award Winners |publisher=[[National Council on Crime and Delinquency]] |format=PDF |date= |accessdate=December 24, 2016 |archive-date=11 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150911074812/http://www.nccdglobal.org/sites/default/files/winners2007_0.pdf }}</ref> ==ပြင်ပလင့်များ== * {{Official website}} * {{IMDb title}} * [http://www.prison.dhamma.org/en/na/ North American Vipassana Prison Trust] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190619012118/http://prison.dhamma.org/en/na/ |date=19 June 2019 }} * [http://www.cultureunplugged.com/documentary/watch-online/play/7974/The-Dhamma-Brothers Watch ''The Dhamma Brothers''] at Culture Unplugged * [https://web.archive.org/web/20100822075221/http://www.buddhistgeeks.com/2008/11/bg-097-the-dhamma-brothers-vipassana-meditation-in-prison/ The Dhamma Brothers: Vipassana Meditation in Prison], audio interview on [[Buddhist Geeks]] * [https://web.archive.org/web/20100206103131/http://vipassana-dhammabrother.com/ Grady Bankhead's Personal Web Site] {{reflist}} hm5aqbet8t75ipixt2khb5hzfi7s8x3 ဂရမ်းပတ်ခ် ဟိုတယ် 0 205476 1054961 799468 2026-09-24T01:52:18Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1054961 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = ဂရမ်းပတ်ခ် ဟိုတယ်<br>Grand Park Hotel | image = | image_size = 250px | caption = | location = ၈၄လမ်း၊ ၃၉လမ်းနှင့် လမ်း၄၀ကြားမဟာအောင်မြေမြို့နယ်၊ မန္တလေးမြို့<ref name=gph>{{cite web | url=http://grandparkmyanmar.com/ | title=Grand Park Hotel | publisher=Grand Park Hotel, Mandalay | accessdate=2020-04-26 | archivedate=16 May 2021 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20210516041813/http://grandparkmyanmar.com/ }}</ref> | coordinates = {{coord|21.9625487|96.0742378|format=dms|region:MM|display=inline,title}} | status = Completed | start_date = | completion_date = ၂၀၁၉ | opening = ၂၀၁၉ | building_type = ဟိုတယ် | roof = ''{{cvt|111.2|m|ft|0}}'' (est.) | tip = | top_floor = | observatory = | other_dimensions = | floor_count = ၃၁<ref name=at>{{cite web | url=https://www.asiantrails.travel/latest-news/grand-park-hotel-in-mandalay/ | title=Grand Park Hotel in Mandalay | accessdate= | archivedate=16 May 2021 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20210516034535/https://www.asiantrails.travel/latest-news/grand-park-hotel-in-mandalay/ }}</ref> | elevator_count = | cost = | floor_area = | architect = | architectural_style = | structural_engineer = | main_contractor = | developer = | owner = | references = | website = http://grandparkmyanmar.com/ }} '''ဂရမ်းပတ်ခ်ဟိုတယ်''' {{lang-en|Grand Park Hotel}} (တော်ဝင်ဥယျာဉ်ဟိုတယ်) သည် မန္တလေးမြို့ရှိ ဟိုတယ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဒိုင်းမွန်းအင်းလျားပဲလေ့စ် အဆောက်အဦးပြီးလျှင် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဒုတိယမြောက် အထပ်ရေအများဆုံး အဆောက်အဦးဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်ဧရိယာပြင်ပတွင် အမြင့်ဆုံးအဆောက်အဦးဖြစ်ကာ ၃၁ထပ်ပါဝင်သည်။၂၀၁၉ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့ကာ ယခင်က မန္တလေးမြို့၏ အမြင့်ဆုံးအဆောက်အဦးဖြစ်သော [[မန်းမြန်မာ ပလာဇာ]]ကို ကျော်လွန်ပြီး မြို့၏ အမြင့်ဆုံးအဆောက်အဦးဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name=emporis>{{cite web | url=https://www.emporis.com/statistics/tallest-buildings/country/100112/myanmar | title=Myanmar's tallest buildings - Top 20 | publisher=EMPORIS | accessdate= | archive-date=30 July 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220730180949/https://www.emporis.com/statistics/tallest-buildings/country/100112/myanmar | url-status=dead}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မန္တလေး]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဟိုတယ်များ]] 5t2exgtu537wz8dh020yjxxddlrc59l ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးစင်တာ၊ ကိုလံဘို 0 206285 1054915 950229 2026-09-23T21:23:05Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1054915 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = World Trade Center | native_name = {{lang|si|ලෝක වෙළෙඳ මධ්‍යස්ථානය}}<br>{{lang|ta|உலக வர்த்தக மையம்}} | native_name_lang = | image = | image_size = 250px | caption = | map_type = Sri Lanka Colombo Central | map_alt = | map_caption = Location in central Colombo | map_size = | map_dot_label = | map_dot_mark = | location = [[Colombo]], [[Sri Lanka]] | coordinates = {{coord|06|55|57|N|79|50|38|E|region:SL|display=inline,title}} | status = | start_date = September 1992 | completion_date = {{Start date and age|1996}} | opening = 12 October 1997 | building_type = | antenna_spire = | roof = {{Convert|152|m|ft|0|abbr=on}} | top_floor = | floor_count = 43 | elevator_count = | cost = [[United States dollar|US$]] 130 million (1996) | floor_area = {{Convert|750000|ft2|m2|abbr=on|order=flip}} | architect = Anthony NG Architects | structural_engineer = | main_contractor = Turner Steiner East Asia Ltd | developer = Overseas Realty Ceylon PLC | owner = Overseas Realty Ceylon PLC | management = Overseas Realty Ceylon PLC | references = | website = {{URL|https://wtc.lk/}} }} '''ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးစင်တာ၊ ကိုလံဘို''' ({{lang-si|ලෝක වෙළෙඳ මධ්‍යස්ථානය|translit=Lōka Veḷen̆da Madhyasthānaya}}; {{lang-ta|உலக வர்த்தக மையம்|translit=Ulaka Varttaka Maiyam}}) သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ ကိုလံဘိုမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ၁၅၂ မီတာ (၄၉၉ ပေ) အမြင့်ရှိသည့် အမြွှာညီနောင်အဆောက်အဦ ဖြစ်သည်။ အထပ် ၃၉ ထပ်ပါဝင်သည့် တာဝါများတွင် ရောင်းချရန် အလွှာလေးခုပါဝင်သဖြင့် တာဝါတစ်ခုချင်းစီးတွင် အထပ် ၄၃ ထပ် ပါဝင်သည်။ ဟိုတယ်ကို Overseas Realty Ceylon PLC (ORCPLC) က စီမံခန့်ခွဲသည်။<ref>{{cite web|title=World Trade Center|url=http://www.orcl.lk/inpages/properties/projects.html|website=ORCL.lk|access-date=8 June 2017|archive-date=17 July 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090717063343/http://www.orcl.lk/inpages/properties/projects.html}}</ref><ref>{{cite web|title=World Trade Center|url=https://www.emporis.com/complex/107300/world-trade-center-colombo-sri-lanka|website=[[Emporis]]|access-date=8 June 2017|archive-date=2 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180402102155/https://www.emporis.com/complex/107300/world-trade-center-colombo-sri-lanka|url-status=dead}}</ref> ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးစင်တာ (ကိုလံဘို) WTCC ကို စင်ကာပူလူမျိုး ကုန်ပစ္စည်း၊ ပင်လယ်ရေကြောင်းကုန်သွယ်ရေးနှင့် အိမ်ခြံမြေလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သည့် Shing Kwan Group ၏ တည်ထောင်သူက Shing Pee Tao အကောင်အထည်ဖော်ရန် စိတ်ကူးရခဲ့သည်။ Tao သည် ကိုလံဘိုမြို့၊ Echelon Square တွင် တည်ရှိသည့် ကိုလံဘိုစတော့အိတ်ချိန်းတွင်ပါဝသည့် ကုမ္ပဏီတစ်ခုဖြစ်သည့် ORCPLC ကို ဝယ်ယူခဲ့သည်။ တရားဝင်ခွင့်ပြုမှုကို ၁၉၉၂ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလတွင် ရရှိခဲ့သည်။ မြေနေရာပြုပြင်ခြင်းများကို စက်တင်ဘာလတွင် လုပဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=http://www.island.lk/index.php?page_cat=article-details&page=article-details&code_title=64179|title=Fascinating insights on S.P.Tao’s entry to SL|newspaper=[[The Island (Sri Lanka)|The Island]]|date=20 October 2012|access-date=20 January 2020}}{{Dead link|date=August 2021 }}</ref><ref name=FT>{{cite news|url=http://www.ft.lk/article/115915/World-Trade-Centre-turns-15|title=World Trade Centre turns 15|newspaper=Daily FT|date=22 October 2012|access-date=20 January 2020}}</ref> အဆောက်အဦသည် တည်ဆောက်နေစဉ် ၁၉၉၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ဗဟိုဘဏ်ရှိ LTTE သေကြောင်းကြံတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ပျက်စီးခဲ့ရသည်။ ထိုဖြစ်ရပ်တွင် လူပေါင်း ၉၁ ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး ၁၄၀၀ ကျော် ဒဏ်ရာရခဲ့သည်။<ref>{{cite book|title=Encyclopedia of Terrorism: Volume 1|first=Peter|last=Chalk|publisher=ABC-CLIO|date=2013|page=168-169|isbn=9780313308956}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1996/02/01/bomb-kills-60-in-sri-lankas-capital/2acad84c-59fe-462e-b841-5996fd4977f4/|newspaper=[[The Washington Post]]|title=Bomb kills 60 in Sri Lanka's Capital|first= Kenneth J.|last=Cooper|date=1 February 1996|access-date=21 January 2020}}</ref> ၁၉၉၇ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် သမ္မတ Chandrika Kumaratunga က တရားဝင်ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ ဖွင့်လှစ်ပြီး သုံးရက်အကြာ အောက်တိုဘာလ ၁၅ ရက် (ဗုဒ္ဓဟူး) နေ့တွင် တမီကျားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်က ဟိုတယ်၏ ကားပါကင်တင် ထရပ်ကားတစ်စီးကို ဖောက်ခွဲဖျက်ဆီးခဲ့သည်။ တာဝါ၏ အနောက်ဘက်နေရာကို ပျက်စီးမှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ အဆောက်အဦမှာ ချွတ်ယွင်းမှုမရှိပဲ ကျန်ရှိနေခဲ့သည်။ တိုက်ခိုက်မှုသည် ၁၉၉၃ ခုနှစ် နယူးယောက်မြို့ရှိ ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးစင်တာကို ဗုံးခွဲခံရမှုကဲ့သို့ ပုံစံမျိုးဖြစ်သည်။ နိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးနှင့် စီးပွားရေးအရ အမှတ်သင်္ကေတစင်တာတစ်ခု ဖြစ်နေသည့်အတွက် တမီကျားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် LTTE တို့၏ ပစ်မှတ်ထား တိုက်ခိုက်ခြင်း ခံခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။ ခန့်မှန်းခြေ ၆ လအတွင်းတွင် ပြင်ဆင်မှုများကို အပြည့်အဝ ပြန်လည်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ အဆောက်အဦကိုလည်း ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဇွန်လတွင် ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref>{{cite book|title=The Terrorism Ahead: Confronting Transnational Violence in the Twenty-First Century|first=Paul J.|last=Smith|date=2015|publisher=[[Routledge]]|page=17|isbn=9781317454281}}</ref><ref name=FT/> လက်ရှိအချိန်တွင် ကိုလံဘိုစတော့အိတ်ချိန်း၊ သီရိလင်္ကာရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုအဖွဲ့နှင့် Securities Exchange Commission စသည်တို့သည် အခကြေးငွေပေးကာ ဖွင့်လှစ်ထားကြသည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== * {{Official website|http://www.wtc.lk/}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံရှိ ဟိုတယ်များ]] 1w3o8zwss6ba8rpfbfqktd3xnl3fvjs အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Jgmo30 3 207053 1054959 660711 2026-09-24T01:47:49Z Xqbot 1972 [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Lemakjei]] သို့ ပြန်ညွှန်းနှစ်ထပ်ဖြစ်နေသည်ကို ပြင်နေသည် 1054959 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Lemakjei]] 9egqxceuo7agyhboc7mscd5iijjoddx စစ်ကိုင်းပြတ်ရွေ့ကြော 0 207194 1054988 1050036 2026-09-24T03:24:20Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1054988 wikitext text/x-wiki {{Infobox fault |name=စစ်ကိုင်းပြတ်ရွေ့ကြော |country=မြန်မာ |length=၁,၄၀၀ ကီလိုမီတာ |status=အသက်ဝင်လျက်ရှိ |movement=ညာဘက်သို့ |displacement=၁၈-၂၀ မီလီမီတာ/နှစ် (၀.၇၁-၀.၇၉ လက်မ/နှစ်) |cities=[[ရန်ကုန်]], [[နေပြည်တော်]], [[မိတ္ထီလာ]], [[မန္တလေး]], [[မြစ်ကြီးနား]] |coordinates=21°55'06.8"N 95°59'01.6"E |type= ဘေးတိုက်ပြတ်ရွေ့ (ရေပြင်ညီ) |age=[[Miocene|15-22 MYA]] |segments=တောင်ပိုင်း: [[ပဲခူး]]၊ [[ဖြူး]]၊ [[နေပြည်တော်]]၊ [[မိတ္ထီလာ]]၊ [[စစ်ကိုင်း]]။ မြောက်ပိုင်း: [[တောမ]]၊ [[ဗန်းမောက်]]၊ [[အင်းတော်]]၊ [[မော်လူး]]၊ [[ရှဒူးဇွပ်]]၊ [[ကာမိုင်း]]၊ [[မိုးကောင်း]] |image=SagaingFaultSegments.jpg |image_caption=မြန်မာပြည်အတွင်း စစ်ကိုင်းပြတ်ရွေ့ကြော }} '''စစ်ကိုင်းပြတ်ရွေ့ကြော''' သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တွင် တည်ရှိသည့် အဓိကပြတ်ရွေ့ကြောတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဆွန်းဒါး(ဆွန်ဒါ) ကျောက်ထုလွှာနှင့် အိန္ဒိယကျောက်ထုလွှာအကြားတွင် ဖြစ်ပေါ်တည်ရှိနေသည့် ပြတ်ရွေ့ကြောဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် မန္တလေး၊ ရမည်းသင်း၊ ပျဉ်းမနား၊ နေပြည်တော်၊ တောင်ငူနှင့် ပဲခူးတို့ကို ဖြတ်သန်းလျှက် တည်ရှိကာ အရှည်အားဖြင့် ၁၂၀၀ ကီလိုမီတာ ရှိ၏ ။<ref name="MMTimes">{{Cite web |last=Win |first=Nilar |date=August 25–31, 2008 |title=Sagaing Fault surveyed to prepare for future quakes |url=http://www.mmtimes.com/no433/n006.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120607160548/http://www.mmtimes.com/no433/n006.htm |archive-date=2012-06-07 |access-date=2011-04-04 |website=The Myanmar Times |accessdate=29 June 2021 |archivedate=7 June 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120607160548/http://www.mmtimes.com/no433/n006.htm }}</ref><ref>{{cite journal|doi=10.1111/j.1365-246X.2010.04918.x | volume=185 | title=Earthquakes and slip rate of the southern Sagaing fault: insights from an offset ancient fort wall, lower Burma (Myanmar) | journal=Geophysical Journal International | pages=49–64 | last1 = Wang | first1 = Yu| year=2011 | url=http://authors.library.caltech.edu/23464/1/Wang2011p13370Geophys_J_Int.pdf | doi-access=free }}</ref> [[ဖိုင်:Sagaing Fault outside Mandalay.jpg|thumb|ငလျင်ဖိအားကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ကုန်းတန်း၊ သီးနှံပင်များ စိုက်ပျိုးထားသဖြင့် ဖုံးအုပ်နေသည်။]] ==ဘူမိဗေဒဆိုင်ရာ== [[File:TibetanPlateauTectonics.png|250px|thumb|left|(ပုံတွင် '''Sagaing Fault''' ဟုပြထားသော) စစ်ကိုင်းပြတ်ရွေ့ကြောသည် (ပုံအလယ်အောက်ခြေတွင် '''the Burma Microplate''' ဟုပြထားသော) မြန်မာကျောက်ထုလွှာငယ် ၏ နယ်နမိတ်အစပ်ဖြစ်သည်။]] [[File:Text6986-6.png|right|thumb|390x390px|မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒေသတွင်း ဘူမိဗေဒဆိုင်ရာ လက္ခဏာများအား ရိုးရှင်းနားလည်လွယ်အောင်ပြထားသောပုံတစ်ခု]] စစ်ကိုင်းပြတ်ရွေ့ကြောသည် ကပ္ပလီကမ်းလွန်မှ စတင်ခဲ့ကာ မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းဒေသအထိ ဖြစ်သည်။ ဤပြတ်ရွေ့ကြောသည် အရှေ့ဘက်ကပ်လျက်ရှိသော ရှမ်းပြတ်ရွေ့ငယ်နှင့် နှိုင်းစာသော် ၎င်း၏အလျှားတစ်လျှောက်တွင် မြေမျက်နှာသွင်ပြင်အရ တောင်ကုန်း/တောင်တန်း ထူထပ်မှုနည်းသည်။<ref>{{Cite journal|last=SOE THURA TUN, WATKINSON|title=The Sagaing Fault|url=https://pure.royalholloway.ac.uk/portal/files/29857365/Soe_Thura_Tun_and_Watkinson_accepted.pdf|journal=Myanmar: Geology, Resources and Tectonics|volume=Geological Society, London, Memoir}}</ref> ==ရွေ့လျားနှုန်းနှင့် အရွေ့== အိန္ဒိယ-ဆွန်းဒါး ကျောက်ချပ်လွှာကြီးနှစ်ခု၏ အကြားရှိ စုစုပေါင်းရွေ့လျားနှုန်းသည် တစ်နှစ်လျှင် ၃၅ မီလီမီတာ ဖြစ်သည်။ ထိုအထဲမှ ၁၈ မီလီမီတာသည် ဂြိုဟ်တုမှ ရရှိသည့်အချက်အလက်များအရ စစ်ကိုင်းပြတ်ရွေ့ကြောတွင် ဖြစ်ပေါ်နေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Tsutsumi_&_Sato_2009">{{Cite journal |last1=Tsutsumi |first1=H. |last2=Sato |first2=T. |date=2009 |title=Tectonic geomorphology of the southernmost Sagaing fault and surface rupture associated with the May 1930 Pegu (Bago) earthquake, Myanmar |journal=Bulletin of the Seismological Society of America |volume=99 |issue=4 |pages=2155–2168 |doi=10.1785/0120080113}}</ref> ရေးသားသူအများစုက ပြတ်ရွေ့ကြော၏ အရွေ့သည် ၃၆၀ ကီလိုမီတာမှ ၄၀၀ ကီလိုမီတာအကြား ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းကြသော်လည်း အများဆုံးအရွေ့သည် ၁၀၀ ကီလိုမီတာခန့် ရှိသည်။<ref name=":1">{{Cite journal|last=Yu|first=Wang|title=Active tectonics and earthquake potential of the Myanmar region|url=https://authors.library.caltech.edu/47518/1/jgrb50602.pdf|journal=Journal of Geophysical Research: Solid Earth|year=2014|volume=119|issue=4|page=3767|doi=10.1002/2013JB010762|bibcode=2014JGRB..119.3767W|via=Caltech|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Yu Wang, Kerry Sieh, Thura Aung, Soe Min, Saw Ngwe Khaing|title=Earthquakes and slip rate of the southern Sagaing fault: insights from an offset ancient fort wall, lower Burma (Myanmar)|journal=Geophysical Journal International|year=2011|volume=185|issue=1|page=49|doi=10.1111/j.1365-246X.2010.04918.x|bibcode=2011GeoJI.185...49W|doi-access=free}}</ref> ==ဆက်စပ်ငလျင်များ== ၂၀ ရာစုအစောပိုင်းတွင် စစ်ကိုင်းပြတ်ရွေ့ကြော၏ အလျားတစ်ဝက်ကျော်သည် ငလျင်များ ဖြစ်ပေါ်စေသည့် အကြောင်းအရင်းများတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ===၁၉၂၉ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၈ ရက်=== ပထမဆုံးလှုပ်ခတ်ခဲ့သည့် ငလျင်သည် နောက်ဆက်တွဲငလျင်ကြီးများကို ဖြစ်ပေါ်စေကာ နေပြည်တော်နှင့် ပဲခူးရိုးမရှိ သရက်မြို့ အရှေ့ဘက်ကို ထိခိုက်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=M 6.6 - Myanmar|url=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/iscgem908257/executive|website=USGS}}</ref>ရေရာမှုမရှိသည့် ပြောဆိုချက်များအရ ငလျင်ကြောင့် ငလျင်ဗဟိုချက်၏ မြောက်ဘက် ၁၃၃.၆ ကီလိုမီတာ အကွာတွင် တည်ရှိသည့် ရမည်းသင်းမြို့တွင် အဆောက်အဦများ ယိမ်းယိုင်မှုများ၊ ပျက်စီးမှုများ စသည်တို့ ဖြစ်ခဲ့ရသည်။<ref name=":2">{{Cite journal|last=Hla Hla Aung|title=Reinterpretation of historical earthquakes during 1929 to 1931, Myanmar|url=https://www.researchgate.net/publication/275354874|journal=Solid Earth Science|year=2012|volume=31|page=43|doi=10.1142/9789814405775_0005|bibcode=2012aogs...31...43A|isbn=978-981-4405-76-8|via=Researchgate|doi-access=free}}</ref> ===၁၉၃၀ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁၈ ရက်=== ဧရာဝတီတိုင်းတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ငလျင်ဖြစ်ပြီး လူငါးဆယ်ဦးခန့် သေဆုံးခဲ့သည်။ ဒီငလျင်ဖြစ်စဉ်ကို မှတ်သားထားသည့် ငလျင်ပမာဏသည် မရှိပေ။ ဒီငလျင်ဖြစ်စဉ်ကို ဖော်ပြသည့် ဂျာနယ်များသည် အနည်းငယ်သာ ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=Significant Earthquake: MYANMAR (BURMA): THARRAWADDY|url=https://www.ngdc.noaa.gov/nndc/struts/results?eq_0=3416&t=101650&s=13&d=22,26,13,12&nd=display|website=NOAA|access-date=28 June 2021|archive-date=21 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201121162039/https://www.ngdc.noaa.gov/nndc/struts/results?eq_0=3416&t=101650&s=13&d=22,26,13,12&nd=display|url-status=dead}}</ref> ===၁၉၃၀ ခုနှစ်၊ မေလ ၅ ရက်=== {{main|၁၉၃၀ ပဲခူးငလျင်}} မေလ ငါးရက်နေ့ညတွင် ပဲခူးမြို့အနောက်ဘက်တွင် အင်းအား Mw7.5 ပြင်းထန်သည့် လှုပ်ခတ်မှုဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကာ ပဲခူးတစ်ဝိုက် သေဆုံးမှုများနှင့် ပျက်စီးမှုများစွာ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ဤငလျင်လှုပ်ခတ်မှုအတွက် အကြိုငလျင်များ လှုပ်ခတ်ခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ <ref>{{Cite web|title=M 7.5 - Myanmar|url=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/iscgem907352/executive|website=USGS}}</ref> Rossi-Forel စကေးတိုင်းတာချက်အရ ဤငလျင်၏ အမြင့်ဆုံးပြင်းအားသည် ၉ မှ ၁၀ အထိ ရှိသည်။ ပဲခူးမြို့၊ ရန်ကုန်မြို့နှင့် အခြားမြို့များလည်း ပျက်စီးခဲ့ရသည်။ ပဲခူးမြို့တွင် မီးများသည် ထွက်ပေါ်လာခဲ့ကာ အခြားအရည်များလည်း ပျက်စီးမှုများကြောင့် ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ပဲခူးမြို့တွင် လူပေါင်း ၅၀၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့ရပြီး ရန်ကုန်မြို့တွင် လူ ၅၈ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ အခြားသော ကျေးရွာများတွင်လည်း လူများစွာ သေဆုံးခဲ့ရသည်ဟု မှတ်တမ်းများအရ သိရှိရသည်။ ၎င်းငလျင် လှုပ်ခတ်မှုကြောင့် ကမ်းခြေအနားရှိ ကျေးရွာများတွင် ဆူနာမီအသေးစားများကို ခံစားခဲ့ရသည်။ ဤငလျင်သည် ၁၉၂၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၃၁ အထိ လှုပ်ခတ်ခဲ့သည့် ငလျင်များတွင် အသေအပျောက်အများဆုံး ငလျင်ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name=":2" /><ref name=":1" /> ===၁၉၃၀ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၄ ရက်=== {{main|၁၉၃၀ ဖြူးငလျင်}} ဤငလျင်သည် ဒီဇင်ဘာလ ၃ ရက်နေ့ ညပိုင်းတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ အလယ်အလတ် အဆင့်ရှိ ငလျင်နှစ်ခု လှုပ်ခတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကာ ပထမတစ်ခုသည် ငါးစက္ကန့် ကြာမြင့်ခဲ့ပြီး ပျဉ်းမနားနှင့် ရန်ကုန်မြို့များကပါ လှုပ်ခတ်မှုကို ခံစားခဲ့ရသည်။ နောက်ထပ်တစ်ခုသည် ပထမတစ်ခုထက် ပိုမိုပြင်းထန်သော်လည်း ပထမတစ်ခုကဲ့သို့ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် လှုပ်ခတ်ခဲ့ခြင်း မရှိပေ။<ref name=":3">{{Cite journal|last=J. COGGIN BROWN AND P. LEICESTER|title=THE PYU EARTHQUAKES of 3RD AND 4TH DECEMBER 1930 AND SUBSEQUENT BURMA EARTHQUAKES UP TO JANUARY 1932|url=https://docs.google.com/viewer?a=v&pid=sites&srcid=ZGVmYXVsdGRvbWFpbnxpbmRpYXF1YWtlMnxneDo1MjA4MWMzY2NhNjgyYTRi|journal=Memoirs of the Geological Survey of India |volume=LXII}}</ref><ref>{{Cite web|title=Event 907776 Myanmar|url=http://isc-mirror.iris.washington.edu/cgi-bin/web-db-v4?event_id=907776&out_format=IMS1.0&request=COMPREHENSIVE|website=International Seismological Centre|access-date=28 June 2021|archive-date=13 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201113005206/http://isc-mirror.iris.washington.edu/cgi-bin/web-db-v4?event_id=907776&out_format=IMS1.0&request=COMPREHENSIVE|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Event 907775 Near south coast of Myanmar|url=http://isc-mirror.iris.washington.edu/cgi-bin/web-db-v4?event_id=907775&out_format=IMS1.0&request=COMPREHENSIVE|website=International Seismological Centre|access-date=28 June 2021|archive-date=6 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240706131648/http://isc-mirror.iris.washington.edu/cgi-bin/web-db-v4?event_id=907775&out_format=IMS1.0&request=COMPREHENSIVE|url-status=dead}}</ref> ===၁၉၃၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်=== {{main|၁၉၃၁ မြစ်ကြီးနားငလျင်}} ဆက်တိုက်လှုပ်ခတ်ခဲ့ရာ အပြင်းဆုံးငလျင်သည် Mw 7.6 ရှိပြီး အင်းတော်ကြီးအနီးသို့ ရိုက်ခတ်ခဲ့သည်။ ငလျင်ကြောင့် မြေပြိုမှုများ၊ ပျက်စီးမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ဤငလျင်ကြောင့် လူသေဆုံးထိခိုက်မှုများ မရှိခဲ့ပေ။<ref name=":2" /><ref>{{Cite web|title=M 7.6 - Myanmar|url=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/iscgem906595/executive|website=USGS}}</ref> ===၁၉၃၁ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၀ - ၁၉ ရက်=== ဖြူးမြို့၏ မြောက်ဘက် ၁၄၆.၅ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ငလျင်ဖြစ်သည်။ ပြင်းအားကိုမူ မသိရှိရပေ။ ငလျင်လှုပ်ခတ်မှုကို မန္တလေးနှင့် သနပ်ပင် မြို့များပါ ခံစားခဲ့ရသည်။<ref name=":2" /> အုတ်ဖြင့် ဆောက်ထားသည့် အဆောက်အဦ ခြောက်ခု ပျက်စီးခဲ့သည်။ ဩဂုတ်လ ၁၉ ရက်နေ့တွင် နောက်ထပ်ငလျင်များ လှုပ်ခတ်ခဲ့ရာ မန္တလေးရှိ အဆောက်အဦများကို ရိုက်ခတ်မှုများ ရှိခဲ့ကာ ကလေမြို့တွင် အနည်းငယ် ခံစားခဲ့ရသည်။<ref name=":3" /> ===၁၉၃၁ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၂၃ ရက်=== ဤငလျင်ကို ဖြူးမြို့တွင် ခံစားခဲ့ရသည်။ ငလျင်ကြောင့် တောင်ငူရှိ ရွှေဆံတော်စေတီတော်သည် ပြိုကျခဲ့ရသည်။<ref name=":2" /> ===၁၉၃၂ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၅ - ၁၃ ရက်=== ငလျင်ငယ်များစွာ လှုပ်ခတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကာ တောင်ငူ၊ ပြွန်တန်ဆာနှင့် နန်းယွန်းမြို့များရှိ လူအများသည် ခံစားခဲ့ရသည်။<ref name=":3" /> ===၁၉၄၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၉ ရက်=== {{main|၁၉၄၆ စစ်ကိုင်းငလျင်}} မန္တလေးမြို့ မြောက်ဘက်တွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သည့် ငလျင်နှစ်ခု ဖြစ်ကာ တိုင်းတာမှုအရာ ပမာဏ ၈.၀ နှင့် ၇.၈ စီ ရှိကြသည်။ ဤငလျင်များသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သည့် အကြီးဆုံးငလျင်များထဲမှ တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ မှတ်တမ်းအားနည်းသဖြင့် ငလျင်နှင့် ပတ်သက်သည့် အချက်အလက်များကို များစွာမသိရပေ။ ===၁၉၅၆ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင် ၁၆=== {{main|၁၉၅၆ စစ်ကိုင်းငလျင်}} ပြင်းအား ၇.၁ ရှိကာ မန္တလေးမြို့အနီးတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ လူအနည်းဆုံး ၃၈ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ ===၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၈=== {{main|၂၀၂၅ မြန်မာ ငလျင်}} ၂၀၂၅ မြန်မာ (စစ်ကိုင်းငလျင်) ငလျင် သည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် မတ်လ ၂၈ ရက်နေ့ မြန်မာ စံတော်ချိန် မွန်းလွဲ ၁၂ နာရီ ၅၀ မိနစ် ၅၄ စက္ကန့်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ စစ်ကိုင်းမြို့နှင့် မန္တလေးမြို့ အနီး၌ ဗဟိုပြု လှုပ်ခတ်ခဲ့သည့် ပြင်းအား ၇.၇ ရှိငလျင်ဖြစ်သည်။<ref name="mainshock">{{Cite anss|M 7.7 – 16 km NNW of Sagaing, Myanmar|2025|us7000pn9s}}</ref> ===ဖြစ်ရပ်များ=== သမိုင်းမှတ်တမ်းများကို ပြန်ကြည့်ပါက စစ်ကိုင်းပြတ်ရွေ့ကြော၏ မြောက်ဘက်ဆုံးအပိုင်းတွင် ၁၉၀၆ နှင့် ၁၉၀၈ ခုနှစ်များတွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သည့် ငလျင်များသည် အဓိကငလျင်များ ဖြစ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Coulomb stress transfer and accumulation on the Sagaing Fault, Myanmar, over the past 110 years and its implications for seismic hazard">{{cite journal |last1=Xiong, X., B. Shan, Y. M. Zhou, S. J. Wei, Y. D. Li, R. J. Wang, and Y. Zheng |title=Coulomb stress transfer and accumulation on the Sagaing Fault, Myanmar, over the past 110 years and its implications for seismic hazard |journal=Geophysical Research Letters |date=2017 |volume=44 |issue=10 |page=4781–4789 |doi=10.1002/2017GL072770 |url=https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/2017GL072770 }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/2017GL072770 |access-date=29 June 2021 |archive-date=29 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210629082847/https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/2017GL072770 }}</ref> ၁၉၀၆ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ပူတာအိုငလျင် လှုပ်ခတ်ခဲ့ကာ ပြင်းအား ၇.၀ ရှိသည်။ ၁၉၀၈ ခုနှစ်တွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သည့် ငလျင်သည် Mw  7.5 ရှိသည်။ <ref name="Event 914281 Myanmar-India border region">{{cite web |title=Event 914281 Myanmar-India border region |url=http://isc-mirror.iris.washington.edu/cgi-bin/web-db-v4?event_id=914281&out_format=IMS1.0&request=COMPREHENSIVE |website=ISC: On-Line Bulletin |publisher=International Seismological Center |access-date=3 March 2021 |archive-date=29 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210629082847/http://isc-mirror.iris.washington.edu/cgi-bin/web-db-v4?event_id=914281&out_format=IMS1.0&request=COMPREHENSIVE |url-status=dead }}</ref><ref name="Event 16958007 Myanmar (1908)">{{cite web |title=Event 16958007 Myanmar |url=http://isc-mirror.iris.washington.edu/cgi-bin/web-db-v4?event_id=16958007&out_format=IMS1.0&request=COMPREHENSIVE |website=ISC: On-Line Bulletin |publisher=International Seismological Centre |access-date=3 March 2021 |archive-date=29 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210629082849/http://isc-mirror.iris.washington.edu/cgi-bin/web-db-v4?event_id=16958007&out_format=IMS1.0&request=COMPREHENSIVE |url-status=dead }}</ref>၁၉၀၈ ခုနှစ်တွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သည့် ငလျင်သည် တောင်ဘက်အပိုင်းတွင်ပါ လှုပ်ခတ်မှုကို ခံစားခဲ့ကြရသည်။ ၎င်းနေရာတွင်သည် ၁၉၃၁ ခုနှစ်ငလျင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သည့် နေရာပင် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုနည်းတူစွာပင် ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သည့်င ငလျင်ကြောင့် ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သည့် နေရာများကို ထိခိုက်ခဲ့သည်။ ပထမဆုံး အဓိကလှုပ်ခါမှုသည် ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် နှစ်ကြိမ်ဆက်လှုပ်ရှားမှု ဖြစ်ပွားခဲ့ကာ နောက်ထပ် အဓိကလှုပ်ခတ်မှုသည် ပြတ်ရွေ့ကြော၏ တင်းအားအခြေအနေကြောင့် ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ ၁၀ နှစ်ကြာမြင့်ပြီးနောက်တွင် မန္တလေးမြို့အနီးတွင် Mw  7.1 ငလျင်တစ်ခု လှုပ်ခတ်ခဲ့ရာ လူအနည်းဆုံး ၄၀ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ ငလျင်ကြောင့် ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် ပျက်စီးခဲ့သည့် တောင်ဘက်ပိုင်းကို ကျိုးပျက်ထိခိုက်စေခဲ့သည်။ ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် ၁၉၄၆ Mw  7.0 ငလျင်နှစ်ခုအကြား ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည့် ငလျင်အသေးစားတစ်ခုကြောင့် လူနှစ်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref name="M 7.0 - Myanmar">{{cite web |title=M 7.0 - Myanmar |url=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/usp0004k8g/executive |website=USGS-ANSS |publisher=USGS |access-date=3 March 2021}}</ref> ၁၉၃၀ ခုနှစ် မေလနှင့် ဒီဇင်ဘာလတွင် ပြတ်ရွေ့ကြော၏ လှုပ်ရှားမှုများကြောင့် ငလျင်များ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော်လည်း ၎င်းငလျင်များသည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ဆက်စပ်မှု မရှိဘဲ မြောက်ပိုင်းတွင် သီးခြားဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် ငလျင်များဖြစ်သည်။ ၁၉၃၀ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ငလျင်သည် မေလတွင် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် ငလျင်၏ ရွေ့လျားမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Coulomb stress transfer and accumulation on the Sagaing Fault, Myanmar, over the past 110 years and its implications for seismic hazard" /> ===အခြားငလျင်များ=== *[[အင်းဝငလျင် (၁၈၃၉ ခုနှစ်)]] - အင်းအားပြင်းထန်သည့် ငလျင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အင်းဝမြို့ကို ပျက်စီးစေခဲ့သည်။ *[[၂၀၁၂ ရွှေဘို ငလျင်]] - ပြင်းအား ၆.၈ ရှိသည်။ လူ ၂၆ ဦးသေဆုံးကာ ၁၂ ဦး ပျောက်ဆုံးခဲ့သည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} ==ပြင်ပလင့်များ== * [https://web.archive.org/web/20121223073524/http://www.earthobservatory.sg/media/news-and-features/295-myanmar-earthquake-of-march-24th-magnitude-68.html Earth Observatory of Singapore: Myanmar earthquake of March 24th - Magnitude 6.8 (Regional Tectonics Explained)] * [http://sagaingfault.info In-depth Sagaing Fault Study of 2012 quake] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231025101954/http://www.sagaingfault.info/ |date=25 October 2023 }} {{Earthquakes in Myanmar}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင်]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော ငလျင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘူမိဗေဒ]] lxo5hqmfignkiupwq49uouie2hxntd6 နက်ဆာကန် 0 208209 1055031 665522 2026-09-24T10:16:01Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 2 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1055031 wikitext text/x-wiki {{Infobox lake |name = နက်ဆာကန် |image = Lake_Nasser_Vista.jpg |caption = View from [[Abu Simbel]] |image_bathymetry = Egypt-region-map-cities-oases.gif |caption_bathymetry = Map showing the location of the lake |coords = {{Coord|22|25|N|31|45|E|type:waterbody|display=inline,title}} |lake_type = [[Reservoir]] |inflow = {{hlist|[[Nile]]|[[Wadi Allaqi]]}} |outflow = {{hlist|[[Nile]]|[[New Valley Project|Toshka Spillway]]}} |catchment = |basin_countries = Egypt, Sudan |length = {{convert|550|km|mi|abbr=on}} |width = {{convert|35|km|mi|abbr=on}} |area = {{convert|5250|km2|sqmi|abbr=on}} |depth = {{convert|25.2|m|ft|abbr=on}} |max-depth = {{convert|130|m|ft|abbr=on}} |volume = {{convert|132|km3|cumi|abbr=on}}<ref>{{cite web|title=Lake Nasser|url=http://wldb.ilec.or.jp/Details/lake/SAFR-014|website=World Lake Database|access-date=15 October 2016|accessdate=20 July 2021|archivedate=25 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225085947/http://wldb.ilec.or.jp/Details/lake/SAFR-014}}</ref> |residence_time = |shore = {{convert|7844|km|ft|abbr=on}} |elevation = {{convert|183|m|ft|abbr=on}} |islands = |cities = <!-- Map --> | pushpin_map = Egypt | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = Location of Lake Nasser in Egypt. | pushpin_map_caption = <!-- Below --> | website = | reference = }} '''နက်ဆာကန်''' ({{lang-ar|بحيرة ناصر}} ''{{transl|arz|Boħēret Nāṣer}}'', {{IPA-arz|boˈħeːɾet ˈnɑːsˤeɾ|lang}}) သည် အီဂျစ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းနှင့် ဆူဒန်နိုင်ငံမြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည့် သဘာဝရေကန်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကန်သည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အကြီးဆုံးလူလုပ်ရေကန်များထဲတွင် ပါဝင်သည်။ <ref>{{cite web|title=Aswan High Dam, River Nile, Sudan, Egypt|url=http://www.water-technology.net/projects/aswan-high-dam-nile-sudan-egypt/|website=Water Technology|access-date=15 October 2016}}</ref> ဤကန်ကို တူးဖော်ခြင်းမပြုမီက ဆူဒန်နိုင်ငံတွင် ကန်တူးဖော်မှုနှင့် ပတ်သက်၍ ဆန့်ကျင်မှုများ ကြုံခဲ့ရသည်။ ထိုသို့ ကြုံရခြင်းမှာ ထိုနြေ၏ မြောက်ဘက်တွင် နုဘီယန်လူမျိုးများသည်နေထိုင်သည့်အတွက် ဖြစ်သည်။ ထိုကန်ကို တူးဖော်လိုက်ပါက နုဘီယန်လူမျိုးများသည် ပြန်လည်ပြောင်းရွှေ့အခြေချရမည် ဖြစ်သည်။<ref name="ResettlingNubians">{{cite book|last1=Scudder|first1=Thayer|title=Aswan High Dam Resettlement of Egyptian Nubians|date=September 2, 2016|publisher=Springer|isbn=9789811019357|url=https://books.google.com/books?id=fNTMDAAAQBAJ&q=Research+Aswan++Egypt&pg=PA1|access-date=18 November 2016}}</ref><ref>{{cite book|last1=Sofer|first1=Amon|title=Rivers of Fire: The Conflict Over Water in the Middle East|date=1999|publisher=Rowman & Littlefield|page=36|url=https://books.google.com/books?id=cpZ2q6e5hJUC&q=lake+nasser&pg=PA36|isbn=9780847685110}}</ref> နက်ဆာကန်အနီးရှိ ဆူဒန်၏ ကုန်းမြေများသည်လည်း များသောအားဖြင့် ရေလွှမ်းသည့်နေရာများ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|title=Governorates of Egypt|url=http://www.statoids.com/ueg.html|website=Statoids Administrative Divisions of Countries ("Statoids")|access-date=16 October 2016}}</ref> နက်ဆာကန်သည် ကန်တစ်ခုလုံးကြီး အကြီးမားဆုံးအပိုင်းဖြစ်သည့် အီဂျစ်နိုင်ငံက ပိုင်ဆိုင်သည့် ၈၃ ရာခိုင်နှုန်းကို ဆိုလိုသည်။ ဆူဒန်နိုင်ငံက ပိုင်ဆိုင်သည့် ရေပိုင်နက်အနည်းငယ်ကိုမူ "နုဘီယကန်" ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။<ref>{{cite book|last1=Roest|first1=F.C.|last2=Crul|first2=R. C. M.|title=Current Status of Fisheries and Fish Stocks of the Four Largest African Reservoirs: Kainji, Kariba, Nasser/Nubia and Volta|date=1995|publisher=Food & Agriculture Org.|page=81|url=https://books.google.com/books?id=xExMDWP_rQcC&q=lake+nubia&pg=PA81|isbn=9789251036839}}</ref> ==ဖော်ပြချက်== [[File:Lakenasser oli 2013-2020 lrg.jpeg|thumb|left|နက်ဆာကန်၏ ဂြိုဟ်တုပုံရိပ်]] ကန်၏ အရှည်သည် ၄၇၉ ကီလိုမီတာခန့် (၂၉၈ မိုင်) နှင့် အကျယ်ဆုံးနေရာသည် ၁၆ ကီလိုမီတာ (၉.၉ မိုင်) ရှိသည်။ ကန်၏ မျက်နှာပြင်ဧရိယာသည် ၅၂၅၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂၀၃၀ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ရေသိုလှောင်နိုင်မှုသည် ၁၃၂ ကုဗမီတာ (၂၁ ကုဗမိုင်) ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite journal|last1=Muala |first1=Eric |last2=Mohamed |first2=Yasir A. |last3=Duan |first3=Zheng |last4=van der Zaag |first4=Pieter |title=Estimation of Reservoir Discharges from Lake Nasser and Roseires Reservoir in the Nile Basin Using Satellite Altimetry and Imagery Data |journal=Remote Sensing |volume=6 |date=August 13, 2014 |issue=8 |page=7526 |bibcode=2014RemS....6.7522M |doi=10.3390/rs6087522 |url=https://repository.tudelft.nl/islandora/object/uuid%3A3113f919-47e7-47b4-bde7-4ec5b9bb523f/datastream/OBJ/download |doi-access=free }}</ref> ကန်ကို ၁၉၅၈ နှင့် ၁၉၇၀ အကြားတွင် နိုင်းမြစ်၏ ရေကို Aswam ဆည် တည်ဆောက်ရာမှ ဤကန်သည် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|title=Life-Giving Nile River (Aswan Dam, Egypt)|url=http://news.nationalgeographic.com/news/2012/12/121218/pictures-life-giving-nile-river-photos/|website=National Geographic|access-date=15 October 2016|date=2012-12-20|archive-date=23 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121223121943/http://news.nationalgeographic.com/news/2012/12/121218/pictures-life-giving-nile-river-photos/|url-status=dead}}</ref>ကန်၏ အမည်ကို ၁၉၅၂ ခုနှစ် အီဂျစ်တော်လှန်ရေးခေါင်းဆောင်တစ်ဦးနှင့် အီဂျစ်၏ ဒုတိယမြောက်သမ္မတဖြစ်သည့် ၏ အမည်ဖြစ်သည့် Gamal Abdel Nasser ကို အစွဲပြုကာ ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်။ သူသည်ပင် မြင့်မားသည့် ဤဆည်စီမံကိန်းကို စတင်ခဲ့သည်။ သမ္မတ Anwar Sadat သည် ကန်နှင့် ဆည်ကို ၁၉၇၁ တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book|title=Encyclopedia of Architectural and Engineering Feats|date=2001|publisher=ABC-CLIO|page=[https://archive.org/details/encyclopediaofar0000lang/page/23 23]|url=https://archive.org/details/encyclopediaofar0000lang|url-access=registration|quote=president nasser, high dam project.|isbn=9781576071120}}</ref> ==လက်ရှိပြဿနာများ== အီဂျစ်သည် ၎င်း၏ စိုက်ပျိုးရေးနှင့် လျှပ်စစ်အတွက် ရေလိုအပ်လျက်ရှိသည်။<ref>{{cite news|title=Egyptian agriculture crisis worsens, mainly due to lack of water|url=http://menafn.com/1094975988/Egyptian-agriculture-crisis-worsens-mainly-due-to-lack-of-water|access-date=16 October 2016|agency=Daily News Egypt|date=September 27, 2016}}</ref> အီသီယိုပီးယားတွင် လက်ရှိတည်ဆောက်လျက်ရှိသည့် Grand Ethiopian Renaissance ဆည် သည် ရေကို ထိခိုက်မှု ရှိမည်ဖြစ်သည်။ ထိုဆည်သည် အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံအတွက် ကအျိုးရှိမည်ဖြစ်သော်လည်း အီဂျစ်၊ ဆူဒန်နှင့် အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံများအကြား တင်းမာမှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ အီဂျစ်နိုင်ငံက ထိုဆည်အသစ်တည်ဆောက်မှုကြောင့် နိုင်းမြစ်မှရေသည် နက်ဆာကန်သို့ စီးဝင်မှုရပ်တန့်သွာမည်ကို ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news|title=Water Politics - Sharing the Nile|url=https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21688360-largest-hydroelectric-project-africa-has-so-far-produced-only-discord-egypt|access-date=15 October 2016|publisher=The Economist|date=January 16, 2016}}</ref> နက်ဆာကန်မှရေဖြင့် လျှပ်စစ်ကို ထုတ်လုပ်နိုင်ပြီး ကန်အတွင်းသို့ ရေစီးဝင်မှုလျော့နည်းခြင်းသည် ကန်၏ လျှပ်စစ်ထုတ်လုပ်နိုင်စွမ်းကို ထိခိုက်စေမည် ဖြစ်သည်။ ကန်တွင် ရေစုပ်တင်သည့်နေရာများစွာရှိသည်။ လက်ရှိတွင် ဤစီမံကိန်းသည် အီဂျစ်လူမျိုးများသို့ တစ်နှစ်လျှင် ရေအားလျှပ်စစ်စွမ်းအား တစ်နာရီလျှင် ၁၀ ဘီလီယံကီလိုဝပ်ကို ထုတ်လုပ်လျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web|title=Life-Giving Nile|url=http://news.nationalgeographic.com/news/2012/12/121218/pictures-life-giving-nile-river-photos/|website=National Geographic|access-date=15 October 2016|date=2012-12-20|archive-date=23 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121223121943/http://news.nationalgeographic.com/news/2012/12/121218/pictures-life-giving-nile-river-photos/|url-status=dead}}</ref> ==အားကစားနှင့် ခရီးသွား== ဤကန်တွင် ကမ်းခြေမှသော်လည်းကောင်း လှေဖြင့်သော်လည်းကောင်း Nile perch ငါးများကို ငါးမျှားခြင်းသည် အထူးလူသိများသည်။<ref>{{cite web|title=Nile Perch Fishing on Lake Nasser|url=https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g294204-i9480-k2121295-Nile_Perch_Fishing_on_Lake_Nasser-Aswan_Aswan_Governorate_Nile_River_Valley.html|website=Trip Advisor|access-date=15 October 2016}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Vartorella|first1=Bill|title=Egyptology fellowship chairman shares giant fish story|journal=The Rotarian|date=2002|volume=180|issue=6|page=14|url=https://books.google.com/books?id=ejQEAAAAMBAJ&q=lake+nasser+fish&pg=PA14|access-date=15 October 2016}}</ref> ကန်၏ ရေသည်ပြည့်သွားသည့်အခါတွင် ရှေးအခါက အီဂျစ်လူမျိုးတို့သည် ကန်၏ ရေမျက်နှာပြင်အထပ် မြင့်မားသည့် နေရာများတွင် နေရာပြောင်းရွှေ့ကာ နေထိုင်ကြသည်။ သို့သော်လည်း အချို့သည်လည်း နေရာပြောင်းရွှေ့ခြင်း မရှိဘဲနေထိုင်ကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ရှေးခေတ်အီဂျစ်လူမျိုးများဖြစ်ကြသည့် Buhen တို့သည် ခံတပ်အကြီးကြီးများတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ထိုအရာတို့သည် ယခုအခါ ရေအောက်သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book|last1=Gohary|first1=Jocelyn|title=Guide to the Nubian monuments on Lake Nasser|publisher=American University in Cairo Press|url=https://books.google.com/books?id=yWkuAQAAIAAJ&q=Lake+Nasser|access-date=15 October 2016|isbn=9789774244629|year=1998}}</ref> Abu Simbel ရှိသည့် ကျောင်းတော်များကိုလည်း နေရာပြန်ချထားခဲ့ရသည်။ Abu Simbel သည် အီဂျစ်နိုင်ငံရှိ ရှေးဟောင်းနေရာများထဲတွင် အထင်ကရနေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ <ref> {{cite news |url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1963/11/04/89571304.pdf?pdf_redirect=true&ip=0 |title=Rescuing Abu Simbel |work=The New York Times |date=November 4, 1963}} </ref><ref>{{cite news |url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1967/10/10/83635447.html?pageNumber=49 |title=Restored Abu Simbel Keeps Ancient Grandeur |work=The New York Times |date=October 10, 1967}} </ref>နက်ဆာရေကန်တွင် လှေစီးခြင်းများလည်း လုပ်ဆောင်နိုင်သည်။ လှေစီးကာ အဆောက်အဦများ, ကျောင်းတော်များကို နက်ဆာကန်တစ်လျှောက် လေ့လာနိုင်သည်။ Abu Simbel ရှိ ကျောင်းတော်များကို လေ့လာခြင်းသည် ကန်သို့လာရောက်သည့် ခရီးသွားများ၏ မရှိမဖြစ် အရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book|last1=Maroon|first1=Fred J.|last2=Newby|first2=Percy Howard|title=The Egypt story: Its art, its monuments, its people, its history|date=1979|publisher=Chanticleer Press Edition|page=42}}</ref> ==ရုပ်ပုံများ== <gallery> File:Lake-nasser.jpg|Panoramic view of Lake Nasser File:14.19 Egipto Nubia Lago Nasser.jpg|Panoramic view of Lake Nasser at dawn File:Abu Simbel Temple May 30 2007.jpg| View of Abu Simbel from Lake Nasser </gallery> ==ပြင်ပလင့်များ== *[http://www.britannica.com/eb/article-9054923/Lake-Nasser Lake Nasser] at [[Encyclopædia Britannica]] *[http://www.360tourist.net/everything-everywhere/toska-from-the-lake 360 Degree Panorama of Lake Nassar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140201172808/http://www.360tourist.net/everything-everywhere/toska-from-the-lake |date=1 February 2014 }} *[https://www.livescience.com/37360-abu-simbel.html Abu Simbel: The Temples That Moved] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အီဂျစ်နိုင်ငံရှိ ရေကန်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဆူဒန်နိုင်ငံရှိ ရေကန်များ]] av1d39g12i8ipzy4rviwj35x992e67j ကမ္ဘာ့ဆင်နေ့ 0 209449 1054916 1030518 2026-09-23T21:24:48Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1054916 wikitext text/x-wiki {{Infobox recurring event | name = ကမ္ဘာ့ဆင်နေ့<br>World Elephant Day | logo = | logo_caption = | image = Kissing Elephants.JPG | caption = ဆင်များ | date = ဩဂုတ် ၁၂ | frequency = နှစ်စဉ် | location = ကမ္ဘာ့တဝှမ်း | established = {{Start date|2012|8|12|df=y}} | founder_name = Patricia Sims and the Elephant Reintroduction Foundation | website = {{URL|worldelephantday.org}} }} [[File:The Union Minister for Commerce &amp; Industry and Civil Aviation, Shri Suresh Prabhakar Prabhu addressing the gathering on the occasion of the World Elephant Day 2018, in New Delhi on August 12, 2018 (1).JPG|thumb|World Elephant Day 2018]] '''ကမ္ဘာ့ဆင်နေ့''' ကို [[ကမ္ဘာ]]ပေါ်ရှိ [[ဆင်]]များကို ထိန်းသိမ်းရန်၊ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရန်ဟူ၍ [[၁၂ ဩဂုတ်|ဩဂုတ် ၁၂]] တွင် နိုင်ငံတကာက နှစ်စဉ် ဆင်နွှဲသည်။ [[၂၀၁၁]] တွင် ကနက်ဝစ် ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီမှ [[ကနေဒါနိုင်ငံ|ကနေဒါလူမျိုး]] ရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်သူများ ဖြစ်သော ပတ်ထရစ်ရှာ ဆင်းမ်နှင့် မိုက်ကယ် ကလာ့ခ်၊ [[ထိုင်း]] ဆင်ပြန်ထွန်းကားရေး ဖောင်ဒေးရှင်းမှ အတွင်းရေးမှူးချုပ် စီဗာပွန်း ဒဒြနန္ဒတို့၏ စည်းရုံးမှုဖြင့် [[၂၀၁၂]] ဩဂုတ် ၁၂ ဝယ် တရားဝင် စတင်လုပ်ဆောင် ကျင်းပလေသည်။<ref>[http://worldelephantday.org/about/elephant-reintroduction-foundation "Elephant Reintroduction Foundation"], ''World Elephant Day website''</ref> ယင်းမှစ၍ ကမ္ဘာ့ဆင်နေ့ကို ပတ်ထရစ်ရှာ ဆင်းမ်က ဆက်လက်ဦးဆောင် ကျင်းပ လမ်းညွှန်လာရာ၊ ယခုအခါ သဘာဝအဖွဲ့အစည်းပေါင်း ၁၀၀ ကျော်က အသိအမှတ်ပြု လက်ခံ ကျင်းပလာကြပြီး၊<ref>[https://worldelephantday.org/friends-of-world-elephant-day "Associates"], ''World Elephant Day website''</ref> တကမ္ဘာလုံးရှိ တိုင်းပြည်တိုင်းမှ လူတဦးချင်းစီကပါ ပါဝင်ဆင်နွှဲသည်။<ref>Philip Mansbridge, [http://www.huffingtonpost.co.uk/philip-mansbridge/elephants-world-elephant-day_b_3739095.html "Is This Year's World Elephant Day the Last Chance for Elephants?"], ''The Huffington Post'', 2013</ref><ref>Raj Phukan, [http://www.assamtimes.org/node/8743 "World Elephant Day celebrated at Nagaon"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180729141513/http://www.assamtimes.org/node/8743 |date=29 July 2018 }}, ''Assam Times'', 2013</ref><ref>Jennifer Viegas, [http://news.discovery.com/animals/endangered-species/elephants-get-help-from-unlikely-sources-is-it-enough-130812.htm "Elephants Get Unlikely Help -- But Is It Enough?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222230803/http://news.discovery.com/animals/endangered-species/elephants-get-help-from-unlikely-sources-is-it-enough-130812.htm |date=22 December 2015 }}, ''Discovery News'', 2013</ref><ref>[http://www.chiangraitimes.com/world-elephant-day-thailand-must-shut-down-ivory-trade.html "World Elephant Day - Thailand Must Shut Down Ivory Trade"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160220213328/http://www.chiangraitimes.com/world-elephant-day-thailand-must-shut-down-ivory-trade.html |date=20 February 2016 }}, ''Chiangrai Times'', 2013</ref><ref>[http://metro.co.uk/2013/08/12/12-years-until-elephants-are-all-wiped-out-as-one-dies-every-15-minutes-3919927/ "12 years until elephants are all wiped out as one dies every 15 minutes"], ''Metro'', 2013</ref><ref>Jason Bell, [http://africageographic.com/blog/world-elephant-day-time-to-take-stock/ "World Elephant Day - time to take stock"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140808050233/http://africageographic.com/blog/world-elephant-day-time-to-take-stock/ |date=8 August 2014 }}, ''Africa Geographic'', 2013</ref><ref>Bettina Wassener, [http://green.blogs.nytimes.com/2012/08/10/mourning-the-elephants/?_php=true&_type=blogs&_php=true&_type=blogs&_r=1& "Mourning the Elephants"], ''The New York Times'', 2012</ref><ref>Fidelis E. Satriastanti, [http://www.thejakartaglobe.com/blogs/globe-beat/sumatran-elephants-still-face-imminent-threats/ "Sumatran Elephants Still Face Imminent Threats"], ''Jakarta Globe'', 2013</ref> == မစ်ရှင် == ကမ္ဘာ့ဆင်နေ့ ကျင်းပရသည့် ပန်းတိုင်မှာ အာဖရိကနှင့် အာရှရှိ ဆင်များ အတိဒုက္ခ ကြုံတွေ့နေရပုံကို သိရှိသဘောပေါက်စေရန်နှင့် နှောင်ဖွဲ ့ဆင်နှင့် ဆင်ရိုင်းများကို စီမံရာ၌ ပြုစုစောင့်ရှောက်ရာ၌ အကောင်းမြင်သော ဖြေရှင်းချက်များ၊ အသိပညာများ ဖလှယ်နိုင်ရန် ဖြစ်သည်။ မျိုးတုံးရန် ခြိမ်းခြောက်ခံရသော မျိုးစိတ်များ စာရင်း ဖြစ်သည့် IUCN RED LIST စာရင်းတွင် အာဖရိကန်ဆင်များကို ထိရှလွယ်သော စာရင်းထဲ သွင်းထားကာ၊ အာရှဆင်များကို မျိုးတုံးတော့မည့် စာရင်းထဲ ထည့်ထားသည်။<ref>[http://www.iucnredlist.org/details/12392/0 "Loxodonta Africana (African elephant)"], ''IUCN''</ref><ref>[http://www.iucnredlist.org/details/summary/7140/0 "Elephas maximus (Asian elephant, Indian elephant)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180818054821/http://www.iucnredlist.org/details/summary/7140/0 |date=18 August 2018 }}, ''IUCN''</ref> အာဖရိကန်နှင့် အာရှဆင်များသည် ၁၂ နှစ်အတွင်း မျိုးတုံးမှုကို ရင်ဆိုင်ရမည်ဟု သဘာဝမြတ်နိုးသူ တဦးက ဆိုသည်။<ref>John Ingham, [http://www.express.co.uk/news/world/421411/Elephants-extinct-within-12-years "Elephants 'extinct within 12 years'"], ''Express'', 2013</ref> လက်ရှိဆင်ကောင်ရေအရ ခန့်မှန်းသည်မှာ အာဖရိကန်ဆင်များကို ရေကြည့်လျှင် ကောင်ရေ ၄၀၀,၀၀၀ ခန့်၊ အာရှဆင်များကို ရေကြည့်လျှင် ကောင်ရေ ၄၀,၀၀၀ ခန့် ရှိမည် ဖြစ်ရာ၊ ဤအရေအတွက်သည် များနေသေးသည်ဟု ငြင်းချက်လည်း ရှိသည်။<ref>[http://www.cites.org/sites/default/files/eng/com/sc/61/E61-44-02-A1.pdf "Status of Elephant Populations, Levels of Illegal Killing and the Trade in Ivory: A Report to the Standing Committee of CITES"], ''CITES''</ref> == သမိုင်းကြောင်း == [[File:The Minister of State for Tourism (IC), Shri Alphons Kannanthanam addressing the gathering, at the Gaj Mahotsav, on the occasion of the World Elephant Day 2018 celebrations, in New Delhi on August 13, 2018.JPG|thumb|Indian Minister of State for Tourism [[Alphons Kannanthanam]] speaking at a World Elephant Day celebration in [[New Delhi]] on August 13, 2018]] ပထမဆုံးသော ကမ္ဘာ့ဆင်နေ့ကို ၂၀၁၂ ဩ ၁၂ မှာ ကျင်းပသည်။<ref>[http://worldelephantday.org/about "Overview"], ''World Elephant Day website''</ref><ref>Maria Sowter, [http://blog.frontiergap.com/blog/2012/8/9/world-elephant-day-this-sunday.html "World Elephant Day This Sunday"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190812094933/http://blog.frontiergap.com/blog/2012/8/9/world-elephant-day-this-sunday.html |date=12 August 2019 }}, ''Into The Wild'', 2012</ref><ref>[http://www.huffingtonpost.com/2012/08/12/world-elephant-day-2012-photos_n_1770187.html "World Elephant Day 2012"], ''The Huffington Post'', 2012</ref> ရုပ်ရှင်အနေဖြင့် ဝီလျံ ရှက်တနာ ဇာတ်ကြောင်းပြန်သည့် ''Return to the Forest'' (တောထဲသို့ အပြန်)နှင့် ''When Elephants Were Young'' (ဆင်ကလေး ငယ်ငယ်တုန်းက)ဟူ၍ နှစ်ကား ရိုက်ကူးထုတ်လုပ်ထားသည်။ ပထမကားမှာ နှောင်ဖွဲ ့ခံ အကျဉ်းကျ အာရှဆင်များကို တောတွင်း ပြန်လွှတ်ပေးရန် ရည်ညွန်း ရိုက်ကူးထားပြီး၊<ref>[http://www.amnh.org/explore/science-bulletins/bio/documentaries/wild-at-heart-the-plight-of-elephants-in-thailand/elephants-return-to-the-forest "Elephants Return to the Forest"], ''American Museum of Natural History''</ref><ref>[http://www.elephantreintroduction.org/ "Elephant Reintroduction Foundation"], ''Elephant Reintroduction Foundation website''</ref> ကမ္ဘာ့ဆင်နေ့ အခမ်းအနားတွင် ပြသသည်။<ref>[http://worldelephantday.org/about/return-to-the-forest "Return to the Forest"], ''World Elephant Day website''</ref> နောက်ဆက်လာသော ကားမှာ လုလင်တဦးနှင့် ထိုင်းဆင်ကလေးအကြား သံယောဇဉ်ကို ဖွဲ့သီ ဖော်ကျူးထားခြင်း ဖြစ်သည်။ == ခေါင်းခဲ == ===ခိုးဖမ်းခြင်း === [[တရုတ်]]တွင် ဈေးအကြီးဆုံး ဖြစ်သော [[ဆင်စွယ်]]ကို လိုအပ်သည်မှ<ref>Damian Grammaticas, [https://www.bbc.com/news/world-asia-china-26167893 "Uncovering China's illegal ivory trade"], ''BBC News'', 2014</ref><ref>Brendon Hong, [http://www.thedailybeast.com/articles/2014/06/30/china-s-blood-ivory-bazaar.html "China's Blood Ivory Bazaar"], ''The Daily Beast'', 2014</ref><ref>Per Liljas, [http://world.time.com/2013/11/01/the-ivory-trade-is-out-of-control-and-china-needs-to-do-more-to-stop-it/ "The Ivory Trade Is Out of Control, and China Needs to Do More to Stop It"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171121212716/http://world.time.com/2013/11/01/the-ivory-trade-is-out-of-control-and-china-needs-to-do-more-to-stop-it/ |date=21 November 2017 }}, ''Time Magazine'', 2013</ref><ref>[http://www.therakyatpost.com/life/2014/06/14/ivory-demand-china-thailand-led-killing-20000-african-elephants-last-year/ "Ivory demand in China, Thailand led to killing of 20,000 African elephants last year"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304134951/http://www.therakyatpost.com/life/2014/06/14/ivory-demand-china-thailand-led-killing-20000-african-elephants-last-year/ |date=4 March 2016 }}, ''The Rakyat Post'', 2014</ref><ref>Paula Kahumbu, [https://www.theguardian.com/environment/blog/2013/mar/04/china-message-consumers-ivory-trade "China must send a clear message to consumers on ivory trade"], ''The Guardian'', 2013</ref>အာဖရိကန်နှင့် အာရှဆင်များကို တရားမဝင် အမဲလိုက်ခြင်းသို့ ဦးတည်လာသည်။ ဥပမာ၊ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ဆင်များထဲမှ တကောင် ဖြစ်သည့် စာထောင် (Satao)သည် သူ၏ ဝင့်ကြွားလှပသော အစွယ်များကို လိုသည့်အတွက် အသတ်ခံရသည်။<ref>Christine Dell'Amore, [http://news.nationalgeographic.com/news/2014/06/140616-elephants-tusker-satao-poachers-killed-animals-africa-science/ "Beloved African Elephant Killed for Ivory -- "Monumental" Loss"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140620075902/http://news.nationalgeographic.com/news/2014/06/140616-elephants-tusker-satao-poachers-killed-animals-africa-science |date=20 June 2014 }}, ''National Geographic'', 2014</ref><ref>Mfonobong Nsehe, [https://www.forbes.com/sites/mfonobongnsehe/2014/06/15/world-famous-elephant-satao-killed-by-poachers-in-kenya/ "World Famous Elephant 'Satao' Killed By Poachers In Kenya"], ''Forbes'', 2014</ref> နောက် ထင်ရှားသော ကင်ညာဆင်တကောင် ဖြစ်သော မောင်တိန်ဘူး(Mountain bull)မှာလည်း ဆင်သူခိုးများ လက်ဖြင့် အသတ်ခံရသည်။ ဆင်စွယ်ဈေးမှာ လက်တန်းပြောလျှင်ပင် ရွှေဈေးထက် ကြီးသည်။<ref>Zoe Flood, [http://news.nationalpost.com/2014/06/15/satao-one-of-africas-largest-elephants-killed-by-poachers-for-ivory-tusks-weighing-more-than-45-kg/ "Satao, one of Africa's largest elephants, killed by poachers for ivory tusks weighing more than 45 kg"] {{Dead link|date=September 2026 }}, ''National Post'', 2014</ref><ref>Ed Mazza, [http://www.huffingtonpost.com/2014/06/15/satao-the-elephant-killed_n_5497799.html "Satao The Elephant Killed By Poachers In Kenya"], ''The Huffington Post'', 2014</ref> သို့ဖြစ်၍ အာဖရိကန်ဆင်များသည် ဆင်စောရများ လိုက်ခြင်းကို ကြုံတွေ့ရသည်။<ref>Brian Jackman, [https://www.telegraph.co.uk/travel/safariandwildlifeholidays/10927089/Poaching-in-Africa-Selous-Game-Reserve-warning-highlights-scale-of-epidemic.html "Poaching in Africa: Selous Game Reserve warning highlights scale of epidemic"], ''Telegraph'', 2014</ref><ref>Melissa Hellmann, [http://time.com/2953056/african-elephant-poaching-soars-as-ivory-prices-triple-in-china/ "African-Elephant Poaching Soars as Ivory Prices Triple in China"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180209093724/http://time.com/2953056/african-elephant-poaching-soars-as-ivory-prices-triple-in-china/ |date=9 February 2018 }}, ''Time Magazine'', 2014</ref> ဆင်များကို အသားအလို့ငှာ၊ သားရေအလို့ငှာ၊ ကိုယ်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းအလို့ငှာ အမဲလိုက်ကြပြီး၊ မှောင်ခို သားရိုင်းဈေးကွက်တွင် အရောင်းအဝယ် ဖြစ်ရာ၊ ဆင်များအတွက် အသက်အန္တရာယ် အလွန်များလာသည်။ ဤသည်မှာ စွန့်စားရနည်းပြီး အမြတ်အစွန်း မြင့်မားသည်ကို နှစ်ခြိုက်သော ငို့ဘများကို မက်မောစရာ ဆွဲဆောင်နေသည်။<ref>[http://www.traffic.org/home/2012/12/12/illegal-wildlife-trade-threatens-national-security-says-wwf.html/ "Illegal wildlife trade threatens national security, says WWF report"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180805142236/http://www.traffic.org/home/2012/12/12/illegal-wildlife-trade-threatens-national-security-says-wwf.html |date=5 August 2018 }}, ''TRAFFIC'', 2012</ref><ref>Melissa Hellmann, [http://time.com/2953056/african-elephant-poaching-soars-as-ivory-prices-triple-in-china/ "African-Elephant Poaching Soars as Ivory Prices Triple in China"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180209093724/http://time.com/2953056/african-elephant-poaching-soars-as-ivory-prices-triple-in-china/ |date=9 February 2018 }}, ''Time Magazine'', 2014</ref><ref>Alex Hofford, [https://www.theguardian.com/environment/2014/jul/21/-sp-endangered-species-on-sale-along-burmachina-border "Illegal wildlife trade along the Burma-China border - in pictures"], ''The Guardian'', 2014</ref> ခန္ဓာကိုယ်ကြီးမားသော ဆင်များကို သယ်ဆောင်ရာ၌ ကိရိယာတန်ဆာပလာများစွာ လိုအပ်သည် ဖြစ်ရာ၊ ဆင်မုဆိုး (poacher) များသည် အမဲလိုက်ခြင်းကို ကျွမ်းကျင်ရန် လိုအပ်သည်ဟု ယူဆသည်။ === စားကျက်ပျောက်ခြင်း === သစ်တောပြုန်းတီးခြင်း၊ မိုင်းတွင်းများ ပေါလာခြင်းနှင့် စိုက်ပျိုးမြေ ချဲ့ထွင်လာခြင်းတို့ကြောင့် စားကျက်ပျောက်ခြင်းသည် အထူးသဖြင့် အာရှဆင်များအတွက် ပြဿနာ ခြောက်သောင်း ဖြစ်လာသည်။<ref>[http://www.amnh.org/explore/science-bulletins/bio/documentaries/wild-at-heart-the-plight-of-elephants-in-thailand/asian-elephants-threats-and-solutions "Asian Elephants: Threats and Solutions"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180115084845/https://www.amnh.org/explore/science-bulletins/bio/documentaries/wild-at-heart-the-plight-of-elephants-in-thailand/asian-elephants-threats-and-solutions/ |date=15 January 2018 }}, ''American Museum of Natural History''</ref><ref>Dave Armstrong, [http://www.earthtimes.org/nature/forest-loss-accelerates/2630/ "Forest loss accelerates"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170710071951/http://www.earthtimes.org/nature/forest-loss-accelerates/2630/ |date=10 July 2017 }}, ''The Earth Times'', 2014</ref> အတူတကွ နေထိုင်ကျက်စားလေ့ရှိသော စားကျက် ပြိုပျက်သွားခြင်းက အုပ်လိုက် စုစည်းနေထိုင်သော ဆင်များကို တကွဲတပြား ဖြစ်စေပြီး၊ ဆင်များ ထီးတည်း ဖြစ်လာသည်။ ယင်းသို့ ဖြစ်လျှင် ဆင်များအတွက် မိတ်လိုက်၊ သားပေါက်ရန် ခက်ခဲလာပြီး၊ ဆင်သူခိုးများအတွက်မူ ဆင်များကို ရှာဖွေရန်နှင့် ထောင်ချောက်ဆင်ရန် ပိုမို လွယ်ကူသွားသည်။<ref>Kevin Heath, [http://wildlifenews.co.uk/2014/united-nations-launches-emergency-appeal-for-sumatran-elephants/ "United Nations launches emergency appeal for Sumatran elephants"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200220002357/https://wildlifenews.co.uk/2014/united-nations-launches-emergency-appeal-for-sumatran-elephants/ |date=20 February 2020 }}, ''Wildlife News'', 2014</ref> အာရှဆင်များသည် ၎င်းတို့ စားကျက် ၃၀-၄၀% နီးပါးကို ဆုံးရှုံးခဲ့ပြီး၊ ယင်းအတွက် သူတို့၏ သားသမီးများ၊ မျိုးဆက်များကို ပြုစုစောင့်ရှောက်ရန် မဆိုထားနှင့်၊ သူတို့ကိုယ်တိုင် နေထိုင် စားသောက်ဖို့ပင် ပင်ပန်း ဆင်းရဲလာသည်။ === လူ-ဆင် ပဋိပက္ခ === လူဦးရေ တိုးလာပြီး၊ သစ်တောဖုံးလွှမ်းမှု နည်းလာခြင်းကြောင့် လူတို့ နေထိုင်ရာအနီး ဆင်များ ပေါ်ထွက် နီးကပ်လာခြင်းတို့ကို ကြည့်လျှင်၊ လူ-ဆင် ပဋိပက္ခမှာ စိုးရိမ်ဖွယ်ပင် ဖြစ်သည်။<ref>[[Sanjay Gubbi]], M.H. Swaminath, H.C. Poornesha, Rashmi Bhat, and R. Raghunath, [https://link.springer.com/article/10.1007/s10531-014-0621-x "An elephantine challenge: human-elephant conflict distribution in the largest Asian elephant population, southern India"], ''Biodiversity and Conservation'', 2014</ref> ထိုသို့ဖြစ်လျှင်၊ ကောက်ပဲသီးနှံများ ပျက်စီးခြင်း၊ စီးပွားရေးအရ ဆုံးရှုံးခြင်းတင်မက ဆင်နှင့် လူပါ သေကြေခြင်းများ ဖြစ်ပွားသည်။<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/city/coimbatore/5-jumbos-damage-crops-run-amuck-near-Soolagiri/articleshow/37109619.cms "5 jumbos damage crops, run amuck near Soolagiri"], ''The Times of India'', 2014</ref> === ထူးခတ်နှိပ်စက်ခြင်း === [[တိရစ္ဆာန်ရုံ]]များ၊ [[ဆပ်ကပ်]]များနှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းများတွင် ဆင်များကို ပြုစုစောင့်ရှောက်ရန်အတွက် တရားဥပဒေ ပြုပြဋ္ဌာန်း ကာကွယ်ပေးရန် ပျက်ကွက်လျှင်၊ သူတို့ကို နှိပ်စက်ရာ ရောက်သည်။<ref>[[Sangita Iyer]], [http://www.huffingtonpost.ca/sangita-iyer/animal-cruelty-elephants_b_4536577.html "Seeing the Mistreatment of Elephants in India Was Haunting"], ''Huffington Post'', 2014</ref><ref>[http://www.ibtimes.com/animal-rights-activists-says-elephants-forced-do-handstands-chinese-zoo-1620234 "Animal Rights Activists Say Elephants Forced To Do Handstands By Chinese Zoo"], ''International Business Times'', 2014</ref><ref>Ed Stewart, [http://newswatch.nationalgeographic.com/2013/05/03/no-ethical-way-to-keep-elephants-in-captivity/ "No Ethical Way to Keep Elephants in Captivity"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130506111758/http://newswatch.nationalgeographic.com/2013/05/03/no-ethical-way-to-keep-elephants-in-captivity/ |date=6 May 2013 }}, ''National Geographic'', 2013</ref> ကျုံးသွင်း ထူးခတ်ညဉ်းဆဲထားခြင်းသည် ဆင်များ ဆင်းရဲပင်ပန်းခြင်း ကြီးစွာ ဖြစ်ရသည်။ အာရှဆင်များသည် တောတွင်း၌ တရားမဝင် ဖမ်းဆီးခံရပြီး အမြတ်များသော ခရီးသွားလုပ်ငန်းများသို့ မှောင်ခို ရောင်းချခြင်း ခံရလေ့ ရှိနေသည်။<ref>Richard Thomas, [http://wildlifenews.co.uk/2014/thailand-must-act-to-prevent-resurgence-of-illegal-wild-elephant-trade/ "Thailand must act to prevent resurgence of illegal wild elephant trade"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140716035815/http://wildlifenews.co.uk/2014/thailand-must-act-to-prevent-resurgence-of-illegal-wild-elephant-trade/ |date=16 July 2014 }}, ''Wildlife News'', 2014</ref><ref>Lindsay Murdoch, [http://www.smh.com.au/environment/conservation/baby-elephants-captured-mistreated-to-supply-thailands-tourism-industry-20140709-zt0xw.html "Baby elephants captured, mistreated, to supply Thailand's tourism industry"], ''The Sydney Morning Herald'', 2014</ref> === ဆယ်လီများ၏ အသံများ === နာမည်ကျော် ဆယ်လီအများအပြားက ဆင်များကို ကာကွယ်ရန် အရေးကြီးကြောင်း ထုတ်ဖော် ပြောဆိုကြသည်။ ယင်းထဲတွင် လီယိုနာဒို ဒီကာပရီယို၊<ref>[http://wildnet.org/updates/leonardo-dicaprio-foundation-donates-1-million-elephant-crisis-fund "Leonardo DiCaprio Foundation Donates $1 Million to Elephant Crisis Fund"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170812055625/https://wildnet.org/updates/leonardo-dicaprio-foundation-donates-1-million-elephant-crisis-fund |date=12 August 2017 }}, ''Wildlife Conservation Network'', 2014</ref> ခရစ္စတင်း ဒေးဗစ် (Kristin Davis)၊<ref>Susanna Rustin, [https://www.theguardian.com/environment/2012/oct/04/kristin-davis-elephant-ivory-blood-diamond "Kristin Davis: 'Ivory is basically a blood diamond'"], ''The Guardian'', 2012</ref> ဝီလျံ ရှက်တနာ (William Shatner)၊<ref>William Shatner, [https://twitter.com/WilliamShatner/status/234662922830348289 "World Elephant Day is Today"], ''Twitter'', 2012</ref> ယောင်မင် (Yao Ming)၊<ref>Russell Flannery, [https://www.forbes.com/sites/russellflannery/2013/12/06/yao-ming-targets-elephant-poaching-ivory-trade-in-new-campaign-with-wildaid/ "Yao Ming Targets Elephant Poaching, Ivory Trade In New Campaign With WildAid"], ''Forbes'', 2013</ref> ဝီလျံမင်းသား(Prince William)၊<ref> ဆာရာ မောရစ်ဆင် (Sarah Morrison)၊[https://www.independent.co.uk/environment/nature/prince-william-wants-all-royal-ivory-destroyed-9131140.html "Prince William wants 'all royal ivory destroyed'"], ''The Independent'', 2014</ref> ဂျော်ဇာ ဖောက်စ် (Jorja Fox)၊<ref>[http://www.ad-international.org/animal_rescues/go.php?id=2789&ssi=0 "Jorja Fox takes on the elephant abusers in new ADI video"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180729141525/http://www.ad-international.org/animal_rescues/go.php?id=2789&ssi=0 |date=29 July 2018 }}, ''Animal Defenders International'', 2012</ref> အဲလစ် ဘောဒွင်း (Alec Baldwin)၊<ref>Michelle Kretzer, [http://www.peta.org/blog/alec-baldwin-usda-seize-elephants/ "Alec Baldwin to USDA: Seize the Elephants"], ''PETA'', 2012</ref> စတီဖင် ဖရိုင်း (Stephen Fry)၊<ref>[http://www.elephantectivism.org/2013/12/stephen-frys-elephant-tweet.html "Stephen Fry's Elephant Tweet"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150614140104/http://www.elephantectivism.org/2013/12/stephen-frys-elephant-tweet.html |date=14 June 2015 }}, ''For Elephants International'', 2013</ref> အက်ရှလေ ဂျု (Ashley Judd)၊<ref>Nigel M. Smith, [http://www.indiewire.com/article/watch-ashley-judd-speaks-up-for-the-elephants-in-the-eyes-of-thailand-trailer "Watch: Ashley Judd Speaks Up for the Elephants in 'The Eyes of Thailand' Trailer"], ''IndieWire'', 2012</ref> ဂျဒ ပင်ခက် စမစ် (Jada Pinkett Smith)၊<ref>Jill Rosen, [http://articles.baltimoresun.com/2012-03-06/entertainment/bal-jada-pinkett-smith-urges-srb-to-protect-elephants-20120306_1_ryan-o-doherty-elephants-pinkett-smith "Jada Pinkett Smith urges SRB to protect elephants"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131006030931/http://articles.baltimoresun.com/2012-03-06/entertainment/bal-jada-pinkett-smith-urges-srb-to-protect-elephants-20120306_1_ryan-o-doherty-elephants-pinkett-smith |date=6 October 2013 }}, ''The Baltimore Sun'', 2012</ref> ကက်သရင် ဘဂလို (Kathryn Bigelow)<ref>https://variety.com/2014/film/news/kathryn-bigelow-campaigns-to-stop-elephant-poaching-with-short-film-1201374103/</ref>တို့နှင့်တကွ နိုင်ငံရေးသမားမျ ဖြစ်ကြသော ဘားရက် အိုဘားမား<ref>Melissa Mahony, [http://www.salon.com/2014/02/17/elephant_in_the_room_no_more_obama_bans_ivory_sales_partner/ "Elephant in the room no more: Obama bans ivory sales"], ''Salon'', 2014</ref> ဟီလာရီ ကလင်တန်နှင့် ချဲလ်စီး ကလင်တန်တို့ပါ ပါဝင်သည်။<ref>Rhett A. Butler, [http://news.mongabay.com/2014/0613-elephants-clinton-wcs-gala.html "Chelsea, Hillary Clinton urge action to save elephants"], ''mongabay.com'', 2014</ref><ref>Philip Mansbridge, [http://www.huffingtonpost.co.uk/philip-mansbridge/elephants-world-elephant-day_b_3739095.html "Is This Year's World Elephant Day the Last Chance for Elephants?"], ''The Huffington Post'', 2013</ref> == ကြည့်ရန် == * [[ကမ္ဘာ့အထိမ်းအမှတ်နေ့]] == ကိုးကား == {{Reflist}} == ပြင်ပလင့်== * {{Official website|http://worldelephantday.org/}} [[ကဏ္ဍ:ကမ္ဘာ့အထိမ်းအမှတ်နေ့များ]] 70umvco52nepf9womczkuoq4t95jhph နကုရုကန် 0 209548 1055030 806784 2026-09-24T10:15:52Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1055030 wikitext text/x-wiki {{Infobox body of water | name = နကုရုကန် | image = Lake-Nakuru-Baboon-Hill-View.JPG | caption = View of lake from Baboon cliff | image_bathymetry = | caption_bathymetry = | location = Rift valley | coords = {{coord|0|22|S|36|05|E|region:KE_type:waterbody|display=inline,title}} | lake_type = alkaline lake | inflow = | outflow = Lake Nakuru has no outflow. No rivers or cracks flowing out of Lake Nakuru | catchment = | basin_countries = [[ကင်ညာနိုင်ငံ]] | length = | width = | area = {{convert|5|to|45|km2|abbr=on}} | depth = {{convert|1|ft}} | max-depth = {{convert|6|ft}} | volume = | residence_time = | shore = | elevation = {{convert|1754|m|ft|abbr=on}} | frozen = Lake Nakuru is nestled in the vast great Rift Valley. The lake never freezes. | islands = | cities = | pushpin_map = Kenya | pushpin_map_alt = Location of lake in Kenya |embedded = {{Designation list | embed = yes | designation1 = Ramsar | designation1_date = 5 June 1990 | designation1_number = 476<ref>{{Cite web|title=Lake Nakuru|website=[[:en:Ramsar Convention|Ramsar]] Sites Information Service|url=https://rsis.ramsar.org/ris/476|access-date=25 April 2018}}</ref>}} }} '''နကုရုကန်''' သည် ကင်ညာနိုင်ငံ၊ နကုရုမြို့၏ တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိသည့်ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မြေနိမ့်လွင်ပြင်ဒေသတွင် တည်ရှိသည့်ကန်များထဲမှ တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၇၅၄ မီတာ (၅၇၅၅ ပေ) အမြင့်တွင် တည်ရှိသည်။ အကန်ကို နကုရုကန်အမျိုးသားပန်းခြံက ထိန်းသိမ်းကာကွယ်ထားသည်။ ကန်၏ ကမ်းခြေတွင် flamingos ငှက်များသည် အရေအတွက်များစွာရှိနေကြပြီး ၎င်းတို့သည် စွဲဆောင်မှုရှိကာ ကန်သည်ထင်ရှားသည်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ်များတွင် ကန်ရေ၏ အမှတ်သည် ရုတ်တရက်ကျဆင်းသွားခဲ့ရသည်။ သို့သော်လည်း အကြီးစား ပြင်ဆင်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ကန်ရေအမြင့်သည် တိုးတက်လာခဲ့သဖြင့် flamingos ငှက်များသည် ဘိုဂိုရိယာကန်သို့ ပြောင်းရွှေ့သွားခဲ့ကြသည်။ <ref name="kws">{{Cite web|title=Lake Nakuru water levels rise as flamingoes move to Lake Bogoria|url=http://www.kws.org/info/news/2012/03_08_12_water_level.html|access-date=2014-05-29|archive-url=https://archive.today/20140529123803/http://www.kws.org/info/news/2012/03_08_12_water_level.html|archive-date=2014-05-29|url-status=dead|accessdate=13 August 2021|archivedate=29 May 2014|archiveurl=https://archive.today/20140529123803/http://www.kws.org/info/news/2012/03_08_12_water_level.html}}</ref> ==ပြင်ပလင့်များ== * [https://web.archive.org/web/20021112062553/http://news.nationalgeographic.com/news/2002/11/1107_021108_TVflamingo.html National Geographic – "Mysterious Kenya Flamingo Die-Offs Tied to Toxins, Study Says"] (November 2002) ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကင်ညာနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ]] c34dlelyrv7udtnhnwalweaes4yc4rd ဆောင်းဦးရာသီလယ်ပွဲတော် 0 209775 1055004 883202 2026-09-24T05:18:58Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1055004 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday |holiday_name = ဆောင်းဦးရာသီလယ်ပွဲတော် <br>{{nobold|{{lang|zh-hant|中秋節}}}} / {{nobold|{{lang|zh-hans|中秋节}}}} |image = Mid-Autumn Festival-beijing.jpg |imagesize = 220px |caption = Mid-Autumn Festival decorations in Beijing |official_name = {{lang|zh-hant|中秋節}} / {{lang|zh-hans|中秋节}} |observedby = [[:en:Greater China|China]], Korea, [[ဂျပန်နိုင်ငံ]], [[မလေးရှားနိုင်ငံ]], [[စင်ကာပူနိုင်ငံ]], Cambodia, Vietnam, Indonesia, Thailand |litcolor = |longtype = Cultural, Religious |significance = Celebrates the end of the autumn harvest |date = 15th day of the eighth Chinese calendar month | date{{CURRENTYEAR}} = {{Calendar date/infobox|year=current}} | date{{NEXTYEAR}} = {{Calendar date/infobox|year=next}} |celebrations = Lantern lighting, [[mooncake]] making and sharing, courtship and matchmaking, fireworks, family gathering, [[dragon dances]], family meal, visiting friends and relatives, gift giving |observances = Consumption of [[mooncake]]s<br>Consumption of [[cassia wine]] |relatedto = [[Chuseok]] <small>(Korea)</small>, [[Tsukimi]] <small>(Japan)</small>, [[Uposatha]] of [[Ashvini]]/[[:en:Kṛttikā|Krittika]] <small>(similar festivals that generally occur on the same day in Cambodia, Sri Lanka, Myanmar, Laos, Thailand)</small> Tết Trung Thu ([[Vietnam]])<br>Perayaan Pertengahan Musim Luruh / Perayaan Kuih Bulan (Indonesia, Malaysia) <br> |type=|alt=|nickname=Moon Festival, Mooncake Festival|begins=|ends=|weekday=|month=|scheduling=|duration=|frequency=Annual|firsttime=|startedby=}} {{Infobox Chinese | pic = Mid-Autumn Festival (Chinese characters).svg | piccap = "Mid-Autumn Festival" in Traditional (top) and Simplified (bottom) Chinese characters | picupright = 0.475 | t = {{linktext|中秋節}} | s = {{linktext|中秋节}} | l = "Mid-Autumn Festival" | p = Zhōngqiū jié | w = Chung<sup>1</sup>-ch'iu<sup>1</sup> chieh<sup>2</sup> | mi = {{IPAc-cmn|zh|ong|1|.|q|iu|1|-|j|ie|2}} | suz = Tson-tsheu tsìh | j = Zung<sup>1</sup>-cau<sup>1</sup> zit<sup>3</sup> | y = Jūng-chāu jit | poj = Tiong-chhiu-cheh | buc = Dṳ̆ng-chiŭ-cáik | ci = {{IPAc-yue|z|ung|1|.|c|au|1|-|z|it|3}} | h = Chung ciu tset | altname = [[Min Chinese]] other name | t2 = {{linktext|八月節}} | l2 = "Festival of the Eighth Month" | poj2 = Peh-go̍eh-cheh | buc2 = Báik-nguŏk-cáik | vie = | chunom = {{linktext|節|中|秋}} }} '''ဆောင်းဦးရာသီလယ်ပွဲတော်''' ([[:en:Simplified Chinese characters|simplified Chinese]]: 中秋节; [[:en:Traditional Chinese characters|traditional Chinese]]: 中秋節) သည် အရှေ့အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ လူအများ ဆင်နွှဲကြသည့် ရိုးရာပွဲတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤပွဲတော်ကို "လပွဲတော်" သို့မဟုတ် "လကိတ်မုန့်ပွဲတော်" ဟု ခေါ်ကြသည်။ ဤပွဲတော်သည် တရုတ်နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ပြီးပါက ဒုတိယမြောက်အရေးအကြီးဆုံး အားလပ်ရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤပွဲတော်၏ သမိုင်းကြောင်းသည် လွန်ခဲ့သည့် နှစ် ၃၀၀၀ ကာလက ဖြစ်သည်။ တရုတ်အင်ပါယာအုပ်ချုပ်သူများသည် သီးနှံများအထွက်တိုးစေရန်အတွက် လမင်းထံ ဆုတောင်းပသမှုများ ပြုလုပ်ရာမှ ဖြစ်လာသည်။<ref>{{cite news|title=Moon Festival – The Chinese Mid Autumn Festival|url=https://moonfestivalblog.com/moon-festival-the-chinese-mid-autumn-festival/|date=June 3, 2021|accessdate=18 August 2021|archivedate=12 August 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210812091452/https://moonfestivalblog.com/moon-festival-the-chinese-mid-autumn-festival/}}</ref><ref name=roy>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=IKqOUfqt4cIC&pg=PA282 |title=Traditional Festivals: A Multicultural Encyclopedia, Volume 1 |first= Christian |last=Roy|publisher=ABC-CLIO|date= 2005|isbn=978-1576070895|pages=282–286 }}</ref> ပွဲတော်ကို တရုတ်ပြက္ခဒိန်၏ ၈ လပိုင်း ၁၅ ရက်နေ့ လပြည့်ရက် ညအခါတွင် ကျင်းပကြသည်။ ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်ဖြင့်ဆိုပါက စက်တင်ဘာလလယ်မှသည် အောက်တိုဘာလ အစောပိုင်းအချိန် ဖြစ်သည်။<ref name=xinhua>{{cite news|last=Yang|first=Fang|title=Mid-Autumn Festival and its traditions|url=http://news.xinhuanet.com/english2010/culture/2011-09/12/c_131134150.htm|quote=The festival, celebrated on the 15th day of the eighth month of the Chinese calendar, has no fixed date on the Western calendar, but the day always coincides with a full moon.|archive-date=21 September 2013|access-date=18 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921055044/http://news.xinhuanet.com/english2010/culture/2011-09/12/c_131134150.htm|url-status=dead}}</ref> ထိုနေ့တွင် လသည် အတောက်ပဆုံးနှင့် အရွယ်အကြီးဆုံးဖြစ်သည်ဟု တရုတ်တို့က ယုံကြည်ကြသည်။ ထိုအချိန်သည် ဆောင်းဦးရာသီအလယ်ကာလဖြစ်ပြီး သီးနှံများ ရိတ်သိမ်းချိန်နှင့် တိုက်ဆိုင်လျက်ရှိသည်။<ref>{{cite news |title=Mooncakes, lanterns and legends: Your guide to the Mid-Autumn Festival in Singapore |url=https://www.asiaone.com/lifestyle/mooncakes-lanterns-and-legends-your-guide-mid-autumn-festival-singapore |work=AsiaOne |date=September 19, 2020}}</ref> အရွယ်အစားနှင့် ပုံပန်းသဏ္ဌာန်အမျိုးမျိုးရှိသည့် မီးအိမ်များကို သယ်ဆောင်ခြင်း၊ ပြသထားခြင်းများဖြင့် အထိမ်းအမှတ်မီးအိမ်အဖြစ် ပြုလုပ်ကြသည်။ ထိုမီးရောင်သည် လူအများအား ကောင်းသောထမြောက်အောင်မြင်ခြင်းလမ်းကြောင်းဆီသို့ ပို့ဆောင်ပေးခြင်းနှင့်ကောင်းသော ကံကြမ္မာများကို ရရှိနိုင်သည်။ ပွဲတော်ကာလတွင် မြေပဲချိုများ၊ ကြက်ဥနှစ်များ၊ အသားများနှင့် ကြာစေ့နှစ်များပါဝင်သည့် မုန့်ချိုများကို စားကြသည်။<ref>{{cite news|title=Mid-Autumn Festival in Other Asian Countries|url=https://www.travelchinaguide.com/essential/holidays/mid-autumn-asia.htm|work=www.travelchinaguide.com}}</ref><ref>{{cite news|title=A Chinese Symbol of Reunion: Moon Cakes – China culture|url=http://kaleidoscope.cultural-china.com/en/8Kaleidoscope562.html|work=kaleidoscope.cultural-china.com|language=en|access-date=October 4, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170505183442/http://kaleidoscope.cultural-china.com/en/8Kaleidoscope562.html|archive-date=May 5, 2017|url-status=dead|accessdate=18 August 2021|archivedate=5 May 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170505183442/http://kaleidoscope.cultural-china.com/en/8Kaleidoscope562.html}}</ref><ref>{{cite news|title=Back to Basics: Baked Traditional Moon Cakes|url=https://kwgls.wordpress.com/2014/08/10/back-to-basicsbaked-traditional-mooncake-%E4%BC%A0%E7%BB%9F%E7%B2%A4%E5%BC%8F%E6%9C%88%E9%A5%BC%EF%BC%89/|website=Guai Shu Shu|date=August 10, 2014|access-date=October 4, 2017}}</ref><ref>{{cite news|date=3 June 2021|title=Mid Autumn Festival in Other Countries|url=https://moonfestivalblog.com/mid-autumn-festival-in-other-countries/|accessdate=9 July 2022|archivedate=3 July 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220703110205/https://moonfestivalblog.com/mid-autumn-festival-in-other-countries/}}</ref> ==ပြင်ပလင့်များ== * [http://www.moonfestival.org San Francisco Chinatown Autumn Moon Festival] *{{youtube|-X371xoBUdA|Moon Viewing Festival}} at [[Sumiyoshi-taisha]], Osaka, Japan *{{youtube|tFK3WPtj46c|Brief video about the history and traditions of Mid-Autumn Festival}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံရှိ ဆောင်းဦးရာသီပွဲတော်များ]] tr0dqq7p4b28atgszuoj4owd87v484f တာလီဘန် 0 209871 1054856 775841 2026-09-23T14:31:47Z Chenzeyan29 141880 1054856 wikitext text/x-wiki '''တာလီဘန်''' (Pashto: طالبان‎ - *Ṭālibān*၊ အဓိပ္ပာယ်မှာ "ကျောင်းသားများ" ဟု အများအားဖြင့် အဓိပ္ပာယ်ရ) သည် [[အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ]]တွင် အခြေစိုက်လှုပ်ရှားနေသော [[ဆွန်နီအစ္စလာမ်]] အစွန်းရောက် နိုင်ငံရေးနှင့် စစ်ရေးအဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤအဖွဲ့ကို ၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး [[ဆိုဗီယက်-အာဖဂန်စစ်ပွဲ]]အပြီး ပြည်တွင်းစစ် ကာလအတွင်း ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် အာဏာရရှိမှု == တာလီဘန်တို့သည် [[ကန္ဒဟာမြို့]]တွင် စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြီး တိုင်းပြည်အတွင်း ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးကို ဖော်ဆောင်မည်ဟူသော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် အင်အားကြီးထွားလာခဲ့သည်။ ===ပထမအကြိမ် အာဏာရရှိခြင်း (၁၉၉၆-၂၀၁)=== ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် မြို့တော် ကာဘူလ်ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး အာဖဂန်နစ္စတန်အစ္စလာမ့်စမ်းအိုက် (Islamic Emirate of Afghanistan) အမည်ဖြင့် အစိုးရဖွဲ့ခဲ့သည်။ ဤကာလအတွင်း ၎င်းတို့သည် ရှရီယာဥပဒေ (Sharia Law) ကို အလွန်တင်းကျပ်စွာ ကျင့်သုံးခဲ့ကြသည်။ ထို့အပြင် ၂၀၀၁ ခုနှစ် မတ်လတွင် [[ဘာမီယံ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များ]]ကို အယူဝါဒရေးရာအရ ဖျက်ဆီးပစ်ခဲ့ကြသည်။ ===သောင်းကျန်းမှု ကာလ (၂၀၀၁-၂၀၂၁)=== ၂၀၀၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၁၁ ရက် တိုက်ခိုက်မှုအပြီး အမေရိကန် ဦးဆောင်သော ညွန့်ပေါင်းတပ်ဖွဲ့က အာဖဂန်နစ္စတန်ကို ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်ခဲ့သောကြောင့် တာလီဘန်အစိုးရ ပြုတ်ကျခဲ့ပြီး တောင်ပိုင်းနှင့် ကျေးလက်ဒေသများဘက်သို့ ဆုတ်ခွာကာ နှစ်နှစ်ကြာ လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေး (Insurgency) ကို ဆင်နွှဲခဲ့သည်။ ===ဒုတိယအကြိမ် အာဏာပြန်လည်ရယူခြင်း (၂၀၂၁-လက်ရှိ)=== ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် အမေရိကန်နှင့် နိုင်ငံတကာတပ်ဖွဲ့များ အာဖဂန်နစ္စတန်မှ အပြီးအပိုင် ရုပ်သိမ်းသွားခဲ့ပြီးနောက် တာလီဘန်တို့သည် ကာဘူလ်မြို့တော်ကို လျင်မြန်စွာ ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး တိုင်းပြည်၏ အာဏာကို တစ်ကျော့ပြန် ရယူနိုင်ခဲ့သည်။ == မူဝါဒနှင့် လူမှုရေးဆိုင်ရာ ကန့်သတ်ချက်များ == တာလီဘန်တို့၏ အုပ်ချုပ်မှုပုံစံသည် အစ္စလာမ်အခြေခံဝါဒနှင့် ပက်ရှ်တူလူမျိုးစုတို့၏ ထقالဝါဒ (Pashtunwali) ကို အခြေခံထားသည်။ အထူးသဖြင့် အမျိုးသမီးများနှင့် မိန်းကလေးငယ်များ၏ အခွင့်အရေးအပေါ် တင်းကျပ်သော ကန့်သတ်ချက်များ ချမှတ်ထားခြင်းကြောင့် နိုင်ငံတကာ၏ ပြင်းထန်သော ရှုတ်ချမှုများနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။အမျိုးသမီးများ အလုပ်အကိုင်လုပ်ကိုင်ခွင့်နှင့် အထက်တန်း/တက္ကသိုလ် ပညာရေး ဆည်းပူးခွင့်များကို ပိတ်ပင်ကန့်သတ်ထားခြင်း။အများပြည်သူရှေ့မှောက်တွင် ဘူရ်ခါ (Burqa) အပြည့်အစုံ ဝတ်ဆင်ရန် တောင်းဆိုခြင်းနှင့် အမျိုးသားအဖော် (Mahram) မပါဘဲ ခရီးသွားလာခွင့် မပြုခြင်း။ == နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေး == တာလီဘန်အစိုးရကို နိုင်ငံတကာ အသိုက်အဝန်းက တရားဝင် အစိုးရတစ်ရပ်အနေဖြင့် အပြည့်အဝ အသိအမှတ်ပြုသေးခြင်း မရှိသေးပေ။ လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုများ၊ အထူးသဖြင့် အမျိုးသမီးများအပေါ် ဖိနှိပ်မှုများနှင့် အကြမ်းဖက်အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ဆက်နွှယ်မှုရှိသည်ဟူသော စွပ်စွဲချက်များကြောင့် နိုင်ငံတကာ၏ စီးပွားရေးပိတ်ဆို့မှုများနှင့် သံတမန်ရေးအရ தனிစွန်းရောက်မှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ]] [[ကဏ္ဍ:အစ္စလာမ် အစွန်းရောက်အဖွဲ့အစည်းများ]] iotrbgznjt87fbcvic5wsal6qxwk09z 1054857 1054856 2026-09-23T14:32:33Z Chenzeyan29 141880 1054857 wikitext text/x-wiki '''တာလီဘန်''' (Pashto: طالبان‎ - *Ṭālibān*၊ အဓိပ္ပာယ်မှာ "ကျောင်းသားများ" ဟု အများအားဖြင့် အဓိပ္ပာယ်ရ) သည် [[အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ]]တွင် အခြေစိုက်လှုပ်ရှားနေသော [[ဆွန်နီအစ္စလာမ်]] အစွန်းရောက် နိုင်ငံရေးနှင့် စစ်ရေးအဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤအဖွဲ့ကို ၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး [[ဆိုဗီယက်-အာဖဂန်စစ်ပွဲ]]အပြီး ပြည်တွင်းစစ် ကာလအတွင်း ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် အာဏာရရှိမှု == တာလီဘန်တို့သည် [[ကန္ဒဟာမြို့]]တွင် စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြီး တိုင်းပြည်အတွင်း ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးကို ဖော်ဆောင်မည်ဟူသော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် အင်အားကြီးထွားလာခဲ့သည်။ ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် မြို့တော် ကာဘူလ်ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး အာဖဂန်နစ္စတန်အစ္စလာမ့်စမ်းအိုက် (Islamic Emirate of Afghanistan) အမည်ဖြင့် အစိုးရဖွဲ့ခဲ့သည်။ ဤကာလအတွင်း ၎င်းတို့သည် ရှရီယာဥပဒေ (Sharia Law) ကို အလွန်တင်းကျပ်စွာ ကျင့်သုံးခဲ့ကြသည်။ ထို့အပြင် ၂၀၀၁ ခုနှစ် မတ်လတွင် [[ဘာမီယံ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များ]]ကို အယူဝါဒရေးရာအရ ဖျက်ဆီးပစ်ခဲ့ကြသည်။ ၂၀၀၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၁၁ ရက် တိုက်ခိုက်မှုအပြီး အမေရိကန် ဦးဆောင်သော ညွန့်ပေါင်းတပ်ဖွဲ့က အာဖဂန်နစ္စတန်ကို ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်ခဲ့သောကြောင့် တာလီဘန်အစိုးရ ပြုတ်ကျခဲ့ပြီး တောင်ပိုင်းနှင့် ကျေးလက်ဒေသများဘက်သို့ ဆုတ်ခွာကာ နှစ်နှစ်ကြာ လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေး (Insurgency) ကို ဆင်နွှဲခဲ့သည်။ ===ဒုတိယအကြိမ် အာဏာပြန်လည်ရယူခြင်း (၂၀၂၁-လက်ရှိ)=== ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် အမေရိကန်နှင့် နိုင်ငံတကာတပ်ဖွဲ့များ အာဖဂန်နစ္စတန်မှ အပြီးအပိုင် ရုပ်သိမ်းသွားခဲ့ပြီးနောက် တာလီဘန်တို့သည် ကာဘူလ်မြို့တော်ကို လျင်မြန်စွာ ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး တိုင်းပြည်၏ အာဏာကို တစ်ကျော့ပြန် ရယူနိုင်ခဲ့သည်။ == မူဝါဒနှင့် လူမှုရေးဆိုင်ရာ ကန့်သတ်ချက်များ == တာလီဘန်တို့၏ အုပ်ချုပ်မှုပုံစံသည် အစ္စလာမ်အခြေခံဝါဒနှင့် ပက်ရှ်တူလူမျိုးစုတို့၏ ထقالဝါဒ (Pashtunwali) ကို အခြေခံထားသည်။ အထူးသဖြင့် အမျိုးသမီးများနှင့် မိန်းကလေးငယ်များ၏ အခွင့်အရေးအပေါ် တင်းကျပ်သော ကန့်သတ်ချက်များ ချမှတ်ထားခြင်းကြောင့် နိုင်ငံတကာ၏ ပြင်းထန်သော ရှုတ်ချမှုများနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။အမျိုးသမီးများ အလုပ်အကိုင်လုပ်ကိုင်ခွင့်နှင့် အထက်တန်း/တက္ကသိုလ် ပညာရေး ဆည်းပူးခွင့်များကို ပိတ်ပင်ကန့်သတ်ထားခြင်း။အများပြည်သူရှေ့မှောက်တွင် ဘူရ်ခါ (Burqa) အပြည့်အစုံ ဝတ်ဆင်ရန် တောင်းဆိုခြင်းနှင့် အမျိုးသားအဖော် (Mahram) မပါဘဲ ခရီးသွားလာခွင့် မပြုခြင်း။ == နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေး == တာလီဘန်အစိုးရကို နိုင်ငံတကာ အသိုက်အဝန်းက တရားဝင် အစိုးရတစ်ရပ်အနေဖြင့် အပြည့်အဝ အသိအမှတ်ပြုသေးခြင်း မရှိသေးပေ။ လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုများ၊ အထူးသဖြင့် အမျိုးသမီးများအပေါ် ဖိနှိပ်မှုများနှင့် အကြမ်းဖက်အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ဆက်နွှယ်မှုရှိသည်ဟူသော စွပ်စွဲချက်များကြောင့် နိုင်ငံတကာ၏ စီးပွားရေးပိတ်ဆို့မှုများနှင့် သံတမန်ရေးအရ தனிစွန်းရောက်မှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ]] [[ကဏ္ဍ:အစ္စလာမ် အစွန်းရောက်အဖွဲ့အစည်းများ]] igavksj4w53rvm6dbgxhp8tvg3yjpih 1054858 1054857 2026-09-23T14:32:48Z Chenzeyan29 141880 1054858 wikitext text/x-wiki '''တာလီဘန်''' (Pashto: طالبان‎ - *Ṭālibān*၊ အဓိပ္ပာယ်မှာ "ကျောင်းသားများ" ဟု အများအားဖြင့် အဓိပ္ပာယ်ရ) သည် [[အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ]]တွင် အခြေစိုက်လှုပ်ရှားနေသော [[ဆွန်နီအစ္စလာမ်]] အစွန်းရောက် နိုင်ငံရေးနှင့် စစ်ရေးအဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤအဖွဲ့ကို ၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး [[ဆိုဗီယက်-အာဖဂန်စစ်ပွဲ]]အပြီး ပြည်တွင်းစစ် ကာလအတွင်း ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် အာဏာရရှိမှု == တာလီဘန်တို့သည် [[ကန္ဒဟာမြို့]]တွင် စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြီး တိုင်းပြည်အတွင်း ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးကို ဖော်ဆောင်မည်ဟူသော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် အင်အားကြီးထွားလာခဲ့သည်။ ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် မြို့တော် ကာဘူလ်ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး အာဖဂန်နစ္စတန်အစ္စလာမ့်စမ်းအိုက် (Islamic Emirate of Afghanistan) အမည်ဖြင့် အစိုးရဖွဲ့ခဲ့သည်။ ဤကာလအတွင်း ၎င်းတို့သည် ရှရီယာဥပဒေ (Sharia Law) ကို အလွန်တင်းကျပ်စွာ ကျင့်သုံးခဲ့ကြသည်။ ထို့အပြင် ၂၀၀၁ ခုနှစ် မတ်လတွင် [[ဘာမီယံ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များ]]ကို အယူဝါဒရေးရာအရ ဖျက်ဆီးပစ်ခဲ့ကြသည်။ ၂၀၀၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၁၁ ရက် တိုက်ခိုက်မှုအပြီး အမေရိကန် ဦးဆောင်သော ညွန့်ပေါင်းတပ်ဖွဲ့က အာဖဂန်နစ္စတန်ကို ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်ခဲ့သောကြောင့် တာလီဘန်အစိုးရ ပြုတ်ကျခဲ့ပြီး တောင်ပိုင်းနှင့် ကျေးလက်ဒေသများဘက်သို့ ဆုတ်ခွာကာ နှစ်နှစ်ကြာ လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေး (Insurgency) ကို ဆင်နွှဲခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် အမေရိကန်နှင့် နိုင်ငံတကာတပ်ဖွဲ့များ အာဖဂန်နစ္စတန်မှ အပြီးအပိုင် ရုပ်သိမ်းသွားခဲ့ပြီးနောက် တာလီဘန်တို့သည် ကာဘူလ်မြို့တော်ကို လျင်မြန်စွာ ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး တိုင်းပြည်၏ အာဏာကို တစ်ကျော့ပြန် ရယူနိုင်ခဲ့သည်။ == မူဝါဒနှင့် လူမှုရေးဆိုင်ရာ ကန့်သတ်ချက်များ == တာလီဘန်တို့၏ အုပ်ချုပ်မှုပုံစံသည် အစ္စလာမ်အခြေခံဝါဒနှင့် ပက်ရှ်တူလူမျိုးစုတို့၏ ထقالဝါဒ (Pashtunwali) ကို အခြေခံထားသည်။ အထူးသဖြင့် အမျိုးသမီးများနှင့် မိန်းကလေးငယ်များ၏ အခွင့်အရေးအပေါ် တင်းကျပ်သော ကန့်သတ်ချက်များ ချမှတ်ထားခြင်းကြောင့် နိုင်ငံတကာ၏ ပြင်းထန်သော ရှုတ်ချမှုများနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။အမျိုးသမီးများ အလုပ်အကိုင်လုပ်ကိုင်ခွင့်နှင့် အထက်တန်း/တက္ကသိုလ် ပညာရေး ဆည်းပူးခွင့်များကို ပိတ်ပင်ကန့်သတ်ထားခြင်း။အများပြည်သူရှေ့မှောက်တွင် ဘူရ်ခါ (Burqa) အပြည့်အစုံ ဝတ်ဆင်ရန် တောင်းဆိုခြင်းနှင့် အမျိုးသားအဖော် (Mahram) မပါဘဲ ခရီးသွားလာခွင့် မပြုခြင်း။ == နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေး == တာလီဘန်အစိုးရကို နိုင်ငံတကာ အသိုက်အဝန်းက တရားဝင် အစိုးရတစ်ရပ်အနေဖြင့် အပြည့်အဝ အသိအမှတ်ပြုသေးခြင်း မရှိသေးပေ။ လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုများ၊ အထူးသဖြင့် အမျိုးသမီးများအပေါ် ဖိနှိပ်မှုများနှင့် အကြမ်းဖက်အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ဆက်နွှယ်မှုရှိသည်ဟူသော စွပ်စွဲချက်များကြောင့် နိုင်ငံတကာ၏ စီးပွားရေးပိတ်ဆို့မှုများနှင့် သံတမန်ရေးအရ தனிစွန်းရောက်မှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ]] [[ကဏ္ဍ:အစ္စလာမ် အစွန်းရောက်အဖွဲ့အစည်းများ]] ifxbdvzvxfybun5i8xp761zkj1jlev1 မြို့သူကြီးစေတီတော် 0 212718 1054920 681008 2026-09-23T21:34:56Z FeederPower 148558 1054920 wikitext text/x-wiki {{unreferenced}} မြို့သူကြီးစေတီတော်မြတ်ကြီးကို သက္ကရာဇ် ၁၁၄၈ ခု (အေဒီ ၁၇၈၇) ဘိုးတော်မင်းတရားကြီး လက်ထက် “ သီရိမဟာဇေယျဗိုလ်” ဘွဲ့ခံ မြို့သူကြီး ဦးမြတ်သာထွန်း သူကြီးကတော် ဒေါ်ရွှေရုပ် တို့ ကတည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့ ကြသည်။ သူကြီးကတော် ဒေါ်ရွှေရုပ် သည် ရန်ကုန်ဝန်ကြီး ဦးကျော်ရွေး ၏တူမ ဖြစ်သည်။ မြို့သူကြီး၏ ကောင်းအမှုကုသိုလ်ဖြစ်သောကြောင့် “မြို့သူကြီးစေတီတော်” ဟုဘွဲ့အမည်နာမ တွင့်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၁-ခုနှစ် ၂၀၀၇-ခုနှစ် ဦးပါရဲစေတီကမ်းဆည်ရေး ဘက်စုံပြုပြင်ရေး မှတ်တမ်းအရ မှတ်တမ်းအရ ရင်ပြင်အကျယ်ပတ်ဝန်းကျင် ၄၀၀-တောင် ရင်ပြင်အကျယ် ၂၃၀ × ၂၂၀ -ပေ စေတီဘိနပ် ၄၀-တောင် စေတီဖိနပ် ၅၆-ပေ စေတီအမြင့် (ညဏ်တော်) ၄၆-တောင် ညဏ်တော် အမြင့် ၅၉-ပေ “အေး ၊ အောင် ၊ လာ ၊ ရှု ၊ တည်ဖန်ပြု ကောင်းမှုမြို့သူကြီး” ဘုရားတည် သက္ကရာဇ်ကို အတိုကောက် လင်္ကာပြုမှတ်သားထားသည်။ ဟင်္သာတမြို့ပေါ်ရှိ ထင်ရှားသော ကြီးလေးကြီး ဘုရားလေးဆူ အနက် မြို့သူကြီး စေတီသည် တစ်ဆူ အပါအဝင်ဖြစ်သည်။ ရွှေကူရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည်။ဟင်္သာတမြို့ပေါ်ရှိ တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့ သော ဘုရားစေတီ သည် ရှေးအကျဆုံး တည်းထားကိုးကွယ် ခဲ့သော ဘုရားစေတီတစ်ဆူဖြစ်သည်။ မြို့သူကြီးဘုရားစေတီတော် သည် ခရစ်နှစ်-၂၀၁၁ခုနှစ် တွင် ဘုရားတည်သက်တမ်း ( ၂၂၄ နှစ် ) ကျော် ရှိပြီးဖြစ်သည်။ “ သမိုင်းဝင် မြို့သူကြီးစေတီတော် ၏ မှတ်တမ်း အထောက် အထား ” ဟင်္သာတမြို့သည် ဘုရားမြတ်စွာ သာသနာ ရောင်ဝါ နေသို့ လင်းသော မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ သိုသော် ဟင်္သာတမြို့တွင် ရှင်ဘုရင် တည်းထားသော ရာဇဝင် ၌ ထင်ရှား သော ဘုရားများသည် ရှားပါးလှသည်။ ဘုရား ဒါယကာများ ဖြစ်ကြသော မြို့သူကြီးများနှင် ့ တကွ ဆရာတော် ကြီး များ၏ သြဝါဒ နှင့် အညီကိုးကွယ်ခဲ့ သော ဘုရားစေတီ များသာများ ပြားသည်။ ထိုသို့ ဘိုးဘွားမိဘ စဉ်ဆက် ဆည်းကပ် ကိုးကွယ်ခဲ့ ကြသည့်စေတီ ဘုရားများကို ဆထက်ထမ်းဘိုး တိုး ၍ကြည်ညို နိုင်စေရန် ဘုရားဂေါပက အသီးသီးက အစဉ်မပျက် ပြင်ဆင်မွမ်းမံ နေကြသည် အတွက်တန်းခိုးတော် ကြီးမားကြသည်။ ဖွံဖြိုး စည်ကားလှပေသည်။ (ဆန်းညွန့်ဦး ဦးလှခင်၊ ၁၉၈၁-ခု၊ သြဂုတ်လ ဟင်္သာတမြို့ အကြောင်းသိကောင်း စရာ များမှ ) ၁။ မှတ်တမ်း အထောက် အထားများ အရ ဟင်္သာတမြို့ပေါ် ရှိဘုရားများနှင့် စေတီများ၏ အစောဆုံး မှတ်တမ်း ကို မော်ရစ်ဆင် (၁၉၁၅) (Morrison.1915) ပြုစု ခဲ့သော ဘားမားဂေဇတ်တီးယား (Burma Gazzetteer)ဟင်္သာတ ဒီစရစ် (henzada District ) ၌ ဟင်္သာတမြို့ပေါ်ရှိ စေတီလေးဆူကို မှတ်တမ်း ပြုခဲ့သည်။ အဆိုပါမှတ်တမ်းပြုခဲ့သော ဘုရားစေတီကို မှတ်တမ်းပြု ခဲ့သည်။ အဆိုပါ မှတ်တမ်းပြုခဲ့သော ဘုရားစေတီ များမှာ - ဦးပါရဲစေတီ (အေဒီ-၁၈၀၄) မယ်တော်ဘုရား (အေဒီ-၁၈၁၂) ငါးမျက်နှာစေတီ (အေဒီ-၁၈၁၅) ရွှေပြောင်ပြောင်ဘုရား (အေဒီ-၁၈၁၇) များကို သာဖော်ပြခဲ့သည်။ သိုသော် ထိုဂေဇတ်တီးယား က ၁၈ရာစု ကုန်လုနီး (အေဒီ ၁၇၉၅) အလောင်းဘုရား လက်ထက်တော်တွင် ကာနယ်ဆင်းမ်စ် (Colonel Symes) သည် အင်းဝ မြို့ (အဝမြို့) သို့ ဗြိတိသျှသံတမန်အဖြစ် စေလွှတ်ခံခဲ့ရ၍ ရန်ကုန်မြို့ မှ အင်းဝနေပြည်တော် သို့ သင်္ဘောဖြင့် အသွား ဟင်္သာတ မြို့ သို ရောက်ရှိခဲ့ပြီး မှတ်တမ်း ပြုခဲ့သည်။ ထိုမှတ်တမ်းကို အင်းဝသွား သံတမန်မှတ်တမ်း (Embassy-to Ava Report) အေဒီ ၁၈၀၀-ခုနှစ်ပုံနှိပ် ၊ စာမျက်နှာ ၂၂၉-မှ ကောက်နှုတ် ၍ ဖော်ပြခဲ့သည်။ ကာနယ်ဆင်မ်စ် သည် ညနေ ၄-နာရီကျော်ခန့်တွင် ဟင်္သာတမြို့ ကရိုနင်ဆိပ် (ကျောက်ဆိပ်) သို့ရောက် ခဲ့သည်။ အဆိုပါဆိပ်ကမ်း ရှိ သာသနာပြု ကွန်ဗင့် ကျောင်းများတွင် တွေ့ရှိရသော လှေကားကဲ့သို့ ကမ်း အတက်မှ ကမ်းပေါ်သို့တတ်ရောက်ခဲ့ရာ သောင်ပြင်ကျယ်နှင့်တကွ ဟင်္သာတမြို့ ကို လှမ်း၍တွေမြင်ရသည်။ ဟင်္သာတမြို့ ဘက်တွင် ညဏ်တော်မမြင့်မား လှသော လုံးတော်ပြည့် ရွှေချထားသည့် ဘုရားစေတီ နှစ်ဆူကို သပ္ပါယ်စွာ တွေခဲ့ရသည်။ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများကို လည်းတွေခဲ့ ရသည် ဟုမှတ်တမ်း တင်ခဲ့သည်။ မြို့သူကြီးစေတီတည်ထား သည်ခုနှစ်မှာ (အေဒီ ၁၇၈၇)ဖြစ်ပြီး ကာနယ်ဆင်မ်စ် အဝသွား သံသမန်မှတ်တမ်းရှိ လုံးတော်ပြည့် ရွှေချထားသော ဘုရားနှစ်ဆူတွင် မြို့သူကြီးစေတီတော်သည်တစ်ဆူအပါအဝင် ဖြစ်နိုင်ကောင်းသည်ဟု ကောက်ချက်ချနိုင်သည်။ ၂။ ဦးပိုင် (၁၉၅၉) ဟင်္သာတ (က) နယ် ပညာအုပ် ရေးသားပြုစုခဲ့သော ဟင်္သာတ ခရိုင် ဒေသန ္တရပထဝီဝင် စာမျက်နှာ ၃၁ တွင် တစ်ကြောင်း တည်းသော မှတ်တမ်းဖြစ်သည့်- မြို့သူကြီးဘုရား ။ ဟင်္သာတမြို့ရွှေကူရပ် တွင်တည်ရှိသည် ။ ထို့ အပြင် စာမျက်နှာ ၃၂ ၌ ဟင်္သာတမြို့၊ရွှေကူရပ်ရှိ မြို့သူကြီးဘုရား ဓာတ်ပုံတစ်ပုံ ကို မှတ်တမ်းတင် ခဲ့သည်ကို မြို့သူကြီးစေတီ ၏ ကနဦးမှတ်တမ်း အဖြစ်တွေ့ရှိသည်။ ၃။ ဦးပါရဲစေတီကမ်းဆည်ရေး ရှင်းတမ်းစာအုပ် (၁၉၆၁) တွင် ဦးပါရဲစေတီ ကမ်းဆည်ရေးဦးဆောင်ရေးအဖွဲ ဟင်္သာတမြို့ က တန်ခိုးကြီးဘုရားများ၏ သမိုင်းအတ္ထုပ္ပတ္တိ ကို မှတ်တမ်းပြုရန် ဟင်္သာတမြို့ ၊ မန ္တလေးကျောင်း တိုက် နာယက ဓမ္မကထိက မြို့နယ်ဝိနည်းဓိုရ် ဆရာတော်သီရိအာသဘ အား မေတ္တာရပ်ခံခြင်းပြုခဲ့သဖြင့် ဟင်္သာတမြို့ ပေါ်ရှိ တန်ခိုးကြီးဘုရ ား ၆-ဆူ ၏သမိုင်းများကို ရေးသားခဲ့သည်ဟု မှတ်တမ်းများ တင်ခဲ့သည်။ မန ္တလေးကျောင်းတိုက်ဆရာတော် သည် မြို့သူကြီးစေတီတော်၏ သမိုင်းအထောက် အထားကို ဦးစွာရေးသား ခဲ့သူဖြစ်သည်။အဆိုပါမှတ်တမ်းတွင်--- ၁။ ဟင်္သာတမြို့၊ရွှေကူရပ်ကွက် အတွင်းရှိ မြို့သူကြီးစေတီတော် ဓာတ်ပုံတစ်မျက်နှာ၊ ၂။ မြို့သူကြီးဘုရားရှိခိုး ဂါထာ ပါဌ် အနက် တစ်မျက်နှာ၊ ၃။ မြို့သူကြီးစေတီတော်မြတ်ဘုရားတည် အတ္ထုပ္ပတ္တိ မော်ကွန်း (ရတု-ဧကပိုဒ်) တစ်မျက်နှာ နှင့် ၄။ မြို့သူကြီးဘုရား စေတီ အကြောင်း အတ္ထုပ္ပတ္တိ အကျဉ်း တစ်မျက်နှာ၊ စုစု ပေါင်း စာမျက်နှာ လေးမျက်နှာ ဖြင့် သမိုင်းမော်ကွန်းထိုးခဲ့သည်။ အဆိုပါမော်ကွန်းများကို ဖော်ပြအပ်ပါသည် ။ == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ စေတီပုထိုးများ]] https://myothugyipagoda.weebly.com/ [[ကဏ္ဍ:ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ စေတီပုထိုးများ]] {{Myanmar-struct-stub}} d0z4ogovz5j62cv5jmorh3aibf1chrm စူပါ မာရီယို ရမ်း(န်) 0 213870 1054996 772451 2026-09-24T04:27:12Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1054996 wikitext text/x-wiki {{Infobox ဗွီဒီယိုဂိမ်း |title=စူပါ မာရီယို ရမ်း(န်)<br>Super Mario Run |image=Super Mario Run logo.svg |caption=အမှတ်တံဆိပ် |developer=[[:en:Nintendo EPD|Nintendo EPD]]{{efn|Additional work by [[:en:DeNA|DeNA]] and SRD}} |publisher=[[နစ်တန်းဒိုး]] |series=''[[:en:Super Mario|စူပါ မာရီယို]]'' |engine=[[:en:Unity (game engine)|ယူနတီ(Unity)]] |platforms={{Unbulleted list |[[အိုင်အိုအက်စ်|အိုင်အိုအက်စ်(iOS)]] |[[Android (operating system)|အန်းဒရွိုက်(Android)]] }} |released='''အိုင်အိုအက်စ်(iOS)'''{{vgrelease|[[:en:WW|WW]]|ဒီဇင်ဘာ ၁၅၊ ၂၀၁၆}} {{vgrelease|[[:en:KOR|KOR]]|ဖေဖော်ဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၇}} '''အန်းဒရွိုက်(Android)'''{{vgrelease|([[မြောက်အမေရိက|NA]] / [[ဥရောပ|EU]])|မတ် ၂၂၊ ၂၀၁၇}} {{vgrelease|([[အရှေ့အာရှ|EA]] / [[ဩစတြေးလျ|AU]] / [[ဟောင်ကောင်|HK]] / [[ထိုင်ဝမ်|ROC]])|မတ် ၂၃၊ ၂၀၁၇}} |genre=[[:en:Endless running game|သူ့ဘာသူ ပြေး]]၊ [[:en:Platform game|ပလက်ဖောင်း(မ်)]] |modes=[[:en:Single-player|ကစားသူ တစ်ဦးတည်း]]|producer=[[:en:Shigeru Miyamoto|သျှီဂဲရု မီယာမိုတို]]<br>({{Lang-en|Shigeru Miyamoto}})|designer=[[:en:Takashi Tezuka|တာကာရှီ တက်ဇ္ဇုက]]<br>({{Lang-en|Takashi Tezuka}}) }} '''စူပါ မာရီယို ရမ်း(န်)''' ({{Lang-en|'''Super Mario Run'''}}) ဆိုသည်မှာ [[နစ်တန်းဒိုး]]မှ ပြင်ဆင်မွမ်းမံ၍ ၂၀၁၆ခုနှစ်၌ [[အိုင်အိုအက်စ်]]({{Lang-en|iOS}})အတွက် ထုတ်လုပ်ဖြန်ချိခဲ့ပြီး၊ ၎င်းနောက်ပိုင်းတွင်မှ [[အန်းဒရွိုက်(မိုဘိုင်းလ်စက်လည်ပတ်ရေးစနစ်)|အန်းဒရွိုက်]]({{Lang-en|Android}})အတွက်ပါ ထပ်မံ၍ ထုတ်လုပ်ဖြန့်ချိခဲ့သော ပလက်ဖော်မာ({{Lang-en|Platformer}})အမျိုးအစား ဗီဒီယိုဂိမ်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းဂိမ်းသည် နစ်တန်းဒိုး၏ လုပ်ငန်းလည်ပတ်နေဆဲဖြစ်သော သက်တမ်းရင့် ပင်မလုပ်ငန်းခွဲတစ်ခု၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည့်အပြင် ၎င်း၏ ပထမဆုံး မိုဘိုင်းဂိမ်းလည်းဖြစ်လေသည်။ စူပါ မာရီယို ရမ်း(န်) ဂိမ်းကစားသူသည် မြင်ကွင်း၌ သူ့ဘာသူပြေးလွှားနေသော ''မာရီယို'' (သို့) အခြား ဇာတ်ကောင်တစ်ကောင်အား ထိန်းကျောင်းခုန်ပေါက်၍ ဒင်္ဂါးများစုဆောင်းခြင်း၊ ရန်သူအမျိုးမျိုးနှင့် အတားအဆီးအခက်အခဲအမျိုးမျိုးကို ရင်ဆိုင်ကျော်လွှားခြင်းများပြုလုပ်၍ ကစားရသည်။ ၎င်းသည် '''''‘စူပါ မာရီယို’''''' ဂိမ်းတစ်ခုဖြစ်သည့်အားလျော်စွာ ဂိမ်း၏အစဦးဆုံးတွင် ဂိမ်းဇာတ်လမ်းသွား အဓိကဖြစ်လာစေသော ပါဝင်နေကြအဖြစ်အပျက်ဖြစ်သည့် '''''ဘောက်ဇာ'''''(''မာရီယို၏ ရန်သူတော် ဆရာကြီးဇာတ်ကောင်'')၏ ဖမ်းဆီးခြင်းခံထားရသော '''''မက်မွန်မင်းသမီး'''''(''မှိုပြည်ထောင်၏ မင်းသမီး'')အား '''''မာရီယို''''' မှ သွားရောက်ကယ်တင်ရမည့် ဇာတ်ကွက်ပါဝင်သည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ ဂိမ်းကစားသူသည် ထို ဘောက်ဇာ ဖျက်ဆီးခဲ့သော ‘မှိုတိုင်းပြည်အား ပြန်လည်တည်ဆောက်ခြင်း’ ကိစ္စကိုလည်း ပြုလုပ်ရမည်ဖြစ်သည်။ ဤဂိမ်းသည် မိုဘိုင်းဂိမ်းခလုပ်များသုံး၍ အဆင်ပြေစွာကစားနိုင်ရန်အတွက် လိုက်လျောညီထွေပေးထားသော ဂိမ်းကစားခြင်းသဘောတရားများနှင့် အခြားသော အထူးပံ့ပိုးထားမှုများပါဝင်သည်။ ''စူပါ မာရီယို ရမ်း(န်)''တွင် ပထမပုံစံ ဂိမ်းဖြစ်သော ပင်မဇာတ်လမ်းသွားဂိမ်း၏ ရှေ့ဆုံးအခန်း(၃)ခန်းအား အခမဲ့ကစားနိုင်ပြီး ကျန်အခန်းများကို ဆက်ကစားလိုလျှင် တစ်ကြိမ်တည်းသောငွေပေးချေမှု ပြုလုပ်ရန်လိုအပ်ပြီး ၎င်းငွေပေးချေမှုသည် ဂိမ်း၌ပါဝင်သည့် ကိစ္စအားလုံးအတွက်ဖြစ်ပြီး ဂိမ်းကစားသူအတွက်လည်း တသက်စာအပြီးအပြတ်ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ထိုဂိမ်းအား မိုဘိုင်းမှ ဖျက်လိုက်ပြီး၊ နောင်တွင် ပြန်လည်ထည့်သွင်းကစားပါကလည်း ထပ်မံဝယ်ယူရန် မလိုအပ်တော့ခြင်းဖြစ်သည်။ == ဂိမ်းကစားခြင်း == '''စူပါ မာရီယို ရမ်း(န်)''' ဂိမ်းသည် မြင်ကွင်းဘေးတိုက်သို့ သူ့ဘာသူပြေးနေသော ဇာတ်ကောင်အား ထိန်းကျောင်းကစားရသည့် ပလက်ဖောင်း ဂိမ်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ === ပထမပုံစံ ဂိမ်း ( Tour ) === ''မာရီယို'' သည် ''မက်မွန်မင်းသမီး''၏ ရဲတိုက်သို့လာရောက်လည်ပတ်ရန်ဖိတ်ကြားမှုကို လက်ခံရသည့်ဇာတ်ကွက်ဖြင့် စတင်ထားပြီး၊ ၎င်းဇာတ်ကွက်၌ပင် ''ဘောက်ဇာ''မှ ‘''မက်မွန်မင်းသမီးအား ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားခြင်း'' ’ နှင့် ‘''မှိုတိုင်းပြည်အား ဖျက်ဆီးခြင်း'' ’ တို့ကို ဂိမ်းကစားသူအား မျက်ဝါးထင်ထင်မြင်တွေ့စေပြီး ဘောက်ဇာ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များကို ပြန်ကုစားရန် ''မာရီယို''အားတာဝန်ပေးခြင်းဖြင့် ဂိမ်းစတင်ထားသည်။<ref>{{Cite web|url=https://techcrunch.com/2016/12/15/super-mario-run-review|title=Super Mario Run is a hopeful glimpse of Nintendo's mobile ambitions|last=Heater|first=Brian|work=[[:en:TechCrunch|TechCrunch]]|date=December 15, 2016}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.shacknews.com/article/98199/what-is-super-mario-run-everything-you-need-to-know|title=What Is Super Mario Run? Everything You Need to Know|last=Moser|first=Cassidee|work=[[:en:Shacknews|Shacknews]]|date=December 15, 2016}}</ref> ဂိမ်းကစားပုံမှာ- မာရီယိုသည် ဘယ်မှ ညာသို့ သူ့ဘာသူပြေးနေပြီး သေးငယ်သည့် ကွက်လပ်များနှင့် ရန်သူ၊ အတားအဆီးများကိုလည်း အလိုအလျောက် ဖြတ်ကျော်သည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.gamasutra.com/view/news/287784/With_the_launch_of_Super_Mario_Run_Nintendos_mobile_push_has_begun.php|title=With the launch of Super Mario Run, Nintendo's mobile push has begun|first=Alissa|last=McAloon|date=December 15, 2016|work=[[:en:Gamasutra|Gamasutra]]|access-date=13 September 2021|archive-date=11 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181011013815/http://www.gamasutra.com/view/news/287784/With_the_launch_of_Super_Mario_Run_Nintendos_mobile_push_has_begun.php|url-status=dead}}</ref> ဂိမ်းကစားသူအနေဖြင့် ၎င်းထက်ပိုကြီးသော အတားအဆီးများအားကျော်လွှားရန် ထိတွေ့မျက်နှာပြင်ကို ထိခြင်းဖြင့် မာရီယိုအား ထိန်းကျောင်းနိုင်သည်။<ref name=":en:Gamespot1">{{Cite web|url=http://www.gamespot.com/articles/mario-coming-to-iphone-and-ipad-in-super-mario-run/1100-6443382/|last=Hussain|first=Tamoor|work=[[:en:GameSpot|GameSpot]]|title=Mario Coming to iPhone and iPad in Super Mario Run}}</ref> === ဒုတိယပုံစံ ဂိမ်း ( Toad Rally ) === ပထမပုံစံ ဂိမ်း (ဇာတ်လမ်းသွား 'Tour')အပြင်၊ ဂိမ်းကစားသူသည် အခြားကစားသူများ၏ ရလဒ်များ မှတ်တမ်းတင်ထားသည့် ကစားပွဲများသို့ ဝင်ရောက်စိန်ခေါ်၍ ကစားနိုင်သော '''Toad Rally''' ဆိုသည့် အခြားပုံစံ ဂိမ်းလည်းပါဝင်သည်။<ref name="usgamer">{{Cite web|url=http://www.usgamer.net/articles/mario-comes-to-ios-in-super-mario-run|work=[[:en:USGamer|USGamer]]|title=Mario Comes to iOS in Super Mario Run|last=Oxford|first=Nadia|access-date=13 September 2021|archive-date=2 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190402110413/https://www.usgamer.net/articles/mario-comes-to-ios-in-super-mario-run}}</ref> ဂိမ်းကစားသူသည် '''Toad Rally''' သို့ ဝင်ရောက်ကစားရန်အတွက် ကစားခွင့်လက်မှတ် ‘''Rally Ticket''’ ကိုသုံးရန်လိုအပ်ပြီး၊ ၎င်း လက်မှတ်မှာ ပထမပုံစံ ဂိမ်းမှ ရရှိ၊ [[:en:My Nintendo|My Nintendo]] အကောင့်မှ ဒင်္ဂါးများလဲလှယ်ခြင်း (သို့) အခြား ဂိမ်းတွင်းတာဝန်များ ဆောင်ရွက်ခြင်းတို့ဖြင့် ရရှိနိုင်သည်။<ref name="polygon toadrally">{{Cite web|url=http://www.polygon.com/2016/12/19/14010628/super-mario-run-toad-rally|title=Super Mario Run's most polarizing mode is Toad Rally|first=Allegra|last=Frank|work=[[:en:Polygon (website)|Polygon]]}}</ref> === တတိယပုံစံ ဂိမ်း ( Kingdom Build ) === တတိယပုံစံ ဂိမ်းတွင် ဂိမ်းကစားသူသည် မိမိကိုယ်ပိုင် '''''မှိုတိုင်းပြည်''''' ကို ဖန်တီးရန်နှင့် စိတ်ကြိုက် အလှဆင်မွမ်းမံနိုင်ရန် ရရှိထားသည့် ဂိမ်း၏ သမရိုးကျဒင်္ဂါးများကို အသုံးပြု၍ တည်ဆောက်အလှဆင်ရသည်။<ref name="Gamespot1">{{Cite web|url=http://www.gamespot.com/articles/mario-coming-to-iphone-and-ipad-in-super-mario-run/1100-6443382/|last=Hussain|first=Tamoor|work=[[:en:GameSpot|GameSpot]]|title=Mario Coming to iPhone and iPad in Super Mario Run}}</ref> <ref name="wired interview">{{Cite web|url=https://www.wired.com/2016/12/miyamoto-interview-2/|title=7 Surprising Insights Into Super Mario Run, Straight From Shigeru Miyamoto|first=Chris|last=Kohler|work=[[:en:Wired (magazine)|Wired]]}}</ref> === ထပ်တိုးပုံစံသစ် ဂိမ်းများ === နစ်တန်းဒိုးသည် ဂိမ်းဖြန့်ချိပြီးနောက်ပိုင်းတွင်လည်း ထူးခြားသောတင်ဆက်မှုများ နှင့် အခြားအပြောင်းအလဲများ၏ မိတ်ဆက်ပေးများ နှင့် ဂိမ်းအဆင့်မြှင့်တင်သည့် အပ်ဒိတ်များ ဖြန့်ချိခဲ့သည်။ * '''''Remix Run''''' ။ အပ်ဒိတ်များမှ ထပ်တိုးပုံစံသစ် ဂိမ်းဖြစ်သော “Remix Run”သည် ပထမပုံစံပြီးနောက် ဒုတိယလူကြိုက်အများဆုံးဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ အဆင့်တစ်ခုစီတိုင်းမှာ ပြီးစီးရန် စက္ကန့်အနည်းငယ်သာ ကြာသည်။<ref name="new-remix">{{Cite news|title=Super Mario Run's new rapid-fire remix mode is just what the game needed}}</ref> * '''''Friendly Run''''' ။ အပ်ဒိတ်များမှ ထပ်တိုးပုံစံသစ် ဂိမ်း နောက်တစ်ခုဖြစ်သော ဒုတိယပုံစံ ဂိမ်း''Toad Rally''အား မိတ်ဖြစ်ဆွေဖြစ် ကစားရသော “'''''Friendly Run'''''” ဂိမ်းသည် ဆော့ကစားရန်အတွက် ကစားခွင့်လက်မှတ်(Rally Ticket)များ မလိုအပ်တော့ပေ။ သို့သော် တစ်နေ့လျှင် (၅)ကြိမ်သာ ကစားနိုင်ပြီး၊ ဂိမ်းကစားသူအနေဖြင့်လည်း အနိုင်ရပါကလည်း ဒင်္ဂါးများ ရရှိနိုင်မည်မဟုတ်ပေ။<ref name="NL v1.1.0">{{cite web|url=http://www.nintendolife.com/news/2017/01/the_pressure_is_off_with_super_mario_runs_new_easy_mode|title=The Pressure Is Off With Super Mario Run's New Easy Mode|first=Darren|last=Calvert|date=31 January 2017|access-date=31 January 2017|work=[[:en:Nintendo Life|Nintendo Life]]}}</ref> == မှတ်စုများ == <references group="မှတ်စု" />   == ကိုးကား == <references /> == ပြင်ပလင့်များ == * {{Official website|http://supermariorun.com/en/}} == နောက်ထပ်ကြည့်ရန် == * [[နစ်တန်းဒိုး]] * [[IOS|အိုင်အိုအက်စ်]] * [[အန်းဒရွိုက်(မိုဘိုင်းလ်စက်လည်ပတ်ရေးစနစ်)|အန်းဒရွိုက်]] [[ကဏ္ဍ:အန်းဒရွိုက်ဂိမ်းများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၁၆ ဗီဒီယိုဂိမ်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်ဘာသာစကား ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ]] [[ကဏ္ဍ:အိုင်အိုအက်စ် ဂိမ်းများ]] e66gafv969zjicrj2kqnvwv25s3wa1q Fantasia (၁၉၄၀ ရုပ်ရှင်) 0 222691 1054899 851184 2026-09-23T18:52:41Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1054899 wikitext text/x-wiki {{retaining title}}{{Infobox film|name=Fantasia|studio=[[Walt Disney Animation Studios|Walt Disney Productions]]|budget=$၂.၂၈ သန်း<ref name=pitts82>{{cite web|url=https://news.google.com/newspapers?id=8tBRAAAAIBAJ&pg=6877%2C3362530 |title='Fantasia' gets a re-recorded soundtrack |work= Pittsburgh Post-Gazette |accessdate=March 6, 2011 |date= November 13, 1982 |first=Barry |last=Paris}}</ref>|language=အင်္ဂလိပ်|country={{USA}}|runtime=၁၂၆ မိနစ်<ref>{{cite web|title=''FANTASIA'' (U)|url=https://www.bbfc.co.uk/releases/fantasia-1970-2|work=[[British Board of Film Classification]]|date=July 21, 1941|accessdate=January 10, 2014|archive-date=10 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140110182548/http://www.bbfc.co.uk/releases/fantasia-1970-2|url-status=dead}}</ref>|released={{Film date|1940|11|13|ref3=<ref>{{cite web | url=http://www.afi.com/members/catalog/DetailView.aspx?s=&Movie=27633| title=Fantasia: Detail View | publisher=American Film Institute | accessdate=April 14, 2014}}</ref>}}|distributor=[[RKO Radio Pictures]]|cinematography=[[James Wong Howe]]|image=Fantasia-poster-1940.jpg|starring={{plainlist| *[[Leopold Stokowski]] *[[Deems Taylor]]}}|narrator=Deems Taylor|story={{plainlist| *[[Joe Grant]] *[[Dick Huemer]]}}|producer={{plainlist| *[[ဝေါ့လ်ဒစ္စနီ]] *Ben Sharpsteen}}|director={{plainlist| *Samuel Armstrong *[[James Algar]] *Bill Roberts *Paul Satterfield *[[Ben Sharpsteen]] *[[David D. Hand]] *[[Hamilton Luske]] *Jim Handley *[[Ford Beebe]] *[[T. Hee]] *[[Norman Ferguson]] *[[Wilfred Jackson]]}}|caption=ရုပ်ရှင်ပိုစတာ|alt=|gross=$၇၆.၄–$၈၃.၃ သန်း (အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် ကနေဒါ)<ref>[https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=fantasia.htm Fantasia] Boxofficemojo. Retrieved July 14, 2015.</ref><ref>[https://www.the-numbers.com/movies/1940/0FNT1.php Box Office Information for ''Fantasia''.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130910054351/http://www.the-numbers.com/movies/1940/0FNT1.php |date=10 September 2013 }} The Numbers. Retrieved April 13, 2012.</ref>}}'''''Fantasia''''' သည် ၁၉၄၀ ခုနှစ်က ထုတ်လုပ်သော [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|အမေရိကန်]] အန်နီမေရှင်းဇာတ်လမ်းဖြစ်သည်။ ဒုတိယတွဲဖြစ်သည့် ''[[Fantasia 2000]]'' ကို ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် လည်းကောင်း။ == ကိုးကား == <references /> == ပြင်ပလင့်ခ် == * {{IMDb title|0032455|Fantasia}} * {{tcmdb title|74544|Fantasia}} * {{Allmovie title|16752|Fantasia}} * {{rotten-tomatoes|fantasia|Fantasia}} * {{mojo title|fantasia|Fantasia}} {{Film-stub}} [[ကဏ္ဍ:၁၉၄၀ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] [[ကဏ္ဍ:အမေရိကန် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] [[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] [[ကဏ္ဍ:အမေရိကန် ကာတွန်းရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] 3rru93947457k7p0mv823sp6ldkg1tt တာဇံ (၁၉၉၉ ရုပ်ရှင်) 0 223374 1055014 743243 2026-09-24T07:25:44Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1055014 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=တာဇံ|editing=ဂရယ်ဂိုရီ ပါလာ|budget=$၁၃၀ သန်း<ref name="Mojo">{{cite web|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=tarzan.htm |title=Tarzan (1999) |publisher=[[Box Office Mojo]] |accessdate=November 11, 2011 }}</ref>|language=အင်္ဂလိပ်|country=အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|runtime=၈၈ မိနစ်<ref>{{cite web |url=https://bbfc.co.uk/releases/tarzan-1999-0 |title=Tarzan |publisher=[[British Board of Film Classification]] |accessdate=January 30, 2015 |archive-date=7 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160407214516/https://bbfc.co.uk/releases/tarzan-1999-0 |url-status=dead }}</ref>|released={{Film date|1999|06|12|[[El Capitan Theatre]]|1999|06|16|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု<ref name="Mojo" />}}|distributor=[[Buena Vista Pictures]]|production_companies={{Plainlist| * [[Walt Disney Pictures]] * [[Walt Disney Feature Animation]] }}|music=[[မာ့ခ် မန်စီနာ]]|image=Tarzan (1999 film) - theatrical poster.jpg|starring={{Plainlist| * [[တိုနီ ဂိုးလ်ဝင်]] * [[Minnie Driver]] * [[Glenn Close]] * [[Alex D. Linz]] * [[ရိုစီ အိုဒေါနယ်]] * [[Brian Blessed]] * [[Nigel Hawthorne]] * [[လန့်စ် ဟင်နရစ်ဆန်]] * [[ဝိန်း နိုက်]] * Taylor Dempsey }}|based_on={{Based on|''[[Tarzan of the Apes]]''|[[Edgar Rice Burroughs]]}}|story={{Plainlist| * [[စတီဖင် ဂျေ. အန်ဒါစန်|စတီဖင် အန်ဒါစန်]] * မာ့ခ် ဒီ. ကန်နီဒီ * [[ကာရို ဟိုလီဒေး]] * ဂါတန် ဘရစ်ဇ် * ပေါလု ဘရစ်ဇ် * ဒွန် ဒေါက်ဟာတီ * Ed Gombert * ရန်ဒီ ဟေးကော့ခ် * ဒွန် ခန်းမ * ကီဗင် အယ်လ် ဟာကီ * [[ဂလင်း ကိန်း]] * [[ဘာနီ မက်တင်စင်]] * ဖရန့်ခ် နီဆန် * ဂျွန် နော်တန် * Jeff Snow * မိုက်ကယ် ဆာရေး * ခရစ္စတိုဖာ ဂျေ. ယူရေ * မာ့ခ် ဝေါလ်တန် * [[Stevie Wermers]] * ကယ်လီ ဝိုက်မန်း * ဂျွန် ရာမီရက်စ် }}|screenplay={{Plainlist| * [[တက်ဘ် မာဖီ]] * [[ဘော့ဘ် တဇူဒီကာ]] * [[နော်နီ ဝှိုက်]] }}|producer=[[ဘွန်နီ အာနိုး]]|director={{Plainlist| * [[ကီဗင် လီမာ]] * [[ခရစ် ဘက်ခ်]] }}|caption=ရုပ်ရှင်ပိုစတာ|gross=$၄၄၈.၂ သန်း<ref name="Mojo"/>}}'''''တာဇံ''''' ({{Lang-en|Tarzan}}) သည် ၁၉၉၉ ခုနှစ်က ထုတ်လုပ်သော [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|အမေရိကန်]] အန်နီမေရှင်းဇာတ်လမ်းဖြစ်သည်။ == သရုပ်ဆောင်များ == * [[တိုနီ ဂိုးလ်ဝင်း]] အဖြစ် တာဇန် * Minnie Driver အဖြစ် ဂျိန်း ပေါ်တာ (Jane Porter) * Glenn Close အဖြစ် ကာလာ * [[လန့်စ် ဟင်နရစ်ဆန်]] အဖြစ် Kerchak * Brian Blessed အဖြစ် ဝီလျံ စီစီလ် ကလေတန် (William Cecil Clayton) * Nigel Hawthorne အဖြစ် Professor Archimedes Q. Porter * [[ရိုစီ အိုဒေါနယ်]] အဖြစ် တာ့ခ် (Terk) * [[ဝိန်း နိုက်]] အဖြစ် တန်တား (Tantor) * Erik von Detten နှင့် [[ဂျေဆင် မာ့စ်ဒန်]] အဖြစ် ဖလင့်နှင့် မဂို (Flynt and Mungo) * [[လီလီ ကောလင်း]] အဖြစ် မျောက်ဝံကလေး (Baby Ape) == ကိုးကား == <references /> == ပြင်ပလင့်ခ် == * {{IMDb title|0120855}} * {{AllMovie title|180151}} * {{mojo title|tarzan}} * {{Rotten Tomatoes|tarzan}} * {{MobyGames|id=/disneys-tarzan|name=''Disney's Tarzan''}} * {{MobyGames|id=/gameboy-color/disneys-tarzan_|name=''Disney's Tarzan'' (Game Boy Color)}} * {{MobyGames|id=/disneys-tarzan-untamed|name=''Disney's Tarzan Untamed''}} * {{MobyGames|id=/disneys-tarzan-return-to-the-jungle|name=''Disney's Tarzan: Return to the Jungle''}} {{Film-stub}} [[ကဏ္ဍ:၁၉၉၉ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] [[ကဏ္ဍ:အမေရိကန် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] [[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] [[ကဏ္ဍ:အမေရိကန် ကာတွန်းရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] 5aglsh109swzmrvuh9hk8xgoe19o3lb တောရိုင်း (သက်ဝင်လှုပ်ရှား ဇာတ်လမ်း) 0 223433 1055022 1020460 2026-09-24T08:14:39Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 2 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1055022 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=တောရိုင်း|editing={{plainlist| * Scott Balcerek * Steven L. Wagner }}|budget=$၈၀ သန်း<ref name="numbers">{{cite web |title= The Wild (2006) - Financial Information |url= https://www.the-numbers.com/movie/Wild-The#tab=summary |work= [[The Numbers (website)|The Numbers]] |access-date= 23 January 2022 |archive-date= 30 October 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20221030031013/https://www.the-numbers.com/movie/Wild-The#tab=summary |url-status= dead }}</ref>|language=အင်္ဂလိပ်|country={{plainlist| * အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု<ref name=allmovie>{{Cite web|url=https://www.allmovie.com/movie/v328078|title = The Wild (2006) - Steve "Spaz" Williams, Steve 'Spaz' Williams, Steve "Spaz" Williams, Steve Williams &#124; Synopsis, Characteristics, Moods, Themes and Related &#124; AllMovie}}</ref> * ကနေဒါနိုင်ငံ<ref name=allmovie/> }}|runtime=၈၂ မိနစ်<ref>{{cite web | url=http://bbfc.co.uk/releases/wild-1970-3 | title=''THE WILD'' (U) | work=[[British Board of Film Classification]] | date=March 17, 2006 | accessdate=September 17, 2014 | archive-date=26 December 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141226084417/http://bbfc.co.uk/releases/wild-1970-3 | url-status=dead}}</ref>|released={{Film date|2006|04|14}}|distributor=[[Buena Vista Pictures]]<ref name="VarietyReview">{{cite news |first= Justin |last= Chang |url= https://variety.com/2006/film/reviews/the-wild-1200516987/ |title= Review: ''The Wild'' |magazine= [[Variety (magazine)|Variety]] |date= April 12, 2006 |accessdate= October 9, 2013 }}</ref>|studio={{plainlist| * [[ဝေါ့လ်ဒစ်စနီ ကုမ္ပဏီ|ဝေါ့လ်ဒစ်စနေ]] * Hoytyboy Pictures<ref name="BFI"/> * Sir Zip Productions<ref name="BFI"/> * [[Contrafilm]]<ref name="BFI">{{cite web|title=The Wild (2006)|url=http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b8bb22491|publisher=British Film Institute|accessdate=January 4, 2017|archive-date=5 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170105085607/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b8bb22491|url-status=dead}}</ref> *[[C.O.R.E.|C.O.R.E. Digital Productions]] *[[20th Century Animation]] }}|music=[[Alan Silvestri]]|image=The_wild.jpg|starring={{Plainlist| * [[Kiefer Sutherland]] * [[Jim Belushi]] * [[Eddie Izzard]] * [[Janeane Garofalo]] * [[William Shatner]] * [[Richard Kind]] * [[Greg Cipes]] * [[Patrick Warburton]] }}|story={{plainlist| * Mark Gibson * Philip Halprin }}|screenplay={{plainlist| * [[Ed Decter]] * [[John J. Strauss]] * Mark Gibson * Philip Halprin }}|producer={{plainlist| * Clint Goldman * [[Beau Flynn]] }}|director=[[:en:Steve Williams (animator)|Steve "Spaz" Williams]]|caption=ရုပ်ရှင်ပိုစတာ|alt=|gross=$၁၀၂.၃ သန်း<ref name="mojo">{{cite web|title=''The Wild'' (2006) |url= https://www.boxofficemojo.com/release/rl1350272513/ |work= [[Box Office Mojo]] |accessdate= December 5, 2019}}</ref>}}'''''တောရိုင်း''''' ({{Lang-en|The Wild}}) သည် ၂၀၀၆ ခုနှစ်က ထုတ်လုပ်သော [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|အမေရိကန်]] အန်နီမေရှင်းဇာတ်လမ်းဖြစ်သည်။ == သွန်း == ရှံဆုန်ခြင်္သေ့ (Sonic Leo) As Kiefer Sutherland/Dominic Scott Kay Loved Main Protagonist Hero ရှံဆုန် ဖေဖေ Jasons As Kevin Michael Richardson Ryan ခြင်္သေ့ Second Sonic Leo As Greg Cipes ကာဇာ မုန်းတယ်။ တောနွား ဆတ်ကျွဲ As Williams Shatner == ကိုးကား == * Star Wars Garage Pull * Toy R Us * Lion King Musical * Says Not So Fast Trigger * Says Over My Dead Body <references /> == ပြင်ပလင့်ခ် == * {{IMDb title|405469}} * {{mojo title|wild}} {{Film-stub}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၀၆ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] [[ကဏ္ဍ:အမေရိကန် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] [[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] [[ကဏ္ဍ:အမေရိကန် ကာတွန်းရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] bml6p4x8z0juhxdf7b7cry7bkybq7u0 Chicken Little (၂၀၀၅ ရုပ်ရှင်) 0 224196 1054898 743200 2026-09-23T18:51:37Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1054898 wikitext text/x-wiki {{Retaining title}}{{Infobox film|name=Chicken Little|editing=Dan Molina|budget=$၁၅၀ သန်း<ref name="mojo">{{cite web |url = https://boxofficemojo.com/movies/?id=chickenlittle.htm |title = Chicken Little (2005) |work = Box Office Mojo |accessdate = October 22, 2009}}</ref>|language=အင်္ဂလိပ်|country={{USA}}|runtime=၈၁ မိနစ်<ref>{{cite web |url = https://www.bbfc.co.uk/releases/chicken-little-2005-0 |title = "CHICKEN LITTLE" (U) |work = [[British Board of Film Classification]] |date = November 4, 2005 |accessdate = November 14, 2016 |archive-date = 22 August 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190822024511/https://bbfc.co.uk/releases/chicken-little-2005-0 |url-status = dead}}</ref>|released={{film date|2005|10|30|[[El Capitan Theatre]]|2005|11|4|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}}|distributor=[[Walt Disney Studios Motion Pictures|Buena Vista Pictures Distribution]]|studio={{plainlist| * [[Walt Disney Pictures]]<ref name=AFIChickenLittle>{{cite web |url = https://catalog.afi.com/Film/63347-CHICKEN-LITTLE?sid=78fbf68d-815f-4aaf-a537-1ff9056a75ac&sr=13.057025&cp=1&pos=0 |title = Chicken Little |work = [[American Film Institute]] |accessdate = October 29, 2016}}</ref> * [[Walt Disney Animation Studios|Walt Disney Feature Animation]]<ref>{{cite web |title = 2005 Annual Report |url = https://ditm-twdc-us.storage.googleapis.com/ar-2005.pdf |publisher = The Walt Disney Company |accessdate = October 30, 2016 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160423140812/https://ditm-twdc-us.storage.googleapis.com/ar-2005.pdf |archive-date = April 23, 2016 |page = 21 |date = 2006 |quote = In November 2005, Walt Disney Feature Animation (WDFA) marked a major milestone in its fabled history with the highly successful release of Chicken Little, the Studio’s first fully computer-animated motion picture. |url-status = live |archivedate = 23 April 2016 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20160423140812/https://ditm-twdc-us.storage.googleapis.com/ar-2005.pdf }}</ref> }}|music=[[John Debney]]|image=Chickenlittlemcgiposter.jpg|starring={{plainlist| * [[Zach Braff]] * [[Joan Cusack]] * Dan Molina * [[Steve Zahn]] * [[Garry Marshall]] * [[Amy Sedaris]] * [[Mark Walton (story artist)|Mark Walton]] * [[Don Knotts]] }}|based_on=[[Chicken Little]]|story={{plainlist| * Mark Dindal * Mark Kennedy }}|screenplay={{plainlist| * [[Steve Bencich]] * [[Ron J. Friedman]] * Ron Anderson }}|producer=[[Randy Fullmer]]|director=[[Mark Dindal]]|caption=ရုပ်ရှင်ပိုစတာ|alt=|gross=$၃၁၄.၄ သန်း<ref name="mojo"/>}}'''''Chicken Little''''' သည် ၂၀၀၅ ခုနှစ်က ထုတ်လုပ်သော [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|အမေရိကန်]] အန်နီမေရှင်းဇာတ်လမ်းဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == <references /> == ပြင်ပလင့်ခ် == * {{imdb title|0371606}} * {{metacritic film|chicken-little}} * {{mojo title|chickenlittle}} * {{rotten-tomatoes|chicken_little}} * {{amg movie|302708}} * {{douban|1309049}} * {{Siamzone movie|3483|Chicken Little}} {{Film-stub}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၀၅ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] [[ကဏ္ဍ:အမေရိကန် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] [[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] [[ကဏ္ဍ:အမေရိကန် ကာတွန်းရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] kn68frp1b68ragdk5522i1yhs4ahlgs ကရစ်ပတွ 0 225376 1054921 744070 2026-09-23T21:40:45Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1054921 wikitext text/x-wiki {{Infobox comics character <!-- Wikipedia:WikiProject Comics -->|character_name=ကရစ်ပတွ|image=kryptoross.PNG|converted=y|alter_ego=|species=[[Kryptonian]] [[ခွေး|Canine]]|homeworld=[[Krypton (comics)|Krypton]]|publisher=[[ဒီစီကောမစ်]]|debut=''[[Adventure Comics]]'' #၂၁၀ (မတ် ၁၉၅၅)|creators={{Plainlist| * [[Otto Binder]] * [[Curt Swan]] }}|alliances=[[Superman character and cast#Teams|Team Superman]]<br/>[[Space Canine Patrol Agents]]<br/>[[Legion of Super-Pets]]<br>[[Justice League]]|supports=[[စူပါဘွိုင် (Kal-El)]]<br>[[စူပါမင်း]]<br>[[စူပါဘွိုင် (Kon-El)]]<br>[[ယောနသန် ရှမွေလ ကန်|စူပါဘွိုင် (ဂျွန် ကန်)]]|aliases=စူပါကြောင်; Skip (pre-Crisis); Air Dale (pre-Crisis); ပါလ|powers={{collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; |title = ''စာရင်းကိုကြည့်ပါ'' | *[[စူပါခွန်အား]] *Super endurance, hearing and [[longevity]] *[[စူပါမြန်နှုန်း]] *နေရောင်ခြည်စွမ်းအင်စုပ်ယူမှု *Superhuman stamina, agility, and reflexes *ကြီးကြပ်ကြည့်ရှုခြင်း **အပူရူပါရုံ **လျှပ်စစ်သံလိုက်ရောင်စဉ်အမြင် **အဏုရူပါရုံ **တယ်လီစကုပ်အမြင် **ဓာတ်မှန်အမြင် **[[အနီအောက်ရောင်ခြည်အမြင်]] *[[Invulnerability]] *ပျံသန်းခြင်း}}}}'''ကရစ်ပတွ''' ({{Lang-en|Krypto}}) '''ကရစ်ပတွ စူပါခွေး''' ({{Lang-en|Krypto the Superdog}}) ဟုလည်းလူသိများသည် သည် [[ဒီစီကောမစ်]] မှဖြန့်ချိသည့် အမေရိကန်ရုပ်ပြကာတွန်းတွင် ပါဝင်သည့် ဇာတ်ကောင်ဖြစ်သည်။ == ဆက်စပ်အကြောင်းအရာများ == * [[ကရစ်ပတွ စူပါခွေး]] * [[ဒီစီစူပါအိမ်မွေးတိရိစ္ဆာန်လိဂ်]] == ပြင်ပလင့်ခ် == * {{comicbookdb|character|1510|Krypto}} * {{cite web|url=http://www.toonopedia.com/krypto.htm|title=Krypto the Superdog|first=Don|last=Markstein|date=2009|publisher=[[Don Markstein's Toonopedia]]|archive-url=https://archive.today/20130411234913/http://www.toonopedia.com/krypto.htm|archive-date=April 11, 2013|url-status=live}} * [https://web.archive.org/web/20151225054751/http://www.imdb.com/character/ch0137351/?ref_=fn_ch_ch_1 Krypto] at the [[Internet Movie Database]] * [http://www.mikesamazingworld.com/features/character.php?page=appearances&characterid=466 Krypto] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304141804/http://www.mikesamazingworld.com/features/character.php?page=appearances&characterid=466 |date=4 March 2016 }} at Mike's Amazing World of Comics * [http://www.legionsofgotham.org/KRYPTO Krypto cartoon and toys resource] {{Stub}} [[ကဏ္ဍ:ဒီစီကောမစ် ဆူပါဟီးရိုးများ]] a7untyhaz2aylmueyo6ucucct3ng3pk ကာဉ္စနပုရီမြို့ 0 231433 1054925 819523 2026-09-23T21:51:51Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1054925 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | official_name = ကာဉ္စနပုရီ | other_name = | native_name = กาญจนบุรี <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = မြို့<!--For Town or Village (Leave blank for the default City)--> | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = Kanchanaburi Bus Terminal.JPG | imagesize = 250px | image_caption = ကာဉ္စနပုရီ ဘတ်စ်ကားလိုင်း | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = | blank_emblem_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | image_map1 = | mapsize1 = | map_caption1 = | image_dot_map = | pushpin_map_alt = | pushpin_map = Thailand<!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = Location in Thailand <!-- Location ------------------>| subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = ထိုင်း | subdivision_type1 = [[:en:Provinces of Thailand|ပြည်နယ်]] | subdivision_name1 = [[ကန်ချနဘူရီခရိုင်|ကာဉ္စနပုရီ ပြည်နယ်]] | subdivision_type2 = [[:en:Amphoe|ခရိုင်]] | subdivision_name2 = [[:en:Mueang Kanchanaburi District|မွောင်ကာဉ္စနပုရီခရိုင်]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = | established_title2 = <!-- Incorporated (town) --> | established_date2 = | established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> | established_date3 = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | unit_pref = Imperial <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox settlement for details on automatic unit conversion--> | area_water_km2 = | area_total_sq_mi = | area_land_sq_mi = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = | area_urban_km2 = | area_urban_sq_mi = | area_metro_km2 = | area_metro_sq_mi = | area_blank1_title = | area_blank1_km2 = | area_blank1_sq_mi = <!-- Population -----------------------> | population_as_of = ၂၀၁၇ | population_footnotes = | population_note = | population_total = 25,651 <ref>{{Cite web|url=https://stat.bora.dopa.go.th/stat/statnew/statTDD/views/showZoneData.php?rcode=7199&statType=1&year=60|title=ข้อมูลสถิติ|access-date=26 August 2022|archive-date=15 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220215010011/https://stat.bora.dopa.go.th/stat/statnew/statTDD/views/showZoneData.php?rcode=7199&statType=1&year=60|url-status=dead}}</ref> | population_density_km2 = | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_urban = | population_density_urban_km2 = | population_density_urban_sq_mi = | population_blank1_title = Ethnicities | population_blank1 = | population_blank2_title = Religions | population_blank2 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 30 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | website = | footnotes = | name = }} '''ကာဉ္စနပုရီ'''({{Lang-th|กาญจนบุรี}})သည် အနောက်ဘက်ခြမ်းရှိ မြို့တော် စည်ပင်သာယာရေး နယ်နိမိတ်နှင့် [[ကန်ချနဘူရီခရိုင်|ကာဉ္စနပုရီပြည်နယ်]]၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၆ခုနှစ်တွင် လူဦးရေ ၃၁၃၂၇ဦး ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံရှိ မြို့များ]] 3h63l2ax5qy2cjwrfncocxqnhupa5ha ဇော်ဝင်းရှိန် (စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်) 0 232087 1055006 963379 2026-09-24T05:46:59Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1055006 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name=ဇော်ဝင်းရှိန် |image= |caption= |birth_date={{birth date and age|1978|11|15}} |birth_place=[[ ဟင်္သာတမြို့နယ်]]၊ [[ဧရာဝတီတိုင်း]]၊ |death_date= |death_place= |nationality=မြန်မာ |occupation= စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင် |known_for = ဧရာဟင်္သာကုမ္ပဏီ တည်ထောင်သူနှင့် ဥက္ကဋ္ဌ |spouse=ဒေါ်ရွှေယင်းမာ |honorific_prefix=ဦး}} '''ဦးဇော်ဝင်းရှိန်''' (၁၅ နိုဝင်ဘာ ၁၉၇၈ ဖွား) သည် <ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.fwpresearch.com/en/portfolio/zaw-win-shein/ |access-date=8 September 2022 |archive-date=8 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220908165134/https://www.fwpresearch.com/en/portfolio/zaw-win-shein/ }}</ref> မြန်မာ လူငယ်လုပ်ငန်းရှင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.frontiermyanmar.net/en/myanmars-tycoons-unfazed-by-nld-victory-2/|title=Myanmar’s tycoons unfazed by NLD victory|work=frontier myanmar|access-date=9 February 2023 |date= 7 January 2016 }}</ref> အသက် ၁၉ နှစ် အရွယ် နှင့် မိဘများ၏ လက်ငုတ်လက်ရင်းဆန်စပါးရောင်းဝယ်တင်ပို့မှုမှတဆင့် စီးပွားရေးလောကထဲ သို့ ခြေချလာသူဖြစ်သည်။သူသည်လယ်ယာထွက်ကုန်ကူးသန်းရောင်းဝယ်တင်ပို့မှု အပါအဝင် ဆောက်လုပ်ရေး၊ငွေကြေးကဏ္ဍ၊ကျန်းမာရေးကဏ္ဍ နှင့် စက်မှုမြို့တော် အစရှိသည်တို့ ပါဝင်သော Ayeyar Hinthar Holdings Group ၏ တည်ထောင်သူလည်းဖြစ်သည်။ == ငယ်ဘဝနှင့်ပညာရေး == [[တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲ|တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း]]အောင်မြင်ပြီးနောက် [[နိုင်ငံခြားဘာသာတက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်)|နိုင်ငံခြားဘာသာတက္ကသိုလ်]] ဒီပလိုမာသင်တန်း၊ ပထမနှစ်(တရုတ်ဘာသာ) နှင့် ကျောင်းထွက်ခဲ့ကာ ဖခင်ဖြစ်သူ၏   မိသားစု စီးပွားရေးလုပ်ငန်း ဖြစ်သော ဆန်စပါးကဏ္ဍသို့ ဝင်ရောက်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.abank.com.mm/en_US/director/u-zaw-win-shein/|title=U Zaw Win Shein|work=A Bank|access-date=9 February 2023|archive-date=28 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428023509/https://www.abank.com.mm/en_US/director/u-zaw-win-shein/}}</ref> == စီးပွားရေးနယ်ပယ်သို့ဝင်ရောက်လာခြင်း == ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် ဆောက်လုပ်ရေးနှင့် အလူမီနီယမ် လုပ်ငန်းအား လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်မိတ်ဆွေများနှင့်အတူ စပ်တူလုပ်ကိုင်ရင်း ကိုယ်ပိုင်စီးပွားရေး လုပ်ငန်း အား စတင်သည်။ယင်းနောက်  Ayeyar Hinthar Trading Co., Ltd <ref>{{cite web|url=https://ayeyarhinthar.com/chairman-message.php|title=CHAIRMAN'S MESSAGE|work=ayeyarhinthar.com|access-date=9 February 2023|archive-date=5 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220705101451/https://ayeyarhinthar.com/chairman-message.php|url-status=dead}}</ref>ကို ရင်းနှီးသည့် သူငယ်ချင်းတစ်ဦးနှင့် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ နှစ်အနည်းငယ်အတွင်း ထိုကုမ္ပဏီသည်  မြန်မာပြည်၏ အကြီးမားဆုံးဆန်တင်ပို့နိုင်သည့် ကုမ္ပဏီစာရင်းဝင် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2022/03/21/250727.html|title=စစ်တပ်ရိက္ခာ ဆန်စပါးအသင်းချုပ်က ဝယ်ပေးနေ|work=ဧရာဝတီသတင်းဌာန|access-date=၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃|date=၂၁ မတ် ၂၀၂၂}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/burma-47986318|title=အိုင်ဗရီကို့စ်မှာ ဖျက်ဆီးခံရတဲ့ ဆန်တွေတင်ပို့ခဲ့တဲ့ ကုမ္ပဏီ ၃ ခုမှာ ဆန်စပါးအသင်းချုပ် အတွင်းရေးမှူးပါတဲ့ ကုမ္ပဏီပါဝင်|work=BBC Burmese|access-date=၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃|date=၁၉ ဧပြီ ၂၀၁၉}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=ZlfIo8fBjzM|title=ဆန်ကိစ္စ တုံ့ပြန်ဖို့ မြန်မာကုန်သည်တွေဘက်မှာ အားနည်းချက်တွေ ရှိနေတယ်|work=DVB TV|access-date=၁၂ မေ ၂၀၂၄|date=၂၃ ဧပြီ ၂၀၁၉}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.commerce.gov.mm/en/article/နောက်ဆုံးရ-သတင်း/မြန်မာနိုင်ငံမှ-တင်ပို့ခဲ့သည့်-ဆန်တန်ချိန်-၁၈၀၀၀-ကို-အိုင်ဗရီကို့စ်|title=မြန်မာနိုင်ငံမှ တင်ပို့ခဲ့သည့် ဆန်တန်ချိန် (၁၈၀၀၀) ကို အိုင်ဗရီကို့စ် အာဏာပိုင်များက စားသုံးရန် မသင့်ဟု ကြေညာ၍ ဖျက်ဆီးခဲ့သည့်ကိစ္စ|work=Ministry of Commerce (Myanmar)|access-date=၁၂ မေ ၂၀၂၄|date=၂၄ ဧပြီ ၂၀၁၉}}</ref> နောက်ပိုင်းတွင် ၎င်း၏စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများအားလုံးကို စုစည်း၍ ဧရာဟင်္သာဟိုးလ်ဒင်းကုမ္ပဏီအဖြစ် ပြောင်းလဲ တည်ထောင်ခဲ့သည်။  ဝိတိုရိယဆေးရုံ<ref>{{cite web|url=https://www.healthproducts.com.mm/articles/hospital-guide/item/1936-victoriahospitalmyanmar.html|title=ဝိတိုရိယ ဆေးရုံ အကြောင်း - Victoria Hospital|work=The Myanmar Health Industry Guide|access-date=9 February 2023 }}</ref> အား လုပ်ငန်းရှင်တစ်ဦး အပါအဝင် ဆရာဝန်များ နှင့် ပူးပေါင်း၍ ၂၀၁၁ ခုနှစ်ဇွန်လ ၂၅ရက်တွင်ရန်ကုန်မြို့၌တည်ထောင်ခဲ့သည်။  ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် အများပိုင်ကုမ္ပဏီဖွဲ့စည်း၍ ဧရာဝတီတိုင်း၊ [[ပုသိမ်မြို့]]တွင် ပုသိမ်စက်မှုမြို့တော်အား<ref>{{cite web|url=https://www.myanmardigitalnewspaper.com/en/world-class-integrated-industrial-city-being-developed-pathein|title=World-class integrated industrial city being developed in Pathein|work=Myanmar Digital News|access-date=9 February 2023|date=31 Jan 2021|archive-date=24 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211024145452/https://www.myanmardigitalnewspaper.com/en/world-class-integrated-industrial-city-being-developed-pathein}}</ref> တည်ထောင်ခဲ့သည့်အပြင်<ref>{{cite web|url=https://www.winningland.org/en/project-directory/pathein-industrial-city-project|title=Pathein Industrial City|work=Winningland.org|access-date=9 February 2023|archive-date=8 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220908165135/https://www.winningland.org/en/project-directory/pathein-industrial-city-project|url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2022/10/05/255083.html|title=ခရိုနီ ခြေတက် ဦးဇော်ဝင်းရှိန်အကြောင်း တစေ့တစောင်း|work=ဧရာဝတီသတင်းဌာန|access-date=၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃|date=၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၂}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.mdn.gov.mm/en/world-class-integrated-industrial-city-being-developed-pathein|title=World-class integrated industrial city being developed in Pathein|work=Myanmar Digital News|access-date=12 May 2024|date=31January 2021|archive-date=17 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917134450/https://www.mdn.gov.mm/en/world-class-integrated-industrial-city-being-developed-pathein}}</ref>၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် [[ဧရာဝတီတောင်သူလယ်သမားများဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ် လီမိတက် (A Bank)|ဧရာဝတီတောင်သူလယ်သမားများဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ်]]အား မိတ်ဖက်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်များနှင့် စတင် တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ဘဏ်လုပ်ငန်းအားဆောင်ရွက်သည်။ ယင်းအပြင် ရှမ်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်း မိုးမိတ်မြို့အနီး ရွှေလီမြစ်ပေါ်တွင် တည်ဆောက်မည့် ရွှေလီရေအားလျှပ်စစ် ရေကာတာ စီမံကိန်း အပိုင်း ၃ ကိုလည်း  [[ပြင်သစ်နိုင်ငံ]] Electricite De France S.A (EDF)၊ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]] Marubeni Corporation တို့နှင့်အတူ လုပ်ပိုင်ခွင့်ရရှိခဲ့သူလည်းဖြစ်သည်။ ဇော်ဝင်းရှိန်သည်<ref>{{cite web|url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/4887|title=ရေပန်းအစားဆုံး NLD အမတ်လောင်းမှာ ပြည်ခိုင်ဖြိုးထိပ်သီးနှင့် စီးပွားဖက်များဖြစ်|work=Myanmar Now|access-date=၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ |date= ၄ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀ }}</ref> ရန်ကုန် [[တပ်မတော်စစ်သမိုင်းပြတိုက် (ရန်ကုန်)|စစ်သမိုင်းပြတိုက်]] နေရာအဟောင်းတွင် ဂျပန်ကုမ္ပဏီများနှင့် ပူးပေါင်းကာ အဆင့်မြင့်ဟိုတယ်နှင့် ရုံးခန်းများပါဝင်သော Y Complex စီမံကိန်းကို လုပ်ကိုင်ခဲ့သူ လည်းဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/3786|title=ဒေါ်လာ သန်း ၃၃၀ တန် Y Complex စီမံကိန်း တပ်ကို ကြွယ်ဝနေစေဟု လူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့ဝေဖန် |work=Myanmar Now|access-date=၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ |date= ၂၁ မေ ၂၀၂၀ }}</ref> <ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/12560|title=အူရီဒူးမြန်မာပိုင်ရှင်သစ် ဧရာဟင်္သာလုပ်ငန်းစုမှ ဇော်ဝင်းရှိန်ဖြစ်နိုင်|work=Myanmar Now|access-date=၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃|date=၉ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၂|archive-date=1 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221001043305/https://myanmar-now.org/mm/news/12560}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ludunwayoo.com/feature-mm/2022/10/23/57352/|title=အော်ရီဒူးမြန်မာအရောင်းအဝယ်ကို အဓိကကြိုးကိုင်ခဲ့သူ|work=လူထုနွေဦး|access-date=၁၂ မေ ၂၀၂၄|date=၂၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၂}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2024/05/04/383092.html|title=ခရိုနီ ပြိုလဲမှ စစ်တပ် ပြိုလဲနိုင်မယ်|work=The Irrawaddy|access-date=၁၂ မေ ၂၀၂၄|date=၄ မေ ၂၀၂၄}}</ref> == ၂၀၂၁ နောက်ပိုင်းအခြေအနေများ == ၂၀၂၁ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၄ရက်နေ့တွင် နေပြည်တော်ရှိ နိုင်ငံတော် သမ္မတအိမ်တော် ငုရွှေဝါခန်းမအတွင်း   ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဦးစီးပြုလုပ်သည့်  ပုဂ္ဂလိကဘဏ်လုပ်ငန်းရှင်များ တွေ့ဆုံပွဲသို့ ဇော်ဝင်းရှိန် လည်း တက်ရောက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://cincds.gov.mm/node/10505?d=1|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် မြန်မာနိုင်ငံဘဏ်များအသင်း နာယက၊ ဥက္ကဋ္ဌနှင့် တာဝန်ရှိသူများ၊ ပုဂ္ဂလိကဘဏ်များမှ ဥက္ကဋ္ဌများ၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများ၊ တာဝန်ရှိသူများနှင့်တွေ့ဆုံ|work=CINCDS Myanmar|access-date=၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃|date=၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁}}</ref> ထိုသို့ တက်ရောက်ခဲ့ပြီးနောက်ပိုင်း သူသည် အာဏာပိုင်များ၏ ခေါ်ယူစစ်ဆေးမေးမြန်းခြင်းကို ရက်အနည်းငယ် ခံခဲ့ရသည်။ <ref>{{cite web|url=https://asiatimes.com/2021/02/myanmars-military-rounds-up-business-people/|title=Myanmar’s military rounds up business people|work=Asia Times|access-date=9 February 2023|date=25 February 2021}}</ref> ထို့နောက်ပိုင်းတွင် သူသည် စစ်ကောင်စီ က ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇွန် ၂၉ ရက် တွင် ပြုလုပ်သည့် [[မာရဝိဇယဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်]] အတွက် အလှူငွေပေးအပ်ပွဲ၊၂၀၂၄ စက်တင်ဘာ ရေဘေးအလှူပွဲ နှင့် [[၂၀၂၅ မြန်မာ ငလျင်|၂၀၂၅ မြန်မာငလျင်]]ဘေး ပြန်လည်ထူထောင်ရေးအလှူပွဲ တို့တွင် လူမြင်ကွင်းရှေ့ပြန်လည် ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/38752/|title=စစ်ခေါင်းဆောင်တည်သည့် ဘုရားကို ခရိုနီများ စုပေါင်း၍ ငွေကျပ် ၁၆ ဘီလျံကျော်လှူ|work=Myanmar Now|access-date=၃၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၃၀ ဇွန် ၂၀၂၃|archive-date=28 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231228094005/https://myanmar-now.org/mm/news/38752/}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cp8m231vdppo?fbclid=IwY2xjawMgkx5leHRuA2FlbQIxMABicmlkETFYdVZISGQxWWR2cXVQTnkxAR5HyosrnM7qP7lGL8zpMmRjFbc20dZi4YLvOsASltvf8pioZ63u5DN-yJDXww_aem_exQsr3qe-6WmD5XD85Vhkg|title=ရေ‌ဘေးအလှူငွေ မှန်းထားတာထက် ၁၀ ဆနီးပါးရခဲ့တယ်လို့ စစ်ခေါင်းဆောင် ပြော|work=BBC|access-date=၃၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၂၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.myawady.net.mm/node/66875|title=ငလျင်ဘေးဒဏ်သင့်ဒေသများ၌ ကူညီကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေး လုပ်ငန်းများဆောင်ရွက်ရန်အတွက် စေတနာရှင်၊ အလှူရှင်များက အလှူငွေများ ပေးအပ်လှူဒါန်းပွဲ ကျင်းပပြုလုပ်|work=MWD Webportal|access-date=၃၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁ ဧပြီ ၂၀၂၅}}</ref> == စွပ်စွဲခံရမှုများ == သူသည် စစ်အစိုးရ နှင့် နီးစပ်သူတစ်ဦး အဖြစ်လည်းကောင်း၊ အော်ရီဒူးပိုင်ရှင်အသစ် အဖြစ် လည်းကောင်း ပုံဖော်ခံရသည်။<ref name=":0">{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2025/06/07/401831.html|title=ခေတ် ၄ ခေတ်စလုံး ကောင်းစားသော ခရိုနီ ဦးဇော်ဝင်းရှိန်|accessdate=2025-6-9|publisher=The Irrawaddy|archivedate=2025-6-9|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250609135937/https://burma.irrawaddy.com/article/2025/06/07/401831.html}}</ref>တစ်ဖက်တွင်လည်း သူ၏ ဧရာဟင်္သာကုမ္ပဏီ စားသုံးဆီတင်သွင်းခြင်းလုပ်ငန်းသည် ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ထဲတွင် စစ်ကောင်စီ၏ ပိတ်ပင် အရေးယူခြင်းခံခဲ့ရသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.dvb.no/post/658032|title=ပို့ကုန်ရငွေ ဒေါ်လာ ၅ သိန်းကျော် ပြန်မဝင်သည့် ကုမ္ပဏီ ၂၈ ခုကို အမည်ပျက်စာရင်းသွင်း|work=DVB|access-date=၃၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၂၇ ဇွန် ၂၀၂၄}}</ref> == မိသားစုဘဝ == ဇော်ဝင်းရှိန်သည် ဇနီးဖြစ်သူ ဒေါ်ရွှေယင်းမာနှင့် လက်ထပ်ခဲ့ပြီး သားသမီး ၃ဦးထွန်းကားခဲ့သည်။ == ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း == ၎င်းသည် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ်(၂၁၅/ ၂၀၂၂) ဖြင့် ၂၀၂၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၉ ရက်တွင် [[သီရိပျံချီဘွဲ့]] ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခြင်းခံရသည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/32555|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ်၂၁၅/၂၀၂၂ |work=MOI Myanmar|access-date=၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ |date= ၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၂ }}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist|2}} [[ကဏ္ဍ:၁၉၇၈ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စီးပွားရေးလုပ်ကိုင်သူများ]] eivxt0mm9gqchloc9j9owjvupi64wpy ပင်လောင်း အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု 0 241560 1055042 1041767 2026-09-24T11:41:11Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1055042 wikitext text/x-wiki {{Infobox civilian attack | title = ပင်လောင်း အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု | location = နန်းနိမ့်ရွာ၊ [[ပင်လောင်းမြို့နယ်]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] | date = ၁၁ မတ် ၂၀၂၃ | partof = [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း]] နှင့် [[ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်]] | map = {{Location map |Myanmar |lat_deg=19.901245 |lon_deg=96.836268 |label= ဖြစ်ပွားရာ နေရာ |display=inline}} | fatalities = ၃၀+ | injuries = | perpetrators = {{hlist|[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]|[[တပ်မတော် (ကြည်း)]]}} | charges = မရှိ }} {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-2023)}} '''ပင်လောင်း အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု''' သည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[ပင်လောင်းမြို့နယ်]]၊ [[နန်းနိမ့် (နောက်)ရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်|နန်းနိမ့်ကျေးရွာ]]တွင် ၂၀၂၃ ခုနှစ် မတ်လ ၁၁ ရက်က အရပ်သားများ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရခြင်း ဖြစ်သည်။ [[တပ်မတော် (ကြည်း)|မြန်မာတပ်မတော် (ကြည်း)]]မှ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုအတွင်း [[ရဟန်း|သံဃာ]] ၃ ပါး အပါအဝင် အရပ်သား ၃၀ ထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2023-03-13 |title=At least 30 civilians killed in southern Shan State |url=https://english.dvb.no/at-least-30-civilians-killed-in-southern-shan-state/ |access-date=2023-03-14 |website=Democratic Voice of Burma |language=en-US}}</ref> စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော [[တာတိုင် အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု|တာတိုင် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု]]အပြီး ၉ ရက်အကြာတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ == နောက်ခံ == {{Further|၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်}} ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် [[တပ်မတော်]]က အာဏာသိမ်းပြီး [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်]] ဦးဆောင်သော ဒီမိုကရေစီနည်းကျ ရွေးကောက်ခံ အစိုးရကို ဖြုတ်ချခဲ့သည်။ မကြာမီ စစ်တပ်က [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] (SAC) ကို ဖွဲ့စည်းပြီး နိုင်ငံတော်အား အရေးပေါ် အခြေအနေ ကြေညာခဲ့သည်။ ယင်းအား တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် နိုင်ငံတစ်ဝန်းရှိ အရပ်သားများက စစ်တပ်အာဏာသိမ်းမှုကို ဆန့်ကျင်ရန် [[၂၀၂၁-၂၀၂၂ မြန်မာနိုင်ငံ ဆန္ဒပြမှုများ|ကြီးမားသော ဆန္ဒပြပွဲများ]] ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် မေလတွင် အရပ်သားများဦးဆောင်သော တော်လှန်ရေးမှသည် အပေးအယူလုပ်ရန် ဆန္ဒမရှိသော SAC ကို ဆန့်ကျင်သော [[ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်|ပြည်တွင်းစစ်]] အဖြစ်သို့ တိုးမြင့်လာခဲ့သည်။ နန်းနိမ့် ( {{Lang-shn|ၼမ်ႉၼဵင်ႈ}}) သည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၏ အပြိုင်အဆိုင်နယ်မြေတွင် တည်ရှိသည်။ ပအိုဝ်းအမျိုးသား အများစုနေထိုင်သော [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း]] ကျေးရွာသည် ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း [[ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသရှိ]] [[ပင်လောင်းမြို့နယ်]]၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်ပြီး စစ်အစိုးရ၏ မဟာမိတ် [[ပအိုဝ်း အမျိုးသား အဖွဲ့ချုပ်|ပအိုဝ်းအမျိုးသားအစည်းအရုံး]] (PNO) ၏ ထိန်းချုပ်နယ်မြေဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=Ko Cho |date=2023-03-01 |title=More than one dozen parties register to compete in junta-controlled election |url=https://myanmar-now.org/en/news/more-than-one-dozen-parties-register-to-compete-in-junta-controlled-election |access-date=2023-03-13 |website=Myanmar NOW |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last=Esther J |date=2022-07-08 |title=Pa-O groups speak out against PNO plan to form new ‘security force’ |url=https://myanmar-now.org/en/news/pa-o-groups-speak-out-against-pno-plan-to-form-new-security-force |access-date=2023-03-13 |website=Myanmar NOW |language=en}}</ref> အဆိုပါနေရာသည် ရှမ်းပြည်နယ်၊ [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[ကယားပြည်နယ်]]နှင့် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ [[နေပြည်တော်မြို့|နေပြည်တော်]]တို့အကြား ဗျူဟာကျသော နေရာအဖြစ် တည်ရှိနေသည်။<ref name=":1">{{Cite web |last= |first= |date=2023-03-13 |title=Myanmar Junta Troops Massacre 23 Civilians Including Monks in Shan State: Resistance |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-troops-massacre-23-civilians-including-monks-in-shan-state-resistance.html |access-date=2023-03-13 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref><ref name=":8">{{Cite web |date=2023-03-14 |title=Army, resistance trade accusations over Myanmar killings |url=https://apnews.com/article/myanmar-civil-war-killings-buddhist-monks-guerrillas-3f60df3254f9deca59665301caabca5d |access-date=2023-03-14 |website=AP NEWS |language=en}}</ref> ပြည်တွင်းစစ်စတင်ချိန်တွင် နိုင်ငံအနှံ့အပြားရှိ [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်းလူငယ်]]များသည် စစ်အုပ်ချုပ်ရေးကို ဆန့်ကျင်သည့် ပအိုဝ်းအမျိုးသား ကာကွယ်ရေးတပ်ကဲ့သို့ တော်လှန်ရေးအင်အားစုများ ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်။<ref name=":2">{{Cite web |last= |date=2023-02-28 |title=‘They are preparing for war’: Forced recruiting by Pa-O militia in Shan |url=https://www.frontiermyanmar.net/en/they-are-preparing-for-war-forced-recruiting-by-pa-o-militia-in-shan/ |access-date=2023-03-13 |website=Frontier Myanmar |language=en-US}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2023-03-13 |title=Junta forces kill 29, including three monks, in southern Shan State |url=https://myanmar-now.org/en/news/junta-forces-kill-29-including-three-monks-in-southern-shan-state |access-date=2023-03-14 |website=Myanmar NOW |language=en}}</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် PNO ၏ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ဖြစ်သည့် [[ပအိုဝ်းအမျိုးသားတပ်မတော်]] (PNA) သည် တော်လှန်ရေးအင်အားစုများ၏ စစ်စခန်းများကို သိမ်းပိုက်ရန်အတွက် မြန်မာ့တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများနှင့် ပူးပေါင်းစစ်ဆင်ရေး ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2021-09-23 |title=Pa-O fighters in Shan help junta capture base from resistance forces |url=https://myanmar-now.org/en/news/pa-o-fighters-in-shan-help-junta-capture-base-from-resistance-forces |access-date=2023-03-14 |website=Myanmar NOW |language=en}}</ref> ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် PNO သည် ဒေသခံရွာသားများအား ပြည်သူ့စစ်အဖြစ် အတင်းအကျပ် စစ်မှုထမ်းရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Esther J |date=2022-07-02 |title=Locals in southern Shan State report forced recruitment into Pa-O militia |url=https://myanmar-now.org/en/news/locals-in-southern-shan-state-report-forced-recruitment-into-pa-o-militia |access-date=2023-03-14 |website=Myanmar NOW |language=en}}</ref><ref name=":0" /> ဒေသတွင်း တိုက်ပွဲများ ပြင်းထန်လာသဖြင့် PNA သည် လူသစ်စုဆောင်းရေးများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref name=":2" /> == ဖြစ်ရပ် == မြန်မာစစ်တပ်သည် '[[ဖြတ်လေးဖြတ်]]' ဗျူဟာဖြစ်သော ရိက္ခာ၊ ဘဏ္ဍာငွေ၊ ထောက်လှမ်းရေးနှင့် တပ်သားသစ်များ ဖြတ်တောက်ခြင်းကို အသုံးပြုကာ ကျေးရွာများအား စီးနင်းခြင်း၊ လေကြောင်းနှင့် လက်နက်ကြီးများ ပစ်ခတ်ခြင်းတို့ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ <ref name=":6">{{Cite web |date=2023-03-03 |title=Myanmar: Tatmadaw army’s ‘scorched earth’ policy in spotlight |url=https://news.un.org/en/story/2023/03/1134092 |access-date=2023-03-14 |website=UN News |language=en |archive-date=14 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314051812/https://news.un.org/en/story/2023/03/1134092 |url-status=dead }}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် မြန်မာစစ်တပ်သည် အနီးနားရှိ နမ့်ပန်နှင့် လိန်းလင်ကျေးရွာများအပါအဝင် ပင်လောင်းမြို့နယ်တွင် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများနှင့် ပစ်ခတ်မှုများ စတင်ခဲ့သည်။<ref name=":9">{{Cite web |last=Hunt |first=Luke |date=2016-03-16 |title=Myanmar massacres ‘were to start religious conflict' - UCA News |url=https://www.ucanews.com/news/myanmar-massacres-were-to-start-religious-conflict/100685 |access-date=2023-03-16 |website=UCA News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-01-19 |title=Military Council's random shelling panics Pinlaung residents |url=https://www.bnionline.net/en/news/military-councils-random-shelling-panics-pinlaung-residents |access-date=2023-03-13 |website=Burma News International |language=en}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီ ၂၄ ရက်က ပင်လောင်မြို့နယ်တွင် မြေပြင်တိုက်ပွဲများ စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ နန်းနိမ့်ကျေးရွာမှ ရွာသားအများစုအပါအဝင် ရွာသား ၅,၀၀၀ ကျော် ထွက်ပြေးခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2023-03-09 |title=Thousands Displaced as Myanmar Junta Forces Clash With Karenni Resistance |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/thousands-displaced-as-myanmar-junta-forces-clash-with-karenni-resistance.html |access-date=2023-03-13 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-03-07 |title=Thousands Displaced By Fighting In Panglaung Township |url=https://www.bnionline.net/en/news/thousands-displaced-fighting-panglaung-township |access-date=2023-03-14 |website=Burma News International |language=en}}</ref> သို့သော်လည်း နန်းနိမ့်ဒေသခံ ဗုဒ္ဓဘာသာဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း [[ဆရာတော်]]၊ တပည့်သံဃာ နှစ်ပါးနှင့်အတူ ရွာသား ၃၀ တို့သည် ကျောင်းစောင့်ရန် ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။<ref name=":3" /><ref name=":8" /> မတ်လ ၁၁ ရက်နေ့ နံနက် ၅ နာရီခန့်တွင် နန်းနိမ့်ရွာအနီးရှိ တောင်ကုန်းတစ်ခုပေါ်မှ တပ်မတော်က အမြောက်မြားဖြင့် ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်နေချိန်တွင် မြန်မာစစ်တပ်မှ နန်းနိမ့်ရွာသို့ စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။<ref name=":1" />တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် ကျေးရွာအတွင်းရှိ နေအိမ်များကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးနေသည့် တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများကို[[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] နှင့် [[ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] တို့က တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref name=":1" /> ပဋိပက္ခအတွင်း တပ်မတော်နှင့် တော်လှန်ရေးတပ်များ နှစ်ဖက်စလုံးသည် ဆုံးရှုံးမှုများ ရှိခဲ့သည်။<ref name=":1" /> ထိုနေ့ညနေပိုင်းတွင် တပ်မတော်မှ လေယာဉ်ဖြင့် ရွာကိုတိုက်ခိုက်ပြီးနောက် ခုခံရေးတပ်များ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာသွားခဲ့သည်။<ref name=":1" /> အဆိုပါကျေးရွာရှိ အိမ်ခြေ ၅၀ ခန့်ကို တပ်မတော်က မီးရှို့ခဲ့ရာ စုစုပေါင်း အိမ်ခြေ ၂၀၀ ထက်မနည်း မီးလောင်ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။<ref name=":7">{{Cite news |last=Newey |first=Sarah |date=2023-03-13 |title=Monks among 30 people ‘brutally murdered’ by Myanmar army |language=en-GB |work=The Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2023/03/13/monks-among-30-people-brutally-murdered-myanmar-army-monastery/ |access-date=2023-03-14 |issn=0307-1235}}</ref><ref>{{Cite web |last= |date=2023-03-13 |title=Myanmar army kills 33 in monastery massacre |url=https://thethaiger.com/news/regional/myanmar/myanmar-army-kills-33-in-monastery-massacre |access-date=2023-03-14 |website=Thaiger |language=en-US}}</ref> ဒေသခံ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းကို တပ်မတော်မှ ဆက်လက် သိမ်းပိုက်ထားခဲ့သည်။<ref name=":1" /> နောက်တနေ့မနက်တွင် ရွာသို့ ပြန်လာသော တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များက ရွာမှ [[ရဟန်း|ဘုန်းတော်ကြီး]] ၃ ပါးအပါအဝင် အရပ်သား ၂၈ ဦးရဲ့ ရုပ်အလောင်းတွေကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။<ref name=":1" /> တပ်မတော်မှ ကွပ်မျက်ခဲ့သော သေဆုံးသူများတွင် သေနတ်ဒဏ်ရာများ တွေ့ရှိရပြီး အများစုမှာ ရင်ဘတ်ဒဏ်ရာများရရှိခဲ့သည်။<ref name=":1" /><ref name=":3" /> ထို့အပြင် ဘုန်းကြီးကျောင်းနံရံတွင်လည်း ကျည်ဖောက်ရာများ တွေ့ရှိခဲ့သည်။<ref name=":7" /> == ကျူးလွန်သူများ == အဆိုပါ တိုက်ခိုက်မှုကို [[တပ်မတော် (ကြည်း)|တပ်မတော်]] ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် [[မင်းအောင်လှိုင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်]]၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်ရှိ [[တပ်မတော် (ကြည်း)|မြန်မာတပ်မတော် (ကြည်း)]] တပ်ဖွဲ့ဝင်များက လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ သတ်ဖြတ်မှု ဖြစ်ပွားခဲ့ရာနေရာ၌ မြန်မာစစ်တပ်က အသုံးပြုသော {{Convert|5.51|mm}} နှင့် {{Convert|5.56|mm}} ကျည်ခွံများ၊ M79 ကျည်ခွံများ၊ လက်နက်ကြီးကျည်များ၊ ကျည်ဆန်သေတ္တာအလွတ်များကို တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။<ref name=":9" /><ref>{{Cite web |date=2023-03-15 |title=Junta’s ammunition found at site of civilian massacre in southern Shan state |url=https://www.bnionline.net/en/news/juntas-ammunition-found-site-civilian-massacre-southern-shan-state |access-date=2023-03-16 |website=Burma News International |language=en}}</ref> == ကျူးလွန်ခံရသူများ == မတ်လ ၁၃ ရက်နေ့အထိ သံဃာ ၃ ပါး အပါအဝင် ရွာသား ၂၈ ဦး၏ ရုပ်အလောင်းများကို ပြန်လည်ရရှိထားပြီး ငါးဦး ပျောက်ဆုံးနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name=":4">{{Cite web |last= |date=2023-03-13 |title=The SAC military committed a massacre of monks and people who were taking refuge in the monastery of Nam Nane village in Pinlaun |url=https://mpapress.com/en/news/18388/ |access-date=2023-03-14 |website=MPA |language=en-GB |archive-date=14 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314003402/https://mpapress.com/en/news/18388/ }}</ref> သေဆုံးသူ အများစုသည် နန်းနိမ့်ရွာရှိ ဒေသခံ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းနှင့် ဆက်စပ်နေသည်။<ref name=":4" /> သေဆုံးသူများတွင် သေနတ်ဒဏ်ရာများ၊ ဓားဒဏ်ရာများ နှင့် ခြေထောက်ကျိုး၊ ပွန်းပဲ့ဒဏ်ရာများ၊ မီးလောင်ဒဏ်ရာများ အပါအဝင် ဒဏ်ရာများ အများအပြား တွေ့ရှိရကြောင်း သိရသည်။<ref name=":7" /> သေဆုံးသူအများအပြားသည် “အလွန်နီးကပ်သောအကွာအဝေး” တွင် သေနတ်ဖြင့် ပစ်ခတ်ခံခဲ့ရပြီး ၎င်းတို့သေဆုံးကြောင်း သေချာစေရန်အတွက် ဓားများဖြင့် အကြိမ်ကြိမ် ခုတ်သတ်ခံခဲ့ရသည်။<ref name=":6" /> ဦးပဏ္ဍိ (သက်တော် ၄၅ နှစ်)၊ ဦးသောဘာက (သက်တော် ၆၆ နှစ်) နှင့်ဦးကောဝိဒ (သက်တော် ၆၆ နှစ်) တို့အား မတ်လ ၁၄ ရက်နေ့တွင် မီးသင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည်။<ref name=":10">{{Cite web |last=Esther J |date=2023-03-16 |title=Bodies of monks killed in Pinlaung massacre showed signs of torture |url=https://myanmar-now.org/en/news/bodies-of-monks-killed-in-pinlaung-massacre-showed-signs-of-torture |access-date=2023-03-16 |website=Myanmar NOW |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-03-15 |title=ပအိုဝ်းဒေသ သတ်ဖြတ်ခံရသူများထဲမှ သံဃာသုံးပါး၏ ရုပ်အလောင်းများကို သင်္ဂြိုဟ် |url=https://myanmar-now.org/mm/news/14209 |access-date=2023-03-16 |website=Myanmar NOW |language=my}}</ref> ပျောက်ဆုံးနေသော ရွာသားများမှာ စစ်တပ်မှ ပြန်ပေးဆွဲသွားခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ယူဆရပြီး အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုအတွင်း စစ်တပ်၏ ကင်းရှင်းကြောင်း ဝါဒဖြန့်ချိရေး ရည်ရွယ်ချက်အတွက် အသုံးပြုရန် ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ယူဆရသည်။<ref name=":11">{{Cite web |last=Butler |first=Gavin |date=2023-03-15 |title=‘Only Thing We Can Do Is Run’: 22 Civilians Massacred While Sheltering in a Monastery |url=https://www.vice.com/en/article/4a3gj3/myanmar-monastery-massacre-shan-state |access-date=2023-03-16 |website=Vice |language=en}}</ref> == တုံ့ပြန်မှုများ == === ပြည်တွင်း === တပ်မတော်နှင့် မဟာမိတ် ပအိုဝ်း အမျိုးသား တပ်မတော်အား KNDF အပါအဝင် တော်လှန်ရေး အင်အားစုများက ရွာအတွင်းသို့ ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်ခြင်းဖြင့် တိုက်ပွဲ ဖြစ်ပွားခဲ့ကြောင်း စစ်အစိုးရ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ဗိုလ်ချုပ်[[ဇော်မင်းထွန်း]]က [[မြဝတီရုပ်မြင်သံကြား|မြဝတီ ရုပ်မြင်သံကြား]]တွင် မတ်လ ၁၃ ရက်နေ့က အခိုင်အမာ ပြောဆိုခဲ့သည်။<ref name=":5">{{Cite web |date=2023-03-14 |title=Answer Of Maj-Gen Zaw Min Tun, Leader Of SAC Information Team, To Accusations Of Media |url=https://www.gnlm.com.mm/answer-of-maj-gen-zaw-min-tun-leader-of-sac-information-team-to-accusations-of-media/ |access-date=2023-03-14 |website=Global New Light Of Myanmar |language=en-US}}</ref><ref name=":1" /> တိုက်ပွဲတွင် စစ်တပ်က ရွာသားများအား သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်ဟူသော စွပ်စွဲချက်များကို ငြင်းဆိုခဲ့ပြီး သတင်းမှားဖြစ်ကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သည်။<ref name=":5" /><ref name=":8" /> နောက်တစ်နေ့တွင် တပ်မတော်၏ မဟာမိတ်ဖြစ်သည့် PNO က အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုအတွက် KNDF အား အပြစ်တင်ခဲ့သည်။<ref name=":10" /> ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းဝင်းအတွင်း၌ ဗုဒ္ဓဘာသာဘုန်းကြီးများနှင့် အရပ်သားများကို သတ်ဖြတ်ခြင်းဖြင့် တပ်မတော်က လူမျိုးရေး ပဋိပက္ခဖြစ်အောင် လှုံ့ဆော်နေသည်ဟု KNDF မှ အခိုင်အမာ ပြောကြားထားသည်။<ref name=":11" /> ပအိုဝ်းလူမျိုးများသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ အများစုဖြစ်ကြပြီး KNDF တွင် ခရစ်ယာန်အများစုဖြစ်သော [[ကယားလူမျိုး|ကရင်နီ]] တိုင်းရင်းသားများ ပါဝင်နေသည်။<ref name=":11" /> မတ်လ ၁၆ ရက်နေ့တွင် အတိုက်အခံ [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ]] (NUG) က အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု အသေးစိတ် အချက်အလက်များကို ထုတ်ပြန်ရာတွင် KNDF ၏ သဘောထားဖြစ်သော တပ်မတော်မှ ဘာသာရေး ပဋိပက္ခများ ဖြစ်ပွားစေသည်ဟု စွပ်စွဲချက်ကို ထပ်မံဖော်ပြခဲ့သည်။<ref name=":9" /> NUG မှ လူ့အခွင့်အရေးဝန်ကြီးဖြစ်သူ [[အောင်မျိုးမင်း|ဦးအောင်မျိုးမင်း]]က အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုသည် "အကြမ်းဖက် လှုံ့ဆော်မှု"ဟု ပြောဆိုကာ မြန်မာစစ်တပ်အပေါ် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ လက်နက်ရောင်းချမှု ပိတ်ဆို့ရေးနှင့် အခြားသော ပြတ်ပြတ်သားသား အရေးယူမှုများ ပြုလုပ်ရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။<ref name=":12">{{Cite web |last= |first= |date=2023-03-15 |title=Myanmar monastery attack kills 22 as conflicting accounts emerge of alleged massacre |url=https://www.cnn.com/2023/03/15/asia/myanmar-military-monastery-attack-intl-hnk/index.html |access-date=2023-03-16 |website=CNN |language=en}}</ref> ယခု အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုသည် စစ်တပ်၏ အရပ်သားများကို ပုံမှန်တိုက်ခိုက်နေသည့် ပုံစံနှင့် မကြာသေးမီလများအတွင်း အရပ်သားများအပေါ် အကြမ်းဖက်မှုများ တိုးပွားလာနေခြင်းဖြစ်ကြောင်း ၎င်းက မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။<ref name=":12" /> === နိုင်ငံတကာ === အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှုကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် လူ့အခွင့်အရေးစောင့်ကြည့်ရေးအဖွဲ့ မှ လက်ထောက်အကြီးအကဲ Phil Robertson က မြန်မာစစ်တပ်အပေါ် ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုများ ချမှတ်ရန် နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်း အား တောင်းဆိုခဲ့ပြီး ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်စွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများ တိုးပွားလာသည်ကို ထောက်ပြထားကြောင်း၊ "စစ်အစိုးရသည် အရပ်သားပစ်မှတ်များအား မဆိုင်းမတွဘဲ သိမ်းကျုံးတိုက်ခိုက်စေရန် ၎င်းတို့၏တပ်ဖွဲ့များအား မီးစိမ်းပြထားသည်” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=28 civilians, including monks, shot dead in Myanmar {{!}} NHK WORLD-JAPAN News |url=https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20230313_36/ |access-date=2023-03-14 |website=NHK WORLD |language=en |archive-date=20 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230320223343/https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20230313_36/ |url-status=dead}}</ref> သတ်ဖြတ်မှုမတိုင်မီ တစ်ပတ်အလိုတွင်၊ ကုလသမဂ္ဂလူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ မဟာမင်းကြီးရုံးသည် ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလကတည်းက အရပ်သားထောင်ပေါင်းများစွာ သေဆုံးခဲ့ပြီး နိုင်ငံတဝှမ်း အိမ်ခြေ ၃၉,၀၀၀ ကျော် ပျက်စီးခဲ့သည့် မြန်မာစစ်တပ်၏ မြေလှန် ဗျူဟာကို သီးခြားရှုတ်ချခဲ့သည်။<ref name=":6" /> == အခြားကြည့်ရန် == * [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း]] * [[ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်|မြန်မာနိုင်ငံ ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁ – လက်ရှိ)]] * [[မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများ|မြန်မာနိုင်ငံဖြစ်ပွားခဲ့သော အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများ စာရင်း]] == ကိုးကား == {{Reflist|2}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၃ ပဋိပက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ တိုက်ပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူသတ်ပွဲများ စာရင်း]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများ]] 87cg4fnxlneu0pjaifvhto2k5ma85ad တွမ်ဟန့်ခ် 0 244807 1055023 950319 2026-09-24T08:18:50Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1055023 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = တွမ်ဟန့်ခ်</br>{{Native name|en|Tom Hanks}} | native_name = Tom Hanks | native_name_lang = en | image = Tom Hanks TIFF 2019.jpg | alt = | caption = ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ရိုက်ကူးခဲ့သော ဓာတ်ပုံ | birth_name = သောမတ်စ် ဂျက်ဖရေး ဟန့်ခ် <br> ({{Lang-en|Thomas Jeffrey Hanks}}) | birth_date = {{birth date and age|1956|7|9}} | birth_place = [[:en:Concord, California|ကွန်ကော့၊ ကယ်လီဖိုးနီးယား]]၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု | death_date = | death_place = | citizenship = {{Hlist|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|ဂရိနိုင်ငံ<ref name="eka">{{cite web|url=https://www.ekathimerini.com/255134/article/ekathimerini/news/pm-meets-tom-hanks-now-a-greek-citizen|title=PM meets Tom Hanks, now a Greek citizen|website=Ekathimerini|date=July 26, 2020}}</ref> }} | occupation = {{hlist|သရုပ်ဆောင်|ရုပ်ရှင် ဖန်တီးသူ}} <!-- Do ''not'' inflate this by changing/adding additional occupations --> | alma_mater = {{plainlist| * [[:en:Chabot College|Chabot College]] * [[:en:California State University, Sacramento|California State University, Sacramento]] }} | years_active = ၁၉၇၇ - လက်ရှိ | party = [[ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု)|ဒီမိုကရက်တစ်]] | works = [[#ရိုက်ကူးရေး|သရုပ်ဆောင်မှုများ စာရင်း]] | spouse = {{Unbulleted list | {{marriage|Samantha Lewes|1978|1987|reason=divorced}} | {{marriage|[[:en:Rita Wilson|Rita Wilson]]|1988}} }} | children = ၄ ၊ [[:en:Colin Hanks|Colin]] နှင့် [[:en:Chet Hanks|Chet]] အပါအဝင် | relatives = {{ubl |[[:en:Jim Hanks|Jim Hanks]] (ညီအစ်ကို) |[[:en:Larry Hanks|Larry Hanks]] (ညီအစ်ကို) }} | awards = [[:en:List of awards and nominations received by Tom Hanks|စာရင်းအပြည့်အစုံ]] | signature = }} '''တွမ်ဟန့်ခ်''' ({{Lang-en|'''Tom Hanks'''}}) ဟု လူသိများသော '''သောမတ်စ် ဂျက်ဖရေး ဟန့်ခ်''' ({{Lang-en|'''Thomas Jeffrey Hanks'''}}) (၉ ဇူလိုင် ၁၉၅၆ ဖွား) သည် အမေရိကန်သရုပ်ဆောင်၊ ဒါရိုက်တာ၊ ထုတ်လုပ်သူ၊ ဇာတ်ညွှန်းရေးဆရာ နှင့် စာရေးဆရာတစ်ဦးဖြစ်သည်။ == အသက်မွေးဝမ်းကြောင်းမှု == တွမ်ဟန့်ခ်၏ သရုပ်ဆောင်ဘဝ အစပိုင်းရုပ်ရှင်အများစုသည် [[ဟာသကား]]များသာဖြစ်ပြီး ''[[:en:Splash_(movie)|Splash]]'' နှင့် ''[[:en:Big_(film)|Big]]'' ဇာတ်ကားများတွင် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခြင်းဖြင့် ကျော်ကြားခဲ့လေသည်။ သူသည် ''[[:en:A_League_of_Their_Own|A League of Their Own]]'' နှင့် ''[[:en:Philadelphia_(film)|Philadelphia]]'' ဇာတ်ကားတို့တွင် [[ရုပ်ရှင်|ဒရာမာ]] သရုပ်ဆောင်အဖြစ် သူ့နည်းသူ့ဟန်ဖြင့် သရုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး ''[[ဖောရတ်စ်ဂမ့်ဘ်]]'' ရုပ်ရှင်ကားတွင် ဟာသနှင့် ဒရာမာ နှစ်မျိုးကို ပေါင်းစပ် သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ တွမ်ဟန့်ခ်သည် ''[[အပိုလို ၁၃ (ရုပ်ရှင်)|Apollo 13]]'' ၊ ''[[:en:Saving_Private_Ryan|Saving Private Ryan]]'' ၊ ''[[Toy Story]]'' (အသံဖြင့် သရုပ်ဆောင်ခြင်း)၊ ''[[:en:Cast_Away|Cast Away]]'' ၊ ''[[:en:The_Terminal|The Terminal]]'' ၊ ''[[:en:The_Da_Vinci_Code|The Da Vinci Code]]'' ၊ ''[[:en:The_Green_Mile_(film)|The Green Mile]]'' ၊ ''[[:en:Captain_Phillips_(film)|Captain Phillips]]'' ၊ ''[[:en:Sully_(film)|Sully]]'' ၊ ''[[:en:Bridge_of_Spies_(film)|Bridge of Spies]]'' နှင့် ''[[:en:The_Post_(film)|The Post]]'' စသည့် ရုပ်ရှင်ကားများ အပါအဝင် အခြားသော နာမည်ကျော်ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားပေါင်းများစွာတွင် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ တွမ်ဟန့်ခ် သည် [[:en:Marielle_Heller|Marielle Heller]] ၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိရုပ်ရှင် ''[[:en:A_Beautiful_Day_in_the_Neighborhood|A Beautiful Day in the Neighborhood]]'' (၂၀၁၉) တွင် [[:en:Fred_Rogers|Fred Rogers]] အဖြစ် သရုပ်ဆောင်ခဲ့ကာ [[ရွှေကမ္ဘာလုံးဆု]] နှင့် [[အော်စကာဆု|အကယ်ဒမီဆု]]တို့အတွက် ဆန်ခါတင်စာရင်းဝင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2018/film/news/tom-hanks-mr-rogers-you-are-my-friend-tristar-1202676746/|title=Tom Hanks to Play Mr. Rogers in Biopic 'You Are My Friend' (EXCLUSIVE)|work=Variety|accessdate=May 4, 2018|date=January 29, 2018}}</ref> ၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် တွမ်ဟန့်ခ် သည် [[ပရက်စလေ|အဲဗစ် ပရက်စလေ]] အတ္ထုပ္ပတ္တိရုပ်ရှင်ကားဖြစ်သော ''[[:en:Elvis_(2022_film)|Elvis]]'' ရုပ်ရုင်ကားတွင် [[:en:Colonel_Tom_Parker|Colonel Tom Parker]] အဖြစ် သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၎င်းခုနှစ်မှာပင် Disney live-action ပြန်လည်ဖန်တီးမှုဖြစ်သော ''[[:en:Pinocchio_(2022_live-action_film)|Pinocchio]]'' ဇာတ်ကားတွင် Geppetto အဖြစ်လည်း သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ တွမ်ဟန့်ခ်သည် သူ၏သရုပ်ဆောင်မှုအရည်အချင်းအတွက် ထူးချွန်ဆုများစွာကို ရရှိခဲ့သည်။ ''Philadelphia'' ရုပ်ရှင်ကားတွင် ၎င်း၏သရုပ်ဆောင်မှုအတွက် [[ရွှေကမ္ဘာလုံးဆု]] နှင့် အကောင်းဆုံးအမျိုးသားဇာတ်ဆောင် အကယ်ဒမီဆုတို့ကို ရရှိခဲ့သည်။ ရွှေကမ္ဘာလုံးဆု၊ အကယ်ဒမီဆု၊ Screen Actors Guild Award နှင့် ''Forrest Gump'' ဇာတ်ကားတွင် ပရိသတ်မှ ရွေးချယ်သော အကောင်းဆုံးအမျိုးသားသရုပ်ဆောင်ဆုတို့ကိုလည်း ရရှိခဲ့သည်။<ref name="67AcAwardsWins">{{Cite news|last=Grimes|first=William|title='Forrest Gump' Triumphs With 6 Academy Awards|url=https://www.nytimes.com/1995/03/28/movies/forrest-gump-triumphs-with-6-academy-awards.html|work=The New York Times|date=March 28, 1995|accessdate=October 20, 2010|archiveurl=https://www.webcitation.org/5tdd3ad9J?url=http://www.nytimes.com/1995/03/28/movies/forrest-gump-triumphs-with-6-academy-awards.html|archivedate=October 21, 2010}}</ref> ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် Kennedy Center Honor ဂုဏ်ပြုဆုကို ရရှိခဲ့ပြီး ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု သမ္မတ [[ဘာရက် အိုဘားမား]]မှ ချီးမြှင့်သော Presidential Medal of Freedom ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့<ref>{{Cite web|url=https://www.whitehouse.gov/the-press-office/2016/11/16/president-obama-names-recipients-presidential-medal-freedom|title=President Obama Names Recipients of the Presidential Medal of Freedom|date=November 16, 2016|accessdate=November 16, 2016|archive-date=22 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161122031847/https://www.whitehouse.gov/the-press-office/2016/11/16/president-obama-names-recipients-presidential-medal-freedom}}</ref> နှင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏ Legion of Honor ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့တို့ကို ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=http://people.com/movies/tom-hanks-to-receive-frances-highest-honor-for-world-war-ii-work/|title=Tom Hanks to Receive France's Highest Honor for His Work Highlighting World War II|last=Mikelbank|first=Peter|date=May 17, 2016|work=[[People (magazine)|People]]|accessdate=January 6, 2017}}</ref> == ကိုယ်ပိုင်ဘဝ == ''Saving Private Ryan'' တွင် သူပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သော ဇာတ်ကောင်အခန်းကဏ္ဍအတွက် တွမ်ဟန့်ခ်သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ကြည်းတပ် အထူးတပ်ဖွဲ့၏ ဂုဏ်ပြုခြင်းခံရသူများကို မှတ်တမ်းတင်ထားသော အဆောက်အဦတွင် ဂုဏ်ထူးဆောင်အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးအဖြစ် ဂုဏ်ပြုခြင်းခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.foxnews.com/story/tom-hanks-makes-the-u-s-armys-ranger-hall-of-fame|title=Tom Hanks Makes the U.S. Army's Ranger Hall of Fame|publisher=[[Fox News]]|date=June 30, 2006|accessdate=June 26, 2020}}</ref> ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ဂရိသမ္မတ မှ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဂရိနိုင်ငံသားအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web|url=https://greece.greekreporter.com/2019/12/27/tom-hanks-becomes-a-citizen-of-greece/|title=Tom Hanks Becomes a Citizen of Greece|date=27 December 2019|access-date=2019-12-27}}</ref> ၁၂ မတ် ၂၀၂၀ တွင် တွမ်ဟန့်ခ်သည် [[ဩစတြေးလျနိုင်ငံ|ဩစတြေးလျ]]တွင် ''Elvis'' ရုပ်ရှင်ကားကို ရိုက်ကူးနေစဉ် သူနှင့်သူ၏ဇနီး Rita တွင် [[ကိုဗစ် ၁၉|COVID-19]] ကူးစက်ခံထားရကြောင်းကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://deadline.com/2020/03/tom-hanks-rita-wilson-test-positive-coronavirus-elvis-presley-movie-1202880431/|title=Tom Hanks & Rita Wilson Test Positive For Coronavirus As Outbreak Hits 'Elvis Presley' Film|date=2020-03-12|language=en|access-date=2020-03-12}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2020/film/news/tom-hanks-rita-wilson-coronavirus-1203531498/|title=Tom Hanks, Rita Wilson Test Positive for Coronavirus|date=2020-03-12|language=en|access-date=2020-03-12}}</ref> == ရိုက်ကူးရေး == === ရုပ်ရှင် === [[ဖိုင်:TomHanksForrestGump94.jpg|alt=A photograph of Hanks on the set of his film, Forrest Gump in 1994|thumb| ''[[ဖောရတ်စ်ဂမ့်ဘ်]]'' (၁၉၉၄) ရုပ်ရှင်ကားတွင် ခေါင်းစဉ်ဇာတ်ကောင်အဖြစ် သရုပ်ဆောင်နေစဉ် တွေ့ရသော တွမ်ဟန့်ခ်]] {|class="wikitable sortable plainrowheaders" ! rowspan="2" scope="col" |ခုနှစ် ! rowspan="2" scope="col" |ဇာတ်ကားအမည် ! colspan="3" scope="col" |ပါဝင်ခဲ့သော အခန်းကဏ္ဍ ! rowspan="2" scope="col" class="unsortable" | မှတ်ချက် ! rowspan="2" scope="col" class="unsortable" | ကိုးကား |- ! scope="col" |သရုပ်ဆောင် ! scope="col" |ထုတ်လုပ်သူ ! scope="col" |ဇာတ်ကောင်အမည် |- !scope="row"|1980 |''He Knows You're Alone'' |{{yes}} |{{No}} |Elliot | |style="text-align:center;" | <ref name=HKY>{{cite news|last=Buckley |first=Tom |url=https://www.nytimes.com/movies/movie/21754/He-Knows-You-re-Alone/overview |title=He Knows You're Alone (1980) |access-date=July 10, 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517122322/http://www.nytimes.com/movies/movie/21754/He-Knows-You-re-Alone/overview |department=Movies & TV Dept. |work=[[The New York Times]] |date=2014 |archive-date=May 17, 2014 }}</ref> |- !scope="row" rowspan=2|1984 |''Splash'' |{{yes}} |{{No}} |{{sort|Bauer|Allen Bauer}} | |style="text-align:center;"|<ref name=splash>{{cite book|title=Sensing the Past: Hollywood Stars and Historical Visions|url=https://archive.org/details/sensingpastholly0000cull|last=Cullen|first=Jim|publisher=[[Oxford University Press]]|page=[https://archive.org/details/sensingpastholly0000cull/page/152 152]|date=February 28, 2013|isbn=9780199927661}}</ref> |- |''Bachelor Party'' |{{yes}} |{{No}} |{{sort|Gassko|Rick Gassko}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/movie/review?res=9405E2DA1539F933A05755C0A962948260|last=Maslin|first=Janet|title=Bachelor Party (1984)|work=[[The New York Times]]|date=June 30, 1984|access-date=August 30, 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140905220424/http://www.nytimes.com/movie/review?res=9405E2DA1539F933A05755C0A962948260|archive-date=September 5, 2014}}</ref> |- !scope="row" rowspan=2|1985 |''The Man with One Red Shoe'' |{{yes}} |{{No}} |{{sort|Drew|Richard Harlan Drew}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/movie/review?res=9802E3DF1538F93AA25754C0A963948260 |last=Maslin |first=Janet |title=The Man With One Red Shoe (1985) |work=[[The New York Times]] |date=July 19, 1985 |access-date=August 30, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905215056/http://www.nytimes.com/movie/review?res=9802E3DF1538F93AA25754C0A963948260 |archive-date=September 5, 2014 }}</ref> |- |''Volunteers'' |{{yes}} |{{No}} |{{sort|Bourne|Lawrence Whatley Bourne III}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/movie/review?res=9405E3DC1F38F935A2575BC0A963948260|last=Goodman|first=Walter|title=Volunteers (1985)|work=[[The New York Times]]|date=August 16, 1985|access-date=August 30, 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140905220008/http://www.nytimes.com/movie/review?res=9405E3DC1F38F935A2575BC0A963948260|archive-date=September 5, 2014}}</ref> |- !scope="row" rowspan=3|1986 |''The Money Pit'' |{{yes}} |{{No}} |{{sort|Fielding|Walter Fielding, Jr.}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/movie/review?res=9A0DE0DA1F3DF935A15750C0A960948260 |last=Canby |first=Vincent |title=The Money Pit (1986) A Domestic Comedy |work=[[The New York Times]] |date=March 26, 1986 |access-date=August 30, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905215940/http://www.nytimes.com/movie/review?res=9A0DE0DA1F3DF935A15750C0A960948260 |archive-date=September 5, 2014 }}</ref> |- |''Nothing in Common'' |{{yes}} |{{No}} |{{sort|Basner|David Basner}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite magazine|url=http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,961919,00.html |last=Schickel |first=Richard |title=Cinema: Role Reversal Nothing in Common |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |date=August 4, 1986 |access-date=August 30, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905214648/http://content.time.com/time/magazine/article/0%2C9171%2C961919%2C00.html |archive-date=September 5, 2014 }}</ref> |- |''Every Time We Say Goodbye'' |{{yes}} |{{No}} |{{sort|Bradley|David Bradley}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/movie/review?res=9A0DE1D8173EF937A25752C1A960948260 |last=Maslin |first=Janet |title=Everytime We Say Goodbye (1986) |work=[[The New York Times]] |date=November 14, 1986 |access-date=August 7, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140906231956/http://www.nytimes.com/movie/review?res=9A0DE1D8173EF937A25752C1A960948260 |archive-date=September 6, 2014 }}</ref> |- !scope="row"|1987 |''Dragnet'' |{{yes}} |{{No}} |{{sort|Streebek|Detective Pep Streebek}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|url=https://articles.latimes.com/1987-06-26/entertainment/ca-6586_1_disaster-movie |last=Benson |first=Shiela |title=Movie Reviews : One Hits Its Target; Another Nearly Does : 'Dragnet' |work=[[Los Angeles Times]] |date=June 26, 1987 |access-date=August 27, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905221218/http://articles.latimes.com/1987-06-26/entertainment/ca-6586_1_disaster-movie |archive-date=September 5, 2014 }}</ref> |- !scope="row" rowspan=2|1988 |''Punchline'' |{{yes}} |{{No}} |{{sort|Gold|Steven Gold}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|url=https://articles.latimes.com/1988-09-29/entertainment/ca-5977_1_tom-hanks |last=Easton |first=Nina |title=Just a Couple of Stand-Ups : Sally Field and Tom Hanks Have a Lot Riding on Roles as Comics in 'Punchline' |work=[[Los Angeles Times]] |date=September 29, 1988 |access-date=August 30, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140906000541/http://articles.latimes.com/1988-09-29/entertainment/ca-5977_1_tom-hanks |archive-date=September 6, 2014 }}</ref> |- |''Big'' |{{yes}} |{{No}} |{{sort|Baskin|Josh Baskin}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1988/06/03/movies/review-film-tom-hanks-as-a-13-year-old-in-big.html |last=Maslin |first=Janet |title=Review/Film; Tom Hanks as a 13-Year-Old, in 'Big' |work=[[The New York Times]] |date=June 3, 1988 |access-date=August 30, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905235650/http://www.nytimes.com/1988/06/03/movies/review-film-tom-hanks-as-a-13-year-old-in-big.html |archive-date=September 5, 2014 }}</ref> |- !scope="row" rowspan=2|1989 |''The 'Burbs'' |{{yes}} |{{No}} |{{sort|Peterson|Ray Peterson}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |last=Turner |first=Adrian |url=http://www.radiotimes.com/film/mkk7y/the-burbs |title=The 'Burbs |work=[[Radio Times]] |access-date=August 30, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140906020252/http://www.radiotimes.com/film/mkk7y/the-burbs |archive-date=September 6, 2014 |accessdate=24 June 2023 |archivedate=6 September 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140906020252/http://www.radiotimes.com/film/mkk7y/the-burbs }}</ref> |- |''Turner & Hooch'' |{{yes}} |{{No}} |{{sort|Turner|Detective Scott Turner}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/movie/review?res=950DE7DB143BF93BA15754C0A96F948260 |last=James |first=Caryn |title=Turner and Hooch (1989) A Droll Buddy Who Drools and Eats a Stereo Speaker |work=[[The New York Times]] |date=July 28, 1989 |access-date=September 1, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905234545/http://www.nytimes.com/movie/review?res=950DE7DB143BF93BA15754C0A96F948260 |archive-date=September 5, 2014 }}</ref> |- !scope="row" rowspan=2|1990 |''Joe Versus the Volcano'' |{{yes}} |{{No}} |{{sort|Banks|Joe Banks}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/style/longterm/movies/videos/joeversusthevolcanopgkempley_a09ffa.htm |last=Kempley |first=Rita |title='Joe Versus the Volcano' (PG) |newspaper=[[The Washington Post]] |date=March 9, 1990 |access-date=August 31, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140906223607/http://www.washingtonpost.com/wp-srv/style/longterm/movies/videos/joeversusthevolcanopgkempley_a09ffa.htm |archive-date=September 6, 2014 }}</ref> |- |''The Bonfire of the Vanities'' |{{yes}} |{{No}} |{{sort|McCoy|Sherman McCoy}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite magazine|last=Travers |first=Peter |url=https://www.rollingstone.com/movies/reviews/the-bonfire-of-the-vanities-19901221 |title=The Bonfire of the Vanities |magazine=[[Rolling Stone]]|date=December 21, 1990 |access-date=July 31, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140906021554/http://www.rollingstone.com/movies/reviews/the-bonfire-of-the-vanities-19901221 |archive-date=September 6, 2014 }}</ref> |- !scope="row" rowspan=2|1992 |''Radio Flyer'' |{{yes}} |{{No}} |{{sort|Mike|Older Mike / Narrator}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/movie/review?res=9E0CEEDF1E3EF932A15751C0A964958260 |last=Canby |first=Vincent |title=Radio Flyer (1992) |work=[[The New York Times]] |date=February 21, 1992 |access-date=July 10, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140716165420/http://www.nytimes.com/movie/review?res=9E0CEEDF1E3EF932A15751C0A964958260 |archive-date=July 16, 2014 }}</ref> |- |''A League of Their Own'' |{{yes}} |{{No}} |{{sort|Dugan|Jimmy Dugan}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/movie/review?res=9E0CEED81F3EF932A35754C0A964958260 |last=Canby |first=Vincent |title=A League of Their Own (1992) |work=[[The New York Times]] |date=July 1, 1992 |access-date=August 1, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140906045421/http://www.nytimes.com/movie/review?res=9E0CEED81F3EF932A35754C0A964958260 |archive-date=September 6, 2014 }}</ref> |- !scope="row" rowspan=2|1993 |''Sleepless in Seattle'' |{{yes}} |{{No}} |{{sort|Baldwin|Sam Baldwin}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|url=https://www.huffingtonpost.com/2013/06/25/sleepless-in-seattle-anniversary_n_3496495.html |title='Sleepless In Seattle' Anniversary: Tom Hanks & Meg Ryan Classic Turns 20 |work=[[The Huffington Post]] |date=June 25, 2013 |access-date=August 1, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714235811/http://www.huffingtonpost.com/2013/06/25/sleepless-in-seattle-anniversary_n_3496495.html |archive-date=July 14, 2014 }}</ref> |- |''Philadelphia'' |{{yes}} |{{No}} |{{sort|Beckett|Andrew Beckett}} | |style="text-align:center;"|<ref name=PhilNYT>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1993/12/22/movies/review-film-philadelphia-tom-hanks-aids-victim-who-fights-establishment.html |last=Maslin |first=Janet |title=Review/Film: Philadelphia; Tom Hanks as an AIDS Victim Who Fights the Establishment |work=[[The New York Times]] |date=December 22, 1993 |access-date=July 10, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714183006/http://www.nytimes.com/1993/12/22/movies/review-film-philadelphia-tom-hanks-aids-victim-who-fights-establishment.html |archive-date=July 14, 2014 }}</ref> |- !scope="row"|1994 |''[[ဖောရတ်စ်ဂမ့်ဘ်]]'' |{{yes}} |{{No}} |ဖောရတ်စ်ဂမ့်ဘ် | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/movie/review?res=9F02EFDB1F3CF935A35754C0A962958260 |last=Maslin |first=Janet |title=Forrest Gump (1994) |work=[[The New York Times]] |date=July 6, 1994 |access-date=July 10, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140715022530/http://www.nytimes.com/movie/review?res=9F02EFDB1F3CF935A35754C0A962958260 |archive-date=July 15, 2014 }}</ref> |- !scope="row" rowspan=2|1995 |''Apollo 13'' |{{yes}} |{{No}} |Jim Lovell | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/movie/review?res=990CE0D7123FF933A05755C0A963958260 |last=Maslin |first=Janet |title=Apollo 13 (1995) |work=[[The New York Times]] |date=June 30, 1995 |access-date=July 31, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407073726/http://www.nytimes.com/movie/review?res=990CE0D7123FF933A05755C0A963958260 |archive-date=April 7, 2014 }}</ref> |- |''[[Toy Story]]'' |{{yes}} |{{No}} |Sheriff Woody |Voice role |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/movie/review?res=9905EEDA1339F931A15752C1A963958260 |last=Maslin |first=Janet |title=Toy Story (1995) |work=[[The New York Times]] |date=November 22, 1995 |access-date=July 31, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140409102755/http://www.nytimes.com/movie/review?res=9905EEDA1339F931A15752C1A963958260 |archive-date=April 9, 2014 }}</ref> |- !scope="row"|1996 |''That Thing You Do!'' |{{yes}} |{{No}} |{{sort|White|Mr. White}} | Also director and screenwriter |style="text-align:center;"|<ref name=TTYD>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/movie/review?res=9804E7DA153FF937A35753C1A960958260 |last=Maslin |first=Janet |title=Movie Reviews&nbsp;— That Thing You Do! |work=[[The New York Times]] |date=October 4, 1996 |access-date=August 4, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714190004/http://www.nytimes.com/movie/review?res=9804E7DA153FF937A35753C1A960958260 |archive-date=July 14, 2014 }}</ref> |- !scope="row" rowspan=2|1998 |''Saving Private Ryan'' |{{yes}} |{{No}} |{{sort|Miller|Captain John H. Miller}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/movies/movie/163037/Saving-Private-Ryan/details |title=Saving Private Ryan (1998) |access-date=July 31, 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140906050925/http://www.nytimes.com/movies/movie/163037/Saving-Private-Ryan/details |department=Movies & TV Dept. |work=[[The New York Times]] |date=2014 |archive-date=September 6, 2014 }}</ref> |- |''You've Got Mail'' |{{yes}} |{{No}} |{{sort|Fox|Joe Fox}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|last=Ebert |first=Roger |author-link=Roger Ebert |url=https://www.rogerebert.com/reviews/youve-got-mail-1998 |title=You've Got Mail |publisher=Roger Ebert |date=December 18, 1998 |access-date=July 31, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140708185219/http://www.rogerebert.com/reviews/youve-got-mail-1998 |archive-date=July 8, 2014 }}</ref> |- !scope="row" rowspan=2|1999 |''[[Toy Story 2]]'' |{{yes}} |{{No}} |{{sort|Woody|Sheriff Woody}} |Voice role |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|last=Ebert |first=Roger |author-link=Roger Ebert |url=https://www.rogerebert.com/reviews/toy-story-2-1999 |title=Toy Story 2 |publisher=Roger Ebert |date=November 24, 1999 |access-date=July 31, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140816224511/http://www.rogerebert.com/reviews/toy-story-2-1999 |archive-date=August 16, 2014 }}</ref> |- |''The Green Mile'' |{{yes}} |{{No}} |{{sort|Edgecomb|Paul Edgecomb}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|url=https://articles.latimes.com/1999/dec/10/entertainment/ca-42354 |last=Turan |first=Kenneth |title=Movie Review Traversing 'The Green Mile' |work=[[Los Angeles Times]] |date=December 10, 1999 |access-date=August 31, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140906023220/http://articles.latimes.com/1999/dec/10/entertainment/ca-42354 |archive-date=September 6, 2014 }}</ref> |- !scope="row"|2000 |''Cast Away'' |{{yes}} |{{yes}} |{{sort|Noland|Chuck Noland}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/movies/reviews/cast-away-20001218 |last=Travers |first=Peter |title=Cast Away |magazine=[[Rolling Stone]]|date=December 18, 2000 |access-date=August 7, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140907121551/http://www.rollingstone.com/movies/reviews/cast-away-20001218 |archive-date=September 7, 2014 }}</ref> |- !scope="row" rowspan=3|2002 |''My Big Fat Greek Wedding'' |{{No}} |{{yes}} |{{N/A}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=mybigfatgreekwedding.htm |title=My Big Fat Greek Wedding |publisher=[[Box Office Mojo]] |access-date=July 10, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140712044748/http://boxofficemojo.com/movies/?id=mybigfatgreekwedding.htm |archive-date=July 12, 2014 }}</ref> |- |''Road to Perdition'' |{{yes}} |{{No}} |{{sort|Sullivan|Michael Sullivan, Sr.}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|last=Ebert |first=Roger |author-link=Roger Ebert |url=https://www.rogerebert.com/reviews/road-to-perdition-2002 |title=Road to Perdition |publisher=Roger Ebert |date=July 12, 2002 |access-date=July 31, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140715220401/http://www.rogerebert.com/reviews/road-to-perdition-2002 |archive-date=July 15, 2014 }}</ref> |- |''Catch Me If You Can'' |{{yes}} |{{No}} |{{sort|Hanratty|FBI Agent Carl Hanratty}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|last=Ebert |first=Roger |author-link=Roger Ebert |url=https://www.rogerebert.com/reviews/catch-me-if-you-can-2002 |title=Catch Me If You Can |publisher=Roger Ebert |date=December 25, 2002 |access-date=August 25, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140829230500/http://www.rogerebert.com/reviews/catch-me-if-you-can-2002 |archive-date=August 29, 2014 }}</ref> |- !scope="row" rowspan=5|2004 |''The Ladykillers'' |{{yes}} |{{No}} |{{sort|Durr|Professor G.H. Dorr}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/movie/review?res=9401E2DB1230F935A15750C0A9629C8B63 |last=Scott |first=A. O. |title=The Ladykillers (2004) |work=[[The New York Times]] |date=March 26, 2004 |access-date=August 1, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140906050940/http://www.nytimes.com/movie/review?res=9401E2DB1230F935A15750C0A9629C8B63 |archive-date=September 6, 2014 }}</ref> |- |''Connie and Carla'' |{{No}} |{{yes}} |{{N/A}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=connieandcarla.htm |title=Connie and Carla |publisher=[[Box Office Mojo]] |access-date=July 10, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140713223859/http://boxofficemojo.com/movies/?id=connieandcarla.htm |archive-date=July 13, 2014 }}</ref> |- |''Elvis Has Left the Building'' |{{yes}} |{{No}} |Mailbox Elvis |Cameo |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=http://www.reelfilm.com/elvishas.htm |title=Elvis Has Left the Building (2004) |publisher=Reelfilms |date=July 30, 2005 |access-date=July 31, 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808062553/http://www.reelfilm.com/elvishas.htm |archive-date=August 8, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.the-numbers.com/movies/2005/EHLTB.php |title=Elvis Has Left the Building |publisher=[[The Numbers (website)|The Numbers]] |access-date=September 6, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140913125948/http://www.the-numbers.com/movies/2005/EHLTB.php |archive-date=September 13, 2014 }}</ref> |- |''The Terminal'' |{{yes}} |{{No}} |{{sort|Navorski|Viktor Navorski}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|last=Ebert |first=Roger |author-link=Roger Ebert |url=https://www.rogerebert.com/reviews/the-terminal-2004 |title=The Terminal |publisher=Roger Ebert |date=June 18, 2004 |access-date=August 30, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140830095445/http://www.rogerebert.com/reviews/the-terminal-2004 |archive-date=August 30, 2014 }}</ref> |- |''The Polar Express'' |{{yes}} |{{yes|Executive}} |{{sort|Conductor|The Conductor}}/Hero Boy/Father/<br/>Scrooge/[[:en:Santa_Claus|Santa Claus]]/Hobo |Voice and motion capture |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/movies/movie/286524/The-Polar-Express/details |title=The Polar Express (2004) |access-date=September 1, 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141009235035/http://www.nytimes.com/movies/movie/286524/The-Polar-Express/details |department=Movies & TV Dept. |work=[[The New York Times]] |date=2014 |archive-date=October 9, 2014 }}</ref> |- !scope="row"|2005 |''Magnificent Desolation: Walking on the Moon 3D'' |{{yes}} |{{yes}} | Narrator |IMAX only; also screenwriter |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|url=https://variety.com/2005/film/reviews/magnificent-desolation-walking-on-the-moon-1200521293/ |last=Leydon |first=Joe |title=Review: 'Magnificent Desolation: Walking on the Moon' |work=[[Variety (magazine)|Variety]] |date=October 5, 2005 |access-date=September 5, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140906224445/http://variety.com/2005/film/reviews/magnificent-desolation-walking-on-the-moon-1200521293/ |archive-date=September 6, 2014 }}</ref> |- !scope="row" rowspan=4|2006 |''Cars'' |{{yes}} |{{No}} |Woody Car |Cameo; voice role |style="text-align:center;"|<ref>{{cite magazine|last=Corliss |first=Richard |url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,1580564,00.html |title=John Wayne: Still Tops |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |date=January 19, 2007 |access-date=July 31, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140813005925/http://content.time.com/time/arts/article/0%2C8599%2C1580564%2C00.html |archive-date=August 13, 2014 }}</ref> |- |''The Ant Bully'' |{{No}} |{{yes}} |{{N/A}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=antbully.htm |title=Ant Bully |publisher=[[Box Office Mojo]] |access-date=July 10, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140709184102/http://boxofficemojo.com/movies/?id=antbully.htm |archive-date=July 9, 2014 }}</ref> |- |''The Da Vinci Code'' |{{yes}} |{{No}} |Professor Robert Langdon | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2006/05/18/movies/18code.html?pagewanted=all |last=Scott |first=A. O. |title=The Da Vinci Code (2006) |work=[[The New York Times]] |date=May 18, 2006 |access-date=August 30, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905235052/http://www.nytimes.com/2006/05/18/movies/18code.html?pagewanted=all |archive-date=September 5, 2014 }}</ref> |- |''Starter for 10'' |{{No}} |{{yes}} |{{N/A}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=starterforten.htm |title=Starter for 10 |publisher=[[Box Office Mojo]] |access-date=July 10, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140531101512/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=starterforten.htm |archive-date=May 31, 2014 }}</ref> |- !scope="row" rowspan=3|2007 |''Evan Almighty'' |{{No}} |{{yes|Executive}} |{{N/A}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=evanalmighty.htm |title=Evan Almighty |publisher=[[Box Office Mojo]] |access-date=July 10, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140709030056/http://boxofficemojo.com/movies/?id=evanalmighty.htm |archive-date=July 9, 2014 }}</ref> |- |''Charlie Wilson's War'' |{{yes}} |{{yes}} |{{sort|Wilson|[[:en:Charlie Wilson (Texas politician)|Charlie Wilson]]|Charlie Wilson}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/film/2010/nov/18/reel-history-charlie-wilsons-war |last=Von Tunzelmann |first=Alex |title=The fog of Charlie Wilson's War |work=[[The Guardian]] |date=November 18, 2010 |access-date=September 5, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140906020846/http://www.theguardian.com/film/2010/nov/18/reel-history-charlie-wilsons-war |archive-date=September 6, 2014 }}</ref> |- |''The Simpsons Movie'' |{{yes}} |{{No}} |Himself |Cameo; voice role |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|last=Hunter |first=Stephen |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/07/27/AR2007072700145.html |title=What a Blast! |newspaper=[[The Washington Post]] |date=July 27, 2007 |access-date=July 31, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141003221846/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/07/27/AR2007072700145.html |archive-date=October 3, 2014 }}</ref> |- !scope="row" rowspan=2|2008 |''Mamma Mia!'' |{{No}} |{{yes|Executive}} |{{N/A}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/movies/movie/385390/Mamma-Mia-/credits |title=Mamma Mia (2008) - Production credits |access-date=August 31, 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140912225353/http://www.nytimes.com/movies/movie/385390/Mamma-Mia-/credits |department=Movies & TV Dept. |work=[[The New York Times]] |date=2014 |archive-date=September 12, 2014 }}</ref> |- |''City of Ember'' |{{No}} |{{yes}} |{{N/A}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/movies/movie/399607/City-of-Ember/details |title=City of Ember (2008) - Production credits |access-date=August 31, 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140912225407/http://www.nytimes.com/movies/movie/399607/City-of-Ember/details |department=Movies & TV Dept. |work=[[The New York Times]] |date=2014 |archive-date=September 12, 2014 }}</ref> |- !scope="row" rowspan=5|2009 |''The Great Buck Howard'' |{{yes}} |{{yes}} |{{sort|Gable|Mr. Gable}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2009/03/20/movies/20buck.html |last=Holden |first=Stephen |title=The Great Buck Howard (2008) |work=[[The New York Times]] |date=March 19, 2009 |access-date=August 7, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150421035418/http://www.nytimes.com/2009/03/20/movies/20buck.html |archive-date=April 21, 2015 }}</ref> |- |''Where the Wild Things Are'' |{{No}} |{{yes}} |{{N/A}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=wherethewildthingsare.htm |title=Where the Wild Things Are |publisher=[[Box Office Mojo]] |access-date=July 10, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140709174538/http://boxofficemojo.com/movies/?id=wherethewildthingsare.htm |archive-date=July 9, 2014 }}</ref> |- |''Beyond All Boundaries'' |{{yes}} |{{yes|Executive}} |Narrator |Short film |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=http://www.nationalww2museum.org/visit/beyond-all-boundaries-cast-and-crew.html |title=Beyond All Boundaries Cast and Crew |publisher=[[National World War II Museum]] |access-date=July 10, 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140712035717/http://www.nationalww2museum.org/visit/beyond-all-boundaries-cast-and-crew.html |archive-date=July 12, 2014 }}</ref> |- |''My Life in Ruins'' |{{No}} |{{yes|Executive}} |{{N/A}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/movies/movie/448813/My-Life-in-Ruins/details |title=My Life in Ruins (2009) |access-date=August 1, 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140906231946/http://www.nytimes.com/movies/movie/448813/My-Life-in-Ruins/details |department=Movies & TV Dept. |work=[[The New York Times]] |date=2014 |archive-date=September 6, 2014 }}</ref> |- |''Angels & Demons'' |{{yes}} |{{No}} |{{sort|Langdon|Professor Robert Langdon}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite magazine|url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,1897543,00.html |last=Corliss |first=Richard |title=Holy Hanks! Fun and Games in Angels & Demons |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |date=May 13, 2009 |access-date=August 30, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306194532/http://content.time.com/time/arts/article/0%2C8599%2C1897543%2C00.html |archive-date=March 6, 2014 }}</ref> |- !scope="row"|2010 |''Toy Story 3'' |{{yes}} |{{No}} |{{sort|Woody|Sheriff Woody}} |Voice role |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|url=https://articles.latimes.com/2010/jun/18/entertainment/la-et-toystory-20100618 |last=Turan |first=Kenneth |title=Movie review: 'Toy Story 3' |work=[[Los Angeles Times]] |date=June 18, 2010 |access-date=August 20, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141016104730/http://articles.latimes.com/2010/jun/18/entertainment/la-et-toystory-20100618 |archive-date=October 16, 2014 }}</ref> |- !scope="row" rowspan=4|2011 |''Hawaiian Vacation'' |{{yes}} |{{No}} |{{sort|Woody|Sheriff Woody}} |Short film; voice role |style="text-align:center;"|<ref name="MSN">{{cite news |url=http://movies.msn.com/the-rundown/toy-story-4/story_2/ |title=Closing Up the Toy Box? |access-date=June 15, 2011 |last=Rocchi |first=James |publisher=[[MSN]] Movies |archive-url=https://web.archive.org/web/20100624230558/http://movies.msn.com/the-rundown/toy-story-4/story_2/ |archive-date=June 24, 2010 |url-status=dead |accessdate=24 June 2023 |archivedate=11 May 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110511193710/http://movies.msn.com/the-rundown/toy-story-4/story_2/ }}</ref> |- |''Larry Crowne'' |{{yes}} |{{yes}} |{{sort|Crowne|Larry Crowne}} | Also director and screenwriter |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2011/07/01/movies/tom-hanks-and-julia-roberts-in-larry-crowne-review.html |last=Holden |first=Stephen |title=Larry Crowne (2011) |work=[[The New York Times]] |date=June 30, 2011 |access-date=August 30, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140907194835/http://www.nytimes.com/2011/07/01/movies/tom-hanks-and-julia-roberts-in-larry-crowne-review.html |archive-date=September 7, 2014 }}</ref> |- |''Extremely Loud & Incredibly Close'' |{{yes}} |{{No}} |{{sort|Schell|Thomas Schell Jr.}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite magazine|url=http://entertainment.time.com/2011/12/21/brace-yourselves-for-extremely-loud-and-incredibly-close/ |last=Pols |first=Mary |title=Brace Yourselves for Extremely Loud & Incredibly Close |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |date=December 21, 2011 |access-date=August 30, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905220904/http://entertainment.time.com/2011/12/21/brace-yourselves-for-extremely-loud-and-incredibly-close/ |archive-date=September 5, 2014 }}</ref> |- |''Small Fry'' |{{yes}} |{{No}} |{{sort|Woody|Sheriff Woody}} |Short film; voice role |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |last=Radish |first=Christina |title=Director Angus MacLane Talks New Toy Story Short Small Fry Which Plays in Front of The Muppets |url=https://collider.com/angus-maclane-small-fry-toy-story-interview/127814/ |access-date=December 26, 2011 |publisher=Collider |date=November 21, 2011 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111225202047/http://collider.com/angus-maclane-small-fry-toy-story-interview/127814 |archive-date=December 25, 2011 |accessdate=24 June 2023 |archivedate=25 December 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111225202047/http://collider.com/angus-maclane-small-fry-toy-story-interview/127814 }}</ref> |- !scope="row" rowspan=2|2012 |''Partysaurus Rex'' |{{yes}} |{{No}} |{{sort|Woody|Sheriff Woody}} |Short film; voice role |style="text-align:center;"|<ref name=Collider>{{cite news |last=Goldberg |first=Matt |title=Watch Pixar's New Toy Story Short Partysaurus Rex |url=https://collider.com/toy-story-partysaurus-rex-short/201312/ |access-date=October 10, 2012 |publisher=Collider |date=October 10, 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121013011546/http://collider.com/toy-story-partysaurus-rex-short/201312 |archive-date=October 13, 2012 |accessdate=24 June 2023 |archivedate=13 October 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121013011546/http://collider.com/toy-story-partysaurus-rex-short/201312 }}</ref> |- |''Cloud Atlas'' |{{yes}} |{{No}} |{{sort|Goose|Dr. Henry Goose}}/Hotel Manager/<br/>{{sort|Sachs|Isaac Sachs}}/{{sort|Hoggins|Dermot Hoggins}}/<br/>Cavendish Look-A-Like Actor/Zachry | |style="text-align:center;"|<ref name=cloudcast>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/movies/movie/463175/Cloud-Atlas/details |title=Cloud Atlas |access-date=August 4, 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131107183835/http://www.nytimes.com/movies/movie/463175/Cloud-Atlas/details |department=Movies & TV Dept. |work=[[The New York Times]] |date=2013 |archive-date=November 7, 2013 }}</ref> |- !scope="row" rowspan=3|2013 |''Parkland'' |{{No}} |{{yes}} |{{N/A}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|last=Sneider |first=Jeff |url=https://variety.com/2012/film/news/tom-hanks-gary-goetzman-to-produce-jfk-drama-1118057932/ |title=Tom Hanks, Gary Goetzman to produce JFK drama |work=[[Variety (magazine)|Variety]] |date=August 16, 2012 |access-date=July 10, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140715001752/http://variety.com/2012/film/news/tom-hanks-gary-goetzman-to-produce-jfk-drama-1118057932/ |archive-date=July 15, 2014 }}</ref> |- |''Captain Phillips'' |{{yes}} |{{No}} |{{sort|Phillips|[[:en:Sea captain|Captain]] [[:en:Richard Phillips (merchant mariner)|Richard Phillips]]|Captain Richard Phillips}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2013/10/11/movies/captain-phillips-stars-tom-hanks-as-a-high-seas-hostage.html?pagewanted=all |last=Dargis |first=Manohla |title=A Thriller Armed With Thought |work=[[The New York Times]] |date=October 10, 2013 |access-date=August 4, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140626070953/http://www.nytimes.com/2013/10/11/movies/captain-phillips-stars-tom-hanks-as-a-high-seas-hostage.html?pagewanted=all |archive-date=June 26, 2014 }}</ref> |- |''Saving Mr. Banks'' |{{yes}} |{{No}} |[[ဝေါ့လ်ဒစ္စနီ]] | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|last=Rochlin |first=Margy |url=https://www.nytimes.com/2014/01/05/movies/awardsseason/tom-hanks-and-emma-thompson-discuss-saving-mr-banks.html?_r=0 |title=Not Quite All Spoonfuls of Sugar |work=[[The New York Times]] |date=January 3, 2014 |access-date=August 4, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140811024609/http://www.nytimes.com/2014/01/05/movies/awardsseason/tom-hanks-and-emma-thompson-discuss-saving-mr-banks.html?_r=0 |archive-date=August 11, 2014 }}</ref> |- !scope="row" rowspan=2|2015 |''Bridge of Spies'' |{{yes}} |{{No}} |{{sort|Donovan|[[:en:James B. Donovan|James B. Donovan]]}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|url=https://variety.com/2015/film/reviews/bridge-of-spies-film-review-1201609677/ |title=Film Review: 'Bridge of Spies' |work=[[Variety (magazine)|Variety]] |date=October 4, 2015 |access-date=October 4, 2015 |last=Debruge |first=Peter |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151005180438/http://variety.com/2015/film/reviews/bridge-of-spies-film-review-1201609677/ |archive-date=October 5, 2015 }}</ref> |- |''Ithaca'' |{{yes}} |{{yes|Executive}} |{{sort|Macauley|Mr. Macauley}} |Cameo |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/tom-hanks-talks-reunite-meg-715020 |title=Tom Hanks in Talks to Reunite With Meg Ryan in 'Ithaca' |work=[[The Hollywood Reporter]] |date=June 25, 2014 |access-date=July 27, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140715232642/http://www.hollywoodreporter.com/news/tom-hanks-talks-reunite-meg-715020 |archive-date=July 15, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://abcnews.go.com/Entertainment/meg-ryan-divorce-dennis-quaid-influenced-movie/story?id=34851298 |title=Meg Ryan on How Divorce From Dennis Quaid Influenced New Movie |publisher=[[ABC News]] |date=October 30, 2015 |access-date=November 29, 2015 |last=Rothman |first=Michael |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151207050436/http://abcnews.go.com/Entertainment/meg-ryan-divorce-dennis-quaid-influenced-movie/story?id=34851298 |archive-date=December 7, 2015 }}</ref> |- !scope="row" rowspan=5|2016 |''My Big Fat Greek Wedding 2'' |{{No}} |{{yes}} |{{N/A}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|url=https://variety.com/2014/film/news/my-big-fat-greek-wedding-2-universal-1201353051/ |title='My Big Fat Greek Wedding 2' Heading for Universal With 'Nanny McPhee' Director |work=[[Variety (magazine)|Variety]] |date=November 11, 2014 |access-date=June 24, 2015 |last=McNary |first=Dave |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150704160220/http://variety.com/2014/film/news/my-big-fat-greek-wedding-2-universal-1201353051/ |archive-date=July 4, 2015 }}</ref> |- |''A Hologram for the King'' |{{yes}} |{{yes}} |{{sort|Clay|Alan Clay}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|url=https://variety.com/2014/film/news/icon-acquires-u-k-rights-to-tom-hanks-starrer-a-hologram-for-the-king-1201277713/ |last=Barraclough |first=Leo |title=Icon Acquires U.K. Rights to Tom Hanks Starrer 'A Hologram for the King' |work=[[Variety (magazine)|Variety]] |date=August 8, 2014 |access-date=September 5, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140906224435/http://variety.com/2014/film/news/icon-acquires-u-k-rights-to-tom-hanks-starrer-a-hologram-for-the-king-1201277713/ |archive-date=September 6, 2014 }}</ref> |- |''Sully'' |{{yes}} |{{No}} |{{sort|Sullenberger|[[:en:Chesley Sullenberger|Captain Chesley "Sully" Sullenberger]]}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|url=http://www.people.com/article/tom-hanks-plays-heroic-pilot-sully-sullenberger |title=First Look: Tom Hanks as Heroic Pilot Sully Sullenberger |work=[[People (magazine)|People]] |date=October 2, 2015 |access-date=November 29, 2015 |last=Dugan |first=Christina |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151113164123/http://www.people.com/article/tom-hanks-plays-heroic-pilot-sully-sullenberger |archive-date=November 13, 2015 }}</ref> |- |''California Typewriter'' |{{yes}} |{{No}} |Himself |Documentary |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|url=https://www.hollywoodreporter.com/review/california-typewriter-telluride-review-925850|work=The Hollywood Reporter|title='California Typewriter': Telluride Review|last=Farber|first=Stephen|date=September 6, 2016|access-date=March 15, 2020}}</ref> |- |''Inferno'' |{{yes}} |{{No}} |{{sort|Langdon|Professor Robert Langdon}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|last1=Lesnick |first1=Silas |title=Production Begins on Ron Howard's Da Vinci Code Sequel, Inferno |url=https://www.comingsoon.net/movies/news/434441-production-begins-on-ron-howards-da-vinci-code-sequel-inferno |access-date=April 28, 2015 |publisher=ComingSoon.net |date=April 27, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150501062800/http://www.comingsoon.net/movies/news/434441-production-begins-on-ron-howards-da-vinci-code-sequel-inferno |archive-date=May 1, 2015 }}</ref> |- !scope="row" rowspan=3|2017 |''The Circle'' |{{yes}} |{{yes}} |{{sortname|Eamon|Bailey|nolink=1}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|last1=Fleming |first1=Mike Jr. |title=Tom Hanks Eyes David Eggers' Novel 'The Circle' With James Ponsoldt: Hot Package |url=https://deadline.com/2014/12/tom-hanks-eyes-david-eggers-novel-the-circle-with-james-ponsoldt-hot-package-1201325646/ |access-date=September 12, 2015 |website=[[Deadline Hollywood]]. [[Penske Media Corporation]] |date=December 15, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150913073741/http://deadline.com/2014/12/tom-hanks-eyes-david-eggers-novel-the-circle-with-james-ponsoldt-hot-package-1201325646/ |archive-date=September 13, 2015 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2016/10/tom-hanks-emma-watson-the-circle-april-2017-release-date-1201833008/ |title=Tom Hanks & Emma Watson Thriller 'The Circle' Sets Spring 2017 Release |first=Anthony |last=D'Alessandro |website=[[Deadline Hollywood]] |date=October 7, 2016 |access-date=October 23, 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161010210828/http://deadline.com/2016/10/tom-hanks-emma-watson-the-circle-april-2017-release-date-1201833008/ |archive-date=October 10, 2016 }}</ref> |- |''Mark Felt: The Man Who Brought Down the White House'' |{{No}} |{{yes}} |{{N/A}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2016/04/felt-liam-neeson-tony-goldwyn-josh-lucas-michael-c-hall-marton-csokas-watergate-deep-throat-mark-felt-1201746509/|title=Tony Goldwyn, Josh Lucas, Michael C Hall, Marton Csokas & Kate Walsh Surround Liam Neeson For Watergate Thriller 'Felt'|website=[[Deadline Hollywood]]|date=April 29, 2016|access-date=June 6, 2017|last=Fleming |first=Mike Jr.}}</ref> |- |''The Post'' |{{yes}} |{{No}} |Ben Bradlee | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/steven-spielbergs-pentagon-papers-drama-adds-sarah-paulson-matthew-rhys-alison-brie-1010696|title=Steven Spielberg's Pentagon Papers Drama Adds Sarah Paulson, Matthew Rhys, Alison Brie|work=[[The Hollywood Reporter]]|date=June 6, 2017|access-date=June 6, 2017|last=Lee|first=Ashley}}</ref> |- !scope="row" |2018 |''Mamma Mia! Here We Go Again'' |{{No}} |{{yes|Executive}} |{{N/A}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/mamma-mia-here-we-go-again-everything-know-musical-sequel-1123583|work=[[The Hollywood Reporter]]|date=June 30, 2018|access-date=November 6, 2019|last=Forstadt|first=Jillian|title='Mamma Mia! Here We Go Again': Everything to Know About the Star-Studded Musical Follow-Up}}</ref> |- !scope="row" rowspan=2|2019 |''Toy Story 4'' |{{yes}} |{{No}} |{{sort|Woody|Sheriff Woody}} |Voice role |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|last=Dargis|first=Manohla|title='Toy Story 4' Review: Playtime's Over|url=https://www.nytimes.com/2019/06/20/movies/toy-story-4-review.html|work=The New York Times|date=June 20, 2019|access-date=November 6, 2019}}</ref> |- |''A Beautiful Day in the Neighborhood'' |{{yes}} |{{No}} |Fred Rogers | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|url=https://variety.com/2019/film/reviews/toronto-fia-beautiful-day-in-the-neighborhood-review-tom-hanks-1203327404/|work=Variety|title=Toronto Film Review: 'A Beautiful Day in the Neighborhood'|last=Gleiberman|first=Owen|date=September 7, 2019|access-date=November 6, 2019}}</ref> |- !scope="row" rowspan=3|2020 |''Greyhound'' |{{yes}} |{{No}} |{{sortname|Commander Ernest|Krause|nolink=1}} | Also screenwriter |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|url=https://variety.com/2018/film/news/tom-hanks-war-drama-greyhound-grudge-reboot-2019-release-1202745664/|title=Tom Hanks' War Drama 'Greyhound,' 'Grudge' Reboot Set for 2019 Release|work=Variety|date=April 5, 2018|last=McNary|first=Dave|access-date=May 7, 2018}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/tom-hanks-greyhound-ghostbusters-morbius-movies-get-2020-release-1179442|title=Tom Hanks' World War II Movie 'Greyhound' Sails From 2019 Into 2020|work=The Hollywood Reporter|last=Kilday|first=Gregg|date=January 25, 2019|access-date=November 6, 2019}}</ref> |- |''Borat Subsequent Moviefilm'' |{{yes}} |{{no}} |Himself |Cameo |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2020/10/23/movies/borat-sequel-giuliani-trump.html|work=The New York Times|access-date=October 23, 2020|title=The 'Borat' Sequel's 3 Wildest Scenes: Here's What Happens|last=Buchanan|first=Kyle|date=October 23, 2020}}</ref> |- |''News of the World'' |{{yes}} |{{No}} |{{sortname|Captain Jefferson Kyle|Kidd|nolink=1}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|url=https://variety.com/2019/film/news/tom-hanks-news-of-the-world-release-date-1203348857/|work=Variety|date=September 25, 2019|last=McNary|first=Dave|title=Tom Hanks' Historical Drama 'News of the World' Gets Release Date|access-date=November 6, 2019}}</ref> |- !scope="row"|2021 |''Finch'' |{{yes}} |{{No}} |{{sort|Weinberg|Finch Weinberg}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|url=https://variety.com/2019/film/news/caleb-landry-jones-tom-hanks-bios-1203103984/|title=Caleb Landry Jones to Co-Star With Tom Hanks in Amblin's 'Bios' (Exclusive)|date=January 9, 2019|access-date=November 6, 2019|last=Kroll|first=Justin}}</ref> |- ! rowspan="3" scope="row" | 2022 |''Elvis'' |{{yes}} |{{No}} |Colonel Tom Parker | |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://deadline.com/2019/03/tom-hanks-in-talks-to-play-colonel-tom-parker-in-baz-luhrmann-untitled-elvis-presley-pic-1202584565/|title=Tom Hanks In Talks To Play Colonel Tom Parker In Baz Luhrmann Untitled Elvis Presley Pic|last=D'Alessandro|first=Anthony|date=March 28, 2019|website=Deadline Hollywood|language=en|access-date=January 31, 2020}}</ref> |- | ''Pinocchio'' |{{yes}} |{{No}} |Geppetto | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite magazine|title=Pinocchio: Erivo, Gordon-Levitt & More Join Disney's Live-Action Film|url=https://ew.com/movies/disney-pinocchio-remake-cast-gallery/?|magazine=Entertainment Weekly|last=Aquilina|first=Tyler|quote=After an unusually long and bumpy road to the screen, production is finally underway on Disney's live-action remake of the animated classic Pinocchio.|date=March 17, 2021|access-date=March 19, 2021}}</ref> |- | ''A Man Called Otto'' |{{yes}} |{{yes}} |Otto Anderson | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2022/02/tom-hanks-movie-man-called-otto-sony-record-deal-efm-1234931136/ |title=Tom Hanks Comedy ''A Man Called Otto'' Pre-Sells To Sony For $60M In Biggest Ever EFM Deal |first1=Andreas|last1=Wiseman|first2=Mike|last2=Fleming Jr|website=[[Deadline Hollywood]]|date=February 10, 2022|access-date=February 11, 2022}}</ref> |- ! scope="row" | 2023 | ''Asteroid City'' |{{yes}} |{{No}} |Stanley Zak | |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|last=Kit|first=Borys|date=2021-08-13|title=Rupert Friend, Jason Schwartzman Join Wes Anderson's Next Film (Exclusive)|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/jason-schwartzman-rupert-friend-join-wes-anderson-next-film-1234997121/|access-date=2021-08-13|website=The Hollywood Reporter|language=en-US}}</ref> |- ! scope="row" | 2024 | ''Here'' |{{yes}} |{{yes}} |TBA |Filming |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|last=Fleming|first=Mike Jr.|url=https://deadline.com/2022/02/forrest-gump-trio-tom-hanks-robert-zemeckis-eric-roth-team-on-here-graphic-novel-adaptation-1234956407/|title=Hot Package: 'Forrest Gump' Trio Tom Hanks, Robert Zemeckis, Eric Roth Team For Graphic Novel Adaptation 'Here'|website=Deadline Hollywood|date=February 17, 2022}}</ref> |} === ရုပ်မြင်သံကြား === [[ဖိုင်:1989_Tom_Hanks.jpg|alt=A photograph of Hanks attending the Governor's Ball after the telecast of the 61st Academy Awards in 1989|thumb| ၁၉၈၉ ခုနှစ် ၆၁ ကြိမ်မြောက် အကယ်ဒမီဆုပေးပွဲ ရုပ်သံထုတ်လွှင့်မှုအပြီး၌ Governor's Ball တွင်တွေ့ရသော တွမ်ဟန့်ခ်]] {|class="wikitable sortable plainrowheaders" ! rowspan="2" scope="col"|ခုနှစ် ! rowspan="2" scope="col"|ဇာတ်လမ်းအမည် ! colspan="4" scope="col"|ပါဝင်ခဲ့သော အခန်းကဏ္ဍ ! rowspan="2" scope="col" class="unsortable"|မှတ်ချက် ! rowspan="2" scope="col" class="unsortable"|ကိုးကား |- ! scope="col"|သရုပ်ဆောင် ! scope="col"|ထုတ်လုပ်သူ ! scope="col"|အခြား ! scope="col"|ဇာတ်ကောင်အမည် |- !scope="row" |1980 |''The Love Boat'' |{{yes}} |{{No}} |{{No}} |{{sort|Martin|Rick Martin}} |Episode: "Friends and Lovers/Sergeant Bull/Miss Mother" |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.tvguide.com/tvshows/the-love-boat-1980/episode-1-season-4/friends-and-lovers-sergeant-bull-miss-mother/100488 |title=The Love Boat Episodes |publisher=[[TV Guide]] |access-date=July 31, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131225030945/http://www.tvguide.com/tvshows/the-love-boat-1980/episode-1-season-4/friends-and-lovers-sergeant-bull-miss-mother/100488 |archive-date=December 25, 2013 }}</ref> |- !scope="row"|1980–1982 |''Bosom Buddies'' |{{yes}} |{{No}} |{{No}} |{{sort|Wilson|Kip/Buffy Wilson}} | 37 episodes |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|last=Harp |first=Justin |url=http://www.digitalspy.com/celebrity/news/a445089/tom-hanks-reunites-with-bosom-buddies-co-star-peter-scolari-on-stage.html#~oMfUPZmqyDe7Kx |title=Tom Hanks reunites with 'Bosom Buddies' co-star Peter Scolari on stage |publisher=[[Digital Spy]] |date=December 13, 2012 |access-date=July 31, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150910130611/http://www.digitalspy.com/celebrity/news/a445089/tom-hanks-reunites-with-bosom-buddies-co-star-peter-scolari-on-stage.html |archive-date=September 10, 2015 }}</ref><ref>{{cite news|last=Weisman |first=Jon |url=https://variety.com/2011/tv/news/bosom-9734/ |title=Don't tar 'Bosom Buddies' with 'Work It' brush |work=[[Variety (magazine)|Variety]] |date=December 16, 2011 |access-date=July 31, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140812202539/http://variety.com/2011/tv/news/bosom-9734/ |archive-date=August 12, 2014 }}</ref> |- !scope="row" rowspan=3|1982 |''Mazes and Monsters'' |{{yes}} |{{No}} |{{No}} |{{sort|Wheeling|Robbie Wheeling}} |Television film |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.allmovie.com/movie/mazes-and-monsters-v31949 |title=Mazes and Monsters (1982) |publisher=[[AllMovie]] |access-date=July 10, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130720075334/http://www.allmovie.com/movie/mazes-and-monsters-v31949 |archive-date=July 20, 2013 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ign.com/articles/2008/11/07/tv-time-capsule-mazes-and-monsters |last=Fowler |first=Matt |title=TV Time Capsule: Mazes and Monsters |publisher=[[IGN]] |date=November 6, 2008 |access-date=July 31, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140912225141/http://www.ign.com/articles/2008/11/07/tv-time-capsule-mazes-and-monsters |archive-date=September 12, 2014 }}</ref> |- |''Taxi'' |{{yes}} |{{No}} |{{No}} |Gordon |Episode: "The Road Not Taken: Part 1" |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.tvguide.com/tvshows/taxi-1982/episode-23-season-4/the-road-not-taken/100431 |title=Taxi Episodes |publisher=[[TV Guide]] |access-date=July 31, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141213164150/http://www.tvguide.com/tvshows/taxi-1982/episode-23-season-4/the-road-not-taken/100431 |archive-date=December 13, 2014 }}</ref> |- |''Happy Days'' |{{yes}} |{{No}} |{{No}} |{{sort|Twitchell|Dr. Dwayne Twitchell}} |Episode: "A Little Case of Revenge" |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.tvguide.com/tvshows/happy-days-1982/episode-5-season-10/a-little-case-of-revenge/100197 |title=Happy Days Episodes |publisher=[[TV Guide]] |access-date=July 31, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141208124843/http://www.tvguide.com/tvshows/happy-days-1982/episode-5-season-10/a-little-case-of-revenge/100197 |archive-date=December 8, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.avclub.com/article/tom-hanks-vs-the-fonz-35-plus-oscar-nominees-in-we-92601 |title=Tom Hanks vs. the Fonz: 35-plus Oscar nominees in weird TV guest spots |publisher=[[The A.V. Club]] |date=February 18, 2013 |access-date=July 31, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140706093828/http://www.avclub.com/article/tom-hanks-vs-the-fonz-35-plus-oscar-nominees-in-we-92601 |archive-date=July 6, 2014 }}</ref> |- !scope="row"|1983–1984 |''Family Ties'' |{{yes}} |{{No}} |{{No}} |{{sort|Donnelly|Ned Donnelly}} |Episodes: "The Fugitive" Parts 1 and 2<br/>Episode: "Say Uncle" |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.tvguide.com/tvshows/family-ties-1984/episode-14-season-2/say-uncle/100151 |title=Family Ties Episodes |publisher=[[TV Guide]] |access-date=July 31, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140810061020/http://www.tvguide.com/tvshows/family-ties-1984/episode-14-season-2/say-uncle/100151 |archive-date=August 10, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tvguide.com/tvshows/family-ties-1983/episode-14-season-1/the-fugitive/100151 |title=Family Ties Episodes |publisher=[[TV Guide]] |access-date=July 31, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140810061017/http://www.tvguide.com/tvshows/family-ties-1983/episode-14-season-1/the-fugitive/100151 |archive-date=August 10, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tvguide.com/tvshows/family-ties-1983/episode-15-season-1/the-fugitive/100151 |title=Family Ties Episodes |publisher=[[TV Guide]] |access-date=July 31, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140810061104/http://www.tvguide.com/tvshows/family-ties-1983/episode-15-season-1/the-fugitive/100151 |archive-date=August 10, 2014 }}</ref> |- !scope="row"|1985–2021 |''Saturday Night Live'' |{{yes}} |{{No}} |{{yes|Host}} |Various characters |10 times as host (1985–2020)<br>10 times as guest/cameo (2001–2021) |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.cnn.com/2011/SHOWBIZ/TV/04/21/frequent.snl.hosts/index.html |title=Justin Timberlake to host 'SNL' again? |publisher=[[CNN]] |date=April 21, 2011 |access-date=August 4, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140811081915/http://www.cnn.com/2011/SHOWBIZ/TV/04/21/frequent.snl.hosts/index.html |archive-date=August 11, 2014 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://snl.jt.org/guest.php-i=815.html |title=SNL Archives&nbsp;— Tom Hanks |publisher=jt.org |access-date=September 5, 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140912225346/http://snl.jt.org/guest.php-i%3D815.html |archive-date=September 12, 2014 }}</ref><br><ref>{{cite news|url=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/snl-40th-anniversary-steve-martin-773766 |title='SNL' 40th Anniversary: Steve Martin Monologue Joined by Tom Hanks, Many Others (Video) |work=[[The Hollywood Reporter]]|date=February 15, 2015 |access-date=March 19, 2015 |last=Gajewski |first=Ryan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150328204355/http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/snl-40th-anniversary-steve-martin-773766 |archive-date=March 28, 2015 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.eonline.com/news/803805/tom-hanks-6-best-snl-sketches-through-the-years |title=Tom Hanks' 6 Best SNL Sketches Through the Years |publisher=[[E!]] |date=October 21, 2016 |access-date=October 22, 2016 |last=Bacardi |first=Francesca |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161023145348/http://www.eonline.com/news/803805/tom-hanks-6-best-snl-sketches-through-the-years |archive-date=October 23, 2016 }}</ref><br><ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/news/arts-and-entertainment/wp/2017/05/21/on-snl-the-rock-and-tom-hanks-joked-about-a-2020-white-house-bid-some-want-to-believe/|newspaper=[[Washington Post]]|date=May 21, 2017|access-date=June 4, 2017|last=Wang|first=Amy|title=On SNL, The Rock and Tom Hanks joked about a 2020 White House bid. Some want to believe.}}</ref><ref>{{cite web |last1=Clarke-Chan |first1=Robert |title=SNL: Tom Hanks, Tina Fey, Steve Martin Welcome Paul Rudd to '4 1/2-Timers Club,' in COVID-Impacted Episode |url=https://tvline.com/2021/12/18/snl-tom-hanks-tina-fey-steve-martin-paul-rudd-covid-no-cast-episode/ |website=TVLine |access-date=December 19, 2021 |date=December 19, 2021}}</ref> |- !scope="row"|1992 |''Tales from the Crypt'' |{{yes}} |{{No}} |{{yes|Director}} |Baxter |Episode: "None but the Lonely Heart" |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=http://movies.msn.com/movies/movie/tales-from-the-crypt-none-but-the-lonely-heart/ |title=Tales From the Crypt: None But the Lonely Heart:Overview |publisher=[[MSN]] |access-date=July 31, 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100729113837/http://movies.msn.com/movies/movie/tales-from-the-crypt-none-but-the-lonely-heart/ |archive-date=July 29, 2010 }}</ref> |- !scope="row" rowspan=2|1993 |''Fallen Angels'' |{{yes}} |{{No}} |{{yes|Director}} |Trouble Boy #1 |Episode: "I'll Be Waiting" |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.tvguide.com/detail/tv-show.aspx?tvobjectid=473354&more=ucepisodelist&episodeid=1085886 |title=Fallen Angels |publisher=[[TV Guide]] |access-date=July 31, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140810061145/http://www.tvguide.com/detail/tv-show.aspx?tvobjectid=473354&more=ucepisodelist&episodeid=1085886 |archive-date=August 10, 2014 }}</ref> |- |''A League of Their Own'' |{{No}} |{{No}} |{{yes|Director}} |{{N/A}} |Episode: "The Monkey's Curse" |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.tvguide.com/detail/tv-show.aspx?tvobjectid=202631&more=ucepisodelist&episodeid=996704 |title=A League of Their Own Episodes 0001 - The Monkey's Curse |publisher=[[TV Guide]] |access-date=August 4, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140811004144/http://www.tvguide.com/detail/tv-show.aspx?tvobjectid=202631&more=ucepisodelist&episodeid=996704 |archive-date=August 11, 2014 }}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/movies/person/93341/Tom-Hanks/filmography |title=Tom Hanks filmography |access-date=September 5, 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140906230409/http://www.nytimes.com/movies/person/93341/Tom-Hanks/filmography |department=Movies & TV Dept. |work=[[The New York Times]] |date=2014 |archive-date=September 6, 2014 }}</ref> |- !scope="row"|1996 |''69th Academy Awards'' |{{yes}} |{{No}} |{{No}} |Sheriff Woody |Television special; voice role |style="text-align:center;"|<ref name="MFEO">{{harvnb|Bona|2002|p=39}}</ref> |- !scope="row"|1998 |''From the Earth to the Moon'' |{{yes}} |{{yes|Executive}} |{{yes|Director and screenwriter}} |{{sort|Despont|Jean-Luc Despont}} |"Le voyage dans la lune" {{small|(actor)}}<br/>"Can We Do This?" {{small|(director)}}<br/> 4 episodes {{small|(writer)}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.tvguide.com/tvshows/from-the-earth-to-the-moon/cast/201523 |title=From Earth to the Moon Cast and Details |publisher=[[TV Guide]] |access-date=August 4, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140810184150/http://www.tvguide.com/tvshows/from-the-earth-to-the-moon/cast/201523 |archive-date=August 10, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tvguide.com/tvshows/from-the-earth-to-the-moon-1998/episode-1-season-1/can-we-do-this/201523 |title=From Earth to the Moon Episode Guide 1998 Season 1 - La Voyage Dans La Lune |publisher=[[TV Guide]] |access-date=August 4, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140810181605/http://www.tvguide.com/tvshows/from-the-earth-to-the-moon-1998/episode-1-season-1/can-we-do-this/201523 |archive-date=August 10, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tvguide.com/tvshows/from-the-earth-to-the-moon-1998/episode-1-season-1/can-we-do-this/201523 |title=From Earth to the Moon Episode Guide 1998 Season 1 - Can We Do This?, Episode 1 |publisher=[[TV Guide]] |access-date=August 4, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140810181605/http://www.tvguide.com/tvshows/from-the-earth-to-the-moon-1998/episode-1-season-1/can-we-do-this/201523 |archive-date=August 10, 2014 }}</ref> |- !scope="row" rowspan=2|2000 |''Shooting War'' |{{No}} |{{No}} |{{yes|Narrator}} |{{N/A}} |Documentary |style="text-align:center;"|<ref>{{cite magazine|url=http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,46456,00.html |title=Eyewitnesses to War |magazine=Time |date=June 4, 2000 |access-date=November 28, 2016 |last=Brinkley |first=Douglas |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161128195620/http://content.time.com/time/magazine/article/0%2C9171%2C46456%2C00.html |archive-date=November 28, 2016 }}</ref> |- |''72nd Academy Awards'' |{{yes}} |{{No}} |{{No}} |{{sort|Woody|Sheriff Woody}} |Television special; voice role |style="text-align:center;"|<ref name="PresentersandPerformers">{{harvnb|Bona|2002|p=295}}</ref> |- !scope="row" rowspan=2|2001 |''Band of Brothers'' |{{yes}} |{{yes|Executive}} |{{yes|Director and screenwriter}} |British Officer |Miniseries<br/>"Crossroads" {{small|(director)}}<br/>"Currahee" {{small|(screenwriter)}}<br/>Cameo |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/drama/bandofbrothers/|title=Band of Brothers|publisher=[[BBC]]|access-date=August 8, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20130504093821/http://www.bbc.co.uk/drama/bandofbrothers/|archive-date=May 4, 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hbo.com/#/band-of-brothers/episodes/0/05-crossroads/synopsis.html |title=HBO: Band of Brothers: Part 05 Crossroads Synopsis |publisher=[[HBO]] |access-date=August 7, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100201172253/http://www.hbo.com/ |archive-date=February 1, 2010 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hbo.com/band-of-brothers/episodes/0/01-currahee#/band-of-brothers/episodes/0/01-currahee/synopsis.html |title=HBO:Band of Brother: Part 01 Currahee: Synopsis |publisher=[[HBO]] |access-date=August 7, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140906223029/http://www.hbo.com/band-of-brothers/episodes/0/01-currahee |archive-date=September 6, 2014 }}</ref><br /><ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/1581400.stm|title=Band of Brothers' realism push|publisher=[[BBC News]]|date=October 5, 2001|access-date=September 24, 2014}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/film/2001/may/14/features.stevenspielberg |title=We're in this together |work=[[The Guardian]] |last=Smith |first=Rupert |date=May 14, 2001 |access-date=October 25, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141026113123/http://www.theguardian.com/film/2001/may/14/features.stevenspielberg |archive-date=October 26, 2014 }}</ref> |- |''We Stand Alone Together: The Men of Easy Company'' |{{No}} |{{yes|Executive}} |{{No}} |{{N/A}} |Documentary |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.tvguide.com/tvshows/we-stand-alone-together-the-men-of-easy-company/497518/ |title=We Stand Alone Together: The Men of Easy Company |publisher=TV Guide |access-date=November 28, 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161128201355/http://www.tvguide.com/tvshows/we-stand-alone-together-the-men-of-easy-company/497518/ |archive-date=November 28, 2016 }}</ref> |- !scope="row" |2002 |''Life with Bonnie'' |{{yes}} |{{No}} |{{No}} |Himself |Episode: "What If" |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=https://www.tvguide.com/tvshows/life-with-bonnie/episode-11-season-1/what-if/100264/ |title=Life with Bonnie Episodes |publisher=[[TV Guide]] |access-date=March 14, 2020 |archive-date=1 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180601225618/http://www.tvguide.com/tvshows/life-with-bonnie/episode-11-season-1/what-if/100264/ |url-status=dead}}</ref> |- !scope="row"|2003 |''Freedom: A History of US'' |{{yes}} |{{No}} |{{No}} |[[အေဘရာဟမ် လင်ကွန်း|အေဗရာဟမ် လင်ကွန်း]]/{{sort|Wood|[[:en:Charles Erskine Scott Wood|Charles E. Wood]]}}/{{sort|Boone|[[:en:Daniel Boone|Daniel Boone]]}} |7 episodes |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.pbs.org/wnet/historyofus/about/credits_tv.html |title=Freedom: History of US |publisher=[[PBS]] |access-date=August 4, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141031202328/http://www.pbs.org/wnet/historyofus/about/credits_tv.html |archive-date=October 31, 2014 }}</ref> |- !scope="row"|2006–2011 |''Big Love'' |{{No}} |{{yes|Executive}} |{{No}} |{{N/A}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.emmys.com/shows/big-love |title=Big Love |publisher=[[Academy of Television Arts & Sciences]] |access-date=August 7, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140612034238/http://www.emmys.com/shows/big-love |archive-date=June 12, 2014 }}</ref> |- !scope="row" |2008 |''John Adams'' |{{No}} |{{Yes|Executive}} |{{No}} |{{N/a}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|date=2008-03-06|title=Tom Hanks Comes to Washington for HBO Series 'John Adams' {{!}} Washingtonian (DC)|url=https://www.washingtonian.com/2008/03/06/tom-hanks-comes-to-washington-for-hbo-series-john-adams/|access-date=2022-01-19|website=Washingtonian|language=en-US}}</ref> |- !scope="row"|2010 |''ပစိဖိတ်'' |{{No}} |{{yes|Executive}} |{{yes|Narrator}} |{{N/A}} |Miniseries; 6 episodes |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|last=Guthrie |first=Marisa |url=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/hbo-developing-third-wwii-miniseries-413632 |title=HBO Developing Third WWII Miniseries with Tom Hanks, Steven Spielberg (Exclusive) |work=[[The Hollywood Reporter]] |date=January 18, 2013 |access-date=July 31, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140828141704/http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/hbo-developing-third-wwii-miniseries-413632 |archive-date=August 28, 2014 }}</ref><ref>{{cite news|last=Smith |first=Kyle |url=https://nypost.com/2010/04/30/where-pacific-went-wrong/ |title=Where 'Pacific' went wrong |work=[[The New York Post]] |publisher=[[News Corporation (1980–2013)|News Corp]] |date=April 30, 2010 |access-date=August 4, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629030801/http://nypost.com/2010/04/30/where-pacific-went-wrong/ |archive-date=June 29, 2015 }}</ref> |- !scope="row"|2011 |''30 Rock'' |{{yes}} |{{No}} |{{No}} |Himself |Cameo |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|last=Daniels |first=Colin |url=http://www.digitalspy.com/tv/s115/30-rock/news/a311224/tom-hanks-to-guest-star-on-30-rock.html#~oMfz3H5n0hML3q |title=Tom Hanks to guest star on '30 Rock' |publisher=[[Digital Spy]] |date=March 26, 2011 |access-date=July 26, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924105203/http://www.digitalspy.com/tv/s115/30-rock/news/a311224/tom-hanks-to-guest-star-on-30-rock.html |archive-date=September 24, 2015 }}</ref> |- !scope="row"|2012 |''Electric City'' |{{yes}} |{{yes}} |{{yes|Screenwriter}} |Cleveland Carr |Web series; voice role |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.fastcompany.com/1681236/tom-hanks-talks-electric-city-web-content-economics-expletives|title=Tom Hanks Talks "Electric City," Web Content Economics, Expletives|first=Ari|last=Karpel|date=July 18, 2012|website=Fast Company}}</ref><ref>{{cite magazine| url=http://entertainment.time.com/2012/07/17/for-web-only-viewing-tom-hanks-created-series-debuts-today/ | magazine=Time | date=17 July 2012|title=Online Blockbuster?: Tom Hanks' Electric City Debuts on Yahoo Today}}</ref> |- !scope="row" rowspan=3|2013 |''Killing Lincoln'' |{{No}} |{{No}} |{{yes|Narrator}} |{{N/A}} |Television film |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|last=O'Connell |first=Michael |url=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/tv-ratings-killing-lincoln-pulls-422168 |title=TV Ratings: 'Killing Lincoln' Pulls Record 3.4 Million to Nat Geo |work=[[The Hollywood Reporter]] |date=February 18, 2013 |access-date=August 4, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140331111317/http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/tv-ratings-killing-lincoln-pulls-422168 |archive-date=March 31, 2014 }}</ref> |- |''Toy Story of Terror!'' |{{yes}} |{{No}} |{{No}} |{{sort|Woody|Sheriff Woody}} |Halloween special; voice role |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|last=Vincent |first=Alice |url=http://www.telegraph.co.uk/culture/tvandradio/10058177/Toy-Story-to-return-in-TV-special-this-year.html |title=Toy Story to return in TV special this year |work=[[The Daily Telegraph]] |date=May 15, 2013 |access-date=July 31, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140812093740/http://www.telegraph.co.uk/culture/tvandradio/10058177/Toy-Story-to-return-in-TV-special-this-year.html |archive-date=August 12, 2014 }}</ref> |- |''{{sort|Assassination|The Assassination of President Kennedy}}'' |{{No}} |{{yes|Executive}} |{{No}} |{{N/A}} |Documentary |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|last=de Moraes |first=Lisa |url=https://www.deadline.com/2013/11/cnns-the-sixties-the-assassination-of-president-kennedy-wins-slot-in-news-demo/ |title=CNN's 'The Sixties: The Assassination of President Kennedy' Wins Slot In News Demo |website=[[Deadline Hollywood]]. ([[Penske Media Corporation]]) |date=November 15, 2013 |access-date=July 31, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140619175402/http://www.deadline.com/2013/11/cnns-the-sixties-the-assassination-of-president-kennedy-wins-slot-in-news-demo/ |archive-date=June 19, 2014 }}</ref> |- !scope="row"|2014, 2017 |''Last Week Tonight with John Oliver'' |{{yes}} |{{No}} |{{No}} |Himself |Episode: "The Lottery"<br/>Episode: "Presidency of Donald Trump" |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/john-oliver-slaps-celebrities-salmon-747785|title=John Oliver Slaps Celebrities With Salmon for 'Last Week Tonight' Finale|work=The Hollywood Reporter|last=O'Neil|first=Lorena|date=November 10, 2014}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/tv/news/tom-hanks-wax-presidents-save-world-on-last-week-tonight-w511600|title=See Tom Hanks, Wax Presidents Save World in 'Last Week Tonight' Movie Spoof|magazine=Rolling Stone|date=November 13, 2017|last=Kreps|first=Daniel|access-date=24 June 2023|archive-date=12 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171212084554/https://www.rollingstone.com/tv/news/tom-hanks-wax-presidents-save-world-on-last-week-tonight-w511600|url-status=dead}}</ref> |- !scope="row" rowspan=4|2014 |''The Sixties'' |{{No}} |{{yes|Executive}} |{{No}} |{{N/A}} |Documentary series |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|last=Lewis |first=Hilary |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/cnn-tom-hanks-playtone-producing-630454 |title=CNN, Tom Hanks' Playtone Producing 'The Sixties' Docuseries |work=[[The Hollywood Reporter]] |date=September 17, 2013 |access-date=July 31, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140606002116/http://www.hollywoodreporter.com/news/cnn-tom-hanks-playtone-producing-630454 |archive-date=June 6, 2014 }}</ref> |- |''Olive Kitteridge'' |{{No}} |{{yes|Executive}} |{{No}} |{{N/A}} |Miniseries |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|last=Fleming |first=Mike Jr. |url=https://www.deadline.com/2013/05/hbo-sets-olive-kitteridge-miniseries-with-lisa-cholodenko-helming-frances-mcdormand-and-richard-jenkins/ |title=HBO & Playtone Set 'Olive Kitteridge' Miniseries With Lisa Cholodenko Helming Frances McDormand And Richard Jenkins |website=[[Deadline Hollywood]]. ([[Penske Media Corporation]]) |date=May 1, 2013 |access-date=July 31, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140618234837/http://www.deadline.com/2013/05/hbo-sets-olive-kitteridge-miniseries-with-lisa-cholodenko-helming-frances-mcdormand-and-richard-jenkins/ |archive-date=June 18, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|last=Bibel |first=Sara |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/07/10/hbo-miniseries-olive-kitteridge-starring-frances-mcdormand-richard-jenkins-to-premiere-this-winter/281640/ |title=HBO Miniseries 'Olive Kitteridge' Starring Frances McDormand & Richard Jenkins to Premiere This Winter |publisher=[[Zap2it]]. ([[Tribune Digital Ventures]]) |date=July 10, 2014 |access-date=August 4, 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714161637/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/07/10/hbo-miniseries-olive-kitteridge-starring-frances-mcdormand-richard-jenkins-to-premiere-this-winter/281640/ |archive-date=July 14, 2014 }}</ref> |- |''The Greatest Event in Television History'' |{{yes}} |{{No}} |{{No}} |Himself |Cameo |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|last=Ng |first=Philiana |url=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/greatest-event-television-history-adam-673694 |title='Greatest Event in Television History': Adam Scott, Paul Rudd Do 'Bosom Buddies' |work=[[The Hollywood Reporter]] |date=January 23, 2014 |access-date=February 26, 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170227151455/http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/greatest-event-television-history-adam-673694 |archive-date=February 27, 2017 }}</ref> |- |''Toy Story That Time Forgot'' |{{yes}} |{{No}} |{{No}} |{{sort|Woody|Sheriff Woody}} |Christmas special; voice role |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|last=Harp |first=Justin |url=http://www.digitalspy.co.uk/ustv/news/a586580/toy-story-that-time-forgot-holiday-special-gets-air-date-from-abc.html|title=Toy Story That Time Forgot holiday special gets air date from ABC |publisher=[[Digital Spy]] |date=July 26, 2014 |access-date=September 14, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140929152823/http://www.digitalspy.co.uk/ustv/news/a586580/toy-story-that-time-forgot-holiday-special-gets-air-date-from-abc.html |archive-date=September 29, 2014 }}</ref> |- !scope="row"|2015 |''The Seventies'' |{{No}} |{{yes|Executive}} |{{No}} |{{N/A}} |Documentary series |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|url=https://variety.com/2015/tv/columns/the-seventies-cnn-documentary-series-tom-hanks-1201516507/ |title=CNN's 'The Seventies' Looks Back at Seeds Of Media Revolution |work=[[Variety (magazine)|Variety]] |date=June 10, 2015 |access-date=June 11, 2015 |last=Lowry |first=Brian |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150611095922/http://variety.com/2015/tv/columns/the-seventies-cnn-documentary-series-tom-hanks-1201516507/ |archive-date=June 11, 2015 }}</ref> |- !scope="row" rowspan=3|2016 |''88th Academy Awards'' |{{yes}} |{{No}} |{{No}} |{{sort|Woody|Sheriff Woody}} |Television special; voice role |style="text-align:center;"|<ref name="FMS">{{cite news|last1=Burlingame |first1=Jon |title=Morricone Wins Oscar Music Gold At Last |url=http://www.filmmusicsociety.org/news_events/features/2016/022916.html |access-date=May 20, 2016 |publisher=[[The Film Music Society]] |date=February 29, 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406155948/http://filmmusicsociety.org/news_events/features/2016/022916.html |archive-date=April 6, 2016}}</ref> |- |''The Eighties'' |{{No}} |{{yes|Executive}} |{{No}} |{{N/A}} |Documentary series |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|url=https://variety.com/2016/tv/columns/the-eighties-cnn-tom-hanks-most-influential-tv-decade-1201738331/ |title=CNN's 'The Eighties' Examines TV's Most Influential Decade |work=[[Variety (magazine)|Variety]] |date=March 29, 2016 |access-date=June 1, 2016 |last=Lowry |first=Brian |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160603235540/http://variety.com/2016/tv/columns/the-eighties-cnn-tom-hanks-most-influential-tv-decade-1201738331/ |archive-date=June 3, 2016 }}</ref> |- |''Maya & Marty'' |{{yes}} |{{No}} |{{No}} |Gene the Astronaut |Episode: "Jimmy Fallon & Miley Cyrus" |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|last1=Carra |first1=Mallory |title="The Astronaut" Sketch From 'Maya & Marty' Features Tom Hanks Trying To Get Some Space" |url=https://www.bustle.com/articles/164152-the-astronaut-sketch-from-maya-marty-features-tom-hanks-trying-to-get-some-space |website=[[Bustle (magazine)|Bustle]] |access-date=March 7, 2017 |date=June 1, 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160916063254/http://www.bustle.com/articles/164152-the-astronaut-sketch-from-maya-marty-features-tom-hanks-trying-to-get-some-space |archive-date=September 16, 2016 }}</ref> |- !scope="row" rowspan=2|2017 |''The Nineties'' |{{No}} |{{yes|Executive}} |{{No}} |{{N/A}} |Documentary series |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|url=https://variety.com/2016/tv/news/cnn-greenlights-the-nineties-documentaries-1201777468/|title=CNN Greenlights 'The Nineties' and Series on Comedy, Music|work=Variety|date=May 18, 2016|access-date=July 10, 2017|last=Steinberg|first=Brian}}</ref> |- |''The David S. Pumpkins Animated Halloween Special'' |{{yes}} |{{No}} |{{No}} |David S. Pumpkins |Television special; voice role |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=https://variety.com/2017/tv/news/david-s-pumpkins-snl-animated-special-nbc-1202575758/|title=Tom Hanks to Star in David S. Pumpkins Animated Special for NBC|first=Joe|last=Otterson|date=September 28, 2017|access-date=September 28, 2017|work=Variety}}</ref> |- !scope="row" rowspan=2|2018 |''1968: The Year That Changed America'' |{{No}} |{{yes|Executive}} |{{No}} |{{N/A}} |Documentary series |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|url=https://www.radiotimes.com/tv-programme/e/hcb9c4/1968-the-year-that-changed-the-world--s1-e1-winter/|work=Radio Times|title=1968: The Year That Changed the World|last=Crawford|first=David|access-date=November 6, 2019|accessdate=24 June 2023|archivedate=2 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210502195930/https://www.radiotimes.com/tv-programme/e/hcb9c4/1968-the-year-that-changed-the-world--s1-e1-winter/}}</ref> |- |''The 2000s'' |{{No}} |{{yes|Executive}} |{{No}} |{{N/A}} |Documentary series |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://cnnpressroom.blogs.cnn.com/2018/06/14/cnn-original-series-the-2000s-premieres-sunday-july-8/|title=CNN Original Series, 'The 2000s,' Premieres Sunday, July 8|date=June 14, 2018|access-date=November 6, 2019|publisher=CNN|archive-date=27 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180627140748/http://cnnpressroom.blogs.cnn.com/2018/06/14/cnn-original-series-the-2000s-premieres-sunday-july-8/}}</ref> |- !scope="row"|2019 |''The Movies'' |{{Yes}} |{{yes|Executive}} |{{No}} |{{N/A}} |Documentary series |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2019/07/cnn-the-movies-limited-series-tom-hanks-steven-spielberg-1202641349/|website=Deadline Hollywood|date=July 2, 2019|last=Hammond|first=Pete|access-date=November 6, 2019|title=CNN Launches 'The Movies', A Cinephile's Dream Look At Film And Its Impact Over The Decades}}</ref> |- !scope="row" rowspan=2|2020 |''Big City Greens'' |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |Himself |Episode: "Cheap Show"; voice role |style="text-align:center;"|<ref>{{cite episode|title=Cheap Show|series=Big City Greens|credits=Ray, Monica (director); Caldwell Tanner & Kiana Khansmith (writer)|airdate=August 15, 2020|network=Disney Channel|season=2|number=16B}}</ref> |- |''My Gift: A Christmas Special From Carrie Underwood'' |{{No}} |{{yes|Executive}} |{{No}} |{{N/A}} | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|last=Fleming|first=Mike Jr.|title=Carrie Underwood's 'My Gift: A Christmas Special' Gets HBO Max Premiere Date; Features Songs From Her First Holiday Album – Update|url=https://deadline.com/2020/09/carrie-underwood-christmas-special-hbo-max-playtone-my-gift-1234583406/|work=[[Deadline Hollywood]]|date=November 17, 2020|access-date=November 17, 2020|archive-date=September 24, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924204055/https://deadline.com/2020/09/carrie-underwood-christmas-special-hbo-max-playtone-my-gift-1234583406/|url-status=live}}</ref> |- !scope="row"|2021 |''1883'' |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |George Meade |Episode: "Behind Us, A Cliff" |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |last1=Fleming |first1=Mike Jr. |title=Tom Hanks Enlists To Help Tim McGraw Battle Of Antietam Flashback In Taylor Sheridan's 'Yellowstone' Prequel '1883'|url=https://deadline.com/2021/12/tom-hanks-1883-union-general-taylor-sheridan-tim-mcgraw-yellowstone-prequel-1234888645/ |website=Deadline Hollywood |access-date=December 10, 2021 |date=December 10, 2021}}</ref> |- !scope="row"|2022 |''Norman Lear: 100 Years of Music & Laughter'' |{{yes}} |{{No}} |{{No}} |Himself |Television special |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |last1=Matthew |first1=Gilbert |title=This week's TV: Norman Lear at 100, a comedy about reboots, and a reboot of 'Quantum Leap' |url=https://www.bostonglobe.com/2022/09/19/arts/this-weeks-tv-norman-lear-100-comedy-about-reboots-reboot-quantum-leap/ |access-date=September 19, 2022 |work=[[The Boston Globe]] |date=September 19, 2022}}</ref> |- !scope="row"|TBA |''Masters of the Air'' |{{No}} |{{yes|Executive}} |{{No}} |{{N/A}} |Miniseries |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|last=Guthrie|first=Marisa|date=January 18, 2013|title=HBO Developing Third WWII Miniseries with Tom Hanks, Steven Spielberg (Exclusive)|url=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/hbo-developing-third-wwii-miniseries-413632|access-date=April 13, 2021|work=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref> |} === ပြဇာတ် === {|class="wikitable plainrowheaders sortable" |- !scope="col"|ခုနှစ် !scope="col" style="width: 15em;"|ပြဇာတ်အမည် !scope="col" style="width: 15em;"|ပြဇာတ်ရုံ !scope="col" style="width: 10em;"|ဇာတ်ကောင်အမည် !scope="col" class="unsortable"|ကိုးကား |- !scope="row" rowspan=2 |1977 |''The Taming of the Shrew'' |Lakewood Civic Auditorium |Grumio |style="text-align:center;"|<ref name=LCA>{{cite news|last=Brown|first=Tony|url=http://www.cleveland.com/onstage/index.ssf/2010/01/tom_hanks_gift_pushes_great_la.html|title=Tom Hanks' cash gift pushes Great Lakes Theater Festival over top on Hanna Theatre campaign |work=Cleveland.com|publisher=[[The Plain Dealer]]|date=January 26, 2010|access-date=August 31, 2014}}</ref><ref>{{cite news|last=Battersby |first=Matilda |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/theatre-dance/news/tom-hanks-to-make-broadway-debut-in-lucky-guy-8209195.html |title=Tom Hanks to make Broadway debut in Lucky Guy |work=[[The Independent]] |date=October 12, 2012 |access-date=July 31, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140828092524/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/theatre-dance/news/tom-hanks-to-make-broadway-debut-in-lucky-guy-8209195.html |archive-date=August 28, 2014 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.producersguild.org/news/50591/Producers-Guild-of-America-Honors-Tom-Hanks-and-Gary-Goetzman-with-the-Norman-Lear-Achievement-Award.htm |title=Producers Guild of America Honors Tom Hanks and Gary Goetzman with the Norman Lear Achievement Award |publisher=Producers Guild of America |date=October 11, 2010 |access-date=August 31, 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140912225021/http://www.producersguild.org/news/50591/Producers-Guild-of-America-Honors-Tom-Hanks-and-Gary-Goetzman-with-the-Norman-Lear-Achievement-Award.htm |archive-date=September 12, 2014 }}</ref> |- |''Hamlet'' |Lakewood Civic Auditorium |Soldier, Reynaldo |style="text-align:center;"|<ref name=LCA/><ref name=Cle>{{cite news|last=Brown|first=Tony|url=http://www.cleveland.com/onstage/index.ssf/2008/08/tom_hanks_signs_on_to_help_gre.html|title=Tom Hanks signs on to help Great Lakes Theater Festival's Hanna Theatre renovation campaign|work=Cleveland.com|publisher=[[The Plain Dealer]]|date=August 17, 2008|access-date=September 1, 2014}}</ref> |- !scope="row" rowspan=4|1978 |''Polly'' |Lakewood Civic Auditorium |Hacker |style="text-align:center;"|<ref name=LCA/><ref name=Cle/> |- |''The Two Gentlemen of Verona'' |Lakewood Civic Auditorium |Proteus |style="text-align:center;"|<ref name=LCA/><ref>{{cite news|last=Mytnick|first=Colleen|url=http://www.clevelandmagazine.com/ME2/dirmod.asp?sid=E73ABD6180B44874871A91F6BA5C249C&nm=&type=Publishing&mod=Publications%3A%3AArticle&mid=1578600D80804596A222593669321019&tier=4&id=516286375F5F4B71A3896EF13FF6915D|title=Life According to Tom Hanks|work=[[Cleveland Magazine]]|publisher=Great Lakes Publishing Company|date=October 2009|access-date=August 31, 2014|accessdate=24 June 2023|archivedate=11 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160311033812/http://clevelandmagazine.com/me2/dirmod.asp?id=516286375f5f4b71a3896ef13ff6915d&mid=1578600d80804596a222593669321019&mod=publications::article&nm=&tier=4&type=publishing}}</ref> |- |''The Wild Oats'' |Lakewood Civic Auditorium |Muz |style="text-align:center;"|<ref name=LCA/><ref name=Cle/> |- |''King John'' |Lakewood Civic Auditorium |{{sort|Faulconbridge|Robert Faulconbridge}} |style="text-align:center;"|<ref name=LCA/><ref name=Cle/> |- !scope="row" rowspan=4|1979 |''Twelfth Night'' |Lakewood Civic Auditorium |Fabian |style="text-align:center;"|<ref name=LCA/><ref name=Cle/> |- |''Juno and the Paycock'' |Lakewood Civic Auditorium |{{sort|Devine|Jerry Devine}} |style="text-align:center;"|<ref name=LCA/><ref name=Cle/> |- |''Do Me a Favorite'' |Lakewood Civic Auditorium |Harold |style="text-align:center;"|<ref name=LCA/><ref name=Cle/> |- |''The Mandrake'' |Riverside Shakespeare Theater |Callimaco |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|last=Healy |first=Patrick |url=https://www.nytimes.com/2013/02/24/theater/tom-hanks-in-lucky-guy-his-broadway-debut.html?pagewanted=all |title=Tom Hanks, Broadway's New Kid |work=[[The New York Times]] |date=February 20, 2013 |access-date=August 31, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140912225417/http://www.nytimes.com/2013/02/24/theater/tom-hanks-in-lucky-guy-his-broadway-debut.html?pagewanted=all |archive-date=September 12, 2014 }}</ref> |- !scope="row"|2013 |''Lucky Guy'' |Broadhurst Theatre |Mike McAlary |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|last=Hetrick|first=Adam|url=http://www.playbill.com/news/article/nora-ephrons-lucky-guy-starring-tom-hanks-ends-broadway-run-july-3|archive-url=https://archive.today/20140906193807/http://www.playbill.com/news/article/nora-ephrons-lucky-guy-starring-tom-hanks-ends-broadway-run-july-3|url-status=dead|archive-date=September 6, 2014|title=Nora Ephron's Lucky Guy, Starring Tom Hanks, Ends Broadway Run July 3|work=[[Playbill]]|date=July 3, 2013|access-date=August 31, 2014}}</ref> |- !scope="row"|2018 |''Henry IV'' |Shakespeare Center of Los Angeles |Sir John Falstaff |style="text-align:center;"|<ref>{{cite magazine|last1=Lenker|first1=Maureen Lee|url=https://ew.com/theater/2018/06/09/tom-hanks-henry-iv-ew-review/|title=Tom Hanks delivers a Falstaff for the ages in Henry IV: EW review|date=June 9, 2018|magazine=Entertainment Weekly|access-date=June 9, 2018}}</ref> |} === တေးဂီတ ဗီဒီယို === {|class="wikitable plainrowheaders" |- !scope="col"|ခုနှစ် !scope="col"|တေးသီချင်းအမည် !scope="col"|အဆိုတော် !scope="col"|ကိုးကား |- !scope="row"| 1987 |"City of Crime" |Hanks and Dan Aykroyd |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|last=Browne|first=Rembert|date=2013-01-03|title=Rembert Explains the '80s: 'City of Crime' Music Video From Dragnet|url=https://grantland.com/hollywood-prospectus/rembert-explains-the-80s-city-of-crime-music-video-from-dragnet/|access-date=2021-08-13|website=Grantland|language=en-US}}</ref> |- !scope="row" rowspan=2|2015 |"I Really Like You" |Carly Rae Jepsen |style="text-align:center;"|<ref>{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/videos/carly-rae-jepsen-enlists-tom-hanks-justin-bieber-for-new-video-20150307 |title=Carly Rae Jepsen Enlists Tom Hanks, Justin Bieber for New Video |magazine=[[Rolling Stone]] |date=March 7, 2015 |access-date=June 24, 2015 |last=Spanos |first=Brittany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150614190314/http://www.rollingstone.com/music/videos/carly-rae-jepsen-enlists-tom-hanks-justin-bieber-for-new-video-20150307 |archive-date=June 14, 2015 }}</ref> |- |"Girls Night In" |Rita Wilson |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=https://abcnews.go.com/Entertainment/tom-hanks-music-video-wifes/story?id=29678841 |title=Tom Hanks is in Another Music Video ... His Wife's! |publisher=[[ABC News]] |date=March 16, 2015 |access-date=July 3, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150705113204/http://abcnews.go.com/Entertainment/tom-hanks-music-video-wifes/story?id=29678841 |archive-date=July 5, 2015 }}</ref> |} == ကိုးကား == {{Reflist}} == ပြင်ပလင့်များ == {{sisterlinks|d=Q2263|c=Category:Tom Hanks|q=Tom Hanks|b=no|v=no|voy=no|m=no|mw=no|s=no|wikt=no|species=no|n=no}} * {{IMDb name|nm0000158}} * {{Rotten Tomatoes|celebrity/tom_hanks}} * [https://freshairarchive.org/guests/tom-hanks Archive of five Interviews of Hanks by Terry Gross on Fresh Air] * {{C-SPAN|40435}} {{Authority control}} [[ကဏ္ဍ:အမေရိကန် အမျိုးသား ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ]] [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၅၆ မွေးဖွားသူများ]] 564u194xttbl35ekpnj2guhdla2mr2u စကာလတ် ဂျိုဟန်ဆန် 0 244894 1054980 883182 2026-09-24T02:56:45Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1054980 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = စကာလတ် ဂျိုဟန်ဆန်</br>{{Native name|en|Scarlett Johansson}} | native_name = Scarlett Johansson | native_name_lang = en | image = Scarlett Johansson by Gage Skidmore 2 (cropped, 2).jpg<!-- NOTE: This image was chosen as the lead image as the result of a discussion in August 2019. If you want to use a different lead image, please discuss the matter on the article talk page. --> | caption = ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဆန်ဒီယေဂို ကောမစ်-ကွန်မှ စကာလတ် ဂျိုဟန်ဆန် | birth_name = စကာလတ် အင်ဂရစ် ဂျိုဟန်ဆန် <br> ({{Lang-en|Scarlett Ingrid Johansson}}) | birth_date = {{Birth date and age|1984|11|22}} | birth_place = [[နယူးယောက်မြို့]]၊ [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]] | occupation = သရုပ်ဆောင် | citizenship = {{hlist|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|ဒိန်းမတ်}} | education = [[:en:Professional Children's School|Professional Children's School]] | works = {{hlist|[[#ရိုက်ကူးရေး|သရုပ်ဆောင်မှုများ]]|[[#တေးသံသွင်း|တေးသီချင်းများ]]}} | years_active = ၁၉၉၄ – လက်ရှိ | spouse = {{unbulleted list|{{marriage|[[ရိုင်ယန် ရေးနိုး]]|2008|2011|end=divorced}}|{{marriage|Romain Dauriac|2014|2017|end=divorced}}|{{marriage|[[:en:Colin Jost|Colin Jost]]|2020}}}} | children = ၂ | relatives = [[:en:Ejner Johansson|Ejner Johansson]] (အဘိုး) | awards = [[#ထူးချွန်ဆုရရှိမှုများနှင့် ဆန်ခါတင်ဝင်မှုများ|စာရင်းအပြည့်အစုံကြည့်ရန်]] | signature = Scarlett Johansson's signature.svg }} '''စကာလတ် အင်ဂရစ် ဂျိုဟန်ဆန်''' ({{Lang-en|'''Scarlett Ingrid Johansson'''}}, {{IPAc-en|dʒ|oʊ|ˈ|h|æ|n|s|ən|}}; ၂၂ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၄ ဖွား<ref>{{Cite web|url=http://www.filmreference.com/film/11/Scarlett-Johansson.html|title=Scarlett Johansson Biography (1984-)|publisher=FilmReference.com|accessdate=October 15, 2012}}</ref>) သည် အမေရိကန် သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ်နှင့် အဆိုတော်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ သူမအား ''[[:en:The_Avengers_(film)|Avengers]]'' ၊ ''[[:en:Lost_in_Translation_(film)|Lost in Translation]]'' ၊ ''[[:en:Girl_With_a_Pearl_Earring_(film)|Girl With a Pearl Earring]]'' ၊ ''[[:en:Match_Point|Match Point]]'' နှင့် ''[[:en:The_Prestige_(film)|The Prestige]]'' [[ရုပ်ရှင်|ရုပ်ရှင်ကား]]များတွင် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်မှုများကြောင့် လူသိများသည်။ == ပုဂ္ဂိုလ်ရေး အချက်အလက်များ == စကာလတ် ဂျိုဟန်ဆန်ကို ၁၉၈၄ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် [[နယူးယောက်မြို့]]တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ သူမ၏ဖခင်ဖြစ်သူ ကာစတန်း ဂျိုဟန်ဆန် (Karsten Johansson) သည် [[ကိုပင်ဟေဂင်မြို့|ကိုပင်ဟေဂင်]]မှ [[ဒိန်းမတ်နိုင်ငံ|ဒိန်းမတ်]] ဗိသုကာပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး<ref name="tirti">{{Cite news|url=http://www.irishtimes.com/newspaper/theticket/2012/0427/1224315215457.html|date=April 27, 2012|title='I'm not anything like her...'|accessdate=January 8, 2014|archivedate=April 27, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120427065747/http://www.irishtimes.com/newspaper/theticket/2012/0427/1224315215457.html}}</ref> သူမအား အုပ်ထိန်းခဲ့သော အဘိုးဖြစ်သူ အစ်ဂျ်နာ ဂျိုဟန်ဆန် (Ejner Johansson) သည် ဇာတ်ညွှန်းဆရာနှင့် ဒါရိုက်တာဖြစ်သည်။ သူမ၏မိခင်ဖြစ်သူ Melanie Sloan သည် ဂျူးမိသားစုမှ ဆင်းသက်လာသူဖြစ်ပြီး ထုတ်လုပ်ရေးသမားတစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်။<ref name="ashref">{{Cite news|title=Scarlett Johansson's a Jew, too|url=http://jta.org/news/article/2008/03/23/107668/johanssonportman|date=March 23, 2008|accessdate=January 8, 2014|archivedate=December 24, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224212604/https://www.jta.org/news/article/2008/03/23/107668/johanssonportman}}</ref><ref name="heritage">{{Cite web|title=A period film made by someone who hates period films –Peter Webber on Girl with a Pearl Earring|date=January 6, 2004|accessdate=January 8, 2014|url=http://www.jigsawlounge.co.uk/film/peterwebberinterview.html}}</ref><ref name="grandma">{{Cite news|title=The Scarlett Grandma|url=http://www.forward.com/articles/the-scarlett-grandma|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080120002634/http://www.forward.com/articles/the-scarlett-grandma|archivedate=January 20, 2008|accessdate=January 8, 2014|date=April 7, 2006}}</ref> Melanie ၏ဘိုးဘေးများသည် ရုရှားနိုင်ငံမှ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နယူးယောက်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့လာခဲ့ကြသူများဖြစ်သည်။<ref>{{Cite news|title=Scarlett Johansson Hopes to Star as Russian Spy Again|url=http://en.ria.ru/art_living/20120417/172877526.html|date=April 17, 2012|accessdate=January 8, 2014}}</ref> သူမ၏ မောင်နှမသားချင်းများမှာ အစ်မ ဗန်နက်ဆာ၊ အကို အတ်ဒရီယံ၊ အမြွှာမောင်နှမဖြစ်သူ ဟန်တာ (''[[:en:Manny_&_Lo|Manny & Lo]]'' ဇာတ်ကားတွင် သူမနှင့်အတူ ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သူ<ref>{{IMDb name|0423956}}</ref>) တို့အပြင် ဖခင်ဖြစ်သူ၏ ပထမအိမ်ထောင်မှ ဖအေတူ မအေကွဲ အစ်ကိုဖြစ်သူ ခရစ္စတီယာန်တို့ဖြစ်သည်။<ref name="recordd">{{Cite news|title=My roll in the hay with Jonathan was agony|date=December 22, 2005|url=http://www.dailyrecord.co.uk/news/tm_objectid=16511119&method=full&siteid=66633&headline=my-roll-in-the-hay-with-jonathan-was-agony--name_page.html|accessdate=January 8, 2014}}</ref> == ရိုက်ကူးရေး == === ရုပ်ရှင် === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" !scope="col"|ခုနှစ် !scope="col"|ဇာတ်ကားအမည် !scope="col"|ဇာတ်ကောင်အမည် !scope="col" class="unsortable" | မှတ်ချက် !scope="col" class="unsortable" | ကိုးကား |- ! scope=row | 1994 | ''North'' | {{sortname|Laura|Nelson|nolink=1}} | | <ref name=debut>{{cite news |title=Scarlett Johansson |url=https://www.bifa.film/people/scarlett-johansson/ |website=British Independent Film Awards|access-date=November 17, 2019}}</ref><ref name="Schuman2011">{{cite book |last=Schuman |first=Michael A. |year=2011 |title=Scarlett Johansson: Hollywood Superstar |url=https://books.google.com/books?id=jgNiDwAAQBAJ&pg=PA21 |location=Berkeley Heights, NJ |publisher=Enslow Publishing |isbn=978-0-7660-4751-8 |page=21}}</ref> |- ! scope=row | 1995 | ''Just Cause'' | Katie Armstrong | | <ref name=TVG/> |- ! scope=row rowspan=2 | 1996 | ''If Lucy Fell'' | Emily | | <ref>{{cite news |last=Wilmington |first=Michael |date=March 8, 1996 |title=Despite Good Cast, 'Lucy' Falls Victim to Absurd Plot |url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1996-03-08-9603080004-story.html |work=Chicago Tribune|access-date=November 24, 2019}}</ref> |- | ''Manny & Lo'' | Amanda "Manny" | | <ref name=TVG/> |- ! scope=row rowspan=2 | 1997 | ''Fall'' | Little Girl | | <ref name=TVG>{{cite web |title=Credits |url=https://www.tvguide.com/celebrities/scarlett-johansson/credits/173995/ |work=TV Guide |access-date=November 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180609045033/http://www.tvguide.com/celebrities/scarlett-johansson/credits/173995 |archive-date=June 9, 2018 |url-status=live}}</ref> |- | ''Home Alone 3'' | {{sortname|Molly|Pruitt|nolink=1}} | | <ref>{{cite news |last=Leydon |first=Joe |date=December 7, 1997 |title=Home Alone 3 |url=https://variety.com/1997/film/reviews/home-alone-3-1117329439/ |work=Variety |language=en-US |access-date=November 24, 2019}}</ref> |- ! scope=row | 1998 | ''The Horse Whisperer'' | {{sortname|Grace|MacLean|nolink=1}} | | <ref>{{cite web |last=Ebert |first=Roger |date=May 15, 1998 |title=The Horse Whisperer movie review (1998) |url=https://www.rogerebert.com/reviews/the-horse-whisperer-1998 |work=[[RogerEbert.com]] |access-date=November 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190430081647/https://www.rogerebert.com/reviews/the-horse-whisperer-1998 |archive-date=April 30, 2019 |url-status=live}}</ref> |- ! scope=row | 1999 | ''My Brother the Pig'' | {{sortname|Kathy|Caldwell|nolink=1}} | |<ref>{{cite web |last=Rabin |first=Nathan |date=October 13, 2015 |title=Absolute Beginners: A Teenage Scarlett Johansson Gets Sassy In 'My Brother The Pig' |url=https://decider.com/2015/10/13/absolute-beginners-scarlett-johansson-my-brother-the-pig/ |website=Decider |language=en-US |access-date=May 3, 2020}}</ref> |- ! scope=row rowspan=3 | 2001 | ''The Man Who Wasn't There'' | {{sortname|Rachel "Birdy"|Abundas|nolink=1}} | | <ref name="Booker2019">{{cite book |last=Booker |first=M. Keith |date=May 24, 2019 |title=The Coen Brothers' America |url=https://books.google.com/books?id=X4GGDwAAQBAJ&pg=PA21 |publisher=[[Rowman & Littlefield]] |isbn=978-1-5381-2087-3 |page=21}}</ref><ref>{{cite news |last=Scott |first=A. O. |date=October 31, 2001 |title=Film Review; First Passive And Invisible, Then Ruinous And Glowing |url=https://www.nytimes.com/2001/10/31/movies/film-review-first-passive-and-invisible-then-ruinous-and-glowing.html |work=The New York Times |language=en-US |access-date=November 25, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190629191240/https://www.nytimes.com/2001/10/31/movies/film-review-first-passive-and-invisible-then-ruinous-and-glowing.html |archive-date=June 29, 2019 |url-status=live}}</ref> |- | ''Ghost World'' | Rebecca Doppelmeyer | | <ref name=GW>{{cite news |last=Bradshaw |first=Peter |date=November 16, 2001 |title=Ghost World |url=https://www.theguardian.com/film/News_Story/Critic_Review/Guardian_review/0,4267,595308,00.html |work=The Guardian |language=en-GB |access-date=November 24, 2019}}</ref> |- | ''An American Rhapsody'' | {{sortname|Suzanne|Sandor|nolink=1}} (age 15) | | <ref>{{cite news |last=Cockrell |first=Eddie |date=July 5, 2001 |title=An American Rhapsody |url=https://variety.com/2001/film/reviews/an-american-rhapsody-1200469231/ |work=Variety |language=en-US |access-date=November 24, 2019}}</ref><ref>{{cite news |title='Rhapsody' reveals much of writer's own story |url=https://www.washingtontimes.com/news/2001/sep/1/20010901-025138-5442r/ |work=The Washington Times |language=en-US |date=September 1, 2001 |access-date=November 24, 2019}}</ref> |- ! scope=row | 2002 | ''Eight Legged Freaks'' |{{sortname|Ashley|Parker|nolink=1}} | |<ref>{{cite web |last=Ebert |first=Roger |date=July 17, 2002 |title=Eight Legged Freaks movie review (2002) |url=https://www.rogerebert.com/reviews/eight-legged-freaks-2002 |work=[[RogerEbert.com]] |language=en-US |access-date=November 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191204140613/https://www.rogerebert.com/reviews/eight-legged-freaks-2002 |archive-date=December 4, 2019 |url-status=live}}</ref> |- ! scope=row rowspan=2 | 2003 | ''Lost in Translation'' | Charlotte | | <ref name=LIT>{{cite web |last=Ebert |first=Roger |date=September 12, 2003 |title=Lost in Translation movie review & film summary (2003) |url=https://www.rogerebert.com/reviews/lost-in-translation-2003 |work=[[RogerEbert.com]] |language=en-US |access-date=November 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190511172330/https://www.rogerebert.com/reviews/lost-in-translation-2003 |archive-date=May 11, 2019 |url-status=live}}</ref> |- | ''Girl with a Pearl Earring'' | Griet | | <ref name=Pearl>{{cite news |last=Mitchell |first=Elvis |date=December 12, 2003 |title=Film Review; Painting Interiors of the Heart, With Eros in Restrained Hues|url=https://www.nytimes.com/2003/12/12/movies/film-review-painting-interiors-of-the-heart-with-eros-in-restrained-hues.html |work=The New York Times |language=en-US |access-date=November 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213003429/https://www.nytimes.com/2003/12/12/movies/film-review-painting-interiors-of-the-heart-with-eros-in-restrained-hues.html |archive-date=February 13, 2019 |url-status=live}}</ref> |- ! scope=row rowspan=5 | 2004 | ''The Perfect Score'' | Francesca | | <ref>{{cite web |last=Ebert |first=Roger |date=January 30, 2004 |title=The Perfect Score movie review (2004) |url=https://www.rogerebert.com/reviews/the-perfect-score-2004 |work=[[RogerEbert.com]] |language=en-US |access-date=November 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190327112057/https://www.rogerebert.com/reviews/the-perfect-score-2004 |archive-date=March 27, 2019 |url-status=live}}</ref> |- | ''A Love Song for Bobby Long'' | Pursy | | <ref>{{cite news |last=Rooney |first=David |date=September 7, 2004 |title=A Love Song for Bobby Long |url=https://variety.com/2004/film/awards/a-love-song-for-bobby-long-1200531262/ |work=Variety |language=en-US |access-date=November 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170926042308/http://variety.com/2004/film/awards/a-love-song-for-bobby-long-1200531262/ |archive-date=September 26, 2017 |url-status=live}}</ref> |- | ''A Good Woman'' | {{sortname|Meg|Windermere|nolink=1}} | | <ref>{{cite news |last=Elley |first=Derek |date=September 19, 2004 |title=A Good Woman |url=https://variety.com/2004/film/markets-festivals/a-good-woman-1200530943/ |work=Variety |language=en-US |access-date=November 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160925221330/http://variety.com/2004/film/markets-festivals/a-good-woman-1200530943/ |archive-date=September 25, 2016 |url-status=live}}</ref> |- | ''The SpongeBob SquarePants Movie'' | {{sortname|Princess|Mindy|nolink=1}} | Voice | <ref>{{cite web |title=Johansson to lend voice to 'SpongeBob' movie |url=https://www.today.com/popculture/johansson-lend-voice-spongebob-movie-wbna4601910 |website=Today |language=en-US |date=March 25, 2004 |access-date=November 24, 2019}}</ref> |- | ''In Good Company'' | {{sortname|Alex|Foreman|nolink=1}} | | <ref>{{cite news |last=Dargis |first=Manohla |date=December 29, 2004 |title=Behind Every Successful Man, There's a Stronger One |url=http://movies2.nytimes.com/2004/12/29/movies/29good.html |work=The New York Times |language=en-US |access-date=November 24, 2019}}</ref><ref>{{cite web |last=Ebert |first=Roger |date=January 13, 2005 |title=In Good Company movie review & film summary (2005) |url=https://www.rogerebert.com/reviews/in-good-company-2005 |work=[[RogerEbert.com]] |language=en-US |access-date=November 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180823105548/https://www.rogerebert.com/reviews/in-good-company-2005 |archive-date=August 23, 2018 |url-status=live}}</ref> |- ! scope=row rowspan=2 | 2005 | ''Match Point'' | {{sortname|Nola|Rice|nolink=1}} | | <ref>{{cite news |last=Scott |first=A. O. |date=December 28, 2005 |title=London Calling, With Luck, Lust and Ambition |url=https://www.nytimes.com/2005/12/28/movies/london-calling-with-luck-lust-and-ambition.html |work=The New York Times |language=en-US |access-date=November 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190503140433/https://www.nytimes.com/2005/12/28/movies/london-calling-with-luck-lust-and-ambition.html |archive-date=May 3, 2019 |url-status=live}}</ref> |- | ''The Island'' | Jordan Two Delta / Sarah Jordan | | <ref>{{cite news |last=Freer |first=Sloan |title=The Island |url=https://www.radiotimes.com/film/7ddw/the-island/ |work=Radio Times |language=en-GB |access-date=November 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170323021736/http://www.radiotimes.com/film/7ddw/the-island |archive-date=March 23, 2017 |url-status=live |accessdate=24 June 2023 |archivedate=23 March 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170323021736/http://www.radiotimes.com/film/7ddw/the-island }}</ref> |- ! scope=row rowspan=3 | 2006 | ''Scoop'' | {{sortname|Sondra|Pransky|nolink=1}} | | <ref>{{cite magazine |last=Travers |first=Peter |date=July 20, 2006 |title=Scoop |url=https://www.rollingstone.com/movies/movie-reviews/scoop-99155/ |magazine=Rolling Stone |language=en-US |access-date=November 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190803191437/https://www.rollingstone.com/movies/movie-reviews/scoop-99155/ |archive-date=August 3, 2019 |url-status=live}}</ref> |- | ''The Black Dahlia'' | {{sortname|Kay|Lake|nolink=1}} | | <ref>{{cite news |last=McCarthy |first=Todd |date=August 30, 2006 |title=The Black Dahlia |url=https://variety.com/2006/film/awards/the-black-dahlia-1200513882/ |work=Variety |language=en-US |access-date=November 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170915055021/http://variety.com/2006/film/awards/the-black-dahlia-1200513882/ |archive-date=September 15, 2017 |url-status=live}}</ref> |- | ''The Prestige'' | {{sortname|Olivia|Wenscombe|nolink=1}} | | <ref>{{cite news |last=Westfahl |first=Gary |date=October 22, 2006 |title=Seeing Double: A Review of The Prestige |url=http://www.locusmag.com/2006/Features/Westfahl_ThePrestige.html |work=Locus |language=en-US |access-date=November 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190530032109/http://www.locusmag.com/2006/Features/Westfahl_ThePrestige.html |archive-date=May 30, 2019 |url-status=live}}</ref> |- ! scope=row | 2007 | ''The Nanny Diaries'' | {{sortname|Annie|Braddock|nolink=1}} | | <ref>{{cite news |last=Honeycutt |first=Kirk |date=August 19, 2007 |title=The Nanny Diaries |url=https://www.hollywoodreporter.com/review/nanny-diaries-158337 |work=The Hollywood Reporter |language=en-US |access-date=November 24, 2019}}</ref> |- ! scope=row rowspan=3 | 2008 | ''The Other Boleyn Girl'' | Mary Boleyn | | <ref name=Boleyn>{{cite news |last=Dargis |first=Manohla |date=February 29, 2008 |title=Rival Sisters Duke It Out for the Passion of a King |url=https://www.nytimes.com/2008/02/29/movies/29bole.html |work=The New York Times |language=en-US |access-date=November 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181205155829/https://www.nytimes.com/2008/02/29/movies/29bole.html |archive-date=December 5, 2018 |url-status=live}}</ref> |- | ''Vicky Cristina Barcelona'' | Cristina | | <ref>{{cite web |last=Ebert |first=Roger |date=August 14, 2008 |title=Vicky Cristina Barcelona movie review (2008) |url=https://www.rogerebert.com/reviews/vicky-cristina-barcelona-2008 |work=[[RogerEbert.com]] |language=en-US |access-date=November 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030114711/https://www.rogerebert.com/reviews/vicky-cristina-barcelona-2008 |archive-date=October 30, 2019 |url-status=live}}</ref> |- | ''The Spirit'' | {{sortname|Silken|Floss|nolink=1}} | | <ref>{{cite web |last=Ebert |first=Roger |date=December 23, 2008 |title=The Spirit movie review & film summary (2008) |url=https://www.rogerebert.com/reviews/the-spirit-2008 |work=[[RogerEbert.com]] |language=en-US |access-date=November 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190826204902/https://www.rogerebert.com/reviews/the-spirit-2008 |archive-date=August 26, 2019 |url-status=live}}</ref> |- ! scope=row rowspan=2 | 2009 | ''He's Just Not That Into You'' | Anna | | <ref>{{cite magazine |last=Travers |first=Peter |date=February 6, 2009 |title=He's Just Not That Into You |url=https://www.rollingstone.com/movies/movie-reviews/hes-just-not-that-into-you-252390/ |magazine=Rolling Stone |language=en-US |access-date=November 24, 2019}}</ref> |- | ''These Vagabond Shoes'' | align="center" | — | Director and writer; Short film; DVD extra of 2008 film ''New York, I Love You'' | <ref>{{cite web |last=Jagernauth |first=Kevin |date=November 17, 2011 |title=Scarlett Johansson To Make Directorial Debut With Adaptation Of Truman Capote's 'Summer Crossing' |url=https://www.indiewire.com/2011/11/scarlett-johansson-to-make-directorial-debut-with-adaptation-of-truman-capotes-summer-crossing-115063/ |website=IndieWire |language=en-US |access-date=September 15, 2020 |archive-date=25 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201025113630/https://www.indiewire.com/2011/11/scarlett-johansson-to-make-directorial-debut-with-adaptation-of-truman-capotes-summer-crossing-115063/ }}</ref><ref>{{cite web |title=Scarlett Johansson |url=https://www.metacritic.com/person/scarlett-johansson |website=Metacritic |language=en-US |access-date=September 15, 2020}}</ref> |- ! scope=row | 2010 | ''[[သံမဏိလူသား ၂ (ရုပ်ရှင်)|Iron Man 2]]'' | Natasha Romanoff / Black Widow | | <ref>{{cite web |last=Ebert |first=Roger |date=May 5, 2010 |title=Iron Man 2 movie review & film summary (2010) |url=https://www.rogerebert.com/reviews/iron-man-2-2010 |work=[[RogerEbert.com]] |language=en-US |access-date=November 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190404101238/https://www.rogerebert.com/reviews/iron-man-2-2010 |archive-date=April 4, 2019 |url-status=live}}</ref> |- ! scope=row rowspan=2 | 2011 | ''The Whale'' | align="center" | — | Executive producer; Documentary | <ref>{{cite news |last=McCarthy |first=Todd |date=September 22, 2011 |title=The Whale: Film Review |url=https://www.hollywoodreporter.com/review/whale-film-review-239247 |work=The Hollywood Reporter |language=en-US |access-date=November 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171129200945/https://www.hollywoodreporter.com/review/whale-film-review-239247 |archive-date=November 29, 2017 |url-status=live}}</ref> |- | ''We Bought a Zoo'' | {{sortname|Kelly|Foster|nolink=1}} | | <ref>{{cite news |last=Dargis |first=Manohla |date=December 22, 2011 |title=A Modern-Day Ark, With Children, Animals and Even Romance |url=https://www.nytimes.com/2011/12/23/movies/we-bought-a-zoo-review.html |work=The New York Times |language=en-US |access-date=November 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191105004939/https://www.nytimes.com/2011/12/23/movies/we-bought-a-zoo-review.html |archive-date=November 5, 2019 |url-status=live}}</ref> |- ! scope=row rowspan=2 | 2012 | ''The Avengers'' | {{sortname|Natasha|Romanoff|nolink=1}} / Black Widow | | <ref>{{cite magazine |last=Travers |first=Peter |date=April 30, 2012 |title=The Avengers |url=https://www.rollingstone.com/movies/movie-reviews/the-avengers-118986/ |magazine=Rolling Stone |language=en-US |access-date=November 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190329071205/https://www.rollingstone.com/movies/movie-reviews/the-avengers-118986/ |archive-date=March 29, 2019 |url-status=live}}</ref> |- | ''Hitchcock'' | Janet Leigh | | <ref>{{cite web |last=Ebert |first=Roger |date=November 20, 2012 |title=Hitchcock movie review & film summary (2012) |url=https://www.rogerebert.com/reviews/hitchcock-2012 |work=[[RogerEbert.com]] |language=en-US |access-date=November 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180705003353/https://www.rogerebert.com/reviews/hitchcock-2012 |archive-date=July 5, 2018 |url-status=live}}</ref> |- ! scope=row rowspan=3 | 2013 | ''Don Jon'' | {{sortname|Barbara|Sugarman|nolink=1}} | | <ref>{{cite news |last=Dargis |first=Manohla |date=September 27, 2013 |title=So Full of Himself, Yet Running on Empty |url=https://www.nytimes.com/2013/09/27/movies/joseph-gordon-levitt-stars-in-don-jon.html |work=The New York Times |language=en-US |access-date=November 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181215114714/https://www.nytimes.com/2013/09/27/movies/joseph-gordon-levitt-stars-in-don-jon.html |archive-date=December 15, 2018 |url-status=live}}</ref> |- | ''Under the Skin'' | Laura | | <ref>{{cite news |last=Robson |first=Leo |date=March 15, 2014 |title=Scarlett Johansson in Under the Skin: 'prick her and she doesn't bleed' |url=https://www.theguardian.com/film/2014/mar/15/scarlett-johansson-under-skin-extraterrestrial |work=The Guardian |language=en-GB |access-date=November 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030005930/https://www.theguardian.com/film/2014/mar/15/scarlett-johansson-under-skin-extraterrestrial |archive-date=October 30, 2019 |url-status=live}}</ref> |- | ''Her'' | Samantha | Voice | <ref>{{cite magazine |last=Brody |first=Richard |date=December 19, 2013 |title=Ain't Got No Body |url=https://www.newyorker.com/culture/richard-brody/aint-got-no-body |magazine=The New Yorker |language=en-US |access-date=November 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190715024926/https://www.newyorker.com/culture/richard-brody/aint-got-no-body |archive-date=July 15, 2019 |url-status=live}}</ref> |- !scope=row rowspan="3" |2014 | ''Chef'' | Molly | | <ref>{{cite magazine |last=Travers |first=Peter |date=May 8, 2014 |title=Chef |url=https://www.rollingstone.com/movies/movie-reviews/chef-186789/ |magazine=Rolling Stone |language=en-US |access-date=November 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190724062821/https://www.rollingstone.com/movies/movie-reviews/chef-186789/ |archive-date=July 24, 2019 |url-status=live}}</ref> |- | ''Lucy'' | Lucy | | <ref>{{cite news |last=Collin |first=Robbie |date=August 21, 2014 |title=Lucy, review: 'everything Scarlett Johansson does is worth watching' |url=https://www.telegraph.co.uk/culture/film/filmreviews/11027673/Lucy-review-everything-Scarlett-Johansson-does-is-worth-watching.html |work=The Telegraph |language=en-GB |access-date=November 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191214184644/https://www.telegraph.co.uk/culture/film/filmreviews/11027673/Lucy-review-everything-Scarlett-Johansson-does-is-worth-watching.html |archive-date=December 14, 2019 |url-status=live}}</ref> |- | ''Captain America: The Winter Soldier'' |{{sortname|Natasha|Romanoff|nolink=1}} / Black Widow | | <ref>{{cite news |last=Foundas |first=Scott |date=March 20, 2014 |title=Film Review: 'Captain America: The Winter Soldier' |url=https://variety.com/2014/film/reviews/film-review-captain-america-the-winter-soldier-1201139253/ |work=Variety |language=en-US |access-date=November 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140321015431/http://variety.com/2014/film/reviews/film-review-captain-america-the-winter-soldier-1201139253/ |archive-date=March 21, 2014 |url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | 2015 | ''Avengers: Age of Ultron'' |{{sortname|Natasha|Romanoff|nolink=1}} / Black Widow | | <ref>{{cite news |last=Bradshaw |first=Peter |date=April 22, 2015 |title=Avengers: Age of Ultron review – Whedon's heroic cavalcade of fun |url=https://www.theguardian.com/film/2015/apr/21/avengers-age-of-ultron-review-film-joss-whedon-exhilarating |work=The Guardian |language=en-GB |access-date=November 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190819143745/https://www.theguardian.com/film/2015/apr/21/avengers-age-of-ultron-review-film-joss-whedon-exhilarating |archive-date=August 19, 2019 |url-status=live}}</ref> |- ! scope=row rowspan="4" |2016 | ''Captain America: Civil War'' |{{sortname|Natasha|Romanoff|nolink=1}} / Black Widow | | <ref>{{cite news |last=Bradshaw |first=Peter |date=April 20, 2016 |title=Captain America: Civil War review – an aspartame rush |url=https://www.theguardian.com/film/2016/apr/20/captain-america-civil-war-review-an-aspartame-rush |work=The Guardian |language=en-GB |access-date=November 23, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160429091906/http://www.theguardian.com/film/2016/apr/20/captain-america-civil-war-review-an-aspartame-rush |archive-date=April 29, 2016 |url-status=live}}</ref> |- | ''Hail, Caesar!'' | {{sortname|DeeAnna|Moran|nolink=1}} | | <ref>{{cite magazine |last=Miller |first=Julie |date=February 15, 2017 |title=Scarlett Johansson Used This Hollywood Relic to Recapture Bathing Beauty Glamour in Hail, Caesar! |url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2017/02/hail-caesar-scarlett-johansson-production-design |magazine=Vanity Fair |language=en-US |access-date=November 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170227001847/http://www.vanityfair.com/hollywood/2017/02/hail-caesar-scarlett-johansson-production-design |archive-date=February 27, 2017 |url-status=live}}</ref> |- | ''The Jungle Book'' | Kaa | Voice | <ref>{{cite magazine |last=Romano |first=Nick |date=April 2, 2016 |title=The Jungle Book: Scarlett Johansson's Kaa ensnares Mowlgi in IMAX featurette |url=https://ew.com/article/2016/04/02/jungle-book-scarlett-johansson-imax-featurette/ |magazine=Entertainment Weekly |language=en-US |access-date=November 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191007194401/https://ew.com/article/2016/04/02/jungle-book-scarlett-johansson-imax-featurette/ |archive-date=October 7, 2019 |url-status=live}}</ref> |- | ''Sing'' | Ash | Voice | <ref>{{cite magazine |last=Zacharek |first=Stephanie |date=December 19, 2016 |title=Review: Not Even Talking Animals Can Save Jukebox Musical Sing |url=https://time.com/4598009/sing-review-matthew-mcconaughey/|magazine=Time |language=en-US |access-date=November 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190523172014/http://time.com/4598009/sing-review-matthew-mcconaughey/ |archive-date=May 23, 2019 |url-status=live}}</ref> |- ! scope=row rowspan=2 | 2017 | ''Ghost in the Shell'' | Major Mira Killian / Motoko Kusanagi | | <ref>{{cite web |last=Opam |first=Kwame |date=March 29, 2017 |title=Ghost in the Shell review: a solid film built on a broken foundation |url=https://www.theverge.com/2017/3/29/15114902/ghost-in-the-shell-review-scarlett- |website=The Verge |language=en-US |access-date=November 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190630000720/https://www.theverge.com/2017/3/29/15114902/ghost-in-the-shell-review-scarlett-johansson |archive-date=June 30, 2019 |url-status=live}}</ref> |- | ''Rough Night'' | Jessica "Jess" Thayer | | <ref>{{cite news |last=Lee |first=Benjamin |date=June 14, 2017 |title=Rough Night review – girls gone wild in amusing if ramshackle comedy |url=https://www.theguardian.com/film/2017/jun/14/rough-night-review-scarlett-johansson-kate-mckinnon |work=The Guardian |language=en-GB |access-date=November 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190413185806/https://www.theguardian.com/film/2017/jun/14/rough-night-review-scarlett-johansson-kate-mckinnon |archive-date=April 13, 2019 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Rough Night (2017) |url=https://www.bfi.org.uk/films-tv-people/59ba60f9a5f6c |website=British Film Institute |language=en-GB |access-date=August 12, 2020}}</ref> |- ! scope=row rowspan=2 | 2018 | ''Isle of Dogs'' | Nutmeg | Voice | <ref>{{cite web|url=https://www.rogerebert.com/reviews/isle-of-dogs-2018|work=[[RogerEbert.com]]|last=Henderson|first=Odie|title=Isle of Dogs movie review & film summary (2018)|access-date=November 24, 2019|date=March 23, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190922172554/https://www.rogerebert.com/reviews/isle-of-dogs-2018|archive-date=September 22, 2019|url-status=live}}</ref> |- | ''[[Avengers: Infinity War]]'' |{{sortname|Natasha|Romanoff|nolink=1}} / Black Widow | | <ref>{{cite web|url=https://www.rogerebert.com/reviews/avengers-infinity-war-2018|title=Avengers: Infinity War movie review (2018)|access-date=November 24, 2019|work=[[RogerEbert.com]]|date=April 24, 2018|last=Seitz|first=Matt Zoller|archive-url=https://web.archive.org/web/20190901214946/https://www.rogerebert.com/reviews/avengers-infinity-war-2018|archive-date=September 1, 2019|url-status=live}}</ref> |- ! scope=row rowspan=4 | 2019 | ''Captain Marvel'' |{{sortname|Natasha|Romanoff|nolink=1}} / Black Widow | Uncredited cameo; mid-credits scene | <ref>{{cite magazine |last=Coggan |first=Devan |date=March 8, 2019 |title=Those Captain Marvel post-credits scenes, explained |url=https://ew.com/movies/2019/03/08/captain-marvel-post-credits-scenes-explained/ |magazine=Entertainment Weekly |language=en-US |access-date=March 8, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190311195009/https://ew.com/movies/2019/03/08/captain-marvel-post-credits-scenes-explained/ |archive-date=March 11, 2019 |url-status=live}}</ref> |- | ''Avengers: Endgame'' |{{sortname|Natasha|Romanoff|nolink=1}} / Black Widow | | <ref>{{cite web |last=Tallerico |first=Brian |date=April 24, 2019 |title=Avengers: Endgame movie review (2019) |url=https://www.rogerebert.com/reviews/avengers-endgame-2019 |work=[[RogerEbert.com]] |language=en-US |access-date=November 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190503221913/https://www.rogerebert.com/reviews/avengers-endgame-2019 |archive-date=May 3, 2019 |url-status=live}}</ref> |- | ''Marriage Story'' | {{sortname|Nicole|Barber|nolink=1}} | | <ref>{{cite web |last=Chang |first=Justin |date=November 8, 2019 |title='Marriage Story' Reveals The Messy, Heartbreaking Toll Of Divorce |url=https://www.npr.org/2019/11/08/777495737/marriage-story-reveals-the-messy-heartbreaking-toll-of-divorce?t=1574597659679 |work=NPR |language=en-US |access-date=November 24, 2019}}</ref> |- | ''Jojo Rabbit'' | {{sortname|Rosie|Betzler|nolink=1}} | | <ref>{{cite news |last=Turan |first=Kenneth |date=October 15, 2019 |title=Review: Taika Waititi's uneven satire 'Jojo Rabbit' is at its best making Nazis, and Hitler, the joke |url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/movies/story/2019-10-15/jojo-rabbit-scarlet-johannson-review |work=Los Angeles Times |language=en-US |access-date=November 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191124114852/https://www.latimes.com/entertainment-arts/movies/story/2019-10-15/jojo-rabbit-scarlet-johannson-review |archive-date=November 24, 2019 |url-status=live}}</ref> |- ! scope=row rowspan=2 | 2021 | ''Black Widow'' | {{sortname|Natasha|Romanoff|nolink=1}} / Black Widow | Also executive producer | <ref>{{cite news |last=Keegan |first=Rebecca |date=September 4, 2019 |title=The Season of Scarlett Johansson: Two Hot Films, Her Marvel Future, Woody Allen and a Pick for President |url=https://www.hollywoodreporter.com/features/scarlett-johansson-talks-woody-allen-elizabeth-warren-black-widow-1235618 |work=The Hollywood Reporter |language=en-US |access-date=November 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191121113459/https://www.hollywoodreporter.com/features/scarlett-johansson-talks-woody-allen-elizabeth-warren-black-widow-1235618 |archive-date=November 21, 2019 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Faughnder |first=Ryan |date=September 23, 2020 |title=Disney moves 'Black Widow' and more big titles to 2021 amid coronavirus concerns |url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/business/story/2020-09-23/marvel-black-widow-2021-delay-coronavirus |work=Los Angeles Times |language=en-US |access-date=September 23, 2020}}</ref> |- | ''Sing 2'' | Ash | Voice | <ref>{{Cite web |last=D'Alessandro |first=Anthony |date=May 8, 2020 |title=How Animated Pics Like 'Tom & Jerry', 'SpongeBob Movie', 'Sing 2', Skydance's 'Luck' & More Are Working Through The COVID-19 Crisis |url=https://deadline.com/2020/05/animated-movies-coronavirus-production-tom-and-jerry-spongebob-scoob-skydance-illumination-1202928961/ |website=Deadline |language=en-US |access-date=June 25, 2020}}</ref><ref>{{cite web |last=D'Alessandro |first=Anthony |date=April 12, 2019 |title='Sing 2' To Croon Summer 2021; 'The Croods 2' Moves To Holiday Season 2020 |url=https://deadline.com/2019/04/sing-2-croods-2-release-date-changes-1202594951/ |work=Deadline |language=en-US |access-date=November 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190828024514/https://deadline.com/2019/04/sing-2-croods-2-release-date-changes-1202594951/ |archive-date=August 28, 2019 |url-status=live}}</ref> |- ! scope=row | 2023 | ''Asteroid City'' | Midge Campbell | | <ref>{{Cite web |last1=Kit |first1=Borys |last2=Galuppo |first2=Mia |date=August 16, 2021 |title=Scarlett Johansson Joins Newest Wes Anderson Movie (Exclusive) |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/scarlett-johansson-wes-anderson-movie-1234998177/ |website=The Hollywood Reporter |language=en-US |access-date=August 16, 2021}}</ref> |- ! scope=row | 2024 | style="background:#FFFFCC;"| ''Transformers One'' {{dagger}} | Elita One | Voice; in production | <ref name="TransformersOneCast">{{Cite web |last=Rubin |first=Rebecca |date=2023-04-27 |title=‘Transformers’ Animated Prequel Sets Chris Hemsworth, Scarlett Johansson and More Voice Cast |url=https://variety.com/2023/film/news/transformers-animated-prequel-chris-hemsworth-scarlett-johansson-1235596692/ |access-date=2023-04-27 |website=Variety |language=en-US}}</ref> |- ! scope=row | TBA | style="background:#FFFFCC;"| ''Project Artemis'' {{dagger}} | TBA | Filming, also producer | <ref>{{cite news |last1=Wiseman |first1=Andreas |last2=Kroll |first2=Justin |date=March 31, 2022 |title='Avengers' Co-Stars Scarlett Johansson & Chris Evans Set To Lead Red-Hot Package 'Project Artemis'; Apple Makes Massive Deal For Jason Bateman-Directed Pic |url=https://deadline.com/2022/03/chris-evans-scarlett-johansson-jason-bateman-apple-project-artemis-space-race-movie-1234990101/ |work=Deadline |language=en-US |access-date=March 31, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220331235459/https://deadline.com/2022/03/chris-evans-scarlett-johansson-jason-bateman-apple-project-artemis-space-race-movie-1234990101/ |archive-date=March 31, 2022 |url-status=live}}</ref> |- ! scope=row | TBA | style="background:#FFFFCC;"| ''My Mother's Wedding'' {{dagger}} | TBA | Post-production | <ref>{{cite web |last=Grobar |first=Matt |date=June 8, 2022 |title=Scarlett Johansson To Star In Kristin Scott Thomas' Feature Directorial Debut 'My Mother's Wedding' – Update |url=https://deadline.com/2022/06/scarlett-johansson-to-star-in-kristin-scott-thomas-film-the-sea-change-1235039988/ |website=Deadline |language=en-US |access-date=August 31, 2022}}</ref> |} === ရုပ်မြင်သံကြား === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" !scope="col"|ခုနှစ် !scope="col"|ဇာတ်လမ်းအမည် !scope="col"|ဇာတ်ကောင်အမည် !scope="col" class="unsortable"|မှတ်ချက် !scope="col" class="unsortable"|ကိုးကား |- !scope=row|1995 |''The Client'' |{{sortname|Jenna|Halliwell|nolink=1}} |Episode: "Pilot" |<ref name="Riggs2000">{{cite book|last=Riggs|first=Thomas|title=Contemporary Theatre, Film and Television|url=https://books.google.com/books?id=NP9kAAAAMAAJ|year=2000|publisher=[[Gale (publisher)|Gale / Cengage Learning]]|isbn=978-0-7876-4636-3|page=206}}</ref> |- !scope=row|2004 |''Entourage'' |Herself |Episode: "New York"; Cameo |<ref>{{cite news|url=https://www.complex.com/pop-culture/2019/09/entourage-every-celebrity-cameo-ranked/|work=[[Complex (magazine)|Complex]]|date=September 11, 2019|access-date=November 24, 2019|title=Ranking Every Single Celebrity Cameo in 'Entourage'|last=Hickey|first=JR|archive-url=https://web.archive.org/web/20190914101505/https://www.complex.com/pop-culture/2019/09/entourage-every-celebrity-cameo-ranked/|archive-date=September 14, 2019|url-status=live|accessdate=24 June 2023|archivedate=14 September 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190914101505/https://www.complex.com/pop-culture/2019/09/entourage-every-celebrity-cameo-ranked/}}</ref> |- !scope=row|2005–2008 |''Robot Chicken'' |Various voices |6 episodes |<ref>{{cite news|url=https://www.empireonline.com/tv/reviews/robot-chicken-season-one-review/|work=[[Empire (film magazine)|Empire]]|date=August 30, 2008|access-date=November 24, 2019|last=Thomas|first=William|title=Robot Chicken: Season One Review}}</ref> |- !scope=row|2006–2023 |''Saturday Night Live'' |Host / Various characters |10 episodes (Host of 6 episodes) |<ref>{{cite web|url=http://www.nbc.com/saturday-night-live/season-31/episode/10-scarlett-johansson-with-death-cab-for-cutie-63326|publisher=[[NBC]]|access-date=November 24, 2019|title=SNL Season 31 Episode 10|archive-url=https://web.archive.org/web/20180125134451/http://www.nbc.com/saturday-night-live/season-31/episode/10-scarlett-johansson-with-death-cab-for-cutie-63326|archive-date=January 25, 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nbc.com/saturday-night-live/season-32/episode/18-scarlett-johansson-with-bjork-63206|title=SNL Season 32 Episode 18|publisher=[[NBC]]|access-date=November 24, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190516123553/http://www.nbc.com/saturday-night-live/season-32/episode/18-scarlett-johansson-with-bjork-63206|archive-date=May 16, 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nbc.com/saturday-night-live/season-36/episode/6-scarlett-johansson-with-arcade-fire-60891|date=November 24, 2019|title=SNL Season 36 Episode 6|publisher=[[NBC]]|access-date=November 25, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20180825114924/http://www.nbc.com/saturday-night-live/season-36/episode/6-scarlett-johansson-with-arcade-fire-60891|archive-date=August 25, 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nbc.com/saturday-night-live/cast/scarlett-johansson-38656|title=Scarlett Johansson on Saturday Night Live|access-date=November 24, 2019|publisher=[[NBC]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526175530/http://www.nbc.com/saturday-night-live/cast/scarlett-johansson-38656|archive-date=May 26, 2019|url-status=live}}</ref> |- !scope=row|2014 |''HitRecord on TV'' |Olivia (voice) |Episode: "Re: Games"<br>Animated short film "Two Player Game" |<ref>{{cite web|title=Calling All Actors: Joseph Gordon-Levitt Wants You to Star Opposite Scarlett Johansson|url=https://www.indiewire.com/2013/10/calling-all-actors-joseph-gordon-levitt-wants-you-to-star-opposite-scarlett-johansson-33577/|publisher=[[IndieWire]]|access-date=November 24, 2019|date=October 25, 2013|last=Bernstein|first=Paula}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.indiewire.com/2014/02/watch-scarlett-johansson-lends-her-voice-to-an-animated-short-for-joseph-gordon-levitts-hitrecord-on-tv-29928/|publisher=[[IndieWire]]|date=February 14, 2014|last=Willmore|first=Alison|title=Watch: Scarlett Johansson Lends Her Voice to An Animated Short For Joseph Gordon-Levitt's 'HitRECord on TV'}}</ref> |- !scope=row|2021 |''Marvel Studios: Assembled'' |Herself |Episode: "The Making of ''Black Widow''" |<ref>{{cite web |title=‘Marvel Studios Assembled: The Making of Black Widow’ is Now Streaming on Disney+ |url=https://www.marvel.com/articles/movies/assembled-making-of-black-widow-disney-plus |website=Marvel |publisher=[[Marvel Entertainment]] |access-date=19 March 2023}}</ref> |} === ဗီဒီယို ဂိမ်း === {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" | ခုနှစ် ! scope="col" | ဂိမ်းအမည် !width=300 scope="col" | ဂိမ်းဇာတ်ကောင်အမည် ! scope="col" class="unsortable" | မှတ်ချက် ! ကိုးကား |- !scope="row"|2004 |''The SpongeBob SquarePants Movie'' |Princess Mindy (voice) |Console and PC versions |<ref>{{cite web|title=The SpongeBob SquarePants Movie First Look|publisher=[[GameSpot]]|date=July 26, 2004|access-date=November 29, 2019|last=Shoemaker|first=Brad|url=https://www.gamespot.com/articles/the-spongebob-squarepants-movie-first-look/1100-6103444/|archive-url=https://web.archive.org/web/20190528232337/https://www.gamespot.com/articles/the-spongebob-squarepants-movie-first-look/1100-6103444/|archive-date=May 28, 2019|url-status=live}}</ref> |- !scope="row"|2016 |''Lego Marvel's Avengers'' |Natasha Romanoff / Black Widow (voice) |Archive footage |<ref>{{cite web|url=https://www.gamespot.com/reviews/lego-marvels-avengers-review/1900-6416345/|publisher=[[GameSpot]]|date=February 1, 2016|access-date=May 3, 2020|last=Ramsay|first=Randolph|title=Lego Marvel's Avengers Review}}</ref> |} === တေးဂီတ ဗီဒီယို === {|class="wikitable plainrowheaders sortable" |- !scope="col"|ခုနှစ် !scope="col"|တေးသီချင်းအမည် !scope="col"|အဆိုတော်(များ) !scope="col" class="unsortable"|ကိုးကား |- !scope="row"|2006 |"When the Deal Goes Down" |Bob Dylan |<ref>{{cite magazine|url=https://ew.com/article/2006/08/30/bob_dylan_gets_/|magazine=[[Entertainment Weekly]]|title=Dylan gets down with the kids|date=August 30, 2006|access-date=February 14, 2020|last=Ryan|first=Amy|archive-date=6 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200406105737/https://ew.com/article/2006/08/30/bob_dylan_gets_/|url-status=dead}}</ref> |- !scope="row"|2007 |"What Goes Around... Comes Around" |[[ဂျပ်စတင် တင်ဘာလိတ်ခ်]] |<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/music/2007/feb/21/popandrock|work=[[The Guardian]]|title=Justin Timberlake (and Scarlett Johansson) – What Goes Around|date=February 21, 2017|access-date=February 14, 2020|last=Pickard|first=Anna}}</ref> |- !scope="row"|2008 |"Yes We Can" |will.i.am |<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/music/2008/feb/04/news|work=[[The Guardian]]|title=My Stumps: Barack Obama speech turned into music video by will.i.am|date=February 4, 2008|access-date=February 14, 2020|last=Michaels|first=Sean}}</ref> |- !scope="row"|2009 |"Relator" |Pete Yorn and Scarlett Johansson |<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=eRtydnIycCY|publisher=Pete Yorn|date=September 29, 2009|accessdate=May 26, 2022|title=Pete Yorn and Scarlett Johansson – "Relator" music video}}</ref> |- !scope="row"|2018 |"Bad Dreams" |Pete Yorn and Scarlett Johansson |<ref>{{cite news|url=https://www.nme.com/news/music/scarlett-johansson-pete-yorn-back-new-music-check-bad-dreams-2298053|work=NME|title=Scarlett Johansson and Pete Yorn are back with new music – check out 'Bad Dreams'|date=April 20, 2018|accessdate=May 26, 2022|last=Trendell|first=Andrew}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=8YGqrk_81GA|publisher=Pete Yorn|accessdate=May 26, 2022|date=April 21, 2018|title=Pete Yorn, Scarlett Johansson – Bad Dreams}}</ref> |} === ပြဇာတ် === {| class="wikitable plainrowheaders" |- !scope="col"|ခုနှစ် !scope="col"|ပြဇာတ်အမည် !scope="col"|ဇာတ်ကောင်အမည် !scope="col"|ပြဇာတ်ရုံ !scope="col"|မှတ်ချက် !scope="col"|ကိုးကား |- !scope=row|2010 | ''A View from the Bridge'' |Catherine |Cort Theatre |ဇန်နဝါရီ ၂၄ − ဧပြီ ၄ |<ref>{{cite news|url=https://variety.com/2010/legit/reviews/a-view-from-the-bridge-1117941959/|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|title=A View From the Bridge|last=Rooney|first=David|date=January 24, 2010|access-date=November 24, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20170929000836/http://variety.com/2010/legit/reviews/a-view-from-the-bridge-1117941959/|archive-date=September 29, 2017|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ibdb.com/broadway-production/a-view-from-the-bridge-485294|title=A View From the Bridge|publisher=[[Internet Broadway Database]]|access-date=November 24, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190629173811/https://www.ibdb.com/broadway-production/a-view-from-the-bridge-485294|archive-date=June 29, 2019|url-status=live}}</ref> |- !scope=row|2013 |''Cat on a Hot Tin Roof'' |Margaret |Richard Rodgers Theatre |ဇန်နဝါရီ ၁၇ − မတ် ၃၀ |<ref>{{cite web|url=https://www.ibdb.com/broadway-production/cat-on-a-hot-tin-roof-493492|title=Cat on a Hot Tin Roof|publisher=[[Internet Broadway Database]]|access-date=November 24, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20180512032638/http://www.ibdb.com/broadway-production/cat-on-a-hot-tin-roof-493492|archive-date=May 12, 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.playbill.com/article/cat-on-a-hot-tin-roof-starring-scarlet-johansson-ends-broadway-engagement-march-30-com-203911|title=Cat on a Hot Tin Roof, Starring Scarlet Johansson, Ends Broadway Engagement March 30|work=[[Playbill]]|date=March 30, 2013|access-date=November 24, 2019|last=Hetrick|first=Adam|archive-url=https://web.archive.org/web/20190610124124/http://www.playbill.com/article/cat-on-a-hot-tin-roof-starring-scarlet-johansson-ends-broadway-engagement-march-30-com-203911|archive-date=June 10, 2019|url-status=live}}</ref> |} == တေးသံသွင်း == === စတူဒီယို အယ်လ်ဘမ်များ === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" ! scope="col" rowspan="2" style="width:11em;"| အယ်လ်ဘမ် အမည် ! scope="col" rowspan="2" style="width:16em;"| အချက်အလက်များ ! scope="col" colspan="10"| ဇယားအတွင်း အမြင့်ဆုံးရပ်တည်မှု ! scope="col" rowspan="2" style="width:10em;"| ရောင်းချရမှု |- ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"| [[:en:Billboard_200|US]]<br><ref name=Billboard200>{{cite web|url={{BillboardURLbyName|artist=Scarlett Johansson|chart=Billboard 200}}|title=Scarlett Johansson Album & Song Chart History – Billboard 200|work=Billboard|publisher=Prometheus Global Media|accessdate=November 23, 2016}}</ref> ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"| [[:en:Ö3_Austria_Top_40|AUT]]<br><ref name=aut>{{cite web|title=Discographie Shakira|url=http://austriancharts.at/showinterpret.asp?interpret=Scarlett+Johansson|publisher=Austrian Charts. Hung Medien|language=German|accessdate=November 23, 2016}}</ref> ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"| [[:en:Ultratop|BEL<br>(FL)]]<br><ref name=bel>{{cite web|title=Ultratop Charts|url=http://www.ultratop.be/nl/artist/Scarlett_Johansson|publisher=[[Ultratop]] (Flanders). Hung Medien|accessdate=July 7, 2014|language=French|format=''Click on the ''Classements'' tab and then on the ''Singles/Albums'' tab ''}}</ref> ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;" | [[:en:Syndicat_National_de_l'Édition_Phonographique|FRA]] <br /><ref name=fra>{{cite web|title=Discographie|url=http://www.lescharts.com/showinterpret.asp?interpret=Scarlett+Johansson|publisher=Les Charts. Hung Medien|accessdate=July 7, 2014|language=French}}</ref> ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"| [[:en:GfK_Entertainment|GER]]<br><ref name=ger>{{cite web|title=Shakira – Longplay Chartverfolgung|url=http://musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Scarlett+Johansson/27731/?type=longplay|publisher=Musicline.de. Phononet GmbH|accessdate=November 23, 2016|archive-date=9 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160309191825/http://www.musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Scarlett+Johansson/27731/?type=longplay}}</ref> ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"| [[:en:Irish_Singles_Chart|IRL]]<br><ref name=irl>{{cite web|url=http://irish-charts.com/showinterpret.asp?interpret=Scarlett+Johansson|title=Discography Irish Charts|publisher=Irish-charts.com. Hung Medien|accessdate=April 24, 2011|archive-date=24 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161124155152/http://irish-charts.com/showinterpret.asp?interpret=Scarlett+Johansson|url-status=dead}}</ref> ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"| [[:en:Productores_de_Música_de_España|SPA]]<br><ref>{{cite web|title=Search for: Shakira|url=http://www.spanishcharts.com/showinterpret.asp?interpret=Scarlett+Johansson|publisher=Spanish Charts. Hung Medien|accessdate=July 7, 2014}}</ref> ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"| [[:en:Sverigetopplistan|SWE]]<br><ref>{{cite web|url=http://www.swedishcharts.com/showinterpret.asp?interpret=Scarlett+Johansson|title=Scarlett Johansson - Swedish Charts|publisher=Sverigetopplistan. Hung Medien|language=German|accessdate=November 23, 2016}}</ref> ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"| [[:en:Swiss_Hitparade|SWI]]<br><ref name=swi>{{cite web|url=http://swisscharts.com/artist/Scarlett_Johansson#charts|title=Scarlett Johansson - Swiss Charts|publisher=Swiss Charts. Hung Medien|language=German|accessdate=November 23, 2016}}</ref> ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"|[[:en:UK_Singles_Chart|UK]]<br><ref name=uk>Peak chart positions on the UK Charts: *Main: {{cite web|url=http://www.officialcharts.com/artist/4083/scarlett%20johansson/|title=Scarlett Johansson|publisher=Official Charts Company|accessdate=October 4, 2013}} *''Broke Up'' and "Relator": {{cite web |url=http://www.zobbel.de/cluk/CLUK2009.HTM |title=Chart Log UK – 2009 |publisher=Zobbel.de |accessdate=May 17, 2013}}</ref> |- ! scope="row" | ''Anywhere I Lay My Head'' | *ဖြန့်ချိမှု: May 16, 2008 *တေးသံသွင်း: Atco, Rhino *Format: [[Compact Disc|CD]], digital download | 126 || 25 || 30 || 26 || 30 || 65 || 77 || 27 || 15 || 64 | *US: 19,000<ref>{{cite web|url=https://www.billboard.com/articles/news/268541/scarlett-johansson-pete-yorn-ready-break-up|publisher=Billboard|title=Scarlett Johansson, Pete Yorn Ready 'Break Up'|first=Michael D.|last=Ayers|date=May 26, 2009|accessdate=April 2, 2019}}</ref> *WW: 25,000<ref>{{cite web |last=Parker |first=Lyndsey |url=http://music.yahoo.com/blogs/video-gaga/will-scarlett-johanssons-music-finally-get-some-respect.html |title=Will Scarlett Johansson's Music Finally Get Some Respect? |publisher=[[Yahoo! Music]] |date=August 13, 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120405032654/http://music.yahoo.com/blogs/video-gaga/will-scarlett-johanssons-music-finally-get-some-respect.html |archivedate=April 5, 2012 |accessdate=January 22, 2012}}</ref> |- ! scope="row" | ''Break Up''<br><span style="font-size:85%; <!--font-weight:normal;-->">(with Pete Yorn)</span> | *Released: September 15, 2009 *Label: Atco, Rhino *Format: CD, digital download | 41 || — || 78 || 18 || 89 || — || — || — || 58 || 160 | |} === ထပ်တိုး တေးသီချင်းများ === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" ! scope="col" style="width:11em;"| Title ! scope="col" style="width:16em;"| Details |- ! scope="row"| ''Rhapsody Originals''<ref>{{cite news|url=https://itunes.apple.com/sg/album/rhapsody-originals-scarlett/id539977427|title=Rhapsody Originals: Scarlett Johansson - EP|work=iTunes|accessdate=November 23, 2016}}</ref> | *Released: June 24, 2008 *Label: Atco *Format: Digital download |- ! scope="row"| ''Live Session''<ref>{{cite news|url=https://itunes.apple.com/us/album/live-session-itunes-exclusive/id284825045|title=Live Session (iTunes Exclusive)|work=iTunes|accessdate=November 23, 2016}}</ref> | *Released: July 15, 2008 *Label: Rhino *Format: Digital download |- ! scope="row"| ''Live at KCRW.com''<ref>{{cite news|url=https://www.amazon.com/Live-KCRW-Com-Pete-Scarlett-Johansson/dp/B002ZJYS3O|title=Live at KCRW.com|work=Amazon|accessdate=November 23, 2016}}</ref><br><span style="font-size:85%; <!--font-weight:normal;-->">(with Pete Yorn)</span> | *Released: December 15, 2009 *Label: Rhino *Format: CD, digital download |- ! scope="row"| ''Apart''<ref>{{cite news|url=https://itunes.apple.com/us/album/bad-dreams/1364259390?i=1364260072&app=music|title=Apart - EP by Pete Yorn & Scarlett Johansson |work=iTunes|accessdate=April 21, 2018}}</ref><br><span style="font-size:85%; <!--font-weight:normal;-->">(with Pete Yorn)</span> | *Released: June 1, 2018 *Label: Capitol *Format: CD, digital download |} === တကိုယ်တော် === ==== ခေါင်းဆောင်အဆိုတော်အဖြစ် ==== {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" border="1" ! scope="col" rowspan="2" style="width:20em;" | တေးသီချင်းအမည် ! scope="col" rowspan="2" | ခုနှစ် ! scope="col" colspan="7" | ဇယားအတွင်း အမြင့်ဆုံးရပ်တည်မှု ! scope="col" rowspan="2" | အယ်လ်ဘမ် |- ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"| [[:en:Billboard_Hot_100|US<br>Bub.]]<br><ref>{{cite web|url=https://www.billboard.com/biz/search/charts?f[0]=ts_chart_artistname%3AScarlett%20Johansson&f[1]=itm_field_chart_id%3A344&f[2]=ss_bb_type%3Achart_item&type=2&artist=Scarlett%20Johansson|title=Bubbling Under Hot 100|work=Billboard|accessdate=November 23, 2016}}</ref> ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"| [[:en:Ultratop|BEL<br>(FL)<br>Tip]]<br><ref name=bel/> ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"| [[:en:Ultratop|BEL<br>(WA)<br>Tip]]<br><ref>{{cite web|title=Ultratop Charts|url=http://www.ultratop.be/fr/artist/Scarlett_Johansson|publisher=[[Ultratop]] (Wallonia). Hung Medien|accessdate=July 7, 2014|language=French|format=''Click on the ''Classements'' tab and then on the ''Singles/Albums'' tab ''}}</ref> ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"| [[:en:Syndicat_National_de_l'Édition_Phonographique|FRA]]<br/><ref name=fra/> ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"| [[:en:GfK_Entertainment|GER]]<br><ref name=ger/> ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"| [[:en:Swiss_Hitparade|SWI]]<br><ref name=swi/> ! scope="col" style="width:2.5em;font-size:90%;"|[[:en:UK_Singles_Chart|UK]]<br><ref name=uk/> |- ! scope="row"| "Falling Down"<ref>{{cite news|url=https://www.discogs.com/Scarlett-Johansson-Falling-Down-Yesterday-Is-Here/release/1355060|title= Scarlett Johansson – Falling Down|work=Discogs|accessdate=November 23, 2016}}</ref> | 2008 | 21 || 23 || — || — || — || 70 || — | ''Anywhere I Lay My Head'' |- ! scope="row"| "Relator"<ref>{{cite news|url=https://www.discogs.com/Pete-Yorn-Scarlett-Johansson-Relator/release/1820538|title=Pete Yorn & Scarlett Johansson – Relator|work=Discogs|accessdate=November 23, 2016}}</ref><br><span style="font-size:85%; <!--font-weight:normal;-->">(with Pete Yorn)</span> | rowspan="2"| 2009 | — || — || 10 || 19 || 91 || 57 || 189 | rowspan="2"| ''Break Up'' |- ! scope="row"| "Blackie's Dead"<ref>{{cite news|url=https://www.discogs.com/Pete-Yorn-Scarlett-Johansson-Blackies-Dead/release/2225192|title= Pete Yorn & Scarlett Johansson – Blackie's Dead|work=Discogs|accessdate=November 23, 2016}}</ref><br><span style="font-size:85%; <!--font-weight:normal;-->">(with Pete Yorn)</span> | — || — || — || — || — || — || — |- ! scope="row"| "Bad Dreams"<br><span style="font-size:85%; <!--font-weight:normal;-->">(with Pete Yorn)</span> | rowspan="1"| 2018 | — || — || — || — || — || — || — | rowspan="1"| ''Apart'' |- | colspan="14" style="text-align:center; font-size:8pt;"| "—" denotes releases that did not chart or were not released in that territory. |} ==== အားဖြည့်အဆိုတော်အဖြစ် ==== {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" border="1" |- ! scope="col" style="width:20em;"| တေးသီချင်းအမည် ! scope="col"| ခုနှစ် ! scope="col"| အယ်လ်ဘမ် |- ! scope="row"| "Bonnie & Clyde"<ref>{{cite news|url=https://itunes.apple.com/us/album/bonnie-clyde-single/id548102305|title=Bonnie & Clyde - Single|work=iTunes|accessdate=November 23, 2016}}</ref><br><span style="font-size:85%; <!--font-weight:normal;-->">(Lulu Gainsbourg featuring Scarlett Johansson)</span> | 2012 | ''From Gainsbourg to Lulu'' |} ==== အရောင်းမြှင့်တင်မှု ==== {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" border="1" ! scope="col" style="width:20em;" | တေးသီချင်းအမည် ! scope="col"| ခုနှစ် ! scope="col"| အယ်လ်ဘမ် |- ! scope="row"| "Set It All Free"<ref>{{cite news|url=https://www.amazon.com/Set-It-All-Free/dp/B01MRKX1M1|title=Set It All Free - Scarlett Johansson|work=Amazon|accessdate=November 23, 2016}}</ref> | 2016 | ''Sing'' |} ==== တေးဂီတအဖွဲ့နှင့် တကိုယ်တော် ==== {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" border="1" ! scope="col" style="width:20em;" | တေးသီချင်းအမည် ! scope="col"| ခုနှစ် ! scope="col"| အယ်လ်ဘမ် |- ! scope="row"| "Candy"<small>{{efn|[[:en:Este Haim|Este Haim]], [[:en:Holly Miranda|Holly Miranda]], [[:en:Kendra Morris|Kendra Morris]], Julia Haltigan တီးဝိုင်းအဖွဲ့နှင့်အတူ}}</small><ref>{{cite web | title=Scarlett Johansson/Este Haim Band the Singles Get Cease-and-Desist Over Name | url=https://pitchfork.com/news/58621-scarlett-johanssoneste-haim-band-the-singles-get-cease-and-desist-over-name/ | publisher=pitchfork.com| accessdate=February 25, 2015}}</ref> | 2015 | {{N/A}} |} === ဧည့်သည်အဖြစ် ပါဝင်မှု === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" border="1" ! scope="col" style="width:16em;" | တေးသီချင်းအမည် ! scope="col"| ခုနှစ် ! scope="col"| အခြားအနုပညာရှင်များ ! scope="col"| အယ်လ်ဘမ် |- ! scope="row"| "Summertime" | 2006 | rowspan="4" {{n/a|None}} | ''Unexpected Dreams'' |- ! scope="row"| "I Don't Want to Grow Up" | rowspan="2"| 2008 | ''Newbury Comics 30th Anniversary''<ref>{{cite news|url=https://www.discogs.com/Various-Newbury-Comics-30th-Anniversary/release/1989260|title= Various – Newbury Comics 30th Anniversary |work=Discogs|accessdate=November 23, 2016}}</ref> |- ! scope="row"| "Fannin' Street" | ''Un Printemps – Vol. 2''<ref>{{cite news|url=https://www.discogs.com/Various-Un-Printemps-2008-Vol-2/release/1321303|title= Various – Un Printemps 2008 – Vol. 2 |work=Discogs|accessdate=November 23, 2016}}</ref> |- ! scope="row"| "Last Goodbye" | rowspan="2"| 2009 | ''He's Just Not That Into You'' |- ! scope="row"| "Shampoo" | Pete Yorn | ''Une Rentrée – Vol. 2''<ref>{{cite news|url=https://www.discogs.com/Various-Une-Rentr%C3%A9e-2009-Vol-2/release/1938384|title= Various – Une Rentrée 2009 – Vol. 2|work=Discogs|accessdate=November 23, 2016}}</ref> |- ! scope="row"| "Bullet" | 2010 | Steel Train | ''Terrible Thrills: Vol. 1'' |- ! scope="row"| "I'll Be Home for Christmas" | rowspan="2"| 2011 | Dean Martin | ''My Kind of Christmas'' |- ! scope="row"| "One Whole Hour" | {{n/a|None}} | ''Wretches & Jabberers'' |- ! scope="row"| "Coteau Guidry" | rowspan="3"| 2012 | The Lost Bayou Ramblers | ''Mammoth Waltz'' |- ! scope="row"| "Summertime" | 3D | ''Days of Grace'' |- ! scope="row"| "Before My Time" | J. Ralph and Joshua Bell | ''Chasing Ice'' |- ! scope="row"| "The Moon Song" | 2014 | Joaquin Phoenix | ''The Moon Song'' |- ! scope="row"| "Trust in Me" | rowspan="3"| 2016 | {{n/a|None}} | ''The Jungle Book'' |- ! scope="row"| "I Don't Wanna" | Beck Bennett | rowspan="2"| ''Sing: မူရင်းဇာတ်ဝင်တေးများ'' |- ! scope="row"| "Set It All Free" | {{n/a|None}} |- ! scope="row"| "Heads Will Roll" | rowspan="5"| 2022 | {{n/a|None}} | rowspan="5"| ''Sing 2: မူရင်းဇာတ်ဝင်တေးများ'' |- ! scope="row"| "Where the Streets Have No Name" | Tori Kelly, Taron Egerton, <br> Reese Witherspoon, Nick Kroll |- ! scope="row"| "Stuck in a Moment You Can't Get Out of" | {{n/a|None}} |- ! scope="row"|"I Still Haven't Found What I'm Looking For |Bono |- ! scope="row"|"Christmas (Baby Please Come Home)" | Keke Palmer, Tori Kelly, Taron Egerton, <br> Reese Witherspoon, Nick Kroll |} == ထူးချွန်ဆုရရှိမှုများနှင့် ဆန်ခါတင်ဝင်မှုများ == === ပင်မ ထူးချွန်ဆုပေးပွဲကြီးများ === ==== [[အော်စကာဆု|အော်စကာဆုပေးပွဲ]] ==== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- ! scope="col" | ခုနှစ် ! scope="col" | အမည်စာရင်းတင်သွင်းခြင်းခံရသည့် သရုပ်ဆောင်မှု ! scope="col" | ဆုအမျိုးအစား ! scope="col" width="8.5%" | ရလဒ် ! scope="col" | ကိုးကား |- | rowspan="2" |2020 |''Marriage Story'' |Best Actress |{{nom}} | rowspan="2" style="text-align:center;" |<ref name=":7">{{Cite web |date=January 22, 2019 |title=Oscar Nominations 2020: The Complete List |url=https://variety.com/2020/film/news/2020-oscar-nominations-list-academy-awards-nominees-1203461985/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200113151810/https://variety.com/2020/film/news/2020-oscar-nominations-list-academy-awards-nominees-1203461985/ |archive-date=January 13, 2020 |access-date=January 13, 2020 |website=Variety}}</ref> |- |''Jojo Rabbit'' |Best Supporting Actress |{{nom}} |} ==== ဗြိတိသျှ ရုပ်ရှင် အကယ်ဒမီ ထူးချွန်ဆုပေးပွဲ ==== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- ! scope="col" | ခုနှစ် ! scope="col" | အမည်စာရင်းတင်သွင်းခြင်းခံရသည့် သရုပ်ဆောင်မှု ! scope="col" | ဆုအမျိုးအစား ! scope="col" width="8.5%" | ရလဒ် ! scope="col" | ကိုးကား |- | rowspan="2" |2004 |''Lost in Translation'' | rowspan="3" |Best Actress in a Leading Role |{{won}} | rowspan="2" style="text-align:center;" |<ref name=":1">{{cite web |url = http://awards.bafta.org/award/2004/film |title = Film in 2004 |work = British Academy of Film and Television Arts |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20171113113104/http://awards.bafta.org/award/2004/film |archive-date = November 13, 2017 |access-date = June 21, 2015 }}</ref> |- |''Girl with a Pearl Earring'' | {{nom}} |- | rowspan="2" |2020 |''Marriage Story'' | {{nom}} | rowspan="2" |<ref name=":13">{{Cite web |title=BAFTA Nominations: 'Joker' Leads the Pack |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/bafta-awards-2020-nominations-unveiled-1267114 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107092213/https://www.hollywoodreporter.com/news/bafta-awards-2020-nominations-unveiled-1267114 |archive-date=January 7, 2020 |access-date=January 7, 2020 |website=The Hollywood Reporter}}</ref> |- |''Jojo Rabbit'' |Best Actress in a Supporting Role | {{nom}} |} ==== [[ရွှေကမ္ဘာလုံးဆု|ရွှေကမ္ဘာလုံးဆုပေးပွဲ]] ==== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- ! scope="col" | ခုနှစ် ! scope="col" | အမည်စာရင်းတင်သွင်းခြင်းခံရသည့် သရုပ်ဆောင်မှု ! scope="col" | ဆုအမျိုးအစား ! scope="col" width="8.5%" | ရလဒ် ! scope="col" | ကိုးကား |- | rowspan="2" |2004 |''Lost in Translation'' |Best Actress – Motion Picture Comedy or Musical |{{nom}} | rowspan="2" style="text-align:center;" |<ref name=":3">{{cite web |title=Winners & Nominees 2004 |url=https://www.goldenglobes.com/winners-nominees/2004 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180119120215/https://www.goldenglobes.com/winners-nominees/2004 |archive-date=January 19, 2018 |access-date=January 27, 2017 |work=Hollywood Foreign Press Association}}</ref> |- |''Girl with a Pearl Earring'' | rowspan="2" |Best Actress in a Motion Picture – Drama |{{nom}} |- | 2005 |''A Love Song for Bobby Long'' | {{nom}} |<ref>{{cite web |title=Winners & Nominees 2005 |url=https://www.goldenglobes.com/winners-nominees/2005 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180119120436/https://www.goldenglobes.com/winners-nominees/2005 |archive-date=January 19, 2018 |work=Hollywood Foreign Press Association |accessdate=January 27, 2017}}</ref> |- |2006 |''Match Point'' |Best Supporting Actress – Motion Picture |{{nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = https://www.goldenglobes.com/winners-nominees/2006 |title = Winners & Nominees 2006 |work = Hollywood Foreign Press Association |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20161220095046/http://www.goldenglobes.com/winners-nominees/2006 |archive-date = December 20, 2016 |accessdate = January 27, 2017 }}</ref> |- |2020 |''Marriage Story'' |Best Actress in a Motion Picture – Drama |{{nom}} | style="text-align:center;" |<ref name=":14">{{cite web |date=December 9, 2019 |title=Golden Globes 2020: The Complete Nominations List |url=https://variety.com/2019/film/news/2020-golden-globes-nominations-list-nominees-1203426905/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191209155146/https://variety.com/2019/film/news/2020-golden-globes-nominations-list-nominees-1203426905/ |archive-date=December 9, 2019 |access-date=December 9, 2019 |work=Variety}}</ref> |} ==== Screen Actors Guild Awards ==== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- ! scope="col" | ခုနှစ် ! scope="col" | အမည်စာရင်းတင်သွင်းခြင်းခံရသည့် သရုပ်ဆောင်မှု ! scope="col" | ဆုအမျိုးအစား ! scope="col" width="8.5%" | ရလဒ် ! scope="col" | ကိုးကား |- | rowspan="3" |2020 |''Marriage Story'' |Outstanding Performance by a Female Actor in a Leading Role |{{nom}} | rowspan="3" style="text-align:center;" |<ref name=":15">{{cite web |date=December 11, 2019 |title=SAG Awards Nominations: 'Bombshell', 'The Irishman', 'Once Upon A Time In Hollywood' Top Film List, 'Maisel,' 'Fleabag' Score In TV – Complete List of Noms |url=https://deadline.com/2019/12/sag-awards-nominations-list-film-tv-nominees-screen-actors-guild-1202806390/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211153707/https://deadline.com/2019/12/sag-awards-nominations-list-film-tv-nominees-screen-actors-guild-1202806390/ |archive-date=December 11, 2019 |access-date=December 11, 2019 |work=Deadline Hollywood}}</ref> |- | rowspan="2" |''Jojo Rabbit'' |Outstanding Performance by a Female Actor in a Supporting Role |{{nom}} |- |Outstanding Performance by a Cast in a Motion Picture |{{nom}} |} ==== Tony Awards ==== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- ! scope="col" | ခုနှစ် ! scope="col" | အမည်စာရင်းတင်သွင်းခြင်းခံရသည့် သရုပ်ဆောင်မှု ! scope="col" | ဆုအမျိုးအစား ! scope="col" width="8.5%" | ရလဒ် ! scope="col" | ကိုးကား |- |2010 |''A View from the Bridge'' |Best Featured Actress in a Play |{{won}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = http://www.playbill.com/article/just-the-winners-2010-tony-awards-list-com-169269 |title = Just the Winners: 2010 Tony Awards List |last = Jones |first = Kenneth |date = June 14, 2010 |work = Playbill |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20191210025118/http://www.playbill.com/article/just-the-winners-2010-tony-awards-list-com-169269 |archive-date = December 10, 2019 |accessdate = December 9, 2019 }}</ref> |} === အခြား ထူးချွန်ဆုပေးပွဲများ === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- ! scope="col" | ထူးချွန်ဆုပေးပွဲ ! scope="col" | ခုနှစ် {{efn|အခမ်းအနားကျင်းပသည့် ခုနှစ်အား ရည်ညွှန်းသည်။}} ! scope="col" | အမည်စာရင်းတင်သွင်းခြင်းခံရသည့် သရုပ်ဆောင်မှု ! scope="col" | ဆုအမျိုးအစား ! scope="col" width="8.5%" | ရလဒ် ! scope="col" | ကိုးကား |- ! scope="row" |AACTA International Awards |2020 |''Marriage Story'' |Best Actress |{{nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = https://www.hollywoodreporter.com/news/parasite-named-best-picture-by-australias-aacta-awards-1266148 |title = 'Parasite' Named Best Picture by Australia's AACTA Awards |last = Vlessing |first = Etan |date = January 3, 2020 |website = The Hollywood Reporter |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20200104035938/https://www.hollywoodreporter.com/news/parasite-named-best-picture-by-australias-aacta-awards-1266148 |archive-date = January 4, 2020 |access-date = January 3, 2020 }}</ref> |- ! scope="row" |American Comedy Awards |2014 |''Her'' |Best Comedy Supporting Actress – Film |{{nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = https://www.vulture.com/2014/03/this-is-the-end-parks-and-rec-and-key-peele-nominated-for-the-2014-american-comedy-awards.html |title = This Is the End', 'Parks and Rec', and 'Key & Peele' Nominated for the 2014 American Comedy Awards |last = Evans |first = Bradford |date = March 5, 2014 |publisher = Vulture |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20191209191311/https://www.vulture.com/2014/03/this-is-the-end-parks-and-rec-and-key-peele-nominated-for-the-2014-american-comedy-awards.html |archive-date = December 9, 2019 |access-date = January 27, 2017 }}</ref> |- ! rowspan="6" scope="row" |Alliance of Women Film Journalists |2008 |''Vicky Cristina Barcelona'' |Best Seduction{{efn|[[:en:Penélope Cruz|Penélope Cruz]] နှင့်အတူ}} |{{won}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = https://awfj.org/eda-awards-2/2008-eda-award-winners/ |title = 2008 EDA Awards Winners |date = December 15, 2008 |publisher = Alliance of Women Film Journalists |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20180828134714/http://awfj.org/eda-awards-2/2008-eda-award-winners/ |archive-date = August 28, 2018 |access-date = December 10, 2019 }}</ref> |- | rowspan="2" |2013 | rowspan="2" |''Her'' |Best Depiction of Nudity, Sexuality, or Seduction{{efn|[[:en:Joaquin Phoenix|Joaquin Phoenix]] နှင့်အတူ}} |{{won}} | rowspan="2" style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = http://awfj.org/eda-awards/2013-eda-award-winners/ |title = 2013 EDA Award Winners |date = December 11, 2013 |publisher = Alliance of Women Film Journalists |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20131224104827/http://awfj.org/eda-awards/2013-eda-award-winners/ |archive-date = December 24, 2013 |access-date = December 11, 2013 }}</ref> |- |Best Supporting Actress |{{nom}} |- | rowspan="2" |2014 |''Lucy'' |Best Female Action Star |{{nom}} | rowspan="2" style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = https://awfj.org/eda-awards-2/2014-awfj-eda-awards-nominees/ |title = 2014 EDA Award Nominees |date = December 10, 2019 |publisher = Alliance of Women Film Journalists |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20150111031510/http://awfj.org/eda-awards-2/2014-awfj-eda-awards-nominees/ |archive-date = January 11, 2015 |access-date = January 11, 2015 }}</ref> |- |''Under the Skin'' |Best Depiction of Nudity, Sexuality, or Seduction |{{won}} |- |2020 |''Marriage Story'' |Best Actress |{{nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|date=December 20, 2019|title=2019 EDA Award Nominees|url=https://awfj.org/eda-awards-2/2019-eda-award-nominees/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20191220212714/https://awfj.org/eda-awards-2/2019-eda-award-nominees/|archive-date=December 20, 2019|access-date=December 20, 2019|website=Alliance of Women Film Journalists}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row" |Audie Awards | rowspan="2" |2010 | rowspan="2" |''Nelson Mandela's Favorite African Folktales'' ||Audiobook of the Year |rowspan=2 {{won}} | rowspan="2" |<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.audiopub.org/2010-audies |access-date=25 June 2023 |archive-date=27 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230227212603/https://www.audiopub.org/2010-audies }}</ref><ref>https://www.mandelasfavoritefolktales.com/landing-page/mandelas-favorite-folktales-performers/</ref> |- | Multi-Voiced Performance |- ! rowspan="3" scope="row" |Austin Film Critics Association |2013 |''Her'' |Special Honorary Award (for her outstanding voice performance) |{{won}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = http://austinfilmcritics.org/awards/2013-awards/ |title = 2013 Awards |date = December 17, 2013 |publisher = Austin Film Critics Association |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20160106133502/http://austinfilmcritics.org/awards/2013-awards/ |archive-date = January 6, 2016 |access-date = December 17, 2013 }}</ref> |- | rowspan="2" |2020 |''Marriage Story'' |Best Actress |{{nom}} | rowspan="2" style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = https://austinfilmcritics.org/2019-afca-award-nominations-f02ed1544f62 |title = 2019 AFCA Award Nominations |last = Stoddard |first = Elizabeth |date = December 30, 2019 |website = Austin Film Critics Association |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20191231113559/https://austinfilmcritics.org/2019-afca-award-nominations-f02ed1544f62?gi=aff83c9a2596 |archive-date = December 31, 2019 |access-date = December 30, 2019 }}</ref> |- |''Jojo Rabbit'' |Best Supporting Actress |{{nom}} |- ! rowspan="2" scope="row" |Boston Society of Film Critics |2001 |''Ghost World'' |Best Supporting Actress |ဒုတိယဆု | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url = https://mubi.com/awards-and-festivals/boston-sfcas?year=2001 |title = Boston Society of Film Critics Awards 2001 |website = MUBI |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20200421161840/https://mubi.com/awards-and-festivals/boston-sfcas?year=2001 |archive-date = April 21, 2020 |access-date = April 21, 2020 }}</ref> |- |2003 |''Lost in Translation'' |Best Actress |{{won}} | style="text-align:center;" |<ref name=":2">{{cite news |last = Morris |first = Wesley |url = https://www.boston.com/ae/movies/articles/2003/12/15/boston_critics_name_mystic_river_best_picture/ |title = Boston Critics Name 'Mystic River' Best Picture |date = December 15, 2003 |work = Boston Globe |access-date = October 13, 2015 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20160304081449/http://www.boston.com/ae/movies/articles/2003/12/15/boston_critics_name_mystic_river_best_picture/ |archive-date = March 4, 2016 }}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row" |British Independent Film Awards |2004 |''Girl with a Pearl Earring'' | rowspan="2" |Best Actress |{{nom}} | style="text-align:center;" |<ref name=":6">{{Cite press release |url = http://www.bifa.org.uk/releases/2004-nominations-announced-7th-british-independent-film-awards |title = 2004 Nominations Announced 7th British Independent Film Awards |publisher = British Independent Film Awards |date = October 26, 2004 |access-date = September 15, 2013 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20131103201128/http://www.bifa.org.uk/releases/2004-nominations-announced-7th-british-independent-film-awards |archive-date = November 3, 2013 }}</ref> |- |2013 |''Under the Skin'' |{{nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite news |last = Vincent |first = Alice |url = https://www.telegraph.co.uk/culture/film/film-news/10440958/British-Independent-Film-Awards-Dame-Judi-Dench-and-Scarlett-Johansson-nominated.html |title = British Independent Film Awards: Dame Judi Dench and Scarlett Johansson nominated |date = November 11, 2013 |work = The Daily Telegraph |access-date = April 11, 2015 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20150416211800/http://www.telegraph.co.uk/culture/film/film-news/10440958/British-Independent-Film-Awards-Dame-Judi-Dench-and-Scarlett-Johansson-nominated.html |archive-date = April 16, 2015 }}</ref> |- ! rowspan="5" scope="row" |Chicago Film Critics Association |1998 |''The Horse Whisperer'' |Most Promising Actress |{{nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite book |last = Leslie |first = Larry Z. |url = https://books.google.com/books?id=u9V7Y48DLxkC&q=Chicago+Film+Critics+Association+The+Horse+Whisperer&pg=PA128 |title = Celebrity in the 21st Century: A Reference Handbook |date = 2011 |publisher = ABC-CLIO |isbn = 978-1-59884-484-9 |language = en |access-date = April 21, 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200421160937/https://books.google.co.uk/books?id=u9V7Y48DLxkC&pg=PA128&lpg=PA128&dq=Chicago+Film+Critics+Association+The+Horse+Whisperer&source=bl&ots=8NmRDeCcTs&sig=ACfU3U0KYpjkcrZnZ2RA07-tQJSavboSaA&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwi8-MTe8_noAhVbilwKHXsKBigQ6AEwBnoECBAQAQ#v=onepage&q=Chicago%20Film%20Critics%20Association%20The%20Horse%20Whisperer&f=false |archive-date = April 21, 2020 |url-status = live }}</ref> |- |2005 |''Match Point'' | rowspan="2" |Best Supporting Actress |{{won}} | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.rogerebert.com/cast-and-crew/scarlett-johansson|title=Scarlett Johansson movie reviews & film summaries {{!}} Roger Ebert|website=RogerEbert.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200421161514/https://www.rogerebert.com/cast-and-crew/scarlett-johansson|archive-date=April 21, 2020|access-date=April 21, 2020}}</ref> |- |2013 |''Her'' |{{nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite news |last = Gire |first = Dann |url = https://www.dailyherald.com/article/20131216/entlife/712169758/ |title = Chicago film critics name '12 Years a Slave' 2013's best movie |date = December 17, 2013 |work = The Daily Herald |access-date = December 17, 2013 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20131220051907/https://www.dailyherald.com/article/20131216/entlife/712169758/ |archive-date = December 20, 2013 }}</ref> |- |2014 |''Under the Skin'' | rowspan="2" |Best Actress |{{nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = http://www.chicagofilmcritics.org/awards/130-birdman-leads-2014-cfca-nominations |title = "Birdman" Leads 2014 CFCA Nominations |date = December 12, 2014 |publisher = Chicago Film Critics Association |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20151127051249/http://www.chicagofilmcritics.org/awards/130-birdman-leads-2014-cfca-nominations |archive-date = November 27, 2015 |access-date = December 12, 2014 }}</ref> |- |2019 |''Marriage Story'' |{{nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = https://awardswatch.com/once-upon-a-time-in-hollywood-leads-chicago-film-critics-association-cfca-nominations/ |title = 'Once Upon a Time in Hollywood leads Chicago Film Critics Association (CFCA) nominations |last = Anderson |first = Erik |date = December 12, 2019 |work = AwardsWatch |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20191213043525/https://awardswatch.com/once-upon-a-time-in-hollywood-leads-chicago-film-critics-association-cfca-nominations/ |archive-date = December 13, 2019 |access-date = December 12, 2019 }}</ref> |- ! rowspan="7" scope="row" |Critics' Choice Movie Awards |2004 |''Lost in Translation'' | rowspan="2" |Best Supporting Actress |{{nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = http://www.bfca.org/ccawards/2003.php |title = The BFCA Critics' Choice Awards: 2003 |publisher = Broadcast Film Critics Association |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20110730061533/http://www.bfca.org/ccawards/2003.php |archive-date = July 30, 2011 |access-date = October 14, 2015 }}</ref> |- |2014 |''Her'' |{{nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite news |url = https://www.hollywoodreporter.com/news/2014-critics-choice-awards-winners-671707 |title = Critics' Choice Awards: The Winners |date = January 17, 2014 |work = The Hollywood Reporter |access-date = January 17, 2014 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20141017063852/http://www.hollywoodreporter.com/news/2014-critics-choice-awards-winners-671707 |archive-date = October 17, 2014 }}</ref> |- |2015 |''Lucy'' | rowspan="2" |Best Actress in an Action Movie |{{nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = https://www.eonline.com/news/491295/critics-choice-awards-2014-complete-list-of-nominations |title = Critics' Choice Awards 2014: Complete List of Nominations |last = Gicas |first = Peter |date = December 16, 2013 |work = E! News |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20191211024606/https://www.eonline.com/news/491295/critics-choice-awards-2014-complete-list-of-nominations |archive-date = December 11, 2019 |access-date = December 16, 2013 }}</ref> |- |2016 |''Captain America: Civil War'' |{{nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = https://variety.com/2016/film/awards/2016-critics-choice-movie-awards-nominations-1201930813/ |title = 'La La Land,' 'Arrival,' 'Moonlight' Lead Critics' Choice Movie Nominations |last = Tapley |first = Kristopher |date = December 1, 2016 |work = Variety |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20161213165357/http://variety.com/2016/film/awards/2016-critics-choice-movie-awards-nominations-1201930813/ |archive-date = December 13, 2016 |access-date = December 1, 2016 }}</ref> |- | rowspan="3" |2020 | rowspan="2" |''Marriage Story'' |Best Actress |{{nom}} | rowspan="3" style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url = https://www.vulture.com/2019/12/the-irishman-leads-2020-critics-choice-awards-nominations.html |title = Martin Scorsese's The Irishman Leads Critics' Choice Awards Nominations |last = Kiefer |first = Halle |date = December 8, 2019 |website = Vulture |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20191209141816/https://www.vulture.com/2019/12/the-irishman-leads-2020-critics-choice-awards-nominations.html |archive-date = December 9, 2019 |access-date = December 9, 2019 }}</ref> |- |Best Acting Ensemble |{{nom}} |- |''Jojo Rabbit'' |Best Supporting Actress |{{nom}} |- ! scope="row" |Critics' Choice Super Awards |2022 |''Black Widow'' |Best Actress in a Superhero Movie |{{nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |last1=Couch |first1=Aaron |title='Spider-Man,' 'Shang-Chi' Lead Critics Choice Super Awards Film Nominations |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/critics-choice-super-awards-2022-nominations-nominees-list-1235097398/ |website=[[The Hollywood Reporter]] |access-date=May 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220430182624/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/critics-choice-super-awards-2022-nominations-nominees-list-1235097398/ |archive-date=April 30, 2022 |date=22 February 2022 |url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |César Awards |2014 |{{n/a}} |Honorary César (for her career) |{{won}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = https://www.hollywoodreporter.com/news/scarlett-johansson-receive-honorary-cesar-679249 |title = Scarlett Johansson to Receive Honorary Cesar Award |last = Richford |first = Rhonda |date = February 12, 2014 |work = The Hollywood Reporter |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20170201101318/http://www.hollywoodreporter.com/news/scarlett-johansson-receive-honorary-cesar-679249 |archive-date = February 1, 2017 |access-date = January 27, 2017 }}</ref> |- ! scope="row" |Drama Desk Awards | rowspan="2" |2010 | rowspan="2" |''A View from the Bridge'' |Outstanding Featured Actress in a Play |{{nom}} | style="text-align:center;" |<ref name=":17">{{cite web |url = http://www.playbill.com/article/drama-desk-award-nominations-announced-ragtime-and-scottsboro-top-list-com-168127 |title = Drama Desk Award Nominations Announced; Ragtime and Scottsboro Top List |last = Gans |first = Andrew |date = May 3, 2010 |work = Playbill |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20191210025127/http://www.playbill.com/article/drama-desk-award-nominations-announced-ragtime-and-scottsboro-top-list-com-168127 |archive-date = December 10, 2019 |access-date = December 9, 2019 }}</ref> |- ! scope="row" |Drama League Awards |Distinguished Performance |{{nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = https://www.broadwayworld.com/article/2010-Drama-League-Nominations-Announced-20100420 |title = 2010 Drama League Nominations Announced! |date = April 20, 2010 |work = BroadwayWorld |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20191210025117/https://www.broadwayworld.com/article/2010-Drama-League-Nominations-Announced-20100420 |archive-date = December 10, 2019 |access-date = December 9, 2019 }}</ref> |- ! scope="row" |Dorian Awards |2020 |''Marriage Story'' |Film Performance of the Year – Actress |{{nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = https://www.hollywoodreporter.com/lists/2020-gay-lesbian-entertainment-critics-dorian-awards-noms-full-list-1265575/item/director-year-1265589 |title = 'Parasite,' 'Portrait of a Lady on Fire,' 'Pain and Glory' Lead Dorian Award Nominations |last = Beresford |first = Trilby |date = January 3, 2020 |website = The Hollywood Reporter |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20200103215804/https://www.hollywoodreporter.com/lists/2020-gay-lesbian-entertainment-critics-dorian-awards-noms-full-list-1265575/item/director-year-1265589 |archive-date = January 3, 2020 |access-date = January 3, 2020 }}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row" |Dallas–Fort Worth Film Critics Association |2005 |''Match Point'' |Best Supporting Actress |ဒုတိယဆု | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url = https://editorial.rottentomatoes.com/article/dallasfort-worth-film-critics-2005-awards/ |title = Dallas-Fort Worth Film Critics 2005 Awards |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20200421162024/https://editorial.rottentomatoes.com/article/dallasfort-worth-film-critics-2005-awards/ |archive-date = April 21, 2020 |access-date = April 21, 2020 }}</ref> |- |2019 |''Marriage Story'' |Best Actress |{{won}} | style="text-align:center;" |<ref name=":11">{{cite web |url = https://dfwcritics.com/dfw-film-critics-pick-1917-as-best-film-of-2019/ |title = DFW Film Critics Pick "1917" As Best Film of 2019 |last = Jorgenson |first = Todd |date = December 16, 2019 |website = Dallas–Fort Worth Film Critics Association |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20191216161254/https://dfwcritics.com/dfw-film-critics-pick-1917-as-best-film-of-2019/ |archive-date = December 16, 2019 |access-date = December 16, 2019 }}</ref> |- ! rowspan="4" scope="row" |Detroit Film Critics Society |2013 |''Her'' |Best Supporting Actress |{{won}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = http://detroitfilmcritics.com/2013-detroit-film-critics-society-awards/ |title = The 2013 Detroit Film Society Awards |date = December 13, 2013 |publisher = Detroit Film Critics Society |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20140319154851/http://detroitfilmcritics.com/2013-detroit-film-critics-society-awards/ |archive-date = March 19, 2014 |access-date = March 18, 2014 }}</ref> |- |2014 |''Under the Skin'' | rowspan="2" |Best Actress |{{nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = http://detroitfilmcritics.com/awards/the-2014-detroit-film-critics-society-awards/ |title = The 2014 Detroit Film Critics Society Awards |author = DFCS |year = 2014 |website = Detroit Film Critics Society |publisher = Detroit Film Critics Society |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20180626135335/http://detroitfilmcritics.com/awards/the-2014-detroit-film-critics-society-awards/ |archive-date = June 26, 2018 |access-date = December 1, 2018 }}</ref> |- | rowspan="2" |2019 |''Marriage Story'' |{{won}} | rowspan="2" style="text-align:center;" |<ref name=":12">{{cite web |url = http://detroitfilmcritics.com/the-2019-detroit-film-critics-society-awards-nominations/ |title = The 2019 Detroit Film Critics Society Awards |date = December 6, 2019 |website = Detroit Film Critics Society |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20200421185000/http://detroitfilmcritics.com/the-2019-detroit-film-critics-society-awards-nominations/ |archive-date = April 21, 2020 |access-date = December 10, 2019 }}</ref> |- |''Jojo Rabbit'' |Best Supporting Actress |{{nom}} |- ! rowspan="2" scope="row" |Dublin Film Critics' Circle |2014 |''Under the Skin'' | rowspan="2" |Best Actress |{{nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite news |url = https://www.irishtimes.com/blogs/screenwriter/2014/12/17/the-dublin-film-critics-circle-plumps-for-boyhood-and-frank/ |title = The Dublin Film Critics Circle plumps for Boyhood and Frank |last = Clarke |first = Donald |date = December 17, 2014 |newspaper = The Irish Times |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20141217195523/http://www.irishtimes.com/blogs/screenwriter/2014/12/17/the-dublin-film-critics-circle-plumps-for-boyhood-and-frank/ |archive-date = December 17, 2014 |access-date = December 17, 2014 |accessdate = 25 June 2023 |archivedate = 17 December 2014 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20141217195523/http://www.irishtimes.com/blogs/screenwriter/2014/12/17/the-dublin-film-critics-circle-plumps-for-boyhood-and-frank/ }}</ref> |- | rowspan="3" |2019 | rowspan="2" |''Marriage Story'' |{{won}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite news |url = https://www.irishtimes.com/culture/film/the-best-movie-of-2019-according-to-irish-film-critics-1.4118496 |title = The best movie of 2019, according to Irish film critics |last = Clarke |first = Donald |date = December 17, 2019 |newspaper = The Irish Times |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20191218053322/https://www.irishtimes.com/culture/film/the-best-movie-of-2019-according-to-irish-film-critics-1.4118496 |archive-date = December 18, 2019 |access-date = December 17, 2019 }}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row" |Florida Film Critics Circle |Best Actress |{{won}} | rowspan="2" style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = http://www.floridafilmcritics.com/2019/12/19/marriage-story-leads-2019-florida-film-critics-awards-nominations/ |title = Marriage Story Leads 2019 Florida Film Critics Awards Nominations |author = Florida Film Critics Circle |date = December 19, 2019 |website = Florida Film Critics Circle |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20191219144136/http://www.floridafilmcritics.com/2019/12/19/marriage-story-leads-2019-florida-film-critics-awards-nominations/ |archive-date = December 19, 2019 |access-date = December 19, 2019 }}</ref> |- |''Jojo Rabbit'' |Best Supporting Actress |{{nom}} |- ! rowspan="3" scope="row" |Gotham Independent Film Awards |2008 |''Vicky Cristina Barcelona'' |Best Ensemble Cast |{{won}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = http://gotham.ifp.org/flash/Timeline/2008.html |title = 2008 Winners and nominees |publisher = Gotham Independent Film Awards |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20170219095551/http://gotham.ifp.org/flash/Timeline/2008.html |archive-date = February 19, 2017 |access-date = November 9, 2017 }}</ref> |- |2013 |''Don Jon'' | rowspan="2" |Best Actress |{{nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = https://deadline.com/2013/12/2013-ifp-gotham-awards-winners-646008/ |title = 2013 Gotham Awards: 'Inside Llewyn Davis,' 'Fruitvale Station,' 'Short Term 12,' 'Dallas Buyers Club'; Lee Daniels Talks Racism: "I Became Very Angry At White People" |last1 = Yamato |first1 = Jen |date = December 2, 2013 |website = Deadline Hollywood |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20170124204029/http://deadline.com/2013/12/2013-ifp-gotham-awards-winners-646008/ |archive-date = January 24, 2017 |access-date = February 18, 2017 }}</ref> |- |2014 |''Under the Skin'' |{{nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = https://www.indiewire.com/2014/10/boyhood-leads-gotham-award-nominations-oscar-isaac-gets-best-actor-nod-for-a-most-violent-year-271024/ |title = 'Boyhood' Leads Gotham Award Nominations, Oscar Isaac Gets Best Actor Nod For 'A Most Violent Year' |last1 = Lyttelton |first1 = Oliver |date = October 23, 2014 |work = IndieWire |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20161129023435/http://www.indiewire.com/2014/10/boyhood-leads-gotham-award-nominations-oscar-isaac-gets-best-actor-nod-for-a-most-violent-year-271024/ |archive-date = November 29, 2016 |access-date = October 28, 2014 }}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row" |Georgia Film Critics Association |2014 |''Under the Skin'' | rowspan="3" |Best Actress |{{nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = http://www.georgiafilmcritics.org/p/2014-awards.html |title = 2014 Awards |website = Georgia Film Critics Association |publisher = Georgia Film Critics Association |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20150114010531/http://www.georgiafilmcritics.org/p/2014-awards.html |archive-date = January 14, 2015 |access-date = December 11, 2019 }}</ref> |- | rowspan="4" |2020 | rowspan="3" |''Marriage Story'' |{{nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = http://www.georgiafilmcritics.org/p/2019-awards.html |title = 2019 Awards |publisher = Georgia Film Critics Association |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20200103171441/http://www.georgiafilmcritics.org/p/2019-awards.html |archive-date = January 3, 2020 |access-date = January 2, 2019 }}</ref> |- ! scope="row" |Hollywood Critics Association |{{nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|last=Peterson|first=Karen M.|date=November 25, 2019|title=LAOFCS Announces New Name and 2019 Nominations|url=https://www.awardscircuit.com/2019/11/25/laofcs-2019-nominations/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191125213722/https://www.awardscircuit.com/2019/11/25/laofcs-2019-nominations/|archive-date=November 25, 2019|access-date=November 26, 2019|website=AwardsCircuit}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row" |Houston Film Critics Society |Best Actress |{{nom}} | rowspan="2" style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = https://houstonfilmcritics.com/marriage-story-and-once-upon-a-timein-hollywood-lead-houston-film-critics-nominations/ |title = Houston Film Critics Society Nominees See 'Marriage Story,' Tarantino's 9th Film in the Lead |date = December 16, 2019 |publisher = Houston Film Critics Society |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20191217184316/https://houstonfilmcritics.com/marriage-story-and-once-upon-a-timein-hollywood-lead-houston-film-critics-nominations/ |archive-date = December 17, 2019 |access-date = December 16, 2019 }}</ref> |- |''Jojo Rabbit'' |Best Supporting Actress |{{nom}} |- ! rowspan="2" scope="row" |Indiewire Critics' Poll |2014 |''Under the Skin'' | rowspan="2" |Best Actress |ဒုတိယဆု | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = https://www.indiewire.com/2014/12/indiewires-massive-2014-year-end-critics-poll-read-the-full-results-66949/ |title = Indiewire's Massive 2014 Year-End Critics Poll: Read the Full Results |last = Kohn |first = Eric |date = December 15, 2014 |website = Indiewire |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20190525040617/https://www.indiewire.com/2014/12/indiewires-massive-2014-year-end-critics-poll-read-the-full-results-66949/ |archive-date = May 25, 2019 |access-date = May 24, 2019 }}</ref> |- |2019 |''Marriage Story'' |ဒုတိယဆု | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = https://www.indiewire.com/2019/12/best-movies-2019-critics-survey-poll-performances-parasite-adam-driver-lupita-nyongo-1202197615/ |title = 2019 Critics Poll: The Best Films and Performances According to Over 300 Critics From Around the World |last = Kohn |first = Eric |date = December 16, 2019 |website = Indiewire |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20191216162724/https://www.indiewire.com/2019/12/best-movies-2019-critics-survey-poll-performances-parasite-adam-driver-lupita-nyongo-1202197615/ |archive-date = December 16, 2019 |access-date = December 16, 2019 }}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row" |Independent Spirit Awards |1997 |''Manny & Lo'' |Best Female Lead |{{nom}} | style="text-align:center;" |<ref name=":0">{{Cite news |url = https://www.telegraph.co.uk/films/0/scarlett-johansson-life-movies-pictures/manny-lo-1996/ |title = From child star to Ghost in the Shell: Scarlett Johansson's life and career, in pictures |date = March 18, 2017 |work = The Telegraph |access-date = April 21, 2020 |issn = 0307-1235 |archive-url = https://web.archive.org/web/20171006172657/http://www.telegraph.co.uk/films/0/scarlett-johansson-life-movies-pictures/manny-lo-1996/ |archive-date = October 6, 2017 |url-status = live }}</ref> |- |2020 |''Marriage Story'' |Robert Altman Award |{{won}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite news |last1 = Lewis |first1 = Hilary |url = https://www.hollywoodreporter.com/lists/spirit-award-nominations-2020-complete-list-1250773 |title = Film Independent Spirit Awards: 'Uncut Gems,' 'The Lighthouse' Lead Nominations |date = November 21, 2019 |work = The Hollywood Reporter |access-date = November 26, 2019 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20191220195239/https://www.hollywoodreporter.com/lists/spirit-award-nominations-2020-complete-list-1250773 |archive-date = December 20, 2019 }}</ref> |- ! rowspan="3" scope="row" |London Film Critics Circle |2003 |''Girl with a Pearl Earring'' | rowspan="3" |Actress of the Year |{{nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite news |last = Silverman |first = Stephen M. |url = https://people.com/celebrity/news-briefs-master-in-british-race/ |title = News Briefs: 'Master' in British Race |date = January 2, 2004 |work = People |access-date = July 29, 2018 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20180623165747/https://people.com/celebrity/news-briefs-master-in-british-race/ |archive-date = June 23, 2018 }}</ref> |- |2014 |''Under the Skin'' |{{nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = https://variety.com/2014/film/awards/mr-turner-birdman-top-london-critics-nominations-1201380342/ |title = 'Mr. Turner, Birdman Top London Critics' Nominations |last = Lodge |first = Guy |date = December 16, 2014 |work = Variety |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20180708191604/https://variety.com/2014/film/awards/mr-turner-birdman-top-london-critics-nominations-1201380342/ |archive-date = July 8, 2018 |access-date = December 16, 2014 }}</ref> |- |2020 |''Marriage Story'' |{{nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = https://deadline.com/2019/12/the-souvenir-the-irishman-1917-london-critics-circle-film-award-nominees-1202811348/ |title = 'The Souvenir', 'The Irishman', '1917' Lead London Critics' Circle Film Award Nominees |last = Grater |first = Tom |date = December 17, 2019 |work = Deadline Hollywood |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20191217141221/https://deadline.com/2019/12/the-souvenir-the-irishman-1917-london-critics-circle-film-award-nominees-1202811348/ |archive-date = December 17, 2019 |access-date = December 17, 2019 }}</ref> |- ! scope="row" |Los Angeles Film Critics Association |2003 |''Girl with a Pearl Earring'' / ''Lost in Translation'' |New Generation Award |{{won}} | style="text-align:center;" |<ref name=":5">{{cite web |url = http://www.lafca.net/Years/2003.php |title = 29th Annual Los Angeles Film Critics Association Awards |website = Los Angeles Film Critics Association |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20191208144525/http://lafca.net/Years/2003.php|access-date = December 11, 2019 |archive-date = December 8, 2019 }}</ref> |- ! rowspan="8" scope="row" |MTV Movie & TV Awards |2004 |''Lost in Translation'' |Best Female Breakthrough Performance |{{nom}} | style="text-align:center;" |<ref name=":4">{{cite web |url = https://www.empireonline.com/movies/news/mtv-movie-award-nominations-2004/ |title = MTV Movie Award Nominations 2004 |last = Green |first = Willow |date = April 22, 2004 |work = Empire |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20180930232430/https://www.empireonline.com/movies/news/mtv-movie-award-nominations-2004/ |archive-date = September 30, 2018 |access-date = April 22, 2004 }}</ref> |- |2013 |''The Avengers'' |Best Fight{{efn|[[ရောဘတ် ဒေါင်းနီ ဂျူနီယာ]]၊ [[ခရစ်အီဗန်]]၊ [[:en:Mark Ruffalo|မာ့ခ် ရက်ဖဲလို]]၊ [[ခရစ် ဟမ်းစဝေါ့သ်]] [[:en:Jeremy Renner|ဂျရမီ ရန်းနား]]၊ [[:en:Tom Hiddleston|တွမ် ဟစ်ဒဲစတွန်]] တို့နှင့်အတူ}} |{{won}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = http://www.mtv.com/news/articles/1705660/avengers-win-movie-awards-2013.jhtml |title = 'Marvel's The Avengers' Slays Competition at 2013 MTV Movie Awards |last = Sullivan |first = Kevin |date = April 15, 2013 |publisher = MTV |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20130427004339/http://www.mtv.com/news/articles/1705660/avengers-win-movie-awards-2013.jhtml |archive-date = April 27, 2013 |access-date = April 15, 2013 }}</ref> |- |2014 |''Don Jon'' |Best Kiss{{efn|[[:en:Joseph Gordon-Levitt|Joseph Gordon-Levitt]] နှင့်အတူ}} |{{nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = http://www.mtv.com/news/1723587/2014-mtv-movie-awards-nominations/ |title = 2014 MTV Movie Awards: Full Nominations List |date = March 6, 2014 |publisher = MTV |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20140619140705/http://www.mtv.com/news/1723587/2014-mtv-movie-awards-nominations/ |archive-date = June 19, 2014 |access-date = March 6, 2014 }}</ref> |- | rowspan="2" |2015 |''Lucy'' |Best Female Performance |{{nom}} | rowspan="2" style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = http://www.mtv.com/news/2095540/mtv-movie-awards-nominations-2015/ |title = Here Are Your 2015 MTV Movie Awards Nominees |last = Wickman |first = Kase |date = March 4, 2015 |publisher = MTV |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20150412072632/http://www.mtv.com/news/2095540/mtv-movie-awards-nominations-2015/ |archive-date = April 12, 2015 |access-date = March 4, 2015 }}</ref> |- |''Captain America: The Winter Soldier'' |Best Kiss{{efn|name=fn1|[[ခရစ်အီဗန်]] နှင့်အတူ}} |{{nom}} |- |2018 |''[[Avengers: Infinity War]]'' |Best Fight{{efn|[[:en:Danai Gurira|Danai Gurira]], [[:en:Elizabeth Olsen|Elizabeth Olsen]], [[:en:Carrie Coon|Carrie Coon]] တို့နှင့်အတူ}} |{{nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = https://www.hollywoodreporter.com/lists/mtv-movie-tv-awards-2018-nominations-complete-list-1108100 |title = MTV Movie & TV Awards: 'Black Panther,' 'Stranger Things' Top Nominations |last = Nordyke |first = Kimberly |date = May 3, 2018 |work = The Hollywood Reporter |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20180503235147/https://www.hollywoodreporter.com/lists/mtv-movie-tv-awards-2018-nominations-complete-list-1108100 |archive-date = May 3, 2018 |access-date = May 3, 2018 }}</ref> |- |2021 |{{n/a}} | MTV Generation Award | {{won}} | align="center" |<ref>{{Cite web|date=2021-05-18|title=Scarlett Johansson wins the Generation Award at the MTV Movie & TV Awards|url=https://fm96.com.fj/scarlett-johansson-wins-the-generation-award-at-the-mtv-movie-tv-awards/|access-date=2021-05-29|website=FM96|language=en-GB|archive-date=2 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602213326/https://fm96.com.fj/scarlett-johansson-wins-the-generation-award-at-the-mtv-movie-tv-awards/}}</ref> |- |2022 |''Black Widow'' |Best Hero |{{Won}} | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web |last1=Hipes |first1=Patrick |title=MTV Movie & TV Awards Unveil Scripted And Unscripted Nominations: 'Spider-Man: No Way Home', 'Euphoria' Lead Way For Now-Combined Event |url=https://deadline.com/2022/05/2022-mtv-movie-and-tv-awards-nominations-scripted-unscripted-1235020825/ |website=[[Deadline Hollywood]] |access-date=May 14, 2022 |date=May 11, 2022}}</ref> |- ! scope="row" |National Society of Film Critics |2014 |''Lucy'' / ''Under the Skin'' |Best Actress |{{nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = https://variety.com/2015/film/news/goodbye-to-language-named-best-picture-by-national-society-of-film-critics-1201391770/ |title = 'Goodbye to Language' Named Best Picture by National Society of Film Critics |last = Chang |first = Justin |date = January 3, 2015 |work = Variety |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20160422092224/http://variety.com/2015/film/news/goodbye-to-language-named-best-picture-by-national-society-of-film-critics-1201391770/ |archive-date = April 22, 2016 |access-date = April 11, 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |New York Film Critics Online |2003 |''Lost in Translation'' |Best Supporting Actress |{{won}} | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|title=Awards Archive|url=http://www.nyfco.net/awards-archive/|access-date=June 4, 2020|website=New York Film Critics Online|archive-date=3 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170203162344/http://www.nyfco.net/awards-archive/}}</ref> |- ! rowspan="11" scope="row" |Nickelodeon Kids' Choice Awards | rowspan="2" |2013 | rowspan="2" |''The Avengers'' |Favorite Movie Actress |{{nom}} | rowspan="2" style="text-align:center;" |<ref>{{cite magazine |last = West |first = Abby |url = http://family-room.ew.com/2013/02/13/kids-choice-awards-2013-tv-nominees-exclusive/ |title = Kids' Choice Awards 2013 Tv Nominees- Exclusive |date = February 13, 2013 |magazine = Entertainment Weekly |access-date = March 5, 2013 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20130217164015/http://family-room.ew.com/2013/02/13/kids-choice-awards-2013-tv-nominees-exclusive/ |archive-date = February 17, 2013 }}</ref> |- |Favorite Butt-Kicker |{{nom}} |- |2015 |''Captain America: The Winter Soldier'' |Favorite Female Action Star |{{nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = https://www.hollywoodreporter.com/news/kids-choice-awards-complete-winners-783761 |title = Kids' Choice Awards 2015: The Complete Winners List |date = March 28, 2015 |work = The Hollywood Reporter |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20160209001551/http://www.hollywoodreporter.com/news/kids-choice-awards-complete-winners-783761 |archive-date = February 9, 2016 |access-date = February 3, 2016 }}</ref> |- |2016 |''Avengers: Age of Ultron'' | rowspan="2" |Favorite Movie Actress |{{nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = http://www.mtv.com/news/2734729/kids-choice-awards-2016-kcas-nickelodeon-nominees-list/ |title = Here Are The Nominees for the 2016 Kids' Choice Awards |last = Grant |first = Stacey |date = February 2, 2016 |publisher = MTV |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20160204154007/http://www.mtv.com/news/2734729/kids-choice-awards-2016-kcas-nickelodeon-nominees-list/ |archive-date = February 4, 2016 |access-date = February 3, 2016 }}</ref> |- | rowspan="3" |2017 | rowspan="3" |''Captain America: Civil War'' |{{nom}} | rowspan="3" style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = https://variety.com/2017/tv/news/nickelodeon-kids-choice-awards-nominations-2017-full-list-1201975603/ |title = Justin Timberlake and Kevin Hart Lead Nickelodeon's Kids' Choice Awards Nominations |last = Levy |first = Dani |date = February 2, 2017 |work = Variety |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20170205052915/http://variety.com/2017/tv/news/nickelodeon-kids-choice-awards-nominations-2017-full-list-1201975603/ |archive-date = February 5, 2017 |access-date = February 2, 2017 }}</ref> |- |Favorite Butt-Kicker |{{nom}} |- |#Squad (shared with the cast) |{{nom}} |- | rowspan="2" |2019 | rowspan="2" |''[[Avengers: Infinity War]]'' |Favorite Movie Actress |{{nom}} | rowspan="2" style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = https://www.hollywoodreporter.com/lists/kids-choice-awards-complete-list-nominees-2019-1190854 |title = Kids' Choice Awards: 'Avengers: Infinity War' Tops Nominees; DJ Khaled to Host |last = Levy |first = Dani |date = February 26, 2019 |work = The Hollywood Reporter |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20190227033741/https://www.hollywoodreporter.com/lists/kids-choice-awards-complete-list-nominees-2019-1190854 |archive-date = February 27, 2019 |access-date = February 26, 2019 }}</ref> |- |Favorite Superhero |{{nom}} |- | rowspan="2" |2022 |''Black Widow'' |Favorite Movie Actress |{{Nominated}} | rowspan="2" style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2022/03/kids-choice-awards-2022-nominations-hosts-miranda-cosgrove-rob-gronkowski-1234974061/|title=Kids' Choice Awards Nominations Set; Miranda Cosgrove & Rob Gronkowski To Host Show|work=[[Deadline Hollywood]]|author=Erik Pedersen|date=March 9, 2022|access-date=March 9, 2022}}</ref> |- |''Sing 2'' | Favorite Voice from an Animated Movie |{{Won}} |- ! rowspan="4" scope="row" |Online Film Critics Society |2001 |''Ghost World'' |Best Supporting Actress |{{nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = https://ofcs.org/awards/2001-awards-5th-annual/ |title = 2001 Awards (5th Annual) |website = Online Film Critics Society |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20190821055015/http://ofcs.org/awards/2001-awards-5th-annual/ |archive-date = August 21, 2019 |access-date = December 11, 2019 }}</ref> |- |2003 |''Lost in Translation'' |Best Actress |{{nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = https://ofcs.org/awards/2003-awards-7th-annual/ |title = 2003 Awards (7th Annual) |website = Online Film Critics Society |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20190626160734/http://ofcs.org/awards/2003-awards-7th-annual/ |archive-date = June 26, 2019 |access-date = December 11, 2019 }}</ref> |- |2013 |''Her'' |Best Supporting Actress |{{nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = https://ofcs.org/awards/2013-awards-17th-annual/ |title = 2013 Awards (17th Annual) |website = Online Film Critics Society |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20190509165127/http://ofcs.org/awards/2013-awards-17th-annual/ |archive-date = May 9, 2019 |access-date = December 11, 2019 }}</ref> |- |2020 |''Marriage Story'' |Best Actress |{{nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url = http://www.nextbestpicture.com/2/post/2019/12/the-2019-online-film-critics-society-ofcs-nominations.html |title = The 2019 Online Film Critics Society (OFCS) Nominations |website = Next Best Picture |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20200421185659/https://www.nextbestpicture.com/latest/the-2019-online-film-critics-society-ofcs-nominations |archive-date = April 21, 2020 |access-date = April 21, 2020 }}</ref> |- ! rowspan="15" scope="row" |People's Choice Awards |2007 |{{n/a}} |Favorite Leading Lady |{{nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = http://www.pcavote.com/pca/history.jsp |title = People's Choice Awards Past Winners: 2007 |work = PCAvote.com |publisher = Sycamore Productions |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20080117065259/http://www.pcavote.com/pca/history.jsp?year=2007 |archive-date = January 17, 2008 |access-date = January 9, 2007 }}</ref> |- | rowspan="3" |2013 |{{n/a}} |Favorite Movie Actress |{{nom}} | rowspan="3" style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = http://www.mtv.com/news/1699927/peoples-choice-awards-winners-list-2013/ |title = People's Choice Awards 2013: The Complete Winners List |publisher = MTV News |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20160927174429/http://www.mtv.com/news/1699927/peoples-choice-awards-winners-list-2013/ |archive-date = September 27, 2016 |access-date = January 27, 2017 }}</ref> |- |{{n/a}} |Favorite Face of Heroism |{{nom}} |- |''The Avengers'' |Favorite On-Screen Chemistry{{efn|[[:en:Jeremy Renner|Jeremy Renner]] နှင့်အတူ}} |{{nom}} |- | rowspan="2" |2014 |{{n/a}} |Favorite Comedic Movie Actress |{{nom}} | rowspan="2" style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|date=January 9, 2014|title=People's Choice Awards 2014: Full List of Winners|url=http://blog.peopleschoice.com/2014/01/08/peoples-choice-awards-2014-winners-full-list/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140403144856/http://blog.peopleschoice.com/2014/01/08/peoples-choice-awards-2014-winners-full-list/|archive-date=April 3, 2014|access-date=January 27, 2017|website=People's Choice}}</ref> |- |{{n/a}} |Favorite Movie Actress |{{nom}} |- | rowspan="3" |2015 |{{n/a}} |Favorite Action Movie Actress |{{nom}} | rowspan="3" style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = http://blog.peopleschoice.com/2015/01/07/peoples-choice-awards-2015-winners-list/ |title = People's Choice Awards 2015: Full List of Winners |date = January 8, 2015 |website = People's Choice |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20161206041832/http://blog.peopleschoice.com/2015/01/07/peoples-choice-awards-2015-winners-list/ |archive-date = December 6, 2016 |access-date = January 27, 2017 }}</ref> |- |{{n/a}} |Favorite Movie Actress |{{nom}} |- |''Captain America: The Winter Soldier'' |Favorite Movie Duo{{efn|name=fn1}} |{{nom}} |- | rowspan="2" |2016 |{{n/a}} |Favorite Action Movie Actress |{{nom}} | rowspan="2" style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = http://blog.peopleschoice.com/2016/01/06/peoples-choice-awards-2016-winners/ |title = People's Choice Awards 2016: Full List of Winners |date = January 7, 2016 |website = People's Choice |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20160107111117/http://blog.peopleschoice.com/2016/01/06/peoples-choice-awards-2016-winners/ |archive-date = January 7, 2016 |access-date = January 27, 2017 }}</ref> |- |{{n/a}} |Favorite Movie Actress |{{nom}} |- | rowspan="2" |2017 |{{n/a}} |Favorite Action Movie Actress |{{nom}} | rowspan="2" style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = http://blog.peopleschoice.com/2017/01/18/peoples-choice-awards-2017-winners/ |title = People's Choice Awards 2017: Full List of Winners |date = January 19, 2017 |website = People's Choice |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20170120023620/http://blog.peopleschoice.com/2017/01/18/peoples-choice-awards-2017-winners/ |archive-date = January 20, 2017 |access-date = January 27, 2017 }}</ref> |- |{{n/a}} |Favorite Movie Actress |{{nom}} |- |2018 |''[[Avengers: Infinity War]]'' | rowspan="2" |Best Female Movie Star |{{won}} | style="text-align:center;" |<ref name=":8">{{cite web |url = https://www.hollywoodreporter.com/lists/2018-peoples-choice-awards-winners-complete-list-winners-1153630 |title = 2018 People's Choice Awards: Complete List of Winners |last = Nordyke |first = Kimberly |date = November 11, 2018 |work = The Hollywood Reporter |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20181112060136/https://www.hollywoodreporter.com/lists/2018-peoples-choice-awards-winners-complete-list-winners-1153630 |archive-date = November 12, 2018 |access-date = November 11, 2018 }}</ref> |- |2019 |''Avengers: Endgame'' |{{nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = https://www.hollywoodreporter.com/lists/2019-peoples-choice-awards-winners-list-full-1250529 |title = 2019 People's Choice Awards: 'Avengers: Endgame' Named Best Movie |last = Nordyke |first = Kimberly |date = November 10, 2019 |work = The Hollywood Reporter |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20191111050350/https://www.hollywoodreporter.com/lists/2019-peoples-choice-awards-winners-list-full-1250529 |archive-date = November 11, 2019 |access-date = November 10, 2019 }}</ref> |- ! scope="row" |Palm Springs International Film Festival |2004 |''Girl with a Pearl Earring'' / ''Lost in Translation'' |Rising Star Award |{{won}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite news |last = Terrill |first = Mark J. |url = http://usatoday30.usatoday.com/life/movies/movieawards/2003-12-24-scarlett-rising_x.htm |title = Johansson to Receive 'Rising Star Award' |date = December 24, 2003 |work = USA Today |access-date = October 28, 2015 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20160321165436/http://usatoday30.usatoday.com/life/movies/movieawards/2003-12-24-scarlett-rising_x.htm |archive-date = March 21, 2016 }}</ref> |- ! scope="row" |Rome Film Festival |2013 |''Her'' |Best Actress |{{won}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = http://www.romacinemafest.it/ecm/web/fcr/en/home/content/the-official-awards-of-the-8th-rome-film-festival.0000.FCR-3846 |title = The official Awards of the 8th Rome Film Festival |date = November 16, 2013 |publisher = Rome Film Festival |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20140417063909/http://www.romacinemafest.it/ecm/web/fcr/en/home/content/the-official-awards-of-the-8th-rome-film-festival.0000.FCR-3846 |archive-date = April 17, 2014 |access-date = March 18, 2014 }}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row" |Satellite Awards |2004 |''Lost in Translation'' |Best Supporting Actress – Motion Picture Musical or Comedy |{{nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = http://www.pressacademy.com/satawards/awards2004.shtml |title = 2004 (8th Annual Satellite Awards) |publisher = International Press Academy |archive-url = https://web.archive.org/web/20081218060836/http://www.pressacademy.com/satawards/awards2004.shtml |archive-date = December 18, 2008 |access-date = October 28, 2015 }}</ref> |- |2019 |''Marriage Story'' |Best Actress – Motion Picture Drama |{{won}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = https://www.pressacademy.com/2019-ipa-awards/ |title = 24th Satellite Awards winners |website = pressacademy.com |publisher = International Press Academy |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20191219204231/https://www.pressacademy.com/2019-ipa-awards/ |archive-date = December 19, 2019 |access-date = December 19, 2019 }}</ref> |- ! rowspan="5" scope="row" |Saturn Awards |2011 |''[[သံမဏိလူသား ၂ (ရုပ်ရှင်)|သံမဏိလူသား ၂]]'' | rowspan="5" |Best Supporting Actress |{{nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = https://collider.com/saturn-awards-2011-nominations/ |title = Inception, Let Me In, Tron, And The Walking Dead Top The 2011 Saturn Award Nominations |date = February 23, 2011 |website = Collider |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20170210143440/http://collider.com/saturn-awards-2011-nominations/ |archive-date = February 10, 2017 |access-date = January 27, 2017 }}</ref> |- |2014 |''Her'' |{{won}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = https://variety.com/2014/scene/news/saturn-awards-winners-gravity-her-iron-man-3-breaking-bad-walking-dead-1201251893/ |title = Saturn Awards: A Genre Reunion and More Gold for 'Gravity' |last1 = Cohen |first1 = David S. |date = June 27, 2014 |website = Variety |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20190430111730/https://variety.com/2014/scene/news/saturn-awards-winners-gravity-her-iron-man-3-breaking-bad-walking-dead-1201251893/ |archive-date = April 30, 2019 |access-date = January 27, 2017 }}</ref> |- |2015 |''Captain America: The Winter Soldier'' |{{nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = https://comicbook.com/2015/03/03/saturn-awards-2015-complete-list-of-nominees/ |title = Saturn Awards 2015: Complete List of Nominees |website = Comicbook.com |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20150305110337/http://comicbook.com/2015/03/03/saturn-awards-2015-complete-list-of-nominees/ |archive-date = March 5, 2015 |access-date = January 27, 2017 }}</ref> |- |2017 |''Captain America: Civil War'' |{{nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = https://variety.com/2017/film/awards/saturn-awards-nominations-2017-rogue-one-walking-dead-1202000833/ |title = 'Rogue One,' 'Walking Dead' Lead Saturn Awards Nominations |last1 = McNary |first1 = Dave |date = March 2, 2017 |website = Variety |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20170303124219/http://variety.com/2017/film/awards/saturn-awards-nominations-2017-rogue-one-walking-dead-1202000833/ |archive-date = March 3, 2017 |access-date = March 3, 2017 }}</ref> |- |2019 |''Avengers: Endgame'' |{{nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = https://deadline.com/2019/07/avengers-end-game-game-of-thrones-saturn-award-nominations-1202646629/ |title = 'Avengers: Endgame', 'Game of Thrones' Lead Saturn Award Nominations |last = Hammond |first = Pete |date = July 15, 2019 |website = Deadline Hollywood |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20190913071644/https://deadline.com/2019/07/avengers-end-game-game-of-thrones-saturn-award-nominations-1202646629/ |archive-date = September 13, 2019 |access-date = July 15, 2019 }}</ref> |- ! scope="row" |Scream Awards |2010 |''[[သံမဏိလူသား ၂ (ရုပ်ရှင်)|သံမဏိလူသား ၂]]'' |Best Science Fiction Actress |{{won}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = http://www.spike.com/event/scream/ |title = Scream 2010 |date = October 16, 2010 |publisher = Spike TV |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20101101204637/http://www.spike.com/event/scream/ |archive-date = November 1, 2010 |access-date = November 1, 2010 }}</ref> |- ! scope="row" |San Diego Film Critics Society |2019 |''Marriage Story'' |Best Actress |{{nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url = http://www.sdfcs.org/2019-nominations/ |title = 2019 San Diego Film Critics Society's Award Nominations |website = sdfcs.org |url-status = dead |archive-url = https://archive.today/20191207160902/http://www.sdfcs.org/2019-nominations/ |archive-date = December 7, 2019 |access-date = December 7, 2019 }}</ref> |- ! rowspan="3" scope="row" |San Francisco Bay Area Film Critics Circle |2014 |''Under the Skin'' | rowspan="2" |Best Actress |{{nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = http://sffcc.org/2014/12/2014-san-francisco-film-critics-circle-award-nominees/ |title = 2014 San Francisco Film Critics Circle Awards |date = December 14, 2014 |work = The San Francisco Film Critics Circle |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20141214130322/http://sffcc.org/2014/12/2014-san-francisco-film-critics-circle-award-nominees/ |archive-date = December 14, 2014 |access-date = December 17, 2014 }}</ref> |- | rowspan="2" |2019 |''Marriage Story'' |{{nom}} | rowspan="2" style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = https://awardswatch.com/san-francisco-film-critics-nominations-once-upon-a-time-leads-with-8/ |title = San Francisco Film Critics nominations: 'Once Upon a Time…' leads with 8 |last = Anderson |first = Erik |date = December 13, 2019 |work = AwardsWatch |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20191214192308/https://awardswatch.com/san-francisco-film-critics-nominations-once-upon-a-time-leads-with-8/ |archive-date = December 14, 2019 |access-date = December 13, 2019 }}</ref> |- |''Jojo Rabbit'' |Best Supporting Actress |{{nom}} |- ! rowspan="2" scope="row" |Seattle Film Critics Society |2013 |''Her'' |Best Supporting Actress |{{won}} | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url = https://www.metacritic.com/feature/2019-film-awards-and-nominations-scorecard |title = Best of 2019: Film Awards & Nominations Scorecard |publisher = Metacritic |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20200107031446/https://www.metacritic.com/feature/2019-film-awards-and-nominations-scorecard |archive-date = January 7, 2020 |access-date = April 21, 2020 }}</ref> |- |2019 |''Marriage Story'' |Best Actress |{{nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url = https://awardswatch.com/seattle-film-critics-society-sfcc-nominations/ |title = Seattle Film Critics Society (SFCC) nominations |date = December 9, 2019 |website = AwardsWatch |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20191209223626/https://awardswatch.com/seattle-film-critics-society-sfcc-nominations/ |archive-date = December 9, 2019 |access-date = December 9, 2019 }}</ref> |- ! rowspan="4" scope="row" |St. Louis Film Critics Association | rowspan="2" |2013 | rowspan="2" |''Her'' |Best Supporting Actress |{{nom}} | rowspan="2" style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = http://www.stlfilmcritics.org/st-louis-film-critics-awards-nominees-for-2013-announced/ |title = St. Louis Film Critics Awards Nominees For 2013 Announced |date = December 9, 2013 |publisher = St. Louis Gateway Film Critics Association |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20141106112339/http://www.stlfilmcritics.org/st-louis-film-critics-awards-nominees-for-2013-announced/ |archive-date = November 6, 2014 |access-date = December 20, 2013 }}</ref> |- |Best Scene{{efn|လိင်ဆက်ဆံသည့် ဇာတ်ဝင်ခန်းအတွက် [[:en:Joaquin Phoenix|Joaquin Phoenix]] နှင့်အတူ}} |{{nom}} |- | rowspan="2" |2019 |''Marriage Story'' |Best Actress |{{won}} | rowspan="2" style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = https://www.nextbestpicture.com/latest/the-2019-st-louis-film-critics-association-stlfca-nominations |title = The 2019 St. Louis Film Critics Association (StLFCA) Nominations |last = Neglia |first = Matt |date = December 8, 2019 |website = NextBestPicture |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20191209040853/https://www.nextbestpicture.com/latest/the-2019-st-louis-film-critics-association-stlfca-nominations |archive-date = December 9, 2019 |access-date = December 8, 2019 }}</ref> |- |''Jojo Rabbit'' |Best Supporting Actress |{{nom}} |- ! scope="row" |Santa Barbara International Film Festival |2020 |''Marriage Story'' |Outstanding Performers of the Year Award{{efn|name=MS|[[:en:Adam Driver|Adam Driver]] နှင့်အတူ}} |{{won}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = https://variety.com/2019/film/news/scarlett-johansson-adam-driver-santa-barbara-film-festival-1203407922/ |title = Scarlett Johansson, Adam Driver to Be Honored at Santa Barbara Film Festival |last = Gray |first = Tim |date = November 18, 2019 |website = Variety |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20191119133624/https://variety.com/2019/film/news/scarlett-johansson-adam-driver-santa-barbara-film-festival-1203407922/ |archive-date = November 19, 2019 |access-date = November 21, 2019 }}</ref> |- ! scope="row" |Toronto Film Critics Association |2001 |''Ghost World'' |Best Supporting Actress |{{won}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = http://torontofilmcritics.com/blog/2001/12/21/tfca-awards-2001/ |title = TFCA Awards 2001 |publisher = Toronto Film Critics Association |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20100413150741/http://torontofilmcritics.com/blog/2001/12/21/tfca-awards-2001/ |archive-date = April 13, 2010 }}</ref> |- ! rowspan="15" scope="row" |Teen Choice Awards |2005 |''In Good Company'' | rowspan="3" |Choice Movie Actress – Drama |{{nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite news |url = http://www.fox.com/tca2005/nominees.htm |title = 2005 Teen Choice Awards |work = Fox |access-date = April 21, 2020 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20060108193620/http://www.fox.com/tca2005/nominees.htm |archive-date = January 8, 2006 |accessdate = 25 June 2023 |archivedate = 5 February 2008 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080205192001/http://www.fox.com/tca2005/nominees.htm }}</ref> |- |2007 |''The Black Dahlia'' / ''The Prestige'' |{{nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = http://www.popsugar.com/entertainment/2007-Teen-Choice-Awards-Announcing-Winners-569804 |title = 2007 Teen Choice Awards: Announcing the Winners! |date = July 26, 2007 |publisher = PopSugar |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20141025232923/http://www.popsugar.com/entertainment/2007-Teen-Choice-Awards-Announcing-Winners-569804 |archive-date = October 25, 2014 |access-date = November 26, 2014 }}</ref> |- |2008 |''The Other Boleyn Girl'' |{{nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|date=September 12, 2008|title=2008 Teen Choice Awards winners and nominees|url=http://theenvelope.latimes.com/env-2008-teen-choice-awards-scorecard17jun17%2C0%2C2603341.htmlstory|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080912051322/http://theenvelope.latimes.com/env-2008-teen-choice-awards-scorecard17jun17%2C0%2C2603341.htmlstory|archive-date=September 12, 2008|access-date=January 27, 2017|website=Los Angeles Times}}</ref> |- | rowspan="2" |2010 |''[[သံမဏိလူသား ၂ (ရုပ်ရှင်)|သံမဏိလူသား ၂]]'' |Choice Movie Actress: Sci-Fi |{{nom}} | rowspan="2" style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = https://www.thehollywoodgossip.com/2010/06/teen-choice-awards/ |title = Full List of 2010 Teen Choice Awards Nominations: Vampires, Iron Man, Gossip Girl Stars Dominate |date = June 14, 2010 |website = The Hollywood Gossip |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20170202032818/https://www.thehollywoodgossip.com/2010/06/teen-choice-awards/ |archive-date = February 2, 2017 |access-date = January 27, 2017 }}</ref> |- |{{n/a}} |Choice Female Hottie |{{nom}} |- | rowspan="3" |2012 |''We Bought a Zoo'' |Choice Movie Actress – Drama |{{nom}} | rowspan="3" style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = http://www.celebuzz.com/2012-07-22/teen-choice-awards-2012-nominees-and-winners/ |title = Teen Choice Awards 2012: Nominees And Winners (Complete List) |date = July 22, 2012 |website = Celebuzz |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20170512063033/http://www.celebuzz.com/2012-07-22/teen-choice-awards-2012-nominees-and-winners/ |archive-date = May 12, 2017 |access-date = January 27, 2017 }}</ref> |- | rowspan="2" |''The Avengers'' |Choice Movie Actress – Sci-Fi/Fantasy |{{nom}} |- |Choice Summer Movie Star – Female |{{nom}} |- | rowspan="2" |2014 | rowspan="2" |''Captain America: The Winter Soldier'' |Choice Movie Actress – Sci-Fi/Fantasy |{{nom}} | rowspan="2" style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = https://www.hollywoodreporter.com/news/teen-choice-awards-2014-winners-724423 |title = Teen Choice Awards: The Complete Winners List |website = The Hollywood Reporter |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20161202074409/http://www.hollywoodreporter.com/news/teen-choice-awards-2014-winners-724423 |archive-date = December 2, 2016 |access-date = January 27, 2017 }}</ref> |- |Choice Movie – Liplock{{efn|name=fn1}} |{{nom}} |- |2015 |''Avengers: Age of Ultron'' | rowspan="2" |Choice Movie Actress – Sci-Fi/Fantasy |{{nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = https://variety.com/2015/tv/news/teen-choice-awards-winners-2015-full-list-1201571268/ |title = Teen Choice Awards 2015 Winners: Full List |author = Variety Staff |date = August 17, 2015 |website = Variety |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20160110215656/http://variety.com/2015/tv/news/teen-choice-awards-winners-2015-full-list-1201571268/ |archive-date = January 10, 2016 |access-date = January 27, 2017 }}</ref> |- | rowspan="2" |2016 | rowspan="2" |''Captain America: Civil War'' |{{nom}} | rowspan="2" style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = http://www.usmagazine.com/entertainment/news/teen-choice-awards-2016-all-the-nominees-and-winners-w431883 |title = All the Winners at the 2016 Teen Choice Awards! |website = Us Weekly |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20160802185031/http://www.usmagazine.com/entertainment/news/teen-choice-awards-2016-all-the-nominees-and-winners-w431883 |archive-date = August 2, 2016 |access-date = January 27, 2017 }}</ref> |- |Choice Movie – Chemistry{{efn|[[:en:Paul Bettany|Paul Bettany]], [[:en:Chadwick Boseman|Chadwick Boseman]], [[:en:Don Cheadle|Don Cheadle]], [[ရောဘတ် ဒေါင်းနီ ဂျူနီယာ]] တို့နှင့်အတူ}} |{{nom}} |- |2018 |''[[Avengers: Infinity War]]'' | rowspan="2" |Choice Action Movie Actress |{{won}} | style="text-align:center;" |<ref name=":9">{{cite magazine |url = https://ew.com/awards/2018/08/12/teen-choice-awards-winners-list/ |title = Teen Choice Awards 2018: See the full list of winners |last1 = Douglas |first1 = Esme |magazine = Entertainment Weekly |archive-url = https://web.archive.org/web/20180813151232/https://ew.com/awards/2018/08/12/teen-choice-awards-winners-list/ |archive-date = August 13, 2018 |access-date = August 13, 2018 }}</ref> |- |2019 |''Avengers: Endgame'' |{{won}} | style="text-align:center;" |<ref name=":10">{{cite news |url = https://www.billboard.com/articles/news/awards/8527134/teen-choice-awards-2019-winners-list |title = Teen Choice Awards: Full List of Winners |date = August 11, 2019 |magazine = Billboard |access-date = August 12, 2019 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20190812042754/https://www.billboard.com/articles/news/awards/8527134/teen-choice-awards-2019-winners-list |archive-date = August 12, 2019 }}</ref> |- ! scope="row" |Theatre World Awards |2010 |''A View from the Bridge'' |Outstanding Stage Debut Performance |{{won}} | style="text-align:center;" |<ref name=":16">{{cite web |url = http://www.theatreworldawards.org/past-recipients.html |title = Past Recipients |publisher = Theatre World Awards |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20151004022514/http://www.theatreworldawards.org/past-recipients.html |archive-date = October 4, 2015 |access-date = May 3, 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |Vancouver Film Critics Circle |2019 |''Marriage Story'' |Best Actress |{{won}} | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|last=Cabrita|first=Josh|date=December 13, 2019|title=2020 Nominees Announced|url=https://vancouverfilmcritics.com/2019/12/13/2020-nominees-announced/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20191213184104/https://vancouverfilmcritics.com/2019/12/13/2020-nominees-announced/|archive-date=December 13, 2019|access-date=December 13, 2019|website=Vancouver Film Critics Circle}}</ref> |- ! scope="row" |Venice Film Festival |2003 |''Lost in Translation'' |Upstream Prize for Best Actress |{{won}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = http://www.labiennale.org/2003/en/cinema/news/sep2003/6-09u.html |title = Official Awards of the 60th Mostra |work = labiennale.org |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20040804020433/http://www.labiennale.org/2003/en/cinema/news/sep2003/6-09u.html |archive-date = August 4, 2004 |access-date = June 8, 2018 }}</ref> |- ! rowspan="4" scope="row" |Washington D.C. Area Film Critics Association |2013 |''Her'' |Best Supporting Actress |{{nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = http://www.wafca.com/awards/2013.htm |title = 2013 WAFCA Award Winners |date = December 9, 2013 |publisher = Washington D.C. Area Film Critics Association |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20150709163907/http://www.wafca.com/awards/2013.htm |archive-date = July 9, 2015 |access-date = December 6, 2014 }}</ref> |- |2014 |''Under the Skin'' | rowspan="2" |Best Actress |{{nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = http://www.wafca.com/awards/2014.htm |title = 2014 WAFCA Award Winners |date = December 8, 2014 |publisher = Washington D.C. Area Film Critics Association |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20161209014231/http://www.wafca.com/awards/2014.htm |archive-date = December 9, 2016 |access-date = December 8, 2014 }}</ref> |- | rowspan="2" |2019 |''Marriage Story'' |{{nom}} | rowspan="2" style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = https://www.nextbestpicture.com/latest/the-2019-washington-dc-area-film-critics-association-wafca-winners |title = The 2019 Washington DC Area Film Critics Association (WAFCA) Winners |last = Neglia |first = Matt |date = December 8, 2019 |website = NextBestPicture |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20191209050127/https://www.nextbestpicture.com/latest/the-2019-washington-dc-area-film-critics-association-wafca-winners |archive-date = December 9, 2019 |access-date = December 8, 2019 }}</ref> |- |''Jojo Rabbit'' |Best Supporting Actress |{{nom}} |- ! rowspan="2" scope="row" |Women Film Critics Circle | rowspan="2" |2019 | rowspan="2" |''Marriage Story'' |Best Actress |{{nom}} | rowspan="2" style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = https://www.nextbestpicture.com/latest/the-2019-women-film-critics-circle-wfcc-winners |title = The 2019 Women Film Critics Circle (WFCC) Winners |last = Neglia |first = Matt |date = December 9, 2019 |website = NextBestPicture |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20191211141044/https://www.nextbestpicture.com/latest/the-2019-women-film-critics-circle-wfcc-winners |archive-date = December 11, 2019 |access-date = December 9, 2019 }}</ref> |- |Best Screen Couple{{efn|name=MS}} |{{won}} |- ! rowspan="3" scope="row" |Young Artist Awards |1999 |''The Horse Whisperer'' |Best Performance in a Feature Film: Leading Young Actress |{{nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = http://www.youngartistawards.org/20thintro.htm |title = 20th Youth in Film Awards – Introduction |work = YoungArtistAwards.org |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20110403131638/http://www.youngartistawards.org/20thintro.htm |archive-date = April 3, 2011 |access-date = March 31, 2011 }}</ref> |- | rowspan="2" |2002 | rowspan="2" |''An American Rhapsody'' |Best Performance in a Feature Film: Leading Young Actress |{{won}} {{efn|[[အမ်မာ ဝက်ဆင်]] နှင့်ပူးတွဲရရှိ}} | rowspan="2" style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = http://www.youngartistawards.org/noms23A.htm |title = 23rd Annual Young Artist Awards |work = YoungArtistAwards.org |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20150626125957/http://www.youngartistawards.org/noms23A.htm |archive-date = June 26, 2015 |access-date = March 31, 2011 }}</ref> |- |Best Ensemble in a Feature Film |{{won}} |- ! scope="row" |YoungStar Awards |1998 |''The Horse Whisperer'' |Best Young Actress in a Drama Film |{{nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url = http://www.thefreelibrary.com/Nominations+for+the+3rd+Annual+Hollywood+Reporter+YoungStar+Awards.-a053015735 |title = Nominations for the 3rd Annual Hollywood Reporter YoungStar Awards |date = September 17, 1998 |work = Gale Group |publisher = Business Wire |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20140826114324/http://www.thefreelibrary.com/Nominations+for+the+3rd+Annual+Hollywood+Reporter+YoungStar+Awards.-a053015735 |archive-date = August 26, 2014 |access-date = February 2, 2013 }}</ref> |} ==မှတ်စုများ== {{notelist}} == ကိုးကား == {{Reflist}} == အခြားဝဘ်ဆိုဒ်များ == {{Commons category|Scarlett Johansson|စကာလတ် ဂျိုဟန်ဆန်}} {{Wikiquote|Scarlett Johansson|စကာလတ် ဂျိုဟန်ဆန်}} * {{IMDb name|nm0424060}} * {{Rotten Tomatoes|celebrity/scarlett_johansson}} * {{SoundCloud}} {{Authority control}} [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၈၄ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:အမေရိကန် အမျိုးသမီး ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ]] 5yxklym1kboi71xyaqi4arcw3gldv2c ကပ္ပတိန် ဖီးလစ် (ရုပ်ရှင်) 0 245761 1054914 1019704 2026-09-23T21:18:26Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1054914 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | image = Captain Phillips.jpg | border = yes | caption = စာသားလိုဂို | director = [[:en:Paul Greengrass|Paul Greengrass]] | producer = {{Plainlist| * [[:en:Scott Rudin|Scott Rudin]] * [[:en:Dana Brunetti|Dana Brunetti]] * [[:en:Michael De Luca|Michael De Luca]] }} | screenplay = [[:en:Billy Ray (screenwriter)|Billy Ray]] | based_on = {{Based on|''[[:en:A Captain's Duty|A Captain's Duty: Somali Pirates, Navy SEALS, and Dangerous Days at Sea]]''|[[:en:Richard Phillips (merchant mariner)|Richard Phillips]]<br />[[:en:Stephan Talty|Stephan Talty]]}} | starring = {{Plainlist| * [[တွမ်ဟန့်ခ်]] * [[:en:Barkhad Abdi|Barkhad Abdi]] }} | music = [[:en:Henry Jackman|Henry Jackman]] | cinematography = [[:en:Barry Ackroyd|Barry Ackroyd]] | editing = [[:en:Christopher Rouse (film editor)|Christopher Rouse]] | studio = {{Plainlist| * [[:en:Columbia Pictures|Columbia Pictures]] * Scott Rudin Productions * Michael De Luca Productions * [[:en:Trigger Street Productions|Trigger Street Productions]] }} | distributor = [[:en:Sony Pictures Releasing|Sony Pictures Releasing]] | released = {{Film date|2013|9|27|[[:en:2013 New York Film Festival|NYFF]]|2013|10|11|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | runtime = ၁၃၄ မိနစ်<!--Theatrical runtime: 133:53--><ref>{{cite web |title=''CAPTAIN PHILLIPS'' (12A) |url=https://www.bbfc.co.uk/releases/captain-phillips-film |publisher=[[British Board of Film Classification]] |date=August 9, 2013 |access-date=August 9, 2013 |archive-date=18 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130818095701/https://www.bbfc.co.uk/releases/captain-phillips-film |url-status=dead}}</ref> | country = အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု | language = {{Plainlist| * အင်္ဂလိပ် * ဆိုမာလီ }} | budget = အမေရိကန်ဒေါ်လာ $ ၅၅ သန်း<ref name="BOM">{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=captainphillips.htm |title=Captain Phillips (2013) |publisher=Box Office Mojo |date=October 1, 2013 |access-date=March 12, 2014}}</ref> | gross = အမေရိကန်ဒေါ်လာ $ ၂၂၀.၆ သန်း<ref name="The Numbers">{{cite web |url=https://www.the-numbers.com/movie/Captain-Phillips#tab=summary |title=Captain Phillips (2013) |publisher=The Numbers |date=March 1, 2014 |access-date=January 8, 2021 |archive-date=2 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230702072759/https://www.the-numbers.com/movie/Captain-Phillips#tab=summary |url-status=dead }}</ref> }} '''''ကပ္ပတိန် ဖီးလစ်''''' ({{lang-en|Captain Phillips}}) သည် ဒါရိုက်တာ Paul Greengrassမှ ရိုက်ကူးခဲ့သော ၂၀၁၃ ခုနှစ် အမေရိကန် အတ္ထုပ္ပတ္တိအက်ရှင် သည်းထိတ်ရင်ဖိုဇာတ်ကား ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.cbsnews.com/philadelphia/news/movie-review-captain-phillips/|title=Movie Review: 'Captain Phillips'|access-date=10 October 2013}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.ign.com/movies/captain-phillips|title=Captain Phillips}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.intofilm.org/films/17903|title=Film - Captain Phillips}}</ref> ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ''Maersk Alabama'' သင်္ဘောပြန်ပေးဆွဲမှုကို အခြေခံထားသည့် အဆိုပါဇာတ်ကားသည် ဆိုမာလီပင်လယ်ဓားပြများ၏ ဓားစာခံဖမ်းဆီးခြင်းခံခဲ့ရသေ ာအမေရိကန် ကုန်သည်သင်္ဘောသား ကပ္ပတိန် ရစ်ချက်ဖီးလစ်၏ ဇာတ်လမ်းကို ရိုက်ကူးထားသည်။ ၎င်းတွင် [[တွမ်ဟန့်ခ်]] က ဖီးလစ် အဖြစ်၊ Barkhad Abdi က ပင်လယ်ဓားပြခေါင်းဆောင် Abduwali Muse အဖြစ် သရုပ်ဆောင်ထားသည်။ Billy Ray ၏ ဇာတ်ညွှန်းသည် ဖီးလစ် နှင့် Stephan Talty တို့ ပူးပေါင်းရေးသားခဲ့သောစာအုပ်ဖြစ်သော ဖီးလစ် ၏ ၂၀၁၀ စာအုပ် ''A Captain's Duty: Somali Pirates, Navy SEALs, and Dangerous Days at Sea'' ကို အခြေခံထားသည်။ Scott Rudin ၊ Dana Brunetti နှင့် Michael De Luca တို့က ပရောဂျက်တွင် ထုတ်လုပ်သူများအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ် နယူးယောက် ရုပ်ရှင်ပွဲတော်တွင် အထူးပွဲအနေဖြင့် ပြသခဲ့ပြီး <ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-23501131|title=Paul Greengrass film to open New York Film Festival|date=August 1, 2013|access-date=August 23, 2013}}</ref> ၂၀၁၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ရုံတင်ပြသခဲ့သည်။ ဤဇာတ်ကားသည် ဝေဖန်ရေးနှင့် စီးပွားရေးအရ အောင်မြင်မှုတစ်ခုအဖြစ်ထွက်ပေါ်လာခဲ့ပြီး ဝေဖန်ရေးဆရာများ၏ အပြုသဘောဆောင်သည့် သုံးသပ်ချက်များ ရရှိခဲ့သလို ဘတ်ဂျက်ဒေါ်လာ ၅၅ သန်းဖြင့် ထုတ်လုပ်သောဇာတ်ကားအနေဖြင့် ဝင်ငွေ ဒေါ်လာ သန်း ၂၂၀ ရရှိခဲ့သည်။ ''ကပ္ပတိန် ဖီးလစ်'' ရုပ်ရှင်သည် အကောင်းဆုံး ရုပ်ပုံ ၊အကောင်းဆုံး ဇာတ်ညွှန်း နှင့် Abdi အတွက် အကောင်းဆုံး ဇာတ်ပို့ အပါအဝင် [[အော်စကာဆု]] ဆန်ခါတင် ခြောက်ဆုစာရင်းဝင်ခဲ့သည်။ <ref name="oscarnom">{{Cite web|url=https://www.oscars.org/awards/academyawards/86/nominees.html|title=Nominees for the 86th Academy Awards|publisher=[[AMPAS]]|access-date=March 10, 2014}}</ref> <ref name="oscarwin">{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/oscar-winners-2014-full-list-results-86th-academy-awards-kodak-theater-684748|title=Oscars 2014 Winners: The Complete List|date=March 2, 2014|access-date=March 9, 2014}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၁၃ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] [[ကဏ္ဍ:အမေရိကန် သည်းထိပ်ရင်ဖို ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] [[ကဏ္ဍ:အမေရိကန် အက်ရှင် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] snvrg5y8b8zyui0nf0lu65avvljcbot စက်ခေါင်းသစ်တပ်ဆင်ထုတ်လုပ်ရေးစက်ရုံ (နေပြည်တော်) 0 248738 1054983 1045523 2026-09-24T03:02:08Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1054983 wikitext text/x-wiki '''စက်ခေါင်းသစ်တပ်ဆင်ထုတ်လုပ်ရေးစက်ရုံ (နေပြည်တော်)''' သည် ဒီဇယ်စက်ခေါင်းအသစ်များ နှင့် လေအိတ်လူစီးတွဲသစ်များ တည်ဆောက်နိုင်ရန် အတွက် [[မြန်မာ့ မီးရထား]]၊ စက်မှုနှင့်လျှပ်စစ်အင်ဂျင်နီယာဌာနမှ ဖွင့်လှစ်ထားသော စက်ရုံကြီး တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြင်းကောင်ရေ ၂၀၀၀ အား ဒီဇယ်လျှပ်စစ်စက်ခေါင်းသစ်များ တပ်ဆင်ထုတ်လုပ် ရေးလုပ်ငန်းကို ၂၀၁၈ခုနှစ် ဧပြီလ ၄ရက်နေ့တွင် စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် ဒီဇယ် လျှပ်စစ်စက်ခေါင်း (၁၀)ခေါင်း DF-2093 မှ DF-2102 ထိ ကို တပ်ဆင်ထုတ်လုပ်ခဲ့ပါသည်။ စက်ခေါင်းသစ်တပ်ဆင်ထုတ်လုပ်ရေးစက်ရုံ (နေပြည်တော်)သည် စက်ခေါင်းသစ် များ တပ်ဆင်ထုတ်လုပ်ခြင်းလုပ်ငန်းများ လုပ်ကိုင်သည့်အပြင် ဂျပန်နိုင်ငံမှ အကူအညီဖြင့် ဝယ်ယူခဲ့သည့် RBE (၃၂)စီးအားလည်း စက်ရုံတွင်းရှိ ဝန်ထမ်းများနှင့်ပင် ပြုပြင်ခြင်း လုပ်ငန်းများ၊ ပြုပြင်ခြင်းလုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့ပါသည်။ ထို့နောက် စက်ခေါင်းပြုပြင်ခြင်းလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ယခုအခါ နိုင်ငံတော် ဘတ်ဂျက်ဖြင့် မြင်းကောင်ရေ ၁၂၀၀ အား ဒီဇယ်လျှပ်စစ်စက်ခေါင်းများ တပ်ဆင်ထုတ်လုပ်ခြင်း လုပ်ငန်း များ ဆက်လက် လုပ်ဆောင်လျက်ရှိပါသည်။ <ref name=":0">{{Cite web |url=https://www.railways.gov.mm/new-locomotive-assembly-manufacturing-plant/ |title=စက်ခေါင်းသစ်တပ်ဆင်ထုတ်လုပ်ရေးစက်ရုံ (နေပြည်တော်)၏ နောက်ခံသမိုင်း |access-date=9 September 2023 |archive-date=28 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230928182850/https://www.railways.gov.mm/new-locomotive-assembly-manufacturing-plant/ |url-status=dead}}</ref> = သမိုင်းကြောင်း = ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် China National Machinery Import & Export Corporation (CMC) အနေဖြင့် ရထားပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန တာဝန်ရှိသူတို့ စတင်တွေ့ဆုံ ညှိနှိုင်းခဲ့ပြီး တရုတ်နိုင်ငံမှ ရရှိသော ဝယ်ယူသူ ဦးစားပေးချေးငွေ(Preferential Buyer Credit Loan) စီမံကိန်းများထဲတွင် စက်ရုံသစ်(၂)ရုံအား ထည့်သွင်းလျာထားခဲ့ရာ ၂၀၁၀ ခုနှစ်၊ ဇွန်လတွင် MoU လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပါသည်။ စက်ခေါင်းသစ်တပ်ဆင်ထုတ်လုပ်ရေးစက်ရုံ(နေပြည်တော်)သည် ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် Myanmar Land & Development Co.,Ltd ကဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။<ref name=":0" /> = တည်နေရာ = စက်ရုံ၏ တည်နေရာမှာ နေပြည်တော်ကောင်စီနယ်မြေ၊ ပုဗ္ဗသီရိမြို့နယ် နေပြည်တော်ဘူတာကြီး၏ အရှေ့ မြောက်ဘက် ၁ ကီလိုမီတာခန့်တွင် တည်ရှိပြီး စက်ရုံ၏ ဧရိယာ အကျယ်အဝန်းမှာ ၁၇.၉ ဧကခန့် ရှိ၍ ပင်မစက်ရုံနှင့် အထောက် အကူပြု အဆောက်အဦ(၁၄)လုံး ပါရှိပြီး သံကူကွန်ကရစ် အမျိုးအစားဖြင့် အုတ်မြစ်ချ၍ Steel Stacture, Steel Sheet အမျိုးအစားဖြစ်သည်။ <ref>[https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/science-technology/%E1%80%99%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%91%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%85%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%B1%E1%80%AB%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%85%E1%80%BA-%E1%80%90%E1%80%95%E1%80%BA/ မီးရထား စက်ခေါင်းသစ် တပ်ဆင်ထုတ်လုပ်ရေးစက်ရုံ(နေပြည်တော်)မှ တစ်နှစ်လျှင် စက်ခေါင်း ၂၀ခေါင်း ထုတ်လုပ်နိုင်မည်။] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250221112915/https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/science-technology/%E1%80%99%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%91%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%85%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%B1%E1%80%AB%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%85%E1%80%BA-%E1%80%90%E1%80%95%E1%80%BA/ |date=21 February 2025 }} ဆင်ဟွာသတင်းဌာန</ref> = ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် = * [[စက်ခေါင်းစက်ရုံ (အင်းစိန်)]] * [[ဒီဇယ်စက်ခေါင်းစက်ရုံ (ရွာထောင်)]] = ကိုးကား = <references /> {{မြန်မာ့မီးရထား}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရထားပို့ဆောင်ရေး]] bjxmwmc53205z2glvwz0f4qr9mz176i မုဒိမ်းကျင့်ခြင်း 0 252791 1054986 1054119 2026-09-24T03:10:05Z InternetArchiveBot 61272 Adding 2 books for [[ဝီကီပီးဒီးယား:စိစစ်အတည်ပြုခံနိုင်မှု]] (20260923sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1054986 wikitext text/x-wiki [[ဖိုင်:Slevogt Faun and a Girl.jpg|thumb|မုဒိမ်းမှု]] '''မုဒိမ်းကျင့်ခြင်း''' ({{langx|en|Rape}}) ဆိုသည်မှာ လူတစ်ဦး၏ သဘောတူညီချက်မပါဘဲ ၎င်းအပေါ် [[လိင်ဆက်ဆံခြင်း]] သို့မဟုတ် အခြားသော [[ထိုးသွင်းသော လိင်ဆက်ဆံခြင်း|လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ထိုးသွင်းမှုများ]] ပြုလုပ်ခြင်း ပါဝင်သည့် [[လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ စော်ကားကျူးလွန်မှု]] အမျိုးအစားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤအပြုအမူကို ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အဓမ္မပြုမူခြင်း၊ ခြိမ်းခြောက်အနိုင်ထက်ပြုခြင်း၊ အာဏာကို အလွဲသုံးစားလုပ်ခြင်းတို့ဖြင့် ဖြစ်စေ၊ သို့မဟုတ် သတိလစ်နေသူ၊ မစွမ်းဆောင်နိုင်သူ၊ ဉာဏ်ရည်မသန်စွမ်းသူ သို့မဟုတ် ဥပဒေအရ သဘောတူညီချက်ပေးနိုင်သည့် အသက်အရွယ်အောက် ရောက်ရှိနေသူကဲ့သို့သော တရားဝင် သဘောတူညီချက် မပေးနိုင်သည့် လူတစ်ဦးအပေါ် ဖြစ်စေ ကျူးလွန်ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။<ref name="Chapter 6">{{cite web |title=Chapter 6: Sexual Violence |publisher=[[World Health Organization]] |date=2002 |url=https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/42495/9241545615_eng.pdf?sequence=1 |access-date=11 April 2021 |archive-date=10 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810080252/http://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/42495/9241545615_eng.pdf?sequence=1 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Schulhofer |first1=Stephen J. |date=2017 |title=Reforming the Law of Rape |url=https://scholarship.law.umn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1577&context=lawineq |journal=Minnesota Journal of Law & Inequality |volume=35 |issue=2 |page=335}}</ref> မုဒိမ်းကျင့်ခြင်း၏ မှားယွင်းမှုသည် ထိခိုက်ခံရသူ၏ ခန္ဓာကိုယ်အပေါ် အကြမ်းဖက်မှု သာမကဘဲ၊ သက်ဆိုင်သူ လူသားတစ်ဦးလုံး၏ ဂုဏ်သိက္ခာနှင့် ဖြစ်တည်မှုအပေါ် အကြမ်းဖက်ခြင်းလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Citation |last=Gardner |first=John |chapter=The Wrongness of Rape |date=2000-03-23 |title=Oxford Essays in Jurisprudence |pages=193–218 |editor-last=Horder |editor-first=Jeremy |chapter-url=https://academic.oup.com/book/50633/chapter/421302198 |access-date=2025-11-10 |publisher=Oxford University PressOxford |language=en |doi=10.1093/oso/9780198268581.003.0010 |isbn=978-0-19-826858-1 |last2=Shute |first2=Stephen |chapter-url-access=subscription }}. Author eprint: https://johngardnerathome.info/pdfs/wrongnessofrape.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260131184629/https://johngardnerathome.info/pdfs/wrongnessofrape.pdf |date=31 January 2026 }} retrieved on 10 November 2025.</ref> မုဒိမ်းကျင့်ခြင်း ဆိုသည့် ဝေါဟာရကို စိစစ်မေးမြန်းမှုမရှိဘဲ ''လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်မှု'' ဝေါဟာရနှင့် အပြန်အလှန် လဲလှယ်အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။<ref>{{cite book |editor1-last=Petrak |editor1-first=Jenny |editor2-last=Hedge |editor2-first=Barbara|title=The Trauma of Sexual Assault Treatment, Prevention and Practice. |year=2003 |location=Chichester |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-0-470-85138-8 |page=2 |url={{Google books |plainurl=yes |id=6KZfQ6cSVHoC |page=2}}}}</ref> မုဒိမ်းကျင့်ခံရမှုကို တိုင်ကြားခြင်း၊ တရားစွဲဆိုခြင်းနှင့် ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခြင်း ရာခိုင်နှုန်းများသည် ဥပဒေစိုးမိုးရာ နယ်မြေတစ်ခုနှင့်တစ်ခု ကွဲပြားကြသည်။ နိုင်ငံတကာတွင် ၂၀၀၈ ခုနှစ်အတွင်း ရဲတပ်ဖွဲ့မှ မှတ်တမ်းတင်ထားသော မုဒိမ်းမှုဖြစ်ပွားနှုန်းမှာ လူ ၁၀၀,၀၀၀ လျှင် [[အဇာဘိုင်ဂျန်နိုင်ငံ|အဇာဘိုင်ဂျန်]]တွင် ၀.၂ မှ [[ဘော့ဆွာနာနိုင်ငံ|ဘော့ဆွာနာ]]တွင် ၉၂.၉ အထိ ရှိခဲ့ပြီး အလယ်အလတ်ပမာဏမှာ [[လစ်သူရေးနီးယား]]တွင် ၆.၃ ဖြစ်သည်။<ref name="unodc1">[http://www.unodc.org/documents/data-and-analysis/Crime-statistics/Sexual_violence_sv_against_children_and_rape.xls "Rape at the National Level, number of police recorded offenses".] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029210321/http://www.unodc.org/documents/data-and-analysis/Crime-statistics/Sexual_violence_sv_against_children_and_rape.xls |date=29 October 2013 }} United Nations.</ref> ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် မုဒိမ်းမှုအပါအဝင် [[လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ စော်ကားကျူးလွန်မှု]] တိုင်ကြားချက်အများစုသည် အမျိုးသားများက အမျိုးသမီးများအပေါ် ကျူးလွန်ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs239/en/ |title=Violence against women |website=World Health Organization |access-date=8 September 2017 |archive-date=14 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140414100345/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs239/en/ |url-status=live }}</ref> သူစိမ်းများက မုဒိမ်းကျင့်ခြင်းသည် ထိခိုက်ခံရသူ သိရှိထားသူများက ကျူးလွန်ခြင်းထက် လျော့နည်းလေ့ရှိပြီး၊ ထောင်အတွင်း အမျိုးသားအချင်းချင်း မုဒိမ်းကျင့်ခြင်းများသည် အဖြစ်များသော်လည်း တိုင်ကြားမှု အနည်းဆုံး ပုံစံဖြစ်နိုင်သည်။<ref>[[Human Rights Watch]] [https://www.hrw.org/legacy/reports/2001/prison/report7.html#_1_48 No Escape: Male Rape In U.S. Prisons. Part VII. Anomaly or Epidemic: The Incidence of Prisoner-on-Prisoner Rape.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903190935/http://www.hrw.org/legacy/reports/2001/prison/report7.html#_1_48 |date=3 September 2014 }}; estimates that 100,000–140,000 violent male-male rapes occur in U.S. prisons annually; compare with [https://www.fbi.gov/ucr/cius2007/offenses/violent_crime/forcible_rape.html FBI statistics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080916010913/http://www.fbi.gov/ucr/cius2007/offenses/violent_crime/forcible_rape.html |date=16 September 2008 }} that estimate 90,000 violent male-female rapes occur annually.</ref><ref>Robert W. Dumond, "Ignominious Victims: Effective Treatment of Male Sexual Assault in Prison," 15 August 1995, p. 2; states that "evidence suggests that [male-male sexual assault in prison] may be a staggering problem". Quoted in {{Cite book |last1=Mariner |first1=Joanne |last2=(Organization) |first2=Human Rights Watch |title=No escape: male rape in U.S. prisons |url={{Google books |plainurl=yes |id=QkFfYfEO5IgC |page=370}} |access-date=7 June 2010|date=17 April 2001|publisher=Human Rights Watch|isbn=978-1-56432-258-6|page=370}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Struckman-Johnson |first=Cindy |author2=David Struckman-Johnson |year=2006 |title=A Comparison of Sexual Coercion Experiences Reported by Men and Women in Prison |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-interpersonal-violence_2006-12_21_12/page/1591 |journal=Journal of Interpersonal Violence |volume=21 |issue=12 |pages=1591–1615 |issn=0886-2605 |pmid=17065656 |doi=10.1177/0886260506294240|s2cid=27639359 }}; reports that "Greater percentages of men (70%) than women (29%) reported that their incident resulted in oral, vaginal, or anal sex. More men (54%) than women (28%) reported an incident that was classified as rape."</ref> နိုင်ငံတကာ ပဋိပက္ခများအတွင်း ကျယ်ပြန့်ပြီး တမင်ပြုလုပ်သော မုဒိမ်းကျင့်မှုများ (ဥပမာ- စစ်ပွဲအတွင်း မုဒိမ်းကျင့်မှုများ) နှင့် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကျေးကျွန်ပြုမှုများ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။ ဤအလေ့အထများသည် [[လူသားထုအပေါ် ကျူးလွန်သည့် ရာဇဝတ်မှု|လူသားမျိုးနွယ်အပေါ် ကျူးလွန်သော ပြစ်မှုများ]]နှင့် [[စစ်ရာဇဝတ်မှု]]များ ဖြစ်ကြသည်။ မုဒိမ်းကျင့်ခြင်းကို သတ်မှတ်ထားသော လူမျိုးစုတစ်ခုလုံးကိုဖြစ်စေ၊ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းကိုဖြစ်စေ ဖျက်ဆီးလိုသော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ကျူးလွန်ပါက [[လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ်လည်း အသိအမှတ်ပြုထားသည်။ မုဒိမ်းကျင့်ခံရသူများသည် စိတ်ဓာတ်ကျဆင်း အထိခိုက်ခံရနိုင်ပြီး စိတ်ဒဏ်ရာရရှိပြီးနောက် ဖြစ်ပေါ်တတ်သော စိတ်ဖိစီးမှု ဝေဒနာ ဝင်စားလာနိုင်သည်။<ref name="aaets">{{cite web |url=http://www.aaets.org/article178.htm |title=Post Traumatic Stress Disorder in Rape Survivors |publisher=The American Academy of Experts in Traumatic Stress |year=1995 |access-date=30 April 2013 |archive-date=13 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190913203354/http://www.aaets.org/article178.htm |url-status=live }}</ref> ပြင်းထန်သော ဒဏ်ရာများနှင့်အတူ [[လိင်မှတဆင့် ကူးစက်တတ်သော ရောဂါ]] ကူးစက်နိုင်ခြေ အန္တရာယ်များလည်း ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်။ အမျိုးသမီး ထိခိုက်ခံရသူများအတွက် [[ကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်း|ကိုယ်ဝန်]]ရရှိသွားနိုင်သည့် အပိုဆောင်း အန္တရာယ်များ ရှိသည်။ ထိခိုက်ခံရသူသည် မုဒိမ်းကျင့်သူထံမှလည်းကောင်း၊ တစ်ခါတစ်ရံ မိမိ၏ မိသားစုနှင့် ဆွေမျိုးများထံမှလည်းကောင်း အကြမ်းဖက်မှုများ သို့မဟုတ် ခြိမ်းခြောက်မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်ရနိုင်သည်။<ref name="zeenews.india">{{cite web |url=http://zeenews.india.com/news/uttar-pradesh/rape-victim-threatened-to-withdraw-case-in-up_694364.html |title=Rape victim threatened to withdraw case in UP |publisher=Zeenews.india.com |date=19 March 2011 |access-date=3 February 2013 |archive-date=27 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190227181949/https://zeenews.india.com/news/uttar-pradesh/rape-victim-threatened-to-withdraw-case-in-up_694364.html |url-status=live }}</ref><ref name="wisemuslimwomen">{{cite web |url=http://www.wisemuslimwomen.org/currentissues/stigmitizationofrape/ |title=Stigmatization of Rape & Honor Killings |publisher=WISE Muslim Women |date=31 January 2002 |access-date=3 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121108041415/http://www.wisemuslimwomen.org/currentissues/stigmitizationofrape/ |archive-date=8 November 2012 |url-status=dead }}</ref><ref name="bbc">{{Cite news |last=Harter |first=Pascale |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-13760895 |title=BBC News – Libya rape victims 'face honour killings' |journal=BBC News |date=14 June 2011 |access-date=3 February 2013 |archive-date=21 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130921101600/http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-13760895 |url-status=live }}</ref> == အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်များ == === ယေဘုယျ === မုဒိမ်းကျင့်ခြင်းကို ဥပဒေစိုးမိုးရာ နယ်မြေအများစုတွင် ကျူးလွန်သူက ထိခိုက်ခံရသူ၏ သဘောတူညီချက် မပါဘဲ [[လိင်ဆက်ဆံခြင်း]] သို့မဟုတ် အခြားသော [[ထိုးသွင်းသော လိင်ဆက်ဆံခြင်း]] ပြုလုပ်ခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Book04">{{cite book |editor-last=Smith |editor-first=Merril D. |title=Encyclopedia of rape |url=https://archive.org/details/encyclopediarape00smit_435 |url-access=limited |year=2004 |publisher=Greenwood Press |location=Westport, Conn. [u.a.] |isbn=978-0-313-32687-5 |pages=[https://archive.org/details/encyclopediarape00smit_435/page/n190 169]–170 |edition= 1st}}</ref> အစိုးရ ကျန်းမာရေးအဖွဲ့အစည်းများ၊ ဥပဒေစိုးမိုးရေး အေဂျင်စီများ၊ ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်သူများနှင့် ဥပဒေရေးရာ ကျွမ်းကျင်သူများအကြား မုဒိမ်းမှု၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်မှာ မတူညီဘဲ ကွဲပြားမှုများ ရှိသည်။<ref name="Maier2008" /> သမိုင်းကြောင်းအရလည်းကောင်း၊ ယဉ်ကျေးမှုအရလည်းကောင်း ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Book04"/><ref name="Maier2008">{{cite journal |last1=Maier |first1=S. L. |title="I Have Heard Horrible Stories...": Rape Victim Advocates' Perceptions of the Revictimization of Rape Victims by the Police and Medical System |url=https://archive.org/details/sim_violence-against-women_2008-07_14_7/page/786 |journal=Violence Against Women |volume=14 |issue=7 |year=2008 |pages=786–808 |issn=1077-8012 |doi=10.1177/1077801208320245|pmid=18559867 |s2cid=12906072 }}</ref> မူလက ''Rape'' ဆိုသည်မှာ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အဓိပ္ပာယ်မပါဝင်ဘဲ အင်္ဂလိပ်စာပေတွင် အခြားအကြောင်းအရာများ၌ အသုံးပြုခဲ့သည်။ ရောမဥပဒေတွင် ၎င်းကို သို့မဟုတ် raptus ကို အကြမ်းဖက်မှု ပြစ်မှုတစ်မျိုးအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref>[[Justinian]], ''Institutiones'' [http://www.constitution.org/sps/sps02_j1-4.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180612143943/http://www.constitution.org/sps/sps02_j1-4.htm|date=12 June 2018}}</ref><ref>Adolf Berger, ''Encyclopedic Dictionary on Roman Law'', pp. 667 (''raptus'') and 768 (''vis'') [{{Google books |plainurl=yes |id=iklePELtR6QC }}]</ref> ''Raptus'' သည် အမျိုးသမီးတစ်ဦးအား ၎င်း၏ အုပ်ထိန်းသူ အမျိုးသား၏ သဘောဆန္ဒမပါဘဲ ပြန်ပေးဆွဲခြင်းကို ရည်ညွှန်းပြီး၊ လိင်ဆက်ဆံခြင်းသည် အဓိက လိုအပ်သော အစိတ်အပိုင်း မဟုတ်ခဲ့ပေ။ အခြားသော မုဒိမ်းမှု အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်များသည်လည်း အချိန်နှင့်အမျှ ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ ယူဂိုဆလားဗီးယားဟောင်းဆိုင်ရာ နိုင်ငံတကာ ပြစ်မှုဆိုင်ရာ ခုံရုံး (ICTY) က မုဒိမ်းမှုကို ထိခိုက်ခံရသူ သို့မဟုတ် တတိယလူတစ်ဦးအပေါ် ခြိမ်းခြောက်ခြင်း၊ အဓမ္မပြုခြင်း သို့မဟုတ် အင်အားသုံးခြင်းတို့ လိုအပ်သော ပြစ်မှုတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=Rule 93. Rape and Other forms of Sexual Violence |url=https://ihl-databases.icrc.org/customary-ihl/eng/docs/v1_rul_rule93 |access-date=17 October 2022 |publisher=International Committee of the Red Cross |archive-date=17 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017232836/https://ihl-databases.icrc.org/customary-ihl/eng/docs/v1_rul_rule93 |url-status=live }}</ref> ၂၀၁၂ ခုနှစ်အထိ [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု စုံစမ်းစစ်ဆေးရေးဗျူရို]]သည် မုဒိမ်းမှုကို အမျိုးသားများက အမျိုးသမီးများအပေါ်၌သာ ကျူးလွန်သည့် ပြစ်မှုအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ၎င်းတို့၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်ကို "အမျိုးသမီးတစ်ဦးအား အဓမ္မပြု၍ ၎င်း၏ သဘောဆန္ဒမပါဘဲ ကာမစပ်ယှက်ခြင်း" မှ "ထိခိုက်ခံရသူ၏ သဘောတူညီချက်မပါဘဲ ခန္ဓာကိုယ်အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုခု သို့မဟုတ် အရာဝတ္ထုတစ်ခုခုဖြင့် မိန်းမကိုယ် သို့မဟုတ် စအိုအတွင်းသို့ မည်မျှပင် နည်းပါးစေကာမူ ထိုးဖောက်ခြင်း၊ သို့မဟုတ် အခြားသူတစ်ဦး၏ လိင်အင်္ဂါဖြင့် ပါးစပ်အတွင်းသို့ ထိုးဖောက်ခြင်း။" ဟု ပြောင်းလဲပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ ဤမွမ်းမံထားသော အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်သည် အမျိုးသားတစ်ဦးအား အမျိုးသမီးတစ်ဦးအတွင်းသို့ အတင်းအဓမ္မ ထိုးဖောက်စေခြင်းကို မုဒိမ်းမှုအဖြစ် အသိအမှတ်မပြုသေးသော်လည်း၊ ထိခိုက်ခံရသူနှင့် ကျူးလွန်သူ၏ ကျား၊မ မည်သူမဆို ဖြစ်နိုင်ကြောင်းနှင့် အရာဝတ္ထုတစ်ခုဖြင့် မုဒိမ်းကျင့်ခြင်းသည် လိင်တံ သို့မဟုတ် မိန်းမကိုယ်ဖြင့် မုဒိမ်းကျင့်ခြင်းကဲ့သို့ပင် စိတ်ဒဏ်ရာ ရရှိစေနိုင်ကြောင်း အသိအမှတ်ပြုထားသည်။<ref>{{cite web | url=https://www.scientificamerican.com/article/sexual-victimization-by-women-is-more-common-than-previously-known/ | title=Sexual Victimization by Women is More Common Than Previously Known | website=[[Scientific American]] | date=January 2018 | access-date=3 December 2023 | archive-date=3 December 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231203212759/https://www.scientificamerican.com/article/sexual-victimization-by-women-is-more-common-than-previously-known/ | url-status=live }}</ref> ထို့အပြင် ဗျူရိုသည် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ သို့မဟုတ် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ မစွမ်းဆောင်နိုင်မှုကြောင့် ထိခိုက်ခံရသူက သဘောတူညီချက် မပေးနိုင်သည့် အခြေအနေများကိုပါ ဖော်ပြထားသည်။ မူးယစ်ဆေး သို့မဟုတ် အရက်ကြောင့် ထိခိုက်ခံရသူသည် သဘောတူညီချက် မပေးနိုင်ကြောင်း အသိအမှတ်ပြုသည်။ ဤအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်သည် ဖက်ဒရယ် သို့မဟုတ် ပြည်နယ် ပြစ်မှုဆိုင်ရာ ဥပဒေများကို တိုက်ရိုက် ပြောင်းလဲခြင်း မရှိသော်လည်း နိုင်ငံတစ်ဝန်း မုဒိမ်းမှု စာရင်းဇယားများကို ပိုမို တိကျစွာ အစီရင်ခံနိုင်စေရန် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url=http://blogs.usdoj.gov/blog/archives/1801 |title=An Updated Definition of Rape (U.S. Dept of Justice, January 6, 2012) |access-date=30 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120313021145/http://blogs.usdoj.gov/blog/archives/1801 |archive-date=13 March 2012 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2012/01/07/us/politics/federal-crime-statistics-to-expand-rape-definition.html|title=Federal Crime Statistics to Expand Rape Definition|first=Charlie|last=Savage|date=14 April 2018|work=The New York Times|archive-date=7 January 2012|access-date=18 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20120107021022/https://www.nytimes.com/2012/01/07/us/politics/federal-crime-statistics-to-expand-rape-definition.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fbi.gov/audio-repository/news-podcasts-thisweek-rape-definition-changed/view|title=Rape Definition Changed|website=FBI|access-date=1 May 2023|archive-date=1 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230501104531/https://www.fbi.gov/audio-repository/news-podcasts-thisweek-rape-definition-changed/view|url-status=live}}</ref> [[ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့]]က မုဒိမ်းမှုကို [[လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ စော်ကားကျူးလွန်မှု]]ပုံစံတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားပြီး၊<ref name="Krug2002">{{cite book |title=World report on violence and health |publisher=World Health Organization |page=149 |date=2002 |access-date=5 December 2015 |editor1-last=Krug |editor1-first=Etienne G. |display-editors=etal |isbn=978-92-4-154561-7 |url=http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/42495/1/9241545615_eng.pdf |archive-date=26 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151126200524/http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/42495/1/9241545615_eng.pdf |url-status=live }}</ref> [[ရောဂါထိန်းချုပ်ရေးနှင့်ကာကွယ်ရေးစင်တာများ|အမေရိကန် ရောဂါထိန်းချုပ်ရေးနှင့် ကာကွယ်ရေးဗဟိုဌာန]]ကလည်း လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်မှု၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် ထည့်သွင်းထားသည်။<ref name = cdcstats>{{cite web |url=https://www.cdc.gov/violenceprevention/pdf/sv_surveillance_definitionsl-2009-a.pdf |access-date=6 June 2017 |date=2014 |publisher=National Center for Injury Prevention and Control, Centers for Disease Control and Prevention |title=Sexual Violence Surveillance: Uniform Definitions and Recommended Data Elements, Version 2.0. |last1=Basile |first1=KC |last2=Smith |first2=SG |last3=Breiding |first3=MJ |last4=Black |first4=MC |last5=Mahendra |first5=RR |archive-date=22 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200722065503/https://www.cdc.gov/violenceprevention/pdf/sv_surveillance_definitionsl-2009-a.pdf |url-status=live }}</ref><ref name=Markovchick2016>{{cite book |last=Markovchick |first=Vincent |title=Emergency medicine secrets |url=https://archive.org/details/emergencymedicin0000unse_q3k5 |publisher=Elsevier |location=Philadelphia, PA |year=2016 |isbn=9780323355162 |pages=[https://archive.org/details/emergencymedicin0000unse_q3k5/page/516 516]–520 |chapter=Sexual Assault}}</ref> အချို့နိုင်ငံများ သို့မဟုတ် တရားစီရင်ရေး နယ်မြေများတွင် မုဒိမ်းမှုနှင့် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ စော်ကားကျူးလွန်မှုကို ခွဲခြားထားသည်။ မုဒိမ်းမှုကို လိင်တံဖြင့် မိန်းမကိုယ်သို့ ထိုးဖောက်ခြင်း သို့မဟုတ် လိင်တံပါဝင်သော ထိုးဖောက်မှုအဖြစ်သာ သတ်မှတ်ပြီး၊ အခြားသော သဘောတူညီချက်မပါသည့် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်မှုများကို လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ စော်ကားမှုဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။<ref name="Kalbfleisch">{{cite book |last1=Kalbfleisch |first1=Pamela J. |last2=Cody |first2=Michael J. |title=Gender Power and Communication in Human Relationships |publisher=[[Routledge]] |year=2012 |access-date=30 April 2013 |isbn=978-1-136-48050-8 |url={{Google books |plainurl=yes |id=LyMo1RUJwj0C |page=218}} }}</ref><ref name="Plummer">{{cite book |author=Ken Plummer |title=Modern Homosexualities: Fragments of Lesbian and Gay Experiences |publisher=[[Routledge]] |year=2002 |pages=187–191 |access-date=24 August 2013 |isbn=978-1-134-92242-0 |url={{Google books |plainurl=yes |id=OSO3q4XEfz4C |page=189}} }}</ref> ဥပမာအားဖြင့် စကော့တလန်တွင် မုဒိမ်းမှုအဖြစ် သတ်မှတ်ရန် လိင်တံကို အသုံးပြု၍ ကျူးလွန်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ရမည်ဟု အဓိကထား သတ်မှတ်ထားသည်။<ref>{{cite news |title=Sexual Offences (Scotland) Act 2009 |publisher=[[UK Statute Law Database]] |year=2009 |access-date=12 December 2013 |url=http://www.legislation.gov.uk/asp/2009/9/section/1 |archive-date=24 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200924004540/https://www.legislation.gov.uk/asp/2009/9/section/1 |url-status=live }}</ref><ref name="BBC News, rape">{{cite news |author1=Tom de Castella |author2=Jon Kelly |title=Assange case: How is rape defined? |work=BBC News |date=22 August 2012 |url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-19333439 |access-date=12 December 2013 |archive-date=29 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200829054724/https://www.bbc.co.uk/news/magazine-19333439 |url-status=live }}</ref> ၁၉၉၈ ခုနှစ် ရဝမ်ဒါဆိုင်ရာ နိုင်ငံတကာ ပြစ်မှုဆိုင်ရာ ခုံရုံးက မုဒိမ်းမှုကို "အဓမ္မပြုလုပ်သည့် အခြေအနေများအောက်တွင် လူတစ်ဦးအပေါ် ကျူးလွန်သော လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကျူးကျော်မှု" ဟု အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခဲ့သည်။<ref name="Book04" /> အခြားသော ဥပဒေစနစ်အချို့တွင်မူ မုဒိမ်းမှုဆိုသည့် အသုံးအနှုန်းကို လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ စော်ကားမှုသို့မဟုတ် ပြစ်မှုဆိုင်ရာ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အပြုအမူ အဖြစ် အစားထိုး အသုံးပြုလာကြသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.msu.edu/~sdclub/resources/criminal%20code.doc |title=Criminal code |access-date=31 December 2010 |archive-date=25 December 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101225121436/http://www.msu.edu/%7Esdclub/resources/criminal%20code.doc |url-status=live }}</ref> အချို့နိုင်ငံများတွင် လိင်ဆက်ဆံစဉ် လက်တွဲဖော်အား အသိမပေးဘဲ ကွန်ဒုံးကို ချွတ်လိုက်ခြင်း သို့မဟုတ် ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ ဖျက်ဆီးလိုက်ခြင်းကို ပြစ်မှုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ အကြောင်းမှာ မူလ သဘောတူညီချက်သည် ကာကွယ်မှုပါသော လိင်ဆက်ဆံခြင်းအတွက်သာ ပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ကာကွယ်မှုမပါသော လိင်ဆက်ဆံခြင်းအတွက် <em>မဟုတ်</em>သောကြောင့် ထိုနောက်ပိုင်း လုပ်ဆောင်မှုသည် သဘောတူညီချက်မပါဘဲ တရားမဝင် ဖြစ်သွားရခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |url=https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2954726 |title='Rape-Adjacent': Imagining Legal Responses to Nonconsensual Condom Removal |first=Alexandra |last=Brodsky |date=2017 |ssrn=2954726 |access-date=11 November 2023 |archive-date=4 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231204104732/https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2954726 |url-status=live }}</ref> ထိုသို့သော ကိစ္စရပ်များအတွက် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း၊<ref>{{cite web | url=https://www.vice.com/en/article/man-convicted-of-rape-after-removing-condom-during-sex-without-consent/ | title=Man Convicted of Rape After Removing Condom During Sex Without Consent | date=12 January 2017 | work=Vice }}</ref> ဆွစ်ဇာလန်၊<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/man-convicted-rape-condom-sex-switzerland-a7521891.html|title=Man convicted of rape for taking off condom during sex|date=11 January 2017|website=The Independent|access-date=11 November 2023|archive-date=21 June 2022|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220621/https://www.independent.co.uk/news/world/europe/man-convicted-rape-condom-sex-switzerland-a7521891.html|url-status=live}}</ref> နယူးဇီလန်<ref>{{cite web | url=https://theconversation.com/new-zealands-first-successful-stealthing-prosecution-leads-the-way-for-law-changes-in-australia-and-elsewhere-159323 | title=New Zealand's first successful 'stealthing' prosecution leads the way for law changes in Australia and elsewhere | date=28 April 2021 | work=The Conversation | access-date=11 November 2023 | archive-date=28 April 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210428030618/https://theconversation.com/new-zealands-first-successful-stealthing-prosecution-leads-the-way-for-law-changes-in-australia-and-elsewhere-159323 | url-status=live }}</ref>နိုင်ငံတို့တွင် မုဒိမ်းမှုအဖြစ် ပြစ်ဒဏ်သတ်မှတ်ပြီး ဩစတြေးလျ၊<ref>{{cite news | url=https://www.abc.net.au/news/2021-10-08/act-criminalises-stealthing-in-australia-first/100522564 | title=Consent law overhaul: ACT criminalises 'stealthing' in Australian first | newspaper=ABC News | date=7 October 2021 }}</ref> ကနေဒါ၊<ref>{{cite news |url=https://www.cbc.ca/news/politics/scc-condom-use-case-decision-1.6535127 |title=Supreme Court rules not wearing condom against partner's wishes could lead to sexual assault conviction |first=Richard |last=Raycraft |date=29 July 2022 |work=CBC News }}</ref> ဂျာမနီ<ref>{{cite web | url=https://edition.cnn.com/2018/12/20/health/stealthing-germany-sexual-assault-scli-intl/index.html | title=Police officer found guilty of condom 'stealthing' in landmark trial | date=20 December 2018 | work=CNN | access-date=11 November 2023 | archive-date=11 November 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231111142758/https://edition.cnn.com/2018/12/20/health/stealthing-germany-sexual-assault-scli-intl/index.html | url-status=live }}</ref>နိုင်ငံတို့တွင် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ စော်ကားကျူးလွန်မှုအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:လိင် ရာဇဝတ်မှုများ]] [[ကဏ္ဍ:လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ မတော်မတရားပြုမူခြင်း]] p7vfwljczipr5xzuqmuykpxaf4litls Windtalkers 0 254121 1054913 823648 2026-09-23T20:51:25Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1054913 wikitext text/x-wiki {{retaining title}} {{Infobox Film|name=Windtalkers|image=Windtalkers movie.jpg|alt=|caption=Theatrical release poster|director=[[John Woo]]|producer={{Plainlist| * [[Terence Chang]] * Tracie Graham-Rice * Alison Rosenzweig * John Woo }}|writer={{Plainlist| * Joe Batteer * John Rice }}|starring={{Plainlist| * [[Nicolas Cage]] * [[Adam Beach]] * [[Peter Stormare]] * [[Noah Emmerich]] * [[Mark Ruffalo]] * [[Brian van Holt]] * Roger Willie * [[Frances O'Connor]] * [[Christian Slater]] }}|music=[[James Horner]]|cinematography=[[Jeffrey L. Kimball]]|editing={{Plainlist| * Jeff Gullo * Steven Kemper * [[Tom Rolf]] }}|studio=[[Lion Rock Productions]]<br />[[Metro-Goldwyn-Mayer]]|distributor=[[MGM Distribution Co.]] (United States)<br />[[20th Century Fox]] (International)<ref name="bbfc" /> <br /> [[01 Distribution]] <small>(Italy)</small>|released={{Film date|2002|06|14}}|runtime=134 minutes<!--Theatrical runtime: 134m 11s --><ref name="bbfc">{{cite web | url=http://bbfc.co.uk/releases/windtalkers-2002-3 | title=''WINDTALKERS'' (15) | work=[[British Board of Film Classification]] | date=May 3, 2002 | access-date=July 19, 2015 | archive-date=21 July 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150721181109/http://bbfc.co.uk/releases/windtalkers-2002-3 | url-status=dead}}</ref><br />153 minutes (director's cut)|country=United States|language=English|budget=$115 million<ref name="mojo">{{cite web |title=Windtalkers |url= http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=windtalkers.htm |website= [[Box Office Mojo]] |access-date= May 7, 2010 }}</ref>|gross=$77.6 million<ref name="mojo" />}} '''''Windtalkers''''' သည် ၂၀၀၂ ခုနှစ် အမေရိကန် စစ်ပွဲရုပ်ရှင် ဖြစ်ပြီး Nicolas Cage ၊ Adam Beach ၊ Peter Stormare ၊ Noah Emmerich ၊ Mark Ruffalo နှင့် Christian Slater တို့ ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ထားကာ John Woo မှ ဒါရိုက်တာနှင့်ပူးတွဲထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း]] Navajo လူမျိုးကုဒ်စကားပြောသူများ၏ ဖြစ်ရပ်မှန်ဇာတ်လမ်းကို အခြေခံထားသည်။ ဒီဇာတ်ကားကို ၂၀၀၂ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၄ ရက်နေ့မှာ အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် ရုံတင်ပြသခဲ့ပြီး အမျိုးစုံသောသုံးသပ်ချက်များ ရရှိခဲ့သည်။ ထုတ်လုပ်ရေးစရိတ် ဒေါ်လာ ၁၁၅ သန်းအသုံးပြုခဲ့သော်လည်း ကမ္ဘာတစ်ဝန်းမှာ ဒေါ်လာ ၇၇.၆ သန်းသာ ပြန်လည်ရရှိခဲ့ပါတယ်။ == ဇာတ်လမ်း ==   [[ကဏ္ဍ:၂၀၀၂ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] [[ကဏ္ဍ:အမေရိကန် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] bh2cgfje828jqknos9un6l0ekyf9s6r ချုခ် ပင်လယ်သန္တာအိုင် 0 256417 1054955 1021342 2026-09-24T01:27:37Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1054955 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ချုခ် ပင်လယ်သန္တာအိုင် | native_name = | native_name_lang = | settlement_type = သန္တာကျွန်းစု | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_flag = Flag of Chuuk.svg | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = {{flagicon|Federated States of Micronesia}} [[မိုက်ခရိုနီးရှား ဖယ်ဒရယ်ပြည်ထောင်စု]] | subdivision_type1 = ပြည်နယ် | subdivision_name1 = [[ချုခ်ပြည်နယ်]] | leader_title = [[ချုခ်ပြည်နယ် အုပ်ချုပ်ရေးမှူး|အုပ်ချုပ်ရေးမှူး]] | leader_name = [[အလက်ဇန်းဒါး အာရ်. နာရွန်း]] (၂၀၂၁ခုနှစ်မှစ၍) | unit_pref = Metric | area_total_km2 = ၉၃.၀၇ | elevation_m = ၄၄၃ | population_footnotes = | population_total = ၃၆,၁၅၈ | population_as_of = ၂၀၁၀ | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | seat_type = မြို့တော် | seat = [[ဝယ်နယ်]] }} [[ဖိုင်:Chuuk_Lagoon_Municipalities_map.jpg|thumb| ချုခ် ပင်လယ်သန္တာအိုင်၏ အုပ်ချုပ်ရေးဒေသခွဲများ]] [[ဖိုင်:Map_Chuuk_Islands1.png|thumb| ချုခ်ကျွန်းစု မြေပုံ]] [[ဖိုင်:Chuuk_islands_(satellite).JPG|thumb| ချုခ်ကျွန်းစုများ]] '''ချုခ် ပင်လယ်သန္တာအိုင်''' သည် ယခင်အခေါ် '''ထရပ်ခ် သန္တာကျွန်းစု''' သည် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်]]အလယ်ပိုင်းရှိ '''[[အလယ်၌ ရေငန်အိုင်ရှိသော သန္တာကျောက်ကျွန်း|အလယ်တွင် ရေငန်အိုင်ရှိသော သန္တာကျွန်းစု]]'''တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် [[:en:New_Guinea|နယူးဂီနီနိုင်ငံ]]၏ အရှေ့မြောက်ဘက် {{Convert|1,800|km|nmi}} အကွာတွင် တည်ရှိပြီး [[မိုက်ခရိုနီးရှားနိုင်ငံ|မိုက်ခရိုနီးရှား ဖယ်ဒရယ်ပြည်ထောင်စု]] (FSM) [[:en:Chuuk_State|ချုခ်ပြည်နယ်]] ၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည်။ ဧရိယာအကျယ်အဝန်း {{Convert|2,130|km2|sqmi}} {{Convert|79|by(x)|50|km|nmi}} ရှိသော သဘာဝဆိပ်ကမ်းတစ်ခုအဖြစ် အကာအကွယ်သန္တာကျောက်တန်းတစ်ခုက {{Convert|225|km|mi}} ခန့်ဖြင့် ပတ်လည်ဝိုင်းရံထားသည်။ <ref>1989 Census p. 1</ref> ၎င်းတွင် လူဦးရေ ၃၆,၁၅၈ ဦး <ref>2010 Census p ii</ref> ရှိပြီး ကုန်းမြေဧရိယာ {{Convert|93.07|km2|sqmi|2}} နှင့် အမြင့်ဆုံး အမြင့် {{Convert|443|m}} ရှိသည်။ ဝယ်နယ် (ယခင်အခေါ် မိုအန်) ကျွန်းရှိ [[ဝယ်နယ်]] မြို့သည် သန္တာကျွန်းစု၏ မြို့တော် နှင့် ပြည်နယ်မြို့တော်ဖြစ်ပြီး လူဦးရေ ၁၃,၇၀၀ ရှိပြီး FSM တွင် အကြီးဆုံးမြို့ဖြစ်သည်။ ချုခ်ပင်လယ်သန္တာအိုင်သည် [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်းတွင် [[:en:Pacific_War|တောင်ပစိဖိတ် စစ်မျက်နှာပြင်]] ရှိ [[ဂျပန်အင်ပါယာ|ဂျပန်အင်ပိုင်ယာ၏]] အဓိကရေတပ်အခြေစိုက်စခန်းဖြစ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ၁၉၄၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် [[:en:Operation_Hailstone|မိုးသီး စစ်ဆင်ရေး (Operation Hailstone)]]အတွင်း အမေရိကန်တို့၏ အဓိကကျသောတိုက်ခိုက်မှုနှင့် ၁၉၄၅ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် [[:en:Operation_Inmate|အကျဉ်းသားစစ်ဆင်ရေး (Operation Inmate)]] အတွင်း ဗြိတိန်နှင့် ကနေဒါတပ်ဖွဲ့များ၏ အသေးစားတိုက်ခိုက်မှုဖြစ်ခဲ့သည့် စစ်မြေပြင်နေရာဖြစ်ခဲ့သည်။ == နာမည် == ချုခ် ဟူသည် [[:en:Chuukese_language|ချုခ် ဘာသာစကား]]ဖြင့် ''တောင်'' ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ပင်လယ်သန္တာအိုင်ကို '''ထရပ်ခ်''' ('''ရပ်ခ်''' ၏ အသံထွက်လွဲမှားမှု) ဟု<sup>&#x5B;''[[ဝီကီပီးဒီးယား:Citation needed|ကိုးကားချက်လိုသည်]]''&#x5D;</sup></link> ) ၁၉၉၀ ခုနှစ်အထိ ခေါ်သည်။ အခြားအမည်များမှာ '''[[Hogoleu]]''' ၊ '''[[:en:Torres|Torres]]'''၊ '''[[Ugulat]]''' နှင့် '''[[Lugulus]]''' တို့ဖြစ်သည်။ == ပထဝီဝင် == ချုခ်ပင်လယ်သန္တာအိုင်သည် [[:en:Caroline_Islands|ကယ်ရိုလင်းကျွန်းစု]]အုပ်စုကြီး၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ထိုဧရိယာတွင် အဓိကကျွန်းကြီး ဆယ့်တစ်ကျွန်း (ချုခ်ပင်လယ်သန္တာအိုင်၏ ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ခွင့်ရကျွန်း ဆယ့်တစ်ခုဖြစ်သော [[:en:Tol_(island)|တောလ်]]၊ [[:en:Udot,_Federated_States_of_Micronesia|ဦးလ်ဒေါ့]]၊ ဖနာပန်းဂတ်စ်၊ ရာမာနမ် နှင့် အုပ် တို့ပါဝင်သော [[:en:Faichuk|ဖိုင်းချုခ်]]အုပ်စု နှင့် [[:en:Weno|ဝယ်နယ်]]၊ [[:en:Fefen|ဖယ်လ်ဖန်]]၊ [[:en:Dublon|တိုးနိုးအတ်စ်]]၊ [[:en:Uman_(Island)|အူမန်]]၊ [[:en:Param, Federated States of Micronesia|ပါရမ်]] နှင့် ပစ်စ် တို့ပါဝင်သော [[Nomoneas|နော်မွေးနီးယပ်စ်]] အုပ်စု) နှင့် သေးငယ်သောကျွန်းငယ် ၄၆ကျွန်းအပြင် သန္တာ‌‌ကျောက်တန်းအနားသတ်ပေါ်ရှိ ၄၁ကျွန်း ပါဝင်ပြီး ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ [[မိုက်ခရိုနီးရှားနိုင်ငံ|မိုက်ခရိုနီးရှားဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စု၏]] အစိတ်အပိုင်းဖြစ်ကာ ယနေ့တွင် ချုခ်ကျွန်းစုဟု လူသိများသည်။ === အဓိကကျွန်းကြီးများ === ဤသည်မှာ ၂၀၁၀ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျွန်းများ၊ ကျေးရွာများနှင့် လူဦးရေစာရင်း ဖြစ်ပါသည်။ {| class="wikitable sortable" ! class="unsortable" style="background: #CCC;" |ကျွန်း ! class="unsortable" style="background: #CCC;" |မြို့တော် ! class="unsortable" style="background: #CCC;" |အခြားမြို့များ ! style="background: #CCC;" |'''ဧရိယာ&nbsp;(စတုရန်းကီလိုမီတာ)''' ! style="background: #CCC;" |'''လူဦးရေ''' |- style="background:#FFFFFF;" |ချုခ်သန္တာကျွန်းစု | | | align="right" |၉၃.၀၇ | align="right" |၃၆,၁၅၈ |- style="background:#F2E0CE;" |[[:en:Faichuk|ဖိုင်းချုခ်]] | | | align="right" |၄၁.၈ | align="right" |၁၁,၃၀၅ |- style="background:#AEE0F2;" |[[Fanapanges|ဖနာပန်းဂတ်စ်]] |နိပီတူ |ပန်းနီးယားမွမ်၊ ဝီးချပ်၊ စေစိမ်း၊ ဆာပိုတူ | align="right" |၁.၆၂ | align="right" |၆၇၂ |- style="background:#AEE0F2;" |[[:en:Paata|ပါတ္တာ]] |ဆပါတ္တာ |ချူကူဖယ်ဖင်း၊ နူးကပ်ဖ်၊ အတ်ပင်၊ ပိုကိုချူး၊ အတ်တယ်မာ၊ အိုးနပ်စ် | align="right" |၄.၄ | align="right" |၁၁၀၇ |- style="background:#AEE0F2;" |ပွဲလည် |နီပါနိုနောင် |ချူကာရမ်၊ နယ်သွမ်၊ မာလာအို၊ အူနီကပ်ပီ၊ ဆာပိုး၊ မီယာရီ၊ နယ်ရီနမ် | align="right" |၉.၃ | align="right" |၁၄၉၆ |- style="background:#AEE0F2;" |ရာမာနမ် |ဝင်နီဆီ |ချိုရွင်၊ နီပို | align="right" |၀.၈၅၆ | align="right" |၈၅၆ |- style="background:#AEE0F2;" |[[:en:Tol_(island)|တောလ်]] |ဖော်ဆွန် |ချူးကီးနု၊ ဝီချူကူနို၊ ဝိုးနစ်ပ်၊ နယ်ချိုချို၊မူနီယမ်၊ ဖာရို၊ ဝင်နီဖေး၊ ဖော့ပို၊ ဖော့ပ် | align="right" |၁၀.၃ | align="right" |၄၅၇၉ |- style="background:#AEE0F2;" | [[:en:Udot,_Federated_States_of_Micronesia|ဦးလ်ဒေါ့]] |ဖာနိုမို |တွန်းနုက်၊ ဝိုးနစ်ပ်၊ ဦနီချန်၊ မော့နိုဝီ၊ ချူကီဆမ်နုက်၊ မွမ်နီတူ၊ ပန်းနီးယား | align="right" |၄.၅ | align="right" |၁၆၈၀ |- style="background:#AEE0F2;" |အိုနေးလ် |နမ်ဘို |အွန်းနပ်၊ ဖနာတို၊ နီးပို့စ်၊ ပန်းနီးယားတာ၊ ဆာပိတူ၊ အာနာကွန်၊ တိုးလို့ကတ်စ်၊ ရပ်စ် | align="right" |၁၀ | align="right" |၆၃၈ |- style="background:#F2E0CE;" |[[Northern Namoneas|နော်မွေးနီးယပ်စ်]] မြောက်ပိုင်း |[[ဝယ်နယ်]] | | align="right" |၂၀.၇၆ | align="right" |၁၄,၆၂၀ |- style="background:#AEE0F2;" |[[Fono (island)|ဖော်နို]] |ဖန်းနစ် |<a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Mesor" rel="mw:ExtLink" title="Mesor" class="mw-redirect cx-link" data-linkid="204">မယ်ဆေ်</a> | align="right" |၀.၃၄၂ | align="right" |၃၈၈ |- style="background:#AEE0F2;" |ပစ်စ် |နူကန် |ဆာပါတူ | align="right" |၀.၃၂ | align="right" |၃၆၀ |- style="background:#AEE0F2;" |[[ဝယ်နယ်]] |[[ဝယ်နယ်]] |နေဝေ၊ မွမ်၊ နီးပူးကို့စ်၊ အီရပ်စ်၊မတ်ချစ်တူ၊ တွန်းနုက်၊ ပန်းနီဆေးဆန့်၊ ပန်းနီးယား၊ ဝီးချပ် | align="right" |၁၉.၁ | align="right" |၁၃,၈၅၄ |- style="background:#F2E0CE;" |[[Southern Namoneas|နော်မွေးနီးယပ်စ်]] [[Southern Namoneas|တောင်ပိုင်း]] | | | align="right" |၃၀.၄၂ | align="right" |၁၀,၂၃၃ |- style="background:#AEE0F2;" |[https://en.wikipedia.org/wiki/Fefen][[ဖယ်လ်ဖန်]] |မတ်ဆာ |ဆာပိုတာ၊ အွန်း၊ ဆာပိုး၊ အတ်ဝိန်း၊ ဖာဆွန်း၊ ဝီးနီးနစ်စ်၊ ပိုင်းအစ်စ်၊ အူနူနို၊ ဖွန်ဂန်၊ အိုးနိုးငေါက်၊ ဖေးနီ၊ မွင်၊ ဆာပိုရာနောင်၊ မာနူကွန်၊ မတ်ဆယ်ကူ၊ ကူကူဝူ၊ ဆိုပိုး | align="right" |၁၂.၁၅ | align="right" |၃၄၇၁ |- style="background:#AEE0F2;" |[https://en.wikipedia.org/wiki/Dublon][[တိုးနိုးဝက်စ်|တိုးနိုးအတ်စ်]] |နီမွန်နောင် |ပွဲနေ၊ ချွန်၊ နီးချပ်၊ တိုးနော့ဖ်၊ ပါတာ၊ ဝမ်ပေပီ၊ မတ်ဆာရမ်၊ ဖမ်ကာချောင်၊ ဆာပိုး၊ ရိုရို၊ ပန်းနီး‌ရော၊ နူကာနပ်ဖ်၊ ပန်းနီးနုက်၊ ဆာပိုနောင်၊ ဆူပွန်၊ နူကန် | align="right" |၈.၉၄ | align="right" |၃၂၉၄ |- style="background:#AEE0F2;" |[https://en.wikipedia.org/wiki/Uman_(Island)][[အူမန်ကျွန်း|အူမန်]] |နီပွန်နိုနောင် |ဆာပိုး၊ နယ်ပွန်၊ ဆာပိုတူ၊ ဆာပိုတာ၊ နတ်ဆာရောင်၊ ဆန်းနုက်၊ မိုချွန်၊ နူကန်၊ မာနူကန် | align="right" |၃.၈၆ | align="right" |၂၅၄၀ |} === ရာသီဥတု === <div style="width:75%"> {{Weather box|location=ချုခ်ကျွန်းစု|single line=Yes|metric first=Yes|Jan high F=86|Feb high F=86|Mar high F=86|Apr high F=87|May high F=87|Jun high F=87|Jul high F=87|Aug high F=87|Sep high F=87|Oct high F=87|Nov high F=87|Dec high F=86|Jan low F=77|Feb low F=77|Mar low F=77|Apr low F=77|May low F=77|Jun low F=76|Jul low F=76|Aug low F=75|Sep low F=76|Oct low F=76|Nov low F=76|Dec low F=77|Jan precipitation inch=8.9|Feb precipitation inch=6.7|Mar precipitation inch=8.8|Apr precipitation inch=12.3|May precipitation inch=14.3|Jun precipitation inch=12|Jul precipitation inch=13.7|Aug precipitation inch=13.9|Sep precipitation inch=12.6|Oct precipitation inch=13.6|Nov precipitation inch=11.3|Dec precipitation inch=12.1|source 1=Weatherbase <ref name=Weatherbase>{{cite web |url=http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=43319&refer=wikipedia |title=Weatherbase: Historical Weather for Chuuk Islands, Federated States of Micronesia |publisher=Weatherbase |year=2011 |access-date=2012-06-09 |archive-date=2020-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027021626/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=43319&refer=wikipedia |url-status=live }} Retrieved on November 24, 2011.</ref>|date=၂၀၁၁ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ}} </div> == သမိုင်း == [[ဖိုင်:Truk_Islanders_in_full_dress_(circa_1930s).jpg|thumb| ၁၉၃၀ ခုနှစ်များက ဂျပန်ပိုင် ထရပ်ခ်ကျွန်းမှ ‌‌ဒေသခံ မိုက်ခရိုနီးရှားလူမျိုးများ]] [[ဖိုင်:Police_officer_at_Chuuk,_Micronesia_in_1931.png|thumb| ၁၉၃၀ ခုနှစ်များက ဂျပန်ပိုင် ထရပ်ခ်ကျွန်းရှိ ဒေသခံ [[:en:Micronesia#Demographics|မိုက်ခရိုနီးရှားလူမျိုး]]သင်ကြားရေးလက်ထောက် (ဘယ်) နှင့် ရဲသားများ (အလယ်နှင့် ညာဘက်)။ ထရပ်ခ် သည် ပထမကမ္ဘာစစ်တွင် ဂျာမနီရှုံးနိမ့်ပြီးနောက် နိုင်ငံပေါင်းချုပ်အသင်းကြီး၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ဂျပန်အင်ပါယာ၏ ပိုင်ဆိုင်မှုဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|url=http://www.unog.ch/80256EDD006B8954/(httpAssets)/3DA94AAFEB9E8E76C1256F340047BB52/$file/sdn_chronology.pdf|title=League of Nations chronology|website=United Nations|access-date=2020-05-26|archive-date=2015-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20150404121418/http://www.unog.ch/80256EDD006B8954/(httpAssets)/3DA94AAFEB9E8E76C1256F340047BB52/$file/sdn_chronology.pdf|url-status=dead}}</ref>]] === သမိုင်းမတင်မီ === ချုခ်ကျွန်းစုများတွင် လူတို့ မည်သည့်အချိန်က စတင်အခြေချခဲ့သည်ကို မသိရသေးသော်လည်း ရှေးဟောင်းသုတေသနအထောက်အထားများအရ ဘီစီအီး ပထမနှင့် ဒုတိယရာစုနှစ်များတွင် [[:en:Fefan|ဖယ်လ်ဖန်]] နှင့် ဝယ်နယ်ကျွန်းများ၌ လူသားများအခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ညွှန်ပြနေခဲ့သည်။ နှောင်းပိုင်းအထောက်အထားများအရ အေဒီ ၁၄ ရာစုနှစ်အတွင်း ချုခ်တွင် လူသားအခြေချနေထိုင်မှုများ ကျယ်ပြန့်စွာ ပေါ်ပေါက်ခဲ့ကြောင်း ညွှန်းဆိုခဲ့သည်။ <ref name="Goodenough2002">{{Cite book|title=Under Heaven's Brow: Pre-Christian Religious Tradition in Chuuk|url=https://books.google.com/books?id=iOktNiIoMHAC&pg=PA17|date=1 January 2002|pages=17–18}}</ref> === ကိုလိုနီပြုခံရခြင်း === ဥရောပသားများ၏ ပထမဆုံးတွေ့မြင်ရခြင်းမှတ်တမ်းကို ၁၅၂၈ခုနှစ် ဩဂုတ် သို့မဟုတ် စက်တင်ဘာလ အတွင်းတွင် ''ဖလော်ရီဒါ'' သင်္ဘောပေါ်မှ စပိန်ရေကြောင်းပြ [[:en:Álvaro_de_Saavedra_Cerón|အယ်ဘာရို ဒီ ဆားဗတ်ဒရာ]] က မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite journal|last=Coello|first=Francisco|title=Conflicto hispano-alemán|journal=Boletín de Sociedad Geográfica de Madrid|url=https://books.google.com/books?id=khsbAAAAYAAJ&pg=PA233|volume=19|date=1885|location=Madrid|pages=234, 266|access-date=2015-11-27|archive-date=2020-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20200819135043/https://books.google.com/books?id=khsbAAAAYAAJ&pg=PA233|url-status=live}}</ref> ထို့နောက် ၁၅၆၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် စပိန်လူမျိုး [[:en:Alonso_de_Arellano|အလွန်ဆို ဒီ အာရယ်လာနို]]က ရွက်သင်္ဘောကြီး ''ဆန်လူးကတ်စ်'' ''San Lucas'' ဖြင့် ၎င်းတို့ထံ လာရောက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite journal|last=Coello|first=Francisco|title=Conflicto hispano-alemán|journal=Boletín de Sociedad Geográfica de Madrid|url=https://books.google.com/books?id=khsbAAAAYAAJ&pg=PA233|volume=19|date=1885|location=Madrid|pages=241, 242, 289|access-date=2015-11-27|archive-date=2020-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20200819135043/https://books.google.com/books?id=khsbAAAAYAAJ&pg=PA233|url-status=live}}</ref> [[:en:Caroline_Islands|ကယ်ရိုလိုင်းကျွန်းစုများ]]၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း အဖြစ် ထရပ်ခ်ကို [[:en:Spanish_Empire|စပိန်အင်ပါယာ]]က ပိုင်ဆိုင်ခဲ့သည်ဟု ‌ကြေညာနိုင်ခဲ့သော်လည်း ၁၉ ရာစု နှောင်းပိုင်းတွင်မူ ကျွန်းများကို ထိန်းချုပ်နိုင်ရန် အားကုန်ထုတ်ခဲ့ရသည်။ ချုခ် သန္တာပင်လယ်အိုင်တွင် ကြိုကြားကြိုကြား အချင်းချင်းစစ်ဖြစ်နေသော မျိုးနွယ်စုများမှအပ နိုင်ငံခြားသား ကုန်သည်များနှင့် သာသနာပြုများ အနည်းငယ်သာ နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းစုများအပေါ် စပိန်တို့၏ ထိန်းချုပ်နိုင်မှုမှာ အမည်ခံသာဖြစ်သည်။ စပိန်တို့သည် ၁၈၈၆ခုနှစ်တွင် ချုခ်ကို လက်လွှတ်ခဲ့သော်လည်း ၁၈၉၅ခုနှစ် တွင်မူ အခိုင်အမာ ပြန်လည်ထိန်းချုပ်နိုင်ရန်အပြင် အချင်းချင်းစစ်ဖြစ်နေသော ချုခ်မျိုးနွယ်စုများအကြား ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေး‌နွေးပေးရန် ကြိုးပမ်းမှုအဖြစ်အတွက်ပါ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် စပိန်တို့ အမြဲအခြေချနေထိုင်နိုင်ခြင်းမျိုးမရှိခဲ့ဘဲ ဂျာမနီကိုလိုနီခေတ်အထိ လူမျိုးစုအကြမ်းဖက်မှုများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေခဲ့သည်။ <ref>{{cite book|last=Hezel|first=Francis X.|date=1995|title=Strangers in Their Own Land: A Century of Colonial Rule in the Caroline and Marshall Islands|url=https://archive.org/details/strangersintheir0000heze|location=Honolulu|publisher=University of Hawai'i Press|page=[https://archive.org/details/strangersintheir0000heze/page/70 70]|isbn=978-0-8248-2804-2}}</ref> [[:en:Spanish–American_War|စပိန်-အမေရိကန်စစ်ပွဲ]]အပြီးတွင် စပိန်တို့ ပစိဖိတ်ဒေသမှ ဆုတ်ခွာခဲ့ရပြီးနောက် ၁၈၉၉ခုနှစ်တွင် ကယ်ရိုလိုင်းကျွန်းစုများကို [[:en:German_Empire|ဂျာမန်အင်ပါယာ]] ထံ ရောင်းချခဲ့သည်။ [[ပထမ ကမ္ဘာစစ်|ပထမကမ္ဘာစစ်]] အတွင်းတွင် [[:en:Imperial_Japanese_Navy|ဂျပန်တော်ဝင်ရေတပ်]]သည် ဂျာမန်တို့၏ [[:en:East_Asia_Squadron|အရှေ့အာရှတပ်စု]]<ref name="Bailey2">{{cite book|title=WWII Wrecks of the Truk Lagoon|author=Dan E. Bailey|date=2001|url=http://www.petemesley.com/lust4rust/wreck-trips/truk-lagoon/history/background.php|access-date=2020-05-26|archive-date=2020-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20200401025033/http://www.petemesley.com/lust4rust/wreck-trips/truk-lagoon/history/background.php|url-status=live}}</ref>ကို ရှာဖွေချေမှုန်းရန်နှင့် ပစိဖိတ်နှင့်အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ [[:en:Allies_of_World_War_I|မဟာမိတ်]]တို့၏ ကုန်သွယ်မှုရေလမ်းကြောင်းများကို ကာကွယ်ရန် တာဝန်ပေးခံခဲ့ရသည်။<ref>{{cite book|last=Stephenson|first=Charles|title=The Siege of Tsingtau: The German-Japanese War 1914|publisher=Pen and Sword|year=2017|isbn=978-1-52670-295-1|pages=67–68}}</ref> ဤစစ်ဆင်ရေးအတွင်း ၁၉၁၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ဂျပန်ရေတပ်သည် [[:en:Mariana_Islands|မာရီယာနာကျွန်းစုများ]]၊ ကယ်ရိုလိုင်းကျွန်းစု၊ [[:en:Marshall_Islands|မာရှယ်ကျွန်းစု]]နှင့် [[:en:Palau|ပါလောင်းကျွန်းစု]]များရှိ ဂျာမန်ပိုင်နက်များကို သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့သည်။{{sfn|Ponsonby-Fane|1962|p=348}} [[:en:Germany|ဂျာမနီ]]အရေးနိမ့်ပြီးနောက် [[:en:South_Seas_Mandate|တောင်ပင်လယ်ကျွန်းစုများပိုင်ဆိုင်ခွင့်]]အရ ချုခ်သည် [[ဂျပန်အင်ပါယာ]]၏ သိမ်းပိုက်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ <ref name="Mizokami">{{cite news|last=Mizokami|first=Kyle|url=http://www.japantimes.co.jp/news/2014/07/26/national/history/japans-baptism-of-fire/|title=Japan's baptism of fire: World War I put country on a collision course with West|newspaper=The Japan Times|date=27 July 2014|access-date=26 May 2020|archive-date=31 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180731062152/https://www.japantimes.co.jp/news/2014/07/26/national/history/japans-baptism-of-fire/|url-status=live}}</ref>{{sfn|Ponsonby-Fane|1962|p=348}}{{sfn|Myers|Peattie|1984|p=200}}<ref>{{cite web|url=http://www.unog.ch/80256EDD006B8954/(httpAssets)/3DA94AAFEB9E8E76C1256F340047BB52/$file/sdn_chronology.pdf|title=League of Nations chronology|website=United Nations|access-date=2020-05-26|archive-date=2015-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20150404121418/http://www.unog.ch/80256EDD006B8954/(httpAssets)/3DA94AAFEB9E8E76C1256F340047BB52/$file/sdn_chronology.pdf|url-status=dead}}</ref> === ဒုတိယကမ္ဘာစစ် === [[ဖိုင်:YamatoClassBattleships.jpg|right|thumb| ၁၉၄၃ ခုနှစ်တွင် ထရပ်ခ်ကျွန်းစုအနီး ဂျပန်တိုက်သင်္ဘော ''[[ဂျပန်စစ်သင်္ဘောကြီး Yamato|ယာမာတို]]'' နှင့် ''[[:en:Japanese_battleship_Musashi|မူဆာရှီ]]တို့'' ကျောက်ချရပ်နားခဲ့စဉ်]] [[ဖိုင်:Japanese_shipping_under_attack_in_Truk_Lagoon_during_Operation_Hailstone,_17_February_1944_(80-G-215151).jpg|thumb| [[:en:Operation_Hailstone|မိုးသီးစစ်ဆင်ရေး]]အတွင်း ၁၉၄၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ထရပ်ခ်သန္တာပင်လယ်အိုင်ရှိ ဂျပန်တို့၏ သင်္ဘောများ အတိုက်ခိုက်ခံရစဉ်]] ထရပ်ခ်သန္တာပင်လယ်အိုင်ရှိ '''ထရပ်ခ် ‌ရေတပ်ဌာနချုပ်''' သည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်၏ [[:en:Pacific_War|ပစိဖိတ်တောင်ပိုင်း စစ်မျက်နှာပြင်]]တွင် [[ဂျပန်အင်ပါယာ|ဂျပန်အင်ပိုင်ယာ၏]] အဓိကအခြေစိုက်စခန်းဖြစ်သည်။ ထရပ်ခ်သည် [[:en:New_Guinea_campaign|နယူးဂီနီ]] နှင့် [[:en:Solomon_Islands_campaign|ဆော်လမွန်ကျွန်းစုများ]]ရှိ [[မဟာမိတ်နိုင်ငံများ (ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်)|မဟာမိတ်]]တပ်များကို ရင်ဆိုင်ရန် ဂျပန်၏ စစ်ဆင်ရေးအတွက် အခိုင်အမာခံတပ်အခြေစိုက်စခန်းဖြစ်ပြီး [[:en:Imperial_Japanese_Navy|ဂျပန်တော်ဝင်‌ရေတပ်]] (IJN) အတွက် ရှေ့တန်း [[:en:Anchorage_(maritime)|ကျောက်ချစခန်း]]အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထရပ်ခ်သန္တာပင်လယ်အိုင်သည် ပစိဖိတ်ဒေသတွင်းရှိ ဂျပန်တို့၏ အမာခံနယ်မြေအားလုံးတွင် ကြောက်ခမန်းလိလိအဖြစ်ရဆုံးဟု ထည့်သွင်းစဉ်းစားခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ကျွန်းအမြောက်အများပေါ်တွင် ဂျပန်မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာဌာနနှင့် ရေတပ်တည်ဆောက်ရေးဌာနတို့က လမ်းများ၊ ကတုတ်ကျင်းများ၊ ဗုံးခိုကျင်းများနှင့် လိုဏ်ဂူများကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ စစ်ပွဲအတွင်း လေယာဉ်ကွင်းငါးကွင်း၊ ပင်လယ်ပြင်ဆင်းလေယာဉ်အခြေစိုက်စခန်းများ၊ တော်ပီဒိုသင်္ဘောငယ်စခန်းတစ်ခု၊ ရေငုပ်သင်္ဘောပြုပြင်ရေးကျင်းများ၊ ဆက်သွယ်ရေးစခန်းတစ်ခုနှင့် [[ရေဒါ]]စခန်းတစ်ခုတို့ကိုတည်ဆောက်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ အဆောက်အဦအမျိုးမျိုးကို ကာကွယ်ရန် ကမ်းရိုးတန်းတလျှောက် ကာကွယ်ရေးသေနတ်အမြောက်မြား နှင့် မော်တာများကို နေရာချထားရှိခြင်းများရှိခဲ့သည်။ ၎င်း၏ သဘာဝကော၊ လူလုပ်ထားခြင်းပါသည့် တောင့်တင်းခိုင်မာလှသောခံတပ်များကြောင့် ထရပ်ခ်ရှိ အခြေစိုက်စခန်းအား "ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ၏ [[ဂျီဘရော်လ်တာ]] " ဟု မဟာမိတ်တပ်များက သိထားကြသည်။ <ref>{{cite book|last1=Costello|first1=John|title=The Pacific War, 1941–1945|url=https://archive.org/details/pacificwar0000cost|date=1982|publisher=Quill|location=New York|isbn=978-0-688-01620-3}}</ref><ref name="live-adventurously13">{{cite web|url=http://www.live-adventurously.com/truk-lagoon-and-the-lost-japanese-ghost-fleet/|title=Truk Lagoon and the Lost Japanese Ghost Fleet – The Adventure Couple|publisher=Live-adventurously.com|date=2012-03-08|access-date=2013-11-21|archive-date=2016-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160809120227/http://www.live-adventurously.com/truk-lagoon-and-the-lost-japanese-ghost-fleet/|url-status=live}}</ref> အချို့ကလညိး ထရပ်ခ်သည် အမေရိကန်တို့၏ [[ပုလဲဆိပ်ကမ်း]]နှင့် ညီမျှသော ဂျပန်၏(ရေတပ်အခြေစိုက်စခန်း)ဟု ဖော်ပြကြသည်။ <ref name="live-adventurously14">{{cite web|url=http://www.live-adventurously.com/truk-lagoon-and-the-lost-japanese-ghost-fleet/|title=Truk Lagoon and the Lost Japanese Ghost Fleet – The Adventure Couple|publisher=Live-adventurously.com|date=2012-03-08|access-date=2013-11-21|archive-date=2016-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160809120227/http://www.live-adventurously.com/truk-lagoon-and-the-lost-japanese-ghost-fleet/|url-status=live}}</ref> ဂျပန်ရေတပ်ဖွဲ့၏ အရေးပါသော တစိတ်တပိုင်းသည် တိုးနိုးအတ်စ် (ဝယ်နယ်၏ တောင်ဘက်) တွင် ၎င်း၏ အုပ်ချုပ်ရေးဗဟိုဌာနချုပ်နှင့်အတူ ထရပ်ခ်တွင် အခြေစိုက်ခဲ့သည်။ သန္တာပင်လယ်အိုင်အတွင်းရှိ ကျောက်ချစခန်းတွင် [[:en:Battleship|တိုက်သင်္ဘောများ]]၊ [[:en:Aircraft_carrier|လေယာဉ်တင်သင်္ဘောများ]]၊ [[:en:Cruiser|ခရူဇာတိုက်သင်္ဘောများ]]၊ [[:en:Destroyer|ဖျက်သင်္ဘောများ]]၊ [[:en:Tanker_(ship)|ဆီတင်သင်္ဘောများ]]၊ [[:en:Cargo_ship|ကုန်တင်သင်္ဘောများ]]၊ [[:en:Tugboat|တွန်းသင်္ဘောများ]]၊ [[:en:Gunboat|(ရေပြင်မှမြေပြင်ပစ်) အမြောက်တင်သင်္ဘောများ]]၊ [[:en:Minesweeper_(ship)|မိုင်းရှင်းသင်္ဘောများ]]၊ [[:en:Landing_craft|ကမ်းတက်ရေယာဉ်များ]] နှင့် [[:en:Submarine|ရေငုပ်သင်္ဘောများ]]ရှိသည်။ အထူးသဖြင့် တိုက်သင်္ဘော ''[[:en:Japanese_battleship_Yamato|ယာမာတို]]'' နှင့် ''[[:en:Japanese_battleship_Musashi|မူဆာရှီ]]''တို့ ၁၉၄၃ခုနှစ်ဝန်းကျင်တွင် ထရပ်ခ်၌ လအတန်ကြာ ကျောက်ချထားခဲ့ပြီး တိုက်ပွဲတွင်မပါဝင်နိုင်ခဲ့ပေ။ ဂျပန်[[:en:Garrison|မြို့စောင့်တပ်]]အင်အားအဖြစ် [[:en:Vice_Admiral|ဒုတိယရေတပ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] မာဆာမီ ကိုဘာယာရှီ၏ကွပ်ကဲမှုအောက်၊ နောင်တွင်[[:en:Chūichi_Hara|ဒုတိယရေတပ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ချူအီချီ ဟာရာ]]၏ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် တော်ဝင်ရေတပ်သား ၂၇,၈၅၆ ဦး နှင့် [[:en:Imperial_Japanese_Army|တော်ဝင်ကြည်းတပ်သား]] ၁၆,၇၃၇ ဦးတို့ ပါဝင်သည်။ <ref>{{cite web|last1=Takizawa|first1=Akira|last2=Alsleben|first2=Allan|date=1999–2000|title=Japanese garrisons on the by-passed Pacific Islands 1944–1945|url=https://warfare.gq/dutcheastindies/japan_garrison.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160106231303/http://www.dutcheastindies.webs.com/japan_garrison.html|archive-date=2016-01-06|work=Forgotten Campaign: The Dutch East Indies Campaign 1941–1942}}</ref> [[:en:Operation_Hailstone|မိုးသီးစစ်ဆင်ရေး]]အတွင်း ၁၉၄၄ခုနှစ်တွင် ထရပ်ခ်၏ [[:en:Naval_base|ရေတပ်ဌာနချုပ်]]အဖြစ် စွမ်းဆောင်နိုင်ရည်သည် ရေတပ်၏ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် ‌ချေမှုန်းခံလိုက်ရသည်။ အမေရိကန်တို့၏ စီးနင်းမှုမတိုင်မီ တစ်ပတ်အလိုတွင် ထောက်လှမ်းရေး၏ကြိုတင်သတိပေးချက်အရ ဂျပန်တို့သည် ၎င်းတို့၏ အကြီးစားစစ်သင်္ဘောများ (ခရူဇာတိုက်သင်္ဘောကြီးများနှင့် လေယာဉ်တင်သင်္ဘောများ) ကို [[ပလောင်းနိုင်ငံ|ပါလောင်း]] သို့ ဆုတ်ခွာခဲ့သည်။ အမေရိကန်တပ်များသည် [[:en:Gilbert_and_Marshall_Islands_campaign|မာရှယ်ကျွန်းစုများကိုသိမ်းပိုက်ရရှိသည်]]နှင့် ၎င်းတို့ကို ၁၉၄၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၇ ရက် နံနက်အစောပိုင်းတွင် ထရပ်ခ်သန္တာအိုင်ကို စစ်ဆင်ရန်အတွက် အခြေစိုက်စခန်းအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ မိုးသီးစစ်ဆင်ရေးသည် သုံးရက်တာကြာမြင့်ခဲ့ပြီး အမေရိကန်လေယာဉ်တင်သင်္ဘောအခြေစိုက်တိုက်လေယာဉ်များသည် ဂျပန်[[:en:Warship|စစ်သင်္ဘော]]ငယ်များ (အပေါ့စား ခရူဇာများ၊ ဖျက်သင်္ဘောများနှင့် အရန်သင်္ဘောများ) ၁၂ စင်း နှင့် ကုန်သည်သင်္ဘော ၃၂ စင်းတို့ကို နှစ်မြုပ်ခဲ့ပြီး လေယာဉ် ၂၇၅ စင်းကို အများအားဖြင့် မြေပြင်ပေါ်တွင် ဖျက်ဆီးနိုင်ခဲ့သည်။ ဤတိုက်ခိုက်မှု၏အကျိုးဆက်ကြောင့် "ထရပ်ခ်သန္တာအိုင်သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံး သင်္ဘောရေသင်္ချိုင်း" ဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref>{{cite video|year=1944|title=Video: Castle Films Yanks Smash Truk (1944)|url=https://archive.org/details/1945-03-01_Santo_Tomas_Prisoners_Liberated|publisher=[[Castle Films]]|access-date=February 21, 2012}}</ref> <ref>{{cite news|last=Trumbull|first=Robert|url=https://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F10813FC3F5F117B93C2AA178FD85F468785F9&scp=1&sq=The%20'Graveyard'%20Lure%20of%20Truk%20Lagoon&st=cse|title=The 'Graveyard' Lure of Truk Lagoon|newspaper=New York Times|date=April 30, 1972|access-date=February 17, 2022|archive-date=February 17, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220217093357/https://www.nytimes.com/1972/04/30/archives/the-graveyard-lure-of-truk-lagoon.html|url-status=live}}</ref> တိုက်ခိုက်မှုအများစုကြောင့် ထရပ်ခ်သည် ပစိဖိတ်အလယ်ပိုင်း မဟာမိတ်တို့၏ စစ်ဆင်ရေးများအတွက် အဓိကခြိမ်းခြောက်မှုအဖြစ်မှ အဆုံးသတ်စေခဲ့သည်။ ဖေဖေါ်ဝါရီလ ၁၈ရက်နေ့တွင် စတင်ခဲ့သော ကျူးကျော်မှုအတွင်း [[:en:Eniwetok|အန်နီဝီးတုခ်]] ရှိ ဂျပန်မြို့စောင့်တပ်သည် ဖြစ်နို်င်ချေရှိသမျှ စစ်ကူနှင့်ထောက်ပို့အကူအညီ မျှော်လင့်ချက်ဟူသမျှကို ငြင်းပယ်ခဲ့‌သောကြောင့် အမေရိကန်တပ်များ ထိုကျွန်းအားသိမ်းပိုက်နိုင်ရေးတွင် များစွာအထောက်အကူပြုခဲ့သည်။ မဟာမိတ်တပ်များ အခြားပစိဖိတ်ကျွန်းများဖြစ်သည့် [[:en:Battle_of_Guam_(1944)|ဂူအမ်]]၊ [[:en:Battle_of_Saipan|ဆိုင်ပန်]]၊ [[:en:Mariana_and_Palau_Islands_campaign|ပါလောင်း]] နှင့် [[:en:Battle_of_Iwo_Jima|အီဝိုဂျီးမား]]တို့ကို ကျူးကျော်ရင်း ဂျပန်ပြည်မဘက်သို့ ဦးတည်ချီတက်‌တည်ချီတက်နေစဉ် ထရပ်ခ်ကို (ဂျပန် ထောက်ပို့တို့ထံမှ) သီးခြားခွဲထုတ်ထားခဲ့သည်။ ထရပ်ခ်သည် ၁၉၄၅ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၂ ရက်မှ ၁၆ ရက် [[:en:Operation_Inmate|အကျဉ်းသားစစ်ဆင်ရေး]]အတွင်း [[:en:British_Pacific_Fleet|ဗြိတိသျှ ပစိဖိတ်ရေတပ်ဖွဲ့]]တစိတ်တဒေသ၏ ထပ်မံတိုက်ခိုက်ခြင်းကိုခံခဲ့ရသည်။ ထောက်ပို့ များဖြတ်တောက်ခံထားရသဖြင့် ထရပ်ခ်နှင့် အခြားပစိဖိတ်အလယ်ပိုင်းကျွန်းစုများရှိ ဂျပန်တပ်ဖွဲ့များသည် ရိက္ခာနည်းပါးလာကာ ၁၉၄၅ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် [[:en:Surrender_of_Japan|ဂျပန်လက်နက်ချခြင်း]]မပြုမီအထိ ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးမှုနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည် <ref>Stewart, 1986</ref> == စီးပွားရေးနှင့် အခြေခံအဆောက်အအုံ == [[ဖိုင်:ChuukAirport.jpg|left|thumb| [[ချုခ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]]]] လမ်းများနှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးစနစ်အများစုသည် ညံ့ဖျင်းနေ သို့မဟုတ် ပျက်စီးယိုယွင်းနေပေသည် - လက်ရှိရေဆိုးမြောင်း၊ သုံးရေနှင့် မုန်တိုင်းရေနုတ်မြောင်းစနစ်များကို အစအဆုံး ပြန်လည်တည်ဆောက်ရန်အပြင် ဝယ်နယ်၏ ကျေးရွာအများစုတွင် ကွန်ကရစ်လမ်းများ ဖောက်လုပ်ရန်တို့ပါဝင်သော အဆင့်ငါးဆင့် စီမံကိန်းတစ်ခုကို ‌ဒေသတဝှမ်း အခြေခံအဆောက်အအုံများ ပြန်လည်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး အစီအစဉ်ဖြင့် စတင်ခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ [[ချုခ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] ( [[:en:IATA_airport_code|အိုင်အေတီအေ လေဆိပ်ကုဒ်]] TKK) သည် မိုအန်းအုပ်ချုပ်ရေး‌‌‌ဒေသပိုင်ကျွန်း (ဝယ်နယ်) ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ [[ယူနိုက်တက် လေကြောင်းလိုင်း|ယူနိုက်တက်လေကြောင်းလိုင်း]] မှ ဝန်ဆောင်မှုပေးပါသည်။ အစိုးရက ရေဒီယိုအသံလွှင့်ဌာနတစ်ခု စီမံလည်ပတ်နေသည်။ ကျွန်းတစ်ခုနှင့်တစ်ခုကြား ဆက်သွယ်ရေးကို [[:en:Citizens'_band_radio|စီဘီရေဒီယို]]အသုံးပြု၍ ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။ တယ်လီဖုန်းဝန်ဆောင်မှုများသည် ချုခ်တွင် အကန့်အသတ်ရှိနေသည် - ဆယ်လူလာကွန်ရက်သည် ပင်လယ်အိုင်အတွင်းရှိကျွန်းအချို့တွင်သာ ဖြန့်ကျက်ထားနိုင်ပြီး မဝေး‌သောအနာဂတ်တွင် ပြင်ပကျွန်းများတွင်ပါ ဖြန့်ကျက်နိုင်ပေမည်။ ADSL မြန်နှုန်းမြင့်အင်တာနက်အသုံးပြုခြင်းကို ၂၀၁၀ ခုနှစ် မေလမှ စတင်၍ မိုအန်း (ဝယ်နယ်)ကျွန်းတွင် လစဉ်ကြေးပေးသွင်းမှုဖြင့် အသုံးပြုနိုင်ပြီဖြစ်သည်။ ခရီးသွားလုပ်ငန်း အထူးသဖြင့် ထရပ်ခ်ပင်လယ်အိုင်၏ သင်္ဘောအပျက်အစီးများကြားတွင် [[:en:Scuba_diving|စကူဘာကိရိယာသုံး ရေငုပ်ခြင်း]]သည် ကျွန်း၏ အဓိက စီးပွားရေးလုပ်ငန်းဖြစ်သည်။ [[:en:Copra|ကော့ပရာ]] ([[:en:Coconut|အုန်း]]သီးအသားခြောက်)သည် တစ်ခုတည်းသော [[:en:Cash_crop|ငွေဝင်သီးနှံ]]ဖြစ်ပြီး အထွက်နှုန်းမှာ မပြောပလောက်ပေ။ အစွန်အဖျားကျွန်းများတွင် နေထိုင်သူအများစုသည် [[:en:Subsistence_economy|တပိုင်တနိုင် သက်မွေးလုပ်ငန်းများ]]သာ လုပ်ကိုင်လေ့ရှိသည်။ === အပန်းဖြေရေငုပ်ခြင်း === [[ဖိုင်:Weno_island,_Chuuk_(1).jpg|thumb| မိုအန်း မြင်ကွင်း]] [[ဖိုင်:Truk_Lagoon.png|thumb|220x220px| ချုခ်သန္တာကျွန်းစု]] ၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် ဝီလ်ယမ် ‌အေ.ဘရောင်းသည် ပြင်သစ်အဏ္ဏဝါဗေဒပညာရှင် [[ဂျက် ကူစတို]] နှင့်သူ၏အဖွဲ့တို့နှင့်အတူ ထရပ်ခ်သန္တာအိုင်ကို လေ့လာစူးစမ်းခဲ့ကြသည်။ ကူစတို၏ ၁၉၇၁ ခုနှစ်ထုတ် သန္တာအိုင်နှင့် တစ္ဆေဆန်ဆန် အကြွင်းအကျန်များအကြောင်း ရုပ်မြင်သံကြားမှတ်တမ်းရုပ်ရှင်ထွက်ရှိပြီးနောက်တွင် ၎င်းသန္တာကျွန်းစုသည် စကူဘာကိရိယာသုံး ရေငုပ်သူများကို ညို့ငင်ရာဖြစ်လာပြီး ကမ္ဘာတစ်ဝန်းမှ [[:en:Wreck_diving|အပျက်အစီးများအကြား ရေငုပ်ခြင်း]] ဝါသနာအိုးများအား ၎င်း၏ များပြားလှစွာ‌သော၊ အကောင်းပကတိနီးပါး ကြွင်းကျန်နစ်မြုပ်နေသောသင်္ဘောများကို လာ‌ရောက်ရှုစားရန် ဆွဲဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။ သင်္ဘောပျက်များနှင့် အကြွင်းအကျန်များကို တစ်ခါတစ်ရံ "ထရပ်ခ်သန္တာအိုင်၏ တစ္ဆေ‌ရေတပ်ဖွဲ့"ဟု ရည်ညွှန်းကြသည်။ ထရပ်ခ်ကျွန်းစုများဖြစ်သော [[:en:Dublon|တိုးနိုးအတ်စ်]]၊ [[အတ်တန်ကျွန်း|အတ်တန်၊]] [[:en:Fefen|ဖယ်လ်ဖန်]] နှင့် [[:en:Uman_(Island)|အူမန်]]ကျွန်းများတစ်ဝိုက်တွင် အများအားဖြင့် ပြန့်ကျဲနေသော သင်္ဘောပျက်အများအပြားသည် သလင်းကဲ့သို့ကြည်လင်သောရေပြင်အောက် {{Convert|15|m|ft|-1}} တွင် လှဲလျောင်းတည်ရှိနေပါသည်။ ပုံမှန်သမုဒ္ဒရာရေစီးကြောင်းများမရှိသောရေထဲတွင် ရေငုပ်သမားများသည် ဓာတ်ငွေ့ကာမျက်နှာဖုံးများ၊ [[:en:Depth_charge|ရေငုပ်သင်္ဘောဖျက်မိုင်းများ]]ဖြင့် ရှုပ်‌‌‌ပွေနေသောကုန်းပတ်များကို ဖြတ်ကျော်ကူးခတ်နိုင်ပြီး ကုန်းပတ်အောက်တွင်မူ လူသားရုပ်ကြွင်း သာဓကများကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။ များပြားလှသင်္ဘောကြီးများတွင် တိုက်လေယာဉ်များ၊ တင့်ကားများ၊ ဘူဒိုဇာများ၊ ရထားတွဲများ၊ မော်တော်ဆိုင်ကယ်များ၊ တော်ပီဒိုများ၊ မိုင်းများ၊ ဗုံးများ၊ ခဲယမ်းသေတ္တာများ၊ ရေဒီယိုများအပြင် အခြားထောင်ပေါင်းများစွာသော လက်နက်များ၊ အပိုပစ္စည်းများနှင့် အခြားရှေးဟောင်းပစ္စည်းအကြွင်းအကျန်များကို မြင်နိုင်သည်။ ၎င်းတို့ထဲတွင် အထူးစိတ်ဝင်စားစရာမှာ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုကို ရှောင်ရှားရင်း ‌ပျောက်ဆုံးသွားခဲ့သော ရေငုပ်သင်္ဘော''[[:en:Japanese_submarine_I-169|အိုင်-၁၆၉ ရှင်နိုဟာရာ]]''၏ သင်္ဘောပျက်ဖြစ်သည်။ ၎င်းရေငုပ်သင်္ဘောသည် ၁၉၄၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ [[:en:Attack_on_Pearl_Harbor|ပုလဲဆိပ်ကမ်း တို်က်ခိုက်မှု]]တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ သန္တာကျောက်များဖြင့် ဖုံးအုပ်ထား‌သောအပျက်အစီးများသည် မန်တာငါးလိပ်ကျောက်များ၊ ပင်လယ်လိပ်များ၊ ငါးမန်းများနှင့် သန္တာကျောက်များ အပါအဝင် အမျိုးမျိုးသော အဏ္ဏဝါသက်ရှိများကို ဆွဲဆောင်သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် သန္တာကျောက်တန်းငါးမျိုးစိတ် ၂၆၆မျိုးအား [[:en:Earthwatch_Institute|မြေကမ္ဘာစောင့်ကြည့်ရေး]]အဖွဲ့မှ မှတ်တမ်းတင်နိုင်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ရှားပါးသန္တာကျောက် ''[[Acropora pichoni]]'' ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ <ref>[http://newswise.com/articles/view/543858/ Scientists Find Oil Leak Threatening Chuuk Lagoon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190612224521/https://www.newswise.com/articles/view/543858/|date=2019-06-12}} Newswise, Retrieved on August 28, 2008.</ref> ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ဩစတြေးလျရုပ်သံလွှင့်ကော်ပိုရေးရှင်း အစီအစဉ် [[:en:Foreign_Correspondent_(TV_series)|''နိုင်ငံခြားသတင်းထောက်'']]တွင် အလက်စကာတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော [[:en:Exxon_Valdez_oil_spill|အတ်ဆွန်ဗယ်လ်ဒတ်စ် ရေနံယိုဖိတ်မှု]]၏ အကျိုးဆက်နှင့် တူညီနိုင်သော ချုခ်သန္တာအိုင်အတွင်းတွင် သံချေးတက်ပျက်စီးနေသည့်ဂျပန်စစ်သင်္ဘောများမှ ရေနံတန်ချိန်ထောင်ပေါင်းများစွာကို သန္တာကျောက်တန်းအတွင်း အမြောက်အမြားထုတ်လွှတ်နိုင်ခြေရှိ‌နေခြင်း၏ အကျိုးဆက်ကို အစီရင်ခံထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|date=2011-05-20|title=Chuuk Islands – The Blue and the Black – Foreign Correspondent|url=http://www.abc.net.au/foreign/content/2011/s3189254.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20160311064745/http://www.abc.net.au/foreign/content/2011/s3189254.htm|archive-date=2016-03-11|access-date=2013-11-21|publisher=ABC}}</ref> သို့ရာတွင် ၁၉၄၄ ခုနှစ်အတွင်း ဂျပန်တို့၏ညံ့ဖျင်းလှသော စစ်ပြင်ဆင်မှုအခြေအနေကြောင့် သင်္ဘောအများစုသည် ၎င်းတို့၏ဆီလှောင်ကန်များတွင် လောင်စာဆီ အနည်းငယ်မျှသာ ရှိကောင်းရှိနေနိုင်သည်။ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေးအဖွဲ့များသည် ဂျပန်သုတေသနပညာရှင်များနှင့်တို်င်ပင်ကာ သင်္ဘောများ၏ကိုယ်ထည်အတွင်း၊ အထူးသဖြင့် နစ်မြုပ်နေသော ရေနံတင်သင်္ဘောသုံးစင်းတွင် လောင်စာရေနံမည်မျှရှိနိုင်သည်ကို ဆုံးဖြတ်ရန် ကြိုးပမ်းနေရင်း သင်္ဘောပျက်များကိုလည်း စစ်တမ်းကောက်ယူလျက်ရှိသည်။ <ref>{{Cite web|date=2008-09-02|title=Paradise island threatened by wrecked WWII oil tanker – environment – 02 September 2008|url=https://www.newscientist.com/article/dn14645-paradise-island-threatened-by-wrecked-wwii-oil-tanker|archive-url=https://web.archive.org/web/20140813082950/http://www.newscientist.com/article/dn14645-paradise-island-threatened-by-wrecked-wwii-oil-tanker|archive-date=2014-08-13|access-date=2013-11-21|publisher=New Scientist}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Rainforest Conservation &#124; Volunteer For Animals &#124; Earthwatch News|url=http://www.earthwatch.org/europe/newsroom/science/news-3-truk|archive-url=https://web.archive.org/web/20191018153501/https://earthwatch.org/news-media|archive-date=2019-10-18|access-date=2013-11-21|publisher=Earthwatch.org}}</ref> အဆိုပါ သင်္ဘောပျက်များကို ဂျပန် [[:en:War_grave|စစ်သင်္ချိုင်း]]အဖြစ် သတ်မှတ်ထားပြီး အပြီးသတ်ရှင်းလင်းရေးတွင် ဂျပန်အစိုးရမှ ပါဝင်ဆောင်ရွက်ရန်လိုအပ်နေသည်။ == သင်္ဘောပျက်ပြခန်း == <gallery> ဖိုင်:1849_aquaimages.jpg|alt=Mitsubishi G4M "Betty" bomber| [[မစ်ဆူဘီရှီ G4M|မစ်ဆူဘီရှီ ဂျီ၄အမ်]]"ဘတ်တီ" ဗုံးကြဲလေယာဉ် ဖိုင်:Bow_gun_of_the_Fujikawa_Maru_wreck,_Truk_Lagoon,_Micronesia.jpg|alt=Bow gun of the Fujikawa Maru| ''ဖူဂျီကာဝါ မာရူးသင်္ဘော'' ၏ သင်္ဘောဦးပိုင်း အမြောက် ဖိုင်:Toyota_KB_Sunken_in_Micronesia_-_1856_aquaimages.jpg|alt=1940's truck in the hold of the Hoki Maru| ''ဟိုကီ မာရူးသင်္ဘော'' ပေါ်ရှိ ၁၉၄၀ ခုနှစ်ထရပ်ကား ဖိုင်:Japanese_2-man_tankette_on_the_deck_of_the_Nippo_Maru_wreck,_Truk_Lagoon,_Micronesia.jpg|alt=2-man tank on the deck of the Nippo Maru| ''နစ်ပို မာရူးသင်္ဘော''ကုန်းပတ်ပေါ်ရှိ လူ ၂ ယောက်စီး တင့်ကား ဖိုင်:Light_artillery_piece_on_the_deck_of_the_Nippo_Maru_wreck,_Truk_Lagoon,_Micronesia.jpg|alt=Light artillery piece on the deck of the Nippo Maru| ''နစ်ပို မာရူးသင်္ဘော''ကုန်းပတ်ပေါ်ရှိ အပေါ့စားအမြောက်အစိတ်အပိုင်း ဖိုင်:Divers_next_to_the_mast_of_the_Unkai_Maru_wreck,_Truk_Lagoon,_Micronesia.jpg|alt=Divers next to the mast of the Unkai Maru| ''အွန်ကိုင် မာရူးသင်္ဘော''ရွက်တိုင်အနီးရှိ ရေငုပ်သမားများ ဖိုင်:Diver_photographing_artillery_shells_in_hold_of_the_Yamagiri_Maru_wreck,_Truk_Lagoon,_Micronesia.jpg|alt=Diver photographing 14-inch artillery shells in the Yamagiri Maru| ''ယာမာဂီရိ မာရူးသင်္ဘော'' ပေါ်မှ ၁၄လက်မ အမြောက်ကျည်ဆန်များကို ဓာတ်ပုံရိုက်နေသော ရေငုပ်သမား ဖိုင်:Diver_and_soft_corals_next_to_the_mast_of_the_Hoki_Maru_wreck,_Truk_Lagoon,_Micronesia.jpg|alt=Diver and soft corals next to the mast of the Hoki Maru| ''ဟိုကီ မာရူးသင်္ဘော'' ၏ ရွက်တိုင်ဘေးရှိ ရေငုပ်သမားနှင့် သန္တာ‌‌ကျော‌်ပျော့များ </gallery> == အခြားကြည့်ရန် == * အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိ ဓနသဟာယနှင့် နယ်မြေများ၊ ဆက်စပ်ပြည်နယ်များနှင့် နိုင်ငံခြားပြည်နယ်များရှိ United States အမျိုးသားသမိုင်းဝင် အထင်ကရနေရာများစာရင်း * အမေရိကန်ရေတပ်အခြေစိုက်စခန်း ကာရိုလိုင်းများ * ရေကန်ထဲက အပျက်အစီးစာရင်း == မှတ်စုများ == {{Reflist}} == ကိုးကား == * {{Cite web|first=Klemen|last=L|date=2000|title=Forgotten Campaign: The Dutch East Indies Campaign 1941–1942|url=https://warfare.gq/dutcheastindies/index.html|access-date=2 April 2024|archive-date=26 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110726053035/http://www.dutcheastindies.webs.com/index.html}} * {{Cite book|ref=Mark Peattie|title=The Japanese Colonial Empire, 1895-1945|url=https://books.google.com/books?id=KqNiaX7b4bgC|year=1984}} * {{Cite book|archiveurl=Richard Ponsonby-Fane|year=1962|title=Sovereign and Subject|pages=346–353}} == ပြင်ပလင့်များ == * [http://www.michaelmcfadyenscuba.info/viewpage.php?page_id=10#chuuk ''Chuuk Lagoon သင်္ဘောပျက်များ''] * [https://web.archive.org/web/20061231104826/http://www.seawolfproductions.com/Shipwreck%20Museum/Truk%20Lagoon/I-169/I169web.htm ရေငုပ်သင်္ဘော ''I-169''] * [https://web.archive.org/web/20070703230334/http://www.nps.gov/history/nr/travel/aviation/ လေကြောင်း- Sand Dunes မှ Sonic Booms ၊ National Park Service မှ ''ကျွန်ုပ်တို့၏ Shared Heritage Travel ခရီးစဉ်ကို ရှာဖွေပါ''] * [http://www.abc.net.au/foreign/content/2011/s3161428.htm ''Chuuk ကျွန်းများ - အပြာနှင့် အနက်ရောင်''] ABC နိုင်ငံခြား သတင်းထောက် [[ကဏ္ဍ:ဝီကီဒေတာရှိ ကိုဩဒိနိတ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ချုခ်ပြည်နယ်]] [[ကဏ္ဍ:ပြန်လည်မဆန်းစစ်ရသေးသော ဘာသာပြန်များပါဝင်သည့် စာမျက်နှာများ]] [[ကဏ္ဍ:အိုရှန်းနီးယား၏ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်]] [[ကဏ္ဍ:မိုက်ခရိုနီးရှားနိုင်ငံ]] a5v3eims3d43mb8xizzvdag4rbczxk4 အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:AlonSol203 3 260640 1055016 842378 2026-09-24T07:32:06Z Neriah 91445 [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:אלון סול]] စာမျက်နှာကို [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:AlonSol203]] သို့ Neriahက ရွှေ့ခဲ့သည်: အသုံးပြုသူ "[[Special:CentralAuth/אלון סול|אלון סול]]" ကို "[[Special:CentralAuth/AlonSol203|AlonSol203]]" သို့ အမည်ပြောင်းလဲစဉ် စာမျက်နှာအား အလိုအလျောက် ရွှေ့ပြောင်းခြင်း 842378 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် אלון סול ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၅၄၊ ၁၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၄ (UTC) 5qltzfo1izw9815dh3s278ksercmool ငလျင်ဘေးအန္တရာယ်အတွက် ကြိုတင်ပြင်ဆင်ခြင်း 0 268228 1054976 865836 2026-09-24T02:44:08Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 2 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1054976 wikitext text/x-wiki ငလျင်ဘေးအန္တရာယ်အတွက် ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှုများတွင် ငလျင်ဒဏ်ခံရပြီးနောက် ဆက်လက်အသက်ရှင်ကျန်ရစ်ကာ ဘေးအန္တရာယ်မှ လွတ်မြောက်နိုင်ရေး အခွင့်အလမ်း တိုးတက်များပြားစေရန်အတွက် ကြိုတင်ပြင်ဆင်ခြင်း၊ ငလျင်ဘေးအန္တရာယ်၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုကို လျော့ပါးသွားစေပြီး အနည်းဆုံးဖြစ်စေရန် ကြိုးပမ်းသည့် လုပ်ဆောင်ခြင်းများ ပါဝင်သည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် အသက်ရှင်ကျန်ရစ်မှုအစီအမံများတွင် အရေးပေါ်အခြေအနေအတွက် အစားအစာနှင့်ရေကို သိမ်းဆည်းခြင်းနှင့် ငလျင်လှုပ်ခတ်နေစဉ်အတွင်း လူတစ်ဦးချင်းစီအား မည်သို့လုပ်ဆောင်ရမည်ကို အသိပညာပေးခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www2.gov.bc.ca/gov/content/safety/emergency-preparedness-response-recovery/preparedbc/know-the-risks/earthquakes|title=Earthquakes - Province of British Columbia|access-date=2016-08-24|archive-date=2019-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20190404155036/https://www2.gov.bc.ca/gov/content/safety/emergency-preparedness-response-recovery/preparedbc/know-the-risks/earthquakes|url-status=dead}}</ref> လျော့ပါးစေရေး အစီအမံများတွင် မြေငလျင်လှုပ်လျှင် ပြုတ်ကျနိုင်သည့် ကြီးမားသော ပရိဘောဂများ (စာအုပ်စင်များနှင့် ဗီဒိုကြီးများကဲ့သို့သော) တီဗီနှင့် ကွန်ပျူတာမော်နီတာ ဖန်ပြင်များကို ခိုင်မြဲစွာ လုံခြုံအောင် ပြုလုပ်ခြင်း ပါဝင်သည်။ အလားတူ၊ ကုတင် သို့မဟုတ် ဆိုဖာများပေါ်တွင် ပစ္စည်းများ သိမ်းဆည်းခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်းသည် လူတစ်ဦးချင်းစီအပေါ် အရာဝတ္ထုများ ကျရောက်နိုင်ခြေကို လျော့နည်းစေသည်။<ref name="joffe">{{cite journal |last1=Joffe |first1=Helene |last2=Perez-Fuentes |first2=Gabriela |last3=Potts |first3=Henry W W |last4=Rossetto |first4=Tiziana |author-link4=Tiziana Rossetto |date=16 August 2016 |title=How to increase earthquake and home fire preparedness: the ''fix-it'' intervention |url=http://discovery.ucl.ac.uk/1508459/1/art%253A10.1007%252Fs11069-016-2528-1.pdf |journal=Natural Hazards |volume=84 |issue=3 |pages=1943–1965 |doi=10.1007/s11069-016-2528-1 |s2cid=132490772 |doi-access=free|bibcode=2016NatHa..84.1943J }}{{Dead link|date=February 2024|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> ငလျင်နှင့်ဆက်စပ် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သော ဆူနာမီအတွက် ကြိုတင်ပြင်ဆင်ခြင်းသည်လည်း ငလျင်ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှု၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းလည်းဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www2.gov.bc.ca/gov/content/safety/emergency-preparedness-response-recovery/preparedbc/know-the-risks/tsunamis|title=Tsunamis - Province of British Columbia|access-date=2016-08-24|archive-date=2019-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20190331001910/https://www2.gov.bc.ca/gov/content/safety/emergency-preparedness-response-recovery/prep/the-risks/tsunamis|url-status=dead}}</ref> ==ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှု ပုံစံများ== [[File:Non Perishable Food in cabinet.JPG|thumb|မပုတ်သိုးနိုင်သော အစားအစာများကို ကြိုတင်သိမ်းဆည်းထားခြင်း]] ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှု၏နောက်ကွယ်မှ အခြေခံအကြောင်းအရာမှာ ငလျင်ဘေးအန္တရာယ်အတွက် အဆင်သင့်ဖြစ်နေစေရန်ဖြစ်သည်။ ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှုသည် လူတစ်ဦးချင်းစီ၏ နေ့စဉ်ဘဝမှ စတင်ကာ ငလျင်ဘေးအန္တရာယ် ကျရောက်နေစဉ်ကာလအတွင်း အသုံးဝင်မည့် အရာများနှင့် လေ့ကျင့်မှုများ ပါဝင်ပါသည်။ ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှုသည် တစ်ဦးချင်းကြိုတင်ပြင်ဆင်မှုမှ စတင်ကာ မိသားစုအတွင်း ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှု၊ ရပ်ရွာအတွင်း ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှု<ref>{{cite web|url=http://www2.gov.bc.ca/gov/content/safety/emergency-preparedness-response-recovery/preparedbc/neighbourhood-preparedness|title=In It Together - Province of British Columbia|access-date=2016-08-24|archive-date=2015-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20150713082453/http://www2.gov.bc.ca/gov/content/safety/emergency-preparedness-response-recovery/preparedbc/neighbourhood-preparedness|url-status=dead}}</ref> မှသည် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ၊ ပရဟိတအသင်းအဖွဲ့များ နှင့် အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများ၏ ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှုများအထိ အဆက်မပြတ် ဆက်စပ်တည်ရှိနေရမည် ဖြစ်သည်။ အချို့သော အဖွဲ့အစည်းများတွင် ဤအဆင့်အမျိုးမျိုးကို ရောစပ်ကာ ကြိုတင်ပြင်ဆင်ကြသည်။ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ စဉ်ဆက်မပြတ်လည်ပတ်နေနိုင်ရန် စီစဉ်ခြင်း (business continuity planning) လုပ်ငန်းသည် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများတွင် ဘေးအန္တရာယ်မှ လွတ်မြောက်နာလန်ထူပြန်မတ်လာစေရန် လုပ်ငန်းစဉ် (Disaster Recovery Plan)ရှိရန် အားပေးသည်။ [[အမေရိကန်နိုင်ငံ]] ဖက်ဒရယ် အရေးပေါ်အခြေအနေများ စီမံခန့်ခွဲခွဲမှု အေဂျင်စီ (ဖီမာ)(US FEMA) သည် ယေဘုယျအားဖြင့် ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှုများကို ပိရမစ်ပုံစံ တည်ဆောက်ထားသည်။ ပိရမစ်၏ အခြေခံအောက်ခြေတွင် နိုင်ငံသားများရှိပြီး၊ ၎င်းတို့အပေါ်တွင် ဒေသန္တရအစိုးရ၊ ပြည်နယ်အစိုးရနှင့် ဖက်ဒရယ်အစိုးရတို့က အဆင့်ဆင့်ပါဝင်ပြီး ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှု လုပ်ငန်းစဉ်ကို လည်ပတ်ရန် ကြိုးစားသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.fema.gov/media-library-data/20130726-1549-20490-4325/why_prepare.pdf |title=Why Prepare |publisher=Fema.gov |access-date=2015-03-08 |archive-date=27 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140327084151/http://www.fema.gov/media-library-data/20130726-1549-20490-4325/why_prepare.pdf |url-status=dead}}</ref> ဘေးအန္တရာယ်ကြီးမှ လွတ်မြောက်လာသော ကလေးများကြုံတွေ့ရသည့် ပြဿနာများသည် လူကြီးများနှင့် မတူနိုင်ပဲ၊ ၎င်းတို့ကို ပံ့ပိုးပေးရန် သီးခြားအစီအစဉ်နှင့် သီးခြားအရင်းအမြစ်များ အသုံးပြုကာ အာရုံစိုက်လုပ်ဆောင်သင့်သည်။ အမေရိကန်ဖီမာအဖွဲ့ကြီးမှ "ဘေးအန္တရာယ်ကြီးများသည် (ကလေးငယ်ကိုယ်တိုင် လက်တွေ့ခံစားဖူးသည်ဖြစ်စေ၊ ကလေးငယ်၏ သူငယ်ချင်းတစ်ဦးကြုံတွေ့ရသည်ဖြစ်စေ၊ ရုပ်မြင်သံကြားနှင့် သတင်းများတွင် မြင်ဖူးသည်ဖြစ်စေ) ၎င်းကလေးများအား ထိတ်လန့်မှု၊ စိတ်ရှုပ်ထွေးမှုနှင့် မလုံခြုံသောခံစားချက်တို့ကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်" ဟု တာဝန်ရှိသူများအနေနှင့် ဂရုပြုနိုင်ရန် အကြံပြုထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.fema.gov/coping-disaster#4 |title=Coping with Disaster |publisher=FEMA.gov |date=2015-01-31 |access-date=2015-03-08}}</ref> ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှုများတွင် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှုများကိုလည်း ပါဝင်ပြင်ဆင်ထားရမည်ဖြစ်သည်။ သဘာဝဘေးဒဏ်ခံရသော ရပ်ရွာပြည်သူများသာမကပဲ ၎င်းတို့ကို ဝန်ဆောင်မှုပေးနေသည့် ပရဟိတလုပ်သားများ၊ ကယ်ဆယ်ရေးလုပ်သားများကိုပါ ပံ့ပိုးပေးရန် ပြင်ဆင်ထားရမည် ဖြစ်သည်။ ရေရှည်ဓာတ်အားပြတ်တောက်မှုသည် မူလဘေးအန္တရာယ်အပေါ် ထပ်ဆင့်ပြီး ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများဖြစ်စေနိုင်သေးသဖြင့်၊ အရေးပေါ်ဓာတ်အားစနစ်အား ပံ့ပိုးပေးရန်အတွက် အရေးပေါ်မီးစက်များ သို့မဟုတ် အခြားဓာတ်အားအရင်းအမြစ်များကို ပြင်ဆင်ထားခြင်းဖြင့် ဓာတ်အားပြတ်တောက်မှု လျော့ပါးသက်သာစေနိုင်သည်။<ref name="autogenerated1">{{cite web |url=http://www.fema.gov/media-library-data/20130726-1627-20490-0643/how2022_generator_04_11_r1.pdf |title=Install a Generator for Emergency Power |publisher=Fema.gov |access-date=2015-03-08 |archive-date=13 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150113145601/http://www.fema.gov/media-library-data/20130726-1627-20490-0643/how2022_generator_04_11_r1.pdf |url-status=dead}}</ref> အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု စွမ်းအင်ဌာနက "အိမ်ပိုင်ရှင်များ၊ လုပ်ငန်းပိုင်ရှင်များနှင့် ဒေသဆိုင်ရာခေါင်းဆောင်များသည် စွမ်းအင်ပြတ်တောက်မှုများကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းရာတွင် ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင် တက်ကြွစွာပါဝင်လုပ်ဆောင်သင့်ကြောင်း" အကြံပြုထားသည်။<ref>{{cite web|url=http://energy.gov/oe/services/energy-assurance/emergency-preparedness/community-guidelines-energy-emergencies |title=Community Guidelines for Energy Emergencies &#124; Department of Energy |publisher=Energy.gov |access-date=2015-03-08}}</ref> ဆေးရုံများ၊ စစ်အခြေစိုက်စခန်းများနှင့် ပညာရေးအဖွဲ့အစည်းများကဲ့သို့ အဓိကအဖွဲ့အစည်းများတွင် ကျယ်ပြန့်သော အရန်ဓာတ်အားစနစ်များ ရှိရမည် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.burnsmcd.com/Resource_/PressRelease/2894/FileUpload/White-Paper-Microgrid-Effects-Opportunities-for-Utilities-031113.pdf |title=Microgrid Effects and Opportunities for Utilities |publisher=Burnsmcd.com |access-date=2015-03-08 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150412130600/http://www.burnsmcd.com/Resource_/PressRelease/2894/FileUpload/White-Paper-Microgrid-Effects-Opportunities-for-Utilities-031113.pdf |archive-date=2015-04-12 }}</ref> ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှုများကို အိမ်များ၊ ကျောင်းများမှာသာ လုပ်ဆောင်ခြင်းများ၌သာ ရပ်တန့်မနေရပါ။<ref>{{cite web|url=http://www.ready.gov/plan-for-locations |title=Plan for Locations |publisher=Ready.gov |date=2014-01-30 |access-date=2015-03-08}}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ငလျင်ကြောင့် ထိခိုက်ဆုံးရှုံးနိုင်ခြေကို လျော့ပါးစေသော လုပ်ငန်းစဉ်များ]] jllbk1mt0rdllrinotcoi5br884upnd တင်မိုသီ ဒေါ်လ်တန် 0 268484 1055008 871401 2026-09-24T06:15:54Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1055008 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=တင်မိုသီ ဒေါ်လ်တန်|image=File:Timothy Dalton 1987 b.jpg|image_size=|caption=၁၉၈၇ ခုနှစ်မှ ဒေါ်လ်တန်|birth_name=တင်မိုသီ လီယိုနတ် ဒေါ်လ်တန် လဂက်|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1946|3|21}}|birth_place=ဝေလပြည်|occupation=သရုပ်ဆောင်|years_active=၁၉၆၄{{ndash}}လက်ရှိ|partner(s)={{Unbulleted list |[[Vanessa Redgrave]] (၁၉၇၁-၁၉၈၆) |[[Oksana Grigorieva]] (၁၉၉၅-၂၀၀၃)}}|children=၁ ဦး|signature=Timothy-dalton-signature.png}} '''တင်မိုသီ လီယိုနတ် ဒေါ်လ်တန် လဂက်''' ( {{IPAc-en|ˈ|d|ɔː|l|t|ən}} ၁၉၄၆ ခုနှစ် မတ်လ ၂၁ တွင်မွေးဖွားသည်) သည်ဗြိတိသျှ သရုပ်ဆောင်မင်းသား ဖြစ်သည်။ <ref name="Brady (1994)">{{Cite news|archiveurl=James Brady (columnist)|title=In step with Timothy Dalton|date=13 November 1994|page=24}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2021-09-16|title=Why James Bond actor Timothy Dalton is proud of his Belper roots|url=https://www.greatbritishlife.co.uk/people/celebrity-interviews/timothy-dalton-james-bond-belper-8327082|access-date=2022-02-22|language=en-UK|archive-date=13 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221013203815/https://www.greatbritishlife.co.uk/people/celebrity-interviews/timothy-dalton-james-bond-belper-8327082}}</ref> ''The Living Daylights'' (1987) နှင့် ''Licence to Kill'' (1989) တို့ပါဝင်ခဲ့ပြီး လျှို့ဝှက်အေးဂျင့် [[ဂျိမ်းစ်ဘွန်း (ဇာတ်ကောင်)|ဂျိမ်းစ်ဘွန်း]]အဖြစ် နိုင်ငံတကာတွင် ထင်ရှားကျော်ကြားလာခဲ့သည်။ သရုပ်ဆောင် ဘဝအစပိုင်း ၁၉၆၈ ခုနှစ် သမိုင်းကြောင်းဒရာမာဇာတ်ကား ''The Lion in Winter'' တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံမှ Philip II အဖြစ် ပထမဆုံးပွဲထွက်ခဲ့သည်။ ''Wuthering Heights'' (1970), ''Cromwell'' (1970), နှင့် ''Mary, Queen of Scots'' (1971) တို့တွင် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ Dalton သည် ''Flash Gordon'' (1980), ''The Rocketeer'' (1991), ''Looney Tunes: Back in Action'' (2003), ''Hot Fuzz'' (2007) နှင့် ''The Tourist'' (2010) ဇာတ်ကားများတွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ == ဘဝအစပိုင်း == တင်မိုသီ ဒေါ်လ်တန် သည် Colwyn Bay ၊ Wales တွင် ၁၉၄၆ ခုနှစ် မတ်လ ၂၁ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး၊ ဖခင်သည် [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း]] Special Operations Executive (SOE) တွင် ဗိုလ်မှူးကြီး ဖြစ်ခဲ့သည့် Peter Dalton Leggett ဖြစ်သည်။ အမေရိကန်မိခင် Dorothy Scholes သည် အီတလီနှင့် အိုင်ယာလန်နွယ်ဖွားဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite web|url=http://www.filmreference.com/film/39/Timothy-Dalton.html|title=Timothy Dalton Biography (1946–)|work=filmreference.com|access-date=12 September 2015}}</ref> <ref>{{Cite book|archiveurl=Frank Muir|title=A Kentish Lad|date=1 October 1998|pages=113–114|url=https://books.google.com/books?id=y68fr7kEgtEC}}</ref> <ref>{{Cite news|title=The Bond of Colwyn Bay|work=[[Liverpool Daily Post|Daily Post]]|date=11 January 2010|page=17}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Timothy Dalton|url=http://www.tvguide.com/celebrities/timothy-dalton/bio/176915/|work=TV Guide|access-date=14 April 2025|archive-date=23 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200923235629/https://www.tvguide.com/celebrities/timothy-dalton/bio/176915/|url-status=dead}}</ref> ဒေါ်လ်တန် ၏လေးနှစ်မြောက်မွေးနေ့မတိုင်မီတွင်၊ မိသားစုသည် Herbert Strutt Grammar School သို့ တက်ရောက်ခဲ့ပြီး [[ဒါဘီရှိုင်းယား|Derbyshire]] ရှိ Belper သို့ အင်္ဂလန်သို့ ပြန်လည်ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ ဆယ်ကျော်သက်အရွယ်တွင် သူသည် LXX (Croft & Culcheth) Squadron တွင် Air Training Corps အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ''Macbeth'' ရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်ရေး နှင့် The Old Vic တွင် ပြဇာတ်ထုတ်လုပ်ရေးတွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီးနောက် အသက် ၁၆ နှစ်တွင် သရုပ်ဆောင်ဖြစ်လာရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ <ref name="BlackwellInternation1990">{{Cite book|title=Earl Blackwell's Celebrity Register|url=https://books.google.com/books?id=t96p_1d8m_IC|year=1990|page=107}}</ref> ၁၉၆၂ ခုနှစ် အသက် ၁၆ နှစ်တွင် ကျောင်းမှထွက်ခဲ့ပြီး တော်ဝင်သဘင်ပညာ အကယ်ဒမီ တွင် စာရင်းသွင်းကာ အမျိုးသားလူငယ်ဇာတ်ရုံ သို့ သွားရောက်လေ့လာခဲ့သည်။ Dalton သည် သူ၏ RADA လေ့လာမှုများကို မပြီးမြောက်ခဲ့ဘဲ [[ဘာမင်ဂမ်မြို့|Birmingham]] Repertory Theatre ၏ အစုအဖွဲ့တွင် ပါဝင်ရန် 1966 ခုနှစ်တွင် အကယ်ဒမီမှ ထွက်ခွာခဲ့သည်။ <ref name="LloydFuller1983">{{Cite book|title=The Illustrated Who's Who of the Cinema|url=https://books.google.com/books?id=BnUcAQAAIAAJ|date=1 January 1983|page=108}}</ref> ဖခင်သည် သူ့သား သရုပဆောင်ဖြစ်ရန်ကြိုးပမ်းချငင်းကို အားပေးသည်။ "မိသားစုက အဖေဘက်က အားလုံးကို ကျေနပ်တယ်။ ဒါပေမဲ့ အမေနဲ့ သူ့ဘက်ကတော့ စိတ်ပူတယ်။ သရုပ်ဆောင်မှုဟာ လူငယ်တစ်ယောက်အတွက် လုံခြုံတယ်လို့ မထင်ဘူး။" ဟုပြောခဲ့သည်။ == သရုပ်ဆောင်ဘဝ == Dalton သည် TV ဇာတ်ကားဘက် လျင်မြန်စွာ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး [[ဘီဘီစီ|BBC]] နှင့် အဓိကလုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး 1968 တွင် ပြင်သစ်၏ Philip II အဖြစ် ''The Lion in Winter'' ဇာတ်ကားဖြင့် ပွဲဦးထွက်ပြသခဲ့သည်။ ၎င်းသည် 1970 ခုနှစ်တွင် သူ Heathcliff သရုပ်ဖော်ခဲ့သော ''Wuthering Heights'' နှင့် အင်္ဂလိပ်ပြည်တွင်းစစ် ဒရာမာ ''Cromwell တို့ကို'' Cavalier တပ်မှူး Prince Rupert of the Rhine အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။ နောက်ထပ်ရုပ်ရှင်အနည်းငယ်ပြီးနောက်၊ Dalton သည် Royal Shakespeare ကုမ္ပဏီ နှင့် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ အခြားသောအဖွဲ့များနှင့် အတူပြဇာတ်ရုံတွင် အာရုံစိုက်ရန် 1971 ခုနှစ်တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ === ဂျိမ်းစ်ဘွန်း (၁၉၈၆-၁၉၉၄) === ==== ကနဦးကမ်းလှမ်းချက်များ ==== Dalton သည် James Bond ဇာတ်ကားအတွက် အကြိမ်များစွာ စဉ်းစားခဲ့ဖူးသည်။ မှတ်တမ်းရုပ်ရှင် ''Inside The Living Daylights'' အရ ထုတ်လုပ်သူများသည် ''On Her Majesty's Secret Service'' အတွက် 1968 ခုနှစ်တွင် Dalton ကို ပထမဆုံးချဉ်းကပ်ခဲ့ပြီး Dalton ကိုယ်တိုင်ကလည်း အဆိုပါ မှတ်တမ်းရုပ်ရှင်တွင် သူသည် အသက် ၂၄ နှစ်သာရှိသောကြောင့် ငယ်လွန်းသည် ထင်ကာ ငြင်းဆိုခဲ့သည်။ <nowiki><i id="mw1w">Live and Let Di</i></nowiki> [[ရော်ဂျာမိုး|ဇာတ်ကားအတွက်]] ပိုဖြစ်နိုင်သည်ဟု ထင်ကြေးပေးခဲ့ကြသည်။ Dalton သည် ကမ်းလှမ်းမှုကို ငြင်းဆိုခဲ့ပြီး ၎င်းသည် သရုပ်ဆောင်ရန်အတွက် အသက်ငယ်လွန်းကြောင်း ထုတ်လုပ်သူများအား ပြောကြားခဲ့သည်။ 1987 အင်တာဗျူးတစ်ခုတွင် Dalton က "မူလက [[ရှောင်ကွန်နရီ|Sean Connery]] ကို ကျွန်တော် မယှဉ်ချင်ပါဘူး။ သူက အရမ်းတော်တယ်၊ အရမ်းကောင်းတယ်။ ကျွန်တော် အသက် ၂၄ ၂၅ ပဲရှိသေးတယ် အရမ်းငယ်နေတယ်။" ၁၉၇၉ သို့မဟုတ် ၁၉၈၀ တွင် ''For Your Eyes Only'' {{Sfn|Broccoli|Zec|1998}} ထုတ်လုပ်ရေးအကြိုကာလတွင် သူ ထပ်မံချဉ်းကပ်ခဲ့သော်လည်း အခြားဇာတ်ကားများရိုက်ကူးနေရသောကြောင့် မအားခဲ့။ {{Sfn|Broccoli|Zec|1998}} 1986 ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် Dalton ကို [[ရော်ဂျာမိုး|Roger Moore]] အနားယူပြီးနောက် Bond အဖြစ် သရုပ်ဆောင်ရန် ချဉ်းကပ်လာခဲ့သော်လည်း Dalton သည် မကြာမီ ''Brenda Starr ကို'' စတင်ရိုက်ကူးမည်ဖြစ်ပြီး Bond ထုတ်လုပ်သူများသည် ခြောက်ပတ်စောင့်ဆိုင်းမှသာ ''The Living Daylights ကို'' ရိုက်ကူးနိုင်မည်ဖြစ်သည်။ ထုတ်လုပ်သူများသည် Pierce Brosnan နှင့်ရိုက်ကူးရန် စဉ်းစားခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း Brosnan ကလည်း အစက အားသော်လည်း ''Remington Steele'' ရုပ်သံစီးရီး ထုတ်လုပ်သူများက Pierce ၁လသာ ကျန်တော့သည့် စာချုပ်ကို ပြန်လည်အသုံးချခဲ့သောကြောင့် Pierce Brosnan သည် ရိုက်ကူးခွင့်မရခဲ့ပေ။ ''Brenda Starr'' ဇာတ်ကား ရိုက်ကူးမှု ပြီးဆုံးပြီးနောက်တွင်တော့ Timothy Dalton သည် ''The Living Daylights'' အတွက် Bond ၏ အပိုင်းကို လက်ခံခဲ့သည်။ {{Sfn|Broccoli|Zec|1998}} ==== ရုပ်ရှင်များ ==== [[ဖိုင်:Bond_in_Motion_London_Film5_b.jpg|right|thumb|220x220px| ''The Living Daylights'' ဇာတ်ကားတွင် Dalton မောင်းနှင်ခဲ့သည့် Aston Martin V8 Vantage ကို ပြသထားသည့် ပြပွဲ]] Dalton ၏ 007 ၊ ''The Living Daylights'' (1987) အဖြစ် ပထမဆုံးပွဲဦးထွက်မှာ Moore ( ''Octopussy'' (1983) နှင့် ''A View to a Kill'' (1985)) တို့အပြင် ''Die Hard'' နှင့် ''Lethal Weapon'' ကဲ့သို့သော ခေတ်ပြိုင်များထွက်သာပြီး ယခင် Bond ဇာတ်ကားများထက် ဝင်ငွေပိုမိုရရှိခဲ့သည်။ ၎င်း၏ ဒုတိယမြောက်ရုပ်ရှင်ဖြစ်သော ''Licence to Kill'' (1989)၊ သည် ဈေးကွက်အများစုတွင် ၎င်း၏ရှေ့တော်ဆက်များကဲ့သို့ အောင်မြင်လုနီးပါးဖြစ်သော်လည်း၊ ဈေးကွက်ချဲ့ထွင်မှုနည်းပါးခြင်းကြောင့် အများစုမှာ US Box Office တွင် ကောင်းစွာမပြနိုင်ခဲ့ဘဲ၊ ယင်းမှာ ရုပ်ရှင်၏ခေါင်းစဉ်ကို ''Licence Revoked'' မှ ရုတ်ချည်းပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။ US တွင်အောင်မြင်မှုမရရှိခြင်း၏အဓိကအကြောင်းရင်းမှာ၎င်းကိုနွေရာသီရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်ရေးရာသီအတွင်းအလွန်အောင်မြင်သော ''Indiana Jones နှင့် Last Crusade'' ၊ Tim Burton ၏ ''Batman'' နှင့် ''Lethal Weapon 2 တို့'' နှင့် တပြိုင်နက်တည်းထွက်ရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်ပါသည်။ ကမ္ဘာတစ်ဝန်း စုစုပေါင်း စုစုပေါင်း {{US$|191{{nbsp}}million|link=yes}} ဖြင့်{{US$|191{{nbsp}}million|link=yes}} ၊ ''The Living Daylights သည်'' ရုံတင်ပြသချိန်တွင် စတုတ္ထမြောက် အအောင်မြင်ဆုံး Bond ဇာတ်ကား ဖြစ်လာခဲ့သည်။ Dalton သည် Bond ဇာတ်ကားသုံးကားအတွက် စာချုပ်ချုပ်ထားသောကြောင့် <ref>{{Cite news|title=60 Seconds: Timothy Dalton|date=15 February 2007|url=http://www.metro.co.uk/fame/interviews/article.html?in_article_id=37497&in_page_id=11}}</ref> ၎င်း၏တတိယရုပ်ရှင်အကြိုထုတ်လုပ်မှုကို 1990 တွင်စတင်ခဲ့ပြီး 1991 ခုနှစ်တွင်ထွက်ရှိလာရန်ဖြစ်သည်။ အတည်ပြုခဲ့သည့်အချက်မှာ စကော့တလန်ရှိ ဓာတုလက်နက်ဓာတ်ခွဲခန်းတစ်ခု ပျက်စီးသွားသည့် ဇာတ်လမ်းဖြစ်ပြီး လန်ဒန်၊ တိုကျိုနှင့် ဟောင်ကောင်တို့တွင် ဖြစ်ပျက်သွားမည်ဖြစ်သည်။ သို့သော်UA/MGM နှင့် Eon Productions တို့ကြား လေးနှစ်ကြာသည့် တရားဝင်ပြဿနာများကြောင့် ရုပ်ရှင်ကို ဖျက်သိမ်းလိုက်ရသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.mi6-hq.com/sections/articles/dalton_hot_fuzz.php3|title=MI6 :: The Home of James Bond|access-date=11 December 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20220328180050/https://www.mi6-hq.com/sections/articles/dalton_hot_fuzz.php3|archive-date=28 March 2022}}</ref> ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် ထိုပြဿနာများ ပြီးဆုံးခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ''GoldenEye'' ရိုက်ကူးရန် Dalton အားပြန်လည်ခေါ်ဆိုဖို့ကြိုးစားခဲ့သည်၊ သူနဲ့ စာချုပ်သက်တမ်း ကုန်ဆုံးပြီးကတည်းက သက်တမ်းတိုးဖို့ ညှိနှိုင်းမှုတွေ ပြုလုပ်ခဲ့ပါတယ်။ <ref>{{Cite web|url=http://www.mi6.co.uk/sections/articles/ge_roadtoproduction.php3|title=James Bond 007 :: MI6 – the Home of James Bond|access-date=18 February 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20060304005204/http://www.mi6.co.uk/sections/articles/ge_roadtoproduction.php3|archive-date=4 March 2006}}</ref>" <ref>{{Cite news|title=Timothy Dalton Reflects on 007|date=19 February 2007|url=http://www.mi6.co.uk/sections/articles/dalton_hot_fuzz.php3?t=&s=|archivedate=21 February 2007}}{{Dead link|date=July 2018}}</ref> Dalton က မူရင်းစာချုပ်အတိုင်း ၃ ကားပြည့်ရန် ၁ကားထပ်မံ ရိုက်ကူးချင်သော်သည်း EON ဘက်က စာချုပ်အသစ်လုပ်ချင်ပြီး Dalton သည် ၄-၅ ကားထပ်မံရိုက်ရမည်ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ထိုသို့ပြုက Dalton သည် ၄-၅ ကားအပြီးတွင် ၅၀ ကျော် ၆၀ ဖြစ်တော့မည်ဖြစ်သည်ကို စိုးရိမ်သောကြောင့် ၎င်း James Bond သက်တမ်းသည် ၂ ကားဖြင့်သာ ပြီးဆုံးခဲ့ရသည်။ ==== ဂျိမ်းစ်ဘွန်းအဖြစ် ဒေါ်လ်တန် ==== Dalton သည် ''The Living Daylights'' (1987) နှင့် ''Licence to Kill'' (1989)၊ franchise တွင် Bond အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ ပေါ့ပါးသော ပလေးဘွိုင်အဖြစ် Bond အဖြစ် သရုပ်ဆောင်ခဲ့သော Moore နှင့် မတူဘဲ Dalton ၏ Bond ၏ သရုပ်ဖော်မှုသည် ပိုမိုလေးနက်သည်။ Dalton သည် Ian Fleming ၏ မူရင်းဇာတ်လမ်းများကိုသာ အလေးပေးခဲ့ပြီ Roger Moore ဆန်ဆန် ဟာသများလျှော့ခဲ့သည်။ ခေတ်သစ်ဝေဖန်ရေးဆရာအချို့က Dalton ကို Daniel Craig နှင့် နှိုင်းယှဉ်ခဲ့ကြသည်။ 2006 တွင် ''The Guardian'' မှ Gwladys Fouché က "Connery သည် ခပ်မိုက်မိုက် Bond ဖြစ်ပြီး Brosnan သည် လူချော Bond ဖြစ်ကာ Dalton သာလျှင် Fleming ၏ မကြောက်မရွံ့၊ ချစ်တတ်သော်လည်း လိုအပ်က ရက်စက်သော အေးဂျင့် Bond ဖြစ်သည့် မူရင်း Ian Fleming ဇာတ်ကောင်နှင့် ပိုမိုနီးစပ်သည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။ [[ကဏ္ဍ:ဗြိတိသျှ အမျိုးသား ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ]] [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၄၆ မွေးဖွားသူများ]] 2pfurjahlqlwoeora6x3fbhhvhol7mr မြန်မာလူမျိုး 0 276149 1054882 1047558 2026-09-23T15:47:50Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1054882 wikitext text/x-wiki {{About|မည်သည့်တိုင်းရင်းသား သို့မဟုတ် ကိုးကွယ်ရာဘာသာမဆို မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံသားများအားလုံး|နိုင်ငံ၏ အဓိကလူမျိုးစုဖြစ်သည့်မြန်မာလူမျိုးစု| ဗမာလူမျိုး|မြန်မာနိုင်ငံ၏ လူဦးရေအချက်အလက်များ|မြန်မာနိုင်ငံ၏ လူဦးရေ }} {{Infobox ethnic group | group = မြန်မာလူမျိုး | image = Burmese population by country.svg | image_caption = | image_alt = | total = ၅၃,၄၅,၇၄၀ ခန့် | total_ref = <!-- references supporting total population --> | genealogy = | total_year = | total_source = <!-- source of total population; maybe ''census'' or ''estimate'' --> | popplace = {{flag|Myanmar}}<br/>'''{{circa|၅၁ သန်း}}''' (၂၀၁၄) | region1 = {{flag|Thailand}} | pop1 = ၁,၄၁၈,၄၇၂ (၂၀၁၄)<ref name="cens">{{cite web|url=https://drive.google.com/file/d/0B067GBtstE5TeUlIVjRjSjVzWlk/view|title=The Union Report – Census Report Volume 2|date=May 2015|work=The 2014 Myanmar Population and Housing Census|publisher=Department of Population, Ministry of Immigration and Population|access-date=18 July 2015}}</ref> | region2 = | pop2 = | region3 = {{flag|China}} | pop3 = ၃၅၁,၂၄၈ (၂၀၂၀)<ref>{{cite web | url=https://www.163.com/dy/article/HAPPUSPU0519DH2H.html | title=谁是"外籍居民"第一省？你绝对想不到 | date=26 June 2022 }}</ref> | region4 = {{flag|Malaysia}} | pop4 = ၃၀၃,၉၉၆ (၂၀၁၄)<ref name="cens"/> | region5 = {{flag|Saudi Arabia}} | pop5 = ၂၆၈,၀၀၀ (၂၀၂၀)<ref>{{cite web | url=https://www.migrationpolicy.org/programs/data-hub/charts/immigrant-and-emigrant-populations-country-origin-and-destination | title="Immigrant and Emigrant Populations by Country of Origin and Destination". ''migrationpolicy.org'' | date=February 10, 2014 }}</ref> | region6 = {{flag|United States}} | pop6 = ၂၄၄,၀၄၆ (၂၀၂၂)<ref name="AsianPop">{{cite web |url=https://data.census.gov/table/ACSDT5Y2022.B02018?q=B02018 |title=ASIAN ALONE OR IN COMBINATION WITH ONE OR MORE OTHER RACES, AND WITH ONE OR MORE ASIAN CATEGORIES FOR SELECTED GROUPS |year=2022 |work=[[United States Census Bureau]] |publisher=[[United States Department of Commerce]] |access-date=28 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240728143514/https://data.census.gov/table/ACSDT5Y2022.B02018?q=B02018 |archive-date=28 July 2024}}</ref> | region7 = {{flag|Singapore}} | pop7 = ၂၀၀,၀၀၀ (၂၀၁၇)<ref>{{Cite web |last=Ma |first=Alex |date=2017-01-17 |title=Labor Migration from Myanmar: Remittances, Reforms, and Challenges |url=https://www.migrationpolicy.org/article/labor-migration-myanmar-remittances-reforms-and-challenges |access-date=2022-08-20 |website=Migration Policy |language=en}}</ref> | region8 = {{flag|Japan}} | pop8 = ၁၃၄,၅၇၄ (၂၀၂၄)<ref>{{Cite web |title=Japan to let Myanmar students and interns stay after visas expire |url=https://asia.nikkei.com/Spotlight/Myanmar-Crisis/Japan-to-let-Myanmar-students-and-interns-stay-after-visas-expire |access-date=2022-08-20 |website=Nikkei Asia |language=en-GB}}</ref><ref name="名前なし-20230316114742">[https://www.moj.go.jp/isa/publications/press/13_00052.html 令和6年12月末現在における在留外国人数について]</ref> | region9 = {{flag|Australia}} | pop9 = ၅၉,၇၇၄ (၂၀၂၁)<ref>{{cite web | url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/people-and-communities/cultural-diversity-census/2021#data-downloads | title=Cultural diversity: Census, 2021 {{pipe}} Australian Bureau of Statistics | date=12 January 2022 }}</ref> | region10 = {{flag|Taiwan}} | pop10 = ၄၀,၀၀၀ (၂၀၁၇)<ref>{{Cite web |title=Taiwan's 'Little Burma' |url=https://thediplomat.com/2017/03/taiwans-little-burma/ |access-date=2022-09-14 |website=thediplomat.com |language=en-US}}</ref> | region11 = {{flagcountry|France}} | pop11 = ၁၀,၀၀၀-၁၅,၀၀၀ (၂၀၁၀)<ref name="cens"/> | region12 = {{flag|South Korea}} | pop12 = ၁၄,၅၉၂ (၂၀၁၄)<ref name="cens"/> | region13 = {{flag|Canada}} | pop13 = ၁၃,၈၅၀ (၂၀၁၆)<ref>{{cite web | url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/hlt-fst/imm/Table.cfm?Lang=E&T=31&Geo=01&SO=4D | title=Immigration and Ethnocultural Diversity Highlight Tables – Ethnic Origin, both sexes, age (Total), Canada, 2016 Census – 25% Sample data | date=25 October 2017 }}</ref> | region14 = {{flag|United Kingdom}} | pop14 = ၈,၅၄၃ (၂၀၁၁) <ref>{{Cite web |date=2011 |title=The South-East Asia Diaspora in the UK |url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/384758/SE_Asia_II__2_.pdf |website=Foreign & Commonwealth Office}}</ref> | region15 = {{flag|Norway}} | pop15 = ၃,၃၀၇ (၂၀၂၂)<ref>{{Cite web |title= Immigrants and Norwegian-born to immigrant parents by immigration category, country background and percentages of the population (M) 2010–2022 |url= https://www.ssb.no/en/statbank/table/09817/ |access-date=2022-10-01|website= Statistics Norway}}</ref> | region16 = {{flag|Denmark}} | pop16 = ၂,၆၆၆ (၂၀၂၂)<ref>{{Cite web |title= Population at the first day of the quarter |url= https://m.statbank.dk/TableInfo/FOLK1C |access-date=2022-10-01|website= Statistics Denmark}}</ref> | region17 = {{flag|New Zealand}} | pop17 = ၂,၁၈၇ (၂၀၁၃)<ref name="Burmese New Zealanders">{{cite web |url=http://www.stats.govt.nz/Census/2013-census/profile-and-summary-reports/ethnic-profiles.aspx?request_value=24732&parent_id=24726&tabname=#24732 |title=Burmese New Zealanders |author=Statistics New Zealand}}</ref> | region18 = {{flag|Finland}} | pop18 = ၂,၁၅၄ (၂၀၂၁)<ref>{{Cite web |title= Origin and background country according to age group and sex by region, 1990-2021 |url= https://pxnet2.stat.fi/PXWeb/pxweb/en/StatFin/StatFin__vrm__vaerak/statfin_vaerak_pxt_11rt.px/ |access-date= 2022-10-01 |website= Statistics Finland |archive-date= 2022-10-01 |archive-url= https://web.archive.org/web/20221001142136/https://pxnet2.stat.fi/PXWeb/pxweb/en/StatFin/StatFin__vrm__vaerak/statfin_vaerak_pxt_11rt.px/ |url-status= dead }}</ref> | region19 = {{flag|Sweden}} | pop19 = ၂,၀၆၉ (၂၀၂၁)<ref>{{Cite web |title= Befolkning efter födelseland och ursprungsland, 31 december 2021, totalt |url= https://www.scb.se/BE0101 |access-date=2022-10-01|website=Statistikmyndigheten |date= 23 August 2022 |language=sv}}</ref> | region20 = {{flag|Netherlands}} | pop20 = ၁,၆၈၃ (၂၀၂၂)<ref>{{Cite web |title= Bevolking; geslacht, leeftijd, generatie en migratieachtergrond, 1 januari |url= https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/37325/table?fromstatweb |access-date=2022-10-01|website=Statline |language=nl}}</ref> | region21 = {{flag|Germany}} | pop21 = ၁,၄၀၂ (၂၀၁၃){{citation needed|date=June 2025}} | region22 = {{flag|France}} | pop22 = ၁,၀၀၀<ref name="migrationpolicy.org">https://www.migrationpolicy.org/programs/data-hub/charts/immigrant-and-emigrant-populations-country-origin-and-destination {{Bare URL inline|date=August 2025}}</ref> | region23 = {{flag|Ireland}} | pop23 = | region24 = {{flag|Russia}} | pop24 = ၆{{citation needed|date=June 2025}}-၁,၀၀၀<ref name="migrationpolicy.org">https://www.migrationpolicy.org/programs/data-hub/charts/immigrant-and-emigrant-populations-country-origin-and-destination {{Bare URL inline|date=August 2025}}</ref> | languages = [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]]၊ [[ရှမ်းဘာသာစကား|ရှမ်း]]၊ [[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ကရင်နွယ်]]၊ [[ရခိုင်ဘာသာစကား|ရခိုင်]]၊ [[ကချင်ဘာသာစကား|ကချင်]]၊ [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]]၊ [[ကူကီး-ချင်းဘာသာစကားများ|ကူကီး-ချင်း]] နှင့် မြန်မာအင်္ဂလိပ် အပါအဝင် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] | religions = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]နှင့် ရိုးရာကိုးကွယ်မှု၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု အများစု<br/>အနည်းစု {{hlist|[[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရစ်ယာန်ဘာသာ|ခရစ်ယာန်]]|[[မြန်မာနိုင်ငံရှိ အစ္စလာမ်ဘာသာ|အစ္စလာမ်]]|[[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဟိန္ဒူဘာသာ|ဟိန္ဒူ]]}} | related_groups = | footnotes = | image_upright = }} '''မြန်မာလူမျိုး''' ဟူသော အသုံးအနှုန်းသည် မျိုးရိုး၊ ဘာသာ၊ ယဉ်ကျေးမှု မတူကွဲပြားမှုများကို ကျော်လွန်ကာ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းမှ ပေါက်ဖွားဆင်းသက်လာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ အားခေါ်ဝေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။မြန်မာနိုင်ငံသည် လူမျိုးပေါင်းစုံ ၊ [[ယဉ်ကျေးမှုများ ပေါင်းစည်းနေထိုင်ခြင်း|ယဉ်ကျေးမှုပေါင်းစုံ]] ၊ ဘာသာစကားပေါင်းစုံရှိသောနိုင်ငံဖြစ်သည်။ [[ဗမာလူမျိုး| ဗမာ]] ၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]] ၊ [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]] ၊ [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]] ၊ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] ၊ [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]] ၊ [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]] ၊ [[ကယားလူမျိုး|ကယား/ကရင်နီ]] ဟူသော အဓိက အမျိုးသား တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုကြီး ရှစ်မျိုးဖြင့် စုစည်းထားပြီး [[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|တိုင်းရင်းသား ၁၃၅ မျိုး]]အား [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး|မြန်မာအစိုးရ]]က တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသည်။ <ref name=":1">{{Cite web|last=Thawnghmung|first=Ardeth Maung|date=2022-04-20|title="National Races" in Myanmar|url=https://oxfordre.com/asianhistory/view/10.1093/acrefore/9780190277727.001.0001/acrefore-9780190277727-e-656|access-date=2022-08-20|language=en|doi=10.1093/acrefore/9780190277727.013.656}}</ref> ဤလူမျိုးစုများအပြင် [[မြန်မာနိုင်ငံဖွား တရုတ်နွယ်ဖွားများ|တရုတ်-မြန်မာ]]၊ [[ပန်းသေးလူမျိုး|ပန်းသေး]]၊ [[မြန်မာပြည်ဖွား အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများ|အိန္ဒိယ-မြန်မာ]]၊ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ ကပြားများနှင့် [[မြန်မာပြည်ဖွား ဂေါ်ရခါးလူမျိုးများ|ဂေါ်ရခါးလူမျိုး]]များကဲ့သို့သော အခြားသော လူမျိုးစုနှင့် ဘာသာရေးအသိုက်အဝန်းများလည်း ရှိကြသေးသည်။ [[၂၀၁၄ မြန်မာနိုင်ငံသန်းခေါင်စာရင်း|၂၀၁၄ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ သန်းခေါင်စာရင်း]]အရ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၁,၄၈၆,၂၅၃ ဦး ရှိကြောင်း သိရသည်။<ref>{{Cite web|date=May 2015|title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census: Highlights of the Main Results|url=https://dop.gov.mm/sites/dop.gov.mm/files/publication_docs/census_highlights_report_-_english_clean.pdf}}</ref> ထို့အပြင် အိမ်နီးချင်းအာရှနိုင်ငံများတွင် အများဆုံးနေထိုင်ကြသည့် ပြည်ပရောက်မြန်မာများလည်း အများအပြားရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံမှ ဒုက္ခသည်များနှင့် ခိုလှုံခွင့်တောင်းခံသူများသည် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ဒုက္ခသည်အုပ်စု ၅ စုတွင် တစ်စုအဖြစ် ပါဝင်နေသည်။<ref name=":2">{{Cite web|title=UNHCR - Refugee Statistics|url=https://www.unhcr.org/refugee-statistics/|archivedate=2022-08-20|language=en}}</ref> <ref name=":3">{{Cite web|title=Myanmar situation|url=http://reporting.unhcr.org/myanmarsituation|archivedate=2022-08-20|language=en}}</ref> ==ဝေါဟာရအသုံးအနှုန်း== “မြန်မာ” ဟူသောစကားလုံးသည် ရှေးဟောင်းမြန်မာစာတွင် “မြမ္မာ” မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြပြီး မူလတွင် ဗမာလူမျိုးကို ရည်ညွှန်းသော အမည်ဖြစ်သည်။ “ဗမာ” ဟူသောပုံစံသည် အပြောအသုံးပုံစံ (ပြောဟန်) ဖြစ်ပြီး “မြန်မာ” သည် စာပေနှင့် တရားဝင်အသုံးပုံစံ (ရေးဟန်) ဖြစ်သည်။<ref name="myint">Myint-U, Thant (2006). ''The River of Lost Footsteps: Histories of Burma''. Farrar, Straus and Giroux.</ref>ပုဂံခေတ်မှစ၍ “မြန်မာ” ဟူသောအမည်ကို နိုင်ငံနှင့် လူမျိုးအတွက် နှစ်မျိုးလုံးတွင် အသုံးပြုခဲ့သော်လည်း အဓိကအားဖြင့် ဗမာလူမျိုးကို ရည်ညွှန်းသည်ဟု သမိုင်းစာတမ်းများတွင် တွေ့ရသည်။<ref name="charney">Charney, Michael W. (2009). ''A History of Modern Burma''. Cambridge University Press.</ref>ကိုလိုနီခေတ်တွင် “Burma” နှင့် “Burmese” ဟူသောအင်္ဂလိပ်အသုံးအနှုန်းများ ပေါ်ပေါက်လာပြီး “Burmese” ကို တစ်ခါတစ်ရံ မြေပြန့်ပြည်မဒေသရှိ ဗမာလူမျိုးများ ကို ရည်ညွှန်းရန်၊ တစ်ခါတစ်ရံ မြန်မာနိုင်ငံသားအားလုံးကို ရည်ညွှန်းရန် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref name="seekins">Seekins, Donald M. (2006). ''Historical Dictionary of Burma (Myanmar)''. Scarecrow Press.</ref> ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံ၏တရားဝင်အမည်ကို “Burma” မှ “Myanmar” သို့ ပြောင်းလဲခဲ့ပြီးနောက် “Myanmar” ဟူသောစကားလုံးကို နိုင်ငံနှင့် နိုင်ငံသားအားလုံးကို ကိုယ်စားပြုသည့် အမည်အဖြစ် ပိုမိုအသုံးများလာသည်။<ref name="ehteshami">Ehteshami, Anoushiravan; Murphy, Emma (2013). ''Transformation of the Middle East''. Routledge.</ref>ယနေ့ခေတ်တွင် “မြန်မာ” ဟူသောစကားလုံးသည် အကြောင်းအရာအပေါ်မူတည်၍ အဓိပ္ပာယ်နှစ်မျိုးဖြင့် အသုံးပြုနိုင်သည်— #ဗမာလူမျိုး — တိဗက်-ဗမာမျိုးရိုးဝင် လူမျိုးစုတစ်ခု (ethnic group) #မြန်မာနိုင်ငံသား — မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံသားအားလုံး (citizenship) ဤအခြေအနေကြောင့် “မြန်မာလူမျိုး” ဟူသော အသုံးအနှုန်းသည် တစ်ခါတစ်ရံ ဗမာလူမျိုးကိုသာ ရည်ညွှန်းနိုင်သကဲ့သို့၊ တစ်ခါတစ်ရံ မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူမျိုးစုအားလုံးကို စုပေါင်းရည်ညွှန်းနိုင်သည်။<ref name="south">South, Ashley (2008). ''Ethnic Politics in Burma: States of Conflict''. Routledge.</ref> === ရှုပ်ထွေးမှု၏ အကြောင်းရင်း === ဤရှုပ်ထွေးမှုသည် အောက်ပါအချက်များကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်— # သမိုင်းအရ “မြန်မာ” သည် ဗမာလူမျိုးအမည်အဖြစ်သာ အသုံးပြုခဲ့ခြင်း # အမျိုးသားအမှတ်အသား (national identity) တိုးတက်လာခြင်း # အင်္ဂလိပ်ဘာသာတွင် “Burmese” ဟူသောစကားလုံး၏ အဓိပ္ပာယ်မတည်ငြိမ်မှု # ၁၉၈၉ ခုနှစ် နိုင်ငံအမည်ပြောင်းလဲမှု၏ သက်ရောက်မှု == ''တိုင်းရင်းသား'' သဘောတရား == {{further|မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ}} [[File:Ethnolinguistic_map_of_Burma_1972_en.svg|thumb|၁၉၇၂ ခုနှစ်မှ မြန်မာနိုင်ငံ၏ လူမျိုးဘာသာစကားပြ မြေပုံ]] အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံရှိ "ပရီဘူမီ" (pribumi) နှင့် မလေးရှားနိုင်ငံရှိ "ဘူမိပုတ္တရာ" (bumiputera) တို့၏ အယူအဆများနှင့် အလားတူပင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းသည် ယနေ့ခေတ် မြန်မာနိုင်ငံတွင် သမိုင်းအစဉ်အဆက် နေထိုင်ခဲ့ကြသော ဌာနေတိုင်းရင်းသားများကို "တိုင်းရင်းသား" ဟု သတ်မှတ်ခွဲခြားထားသည်။<ref name=":0">{{Cite journal |last=Cheesman |first=Nick |date=2017-05-27 |title=How in Myanmar "National Races" Came to Surpass Citizenship and Exclude Rohingya |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00472336.2017.1297476 |journal=Journal of Contemporary Asia |language=en |volume=47 |issue=3 |pages=461–483 |doi=10.1080/00472336.2017.1297476 |s2cid=151373278 |issn=0047-2336|url-access=subscription }}</ref> ဤစကားလုံးကို "နိုင်ငံ၏ လူမျိုး" သို့မဟုတ် "ဌာနေလူမျိုး" ဟု အများအားဖြင့် ဘာသာပြန်ဆိုကြသည်။ "တိုင်းရင်းသား" ၏ စာသားအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်မှာ 'နိုင်ငံတော်၏ အခြေခံအုတ်မြစ်ကို တည်ထောင်သူများ' သို့မဟုတ် 'ဒေသတစ်ခု၏ သားသမီးများ' ဟူ၍ ဖြစ်သည်။<ref name=":5">{{Cite book |last=Nishikawa |first=Yukiko |url= |title=International Norms and Local Politics in Myanmar |date=2022-03-07 |publisher=Routledge |isbn=978-1-000-54588-3 |language=en}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |date=2020-08-28 |title=Identity Crisis: Ethnicity and Conflict in Myanmar |url=https://www.crisisgroup.org/asia/south-east-asia/myanmar/312-identity-crisis-ethnicity-and-conflict-myanmar |website=International Crisis Group}}</ref> မြန်မာအစိုးရသည် ၁၈၂၄ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတို့က [[အောက်မြန်မာပြည်]]ကို မသိမ်းပိုက်မီက မြန်မာနိုင်ငံတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသော "မူလနေထိုင်သူများ" အဖြစ် တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ၁၃၅ မျိုးကို တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသည်။<ref name=":1" /> ဤသို့ "လူမျိုး" ဟု သတ်မှတ်ခြင်းများသည် အချို့ကို ချန်လှပ်ထားခြင်း၊ မပြည့်စုံခြင်းတို့ကြောင့် ကိုလိုနီခေတ်၏ အငြင်းပွားဖွယ်ရာ အမွေအနှစ်များအဖြစ် စိန်ခေါ်ဝေဖန်မှုများ ရှိနေသည်။ ၎င်းသည် "လူမျိုးရေးဆိုင်ရာ အမှတ်သညာများကို ခိုင်မာတင်းကျပ်စေခဲ့ပြီး" လူမျိုးရေးကို အခြေခံသော နိုင်ငံရေးနှင့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှုများကို မလွဲမသွေ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name=":1" /><ref name=":7">{{Cite web |last1=Clarke |first1=Sarah L |last2=Seng Aung Sein Myint |last3=Zabra Yu Siwa |date=2019-05-31 |title=Re-examining Ethnic Identity in Myanmar |url=https://www.centrepeaceconflictstudies.org/wp-content/uploads/Re-Examining-Ethnic-Identity-in-Myanmar.pdf |website=Centre for Peace & Conflict Studies}}</ref> ကိုလိုနီခေတ်မတိုင်မီက ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အမှတ်သညာများသည် နယ်မြေ၊ ဘာသာတရား နှင့် အကြီးအကဲ-နောက်လိုက် ဆက်ဆံရေးများအပေါ် အခြေခံ၍ ပြောင်းလဲလွယ်သော သဘောသဘာဝ ရှိခဲ့သည်။<ref name=":1" /><ref name=":7" /> မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူမျိုးရေးဆိုင်ရာ အမှတ်သညာသည် ကိုလိုနီခေတ်နှင့် ကိုလိုနီခေတ်လွန်ကာလတို့၏ လွှမ်းမိုးပုံဖော်မှုကို သိသာစွာ ခံခဲ့ရသည်။ ကိုလိုနီခေတ် အစောပိုင်းကာလများတွင် ''တိုင်းရင်းသား'' ဟူသော ဝေါဟာရသည် နိုင်ငံရေးအရ အရေးပါမှု မရှိခဲ့ပေ။ ၁၉၅၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ဤဝေါဟာရကို ဌာနေတိုင်းရင်းသားများအကြား စည်းလုံးညီညွတ်မှုကို မြှင့်တင်ရန် အသုံးပြုခဲ့သည်။<ref name=":5" /> ၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များသို့ ရောက်သောအခါ၊ ၎င်းဝေါဟာရသည် ပိုမိုအတိအကျ သတ်မှတ်ထားသော အဓိပ္ပာယ်သို့ ပြောင်းလဲလာခဲ့ပြီး နိုင်ငံ၏ "အမျိုးသားတိုင်းရင်းသားလူမျိုးကြီး" ရှစ်မျိုးဖြစ်သော [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]]၊ [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]]၊ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]]၊ [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]၊ [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]နှင့် [[ကယားလူမျိုး|ကယား]] (ကရင်နီ) တို့ကို အတိအလင်း ရည်ညွှန်းလာခဲ့သည်။<ref name=":5" /> [[၁၉၆၂ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၁၉၆၂ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းပြီး]]နောက်ပိုင်းတွင် ဤအသုံးအနှုန်းသည် နိုင်ငံရေးအရ အရေးပါလာခဲ့ပြီး [[တပ်မတော်]]၏ နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေး အစီအစဉ်တွင် အဓိကကျသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်လာကာ တိုင်းရင်းသားဖြစ်မှုနှင့် မြန်မာနိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်ကို တိုက်ရိုက်ချိတ်ဆက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Solomon |first=Richard |date=2017-05-15 |title=Myanmar's 'national races' trump citizenship |url=https://www.eastasiaforum.org/2017/05/15/myanmars-national-races-trump-citizenship/ |access-date=2022-08-20 |website=East Asia Forum |language=en}}</ref> ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် အစိုးရသည် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများကို အဓိက တိုင်းရင်းသားလူမျိုးကြီး ၈ မျိုး၏ ဖွဲ့စည်းပုံအောက်တွင် လူမျိုးစုငယ် ၁၃၅ စု အဖြစ် တရားဝင် အမျိုးအစားခွဲခြား သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ဤအယူအဆကို ၁၉၈၈ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းပြီးနောက် စစ်အစိုးရက ပိုမိုကျယ်ပြန့်စွာ ပြန့်ပွားစေခဲ့သည်။ ဤမူဘောင်သည် နိုင်ငံ၏ မတူကွဲပြားသော လူ့အဖွဲ့အစည်းများကို အမျိုးအစားခွဲခြားရာတွင် ယနေ့တိုင် တရားဝင်မူဘောင်အဖြစ် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name=":6" /> မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်ခုနစ်ခုကို အစဉ်အလာအားဖြင့် တိုင်းဒေသကြီးခုနစ်ခု (ယခင် တိုင်းများ) လုံးတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသော ဗမာလူမျိုးမှလွဲ၍ အခြားအမျိုးသားတိုင်းရင်းသားလူမျိုးကြီး တစ်မျိုးစီ၏ အမည်ကို အစွဲပြု၍ မှည့်ခေါ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite book |last=Selth |first=Andrew |url= |title=Interpreting Myanmar: A Decade of Analysis |date=2020-12-10 |publisher=ANU Press |isbn=978-1-76046-405-9 |language=en}}</ref> == ပြည်ပရောက် မြန်မာများ == {{Main|ပြည်ပရောက် မြန်မာများ}} ပြည်ပရောက် မြန်မာများ ဆိုသည်မှာ မြန်မာနိုင်ငံမှ ကမ္ဘာ့အခြားဒေသများသို့ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သော မိသားစုများနှင့် တစ်ဦးချင်းများကို ရည်ညွှန်းသည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် ဆယ်စုနှစ်များစွာကြာမြင့်သော [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ|ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ]]၊ ဆင်းရဲမွဲတေမှု နှင့် နိုင်ငံရေးအရ နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းမှုများကြောင့် လူဦးရေအများအပြား နေရပ်စွန့်ခွာရသည့် အခြေအနေများကို ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။<ref name=":4">{{Cite web |date=2022-02-21 |title=Diaspora Organizations and their Humanitarian Response in Myanmar - Myanmar |url=https://reliefweb.int/report/myanmar/diaspora-organizations-and-their-humanitarian-response-myanmar |access-date=2022-08-20 |website=ReliefWeb |language=en}}</ref> ဤသို့ နေရပ်စွန့်ခွာရခြင်းများသည် [[၁၉၆၂ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၁၉၆၂ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှု]]၊ [[ရှစ်လေးလုံးအရေးအခင်း|၈၈၈၈ အရေးတော်ပုံ]]နှင့် နောက်ဆက်တွဲ ၁၉၈၈ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှု၊ နှင့် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှု]] ကဲ့သို့သော နိုင်ငံရေးဖြစ်စဉ်များကြောင့် အဓိကဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=December 2021 |title=Myanmar; Brain Drain Again? - Issue 32 |url=https://www.mmpeacemonitor.org/download/myanmar-brain-drain-again-issue-32-december-2021-eng/ |access-date=2022-08-21 |website=Myanmar Peace Monitor |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-08-18 |title=Young People Clamour to Leave Myanmar in Giant Brain Drain |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/young-people-clamour-to-leave-myanmar-in-giant-brain-drain.html |access-date=2022-08-21 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> ပြည်ပရောက်မြန်မာများကို အုပ်စုသုံးစုအဖြစ် အကြမ်းဖျင်းခွဲခြားနိုင်သည် - ပဋိပက္ခဒေသများမှ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်လာကြသော ဘာသာရေးလူနည်းစုများနှင့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများ၊ နိုင်ငံရေးအရ ပိုမိုတည်ငြိမ်သော ပတ်ဝန်းကျင်ကို ရှာဖွေကြသည့် အထက်တန်းလွှာများ၊ နှင့် ပိုမိုကောင်းမွန်သော ပညာရေးနှင့် စီးပွားရေးအခွင့်အလမ်းများကို ရှာဖွေသူများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name=":4" /> ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံမှ ဒုက္ခသည်များနှင့် ခိုလှုံခွင့်တောင်းခံသူ ၁.၂ သန်းရှိခဲ့ပြီး ဆီးရီးယား၊ ဗင်နီဇွဲလား၊ အာဖဂန်နစ္စတန် နှင့် တောင်ဆူဒန်နိုင်ငံတို့ပြီးလျှင် ကမ္ဘာ့ပဉ္စမအကြီးဆုံး ဒုက္ခသည်အင်အားစု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name=":2" /><ref name=":3" /> အိမ်နီးချင်းအာရှနိုင်ငံများရှိ ပြည်ပရောက်မြန်မာများသည် ယေဘုယျအားဖြင့် ကျွမ်းကျင်မှုမလိုအပ်သော အလုပ်သမားကဏ္ဍများ (ဥပမာ - စိုက်ပျိုးရေး၊ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်း၊ ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်း) တွင် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ကြပြီး အနောက်နိုင်ငံများတွင်မူ ပညာတတ်အလွှာ အလုပ်သမားများ ပြန်လည်အခြေချနေထိုင်မှု အရေအတွက်မှာ တိုးပွားလျက်ရှိသည်။<ref name=":4" /> မြန်မာနိုင်ငံ၏ လူမှုနိုင်ငံရေးပတ်ဝန်းကျင် ဆက်တိုက်ကျဆင်းလာမှုကြောင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်များ၊ ပညာရှင်များနှင့် ပညာတတ်များ၏ ဦးနှောက်ယိုစီးမှု ဖြစ်စဉ်သည် နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအပေါ်၊ အထူးသဖြင့် လူ့စွမ်းအားအရင်းအမြစ်ပိုင်းတွင် သိသာထင်ရှားသော အကျိုးသက်ရောက်မှုများ ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite journal |last=MAUNG |first=MYA |title=Damage to Human Capital and the Economic Future of Burma |date=1992 |url=https://www.jstor.org/stable/45290076 |journal=The Fletcher Forum of World Affairs |volume=16 |issue=1 |pages=81–97 |jstor=45290076 |issn=1046-1868}}</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသား ပြည်တော်ပြန်များ (ဥပမာ - ပညာရှင်များ၊ အမှုဆောင်များ နှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများ) နှင့် နိုင်ငံရပ်ခြားတွင် နေထိုင်အလုပ်လုပ်ကိုင်သူများပါ တိုင်းပြည်မှ ထွက်ခွာသွားစေခဲ့ပြီး နိုင်ငံ၏ ထွန်းသစ်စ စွန့်ဦးတီထွင်လုပ်ငန်းများအပေါ် ထိခိုက်မှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |last=Caillaud |first=Romain |date=2022 |title=Myanmar's Economy in 2021: The Unravelling of a Decade of Reforms |work=Southeast Asian Affairs |url=https://search.ebscohost.com/login.aspx?direct=true&db=a9h&AN=157058683&site=eds-live&scope=site}}</ref> [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]သည် မြန်မာရွှေ့ပြောင်းလုပ်သားများအတွက် လူကြိုက်အများဆုံး နေရာဖြစ်ပြီး မြန်မာလူမျိုး နှစ်သန်းခန့် နေထိုင်ကြသည်။<ref name=":4" /> ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပြည်ပရောက်မြန်မာများ၏ ၇၀% သည် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် နေထိုင်ကြပြီး မလေးရှား၊ တရုတ် နှင့် စင်ကာပူနိုင်ငံတို့က ထိုင်းနိုင်ငံနောက်တွင် အစဉ်လိုက် တည်ရှိသည်။ ပြည်ပရောက်မြန်မာများသည် အိန္ဒိယ၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၊ ပါကစ္စတန်၊ ဂျပန် နှင့် တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံများတွင်လည်း နေထိုင်ကြသည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှုအပြီး ၁၉၆၃ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၀ ခုနှစ်အတွင်း မြန်မာ-အိန္ဒိယနွယ်ဖွား ၁၅၅,၀၀၀ ကို အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ ပြန်လည်ပို့ဆောင်ခဲ့ပြီး အိန္ဒိယအစိုးရက [[ချန်နိုင်းမြို့|ချန်နိုင်း]]၊ တီရူချီရာပလီ နှင့် မာဒူရိုင်း ကဲ့သို့သော မြို့ကြီးများတွင် ပြန်လည်နေရာချထားပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |last=Nainar |first=Nahla |date=2021-02-24 |title=How the Tamil link with Burma has endured down the years |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/how-the-tamil-link-with-burma-has-endured-down-the-years/article33924339.ece |access-date=2022-08-20 |issn=0971-751X}}</ref> အာရှပြင်ပတွင်လည်း အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ဩစတြေးလျ၊ ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း နှင့် နယူးဇီလန်နိုင်ငံတို့တွင် သိသာထင်ရှားသော ပြည်ပရောက်မြန်မာအသိုက်အဝန်းများ ရှိကြသည်။ [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|၂၀၂၁ ခုနှစ် ပြည်တွင်းစစ်]] စတင်ဖြစ်ပွားချိန်မှစ၍ ဂျပန်နိုင်ငံသည် မြန်မာဒုက္ခသည်များကို လက်ခံရာတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်လာခဲ့သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြန်မာလူဦးရေသည် ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် ၃၇,၀၀၀ မှ ၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် ၅၆,၀၀၀ သို့ မြင့်တက်လာခဲ့ပြီး ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇွန်လတွင်မူ ၆၉,၀၀၀ ခန့်အထိ ရှိလာခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် ဂျပန်နိုင်ငံနှင့် ရှည်လျားသော ဆက်ဆံရေးရှိခဲ့သည့်အတွက် ဂျပန်နိုင်ငံက ဒုက္ခသည်အများအပြားကို လက်ခံခဲ့သည့် ပထမဆုံးနိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံ [[တိုကျိုမြို့]]၏ တာကာဒါနိုဘာဘာ ဧရိယာတွင် "Little Yangon" (ရန်ကုန်ငယ်) ဟုခေါ်သော နေရာတစ်ခုလည်း ရှိသည်။<ref>{{Cite news |title=How refugees from Myanmar are getting head start in Saitama |website=asahi.com |url=https://www.asahi.com/ajw/articles/14989565 |access-date=2023-11-17}}</ref><ref>{{Cite news |title=Tokyo's "Little Yangon" a legacy of culture, freedom and hope |website=english.kyodonews.net |url=https://english.kyodonews.net/news/2019/08/a568f74b407c-feature-tokyos-little-yangon-a-legacy-of-culture-freedom-and-hope.html |access-date=2023-11-17}}</ref> == မျိုးရိုးဗီဇ == မြန်မာနိုင်ငံသည် အရှေ့အာရှ၊ တောင်အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှတို့၏ ဆုံမှတ်နေရာတွင် တည်ရှိသဖြင့် ဒေသခံလူမျိုးများတွင် မျိုးရိုးဗီဇပေါင်းစပ်မှုများကို တွေ့ရသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူမျိုးများတွင် တွေ့ရသော haplogroup များသည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် ပုံမှန်တွေ့ရသော မျိုးရိုးဗီဇပုံစံများနှင့် ဆင်တူသော်လည်း အရှေ့မြောက်အာရှနှင့် အိန္ဒိယဒေသများမှ သက်ရောက်မှုများလည်း ပါဝင်နေသည်။<ref name="ref40">Study on genetic structure of Myanmar populations.</ref> သုတေသနတစ်ခုအရ ဗမာနှင့် ကရင်တို့သည် နှစ်မျိုးလုံး [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားများ]] ပြောဆိုသော်လည်း မျိုးရိုးဗီဇအရ ကွာခြားမှုများ ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ဗမာလူမျိုးများတွင် မျိုးရိုးဗီဇကွဲပြားမှု အလွန်မြင့်မားသော်လည်း ကရင်လူမျိုးများတွင် မျိုးရိုးဗီဇ သီးခြားဖြစ်နေမှု ပိုမိုထင်ရှားသည်။ ထို့အပြင် ဗမာ၊ ရခိုင်နှင့် ကရင်တို့သည် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တိုင်-ကရာ (Tai-Kadai) နှင့် [[မုံလူမျိုး|မုံ-မီယန် (Hmong-Mien)]] လူမျိုးများနှင့် ပိုမိုနီးစပ်မှုရှိကြောင်း တွေ့ရှိရပြီး နာဂနှင့် ချင်းတို့သည် အိန္ဒိယအရှေ့မြောက်ဒေသရှိ အော်စ်ထရိုအာရှာတစ်နှင့် တိဗက်-ဗမာ လူမျိုးများနှင့် ပိုမိုနီးစပ်မှုရှိကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref name="ref40"/><ref name="ref41">Comparative genetic affinities of ethnic groups in Myanmar and Northeast India.</ref> အခြားသုတေသနတစ်ခုအရ မြန်မာနိုင်ငံသည် အစောပိုင်း ခေတ်သစ်လူသားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇခွဲခြားဖွံ့ဖြိုးရာ အရေးပါသော နေရာများထဲမှ တစ်ခု ဖြစ်နိုင်ကြောင်းလည်း အဆိုပြုထားသည်။<ref name="ref41"/> ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် ပြုလုပ်သော သုတေသနတစ်ခုအရ ဗမာလူမျိုးများသည် အခြားတိဗက်-ဗမာလူမျိုးများနှင့် မူလအဖွဲ့ဝင်တူညီမှုရှိပြီး ၎င်းတို့၏ မူလမျိုးရိုးဗီဇတွင် မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းအထက်ပိုင်းဒေသ၏ နောက်ဆုံးနီယိုလစ်သစ်ခေတ် (Late Neolithic Upper Yellow River) နှင့် ကျောက်ခေတ်ဟောင်း ယူရေးရှား (Paleolithic Eurasian) မျိုးရိုးဗီဇများ ပေါင်းစပ်ထားကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ သို့သော် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်]]နှင့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|အော်စ်ထရိုအာရှာတစ်ဘာသာပြော လူမျိုးများ]]နှင့် နောက်ပိုင်းပေါင်းစပ်မှုများကြောင့် အရှေ့မြောက်အာရှ၏ သက်ရောက်မှုမှာ အနည်းငယ်လျော့နည်းသွားကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref name="ref42">Recent genomic study on Tibeto-Burman populations (2024).</ref> == ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် == {{portal|Myanmar}} * [[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ]] * [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံသားဥပဒေ]] * [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ လူဦးရေ]] * [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] * [[မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု]] == မှတ်ချက်များ == {{Reflist}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ လူမျိုးရေး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ယဉ်ကျေးမှု]] [[Category:အမည်အဓိပ္ပာယ်နှင့် ဘာသာဗေဒ]] == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} {{မြန်မာနိုင်ငံ ဆောင်းပါးများ}} {{Authority control}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာလူမျိုးများ|*]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ|*]] adt8jhufhnkbrsmn6478sym4icds91m 1054884 1054882 2026-09-23T15:56:09Z Dr Lotus Black 31011 1054884 wikitext text/x-wiki {{About|မည်သည့်တိုင်းရင်းသား သို့မဟုတ် ကိုးကွယ်ရာဘာသာမဆို မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံသားများအားလုံး|နိုင်ငံ၏ အဓိကလူမျိုးစုဖြစ်သည့်မြန်မာလူမျိုးစု| ဗမာလူမျိုး|မြန်မာနိုင်ငံ၏ လူဦးရေအချက်အလက်များ|မြန်မာနိုင်ငံ၏ လူဦးရေ }} {{Infobox ethnic group | group = မြန်မာလူမျိုး | image = Burmese population by country.svg | image_caption = | image_alt = | total = ၅၃,၄၅,၇၄၀ ခန့် | total_ref = <!-- references supporting total population --> | genealogy = | total_year = | total_source = <!-- source of total population; maybe ''census'' or ''estimate'' --> | popplace = {{flag|Myanmar}}<br/>'''{{circa|၅၁ သန်း}}''' (၂၀၁၄) | region1 = {{flag|Thailand}} | pop1 = ၁,၄၁၈,၄၇၂ (၂၀၁၄)<ref name="cens">{{cite web|url=https://drive.google.com/file/d/0B067GBtstE5TeUlIVjRjSjVzWlk/view|title=The Union Report – Census Report Volume 2|date=May 2015|work=The 2014 Myanmar Population and Housing Census|publisher=Department of Population, Ministry of Immigration and Population|access-date=18 July 2015}}</ref> | region2 = | pop2 = | region3 = {{flag|China}} | pop3 = ၃၅၁,၂၄၈ (၂၀၂၀)<ref>{{cite web | url=https://www.163.com/dy/article/HAPPUSPU0519DH2H.html | title=谁是"外籍居民"第一省？你绝对想不到 | date=26 June 2022 }}</ref> | region4 = {{flag|Malaysia}} | pop4 = ၃၀၃,၉၉၆ (၂၀၁၄)<ref name="cens"/> | region5 = {{flag|Saudi Arabia}} | pop5 = ၂၆၈,၀၀၀ (၂၀၂၀)<ref>{{cite web | url=https://www.migrationpolicy.org/programs/data-hub/charts/immigrant-and-emigrant-populations-country-origin-and-destination | title="Immigrant and Emigrant Populations by Country of Origin and Destination". ''migrationpolicy.org'' | date=February 10, 2014 }}</ref> | region6 = {{flag|United States}} | pop6 = ၂၄၄,၀၄၆ (၂၀၂၂)<ref name="AsianPop">{{cite web |url=https://data.census.gov/table/ACSDT5Y2022.B02018?q=B02018 |title=ASIAN ALONE OR IN COMBINATION WITH ONE OR MORE OTHER RACES, AND WITH ONE OR MORE ASIAN CATEGORIES FOR SELECTED GROUPS |year=2022 |work=[[United States Census Bureau]] |publisher=[[United States Department of Commerce]] |access-date=28 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240728143514/https://data.census.gov/table/ACSDT5Y2022.B02018?q=B02018 |archive-date=28 July 2024}}</ref> | region7 = {{flag|Singapore}} | pop7 = ၂၀၀,၀၀၀ (၂၀၁၇)<ref>{{Cite web |last=Ma |first=Alex |date=2017-01-17 |title=Labor Migration from Myanmar: Remittances, Reforms, and Challenges |url=https://www.migrationpolicy.org/article/labor-migration-myanmar-remittances-reforms-and-challenges |access-date=2022-08-20 |website=Migration Policy |language=en}}</ref> | region8 = {{flag|Japan}} | pop8 = ၁၃၄,၅၇၄ (၂၀၂၄)<ref>{{Cite web |title=Japan to let Myanmar students and interns stay after visas expire |url=https://asia.nikkei.com/Spotlight/Myanmar-Crisis/Japan-to-let-Myanmar-students-and-interns-stay-after-visas-expire |access-date=2022-08-20 |website=Nikkei Asia |language=en-GB}}</ref><ref name="名前なし-20230316114742">[https://www.moj.go.jp/isa/publications/press/13_00052.html 令和6年12月末現在における在留外国人数について]</ref> | region9 = {{flag|Australia}} | pop9 = ၅၉,၇၇၄ (၂၀၂၁)<ref>{{cite web | url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/people-and-communities/cultural-diversity-census/2021#data-downloads | title=Cultural diversity: Census, 2021 {{pipe}} Australian Bureau of Statistics | date=12 January 2022 }}</ref> | region10 = {{flag|Taiwan}} | pop10 = ၄၀,၀၀၀ (၂၀၁၇)<ref>{{Cite web |title=Taiwan's 'Little Burma' |url=https://thediplomat.com/2017/03/taiwans-little-burma/ |access-date=2022-09-14 |website=thediplomat.com |language=en-US}}</ref> | region11 = {{flagcountry|France}} | pop11 = ၁၀,၀၀၀-၁၅,၀၀၀ (၂၀၁၀)<ref name="cens"/> | region12 = {{flag|South Korea}} | pop12 = ၁၄,၅၉၂ (၂၀၁၄)<ref name="cens"/> | region13 = {{flag|Canada}} | pop13 = ၁၃,၈၅၀ (၂၀၁၆)<ref>{{cite web | url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/hlt-fst/imm/Table.cfm?Lang=E&T=31&Geo=01&SO=4D | title=Immigration and Ethnocultural Diversity Highlight Tables – Ethnic Origin, both sexes, age (Total), Canada, 2016 Census – 25% Sample data | date=25 October 2017 }}</ref> | region14 = {{flag|United Kingdom}} | pop14 = ၈,၅၄၃ (၂၀၁၁) <ref>{{Cite web |date=2011 |title=The South-East Asia Diaspora in the UK |url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/384758/SE_Asia_II__2_.pdf |website=Foreign & Commonwealth Office}}</ref> | region15 = {{flag|Norway}} | pop15 = ၃,၃၀၇ (၂၀၂၂)<ref>{{Cite web |title= Immigrants and Norwegian-born to immigrant parents by immigration category, country background and percentages of the population (M) 2010–2022 |url= https://www.ssb.no/en/statbank/table/09817/ |access-date=2022-10-01|website= Statistics Norway}}</ref> | region16 = {{flag|Denmark}} | pop16 = ၂,၆၆၆ (၂၀၂၂)<ref>{{Cite web |title= Population at the first day of the quarter |url= https://m.statbank.dk/TableInfo/FOLK1C |access-date=2022-10-01|website= Statistics Denmark}}</ref> | region17 = {{flag|New Zealand}} | pop17 = ၂,၁၈၇ (၂၀၁၃)<ref name="Burmese New Zealanders">{{cite web |url=http://www.stats.govt.nz/Census/2013-census/profile-and-summary-reports/ethnic-profiles.aspx?request_value=24732&parent_id=24726&tabname=#24732 |title=Burmese New Zealanders |author=Statistics New Zealand}}</ref> | region18 = {{flag|Finland}} | pop18 = ၂,၁၅၄ (၂၀၂၁)<ref>{{Cite web |title= Origin and background country according to age group and sex by region, 1990-2021 |url= https://pxnet2.stat.fi/PXWeb/pxweb/en/StatFin/StatFin__vrm__vaerak/statfin_vaerak_pxt_11rt.px/ |access-date= 2022-10-01 |website= Statistics Finland |archive-date= 2022-10-01 |archive-url= https://web.archive.org/web/20221001142136/https://pxnet2.stat.fi/PXWeb/pxweb/en/StatFin/StatFin__vrm__vaerak/statfin_vaerak_pxt_11rt.px/ |url-status= dead }}</ref> | region19 = {{flag|Sweden}} | pop19 = ၂,၀၆၉ (၂၀၂၁)<ref>{{Cite web |title= Befolkning efter födelseland och ursprungsland, 31 december 2021, totalt |url= https://www.scb.se/BE0101 |access-date=2022-10-01|website=Statistikmyndigheten |date= 23 August 2022 |language=sv}}</ref> | region20 = {{flag|Netherlands}} | pop20 = ၁,၆၈၃ (၂၀၂၂)<ref>{{Cite web |title= Bevolking; geslacht, leeftijd, generatie en migratieachtergrond, 1 januari |url= https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/37325/table?fromstatweb |access-date=2022-10-01|website=Statline |language=nl}}</ref> | region21 = {{flag|Germany}} | pop21 = ၁,၄၀၂ (၂၀၁၃){{citation needed|date=June 2025}} | region22 = {{flag|France}} | pop22 = ၁,၀၀၀<ref name="migrationpolicy.org">https://www.migrationpolicy.org/programs/data-hub/charts/immigrant-and-emigrant-populations-country-origin-and-destination {{Bare URL inline|date=August 2025}}</ref> | region23 = {{flag|Ireland}} | pop23 = | region24 = {{flag|Russia}} | pop24 = ၆{{citation needed|date=June 2025}}-၁,၀၀၀<ref name="migrationpolicy.org">https://www.migrationpolicy.org/programs/data-hub/charts/immigrant-and-emigrant-populations-country-origin-and-destination {{Bare URL inline|date=August 2025}}</ref> | languages = [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]]၊ [[ရှမ်းဘာသာစကား|ရှမ်း]]၊ [[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ကရင်နွယ်]]၊ [[ရခိုင်ဘာသာစကား|ရခိုင်]]၊ [[ကချင်ဘာသာစကား|ကချင်]]၊ [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]]၊ [[ကူကီး-ချင်းဘာသာစကားများ|ကူကီး-ချင်း]] နှင့် မြန်မာအင်္ဂလိပ် အပါအဝင် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] | religions = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]နှင့် ရိုးရာကိုးကွယ်မှု၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု အများစု<br/>အနည်းစု {{hlist|[[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရစ်ယာန်ဘာသာ|ခရစ်ယာန်]]|[[မြန်မာနိုင်ငံရှိ အစ္စလာမ်ဘာသာ|အစ္စလာမ်]]|[[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဟိန္ဒူဘာသာ|ဟိန္ဒူ]]}} | related_groups = | footnotes = | image_upright = }} '''မြန်မာလူမျိုး''' ဟူသော အသုံးအနှုန်းသည် မျိုးရိုး၊ ဘာသာ၊ ယဉ်ကျေးမှု မတူကွဲပြားမှုများကို ကျော်လွန်ကာ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းမှ ပေါက်ဖွားဆင်းသက်လာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ အားခေါ်ဝေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။မြန်မာနိုင်ငံသည် လူမျိုးပေါင်းစုံ ၊ [[ယဉ်ကျေးမှုများ ပေါင်းစည်းနေထိုင်ခြင်း|ယဉ်ကျေးမှုပေါင်းစုံ]] ၊ ဘာသာစကားပေါင်းစုံရှိသောနိုင်ငံဖြစ်သည်။ [[ဗမာလူမျိုး| ဗမာ]] ၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]] ၊ [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]] ၊ [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]] ၊ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] ၊ [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]] ၊ [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]] ၊ [[ကယားလူမျိုး|ကယား/ကရင်နီ]] ဟူသော အဓိက အမျိုးသား တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုကြီး ရှစ်မျိုးဖြင့် စုစည်းထားပြီး [[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|တိုင်းရင်းသား ၁၃၅ မျိုး]]အား [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး|မြန်မာအစိုးရ]]က တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသည်။ <ref name=":1">{{Cite web|last=Thawnghmung|first=Ardeth Maung|date=2022-04-20|title="National Races" in Myanmar|url=https://oxfordre.com/asianhistory/view/10.1093/acrefore/9780190277727.001.0001/acrefore-9780190277727-e-656|access-date=2022-08-20|language=en|doi=10.1093/acrefore/9780190277727.013.656}}</ref> ဤလူမျိုးစုများအပြင် [[မြန်မာနိုင်ငံဖွား တရုတ်နွယ်ဖွားများ|တရုတ်-မြန်မာ]]၊ [[ပန်းသေးလူမျိုး|ပန်းသေး]]၊ [[မြန်မာပြည်ဖွား အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများ|အိန္ဒိယ-မြန်မာ]]၊ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ ကပြားများနှင့် [[မြန်မာပြည်ဖွား ဂေါ်ရခါးလူမျိုးများ|ဂေါ်ရခါးလူမျိုး]]များကဲ့သို့သော အခြားသော လူမျိုးစုနှင့် ဘာသာရေးအသိုက်အဝန်းများလည်း ရှိကြသေးသည်။ [[၂၀၁၄ မြန်မာနိုင်ငံသန်းခေါင်စာရင်း|၂၀၁၄ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ သန်းခေါင်စာရင်း]]အရ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၁,၄၈၆,၂၅၃ ဦး ရှိကြောင်း သိရသည်။<ref>{{Cite web|date=May 2015|title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census: Highlights of the Main Results|url=https://dop.gov.mm/sites/dop.gov.mm/files/publication_docs/census_highlights_report_-_english_clean.pdf}}</ref> ထို့အပြင် အိမ်နီးချင်းအာရှနိုင်ငံများတွင် အများဆုံးနေထိုင်ကြသည့် ပြည်ပရောက်မြန်မာများလည်း အများအပြားရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံမှ ဒုက္ခသည်များနှင့် ခိုလှုံခွင့်တောင်းခံသူများသည် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ဒုက္ခသည်အုပ်စု ၅ စုတွင် တစ်စုအဖြစ် ပါဝင်နေသည်။<ref name=":2">{{Cite web|title=UNHCR - Refugee Statistics|url=https://www.unhcr.org/refugee-statistics/|archivedate=2022-08-20|language=en}}</ref> <ref name=":3">{{Cite web|title=Myanmar situation|url=http://reporting.unhcr.org/myanmarsituation|archivedate=2022-08-20|language=en}}</ref> ==ဝေါဟာရအသုံးအနှုန်း== “မြန်မာ” ဟူသောစကားလုံးသည် ရှေးဟောင်းမြန်မာစာတွင် “မြမ္မာ” မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြပြီး မူလတွင် ဗမာလူမျိုးကို ရည်ညွှန်းသော အမည်ဖြစ်သည်။ “ဗမာ” ဟူသောပုံစံသည် အပြောအသုံးပုံစံ (ပြောဟန်) ဖြစ်ပြီး “မြန်မာ” သည် စာပေနှင့် တရားဝင်အသုံးပုံစံ (ရေးဟန်) ဖြစ်သည်။<ref name="myint">Myint-U, Thant (2006). ''The River of Lost Footsteps: Histories of Burma''. Farrar, Straus and Giroux.</ref>ပုဂံခေတ်မှစ၍ “မြန်မာ” ဟူသောအမည်ကို နိုင်ငံနှင့် လူမျိုးအတွက် နှစ်မျိုးလုံးတွင် အသုံးပြုခဲ့သော်လည်း အဓိကအားဖြင့် ဗမာလူမျိုးကို ရည်ညွှန်းသည်ဟု သမိုင်းစာတမ်းများတွင် တွေ့ရသည်။<ref name="charney">Charney, Michael W. (2009). ''A History of Modern Burma''. Cambridge University Press.</ref>ကိုလိုနီခေတ်တွင် “Burma” နှင့် “Burmese” ဟူသောအင်္ဂလိပ်အသုံးအနှုန်းများ ပေါ်ပေါက်လာပြီး “Burmese” ကို တစ်ခါတစ်ရံ မြေပြန့်ပြည်မဒေသရှိ ဗမာလူမျိုးများ ကို ရည်ညွှန်းရန်၊ တစ်ခါတစ်ရံ မြန်မာနိုင်ငံသားအားလုံးကို ရည်ညွှန်းရန် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref name="seekins">Seekins, Donald M. (2006). ''Historical Dictionary of Burma (Myanmar)''. Scarecrow Press.</ref> ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံ၏တရားဝင်အမည်ကို “Burma” မှ “Myanmar” သို့ ပြောင်းလဲခဲ့ပြီးနောက် “Myanmar” ဟူသောစကားလုံးကို နိုင်ငံနှင့် နိုင်ငံသားအားလုံးကို ကိုယ်စားပြုသည့် အမည်အဖြစ် ပိုမိုအသုံးများလာသည်။<ref name="ehteshami">Ehteshami, Anoushiravan; Murphy, Emma (2013). ''Transformation of the Middle East''. Routledge.</ref>ယနေ့ခေတ်တွင် “မြန်မာ” ဟူသောစကားလုံးသည် အကြောင်းအရာအပေါ်မူတည်၍ အဓိပ္ပာယ်နှစ်မျိုးဖြင့် အသုံးပြုနိုင်သည်— #ဗမာလူမျိုး — တိဗက်-ဗမာမျိုးရိုးဝင် လူမျိုးစုတစ်ခု (ethnic group) #မြန်မာနိုင်ငံသား — မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံသားအားလုံး (citizenship) ဤအခြေအနေကြောင့် “မြန်မာလူမျိုး” ဟူသော အသုံးအနှုန်းသည် တစ်ခါတစ်ရံ ဗမာလူမျိုးကိုသာ ရည်ညွှန်းနိုင်သကဲ့သို့၊ တစ်ခါတစ်ရံ မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူမျိုးစုအားလုံးကို စုပေါင်းရည်ညွှန်းနိုင်သည်။<ref name="south">South, Ashley (2008). ''Ethnic Politics in Burma: States of Conflict''. Routledge.</ref> === ရှုပ်ထွေးမှု၏ အကြောင်းရင်း === ဤရှုပ်ထွေးမှုသည် အောက်ပါအချက်များကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်— # သမိုင်းအရ “မြန်မာ” သည် ဗမာလူမျိုးအမည်အဖြစ်သာ အသုံးပြုခဲ့ခြင်း # အမျိုးသားအမှတ်အသား (national identity) တိုးတက်လာခြင်း # အင်္ဂလိပ်ဘာသာတွင် “Burmese” ဟူသောစကားလုံး၏ အဓိပ္ပာယ်မတည်ငြိမ်မှု # ၁၉၈၉ ခုနှစ် နိုင်ငံအမည်ပြောင်းလဲမှု၏ သက်ရောက်မှု == ''တိုင်းရင်းသား'' သဘောတရား == {{further|မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ}} [[File:Ethnolinguistic_map_of_Burma_1972_en.svg|thumb|၁၉၇၂ ခုနှစ်မှ မြန်မာနိုင်ငံ၏ လူမျိုးဘာသာစကားပြ မြေပုံ]] အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံရှိ "ပရီဘူမီ" (pribumi) နှင့် မလေးရှားနိုင်ငံရှိ "ဘူမိပုတ္တရာ" (bumiputera) တို့၏ အယူအဆများနှင့် အလားတူပင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းသည် ယနေ့ခေတ် မြန်မာနိုင်ငံတွင် သမိုင်းအစဉ်အဆက် နေထိုင်ခဲ့ကြသော ဌာနေတိုင်းရင်းသားများကို "တိုင်းရင်းသား" ဟု သတ်မှတ်ခွဲခြားထားသည်။<ref name=":0">{{Cite journal |last=Cheesman |first=Nick |date=2017-05-27 |title=How in Myanmar "National Races" Came to Surpass Citizenship and Exclude Rohingya |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00472336.2017.1297476 |journal=Journal of Contemporary Asia |language=en |volume=47 |issue=3 |pages=461–483 |doi=10.1080/00472336.2017.1297476 |s2cid=151373278 |issn=0047-2336|url-access=subscription }}</ref> ဤစကားလုံးကို "နိုင်ငံ၏ လူမျိုး" သို့မဟုတ် "ဌာနေလူမျိုး" ဟု အများအားဖြင့် ဘာသာပြန်ဆိုကြသည်။ "တိုင်းရင်းသား" ၏ စာသားအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်မှာ 'နိုင်ငံတော်၏ အခြေခံအုတ်မြစ်ကို တည်ထောင်သူများ' သို့မဟုတ် 'ဒေသတစ်ခု၏ သားသမီးများ' ဟူ၍ ဖြစ်သည်။<ref name=":5">{{Cite book |last=Nishikawa |first=Yukiko |url= |title=International Norms and Local Politics in Myanmar |date=2022-03-07 |publisher=Routledge |isbn=978-1-000-54588-3 |language=en}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |date=2020-08-28 |title=Identity Crisis: Ethnicity and Conflict in Myanmar |url=https://www.crisisgroup.org/asia/south-east-asia/myanmar/312-identity-crisis-ethnicity-and-conflict-myanmar |website=International Crisis Group}}</ref> မြန်မာအစိုးရသည် ၁၈၂၄ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတို့က [[အောက်မြန်မာပြည်]]ကို မသိမ်းပိုက်မီက မြန်မာနိုင်ငံတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသော "မူလနေထိုင်သူများ" အဖြစ် တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ၁၃၅ မျိုးကို တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသည်။<ref name=":1" /> ဤသို့ "လူမျိုး" ဟု သတ်မှတ်ခြင်းများသည် အချို့ကို ချန်လှပ်ထားခြင်း၊ မပြည့်စုံခြင်းတို့ကြောင့် ကိုလိုနီခေတ်၏ အငြင်းပွားဖွယ်ရာ အမွေအနှစ်များအဖြစ် စိန်ခေါ်ဝေဖန်မှုများ ရှိနေသည်။ ၎င်းသည် "လူမျိုးရေးဆိုင်ရာ အမှတ်သညာများကို ခိုင်မာတင်းကျပ်စေခဲ့ပြီး" လူမျိုးရေးကို အခြေခံသော နိုင်ငံရေးနှင့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှုများကို မလွဲမသွေ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name=":1" /><ref name=":7">{{Cite web |last1=Clarke |first1=Sarah L |last2=Seng Aung Sein Myint |last3=Zabra Yu Siwa |date=2019-05-31 |title=Re-examining Ethnic Identity in Myanmar |url=https://www.centrepeaceconflictstudies.org/wp-content/uploads/Re-Examining-Ethnic-Identity-in-Myanmar.pdf |website=Centre for Peace & Conflict Studies}}</ref> ကိုလိုနီခေတ်မတိုင်မီက ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အမှတ်သညာများသည် နယ်မြေ၊ ဘာသာတရား နှင့် အကြီးအကဲ-နောက်လိုက် ဆက်ဆံရေးများအပေါ် အခြေခံ၍ ပြောင်းလဲလွယ်သော သဘောသဘာဝ ရှိခဲ့သည်။<ref name=":1" /><ref name=":7" /> မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူမျိုးရေးဆိုင်ရာ အမှတ်သညာသည် ကိုလိုနီခေတ်နှင့် ကိုလိုနီခေတ်လွန်ကာလတို့၏ လွှမ်းမိုးပုံဖော်မှုကို သိသာစွာ ခံခဲ့ရသည်။ ကိုလိုနီခေတ် အစောပိုင်းကာလများတွင် ''တိုင်းရင်းသား'' ဟူသော ဝေါဟာရသည် နိုင်ငံရေးအရ အရေးပါမှု မရှိခဲ့ပေ။ ၁၉၅၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ဤဝေါဟာရကို ဌာနေတိုင်းရင်းသားများအကြား စည်းလုံးညီညွတ်မှုကို မြှင့်တင်ရန် အသုံးပြုခဲ့သည်။<ref name=":5" /> ၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များသို့ ရောက်သောအခါ၊ ၎င်းဝေါဟာရသည် ပိုမိုအတိအကျ သတ်မှတ်ထားသော အဓိပ္ပာယ်သို့ ပြောင်းလဲလာခဲ့ပြီး နိုင်ငံ၏ "အမျိုးသားတိုင်းရင်းသားလူမျိုးကြီး" ရှစ်မျိုးဖြစ်သော [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]]၊ [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]]၊ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]]၊ [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]၊ [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]နှင့် [[ကယားလူမျိုး|ကယား]] (ကရင်နီ) တို့ကို အတိအလင်း ရည်ညွှန်းလာခဲ့သည်။<ref name=":5" /> [[၁၉၆၂ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၁၉၆၂ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းပြီး]]နောက်ပိုင်းတွင် ဤအသုံးအနှုန်းသည် နိုင်ငံရေးအရ အရေးပါလာခဲ့ပြီး [[တပ်မတော်]]၏ နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေး အစီအစဉ်တွင် အဓိကကျသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်လာကာ တိုင်းရင်းသားဖြစ်မှုနှင့် မြန်မာနိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်ကို တိုက်ရိုက်ချိတ်ဆက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Solomon |first=Richard |date=2017-05-15 |title=Myanmar's 'national races' trump citizenship |url=https://www.eastasiaforum.org/2017/05/15/myanmars-national-races-trump-citizenship/ |access-date=2022-08-20 |website=East Asia Forum |language=en}}</ref> ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် အစိုးရသည် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများကို အဓိက တိုင်းရင်းသားလူမျိုးကြီး ၈ မျိုး၏ ဖွဲ့စည်းပုံအောက်တွင် လူမျိုးစုငယ် ၁၃၅ စု အဖြစ် တရားဝင် အမျိုးအစားခွဲခြား သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ဤအယူအဆကို ၁၉၈၈ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းပြီးနောက် စစ်အစိုးရက ပိုမိုကျယ်ပြန့်စွာ ပြန့်ပွားစေခဲ့သည်။ ဤမူဘောင်သည် နိုင်ငံ၏ မတူကွဲပြားသော လူ့အဖွဲ့အစည်းများကို အမျိုးအစားခွဲခြားရာတွင် ယနေ့တိုင် တရားဝင်မူဘောင်အဖြစ် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name=":6" /> မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်ခုနစ်ခုကို အစဉ်အလာအားဖြင့် တိုင်းဒေသကြီးခုနစ်ခု (ယခင် တိုင်းများ) လုံးတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသော ဗမာလူမျိုးမှလွဲ၍ အခြားအမျိုးသားတိုင်းရင်းသားလူမျိုးကြီး တစ်မျိုးစီ၏ အမည်ကို အစွဲပြု၍ မှည့်ခေါ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite book |last=Selth |first=Andrew |url= |title=Interpreting Myanmar: A Decade of Analysis |date=2020-12-10 |publisher=ANU Press |isbn=978-1-76046-405-9 |language=en}}</ref> == ပြည်ပရောက် မြန်မာများ == {{Main|ပြည်ပရောက် မြန်မာများ}} ပြည်ပရောက် မြန်မာများ ဆိုသည်မှာ မြန်မာနိုင်ငံမှ ကမ္ဘာ့အခြားဒေသများသို့ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သော မိသားစုများနှင့် တစ်ဦးချင်းများကို ရည်ညွှန်းသည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် ဆယ်စုနှစ်များစွာကြာမြင့်သော [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ|ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ]]၊ ဆင်းရဲမွဲတေမှု နှင့် နိုင်ငံရေးအရ နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းမှုများကြောင့် လူဦးရေအများအပြား နေရပ်စွန့်ခွာရသည့် အခြေအနေများကို ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။<ref name=":4">{{Cite web |date=2022-02-21 |title=Diaspora Organizations and their Humanitarian Response in Myanmar - Myanmar |url=https://reliefweb.int/report/myanmar/diaspora-organizations-and-their-humanitarian-response-myanmar |access-date=2022-08-20 |website=ReliefWeb |language=en}}</ref> ဤသို့ နေရပ်စွန့်ခွာရခြင်းများသည် [[၁၉၆၂ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၁၉၆၂ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှု]]၊ [[ရှစ်လေးလုံးအရေးအခင်း|၈၈၈၈ အရေးတော်ပုံ]]နှင့် နောက်ဆက်တွဲ ၁၉၈၈ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှု၊ နှင့် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှု]] ကဲ့သို့သော နိုင်ငံရေးဖြစ်စဉ်များကြောင့် အဓိကဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=December 2021 |title=Myanmar; Brain Drain Again? - Issue 32 |url=https://www.mmpeacemonitor.org/download/myanmar-brain-drain-again-issue-32-december-2021-eng/ |access-date=2022-08-21 |website=Myanmar Peace Monitor |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-08-18 |title=Young People Clamour to Leave Myanmar in Giant Brain Drain |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/young-people-clamour-to-leave-myanmar-in-giant-brain-drain.html |access-date=2022-08-21 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> ပြည်ပရောက်မြန်မာများကို အုပ်စုသုံးစုအဖြစ် အကြမ်းဖျင်းခွဲခြားနိုင်သည် - ပဋိပက္ခဒေသများမှ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်လာကြသော ဘာသာရေးလူနည်းစုများနှင့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများ၊ နိုင်ငံရေးအရ ပိုမိုတည်ငြိမ်သော ပတ်ဝန်းကျင်ကို ရှာဖွေကြသည့် အထက်တန်းလွှာများ၊ နှင့် ပိုမိုကောင်းမွန်သော ပညာရေးနှင့် စီးပွားရေးအခွင့်အလမ်းများကို ရှာဖွေသူများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name=":4" /> ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံမှ ဒုက္ခသည်များနှင့် ခိုလှုံခွင့်တောင်းခံသူ ၁.၂ သန်းရှိခဲ့ပြီး ဆီးရီးယား၊ ဗင်နီဇွဲလား၊ အာဖဂန်နစ္စတန် နှင့် တောင်ဆူဒန်နိုင်ငံတို့ပြီးလျှင် ကမ္ဘာ့ပဉ္စမအကြီးဆုံး ဒုက္ခသည်အင်အားစု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name=":2" /><ref name=":3" /> အိမ်နီးချင်းအာရှနိုင်ငံများရှိ ပြည်ပရောက်မြန်မာများသည် ယေဘုယျအားဖြင့် ကျွမ်းကျင်မှုမလိုအပ်သော အလုပ်သမားကဏ္ဍများ (ဥပမာ - စိုက်ပျိုးရေး၊ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်း၊ ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်း) တွင် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ကြပြီး အနောက်နိုင်ငံများတွင်မူ ပညာတတ်အလွှာ အလုပ်သမားများ ပြန်လည်အခြေချနေထိုင်မှု အရေအတွက်မှာ တိုးပွားလျက်ရှိသည်။<ref name=":4" /> မြန်မာနိုင်ငံ၏ လူမှုနိုင်ငံရေးပတ်ဝန်းကျင် ဆက်တိုက်ကျဆင်းလာမှုကြောင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်များ၊ ပညာရှင်များနှင့် ပညာတတ်များ၏ ဦးနှောက်ယိုစီးမှု ဖြစ်စဉ်သည် နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအပေါ်၊ အထူးသဖြင့် လူ့စွမ်းအားအရင်းအမြစ်ပိုင်းတွင် သိသာထင်ရှားသော အကျိုးသက်ရောက်မှုများ ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite journal |last=MAUNG |first=MYA |title=Damage to Human Capital and the Economic Future of Burma |date=1992 |url=https://www.jstor.org/stable/45290076 |journal=The Fletcher Forum of World Affairs |volume=16 |issue=1 |pages=81–97 |jstor=45290076 |issn=1046-1868}}</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသား ပြည်တော်ပြန်များ (ဥပမာ - ပညာရှင်များ၊ အမှုဆောင်များ နှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများ) နှင့် နိုင်ငံရပ်ခြားတွင် နေထိုင်အလုပ်လုပ်ကိုင်သူများပါ တိုင်းပြည်မှ ထွက်ခွာသွားစေခဲ့ပြီး နိုင်ငံ၏ ထွန်းသစ်စ စွန့်ဦးတီထွင်လုပ်ငန်းများအပေါ် ထိခိုက်မှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |last=Caillaud |first=Romain |date=2022 |title=Myanmar's Economy in 2021: The Unravelling of a Decade of Reforms |work=Southeast Asian Affairs |url=https://search.ebscohost.com/login.aspx?direct=true&db=a9h&AN=157058683&site=eds-live&scope=site}}</ref> [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]သည် မြန်မာရွှေ့ပြောင်းလုပ်သားများအတွက် လူကြိုက်အများဆုံး နေရာဖြစ်ပြီး မြန်မာလူမျိုး နှစ်သန်းခန့် နေထိုင်ကြသည်။<ref name=":4" /> ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပြည်ပရောက်မြန်မာများ၏ ၇၀% သည် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် နေထိုင်ကြပြီး မလေးရှား၊ တရုတ် နှင့် စင်ကာပူနိုင်ငံတို့က ထိုင်းနိုင်ငံနောက်တွင် အစဉ်လိုက် တည်ရှိသည်။ ပြည်ပရောက်မြန်မာများသည် အိန္ဒိယ၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၊ ပါကစ္စတန်၊ ဂျပန် နှင့် တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံများတွင်လည်း နေထိုင်ကြသည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှုအပြီး ၁၉၆၃ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၀ ခုနှစ်အတွင်း မြန်မာ-အိန္ဒိယနွယ်ဖွား ၁၅၅,၀၀၀ ကို အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ ပြန်လည်ပို့ဆောင်ခဲ့ပြီး အိန္ဒိယအစိုးရက [[ချန်နိုင်းမြို့|ချန်နိုင်း]]၊ တီရူချီရာပလီ နှင့် မာဒူရိုင်း ကဲ့သို့သော မြို့ကြီးများတွင် ပြန်လည်နေရာချထားပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |last=Nainar |first=Nahla |date=2021-02-24 |title=How the Tamil link with Burma has endured down the years |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/how-the-tamil-link-with-burma-has-endured-down-the-years/article33924339.ece |access-date=2022-08-20 |issn=0971-751X}}</ref> အာရှပြင်ပတွင်လည်း အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ဩစတြေးလျ၊ ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း နှင့် နယူးဇီလန်နိုင်ငံတို့တွင် သိသာထင်ရှားသော ပြည်ပရောက်မြန်မာအသိုက်အဝန်းများ ရှိကြသည်။ [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|၂၀၂၁ ခုနှစ် ပြည်တွင်းစစ်]] စတင်ဖြစ်ပွားချိန်မှစ၍ ဂျပန်နိုင်ငံသည် မြန်မာဒုက္ခသည်များကို လက်ခံရာတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်လာခဲ့သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြန်မာလူဦးရေသည် ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် ၃၇,၀၀၀ မှ ၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် ၅၆,၀၀၀ သို့ မြင့်တက်လာခဲ့ပြီး ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇွန်လတွင်မူ ၆၉,၀၀၀ ခန့်အထိ ရှိလာခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် ဂျပန်နိုင်ငံနှင့် ရှည်လျားသော ဆက်ဆံရေးရှိခဲ့သည့်အတွက် ဂျပန်နိုင်ငံက ဒုက္ခသည်အများအပြားကို လက်ခံခဲ့သည့် ပထမဆုံးနိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံ [[တိုကျိုမြို့]]၏ တာကာဒါနိုဘာဘာ ဧရိယာတွင် "Little Yangon" (ရန်ကုန်ငယ်) ဟုခေါ်သော နေရာတစ်ခုလည်း ရှိသည်။<ref>{{Cite news |title=How refugees from Myanmar are getting head start in Saitama |website=asahi.com |url=https://www.asahi.com/ajw/articles/14989565 |access-date=2023-11-17}}</ref><ref>{{Cite news |title=Tokyo's "Little Yangon" a legacy of culture, freedom and hope |website=english.kyodonews.net |url=https://english.kyodonews.net/news/2019/08/a568f74b407c-feature-tokyos-little-yangon-a-legacy-of-culture-freedom-and-hope.html |access-date=2023-11-17}}</ref> == မျိုးရိုးဗီဇ == မြန်မာနိုင်ငံသည် အရှေ့အာရှ၊ တောင်အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှတို့၏ ဆုံမှတ်နေရာတွင် တည်ရှိသဖြင့် ဒေသခံလူမျိုးများတွင် မျိုးရိုးဗီဇပေါင်းစပ်မှုများကို တွေ့ရသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူမျိုးများတွင် တွေ့ရသော haplogroup များသည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် ပုံမှန်တွေ့ရသော မျိုးရိုးဗီဇပုံစံများနှင့် ဆင်တူသော်လည်း အရှေ့မြောက်အာရှနှင့် အိန္ဒိယဒေသများမှ သက်ရောက်မှုများလည်း ပါဝင်နေသည်။<ref name="ref40">Study on genetic structure of Myanmar populations.</ref> သုတေသနတစ်ခုအရ ဗမာနှင့် ကရင်တို့သည် နှစ်မျိုးလုံး [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားများ]] ပြောဆိုသော်လည်း မျိုးရိုးဗီဇအရ ကွာခြားမှုများ ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ဗမာလူမျိုးများတွင် မျိုးရိုးဗီဇကွဲပြားမှု အလွန်မြင့်မားသော်လည်း ကရင်လူမျိုးများတွင် မျိုးရိုးဗီဇ သီးခြားဖြစ်နေမှု ပိုမိုထင်ရှားသည်။ ထို့အပြင် ဗမာ၊ ရခိုင်နှင့် ကရင်တို့သည် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တိုင်-ကရာ (Tai-Kadai) နှင့် [[မုံလူမျိုး|မုံ-မီယန် (Hmong-Mien)]] လူမျိုးများနှင့် ပိုမိုနီးစပ်မှုရှိကြောင်း တွေ့ရှိရပြီး နာဂနှင့် ချင်းတို့သည် အိန္ဒိယအရှေ့မြောက်ဒေသရှိ အော်စ်ထရိုအာရှာတစ်နှင့် တိဗက်-ဗမာ လူမျိုးများနှင့် ပိုမိုနီးစပ်မှုရှိကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref name="ref40"/><ref name="ref41">Comparative genetic affinities of ethnic groups in Myanmar and Northeast India.</ref> အခြားသုတေသနတစ်ခုအရ မြန်မာနိုင်ငံသည် အစောပိုင်း ခေတ်သစ်လူသားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇခွဲခြားဖွံ့ဖြိုးရာ အရေးပါသော နေရာများထဲမှ တစ်ခု ဖြစ်နိုင်ကြောင်းလည်း အဆိုပြုထားသည်။<ref name="ref41"/> ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် ပြုလုပ်သော သုတေသနတစ်ခုအရ ဗမာလူမျိုးများသည် အခြားတိဗက်-ဗမာလူမျိုးများနှင့် မူလအဖွဲ့ဝင်တူညီမှုရှိပြီး ၎င်းတို့၏ မူလမျိုးရိုးဗီဇတွင် မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းအထက်ပိုင်းဒေသ၏ နောက်ဆုံးနီယိုလစ်သစ်ခေတ် (Late Neolithic Upper Yellow River) နှင့် ကျောက်ခေတ်ဟောင်း ယူရေးရှား (Paleolithic Eurasian) မျိုးရိုးဗီဇများ ပေါင်းစပ်ထားကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ သို့သော် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်]]နှင့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|အော်စ်ထရိုအာရှာတစ်ဘာသာပြော လူမျိုးများ]]နှင့် နောက်ပိုင်းပေါင်းစပ်မှုများကြောင့် အရှေ့မြောက်အာရှ၏ သက်ရောက်မှုမှာ အနည်းငယ်လျော့နည်းသွားကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref name="ref42">Recent genomic study on Tibeto-Burman populations (2024).</ref> == ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် == {{portal|Myanmar}} * [[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ]] * [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံသားဥပဒေ]] * [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ လူဦးရေ]] * [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] * [[မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု]] == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} {{မြန်မာနိုင်ငံ ဆောင်းပါးများ}} {{Authority control}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] 2em3r5ezmzdpxx2d5lv41m375gck8gx 1054885 1054884 2026-09-23T16:00:37Z Dr Lotus Black 31011 1054885 wikitext text/x-wiki {{About|မည်သည့်တိုင်းရင်းသား သို့မဟုတ် ကိုးကွယ်ရာဘာသာမဆို မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံသားများအားလုံး|နိုင်ငံ၏ အဓိကလူမျိုးစုဖြစ်သည့်မြန်မာလူမျိုးစု| ဗမာလူမျိုး|မြန်မာနိုင်ငံ၏ လူဦးရေအချက်အလက်များ|မြန်မာနိုင်ငံ၏ လူဦးရေ }} {{Infobox ethnic group | group = မြန်မာလူမျိုး | image = Burmese population by country.svg | image_caption = | image_alt = | total = ၅၃,၄၅,၇၄၀ ခန့် | total_ref = <!-- references supporting total population --> | genealogy = | total_year = | total_source = <!-- source of total population; maybe ''census'' or ''estimate'' --> | popplace = {{flag|Myanmar}}<br/>'''{{circa|၅၁ သန်း}}''' (၂၀၁၄) | region1 = {{flag|Thailand}} | pop1 = ၁,၄၁၈,၄၇၂ (၂၀၁၄)<ref name="cens">{{cite web|url=https://drive.google.com/file/d/0B067GBtstE5TeUlIVjRjSjVzWlk/view|title=The Union Report – Census Report Volume 2|date=May 2015|work=The 2014 Myanmar Population and Housing Census|publisher=Department of Population, Ministry of Immigration and Population|access-date=18 July 2015}}</ref> | region2 = | pop2 = | region3 = {{flag|China}} | pop3 = ၃၅၁,၂၄၈ (၂၀၂၀)<ref>{{cite web | url=https://www.163.com/dy/article/HAPPUSPU0519DH2H.html | title=谁是"外籍居民"第一省？你绝对想不到 | date=26 June 2022 }}</ref> | region4 = {{flag|Malaysia}} | pop4 = ၃၀၃,၉၉၆ (၂၀၁၄)<ref name="cens"/> | region5 = {{flag|Saudi Arabia}} | pop5 = ၂၆၈,၀၀၀ (၂၀၂၀)<ref>{{cite web | url=https://www.migrationpolicy.org/programs/data-hub/charts/immigrant-and-emigrant-populations-country-origin-and-destination | title="Immigrant and Emigrant Populations by Country of Origin and Destination". ''migrationpolicy.org'' | date=February 10, 2014 }}</ref> | region6 = {{flag|United States}} | pop6 = ၂၄၄,၀၄၆ (၂၀၂၂)<ref name="AsianPop">{{cite web |url=https://data.census.gov/table/ACSDT5Y2022.B02018?q=B02018 |title=ASIAN ALONE OR IN COMBINATION WITH ONE OR MORE OTHER RACES, AND WITH ONE OR MORE ASIAN CATEGORIES FOR SELECTED GROUPS |year=2022 |work=United States Census Bureau |publisher=United States Department of Commerce |access-date=28 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240728143514/https://data.census.gov/table/ACSDT5Y2022.B02018?q=B02018 |archive-date=28 July 2024}}</ref> | region7 = {{flag|Singapore}} | pop7 = ၂၀၀,၀၀၀ (၂၀၁၇)<ref>{{Cite web |last=Ma |first=Alex |date=2017-01-17 |title=Labor Migration from Myanmar: Remittances, Reforms, and Challenges |url=https://www.migrationpolicy.org/article/labor-migration-myanmar-remittances-reforms-and-challenges |access-date=2022-08-20 |website=Migration Policy |language=en}}</ref> | region8 = {{flag|Japan}} | pop8 = ၁၃၄,၅၇၄ (၂၀၂၄)<ref>{{Cite web |title=Japan to let Myanmar students and interns stay after visas expire |url=https://asia.nikkei.com/Spotlight/Myanmar-Crisis/Japan-to-let-Myanmar-students-and-interns-stay-after-visas-expire |access-date=2022-08-20 |website=Nikkei Asia |language=en-GB}}</ref><ref name="名前なし-20230316114742">[https://www.moj.go.jp/isa/publications/press/13_00052.html 令和6年12月末現在における在留外国人数について]</ref> | region9 = {{flag|Australia}} | pop9 = ၅၉,၇၇၄ (၂၀၂၁)<ref>{{cite web | url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/people-and-communities/cultural-diversity-census/2021#data-downloads | title=Cultural diversity: Census, 2021 {{pipe}} Australian Bureau of Statistics | date=12 January 2022 }}</ref> | region10 = {{flag|Taiwan}} | pop10 = ၄၀,၀၀၀ (၂၀၁၇)<ref>{{Cite web |title=Taiwan's 'Little Burma' |url=https://thediplomat.com/2017/03/taiwans-little-burma/ |access-date=2022-09-14 |website=thediplomat.com |language=en-US}}</ref> | region11 = {{flagcountry|France}} | pop11 = ၁၀,၀၀၀-၁၅,၀၀၀ (၂၀၁၀)<ref name="cens"/> | region12 = {{flag|South Korea}} | pop12 = ၁၄,၅၉၂ (၂၀၁၄)<ref name="cens"/> | region13 = {{flag|Canada}} | pop13 = ၁၃,၈၅၀ (၂၀၁၆)<ref>{{cite web | url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/hlt-fst/imm/Table.cfm?Lang=E&T=31&Geo=01&SO=4D | title=Immigration and Ethnocultural Diversity Highlight Tables – Ethnic Origin, both sexes, age (Total), Canada, 2016 Census – 25% Sample data | date=25 October 2017 }}</ref> | region14 = {{flag|United Kingdom}} | pop14 = ၈,၅၄၃ (၂၀၁၁) <ref>{{Cite web |date=2011 |title=The South-East Asia Diaspora in the UK |url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/384758/SE_Asia_II__2_.pdf |website=Foreign & Commonwealth Office}}</ref> | region15 = {{flag|Norway}} | pop15 = ၃,၃၀၇ (၂၀၂၂)<ref>{{Cite web |title= Immigrants and Norwegian-born to immigrant parents by immigration category, country background and percentages of the population (M) 2010–2022 |url= https://www.ssb.no/en/statbank/table/09817/ |access-date=2022-10-01|website= Statistics Norway}}</ref> | region16 = {{flag|Denmark}} | pop16 = ၂,၆၆၆ (၂၀၂၂)<ref>{{Cite web |title= Population at the first day of the quarter |url= https://m.statbank.dk/TableInfo/FOLK1C |access-date=2022-10-01|website= Statistics Denmark}}</ref> | region17 = {{flag|New Zealand}} | pop17 = ၂,၁၈၇ (၂၀၁၃)<ref name="Burmese New Zealanders">{{cite web |url=http://www.stats.govt.nz/Census/2013-census/profile-and-summary-reports/ethnic-profiles.aspx?request_value=24732&parent_id=24726&tabname=#24732 |title=Burmese New Zealanders |author=Statistics New Zealand}}</ref> | region18 = {{flag|Finland}} | pop18 = ၂,၁၅၄ (၂၀၂၁)<ref>{{Cite web |title= Origin and background country according to age group and sex by region, 1990-2021 |url= https://pxnet2.stat.fi/PXWeb/pxweb/en/StatFin/StatFin__vrm__vaerak/statfin_vaerak_pxt_11rt.px/ |access-date= 2022-10-01 |website= Statistics Finland |archive-date= 2022-10-01 |archive-url= https://web.archive.org/web/20221001142136/https://pxnet2.stat.fi/PXWeb/pxweb/en/StatFin/StatFin__vrm__vaerak/statfin_vaerak_pxt_11rt.px/ |url-status= dead }}</ref> | region19 = {{flag|Sweden}} | pop19 = ၂,၀၆၉ (၂၀၂၁)<ref>{{Cite web |title= Befolkning efter födelseland och ursprungsland, 31 december 2021, totalt |url= https://www.scb.se/BE0101 |access-date=2022-10-01|website=Statistikmyndigheten |date= 23 August 2022 |language=sv}}</ref> | region20 = {{flag|Netherlands}} | pop20 = ၁,၆၈၃ (၂၀၂၂)<ref>{{Cite web |title= Bevolking; geslacht, leeftijd, generatie en migratieachtergrond, 1 januari |url= https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/37325/table?fromstatweb |access-date=2022-10-01|website=Statline |language=nl}}</ref> | region21 = {{flag|Germany}} | pop21 = ၁,၄၀၂ (၂၀၁၃){{citation needed|date=June 2025}} | region22 = {{flag|France}} | pop22 = ၁,၀၀၀<ref name="migrationpolicy.org">https://www.migrationpolicy.org/programs/data-hub/charts/immigrant-and-emigrant-populations-country-origin-and-destination {{Bare URL inline|date=August 2025}}</ref> | region23 = {{flag|Ireland}} | pop23 = | region24 = {{flag|Russia}} | pop24 = ၆{{citation needed|date=June 2025}}-၁,၀၀၀<ref name="migrationpolicy.org">https://www.migrationpolicy.org/programs/data-hub/charts/immigrant-and-emigrant-populations-country-origin-and-destination {{Bare URL inline|date=August 2025}}</ref> | languages = [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]]၊ [[ရှမ်းဘာသာစကား|ရှမ်း]]၊ [[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ကရင်နွယ်]]၊ [[ရခိုင်ဘာသာစကား|ရခိုင်]]၊ [[ကချင်ဘာသာစကား|ကချင်]]၊ [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]]၊ [[ကူကီး-ချင်းဘာသာစကားများ|ကူကီး-ချင်း]] နှင့် မြန်မာအင်္ဂလိပ် အပါအဝင် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] | religions = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]နှင့် ရိုးရာကိုးကွယ်မှု၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု အများစု<br/>အနည်းစု {{hlist|[[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရစ်ယာန်ဘာသာ|ခရစ်ယာန်]]|[[မြန်မာနိုင်ငံရှိ အစ္စလာမ်ဘာသာ|အစ္စလာမ်]]|[[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဟိန္ဒူဘာသာ|ဟိန္ဒူ]]}} | related_groups = | footnotes = | image_upright = }} '''မြန်မာလူမျိုး''' ဟူသော အသုံးအနှုန်းသည် မျိုးရိုး၊ ဘာသာ၊ ယဉ်ကျေးမှု မတူကွဲပြားမှုများကို ကျော်လွန်ကာ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းမှ ပေါက်ဖွားဆင်းသက်လာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ အားခေါ်ဝေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။မြန်မာနိုင်ငံသည် လူမျိုးပေါင်းစုံ ၊ [[ယဉ်ကျေးမှုများ ပေါင်းစည်းနေထိုင်ခြင်း|ယဉ်ကျေးမှုပေါင်းစုံ]] ၊ ဘာသာစကားပေါင်းစုံရှိသောနိုင်ငံဖြစ်သည်။ [[ဗမာလူမျိုး| ဗမာ]] ၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]] ၊ [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]] ၊ [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]] ၊ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] ၊ [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]] ၊ [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]] ၊ [[ကယားလူမျိုး|ကယား/ကရင်နီ]] ဟူသော အဓိက အမျိုးသား တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုကြီး ရှစ်မျိုးဖြင့် စုစည်းထားပြီး [[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|တိုင်းရင်းသား ၁၃၅ မျိုး]]အား [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး|မြန်မာအစိုးရ]]က တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသည်။ <ref name=":1">{{Cite web|last=Thawnghmung|first=Ardeth Maung|date=2022-04-20|title="National Races" in Myanmar|url=https://oxfordre.com/asianhistory/view/10.1093/acrefore/9780190277727.001.0001/acrefore-9780190277727-e-656|access-date=2022-08-20|language=en|doi=10.1093/acrefore/9780190277727.013.656}}</ref> ဤလူမျိုးစုများအပြင် [[မြန်မာနိုင်ငံဖွား တရုတ်နွယ်ဖွားများ|တရုတ်-မြန်မာ]]၊ [[ပန်းသေးလူမျိုး|ပန်းသေး]]၊ [[မြန်မာပြည်ဖွား အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများ|အိန္ဒိယ-မြန်မာ]]၊ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ ကပြားများနှင့် [[မြန်မာပြည်ဖွား ဂေါ်ရခါးလူမျိုးများ|ဂေါ်ရခါးလူမျိုး]]များကဲ့သို့သော အခြားသော လူမျိုးစုနှင့် ဘာသာရေးအသိုက်အဝန်းများလည်း ရှိကြသေးသည်။ [[၂၀၁၄ မြန်မာနိုင်ငံသန်းခေါင်စာရင်း|၂၀၁၄ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ သန်းခေါင်စာရင်း]]အရ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၁,၄၈၆,၂၅၃ ဦး ရှိကြောင်း သိရသည်။<ref>{{Cite web|date=May 2015|title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census: Highlights of the Main Results|url=https://dop.gov.mm/sites/dop.gov.mm/files/publication_docs/census_highlights_report_-_english_clean.pdf}}</ref> ထို့အပြင် အိမ်နီးချင်းအာရှနိုင်ငံများတွင် အများဆုံးနေထိုင်ကြသည့် ပြည်ပရောက်မြန်မာများလည်း အများအပြားရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံမှ ဒုက္ခသည်များနှင့် ခိုလှုံခွင့်တောင်းခံသူများသည် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ဒုက္ခသည်အုပ်စု ၅ စုတွင် တစ်စုအဖြစ် ပါဝင်နေသည်။<ref name=":2">{{Cite web|title=UNHCR - Refugee Statistics|url=https://www.unhcr.org/refugee-statistics/|archivedate=2022-08-20|language=en}}</ref> <ref name=":3">{{Cite web|title=Myanmar situation|url=http://reporting.unhcr.org/myanmarsituation|archivedate=2022-08-20|language=en}}</ref> ==ဝေါဟာရအသုံးအနှုန်း== “မြန်မာ” ဟူသောစကားလုံးသည် ရှေးဟောင်းမြန်မာစာတွင် “မြမ္မာ” မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြပြီး မူလတွင် ဗမာလူမျိုးကို ရည်ညွှန်းသော အမည်ဖြစ်သည်။ “ဗမာ” ဟူသောပုံစံသည် အပြောအသုံးပုံစံ (ပြောဟန်) ဖြစ်ပြီး “မြန်မာ” သည် စာပေနှင့် တရားဝင်အသုံးပုံစံ (ရေးဟန်) ဖြစ်သည်။<ref name="myint">Myint-U, Thant (2006). ''The River of Lost Footsteps: Histories of Burma''. Farrar, Straus and Giroux.</ref>ပုဂံခေတ်မှစ၍ “မြန်မာ” ဟူသောအမည်ကို နိုင်ငံနှင့် လူမျိုးအတွက် နှစ်မျိုးလုံးတွင် အသုံးပြုခဲ့သော်လည်း အဓိကအားဖြင့် ဗမာလူမျိုးကို ရည်ညွှန်းသည်ဟု သမိုင်းစာတမ်းများတွင် တွေ့ရသည်။<ref name="charney">Charney, Michael W. (2009). ''A History of Modern Burma''. Cambridge University Press.</ref>ကိုလိုနီခေတ်တွင် “Burma” နှင့် “Burmese” ဟူသောအင်္ဂလိပ်အသုံးအနှုန်းများ ပေါ်ပေါက်လာပြီး “Burmese” ကို တစ်ခါတစ်ရံ မြေပြန့်ပြည်မဒေသရှိ ဗမာလူမျိုးများ ကို ရည်ညွှန်းရန်၊ တစ်ခါတစ်ရံ မြန်မာနိုင်ငံသားအားလုံးကို ရည်ညွှန်းရန် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref name="seekins">Seekins, Donald M. (2006). ''Historical Dictionary of Burma (Myanmar)''. Scarecrow Press.</ref> ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံ၏တရားဝင်အမည်ကို “Burma” မှ “Myanmar” သို့ ပြောင်းလဲခဲ့ပြီးနောက် “Myanmar” ဟူသောစကားလုံးကို နိုင်ငံနှင့် နိုင်ငံသားအားလုံးကို ကိုယ်စားပြုသည့် အမည်အဖြစ် ပိုမိုအသုံးများလာသည်။<ref name="ehteshami">Ehteshami, Anoushiravan; Murphy, Emma (2013). ''Transformation of the Middle East''. Routledge.</ref>ယနေ့ခေတ်တွင် “မြန်မာ” ဟူသောစကားလုံးသည် အကြောင်းအရာအပေါ်မူတည်၍ အဓိပ္ပာယ်နှစ်မျိုးဖြင့် အသုံးပြုနိုင်သည်— #ဗမာလူမျိုး — တိဗက်-ဗမာမျိုးရိုးဝင် လူမျိုးစုတစ်ခု (ethnic group) #မြန်မာနိုင်ငံသား — မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံသားအားလုံး (citizenship) ဤအခြေအနေကြောင့် “မြန်မာလူမျိုး” ဟူသော အသုံးအနှုန်းသည် တစ်ခါတစ်ရံ ဗမာလူမျိုးကိုသာ ရည်ညွှန်းနိုင်သကဲ့သို့၊ တစ်ခါတစ်ရံ မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူမျိုးစုအားလုံးကို စုပေါင်းရည်ညွှန်းနိုင်သည်။<ref name="south">South, Ashley (2008). ''Ethnic Politics in Burma: States of Conflict''. Routledge.</ref> === ရှုပ်ထွေးမှု၏ အကြောင်းရင်း === ဤရှုပ်ထွေးမှုသည် အောက်ပါအချက်များကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်— # သမိုင်းအရ “မြန်မာ” သည် ဗမာလူမျိုးအမည်အဖြစ်သာ အသုံးပြုခဲ့ခြင်း # အမျိုးသားအမှတ်အသား (national identity) တိုးတက်လာခြင်း # အင်္ဂလိပ်ဘာသာတွင် “Burmese” ဟူသောစကားလုံး၏ အဓိပ္ပာယ်မတည်ငြိမ်မှု # ၁၉၈၉ ခုနှစ် နိုင်ငံအမည်ပြောင်းလဲမှု၏ သက်ရောက်မှု == ''တိုင်းရင်းသား'' သဘောတရား == {{further|မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ}} [[File:Ethnolinguistic_map_of_Burma_1972_en.svg|thumb|၁၉၇၂ ခုနှစ်မှ မြန်မာနိုင်ငံ၏ လူမျိုးဘာသာစကားပြ မြေပုံ]] အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံရှိ "ပရီဘူမီ" (pribumi) နှင့် မလေးရှားနိုင်ငံရှိ "ဘူမိပုတ္တရာ" (bumiputera) တို့၏ အယူအဆများနှင့် အလားတူပင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းသည် ယနေ့ခေတ် မြန်မာနိုင်ငံတွင် သမိုင်းအစဉ်အဆက် နေထိုင်ခဲ့ကြသော ဌာနေတိုင်းရင်းသားများကို "တိုင်းရင်းသား" ဟု သတ်မှတ်ခွဲခြားထားသည်။<ref name=":0">{{Cite journal |last=Cheesman |first=Nick |date=2017-05-27 |title=How in Myanmar "National Races" Came to Surpass Citizenship and Exclude Rohingya |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00472336.2017.1297476 |journal=Journal of Contemporary Asia |language=en |volume=47 |issue=3 |pages=461–483 |doi=10.1080/00472336.2017.1297476 |s2cid=151373278 |issn=0047-2336|url-access=subscription }}</ref> ဤစကားလုံးကို "နိုင်ငံ၏ လူမျိုး" သို့မဟုတ် "ဌာနေလူမျိုး" ဟု အများအားဖြင့် ဘာသာပြန်ဆိုကြသည်။ "တိုင်းရင်းသား" ၏ စာသားအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်မှာ 'နိုင်ငံတော်၏ အခြေခံအုတ်မြစ်ကို တည်ထောင်သူများ' သို့မဟုတ် 'ဒေသတစ်ခု၏ သားသမီးများ' ဟူ၍ ဖြစ်သည်။<ref name=":5">{{Cite book |last=Nishikawa |first=Yukiko |url= |title=International Norms and Local Politics in Myanmar |date=2022-03-07 |publisher=Routledge |isbn=978-1-000-54588-3 |language=en}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |date=2020-08-28 |title=Identity Crisis: Ethnicity and Conflict in Myanmar |url=https://www.crisisgroup.org/asia/south-east-asia/myanmar/312-identity-crisis-ethnicity-and-conflict-myanmar |website=International Crisis Group}}</ref> မြန်မာအစိုးရသည် ၁၈၂၄ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတို့က [[အောက်မြန်မာပြည်]]ကို မသိမ်းပိုက်မီက မြန်မာနိုင်ငံတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသော "မူလနေထိုင်သူများ" အဖြစ် တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ၁၃၅ မျိုးကို တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသည်။<ref name=":1" /> ဤသို့ "လူမျိုး" ဟု သတ်မှတ်ခြင်းများသည် အချို့ကို ချန်လှပ်ထားခြင်း၊ မပြည့်စုံခြင်းတို့ကြောင့် ကိုလိုနီခေတ်၏ အငြင်းပွားဖွယ်ရာ အမွေအနှစ်များအဖြစ် စိန်ခေါ်ဝေဖန်မှုများ ရှိနေသည်။ ၎င်းသည် "လူမျိုးရေးဆိုင်ရာ အမှတ်သညာများကို ခိုင်မာတင်းကျပ်စေခဲ့ပြီး" လူမျိုးရေးကို အခြေခံသော နိုင်ငံရေးနှင့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှုများကို မလွဲမသွေ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name=":1" /><ref name=":7">{{Cite web |last1=Clarke |first1=Sarah L |last2=Seng Aung Sein Myint |last3=Zabra Yu Siwa |date=2019-05-31 |title=Re-examining Ethnic Identity in Myanmar |url=https://www.centrepeaceconflictstudies.org/wp-content/uploads/Re-Examining-Ethnic-Identity-in-Myanmar.pdf |website=Centre for Peace & Conflict Studies}}</ref> ကိုလိုနီခေတ်မတိုင်မီက ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အမှတ်သညာများသည် နယ်မြေ၊ ဘာသာတရား နှင့် အကြီးအကဲ-နောက်လိုက် ဆက်ဆံရေးများအပေါ် အခြေခံ၍ ပြောင်းလဲလွယ်သော သဘောသဘာဝ ရှိခဲ့သည်။<ref name=":1" /><ref name=":7" /> မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူမျိုးရေးဆိုင်ရာ အမှတ်သညာသည် ကိုလိုနီခေတ်နှင့် ကိုလိုနီခေတ်လွန်ကာလတို့၏ လွှမ်းမိုးပုံဖော်မှုကို သိသာစွာ ခံခဲ့ရသည်။ ကိုလိုနီခေတ် အစောပိုင်းကာလများတွင် ''တိုင်းရင်းသား'' ဟူသော ဝေါဟာရသည် နိုင်ငံရေးအရ အရေးပါမှု မရှိခဲ့ပေ။ ၁၉၅၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ဤဝေါဟာရကို ဌာနေတိုင်းရင်းသားများအကြား စည်းလုံးညီညွတ်မှုကို မြှင့်တင်ရန် အသုံးပြုခဲ့သည်။<ref name=":5" /> ၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များသို့ ရောက်သောအခါ၊ ၎င်းဝေါဟာရသည် ပိုမိုအတိအကျ သတ်မှတ်ထားသော အဓိပ္ပာယ်သို့ ပြောင်းလဲလာခဲ့ပြီး နိုင်ငံ၏ "အမျိုးသားတိုင်းရင်းသားလူမျိုးကြီး" ရှစ်မျိုးဖြစ်သော [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]]၊ [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]]၊ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]]၊ [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]၊ [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]နှင့် [[ကယားလူမျိုး|ကယား]] (ကရင်နီ) တို့ကို အတိအလင်း ရည်ညွှန်းလာခဲ့သည်။<ref name=":5" /> [[၁၉၆၂ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၁၉၆၂ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းပြီး]]နောက်ပိုင်းတွင် ဤအသုံးအနှုန်းသည် နိုင်ငံရေးအရ အရေးပါလာခဲ့ပြီး [[တပ်မတော်]]၏ နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေး အစီအစဉ်တွင် အဓိကကျသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်လာကာ တိုင်းရင်းသားဖြစ်မှုနှင့် မြန်မာနိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်ကို တိုက်ရိုက်ချိတ်ဆက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Solomon |first=Richard |date=2017-05-15 |title=Myanmar's 'national races' trump citizenship |url=https://www.eastasiaforum.org/2017/05/15/myanmars-national-races-trump-citizenship/ |access-date=2022-08-20 |website=East Asia Forum |language=en}}</ref> ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် အစိုးရသည် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများကို အဓိက တိုင်းရင်းသားလူမျိုးကြီး ၈ မျိုး၏ ဖွဲ့စည်းပုံအောက်တွင် လူမျိုးစုငယ် ၁၃၅ စု အဖြစ် တရားဝင် အမျိုးအစားခွဲခြား သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ဤအယူအဆကို ၁၉၈၈ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းပြီးနောက် စစ်အစိုးရက ပိုမိုကျယ်ပြန့်စွာ ပြန့်ပွားစေခဲ့သည်။ ဤမူဘောင်သည် နိုင်ငံ၏ မတူကွဲပြားသော လူ့အဖွဲ့အစည်းများကို အမျိုးအစားခွဲခြားရာတွင် ယနေ့တိုင် တရားဝင်မူဘောင်အဖြစ် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name=":6" /> မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်ခုနစ်ခုကို အစဉ်အလာအားဖြင့် တိုင်းဒေသကြီးခုနစ်ခု (ယခင် တိုင်းများ) လုံးတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသော ဗမာလူမျိုးမှလွဲ၍ အခြားအမျိုးသားတိုင်းရင်းသားလူမျိုးကြီး တစ်မျိုးစီ၏ အမည်ကို အစွဲပြု၍ မှည့်ခေါ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite book |last=Selth |first=Andrew |url= |title=Interpreting Myanmar: A Decade of Analysis |date=2020-12-10 |publisher=ANU Press |isbn=978-1-76046-405-9 |language=en}}</ref> == ပြည်ပရောက် မြန်မာများ == {{Main|ပြည်ပရောက် မြန်မာများ}} ပြည်ပရောက် မြန်မာများ ဆိုသည်မှာ မြန်မာနိုင်ငံမှ ကမ္ဘာ့အခြားဒေသများသို့ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သော မိသားစုများနှင့် တစ်ဦးချင်းများကို ရည်ညွှန်းသည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် ဆယ်စုနှစ်များစွာကြာမြင့်သော [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ|ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ]]၊ ဆင်းရဲမွဲတေမှု နှင့် နိုင်ငံရေးအရ နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းမှုများကြောင့် လူဦးရေအများအပြား နေရပ်စွန့်ခွာရသည့် အခြေအနေများကို ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။<ref name=":4">{{Cite web |date=2022-02-21 |title=Diaspora Organizations and their Humanitarian Response in Myanmar - Myanmar |url=https://reliefweb.int/report/myanmar/diaspora-organizations-and-their-humanitarian-response-myanmar |access-date=2022-08-20 |website=ReliefWeb |language=en}}</ref> ဤသို့ နေရပ်စွန့်ခွာရခြင်းများသည် [[၁၉၆၂ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၁၉၆၂ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှု]]၊ [[ရှစ်လေးလုံးအရေးအခင်း|၈၈၈၈ အရေးတော်ပုံ]]နှင့် နောက်ဆက်တွဲ ၁၉၈၈ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှု၊ နှင့် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှု]] ကဲ့သို့သော နိုင်ငံရေးဖြစ်စဉ်များကြောင့် အဓိကဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=December 2021 |title=Myanmar; Brain Drain Again? - Issue 32 |url=https://www.mmpeacemonitor.org/download/myanmar-brain-drain-again-issue-32-december-2021-eng/ |access-date=2022-08-21 |website=Myanmar Peace Monitor |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-08-18 |title=Young People Clamour to Leave Myanmar in Giant Brain Drain |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/young-people-clamour-to-leave-myanmar-in-giant-brain-drain.html |access-date=2022-08-21 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> ပြည်ပရောက်မြန်မာများကို အုပ်စုသုံးစုအဖြစ် အကြမ်းဖျင်းခွဲခြားနိုင်သည် - ပဋိပက္ခဒေသများမှ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်လာကြသော ဘာသာရေးလူနည်းစုများနှင့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများ၊ နိုင်ငံရေးအရ ပိုမိုတည်ငြိမ်သော ပတ်ဝန်းကျင်ကို ရှာဖွေကြသည့် အထက်တန်းလွှာများ၊ နှင့် ပိုမိုကောင်းမွန်သော ပညာရေးနှင့် စီးပွားရေးအခွင့်အလမ်းများကို ရှာဖွေသူများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name=":4" /> ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံမှ ဒုက္ခသည်များနှင့် ခိုလှုံခွင့်တောင်းခံသူ ၁.၂ သန်းရှိခဲ့ပြီး ဆီးရီးယား၊ ဗင်နီဇွဲလား၊ အာဖဂန်နစ္စတန် နှင့် တောင်ဆူဒန်နိုင်ငံတို့ပြီးလျှင် ကမ္ဘာ့ပဉ္စမအကြီးဆုံး ဒုက္ခသည်အင်အားစု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name=":2" /><ref name=":3" /> အိမ်နီးချင်းအာရှနိုင်ငံများရှိ ပြည်ပရောက်မြန်မာများသည် ယေဘုယျအားဖြင့် ကျွမ်းကျင်မှုမလိုအပ်သော အလုပ်သမားကဏ္ဍများ (ဥပမာ - စိုက်ပျိုးရေး၊ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်း၊ ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်း) တွင် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ကြပြီး အနောက်နိုင်ငံများတွင်မူ ပညာတတ်အလွှာ အလုပ်သမားများ ပြန်လည်အခြေချနေထိုင်မှု အရေအတွက်မှာ တိုးပွားလျက်ရှိသည်။<ref name=":4" /> မြန်မာနိုင်ငံ၏ လူမှုနိုင်ငံရေးပတ်ဝန်းကျင် ဆက်တိုက်ကျဆင်းလာမှုကြောင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်များ၊ ပညာရှင်များနှင့် ပညာတတ်များ၏ ဦးနှောက်ယိုစီးမှု ဖြစ်စဉ်သည် နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအပေါ်၊ အထူးသဖြင့် လူ့စွမ်းအားအရင်းအမြစ်ပိုင်းတွင် သိသာထင်ရှားသော အကျိုးသက်ရောက်မှုများ ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite journal |last=MAUNG |first=MYA |title=Damage to Human Capital and the Economic Future of Burma |date=1992 |url=https://www.jstor.org/stable/45290076 |journal=The Fletcher Forum of World Affairs |volume=16 |issue=1 |pages=81–97 |jstor=45290076 |issn=1046-1868}}</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှုသည် မြန်မာနိုင်ငံသား ပြည်တော်ပြန်များ (ဥပမာ - ပညာရှင်များ၊ အမှုဆောင်များ နှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများ) နှင့် နိုင်ငံရပ်ခြားတွင် နေထိုင်အလုပ်လုပ်ကိုင်သူများပါ တိုင်းပြည်မှ ထွက်ခွာသွားစေခဲ့ပြီး နိုင်ငံ၏ ထွန်းသစ်စ စွန့်ဦးတီထွင်လုပ်ငန်းများအပေါ် ထိခိုက်မှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |last=Caillaud |first=Romain |date=2022 |title=Myanmar's Economy in 2021: The Unravelling of a Decade of Reforms |work=Southeast Asian Affairs |url=https://search.ebscohost.com/login.aspx?direct=true&db=a9h&AN=157058683&site=eds-live&scope=site}}</ref> [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]သည် မြန်မာရွှေ့ပြောင်းလုပ်သားများအတွက် လူကြိုက်အများဆုံး နေရာဖြစ်ပြီး မြန်မာလူမျိုး နှစ်သန်းခန့် နေထိုင်ကြသည်။<ref name=":4" /> ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပြည်ပရောက်မြန်မာများ၏ ၇၀% သည် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် နေထိုင်ကြပြီး မလေးရှား၊ တရုတ် နှင့် စင်ကာပူနိုင်ငံတို့က ထိုင်းနိုင်ငံနောက်တွင် အစဉ်လိုက် တည်ရှိသည်။ ပြည်ပရောက်မြန်မာများသည် အိန္ဒိယ၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၊ ပါကစ္စတန်၊ ဂျပန် နှင့် တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံများတွင်လည်း နေထိုင်ကြသည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှုအပြီး ၁၉၆၃ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၀ ခုနှစ်အတွင်း မြန်မာ-အိန္ဒိယနွယ်ဖွား ၁၅၅,၀၀၀ ကို အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ ပြန်လည်ပို့ဆောင်ခဲ့ပြီး အိန္ဒိယအစိုးရက [[ချန်နိုင်းမြို့|ချန်နိုင်း]]၊ တီရူချီရာပလီ နှင့် မာဒူရိုင်း ကဲ့သို့သော မြို့ကြီးများတွင် ပြန်လည်နေရာချထားပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |last=Nainar |first=Nahla |date=2021-02-24 |title=How the Tamil link with Burma has endured down the years |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/how-the-tamil-link-with-burma-has-endured-down-the-years/article33924339.ece |access-date=2022-08-20 |issn=0971-751X}}</ref> အာရှပြင်ပတွင်လည်း အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ဩစတြေးလျ၊ ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း နှင့် နယူးဇီလန်နိုင်ငံတို့တွင် သိသာထင်ရှားသော ပြည်ပရောက်မြန်မာအသိုက်အဝန်းများ ရှိကြသည်။ [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|၂၀၂၁ ခုနှစ် ပြည်တွင်းစစ်]] စတင်ဖြစ်ပွားချိန်မှစ၍ ဂျပန်နိုင်ငံသည် မြန်မာဒုက္ခသည်များကို လက်ခံရာတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်လာခဲ့သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြန်မာလူဦးရေသည် ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် ၃၇,၀၀၀ မှ ၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် ၅၆,၀၀၀ သို့ မြင့်တက်လာခဲ့ပြီး ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇွန်လတွင်မူ ၆၉,၀၀၀ ခန့်အထိ ရှိလာခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် ဂျပန်နိုင်ငံနှင့် ရှည်လျားသော ဆက်ဆံရေးရှိခဲ့သည့်အတွက် ဂျပန်နိုင်ငံက ဒုက္ခသည်အများအပြားကို လက်ခံခဲ့သည့် ပထမဆုံးနိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံ [[တိုကျိုမြို့]]၏ တာကာဒါနိုဘာဘာ ဧရိယာတွင် "Little Yangon" (ရန်ကုန်ငယ်) ဟုခေါ်သော နေရာတစ်ခုလည်း ရှိသည်။<ref>{{Cite news |title=How refugees from Myanmar are getting head start in Saitama |website=asahi.com |url=https://www.asahi.com/ajw/articles/14989565 |access-date=2023-11-17}}</ref><ref>{{Cite news |title=Tokyo's "Little Yangon" a legacy of culture, freedom and hope |website=english.kyodonews.net |url=https://english.kyodonews.net/news/2019/08/a568f74b407c-feature-tokyos-little-yangon-a-legacy-of-culture-freedom-and-hope.html |access-date=2023-11-17}}</ref> == မျိုးရိုးဗီဇ == မြန်မာနိုင်ငံသည် အရှေ့အာရှ၊ တောင်အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှတို့၏ ဆုံမှတ်နေရာတွင် တည်ရှိသဖြင့် ဒေသခံလူမျိုးများတွင် မျိုးရိုးဗီဇပေါင်းစပ်မှုများကို တွေ့ရသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူမျိုးများတွင် တွေ့ရသော haplogroup များသည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် ပုံမှန်တွေ့ရသော မျိုးရိုးဗီဇပုံစံများနှင့် ဆင်တူသော်လည်း အရှေ့မြောက်အာရှနှင့် အိန္ဒိယဒေသများမှ သက်ရောက်မှုများလည်း ပါဝင်နေသည်။<ref name="ref40">Study on genetic structure of Myanmar populations.</ref> သုတေသနတစ်ခုအရ ဗမာနှင့် ကရင်တို့သည် နှစ်မျိုးလုံး [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားများ]] ပြောဆိုသော်လည်း မျိုးရိုးဗီဇအရ ကွာခြားမှုများ ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ဗမာလူမျိုးများတွင် မျိုးရိုးဗီဇကွဲပြားမှု အလွန်မြင့်မားသော်လည်း ကရင်လူမျိုးများတွင် မျိုးရိုးဗီဇ သီးခြားဖြစ်နေမှု ပိုမိုထင်ရှားသည်။ ထို့အပြင် ဗမာ၊ ရခိုင်နှင့် ကရင်တို့သည် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တိုင်-ကရာ (Tai-Kadai) နှင့် [[မုံလူမျိုး|မုံ-မီယန် (Hmong-Mien)]] လူမျိုးများနှင့် ပိုမိုနီးစပ်မှုရှိကြောင်း တွေ့ရှိရပြီး နာဂနှင့် ချင်းတို့သည် အိန္ဒိယအရှေ့မြောက်ဒေသရှိ အော်စ်ထရိုအာရှာတစ်နှင့် တိဗက်-ဗမာ လူမျိုးများနှင့် ပိုမိုနီးစပ်မှုရှိကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref name="ref40"/><ref name="ref41">Comparative genetic affinities of ethnic groups in Myanmar and Northeast India.</ref> အခြားသုတေသနတစ်ခုအရ မြန်မာနိုင်ငံသည် အစောပိုင်း ခေတ်သစ်လူသားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇခွဲခြားဖွံ့ဖြိုးရာ အရေးပါသော နေရာများထဲမှ တစ်ခု ဖြစ်နိုင်ကြောင်းလည်း အဆိုပြုထားသည်။<ref name="ref41"/> ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် ပြုလုပ်သော သုတေသနတစ်ခုအရ ဗမာလူမျိုးများသည် အခြားတိဗက်-ဗမာလူမျိုးများနှင့် မူလအဖွဲ့ဝင်တူညီမှုရှိပြီး ၎င်းတို့၏ မူလမျိုးရိုးဗီဇတွင် မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းအထက်ပိုင်းဒေသ၏ နောက်ဆုံးနီယိုလစ်သစ်ခေတ် (Late Neolithic Upper Yellow River) နှင့် ကျောက်ခေတ်ဟောင်း ယူရေးရှား (Paleolithic Eurasian) မျိုးရိုးဗီဇများ ပေါင်းစပ်ထားကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ သို့သော် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်]]နှင့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|အော်စ်ထရိုအာရှာတစ်ဘာသာပြော လူမျိုးများ]]နှင့် နောက်ပိုင်းပေါင်းစပ်မှုများကြောင့် အရှေ့မြောက်အာရှ၏ သက်ရောက်မှုမှာ အနည်းငယ်လျော့နည်းသွားကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref name="ref42">Recent genomic study on Tibeto-Burman populations (2024).</ref> == ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် == {{Portal|မြန်မာနိုင်ငံ}} * [[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ]] * [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံသားဥပဒေ]] * [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ လူဦးရေ]] * [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] * [[မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု]] == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} {{မြန်မာနိုင်ငံ ဆောင်းပါးများ}} {{Authority control}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] qd5ny5hdmnthcwpfpxbitdcn8t4p1mc အသုံးပြုသူ:AumnYuju 2 281454 1055009 1046189 2026-09-24T06:51:24Z AumnYuju 139523 /* */ 1055009 wikitext text/x-wiki {{Infobox user | name = Astro Yujuiatiaa (former as Yujuistiaa, AumnYuju) | birthdate = {{birth date and age|2009|10|19|}} }} Social App: Astro Yujuistiaa Country: [[မလေးရှား]] Gender: Female (she/her) © 2026 Yujuistiaa Corporation. All rights reserved. r03ei3mbkzn3tug2kott4cewm957mj2 1055010 1055009 2026-09-24T06:52:46Z AumnYuju 139523 /* */ 1055010 wikitext text/x-wiki မင်္ဂလာပါ၊ ဒါက Yuju။ {{Infobox user | name = Astro Yujuiatiaa (former as Yujuistiaa, AumnYuju) | birthdate = {{birth date and age|2009|10|19|}} }} Social App: Astro Yujuistiaa Country: [[မလေးရှား]] Gender: Female (she/her) © 2026 Yujuistiaa Corporation. All rights reserved. 1vhv17ffqrljdtkih553altm000x8yr တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် 0 283032 1054991 1053117 2026-09-24T03:37:49Z Salai Rungtoi 22844 တတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး 1054991 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislative term|name=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်|term_start=၁၈ မတ် ၂၀၂၆|before=[[ဒုတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]]|after=စတုတ္ထအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်|country=|government=[[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] |session1_start=၁၈ မတ် ၂၀၂၆ |session1_end=၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ |session1=ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး|meeting_place=အမျိုးသားလွှတ်တော်ခန်းမ၊ လွှတ်တော်အဆောက်အအုံ၊ [[နေပြည်တော်]]|session1_type=ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး|image=State Seal of the Republic of the Union of Myanmar.svg|jurisdiction=[[မြန်မာနိုင်ငံ|ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံ]]|term_end=လက်ရှိ|election=[[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆]]|chamber1_leader1_type=ဥက္ကဋ္ဌ|chamber1_leader1=[[အောင်လင်းဒွေး]]|chamber1_leader2_type=ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ|chamber1_leader2=[[Jeng Phang နော်တောင်]]|chamber1_image=Myanmar_Amyotha_Hluttaw_2026_composition_(213_seats).png|membership1=၂၂၄ ဦး (ဖွဲ့စည်းပုံ) <br> ၂၁၃ ဦး (ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်) <br>|control1={{colorbox|#0c6600}} [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] (၁၀၈)<br /> {{colorbox|#2197ff}} [[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ|NUP]] (၁၆)<br /> {{colorbox|#4d4d4d}} [[ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)|(ကျားဖြူပါတီ)]](၁)<br /> {{colorbox|#f54e8b}} [[ပြည်သူ့ပါတီ|PP]] (၅)<br /> {{colorbox|#9852d9}} [[ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီ|PPP]] (၁)<br /> {{colorbox|#f2b90f}} [[ပအိုဝ်း အမျိုးသား အဖွဲ့ချုပ်|PONO]] (၂)<br /> {{colorbox|#058896}} [[မွန်ညီညွတ်ရေးပါတီ|MUP]] (၅)<br /> {{colorbox|#fa6502}} [[နာဂအမျိုးသားပါတီ|NNP]] (၁)<br /> {{colorbox|#a7abaf}} [[ရခိုင့်ဦးဆောင်ပါတီ|AFP]] (၃)<br /> {{colorbox|#bcbe4b}} [[ကရင်အမျိုးသားဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ|KNDP]] (၃)<br /> {{colorbox|#de2c35}} [[ဇိုမီးအမျိုးသားပါတီ|ZNP]] (၃)<br /> {{colorbox|#5773c7}} [[ရခိုင်တိုင်းရင်းသားများပါတီ|RNP]] (၁)<br /> {{colorbox|#2416e3}} [[ဓနုတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများဒီမိုကရေစီပါတီ|DNDP]] (၁)<br /> {{colorbox|#ff00d0}} [[တိုင်းလိုင်(ရှမ်းနီ)အမျိုးသားများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ|TNDP]] (၁)<br /> {{colorbox|#6e396f}} [[ကယားပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီ|LNDP]] (၁)<br /> {{colorbox|#612424}} [[ကချင်ပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီ|KSPP]] (၁)<br /> {{colorbox|#f83535}} [[ပအိုဝ်းအမျိုးသားညီညွတ်ရေးပါတီ|Pa-O NU]] (၁)<br /> {{colorbox|#09aa64}} [[ဖလုံ-စဝေါ် ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ|PSDP]] (၁)<br /> {{colorbox|#461111}} [[အမျိုးသားအကျိုးစီးပွားတိုးတက်ရေးပါတီ|NIDP]] (၁)<br /> {{colorbox|#ff8080}} [[ဝ အမျိုးသားပါတီ|WNP]] (၁)<br /> {{colorbox|#89fa00}} [[တပ်မတော်]] (၅၆)|background_color=#0c6600|chamber1=အမျိုးသားလွှတ်တော်|session2_type=ဒုတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး|session2_start=၂ ဇွန် ၂၀၂၆|session2_end= ၃၀ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ |session3_type=တတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး|session3_start=၂၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆|session3_end=လက်ရှိ}} '''တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်'''သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅ - ၂၀၂၆ တွင် အနိုင်ရရှိသူများ စာရင်း|၂၀၂၅-၂၀၂၆ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ ရလဒ်များ]]အပေါ် အခြေခံ၍ ပေါ်ပေါက်လာသော မြန်မာနိုင်ငံ၏ အထက်လွှတ်တော် ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ လွှတ်တော်ကို [[နေပြည်တော်]] ရှိ အမျိုးသားလွှတ်တော်ခန်းမ၌ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၈ ရက်နေ့တွင် စတင်ခေါ်ယူ ကျင်းပခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/80321|title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးတက်ရောက်ရန်အတွက် အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ သတင်းပို့ကြရန် အမျိုးသားလွှတ်တော်ထုတ်ပြန်|work=Moi Myanmar|access-date=၁၇ မတ် ၂၀၂၆|date=၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆}}</ref> [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)]] အရ အမျိုးသားလွှတ်တော်ကို ကိုယ်စားလှယ်စုစုပေါင်း ၂၂၄ ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ၎င်းတွင် တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ် ၁၄ ခုမှ တစ်ခုလျှင် ၁၂ ဦးစီဖြင့် ရွေးကောက်ခံကိုယ်စားလှယ် ၁၆၈ ဦးနှင့် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်က အမည်စာရင်းတင်သွင်းသော တပ်မတော်သားကိုယ်စားလှယ် ၅၆ ဦးတို့ ပါဝင်သည်။ ဤ တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲတွင် နိုင်သူအကုန်ယူစနစ် (FPTP) နှင့် အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ် (PR) တို့ကို ရောထွေးကျင့်သုံးခဲ့သည်။ ထိုစနစ်အရ နိုင်သူအကုန်ယူစနစ်ဖြင့် ၇၃ ဦး၊ အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်ဖြင့် ၈၄ ဦး၊ စုစုပေါင်း ၁၅၇ ဦး ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ တပ်မတော်သားကိုယ်စားလှယ် ၅၆ ဦး အပါအဝင် တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်တွင် စုစုပေါင်း အမတ်နေရာ ၂၁၃ နေရာဖြင့် စတင်ခဲ့သည်။ ဤလွှတ်တော်သည် နိုင်ငံတော်၏ ဥပဒေပြုရေးကဏ္ဍတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ပြီး ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ == လွှတ်တော်ထိုင်ခုံအရေအတွက် == {{Main|မြန်မာနိုင်ငံ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅ - ၂၀၂၆ တွင် အနိုင်ရရှိသူများ စာရင်း}} တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် သက်တမ်းအတွက် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် စုစုပေါင်း ကိုယ်စားလှယ်နေရာ ၂၂၄ နေရာရှိပြီး ထိုအနက် ၁၆၈ နေရာအား တိုက်ရိုက်ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့ကာ ၅၆ နေရာအား တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်မှ ခန့်အပ်ထားသည်။ ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပခဲ့သည့် မဲဆန္ဒနယ် ၁၆၈ နေရာအနက် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]]က ၁၀၈ နေရာဖြင့် အများဆုံး အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် [[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]]က ၁၆ နေရာ ရရှိခဲ့ပြီး [[ပြည်သူ့ပါတီ]]နှင့် [[မွန်ညီညွတ်ရေးပါတီ]]တို့က တစ်ပါတီလျှင် ၅ နေရာစီ ရရှိခဲ့ကြသည်။ အခြား တိုင်းရင်းသားပါတီများနှင့် ပါတီအသီးသီးက ကျန်နေရာများကို ရရှိခဲ့ကြပြီး လစ်လပ်နေရာ ၁၁ နေရာ ရှိခဲ့သည်။ အတည်ပြုကြေညာထားသော တပ်မတော်သား အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များတွင် ဗိုလ်ချုပ် ၁ ဦး၊ ဗိုလ်မှူးချုပ် ၆ ဦး၊ ဗိုလ်မှူးကြီး ၁၅ ဦး၊ ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး ၅ ဦး၊ ဗိုလ်မှူး ၂၀ ဦး နှင့် ဗိုလ်ကြီး ၉ ဦး ပါဝင်ပြီး စုစုပေါင်း ၅၆ ဦးရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=ဗိုလ်ချုပ်ကျော်သူရအေး ဦးဆောင်သည့် တပ်မတော်သား အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များကို UEC အတည်ပြုကြေညာ |url=https://npnewsmm.com/news/6989b133b7be3f6dd770acb7 |access-date=2026-03-19 |website=npnewsmm.com}}</ref> === ရွေးကောက်ခံ ပါတီများဇယား === {| class="wikitable sortable" !စဉ် !နိုင်ငံရေးပါတီ / တစ်သီးပုဂ္ဂလ !နေရာရရှိမှု !နေရာ ရာခိုင်နှုန်း |- |၁ |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |108 |48.21% |- |၂ |[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] |16 |7.14% |- |၃ |[[ပြည်သူ့ပါတီ]] |5 |2.23% |- |၄ |[[မွန်ညီညွတ်ရေးပါတီ]] |5 |2.23% |- |၅ |[[ကရင်အမျိုးသားဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] |3 |1.34% |- |၆ |[[ရခိုင့်ဦးဆောင်ပါတီ]] |3 |1.34% |- |၇ |[[ဇိုမီးအမျိုးသားပါတီ]] |3 |1.34% |- |၈ |[[ပအိုဝ်း အမျိုးသား အဖွဲ့ချုပ်]] |2 |0.89% |- |၉ |[[ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီ]] |1 |0.45% |- |၁၀ |[[ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)]] |1 |0.45% |- |၁၁ |[[ဓနုတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများဒီမိုကရေစီပါတီ]] |1 |0.45% |- |၁၂ |[[အမျိုးသားအကျိုးစီးပွားတိုးတက်ရေးပါတီ]] |1 |0.45% |- |၁၃ |[[ဖလုံ-စဝေါ် ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] |1 |0.45% |- |၁၄ |[[တိုင်းလိုင်(ရှမ်းနီ)အမျိုးသားများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ]] |1 |0.45% |- |၁၅ |[[ကချင်ပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီ]] |1 |0.45% |- |၁၆ |[[ရခိုင်တိုင်းရင်းသားများပါတီ]] |1 |0.45% |- |၁၇ |[[ပအိုဝ်းအမျိုးသားညီညွတ်ရေးပါတီ]] |1 |0.45% |- |၁၈ |[[ကယားပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီ]] |1 |0.45% |- |၁၉ |[[နာဂအမျိုးသားပါတီ]] |1 |0.45% |- |၂၀ |[[ဝ အမျိုးသားပါတီ]] |1 |0.45% |- |၂၁ |လစ်လပ် |11 |4.91% |- |၂၂ |[[တပ်မတော်]] |56 |25.00% |} == အဓိကဖြစ်ရပ်များ == === ၂၀၂၆ === * ၂၀၂၆ မတ်လ ၁၈ - တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်၏ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတင်ကျင်းပသည်။ ဦး[[အောင်လင်းဒွေး|အောင်းလင်းဒွေး]]ကို ဥက္ကဋ္ဌ<ref>{{Cite web |date=2026-03-18 |title=အမျိုးသားလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် အောင်လင်းဒွေး ရွေးချယ်ခံရ - New Day Myanmar |url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%a1%e1%80%99%e1%80%bb%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%b8%e1%80%9e%e1%80%ac%e1%80%b8%e1%80%9c%e1%80%bd%e1%80%be%e1%80%90%e1%80%ba%e1%80%90%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba%e1%80%a5%e1%80%80%e1%80%b9%e1%80%80/ |access-date=2026-03-19 |language=en-US}}</ref>၊ ဦး [[Jeng Phang နော်တောင်]]ကို ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ၊ ပြိုင်ဘက်မရှိ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတင်ကျင်းပ၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁၁) မှ ဦးအောင်လင်းဒွေး၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ကချင်ပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၂) မှ Jeng Phang နော်တောင်တို့အား ရွေးကောက်တင်မြှောက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80926 |access-date=2026-03-19 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၂၄ - တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ဒုတိယနေ့ကို ဆက်လက် ကျင်းပသည်။တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ၏ ဥပဒေကြမ်းကော်မတီ၊ ပြည်သူ့ငွေစာရင်းကော်မတီ၊ လွှတ်တော်အခွင့်အရေးကော်မတီ၊ အစိုးရ၏ အာမခံချက်များ၊ ကတိများနှင့် တာဝန်ခံချက်များ စိစစ်ရေးကော်မတီတို့ ဖွဲ့စည်းတာဝန်ပေးအပ်မည့် ကိစ္စကို ဆွေးနွေးကြသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/81123|title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ဒုတိယနေ့ကျင်းပ|work=MOI Myanmar|access-date=၂၇ မတ် ၂၀၂၆|date=၂၄ မတ် ၂၀၂၆}}</ref> * ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၂၆ - တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့ကို ဆက်လက် ကျင်းပသည်။တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ၏ ဥပဒေကြမ်းကော်မတီ၊ ပြည်သူ့ငွေစာရင်းကော်မတီ၊ လွှတ်တော်အခွင့်အရေးကော်မတီ နှင့် အစိုးရ၏ အာမခံချက်များ၊ ကတိများနှင့် တာဝန်ခံချက်များ စိစစ်ရေး အစရှိသည့် ကော်မတီ(၄)ခု ဖွဲ့စည်းခြင်းနှင့် ကော်မတီများ၏တာဝန်၊ လုပ်ပိုင်ခွင့်၊ ရပိုင်ခွင့်နှင့် သက်တမ်းတို့ကို အမျိုးသားလွှတ်တော်က အတည်ပြုကြောင်းကြေညာဆုံးဖြတ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/81182|title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့ ကျင်းပ|work=MOI Myanmar|access-date=၂၇ မတ် ၂၀၂၆|date=၂၆ မတ် ၂၀၂၆}}</ref> * ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ - သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော ရွေးကောက်ခံ အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး ပထမနေ့ကို အမျိုးသားလွှတ်တော် အစည်းအဝေးခန်းမ၌ ကျင်းပသည်။ ရွေးကောက်ခံ အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်ဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၇ ဦး စလုံး တက်ရောက်ကြသည်။ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော် (အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်) မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁) မှ [[နန်းနီနီအေး|ဒေါ်နန်းနီနီအေး]]ကို ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်) မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၂) မှ ဦးလှသိန်းက အဆိုတင်သွင်းပြီး ကယားပြည်နယ် (မဲအများဆုံးရသူအနိုင်ယူစနစ်) မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁) မှ ဦးရှားရယ်က ထောက်ခံတင်သွင်းသည်။ဆက်လက်၍ ကချင်ပြည်နယ် အမျိုးသားလွှတ်တော် (အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်) မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁၂) မှ ဒေါက်တာ [[မနာမ်တူးဂျာ]]ကို တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး (အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်) မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁) မှ ဦးသန်းအေး (ခ) ဦးတင်ဦးက အဆိုတင်သွင်းပြီး မကွေးတိုင်းဒေသကြီး (အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်) မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁) မှ ဦးစောသွင်နှင့် မွန်ပြည်နယ် (အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်) မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁) မှ ဦးရဲထွဋ်အောင်တို့က ထောက်ခံတင်သွင်းကြသည်။ဤသို့ဖြင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးနှင့် ဒေါက်တာ [[မနာမ်တူးဂျာ]]တို့သည် အမျိုးသားလွှတ်တော်အစုအဖွဲ့၏ ဒုတိယသမ္မတလောင်းများ ဖြစ်လာကြသည်။<ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော ရွေးကောက်ခံ အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး ပထမနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81259 |access-date=2026-03-31 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ် ၃၁ - သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေး ရွေးကောက်ခံ အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး ဒုတိယနေ့ကို ဆက်လက်ကျင်းပသည်။ဒုတိယသမ္မတလောင်း ၂ဦးကို မဲပေးရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။ဆန္ဒမဲလက်မှတ်ဖြင့် လျှို့ဝှက်ဆန္ဒမဲပေး၍ ရွေးချယ်ရာတွင် ဒေါက်တာ မနာမ်တူးဂျာသည် (၃၈) မဲ၊ ဒေါ်နန်းနီနီအေးကသည် (၁၁၇) မဲ ရရှိခဲ့ပြီး၊[[နန်းနီနီအေး|ဒေါ်နန်းနီနီအေး]]သည် အမျိုးသားလွှတ်တော်အစုအဖွဲ့က တင်သွင်းသည် ဒုတိယသမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-31 |title=စစ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်ကို ဒုတိယသမ္မတအဖြစ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် မဲပေးရွေးချယ် -၂၀၂၆ မတ်လ ၃၁ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cjd8xvzm052t |access-date=2026-03-31 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ - တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတုတ္ထနေ့ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပြီးစီးကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာ ကျင်းပပြီးစီး {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81525|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-04-09|language=en}}</ref> * ၂၉ ဧပြီ ၂၀၂၆ - ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး အမျိုးသားလွှတ်တော် အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁) မှ လစ်လပ်သွားသည့် ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီမှ ဦး[[မြင့်ကြိုင်]] ကိုယ်စားလှယ် အမှတ်(၇)အစား သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံရေးပါတီ၏ ဦးစားပေးအစီအစဉ်အတိုင်းတင်ပြထားသည့် လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်လောင်းများအနက် ဦးစားပေးအစီအစဉ်အရ ဦးပြုံးချို အား အစားထိုး ဖြည့်စွက်ကြောင်း UEC ကကြေညာချက်အမှတ်( ၃၈ / ၂၀၂၆ )ဖြင့် ထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web |title=အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် အစားထိုးဖြည့်စွက်ကြောင်းကြေညာခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82258 |access-date=2026-04-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * ၁၄ စက်တင်ဘာ - တပ်မတော်သား အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်ငါးဦးကို အစားထိုးပြောင်းလဲကြောင်း ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က အသိပေးထုတ်ပြန်ထားသည်။တပ်မတော်သား အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ငါးဦးမှာ ကြည်း ၂၀၈၃၄ ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝင်းကိုကို (အစား) ကြည်း ၂၅၀၆၅ ဗိုလ်မှူးကြီး ခင်မောင်စိုး၊ လေ ၁၉၆၂ ဗိုလ်မှူးချုပ် မြင့်သောင်း (အစား) လေ ၂၂၁၄ ဗိုလ်မှူးကြီး ဇော်ဇော်ထွန်း၊ ကြည်း ၃၄၇၁၁ ဗိုလ်မှူး တင့်လွင်အေး (အစား) ကြည်း ၅၅၃၉၈ ဗိုလ်မှူးဇင်ကိုဝင်း ၊ ကြည်း ၃၆၅၁၈ ဗိုလ်မှူးဇေယျာဝင်း(အစား) ကြည်း ၂၈၆၅၄ ဗိုလ်မှူးဇော်မင်းသိန်း၊ ကြည်း ၅၂၇၈၉ ဗိုလ်မှူးကျော်ဇင်ဝင်း (အစား) ကြည်း ၅၄၉၃၅ ဗိုလ်မှူးနိုင်ဝင်းတို့ဖြစ်ကြောင်း ထုတ်ပြန်ချက်တွင် ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်သား အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ငါးဦး အစားထိုးပြောင်းလဲ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/88082 |access-date=2026-09-15 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> == ကော်မတီများ == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+ '''အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥပဒေကြမ်းကော်မတီ''' |- ! စဉ် !! အမည် !! မဲဆန္ဒနယ် !! တာဝန် !! ပါတီ !! မှတ်ချက် |- style="background:#efefef;" | ၁ || align="left" | ဒေါ်နွယ်နွယ်ဦး || ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၂) || ဥက္ကဋ္ဌ || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- style="background:#efefef;" | ၂ || align="left" | [[ဇင်မင်းထက်|ဦးဇင်မင်းထက်]]|| ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁) || အတွင်းရေးမှူး || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၃ || align="left" | ဦးလှသိန်း || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁၀) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၄ || align="left" | ဦးရှားရယ် || ကယားပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၅ || align="left" | ဦးသန်းထွန်း || ရခိုင်ပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၃) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၆ || align="left" | ဒေါ်ဇင်ပပဦး || ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁၁) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၇ || align="left" | ဦးခိုင်ဝင်းအောင် || ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၃) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၈ || align="left" | ဦးဟိန်းမင်းဦး || မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၃) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၉ || align="left" | ဦးမိုးမြင့် || တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၅) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၁၀ || align="left" | ဦးအေးပိုင် || ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၆) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၁၁ || align="left" | ဒေါ်ကျိန်ငိုက်မန် || ချင်းပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁၁) || အဖွဲ့ဝင် || [[ဇိုမီးအမျိုးသားပါတီ|ဇိုမီးပါတီ]]|| |- | ၁၂ || align="left" | ဦးစိုးကြည် || တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁၁) || အဖွဲ့ဝင် || [[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ|တစည]]|| |- | ၁၃ || align="left" | ဗိုလ်မှူးချုပ် မြင့်သောင်း || တပ်မတော်သားကိုယ်စားလှယ် || အဖွဲ့ဝင် || တပ်မတော် || |- | ၁၄ || align="left" | ဗိုလ်မှူးကြီး လှိုင်ဝင်း || တပ်မတော်သားကိုယ်စားလှယ် || အဖွဲ့ဝင် || တပ်မတော် || |- | ၁၅ || align="left" | ဗိုလ်ကြီး ဒေါ်ဖြိုးဖြိုးဝေ || တပ်မတော်သားကိုယ်စားလှယ် || အဖွဲ့ဝင် || တပ်မတော် || |} {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+ '''အမျိုးသားလွှတ်တော် ပြည်သူ့ငွေစာရင်းကော်မတီ''' |- ! စဉ် !! အမည် !! မဲဆန္ဒနယ် !! တာဝန် !! ပါတီ !! မှတ်ချက် |- style="background:#efefef;" | ၁ || align="left" | [[ချစ်ဆွေ (သံအမတ်ကြီး)|ဦးချစ်ဆွေ]]|| ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၂) || ဥက္ကဋ္ဌ || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- style="background:#efefef;" | ၂ || align="left" | ဦးသန်းအောင် || တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၂) || အတွင်းရေးမှူး || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၃ || align="left" | ဒေါ်သိင်္ဂီဝင်းရွှေ || စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၉) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၄ || align="left" | ဒေါ်မီမီကျော်ထွန်း || ကချင်ပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၄) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၅ || align="left" | ဦးချစ်ဝေ || ကရင်ပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၈) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၆ || align="left" | ဦးဗိုလ်သိန်းနိုင် || မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၂) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၇ || align="left" | ဒေါ်အေးချမ်းမုံ || မွန်ပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၆) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၈ || align="left" | ဦးကျော်ကျော်လင်း (ခ) ဦးထိန်လင်း || မွန်ပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၂) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၉ || align="left" | ဒေါ်ထားထားနု || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၃) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၁၀ || align="left" | ဦးအောင်ကျော်မင်း || ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၄) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၁၁ || align="left" | ဦးဇော်ဇော်မြင့် || ရခိုင်ပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၂) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၁၂ || align="left" | ဒေါ်စိုးစိုးမြင့် || မွန်ပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁) || အဖွဲ့ဝင် || [[အမျိုးသားအကျိုးစီးပွားတိုးတက်ရေးပါတီ|အမျိုးသားအကျိုးစီးပွား]]|| |- | ၁၃ || align="left" | ခွန်ဝင်းဦး || ကရင်ပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပအိုဝ်းအမျိုးသားညီညွတ်ရေးပါတီ|ပအိုဝ်းညီညွတ်ရေး]]|| |- | ၁၄ || align="left" | ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝင်းကိုကို || တပ်မတော်သားကိုယ်စားလှယ် || အဖွဲ့ဝင် || တပ်မတော် || |- | ၁၅ || align="left" | ဗိုလ်မှူးကြီး ဖြိုးမင်းဝင်း || တပ်မတော်သားကိုယ်စားလှယ် || အဖွဲ့ဝင် || တပ်မတော် || |} {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+ '''အမျိုးသားလွှတ်တော် လွှတ်တော်အခွင့်အရေးကော်မတီ''' |- ! စဉ် !! အမည် !! မဲဆန္ဒနယ် !! တာဝန် !! ပါတီ !! မှတ်ချက် |- style="background:#efefef;" | ၁ || align="left" | [[Jeng Phang နော်တောင်]] || ကချင်ပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၂) || ဥက္ကဋ္ဌ || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- style="background:#efefef;" | ၂ || align="left" | ဦးအောင်တင်မြင့် || ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁) || အတွင်းရေးမှူး || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၃ || align="left" | ဒေါက်တာကျော်ထွန်း || ရှမ်းပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၆) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| ယခင်-[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|စကစ]]အဖွဲ့ဝင် |- | ၄ || align="left" | ဦးရဲမြင့်ထွန်း || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၄) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၅ || align="left" | ဦးတင့်ဇော် || ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁၁) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၆ || align="left" | ဦးခင်ဇော်ထွန်း || ကရင်ပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၆) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၇ || align="left" | ဒေါ်နီနီမာ || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၂) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၈ || align="left" | ဦးကျော်တင် || မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၇) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၉ || align="left" | ဦးသိန်းဇော် || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၈) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၁၀ || align="left" | ဦးအောင်မင်းနိုင် || ချင်းပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၉) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၁၁ || align="left" | ဦးခင်မောင်ဌေး || မကွေးတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၇) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၁၂ || align="left" | ဒေါ်မြမြသက် || ရခိုင်ပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၉) || အဖွဲ့ဝင် || [[ရခိုင့်ဦးဆောင်ပါတီ|ရခိုင့်ဦးဆောင်]]|| |- | ၁၃ || align="left" | စိုင်းဝင်းခိုင် || ရှမ်းပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁၀) || အဖွဲ့ဝင် || [[ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)|ကျားဖြူ]]|| |- | ၁၄ || align="left" | ဗိုလ်ချုပ် ကျော်သူရအေး || တပ်မတော်သားကိုယ်စားလှယ် || အဖွဲ့ဝင် || တပ်မတော် || |- | ၁၅ || align="left" | ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးရွှေ || တပ်မတော်သားကိုယ်စားလှယ် || အဖွဲ့ဝင် || တပ်မတော် || |} {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+ '''အမျိုးသားလွှတ်တော် အစိုးရ၏ အာမခံချက်များ၊ ကတိများနှင့် တာဝန်ခံချက်များ စိစစ်ရေးကော်မတီ''' |- ! စဉ် !! အမည် !! မဲဆန္ဒနယ် !! တာဝန် !! ပါတီ !! မှတ်ချက် |- style="background:#efefef;" | ၁ || align="left" | ဦးလှသိန်း || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁၀) || ဥက္ကဋ္ဌ || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- style="background:#efefef;" | ၂ || align="left" | ဦးရန်နိုင်ဦး || ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၉) || အတွင်းရေးမှူး || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၃ || align="left" | ဒေါ်ခင်ရွှေမြင့် (ခ) ဒေါ်နှောင်းထွေး || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၅) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၄ || align="left" | ဦးအောင်စိုး || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၅ || align="left" | ဒေါ်ကျော့ယဉ်ဝင်း || စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၃) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၆ || align="left" | ဦးကျော်စိန်လှ || ရခိုင်ပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၈) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၇ || align="left" | ဒေါ်ယဉ်မင်းထိုက် || မွန်ပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၈ || align="left" | ဦးဖြိုးဝေလင်း || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁၁) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၉ || align="left" | ဦးခင်မောင်တင့် || ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၃) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၁၀ || align="left" | ဦးအောင်သီဟ || ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၅) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၁၁ || align="left" | ဦးခင်မောင်သန်း || မကွေးတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၆) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| |- | ၁၂ || align="left" | ဦးဇော်မင်းထူး || ကယားပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁၁) || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီ|PPP]]|| |- | ၁၃ || align="left" | စောမြတ်ထွဋ်ဝင်း (ခ) ကိုဆွိ || ကရင်ပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၉) || အဖွဲ့ဝင် || [[ကရင်အမျိုးသားဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ|ကရင်ဒီမိုကရက်]]|| |- | ၁၄ || align="left" | ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်အောင် || တပ်မတော်သားကိုယ်စားလှယ် || အဖွဲ့ဝင် || တပ်မတော် || |- | ၁၅ || align="left" | ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး ဝင်းမြင့်ထွန်း || တပ်မတော်သားကိုယ်စားလှယ် || အဖွဲ့ဝင် || တပ်မတော် || |} == ဖတ်ရှုရန် == * [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] * [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားလွှတ်တော်]] 8lnjtwyjjgrbuntk9icimbdxid574jg ထုတ်ဖော်ပြောကြားသည့်နေ့ 0 287482 1055027 1038150 2026-09-24T09:15:08Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1055027 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Distinguish|The Age of Disclosure}} {{Infobox Film|image=Disclosure Day poster.jpg|caption=Theatrical release poster|director=[[Steven Spielberg]]|screenplay=[[David Koepp]]|story=Steven Spielberg|producer={{Plainlist| * [[Kristie Macosko Krieger]] * Steven Spielberg }}|starring={{Plainlist|<!-- Per website main cast listing order --> * [[Emily Blunt]] * [[Josh O'Connor]] * [[Colin Firth]] * [[Eve Hewson]] * [[Colman Domingo]] }}|cinematography=[[Janusz Kamiński]]|editing={{Plainlist| * [[Sarah Broshar]] * [[Michael Kahn (film editor)|Michael Kahn]] }}|music=[[John Williams]]|studio=[[Amblin Entertainment]]|distributor=[[Universal Pictures]]|released={{Film date|2026|6|2|[[Grand Rex|Le Grand Rex]]|2026|6|12|United States}}|runtime=145 minutes<ref name="BBFC">{{cite web |title=''Disclosure Day'' (12A) |url=https://www.bbfc.co.uk/release/disclosure-day-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmdm0ndez |publisher=[[British Board of Film Classification]] |access-date=May 31, 2026}}</ref><!--Theatrical runtime: 145:26-->|country=United States|language=English|budget=$115&nbsp;million<ref>{{cite web |url=https://puck.news/summer-box-office-blackjack-what-the-biggest-movies-need-to-beat-the-house/ |title=Summer Box Office Blackjack: What the Biggest Movies Need to Beat the House |last=Mendelson |first=Scott |website=[[Puck (media company)|Puck]] |date=May 20, 2026 |access-date=May 27, 2026}}</ref>|gross=}}'''''Disclosure Day''''' သည် Spielberg ၏ ဇာတ်လမ်းကို အခြေခံ၍ David Koepp ၏ ဇာတ်ညွှန်းကို [[စတီဗင် စပီးလ်ဘတ်ခ်|Steven Spielberg]] မှ ပူးတွဲထုတ်လုပ်ပြီး ဒါရိုက်တာလုပ်ထားသော ၂၀၂၆ ခုနှစ် အမေရိကန် သိပ္ပံစိတ်ကူးယဉ်ဇာတ်ကား တစ်ကားဖြစ်သည်။ ရုပ်ရှင်တွင် Emily Blunt ၊ Josh O'Connor ၊ Colin Firth ၊ Eve Hewson နှင့် Colman Domingo တို့ ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ထားသည်။ <ref name="FirstReactions">{{Cite web |last=Tapp |first=Tom |date=May 27, 2026 |title='Disclosure Day' First Reactions Laud Emily Blunt's Performance, Declare It 'Spielberg's Best Film in 20 Years' |url=https://deadline.com/2026/05/disclosure-day-first-reactions-reviews-1236928672/ |access-date=June 3, 2026 |website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် Spielberg ၏ နောက်ထပ်ပရောဂျက်မှာ [[အမျိုးအမည်မသိ ယာဉ်ပျံ|UFO]] ရုပ်ရှင်ဖြစ်ပြီး Koepp က ဇာတ်ညွှန်းရေးသားမည်ဟု သတင်းထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ နောက်လအနည်းငယ်အတွင်း Universal Pictures ကို ဖြန့်ဖြူးသူအဖြစ် ကြေညာခဲ့ပြီး Blunt ကို အဓိကဇာတ်ဆောင်အဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ ရိုက်ကူးမှုကို ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလမှ မေလအထိ [[နယူးယောက်ပြည်နယ်|နယူးယောက်]] ၊ [[နယူးဂျာစီပြည်နယ်|နယူးဂျာစီ]] နှင့် [[အတ္တလန္တာမြို့|အတ္တလန်တာ]] တို့တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ''Disclosure Day'' ရုပ်ရှင်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂ ရက်နေ့တွင် ပါရီမြို့ရှိ Le Grand Rex တွင် ပွဲဦးထွက်ပြသခဲ့ပြီး <ref name="Sortir à Paris">{{Cite web |last=de Sortiraparis |first=Graziella |date=May 22, 2026 |title='Disclosure Day': Premiere event at the Grand Rex with Steven Spielberg in attendance |url=https://www.sortiraparis.com/en/what-to-do-in-paris/cinema-series/articles/345881-disclosure-day-pre-premiere-event-at-the-grand-rex-in-the-presence-of-steven-spielberg |access-date=June 3, 2026 |website=Sortir à Paris}}</ref> အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ရုံတင်ပြသမည်ဖြစ်သည်။ <ref name="NewFilm">{{Cite web |last=Rubin |first=Rebecca |date=February 18, 2025 |title=Steven Spielberg's New Film Moves to June 2026, Daniels' 'Everything Everywhere' Follow-Up Removed from Calendar |url=https://variety.com/2025/film/box-office/steven-spielberg-movie-july-2026-release-date-1236311812/ |access-date=October 30, 2025 |website=[[Variety (magazine)|Variety]] |language=en-US}}</ref> == အဆောက်အဦ == အစိုးရရဲ့ ကြီးမားတဲ့ ပူးပေါင်းကြံစည်မှုတစ်ခု ပေါ်ပေါက်လာတာနဲ့အမျှ၊ ပစ်မှတ်ထား သတင်းပေးတစ်ယောက်ဟာ လူ့သမိုင်းကို ထာဝရပြောင်းလဲစေမယ့် အံ့မခန်းဖြစ်ရပ်တစ်ခုဖြစ်တဲ့ နောက်ဆုံး ဂြိုဟ်သားတွေအကြောင်း ထုတ်ဖော်ပြောကြားတဲ့ နေ့ကို ဖော်ဆောင်ဖို့ အချိန်နဲ့အပြိုင် အပြိုင်ကြိုးစားနေပါတယ်။ <ref>{{Cite web |last=Franklin |first=Garth |date=May 27, 2026 |title=Final Trailer: Steven Spielberg's 'Disclosure Day' |url=https://www.darkhorizons.com/final-trailer-steven-spielbergs-disclosure-day/ |access-date=May 27, 2026 |website=[[Dark Horizons]]}}</ref> == သရုပ်ဆောင်များ == * အမ်မလီ ဘလန့်က [[ကန်းဆပ်စီးတီး (မစ်ဆိုရီ)|ကန်ဆက်စီးတီး]] မိုးလေဝသပညာရှင် နှင့် သတင်းထောက် ဟောင်း မာဂရက် ဖဲရ်ချိုင်းအဖြစ် <ref name="Cast">{{Cite magazine|date=April 2, 2026|title='Disclosure Day' 'answers questions posed by Close Encounters', says Emily Blunt|url=https://www.empireonline.com/movies/news/disclosure-day-answers-questions-close-encounters-emily-blunt-exclusive/|archivedate=April 8, 2026}}</ref> ** ငယ်ရွယ်သော မာဂရက်အဖြစ် Delaney Cuthbert * Josh O'Connor က ငယ်ရွယ်သော ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေး ကျွမ်းကျင်သူနှင့် သတင်းပေး Daniel Kellner အဖြစ် <ref name="Cast" /> ** ဒန်နီရယ် ငယ်ရွယ်စဉ်က အဖြစ် Tyler Renaud * Colin Firth က Wardex ကော်ပိုရေးရှင်းရဲ့ အကြီးအကဲ Noah Scanlon အဖြစ် <ref name="Cast" /> * Eve Hewson က သီလရှင် ဟောင်းတစ်ဦးဖြစ်ပြီး Daniel ရဲ့ ရည်းစား Jane Blankenship အဖြစ် <ref name="Cast" /> * Colman Domingo က Wardex မှ ခိုလှုံလာသူ Hugo Wakefield အဖြစ် သရုပ်ဆောင်ထားပြီး ထုတ်ဖော်ပြောဆိုမှုအတွက် ထောက်ခံအားပေးသူ <ref name="Cast" /> * မာဂရက်ရဲ့ လက်တွဲဖော် ဂျက်ဆင်အဖြစ် Wyatt Russell က <ref name="Filming">{{Cite web |date=February 26, 2025 |title=See Steven Spielberg on set of new movie with Emily Blunt and Wyatt Russell in N.J. |url=https://www.nj.com/entertainment/2025/02/see-steven-spielberg-emily-blunt-and-wyatt-russell-on-nj-set-of-new-movie.html |access-date=February 27, 2025 |website=[[NJ.com]]}}</ref> * ကက်စပါ ဘွိုက်ဒ်အဖြစ် ဟင်နရီ လွိုက်ဒ်-ဟုစ် <ref>{{Cite web |last=Bentz |first=Adam |date=February 9, 2026 |title=Steven Spielberg Finally Breaks Silence on First Alien Sci-Fi Return in 21 Years with 'Disclosure Day' |url=https://screenrant.com/steven-spielberg-disclosure-day-first-look-tease/ |access-date=February 16, 2026 |website=[[Screen Rant]]}}</ref> * Elizabeth Marvel က သီလရှင် Sister Maura အဖြစ် <ref>{{Cite news |last=Lee |first=Benjamin |date=December 16, 2025 |title='Disclosure Day': first trailer for Steven Spielberg's star-studded UFO movie |url=https://www.theguardian.com/film/2025/dec/16/disclosure-day-trailer-steven-spielberg |access-date=December 17, 2025 |work=[[The Guardian]] |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> * Hettienne Park က Serena အဖြစ် သရုပ်ဆောင်ထားပါတယ်။ * ဒေ့ဗ် ဆန်တီယာဂို အဖြစ် တော်မီ မာတီနက်ဇ် <ref name="CastMarch2026">{{Cite web |last=Johnson |first=Travis |date=March 13, 2026 |title=The Aliens Are Already Among Us in the New Trailer for 'Disclosure Day' |url=https://bluntmag.com.au/news/the-aliens-are-already-among-us-in-the-new-trailer-for-disclosure-day/ |access-date=May 31, 2026 |website=[[Blunt Magazine]]}}</ref> * Gabby Beans က Angela Childs အဖြစ် <ref>{{Cite web |last=Stephan |first=Katcy |date=August 11, 2025 |title=Gabby Beans Signs with Gersh (Exclusive) |url=https://variety.com/2025/biz/news/gabby-beans-gersh-1236487022/ |access-date=August 11, 2025 |website=[[Variety (magazine)|Variety]] |language=en-US}}</ref> * ဂျယ်ရမီ ရှာမို့စ် ကလေပူးလ် အဖြစ် * အေးဂျင့် ဒိုင်ယက်ဇ် အဖြစ် Elliot Villar <ref>{{Cite web |last=Laubscher |first=Ludovic |date=December 16, 2025 |title='Disclosure Day': Le nouveau Steven Spielberg avec des extraterrestres |trans-title='Disclosure Day': The new Steven Spielberg with aliens |url=https://jvmag.ch/2025/12/16/disclosure-day-le-nouveau-steven-spielberg-avec-des-extraterrestres/ |access-date=December 16, 2025 |website=JVMag |language=French}}</ref> * အေးဂျင့် Munsey အဖြစ် Noah Robbins <ref name="CastMarch2026" /> * မိုက်ကယ် ဂတ်စတန် က ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဒေါ့ဘ်စ် အဖြစ် <ref>{{Cite web |last=Kemp |first=Ellie |title=All we know about Steven Spielberg's new movie as first trailer drops |url=https://www.unilad.com/film-and-tv/news/steven-spielberg-disclosure-day-ufo-movie-trailer-724644-20251217 |access-date=December 17, 2025 |publisher=[[UNILAD]]}}</ref> ထို့အပြင်၊ Lance Archer ၊ Brian Cage နှင့် Chavo Guerrero Jr. တို့သည် နပန်းဒိုင်လူကြီး၊ အနီရောင်နပန်းသမားနှင့် အပြာရောင်နပန်းသမားအဖြစ် အသီးသီး ဧည့်သည်သရုပ်ဆောင်အဖြစ် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ထားသည်။ <ref name="CastMay2025">{{Cite web |last=Pasbani |first=Rob |date=April 10, 2025 |title=Steven Spielberg Taps AEW Stars and Wrestling Legend for New UFO Movie |url=https://thestunner.com/spielberg-wrestling-movie-aew-stars/ |access-date=December 7, 2025 |website=The Stunner}}</ref> Patricia Conolly သည် Ruth အဖြစ် မပါဝင်ပါ။ <ref name="CastMarch2026"/> == ထုတ်လုပ်မှု == === ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး === <templatestyles src="Multiple image/styles.css" wrapper=".tmulti"></templatestyles>{{Multiple image|image9=MKr25402 Steven Spielberg (Berlinale 2023) (3x4 cropped).jpg|image6=David Koepp in 2022.jpg}}၂၀၂၄ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် Steven Spielberg ၏ နောက်ထပ်ဒါရိုက်တာစီမံကိန်းမှာ သူ၏ကိုယ်ပိုင်မူလအကြံဉာဏ်ကို အခြေခံထားသည့် [[အမျိုးအမည်မသိ ယာဉ်ပျံ|UFO]] ရုပ်ရှင်တစ်ကားဖြစ်ပြီး Spielberg နှင့်အတူ ရုပ်ရှင်များစွာတွင် လုပ်ကိုင်ခဲ့သော David Koepp က ဇာတ်ညွှန်းရေးသားမည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=Siegel |first=Tatiana |date=April 17, 2024 |title=Ageless Auteurs: Scorsese Eyes Frank Sinatra Biopic with Leonardo DiCaprio and Jennifer Lawrence, Spielberg Tackling UFO Movie and More |url=https://variety.com/2024/film/news/martin-scorsese-frank-sinatra-biopic-dicaprio-jennifer-lawrence-1235973769/ |access-date=April 19, 2024 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> Spielberg သည် ''[[နယူးယောက် တိုင်းမ်စ်|The New York Times]]'' တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သော ၂၀၁၇ ခုနှစ်ထုတ် "Glowing Auras and 'Black Money': The Pentagon's Mysterious UFO Program" ဆောင်းပါးမှ လှုံ့ဆော်မှုရရှိခဲ့ပြီး ယင်းဆောင်းပါးသည် ထိုဘာသာရပ်အပေါ် သူ၏စိတ်ဝင်စားမှုကို ပြန်လည်နှိုးဆွပေးခဲ့သည်ဟု သူဖော်ပြခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=Weiss |first=Josh |date=April 18, 2026 |title=What Inspired Steven Spielberg to Revisit Aliens in 'Disclosure Day'? |url=https://www.syfy.com/syfy-wire/what-inspired-steven-spielberg-to-revisit-aliens-in-disclosure-day |access-date=June 6, 2026 |publisher=[[Syfy]]}}</ref> Spielberg ထံမှ အီးမေးလ်မှတစ်ဆင့် ကနဦးကုသမှုကို ခံယူပြီးနောက် Koepp သည် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ညွှန်းအတွက် မူကြမ်း ၄၂ ခုကို ရေးဆွဲခဲ့ပြီး သူ၏အနုပညာသက်တမ်းတစ်လျှောက် မူကြမ်းအများဆုံးဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite magazine|date=May 19, 2026|url=https://www.vanityfair.com/hollywood/story/david-koepp-steven-spielberg-disclosure-day-interview|title=It Took Screenwriter David Koepp 42 Tries to Get Steven Spielberg's New Movie Right|archivedate=May 22, 2026}}</ref> မေလတွင် Universal Pictures သည် ဖြန့်ဖြူးရန် သတ်မှတ်ထားသည်။ <ref name="EventMovie">{{Cite web |last=D'Alessandro |first=Anthony |date=May 23, 2024 |title=Universal Dates Steven Spielberg Event Movie for Summer 2026 |url=https://deadline.com/2024/05/steven-spielberg-universal-event-movie-2026-1235928524 |access-date=June 13, 2024 |website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> နောက်တစ်လတွင် Emily Blunt သည် အဓိကဇာတ်ကောင်နေရာတွင် ပါဝင်ရန် ဆွေးနွေးနေကြောင်း သတင်းများထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=Kroll |first=Justin |date=June 13, 2024 |title=Emily Blunt Circling Steven Spielberg's Next Summer Tentpole at Amblin and Universal – The Dish |url=https://deadline.com/2024/06/emily-blunt-steven-spielberg-movie-1235972473/ |access-date=June 13, 2024 |website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> သူမသည် ဩဂုတ်လတွင် သရုပ်ဆောင်ရန် အတည်ပြုခဲ့သည်။ <ref name="Kroll" /> ဩဂုတ်လမှ ဒီဇင်ဘာလအထိ Colin Firth ၊ Eve Hewson ၊ Colman Domingo ၊ Wyatt Russell နှင့် Josh O'Connor တို့ကို ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ <ref name="Kroll">{{Cite web |last=Kroll |first=Justin |date=August 16, 2024 |title=Colin Firth Circling Steven Spielberg's Next Movie at Amblin and Universal – The Dish |url=https://deadline.com/2024/08/colin-firth-steven-spielberg-emily-blunt-1236041900/ |access-date=August 16, 2024 |website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Thomas |first=Carly |date=September 8, 2024 |title=Eve Hewson in Early Talks for Untitled Steven Spielberg Event Film |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/eve-hewson-early-talks-steven-spielberg-untitled-event-film-1235994796/ |access-date=September 9, 2024 |website=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kroll |first=Justin |date=September 16, 2024 |title=Colman Domingo Circling Steven Spielberg's Next Event Film at Amblin and Universal |url=https://deadline.com/2024/09/colman-domingo-steven-spielberg-movie-1236090816/ |access-date=September 16, 2024 |website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> <ref>{{Cite web |last=D'Alessandro |first=Anthony |date=December 6, 2024 |title=Wyatt Russell in Talks to Join Steven Spielberg's Next Event Movie |url=https://deadline.com/2024/12/wyatt-russell-steven-spielberg-movie-1236196776/ |access-date=December 6, 2024 |website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> O'Connor သည် သရုပ်ဆောင်အဖြစ် သရုပ်ဆောင်ရန် ရွေးချယ်ခံရခြင်းမရှိဘဲ ကမ်းလှမ်းခံခဲ့ရကြောင်း သတင်းများထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=Bamigboye |first=Baz |date=May 21, 2025 |title=Josh O'Connor on 'The Mastermind', 'The History of Sound', His Secret Spielberg Film & How Harris Dickinson Has Inspired Him to Direct |url=https://deadline.com/2025/05/josh-oconnor-the-mastermind-the-history-of-sound-spielberg-1236394577/ |access-date=May 21, 2025 |website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> Henry Lloyd-Hughes သည်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ရွေးချယ်ခံရခြင်းမရှိဘဲ သရုပ်ဆောင်အဖွဲ့တွင် ပါဝင်လာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=Calnan |first=Ellie |date=August 22, 2025 |title='The Thursday Murder Club' star joins Steven Spielberg's next project; Richard Osman praises UK film industry |url=https://www.screendaily.com/news/the-thursday-murder-club-star-joins-steven-spielbergs-next-project-richard-osman-praises-uk-film-industry/5208142.article |access-date=October 30, 2025 |website=[[Screen International#Screen Daily|Screen Daily]] |language=en-GB}}</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ် မတ်လတွင် Paul Tazewell သည် ''West Side Story'' (၂၀၂၁) ပြီးနောက် Spielberg နှင့် ဒုတိယအကြိမ် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရာတွင် ဝတ်စုံဒီဇိုင်နာအဖြစ် ဆောင်ရွက်မည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=Sharpe |first=Josh |date=May 27, 2026 |title=Video: Steven Spielberg Teases 'Disclosure Day' in Final Trailer for New Film |url=https://www.broadwayworld.com/bwwtv/article/video-steven-spielberg-teases-disclosure-day-in-final-trailer-for-new-film-20260527 |access-date=May 27, 2026 |website=[[BroadwayWorld]] |language=en-US}}</ref> === ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးခြင်း === အဓိကဓာတ်ပုံရိုက်ကူးမှုကို ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် နယူးဂျာစီ၊ အတ္တလန်တာ၊ နယူးယောက်စီးတီးနှင့် ဟန်တင်တန်တို့တွင် ''Non-View'' ခေါင်းစဉ်ဖြင့် စတင်ခဲ့သည်။ <ref name="Filming"/> ၂၀၂၅ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် ရိုက်ကူးမည့် မြင်ကွင်းတစ်ခုအတွက် "နပန်း ပရိသတ်များ " အဖြစ် Long Island အခြေစိုက် နောက်ခံသရုပ်ဆောင်များအား သရုပ်ဆောင်ခေါ်ယူမှုကို ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=January 16, 2025 |title=Casting call for Steven Spielberg film set to shoot in Huntington |url=https://longisland.news12.com/casting-call-for-steven-spielberg-film-set-to-shoot-in-huntington |access-date=January 16, 2025 |website=longisland.news12.com}}</ref> <ref>{{Cite news |last=Bubbeo |first=Daniel |date=January 18, 2025 |title=Steven Spielberg looking to cast locals for Huntington shoot |url=https://www.newsday.com/entertainment/movies/steven-spielberg-huntington-swmp5gy1 |access-date=January 18, 2025 |work=[[Newsday]] |archive-date=6 January 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260106033001/https://www.newsday.com/entertainment/movies/steven-spielberg-huntington-swmp5gy1 |url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web |date=January 15, 2025 |title=Casting Long Island Locals for Steven Spielberg Film |url=https://www.gwcionlocation.com/long-island-ny/2025/1/15/casting-long-island-locals-for-steven-spielberg-film |access-date=January 15, 2025 |publisher=GWCI on Location}}</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ် မတ်လတွင် နောက်ဆက်တွဲ သရုပ်ဆောင်ခေါ်ယူမှုများသည် နယူးယောက်ပြည်နယ်၊ Hudson Valley ဒေသနှင့် နယူးဂျာစီပြည်နယ်၊ Middlesex County ဒေသတို့တွင် နောက်ခံအရည်အချင်းရှိသူများကို ရှာဖွေခဲ့သည်။ Middlesex County သရုပ်ဆောင်ခေါ်ယူမှုသည် ရုပ်ရှင်တွင် ၎င်းတို့၏ကိုယ်ပိုင်ယာဉ်များကို မောင်းနှင်နိုင်သူများကိုသာ သီးသန့်တောင်းဆိုခဲ့ပြီး Hudson Valley သရုပ်ဆောင်ခေါ်ယူမှုတွင်လည်း သရုပ်ဆောင်များကို စားသောက်ဆိုင်ဧည့်သည်များနှင့် ဟိုတယ်ဧည့်သည်များအဖြစ် သရုပ်ဆောင်ရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news |last=Muchnick |first=Jeanne |date=March 7, 2025 |title=Casting call for Hudson Valley residents for Steven Spielberg movie. What to know |url=https://www.lohud.com/story/news/local/westchester/2025/03/07/hudson-valley-ny-steven-spielberg-nonview-movie-open-casting-call-for-extras/81940619007/ |access-date=March 8, 2025 |work=[[The Journal News]]}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kuperinsky |first=Amy |date=March 6, 2025 |title=Steven Spielberg needs people with cars for 'big scene' filming in N.J. |url=https://www.nj.com/entertainment/2025/03/steven-spielberg-needs-people-with-cars-for-big-scene-filming-in-nj.html |access-date=March 6, 2025 |website=[[NJ.com]]}}</ref> နောက်ထပ်သရုပ်ဆောင်ခေါ်ယူမှုများတွင် မြောက်ကိုရီးယားစစ်သားများအဖြစ် သရုပ်ဆောင်ရန် သရုပ်ဆောင်များကို ရှာဖွေခဲ့သည်။ <ref name="HudPost">{{Cite web |date=April 5, 2025 |title=Spielberg Filming Sci-Fi Movie in Jersey City |url=https://hudpost.com/spielberg-filming-sci-fi-movie-in-jersey-city/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250405000905/https://hudpost.com/spielberg-filming-sci-fi-movie-in-jersey-city/ |archive-date=April 5, 2025 |access-date=April 5, 2025 |website=HudPost}}</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ် မတ်လတွင် တောင်ပိုင်းနယူးဂျာစီရှိ Cape May Seashore Lines ရထားလမ်းတွင်လည်း ရိုက်ကူးမှုကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=Greenberg |first=Ted |date=March 6, 2025 |title='Very exciting': Spielberg movie project brings winter business boost to Jersey Shore |url=https://www.nbcphiladelphia.com/entertainment/the-scene/spielberg-movie-jersey-shore/4126421/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250318025347/https://www.nbcphiladelphia.com/entertainment/the-scene/spielberg-movie-jersey-shore/4126421/ |archive-date=March 18, 2025 |access-date=March 18, 2025 |publisher=NBC10 Philadelphia |language=en-US}}</ref> ဧပြီလအစောပိုင်းတွင် ဂျာစီစီးတီးရှိ McGinley Square ရပ်ကွက်တွင် ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ <ref name="HudPost"/> ဇွန်လတွင် Koepp က ရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်မှုသည် မေလကုန်တွင် ပြီးဆုံးသွားကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=Venugopal |first=Arun |author-link=Arun Venugopal |date=June 25, 2025 |title=Steven Spielberg's Untitled UFO Movie Has Wrapped Filming, Confirms David Koepp |url=https://maxblizz.com/steven-spielbergs-untitled-ufo-movie-has-wrapped-filming-confirms-david-koepp/ |access-date=June 25, 2025 |website=Maxblizz |language=en-US}}</ref> ရိုက်ကူးနေစဉ်အတွင်း Blunt သည် [[ဉာဏ်ရည်တု|AI]] post-processing နည်းပညာများကို အသုံးမပြုဘဲ ဂြိုဟ်သားဘာသာစကားကို ပြောဆိုနေသည့် မိနစ်လေး မိနစ်ကြာ အသံထွက်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=McArdle |first=Tommy |date=June 1, 2026 |title=Emily Blunt Says She Was 'Terrified' to Use AI, So She Created Her Own 'Strange' Alien Sounds in 'Disclosure Day' |url=https://people.com/emily-blunt-created-her-alien-sounds-in-disclosure-day-on-her-own-11987929 |access-date=June 3, 2026 |website=[[People (magazine)|People]] |publisher=Dotdash Meredith |language=en-US}}</ref> === ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးရေး === Spielberg နှင့် ရေရှည်ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သူ Janusz Kamiński သည် ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးသူအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး 2.39:1 aspect ratio အတွက် C နှင့် T series anamorphic format မှန်ဘီလူးများ တပ်ဆင်ထားသော Panavision Panaflex Millennium XL2 ကင်မရာများကို အသုံးပြု၍ 35 mm ဖလင် ဖြင့် ပရောဂျက်ကို အဓိကထား ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ <ref name="Forbes">{{Cite web |last=Har-Even |first=Benny |date=May 28, 2026 |title=What's the Best Way to See Spielberg's 'Disclosure Day' in the Cinema |url=https://www.forbes.com/sites/bennyhareven/2026/05/28/whats-the-best-way-to-see-spielbergs-disclosure-day-in-the-cinema/ |access-date=June 3, 2026 |website=[[Forbes]] |publisher=Forbes Media |language=en-US}}</ref> လက်ကိုင်အလင်းရောင်နည်းသော မြင်ကွင်းအချို့ကို ဒစ်ဂျစ်တယ် Sony CineAlta Venice 2 ကင်မရာကို အသုံးပြု၍ ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ <ref name="Forbes" /> === အမြင်အာရုံ အကျိုးသက်ရောက်မှုများ === အမြင်အာရုံ အထူးပြုလုပ်ချက်များကို Digital Domain ၊ Storm Studios နှင့် Wētā FX မှ တီထွင်ခဲ့ပြီး ထုတ်လုပ်ရေး အမြင်အာရုံ အထူးပြုလုပ်ချက်များ ကြီးကြပ်ရေးမှူးများဖြစ်သည့် Matthew E. Butler နှင့် Joel Behrens နှင့် ထုတ်လုပ်ရေး အမြင်အာရုံ အထူးပြုလုပ်ချက်များ ထုတ်လုပ်သူ Lauren Ritchie တို့က ကြီးကြပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=Frei |first=Vincent |date=January 6, 2026 |title=Disclosure Day |url=https://www.artofvfx.com/disclosure-day/ |access-date=June 3, 2026 |website=The Art of VFX}}</ref> == တေးသံ == ၂၀၂၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် Spielberg နှင့် သူ၏ ၃၀ ကြိမ်မြောက် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုဖြစ်သည့် ရုပ်ရှင်အတွက် တေးဂီတကို ရေးစပ်ရန် John Williams ကို ငှားရမ်းခဲ့ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=Rubin |first=Rebecca |date=October 28, 2025 |title=John Williams to Score Steven Spielberg's UFO Movie, Marking the Duo's 30th Film Together |url=https://variety.com/2025/film/news/john-williams-steven-spielberg-ufo-movie-1236563896/ |access-date=October 30, 2025 |website=[[Variety (magazine)|Variety]] |language=en-US}}</ref> Back Lot Music သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ဒစ်ဂျစ်တယ်စနစ်ဖြင့် ဖြန့်ချိမည့် တရားဝင် တေးသံအယ်လ်ဘမ်ကို ဖြန့်ချိမည်ဖြစ်ပြီး Waxwork Records သည် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဗားရှင်းများကို ဖြန့်ချိမည်ဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite web |date=June 3, 2026 |title='Disclosure Day' Soundtrack Album Details |url=https://filmmusicreporter.com/2026/06/03/disclosure-day-soundtrack-album-details/ |access-date=June 3, 2026 |website=Film Music Reporter}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ''ထုတ်ဖော်ပြောကြားသည့်နေ့'' အတွက် ဝီလျံ၏နည်းလမ်းနှင့် ရုပ်ရှင်တွင် သူ၏တေးဂီတကို မည်သို့တွေ့ကြုံခံစားရမည်ကို ဆွေးနွေးရာတွင် စပီးလ်ဘာ့ဂ်က ဝီလျံက "ဒီတစ်ခါတော့ ရုပ်ရှင်ကို ဦးဆောင်ဖို့မဟုတ်ဘဲ ရုပ်ရှင်ကို အနည်းငယ်တွန်းအားပေးဖို့ ရုပ်ရှင်အောက်မှာ တေးဂီတကို ရေးမှာပါ" ဟု ပြောကြားခဲ့ကြောင်း ထုတ်ဖော်ပြောကြားခဲ့သည်။ ဒါရိုက်တာက ဝီလျံ၏ ပိုမို "symphonic"၊ theme-driven ပုံစံအတွက် စံနှုန်းတစ်ခုအဖြစ် ''Close Encounters of the Third Kind'' နှင့် ''Indiana Jones တို့ကို'' ထောက်ပြခဲ့သည်။ "ဒါက ပိုသိမ်မွေ့ပေမယ့် John Williams ရဲ့ ပါရမီစစ်စစ်ပါပဲ" ဟု သူက နိဂုံးချုပ်ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=Basu |first=Devanshi |date=June 4, 2026 |title=Steven Spielberg Reveals 'Disclosure Day's John Williams Score Details |url=https://www.comingsoon.net/movies/news/2143411-disclosure-day-john-williams-score-different-how |access-date=June 5, 2026 |website=[[Mandatory (company)#Owned or associated websites|ComingSoon.net]]}}</ref> === လမ်းကြောင်းစာရင်း === <templatestyles src="Module:Track listing/styles.css"></templatestyles>  == ဈေးကွက်ရှာဖွေရေး == Spielberg ရဲ့ အဆိုအရ ရုပ်ရှင်ရဲ့ တတိယအခန်းတစ်ခုလုံးကို ဈေးကွက်ထဲ မထည့်ပါဘူး။ <ref>{{Cite web |last=Yin-Poole |first=Wesley |date=April 16, 2026 |title=Steven Spielberg Comments on 'Disclosure Day' |url=https://www.ign.com/articles/steven-spielberg-comments-on-disclosure-day |access-date=June 3, 2026 |website=[[IGN]]}}</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် လော့စ်အိန်ဂျလိစ်နှင့် နယူးယောက်စီးတီး အပါအဝင် မြို့အမျိုးမျိုးတွင် ကြော်ငြာဆိုင်းဘုတ်များ ပေါ်လာခဲ့ပြီး ငှက်တစ်ကောင်၏ ပုံရိပ်အတွင်း ဘောင်ခတ်ထားသော ဇောက်ထိုးမျက်လုံးပုံ ပါရှိပြီး "အားလုံးကို ဖော်ထုတ်မည်။ SPIELBERG။ 06.12.26" ဟူသော ဆောင်ပုဒ်ဖြင့် အမည်မပေးရသေးသော ရုပ်ရှင်ကို လှောင်ပြောင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=Dodge |first=Jeff |date=December 10, 2025 |title=Steven Spielberg's New Sci-Fi Movie: Mysterious Alien Image Teased |url=https://screenrant.com/steven-spielberg-movie-2026-ufo-aliens-billboards/ |access-date=June 3, 2026 |website=[[Screen Rant]]}}</ref> ခြောက်ရက်အကြာတွင် ''Avatar: Fire and Ash'' ရုပ်ရှင်မပြသမီ နမူနာဗီဒီယို ထွက်လာခြင်းဖြင့် ရုပ်ရှင်၏ ခေါင်းစဉ်ကို ဖော်ပြခဲ့သည် <ref>{{Cite web |last=Lambie |first=Ryan |date=December 3, 2025 |title=Steven Spielberg {{!}} Trailer for mystery UFO movie to appear in front of 'Avatar: Fire and Ash' |url=https://filmstories.co.uk/news/steven-spielberg-trailer-for-mystery-ufo-movie-to-appear-in-front-of-avatar-fire-and-ash/ |access-date=June 3, 2026 |website=Film Stories}}</ref> <ref>{{Cite web |last=McGowan |first=Andrew |date=December 16, 2025 |title=Steven Spielberg's UFO Movie 'Disclosure Day' Revealed as Trailer Shows Emily Blunt and Josh O'Connor Making Contact with Aliens |url=https://variety.com/2025/film/news/steven-spielberg-disclosure-day-trailer-emily-blunt-ufo-movie-1236604971/ |access-date=June 3, 2026 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> <ref name="SuperBowl">{{Cite web |last=Couch |first=Aaron |date=February 8, 2026 |title=Steven Spielberg Beams into Super Bowl with 'Disclosure Day' Spot |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/disclosure-day-steven-spielberg-hits-super-bowl-1236497781/ |access-date=June 3, 2026 |website=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၈ ရက်နေ့တွင် Super Bowl LX အတွင်း ရုပ်ရှင်အတွက် ရုပ်သံကြော်ငြာတစ်ခုကို အပိုင်းအစအသစ်များဖြင့် ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။ <ref name="SuperBowl"/> ရုံတင်ပိုစတာနှင့် တရားဝင်နမူနာကို နောက်လ မတ်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=D'Alessandro |first=Anthony |last2=Grobar |first2=Matt |date=March 12, 2026 |title='Disclosure Day' Trailer: Josh O'Connor and Emily Blunt Race to Tell a Secret That 'Will Upend All Established Order' in Spielberg Sci-Fi Thriller |url=https://deadline.com/2026/03/steven-spielberg-disclosure-day-trailer-ufo-movie-1236650057/ |access-date=June 3, 2026 |website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> ဧပြီလတွင် CinemaCon တွင် Universal Pictures တင်ဆက်မှုအတွင်း တိုးချဲ့ဗီဒီယိုကို ပြသခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=Lang |first=Brent |date=April 15, 2026 |title=Steven Spielberg Warns Hollywood Must Invest in Original Stories or Movies Will 'Run Out of Gas', Debuts Eerie New 'Disclosure Day' Trailer at CinemaCon |url=https://variety.com/2026/film/news/steven-spielberg-hollywood-original-movies-disclosure-day-cinemacon-1236722625/ |access-date=June 3, 2026 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> နောက်ဆုံးနမူနာနှင့် IMAX ပိုစတာကို မေလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=Booth |first=Kaitlyn |date=May 27, 2026 |title='Disclosure Day': Final Trailer Plus a New and Well-Designed IMAX Poster |url=https://bleedingcool.com/movies/disclosure-day-final-trailer-plus-a-new-and-well-designed-imax-poster/ |access-date=June 3, 2026 |website=[[Bleeding Cool]]}}</ref> Citi Field တွင် ရိုက်ကူးထားသော ပရော်ဖက်ရှင်နယ် [[ဘေ့စ်ဘော]] ကစားသမား Francisco Lindor သည် ဇွန်လ ၄ ရက်နေ့တွင် ပွဲဦးထွက်ပြသခဲ့သော ရုပ်ရှင်အတွက် စက္ကန့် ၃၀ ကြာ ရုပ်သံကြော်ငြာတွင် ၎င်းကိုယ်တိုင်အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=Murphy |first=Brian |date=June 4, 2026 |title=Lindor stars in eerily familiar trailer for new Spielberg movie |url=https://www.mlb.com/news/francisco-lindor-stars-in-disclosure-day-trailer |access-date=June 5, 2026 |website=[[Major League Baseball|MLB.com]]}}</ref> == ထုတ်ဝေမှု == မူလက ၂၀၂၆ ခုနှစ် မေလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ရုံတင်ပြသရန် စီစဉ်ထားသော <ref name="EventMovie"/> ''Disclosure Day ဇာတ်ကား'' ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂ ရက်နေ့တွင် ပါရီမြို့ရှိ Le Grand Rex တွင် ကမ္ဘာ့ပွဲဦးထွက်ပြသခဲ့ပြီး <ref name="Sortir à Paris"/> ထို့နောက် ဇွန်လ ၄ ရက်နေ့တွင် လန်ဒန်မြို့၊ Leicester Square ရှိ Cineworld တွင် ဗြိတိန်ပွဲဦးထွက်ပြသခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news |last=Feric |first=Carla |date=June 4, 2026 |title='Disclosure Day' director Steven Spielberg jokes about what he would ask aliens |url=https://www.standard.co.uk/culture/film/steven-spielberg-colin-firth-emily-blunt-eve-hewson-hollywood-b1284906.html |access-date=June 5, 2026 |work=[[The Standard (London newspaper)|The Standard]] |language=en-GB}}</ref> ၎င်းကို ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၌ IMAX တွင် ရုံတင်ပြသရန် စီစဉ်ထားသည်။ <ref name="NewFilm"/> ဤဇာတ်ကားကို အခြား ပရီမီယံကြီးမားသော ဖော်မတ်များ အပြင် မူရင်း 35 မီလီမီတာ ပုံနှိပ်မှ ဖောက်ထွင်းထားသော 70 မီလီမီတာ ဖလင် ပုံနှိပ်များတွင် အကန့်အသတ်ဖြင့် ဖြန့်ချိ မည်ဖြစ်သည်။ <ref name="Forbes"/> == ဧည့်ခံပွဲ == === လက်မှတ်ရောင်းပေါက် === အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ရုပ်ရှင်မပြသမီ ၂၀၂၆ ခုနှစ် မေလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ''Boxoffice Pro သည်'' အဖွင့်သီတင်းပတ်တွင် ဒေါ်လာ ၄၀ မှ ၅၀ အထိ ရရှိရန် ခန့်မှန်းခဲ့သည်။&nbsp;သန်း။ <ref>{{Cite web |last=Boxoffice Staff |date=May 29, 2026 |title=Long Range Forecast: Spielberg Returns to the Big Screen with 'Disclosure Day' |url=https://www.boxofficepro.com/long-range-forecast-spielberg-returns-to-the-big-screen-with-disclosure-day/ |access-date=June 3, 2026 |website=[[Boxoffice Pro]]}}</ref> ''Puck'' ရဲ့ အစီရင်ခံစာအရ ''ထုတ်ဖော်ပြောကြားတဲ့နေ့ဟာ'' ဒေါ်လာ ၃၀၀ ကျော်ဖို့ လိုအပ်လိမ့်မယ်လို့ ခန့်မှန်းထားပါတယ်။&nbsp;ရုံဝင်ငွေစာရင်းမှာ အမြတ်အစွန်းရဖို့ သန်းတစ်ရာကျော်။ <ref>{{Cite web |last=Tan |first=Nicholas |date=June 2, 2026 |title='Disclosure Day' Gets Good News Toward Becoming a Box Office Success |url=https://www.comingsoon.net/movies/news/2141760-disclosure-day-box-office-success-budget-cost-prediction-tracking |access-date=June 3, 2026 |website=[[Mandatory (company)#Owned or associated websites|ComingSoon.net]]}}</ref> === ဝေဖန်တုံ့ပြန်မှု === အစောပိုင်းတုံ့ပြန်မှုများသည် အပြုသဘောဆောင်ပြီး ဝေဖန်ရေးဆရာများက Blunt ၏ သရုပ်ဆောင်မှုကို ချီးကျူးခဲ့ကြပြီး ၎င်းကို "Spielberg ၏ နှစ် ၂၀ အတွင်း အကောင်းဆုံးရုပ်ရှင်" ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ <ref name="FirstReactions"/> === ဂုဏ်ပြုချီးမြှင့်မှုများ === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="width: 101%;" ! scope="col" |ဆု ! scope="col" | အခမ်းအနားကျင်းပမည့်ရက်စွဲ ! scope="col" | အမျိုးအစား ! scope="col" | လက်ခံသူ(များ) ! scope="col" | ရလဒ် ! class="unsortable" scope="col" | {{Tooltip|Ref.|References}} |- ! rowspan="3" scope="row" | ရွှေရောင်ဇာတ်ကားဆုများ | rowspan="3" | ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၈ ရက် | အကောင်းဆုံး ကြော်ငြာဗီဒီယို | "သိပါ" (ယူနီဗာဆယ် ရုပ်ရှင်များ / ဗုဒ္ဓဂျုံးစ်)| {{Nom}} | rowspan="3" align="center" | <ref>{{Cite web |last=Pedersen |first=Erik |last2=Hipes |first2=Patrick |date=May 5, 2026 |title=Golden Trailer Awards Nominations: 'IT: Welcome to Derry' Leads Field as Disney Dominates Among Studios |url=https://deadline.com/2026/05/golden-trailer-awards-2026-nominations-list-1236882204/ |access-date=May 26, 2026 |website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref><br /><br /><br /><br /> <ref>{{Cite web |last=Pedersen |first=Erik |date=May 28, 2026 |title=Golden Trailer Awards: 'Project Hail Mary' Scores Best in Show & Leads Field; Disney Tops Studios – Full List |url=https://deadline.com/2026/05/golden-trailer-awards-2026-winners-list-1236929662/ |access-date=May 30, 2026 |website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> |- | အကောင်းဆုံး စိတ်ကူးယဉ်/စွန့်စားခန်း | "ကမ္ဘာ" (ယူနီဗာဆယ် ရုပ်ရှင်များ / ဗုဒ္ဓဂျုံးစ်)| {{Nom}} |- | ၂၀၂၆ ခုနှစ် နွေရာသီ အကောင်းဆုံး လူကြိုက်များသော ရုပ်ရှင်နမူနာ | "သိပါ" (ယူနီဗာဆယ် ရုပ်ရှင်များ / ဗုဒ္ဓဂျုံးစ်)| {{Won}} |} == ကြည့်ပါ == * ဂြိုဟ်သားတွေပါဝင်တဲ့ ရုပ်ရှင်စာရင်း * ၂၀၂၅ ခုနှစ် အမေရိကန် UFO မှတ်တမ်းရုပ်ရှင် ''The Age of Disclosure'' == ကိုးကားချက်များ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * {{Official website|https://www.disclosuredaymovie.com}} * {{IMDb title|32444672}} * {{Mojo title|disclosureday}} * {{Rotten Tomatoes|disclosure_day}} {{Steven Spielberg}} {| class="wikitable mw-collapsible" ! colspan="2" |Steven Spielberg |- | colspan="2" | * Accolades * Bibliography * Filmography * Unrealized projects |- !Films directed | * ''Firelight'' (1964) * ''Slipstream'' (1967) * ''Amblin''' (1968) * ''Duel'' (1971) * ''The Sugarland Express'' (1974) * ''Jaws'' (1975) * ''Close Encounters of the Third Kind'' (1977) * ''1941'' (1979) * ''Raiders of the Lost Ark'' (1981) * ''E.T. the Extra-Terrestrial'' (1982) * ''Twilight Zone: The Movie'' (1983; segment "Kick the Can") * ''Indiana Jones and the Temple of Doom'' (1984) * ''The Color Purple'' (1985) * ''Empire of the Sun'' (1987) * ''Indiana Jones and the Last Crusade'' (1989) * ''Always'' (1989) * ''Hook'' (1991) * ''Jurassic Park'' (1993) * ''Schindler's List'' (1993) * ''The Lost World: Jurassic Park'' (1997) * ''Amistad'' (1997) * ''Saving Private Ryan'' (1998) * ''A.I. Artificial Intelligence'' (2001) * ''Minority Report'' (2002) * ''Catch Me If You Can'' (2002) * ''The Terminal'' (2004) * ''War of the Worlds'' (2005) * ''Munich'' (2005) * ''Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull'' (2008) * ''The Adventures of Tintin'' (2011) * ''War Horse'' (2011) * ''Lincoln'' (2012) * ''Bridge of Spies'' (2015) * ''The BFG'' (2016) * ''The Post'' (2017) * ''Ready Player One'' (2018) * ''West Side Story'' (2021) * ''The Fabelmans'' (2022) * ''Disclosure Day'' (2026) |- !Films written only | * ''Ace Eli and Rodger of the Skies'' (1973) * ''Poltergeist'' (1982) * ''The Goonies'' (1985) |- !Films produced only | * ''Three O'Clock High'' (1987, uncredited) * ''An American Tail: Fievel Goes West'' (1991) * ''Memoirs of a Geisha'' (2005) * ''Flags of Our Fathers'' (2006) * ''Letters from Iwo Jima'' (2006) * ''Super 8'' (2011) * ''The Hundred-Foot Journey'' (2014) * ''Maestro'' (2023) * ''The Color Purple'' (2023) * ''Music by John Williams'' (2024) * ''Hamnet'' (2025) |- !Television | * ''Night Gallery'' (1969; segment "Eyes") * "L.A. 2017" (1971) * ''Duel'' (1971) * ''Something Evil'' (1972) * ''Savage'' (1973) * ''Amazing Stories'' (1985–1987) * ''High Incident'' (1996–1997) * ''Invasion America'' (1998) |- !Video games | * ''The Dig'' (1995) * ''Steven Spielberg's Director's Chair'' (1996) * ''Medal of Honor'' (1999) * ''Medal of Honor: Allied Assault'' (2002) * ''Boom Blox'' (2008) * ''Boom Blox Bash Party'' (2009) |- !Family | * Amy Irving (first wife) * Kate Capshaw (second wife) * Destry Spielberg (daughter) * Sasha Spielberg (daughter) * Arnold Spielberg (father) * Anne Spielberg (sister) |- !Related | * Amblin Partners ** Amblin Entertainment ** Amblin Television *** DreamWorks Television ** Amblimation ** DreamWorks Pictures *** DreamWorks Animation * USC Shoah Foundation Institute for Visual History and Education * Steven Spielberg Jewish Film Archive * Sammy Fabelman * ''Spielberg'' (2017) * "Cannibal" (2022) |} {{David Koepp}} {| class="wikitable mw-collapsible" ! colspan="2" |Works by David Koepp |- !Films directed | * ''The Trigger Effect'' (1996) * ''Stir of Echoes'' (1999) * ''Secret Window'' (2004) * ''Ghost Town'' (2008) * ''Premium Rush'' (2012) * ''Mortdecai'' (2015) * ''You Should Have Left'' (2020) |- !Films written only | * ''Apartment Zero'' (1988) * ''Bad Influence'' (1990) * ''Why Me?'' (1990) * ''I Come in Peace'' (1990) * ''Toy Soldiers'' (1991) * ''Death Becomes Her'' (1992) * ''Jurassic Park'' (1993) * ''Carlito's Way'' (1993) * ''The Paper'' (1994) * ''The Shadow'' (1994) * ''Mission: Impossible'' (1996) * ''The Lost World: Jurassic Park'' (1997) * ''Snake Eyes'' (1998) * ''Panic Room'' (2002) * ''Spider-Man'' (2002) * ''War of the Worlds'' (2005) * ''Zathura: A Space Adventure'' (2005) * ''Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull'' (2008) * ''Angels & Demons'' (2009) * ''The Little Engine That Could'' (2011) * ''Jack Ryan: Shadow Recruit'' (2014) * ''Inferno'' (2016) * ''The Mummy'' (2017) * ''Kimi'' (2022) * ''Indiana Jones and the Dial of Destiny'' (2023) * ''Presence'' (2024) * ''Black Bag'' (2025) * ''Jurassic World Rebirth'' (2025) * ''Cold Storage'' (2026) * ''Disclosure Day'' (2026) |- !TV series created | * ''Hack'' (2002–2004) |} {{Authority control}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] [[ကဏ္ဍ:ပြန်လည်မဆန်းစစ်ရသေးသော ဘာသာပြန်များပါဝင်သည့် စာမျက်နှာများ]] hg195nsa04shv19g65dv9fx21f15xui အော်စထရို-ထိုင်း ဘာသာစကားများ 0 287869 1054877 1049026 2026-09-23T15:35:59Z Dr Lotus Black 31011 1054877 wikitext text/x-wiki '''ဩစထြို-တိုင်း ဘာသာစကားများ''' (အင်္ဂလိပ်: Austro-Tai) သို့မဟုတ် '''ဩစထြို-ထိုင်း ဘာသာစကားများ''' (အင်္ဂလိပ်: Austro-Thai languages) သည် [[အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများ|ဩစထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားမိသားစု]] (Austronesian) နှင့် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားမိသားစု]](တိုင်း-ကဒိုင်) တို့အကြား မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်နွှယ်မှုရှိသည်ဟု အဆိုပြုထားသော အလွန်ကျယ်ပြန့်သည့် မဟာ ဘာသာစကားမိသားစုကြီး ဖြစ်သည်။ {{Infobox ဘာသာစကားမိသားစု | name = ဩစထြို-တိုင်း ဘာသာစကားများ<br/>Austro-Tai | acceptance = စိစစ်ဆွေးနွေးဆဲ (Under consideration) | region = [[အရှေ့တောင်အာရှ]]၊ [[အရှေ့အာရှ]] | familycolor = Superfamily | family = အဆိုပြု ဘာသာစကားမိသားစု (Proposed superfamily) | child1 = [[ဩစထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများ|ဩစထရိုနီးရှန်း]] (Austronesian) | child2 = [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်]] (Kra–Dai) | glotto = none | glottoname = | glottorefname = | map = File:Austroneske jazyky.jpg | mapcaption = ဩစထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများ၏ သမိုင်းဝင် ပျံ့နှံ့ပုံ | map2 = Taikadai-en.svg | mapcaption2 = ခရာ-ဒိုင် (တိုင်း-ကဒိုင်) ဘာသာစကားမိသားစု ပျံ့နှံ့ပုံ<br />{{Col-begin}} {{Col-2}} {{legend|blue|[[Kra languages|ခရာ (Kra)]]}} {{legend|#DB4FFF|[[Kam–Sui languages|ကမ်-ဆွေး (Kam–Sui)]]}} {{legend|#B000A6|[[Be languages|ဘဲ (Be)]]}} {{legend|#80FF00|[[Hlai languages|လှိုင် (Hlai)]]}} {{Col-2}} {{legend|#FFEC19|[[Northern Tai languages|မြောက်ပိုင်း တိုင်း]]}} {{legend|#FF4C00|[[Central Tai languages|ဗဟိုပိုင်း တိုင်း]]}} {{legend|#FF9D00|[[Southwestern Tai languages|အနောက်တောင်ပိုင်း တိုင်း]]}} }} == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} [[Category:အော်စထရို-ထိုင်း ဘာသာစကားများ]] pev2rkqy8rf3bpljlghxlzi78gwk2ii ပုစွန်ဆိတ်ကစားနည်း 0 288765 1055033 1044339 2026-09-24T10:43:28Z Thureinminnoo 25564 အချက်အလက်ထပ်မံဖြည့်စွက်ခြင်း 1055033 wikitext text/x-wiki [[File:ပုစွန်ဆိတ်ကစားနည်း.jpg|thumb|right|250px|ပုစွန်ဆိတ်ကစားနည်း သရုပ်ဖော်ပုံ]] '''ပုစွန်ဆိတ်ကစားနည်း''' သည် မြန်မာလူမျိုးကလေးငယ်များ၏ ကစားနည်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="culture">{{cite book |title= မြန်မာမှုဓလေ့များ (ပထမတွဲ) |author= ဆင်ဖြူကျွန်းအောင်သိန်း |publisher= |location= |date= |pages= ၁၂၂ }}</ref> ==ဖော်ပြချက်== ပုစွန်ဆိတ်ကစားနည်းသည် ကျယ်ဝန်းသည့် နေရာမလိုအပ်ပဲ ကလေးသုံးယောက်ရှိရုံဖြင့် ကစားနိုင်သည်။<ref name="culture"/> ===ကစားပုံ=== ကလေးတစ်ဦး၏ လက်ဝဲလက်ဖမိုးကို အခြားတစ်ဦးက လက်ဝဲလက်၏ လက်မ၊ လက်ညှိုးနှစ်ချောင်းဖြင့် နာလည်းမနာအောင်၊ မြဲလည်းမြဲအောင် ညှပ်ရ၏။ အညှပ်ခံထားရသည့်ကလေးသည် လက်ယာလက်၏ လက်မ၊ လက်ညှိုးကို အသုံးပြုကာ တစ်ဖန်ပြန်ညှပ်ရ၏။ ထိုကဲ့သို့ဖြင့် ကလေးသုံးယောက်ရှိပါက ကစားနိုင်သည်။ ပါဝင်ကစားမည့်သူများအားလုံး အစုံအလင်ညှပ်ပြီးသောအခါတွင် "ပုဇွန်ဇိတ်ဇိတ်" ဟု ပါးစပ်မှ ရွတ်ဆိုကာ လက်များကို နှိမ့်ချည်မြှင့်ချည် ပြုလုပ်ရသည်။<ref name="culture"/> ထိုအချိန် လက်များပြုတ်ထွက်သွားပါက ကလေးငယ်များသည် ရယ်မောပျော်ရွှင်ကြသည်။<ref name="culture"/> ==ရွတ်ဆိုခြင်း== ကလေးငယ်များကစားရာတွင် တစ်ယောက်လက်ကိုတစ်ယောက် အထက်အောက် မြဲ​မြံစွာညှပ်ထားရင်း လက်အားလုံးကို ထက်အောက်စုန်ဆန် တစ်ပြိုင်နက် အတင်အချပြုကာ အောက်ပါအတိုင်းရွတ်ဆိုကြသည်။ "ပုစွန်ဆိတ်... ပုစွန်ဆိတ် မောင်ရင်လာမှ တံခါးပိတ် ဂျိတ်..." ထိုသို့ရွတ်ဆိုပြီးသည့်နောက် မိမိတို့၏လက်နှစ်ဖက်အား နားဖက်သို့ လျှင်မြန်စွာပိတ်လိုက်ရသည်ဖြစ်သည်။ နောက်ကျသောသူအား အရှုံးဟုသတ်မှတ်သည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ ရိုးရာ ကစားနည်း]] psynxvcbhzuvxr5fk0t15fyej090psw ဉာဏ်ရည်တု အင်ဂျင်နီယာပညာ 0 289208 1055007 1054312 2026-09-24T05:52:43Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1055007 wikitext text/x-wiki '''ဉာဏ်ရည်တု အင်ဂျင်နီယာပညာ''' ({{lang-en|Artificial intelligence engineering (AI engineering)}}) ဆိုသည်မှာ ဉာဏ်ရည်တု (AI) စနစ်များကို ဒီဇိုင်းရေးဆွဲခြင်း၊ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်အောင် ဆောင်ရွက်ခြင်းနှင့် လက်တွေ့အသုံးချနိုင်ရန် တပ်ဆင်ခြင်း (Deployment) လုပ်ငန်းစဉ်များကို အဓိကထား လုပ်ဆောင်ရသော နည်းပညာရပ်ဆိုင်ရာ ဘာသာရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤအင်ဂျင်နီယာပညာရပ်သည် စနစ်တကျ တိုးချဲ့အသုံးပြုနိုင်ပြီး ထိရောက်မှုနှင့် စိတ်ချရမှုရှိသော AI အခြေပြု လုပ်ငန်းဖြေရှင်းချက်များကို ဖန်တီးရန်အတွက် အင်ဂျင်နီယာပညာရပ်ဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းများနှင့် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများကို လက်တွေ့အသုံးချသည်။ ၎င်းသည် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ဘဏ္ဍာရေးလုပ်ငန်း၊ အလိုအလျောက်မောင်းနှင်သည့်စနစ်များနှင့် စက်မှုကဏ္ဍဆိုင်ရာ အလိုအလျောက်ထိန်းချုပ်မှုစနစ်များ ကဲ့သို့သော နယ်ပယ်အသီးသီးတွင် လက်တွေ့အသုံးချနိုင်မည့် အက်ပလီကေးရှင်းများကို ဖန်တီးပေးနိုင်ရန် '''[[ဒေတာအင်ဂျင်နီယာပညာ]]''' (Data Engineering) နှင့် [[ဆော့ဖ်ဝဲအင်ဂျင်နီယာပညာ]] (Software Engineering) ဆိုင်ရာ ကဏ္ဍရပ်များကို ပေါင်းစပ်ဖော်ဆောင်ပေးသည်။<ref>{{Cite web |title=What is Ai Engineering? Exploring the Roles of an Ai Engineer |url=https://www.artiba.org/blog/what-is-ai-engineering-exploring-the-roles-of-an-ai-engineer |access-date=2024-10-17 |website=ARTiBA}}</ref><ref>{{Cite web |last=Marr |first=Bernard |title=15 Amazing Real-World Applications Of AI Everyone Should Know About |url=https://www.forbes.com/sites/bernardmarr/2023/05/10/15-amazing-real-world-applications-of-ai-everyone-should-know-about/ |access-date=2024-10-17 |website=Forbes}}</ref> == ဝေါဟာရအသုံးအနှုန်းဆိုင်ရာ ဝေခွဲမရဖြစ်မှု == ချစ်ပ် ဟူရမ် (Chip Huyen) ၏ ''AI Engineering: Building Applications with Foundation Models'' စာအုပ်အရ ဉာဏ်ရည်တု အင်ဂျင်နီယာပညာ (AI Engineering) ဆိုသည်မှာ သုတေသနဓာတ်ခွဲခန်းအချို့မှ ထုတ်လုပ်ပြီး ဝန်ဆောင်မှုအဖြစ် ရယူနိုင်သော အခြေခံအုတ်မြစ်မော်ဒယ်များ (Foundation Models) ကိုအသုံးပြု၍ အက်ပလီကေးရှင်းများ တည်ဆောက်ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name=":7">{{cite book |last=Huyen |first=Chip |year=2025 |title=AI Engineering: Building Applications with Foundation Models |publisher=O’Reilly Media |isbn=9781098166298}}</ref> ၎င်းသည် လုပ်ငန်းအတွင်း ကိုယ်တိုင်တီထွင်ထားသော မော်ဒယ်များကို တည်ဆောက်ခြင်းနှင့် လက်တွေ့အသုံးချခြင်းဖြစ်သည့် [[ဒေတာအခြေပြုသင်ယူမှုစနစ် အင်ဂျင်နီယာပညာ|ဒေတာအခြေပြု သင်ယူမှုစနစ် အင်ဂျင်နီယာပညာ]] (ML Engineering) နှင့် ကွဲပြားသည်။ လက်တွေ့လုပ်ငန်းခွင်တွင် ဤချဉ်းကပ်ပုံနှစ်မျိုးလုံး ပေါင်းစပ်လေ့ရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့်၊ ဝန်ဆောင်မှုပေးသည့် Chatbot တစ်ခုသည် အဖြေထုတ်ရန် Generative Model ကိုအသုံးပြုပြီး အရည်အသွေးပိုင်းအတွက် ပြည်တွင်းဖြစ် Request Classifiers သို့မဟုတ် Scoring Mechanisms များကို ပေါင်းစပ်အသုံးပြုသည်။ ထို့ကြောင့် လက်တွေ့တွင် AI အင်ဂျင်နီယာပညာနှင့် [[ML အင်ဂျင်နီယာပညာ]]တို့ကို တွဲဖက်၍ဖြစ်စေ၊ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု အစားထိုး၍ဖြစ်စေ အသုံးပြုလေ့ရှိကြသည်။<ref name=":7" /> စက်မှုလုပ်ငန်းဆိုင်ရာ ထုတ်ဝေစာစောင်များနှင့် အင်တာဗျူးများတွင်လည်း ဤအသုံးအနှုန်းကွဲပြားမှုများကို ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။ ထိုနေရာများတွင် AI အင်ဂျင်နီယာပညာကို အခြေခံအုတ်မြစ်မော်ဒယ်များဖြင့် တည်ဆောက်ထားသော အက်ပလီကေးရှင်းများကို လက်တွေ့လုပ်ငန်းခွင်သုံးအဆင့်အထိ ဖန်တီးပေးခြင်းအပေါ် အလေးပေးသည့် ပေါ်ထွက်စပြုလာသော ဘာသာရပ်အသစ်တစ်ခုအဖြစ် ဖော်ပြထားကြသည်။<ref>{{cite web |last=Orosz |first=Gergely |date=2025-02-05 |title=AI Engineering with Chip Huyen |url=https://newsletter.pragmaticengineer.com/p/ai-engineering-with-chip-huyen |access-date=2025-10-30 |website=The Pragmatic Engineer}}</ref><ref>{{cite web |last=Rachitsky |first=Lenny |date=2025-10-22 |title=AI Engineering 101 with Chip Huyen |url=https://www.lennysnewsletter.com/p/al-engineering-101-with-chip-huyen |access-date=2025-10-30 |website=Lenny’s Podcast}}</ref><ref>{{cite web |last=Wang |first=Shawn (swyx) |date=2023-06-30 |title=The Rise of the AI Engineer |url=https://www.latent.space/p/ai-engineer |access-date=2025-10-30 |website=Latent.Space}}</ref> == အဓိက ပါဝင်သော အစိတ်အပိုင်းများ == ဉာဏ်ရည်တု အင်ဂျင်နီယာပညာ (AI engineering) သည် စနစ်တကျ တိုးချဲ့နိုင်ပြီး စိတ်ချရသည့်အပြင် ကျင့်ဝတ်နှင့်လည်း ညီညွတ်သော AI စနစ်များကို တည်ဆောက်နိုင်ရန်အတွက် နည်းပညာရပ်ဆိုင်ရာ နယ်ပယ်မျိုးစုံနှင့် လုပ်ငန်းစဉ်များကို ပေါင်းစပ်ဖော်ဆောင်ထားသည်။ === [[ဒေတာအင်ဂျင်နီယာပညာ]]နှင့် အခြေခံအဆောက်အအုံ === ဒေတာသည် [[ဉာဏ်ရည်တု|AI]] စနစ်များ၏ အဓိက အုတ်မြစ်ဖြစ်သောကြောင့် အရည်အသွေး ကောင်းမွန်ရန်၊ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ရရှိနိုင်ရန်နှင့် အလွယ်တကူ အသုံးချနိုင်ရန်အတွက် ဒေတာကို စနစ်တကျ အင်ဂျင်နီယာနည်းကျ ပြင်ဆင်ရန် လိုအပ်သည်။ AI အင်ဂျင်နီယာများသည် ဒေတာဘေ့စ်များ၊ APIs များနှင့် အချိန်နှင့်တပြေးညီ စီးဆင်းနေသော ဒေတာလမ်းကြောင်းများ (Real-time streams) ကဲ့သို့သော ရင်းမြစ်မျိုးစုံမှ ကြီးမား၍ စုံလင်လှသော ဒေတာအစုများကို စုဆောင်းကြသည်။ ထိုသို့ စုဆောင်းရရှိလာသော ဒေတာများကို သန့်စင်ခြင်း၊ စံသတ်မှတ်ခြင်းနှင့် ကနဦး ပြင်ဆင်ခြင်းတို့ကို လုပ်ဆောင်ရပြီး ဤလုပ်ငန်းစဉ်များတွင် ဒေတာရယူခြင်း၊ ပြောင်းလဲခြင်းနှင့် သိုလှောင်ခြင်း (ETL) လုပ်ငန်းများကို စီမံခန့်ခွဲပေးသည့် အလိုအလျောက် ဒေတာပိုက်လိုင်းများကို အများဆုံး အသုံးပြုကြသည်။<ref>{{Cite book |last1=DEITEL |first1=Paul J. |year=2019 |title=Intro to Python for Computer Science and Data Science: Learning to Program with AI, Big Data and The Cloud |url=https://archive.org/details/introtopythonfor0000paul |last2=DEITEL |first2=Harvey M. |publisher=Pearson}}</ref> ထို့ပြင် ဒေတာ၏ သဘောသဘာဝနှင့် အသုံးပြုမည့် ပုံစံပေါ်မူတည်၍ SQL (သို့မဟုတ် NoSQL) ဒေတာဘေ့စ်များနှင့် ဒေတာလိပ်ခ်များ (Data lakes) ကဲ့သို့သော ထိရောက်မှုရှိသည့် သိုလှောင်မှုစနစ်များကို မှန်ကန်စွာ ရွေးချယ်ရမည် ဖြစ်သည်။ လျှို့ဝှက်အချက်အလက်များကို ကာကွယ်ရန်နှင့် GDPR ကဲ့သို့သော စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းများကို လိုက်နာရန်အတွက် ဒေတာများကို ကုဒ်ဝှက်ခြင်း (Encryption) နှင့် ဝင်ရောက်ခွင့် ထိန်းချုပ်ခြင်း (Access controls) အပါအဝင် လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ အစီအမံများသည် အလွန်အရေးကြီးသည်။ ထို့အတူ တိုးပွားလာသော ဒေတာပမာဏကို ထိရောက်စွာ ကိုင်တွယ်နိုင်ရန်အတွက် ကလောက်ဒ်ဝန်ဆောင်မှုများနှင့် ဖြန့်ကြက်တွက်ချက်မှုစနစ် (Distributed computing frameworks) များကို အသုံးပြု၍ စနစ်ကို တိုးချဲ့နိုင်စွမ်းရှိစေရန် (Scalability) ဖန်တီးပေးရမည် ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=Tobin |first=Donal |title=Which Database Is Right for Your Use Case? |url=https://www.integrate.io/blog/which-database/ |access-date=2024-10-18 |website=Integrate.io}}</ref><ref>{{Cite web |last=Scalzo |first=Bert |date=2022-08-16 |title=Data Modeling 301 for the cloud: data lake and NoSQL data modeling and design |url=https://blog.erwin.com/blog/data-modeling-301-for-the-cloud-data-lake-and-nosql-data-modeling-and-design/ |access-date=2024-10-18 |website=erwin Expert Blog}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Bahmani |first1=Amir |date=2021-10-01 |title=A scalable, secure, and interoperable platform for deep data-driven health management |journal=Nature Communications |volume=12 |issue=1 |page=5757 |bibcode=2021NatCo..12.5757B |doi=10.1038/s41467-021-26040-1 |issn=2041-1723 |pmc=8486823 |pmid=34599181 |last2=Alavi |first2=Arash |last3=Buergel |first3=Thore |last4=Upadhyayula |first4=Sushil |last5=Wang |first5=Qiwen |last6=Ananthakrishnan |first6=Srinath Krishna |last7=Alavi |first7=Amir |last8=Celis |first8=Diego |last9=Gillespie |first9=Dan |last10=Young |first10=Gregory |last11=Xing |first11=Ziye |last12=Nguyen |first12=Minh Hoang Huynh |last13=Haque |first13=Audrey |last14=Mathur |first14=Ankit |last15=Payne |first15=Josh}}</ref> === အယ်လ်ဂိုရီသမ် ရွေးချယ်ခြင်းနှင့် အကောင်းဆုံးဖြစ်အောင် ပြင်ဆင်ခြင်း === မည်သည့် AI စနစ်မဆို အောင်မြင်ရန်အတွက် သင့်တော်မည့် အယ်လ်ဂိုရီသမ်ကို မှန်ကန်စွာ ရွေးချယ်ခြင်းသည် အလွန်အရေးကြီးသည်။ အင်ဂျင်နီယာများသည် အသင့်တော်ဆုံး စက်သင်ယူမှု (Machine Learning) အယ်လ်ဂိုရီသမ်များနှင့် Deep Learning ပုံစံများကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ရန်အတွက် (ဥပမာ - အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း Classification သို့မဟုတ် တန်ဖိုးခန့်မှန်းခြင်း Regression စသည့်) ဖြေရှင်းရမည့် ပြဿနာကို ဦးစွာ ဆန်းစစ်ကြသည်။<ref name=":1">{{Cite journal |last1=Bischl |first1=Bernd |date=2016-08-01 |title=ASlib: A benchmark library for algorithm selection |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0004370216300388 |journal=Artificial Intelligence |volume=237 |pages=41–58 |arxiv=1506.02465 |doi=10.1016/j.artint.2016.04.003 |issn=0004-3702 |last2=Kerschke |first2=Pascal |last3=Kotthoff |first3=Lars |last4=Lindauer |first4=Marius |last5=Malitsky |first5=Yuri |last6=Fréchette |first6=Alexandre |last7=Hoos |first7=Holger |last8=Hutter |first8=Frank |last9=Leyton-Brown |first9=Kevin |last10=Tierney |first10=Kevin |last11=Vanschoren |first11=Joaquin}}</ref><ref>{{Cite web |date=2017-04-14 |title=Explained: Neural networks |url=https://news.mit.edu/2017/explained-neural-networks-deep-learning-0414 |access-date=2024-10-18 |website=MIT News {{!}} Massachusetts Institute of Technology}}</ref> အယ်လ်ဂိုရီသမ်ကို ရွေးချယ်ပြီးပါက စနစ်၏ ထိရောက်မှုနှင့် တိကျမှုကို မြှင့်တင်ရန်အတွက် ဟိုက်ပါပါရာမီတာကို ညှိနှိုင်းခြင်း (Hyperparameter tuning) အားဖြင့် အယ်လ်ဂိုရီသမ်ကို အကောင်းဆုံးဖြစ်အောင် ပြင်ဆင်ရန် လိုအပ်သည်။<ref name=":2">{{Cite book |last1=FEURER |first1=Matthias |title=AutoML: Methods, Systems, Challenges |last2=HUTTER |first2=Frank |pages=3–38 |chapter=Hyperparameter optimization}}</ref> ဤလုပ်ငန်းစဉ်တွင် Grid search သို့မဟုတ် Bayesian optimization ကဲ့သို့သော နည်းလမ်းများကို အသုံးပြုကြပြီး အင်ဂျင်နီယာများသည် အထူးသဖြင့် ကြီးမားသော မော်ဒယ်များနှင့် ဒေတာအစုများအတွက် လေ့ကျင့်သင်ကြားမှု လုပ်ငန်းစဉ် (Training processes) ကို ပိုမိုမြန်ဆန်စေရန် အပြိုင်တွက်ချက်မှုစနစ် (Parallelization) ကို အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite web |date=2024-08-21 |title=Grid Search, Random Search, and Bayesian Optimization |url=https://keylabs.ai/blog/hyperparameter-tuning-grid-search-random-search-and-bayesian-optimization/ |access-date=2024-10-18 |website=Keylabs: latest news and updates}}</ref> ရှိပြီးသား မော်ဒယ်များအတွက်မူ အဆင်သင့် လေ့ကျင့်ပေးထားသော (Pre-trained) မော်ဒယ်များကို သီးသန့်လုပ်ငန်းတာဝန်များတွင် အသုံးပြုနိုင်ရန် Transfer learning ကဲ့သို့သော နည်းပညာများကို လက်တွေ့အသုံးချနိုင်ပြီး ၎င်းက လေ့ကျင့်သင်ကြားရန် လိုအပ်သော အချိန်နှင့် ရင်းမြစ်များကို လျှော့ချပေးသည်။<ref>{{Cite web |last1=West |first1=Jeremy |last2=Ventura |first2=Dan |date=2007 |title=Spring Research Presentation: A Theoretical Foundation for Inductive Transfer |url=http://cpms.byu.edu/springresearch/abstract-entry?id=861 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070801120743/http://cpms.byu.edu/springresearch/abstract-entry?id=861 |archive-date=2007-08-01 |access-date=2024-10-18 |website=Brigham Young University, College of Physical and Mathematical Sciences |last3=Warnick |first3=Sean}}</ref> === [[အလွှာစုံသင်ယူမှုစနစ် အင်ဂျင်နီယာပညာ]] === '''[[အလွှာစုံသင်ယူမှုစနစ်]]''' ({{lang-en|Deep learning}}) နည်းပညာသည် ကြီးမား၍ ရှုပ်ထွေးသော ဒေတာအစုများပါဝင်သည့် လုပ်ငန်းတာဝန်များအတွက် အထူးအရေးပါသည်။ အင်ဂျင်နီယာများသည် သီးသန့် အက်ပလီကေးရှင်းများအလိုက် ကိုက်ညီမည့် အာရုံကြောပုံတူကွန်ရက် တည်ဆောက်ပုံစနစ်များ (Neural network architectures) ကို ဒီဇိုင်းရေးဆွဲကြပြီး၊ ဥပမာအားဖြင့် ပုံရိပ်ဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းတာဝန်များ (Visual tasks) အတွက် Convolutional neural networks ကိုလည်းကောင်း၊ အစီအစဉ်လိုက် ဒေတာလုပ်ငန်းတာဝန်များ (Sequence-based tasks) အတွက် Recurrent neural networks ကိုလည်းကောင်း ဒီဇိုင်းထုတ်ကြသည်။ အဆင်သင့်လေ့ကျင့်ထားသော မော်ဒယ်များကို သီးသန့်လုပ်ငန်းခွင်သုံးပုံစံများအတွက် အနုစိတ်ထပ်မံပြင်ဆင်ပေးသည့် (Fine-tuned) Transfer learning နည်းပညာသည် AI တည်ဆောက်မှုလုပ်ငန်းကို ပိုမိုမြန်ဆန်စေပြီး စွမ်းဆောင်ရည်ကိုလည်း မြှင့်တင်ပေးလေ့ရှိသည်။<ref name=":0">{{Cite book |last=Chaudhury |first=Krishnendu |year=2024 |title=Math and Architectures of Deep Learning |publisher=Manning Publications}}</ref> မိုဘိုင်းလ်ဖုန်းများကဲ့သို့သော ရင်းမြစ်ကန့်သတ်ချက်ရှိသည့် ပတ်ဝန်းကျင်များ (Resource-constrained environments) တွင် ထည့်သွင်းအသုံးပြုနိုင်ရန် အကောင်းဆုံးဖြစ်အောင် ပြင်ဆင်ရာ၌ မော်ဒယ်၏ စွမ်းဆောင်ရည်ကို မထိခိုက်စေဘဲ မော်ဒယ်အရွယ်အစားကို အသေးဆုံးဖြစ်အောင် လျှော့ချရန် Pruning နှင့် Quantization ကဲ့သို့သော နည်းပညာများကို အသုံးပြုသည်။ ထို့ပြင် အင်ဂျင်နီယာများသည် ဒေတာများ မျှတမှုမရှိသည့် ပြဿနာ (Data imbalance) ကိုလည်း ဒေတာပမာဏတိုးပွားအောင် ဖန်တီးခြင်း (Augmentation) နှင့် ဒေတာတုများ ထုတ်လုပ်ခြင်း (Synthetic data generation) နည်းလမ်းများဖြင့် ဖြေရှင်းပေးကာ အမျိုးအစားစုံလင်သော ဒေတာများအပေါ်တွင် မော်ဒယ်၏ စွမ်းဆောင်ရည် ခိုင်မာထက်မြက်နေစေရန် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name=":0" /> === သဘာဝဘာသာစကား စီမံဆောင်ရွက်မှုပညာ === သဘာဝဘာသာစကား စီမံဆောင်ရွက်မှုပညာ ({{lang-en|Natural language processing (NLP)}}) သည် ကွန်ပျူတာစက်ပစ္စည်းများကို လူသားတို့၏ ဘာသာစကားအား နားလည်စေရန်နှင့် ပြန်လည်ထုတ်ဖော်ပြောဆိုနိုင်စေရန် ဖန်တီးပေးရသော AI အင်ဂျင်နီယာပညာရပ်၏ အလွန်အရေးကြီးသည့် အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤလုပ်ငန်းစဉ်ကို စက်သင်ယူမှု (Machine Learning) မော်ဒယ်များအတွက် ဒေတာများ အဆင်သင့်ဖြစ်စေရန် စာသားများကို ကနဦးပြင်ဆင်ခြင်း (Text preprocessing) ဖြင့် စတင်သည်။ မကြာသေးမီက ထွက်ပေါ်လာသော နည်းပညာတိုးတက်မှုများ၊ အထူးသဖြင့် BERT နှင့် GPT ကဲ့သို့သော Transformer အခြေပြု မော်ဒယ်များသည် ဘာသာစကား၏ ရှေ့နောက်အကြောင်းအရာ ဆက်စပ်မှုကို နားလည်နိုင်စွမ်းကို သိသိသာသာ မြှင့်တင်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2022-04-19 |title=The Power of Natural Language Processing |url=https://hbr.org/2022/04/the-power-of-natural-language-processing |access-date=2024-10-18 |work=Harvard Business Review |issn=0017-8012}}</ref> AI အင်ဂျင်နီယာများသည် စိတ်ခံစားမှု ဆန်းစစ်ခြင်း (Sentiment analysis)၊ စက်ဖြင့် ဘာသာပြန်ခြင်း (Machine translation) နှင့် သတင်းအချက်အလက် ထုတ်ယူခြင်း (Information extraction) အပါအဝင် မတူညီသော [[NLP]] လုပ်ငန်းတာဝန်များကို လုပ်ဆောင်ကြသည်။ ဤလုပ်ငန်းတာဝန်များသည် တိကျမှုကို မြှင့်တင်ရန်အတွက် အာရုံစိုက်မှုဆိုင်ရာ ယန္တရားများကို အသုံးပြုထားသည့် ဆန်းပြားရှုပ်ထွေးသော မော်ဒယ်များ လိုအပ်သည်။<ref>{{Citation|last1=Vaswani|first1=Ashish|title=Attention Is All You Need|date=2023-08-01|arxiv=1706.03762|last2=Shazeer|first2=Noam|last3=Parmar|first3=Niki|last4=Uszkoreit|first4=Jakob|last5=Jones|first5=Llion|last6=Gomez|first6=Aidan N.|last7=Kaiser|first7=Lukasz|last8=Polosukhin|first8=Illia}}</ref> ၎င်းတို့ကို ဗာကျူရယ် လက်ထောက်များ (Virtual assistants) နှင့် Chatbots များမှသည် သီးသန့်အမည်နာမများအား ခွဲခြားမှတ်မိခြင်း (Named-entity recognition - NER) နှင့် ဝါစင်္ဂခွဲခြားသတ်မှတ်ခြင်း (Part of speech tagging - POS) ကဲ့သို့သော ပိုမိုအဆင့်မြင့်သည့် သီးသန့်လုပ်ငန်းတာဝန်များအထိ နယ်ပယ်အသီးသီးတွင် အသုံးပြုကြသည်။<ref>{{Cite book |last1=Sun |first1=Peng |date=November 2018 |title=2018 International Conference on Asian Language Processing (IALP) |last2=Yang |first2=Xuezhen |last3=Zhao |first3=Xiaobing |last4=Wang |first4=Zhijuan |publisher=IEEE |isbn=978-1-7281-1175-9 |pages=273–278 |chapter=An Overview of Named Entity Recognition |doi=10.1109/IALP.2018.8629225}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Chiche |first1=Alebachew |date=2022-01-24 |title=Part of speech tagging: a systematic review of deep learning and machine learning approaches |journal=[[Journal of Big Data]] |volume=9 |issue=1 |page=10 |doi=10.1186/s40537-022-00561-y |issn=2196-1115 |doi-access=free |last2=Yitagesu |first2=Betselot}}</ref> === အကျိုးအကြောင်းပြခြင်းနှင့် ဆုံးဖြတ်ချက်ချစနစ်များ === အကျိုးအကြောင်းပြခြင်းနှင့် ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်ခြင်းတို့ကို လုပ်ဆောင်နိုင်သော စနစ်များကို တည်ဆောက်ခြင်းသည် AI အင်ဂျင်နီယာပညာရပ်၏ အရေးကြီးသော ကဏ္ဍတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အင်ဂျင်နီယာများသည် စနစ်များကို အစမှအဆုံး ကိုယ်တိုင်ဖန်တီးသည်ဖြစ်စေ၊ ရှိပြီးသား စနစ်ပုံစံများအပေါ် အခြေခံ၍ တည်ဆောက်သည်ဖြစ်စေ ဒေတာ သို့မဟုတ် ယုတ္တိဗေဒဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းများအပေါ် အခြေခံ၍ အလုပ်လုပ်သော ဖြေရှင်းချက်များကို ဖန်တီးကြသည်။ သင်္ကေတအခြေပြု AI (Symbolic AI) နည်းပညာသည် ကောက်ချက်ချရန်အတွက် တရားဝင်ယုတ္တိဗေဒနှင့် ကြိုတင်သတ်မှတ်ထားသော စည်းမျဉ်းများကို အသုံးပြုပြီး၊ Bayesian networks ကဲ့သို့သော ဖြစ်တန်စွမ်းအခြေပြု အကျိုးအကြောင်းပြနည်းပညာများ (Probabilistic reasoning techniques) ကမူ မရေရာမှုများကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းရန် ကူညီပေးသည်။ ဤမော်ဒယ်များသည် အချိန်နှင့်တပြေးညီ ဆုံးဖြတ်ချက်ချရန် အလွန်အရေးကြီးသော အလိုအလျောက်မောင်းနှင်သည့် မော်တော်ယာဉ်များ (Autonomous vehicles) ကဲ့သို့သော အမြဲပြောင်းလဲနေသည့် ပတ်ဝန်းကျင်များတွင် အသုံးပြုမည့် အက်ပလီကေးရှင်းများအတွက် မရှိမဖြစ် လိုအပ်သည်။<ref>{{Citation|last1=Susskind|first1=Zachary|title=Neuro-Symbolic AI: An Emerging Class of AI Workloads and their Characterization|date=2021-09-13|arxiv=2109.06133|last2=Arden|first2=Bryce|last3=John|first3=Lizy K.|last4=Stockton|first4=Patrick|last5=John|first5=Eugene B.}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Garnelo |first1=Marta |date=2019-10-01 |title=Reconciling deep learning with symbolic artificial intelligence: representing objects and relations |journal=Current Opinion in Behavioral Sciences |volume=29 |pages=17–23 |doi=10.1016/j.cobeha.2018.12.010 |hdl=10044/1/67796 |issn=2352-1546 |doi-access=free |hdl-access=free |last2=Shanahan |first2=Murray}}</ref> === လုံခြုံရေး === AI စနစ်များကို လျှို့ဝှက်ချက်များပြည့်နှက်ပြီး အလွန်အရေးကြီးသော လုပ်ငန်းခွင်သုံး အက်ပလီကေးရှင်းများတွင် ပိုမိုထည့်သွင်းအသုံးပြုလာကြသောကြောင့် လုံခြုံရေးသည် AI အင်ဂျင်နီယာပညာရပ်တွင် မဖြစ်မနေ ထည့်သွင်းစဉ်းစားရမည့် အချက် ဖြစ်သည်။ AI အင်ဂျင်နီယာများသည် စနစ်၏ ခိုင်မာမှုနှင့် စွမ်းဆောင်ရည်ကို ထိခိုက်ပျက်ပြားစေနိုင်သော (ဒေတာလွဲမှားအောင် ပြုလုပ်ခြင်း Evasion နှင့် ဒေတာဖျက်ဆီးခြင်း Poisoning ကဲ့သို့သော) ရန်လိုသည့် တိုက်ခိုက်မှုများ (Adversarial attacks) မှ မော်ဒယ်များကို ကာကွယ်ရန် ခိုင်မာသော လုံခြုံရေးအစီအမံများကို လုပ်ဆောင်ကြသည်။ မော်ဒယ်များကို တည်ဆောက်ဆဲကာလအတွင်း မလိုလားအပ်သော ထည့်သွင်းချက်များနှင့် တမင်ထိတွေ့စေပြီး လေ့ကျင့်ပေးသည့် အပြန်အလှန်ခုခံမှုဆိုင်ရာ လေ့ကျင့်သင်ကြားခြင်း (Adversarial training) ကဲ့သို့သော နည်းပညာများသည် ဤတိုက်ခိုက်မှုများကို ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်ရန် စနစ်များကို ပိုမိုကြံ့ခိုင်စေသည်။<ref>{{Cite book |last1=Fan |first1=Jiaxin |date=July 2022 |title=2022 7th IEEE International Conference on Data Science in Cyberspace (DSC) |last2=Yan |first2=Qi |last3=Li |first3=Mohan |last4=Qu |first4=Guanqun |last5=Xiao |first5=Yang |publisher=IEEE |isbn=978-1-6654-7480-1 |pages=48–55 |chapter=A Survey on Data Poisoning Attacks and Defenses |doi=10.1109/DSC55868.2022.00014}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Ren |first1=Kui |date=2020-03-01 |title=Adversarial Attacks and Defenses in Deep Learning |journal=Engineering |volume=6 |issue=3 |pages=346–360 |bibcode=2020Engin...6..346R |doi=10.1016/j.eng.2019.12.012 |issn=2095-8099 |doi-access=free |last2=Zheng |first2=Tianhang |last3=Qin |first3=Zhan |last4=[[Steve Liu|Liu, Xue]]}}</ref> ထို့ပြင် AI မော်ဒယ်များကို လေ့ကျင့်သင်ကြားပေးရန် အသုံးပြုသည့် ဒေတာများကို လုံခြုံအောင် ထိန်းသိမ်းခြင်းသည်လည်း အလွန်အရေးကြီးသည်။ လျှို့ဝှက်အချက်အလက်များကို ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ ဝင်ရောက်ကြည့်ရှုခြင်းနှင့် ဒေတာပေါက်ကြားခြင်းတို့မှ ကာကွယ်ရန် ကုဒ်ဝှက်ခြင်းစနစ် (Encryption)၊ လုံခြုံသော ဒေတာသိုလှောင်မှုစနစ်နှင့် ဝင်ရောက်ခွင့် ထိန်းချုပ်မှု ယန္တရားများကို အသုံးပြုကြသည်။ ထို့အတူ AI စနစ်များကို လက်တွေ့တပ်ဆင်အသုံးပြုပြီးနောက် ပေါ်ပေါက်လာနိုင်သည့် အားနည်းချက်များကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်ပြီး လျှော့ချနိုင်ရန် အမြဲမပြတ် စောင့်ကြည့်စစ်ဆေးရန် လိုအပ်သည်။ ဘေးအန္တရာယ်ကြီးမားနိုင်သော အလိုအလျောက်စနစ်များနှင့် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု ကဲ့သို့သော ပတ်ဝန်းကျင်များတွင် အင်ဂျင်နီယာများသည် လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ ခြိမ်းခြောက်မှုများ ရှိနေသည့်တိုင် AI မော်ဒယ်များ ဆက်လက်အလုပ်လုပ်နိုင်စေရန်အတွက် အရန်စနစ်များ (Redundancy) နှင့် အလိုအလျောက် ဘေးကင်းလုံခြုံစေမည့် ယန္တရားများကိုပါ ထည့်သွင်းတည်ဆောက်ကြသည်။<ref>{{Cite web |date=2024-07-31 |title=How should we assess security and data minimisation in AI? |url=https://ico.org.uk/for-organisations/uk-gdpr-guidance-and-resources/artificial-intelligence/guidance-on-ai-and-data-protection/how-should-we-assess-security-and-data-minimisation-in-ai/ |access-date=2024-10-23 |website=ico.org.uk}}</ref> === ကျင့်ဝတ်နှင့် စည်းကမ်းလိုက်နာမှု === AI စနစ်များသည် လူမှုပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ ကဏ္ဍရပ်များအပေါ် လွှမ်းမိုးမှု ပိုမိုများပြားလာသည်နှင့်အမျှ ကျင့်ဝတ်နှင့် စည်းကမ်းလိုက်နာမှုများသည် AI အင်ဂျင်နီယာပညာရပ်၏ မရှိမဖြစ်လိုအပ်သော အစိတ်အပိုင်းများ ဖြစ်လာသည်။ အင်ဂျင်နီယာများသည် ဒေတာဖျက်ဆီးခြင်း (Data poisoning) ကဲ့သို့သော ဘေးအန္တရာယ်များကို လျှော့ချရန် မော်ဒယ်များကို ဒီဇိုင်းရေးဆွဲကြပြီး AI စနစ်များသည် GDPR ကဲ့သို့သော ဒေတာကာကွယ်ရေး စည်းမျဉ်းဥပဒေဘောင်များနှင့် ကိုက်ညီမှုရှိစေရန် ဆောင်ရွက်ကြသည်။ ကိုယ်ရေးအချက်အလက်များကို ကာကွယ်ရန်နှင့် နိုင်ငံတကာ စံနှုန်းများကို လိုက်နာမှုရှိစေရန်အတွက် ဒေတာမှ မည်သူမည်ဝါဖြစ်ကြောင်း ဖျောက်ဖျက်ခြင်း (Data anonymization) နှင့် ခွဲခြားသိမြင်နိုင်စွမ်း ကန့်သတ်ခြင်း (Differential privacy) အပါအဝင် ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ ကာကွယ်ရေးနည်းပညာများကို အသုံးပြုကြသည်။<ref>{{Cite book |last=European Parliament. Directorate General for Parliamentary Research Services. |date=2020 |title=The impact of the general data protection regulation on artificial intelligence. |url=https://data.europa.eu/doi/10.2861/293 |publisher=Publications Office |isbn=978-92-846-6771-0 |location=LU |doi=10.2861/293}}</ref> ကျင့်ဝတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စဉ်းစားမှုများတွင် AI စနစ်များအတွင်း ဘက်လိုက်မှုများကို လျှော့ချရန်နှင့် လူမျိုး၊ ကျား/မ ကွဲပြားမှု သို့မဟုတ် အခြားကာကွယ်ထားသော လက္ခဏာရပ်များအပေါ် အခြေခံ၍ ခွဲခြားဆက်ဆံမှုများကို တားဆီးရန် အဓိက အလေးပေး ဆောင်ရွက်သည်။ မျှတပြီး တာဝန်ယူမှုရှိသော AI လုပ်ငန်းဖြေရှင်းချက်များကို တည်ဆောက်ခြင်းဖြင့် အင်ဂျင်နီယာများသည် နည်းပညာပိုင်းအရ စံမီရုံသာမက လူမှုရေးအရလည်း တာဝန်သိတတ်သော နည်းပညာရပ်များ ပေါ်ထွက်လာစေရန် ပံ့ပိုးကူညီပေးကြသည်။<ref name="Ferrara 3">{{Cite journal |last=Ferrara |first=Emilio |date=March 2024 |title=Fairness and Bias in Artificial Intelligence: A Brief Survey of Sources, Impacts, and Mitigation Strategies |journal=Sci |volume=6 |issue=1 |page=3 |arxiv=2304.07683 |doi=10.3390/sci6010003 |issn=2413-4155 |doi-access=free}}</ref> == လုပ်ငန်းတာဝန်များ == AI အင်ဂျင်နီယာတစ်ဦး၏ လုပ်ငန်းတာဝန်များသည် ရှုပ်ထွေးပြီး အဆင့်ဆင့်လုပ်ဆောင်ရသော AI စနစ်၏ သက်တမ်းစက်ဝန်း (Life cycle) အပေါ်တွင် လည်ပတ်နေသည်။<ref name=":3">{{Cite journal |last1=Haakman |first1=Mark |date=2021-07-08 |title=AI lifecycle models need to be revised |journal=Empirical Software Engineering |volume=26 |issue=5 |page=95 |doi=10.1007/s10664-021-09993-1 |issn=1573-7616 |doi-access=free |last2=Cruz |first2=Luís |last3=Huijgens |first3=Hennie |last4=van Deursen |first4=Arie}}</ref> စီမံကိန်း၏ လိုအပ်ချက်ပေါ်မူတည်၍ ဤလုပ်ငန်းစဉ်တွင် မော်ဒယ်များကို အစမှအဆုံး ကိုယ်တိုင်တည်ဆောက်ခြင်း သို့မဟုတ် ရှိပြီးသားမော်ဒယ်များကို Transfer learning နည်းပညာဖြင့် ပြန်လည်အသုံးပြုခြင်းတို့ ပါဝင်နိုင်သည်။<ref name=":4">{{Cite web |last=Fritz |date=2023-09-21 |title=Pre-Trained Machine Learning Models vs Models Trained from Scratch |url=https://fritz.ai/pre-trained-machine-learning-models-vs-models-trained-from-scratch/ |access-date=2024-10-18 |website=Fritz ai}}</ref> ချဉ်းကပ်ပုံတစ်ခုချင်းစီတွင် သီးသန့်စိန်ခေါ်မှုများ ရှိကြပြီး ၎င်းတို့က ကုန်ဆုံးမည့်အချိန်၊ ရင်းမြစ်များနှင့် နည်းပညာဆိုင်ရာ ဆုံးဖြတ်ချက်များအပေါ် လွှမ်းမိုးမှုရှိသည်။ === ပြဿနာကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခြင်းနှင့် လိုအပ်ချက်များကို ဆန်းစစ်ခြင်း === မော်ဒယ်တစ်ခုကို အစမှအဆုံး တည်ဆောက်သည်ဖြစ်စေ၊ ရှိပြီးသား မော်ဒယ်တစ်ခုအပေါ် အခြေခံ၍ တည်ဆောက်သည်ဖြစ်စေ လုပ်ငန်းစဉ်အားလုံးကို ဖြေရှင်းရမည့် ပြဿနာကို တိကျစွာ နားလည်သဘောပေါက်ခြင်းဖြင့် စတင်ရသည်။ အင်ဂျင်နီယာသည် လုပ်ငန်းပတ်ဝန်းကျင်ကို နားလည်ပြီး စီမံကိန်း၏ နယ်ပယ်နှင့် မဟာဗျူဟာမြောက် ရည်မှန်းချက်များနှင့် ကိုက်ညီမည့် သီးသန့် AI ရည်မှန်းချက်များကို ချမှတ်ရမည် ဖြစ်သည်။ ဤအဆင့်တွင် အဓိက စွမ်းဆောင်ရည်ပြ အညွှန်းကိန်းများ (KPIs) နှင့် လုပ်ငန်းလည်ပတ်မှုဆိုင်ရာ လိုအပ်ချက်များကို သတ်မှတ်နိုင်ရန် သက်ဆိုင်သူများနှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးခြင်းများ ပါဝင်သည်။<ref name=":3" /> မော်ဒယ်ကို အစမှအဆုံး တည်ဆောက်သည့်အခါ အင်ဂျင်နီယာသည် ထိုလုပ်ငန်းအတွက် မည်သည့် အယ်လ်ဂိုရီသမ်များက အသင့်တော်ဆုံးဖြစ်မည်ကို ဆုံးဖြတ်ရသည်။<ref name=":1" /> အပြန်အလှန်အားဖြင့် အဆင်သင့် လေ့ကျင့်ပေးထားသော (Pre-trained) မော်ဒယ်ကို အသုံးပြုသည့်အခါတွင်မူ လုပ်ငန်းတာဝန်များမှာ ရှိပြီးသား မော်ဒယ်များကို ဆန်းစစ်ရန်နှင့် လုပ်ငန်းနှင့် အကိုက်ညီဆုံးဖြစ်မည့် မော်ဒယ်ကို ရွေးချယ်ရန်ဘက်သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်။ အဆင်သင့် လေ့ကျင့်ပေးထားသော မော်ဒယ်များကို အသုံးပြုခြင်းက မော်ဒယ်တည်ဆောက်ပုံအသစ် (Model architecture) တစ်ခုလုံးကို ဒီဇိုင်းဆွဲနေမည့်အစား အနုစိတ်ထပ်မံပြင်ဆင်ခြင်း (Fine-tuning) လုပ်ငန်းအပေါ်တွင်သာ ပိုမိုအာရုံစိုက် လုပ်ဆောင်နိုင်စေသည်။<ref>{{Cite book |last1=Alshalali |first1=Tagrid |date=December 2018 |title=2018 International Conference on Computational Science and Computational Intelligence (CSCI) |last2=Josyula |first2=Darsana |publisher=IEEE |isbn=978-1-7281-1360-9 |pages=469–473 |chapter=Fine-Tuning of Pre-Trained Deep Learning Models with Extreme Learning Machine |doi=10.1109/CSCI46756.2018.00096}}</ref> === ဒေတာရယူခြင်းနှင့် ပြင်ဆင်ခြင်း === မည်သည့် development နည်းလမ်းကိုမဆို ရွေးချယ်ပါစေ AI စနစ်တစ်ခု၏ စွမ်းဆောင်ရည်သည် အရည်အသွေးမြင့်ပြီး စံနမူနာပြနိုင်သော ဒေတာများအပေါ်တွင်သာ လုံးဝမူတည်နေသောကြောင့် ဒေတာရယူခြင်းနှင့် ပြင်ဆင်ခြင်းတို့သည် အလွန်အရေးကြီးသော အဆင့်များ ဖြစ်ကြသည်။ မော်ဒယ်ကို အစမှအဆုံး တည်ဆောက်မည့် စနစ်များအတွက် အင်ဂျင်နီယာများသည် မော်ဒယ်ကို ထိရောက်စွာ လေ့ကျင့်သင်ကြားပေးနိုင်ရန် ဒေတာများတွင် လုံလောက်သော စုံလင်မှုနှင့် စံနမူနာပြနိုင်မှု ရှိစေရန် ဆောင်ရွက်ရပြီး ပြဿနာနှင့် သက်ဆိုင်သည့် နယ်ပယ်စုံမှ ကျယ်ပြန့်သော ဒေတာအစုများကို စုဆောင်းရမည် ဖြစ်သည်။ ဤလုပ်ငန်းစဉ်တွင် လိုအပ်သလို ဒေတာများကို သန့်စင်ခြင်း၊ စံသတ်မှတ်ခြင်းနှင့် ပမာဏတိုးပွားအောင် ဖန်တီးခြင်း (Augmentation) တို့ ပါဝင်သည်။ လေ့ကျင့်သင်ကြားနေစဉ်အတွင်း မော်ဒယ်၏ ခိုင်မာမှုကို ထိန်းသိမ်းရန်အတွက် ဒေတာပိုက်လိုင်းများ တည်ဆောက်ခြင်း၊ ဒေတာမမျှတသည့် ပြဿနာများနှင့် လိုအပ်နေသော တန်ဖိုးများကို ဖြည့်စွက်ကိုင်တွယ်ခြင်းတို့သည်လည်း မရှိမဖြစ် လိုအပ်သည်။<ref>{{Cite web |last=Jain |first=Mitaksh |date=2024-05-27 |title=Data Acquisition: The Ultimate Guide to Master Machine Learning |url=https://emeritus.org/blog/data-acquisition-in-machine-learning/ |access-date=2024-10-18 |website=Emeritus Online Courses}}</ref> ရှိပြီးသား မော်ဒယ်များကို အသုံးပြုမည့် အခြေအနေတွင်မူ ဒေတာအစုဆိုင်ရာ လိုအပ်ချက်များမှာ ကွဲပြားလေ့ရှိသည်။ ဤနေရာတွင် အင်ဂျင်နီယာများသည် အထွေထွေသုံး မော်ဒယ်တစ်ခုကို အနုစိတ်ထပ်မံပြင်ဆင်ရန် (Fine-tune) အတွက် သီးသန့်လုပ်ငန်းနှင့် သက်ဆိုင်သော ဒေတာများကို ရယူရန်သာ အဓိက အလေးပေး ကြသည်။ ဒေတာအရည်အသွေးသည် အတူတူပင် အရေးကြီးသော်လည်း အဆင်သင့်ရှိပြီးသား မော်ဒယ်များ (အထူးသဖြင့် Transfer learning ကို အခြေခံထားသော မော်ဒယ်များ) သည် ယေဘုယျအားဖြင့် ဒေတာပမာဏ ပိုမိုနည်းပါးစွာ လိုအပ်သောကြောင့် ဒေတာပြင်ဆင်မှုအဆင့်ကို ပိုမိုမြန်ဆန်စေသည်။<ref>{{Citation|last1=Dodge|first1=Jesse|title=Fine-Tuning Pretrained Language Models: Weight Initializations, Data Orders, and Early Stopping|date=2020-02-14|arxiv=2002.06305|last2=Ilharco|first2=Gabriel|last3=Schwartz|first3=Roy|last4=Farhadi|first4=Ali|last5=Hajishirzi|first5=Hannaneh|author5-link=Hanna Hajishirzi|last6=Smith|first6=Noah}}</ref> === မော်ဒယ် ဒီဇိုင်းရေးဆွဲခြင်းနှင့် လေ့ကျင့်သင်ကြားပေးခြင်း === မော်ဒယ်ဒီဇိုင်းရေးဆွဲခြင်းနှင့် လေ့ကျင့်သင်ကြားပေးခြင်းအဆင့်ရှိ လုပ်ငန်းပမာဏသည် အင်ဂျင်နီယာအနေဖြင့် မော်ဒယ်ကို အစမှအဆုံး အသစ်တည်ဆောက်သည်ဖြစ်စေ၊ ရှိပြီးသားမော်ဒယ်ကို အနုစိတ်ထပ်မံပြင်ဆင်သည်ဖြစ်စေ ယင်းအချက်အပေါ်တွင် များစွာမူတည်သည်။ မော်ဒယ်ကို အစမှအဆုံး တည်ဆောက်သည့်အခါ AI အင်ဂျင်နီယာများသည် ပြဿနာနှင့် ကိုက်ညီမည့် အယ်လ်ဂိုရီသမ်များနှင့် တည်ဆောက်ပုံစနစ်များကို ရွေးချယ်ကာ တည်ဆောက်ပုံစနစ် (Architecture) တစ်ခုလုံးကို ကိုယ်တိုင်ဒီဇိုင်းဆွဲရမည် ဖြစ်သည်။ Deep learning မော်ဒယ်များအတွက်မူ သင့်တော်သော လွှာအရေအတွက် (Layers)၊ အသက်သွင်းလုပ်ဆောင်ချက်များ (Activation functions) နှင့် အကောင်းဆုံးဖြစ်အောင် ပြင်ဆင်ပေးသည့်စနစ်များ (Optimizers) ပါဝင်သော နျူရယ်ကွန်ရက်တစ်ခုကို ဒီဇိုင်းဆွဲရန် လိုအပ်သည်။<ref>{{Cite web |title=What is a Model Architecture? - Hopsworks |url=https://www.hopsworks.ai/dictionary/model-architecture |access-date=2024-10-18 |website=www.hopsworks.ai}}</ref> အင်ဂျင်နီယာများသည် စမ်းသပ်စစ်ဆေးခြင်း၊ ဟိုက်ပါပါရာမီတာများကို ညှိနှိုင်းခြင်းနှင့် တည်ဆောက်ပုံစနစ်ကို အနုစိတ်ပြင်ဆင်ခြင်း လုပ်ငန်းစဉ်များကို အကြိမ်ကြိမ် ပြုလုပ်ကြရသည်။<ref name=":2" /> ဤလုပ်ငန်းစဉ်သည် ကြီးမားသော ဒေတာအစုများပေါ်တွင် မော်ဒယ်ကို လေ့ကျင့်သင်ကြားပေးရန် ကြီးမားလှသော ကွန်ပျူတာတွက်ချက်မှုစွမ်းအားနှင့် အချိန်အမြောက်အမြား လိုအပ်သောကြောင့် ရင်းမြစ်အသုံးချမှု အလွန်များပြားသည်။ ရှိပြီးသားမော်ဒယ်များကို အခြေခံသည့် AI စနစ်များအတွက်မူ အနုစိတ်ထပ်မံပြင်ဆင်ခြင်း (Fine-tuning) လုပ်ငန်းအပေါ်တွင်သာ ပိုမိုအာရုံစိုက် လုပ်ဆောင်သည်။ Transfer learning နည်းပညာသည် အင်ဂျင်နီယာများအား ကျယ်ပြန့်သော ဒေတာအစုတစ်ခုပေါ်တွင် လေ့ကျင့်ထားပြီးဖြစ်သော မော်ဒယ်တစ်ခုကို ရယူစေပြီး သီးသန့်လုပ်ငန်းနှင့်ကိုက်ညီမည့် သေးငယ်သောဒေတာအစုကို အသုံးပြုကာ ယင်းမော်ဒယ်ကို သင့်တော်သလို ပြောင်းလဲအသုံးပြုနိုင်စေသည်။ ဤနည်းလမ်းသည် ဒီဇိုင်းရေးဆွဲခြင်းနှင့် လေ့ကျင့်သင်ကြားခြင်းအဆင့်၏ ရှုပ်ထွေးမှုများကို သိသိသာသာ လျှော့ချပေးသည်။ အင်ဂျင်နီယာများသည် တည်ဆောက်ပုံစနစ်တစ်ခုလုံးကို အသစ်ပြန်ဆောက်နေမည့်အစား နောက်ဆုံးအလွှာများကို ညှိနှိုင်းခြင်းနှင့် ဟိုက်ပါပါရာမီတာကို ပြင်ဆင်ခြင်းတို့ကိုသာ လုပ်ဆောင်ကြသည်။ အဆင်သင့်လေ့ကျင့်ထားသော မော်ဒယ်များသည် လုပ်ငန်းသစ်အတွက် အနည်းငယ်သာ ပြန်လည်ပြင်ဆင်ရန် လိုအပ်သော ယေဘုယျအချက်အလက်များကို လေ့လာထားပြီးဖြစ်သောကြောင့် လိုအပ်သောအချိန်နှင့် ကွန်ပျူတာတွက်ချက်မှုရင်းမြစ်များသည် အစမှအဆုံး တည်ဆောက်ခြင်းထက် ယေဘုယျအားဖြင့် ပိုမိုနည်းပါးသည်။<ref name=":4" /> အစမှအဆုံး တည်ဆောက်သည်ဖြစ်စေ၊ အနုစိတ်ထပ်မံပြင်ဆင်သည်ဖြစ်စေ အင်ဂျင်နီယာများသည် မော်ဒယ်က ဒေတာအဟောင်းများပေါ်တွင်သာ ပုံသေမှတ်မိပြီး ဒေတာအသစ်များကို မခန့်မှန်းနိုင်သည့် ပြဿနာ (Overfitting) ကို ကာကွယ်ရန်အတွက် Cross-validation နှင့် Early stopping ကဲ့သို့သော အကောင်းဆုံးဖြစ်အောင် ပြင်ဆင်သည့် နည်းပညာများကို အသုံးပြုကြသည်။ အခြေအနေနှစ်ခုလုံးတွင် မော်ဒယ်ကို လေ့ကျင့်သင်ကြားပေးခြင်းလုပ်ငန်း၌ စွမ်းဆောင်ရည်ကို စံနှုန်းသတ်မှတ်ရန်နှင့် တိကျမှုကို မြှင့်တင်ရန်အတွက် စမ်းသပ်မှုပေါင်းများစွာကို လုပ်ဆောင်ရသည်။<ref>{{Cite web |date=2023-08-16 |title=How the training of the AI models works - The Data Scientist |url=https://thedatascientist.com/how-the-training-of-the-ai-models-works/ |access-date=2024-10-18}}</ref> === စနစ်များ ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းခြင်း === မော်ဒယ်ကို လေ့ကျင့်သင်ကြားပေးပြီးပါက ၎င်းကို ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော စနစ်ကြီးအတွင်းသို့ ထည့်သွင်းပေါင်းစပ်ရမည် ဖြစ်ပြီး၊ ဤအဆင့်သည် မော်ဒယ်ကို မည်သည့်နည်းလမ်းဖြင့် တည်ဆောက်ခဲ့သည်ဖြစ်စေ ယေဘုယျအားဖြင့် တူညီမှုရှိသည်။ စနစ်များ ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းခြင်းလုပ်ငန်းတွင် AI မော်ဒယ်ကို မတူညီသော ဆော့ဖ်ဝဲအစိတ်အပိုင်းများနှင့် ချိတ်ဆက်ခြင်း၊ ပြင်ပစနစ်များ၊ ဒေတာအစုများနှင့် အသုံးပြုသူမျက်နှာပြင်များ (User interfaces) နှင့် အပြန်အလှန် အလုပ်လုပ်နိုင်စေရန် ဆောင်ရွက်ခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။ အစမှအဆုံး ကိုယ်တိုင်တည်ဆောက်ထားသော မော်ဒယ်များအတွက်မူ ကိုယ်ပိုင်ဖန်တီးထားသော တည်ဆောက်ပုံစနစ်သည် လုပ်ငန်းလည်ပတ်မှု ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ကိုက်ညီမှုရှိစေရန်အတွက်၊ အထူးသဖြင့် သီးသန့်စက်ပစ္စည်း (Hardware) သို့မဟုတ် အနားသတ်တွက်ချက်မှု ပတ်ဝန်းကျင်များ (Edge computing environments) အတွက် ဒီဇိုင်းဆွဲထားခြင်းဖြစ်ပါက ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းမှုတွင် အပိုလုပ်ငန်းများ ထပ်မံလုပ်ဆောင်ရန် လိုအပ်နိုင်သည်။ ဆန့်ကျင်ဘက်အနေဖြင့် အဆင်သင့်လေ့ကျင့်ထားသော မော်ဒယ်များသည် လူသုံးများပြားသော စနစ်ပုံစံများကို အသုံးပြု၍ တည်ဆောက်ထားခြင်းဖြစ်သောကြောင့် ခေတ်မီအခြေခံအဆောက်အအုံ အများစုနှင့် ကိုက်ညီမှုရှိပြီး လက်တွေ့တပ်ဆင်အသုံးပြုရန် ပိုမိုလွယ်ကူ လိုက်လျောညီထွေဖြစ်လေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite journal |last1=Thórisson |first1=Kristinn R. |date=2004 |title=Constructionist Design Methodology for Interactive Intelligences |url=http://xenia.media.mit.edu/%7Ekris/ftp/AIMag-CDM-ThorissonEtAl04.pdf |journal=A.I. Magazine |archive-url=https://web.archive.org/web/20060903154335/http://xenia.media.mit.edu/%7Ekris/ftp/AIMag-CDM-ThorissonEtAl04.pdf |archive-date=2006-09-03 |last2=Benko |first2=Hrvoje |last3=Abramov |first3=Denis |last4=Arnold |first4=Andrew |last5=Maskey |first5=Sameer |last6=Vaseekaran |first6=Aruchunan}}</ref> အင်ဂျင်နီယာများသည် မော်ဒယ်ကို စနစ်တကျထုပ်ပိုးရန်နှင့် လက်တွေ့တပ်ဆင်ရန်အတွက် တသမတ်တည်းဖြစ်သော ပတ်ဝန်းကျင်များ ဖန်တီးပေးနိုင်သည့် ကွန်တိန်နာသုံး ကိရိယာများကို (Containerization tools) အသုံးပြုကြပြီး၊ ၎င်းက ကလောက်ဒ်အခြေပြုစနစ်များ သို့မဟုတ် လုပ်ငန်းခွင်အတွင်းရှိ ကိုယ်ပိုင်ကွန်ပျူတာစနစ်များ (On-premise systems) အကြား ချောမွေ့စွာ ပေါင်းစပ်နိုင်စေရန် သေချာစေသည်။ မော်ဒယ်ကို အစမှအဆုံး တည်ဆောက်ခဲ့သည်ဖြစ်စေ၊ အဆင်သင့်လေ့ကျင့်ထားသော မော်ဒယ်များကို အသုံးပြုခဲ့သည်ဖြစ်စေ ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းမှုအဆင့်တွင် မော်ဒယ်သည် စနစ်တကျ တိုးချဲ့နိုင်စွမ်းရှိရန်နှင့် ရှိရင်းစွဲ အခြေခံအဆောက်အအုံအတွင်း ထိရောက်စွာ စွမ်းဆောင်နိုင်ရန် သေချာစေရမည် ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=AI Model Packaging Best Practices {{!}} Restackio |url=https://www.restack.io/p/ai-model-answer-packaging-best-practices-cat-ai |access-date=2024-10-23 |website=Restack |archive-date=15 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241215175322/https://www.restack.io/p/ai-model-answer-packaging-best-practices-cat-ai |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite book |last=Mungoli* |first=Neelesh |year=2023 |title=Scalable, Distributed AI Frameworks: Leveraging Cloud Computing for Enhanced Deep Learning Performance and Efficiency |arxiv=2304.13738}}</ref> === စမ်းသပ်စစ်ဆေးခြင်းနှင့် အတည်ပြုခြင်း === မော်ဒယ်ကို အစမှအဆုံး တည်ဆောက်သည့် ချဉ်းကပ်ပုံနှင့် ရှိပြီးသားမော်ဒယ်ကို အသုံးပြုသည့် ချဉ်းကပ်ပုံ နှစ်မျိုးစလုံးတွင် စမ်းသပ်စစ်ဆေးခြင်းနှင့် အတည်ပြုခြင်းလုပ်ငန်းစဉ်သည် အလွန်အရေးကြီးသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။ သို့သော်လည်း စမ်းသပ်မှု၏ အနက်ရှိုင်းနှင့် သဘောသဘာဝမှာ အနည်းငယ် ကွဲပြားနိုင်သည်။ အစမှအဆုံး ကိုယ်တိုင်တည်ဆောက်ထားသော မော်ဒယ်များအတွက်မူ စိတ်ကြိုက်ဖန်တီးထားသော အစိတ်အပိုင်းများအားလုံး ရည်ရွယ်ချက်အတိုင်း အလုပ်လုပ်မလုပ် သေချာစေရန် ပိုမိုပြည့်စုံစုံလင်သော လုပ်ငန်းဆောင်တာဆိုင်ရာ စမ်းသပ်မှုများ (Functional testing) လိုအပ်သည်။ လုပ်ငန်းလည်ပတ်မှုဆိုင်ရာ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုး အမျိုးမျိုးအောက်တွင် စနစ်၏ ခံနိုင်ရည်ကို ဆန်းစစ်ရန် ဖိအားပေးစမ်းသပ်မှုများ (Stress tests) ကို လုပ်ဆောင်ရမည့်အပြင်၊ မော်ဒယ်သည် သက်ဆိုင်ရာ နယ်ပယ်အလိုက် သတ်မှတ်ထားသော ဒေတာအမျိုးအစားများနှင့် ပုံမှန်မဟုတ်သော အစွန်းထွက်အခြေအနေများကို (Edge cases) ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းနိုင်စွမ်း ရှိမရှိကိုလည်း အင်ဂျင်နီယာများက အတည်ပြုရမည် ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2023-07-11 |title=The Role of Performance Testing in AI Applications Digital Product Modernization |url=https://rtctek.com/the-role-of-performance-testing-in-ai-applications/ |access-date=2024-10-23 |website=Round The Clock Technologies}}</ref> အဆင်သင့် လေ့ကျင့်ပေးထားသော (Pre-trained) မော်ဒယ်များအတွက်မူ စမ်းသပ်မှု၏ အဓိကရည်ရွယ်ချက်မှာ အနုစိတ်ထပ်မံပြင်ဆင်ခြင်း (Fine-tuning) လုပ်ငန်းစဉ်က မော်ဒယ်ကို လုပ်ငန်းတာဝန်သစ်နှင့် ကိုက်ညီအောင် လုံလောက်စွာ ပြောင်းလဲပေးနိုင်ခြင်း ရှိမရှိကို သေချာစေရန် ဖြစ်သည်။ လုပ်ငန်းဆောင်တာဆိုင်ရာ စမ်းသပ်မှုများသည် အဆင်သင့်လေ့ကျင့်ထားသော မော်ဒယ်မှ ထွက်ပေါ်လာသော ရလဒ်များက ပတ်ဝန်းကျင်အသစ်အတွက် တိကျမှန်ကန်မှု ရှိမရှိကို အတည်ပြုပေးသည်။ အခြေအနေနှစ်ခုလုံးတွင် ကျင့်ဝတ်နှင့်ညီညွတ်သော AI လုပ်ငန်းစဉ်များ ဖြစ်ထွန်းစေရန်နှင့် အားနည်းချက်များကို ကာကွယ်ရန်အတွက် (အထူးသဖြင့် ဘဏ္ဍာရေး၊ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု သို့မဟုတ် အလိုအလျောက်မောင်းနှင်သည့်စနစ်များကဲ့သို့သော အထိခိုက်မခံသည့် အက်ပလီကေးရှင်းများတွင်) ဘက်လိုက်မှုများကို ဆန်းစစ်ခြင်း၊ မျှတမှု ရှိမရှိ အကဲဖြတ်ခြင်းနှင့် လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ ပြန်လည်သုံးသပ်ခြင်းတို့သည် မရှိမဖြစ် လိုအပ်သည်။<ref>{{Cite web |title=Artificial intelligence validation and verification service |url=https://www.sqs.es/artificial-intelligence-validation-and-verification-service/?lang=en |access-date=2024-10-23 |website=SQS}}</ref> ထို့ပြင် AI ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်မှု လုပ်ငန်းစဉ်များတွင် ပွင့်လင်းမြင်သာမှုရှိရန် လိုအပ်သော စည်းကမ်းထိန်းသိမ်းရေး လုပ်ငန်းကဏ္ဍများ သို့မဟုတ် သက်ဆိုင်သူများနှင့် ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်သည့်အခါ လုပ်ငန်းအဆင့်ဆင့်တိုင်း၌ အကြောင်းရင်းကို ရှင်းလင်းပြသနိုင်စွမ်းရှိရန် (Explainability) လည်း လိုအပ်သည်။ အင်ဂျင်နီယာများသည် မော်ဒယ်၏ ခန့်မှန်းချက်များကို နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်မှုမရှိသော အသုံးပြုသူများပါ နားလည်သဘောပေါက်နိုင်ပြီး ကျင့်ဝတ်ဆိုင်ရာနှင့် စည်းကမ်းထိန်းသိမ်းရေးဆိုင်ရာ စံနှုန်းများနှင့် ကိုက်ညီမှုရှိစေရန် ဆောင်ရွက်ရမည် ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite journal |last1=Hand |first1=David J. |date=June 2020 |title=Validating and Verifying AI Systems |journal=Patterns |volume=1 |issue=3 |doi=10.1016/j.patter.2020.100037 |issn=2666-3899 |pmc=7660449 |pmid=33205105 |doi-access=free |article-number=100037 |last2=Khan |first2=Shakeel}}</ref> === လက်တွေ့တပ်ဆင်ခြင်းနှင့် စောင့်ကြည့်စစ်ဆေးခြင်း === မော်ဒယ်ကို အစမှအဆုံး တည်ဆောက်ခဲ့သည်ဖြစ်စေ၊ ရှိပြီးသားမော်ဒယ်ပေါ်တွင် အခြေခံခဲ့သည်ဖြစ်စေ လက်တွေ့တပ်ဆင်ခြင်းအဆင့်တွင် ယေဘုယျအားဖြင့် တူညီသော မဟာဗျူဟာမြောက် နည်းလမ်းများကိုသာ အသုံးပြုကြသည်။ သို့သော်လည်း အစမှအဆုံး ကိုယ်တိုင်တည်ဆောက်ထားသော မော်ဒယ်များသည် လက်တွေ့လုပ်ငန်းခွင် ပတ်ဝန်းကျင်တွင် စွမ်းဆောင်ရည် လိုအပ်ချက်များကို ပြည့်မီစေရန်အတွက် တပ်ဆင်အသုံးပြုနေစဉ်အတွင်း ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော အနုစိတ်ညှိနှိုင်းမှုများ ပြုလုပ်ရန် လိုအပ်နိုင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် အင်ဂျင်နီယာများသည် မှတ်ဉာဏ်အသုံးပြုမှုကို အကောင်းဆုံးဖြစ်အောင် ပြင်ဆင်ခြင်း၊ ကြန့်ကြာမှုနှုန်းကို (Latency) လျှော့ချခြင်း သို့မဟုတ် မော်ဒယ်ကို အနားသတ်တွက်ချက်မှုစနစ် (Edge computing) အတွက် ကိုက်ညီအောင် ပြောင်းလဲခြင်းတို့ကို လုပ်ဆောင်ရန် လိုအပ်နိုင်သည်။<ref>{{Cite book |last1=Katsaragakis |first1=Manolis |date=October 2020 |title=2020 IEEE International Symposium on Circuits and Systems (ISCAS) |last2=Papadopoulos |first2=Lazaros |last3=Konijnenburg |first3=Mario |last4=Catthoor |first4=Francky |last5=Soudris |first5=Dimitrios |publisher=IEEE |isbn=978-1-7281-3320-1 |pages=1–4 |chapter=Memory Footprint Optimization Techniques for Machine Learning Applications in Embedded Systems |doi=10.1109/ISCAS45731.2020.9181038}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Ramkumar |first1=M. |date=2023 |title=SMART MONITORING AND ENHANCEMENT OF NETWORK LATENCY IN 5G CLOUD COMPUTING USING AI BASED MACHINE LEARNING MODEL |url=https://journals.indexcopernicus.com/api/file/viewByFileId/2041743 |journal=Ictact Journal on Data Science and Machine Learning |volume=04 |issue=2 |pages=421–425 |last2=Karthick |first2=R. |last3=Jeyashree |first3=A.}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Hua |first1=Haochen |date=2023-01-16 |title=Edge Computing with Artificial Intelligence: A Machine Learning Perspective |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3555802 |journal=ACM Comput. Surv. |volume=55 |issue=9 |pages=184:1–184:35 |doi=10.1145/3555802 |issn=0360-0300 |url-access=subscription |last2=Li |first2=Yutong |last3=Wang |first3=Tonghe |last4=Dong |first4=Nanqing |last5=Li |first5=Wei |last6=Cao |first6=Junwei}}</ref> အဆင်သင့် လေ့ကျင့်ပေးထားသော မော်ဒယ်များကို လက်တွေ့တပ်ဆင်သည့်အခါတွင်မူ လုပ်ငန်းပမာဏမှာ ယေဘုယျအားဖြင့် ပိုမိုပေါ့ပါးလေ့ရှိသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ဤမော်ဒယ်များသည် လက်တွေ့လုပ်ငန်းခွင် ပတ်ဝန်းကျင်အတွက် အဆင်သင့် အကောင်းဆုံးပြင်ဆင်ပြီးသား ဖြစ်လေ့ရှိသောကြောင့် အင်ဂျင်နီယာများသည် သီးသန့်လုပ်ငန်းဆိုင်ရာ ဒေတာများ၊ အခြေခံအဆောက်အအုံများနှင့် ကိုက်ညီမှုရှိစေရန် သေချာစေရေးလုပ်ငန်းအပေါ်တွင်သာ ပိုမိုအာရုံစိုက်နိုင်သည်။ အခြေအနေနှစ်ခုလုံးတွင် ဘေးအန္တရာယ်များကို အနည်းဆုံးဖြစ်စေရန်နှင့် တိုက်ရိုက်အသုံးပြုမည့် ပတ်ဝန်းကျင်အတွင်းသို့ ချောမွေ့စွာ ကူးပြောင်းနိုင်စေရန်အတွက် အဆင့်လိုက် တပ်ဆင်အသုံးပြုခြင်း (Phased rollouts)၊ A/B testing သို့မဟုတ် Canary deployments ကဲ့သို့သော လက်တွေ့တပ်ဆင်မှု နည်းပညာများကို အသုံးပြုကြသည်။<ref>{{Cite web |title=Rollout and Training • BT Standard |url=https://www.managebt.org/book/development/rollout-and-training/ |access-date=2024-10-23 |website=BT Standard}}</ref><ref>{{Cite web |last=Brinkmann |first=Demetrios |date=2022-09-15 |title=The what, why and how of Machine Learning A/B Tests |url=https://mlops.community/the-what-why-and-how-of-a-b-testing-in-ml/ |access-date=2024-10-23 |website=MLOps Community}}</ref><ref>{{Cite web |last=Roller |first=Joshua |date=2024-06-20 |title=Canary Deployment: What It Is and Why It Matters |url=https://www.computer.org/publications/tech-news/community-voices/why-canary-deployment-matters/ |access-date=2024-10-23 |website=IEEE Computer Society}}</ref> သို့သော်လည်း ချဉ်းကပ်ပုံနှစ်မျိုးလုံးတွင် စောင့်ကြည့်စစ်ဆေးခြင်းသည် လုံးဝမရှိမဖြစ် လိုအပ်သည်။ AI စနစ်ကို လက်တွေ့တပ်ဆင်ပြီးပါက ဒေတာပုံစံများ ပြောင်းလဲလာသည်နှင့်အမျှ အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ မော်ဒယ်၏ တိကျမှု လျော့နည်းသွားတတ်သည့် မော်ဒယ်သွေဖည်ခြင်း (Model drift) ကဲ့သို့သော ပြဿနာများကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်နိုင်ရန်အတွက် အင်ဂျင်နီယာများသည် စွမ်းဆောင်ရည်စောင့်ကြည့်မှုစနစ်ကို စနစ်တကျ တည်ဆောက်ကြရသည်။ စဉ်ဆက်မပြတ် စောင့်ကြည့်စစ်ဆေးခြင်းသည် မော်ဒယ်ကို မည်သည့်အချိန်တွင် ပြန်လည်သင်ကြားပေးရန် (Retraining) သို့မဟုတ် ပြန်လည်ချိန်ညှိရန် (Recalibration) လိုအပ်သည်ကို သိရှိနိုင်ရန် ကူညီပေးသည်။ အဆင်သင့် လေ့ကျင့်ပေးထားသော မော်ဒယ်များအတွက်မူ မော်ဒယ်၏ စွမ်းဆောင်ရည် အကောင်းဆုံးဖြစ်နေစေရန် အချိန်မှန် အနုစိတ်ထပ်မံပြင်ဆင်ပေးရုံနှင့် လုံလောက်နိုင်သော်လည်း၊ အစမှအဆုံး ကိုယ်တိုင်တည်ဆောက်ထားသော မော်ဒယ်များတွင်မူ စနစ်ကို မည်သို့ဒီဇိုင်းဆွဲထားသည်ပေါ်မူတည်၍ ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော အဆင့်မြှင့်တင်မှုများ ပြုလုပ်ရန် လိုအပ်နိုင်သည်။<ref>{{Citation|last=Onnes|first=Annet|title=Monitoring AI systems: A Problem Analysis, Framework and Outlook|date=2022-05-05|arxiv=2205.02562}}</ref><ref>{{Cite web |title=Why Continuous Monitoring is Essential for Maintaining AI Integrity – Wisecube AI – Research Intelligence Platform |url=https://www.wisecube.ai/blog/why-continuous-monitoring-is-essential-for-maintaining-ai-integrity/ |access-date=2024-10-23 |archive-date=15 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241215180814/https://www.wisecube.ai/blog/why-continuous-monitoring-is-essential-for-maintaining-ai-integrity/ |url-status=dead }}</ref> ပုံမှန်ထိန်းသိမ်းခြင်း လုပ်ငန်းစဉ်တွင် မော်ဒယ်ကို အဆင့်မြှင့်တင်ခြင်း၊ မျှတမှုနှင့် ဘက်လိုက်မှုရှိမရှိ စစ်ဆေးချက်များကို ထပ်မံအတည်ပြုခြင်းနှင့် ရန်လိုသည့် တိုက်ခိုက်မှုများမှ ကာကွယ်ရန် လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ ပြန်လည်ပြင်ဆင်မှုများ (Security patches) ပြုလုပ်ခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။ == [[ဒေတာအခြေပြုသင်ယူမှုစနစ်]] လုပ်ငန်းလည်ပတ်မှုစနစ် (Machine learning operations - MLOps) == MLOps သို့မဟုတ် ဉာဏ်ရည်တု လုပ်ငန်းလည်ပတ်မှုစနစ် (AIOps) သည် ခေတ်မီ AI အင်ဂျင်နီယာပညာရပ်၏ အလွန်အရေးကြီးသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ပြီး၊ စက်သင်ယူမှု မော်ဒယ် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးလုပ်ငန်းကို စိတ်ချရပြီး ထိရောက်မှုရှိသော လုပ်ငန်းလည်ပတ်မှုဆိုင်ရာ ကျင့်ထုံးများနှင့် ပေါင်းစပ်ဖော်ဆောင်ပေးသည်။ ဆော့ဖ်ဝဲလ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုတွင် အသုံးပြုသည့် DevOps လုပ်ငန်းစဉ်များကဲ့သို့ပင် MLOps သည် စက်သင်ယူမှု မော်ဒယ်များ၏ သက်တမ်းစက်ဝန်းတစ်ခုလုံးတွင် စဉ်ဆက်မပြတ် ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းခြင်း၊ စဉ်ဆက်မပြတ် ပေးပို့ခြင်း (CI/CD) နှင့် အလိုအလျောက် စောင့်ကြည့်စစ်ဆေးခြင်းတို့အတွက် စနစ်ပုံစံတစ်ခုကို ထောက်ပံ့ပေးသည်။ ဤလုပ်ငန်းစဉ်သည် ဒေတာသိပ္ပံပညာရှင်များ၊ AI အင်ဂျင်နီယာများနှင့် IT လုပ်ငန်းလည်ပတ်မှုအဖွဲ့များအကြား ကွာဟချက်ကို ပေါင်းကူးပေးပြီး၊ လက်တွေ့လုပ်ငန်းခွင် ပတ်ဝန်းကျင်တွင် AI မော်ဒယ်များကို ထိရောက်စွာ တပ်ဆင်ခြင်း၊ စောင့်ကြည့်ခြင်းနှင့် ထိန်းသိမ်းခြင်းတို့ကို သေချာစေသည်။<ref name=":5">{{Cite book |last1=Treveil |first1=Mark |year=2020 |title=Introducing MLOps |last2=Omont |first2=Nicolas |last3=Stenac |first3=Clément |last4=Lefevre |first4=Kenji |last5=Phan |first5=Du |publisher=O'Reilly Media, Inc. |last6=Zentici |first6=Joachim |last7=Lavoillotte |first7=Adrien |last8=Miyazaki |first8=Makoto |last9=Heidmann |first9=Lynn}}</ref> AI စနစ်များသည် ပိုမိုရှုပ်ထွေးသော လုပ်ငန်းတာဝန်များနှင့် ပိုမိုကြီးမားသော ဒေတာအစုများကို ကိုင်တွယ်နိုင်ရန် တိုးချဲ့လာသည်နှင့်အမျှ MLOps စနစ်သည် အထူးအရေးပါလာသည်။ ခိုင်မာသော MLOps ကျင့်ထုံးများ မရှိပါက မော်ဒယ်များကို လက်တွေ့လုပ်ငန်းခွင်တွင် တပ်ဆင်ပြီးနောက် စွမ်းဆောင်ရည် ကျဆင်းခြင်း သို့မဟုတ် အလုပ်မလုပ်တော့ခြင်းတို့ ဖြစ်ပွားနိုင်ပြီး၊ ယင်းက စနစ်ရပ်တန့်ခြင်း၊ ကျင့်ဝတ်ဆိုင်ရာ စိုးရိမ်ပူပန်မှုများနှင့် သက်ဆိုင်သူများ၏ ယုံကြည်မှု လျော့နည်းခြင်းစသည့် ပြဿနာများကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ MLOps သည် အလိုအလျောက် လုပ်ဆောင်နိုင်ပြီး စနစ်တကျ တိုးချဲ့နိုင်သော လုပ်ငန်းစဉ်များကို တည်ဆောက်ပေးခြင်းဖြင့် AI အင်ဂျင်နီယာများအား စက်သင်ယူမှု မော်ဒယ်များ၏ သက်တမ်းစက်ဝန်းတစ်ခုလုံးကို တည်ဆောက်ခြင်းမှသည် လက်တွေ့တပ်ဆင်ခြင်းနှင့် စဉ်ဆက်မပြတ် စောင့်ကြည့်ခြင်းအထိ ပိုမိုထိရောက်စွာ စီမံခန့်ခွဲနိုင်စေသည်။<ref>{{Cite book |last1=Gift |first1=Noah |year=2021 |title=Practical MLOps |last2=Deza |first2=Alfredo |publisher=O'Reilly Media, Inc.}}</ref> ထို့ပြင် AI စနစ်များနှင့် ပတ်သက်သော စည်းမျဉ်းဥပဒေဘောင်များ ဆက်လက်ပြောင်းလဲလာသည်နှင့်အမျှ ဒေတာကိုယ်ရေးကိုယ်တာ စည်းမျဉ်းများနှင့် ကျင့်ဝတ်ဆိုင်ရာ AI လမ်းညွှန်ချက်များ အပါအဝင် ဥပဒေကြောင်းအရ လိုအပ်ချက်များကို လိုက်နာမှုရှိစေရန်အတွက် MLOps လုပ်ငန်းစဉ်များသည် မရှိမဖြစ် လိုအပ်သည်။ အဖွဲ့အစည်းများသည် MLOps မှ အကောင်းဆုံးသော ကျင့်ထုံးများကို ထည့်သွင်းအသုံးပြုခြင်းဖြင့် ဘေးအန္တရာယ်များကို လျှော့ချနိုင်ခြင်း၊ စွမ်းဆောင်ရည်မြင့်မားမှုကို ထိန်းသိမ်းနိုင်ခြင်းနှင့် AI လုပ်ငန်းဖြေရှင်းချက်များကို တာဝန်ယူမှုရှိစွာဖြင့် စနစ်တကျ တိုးချဲ့နိုင်ခြင်းတို့ကို ဆောင်ရွက်နိုင်သည်။<ref name=":5" /> == စိန်ခေါ်မှုများ == AI အင်ဂျင်နီယာပညာရပ်သည် ရိုးရာဆော့ဖ်ဝဲလ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုနှင့် ကွဲပြားခြားနားသော ထူးခြားသည့် စိန်ခေါ်မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်ရလေ့ရှိသည်။ အဓိက ပြဿနာတစ်ခုမှာ ဒေတာပုံစံများ ပြောင်းလဲလာမှုကြောင့် အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ AI မော်ဒယ်များ၏ စွမ်းဆောင်ရည် ကျဆင်းသွားတတ်သည့် မော်ဒယ်သွေဖည်ခြင်း (Model drift) ဖြစ်ပြီး၊ ယင်းကြောင့် စဉ်ဆက်မပြတ် ပြန်လည်သင်ကြားပေးခြင်းနှင့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲခြင်းတို့ ပြုလုပ်ရန် လိုအပ်သည်။<ref>{{Cite journal |last1=Carter |first1=Rickey E. |date=2022-01-01 |title=Model drift: When it can be a sign of success and when it can be an occult problem |journal=Intelligence-Based Medicine |volume=6 |doi=10.1016/j.ibmed.2022.100058 |issn=2666-5212 |doi-access=free |article-number=100058 |last2=Anand |first2=Vidhu |last3=Harmon |first3=David M. |last4=Pellikka |first4=Patricia A.}}</ref> ထို့ပြင် အထူးသဖြင့် ကလောက်ဒ်အခြေပြု မော်ဒယ်များတွင် အထိခိုက်မခံသည့် ဒေတာများကို အသုံးပြုသည့်အခါ ဒေတာကိုယ်ရေးကိုယ်တာနှင့် လုံခြုံရေးတို့သည် အရေးကြီးသော စိုးရိမ်ပူပန်မှုများ ဖြစ်လာသည်။<ref>{{Citation|last1=Luqman|first1=Alka|title=Privacy and Security Implications of Cloud-Based AI Services: A Survey|date=2024-01-31|arxiv=2402.00896|last2=Mahesh|first2=Riya|last3=Chattopadhyay|first3=Anupam}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hassan |first=M. Ali |date=2024-03-20 |title=Cloud-Based AI: What Does it Mean For Cybersecurity? |url=https://vaporvm.com/cloud-based-ai-what-does-it-mean-for-cybersecurity/ |access-date=2024-10-23 |website=Vaporvm}}</ref> နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်မှုမရှိသော သက်ဆိုင်သူများ နားလည်သဘောပေါက်နိုင်စေရန် ရှုပ်ထွေးသော AI စနစ်များကို အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူရလွယ်ကူအောင် ပြုလုပ်ပေးရခြင်းသည်လည်း မော်ဒယ်၏ အကြောင်းရင်းကို ရှင်းလင်းပြသနိုင်စွမ်းရှိရန် (Model explainability) ဟူသော အခြားစိန်ခေါ်မှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite journal |last1=Ali |first1=Sajid |date=2023-11-01 |title=Explainable Artificial Intelligence (XAI): What we know and what is left to attain Trustworthy Artificial Intelligence |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1566253523001148 |journal=Information Fusion |volume=99 |doi=10.1016/j.inffus.2023.101805 |hdl=10481/84480 |issn=1566-2535 |hdl-access=free |article-number=101805 |last2=Abuhmed |first2=Tamer |last3=El-Sappagh |first3=Shaker |last4=Muhammad |first4=Khan |last5=Alonso-Moral |first5=Jose M. |last6=Confalonieri |first6=Roberto |last7=Guidotti |first7=Riccardo |last8=Del Ser |first8=Javier |last9=Díaz-Rodríguez |first9=Natalia |last10=Herrera |first10=Francisco}}</ref> လေ့ကျင့်သင်ကြားပေးသည့် ဒေတာများတွင် ပါဝင်နေသော ဘက်လိုက်မှုများသည် AI အယ်လ်ဂိုရီသမ်များဆီသို့ ကူးစက်သွားပြီး မလိုလားအပ်သော ရလဒ်များကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သောကြောင့်၊ ခွဲခြားဆက်ဆံမှုများကို တားဆီးရန်နှင့် မျှတသော ရလဒ်များဖြစ်ထွန်းစေရန်အတွက် ဘက်လိုက်မှုနှင့် မျှတမှု (Bias and fairness) ကဏ္ဍကိုလည်း ဂရုတစိုက် ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းရန် လိုအပ်သည်။<ref>{{Cite news |date=2019-10-25 |title=What Do We Do About the Biases in AI? |url=https://hbr.org/2019/10/what-do-we-do-about-the-biases-in-ai |access-date=2024-10-23 |work=Harvard Business Review |issn=0017-8012}}</ref><ref name="Ferrara 32">{{Cite journal |last=Ferrara |first=Emilio |date=March 2024 |title=Fairness and Bias in Artificial Intelligence: A Brief Survey of Sources, Impacts, and Mitigation Strategies |journal=Sci |volume=6 |issue=1 |page=3 |arxiv=2304.07683 |doi=10.3390/sci6010003 |issn=2413-4155 |doi-access=free}}</ref> ဤစိန်ခေါ်မှုများကို ဖြေရှင်းရန်အတွက် နည်းပညာဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်မှုများကို ကျင့်ဝတ်နှင့် စည်းကမ်းထိန်းသိမ်းရေးဆိုင်ရာ စဉ်းစားချက်များနှင့် ပေါင်းစပ်ဖော်ဆောင်ရမည့် ဘာသာရပ်စုံ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု ချဉ်းကပ်ပုံစနစ် (Multidisciplinary approach) တစ်ခု လိုအပ်သည်။ == ရေရှည်တည်တံ့ခိုင်မြဲမှု == ပမာဏကြီးမားသော AI မော်ဒယ်များကို လေ့ကျင့်သင်ကြားပေးခြင်းလုပ်ငန်းတွင် အလွန်ကြီးမားလှသော [[ဒေတာအစု]]များကို အချိန်ကြာမြင့်စွာ စီမံပြင်ဆင်ရသောကြောင့် စွမ်းအင်အမြောက်အမြား ကုန်ဆုံးစေသည်။ AI လေ့ကျင့်သင်ကြားမှုနှင့် ကောက်ချက်ချတွက်ချက်မှုလုပ်ငန်းများကို ပံ့ပိုးပေးရန်လိုအပ်သော ဒေတာစင်တာများ တိုးချဲ့လာခြင်းကြောင့် ဤအခြေအနေသည် AI နည်းပညာများ၏ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်အပေါ် သက်ရောက်မှုနှင့်ပတ်သက်၍ စိုးရိမ်ပူပန်မှုများကို မြင့်တက်စေခဲ့သည်။<ref name="Ferrara 32" /><ref>{{Cite web |last= |first= |date=2024-01-26 |title=Technology News {{!}} TechHQ {{!}} Latest Technology News & Analysis |url=https://techhq.com/2024/01/how-the-demands-of-ai-are-impacting-data-centers-and-what-operators-can-do/ |access-date=2024-10-23 |website=TechHQ}}</ref> ကွန်ပျူတာတွက်ချက်မှုစွမ်းအား လိုအပ်ချက် ပိုမိုမြင့်မားလာခြင်းသည် လျှပ်စစ်ဓာတ်အား အမြောက်အမြား သုံးစွဲမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပြီး AI အခြေပြု အက်ပလီကေးရှင်းများသည် ကာဗွန်ခြေရာ (Carbon footprint) အမြောက်အမြားကို မကြာခဏ ချန်ထားလေ့ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် AI အင်ဂျင်နီယာများနှင့် သုတေသနပညာရှင်များသည် စွမ်းအင်အသုံးပြုမှု ပိုမိုသက်သာသော အယ်လ်ဂိုရီသမ်များကို တီထွင်ခြင်း၊ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေး အထောက်အကူပြု ဒေတာစင်တာများကို (Green data centers) အသုံးပြုခြင်းနှင့် ပြန်လည်ပြည့်ဖြိုးမြဲစွမ်းအင် ရင်းမြစ်များကို အသုံးချခြင်းတို့ဖြင့် ဤသက်ရောက်မှုများကို လျှော့ချနိုင်မည့် နည်းလမ်းများကို ရှာဖွေနေကြသည်။ AI စက်မှုလုပ်ငန်းသည် တစ်ကမ္ဘာလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် ဆက်လက်တိုးချဲ့လာသည်နှင့်အမျှ AI စနစ်များ၏ ရေရှည်တည်တံ့ခိုင်မြဲမှုကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းခြင်းသည် တာဝန်ယူမှုရှိသော AI ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု၏ အလွန်အရေးကြီးသော ကဏ္ဍတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။<ref>{{Cite web |title=AI models are devouring energy. Tools to reduce consumption are here, if data centers will adopt. {{!}} MIT Lincoln Laboratory |url=https://www.ll.mit.edu/news/ai-models-are-devouring-energy-tools-reduce-consumption-are-here-if-data-centers-will-adopt |access-date=2024-10-23 |website=www.ll.mit.edu}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-07-30 |title=Recommendations on Powering Artificial Intelligence and Data Center Infrastructure |url=https://www.energy.gov/sites/default/files/2024-08/Powering%20AI%20and%20Data%20Center%20Infrastructure%20Recommendations%20July%202024.pdf |access-date=2024-10-23 |website=U.S. Department of Energy}}</ref> == ပညာရေးဆိုင်ရာ လမ်းကြောင်းများ == ဉာဏ်ရည်တု အင်ဂျင်နီယာပညာ (AI engineering) ဆိုင်ရာ ပညာရေးတွင် ယေဘုယျအားဖြင့် ဆော့ဖ်ဝဲနှင့် ဒေတာအင်ဂျင်နီယာပညာရပ်ဆိုင်ရာ အဆင့်မြင့်သင်တန်းများ ပါဝင်သည်။ အဓိကဘာသာရပ်များမှာ [[ဒေတာအခြေပြုသင်ယူမှုစနစ်]] (Machine learning)၊ [[ဒေတာအခြေပြုသင်ယူမှုစနစ်]] (Deep learning)၊ [[ဒေတာအခြေပြုသင်ယူမှုစနစ်]] (Natural language processing) နှင့် ကွန်ပျူတာအမြင်အာရုံစနစ်ပညာ (Computer vision) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ယခုအခါ တက္ကသိုလ်အများအပြားသည် ဘွဲ့ကြိုနှင့် ဘွဲ့လွန်အဆင့်နှစ်မျိုးစလုံးတွင် AI အင်ဂျင်နီယာပညာရပ်ဆိုင်ရာ သီးသန့်အစီအစဉ်များကို ဖွင့်လှစ်သင်ကြားပေးနေပြီဖြစ်ပြီး၊ ယင်းသင်တန်းများ၌ လက်တွေ့ခန်းတွင်း ဆောင်ရွက်မှုများ၊ စီမံကိန်းအခြေပြု လေ့လာသင်ယူမှုများနှင့် AI သီအိုရီကို အင်ဂျင်နီယာလက်တွေ့လုပ်ငန်းခွင်နှင့် ပေါင်းကူးပေးသည့် ဘာသာရပ်စုံသင်ခန်းစာများ ပါဝင်သည်။<ref name=":6">{{Cite web |date=2024-05-06 |title=Guide: How To Become An Artificial Intelligence Engineer |url=https://in.indeed.com/career-advice/finding-a-job/how-to-become-an-artificial-intelligence-engineers |website=Indeed}}</ref> ထို့ပြင် သက်မွေးဝမ်းကျောင်းဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်မှုလက်မှတ်များ (Professional certifications) ကလည်း ပုံမှန်ပညာရေးကို ပိုမိုအားဖြည့်ပေးနိုင်သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် လက်တွေ့နယ်ပယ်ရှိ စီမံကိန်းများတွင် ပါဝင်လုပ်ဆောင်ခြင်း၊ အလုပ်သင်ဆင်းခြင်း (Internships) နှင့် အများသုံး AI စီမံကိန်းများတွင် (Open-source AI initiatives) ဝင်ရောက်ပံ့ပိုးကူညီခြင်း စသည့် လက်တွေ့အတွေ့အကြုံများသည် ကျွမ်းကျင်မှုစွမ်းရည် တည်ဆောက်ရန်အတွက် အထူးပင် လိုအပ်ပါသည်။<ref name=":6" /><ref>{{Cite web |date=2023-06-22 |title=How To Become an Artificial Intelligence (AI) Engineer |url=https://www.upwork.com/resources/how-to-become-an-ai-engineer |website=Upwork}}</ref> == အခြားဖတ်ရန် == * [[ဒေတာအခြေပြုသင်ယူမှုစနစ်]] * [[ဉာဏ်ရည်တု]] * [[သဘာဝဘာသာစကားစီမံဆောင်ရွက်မှု]] * [[အလွှာစုံသင်ယူမှုစနစ်]] == ကိုးကားချက်များ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဉာဏ်ရည်တု အင်ဂျင်နီယာပညာရပ်]] 19tc4mqdx2s2yj8uacr2e9grqufaigh နီကာရာဂွါနိုင်ငံ၏ သမ္မတ 0 289604 1055041 1048196 2026-09-24T11:20:22Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1055041 wikitext text/x-wiki {{about|သမ္မတရာထူး|သမ္မတများစာရင်း|နီကာရာဂွါနိုင်ငံ၏ သမ္မတများစာရင်း}} {{Infobox official post | post = ပူးတွဲ သမ္မတများ | body = နီကာရာဂွါနိုင်ငံ | native_name = {{small|''နီကာရာဂွါသမ္မတနိုင်ငံ''}} | insignia = Coat of arms of Nicaragua.svg | insigniasize = | insigniacaption = နီကာရာဂွါနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော်အထိမ်းအမှတ်တံဆိပ် | flag = | flagsize = | flagborder = | flagcaption = | image = | imagesize = | alt = | incumbent = {{multiple image | align = center | total_width = 250 | image_gap = 5 | caption_align = center | image_style = border:none; | image1 = Daniel Ortega on July 20, 2024.jpg | caption1 = [[ဒယ်နီရယ် အော်တီဂါ]] | image2 = 2017 Rosario Murillo (cropped).jpg | caption2 = [[ရိုဆာရီယို မူရီလို]] | border = infobox}} | acting = | incumbentsince = ၁၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၀၇ (အော်တီဂါ)<br /> ၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅ (မူရီလို) | department = | style = | type = | status = နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲ <br /> အစိုးရအဖွဲ့အကြီးအကဲ | abbreviation = | member_of = | reports_to = | residence = အစိုးရအိမ်တော် | seat = မာနာဂွါမြို့ | nominator = | appointer = | appointer_qualified = | termlength = ၆ နှစ် | termlength_qualified = သက်တမ်းကန့်သတ်ချက်မရှိ ပြန်လည်ရွေးကောက်ခံနိုင်သည် | constituting_instrument = နီကာရာဂွါနိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ | precursor = နီကာရာဂွါနိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးဒါရိုက်တာရာထူး | formation = {{start date and age|1854|4|30|df=y|p=1|br=1}} | first = ဖရူတို ချာမိုရို | last = | abolished = | succession = | unofficial_names = | deputy = ဒုတိယ သမ္မတ | salary = {{currency|3193|USD}} လစဉ် <ref name="latinpost.com">{{cite web|url=http://www.latinpost.com/articles/141919/20170622/comparing-latin-america-s-presidential-salaries-minimum-wage-shocking.htm|title=Shocking Gap Between Latin America's Presidential Salaries and Workers Minimum Wage|work=Latin Post|date=22 June 2017|access-date=25 April 2020|archive-date=18 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211118114659/https://www.latinpost.com/articles/141919/20170622/comparing-latin-america-s-presidential-salaries-minimum-wage-shocking.htm|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |date=26 January 2007 |title=Proponen reducir salario de otros cargos públicos nicaragüenses – LVDS |url=https://www.lavozdelsandinismo.com/nicaragua/2007-01-26/proponen-reducir-salario-de-otros-cargos-publicos-nicaraguenses/ |access-date=13 March 2021 |website=La Voz del Sandinismo |language=es}} {{Dead link|date=September 2026 }}</ref> | website = }} '''နီကာရာဂွါနိုင်ငံ၏ သမ္မတ''' သည် [[နီကာရာဂွါနိုင်ငံ]]၏ နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲနှင့် အစိုးရအဖွဲ့အကြီးအကဲ ဖြစ်သည်။၂၀၂၅ ခုနှစ်မှစ၍ ယင်းရာထူးကို ပူးတွဲသမ္မတနှစ်ဦးက ပူးတွဲထမ်းဆောင်ကြသည်။ သမ္မတရာထူးကို ၁၈၅၄ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၁၈၂၅ ခုနှစ်မှ ၁၈၃၉ ခုနှစ်အထိ နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ပြီး၊ ၁၈၃၉ ခုနှစ်မှ ၁၈၅၄ ခုနှစ်အထိ အမြင့်ဆုံးဒါရိုက်တာ (Supremo Director) ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။<ref>[https://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/6250295.stm "Nicaragua's Ortega takes office"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250525093724/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/6250295.stm|date=25 May 2025}}, BBC News, 11 January 2007.</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို ပြင်ဆင်ခဲ့ပြီးနောက် သမ္မတ၏ အာဏာနှင့် တာဝန်များကို လူတစ်ဦးတည်းက မဟုတ်ဘဲ ပူးတွဲသမ္မတ နှစ်ဦး က ကျင့်သုံးနိုင်ရန် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ ပူးတွဲသမ္မတများသည် အမျိုးသားတစ်ဦးနှင့် အမျိုးသမီးတစ်ဦး ဖြစ်ရမည်ဖြစ်ပြီး၊ ပြည်သူများ၏ တိုက်ရိုက်မဲပေးရွေးချယ်မှုဖြင့် (၆) နှစ်သက်တမ်းအတွက် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရသည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပြင်ဆင်ချက် အတည်ပြုသည့်အချိန်တွင် လက်ရှိသမ္မတ ဒယ်နီရယ် အော်တီဂါ ဆာဗေဒရာ နှင့် ၎င်း၏ဇနီးဖြစ်သူ ဒုတိယသမ္မတ ရိုဆာရီယို မူရီလို တို့ကို ပထမဆုံး ပူးတွဲသမ္မတများအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=29 January 2014 |title=Nicaragua: Ortega allowed to run for third successive term |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-25937292 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230217130812/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-25937292 |archive-date=17 February 2023 |access-date=8 November 2021 |publisher=BBC News}}</ref> ထို့ကြောင့် နီကာရာဂွါသည် လက်ရှိတွင် လင်မယားနှစ်ဦး ပူးတွဲအုပ်ချုပ်သည့် နိုင်ငံအဖြစ် ကမ္ဘာပေါ်တွင် တစ်ခုတည်းသော နိုင်ငံဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဒန်နီယယ် အော်တီဂါသည် ၂၀၀၇ ခုနှစ်မှစ၍ သမ္မတအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |date=31 January 2025 |title=Nicaragua makes Daniel Ortega and his wife Murillo 'Copresidents,' fueling democratic rebuke |url=https://apnews.com/article/nicaragua-daniel-ortega-rosario-murillo-b5f119ea8bee27c48b2fdd70710c70dd |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250131122355/https://apnews.com/article/nicaragua-daniel-ortega-rosario-murillo-b5f119ea8bee27c48b2fdd70710c70dd |archive-date=31 January 2025 |access-date=31 January 2025 |publisher=AP News}}</ref> == ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ ပြဋ္ဌာန်းချက်များ == ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် နီကာရာဂွါ အမြင့်ဆုံးတရားရုံးက သမ္မတ၏ ဆက်တိုက်သက်တမ်း ပြန်လည်ရွေးကောက်ခံခွင့်ကို တားမြစ်ထားသည့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်သည် အာဏာသက်ရောက်မှုမရှိဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသားလွှတ်တော်က ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို ပြင်ဆင်၍ သမ္မတအား (၅) နှစ်သက်တမ်းဖြင့် အကြိမ်ရေကန့်သတ်ချက်မရှိ ပြန်လည်ရွေးကောက်ခံနိုင်ရန် ခွင့်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{cite news |date=20 October 2009 |title=Nicaragua court backs re-election |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/8316167.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260126033615/http://news.bbc.co.uk/2/hi/8316167.stm |archive-date=26 January 2026 |access-date=16 September 2025 |publisher=BBC News}}</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသားလွှတ်တော်သည် သမ္မတ၏ သက်တမ်းကို (၅) နှစ်မှ (၆) နှစ်သို့ တိုးမြှင့်ခဲ့ပြီး၊ လက်ရှိသမ္မတ ဒယ်နီရယ်အော်တီဂါ ဆာဗေဒရာ နှင့် ၎င်း၏ဇနီးဖြစ်သူ ဒုတိယသမ္မတ ရိုဆာရီယို မူရီလို တို့ကို ပူးတွဲသမ္မတများအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ပြင်ဆင်ထားသော ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ သမ္မတ၏ အာဏာကို အမျိုးသားတစ်ဦးနှင့် အမျိုးသမီးတစ်ဦး ပါဝင်သည့် ပူးတွဲသမ္မတများက ကျင့်သုံးရမည်ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတို့ကို ပြည်သူများ၏ တိုက်ရိုက်မဲပေးရွေးချယ်မှုဖြင့် (၆) နှစ်သက်တမ်းအတွက် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ရသည်။<ref>{{cite news |date=29 January 2025 |title=Nicaragua establece la figura de «copresidenta» y amplía a 6 años el período presidencial |url=https://www.swissinfo.ch/spa/nicaragua-establece-la-figura-de-%22copresidenta%22-y-ampl%c3%ada-a-6-a%c3%b1os-el-per%c3%adodo-presidencial/88794073 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250129032020/https://www.swissinfo.ch/spa/nicaragua-establece-la-figura-de-%22copresidenta%22-y-ampl%c3%ada-a-6-a%c3%b1os-el-per%c3%adodo-presidencial/88794073 |archive-date=29 January 2025 |access-date=3 February 2025 |publisher=SWI swissinfo |language=Spanish}}</ref> သမ္မတလောင်းအဖြစ် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်သူသည် ရွေးကောက်ပွဲမတိုင်မီ အနည်းဆုံး (၆) နှစ် နီကာရာဂွါနိုင်ငံတွင် နေထိုင်ခဲ့ရမည်ဖြစ်ပြီး၊ နီကာရာဂွါနိုင်ငံသားတစ်မျိုးတည်းသာ ဖြစ်ရမည်။ ထို့ပြင် "နိုင်ငံတော်အပေါ် သစ္စာဖောက်" (traidores a la patria) ဟု တရားဝင် သတ်မှတ်ခံထားရသူ မဖြစ်ရပေ။ ယင်းအရည်အချင်းသတ်မှတ်ချက်များကြောင့် ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် နိုင်ငံသားအခွင့်အရေး ရုပ်သိမ်းခံရပြီး ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးခံခဲ့ရသော အဓိက အတိုက်အခံခေါင်းဆောင်များသည် သမ္မတရွေးကောက်ပွဲတွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခွင့် မရရှိခဲ့ကြပေ။ == ကိုးကား == <references /> [[ကဏ္ဍ:နီကာရာဂွါနိုင်ငံ၏ သမ္မတ]] [[ကဏ္ဍ:နီကာရာဂွါနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး]] 4wjcg226u3koqc2itlc5dowds57tl1i ကုန်းတွင်းပိုင်း တိုင်ပန်မြွေ 0 290689 1054963 1050821 2026-09-24T01:56:08Z InternetArchiveBot 61272 Adding 2 books for [[ဝီကီပီးဒီးယား:စိစစ်အတည်ပြုခံနိုင်မှု]] (20260923sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1054963 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=Wilson, S. |author2=Dickman, C. |author3=Hobson, R. |author4=Sanderson, C. |date=2018 |title=''Oxyuranus scutellatus'' |volume=2018 |article-number=e.T42493150A42493160 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-1.RLTS.T42493150A42493160.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | image = Fierce Snake-Oxyuranus microlepidotus.jpg | image_caption = ''Oxyuranus microlepidotus'' at Australia Zoo | genus = Oxyuranus | species = microlepidotus | authority = ([[:en:Frederick McCoy|F. McCoy]], 1879) | range_map = Fierce Snake Range.jpg | range_map_caption = General range of inland taipan (in red). The current, documented range of the species is more limited.<ref name="Animals of Queensland">Animals of Queensland. [http://www.qm.qld.gov.au/Find+out+about/Animals+of+Queensland/Reptiles/Snakes/Common+and+dangerous+species/Western+TaipanOpens a new window Western Taipan ''Oxyuranus microlepidotus'']. Queensland Museum. Retrieved 8 November 2013.</ref><ref name="Australian Reptile Online Database">Australian Reptile Online Database (28 March 2007). [http://www.arod.com.au/arod/reptilia/Squamata/Elapidae/Oxyuranus/microlepidotus?tab=distributionOpens a new window Inland taipan distribution]. arod.com.au. Retrieved 8 November 2013.</ref><ref name="Atlas of Living Australia 1">[http://bie.ala.org.au/species/Inland+TaipanOpens a new window ''Oxyuranus microlepidotus'' (McCoy, 1879) Western Taipan]. Atlas of Living Australia. Retrieved 8 November 2013.</ref> | synonyms = *''Diemenia microlepidota'' <small>[[:en:Frederick McCoy|F. McCoy]], 1879</small> *''Diemenia ferox'' <small>[[:en:William John Macleay|Macleay]], 1882</small> *''Pseudechis microlepidotus'' / ''Pseudechis ferox'' <small>[[:en:George Albert Boulenger|Boulenger]], 1896</small> *''Parademansia microlepidota'' <small>[[:fr:James Roy Kinghorn|Kinghorn]], 1955</small> *''Oxyuranus scutellatus microlepidotus'' <small>[[:en:Eric Worrell|Worrell]], 1963</small> *''Oxyuranus microlepidotus'' <small>[[:en:Jeanette Covacevich|Covacevich]] ''et al.'', 1981</small><ref name="Fohlman, J">{{cite journal |doi=10.1016/0041-0101(79)90296-4 |title=Comparison of two highly toxic Australian snake venoms: The taipan (''Oxyuranus s. scutellatus'') and the fierce snake (''Parademansia microlepidotus'') |year=1979 |last1=Fohlman |first1=J. |journal=Toxicon |volume=17 |issue=2 |pages=170–2 |pmid=442105 |bibcode=1979Txcn...17..170F }}</ref> }} '''ကုန်းတွင်းပိုင်း တိုင်ပန်မြွေ''' ('''Inland taipan''') ('''''Oxyuranus microlepidotus''''') အများအားဖြင့် '''အနောက်ပိုင်း တိုင်ပန်'''၊ '''အကြေးခွံသေး မြွေ'''<ref name="INCHEM">White, Julian (November 1991). [http://www.inchem.org/documents/pims/animal/taipan.htmOpens a new window ''Oxyuranus microlepidotus'']{{Dead link|date=August 2026 }}. "Neurotoxic paralysis usually takes 2–4 hours to become clinically detectable. Coagulopathy however may become well established within 30 minutes of a bite." International Programme on Chemical Safety. Retrieved 8 November 2013.</ref> ဟုလည်းလူသိများသည့် အင်မတန် အဆိပ်ပြင်းသော မြွေဖြစ်သည်။<ref name="History & Discovery">Queensland Snakes. [https://web.archive.org/web/20090613091835/http://www.qm.qld.gov.au/features/snakes/taipan/discovery.aspOpens a new window History & Discovery]. (archived) Queensland Museum. Retrieved 15 November 2013.</ref><ref name="Pearn">{{cite journal |last1=Pearn |first1=John |last2=Winkel |first2=Kenneth D. |title=Toxinology in Australia's colonial era: A chronology and perspective of human envenomation in 19th century Australia |url=https://archive.org/details/sim_toxicon_2006-12-01_48_7/page/726 |journal=Toxicon |date=December 2006 |volume=48 |issue=7 |pages=726–737 |doi=10.1016/j.toxicon.2006.07.027 |pmid=16996551 |bibcode=2006Txcn...48..726P |author1-link=John Hemsley Pearn }}</ref> [[ဩစတြေးလျနိုင်ငံ]]၏ အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသမျိုးရင်းဖြစ်သည်။<ref name="Animal Species: Inland Taipan">Cecilie Beatson (29 November 2011). [https://australian.museum/learn/animals/reptiles/inland-taipan/Opens a new window Animal Species: Inland Taipan]{{Dead link|date=August 2026 }}. Australian Museum. Retrieved 14 October 2013.</ref> ကုန်းတွင်းပိုင်း တိုင်ပန်မြွေမျိုးစိပ်အကြောင်းကို ၁၈၇၉ ခုနှစ်တွင် Frederick McCoy ဆိုသူမှလည်းကောင်း၊ ၁၈၈၂ ခုနှစ်တွင် William John Macleay ဆိုသူမှလည်းကောင်း ပထမဆုံးအကြိမ် ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ သို့သော် နှစ်ပေါင်း ၉၀ တိုင် ယင်းမျိုးစိပ်အကြောင်း သိပ္ပံနယ်ပယ်တွင် အနည်းငယ်သာ သိခဲ့ရသည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ် ရောက်မှသာ မျိုးစိပ်အကြောင်းကို ပြန်လည်ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ရသည်။<ref name="History & Discovery" /><ref name="Rediscovery">Rediscovery. [https://web.archive.org/web/20090613092123/http://www.qm.qld.gov.au/features/snakes/taipan/rediscovery.aspOpens a new window the rediscovery of the western taipan]. (archived) Queensland Museum. Retrieved 15 November 2013.</ref> ဓာတ်ခွဲခန်းထဲရှိ ကြွက်များနှင့် စမ်းသပ်ချက်အရ ကုန်းတွင်းပိုင်း တိုင်ပန်မြွေ၏ အဆိပ်သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အပြင်းထန်ဆုံးဖြစ်ပြီး အဆိပ်ရှိ ပင်လယ်မြွေများထက် ပိုမိုပြင်းထန်သည်။<ref name="drop for drop"> * The Australian venom research unit (25 August 2007) [http://www.avru.org/compendium/biogs/A000084b.htm "Which snakes are the most venomous?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140626092020/http://www.avru.org/compendium/biogs/A000084b.htm |date=2014-06-26 |df=dmy-all}}. University of Melbourne. Retrieved 14 October 2013. * Venom Immunochemistry, Pharmacology and Emergency Response (VIPER) Institute [http://viper.arizona.edu/faq/what-most-venomous-snake Frequently Asked Questions -What is the most venomous snake?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180715123400/http://viper.arizona.edu/faq/what-most-venomous-snake |date=2018-07-15 |df=dmy-all}}. "Many experts answer that it is the Inland Taipan of Australia, because its drop-by-drop concentration of venom has great potency when measured by its ability to kill rodents". University of Arizona. Retrieved 14 October 2013. * Department of Wildlife Ecology and Conservation [http://ufwildlife.ifas.ufl.edu/venomous_snake_faqs.shtml Frequently Asked Questions About Venomous Snakes]. "A comparative study found that the snake venom that is most toxic to mice (of the species tested) is that of the Inland Taipan (''Oxyuranus microlepidotus''), found in Australia". University of Florida. Retrieved 5 November 2013. * {{cite journal|vauthors=Hodgson WC, Dal Belo CA, Rowan EG |pmid=17313963 |title=The neuromuscular activity of paradoxin: a presynaptic neurotoxin from the venom of the inland taipan (''Oxyuranus microlepidotus'')|quote=The inland taipan is the world's most venomous snake |year=2007 |volume=52 |issue=5 |pages=1229–36 |doi=10.1016/j.neuropharm.2007.01.002 |journal=Neuropharmacology|s2cid=19532337 }} * {{cite journal |doi=10.1016/S0041-0101(97)00060-3 |title=Some pharmacological studies of venom from the inland taipan (''Oxyuranus microlepidotus'') |url=https://archive.org/details/sim_toxicon_1998-01_36_1/page/63 |quote=The Inland Taipan is believed to have the most toxic venom in the world (Sutherland, 1994) |year=1998 |last1=Bell |first1=Karen L |author2-link=Struan Sutherland |last2=Sutherland |first2=Struan K |last3=Hodgson |first3=Wayne C |journal=Toxicon |volume=36 |pages=63–74 |pmid=9604283 |issue=1|bibcode=1998Txcn...36...63B }} * {{cite journal |journal=Journal of Herpetology |volume=17 |issue=1 |pages=60-69 |date=1983 |url=http://sydney.edu.au/science/biology/shine/publications/reprints_legal/33taipanecology.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190327014449/https://sydney.edu.au/science/biology/shine/publications/reprints_legal/33taipanecology.pdf |archive-date=2019-03-27 |doi=10.2307/1563782 |last1=Shine |first1=Richard |author-link1=Richard Shine |last2=Covacevich |first2=Jeanette |author-link2=Jeanette Covacevich |title=Ecology of Highly Venomous Snakes: the Australian Genus ''Oxyuranus'' (Elapidae) |quote=...the number of mouse LD<sub>50</sub> doses per bite is much higher for ''Oxyuranus microlepidotus'' (218,000)... than for any other snakes, including sea snakes, investigated to date (Broad, Sutherland and Coulter, 1979). |quote-page=60 |publisher=Society for the Study of Amphibians and Reptiles |access-date=2025-09-28}}</ref> လူသား နှလုံး ဆဲလ်ဖွဲ့စည်းပုံ (Cell culture) ပေါ်တွင် စမ်းသပ်ချက်အရ တွားသွားသတ္တဝါလောကတွင် အပြင်းဆန်ဆုံးအဆိပ်ကို ပိုင်ဆိုင်ထားသော မျိုးစိပ်တခုဖြစ်သည်။<ref>[http://www.sciencearchive.org.au/scientists/interviews/f/fry.htmlOpens a new window Fry, Bryan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140419012946/http://www.sciencearchive.org.au/scientists/interviews/f/fry.htmlOpens |date=19 April 2014 |df=dmy-all }} (8 February 2005) [http://www.venomdoc.com/forums/viewtopic.php?t=1212&postdays=0&postorder=asc&highlight=inland+taipan&start=0Opens a new window Most Venomous] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141017041923/http://www.venomdoc.com/forums/viewtopic.php?t=1212&postdays=0&postorder=asc&highlight=inland+taipan&start=0Opens |date=17 October 2014 |df=dmy-all }}. "Q: I was wondering what snake's venom is the most potent to humans. A: Drop for drop it is the inland taipan (''Oxyuranus microlepidotus''), which has a venom more toxic than any other land snake or even the sea snakes." venomdoc.com forums. Retrieved 17 April 2014.</ref><ref>[[:en:Jamie Seymour|Seymour, Jamie]], [https://geographyscout.com/animals/the-deadly-taipan/Opens a new window World's Worst Venom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260820041525/https://geographyscout.com/animals/the-deadly-taipan/Opens |date=20 August 2026 }}, (min 44:33) "Among the reptiles tested, the most toxic venom belongs to inland taipan, killing over 60% of heart cells in the first 10 minutes." National Geographic Channel. Retrieved 17 April 2014.</ref><ref>[[:en:Jamie Seymour|Seymour, Jamie]], [https://web.archive.org/web/20110210070452/http://natgeotv.com/uk/australias-most-deadly/videos/venom-deathmatchOpens a new window Venom Death Match]. "They have the most toxic venom towards humans than any other snake in the world" (min 1:49). National Geographic Channel. Retrieved 17 April 2014.</ref> ကုန်းတွင်းပိုင်း တိုင်ပန်မြွေသည် နို့တိုက်သတ္တဝါများကို အမဲလိုက်ရာတွင် ကျွမ်းကျင်သော သားရဲဖြစ်ပြီး အထူးသဖြင့် သွေးနွေးသတ္တဝါများမှာ ယင်း၏ သားကောင်ဖြစ်သည်။ <ref name="warm-blooded">{{Cite web |title=Inland Taipan Oxyuranus microlepidotus |url=http://www.venomsupplies.com/inland-taipan/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209073513/http://www.venomsupplies.com/inland-taipan/ |archive-date=9 December 2023 |access-date=2025-08-07 |website=www.venomsupplies.com |language=en }}</ref>ကုန်းတွင်းပိုင်း တိုင်ပန်မြွေ တချက်ကိုက်စာသည် အရွယ်ရောက်ပြီးလူသား အယောက် ၁၀၀ ထက် သေစေနိုင်သော အဆိပ်ကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။<ref name="100 fully grown men">* Journal of Herpetology Vol.17 no.1 (1983) [https://scholar.google.com/scholar_url?url=https://www.academia.edu/download/81613306/1b02ad67f4b37b42354b9a71297e271a0b20.pdf&hl=en&sa=X&ei=BcXGZI6JHJLYygSro70Y&scisig=ABFrs3xdK6d9ReyEg6Pr-Dbmfgmz&oi=scholarr) Ecology of Highly Venoumous Snakes: the Australian Genus ''Oxyuranus'']. "..the number of mouse LD50 doses per bite is much higher for ''Oxyuranus microlepidotus'' (218,000 mice)...than for any other snakes, including sea snakes, investigated to date (Broad, Sutherland and Coulter, 1979)." (page 1) University of Sydney. Retrieved 8 November 2013. * [http://www.australiazoo.com.au/our-animals/amazing-animals/reptiles/?animal=fierce_snake&reptile=venomous_snakes "Reptiles – Fierce Snake"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140227122800/http://www.australiazoo.com.au/our-animals/amazing-animals/reptiles/?reptile=venomous_snakes&animal=fierce_snake|date=2014-02-27|df=dmy-all}}. Australia Zoo. Retrieved 14 October 2013. * Martin, Stella (January 2004). [http://www.wettropics.gov.au/site/user-assets/docs/80VeryVenomousBut.pdf Newsletter No. 80]. " It has been calculated that there is enough venom in just one bite of an Inland taipan to kill more than 100 men of average size." Environmental Protection Agency (Queensland). Retrieved 18 October 2013. * News (28 September 2012) [http://taronga.org.au/news/2014-06-04/meet-worlds-deadliest-snake-safety Meet the world's deadliest snake in safety] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180715123207/http://taronga.org.au/news/2014-06-04/meet-worlds-deadliest-snake-safety|date=2018-07-15|df=dmy-all}}, Taronga Conservation Society. Retrieved 23 September 2014</ref> ကမ္ဘာပေါ်တွင် အဆိပ်အပြင်းဆုံးဂုဏ်ကို ပိုင်ဆိုင်ထားသော်လည်း ကုန်းတွင်းပိုင်း တိုင်ပန်မြွေများသည် ရှက်တတ်ပြီး လူများနှင့် ထိပ်တိုက်တွေ့ခြင်းကို ရှောင်ရှားလေ့ရှိသည်။ ယင်းတို့သည် လူသူမနီးသောအရပ်တွင်သာ နေထိုင်လေ့ရှိသည်။<ref name="placid disposition">* Cecilie Beatson (29 November 2011). [https://australian.museum/learn/animals/reptiles/inland-taipan/ Animal Species: Inland Taipan] "The venom of the Inland Taipan is extremely potent and is rated as the most toxic of all snake venoms in LD50 tests on mice". Australian Museum. Retrieved 14 October 2013. * South Australia Arid Lands Natural Resources Management Board [http://www.saalnrm.sa.gov.au/Portals/8/Publications_Resources/Factsheets_Brochures/SAAL-Woma_Python_Inland_Taipan-FS-STD-122009.pdf Biodiversity studies, Student fact sheet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120322103731/http://saalnrm.sa.gov.au/Portals/8/Publications_Resources/Factsheets_Brochures/SAAL-Woma_Python_Inland_Taipan-FS-STD-122009.pdf |date=2012-03-22 |df=dmy-all}}. Government of South Australia. Retrieved 15 October 2013. * Clinical Toxinology Resources [http://www.toxinology.com/fusebox.cfm?fuseaction=main.snakes.display&id=SN0520 "''Oxyuranus microlepidotus'' -General Details, Taxonomy and Biology, Venom, Clinical Effects, Treatment, First Aid, Antivenoms"]. University of Adelaide. Retrieved 14 October 2013. * ABC News 24 (28 September 2012). [http://www.abc.net.au/news/2012-09-28/taipan-mystery/4285224 'Placid' taipan in safe hands]. (Quoting licensed reptile handler, [http://www.environment.nsw.gov.au/resources/wildlifelicences/reptilehandlerlist.pdf Judith {Judy} Martin]). Australian Broadcasting Corporation. Retrieved 13 November 2013.</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[Category:ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၏ တွားသွားသတ္တဝါများ]] c6p2dgvfr6gkvky7nv3jjzjstdmjpz2 လိင်မှုဘဝ 0 290823 1054978 1054130 2026-09-24T02:54:11Z InternetArchiveBot 61272 Adding 1 book for [[ဝီကီပီးဒီးယား:စိစစ်အတည်ပြုခံနိုင်မှု]] (20260923sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1054978 wikitext text/x-wiki [[File:Liefdespaar_op_kleed-Rijksmuseum_RP-P-1999-26.jpeg|thumb|right|alt=sex life|လိင်မှုဘဝ]] [[လူသားတို့၏ လိင်မှုကိစ္စ]]တွင် လူတစ်ဦး၏ '''လိင်မှုဘဝ''' ({{langx|en|Sex life}}) ဆိုသည်မှာ ၎င်း၏ နေ့စဉ်ဘဝအတွင်း အခြားသူများနှင့် [[လူသားတို့၏ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အပြုအမူ|လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပြုလုပ်ဆောင်ရွက်မှု]] အတိုင်းအတာ သို့မဟုတ် ရှုထောင့်ကို ရည်ညွှန်းသည်။ လူတစ်ဦးသည် ''တစ်ဦးတည်း'' [[အာသာဖြေခြင်း]] မဟုတ်သော လက်တွဲဖော်ပါဝင်သည့် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်မှုများတွင် သဘောတူညီချက်ဖြင့် ပုံမှန် သို့မဟုတ် ပုံမှန်မဟုတ်ဘဲ ပါဝင်ဆောင်ရွက်နိုင်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်မှု ပါသည်ဖြစ်စေ၊ မပါသည်ဖြစ်စေ၊ တစ်ဦးတည်းသော လက်တွဲဖော်နှင့်ဖြစ်စေ၊ တစ်သက်တာအတွင်း အပြောင်းအလဲများစွာဖြင့်ဖြစ်စေ အနည်းဆုံး အခြားလူတစ်ဦး ပါဝင်ပတ်သက်နေခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ထို့ကြောင့် "လိင်မှုဘဝ" တစ်ခုကို ရေရှည်လက်တွဲဖော် သို့မဟုတ် ဆက်တိုက်ပြောင်းလဲသော လက်တွဲဖော်များစွာဖြင့် တည်ဆောက်နိုင်သည်။ ==လိင်ဆက်ဆံသည့် ကြိမ်နှုန်း== အချက်အလက် အရင်းအမြစ်များစွာ၏ ဖော်ပြချက်အရ လူသားများတွင် [[လိင်ဆက်ဆံခြင်း|လိင်ဆက်ဆံ]]သည့် ကြိမ်နှုန်းသည် တစ်ပတ်လျှင် ၀ ကြိမ်မှ အကြိမ် ၂၀ အထိ ကွဲပြားနိုင်သည်။<ref>[http://www.mayoclinic.com/health/sexual-health/HQ01363 Sexual health: An interview with a Mayo Clinic specialist] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051206023204/http://www.mayoclinic.com/health/sexual-health/HQ01363 |date=2005-12-06 }}</ref> အချိန်ကြာမြင့်စွာ လိင်မှုကိစ္စ မရှိခြင်းကို လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း (sexual abstinence) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။<ref name="a563">{{cite journal | last1=Donnelly | first1=Denise | last2=Burgess | first2=Elisabeth | last3=Anderson | first3=Sally | last4=Davis | first4=Regina | last5=Dillard | first5=Joy | title=Involuntary Celibacy: A Life Course Analysis | url=https://archive.org/details/sim_journal-of-sex-research_2001-05_38_2/page/159 | journal=The Journal of Sex Research | volume=38 | issue=2 | date=2001 | issn=0022-4499 | doi=10.1080/00224490109552083 | pages=159–169 }}</ref> အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် အိမ်ထောင်ရှင်စုံတွဲများ၏ ပျမ်းမျှ လိင်ဆက်ဆံသည့် ကြိမ်နှုန်းမှာ တစ်ပတ်လျှင် ၂ ကြိမ်မှ ၃ ကြိမ်အထိ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book| last = Varcarolis | first = E.M.| title = Foundations of Psychiatric Mental Health Nursing | url = https://archive.org/details/foundationsofpsy0000unse_e5r4 | publisher =W.B. Saunders Company |year=1990| location = New York| pages = [https://archive.org/details/foundationsofpsy0000unse_e5r4/page/787 787]| isbn = 0-7216-1976-2}}</ref> မီးယပ်သွေးဆုံးပြီးသော အမျိုးသမီးများသည် လိင်ဆက်ဆံသည့် ကြိမ်နှုန်း လျော့ကျသွားလေ့ရှိပြီး<ref>{{cite web | url = http://www.athenainstitute.com/sciencelinks/acog03.html | title = ACOG 2003 Poster, Sociosexual Behavior in Healthy Women | access-date = 2009-01-06}}</ref> အသက်အရွယ် ရလာသည်နှင့်အမျှ ပျမ်းမျှ ကြိမ်နှုန်းလည်း လျော့နည်းသွားကြောင်း ယေဘုယျအားဖြင့် အသိအမှတ်ပြုထားသည်။ Kinsey Institute ၏ လေ့လာမှုများအရ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိ ပျမ်းမျှ လိင်ဆက်ဆံမှု ကြိမ်နှုန်းများမှာ တစ်နှစ်လျှင် ၁၁၂ ကြိမ် (အသက် ၁၈-၂၉)၊ ၈၆ ကြိမ် (အသက် ၃၀-၃၉) နှင့် ၆၉ ကြိမ် (အသက် ၄၀-၄၉) ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url = http://www.kinseyinstitute.org/resources/FAQ.html#frequency |title = Frequently asked questions to the Kinsey Institute for Research in Sex, Gender, and Reproduction (Kinsey Institute) |access-date = 2009-01-06 |archive-date = 2018-12-25 |archive-url = https://web.archive.org/web/20181225060857/https://kinseyinstitute.org/research/index.php#frequency |url-status = dead }}</ref> လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ စောင့်ကြည့်နှောင့်ယှက်မှုအမှုများစွာတွင် Equal Employment Opportunity Commission (EEOC) မှ Mitsubishi Motor Manufacturing of America ကို တရားစွဲဆိုခဲ့သည့် အမှုအပါအဝင် ဝန်ထမ်းအချို့နှင့် အခြားသူများအား ၎င်းတို့၏ လိင်ဘဝများအကြောင်း ခရီးလွန်မေးမြန်းမှုများ ပြုလုပ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။<ref>[https://ecf.almd.uscourts.gov/cgi-bin/show_public_doc?2007cv0908-121 "Tammy Edwards v. Hyundai Motor Manufacturing Alabama LLC, and Mike Swindle"], United States Courts, Civil Action 2:07cv908-MHT (WO), March 27, 2009</ref><ref>[http://www.contilaw.com/pleadings/EEOCvMitsubishsi.htm "Equal Employment Opportunity Commission v. Mitsubishi Motor Manufacturing of America Inc."] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304115244/http://www.contilaw.com/pleadings/EEOCvMitsubishsi.htm |date=2016-03-04 }}, Adam J. Conti, LLC, September 15, 1997</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:လူသား ဖိုမလက္ခဏာ]] [[ကဏ္ဍ:ပုဂ္ဂိုလ်ရေး ဘဝ]] an1zxf2svp53t9i0mqq9w3hwhmjsglg သွားဖြူ တောရိုင်းကြွက် 0 290905 1054974 1054148 2026-09-24T02:39:25Z InternetArchiveBot 61272 Adding 2 books for [[ဝီကီပီးဒီးယား:စိစစ်အတည်ပြုခံနိုင်မှု]] (20260923sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1054974 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = White-toothed woodrat.jpg | image_caption = A white-toothed woodrat in profile. | image_alt = A small, brownish-grey rat photographed from its side. Its ears are nearly as large as its head. | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |author=Timm, R. |author2=Álvarez-Castañeda, S.T. |author3=Lacher, T. |year=2016 |errata=2017 |title=''Neotoma leucodon'' |volume=2016 |article-number=e.T136793A115212444 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T136793A22370686.en |access-date=18 December 2025}}</ref> | genus = Neotoma | species = leucodon | authority = [[:en:Clinton Hart Merriam|Merriam]], 1894 }} '''သွားဖြူ တောရိုင်းကြွက်''' ({{lang-en|White-toothed woodrat}}) (သိပ္ပံအမည် - ''Neotoma leucodon'') သည် ခရစ်စီတီဒေး (Cricetidae) မျိုးရင်းဝင် ကိုက်ဖြတ်သတ္တဝါ မျိုးစိတ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကြွက်ကို မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ၊ ဆန်လူးဝစ်ပိုတိုစီ (San Luis Potosí) ဒေသမှ စတင်တွေ့ရှိခဲ့ပြီး သတ္တဗေဒပညာရှင် ကလင်တန် ဟတ် မာရီယမ် (Clinton Hart Merriam) က သီးခြားမျိုးစိတ်အဖြစ် အမည်ပေးသတ်မှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ကာလအတန်ကြာ ၎င်းကို လည်ပင်းဖြူ တောရိုင်းကြွက် (''Neotoma albigula'') နှင့် မျိုးစိတ်တစ်ခုတည်းအဖြစ်သာ မှတ်ယူခဲ့ကြသည်။ နောက်ပိုင်း မော်လီကျူးဆိုင်ရာ မျိုးရိုးဗီဇ လေ့လာချက်များအရ နယူးမက္ကဆီကိုပြည်နယ်ရှိ ရီယိုဂရန်ဒီ (Rio Grande) မြစ်အရှေ့ဘက်နှင့် တက္ကဆက်ပြည်နယ် ထရန်စပီကို့စ် (Trans-Pecos) ဒေသများတွင် တွေ့ရသော အကောင်များသည် မြစ်အနောက်ဘက်ရှိ အလားတူကြွက်များနှင့် ရုပ်သွင်ချင်းတူသော်လည်း အမှန်တကယ်တွင် သီးခြားမျိုးစိတ်သစ် ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်ခဲ့သည်။ ဤမျိုးစိတ်နှစ်ခုစလုံးသည် သစ်တောငယ်များမှသည် သဲကန္တာရအထိ ဆင်တူသော ပတ်ဝန်းကျင်မျိုးတွင် ကျက်စားကြသည်။ ၎င်းတို့ ကျက်စားရာဒေသများတွင် ရှားစောင်းလက်ပတ်နှင့် ချိုလာ (cholla)၊ ပရစ်ကလီပီယာ (prickly pear/Opuntia) စသည့် ရှားစောင်းပင်မျိုးစုံ ပေါက်ရောက်လေ့ရှိပြီး ယင်းအပင်များသည် ၎င်းတို့၏ အဓိက အစားအစာလည်း ဖြစ်သည်။ ယခင်က ဤကြွက်နှစ်မျိုးလုံးကို မျိုးစိတ်တစ်ခုတည်းဟု ယူဆကာ ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် မာစီဒိုနှင့် မာရက်စ် (Macedo and Mares) တို့ ပြုစုတင်ပြခဲ့သော သုတေသနအချက်အလက်များသည် မျိုးစိတ်နှစ်ခုစလုံးနှင့် အကျုံးဝင်သည်။ အခြားသော တောရိုင်းကြွက်များနည်းတူ သွားဖြူ တောရိုင်းကြွက်သည်လည်း ၎င်းတို့၏ ပတ်ဝန်းကျင်မှ သစ်ကိုင်းခြောက်များနှင့် အပင်အစိတ်အပိုင်းများကို စုဆောင်းကာ အလွန်စနစ်ကျပြီး သပ်ရပ်ခိုင်ခံ့သော အသိုက်များကို ဆောက်လုပ်ကြသည်။ ဤအသိုက်များသည် ၎င်းတို့အား သားရဲတိရစ္ဆာန်များ၏ ဘေးအန္တရာယ်မှ ကာကွယ်ပေးသည့်အပြင် သဲကန္တာရ၏ ပြင်းထန်သော အပူဒဏ်မှလည်း အကာအကွယ်ပေးသည်။<ref>{{Cite book |last=Mares |first=M.A. |year=1999 |title=The Complete Book of North American Mammals |url=https://archive.org/details/smithsonianbooko0000unse_i8q5 |publisher=[[American Society of Mammalogists]] |isbn=1-56098-845-2 |pages=[https://archive.org/details/smithsonianbooko0000unse_i8q5/page/596 596]–598 |language=English}}</ref> == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} * {{Cite journal |last=Edwards, C. W. |year=2001 |title=Molecular phylogenetics of the ''Neotoma albigula'' species group: further evidence of a paraphyletic assemblage |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-mammalogy_2001-05_82_2/page/n4 |journal=Journal of Mammalogy |volume=82 |issue=2 |pages=267–279 |doi=10.1644/1545-1542(2001)082<0267:MPOTNA>2.0.CO;2}} * {{Cite journal |last=Frey, J. K. |year=2004 |title=Taxonomy and distribution of the mammals of New Mexico: An annotated checklist |journal=Occasional Papers, Museum of Texas Tech University |volume=240 |pages=1–32}} * {{Cite journal |last=Macedo, R. H. |year=1988 |title=''Neotoma albigula'' |journal=Mammalian Species |issue=310 |pages=1–7 |doi=10.2307/3504165 |jstor=3504165}} * {{Cite journal |last=Planz, J. V. |year=1996 |title=Molecular phylogeny of the ''Neotoma floridana'' species group |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-mammalogy_1996-05_77_2/page/519 |journal=Journal of Mammalogy |volume=77 |pages=519-535}} [[ကဏ္ဍ:IUCN အနီရောင်စာရင်းရှိ မျိုးသုဉ်းရန်အန္တရာယ်နည်းပါးသော မျိုးစိတ်]] tfwzh8s3lb2bs3bxmhtqfaq8bfo98ks သင်္ချာဆိုင်ရာ သက်သေပြခြင်း 0 290918 1054970 1054145 2026-09-24T02:26:54Z InternetArchiveBot 61272 Adding 1 book for [[ဝီကီပီးဒီးယား:စိစစ်အတည်ပြုခံနိုင်မှု]] (20260923sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1054970 wikitext text/x-wiki [[သင်္ချာ|သင်္ချာဆိုင်ရာ]] သက်သေပြခြင်း (mathematical proof) သည် သင်္ချာဆိုင်ရာ ဖော်ပြချက် (mathematical statement) တစ်ခုအတွက် ကောက်ချက်ချ ဆွေးနွေးချက် (deductive argument) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဖော်ပြထားသော ယူဆချက်များ (assumptions) က ကောက်ချက်တစ်ခုကို ယုတ္တိဗေဒနည်းကျ (logically) သေချာစေကြောင်း ပြသသည်။ ယင်းသက်သေပြခြင်းသည် အမှန်တရားကို တည်ဆောက်ရန် ပုံစံတကျ (formal) ယန္တရားတစ်ခုအနေဖြင့် ဆောင်ရွက်ပြီး သင်္ချာသုတေသနစာတမ်းများ၏ အဓိကအသက်သွေးကြောအဖြစ် တည်ရှိသည်။<ref>{{cite book |editor-last=Gowers |editor-first=Timothy |title=The Princeton Companion to Mathematics |year=2008 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-11880-2}}</ref> ကျိုးကြောင်းဆီလျော်သော မျှော်လင့်ချက် (reasonable expectation) ကိုသာ တည်ဆောက်ပေးသည့် လက်တွေ့စမ်းသပ်မှုဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးချက်များ (empirical arguments) သို့မဟုတ် ပြည့်စုံလွှမ်းခြုံမှုမရှိသော (non-exhaustive) ဆင့်ကဲနည်းဖြင့် စဉ်းစားဆင်ခြင်မှုများနှင့် (inductive reasoning) မတူဘဲ သင်္ချာဆိုင်ရာ သက်သေပြခြင်းများသည် ပြည့်စုံလွှမ်းခြုံမှုရှိသည် (exhaustive)။ ထို့အပြင် ၎င်းတို့သည် ပကတိ ယုတ္တိဗေဒဆိုင်ရာ သေချာမှုကို (logical certainty) ခိုင်မာစွာ တည်ဆောက်ပေးသည်။ ဤအချက်နှင့် ပတ်သက်၍ သင်္ချာပညာနှင့် ရူပဗေဒပညာတို့အကြား ကြီးမားသော ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ကွာဟချက်တစ်ခု တည်ရှိသည်။ သင်္ချာပညာရှင်များသည် တိကျသော ယုတ္တိဗေဒဆိုင်ရာ သက်သေပြခြင်းများကို တောင်းဆိုကြသည်။ သို့သော် ရူပဗေဒပညာရှင်များသည် များသောအားဖြင့် အလွန်ယုံကြည်လက်ခံနိုင်ဖွယ်ရှိသော်လည်း တိကျသေချာမှုမရှိသော (nonrigorous) ဆွေးနွေးချက်များဖြင့်ပင် ကျေနပ်လေ့ရှိကြသည်။<ref>{{cite book |editor-last=Gowers |editor-first=Timothy |title=The Princeton Companion to Mathematics |year=2008 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-11880-2}}</ref> သို့သော်လည်း တိကျသေချာမှုမရှိသော ရူပဗေဒဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးချက်များမှတစ်ဆင့် ကနဦး တွေ့ရှိခဲ့သော အရာများအတွက် တိကျသေချာသော (rigorous) သင်္ချာဆိုင်ရာ သက်သေပြခြင်းများကို ရှာဖွေခြင်းသည် သာမန် အသေးစိတ်လွန်းသော လုပ်ရပ်သက်သက် မဟုတ်ပေ။ ၎င်းသည် သန့်စင်သင်္ချာ (pure mathematics) နယ်ပယ်တွင် လုံးဝအသစ်ဖြစ်သော တွေ့ရှိချက်များကို မကြာခဏ အစပျိုးပေးလေ့ရှိသည့် ခက်ခဲသော လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ယုံကြည်လက်ခံနိုင်ဖွယ်မရှိသော ဆွေးနွေးချက်တစ်ခုကို ပုံစံတကျ အဆင့်များအဖြစ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာလိုက်ခြင်းက များသောအားဖြင့် ဖုံးကွယ်နေသော အမှားတစ်ခုကို ဖော်ထုတ်ပေးခြင်း သို့မဟုတ် ယင်းဆွေးနွေးချက်သည် မည်သည့်အတွက်ကြောင့် မှန်ကန်နေရကြောင်းကို အတိအကျ ရှင်းလင်းပေးခြင်းတို့ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။<ref>{{cite book |editor-last=Gowers |editor-first=Timothy |title=The Princeton Companion to Mathematics |year=2008 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-11880-2}}</ref> သက်သေပြခြင်းတိုင်းကို [[နဂိုမှန်အဆို|နဂိုမှန်အဆိုများ]] (axioms) ဟုခေါ်သော အခြေခံကျပြီး အလိုအလျောက် ထင်ရှားနေသည့် ယူဆချက်များနှင့် လူအများလက်ခံထားသော ကောက်ချက်ချခြင်း စည်းမျဉ်းများကို (rules of inference) သာ အသုံးပြု၍ သဘောတရားရေးရာအရ တည်ဆောက်နိုင်သည်။<ref>{{cite book|title=The Nuts and Bolts of Proofs: An Introduction to Mathematical Proofs |last=Cupillari |first=Antonella |edition=Third |year=2005 |publisher=Academic Press |page=3}}; {{cite book |author1=Clapham, C. |author2=Nicholson, J.N. |title=The Concise Oxford Dictionary of Mathematics, Fourth edition}}; {{cite book|title=Discrete Mathematics with Proof |date=July 2009 |first=Eric |last=Gossett |page=86 |publisher=John Wiley & Sons}}</ref> ဤသို့ ဆောင်ရွက်ရန်အတွက် သင်္ချာပညာရှင်များသည် သင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံများ၏ (mathematical structures) နယ်ပယ်နှင့် နယ်နိမိတ်များကို ဖော်ပြရန် [[အစု|အစုများကို]] (sets) အခြေခံ ဝေါဟာရများအဖြစ် မှီခိုကြသည်။ ယင်းအချိန်တွင် ယုတ္တိဗေဒ (logic) သည် အဓိပ္ပာယ်များကို ပိုင်းခြားစိတ်ဖြာရန်နှင့် အချက်အလက်သစ်များကို အဓိပ္ပာယ် ဝေခွဲမရဖြစ်မှုမရှိဘဲ ကောက်ချက်ချရန်အတွက် အခြေခံ သဒ္ဒါအဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။<ref>{{cite book |last=Hammack |first=Richard |title=Book of Proof |url=https://archive.org/details/bookofproof0000hamm |year=2018 |publisher=Richard Hammack |isbn=978-0-9894721-3-5}}</ref> အဆင့်မြင့် သင်္ချာနယ်ပယ်တွင် မှန်ကန်ကြောင်း အတည်ပြုထားသော ဖော်ပြချက်များကို တိကျသော အမှန်တရား အဆင့်ဆင့်ဖွဲ့စည်းပုံ (hierarchy) အတွင်းသို့ စနစ်တကျ စီစဉ်ထားသည်။ ထိုဖွဲ့စည်းပုံတွင် အဓိကကျ၍ အရေးပါသော သင်္ချာဆိုင်ရာ ဖော်ပြချက်ကို သီအိုရမ် (theorem) ဟု ခေါ်ဆိုပြီး အရေးပါသော်လည်း အနည်းငယ် အရေးပါမှု လျော့နည်းသော အမှန်တရားများကို အဆိုများ (propositions) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။<ref>{{cite book |last=Hammack |first=Richard |title=Book of Proof |url=https://archive.org/details/bookofproof0000hamm |year=2018 |publisher=Richard Hammack |isbn=978-0-9894721-3-5}}</ref> ပိုမိုကြီးမားသော သီအိုရမ်တစ်ခုကို သက်သေပြရန် အဓိက အထောက်အကူပြုရန် ရည်ရွယ်၍ အမှန်တရား ဖော်ပြချက်တစ်ခုကို တည်ဆောက်သောအခါ ၎င်းကို အထောက်အကူပြု သီအိုရမ် (lemma) ဟု လူသိများသည်။ ထို့အပြင် သီအိုရမ်တစ်ခု၏ သိသာထင်ရှားလုနီးပါးဖြစ်သော အကျိုးဆက်ကို အကျိုးဆက်သီအိုရမ် (corollary) ဟု သတ်မှတ်သည်။<ref>{{cite book |last=Hammack |first=Richard |title=Book of Proof |url=https://archive.org/details/bookofproof0000hamm |year=2018 |publisher=Richard Hammack |isbn=978-0-9894721-3-5}}</ref> သင်္ချာဆိုင်ရာ အဆိုတစ်ခုသည် မှန်ကန်သည်ဟု အခိုင်အမာ ယုံကြည်ထားသော်လည်း တိကျသေချာစွာ သက်သေမပြရသေးပါက ၎င်းကို ယူဆချက် (conjecture) ဟု ရည်ညွှန်းသည်။ ၎င်းကို လက်တွေ့အသုံးပြုသော ယူဆချက်တစ်ခုအဖြစ် မကြာခဏ အသုံးပြုပါက အဆိုပြုယူဆချက် (hypothesis) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။<ref>{{Cite web |title=Mathematical Proofs - Department of Mathematics at UTSA |url=https://mathresearch.utsa.edu/wiki/index.php?title=Mathematical_Proofs |website=mathresearch.utsa.edu}}</ref> စံပြု သင်္ချာဆိုင်ရာ လက်တွေ့လုပ်ငန်းစဉ်တွင် သက်သေပြခြင်းများကို သဘာဝဘာသာစကား (natural language) ကို အသုံးပြုလျက် တိကျသေချာသော သာမန် ယုတ္တိဗေဒ (informal logic) ဖြင့် ရေးသားကြသည်။ ၎င်းသည် အလှတရားရှုထောင့်မှ အကဲဖြတ်ခြင်းနှင့် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းဆိုင်ရာ တိကျသေချာမှု စံနှုန်းများအတွက် နေရာချန်ထားပေးသည်။ သို့သော်လည်း အလွန်အထူးပြုထားသော သက်သေပြခြင်း သီအိုရီ (proof theory) နယ်ပယ်တွင် ပုံစံတကျ သက်သေပြခြင်း (formal proof) တစ်ခုဆိုသည်မှာ ပုံစံတကျ သင်္ကေတပြ ဘာသာစကားဖြင့် (formal symbolic language) ရေးသားထားသော စနစ်တကျ ဖွဲ့စည်းထားသည့် ပုံသေနည်းများ၏ (well-formed formulas) [[ကိန်းစဉ်|ကိန်းစဉ်တစ်ခု]]ဖြစ်ကြောင်း တိကျစွာ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသည်။ ထိုနေရာတွင် နောက်ဆက်တွဲ ပုံသေနည်းတစ်ခုစီသည် ယင်း၏ရှေ့မှ ပုံသေနည်းများ၏ တိုက်ရိုက် ယုတ္တိဗေဒဆိုင်ရာ အကျိုးဆက် (logical consequence) တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref>{{citation|title=Handbook of Proof Theory|volume=137|series=Studies in Logic and the Foundations of Mathematics|editor-first=Samuel R.|editor-last=Buss|publisher=Elsevier|year=1998|contribution=An introduction to proof theory|pages=1–78|first=Samuel R.|last=Buss}}</ref> သင်္ချာဆိုင်ရာ သက်သေပြခြင်းများမှတစ်ဆင့် တည်ဆောက်ထားသော အဆိုများ၏ အခြေခံ သဘာဝတရားသည် ဒဿနိကဗေဒဆိုင်ရာ ငြင်းခုံမှုများကိုလည်း ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ အီမန်နျူရယ် ကန့်တ် (Immanuel Kant) က သင်္ချာဆိုင်ရာ အမှန်တရားများ သို့မဟုတ် ဆုံးဖြတ်ချက်များသည် ဖွဲ့စည်းမှုဆိုင်ရာ အတွေ့အကြုံမတိုင်မီသိ အဆိုများ (synthetic a priori propositions) ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် သက်သေပြခြင်းများကိုယ်တိုင်၏ ယုတ္တိဗေဒဆိုင်ရာ ဆင်းသက်ခြင်းများ (logical derivations) သက်သက် မဟုတ်ပေ။ ယင်းနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်အနေဖြင့် ဝီလတ် ဗန် အော်မန် ကွိုင်း (Willard Van Orman Quine) သည် သူ၏ ၁၉၅၁ ခုနှစ် စာတမ်းဖြစ်သော "အတွေ့အကြုံဝါဒ၏ အစွဲအလမ်းနှစ်ခု" တွင် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ (analytic) အဆိုများနှင့် ဖွဲ့စည်းမှုဆိုင်ရာ (synthetic) အဆိုများအကြား ခြားနားချက်ဆိုသည်မှာ အဆုံးစွန်အားဖြင့် လက်ခံနိုင်ဖွယ်မရှိကြောင်း ထင်ရှားစွာ စောဒကတက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.theologie.uzh.ch/dam/jcr:ffffffff-fbd6-1538-0000-000070cf64bc/Quine51.pdf|title=Two Dogmas of Empiricism|last=Quine|first=Willard Van Orman|date=1961|website=Universität Zürich – Theologische Fakultät|page=12|access-date=25 August 2026|archive-date=14 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190214190419/http://www.theologie.uzh.ch/dam/jcr:ffffffff-fbd6-1538-0000-000070cf64bc/Quine51.pdf|url-status=dead}}</ref> ထို့အပြင် ကတ် ဂိုဒယ် (Kurt Gödel) ၏ မပြည့်စုံမှု သီအိုရမ်များ (incompleteness theorems) ထွက်ပေါ်လာပြီးနောက်ပိုင်းတွင် သင်္ချာဆိုင်ရာ အမှန်တရားနှင့် သက်သေပြနိုင်စွမ်း (provability) တို့သည် တစ်ထပ်တည်းမကျကြောင်းကို လူသိများသော ဒဿနိကဗေဒဆိုင်ရာ အချက်အလက်အဖြစ် လက်ခံလာကြသည်။ ရှေ့နောက်ညီညွတ်မှုရှိသော (consistent) နဂိုမှန်အဆို စနစ် (axiomatic system) တွင်မဆို သက်သေပြ၍မရသော သို့မဟုတ် ချေပ၍မရနိုင်သော အမှန်တရား ဖော်ပြချက်များ ပါဝင်နေသည်။<ref>{{cite book |editor-last=Gowers |editor-first=Timothy |title=The Princeton Companion to Mathematics |year=2008 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-11880-2}}</ref> ဤသို့ ဆုံးဖြတ်၍မရနိုင်သော (undecidable) ဖော်ပြချက်များ လက်တွေ့ တည်ရှိနေသော်လည်း သင်္ချာပညာရှင်များ၏ နေ့စဉ်လုပ်ငန်းခွင်အပေါ် များစွာ သက်ရောက်မှု မရှိပေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ၎င်းတို့ တွေ့ကြုံရသော ဖော်ပြချက် အများစုသည် ဆုံးဖြတ်၍ရနိုင်သော (decidable) အရာများ ဖြစ်လေ့ရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |editor-last=Gowers |editor-first=Timothy |title=The Princeton Companion to Mathematics |year=2008 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-11880-2}}</ref> == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဝေါဟာရရင်းမြစ် (History and Etymology) == "သက်သေပြခြင်း" ဟူသော စကားလုံးသည် လက်တင်စကားလုံး "probare" မှ ဆင်းသက်လာပြီး "စစ်ဆေးရန်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ယင်းစကားလုံးသည် အချက်အလက်များကို တည်ဆောက်ရန်အတွက် သက်သေထွက်ဆိုချက်၏ ယုံကြည်နိုင်စွမ်း သို့မဟုတ် အာဏာကို ရည်ညွှန်းသော တရားဥပဒေဆိုင်ရာ ဖြောင့်မတ်မှန်ကန်မှု အယူအဆနှင့် ဘာသာစကားအရ ဆက်စပ်နေသည်။<ref>{{cite book|title=The Emergence of Probability: A Philosophical Study of Early Ideas about Probability, Induction and Statistical Inference |first=Ian |last=Hacking |publisher=Cambridge University Press |year=1984}}; "proof" New Shorter Oxford English Dictionary, 1993, OUP, Oxford.</ref> သမိုင်းကြောင်းအရ အတွေ့အကြုံအရ မှန်းဆထားသော နည်းလမ်းများ (heuristics) နှင့် ဥပမာများကို အသုံးပြုသည့် ယုံကြည်နိုင်ဖွယ် ဆွေးနွေးချက်များသည် (plausibility arguments) တိကျသော [[သင်္ချာ|သင်္ချာဆိုင်ရာ]] သက်သေပြခြင်းများထက် စော၍ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ ကောက်ချက်တစ်ခုကို သရုပ်ပြသခြင်းဟူသော အယူအဆသည် မြေတိုင်းတာခြင်းနှင့် ကနဦး ဂျီဩမေတြီ (geometry) ရှိ လက်တွေ့ ပြဿနာများမှ အစပြုခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။<ref>{{cite book|title=The development of logic |first1=William |last1=Kneale |first2=Martha |last2=Kneale |date=May 1985 |page=3 |publisher=Oxford University Press}}</ref> သင်္ချာဆိုင်ရာ သက်သေပြခြင်းကို ဘာသာရပ်တစ်ခုအနေဖြင့် တိကျသေချာစွာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာစေမှုသည် အဓိကအားဖြင့် ရှေးဟောင်း ဂရိသင်္ချာ၏ ရလဒ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ထိုဖွံ့ဖြိုးမှုတွင် သေးလ်စ် (Thales) နှင့် ခီအော့စ် ကျွန်းသား ဟစ်ပိုကရေးတီးစ် (Hippocrates of Chios) ကဲ့သို့သော ပုဂ္ဂိုလ်များ၏ ကနဦး လမ်းပြ ရှေ့ဆောင် ပါဝင်အားဖြည့်မှုများ ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01281050/document|title=The genesis of proof in ancient Greece The pedagogical implications of a Husserlian reading|last1=Moutsios-Rentzos|first1=Andreas|last2=Spyrou|first2=Panagiotis|date=February 2015|website=Archive ouverte HAL}}</ref> ရှေးဟောင်း ပိုက်သာဂိုရပ်စ် ကျောင်းတော်သားများသည် နှစ်၏ နှစ်ထပ်ကိန်းရင်း (square root) သည် [[အီရာရှင်နယ်ကိန်း]] (irrational number) ဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုရန်အတွက် ရှေ့နောက်မညီညွတ်မှုဖြင့် သက်သေပြခြင်း (proof by contradiction) ဆိုင်ရာ ကနဦး နည်းလမ်းများကိုလည်း လမ်းသစ်ဖောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Hammack |first=Richard |title=Book of Proof |url=https://archive.org/details/bookofproof0000hamm |year=2018 |publisher=Richard Hammack |isbn=978-0-9894721-3-5}}</ref> ဘီစီ ၃၀၀ ခန့်တွင် ယူကလစ်ဒ် (Euclid) သည် သင်္ချာဆိုင်ရာ သက်သေပြခြင်း လက်တွေ့လုပ်ငန်းစဉ်ကို ကြီးမားစွာ တော်လှန်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ သူ၏ ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးချက်များသည် အလွန်ထူးခြားစွာ ရေရှည်တည်တံ့မှုရှိပြီး ၎င်းတို့ကို ယနေ့တိုင်အောင် လုံးဝယုံကြည်လက်ခံနိုင်ဖွယ် သရုပ်ပြသချက်များအဖြစ် လက်ခံထားကြဆဲဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |editor-last=Gowers |editor-first=Timothy |title=The Princeton Companion to Mathematics |year=2008 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-11880-2}}</ref> ယူကလစ်ဒ်သည် [[နဂိုမှန်အဆို|နဂိုမှန်အဆိုဆိုင်ရာ]] နည်းလမ်းကို (axiomatic method) စတင် မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ဤနည်းလမ်းသည် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်မရှိသော ဝေါဟာရများနှင့် အလိုအလျောက် ထင်ရှားနေသည့် နဂိုမှန်အဆိုများမှ စတင်ကာ သီအိုရမ်များကို ယုတ္တိဗေဒဆိုင်ရာ လှည့်လည်နေမှုများ (circular reasoning) မပါဘဲ စနစ်တကျ ကောက်ချက်ချသည်။ ဤမိတ်ဆက်မှုကို သူ၏ လက်ရာမွန်ဖြစ်သော Euclid's Elements စာအုပ်တွင် မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ အဆိုပါ စာအုပ်သည် ၂၀ ရာစုတိုင်အောင် အနောက်တိုင်း ပညာရေး၏ အခြေခံအုတ်မြစ်အဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite book|title=An Introduction to the History of Mathematics (Saunders Series) |first=Howard W. |last=Eves |edition=6th |date=January 1990 |page=141 |publisher=Cengage}}; {{cite book |editor-last=Gowers |editor-first=Timothy |title=The Princeton Companion to Mathematics |year=2008 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-11880-2}}</ref> သို့သော် သူ၏ ပြိုင်မျဉ်း ကြိုတင်အဆိုသည် (parallel postulate) သူ၏ အခြား နဂိုမှန်အဆိုများကဲ့သို့ ပင်ကိုသိစိတ်အရ သေချာမှုမျိုး မရှိခဲ့ပေ။ ယင်းကြောင့် ပရိုကလပ်စ် (Proclus)၊ ဂျီရိုလာမို ဆက်ချယ်ရီ (Gerolamo Saccheri) နှင့် အေဒရီယန်-မာရီ လီဂျန်ဒါ (Adrien-Marie Legendre) ကဲ့သို့သော သင်္ချာပညာရှင်များသည် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာတိုင်အောင် ကျန်ရှိနေသော အခြေခံ နဂိုမှန်အဆိုများကိုသာ အသုံးပြု၍ ၎င်းကို သီအိုရမ်တစ်ခုအဖြစ် သက်သေပြရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ထိုကြိုးပမ်းမှုများသည် အဆုံးစွန်အားဖြင့် အမှားအယွင်းများသာ ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |editor-last=Gowers |editor-first=Timothy |title=The Princeton Companion to Mathematics |year=2008 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-11880-2}}</ref> ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာပြီးနောက် အလယ်ခေတ် အစ္စလာမ့် သင်္ချာပညာတွင် ထင်ရှားသော တိုးတက်မှုများ ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် ၁၀ ရာစု အီရတ် သင်္ချာပညာရှင် အယ်လ်-ဟာရှီမီ (Al-Hashimi) သည် အီရာရှင်နယ်ကိန်းများနှင့် ပတ်သက်သော အဆိုများကို အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ (algebraically) သက်သေပြခဲ့သည်။ ထို့အပြင် အယ်လ်-ကာရာဂျီ (Al-Karaji) သည် သက္ကရာဇ် ၁၀၀၀ ခန့်တွင် ဂဏန်းသင်္ချာ [[ကိန်းစဉ်တန်း|ကိန်းစဉ်တန်းများအတွက်]] (arithmetic progressions) ဆင့်ကဲနည်းဆိုင်ရာ သက်သေပြခြင်းများကို (inductive proofs) ပုံစံတကျ မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။<ref>{{citation|last=Matvievskaya|first=Galina|year=1987|title=The Theory of Quadratic Irrationals in Medieval Oriental Mathematics|journal=Annals of the New York Academy of Sciences|volume=500|issue=1|pages=253–277 [260]}}</ref> ၁၉ ရာစု နှောင်းပိုင်းနှင့် ၂၀ ရာစု အစောပိုင်း ကာလများအရောက်တွင် ဒေးဗစ် ဟီလ်ဘတ် (David Hilbert) နှင့် ဂေါ့တ်လော့ဗ် ဖရေးဂါး (Gottlob Frege) ကဲ့သို့သော သင်္ချာပညာရှင်များ ဦးဆောင်သည့် "ပုံစံတကျ ဖြစ်စေခြင်းဆိုင်ရာ အပြောင်းအလဲ" (formalist shift) တစ်ခု ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် သက်သေပြခြင်းများကို လက်တွေ့စမ်းသပ် လေ့လာမှုများမှ အမှီအခိုကင်းစွာ အတည်ပြုနိုင်သော သီးသန့် ယုတ္တိဗေဒဆိုင်ရာ တည်ဆောက်မှုများအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲခဲ့ကြသည်။ သူတို့သည် ပုံကြမ်းများနှင့် အမြင်အာရုံဆိုင်ရာ ပင်ကိုသိစိတ် (visual intuition) အပေါ် မှီခိုအားထားမှုကို ဖယ်ရှားခဲ့ပြီး သင်္ကေတနည်းလမ်းများဖြင့် ဝါကျတည်ဆောက်ပုံများကို စစ်ဆေးခြင်းများ (syntactical checks) အား အစားထိုး အသုံးပြုလာကြသည်။<ref>{{cite book |editor-last=Gowers |editor-first=Timothy |title=The Princeton Companion to Mathematics |year=2008 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-11880-2}}</ref> == ထင်ရှားသော သက်သေပြခြင်း နည်းလမ်းများ (Prominent Methods of Proof) == ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ တစ်လျှောက် [[သင်္ချာ|သင်္ချာပညာရှင်များသည်]] ဖော်ပြချက်များကို သက်သေပြရန်အတွက် ခိုင်မာအားကောင်းသော နည်းလမ်းပေါင်းမြောက်မြားစွာကို ဖန်တီးခဲ့ကြသည်။ တိုက်ရိုက် သက်သေပြခြင်း (direct proof) နည်းလမ်းသည် ယူဆချက်တစ်ခု မှန်ကန်သည်ဟု ယူဆထားပြီး ယင်းနောက် ယုတ္တိဗေဒ၊ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များနှင့် ယခင် သီအိုရမ်များကို အသုံးချကာ ကောက်ချက်ကို မှန်ကန်စေရန် တိုက်ရိုက် သက်ရောက်စေသည်။<ref>{{cite book|title=The Nuts and Bolts of Proofs: An Introduction to Mathematical Proofs |last=Cupillari |first=Antonella |edition=Third |year=2005 |publisher=Academic Press |page=20}}</ref> ယုတ္တိဗေဒဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှု (logical implication) တစ်ခုကို အောင်မြင်စွာ သက်သေပြရာတွင် သင်္ချာပညာရှင်တစ်ဦးသည် <math>P</math> နှင့် <math>Q</math> ကြားတွင် သိသာထင်ရှားသော အကြောင်းကျိုးဆက်စပ်မှု ရှိသည်ဖြစ်စေ၊ မရှိသည်ဖြစ်စေ <math>P</math> မှန်ကန်ပြီး တစ်ချိန်တည်းမှာပင် <math>Q</math> မှားယွင်းနေနိုင်သည့် ဖြစ်နိုင်ခြေကိုသာ ဖယ်ရှားပစ်ရန် လိုအပ်သည်။ ဤသက်ရောက်မှုမှာ ဥပမာအားဖြင့် အကယ်၍ <math>P</math> ဖြစ်လျှင် <math>Q</math> ဖြစ်သည်ဟူသော ပုံစံဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |editor-last=Gowers |editor-first=Timothy |title=The Princeton Companion to Mathematics |year=2008 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-11880-2}}</ref> အကယ်၍ ယူဆချက်သည် ယုတ္တိဗေဒအရ ထပ်တူညီသော ကွဲပြားသည့် နည်းလမ်းများစွာဖြင့် ထွက်ပေါ်လာနိုင်ပါက စာရေးသူများသည် များသောအားဖြင့် အခြေအနေတစ်ခုကိုသာ သက်သေပြလေ့ရှိသည်။ ထို့နောက် ကျန်ရှိသောအခြေအနေများကို ထိရောက်စွာ လွှမ်းခြုံနိုင်ရန် "ယေဘုယျကျမှုကို မဆုံးရှုံးစေဘဲ" (without loss of generality) ဟူသော စကားစုကို အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။<ref>{{cite book |last=Hammack |first=Richard |title=Book of Proof |url=https://archive.org/details/bookofproof0000hamm |year=2018 |publisher=Richard Hammack |isbn=978-0-9894721-3-5}}</ref> ပြောင်းပြန်အားဖြင့် ယူဆချက်တစ်ခုကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းရာတွင် အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ ခက်ခဲနေပါက သင်္ချာပညာရှင်များသည် ဆန့်ကျင်ဘက်အဆိုဖြင့် သက်သေပြခြင်းကို (contrapositive proof) အသုံးပြုနိုင်သည်။ ဤနည်းလမ်းသည် အခြေအနေပေး ဖော်ပြချက်တစ်ခုနှင့် ၎င်း၏ ဆန့်ကျင်ဘက်အဆို (contrapositive) တို့အကြားရှိ ယုတ္တိဗေဒဆိုင်ရာ ထပ်တူညီမှုကို (logical equivalence) အသုံးချခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Hammack |first=Richard |title=Book of Proof |url=https://archive.org/details/bookofproof0000hamm |year=2018 |publisher=Richard Hammack |isbn=978-0-9894721-3-5}}</ref> တည်ရှိမှုဆိုင်ရာ သက်သေပြခြင်းများကို ပွင့်လင်းစွာ ဖော်ပြခြင်းနှင့် သွယ်ဝိုက်၍ ပြသခြင်းဟူ၍ အမျိုးအစားခွဲခြားနိုင်သည်။ ပွင့်လင်းစွာ ဖော်ပြသော၊ တစ်နည်းအားဖြင့် တည်ဆောက်နိုင်သော သက်သေပြခြင်းများသည် (explicit or constructive proofs) တည်ရှိကြောင်း သက်သေပြမည့် အတိအကျ သင်္ချာဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထုကို (mathematical object) တိုက်ရိုက် ဖော်ပြခြင်း သို့မဟုတ် တည်ဆောက်ခြင်းများ ပြုလုပ်ကြသည်။ သို့သော် သွယ်ဝိုက်သော၊ တစ်နည်းအားဖြင့် တည်ဆောက်၍မရသော သက်သေပြခြင်းများသည် (indirect or nonconstructive proofs) အရာဝတ္ထုတစ်ခု မတည်ရှိပါက ရှေ့နောက်မညီညွတ်မှု (contradiction) ဖြစ်ပေါ်လာမည်ဟု သက်သေပြခြင်းဖြင့်သာ အဆိုပါ အရာဝတ္ထု တည်ရှိကြောင်းကို အတည်ပြုကြသည်။<ref>{{cite book |editor-last=Gowers |editor-first=Timothy |title=The Princeton Companion to Mathematics |year=2008 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-11880-2}}</ref> တည်ဆောက်၍မရသော သက်သေပြခြင်းများသည် များသောအားဖြင့် "ကြားကိန်းဖယ်ရှားခြင်း နိယာမ" (law of the excluded middle) ဟုခေါ်သော ပုံစံတကျ ယုတ္တိဗေဒဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်း သို့မဟုတ် [[ရွေးချယ်ခြင်း နဂိုမှန်အဆို]] (axiom of choice) တို့အပေါ် ကြီးမားစွာ မှီခိုလေ့ရှိသည်။ ထိုရွေးချယ်ခြင်း နဂိုမှန်အဆိုသည် တိကျစွာ သတ်မှတ်မထားသော ရွေးချယ်မှုများကို အလိုရှိသလောက် အရေအတွက် ပြုလုပ်ခွင့်ပေးသည့် အစုတည်ဆောက်မှုဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |editor-last=Gowers |editor-first=Timothy |title=The Princeton Companion to Mathematics |year=2008 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-11880-2}}</ref> အကယ်၍ သင်္ချာဆိုင်ရာ သက်သေပြခြင်းတစ်ခုက ရွေးချယ်ခြင်း နဂိုမှန်အဆိုကို အသုံးပြုပါက သက်သေပြခြင်း၏ အဆိုပါ သီးခြားအပိုင်းသည် အလိုအလျောက် တည်ဆောက်၍မရသော ပုံစံအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိသွားသည်။ ထို့ကြောင့် ပင်မ သင်္ချာပညာရှင်များသည် ဤနဂိုမှန်အဆိုကို အသုံးပြုသည့်အခါ ဘာနာ-တာစကီး (Banach-Tarski) ဝိရောဓိ၏ သက်သေပြခြင်းတွင် တွေ့ရသည့်အတိုင်း ပွင့်လင်းမြင်သာစွာ အချက်ပြခြင်းသည် ကောင်းမွန်သော အလေ့အကျင့်ဖြစ်ကြောင်း ယေဘုယျအားဖြင့် ယုံကြည်ကြသည်။<ref>{{cite book |editor-last=Gowers |editor-first=Timothy |title=The Princeton Companion to Mathematics |year=2008 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-11880-2}}</ref> တည်ဆောက်၍မရသော သက်သေပြခြင်းများကို ပင်မ သင်္ချာနယ်ပယ်တွင် အပြည့်အဝ လက်ခံထားသော်လည်း သင်္ချာပညာရှင်များသည် တည်ဆောက်နိုင်သော သက်သေပြခြင်းများကို ဆက်လက် ရှာဖွေလေ့ရှိကြသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် လက်တွေ့ တည်ဆောက်ပြခြင်းသည် ဖော်ပြချက်တစ်ခု မှန်ကန်ကြောင်း သက်သေပြရုံသာမက ၎င်းသည် မည်သည့်အတွက်ကြောင့် မှန်ကန်နေရသနည်းဆိုသည့်အပေါ် ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော အတွင်းကျကျ ထိုးထွင်းသိမြင်မှုကို ပေးစွမ်းနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |editor-last=Gowers |editor-first=Timothy |title=The Princeton Companion to Mathematics |year=2008 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-11880-2}}</ref> [[သဘာဝကိန်း|သဘာဝကိန်းများ]] (natural numbers) ကဲ့သို့သော အနန္တအစုများ (infinite sets) နှင့် ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းရာတွင် သင်္ချာဆိုင်ရာ ဆင့်ကဲသက်သေပြနည်းကို (mathematical induction) အသုံးပြုသည်။ ယင်းသည် အနန္တအစုတစ်ခုလုံးအတွက် ဂုဏ်သတ္တိတစ်ခုကို သက်သေပြရန် အနန္တအလျားရှိသော လဲကျနေသည့် ဒိုမီနိုတုံးများကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ပေးသည်။<ref>{{cite book|title=The Nuts and Bolts of Proofs: An Introduction to Mathematical Proofs |last=Cupillari |first=Antonella |edition=Third |year=2005 |publisher=Academic Press |page=46}}; {{cite book |last=Hammack |first=Richard |title=Book of Proof |url=https://archive.org/details/bookofproof0000hamm |year=2018 |publisher=Richard Hammack |isbn=978-0-9894721-3-5}}</ref> ထပ်တူညီမှုများနှင့် လုပ်ဆောင်ရာတွင် အပိတ်ချိတ်တန်း ကောက်ချက်ချခြင်း (closed chain inference) နည်းလမ်းကို အသုံးပြုသည်။ ယင်းသည် စဉ်ဆက်မပြတ်သော၊ ကွင်းပိတ်သဏ္ဌာန်ရှိသည့် ယုတ္တိဗေဒဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှုများ၏ ချိတ်တန်းတစ်ခုကို သက်သေပြခြင်းဖြင့် ဖော်ပြချက်များ စုစည်းမှုတစ်ခု၏ အစုံလိုက် ထပ်တူညီမှုကို တည်ဆောက်ပေးသည်။<ref>{{Cite book |last1=Plaue |first1=Matthias |title=Mathematik für das Bachelorstudium I: Grundlagen und Grundzüge der linearen Algebra und Analysis |last2=Scherfner |first2=Mike |date=2019-02-11 |publisher=Springer-Verlag |pages=26}}; {{Cite book |last1=Struckmann |first1=Werner |title=Mathematik für Informatiker: Grundlagen und Anwendungen |last2=Wätjen |first2=Dietmar |date=2016-10-20 |publisher=Springer-Verlag |pages=28}}</ref> ပေါင်းစပ်ခြင်းဆိုင်ရာ သက်သေပြခြင်းများသည် (combinatorial proofs) ကွဲပြားသော ချဉ်းကပ်မှုတစ်ရပ်ကို အသုံးပြုသည်။ ၎င်းတို့သည် ရှုပ်ထွေးသော သင်္ချာဆိုင်ရာ ဖော်ပြချက်များသည် ရူပဆိုင်ရာ တကယ့်အရှိတရား တစ်ခုတည်းကိုပင် ကွဲပြားသော နည်းလမ်းများဖြင့် ရေတွက်ပြနေခြင်းဖြစ်ကြောင်း သရုပ်ပြသခြင်းဖြင့် ၎င်းဖော်ပြချက်များ ညီမျှကြောင်း သက်သေပြကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Chewi |first=Sinho |last2=Wan |first2=Alvin |title=Combinatorial Proofs |url=https://math.berkeley.edu/~hhao/teaching/N55%20Summer%202024/CombProofs3.pdf}}; {{cite book |last=Hammack |first=Richard |title=Book of Proof |url=https://archive.org/details/bookofproof0000hamm |year=2018 |publisher=Richard Hammack |isbn=978-0-9894721-3-5}}</ref> သင်္ချာနယ်ပယ်ရှိ ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုတိုင်းသည် ဖော်ပြချက်တစ်ခု မှန်ကန်ကြောင်း သက်သေပြရန် ရည်ရွယ်သည်မဟုတ်ပေ။ စကြဝဠာ သင်္ချာဆိုင်ရာ ဖော်ပြချက်တစ်ခုကို ချေပရန်အတွက် စာရေးသူအနေဖြင့် တိကျသော ဆန့်ကျင်ဘက်ဥပမာ (counterexample) တစ်ခုတည်းကိုသာ ပေးစွမ်းရန် လိုအပ်သည်။ သို့သော် တည်ရှိမှုဆိုင်ရာ ဖော်ပြချက်တစ်ခုကို ချေပခြင်းမှာမူ အလွန် တိကျသေချာရန် လိုအပ်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် စာရေးသူသည် ဖြစ်နိုင်သမျှ အခြေအနေတိုင်းအတွက် အဆိုပါ အခြေအနေ ပျက်ကွက်ကြောင်းကို သက်သေပြရမည်ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Hammack |first=Richard |title=Book of Proof |url=https://archive.org/details/bookofproof0000hamm |year=2018 |publisher=Richard Hammack |isbn=978-0-9894721-3-5}}</ref> ထို့အပြင် [[ဖြစ်တန်စွမ်း|ဖြစ်တန်စွမ်းဆိုင်ရာ]] နည်းလမ်းများသည် (probabilistic methods) ခိုင်မာသော ဥပမာတစ်ခုကို မဖြစ်မနေ ညွှန်ပြရန်မလိုဘဲ တိကျသော ဂုဏ်သတ္တိတစ်ခုရှိသည့် အရာဝတ္ထုတစ်ခု၏ တိကျသေချာသော တည်ရှိမှုကို သက်သေပြရန်အတွက် ဖြစ်တန်စွမ်း သီအိုရီကို (probability theory) အသုံးပြုကြသည်။<ref>Davis, Philip J. (1972), "Fidelity in Mathematical Discourse: Is One and One Really Two?" *American Mathematical Monthly* 79:252–63; Fallis, Don (1997), "The Epistemic Status of Probabilistic Proof." *Journal of Philosophy* 94:165–86.</ref> နောက်ဆုံးအနေဖြင့် သက်သေပြခြင်းဆိုင်ရာ စံနှုန်းကို လက်ရှိတွင် ကွန်ပျူတာ-အကူအညီဖြင့် သင်္ချာဆိုင်ရာ သက်သေပြခြင်းများက (computer-assisted proofs) စိန်ခေါ်လျက်ရှိသည်။ ၎င်းတို့သည် လူတစ်ဦးတည်းက လက်တွေ့ကျကျ အတည်ပြုရန် အလွန် ကြီးမားကျယ်ပြန့်လွန်းသော တွက်ချက်မှုများကို လုပ်ဆောင်ရန်နှင့် အတည်ပြုရန်အတွက် အလိုအလျောက် သီအိုရမ် သက်သေပြစနစ်များကို (automated theorem provers) အသုံးပြုကြသည်။ ဤအခြေခံလုပ်ထုံးလုပ်နည်းဆိုင်ရာ အပြောင်းအလဲကို အရောင်လေးမျိုး သီအိုရမ်၏ (four-color theorem) ပထမဆုံး သက်သေပြခြင်းက ထင်ရှားစွာ သရုပ်ပြသခဲ့သည်။<ref>Steven G. Krantz. "The History and Concept of Mathematical Proof." February 5, 2007; {{cite book |editor-last=Gowers |editor-first=Timothy |title=The Princeton Companion to Mathematics |year=2008 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-11880-2}}</ref> == သင်္ချာဆိုင်ရာ ရေးသားနည်းနှင့် ပညာရေးဆိုင်ရာ ပုံစံချခြင်း (Mathematical Writing and Educational Formatting) == ဤသက်သေပြခြင်းများ၏ ယန္တရားများကို သင်ကြားပေးရန်အတွက် သင်ကြားရေးပညာသည် (pedagogy) တိကျသော ပုံစံချခြင်းဆိုင်ရာ စံနှုန်းများကို တိုးတက်ပြောင်းလဲစေခဲ့သည်။ ရာစုနှစ် နှစ်ဆယ် အစောပိုင်း အမေရိကန် ဂျီဩမေတြီ စာသင်ခန်းများတွင် [[သင်္ချာ|သင်္ချာဆိုင်ရာ]] ကောက်ချက်ချခြင်းကို တိုင်နှစ်ခုပါ သက်သေပြခြင်းမှတစ်ဆင့် (two-column proof) အလွန် ပုံစံတကျဖြစ်အောင် ဖန်တီးခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite journal |first=Patricio G. |last=Herbst |title=Establishing a Custom of Proving in American School Geometry: Evolution of the Two-Column Proof in the Early Twentieth Century |url=https://archive.org/details/sim_educational-studies-in-mathematics_2002_49_3/page/283 |journal=Educational Studies in Mathematics |volume=49 |issue=3 |year=2002 |pages=283–312}}; {{cite web|url=https://www.onemathematicalcat.org/Math/Geometry_obj/two_column_proof.htm |title=Introduction to the Two-Column Proof |author=Dr. Fisher Burns |website=onemathematicalcat.org |access-date=October 15, 2009}}</ref> သင်္ချာဆိုင်ရာ ဖော်ပြချက်များကို ဘယ်ဘက်တိုင်တွင် အစဉ်လိုက် စာရင်းပြုစုထားသည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် မျဉ်းပြိုင်ဖြစ်သော ညာဘက်တိုင်က သက်ဆိုင်ရာ ဖော်ပြချက်တစ်ခုစီသည် မည်သည့်အတွက်ကြောင့် မှန်ကန်ကြောင်းကို မျှတစွာ ရှင်းပြပေးသည့် အတိအကျ အကြောင်းပြချက်ကို ပေးစွမ်းသည်။ ထိုအကြောင်းပြချက်များတွင် [[နဂိုမှန်အဆို]]၊ အဆိုပြုယူဆချက် သို့မဟုတ် ယုတ္တိဗေဒဆိုင်ရာ ဆင်းသက်ခြင်း စသည်တို့ ပါဝင်သည်။ သို့သော် ပရော်ဖက်ရှင်နယ် သင်္ချာနယ်ပယ်တွင် သက်သေပြခြင်းတစ်ခုသည် ညီမျှခြင်းများ၏ စာသားတန်းတစ်ခု သက်သက်မဟုတ်ပေ။ ၎င်းကို လူသားဖတ်ရှုသူအား ယုံကြည်လက်ခံလာစေရန် ရည်ရွယ်ရေးသားထားသော အလွန်စနစ်တကျ တည်ဆောက်ထားသည့် စာစီစာကုံးတစ်ပုဒ်ကဲ့သို့ သဘောထားကြသည်။ ထို့ကြောင့် စာရေးသူများသည် တိကျသော ရေးဟန်ဆိုင်ရာ သဒ္ဒါစည်းမျဉ်းများကို လိုက်နာကြသည်။ သက်သေပြခြင်းများကို ဖတ်ရှုသူအား ယုတ္တိဗေဒတစ်လျှောက် လမ်းညွှန်ပေးသည့် အပြန်အလှန် စကားပြောဟန်တစ်ခု ဖန်တီးရန်အတွက် ပထမနာမ်စား အများကိန်းဖြစ်သော (first-person plural) "ကျွန်ုပ်တို့" ကို အသုံးပြု၍ ရေးသားကြသည်။ သဒ္ဒါပိုင်းဆိုင်ရာ အဓိပ္ပာယ် ဝေခွဲမရဖြစ်မှုများကို ရှောင်ရှားရန်အတွက် စာရေးသူများအား ဝါကျတစ်ကြောင်းကို သင်္ချာသင်္ကေတတစ်ခုဖြင့် မည်သည့်အခါမျှ မစတင်ရန် လေ့ကျင့်သင်ကြားပေးထားသည်။ ထို့အပြင် သင်္ကေတများကို ကြိယာများအဖြစ် အသုံးပြုမည့်အစား သင်္ချာသင်္ကေတများကို သဘာဝဘာသာစကား စကားလုံးများဖြင့် ပိုင်းခြားရန်နှင့် သင်္ချာညီမျှခြင်းများကို စံ အင်္ဂလိပ်ဝါကျများကဲ့သို့ပင် ပုဒ်မများဖြင့် အတိအကျ ပုဒ်ဖြတ်ပုဒ်ရပ် ပြုလုပ်ရန်လည်း သင်ကြားပေးထားသည်။<ref>{{cite book |last=Hammack |first=Richard |title=Book of Proof |url=https://archive.org/details/bookofproof0000hamm |year=2018 |publisher=Richard Hammack |isbn=978-0-9894721-3-5}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist|2}} [[ကဏ္ဍ:သင်္ချာယုတ္တိဗေဒ]] ka7lwsc5w3aup22sekusgh4iuqdx367 တန်စတင် ဟက်ဆာကာဗွန်နိုင်း 0 291261 1054984 1051667 2026-09-24T03:04:50Z InternetArchiveBot 61272 Adding 1 book for [[ဝီကီပီးဒီးယား:စိစစ်အတည်ပြုခံနိုင်မှု]] (20260923sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1054984 wikitext text/x-wiki {{Rough translation}} {{Chembox|Watchedfields=changed|verifiedrevid=428739950|ImageFile=Tungsten carbonyl powder.jpg|ImageFile1=Tungsten hexacarbonyl.svg|ImageFileL1=Tungsten hexacarbonyl 3D.png|ImageFileR1=Tungsten-hexacarbonyl-from-xtal-3D-SF.png|IUPACName=Hexacarbonyltungsten|OtherNames=Tungsten carbonyl<br />Hexacarbonylwolfram|Section1={{Chembox Identifiers |CASNo = 14040-11-0 |CASNo_Ref = {{cascite|correct|CAS}} |ChemSpiderID = 89313 |EINECS = 237-880-2 |PubChem = 98884 |InChI = 1/6CO.W/c6*1-2; |InChIKey = FQNHWXHRAUXLFU-UHFFFAOYSA-N |SMILES = O=C=[W](=C=O)(=C=O)(=C=O)(=C=O)=C=O }}|Section2={{Chembox Properties |Formula = C<sub>6</sub>O<sub>6</sub>W |MolarMass = 351.901 g/mol |Appearance = Colorless solid |Density = 2.65 g/cm<sup>3</sup> |MeltingPtC = 170 |MeltingPt_notes = (decomposes) |Solubility = insoluble |SolubleOther = sparingly in [[THF]] }}|Section3={{Chembox Hazards |MainHazards = Flammable, CO source}}|Section4={{Chembox Hazards |ExternalSDS = [https://ereztech.com/wp-content/uploads/chemical_sds/SDS-W0110.pdf External SDS] |NFPA-H = 2 |NFPA-F = 0 |NFPA-R = 0 }}|Section5={{Chembox Related |OtherCations = [[Chromium hexacarbonyl]]<br/>[[Molybdenum hexacarbonyl]]<br/> <br/>[[Seaborgium hexacarbonyl]]<ref name="carbonyl">{{Cite journal | doi = 10.1126/science.1255720| pmid = 25237098| title = Synthesis and detection of a seaborgium carbonyl complex| url = https://archive.org/details/sim_science_2014-09-19_345_6203/page/1491| journal = Science| volume = 345| issue = 6203| pages = 1491–3| year = 2014| last1 = Even | first1 = J.| last2 = Yakushev | first2 = A.| last3 = Dullmann | first3 = C. E.| last4 = Haba | first4 = H.| last5 = Asai | first5 = M.| last6 = Sato | first6 = T. K.| last7 = Brand | first7 = H.| last8 = Di Nitto | first8 = A.| last9 = Eichler | first9 = R.| last10 = Fan | first10 = F. L.| last11 = Hartmann | first11 = W.| last12 = Huang | first12 = M.| last13 = Jager | first13 = E.| last14 = Kaji | first14 = D.| last15 = Kanaya | first15 = J.| last16 = Kaneya | first16 = Y.| last17 = Khuyagbaatar | first17 = J.| last18 = Kindler | first18 = B.| last19 = Kratz | first19 = J. V.| last20 = Krier | first20 = J.| last21 = Kudou | first21 = Y.| last22 = Kurz | first22 = N.| last23 = Lommel | first23 = B.| last24 = Miyashita | first24 = S.| last25 = Morimoto | first25 = K.| last26 = Morita | first26 = K.| last27 = Murakami | first27 = M.| last28 = Nagame | first28 = Y.| last29 = Nitsche | first29 = H.| last30 = Ooe | first30 = K.| display-authors = 29| bibcode = 2014Sci...345.1491E| s2cid = 206558746}} {{subscription required}}</ref> }}}} '''တန်စတင် ဟက်ဆာကာဗွန်နိုင်း'''သည် W(CO)6 ဟူသော ဓာတုဗေဒပုံသေနည်းရှိသည့် organometallic ဒြပ်ပေါင်းတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ဤ complex ဒြပ်ပေါင်းသည် dihydrogen complex တစ်ခု၏ ပထမဆုံး ဥပမာကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။[၁] Chromium နှင့် molybdenum တို့မှ ဆင်းသက်လာသော အလားတူဒြပ်ပေါင်းများနည်းတူ၊ အရောင်မဲ့သော ဤဒြပ်ပေါင်းသည် oxidation state သုည (zero oxidation state) ရှိသည့် tungsten ၏ လေနှင့်ထိတွေ့ရာတွင် တည်ငြိမ်မှုရှိပြီး အလွယ်တကူ အငွေ့ပျံနိုင်သော (volatile) ဒြပ်ပေါင်းတစ်ခုအနေဖြင့် ထူးခြားထင်ရှားပါသည်။ == ပြင်ဆင်ထုတ်လုပ်ခြင်း၊ ဂုဏ်သတ္တိများနှင့် ဖွဲ့စည်းပုံ == အခြားသော metal carbonyl ဒြပ်ပေါင်းများစွာနည်းတူ W(CO)6 ကိုလည်း ယေဘုယျအားဖြင့် "reductive carbonylation" (လျှော့ချမှုဖြစ်စေသော ကာဗွန်နိုင်းလ်ဖြစ်ပေါ်စေသည့် လုပ်ငန်းစဉ်) ဖြင့် ပြုလုပ်ထုတ်လုပ်ကြပြီး၊ ၎င်းတွင် carbon monoxide (CO) ဓာတ်ငွေ့ဝန်းကျင်အခြေအနေအောက်၌ metal halide တစ်ခုကို လျှော့ချခြင်း (reduction) လုပ်ငန်းစဉ် ပါဝင်ပါသည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်က ပြုလုပ်ခဲ့သော နည်းလမ်းများဆိုင်ရာ လေ့လာချက်တစ်ခုတွင် ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း "Group 6 hexacarbonyl ဒြပ်ပေါင်းများကို ထုတ်လုပ်ရာတွင် ကုန်ကျစရိတ်အသက်သာဆုံး နည်းလမ်းအများစုမှာ... CO ဖိအားအောက်တွင် magnesium၊ zinc သို့မဟုတ် aluminium အမှုန့်များဖြင့် metal chloride များ (CrCl3၊ MoCl5 သို့မဟုတ် WCl6) ကို လျှော့ချခြင်း (reduction) လုပ်ငန်းစဉ်အပေါ် အခြေခံထားပါသည်"။[၁] ထုတ်လုပ်နိုင်သည့် နောက်နည်းလမ်းတစ်ခုမှာ iron pentacarbonyl နှင့် WCl6 တို့ကို အပူပေးခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ဤလုပ်ငန်းစဉ်တွင် ferrous chloride ဖြစ်ပေါ်လာစေပါသည်။[၂] ဤဒြပ်ပေါင်းသည် လေထုနှင့်ထိတွေ့ရာတွင် အတော်အတန် တည်ငြိမ်မှုရှိပါသည်။ ၎င်းသည် nonpolar organic solvent များတွင် အနည်းငယ်သာ ပျော်ဝင်နိုင်ပါသည်။ Tungsten carbonyl ကို electron beam-induced deposition (အီလက်ထရွန်ရောင်ခြည်သုံး အနည်ချခြင်း) နည်းပညာတွင် တွင်ကျယ်စွာ အသုံးပြုကြသည် - အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ၎င်းသည် အလွယ်တကူ အငွေ့ပျံနိုင်ပြီး electron beam ကြောင့် ပြိုကွဲကာ tungsten အက်တမ်များ ရရှိစေမည့် အဆင်ပြေသော အရင်းအမြစ်တစ်ခု ဖြစ်စေသောကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။[၃] W(CO)6 သည် ဗဟို W အက်တမ်မှ ဖြာထွက်နေသော တုတ်ချောင်းပုံစံ CO လီဂင် (ligand) ခြောက်ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် octahedral ပုံသဏ္ဍာန်ရှိပြီး ၎င်း၏ dipole moment မှာ 0 debye ဖြစ်သည်။ == ဓာတ်ပြုနိုင်စွမ်း == W(CO)6 ၏ ဓာတ်ပြုမှုအားလုံးသည် W(CO)6 ရှိ CO ligand အချို့ကို အစားထိုးခြင်းဖြင့် စတင်ပါသည်။ W(CO)6 သည် Mo(CO)6 နှင့် ဆင်တူစွာ ပြုမူသော်လည်း kinetic အရ ပိုမိုခိုင်ခံ့သော ဒြပ်ပေါင်းများကို ဖြစ်ပေါ်စေလေ့ရှိပါသည်။ [[ဖိုင်:CP2W2(CO)6.svg|left|thumb|144x144px| Cyclopentadienyltungsten tricarbonyl dimer ((C <sub>5</sub> H <sub>5</sub> ) <sub>2</sub> W <sub>2</sub> (CO) <sub>6</sub> ) ကို W(CO) <sub>6</sub> မှ ထုတ်လုပ်သည်။]] Tungsten hexacarbonyl ကို sodium cyclopentadienide နှင့် ဓာတ်ပြုစေပြီးနောက် ရရှိလာသော NaW(CO)3(C5H5) ကို ဓာတ်တိုးစေခြင်းအားဖြင့် cyclopentadienyltungsten tricarbonyl dimer ကို ရရှိစေပါသည်။[၁] ၎င်း၏ ဆင်းသက်ပစ္စည်း (derivative) တစ်ခုမှာ dihydrogen complex ဖြစ်သည့် W(CO)3[P(C6H11)3]2(H2) ပင် ဖြစ်ပါသည်။[၁] ၎င်းတွင်ပါဝင်သော CO ligand သုံးခုကို acetonitrile ဖြင့် အစားထိုးနိုင်ပါသည်။[၁] W(CO)6 ကို organosulfur ဒြပ်ပေါင်းများမှ ဆာလဖာကို ဖယ်ရှားရာတွင်လည်းကောင်း၊ alkene metathesis ဓာတ်ပြုမှုအတွက် ဓာတ်ကူပစ္စည်းများ (catalysts) ပြုလုပ်ရာတွင် အခြေခံပစ္စည်း (precursor) အဖြစ်လည်းကောင်း အသုံးပြုကြပါသည်။ == ဘေးကင်းလုံခြုံရေးနှင့် ကိုင်တွယ်အသုံးပြုပုံ == သတ္တုကာဗွန်နိုင်းအားလုံးကဲ့သို့ပင် W(CO) <sub>6</sub> သည် CO အပြင် ပျံ့လွင့်လွယ်သောသတ္တု၏ အန္တရာယ်ရှိသောရင်းမြစ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကာဗွန်မိုနောက်ဆိုက်]] [[ကဏ္ဍ:အသင်းဝင်မှသာ ရနိုင်သည့် အကြောင်းအရာသို့ လင့်ချိတ်ထားသော စာမျက်နှာများ]] [[ကဏ္ဍ:ဝီကီဒေတာနှင့် ကိုက်ညီသော ဖော်ပြချက်တိုများ]] [[ကဏ္ဍ:ဖော်ပြချက်တို ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ]] ayu42v6s9bcpi2blxj2gqe0erh9wher ဟီရိုရှီးမားငြိမ်းချမ်းရေးအထိမ်းအမှတ်အဆောက်အဦ 0 291718 1054979 1053780 2026-09-24T02:56:11Z InternetArchiveBot 61272 Adding 2 books for [[ဝီကီပီးဒီးယား:စိစစ်အတည်ပြုခံနိုင်မှု]] (20260923sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1054979 wikitext text/x-wiki {{Infobox UNESCO World Heritage Site | name = ဟီရိုရှီးမားငြိမ်းချမ်းရေးအထိမ်းအမှတ်အဆောက်အဦ<br />(Genbaku Dome) | image = Genbaku Dome04-r.JPG | caption = Rဟီရိုရှီးမားခရိုင်၏ စက်မှုလုပ်ငန်းမြှင့်တင်ရေးခန်းမ | location = [[ဟီရိုရှီးမားမြို့]]၊ ဂျပန် | criteria = ယဉ်ကျေးမှု vi | ID = 775 | year = 1996 | coordinates = {{coord|34|23|44|N|132|27|13|E|region:JP-34|display=inline,title}} | pushpin_map = Japan Hiroshima Prefecture#Japan | map_caption = Location of the Peace Memorial. Architect Jan Letzel }} '''ဟီရိုရှီးမားငြိမ်းချမ်းရေးအထိမ်းအမှတ်အဆောက်အဦ''' (広島平和記念碑, Hiroshima Heiwa Kinenhi) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟီရိုရှီးမားခရိုင်၊ [[ဟီရိုရှီးမားငြိမ်းချမ်းရေးအမှတ်တရပန်းခြံ]]ရှိ အက်တမ်ဗုံးသင့်ခဲ့သည့် အဆောက်အဦ ဖြစ်သည်။ ဤအဆောက်အဦကို ဂျပန်ဘာသာစကားဖြင့် ဂန်းဘခုဒိုးမု (原爆ドーム, Genbaku Dōmu) ဟု ခေါ်ပြီး "အက်တမ်ဗုံးသင့်အမိုးခုံးအဆောက်အဦ" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ အဆောက်အဦသည် မူလက ဟီရိုရှီးမားခရိုင်၏ စက်မှုလုပ်ငန်းမြှင့်တင်ရေးခန်းမ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် ယူနက်စကိုကမ္ဘာ့ယဉ်ကျေးမှုစာရင်းဝင်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref name="UNESCO"/> ၁၉၄၅ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၆ ရက်နေ့တွင် ဟီရိုရှီးမားမြို့ကို အက်တမ်ဗုံးကြချခံရပြီးနောက် ကျန်ရှိနေခဲ့သည့်အရာများထဲတွင် ဤအဆောက်အဦသည် သိသာထင်ရှားဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဗုံးဒဏ်ကြောင့် လူပေါင်း ၁၄၀,၀၀၀ ဦးကျော် သေဆုံးခဲ့ရသည်။ ဤကျန်ရှိနေခဲ့သည့် အဆောက်အဦကို ဗုံးဒဏ်သင့် အထိမ်းအမှတ်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ နျူကလီးယားဗုံးဖြင့် တိုက်ခိုက်သည့် စစ်ပွဲကြောင့် ပျက်စီးဆုံးရှုံးခဲ့ရမှုများကို အမှတ်ရနေစေရန်အတွက် ဤအဆောက်အဦကို မူလပျက်စီးနေသည့်အတိုင်း ထိန်းသိမ်းထားရှိသည်။<ref name="n">{{cite encyclopedia|encyclopedia=Nihon Daihyakka Zensho (Nipponika) |title=原爆ドーム |url=http://rekishi.jkn21.com/ |access-date=2012-09-18 |year=2012 |publisher=Shogakukan |location=Tokyo |language=ja |trans-title=A-Bomb Dome |oclc=153301537 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070825113418/http://rekishi.jkn21.com/ |archive-date=25 August 2007 |df=dmy-all }}</ref> ==မူလအဆောက်အဦ== ထုတ်ကုန်ပြပွဲခန်းမအဆောက်ဦကို မူလတည်ဆောက်ခဲ့သူမှာ ချက်လူမျိုး ဗိသုကာပညာရှင် Jan Letzel ဖြစ်သည်။ အဆောက်အဦဒီဇိုင်းသည် ထိပ်ဆုံးတွင် အမိုးခုံးတစ်ခု ပါရှိသည့် ပုံစံ ဖြစ်သည်။ ၁၉၁၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် တည်ဆောက်ပြီးစီးခဲ့ပြီး "ဟီရိုရှီမားခရိုင်ကုန်သွယ်ရေးပြခန်း (HMI)" ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။<ref name="n" /> ထိုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် အများပြည်သူအတွက် တရားဝင်ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ ၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် အဆောက်အဦ၏ အမည်ကို "ဟီရိုရှီးမားခရိုင်ထုတ်ကုန်ပြပွဲခန်းမ" သို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် "ဟီရိုရှီးမားခရိုင်စက်မှုလုပ်ငန်းမြှင့်တင်ရေးခန်းမ (広島県産業奨励館 Hiroshima-ken Sangyo Shourei-kan)" ဟု အမည်ပြောင်းခဲ့ပြန်သည်။ အဆောက်အဦသည် ကြီးမားသည့် စီးပွားရေးဒေသအတွင်း အအိအိုအိတံတားကပ်လျက်တွင် တည်ရှိသည်။ အဓိကားဖြင့် ပညာရေးနှင့် အနုပညာဆိုင်ရာပြပွဲများအတွက် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book|last=Logan|first=William|title=Places of Pain and Shame: Dealing with 'Difficult Heritage'|year=2008|publisher=Routledge}}</ref> ==ဗုံးကြဲခံရခြင်း== {{main|ဟီရိုရှီးမားမြို့နှင့် နဂဆခိမြို့ နျူကလီးယားဗုံး အကြဲခံရမှု}} ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကာလ ၁၉၄၅ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၆ ရက်နေ့ မနက် ၈ နာရီ ၁၅ မိနစ်တွင် ကမ္ဘာ့ပထမဆုံးနျူကလီးယားဗုံးကြဲချမှုအနေဖြင့် ဟီရိုရှီးမားမြို့ပေါ် ဗုံးကြဲချခဲ့သည်။ ဗုံး၏ ပြင်းအားသည် TNT ၁၅,၀၀၀ တန် နှင့် ညီမျှသည့် အားဖြင့် ပေါက်ကွဲခဲ့သည်။ ထိုကဲ့သို့ ပြင်းထန်သည့် ပေါက်ကွဲအားကြောင့် မြို့သည် အလုံးစုံပျက်စီးခဲ့ရသည်။ ဟီရိုရှီးမားမြို့သည် လူဦးရေပမာဏ၊ လူဦးရေသိပ်သည်းဆနှင့် မြို့တွင် စစ်သုံ့ပန်းများ ထားရှိသည့်စခန်း မရှိခြင်း စသည့်အချက်များကြောင့် စစ်ရေးပစ်မှတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{cite book |last1=United States Strategic Bombing |title=The Effects of Atomic Bombs on Hiroshima and Nagasaki |date=1946 |publisher=US National Archives and Records Administration |edition=June 30 |url=https://catalog.archives.gov/id/313171435}}</ref><ref>{{cite book |last1=Groves |first1=Leslie |title=Now It Can Be Told |date=1962 |publisher=Harper |location=New York |url=https://archive.org/details/nowitcanbetolds00grov}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Malloy |first1=Sean L. |title=‘The rules of civilized warfare’: Scientists, soldiers, civilians, and American nuclear targeting, 1940 – 1945 |url=https://archive.org/details/journal-of-strategic-studies_2007-06_30_3/page/475 |journal=Journal of Strategic Studies |date=June 2007 |volume=30 |issue=3 |pages=475–512 |doi=10.1080/01402390701343482}}</ref><ref>{{Cite web |date=2017-07-11 |title=Imprisoned at Ground Zero: American POWs in Hiroshima |url=https://www.historynet.com/imprisoned-ground-zero-american-pows-hiroshima/ |access-date=2022-12-22 |website=HistoryNet |language=en-US}}</ref> အအိုအိတံတားသည် ဗုံးကြဲချရမည့် ပစ်မှတ်အဖြစ် ရွေးချယ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ အကြောင်းမှာ တံတားသည် လွယ်ကူစွာမှတ်သားနိုင်ပြီး လူဦးရေအထူထပ်ဆုံးနေရာဖြစ်သည့် မြို့လယ်အနီးတွင် ရှိသည့်အတွက် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal |last1=Malloy |first1=Sean L. |title=‘The rules of civilized warfare’: Scientists, soldiers, civilians, and American nuclear targeting, 1940 – 1945 |url=https://archive.org/details/journal-of-strategic-studies_2007-06_30_3/page/475 |journal=Journal of Strategic Studies |date=June 2007 |volume=30 |issue=3 |pages=475–512 |doi=10.1080/01402390701343482}}</ref> ဗုံးသည် ပစ်မှတ်မှ ၂၄၀ မီတာ (၇၉၀ ပေ) လွဲ၍ ကျရောက်သွားပြီး ရှိမဆေးရုံအပေါ်သို့ တိုက်ရိုက်ကျရောက် ပေါက်ကွဲခဲ့သည်။ ရှိမဆေးရုံသည် ဂန်းဘခုအမိုးခုံးအဆောက်အဦ (Genbaku Dome) ၏ အနီးအနားတွင် တည်ရှိသည်။<ref name="UNESCO">{{cite web|last=UNESCO|title=Hiroshima Peace Memorial (Genbaku Dome)|url=https://whc.unesco.org/en/list/775}}</ref> ပေါက်ကွဲမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် လေထုပြင်းထန်စွာရွေ့လျားမှုဗဟိုနေရာသည် အမိုးခုံးမှ အလျားလိုက် ၁၅၀ မီတာ (၄၉၀ ပေ) နှင့် ဒေါင်လိုက် ၆၀၀ မီတာ (၂၀၀၀ ပေ) အထက်နေရာတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ အဆောက်အဦအတွင်းရှိ လူများအားသုံး ချက်ချင်းပင် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>Hiroshima Prefectural Industrial Promotion Hall Memorial Plaque</ref><ref>{{cite journal | last1 =Milam | first1 =Michael C. |date=July–August 2010 | title = Hiroshima and Nagasaki | journal = Humanist | volume = 70 | issue =4 | pages = 32–35 | location = Buffalo, NY | publisher = American Humanist Association and the American Ethical Union}}</ref> ပေါက်ကွဲမှုသည် အဆောက်အဦ၏ အပေါ်ဘက်တည့်တည့်နီးပါးတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သဖြင့် အဆောက်အဦသည် ၎င်း၏ ပုံသဏ္ဌာန်ကို မပျက်စီးစေဘဲ တည်ရှိနေခဲ့သည်။<ref name="Ide 2007 12–23">{{cite journal|last=Ide|first=Kanako|title=A Symbol of Peace and Peace Education: The Genbaku Dome in Hiroshima|journal=Journal of Aesthetic Education|date=Winter 2007|volume=41|series=4|issue=4|pages=12–23 |doi=10.1353/jae.2007.0036|s2cid=192640225|url=http://muse.jhu.edu/journals/jae/summary/v041/41.4ide.html |access-date=February 10, 2014|url-access=subscription}}</ref> ဒေါက်တိုင်များသည် ဗုံးပေါက်ကွဲမှုကြောင့် အပေါ်မှ ဒေါင်လိုက်ကျဆင်းလာသည့် ပြင်းအားများကို ခုခံနိုင်ခဲ့သည်။ အဆောက်အဦ၏ ကွန်ကရစ်အစိတ်အပိုင်းများနှင့် အပြင်ဘက်အုတ်နံရံများသည် မပျက်မစီးဘဲ ကျန်ရှိနေသေးသည်။ အဆောက်အဦသည် ငလျင်ဒဏ်ခံနိုင်စေရန် ဒီဇိုင်းဆွဲတည်ဆောက်ထားသဖြင့် အဆောက်အဦသည် အကြမ်းခံနိုင်ခဲ့သည်။ ဗုံးကြဲချမခံရမီနှင့် ကြဲချခံရပြီးကာလများတွင်လည်း ဤအဆောက်အဦသည် များစွာသော ငလျင်များ၏ ဒဏ်ကို ကျော်လွှားနိုင်ခဲ့သည်။ ==ထိန်းသိမ်းထားရှိခြင်း== [[File:Hiroshima Dome 1945.gif|thumb|237px|အပျက်အစီးများအကြားတွင် မြင်တွေ့ရသည့် ဂန်းဘခုအမိုးခုံးအဆောက်အဦ၊ ၁၉၄၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ။ ကွင်းဆင်းသုတေသနအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သည် ဓာတ်ပုံဆရာနှစ်ဦးအနက်မှ တစ်ဦးဖြစ်သည့် ရှိဂဲအိုဟယရှိ ([[:en:Shigeo Hayashi|Shigeo Hayashi]]) က ရိုက်ယူခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.pcf.city.hiroshima.jp/virtual/VirtualMuseum_e/exhibit_e/exh0702_e/exh070201_e.html#01 |title=Let's look at the Special Exhibit: Hiroshima on October 5, 1945 |publisher=Hiroshima Peace Memorial Museum |access-date=15 August 2010 |archive-date=27 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180927221740/http://www.pcf.city.hiroshima.jp/virtual/VirtualMuseum_e/exhibit_e/exh0702_e/exh070201_e.html#01 |url-status=dead }}</ref>]] [[File:Emperor_Showa_visit_to_Hiroshima_in_1947.JPG|thumb|237px|၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ဘုရင် ဟိရိုဟိတို လာရောက်လည်ပတ်ခဲ့စဉ်အချိန်။ နောက်ခံတွင် အထိမ်းအမှတ်အဆောက်အဦကို မြင်တွေ့နိုင်သည်။]] အဆောက်အဦသည် ကျောက်တုံးများနှင့် သတ္တုများဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည့်အတွက် ဗုံး၏ ဗဟိုချက်အနီးရှိ တစ်ခုတည်းသောကျန်ရှိနေခဲ့သည့် အဆောက်အဦ ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name="UNESCO"/> ဗုံးကြဲချခံရပြီး မကြာမီတွင် ဤအဆောက်အဦကို "ဂန်းဘခု (အက်တမ်ဗုံး) အမိုးခုံးအဆောက်အဦ" ဟု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။ အဆောက်အဦ၏ ထိပ်ဆုံးတွင် သတ္တုဖြင့်ပြုလုပ်ထားသည့် အမိုးခုံပုံစံအစိတ်အပိုင်းကို မြင်တွေ့နိုင်သည်။ ကျန်ရှိနေခဲ့သည့် အပျက်အစီးများနှင့်အတူ အဆောက်အဦကို ဖြိုချရန် စီစဉ်ခဲ့သော်လည်း အဆောက်အဦ၏ အစိတ်အပိုင်းအများစုသည် မူလအတိုင်း ကျန်ရှိနေသေးသည့်အတွက် ဖြိုချမည့်အစီအစဉ်သည် ကြန့်ကြာနေခဲ့သည်။ အချို့သော ဒေသခံများသည် ဖြိုဖျက်ပစ်ရန် ဆန္ဒရှိကြပြီး အချို့သည် ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ဗုံးကြဲချခံရမှုတို့၏ အထိမ်းအမှတ်သင်္ကေတတစ်ခုအနေအဖြစ် ထိန်းသိမ်းထားရှိရန် ဆန္ဒရှိခဲ့ကြသည်။ ဟီရိုရှီးမားမြို့ကို ပြန်လည်တည်ဆောက်မှုများ စတင်ဆောက်ခဲ့သည့်အခါတွင် ကျန်ရှိနေခဲ့သည့် အဆောက်အဦအကြမ်းထည်အတိုင်း ထိန်းသိမ်းထားရှိခဲ့ကြသည်။<ref name="UNESCO" /> ၁၉၅၀ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၄ ခုနှစ်ကာလတွင် ဟီရိုရှီးမားငြိမ်းချမ်းရေးအမှတ်တရပန်းခြံကို အမိုးခုံးအဆောက်အဦပတ်လည်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၆ ခုနှစ်တွင် ဟီရိုရှီးမားမြို့တော်အစိုးရသည် ဂန်းဘခုအမိုးခုံးအဆောက်အဦကို ထာဝရထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ အဆောက်အဦကိုလည်း "ဟီရိုရှီးမားငြိမ်းချမ်းရေးအထိမ်းအမှတ်အဆောက်အဦ (ဂန်းဘခုအမိုးခုံးအဆောက်အဦ)" ဟု တရားဝင် အမည်ပေးခဲ့သည်။ အဆောက်အဦသည် ပန်းခြံ၏ အဓိကကျသည့် နေရာဖြစ်သည်။<ref name="UNESCO" /> အဆောက်အဦ၏ ရာသီဥတုဒဏ်နှင့် ယိုယွင်းပျက်စီးမှုများသည် စစ်ကြီးပြီးဆုံးပြီးနောက်ကာလတွင်လည်း ဆက်လက်ဖြစ်နေခဲ့သည်။ ၁၉၆၆ ခုနှစ်တွင် ဟီရိုရှီးမားမြို့ကောင်စီသည် အဆောက်အဦကို အကန့်အသတ်မရှိ လုံးဝထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရန်အတွက် ရည်ရွယ်ထားသည်ဟု ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ဟီရိုရှီးမားမြို့၏ ပထမဆုံး ရွေးကောက်ခံ မြို့တော်ဝန်ဖြစ်သည့် ရှင်ဇိုဟမအိ (Shinzo Hamai) သည် ပြည်တွင်းနှင့် ပြည်ပတို့မှ ပြင်ဆင်မှုအတွက် ရန်ပုံငွေများကို ရှာဖွေခဲ့သည်။ သူသည် တိုကျိုမြို့သို့ လာရောက်သည့်တစ်ခုသောကာလတွင် လမ်းပေါ်တွင်ပင် ရန်ပုံငွေရှာဖွေကောက်ခံမှုကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ အမိုးခုံးအဆောက်အဦ၏ ထိန်းသိမ်းပြင်ဆင်မှုလုပ်ငန်းများသည် ၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင် ပြီးဆုံးသွားခဲ့သည်။<ref name="n" /><ref>{{cite encyclopedia|encyclopedia=Nihon Jinmei Daijiten |title=浜井信三 |trans-title=Shinzo Hamai |url=http://rekishi.jkn21.com/ |access-date=2012-10-23 |year=2012 |publisher=Shogakukan |location=Tokyo |language=ja |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070825113418/http://rekishi.jkn21.com/ |archive-date=25 August 2007 |df=dmy-all }}</ref> ၁၉၈၉ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလမှ ၁၉၉၀ ခုနှစ်၊ မတ်လကာလအကြားတွင် အဆောက်အဦ၏ အပျက်အစီးများကို မူလအတိုင်း ထိန်းသိမ်းရန်အတွက် အသေးစားစီမံကိန်းနှစ်ခုကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။<ref name="n" /> ဂန်းဘခုအမိုးခုံးအဆောက်အဦသည် ၁၉၄၅ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၆ ရက်နေ့ ဗုံးကြဲခံရပြီးနောက် မပြိုလဲဘဲ ရပ်တည်နိုင်ခဲ့သည်။ ပျက်စီးနေသည့် အဆောက်အဦတစ်ခုအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားပြီးနောက်တွင် အဆောက်အဦ၏ တည်ငြိမ်မှုသည် အနည်းငယ် ထိခိုက်ခဲ့သည်။ အဆောက်အဦကို ပိုမိုတည်ငြိမ်မှု ရရှိစေရန်အတွက် အတွင်းပိုင်းတွင် သတ္တုဘောင်များ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="UNESCO" /> ==နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ နေရာ== [[File:27hiroshima01 1.jpg|thumb|ရှင်ဇိုအာဘေးနှင့် ဘားရက်အိုဘားမားကို အဆောက်အဦအရှေ့ဘက်တွင် တွေ့ရပုံ၊ ၂၀၁၆ ခုနှစ်]] ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် [[ဘာရက် အိုဘားမား|ဘားရက်အိုဘားမား]]သည် အဆောက်အဦသို့ လာရောက်လည်ပတ်ခဲ့သည်။ သူသည် ပထမဆုံးလာရောက်လည်ပတ်သည့် အမေရိကန်သမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုနှစ်ထဲတွင်ပင် ဂျပန်ဝန်ကြီးချုပ် [[ရှင်ဇို အာဘေး|ရှင်ဇိုအာဘေး]]သည် [[ဟိုနိုလူလူမြို့|ဟိုနိုလုလုမြို့]]ရှိ USS အရီဇိုးနားအထိမ်းအမှတ်နေရာသို့ သွားရောက်လည်ပတ်ခဲ့သည်။ ၄၉ ကြိမ်မြောက် G7 ညီလာခံသို့ လာရောက်ကြသည့် ခေါင်းဆောင်များသည်လည်း ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ မေလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် အထိမ်းအမှတ်အဆောက်အဦသို့ လည်ပတ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite news|title=Japanese Leader's Pearl Harbor Visit, Called a First, Looks More Like a Fourth|url=https://www.nytimes.com/2016/12/26/world/asia/pearl-harbor-japan-shinzo-abe-visit.html|work=New York Times|date=2016-12-26}}</ref> ဒေသတွင်းတွင် အဆောက်အဦသည် စစ်ဆန့်ကျင်ရေး၊ နျူကလီးယားလက်နက်ဆန့်ကျင်ရေးနှင့် နျူကလီးယားစွမ်းအင်ဆန့်ကျင်ရေး ဆန္ဒထုတ်ဖော်မှုများ ပြုလုပ်ရာနေရာဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဟီရိုရှီးမားမြို့တော်အစိုးရသည် အထိမ်းအမှတ်အဆောက်အဦတွင် နှစ်စဉ် ဟီရိုရှီးမားငြိမ်းချမ်းရေးအထိမ်းအမှတ်ပွဲတော်ကို ကျင်းပသည်။<ref>{{cite journal|title=８・６ヒロシマ大行動に立とう 安倍の７・１閣議決定と記念式典参加に怒りの大デモたたきつけよ 革共同中四国地方委員会|journal=前進|volume=2641|date=2014-07-21|page=4|url=http://www.zenshin.org/zh/f-kiji/2014/07/f26410401.html}}</ref> ==ယူနက်စကိုကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်ဖြစ်လာခြင်း== ၁၉၉၆ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ဂန်းဘခုအမိုးခုံးအဆောက်အဦသည်ကမ္ဘာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သဘာဝအမွေအနှစ်များထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေးသဘောတူညီချက်ကို အခြေခံ၍ ယူနက်စကိုကမ္ဘာ့ယဉ်ကျေးမှုစာရင်းဝင်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref name="n" /> စာရင်းတွင် ထည့်သွင်းခဲ့ရာတွင် ပျက်စီးစေနိုင်သည့်ပြင်းအားမှ လွတ်မြောက်ခဲ့ခြင်း၊ လူသားတို့အပေါ် ပထမဆုံးအဖြစ် နျူကလီးယားလက်နက်အသုံးပြုမှုနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေး၏ အမှတ်သင်္ကေတတစ်ခုအနေဖြင့် အခြေခံကာ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="UNESCO" /> ==ရုပ်ပုံ== {{wide image|HiroshimaPeaceMemorialPanorama-2.jpg|1000px|ဟီရိုရှီးမားငြိမ်းချမ်းရေးအမှတ်တရပန်းခြံ။ ဂန်းဘခုအမိုးခုံးအဆောက်အဦကို ရုပ်ပုံ၏ အလယ်လက်ယာဘက်တွင် တွေ့မြင်နိုင်သည်။ ရုပ်ပုံ၏ လက်ဝဲဘက်တွင် မူလပစ်မှတ်ဖြစ်သည့် T ပုံသဏ္ဌာန် အအိုအိတံတားကို ရှိသည်။}} <gallery class="center" mode="packed" heights="167" classes="center"> File:Hiromuseum.jpg|မူလလက်ရာအတိုင်းရှိနေသည့် ထုတ်ကုန်ပြပွဲခန်းမ (c. 1921–1933) File:Genbaku Dome 2.jpg|မိုတိုယဆုတံတားမှ ရိုက်ယူထားသည့် အဆောက်အဦ (c. 1921–1933) File:HiroshimaAtomicBombDome1921.jpg|ညအချိန်ရိုက်ယူထားသည့် ရုပ်ပုံ၊ ၁၉၂၁ ခုနှစ် File:Hiroshima Peace Memorial 1929.jpg|၁၉၂၉ ခုနှစ် မတ်လတွင် ရိုက်ယူထားသည့်ပုံ File:A-Bomb Dome close-up.jpg|၂၀၀၄ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၆ ရက်နေ့ အမှတ်တရပွဲတော်တွင် ဟီရိုရှီးမားငြိမ်းချမ်းရေးအထိမ်းအမှတ်အဆောက်အဦသို့ သွားနေသည့် မြို့သူမြို့သားများ File:Gambaku Dome of Hiroshima.jpg|အမိုးခုံး (အနောက်တောင်ဘက်မှ ရိုက်ယူထားသည့် ပုံ) File:Ganbaku Dome of Hiroshima from distance.jpg|အမိုးခုံးကို အဝေးမှ မြင်ရပုံ၊ အအိအိုအိတံတားမှ ရိုက်ယူထားသည်။ File:GenbakuDome02.jpg|ဟီရိုရှီးမားငြိမ်းချမ်းရေးအထိမ်းအမှတ်အဆောက်ဦ၏ ဘေးဘက်မြင်ကွင်း File:A-bomb dome closeup.jpg|အမိုးခုံး၏ အနီးကပ်မြင်ကွင်း File:HiroshimaGembakuDome6747.jpg|အဆောက်အဦနှင့် ကမ္ဗည်း File:Hiroshima Peace Memorial before and after bombing.jpg|အမိုးခုံးအဆောက်အဦ၏ ယခင်နှင့် လက်ရှိပုံ File:Hiroshima Peace Memorial Park - HiroshimaPeace132.jpg|ညနေနေဝင်ချိန် မြင်တွေ့ရသည့် အဆောက်အဦ File:A-bomb dome.jpg|ဂန်းဘခုအမိုးခုံးအဆောက်အဦ၊ ၂၀၀၇ ခုနှစ် File:A-bomb dome at night.jpg|ညအချိန်မြင်ရပုံ File:A-Bomb Dome at Night.JPG|ညအချိန်မြင်ရပုံ File:Paper cranes.jpg|[[ကြိုးကြာစက္ကူရုပ်လေးများ]] File:Hiroshima dome.JPG|အမှတ်တရပန်းခြံမှ မြင်ရသည့် အဆောက်အဦ File:Hiroshima Peace Memorial9.jpg|၂၀၁၇ ခုနှစ် မေလတွင် မြင်ရပုံ File:Origami cranes at Hiroshima Peace Memorial.jpg|ဟီရိုရှီးမားငြိမ်းချမ်းရေးအမှတ်တရအဆောက်အဦရှိ ကြိုးကြာစက္ကူရုပ်များ File:Hiroshima Peace Memorial (Genbaku Dome).jpg|ညအချိန်လရောင်နှင့် မြင်ရပုံ၊ ၂၀၁၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ File:Hiroshima Peace Memorial Park - HiroshimaPeace136.jpg|အမှတ်တရပန်းခြံရှိ လခြမ်းပုံအခုံးမှ မြင်ရပုံ File:Atomic Bomb Dome in Hiroshima.jpg|ဗုံးကြဲခံရပြီး ၇၅ နှစ်အကြာ ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် မြင်ရပုံ File:Hiroshima A-bomb dome.jpg|အိုရိဇုရုတာဝါမှ မြင်ရသည့် ဂန်းဘခုအမိုးခုံးအဆောက်အဦ၊ ၂၀၁၉ ခုနှစ် File:High noon sun over the Genbaku Dome silhouette on 13 February 2017.jpg|၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ရိုက်ယူထားပုံ File:Hiroshima Peace Memorial Park - HiroshimaPeace128.jpg|မိုတိုယဆုမြစ်ကမ်းဘေးရှိ ဟီရိုရှီးမားငြိမ်းချမ်းရေးအထိမ်းအမှတ်အဆောက်အဦ (ဂန်းဘခုအမိုးခုံးအဆောက်အဦ)ကို နောက်ခံတွင် အထပ်မြင့်အဆောက်များဖြင့် မြင်ရပုံ </gallery> ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category|Hiroshima Peace Memorial (Genbaku Dome)}} * {{Official website|1=https://hpmmuseum.jp/?lang=eng}} * [https://whc.unesco.org/en/list/775 Entry on] [[UNESCO]] (United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization) website * [https://www.democracynow.org/2010/8/6/us_attending_hiroshima_memorial_enormously_important U.S. Attending 2010 Hiroshima Memorial]&nbsp; – video report by ''[[Democracy Now!]]'' * [https://geographic.org/streetview/special_places/view_atomic_bomb_dome_peace_memorial_park_hiroshima_japan.php Google street view interactive walkthrough of memorial park and atomic bomb dome] by ''Geographic.org'' ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ အမိုးခုံးအဆောက်အဦများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟီရိုရှီးမားမြို့ရှိ အဆောက်အဦများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟီရိုရှီးမားငြိမ်းချမ်းရေးအမှတ်တရပန်းခြံ]] [[ကဏ္ဍ:ဟီရိုရှီးမားမြို့ရှိ လည်ပတ်စရာနေရာများ]] ojxemhotavfmmxoqwd8rtfawh67y2wo သာမိုဒိုင်းနမစ် ဒုတိယနိယာမ 0 291745 1054975 1054162 2026-09-24T02:40:31Z InternetArchiveBot 61272 Adding 1 book for [[ဝီကီပီးဒီးယား:စိစစ်အတည်ပြုခံနိုင်မှု]] (20260923sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1054975 wikitext text/x-wiki '''သာမိုဒိုင်းနမစ် ဒုတိယနိယာမ'''သည် [[အပူ]]နှင့် စွမ်းအင်ကူးပြောင်းခြင်းအကြောင်းကို ဖော်ပြသော သိပ္ပံနည်းကျ နိယာမ ဖြစ်သည်။ ထိုနိယာမ၏ ရိုးရှင်းသော ဖော်ပြချက်မှာ [[အပူ]]သည် ပူသောအရာမှ အေးသောအရာသို့ အလိုအလျောက် စီးဆင်းသည်။ သာမိုဒိုင်းနမစ် ဒုတိယနိယာမသည် [[အင်ထရိုပီ]] (ဖရိုဖရဲဖြစ်မှု) ကို သာမိုဒိုင်းနမစ်စနစ်၏ ရူပဗေဒဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိအဖြစ် ဖော်ပြသည်။ ယင်းသည် [[သာမိုဒိုင်းနမစ် ပထမနိယာမ]]တွင် ဖော်ပြထားသော စွမ်းအင်တည်မြဲမှု နိယာမကို လိုက်နာနေသော်လည်း အချို့သော ဖြစ်စဉ်များကို ဖြစ်ပေါ်ခွင့် မရှိဟု ကြိုတင်ခန့်မှန်းပေးသည့်အပြင် အလိုအလျောက်ဖြစ်စဉ်များ (Spontaneous processes) အတွက် လိုအပ်သော စံနှုန်း (criteria ) များကိုလည်း ထောက်ပံ့ပေးသည်။ ဥပမာ ပထမနိယာမအရ ဖန်ခွက်သည် စားပွဲပေါ်မှ ပြုတ်ကျကွဲသွားပြီး အစိတ်စိတ်အမွှာမွှာ ဖြစ်ရာမှ မူလနဂိုအတိုင်း ပြန်ဆက်သွားကာ စားပွဲခုံပေါ်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် ဒုတိယနိယာမက ဖန်ခွက်ကွဲသွားသည့်အပိုင်းကို ခွင့်ပြုပြီး ပြန်ဆက်သည့်အပိုင်းကို ခွင့်မပြုပေ။ သာမိုဒိုင်နမစ် ဒုတိယနိယာမကို အလိုအလျောက် ဖြစ်ပေါ်ပြောင်းလဲခွင့် ပြုထားသော သီးခြားဖြစ်တည်နေသည့် စနစ်များ (Isolated systems) ၏ အင်ထရိုပီ (Entropy) သည် လျော့နည်းသွားခြင်း မရှိနိုင်ဟူသော လေ့လာတွေ့ရှိချက်ဖြင့် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုနိုင်သည်၊ အကြောင်းမှာ ထိုစနစ်များသည် သတ်မှတ်ထားသော အတွင်းစွမ်းအင် (Internal energy) ပမာဏ၌ အန်ထရိုပီ အမြင့်မားဆုံး ဖြစ်ပေါ်နေသည့် သာမိုဒိုင်နမစ် ညီမျှခြေအခြေအနေ (Thermodynamic equilibrium) သို့ အမြဲတမ်း ဦးတည်ပြောင်းလဲလေ့ ရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://web.mit.edu/16.unified/www/FALL/thermodynamics/notes/node38.html#SECTION05224000000000000000|title=5.2 Axiomatic Statements of the Laws of Thermodynamics|publisher=[[မက်ဆာချူးဆက် စက်မှုတက္ကသိုလ်]]}}</ref> စနစ် (System) နှင့် ပတ်ဝန်းကျင် (Surroundings) တို့၏ ပေါင်းစပ် အင်ထရိုပီ (Combined entropy) မြင့်တက်လာခြင်းသည် သဘာဝဖြစ်စဉ်များ နောက်ကြောင်းပြန်မလှည့်နိုင်ခြင်း (Irreversibility) ကို ရှင်းလင်းဖော်ပြနေပြီး၊ ထိုအချက်ကို ''အချိန်၏ မြှားတံ'' (Arrow of time) ဟူသော သဘောတရားတွင် မကြာခဏ ရည်ညွှန်းလေ့ရှိသည်။<ref>{{cite journal | last1 = Sanborn Scott | first1 = David | year = 2003 | title = The arrow of time | url =https://archive.org/details/sim_international-journal-of-hydrogen-energy_2003-02_28_2/page/147| journal = International Journal of Hydrogen Energy | volume = 28 | issue = 2| pages = 147–149 | doi = 10.1016/S0360-3199(02)00019-8 | bibcode = 2003IJHE...28..147S }}</ref><ref>{{Cite book |last=Carroll |first=Sean |title=From Eternity to Here: The Quest for the Ultimate Theory of Time |url=https://archive.org/details/isbn_9780525951339 |date=2010 |publisher=Dutton |isbn=978-0-525-95133-9}}{{pn|date=October 2025}}</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:သာမိုဒိုင်းနမစ် နိယာမများ]] [[ကဏ္ဍ:ရူပဗေဒ ညီမျှခြင်းများ]] {{Physics-stub}} fb7lonfp3fvr42l2fosd3oqstk57yga အယ်လီဇဘက်ခေတ် 0 291920 1054965 1054528 2026-09-24T02:12:06Z InternetArchiveBot 61272 Adding 8 books for [[ဝီကီပီးဒီးယား:စိစစ်အတည်ပြုခံနိုင်မှု]] (20260923sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1054965 wikitext text/x-wiki {{Infobox historical era |name = အဲလစ်ဇဘက်ခေတ် |start = 1558 |end = 1603 |image = Queen Elizabeth I by George Gower.jpg |alt = |before = [[တူဒါခေတ်ကာလ]] |including = |after = [[ဂျက်ကော်ဘီယန်ခေတ်ကာလ]] |monarch = [[အယ်လီဇဘက် ပထမ (အင်္ဂလန်ဘုရင်မ)|အဲလိဇဘက်ဘုရင်မ]] |leaders = * [[အယ်လီဇဘက် ပထမ (အင်္ဂလန်ဘုရင်မ)|အဲလိဇဘက်ဘုရင်မ]] * [[:en:William Cecil, 1st Baron Burghley]] * [[:en:Thomas Radclyffe, 3rd Earl of Sussex]] * [[:en:Francis Walsingham]] * [[:en:Robert Dudley, 1st Earl of Leicester]] * [[:en:Francis Knollys (the elder)|Francis Knollys the Elder]] ''See others at [[:en:List of ministers to Queen Elizabeth I]]''. }} '''အဲလိဇဘတ်ခေတ်''' ဆိုသည်မှာ အင်္ဂလန်နိုင်ငံသမိုင်း၊ တူဒါခေတ် အတွင်း ဘုရင်မကြီး [[အယ်လီဇဘက် ပထမ (အင်္ဂလန်ဘုရင်မ)|ပထမအယ်လစ်ဇဗက်]] စိုးစံခဲ့သော ကာလ (၁၅၅၈–၁၆၀၃) ဖြစ်သည်။သမိုင်းပညာရှင်များက ဤခေတ်ကို အင်္ဂလန်သမိုင်း၏ ရွှေခေတ် အဖြစ် မကြာခဏ တင်စားကြသည်။ ဟင်နရီ (၇) နှင့် ဟင်နရီ (၈) တို့၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကြောင့် ထိရောက်ကောင်းမွန်သော အစိုးရစနစ် ပေါ်ထွန်းခဲ့ပြီး၊ အတ္တလန်တိတ်သမုဒ္ဒရာ ရေကြောင်းကုန်သွယ်ရေးနှင့် ပင်လယ်ဓားပြလုပ်ငန်းများ ကြောင့် စီးပွားရေး တိုးတက်ဝေဆာခဲ့သည်။ ဤကာလအတွင်း ပရိုတက်စတင့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး သည် လူထုကြားတွင် ပိုမိုလက်ခံလာဖွယ် ရှိလာခဲ့ပြီး၊ စကော့တလန်နိုင်ငံနှင့် တော်ဝင်ဘုရင်စနစ် မပေါင်းစည်းမီ အင်္ဂလန်သမိုင်း၏ နောက်ဆုံးကာလလည်း ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလန်နိုင်ငံသည် နိုင်ငံတကာ ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုများနှင့် နယ်မြေချဲ့ထွင်မှုများတွင် ပါဝင်လာခဲ့သည်။ ယဉ်ကျေးမှုပိုင်းဆိုင်ရာတွင်မူ ဤခေတ်သည် အင်္ဂလိပ်နိုးထရေးကာလ၏ အထွတ်အထိပ်ကို ကိုယ်စားပြုပြီး ကဗျာ၊ ဂီတ၊ စာပေနှင့် အထူးသဖြင့် [[ရှိတ်စပီးယား|ဝီလီယံ ရှိတ်စပီးယား]] ကဲ့သို့သော ပြဇာတ်ရေးဆရာများ၏ လမ်းသစ်ထွင် ဖန်တီးမှုများပါဝင်သည့် ပြဇာတ်လောက ကြီးပွားတိုးတက်မှုကို တွေ့မြင်ခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက် ခေတ်သည် ၎င်းမတိုင်မီနှင့် ၎င်းနောက်ပိုင်း နန်းစံခဲ့သော ခေတ်ကာလများနှင့် သိသိသာသာ ကွာခြားလှပါသည်။ ဤခေတ်သည် ပြီးခဲ့သည့် ရာစုနှစ်အတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော နှင်းဆီစစ်ပွဲများ အင်္ဂလန် ဘာသာရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု နှင့် ပရိုတက်စတင့်နှင့် ကက်သလစ်တို့ကြား ဘာသာရေး တိုက်ပွဲများ၊ ထို့ပြင် နောက်ပိုင်းတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော အင်္ဂလန် ပြည်တွင်းစစ်နှင့် (၁၇) ရာစု တစ်လျှောက်လုံးကို ဝါးမြိုသွားခဲ့သည့် လွှတ်တော်နှင့် ဘုရင်စနစ်ကြား နိုင်ငံရေး တိုက်ပွဲများအကြား ရရှိခဲ့သော ရေတို ပြည်တွင်းငြိမ်းချမ်းရေး ကာလတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဘုရင်မ အဲလိဇဘက် လက်ထက်တွင် ဘာသာရေး ပဋိပက္ခကို အဲလိဇဘက် ဘာသာရေး ပြေလည်ညှိနှိုင်းမှု အားဖြင့် ခေတ္တမျှ ဖြေရှင်းနိုင်ခဲ့ပြီး၊ လွှတ်တော်သည်လည်း ဘုရင်၏ အကြွင်းမဲ့ အာဏာရှင်စနစ်ကို စိန်ခေါ်နိုင်လောက်အောင် အင်အား မတောင့်တင်းသေးပေ။ ဤအချိန်အတောအတွင်း အင်္ဂလန်သည် ဥရောပရှိ အခြားနိုင်ငံများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ချမ်းသာကြွယ်ဝနေခဲ့သည်။ အီတလီစစ်ပွဲများ ပြီးဆုံးသွားပြီးနောက် အီတလီ ရီနေဆန်းခေတ် သည်လည်း ကုန်ဆုံးသွားခဲ့ရာ၊ အီတလီကျွန်းဆွယ်သည် ဆင်းရဲမွဲတေသွားခဲ့ရသည်။ ပြင်သစ်နိုင်ငံမှာမူ ပြင်သစ်ဘာသာရေးစစ်ပွဲများ (၁၅၆၂–၁၅၉၈) အတွင်း ပိတ်မိနေခဲ့ပြီး၊ ရာစုနှစ်ချီ ကြာမြင့်ခဲ့သော အင်္ဂလို-ပြင်သစ် စစ်ပွဲများမှာလည်း အဲလိဇဘက် နန်းစံသည့် ကာလအများစုတွင် အကြီးအကျယ် ဆိုင်းငံ့ထားနိုင်ခဲ့သည်။ ဤခေတ်ကာလအတွင်း အင်္ဂလန်၏ အဓိက ပြိုင်ဘက်မှာ ဟက်ဘ်စဘတ် စပိန်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် ဥရောပနှင့် အမေရိကတိုက်တို့တွင် ထိပ်တိုက်တွေ့ခဲ့ကြပြီး၊ ၁၅၈၅-၁၆၀၄ ခုနှစ်အတွင်း တရားဝင် မကြေညာသော အင်္ဂလို-စပိန်စစ်ပွဲအဖြစ် ပေါက်ကွဲထွက်လာခဲ့သည်။ ၁၅၈၈ ခုနှစ်တွင် စပိန်ဘုရင် ဖိလစ် (၂) က စပိန် ရေတပ်မတော်ကြီးဖြင့် အင်္ဂလန်ကို ကျူးကျော်ရန် ကြိုးပမ်းမှုကို ကျော်ကြားစွာ ခြေမှုန်း အနိုင်ယူနိုင်ခဲ့သည်။ ==အစိုးရ== အဲလိဇဘက်ခေတ် အင်္ဂလန်နိုင်ငံသည် ထိုကာလအတွင်း စစ်ရေးအမြင်အရ အထူးတလည် အောင်မြင်မှုမရှိခဲ့သော်လည်း ကြီးမားသော ရှုံးနိမ့်မှုများကို ရှောင်ရှားနိုင်ခဲ့ပြီး အင်အားတောင့်တင်းသော ရေတပ်မတော်တစ်ခုကို တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့သည်။ ခြုံငုံသုံးသပ်ရလျှင် အဲလိဇဘက် ဘုရင်မကြီးသည် စပိန်ရတနာတင်သင်္ဘောများကို လုယက်ခြင်း၊ ကာကွယ်ရေးအားနည်းသော အခြေချနေထိုင်ရာနေရာများကို စီးနင်းတိုက်ခိုက်ခြင်းနှင့် အာဖရိကန်လူမည်းကျွန်များကို ရောင်းချခြင်းတို့ကြောင့် နိုင်ငံကို အလုံးစုံမဟုတ်သော်လည်း ယေဘုယျအားဖြင့် ရေရှည်ငြိမ်းချမ်းစေခဲ့ပြီး ကြွယ်ဝချမ်းသာမှုကိုလည်း တိုးပွားစေခဲ့သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။<ref>{{Cite book |last=Aaron |first=Melissa D. |title=Global Economics |date=2005 |page=25}} In the later decades of the reign, the costs of warfare – defeating the [[English Armada]] of 1589 and funding the campaigns in the Netherlands – obliterated the surplus; England had a debt of £350,000 at Elizabeth's death in 1603.</ref> ယခင်မင်းဆက်များထံမှ ဘဏ္ဍာရေး လုံးဝပြာကျလုနီးပါးဖြစ်နေသော နိုင်ငံတော်ကို ဆက်ခံခဲ့ရသော်လည်း သူမ၏ ခြိုးခြံချွေတာသော မူဝါဒများက ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ တာဝန်ယူမှုကို ပြန်လည်ထိန်းသိမ်းပေးနိုင်ခဲ့သည်။ သူမ၏ ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ ချုပ်တည်းမှုကြောင့် ၁၅၇၄ ခုနှစ်တွင် အစိုးရအဖွဲ့သည် အကြွေးအားလုံးမှ ကင်းလွတ်သွားခဲ့ပြီး ဆယ်နှစ်အကြာတွင် တော်ဝင်အစိုးရသည် ပေါင် ၃၀၀,၀၀၀ အထိ ဘဏ္ဍာငွေ ပိုလျှံမှု ရှိခဲ့သည်။ စီးပွားရေးအရ ကြည့်လျှင် ဆာ သောမတ်စ် ဂရက်ရှမ် က အင်္ဂလန်၏ ပထမဆုံးသော စတော့အိတ်ချိန်းဖြစ်ပြီး ဥရောပတွင် အစောဆုံးဖြစ်သော တော်ဝင်ကုန်သွယ်ရေးအိတ်ချိန်း (၁၅၆၅) ကို တည်ထောင်ခဲ့ခြင်းမှာ အင်္ဂလန်၏ စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအတွက်သာမက မကြာမီ ကမ္ဘာတစ်ခုလုံးအတွက်ပါ အလွန်အရေးပါသော ဖြစ်ထွန်းမှုတစ်ခု ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြခဲ့သည်။ထိုခေတ်ကာလရှိ အခြားဥရောပနိုင်ငံများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အခွန်နှုန်းထားများ ပိုမိုသက်သာသဖြင့် စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာခဲ့သည်။ ချမ်းသာကြွယ်ဝမှု ဖြန့်ကြက်ပုံမှာ အလွန်အမင်း မညီမမျှ ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း အဲလိဇဘက် ဘုရင်မကြီး နန်းသက်ကုန်ဆုံးချိန်တွင် အစောပိုင်းကာလထက် ပိုမိုများပြားသော ချမ်းသာကြွယ်ဝမှုများ ရှိနေခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့သော ယေဘုယျ ငြိမ်းချမ်းမှုနှင့် ကြွယ်ဝချမ်းသာမှုများကြောင့် "ရွှေခေတ်" ဟု လိုလားထောက်ခံသူများ အလေးပေးပြောဆိုကြသည့် ဆွဲဆောင်မှုရှိသော ဖြစ်ထွန်းတိုးတက်မှုများ ပေါ်ပေါက်လာနိုင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite book |last=Hibbert |first=Christopher |title=The Virgin Queen: Elizabeth I, Genius of the Golden Age |date=1991 |publisher=Da Capo Press |isbn=0201608170}}</ref> ===ပူးပေါင်းကြံစည်မှုများ၊ လျှို့ဝှက်ချက်များနှင့် လုပ်ကြံမှုများ=== အယ်လစ်ဇဗက် ဘုရင်မကြီး စိုးစံသည့်ခေတ် သည် နိုင်ငံရေးအရ အကွက်ချစီစဉ်မှုများနှင့် ပူးပေါင်းကြံစည်မှုများ လွှမ်းမိုးခဲ့သော ခေတ်တစ်ခေတ်လည်း ဖြစ်ပြီး၊ အဆိုပါဖြစ်ရပ်များတွင် အယ်လစ်ဗက်ခေတ် လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ အထက်တန်းလွှာများ မကြာခဏ ပါဝင်ပတ်သက်ခဲ့ကြသည်။ မက်ဒရစ်၊ ပဲရစ်နှင့် ရောမမြို့များရှိ အဆင့်မြင့်အရာရှိကြီးများသည် ပရိုတက်စတင့် ဘာသာဝင်ဖြစ်သော အဲလိဇဘက်ကို လုပ်ကြံပြီး ကက်သလစ် ဘာသာဝင်ဖြစ်သည့် စကော့တလန်ဘုရင်မ မေရီ ဖြင့် အစားထိုးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။ ယင်းမှာ အင်္ဂလန်နိုင်ငံကို ကက်သလစ်ဘာသာသို့ ပြန်လည်ကူးပြောင်းရန်အတွက် နိဒါန်းပျိုးခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် ရီဒိုဖီ ပူးပေါင်းကြံစည်မှု ကို ကြိုတင်တားဆီးနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၅၈၄ ခုနှစ်တွင် ဖရန်စစ် သရော့မော်တွန် က ဘုရင်မကြီးကို ဖြုတ်ချပြီး အင်္ဂလန်တွင် ကက်သလစ်အသင်းတော်ကို ပြန်လည်အသက်သွင်းရန် ကြံစည်မှု၌ ၎င်းကိုယ်တိုင် ပါဝင်ပတ်သက်ခဲ့ကြောင်း ဝန်ခံခဲ့ပြီးနောက် သရော့မော်တွန် ပူးပေါင်းကြံစည်မှု ကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။ အခြားသော ကြီးမားသည့် ပူးပေါင်းကြံစည်မှုတစ်ခုမှာ ဘာဘင်တန် ပူးပေါင်းကြံစည်မှု ဖြစ်ပြီး၊ ယင်းမှာ ဘုရင်မ မေရီ ကို ကွပ်မျက်ရန် တိုက်ရိုက်အကြောင်းဖန်လာစေသည့် ဖြစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ထိုကြံစည်မှုကို ဖော်ထုတ်ရာတွင် ဘုရင်မကြီး၏ အလွန်စွမ်းဆောင်ရည်ထက်မြက်လှသော သူလျှိုချုပ် ဖရန်စစ် ဝေါဆင်ဂမ် ၏ ညွှန်ကြားမှုအောက်တွင် လှုပ်ရှားခဲ့သည့် နှစ်ဖက်ချွန်သူလျှို ဂီလ်ဘတ် ဂစ်ဖို့ဒ် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၁၆၀၁ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော အက်ဆက်စ် ပုန်ကန်မှု တွင် ပြဇာတ်ဆန်သည့် အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ပါဝင်နေသည်။ အဆိုပါ ပုန်ကန်မှု မဖြစ်ပွားမီလေးတွင် အက်ဆက်စ်အားပေးထောက်ခံသူများ (၎င်းတို့ထဲတွင် နော့သမ်ဘာလန်နယ်စားကြီး၏ ညီငယ်များဖြစ်သော ချားလ်စ် ပါစီ နှင့် ဂျော့စလင် ပါစီ တို့ ပါဝင်သည်) က ဘုရင်စနစ်အပေါ် လူထု၏ မကျေနပ်မှုကို လှုံ့ဆော်ရန်အတွက် ဂလုတ်ပြဇာတ်ရုံ တွင် "ရစ်ချက် ဒုတိယမြောက်" ပြဇာတ်ကို ကပြရန် ငွေကြေးစိုက်ထုတ်ခဲ့ကြသည်။ အက်ဆက်စ်၏ ရုံးတင်စစ်ဆေးမှုတွင် ချက်မ်ဘာလိန်အဖွဲ့ မှ ပြဇာတ်မင်းသား ဩဂတ်စတင်း ဖိလစ် က ထွက်ဆိုရာ၌ — အဆိုပါပြဇာတ်သည် ဟောင်းနွမ်းနေပြီး ပရိသတ်အများအပြားကို ဆွဲဆောင်ရန် "ခေတ်မရှိတော့" ဟု ဇာတ်အဖွဲ့သားများက ခံစားခဲ့ရသောကြောင့် လျှို့ဝှက်ကြံစည်သူများက ပြဇာတ်ကပြရန်အတွက် ပုံမှန်အခကြေးငွေထက် "ပိုမိုသော" အပြားလေးဆယ် ကို ပေးဆောင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။အဲလိဇဘက်ဘုရင်မကြီး စိုးစံမှု၏ နောက်ဆုံးဆယ်စုနှစ်များတွင် ၎င်းသည် စကော့တလန်နိုင်ငံမှ ဆဋ္ဌမမြောက် ဂျိမ်းစ်ဘုရင် ထံသို့ နှစ်စဉ် ထောက်ပံ့ကြေး သို့မဟုတ် အထောက်အပံ့များ ပေးအပ်ခဲ့ပြီး ယင်းက အင်္ဂလန်နှင့် စကော့တလန်အကြား ချစ်ကြည်ရေး သို့မဟုတ် ငြိမ်းချမ်းရေးကို အထောက်အကူပြုစေခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ အမတ်များနှင့် သံတမန်များသည် အဲလိဇဘက်၏ ဝန်ကြီးများနှင့် "လျှို့ဝှက်စာပေးစာယူ" ကို ဆက်သွယ်ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် အဲလိဇဘက်၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံမည့်သူဖြစ်လာရန် သေချာသလောက် ရှိခဲ့သည်။ ထီးနန်းအသစ် ပြောင်းလဲပြီးနောက်တွင်လည်း ပူးပေါင်းကြံစည်မှုများ ဆက်လက်ရှိနေခဲ့သည်။ ၁၆၀၃ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဘိုင်း ပူးပေါင်းကြံစည်မှု တွင် ကက်သလစ်ဘုန်းတော်ကြီးနှစ်ပါးသည် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ကို ပြန်ပေးဆွဲပြီး၊ ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များအပေါ် ပိုမိုသည်းခံခွင့်လွှတ်ရန် သဘောမတူမချင်း လန်ဒန်မျှော်စင် တွင် ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ထားရန် စီစဉ်ခဲ့ကြသည်။ ဟင်နရီ (၈) ခုနှစ်က တော်ဝင်ရေတပ်ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သော်လည်း၊ အက်ဒ်ဝပ်နှင့် မေရီတို့က ယင်းကို လျစ်လျူရှုခဲ့ကြသဖြင့် ကမ်းရိုးတန်းကာကွယ်ရေးစနစ်တစ်ခုမျှသာ ဖြစ်ကျန်ခဲ့သည်။ အယ်လစ်ဇဗက်ဘုရင်မသည် ရေတပ်အင်အားတောင့်တင်းရေးကို ဦးစားပေးလုပ်ငန်းတစ်ခုအဖြစ် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ သူမသည် ကမ္ဘာသစ် (အမေရိကတိုက်) မှ ရွှေနှင့်ငွေများ သယ်ဆောင်လာသော စပိန်ကုန်သည်သင်္ဘောများကို တိုက်ခိုက်လုယက်သည့် ဂျွန်ဟော့ကင်းနှင့် ဖရန်စစ်ဒရိတ်တို့ကဲ့သို့သော "ပင်လယ်ခွေးများ" ကို ကူညီပံ့ပိုးပေးခြင်းဖြင့် စပိန်နိုင်ငံနှင့် စစ်ဖြစ်မည့်အရေးကို စွန့်စားခဲ့သည်။ ရေတပ်သင်္ဘောကျင်းများသည် နည်းပညာဆန်းသစ်တီထွင်မှုတွင် ရှေ့ဆောင်များဖြစ်ခဲ့ကြပြီး သင်္ဘောကပ္ပတိန်များကလည်း မဟာဗျူဟာအသစ်များကို တီထွင်ခဲ့ကြသည်။ ပါကာ (၁၉၉၆) က ရွက်တိုင်အပြည့်တပ်ဆင်ထားသော သင်္ဘော သည် ထိုရာစုနှစ်၏ အကြီးမားဆုံး နည်းပညာတိုးတက်မှုများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး ရေတပ်စစ်ဆင်ရေးကို ထာဝရပြောင်းလဲပစ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ၁၅၇၃ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်သင်္ဘောတည်ဆောက်သူများသည် သင်္ဘောတွင် ပထမဆုံးစမ်းသပ်ပြသခဲ့သည့် ပုံစံဒီဇိုင်းအသစ်များကို မိတ်ဆက်ခဲ့ရာ၊ ထိုဒီဇိုင်းများကြောင့် သင်္ဘောများမှာ ပိုမိုမြန်ဆန်စွာ ခုတ်မောင်းနိုင်ပြီး စတီယာရင်လှည့်ရ ပိုမိုလွယ်ကူလာသည့်အပြင် ပိုမိုလေးလံသော အမြောက်များကိုလည်း တပ်ဆင်နိုင်ခဲ့သည်။ ယခင်က စစ်သင်္ဘောများသည် ရန်သူ့သင်္ဘောပေါ်သို့ စစ်သားများတက်ရောက်စီးနင်းနိုင်ရန် အချင်းချင်းကပ်၍ ချိတ်တွယ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသော်လည်း၊ ယခုအခါတွင်မူ ရန်သူ့သင်္ဘောနှင့် အလှမ်းကွာဝေးသောနေရာမှ ရပ်၍ နံဘေးတိုက်အမြောက်များဖြင့် ပစ်ခတ်ကာ ရန်သူ့သင်္ဘောကို နစ်မြုပ်စေခဲ့ကြသည်။ စပိန်နိုင်ငံက အင်္ဂလန်ကို ကျူးကျော်သိမ်းပိုက်ရန် နောက်ဆုံးတွင် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သောအခါ ၎င်းမှာ လုံးဝအချည်းနှီးဖြစ်သွားခဲ့သည်။ သာလွန်ကောင်းမွန်သော အင်္ဂလိပ်သင်္ဘောများနှင့် သင်္ဘောသားများ၏ ကျွမ်းကျင်မှုတို့ကြောင့် ကျူးကျော်မှုကို ဟန့်တားနိုင်ခဲ့ပြီး ၁၅၈၈ ခုနှစ်တွင် စပိန်အာမာဒါ ရေတပ်ကြီးကို ချေမှုန်းနိုင်ခဲ့ကာ ၎င်းမှာ ဧလိဇဘက်ဘုရင်မစိုးစံမှု၏ အထွတ်အထိပ်ကာလ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ နည်းပညာပိုင်းအရ ပြောရလျှင် စပိန်၏ အလွန်ရှုပ်ထွေးလှသော မဟာဗျူဟာကြောင့် ကျူးကျော်ရေးရေတပ်စုနှင့် ကုန်းပေါ်ရှိ စပိန်စစ်တပ်တို့အကြား ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု လိုအပ်ခဲ့ခြင်းကြောင့် အာမာဒါရေတပ်ကြီး ရှုံးနိမ့်ခဲ့ရခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် စပိန်အမြောက်များ၏ ညံ့ဖျင်းသော ဒီဇိုင်းပုံစံကြောင့် အနီးကပ်တိုက်ပွဲတွင် ကျည်ပြန်ဖြည့်ရသည်မှာ များစွာနှေးကွေးခဲ့သည်။ စပိန်နှင့် ပြင်သစ်တို့တွင် ပိုမိုတောင့်တင်းသော ရေတပ်များ ရှိနေသေးသော်လည်း အင်္ဂလန်သည် ၎င်းတို့ကို အမီလိုက်နိုင်ရန် ကြိုးပမ်းနေခဲ့သည်။ အကယ်၍ စပိန်တို့သည် ၁၅၈၈ ခုနှစ်တွင် ၎င်းတို့၏ ကျူးကျော်ရေးစစ်တပ်ကို ကုန်းပေါ်သို့ အောင်မြင်စွာ စေလွှတ်နိုင်ခဲ့ပါက ဖြစ်ပေါ်လာမည့် ဆိုးရွားသော နောက်ဆက်တွဲအကျိုးဆက်များကို ပါကာက သုံးသပ်ခန့်မှန်းခဲ့သည်။ စပိန်စစ်တပ်သည် ပိုမိုကြီးမားခြင်း၊ အတွေ့အကြုံ ပိုမိုများပြားခြင်း၊ လက်နက်ခဲယမ်း ပိုမိုစုံလင်ခြင်း၊ ပိုမိုယုံကြည်မှုရှိခြင်းနှင့် ငွေကြေးထောက်ပံ့မှု ပိုမိုကောင်းမွန်ခြင်းတို့ ရှိခဲ့သည်ဟု သူက ဆိုသည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင်မူ အင်္ဂလန်၏ ကာကွယ်ရေးမှာ အားနည်းပြီး ခေတ်နောက်ကျနေခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်တွင် စစ်သားအင်အား အလွန်နည်းပါးပြီး ၎င်းတို့မှာလည်း အကောင်းဆုံးအနေအထားဖြင့် အနည်းငယ်မျှသာ လေ့ကျင့်ထားရသူများ ဖြစ်သည်။ စပိန်သည် အင်္ဂလန်၏ အားအနည်းဆုံး အချက်ကို ရွေးချယ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး [[လန်ဒန်မြို့]]ကို တစ်ပတ်အတွင်း သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့လိမ့်မည် ဖြစ်သည်။ ပါကာ က နိုင်ငံမြောက်ပိုင်းနှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံတို့တွင် ဖြစ်ပွားသော ကက်သလစ် သူပုန်ထမှုသည် အင်္ဂလန်အတွက် လုံးဝဥဿုံ ရှုံးနိမ့်မှုကို ဖြစ်စေနိုင်ခဲ့သည်ဟု ထပ်လောင်းဆိုထားသည်။ နောက်တစ်နှစ်တွင် အင်္ဂလန်သည် စပိန်နိုင်ငံကို တိုက်ခိုက်ရန် ဒေးဗ်-နောရစ် စစ်ဆင်ရေး ကို ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း ယင်းမှာလည်း အောင်မြင်မှု မရှိခဲ့ပေ။ စပိန်ရေတပ် အာမာဒါ ဖျက်ဆီးခံရပြီးနောက် အင်္ဂလန် ရရှိခဲ့သော အသာစီးရမှုမှာ ဆုံးရှုံးသွားခဲ့ပြီး စပိန်တို့၏ ရေတပ်အာဏာ ပြန်လည်နိုးထလာခြင်းကို အမှတ်အသားပြုခဲ့သည်။ ၁၅၉၆ ခုနှစ်တွင် စေလွှတ်ခဲ့သော ဒုတိယအင်္ဂလိပ် ရေတပ်အာမာဒါက ကာဒစ် မြို့ကို သိမ်းပိုက်ပြီး မီးရှို့ဖျက်ဆီးနိုင်ခဲ့ကာ ယင်းစစ်ပွဲတွင် အင်္ဂလန်၏ အထင်ရှားဆုံး အနိုင်ရရှိမှုများထဲမှ တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် စပိန်အာမာဒါ များက ၁၅၉၆၊ ၁၅၉၇ နှင့် ၁၆၀၁ ခုနှစ်တို့တွင် ဆက်လက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သော်လည်း အောင်မြင်မှု မရှိခဲ့ကြပေ။ အဆိုပါစစ်ပွဲသည် အယ်လစ်ဇဘက်ဘုရင်မကြီး ကွယ်လွန်ပြီးနောက် တစ်နှစ်အာဏာတည်သည့် လန်ဒန်စာချုပ် ဖြင့် ပြီးဆုံးသွားခဲ့သည်။ ==ကမ္ဘာသစ်ကို ကိုလိုနီပြုခြင်း== [[ခရစ္စတိုဖာ ကိုလံဘတ်]]၏ ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုများသည် အင်္ဂလန်ကဲ့သို့သော ရေကြောင်းအာဏာစက်ရှိသည့် နိုင်ငံများအပါအဝင် အနောက်ဥရောပတစ်ခွင်လုံးကို တုန်လှုပ်ချောက်ချားစေခဲ့သည်။ ဘုရင် ဟင်နရီ (၈) သည် အာရှနိုင်ငံများရှိ ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်ကျွန်းများသို့ သွားရောက်သည့် မြောက်ဘက်လမ်းကြောင်းကို ရှာဖွေရန် ဂျွန် ကက်ဘော့ အား ခရီးစဉ်တစ်ခုကို ဦးဆောင်ရန် တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ နော့ဝက်စ် ပတ်ဆေ့ချ် (အနောက်မြောက်ပိုင်း ပင်လယ်ရေကြောင်းလမ်း) ကို စတင်ရှာဖွေခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ကက်ဘော့သည် ၁၄၉၇ ခုနှစ်တွင် သင်္ဘောဖြင့်ထွက်ခွာခဲ့ပြီး နယူးဖောင်လန်း သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |last=Andrews |first=Kenneth |title=Trade, Plunder and Settlement: Maritime Enterprise and the Genesis of the British Empire, 1480–1630 |date=1984 |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-27698-5 |pages=45}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Ferguson |first=Niall |title=Colossus: The Price of America's Empire |publisher=Penguin Books |year=2004 |isbn=0143034790 |page=4 |author-link=Niall Ferguson}}</ref> နောက်တစ်နှစ်တွင် သူသည် [[အမေရိကတိုက်]]သို့ အခြားခရီးစဉ်တစ်ခုကို ထပ်မံဦးဆောင်ခဲ့သော်လည်း သူနှင့် သူ၏သင်္ဘောများအကြောင်းကို နောက်ထပ် မည်သည့်သတင်းမှ မကြားရတော့ပေ။ ၁၅၆၂ ခုနှစ်တွင် အယ်လစ်ဇဘက်က အနောက်အာဖရိကကမ်းရိုးတန်းအနီးရှိ စပိန်နှင့် ပေါ်တူဂီသင်္ဘောများမှ ပစ္စည်းဥစ္စာများကို လုယူရန် အယ်လစ်ဇဘက်ပင်လယ်ခွေးများ ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသော ရေတပ်ဓားပြ များကို ဟော့ကင်းစ် နှင့် ဒရိတ်ချ် တို့ အပါအဝင် အခြားသူများနှင့်အတူ စေလွှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |last=Thomas |first=Hugh |title=The Slave Trade: the History of the Atlantic Slave Trade |publisher=Simon & Schuster |year=1997 |isbn=0684810638 |pages=155–158}}</ref> ၁၅၈ဝ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် အင်္ဂလိပ်-စပိန်စစ်ပွဲများ ပြင်းထန်လာသောအခါ အယ်လစ်ဇဘက်သည် အမေရိကတိုက်ရှိ စပိန်ဆိပ်ကမ်းများနှင့် ဥရောပသို့ ရတနာများနှင့်အတူ ပြန်လာကြသော သင်္ဘောများကို နောက်ထပ် တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်မှုများ ပြုလုပ်ရန် အတည်ပြုပေးခဲ့သည်။<ref>{{Harvnb|Ferguson|2004|p=7}}</ref> ဤအတောအတွင်း သြဇာကြီးမားသော စာရေးဆရာများဖြစ်ကြသော ရစ်ချတ် ဟာကလွတ် နှင့် ဂျွန် ဒီ တို့က အင်္ဂလန်၏ ကိုယ်ပိုင်ပြည်ပအင်ပါယာ တည်ထောင်ရေးကို စတင်တွန်းအားပေးလာကြသည်။<ref>{{Cite book |last=Lloyd |first=Trevor Owen |title=The British Empire 1558–1995 |date=1994 |publisher=Oxford University Press |isbn=0-19-873134-5 |pages=4–8}}</ref> စပိန်နိုင်ငံသည် အမေရိကတိုက်တွင် အခိုင်အမာ အခြေချပြီးဖြစ်ကာ ၁၅၈၀ ခုနှစ်ကတည်းက စပိန်နှင့် ပေါင်းစည်းထားသော ပေါ်တူဂီနိုင်ငံတွင် အာဖရိက၊ အာရှနှင့် တောင်အမေရိကတို့၌ ရည်မှန်းချက်ကြီးမားသော ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အင်ပါယာတစ်ခု ရှိနှင့်ပြီးဖြစ်သည်။ ပြင်သစ်နိုင်ငံကလည်း မြောက်အမေရိကကို စူးစမ်းလေ့လာနေခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်သည် မြောက်အမေရိကထက် ဝက်စ်အိန္ဒိယကျွန်းစုများကို အဓိကထားလျက် ၎င်း၏ကိုယ်ပိုင်ကိုလိုနီများကို တည်ထောင်ရန် တွန်းအားပေးခံခဲ့ရသည်။ မာတင် ဖရိုဘစ်ရှာ သည် ၁၅၇၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ဘာဖင်ကျွန်း ပေါ်ရှိ ဖရိုဘစ်ရှာ ပင်လယ်ကွေ့ သို့ ဆိုက်ရောက်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ၁၅၇၇ ခုနှစ်တွင် ထိုနေရာသို့ ထပ်မံလာရောက်ကာ ဘုရင်မ အယ်လစ်ဇဘက်၏ နာမတော်ဖြင့် ပိုင်နက်အဖြစ် ကြေညာခဲ့ပြီး တတိယအကြိမ်မြောက် ခရီးစဉ်တွင်မူ ဖရိုဘစ်ရှာ ပင်လယ်ကွေ့၌ အခြေချနေထိုင်မည့်နေရာတစ်ခု ရှာဖွေရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။<ref>{{cite DCB |first=Alan |last=Cooke |title=Frobisher, Sir Martin |volume=1|url=https://www.biographi.ca/en/bio/frobisher_martin_1E.html}}</ref><ref>{{Cite book |last=McDermott |first=James |title=Martin Frobisher: Elizabethan privateer |date=2001 |publisher=Yale University Press |isbn=0-300-08380-7 |page=[https://archive.org/details/martinfrobishere0000mcde/page/190 190]}}</ref> ၁၅၇၇ ခုနှစ်မှ ၁၅၈၀ ပြည့်နှစ်အတွင်း ဖရန်စစ် ဒရိတ် သည် ကမ္ဘာ့ပတ်လမ်းကြောင်းအတိုင်း လှည့်လည်ရွက်လွှင့်ခဲ့သည်။ စပိန်တို့အပေါ် ရဲရင့်စွာ ဝင်ရောက်စီးနင်းတိုက်ခိုက်မှုများ၊ ၁၅၈၇ ခုနှစ် ကာဒစ်ဇ် တိုက်ပွဲတွင် ရရှိခဲ့သည့် ၎င်း၏ ကြီးကျယ်သော အောင်ပွဲများနှင့် ပေါင်းစပ်လိုက်သောအခါ သူသည် ကျော်ကြားသော သူရဲကောင်းတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့ပြီး<ref>{{Cite journal |first=John |last=Cummins |year=1996 |title='That golden knight': Drake and his reputation |url=https://archive.org/details/sim_history-today_1996-01_46_1/page/14 |journal=History Today |volume=46 |issue=1 |pages=14–21}}; {{Cite book |last=Wathen |first=Bruce |title=Sir Francis Drake: The Construction of a Hero |date=2009 |publisher=D.S.Brewer |isbn=978-1843841869}}</ref> ၎င်း၏ စွမ်းဆောင်ချက်များကို ယနေ့တိုင် အောင်ပွဲခံ ဂုဏ်ပြုနေကြဆဲ ဖြစ်သည်။ သို့သော် အင်္ဂလန်သည် ၎င်း၏ ပိုင်နက်အခွင့်အရေး တောင်းဆိုမှုများကို ဆက်လက်အကောင်အထည်မဖော်ခဲ့ပေ။<ref>{{Cite book |last=Sugden |first=John |title=Sir Francis Drake |date=1990 |publisher=Random House |isbn=1448129508 |page=118}}</ref> ၁၅၈၃ ခုနှစ်တွင် ဟမ်ဖရီ ဂီလ်ဘတ် သည် နယူးဖောင်လန် (Newfoundland) သို့ ရွက်လွှင့်ခဲ့ပြီး စိန့်ဂျွန်ဆိပ်ကမ်း နှင့်တကွ ထိုနေရာ၏ မြောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက် လိဂ်နှစ်ရာအတွင်းရှိ ကုန်းမြေအားလုံးကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite DCB |title=Gilbert, Sir Humphrey |first=David B. |last=Quinn |volume=1 |url=https://www.biographi.ca/en/bio/gilbert_humphrey_1E.html}}</ref> ၁၅၈၄ ခုနှစ်တွင် ဘုရင်မကြီးသည် ဝေါ်လ်တာ ရာလေ အား အမေရိကန်နိုင်ငံ ဗာဂျီးနီးယားကို ကိုလိုနီပြုရန် အခွင့်အာဏာလွှာ ထုတ်ပေးခဲ့ပြီး ထိုနေရာကို ဘုရင်မကြီးအား ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် အမည်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ရာလေနှင့် အယ်လစ်ဇဘက်တို့သည် ချက်ချင်းလက်ငင်းရရှိမည့် စည်းစိမ်ဥစ္စာများကိုရော၊ စပိန်ရတနာတင်သင်္ဘောအုပ်စုများကို ဝင်ရောက်စီးနင်းမည့် ပုဂ္ဂလိကပိုင် စစ်သင်္ဘောများအတွက် အခြေစိုက်စခန်းတစ်ခုကိုပါ မျှော်လင့်ခဲ့ကြသည်။ ရာလေသည် ရိုအာနုတ် ကိုလိုနီ ကို တည်ထောင်ရန် အခြားသူများကို စေလွှတ်ခဲ့သော်လည်း ထိုနေရာ၌ အခြေချနေထိုင်သူများ အားလုံး အစအနမကျန် ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့သည့် အကြောင်းရင်းမှာ ယနေ့တိုင် ပဟေဠိတစ်ခုအဖြစ် ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref>{{Cite book |last=Quinn |first=David B. |title=Set fair for Roanoke: voyages and colonies, 1584–1606 |date=1985 |publisher=University of North Carolina Press Books |isbn=0807841234 |ol=2840495M}}</ref> ၁၆၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဘုရင်မကြီးသည် အရှေ့ဖျားကုန်သွယ်မှု၌ စပိန်နှင့် ပေါ်တူဂီတို့၏ လက်ဝါးကြီးအုပ်မှုကို ဖြိုခွဲရန် ကြိုးပမ်းသည့်အနေဖြင့် အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီ ကို တည်ထောင်ခွင့်ပြုခဲ့သည်။<ref name="Wernham">{{Cite book |last=Wernham |first=R.B |title=The Return of the Armadas: The Last Years of the Elizabethan Wars Against Spain 1595–1603 |publisher=Clarendon Press |year=1994 |isbn=978-0-19-820443-5 |location=Oxford |pages=333–334}}</ref> ယင်းကုမ္ပဏီသည် ကုန်သွယ်ရေးစခန်းများကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းရာစုနှစ်များတွင် လက်ရှိ အိန္ဒိယနှင့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတို့၏ ကမ်းရိုးတန်းဒေသများပေါ်၌ ဗြိတိသျှအိန္ဒိယအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲတိုးတက်လာခဲ့သည်။ မြောက်အမေရိကသို့ အကြီးစား ကိုလိုနီပြုမှုများသည် အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်ပြီးနောက် မကြာမီမှာပင် စတင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |last=Andrews |first=Kenneth R. |title=Trade, Plunder, and Settlement: Maritime Enterprise and the Genesis of the British Empire, 1480–1630 |date=1985 |publisher=Cambridge University Press |isbn=0521276985}}</ref> == ထူးခြားချက်များ== ဤခေတ်ကာလရှိ အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် ထိုခေတ်ပြိုင် တိုက်ကြီးဖြစ်သော ဥရောပလူ့အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ကွဲပြားစေသည့် ကောင်းမွန်သောအချက်အချို့ ရှိခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်ဥပဒေစနစ်သည် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုကို နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုကဲ့သို့သော သေဒဏ်ထိုက်သည့် ပြစ်မှုများအတွက်သာ ကန့်သတ်ထားသောကြောင့် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုမှာ ရှားပါးခဲ့သည်<ref>George Macaulay Trevelyan (1949) ''England Under the Stuarts,'' p. 25.</ref>— သို့သော်လည်း အချို့မှာ ပြင်းထန်လွန်းသော ရိုက်နှက်စစ်ဆေးခြင်းကဲ့သို့သော ခန္ဓာကိုယ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အပြစ်ပေးမှုများကိုမူ ကျင့်သုံးခဲ့ကြသည်။<ref>With over 5% of Europe's population in 1600, England executed only 1% of the 40,000 witches killed in the period 1400–1800. {{cite journal|author= William Monter|title=Re-contextualizing British Witchcraft|journal=Journal of Interdisciplinary History|volume=35 |issue=1 |year=2004|pages=105–111 (106)|url=https://muse.jhu.edu/journals/journal_of_interdisciplinary_history/v035/35.1monter.html|doi= 10.1162/002219504323091252 |s2cid=143951415|url-access=subscription}}</ref> စုန်းမများကို ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုသည် ၁၅၆၃ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့ပြီး ရာနှင့်ချီ၍ ကွပ်မျက်ခြင်းခံခဲ့ရသော်လည်း ဥရောပတိုက်ကြီးပေါ်ကဲ့သို့ ရူးသွပ်ကြမ်းကြုတ်သည့် အခြေအနေမျိုး မရှိခဲ့ပေ။ မေရီသည် ပြင်းထန်သော ပရိုတက်စတင့်ဆန့်ကျင်ရေး အယူသည်းစစ်ဆေးမှုကို ကြိုးပမ်းခဲ့သဖြင့် မုန်းတီးခြင်းခံခဲ့ရပြီး ယင်းကို နောက်ထပ် မပြုလုပ်တော့ပေ။ သို့သော်ငြားလည်း ဘုရင်မ မေရီ လက်ထက်ကထက် ကက်သလစ်ဘာသာဝင် အများအပြား ပိုမိုညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခံရခြင်း၊ ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးခံရခြင်းနှင့် အရှင်လတ်လတ် မီးရှို့သတ်ဖြတ်ခြင်းတို့ကို ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{cite journal|author= John Edwards|title=A Spanish Inquisition? The Repression of Protestantism under Mary Tudor|journal=Reformation and Renaissance Review|year=2000|volume=4|page=62}}</ref> <ref>{{cite journal|author=Rafael E. Tarrago|title=Bloody Bess: The Persecution of Catholics in Elizabethan England.|journal= Logos: A Journal of Catholic Thought and Culture|year=2004|volume=7|pages=117–133|doi=10.1353/log.2004.0010|s2cid=170503389}}</ref><ref name="B. Black, 1959 pp. 166">J. B. Black, ''The Reign of Elizabeth: 1558–1603'' (2nd ed. 1959) pp. 166–88</ref> ==ဘာသာရေး== အယ်လစ်ဇဘက် သည် ထိုခေတ်ကာလက ပြင်းထန်လှသော ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အစွန်းရောက်စိတ်ဓာတ်များကို ထိန်းညှိပေးနိုင်ခဲ့ပြီး ငြိမ်သက်သွားအောင် လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ယင်းမှာ သိသာထင်ရှားသော ဘာသာရေးအကြမ်းဖက်မှုများ ရှိခဲ့သည့် ယခင်ခေတ်ကာလများနှင့် နောက်ပိုင်းခေတ်ကာလများနှင့် အလွန်ပင် ကွာခြားလှသည်။<ref>{{cite book|author=Patrick Collinson|author-link=Patrick Collinson|title=Elizabethans|url=https://archive.org/details/elizabethans00coll|url-access=limited|publisher=Hambledon|location=London|year=2003|page=[https://archive.org/details/elizabethans00coll/page/n57 43]|chapter=The Monarchical Republic of Queen Elizabeth I|isbn=978-1-85285-400-3}}</ref> ဘုရင်မကြီးအယ်လစ်ဇဘက်က "လူတွေရဲ့ စိတ်ဝိညာဉ်ထဲအထိ ပြတင်းပေါက်ဖောက်ပြီး ကြည့်ဖို့ (အတွင်းစိတ်အထိ စွက်ဖက်နှောင့်ယှက်ဖို့) ငါ့မှာ ဆန္ဒမရှိဘူး" ဟု ပြောကြားခဲ့ဖူးသည်။<ref>Christopher Haigh, English Reformations, Religion, Politics and Society under the Tudors, 1993 p.&nbsp;237 {{ISBN|978-0-19-822162-3}},</ref> တူဒါမင်းဆက်၏ ယခင်မင်းစိုးရာဇာများလက်ထက်—ဆဌမမြောက် အက်ဒွပ်လက်ထက် ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များကို ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုနှင့် ပထမမြောက် မေရီ (၁) လက်ထက် ပရိုတက်စတင့်ဘာသာဝင်များကို ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှု—တို့တွင် ရှိခဲ့သော ဘာသာရေးဖိနှိပ်မှုများကို ထိန်းညှိပေးလိုသည့် သူမ၏ ဆန္ဒသည် အင်္ဂလိပ်လူ့အဖွဲ့အစည်းအပေါ် သက်ညှာတည်ငြိမ်စေသော အကျိုးသက်ရောက်မှု ရှိခဲ့ပုံရသည်။ အဲလိဇဘက်သည် ပရိုတက်စတင့်ဘာသာဝင်တစ်ဦး ဖြစ်သော်လည်း အယူဝါဒအစွန်းမရောက်သူတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ သူမသည် ၁၅၅၉ ခုနှစ်တွင် ဝတ်ပြုဆုတောင်းစာအုပ်ကို ပြဋ္ဌာန်းခွင့်ပြုခဲ့ပြီး ယင်းသည် ၁၅၅၂ ခုနှစ်ထုတ် ဝတ်ပြုစာအုပ်ကို ပြင်ဆင်ချက်အချို့ဖြင့် အသက်ပြန်သွင်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုပြင်ဆင်ချက်များတွင် အင်္ဂလန်အသင်းတော်သည် သန့်ရှင်းသော ပွဲတော်မင်္ဂလာ ၌ ခရစ်တော်၏ (ဝိညာဉ်ရေးရာ) စစ်မှန်သော တည်ရှိမှုကို ယုံကြည်ကြောင်း ရှင်းလင်းစွာ ဖော်ပြထားသော်လည်း ယင်းသည် မည်သို့မည်ပုံဖြစ်သည်ကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခြင်းမပြုဘဲ ပဟေဠိတစ်ခုအဖြစ်သာ ချန်ထားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် သူမသည် ယုံကြည်ခြင်းဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းများထဲမှ 'ကတ္တီပါနီစည်းမျဉ်း' ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်။ ယင်းစည်းမျဉ်းသည် ပွဲတော်မင်္ဂလာကို ဒူးထောက်ခံယူရာတွင် မုန့်နှင့်စပျစ်ရည်၌ ခရစ်တော်၏ စစ်မှန်ပြီး မရှိမဖြစ်လိုအပ်သော တည်ရှိမှုကို ရည်ညွှန်းခြင်းမရှိဘဲ ဒူးထောက်ခွင့်ပြုထားခြင်းဖြစ်ပြီး သူမကိုယ်တိုင်လည်း ထိုသို့ပင် ယုံကြည်ခဲ့သည်။ သို့သော် သူမသည် လူပျိုလူလွတ်ဓမ္မဆရာများ ထားရှိရေး သို့မဟုတ် ပရိုတက်စတင့် ပွဲတော်မင်္ဂလာဝတ်ပြုမှုကို ကက်သလစ်မက်စ် ဝတ်ပြုပွဲနှင့် တူညီစေရန် လုပ်ဆောင်ခြင်းတို့ကိုမူ အကောင်အထည်မဖော်နိုင်ခဲ့ပေ။ တမန်တော်များမှ ဆင်းသက်လာသည့် အစဉ်အလာ ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့ပြီး အသင်းတော်၏ လုပ်ငန်းဆောင်တာများမှာလည်း အဆက်မပြတ်ဘဲ ဆက်လက်လည်ပတ်နိုင်ခဲ့ကာ (ဓမ္မဆရာ ၉၈ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ၎င်းတို့၏ ရာထူးနေရာများတွင် ဆက်ရှိနေခဲ့သည်)၊ အသင်းတော်အတွင်း တေးဂီတတီးခတ်မှုကို ပိတ်ပင်ရန် ကြိုးပမ်းချက်မှာလည်း ရှုံးနိမ့်သွားခဲ့သည်။ ၁၅၇၁ ခုနှစ် အမိန့်ညွှန်ကြားချက်များအရ အသင်းတော်ဖခင်ကြီးများနှင့် ကက်သလစ်ဆရာတော်ကြီးများ၏ သွန်သင်ချက်များနှင့် မကိုက်ညီသော မည်သည့်အယူဝါဒကိုမဆို တားမြစ်ပိတ်ပင်ခဲ့သည်။ ခါးသီးလွန်းသော ကယ်လ်ဗင်ဝါဒ များအပေါ် ဘုရင်မကြီး၏ ဆန့်ကျင်ဘက်သဘောထားကြောင့် အစွန်းရောက်သမားများ၏ လှုပ်ရှားမှုကို ဟန့်တားနိုင်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု မှ တီထွင်ဆန်းသစ်သော ဘာသာရေးအတွေးအခေါ်ဟူ၍ မူရင်းအတိုင်း ထွက်ပေါ်လာခြင်း မရှိသလောက်ပင် ဖြစ်သည်။ ထိုသို့ဖြစ်မည့်အစား အသင်းတော်သည် ပထမဆုံးသော အထွေထွေအသင်းတော်အစည်းအဝေးကြီး လေးခု ၏ ကက်သလစ်သဘောတူညီချက်အပေါ်တွင်သာ မှီခိုခဲ့သည်။ ကက်သလစ်အယူဝါဒများနှင့် ကျင့်ထုံးအများအပြားကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားခြင်းသည် ဥရောပတိုက်သားတို့၏ ရိုးရာများကို အင်္ဂလန်တွင် အခြေချခွင့်ပေးလိုက်သကဲ့သို့ ဖြစ်စေခဲ့ပြီး နောက်ဆုံးတွင် ၁၇ ရာစုအတွင်း လမ်းစဉ်သစ်တစ်ခုဖြစ်သည့် ဗီယာမီဒီယာ(အလယ်အလတ်လမ်းစဉ်) ပေါ်ပေါက်လာစေရန် အကြောင်းဖန်လာခဲ့သည်။ သူမသည် မိမိ၏ နန်းသက်လက်ကျန်ကာလတစ်လျှောက်လုံးတွင် အသင်းတော်ဆိုင်ရာ အခြေချသတ်မှတ်ချက်များကို ပြောင်းလဲလိုကြသည့် အစွန်းရောက် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများနှင့် ရိုမန်ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ခုခံကာကွယ်ရင်း အချိန်ကုန်လွန်စေခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်အသင်းတော်သည် ပရိုတက်စတင့်အသွင်သဏ္ဌာန်ဖြင့် ထူးခြားစွာ ရပ်တန့်တိုးတက်နေခဲ့သော်လည်း ယင်း၏အတွင်း၌မူ ပိုမိုဟောင်းနွမ်းသော ကက်သလစ်ရိုးရာများနှင့် ဝတ်ပြုကိုးကွယ်မှုကျင့်ထုံးများ၏ ဝိညာဉ်ကို ဆက်လက်သိုအောင်းထားဆဲ ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်သည် နှစ်အတော်ကြာအောင် ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များကို ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ခဲ့သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် သူမသည် ကက်သလစ်ဘာသာဝါဒကိုသာ ဆန့်ကျင်ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ပြဿနာမရှာသရွေ့ သူမ၏ ကက်သလစ်ဘာသာဝင် နိုင်ငံသားများကို မုန်းတီးခြင်းမရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ပဥ္စမမြောက်ပိုင်းရပ်စ် က အဲလိဇဘက်သည် တရားဝင်ဘုရင်မမဟုတ်သော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိတစ်ဦးဖြစ်ကြောင်းနှင့် သူမ၏ နိုင်ငံသားများသည် သူမအပေါ် သစ္စာစောင့်သိရန် မလိုတော့ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးသည် ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များကို လျှို့ဝှက်စွာ သာသနာပြုရန်နှင့် ကူညီပံ့ပိုးရန်အတွက် ဂျေဆုအစ် သာသနာပြုများနှင့် ဓမ္မသင်တန်းသားများကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ဘုရင်မကြီးကို ဖြုတ်ချရန် လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှုများ အကြိမ်ကြိမ်ပေါ်ပေါက်လာပြီးနောက် ကက်သလစ်ဓမ္မဆရာ အများစုကို နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြပြီး အင်္ဂလန်တွင် ၎င်းတို့အား ပြင်းပြင်းထန်ထန် လိုက်လံဖမ်းဆီးခဲ့တော့သည်။ ဖမ်းဆီးရမိသော ဘုန်းတော်ကြီးများသည် အင်္ဂလိပ်အာဏာပိုင်များနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်းမရှိပါက ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခံရခြင်း သို့မဟုတ် ကွပ်မျက်ခံရခြင်းတို့ မကြာခဏ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ကက်သလစ်ဘာသာကို လူသိရှင်ကြား ထောက်ခံသူများကို သက်ဆိုင်ရာ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း လုပ်ငန်းများ လုပ်ကိုင်ခွင့် ပိတ်ပင်ခဲ့ပြီး အချို့မှာ ဒဏ်ငွေရိုက်ခံရခြင်း သို့မဟုတ် ထောင်သွင်းအကျဉ်းချခံရခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။ ယင်းလုပ်ရပ်မှာ ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များကို ၎င်းတို့၏ ကိုးကွယ်သည့်ဘာသာကြောင့် ဖိနှိပ်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ ဘုရင်မကြီး၏ ရန်သူဖြစ်သော စပိန်နိုင်ငံကို ထောက်ခံသည့် သစ္စာဖောက်များအဖြစ် အပြစ်ပေးခြင်းဖြစ်သည်ဟု ကျိုးကြောင်းပြခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း လက်တွေ့တွင်မူ ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များက ယင်းကို ဘာသာရေးအရ ဖိနှိပ်မှုအဖြစ်သာ မြင်ကြပြီး ကွပ်မျက်ခံရသူများကို ဘာသာရေးအတွက် အသက်စွန့်သွားကြသည့် အာဇာနည်များအဖြစ် မှတ်ယူခဲ့ကြသည်။ == သိပ္ပံ၊ နည်းပညာနှင့် အခြားရှာဖွေစမ်းသပ်ဖော်ထုတ်မှုများ == ထူးချွန်ပြောင်မြောက်လှသည့် ပါရမီရှင်တစ်ဦး သို့မဟုတ် သုတေသနအတွက် တရားဝင်ဖွဲ့စည်းထားသော အဆောက်အအုံ ယန္တရားတစ်ခု (နောက်ထပ်ဆန်းစစ်ရမည့် ရာစုနှစ်တွင် [[နယူတန်|ဆာ အိုင်ဆက် နယူတန်]] နှင့် တော်ဝင်အသင်းကြီး နှစ်ခုစလုံး ရှိလာခဲ့သည်) မရှိခဲ့သော်လည်း အဲလိဇဘက်ခေတ်တွင် သိသာထင်ရှားသော သိပ္ပံပညာဆိုင်ရာ တိုးတက်မှုများကို မြင်တွေ့ခဲ့ရသည်။ နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များ ဖြစ်ကြသည့် သောမတ်စ် ဒစ်ဂျ်စ် နှင့် သောမတ်စ် ဟာရီယော့တ်တို့သည် အရေးပါသော ပံ့ပိုးကူညီမှုများကို ပြုလုပ်ခဲ့ကြပြီး၊ ဝီလျံ ဂီလ်ဘတ်ကလည်း သံလိုက်ဓာတ်ဆိုင်ရာ ၎င်း၏ အဓိကကျသော လေ့လာမှုစာတမ်းဖြစ်သည့် ဒီမက်ဂနစ်ကို ၁၆၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မြေပုံရေးဆွဲခြင်းနှင့် မြေတိုင်းတာခြင်း ကဏ္ဍများတွင်လည်း ထူးခြားသော တိုးတက်မှုများ ရရှိခဲ့သည်။ ထူးခြားဆန်းပြားသော်လည်း ဩဇာတိက္ကမကြီးမားသည့် ဂျွန်ဒီ ကိုလည်း ထည့်သွင်းဖော်ပြရန် လိုအပ်သည်။ ဤသိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဆိုင်ရာ တိုးတက်မှု အများစုမှာ ရေကြောင်းလွှင့်ခြင်းဆိုင်ရာ လက်တွေ့ကျသော ကျွမ်းကျင်မှုများနှင့် ဆက်စပ်နေသည်။ အဲလိဇဘက်ခေတ်တွင် ကမ္ဘာလှည့်ရှာဖွေရေး၌ အင်္ဂလိပ်တို့၏ အောင်မြင်မှုများမှာ မှတ်သားလောက်စရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဆာဖရန်စစ်ဒရိတ် သည် ၁၅၇၇ ခုနှစ်မှ ၁၅၈၁ ခုနှစ်အတွင်း ကမ္ဘာ့ပတ်လမ်းကြောင်းအတိုင်း လှည့်လည်ရွက်လွှင့်ခဲ့ပြီး၊ မာတင် ဖရိုဘစ်ရှာ ကလည်း [[အာတိတ်]]ဒေသကို စူးစမ်းရှာဖွေခဲ့သည်။ မြောက်အမေရိက၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းတွင် အင်္ဂလိပ်တို့ ပထမဆုံး အခြေချနေထိုင်ရန် ကြိုးပမ်းမှုသည် ဤခေတ်ကာလတွင်ပင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်— ယင်းမှာ ၁၅၈၇ ခုနှစ်က ရိုအာနုတ်ကျွန်း တွင် မအောင်မြင်ဘဲ ပျက်ပြားသွားခဲ့သည့် ကိုလိုနီ ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်ခေတ် အင်္ဂလန်နိုင်ငံကို နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ ဆန်းသစ်တီထွင်မှုများ ထွန်းကားသည့် ခေတ်တစ်ခုအဖြစ် မသတ်မှတ်ကြသော်လည်း အချို့သော တိုးတက်မှုများမူ ရှိခဲ့ပါသည်။ ၁၅၆၄ ခုနှစ်တွင် ဂီလီယမ် ဘွန်းနန် သည် နယ်သာလန်နိုင်ငံမှ လာရောက်ကာ ဘုရင်မကြီး အဲလိဇဘက်၏ ပထမဆုံးသော ရထားလုံးထုတ်လုပ်သူ ဖြစ်လာခဲ့သည်— ယင်းက ယခင် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးစနစ်ဟောင်းဖြစ်သည့် လူထမ်းစင်များနှင့် လှည်းများနေရာတွင် အစားထိုးရန်အတွက် ဥရောပ၏ နည်းပညာအသစ်ဖြစ်သော စပရိန်ပါဝင်သည့် ရထားလုံး ကို အင်္ဂလန်သို့ စတင်မိတ်ဆက်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ နောက်ပိုင်းရာစုနှစ်များရှိ ပြိုင်ကားများကဲ့သို့ပင် ရထားလုံးများသည် ထိုခေတ်က အလွန်ရေပန်းစားလာခဲ့သည်။ လူမှုရေးဝေဖန်ရေးသမားများ၊ အထူးသဖြင့် ပျူရီတန် အယူဝါဒ ဝေဖန်သူများက ၎င်းတို့၏ ရထားလုံးအသစ်များကို စီးကာ "ကျေးလက်ဒေသအနှံ့ အထက်အောက် စုန်ဆန်သွားလာနေကြသည့်" "အထက်တန်းစား အမျိုးသမီးအသီးသီး" ကို သတိပြုမိပြီး ဝေဖန်ထောက်ပြခဲ့ကြသည်။<ref>Ann Jennalie Cook (1981) ''The Privileged Playgoers of Shakespeare's London, 1576–1642,'', Princeton University Press, pp. 81–82 {{ISBN|0691064547}}</ref> == လူမှုရေးသမိုင်း== ၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များကတည်းက သမိုင်းပညာရှင်များသည် လူတန်းစားမရွေး အလွှာပေါင်းစုံပါဝင်သော လူမှုရေးသမိုင်း၏ ရှုထောင့်ပေါင်းစုံကို ရှာဖွေလေ့လာခဲ့ကြသည်။ ===ကျန်းမာရေး=== တူဒါ မင်းဆက်ခေတ်က မြို့ပြများတွင် လူဦးရေ အနည်းငယ်သာ နေထိုင်ကြသော်လည်း အလွန်လူဦးရေထူထပ်ပြီး သန့်ရှင်းမှုမရှိလှပေ။ မြို့အများစုမှာ လမ်းခင်းထားခြင်းမရှိဘဲ အများပြည်သူဆိုင်ရာ မိလ္လာစနစ်လည်း အားနည်းခဲ့သည်။ ရေဆိုးမြောင်းများ သို့မဟုတ် ရေနုတ်မြောင်းများ မရှိသဖြင့် အမှိုက်များကို လမ်းပေါ်တွင်သာ ဒီအတိုင်း စွန့်ပစ်ထားလေ့ရှိကြသည်။ ထိုသို့သော အခြေအနေများကြောင့် ကြွက်ကဲ့သို့သော သတ္တဝါများမှာ လွတ်လပ်စွာ ပေါက်ဖွားရှင်သန်ခဲ့ကြသည်။ လန်ဒန်ကဲ့သို့သော မြို့ကြီးပြကြီးများတွင် သန့်ရှင်းမှုမရှိခြင်းကြောင့် အဖြစ်များသည့် ရောဂါများမှာ [[ကျောက်ကြီးရောဂါ]] ၊ [[ဝက်သက်ရောဂါ]] ၊ [[ငှက်ဖျားရောဂါ]] တိုက်ဖတ်စ်အူရောင်ငန်းဖျားရောဂါ၊ ဆုံဆို့နာရောဂါ ၊ အလွန်ကူးစက်လွယ်သော အနီစက်ထွက် အဖျားရောဂါ နှင့် ရေကျောက်ရောဂါ တို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Life in Tudor Times">{{cite web|url=https://www.localhistories.org/tudor.html |title=Life in Tudor Times |publisher=Localhistories.org |access-date=2010-08-10}}</ref> ၁၄၉၈၊ ၁၅၃၅၊ ၁၅၄၃၊ ၁၅၆၃၊ ၁၅၈၉ နှင့် ၁၆၀၃ ခုနှစ်များတွင် ပလိပ်ကပ်ရောဂါကြီး ဆိုးရွားစွာ ကျရောက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဤရောဂါ အလျင်အမြန် ကူးစက်ပြန့်ပွားရခြင်း အကြောင်းရင်းမှာ ရောဂါပိုးသယ်ဆောင်လာသည့် လှေးများ ကိုက်ခဲခြင်းခံထားရသော ကြွက်များ တိုးပွားလာခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/radio4/history/voices/voices_salisbury.shtml |title=Spread of the Plague |publisher=BBC |date=2002-08-29 |access-date=2010-08-10}}</ref> မွေးကင်းစကလေး သေဆုံးမှုနှုန်းမှာ ယခင်ခေတ်နှင့် နောက်ပိုင်းခေတ်ကာလများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက နည်းပါးခဲ့ပြီး ကလေးငယ် ၁,၀၀၀ လျှင် သေဆုံးသူ ၁၅၀ သို့မဟုတ် ထိုထက်မကသာ ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite book|author=Bruce M. S. Campbell|title=Before the Black Death: Studies in the "Crisis" of the Early Fourteenth Century|url=https://books.google.com/books?id=8kS8AAAAIAAJ&pg=PA51|year=1992|publisher=Manchester U.P.|page=51|isbn=9780719039270}}</ref> အသက် ၁၅ နှစ်အထိ ရှင်သန်နိုင်ခဲ့သူတစ်ဦးသည် နောက်ထပ် သက်တမ်း ၄၀ မှ ၅၀ နှစ်အထိ ဆက်လက်အသက်ရှင်ရန် မျှော်လင့်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book|author=Richard Grassby|title=The Business Community of Seventeenth-Century England|url=https://books.google.com/books?id=KtiLDCLRyDgC&pg=PA94|year= 2002|publisher=Cambridge U.P.|page=94|isbn=9780521890861}}</ref> ===အိမ်ရာနှင့် နေထိုင်ရာအဆောက်အအုံများ=== လူဦးရေ အများစုမှာ ကျေးရွာငယ်လေးများတွင် နေထိုင်ကြသည့် စာရင်းငှား လယ်သမားများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့၏ နေအိမ်များမှာ ယခင်ရာစုနှစ်များကကဲ့သို့ပင် အခန်းတစ်ခန်း သို့မဟုတ် နှစ်ခန်းသာပါရှိသည့် သက်ငယ်မိုးတဲအိမ်များ ဖြစ်ကြသော်လည်း ယခုခေတ်ကာလ နှောင်းပိုင်းတွင်မူ အမိုးများကို အုတ်ကြွပ်များဖြင့်လည်း မိုးလာကြသည်။ ပရိဘောဂများမှာ အခြေခံအဆင့်သာရှိပြီး ကုလားထိုင်များထက် ခုံတန်းလျားတို များကသာ ပို၍ အတွေ့ရများသည်။ တူဒါ ခေတ် နေအိမ်များ၏ နံရံများကို သစ်သား၊ ဝါး/နှီးနှင့် ရွှံ့စေးမြေစေးများဖြင့် ပြုလုပ်လေ့ရှိကြပြီး၊ သို့မဟုတ်ပါက အုတ်များဖြင့် ဆောက်လုပ်ကြသည်။ ကျောက်တုံးနှင့် အုတ်ကြွပ်များကိုမူ ချမ်းသာသော အိမ်များတွင် ပိုမိုတွေ့ရတတ်သည်။ ထို့နောက် ရွှံ့စေးနံရံများကို များသောအားဖြင့် ထုံးသုတ်ပြီး အဖြူရောင်ခြယ်လေ့ရှိကာ၊ သစ်သားများကိုမူ ဆွေးမြည့်ခြင်းမှ ကာကွယ်ရန် ကတ္တရာစေးအမည်း သုတ်လေ့ရှိကြသော်လည်း ယင်းမှာ တူဒါခေတ်တွင် လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း မဟုတ်ဘဲ နောက်ပိုင်း ဗစ်တိုးရီးယားခေတ် လူမျိုးများကမှ ပြုလုပ်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ အုတ်များကို လက်ဖြင့် ပြုလုပ်ကြပြီး ယနေ့ခေတ် အုတ်များထက် ပို၍ ပါးလွှာသည်။ သစ်သားရက်မတန်းများကို လက်ဖြင့် ဖြတ်တောက်ထားသောကြောင့် မူလရက်မတန်းများမှာ ဖြောင့်စင်းမနေဘဲ ကောက်ကွေးနေတတ်ရာ ယင်းအချက်က တူဒါခေတ်စစ်စစ် အိမ်များနှင့် တူဒါဟန်ဖြင့် ဆောက်လုပ်ထားသော အိမ်များကို အလွယ်တကူ ခွဲခြားသိမြင်စေသည်။ တူဒါခေတ် နေအိမ်များ၏ အပေါ်ထပ်များသည် အောက်ထပ်များထက် ပို၍ ကျယ်ဝန်းလေ့ရှိပြီး အပြင်ဘက်သို့ ပြုပြွန်ထွက်နေသည့် ပုံစံ (သို့မဟုတ် ဂျက်တီဟန်) ကို ဖန်တီးပေးသည်။ ယင်းက အပေါ်ထပ်တွင် ကြမ်းပြင်ဧရိယာ ပိုမိုကျယ်ဝန်းစေပြီး အောက်ခြေရှိ လမ်းအကျယ်ကိုလည်း အများဆုံး ရရှိစေသည်။ တူဒါခေတ်အတွင်း နေအိမ်များ ဆောက်လုပ်ရာ၌ ဖန်ကို ပထမဆုံး စတင်အသုံးပြုခဲ့ပြီး ကျယ်ပြန့်စွာ ခေတ်စားလာခဲ့သည်။ ဖန်မှာ အလွန်စျေးကြီးပြီး ပြုလုပ်ရန် ခက်ခဲသောကြောင့် ဖန်ချပ်များကို အကွက်ငယ်လေးများ ဖော်ကာ ပြတင်းပေါက်ပေါင်များတွင် ခဲဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ကွက်စိပ် ဖြင့် တွဲဆက်ထားကြသည်။ ဖန် မဝယ်နိုင်သူများသည် များသောအားဖြင့် အရောင်တင်ထားသော တိရစ္ဆာန်ဦးချို၊ အဝတ်စ သို့မဟုတ် စက္ကူတို့ကို အစားထိုး အသုံးပြုကြသည်။ တူဒါခေတ် မီးခိုးခေါင်းတိုင်များသည် ရှည်လျားပါးလွှာပြီး များသောအားဖြင့် ပုံသွင်းထားသော သို့မဟုတ် ဖြတ်တောက်ထားသော အုတ်များဖြင့် အချိုးညီသော ပုံစံများ ဖော်ကာ အလှဆင်ထားတတ်သည်။ တူဒါခေတ်ဦး နေအိမ်များနှင့် ဆင်းရဲသားတို့၏ အိမ်များတွင်မူ မီးခိုးခေါင်းတိုင်များ မရှိကြပေ။ ထိုသို့သော အိမ်များတွင် မီးခိုးများကို အမိုးပေါ်ရှိ သာမန် အပေါက်ငယ်တစ်ခုမှတစ်ဆင့်သာ အပြင်သို့ ထွက်စေခဲ့သည်။ စံအိမ်ကြီးများတွင်မူ ကျယ်ဝန်းလှသော အခန်းများကို နွေးထွေးနေစေရန် လိုအပ်သည့် မီးလင်းဖို အမြောက်အမြားအတွက် မီးခိုးခေါင်းတိုင်များစွာ ပါရှိသည်။ ဤမီးဖိုများမှာ အစားအစာ ချက်ပြုတ်ရန်အတွက်လည်း တစ်ခုတည်းသော နည်းလမ်းဖြစ်သည်။ ချမ်းသာသော တူဒါခေတ် နေအိမ်များသည် ဧည့်သည်များနှင့် အစေခံ အများအပြားကို တည်းခိုနေထိုင်စေရန်၊ ကျွေးမွေးရန်နှင့် ဧည့်ခံဖျော်ဖြေရန်အတွက် အခန်းများစွာ လိုအပ်ခဲ့သည်။ ချမ်းသာကြွယ်ဝမှုကို ဖန်များကို အမြောက်အမြား အသုံးပြုခြင်းဖြင့် ပြသခဲ့ကြသည်။ ပြတင်းပေါက်များသည် တူဒါခေတ် စံအိမ်ကြီးများ၏ အဓိက အင်္ဂါရပ် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ၎င်းတို့၏ အဆင့်အတန်းကို ဖော်ပြသည့် ခေတ်ရေစီးကြောင်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ စံအိမ်ကြီးများကို များသောအားဖြင့် အချိုးညီသော ပုံစံဖြင့် ဒီဇိုင်းထုတ်လေ့ရှိပြီး "E" နှင့် "H" ပုံသဏ္ဌာန်များမှာ လူကြိုက်များခဲ့သည်။<ref name="Tudor Houses">{{cite web |url=http://www.woodlands-junior.kent.sch.uk/Homework/houses/tudor.htm |title=Tudor Houses |publisher=Woodlands-junior.kent.sch.uk |access-date=2010-08-10 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100510202040/http://www.woodlands-junior.kent.sch.uk/Homework/houses/tudor.htm |archive-date=10 May 2010 }}</ref> === မြို့ပြများ === ၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် မေရီ တူဒါ ကွယ်လွန်ချိန်မှ ၁၆ဝ၃ ခုနှစ်တွင် ပထမအယ်လစ်ဇဘက် ကွယ်လွန်ချိန်အတွင်း လန်ဒန်မြို့၏ လူဦးရေမှာ ၁၀၀,၀၀၀ မှ ၂၀၀,၀၀၀ အထိ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ ကုန်ဈေးနှုန်း ကြီးမြင့်မှုမှာ လျင်မြန်ခဲ့ပြီး ချမ်းသာဆင်းရဲ ကွာဟချက်မှာလည်း ကြီးမားခဲ့သည်။ မြို့ပြများတွင် ဆင်းရဲသား အမျိုးသား၊ အမျိုးသမီးနှင့် ကလေးငယ်များသည် တောင်းရမ်းစားသောက်ခဲ့ကြရပြီး ကလေးငယ်များမှာ တစ်ပတ်လျှင် ခြောက်ပဲနိ သာ ဝင်ငွေရရှိခဲ့သည်။ စက်မှုလုပ်ငန်းများ တိုးတက်လာသည်နှင့်အမျှ မြေပိုင်ရှင်အများစုမှာ ၎င်းတို့၏ မြေယာများကို ကုန်ထုတ်လုပ်မှု လုပ်ငန်းများအတွက် အသုံးပြုရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသဖြင့် ထိုနေရာတွင် နေထိုင်လုပ်ကိုင်ကြသော လယ်သမားများမှာ နေရာရွှေ့ပြောင်းပေးခဲ့ကြရသည်။ အောက်ခြေလူတန်းစားများ ကျပ်တည်းရုန်းကန်နေရသော်လည်း အစိုးရသည် လူမှုဖူလုံရေး လုပ်ငန်းများတွင် သုံးစွဲမည့်အစား စစ်ပွဲများနှင့် နယ်မြေစုံစမ်းရှာဖွေရေး ခရီးစဉ်များတွင်သာ ငွေကြေးများကို သုံးစွဲလေ့ရှိခဲ့သည်။ လူဦးရေ၏ သုံးပုံတစ်ပုံခန့်မှာ ဆင်းရဲမွဲတေမှုဒဏ်ကို ခံစားခဲ့ကြရပြီး၊ ချမ်းသာကြွယ်ဝသူများအနေဖြင့် လုပ်ကိုင်နိုင်စွမ်းမရှိသည့် ဆင်းရဲနွမ်းပါးသူများကို ကူညီရန် အလှူဒါနပြုကြလိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်ခြင်းခံရသည်။ တူဒါ ဥပဒေသည် လုပ်ကိုင်နိုင်စွမ်းရှိသော်လည်း အလုပ်အကိုင် ရှာမတွေ့နိုင်ကြသည့် ဆင်းရဲသားများအပေါ် ပြင်းထန်ရက်စက်ခဲ့သည်။ အလုပ်ရှာဖွေရန်အတွက် မိမိတို့၏ နယ်မြေဒေသမှ ထွက်ခွာသွားသူများကို လေလွင့်သောင်းကျန်းသူများ ဟု သတ်မှတ်ပြီး ရိုက်နှက်ခြင်းနှင့် ထိပ်တုံးခတ်ခြင်း အပါအဝင် ပြစ်ဒဏ်များကို ချမှတ်နိုင်ခဲ့သည်။ လုပ်ကိုင်နိုင်စွမ်းရှိသော ဆင်းရဲသားများအတွက် အလုပ်ရုံ ထားရှိရန် စိတ်ကူးကို ၁၅၇၆ ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံးအကြိမ် အကြံပြုခဲ့သည်။ ===ပညာရေး=== တူဒါခေတ်တွင် ပညာရေးကဏ္ဍသည် မကြုံစဖူး ထူးခြားစွာ တိုးချဲ့လာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မတိုင်မီအထိ ကျောင်းတက်သည့် ကလေး အနည်းငယ်သာ ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite book|author=Joan Simon|title=Education and Society in Tudor England|url=https://books.google.com/books?id=yymAz-8W77gC&pg=PAvii|year=1970|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521296793}}</ref> ကျောင်းတက်ခွင့်ရသူများမှာ များသောအားဖြင့် ကျောင်းလခ ပေးဆောင်နိုင်သည့် ချမ်းသာကြွယ်ဝသော သို့မဟုတ် ရည်မှန်းချက်ကြီးသော ဖခင်များ၏ သားသမီးများသာ ဖြစ်ကြသည်။ ယောက်ျားလေးများကို ကျောင်းတက်ခွင့်ပြုပြီး အသက် ၄ နှစ်တွင် စတင်ကျောင်းတက်ရကာ၊ အသက် ၇ နှစ် အရွယ်သို့ ရောက်သောအခါ ဂရမ်မာကျောင်း (အထက်တန်းကျောင်းအဆင့်) သို့ ပြောင်းရွှေ့တက်ရောက်ကြရသည်။ မိန်းကလေးများကိုမူ မိဘများက အိမ်မှုကိစ္စများ ကူညီရန် အိမ်တွင်ပဲ ထားရှိကြသည် သို့မဟုတ် မိသားစုအတွက် ဝင်ငွေရရှိစေရန် အလုပ်ကြမ်း ထွက်လုပ်ခိုင်းကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ကျောင်းသို့ မစေလွှတ်ကြပေ။ ယောက်ျားလေးများကို အလုပ်အကိုင်အတွက် ပညာသင်ကြားပေးပြီး မိန်းကလေးများကိုမူ အိမ်ထောင်ပြုရန်နှင့် အိမ်ထောင်ထိန်းရန်အတွက်သာ သင်ကြားပေးသောကြောင့် ၎င်းတို့ အိမ်ထောင်ကျသည့်အခါ အိမ်နှင့် သားသမီးများကို ပြုစုစောင့်ရှောက်နိုင်ကြသည်။<ref>{{cite book|author=Alison Sim|title=The Tudor Housewife|url=https://books.google.com/books?id=s3qYAiZVJHoC&pg=PA29|year= 2001|publisher=McGill-Queen's Press|pages=29–43|isbn=9780773522336}}</ref> ချမ်းသာသော မိသားစုများသည် ယောက်ျားလေးများကို အိမ်တွင် သင်ကြားပေးရန် အိမ်တွင်းစာသင်ဆရာ များကို ငှားရမ်းကြသည်။ တူဒါခေတ် မြို့များနှင့် ရွာအများစုတွင် ဒေသခံ သင်းအုပ်ဆရာ က ယောက်ျားလေးများကို စာဖတ်၊ စာရေး သင်ကြားပေးသည့် နယ်မြေအသင်းတော်ကျောင်းရှိကြသည်။ မောင်နှမအချင်းချင်းကြားတွင်လည်း အစ်ကို သို့မဟုတ် မောင်ဖြစ်သူက ၎င်းတို့၏ ညီမ/အစ်မများကို ဤကျွမ်းကျင်မှုများ ပြန်လည်သင်ကြားပေးနိုင်သည်။ ကျောင်းတွင် ကျောင်းသားများကို အင်္ဂလိပ်စာ၊ လက်တင်ဘာသာ၊ ဂရိဘာသာ၊ ခရစ်ယာန်အခြေခံအယူဝါဒ နှင့် သင်္ချာဘာသာရပ်တို့ကို သင်ကြားပေးသည်။ ကျောင်းသားများသည် အက္ခရာများနှင့် သခင်ဘုရား၏ ဆုတောင်းစာပုဒ် ကို ကူးရေးခြင်းဖြင့် မင်ရည်ဖြင့် စာရေးခြင်းကို လေ့ကျင့်ကြသည်။ စာအုပ်များမှာ ရှားပါးလှသဖြင့် ကျောင်းသားများသည် ယင်းအစား ဟွန်ဘွတ်ခ်များမှတစ်ဆင့် ဖတ်ရှုကြရသည်။ ဤသစ်သားပြားများပေါ်တွင် အက္ခရာများ၊ ဆုတောင်းစာများနှင့် အခြားစာသားများကို တွဲညှပ်ထားပြီး ပါးလွှာ၍ လင်းထင်နေသော နွားချိုအလွှာဖြင့် ဖုံးအုပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ တူဒါခေတ်တွင် ကျောင်း အမျိုးအစား နှစ်မျိုးရှိသည်— 'ပက်တီကျောင်း' (မူလတန်းအဆင့်) မှာ ကလေးငယ်များကို စာဖတ်၊ စာရေး သင်ကြားပေးသည့်နေရာဖြစ်ပြီး၊ 'ဂရမ်မာကျောင်း' မှာမူ ပိုမိုထက်မြက်သည့် ကောင်လေးများကို အင်္ဂလိပ်စာနှင့် လက်တင်ဘာသာ သင်ကြားပေးသည့်နေရာ ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite journal |jstor = 4173010|title = The Teaching of English in Tudor Grammar Schools|journal = Studies in Philology|volume = 49|issue = 2|pages = 119–143|last1 = Nelson|first1 = William|year = 1952}}</ref> ကျောင်းသားများသည် တစ်ပတ်လျှင် ၆ ရက် ကျောင်းတက်ရလေ့ရှိသည်။ ကျောင်းတက်ချိန်မှာ ဆောင်းရာသီတွင် နံနက် ၇:၀၀ နာရီနှင့် နွေရာသီတွင် နံနက် ၆:၀၀ နာရီတွင် စတင်ပြီး ညနေ ၅:၀၀ နာရီခန့်တွင် ပြီးဆုံးသည်။ ပက်တီကျောင်းများတွင်မူ ဆင်းရဲသော ကောင်လေးများကို အလုပ်လုပ်ရန် အခွင့်အရေးပေးနိုင်ရန်အတွက် ကျောင်းချိန် ပိုမိုတိုတောင်းသည်။ ကျောင်းစည်းကမ်းများမှာ ပြင်းထန်ပြီး ဆရာများမှာ အလွန်တင်းကြပ်ကာ စည်းကမ်းဖောက်ဖျက်သည့် ကျောင်းသားများကို မကြာခဏ ရိုက်နှက်လေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite journal |jstor = 368112|title = Educational Opportunity in Tudor and Stuart England|url = https://archive.org/details/sim_history-of-education-quarterly_fall-1976_16_3/page/301|journal = History of Education Quarterly|volume = 16|issue = 3|pages = 301–320|last1 = Cressy|first1 = David|year = 1976|doi = 10.2307/368112| s2cid=144782147 }}</ref> ပညာရေးသည် အိမ်တွင်ပင် စတင်လေ့ရှိပြီး ကလေးများကို စနစ်တကျ ပြုမူနေထိုင်နည်းနှင့် အခြားသူများကို ရိုသေလေးစားမှုရှိရန် အခြေခံကျင့်ဝတ်များကို သင်ကြားပေးသည်။<ref name =Pearson>{{cite book|author=Lee E. Pearson |year=1957 |chapter=Education of Children |chapter-url=https://archive.org/details/elizabethansatho0000pear|chapter-url-access=registration |title=Elizabethans at Home |publisher=Stanford University Press |pages=[https://archive.org/details/elizabethansatho0000pear/page/140 140–41]}} Reprint: {{ISBN|978-0-8047-0494-6}}.</ref> ယောက်ျားလေးများအတွက် ဂရမ်မာကျောင်းတက်ရန် လိုအပ်သော်လည်း မိန်းကလေးများကိုမူ ပက်တီကျောင်းများမှလွဲ၍ အခြားမည်သည့် ပညာရေးဌာနတွင်မဆို တက်ရောက်ခွင့်ပေးခဲပြီး တက်ရောက်ခွင့်ရလျှင်ပင် ကန့်သတ်ထားသော သင်ရိုးညွှန်းတမ်းဖြင့်သာ သင်ကြားခွင့်ရရှိသည်။ ပက်တီကျောင်းများသည် အသက် ၅ နှစ်မှ ၇ နှစ်အထိ ကလေးအားလုံးအတွက် ဖြစ်သည်။ အချမ်းသာဆုံးပုဂ္ဂိုလ်များသာ ၎င်းတို့၏ သမီးများကို ပညာသင်ကြားခွင့်ပြုပြီး ယင်းကိုလည်း အိမ်တွင်သာ သင်ကြားစေသည်။ ဤခေတ်ကာလအတွင်း အလှူငွေဖြင့် တည်ထောင်ထားသော ကျောင်းများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ယင်းက အိမ်တွင် အလုပ်လုပ်ရန် မလိုသော အလွန်ဆင်းရဲသည့် မိသားစုမှ ယောက်ျားလေးများပင် ကျောင်းတက်နိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသော်လည်း၊ လိုအပ်သော ပညာသင်ဆုနှင့်အတူ ထောက်ပံ့မှုပေးနိုင်ရန် ရန်ပုံငွေရှိသည့် ဒေသအနည်းငယ်တွင်သာ ယင်းအခွင့်အရေး ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite book|author=Joan Simon|title=Education and Society in Tudor England|year=1966|publisher=Cambridge University Press|location=London|isbn=978-0-521-22854-1|page=[https://archive.org/details/educationsociety0000simo/page/373 373]|url=https://archive.org/details/educationsociety0000simo/page/373}}</ref> ချမ်းသာသော မိသားစုမှ ယောက်ျားလေးများကို အိမ်တွင် သီးသန့်ကျူတာဖြင့် သင်ကြားပေးသည်။ အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး သည် ဘုန်းကြီးကျောင်းများကို ပိတ်ပစ်လိုက်သောအခါ ၎င်းတို့၏ ကျောင်းများကိုပါ ပိတ်ပစ်ခဲ့သည်။ သူသည် ယခင်ဘုန်းကြီးကျောင်းဟောင်း အများအပြားကို ပြန်လည်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ယင်းတို့ကို "ဘုရင့်ကျောင်းများ" ဟု လူသိများကာ အင်္ဂလန်တစ်ဝှမ်းလုံးတွင် တွေ့ရသည်။ ဆဌမမြောက် အက်ဒွပ် နန်းသက်အတွင်း ကျောင်းလခ ပေးဆောင်ရန်မလိုသော အခမဲ့ဂရမ်မာကျောင်း အများအပြားကို ကျောင်းသားများ လက်ခံနိုင်ရန် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ တူဒါခေတ် အင်္ဂလန်တွင် အောက်စဖို့ဒ် နှင့် ကိန်းဘရစ်ချ် ဟူ၍ တက္ကသိုလ်နှစ်ခု ရှိခဲ့သည်။ အချို့သော ကောင်လေးများသည် အသက် ၁၄ နှစ်ခန့်တွင် တက္ကသိုလ်သို့ တက်ရောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.woodlands-junior.kent.sch.uk/Homework/tudors/schools.htm |title=Tudor Schools |publisher=Woodlands-junior.kent.sch.uk |date=2004-01-01 |access-date=2010-08-10 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100618131251/http://www.woodlands-junior.kent.sch.uk/homework/tudors/schools.htm |archive-date=18 June 2010 }}</ref> === စားနပ်ရိက္ခာ ရရှိနိုင်မှု အခြေအနေ === အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ စားနပ်ရိက္ခာထောက်ပံ့မှုသည် ဘုရင်မကြီးနန်းသက် တောက်လျှောက်နီးပါးတွင် ဖောဖောသီသီ ရှိခဲ့ပြီး ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးမှုဘေးကြီးများ မကြုံတွေ့ခဲ့ရပေ။ ကောက်ပဲသီးနှံ အထွက်နှုန်းမကောင်းမှုကြောင့် အခက်အခဲများ ကြုံခဲ့ရသော်လည်း ယင်းတို့မှာ များသောအားဖြင့် ဒေသအချို့၌သာ ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသည်။ အကျယ်ပြန့်ဆုံး ကောက်ပဲသီးနှံပျက်စီးမှုများမှာ ၁၅၅၅–၅၇ ခုနှစ်များနှင့် ၁၅၉၆–၉၈ ခုနှစ်များတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>John Guy (1988) ''Tudor England'', Oxford University Press, pp. 30–31 {{ISBN|0192852132}}</ref> မြို့ပြများတွင် အခြေခံစားသောက်ကုန် စျေးနှုန်းများကို ဥပဒေဖြင့် သတ်မှတ်ပေးထားပြီး၊ ကျပ်တည်းသောကာလများတွင် မုန့်ဖုတ်သမားများ ရောင်းချသည့် ပေါင်မုန့်အရွယ်အစားကို ပို၍ သေးငယ်အောင် လုပ်ဆောင်ကြသည်။<ref>{{cite journal |author=R. H. Britnell |title=Price-setting in English borough markets, 1349–1500 |journal=Canadian Journal of History |year=1996 |volume=31 |issue=1 |pages=1–15 |doi=10.3138/cjh.31.1.1 |url=https://www.usask.ca/history/cjh/e/iss/text/96/brit_496.shtml |issn=0008-4107 |access-date=18 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100112095605/http://www.usask.ca/history/cjh/e/iss/text/96/brit_496.shtml |archive-date=12 January 2010 |url-status=dead |url-access=subscription }}</ref> ၁၆ ရာစုတွင် ကုန်သွယ်ရေးနှင့် စက်မှုလုပ်ငန်းများ ထွန်းကားလာသောကြောင့် အင်္ဂလန်သည် ပိုမိုချမ်းသာကြွယ်ဝလာပြီး အထက်တန်းနှင့် အလယ်အလတ်တန်းစားတို့၏ လူနေမှုအဆင့်အတန်း မြင့်မားလာခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အောက်ခြေလူတန်းစားများမှာမူ များစွာအကျိုးမခံစားခဲ့ရဘဲ အမြဲတမ်း စားနပ်ရိက္ခာ လုံလောက်စွာ မရရှိခဲ့ကြပေ။ အင်္ဂလိပ်လူဦးရေသည် မိမိတို့ဘာသာ စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်သည့် စိုက်ပျိုးရေးထွက်ကုန်များကိုသာ မှီခိုစားသောက်ကြရသဖြင့် ၁၅၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ကောက်ပဲသီးနှံ အဆက်မပြတ် ပျက်စီးမှုများက ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးမှုနှင့် ဆင်းရဲမွဲတေမှုကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဖြစ်ပွားစေခဲ့သည်။ သိုးမွေးကုန်သွယ်မှုလုပ်ငန်း အောင်မြင်ဖြစ်ထွန်းလာခြင်းကြောင့် စိုက်ပျိုးရေးအပေါ် အာရုံစိုက်မှု လျော့နည်းသွားခဲ့ရာ အောက်ခြေလူတန်းစားများ ပိုမိုငတ်မွတ်ခေါင်းပါးလာစေရန် အကြောင်းဖန်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ အဆင်းရဲဆုံးနှင့် အထီးကျန်ဆုံးဒေသဖြစ်သော ကမ်ဘရီယာဒေသသည် ၁၅၉၄ ခုနှစ်မှစတင်ကာ ခြောက်နှစ်ကြာ ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးမှုဘေးကို ခံစားခဲ့ရသည်။ ရောဂါဘယများနှင့် သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များကလည်း စားနပ်ရိက္ခာ ပြတ်လပ်မှုအပေါ် ပိုမိုဆိုးရွားစေခဲ့သည်။<ref>Andrew B. Appleby (1978) ''Famine in Tudor and Stuart England''. Stanford University Press.</ref> ၁၇ ရာစုသို့ ရောက်သောအခါ စားနပ်ရိက္ခာရရှိမှု အခြေအနေ ပိုမိုကောင်းမွန်လာခဲ့သည်။ ပြင်သစ်နိုင်ငံသည် ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးမှုဘေးကို ထူးခြားစွာ ခံရလွယ်နေသည့် ကာလဖြစ်သော ၁၆၅၀ ပြည့်နှစ်မှ ၁၇၂၅ ခုနှစ်အတွင်း အင်္ဂလန်တွင်မူ စားနပ်ရိက္ခာအကျပ်အတည်း မရှိခဲ့ပေ။ အင်္ဂလန်၌ ဂျုံသီးနှံပျက်စီးသည့်တိုင် [[အုတ်ဂျုံ]] နှင့် [[မုယော|မုယောစပါး]] စျေးနှုန်းများမှာ အမြဲတမ်း လိုက်ပါမြင့်တက်ခြင်း မရှိသော်လည်း၊ ပြင်သစ်တွင်မူ လိုက်ပါမြင့်တက်လေ့ရှိကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်များက ထောက်ပြကြသည်။<ref>{{cite journal|author=Andrew B. Appleby|title=Grain Prices and Subsistence Crises in England and France, 1590–1740|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-economic-history_1979-12_39_4/page/865|journal=The Journal of Economic History|volume=39|issue=4|pages=865–887|jstor=2120334|doi=10.1017/S002205070009865X|year=1979|s2cid=154494239 }}</ref> အင်္ဂလန်သည် စားသောက်ကုန်အသစ်များနှင့် (ဥပမာ- တောင်အမေရိကမှ တင်သွင်းလာသော အာလူးကဲ့သို့) ထိတွေ့ခွင့်ရရှိခဲ့ပြီး ယင်းခေတ်ကာလအတွင်း အစားအသောက် အကြိုက်အနှစ်သစ်များ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ ပိုမိုကြွယ်ဝချမ်းသာသူများသည် လက်ဖက်ရည်၊ [[ကော်ဖီ]]နှင့် [[ချောကလက်]]ကဲ့သို့သော ထူးခြားဆန်းသစ်သည့် သောက်စရာအသစ်များ အပါအဝင် အစားအသောက်နှင့် အဖျော်ယမကာမျိုးစုံကို မြိန်ရှက်စွာ သုံးဆောင်ခွင့်ရခဲ့ကြသည်။ ပြင်သစ်နှင့် အီတလီ စားဖိုမှူးများသည် ကျေးလက်စံအိမ်ကြီးများနှင့် နန်းတော်များသို့ ရောက်ရှိလာကြပြီး အစားအစာ ပြင်ဆင်ချက်ပြုတ်မှုနှင့် အရသာဆိုင်ရာ စံနှုန်းအသစ်များကို ယူဆောင်လာပေးခဲ့ကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် အင်္ဂလိပ်လူမျိုးများသည် အချဉ်ဓာတ်ရှိသော အစားအစာများကို ကြိုက်နှစ်သက်လာကြပြီး—အထက်တန်းစားများအတွက် [[လိမ္မော်သီး]]များကဲ့သို့—ဗဟင်း (ရှာလကာရည်) ကိုလည်း အမြောက်အမြား စတင်အသုံးပြုလာကြသည်။ မှူးမတ်မျိုးနွယ်များ သည် သစ်သီးဝလံအသစ်များ၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်များနှင့် ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်ပင်များ စိုက်ပျိုးရန် ၎င်းတို့၏ ဥယျာဉ်များကို ပိုမိုအာရုံစိုက်လာကြရာ ခေါက်ဆွဲ၊ မုန့်ပဲသရေစာများ နှင့် မုန့်ညင်းစေ့ခြောက်လုံး များသည် စားပွဲပေါ်သို့ ပထမဆုံးအကြိမ် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ အက်ပရီကော့တ် သီးမှာ ဆန်းပြားသော ဂုဏ်ပြုဆုတောင်းပွဲများတွင် အထူးဧည့်ခံသည့် အစားအစာတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ အမဲသားကင်မှာမူ ဝယ်ယူနိုင်စွမ်းရှိသူများအတွက် အဓိကအစားအစာအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေခဲ့သည်။ ကျန်ရှိသူများမှာမူ ပေါင်မုန့်နှင့် ငါးကို အများအပြား စားသုံးခဲ့ကြသည်။ လူတန်းစားတိုင်းသည် ဘီယာနှင့် ရမ် အရက်ကို ကြိုက်နှစ်သက်ကြသည်။ ===အစားအသောက် စားသုံးမှုပုံစံ=== အယ်လစ်ဇဘက်ခေတ်အတွင်း အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ အစားအသောက် စားသုံးမှုပုံစံမှာ လူမှုအတန်းအစားအပေါ်တွင် များစွာမူတည်နေသည်။ ပေါင်မုန့်သည် အဲလိဇဘက်ခေတ် အစားအစာ၏ အဓိကအချက်ဖြစ်ပြီး အဆင့်အတန်းမတူညီသူများသည် အရည်အသွေးမတူညီသော ပေါင်မုန့်များကို စားသုံးကြသည်။ အထက်တန်းစားများသည် မန်ချက် ဟုခေါ်သော အကောင်းစား ပေါင်မုန့်ဖြူကို စားသုံးကြပြီး ဆင်းရဲသားများသည် မုယောစပါး သို့မဟုတ် ဂျုံကြမ်း ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ပေါင်မုန့်ကြမ်းကို စားသုံးကြသည်။<ref name=":0">{{Cite book |last=Sim |first=Alison |title=Food and feast in Tudor England |date=1997 |publisher=St. Martin's Press |isbn=978-0-312-21111-0 |location=New York}}</ref> ====အောက်ခြေလူတန်းစားများ၏ အစားအသောက်==== ဆင်းရဲနွမ်းပါးသော လူဦးရေမှာ များသောအားဖြင့် [[ပေါင်မုန့်]]၊ [[ဒိန်ခဲ]]၊ [[နွားနို့]]နှင့် [[ဘီယာ]]တို့ကိုသာ အဓိကစားသုံးကြပြီး အမဲသား၊ ငါးနှင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက် အနည်းငယ်သာ ပါဝင်ကာ ရံဖန်ရံခါမှသာ သစ်သီးအချို့ စားကြရသည်။ အာလူးများသည် ဤခေတ်ကာလ ကုန်ဆုံးခါနီးမှသာ စတင်ရောက်ရှိလာပြီး ပိုမိုအရေးပါလာခဲ့သည်။ ပုံမှန်ဆင်းရဲသော လယ်သမားတစ်ဦးသည် မိမိ၏ အကောင်းဆုံးထွက်ကုန်များကို ဈေးကွက်တွင် ရောင်းချပြီး တန်ဖိုးနည်းသော အစားအစာများကိုသာ မိသားစုအတွက် ချန်ထားလေ့ရှိသည်။ ပေါင်မုန့်အဟောင်း (သို့မဟုတ် လေသန့်မရှိ၍ မာသွားသော ပေါင်မုန့်) များကို ပေါင်မုန့်ပူတင်း ပြုလုပ်ရန် အသုံးပြုနိုင်ပြီး၊ ပေါင်မုန့်အစအနများကိုမူ စွပ်ပြုတ်များ၊ ဟင်းချက်များနှင့် ဆော့စ်များကို ပို၍ပျစ်လာစေရန် အသုံးပြုကြသည်။<ref>[[:en:F. G. Emmison|Emmison, F. G.]] (1976) ''Elizabethan Life: Home, Work and Land'', Essex Record Office, v. 3, pp. 29–31 {{ISBN|090036047X}}</ref> ====အလယ်အလတ်တန်းစားများ၏ အစားအသောက်==== အနည်းငယ်မြင့်မားသော လူမှုအဆင့်အတန်းရှိသည့် မိသားစုများသည် သမင်သား၊ အမဲသား၊ သိုးသား၊ နွားပေါက်သား၊ ဝက်သား၊ သိုးသူငယ်သား၊ ကြက်ငှက်ဆင်သား၊ ဆာမွန်ငါး၊ ငါးရှဉ့်နှင့် ကန့်ကူဆံခရု ကဲ့သို့သော ပင်လယ်စာမျိုးစုံထဲမှ ရွေးချယ်ကာ အသားအမျိုးမျိုးကို စားသုံးနိုင်သည်။ အားလပ်ရက်များတွင် စားရသည့် ငန်းသားမှာ အထူးဧည့်ခံစာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ချမ်းသာကြွယ်ဝသူများသည် ဆားဖြင့် ကြာရှည်ခံအောင် သိမ်းဆည်းထားသော အသားဟောင်းများ၏ အနံ့ကို ပျောက်စေရန် ပြင်းထန်သော ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်များကို အသုံးပြုကြသည်။ ကျေးလက်နေပြည်သူ အများအပြားနှင့် အချို့သော မြို့ပြနေပြည်သူများသည် ကညွှတ်၊ [[သခွားသီး]]၊ [[ဟင်းနုနွယ်]]၊ ဆလတ်ရွက်၊ ပဲတောင့်များ၊ [[ဂေါ်ဖီထုပ်]]၊ [[မုန်လာဥနီဝိုင်း]]၊ [[မုန်လာဥနီ]]၊ မုန်လာဥဖြူ၊ ကြက်သွန်မြိတ်နှင့် ပဲတောင့်ရှည် ကဲ့သို့သော ဟင်းသီးဟင်းရွက်များနှင့်အတူ ဆေးဘက်ဝင်အပင်များနှင့် အနံ့အရသာပေးသော ဟင်းခတ်အပင်များ ထွက်ရှိသည့် ဥယျာဉ်ငယ်လေးများကို ပြုစုပျိုးထောင်ကြသည်။ အချို့မှာမူ မိမိတို့ဘာသာ အက်ပရီကော့တ်၊ [[စပျစ်သီး]]၊ ဘယ်ရီသီး၊ [[ပန်းသီး]]၊ သစ်တော်သီး၊ ဇီးသီး၊ စတော်ဘယ်ရီ၊ စပျစ်သီးခြောက်ငယ် နှင့် ချယ်ရီသီးများကို စိုက်ပျိုးကြသည်။ ဥယျာဉ်မရှိသော မိသားစုများသည် ဟင်းသီးဟင်းရွက်နှင့် သစ်သီးဝလံများကို စျေးနှုန်းချိုချိုသာသာဖြင့် ရရှိရန် အိမ်နီးနားချင်းများနှင့် လဲလှယ်နိုင်ကြသည်။ သစ်သီးများနှင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်များကို မုန့်ပဲသရေစာများ ၊ တတ်ထ်မုန့်၊ ကိတ်မုန့်၊ သကြားလုံးလုပ်ထားသော သစ်သီးများနှင့် ဆီရပ်ချိုရည် ကဲ့သို့သော အချိုပွဲများတွင် အသုံးပြုကြသည်။<ref>Jeffrey L. Singman (1995) ''Daily Life in Elizabethan England'', Greenwood Publishing Group, pp. 133–36 {{ISBN|031329335X}}</ref><ref>Stephen Mennell (1996) ''All manners of food: eating and taste in England and France from the Middle Ages to the present''. University of Illinois Press.</ref> ====အထက်တန်းစားများ၏ အစားအသောက်==== ချမ်းသာကြွယ်ဝသော လူတန်းစားများ၏ စံအိမ်ကြီးများနှင့် နန်းတော်များတွင်မူ များသောအားဖြင့် လူအများအပြားအတွက် အသေးစိတ်စနစ်တကျ ပြင်ဆင်ချက်ပြုတ်ထားသော ကြီးကျယ်ခမ်းနားသည့် အစားအစာများဖြင့် ပြည့်နှက်နေပြီး ဖျော်ဖြေရေးများလည်း မကြာခဏ ပါဝင်လေ့ရှိသည်။ အထက်တန်းစားများသည် ဘာသာရေးပွဲတော်များ၊ မင်္ဂလာဆောင်များ၊ မဟာမိတ်ဖွဲ့ခြင်းများနှင့် ဘုရင် သို့မဟုတ် ဘုရင်မကြီး၏ အလိုတော်အတိုင်း ပွဲခံလေ့ရှိကြသည်။ နွေရာသီလများတွင် သရဖူဆောင်းထားသော နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲများ၏ "ဒေသစာရီကြွချီခြင်း" အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ပွဲတော်များကို အလေ့အထအဖြစ် ကျင်းပကြပြီး၊ ထိုအချိန်တွင် ဘုရင် သို့မဟုတ် ဘုရင်မကြီးသည် လန်ဒန်၏ ပလိပ်ရောဂါရာသီကို ရှောင်ရှားရန်နှင့် ဆောင်းရာသီအတွင်း တော်ဝင်မိသားစုနှင့် နန်းတွင်းလိုအပ်ချက်များအတွက် သုံးစွဲမှုကြောင့် ကုန်ခန်းလုနီးပါးဖြစ်နေသော တော်ဝင်ဘဏ္ဍာတိုက်ကို သက်သာစေရန် မှူးမတ်များ၏ နယ်မြေများသို့ လှည့်လည်သွားလာလေ့ရှိသည်။ ယင်းတွင် မှူးမတ်တစ်ဦးစီ၏ အိမ်၌ ရက်အနည်းငယ် သို့မဟုတ် တစ်ပတ်ခန့် ပွဲခံကျွေးမွေးခြင်းများ ပါဝင်ပြီး၊ အဆိုပါမှူးမတ်သည် မိမိ၏ ထုတ်လုပ်နိုင်စွမ်းနှင့် ခေတ်ရေစီးကြောင်းပြသမှု၊ ရက်ရောမှုနှင့် ဖျော်ဖြေဧည့်ခံမှုတို့အပေါ် မူတည်၍ နန်းတွင်း၌ မျက်နှာပန်းလှကာ မိမိ၏ အဆင့်အတန်းကို လပေါင်းများစွာ သို့မဟုတ် နှစ်ပေါင်းများစွာအထိ မြင့်တင်နိုင်ခဲ့သည်။ ချမ်းသာသူများအကြား ပုဂ္ဂလိက ဧည့်ခံကျွေးမွေးခြင်းသည် ဘတ်ဂျက်၏ အရေးကြီးသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ တော်ဝင်အဖွဲ့ကို ရက်သတ္တပတ်အနည်းငယ်ကြာ ဧည့်ခံကျွေးမွေးခြင်းသည် မှူးမတ်တစ်ဦးအား စီးပွားပျက်ကပ် ဆိုက်စေနိုင်သည်။ ခရီးသွားများအတွက် ဇရပ် သို့မဟုတ် တည်းခိုခန်းများ ရှိသော်လည်း စားသောက်ဆိုင် ဟူ၍ မရှိသေးပေ။ ဧည့်ခံပွဲ သို့မဟုတ် ညစာစားပွဲပြီးနောက် အထူးအခန်း သို့မဟုတ် အပြင်ဘက်ရှိ မဏ္ဍပ်ငယ် (တစ်ခါတစ်ရံ ဖော်လီ ဟုခေါ်သည်) တွင် အစာခြေဖျက်ရာ၌ ကူညီပေးသည့် "ဆေးဘက်ဝင်" တန်ဖိုးရှိသော စားစရာအသေးအဖွဲများ ချထားသည့် ဗဟိုစားပွဲတစ်ခု ပါဝင်သော အထူးပွဲစဉ်များ ရှိတတ်သည်။ ယင်းတို့တွင် ဝေဖာမုန့်များ၊ သကြားဖြင့်လုပ်ထားသော စမုန်စပါး သို့မဟုတ် အခြားဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင် သကြားလုံးများ၊ ဂျယ်လီများနှင့် မာမလိတ်ယိုများ (ယခုခေတ်ထက် ပို၍ မာကျောပြီး ဂျယ်လာတင် ဂျစ်ဂလာနှင့် ပိုတူသည်)၊ သကြားစိမ် သစ်သီးများ၊ အမွှေးအကြိုင်ခတ်ထားသော အခွံမာသီးများနှင့် အခြားသော အနုစိတ်စားစရာများ ပါဝင်သည်။ ယင်းတို့ကို မတ်တတ်ရပ်လျက်၊ အစာခြေဖျက်ရာ၌ ကူညီပေးသည်ဟု လူသိများသော (ဟစ်ပိုကရပ်စ် - ဟုခေါ်သည့်) နွေးထွေးပြီး အမွှေးအကြိုင်ခတ်ထားသော ဝိုင်များ သို့မဟုတ် အခြားသော သောက်စရာများကို သောက်ရင်း စားသုံးကြသည်။ အလယ်ခေတ် သို့မဟုတ် ခေတ်သစ်ဦးကာလတွင် သကြားကို ဆေးဘက်ဝင်သည်ဟု မှတ်ယူလေ့ရှိပြီး ထိုကဲ့သို့သော အရာများတွင် အမြောက်အမြား အသုံးပြုကြသည်။ ယင်းမှာ ပျော်ရွှင်မှုအတွက် သီးသန့်စားသုံးသည့် ပွဲစဉ်မဟုတ်သော်လည်း (အရာအားလုံးမှာ အစားကောင်းဖြစ်၍ ပျော်စရာတော့ ကောင်းနိုင်သည်)၊ ကျန်းမာရေးနှင့်ညီညွတ်သော စားသောက်မှုနှင့် ခန္ဓာကိုယ်၏ အစာခြေဖျက်နိုင်စွမ်းကို အားပေးကူညီရန် ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ယင်းက မတ်တတ်ရပ်နေသူများအား ၎င်းတို့၏ လှပသော အဝတ်အစားအသစ်များကို ကြွားဝါခွင့်ပေးသလို၊ ညစာနှင့် ဧည့်ခံပွဲ ကျင်းပသူများကိုလည်း ဧည့်ခံကျွေးမွေးရန်အတွက် သီးသန့်အခန်းတစ်ခန်း ထားရှိနိုင်ခြင်းအားဖြင့် ၎င်းတို့၏ စည်းစိမ်ဥစ္စာ ကြွယ်ဝမှုကို ပြသခွင့်ရစေခဲ့သည်။ ===ကျား/မခွဲခြားမှု=== တူဒါခေတ်သည် မှူးမတ်မျိုးနွယ်ဝင် အမျိုးသမီးများ—အထူးသဖြင့် တော်ဝင်ဇနီးမယားများနှင့် ဘုရင်မများ—အကြောင်း အချက်အလက် အမြောက်အမြား ရှိနေသော်လည်း၊ သမိုင်းပညာရှင်များသည် သာမန်အမျိုးသမီးများ၏ ဘဝအကြောင်းနှင့် ပတ်သက်၍မူ မှတ်တမ်းအထောက်အထား အနည်းငယ်သာ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း အမျိုးသမီးများ ပါဝင်သော (အထူးသဖြင့် ၎င်းတို့၏ သားဖွားမှု အခန်းကဏ္ဍဆိုင်ရာ) လူဦးရေနှင့် လူဦးရေအခြေပြ အချက်အလက်များကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ကိန်းဂဏန်းအချက်အလက် စစ်တမ်းကောက်ယူ ဆန်းစစ်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite journal|author=Minna F. Weinstein|title=Reconstructing Our Past: Reflections on Tudor Women|url=https://archive.org/details/sim_international-journal-of-womens-studies_march-april-1978_1_2/page/133|journal=International Journal of Women's Studies|year= 1978|volume=1 |issue =2|pages=133–158}}</ref> ထိုသမိုင်းဝင်ခေတ်ကာလအရ လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း အမျိုးသမီးများ၏ အခန်းကဏ္ဍမှာ နှိုင်းယှဉ်ချက်အားဖြင့် လွတ်လပ်မှု ရှိခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်သို့ လာရောက်လည်ပတ်ကြသော စပိန်နှင့် အီတလီ ခရီးသွားများသည် ၎င်းတို့၏ မိခင်နိုင်ငံ ယဉ်ကျေးမှုများနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သော အင်္ဂလန်ရှိ အမျိုးသမီးများ ခံစားခွင့်ရရှိသည့် လွတ်လပ်ခွင့်အပေါ် ပုံမှန်အားဖြင့်လည်းကောင်း၊ တစ်ခါတစ်ရံတွင် ခနဲ့တဲ့တဲ့ဖြင့်လည်းကောင်း မှတ်ချက်ပေးခဲ့ကြသည်။ အင်္ဂလန်တွင် ဥရောပရှိ မည်သည့်နေရာထက်မဆို ပညာတတ် အထက်တန်းစား အမျိုးသမီး အမြောက်အမြား ပိုမိုရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite journal |author=Susan C. Shapiro |title=Feminists in Elizabethan England |url=https://archive.org/details/sim_history-today_1977-11_27_11/page/703 |journal=History Today |year=1977 |volume=27 |issue=11 |pages=703–711 }}</ref><ref>Joyce A. Youings (1984) ''Sixteenth-century England'', Penguin Books, {{ISBN|0140222316}}</ref> ဘုရင်မကြီး၏ အိမ်ထောင်ရေးအခြေအနေသည် အဓိကကျသော နိုင်ငံရေးနှင့် သံတမန်ရေးရာ ခေါင်းစဉ်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ယင်းသည် လူထုယဉ်ကျေးမှု ထဲသို့လည်း စိမ့်ဝင်ခဲ့သည်။ အယ်လီဇဘက်၏ အိမ်ထောင်မပြုဘဲ နေထိုင်မှုသည် အပျိုစင်ဘဝကို အထွတ်အမြတ်ထား ကိုးကွယ်သည့် စိတ်ဓာတ်ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ကဗျာများနှင့် ပုံတူပန်းချီကားများတွင် သူမအား သာမန်အမျိုးသမီးတစ်ဦးအဖြစ် မဟုတ်ဘဲ အပျိုစင် သို့မဟုတ် နတ်ဘုရားမ သို့မဟုတ် နှစ်မျိုးစလုံးအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite journal |author=John N. King |s2cid=164188105 |title=Queen Elizabeth I: Representations of the Virgin Queen |url=https://archive.org/details/sim_renaissance-quarterly_spring-1990_43_1/page/30 |journal=Renaissance Quarterly |volume=43 |issue=1 |year=1990 |pages=30–74 |jstor=2861792 |doi=10.2307/2861792 }}</ref> အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ အပျိုစင်ဘဝကို ဂုဏ်သတင်းတစ်ခုအဖြစ် ဖန်တီးခဲ့သည်— ၁၅၅၉ ခုနှစ်တွင် သူမက အောက်လွှတ်တော် သို့ "နောက်ဆုံးမှာတော့ ငါ့အတွက် ဒါဟာ လုံလောက်ပါလိမ့်မယ်၊ စကျင်ကျောက်တုံးတစ်တုံးပေါ်မှာ ကမ္ပည်းရေးထိုးထားတဲ့အခါ ဘုရင်မတစ်ပါးဟာ ဒီလိုခေတ်ကာလမှာ နန်းစံခဲ့ပြီး အပျိုစင်တစ်ဦးအဖြစ် ရှင်သန် နေထိုင်ကာ ကွယ်လွန်သွားခဲ့တယ်လို့ ဖော်ပြနေပါလိမ့်မယ်" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>Christopher Haigh (2000) ''Elizabeth I'' (2nd ed.), Longman, p. 23 {{ISBN|0582472784}}.</ref> ၁၅၇၈ ခုနှစ်တွင် အပျိုစင်ဘဝအပေါ် လူထု၏ ချီးမွမ်းဂုဏ်ပြုမှုများသည် ဘုရင်မကြီးအား အလန်ဆွန်နယ်စားကြီးနှင့် လက်ထပ်ရန် စေ့စပ်ညှိနှိုင်းမှုအပေါ် ဆန့်ကျင်မှုကို လျှို့ဝှက်သင်္ကေတအဖြစ် ဖော်ပြသည့် လုပ်ရပ်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite journal |author=Susan Doran|s2cid=55555610|title=Juno Versus Diana: The Treatment of Elizabeth I's Marriage in Plays and Entertainments, 1561–1581|url=https://archive.org/details/sim_historical-journal_1995-06_38_2/page/257|journal=Historical Journal|volume=38 |issue=2|year=1995|pages=257–274|jstor=2639984|doi=10.1017/S0018246X00019427}}</ref> သူမ၏ ခမည်းတော်က ယောက်ျားပီသမှုနှင့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စွမ်းပကားကို အလေးပေးခဲ့ခြင်းနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်စွာ အဲလိဇဘက်သည် မိခင်စိတ်ဓာတ်ဆိုင်ရာ အဓိကအကြောင်းအရာကို အလေးထားခဲ့ပြီး သူမသည် မိမိ၏ တိုင်းနိုင်ငံ၊ မိမိ၏ နိုင်ငံသားများနှင့် လက်ထပ်ထားခြင်းဖြစ်သည်ဟု မကြာခဏ ပြောကြားခဲ့သည်။ သူမက "ငါ့ရဲ့ ခင်ပွန်းသည်အားလုံးဖြစ်တဲ့—ငါ့ရဲ့ ကောင်းမွန်တဲ့ ပြည်သူတွေ—ရဲ့ စေတနာကို ငါထိန်းသိမ်းထားတယ်၊ ဘာလို့လဲဆိုတော့ သူတို့အပေါ် ထားရှိတဲ့ ငါ့ရဲ့ ထူးခြားတဲ့ ချစ်ခြင်းမေတ္တာကို သူတို့ သေချာမသိရင် သူတို့ဟာ ငါ့အပေါ် ဒီလောက် ကောင်းမွန်တဲ့ နာခံမှုကို အလွယ်တကူ ပေးအပ်ကြမှာ မဟုတ်ဘူး" ဟု ရှင်းပြခဲ့ပြီး၊<ref>Agnes Strickland, ''The life of Queen Elizabeth'' (1910) [https://archive.org/details/lifequeenelizab00strigoog/page/n444 p. 424]</ref> ၁၅၆၃ ခုနှစ်တွင် ပြည်သူများအတွက် သူမထက် ပို၍ စစ်မှန်သော မိခင်တစ်ဦး ရှိလာလိမ့်မည်မဟုတ်ကြောင်း ကတိပြုခဲ့သည်။<ref>Carole Levin and Patricia Ann Sullivan (1995) ''Political rhetoric, power, and Renaissance women'', State Univ of New York p. 90 {{ISBN|0791425452}}</ref> ကော့ခ် က သူမ၏ တင်စားချက် မိခင်ဘဝသည် သူမ၏ ရှုပ်ထွေးလှသော မိမိကိုယ်ကိုယ် ပုံဖော်တင်ဆက်မှုတွင် ဗဟိုချက်မအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ပြီး ဘုရားသခင်က ခန့်အပ်ထားသော အမျိုးသမီးမင်းသားတစ်ပါး၏ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးအုပ်ချုပ်မှုကို ပုံဖော်ပေးကာ တရားဝင်ဖြစ်စေခဲ့သည်ဟု အငြင်းပွား တင်ပြထားသည်။<ref>{{cite journal|author=Christine Coch|title='Mother of my Contreye': Elizabeth I and Tudor construction of Motherhood|url=https://archive.org/details/english-literary-renaissance_autumn-1996_26_3/page/423|journal=English Literary Renaissance|year=1996|doi=10.1111/j.1475-6757.1996.tb01506.x|volume=26 |issue =3|pages=423–60|s2cid=144685288}}</ref> ===အိမ်ထောင်ရေး=== ၁၅၀၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ ကုန်ဆုံးချိန်နှင့် ၁၆၀၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ အစောပိုင်းတွင် အင်္ဂလိပ်အမျိုးသမီး (နှင့် ယေဘုယျအားဖြင့် လူကြီးများ) ၏ ကိုးဆယ်ရာခိုင်နှုန်းကျော်သည် အိမ်ထောင်ပြုခဲ့ကြပြီး သတို့သမီးအတွက် ပျမ်းမျှအသက်မှာ ၂၅-၂၆ နှစ်ဝန်းကျင်နှင့် သတို့သားအတွက် ၂၇-၂၈ နှစ်ဝန်းကျင် ဖြစ်ကာ၊ အဖြစ်များဆုံး အသက်အရွယ်များမှာ သတို့သားများအတွက် ၂၅-၂၆ နှစ် (ဤအသက်အရွယ်တွင် ၎င်းတို့၏ အလုပ်သင်ဘဝ ပြီးဆုံးလေ့ရှိသည်) နှင့် သတို့သမီးများအတွက် ၂၃ နှစ် ဖြစ်သည်။<ref>David Cressy. Birth, Marriage, and Death : Ritual, Religion, and the Life-Cycle in Tudor and Stuart England. Oxford University Press, 29 May 1997. Pg 285</ref><ref>{{cite journal | url=http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1468-0289.2009.00483.x/full | doi=10.1111/j.1468-0289.2009.00483.x | title=Girl power: The European marriage pattern and labour markets in the North Sea region in the late medieval and early modern period1 | year=2010 | last1=De Moor | first1=Tine | last2=Van Zanden | first2=JAN Luiten | journal=The Economic History Review | volume=63 | pages=1–33 | url-access=subscription }}</ref><ref>{{cite web| url = https://elizabethan.org/compendium/9.html| title = Life in Elizabethan England: Weddings and Betrothals}}</ref> မှူးမတ်များနှင့် မှူးမတ်မျိုးနွယ်များ ကြားတွင်မူ သတို့သမီးများအတွက် ပျမ်းမျှအသက်မှာ ၁၉-၂၁ နှစ်ဝန်းကျင်နှင့် သတို့သားများအတွက် ၂၄-၂၆ နှစ်ဝန်းကျင် ဖြစ်သည်။<ref>Young, Bruce W. 2008. Family Life in the Age of Shakespeare. Westport, Connecticut: Greenwood Press. p 41</ref> မြို့ကြီးပြကြီးများရှိ အမျိုးသမီးအများစုသည် ၎င်းတို့၏ အသက်သုံးဆယ်ကျော်နှင့် လေးဆယ်ကျော်မှသာ ပထမဆုံးအကြိမ် အိမ်ထောင်ပြုကြပြီး၊<ref>Coontz, Stephanie. 2005. Marriage, a History: From Obedience to Intimacy, or How Love Conquered Marriage. New York, New York: Viking Press, Penguin Group Inc.</ref> မိဘမဲ့ဖြစ်နေသော အမျိုးသမီးငယ်များသည် ၎င်းတို့၏ မောင်နှမငယ်များကို ကူညီထောက်ပံ့ရန်အတွက် အိမ်ထောင်ပြုမှုကို အသက်နှစ်ဆယ်ကျော်နှောင်းပိုင်း သို့မဟုတ် သုံးဆယ်ကျော်အစောပိုင်းအထိ ရွှေ့ဆိုင်းထားလေ့ရှိကြရာ ယင်းမှာ မဆန်းပြားလှပေ။<ref>Greer, Germaine Shakespeare's Wife, Bloomsbury 2007.</ref> ထို့အပြင် အင်္ဂလိပ်သတို့သမီး အားလုံး၏ လေးပုံတစ်ပုံခန့်မှာ မင်္ဂလာဆောင်ချိန်တွင် ကိုယ်ဝန်ရှိနေကြပြီ ဖြစ်သည်။<ref>Cressy. 1997. Pg 74</ref> ==အထက်တန်းစား ယဉ်ကျေးမှု== ဝီလျံ ရှိတ်စပီးယား ၏ အထွတ်အထိပ် ရောက်ရှိနေသော အချိန်ဖြစ်ခြင်းနှင့်အတူ ခရစ္စတိုဖာ မာလိုး အပါအဝင် အခြားသော ပြဇာတ်ရေးဆရာများ၊ သရုပ်ဆောင်များနှင့် ပြဇာတ်ရုံများ အမြဲတမ်း အလုပ်ရှုပ်နေခဲ့ကြသဖြင့် အယ်လစ်ဇဘက်ခေတ် ပြန်လည်ဆန်းသစ်ခြင်း ၏ အထက်တန်းစား ယဉ်ကျေးမှုကို ၎င်း၏ ပြဇာတ်လောကတွင် အကောင်းဆုံး ဖော်ပြနိုင်ခဲ့သည်။ ပုံမှန်တွေ့နေကျ ဟာသပြဇာတ်များနှင့် အသောကဏ္ဍပြဇာတ် (အလွမ်းပြဇာတ်) များအပြင် သမိုင်းကြောင်းဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာများမှာလည်း အထူးပင် လူကြိုက်များခဲ့သည်။ === စာပေ === အဲလိဇဘက်ခေတ် စာပေကို အင်္ဂလိပ်စာပေသမိုင်းတွင် "အလွန်တရာ တောက်ပခမ်းနားသော" ခေတ်တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ ပြဇာတ်နှင့် ပြဇာတ်ရုံများအပြင် ဆွန်းနက် (၁၄ ကြောင်းကဗျာ)၊ စပင်ဆာရီယန် ကဗျာအပိုဒ်ပုံစံ နှင့် ပြဇာတ်သုံး ကာရန်မဲ့ကဗျာ ကဲ့သို့သော ပုံစံအသစ်များနှင့်အတူ ကဗျာကဏ္ဍသည်လည်း ပွင့်လန်းလာခဲ့သည်။ ထို့အပြင် သမိုင်းဝင် မှတ်တမ်းမှတ်ရာများ၊ ဝေဖန်စာတမ်းငယ်များနှင့် ပထမဆုံးသော အင်္ဂလိပ်ဝတ္ထုရှည်များ အပါအဝင် စကားပြေကဏ္ဍလည်း ထွန်းကားခဲ့သည်။ အက်ဒ်မန် စပင်ဆာ ၊ ရစ်ချက် ဟွတ်ကာ နှင့် ဂျွန် လိုင်လီတို့အပြင် မာလိုးနှင့် ရှိတ်စပီးယားတို့သည် အယ်လစ်ဇဘက်ခေတ်၏ အဓိက စာဆိုကြီးများ ဖြစ်ကြသည်။ === ဂီတ=== လှည့်လည်ဖျော်ဖြေသူ ဂီတပညာရှင်များကို နန်းတွင်း၊ ဘုရားကျောင်းများ၊ ကျေးလက်စံအိမ်ကြီးများနှင့် ဒေသန္တရပွဲတော်များတွင် အလွန်အမင်း အလိုရှိခဲ့ကြသည်။ အရေးပါသော တေးရေးဆရာများတွင် ဝီလျံ ဘတ်ဒ် ၊ ဂျွန် ဒေါင်လန်း၊ သောမတ်စ် ကန်ပီယန် နှင့် ရောဘတ် ဂျွန်ဆင် (၁၅၈၃ ခန့်–၁၆၃၄ ခန့်) တို့ ပါဝင်သည်။ အဆိုပါ တေးရေးဆရာများကို ဘုရားကျောင်းနှင့် နန်းတွင်းက တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့ကြပြီး ၎င်းတို့သည် မက်ဒရီဂယ် (အဖွဲ့လိုက်ဆိုသော ဓမ္မတေးမဟုတ်သည့် သီချင်း) နှင့် အဲယာ ( တူရိယာတစ်ခုတည်းဖြင့် တွဲဖက်ဆိုသော သီချင်း) ဟူသည့် အဓိက ဟန်နှစ်မျိုးကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ လူထုယဉ်ကျေးမှုတွင်မူ ကျေးလက်ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ပုံပြင်ပြောသီချင်းများ အပေါ် အားသန်မှု အခိုင်အမာ ပြသခဲ့ကြသည်။ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် ဤသီချင်းဟောင်းများကို ပြန်လည်စုဆောင်းပြီး သီဆိုခြင်းမှာ ခေတ်ရေစီးကြောင်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ === အနုပညာ === အီတလီနှင့် ဥရောပတိုက်ကြီးပေါ်ရှိ အခြားနိုင်ငံများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ ပြန်လည်ဆန်းသစ်ခြင်း သည် နောက်ကျမှ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်ဟု မကြာခဏ ပြောလေ့ရှိကြသည်။ တူဒါနှင့် စတူးအတ် ခေတ်များအတွင်း အင်္ဂလန်၏ အနုပညာကဏ္ဍကို ဟင်နရီ ၈ အောက်ရှိ ဟန်းစ် ဟိုးဘိုင်းမှသည် ချားလ်စ် ၁ အောက်ရှိ အန်တိုနီ ဗန် ဒိုက်အထိ ပြည်ပမှ တင်သွင်းလာသော ပါရမီရှင်များကသာ လွှမ်းမိုးထားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဤယေဘုယျလားရာအတွင်းမှာပင် ပြည်တွင်းဖြစ် ပန်းချီအနုပညာ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု တိုးတက်လာခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ နန်းသက်တွင် ဘုရင်မကြီး၏ "ပုံတူပန်းချီဆရာနှင့် ရွှေပန်းထိမ်ဆရာ" ဖြစ်သော နီကိုးလပ်စ် ဟီလတ်ဒ် သည် ဤပြည်တွင်းတိုးတက်မှုတွင် လူသိအများဆုံး ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သော်လည်း၊ ဂျော့ဂျ် ဂေါင်ဝါ နှင့် ၎င်း၏ အနုပညာ၊ သက်တမ်းတို့အကြောင်းကို ပိုမိုသိရှိလာကြသည်နှင့်အမျှ သူသည်လည်း ပိုမိုအာရုံစိုက်ခြင်းနှင့် တန်ဖိုးထားခြင်းကို ခံလာရပြီ ဖြစ်သည်။ == လူထုယဉ်ကျေးမှု== === အပန်းဖြေမှုများ === နှစ်စဉ်ကျင်းပမြဲဖြစ်သော နွေရာသီကုန်စည်ပြပွဲနှင့် မေဒေး ကဲ့သို့သော ရာသီအလိုက် ပွဲတော်များသည် များသောအားဖြင့် ကခုန်ပျော်ပါးကြသည့် ပွဲလမ်းသဘင်များ ဖြစ်ကြသည်။ တူဒါခေတ်အတွင်း ပြဇာတ်ကြည့်ခြင်းမှာ အလွန်လူကြိုက်များလာခဲ့သည်။ မြို့အများစုသည် မြို့ရင်ပြင်များတွင် ကပြသော ပြဇာတ်များကို ဦးဆောင်ကျင်းပပေးခဲ့ကြပြီး၊ ထို့နောက်တွင် သရုပ်ဆောင်များသည် အရက်ဆိုင် သို့မဟုတ် တည်းခိုခန်းဝင်းများ ကို အသုံးပြုခဲ့ကြကာ၊ ယင်းမှတစ်ဆင့် ပထမဆုံးသော ပြဇာတ်ရုံများ (ကွင်းပြင်ပတ်လည် ပွဲကြည့်စင်ကြီးများ၊ ထို့နောက်တွင် အမိုးပါသော ပြဇာတ်ရုံများ) ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ဂလုတ်ပြဇာတ်ရုံကဲ့သို့သော လန်ဒန်ပြဇာတ်ရုံများကို အသုံးပြုသည့် ဝီလျံ ရှိတ်စပီးယားနှင့် ခရစ္စတိုဖာ မာလိုး ကဲ့သို့သော ပြဇာတ်ရေးဆရာကြီးများ ပေါ်ထွက်လာခြင်းကြောင့် ဤသို့ လူကြိုက်များမှုကို ပိုမိုအားကောင်းစေခဲ့သည်။ ၁၅၉၅ ခုနှစ်အရောက်တွင် လန်ဒန်၌ တစ်ပတ်လျှင် လူဦးရေ ၁၅,၀၀၀ ခန့် ပြဇာတ်ကြည့်ရှုနေကြပြီ ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်၏ နန်းသက်အတွင်းမှာပင် အင်္ဂလန်၌ ပထမဆုံးသော ပြဇာတ်ရုံစစ်စစ်များကို ဆောက်လုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ပြဇာတ်ရုံများ မဆောက်လုပ်မီက သရုပ်ဆောင်များသည် တစ်ရွာမှတစ်ရွာသို့ လှည့်လည်ကာ လမ်းမများပေါ်တွင် သို့မဟုတ် တည်းခိုခန်းအပြင်ဘက်များတွင် ကပြဖျော်ဖြေခဲ့ကြသည်။ မစ်ရာကယ်ပြဇာတ်များ မှာ သမ္မာကျမ်းစာလာ ဇာတ်လမ်းများကို ဒေသအလိုက် ပြန်လည်သရုပ်ဖော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ယင်းတို့သည် သင်ခန်းစာများ ပေးရန် သို့မဟုတ် ယေဘုယျ လူနေမှုဘဝအကြောင်း ပညာပေးရန်အတွက် ပုံပြင်များနှင့် ဒဏ္ဍာရီများကို သရုပ်ဆောင်ပြသသည့် မစ္စထရီပြဇာတ် ရိုးရာဟောင်းမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် ရှိတ်စပီးယားအပေါ် လွှမ်းမိုးမှု ရှိခဲ့သည်။ ပွဲတော်များသည် လူကြိုက်များသော ရာသီအလိုက် ဖျော်ဖြေမှုများ ဖြစ်ခဲ့ကြသည်။ == အားကစားများ== အဲလိဇဘက်ခေတ်တွင် အားကစားနှင့် ဖျော်ဖြေရေး အမျိုးအစားများစွာ ရှိခဲ့သည်။ တိရစ္ဆာန်အားကစားများတွင် ဝက်ဝံနှင့် နွားသိုးများကို ခွေးဖြင့်တိုက်ခြင်း ၊ ခွေးတိုက်ပွဲများနှင့် ကြက်တိုက်ပွဲများ ပါဝင်သည်။ ချမ်းသာသူများသည် တင်းနစ်၊ ဓားသိုင်း၊ မြင်းစီးလှံထိုးပွဲ နှင့် မြင်းစီးကွင်းစွပ်ပြိုင်ပွဲတို့ကို နှစ်သက်ကြသည်။ အမဲလိုက်ခြင်းကို အထက်တန်းစားများအတွက်သာ တင်းကြပ်စွာ ကန့်သတ်ထားသည်။ ၎င်းတို့သည် မြေခွေးများ၊ ယုန်များနှင့် တောဝက်များကို လိုက်လံဖမ်းဆီးရန် လေ့ကျင့်ထားသော အမဲလိုက်ခွေးအုပ်များကို နှစ်သက်ကြသည်။ ချမ်းသာသူများသည် သိန်းငှက်များကို အသုံးပြု၍ သားကောင်ငယ်များနှင့် ငှက်များကို ဖမ်းဆီးသည့် သိန်းငှက်အမဲလိုက်ခြင်း ကိုလည်း နှစ်သက်ကြသည်။ === မြင်းစီးလှံထိုးပွဲ === မြင်းစီးလှံထိုးပွဲသည် မြင်းပေါ်ရှိ စစ်သည်တော်များက သံချပ်ကာအပြည့်အစုံ ဝတ်ဆင်ကာ တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး မျက်နှာချင်းဆိုင် အပြင်းနှင်လာပြီး ၎င်းတို့၏ လှံရှည်ကို အသုံးပြု၍ အခြားတစ်ဦးကို မြင်းပေါ်မှ ပြုတ်ကျအောင် ထိုးချရန် ကြိုးပမ်းရသည့် အထက်တန်းစားနှင့် အလွန်စရိတ်ကြီးသော အားကစားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ယင်းမှာ အကြမ်းဖက်မှုဆန်သော အားကစားတစ်ခုဖြစ်ပြီး—၁၅၅၉ ခုနှစ် ပြိုင်ပွဲတစ်ခုတွင် ပြင်သစ်ဘုရင် ဒုတိယမြောက်ဟင်နရီမှာ သေဆုံးခဲ့ရသလို၊ အခြားသော အဆင့်နိမ့်သူ အများအပြားလည်း သေဆုံးခဲ့ဖူးသည်။ အင်္ဂလန်ဘုရင် အဌမမြောက်ဟင်နရီ သည်လည်း ချန်ပီယံတစ်ဦးဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ နောက်ဆုံးတွင် ပြင်းထန်စွာ မြင်းပေါ်မှ ပြုတ်ကျကာ နာရီပေါင်းများစွာ သတိမေ့မြောသွားခဲ့ပြီးနောက် ပြိုင်ပွဲစာရင်းမှ အနားယူခဲ့သည်။ အခြားသော အားကစားများတွင် မြားပစ်၊ ဘိုလင်း၊ တူဝှေ့၊ တုတ်ရှည်သိုင်း ထရိုကိုကစားနည်း၊ ကွင်းပစ်ကစားနည်း၊ စကစ်တဲလ် ၊ နပန်းနှင့် လူအုပ်စုလိုက် ကစားရသော ဘောလုံးပွဲ တို့ ပါဝင်သည်။ === လောင်းကစားနှင့် ဖဲကစားနည်းများ === အံစာတုံးကစားခြင်းသည် လူမှုအတန်းအစား အားလုံးတွင် လူကြိုက်များသော လှုပ်ရှားမှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဖဲချပ်များသည် ၁၃၇၀ ပြည့်နှစ်ခန့်တွင် စပိန်နှင့် အီတလီ၌ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော်လည်း အီဂျစ်မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်ပုံရသည်။ ၎င်းတို့သည် ဥရောပတစ်ဝှမ်းသို့ စတင်ပျံ့နှံ့ခဲ့ပြီး ၁၄၆၀ ပြည့်နှစ်ခန့်တွင် အင်္ဂလန်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက် နန်းသက်ကာလရောက်သောအခါ လောင်းကစားခြင်းမှာ အတွေ့ရများသော အားကစားတစ်ခု ဖြစ်နေပြီ ဖြစ်သည်။ ဖဲချပ်ကို အထက်တန်းစားများသာ ကစားကြသည်မဟုတ်ဘဲ အောက်ခြေလူတန်းစား အများအပြားလည်း ဖဲချပ်များကို ကိုင်တွယ်ကစားခွင့် ရရှိခဲ့ကြသည်။ ဖဲအချပ်ဝတ် ပုံစံများသည် အချိန်နှင့်အမျှ ပြောင်းလဲလာလေ့ရှိသည်။ ပထမဆုံး အီတလီနှင့် စပိန် ဖဲထုပ်များတွင် အချပ်ဝတ်တူညီကြပြီး—ဓား ၊ တုတ်/တုတ်ကောက်၊ ခွက် နှင့် ဒင်္ဂါး တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အချပ်ဝတ်များသည် နိုင်ငံတစ်ခုနှင့်တစ်ခု မကြာခဏ ပြောင်းလဲတတ်သည်။ အင်္ဂလန်သည် လက်တင်ပုံစံကို လိုက်နာပုံရပြီး ကနဦးတွင် စပိန်မှ တင်သွင်းသော ဖဲချပ်များကို အသုံးပြုခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ပိုမိုအဆင်ပြေသော ပြင်သစ်မှ စားသောက်ကုန်/ပစ္စည်းထောက်ပံ့မှုအပေါ် မှီခိုခဲ့သည်။<ref>{{cite book|author=Daines Barrington|author-link=Daines Barrington|title=Archaeologia, or, Miscellaneous tracts relating to antiquity|volume=8|year=1787|publisher=Society of Antiquaries of London|location=London|page=141}}</ref> ယနေ့တိုင် ကျန်ရစ်သော ဖဲထုပ်အများစုမှာ ပြင်သစ်အချပ်ဝတ်ပုံစံ—ညှပ် ၊ လုံ ၊ ဒေါင်း နှင့် စိန် တို့ကို အသုံးပြုထားသည်။ သို့သော် အဲလိဇဘက် နန်းမစံမီကပင် ဖဲချပ်အရေအတွက်ကို တစ်ထုပ်လျှင် ၅၂ ချပ်အဖြစ် စံသတ်မှတ်ထားပြီး ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလန်တွင် နန်းတွင်းရုပ်ပုံပါ ဖဲချပ်များထဲမှ အနိမ့်ဆုံးအဆင့်ကို "နေ့ဗ်" ဟု ခေါ်သည်။ ထို့ကြောင့် နောက်ပိုင်းတွင် "ဂျက်" ဟူသော ဝေါဟာရ ပိုမိုခေတ်စားမလာမီအထိ အနိမ့်ဆုံး နန်းတွင်းဖဲချပ်ကို 'နေ့ဗ်' ဟုသာ ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ လူကြိုက်များသော ဖဲကစားနည်းများတွင် 'မော' ၊ 'ဝမ်းအင်သာတီး'၊ 'ဘုန်းအေ့စ်' တို့ ပါဝင်သည် (ယင်းတို့မှာ လူနည်းစု ကစားရသော ကစားနည်းများ ဖြစ်ကြသည်)။ 'ရပ်ဖ်အင်အော်နာစ်' မှာမူ အဖွဲ့လိုက် ကစားရသော ကစားနည်း ဖြစ်သည်။ == အားလပ်ရက်၊ ပိတ်ရက်များနှင့် အထိမ်းအမှတ်ပွဲများ == အဲလိဇဘက်ခေတ်အတွင်း အပန်းဖြေခွင့် အခွင့်အလမ်းများမှာ အကန့်အသတ်ရှိပြီး၊ ပင်ပန်းဆင်းရဲစွာ အလုပ်လုပ်ကိုင်ရခြင်းမှ အနားယူချိန်မှာ တနင်္ဂနွေနေ့ ဘုရားကျောင်းတက်ပြီးနောက် အချိန်အပိုင်းအခြားလေးတွင်သာ ကန့်သတ်ထားသောကြောင့် ပြည်သူများသည် ရုံးပိတ်ရက် အားလပ်ရက်များကို မျှော်လင့်စောင့်စားခဲ့ကြသည်။ အပန်းဖြေမှုများနှင့် ပွဲလမ်းသဘင် အများစုမှာ အများပြည်သူဆိုင်ရာ အသင်းတော် ဥပုသ်သန့်ရှင်းသောနေ့များတွင်သာ ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည်။ လစဉ်လတိုင်းတွင် ကိုယ်ပိုင် အားလပ်ရက်များ ရှိကြပြီး ယင်းတို့အနက် အချို့မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ပါသည်— * '''ဇန်နဝါရီလ ၁၂ ရက်မြောက်ည ပြီးနောက် ပထမဆုံးသော တနင်္လာနေ့ (ဇန်နဝါရီ ၇ ရက်နှင့် ၁၄ ရက်အကြား မည်သည့်အချိန်မဆို)''' - '''ထွန်ထိုးတနင်္လာနေ့''' ဖြစ်သည်။ ခရစ္စမတ်နှင့် နှစ်သစ်ကူး အောင်ပွဲခံအခမ်းအနားများအပြီး အလုပ်သို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်ခြင်းကို ဂုဏ်ပြုကျင်းပခဲ့ကြသည်။ * '''ဖေဖော်ဝါရီ ၂ ရက်''' - '''ဖယောင်းတိုင်ပွဲတော်နေ့'''။ ရာသီဥတုမှာ အလွန်အေးနေဆဲဖြစ်သော်လည်း ဖယောင်းတိုင်ပွဲတော်နေ့ကို နွေဦးရာသီ၏ ပထမဆုံးနေ့အဖြစ် ကျင်းပခဲ့ကြသည်။ ဤနေ့တွင် ခရစ္စမတ်အလှဆင်ပစ္စည်းများ အားလုံးကို ဖယောင်းတိုင်မီးများနှင့် မီးရှူးတိုင် လှည့်လည်အလေးပြုခြင်းများ ပြုလုပ်လျက် မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့ကြသည်။ * '''ဖေဖော်ဝါရီ ၁၄ ရက်''' - '''ချစ်သူများနေ့'''။ * '''မတ် ၃ ရက်နှင့် ၉ ရက်အကြား''' - '''အပြစ်ဖြေအင်္ဂါနေ့''' (ဥရောပတိုက်ကြီးပေါ်တွင် မာဒီဂရက်စ် သို့မဟုတ် ကာနီဗယ်ပွဲတော် ဟု လူသိများသည်)။ ဤနေ့တွင် အလုပ်သင်များသည် မြို့ထဲ၌ အုပ်စုဖွဲ့ကာ သောင်းကျန်းဆူပူ ဖျက်ဆီးခွင့် ရရှိခဲ့ကြသည်၊ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ယင်းက ဝါတွင်းကာလ မတိုင်မီ မြို့တော်၏ မကောင်းမှုဒုစရိုက်များကို ဆေးကြောသန့်စင်ပေးသည်ဟု ယူဆထားသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ * '''အပြစ်ဖြေအင်္ဂါနေ့ပြီးနောက် နောက်တစ်နေ့''' - '''ပြာဗုဒ္ဓဟူးနေ့''' ဖြစ်ပြီး၊ လူတိုင်း စားသောက်စရာ အချို့ကို ရှောင်ကြဉ်ရမည့် ဝါတွင်းကာလ၏ ပထမဆုံးနေ့ ဖြစ်သည်။ * '''မတ် ၂၄ ရက်''' - '''မယ်တော်သခင်မနေ့''' သို့မဟုတ် '''သန္ဓေတည်မည့်အကြောင်း ဗျာဒိတ်ခံရသည့် ပွဲတော်နေ့''' ။ အိမ်ငှားခများနှင့် လစာများကို ပေးချေရန် သတ်မှတ်ထားသော သုံးလတစ်ကြိမ် ကာလအပိုင်းအခြားနေ့များ ၏ ပထမဆုံးနေ့ ဖြစ်သည်။ ယင်းမှာ ဆောင်းရာသီကျောင်းပိတ်ရက်အပြီး တရားရုံးများ ပြန်လည်စတင်ကျင်းပသည့် တရားဝင် နှစ်သစ်ကူးနေ့ဖြစ်ပြီး၊ သန့်ရှင်းသော ကညာစင် မာရိထံသို့ ကောင်းကင်တမန် ဂါဘြေလ ရောက်ရှိလာကာ သားတော်တစ်ပါး ဖွားမြင်မည့်အကြောင်း ကြေညာသည့် အခိုက်အတန့်ကို အထိမ်းအမှတ်ပြုခြင်းလည်း ဖြစ်သည်။ * '''မေ ၁ ရက်''' - '''မေဒေး''' ။ နွေရာသီ၏ ပထမဆုံးနေ့အဖြစ် ကျင်းပကြသည်။ ယင်းမှာ ခရစ်ယာန်ဘာသာနှင့် ဆက်စပ်မှုမရှိဘဲ ဆဲလ်တစ် လူမျိုးတို့၏ ဘယ်လ်တိန်းပွဲတော်ကို ပုံစံယူထားသည့် ရှားပါး ပွဲတော်အနည်းငယ်ထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ မေဘုရင်မနှင့် သစ်ပင်စောင့်နတ်တို့ကို သရဖူဆောင်းပေးခြင်းနှင့် မေတိုင် ကို ပတ်ချာလည် ကခုန်ခြင်းများ ပါဝင်သည်။ * '''ဇွန် ၂၁ ရက်''' - '''နွေလယ်ပွဲတော်''' ။ (နှစ်ခြင်းဆရာ ယောဟန်၏ ပွဲတော်နေ့အဖြစ် ခရစ်ယာန်အသွင်ပြောင်းထားသည်) နှင့် နောက်ထပ် သုံးလတစ်ကြိမ် ကာလအပိုင်းအခြားနေ့ တစ်ရက် ဖြစ်သည်။ * '''သြဂုတ် ၁ ရက်''' - '''လမတ်စ်ကာလ''' သို့မဟုတ် '''လမတ်စ်နေ့''' ။ အစဉ်အလာအားဖြင့် သြဂုတ်လ၏ ပထမဆုံးနေ့ဖြစ်ပြီး၊ ဘုရားကျောင်းသို့ ပေါင်မုန့်တစ်လုံး ယူဆောင်လာလေ့ရှိသည့် ဓလေ့တစ်ခု ရှိသည်။ * '''စက်တင်ဘာ ၂၉ ရက်''' - '''မီကယ်လ်မတ်စ်နေ့'''။ နောက်ထပ် သုံးလတစ်ကြိမ် ကာလအပိုင်းအခြားနေ့ ဖြစ်သည်။ ဆောင်းဦးရာသီ စတင်ခြင်းနှင့် ကောင်းကင်တမန်မင်း မိုက်ကယ်ကို ဂုဏ်ပြုကျင်းပခဲ့ကြသည်။ * '''အောက်တိုဘာ ၂၅ ရက်''' - '''စိန့်ခရစ္စပင်နေ့''' '''။''' မီးပုံပွဲများ၊ ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများနှင့် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ထားသော 'ခရစ္စပင်ဘုရင်' တို့သည် ဤပွဲတော်တွင် ပါဝင်ဆင်နွှဲခဲ့ကြသည်။ ရှိတ်စပီးယားက 'ဟင်နရီ ၅' ပြဇာတ်တွင် ဤပွဲတော်အကြောင်းကို ဇာတ်လမ်းဆင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ * '''အောက်တိုဘာ ၂၈ ရက်''' - လန်ဒန်မြို့တော်ဝန် ဂုဏ်ပြုပြပွဲ - ယနေ့တိုင် လန်ဒန်တွင် ကျင်းပဆဲဖြစ်သည်)။ * '''အောက်တိုဘာ ၃၁ ရက်''' - '''ဟောလိုဝင်းနေ့''' ။ သေလွန်သူများအတွက် နေ့ရက်များ၏ အစပြု အောင်ပွဲခံပွဲ ဖြစ်သည်။ * '''နိုဝင်ဘာ ၁ ရက်''' - '''သူတော်စင်အားလုံးနေ့''' ဖြစ်ပြီး၊ ထို့နောက်တွင် '''ဝိညာဉ်အားလုံးနေ့''' ဆက်လက်ကျင်းပသည်။ * '''နိုဝင်ဘာ ၁၇ ရက်''' - '''နန်းတက်နေ့''' သို့မဟုတ် '''ဘုရင်မကြီး၏နေ့''' ။ ပထမမြောက်ဘုရင်မကြီးအယ်လစ်ဇဘက် ထီးနန်းတက်သည့် နှစ်ပတ်လည်နေ့ဖြစ်ပြီး၊ သူမ သက်ရှိထင်ရှားရှိစဉ်အတွင်း မြင်းစီးလှံထိုးပွဲများ ပါဝင်သော ခမ်းနားကြီးကျယ်သည့် နန်းတွင်းပွဲတော်များဖြင့် ကျင်းပခဲ့ကြကာ၊ သူမ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာတိုင် နိုင်ငံတော် အားလပ်ရက်အဖြစ် ဆက်လက်ကျင်းပခဲ့သည်။ * '''ဒီဇင်ဘာ ၂၄ ရက်''' - နေဝင်ချိန်မှ စတင်ကာ ဇန်နဝါရီ ၆ ရက် ဘုရားသခင် လူ့ဇာတိခံယူခြင်းပွဲတော်အထိ ကြာမြင့်သည့် '''ခရစ္စမတ်၏ ၁၂ ရက်တာကာလ'''။ ခရစ္စမတ်သည် တစ်နှစ်တာ၏ နောက်ဆုံး သုံးလတစ်ကြိမ် ကာလအပိုင်းအခြားနေ့ ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းမှတ်တမ်းပညာ== ဗစ်တိုးရီးယားခေတ် နှင့် ၂၀ ရာစုအစောပိုင်းကာလများတွင် အယ်လစ်ဇဘက်ခေတ်ကို စံပြခေတ်တစ်ခုအဖြစ် အမွှမ်းတင်ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။ ဗြိတိန်စွယ်စုံကျမ်းတွင် "၁၅၅၈ ခုနှစ်မှ ၁၆ဝ၃ ခုနှစ်အထိ ကြာမြင့်ခဲ့သော ပထမမြောက်ဘုရင်မကြီးအယ်လစ်ဇဘက် ၏ ရှည်လျားလှသော နန်းသက်သည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ ရွှေခေတ်ဖြစ်ခဲ့သည်... ဘဝကို မြတ်နိုးတန်ဖိုးထားတတ်သည့် 'ပျော်ရွှင်စရာ အင်္ဂလန်ပြည်'သည် မိမိကိုယ်ကိုယ် ဂီတ၊ စာပေ၊ ဗိသုကာပညာနှင့် စွန့်စားခန်းများဖြင့် ပြည့်နှက်နေသည့် ပင်လယ်ရေကြောင်းခရီးစဉ်များတွင် ထင်ဟပ်ဖော်ပြခဲ့သည်" ဟု မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ ဤကဲ့သို့ အမွှမ်းတင်လိုသည့် လားရာကို ဗြိတိန်နိုင်ငံနှင့် အင်္ဂလိပ်ယဉ်ကျေးမှုကို အထူးမြတ်နိုးကြသော အမေရိကန်လူမျိုးများကပါ လက်ခံမျှဝေခဲ့ကြသည်။ လူထုယဉ်ကျေးမှုတွင်မူ ထိုသို့သော စွန့်စားခန်းများဖြင့် ပြည့်နှက်နေသည့် အဲလိဇဘက်ခေတ် ပင်လယ်ရေကြောင်းခရီးသည်များ၏ ပုံရိပ်ကို အာရိုး ဖလင်း ၏ ရုပ်ရှင်များတွင် အသက်သွင်း ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။<ref>[https://web.archive.org/web/20061112031836/https://www.britannica.com/ebi/article-200261 Elizabeth I and England's Golden Age]. Britannica Student Encyclopedia</ref> ဤကဲ့သို့ အလွန်အကျွံ ချီးမွမ်းပြောဆိုမှုများအပေါ် တုံ့ပြန်မှုနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် အမြင်များအနေဖြင့်မူ ခေတ်သစ် သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိရေးဆရာများသည် တူဒါခေတ်ကာလအပေါ် ပိုမို၍ ဓမ္မဓိဋ္ဌာန်ကျကျ (ခံစားချက်မပါဘဲ သဘာဝအတိုင်း) ရှုမြင်သုံးသပ်ရန် လားရာရှိကြသည်။<ref>{{cite journal |author=Patrick Collinson |year=2003 |title=Elizabeth I and the verdicts of history |journal=Historical Research |volume=76 |issue=194 |pages=469–91 |doi=10.1111/1468-2281.00186}}</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[Category:ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း၏ သမိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:သမိုင်းဆိုင်ရာ ခေတ်ကာလများ]] c894qwtnatofu1ifou0188bgnc16wy4 အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး 0 291976 1054846 1054822 2026-09-23T12:19:16Z I'm Rinn 148432 /* */ 1054846 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|name=အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး|image=After Hans Holbein the Younger - Portrait of Henry VIII - Google Art Project.jpg|caption={{longitem|ပုံတူပန်းချီ [[ဟန်းဟော်ဘိန်းအငယ်]]<br/>(ဝေါ်ကာပန်းချီပြတိုက်၊လီဗာပူးမြို့).}}|succession=[[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်]]{{!}}[[အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်]]|moretext=([[Style of the English sovereigns|more...]])|reign={{nowrap|၂၁ ဧပြီ ၁၅၀၉ - ၂၈ ဇန်နဝါရီ ၁၅၄၇}}|coronation=၂၄ ဇွန် ၁၅၀၉|predecessor=[[သတ္တမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်]]|successor=[[ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင်]]|spouses={{startplainlist}} * [[ကက်သရင်းအော့ဖ်အာရဂွန်]] * [[အန်းဘိုလင်း]] * [[ဂျိန်းဆေးမွား]] * [[အန်းအော့ဖ်ကလိဗ်]] * [[ကက်သရင်းဟောင်းဝက်]] * [[ကက်သရင်းပါးရ်]] {{endplainlist}}|issue={{startplainlist}} * [[အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် မေရီ ၁ ဘုရင်မ]] * [[ဟင်နရီဖစ်ဇွိုင်း]]''(တရားမဝင်သား)'' * [[အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် ပထမအဲလိဇဘက်ဘုရင်မ]] * [[အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင်]] {{endplainlist}}|issue-link=#Marriages and issue|issue-pipe=(among others)|house=[[တူဒါအိမ်တော်]]|father=[[အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်]]|mother=[[ယော့ခ်နယ်စားကတော်အဲလိဇဘက်]]|birth_date={{birth date|၁၄၉၁|၆|၂၈|df=yes}}|birth_place=[[Palace of Placentia|ဂရင်းနစ်နန်းတော်]], [[ဂရင်းနစ်]]|death_date={{death date and age|၁၅၄၇|၁|၂၈|၁၄၉၁|၆|၂၈|df=yes}}|death_place=[[ဝှိုက်ဟောလ်နန်းတော်]], လန်ဒန်|burial_date=၁၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၅၄၇|burial_place=[[စိန့်ဂျော့်ခ်ျဘုရားရှိခိုးကျောင်း, ဝင်ဆာရဲတိုက်]]|signature=HenryVIIISig.svg}} '''အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်''' (၁၄၉၁ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၈ ရက် – ၁၅၄၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၈ ရက်){{efn|During Henry's lifetime, the [[:en:Old Style and New Style dates|Old Style]] Julian calendar was used throughout England.}} သည် ၁၅၀၉ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၂ ရက်မှစ၍ ၁၅၄၇ ခုနှစ် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ အင်္ဂလန်နှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံတို့၏ ဘုရင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီကို ဂရင်းနစ် တွင် သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး နှင့် ယော့ခ်မြို့စား အဲလစ်ဇဘက် တို့၏ ဒုတိယမြောက်သားအဖြစ် မွေးဖွားခဲ့သည်။ သူ၏ အစ်ကိုဖြစ်သူအိမ်ရှေ့စံမင်းသား အာသာ မှာ အရိုက်အရာ ဆက်ခံမည့်သူဖြစ်ပြီး စပိန်မင်းသမီး ကက်သရင်း အော့ဖ် အာရာဂွန် နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ အာသာသည် ၁၅၀၂ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး၊ ဟင်နရီသည် ၁၁၀၄ ခုနှစ်တွင် အိမ်ရှေ့စံမင်းသားအဖြစ် ခန့်အပ်ခံရကာ ၁၅၀၉ ခုနှစ် ဖခင်ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့ပြီး ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ကက်သရင်းနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ သူသည် နန်းစံသည့် ကာလအစောပိုင်းတွင် ရုပ်ရည်ချောမောပြီး ပညာတတ်ကာ အရည်အချင်းရှိသော ဘုရင်တစ်ပါးအဖြစ် ဖော်ပြခံခဲ့ရသည်။ ဟင်နရီသည် ကက်သရင်းနှင့် အိမ်ထောင်ရေးတွင် ကျေနပ်မှု မရှိတော့ဘဲ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး သတ္တမမြောက်ကလဲမန့် ထံသို့ အိမ်ထောင်ရေး ဖျက်သိမ်းပေးရန် အယူခံဝင်ခဲ့သည်။ ကလဲမန့်က ငြင်းပယ်ခဲ့သဖြင့် ကန်တာဘာရီ ဥက္ကဋ္ဌ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီး သောမတ်စ် ခရန်မာ က ၁၅၃၃ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်ချာ့ချ်၏ အမြင်၌ အိမ်ထောင်ရေး ပျက်ပြားသွားပြီဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ ကလဲမင့်သည် ခရန်မာ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ကန့်ကွက်ခဲ့ပြီး ဟင်နရီအား ကက်သလစ်ချာ့ချ်မှ နှင်ထုတ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဟင်နရီသည် အက်ဖ် အော့ဖ် ဆူပရီမေစီ (အမြင့်မြတ်ဆုံးအာဏာပိုင် အက်ဥပဒေ) ကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး သူ့ကိုယ်သူ အင်္ဂလန်ချာ့ချ်၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်အဖြစ် တည်ထောင်ကာ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ အမိန့်နာခံမှုမှ သူ၏ တိုင်းနိုင်ငံများကို ကင်းလွတ်စေခဲ့သည်။ သူသည် ကက်သလစ် ဘုန်းကြီးကျောင်းများကို ဖျက်သိမ်းပြီး ၎င်းတို့၏ စည်းစိမ်ဥစ္စာများကို သိမ်းဆည်းခဲ့ကာ အင်္ဂလိပ် ပြန်လည်ပြုပြင်ရေး ကို အထောက်အကူ ဖြစ်စေခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်သမိုင်းတွင် အကြီးမြတ်ဆုံး ဘုရင်တစ်ပါးအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသော်လည်း ဟင်နရီသည် သူ၏ ဘဝအဆုံးပိုင်းတွင် ပိုမို၍ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သူ၊ အတ္တကြီးသူ၊ ရမ္မက်ကြီးသူနှင့် သံသယလွန်ကဲသူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူသည် အိမ်ထောင်ခြောက်ဆက်ပြုခဲ့ခြင်းကြောင့် လူသိများပြီး၊ အထူးသဖြင့် ပုရိသအမွေဆက်ခံသူ ရရှိရန်အတွက် ကက်သရင်း အော့ဖ် အာရာဂွန်နှင့် အိမ်ထောင်ရေးကို ဖျက်သိမ်းရန် ရေရှည်ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုကြောင့် ကျော်ကြားသည်။ သူသည် သူ၏ ဇနီးနှစ်ဦးဖြစ်သော အန်း ဘိုလင်း နှင့် ကက်သရင်း ဟောင်းဝပ် တို့ကို ခေါင်းဖြတ်သတ်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ အသက်ကြီးပိုင်းတွင် ဟင်နရီသည် အလွန်အမင်း ကိုယ်အလေးချိန်တက်လာပြီး မလှုပ်ရှားနိုင်တော့ဘဲ ၁၅၃၆ ခုနှစ် မြင်းပေါ်လှံထိုးပြိုင်ပွဲ မတော်တဆမှုကြောင့် ဖြစ်လာခဲ့သော ပုပ်စပ်ပြည်တည်နာ ခြေထောက်ဒဏ်ရာကို ခံစားခဲ့ရသည်။ သူသည် ဆီးချိုရောဂါ၊ ဖောရောင်ခြင်း နှင့် ကိုယ်တွင်းကလီစာများ ချို့ယွင်းခြင်းတို့ ခံစားခဲ့ရသည်ဟုလည်း ဆိုကြသည်။ သူ့ကို ဝင်းဆာ ရဲတိုက်ရှိ စိန့်ဂျော့ချ် ဝတ်ပြုဆောင်တွင် မြှုပ်နှံခဲ့ပြီး သူ၏ တစ်ဦးတည်းသော အသက်ရှင်ကျန်ရစ်သည့် သားတော် ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် က ထီးနန်းဆက်ခံခဲ့သည်။ == ဘဝအစောပိုင်းကာလ == ဟင်နရီကို ၁၄၉၁ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၈ ရက်တွင် ကင့်တ်နယ် ဂရင်းနစ်ရှိ ပလက်စန်တီးယားနန်းတော် တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး၊သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် နှင့် ယော့ခ်မှ အဲလစ်ဇဘက် တို့၏ တတိယမြောက်ကလေးနှင့် ဒုတိယမြောက်သားတော် ဖြစ်သည်။<ref name="Crofton2006">{{Harvnb|Crofton|2006|p=128}}</ref> ဟင်နရီ၏ မွေးချင်း ၆ ယောက် (သို့မဟုတ် ၇ ယောက်) အနက် သူ၏အစ်ကိုဖြစ်သူ အိမ်ရှေ့စံမင်းသား အာသာ နှင့် ညီမများဖြစ်ကြသော မာဂရက် နှင့် မေရီ တို့ ၃ ဦးသာလျှင် ကလေးဘဝကို ကျော်ဖြတ်ကာ အသက်ရှင်ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။<ref name="Crofton2006a">{{Harvnb|Crofton|2006|p=129}}</ref> သူ့ကို နန်းတော်နှင့်နီးသော အော့ဗ်ဆားဗန့် ဖရန်စစ်စကန် ချာ့ချ်တွင် အိပ်ဇက်တာ၏ ဘုန်းတော်ကြီး ရစ်ချတ် ဖော့ခ်စ် က ရေဖျန်းမင်္ဂလာ ပေးခဲ့သည်။<ref name="scarisbrick3">{{Harvnb|Scarisbrick|1997|p=3}}</ref> ၁၄၉၃ ခုနှစ် အသက်နှစ်နှစ်အရွယ်တွင် ဟင်နရီသည် ဒိုဗာရဲတိုက်၏ အုပ်ချုပ်ရေးမှူး နှင့် ဆင့်ခ်ပို့စ်၏ အုပ်ချုပ်ရေးမင်းကြီး အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်။ ထို့နောက် အသက်သုံးနှစ်အရွယ်တွင် အင်္ဂလန်၏ စစ်သေနာပတိ နှင့် အိုင်ယာလန်၏ ဘုရင်ခံ အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရပြီး မကြာမီမှာပင် ဘာ့သ်သူရဲကောင်းအဖြစ် သူကောင်းပြုခံရသည်။ အခမ်းအနားအပြီး နောက်တစ်နေ့တွင် သူ့ကို ယော့ခ်နယ်စားကြီး အဖြစ် တိုးမြှင့်ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး၊ တစ်လခန့်အကြာတွင် စကော့တလန်နယ်စပ်စောင့်မင်းကြီး အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ၁၄၉၅ ခုနှစ် မေလတွင် သူ့ကို ဂါတာသူရဲကောင်းအဖွဲ့တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်ဘုရင်သည် ဝင်ငွေကောင်းသော ထိုထိပ်တန်းရာထူးနေရာများကို အခြားသော မျိုးရိုးကြီးမိသားစုများနှင့် ခွဲဝေမပေးဘဲ မိမိကိုယ်တိုင် စိတ်ကြိုက်ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ရန်အတွက် သူ၏ သားငယ်အား ယခုကဲ့သို့ ရာထူးများ ပေးအပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်က ဟင်နရီကို နန်းတွင်းထိန်းတော်ကြီး ဖြစ်သူ အဲလစ်ဇဘက် နှင့် သူမ၏နောက် ဆက်ခံသူ အဲလစ်ဇဘက် ဒန်တန် တို့၏ စောင့်ရှောက်မှုအောက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |last=Hickey |first=Julia A. |year=2025 |title=Preparing Tudor Kings and Princes to Rule: The Men and Women Who Trained the Royals |publisher=[[Pen and Sword Books]] |page=152 |isbn=978-1-39-905255-9}}</ref> ဟင်နရီသည် ဘုရင်ဖြစ်လာရန် မျှော်လင့်မထားခဲ့သဖြင့် သူ၏ရာထူးခန့်အပ်မှုများမှလွဲ၍ သူ၏ဘဝအစောပိုင်းအကြောင်းကို များစွာမသိရှိရသော်လည်း ထိပ်တန်းကျူတာများထံမှ ပထမတန်းစားပညာရေးကို ရရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ သူသည် လက်တင်ဘာသာနှင့် ပြင်သစ်ဘာသာကို ကျွမ်းကျင်စွာ ပြောဆိုနိုင်ခဲ့ပြီး အီတလီဘာသာစကားအချို့ကိုလည်း သင်ယူခဲ့သည်။{{Sfn|Churchill|1966|p=24}}{{Sfn|Scarisbrick|1997|pp=14–15}} ၁၅၀၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ဟင်နရီသည် သူ၏အစ်ကို အာသာနှင့် အာရာဂွန်ဘုရင် ဖာဒီနန် ဒုတိယမြောက် ကက်စတီးလ်ဘုရင်မ ပထမအစ္စဘဲလား တို့၏ အငယ်ဆုံးသမီးတော် ကက်သရင်းတို့၏ ထိမ်းမြားမင်္ဂလာ အခမ်းအနားများတွင် အရေးပါသောအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ယော့ခ်နယ်စားကြီးအနေဖြင့် ဟင်နရီသည် သူ၏ဖခင်၏ ဘုရင်တံဆိပ်တုံးကို သုံးစွဲခဲ့ပြီး ၎င်းကို ကွဲပြားစေရန် ဧရာမင်းတံဆိပ် သုံးချောင်းပါ အမှတ်အသားဖြင့် ခွဲခြားထားသည်။ ၁၅၀၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၉ ရက်တွင် သန့်ရှင်းသော ရောမအင်ပါယာ ဧကရာဇ် ပထမ မက်ဆီမီလီယံ က သူ့ကို ရွှေသိုးမွေးသူရဲကောင်းအဖြစ် ခန့်အပ်ကာ ထပ်မံဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |title=The Complete Peerage, Volume III |date=1912 |publisher=St Catherine's Press |editor-last=Gibbs |editor-first=Vicary |page=443}} Under Duke of Cornwall, which was his title when he succeeded his brother as Prince of Wales.</ref> ၁၅၀၂ ခုနှစ်တွင် အာသာသည် ကက်သရင်းနှင့် လက်ထပ်ပြီး ရက်သတ္တပတ် ၂၀ မျှအကြာ အသက် ၁၅ နှစ်အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။<ref name="crofton126">{{Harvnb|Crofton|2006|p=126}}</ref> အာသာ၏ကွယ်လွန်မှုကြောင့် သူ၏တာဝန်အားလုံးသည် ညီဖြစ်သူအပေါ်သို့ ကျရောက်လာခဲ့သည်။ အသက် ၁၀ နှစ်အရွယ် ဟင်နရီသည် ကွန်ဝေါနယ်စားကြီးအသစ် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ၁၅၀၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် အိမ်‌ရှေ့စံမင်းသားအသစ်နှင့် ချက်စတာနယ်စား ဖြစ်လာခဲ့သည်။{{Sfn|Scarisbrick|1997|pp=4–5}} သတ္တမ‌မြောက်ဟင်နရီဘုရင် သည် အာသာကွယ်လွန်ပြီးနောက်တွင်ပင် သူ၏ ဒုတိယသားကို တာဝန်အနည်းငယ်သာ ပေးခဲ့သည်။ ဟင်နရီငယ်လေးကို တင်းကျပ်စွာ စောင့်ကြည့်ခဲ့ပြီး လူအများရှေ့တွင် ထွက်လေ့မရှိပေ။ ရလဒ်အနေဖြင့် သူသည် ထီးနန်းကို ဆက်ခံသည့်အခါ "ဘုရင်တစ်ပါး၏ တိကျခက်ခဲသော အတတ်ပညာရပ်များတွင် လေ့ကျင့်မှုမရှိဘဲ" နန်းတက်ခဲ့ရသည်။{{Sfn|Scarisbrick|1997|p=6}} ဟင်နရီ သတ္တမမြောက်သည် မုဆိုးမဖြစ်ကျန်ခဲ့သော ကက်သရင်းနှင့် သူ၏သား ဟင်နရီတို့ကို လက်ထပ်ပေးရန် ကမ်းလှမ်းခြင်းဖြင့် အင်္ဂလန်နှင့် စပိန်တို့အကြား ထိန်းမြားမှုမဟာမိတ်ကို ခိုင်မြဲစေရန် ပြန်လည်ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် နှင့် ဘုရင်မ အစ္စဘဲလား နှစ်ဦးစလုံးသည် အာသာကွယ်လွန်ပြီး မကြာမီမှာပင် ထွက်ပေါ်လာသည့် ဤအကြံဉာဏ်ကို အလွန်စိတ်အားထက်သန်ခဲ့ကြသည်။ ၁၅၀၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၃ ရက်တွင် ၎င်းတို့၏ လက်ထပ်ပွဲအတွက် သဘောတူစာချုပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီး နှစ်ရက်အကြာတွင် စုလျားရစ်ပတ်ခဲ့ကြသည်။ အကယ်၍ လက်ထပ်ပွဲသည် ကက်သရင်းနှင့် သူမ၏အထိန်းတော်တို့ ပြောဆိုသကဲ့သို့ အတူမနေရသေးပါက ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ခွင့်ပြုချက်မှာ "လူထုဂုဏ်သိက္ခာဆိုင်ရာ အတားအဆီး" အတွက်သာ လိုအပ်မည်ဖြစ်သည်။ သို့သော် သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်နှင့် စပိန်သံအမတ်တို့သည် အတူတူနေထိုင်ခဲ့ပြီး ဖြစ်နိုင်ခြေကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားကာ "သွေးသားတော်စပ်မှု"ဆိုင်ရာ ပယ်ဖျက်ခွင့်ကို ရယူရန် စီစဉ်ခဲ့ကြသည်။ ဟင်နရီသည် ငယ်ရွယ်လွန်းသေးသဖြင့် အတူတူနေထိုင်ရန် မဖြစ်နိုင်သေးပေ။ ၁၅၀၄ ခုနှစ်တွင် အစ္စဘဲလား ကွယ်လွန်ခြင်းနှင့် ကက်စတီးလ်၏ ထီးနန်းဆက်ခံမှု ပြဿနာများကြောင့် ကိစ္စရပ်များ ရှုပ်ထွေးသွားခဲ့သည်။ ဖာဒီနန် ဒုတိယမြောက်က ကက်သရင်းကို အင်္ဂလန်တွင် ဆက်ရှိနေစေလိုသော်လည်း ဟင်နရီ သတ္တမမြောက်နှင့် ဖာဒီနန်တို့၏ ဆက်ဆံရေးမှာ ဆိုးရွားသွားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ကက်သရင်းသည် အချိန်အတန်ကြာ မရေမရာဖြစ်နေခဲ့ပြီး မင်းသားဟင်နရီသည် အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ်တွင် ထိုလက်ထပ်ပွဲကို ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ ဖာဒီနန်၏ ဖြေရှင်းချက်မှာ သူ၏သမီးကို သံအမတ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းဖြစ်ပြီး ၎င်းက ကက်သရင်းကို အင်္ဂလန်တွင် အကန့်အသတ်မရှိ ဆက်လက်နေထိုင်ခွင့် ရရှိစေခဲ့သည်။ ဘာသာရေးကိုင်းရှိုင်းသူဖြစ်သည့်အလျောက် ကက်သရင်းသည် ဟင်နရီ၏ ကန့်ကွက်မှုများရှိလင့်ကစား ဟင်နရီနှင့် လက်ထပ်ရခြင်းမှာ ဘုရားသခင်၏ အလိုတော်ဖြစ်သည်ဟု စတင်ယုံကြည်လာခဲ့သည်။ == နန်းစံစကာလ == သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် သည် ၁၅၀၉ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး အသက် ၁၇ နှစ်အရွယ် ဟင်နရီသည် ဘုရင်အဖြစ် ဆက်ခံခဲ့သည်။ မေလ ၁၀ ရက်တွင် ဖခင်၏ ရုပ်အလောင်းကို သင်္ဂြိုဟ်ပြီးနောက် မကြာမီမှာပင် ဟင်နရီသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ခွင့်ပြုချက်နှင့် မင်္ဂလာတင်တောင်းပစ္စည်း ပျောက်ဆုံးနေမှုဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်အချို့ မပြေလည်သေးဘဲ ကက်သရင်းနှင့် အမှန်တကယ် လက်ထပ်မည်ဖြစ်ကြောင်း ရုတ်တရက် ကြေညာခဲ့သည်။ ဘုရင်သစ်သည် ကက်သရင်းနှင့် လက်ထပ်ရန်မှာ သူ၏ဖခင်၏ သေခါနီး ဆန္ဒဖြစ်သည်ဟု အခိုင်အမာဆိုခဲ့သည်။ ဤအချက်သည် မှန်သည်ဖြစ်စေ၊ မှားသည်ဖြစ်စေ အဆင်ပြေခဲ့သည်။ ဧကရာဇ် မက်ဆီမီလီယံ ပထမမြောက်သည် သူ၏မြေးမတော် (ကက်သရင်း၏ တူမ) အယ်လီနာ နှင့် ဟင်နရီတို့ကို လက်ထပ်ပေးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း ယခုအခါတွင် ပယ်ချခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဟင်နရီနှင့် ကက်သရင်းတို့၏ မင်္ဂလာပွဲကို အကျဉ်းချုံးကာ ၁၅၀၉ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၁ ရက်တွင် ဂရင်းနစ်ရှိ ဘုန်းကြီးကျောင်းတွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ကွန်စတန်တိုင်း သီဂရိတ် နှင့် ကင်းအာသာ (King Arthur) တို့၏ မျိုးရိုးဖြစ်သည်ဟု ဆိုကာ မိမိကိုယ်ကို ၎င်းတို့၏ ဆက်ခံသူအဖြစ် ရှုမြင်ခဲ့သည်။ ၁၅၀၉ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၃ ရက်တွင် ဟင်နရီသည် ယခုအခါ အသက် ၂၃ နှစ်ရှိပြီဖြစ်သော ကက်သရင်းကို လန်ဒန်ရဲတိုက် မှ နောက်တစ်နေ့တွင် ကျင်းပမည့် ဘိသိက်ခံပွဲအတွက် ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း သို့ ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။ ၎င်းမှာ ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော ပွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး ဘုရင့်ဖြတ်သန်းရာ လမ်းတစ်လျှောက်တွင် ပန်းချီကားချပ်ကော်ဇောကြီးများနှင့် ကောင်းမွန်သော ပိတ်စများကို ခင်းကျင်းထားသည်။ အခမ်းအနားအပြီးတွင် ဝက်စ်မင်စတာခန်းမ၌ ကြီးကျယ်သော တည်ခင်းဧည့်ခံပွဲကြီးကို ကျင်းပခဲ့သည်။ ကက်သရင်းက သူမ၏ဖခင်ထံ စာရေးသားခဲ့သလိုပင် "ကျွန်မတို့ရဲ့ အချိန်တွေကို စဉ်ဆက်မပြတ် ပွဲတော်တွေနဲ့ ဖြတ်သန်းနေပါတယ်" ဟု ဆိုသည်။ သူ၏ ဘိသိက်ခံပွဲအပြီး နှစ်ရက်အကြာတွင် ဟင်နရီသည် သူ၏ဖခင်လက်ထက်က လူကြိုက်အနည်းဆုံး ဝန်ကြီးနှစ်ဦးဖြစ်သည့် ရစ်ချတ် အမ်ပဆန် နှင့် အက်ဒမန် ဒတ်ဒလေ တို့ကို ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ ၎င်းတို့အား နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် စွဲချက်တင်ကာ ၁၅၁၀ ခုနှစ်တွင် ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံရေးအရ ကွပ်မျက်မှုများသည် ဟင်နရီအတွက် သူ၏လမ်းကို ပိတ်ဆို့ထားသူများကို ဖြေရှင်းရန် အဓိကနည်းဗျူဟာတစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ထိုဝန်ကြီးနှစ်ဦးက အဓမ္မတောင်းခံခဲ့သည်ဆိုသော ငွေအချို့ကို ပြန်လည်ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ဟင်နရီသည် ထီးနန်းကို ပြိုင်ဆိုင်လာနိုင်သည့် ယော့ခ်အနွယ်စု အပေါ် ထားရှိသော သဘောထားမှာ သူ၏ဖခင်ထက် ပိုမိုညှာတာခဲ့သည်။ ဒေါဆက်၏ ဒုတိယမြောက် မားကွစ် သောမတ်စ် ဂရေး အပါအဝင် သူ၏ဖခင်က ဖမ်းဆီးထားသူ အများအပြားကို လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးခဲ့သည်။ အချို့မှာမူ ပြန်လည်သင့်မြတ်ခြင်း မရှိခဲ့ဘဲ ဆပ်ဖော့ခ်၏ တတိယမြောက် နယ်စားကြီး အက်ဒမန် ဒီလာပိုး သည် သူ၏ညီဖြစ်သူ ရစ်ချတ်က ဘုရင်ကို ဆန့်ကျင်ဘက်ပြုခဲ့ခြင်းကြောင့် ၁၅၁၃ ခုနှစ်တွင် နောက်ဆုံး၌ ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဟင်နရီနှင့် လက်ထပ်ပြီးမကြာမီ ကက်သရင်းတွင် ကိုယ်ဝန်ရှိလာခဲ့သည်။ သူမသည် ၁၅၁၀ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၃၁ ရက်တွင် အသေမွေးသော သမီးမိန်းကလေးတစ်ဦးကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ကက်သရင်းသည် လေးလခန့်အကြာတွင် ပြန်လည်ကိုယ်ဝန်ရှိလာပြီး[၂၉] ၁၅၁၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် သားတော် ဟင်နရီကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ပထမကလေး ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည့် ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုအပြီးတွင် ဇနီးမောင်နှံနှစ်ဦးသည် သားယောက်ျားလေး ရရှိခဲ့သဖြင့် ဝမ်းမြောက်ခဲ့ကြပြီး ဝက်စ်မင်စတာ ပြိုင်ပွဲဟု လူသိများသော နှစ်ရက်ကြာ မြင်းပေါ်လှံထိုးပြိုင်ပွဲ အပါအဝင် အောင်ပွဲခံပွဲတော်များကို ကျင်းပခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ထိုကလေးငယ်သည် ခုနစ်ပတ်အကြာတွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ ကက်သရင်းသည် ၁၅၁၃ နှင့် ၁၅၁၅ ခုနှစ်တို့တွင် အသေမွေးသော သားတော်နှစ်ဦး ရှိခဲ့သော်လည်း ၁၅၁၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် သမီးတော် မေရီကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ဘုရင်နှင့် မိဖုရားတို့အကြား ဆက်ဆံရေးမှာ တင်းမာနေခဲ့သော်လည်း မေရီကို ဖွားမြင်ပြီးနောက် အနည်းငယ် ပြေလျော့သွားခဲ့သည်။ ဟင်နရီနှင့် ကက်သရင်းတို့၏ အိမ်ထောင်ရေးကို "ထူးထူးခြားခြား ကောင်းမွန်ခဲ့သည်" ဟု ဖော်ပြကြသော်လည်း ဟင်နရီသည် မောင်းမမိသံများ ထားရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ ၁၅၁၀ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် ဘက်ကင်ဟမ်၏ တတိယမြောက် နယ်စားကြီး အက်ဒဝပ် စတက်ဖို့ဒ် ၏ ညီမများဖြစ်ကြသော အဲလစ်ဇဘက် သို့မဟုတ် ဟန်တင်ဒန်၏ ကောင့်တက်စ် အန်း ဟေစတင်းစ် ထဲမှ တစ်ဦးနှင့် ဖောက်ပြန်ခဲ့ကြောင်း ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ ၁၅၁၆ ခုနှစ်မှစတင်ကာ သုံးနှစ်ခန့် အထင်ရှားဆုံးဖြစ်ခဲ့သော မောင်းမမှာ အဲလစ်ဇဘက် ဘလောင့် ဖြစ်သည်။ ဘလောင့်သည် လုံးဝအငြင်းပွားဖွယ်မရှိသော မောင်းမနှစ်ဦးအနက် တစ်ဦးဖြစ်ပြီး အချို့က ၎င်းကို ခွန်အားဗလနှင့် ပြည့်စုံသော ဘုရင်ပျိုတစ်ပါးအတွက် နည်းပါးသည်ဟု ယူဆကြသည်။ဟင်နရီတွင် မောင်းမ မည်မျှရှိခဲ့သည်ကိုမူ အငြင်းပွားဆဲဖြစ်သည် - ဒေးဗစ် လုဒ်စ် က ဟင်နရီသည် "အလွန်အကန့်အသတ်ရှိသော အတိုင်းအတာဖြင့်သာ" မောင်းမများ ထားရှိခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်သော်လည်း အလစ်ဆန် ဝဲလ် ကမူ အခြားသော ဖောက်ပြန်မှုများစွာ ရှိခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်သည်။ကက်သရင်းက ကန့်ကွက်ခဲ့ကြောင်း မသိရပေ။ ၁၅၁၈ ခုနှစ်တွင် သူမသည် အခြားသမီးမိန်းကလေးတစ်ဦးနှင့် ထပ်မံကိုယ်ဝန်ရှိခဲ့သော်လည်း ၎င်းမှာလည်း အသေမွေးခဲ့သည်။ ဘလောင့်သည် ၁၅၁၉ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ဟင်နရီ၏ တရားမဝင် သားတော် ဟင်နရီ ဖစ်ဇ်ရွိုင်း ကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ထိုသားငယ်ကို ၁၅၂၅ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ရစ်ချမွန်နယ်စားကြီး အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ရာ အချို့က ၎င်းကို နောက်ဆုံးတွင် တရားဝင်အမွေဆက်ခံသူ ဖြစ်လာစေရန် လမ်းစတစ်ခုဟု ထင်မြင်ခဲ့ကြသည်။ ဖစ်ဇ်ရွိုင်းသည် ၁၅၃၃ ခုနှစ်တွင် မေရီ ဟောင်းဝပ် နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သော်လည်း သုံးနှစ်အကြာတွင် သားသမီးမထွန်းကားဘဲ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ သူ ၁၅၃၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ကွယ်လွန်ချိန်၌ ပါလီမန်သည် သူ့ကို ဘုရင်ဖြစ်လာခွင့် ပေးနိုင်မည့် ဒုတိယမြောက် ထီးနန်းဆက်ခံမှု အက်ဥပဒေကို စဉ်းစားနေဆဲ ဖြစ်သည်။ == ပြင်သစ်နှင့် ဟက်စ်ဘတ်ချ်မင်းဆက်များ == ၁၅၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံသည် ကန်ဘရိုင်းမဟာမိတ်အဖွဲ့ အတွင်း သန့်ရှင်းသော ရောမအင်ပါယာနှင့် ပျက်ပြယ်လွယ်သော မဟာမိတ်ဖွဲ့ကာ ဗင်းနစ်နိုင်ငံကို စစ်ပွဲဆင်နွှဲ အနိုင်ရရှိနေခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် သူ၏ဖခင်နှင့် ပြင်သစ်ဘုရင် ၁၂ ဆက်မြောက် လူဝီဘုရင် တို့အကြား ရှိခဲ့သော ချစ်ကြည်ရေးကို ပြန်လည်ဆန်းသစ်ခဲ့ပြီး ဤကိစ္စသည် သူ၏ တိုင်ပင်ခံကောင်စီကို သဘောထားကွဲလွဲစေခဲ့သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ထိုအင်အားကြီးနှစ်နိုင်ငံ၏ ပေါင်းစည်းအင်အားနှင့် စစ်ဖြစ်ရပါက အလွန်တရာ ခက်ခဲမည်မှာ သေချာသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ထို့နောက်မကြာမီတွင် ဟင်နရီသည် အာရာဂွန်ဘုရင် ဒုတိယမြောက်ဖာဒီနန် နှင့် ပဋိညာဉ်စာချုပ်တစ်ခုကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ ၁၅၁၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဒုတိယမြောက်ဂျူးလီးယက် က ပြင်သစ်ဆန့်ကျင်ရေး သန့်ရှင်းသောမဟာမိတ်အဖွဲ့ ကို ဖွဲ့စည်းပြီးနောက် ဟင်နရီသည် ဖာဒီနန်၏ ဦးဆောင်မှုနောက်သို့လိုက်ကာ အင်္ဂလန်ကို ထိုမဟာမိတ်အဖွဲ့အသစ်ထဲသို့ သွတ်သွင်းခဲ့သည်။ ပြင်သစ်ကို အုပ်စိုးလိုသော ဟင်နရီ၏ အိပ်မက်များကို အကောင်အထည်ဖော်ရန်အတွက် အင်္ဂလန်အတွက် အကွီတန်း နယ်မြေကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန် နွေဦးရာသီတွင် အင်္ဂလိပ်-စပိန် ပူးတွဲတိုက်ခိုက်မှုတစ်ခုကို စတင်စီစဉ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၁၅၁၂ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် တရားဝင်စစ်ကြေညာပြီးနောက် ပြုလုပ်ခဲ့သော ထိုတိုက်ခိုက်မှုကို ဟင်နရီကိုယ်တိုင် ဦးဆောင်ခဲ့ခြင်းမရှိဘဲ ကြီးမားသောအရှုံးဖြင့် ပြီးဆုံးခဲ့သည်။ ဖာဒီနန်သည် ထိုစစ်ပွဲကို မိမိ၏ ကိုယ်ကျိုးစီးပွားအတွက်သာ အသုံးချခဲ့သဖြင့် အင်္ဂလိပ်-စပိန် မဟာမိတ်ဆက်ဆံရေး တင်းမာသွားခဲ့သည်။ သို့သော်ငြားလည်း ပြင်သစ်တို့သည် မကြာမီမှာပင် အီတလီမှ မောင်းထုတ်ခြင်းခံခဲ့ရပြီး ပြင်သစ်အပေါ် ထပ်မံအနိုင်ရရှိရန် နှစ်ဦးစလုံးက လိုလားနေကြသဖြင့် မဟာမိတ်အဖွဲ့မှာ ဆက်လက်တည်မြဲခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဟင်နရီသည် ဧကရာဇ် မက်ဆီမီလီယံ ကို သန့်ရှင်းသောမဟာမိတ်အဖွဲ့ထဲသို့ ဝင်ရောက်လာစေရန် စည်းရုံးနိုင်ခဲ့ခြင်းဖြင့် သံတမန်ရေးရာ အောင်မြင်မှုတစ်ခုကို ရယူနိုင်ခဲ့သည်။ အကယ်၍သာ လူဝီကို အနိုင်တိုက်နိုင်ပါက ဟင်နရီသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဂျူးလိယပ်ထံမှ ကတိပြုထားသော "ပြင်သစ်၏ အခရစ်ယာန်အဖြစ်ဆုံးဘုရင်" ဘွဲ့အပြင် ပါရီမြို့၌ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးကိုယ်တိုင် ဘိသိက်မြှောက်ပေးမည့် အခွင့်အရေးကိုပါ ထူးထူးခြားခြား အာမခံချက် ရရှိထားခဲ့သည်။ === ကက်သရင်း နှင့် လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ရန် ကြိုးပမ်းခြင်း === ကက်သရင်းအော့ဖ်အာရဂွန် နှင့် လက်ထပ်ထားစဉ် ဟင်နရီ သည် သူမ၏ '''အမျိုးသမီးကိုယ်လုပ်တော်''' ဖြစ်သူ မေရီဘိုလင်း နှင့် ချစ်ကြိုက်ဆက်ဆံရေး ရှိခဲ့သည်။ မေရီ ၏ သားသမီးနှစ်ဦးဖြစ်သော '''ဟင်နရီကာရေး''' နှင့် '''ကက်သရင်းကာရေး''' တို့သည် ဟင်နရီ ၏ သားသမီးများဖြစ်နိုင်သည်ဟု ယူဆချက်များ ရှိခဲ့သော်လည်း ထိုအချက်ကို မည်သည့်အခါမျှ အတည်ပြုနိုင်ခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ ဟင်နရီ ဘုရင်သည် ထိုကလေးနှစ်ဦးကို '''ဟင်နရီဖစ်ရွိုဇ်''' ကို အသိအမှတ်ပြုခဲ့သကဲ့သို့ အသိအမှတ်မပြုခဲ့ပေ။[60] ၁၅၂၅ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီ သည် မိမိအလိုရှိသော '''သားယောက်ျား အမွေဆက်ခံသူ''' ကို ကက်သရင်း က မမွေးဖွားပေးနိုင်ခြင်းအပေါ် ပိုမိုစိတ်မရှည်လာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် သူသည် မေရီဘိုလင်း ၏ ညီမဖြစ်သူ '''အန်းဘိုလင်း''' ကို စွဲလမ်းလာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က အန်း သည် ဘုရင်မ၏ အဖွဲ့ထဲတွင် ပါဝင်နေသော ဆွဲဆောင်မှုရှိသည့် အမျိုးသမီးငယ်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ သို့သော် အန်း သည် ဟင်နရီ ၏ သွေးဆောင်မှုများကို ခုခံခဲ့ပြီး၊ သူမ၏အစ်မ မေရီ ကဲ့သို့ ဘုရင်၏ ကိုယ်လုပ်တော် ဖြစ်ရန် ငြင်းဆိုခဲ့သည်။ ဤအခြေအနေအတွင်း ဟင်နရီ သည် မိမိ၏ မင်းဆက်အတွက် အမွေဆက်ခံသူတစ်ဦး ရရှိရန်နှင့် နန်းတွင်းတွင် '''“ဘုရင်၏ ကြီးမားသောကိစ္စ”''' ဟု ခေါ်ဆိုလာသည့် ပြဿနာကို ဖြေရှင်းရန် နည်းလမ်းသုံးခုကို စဉ်းစားခဲ့သည်။ ပထမနည်းမှာ '''ဟင်နရီဖစ်ရွိုဇ်''' ကို တရားဝင်သားအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ ထိုသို့လုပ်ရန် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ပါဝင်မှု လိုအပ်သကဲ့သို့ နောက်ပိုင်းတွင် စိန်ခေါ်မှုများလည်း ပေါ်ပေါက်နိုင်သည်။ ဒုတိယနည်းမှာ သူ၏သမီး '''မေရီ''' ကို အမြန်ဆုံး လက်ထပ်ပေးပြီး၊ သူမထံမှ မြေးသားတစ်ဦး ရရှိကာ ဟင်နရီ မသေဆုံးမီ တိုက်ရိုက်အမွေဆက်ခံနိုင်ရန် မျှော်လင့်ခြင်း ဖြစ်သည်။ သို့သော် မေရီ သည် ဟင်နရီ မသေဆုံးမီ ကိုယ်ဝန်ဆောင်နိုင်ရန် ဖြစ်နိုင်ခြေ နည်းသည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။ တတိယနည်းမှာ ကက်သရင်း ကို တစ်နည်းနည်းဖြင့် ပယ်ဖျက်ပြီး ကလေးမွေးနိုင်သည့် အသက်အရွယ်ရှိ အခြားအမျိုးသမီးတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ အသက် ၃၄ နှစ်အရွယ် ဟင်နရီ အတွက် အန်း နှင့် လက်ထပ်နိုင်မည့် အလားအလာကို မြင်လာသောကြောင့် တတိယနည်းလမ်းသည် နောက်ဆုံးတွင် အနှစ်သက်ဆုံးဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ မကြာမီတွင် အသက် ၄၀ ရှိလာပြီဖြစ်သော ကက်သရင်း နှင့် မိမိ၏လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ရန်မှာ ဘုရင်၏ အဓိကဆန္ဒ ဖြစ်လာခဲ့သည်။[66][67] လာမည့်နှစ်များအတွင်း ဟင်နရီ ၏ တိကျသော ရည်ရွယ်ချက်များနှင့် လှုံ့ဆော်မှုများအပေါ် သမိုင်းပညာရှင်များအကြား အမြင်တူညီမှု မရှိကြပေ။ အနည်းဆုံး သူ၏နန်းစံအစပိုင်းတွင် ဟင်နရီ သည် ဘာသာတရားကိုင်းရှိုင်းပြီး ကက်သလစ်ဘာသာရေးအကြောင်းကို ကောင်းစွာသိရှိသူ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၅၂၁ ခုနှစ်တွင် သူရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သော ''Assertio Septem Sacramentorum'' (“စက္ကမင် ခုနစ်ပါးကို ကာကွယ်ခြင်း”) စာအုပ်ကြောင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး လီယို တဆယ် ထံမှ '''Fidei Defensor''' (“ယုံကြည်ခြင်းကို ကာကွယ်သူ”) ဟူသော ဘွဲ့တံဆိပ်ကိုပင် ရရှိခဲ့သည်။[69] ထိုစာအုပ်သည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ အာဏာအမြင့်ဆုံးဖြစ်မှုကို အခိုင်အမာ ကာကွယ်ထားသော်လည်း အခြေအနေအပေါ် မူတည်သည့် စကားလုံးများဖြင့် ရေးသားထားသည်။[69] ဟင်နရီ သည် ဒုတိယအကြိမ် လက်ထပ်ရန် ပိုမိုစိတ်အားထက်သန်လာချိန်တွင် ဤကိစ္စနှင့်ပတ်သက်၍ သူ၏အမြင်ကို မည်သည့်အချိန်တွင် ပြောင်းလဲခဲ့သည်ကို အတိအကျ မသိရပေ။ သို့သော် ၁၅၂၇ ခုနှစ်တွင် သူသည် ကက်သရင်း ထံမှ သားယောက်ျားအမွေဆက်ခံသူ မရရှိခြင်းမှာ သူတို့၏ လက်ထပ်မှုသည် '''“ဘုရားသခင်၏အမြင်တွင် ကျိန်စာသင့်နေသောကြောင့်”''' ဖြစ်သည်ဟု မိမိကိုယ်တိုင် ယုံကြည်လာခဲ့သည်။[70] အမှန်အားဖြင့် ကက်သရင်း သည် သူ၏အစ်ကို အာသာ ၏ ဇနီးဖြစ်ခဲ့ပြီး ကက်သရင်း နှင့် လက်ထပ်ခြင်းအားဖြင့် ဟင်နရီသည် '''Leviticus 20:21''' တွင် ဖော်ပြထားသည့် တားမြစ်ချက်ကို ဆန့်ကျင်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ထိုကျမ်းပိုဒ်ကို သောမတ်စ်ကရမ်မာ က လက်ထပ်မှုကို အကျုံးမဝင်ကြောင်း ကြေညာရာတွင် အကြောင်းပြချက်တစ်ခုအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။[71] အခြားတစ်ဖက်တွင် '''မာတင်လူသာ''' ကမူ အစပိုင်းတွင် ဟင်နရီ ၏ လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ခြင်းကို ဆန့်ကျင်ခဲ့သည်။ သူ၏ သွန်သင်ချက်အရ သမ္မာကျမ်းစာသည် '''မယားများစွာယူခြင်း''' ကို ခွင့်ပြုထားသော်လည်း '''ကွာရှင်းခြင်း'''ကို ခွင့်မပြုဟု ဆိုခဲ့ပြီး ဟင်နရီ အနေဖြင့် ဒုတိယဇနီးတစ်ဦး ထပ်ယူနိုင်သည်ဟု အစပိုင်းတွင် ပြောခဲ့သည်။[71] ထိုအချိန်တွင် ဟင်နရီ သည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၌ ဤလက်ထပ်မှုအတားအဆီးကို ခွင့်ပြုဖယ်ရှားပေးနိုင်သည့် အာဏာမရှိဟု ယုံကြည်လာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၁၅၂၇ ခုနှစ်တွင် သူသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးကလီးမန့် ၇ ထံသို့ ကက်သရင်း နှင့် မိမိ၏လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ထိုနည်းလမ်းသည် အနည်းဆုံး ပိုမိုပွင့်လင်းစွာ ဖီဆန်သည့် လမ်းကြောင်းတစ်ခုကို ရှောင်ရှားရန် ရည်ရွယ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။[68] ကိစ္စကို လူသိရှင်ကြား ပြောဆိုလိုက်ခြင်းကြောင့် ကက်သရင်း ကို သီလရှင်ကျောင်းသို့ ဝင်ရောက်နေထိုင်ရန် သို့မဟုတ် ငြိမ်သက်စွာ နေထိုင်ရန် ဆွဲဆောင်နိုင်မည့် မျှော်လင့်ချက်အားလုံး ပျောက်ဆုံးသွားခဲ့သည်။[72] Henry သည် သူ၏အတွင်းရေးမှူး '''ဝီလျံနိုက်ထ်''' ကို '''ဟိုးလီးဆီး''' ထံသို့ တိုက်ရိုက်တောင်းဆိုရန် စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ထိုသူသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးထံမှ အမိန့်စာရရှိရန် ရည်ရွယ်၍ အဓိပ္ပာယ်နှစ်ခွဖြစ်အောင် ရေးသားထားသည့် မူကြမ်းတစ်စောင်ကို ယူဆောင်သွားခဲ့သည်။ သို့သော် နိုက်ထ် မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးသည် ထိုမျှလွယ်ကူစွာ လှည့်စား၍မရခဲ့ပေ။[73] အခြားသော သံတမန်ရေးရာ ကြိုးပမ်းမှုများမှာ အင်္ဂလန်တွင် ဘာသာရေးတရားရုံးတစ်ခု ကျင်းပရန် စီစဉ်ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ထိုတရားရုံးတွင် ကလီးမန့် ၇ ၏ ကိုယ်စားလှယ် ပါဝင်မည်ဖြစ်သည်။ ကလီးမန့် သည် ထိုတရားရုံး ဖွဲ့စည်းရန် သဘောတူခဲ့သော်လည်း သူ၏ ကိုယ်စားလှယ် '''လော်ရင်ဇိုကန်ပက်ဂို''' ကို ဟင်နရီ ၏ဘက်မှ ဆုံးဖြတ်ပေးရန် အာဏာပေးရန် မည်သည့်အခါမျှ ရည်ရွယ်ချက်မရှိခဲ့ပေ။[73] ဤဘက်လိုက်မှုသည် ဧကရာဇ်ပဉ္စမမြောက်ချားလ်စ် ထံမှ ဖိအားပေးမှုကြောင့် ဖြစ်နိုင်သော်လည်း ထိုဖိအားက ကန်ပက်ဂို သို့မဟုတ် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးအပေါ် မည်မျှအထိ သက်ရောက်ခဲ့သည်ကို အတိအကျ မသိရပေ။ သက်သေများကို ကြားနာပြီး နှစ်လမပြည့်မီတွင် ကလီးမန့် သည် အမှုကို ၁၅၂၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ရောမ သို့ ပြန်လည်ခေါ်ယူခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ထိုအမှုသည် အင်္ဂလန်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာတော့မည် မဟုတ်ကြောင်း ထင်ရှားလာခဲ့သည်။[73] လက်ထပ်မှု ပယ်ဖျက်နိုင်မည့် အခွင့်အရေး ဆုံးရှုံးသွားသောအခါ ဘုန်းတော်ကြီးဝေါ်ဆေးလ် သည် အပြစ်တင်ခံရသည်။ ၁၅၂၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် သူ့ကို ''ဗာတီကန်ရဟန်းမင်းကြီး၏ အာဏာကို အသုံးပြုမှုပြစ်မှု'' ဖြင့် စွဲချက်တင်ခဲ့ပြီး၊ သူ၏ အာဏာနှင့်ဂုဏ်ကျက်သရေ ကျဆင်းမှုမှာ '''“ရုတ်တရက်ဖြစ်ပြီး လုံးဝကျဆင်းသွားခြင်း”''' ဖြစ်ခဲ့သည်။[73] ဟင်နရီ နှင့် ခဏတာ ပြန်လည်သင့်မြတ်ခဲ့ပြီး ၁၅၃၀ ခုနှစ် ပထမနှစ်ဝက်တွင် တရားဝင် ခွင့်လွှတ်ခြင်းပင် ရရှိခဲ့သော်လည်း ၁၅၃၀ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ထပ်မံ၍ နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် စွဲချက်တင်ခံရသည်။ သို့သော် အမှုမစစ်ဆေးမီ သေဆုံးသွားခဲ့သည်။[73][75] ဟင်နရီ ကိုယ်တိုင် အစိုးရအုပ်ချုပ်ရေးကို ခဏတာ တာဝန်ယူပြီးနောက်[76] '''သောမတ်စ်မိုး''' သည် နိုင်ငံ‌တော်အဓိပတိ နှင့် အဓိကဝန်ကြီးတာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ သူသည် ထက်မြက်ပြီး အရည်အချင်းရှိသူဖြစ်သော်လည်း ဘာသာရေးကိုင်းရှိုင်းသည့် ကက်သလစ်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး လက်ထပ်မှု ပယ်ဖျက်ရေးကို ဆန့်ကျင်သူလည်း ဖြစ်သည်။[77] သို့သော် အစပိုင်းတွင် ဘုရင်၏ မူဝါဒအသစ်ကို ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ပါလီမန်လွှတ်တော် တွင်ဝေါ်ဆေးလ်ကို ပြစ်တင်ဝေဖန်ခဲ့သည်။[78] တစ်နှစ်အကြာတွင် ကက်သရင်း ကို နန်းတွင်းမှ ဖယ်ရှားခဲ့ပြီး သူမ၏ အခန်းများကို အန်းဘိုလင်း အား ပေးအပ်ခဲ့သည်။ အန်းသည် ထိုခေတ်အတွက် ပညာရေးအလွန်ကောင်းမွန်ပြီး ဉာဏ်ရည်ထက်မြက်သည့် အမျိုးသမီးတစ်ဦးဖြစ်ကာ ပရိုတက်စတင့်ဘာသာပြုပြင်ပြောင်းလဲသူ များ၏ အယူအဆများကို စိတ်အားထက်သန်စွာ စိတ်ဝင်စားခဲ့သည်။ သို့သော် သူမကိုယ်တိုင် အမှန်တကယ် ပရိုတက်စတင့် ဘာသာဝင်အဖြစ် ခိုင်မာစွာ ရပ်တည်ခဲ့ခြင်း ရှိ၊ မရှိမှာ သမိုင်းပညာရှင်များအကြား ယနေ့တိုင် အငြင်းပွားစရာ ဖြစ်နေဆဲဖြစ်သည်။[65] ကန်တာဘာရီ ဂိုဏ်းချုပ် '''ဝီလျံဝါးဟမ်း''' သေဆုံးသောအခါ အန်း ၏ သြဇာကြောင့် ဟင်နရီ သည် လက်ထပ်မှု ပယ်ဖျက်ရေးကို ယုံကြည်စိတ်ချစွာ ထောက်ခံသူ '''သောမတ်စ်ကရန်မာ''' ကို လစ်လပ်သွားသော ရာထူးတွင် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဘုရင်၏ ဘုရားကျောင်းနှင့်ပတ်သက်သော နောက်ထပ်အစီအစဉ်များကို မသိရှိသေးသော ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးကလည်း ထိုခန့်အပ်မှုကို အတည်ပြုခဲ့သည်။[79] === အန်းဘိုလင်း နှင့် လက်ထပ်ခြင်း === ၁၅၃၂ ခုနှစ် ဆောင်းရာသီတွင် ဟင်နရီ သည် '''ကာလစ်''' တွင် '''ပထမဖရန့်ဇစ်''' နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့ပြီး မိမိ၏ လက်ထပ်မှုအသစ်အတွက် ဖရန့်ဇစ် ၏ ထောက်ခံမှုကို ရယူခဲ့သည်။ ကာလစ် မှ ပြန်လာပြီး ဒိုဗာ သို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် အသက် ၄၁ နှစ်ရှိ ဟင်နရီ နှင့် အန်းတို့သည် လျှို့ဝှက်စွာ လက်ထပ်ပွဲတစ်ခု ကျင်းပခဲ့ကြသည်။[81] မကြာမီ အန်း ကိုယ်ဝန်ရှိလာပြီး ၁၅၃၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၅ ရက်နေ့တွင် လန်ဒန် ၌ ဒုတိယအကြိမ် လက်ထပ်ပွဲ ကျင်းပခဲ့ကြသည်။ ၁၅၃၃ ခုနှစ် မေလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ကရန်မာ သည် ဒန်စတာဘယ် ဘုန်းကြီးကျောင်း တွင် ကျင်းပသော အထူးတရားရုံး၌ တရားသူကြီးအဖြစ် ထိုင်ပြီး ဟင်နရီ နှင့် ကက်သရင်းအော့ဖ်အာရဂွန် တို့၏ လက်ထပ်မှု တရားဝင်မှုကို ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ထိုနေ့တွင် ဟင်နရီ နှင့် ကက်သရင်း တို့၏ လက်ထပ်မှုကို ပျက်ပြယ်ပြီး တရားမဝင်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ ငါးရက်အကြာ မေလ 28 ရက်နေ့တွင် ကရန်မာ သည် ဟင်နရီ နှင့် အန်း တို့၏ လက်ထပ်မှုကို တရားဝင်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။[82] ကက်သရင်း ၏ ဘုရင်မဘွဲ့ကို တရားဝင် ဖယ်ရှားပြီး အာသာ ၏ မုဆိုးမအဖြစ် မုဆိုးမမင်းသမီး ဟူသော ဘွဲ့ကိုသာ ပေးခဲ့သည်။ သူမ၏နေရာတွင် အန်း သည် ၁၅၃၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ဘုရင်မအဖြစ် သရဖူဆောင်းခဲ့သည်။[83] ထိုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် ဘုရင်မ အန်း သည် အချိန်မတိုင်မီ သမီးတစ်ဦး မွေးဖွားခဲ့သည်။ ထိုကလေးကို ဟင်နရီ ၏ မိခင် '''ယော့ခ်မြို့စားကတော်အဲလိဇဘက်''' ကို ဂုဏ်ပြု၍ '''အဲလိဇဘက်''' ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။[84] လက်ထပ်ပြီးနောက် ကိစ္စများကို စနစ်တကျ တည်ငြိမ်အောင်လုပ်ဆောင်သည့် ကာလတစ်ခု ရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် '''ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများစွာလုပ်နေသည့် ပါလီမန်''' က ဥပဒေများစွာကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး ကျန်ရှိနေသေးသော ပြဿနာများအတွက် ဖြေရှင်းချက်များ ရှာဖွေခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုအသစ်များကို စိန်ခေါ်မှုများမှ ကာကွယ်ရန်၊ ပြည်သူများအနေဖြင့် ထိုပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ၏ တရားဝင်မှုကို ယုံကြည်လာစေရန်နှင့် ဆန့်ကျင်သူများကို ဖော်ထုတ်အရေးယူရန်လည်း ရည်ရွယ်ခဲ့သည်။[85] '''ကန်နွန်ဥပဒေ''' ကို ကရန်မာ နှင့် အခြားသူများက အကျယ်တဝင့် ကိုင်တွယ်ခဲ့သော်လည်း ဤဥပဒေများကို '''သောမတ်စ်ခရွန်ဝဲလ်၊ သောမတ်စ်အက်ဒလေ၊ သောမတ်စ်ဟောင်းဝပ် နော့ဖ်ဖို့ဒ်တတိယအဆင့်မြို့စား''' နှင့် ဟင်နရီ ကိုယ်တိုင်ကပင် အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့ကြသည်။[86] ဤလုပ်ငန်းစဉ် ပြီးဆုံးသောအခါ ၁၅၃၂ ခုနှစ် မေလတွင် သောမတ်စ်မိုး သည် နိုင်ငံတော်အဓိပတိ ရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့ပြီး ခရွမ်ဝဲလ် သည်ဟင်နရီ ၏ အဓိကဝန်ကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။[87] '''၁၅၅၃ ခုနှစ် နန်းမွေဆက်ခံခြင်းဥပဒေ''' အရ ကက်သရင်း ၏ သမီး မေရီ ကို တရားမဝင်သားသမီးအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး၊ ဟင်နရီနှင့် အန်း တို့၏ လက်ထပ်မှုကို တရားဝင်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ အန်း ၏ သားသမီးများကိုလည်း နန်းဆက်ခံမည့် အစီအစဉ်တွင် နောက်တစ်ဆင့်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။[88] ၁၅၃၄ ခုနှစ် '''အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်ဆိုင်ခွင့် အက်ဥပဒေများ''' အရ ပါလီမန် သည် ဘုရင်ကို '''အင်္ဂလန်နိုင်ငံရှိ ဘုရားကျောင်း၏ အကြီးအကဲ''' အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၁၅၃၂ ခုနှစ် အယူခံမှုများ ကန့်သတ်တားမြစ်သည့် ဥပဒေ နှင့်အတူ ရောမသို့ အယူခံဝင်ခွင့်ကိုလည်း ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။[89] ထိုအချိန်မှသာ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးကလီးမန့် ၇ သည် ဘုရင်နှင့် ကရန်မာ ကို '''အရပ်ဘက်ဘာသာရေးအဖွဲ့မှ ဖယ်ရှားခြင်း''' ပြုလုပ်ရန် အရေးယူခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုအမိန့်သည် နောက်ပိုင်းအချိန်အထိ တရားဝင် မဖြစ်ခဲ့ပေ။ ဘုရင်နှင့် ဘုရင်မတို့သည် သူတို့၏ အိမ်ထောင်ရေးဘဝကို မနှစ်သက်ကြပေ။ အေးချမ်းပြီး ချစ်ခင်ကြသည့် အချိန်များလည်း ရှိခဲ့သော်လည်း အန်း သည် မိမိထံမှ မျှော်လင့်ထားသည့် နာခံပြီး ခေါင်းငုံ့နေသော ဇနီးအဖြစ် နေထိုင်ရန် ငြင်းဆိုခဲ့သည်။ သူမ၏ တက်ကြွမှုနှင့် ကိုယ်ပိုင်အမြင်ကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ထုတ်ဖော်တတ်သည့် ဉာဏ်ရည်က သူမကို လျှို့ဝှက်ချစ်သူအဖြစ် ဆွဲဆောင်မှုရှိစေခဲ့သော်လည်း ဘုရင်မအဖြစ် အများအားဖြင့် အခမ်းအနားများကိုသာ ဆောင်ရွက်ရသည့် အခန်းကဏ္ဍအတွက်မူ သူမကို လွတ်လပ်လွန်းသူ ဖြစ်စေခဲ့ပြီး ရန်သူများစွာကိုလည်း ရရှိစေခဲ့သည်။ ဟင်နရီ ကလည်း အန်း ၏ အမြဲတမ်း စိတ်တိုဒေါသထွက်တတ်မှုနှင့် ပြင်းထန်သော စိတ်နေစိတ်ထားကို မကြိုက်တော့ပေ။ 1534 ခုနှစ်တွင် အန်း ကိုယ်ဝန်မရှိဘဲ ဖြစ်သွားခြင်း သို့မဟုတ် ကိုယ်ဝန်ပျက်ကျခြင်း ဖြစ်ပြီးနောက် ဟင်နရီ သည် သူမက သားယောက်ျားတစ်ဦး မမွေးပေးနိုင်ခြင်းကို သစ္စာဖောက်မှုတစ်ခုအဖြစ် မြင်လာခဲ့သည်။ ၁၅၃၄ ခုနှစ် ခရစ်စမတ် ကာလကတည်းက ဟင်နရီ သည် အန်း ထံမှ ခွဲထွက်ပြီး ကက်သရင်း ထံသို့ ပြန်သွားရန် မလိုအပ်ဘဲ မည်သို့ လုပ်ဆောင်နိုင်မည်ကို ကရန်မာ နှင့် ခရွမ်ဝဲလ် တို့နှင့် ဆွေးနွေးနေခဲ့သည်။[96] ၁၅၃၅ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီ သည် မတ်ဂျ်ရှဲလ်တန် နှင့် ချစ်ကြိုက်ဆက်ဆံရေးရှိခဲ့သည်ဟု အစဉ်အလာအားဖြင့် ယူဆကြသော်လည်း သမိုင်းပညာရှင် အန်တိုနီယာဖရေဆာ က ဟင်နရီ သည် အမှန်တကယ်တွင် မတ်ဂျ် ၏ ညီမဖြစ်သူ '''မေရီရှဲလ်တန်''' နှင့် ဆက်ဆံရေးရှိခဲ့သည်ဟု ဆိုထားသည်။[34] ဟင်နရီ ၏ ဘာသာရေးမူဝါဒများကို ဆန့်ကျင်မှုများကို အစပိုင်းတွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံအတွင်း လျင်မြန်စွာ ဖိနှိပ်ခဲ့သည်။ '''ကာသူဆီယမ်အာဇာနည်သူရဲကောင်း''' များထဲမှ ဘုန်းတော်ကြီးအချို့ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီး အခြားသူများစွာကိုလည်း လူအများရှေ့တွင် အပြစ်ပေးအရှက်ခွဲခဲ့သည်။[97] အထင်ရှားဆုံး ဆန့်ကျင်သူများထဲတွင် ဂျွန်ဖစ်ရှာ, ရိုချက်စတာဘုန်းတော်ကြီးနှင့် '''သောမတ်စ်မိုး''' တို့ ပါဝင်ခဲ့သည်။ သူတို့နှစ်ဦးစလုံးသည် ဘုရင်အား အမြင့်မြတ်ဆုံးအာဏာပိုင်ဖြစ်ကြောင်း သစ္စာဆိုချက် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုရန် ငြင်းဆိုခဲ့ကြသည်။[97] အဲဒီအချိန်တွင် ဟင်နရီ နှင့် ကရွမ်ဝဲလ် တို့သည် သူတို့နှစ်ဦးကို သတ်ရန် မရည်ရွယ်သေးဘဲ မိမိတို့၏အမြင်ကို ပြောင်းလဲကာ အသက်ရှင်လွတ်မြောက်ရန် မျှော်လင့်ခဲ့ကြသည်။ ဖစ်ရှာ သည် ဟင်နရီ ကို ဘုရားကျောင်း၏ အမြင့်ဆုံးအကြီးအကဲအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုရန် ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ငြင်းဆိုခဲ့သည်။ မိုး ကမူ '''၁၅၃၄ ခုနှစ်၊ နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်ဖျက်မှု အက်ဥပဒေ''' ကို ပွင့်လင်းစွာ ချိုးဖောက်ခြင်းမရှိစေရန် သတိထားခဲ့သည်။ ထိုဥပဒေသည် နောက်ပိုင်းဥပဒေများနှင့် မတူဘဲ တိတ်ဆိတ်နေခြင်းကိုသာ အပြစ်မဖြစ်စေခဲ့ပေ။ သို့သော် နောက်ပိုင်းတွင် သူတို့နှစ်ဦးစလုံးကို နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် ပြစ်မှုထင်ရှားစေခဲ့သည်။ မိုး ကို '''ရစ်ချ်ချတ်ရစ်ချ်''' နှင့် ပြောဆိုခဲ့သော စကားဝိုင်းတစ်ခုတည်းကို သက်သေအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ပြီး၊ ဖစ်ရှာ နှင့် မိုး နှစ်ဦးစလုံးကို ၁၅၃၅ ခုနှစ် နွေရာသီတွင် ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။[97] ထိုဖိနှိပ်မှုများနှင့် ၁၅၃၅ ခုနှစ် ဘာသာရေးကျောင်းများ ဖျက်သိမ်းရေး အက်ဥပဒေ တို့ကြောင့် ဟင်နရီ ၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို ပိုမိုကျယ်ပြန့်စွာ ဆန့်ကျင်မှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ထိုအထဲတွင် ၁၅၃၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ၌ အင်္ဂလန်မြောက်ပိုင်းတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော '''ကက်သလစ်သူပုန်ထမှု''' ဟုခေါ်သည့် အကြီးစားအုံကြွမှုလည်း ပါဝင်သည်။[98] သူပုန်ပေါင်း ၂၀,၀၀၀ မှ ၄၀,၀၀၀ ခန့်ကို '''ရောဘတ်အက်စ်ကီး''' နှင့် မြောက်ပိုင်းအထက်တန်းလွှာအဖွဲ့ဝင်အချို့က ဦးဆောင်ခဲ့ကြသည်။[99] ဟင်နရီ သည် သူပုန်များကို လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးမည်ဟု ကတိပြုပြီး သူတို့တင်ပြခဲ့သော ပြဿနာများအတွက် ကျေးဇူးတင်ကြောင်း ပြောခဲ့သည်။ အက်စ်ကီး က သူပုန်များအနေဖြင့် အောင်မြင်ခဲ့ပြီဖြစ်သောကြောင့် လူစုခွဲပြီး အိမ်ပြန်နိုင်ကြောင်း ပြောခဲ့သည်။[100] သို့သော် ဟင်နရီ သည် သူပုန်များကို နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်များအဖြစ် မြင်ခဲ့ပြီး မိမိပေးခဲ့သည့် ကတိကို လိုက်နာရန် မလိုဟု ယူဆခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဟင်နရီ ၏ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ကမ်းလှမ်းမှုအပြီးတွင် နောက်ထပ် အကြမ်းဖက်မှုများ ဖြစ်ပွားလာသောအခါ သူသည် မိမိ၏ ကတိကို အလျင်အမြန် ပြန်လည်ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။[101] အက်စ်ကီး အပါအဝင် ခေါင်းဆောင်များကို ဖမ်းဆီးပြီး နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။ စုစုပေါင်း သူပုန် ၂၀၀ ခန့်ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီး ထိုအုံကြွမှုများ အဆုံးသတ်သွားခဲ့သည်။[102] === အန်းဘိုလင်း ကို ကွပ်မျက်ခြင်း === ၁၅၃၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၈ ရက်နေ့တွင် ကက်သရင်းအော့ဖ်အာရဂွန် သေဆုံးသွားကြောင်း သတင်းသည် ဘုရင်နှင့် ဘုရင်မထံ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ နောက်တစ်နေ့တွင် ဟင်နရီ သည် အဝတ်အစားအားလုံးကို အဝါရောင်ဝတ်ဆင်ပြီး သူ၏ဦးထုပ်တွင် အဖြူရောင်အမွေးတစ်ချောင်း ထည့်ဆင်ထားခဲ့သည်။[103] ဘုရင်မအန်း သည် ထိုအချိန်တွင် ကိုယ်ဝန်ရှိနေပြီး သားယောက်ျား မမွေးနိုင်ပါက အကျိုးဆက်များ ရှိလာနိုင်ကြောင်း သူမ သိရှိခဲ့သည်။ ထိုလအတွင်း ဟင်နရီ သည် မြင်းစီးပြိုင်ပွဲတစ်ခုတွင် မြင်းပေါ်မှ ပြုတ်ကျပြီး ပြင်းထန်စွာ ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ အချိန်အတော်ကြာ သူ၏အသက်အန္တရာယ်ရှိနေသည်ဟု ထင်မြင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုမတော်တဆမှုသတင်းကို ဘုရင်မအန်း သိရှိသောအခါ ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်သွားပြီး ကိုယ်ဝန် ၁၅ ပတ်ခန့်ရှိသော သားယောက်ျားကလေးကို ကိုယ်ဝန်ပျက်ကျခဲ့သည်။ ထိုနေ့မှာပင် ကက်သရင်း ၏ ဈာပနကို ကျင်းပနေသည့် ၁၅၃၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၉ ရက်နေ့ ဖြစ်သည်။[104] သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ အများစုက ဤကိုယ်ရေးကိုယ်တာ ဆုံးရှုံးမှုသည် ထိုတော်ဝင်အိမ်ထောင်ရေး အဆုံးသတ်ရန် အစပြုသည့် အဖြစ်အပျက် ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။[105] ဘိုလင်း မိသားစုသည် တော်ဝင်နန်းတွင်းကောင်စီ တွင် အရေးပါသော ရာထူးများကို ဆက်လက်ရရှိထားသော်လည်း အန်း တွင် ရန်သူများစွာ ရှိခဲ့သည်။ ထိုအထဲတွင် '''ချားလ်စ်ဘရန်ဒန်၊ ဆက်ဖို့ဒ်ပထမအဆင့်မြို့စား''' လည်း ပါဝင်သည်။ သူမ၏ ဦးလေးဖြစ်သူ '''နော်ဖို့ဒ်မြို့စား''' ပင်လျှင် သူမ၏ အာဏာအသုံးချသည့်ပုံစံကို စိတ်ပျက်လာခဲ့သည်။[106] ဘိုလင်း မိသားစုသည် ပြင်သစ်ကို ဧကရာဇ်ချားလ်စ် ၅ ထက် မဟာမိတ်အဖြစ် ပိုမိုနှစ်သက်ခဲ့သော်လည်း ဟင်နရီ ၏ မျက်နှာသာပေးမှုမှာ ချားလ်စ် ဘက်သို့ ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ ထိုအပြောင်းအလဲမှာ ကရွမ်ဝဲလ် ၏ သြဇာကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်ပြီး ဘိုလင်း မိသားစု၏ သြဇာကို ထိခိုက်စေခဲ့သည်။[106] အန်း ကို ဆန့်ကျင်သူများထဲတွင် တော်ဝင်မင်းသမီးမေရီ နှင့် ပြန်လည်သင့်မြတ်ရန် ထောက်ခံသူများလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထိုအုပ်စုထဲတွင် ကက်သရင်း ၏ ယခင်ထောက်ခံသူများလည်း ပါဝင်ပြီး မေရီ သည် ထိုအချိန်တွင် အရွယ်ရောက်လာပြီ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဒုတိယအကြိမ် လက်ထပ်မှု ပယ်ဖျက်ရေးသည် ယခုအခါ အမှန်တကယ် ဖြစ်နိုင်သည့် အခြေအနေ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သို့သော် အန်း ကို သတ်ဖြတ်နိုင်ရန် နည်းလမ်းရှာဖွေခဲ့ခြင်းမှာ ကရွမ်ဝဲလ် ၏ ဘိုလင်း မိသားစုဆန့်ကျင်ရေး သြဇာကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု အများအားဖြင့် ယူဆကြသော်လည်း ယင်းအချက်ကို သမိုင်းပညာရှင်များက ဆွေးနွေးနေဆဲ ဖြစ်သည်။[107][108]အန်း ၏ နောက်ဆုံး ကိုယ်ဝန်ပျက်ကျမှုမှ ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာပြီး မကြာမီတွင် သူမ၏ ကျဆုံးမှု စတင်ခဲ့သည်။ ထိုကျဆုံးမှုသည် ပူးပေါင်းကြံစည်မှု၊ အိမ်ထောင်ဖောက်ပြန်မှု သို့မဟုတ် စုန်းအတတ်နှင့်ပတ်သက်သော စွပ်စွဲချက်များထဲမှ မည်သည့်အချက်ကြောင့် အဓိကဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်ဆိုသည်မှာ သမိုင်းပညာရှင်များအကြား ယနေ့တိုင် အငြင်းပွားနေဆဲ ဖြစ်သည်။[65] သူမ၏ အာဏာနှင့်မျက်နှာသာ ကျဆင်းလာသည့် အစောပိုင်းလက္ခဏာများထဲတွင် ဘုရင်၏ မယ်တော်အသစ်ဖြစ်လာသော အသက် ၂၈ နှစ်အရွယ် ဂျိန်းဆေးမွား ကို အခန်းအသစ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ပေးခြင်းနှင့် အန်း ၏ အစ်ကို ဂျော့ဂျ်ဘိုလင်းအား ဂါတာသူရဲကောင်းဘွဲ့တံဆိပ် ချီးမြှင့်ရန် ငြင်းဆိုပြီး ထိုအစား '''နီးကိုးလတ်စ်ကာရိုး''' ကို ချီးမြှင့်ခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။[109][110] ၁၅၃၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၃၀ ရက်မှ မေလ ၂ ရက်အတွင်း ‌ဂျော့ဂျ်ဘိုလင်း အပါအဝင် အမျိုးသားငါးဦးကို နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက် အိမ်ထောင်ဖောက်ပြန်မှုဖြင့် ဖမ်းဆီးခဲ့ပြီး ဘုရင်မနှင့် လိင်ဆက်ဆံခဲ့ကြသည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့သည်။ အန်း ကိုလည်း နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက် အိမ်ထောင်ဖောက်ပြန်မှုနှင့် အစ်ကိုဖြစ်သူနှင့် လိင်ဆက်ဆံမှု (သွေးသားအရင်းအချာဖြင့်လိင်ဆက်ဆံမှုရှိသည်ဟုထင်မြင်ချက်) ဖြင့် စွပ်စွဲကာ ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ သူတို့အပေါ်ရှိ သက်သေများမှာ ခိုင်မာမှုမရှိသော်လည်း စွပ်စွဲခံရသူများကို အပြစ်ရှိကြောင်း ဆုံးဖြတ်ကာ သေဒဏ်ချမှတ်ခဲ့သည်။ ၁၅၃၆ ခုနှစ် မေလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ဟင်နရီ နှင့် အန်း တို့၏ လက်ထပ်မှုကို လက်ထောက်ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီးကရန်မာက '''လန်းဘတ်ထ်နန်းတော်''' တွင် ပယ်ဖျက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး စွပ်စွဲခံထားရသော အမျိုးသားများကို ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။[111][112] ကရန်မာ သည် လက်ထပ်မှု ပယ်ဖျက်ရန် တရားဝင်အကြောင်းပြချက် ရှာဖွေရာတွင် အခက်အခဲရှိခဲ့ပုံရပြီး ဟင်နရီ နှင့် အန်း ၏ အစ်မ မေရီ တို့အကြား ယခင်က ဆက်ဆံရေးရှိခဲ့ခြင်းကို အခြေခံခဲ့နိုင်သည်။ ကန်နွန်ဥပဒေ အရ ထိုသို့သော ဆက်နွှယ်မှုသည် ဟင်နရီ နှင့် အန်း တို့၏ လက်ထပ်မှုကိုလည်း တားမြစ်ထားသည့် ဆွေမျိုးဆက်နွှယ်မှုအဆင့်အတွင်း ကျရောက်စေပြီး ထိုလက်ထပ်မှုကို အကျုံးမဝင်စေခဲ့သည်။[113] ၁၅၃၆ ခုနှစ် မေလ ၁၉ ရက်နေ့ နံနက် ၈ နာရီတွင် အန်း ကို '''ဂရင်းတာဝါ''' တွင် ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။[114] === ဂျိန်းဆေးမွား နှင့် လက်ထပ်ခြင်း၊ ပြည်တွင်းနှင့် နိုင်ငံခြားရေးရာများ === အန်း သတ်ဖြတ်ခံရပြီး နောက်တစ်နေ့တွင် အသက် ၄၅ နှစ်ရှိ ဟင်နရီ သည် ယခင်ဘုရင်မ၏ အမျိုးသမီးအဖော်များထဲမှ တစ်ဦးဖြစ်သူ '''ဂျိန်းဆေးမွား''' နှင့် စေ့စပ်ခဲ့သည်။[115] ဆယ်ရက်အကြာတွင် သူတို့နှစ်ဦးသည် လန်ဒန် ရှိ '''ဝှိုက်ဟောနန်းတော်''' တွင် အန်း ၏ အခန်းထဲ၌ '''ဝင်ချက်စတာ ဘုန်းတော်ကြီး စတီဖင်ဂါဒီနာ''' က ဦးဆောင်ပေးသော လက်ထပ်ပွဲဖြင့် လက်ထပ်ခဲ့ကြသည်။[116] ၁၅၃၆ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီ သည် ၁၅၃၅ ခုနှစ်ဝေလနယ်၏ဥပဒေများ ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး ဝေလ ကို တရားဝင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံနှင့် ပေါင်းစည်းကာ အင်္ဂလန်နှင့် ဝေလ ကို နိုင်ငံတစ်ခုတည်းအဖြစ် ပေါင်းစည်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဒုတိယအကြိမ်ထီးမွေနန်းလျာဆက်ခံခြင်းဥပဒေ(ထီးမွေနန်းလျာဆက်ခံခြင်းဥပဒေ ၁၅၃၆) ကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး ဂျိန်း မှ ဟင်နရီ ရရှိမည့် သားသမီးများကို နန်းဆက်ခံရေးအတွက် နောက်တစ်ဆင့်တွင် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ မေီ နှင့် အဲလိဇဘက် တို့ကိုလည်း တရားမဝင်သားသမီးများအဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နန်းဆက်ခံခွင့်မှ ဖယ်ရှားခဲ့သည်။ ဟင်နရီ တွင် နောက်ထပ်သားသမီးမရှိပါက မိမိ၏သေတမ်းစာ ထဲတွင် နန်းဆက်ခံမည့် အစီအစဉ်ကို ထပ်မံသတ်မှတ်ရန် ဘုရင်အား အာဏာပေးခဲ့သည်။[117] ၁၅၃၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၂ရက်နေ့တွင် ဂျိန်း သည် သားယောက်ျားတစ်ဦး မွေးဖွားခဲ့ပြီး နောင်တွင် ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ဖြစ်လာမည့် မင်းသားအက်ဒွပ် ဖြစ်သည်။[118] မွေးဖွားမှုမှာ ခက်ခဲခဲ့ပြီး ဘုရင်မဂျိန်း သည် ၁၅၃၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ရောဂါပိုးဝင်ခြင်းကြောင့် သေဆုံးခဲ့ကာ ဝင်ဆာရဲတိုက် တွင် မြှုပ်နှံခဲ့သည်။[119] အက်ဒွပ် မွေးဖွားသည့်အခါ ရှိခဲ့သော ဝမ်းမြောက်ပျော်ရွှင်မှုသည် ဝမ်းနည်းခြင်းအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားခဲ့သော်လည်း အချိန်ကြာလာမှသာ ဟင်နရီ သည် သူ၏ဇနီးကို တမ်းတလာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ဟင်နရီ သည် ထိုအဖြစ်အပျက်၏ ထိတ်လန့်မှုမှ လျင်မြန်စွာ ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာခဲ့သည်။ ဟင်နရီ အတွက် နောက်ထပ်ဇနီးတစ်ဦး ရှာဖွေရန် ချက်ချင်းစီစဉ်ခဲ့ကြပြီး ကရွမ်ဝဲလ် နှင့် တော်ဝင်နန်းတွင်းအတိုင်ပင်ခံအဖွဲ့ တို့၏ တောင်းဆိုမှုကြောင့် ဥရောပတိုက်ရှိ မင်းသမီးများကို အဓိကထား ရှာဖွေခဲ့ကြသည်။[120][121] ၁၅၃၈ ခုနှစ်တွင် ကရွမ်ဝဲလ် သည် ပဉ္စမမြောက်ချားလ်စ် နှင့် လျှို့ဝှက်စာချုပ်တစ်ခုအတွက် ဆွေးနွေးနေစဉ် မင်းဆက်ဆိုင်ရာ လက်ထပ်ပွဲများစွာကို အဆိုပြုခဲ့သည်။ မေရီ သည် '''ပေါ်တူဂီဘုရင် တတိယမြောက်ဂျွန်''' ၏ သားတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်မည်၊ အဲလိဇဘက် သည် '''ဟန်‌ဂေရီ ဘုရင် ပထမဖာဒီနန်''' ၏ သားတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်မည်၊ ကလေးငယ် အက်ဒွပ် သည် ချားလ် ၏ သမီးတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်မည်ဟု အဆိုပြုခဲ့သည်။ မုဆိုးဖိုဖြစ်နေသော ဟင်နရီသည် မီလန်မြို့စားကတော်'''မုဆိုးမ ဒိန်းမတ်နိုင်ငံမှ ခရစ်စတီးနား နှင့်'''လက်ထပ်ရန်လည်း အဆိုပြုခဲ့သည်။[122] သို့သော် ချားလ်စ် နှင့် ဖရန့်ဇစ် တို့ ၁၅၃၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ငြိမ်းချမ်းရေးရရှိပြီးနောက် ဟင်နရီ သည် ပိုမိုသံသယကြီးလာခဲ့သည်။ ထိုအခြေအနေမှာ ကရွမ်ဝဲလ် က သူ၏ လျှို့ဝှက်သတင်းထောက်အကြီးအကဲအဖြစ် နိုင်ငံတော်အပေါ် ဖြစ်နိုင်သည့် ခြိမ်းခြောက်မှုများ—အမှန်တကယ်ဖြစ်စေ၊ စိတ်ကူးဖြင့်ဖြစ်စေ၊ သေးငယ်သည်ဖြစ်စေ၊ ကြီးမားသည်ဖြစ်စေ—ကို အမြဲတမ်း စာရင်းပြုစုတင်ပြနေခြင်းကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်သည်။[123] ဘုန်းကြီးကျောင်းများ ဖျက်သိမ်းခြင်းမှ ရရှိသော ငွေကြေးများဖြင့် ဟင်နရီ သည် ကမ်းရိုးတန်းကာကွယ်ရေးခံတပ်များ အများအပြား တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ပြင်သစ်နှင့် ဂျာမန်တို့၏ ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်မှု ဖြစ်လာပါက အသုံးပြုရန် ငွေကြေးအချို့ကိုလည်း သီးသန့်ထားရှိခဲ့သည်။[124] === အန်းအော့ဖ်ကလိဗ် နှင့် လက်ထပ်ခြင်း === အခြေအနေများကို စဉ်းစားပြီးနောက် ကရွမ်ဝဲလ် သည် အသက် ၂၅ နှစ်အရွယ် အန်း ကို အကြံပြုခဲ့သည်။ သူမသည်ဝီလျံ၊ ဂျူးလစ်ချ်-ကလိဗ်စ်-ဘာ့ဂ် ဒျုခ်မြို့စား ၏ ညီမဖြစ်ပြီး၊ ရိုမန်ကက်သလစ် များက အင်္ဂလန်ကို တိုက်ခိုက်လာပါက အရေးပါသော မဟာမိတ်တစ်ဦး ဖြစ်လာနိုင်သည်ဟု ယူဆခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ထို မြို့စား သည် လူသာရစ်နစ်ဆင် နှင့် ကက်သလင်နစ်ဆင် နှစ်မျိုးအကြား ရပ်တည်နေသူ ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။[125] အခြား ဖြစ်နိုင်သော သတို့သမီးများထဲတွင် ဒိန်းမတ်မှခရစ်စတီးနား၊ လော်ရိန်းမှအန်နာ၊ ဂိစ်မြို့မှလူဝိစ် နှင့် ကလိဗ်မြို့မှ အမ်မာလီယာတို့ ပါဝင်ခဲ့သည်။ '''ဟန်းဟော်ဘိန်းအငယ်''' ကို ကလိဗ် သို့ စေလွှတ်ပြီး ဘုရင်အတွက် Anne ၏ ပုံတူပန်းချီ ဆွဲစေခဲ့သည်။[126] ဟော်ဘိန်း သည် အန်း ကို အလွန်လှပအောင် ပုံဖော်ရေးဆွဲခဲ့သည်ဟု ယူဆချက်များ ရှိခဲ့သော်လည်း ပိုမိုဖြစ်နိုင်ခြေရှိသည်မှာ ထိုပုံတူသည် အန်း ၏ အမှန်တကယ်ပုံပန်းသဏ္ဍာန်ကို မှန်ကန်စွာ ဖော်ပြထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဟော်ဘိန်း သည် ထိုပုံတူပြီးနောက်လည်း နန်းတွင်းတွင် မျက်နှာသာပေးခံနေရဆဲ ဖြစ်သည်။[127] ဟော်ဘိန်း ၏ ပုံတူကို မြင်ပြီးနောက်၊ နန်းတွင်းအရာရှိများက အန်း အကြောင်း ချီးကျူးပြောဆိုခဲ့ကြသဖြင့် အသက် ၄၉ နှစ်ရှိ ဘုရင်သည် အန်း နှင့် လက်ထပ်ရန် သဘောတူခဲ့သည်။[128] သို့သော် ဟင်နရီ သည် အန်း ကို ကိုယ်တိုင်တွေ့သောအခါ သူမ၏ ပုံပန်းသဏ္ဍာန်ကို အလွန်စိတ်ပျက်ခဲ့သည်။ ဘုရင်သည် အံ့အားသင့်သွားပြီး သူ၏ နန်းတွင်းအရာရှိများကို '''“ပန်းချီကားနဲ့ သတင်းတွေအရ ကျွန်တော့်ကို ပြထားသလိုမျိုး သူမမှာ ဘာမှ မတွေ့ရဘူး။ လူတွေက သူမကို ဒီလောက်ချီးကျူးခဲ့ကြတာအတွက် ရှက်မိတယ်၊ သူမကိုလည်း မချစ်ဘူး”''' ဟု ပြောခဲ့သည်ဟု မှတ်တမ်းများတွင် ဖော်ပြထားသည်။[36] သို့သော် ဟင်နရီ ၏ ကန့်ကွက်မှုများ ရှိနေသော်လည်း အခြေအနေမှာ အလွန်ဝေးကွာသွားပြီဖြစ်သောကြောင့် အန်း နှင့် လက်ထပ်ရမည်ကို သူသိရှိခဲ့သည်။ လက်ထပ်ပွဲကို ၁၅၄၀ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ကျင်းပခဲ့သော်လည်း သူတို့၏အိမ်ထောင်ရေးသည် '''အိမ်ထောင်ဖက်အဖြစ် လိင်ဆက်ဆံမှုမရှိခဲ့ပေ'''။ မင်္ဂလာညပြီးနောက် မနက်တွင် ဟင်နရီ သည် ကရွမ်ဝဲလ် ထံ သူ၏ဇနီးအသစ်အကြောင်း မကျေနပ်ကြောင်း ပြောခဲ့သည်။[129]<blockquote>“အမှန်ပြောရရင် အရှင်ဘုရား၊ အရင်ကတည်းက သူမကို သိပ်မကြိုက်ခဲ့ပါဘူး။ ဒါပေမယ့် အခုတော့ ပိုတောင် မကြိုက်တော့ဘူး။ သူမက လှလည်းမလှဘူး၊ အနံ့လည်း အလွန်မကောင်းဘူး။ သူမရဲ့ ရင်သားတွေက တင်းကျပ်နေတာနဲ့ တခြားအချက်တွေကြောင့် အပျိုမဟုတ်ဘူးလို့ ထင်မိတယ်။ သူမကို ထိတွေ့ကြည့်တဲ့အခါ ကျွန်တော့်စိတ်ထဲ အလွန်ထိခိုက်သွားပြီး ကျန်တာတွေကို စမ်းကြည့်ဖို့ စိတ်ဆန္ဒလည်း မရှိတော့ဘူး၊ သတ္တိလည်း မရှိတော့ဘူး။ မနှစ်မြို့စရာအရာတွေကို ကျွန်တော် မခံစားနိုင်ဘူး။ ကျွန်တော် သူမကို တွေ့ခဲ့တုန်းကလိုပဲ အပျိုအဖြစ် ထားခဲ့တယ်။”</blockquote>ဟင်နရီ သည် ထိုလက်ထပ်မှုကို အမြန်ဆုံး ပယ်ဖျက်လိုခဲ့ပြီး အခြားအမျိုးသမီးတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်နိုင်ရန် ကြိုးစားခဲ့သည်။[130][131] အန်း ကလည်း ကန့်ကွက်ခြင်းမရှိဘဲ သူတို့၏ လက်ထပ်မှုသည် အိမ်ထောင်ရေးအရ မပြီးမြောက်ခဲ့ကြောင်း အတည်ပြုခဲ့သည်။[132] ထို့အပြင အန်း သည် ယခင်က လော်ရိန်းမြို့မှဖရန့်ဇစ် နှင့် စေ့စပ်ထားဖူးခြင်းကလည်း လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ရန် နောက်ထပ်အကြောင်းပြချက်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။[133] ထိုလက်ထပ်မှုကို 1540 ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ပယ်ဖျက်ခဲ့ပြီး Anne သည် '''“ဘုရင်၏ညီမ”''' ဟူသော ဘွဲ့၊ အိမ်နှစ်လုံးနှင့် ရက်ရောသော ထောက်ပံ့ကြေးကို ရရှိခဲ့သည်။[132] === ကက်သရင်းဟောင်းဝပ် နှင့် လက်ထပ်ခြင်း၊ သောမတ်စ်ကရွမ်ဝဲလ် ၏ ကျဆုံးခြင်း === ဟင်နရီ သည် အသက် ၁၇ နှစ်အရွယ် '''ကက်သရင်းဟောင်းဝပ်''' ကိုချစ်ခင်စွဲလမ်းလာကြောင်း မကြာမီ ထင်ရှားလာခဲ့သည်။ သူမသည် နော့ဖို့ဒ်မြို့စား ၏ တူမဖြစ်သည်။ ထိုအခြေအနေကြောင့် ကရွမ်ဝဲလ် သည် စိုးရိမ်ခဲ့ရသည်၊ အကြောင်းမှာ နော့ဖို့ဒ် သည် ကရွမ်ဝဲလ် ၏ နိုင်ငံရေးပြိုင်ဘက် ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။[134] မကြာမီ ကရွမ်ဝဲလ် ၏ ထောက်ခံသူများဖြစ်သည့် ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမား '''ရောဘတ်စ်ဘားနတ်စ်၊ ဝီလျံဂျဲရုမ်း''' နှင့် '''သောမတ်စ်ဂါးရက်စ်'''တို့ကို အယူမှားသူများအဖြစ် မီးရှို့သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။[132] ထိုအချိန်တွင် ကရွမ်ဝဲလ် သည်လည်း ဘုရင်၏ မျက်နှာသာဆုံးရှုံးလာခဲ့သည်။ သို့သော် အတိအကျ ဘာကြောင့်ဖြစ်သည်ကို မရှင်းလင်းပေ၊ အကြောင်းမှာ ပြည်တွင်းရေးနှင့် နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒများအပေါ် သူတို့နှစ်ဦးအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှု ရှိခဲ့သည်ဟု ပြသသည့် သက်သေအထောက်အထား အနည်းငယ်သာ ရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်။[135] ကရွမ်ဝဲလ် သည် အန်း နှင့် ဟင်နရီ တို့၏ မအောင်မြင်သော လက်ထပ်မှုအတွက် တရားဝင်အားဖြင့် အပြစ်တင်ခံရခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ သို့သော် ယခုအခါ သူ့ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ရန်သူများ များပြားလာပြီး နော့ဖို့ဒ် သည် သူ၏တူမ ကက်သရင်း ၏ နန်းတွင်းအနေအထားကို အသုံးချနိုင်ခဲ့သည်။[134] ကရွမ်ဝဲလ် ကို နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှု၊ ပို့ကုန်လိုင်စင်များ ရောင်းချမှု၊ ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ နိုင်ငံကူးလက်မှတ်များ ထုတ်ပေးမှုနှင့် ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ အမိန့်စာများ ရေးဆွဲမှုတို့ဖြင့် စွဲချက်တင်ခဲ့သည်။ အန်း နှင့် လက်ထပ်ရန် ကြိုးပမ်းမှုနှင့် ဆက်စပ်သော နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒ မအောင်မြင်မှုအတွက်လည်း သူ့ကို အပြစ်တင်ခဲ့နိုင်သည်။[136][137] နောက်ဆုံးတွင် ကရွမ်ဝဲလ် သည် တရားခံ၏ ပစ္စည်းဥစ္စာများကို အစိုးရက သိမ်းယူခြင်းပြစ်ဒဏ် ချမှတ်ခံရပြီး ခေါင်းဖြတ်သတ်ခံခဲ့ရသည်။[135] ၁၅၄၀ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ကရွမ်ဝဲလ် ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သည့်နေ့တစ်နေ့တည်း၌ ဟင်နရီ သည် အန်းဘိုလင်း ၏ ပထမဝမ်းကွဲနှင့် အမျိုးသမီးအဖော်ဖြစ်သူ ကက်သရင်းဟောင်းဝပ် နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။[138] သူသည် ဇနီးအသစ်အပေါ် အလွန်ဝမ်းမြောက်ခဲ့ပြီး ကရွမ်ဝဲလ် ထံမှ သိမ်းယူထားသော မြေယာများနှင့် လက်ဝတ်ရတနာများစွာကို ကက်သရင်း အား ပေးအပ်ခဲ့သည်။[139] သို့သော် လက်ထပ်ပြီးမကြာမီ ဘုရင်မကက်သရင်း သည် နန်းတွင်းအရာရှိ '''သောမတ်စ်ကူလ်ပက်ပါ''' နှင့် အိမ်ထောင်ဖောက်ပြန်ဆက်ဆံခဲ့သည်။ ထို့အပြင် သူမသည် ယခင်က သူမနှင့် အလွတ်သဘော စေ့စပ်ထားဖူးပြီး လက်ထပ်မီက သူမနှင့် ဆက်ဆံရေးရှိခဲ့သော '''ဖရန့်ဇစ်ဒရယ်ဟမ်''' ကိုလည်း သူမ၏ အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ခန့်ထားခဲ့သည်။ ဟင်နရီ အဝေးရောက်နေချိန်တွင် တော်ဝင်အတိုင်ပင်ခံအဖွဲ့ သည် ဒရယ်ဟမ် နှင့် ကက်သရင်း ၏ ဆက်ဆံရေးအကြောင်း သိရှိခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် သောမတ်စ်ကရမ်မာ ကို စုံစမ်းစစ်ဆေးရန် စေလွှတ်ခဲ့ပြီး ကက်သရင်း နှင့် ဒရယ်ဟမ် တို့၏ ယခင်ဆက်ဆံရေးနှင့် ပတ်သက်သည့် သက်သေများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိကာ ဘုရင်ထံ တင်ပြခဲ့သည်။[140] အစပိုင်းတွင် ဟင်နရီ သည် ထိုစွပ်စွဲချက်များကို ယုံကြည်ရန် ငြင်းဆိုခဲ့သည်။ သို့သော် ဒရယ်ဟမ် က ဝန်ခံခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင်ပင် ဟင်နရီ သည် ဒရယ်ဟမ် အပေါ် စွပ်စွဲချက်များကို ယုံကြည်ရန် တော်ဝင်အတိုင်ပင်ခံအဖွဲ့ နှင့် နောက်ထပ်တွေ့ဆုံမှုတစ်ခု လိုအပ်ခဲ့သည်။ ထိုအခါ ဟင်နရီ သည် အလွန်ဒေါသထွက်ပြီး ကောင်စီ ကိုပင် အပြစ်တင်ခဲ့ကာ နောက်ပိုင်းတွင် အမဲလိုက်ခြင်းဖြင့် မိမိကိုယ်ကို စိတ်သက်သာစေခဲ့သည်။[141] စစ်ဆေးမေးမြန်းခံရချိန်တွင် ကက်သရင်း သည် ဒရယ်ဟမ် နှင့် ယခင်က လက်ထပ်ရန် သဘောတူညီထားခဲ့ကြောင်း ဝန်ခံနိုင်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ဝန်ခံပါက ဟင်နရီ နှင့် နောက်ပိုင်းလက်ထပ်မှုသည် တရားမဝင်ဖြစ်သွားနိုင်သည်။ သို့သော် သူမက ဒရယ်ဟမ် သည် မိမိကို အိမ်ထောင်ဖောက်ပြန်ဆက်ဆံရန် အတင်းအကျပ်ပြုခဲ့သည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။ ဒရယ်ဟမ် ကလည်း ကက်သရင်း နှင့် ကူလ်ပက်ပါ တို့၏ ဆက်ဆံရေးကို ဖော်ထုတ်ပြောဆိုခဲ့သည်။ ဒရယ်ဟမ် နှင့် ကူလ်ပက်ပါ နှစ်ဦးစလုံးကို ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခဲ့ပြီး ကက်သရင်း ကိုလည်း ၁၅၄၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ခေါင်းဖြတ်သတ်ခဲ့သည်။[142] === ကက်သရင်းပါး နှင့် လက်ထပ်ခြင်း === ဟင်နရီ သည် ချမ်းသာကြွယ်ဝသော မုဆိုးမ ကက်သရင်းပါး နှင့် ၁၅၄၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် လက်ထပ်ခဲ့သည်။[143] ကက်သရင်းသည် ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုကို စိတ်နှလုံးထဲမှ ထောက်ခံသူဖြစ်ပြီး ဘာသာရေးကိစ္စများနှင့်ပတ်သက်၍ ဟင်နရီ နှင့် အငြင်းပွားလေ့ရှိသည်။ ဟင်နရီ သည် ကက်သလစ်ဘာသာဝင် နှင့် ပရိုတက်စတင့်ဘာသာဝင် နှစ်မျိုးစလုံးကို ရောနှောထားသည့် ကိုယ်ပိုင်ဘာသာရေးအမြင်တစ်ရပ်ကို ဆက်လက်စွဲကိုင်ထားခဲ့သည်။ ကရွမ်ဝဲလ် ကျဆုံးပြီးနောက် ပိုမိုရှေးရိုးစွဲလာသော ဘာသာရေးအခြေအနေက သူ၏ ပရိုတက်စတင့် ဘက်သို့ လိုက်သည့် သဘောထားကို လုံးဝဖျောက်ဖျက်နိုင်ခြင်း မရှိခဲ့သလို ထိုသဘောထားကိုလည်း အပြည့်အဝ မကျော်လွှားနိုင်ခဲ့ပေ။[144] ပါး သည် ဟင်နရီ နှင့် သူ၏သမီးများဖြစ်သော မေရီ နှင့် အဲလိဇဘက် တို့ ပြန်လည်သင့်မြတ်နိုင်ရန် ကူညီပေးခဲ့သည်။[145] 1543 ခုနှစ်တွင် '''တတိယအကြိမ်မြောက်ထီးမွေနန်းလျာဆက်ခံခြင်းဥပဒေပြင်ဆင်ခြင်း''' အရ မေရီ နှင့် အဲလိဇဘက် တို့ကို နန်းဆက်ခံမည့် အစီအစဉ်တွင် ပြန်လည်ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ထိုဥပဒေက ဟင်နရီ အား မိမိ၏သေတမ်းစာ ထဲတွင် နောက်ထပ် နန်းဆက်ခံရေးအစီအစဉ်ကို သတ်မှတ်ရန်လည်း ခွင့်ပြုခဲ့သည်။[146] === ဘုရားဖူးရာနေရာများ ဖျက်ဆီးခြင်းနှင့် ဘုန်းကြီးကျောင်းများ ဖျက်သိမ်းခြင်း === ၁၅၃၈ ခုနှစ်တွင် အဓိကဝန်ကြီး '''သောမတ်စ်ကရွမ်တဲလ်''' သည် အစိုးရက '''“အယူဟောင်းဘာသာရေးအောက်တွင် ကျင့်သုံးနေသော ရုပ်တုကိုးကွယ်မှု”''' ဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည့် အရာများကို ဆန့်ကျင်သည့် ကျယ်ပြန့်သော လှုပ်ရှားမှုတစ်ရပ်ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထိုလှုပ်ရှားမှုသည် စက်တင်ဘာလတွင် '''ကန်တာဘူရီဘုရားရှိခိုးကျောင်းထဲ''' ရှိ သူတော်စင်သောမတ်စ်ဘတ်စ်ကတ်ထ်၏ ဘုရားဖူးရာနေရာကို ဖြိုဖျက်ခြင်းဖြင့် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထိုလုပ်ရပ်၏ အကျိုးဆက်အဖြစ် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ပေါလ် ၃ သည် 1538 ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ဘုရင်ကို '''အသင်းတော်မှ ထုတ်ပယ်ခြင်း''' ပြုလုပ်ခဲ့သည်။[94] ၁၅၄၀ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီ သည် သူတော်စင်များအတွက် တည်ဆောက်ထားသော ဘုရားဖူးရာနေရာများအားလုံးကို လုံးဝဖျက်ဆီးရန် အတည်ပြုခဲ့သည်။ ၁၅၄၂ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံအတွင်း ကျန်ရှိနေသေးသော ဘုန်းကြီးကျောင်းများအားလုံးကို ဖျက်သိမ်းခဲ့ပြီး ၎င်းတို့၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို တော်ဝင်ဘုရင့် ထံ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။ '''ဘုန်းကြီး''' များနှင့် '''လက်ထောက်ဘုန်းကြီး''' များသည် '''ဘုရားရှိခိုးကျောင်း''' တွင် မိမိတို့၏ ထိုင်ခုံများကို ဆုံးရှုံးခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာရေးအသင်းအဖွဲ့ တွင် ထိုင်ခုံရရှိသော ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်များဖြစ်သည့် '''ဝိညာဉ်ရေးရာ သူကောင်းပြုခံရသူများ''' များသည် ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ဘာသာရေးခေါင်းဆောင် များထက် အရေအတွက်နည်းသွားခဲ့သည်။[147] === ပြင်သစ်ကို ဒုတိယအကြိမ် ကျူးကျော်ခြင်းနှင့် စကော့တလန်၏ ကျူးကျော်သိမ်းပိုက်ခြင်း === ၁၅၃၉ ခုနှစ်တွင် ဖရန့်ဇစ် နှင့် ချားလ်စ် တို့၏ မဟာမိတ်ဆက်ဆံရေး ပျက်ပြားလာပြီး နောက်ဆုံးတွင် စစ်ပွဲအသစ် ဖြစ်ပွားလာခဲ့သည်။ ကက်သရင်းအော့ဖ်အာရဂွန် နှင့် အန်းဘိုလင်း တို့ သေဆုံးသွားပြီးနောက် ချားလ်စ် နှင့် ဟင်နရီ တို့၏ ဆက်ဆံရေးမှာ သိသိသာသာ ကောင်းမွန်လာခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ဧကရာဇ် နှင့် လျှို့ဝှက်မဟာမိတ်ဖွဲ့ကာ သူ၏မဟာမိတ်အသစ်ဘက်မှ '''အီတာလျံစစ်ပွဲ''' တွင် ဝင်ရောက်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ၁၅၄၃ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်ကို ကျူးကျော်ရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။[148] ထိုစစ်ပွဲအတွက် ပြင်ဆင်ရာတွင် ဟင်နရီ သည် ပြင်သစ်၏ မဟာမိတ်ဖြစ်သည့် စကော့တလန်ကို ဖြစ်နိုင်သည့် ခြိမ်းခြောက်မှုအဖြစ် ဖယ်ရှားရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် စကော့တလန်ကို ဟင်နရီ ၏ ငယ်ရွယ်သော တူဖြစ်သူ '''ပဉ္စမမြောက်ဂျိမ်းစ်''' က အုပ်ချုပ်နေသည်။ စကော့တလန်တပ်များသည် ၁၅၄၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၂၄ ရက်နေ့တွင် '''ဆော်ဝေးမော့စ်စစ်ပွဲ''' တွင် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီး ဂျိမ်းစ် သည် ဒီဇင်ဘာ ၁၅ ရက်နေ့တွင် သေဆုံးခဲ့သည်။[149] ထိုအခါ ဟင်နရီ သည် အင်္ဂလန်နှင့် စကော့တလန် ထီးနန်းနှစ်ခုကို ပေါင်းစည်းရန် မျှော်လင့်ခဲ့ပြီး သူ၏သား အက်ဒွပ် နှင့် ဂျိမ်းစ် ၏ အရိုက်အရာဆက်ခံသူ '''မေရီ''' တို့ကို လက်ထပ်ပေးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ စကော့တလန်၏ အုပ်ချုပ်သူ '''လော့ဒ်အာရန်''' သည် ၁၅၄၃ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၁ရက်နေ့တွင် ဂရင်းနစ်စာချုပ်စာတမ်း အရ ထိုလက်ထပ်မှုကို သဘောတူခဲ့သည်။ သို့သော် စကော့တလန် ပါလီမန် သည် ဒီဇင်ဘာ ၁၁ရက်နေ့တွင် ထိုသဘောတူညီချက်ကို ပယ်ချခဲ့သည်။ ထိုအကျိုးဆက်အနေဖြင့် အင်္ဂလန်နှင့် စကော့တလန်အကြား ရှစ်နှစ်ကြာ စစ်ပွဲ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ထိုစစ်ဆင်ရေးကို '''နယ်မြေသိမ်းတိုက်ပွဲ''' ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ်များ အများအပြား ချုပ်ဆိုခဲ့သော်လည်း ဟင်နရီ သေဆုံးသည့်အချိန်အထိ စကော့တလန်တွင် မငြိမ်မသက်မှုများ ဆက်လက်ရှိနေခဲ့သည်။[150][151][152] စကော့တလန်နှင့် ပတ်သက်၍ အစောပိုင်းအောင်မြင်မှုများ ရရှိခဲ့သော်လည်း ဟင်နရီ သည် ပြင်သစ်ကို ကျူးကျော်ရန် တွန့်ဆုတ်နေခဲ့ပြီး ထိုအခြေအနေကြောင့် ချားလ်စ် ကို စိတ်အနှောင့်အယှက် ဖြစ်စေခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် ဟင်နရီ သည် ၁၅၄၄ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ပြင်သစ်သို့ သွားရောက်ကာ နှစ်ဖက်ခွဲ၍ တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ '''နော့ဖို့ဒ်''' ဦးဆောင်သည့် တပ်ဖွဲ့တစ်ခုသည် မွန်ထရွိုင်း ကို ဝိုင်းရံတိုက်ခိုက်ခဲ့သော်လည်း ထိရောက်မှု မရှိခဲ့ပေ။ '''ဆာ့ဖို့ထ်''' ဦးဆောင်သည့် အခြားတပ်ဖွဲ့က ဘိုလော့နာ ကို ဝိုင်းရံတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဟင်နရီ ကိုယ်တိုင် စစ်တပ်ကို ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး ဘိုလော့နာ သည် ၁၅၄၄ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ကျဆုံးခဲ့သည်။[153][150] သို့သော် ဟင်နရီ သည် ချားလ်စ် ၏ ပြင်သစ် ကို ချီတက်တိုက်ခိုက်ရန် တောင်းဆိုမှုကို ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ ချားလ်စ် ၏ ကိုယ်ပိုင်စစ်ဆင်ရေးမှာလည်း မအောင်မြင်ဘဲ ထိုနေ့တွင်ပင် ပြင်သစ်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေး ပြုလုပ်ခဲ့သည်။[151] ထို့ကြောင့် ဟင်နရီ သည် ပြင်သစ်နှင့် တစ်ဦးတည်း ရင်ဆိုင်နေရပြီး ငြိမ်းချမ်းရေး ရယူနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ဖရန့်ဇစ် သည် ၁၅၄၅ ခုနှစ် နွေရာသီတွင် အင်္ဂလန်ကို ကျူးကျော်ရန် ကြိုးစားခဲ့သော်လည်း သူ၏တပ်ဖွဲ့များသည် အိုင်အော့ဖ်ဝိုက်ကျွန်း အထိသာ ရောက်ရှိနိုင်ပြီး '''ဆိုးလန့်ရေလက်ကြားတိုက်ပွဲ''' တွင် ပြန်လည်တွန်းလှန်ခံခဲ့ရသည်။ စစ်ရေးအသုံးစရိတ်များကြောင့် ငွေကြေးအင်အား အလွန်ကုန်ခမ်းသွားသော ပြင်သစ်နှင့် အင်္ဂလန်တို့သည် ၁၅၄၆ ခုနှစ် ဇွန် ၇ ရက်နေ့တွင် '''စခန်းဆိုင်ရာ စာချုပ်''' ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။ ဟင်နရီ သည်ဘိုလော့ဂ်နာ မြို့ကို ရှစ်နှစ်ကြာ ထိန်းသိမ်းခွင့် ရရှိခဲ့သည်။ ထိုကာလပြီးဆုံးပါက မြို့ကို ပြင်သစ်ထံ '''ယူရိုငွေ ၂ သန်း (စတာလင်ပေါင် ၇ သိန်းခွဲ)''' ဖြင့် ပြန်လည်ပေးအပ်ရမည် ဖြစ်သည်။ ဟင်နရီ သည် ငွေကြေးအလွန်လိုအပ်နေခဲ့သည်။ ၁၅၄၄ ခုနှစ် စစ်ဆင်ရေးတစ်ခုတည်းအတွက်ပင် (စတာလင်ပေါင် ၆ သိန်းခွဲ) ကုန်ကျခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်နိုင်ငံသည် ထပ်မံ၍ ဒေဝါလီခံရမည့် အန္တရာယ်နှင့် ရင်ဆိုင်နေရပြန်သည်။ == ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကျဆင်းယိုယွင်းလာမှုနှင့် သေဆုံးခြင်း == အသက်အရွယ်ကြီးလာသည့် နောက်ပိုင်းကာလတွင် ဟင်နရီသည် '''အလွန်အမင်း အဝလွန်လာခဲ့သည်'''။ သူ၏ခါးပတ်လည်အတိုင်းအတာမှာ '''၅၄ လက်မ (၁၄၀ စင်တီမီတာ)''' အထိ ရှိလာခဲ့ပြီး စက်ကိရိယာများ၏အကူအညီဖြင့်သာ ရွှေ့ပြောင်းသွားလာနိုင်တော့သည်။ ထို့အပြင် သူ၏ခန္ဓာကိုယ်တွင် နာကျင်စေသော '''ပြည်တည်နေသည့် အနာဖုများ''' များစွာ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး '''ဂေါက်ရောဂါ'''လည်း ဖြစ်နိုင်ခြေရှိခဲ့သည်။ သူ၏အဝလွန်ခြင်းနှင့် အခြားကျန်းမာရေးပြဿနာများသည် '''၁၅၃၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၄ ရက်နေ့'''တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော '''မြင်းစီးလှံထိုးပြိုင်ပွဲ (jousting)''' အတွင်း မတော်တဆမှုနှင့် ဆက်စပ်နေသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ထိုမတော်တဆမှုတွင် သူ၏ခြေထောက်၌ ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ ထိုဖြစ်ရပ်ကြောင့် နှစ်ပေါင်းများစွာကတည်းက ရရှိထားခဲ့သော ဒဏ်ရာဟောင်းတစ်ခု ပြန်လည်ပွင့်လာပြီး ပိုမိုဆိုးရွားလာခဲ့သည်။ ထိုအခြေအနေသည် သူ၏ဆရာဝန်များအတွက် ကုသရန်ပင် အလွန်ခက်ခဲစေခဲ့သည်။ ထို '''နာတာရှည်ဒဏ်ရာ''' သည် သူ့ဘဝ၏ကျန်ရှိသည့်ကာလတစ်လျှောက် ဆိုးရွားလာခဲ့ပြီး နောက်ဆုံးတွင် '''အနာကျက်ရန်ခက်ခဲသော အနာ''' ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ယခင်က သူနှစ်သက်ခဲ့သော ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှုများကို ယခင်ကဲ့သို့ ဆက်လက်မလုပ်နိုင်တော့ပေ။ ထိုမြင်းစီးလှံထိုးပြိုင်ပွဲ မတော်တဆမှုသည် ဟင်နရီ၏ '''စိတ်ခံစားချက် အတက်အကျများ''' ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်ဟုလည်း ယုံကြည်ကြပြီး၊ ထိုအရာက သူ၏ '''ကိုယ်ရည်ကိုယ်သွေးနှင့် စိတ်နေစိတ်ထား''' အပေါ် သိသိသာသာ သက်ရောက်မှုရှိခဲ့နိုင်သည်။ ဤချပ်ဝတ်တန်ဆာကို '''၁၅၄၄ ခုနှစ်ခန့်'''တွင် ဟင်နရီ၏ ကိုယ်လယ်ပိုင်းအဝန်း '''၅၁ လက်မ''' ရှိသည့်အချိန်၌ သူ့အတွက် အထူးအပ်နှံပြုလုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဟင်နရီတွင် '''ဆစ်ဖလစ်ရောဂါ''' ရှိခဲ့သည်ဟူသော သီအိုရီကို သမိုင်းပညာရှင်အများစုက လက်မခံတော့ကြပေ။ သမိုင်းပညာရှင် '''ဆူဇန်မက်ကလင်းကီးဗတ်ထ်''' ကမူ ဟင်နရီ၏သေဆုံးမှုသည် '''စကာဗီရောဂါ''' ကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ယူဆခဲ့သည်။ စကာဗီရောဂါသည် '''ဗီတာမင်စီ မလုံလောက်ခြင်း'''ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ပြီး အများအားဖြင့် အစားအစာထဲတွင် လတ်ဆတ်သော သစ်သီးများနှင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်များ မလုံလောက်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်တတ်သည်။ '''၂၀၁၀ ခုနှစ် လေ့လာမှုတစ်ခု'''အရ ဟင်နရီသည် ကယ်လ်‌'''ပေါ့စတစ် သွေးအမျိုးအစား''' ရှိသူဖြစ်နိုင်သည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။ ထိုအချက်သည် သူ၏ '''ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကျဆင်းယိုယွင်းလာမှု'''ကို ရှင်းပြနိုင်ပြီး၊ မက်လော့ဒ်ရောဂါ၏ လက္ခဏာအချို့နှင့်လည်း ကိုက်ညီနိုင်သည်။ ထို့အပြင် ဟင်နရီကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်ဟု သတ်မှတ်ထားသော ကိုယ်ဝန်များတွင် '''သန္ဓေသားသေဆုံးမှုနှုန်း မြင့်မားခြင်း'''နှင့်လည်း ဆက်စပ်နိုင်သည်ဟု လေ့လာမှုက ဖော်ပြခဲ့သည်။ ဟင်နရီ၏ '''အဝလွန်မှုသည် သူ၏သေဆုံးမှုကို ပိုမိုမြန်ဆန်စေခဲ့သည်'''ဟု ယူဆကြသည်။ သူသည် '''အသက် ၅၅ နှစ်အရွယ်'''တွင်၊ '''၁၅၄၇ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့'''၌ '''ဝှိုက်ဟော နန်းတော်'''တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ထိုနေ့သည် သူ၏ဖခင်၏ '''အသက် ၉၀ ပြည့်မွေးနေ့''' ဖြစ်လာမည့်နေ့လည်း ဖြစ်သည်။ ဟင်နရီအတွက် ကြိုတင်စီစဉ်ထားခဲ့သော '''ဂူဗိမာန်'''သည် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းသာ ဆောက်လုပ်ပြီးစီးခဲ့ပြီး လုံးဝပြီးစီးခဲ့ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ထိုဂူဗိမာန်တွင် မူလက ကာဒီနယ်ရဟန်းဝေါ်ဆေး အတွက် ရည်ရွယ်ထားခဲ့သော အစိတ်အပိုင်းအချို့ကိုလည်း အသုံးပြုခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ထိုဂူဗိမာန်၏ '''ကျောက်ခေါင်းတလား''' နှင့် အောက်ခံအပိုင်းကို ဖယ်ရှားပြီး စိန့်ပေါလ်ကက်သရီဒရယ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်း၏ မြေအောက်ဂူအတွင်းရှိ '''နယ်ဆန်အရှင်မင်းမြတ်''' ၏ သင်္ချိုင်းဂူတွင် ပြန်လည်အသုံးပြုခဲ့သည်။ ဟင်နရီ၏ ရုပ်အလောင်းကို '''ဝင်ဆာရဲတိုက် ရှိ စိန့်ဂေျာ့ချ်ဘုရားရှိခိုးကျောင်း''' တွင် '''ဂျိန်းဆေးမွား''' ၏ အနီး၌ရှိသော မြေအောက်သင်္ချိုင်းခန်းတစ်ခုအတွင်း မြှုပ်နှံခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှ '''နှစ်ပေါင်း ၁၀၀ ကျော်ကြာပြီးနောက်''' အင်္ဂလန်ဘုရင် ပထမချားလ်စ်ဘုရင် (နန်းစံကာလ '''၁၆၂၅–၁၆၄၉''') ကိုလည်း ထိုသင်္ချိုင်းခန်းအတွင်း၌ပင် မြှုပ်နှံခဲ့သည်။ == နန်းမွေဆက်ခံခြင်း == အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ကွယ်လွန်ပြီးနောက် သူ့ရဲ့ အသက်ရှင်ကျန်ရစ်ခဲ့တဲ့ တစ်ဦးတည်းသောသားဖြစ်သူ ဆဌမအက်ဒွပ်ဘုရင် က ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ အက်ဒွပ် ဟာ အသက် ၉ နှစ်သာရှိသေးတဲ့အတွက် ကိုယ်တိုင်တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်နိုင်ခြင်း မရှိသေးပါဘူး။ ဒါကြောင့် ဟင်နရီရဲ့ နောက်ဆုံးဆန္ဒစာအရ အက်ဒွပ် အသက် ၁၈ နှစ်ပြည့်တဲ့အထိ အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီအဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးဖို့ အမှုဆောင် ၁၆ ဦး ကို သတ်မှတ်ခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီအမှုဆောင်တွေကတော့ ဂျိန်းဆေးမွား (အက်ဒွပ်မိခင်) ရဲ့ အစ်ကိုဖြစ်သူ အက်ဒဝပ် ဆေးမိုး (ပထမမြောက် ဟတ်ဖို့ဒ် အမတ်ကြီး)ကို နိုင်ငံတော်ရဲ့ ရာထူးအမြင့်ဆုံး အုပ်ထိန်းသူ အဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့ကြပါတယ်။ ဟင်နရီရဲ့ နောက်ဆုံးဆန္ဒစာပါ သတ်မှတ်ချက်တွေအရ အက်ဒွပ်ဟာ သားသမီးမရှိဘဲ ကွယ်လွန်ခဲ့မယ်ဆိုရင် ထီးနန်းကို ကက်သရင်းအော့ဖ်အာရဂွန် နဲ့ အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် တို့ရဲ့ သမီးဖြစ်သူမေရီ နဲ့ သူမရဲ့ အမွေဆက်ခံသူတွေထံ လွှဲပြောင်းပေးရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ မေရီရဲ့ အမျိုးအနွယ်တွေ ဆက်လက်မရှိတော့ဘူးဆိုရင်တော့ ထီးနန်းကို အန်းဘိုလင်း နဲ့ ဟင်နရီတို့ရဲ့ သမီးဖြစ်သူ အဲလစ်ဇဘက် နဲ့ သူမရဲ့ အမွေဆက်ခံသူတွေက ဆက်ခံရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ နောက်ဆုံးအနေနဲ့ အဲလစ်ဇဘက် အမျိုးအနွယ်လည်း မရှိတော့ဘူးဆိုရင် ဟင်နရီဆဋ္ဌမမြောက်ရဲ့ ကွယ်လွန်ခဲ့တဲ့ ညီမငယ်ဖြစ်သူ မေရီ ရဲ့ အမျိုးအနွယ်တွေဖြစ်တဲ့ ဂရေးမိသားစု ထံ ထီးနန်းကို အမွေဆက်ခံစေဖို့ သတ်မှတ်ထားပါတယ်။ အဲဒီသတ်မှတ်ချက်ကြောင့် ဟင်နရီဆဋ္ဌမမြောက်ရဲ့ အစ်မဖြစ်သူမာဂရက်တူဒါရဲ့ အမျိုးအနွယ်တွေဖြစ်တဲ့ စကော့တလန်ကို အုပ်ချုပ်ခဲ့သော စတူးဝတ်မင်းဆက် တွေကို အင်္ဂလန်ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်ကနေ ဖယ်ထုတ်ထားခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီသတ်မှတ်ချက်ဟာ နောက်ဆုံးမှာ မအောင်မြင်ခဲ့ပါဘူး။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ မာဂရက်တူဒါရဲ့ မြေးမြစ်ဖြစ်သူ စကော့တလန်ဘုရင် ဆဌမမြောက်ဂျိမ်းစ်ဘုရင် ဟာ ၁၆၀၃ ခုနှစ်မှာ အင်္ဂလန်နဲ့ အိုင်ယာလန်ရဲ့ ဘုရင် ဖြစ်လာခဲ့လို့ပါ။ ထို့အပြင် ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ် ကိုယ်တိုင်ကလည်း ဟင်နရီရဲ့ နောက်ဆုံးဆန္ဒစာပါ အစီအစဉ်ကို မလိုက်နာဘဲ သူ့ရဲ့ ဝမ်းကွဲတော်စပ်သူ လေဒီဂျိန်းဂရေး ကို မိမိရဲ့ ထီးနန်းအမွေဆက်ခံသူအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပါတယ်။ ==မှတ်စု== {{Notelist}} ==ကိုးကား== {{Reflist|2}} {{Lifetime|၁၉၄၁|၁၅၄၇}} [[Category:အင်္ဂလိပ် ရေမြေ့သခင်များ]] f94xfud9dbr238dcslh8xsuqnigadua မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/၂၀၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၃ 100 292022 1055034 1054777 2026-09-24T10:47:21Z Salai Rungtoi 22844 1055034 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=09|day=23|content= <!-- All news items below this line --> '''လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခများနှင့် တိုက်ခိုက်မှုများ''' *[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] **[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အချိန်မှတ်တမ်း (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] ***စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အထက်ပိုင်း၊ [[အင်းတော်မြို့နယ်]]၊ ရွှေဘို-မြစ်ကြီးနားလမ်းပိုင်းပေါ်ရှိ [[စက်တောကုန်းရွာ၊ အင်းတော်မြို့နယ်|စက်တောကုန်း]]ကျေးရွာ ရှောင်ကွင်းလမ်းအနီး စက်သုံးဆီဆိုင်နှင့် ဆီယာဉ်များ ရပ်နားထားသည့်နေရာ တစ်ဝိုက်ကို စစ်တပ်က လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် အရပ်သား နှစ်ဦး ဗုံးထိမှန်ကာ သေဆုံးခဲ့သည်။ [https://www.bbc.com/burmese/live/cq9v94kmxy0et (BBC)] <!-- All news items above this line -->}} 13m1c3jko8cgknhs82c8i0xjq6dgx7b ဆဋ္ဌမမြောက် အက်ဒွပ်ဘုရင် 0 292023 1054966 1054823 2026-09-24T02:18:32Z Ninjastrikers 22896 [[ဆဌမမြောက် အက်ဒွပ်ဘုရင်]] စာမျက်နှာကို [[ဆဋ္ဌမမြောက် အက်ဒွပ်ဘုရင်]] သို့ Ninjastrikersက ရွှေ့ခဲ့သည်: typo 1054823 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | image = Circle of William Scrots Edward VI of England.jpg | alt = Formal portrait in the Elizabethan style of Edward in his early teens. He has a long pointed face and a small full mouth. | caption = Portrait {{c.|1550}} | succession = [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ဘုရင်]] နှင့် [[အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏မင်းဆက်များ]] | more_text = ([[:en:Style of the British sovereign#Styles of English sovereigns|more&nbsp;...]]) | reign = ၂၈ ဇန်နဝါရီ ၁၅၄၇ - ၆ ဇူလိုင် ၁၅၅၃ | coronation = ၂ဝ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၅၄၇ | cor_type = [[:en:Coronation of Edward VI|Coronation]] | predecessor = [[အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး]] | regent = [[ဆိုးမားဆက်မြို့စားအက်ဒွပ်ဆေးမွား]] {{nowrap|(၁၅၄၇-၁၅၄၉)}}<br />[[နော့ခ်သန်းဗားလန်းမြို့စားဂျွန်ဒက်လေ]] {{nowrap|(၁၅၅၀-၁၅၅၃)}} | reg_type = Regents | successor = [[လေဒီဂျိန်းဂရေး]] (ဖယ်ရှားခံရ) သို့ [[ပထမမြောက်မေရီဘုရင်မ]] | birth_date = ၁၂ အောက်တိုဘာ ၁၅၃၇ | birth_place = [[ဟမ်ပတန်ကို့ခ်နန်းတော်]]၊ ဆာရေးမြို့၊ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ | death_date = ၆ ဇူလိုင် ၁၅၅၃ (အသက် ၁၅) | death_place = [[ပလက်စန်းတီးယားနန်းတော်]], ဂရင်းနစ်မြို့၊ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ | house = [[တူးဒါအိမ်တော်]] | father = [[အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး]] | mother = <nowiki>[ဂျိန်းဆေးမွား]]</nowiki> | religion = [[ပရိုတက်စတင့်နဆင်]] | burial_date = ၈ သြဂုတ် ၁၅၅၃ | burial_place = [[ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း]] | signature = EdwardVI Signature.svg }} '''ဆဌမမြောက် အက်ဒွပ်ဘုရင်''' (အောက်တိုဘာ ၁၂၊ ၁၅၃၇ - ဇူလိုင် ၆၊ ၁၅၅၃) သည် ၁၅၄၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၈ ရက်မှ ၁၅၅၃ ခုနှစ် သူကွယ်လွန်သည်အထိ အင်္ဂလန်နှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူသည် ၁၅၄၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀ ရက်တွင် အသက်ကိုးနှစ်အရွယ်ဖြင့် နန်းတက်ဘိသိက်ခံခဲ့သည်။ ဟင်နရီ (၈) နှင့် သူ၏တတိယမြောက်ဇနီး ဂျိန်းဆေမွား တို့မှ ဆင်းသက်လာသော တစ်ဦးတည်းသော သားကျန်ရစ်သူဖြစ်ပြီး၊ အင်္ဂလန်သမိုင်းတွင် ပရိုတက်စတစ် ဘာသာဝင်အဖြစ် ပထမဆုံးပျိုးထောင်ကြီးပြင်းလာခဲ့ရသော အင်္ဂလန်ဘုရင်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |url=http://www.historyisnowmagazine.com/blog/2018/3/11/5-fascinating-facts-about-king-henry-viiis-son-king-edward-vi#.XdR7c3dFz4g |title=5 Fascinating Facts about King Henry VIII's son, King Edward VI |date=11 March 2018 |access-date=19 November 2019 |archive-date=17 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211217230341/http://www.historyisnowmagazine.com/blog/2018/3/11/5-fascinating-facts-about-king-henry-viiis-son-king-edward-vi#.XdR7c3dFz4g |url-status=live}}</ref> အက်ဒွပ် သည် အရွယ်မရောက်သေးသဖြင့် သူ၏စိုးစံကာလတစ်လျှောက်တွင် တိုင်းနိုင်ငံကို ရာဇပလ္လင်ထိန်းသိမ်းရေးကောင်စီက အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ဤကောင်စီကို ဦးစွာပထမ သူ၏ဦးလေးဖြစ်သူ ဆွန်မားဆက်မြို့စား အက်ဒွပ်ဆေးမွား (၁၅၄၇-၁၅၄၉) က ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး၊ ထို့နောက် နော်သမ်ဘာလန်မြို့စား ဂျွန်ဒတ်လေ (၁၅၅၀-၁၅၅၃) က ဆက်လက်ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ အက်ဒွပ်၏ စိုးစံကာလသည် စီးပွားရေးပြဿနာများစွာနှင့် လူမှုရေးမငြိမ်မသက်မှုများကြောင့် မှတ်သားဖွယ်ဖြစ်ခဲ့ပြီး ၁၅၄၉ ခုနှစ်တွင် အုံကြွမှုနှင့် ပုန်ကန်မှုများအထိ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ စကော့တလန်နှင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ငွေကုန်ကြေးကျများသည့် စစ်ပွဲမှာ အစပိုင်းတွင် အောင်မြင်သော်လည်း နောက်ဆုံးတွင် ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် စကော့တလန်နှင့် ဘူလွန်ဆူမာမှ စစ်တပ်များကို ရုပ်သိမ်းခဲ့ရသည်။ ဘာသာရေးကိစ္စများကို အထူးစိတ်ဝင်စားသော အڈဝပ်လက်ထက်တွင် အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်း ကို ပရိုတက်စတစ်အဖြစ်သို့ အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ သူ၏ဖခင် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး သည် အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်းနှင့် ရိန်းမြို့တို့၏ ဆက်သွယ်မှုကို ဖြတ်တောက်ခဲ့သော်လည်း ကက်သလစ်အယူအဆနှင့် ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံအများစုကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားခဲ့သည်။ အက်ဒွပ်၏ လက်ထက်တွင်မူ ပရိုတက်စတစ်ဝါဒကို အင်္ဂလန်၌ ပထမဆုံးအကြိမ် တရားဝင်စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး၊ ဘုန်းကြီးများ လက်ထပ်ခွင့်မရှိခြင်းကို ဖျက်သိမ်းခြင်း၊ လက်တင်ဘာသာဖြင့် မက်စ် ပူဇော်ခြင်းကို ပိတ်ပင်ခြင်းနှင့် ဘုရားကျောင်းဝတ်ပြုရာတွင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာကို မဖြစ်မနေ အသုံးပြုစေခြင်းတို့ အပါအဝင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၃ ခုနှစ် အသက် ၁၅ နှစ်အရွယ်တွင် အက်ဒွပ် သည် နာမကျန်းဖြစ်ခဲ့သည်။ သူ၏ရောဂါမှာ ကုသမရနိုင်တော့ကြောင်း သိရှိရသောအခါ၊ တိုင်းပြည်အတွင်း ကက်သလစ်ဝါဒ ပြန်လည်လွှမ်းမိုးလာခြင်းကို တားဆီးရန်အတွက် သူနှင့် သူ၏ကောင်စီသည် '''"ထီးနန်းဆက်ခံမှုဆိုင်ရာ အစီအမံ"''' ကို ရေးဆွဲခဲ့ကြသည်။ အက်ဒဝပ်သည် သူနှင့်တစ်ဝမ်းကွဲတော်စပ်ပြီး ပရိုတက်စတစ်ဘာသာဝင်ဖြစ်သူ '''(လေဒီဂျိန်းဂရေး)''' ကို သူ၏ထီးနန်းဆက်ခံသူအဖြစ် အမည်နာမပေးခဲ့ပြီး၊ သူ၏ဖအေတူမအေကွဲ ညီမများဖြစ်ကြသော မေရီ နှင့် အဲလိဇဘက် တို့ကိုမူ ချန်လှပ်ထားခဲ့သည်။ == '''အစောပိုင်းကာလ''' == === မွေးဖွားစဉ်ကာလ === အက်ဒွပ်ကို ၁၅၃၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၂ ရက်တွင် မစ်ဒဲဆက်စ် ရှိ '''ဟမ်ပတန်ကိုးတ်နန်းတော်''' ရှိ သူ၏မိခင်ဖြစ်သူ၏ အဆောင်၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ သူသည် [https://my.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%80%A1%E1%80%8B%E1%80%B9%E1%80%8C%E1%80%99%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA_%E1%80%9F%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%9B%E1%80%AE%E1%80%98%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8&action=edit&wvprov=sticky-header အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး] နှင့် တတိယမြောက်ဇနီး ဂျိန်းဆေးမွားတို့၏ သားတော်ဖြစ်ပြီး၊ အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး အတောင့်တရဆုံး အလိုချင်ဆုံးသော တစ်ဦးတည်းသော သားတော်ဖြစ်သည်။ တစ်နိုင်ငံလုံးရှိ ပြည်သူများသည် '''"မိမိတို့ ကာလရှည်ကြာစွာ ဆာလောင်မွတ်သိပ်စွာ မျှော်လင့်ခဲ့ရသော" အိမ်ရှေ့စံသားတော်''' ပေါ်ထွန်းလာမှုကို ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာနှင့် စိတ်အေးချမ်းသာစွာဖြင့် ကြိုဆိုခဲ့ကြသည်။ ဘုရားကျောင်းများတွင် တေးသီချင်းများ သီဆိုခဲ့ကြပြီး၊ မီးပုံများ ထွန်းညှိခဲ့ကြသည့်အပြင် ထိုညတွင် တာဝါတစ်ခုလုံး၌ '''အမြောက်အချက်ပေါင်း ၂,၀၀၀ ကျော် ပစ်ဖောက်''' အောင်ပွဲခံခဲ့ကြသည်။ မိခင်ဖြစ်သူ ဘုရင်မ ဂျိန်းသည် မီးဖွားပြီးနောက် လျင်မြန်စွာ ပြန်လည်ကျန်းမာလာပုံပေါ်ပြီး "ကျွန်ုပ်တို၏ အရှင်မင်းကြီးနှင့် ကျွန်ုပ်တိုအကြား တရားဝင်အိမ်ထောင်ရေးမှ '''မင်းသားတစ်ပါး ဖွားမြင်တော်မူပြီ'''" ဖြစ်ကြောင်း သူမကိုယ်တိုင် လက်မှတ်ရေးထိုးထားသော စာလွှာများကို ပေးပို့ခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ်ကို အောက်တိုဘာ ၁၅ ရက်တွင် ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်အဖြစ် ဗတ္တိဇံ မင်္ဂလာပြုခဲ့ပြီး၊ သူ၏ အသက် ၂၁ နှစ်အရွယ် ဖအေတူမအေကွဲအစ်မဖြစ်သူ '''လေဒီမေရီ က ခေါင်းကိုင်မိခင်''' အဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့ကာ၊ ၄ နှစ်အရွယ် အစ်မတော် လေဒီအဲလိဇဘက် က ဗတ္တိဇံဝတ်ရုံ ကို သယ်ဆောင်ပေးခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၎င်းအား ကွန်ဝေါမြို့စား နှင့် ချက်စတာနယ်စား အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဘုရင်မကြီးသည် မီးဖွားပြီးနောက် ဖြစ်ပွားတတ်သော နောက်ဆက်တွဲဝေဒနာများကြောင့် နာမကျန်းဖြစ်ကာ အက်ဒဝပ်ကို ဖွားမြင်ပြီး ရက်ပိုင်းအကြာ အောက်တိုဘာ ၂၄ ရက်တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ ဘုရင် ဟင်နရီ (၈) က ပြင်သစ်ဘုရင် ဖရန်စစ် (၁) ထံသို့ စာရေးသားရာတွင် '''"ဘုရားသခင်၏ အလိုတော်သည်... ကျွန်ုပ်အား ဤမျှပျော်ရွှင်မှု ပေးစွမ်းခဲ့သူ၏ သေဆုံးခြင်းဖြင့် ကျွန်ုပ်၏ဝမ်းမြောက်မှုကို ခါးသီးမှုနှင့် ရောနှောစေခဲ့ပြီ"''' ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ == '''ကြီးပြင်းလာပုံနှင့် ပညာရေး''' == အက်ဒွပ်သည် အစကတည်းက နို့စို့အားကောင်းပြီး ကျန်းမာသန်စွမ်းသော ကလေးငယ်တစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဖခင်ဖြစ်သူသည် သူ၏အပေါ်တွင် အလွန်အမင်း သဘောကျနှစ်သက်ခဲ့ပြီး ၁၅၃၈ ခုနှစ် မေလတွင် ဟင်နရီ (၈) သည် "သားတော်ကို ရင်ခွင်ထဲပွေ့ချီကာ ကျီစယ်နေပြီး ပြည်သူများ မြင်တွေ့ကာ စိတ်သက်သာရာရစေရန် ပြတင်းပေါက်တွင် ပွေ့ချီပြသခဲ့သည်" ကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ထိုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် နန်းရင်းဝန် လော့ဒ်အောဒ်လေက အက်ဒဝပ်သည် လျင်မြန်စွာ ကြီးထွားလာပြီး ခွန်အားဗလနှင့် ပြည့်စုံကြောင်း အစီရင်ခံခဲ့သလို၊ အခြားသော မှတ်တမ်းများတွင်လည်း သူ့ကို အရပ်ရှည်ပြီး ပျော်ပျော်နေတတ်သော ကလေးတစ်ဦးအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် သည် အနာရောဂါ ထူပြောသော ကလေးတစ်ဦးဖြစ်သည်ဟူသော မိရိုးဖလာ အယူအဆကို ယခုခေတ်သစ် သမိုင်းပညာရှင်များက ငြင်းပယ်ခဲ့ကြသည်။ သူသည် အသက်လေးနှစ်အရွယ်တွင် အသက်အန္တရာယ်စိုးရိမ်ရသည့် "လေးရက်တစ်ကြိမ် ဖျားသော အဖျားရောဂါ" စွဲကပ်ခဲ့ဖူးသော်လည်း၊ ရံဖန်ရံခါ ဖျားနာခြင်းနှင့် မျက်စိမှုန်ခြင်းတို့မှအပ သူ၏နောက်ဆုံး ခြောက်လတာကာလ မတိုင်ခင်အထိ ယေဘုယျအားဖြင့် ကျန်းမာရေး အလွန်ကောင်းမွန်ခဲ့သည်။ အစပိုင်းတွင် အက်ဒွပ်ကို မင်းသား၏ အိမ်တော်ထိန်းကြီး "လော့ဒ်မစ္စထရက်စ်" ဖြစ်သူ '''မာဂရက် ဘရိုင်ယန်''' ၏ လက်အောက်တွင် စောင့်ရှောက်ထားခဲ့သည်။ သူမ၏နောက်တွင် ဘလန့်ခ်ဟားဗတ်ထ်၊ လေဒီထရွိုင် က ဆက်ခံခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ်သည် အသက်ခြောက်နှစ်အရွယ်အထိ "အမျိုးသမီးများ၏ ဝန်းရံစောင့်ရှောက်မှုအလယ်" တွင် ကြီးပြင်းခဲ့ရကြောင်း သူ၏ နောက်ပိုင်းရာဇဝင်မှတ်တမ်း တွင် ရေးသားထားခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ်အတွက် ဖွဲ့စည်းပေးထားသော တရားဝင်တော်ဝင်အိမ်တော်ကို အစပိုင်းတွင် ဝီလျံဆစ်ဒနီကလည်းကောင်း၊ နောက်ပိုင်းတွင် ရစ်ချက်ပေ့ချ် ကလည်းကောင်း ကြီးကြပ်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီ (၈) သည် မိမိ၏သားတော်ရှိရာ အိမ်တော်တွင် လုံခြုံရေးနှင့် သန့်ရှင်းရေးကို အဆင့်မြင့်ဆုံး စံနှုန်းများအတိုင်း ရှိနေစေရန် တင်းကျပ်စွာ တောင်းဆိုခဲ့ပြီး '''အက်ဒွပ်သည် "ဤတစ်နိုင်ငံလုံး၏ အဖိုးတန်ဆုံး ရတနာ" ဖြစ်ကြောင်း''' အလေးအနက် ပြောကြားခဲ့သည်။ မင်းသားထံ လာရောက်လည်ပတ်သူများက သူ့ကို ကစားစရာများနှင့် သက်တောင့်သက်သာရှိမှုများ (သူ့အတွက် သီးသန့် တေးသံရှင်အဖွဲ့ အပါအဝင်) အပြည့်အစုံ ပံ့ပိုးပေးထားပြီး စိတ်ချမ်းသာနေသော ကလေးတစ်ဦးအဖြစ် ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ အသက်ခြောက်နှစ်အရွယ်မှစ၍ အက်ဒွပ်သည် '''ရစ်ချက်ကော့စ်''' နှင့် '''ဂျွန်ချိခ်''' တို့၏ လက်အောက်တွင် တရားဝင်ပညာသင်ကြားမှုကို စတင်ခဲ့ပြီး၊ သူကိုယ်တိုင် ပြန်လည်အမှတ်ရခဲ့သည့်အတိုင်း '''"ဘာသာစကားများ၊ ကျမ်းစာ၊ ဒဿနိကဗေဒနှင့် အနုပညာ၊ သိပ္ပံပညာရပ်များ"''' ကို အဓိကထား သင်ယူခဲ့သည်။ သူသည် သူ၏အစ်မ အယ်လီဇဘက်၏ ဆရာဖြစ်သူ ရော်ဂျာအက်ရှမ် နှင့် ဂျင်းဘယ်မိန်း တို့ထံမှလည်း ပညာသင်ယူခဲ့ပြီး ပြင်သစ်၊ စပိန်နှင့် အီတလီဘာသာစကားများကို တတ်မြောက်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် သူသည် ဂျီဩမေတြီဘာသာရပ်ကို လေ့လာခဲ့ပြီး လုဒ်စောင်း နှင့် ဗာဂျင်နယ် (အော်ဂန်ကဲ့သို့ တူရိယာတစ်မျိုး) တို့အပါအဝင် တူရိယာများကို တီးခတ်တတ်ခဲ့သည်။ သူသည် ကမ္ဘာလုံးများနှင့် မြေပုံများကို စုဆောင်းခဲ့ပြီး၊ ဒင်္ဂါးပြားသမိုင်းပညာရှင် စီအီးချာလစ် ၏ အဆိုအရ အက်ဒဝပ်သည် ငွေကြေးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များကို ကောင်းစွာနားလည်သဘောပေါက်ပြီး ဉာဏ်ရည်မြင့်မားမှုကို ပြသခဲ့သည်။ အက်ဒွပ်၏ ဘာသာရေးပညာရေးသည် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး အစီအစဉ်များဘက်သို့ ယိမ်းခဲ့သည်ဟု ယူဆရသည်။ သူ၏ဘာသာရေးပတ်ဝန်းကျင်ကို ထိပ်တန်းပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားဖြစ်သူ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းကြီး '''သောမတ်စ်ကရမ်မာ''' က ရွေးချယ်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ကော့စ်နှင့် ချိခ် နှစ်ဦးစလုံးသည်လည်း "ပြုပြင်ပြောင်းလဲထားသော" ကက်သလစ်များ (သို့မဟုတ်) အီရက်စမတ်ဝါဒီများ ဖြစ်ကြပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ဘုရင်မ မေရီလက်ထက်၌ ပြည်ပသို့ တိမ်းရှောင်ခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။ ၁၅၄၉ ခုနှစ် ရောက်သောအခါ အက်ဒဝပ်သည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးကို ခရစ်တော်၏ရန်သူ အဖြစ် သတ်မှတ်သည့် ကျမ်းတစ်စောင်ကို ရေးသားခဲ့ပြီး ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှုများကိုလည်း အချက်အလက်ကျကျ မှတ်စုထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သူ၏ ငယ်စဉ်ဘဝက ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ရှုထောင့်အများစုမှာ မက်စ် ဝတ်ပြုပွဲ ကျင်းပခြင်း၊ စိန့်သူတော်စင်များ၏ ရုပ်တုများနှင့် အမွေအနှစ်များကို အရိုအသေပြုခြင်း အပါအဝင် အခြေခံအားဖြင့် ကက်သလစ်ဘာသာအတိုင်းသာ ရှိနေသေးသည်။ အက်ဒွပ်၏ အစ်မတော်နှစ်ဦးစလုံးသည် မောင်တော်အပေါ် ဂရုစိုက်ကြပြီး မကြာခဏ လာရောက်လည်ပတ်လေ့ရှိသည်။ တစ်ခါက အဲလိဇဘက်သည် သူမကိုယ်တိုင် '''"လက်လုပ်ချုပ်လုပ်ထားသော"''' အင်္ကျီတစ်ထည်ကို အက်ဒဝပ်အား လက်ဆောင်ပေးခဲ့သည်။ အက်ဒွပ်သည် မေရီ၏အဖော်ပြုမှုကို '''"အထူးပင် စိတ်ကျေနပ်မှု ရှိခဲ့သည်"'''။ သို့သော်လည်း မေရီ၏ နိုင်ငံခြားအကများအပေါ် ဝါသနာပါမှုကိုမူ သူက သဘောမတူခဲ့ချေ။ "မောင်တော်က အစ်မတော်ကို အချစ်ဆုံးပါ" ဟု ၁၅၄၆ ခုနှစ်တွင် မေရီထံသို့ သူ စာရေးသားခဲ့သည်။ ၁၅၄၃ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီ (၈) သည် သူ၏သားသမီးများကို ခရစ္စမတ်ပွဲတော် အတူတူဆင်နွှဲရန် ဖိတ်ကြားခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ယခင်က တရားမဝင်ဟု သတ်မှတ်ပြီး အမွေပြတ်စွန့်လွှတ်ခဲ့သော သမီးတော်များနှင့် ပြန်လည်သင့်မြတ်ခြင်းကို ပြသသည့် အရိပ်အယောင် ဖြစ်သည်။ နောက်တစ်နှစ် နွေဦးရာသီတွင် ဟင်နရီ (၈) သည် '''"တတိယအကြိမ် ထီးနန်းဆက်ခံမှုဆိုင်ရာ အက်ဥပဒေ"''' အားဖြင့် သမီးတော်များ၏ ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် အဆင့်အတန်းကို ပြန်လည်သတ်မှတ်ပေးခဲ့ပြီး အက်ဒွပ် အရွယ်မရောက်သေးမီကာလအတွင်း အုပ်ချုပ်မည့် ရာဇပလ္လင်ထိန်းသိမ်းရေးကောင်စီ အတွက်လည်း ကြိုတင်စီမံပေးခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့ ထူးထူးခြားခြား မိသားစုစည်းလုံး ညီညွတ်မှုရှိလာခြင်းမှာ ဟင်နရီ (၈) ၏ ဆဌမမြောက်ဇနီး '''ကက်သရင်းပါး (Catherine Parr)''' ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။ အက်ဒဝပ်သည် သူမအား မကြာမီပင် ခင်မင်တွယ်တာလာခဲ့သည်။ သူသည် သူမအား "ကျွန်ုပ်၏ အချစ်ဆုံး မိခင်" ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ပြီး ၁၅၄၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် သူမထံသို့ '''"ကျွန်ုပ်သည် မိခင်ကြီးထံမှ ကျေးဇူးတရားများစွာ ရရှိခဲ့သဖြင့် ကျွန်ုပ်၏စိတ်ထဲတွင် ထိုကျေးဇူးတရားများကို ကုန်စင်အောင်ပင် မတွေးတတ်တော့ပါ"''' ဟု စာရေးသားခဲ့သည်။ အက်ဒွပ်နှင့်အတူ ဆော့ကစားရန် အခြားသော ကလေးငယ်များကိုလည်း ခေါ်ဆောင်လာခဲ့ကြသည်။ ထိုကလေးများထဲတွင် သူ၏နန်းတွင်းမှူးကြီး ဝီလျံဆစ်ဒနီ၏ မြေးမလေးလည်း ပါဝင်ပြီး၊ သူမသည် အရွယ်ရောက်လာသည့်အခါ မင်းသားလေးအား '''"အလွန်အမင်း သဘောကောင်းပြီး သိမ်မွေ့ကာ ရက်ရောတတ်သော၊ အံ့ဩစရာကောင်းလောက်အောင် ချစ်စရာကောင်းသည့် ကလေးတစ်ဦး"''' အဖြစ် ပြန်လည်အမှတ်ရခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ်သည် နန်းတော်အသေးစား ပုံစံမျိုးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော နေရာတွင် သူ့ကို "ခစားရန် ခန့်အပ်ထားသော" မှူးမတ်မျိုးနွယ်များ၏ သားသမီးများနှင့်အတူ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ၎င်းတို့ထဲမှ အိုင်ယာလန် သူကြွယ် တစ်ဦး၏ သားဖြစ်သူ '''ဘာနဘီ ဖစ်ဇ်ပက်ထရစ်'''သည် အက်ဒွပ်၏ ရင်းနှီးပြီး ရေရှည်တည်တံ့သော မိတ်ဆွေတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အက်ဒွပ်သည် သူ၏အတန်းဖော်များထက် ကျောင်းစာတွင် ပိုမိုစိတ်အားထက်သန်ပြီး ၎င်းတို့ထက် ပိုမိုထူးချွန်ပုံရသည်။ မိမိ၏ "တာဝန်" ကို ကျေပွန်လိုစိတ်နှင့် အစ်မတော် အဲလိဇဘက်၏ ပညာရည်ထူးချွန်မှုအပေါ် ယှဉ်ပြိုင်လိုစိတ်တို့က သူ့ကို တွန်းအားပေးခဲ့သည်။ အက်ဒွပ်၏ ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ပိုင်ဆိုင်မှုများသည် တော်ဝင်ဆန်စွာ ခမ်းနားထည်ဝါလှသည် - သူ၏အခန်းများတွင် အဖိုးတန် ဖလန်းဒါးစ် ကော်ဇောကြီးများကို ချိတ်ဆွဲထားပြီး၊ သူ၏အဝတ်အစားများ၊ စာအုပ်များနှင့် ဇွန်း၊ ခက်ရင်း၊ ဓားများတွင် အဖိုးတန်ရတနာများနှင့် ရွှေများကို စီခြယ်ထားသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူကဲ့သို့ပင် အက်ဒဝပ်သည် '''စစ်ရေးအတတ်ပညာများကို အလွန်စိတ်ဝင်စားခဲ့ပြီး'''၊ သူ၏ပုံတူပန်းချီကား အများစုတွင် ဟင်နရီ (၈) ကို အတုယူ၍ ကျောက်သံပတ္တမြားများ စီခြယ်ထားသော ဓားရိုးပါသည့် ရွှေဓားမြှောင်ကို ဆောင်ထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ အက်ဒွပ်၏ ရာဇဝင်မှတ်တမ်း တွင် စကော့တလန်နှင့် ပြင်သစ်တို့ကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သော အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်၏ စစ်ဆင်ရေးများကိုလည်းကောင်း၊ ၁၅၄၇ ခုနှစ် မတ်ဆဲဘာ့ဂ် တွင် ဂျွန်ဒတ်လေ ဖမ်းဆီးခံရလုနီးပါး ဖြစ်ခဲ့သည့် စွန့်စားခန်းများကဲ့သို့သော အကြောင်းအရာများကိုလည်းကောင်း စိတ်အားထက်သန်စွာဖြင့် အသေးစိတ် မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ === '''ကြမ်းတမ်းသော စည်းရုံးသိမ်းသွင်းခြင်း''' === ၁၅၄၃ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၁ ရက်တွင် ဟင်နရီ (၈) သည် စကော့တလန်သားများနှင့်အတူ '''ဂရင်းနစ်စာချုပ်''' ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီး အက်ဒဝပ်နှင့် ခုနစ်လသားအရွယ်သာရှိသေးသော စကော့တလန်ဘုရင်မ '''မေရီ''' တို့ကို စုလျားရစ်ပတ် စေ့စပ်ပေးခြင်းဖြင့် ငြိမ်းချမ်းရေးကို အတည်ပြုခဲ့သည်။ ထိုဘုရင်မလေး မေရီသည် အက်ဒွပ် ၏ အဒေါ်ဖြစ်သူ (ဟင်နရီ၏အစ်မ) မာဂရက်တူးဒါ ၏ မြေးမလေးဖြစ်သည်။ ၁၅၄၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဆောဝေးမော့စ်တိုက်ပွဲ ၌ စကော့တလန်သားများ အရေးနိမ့်ခဲ့ပြီးနောက် ၎င်းတို့ဘက်မှ အလျှော့အတင်းလုပ်နိုင်စွမ်း အားနည်းနေချိန်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် တိုင်းနိုင်ငံနှစ်ခုကို ပေါင်းစည်းရန် ရည်ရွယ်ထားသော ဟင်နရီသည် မေရီအား အင်္ဂလန်တွင် လာရောက်ပျိုးထောင်ကြီးပြင်းစေရန် မိမိထံသို့ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ရမည်ဟု စည်းကမ်းချက် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၅၄၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် စကော့တလန်သားများက အဆိုပါစာချုပ်ကို ငြင်းပယ်ပယ်ဖျက်ပြီး ပြင်သစ်နှင့် ပြန်လည်မဟာမိတ်ဖွဲ့လိုက်သောအခါ ဟင်နရီသည် အလွန်အမင်း ဒေါသထွက်ခဲ့သည်။ ၁၅၄၄ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် သူသည် အက်ဒွပ် ၏ဦးလေးဖြစ်သူ ဟတ်ဖို့ဒ်မြို့စား အက်ဒဝပ်ဆေးမွား အား စကော့တလန်သို့ ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့ပြီး '''"အရာအားလုံးကို မီးတိုက်၊ ဓားခုတ်လုပ်ပစ်ရန်၊ အီဒင်ဘာဂ် မြို့ကို ပြာကျအောင်ရှို့ရန်၊ မြို့ကို လုယက်ဖျက်ဆီးပြီးနောက် ၎င်းတို့၏ မရိုးသားမှုနှင့် သစ္စာမဲ့မှုတို့အတွက် ဘုရားသခင်၏ ကပ်ဒဏ်အမျက်တော် သင့်လေပြီဟူသော မှတ်တမ်းအဖြစ် ထာဝရကျန်ရစ်စေရန် မြို့တော်ကို အစအနမကျန် ဖျက်ဆီးပစ်ရန်"''' အမိန့်ထုတ်ခဲ့သည်။ ဆေမူးသည် အင်္ဂလိပ်တို့က စကော့တလန်သားများအပေါ် သမိုင်းတစ်လျှောက် ပြုလုပ်ခဲ့သမျှတွင် အရက်စက်ဆုံးသော စစ်ဆင်ရေးဖြင့် တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ်၏ စိုးစံကာလအထိ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့သော ထိုစစ်ပွဲကို '''"ကြမ်းတမ်းသော''' '''စည်းရုံးသိမ်းသွင်းခြင်း"''' ဟု လူသိများလာခဲ့သည်။ == '''နန်းတက်ခြင်း''' == အသက်ကိုးနှစ်အရွယ်သာရှိသေးသော အက်ဒွပ်သည် ၁၅၄၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁၀ ရက်တွင် ဟတ်ဖို့ဒ် မှနေ၍ သူ၏ဖခင်နှင့်မိထွေးတော် တို့ထံ စာရေးသားကာ ၎င်းတို့၏ ပုံတူပန်းချီကားများကို နှစ်သစ်ကူးလက်ဆောင်အဖြစ် ပေးသနားခဲ့သည့်အတွက် ကျေးဇူးတင်စကား ဆိုခဲ့သည်။ ဇန်နဝါရီ ၂၈ ရက်သို့ ရောက်သောအခါ '''အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ကွယ်လွန်သွားခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။''' အာဏာစက်နှင့် နီးစပ်သူများဖြစ်ကြသော အက်ဒဝပ်ဆေးမွား နှင့် ဝီလျံပေ့ဂျတ် တို့သည် ထီးနန်းဆက်ခံမှု ချောမွေ့စေရန် ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှုများ မပြုလုပ်ရသေးမီအထိ ဘုရင်ကြီးကွယ်လွန်သည့် သတင်းကို ဆိုင်းငံ့ထားရန် သဘောတူခဲ့ကြသည်။ ဆေးမွား နှင့် မြင်းထိန်းတော်ကြီးဖြစ်သူ ဆာ အန်တိုနီဘရောင်း တို့သည် ဟတ်ဖို့ဒ်ရှိ အက်ဒွပ်ကို သွားရောက်ခေါ်ဆောင်ခဲ့ပြီး လေဒီအဲလိဇဘက် နေထိုင်ရာ အန်းဖီးလ် သို့ ခေါ်ဆောင်လာခဲ့သည်။ ထို့နောက်မှ အက်ဒွပ်နှင့် အဲလိဇဘက်တို့အား ဖခင်ဖြစ်သူ ကွယ်လွန်ပြီဖြစ်ကြောင်း အသိပေးကာ သေတမ်းစာကို ဖတ်ကြားပြသခဲ့သည်။ နန်းရင်းဝန် သောမတ်စ်ရီယော့သ်စလေ က ဇန်နဝါရီ ၃၁ ရက်တွင် ပါလီမန်သို့ ဟင်နရီကွယ်လွန်ခြင်းကို တရားဝင်ကြေညာခဲ့ပြီး အက်ဒွပ် ထီးနန်းဆက်ခံကြောင်း တစ်နိုင်ငံလုံးသို့ ကြေညာချက်များ ထုတ်ပြန်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ဘုရင်သစ်ကို လန်ဒန်တာဝါ သို့ ခေါ်ဆောင်လာခဲ့ပြီး တာဝါတစ်ခုလုံးနှင့် အနီးနားရှိ သင်္ဘောများပေါ်မှ '''အမြောက်များကို တပြိုင်နက်တည်း အုန်းအုန်းကျက်ကျက် ပစ်ဖောက်ကာ ကြိုဆိုခဲ့ကြသည်။''' နောက်တစ်နေ့တွင် တိုင်းပြည်၏ မှူးမတ်မျိုးနွယ်များက တာဝါ၌ အက်ဒဝပ်အား သစ္စာခံ ဦးညွှတ်ခဲ့ကြပြီး ဆေမူးကို '''"နိုင်ငံတော်အုပ်ချုပ်ရေးခံ"''' အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ ဟင်နရီ (၈) ၏ ရုပ်ကလာပ်ကို ဖေဖော်ဝါရီ ၁၆ ရက်တွင် သူ၏ဆန္ဒအတိုင်း ဂျိန်းဆေးမွား၏ ဂူဗိမာန်ရှိရာ ဝင်ဆာ တွင် မြှုပ်နှံခဲ့သည်။ '''ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင်''' ၏ နန်းတက်ဘိသိက်မြောက်ခြင်း အခမ်းအနားကို ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့တွင် '''ဝက်စ်မင်စတာ''' '''ဘုရားရှိခိုးကျောင်း''' ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။ အခမ်းအနား အစီအစဉ်များကို ဖြတ်တောက်ပြီး အချိန်တိုအတွင်း ကျင်းပခဲ့ရသည်၊ အကြောင်းမှာ '''"အလွန်အမင်း ရှည်လျားထွေပြားသော အခမ်းအနားသည် နုပျိုသောအရွယ်သာ ရှိသေးသည့် ဘုရင်မင်းမြတ်အား ပင်ပန်းနွမ်းနယ်စေပြီး ကျန်းမာရေး ထိခိုက်စေနိုင်ခြင်း"''' ကြောင့်ဖြစ်ပြီး၊ တစ်ချက်မှာလည်း ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကြောင့် အချို့သော ထုံးတမ်းစဉ်လာများမှာ ယခုခေတ်ကာလနှင့် မဆီလျော်တော့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဘိသိက်ခံပွဲ မတိုင်ခင်ညတွင် အက်ဒဝပ်သည် တာဝါမှ ဝက်စ်မင်စတာနန်းတော်သို့ မြင်းစီးကာ ထွက်ခွာခဲ့ပြီး လမ်းတစ်လျှောက်တွင် လူအုပ်ကြီးနှင့် ခမ်းနားသော ပြပွဲပြသမှုများဖြင့် ကြိုဆိုခဲ့ကြသည်။ ၎င်းပြပွဲအများစုမှာ ယခင်က ကလေးဘုရင်တစ်ပါးဖြစ်ခဲ့ဖူးသော ဆဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ နန်းတက်ပွဲ ပြပွဲများကို အခြေခံထားခြင်း ဖြစ်သည်။ စိန့်ပေါလ်ဘုရားကျောင်း အပြင်ဘက်တွင် "ဂျွမ်းထိုးပြီး ချစ်စရာကောင်းသော ကပြဖျော်ဖြေမှုများ" ပြုလုပ်နေသည့် စပိန်လူမျိုး ကြိုးတန်းလျှောက်သမားတစ်ဦးကို မြင်တွေ့ကာ ဘုရင်လေးသည် သဘောကျရယ်မောခဲ့သည်။ ဘိသိက်ခံ ဝတ်ပြုပွဲတွင် ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းကြီး ကရမ်မာ က ဘုရင်၏ သာသနာပိုင်အာဏာ စိုးမိုးမှုကို ထပ်လောင်းအတည်ပြုခဲ့ပြီး အက်ဒဝပ်အား '''"ဒုတိယမြောက် ယောရှိဘုရင်"''' အဖြစ် တင်စားကာ "ရုပ်တုဆင်းတုများကို ဖယ်ရှားပြီး ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ဖိနှိပ်ချုပ်ချယ်မှုများကို ပြည်သူများထံမှ မောင်းထုတ်လျက်" အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်း ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ ဝတ်ပြုပွဲအပြီးတွင် အက်ဒဝပ်သည် ဝက်စ်မင်စတာခန်းမ၌ ကျင်းပသော တော်ဝင်စားသောက်ပွဲကို ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး၊ သူ၏ရာဇဝင်မှတ်တမ်းတွင် ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း '''ခေါင်းတွင် သရဖူကို ဆောင်းလျက်''' စားသောက်ခဲ့သည်။ == '''ဆွန်မားဆက်၏ အုပ်ချုပ်ရေးခံကာလ''' == === '''ရာဇပလ္လင်ထိန်းသိမ်းရေးကောင်စီ''' === အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ သေတမ်းစာတွင် ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် အသက် ၁၈ နှစ်ပြည့်သည်အထိ ကောင်စီအဖြစ် ဆောင်ရွက်ရန် '''အမှုဆောင် ၁၆ ဦး''' ကို အမည်နာမပေးခဲ့သည်။ ထို့ပြင် အကူအညီတောင်းခံသည့်အခါ ပံ့ပိုးပေးရန် "အကြံပေးကောင်စီဝင်" ၁၂ ဦးကိုလည်း ဖြည့်စွက်ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီ (၈) ၏ သေတမ်းစာ နောက်ဆုံးအခြေအနေနှင့် ပတ်သက်၍ သမိုင်းပညာရှင်များအကြား အငြင်းပွားစရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များ၏ အဆိုအရ ဘုရင်နှင့် နီးစပ်သူများသည် မိမိတို့၏ စီးပွားရေးနှင့် ဘာသာရေးအကျိုးအမြတ်အတွက် အာဏာကို ခွဲဝေယူနိုင်ရန် ဘုရင်ကြီးကို သော်လည်းကောင်း၊ သေတမ်းစာကို သော်လည်းကောင်း '''လိမ်လည်ခြယ်လှယ်ခဲ့ကြသည်''' ဟု ယူဆကြသည်။ ဤအမြင်အရ ၁၅၄၆ ခုနှစ်အကုန်တွင် တော်ဝင်အတိုင်ပင်ခံကောင်စီ အတွင်းရှိ အင်အားစုများသည် ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများဘက်သို့ ယိမ်းသွားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ထိပ်တန်းကွန်ဆာဗေးတစ် (ရှေးရိုးစွဲ) ကောင်စီဝင်နှစ်ဦးမှာလည်း အာဏာဗဟိုချက်မှ ဖယ်ရှားခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ '''စတီဖင် ဂါဒီနာ'''သည် ဟင်နရီ၏ နောက်ဆုံးလများတွင် ဘုရင်ထံ ဝင်ရောက်ခွင့် ပိတ်ပင်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ နော်ဖော့ခ်မြို့စား '''သီအိုမတ်စ် ဟိုးဝပ်''' မှာမူ နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် စွပ်စွဲခံခဲ့ရသည်။ ဘုရင်ကြီးမကွယ်လွန်မီ တစ်ရက်အလိုတွင် သူ၏ကြီးမားလှသော မြေယာပိုင်ဆိုင်မှုများကို သိမ်းဆည်းခဲ့သဖြင့် ထိုမြေယာများကို ပြန်လည်ခွဲဝေပေးရန် လမ်းပွင့်သွားခဲ့ပြီး၊ သူသည် အက်ဒဝပ်စိုးစံသည့် ကာလတစ်ခုလုံးကို လန်ဒန်တာဝါအကျဉ်းထောင်ထဲတွင် ဖြတ်သန်းခဲ့ရသည်။ သို့သော် အခြားသော သမိုင်းပညာရှင်များကမူ ဂါဒီနာကို ဖယ်ရှားခြင်းမှာ ဘာသာရေးနှင့်မဆိုင်သော ကိစ္စရပ်များကြောင့်ဖြစ်ပြီး၊ နော်ဖော့ခ်သည်လည်း ဘာသာရေးတွင် ထင်ထင်ရှားရှား ရှေးရိုးစွဲသမားတစ်ဦးမဟုတ်ကြောင်း၊ ကောင်စီတွင် ရှေးရိုးစွဲသမားများ ကျန်ရှိနေသေးသလို ဘုရင်၏ကိုယ်စားထိုးလက်မှတ် တံဆိပ်တုံး ကို ထိန်းချုပ်ထားသည့် အန်တိုနီ ဒင်းနီ ကဲ့သို့သောသူများ၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးအစွန်းရောက်မှုမှာလည်း ငြင်းခုံစရာရှိကြောင်း ထောက်ပြကြသည်။ အခြေအနေ မည်သို့ပင်ရှိစေကာမူ ဟင်နရီကွယ်လွန်ပြီးနောက် '''အာဏာရအုပ်စုသစ်ထံသို့ မြေယာများနှင့် ဘွဲ့ထူးဂုဏ်ထူးများကို ရက်ရက်ရောရော ခွဲဝေပေးခဲ့ကြသည်။''' သေတမ်းစာ၏ နောက်ဆုံးမိနစ်တွင် "မပြည့်စုံသေးသော လက်ဆောင်များ" ဟူသည့် အပိုဒ်တစ်ခုကို ဖြည့်စွက်ခဲ့ပြီး ၎င်းအချက်က အမှုဆောင်များအား မိမိတို့ကိုယ်တိုင်နှင့် နန်းတွင်းအဖွဲ့ဝင်များထံ မြေယာနှင့် ဘွဲ့ထူးများကို လွတ်လပ်စွာ ခွဲဝေယူခွင့် ပေးခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် ဘုရင်သစ်၏ဦးလေးဖြစ်သူ '''အက်ဒဝပ်ဆေးမွား'''သည် တိုင်းနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး ၊ ဘုရင်၏အုပ်ထိန်းသူ နှင့် '''ဆွန်မားဆက်မြို့စား''' ဘွဲ့ထူးများကို ရယူကာ အာဏာအရှိဆုံး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဟင်နရီ (၈) ၏ သေတမ်းစာတွင် နိုင်ငံတော်အုပ်ချုပ်ရေးခံ တစ်ဦးကို ခန့်အပ်ရန် '''ပြဋ္ဌာန်းထားခြင်း မရှိခဲ့ပါ။''' ၎င်းအစား သားတော်အရွယ်မရောက်သေးမီကာလအတွင်း တိုင်းပြည်အုပ်ချုပ်ရေးကို လူတိုင်းတွင် "တူညီသော တာဝန်နှင့် အခွင့်အာဏာ" ရှိပြီး မဲခွဲဆုံးဖြတ်မှုစနစ်ဖြင့် စုပေါင်းအုပ်ချုပ်ရမည့် ရာဇပလ္လင်ထိန်းသိမ်းရေးကောင်စီထံသို့သာ လွှဲအပ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဟင်နရီကွယ်လွန်ပြီး ရက်ပိုင်းအကြာ ဖေဖော်ဝါရီ ၄ ရက်တွင် သေတမ်းစာအမှုဆောင်များသည် ဆွန်မားဆက်မြို့စားထံသို့ '''ဘုရင်တစ်ပါးကဲ့သို့ နီးပါးရှိသော အာဏာကို''' အပ်နှင်းရန် ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။ အမှုဆောင် ၁၆ ဦးအနက် ၁၃ ဦး (ကျန်ရှိသူများမှာ ပျက်ကွက်) က ဆွန်မားဆက်အား အုပ်ချုပ်ရေးခံအဖြစ် ခန့်အပ်ရန် သဘောတူခဲ့ကြပြီး၊ ၎င်းသည် ဟင်နရီ၏ သေတမ်းစာပါ "အာဏာစက်အရ" မိမိတို့၏ စုပေါင်းဆုံးဖြတ်ချက်ဖြစ်သည်ဟု အကြောင်းပြခဲ့ကြသည်။ ဆွန်မားဆက်သည် လက်ဆောင်အစုအဝေးများ အသီးသီးရရှိခဲ့ကြသော အမှုဆောင်အချို့နှင့် '''လျှို့ဝှက်သဘောတူညီမှု ရယူခဲ့ခြင်း''' ဖြစ်နိုင်သည်။ သူသည် ဟင်နရီ (၈) ၏ ကိုယ်ရေးအရာရှိဖြစ်သူ ဝီလျံပေ့ဂျတ် နှင့် သဘောတူညီမှု ရယူခဲ့သလို၊ တော်ဝင်အိပ်ဆောင်ကောင်စီမှ ဆာ အန်တိုနီဘရောင်း ၏ ထောက်ခံမှုကိုလည်း ရယူနိုင်ခဲ့ကြောင်း သိရှိရသည်။ ဆွန်မားဆက်ကို ခန့်အပ်ခြင်းမှာ သမိုင်းကြောင်းအရ အစဉ်အလာအတိုင်း ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ စကော့တလန်နှင့် ပြင်သစ်တို့တွင် ရရှိခဲ့သော သူ၏စစ်ရေးအောင်မြင်မှုများက ၎င်းရာထူးအတွက် အရည်အချင်း ပြည့်မီကြောင်းကို ပိုမိုခိုင်မာစေခဲ့သည်။ ၁၅၄၇ ခုနှစ် မတ်လတွင် သူသည် အက်ဒဝပ်ဘုရင်ထံမှ တော်ဝင်အမိန့်ပြန်တမ်း ကို ရယူနိုင်ခဲ့ပြီး ၎င်းအမိန့်အရ တော်ဝင်ကောင်စီ ဝင်များကို မိမိကိုယ်တိုင် ခန့်အပ်ခွင့်နှင့် '''မိမိအလိုရှိသည့်အခါမှသာ ၎င်းတို့နှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးခွင့်''' ဟူသော ဘုရင်တစ်ပါးကဲ့သို့သော အခွင့်အရေးကို ရရှိခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင် ဂျက်ဖရီ အယ်လ်တန် ၏ အဆိုအရ "ထိုအချိန်မှစ၍ သူ၏ အာဏာရှင်ဆန်ဆန် အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်မှာ ပြီးပြည့်စုံသွားခဲ့သည်" ဟု ဆိုသည်။ သူသည် တိုင်းပြည်ကို ကိုယ်ပိုင်အမိန့်ကြော်ငြာစာများဖြင့်သာ အဓိက အုပ်ချုပ်ခဲ့ပြီး၊ တော်ဝင်ကောင်စီအား သူ၏ဆုံးဖြတ်ချက်များကို သဘောတူလက်မှတ်ရေးထိုးပေးရုံမျှထက် ပို၍ မလုပ်ဆောင်စေခဲ့ပေ။ ဆွန်မားဆက်၏ အာဏာသိမ်းယူမှုမှာ ချောမွေ့ပြီး ထိရောက်မှု ရှိခဲ့သည်။ နန်းတွင်းသံအမတ် ဖရန်စစ် ဗန်ဒါဒဲလ်ဖ် က ဆွန်မားဆက်သည် ပေ့ဂျတ်ကို အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ထားရှိကာ '''"အရာအားလုံးကို အကြွင်းမဲ့ အာဏာဖြင့် စီမံခန့်ခွဲနေသည်"''' ဟု အစီရင်ခံခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဂုဏ်ထူးဘွဲ့ထူးများ ခွဲဝေမှုတွင် ဝါဝစ်ခ်မြို့စား အဖြစ် ရာထူးတိုးမြှင့်ခံရသော ဂျွန်ဒတ်လေ ထံမှ ပြဿနာများ ကြုံတွေ့ရနိုင်ကြောင်း သံအမတ်က ကြိုတင်ခန့်မှန်းခဲ့သည်။ အမှန်တကယ်တွင်မူ သူ၏အုပ်ချုပ်ရေး အစောပိုင်းရက်သတ္တပတ်များ၌ ဆွန်မားဆက်ကို စိန်ခေါ်ခဲ့သူများမှာ ဆောက်သမ်ပတန်မြို့စား ဘွဲ့ဖြင့် သိမ်းသွင်း၍မရခဲ့သော နန်းရင်းဝန် '''သောမတ်စ်ရီယော့သ်စလေ''' နှင့် သူ၏ကိုယ်ပိုင်ညီအရင်းတို့သာ ဖြစ်သည်။ ဘာသာရေးအရ ရှေးရိုးစွဲသမားဖြစ်သူ ရီယော့သ်စလေသည် ကောင်စီအပေါ် ဘုရင်ကဲ့သို့ အာဏာလွှမ်းမိုးထားသော ဆွန်မားဆက်၏ လုပ်ရပ်ကို ကန့်ကွက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် သူသည် မိမိ၏ ရာထူးအချို့ကို ကိုယ်စားလှယ်များထံ လွှဲပြောင်းရောင်းချခဲ့သည်ဟူသော စွပ်စွဲချက်ဖြင့် '''နန်းရင်းဝန်ရာထူးမှ ရုတ်တရက် ထုတ်ပယ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။''' == '''သောမတ်စ်ဆေးမွား''' == === '''ဆူဒလေ၏ ဘာရွန် သောမတ်စ်ဆေးမွား''' === ဆွန်မားဆက်သည် သူ၏ညီအရင်းဖြစ်သူ သောမတ်စ်ထံမှ ပိုမိုကိုင်တွယ်ရခက်ခဲသော ဆန့်ကျင်မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ သောမတ်စ်ကို သမိုင်းတွင် "အဖူးအငုံဘဝမှာတင် ဖျက်ဆီးမည့် ပိုးကောင်" ဟု တင်စားဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ ဘုရင်၏ဦးလေးတစ်ဦးအနေဖြင့် သောမတ်စ်ဆေးမွား သည် ဘုရင်၏အုပ်ထိန်းသူအရာနှင့် ပိုမိုကြီးမားသောအာဏာခွဲဝေမှုကို တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ဆွန်မားဆက်သည် သူ၏ညီကို '''ဘာရွန်''' (''ဘာရွန်ဆိုသည်မှာ မြို့စား၊ ရွာစားအစရှိသဖြင့် လူပုဂ္ဂိုလ်တဦးဦးအားချီးမြှင့်မြှောက်စားခြင်းဖြစ်သည်။'') ဘွဲ့ပေးခြင်း၊ ရေတပ်မင်းကြီး (ရေတပ်၏အကြီးအကဲ) အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းနှင့် တော်ဝင်ကောင်စီတွင် အမတ်နေရာပေးခြင်းတို့ဖြင့် စည်းရုံးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း သောမတ်စ်မှာမူ အာဏာရရှိရန်အတွက်သာ စိတ်ဇောထက်သန်နေခဲ့သည်။ သူသည် အက်ဒွပ်ဘုရင်လေးထံသို့ မုန့်ဖိုးငွေများ တိတ်တဆိတ် ခိုးသွင်းပေးခဲ့ပြီး ဆွန်မားဆက်သည် ငွေကြေးကို အလွန်အမင်း တင်းကျပ်ထားသဖြင့် အက်ဒဝပ်ကို "သူတောင်းစားကဲ့သို့သော ဘုရင်" ဖြစ်အောင် လုပ်နေသည်ဟု ရန်တိုက်ပေးခဲ့သည်။ ထို့အပြင် သူသည် ဘုရင်လေးအား နှစ်နှစ်အတွင်း အုပ်ချုပ်ရေးခံကို ဖယ်ရှားပြီး "အခြားသောဘုရင်များကဲ့သို့ ကိုယ်တိုင်အာဏာစက်သုံးရန်" တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ သို့သော် ကောင်စီ၏စကားကို နာခံရန် သွန်သင်ခံထားရသော အက်ဒွပ်သည် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ၁၅၄၇ ခုနှစ် နွေဦးရာသီတွင် သောမတ်စ်ဆေးမွားသည် ဆွန်မားဆက်၏ ကန့်ကွက်မှုကို ကျော်လွှားရန် အက်ဒွပ်၏ ထောက်ခံမှုကို အသုံးချကာ အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ ဇနီးဟောင်း (မုဆိုးမဖြစ်သူ) '''ကက်သရင်းပါး''' နှင့် လျှို့ဝှက်လက်ထပ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ ပရိုတက်စတစ် အိမ်ထောင်စုအတွင်း၌ အသက် ၁၁ နှစ်အရွယ် လေဒီဂျိန်းဂရေး(ဆဌမမြောက် အက်ဒွပ်ဘုရင် နတ်ရွာစံသည့်အခါ ကိုးရက်ကြာဘုရင်မဖြစ်လာခဲ့သူ) နှင့် အသက် ၁၃ နှစ်အရွယ် လေဒီအဲလိဇဘက် (နောင်တွင်ပထမမြောက်အဲလိဇဘက်ဘုရင်မကြီးဖြစ်လာမည့်သူ) တို့လည်း ပါဝင်နေထိုင်ကြသည်။ ၁၅၄၈ ခုနှစ် နွေရာသီတွင် ကိုယ်ဝန်ဆောင်ထားရသော ကက်သရင်းပါးသည် သောမတ်စ်ဆေးမွားက လေဒီအဲလိဇဘကို ပွေ့ဖက်နေသည်ကို တွေ့ရှိသွားခဲ့သည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် အဲလိဇဘက် ကို ကက်သရင်းပါး၏ အိမ်တော်မှ ဖယ်ရှားပြီး ဆာ အန်တိုနီဒင်းနီ (Sir Anthony Denny) ၏ အိမ်တော်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ ထိုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် ကက်သရင်းပါးသည် မီးဖွားပြီးနောက် မကြာမီ ကွယ်လွန်သွားခဲ့ရာ၊ ဆေးမွားသည် အဲလိဇဘက်ထံသို့ စာရေးသားကာ သူမကို လက်ထပ်ရန် ချက်ချင်းပင် ပြန်လည်ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်ကလည်း လက်ခံလိုစိတ်ရှိသော်လည်း အက်ဒွပ် ကဲ့သို့ပင် ကောင်စီက ခွင့်မပြုထားသည့် မည်သည့်အရာကိုမျှ သဘောမတူလိုခဲ့ချေ။ ၁၅၄၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ကောင်စီသည် ဘရစ္စတော ဒင်္ဂါးသွန်းစက်ရုံမှ ငွေအလွဲသုံးစားမှု အပါအဝင် စွပ်စွဲချက်အမျိုးမျိုးဖြင့် သောမတ်စ်ဆေးမွား ကို ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ ဆေးမွား သည် အက်ဒွပ်ဘုရင်ကို လေဒီဂျိန်းဂရေးနှင့် ပေးစားရန် ကြံစည်မှုဖြင့်ပါ စွပ်စွဲခံခဲ့ရပြီး၊ အက်ဒွပ် ကိုယ်တိုင်လည်း သောမတ်စ်က မိမိအား မုန့်ဖိုးငွေများ ပေးခဲ့သည့်အကြောင်း သက်သေထွက်ဆိုခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုအတွက် ခိုင်လုံသော သက်သေအထောက်အထား မရှိခြင်းကြောင့် တရားရုံးတွင် စစ်ဆေးခြင်း မပြုဘဲ၊ ၎င်းအစား လွှတ်တော်ဥပဒေ ဖြင့် ပြစ်ဒဏ်စီရင်ကာ သောမတ်စ်ဆေးမွား ကို ၁၅၄၉ ခုနှစ် မတ်လ ၂၀ ရက်တွင် '''ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။''' === '''စစ်ပွဲ''' === ဆွန်မားဆက်၏ တစ်ခုတည်းသော ငြင်းပယ်၍မရသည့် ကျွမ်းကျင်မှုမှာ စစ်သားတစ်ဦးအဖြစ်ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းကို သူသည် စကော့တလန်စစ်ဆင်ရေးများနှင့် ၁၁၄၆ ခုနှစ် ဘူလွန်ဆူမာ ကာကွယ်ရေးတို့တွင် သက်သေပြခဲ့ဖူးသည်။ သူသည် အုပ်ချုပ်ရေးခံဖြစ်လာချိန်မှစ၍ အဓိက စိတ်ဝင်စားခဲ့သည်မှာ စကော့တလန်နှင့် ဖြစ်ပွားသော စစ်ပွဲဖြစ်သည်။ ၁၅၄၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ပင်ကီတိုက်ပွဲ၌ ပြတ်ပြတ်သားသား အောင်ပွဲရရှိခဲ့ပြီးနောက်၊ သူသည် စကော့တလန်အတွင်း မြောက်ဘက် ဒန်ဒီ မြို့အထိ ရောက်ရှိသော ကင်းတပ်ကွန်ရက်တစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သူ၏ ကနဦးအောင်မြင်မှုများနောက်တွင် ဦးတည်ချက် ပျောက်ဆုံးမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ စစ်နိုင်ခြင်းဖြင့် တိုင်းနိုင်ငံနှစ်ခုကို ပေါင်းစည်းမည်ဟူသော သူ၏ရည်မှန်းချက်မှာ ပိုမို၍ လက်တွေ့မကျဖြစ်လာသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ စကော့တလန်သားများသည် ပြင်သစ်နှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ခဲ့ကြပြီး ပြင်သစ်သည် ၁၅၄၈ ခုနှစ်တွင် အီဒင်ဘာဂ်မြို့ကို ကာကွယ်ရန် စစ်ကူများ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ စကော့တလန်ဘုရင်မလေးကိုလည်း ပြင်သစ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး ထိုနေရာတွင် ပြင်သစ်အိမ်ရှေ့စံဒေါင်ဖင်း နှင့် စေ့စပ်ပေးခဲ့သည်။ အုပ်ချုပ်ရေးခံ၏ အင်အားကြီးမားလှသော စစ်တပ်များနှင့် စကော့တလန်ရှိ အမြဲတမ်းကင်းတပ်များကို ထိန်းသိမ်းရသည့် ကုန်ကျစရိတ်များသည် တော်ဝင်ဘဏ္ဍာရေးအပေါ် မခံမရပ်နိုင်လောက်အောင် ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုး ဖြစ်စေခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် ၁၅၄၉ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ၌ ပြင်သစ်တို့က ဘူလွန်မြို့ကို တိုက်ခိုက်လာသောအခါ ဆွန်မားဆက်သည် စကော့တလန်မှ စစ်တပ်များကို စတင်ရုပ်သိမ်းရန် ဖိအားပေးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ == '''ပုန်ကန်မှုများ''' == ၁၅၄၈ ခုနှစ်အတွင်း အင်္ဂလန်နိုင်ငံသည် လူမှုရေးမငြိမ်မသက်မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ၁၅၄၉ ခုနှစ် ဧပြီလနောက်ပိုင်းတွင် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ မကျေနပ်မှုများနှင့် လယ်ယာမြေပြဿနာအမျိုးမျိုးကြောင့် '''လက်နက်ကိုင်ပုန်ကန်မှုများ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။''' နှိမ်နင်းရန်အတွက် အင်အားကြီးမားသော စစ်တပ်များစေလွှတ်ခဲ့ရသည့် အပြင်းထန်ဆုံး ပုန်ကန်မှုကြီးနှစ်ခုမှာ ဒီဗွန်နှင့် ကွန်ဝေါတွင်တစ်ခု၊ နော်ဖော့ခ် တွင်တစ်ခု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ပထမပုန်ကန်မှုကို တစ်ခါတစ်ရံ "ဆုတောင်းစာအုပ် ပုန်ကန်မှု" ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး ပရိုတက်စတစ်ဝါဒကို အတင်းအကျပ် သွတ်သွင်းခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဒုတိယပုန်ကန်မှုကိုမူ ရောဘတ်ကက် ဟုခေါ်သော ကုန်သည်တစ်ဦးက ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး မြေရှင်များက ပြည်သူပိုင်စားကျက်မြေများကို သိမ်းယူကျူးကျော်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဤလူမှုရေးမငြိမ်မသက်မှုများ၏ ရှုပ်ထွေးသောအချက်မှာ ဆန္ဒပြသူများသည် မိမိတို့ကိုယ်မိမိ '''အုပ်ချုပ်ရေးခံ (ဆွန်မားဆက်) ၏ ထောက်ခံမှုဖြင့်''' စည်းရိုးခတ်မြေသိမ်းနေသော မြေရှင်များကို တရားဝင်ဆန့်ကျင်နေကြခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်နေကြခြင်းဖြစ်ပြီး ၎င်းမြေရှင်များကိုသာ ဥပဒေချိုးဖောက်သူများဟု ထင်မြင်နေကြခြင်းဖြစ်သည်။ ဆွန်မားဆက်သည် ပုန်ကန်သူများဘက်မှ စာနာသူဖြစ်သည်ဟူသော ပြည်သူတို့၏ အမြင်မှာ သူထုတ်ပြန်ခဲ့သော တစ်ခါတစ်ရံ လွတ်လပ်ခွင့်ပေးသလိုရှိပြီး မကြာခဏဆိုသလို ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်နေတတ်သည့် အမိန့်ကြော်ငြာစာများကြောင့်လည်းကောင်း၊ စိုက်ပျိုးမြေများ ဆုံးရှုံးမှုနှင့် ပြည်သူပိုင်မြေတွင် သိုးအုပ်ကြီးများ ကျူးကျော်စားကျက်ချမှု စသည့်မကျေနပ်ချက်များကို စုံစမ်းစစ်ဆေးရန် ၁၅၄၈ နှင့် ၁၁၄၉ ခုနှစ်တို့တွင် သူစေလွှတ်ခဲ့သော စုံစမ်းရေးကော်မရှင်များ၏ စနစ်မကျသော လှုပ်ရှားမှုများကြောင့်လည်းကောင်း ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ဆွန်မားဆက်၏ ကော်မရှင်များကို အဖွဲ့ဝင် ဂျွန်ဟေးလ်စ် က ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး သူ၏လူမှုရေးအရ လွတ်လပ်သော ဟောပြောချက်များသည် မြေသိမ်းမှုပြဿနာကို ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာ သီအိုလိုဂျီ ၊ တရားမျှတသော ဓနသဟာယနယ်မြေ အယူအဆတို့နှင့် ဆက်စပ်ပေးခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဒေသခံအဖွဲ့အစည်းများသည် ဤကော်မရှင်များ၏ တွေ့ရှိချက်များကို အခွင့်ကောင်းယူကာ ပြစ်မှုကျူးလွန်သည့် မြေရှင်များကို မိမိတို့ဘာသာ အရေးယူပိုင်ခွင့်ရှိသည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။ အက်ဒဝပ်သည် သူ၏ရာဇဝင်မှတ်တမ်းတွင် ၁၅၄၉ ခုနှစ် အုံကြွမှုများ စတင်ရခြင်းမှာ "စည်းရိုးခတ်မြေသိမ်းမှုများကို ဖျက်ဆီးရန် ကော်မရှင်အချို့ကို စေလွှတ်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်" ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ ပြည်သူများက ဆွန်မားဆက်အပေါ် မည်သို့ပင် မြင်စေကာမူ ၁၅၄၉ ခုနှစ်၏ ကပ်ဆိုးကြီးများသည် '''အစိုးရ၏ ကြီးမားသော ကျရှုံးမှုကြီးအဖြစ် သက်သေပြလိုက်ခြင်းဖြစ်ပြီး''' ကောင်စီက ဤတာဝန်အားလုံးကို အုပ်ချုပ်ရေးခံဆွန်မားဆက်၏ အပေါ်သို့ ပုံချခဲ့သည်။ ၁၁၄၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ပေ့ဂျတ်က ဆွန်မားဆက်ထံ စာရေးသားရာ၌ "ကောင်စီဝင်တိုင်းသည် သင်၏လုပ်ဆောင်ချက်များကို သဘောမကျကြပါ... အစပိုင်းကတည်းက ဤကိစ္စကို ပြတ်ပြတ်သားသား ကိုင်တွယ်ပြီး အခြားသူများ ထိတ်လန့်သွားစေရန် တရားဥပဒေအတိုင်း တင်းတင်းကျပ်ကျပ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါက အလွန်ကောင်းမွန်မည်ဖြစ်သည်" ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ == '''ဆွန်မားဆက် ကျဆုံးခန်း''' == ဆွန်မားဆက်ကို အာဏာမှဖယ်ရှားခဲ့သည့် ဖြစ်စဉ်များကို သမိုင်းတွင် '''အာဏာသိမ်းမှု''' ဟု ခေါ်ဆိုလေ့ရှိသည်။ ၁၅၄၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁ ရက်တွင် ဆွန်မားဆက်သည် သူ၏အာဏာအပေါ် ကြီးမားသော ခြိမ်းခြောက်မှုနှင့် ရင်ဆိုင်နေရကြောင်း သိရှိသွားခဲ့သည်။ သူသည် အကူအညီတောင်းခံသည့် အမိန့်ကြော်ငြာစာတစ်စောင်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး ဘုရင်ကို မိမိလက်အောက်တွင် ထိန်းချုပ်ကာ လုံခြုံရေး အတွက် ခံတပ်သဖွယ်ဖြစ်သော ဝင်ဆာနန်းတော် သို့ ဆုတ်ခွာခဲ့သည်။ ထိုနေရာတွင် အက်ဒဝပ်က '''"ကျွန်ုပ်ကိုယ်ကျွန်ုပ် ထောင်ထဲရောက်နေသလို ခံစားရသည်"''' ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ ထိုအတောအတွင်း စည်းလုံးသွားသော တော်ဝင်ကောင်စီသည် ဆွန်မားဆက်၏ အုပ်ချုပ်ရေးညံ့ဖျင်းမှု အသေးစိတ်ကို ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ ၎င်းတို့က အုပ်ချုပ်ရေးခံ၏ အာဏာသည် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ သေတမ်းစာကြောင့် မဟုတ်ဘဲ မိမိတို့ထံမှ လာခြင်းဖြစ်ကြောင်း ရှင်းလင်းစွာ ပြောကြားခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာ ၁၁ ရက်တွင် ကောင်စီသည် ဆွန်မားဆက်ကို ဖမ်းဆီးခဲ့ပြီး ဘုရင်ကို ရစ်ခ်ျမွန်နန်းတော်) သို့ ခေါ်ဆောင်လာခဲ့သည်။ အက်ဒွပ်ပ်သည် ဆွန်မားဆက်အပေါ် စွပ်စွဲချက်များကို သူ၏ရာဇဝင်မှတ်တမ်းတွင် ယခုလို အကျဉ်းချုပ် ရေးသားခဲ့သည် - '''"အတ္တကြီးခြင်း၊ ဂုဏ်မက်ခြင်း၊ ကျွန်ုပ်ငယ်စဉ်ကာလတွင် မဆင်မခြင် စစ်ပွဲများဆင်နွှဲခြင်း၊ နယူးဟေဗင် ( ကို ပေါ့ဆစွာ ကိုင်တွယ်ခြင်း၊ ကျွန်ုပ်၏ ရတနာများဖြင့် မိမိကိုယ်ကို ချမ်းသာအောင်လုပ်ခြင်း၊ မိမိသဘောအတိုင်းသာ လုပ်ဆောင်ပြီး အရာရာကို ကိုယ်ပိုင်အာဏာဖြင့်သာ စီမံခြင်း စသည်တို့ဖြစ်သည်။"''' ၁၅၅၀ ပြည့်နှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဝါဝစ်ခ်မြို့စား '''ဂျွန်ဒတ်လေ''' သည် ကောင်စီ၏ ခေါင်းဆောင်နှင့် ဆွန်မားဆက်၏ ဆက်ခံသူအဖြစ် ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ဆွန်မားဆက်သည် တာဝါအကျဉ်းထောင်မှ ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာပြီး ကောင်စီတွင် ပြန်လည်ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသော်လည်း၊ ဂျွန်ဒတ်လေ၏ အုပ်ချုပ်ရေးကို ဖြုတ်ချရန် လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှုကြောင့် ၁၅၅၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ရာဇဝတ်မှုဖြင့် '''ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။''' အက်ဒွပ်က သူ၏ဦးလေး သေဆုံးမှုကို ရာဇဝင်မှတ်တမ်းတွင် "ဆွန်မားဆက်မြို့စားသည် နံနက် ရှစ်နာရီနှင့် ကိုးနာရီအကြားတွင် တာဝါဟေးလ် ၌ ခေါင်းဖြတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်" ဟု မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင်များက ဆွန်မားဆက်၏ အာဏာသိမ်းယူစဉ်က ချောမွေ့ထိရောက်မှု (၎င်းတွင် ပေ့ဂျတ်ကဲ့သို့သော မဟာမိတ်များ၏ စီမံခန့်ခွဲမှုစွမ်းရည်ကို တွေ့နိုင်သည်) နှင့် သူ၏နောက်ပိုင်း အုပ်ချုပ်ရေး ညံ့ဖျင်းမှုတို့ကို နှိုင်းယှဉ်ပြကြသည်။ ၁၅၄၉ ခုနှစ် ဆောင်းဦးရာသီတွင် သူ၏ကုန်ကျစရိတ်ကြီးမားသော စစ်ပွဲများသည် အရှိန်ပျက်သွားခဲ့ပြီး၊ တော်ဝင်ဘဏ္ဍာရေးမှာ ပျက်စီးလုနီးပါးဖြစ်ကာ တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် အုံကြွမှုနှင့် ပုန်ကန်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ လွန်ခဲ့သည့် ဆယ်စုနှစ်များအထိ သမိုင်းပညာရှင်များအကြား ဆွန်မားဆက်၏ ဂုဏ်သတင်းမှာ မြင့်မားခဲ့သည်၊ အကြောင်းမှာ သူ၏အမိန့်ကြော်ငြာစာအများစုသည် လောဘကြီးသော မြေရှင်လူတန်းစားကို ဆန့်ကျင်၍ သာမန်ပြည်သူများဘက်က ရပ်တည်ပေးခဲ့ပုံပေါ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ယခုခေတ်သစ်တွင်မူ သူ့ကို နိုင်ငံရေးနှင့် စီမံခန့်ခွဲမှုစွမ်းရည် ကင်းမဲ့ပြီး မောက်မာကာ သီးခြားနေတတ်သော အုပ်ချုပ်သူတစ်ဦးအဖြစ် ပုံဖော်ကြလေ့ရှိသည်။ == '''နော်သမ်ဘာလန်၏ ဦးဆောင်မှု''' == ဆွန်မားဆက် ကျဆုံးပြီးနောက် ဝါဝစ်ခ်မြို့စား ဖြစ်သူ '''ဂျွန်ဒတ်လေ''' (၁၅၅၁ ခုနှစ်တွင် နော်သမ်ဘာလန်မြို့စား ဖြစ်လာသူ) သည် တော်ဝင်ကောင်စီကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ ယခင်က သမိုင်းပညာရှင်များသည် သူ့အား ထီးနန်းအာဏာကို အသုံးချကာ မိမိကိုယ်ကိုယ် ဂုဏ်ထူးဒြပ်များနှင့် ချမ်းသာကြွယ်ဝအောင် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည့် လောဘဇောထက်သန်သော ပရိယာယ်သမားတစ်ဦးအဖြစ်သာ ရှုမြင်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များမှစ၍ သူ၏အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ အောင်မြင်မှုများကို အသိအမှတ်ပြုလာကြပြီး၊ ဆွန်မားဆက်၏ ကပ်ဆိုးများနောက်ပိုင်း တော်ဝင်ကောင်စီ၏ အာဏာစက်ကို ပြန်လည်ထိန်းညှိကာ အစိုးရအုပ်ချုပ်ရေးကို '''ပုံမှန်အခြေအနေသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိအောင်''' လုပ်ဆောင်ပေးခဲ့သူအဖြစ် ချီးကျူးခဲ့ကြသည်။ အာဏာရအုပ်စုသစ်တွင် ဝါဝစ်ခ်မြို့စား၏ အဓိကပြိုင်ဘက်မှာ ဆောက်သမ်ပတန်မြို့စား '''သောမတ်စ်ရီယော့သ်စလေ'''ဖြစ်သည်။ သူ၏ ရှေးရိုးစွဲဝါဒီထောက်ခံသူများသည် ဆွန်မားဆက်၏ ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု မူဝါဒများကို ပြောင်းပြန်လှန်ပစ်ရန် မျှော်လင့်ကာ ဝါဝစ်ခ်၏အုပ်စုနှင့် ပူးပေါင်း၍ တညီတညွတ်တည်းသော ကောင်စီတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ဝါဝစ်ခ်သည် အက်ဒဝပ်ဘုရင်လေး၏ ပြင်းထန်သော ပရိုတက်စတစ်ဘာသာရေးအယူဝါဒအပေါ် မျှော်လင့်ချက်ပုံအောခဲ့ပြီး၊ အက်ဒဝပ်သည် ကိုယ်တိုင်အုပ်ချုပ်နိုင်သည့် အသက်အရွယ်သို့ ရောက်ရှိနေပြီဟု အကြောင်းပြကာ သူနှင့်သူ၏လူများကို ဘုရင်နှင့် ပိုမိုနီးစပ်စေလျက် '''တော်ဝင်အတိုင်ပင်ခံကောင်စီ ကို ချုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။''' ဆောက်သမ်ပတန်သည် ဆွန်မားဆက်၏ ထွက်ဆိုချက်များမှတစ်ဆင့် ဝါဝစ်ခ်ကိုပါ သိက္ခာချရန် ကြံစည်ပြီး ဆွန်မားဆက်ကို ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ရန် ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဝါဝစ်ခ်က ပါလီမန်အား စည်းရုံး၍ ၁၅၅၀ ပြည့်နှစ် ဇန်နဝါရီ ၁၄ ရက်တွင် ဆွန်မားဆက်ကို လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးစေခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဝါဝစ်ခ်သည် ကောင်စီဝင်များကို ဘွဲ့ထူးဂုဏ်ထူးများပေးကာ စည်းရုံးပြီး ဆောက်သမ်ပတန်နှင့် သူ၏နောက်လိုက်များကို ကောင်စီမှ ဖယ်ရှားရှင်းလင်း ခဲ့ကာ မိမိကိုယ်ကိုယ် '''"ကောင်စီ၏ သဘာပတိကြီး"''' နှင့် နန်းရန်းဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ သူသည် "အုပ်ချုပ်ရေးခံ" ဟူသော ဘွဲ့ကို မယူခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ ပြတ်ပြတ်သားသားပင် အစိုးရအဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အက်ဒွပ်သည် ကြီးပြင်းလာသည်နှင့်အမျှ အစိုးရ၏ လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို ပိုမိုနားလည်လာခဲ့သည်။ သို့သော် သူ၏အဆုံးဖြတ်များတွင် အမှန်တကယ် ပါဝင်ပတ်သက်မှု မည်မျှရှိသည်ဆိုသည်မှာ ငြင်းခုံစရာ ဖြစ်နေဆဲ ဖြစ်သည်။ အက်ဒဝပ် အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ်တွင် သီးသန့် '''"နိုင်ငံတော်အကြံပေးအဖွဲ့"'''ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး အဖွဲ့ဝင်များကို သူကိုယ်တိုင် ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ်သည် အဓိကအတွင်းရေးမှူးများဖြစ်ကြသော ဝီလျံဆီစီလ် နှင့် ဝီလျံပီတာ တို့နှင့်အတူ နီးကပ်စွာ လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ဘုရင်လေး၏ အကြီးမားဆုံး လွှမ်းမိုးမှုမှာ ဘာသာရေးကိစ္စရပ်များတွင်ဖြစ်ပြီး၊ ကောင်စီသည် သူလိုလားသော ပြင်းထန်သည့် ပရိုတက်စတစ်မူဝါဒကိုသာ လိုက်နာဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ နော်သမ်ဘာလန်မြို့စား (ဝါဝစ်ခ်) ၏ လုပ်ငန်းကိုင်တွယ်ပုံမှာ ဆွန်မားဆက်နှင့် အလွန်ကွာခြားသည်။ သူသည် ကောင်စီဝင်အများစု၏ ထောက်ခံမှုကို အမြဲရရှိစေရန် ဂရုပြုခဲ့ပြီး၊ ကောင်စီကို အသုံးပြု၍ မိမိ၏အာဏာကို တရားဝင်ဖြစ်စေခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင် ဂျွန်ဂိုင်း ၏ အဆိုအရ '''"ဆွန်မားဆက်ကဲ့သို့ပင် သူသည် ဘုရင်တစ်ပါးကဲ့သို့ ဖြစ်လာခဲ့သည်၊ ကွာခြားချက်မှာ ဆွန်မားဆက်က အုပ်ချုပ်ရေးခံအဖြစ် အချုပ်အခြာအာဏာနီးပါးကို တောင်းဆိုခဲ့သော်လည်း၊ နော်သမ်ဘာလန်ကမူ အက်ဒဝပ်သည် အချုပ်အခြာအာဏာအပြည့်အဝကို ရရှိထားပြီးဖြစ်သည်ဟု အကြောင်းပြကာ အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားကို နောက်ကွယ်မှ ကိုင်တွယ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်"''' ဟု ဆိုသည်။ ဝါဝစ်ခ်၏ စစ်မက်မူဝါဒများသည် ဆွန်မားဆက်ထက် ပိုမိုလက်တွေ့ကျခဲ့သော်လည်း အချို့က ယင်းကို ပျော့ညံ့မှုအဖြစ် ဝေဖန်ခဲ့ကြသည်။ ၁၅၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် သူသည် ပြင်သစ်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီး၊ ဘူလွန် မြို့မှ ဆုတ်ခွာရန်နှင့် စကော့တလန်ရှိ အင်္ဂလိပ်ကင်းတပ်အားလုံးကို ရုပ်သိမ်းရန် သဘောတူခဲ့သည်။ ၁၅၅၁ ခုနှစ်တွင် အက်ဒွပ် သည် ပြင်သစ်ဘုရင် ဟင်နရီ (၂) ၏ သမီးတော် '''အဲလိဇဘက်''' နှင့် စေ့စပ်ခဲ့သည်။ ဝါဝစ်ခ်သည် အင်္ဂလန်အနေဖြင့် စစ်ပွဲစရိတ်များကို မခံနိုင်တော့ကြောင်း သဘောပေါက်ခဲ့သည်။ ပြည်တွင်း၌မူ နောင်တွင် ပုန်ကန်မှုများ ထပ်မံမဖြစ်ပွားစေရန် စစ်တပ်ကို ကွပ်ကဲပြီး ဗဟိုအစိုးရထံ အစီရင်ခံရမည့် '''"နယ်ခြားစောင့်မင်းကြီးများ"''' အပါအဝင် အမြဲတမ်းကိုယ်စားလှယ်များကို ဒေသအသီးသီး၌ ထားရှိကာ ဒေသတွင်း မတည်ငြိမ်မှုများကို ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။ ဝါဝစ်ခ်သည် ဝီလျံပေါလက်၊ ဝေါ်လ်တာမေဒ်မေး တို့နှင့် ပူးပေါင်း၍ ပျက်စီးနေသော နိုင်ငံတော်ဘဏ္ဍာရေးကို ကိုင်တွယ်ခဲ့သည်။ အစပိုင်းတွင် ဒင်္ဂါးပြားများ၏ တန်ဖိုးကို ထပ်မံလျှော့ချခြင်းဖြင့် လျင်မြန်စွာ အကျိုးအမြတ်ရယူရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း စီးပွားရေးကပ်ဆိုး ဆိုက်ရောက်လာသောအခါ ဝါဝစ်ခ်သည် ကျွမ်းကျင်သူ '''သောမတ်စ်ဂရက်ရှမ်''' ထံသို့ တာဝန်လွှဲအပ်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၂ ခုနှစ်တွင် ငွေကြေးအပေါ် ယုံကြည်မှု ပြန်လည်ရရှိလာပြီး ကုန်ဈေးနှုန်းများ ကျဆင်းကာ ကုန်သွယ်ရေး ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာခဲ့သည်။ ပြည့်စုံသော စီးပွားရေးပြန်လည်ဦးမော့မှုမှာ အယ်လီဇဘက်လက်ထက်မှသာ ရရှိခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်း၏ အခြေခံမြစ်ဖျားမှာ နော်သမ်ဘာလန်မြို့စား၏ မူဝါဒများမှ စတင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ၎င်းတို့အဖွဲ့သည် အစိုးရဘဏ္ဍာရေး အလွဲသုံးစားမှုများကို နှိမ်နင်းခဲ့ပြီး အခွန်ကောက်ခံမှုစနစ်ကို အဘက်ဘက်မှ ပြန်လည်သုံးသပ်ခဲ့ရာ ၎င်းလုပ်ရပ်ကို '''"တူးဒါအုပ်ချုပ်ရေးသမိုင်းတွင် အံ့ချီးဖွယ်အကောင်းဆုံး အောင်မြင်မှုတစ်ခု"''' ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ == '''ဘာသာရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု''' == ဘာသာရေးကိစ္စရပ်များတွင် နော်သမ်ဘာလန်၏ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့သည် ဆွန်မားဆက်၏ မူဝါဒအတိုင်းပင် ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး ပိုမိုပြတ်သားအားကောင်းသော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး အစီအစဉ်များကို ပံ့ပိုးပေးခဲ့သည်။ ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ၏ အစိုးရအပေါ် လက်တွေ့ကျသော လွှမ်းမိုးနိုင်မှုမှာ ကန့်သတ်ချက်ရှိသော်လည်း၊ သူ၏ပြင်းထန်သော ပရိုတက်စတစ်အယူဝါဒကြောင့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးအုပ်ချုပ်မှုကို မဖြစ်မနေ လုပ်ဆောင်ခဲ့ရသည်။ သူ၏ထီးနန်းဆက်ခံမှုကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများအုပ်စုက စီမံခန့်ခွဲခဲ့ပြီး ၎င်းတို့သည် သူစိုးစံစဉ်ကာလတစ်လျှောက်လုံး အာဏာရယူထားခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင်များက ပရိုတက်စတစ်ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို တိုးမြှင့်လုပ်ဆောင်ရာတွင် ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ၏ ထူးခြားသောအရေးပါမှုကို အလေးပေးဖော်ပြကြသည်။ သမိုင်းပညာရှင် ဒိုင်ယာမစ် မက်ကူးလော့ခ် ၏ အဆိုအရ ဘုရင်ငယ်လေးသည် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ငြင်းခုံမှုများကို အလွန်စိတ်ဝင်စားပြီး ကျန်ရှိနေသော ကက်သလစ်ဓလေ့ထုံးတမ်းများကို ဖျက်သိမ်းသည့် အစီအမံများကို ထောက်ခံခဲ့သည်။ သူ၏လက်ထက်တွင် '''၁၅၅၂ ခုနှစ် ဘုံဝတ်ပြုဆုတောင်းစာအုပ်''' ကို မိတ်ဆက်ခဲ့ခြင်းသည် ပရိုတက်စတစ်ဝါဒ တစ်သမတ်တည်းဖြစ်စေရန် ပြတ်သားသော ခြေလှမ်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ် အယုံကြည်ရဆုံးသူဖြစ်သည့် ကန်တာဘာရီ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းကြီး '''သောမတ်စ်ကရမ်မာ'''သည် အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်းကို (ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ အာဏာကို ငြင်းပယ်ထားသော်လည်း အခြေခံအားဖြင့် ကက်သလစ်ဆန်နေသေးသည့် အခြေအနေမှ) စနစ်တကျ ဖွဲ့စည်းထားသော ပရိုတက်စတစ်အဖွဲ့အစည်းအဖြစ်သို့ တော်လှန်ပြောင်းလဲစေခဲ့သည့် ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု ဆက်တိုက်ကို မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် လက်ထက်က စတင်ခဲ့သော ဘုရားကျောင်းပိုင်ပစ္စည်းများကို သိမ်းဆည်းမှုသည် အက်ဒဝပ်လက်ထက်တွင်လည်း ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် ချန်ထရီ (သေလွန်သူများအတွက် ဆုတောင်းပေးသည့် ဝတ်ပြုဆောင်ငယ်များ) ကို ဖျက်သိမ်းခြင်းဖြင့် ထီးနန်းနှင့် အဆိုပါပစ္စည်းများကို သိမ်းယူသူအသစ်များအတွက် ကြီးမားသော ငွေကြေးအကျိုးအမြတ်များ ရရှိခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် လက်ထက်တွင် ဘုရားကျောင်းပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသည် ဘာသာရေးမူဝါဒဖြစ်သကဲ့သို့ နိုင်ငံရေးမူဝါဒလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူ၏စိုးစံမှုအကုန်တွင် ဘုရားကျောင်းများမှာ ဘဏ္ဍာရေးအရ ပျက်စီးခဲ့ရပြီး ဘုန်းတော်ကြီးများ၏ မြေယာအများစုမှာ သာမန်လူဝတ်ကြောင်များ၏ လက်ထဲသို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ ဆွန်မားဆက်နှင့် နော်သမ်ဘာလန် နှစ်ဦးစလုံး၏ ဘာသာရေးယုံကြည်ချက် အစစ်အမှန်နှင့် ပတ်သက်၍ သမိုင်းပညာရှင်များအကြား အငြင်းပွားနေကြဆဲ ဖြစ်သည်။ သို့သော် နေ့စဉ်ကျမ်းစာ ၁၂ ခန်း ဖတ်ရှုပြီး တရားနာရသည်ကို နှစ်သက်သည်ဟု ဆိုကြသော အက်ဒဝပ်၏ ဘာသာရေးအပေါ် စိတ်အားထက်သန်မှုမှာမူ သံသယဖြစ်စရာမရှိဘဲ၊ ဂျွန်ဖောက်စ်က သူ့ကို '''"ဘုရားသရားကြည်ညိုသော ကလေးငယ်"''' အဖြစ် ဂုဏ်ပြုမှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ်သည် သူ၏သက်တမ်းအတွင်း၌လည်းကောင်း၊ နောက်ပိုင်းတွင်လည်းကောင်း ဗာလ ရုပ်တုများကို ဖျက်ဆီးခဲ့သည့် ကျမ်းစာလာဘုရင် '''"ယောရှိဘုရင်သစ်"''' အဖြစ် ပုံဖော်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ သူသည် ကက်သလစ်ဆန့်ကျင်ရေးတွင် အလွန်တင်းကျပ်သူဖြစ်ပြီး တစ်ခါက လေဒီမေရီအား "ခရစ်ယာန်မင်းသမီးတစ်ပါးနှင့် မဆီလျော်သော နိုင်ငံခြားအကများနှင့် ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများတွင် နောက်ထပ်မပါဝင်ရန်" စည်းရုံးပေးပါဟု ကက်သရင်းပါးကို တောင်းဆိုခဲ့ဖူးသည်။ သို့သော် အက်ဒဝပ်၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိရေးသူ ဂျန်နီဖာလိုချ် က ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများ ပေးအပ်ခဲ့သော အက်ဒွပ် ၏ ဘာသာရေးကိုင်းရှိုင်းသည့် ပုံရိပ်ကို အလွယ်တကူ မယုံကြည်ရန် သတိပေးခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ်သည် သူ၏ငယ်စဉ်ဘဝတွင် မက်စ် ဝတ်ပြုပွဲ တက်ရောက်ခြင်း အပါအဝင် ထိုခေတ်က ကက်သလစ်ဓလေ့ထုံးတမ်းများကို လိုက်နာခဲ့သော်လည်း၊ နောက်ပိုင်းတွင် ကရမ်မာနှင့် သူ၏ဆရာများ၊ နန်းတွင်းသူနန်းတွင်းသားများထဲမှ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် အင်္ဂလန်တွင် "စစ်မှန်သော" ဘာသာရေးကို သွတ်သွင်းရမည်ဟု ယုံကြည်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလန်ဘာသာရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုသည် လမ်းကြောင်းနှစ်ခုလုံးမှ ဖိအားပေးမှုများအကြား တိုးတက်လာခဲ့သည် - တစ်ဖက်တွင် ရှေးရိုးစွဲသမားများရှိပြီး အခြားတစ်ဖက်တွင်မူ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု မလုံလောက်သေးဟု ညည်းညူကာ ရုပ်တုဆင်းတုများကို လိုက်လံဖျက်ဆီးကြသည့် အစွန်းရောက်သမားများ ရှိနေသည်။ ကရမ်မာသည် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် တူညီသော ဝတ်ပြုထုံးတမ်းကို ရေးသားရန် မိမိကိုယ်ကိုယ် တာဝန်ပေးခဲ့ပြီး၊ အပတ်စဉ်နှင့် နေ့စဉ်ဝတ်ပြုမှုများ၊ ဘာသာရေးပွဲတော်များ အားလုံးကို အသေးစိတ်ဖော်ပြထားကာ ယင်းကို '''၁၅၄၉ ခုနှစ် ပထမအကြိမ် ဝတ်ပြုထုံးတမ်း ညီညွတ်ရေးအက်ဥပဒေ )''' အဖြစ် မဖြစ်မနေ လိုက်နာစေခဲ့သည်။ ၁၅၄၉ ခုနှစ် ဘုံဝတ်ပြုဆုတောင်းစာအုပ်သည် ညှိနှိုင်းမှုတစ်ခုအနေဖြင့် ရည်ရွယ်ခဲ့သော်လည်း၊ မုန့်နှင့်စပျစ်ရည်ကို မြှောက်၍ပူဇော်ခြင်း အပါအဝင် အလေးအမြတ်ထားရသော ထုံးတမ်းစဉ်လာများစွာကို ဖယ်ရှားပစ်ခဲ့သည့်အတွက် ရှေးရိုးစွဲသမားများ၏ တိုက်ခိုက်မှုကို ခံခဲ့ရသည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် အချို့သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများကလည်း ကက်သလစ်ဆန်သော အစိတ်အပိုင်းများနှင့် ပူဇော်ခြင်းဓလေ့များ အလွန်အမင်း ကျန်ရှိနေသေးသည်ဟု ညည်းညူခဲ့ကြသည်။ ဝင်းချက်စတာ၏ ဘုန်းတော်ကြီး စတီဖင်ဂါဒီနာ နှင့် လန်ဒန်၏ ဘုန်းတော်ကြီး အက်ဒမန်ဘွန်နာတို့အပါအဝင် ထိပ်တန်းကက်သလစ်ဓမ္မဆရာ အများအပြားသည်လည်း ဤဆုတောင်းစာအုပ်ကို ကန့်ကွက်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့နှစ်ဦးစလုံး တာဝါအကျဉ်းထောင်တွင် ပိတ်လှောင်ခံခဲ့ရပြီး ၎င်းတို့၏ ရာထူးအာဏာများ ဖယ်ရှားခံခဲ့ရသည်။ ၁၅၄၉ ခုနှစ်တွင် ဒီဗွန်နှင့် ကွန်ဝေါ၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဆုတောင်းစာအုပ် ပုန်ကန်မှု တွင် လူပေါင်း ၅,၅၀၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့သည်။ ယုံကြည်ခြင်းသက်သက်ဖြင့်သာ အပြစ်မှလွတ်မြောက်ခြင်း နှင့် လူဝတ်ကြောင်များအတွက်လည်း ဓမ္မဆရာများကဲ့သို့ပင် မုန့်နှင့် စပျစ်ရည် နှစ်မျိုးစလုံးဖြင့် ပွဲတော်မင်္ဂလာ ခံယူခွင့်ပြုခြင်း စသည့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲထားသော အယူဝါဒများကို တရားဝင်ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ၁၅၅၀ ပြည့်နှစ်၏ ဘုန်းကြီးသိက္ခာပေးထုံးတမ်း သည် ဘုန်းကြီးများအား ဘုရားသခင်က သိက္ခာပေးသည်ဟူသော စနစ်အစား အစိုးရက ခန့်အပ်သည့်စနစ်ဖြင့် အစားထိုးခဲ့ပြီး၊ ဓမ္မဆရာများအား ယခင်ကကဲ့သို့ "အသက်ရှင်သူများနှင့် သေလွန်သူများအတွက် ယဇ်ပူဇော်ခြင်းနှင့် မက်စ်ပွဲကျင်းပခြင်း" အစား ဧဝံဂေလိတရားဟောပြောရန်နှင့် စက္ကရမင်တု မင်္ဂလာများကိုသာ စီမံဆောင်ရွက်ရန် အာဏာလွှဲအပ်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၁ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုသည် ဘုရားကျောင်း၏ အထွတ်အထိပ်ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ပုဂ္ဂိုလ်ရေးအရ ပိုမိုလွှမ်းမိုးလာခဲ့သော အက်ဒဝပ်၏ အတည်ပြုချက်၊ အားပေးမှုတို့ဖြင့် ပိုမိုတိုးတက်လာခဲ့သည်။ အပြောင်းအလဲသစ်များသည် ဂလော့စတာ၏ ဘုန်းတော်ကြီး ဂျွန်ဟူးပါး နှင့် နော်သမ်ဘာလန်မြို့စားအောက်တွင် ဓမ္မဆရာအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး နန်းတွင်း၌ သူဟောပြောချက်များကြောင့် ဘုရင်လေးအား ပွဲတော်မင်္ဂလာခံယူစဉ် ဒူးထောက်ခြင်းကို ကန့်ကွက်စေခဲ့သူ စကော့တလန်သား '''ဂျွန်နော့စ်''' ကဲ့သို့သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများ၏ ဝေဖန်မှုများကို တုံ့ပြန်ခြင်းလည်း ဖြစ်သည်။ ကရမ်မာသည် ၁၅၅၁ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သော ဥရောပတိုက်မှ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမား မာတင်ဘူဆာ ၊ အောက်စဖို့ဒ်တွင် စာသင်ကြားနေသော ပီတာမာတာ နှင့် အခြားသော နိုင်ငံခြားဓမ္မပညာရှင်များ၏ အမြင်များဖြင့်လည်း လွှမ်းမိုးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများကို ဘုန်းတော်ကြီးများအဖြစ် ပိုမိုခန့်အပ်ခြင်းဖြင့်လည်း ၎င်းဖြစ်စဉ်မှာ ပိုမိုမြန်ဆန်လာခဲ့သည်။ ၁၅၅၁-၅၂ ဆောင်းရာသီတွင် ကရမ်မာသည် ဘုံဝတ်ပြုဆုတောင်းစာအုပ်ကို ပိုမိုပြတ်သားသော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး အသုံးအနှုန်းများဖြင့် ပြန်လည်ရေးသားခဲ့ပြီး ဘုရားကျောင်းဥပဒေကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်ကာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲထားသော ဘာသာရေးထုံးတမ်းများကို ရှင်းလင်းစေရန် '''"အပိုဒ်ခွဲ ၄၂ ခုပါဝင်သော အယူဝါဒကြေညာချက်"''' ကို ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ ကရမ်မာ၏ ဘာသာရေးပုံစံသစ်သည် ပွဲတော်မင်္ဂလာတွင် မုန့်နှင့် စပျစ်ရည်၌ ဘုရားသခင် အမှန်တကယ်ကိန်းဝပ်နေသည် ဟူသော အယူအဆအားလုံးကို ဖယ်ရှားပစ်ခဲ့ပြီး ကက်သလစ်မက်စ် ဝတ်ပြုပွဲကို ထိရောက်စွာ ပယ်ဖျက်ခဲ့သည်။ အယ်လ်တန် ၏ အဆိုအရ ၁၅၅၂ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယအကြိမ် ဝတ်ပြုထုံးတမ်း ညီညွတ်ရေးအက်ဥပဒေဖြင့် ပံ့ပိုးထားသော ကရမ်မာ၏ မွမ်းမံထားသည့် ဆုတောင်းစာအုပ် ထုတ်ဝေခြင်းသည် '''"အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်း ပရိုတက်စတစ်ဝါဒသို့ တရားဝင်ရောက်ရှိခြင်း"''' ကို အမှတ်အသားပြုခဲ့သည်။ ထို ၁၅၅၂ ခုနှစ် ဆုတောင်းစာအုပ်သည် ယနေ့တိုင် အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်း ဝတ်ပြုမှုများ၏ အခြေခံအုတ်မြစ်အဖြစ် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ၁၅၅၃ ခုနှစ် နွေဦးရာသီတွင် အင်္ဂလန်ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးတစ်ခုလုံး အမှီပြုနေရသော အက်ဒွပ် ဘုရင်လေး ကွယ်လွန်တော့မည်ဖြစ်ကြောင်း ထင်ရှားလာသောအခါ ကရမ်မာသည် ဤပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု အားလုံးကို အကောင်အထည်မဖော်နိုင်တော့ပေ။ == '''ကွယ်လွန်ခြင်းနှင့် ထီးနန်းဆက်ခံမှု အကျပ်အတည်း''' == === '''ထီးနန်းဆက်ခံမှုဆိုင်ရာ အစီအမံ''' === ၁၅၅၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် အက်ဒွပ်သည် နာမကျန်းဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ဇွန်လ ရောက်သောအခါ ရောဂါအခြေအနေမှာ သက်သာလာလိုက်၊ ပြန်ရင်လာလိုက် ဖြစ်ပြီးနောက် နောက်ဆုံးတွင် မမျှော်လင့်နိုင်တော့သော အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ ဘုရင်မင်းမြတ် ကွယ်လွန်၍ ကက်သလစ်ဘာသာဝင် ဖအေတူမအေကွဲ အစ်မဖြစ်သူ မေရီ ထီးနန်းဆက်ခံလာပါက အင်္ဂလန်ဘာသာရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုကြီးတစ်ခုလုံး ပျက်စီးသွားနိုင်သဖြင့် အက်ဒွပ်၏ ကောင်စီဝင်များနှင့် အရာရှိများတွင် စိုးရိမ်ထိတ်လန့်စရာ အကြောင်းရင်းများစွာ ရှိခဲ့သည်။ အက်ဒွပ်ကိုယ်တိုင်လည်း မေရီထီးနန်းဆက်ခံမည့်အရေးကို ဘာသာရေးရှုထောင့်အရသာမက တရားဝင်မှုရှိမရှိ ရှုထောင့်နှင့် သားသမီးအမွေဆက်ခံမှု ရှုထောင့်တို့ကြောင့်ပါ ကန့်ကွက်ခဲ့သည် (ယင်းအချက်မှာ အဲလိဇဘက်နှင့်လည်း သက်ဆိုင်သည်)။ သူသည် သူ၏ဖခင်လုပ်ဆောင်ခဲ့သော အစဉ်အလာကို အတုယူ၍ ထီးနန်းဆက်ခံမှုကို ပြောင်းလဲရန်အတွက် '''"ကျွန်ုပ်၏ ထီးနန်းဆက်ခံမှုဆိုင်ရာ အစီအမံ"''' ဟု ခေါင်းစဉ်တပ်ထားသော သေတမ်းစာမူကြမ်းတစ်ခုကို ကိုယ်တိုင်ရေးဆွဲခဲ့သည်။ သူသည် သူ၏ အစ်မတော်နှစ်ဦးစလုံး၏ ဆက်ခံခွင့်များကို ချန်လှပ်ခဲ့ပြီး၊ သရဖူကို သူနှင့်တစ်ဝမ်းကွဲတော်စပ်သူ အသက် ၁၆ နှစ်အရွယ် '''လေဒီဂျိန်းဂရေး''' ထံသို့ လွှဲအပ်ရန် စီမံခဲ့သည်။ လေဒီဂျိန်းဂရေးသည် ၁၅၅၃ ခုနှစ် မေလ ၂၅ ရက်တွင် နော်သမ်ဘာလန်မြို့စား၏ သားငယ်ဖြစ်သူ လော့ဒ်ဂီလ်ဖို့ဒ်ဒတ်လေနှင့် လက်ထပ်ထားသူဖြစ်သည်။ === '''အက်ဒွပ် (၆) ရေးသားခဲ့သော သေတမ်းစာမူကြမ်း အနှစ်ချုပ်မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် -''' === ၁။ ကျွန်ုပ်တွင် သားသမီးမကျန်ရစ်ခဲ့ပါက၊ ထီးနန်းကို ဆာဖော့ခ်မြို့စားကတော် လေဒီဖရန်းစစ် ၏ အမျိုးသားအနွယ်ဝင်များထံသို့လည်းကောင်း၊ သူမတွင် မရှိပါက '''လေဒီဂျိန်း နှင့် သူမ၏ အမျိုးသားအနွယ်ဝင်များ''' ထံသို့လည်းကောင်း၊ ထို့နောက် လေဒီကက်သရင်းနှင့် လေဒီမေရီတို့၏ အမျိုးသားအနွယ်ဝင်များထံသို့ လွှဲအပ်စေရမည်။ ၂။ ကျွန်ုပ်ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ထီးနန်းဆက်ခံမည့် အမျိုးသားအနွယ်ဝင်သည် အသက် ၁၈ နှစ်ပြည့်ပြီးပါက တိုင်းပြည်ကို အပြည့်အဝအုပ်ချုပ်ခွင့် ရှိစေရမည်။ ၃။ အကယ်၍ အသက် ၁၈ နှစ်မပြည့်သေးပါက သူ၏မိခင်က အုပ်ချုပ်ရေးမှူးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ရမည်။ သို့သော် သေတမ်းစာအရ ခန့်အပ်မည့် ကောင်စီဝင် ၂၀ အနက် အနည်းဆုံး ၆ ဦး၏ အကြံဉာဏ်နှင့် သဘောတူညီချက်မပါဘဲ မည်သည့်အရာကိုမျှ မလုပ်ဆောင်ရ။ ၄။ အမွေဆက်ခံသူ အသက် ၁၈ နှစ်မပြည့်မီ မိခင်ဖြစ်သူ ကွယ်လွန်ပါက တိုင်းပြည်ကို ကောင်စီက အုပ်ချုပ်ရမည်။ သို့သော် ထိုသူ အသက် ၁၄ နှစ်ပြည့်ပြီးနောက် အရေးကြီးသော နိုင်ငံတော်ကိစ္စရပ်အားလုံးကို သူ့အား အသိပေးရမည်။ ၅။ ကျွန်ုပ်သည် သားသမီးမရှိဘဲ ကွယ်လွန်ပြီး အမျိုးသားအနွယ်ဝင် အမွေဆက်ခံသူလည်း မရှိပါက လေဒီဖရန်းစစ်၊ သူမမရှိပါက သူမ၏ သမီးကြီးများ၊ ၎င်းတို့မရှိပါက လေဒီမာဂရက်တို့က အမျိုးသားအမွေဆက်ခံသူတစ်ဦး မွေးဖွားလာသည်အထိ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ရမည်။ ၆။ အုပ်ချုပ်ရေးမှူး အုပ်ချုပ်စဉ်ကာလအတွင်း ကောင်စီဝင် ၄ ဦး ကွယ်လွန်ပါက တစ်လအတွင်း ကောင်စီအစည်းအဝေးခေါ်ယူ၍ ၄ ဦး ထပ်မံရွေးချယ်ရမည်။ အမွေဆက်ခံသူ အသက် ၁၄ နှစ်ပြည့်ပါက ကောင်စီ၏ အကြံဉာဏ်ဖြင့် သူကိုယ်တိုင် ရွေးချယ်ရမည်။ အက်ဒွပ်သည် သူ၏စာတမ်းတွင် "ကျွန်ုပ်၏ကိုယ်မှ သားသမီးမထွန်းကားပါက" လေဒီဂျိန်းဂရေး၏ မိခင်ဖြစ်သူ ဖရန်းစစ်ဂရေး၊ ဂျိန်းကိုယ်တိုင် သို့မဟုတ် သူမ၏ ညီမများဖြစ်ကြသော ကက်သရင်းနှင့် မေရီတို့၏ '''အမျိုးသားအနွယ်ဝင်များသာ ထီးနန်းဆက်ခံရမည်''' ဟု အစပိုင်းတွင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ သို့သော် သူကွယ်လွန်ခါနီးအချိန်တွင် (နော်သမ်ဘာလန်၏ စည်းရုံးမှုကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်) ဂျိန်းနှင့် သူမ၏ ညီမများကိုယ်တိုင် ထီးနန်းဆက်ခံနိုင်ရန် စာသားကို ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အက်ဒွပ်သည် ၎င်းတို့၏ ဆက်ခံခွင့်ကို လက်တွေ့အခြေအနေအရ အမျိုးသားကြီးစိုးမှုစနစ်၏ ချွင်းချက်တစ်ခုအနေဖြင့်သာ ခွင့်ပြုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ နောက်ဆုံးအတည်ပြုစာတမ်းတွင် မေရီနှင့် အဲလိဇဘက် နှစ်ဦးစလုံးသည် '''"တရားမဝင်သော သားသမီးများ"''' ဖြစ်သည်ဟုဆိုကာ ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်မှ ချန်လှပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ၎င်းတို့နှစ်ဦးစလုံးသည် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် လက်ထက်ကတည်းက တရားမဝင်ဟု ကြေညာခြင်းခံခဲ့ရပြီး မည်သည့်အခါမျှ တရားဝင်ပြန်ဖြစ်မလာခဲ့သဖြင့် ဤအကြောင်းပြချက်ကို နှစ်ဦးစလုံးအတွက် အသုံးချခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဤကဲ့သို့ ထီးနန်းဆက်ခံမှုကို ပြောင်းလဲရန် ပြဋ္ဌာန်းချက်များသည် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ ၁၅၄၄ ခုနှစ် တတိယအကြိမ် ထီးနန်းဆက်ခံမှုအက်ဥပဒေကို တိုက်ရိုက်ဆန့်ကျင်နေပြီး ဆန်းပြားကာ ယုတ္တိမရှိသော လုပ်ရပ်အဖြစ် ဖော်ပြခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ '''လေဒီဂျိန်းဂရေးသည် အက်ဒဝပ်ကွယ်လွန်ပြီး လေးရက်အကြာတွင် ဘုရင်မအဖြစ် ကြေညာခြင်း ခံခဲ့ရသည်။''' ဇွန်လအစောပိုင်းတွင် အက်ဒွပ်သည် ဝတ်လုံတော်ရ (ရှေ့နေ) များကို ခေါ်ယူ၍ သူ၏ထီးနန်းစီမံချက်ကို အချောသတ်ရေးဆွဲစေခဲ့ပြီး နေရာခြောက်နေရာတွင် ကိုယ်တိုင်လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ ဇွန်လ ၁၅ ရက်တွင် သူသည် အဆင့်မြင့်တရားသူကြီးများကို သူ၏နေမကောင်းသော အိပ်ရာဘေးသို့ ဆင့်ခေါ်ခဲ့ပြီး "ပြင်းထန်သော စကားလုံးများနှင့် စိတ်ဆိုးသောမျက်နှာထား" ဖြင့် ၎င်းစီမံချက်ကို '''<big>တော်ဝင်အမိန့်ပြန်တမ်း</big>''' အဖြစ် ပြင်ဆင်ရန်နှင့် ပါလီမန်တွင် အတည်ပြုစေမည်ဖြစ်ကြောင်း အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ နောက်တစ်ဆင့်အနေဖြင့် ထိပ်တန်းကောင်စီဝင်များနှင့် ရှေ့နေများကို သူ၏ရှေ့မှောက်တွင် ကတိကဝတ်စာချုပ်၌ လက်မှတ်ရေးထိုးစေခဲ့ပြီး အက်ဒွပ်ကွယ်လွန်ပြီးနောက် သေတမ်းစာကို သစ္စာရှိစွာ အကောင်အထည်ဖော်ရန် သဘောတူစေခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် တရားသူကြီးချုပ် အက်ဒဝပ်မွန်တာဂူ က ပြန်လည်အမှတ်ရသည်မှာ - သူနှင့် သူ၏လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်များက ၎င်းစီမံချက်အပေါ် ဥပဒေကြောင်းအရ ကန့်ကွက်ခဲ့စဉ်က နော်သမ်ဘာလန်သည် '''"ဒေါသတကြီး တုန်ရင်နေပြီး... ဤအရေးအတွက် သူသည် အင်္ကျီလက်တိုဖြင့် မည်သူမဆိုကိုမဆို ချကြိတ်ပစ်မည်"''' ဟု ခြိမ်းခြောက်ခဲ့ကြောင်း ဆိုသည်။ မွန်တာဂူသည် သူ၏နောက်ကွယ်တွင် ရပ်နေသော မှူးမတ်အချို့ကလည်း '''"အကယ်၍ သူတို့ ဒါကိုလုပ်ဖို့ ငြင်းဆန်ရင် သူတို့ဟာ နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်တွေပဲ"''' ဟု ပြောဆိုသံကို ကြားခဲ့ရသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ဇွန်လ ၂၁ ရက်၌ ကောင်စီဝင်များ၊ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းကြီးများ၊ ဘုန်းတော်ကြီးများနှင့် မြို့ဝန်များအပါအဝင် ထိပ်တန်းပုဂ္ဂိုလ် ၁၀၀ ကျော်က ၎င်းစီမံချက်တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့ထဲမှ အများစုမှာ နော်သမ်ဘာလန်၏ အဓမ္မဖိအားပေးမှုကြောင့် လုပ်ဆောင်ခဲ့ရခြင်းဖြစ်သည်ဟု နောက်ပိုင်းတွင် ပြောကြားခဲ့ကြသည်။ ထိုအချိန်တွင် အက်ဒွပ် ကွယ်လွန်တော့မည်ဆိုသည်မှာ လူသိရှင်ကြားဖြစ်နေပြီး နိုင်ငံခြားသံတမန်များကလည်း မေရီကို ထီးနန်းမရစေရန် လှည့်ကွက်တစ်ခုခု လုပ်ဆောင်နေသည်ဟု သံသယဝင်ခဲ့ကြသည်။ ပြင်သစ်နိုင်ငံသည် စပိန်ဧကရာဇ်၏ ဝမ်းကွဲမောင်နှမတော်စပ်သူ (မေရီ) အင်္ဂလန်ထီးနန်းပေါ် ရောက်ရှိလာမည့်အရေးကို မလိုလားသဖြင့် နော်သမ်ဘာလန်နှင့် လျှို့ဝှက်ဆွေးနွေးမှုများ ပြုလုပ်ကာ ထောက်ခံမည့် အရိပ်အယောင်ပြခဲ့သည်။ သံတမန်များသည် အင်္ဂလိပ်ပြည်သူအများစုက မေရီကို ထောက်ခံကြသည်ကို သေချာသိရှိသော်လည်း ဘုရင်မ ဂျိန်းသည် ထီးနန်းကို အောင်မြင်စွာ ထိန်းချုပ်နိုင်လိမ့်မည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။ သမိုင်းတွင် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာတိုင်အောင် ဤထီးနန်းဆက်ခံမှု ပြောင်းလဲရန် ကြိုးပမ်းမှုကို နော်သမ်ဘာလန်မြို့စား တစ်ဦးတည်း၏ လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှုအဖြစ်သာ ရှုမြင်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များမှစ၍ သမိုင်းပညာရှင်အများစုက ဤစီမံချက်စတင်ခြင်းနှင့် အကောင်အထည်ဖော်ရန် ဇွတ်အတင်းတောင်းဆိုခြင်းမှာ '''ဘုရင်လေး၏ ကိုယ်ပိုင်ဦးဆောင်မှုကြောင့်''' ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်လာကြသည်။ ဒါးမစ်မက်ကူးလော့ခ်) က ယင်းကို အက်ဒွပ်၏ "ခရစ်တော်၏ ဧဝံဂေလိနိုင်ငံတော်ကို တည်ထောင်လိုသော ဆယ်ကျော်သက်အိပ်မက်" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ပြီး၊ ဒေးဗစ်စတာကီ ကမူ '''"အက်ဒွပ်တွင် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သူ အနည်းငယ်ရှိသော်လည်း တွန်းအားပေးခဲ့သည့် ပဓာနဆန္ဒမှာ သူ၏ဆန္ဒသာဖြစ်သည်"''' ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ တော်ဝင်အိပ်ဆောင်ကောင်စီဝင်များထဲမှ နော်သမ်ဘာလန်၏ ရင်းနှီးသူ ဆာ ဂျွန်ဂိတ်စ် သည် အက်ဒွပ်အား လေဒီဂျိန်းဂရေး၏ သားများသာမက ဂျိန်းကိုယ်တိုင် ထီးနန်းဆက်ခံနိုင်ရန် စီမံချက်ကို ပြင်ဆင်ရန် အကြံပြုခဲ့သူအဖြစ် သံသယရှိခြင်း ခံရသည်။ သူ၏ ပါဝင်ပတ်သက်မှု မည်မျှပင်ရှိစေကာမူ အက်ဒဝပ်သည် မိမိ၏စကားသာလျှင် ဥပဒေဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့ပြီး မိမိ၏အစ်မများကို အမွေပြတ်စွန့်လွှတ်ရန် အပြည့်အဝ ထောက်ခံခဲ့သည် - '''"မေရီအား ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် ပိတ်ပင်ခြင်းသည် ဘုရင်ငယ်လေး အလေးအနက် ယုံကြည်ခဲ့သော ရည်မှန်းချက်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။"''' == '''နာမကျန်းဖြစ်ခြင်းနှင့် ကွယ်လွန်ခြင်း''' == ၁၅၅၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် အက်ဒွပ်သည် ဖျားနာခြင်းနှင့် ချောင်းဆိုးခြင်းဝေဒနာများကို စတင်ခံစားခဲ့ရပြီး ယင်းရောဂါလက္ခဏာများမှာ တဖြည်းဖြည်း ပိုမိုဆိုးရွားလာခဲ့သည်။ စပိန်သံအမတ် ဂျင်းရှေးဖ်က "အဖျားတက်လာတဲ့အခါ ဘုရင်မင်းမြတ်ဟာ တော်တော်လေး ဝေဒနာခံစားရပါတယ်၊ အထူးသဖြင့် ညာဘက်အဆုတ်နဲ့ ကလီစာတွေ ဖိမိနေတာကြောင့် အသက်ရှူရတာ အလွန်ခက်ခဲနေပါတယ်" ဟု အစီရင်ခံခဲ့သည်။ ဧပြီလအစောပိုင်းတွင် အက်ဒွပ်သည် ဝက်စ်မင်စတာရှိ ပန်းခြံထဲ၌ လေညင်းခံနိုင်ပြီး ဂရင်းနစ် သို့ ပြောင်းရွှေ့နိုင်သည်အထိ ကျန်းမာရေး ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာပုံပေါ်သော်လည်း ထိုလအကုန်တွင် ပြန်လည်အားနည်းသွားခဲ့သည်။ မေလ ၇ ရက်၌ သူသည် "များစွာသက်သာလာပြီ" ဖြစ်ကြောင်းနှင့် တော်ဝင်ဆရာဝန်များကလည်း သူပြန်လည်ကျန်းမာလာလိမ့်မည်ဟု သံသယမရှိ ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။ ရက်ပိုင်းအကြာတွင် ဘုရင်လေးသည် သူ၏ပြတင်းပေါက်တွင် ထိုင်လျက် သိမ်းစ်မြစ် ပေါ်ရှိ သင်္ဘောများကို ကြည့်ရှုနိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ရောဂါပြန်ရင့်လာခဲ့ပြီး ဇွန်လ ၁၁ ရက်တွင် ဘုရင်၏အိမ်တော်၌ သတင်းပေးတစ်ဦးရှိသော ရှေးဖ်က "သူ့ရဲ့ ခံတွင်းကနေ ထွက်လာတဲ့အရာတွေဟာ တစ်ခါတစ်ရံ စိမ်းဝါဝါနဲ့ အမည်းရောင်သန်းနေပြီး၊ တစ်ခါတစ်ရံမှာတော့ သွေးရောင်လို ပန်းရောင်သန်းနေပါတယ်" ဟု အစီရင်ခံခဲ့သည်။ ယခုအခါ သူ၏ဆရာဝန်များက သူသည် '''အဆုတ်တွင် ပြည်တည်နာ'''ခံစားနေရပြီး သူ၏အသက်ကို ကယ်တင်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့ကြောင်း ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။မကြာမီပင် သူ၏ခြေထောက်များ အလွန်အမင်း ဖောယောင်လာသဖြင့် ပက်လက်သာ လှဲနေရတော့ပြီး ရောဂါကို အန်တုရန် အင်အားမရှိတော့ချေ။ သူ၏ဆရာဝန် ဂျွန်ချိခ် (အား သူက '''"ကျွန်ုပ် သေရမှာကို ဝမ်းမြောက်ပါတယ်"''' ဟု တိုးတိုးလေး ပြောကြားခဲ့သည်။ အက်ဒွပ်သည် ဇူလိုင်လ ၁ ရက်တွင် ပြည်သူလူထုရှေ့သို့ နောက်ဆုံးအကြိမ် ထွက်ပြသခဲ့သည်။ သူသည် ဂရင်းနစ်နန်းတော် ရှိ သူ၏ပြတင်းပေါက်တွင် ကိုယ်ထင်ပြခဲ့ရာ၊ သူ့ကို မြင်တွေ့ခဲ့ရသူများသည် သူ၏ '''"ပိန်လှီပြီး အားအင်ချိနဲ့နေသော" အခြေအနေကြောင့်''' ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်ခဲ့ကြသည်။ နောက်ထပ် နှစ်ရက်အတွင်း လူအုပ်ကြီးသည် ဘုရင်လေးကို ထပ်မံမြင်တွေ့ရန် မျှော်လင့်ချက်ဖြင့် ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသော်လည်း ဇူလိုင်လ ၃ ရက်တွင် ရာသီဥတု အလွန်အေးလွန်းသဖြင့် ဘုရင်မင်းမြတ် အပြင်သို့ ထွက်မပြနိုင်ကြောင်း ပြည်သူများကို အသိပေးခဲ့သည်။ '''အက်ဒွပ်သည် ၁၅၅၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၆ ရက် ည ၈ နာရီတွင် အသက် ၁၅ နှစ်အရွယ်၌ ဂရင်းနစ်နန်းတော်တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။''' ဂျွန်ဖောက်စ် ၏ မှတ်တမ်းအရ သူ၏နောက်ဆုံးစကားမှာ '''"ကျွန်ုပ် အားအင်ကုန်ပါပြီ၊ အရှင်ဘုရား... ကျွန်ုပ်အပေါ် သနားကရုဏာထား၍ ကျွန်ုပ်၏ ဝိညာဉ်ကို သိမ်းပိုက်တော်မူပါ"''' ဟု ဖြစ်သည်။ ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ၏ ရုပ်ကလာပ်ကို သြဂုတ်လ ၈ ရက်တွင် ဝက်စ်မင်စတာ ဘုရားရှိခိုးကျောင်း ရှိ လေဒီဝတ်ပြုဆောင် အတွင်းရှိ သူ၏အဖိုး သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ ဂူဗိမာန်အနောက်ဘက်ကပ်လျက်၊ ဝတ်ပြုဆောင်၏ မူလပလ္လင်အောက်တည့်တည့်တွင် သောမတ်စ်ကရမ်မာ ဦးဆောင်သော ပရိုတက်စတစ် ထုံးတမ်းစဉ်လာများအတိုင်း ချက်ချင်း မြှုပ်နှံခဲ့သည်။ စျာပနစီတန်းလှည့်လည်မှုကို "ဝတ်ရုံဖြူဝတ်ဆင်ထားသော ကလေးငယ်အုပ်စုကြီး" က ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး လန်ဒန်မြို့သူမြို့သားများက '''"ငိုကြွေးမြည်တမ်းလျက်"''' စောင့်ကြည့်ခဲ့ကြသည်။ ရွှေချည်ထိုးအဝတ်ဖြင့် ဖုံးအုပ်ထားသော စျာပနရထားလုံးပေါ်တွင် သရဖူ၊ ရာဇလှံတံနှင့် ဂါတာဘွဲ့တံဆိပ်များ ဆင်ယင်ထားသည့် အက်ဒဝပ်၏ ပုံတူရုပ်တုကို တင်ဆောင်ထားခဲ့သည်။ သူ၏အထိမ်းအမှတ် ကျောက်တိုင်တစ်ခု စိုက်ထူရန် ဒီဇိုင်းဆွဲခဲ့သော်လည်း အကောင်အထည် မဖော်ဖြစ်ခဲ့သဖြင့် အက်ဒွပ်၏ မြှုပ်နှံရာနေရာသည် မည်သည့်အမှတ်အသားမျှ မရှိဘဲ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် '''၁၉၆၆ ခုနှစ် ရောက်မှသာ''' သူတည်ထောင်ခဲ့သော ခရိုက်စ်ဟော့စပီတယ် ကျောင်းက သူတို့၏တည်ထောင်သူအား ကျေးဇူးဆပ်သောအားဖြင့် ဝတ်ပြုဆောင် ကြမ်းပြင်တွင် ကမ္ပည်းကျောက်ပြားတစ်ချပ်ကို လာရောက်တင်ရှိခဲ့သည်။ ၎င်းကမ္ပည်းစာတွင် ''"ဤဝတ်ပြုဆောင်၌ မြှုပ်နှံထားသော'' ''ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် အား ရည်စူး၍ ခရိုက်စ်ဟော့စပီတယ်ကျောင်းမှ ၎င်းတို့၏ တည်ထောင်သူအား ကျေးဇူးတင်သောအားဖြင့် ဤကျောက်ပြားကို ၁၉၆၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၇ ရက်တွင် ထားရှိပါသည်"''ဟု ရေးထိုးထားသည်။ ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ကွယ်လွန်ရခြင်း၏ အကြောင်းရင်း အစစ်အမှန်မှာ ယနေ့တိုင် အသေအချာ မသိရသေးပါ။ ၁၆ ရာစုအတွင်း တော်ဝင်မိသားစုဝင်များ ကွယ်လွန်မှုများအတိုင်း '''အဆိပ်ခတ်ခံရသည်ဟူသော ကောလာဟလများ''' ပျံ့နှံ့ခဲ့သော်လည်း ယင်းကို ထောက်ပြနိုင်သည့် မည်သည့်သက်သေမျှ မတွေ့ရချေ။ အက်ဒဝပ်ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဖြစ်စဉ်များကြောင့် ပြည်သူတို့၏ မုန်းတီးခြင်းကို ခံခဲ့ရသော နော်သမ်ဘာလန်မြို့စားသည် ဤအဆိပ်ခတ်မှုကို အမိန့်ပေးခဲ့သူအဖြစ် လူအများက ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။ အခြားသော သီအိုရီတစ်ခုတွင်မူ မေရီအား ထီးနန်းတင်မြှောက်ရန် ကြိုးပမ်းနေသော ကက်သလစ်များက အက်ဒွပ်ကို အဆိပ်ခတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ သို့သော် အက်ဒွပ်ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ရင်ခွဲစစ်ဆေးခဲ့သော ခွဲစိတ်ဆရာဝန်က '''"အရှင်မင်းကြီး ကွယ်လွန်ရခြင်းမှာ အဆုတ်ရောဂါကြောင့် ဖြစ်သည်"''' ဟု တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဗင်းနစ်သံအမတ် ဂျာကိုမိုဆိုရန်ဇို ကလည်း အက်ဒဝပ်သည် '''အဆုတ်နာရောဂါ - တစ်နည်းအားဖြင့် တီဘီရောဂါ''' ကြောင့် ကွယ်လွန်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်ဟု အစီရင်ခံခဲ့ပြီး ယင်းရောဂါအဖြေကို သမိုင်းပညာရှင်အများစုက လက်ခံကြသည်။ သမိုင်းပညာရှင် စကစ်ဒ်မိုး ၏ အဆိုအရ အက်ဒဝပ်သည် ၁၅၅၂ ခုနှစ်တွင် ဝက်သက်ရောဂါနှင့် ကျောက်ကြီးရောဂါ တို့ကို ပြင်းထန်စွာ ခံစားခဲ့ရပြီးနောက် ခန္ဓာကိုယ်၏ သဘာဝကိုယ်ခံအားစနစ် ပျက်စီးသွားခဲ့ရာမှတစ်ဆင့် တီဘီရောဂါ ကူးစက်ခံရခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ယူဆသည်။ သို့သော် သမိုင်းပညာရှင် လိုချ် ကမူ သူ၏ရောဂါလက္ခဏာများသည် ပြင်းထန်အဆုတ်အအေးမိခြင်း ၏ ထုံးစံအတိုင်းဖြစ်ပြီး၊ ထိုမှတဆင့် အဆုတ်ကူးစက်ပိုးဝင်ခြင်း သို့မဟုတ် အဆုတ်ပြည်တည်နာဖြစ်ကာ၊ သွေးဆိပ်တက်ခြင်း နှင့် ကျောက်ကပ်ပျက်စီးခြင်းတို့ကြောင့် ကွယ်လွန်ခဲ့ခြင်းဖြစ်နိုင်ကြောင်း အကြံပြုထားသည်။ == '''လေဒီဂျိန်းနှင့် ဘုရင်မ မေရီ''' == အက်ဒွပ်ကွယ်လွန်ပြီး '''နှစ်ပတ်အကြာတွင်''' တော်ဝင်ဘုရင့်ကောင်စီ သည် ထီးနန်းဆက်ခံမှုကို တားဆီးရန် အက်ဒွပ်၏ ကြိုးပမ်းမှုများရှိခဲ့သော်လည်း သူ၏ဖအေတူမအေကွဲ အစ်မဖြစ်သူအား ပထမမြောက်မေရီဘုရင်မ အဖြစ် တရားဝင်ကြေညာခဲ့သည်။ လေဒီမေရီသည် အက်ဒွပ်ကို ဖေဖော်ဝါရီလတွင် နောက်ဆုံးတွေ့ရှိခဲ့ပြီး၊ နော်သမ်ဘာလန်မြို့စားနှင့် စပိန်သံအမတ်များမှတစ်ဆင့် မောင်တော်၏ ကျန်းမာရေးအခြေအနေကို စဉ်ဆက်မပြတ် သိရှိနေခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ် ကွယ်လွန်တော့မည်ကို သိရှိသွားသောအခါ သူမသည် လန်ဒန်အနီးရှိ ဟန်းစ်ဒွန်အိမ်တော် မှ ထွက်ခွာပြီး သူမ၏ ကုန်းမြေပိုင်နက်များရှိရာ နော်ဖော့ခ် ရှိ ကန်းနင်းဟော သို့ အမြန်ဆုံး မောင်းနှင်ထွက်ခွာခဲ့သည်၊ အကြောင်းမှာ ထိုနေရာရှိ သူမ၏ မြေငှားလယ်သမားများ၏ ထောက်ခံမှုကို ရရှိနိုင်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ နော်သမ်ဘာလန်သည် မေရီ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခြင်း သို့မဟုတ် ဥရောပတိုက်မှ စစ်ကူများ ရောက်ရှိလာခြင်းတို့ကို တားဆီးရန် နော်ဖော့ခ်ကမ်းရိုးတန်းသို့ စစ်သင်္ဘောများ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ သူသည် မိမိ၏စစ်အင်အားများကို စုစည်းနေစဉ်အတွင်း ဘုရင်ကြီးကွယ်လွန်သည့် သတင်းကို ဆိုင်းငံ့ထားခဲ့ပြီး၊ ဂျိန်းဂရေး ကို ဇူလိုင်လ ၁၀ ရက်တွင် လန်ဒန်တာဝါသို့ ခေါ်ဆောင်လာခဲ့သည်။ ထိုနေ့တွင်ပင် လန်ဒန်လမ်းမများပေါ်၌ ဂျိန်းအား ဘုရင်မအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူများအကြား မကျေနပ်သည့် တီးတိုးသံများ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ တော်ဝင်ကောင်စီသည် မေရီထံမှ စာတစ်စောင်ကို လက်ခံရရှိခဲ့ပြီး၊ ၎င်းစာတွင် သူမကိုယ်သူမ ဘုရင်မအဖြစ် ကြေညာထားပြီးဖြစ်သကဲ့သို့ ကောင်စီအနေဖြင့်လည်း မိမိအား ဘုရင်မအဖြစ် တရားဝင်ကြေညာပေးရန်နှင့် ထီးနန်းအတွက် မိမိ၏ "ရပိုင်ခွင့်နှင့် ဘွဲ့ထူး" ကို အခိုင်အမာ တောင်းဆိုထားသည်။ ကောင်စီက ပြန်လည်တုံ့ပြန်ရာတွင် ဂျိန်းသည် အက်ဒဝပ်၏ အာဏာစက်အရ ဘုရင်မဖြစ်ပြီး၊ မေရီမှာမူ ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့် တရားမဝင်သူဖြစ်ကာ "အခြေခံနိမ့်ကျပြီး မိုက်မဲသော လူနည်းစု" ၏ ထောက်ခံမှုကိုသာ ရရှိထားသူဖြစ်ကြောင်း ပြန်ကြားခဲ့သည်။ နော်သမ်ဘာလန်သည် မိမိ၏ တွက်ချက်မှု ကြီးမားစွာ မှားယွင်းသွားကြောင်း မကြာမီပင် သဘောပေါက်ခဲ့သည်၊ အထူးသဖြင့် အက်ဒွပ်မကွယ်လွန်မီ မေရီ၏ကိုယ်ကို ဖမ်းဆီးထိန်းချုပ်ရန် ပျက်ကွက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ မေရီ၏ထံသို့ စုရုံးရောက်ရှိလာသူ အများစုမှာ ကက်သလစ်ဘာသာကို ပြန်လည်ထူထောင်ရန်နှင့် ပရိုတက်စတစ်ဝါဒကို အနိုင်ယူရန် မျှော်လင့်ထားကြသော ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြသော်လည်း၊ သူမ၏ ထောက်ခံသူများထဲတွင် ဘာသာရေးထက် သူမ၏ တရားဝင်ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်ကို ပိုမိုအလေးထားကြသူ အမြောက်အမြားလည်း ပါဝင်သည်။ နော်သမ်ဘာလန်သည် လန်ဒန်ရှိ ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်နေသော ကောင်စီကို ထိန်းချုပ်မှုကို စွန့်လွှတ်ကာ၊ မှူးမတ်မျိုးနွယ်များနှင့် "မရေမတွက်နိုင်သော သာမန်ပြည်သူလူထုကြီး" အပါအဝင် မေရီကို ထောက်ခံမှု ပိုမိုအားကောင်းလာသည်ဟူသော သတင်းများ ထွက်ပေါ်နေသည့် အရှေ့အန်ဂလီယာ သို့ မစီစဉ်ရသေးသော မေရီနောက် လိုက်လံဖမ်းဆီးရေး စစ်ဆင်ရေးကို စတင်ခဲ့ရသည်။ ဇူလိုင် ၁၄ ရက်တွင် နော်သမ်ဘာလန်သည် စစ်သည် ၃,၀၀၀ ဖြင့် လန်ဒန်မှ ချီတက်ခဲ့ပြီး နောက်တစ်နေ့တွင် ကိန်းဘရစ်ချ် သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထိုအတောအတွင်း မေရီသည် ဆာဖော့ခ် ရှိ ဖရမ်လင်ဟမ်ရဲတိုက် တွင် သူမ၏စစ်အင်အားစုများကို စုစည်းခဲ့ပြီး ဇူလိုင် ၁၉ ရက်တွင် စစ်သည် '''၂၀,၀၀၀ နီးပါးရှိသော''' စစ်တပ်ကြီးကို ဖွဲ့စည်းနိုင်ခဲ့သည်။ ထိုအခါမှ တော်ဝင်ကောင်စီသည် မိမိတို့ ကြီးမားသော အမှားကြီးတစ်ခုကို လုပ်ဆောင်မိပြီဖြစ်ကြောင်း သဘောပေါက်သွားခဲ့သည်။ အာရန်ဒယ်မြို့စား နှင့် ပင်းဘရုခ်မြို့စားတို့က ဦးဆောင်၍ ဇူလိုင် ၁၉ ရက်တွင် ကောင်စီသည် မေရီအား ဘုရင်မအဖြစ် ပြည်သူလူထုရှေ့မှောက်၌ တရားဝင်ကြေညာခဲ့ရာ၊ '''ဂျိန်း၏ ကိုးရက်တာ နန်းစံသက်''' ကုန်ဆုံးသွားခဲ့သည်။ ဤကြေညာချက်ကြောင့် လန်ဒန်တစ်မြို့လုံးတွင် အတိုင်းထက်အလွန် ဝမ်းမြောက်အောင်ပွဲခံခဲ့ကြသည်။ ကိန်းဘရစ်ချ်တွင် သောင်တင်နေသော နော်သမ်ဘာလန်ကိုယ်တိုင်လည်း ကောင်စီထံမှ ပေးပို့သော စာပါအတိုင်း မေရီအား ဘုရင်မအဖြစ် ကြေညာခဲ့ရသည်။ ဝီလျံပေ့ဂျတ်နှင့် အာရန်ဒယ်မြို့စားတို့သည် ဖရမ်လင်ဟမ်သို့ မြင်းစီးထွက်ခွာကာ မေရီထံမှ ခွင့်လွှတ်ပန်ကြားခဲ့ကြပြီး၊ အာရန်ဒယ်သည် ဇူလိုင် ၂၄ ရက်တွင် နော်သမ်ဘာလန်ကို ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ နော်သမ်ဘာလန်သည် ပရိုတက်စတစ်ဝါဒကို စွန့်လွှတ်ပြီးနောက် မကြာမီ သြဂုတ် ၂၂ ရက်တွင် '''ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။''' သူ၏ ဘာသာရေးစွန့်လွှတ်မှုသည် သူ၏ချွေးမဖြစ်သူ ဂျိန်းကို စိတ်ပျက်စေခဲ့ပြီး၊ ဂျိန်းသည်လည်း သူမ၏ဖခင် ဝိုင်ရတ်ပုန်ကန်မှု တွင် ပါဝင်ပတ်သက်ခဲ့ပြီးနောက် ၁၅၅၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၂ ရက်တွင် '''ခေါင်းဖြတ်စင်သို့ လိုက်ပါသွားခဲ့ရသည်။''' == '''ပရိုတက်စတစ်ဝါဒ၏ အမွေအနှစ်''' == အက်ဒွပ်သည် ခြောက်နှစ်သာ စိုးစံခဲ့ပြီး အသက် ၁၅ နှစ်အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သော်လည်း၊ သူ၏နန်းသက်သည် အင်္ဂလန်ဘာသာရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုနှင့် အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်း၏ ဖွဲ့စည်းပုံအပေါ် ရေရှည်တည်တံ့သော ပံ့ပိုးကူညီမှုများကို လုပ်ဆောင်ပေးခဲ့သည်။ အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ နောက်ဆုံးဆယ်စုနှစ်တွင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးမှာ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ရပ်တန့်နေခဲ့ပြီး ကက်သလစ်တန်ဖိုးများဘက်သို့ ပြန်လည်ယိမ်းနေခဲ့သည်။ ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့် အက်ဒွပ်၏ နန်းသက်တွင်မူ ဘုရားကျောင်းသည် အခြေခံအားဖြင့် ကက်သလစ်ဝတ်ပြုထုံးတမ်းနှင့် ဖွဲ့စည်းပုံမှသည် ပရိုတက်စတစ်အဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်သော ပုံစံသို့ ပြောင်းလဲသွားကာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးတွင် အစွန်းရောက်တိုးတက်မှုများကို တွေ့မြင်ခဲ့ရသည်။ အထူးသဖြင့် ဘုံဝတ်ပြုဆုတောင်းစာအုပ်၊ ၁၅၅၀ ပြည့်နှစ်၏ ဘုန်းကြီးသိက္ခာပေးထုံးတမ်းနှင့် ကရမ်မာ၏ အပိုဒ်ခွဲ ၄၂ ခုပါဝင်သော အယူဝါဒကြေညာချက်တို့သည် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သော အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်း ဝတ်ပြုမှုများ၏ အခြေခံအုတ်မြစ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အက်ဒွပ်ကိုယ်တိုင် ဤအပြောင်းအလဲများကို အပြည့်အဝ ထောက်ခံခဲ့ပြီး၊ ယင်းတို့မှာ သောမတ်စ်ကရမ်မာ၊ ဟျူးလက်တီးမား နှင့် နီကိုလပ်စ်ရစ်ဒ်လေ ကဲ့သို့သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများ၏ လက်ရာများဖြစ်သော်လည်း၊ ဘုရင်၏ ဘာသာရေးကိုင်းရှိုင်းမှုသည် သူ၏လက်ထက်တွင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးကို အရှိန်မြှင့်တင်ရန် တွန်းအားတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဘုရင်မ မေရီသည် မောင်တော်လက်ထက်က လုပ်ဆောင်ခဲ့သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးလုပ်ငန်းများကို ဖျက်ဆီးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း ကြီးမားသော အဟန့်အတားများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ သူမသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ အာဏာစိုးမိုးမှုကို ယုံကြည်သော်လည်း၊ အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်း၏ အထွတ်အထိပ်ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ အုပ်ချုပ်ခဲ့ရသဖြင့် ဤဆန့်ကျင်ဘက်အခြေအနေကို သူမက မလိုလားခဲ့ချေ။ သူမသည် ပုဂ္ဂလိကမြေရှင်များထံ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခြင်း သို့မဟုတ် ရောင်းချခြင်းခံခဲ့ရသော ကြီးမားလှသော ဘုရားကျောင်းပိုင်ပစ္စည်းများကို ပြန်လည်သိမ်းဆည်းရန် လုံးဝမတတ်နိုင်ခဲ့ပေ။ သူမသည် ထိပ်တန်းပရိုတက်စတစ် ဓမ္မဆရာအချို့ကို '''မီးရှို့ကွပ်မျက်ခဲ့သော်လည်း'''၊ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမား အများအပြားမှာ ပြည်ပသို့ တိမ်းရှောင်ခဲ့ကြသည် သို့မဟုတ် အင်္ဂလန်အတွင်း လျှို့ဝှက်စွာ လှုပ်ရှားနေကြပြီး၊ သူမ တားဆီး၍မရနိုင်သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး ဝါဒဖြန့်စာပေများကို အရှိန်အဟုန်ဖြင့် ထုတ်ဝေခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ပရိုတက်စတစ်ဝါဒမှာ အင်္ဂလိပ်ပြည်သူတို့၏ ရင်ထဲတွင် အမြစ်မတွယ်သေးဘဲ၊ အကယ်၍ မေရီသာ အသက်ပိုရှည်ခဲ့ပါက သူမ၏ ကက်သလစ်ပြန်လည်ထူထောင်ရေးမှာ အောင်မြင်နိုင်ပြီး၊ အက်ဒဝပ်၏ စိုးစံမှုမှာသာ သမိုင်းတွင် ပုံမှန်မဟုတ်သော သွေဖည်မှုတစ်ခု ဖြစ်သွားနိုင်သည်။ ၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် မေရီ ကွယ်လွန်သောအခါ အင်္ဂလန်ဘာသာရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုသည် ၎င်း၏လမ်းကြောင်းအတိုင်း ပြန်လည်စတင်ခဲ့ပြီး၊ အက်ဒွပ်လက်ထက်က ပြုလုပ်ခဲ့သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုအများစုကို '''အဲလိဇဘက်ခေတ် ဘာသာရေး ပြန်လည်အခြေချမှု''' တွင် ပြန်လည်အသက်သွင်းခဲ့သည်။ ဘုရင်မအဲလိဇဘက်သည် မေရီ၏ ကောင်စီဝင်များနှင့် ဘုန်းတော်ကြီးများကို အက်ဒွပ်၏ လူဟောင်းများဖြစ်ကြသော နော်သမ်ဘာလန်၏ အတွင်းရေးမှူးဟောင်း ဝီလျံစီဆီလ် နှင့် ၁၅၅၉ ခုနှစ် ပါလီမန်ဖွင့်ပွဲတွင် ကက်သလစ်ဆန့်ကျင်ရေးတရား ဟောကြားခဲ့သူ အက်ဒွပ်၏ ဆရာဟောင်း ရစ်ချက်ကော့စ်တို့ဖြင့် အစားထိုးခဲ့သည်။ ပါလီမန်သည် နောက်နှစ်နွေဦးတွင် ဝတ်ပြုထုံးတမ်း ညီညွတ်ရေးအက်ဥပဒေကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး၊ ၎င်းအက်ဥပဒေအရ ကရမ်မာ၏ ၁၅၅၂ ခုနှစ် ဆုတောင်းစာအုပ်ကို ပြင်ဆင်ချက်အချို့ဖြင့် ပြန်လည်အသုံးပြုစေခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ၁၅၆၃ ခုနှစ်၏ အပိုဒ်ခွဲ ၃၉ ခုပါဝင်သော ဘာသာရေးအခြေခံမူများ သည်လည်း ကရမ်မာ၏ အပိုဒ်ခွဲ ၄၂ ခုကို အဓိကအခြေခံထားခြင်း ဖြစ်သည်။ အက်ဒဝပ်လက်ထက်က ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုများသည် အဲလိဇဘက်၏ ဘာသာရေးမူဝါဒများအတွက် အရေးကြီးသော ကိုးကားစရာ အရင်းအမြစ်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ---- ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{Lifetime|၁၅၃၇|၁၅၅၃}} [[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် ရေမြေ့သခင်များ]] qkw0fj59egbc3fctrjmhz1hyz7exffq သတ္တမမြောက် ဟင်နရီဘုရင် 0 292032 1054838 1054837 2026-09-23T11:59:51Z Dr Lotus Black 31011 1054838 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | image = Enrique_VII_de_Inglaterra,_por_un_artista_anónimo.jpg | alt = Formal portrait in the Elizabethan style of Edward in his early teens. He has a long pointed face and a small full mouth. | caption = Portrait {{c.|1550}} | succession = [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ဘုရင်]] နှင့် [[အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏မင်းဆက်များ]] | more_text = ([[:en:Style of the British sovereign#Styles of English sovereigns|more&nbsp;...]]) | reign = ၂၂ သြဂုတ် ၁၄၈၅ - ၂၁ ဧပရယ် ၁၅၀၉ | coronation = ၃၀ ‌အောက်တိုဘာ ၁၄၈၅ | cor_type = [[:en:Coronation of Edward VI|Coronation]] | predecessor = [[တတိယမြောက် ရစ်ချတ်ဘုရင်]] | reg_type = Regents | successor = [[အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး]] | birth_date = ၁၂ အောက်တိုဘာ ၁၅၃၇ | birth_place = ဟင်နရီတူးဒါ၊ ရစ်ချ်မွန်ဒုတိယအဆင့်မြို့စားအိမ်တော် ၂၈ ဇန်နဝါရီ ၁၄၅၇ ပန်းဘရုတ်ခ်ရဲတိုက်၊ ပန်းဘရုတ်ရှိုင်းယား၊ ဝေလ | death_date = ၂၁ ဧပရယ်လ် ၁၅၀၉ (အသက် ၅၂) | death_place = ရစ်ချ်မွန်နန်းတော်၊ ဆာရေးမြို့၊ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ | house = [[တူးဒါအိမ်တော်]] | father = [[အက်ဒ်မွန်တူးဒါ၊ရစ်ချ်မွန်နယ်စားပထမဆင့်]] | mother = [[လေဒီမာဂရက်ဘောင်းဖို့ထ်]] | burial_date = ၁၁ မေလ ၁၅၀၉ | burial_place = [[ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း]] | signature = Henry_VII_Signature.svg |spouse=ယော့ခ်မြို့စားကတော် အဲလိဇဘက် <br>(၁၄၈၆ လက်ထပ်-၁၅၀၃ ကွယ်လွန်)</br>|issue=အာသာ၊ အိမ်ရှေ့စံမင်းသား စကော့တလန်ဘုရင်မ မာဂရက် အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင် အင်္ဂလန်မှ အဲလိဇဘက် ပြင်သစ်ဘုရင်မ မေရီ ဆိုးမားဆတ်မြို့စား အက်မွန်|name=သတ္တမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး}} '''သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး''' (၁၄၅၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၈ ရက် – ၁၅၀၉ ခုနှစ် ဧပြီ ၂၁ ရက်) သည် ဟင်နရီတူးဒါ ဟုလည်း လူသိများပြီး ၁၄၈၅ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၂၂ ရက်တွင်ထီးနန်းကို သိမ်းပိုက်ချိန်မှစ၍ ၁၅၀၉ ခုနှစ် သူကွယ်လွန်သည်အထိ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ဘုရင်နှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏ အရှင်သခင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူသည် တူးဒါမင်းဆက် ၏ ပထမဆုံးသော ဘုရင်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။ ဟင်နရီသည် ရစ်ချ်မွန်မြို့၏ ပထမအဆင့်မြို့စား အက်ဒမွန်တူးဒါနှင့် လေဒီ မာဂရက်ဘောင်းဖို့ဒ် တို့၏ တစ်ဦးတည်းသောသား ဖြစ်သည်။ သူ၏မိခင်သည် တတိယမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ၏ သားဖြစ်သူ ဂျွန်အော့ဂေါင့် ၏ မြေးတော်စပ်သူဖြစ်ပြီး၊ ယင်းဂျွန်အော့ဂေါင့်သည် ပလန်တာဂျီနက် မင်းဆက် ၏ လန်ကတ်စတာ အသင်းခွဲကို တည်ထောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဟင်နရီ၏ အင်္ဂလန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံခွင့် ရရှိနိုင်ခြေသည် တတိယမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ၏ မြစ်တော်စပ်မှုမှတစ်ဆင့် ဆင်းသက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ ဖခင် အက်ဒမွန်တူးဒါသည် လန်ကတ်စတာဘုရင် [[ဆဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်]]၏ အဖေတူအမေကွဲညီအကို တော်စပ်သူ ဖြစ်သည်။ အက်ဒမွန်သည် သူ့သား မဖွားမြင်မီ သုံးလအလိုက ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး ဟင်နရီကို သူ၏ဦးလေးဖြစ်သူ လန်ကတ်စတာအမျိုးသား ဂျက်စပါတူးဒါ နှင့် ပလန်တာဂျီနက်မင်းဆက် ယော့ခ် အသင်းခွဲကို ထောက်ခံသူ ဝီလီယံဟာဘတ် တို့က ပူးတွဲစောင့်ရှောက် ကြီးပြင်းခဲ့ကြသည်။ ဟင်နရီ၏ ငယ်စဉ်နှစ်များတွင် သူ၏ဦးလေးများနှင့် လန်ကတ်စတာအုပ်စုသည် ယော့ခ်ဘက်တော်သား စတုတ္ထမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ကို ဆန့်ကျင်ကာ ပြည်တွင်းစစ်ပွဲများ ဆက်တိုက်ဆင်နွှဲခဲ့ကြသည်။ စတုတ္ထမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် က ၁၄၇၁ ခုနှစ်တွင် ထီးနန်းကို ပြန်လည်ရယူပြီးနောက် ဟင်နရီသည် ဘရစ်ထ်တနီ တွင် ၁၄ နှစ်တိုင်တိုင် ဒုက္ခသည်ဘဝဖြင့် နေထိုင်ခဲ့ရသည်။ ပြင်သစ်နှင့် စကော့တလန်တို့၏ ထောက်ပံ့ကူညီမှုဖြင့် သူ၏တပ်များက ဘော့ဝက်ထ်စစ်ပွဲမျက်နှာပြင်တွင် ရစ်ချ်မွန်၏ တတိယမြောက် ရစ်ချ်ချတ်ဒ်ဘုရင် ကို အနိုင်ယူတိုက်ခိုက်နိုင်ခဲ့ပြီးမှသာ ထီးနန်းကို ဆွတ်ခူးနိုင်ခဲ့သည်။ သူသည် စစ်မြေပြင်တွင် တိုက်ခိုက်အနိုင်ရရှိကာ ထီးနန်းသိမ်းပိုက်ခဲ့သည့် အင်္ဂလန်၏ နောက်ဆုံးဘုရင်ဖြစ်ပြီး၊ နှင်းဆီ စစ်ပွဲများ (၁၄၅၅-၁၄၈၇) ကို အပြီးသတ်နိုင်ရန် နှစ်နှစ်အကြာ စတော့ဖီးစစ်ပွဲ တွင် ထပ်မံကာကွယ်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရသည်။ စတုတ္ထမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ၏ သမီးတော် အယ်လီဇဘက်အော့ဖ်ယော့ခ် နှင့် လက်ထပ်ခြင်းဖြင့် သူ၏ထီးနန်းခိုင်မာမှုကို ပိုမိုအားကောင်းစေခဲ့သည်။ သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်သည် ပြည်တွင်းစစ်အပြီးတွင် အင်္ဂလန်ဘုရင်စနစ်၏ အာဏာနှင့် တည်ငြိမ်မှုကို ပြန်လည်ရယူပေးနိုင်ခဲ့သည်။ အုပ်ချုပ်ရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် သံတမန်ရေးရာ လုပ်ငန်းစဉ်များစွာကို အစပျိုးဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သူအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရသည်။ အင်္ဂလန်၏ သိုးမွေးလုပ်ငန်းအပေါ် အားပေးသည့် သူ၏မူဝါဒနှင့် ဝင်ငွေနည်းပါးသောနိုင်ငံ နှင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော စီးပွားရေးအကြပ်အတည်း တို့သည် အင်္ဂလန်စီးပွားရေးအတွက် ရေရှည်အကျိုးကျေးဇူးများကို ဖြစ်ထွန်းစေခဲ့သည်။ သူသည် အသေးစိတ်ကိစ္စရပ်များကို အထူးဂရုစိုက်လေ့ရှိပြီး ငွေကြေးသုံးစွဲရာတွင် ဖြုန်းတီးခြင်းမရှိဘဲ ဝင်ငွေအသစ်များ ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရန်သာ အဓိကထား လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ အခွန်အသစ်များစွာကို ကောက်ခံခြင်းဖြင့် အစိုးရ၏ဘဏ္ဍာရေးကို တည်ငြိမ်စေခဲ့သည်။ သို့သော် သူကွယ်လွန်ပြီးနောက် စစ်ဆေးရေးကော်မရှင်တစ်ရပ်က အခွန်ကောက်ခံသည့် လုပ်ငန်းစဉ်များတွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အလွဲသုံးစားလုပ်မှုများ ရှိခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{Lifetime|၁၄၅၇|၁၅၀၉}} [[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် ရေမြေ့သခင်များ]] dekngfshlw4iadgngf4sjfodl3e4xq4 1054847 1054838 2026-09-23T13:20:52Z I'm Rinn 148432 1054847 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | image = Enrique_VII_de_Inglaterra,_por_un_artista_anónimo.jpg | alt = Formal portrait in the Elizabethan style of Edward in his early teens. He has a long pointed face and a small full mouth. | caption = Portrait {{c.|1550}} | succession = [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ဘုရင်]] နှင့် [[အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏မင်းဆက်များ]] | more_text = ([[:en:Style of the British sovereign#Styles of English sovereigns|more&nbsp;...]]) | reign = ၂၂ သြဂုတ် ၁၄၈၅ - ၂၁ ဧပရယ် ၁၅၀၉ | coronation = ၃၀ ‌အောက်တိုဘာ ၁၄၈၅ | cor_type = [[:en:Coronation of Edward VI|Coronation]] | predecessor = [[တတိယမြောက် ရစ်ချတ်ဘုရင်]] | reg_type = Regents | successor = [[အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး]] | birth_date = ၁၂ အောက်တိုဘာ ၁၅၃၇ | birth_place = ဟင်နရီတူးဒါ၊ ရစ်ချ်မွန်ဒုတိယအဆင့်မြို့စားအိမ်တော် ၂၈ ဇန်နဝါရီ ၁၄၅၇ ပန်းဘရုတ်ခ်ရဲတိုက်၊ ပန်းဘရုတ်ရှိုင်းယား၊ ဝေလ | death_date = ၂၁ ဧပရယ်လ် ၁၅၀၉ (အသက် ၅၂) | death_place = ရစ်ချ်မွန်နန်းတော်၊ ဆာရေးမြို့၊ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ | house = [[တူးဒါအိမ်တော်]] | father = [[အက်ဒ်မွန်တူးဒါ၊ရစ်ချ်မွန်နယ်စားပထမဆင့်]] | mother = [[လေဒီမာဂရက်ဘောင်းဖို့ထ်]] | burial_date = ၁၁ မေလ ၁၅၀၉ | burial_place = [[ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း]] | signature = Henry_VII_Signature.svg |spouse=ယော့ခ်မြို့စားကတော် အဲလိဇဘက် <br>(၁၄၈၆ လက်ထပ်-၁၅၀၃ ကွယ်လွန်)</br>|issue=အာသာ၊ အိမ်ရှေ့စံမင်းသား စကော့တလန်ဘုရင်မ မာဂရက် အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင် အင်္ဂလန်မှ အဲလိဇဘက် ပြင်သစ်ဘုရင်မ မေရီ ဆိုးမားဆတ်မြို့စား အက်မွန်|name=သတ္တမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး}} '''သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး''' (၁၄၅၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၈ ရက် – ၁၅၀၉ ခုနှစ် ဧပြီ ၂၁ ရက်) သည် ဟင်နရီတူးဒါ ဟုလည်း လူသိများပြီး ၁၄၈၅ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၂၂ ရက်တွင်ထီးနန်းကို သိမ်းပိုက်ချိန်မှစ၍ ၁၅၀၉ ခုနှစ် သူကွယ်လွန်သည်အထိ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ဘုရင်နှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏ အရှင်သခင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူသည် တူးဒါမင်းဆက် ၏ ပထမဆုံးသော ဘုရင်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။ ဟင်နရီသည် ရစ်ချ်မွန်မြို့၏ ပထမအဆင့်မြို့စား အက်ဒမွန်တူးဒါနှင့် လေဒီ မာဂရက်ဘောင်းဖို့ဒ် တို့၏ တစ်ဦးတည်းသောသား ဖြစ်သည်။ သူ၏မိခင်သည် တတိယမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ၏ သားဖြစ်သူ ဂျွန်အော့ဂေါင့် ၏ မြေးတော်စပ်သူဖြစ်ပြီး၊ ယင်းဂျွန်အော့ဂေါင့်သည် ပလန်တာဂျီနက် မင်းဆက် ၏ လန်ကတ်စတာ အသင်းခွဲကို တည်ထောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဟင်နရီ၏ အင်္ဂလန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံခွင့် ရရှိနိုင်ခြေသည် တတိယမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ၏ မြစ်တော်စပ်မှုမှတစ်ဆင့် ဆင်းသက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ ဖခင် အက်ဒမွန်တူးဒါသည် လန်ကတ်စတာဘုရင် [[ဆဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်]]၏ အဖေတူအမေကွဲညီအကို တော်စပ်သူ ဖြစ်သည်။ အက်ဒမွန်သည် သူ့သား မဖွားမြင်မီ သုံးလအလိုက ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး ဟင်နရီကို သူ၏ဦးလေးဖြစ်သူ လန်ကတ်စတာအမျိုးသား ဂျက်စပါတူးဒါ နှင့် ပလန်တာဂျီနက်မင်းဆက် ယော့ခ် အသင်းခွဲကို ထောက်ခံသူ ဝီလီယံဟာဘတ် တို့က ပူးတွဲစောင့်ရှောက် ကြီးပြင်းခဲ့ကြသည်။ ဟင်နရီ၏ ငယ်စဉ်နှစ်များတွင် သူ၏ဦးလေးများနှင့် လန်ကတ်စတာအုပ်စုသည် ယော့ခ်ဘက်တော်သား စတုတ္ထမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ကို ဆန့်ကျင်ကာ ပြည်တွင်းစစ်ပွဲများ ဆက်တိုက်ဆင်နွှဲခဲ့ကြသည်။ စတုတ္ထမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် က ၁၄၇၁ ခုနှစ်တွင် ထီးနန်းကို ပြန်လည်ရယူပြီးနောက် ဟင်နရီသည် ဘရစ်ထ်တနီ တွင် ၁၄ နှစ်တိုင်တိုင် ဒုက္ခသည်ဘဝဖြင့် နေထိုင်ခဲ့ရသည်။ ပြင်သစ်နှင့် စကော့တလန်တို့၏ ထောက်ပံ့ကူညီမှုဖြင့် သူ၏တပ်များက ဘော့ဝက်ထ်စစ်ပွဲမျက်နှာပြင်တွင် ရစ်ချ်မွန်၏ တတိယမြောက် ရစ်ချ်ချတ်ဒ်ဘုရင် ကို အနိုင်ယူတိုက်ခိုက်နိုင်ခဲ့ပြီးမှသာ ထီးနန်းကို ဆွတ်ခူးနိုင်ခဲ့သည်။ သူသည် စစ်မြေပြင်တွင် တိုက်ခိုက်အနိုင်ရရှိကာ ထီးနန်းသိမ်းပိုက်ခဲ့သည့် အင်္ဂလန်၏ နောက်ဆုံးဘုရင်ဖြစ်ပြီး၊ နှင်းဆီ စစ်ပွဲများ (၁၄၅၅-၁၄၈၇) ကို အပြီးသတ်နိုင်ရန် နှစ်နှစ်အကြာ စတော့ဖီးစစ်ပွဲ တွင် ထပ်မံကာကွယ်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရသည်။ စတုတ္ထမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ၏ သမီးတော် အယ်လီဇဘက်အော့ဖ်ယော့ခ် နှင့် လက်ထပ်ခြင်းဖြင့် သူ၏ထီးနန်းခိုင်မာမှုကို ပိုမိုအားကောင်းစေခဲ့သည်။ သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်သည် ပြည်တွင်းစစ်အပြီးတွင် အင်္ဂလန်ဘုရင်စနစ်၏ အာဏာနှင့် တည်ငြိမ်မှုကို ပြန်လည်ရယူပေးနိုင်ခဲ့သည်။ အုပ်ချုပ်ရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် သံတမန်ရေးရာ လုပ်ငန်းစဉ်များစွာကို အစပျိုးဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သူအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရသည်။ အင်္ဂလန်၏ သိုးမွေးလုပ်ငန်းအပေါ် အားပေးသည့် သူ၏မူဝါဒနှင့် ဝင်ငွေနည်းပါးသောနိုင်ငံ နှင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော စီးပွားရေးအကြပ်အတည်း တို့သည် အင်္ဂလန်စီးပွားရေးအတွက် ရေရှည်အကျိုးကျေးဇူးများကို ဖြစ်ထွန်းစေခဲ့သည်။ သူသည် အသေးစိတ်ကိစ္စရပ်များကို အထူးဂရုစိုက်လေ့ရှိပြီး ငွေကြေးသုံးစွဲရာတွင် ဖြုန်းတီးခြင်းမရှိဘဲ ဝင်ငွေအသစ်များ ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရန်သာ အဓိကထား လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ အခွန်အသစ်များစွာကို ကောက်ခံခြင်းဖြင့် အစိုးရ၏ဘဏ္ဍာရေးကို တည်ငြိမ်စေခဲ့သည်။ သို့သော် သူကွယ်လွန်ပြီးနောက် စစ်ဆေးရေးကော်မရှင်တစ်ရပ်က အခွန်ကောက်ခံသည့် လုပ်ငန်းစဉ်များတွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အလွဲသုံးစားလုပ်မှုများ ရှိခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ == '''မွေးဖွားလာပုံနှင့် ငယ်ဘဝ''' == '''သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်''' ကို ၁၄၅၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဝေလနိုင်ငံ ပမ်ဗရုတ်ရှိုင်းယား ရှိ ပမ်ဗရုတ်ရဲတိုက် ၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ထိုဒေသမှာ ဝေလနိုင်ငံအတွင်းရှိ အင်္ဂလိပ်စကားပြောသော နယ်မြေဖြစ်ပြီး "ဝေလအလွန်မှာရှိတဲ့အင်္ဂလန်နိုင်ငံလေး" ဟု လူသိများသည်။ ၎င်းသည် ထိုစဉ်က အသက် ၁၃ နှစ်သာရှိသေးသော '''လေဒီ မာဂရက်ဘောင်းဖို့ထ်''' နှင့် ရစ်ချမွန်၏ ပထမဆင့်နယ်စား ဖြစ်ပြီး အသက် ၂၆ နှစ်အရွယ်တွင် ဟင်နရီမွေးဖွားခြင်းမပြုမီ သုံးလအလိုက ကွယ်လွန်ခဲ့သော '''အက်မွန်တူးဒါ၏''' တစ်ဦးတည်းသော သားဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ပမ်ဗရုတ်ရှိ စိန့်မေရီ ဘုရားကျောင်း တွင် နှစ်ခြင်းခံယူခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သော်လည်း ထိုအဖြစ်အပျက်နှင့် ပတ်သက်၍ မည်သည့်အထောက်အထားစာရွက်စာတမ်းမျှ မရှိပါ။ ဟင်နရီ၏ ဖခင်ဘက်မှ အဘိုးဖြစ်သူ '''အိုဝင်တူးဒါ''' မှာ မူလက ဝေလနိုင်ငံ၊ အန်ဂဲလ်စီကျွန်း ရှိ ပန်မိုးနစ်တူးဒါမျိုးနွယ်စု မှဖြစ်ပြီး ဟင်နရီ (၅) ဘုရင်၏ နန်းတော်တွင် အစေခံလူငယ် တစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အာဂျင်ကောစစ်ပွဲ တွင် စစ်မှုထမ်းပြီးနောက် ဘုရင်မင်းမြတ်၏ ကိုယ်ရံတော်မှူး တစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အိုဝင်သည် ဟင်နရီ (၅) ၏ မုဆိုးမဖြစ်သူ '''ကက်သရင်းဗလွိုက်စ်''' နှင့် လျှို့ဝှက်လက်ထပ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ၎င်းတို့၏ သားသမီးများထဲမှ တစ်ဦးမှာ ဟင်နရီ၏ ဖခင် အက်မွန် ဖြစ်သည်။ အက်မွန်ကို ၁၄၅၂ ခုနှစ်တွင် ရစ်ချမွန်မြို့စား အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး ပါလီမန်က တရားဝင်သားသမီးအဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ ဟင်နရီ၏ မိခင် မာဂရက်သည် တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုထားသော ဗျူဖောင့်ထ်မင်းဆက် မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သောကြောင့် ဟင်နရီအတွက် အင်္ဂလန်ထီးနန်းရပိုင်ခွင့် အခွင့်အရေးကို ပိုမိုခိုင်မာစေခဲ့သည်။ မာဂရက်သည် လန်ကက်စတာ၏ ပထမဆုံး မြို့စားကြီး '''ဂျွန် အော့ဖ် ဂေါင့်'''(တတိယမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ၏ စတုတ္ထမြောက်သားတော်) နှင့် ၎င်း၏ တတိယမြောက်ဇနီး ကက်သရင်း ဆွင်ဖို့ဒ် တို့၏ မြစ်မတော်စပ်သည်။ ဆွင်ဖို့ဒ်သည် ဂေါင့်၏ အမြှောင်ဇနီးအဖြစ် ၂၅ နှစ်ခန့် နေထိုင်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် ၁၃၉၆ ခုနှစ်တွင် လက်ထပ်ခဲ့ကြစဉ်က ဟင်နရီ၏ အဘိုးဖြစ်သူ ဂျွန်ဘောင်းဖို့ထ် အပါအဝင် သားသမီးလေးဦး ထွန်းကားနေပြီဖြစ်သည်။ ဂေါင့်၏ တူတော်စပ်သူ ဒုတိယမြောက်ရစ်ချတ်ဒ် ဘုရင်က ၁၃၉၇ ခုနှစ်တွင် ဂေါင့်နှင့် ဆွင်ဖို့ဒ်တို့၏ သားသမီးများကို တရားဝင် တော်ဝင်အမိန့်ပြန်တမ်းဖြင့် ကရင်္စာပြုပေးခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၄၀၇ ခုနှစ်တွင် ဂေါင့်၏ ပထမဇနီးမှ မွေးဖွားသော သားဖြစ်သူ စတုတ္ထမြောက်ဟင်နရီ ဘုရင်က ၎င်း၏ ဖအေတူမအေကွဲ မောင်နှမများ၏ တရားဝင်မှုကို အတည်ပြုသော်လည်း ၎င်းတို့တွင် ထီးနန်းဆက်ခံပိုင်ခွင့် မရှိကြောင်း တော်ဝင်အမိန့်ပြန်တမ်းအသစ် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ စတုတ္ထမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ လုပ်ရပ်သည် ဥပဒေအရ သံသယဖြစ်ဖွယ် ရှိနေသည်၊ အကြောင်းမှာ ဘောင်းဖို့ထ် မျိုးနွယ်စုများကို ယခင်က ပါလီမန်တွင် ဖတ်ကြားခဲ့သော တော်ဝင်ကြေညာချက်ဖြင့် တရားဝင်ဖြစ်စေခဲ့ပြီး ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ထိုလုပ်ရပ်က ဟင်နရီ၏ ထီးနန်းရပိုင်ခွင့်ကို အားနည်းစေခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၁၄၈၃ ခုနှစ်အရောက်တွင် ဆဌမမြောက်ဟင်နရီ ဘုရင်၊ ၎င်း၏သား ဝေလမင်းသား အက်ဒွပ် နှင့် မာဂရက်၏ ဦးလေးဖြစ်သူ ဆမ်းမားဆက်မြို့စား အက်မွန် ဘောင်းဖို့ထ် တို့ စစ်ပွဲအတွင်း ကျဆုံးခြင်း၊ လုပ်ကြံခံရခြင်း သို့မဟုတ် ကွပ်မျက်ခံရခြင်းတို့ကြောင့် ဟင်နရီသည် လန်ကက်စတာမင်းဆက်တွင် ထီးနန်းဆက်ခံရန် ကျန်ရှိနေသည့် အကြီးဆုံး အမျိုးသား အမွေခံဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ဘော့စဝက်စစ်ပွဲ သို့ သွားရာလမ်းတွင် ဝေလနိုင်ငံကို ဖြတ်သန်းစဉ် စစ်တပ်၏ လုံခြုံရေးနှင့် စစ်ရေးထောက်ခံမှု ရရှိရန်အတွက် ၎င်း၏ ဝေလမျိုးရိုးအနွယ်ကို နိုင်ငံရေးအရ အသုံးချခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ဒဏ္ဍာရီလာ ရှေးဟောင်းဗြိတိန်ဘုရင် ကက်ဒ်ဝါလာဒါ မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ဆိုကြသော ရှေးကျ၍ အခြေခိုင်သည့် အန်ဂဲလ်စီ မိသားစုမှ ဆင်းသက်လာသူ ဖြစ်သည်။ ဟင်နရီသည် ရံဖန်ရံခါတွင် ဝေလနိုင်ငံ၏ နဂါးနီအလံ ကို ပြသလေ့ရှိသည်။ ၎င်းသည် ဘော့စဝက်စစ်ပွဲတွင် အောင်ပွဲရပြီးနောက် လန်ဒန်မြို့အတွင်း လှည့်လည်ရာတွင် ထိုနဂါးနီအလံနှင့် စိန့်ဂျော့ခ်ျအလံ တို့ကို ကိုင်ဆောင်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီနှင့် ခေတ်ပြိုင်စာရေးဆရာတစ်ဦးဖြစ်သူ ၎င်း၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိပြုစုသူ ဘားနတ် အန်ဒရေ ကလည်း ဟင်နရီ၏ ဝေလမျိုးရိုးကို များစွာ အမွှမ်းတင် ရေးသားခဲ့သည်။ ၁၄၅၆ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီ၏ ဖခင် အက်မွန်တူးဒါသည် တောင်ဝေလဒေသ၌ ဆဌမမြောက်ဟင်နရီ ဘုရင်အတွက် ယော့ခ်ဂိုဏ်းသားများကို တိုက်ခိုက်နေစဉ် ဖမ်းဆီးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ၎င်းသည် မကြာမီမှာပင် ကာမာသန်ရဲတိုက် ၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ၎င်း၏ ညီဖြစ်သူ ပမ်ဗရုတ်မြို့စား '''ဂျက်စပါတူးဒါ''' က အက်မွန်၏ မုဆိုးမ မာဂရက်ကို စောင့်ရှောက်ရန် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၁၄၆၁ ခုနှစ်တွင် စတုတ္ထမြောက်အက်ဒွပ် ဘုရင် ဖြစ်လာသောအခါ ဂျက်စပါတူးဒါ သည် ပြည်ပသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ရသည်။ ပမ်ဗရုတ်ရဲတိုက်နှင့် ပမ်ဗရုတ်မြို့စားအဆင့်ကို ယော့ခ်ဂိုဏ်းသား ဝီလျံ ဟားဘတ် ထံ ပေးအပ်ခဲ့ပြီး ၎င်းက မာဂရက် ဗျူဖို့တ်နှင့် ငယ်ရွယ်သော ဟင်နရီတို့၏ အုပ်ထိန်းသူအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ၁၄၆၉ ခုနှစ်အထိ ဟားဘတ်၏ အိမ်ထောင်စုတွင် နေထိုင်ခဲ့ပြီး ထိုနှစ်တွင် "ဘုရင်တင်မြှောက်သူ" ဟု လူသိများသော ဝါဝစ်မြို့စား ရစ်ချတ် နေဗီးလ်သည် လန်ကက်စတာအုပ်စုဘက်သို့ ကူးပြောင်းသွားခဲ့သည်။ ဟားဘတ်သည် ယော့ခ်ဂိုဏ်းသားများအတွက် တိုက်ပွဲဝင်စဉ် ဖမ်းဆီးခံရပြီး ဝါဝစ်၏ ကွပ်မျက်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ ၁၄၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဝါဝစ်က ဟင်နရီ (၆) ဘုရင်ကို နန်းတင်ပေးသောအခါ ဂျက်စပါ တူဒေါသည် ပြည်ပမှ ပြန်လာပြီး ဟင်နရီကို နန်းတော်သို့ ခေါ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၄၇၁ ခုနှစ်တွင် ယော့ခ်ဂိုဏ်းသား အက်ဒဝက် (၄) က ထီးနန်းကို ပြန်လည်ရယူသောအခါ ဟင်နရီသည် အခြားလန်ကက်စတာ ဂိုဏ်းသားများနှင့်အတူ ဘရစ်တနီသို့ ထွက်ပြေးခဲ့သည်။ ၎င်းသည် နောက်ထပ် ၁၄ နှစ်ခန့်ကို ဘရစ်တနီမြို့စား ဖရန်စစ် (၂) ၏ အကာအကွယ်အောက်တွင် ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ ၁၄၇၆ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ဖရန်စစ် နေမကောင်းဖြစ်လာသောအခါ ၎င်း၏ အဓိကအတိုင်ပင်ခံများသည် အက်ဒွပ်ဘုရင်နှင့် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းရန် ပိုမိုလိုလားလာကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဟင်နရီသည် အင်္ဂလိပ်သံတမန်များထံ အပ်နှံခြင်းခံရပြီး ဘရစ်တန်ဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်သော စိန့်မာလိုသို့ ခေါ်ဆောင်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ထိုနေရာတွင် ၎င်းသည် ဗိုက်နာဟန်ဆောင်ကာ ရေတက်ချိန်ကို လွဲချော်အောင် ခရီးစဉ်ကို ကြန့်ကြာစေခဲ့သည်။ မကြာမီတွင် ဟင်နရီ၏ မဟာမိတ်တစ်ဦးဖြစ်သူ ဗိုင်းကောင့် ဂျင်း ဒူး ကီလင်းနက် ရောက်ရှိလာပြီး ဖရန်စစ် ကျန်းမာရေး ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာကြောင်း သတင်းပါလာသဖြင့် ရှုပ်ထွေးမှုများအတွင်း ဟင်နရီသည် ဘုန်းကြီးကျောင်းတစ်ခုသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အင်္ဂလိပ်သံတမန်များ မပြန်မချင်း ထိုဘုန်းကြီးကျောင်းတွင် ခိုလှုံခွင့်တောင်းခံခဲ့သည်။ == '''ထီးနန်းရရှိလာပုံ''' == ၁၄၈၃ ခုနှစ်အရောက်တွင် ဟင်နရီ၏မိခင်သည် ၎င်း၏ခင်ပွန်းဖြစ်သူ လော့ဒ် စတန်လေ (Lord Stanley) မှာ ယော့ခ်ဂိုဏ်းသားတစ်ဦး ဖြစ်နေလင့်ကစား '''ဟင်နရီကို''' '''တတိယမြောက်ရစ်ချတ်ဒ် ၏ နေရာတွင် အစားထိုးရန်''' နိုင်ငံရေးအရ တက်ကြွစွာ စတင်စည်းရုံးခဲ့သည်။ ၁၄၈၃ ခုနှစ် ခရစ္စမတ်နေ့တွင် ရက်နက်စ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်း ၌ ဟင်နရီသည် စတုတ္ထမြောက်အက်ဒွပ် ဘုရင်၏ သမီးအကြီးဆုံးဖြစ်သူ '''အဲလိဇဘက် အော့ဖ် ယော့ခ်''' နှင့် လက်ထပ်ရန် ကတိပြုခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ၎င်း၏မောင်နှမများဖြစ်ကြသော မျှော်စင်တွင်းမှ မင်းသားများ (ပဉ္စမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် နှင့် ရစ်ချတ်) ကွယ်လွန်သွားပြီဟု ယူဆရသည့်နောက်ပိုင်း အက်ဒွပ်ဘုရင်၏ အမွေဆက်ခံသူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဘရစ်တနီမြို့စား ဖရန်စစ် (၂) ထံမှ ချေးယူခဲ့သော ငွေကြေးနှင့် ရိက္ခာများဖြင့် ဟင်နရီသည် အင်္ဂလန်သို့ ကုန်းတွင်းပိုင်းဝင်ရောက်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း ပူးပေါင်းကြံစည်မှု ပျက်ပြားသွားခဲ့ရာ ၎င်း၏ အဓိကကြံရာပါ ဘာကင်ဟမ်မြို့စား ဟင်နရီ စတက်ဖို့ဒ်ကွပ်မျက်ခံရသည်။ ထို့နောက် ရစ်ချတ် (၃) က ဟင်နရီကို ဘရစ်တနီမှ ပြန်လည်လွှဲပြောင်းပေးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သဖြင့် ဟင်နရီသည် ပြင်သစ်သို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ရသည်။ ပြင်သစ်တို့က ၎င်းကို နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုခဲ့ပြီး ဒုတိယအကြိမ် ကျူးကျော်စစ်အတွက် စစ်သည်များနှင့် လက်နက်ပစ္စည်းများ ကူညီပံ့ပိုးပေးခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ကွယ်လွန်သူ စတုတ္ထမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ၏ ခမည်းခမက်တော်စပ်သူ ဝုဒ်ဗေးလ် မိသားစု၏ ထောက်ခံမှုကို ရရှိခဲ့ပြီး ပြင်သစ်နှင့် စကော့တလန် စစ်တပ်ငယ်တစ်ခုဖြင့် ရွက်လွှင့်ကာ ပမ်ဗရုတ်ရှိုင်းယားရှိ မေးလ်ဘေး သို့ ဆိုက်ရောက်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ဦးလေးဖြစ်သူ ဂျက်စပါနှင့် အောက်စဖို့ဒ်မြို့စား ဂျွန် ဒီ ဗီယာ တို့နှင့်အတူ အင်္ဂလန်သို့ ချီတက်ခဲ့သည်။ ဝေလပြည်နယ်သည် သမိုင်းကြောင်းအရ လန်ကက်စတာဂိုဏ်း၏ အမာခံနယ်မြေဖြစ်ပြီး၊ ဟင်နရီသည် ရိုင်းစ် အက်ပ် ဂရက်ဖစ် မှ တိုက်ရိုက်ဆင်းသက်လာသူ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ၎င်း၏ ဝေလနွယ်ဖွား သမိုင်းကြောင်းကြောင့်ပင် စစ်သည်အင်အား ၅,၀၀၀ မှ ၆,၀၀၀ ခန့်ကို စည်းရုံးနိုင်ခဲ့သည်။ ရစ်ချတ်တွင် နော့တင်ဟမ်နှင့် လီဆက်စတာတို့၌ စစ်ကူများရှိနေသောကြောင့် ဟင်နရီသည် ရစ်ချတ်ကို အမြန်ဆုံးရင်ဆိုင်ရန် အစီအစဉ်ဆွဲခဲ့သည်။ အင်အားချင်း မမျှသော်လည်း ဟင်နရီ၏ လန်ကက်စတာစစ်တပ်သည် '''၁၄၈၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၂ ရက်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဘော့စဝက်ကွင်းပြင်တိုက်ပွဲ''' ၌ ရစ်ချတ်၏ ယော့ခ်စစ်တပ်ကို အပြတ်အသတ် အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ ရစ်ချတ်၏ အဓိကမဟာမိတ်များဖြစ်ကြသော နော့သမ်ဘာလန်မြို့စား ဟင်နရီ ပါစီ နှင့် လော့ဒ် စတန်လေ၊ ၎င်း၏ညီ ဝီလျံတို့သည် တိုက်ပွဲအတွင်း ဘက်ပြောင်းသွားခြင်း သို့မဟုတ် စစ်မြေပြင်မှ ထွက်ခွာသွားခဲ့ကြသည်။ ဘော့စဝက်ကွင်းပြင်တွင် ရစ်ချတ် (၃) သေဆုံးခြင်းဖြင့် နှင်းဆီစစ်ပွဲများ သည် အမှန်တကယ် ပြီးဆုံးသွားခဲ့သည်။ == '''စိုးစံခြင်း''' == ထီးနန်းအာဏာကို ခိုင်မာစေရန်အတွက် ဟင်နရီသည် ဘော့စဝက်တိုက်ပွဲ မတိုင်မီတစ်ရက် ဖြစ်သော '''၁၄၈၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၁ ရက်'''မှစ၍ ၎င်းကိုယ်သူ အောင်နိုင်သူအဖြစ် ရပိုင်ခွင့်ဖြင့် ဘုရင်အဖြစ် ရှေးဦးစွာ ကြေညာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ရစ်ချတ်ဘက်မှ ရပ်တည်၍ ၎င်းကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သူ မည်သူမဆို နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် အပြစ်ရှိစေပြီး ဟင်နရီသည် ရစ်ချတ် (၃) ၏ မြေယာနှင့် ပိုင်ဆိုင်မှုများကို ဥပဒေအရ သိမ်းယူနိုင်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ရစ်ချတ်၏ တူတော်စပ်သူ လင်ကွန်းမြို့စား ဂျွန် ဒီ လာ ပိုးလ် ကို အသက်ချမ်းသာပေးခဲ့ပြီး ယော့ခ်အနွယ်ဝင် အမွေခံ မာဂရက် ပလန်တာဂျဲနက် ကို ဆလစ္စဘရီ ကောင့်တက်စ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ၁၄၈၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၃၀ ရက်တွင် ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း ၌ ဘိသိက်ခံပွဲ မပြုလုပ်မချင်း ပါလီမန်ကို ခေါ်ယူခြင်း မရှိစေရန် ဂရုပြုခဲ့သည်။ ဘိသိက်ခံပြီးနောက် ဟင်နရီသည် ၎င်းအပေါ် သစ္စာခံသော မည်သည့်မှူးမတ်မဆို ယခင်ပြစ်ဒဏ်များ ရှိစေကာမူ ၎င်းတို့၏ အသက်အိုးအိမ်စည်းစိမ်ကို အာမခံချက်ပေးမည့် အမိန့်ဒီကရီတစ်ခု ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ၁၄၈၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလက ပေးခဲ့သော ကတိအတိုင်း အဲလစ်ဇဘက် အော့ဖ် ယော့ခ်နှင့် '''၁၄၈၆ ခုနှစ်တွင် ဝက်စ်မင်စတာ အက်ဘေး၌ ထိမ်းမြားလက်ထပ်ခဲ့သည်'''။ ထိုစဉ်က ၎င်းမှာ အသက် ၂၉ နှစ်ဖြစ်ပြီး သတို့သမီးမှာ အသက် ၂၀ ရှိပြီဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့နှစ်ဦးစလုံးသည် ဂျွန် အော့ဖ် ဂေါင့်၏ တီတော်စပ်သူများ ဖြစ်ကြသဖြင့် မောင်နှမဝမ်းကွဲ တော်စပ်သည်။ ဟင်နရီသည် ယော့ခ်နှင့် လန်ကက်စတာ နှစ်ဖက်စလုံးကို ပေါင်းစည်းရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် လက်ထပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး များစွာ အောင်မြင်မှု ရရှိခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ပလန်တာဂျဲနက် မင်းဆက်နှင့် သွေးသားတော်စပ်သူ မည်သူမဆို ထီးနန်းကို လောဘတက်နိုင်သည်ဟူသော သံသယစိတ်ကမူ ဆက်လက်ကြီးစိုးနေခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် အက်ဒဝက် (၄) ၏ လက်ထပ်ပွဲကို ပျက်ပြယ်စေပြီး သားသမီးများကို တရားမဝင်ဟု ကြေညာထားသည့် ဥပဒေ ကို ပါလီမန်မှတစ်ဆင့် ပယ်ဖျက်စေခဲ့ရာ ၎င်း၏ ဇနီးသည် တရားဝင် အဆင့်အတန်း ပြန်လည်ရရှိခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ထိုဥပဒေကို ပယ်ဖျက်လိုက်ခြင်းကြောင့် မျှော်စင်တွင်းမှ မင်းသားများ၏ ထီးနန်းရပိုင်ခွင့်သည် ဟင်နရီထက် ပိုမိုအားကောင်းလာသဖြင့် ဟင်နရီသည် ထိုမင်းသားများကို လုပ်ကြံမှုတွင် ပါဝင်ပတ်သက်နိုင်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ သို့သော် သမိုင်းပညာရှင် အယ်လစ်ဆင် ဝဲလ် က ရက်နက်စ်အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့ခြင်းမှာ ဟင်နရီနှင့် ၎င်း၏နောက်လိုက်များက ထိုမင်းသားများ သေဆုံးသွားပြီဖြစ်ကြောင်း သေချာမှသာ ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ထောက်ပြခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် မှူးမတ်မျိုးနွယ်စုများ၏ အာဏာကို ခွဲထုတ်ခြင်းနှင့် လျှော့ချခြင်းဖြင့် ၎င်း၏ ရာဇပလ္လင်ကို အဓိက ကာကွယ်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မှူးမတ်ကြီးများက ၎င်းတို့၏ တံဆိပ်တံဆာများ ဝတ်ဆင်ထားသော ကိုယ်ရံတော်တပ်များ ထားရှိခြင်းကို တားမြစ်သည့် ဥပဒေများကိုလည်း ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ ဘော့စဝက်တိုက်ပွဲအပြီး လီဆက်စတာတွင် ရှိနေစဉ်ကပင် ဟင်နရီသည် ပုန်ကန်မှုများကို ကြိုတင်ကာကွယ်ခဲ့သည်။ အက်ဒဝက် (၄) ၏ ညီဖြစ်သူ ဂျော့ခ်ျ၏ သား၊ အသက် ၁၀ နှစ်အရွယ် ဝါဝစ်မြို့စား အက်ဒဝက် မှာ ယော့ခ်မင်းဆက်တွင် ကျန်ရှိနေသည့် အဓိက အမျိုးသားအနွယ်ဝင်ဖြစ်သည်။ လန်ဒန်သို့ မထွက်ခွာမီ ဟင်နရီသည် ရောဘတ် ဝီလိုဘီ ကို စေလွှတ်၍ ဝါဝစ်ကို ဖမ်းဆီးကာ လန်ဒန်မျှော်စင်သို့ ပို့ဆောင်စေခဲ့သည်။ ထိုသို့ ကြိုတင်ကာကွယ်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း ဟင်နရီသည် နောက်ထပ် ၁၂ နှစ်တာကာလအတွင်း ပုန်ကန်မှုအပြောက်အပြောက်ကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ပထမဆုံးပုန်ကန်မှုမှာ ၁၄၈၆ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော စတက်ဖို့ဒ် မောင်နှမများ၏ ပုန်ကန်မှုဖြစ်ပြီး တိုက်ပွဲမဖြစ်ပွားဘဲ ပျက်ပြားသွားခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်း ၁၄၈၇ ခုနှစ်တွင် လင်ကွန်းမြို့စား ဦးဆောင်သော ယော့ခ်ဂိုဏ်းသားများသည် လန်ဒန်မျှော်စင်တွင် အကျဉ်းကျနေသော ဝါဝစ်မြို့စား အစစ်ဖြစ်သည်ဟု အခိုင်အမာဆိုကာ လမ်းဘတ် ဆင်မနယ်ဆိုသည့် ကောင်လေးကို ထောက်ခံပြီး ပုန်ကန်ခဲ့ကြသည်။ ထိုပုန်ကန်မှုသည် အိုင်ယာလန်တွင် စတင်ခဲ့ပြီး အိုင်ယာလန်မှူးမတ်များက ဆင်မနယ်ကို ဘုရင်အဖြစ် ကြေညာကာ အင်္ဂလန်ကို ကျူးကျော်ရန် စစ်တပ်ကူညီခဲ့သည်။ သို့သော် စတုတ်တိုက်ပွဲ တွင် ပုန်ကန်မှု နှိမ်နင်းခြင်းခံရပြီး လင်ကွန်းမြို့စား သေဆုံးခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ကျန်ရစ်သူ ပုန်ကန်သူများကို ထူးခြားသော ကရုဏာတရားဖြင့် ခွင့်လွှတ်ပေးခဲ့ပြီး ဆင်မနယ်အမည်ရှိ ကောင်လေးကို တော်ဝင်မီးဖိုချောင်တွင် အသားကင်လှည့်ရသော အစေခံတစ်ဦးအဖြစ် ခန့်ထားခဲ့သည်။ ၁၄၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဖလန်းမစ်လူမျိုး လူငယ်တစ်ဦးဖြစ်သူ ပါကင် ဝေါဘက် ပေါ်လာပြီး ၎င်းကိုယ်သူ မျှော်စင်တွင်းမှ မင်းသားငယ် ရစ်ချတ်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကာ ပုန်ကန်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ဝေါဘက်သည် ၁၄၉၁ တွင် အိုင်ယာလန်၊ ၁၄၉၅ တွင် အင်္ဂလန်တို့ကို ကျူးကျော်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ပြီး ၁၄၉၆ တွင် စကော့တလန်ဘုရင် ဂျိမ်းစ် (၄) ကို အင်္ဂလန်သို့ ကျူးကျော်ရန် စည်းရုံးနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၄၉၇ ခုနှစ်တွင် ဝေါဘက်သည် ကွန်ဝေါ သို့ စစ်သည်အနည်းငယ်ဖြင့် ဆိုက်ရောက်လာခဲ့သော်လည်း မကြာမီ ဖမ်းဆီးခြင်းခံရပြီး ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသည်။ ဘုရင်၏သူလျှိုများက နန်းတွင်းဝန်ကြီး ဝီလျံ စတန်လေ ၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို ရှာဖွေရာတွင် စတာလင်ပေါင် ၁၀,၀၀၀ ခန့်ရှိသော ဒင်္ဂါးအိတ်တစ်အိတ်နှင့် ယော့ခ်ဂိုဏ်း၏ အမှတ်အသားပါသော ဝတ်စုံကော်လာတစ်ခုကို တွေ့ရှိခဲ့သည်။ စတန်လေသည် ဝေါဘက်ကို ကူညီမှုဖြင့် စွပ်စွဲခံရကာ ဖမ်းဆီးကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဤနန်းတွင်းအန္တရာယ်ကြောင့် ဘုရင်သည် ၎င်း၏ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ လုံခြုံရေးကို ပိုမိုတင်းကျပ်ခဲ့သည်။ ၁၄၉၉ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် ဝါဝစ်မြို့စားကို ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဝါဝစ်၏ အစ်မဖြစ်သူ မာဂရက်ကိုမူ ချမ်းသာပေးခဲ့ပြီး ၎င်းသည် ၁၅၄၁ ခုနှစ် အဌမမြောက်ဟင်နရီ ဘုရင်လက်ထက်ကျမှသာ ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ == '''စီးပွားရေးနှင့် ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ မူဝါဒများ''' == သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် အုပ်ချုပ်ခဲ့သည့် ကာလအများစုတွင် အက်ဒွပ်ပုံပြင် သည် ချီချက်စတာ၏ ဘုန်းတော်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ စတိုရီ၏ မှတ်တမ်းများအရ ဟင်နရီဘုရင်သည် ပြင်သစ် သို့မဟုတ် စကော့တလန်နှင့် စစ်ဖြစ်မည်ဟူသော အကြောင်းပြချက်များအပါအဝင် နည်းလမ်းမျိုးစုံသုံး၍ ပြည်သူများထံမှ ငွေကြေးအမြောက်အမြားကို ကျွမ်းကျင်စွာ ညှစ်ယူခဲ့ကြောင်း ၁၉ ရာစု သမိုင်းပညာရှင် ဝီလျံ စတီဖန်) က ဖော်ပြခဲ့သည်။ ထိုသို့ ရရှိလာသော ငွေကြေးများကို စစ်ရေးအတွက် အသုံးမပြုဘဲ ဘုရင်၏ ကိုယ်ပိုင်ဘဏ္ဍာအဖြစ် သိမ်းဆည်းခဲ့သည်။ ယခင်ဘုရင်များနှင့် မတူဘဲ သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် သည် မြေယာစီမံခန့်ခွဲမှု သို့မဟုတ် ဘဏ္ဍာရေး အုပ်ချုပ်မှုဆိုင်ရာ ကိုယ်ပိုင်အတွေ့အကြုံ မရှိဘဲ နန်းတက်လာခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ၎င်း၏ လက်ထက်တွင် ဒေဝါလီခံလုနီးပါးဖြစ်နေသော နိုင်ငံတော်ဘဏ္ဍာတိုက်ကို ပြန်လည် ထူထောင်ပေးနိုင်သည့် ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်စောင့်စည်းသော ဘုရင်တစ်ပါး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ဘဏ္ဍာရေး အကြံပေးများကို တစ်သက်လုံး ပြောင်းလဲခြင်းမရှိဘဲ ဆက်လက်ခန့်ထားခြင်းဖြင့် အင်္ဂလန်၏ ဘဏ္ဍာရေး အုပ်ချုပ်မှုကို တည်ငြိမ်စေခဲ့သည်။ ဥပဒေအရ ဘာရွန် ဒင်ဟမ် နှင့် ဆာရေးမြို့စား (Earl of Surrey) တို့သည် ဟင်နရီ၏ နန်းသက်တစ်လျှောက်လုံးတွင် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ကြသည်။ ဟင်နရီသည် အခွန်ကောက်ခံမှုစနစ်ကို ပိုမိုပြတ်သားပြီး ထိရောက်သော နည်းလမ်းများဖြင့် မြှင့်တင်ခဲ့သည်။ ၎င်း၏ အဓိက လက်ရုံးဖြစ်သူ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီး ဂျွန် မော်တန် သည် "မော်တန်၏ခက်ရင်း" ဟုခေါ်သော အကျပ်ရိုက်စေသည့် နည်းဗျူဟာကို သုံး၍ မှူးမတ်များထံမှ အခွန်တိုးမြှင့် ကောက်ခံခဲ့သည်။ ထိုနည်းလမ်းမှာ—ငွေကြေး သုံးစွဲမှုနည်းသော မှူးမတ်များသည် ငွေစုမိဆောင်းမိ အများကြီးရှိရမည်ဖြစ်၍ အခွန်ပိုပေးနိုင်သည်၊ တစ်ဖက်တွင် ငွေကြေးအလွန်အကျွံ သုံးစွဲသော မှူးမတ်များသည်လည်း အခွန်ပေးဆောင်ရန် ငွေအလုံအလောက် ရှိနေသည်မှာ ထင်ရှားသည်ဟူသော ပုဒ်မများဖြင့် နှစ်ဖက်ညှပ်၍ အခွန်ကောက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ဟင်နရီသည် ၁၄၈၆ ခုနှစ်တွင် တော်ဝင်မြေယာများ ပြန်လည်သိမ်းယူခြင်း အက်ဥပဒေဖြင့် မြေယာအမြောက်အမြားကို သိမ်းယူကာ နိုင်ငံတော်စည်းစိမ်ကို တိုးပွားစေခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဘုရင်၏ စိတ်အလိုလိုက်ကာ စနစ်တကျ မရှိသော အခွန်ကောက်ခံမှုများကြောင့် မှူးမတ်အများအပြား အကြွေးနွံနစ်ခဲ့ရပြီး၊ ယင်းလုပ်ရပ်က ၎င်း၏ သမိုင်းဂုဏ်သတင်းကို ညှိုးမှိန်စေခဲ့သည်။ ဟင်နရီ (၇) ကွယ်လွန်ပြီးနောက် စုံစမ်းစစ်ဆေးရေး ကော်မရှင်တစ်ခုက ဤခြစားမှုများကို ဖော်ထုတ်ခဲ့သဖြင့် အဆိုပါစနစ် ပျက်ပြားသွားခဲ့သည်။ ခေတ်ပြိုင်သမိုင်းပညာရှင် ပိုလီဒေါ ဗာဂျေး ၏ အဆိုအရ ဟင်နရီ၏ နောက်ဆုံးနှစ်များတွင် နန်းတွင်းအာဏာ ပြင်းထန်လာခြင်းမှာ သာမန် "လောဘစိတ်" ကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ ဟင်နရီ (၇) ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ၎င်း၏သား ဟင်နရီ (၈) ဘုရင်သည် လူမုန်းအများဆုံး အခွန်ကောက်ခံသူ နှစ်ဦးဖြစ်သည့် ရစ်ချတ် အမ်ပဆန် နှင့် အက်မွန် ဒတ်ဒလေတို့ကို နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှု လုပ်ကြံပုဒ်မများဖြင့် ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် သည် အလေးချိန်စံနှုန်းအဖြစ် "အဗွာဒါပွားစံနစ်" ကို သတ်မှတ်ပေးခဲ့ပြီး၊ ယင်းသည် နောက်ပိုင်းတွင် ဗြိတိသျှ တော်ဝင်အလေးတင်းစံနစ် ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၅၀၆ ခုနှစ်တွင် ၎င်းသည် ဟင်နရီ (၆) လက်ထက်က စတင်ခဲ့သော ကိန်းဘရစ်ချ်ရှိ ဘုရင့်ကောလိပ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်း တည်ဆောက်ရေးကို ပြန်လည်စတင်ခဲ့ပြီး ၎င်းကွယ်လွန်ပြီးနောက်အထိ ဘဏ္ဍာရေး အထောက်အပံ့ ရရှိစေရန် အာမခံချက် ပေးခဲ့သည်။ == '''နိုင်ငံခြားရေး မူဝါဒ''' == သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ နိုင်ငံခြားရေး မူဝါဒမှာ ငြိမ်းချမ်းရေးကို ထိန်းသိမ်းရန်နှင့် စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို ဖန်တီးရန် ဖြစ်ပြီး အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၁၄၈၉ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဘရစ်တနီနှင့် "ရီဒွန်စာချုပ်" ကို ချုပ်ဆိုခဲ့သည်။ စာချုပ်အရ ပြင်သစ်က ဘရစ်တနီကို သိမ်းပိုက်ခြင်းမှ တားဆီးရန်အတွက် ဟင်နရီသည် စစ်သည် ၆,၀၀၀ ကို လော့ဒ် ဒေါဘီနီ ၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် (ဘရစ်တနီ၏ ကုန်ကျစရိတ်ဖြင့်) စေလွှတ်ခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင် ဂျွန် ကာရင် ၏ အဆိုအရ ဤစာချုပ်သည် အင်္ဂလိပ်-ဘရစ်တနီ ဆက်ဆံရေးကို ပြန်လည် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခဲ့ပြီး ပြင်သစ်တို့၏ ဘရစ်တနီ ကျူးကျော်မှုအပေါ် ကြားနေဝါဒမှ တိုက်ရိုက်စွက်ဖက်သည့် ဝါဒသို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဟင်နရီသည် ပြင်သစ်နှင့် "အီတာပဲလ်စာချုပ်" ကို ချုပ်ဆိုခဲ့ရာ အင်္ဂလန်ဘဏ္ဍာတိုက်အတွင်းသို့ ငွေကြေးများ စီးဝင်စေခဲ့ပြီး ပြင်သစ်တို့အနေဖြင့် ပါကင် ဝေါဘက် ကဲ့သို့သော အင်္ဂလန်ထီးနန်းကို လုပ်ကြံလိုသူများကို မထောက်ပံ့ရန် အာမခံချက် ရရှိခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၁၄၉၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ဘရစ်တနီသို့ စစ်အနည်းငယ် စေလွှတ်ခဲ့ရသဖြင့် ကုန်ကျစရိတ်များ ရှိခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ဘရစ်တနီကို ပြင်သစ်လက်ထဲ မရောက်စေရန် စပိန်နှင့် မဟာမိတ်စာချုပ် ချုပ်ဆိုပြီး ပြင်သစ်သို့ စစ်သည် ၆,၀၀၀ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဘရစ်တနီ နိုင်ငံရေး၏ ရှုပ်ထွေးအက်ကွဲမှုများကြောင့် စတာလင်ပေါင် ၂၄,၀၀0 အကုန်အကျခံကာ စစ်ရေးပြင်ဆင်မှု သုံးကြိမ် ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း နောက်ဆုံးတွင် ပျက်ပြားခဲ့ရသည်။ သို့သော် ပြင်သစ်သည် အီတလီစစ်ပွဲများ ကြောင့် ပိုမိုအလုပ်ရှုပ်လာသဖြင့် အင်္ဂလန်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ် ချုပ်ဆိုရန် သဘောတူခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ဘုရင်မဖြစ်မီ ၎င်း၏ ဘဝအများစုတွင် ပြင်သစ်ထီးနန်း သို့မဟုတ် ၎င်း၏ လက်အောက်ခံများ၏ ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အသက်အိုးအိမ် အကာအကွယ်ကို ရယူခဲ့ရသည်။ သို့သော် ဘုရင်ဖြစ်လာသောအခါ ရာထူးနေရာ ခိုင်မာစေရန် သင်္ဘောတည်ဆောက်ရေး လုပ်ငန်းများကို ထောက်ပံ့ခဲ့ပြီး ရေတပ်ကို အားကောင်းစေခဲ့သည် (၁၄၉၅ ခုနှစ်တွင် ပို့စ်မောက်၌ ဥရောပ၏ ပထမဆုံးနှင့် ကမ္ဘာ့သက်တမ်းအရှည်ဆုံး ခြောက်သွေ့သင်္ဘောကျင်း ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်)။ ဂျီနိုအာနှင့် ဗင်းနစ်နွယ်ဖွား '''ဂျွန် ကာဘော့''' သည် အိုင်ယာလန်၏ အနောက်ဘက် အလွန်ဝေးကွာသော နေရာတွင် နယ်မြေအသစ်များကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ကြောင်း ကြားသိရသဖြင့် ဟင်နရီဘုရင်ထံမှ ၁၄၉၆ ခုနှစ် မတ်လတွင် အနောက်ဘက်သို့ စူးစမ်းရှာဖွေရေးခရီး ထွက်ခွာခွင့် တော်ဝင်အမိန့်စာ ချီးမြှင့်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ကာဘော့ မည်သည့်နေရာသို့ ဆိုက်ရောက်ခဲ့သည်ကို အတိအကျ မသိရသော်လည်း ၎င်းကို ဘုရင်က ပင်စင်လစာ ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ကာဘော့သည် မအောင်မြင်သော စူးစမ်းရှာဖွေရေးခရီးစဉ်တစ်ခု၌ ပင်လယ်ပြင်တွင် သေဆုံးသွားခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသည်။ သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် သည် အသစ်ပြန်လည် ပေါင်းစည်းလိုက်သော စပိန်နိုင်ငံ၏ အရေးပါမှုကို ပထမဆုံး အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည့် ဥရောပဘုရင်များထဲမှ တစ်ဦးဖြစ်ပြီး "မက်ဒီနာ ဒယ် ကမ်ပို စာချုပ်" ကို ချုပ်ဆိုကာ ၎င်း၏ သားတော် ဝေလမင်းသား အာသာ နှင့် စပိန်မင်းသမီး ကက်သရင်း အော့ဖ် အရဂွန် တို့ကို ထိမ်းမြားပေးခဲ့သည်။ ထို့ပြင် စကော့တလန်နှင့်လည်း နှစ်ပေါင်းနှစ်ရာအတွင်း ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် "ထာဝရငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ်" ကို ချုပ်ဆိုခဲ့ပြီး သမီးတော် မာဂရက်တူးဒါ ကို စကော့တလန်ဘုရင် ဂျိမ်းစ် (၄) နှင့် လက်ထပ်ထိမ်းမြားပေးခဲ့သည်။ ဤလက်ထပ်ပွဲအားဖြင့် စကော့တလန်နှင့် ပြင်သစ်တို့အကြားရှိ မဟာမိတ်အဖွဲ့ ကို ဖြိုခွဲရန် ဟင်နရီ မျှော်လင့်ခဲ့သည်။ ၎င်း၏ လက်ထက်တွင် မအောင်မြင်ခဲ့သော်လည်း၊ နောက်ပိုင်း ဟင်နရီ၏ မြေးတော် အဲလစ်ဇဘက် (၁) ဘုရင်မ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် မာဂရက်၏ မြစ်တော်စပ်သူ ဂျိမ်းစ် (၆) လက်ထက်တွင် အင်္ဂလန်နှင့် စကော့တလန် ထီးနန်းနှစ်ခုကို တစ်ခုတည်းအဖြစ် ပေါင်းစည်းနိုင်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် သန့်ရှင်းသော ရောမအင်ပါယာ ဧကရာဇ် မက်ဆီမီလီယံ (၁) နှင့်လည်း မဟာမိတ်ဖွဲ့ခဲ့ပြီး ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး အင်နိုဆင့် (၈) ကို ၎င်း၏ ရာဇပလ္လင်အား လုပ်ကြံမည့်သူများကို သာသနာမှ ပယ်ထုတ်ကြောင်း အမိန့်ထုတ်ပြန်စေခဲ့သည်။ ၁၅၀၆ ခုနှစ်တွင် ကရုဆိတ်စစ်ပွဲကို စိတ်ဝင်စားမှုရှိသော ဟင်နရီ (၇) အား စိန့်ဂျွန်စစ်သည်တော်များအဖွဲ့ ၏ အကြီးအကဲ အီမရီ ဒါမ်ဘွိုက်စ် က အဖွဲ့၏ အကာအကွယ်ပေးသူနှင့် နာယကအဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်း ၁၅MD၇ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဂျူးလိယပ် (၂) နှင့် သဝဏ်လွှာများ ဖလှယ်ခဲ့ပြီး ခရစ်ယာန်နိုင်ငံများအကြား ငြိမ်းချမ်းရေး တည်ဆောက်ရန်နှင့် အော်တိုမန်အင်ပါယာ၏ တာ့ခ်လူမျိုးများကို ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်ရန် စစ်ဆင်ရေးတစ်ခု စတင်ရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ == '''ကုန်သွယ်ရေး သဘောတူညီချက်များ''' == သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်သည် အထည်အလိပ်နှင့် သိုးမွှေးလုပ်ငန်းများတွင် ဆိုးဆေးအတွက် ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာ အရောင်ချွတ်ဆေး/အရောင်တင်ဆေးအဖြစ် အသုံးပြုသည့် '''ကျောက်ချဉ်'''ကို ကုန်သွယ်ခြင်းဖြင့် ကြွယ်ဝချမ်းသာလာခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က ဥရောပတွင် ကျောက်ချဉ်ကို အီတလီနိုင်ငံ၊ တိုဖာ ဒေသတစ်ခုတည်း၌သာ တူးဖော်ရရှိသဖြင့် အလွန်ရှားပါးပြီး ထိုနယ်မြေကို ပိုင်ဆိုင်သည့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးအတွက် အလွန်တန်ဖိုးရှိသော ကုန်စည်ဖြစ်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်စီးပွားရေးသည် သိုးမွှေးထုတ်လုပ်မှုအပေါ် များစွာမှီခိုနေရသဖြင့် ဟင်နရီသည် ၁၄၈၆ ခုနှစ်တွင် ကျောက်ချဉ်ကုန်သွယ်မှု၌ ပါဝင်လာခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အီတလီကုန်သည်ဘဏ်လုပ်ငန်းရှင် လိုဒိုဗီကို ဒယ်လာ ဖာဗာနှင့် ဂျီရိုလာမို ဖရက်စကိုဘောလ်ဒီ) တို့၏ အကူအညီဖြင့် သင်္ဘောများကို လိုင်စင်ထုတ်ပေးခြင်း၊ အော်တိုမန်အင်ပါယာထံမှ ကျောက်ချဉ်ရယူခြင်းနှင့် ၎င်းတို့ကို အင်္ဂလန်နှင့် နယ်သာလန်ဒေသ များသို့ ပြန်လည်ရောင်းချခြင်းဖြင့် ကုန်သွယ်မှုကို အကြီးအကျယ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ဤကုန်သွယ်မှုကြောင့် ဈေးကြီးသောကုန်စည်ကို ဈေးနှုန်းသက်သာစေခဲ့သော်လည်း တိုဖာကျောက်ချဉ်တွင်းကို ပိုင်ဆိုင်ပြီး လက်ဝါးကြီးအုပ်ထားသည့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဂျူးလိယပ် (၂) ၏ ကန့်ကွက်မှုကို ခံခဲ့ရသည်။ စီးပွားရေးနှင့်ပတ်သက်၍ ဟင်နရီ၏ အအောင်မြင်ဆုံး သံတမန်ရေးရာ ဆောင်ရွက်ချက်မှာ ၁၄၉၆ ခုနှစ်တွင် ချုပ်ဆိုခဲ့သည့် '''မက်ဂနပ်စ် အင်တာကာဆပ်စ်''' '''("မဟာသဘောတူညီချက်")''' ဖြစ်သည်။ ၁၄၉၄ ခုနှစ်တွင် ဘာဂန်ဒီအုပ်ချုပ်သူ မာဂရက်က နန်းလုသူ ပါကင် ဝေါဘက်ကို ထောက်ခံခဲ့သည့်အတွက် ကလဲ့စားချေသည့်အနေဖြင့် ဟင်နရီသည် ဘာဂန်ဒီပိုင် နယ်သာလန်နှင့် ကုန်သွယ်မှုကို ပိတ်ဆို့ခဲ့သည်။ ဖလန်းမစ်သိုးမွှေးကုန်သွယ်မှုကို လက်ဝါးကြီးအုပ်ထားသည့် မာချန့် အက်ဒ်ဗင်ချာရာ ကုမ္ပဏီ သည် အန့်တွပ် မြို့မှ ကာလေမြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး၊ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ဖလန်းမစ်ကုန်သည်များကိုလည်း အင်္ဂလန်မှ နှင်ထုတ်ခဲ့သည်။ ဤပဋိပက္ခသည် နောက်ဆုံးတွင် ဟင်နရီအတွက် အကျိုးအမြတ်ဖြစ်ထွန်းစေခဲ့သည်။ ကုန်သွယ်မှု လျော့ကျခြင်းကြောင့် နှစ်ဦးနှစ်ဖက်စလုံး နစ်နာကြောင်း သဘောပေါက်လာကြပြီးနောက် မက်ဂနပ်စ် အင်တာကာဆပ်စ် စာချုပ်ဖြင့် ကုန်သွယ်မှုကို ပြန်လည်စတင်ခဲ့ရာ အင်္ဂလိပ်ကုန်သည်များအတွက် အခွန်ကင်းလွတ်ခွင့် ရရှိစေခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်၏ ဓနဥစ္စာကို သိသိသာသာ တိုးပွားစေခဲ့သည်။ တစ်ဖက်တွင်လည်း အန့်တွပ်မြို့သည် ဘောလ်တစ်ဒေသမှ ကုန်စည်များ၊ အရှေ့ဖျားမှ ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်များနှင့် အီတလီပိုးထည်များကို အင်္ဂလိပ်အထည်များနှင့် လဲလှယ်ရာ အလွန်အရေးပါသော ကုန်စည်ကူးသန်းရာ ဆိပ်ကမ်းမြို့ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၅၀၆ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် ဘာဂန်ဒီမြို့စား ဖိလစ် ထံမှ '''ဝင်ဆာစာချုပ်'''ကို အတင်းအကျပ် လက်မှတ်ရေးထိုးစေခဲ့သည်။ ဖိလစ်သည် အင်္ဂလန်ကမ်းရိုးတန်းတွင် သင်္ဘောပျက်ခဲ့ရာမှ ဟင်နရီ၏ ဧည့်သည်တော်အဖြစ် ရောက်ရှိနေစဉ် နယ်သာလန်အတွက် နစ်နာပြီး အင်္ဂလန်အတွက် အလွန်အကျိုးရှိမည့် စာချုပ်ကို အကျပ်ကိုင် လက်မှတ်ထိုးခိုင်းခဲ့ခြင်းကြောင့် ယင်းစာချုပ်ကို '''မာလပ်စ် အင်တာကာဆပ်စ် ("ဆိုးယုတ်သောသဘောတူညီချက်")''' ဟု အမည်တွင်ခဲ့သည်။ ပြင်သစ်၊ ဘာဂန်ဒီ၊ သန့်ရှင်းသော ရောမအင်ပါယာ၊ စပိန်နှင့် ဟန်ဆီရက်တစ်အဖွဲ့ချုပ် တို့အားလုံးက ဤစာချုပ်ကို ငြင်းပယ်ခဲ့ကြသဖြင့် စာချုပ်သည် ဘယ်သောအခါမျှ အတည်မဖြစ်ခဲ့ဘဲ ဆွေးနွေးပွဲအပြီးမကြာမီမှာပင် ဖိလစ် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ == '''ဥပဒေစိုးမိုးရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးတရားသူကြီးများ''' == ဟင်နရီ၏ အဓိကပြဿနာမှာ နှင်းဆီစစ်ပွဲများဒဏ်ကြောင့် နာလန်ထူစ ပြုနေသော တိုင်းပြည်အတွင်း တော်ဝင်အာဏာစိုးမိုးမှုကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ရန် ဖြစ်သည်။ ထိုစဉ်က အာဏာကြီးသော မှူးမတ်များ အလွန်များပြားနေပြီး ဖျက်ဆီးတတ်သော မြေရှင်ပဒေသရာဇ်စနစ် ကြောင့် မှူးမတ်တစ်ဦးစီတွင် အစေခံအသွင်ဆောင်ထားသည့် ကိုယ်ပိုင်ကြေးစားစစ်တပ်များ ရှိနေကြသည်။ အက်ဒဝက် (၄) ၏ စံနမူနာကိုယူ၍ ဟင်နရီ (၇) သည် ဝေလ၊ ချက်ရှိုင်းယားနှင့် ကွန်ဝေါဒေသများကို အုပ်ချုပ်ရန်အတွက် ၎င်း၏သားတော် အာသာ အတွက် '''ဝေလနှင့် နယ်စပ်ဒေသကောင်စီ''' ကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။ မှူးမတ်များအနေဖြင့် ၎င်းအပေါ် သစ္စာရှိပါက ၎င်းတို့၏ ဒေသတွင်း သြဇာလွှမ်းမိုးမှုကို ဟင်နရီက ခွင့်ပြုခဲ့သည်။ ဥပမာအားဖြင့် စတန်လေ မိသားစုသည် ဥပဒေအတွင်း၌သာ နေထိုင်မည်ဟူသော ကတိဖြင့် လန်ကက်ရှိုင်းယားနှင့် ချက်ရှိုင်းယားဒေသတို့တွင် ငြိမ်းချမ်းရေးကို ထိန်းသိမ်းကာ ဆက်လက်အုပ်ချုပ်ခွင့် ရရှိခဲ့သည်။ အခြားကိစ္စရပ်များတွင်မူ အာဏာအလွန်ကြီးမားသော လက်အောက်ခံများကို အမိန့်ဒီကရီများဖြင့် ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် မှူးမတ်ကြီးများက ကိုယ်ရံတော်တပ်များ အလွန်အကျွံ ထားရှိခြင်းနှင့် တံဆိပ်အမှတ်အသားများ ပြသခြင်းကို တားမြစ်သည့် ဥပဒေများကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး၊ ၎င်းကို အန္တရာယ်ပြုနိုင်သည်ဟု ယူဆရသူများကို ဒဏ်ငွေရိုက်ရာတွင် ဤဥပဒေများကို ပါးနပ်စွာ အသုံးချခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၎င်း၏ အဓိက လက်နက်မှာ '''စတားချမ်ဘာတရားရုံး''' ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် '''ဘုရင့်အတိုင်ပင်ခံအဖွဲ့''' မှ ယုံကြည်စိတ်ချရသော အဖွဲ့ဝင်အနည်းငယ်ကို ဘုရင်၏ ကိုယ်ပိုင်အထူးတရားရုံးအဖြစ် အသုံးပြုသည့် ရှေးထုံးစံကို ပြန်လည်အသက်သွင်းခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ရှုပ်ထွေးလှသော ဥပဒေစနစ်များကို ကျော်ဖြတ်ကာ လျင်မြန်စွာ အရေးယူဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သည်။ ဤနည်းဖြင့် ပုဂ္ဂိုလ်ရေးအာဏာသုံးစွဲမှု သို့မဟုတ် တော်ဝင်အာဏာကို ခြိမ်းခြောက်သည့် ပြင်းထန်သော ပဋိပက္ခများကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းခဲ့သည်။ ဟင်နရီ (၇) သည် '''ငြိမ်းချမ်းရေးတရားသူကြီးများ''' ကို တစ်နိုင်ငံလုံး အတိုင်းအတာဖြင့် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ၎င်းတို့ကို ခရိုင်၊ တိုင်းအတွက် ခန့်အပ်ပြီး တစ်ကြိမ်လျှင် တစ်နှစ် သက်တမ်း ထမ်းဆောင်စေခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ အဓိကတာဝန်မှာ မိမိတို့ဒေသတွင်း၌ နိုင်ငံတော်ဥပဒေများကို လိုက်နာစေရန် ကြီးကြပ်ရန်ဖြစ်သည်။ တူဒေါမင်းဆက်ကာလအတွင်း ၎င်းတို့၏ အာဏာနှင့် အရေအတွက်သည် တဖြည်းဖြည်း တိုးပွားလာခဲ့ပြီး ဟင်နရီ၏ လက်ထက်တွင် အမြင့်မားဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဟင်နရီသည် ၎င်းတို့၏အာဏာကို ကန့်သတ်ရန် ဂရုပြုခဲ့ပြီး မှူးမတ်များကို ထိန်းချုပ်သကဲ့သို့ပင် ဒေသခံအရာရှိများအပေါ် သြဇာလွှမ်းမိုးရန် ကြိုးပမ်းသည့် မှူးမတ်များနှင့် မှူးမတ်အနွယ်ဝင်များကို ခံဝန်ကတိပြုလုပ်စေသည့် စနစ်မျိုးဖြင့် ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။ ပါလီမန်၏ ဥပဒေအက်ဥပဒေအားလုံးကို ငြိမ်းချမ်းရေးတရားသူကြီးများက ကြီးကြပ်ခဲ့သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ၁၄၉၅ ခုနှစ် အက်ဥပဒေအရ ၎င်းတို့သည် သံသယဖြစ်ဖွယ် ဂျူရီလူကြီးများကို လဲလှယ်နိုင်ခဲ့သဖြင့် ဂျူရီလူကြီးများ လာဘ်စားခြင်းကို တားဆီးနိုင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် အလေးတင်းစံနှုန်းနှင့် အတိုင်းအတာများကို စစ်ဆေးခြင်းကဲ့သို့သော အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ တာဝန်အမျိုးမျိုးကိုလည်း တာဝန်ယူခဲ့ရသည်။ ၁၅၀၉ ခုနှစ်အရောက်တွင် ငြိမ်းချမ်းရေးတရားသူကြီးများသည် ဟင်နရီ (၇) အတွက် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးနှင့် စနစ်တကျရှိစေရေးတို့တွင် အဓိက အကောင်အထည်ဖော်သူများ ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် လစာမဲ့ ဝန်ထမ်းများဖြစ်ကြသဖြင့် ခေတ်သစ်စံနှုန်းများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ဥပဒေစိုးမိုးရေးအတွက် နိုင်ငံတော်အသုံးစရိတ်ကို လျှော့ချနိုင်ခဲ့သည်။ ဒေသခံမှူးမတ်အနွယ်ဝင်များက ဤရာထူးကို ဒေသတွင်း သြဇာလွှမ်းမိုးမှုနှင့် ဂုဏ်သိက္ခာတစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်ကြသဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ရန် လိုလားခဲ့ကြသည်။ ခြုံငုံပြောရလျှင် ဤမူဝါဒသည် ထိရောက်မှုရှိခြင်းနှင့် အလယ်ခေတ်မှူးမတ်များအကြား အမြစ်တွယ်နေသော ခြစားမှုများကို လျှော့ချနိုင်ခြင်းတို့ကြောင့် ဟင်နရီအတွက် အလွန်အောင်မြင်သော မူဝါဒတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ == '''နောက်ဆုံးနှစ်များနှင့် ကွယ်လွန်ခြင်း''' == ၁၅၀၂ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီ (၇) ၏ ဘဝသည် ခက်ခဲကြမ်းတမ်းသော ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ အလှည့်အပြောင်းတစ်ခုနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီး ၎င်းနှင့် ရင်းနှီးနီးကပ်သူ အများအပြား ဇောက်ထိုးမိုးမျှော် ရှေ့ဆင့်နောက်ဆင့် ကွယ်လွန်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်း၏ သားဦးနှင့် အိမ်ရှေ့မင်းသားဖြစ်သူ '''ဝေလမင်းသား အာသာ''' သည် လတ်ဒ်လိုရဲတိုက်၌ ရုတ်တရက် ကွယ်လွန်သွားခဲ့ရာ၊ ထိုစဉ်က "အင်္ဂလိပ်ချွေးထွက်ရောဂါ" ဟု လူသိများသည့် ဗိုင်းရပ်စ်အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ရောဂါကြောင့် ဖြစ်နိုင်ခြေ များပါသည်။ ဤအခြေအနေကြောင့် ဟင်နရီ၏ ဒုတိယမြောက်သား ယော့ခ်မြို့စား ဟင်နရီသည် ထီးနန်းဆက်ခံမည့် အိမ်ရှေ့မင်းသား ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ခါတိုင်းဆိုလျှင် စိတ်လှုပ်ရှားမှုကို မြိုသိပ်ထားတတ်ပြီး ဒေါသထွက်ချိန်မှလွဲ၍ လူပုံအလယ်တွင် ခံစားချက်ကို တော်ရုံမပြတတ်သည့် ဘုရင်ကြီးသည် သားတော်ကွယ်လွန်မှုကြောင့် ပြင်းထန်စွာ ဝမ်းနည်းပူဆွေးကာ ရှိုက်ကြီးတငင် ငိုကြွေးခဲ့သဖြင့် နန်းတွင်းမှူးမတ်များကို အံ့အားသင့်စေခဲ့သည်။ ၎င်း၏ မိဖုရားအပေါ် ထားရှိသော စိုးရိမ်ပူပန်မှုများနှင့် နောက်တစ်နှစ်တွင် '''မိဖုရား အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်သွားချိန်၌''' မည်သူနှင့်မျှ စကားမပြောဘဲ ရက်ပေါင်းများစွာ အခန်းအောင်းနေခဲ့သည့် တုံ့ပြန်မှုများက ၎င်းတို့၏ အိမ်ထောင်ရေးသည် အလွန်သာယာပျော်ရွှင်ခဲ့ကြောင်း သက်သေပြနေသည်။ ဟင်နရီ (၇) သည် အဲလိဇဘက်ကို ဆုံးရှုံးလိုက်ရခြင်းကြောင့် စိတ်နှလုံး ကြေကွဲပျက်စီးခဲ့ရပြီး မိဖုရား၏ သေဆုံးမှုသည် ၎င်းအပေါ် ပြင်းထန်စွာ သက်ရောက်မှု ရှိခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် စပိန်နှင့် မဟာမိတ်အဖွဲ့ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းလိုခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် မင်းသားဟင်နရီအနေဖြင့် ၎င်း၏အစ်ကိုဖြစ်သူ (ကွယ်လွန်သူ အာသာ) ၏ ဇနီးဟောင်း ကက်သရင်းနှင့် လက်ထပ်နိုင်ရန် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဂျူးလိယပ် (၂) ထံမှ ကက်သလစ်အသင်းတော်၏ တားမြစ်ချက်ကို ကင်းလွတ်ခွင့်ပေးသည့် တော်ဝင်ခွင့်ပြုချက် ကို တောင်းခံပေးခဲ့သည်။ သို့သော် ခွင့်ပြုချက် ရရှိပြီးနောက်တွင်မူ ဟင်နရီသည် သားဖြစ်သူနှင့် ကက်သရင်းတို့၏ လက်ထပ်ပွဲအပေါ် စိတ်ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။ ကက်သရင်း၏ မိခင် ကာ့စ်တီးလ် ဘုရင်မ ပထမ အစ္စဘဲလား ကွယ်လွန်သွားပြီး ကက်သရင်း၏ အစ်မ ဂျိုအာနာ နန်းတက်လာခဲ့ခြင်းကြောင့် ကက်သရင်းသည် လက်ရှိအုပ်ချုပ်နေသော ဘုရင်တစ်ပါးတည်း၏ သမီးသာ ဖြစ်ကျန်ရစ်တော့သဖြင့် အိမ်ရှေ့မင်းသားအတွက် ဇနီးလောင်းအဖြစ် ဆွဲဆောင်မှု လျော့နည်းသွားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဤလက်ထပ်ပွဲသည် ၎င်း၏ သက်တမ်းတစ်လျှောက်တွင် ဖြစ်ပွားမလာခဲ့ပေ။ ထို့အပြင် ဖခင်ဖြစ်သူက ကက်သရင်း အော့ဖ် အရဂွန် နှင့် လက်ထပ်ရန် စီစဉ်ပေးခဲ့သည့် အချိန်၌ အနာဂတ် ဟင်နရီ (၈) ဘုရင်သည် သာသနာရေးဥပဒေအရ လက်ထပ်ရန် ငယ်ရွယ်လွန်းနေသေးပြီး အသက် ၁၄ နှစ်ပြည့်မှသာ အကျုံးဝင်မည် ဖြစ်သည်။ ဟင်နရီသည် အမွေခံများ ထပ်မံရရှိရန်အတွက် နောက်အိမ်ထောင်ပြုရန် စိတ်ပါလက်ပါမရှိဘဲ အစီအစဉ်အချို့ ဆွဲခဲ့သော်လည်း အောင်မြင်မှုမရရှိခဲ့ပေ။ ၎င်းသည် စပိန်နှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့မှုကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် နေပယ်လ်၏ မုဆိုးမဘုရင်မ ဂျိုအာနာ ကာ့စ်တီးလ်၏ ဘုရင်မ ဂျိုအာနာ နှင့် ဆာဗွိုင်း၏ မုဆိုးမမြို့စားကတော် မာဂရက် တို့ကို နောက်မိဖုရားအဖြစ် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သည်။ ၁၅၀၅ ခုနှစ်တွင် နေပယ်လ်မှ အသက် ၂၇ နှစ်အရွယ် ဂျိုအာနာ၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ သင့်လျော်မှုကို သွားရောက်အစီရင်ခံရန် သံတမန်များကို စေလွှတ်ခဲ့သော်လည်း လက်ထပ်ပွဲ ဖြစ်မလာခဲ့ပါ။ ဟင်နရီ (၇) သည် ဗြိတိသျှဘုရင်များထဲတွင် အမြှောင်ဇနီး (မယားငယ်) ထားရှိခဲ့ကြောင်း မတွေ့ရသည့် ဘုရင်အနည်းငယ်ထဲမှ တစ်ပါးဖြစ်ပြီး ထိုခေတ်ကာလ စံနှုန်းများအရ ၎င်းအနေဖြင့် နောက်အိမ်ထောင်မပြုဘဲ နေခဲ့ခြင်းမှာ ထူးခြားလှသည်။ မိဖုရားကွယ်လွန်ပြီးနောက်တွင် ၎င်း၏သား ဟင်နရီ (၈) တစ်ဦးတည်းသာ အမျိုးသားအမွေခံအဖြစ် ကျန်ရစ်ခဲ့သဖြင့် အာသာမင်းသား ကွယ်လွန်မှုသည် တူးဒါမင်းဆက်အတွက် နိုင်ငံရေးအရ အလွန်ပင် စိုးရိမ်စရာ အခြေအနေကို ဖန်တီးခဲ့သည်။ ဟင်နရီ (၇) သက်ရှိထင်ရှား ရှိစဉ်ကာလက မှူးမတ်များသည် ၎င်းအား လန်ဒန်တွင် အာဏာပြန်လည်ဗဟိုပြု စုစည်းမှုအပေါ် မကြာခဏ ဝေဖန်ခဲ့ကြပြီး၊ နောက်ပိုင်း ၁၆ ရာစု သမိုင်းပညာရှင် ဖရန်စစ် ဘေကွန် ကလည်း ဟင်နရီ၏ အခွန်ဥပဒေကို အတင်းအကျပ် ကောက်ခံသည့် နည်းလမ်းများအပေါ် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဝေဖန်ခဲ့သည်။ တစ်ဖက်တွင်လည်း ဟင်နရီ (၇) သည် ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင်ဘဏ္ဍာရေး အသုံးစရိတ်များကို အနီးစပ်ဆုံး ပြားဝက် အထိ အသေးစိတ် စေ့စေ့စပ်စပ် မှတ်တမ်းတင်လေ့ရှိသူ ဖြစ်သည်။ ဤမှတ်တမ်းများနှင့် ၎င်း၏ မိဖုရား၏ အသုံးစရိတ်များကို အသေးစိတ် ရေးသားထားသော စာရင်းစာအုပ် တစ်အုပ်အပါအဝင် နန်းတွင်းမှူးမတ်များ၏ မှတ်တမ်းများနှင့် ဘုရင်ကိုယ်တိုင် ရေးသားခဲ့သော ပေးစာအများအပြားသည် ဗြိတိသျှ အမျိုးသားမော်ကွန်းတိုက်တွင် ယနေ့တိုင် ကျန်ရှိနေပါသည်။ ဤစာရင်းစာအုပ်များအရ မိဖုရားမကွယ်လွန်မီအထိ ဟင်နရီသည် လူသိများထားသည်ထက် ပိုမို၍ ဇနီးနှင့် သားသမီးများအပေါ် အလိုလိုက်ချစ်ခင်တတ်သော ဖခင်နှင့် ခင်ပွန်းတစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့ကြောင်း ထင်ရှားပြီး၊ ၎င်း၏ ပြင်ပတွင် တင်းမာခက်ထန်သော စရိုက်သည် မိသားစုအပေါ် ထားရှိသော သံယောဇဉ်ကို ဖုံးကွယ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ ၎င်း၏ မိခင်ဖြစ်သူ မာဂရက်ထံ ရေးသားခဲ့သော ပေးစာများအပါအဝင် ဆွေမျိုးများထံ ပေးပို့သော စာများတွင် တရားဝင် ရုံးသုံးစာများ၌ မတွေ့ရသည့် နွေးထွေးကြင်နာသော လေသံများ ပါဝင်နေသည်။ စာရင်းမှတ်တမ်း အများအပြားတွင် ၎င်းသည် ဇနီးနှင့် သားသမီးများအတွက် လိုအပ်ရုံတင်မကဘဲ ဖျော်ဖြေရေးနှင့် အလိုလိုက်မှုများအတွက်ပါ ငွေကြေးကို ရက်ရက်ရောရော သုံးစွဲခဲ့ကြောင်း ပြသနေသည်။ သို့သော်လည်း အဲလိဇဘက် မိဖုရား ကွယ်လွန်ပြီးနောက်တွင် ယင်းသို့ မိသားစုကို အလိုလိုက်ခွင့်များ ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့ရသည်။ ဟင်နရီသည် ပြင်းထန်စွာ ဖျားနာပြီး သေလုမတတ် ဖြစ်ခဲ့ရကာ ၎င်း၏အနားသို့ မိခင်ဖြစ်သူ မာဂရက်ဘောင်းဖို့ထ် တစ်ဦးတည်းကိုသာ လာခွင့်ပြုခဲ့ပြီး '''"ဆိတ်ငြိမ်ရာ အရပ်သို့ တိတ်တဆိတ် သွားရောက်ကာ မည်သူမျှ ၎င်းထံ မလာရောက်စေရန်"''' တားမြစ်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီ၏ သောကကို ပိုမိုဆိုးရွားစေသည်မှာ မိဖုရားကွယ်လွန်ပြီး လအနည်းငယ်အကြာတွင် စကော့တလန်ဘုရင် ဂျိမ်းစ် (၄) နှင့် စုလျားရစ်ပတ်ထားသည့် သမီးကြီး မာဂရက်ကို ဖခင်ဖြစ်သူကိုယ်တိုင် နယ်စပ်အထိ သွားရောက် ပို့ဆောင်ခဲ့ရခြင်းဖြစ်ပြီး ယင်းသည် သမီးဖြစ်သူကို နောက်ဆုံးတွေ့မြင်ရခြင်း ဖြစ်သည်။ သမီးဖြစ်သူ မာဂရက်က ၎င်းအား အိမ်လွမ်းကြောင်း ပေးစာများ ရေးသားခဲ့သော်လည်း ဟင်နရီမှာမူ မိသားစု ဆုံးရှုံးမှုအတွက် ဝမ်းနည်းပူဆွေးနေရရုံမှတစ်ပါး စကော့တလန်ဘုရင်နှင့် ချုပ်ဆိုထားသည့် ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ်ပါ စည်းကမ်းချက်များကိုသာ လိုက်နာစောင့်ထိန်းခဲ့ရသည်။ ဟင်နရီ (၇) သည် '''၁၅၀၉ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၁ ရက်တွင် ရစ်ချမွန်နန်းတော်၌ တီဘီရောဂါ ဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး''' ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း တွင် ၎င်းကိုယ်တိုင် ဆောက်လုပ်စေခဲ့သော ဘုရားရှိခိုးကျောင်းဆောင်၌ ဇနီးဖြစ်သူ အဲလစ်ဇဘက်၏ ဘေးတွင် သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည်။ ၎င်း၏ ထီးနန်းကို ဒုတိယသားတော် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် က ဆက်ခံခဲ့ပြီး (၁၅၀၉–၁၅၄၇ စိုးစံ)၊ ၎င်းသည် အင်္ဂလန်တွင် ပရိုတက်စတင့် ဘာသာရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုကို စတင်ခဲ့သူ ဖြစ်လာသည်။ ဟင်နရီ (၇) ကွယ်လွန်ပြီး နှစ်လအကြာ ဇွန်လ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ၎င်း၏ မိခင်လည်း ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ == '''ရုပ်ရည်နှင့် စရိုက်လက္ခဏာ''' == ဟင်နရီသည် ဖော်ရွေပြီး တက်ကြွဖျတ်လတ်သူဖြစ်ကာ သိက္ခာရှိပြီး မိတ်ဆွေသင်္ဂဟ ပေါများတတ်သူ ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အလွန်ဉာဏ်ပညာ ထက်မြက်ကြောင်းလည်း ထင်ရှားသည်။ ၎င်း၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိပြုစုသူ ပါမောက္ခစတန်လေ ခရိုင်းမ်းစ် က ဟင်နရီသည် ဘုရင်မဖြစ်မီကပင် "လူအများကို ဆွဲဆောင်နိုင်သည့် ထူးခြားသော ပင်ကိုယ်စရိုက်ရှိခြင်း၊ ယုံကြည်မှု တိုးပွားစေနိုင်ခြင်းနှင့် ပါးနပ်ပြတ်သားသူဟူသော ကျော်စောမှုများ ရှိခဲ့ခြင်း" တို့ကြောင့် ၎င်းအား ချီးကျူးခဲ့သည်။ အားနည်းချက်အနေဖြင့်မူ ၎င်းသည် ကျန်းမာရေး မကောင်းမွန်လှသဖြင့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာအရ အနည်းငယ် နုနယ်အားနည်းပုံ ပေါက်နေတတ်သည်။ == '''ခေတ်ပြိုင်ဘုရင်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ချက်''' == သမိုင်းပညာရှင်များသည် ဟင်နရီ (၇) ကို ဥရောပတိုက်မှ ခေတ်ပြိုင်ဘုရင်များဖြစ်ကြသော ပြင်သစ်ဘုရင် လူဝီ (၁၁) နှင့် အာရဂွန်ဘုရင် ဖာဒီနန် (၂) တို့နှင့် နှိုင်းယှဉ်လေ့ရှိကြသည်။ ၁၆၀၀ ပြည့်နှစ်များအရောက်တွင် သမိုင်းပညာရှင်များသည် အခြားမင်း ပဒေသရာဇ် များထံမှ နိုင်ငံရေးအုပ်ချုပ်မှု အတတ်ပညာ သင်ခန်းစာများကို လေ့လာယူခဲ့သည့် ဟင်နရီ၏ ပညာဉာဏ်ကို အသားပေး ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ ၁၆၂၂ ခုနှစ်တွင် ဖရန်စစ် ဘေကွန်သည် ''History of the Reign of King Henry VII'' (ဟင်နရီ ၇ ဘုရင်မင်းမြတ်၏ စိုးစံမှုသမိုင်း) ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်များအရောက်တွင် "မင်းပဒေသရာဇ်သစ်" အယူအဆအရ နိုင်ငံတိုင်းတွင် တော်ဝင်အာဏာ ပြန်လည်ဦးမော့လာစေသည့် တူညီသောအချက်များကို အလေးပေး ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ ယင်းချဉ်းကပ်မှုသည် အမျိုးသားနိုင်ငံတော်များ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာမှုအပေါ် တူညီချက်များနှင့် ကွဲပြားချက်များဆိုင်ရာ စိတ်ဝင်စားဖွယ် မေးခွန်းများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ သို့သော် ၂၀ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် ပေါ်ပေါက်လာသော ဥရောပနိုင်ငံတော်များ တည်ဆောက်ပုံ စံနမူနာအရ ဟင်နရီသည် လူဝီ သို့မဟုတ် ဖာဒီနန်တို့နှင့် ပုံစံချင်း တူညီမှု သိပ်မရှိတော့ကြောင်း ရှုမြင်ကြသည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{Lifetime|၁၄၅၇|၁၅၀၉}} [[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် ရေမြေ့သခင်များ]] 56l4445p73xayhq0o1vpvp7tlw0y7xh 1054848 1054847 2026-09-23T13:21:15Z I'm Rinn 148432 1054848 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | image = Enrique_VII_de_Inglaterra,_por_un_artista_anónimo.jpg | alt = Formal portrait in the Elizabethan style of Edward in his early teens. He has a long pointed face and a small full mouth. | caption = Portrait {{c.|1550}} | succession = [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ဘုရင်]] နှင့် [[အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏မင်းဆက်များ]] | more_text = ([[:en:Style of the British sovereign#Styles of English sovereigns|more&nbsp;...]]) | reign = ၂၂ သြဂုတ် ၁၄၈၅ - ၂၁ ဧပရယ် ၁၅၀၉ | coronation = ၃၀ ‌အောက်တိုဘာ ၁၄၈၅ | cor_type = [[:en:Coronation of Edward VI|Coronation]] | predecessor = [[တတိယမြောက် ရစ်ချတ်ဘုရင်]] | reg_type = Regents | successor = [[အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး]] | birth_date = ၁၂ အောက်တိုဘာ ၁၅၃၇ | birth_place = ဟင်နရီတူးဒါ၊ ရစ်ချ်မွန်ဒုတိယအဆင့်မြို့စားအိမ်တော် ၂၈ ဇန်နဝါရီ ၁၄၅၇ ပန်းဘရုတ်ခ်ရဲတိုက်၊ ပန်းဘရုတ်ရှိုင်းယား၊ ဝေလ | death_date = ၂၁ ဧပရယ်လ် ၁၅၀၉ (အသက် ၅၂) | death_place = ရစ်ချ်မွန်နန်းတော်၊ ဆာရေးမြို့၊ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ | house = [[တူးဒါအိမ်တော်]] | father = [[အက်ဒ်မွန်တူးဒါ၊ရစ်ချ်မွန်နယ်စားပထမဆင့်]] | mother = [[လေဒီမာဂရက်ဘောင်းဖို့ထ်]] | burial_date = ၁၁ မေလ ၁၅၀၉ | burial_place = [[ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း]] | signature = Henry_VII_Signature.svg |spouse=ယော့ခ်မြို့စားကတော် အဲလိဇဘက် <br>(၁၄၈၆ လက်ထပ်-၁၅၀၃ ကွယ်လွန်)</br>|issue=အာသာ၊ အိမ်ရှေ့စံမင်းသား စကော့တလန်ဘုရင်မ မာဂရက် အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင် အင်္ဂလန်မှ အဲလိဇဘက် ပြင်သစ်ဘုရင်မ မေရီ ဆိုးမားဆတ်မြို့စား အက်မွန်|name=သတ္တမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး}} '''သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး''' (၁၄၅၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၈ ရက် – ၁၅၀၉ ခုနှစ် ဧပြီ ၂၁ ရက်) သည် ဟင်နရီတူးဒါ ဟုလည်း လူသိများပြီး ၁၄၈၅ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၂၂ ရက်တွင်ထီးနန်းကို သိမ်းပိုက်ချိန်မှစ၍ ၁၅၀၉ ခုနှစ် သူကွယ်လွန်သည်အထိ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ဘုရင်နှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏ အရှင်သခင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူသည် တူးဒါမင်းဆက် ၏ ပထမဆုံးသော ဘုရင်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။ ဟင်နရီသည် ရစ်ချ်မွန်မြို့၏ ပထမအဆင့်မြို့စား အက်ဒမွန်တူးဒါနှင့် လေဒီ မာဂရက်ဘောင်းဖို့ဒ် တို့၏ တစ်ဦးတည်းသောသား ဖြစ်သည်။ သူ၏မိခင်သည် တတိယမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ၏ သားဖြစ်သူ ဂျွန်အော့ဂေါင့် ၏ မြေးတော်စပ်သူဖြစ်ပြီး၊ ယင်းဂျွန်အော့ဂေါင့်သည် ပလန်တာဂျီနက် မင်းဆက် ၏ လန်ကတ်စတာ အသင်းခွဲကို တည်ထောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဟင်နရီ၏ အင်္ဂလန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံခွင့် ရရှိနိုင်ခြေသည် တတိယမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ၏ မြစ်တော်စပ်မှုမှတစ်ဆင့် ဆင်းသက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ ဖခင် အက်ဒမွန်တူးဒါသည် လန်ကတ်စတာဘုရင် [[ဆဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်]]၏ အဖေတူအမေကွဲညီအကို တော်စပ်သူ ဖြစ်သည်။ အက်ဒမွန်သည် သူ့သား မဖွားမြင်မီ သုံးလအလိုက ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး ဟင်နရီကို သူ၏ဦးလေးဖြစ်သူ လန်ကတ်စတာအမျိုးသား ဂျက်စပါတူးဒါ နှင့် ပလန်တာဂျီနက်မင်းဆက် ယော့ခ် အသင်းခွဲကို ထောက်ခံသူ ဝီလီယံဟာဘတ် တို့က ပူးတွဲစောင့်ရှောက် ကြီးပြင်းခဲ့ကြသည်။ ဟင်နရီ၏ ငယ်စဉ်နှစ်များတွင် သူ၏ဦးလေးများနှင့် လန်ကတ်စတာအုပ်စုသည် ယော့ခ်ဘက်တော်သား စတုတ္ထမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ကို ဆန့်ကျင်ကာ ပြည်တွင်းစစ်ပွဲများ ဆက်တိုက်ဆင်နွှဲခဲ့ကြသည်။ စတုတ္ထမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် က ၁၄၇၁ ခုနှစ်တွင် ထီးနန်းကို ပြန်လည်ရယူပြီးနောက် ဟင်နရီသည် ဘရစ်ထ်တနီ တွင် ၁၄ နှစ်တိုင်တိုင် ဒုက္ခသည်ဘဝဖြင့် နေထိုင်ခဲ့ရသည်။ ပြင်သစ်နှင့် စကော့တလန်တို့၏ ထောက်ပံ့ကူညီမှုဖြင့် သူ၏တပ်များက ဘော့ဝက်ထ်စစ်ပွဲမျက်နှာပြင်တွင် ရစ်ချ်မွန်၏ တတိယမြောက် ရစ်ချ်ချတ်ဒ်ဘုရင် ကို အနိုင်ယူတိုက်ခိုက်နိုင်ခဲ့ပြီးမှသာ ထီးနန်းကို ဆွတ်ခူးနိုင်ခဲ့သည်။ သူသည် စစ်မြေပြင်တွင် တိုက်ခိုက်အနိုင်ရရှိကာ ထီးနန်းသိမ်းပိုက်ခဲ့သည့် အင်္ဂလန်၏ နောက်ဆုံးဘုရင်ဖြစ်ပြီး၊ နှင်းဆီ စစ်ပွဲများ (၁၄၅၅-၁၄၈၇) ကို အပြီးသတ်နိုင်ရန် နှစ်နှစ်အကြာ စတော့ဖီးစစ်ပွဲ တွင် ထပ်မံကာကွယ်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရသည်။ စတုတ္ထမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ၏ သမီးတော် အယ်လီဇဘက်အော့ဖ်ယော့ခ် နှင့် လက်ထပ်ခြင်းဖြင့် သူ၏ထီးနန်းခိုင်မာမှုကို ပိုမိုအားကောင်းစေခဲ့သည်။ သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်သည် ပြည်တွင်းစစ်အပြီးတွင် အင်္ဂလန်ဘုရင်စနစ်၏ အာဏာနှင့် တည်ငြိမ်မှုကို ပြန်လည်ရယူပေးနိုင်ခဲ့သည်။ အုပ်ချုပ်ရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် သံတမန်ရေးရာ လုပ်ငန်းစဉ်များစွာကို အစပျိုးဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သူအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရသည်။ အင်္ဂလန်၏ သိုးမွေးလုပ်ငန်းအပေါ် အားပေးသည့် သူ၏မူဝါဒနှင့် ဝင်ငွေနည်းပါးသောနိုင်ငံ နှင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော စီးပွားရေးအကြပ်အတည်း တို့သည် အင်္ဂလန်စီးပွားရေးအတွက် ရေရှည်အကျိုးကျေးဇူးများကို ဖြစ်ထွန်းစေခဲ့သည်။ သူသည် အသေးစိတ်ကိစ္စရပ်များကို အထူးဂရုစိုက်လေ့ရှိပြီး ငွေကြေးသုံးစွဲရာတွင် ဖြုန်းတီးခြင်းမရှိဘဲ ဝင်ငွေအသစ်များ ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရန်သာ အဓိကထား လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ အခွန်အသစ်များစွာကို ကောက်ခံခြင်းဖြင့် အစိုးရ၏ဘဏ္ဍာရေးကို တည်ငြိမ်စေခဲ့သည်။ သို့သော် သူကွယ်လွန်ပြီးနောက် စစ်ဆေးရေးကော်မရှင်တစ်ရပ်က အခွန်ကောက်ခံသည့် လုပ်ငန်းစဉ်များတွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အလွဲသုံးစားလုပ်မှုများ ရှိခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ == '''မွေးဖွားလာပုံနှင့် ငယ်ဘဝ''' == '''သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်''' ကို ၁၄၅၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဝေလနိုင်ငံ ပမ်ဗရုတ်ရှိုင်းယား ရှိ ပမ်ဗရုတ်ရဲတိုက် ၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ထိုဒေသမှာ ဝေလနိုင်ငံအတွင်းရှိ အင်္ဂလိပ်စကားပြောသော နယ်မြေဖြစ်ပြီး "ဝေလအလွန်မှာရှိတဲ့အင်္ဂလန်နိုင်ငံလေး" ဟု လူသိများသည်။ ၎င်းသည် ထိုစဉ်က အသက် ၁၃ နှစ်သာရှိသေးသော '''လေဒီ မာဂရက်ဘောင်းဖို့ထ်''' နှင့် ရစ်ချမွန်၏ ပထမဆင့်နယ်စား ဖြစ်ပြီး အသက် ၂၆ နှစ်အရွယ်တွင် ဟင်နရီမွေးဖွားခြင်းမပြုမီ သုံးလအလိုက ကွယ်လွန်ခဲ့သော '''အက်မွန်တူးဒါ၏''' တစ်ဦးတည်းသော သားဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ပမ်ဗရုတ်ရှိ စိန့်မေရီ ဘုရားကျောင်း တွင် နှစ်ခြင်းခံယူခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သော်လည်း ထိုအဖြစ်အပျက်နှင့် ပတ်သက်၍ မည်သည့်အထောက်အထားစာရွက်စာတမ်းမျှ မရှိပါ။ ဟင်နရီ၏ ဖခင်ဘက်မှ အဘိုးဖြစ်သူ '''အိုဝင်တူးဒါ''' မှာ မူလက ဝေလနိုင်ငံ၊ အန်ဂဲလ်စီကျွန်း ရှိ ပန်မိုးနစ်တူးဒါမျိုးနွယ်စု မှဖြစ်ပြီး ဟင်နရီ (၅) ဘုရင်၏ နန်းတော်တွင် အစေခံလူငယ် တစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အာဂျင်ကောစစ်ပွဲ တွင် စစ်မှုထမ်းပြီးနောက် ဘုရင်မင်းမြတ်၏ ကိုယ်ရံတော်မှူး တစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အိုဝင်သည် ဟင်နရီ (၅) ၏ မုဆိုးမဖြစ်သူ '''ကက်သရင်းဗလွိုက်စ်''' နှင့် လျှို့ဝှက်လက်ထပ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ၎င်းတို့၏ သားသမီးများထဲမှ တစ်ဦးမှာ ဟင်နရီ၏ ဖခင် အက်မွန် ဖြစ်သည်။ အက်မွန်ကို ၁၄၅၂ ခုနှစ်တွင် ရစ်ချမွန်မြို့စား အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး ပါလီမန်က တရားဝင်သားသမီးအဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ ဟင်နရီ၏ မိခင် မာဂရက်သည် တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုထားသော ဗျူဖောင့်ထ်မင်းဆက် မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သောကြောင့် ဟင်နရီအတွက် အင်္ဂလန်ထီးနန်းရပိုင်ခွင့် အခွင့်အရေးကို ပိုမိုခိုင်မာစေခဲ့သည်။ မာဂရက်သည် လန်ကက်စတာ၏ ပထမဆုံး မြို့စားကြီး '''ဂျွန် အော့ဖ် ဂေါင့်'''(တတိယမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ၏ စတုတ္ထမြောက်သားတော်) နှင့် ၎င်း၏ တတိယမြောက်ဇနီး ကက်သရင်း ဆွင်ဖို့ဒ် တို့၏ မြစ်မတော်စပ်သည်။ ဆွင်ဖို့ဒ်သည် ဂေါင့်၏ အမြှောင်ဇနီးအဖြစ် ၂၅ နှစ်ခန့် နေထိုင်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် ၁၃၉၆ ခုနှစ်တွင် လက်ထပ်ခဲ့ကြစဉ်က ဟင်နရီ၏ အဘိုးဖြစ်သူ ဂျွန်ဘောင်းဖို့ထ် အပါအဝင် သားသမီးလေးဦး ထွန်းကားနေပြီဖြစ်သည်။ ဂေါင့်၏ တူတော်စပ်သူ ဒုတိယမြောက်ရစ်ချတ်ဒ် ဘုရင်က ၁၃၉၇ ခုနှစ်တွင် ဂေါင့်နှင့် ဆွင်ဖို့ဒ်တို့၏ သားသမီးများကို တရားဝင် တော်ဝင်အမိန့်ပြန်တမ်းဖြင့် ကရင်္စာပြုပေးခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၄၀၇ ခုနှစ်တွင် ဂေါင့်၏ ပထမဇနီးမှ မွေးဖွားသော သားဖြစ်သူ စတုတ္ထမြောက်ဟင်နရီ ဘုရင်က ၎င်း၏ ဖအေတူမအေကွဲ မောင်နှမများ၏ တရားဝင်မှုကို အတည်ပြုသော်လည်း ၎င်းတို့တွင် ထီးနန်းဆက်ခံပိုင်ခွင့် မရှိကြောင်း တော်ဝင်အမိန့်ပြန်တမ်းအသစ် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ စတုတ္ထမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ လုပ်ရပ်သည် ဥပဒေအရ သံသယဖြစ်ဖွယ် ရှိနေသည်၊ အကြောင်းမှာ ဘောင်းဖို့ထ် မျိုးနွယ်စုများကို ယခင်က ပါလီမန်တွင် ဖတ်ကြားခဲ့သော တော်ဝင်ကြေညာချက်ဖြင့် တရားဝင်ဖြစ်စေခဲ့ပြီး ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ထိုလုပ်ရပ်က ဟင်နရီ၏ ထီးနန်းရပိုင်ခွင့်ကို အားနည်းစေခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၁၄၈၃ ခုနှစ်အရောက်တွင် ဆဌမမြောက်ဟင်နရီ ဘုရင်၊ ၎င်း၏သား ဝေလမင်းသား အက်ဒွပ် နှင့် မာဂရက်၏ ဦးလေးဖြစ်သူ ဆမ်းမားဆက်မြို့စား အက်မွန် ဘောင်းဖို့ထ် တို့ စစ်ပွဲအတွင်း ကျဆုံးခြင်း၊ လုပ်ကြံခံရခြင်း သို့မဟုတ် ကွပ်မျက်ခံရခြင်းတို့ကြောင့် ဟင်နရီသည် လန်ကက်စတာမင်းဆက်တွင် ထီးနန်းဆက်ခံရန် ကျန်ရှိနေသည့် အကြီးဆုံး အမျိုးသား အမွေခံဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ဘော့စဝက်စစ်ပွဲ သို့ သွားရာလမ်းတွင် ဝေလနိုင်ငံကို ဖြတ်သန်းစဉ် စစ်တပ်၏ လုံခြုံရေးနှင့် စစ်ရေးထောက်ခံမှု ရရှိရန်အတွက် ၎င်း၏ ဝေလမျိုးရိုးအနွယ်ကို နိုင်ငံရေးအရ အသုံးချခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ဒဏ္ဍာရီလာ ရှေးဟောင်းဗြိတိန်ဘုရင် ကက်ဒ်ဝါလာဒါ မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ဆိုကြသော ရှေးကျ၍ အခြေခိုင်သည့် အန်ဂဲလ်စီ မိသားစုမှ ဆင်းသက်လာသူ ဖြစ်သည်။ ဟင်နရီသည် ရံဖန်ရံခါတွင် ဝေလနိုင်ငံ၏ နဂါးနီအလံ ကို ပြသလေ့ရှိသည်။ ၎င်းသည် ဘော့စဝက်စစ်ပွဲတွင် အောင်ပွဲရပြီးနောက် လန်ဒန်မြို့အတွင်း လှည့်လည်ရာတွင် ထိုနဂါးနီအလံနှင့် စိန့်ဂျော့ခ်ျအလံ တို့ကို ကိုင်ဆောင်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီနှင့် ခေတ်ပြိုင်စာရေးဆရာတစ်ဦးဖြစ်သူ ၎င်း၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိပြုစုသူ ဘားနတ် အန်ဒရေ ကလည်း ဟင်နရီ၏ ဝေလမျိုးရိုးကို များစွာ အမွှမ်းတင် ရေးသားခဲ့သည်။ ၁၄၅၆ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီ၏ ဖခင် အက်မွန်တူးဒါသည် တောင်ဝေလဒေသ၌ ဆဌမမြောက်ဟင်နရီ ဘုရင်အတွက် ယော့ခ်ဂိုဏ်းသားများကို တိုက်ခိုက်နေစဉ် ဖမ်းဆီးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ၎င်းသည် မကြာမီမှာပင် ကာမာသန်ရဲတိုက် ၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ၎င်း၏ ညီဖြစ်သူ ပမ်ဗရုတ်မြို့စား '''ဂျက်စပါတူးဒါ''' က အက်မွန်၏ မုဆိုးမ မာဂရက်ကို စောင့်ရှောက်ရန် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၁၄၆၁ ခုနှစ်တွင် စတုတ္ထမြောက်အက်ဒွပ် ဘုရင် ဖြစ်လာသောအခါ ဂျက်စပါတူးဒါ သည် ပြည်ပသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ရသည်။ ပမ်ဗရုတ်ရဲတိုက်နှင့် ပမ်ဗရုတ်မြို့စားအဆင့်ကို ယော့ခ်ဂိုဏ်းသား ဝီလျံ ဟားဘတ် ထံ ပေးအပ်ခဲ့ပြီး ၎င်းက မာဂရက် ဗျူဖို့တ်နှင့် ငယ်ရွယ်သော ဟင်နရီတို့၏ အုပ်ထိန်းသူအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ၁၄၆၉ ခုနှစ်အထိ ဟားဘတ်၏ အိမ်ထောင်စုတွင် နေထိုင်ခဲ့ပြီး ထိုနှစ်တွင် "ဘုရင်တင်မြှောက်သူ" ဟု လူသိများသော ဝါဝစ်မြို့စား ရစ်ချတ် နေဗီးလ်သည် လန်ကက်စတာအုပ်စုဘက်သို့ ကူးပြောင်းသွားခဲ့သည်။ ဟားဘတ်သည် ယော့ခ်ဂိုဏ်းသားများအတွက် တိုက်ပွဲဝင်စဉ် ဖမ်းဆီးခံရပြီး ဝါဝစ်၏ ကွပ်မျက်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ ၁၄၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဝါဝစ်က ဟင်နရီ (၆) ဘုရင်ကို နန်းတင်ပေးသောအခါ ဂျက်စပါ တူဒေါသည် ပြည်ပမှ ပြန်လာပြီး ဟင်နရီကို နန်းတော်သို့ ခေါ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၄၇၁ ခုနှစ်တွင် ယော့ခ်ဂိုဏ်းသား အက်ဒဝက် (၄) က ထီးနန်းကို ပြန်လည်ရယူသောအခါ ဟင်နရီသည် အခြားလန်ကက်စတာ ဂိုဏ်းသားများနှင့်အတူ ဘရစ်တနီသို့ ထွက်ပြေးခဲ့သည်။ ၎င်းသည် နောက်ထပ် ၁၄ နှစ်ခန့်ကို ဘရစ်တနီမြို့စား ဖရန်စစ် (၂) ၏ အကာအကွယ်အောက်တွင် ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ ၁၄၇၆ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ဖရန်စစ် နေမကောင်းဖြစ်လာသောအခါ ၎င်း၏ အဓိကအတိုင်ပင်ခံများသည် အက်ဒွပ်ဘုရင်နှင့် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းရန် ပိုမိုလိုလားလာကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဟင်နရီသည် အင်္ဂလိပ်သံတမန်များထံ အပ်နှံခြင်းခံရပြီး ဘရစ်တန်ဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်သော စိန့်မာလိုသို့ ခေါ်ဆောင်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ထိုနေရာတွင် ၎င်းသည် ဗိုက်နာဟန်ဆောင်ကာ ရေတက်ချိန်ကို လွဲချော်အောင် ခရီးစဉ်ကို ကြန့်ကြာစေခဲ့သည်။ မကြာမီတွင် ဟင်နရီ၏ မဟာမိတ်တစ်ဦးဖြစ်သူ ဗိုင်းကောင့် ဂျင်း ဒူး ကီလင်းနက် ရောက်ရှိလာပြီး ဖရန်စစ် ကျန်းမာရေး ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာကြောင်း သတင်းပါလာသဖြင့် ရှုပ်ထွေးမှုများအတွင်း ဟင်နရီသည် ဘုန်းကြီးကျောင်းတစ်ခုသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အင်္ဂလိပ်သံတမန်များ မပြန်မချင်း ထိုဘုန်းကြီးကျောင်းတွင် ခိုလှုံခွင့်တောင်းခံခဲ့သည်။ == '''ထီးနန်းရရှိလာပုံ''' == ၁၄၈၃ ခုနှစ်အရောက်တွင် ဟင်နရီ၏မိခင်သည် ၎င်း၏ခင်ပွန်းဖြစ်သူ လော့ဒ် စတန်လေ (Lord Stanley) မှာ ယော့ခ်ဂိုဏ်းသားတစ်ဦး ဖြစ်နေလင့်ကစား '''ဟင်နရီကို''' '''တတိယမြောက်ရစ်ချတ်ဒ် ၏ နေရာတွင် အစားထိုးရန်''' နိုင်ငံရေးအရ တက်ကြွစွာ စတင်စည်းရုံးခဲ့သည်။ ၁၄၈၃ ခုနှစ် ခရစ္စမတ်နေ့တွင် ရက်နက်စ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်း ၌ ဟင်နရီသည် စတုတ္ထမြောက်အက်ဒွပ် ဘုရင်၏ သမီးအကြီးဆုံးဖြစ်သူ '''အဲလိဇဘက် အော့ဖ် ယော့ခ်''' နှင့် လက်ထပ်ရန် ကတိပြုခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ၎င်း၏မောင်နှမများဖြစ်ကြသော မျှော်စင်တွင်းမှ မင်းသားများ (ပဉ္စမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် နှင့် ရစ်ချတ်) ကွယ်လွန်သွားပြီဟု ယူဆရသည့်နောက်ပိုင်း အက်ဒွပ်ဘုရင်၏ အမွေဆက်ခံသူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဘရစ်တနီမြို့စား ဖရန်စစ် (၂) ထံမှ ချေးယူခဲ့သော ငွေကြေးနှင့် ရိက္ခာများဖြင့် ဟင်နရီသည် အင်္ဂလန်သို့ ကုန်းတွင်းပိုင်းဝင်ရောက်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း ပူးပေါင်းကြံစည်မှု ပျက်ပြားသွားခဲ့ရာ ၎င်း၏ အဓိကကြံရာပါ ဘာကင်ဟမ်မြို့စား ဟင်နရီ စတက်ဖို့ဒ်ကွပ်မျက်ခံရသည်။ ထို့နောက် ရစ်ချတ် (၃) က ဟင်နရီကို ဘရစ်တနီမှ ပြန်လည်လွှဲပြောင်းပေးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သဖြင့် ဟင်နရီသည် ပြင်သစ်သို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ရသည်။ ပြင်သစ်တို့က ၎င်းကို နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုခဲ့ပြီး ဒုတိယအကြိမ် ကျူးကျော်စစ်အတွက် စစ်သည်များနှင့် လက်နက်ပစ္စည်းများ ကူညီပံ့ပိုးပေးခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ကွယ်လွန်သူ စတုတ္ထမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ၏ ခမည်းခမက်တော်စပ်သူ ဝုဒ်ဗေးလ် မိသားစု၏ ထောက်ခံမှုကို ရရှိခဲ့ပြီး ပြင်သစ်နှင့် စကော့တလန် စစ်တပ်ငယ်တစ်ခုဖြင့် ရွက်လွှင့်ကာ ပမ်ဗရုတ်ရှိုင်းယားရှိ မေးလ်ဘေး သို့ ဆိုက်ရောက်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ဦးလေးဖြစ်သူ ဂျက်စပါနှင့် အောက်စဖို့ဒ်မြို့စား ဂျွန် ဒီ ဗီယာ တို့နှင့်အတူ အင်္ဂလန်သို့ ချီတက်ခဲ့သည်။ ဝေလပြည်နယ်သည် သမိုင်းကြောင်းအရ လန်ကက်စတာဂိုဏ်း၏ အမာခံနယ်မြေဖြစ်ပြီး၊ ဟင်နရီသည် ရိုင်းစ် အက်ပ် ဂရက်ဖစ် မှ တိုက်ရိုက်ဆင်းသက်လာသူ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ၎င်း၏ ဝေလနွယ်ဖွား သမိုင်းကြောင်းကြောင့်ပင် စစ်သည်အင်အား ၅,၀၀၀ မှ ၆,၀၀၀ ခန့်ကို စည်းရုံးနိုင်ခဲ့သည်။ ရစ်ချတ်တွင် နော့တင်ဟမ်နှင့် လီဆက်စတာတို့၌ စစ်ကူများရှိနေသောကြောင့် ဟင်နရီသည် ရစ်ချတ်ကို အမြန်ဆုံးရင်ဆိုင်ရန် အစီအစဉ်ဆွဲခဲ့သည်။ အင်အားချင်း မမျှသော်လည်း ဟင်နရီ၏ လန်ကက်စတာစစ်တပ်သည် '''၁၄၈၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၂ ရက်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဘော့စဝက်ကွင်းပြင်တိုက်ပွဲ''' ၌ ရစ်ချတ်၏ ယော့ခ်စစ်တပ်ကို အပြတ်အသတ် အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ ရစ်ချတ်၏ အဓိကမဟာမိတ်များဖြစ်ကြသော နော့သမ်ဘာလန်မြို့စား ဟင်နရီ ပါစီ နှင့် လော့ဒ် စတန်လေ၊ ၎င်း၏ညီ ဝီလျံတို့သည် တိုက်ပွဲအတွင်း ဘက်ပြောင်းသွားခြင်း သို့မဟုတ် စစ်မြေပြင်မှ ထွက်ခွာသွားခဲ့ကြသည်။ ဘော့စဝက်ကွင်းပြင်တွင် ရစ်ချတ် (၃) သေဆုံးခြင်းဖြင့် နှင်းဆီစစ်ပွဲများ သည် အမှန်တကယ် ပြီးဆုံးသွားခဲ့သည်။ == '''စိုးစံခြင်း''' == ထီးနန်းအာဏာကို ခိုင်မာစေရန်အတွက် ဟင်နရီသည် ဘော့စဝက်တိုက်ပွဲ မတိုင်မီတစ်ရက် ဖြစ်သော '''၁၄၈၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၁ ရက်'''မှစ၍ ၎င်းကိုယ်သူ အောင်နိုင်သူအဖြစ် ရပိုင်ခွင့်ဖြင့် ဘုရင်အဖြစ် ရှေးဦးစွာ ကြေညာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ရစ်ချတ်ဘက်မှ ရပ်တည်၍ ၎င်းကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သူ မည်သူမဆို နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် အပြစ်ရှိစေပြီး ဟင်နရီသည် ရစ်ချတ် (၃) ၏ မြေယာနှင့် ပိုင်ဆိုင်မှုများကို ဥပဒေအရ သိမ်းယူနိုင်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ရစ်ချတ်၏ တူတော်စပ်သူ လင်ကွန်းမြို့စား ဂျွန် ဒီ လာ ပိုးလ် ကို အသက်ချမ်းသာပေးခဲ့ပြီး ယော့ခ်အနွယ်ဝင် အမွေခံ မာဂရက် ပလန်တာဂျဲနက် ကို ဆလစ္စဘရီ ကောင့်တက်စ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ၁၄၈၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၃၀ ရက်တွင် ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း ၌ ဘိသိက်ခံပွဲ မပြုလုပ်မချင်း ပါလီမန်ကို ခေါ်ယူခြင်း မရှိစေရန် ဂရုပြုခဲ့သည်။ ဘိသိက်ခံပြီးနောက် ဟင်နရီသည် ၎င်းအပေါ် သစ္စာခံသော မည်သည့်မှူးမတ်မဆို ယခင်ပြစ်ဒဏ်များ ရှိစေကာမူ ၎င်းတို့၏ အသက်အိုးအိမ်စည်းစိမ်ကို အာမခံချက်ပေးမည့် အမိန့်ဒီကရီတစ်ခု ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ၁၄၈၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလက ပေးခဲ့သော ကတိအတိုင်း အဲလစ်ဇဘက် အော့ဖ် ယော့ခ်နှင့် '''၁၄၈၆ ခုနှစ်တွင် ဝက်စ်မင်စတာ အက်ဘေး၌ ထိမ်းမြားလက်ထပ်ခဲ့သည်'''။ ထိုစဉ်က ၎င်းမှာ အသက် ၂၉ နှစ်ဖြစ်ပြီး သတို့သမီးမှာ အသက် ၂၀ ရှိပြီဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့နှစ်ဦးစလုံးသည် ဂျွန် အော့ဖ် ဂေါင့်၏ တီတော်စပ်သူများ ဖြစ်ကြသဖြင့် မောင်နှမဝမ်းကွဲ တော်စပ်သည်။ ဟင်နရီသည် ယော့ခ်နှင့် လန်ကက်စတာ နှစ်ဖက်စလုံးကို ပေါင်းစည်းရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် လက်ထပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး များစွာ အောင်မြင်မှု ရရှိခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ပလန်တာဂျဲနက် မင်းဆက်နှင့် သွေးသားတော်စပ်သူ မည်သူမဆို ထီးနန်းကို လောဘတက်နိုင်သည်ဟူသော သံသယစိတ်ကမူ ဆက်လက်ကြီးစိုးနေခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် အက်ဒဝက် (၄) ၏ လက်ထပ်ပွဲကို ပျက်ပြယ်စေပြီး သားသမီးများကို တရားမဝင်ဟု ကြေညာထားသည့် ဥပဒေ ကို ပါလီမန်မှတစ်ဆင့် ပယ်ဖျက်စေခဲ့ရာ ၎င်း၏ ဇနီးသည် တရားဝင် အဆင့်အတန်း ပြန်လည်ရရှိခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ထိုဥပဒေကို ပယ်ဖျက်လိုက်ခြင်းကြောင့် မျှော်စင်တွင်းမှ မင်းသားများ၏ ထီးနန်းရပိုင်ခွင့်သည် ဟင်နရီထက် ပိုမိုအားကောင်းလာသဖြင့် ဟင်နရီသည် ထိုမင်းသားများကို လုပ်ကြံမှုတွင် ပါဝင်ပတ်သက်နိုင်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ သို့သော် သမိုင်းပညာရှင် အယ်လစ်ဆင် ဝဲလ် က ရက်နက်စ်အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့ခြင်းမှာ ဟင်နရီနှင့် ၎င်း၏နောက်လိုက်များက ထိုမင်းသားများ သေဆုံးသွားပြီဖြစ်ကြောင်း သေချာမှသာ ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ထောက်ပြခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် မှူးမတ်မျိုးနွယ်စုများ၏ အာဏာကို ခွဲထုတ်ခြင်းနှင့် လျှော့ချခြင်းဖြင့် ၎င်း၏ ရာဇပလ္လင်ကို အဓိက ကာကွယ်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မှူးမတ်ကြီးများက ၎င်းတို့၏ တံဆိပ်တံဆာများ ဝတ်ဆင်ထားသော ကိုယ်ရံတော်တပ်များ ထားရှိခြင်းကို တားမြစ်သည့် ဥပဒေများကိုလည်း ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ ဘော့စဝက်တိုက်ပွဲအပြီး လီဆက်စတာတွင် ရှိနေစဉ်ကပင် ဟင်နရီသည် ပုန်ကန်မှုများကို ကြိုတင်ကာကွယ်ခဲ့သည်။ အက်ဒဝက် (၄) ၏ ညီဖြစ်သူ ဂျော့ခ်ျ၏ သား၊ အသက် ၁၀ နှစ်အရွယ် ဝါဝစ်မြို့စား အက်ဒဝက် မှာ ယော့ခ်မင်းဆက်တွင် ကျန်ရှိနေသည့် အဓိက အမျိုးသားအနွယ်ဝင်ဖြစ်သည်။ လန်ဒန်သို့ မထွက်ခွာမီ ဟင်နရီသည် ရောဘတ် ဝီလိုဘီ ကို စေလွှတ်၍ ဝါဝစ်ကို ဖမ်းဆီးကာ လန်ဒန်မျှော်စင်သို့ ပို့ဆောင်စေခဲ့သည်။ ထိုသို့ ကြိုတင်ကာကွယ်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း ဟင်နရီသည် နောက်ထပ် ၁၂ နှစ်တာကာလအတွင်း ပုန်ကန်မှုအပြောက်အပြောက်ကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ပထမဆုံးပုန်ကန်မှုမှာ ၁၄၈၆ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော စတက်ဖို့ဒ် မောင်နှမများ၏ ပုန်ကန်မှုဖြစ်ပြီး တိုက်ပွဲမဖြစ်ပွားဘဲ ပျက်ပြားသွားခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်း ၁၄၈၇ ခုနှစ်တွင် လင်ကွန်းမြို့စား ဦးဆောင်သော ယော့ခ်ဂိုဏ်းသားများသည် လန်ဒန်မျှော်စင်တွင် အကျဉ်းကျနေသော ဝါဝစ်မြို့စား အစစ်ဖြစ်သည်ဟု အခိုင်အမာဆိုကာ လမ်းဘတ် ဆင်မနယ်ဆိုသည့် ကောင်လေးကို ထောက်ခံပြီး ပုန်ကန်ခဲ့ကြသည်။ ထိုပုန်ကန်မှုသည် အိုင်ယာလန်တွင် စတင်ခဲ့ပြီး အိုင်ယာလန်မှူးမတ်များက ဆင်မနယ်ကို ဘုရင်အဖြစ် ကြေညာကာ အင်္ဂလန်ကို ကျူးကျော်ရန် စစ်တပ်ကူညီခဲ့သည်။ သို့သော် စတုတ်တိုက်ပွဲ တွင် ပုန်ကန်မှု နှိမ်နင်းခြင်းခံရပြီး လင်ကွန်းမြို့စား သေဆုံးခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ကျန်ရစ်သူ ပုန်ကန်သူများကို ထူးခြားသော ကရုဏာတရားဖြင့် ခွင့်လွှတ်ပေးခဲ့ပြီး ဆင်မနယ်အမည်ရှိ ကောင်လေးကို တော်ဝင်မီးဖိုချောင်တွင် အသားကင်လှည့်ရသော အစေခံတစ်ဦးအဖြစ် ခန့်ထားခဲ့သည်။ ၁၄၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဖလန်းမစ်လူမျိုး လူငယ်တစ်ဦးဖြစ်သူ ပါကင် ဝေါဘက် ပေါ်လာပြီး ၎င်းကိုယ်သူ မျှော်စင်တွင်းမှ မင်းသားငယ် ရစ်ချတ်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကာ ပုန်ကန်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ဝေါဘက်သည် ၁၄၉၁ တွင် အိုင်ယာလန်၊ ၁၄၉၅ တွင် အင်္ဂလန်တို့ကို ကျူးကျော်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ပြီး ၁၄၉၆ တွင် စကော့တလန်ဘုရင် ဂျိမ်းစ် (၄) ကို အင်္ဂလန်သို့ ကျူးကျော်ရန် စည်းရုံးနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၄၉၇ ခုနှစ်တွင် ဝေါဘက်သည် ကွန်ဝေါ သို့ စစ်သည်အနည်းငယ်ဖြင့် ဆိုက်ရောက်လာခဲ့သော်လည်း မကြာမီ ဖမ်းဆီးခြင်းခံရပြီး ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသည်။ ဘုရင်၏သူလျှိုများက နန်းတွင်းဝန်ကြီး ဝီလျံ စတန်လေ ၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို ရှာဖွေရာတွင် စတာလင်ပေါင် ၁၀,၀၀၀ ခန့်ရှိသော ဒင်္ဂါးအိတ်တစ်အိတ်နှင့် ယော့ခ်ဂိုဏ်း၏ အမှတ်အသားပါသော ဝတ်စုံကော်လာတစ်ခုကို တွေ့ရှိခဲ့သည်။ စတန်လေသည် ဝေါဘက်ကို ကူညီမှုဖြင့် စွပ်စွဲခံရကာ ဖမ်းဆီးကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဤနန်းတွင်းအန္တရာယ်ကြောင့် ဘုရင်သည် ၎င်း၏ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ လုံခြုံရေးကို ပိုမိုတင်းကျပ်ခဲ့သည်။ ၁၄၉၉ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် ဝါဝစ်မြို့စားကို ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဝါဝစ်၏ အစ်မဖြစ်သူ မာဂရက်ကိုမူ ချမ်းသာပေးခဲ့ပြီး ၎င်းသည် ၁၅၄၁ ခုနှစ် အဌမမြောက်ဟင်နရီ ဘုရင်လက်ထက်ကျမှသာ ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ == '''စီးပွားရေးနှင့် ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ မူဝါဒများ''' == သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် အုပ်ချုပ်ခဲ့သည့် ကာလအများစုတွင် အက်ဒွပ်ပုံပြင် သည် ချီချက်စတာ၏ ဘုန်းတော်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ စတိုရီ၏ မှတ်တမ်းများအရ ဟင်နရီဘုရင်သည် ပြင်သစ် သို့မဟုတ် စကော့တလန်နှင့် စစ်ဖြစ်မည်ဟူသော အကြောင်းပြချက်များအပါအဝင် နည်းလမ်းမျိုးစုံသုံး၍ ပြည်သူများထံမှ ငွေကြေးအမြောက်အမြားကို ကျွမ်းကျင်စွာ ညှစ်ယူခဲ့ကြောင်း ၁၉ ရာစု သမိုင်းပညာရှင် ဝီလျံ စတီဖန်) က ဖော်ပြခဲ့သည်။ ထိုသို့ ရရှိလာသော ငွေကြေးများကို စစ်ရေးအတွက် အသုံးမပြုဘဲ ဘုရင်၏ ကိုယ်ပိုင်ဘဏ္ဍာအဖြစ် သိမ်းဆည်းခဲ့သည်။ ယခင်ဘုရင်များနှင့် မတူဘဲ သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် သည် မြေယာစီမံခန့်ခွဲမှု သို့မဟုတ် ဘဏ္ဍာရေး အုပ်ချုပ်မှုဆိုင်ရာ ကိုယ်ပိုင်အတွေ့အကြုံ မရှိဘဲ နန်းတက်လာခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ၎င်း၏ လက်ထက်တွင် ဒေဝါလီခံလုနီးပါးဖြစ်နေသော နိုင်ငံတော်ဘဏ္ဍာတိုက်ကို ပြန်လည် ထူထောင်ပေးနိုင်သည့် ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်စောင့်စည်းသော ဘုရင်တစ်ပါး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ဘဏ္ဍာရေး အကြံပေးများကို တစ်သက်လုံး ပြောင်းလဲခြင်းမရှိဘဲ ဆက်လက်ခန့်ထားခြင်းဖြင့် အင်္ဂလန်၏ ဘဏ္ဍာရေး အုပ်ချုပ်မှုကို တည်ငြိမ်စေခဲ့သည်။ ဥပဒေအရ ဘာရွန် ဒင်ဟမ် နှင့် ဆာရေးမြို့စားတို့သည် ဟင်နရီ၏ နန်းသက်တစ်လျှောက်လုံးတွင် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ကြသည်။ ဟင်နရီသည် အခွန်ကောက်ခံမှုစနစ်ကို ပိုမိုပြတ်သားပြီး ထိရောက်သော နည်းလမ်းများဖြင့် မြှင့်တင်ခဲ့သည်။ ၎င်း၏ အဓိက လက်ရုံးဖြစ်သူ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီး ဂျွန် မော်တန် သည် "မော်တန်၏ခက်ရင်း" ဟုခေါ်သော အကျပ်ရိုက်စေသည့် နည်းဗျူဟာကို သုံး၍ မှူးမတ်များထံမှ အခွန်တိုးမြှင့် ကောက်ခံခဲ့သည်။ ထိုနည်းလမ်းမှာ—ငွေကြေး သုံးစွဲမှုနည်းသော မှူးမတ်များသည် ငွေစုမိဆောင်းမိ အများကြီးရှိရမည်ဖြစ်၍ အခွန်ပိုပေးနိုင်သည်၊ တစ်ဖက်တွင် ငွေကြေးအလွန်အကျွံ သုံးစွဲသော မှူးမတ်များသည်လည်း အခွန်ပေးဆောင်ရန် ငွေအလုံအလောက် ရှိနေသည်မှာ ထင်ရှားသည်ဟူသော ပုဒ်မများဖြင့် နှစ်ဖက်ညှပ်၍ အခွန်ကောက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ဟင်နရီသည် ၁၄၈၆ ခုနှစ်တွင် တော်ဝင်မြေယာများ ပြန်လည်သိမ်းယူခြင်း အက်ဥပဒေဖြင့် မြေယာအမြောက်အမြားကို သိမ်းယူကာ နိုင်ငံတော်စည်းစိမ်ကို တိုးပွားစေခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဘုရင်၏ စိတ်အလိုလိုက်ကာ စနစ်တကျ မရှိသော အခွန်ကောက်ခံမှုများကြောင့် မှူးမတ်အများအပြား အကြွေးနွံနစ်ခဲ့ရပြီး၊ ယင်းလုပ်ရပ်က ၎င်း၏ သမိုင်းဂုဏ်သတင်းကို ညှိုးမှိန်စေခဲ့သည်။ ဟင်နရီ (၇) ကွယ်လွန်ပြီးနောက် စုံစမ်းစစ်ဆေးရေး ကော်မရှင်တစ်ခုက ဤခြစားမှုများကို ဖော်ထုတ်ခဲ့သဖြင့် အဆိုပါစနစ် ပျက်ပြားသွားခဲ့သည်။ ခေတ်ပြိုင်သမိုင်းပညာရှင် ပိုလီဒေါ ဗာဂျေး ၏ အဆိုအရ ဟင်နရီ၏ နောက်ဆုံးနှစ်များတွင် နန်းတွင်းအာဏာ ပြင်းထန်လာခြင်းမှာ သာမန် "လောဘစိတ်" ကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ ဟင်နရီ (၇) ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ၎င်း၏သား ဟင်နရီ (၈) ဘုရင်သည် လူမုန်းအများဆုံး အခွန်ကောက်ခံသူ နှစ်ဦးဖြစ်သည့် ရစ်ချတ် အမ်ပဆန် နှင့် အက်မွန် ဒတ်ဒလေတို့ကို နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှု လုပ်ကြံပုဒ်မများဖြင့် ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် သည် အလေးချိန်စံနှုန်းအဖြစ် "အဗွာဒါပွားစံနစ်" ကို သတ်မှတ်ပေးခဲ့ပြီး၊ ယင်းသည် နောက်ပိုင်းတွင် ဗြိတိသျှ တော်ဝင်အလေးတင်းစံနစ် ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၅၀၆ ခုနှစ်တွင် ၎င်းသည် ဟင်နရီ (၆) လက်ထက်က စတင်ခဲ့သော ကိန်းဘရစ်ချ်ရှိ ဘုရင့်ကောလိပ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်း တည်ဆောက်ရေးကို ပြန်လည်စတင်ခဲ့ပြီး ၎င်းကွယ်လွန်ပြီးနောက်အထိ ဘဏ္ဍာရေး အထောက်အပံ့ ရရှိစေရန် အာမခံချက် ပေးခဲ့သည်။ == '''နိုင်ငံခြားရေး မူဝါဒ''' == သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ နိုင်ငံခြားရေး မူဝါဒမှာ ငြိမ်းချမ်းရေးကို ထိန်းသိမ်းရန်နှင့် စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို ဖန်တီးရန် ဖြစ်ပြီး အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၁၄၈၉ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဘရစ်တနီနှင့် "ရီဒွန်စာချုပ်" ကို ချုပ်ဆိုခဲ့သည်။ စာချုပ်အရ ပြင်သစ်က ဘရစ်တနီကို သိမ်းပိုက်ခြင်းမှ တားဆီးရန်အတွက် ဟင်နရီသည် စစ်သည် ၆,၀၀၀ ကို လော့ဒ် ဒေါဘီနီ ၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် (ဘရစ်တနီ၏ ကုန်ကျစရိတ်ဖြင့်) စေလွှတ်ခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင် ဂျွန် ကာရင် ၏ အဆိုအရ ဤစာချုပ်သည် အင်္ဂလိပ်-ဘရစ်တနီ ဆက်ဆံရေးကို ပြန်လည် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခဲ့ပြီး ပြင်သစ်တို့၏ ဘရစ်တနီ ကျူးကျော်မှုအပေါ် ကြားနေဝါဒမှ တိုက်ရိုက်စွက်ဖက်သည့် ဝါဒသို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဟင်နရီသည် ပြင်သစ်နှင့် "အီတာပဲလ်စာချုပ်" ကို ချုပ်ဆိုခဲ့ရာ အင်္ဂလန်ဘဏ္ဍာတိုက်အတွင်းသို့ ငွေကြေးများ စီးဝင်စေခဲ့ပြီး ပြင်သစ်တို့အနေဖြင့် ပါကင် ဝေါဘက် ကဲ့သို့သော အင်္ဂလန်ထီးနန်းကို လုပ်ကြံလိုသူများကို မထောက်ပံ့ရန် အာမခံချက် ရရှိခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၁၄၉၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ဘရစ်တနီသို့ စစ်အနည်းငယ် စေလွှတ်ခဲ့ရသဖြင့် ကုန်ကျစရိတ်များ ရှိခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ဘရစ်တနီကို ပြင်သစ်လက်ထဲ မရောက်စေရန် စပိန်နှင့် မဟာမိတ်စာချုပ် ချုပ်ဆိုပြီး ပြင်သစ်သို့ စစ်သည် ၆,၀၀၀ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဘရစ်တနီ နိုင်ငံရေး၏ ရှုပ်ထွေးအက်ကွဲမှုများကြောင့် စတာလင်ပေါင် ၂၄,၀၀0 အကုန်အကျခံကာ စစ်ရေးပြင်ဆင်မှု သုံးကြိမ် ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း နောက်ဆုံးတွင် ပျက်ပြားခဲ့ရသည်။ သို့သော် ပြင်သစ်သည် အီတလီစစ်ပွဲများ ကြောင့် ပိုမိုအလုပ်ရှုပ်လာသဖြင့် အင်္ဂလန်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ် ချုပ်ဆိုရန် သဘောတူခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ဘုရင်မဖြစ်မီ ၎င်း၏ ဘဝအများစုတွင် ပြင်သစ်ထီးနန်း သို့မဟုတ် ၎င်း၏ လက်အောက်ခံများ၏ ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အသက်အိုးအိမ် အကာအကွယ်ကို ရယူခဲ့ရသည်။ သို့သော် ဘုရင်ဖြစ်လာသောအခါ ရာထူးနေရာ ခိုင်မာစေရန် သင်္ဘောတည်ဆောက်ရေး လုပ်ငန်းများကို ထောက်ပံ့ခဲ့ပြီး ရေတပ်ကို အားကောင်းစေခဲ့သည် (၁၄၉၅ ခုနှစ်တွင် ပို့စ်မောက်၌ ဥရောပ၏ ပထမဆုံးနှင့် ကမ္ဘာ့သက်တမ်းအရှည်ဆုံး ခြောက်သွေ့သင်္ဘောကျင်း ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်)။ ဂျီနိုအာနှင့် ဗင်းနစ်နွယ်ဖွား '''ဂျွန် ကာဘော့''' သည် အိုင်ယာလန်၏ အနောက်ဘက် အလွန်ဝေးကွာသော နေရာတွင် နယ်မြေအသစ်များကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ကြောင်း ကြားသိရသဖြင့် ဟင်နရီဘုရင်ထံမှ ၁၄၉၆ ခုနှစ် မတ်လတွင် အနောက်ဘက်သို့ စူးစမ်းရှာဖွေရေးခရီး ထွက်ခွာခွင့် တော်ဝင်အမိန့်စာ ချီးမြှင့်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ကာဘော့ မည်သည့်နေရာသို့ ဆိုက်ရောက်ခဲ့သည်ကို အတိအကျ မသိရသော်လည်း ၎င်းကို ဘုရင်က ပင်စင်လစာ ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ကာဘော့သည် မအောင်မြင်သော စူးစမ်းရှာဖွေရေးခရီးစဉ်တစ်ခု၌ ပင်လယ်ပြင်တွင် သေဆုံးသွားခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသည်။ သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် သည် အသစ်ပြန်လည် ပေါင်းစည်းလိုက်သော စပိန်နိုင်ငံ၏ အရေးပါမှုကို ပထမဆုံး အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည့် ဥရောပဘုရင်များထဲမှ တစ်ဦးဖြစ်ပြီး "မက်ဒီနာ ဒယ် ကမ်ပို စာချုပ်" ကို ချုပ်ဆိုကာ ၎င်း၏ သားတော် ဝေလမင်းသား အာသာ နှင့် စပိန်မင်းသမီး ကက်သရင်း အော့ဖ် အရဂွန် တို့ကို ထိမ်းမြားပေးခဲ့သည်။ ထို့ပြင် စကော့တလန်နှင့်လည်း နှစ်ပေါင်းနှစ်ရာအတွင်း ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် "ထာဝရငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ်" ကို ချုပ်ဆိုခဲ့ပြီး သမီးတော် မာဂရက်တူးဒါ ကို စကော့တလန်ဘုရင် ဂျိမ်းစ် (၄) နှင့် လက်ထပ်ထိမ်းမြားပေးခဲ့သည်။ ဤလက်ထပ်ပွဲအားဖြင့် စကော့တလန်နှင့် ပြင်သစ်တို့အကြားရှိ မဟာမိတ်အဖွဲ့ ကို ဖြိုခွဲရန် ဟင်နရီ မျှော်လင့်ခဲ့သည်။ ၎င်း၏ လက်ထက်တွင် မအောင်မြင်ခဲ့သော်လည်း၊ နောက်ပိုင်း ဟင်နရီ၏ မြေးတော် အဲလစ်ဇဘက် (၁) ဘုရင်မ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် မာဂရက်၏ မြစ်တော်စပ်သူ ဂျိမ်းစ် (၆) လက်ထက်တွင် အင်္ဂလန်နှင့် စကော့တလန် ထီးနန်းနှစ်ခုကို တစ်ခုတည်းအဖြစ် ပေါင်းစည်းနိုင်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် သန့်ရှင်းသော ရောမအင်ပါယာ ဧကရာဇ် မက်ဆီမီလီယံ (၁) နှင့်လည်း မဟာမိတ်ဖွဲ့ခဲ့ပြီး ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး အင်နိုဆင့် (၈) ကို ၎င်း၏ ရာဇပလ္လင်အား လုပ်ကြံမည့်သူများကို သာသနာမှ ပယ်ထုတ်ကြောင်း အမိန့်ထုတ်ပြန်စေခဲ့သည်။ ၁၅၀၆ ခုနှစ်တွင် ကရုဆိတ်စစ်ပွဲကို စိတ်ဝင်စားမှုရှိသော ဟင်နရီ (၇) အား စိန့်ဂျွန်စစ်သည်တော်များအဖွဲ့ ၏ အကြီးအကဲ အီမရီ ဒါမ်ဘွိုက်စ် က အဖွဲ့၏ အကာအကွယ်ပေးသူနှင့် နာယကအဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်း ၁၅MD၇ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဂျူးလိယပ် (၂) နှင့် သဝဏ်လွှာများ ဖလှယ်ခဲ့ပြီး ခရစ်ယာန်နိုင်ငံများအကြား ငြိမ်းချမ်းရေး တည်ဆောက်ရန်နှင့် အော်တိုမန်အင်ပါယာ၏ တာ့ခ်လူမျိုးများကို ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်ရန် စစ်ဆင်ရေးတစ်ခု စတင်ရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ == '''ကုန်သွယ်ရေး သဘောတူညီချက်များ''' == သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်သည် အထည်အလိပ်နှင့် သိုးမွှေးလုပ်ငန်းများတွင် ဆိုးဆေးအတွက် ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာ အရောင်ချွတ်ဆေး/အရောင်တင်ဆေးအဖြစ် အသုံးပြုသည့် '''ကျောက်ချဉ်'''ကို ကုန်သွယ်ခြင်းဖြင့် ကြွယ်ဝချမ်းသာလာခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က ဥရောပတွင် ကျောက်ချဉ်ကို အီတလီနိုင်ငံ၊ တိုဖာ ဒေသတစ်ခုတည်း၌သာ တူးဖော်ရရှိသဖြင့် အလွန်ရှားပါးပြီး ထိုနယ်မြေကို ပိုင်ဆိုင်သည့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးအတွက် အလွန်တန်ဖိုးရှိသော ကုန်စည်ဖြစ်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်စီးပွားရေးသည် သိုးမွှေးထုတ်လုပ်မှုအပေါ် များစွာမှီခိုနေရသဖြင့် ဟင်နရီသည် ၁၄၈၆ ခုနှစ်တွင် ကျောက်ချဉ်ကုန်သွယ်မှု၌ ပါဝင်လာခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အီတလီကုန်သည်ဘဏ်လုပ်ငန်းရှင် လိုဒိုဗီကို ဒယ်လာ ဖာဗာနှင့် ဂျီရိုလာမို ဖရက်စကိုဘောလ်ဒီ) တို့၏ အကူအညီဖြင့် သင်္ဘောများကို လိုင်စင်ထုတ်ပေးခြင်း၊ အော်တိုမန်အင်ပါယာထံမှ ကျောက်ချဉ်ရယူခြင်းနှင့် ၎င်းတို့ကို အင်္ဂလန်နှင့် နယ်သာလန်ဒေသ များသို့ ပြန်လည်ရောင်းချခြင်းဖြင့် ကုန်သွယ်မှုကို အကြီးအကျယ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ဤကုန်သွယ်မှုကြောင့် ဈေးကြီးသောကုန်စည်ကို ဈေးနှုန်းသက်သာစေခဲ့သော်လည်း တိုဖာကျောက်ချဉ်တွင်းကို ပိုင်ဆိုင်ပြီး လက်ဝါးကြီးအုပ်ထားသည့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဂျူးလိယပ် (၂) ၏ ကန့်ကွက်မှုကို ခံခဲ့ရသည်။ စီးပွားရေးနှင့်ပတ်သက်၍ ဟင်နရီ၏ အအောင်မြင်ဆုံး သံတမန်ရေးရာ ဆောင်ရွက်ချက်မှာ ၁၄၉၆ ခုနှစ်တွင် ချုပ်ဆိုခဲ့သည့် '''မက်ဂနပ်စ် အင်တာကာဆပ်စ်''' '''("မဟာသဘောတူညီချက်")''' ဖြစ်သည်။ ၁၄၉၄ ခုနှစ်တွင် ဘာဂန်ဒီအုပ်ချုပ်သူ မာဂရက်က နန်းလုသူ ပါကင် ဝေါဘက်ကို ထောက်ခံခဲ့သည့်အတွက် ကလဲ့စားချေသည့်အနေဖြင့် ဟင်နရီသည် ဘာဂန်ဒီပိုင် နယ်သာလန်နှင့် ကုန်သွယ်မှုကို ပိတ်ဆို့ခဲ့သည်။ ဖလန်းမစ်သိုးမွှေးကုန်သွယ်မှုကို လက်ဝါးကြီးအုပ်ထားသည့် မာချန့် အက်ဒ်ဗင်ချာရာ ကုမ္ပဏီ သည် အန့်တွပ် မြို့မှ ကာလေမြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး၊ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ဖလန်းမစ်ကုန်သည်များကိုလည်း အင်္ဂလန်မှ နှင်ထုတ်ခဲ့သည်။ ဤပဋိပက္ခသည် နောက်ဆုံးတွင် ဟင်နရီအတွက် အကျိုးအမြတ်ဖြစ်ထွန်းစေခဲ့သည်။ ကုန်သွယ်မှု လျော့ကျခြင်းကြောင့် နှစ်ဦးနှစ်ဖက်စလုံး နစ်နာကြောင်း သဘောပေါက်လာကြပြီးနောက် မက်ဂနပ်စ် အင်တာကာဆပ်စ် စာချုပ်ဖြင့် ကုန်သွယ်မှုကို ပြန်လည်စတင်ခဲ့ရာ အင်္ဂလိပ်ကုန်သည်များအတွက် အခွန်ကင်းလွတ်ခွင့် ရရှိစေခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်၏ ဓနဥစ္စာကို သိသိသာသာ တိုးပွားစေခဲ့သည်။ တစ်ဖက်တွင်လည်း အန့်တွပ်မြို့သည် ဘောလ်တစ်ဒေသမှ ကုန်စည်များ၊ အရှေ့ဖျားမှ ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်များနှင့် အီတလီပိုးထည်များကို အင်္ဂလိပ်အထည်များနှင့် လဲလှယ်ရာ အလွန်အရေးပါသော ကုန်စည်ကူးသန်းရာ ဆိပ်ကမ်းမြို့ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၅၀၆ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် ဘာဂန်ဒီမြို့စား ဖိလစ် ထံမှ '''ဝင်ဆာစာချုပ်'''ကို အတင်းအကျပ် လက်မှတ်ရေးထိုးစေခဲ့သည်။ ဖိလစ်သည် အင်္ဂလန်ကမ်းရိုးတန်းတွင် သင်္ဘောပျက်ခဲ့ရာမှ ဟင်နရီ၏ ဧည့်သည်တော်အဖြစ် ရောက်ရှိနေစဉ် နယ်သာလန်အတွက် နစ်နာပြီး အင်္ဂလန်အတွက် အလွန်အကျိုးရှိမည့် စာချုပ်ကို အကျပ်ကိုင် လက်မှတ်ထိုးခိုင်းခဲ့ခြင်းကြောင့် ယင်းစာချုပ်ကို '''မာလပ်စ် အင်တာကာဆပ်စ် ("ဆိုးယုတ်သောသဘောတူညီချက်")''' ဟု အမည်တွင်ခဲ့သည်။ ပြင်သစ်၊ ဘာဂန်ဒီ၊ သန့်ရှင်းသော ရောမအင်ပါယာ၊ စပိန်နှင့် ဟန်ဆီရက်တစ်အဖွဲ့ချုပ် တို့အားလုံးက ဤစာချုပ်ကို ငြင်းပယ်ခဲ့ကြသဖြင့် စာချုပ်သည် ဘယ်သောအခါမျှ အတည်မဖြစ်ခဲ့ဘဲ ဆွေးနွေးပွဲအပြီးမကြာမီမှာပင် ဖိလစ် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ == '''ဥပဒေစိုးမိုးရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးတရားသူကြီးများ''' == ဟင်နရီ၏ အဓိကပြဿနာမှာ နှင်းဆီစစ်ပွဲများဒဏ်ကြောင့် နာလန်ထူစ ပြုနေသော တိုင်းပြည်အတွင်း တော်ဝင်အာဏာစိုးမိုးမှုကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ရန် ဖြစ်သည်။ ထိုစဉ်က အာဏာကြီးသော မှူးမတ်များ အလွန်များပြားနေပြီး ဖျက်ဆီးတတ်သော မြေရှင်ပဒေသရာဇ်စနစ် ကြောင့် မှူးမတ်တစ်ဦးစီတွင် အစေခံအသွင်ဆောင်ထားသည့် ကိုယ်ပိုင်ကြေးစားစစ်တပ်များ ရှိနေကြသည်။ အက်ဒဝက် (၄) ၏ စံနမူနာကိုယူ၍ ဟင်နရီ (၇) သည် ဝေလ၊ ချက်ရှိုင်းယားနှင့် ကွန်ဝေါဒေသများကို အုပ်ချုပ်ရန်အတွက် ၎င်း၏သားတော် အာသာ အတွက် '''ဝေလနှင့် နယ်စပ်ဒေသကောင်စီ''' ကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။ မှူးမတ်များအနေဖြင့် ၎င်းအပေါ် သစ္စာရှိပါက ၎င်းတို့၏ ဒေသတွင်း သြဇာလွှမ်းမိုးမှုကို ဟင်နရီက ခွင့်ပြုခဲ့သည်။ ဥပမာအားဖြင့် စတန်လေ မိသားစုသည် ဥပဒေအတွင်း၌သာ နေထိုင်မည်ဟူသော ကတိဖြင့် လန်ကက်ရှိုင်းယားနှင့် ချက်ရှိုင်းယားဒေသတို့တွင် ငြိမ်းချမ်းရေးကို ထိန်းသိမ်းကာ ဆက်လက်အုပ်ချုပ်ခွင့် ရရှိခဲ့သည်။ အခြားကိစ္စရပ်များတွင်မူ အာဏာအလွန်ကြီးမားသော လက်အောက်ခံများကို အမိန့်ဒီကရီများဖြင့် ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် မှူးမတ်ကြီးများက ကိုယ်ရံတော်တပ်များ အလွန်အကျွံ ထားရှိခြင်းနှင့် တံဆိပ်အမှတ်အသားများ ပြသခြင်းကို တားမြစ်သည့် ဥပဒေများကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး၊ ၎င်းကို အန္တရာယ်ပြုနိုင်သည်ဟု ယူဆရသူများကို ဒဏ်ငွေရိုက်ရာတွင် ဤဥပဒေများကို ပါးနပ်စွာ အသုံးချခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၎င်း၏ အဓိက လက်နက်မှာ '''စတားချမ်ဘာတရားရုံး''' ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် '''ဘုရင့်အတိုင်ပင်ခံအဖွဲ့''' မှ ယုံကြည်စိတ်ချရသော အဖွဲ့ဝင်အနည်းငယ်ကို ဘုရင်၏ ကိုယ်ပိုင်အထူးတရားရုံးအဖြစ် အသုံးပြုသည့် ရှေးထုံးစံကို ပြန်လည်အသက်သွင်းခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ရှုပ်ထွေးလှသော ဥပဒေစနစ်များကို ကျော်ဖြတ်ကာ လျင်မြန်စွာ အရေးယူဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သည်။ ဤနည်းဖြင့် ပုဂ္ဂိုလ်ရေးအာဏာသုံးစွဲမှု သို့မဟုတ် တော်ဝင်အာဏာကို ခြိမ်းခြောက်သည့် ပြင်းထန်သော ပဋိပက္ခများကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းခဲ့သည်။ ဟင်နရီ (၇) သည် '''ငြိမ်းချမ်းရေးတရားသူကြီးများ''' ကို တစ်နိုင်ငံလုံး အတိုင်းအတာဖြင့် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ၎င်းတို့ကို ခရိုင်၊ တိုင်းအတွက် ခန့်အပ်ပြီး တစ်ကြိမ်လျှင် တစ်နှစ် သက်တမ်း ထမ်းဆောင်စေခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ အဓိကတာဝန်မှာ မိမိတို့ဒေသတွင်း၌ နိုင်ငံတော်ဥပဒေများကို လိုက်နာစေရန် ကြီးကြပ်ရန်ဖြစ်သည်။ တူဒေါမင်းဆက်ကာလအတွင်း ၎င်းတို့၏ အာဏာနှင့် အရေအတွက်သည် တဖြည်းဖြည်း တိုးပွားလာခဲ့ပြီး ဟင်နရီ၏ လက်ထက်တွင် အမြင့်မားဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဟင်နရီသည် ၎င်းတို့၏အာဏာကို ကန့်သတ်ရန် ဂရုပြုခဲ့ပြီး မှူးမတ်များကို ထိန်းချုပ်သကဲ့သို့ပင် ဒေသခံအရာရှိများအပေါ် သြဇာလွှမ်းမိုးရန် ကြိုးပမ်းသည့် မှူးမတ်များနှင့် မှူးမတ်အနွယ်ဝင်များကို ခံဝန်ကတိပြုလုပ်စေသည့် စနစ်မျိုးဖြင့် ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။ ပါလီမန်၏ ဥပဒေအက်ဥပဒေအားလုံးကို ငြိမ်းချမ်းရေးတရားသူကြီးများက ကြီးကြပ်ခဲ့သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ၁၄၉၅ ခုနှစ် အက်ဥပဒေအရ ၎င်းတို့သည် သံသယဖြစ်ဖွယ် ဂျူရီလူကြီးများကို လဲလှယ်နိုင်ခဲ့သဖြင့် ဂျူရီလူကြီးများ လာဘ်စားခြင်းကို တားဆီးနိုင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် အလေးတင်းစံနှုန်းနှင့် အတိုင်းအတာများကို စစ်ဆေးခြင်းကဲ့သို့သော အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ တာဝန်အမျိုးမျိုးကိုလည်း တာဝန်ယူခဲ့ရသည်။ ၁၅၀၉ ခုနှစ်အရောက်တွင် ငြိမ်းချမ်းရေးတရားသူကြီးများသည် ဟင်နရီ (၇) အတွက် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးနှင့် စနစ်တကျရှိစေရေးတို့တွင် အဓိက အကောင်အထည်ဖော်သူများ ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် လစာမဲ့ ဝန်ထမ်းများဖြစ်ကြသဖြင့် ခေတ်သစ်စံနှုန်းများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ဥပဒေစိုးမိုးရေးအတွက် နိုင်ငံတော်အသုံးစရိတ်ကို လျှော့ချနိုင်ခဲ့သည်။ ဒေသခံမှူးမတ်အနွယ်ဝင်များက ဤရာထူးကို ဒေသတွင်း သြဇာလွှမ်းမိုးမှုနှင့် ဂုဏ်သိက္ခာတစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်ကြသဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ရန် လိုလားခဲ့ကြသည်။ ခြုံငုံပြောရလျှင် ဤမူဝါဒသည် ထိရောက်မှုရှိခြင်းနှင့် အလယ်ခေတ်မှူးမတ်များအကြား အမြစ်တွယ်နေသော ခြစားမှုများကို လျှော့ချနိုင်ခြင်းတို့ကြောင့် ဟင်နရီအတွက် အလွန်အောင်မြင်သော မူဝါဒတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ == '''နောက်ဆုံးနှစ်များနှင့် ကွယ်လွန်ခြင်း''' == ၁၅၀၂ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီ (၇) ၏ ဘဝသည် ခက်ခဲကြမ်းတမ်းသော ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ အလှည့်အပြောင်းတစ်ခုနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီး ၎င်းနှင့် ရင်းနှီးနီးကပ်သူ အများအပြား ဇောက်ထိုးမိုးမျှော် ရှေ့ဆင့်နောက်ဆင့် ကွယ်လွန်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်း၏ သားဦးနှင့် အိမ်ရှေ့မင်းသားဖြစ်သူ '''ဝေလမင်းသား အာသာ''' သည် လတ်ဒ်လိုရဲတိုက်၌ ရုတ်တရက် ကွယ်လွန်သွားခဲ့ရာ၊ ထိုစဉ်က "အင်္ဂလိပ်ချွေးထွက်ရောဂါ" ဟု လူသိများသည့် ဗိုင်းရပ်စ်အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ရောဂါကြောင့် ဖြစ်နိုင်ခြေ များပါသည်။ ဤအခြေအနေကြောင့် ဟင်နရီ၏ ဒုတိယမြောက်သား ယော့ခ်မြို့စား ဟင်နရီသည် ထီးနန်းဆက်ခံမည့် အိမ်ရှေ့မင်းသား ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ခါတိုင်းဆိုလျှင် စိတ်လှုပ်ရှားမှုကို မြိုသိပ်ထားတတ်ပြီး ဒေါသထွက်ချိန်မှလွဲ၍ လူပုံအလယ်တွင် ခံစားချက်ကို တော်ရုံမပြတတ်သည့် ဘုရင်ကြီးသည် သားတော်ကွယ်လွန်မှုကြောင့် ပြင်းထန်စွာ ဝမ်းနည်းပူဆွေးကာ ရှိုက်ကြီးတငင် ငိုကြွေးခဲ့သဖြင့် နန်းတွင်းမှူးမတ်များကို အံ့အားသင့်စေခဲ့သည်။ ၎င်း၏ မိဖုရားအပေါ် ထားရှိသော စိုးရိမ်ပူပန်မှုများနှင့် နောက်တစ်နှစ်တွင် '''မိဖုရား အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်သွားချိန်၌''' မည်သူနှင့်မျှ စကားမပြောဘဲ ရက်ပေါင်းများစွာ အခန်းအောင်းနေခဲ့သည့် တုံ့ပြန်မှုများက ၎င်းတို့၏ အိမ်ထောင်ရေးသည် အလွန်သာယာပျော်ရွှင်ခဲ့ကြောင်း သက်သေပြနေသည်။ ဟင်နရီ (၇) သည် အဲလိဇဘက်ကို ဆုံးရှုံးလိုက်ရခြင်းကြောင့် စိတ်နှလုံး ကြေကွဲပျက်စီးခဲ့ရပြီး မိဖုရား၏ သေဆုံးမှုသည် ၎င်းအပေါ် ပြင်းထန်စွာ သက်ရောက်မှု ရှိခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် စပိန်နှင့် မဟာမိတ်အဖွဲ့ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းလိုခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် မင်းသားဟင်နရီအနေဖြင့် ၎င်း၏အစ်ကိုဖြစ်သူ (ကွယ်လွန်သူ အာသာ) ၏ ဇနီးဟောင်း ကက်သရင်းနှင့် လက်ထပ်နိုင်ရန် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဂျူးလိယပ် (၂) ထံမှ ကက်သလစ်အသင်းတော်၏ တားမြစ်ချက်ကို ကင်းလွတ်ခွင့်ပေးသည့် တော်ဝင်ခွင့်ပြုချက် ကို တောင်းခံပေးခဲ့သည်။ သို့သော် ခွင့်ပြုချက် ရရှိပြီးနောက်တွင်မူ ဟင်နရီသည် သားဖြစ်သူနှင့် ကက်သရင်းတို့၏ လက်ထပ်ပွဲအပေါ် စိတ်ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။ ကက်သရင်း၏ မိခင် ကာ့စ်တီးလ် ဘုရင်မ ပထမ အစ္စဘဲလား ကွယ်လွန်သွားပြီး ကက်သရင်း၏ အစ်မ ဂျိုအာနာ နန်းတက်လာခဲ့ခြင်းကြောင့် ကက်သရင်းသည် လက်ရှိအုပ်ချုပ်နေသော ဘုရင်တစ်ပါးတည်း၏ သမီးသာ ဖြစ်ကျန်ရစ်တော့သဖြင့် အိမ်ရှေ့မင်းသားအတွက် ဇနီးလောင်းအဖြစ် ဆွဲဆောင်မှု လျော့နည်းသွားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဤလက်ထပ်ပွဲသည် ၎င်း၏ သက်တမ်းတစ်လျှောက်တွင် ဖြစ်ပွားမလာခဲ့ပေ။ ထို့အပြင် ဖခင်ဖြစ်သူက ကက်သရင်း အော့ဖ် အရဂွန် နှင့် လက်ထပ်ရန် စီစဉ်ပေးခဲ့သည့် အချိန်၌ အနာဂတ် ဟင်နရီ (၈) ဘုရင်သည် သာသနာရေးဥပဒေအရ လက်ထပ်ရန် ငယ်ရွယ်လွန်းနေသေးပြီး အသက် ၁၄ နှစ်ပြည့်မှသာ အကျုံးဝင်မည် ဖြစ်သည်။ ဟင်နရီသည် အမွေခံများ ထပ်မံရရှိရန်အတွက် နောက်အိမ်ထောင်ပြုရန် စိတ်ပါလက်ပါမရှိဘဲ အစီအစဉ်အချို့ ဆွဲခဲ့သော်လည်း အောင်မြင်မှုမရရှိခဲ့ပေ။ ၎င်းသည် စပိန်နှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့မှုကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် နေပယ်လ်၏ မုဆိုးမဘုရင်မ ဂျိုအာနာ ကာ့စ်တီးလ်၏ ဘုရင်မ ဂျိုအာနာ နှင့် ဆာဗွိုင်း၏ မုဆိုးမမြို့စားကတော် မာဂရက် တို့ကို နောက်မိဖုရားအဖြစ် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သည်။ ၁၅၀၅ ခုနှစ်တွင် နေပယ်လ်မှ အသက် ၂၇ နှစ်အရွယ် ဂျိုအာနာ၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ သင့်လျော်မှုကို သွားရောက်အစီရင်ခံရန် သံတမန်များကို စေလွှတ်ခဲ့သော်လည်း လက်ထပ်ပွဲ ဖြစ်မလာခဲ့ပါ။ ဟင်နရီ (၇) သည် ဗြိတိသျှဘုရင်များထဲတွင် အမြှောင်ဇနီး (မယားငယ်) ထားရှိခဲ့ကြောင်း မတွေ့ရသည့် ဘုရင်အနည်းငယ်ထဲမှ တစ်ပါးဖြစ်ပြီး ထိုခေတ်ကာလ စံနှုန်းများအရ ၎င်းအနေဖြင့် နောက်အိမ်ထောင်မပြုဘဲ နေခဲ့ခြင်းမှာ ထူးခြားလှသည်။ မိဖုရားကွယ်လွန်ပြီးနောက်တွင် ၎င်း၏သား ဟင်နရီ (၈) တစ်ဦးတည်းသာ အမျိုးသားအမွေခံအဖြစ် ကျန်ရစ်ခဲ့သဖြင့် အာသာမင်းသား ကွယ်လွန်မှုသည် တူးဒါမင်းဆက်အတွက် နိုင်ငံရေးအရ အလွန်ပင် စိုးရိမ်စရာ အခြေအနေကို ဖန်တီးခဲ့သည်။ ဟင်နရီ (၇) သက်ရှိထင်ရှား ရှိစဉ်ကာလက မှူးမတ်များသည် ၎င်းအား လန်ဒန်တွင် အာဏာပြန်လည်ဗဟိုပြု စုစည်းမှုအပေါ် မကြာခဏ ဝေဖန်ခဲ့ကြပြီး၊ နောက်ပိုင်း ၁၆ ရာစု သမိုင်းပညာရှင် ဖရန်စစ် ဘေကွန် ကလည်း ဟင်နရီ၏ အခွန်ဥပဒေကို အတင်းအကျပ် ကောက်ခံသည့် နည်းလမ်းများအပေါ် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဝေဖန်ခဲ့သည်။ တစ်ဖက်တွင်လည်း ဟင်နရီ (၇) သည် ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင်ဘဏ္ဍာရေး အသုံးစရိတ်များကို အနီးစပ်ဆုံး ပြားဝက် အထိ အသေးစိတ် စေ့စေ့စပ်စပ် မှတ်တမ်းတင်လေ့ရှိသူ ဖြစ်သည်။ ဤမှတ်တမ်းများနှင့် ၎င်း၏ မိဖုရား၏ အသုံးစရိတ်များကို အသေးစိတ် ရေးသားထားသော စာရင်းစာအုပ် တစ်အုပ်အပါအဝင် နန်းတွင်းမှူးမတ်များ၏ မှတ်တမ်းများနှင့် ဘုရင်ကိုယ်တိုင် ရေးသားခဲ့သော ပေးစာအများအပြားသည် ဗြိတိသျှ အမျိုးသားမော်ကွန်းတိုက်တွင် ယနေ့တိုင် ကျန်ရှိနေပါသည်။ ဤစာရင်းစာအုပ်များအရ မိဖုရားမကွယ်လွန်မီအထိ ဟင်နရီသည် လူသိများထားသည်ထက် ပိုမို၍ ဇနီးနှင့် သားသမီးများအပေါ် အလိုလိုက်ချစ်ခင်တတ်သော ဖခင်နှင့် ခင်ပွန်းတစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့ကြောင်း ထင်ရှားပြီး၊ ၎င်း၏ ပြင်ပတွင် တင်းမာခက်ထန်သော စရိုက်သည် မိသားစုအပေါ် ထားရှိသော သံယောဇဉ်ကို ဖုံးကွယ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ ၎င်း၏ မိခင်ဖြစ်သူ မာဂရက်ထံ ရေးသားခဲ့သော ပေးစာများအပါအဝင် ဆွေမျိုးများထံ ပေးပို့သော စာများတွင် တရားဝင် ရုံးသုံးစာများ၌ မတွေ့ရသည့် နွေးထွေးကြင်နာသော လေသံများ ပါဝင်နေသည်။ စာရင်းမှတ်တမ်း အများအပြားတွင် ၎င်းသည် ဇနီးနှင့် သားသမီးများအတွက် လိုအပ်ရုံတင်မကဘဲ ဖျော်ဖြေရေးနှင့် အလိုလိုက်မှုများအတွက်ပါ ငွေကြေးကို ရက်ရက်ရောရော သုံးစွဲခဲ့ကြောင်း ပြသနေသည်။ သို့သော်လည်း အဲလိဇဘက် မိဖုရား ကွယ်လွန်ပြီးနောက်တွင် ယင်းသို့ မိသားစုကို အလိုလိုက်ခွင့်များ ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့ရသည်။ ဟင်နရီသည် ပြင်းထန်စွာ ဖျားနာပြီး သေလုမတတ် ဖြစ်ခဲ့ရကာ ၎င်း၏အနားသို့ မိခင်ဖြစ်သူ မာဂရက်ဘောင်းဖို့ထ် တစ်ဦးတည်းကိုသာ လာခွင့်ပြုခဲ့ပြီး '''"ဆိတ်ငြိမ်ရာ အရပ်သို့ တိတ်တဆိတ် သွားရောက်ကာ မည်သူမျှ ၎င်းထံ မလာရောက်စေရန်"''' တားမြစ်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီ၏ သောကကို ပိုမိုဆိုးရွားစေသည်မှာ မိဖုရားကွယ်လွန်ပြီး လအနည်းငယ်အကြာတွင် စကော့တလန်ဘုရင် ဂျိမ်းစ် (၄) နှင့် စုလျားရစ်ပတ်ထားသည့် သမီးကြီး မာဂရက်ကို ဖခင်ဖြစ်သူကိုယ်တိုင် နယ်စပ်အထိ သွားရောက် ပို့ဆောင်ခဲ့ရခြင်းဖြစ်ပြီး ယင်းသည် သမီးဖြစ်သူကို နောက်ဆုံးတွေ့မြင်ရခြင်း ဖြစ်သည်။ သမီးဖြစ်သူ မာဂရက်က ၎င်းအား အိမ်လွမ်းကြောင်း ပေးစာများ ရေးသားခဲ့သော်လည်း ဟင်နရီမှာမူ မိသားစု ဆုံးရှုံးမှုအတွက် ဝမ်းနည်းပူဆွေးနေရရုံမှတစ်ပါး စကော့တလန်ဘုရင်နှင့် ချုပ်ဆိုထားသည့် ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ်ပါ စည်းကမ်းချက်များကိုသာ လိုက်နာစောင့်ထိန်းခဲ့ရသည်။ ဟင်နရီ (၇) သည် '''၁၅၀၉ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၁ ရက်တွင် ရစ်ချမွန်နန်းတော်၌ တီဘီရောဂါ ဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး''' ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း တွင် ၎င်းကိုယ်တိုင် ဆောက်လုပ်စေခဲ့သော ဘုရားရှိခိုးကျောင်းဆောင်၌ ဇနီးဖြစ်သူ အဲလစ်ဇဘက်၏ ဘေးတွင် သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည်။ ၎င်း၏ ထီးနန်းကို ဒုတိယသားတော် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် က ဆက်ခံခဲ့ပြီး (၁၅၀၉–၁၅၄၇ စိုးစံ)၊ ၎င်းသည် အင်္ဂလန်တွင် ပရိုတက်စတင့် ဘာသာရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုကို စတင်ခဲ့သူ ဖြစ်လာသည်။ ဟင်နရီ (၇) ကွယ်လွန်ပြီး နှစ်လအကြာ ဇွန်လ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ၎င်း၏ မိခင်လည်း ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ == '''ရုပ်ရည်နှင့် စရိုက်လက္ခဏာ''' == ဟင်နရီသည် ဖော်ရွေပြီး တက်ကြွဖျတ်လတ်သူဖြစ်ကာ သိက္ခာရှိပြီး မိတ်ဆွေသင်္ဂဟ ပေါများတတ်သူ ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အလွန်ဉာဏ်ပညာ ထက်မြက်ကြောင်းလည်း ထင်ရှားသည်။ ၎င်း၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိပြုစုသူ ပါမောက္ခစတန်လေ ခရိုင်းမ်းစ် က ဟင်နရီသည် ဘုရင်မဖြစ်မီကပင် "လူအများကို ဆွဲဆောင်နိုင်သည့် ထူးခြားသော ပင်ကိုယ်စရိုက်ရှိခြင်း၊ ယုံကြည်မှု တိုးပွားစေနိုင်ခြင်းနှင့် ပါးနပ်ပြတ်သားသူဟူသော ကျော်စောမှုများ ရှိခဲ့ခြင်း" တို့ကြောင့် ၎င်းအား ချီးကျူးခဲ့သည်။ အားနည်းချက်အနေဖြင့်မူ ၎င်းသည် ကျန်းမာရေး မကောင်းမွန်လှသဖြင့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာအရ အနည်းငယ် နုနယ်အားနည်းပုံ ပေါက်နေတတ်သည်။ == '''ခေတ်ပြိုင်ဘုရင်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ချက်''' == သမိုင်းပညာရှင်များသည် ဟင်နရီ (၇) ကို ဥရောပတိုက်မှ ခေတ်ပြိုင်ဘုရင်များဖြစ်ကြသော ပြင်သစ်ဘုရင် လူဝီ (၁၁) နှင့် အာရဂွန်ဘုရင် ဖာဒီနန် (၂) တို့နှင့် နှိုင်းယှဉ်လေ့ရှိကြသည်။ ၁၆၀၀ ပြည့်နှစ်များအရောက်တွင် သမိုင်းပညာရှင်များသည် အခြားမင်း ပဒေသရာဇ် များထံမှ နိုင်ငံရေးအုပ်ချုပ်မှု အတတ်ပညာ သင်ခန်းစာများကို လေ့လာယူခဲ့သည့် ဟင်နရီ၏ ပညာဉာဏ်ကို အသားပေး ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ ၁၆၂၂ ခုနှစ်တွင် ဖရန်စစ် ဘေကွန်သည် ''History of the Reign of King Henry VII'' (ဟင်နရီ ၇ ဘုရင်မင်းမြတ်၏ စိုးစံမှုသမိုင်း) ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်များအရောက်တွင် "မင်းပဒေသရာဇ်သစ်" အယူအဆအရ နိုင်ငံတိုင်းတွင် တော်ဝင်အာဏာ ပြန်လည်ဦးမော့လာစေသည့် တူညီသောအချက်များကို အလေးပေး ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ ယင်းချဉ်းကပ်မှုသည် အမျိုးသားနိုင်ငံတော်များ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာမှုအပေါ် တူညီချက်များနှင့် ကွဲပြားချက်များဆိုင်ရာ စိတ်ဝင်စားဖွယ် မေးခွန်းများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ သို့သော် ၂၀ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် ပေါ်ပေါက်လာသော ဥရောပနိုင်ငံတော်များ တည်ဆောက်ပုံ စံနမူနာအရ ဟင်နရီသည် လူဝီ သို့မဟုတ် ဖာဒီနန်တို့နှင့် ပုံစံချင်း တူညီမှု သိပ်မရှိတော့ကြောင်း ရှုမြင်ကြသည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{Lifetime|၁၄၅၇|၁၅၀၉}} [[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် ရေမြေ့သခင်များ]] cqqecy5p7ozmhr07p9d2p4gcizeri59 1054861 1054848 2026-09-23T14:56:53Z Dr Lotus Black 31011 refs 1054861 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | image = Enrique_VII_de_Inglaterra,_por_un_artista_anónimo.jpg | alt = Formal portrait in the Elizabethan style of Edward in his early teens. He has a long pointed face and a small full mouth. | caption = Portrait {{c.|1550}} | succession = [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ဘုရင်]] နှင့် [[အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏မင်းဆက်များ]] | more_text = ([[:en:Style of the British sovereign#Styles of English sovereigns|more&nbsp;...]]) | reign = ၂၂ သြဂုတ် ၁၄၈၅ - ၂၁ ဧပရယ် ၁၅၀၉ | coronation = ၃၀ ‌အောက်တိုဘာ ၁၄၈၅ | cor_type = [[:en:Coronation of Edward VI|Coronation]] | predecessor = [[တတိယမြောက် ရစ်ချတ်ဘုရင်]] | reg_type = Regents | successor = [[အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး]] | birth_date = ၁၂ အောက်တိုဘာ ၁၅၃၇ | birth_place = ဟင်နရီတူးဒါ၊ ရစ်ချ်မွန်ဒုတိယအဆင့်မြို့စားအိမ်တော် ၂၈ ဇန်နဝါရီ ၁၄၅၇ ပန်းဘရုတ်ခ်ရဲတိုက်၊ ပန်းဘရုတ်ရှိုင်းယား၊ ဝေလ | death_date = ၂၁ ဧပရယ်လ် ၁၅၀၉ (အသက် ၅၂) | death_place = ရစ်ချ်မွန်နန်းတော်၊ ဆာရေးမြို့၊ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ | house = [[တူးဒါအိမ်တော်]] | father = [[အက်ဒ်မွန်တူးဒါ၊ရစ်ချ်မွန်နယ်စားပထမဆင့်]] | mother = [[လေဒီမာဂရက်ဘောင်းဖို့ထ်]] | burial_date = ၁၁ မေလ ၁၅၀၉ | burial_place = [[ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း]] | signature = Henry_VII_Signature.svg |spouse=ယော့ခ်မြို့စားကတော် အဲလိဇဘက် <br>(၁၄၈၆ လက်ထပ်-၁၅၀၃ ကွယ်လွန်)</br>|issue=အာသာ၊ အိမ်ရှေ့စံမင်းသား စကော့တလန်ဘုရင်မ မာဂရက် အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင် အင်္ဂလန်မှ အဲလိဇဘက် ပြင်သစ်ဘုရင်မ မေရီ ဆိုးမားဆတ်မြို့စား အက်မွန်|name=သတ္တမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး}} '''သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး''' (၁၄၅၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၈ ရက် – ၁၅၀၉ ခုနှစ် ဧပြီ ၂၁ ရက်) သည် ဟင်နရီတူးဒါ ဟုလည်း လူသိများပြီး ၁၄၈၅ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၂၂ ရက်တွင်ထီးနန်းကို သိမ်းပိုက်ချိန်မှစ၍ ၁၅၀၉ ခုနှစ် သူကွယ်လွန်သည်အထိ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ဘုရင်နှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏ အရှင်သခင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူသည် တူးဒါမင်းဆက် ၏ ပထမဆုံးသော ဘုရင်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။ ဟင်နရီသည် ရစ်ချ်မွန်မြို့၏ ပထမအဆင့်မြို့စား အက်ဒမွန်တူးဒါနှင့် လေဒီ မာဂရက်ဘောင်းဖို့ဒ် တို့၏ တစ်ဦးတည်းသောသား ဖြစ်သည်။ သူ၏မိခင်သည် တတိယမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ၏ သားဖြစ်သူ ဂျွန်အော့ဂေါင့် ၏ မြေးတော်စပ်သူဖြစ်ပြီး၊ ယင်းဂျွန်အော့ဂေါင့်သည် ပလန်တာဂျီနက် မင်းဆက် ၏ လန်ကတ်စတာ အသင်းခွဲကို တည်ထောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဟင်နရီ၏ အင်္ဂလန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံခွင့် ရရှိနိုင်ခြေသည် တတိယမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ၏ မြစ်တော်စပ်မှုမှတစ်ဆင့် ဆင်းသက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ ဖခင် အက်ဒမွန်တူးဒါသည် လန်ကတ်စတာဘုရင် [[ဆဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်]]၏ အဖေတူအမေကွဲညီအကို တော်စပ်သူ ဖြစ်သည်။ အက်ဒမွန်သည် သူ့သား မဖွားမြင်မီ သုံးလအလိုက ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး ဟင်နရီကို သူ၏ဦးလေးဖြစ်သူ လန်ကတ်စတာအမျိုးသား ဂျက်စပါတူးဒါ နှင့် ပလန်တာဂျီနက်မင်းဆက် ယော့ခ် အသင်းခွဲကို ထောက်ခံသူ ဝီလီယံဟာဘတ် တို့က ပူးတွဲစောင့်ရှောက် ကြီးပြင်းခဲ့ကြသည်။ ဟင်နရီ၏ ငယ်စဉ်နှစ်များတွင် သူ၏ဦးလေးများနှင့် လန်ကတ်စတာအုပ်စုသည် ယော့ခ်ဘက်တော်သား စတုတ္ထမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ကို ဆန့်ကျင်ကာ ပြည်တွင်းစစ်ပွဲများ ဆက်တိုက်ဆင်နွှဲခဲ့ကြသည်။ စတုတ္ထမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် က ၁၄၇၁ ခုနှစ်တွင် ထီးနန်းကို ပြန်လည်ရယူပြီးနောက် ဟင်နရီသည် ဘရစ်ထ်တနီ တွင် ၁၄ နှစ်တိုင်တိုင် ဒုက္ခသည်ဘဝဖြင့် နေထိုင်ခဲ့ရသည်။ ပြင်သစ်နှင့် စကော့တလန်တို့၏ ထောက်ပံ့ကူညီမှုဖြင့် သူ၏တပ်များက ဘော့ဝက်ထ်စစ်ပွဲမျက်နှာပြင်တွင် ရစ်ချ်မွန်၏ တတိယမြောက် ရစ်ချ်ချတ်ဒ်ဘုရင် ကို အနိုင်ယူတိုက်ခိုက်နိုင်ခဲ့ပြီးမှသာ ထီးနန်းကို ဆွတ်ခူးနိုင်ခဲ့သည်။ သူသည် စစ်မြေပြင်တွင် တိုက်ခိုက်အနိုင်ရရှိကာ ထီးနန်းသိမ်းပိုက်ခဲ့သည့် အင်္ဂလန်၏ နောက်ဆုံးဘုရင်ဖြစ်ပြီး၊ နှင်းဆီ စစ်ပွဲများ (၁၄၅၅-၁၄၈၇) ကို အပြီးသတ်နိုင်ရန် နှစ်နှစ်အကြာ စတော့ဖီးစစ်ပွဲ တွင် ထပ်မံကာကွယ်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရသည်။ စတုတ္ထမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ၏ သမီးတော် အယ်လီဇဘက်အော့ဖ်ယော့ခ် နှင့် လက်ထပ်ခြင်းဖြင့် သူ၏ထီးနန်းခိုင်မာမှုကို ပိုမိုအားကောင်းစေခဲ့သည်။ သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်သည် ပြည်တွင်းစစ်အပြီးတွင် အင်္ဂလန်ဘုရင်စနစ်၏ အာဏာနှင့် တည်ငြိမ်မှုကို ပြန်လည်ရယူပေးနိုင်ခဲ့သည်။ အုပ်ချုပ်ရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် သံတမန်ရေးရာ လုပ်ငန်းစဉ်များစွာကို အစပျိုးဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သူအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရသည်။ အင်္ဂလန်၏ သိုးမွေးလုပ်ငန်းအပေါ် အားပေးသည့် သူ၏မူဝါဒနှင့် ဝင်ငွေနည်းပါးသောနိုင်ငံ နှင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော စီးပွားရေးအကြပ်အတည်း တို့သည် အင်္ဂလန်စီးပွားရေးအတွက် ရေရှည်အကျိုးကျေးဇူးများကို ဖြစ်ထွန်းစေခဲ့သည်။ သူသည် အသေးစိတ်ကိစ္စရပ်များကို အထူးဂရုစိုက်လေ့ရှိပြီး ငွေကြေးသုံးစွဲရာတွင် ဖြုန်းတီးခြင်းမရှိဘဲ ဝင်ငွေအသစ်များ ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရန်သာ အဓိကထား လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ အခွန်အသစ်များစွာကို ကောက်ခံခြင်းဖြင့် အစိုးရ၏ဘဏ္ဍာရေးကို တည်ငြိမ်စေခဲ့သည်။ သို့သော် သူကွယ်လွန်ပြီးနောက် စစ်ဆေးရေးကော်မရှင်တစ်ရပ်က အခွန်ကောက်ခံသည့် လုပ်ငန်းစဉ်များတွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အလွဲသုံးစားလုပ်မှုများ ရှိခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ == '''မွေးဖွားလာပုံနှင့် ငယ်ဘဝ''' == '''သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်''' ကို ၁၄၅၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဝေလနိုင်ငံ ပမ်ဗရုတ်ရှိုင်းယား ရှိ ပမ်ဗရုတ်ရဲတိုက် ၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ထိုဒေသမှာ ဝေလနိုင်ငံအတွင်းရှိ အင်္ဂလိပ်စကားပြောသော နယ်မြေဖြစ်ပြီး "ဝေလအလွန်မှာရှိတဲ့အင်္ဂလန်နိုင်ငံလေး" ဟု လူသိများသည်။ ၎င်းသည် ထိုစဉ်က အသက် ၁၃ နှစ်သာရှိသေးသော '''လေဒီ မာဂရက်ဘောင်းဖို့ထ်''' နှင့် ရစ်ချမွန်၏ ပထမဆင့်နယ်စား ဖြစ်ပြီး အသက် ၂၆ နှစ်အရွယ်တွင် ဟင်နရီမွေးဖွားခြင်းမပြုမီ{{Sfn|Rogers|Turvey|2000}} သုံးလအလိုက ကွယ်လွန်ခဲ့သော '''အက်မွန်တူးဒါ၏''' တစ်ဦးတည်းသော သားဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ပမ်ဗရုတ်ရှိ စိန့်မေရီ ဘုရားကျောင်း တွင် နှစ်ခြင်းခံယူခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သော်လည်း<ref>{{Cite web|url=https://www.henrytudortrust.org.uk/tudor-pembroke.html|title=Tudor Pembroke &#124; Ymddiriedolaeth Harri Tudur &#124; Henry Tudor Trust|website=www.henrytudortrust.org.uk|access-date=23 March 2022|archive-date=13 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220813071657/https://www.henrytudortrust.org.uk/tudor-pembroke.html|url-status=dead}}; {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=CcR5DAAAQBAJ&pg=PT21|title=Henry VII: The Maligned Tudor King|first=Terry|last=Breverton|date=2016|publisher=Amberley Publishing Limited|isbn=978-1445646060|via=Google Books}}</ref> ထိုအဖြစ်အပျက်နှင့် ပတ်သက်၍ မည်သည့်အထောက်အထားစာရွက်စာတမ်းမျှ မရှိပါ။<ref>{{cite web |title=BBC Wales – History – Themes – Pembroke The Main Street |url=http://www.bbc.co.uk/wales/history/sites/themes/normans/pembroke-the-main-street.shtml |publisher=British Broadcasting Corporation}}</ref> ဟင်နရီ၏ ဖခင်ဘက်မှ အဘိုးဖြစ်သူ '''အိုဝင်တူးဒါ''' မှာ မူလက ဝေလနိုင်ငံ၊ အန်ဂဲလ်စီကျွန်း ရှိ ပန်မိုးနစ်တူးဒါမျိုးနွယ်စု မှဖြစ်ပြီး ဟင်နရီ (၅) ဘုရင်၏ နန်းတော်တွင် အစေခံလူငယ် တစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အာဂျင်ကောစစ်ပွဲတွင် စစ်မှုထမ်းပြီးနောက် ဘုရင်မင်းမြတ်၏ ကိုယ်ရံတော်မှူး တစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အိုဝင်သည် ဟင်နရီ (၅) ၏ မုဆိုးမဖြစ်သူ '''ကက်သရင်းဗလွိုက်စ်''' နှင့် လျှို့ဝှက်လက်ထပ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ၎င်းတို့၏ သားသမီးများထဲမှ တစ်ဦးမှာ ဟင်နရီ၏ ဖခင် အက်မွန် ဖြစ်သည်။ အက်မွန်ကို ၁၄၅၂ ခုနှစ်တွင် ရစ်ချမွန်မြို့စားအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး ပါလီမန်က တရားဝင်သားသမီးအဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။{{Sfn|Williams|1973|page=17}} ဟင်နရီ၏ မိခင် မာဂရက်သည် တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုထားသော ဗျူဖောင့်ထ်မင်းဆက် မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သောကြောင့် ဟင်နရီအတွက် အင်္ဂလန်ထီးနန်းရပိုင်ခွင့် အခွင့်အရေးကို ပိုမိုခိုင်မာစေခဲ့သည်။ မာဂရက်သည် လန်ကက်စတာ၏ ပထမဆုံး မြို့စားကြီး '''ဂျွန် အော့ဖ် ဂေါင့်'''(တတိယမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ၏ စတုတ္ထမြောက်သားတော်) နှင့် ၎င်း၏ တတိယမြောက်ဇနီး ကက်သရင်း ဆွင်ဖို့ဒ် တို့၏ မြစ်မတော်စပ်သည်။ ဆွင်ဖို့ဒ်သည် ဂေါင့်၏ အမြှောင်ဇနီးအဖြစ် ၂၅ နှစ်ခန့် နေထိုင်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် ၁၃၉၆ ခုနှစ်တွင် လက်ထပ်ခဲ့ကြစဉ်က ဟင်နရီ၏ အဘိုးဖြစ်သူ ဂျွန်ဘောင်းဖို့ထ် အပါအဝင် သားသမီးလေးဦး ထွန်းကားနေပြီဖြစ်သည်။ ဂေါင့်၏ တူတော်စပ်သူ ဒုတိယမြောက်ရစ်ချတ်ဒ် ဘုရင်က ၁၃၉၇ ခုနှစ်တွင် ဂေါင့်နှင့် ဆွင်ဖို့ဒ်တို့၏ သားသမီးများကို တရားဝင် တော်ဝင်အမိန့်ပြန်တမ်းဖြင့် ကရင်္စာပြုပေးခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၄၀၇ ခုနှစ်တွင် ဂေါင့်၏ ပထမဇနီးမှ မွေးဖွားသော သားဖြစ်သူ စတုတ္ထမြောက်ဟင်နရီ ဘုရင်က ၎င်း၏ ဖအေတူမအေကွဲ မောင်နှမများ၏ တရားဝင်မှုကို အတည်ပြုသော်လည်း ၎င်းတို့တွင် ထီးနန်းဆက်ခံပိုင်ခွင့် မရှိကြောင်း တော်ဝင်အမိန့်ပြန်တမ်းအသစ် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။{{Sfn|Kendall|1973|p=156}} စတုတ္ထမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ လုပ်ရပ်သည် ဥပဒေအရ သံသယဖြစ်ဖွယ် ရှိနေသည်၊ အကြောင်းမှာ ဘောင်းဖို့ထ် မျိုးနွယ်စုများကို ယခင်က ပါလီမန်တွင် ဖတ်ကြားခဲ့သော တော်ဝင်ကြေညာချက်ဖြင့် တရားဝင်ဖြစ်စေခဲ့ပြီး ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ထိုလုပ်ရပ်က ဟင်နရီ၏ ထီးနန်းရပိုင်ခွင့်ကို အားနည်းစေခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=21 December 2019 |title=John Beaufort |url=https://thehistoryjar.com/tag/john-beaufort/#:~:text=In%20September%201396%20a%20papal,Houses%20of%20York%20and%20Lancaster. |access-date=13 January 2025 |website=The History Jar |language=en-US}}</ref> သို့သော်လည်း ၁၄၈၃ ခုနှစ်အရောက်တွင် ဆဌမမြောက်ဟင်နရီ ဘုရင်၊ ၎င်း၏သား ဝေလမင်းသား အက်ဒွပ် နှင့် မာဂရက်၏ ဦးလေးဖြစ်သူ ဆမ်းမားဆက်မြို့စား အက်မွန် ဘောင်းဖို့ထ် တို့ စစ်ပွဲအတွင်း ကျဆုံးခြင်း၊ လုပ်ကြံခံရခြင်း သို့မဟုတ် ကွပ်မျက်ခံရခြင်းတို့ကြောင့် ဟင်နရီသည် လန်ကက်စတာမင်းဆက်တွင် ထီးနန်းဆက်ခံရန် ကျန်ရှိနေသည့် အကြီးဆုံး အမျိုးသား အမွေခံဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ဘော့စဝက်စစ်ပွဲသို့ သွားရာလမ်းတွင် ဝေလနိုင်ငံကို ဖြတ်သန်းစဉ် စစ်တပ်၏ လုံခြုံရေးနှင့် စစ်ရေးထောက်ခံမှု ရရှိရန်အတွက် ၎င်း၏ ဝေလမျိုးရိုးအနွယ်ကို နိုင်ငံရေးအရ အသုံးချခဲ့သည်။<ref>{{Harvnb|Chrimes|1999|page=3}}; {{Cite book |last=Davies, Norman |title=The Isles – A History |pages=337–379}}</ref> ၎င်းသည် ဒဏ္ဍာရီလာ ရှေးဟောင်းဗြိတိန်ဘုရင် ကက်ဒ်ဝါလာဒါ မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ဆိုကြသော ရှေးကျ၍ အခြေခိုင်သည့် အန်ဂဲလ်စီ မိသားစုမှ ဆင်းသက်လာသူ ဖြစ်သည်။ ဟင်နရီသည် ရံဖန်ရံခါတွင် ဝေလနိုင်ငံ၏ နဂါးနီအလံ ကို ပြသလေ့ရှိသည်။ ၎င်းသည် ဘော့စဝက်စစ်ပွဲတွင် အောင်ပွဲရပြီးနောက် လန်ဒန်မြို့အတွင်း လှည့်လည်ရာတွင် ထိုနဂါးနီအလံနှင့် စိန့်ဂျော့ခ်ျအလံ တို့ကို ကိုင်ဆောင်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီနှင့် ခေတ်ပြိုင်စာရေးဆရာတစ်ဦးဖြစ်သူ ၎င်း၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိပြုစုသူ ဘားနတ် အန်ဒရေ ကလည်း ဟင်နရီ၏ ဝေလမျိုးရိုးကို များစွာ အမွှမ်းတင် ရေးသားခဲ့သည်။ ၁၄၅၆ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီ၏ ဖခင် အက်မွန်တူးဒါသည် တောင်ဝေလဒေသ၌ ဆဌမမြောက်ဟင်နရီ ဘုရင်အတွက် ယော့ခ်ဂိုဏ်းသားများကို တိုက်ခိုက်နေစဉ် ဖမ်းဆီးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ၎င်းသည် မကြာမီမှာပင် ကာမာသန်ရဲတိုက် ၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ၎င်း၏ ညီဖြစ်သူ ပမ်ဗရုတ်မြို့စား '''ဂျက်စပါတူးဒါ''' က အက်မွန်၏ မုဆိုးမ မာဂရက်ကို စောင့်ရှောက်ရန် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၁၄၆၁ ခုနှစ်တွင် စတုတ္ထမြောက်အက်ဒွပ် ဘုရင် ဖြစ်လာသောအခါ ဂျက်စပါတူးဒါ သည် ပြည်ပသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ရသည်။ ပမ်ဗရုတ်ရဲတိုက်နှင့် ပမ်ဗရုတ်မြို့စားအဆင့်ကို ယော့ခ်ဂိုဏ်းသား ဝီလျံ ဟားဘတ် ထံ ပေးအပ်ခဲ့ပြီး ၎င်းက မာဂရက် ဗျူဖို့တ်နှင့် ငယ်ရွယ်သော ဟင်နရီတို့၏ အုပ်ထိန်းသူအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။<ref>{{cite web |last=Marilee Mongello |title=Tudor Monarchs – Henry VII, one |url=http://englishhistory.net/tudor/monarchs/henry7.html |access-date=7 February 2013 |publisher=Englishhistory.net}}</ref> ဟင်နရီသည် ၁၄၆၉ ခုနှစ်အထိ ဟားဘတ်၏ အိမ်ထောင်စုတွင် နေထိုင်ခဲ့ပြီး ထိုနှစ်တွင် "ဘုရင်တင်မြှောက်သူ" ဟု လူသိများသော ဝါဝစ်မြို့စား ရစ်ချတ် နေဗီးလ်သည် လန်ကက်စတာအုပ်စုဘက်သို့ ကူးပြောင်းသွားခဲ့သည်။ ဟားဘတ်သည် ယော့ခ်ဂိုဏ်းသားများအတွက် တိုက်ပွဲဝင်စဉ် ဖမ်းဆီးခံရပြီး ဝါဝစ်၏ ကွပ်မျက်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ ၁၄၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဝါဝစ်က ဟင်နရီ (၆) ဘုရင်ကို နန်းတင်ပေးသောအခါ ဂျက်စပါ တူဒေါသည် ပြည်ပမှ ပြန်လာပြီး ဟင်နရီကို နန်းတော်သို့ ခေါ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၄၇၁ ခုနှစ်တွင် ယော့ခ်ဂိုဏ်းသား အက်ဒဝက် (၄) က ထီးနန်းကို ပြန်လည်ရယူသောအခါ ဟင်နရီသည် အခြားလန်ကက်စတာ ဂိုဏ်းသားများနှင့်အတူ ဘရစ်တနီသို့ ထွက်ပြေးခဲ့သည်။ ၎င်းသည် နောက်ထပ် ၁၄ နှစ်ခန့်ကို ဘရစ်တနီမြို့စား ဖရန်စစ် (၂) ၏ အကာအကွယ်အောက်တွင် ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။<ref>{{cite book|chapter-url=https://books.google.com/books?id=vFOoAwAAQBAJ&dq=Henry+VII+Brittany+1471&pg=RA1-PA111|chapter=Rooms with no view|title=Royal Exiles: From Richard the Lionheart to Charles II|publisher=Amberley Publishing|last1=Soden|first1=Iain|date=2013|isbn=978-1445612034}}</ref> ၁၄၇၆ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ဖရန်စစ် နေမကောင်းဖြစ်လာသောအခါ ၎င်း၏ အဓိကအတိုင်ပင်ခံများသည် အက်ဒွပ်ဘုရင်နှင့် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းရန် ပိုမိုလိုလားလာကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဟင်နရီသည် အင်္ဂလိပ်သံတမန်များထံ အပ်နှံခြင်းခံရပြီး ဘရစ်တန်ဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်သော စိန့်မာလိုသို့ ခေါ်ဆောင်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ထိုနေရာတွင် ၎င်းသည် ဗိုက်နာဟန်ဆောင်ကာ ရေတက်ချိန်ကို လွဲချော်အောင် ခရီးစဉ်ကို ကြန့်ကြာစေခဲ့သည်။ မကြာမီတွင် ဟင်နရီ၏ မဟာမိတ်တစ်ဦးဖြစ်သူ ဗိုင်းကောင့် ဂျင်း ဒူး ကီလင်းနက် ရောက်ရှိလာပြီး ဖရန်စစ် ကျန်းမာရေး ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာကြောင်း သတင်းပါလာသဖြင့် ရှုပ်ထွေးမှုများအတွင်း ဟင်နရီသည် ဘုန်းကြီးကျောင်းတစ်ခုသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အင်္ဂလိပ်သံတမန်များ မပြန်မချင်း ထိုဘုန်းကြီးကျောင်းတွင် ခိုလှုံခွင့်တောင်းခံခဲ့သည်။<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=CcR5DAAAQBAJ&dq=Henry+VII+November+1476&pg=PT45|title=Henry VII: The Maligned Tudor King|isbn=978-1445646060|publisher=Amberley Publishing|date=2016|last1=Breverton|first1=Terry}}</ref> == '''ထီးနန်းရရှိလာပုံ''' == ၁၄၈၃ ခုနှစ်အရောက်တွင် ဟင်နရီ၏မိခင်သည် ၎င်း၏ခင်ပွန်းဖြစ်သူ လော့ဒ် စတန်လေ (Lord Stanley) မှာ ယော့ခ်ဂိုဏ်းသားတစ်ဦး ဖြစ်နေလင့်ကစား '''ဟင်နရီကို''' '''တတိယမြောက်ရစ်ချတ်ဒ် ၏ နေရာတွင် အစားထိုးရန်''' နိုင်ငံရေးအရ တက်ကြွစွာ စတင်စည်းရုံးခဲ့သည်။ ၁၄၈၃ ခုနှစ် ခရစ္စမတ်နေ့တွင် ရက်နက်စ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်း ၌ ဟင်နရီသည် စတုတ္ထမြောက်အက်ဒွပ် ဘုရင်၏ သမီးအကြီးဆုံးဖြစ်သူ '''အဲလိဇဘက် အော့ဖ် ယော့ခ်''' နှင့် လက်ထပ်ရန် ကတိပြုခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ၎င်း၏မောင်နှမများဖြစ်ကြသော မျှော်စင်တွင်းမှ မင်းသားများ (ပဉ္စမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် နှင့် ရစ်ချတ်) ကွယ်လွန်သွားပြီဟု ယူဆရသည့်နောက်ပိုင်း အက်ဒွပ်ဘုရင်၏ အမွေဆက်ခံသူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဘရစ်တနီမြို့စား ဖရန်စစ် (၂) ထံမှ ချေးယူခဲ့သော ငွေကြေးနှင့် ရိက္ခာများဖြင့် ဟင်နရီသည် အင်္ဂလန်သို့ ကုန်းတွင်းပိုင်းဝင်ရောက်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း ပူးပေါင်းကြံစည်မှု ပျက်ပြားသွားခဲ့ရာ ၎င်း၏ အဓိကကြံရာပါ ဘာကင်ဟမ်မြို့စား ဟင်နရီ စတက်ဖို့ဒ်ကွပ်မျက်ခံရသည်။ ထို့နောက် ရစ်ချတ် (၃) က ဟင်နရီကို ဘရစ်တနီမှ ပြန်လည်လွှဲပြောင်းပေးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သဖြင့် ဟင်နရီသည် ပြင်သစ်သို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ရသည်။ ပြင်သစ်တို့က ၎င်းကို နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုခဲ့ပြီး ဒုတိယအကြိမ် ကျူးကျော်စစ်အတွက် စစ်သည်များနှင့် လက်နက်ပစ္စည်းများ ကူညီပံ့ပိုးပေးခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ကွယ်လွန်သူ စတုတ္ထမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ၏ ခမည်းခမက်တော်စပ်သူ ဝုဒ်ဗေးလ် မိသားစု၏ ထောက်ခံမှုကို ရရှိခဲ့ပြီး ပြင်သစ်နှင့် စကော့တလန် စစ်တပ်ငယ်တစ်ခုဖြင့် ရွက်လွှင့်ကာ ပမ်ဗရုတ်ရှိုင်းယားရှိ မေးလ်ဘေး သို့ ဆိုက်ရောက်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ဦးလေးဖြစ်သူ ဂျက်စပါနှင့် အောက်စဖို့ဒ်မြို့စား ဂျွန် ဒီ ဗီယာ တို့နှင့်အတူ အင်္ဂလန်သို့ ချီတက်ခဲ့သည်။ ဝေလပြည်နယ်သည် သမိုင်းကြောင်းအရ လန်ကက်စတာဂိုဏ်း၏ အမာခံနယ်မြေဖြစ်ပြီး၊ ဟင်နရီသည် ရိုင်းစ် အက်ပ် ဂရက်ဖစ် မှ တိုက်ရိုက်ဆင်းသက်လာသူ ဖြစ်ခြင်းကြောင့်<ref>{{Cite book |last=Rees, David |title=The Son of Prophecy: Henry Tudor's Road to Bosworth |publisher=Black Raven Press |date=1985 |isbn=978-0-85159-005-9}}</ref> ၎င်း၏ ဝေလနွယ်ဖွား သမိုင်းကြောင်းကြောင့်ပင် စစ်သည်အင်အား ၅,၀၀၀ မှ ၆,၀၀၀ ခန့်ကို စည်းရုံးနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{harvnb|Kendall|1973|p=361}}; {{harvnb|Williams|1973|page=31}}</ref> ရစ်ချတ်တွင် နော့တင်ဟမ်နှင့် လီဆက်စတာတို့၌ စစ်ကူများရှိနေသောကြောင့် ဟင်နရီသည် ရစ်ချတ်ကို အမြန်ဆုံးရင်ဆိုင်ရန် အစီအစဉ်ဆွဲခဲ့သည်။ အင်အားချင်း မမျှသော်လည်း ဟင်နရီ၏ လန်ကက်စတာစစ်တပ်သည် '''၁၄၈၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၂ ရက်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဘော့စဝက်ကွင်းပြင်တိုက်ပွဲ''' ၌ ရစ်ချတ်၏ ယော့ခ်စစ်တပ်ကို အပြတ်အသတ် အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ ရစ်ချတ်၏ အဓိကမဟာမိတ်များဖြစ်ကြသော နော့သမ်ဘာလန်မြို့စား ဟင်နရီ ပါစီ နှင့် လော့ဒ် စတန်လေ၊ ၎င်း၏ညီ ဝီလျံတို့သည် တိုက်ပွဲအတွင်း ဘက်ပြောင်းသွားခြင်း သို့မဟုတ် စစ်မြေပြင်မှ ထွက်ခွာသွားခဲ့ကြသည်။ ဘော့စဝက်ကွင်းပြင်တွင် ရစ်ချတ် (၃) သေဆုံးခြင်းဖြင့် နှင်းဆီစစ်ပွဲများ သည် အမှန်တကယ် ပြီးဆုံးသွားခဲ့သည်။ == '''စိုးစံခြင်း''' == ထီးနန်းအာဏာကို ခိုင်မာစေရန်အတွက် ဟင်နရီသည် ဘော့စဝက်တိုက်ပွဲ မတိုင်မီတစ်ရက် ဖြစ်သော '''၁၄၈၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၁ ရက်'''မှစ၍ ၎င်းကိုယ်သူ အောင်နိုင်သူအဖြစ် ရပိုင်ခွင့်ဖြင့် ဘုရင်အဖြစ် ရှေးဦးစွာ ကြေညာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ရစ်ချတ်ဘက်မှ ရပ်တည်၍ ၎င်းကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သူ မည်သူမဆို နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် အပြစ်ရှိစေပြီး ဟင်နရီသည် ရစ်ချတ် (၃) ၏ မြေယာနှင့် ပိုင်ဆိုင်မှုများကို ဥပဒေအရ သိမ်းယူနိုင်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ရစ်ချတ်၏ တူတော်စပ်သူ လင်ကွန်းမြို့စား ဂျွန် ဒီ လာ ပိုးလ် ကို အသက်ချမ်းသာပေးခဲ့ပြီး ယော့ခ်အနွယ်ဝင် အမွေခံ မာဂရက် ပလန်တာဂျဲနက် ကို ဆလစ္စဘရီ ကောင့်တက်စ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ၁၄၈၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၃၀ ရက်တွင် ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း၌ ဘိသိက်ခံပွဲ မပြုလုပ်မချင်း ပါလီမန်ကို ခေါ်ယူခြင်း မရှိစေရန် ဂရုပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Westminster Abbey website: Coronations, Henry VII and Elizabeth of York |url=http://www.westminster-abbey.org/our-history/royals/coronations/henry-vii-and-elizabeth-of-york |access-date=4 March 2013}}</ref> ဘိသိက်ခံပြီးနောက် ဟင်နရီသည် ၎င်းအပေါ် သစ္စာခံသော မည်သည့်မှူးမတ်မဆို ယခင်ပြစ်ဒဏ်များ ရှိစေကာမူ ၎င်းတို့၏ အသက်အိုးအိမ်စည်းစိမ်ကို အာမခံချက်ပေးမည့် အမိန့်ဒီကရီတစ်ခု ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ၁၄၈၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလက ပေးခဲ့သော ကတိအတိုင်း အဲလစ်ဇဘက် အော့ဖ် ယော့ခ်နှင့် '''၁၄၈၆ ခုနှစ်တွင် ဝက်စ်မင်စတာ အက်ဘေး၌ ထိမ်းမြားလက်ထပ်ခဲ့သည်'''။ ထိုစဉ်က ၎င်းမှာ အသက် ၂၉ နှစ်ဖြစ်ပြီး သတို့သမီးမှာ အသက် ၂၀ ရှိပြီဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့နှစ်ဦးစလုံးသည် ဂျွန် အော့ဖ် ဂေါင့်၏ တီတော်စပ်သူများ ဖြစ်ကြသဖြင့် မောင်နှမဝမ်းကွဲ တော်စပ်သည်။ ဟင်နရီသည် ယော့ခ်နှင့် လန်ကက်စတာ နှစ်ဖက်စလုံးကို ပေါင်းစည်းရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် လက်ထပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး များစွာ အောင်မြင်မှု ရရှိခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ပလန်တာဂျဲနက် မင်းဆက်နှင့် သွေးသားတော်စပ်သူ မည်သူမဆို ထီးနန်းကို လောဘတက်နိုင်သည်ဟူသော သံသယစိတ်ကမူ ဆက်လက်ကြီးစိုးနေခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် အက်ဒဝက် (၄) ၏ လက်ထပ်ပွဲကို ပျက်ပြယ်စေပြီး သားသမီးများကို တရားမဝင်ဟု ကြေညာထားသည့် ဥပဒေ ကို ပါလီမန်မှတစ်ဆင့် ပယ်ဖျက်စေခဲ့ရာ ၎င်း၏ ဇနီးသည် တရားဝင် အဆင့်အတန်း ပြန်လည်ရရှိခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ထိုဥပဒေကို ပယ်ဖျက်လိုက်ခြင်းကြောင့် မျှော်စင်တွင်းမှ မင်းသားများ၏ ထီးနန်းရပိုင်ခွင့်သည် ဟင်နရီထက် ပိုမိုအားကောင်းလာသဖြင့် ဟင်နရီသည် ထိုမင်းသားများကို လုပ်ကြံမှုတွင် ပါဝင်ပတ်သက်နိုင်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ သို့သော် သမိုင်းပညာရှင် အယ်လစ်ဆင် ဝဲလ် က ရက်နက်စ်အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့ခြင်းမှာ ဟင်နရီနှင့် ၎င်း၏နောက်လိုက်များက ထိုမင်းသားများ သေဆုံးသွားပြီဖြစ်ကြောင်း သေချာမှသာ ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ထောက်ပြခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် မှူးမတ်မျိုးနွယ်စုများ၏ အာဏာကို ခွဲထုတ်ခြင်းနှင့် လျှော့ချခြင်းဖြင့် ၎င်း၏ ရာဇပလ္လင်ကို အဓိက ကာကွယ်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မှူးမတ်ကြီးများက ၎င်းတို့၏ တံဆိပ်တံဆာများ ဝတ်ဆင်ထားသော ကိုယ်ရံတော်တပ်များ ထားရှိခြင်းကို တားမြစ်သည့် ဥပဒေများကိုလည်း ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ ဘော့စဝက်တိုက်ပွဲအပြီး လီဆက်စတာတွင် ရှိနေစဉ်ကပင် ဟင်နရီသည် ပုန်ကန်မှုများကို ကြိုတင်ကာကွယ်ခဲ့သည်။ အက်ဒဝက် (၄) ၏ ညီဖြစ်သူ ဂျော့ခ်ျ၏ သား၊ အသက် ၁၀ နှစ်အရွယ် ဝါဝစ်မြို့စား အက်ဒဝက် မှာ ယော့ခ်မင်းဆက်တွင် ကျန်ရှိနေသည့် အဓိက အမျိုးသားအနွယ်ဝင်ဖြစ်သည်။ လန်ဒန်သို့ မထွက်ခွာမီ ဟင်နရီသည် ရောဘတ် ဝီလိုဘီ ကို စေလွှတ်၍ ဝါဝစ်ကို ဖမ်းဆီးကာ လန်ဒန်မျှော်စင်သို့ ပို့ဆောင်စေခဲ့သည်။ ထိုသို့ ကြိုတင်ကာကွယ်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း ဟင်နရီသည် နောက်ထပ် ၁၂ နှစ်တာကာလအတွင်း ပုန်ကန်မှုအပြောက်အပြောက်ကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ပထမဆုံးပုန်ကန်မှုမှာ ၁၄၈၆ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော စတက်ဖို့ဒ် မောင်နှမများ၏ ပုန်ကန်မှုဖြစ်ပြီး တိုက်ပွဲမဖြစ်ပွားဘဲ ပျက်ပြားသွားခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်း ၁၄၈၇ ခုနှစ်တွင် လင်ကွန်းမြို့စား ဦးဆောင်သော ယော့ခ်ဂိုဏ်းသားများသည် လန်ဒန်မျှော်စင်တွင် အကျဉ်းကျနေသော ဝါဝစ်မြို့စား အစစ်ဖြစ်သည်ဟု အခိုင်အမာဆိုကာ လမ်းဘတ် ဆင်မနယ်ဆိုသည့် ကောင်လေးကို ထောက်ခံပြီး ပုန်ကန်ခဲ့ကြသည်။ ထိုပုန်ကန်မှုသည် အိုင်ယာလန်တွင် စတင်ခဲ့ပြီး အိုင်ယာလန်မှူးမတ်များက ဆင်မနယ်ကို ဘုရင်အဖြစ် ကြေညာကာ အင်္ဂလန်ကို ကျူးကျော်ရန် စစ်တပ်ကူညီခဲ့သည်။ သို့သော် စတုတ်တိုက်ပွဲ တွင် ပုန်ကန်မှု နှိမ်နင်းခြင်းခံရပြီး လင်ကွန်းမြို့စား သေဆုံးခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ကျန်ရစ်သူ ပုန်ကန်သူများကို ထူးခြားသော ကရုဏာတရားဖြင့် ခွင့်လွှတ်ပေးခဲ့ပြီး ဆင်မနယ်အမည်ရှိ ကောင်လေးကို တော်ဝင်မီးဖိုချောင်တွင် အသားကင်လှည့်ရသော အစေခံတစ်ဦးအဖြစ် ခန့်ထားခဲ့သည်။ ၁၄၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဖလန်းမစ်လူမျိုး လူငယ်တစ်ဦးဖြစ်သူ ပါကင် ဝေါဘက် ပေါ်လာပြီး ၎င်းကိုယ်သူ မျှော်စင်တွင်းမှ မင်းသားငယ် ရစ်ချတ်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကာ ပုန်ကန်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ဝေါဘက်သည် ၁၄၉၁ တွင် အိုင်ယာလန်၊ ၁၄၉၅ တွင် အင်္ဂလန်တို့ကို ကျူးကျော်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ပြီး ၁၄၉၆ တွင် စကော့တလန်ဘုရင် ဂျိမ်းစ် (၄) ကို အင်္ဂလန်သို့ ကျူးကျော်ရန် စည်းရုံးနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၄၉၇ ခုနှစ်တွင် ဝေါဘက်သည် ကွန်ဝေါ သို့ စစ်သည်အနည်းငယ်ဖြင့် ဆိုက်ရောက်လာခဲ့သော်လည်း မကြာမီ ဖမ်းဆီးခြင်းခံရပြီး ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသည်။ ဘုရင်၏သူလျှိုများက နန်းတွင်းဝန်ကြီး ဝီလျံ စတန်လေ ၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို ရှာဖွေရာတွင် စတာလင်ပေါင် ၁၀,၀၀၀ ခန့်ရှိသော ဒင်္ဂါးအိတ်တစ်အိတ်နှင့် ယော့ခ်ဂိုဏ်း၏ အမှတ်အသားပါသော ဝတ်စုံကော်လာတစ်ခုကို တွေ့ရှိခဲ့သည်။ စတန်လေသည် ဝေါဘက်ကို ကူညီမှုဖြင့် စွပ်စွဲခံရကာ ဖမ်းဆီးကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဤနန်းတွင်းအန္တရာယ်ကြောင့် ဘုရင်သည် ၎င်း၏ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ လုံခြုံရေးကို ပိုမိုတင်းကျပ်ခဲ့သည်။ ၁၄၉၉ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် ဝါဝစ်မြို့စားကို ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |last=Arthurson |first=Ian |title=The Perkin Warbeck Conspiracy, 1491–1499 |publisher=Sutton |year=1997 |isbn=978-0750916103 |page=215}}</ref> သို့သော် ဝါဝစ်၏ အစ်မဖြစ်သူ မာဂရက်ကိုမူ ချမ်းသာပေးခဲ့ပြီး ၎င်းသည် ၁၅၄၁ ခုနှစ် အဌမမြောက်ဟင်နရီ ဘုရင်လက်ထက်ကျမှသာ ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Catholic Encyclopedia|wstitle=Blessed Margaret Pole|inline=1}}</ref> == '''စီးပွားရေးနှင့် ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ မူဝါဒများ''' == သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် အုပ်ချုပ်ခဲ့သည့် ကာလအများစုတွင် အက်ဒွပ်ပုံပြင် သည် ချီချက်စတာ၏ ဘုန်းတော်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ စတိုရီ၏ မှတ်တမ်းများအရ ဟင်နရီဘုရင်သည် ပြင်သစ် သို့မဟုတ် စကော့တလန်နှင့် စစ်ဖြစ်မည်ဟူသော အကြောင်းပြချက်များအပါအဝင် နည်းလမ်းမျိုးစုံသုံး၍ ပြည်သူများထံမှ ငွေကြေးအမြောက်အမြားကို ကျွမ်းကျင်စွာ ညှစ်ယူခဲ့ကြောင်း ၁၉ ရာစု သမိုင်းပညာရှင် ဝီလျံ စတီဖန်) က ဖော်ပြခဲ့သည်။ ထိုသို့ ရရှိလာသော ငွေကြေးများကို စစ်ရေးအတွက် အသုံးမပြုဘဲ ဘုရင်၏ ကိုယ်ပိုင်ဘဏ္ဍာအဖြစ် သိမ်းဆည်းခဲ့သည်။ ယခင်ဘုရင်များနှင့် မတူဘဲ သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် သည် မြေယာစီမံခန့်ခွဲမှု သို့မဟုတ် ဘဏ္ဍာရေး အုပ်ချုပ်မှုဆိုင်ရာ ကိုယ်ပိုင်အတွေ့အကြုံ မရှိဘဲ နန်းတက်လာခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ၎င်း၏ လက်ထက်တွင် ဒေဝါလီခံလုနီးပါးဖြစ်နေသော နိုင်ငံတော်ဘဏ္ဍာတိုက်ကို ပြန်လည် ထူထောင်ပေးနိုင်သည့် ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်စောင့်စည်းသော ဘုရင်တစ်ပါး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ဘဏ္ဍာရေး အကြံပေးများကို တစ်သက်လုံး ပြောင်းလဲခြင်းမရှိဘဲ ဆက်လက်ခန့်ထားခြင်းဖြင့် အင်္ဂလန်၏ ဘဏ္ဍာရေး အုပ်ချုပ်မှုကို တည်ငြိမ်စေခဲ့သည်။ ဥပဒေအရ ဘာရွန် ဒင်ဟမ် နှင့် ဆာရေးမြို့စားတို့သည် ဟင်နရီ၏ နန်းသက်တစ်လျှောက်လုံးတွင် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ကြသည်။ ဟင်နရီသည် အခွန်ကောက်ခံမှုစနစ်ကို ပိုမိုပြတ်သားပြီး ထိရောက်သော နည်းလမ်းများဖြင့် မြှင့်တင်ခဲ့သည်။ ၎င်း၏ အဓိက လက်ရုံးဖြစ်သူ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီး ဂျွန် မော်တန် သည် "မော်တန်၏ခက်ရင်း" ဟုခေါ်သော အကျပ်ရိုက်စေသည့် နည်းဗျူဟာကို သုံး၍ မှူးမတ်များထံမှ အခွန်တိုးမြှင့် ကောက်ခံခဲ့သည်။ ထိုနည်းလမ်းမှာ—ငွေကြေး သုံးစွဲမှုနည်းသော မှူးမတ်များသည် ငွေစုမိဆောင်းမိ အများကြီးရှိရမည်ဖြစ်၍ အခွန်ပိုပေးနိုင်သည်၊ တစ်ဖက်တွင် ငွေကြေးအလွန်အကျွံ သုံးစွဲသော မှူးမတ်များသည်လည်း အခွန်ပေးဆောင်ရန် ငွေအလုံအလောက် ရှိနေသည်မှာ ထင်ရှားသည်ဟူသော ပုဒ်မများဖြင့် နှစ်ဖက်ညှပ်၍ အခွန်ကောက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ဟင်နရီသည် ၁၄၈၆ ခုနှစ်တွင် တော်ဝင်မြေယာများ ပြန်လည်သိမ်းယူခြင်း အက်ဥပဒေဖြင့် မြေယာအမြောက်အမြားကို သိမ်းယူကာ နိုင်ငံတော်စည်းစိမ်ကို တိုးပွားစေခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဘုရင်၏ စိတ်အလိုလိုက်ကာ စနစ်တကျ မရှိသော အခွန်ကောက်ခံမှုများကြောင့် မှူးမတ်အများအပြား အကြွေးနွံနစ်ခဲ့ရပြီး၊ ယင်းလုပ်ရပ်က ၎င်း၏ သမိုင်းဂုဏ်သတင်းကို ညှိုးမှိန်စေခဲ့သည်။ ဟင်နရီ (၇) ကွယ်လွန်ပြီးနောက် စုံစမ်းစစ်ဆေးရေး ကော်မရှင်တစ်ခုက ဤခြစားမှုများကို ဖော်ထုတ်ခဲ့သဖြင့် အဆိုပါစနစ် ပျက်ပြားသွားခဲ့သည်။ ခေတ်ပြိုင်သမိုင်းပညာရှင် ပိုလီဒေါ ဗာဂျေး ၏ အဆိုအရ ဟင်နရီ၏ နောက်ဆုံးနှစ်များတွင် နန်းတွင်းအာဏာ ပြင်းထန်လာခြင်းမှာ သာမန် "လောဘစိတ်" ကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ ဟင်နရီ (၇) ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ၎င်း၏သား ဟင်နရီ (၈) ဘုရင်သည် လူမုန်းအများဆုံး အခွန်ကောက်ခံသူ နှစ်ဦးဖြစ်သည့် ရစ်ချတ် အမ်ပဆန် နှင့် အက်မွန် ဒတ်ဒလေတို့ကို နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှု လုပ်ကြံပုဒ်မများဖြင့် ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် သည် အလေးချိန်စံနှုန်းအဖြစ် "အဗွာဒါပွားစံနစ်" ကို သတ်မှတ်ပေးခဲ့ပြီး၊ ယင်းသည် နောက်ပိုင်းတွင် ဗြိတိသျှ တော်ဝင်အလေးတင်းစံနစ် ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၅၀၆ ခုနှစ်တွင် ၎င်းသည် ဟင်နရီ (၆) လက်ထက်က စတင်ခဲ့သော ကိန်းဘရစ်ချ်ရှိ ဘုရင့်ကောလိပ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်း တည်ဆောက်ရေးကို ပြန်လည်စတင်ခဲ့ပြီး ၎င်းကွယ်လွန်ပြီးနောက်အထိ ဘဏ္ဍာရေး အထောက်အပံ့ ရရှိစေရန် အာမခံချက် ပေးခဲ့သည်။<ref>{{harvnb|Hunt|Towle|1998|p=88}}</ref> == '''နိုင်ငံခြားရေး မူဝါဒ''' == သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ နိုင်ငံခြားရေး မူဝါဒမှာ ငြိမ်းချမ်းရေးကို ထိန်းသိမ်းရန်နှင့် စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို ဖန်တီးရန် ဖြစ်ပြီး အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၁၄၈၉ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဘရစ်တနီနှင့် "ရီဒွန်စာချုပ်" ကို ချုပ်ဆိုခဲ့သည်။ စာချုပ်အရ ပြင်သစ်က ဘရစ်တနီကို သိမ်းပိုက်ခြင်းမှ တားဆီးရန်အတွက် ဟင်နရီသည် စစ်သည် ၆,၀၀၀ ကို လော့ဒ် ဒေါဘီနီ ၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် (ဘရစ်တနီ၏ ကုန်ကျစရိတ်ဖြင့်) စေလွှတ်ခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင် ဂျွန် ကာရင် ၏ အဆိုအရ ဤစာချုပ်သည် အင်္ဂလိပ်-ဘရစ်တနီ ဆက်ဆံရေးကို ပြန်လည် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခဲ့ပြီး ပြင်သစ်တို့၏ ဘရစ်တနီ ကျူးကျော်မှုအပေါ် ကြားနေဝါဒမှ တိုက်ရိုက်စွက်ဖက်သည့် ဝါဒသို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref>{{Cite journal |last=Currin |first=John M. |date=1996 |title=Henry VII and the Treaty of Redon (1489): Plantagenet Ambitions and Early Tudor Foreign Policy |journal=History |publisher=Curry |volume=81 |issue=263 |pages=343–358 |doi=10.1111/1468-229X.00015 |jstor=24423267}}</ref> နောက်ပိုင်းတွင် ဟင်နရီသည် ပြင်သစ်နှင့် "အီတာပဲလ်စာချုပ်" ကို ချုပ်ဆိုခဲ့ရာ အင်္ဂလန်ဘဏ္ဍာတိုက်အတွင်းသို့ ငွေကြေးများ စီးဝင်စေခဲ့ပြီး ပြင်သစ်တို့အနေဖြင့် ပါကင် ဝေါဘက် ကဲ့သို့သော အင်္ဂလန်ထီးနန်းကို လုပ်ကြံလိုသူများကို မထောက်ပံ့ရန် အာမခံချက် ရရှိခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၁၄၉၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ဘရစ်တနီသို့ စစ်အနည်းငယ် စေလွှတ်ခဲ့ရသဖြင့် ကုန်ကျစရိတ်များ ရှိခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ဘရစ်တနီကို ပြင်သစ်လက်ထဲ မရောက်စေရန် စပိန်နှင့် မဟာမိတ်စာချုပ် ချုပ်ဆိုပြီး ပြင်သစ်သို့ စစ်သည် ၆,၀၀၀ စေလွှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{harvnb|Mackie|1952|p=97}}</ref> သို့သော် ဘရစ်တနီ နိုင်ငံရေး၏ ရှုပ်ထွေးအက်ကွဲမှုများကြောင့် စတာလင်ပေါင် ၂၄,၀၀0 အကုန်အကျခံကာ စစ်ရေးပြင်ဆင်မှု သုံးကြိမ် ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း နောက်ဆုံးတွင် ပျက်ပြားခဲ့ရသည်။ သို့သော် ပြင်သစ်သည် အီတလီစစ်ပွဲများ ကြောင့် ပိုမိုအလုပ်ရှုပ်လာသဖြင့် အင်္ဂလန်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ် ချုပ်ဆိုရန် သဘောတူခဲ့သည်။<ref>{{harvnb|Currin|2000|pp=379–412}}</ref> ဟင်နရီသည် ဘုရင်မဖြစ်မီ ၎င်း၏ ဘဝအများစုတွင် ပြင်သစ်ထီးနန်း သို့မဟုတ် ၎င်း၏ လက်အောက်ခံများ၏ ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အသက်အိုးအိမ် အကာအကွယ်ကို ရယူခဲ့ရသည်။ သို့သော် ဘုရင်ဖြစ်လာသောအခါ ရာထူးနေရာ ခိုင်မာစေရန် သင်္ဘောတည်ဆောက်ရေး လုပ်ငန်းများကို ထောက်ပံ့ခဲ့ပြီး ရေတပ်ကို အားကောင်းစေခဲ့သည် (၁၄၉၅ ခုနှစ်တွင် ပို့စ်မောက်၌ ဥရောပ၏ ပထမဆုံးနှင့် ကမ္ဘာ့သက်တမ်းအရှည်ဆုံး ခြောက်သွေ့သင်္ဘောကျင်း ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်)။ ဂျီနိုအာနှင့် ဗင်းနစ်နွယ်ဖွား '''ဂျွန် ကာဘော့''' သည် အိုင်ယာလန်၏ အနောက်ဘက် အလွန်ဝေးကွာသော နေရာတွင် နယ်မြေအသစ်များကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ကြောင်း ကြားသိရသဖြင့် ဟင်နရီဘုရင်ထံမှ ၁၄၉၆ ခုနှစ် မတ်လတွင် အနောက်ဘက်သို့ စူးစမ်းရှာဖွေရေးခရီး ထွက်ခွာခွင့် တော်ဝင်အမိန့်စာ ချီးမြှင့်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ကာဘော့ မည်သည့်နေရာသို့ ဆိုက်ရောက်ခဲ့သည်ကို အတိအကျ မသိရသော်လည်း ၎င်းကို ဘုရင်က ပင်စင်လစာ ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ကာဘော့သည် မအောင်မြင်သော စူးစမ်းရှာဖွေရေးခရီးစဉ်တစ်ခု၌ ပင်လယ်ပြင်တွင် သေဆုံးသွားခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref>{{harvnb|Chrimes|1999|pages=228–230}}</ref> သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် သည် အသစ်ပြန်လည် ပေါင်းစည်းလိုက်သော စပိန်နိုင်ငံ၏ အရေးပါမှုကို ပထမဆုံး အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည့် ဥရောပဘုရင်များထဲမှ တစ်ဦးဖြစ်ပြီး "မက်ဒီနာ ဒယ် ကမ်ပို စာချုပ်" ကို ချုပ်ဆိုကာ ၎င်း၏ သားတော် ဝေလမင်းသား အာသာ နှင့် စပိန်မင်းသမီး ကက်သရင်း အော့ဖ် အရဂွန် တို့ကို ထိမ်းမြားပေးခဲ့သည်။ ထို့ပြင် စကော့တလန်နှင့်လည်း နှစ်ပေါင်းနှစ်ရာအတွင်း ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် "ထာဝရငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ်" ကို ချုပ်ဆိုခဲ့ပြီး သမီးတော် မာဂရက်တူးဒါ ကို စကော့တလန်ဘုရင် ဂျိမ်းစ် (၄) နှင့် လက်ထပ်ထိမ်းမြားပေးခဲ့သည်။ ဤလက်ထပ်ပွဲအားဖြင့် စကော့တလန်နှင့် ပြင်သစ်တို့အကြားရှိ မဟာမိတ်အဖွဲ့ ကို ဖြိုခွဲရန် ဟင်နရီ မျှော်လင့်ခဲ့သည်။ ၎င်း၏ လက်ထက်တွင် မအောင်မြင်ခဲ့သော်လည်း၊ နောက်ပိုင်း ဟင်နရီ၏ မြေးတော် အဲလစ်ဇဘက် (၁) ဘုရင်မ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် မာဂရက်၏ မြစ်တော်စပ်သူ ဂျိမ်းစ် (၆) လက်ထက်တွင် အင်္ဂလန်နှင့် စကော့တလန် ထီးနန်းနှစ်ခုကို တစ်ခုတည်းအဖြစ် ပေါင်းစည်းနိုင်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် သန့်ရှင်းသော ရောမအင်ပါယာ ဧကရာဇ် မက်ဆီမီလီယံ (၁) နှင့်လည်း မဟာမိတ်ဖွဲ့ခဲ့ပြီး ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး အင်နိုဆင့် (၈) ကို ၎င်း၏ ရာဇပလ္လင်အား လုပ်ကြံမည့်သူများကို သာသနာမှ ပယ်ထုတ်ကြောင်း အမိန့်ထုတ်ပြန်စေခဲ့သည်။ ၁၅၀၆ ခုနှစ်တွင် ကရုဆိတ်စစ်ပွဲကို စိတ်ဝင်စားမှုရှိသော ဟင်နရီ (၇) အား စိန့်ဂျွန်စစ်သည်တော်များအဖွဲ့ ၏ အကြီးအကဲ အီမရီ ဒါမ်ဘွိုက်စ် က အဖွဲ့၏ အကာအကွယ်ပေးသူနှင့် နာယကအဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်း ၁၅MD၇ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဂျူးလိယပ် (၂) နှင့် သဝဏ်လွှာများ ဖလှယ်ခဲ့ပြီး ခရစ်ယာန်နိုင်ငံများအကြား ငြိမ်းချမ်းရေး တည်ဆောက်ရန်နှင့် အော်တိုမန်အင်ပါယာ၏ တာ့ခ်လူမျိုးများကို ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်ရန် စစ်ဆင်ရေးတစ်ခု စတင်ရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ == '''ကုန်သွယ်ရေး သဘောတူညီချက်များ''' == သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်သည် အထည်အလိပ်နှင့် သိုးမွှေးလုပ်ငန်းများတွင် ဆိုးဆေးအတွက် ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာ အရောင်ချွတ်ဆေး/အရောင်တင်ဆေးအဖြစ် အသုံးပြုသည့် '''ကျောက်ချဉ်'''ကို ကုန်သွယ်ခြင်းဖြင့် ကြွယ်ဝချမ်းသာလာခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က ဥရောပတွင် ကျောက်ချဉ်ကို အီတလီနိုင်ငံ၊ တိုဖာ ဒေသတစ်ခုတည်း၌သာ တူးဖော်ရရှိသဖြင့် အလွန်ရှားပါးပြီး ထိုနယ်မြေကို ပိုင်ဆိုင်သည့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးအတွက် အလွန်တန်ဖိုးရှိသော ကုန်စည်ဖြစ်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်စီးပွားရေးသည် သိုးမွှေးထုတ်လုပ်မှုအပေါ် များစွာမှီခိုနေရသဖြင့် ဟင်နရီသည် ၁၄၈၆ ခုနှစ်တွင် ကျောက်ချဉ်ကုန်သွယ်မှု၌ ပါဝင်လာခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အီတလီကုန်သည်ဘဏ်လုပ်ငန်းရှင် လိုဒိုဗီကို ဒယ်လာ ဖာဗာနှင့် ဂျီရိုလာမို ဖရက်စကိုဘောလ်ဒီ) တို့၏ အကူအညီဖြင့် သင်္ဘောများကို လိုင်စင်ထုတ်ပေးခြင်း၊ အော်တိုမန်အင်ပါယာထံမှ ကျောက်ချဉ်ရယူခြင်းနှင့် ၎င်းတို့ကို အင်္ဂလန်နှင့် နယ်သာလန်ဒေသ များသို့ ပြန်လည်ရောင်းချခြင်းဖြင့် ကုန်သွယ်မှုကို အကြီးအကျယ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ဤကုန်သွယ်မှုကြောင့် ဈေးကြီးသောကုန်စည်ကို ဈေးနှုန်းသက်သာစေခဲ့သော်လည်း တိုဖာကျောက်ချဉ်တွင်းကို ပိုင်ဆိုင်ပြီး လက်ဝါးကြီးအုပ်ထားသည့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဂျူးလိယပ် (၂) ၏ ကန့်ကွက်မှုကို ခံခဲ့ရသည်။ စီးပွားရေးနှင့်ပတ်သက်၍ ဟင်နရီ၏ အအောင်မြင်ဆုံး သံတမန်ရေးရာ ဆောင်ရွက်ချက်မှာ ၁၄၉၆ ခုနှစ်တွင် ချုပ်ဆိုခဲ့သည့် '''မက်ဂနပ်စ် အင်တာကာဆပ်စ်''' '''("မဟာသဘောတူညီချက်")''' ဖြစ်သည်။ ၁၄၉၄ ခုနှစ်တွင် ဘာဂန်ဒီအုပ်ချုပ်သူ မာဂရက်က နန်းလုသူ ပါကင် ဝေါဘက်ကို ထောက်ခံခဲ့သည့်အတွက် ကလဲ့စားချေသည့်အနေဖြင့် ဟင်နရီသည် ဘာဂန်ဒီပိုင် နယ်သာလန်နှင့် ကုန်သွယ်မှုကို ပိတ်ဆို့ခဲ့သည်။ ဖလန်းမစ်သိုးမွှေးကုန်သွယ်မှုကို လက်ဝါးကြီးအုပ်ထားသည့် မာချန့် အက်ဒ်ဗင်ချာရာ ကုမ္ပဏီ သည် အန့်တွပ် မြို့မှ ကာလေမြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး၊ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ဖလန်းမစ်ကုန်သည်များကိုလည်း အင်္ဂလန်မှ နှင်ထုတ်ခဲ့သည်။ ဤပဋိပက္ခသည် နောက်ဆုံးတွင် ဟင်နရီအတွက် အကျိုးအမြတ်ဖြစ်ထွန်းစေခဲ့သည်။ ကုန်သွယ်မှု လျော့ကျခြင်းကြောင့် နှစ်ဦးနှစ်ဖက်စလုံး နစ်နာကြောင်း သဘောပေါက်လာကြပြီးနောက် မက်ဂနပ်စ် အင်တာကာဆပ်စ် စာချုပ်ဖြင့် ကုန်သွယ်မှုကို ပြန်လည်စတင်ခဲ့ရာ အင်္ဂလိပ်ကုန်သည်များအတွက် အခွန်ကင်းလွတ်ခွင့် ရရှိစေခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်၏ ဓနဥစ္စာကို သိသိသာသာ တိုးပွားစေခဲ့သည်။ တစ်ဖက်တွင်လည်း အန့်တွပ်မြို့သည် ဘောလ်တစ်ဒေသမှ ကုန်စည်များ၊ အရှေ့ဖျားမှ ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်များနှင့် အီတလီပိုးထည်များကို အင်္ဂလိပ်အထည်များနှင့် လဲလှယ်ရာ အလွန်အရေးပါသော ကုန်စည်ကူးသန်းရာ ဆိပ်ကမ်းမြို့ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၅၀၆ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် ဘာဂန်ဒီမြို့စား ဖိလစ် ထံမှ '''ဝင်ဆာစာချုပ်'''ကို အတင်းအကျပ် လက်မှတ်ရေးထိုးစေခဲ့သည်။ ဖိလစ်သည် အင်္ဂလန်ကမ်းရိုးတန်းတွင် သင်္ဘောပျက်ခဲ့ရာမှ ဟင်နရီ၏ ဧည့်သည်တော်အဖြစ် ရောက်ရှိနေစဉ် နယ်သာလန်အတွက် နစ်နာပြီး အင်္ဂလန်အတွက် အလွန်အကျိုးရှိမည့် စာချုပ်ကို အကျပ်ကိုင် လက်မှတ်ထိုးခိုင်းခဲ့ခြင်းကြောင့် ယင်းစာချုပ်ကို '''မာလပ်စ် အင်တာကာဆပ်စ် ("ဆိုးယုတ်သောသဘောတူညီချက်")''' ဟု အမည်တွင်ခဲ့သည်။ ပြင်သစ်၊ ဘာဂန်ဒီ၊ သန့်ရှင်းသော ရောမအင်ပါယာ၊ စပိန်နှင့် ဟန်ဆီရက်တစ်အဖွဲ့ချုပ် တို့အားလုံးက ဤစာချုပ်ကို ငြင်းပယ်ခဲ့ကြသဖြင့် စာချုပ်သည် ဘယ်သောအခါမျှ အတည်မဖြစ်ခဲ့ဘဲ ဆွေးနွေးပွဲအပြီးမကြာမီမှာပင် ဖိလစ် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။{{Sfn|Williams|1973|page=198–201}} == '''ဥပဒေစိုးမိုးရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးတရားသူကြီးများ''' == ဟင်နရီ၏ အဓိကပြဿနာမှာ နှင်းဆီစစ်ပွဲများဒဏ်ကြောင့် နာလန်ထူစ ပြုနေသော တိုင်းပြည်အတွင်း တော်ဝင်အာဏာစိုးမိုးမှုကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ရန် ဖြစ်သည်။ ထိုစဉ်က အာဏာကြီးသော မှူးမတ်များ အလွန်များပြားနေပြီး ဖျက်ဆီးတတ်သော မြေရှင်ပဒေသရာဇ်စနစ် ကြောင့် မှူးမတ်တစ်ဦးစီတွင် အစေခံအသွင်ဆောင်ထားသည့် ကိုယ်ပိုင်ကြေးစားစစ်တပ်များ ရှိနေကြသည်။ အက်ဒဝက် (၄) ၏ စံနမူနာကိုယူ၍ ဟင်နရီ (၇) သည် ဝေလ၊ ချက်ရှိုင်းယားနှင့် ကွန်ဝေါဒေသများကို အုပ်ချုပ်ရန်အတွက် ၎င်း၏သားတော် အာသာ အတွက် '''ဝေလနှင့် နယ်စပ်ဒေသကောင်စီ''' ကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။<ref name="odnb">{{cite ODNB | url=http://www.oxforddnb.com/view/article/705 | title=Arthur, prince of Wales (1486–1502) | year=2004 | access-date=7 October 2013 | last=Horrox |first=Rosemary | doi=10.1093/ref:odnb/705}} {{Subscription required}}</ref><ref name="griffiths">{{Cite encyclopedia |title=Wales and the Marches in the Fifteenth Century |encyclopedia=Fifteenth Century England, 1399–1509: Studies in Politics and Society |publisher=Sutton Publishing |location=Bristol |last=Griffiths |first=Ralph |date=1972 |author-link=Ralph A. Griffiths |editor-last=Chrimes |editor-first=Stanley |pages=145–172 |isbn=978-0064911269 |editor1-link=S B Chrimes |editor2-last=Ross |editor2-first=Charles |editor2-link=Charles Ross (historian) |editor3-last=Griffiths |editor3-first=Ralph |editor3-link=Ralph A. Griffiths}}</ref><ref>{{harvnb|Chrimes|1999|pp=249–256}}</ref> မှူးမတ်များအနေဖြင့် ၎င်းအပေါ် သစ္စာရှိပါက ၎င်းတို့၏ ဒေသတွင်း သြဇာလွှမ်းမိုးမှုကို ဟင်နရီက ခွင့်ပြုခဲ့သည်။ ဥပမာအားဖြင့် စတန်လေ မိသားစုသည် ဥပဒေအတွင်း၌သာ နေထိုင်မည်ဟူသော ကတိဖြင့် လန်ကက်ရှိုင်းယားနှင့် ချက်ရှိုင်းယားဒေသတို့တွင် ငြိမ်းချမ်းရေးကို ထိန်းသိမ်းကာ ဆက်လက်အုပ်ချုပ်ခွင့် ရရှိခဲ့သည်။ အခြားကိစ္စရပ်များတွင်မူ အာဏာအလွန်ကြီးမားသော လက်အောက်ခံများကို အမိန့်ဒီကရီများဖြင့် ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် မှူးမတ်ကြီးများက ကိုယ်ရံတော်တပ်များ အလွန်အကျွံ ထားရှိခြင်းနှင့် တံဆိပ်အမှတ်အသားများ ပြသခြင်းကို တားမြစ်သည့် ဥပဒေများကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး၊ ၎င်းကို အန္တရာယ်ပြုနိုင်သည်ဟု ယူဆရသူများကို ဒဏ်ငွေရိုက်ရာတွင် ဤဥပဒေများကို ပါးနပ်စွာ အသုံးချခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၎င်း၏ အဓိက လက်နက်မှာ '''စတားချမ်ဘာတရားရုံး''' ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် '''ဘုရင့်အတိုင်ပင်ခံအဖွဲ့''' မှ ယုံကြည်စိတ်ချရသော အဖွဲ့ဝင်အနည်းငယ်ကို ဘုရင်၏ ကိုယ်ပိုင်အထူးတရားရုံးအဖြစ် အသုံးပြုသည့် ရှေးထုံးစံကို ပြန်လည်အသက်သွင်းခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ရှုပ်ထွေးလှသော ဥပဒေစနစ်များကို ကျော်ဖြတ်ကာ လျင်မြန်စွာ အရေးယူဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သည်။ ဤနည်းဖြင့် ပုဂ္ဂိုလ်ရေးအာဏာသုံးစွဲမှု သို့မဟုတ် တော်ဝင်အာဏာကို ခြိမ်းခြောက်သည့် ပြင်းထန်သော ပဋိပက္ခများကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းခဲ့သည်။ ဟင်နရီ (၇) သည် '''ငြိမ်းချမ်းရေးတရားသူကြီးများ''' ကို တစ်နိုင်ငံလုံး အတိုင်းအတာဖြင့် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ၎င်းတို့ကို ခရိုင်၊ တိုင်းအတွက် ခန့်အပ်ပြီး တစ်ကြိမ်လျှင် တစ်နှစ် သက်တမ်း ထမ်းဆောင်စေခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ အဓိကတာဝန်မှာ မိမိတို့ဒေသတွင်း၌ နိုင်ငံတော်ဥပဒေများကို လိုက်နာစေရန် ကြီးကြပ်ရန်ဖြစ်သည်။ တူဒေါမင်းဆက်ကာလအတွင်း ၎င်းတို့၏ အာဏာနှင့် အရေအတွက်သည် တဖြည်းဖြည်း တိုးပွားလာခဲ့ပြီး ဟင်နရီ၏ လက်ထက်တွင် အမြင့်မားဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဟင်နရီသည် ၎င်းတို့၏အာဏာကို ကန့်သတ်ရန် ဂရုပြုခဲ့ပြီး မှူးမတ်များကို ထိန်းချုပ်သကဲ့သို့ပင် ဒေသခံအရာရှိများအပေါ် သြဇာလွှမ်းမိုးရန် ကြိုးပမ်းသည့် မှူးမတ်များနှင့် မှူးမတ်အနွယ်ဝင်များကို ခံဝန်ကတိပြုလုပ်စေသည့် စနစ်မျိုးဖြင့် ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။ ပါလီမန်၏ ဥပဒေအက်ဥပဒေအားလုံးကို ငြိမ်းချမ်းရေးတရားသူကြီးများက ကြီးကြပ်ခဲ့သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ၁၄၉၅ ခုနှစ် အက်ဥပဒေအရ ၎င်းတို့သည် သံသယဖြစ်ဖွယ် ဂျူရီလူကြီးများကို လဲလှယ်နိုင်ခဲ့သဖြင့် ဂျူရီလူကြီးများ လာဘ်စားခြင်းကို တားဆီးနိုင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် အလေးတင်းစံနှုန်းနှင့် အတိုင်းအတာများကို စစ်ဆေးခြင်းကဲ့သို့သော အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ တာဝန်အမျိုးမျိုးကိုလည်း တာဝန်ယူခဲ့ရသည်။<ref>{{cite book|title=Early Tudor Government|first=Kenneth|last=Pickthorn|date=1949|page=65}}</ref> ၁၅၀၉ ခုနှစ်အရောက်တွင် ငြိမ်းချမ်းရေးတရားသူကြီးများသည် ဟင်နရီ (၇) အတွက် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးနှင့် စနစ်တကျရှိစေရေးတို့တွင် အဓိက အကောင်အထည်ဖော်သူများ ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် လစာမဲ့ ဝန်ထမ်းများဖြစ်ကြသဖြင့် ခေတ်သစ်စံနှုန်းများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ဥပဒေစိုးမိုးရေးအတွက် နိုင်ငံတော်အသုံးစရိတ်ကို လျှော့ချနိုင်ခဲ့သည်။ ဒေသခံမှူးမတ်အနွယ်ဝင်များက ဤရာထူးကို ဒေသတွင်း သြဇာလွှမ်းမိုးမှုနှင့် ဂုဏ်သိက္ခာတစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်ကြသဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ရန် လိုလားခဲ့ကြသည်။ ခြုံငုံပြောရလျှင် ဤမူဝါဒသည် ထိရောက်မှုရှိခြင်းနှင့် အလယ်ခေတ်မှူးမတ်များအကြား အမြစ်တွယ်နေသော ခြစားမှုများကို လျှော့ချနိုင်ခြင်းတို့ကြောင့် ဟင်နရီအတွက် အလွန်အောင်မြင်သော မူဝါဒတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ == '''နောက်ဆုံးနှစ်များနှင့် ကွယ်လွန်ခြင်း''' == ၁၅၀၂ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီ (၇) ၏ ဘဝသည် ခက်ခဲကြမ်းတမ်းသော ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ အလှည့်အပြောင်းတစ်ခုနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီး ၎င်းနှင့် ရင်းနှီးနီးကပ်သူ အများအပြား ဇောက်ထိုးမိုးမျှော် ရှေ့ဆင့်နောက်ဆင့် ကွယ်လွန်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်း၏ သားဦးနှင့် အိမ်ရှေ့မင်းသားဖြစ်သူ '''ဝေလမင်းသား အာသာ''' သည် လတ်ဒ်လိုရဲတိုက်၌ ရုတ်တရက် ကွယ်လွန်သွားခဲ့ရာ၊ ထိုစဉ်က "အင်္ဂလိပ်ချွေးထွက်ရောဂါ" ဟု လူသိများသည့် ဗိုင်းရပ်စ်အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ရောဂါကြောင့် ဖြစ်နိုင်ခြေ များပါသည်။ ဤအခြေအနေကြောင့် ဟင်နရီ၏ ဒုတိယမြောက်သား ယော့ခ်မြို့စား ဟင်နရီသည် ထီးနန်းဆက်ခံမည့် အိမ်ရှေ့မင်းသား ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ခါတိုင်းဆိုလျှင် စိတ်လှုပ်ရှားမှုကို မြိုသိပ်ထားတတ်ပြီး ဒေါသထွက်ချိန်မှလွဲ၍ လူပုံအလယ်တွင် ခံစားချက်ကို တော်ရုံမပြတတ်သည့် ဘုရင်ကြီးသည် သားတော်ကွယ်လွန်မှုကြောင့် ပြင်းထန်စွာ ဝမ်းနည်းပူဆွေးကာ ရှိုက်ကြီးတငင် ငိုကြွေးခဲ့သဖြင့် နန်းတွင်းမှူးမတ်များကို အံ့အားသင့်စေခဲ့သည်။ ၎င်း၏ မိဖုရားအပေါ် ထားရှိသော စိုးရိမ်ပူပန်မှုများနှင့် နောက်တစ်နှစ်တွင် '''မိဖုရား အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်သွားချိန်၌''' မည်သူနှင့်မျှ စကားမပြောဘဲ ရက်ပေါင်းများစွာ အခန်းအောင်းနေခဲ့သည့် တုံ့ပြန်မှုများက ၎င်းတို့၏ အိမ်ထောင်ရေးသည် အလွန်သာယာပျော်ရွှင်ခဲ့ကြောင်း သက်သေပြနေသည်။ ဟင်နရီ (၇) သည် အဲလိဇဘက်ကို ဆုံးရှုံးလိုက်ရခြင်းကြောင့် စိတ်နှလုံး ကြေကွဲပျက်စီးခဲ့ရပြီး မိဖုရား၏ သေဆုံးမှုသည် ၎င်းအပေါ် ပြင်းထန်စွာ သက်ရောက်မှု ရှိခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် စပိန်နှင့် မဟာမိတ်အဖွဲ့ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းလိုခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် မင်းသားဟင်နရီအနေဖြင့် ၎င်း၏အစ်ကိုဖြစ်သူ (ကွယ်လွန်သူ အာသာ) ၏ ဇနီးဟောင်း ကက်သရင်းနှင့် လက်ထပ်နိုင်ရန် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဂျူးလိယပ် (၂) ထံမှ ကက်သလစ်အသင်းတော်၏ တားမြစ်ချက်ကို ကင်းလွတ်ခွင့်ပေးသည့် တော်ဝင်ခွင့်ပြုချက် ကို တောင်းခံပေးခဲ့သည်။ သို့သော် ခွင့်ပြုချက် ရရှိပြီးနောက်တွင်မူ ဟင်နရီသည် သားဖြစ်သူနှင့် ကက်သရင်းတို့၏ လက်ထပ်ပွဲအပေါ် စိတ်ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။ ကက်သရင်း၏ မိခင် ကာ့စ်တီးလ် ဘုရင်မ ပထမ အစ္စဘဲလား ကွယ်လွန်သွားပြီး ကက်သရင်း၏ အစ်မ ဂျိုအာနာ နန်းတက်လာခဲ့ခြင်းကြောင့် ကက်သရင်းသည် လက်ရှိအုပ်ချုပ်နေသော ဘုရင်တစ်ပါးတည်း၏ သမီးသာ ဖြစ်ကျန်ရစ်တော့သဖြင့် အိမ်ရှေ့မင်းသားအတွက် ဇနီးလောင်းအဖြစ် ဆွဲဆောင်မှု လျော့နည်းသွားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဤလက်ထပ်ပွဲသည် ၎င်း၏ သက်တမ်းတစ်လျှောက်တွင် ဖြစ်ပွားမလာခဲ့ပေ။ ထို့အပြင် ဖခင်ဖြစ်သူက ကက်သရင်း အော့ဖ် အရဂွန် နှင့် လက်ထပ်ရန် စီစဉ်ပေးခဲ့သည့် အချိန်၌ အနာဂတ် ဟင်နရီ (၈) ဘုရင်သည် သာသနာရေးဥပဒေအရ လက်ထပ်ရန် ငယ်ရွယ်လွန်းနေသေးပြီး အသက် ၁၄ နှစ်ပြည့်မှသာ အကျုံးဝင်မည် ဖြစ်သည်။ ဟင်နရီသည် အမွေခံများ ထပ်မံရရှိရန်အတွက် နောက်အိမ်ထောင်ပြုရန် စိတ်ပါလက်ပါမရှိဘဲ အစီအစဉ်အချို့ ဆွဲခဲ့သော်လည်း အောင်မြင်မှုမရရှိခဲ့ပေ။ ၎င်းသည် စပိန်နှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့မှုကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် နေပယ်လ်၏ မုဆိုးမဘုရင်မ ဂျိုအာနာ ကာ့စ်တီးလ်၏ ဘုရင်မ ဂျိုအာနာ နှင့် ဆာဗွိုင်း၏ မုဆိုးမမြို့စားကတော် မာဂရက် တို့ကို နောက်မိဖုရားအဖြစ် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သည်။ ၁၅၀၅ ခုနှစ်တွင် နေပယ်လ်မှ အသက် ၂၇ နှစ်အရွယ် ဂျိုအာနာ၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ သင့်လျော်မှုကို သွားရောက်အစီရင်ခံရန် သံတမန်များကို စေလွှတ်ခဲ့သော်လည်း လက်ထပ်ပွဲ ဖြစ်မလာခဲ့ပါ။ ဟင်နရီ (၇) သည် ဗြိတိသျှဘုရင်များထဲတွင် အမြှောင်ဇနီး (မယားငယ်) ထားရှိခဲ့ကြောင်း မတွေ့ရသည့် ဘုရင်အနည်းငယ်ထဲမှ တစ်ပါးဖြစ်ပြီး ထိုခေတ်ကာလ စံနှုန်းများအရ ၎င်းအနေဖြင့် နောက်အိမ်ထောင်မပြုဘဲ နေခဲ့ခြင်းမှာ ထူးခြားလှသည်။ မိဖုရားကွယ်လွန်ပြီးနောက်တွင် ၎င်း၏သား ဟင်နရီ (၈) တစ်ဦးတည်းသာ အမျိုးသားအမွေခံအဖြစ် ကျန်ရစ်ခဲ့သဖြင့် အာသာမင်းသား ကွယ်လွန်မှုသည် တူးဒါမင်းဆက်အတွက် နိုင်ငံရေးအရ အလွန်ပင် စိုးရိမ်စရာ အခြေအနေကို ဖန်တီးခဲ့သည်။ ဟင်နရီ (၇) သက်ရှိထင်ရှား ရှိစဉ်ကာလက မှူးမတ်များသည် ၎င်းအား လန်ဒန်တွင် အာဏာပြန်လည်ဗဟိုပြု စုစည်းမှုအပေါ် မကြာခဏ ဝေဖန်ခဲ့ကြပြီး၊ နောက်ပိုင်း ၁၆ ရာစု သမိုင်းပညာရှင် ဖရန်စစ် ဘေကွန် ကလည်း ဟင်နရီ၏ အခွန်ဥပဒေကို အတင်းအကျပ် ကောက်ခံသည့် နည်းလမ်းများအပေါ် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဝေဖန်ခဲ့သည်။ တစ်ဖက်တွင်လည်း ဟင်နရီ (၇) သည် ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင်ဘဏ္ဍာရေး အသုံးစရိတ်များကို အနီးစပ်ဆုံး ပြားဝက် အထိ အသေးစိတ် စေ့စေ့စပ်စပ် မှတ်တမ်းတင်လေ့ရှိသူ ဖြစ်သည်။ ဤမှတ်တမ်းများနှင့် ၎င်း၏ မိဖုရား၏ အသုံးစရိတ်များကို အသေးစိတ် ရေးသားထားသော စာရင်းစာအုပ် တစ်အုပ်အပါအဝင် နန်းတွင်းမှူးမတ်များ၏ မှတ်တမ်းများနှင့် ဘုရင်ကိုယ်တိုင် ရေးသားခဲ့သော ပေးစာအများအပြားသည် ဗြိတိသျှ အမျိုးသားမော်ကွန်းတိုက်တွင် ယနေ့တိုင် ကျန်ရှိနေပါသည်။ ဤစာရင်းစာအုပ်များအရ မိဖုရားမကွယ်လွန်မီအထိ ဟင်နရီသည် လူသိများထားသည်ထက် ပိုမို၍ ဇနီးနှင့် သားသမီးများအပေါ် အလိုလိုက်ချစ်ခင်တတ်သော ဖခင်နှင့် ခင်ပွန်းတစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့ကြောင်း ထင်ရှားပြီး၊ ၎င်း၏ ပြင်ပတွင် တင်းမာခက်ထန်သော စရိုက်သည် မိသားစုအပေါ် ထားရှိသော သံယောဇဉ်ကို ဖုံးကွယ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ ၎င်း၏ မိခင်ဖြစ်သူ မာဂရက်ထံ ရေးသားခဲ့သော ပေးစာများအပါအဝင် ဆွေမျိုးများထံ ပေးပို့သော စာများတွင် တရားဝင် ရုံးသုံးစာများ၌ မတွေ့ရသည့် နွေးထွေးကြင်နာသော လေသံများ ပါဝင်နေသည်။ စာရင်းမှတ်တမ်း အများအပြားတွင် ၎င်းသည် ဇနီးနှင့် သားသမီးများအတွက် လိုအပ်ရုံတင်မကဘဲ ဖျော်ဖြေရေးနှင့် အလိုလိုက်မှုများအတွက်ပါ ငွေကြေးကို ရက်ရက်ရောရော သုံးစွဲခဲ့ကြောင်း ပြသနေသည်။ သို့သော်လည်း အဲလိဇဘက် မိဖုရား ကွယ်လွန်ပြီးနောက်တွင် ယင်းသို့ မိသားစုကို အလိုလိုက်ခွင့်များ ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့ရသည်။ ဟင်နရီသည် ပြင်းထန်စွာ ဖျားနာပြီး သေလုမတတ် ဖြစ်ခဲ့ရကာ ၎င်း၏အနားသို့ မိခင်ဖြစ်သူ မာဂရက်ဘောင်းဖို့ထ် တစ်ဦးတည်းကိုသာ လာခွင့်ပြုခဲ့ပြီး '''"ဆိတ်ငြိမ်ရာ အရပ်သို့ တိတ်တဆိတ် သွားရောက်ကာ မည်သူမျှ ၎င်းထံ မလာရောက်စေရန်"''' တားမြစ်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီ၏ သောကကို ပိုမိုဆိုးရွားစေသည်မှာ မိဖုရားကွယ်လွန်ပြီး လအနည်းငယ်အကြာတွင် စကော့တလန်ဘုရင် ဂျိမ်းစ် (၄) နှင့် စုလျားရစ်ပတ်ထားသည့် သမီးကြီး မာဂရက်ကို ဖခင်ဖြစ်သူကိုယ်တိုင် နယ်စပ်အထိ သွားရောက် ပို့ဆောင်ခဲ့ရခြင်းဖြစ်ပြီး ယင်းသည် သမီးဖြစ်သူကို နောက်ဆုံးတွေ့မြင်ရခြင်း ဖြစ်သည်။ သမီးဖြစ်သူ မာဂရက်က ၎င်းအား အိမ်လွမ်းကြောင်း ပေးစာများ ရေးသားခဲ့သော်လည်း ဟင်နရီမှာမူ မိသားစု ဆုံးရှုံးမှုအတွက် ဝမ်းနည်းပူဆွေးနေရရုံမှတစ်ပါး စကော့တလန်ဘုရင်နှင့် ချုပ်ဆိုထားသည့် ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ်ပါ စည်းကမ်းချက်များကိုသာ လိုက်နာစောင့်ထိန်းခဲ့ရသည်။ ဟင်နရီ (၇) သည် '''၁၅၀၉ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၁ ရက်တွင် ရစ်ချမွန်နန်းတော်၌ တီဘီရောဂါ ဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး''' ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း တွင် ၎င်းကိုယ်တိုင် ဆောက်လုပ်စေခဲ့သော ဘုရားရှိခိုးကျောင်းဆောင်၌ ဇနီးဖြစ်သူ အဲလစ်ဇဘက်၏ ဘေးတွင် သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည်။ ၎င်း၏ ထီးနန်းကို ဒုတိယသားတော် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် က ဆက်ခံခဲ့ပြီး (၁၅၀၉–၁၅၄၇ စိုးစံ)၊ ၎င်းသည် အင်္ဂလန်တွင် ပရိုတက်စတင့် ဘာသာရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုကို စတင်ခဲ့သူ ဖြစ်လာသည်။ ဟင်နရီ (၇) ကွယ်လွန်ပြီး နှစ်လအကြာ ဇွန်လ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ၎င်း၏ မိခင်လည်း ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ == '''ရုပ်ရည်နှင့် စရိုက်လက္ခဏာ''' == ဟင်နရီသည် ဖော်ရွေပြီး တက်ကြွဖျတ်လတ်သူဖြစ်ကာ သိက္ခာရှိပြီး မိတ်ဆွေသင်္ဂဟ ပေါများတတ်သူ ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အလွန်ဉာဏ်ပညာ ထက်မြက်ကြောင်းလည်း ထင်ရှားသည်။ ၎င်း၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိပြုစုသူ ပါမောက္ခစတန်လေ ခရိုင်းမ်းစ် က ဟင်နရီသည် ဘုရင်မဖြစ်မီကပင် "လူအများကို ဆွဲဆောင်နိုင်သည့် ထူးခြားသော ပင်ကိုယ်စရိုက်ရှိခြင်း၊ ယုံကြည်မှု တိုးပွားစေနိုင်ခြင်းနှင့် ပါးနပ်ပြတ်သားသူဟူသော ကျော်စောမှုများ ရှိခဲ့ခြင်း" တို့ကြောင့် ၎င်းအား ချီးကျူးခဲ့သည်။ အားနည်းချက်အနေဖြင့်မူ ၎င်းသည် ကျန်းမာရေး မကောင်းမွန်လှသဖြင့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာအရ အနည်းငယ် နုနယ်အားနည်းပုံ ပေါက်နေတတ်သည်။ == '''ခေတ်ပြိုင်ဘုရင်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ချက်''' == သမိုင်းပညာရှင်များသည် ဟင်နရီ (၇) ကို ဥရောပတိုက်မှ ခေတ်ပြိုင်ဘုရင်များဖြစ်ကြသော ပြင်သစ်ဘုရင် လူဝီ (၁၁) နှင့် အာရဂွန်ဘုရင် ဖာဒီနန် (၂) တို့နှင့် နှိုင်းယှဉ်လေ့ရှိကြသည်။ ၁၆၀၀ ပြည့်နှစ်များအရောက်တွင် သမိုင်းပညာရှင်များသည် အခြားမင်း ပဒေသရာဇ် များထံမှ နိုင်ငံရေးအုပ်ချုပ်မှု အတတ်ပညာ သင်ခန်းစာများကို လေ့လာယူခဲ့သည့် ဟင်နရီ၏ ပညာဉာဏ်ကို အသားပေး ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ ၁၆၂၂ ခုနှစ်တွင် ဖရန်စစ် ဘေကွန်သည် ''History of the Reign of King Henry VII'' (ဟင်နရီ ၇ ဘုရင်မင်းမြတ်၏ စိုးစံမှုသမိုင်း) ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်များအရောက်တွင် "မင်းပဒေသရာဇ်သစ်" အယူအဆအရ နိုင်ငံတိုင်းတွင် တော်ဝင်အာဏာ ပြန်လည်ဦးမော့လာစေသည့် တူညီသောအချက်များကို အလေးပေး ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ ယင်းချဉ်းကပ်မှုသည် အမျိုးသားနိုင်ငံတော်များ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာမှုအပေါ် တူညီချက်များနှင့် ကွဲပြားချက်များဆိုင်ရာ စိတ်ဝင်စားဖွယ် မေးခွန်းများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ သို့သော် ၂၀ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် ပေါ်ပေါက်လာသော ဥရောပနိုင်ငံတော်များ တည်ဆောက်ပုံ စံနမူနာအရ ဟင်နရီသည် လူဝီ သို့မဟုတ် ဖာဒီနန်တို့နှင့် ပုံစံချင်း တူညီမှု သိပ်မရှိတော့ကြောင်း ရှုမြင်ကြသည်။ ==မှတ်စု== {{Notelist}} ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{Lifetime|၁၄၅၇|၁၅၀၉}} [[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် ရေမြေ့သခင်များ]] 4n5xk9827p1jp5wl4xs7jtw6njud3pc 1054969 1054861 2026-09-24T02:23:41Z InternetArchiveBot 61272 Adding 1 book for [[ဝီကီပီးဒီးယား:စိစစ်အတည်ပြုခံနိုင်မှု]] (20260923sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1054969 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | image = Enrique_VII_de_Inglaterra,_por_un_artista_anónimo.jpg | alt = Formal portrait in the Elizabethan style of Edward in his early teens. He has a long pointed face and a small full mouth. | caption = Portrait {{c.|1550}} | succession = [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ဘုရင်]] နှင့် [[အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏မင်းဆက်များ]] | more_text = ([[:en:Style of the British sovereign#Styles of English sovereigns|more&nbsp;...]]) | reign = ၂၂ သြဂုတ် ၁၄၈၅ - ၂၁ ဧပရယ် ၁၅၀၉ | coronation = ၃၀ ‌အောက်တိုဘာ ၁၄၈၅ | cor_type = [[:en:Coronation of Edward VI|Coronation]] | predecessor = [[တတိယမြောက် ရစ်ချတ်ဘုရင်]] | reg_type = Regents | successor = [[အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး]] | birth_date = ၁၂ အောက်တိုဘာ ၁၅၃၇ | birth_place = ဟင်နရီတူးဒါ၊ ရစ်ချ်မွန်ဒုတိယအဆင့်မြို့စားအိမ်တော် ၂၈ ဇန်နဝါရီ ၁၄၅၇ ပန်းဘရုတ်ခ်ရဲတိုက်၊ ပန်းဘရုတ်ရှိုင်းယား၊ ဝေလ | death_date = ၂၁ ဧပရယ်လ် ၁၅၀၉ (အသက် ၅၂) | death_place = ရစ်ချ်မွန်နန်းတော်၊ ဆာရေးမြို့၊ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ | house = [[တူးဒါအိမ်တော်]] | father = [[အက်ဒ်မွန်တူးဒါ၊ရစ်ချ်မွန်နယ်စားပထမဆင့်]] | mother = [[လေဒီမာဂရက်ဘောင်းဖို့ထ်]] | burial_date = ၁၁ မေလ ၁၅၀၉ | burial_place = [[ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း]] | signature = Henry_VII_Signature.svg |spouse=ယော့ခ်မြို့စားကတော် အဲလိဇဘက် <br>(၁၄၈၆ လက်ထပ်-၁၅၀၃ ကွယ်လွန်)</br>|issue=အာသာ၊ အိမ်ရှေ့စံမင်းသား စကော့တလန်ဘုရင်မ မာဂရက် အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင် အင်္ဂလန်မှ အဲလိဇဘက် ပြင်သစ်ဘုရင်မ မေရီ ဆိုးမားဆတ်မြို့စား အက်မွန်|name=သတ္တမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး}} '''သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး''' (၁၄၅၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၈ ရက် – ၁၅၀၉ ခုနှစ် ဧပြီ ၂၁ ရက်) သည် ဟင်နရီတူးဒါ ဟုလည်း လူသိများပြီး ၁၄၈၅ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၂၂ ရက်တွင်ထီးနန်းကို သိမ်းပိုက်ချိန်မှစ၍ ၁၅၀၉ ခုနှစ် သူကွယ်လွန်သည်အထိ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ဘုရင်နှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏ အရှင်သခင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူသည် တူးဒါမင်းဆက် ၏ ပထမဆုံးသော ဘုရင်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။ ဟင်နရီသည် ရစ်ချ်မွန်မြို့၏ ပထမအဆင့်မြို့စား အက်ဒမွန်တူးဒါနှင့် လေဒီ မာဂရက်ဘောင်းဖို့ဒ် တို့၏ တစ်ဦးတည်းသောသား ဖြစ်သည်။ သူ၏မိခင်သည် တတိယမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ၏ သားဖြစ်သူ ဂျွန်အော့ဂေါင့် ၏ မြေးတော်စပ်သူဖြစ်ပြီး၊ ယင်းဂျွန်အော့ဂေါင့်သည် ပလန်တာဂျီနက် မင်းဆက် ၏ လန်ကတ်စတာ အသင်းခွဲကို တည်ထောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဟင်နရီ၏ အင်္ဂလန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံခွင့် ရရှိနိုင်ခြေသည် တတိယမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ၏ မြစ်တော်စပ်မှုမှတစ်ဆင့် ဆင်းသက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ ဖခင် အက်ဒမွန်တူးဒါသည် လန်ကတ်စတာဘုရင် [[ဆဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်]]၏ အဖေတူအမေကွဲညီအကို တော်စပ်သူ ဖြစ်သည်။ အက်ဒမွန်သည် သူ့သား မဖွားမြင်မီ သုံးလအလိုက ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး ဟင်နရီကို သူ၏ဦးလေးဖြစ်သူ လန်ကတ်စတာအမျိုးသား ဂျက်စပါတူးဒါ နှင့် ပလန်တာဂျီနက်မင်းဆက် ယော့ခ် အသင်းခွဲကို ထောက်ခံသူ ဝီလီယံဟာဘတ် တို့က ပူးတွဲစောင့်ရှောက် ကြီးပြင်းခဲ့ကြသည်။ ဟင်နရီ၏ ငယ်စဉ်နှစ်များတွင် သူ၏ဦးလေးများနှင့် လန်ကတ်စတာအုပ်စုသည် ယော့ခ်ဘက်တော်သား စတုတ္ထမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ကို ဆန့်ကျင်ကာ ပြည်တွင်းစစ်ပွဲများ ဆက်တိုက်ဆင်နွှဲခဲ့ကြသည်။ စတုတ္ထမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် က ၁၄၇၁ ခုနှစ်တွင် ထီးနန်းကို ပြန်လည်ရယူပြီးနောက် ဟင်နရီသည် ဘရစ်ထ်တနီ တွင် ၁၄ နှစ်တိုင်တိုင် ဒုက္ခသည်ဘဝဖြင့် နေထိုင်ခဲ့ရသည်။ ပြင်သစ်နှင့် စကော့တလန်တို့၏ ထောက်ပံ့ကူညီမှုဖြင့် သူ၏တပ်များက ဘော့ဝက်ထ်စစ်ပွဲမျက်နှာပြင်တွင် ရစ်ချ်မွန်၏ တတိယမြောက် ရစ်ချ်ချတ်ဒ်ဘုရင် ကို အနိုင်ယူတိုက်ခိုက်နိုင်ခဲ့ပြီးမှသာ ထီးနန်းကို ဆွတ်ခူးနိုင်ခဲ့သည်။ သူသည် စစ်မြေပြင်တွင် တိုက်ခိုက်အနိုင်ရရှိကာ ထီးနန်းသိမ်းပိုက်ခဲ့သည့် အင်္ဂလန်၏ နောက်ဆုံးဘုရင်ဖြစ်ပြီး၊ နှင်းဆီ စစ်ပွဲများ (၁၄၅၅-၁၄၈၇) ကို အပြီးသတ်နိုင်ရန် နှစ်နှစ်အကြာ စတော့ဖီးစစ်ပွဲ တွင် ထပ်မံကာကွယ်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရသည်။ စတုတ္ထမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ၏ သမီးတော် အယ်လီဇဘက်အော့ဖ်ယော့ခ် နှင့် လက်ထပ်ခြင်းဖြင့် သူ၏ထီးနန်းခိုင်မာမှုကို ပိုမိုအားကောင်းစေခဲ့သည်။ သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်သည် ပြည်တွင်းစစ်အပြီးတွင် အင်္ဂလန်ဘုရင်စနစ်၏ အာဏာနှင့် တည်ငြိမ်မှုကို ပြန်လည်ရယူပေးနိုင်ခဲ့သည်။ အုပ်ချုပ်ရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် သံတမန်ရေးရာ လုပ်ငန်းစဉ်များစွာကို အစပျိုးဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သူအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရသည်။ အင်္ဂလန်၏ သိုးမွေးလုပ်ငန်းအပေါ် အားပေးသည့် သူ၏မူဝါဒနှင့် ဝင်ငွေနည်းပါးသောနိုင်ငံ နှင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော စီးပွားရေးအကြပ်အတည်း တို့သည် အင်္ဂလန်စီးပွားရေးအတွက် ရေရှည်အကျိုးကျေးဇူးများကို ဖြစ်ထွန်းစေခဲ့သည်။ သူသည် အသေးစိတ်ကိစ္စရပ်များကို အထူးဂရုစိုက်လေ့ရှိပြီး ငွေကြေးသုံးစွဲရာတွင် ဖြုန်းတီးခြင်းမရှိဘဲ ဝင်ငွေအသစ်များ ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရန်သာ အဓိကထား လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ အခွန်အသစ်များစွာကို ကောက်ခံခြင်းဖြင့် အစိုးရ၏ဘဏ္ဍာရေးကို တည်ငြိမ်စေခဲ့သည်။ သို့သော် သူကွယ်လွန်ပြီးနောက် စစ်ဆေးရေးကော်မရှင်တစ်ရပ်က အခွန်ကောက်ခံသည့် လုပ်ငန်းစဉ်များတွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အလွဲသုံးစားလုပ်မှုများ ရှိခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ == '''မွေးဖွားလာပုံနှင့် ငယ်ဘဝ''' == '''သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်''' ကို ၁၄၅၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဝေလနိုင်ငံ ပမ်ဗရုတ်ရှိုင်းယား ရှိ ပမ်ဗရုတ်ရဲတိုက် ၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ထိုဒေသမှာ ဝေလနိုင်ငံအတွင်းရှိ အင်္ဂလိပ်စကားပြောသော နယ်မြေဖြစ်ပြီး "ဝေလအလွန်မှာရှိတဲ့အင်္ဂလန်နိုင်ငံလေး" ဟု လူသိများသည်။ ၎င်းသည် ထိုစဉ်က အသက် ၁၃ နှစ်သာရှိသေးသော '''လေဒီ မာဂရက်ဘောင်းဖို့ထ်''' နှင့် ရစ်ချမွန်၏ ပထမဆင့်နယ်စား ဖြစ်ပြီး အသက် ၂၆ နှစ်အရွယ်တွင် ဟင်နရီမွေးဖွားခြင်းမပြုမီ{{Sfn|Rogers|Turvey|2000}} သုံးလအလိုက ကွယ်လွန်ခဲ့သော '''အက်မွန်တူးဒါ၏''' တစ်ဦးတည်းသော သားဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ပမ်ဗရုတ်ရှိ စိန့်မေရီ ဘုရားကျောင်း တွင် နှစ်ခြင်းခံယူခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သော်လည်း<ref>{{Cite web|url=https://www.henrytudortrust.org.uk/tudor-pembroke.html|title=Tudor Pembroke &#124; Ymddiriedolaeth Harri Tudur &#124; Henry Tudor Trust|website=www.henrytudortrust.org.uk|access-date=23 March 2022|archive-date=13 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220813071657/https://www.henrytudortrust.org.uk/tudor-pembroke.html|url-status=dead}}; {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=CcR5DAAAQBAJ&pg=PT21|title=Henry VII: The Maligned Tudor King|first=Terry|last=Breverton|date=2016|publisher=Amberley Publishing Limited|isbn=978-1445646060|via=Google Books}}</ref> ထိုအဖြစ်အပျက်နှင့် ပတ်သက်၍ မည်သည့်အထောက်အထားစာရွက်စာတမ်းမျှ မရှိပါ။<ref>{{cite web |title=BBC Wales – History – Themes – Pembroke The Main Street |url=http://www.bbc.co.uk/wales/history/sites/themes/normans/pembroke-the-main-street.shtml |publisher=British Broadcasting Corporation}}</ref> ဟင်နရီ၏ ဖခင်ဘက်မှ အဘိုးဖြစ်သူ '''အိုဝင်တူးဒါ''' မှာ မူလက ဝေလနိုင်ငံ၊ အန်ဂဲလ်စီကျွန်း ရှိ ပန်မိုးနစ်တူးဒါမျိုးနွယ်စု မှဖြစ်ပြီး ဟင်နရီ (၅) ဘုရင်၏ နန်းတော်တွင် အစေခံလူငယ် တစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အာဂျင်ကောစစ်ပွဲတွင် စစ်မှုထမ်းပြီးနောက် ဘုရင်မင်းမြတ်၏ ကိုယ်ရံတော်မှူး တစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အိုဝင်သည် ဟင်နရီ (၅) ၏ မုဆိုးမဖြစ်သူ '''ကက်သရင်းဗလွိုက်စ်''' နှင့် လျှို့ဝှက်လက်ထပ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ၎င်းတို့၏ သားသမီးများထဲမှ တစ်ဦးမှာ ဟင်နရီ၏ ဖခင် အက်မွန် ဖြစ်သည်။ အက်မွန်ကို ၁၄၅၂ ခုနှစ်တွင် ရစ်ချမွန်မြို့စားအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး ပါလီမန်က တရားဝင်သားသမီးအဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။{{Sfn|Williams|1973|page=17}} ဟင်နရီ၏ မိခင် မာဂရက်သည် တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုထားသော ဗျူဖောင့်ထ်မင်းဆက် မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သောကြောင့် ဟင်နရီအတွက် အင်္ဂလန်ထီးနန်းရပိုင်ခွင့် အခွင့်အရေးကို ပိုမိုခိုင်မာစေခဲ့သည်။ မာဂရက်သည် လန်ကက်စတာ၏ ပထမဆုံး မြို့စားကြီး '''ဂျွန် အော့ဖ် ဂေါင့်'''(တတိယမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ၏ စတုတ္ထမြောက်သားတော်) နှင့် ၎င်း၏ တတိယမြောက်ဇနီး ကက်သရင်း ဆွင်ဖို့ဒ် တို့၏ မြစ်မတော်စပ်သည်။ ဆွင်ဖို့ဒ်သည် ဂေါင့်၏ အမြှောင်ဇနီးအဖြစ် ၂၅ နှစ်ခန့် နေထိုင်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် ၁၃၉၆ ခုနှစ်တွင် လက်ထပ်ခဲ့ကြစဉ်က ဟင်နရီ၏ အဘိုးဖြစ်သူ ဂျွန်ဘောင်းဖို့ထ် အပါအဝင် သားသမီးလေးဦး ထွန်းကားနေပြီဖြစ်သည်။ ဂေါင့်၏ တူတော်စပ်သူ ဒုတိယမြောက်ရစ်ချတ်ဒ် ဘုရင်က ၁၃၉၇ ခုနှစ်တွင် ဂေါင့်နှင့် ဆွင်ဖို့ဒ်တို့၏ သားသမီးများကို တရားဝင် တော်ဝင်အမိန့်ပြန်တမ်းဖြင့် ကရင်္စာပြုပေးခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၄၀၇ ခုနှစ်တွင် ဂေါင့်၏ ပထမဇနီးမှ မွေးဖွားသော သားဖြစ်သူ စတုတ္ထမြောက်ဟင်နရီ ဘုရင်က ၎င်း၏ ဖအေတူမအေကွဲ မောင်နှမများ၏ တရားဝင်မှုကို အတည်ပြုသော်လည်း ၎င်းတို့တွင် ထီးနန်းဆက်ခံပိုင်ခွင့် မရှိကြောင်း တော်ဝင်အမိန့်ပြန်တမ်းအသစ် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။{{Sfn|Kendall|1973|p=156}} စတုတ္ထမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ လုပ်ရပ်သည် ဥပဒေအရ သံသယဖြစ်ဖွယ် ရှိနေသည်၊ အကြောင်းမှာ ဘောင်းဖို့ထ် မျိုးနွယ်စုများကို ယခင်က ပါလီမန်တွင် ဖတ်ကြားခဲ့သော တော်ဝင်ကြေညာချက်ဖြင့် တရားဝင်ဖြစ်စေခဲ့ပြီး ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ထိုလုပ်ရပ်က ဟင်နရီ၏ ထီးနန်းရပိုင်ခွင့်ကို အားနည်းစေခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=21 December 2019 |title=John Beaufort |url=https://thehistoryjar.com/tag/john-beaufort/#:~:text=In%20September%201396%20a%20papal,Houses%20of%20York%20and%20Lancaster. |access-date=13 January 2025 |website=The History Jar |language=en-US}}</ref> သို့သော်လည်း ၁၄၈၃ ခုနှစ်အရောက်တွင် ဆဌမမြောက်ဟင်နရီ ဘုရင်၊ ၎င်း၏သား ဝေလမင်းသား အက်ဒွပ် နှင့် မာဂရက်၏ ဦးလေးဖြစ်သူ ဆမ်းမားဆက်မြို့စား အက်မွန် ဘောင်းဖို့ထ် တို့ စစ်ပွဲအတွင်း ကျဆုံးခြင်း၊ လုပ်ကြံခံရခြင်း သို့မဟုတ် ကွပ်မျက်ခံရခြင်းတို့ကြောင့် ဟင်နရီသည် လန်ကက်စတာမင်းဆက်တွင် ထီးနန်းဆက်ခံရန် ကျန်ရှိနေသည့် အကြီးဆုံး အမျိုးသား အမွေခံဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ဘော့စဝက်စစ်ပွဲသို့ သွားရာလမ်းတွင် ဝေလနိုင်ငံကို ဖြတ်သန်းစဉ် စစ်တပ်၏ လုံခြုံရေးနှင့် စစ်ရေးထောက်ခံမှု ရရှိရန်အတွက် ၎င်း၏ ဝေလမျိုးရိုးအနွယ်ကို နိုင်ငံရေးအရ အသုံးချခဲ့သည်။<ref>{{Harvnb|Chrimes|1999|page=3}}; {{Cite book |last=Davies, Norman |title=The Isles – A History |pages=337–379}}</ref> ၎င်းသည် ဒဏ္ဍာရီလာ ရှေးဟောင်းဗြိတိန်ဘုရင် ကက်ဒ်ဝါလာဒါ မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ဆိုကြသော ရှေးကျ၍ အခြေခိုင်သည့် အန်ဂဲလ်စီ မိသားစုမှ ဆင်းသက်လာသူ ဖြစ်သည်။ ဟင်နရီသည် ရံဖန်ရံခါတွင် ဝေလနိုင်ငံ၏ နဂါးနီအလံ ကို ပြသလေ့ရှိသည်။ ၎င်းသည် ဘော့စဝက်စစ်ပွဲတွင် အောင်ပွဲရပြီးနောက် လန်ဒန်မြို့အတွင်း လှည့်လည်ရာတွင် ထိုနဂါးနီအလံနှင့် စိန့်ဂျော့ခ်ျအလံ တို့ကို ကိုင်ဆောင်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီနှင့် ခေတ်ပြိုင်စာရေးဆရာတစ်ဦးဖြစ်သူ ၎င်း၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိပြုစုသူ ဘားနတ် အန်ဒရေ ကလည်း ဟင်နရီ၏ ဝေလမျိုးရိုးကို များစွာ အမွှမ်းတင် ရေးသားခဲ့သည်။ ၁၄၅၆ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီ၏ ဖခင် အက်မွန်တူးဒါသည် တောင်ဝေလဒေသ၌ ဆဌမမြောက်ဟင်နရီ ဘုရင်အတွက် ယော့ခ်ဂိုဏ်းသားများကို တိုက်ခိုက်နေစဉ် ဖမ်းဆီးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ၎င်းသည် မကြာမီမှာပင် ကာမာသန်ရဲတိုက် ၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ၎င်း၏ ညီဖြစ်သူ ပမ်ဗရုတ်မြို့စား '''ဂျက်စပါတူးဒါ''' က အက်မွန်၏ မုဆိုးမ မာဂရက်ကို စောင့်ရှောက်ရန် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၁၄၆၁ ခုနှစ်တွင် စတုတ္ထမြောက်အက်ဒွပ် ဘုရင် ဖြစ်လာသောအခါ ဂျက်စပါတူးဒါ သည် ပြည်ပသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ရသည်။ ပမ်ဗရုတ်ရဲတိုက်နှင့် ပမ်ဗရုတ်မြို့စားအဆင့်ကို ယော့ခ်ဂိုဏ်းသား ဝီလျံ ဟားဘတ် ထံ ပေးအပ်ခဲ့ပြီး ၎င်းက မာဂရက် ဗျူဖို့တ်နှင့် ငယ်ရွယ်သော ဟင်နရီတို့၏ အုပ်ထိန်းသူအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။<ref>{{cite web |last=Marilee Mongello |title=Tudor Monarchs – Henry VII, one |url=http://englishhistory.net/tudor/monarchs/henry7.html |access-date=7 February 2013 |publisher=Englishhistory.net}}</ref> ဟင်နရီသည် ၁၄၆၉ ခုနှစ်အထိ ဟားဘတ်၏ အိမ်ထောင်စုတွင် နေထိုင်ခဲ့ပြီး ထိုနှစ်တွင် "ဘုရင်တင်မြှောက်သူ" ဟု လူသိများသော ဝါဝစ်မြို့စား ရစ်ချတ် နေဗီးလ်သည် လန်ကက်စတာအုပ်စုဘက်သို့ ကူးပြောင်းသွားခဲ့သည်။ ဟားဘတ်သည် ယော့ခ်ဂိုဏ်းသားများအတွက် တိုက်ပွဲဝင်စဉ် ဖမ်းဆီးခံရပြီး ဝါဝစ်၏ ကွပ်မျက်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ ၁၄၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဝါဝစ်က ဟင်နရီ (၆) ဘုရင်ကို နန်းတင်ပေးသောအခါ ဂျက်စပါ တူဒေါသည် ပြည်ပမှ ပြန်လာပြီး ဟင်နရီကို နန်းတော်သို့ ခေါ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၄၇၁ ခုနှစ်တွင် ယော့ခ်ဂိုဏ်းသား အက်ဒဝက် (၄) က ထီးနန်းကို ပြန်လည်ရယူသောအခါ ဟင်နရီသည် အခြားလန်ကက်စတာ ဂိုဏ်းသားများနှင့်အတူ ဘရစ်တနီသို့ ထွက်ပြေးခဲ့သည်။ ၎င်းသည် နောက်ထပ် ၁၄ နှစ်ခန့်ကို ဘရစ်တနီမြို့စား ဖရန်စစ် (၂) ၏ အကာအကွယ်အောက်တွင် ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။<ref>{{cite book|chapter-url=https://books.google.com/books?id=vFOoAwAAQBAJ&dq=Henry+VII+Brittany+1471&pg=RA1-PA111|chapter=Rooms with no view|title=Royal Exiles: From Richard the Lionheart to Charles II|publisher=Amberley Publishing|last1=Soden|first1=Iain|date=2013|isbn=978-1445612034}}</ref> ၁၄၇၆ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ဖရန်စစ် နေမကောင်းဖြစ်လာသောအခါ ၎င်း၏ အဓိကအတိုင်ပင်ခံများသည် အက်ဒွပ်ဘုရင်နှင့် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းရန် ပိုမိုလိုလားလာကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဟင်နရီသည် အင်္ဂလိပ်သံတမန်များထံ အပ်နှံခြင်းခံရပြီး ဘရစ်တန်ဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်သော စိန့်မာလိုသို့ ခေါ်ဆောင်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ထိုနေရာတွင် ၎င်းသည် ဗိုက်နာဟန်ဆောင်ကာ ရေတက်ချိန်ကို လွဲချော်အောင် ခရီးစဉ်ကို ကြန့်ကြာစေခဲ့သည်။ မကြာမီတွင် ဟင်နရီ၏ မဟာမိတ်တစ်ဦးဖြစ်သူ ဗိုင်းကောင့် ဂျင်း ဒူး ကီလင်းနက် ရောက်ရှိလာပြီး ဖရန်စစ် ကျန်းမာရေး ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာကြောင်း သတင်းပါလာသဖြင့် ရှုပ်ထွေးမှုများအတွင်း ဟင်နရီသည် ဘုန်းကြီးကျောင်းတစ်ခုသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အင်္ဂလိပ်သံတမန်များ မပြန်မချင်း ထိုဘုန်းကြီးကျောင်းတွင် ခိုလှုံခွင့်တောင်းခံခဲ့သည်။<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=CcR5DAAAQBAJ&dq=Henry+VII+November+1476&pg=PT45|title=Henry VII: The Maligned Tudor King|isbn=978-1445646060|publisher=Amberley Publishing|date=2016|last1=Breverton|first1=Terry}}</ref> == '''ထီးနန်းရရှိလာပုံ''' == ၁၄၈၃ ခုနှစ်အရောက်တွင် ဟင်နရီ၏မိခင်သည် ၎င်း၏ခင်ပွန်းဖြစ်သူ လော့ဒ် စတန်လေ (Lord Stanley) မှာ ယော့ခ်ဂိုဏ်းသားတစ်ဦး ဖြစ်နေလင့်ကစား '''ဟင်နရီကို''' '''တတိယမြောက်ရစ်ချတ်ဒ် ၏ နေရာတွင် အစားထိုးရန်''' နိုင်ငံရေးအရ တက်ကြွစွာ စတင်စည်းရုံးခဲ့သည်။ ၁၄၈၃ ခုနှစ် ခရစ္စမတ်နေ့တွင် ရက်နက်စ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်း ၌ ဟင်နရီသည် စတုတ္ထမြောက်အက်ဒွပ် ဘုရင်၏ သမီးအကြီးဆုံးဖြစ်သူ '''အဲလိဇဘက် အော့ဖ် ယော့ခ်''' နှင့် လက်ထပ်ရန် ကတိပြုခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ၎င်း၏မောင်နှမများဖြစ်ကြသော မျှော်စင်တွင်းမှ မင်းသားများ (ပဉ္စမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် နှင့် ရစ်ချတ်) ကွယ်လွန်သွားပြီဟု ယူဆရသည့်နောက်ပိုင်း အက်ဒွပ်ဘုရင်၏ အမွေဆက်ခံသူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဘရစ်တနီမြို့စား ဖရန်စစ် (၂) ထံမှ ချေးယူခဲ့သော ငွေကြေးနှင့် ရိက္ခာများဖြင့် ဟင်နရီသည် အင်္ဂလန်သို့ ကုန်းတွင်းပိုင်းဝင်ရောက်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း ပူးပေါင်းကြံစည်မှု ပျက်ပြားသွားခဲ့ရာ ၎င်း၏ အဓိကကြံရာပါ ဘာကင်ဟမ်မြို့စား ဟင်နရီ စတက်ဖို့ဒ်ကွပ်မျက်ခံရသည်။ ထို့နောက် ရစ်ချတ် (၃) က ဟင်နရီကို ဘရစ်တနီမှ ပြန်လည်လွှဲပြောင်းပေးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သဖြင့် ဟင်နရီသည် ပြင်သစ်သို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ရသည်။ ပြင်သစ်တို့က ၎င်းကို နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုခဲ့ပြီး ဒုတိယအကြိမ် ကျူးကျော်စစ်အတွက် စစ်သည်များနှင့် လက်နက်ပစ္စည်းများ ကူညီပံ့ပိုးပေးခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ကွယ်လွန်သူ စတုတ္ထမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ၏ ခမည်းခမက်တော်စပ်သူ ဝုဒ်ဗေးလ် မိသားစု၏ ထောက်ခံမှုကို ရရှိခဲ့ပြီး ပြင်သစ်နှင့် စကော့တလန် စစ်တပ်ငယ်တစ်ခုဖြင့် ရွက်လွှင့်ကာ ပမ်ဗရုတ်ရှိုင်းယားရှိ မေးလ်ဘေး သို့ ဆိုက်ရောက်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ဦးလေးဖြစ်သူ ဂျက်စပါနှင့် အောက်စဖို့ဒ်မြို့စား ဂျွန် ဒီ ဗီယာ တို့နှင့်အတူ အင်္ဂလန်သို့ ချီတက်ခဲ့သည်။ ဝေလပြည်နယ်သည် သမိုင်းကြောင်းအရ လန်ကက်စတာဂိုဏ်း၏ အမာခံနယ်မြေဖြစ်ပြီး၊ ဟင်နရီသည် ရိုင်းစ် အက်ပ် ဂရက်ဖစ် မှ တိုက်ရိုက်ဆင်းသက်လာသူ ဖြစ်ခြင်းကြောင့်<ref>{{Cite book |last=Rees, David |title=The Son of Prophecy: Henry Tudor's Road to Bosworth |publisher=Black Raven Press |date=1985 |isbn=978-0-85159-005-9}}</ref> ၎င်း၏ ဝေလနွယ်ဖွား သမိုင်းကြောင်းကြောင့်ပင် စစ်သည်အင်အား ၅,၀၀၀ မှ ၆,၀၀၀ ခန့်ကို စည်းရုံးနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{harvnb|Kendall|1973|p=361}}; {{harvnb|Williams|1973|page=31}}</ref> ရစ်ချတ်တွင် နော့တင်ဟမ်နှင့် လီဆက်စတာတို့၌ စစ်ကူများရှိနေသောကြောင့် ဟင်နရီသည် ရစ်ချတ်ကို အမြန်ဆုံးရင်ဆိုင်ရန် အစီအစဉ်ဆွဲခဲ့သည်။ အင်အားချင်း မမျှသော်လည်း ဟင်နရီ၏ လန်ကက်စတာစစ်တပ်သည် '''၁၄၈၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၂ ရက်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဘော့စဝက်ကွင်းပြင်တိုက်ပွဲ''' ၌ ရစ်ချတ်၏ ယော့ခ်စစ်တပ်ကို အပြတ်အသတ် အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ ရစ်ချတ်၏ အဓိကမဟာမိတ်များဖြစ်ကြသော နော့သမ်ဘာလန်မြို့စား ဟင်နရီ ပါစီ နှင့် လော့ဒ် စတန်လေ၊ ၎င်း၏ညီ ဝီလျံတို့သည် တိုက်ပွဲအတွင်း ဘက်ပြောင်းသွားခြင်း သို့မဟုတ် စစ်မြေပြင်မှ ထွက်ခွာသွားခဲ့ကြသည်။ ဘော့စဝက်ကွင်းပြင်တွင် ရစ်ချတ် (၃) သေဆုံးခြင်းဖြင့် နှင်းဆီစစ်ပွဲများ သည် အမှန်တကယ် ပြီးဆုံးသွားခဲ့သည်။ == '''စိုးစံခြင်း''' == ထီးနန်းအာဏာကို ခိုင်မာစေရန်အတွက် ဟင်နရီသည် ဘော့စဝက်တိုက်ပွဲ မတိုင်မီတစ်ရက် ဖြစ်သော '''၁၄၈၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၁ ရက်'''မှစ၍ ၎င်းကိုယ်သူ အောင်နိုင်သူအဖြစ် ရပိုင်ခွင့်ဖြင့် ဘုရင်အဖြစ် ရှေးဦးစွာ ကြေညာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ရစ်ချတ်ဘက်မှ ရပ်တည်၍ ၎င်းကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သူ မည်သူမဆို နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် အပြစ်ရှိစေပြီး ဟင်နရီသည် ရစ်ချတ် (၃) ၏ မြေယာနှင့် ပိုင်ဆိုင်မှုများကို ဥပဒေအရ သိမ်းယူနိုင်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ရစ်ချတ်၏ တူတော်စပ်သူ လင်ကွန်းမြို့စား ဂျွန် ဒီ လာ ပိုးလ် ကို အသက်ချမ်းသာပေးခဲ့ပြီး ယော့ခ်အနွယ်ဝင် အမွေခံ မာဂရက် ပလန်တာဂျဲနက် ကို ဆလစ္စဘရီ ကောင့်တက်စ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ၁၄၈၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၃၀ ရက်တွင် ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း၌ ဘိသိက်ခံပွဲ မပြုလုပ်မချင်း ပါလီမန်ကို ခေါ်ယူခြင်း မရှိစေရန် ဂရုပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Westminster Abbey website: Coronations, Henry VII and Elizabeth of York |url=http://www.westminster-abbey.org/our-history/royals/coronations/henry-vii-and-elizabeth-of-york |access-date=4 March 2013}}</ref> ဘိသိက်ခံပြီးနောက် ဟင်နရီသည် ၎င်းအပေါ် သစ္စာခံသော မည်သည့်မှူးမတ်မဆို ယခင်ပြစ်ဒဏ်များ ရှိစေကာမူ ၎င်းတို့၏ အသက်အိုးအိမ်စည်းစိမ်ကို အာမခံချက်ပေးမည့် အမိန့်ဒီကရီတစ်ခု ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ၁၄၈၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလက ပေးခဲ့သော ကတိအတိုင်း အဲလစ်ဇဘက် အော့ဖ် ယော့ခ်နှင့် '''၁၄၈၆ ခုနှစ်တွင် ဝက်စ်မင်စတာ အက်ဘေး၌ ထိမ်းမြားလက်ထပ်ခဲ့သည်'''။ ထိုစဉ်က ၎င်းမှာ အသက် ၂၉ နှစ်ဖြစ်ပြီး သတို့သမီးမှာ အသက် ၂၀ ရှိပြီဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့နှစ်ဦးစလုံးသည် ဂျွန် အော့ဖ် ဂေါင့်၏ တီတော်စပ်သူများ ဖြစ်ကြသဖြင့် မောင်နှမဝမ်းကွဲ တော်စပ်သည်။ ဟင်နရီသည် ယော့ခ်နှင့် လန်ကက်စတာ နှစ်ဖက်စလုံးကို ပေါင်းစည်းရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် လက်ထပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး များစွာ အောင်မြင်မှု ရရှိခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ပလန်တာဂျဲနက် မင်းဆက်နှင့် သွေးသားတော်စပ်သူ မည်သူမဆို ထီးနန်းကို လောဘတက်နိုင်သည်ဟူသော သံသယစိတ်ကမူ ဆက်လက်ကြီးစိုးနေခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် အက်ဒဝက် (၄) ၏ လက်ထပ်ပွဲကို ပျက်ပြယ်စေပြီး သားသမီးများကို တရားမဝင်ဟု ကြေညာထားသည့် ဥပဒေ ကို ပါလီမန်မှတစ်ဆင့် ပယ်ဖျက်စေခဲ့ရာ ၎င်း၏ ဇနီးသည် တရားဝင် အဆင့်အတန်း ပြန်လည်ရရှိခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ထိုဥပဒေကို ပယ်ဖျက်လိုက်ခြင်းကြောင့် မျှော်စင်တွင်းမှ မင်းသားများ၏ ထီးနန်းရပိုင်ခွင့်သည် ဟင်နရီထက် ပိုမိုအားကောင်းလာသဖြင့် ဟင်နရီသည် ထိုမင်းသားများကို လုပ်ကြံမှုတွင် ပါဝင်ပတ်သက်နိုင်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ သို့သော် သမိုင်းပညာရှင် အယ်လစ်ဆင် ဝဲလ် က ရက်နက်စ်အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့ခြင်းမှာ ဟင်နရီနှင့် ၎င်း၏နောက်လိုက်များက ထိုမင်းသားများ သေဆုံးသွားပြီဖြစ်ကြောင်း သေချာမှသာ ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ထောက်ပြခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် မှူးမတ်မျိုးနွယ်စုများ၏ အာဏာကို ခွဲထုတ်ခြင်းနှင့် လျှော့ချခြင်းဖြင့် ၎င်း၏ ရာဇပလ္လင်ကို အဓိက ကာကွယ်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မှူးမတ်ကြီးများက ၎င်းတို့၏ တံဆိပ်တံဆာများ ဝတ်ဆင်ထားသော ကိုယ်ရံတော်တပ်များ ထားရှိခြင်းကို တားမြစ်သည့် ဥပဒေများကိုလည်း ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ ဘော့စဝက်တိုက်ပွဲအပြီး လီဆက်စတာတွင် ရှိနေစဉ်ကပင် ဟင်နရီသည် ပုန်ကန်မှုများကို ကြိုတင်ကာကွယ်ခဲ့သည်။ အက်ဒဝက် (၄) ၏ ညီဖြစ်သူ ဂျော့ခ်ျ၏ သား၊ အသက် ၁၀ နှစ်အရွယ် ဝါဝစ်မြို့စား အက်ဒဝက် မှာ ယော့ခ်မင်းဆက်တွင် ကျန်ရှိနေသည့် အဓိက အမျိုးသားအနွယ်ဝင်ဖြစ်သည်။ လန်ဒန်သို့ မထွက်ခွာမီ ဟင်နရီသည် ရောဘတ် ဝီလိုဘီ ကို စေလွှတ်၍ ဝါဝစ်ကို ဖမ်းဆီးကာ လန်ဒန်မျှော်စင်သို့ ပို့ဆောင်စေခဲ့သည်။ ထိုသို့ ကြိုတင်ကာကွယ်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း ဟင်နရီသည် နောက်ထပ် ၁၂ နှစ်တာကာလအတွင်း ပုန်ကန်မှုအပြောက်အပြောက်ကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ပထမဆုံးပုန်ကန်မှုမှာ ၁၄၈၆ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော စတက်ဖို့ဒ် မောင်နှမများ၏ ပုန်ကန်မှုဖြစ်ပြီး တိုက်ပွဲမဖြစ်ပွားဘဲ ပျက်ပြားသွားခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်း ၁၄၈၇ ခုနှစ်တွင် လင်ကွန်းမြို့စား ဦးဆောင်သော ယော့ခ်ဂိုဏ်းသားများသည် လန်ဒန်မျှော်စင်တွင် အကျဉ်းကျနေသော ဝါဝစ်မြို့စား အစစ်ဖြစ်သည်ဟု အခိုင်အမာဆိုကာ လမ်းဘတ် ဆင်မနယ်ဆိုသည့် ကောင်လေးကို ထောက်ခံပြီး ပုန်ကန်ခဲ့ကြသည်။ ထိုပုန်ကန်မှုသည် အိုင်ယာလန်တွင် စတင်ခဲ့ပြီး အိုင်ယာလန်မှူးမတ်များက ဆင်မနယ်ကို ဘုရင်အဖြစ် ကြေညာကာ အင်္ဂလန်ကို ကျူးကျော်ရန် စစ်တပ်ကူညီခဲ့သည်။ သို့သော် စတုတ်တိုက်ပွဲ တွင် ပုန်ကန်မှု နှိမ်နင်းခြင်းခံရပြီး လင်ကွန်းမြို့စား သေဆုံးခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ကျန်ရစ်သူ ပုန်ကန်သူများကို ထူးခြားသော ကရုဏာတရားဖြင့် ခွင့်လွှတ်ပေးခဲ့ပြီး ဆင်မနယ်အမည်ရှိ ကောင်လေးကို တော်ဝင်မီးဖိုချောင်တွင် အသားကင်လှည့်ရသော အစေခံတစ်ဦးအဖြစ် ခန့်ထားခဲ့သည်။ ၁၄၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဖလန်းမစ်လူမျိုး လူငယ်တစ်ဦးဖြစ်သူ ပါကင် ဝေါဘက် ပေါ်လာပြီး ၎င်းကိုယ်သူ မျှော်စင်တွင်းမှ မင်းသားငယ် ရစ်ချတ်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကာ ပုန်ကန်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ဝေါဘက်သည် ၁၄၉၁ တွင် အိုင်ယာလန်၊ ၁၄၉၅ တွင် အင်္ဂလန်တို့ကို ကျူးကျော်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ပြီး ၁၄၉၆ တွင် စကော့တလန်ဘုရင် ဂျိမ်းစ် (၄) ကို အင်္ဂလန်သို့ ကျူးကျော်ရန် စည်းရုံးနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၄၉၇ ခုနှစ်တွင် ဝေါဘက်သည် ကွန်ဝေါ သို့ စစ်သည်အနည်းငယ်ဖြင့် ဆိုက်ရောက်လာခဲ့သော်လည်း မကြာမီ ဖမ်းဆီးခြင်းခံရပြီး ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသည်။ ဘုရင်၏သူလျှိုများက နန်းတွင်းဝန်ကြီး ဝီလျံ စတန်လေ ၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို ရှာဖွေရာတွင် စတာလင်ပေါင် ၁၀,၀၀၀ ခန့်ရှိသော ဒင်္ဂါးအိတ်တစ်အိတ်နှင့် ယော့ခ်ဂိုဏ်း၏ အမှတ်အသားပါသော ဝတ်စုံကော်လာတစ်ခုကို တွေ့ရှိခဲ့သည်။ စတန်လေသည် ဝေါဘက်ကို ကူညီမှုဖြင့် စွပ်စွဲခံရကာ ဖမ်းဆီးကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဤနန်းတွင်းအန္တရာယ်ကြောင့် ဘုရင်သည် ၎င်း၏ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ လုံခြုံရေးကို ပိုမိုတင်းကျပ်ခဲ့သည်။ ၁၄၉၉ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် ဝါဝစ်မြို့စားကို ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |last=Arthurson |first=Ian |title=The Perkin Warbeck Conspiracy, 1491–1499 |publisher=Sutton |year=1997 |isbn=978-0750916103 |page=215}}</ref> သို့သော် ဝါဝစ်၏ အစ်မဖြစ်သူ မာဂရက်ကိုမူ ချမ်းသာပေးခဲ့ပြီး ၎င်းသည် ၁၅၄၁ ခုနှစ် အဌမမြောက်ဟင်နရီ ဘုရင်လက်ထက်ကျမှသာ ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Catholic Encyclopedia|wstitle=Blessed Margaret Pole|inline=1}}</ref> == '''စီးပွားရေးနှင့် ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ မူဝါဒများ''' == သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် အုပ်ချုပ်ခဲ့သည့် ကာလအများစုတွင် အက်ဒွပ်ပုံပြင် သည် ချီချက်စတာ၏ ဘုန်းတော်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ စတိုရီ၏ မှတ်တမ်းများအရ ဟင်နရီဘုရင်သည် ပြင်သစ် သို့မဟုတ် စကော့တလန်နှင့် စစ်ဖြစ်မည်ဟူသော အကြောင်းပြချက်များအပါအဝင် နည်းလမ်းမျိုးစုံသုံး၍ ပြည်သူများထံမှ ငွေကြေးအမြောက်အမြားကို ကျွမ်းကျင်စွာ ညှစ်ယူခဲ့ကြောင်း ၁၉ ရာစု သမိုင်းပညာရှင် ဝီလျံ စတီဖန်) က ဖော်ပြခဲ့သည်။ ထိုသို့ ရရှိလာသော ငွေကြေးများကို စစ်ရေးအတွက် အသုံးမပြုဘဲ ဘုရင်၏ ကိုယ်ပိုင်ဘဏ္ဍာအဖြစ် သိမ်းဆည်းခဲ့သည်။ ယခင်ဘုရင်များနှင့် မတူဘဲ သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် သည် မြေယာစီမံခန့်ခွဲမှု သို့မဟုတ် ဘဏ္ဍာရေး အုပ်ချုပ်မှုဆိုင်ရာ ကိုယ်ပိုင်အတွေ့အကြုံ မရှိဘဲ နန်းတက်လာခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ၎င်း၏ လက်ထက်တွင် ဒေဝါလီခံလုနီးပါးဖြစ်နေသော နိုင်ငံတော်ဘဏ္ဍာတိုက်ကို ပြန်လည် ထူထောင်ပေးနိုင်သည့် ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်စောင့်စည်းသော ဘုရင်တစ်ပါး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ဘဏ္ဍာရေး အကြံပေးများကို တစ်သက်လုံး ပြောင်းလဲခြင်းမရှိဘဲ ဆက်လက်ခန့်ထားခြင်းဖြင့် အင်္ဂလန်၏ ဘဏ္ဍာရေး အုပ်ချုပ်မှုကို တည်ငြိမ်စေခဲ့သည်။ ဥပဒေအရ ဘာရွန် ဒင်ဟမ် နှင့် ဆာရေးမြို့စားတို့သည် ဟင်နရီ၏ နန်းသက်တစ်လျှောက်လုံးတွင် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ကြသည်။ ဟင်နရီသည် အခွန်ကောက်ခံမှုစနစ်ကို ပိုမိုပြတ်သားပြီး ထိရောက်သော နည်းလမ်းများဖြင့် မြှင့်တင်ခဲ့သည်။ ၎င်း၏ အဓိက လက်ရုံးဖြစ်သူ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီး ဂျွန် မော်တန် သည် "မော်တန်၏ခက်ရင်း" ဟုခေါ်သော အကျပ်ရိုက်စေသည့် နည်းဗျူဟာကို သုံး၍ မှူးမတ်များထံမှ အခွန်တိုးမြှင့် ကောက်ခံခဲ့သည်။ ထိုနည်းလမ်းမှာ—ငွေကြေး သုံးစွဲမှုနည်းသော မှူးမတ်များသည် ငွေစုမိဆောင်းမိ အများကြီးရှိရမည်ဖြစ်၍ အခွန်ပိုပေးနိုင်သည်၊ တစ်ဖက်တွင် ငွေကြေးအလွန်အကျွံ သုံးစွဲသော မှူးမတ်များသည်လည်း အခွန်ပေးဆောင်ရန် ငွေအလုံအလောက် ရှိနေသည်မှာ ထင်ရှားသည်ဟူသော ပုဒ်မများဖြင့် နှစ်ဖက်ညှပ်၍ အခွန်ကောက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ဟင်နရီသည် ၁၄၈၆ ခုနှစ်တွင် တော်ဝင်မြေယာများ ပြန်လည်သိမ်းယူခြင်း အက်ဥပဒေဖြင့် မြေယာအမြောက်အမြားကို သိမ်းယူကာ နိုင်ငံတော်စည်းစိမ်ကို တိုးပွားစေခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဘုရင်၏ စိတ်အလိုလိုက်ကာ စနစ်တကျ မရှိသော အခွန်ကောက်ခံမှုများကြောင့် မှူးမတ်အများအပြား အကြွေးနွံနစ်ခဲ့ရပြီး၊ ယင်းလုပ်ရပ်က ၎င်း၏ သမိုင်းဂုဏ်သတင်းကို ညှိုးမှိန်စေခဲ့သည်။ ဟင်နရီ (၇) ကွယ်လွန်ပြီးနောက် စုံစမ်းစစ်ဆေးရေး ကော်မရှင်တစ်ခုက ဤခြစားမှုများကို ဖော်ထုတ်ခဲ့သဖြင့် အဆိုပါစနစ် ပျက်ပြားသွားခဲ့သည်။ ခေတ်ပြိုင်သမိုင်းပညာရှင် ပိုလီဒေါ ဗာဂျေး ၏ အဆိုအရ ဟင်နရီ၏ နောက်ဆုံးနှစ်များတွင် နန်းတွင်းအာဏာ ပြင်းထန်လာခြင်းမှာ သာမန် "လောဘစိတ်" ကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ ဟင်နရီ (၇) ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ၎င်း၏သား ဟင်နရီ (၈) ဘုရင်သည် လူမုန်းအများဆုံး အခွန်ကောက်ခံသူ နှစ်ဦးဖြစ်သည့် ရစ်ချတ် အမ်ပဆန် နှင့် အက်မွန် ဒတ်ဒလေတို့ကို နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှု လုပ်ကြံပုဒ်မများဖြင့် ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် သည် အလေးချိန်စံနှုန်းအဖြစ် "အဗွာဒါပွားစံနစ်" ကို သတ်မှတ်ပေးခဲ့ပြီး၊ ယင်းသည် နောက်ပိုင်းတွင် ဗြိတိသျှ တော်ဝင်အလေးတင်းစံနစ် ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၅၀၆ ခုနှစ်တွင် ၎င်းသည် ဟင်နရီ (၆) လက်ထက်က စတင်ခဲ့သော ကိန်းဘရစ်ချ်ရှိ ဘုရင့်ကောလိပ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်း တည်ဆောက်ရေးကို ပြန်လည်စတင်ခဲ့ပြီး ၎င်းကွယ်လွန်ပြီးနောက်အထိ ဘဏ္ဍာရေး အထောက်အပံ့ ရရှိစေရန် အာမခံချက် ပေးခဲ့သည်။<ref>{{harvnb|Hunt|Towle|1998|p=88}}</ref> == '''နိုင်ငံခြားရေး မူဝါဒ''' == သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ နိုင်ငံခြားရေး မူဝါဒမှာ ငြိမ်းချမ်းရေးကို ထိန်းသိမ်းရန်နှင့် စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို ဖန်တီးရန် ဖြစ်ပြီး အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၁၄၈၉ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဘရစ်တနီနှင့် "ရီဒွန်စာချုပ်" ကို ချုပ်ဆိုခဲ့သည်။ စာချုပ်အရ ပြင်သစ်က ဘရစ်တနီကို သိမ်းပိုက်ခြင်းမှ တားဆီးရန်အတွက် ဟင်နရီသည် စစ်သည် ၆,၀၀၀ ကို လော့ဒ် ဒေါဘီနီ ၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် (ဘရစ်တနီ၏ ကုန်ကျစရိတ်ဖြင့်) စေလွှတ်ခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင် ဂျွန် ကာရင် ၏ အဆိုအရ ဤစာချုပ်သည် အင်္ဂလိပ်-ဘရစ်တနီ ဆက်ဆံရေးကို ပြန်လည် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခဲ့ပြီး ပြင်သစ်တို့၏ ဘရစ်တနီ ကျူးကျော်မှုအပေါ် ကြားနေဝါဒမှ တိုက်ရိုက်စွက်ဖက်သည့် ဝါဒသို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref>{{Cite journal |last=Currin |first=John M. |date=1996 |title=Henry VII and the Treaty of Redon (1489): Plantagenet Ambitions and Early Tudor Foreign Policy |url=https://archive.org/details/sim_history-us_1996-07_81_263/page/343 |journal=History |publisher=Curry |volume=81 |issue=263 |pages=343–358 |doi=10.1111/1468-229X.00015 |jstor=24423267}}</ref> နောက်ပိုင်းတွင် ဟင်နရီသည် ပြင်သစ်နှင့် "အီတာပဲလ်စာချုပ်" ကို ချုပ်ဆိုခဲ့ရာ အင်္ဂလန်ဘဏ္ဍာတိုက်အတွင်းသို့ ငွေကြေးများ စီးဝင်စေခဲ့ပြီး ပြင်သစ်တို့အနေဖြင့် ပါကင် ဝေါဘက် ကဲ့သို့သော အင်္ဂလန်ထီးနန်းကို လုပ်ကြံလိုသူများကို မထောက်ပံ့ရန် အာမခံချက် ရရှိခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၁၄၉၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ဘရစ်တနီသို့ စစ်အနည်းငယ် စေလွှတ်ခဲ့ရသဖြင့် ကုန်ကျစရိတ်များ ရှိခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ဘရစ်တနီကို ပြင်သစ်လက်ထဲ မရောက်စေရန် စပိန်နှင့် မဟာမိတ်စာချုပ် ချုပ်ဆိုပြီး ပြင်သစ်သို့ စစ်သည် ၆,၀၀၀ စေလွှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{harvnb|Mackie|1952|p=97}}</ref> သို့သော် ဘရစ်တနီ နိုင်ငံရေး၏ ရှုပ်ထွေးအက်ကွဲမှုများကြောင့် စတာလင်ပေါင် ၂၄,၀၀0 အကုန်အကျခံကာ စစ်ရေးပြင်ဆင်မှု သုံးကြိမ် ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း နောက်ဆုံးတွင် ပျက်ပြားခဲ့ရသည်။ သို့သော် ပြင်သစ်သည် အီတလီစစ်ပွဲများ ကြောင့် ပိုမိုအလုပ်ရှုပ်လာသဖြင့် အင်္ဂလန်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ် ချုပ်ဆိုရန် သဘောတူခဲ့သည်။<ref>{{harvnb|Currin|2000|pp=379–412}}</ref> ဟင်နရီသည် ဘုရင်မဖြစ်မီ ၎င်း၏ ဘဝအများစုတွင် ပြင်သစ်ထီးနန်း သို့မဟုတ် ၎င်း၏ လက်အောက်ခံများ၏ ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အသက်အိုးအိမ် အကာအကွယ်ကို ရယူခဲ့ရသည်။ သို့သော် ဘုရင်ဖြစ်လာသောအခါ ရာထူးနေရာ ခိုင်မာစေရန် သင်္ဘောတည်ဆောက်ရေး လုပ်ငန်းများကို ထောက်ပံ့ခဲ့ပြီး ရေတပ်ကို အားကောင်းစေခဲ့သည် (၁၄၉၅ ခုနှစ်တွင် ပို့စ်မောက်၌ ဥရောပ၏ ပထမဆုံးနှင့် ကမ္ဘာ့သက်တမ်းအရှည်ဆုံး ခြောက်သွေ့သင်္ဘောကျင်း ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်)။ ဂျီနိုအာနှင့် ဗင်းနစ်နွယ်ဖွား '''ဂျွန် ကာဘော့''' သည် အိုင်ယာလန်၏ အနောက်ဘက် အလွန်ဝေးကွာသော နေရာတွင် နယ်မြေအသစ်များကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ကြောင်း ကြားသိရသဖြင့် ဟင်နရီဘုရင်ထံမှ ၁၄၉၆ ခုနှစ် မတ်လတွင် အနောက်ဘက်သို့ စူးစမ်းရှာဖွေရေးခရီး ထွက်ခွာခွင့် တော်ဝင်အမိန့်စာ ချီးမြှင့်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ကာဘော့ မည်သည့်နေရာသို့ ဆိုက်ရောက်ခဲ့သည်ကို အတိအကျ မသိရသော်လည်း ၎င်းကို ဘုရင်က ပင်စင်လစာ ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ကာဘော့သည် မအောင်မြင်သော စူးစမ်းရှာဖွေရေးခရီးစဉ်တစ်ခု၌ ပင်လယ်ပြင်တွင် သေဆုံးသွားခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref>{{harvnb|Chrimes|1999|pages=228–230}}</ref> သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် သည် အသစ်ပြန်လည် ပေါင်းစည်းလိုက်သော စပိန်နိုင်ငံ၏ အရေးပါမှုကို ပထမဆုံး အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည့် ဥရောပဘုရင်များထဲမှ တစ်ဦးဖြစ်ပြီး "မက်ဒီနာ ဒယ် ကမ်ပို စာချုပ်" ကို ချုပ်ဆိုကာ ၎င်း၏ သားတော် ဝေလမင်းသား အာသာ နှင့် စပိန်မင်းသမီး ကက်သရင်း အော့ဖ် အရဂွန် တို့ကို ထိမ်းမြားပေးခဲ့သည်။ ထို့ပြင် စကော့တလန်နှင့်လည်း နှစ်ပေါင်းနှစ်ရာအတွင်း ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် "ထာဝရငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ်" ကို ချုပ်ဆိုခဲ့ပြီး သမီးတော် မာဂရက်တူးဒါ ကို စကော့တလန်ဘုရင် ဂျိမ်းစ် (၄) နှင့် လက်ထပ်ထိမ်းမြားပေးခဲ့သည်။ ဤလက်ထပ်ပွဲအားဖြင့် စကော့တလန်နှင့် ပြင်သစ်တို့အကြားရှိ မဟာမိတ်အဖွဲ့ ကို ဖြိုခွဲရန် ဟင်နရီ မျှော်လင့်ခဲ့သည်။ ၎င်း၏ လက်ထက်တွင် မအောင်မြင်ခဲ့သော်လည်း၊ နောက်ပိုင်း ဟင်နရီ၏ မြေးတော် အဲလစ်ဇဘက် (၁) ဘုရင်မ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် မာဂရက်၏ မြစ်တော်စပ်သူ ဂျိမ်းစ် (၆) လက်ထက်တွင် အင်္ဂလန်နှင့် စကော့တလန် ထီးနန်းနှစ်ခုကို တစ်ခုတည်းအဖြစ် ပေါင်းစည်းနိုင်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် သန့်ရှင်းသော ရောမအင်ပါယာ ဧကရာဇ် မက်ဆီမီလီယံ (၁) နှင့်လည်း မဟာမိတ်ဖွဲ့ခဲ့ပြီး ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး အင်နိုဆင့် (၈) ကို ၎င်း၏ ရာဇပလ္လင်အား လုပ်ကြံမည့်သူများကို သာသနာမှ ပယ်ထုတ်ကြောင်း အမိန့်ထုတ်ပြန်စေခဲ့သည်။ ၁၅၀၆ ခုနှစ်တွင် ကရုဆိတ်စစ်ပွဲကို စိတ်ဝင်စားမှုရှိသော ဟင်နရီ (၇) အား စိန့်ဂျွန်စစ်သည်တော်များအဖွဲ့ ၏ အကြီးအကဲ အီမရီ ဒါမ်ဘွိုက်စ် က အဖွဲ့၏ အကာအကွယ်ပေးသူနှင့် နာယကအဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်း ၁၅MD၇ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဂျူးလိယပ် (၂) နှင့် သဝဏ်လွှာများ ဖလှယ်ခဲ့ပြီး ခရစ်ယာန်နိုင်ငံများအကြား ငြိမ်းချမ်းရေး တည်ဆောက်ရန်နှင့် အော်တိုမန်အင်ပါယာ၏ တာ့ခ်လူမျိုးများကို ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်ရန် စစ်ဆင်ရေးတစ်ခု စတင်ရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ == '''ကုန်သွယ်ရေး သဘောတူညီချက်များ''' == သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်သည် အထည်အလိပ်နှင့် သိုးမွှေးလုပ်ငန်းများတွင် ဆိုးဆေးအတွက် ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာ အရောင်ချွတ်ဆေး/အရောင်တင်ဆေးအဖြစ် အသုံးပြုသည့် '''ကျောက်ချဉ်'''ကို ကုန်သွယ်ခြင်းဖြင့် ကြွယ်ဝချမ်းသာလာခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က ဥရောပတွင် ကျောက်ချဉ်ကို အီတလီနိုင်ငံ၊ တိုဖာ ဒေသတစ်ခုတည်း၌သာ တူးဖော်ရရှိသဖြင့် အလွန်ရှားပါးပြီး ထိုနယ်မြေကို ပိုင်ဆိုင်သည့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးအတွက် အလွန်တန်ဖိုးရှိသော ကုန်စည်ဖြစ်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်စီးပွားရေးသည် သိုးမွှေးထုတ်လုပ်မှုအပေါ် များစွာမှီခိုနေရသဖြင့် ဟင်နရီသည် ၁၄၈၆ ခုနှစ်တွင် ကျောက်ချဉ်ကုန်သွယ်မှု၌ ပါဝင်လာခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အီတလီကုန်သည်ဘဏ်လုပ်ငန်းရှင် လိုဒိုဗီကို ဒယ်လာ ဖာဗာနှင့် ဂျီရိုလာမို ဖရက်စကိုဘောလ်ဒီ) တို့၏ အကူအညီဖြင့် သင်္ဘောများကို လိုင်စင်ထုတ်ပေးခြင်း၊ အော်တိုမန်အင်ပါယာထံမှ ကျောက်ချဉ်ရယူခြင်းနှင့် ၎င်းတို့ကို အင်္ဂလန်နှင့် နယ်သာလန်ဒေသ များသို့ ပြန်လည်ရောင်းချခြင်းဖြင့် ကုန်သွယ်မှုကို အကြီးအကျယ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ဤကုန်သွယ်မှုကြောင့် ဈေးကြီးသောကုန်စည်ကို ဈေးနှုန်းသက်သာစေခဲ့သော်လည်း တိုဖာကျောက်ချဉ်တွင်းကို ပိုင်ဆိုင်ပြီး လက်ဝါးကြီးအုပ်ထားသည့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဂျူးလိယပ် (၂) ၏ ကန့်ကွက်မှုကို ခံခဲ့ရသည်။ စီးပွားရေးနှင့်ပတ်သက်၍ ဟင်နရီ၏ အအောင်မြင်ဆုံး သံတမန်ရေးရာ ဆောင်ရွက်ချက်မှာ ၁၄၉၆ ခုနှစ်တွင် ချုပ်ဆိုခဲ့သည့် '''မက်ဂနပ်စ် အင်တာကာဆပ်စ်''' '''("မဟာသဘောတူညီချက်")''' ဖြစ်သည်။ ၁၄၉၄ ခုနှစ်တွင် ဘာဂန်ဒီအုပ်ချုပ်သူ မာဂရက်က နန်းလုသူ ပါကင် ဝေါဘက်ကို ထောက်ခံခဲ့သည့်အတွက် ကလဲ့စားချေသည့်အနေဖြင့် ဟင်နရီသည် ဘာဂန်ဒီပိုင် နယ်သာလန်နှင့် ကုန်သွယ်မှုကို ပိတ်ဆို့ခဲ့သည်။ ဖလန်းမစ်သိုးမွှေးကုန်သွယ်မှုကို လက်ဝါးကြီးအုပ်ထားသည့် မာချန့် အက်ဒ်ဗင်ချာရာ ကုမ္ပဏီ သည် အန့်တွပ် မြို့မှ ကာလေမြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး၊ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ဖလန်းမစ်ကုန်သည်များကိုလည်း အင်္ဂလန်မှ နှင်ထုတ်ခဲ့သည်။ ဤပဋိပက္ခသည် နောက်ဆုံးတွင် ဟင်နရီအတွက် အကျိုးအမြတ်ဖြစ်ထွန်းစေခဲ့သည်။ ကုန်သွယ်မှု လျော့ကျခြင်းကြောင့် နှစ်ဦးနှစ်ဖက်စလုံး နစ်နာကြောင်း သဘောပေါက်လာကြပြီးနောက် မက်ဂနပ်စ် အင်တာကာဆပ်စ် စာချုပ်ဖြင့် ကုန်သွယ်မှုကို ပြန်လည်စတင်ခဲ့ရာ အင်္ဂလိပ်ကုန်သည်များအတွက် အခွန်ကင်းလွတ်ခွင့် ရရှိစေခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်၏ ဓနဥစ္စာကို သိသိသာသာ တိုးပွားစေခဲ့သည်။ တစ်ဖက်တွင်လည်း အန့်တွပ်မြို့သည် ဘောလ်တစ်ဒေသမှ ကုန်စည်များ၊ အရှေ့ဖျားမှ ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်များနှင့် အီတလီပိုးထည်များကို အင်္ဂလိပ်အထည်များနှင့် လဲလှယ်ရာ အလွန်အရေးပါသော ကုန်စည်ကူးသန်းရာ ဆိပ်ကမ်းမြို့ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၅၀၆ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် ဘာဂန်ဒီမြို့စား ဖိလစ် ထံမှ '''ဝင်ဆာစာချုပ်'''ကို အတင်းအကျပ် လက်မှတ်ရေးထိုးစေခဲ့သည်။ ဖိလစ်သည် အင်္ဂလန်ကမ်းရိုးတန်းတွင် သင်္ဘောပျက်ခဲ့ရာမှ ဟင်နရီ၏ ဧည့်သည်တော်အဖြစ် ရောက်ရှိနေစဉ် နယ်သာလန်အတွက် နစ်နာပြီး အင်္ဂလန်အတွက် အလွန်အကျိုးရှိမည့် စာချုပ်ကို အကျပ်ကိုင် လက်မှတ်ထိုးခိုင်းခဲ့ခြင်းကြောင့် ယင်းစာချုပ်ကို '''မာလပ်စ် အင်တာကာဆပ်စ် ("ဆိုးယုတ်သောသဘောတူညီချက်")''' ဟု အမည်တွင်ခဲ့သည်။ ပြင်သစ်၊ ဘာဂန်ဒီ၊ သန့်ရှင်းသော ရောမအင်ပါယာ၊ စပိန်နှင့် ဟန်ဆီရက်တစ်အဖွဲ့ချုပ် တို့အားလုံးက ဤစာချုပ်ကို ငြင်းပယ်ခဲ့ကြသဖြင့် စာချုပ်သည် ဘယ်သောအခါမျှ အတည်မဖြစ်ခဲ့ဘဲ ဆွေးနွေးပွဲအပြီးမကြာမီမှာပင် ဖိလစ် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။{{Sfn|Williams|1973|page=198–201}} == '''ဥပဒေစိုးမိုးရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးတရားသူကြီးများ''' == ဟင်နရီ၏ အဓိကပြဿနာမှာ နှင်းဆီစစ်ပွဲများဒဏ်ကြောင့် နာလန်ထူစ ပြုနေသော တိုင်းပြည်အတွင်း တော်ဝင်အာဏာစိုးမိုးမှုကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ရန် ဖြစ်သည်။ ထိုစဉ်က အာဏာကြီးသော မှူးမတ်များ အလွန်များပြားနေပြီး ဖျက်ဆီးတတ်သော မြေရှင်ပဒေသရာဇ်စနစ် ကြောင့် မှူးမတ်တစ်ဦးစီတွင် အစေခံအသွင်ဆောင်ထားသည့် ကိုယ်ပိုင်ကြေးစားစစ်တပ်များ ရှိနေကြသည်။ အက်ဒဝက် (၄) ၏ စံနမူနာကိုယူ၍ ဟင်နရီ (၇) သည် ဝေလ၊ ချက်ရှိုင်းယားနှင့် ကွန်ဝေါဒေသများကို အုပ်ချုပ်ရန်အတွက် ၎င်း၏သားတော် အာသာ အတွက် '''ဝေလနှင့် နယ်စပ်ဒေသကောင်စီ''' ကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။<ref name="odnb">{{cite ODNB | url=http://www.oxforddnb.com/view/article/705 | title=Arthur, prince of Wales (1486–1502) | year=2004 | access-date=7 October 2013 | last=Horrox |first=Rosemary | doi=10.1093/ref:odnb/705}} {{Subscription required}}</ref><ref name="griffiths">{{Cite encyclopedia |title=Wales and the Marches in the Fifteenth Century |encyclopedia=Fifteenth Century England, 1399–1509: Studies in Politics and Society |publisher=Sutton Publishing |location=Bristol |last=Griffiths |first=Ralph |date=1972 |author-link=Ralph A. Griffiths |editor-last=Chrimes |editor-first=Stanley |pages=145–172 |isbn=978-0064911269 |editor1-link=S B Chrimes |editor2-last=Ross |editor2-first=Charles |editor2-link=Charles Ross (historian) |editor3-last=Griffiths |editor3-first=Ralph |editor3-link=Ralph A. Griffiths}}</ref><ref>{{harvnb|Chrimes|1999|pp=249–256}}</ref> မှူးမတ်များအနေဖြင့် ၎င်းအပေါ် သစ္စာရှိပါက ၎င်းတို့၏ ဒေသတွင်း သြဇာလွှမ်းမိုးမှုကို ဟင်နရီက ခွင့်ပြုခဲ့သည်။ ဥပမာအားဖြင့် စတန်လေ မိသားစုသည် ဥပဒေအတွင်း၌သာ နေထိုင်မည်ဟူသော ကတိဖြင့် လန်ကက်ရှိုင်းယားနှင့် ချက်ရှိုင်းယားဒေသတို့တွင် ငြိမ်းချမ်းရေးကို ထိန်းသိမ်းကာ ဆက်လက်အုပ်ချုပ်ခွင့် ရရှိခဲ့သည်။ အခြားကိစ္စရပ်များတွင်မူ အာဏာအလွန်ကြီးမားသော လက်အောက်ခံများကို အမိန့်ဒီကရီများဖြင့် ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် မှူးမတ်ကြီးများက ကိုယ်ရံတော်တပ်များ အလွန်အကျွံ ထားရှိခြင်းနှင့် တံဆိပ်အမှတ်အသားများ ပြသခြင်းကို တားမြစ်သည့် ဥပဒေများကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး၊ ၎င်းကို အန္တရာယ်ပြုနိုင်သည်ဟု ယူဆရသူများကို ဒဏ်ငွေရိုက်ရာတွင် ဤဥပဒေများကို ပါးနပ်စွာ အသုံးချခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၎င်း၏ အဓိက လက်နက်မှာ '''စတားချမ်ဘာတရားရုံး''' ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် '''ဘုရင့်အတိုင်ပင်ခံအဖွဲ့''' မှ ယုံကြည်စိတ်ချရသော အဖွဲ့ဝင်အနည်းငယ်ကို ဘုရင်၏ ကိုယ်ပိုင်အထူးတရားရုံးအဖြစ် အသုံးပြုသည့် ရှေးထုံးစံကို ပြန်လည်အသက်သွင်းခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ရှုပ်ထွေးလှသော ဥပဒေစနစ်များကို ကျော်ဖြတ်ကာ လျင်မြန်စွာ အရေးယူဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သည်။ ဤနည်းဖြင့် ပုဂ္ဂိုလ်ရေးအာဏာသုံးစွဲမှု သို့မဟုတ် တော်ဝင်အာဏာကို ခြိမ်းခြောက်သည့် ပြင်းထန်သော ပဋိပက္ခများကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းခဲ့သည်။ ဟင်နရီ (၇) သည် '''ငြိမ်းချမ်းရေးတရားသူကြီးများ''' ကို တစ်နိုင်ငံလုံး အတိုင်းအတာဖြင့် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ၎င်းတို့ကို ခရိုင်၊ တိုင်းအတွက် ခန့်အပ်ပြီး တစ်ကြိမ်လျှင် တစ်နှစ် သက်တမ်း ထမ်းဆောင်စေခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ အဓိကတာဝန်မှာ မိမိတို့ဒေသတွင်း၌ နိုင်ငံတော်ဥပဒေများကို လိုက်နာစေရန် ကြီးကြပ်ရန်ဖြစ်သည်။ တူဒေါမင်းဆက်ကာလအတွင်း ၎င်းတို့၏ အာဏာနှင့် အရေအတွက်သည် တဖြည်းဖြည်း တိုးပွားလာခဲ့ပြီး ဟင်နရီ၏ လက်ထက်တွင် အမြင့်မားဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဟင်နရီသည် ၎င်းတို့၏အာဏာကို ကန့်သတ်ရန် ဂရုပြုခဲ့ပြီး မှူးမတ်များကို ထိန်းချုပ်သကဲ့သို့ပင် ဒေသခံအရာရှိများအပေါ် သြဇာလွှမ်းမိုးရန် ကြိုးပမ်းသည့် မှူးမတ်များနှင့် မှူးမတ်အနွယ်ဝင်များကို ခံဝန်ကတိပြုလုပ်စေသည့် စနစ်မျိုးဖြင့် ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။ ပါလီမန်၏ ဥပဒေအက်ဥပဒေအားလုံးကို ငြိမ်းချမ်းရေးတရားသူကြီးများက ကြီးကြပ်ခဲ့သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ၁၄၉၅ ခုနှစ် အက်ဥပဒေအရ ၎င်းတို့သည် သံသယဖြစ်ဖွယ် ဂျူရီလူကြီးများကို လဲလှယ်နိုင်ခဲ့သဖြင့် ဂျူရီလူကြီးများ လာဘ်စားခြင်းကို တားဆီးနိုင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် အလေးတင်းစံနှုန်းနှင့် အတိုင်းအတာများကို စစ်ဆေးခြင်းကဲ့သို့သော အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ တာဝန်အမျိုးမျိုးကိုလည်း တာဝန်ယူခဲ့ရသည်။<ref>{{cite book|title=Early Tudor Government|first=Kenneth|last=Pickthorn|date=1949|page=65}}</ref> ၁၅၀၉ ခုနှစ်အရောက်တွင် ငြိမ်းချမ်းရေးတရားသူကြီးများသည် ဟင်နရီ (၇) အတွက် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးနှင့် စနစ်တကျရှိစေရေးတို့တွင် အဓိက အကောင်အထည်ဖော်သူများ ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် လစာမဲ့ ဝန်ထမ်းများဖြစ်ကြသဖြင့် ခေတ်သစ်စံနှုန်းများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ဥပဒေစိုးမိုးရေးအတွက် နိုင်ငံတော်အသုံးစရိတ်ကို လျှော့ချနိုင်ခဲ့သည်။ ဒေသခံမှူးမတ်အနွယ်ဝင်များက ဤရာထူးကို ဒေသတွင်း သြဇာလွှမ်းမိုးမှုနှင့် ဂုဏ်သိက္ခာတစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်ကြသဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ရန် လိုလားခဲ့ကြသည်။ ခြုံငုံပြောရလျှင် ဤမူဝါဒသည် ထိရောက်မှုရှိခြင်းနှင့် အလယ်ခေတ်မှူးမတ်များအကြား အမြစ်တွယ်နေသော ခြစားမှုများကို လျှော့ချနိုင်ခြင်းတို့ကြောင့် ဟင်နရီအတွက် အလွန်အောင်မြင်သော မူဝါဒတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ == '''နောက်ဆုံးနှစ်များနှင့် ကွယ်လွန်ခြင်း''' == ၁၅၀၂ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီ (၇) ၏ ဘဝသည် ခက်ခဲကြမ်းတမ်းသော ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ အလှည့်အပြောင်းတစ်ခုနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီး ၎င်းနှင့် ရင်းနှီးနီးကပ်သူ အများအပြား ဇောက်ထိုးမိုးမျှော် ရှေ့ဆင့်နောက်ဆင့် ကွယ်လွန်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်း၏ သားဦးနှင့် အိမ်ရှေ့မင်းသားဖြစ်သူ '''ဝေလမင်းသား အာသာ''' သည် လတ်ဒ်လိုရဲတိုက်၌ ရုတ်တရက် ကွယ်လွန်သွားခဲ့ရာ၊ ထိုစဉ်က "အင်္ဂလိပ်ချွေးထွက်ရောဂါ" ဟု လူသိများသည့် ဗိုင်းရပ်စ်အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ရောဂါကြောင့် ဖြစ်နိုင်ခြေ များပါသည်။ ဤအခြေအနေကြောင့် ဟင်နရီ၏ ဒုတိယမြောက်သား ယော့ခ်မြို့စား ဟင်နရီသည် ထီးနန်းဆက်ခံမည့် အိမ်ရှေ့မင်းသား ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ခါတိုင်းဆိုလျှင် စိတ်လှုပ်ရှားမှုကို မြိုသိပ်ထားတတ်ပြီး ဒေါသထွက်ချိန်မှလွဲ၍ လူပုံအလယ်တွင် ခံစားချက်ကို တော်ရုံမပြတတ်သည့် ဘုရင်ကြီးသည် သားတော်ကွယ်လွန်မှုကြောင့် ပြင်းထန်စွာ ဝမ်းနည်းပူဆွေးကာ ရှိုက်ကြီးတငင် ငိုကြွေးခဲ့သဖြင့် နန်းတွင်းမှူးမတ်များကို အံ့အားသင့်စေခဲ့သည်။ ၎င်း၏ မိဖုရားအပေါ် ထားရှိသော စိုးရိမ်ပူပန်မှုများနှင့် နောက်တစ်နှစ်တွင် '''မိဖုရား အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်သွားချိန်၌''' မည်သူနှင့်မျှ စကားမပြောဘဲ ရက်ပေါင်းများစွာ အခန်းအောင်းနေခဲ့သည့် တုံ့ပြန်မှုများက ၎င်းတို့၏ အိမ်ထောင်ရေးသည် အလွန်သာယာပျော်ရွှင်ခဲ့ကြောင်း သက်သေပြနေသည်။ ဟင်နရီ (၇) သည် အဲလိဇဘက်ကို ဆုံးရှုံးလိုက်ရခြင်းကြောင့် စိတ်နှလုံး ကြေကွဲပျက်စီးခဲ့ရပြီး မိဖုရား၏ သေဆုံးမှုသည် ၎င်းအပေါ် ပြင်းထန်စွာ သက်ရောက်မှု ရှိခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် စပိန်နှင့် မဟာမိတ်အဖွဲ့ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းလိုခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် မင်းသားဟင်နရီအနေဖြင့် ၎င်း၏အစ်ကိုဖြစ်သူ (ကွယ်လွန်သူ အာသာ) ၏ ဇနီးဟောင်း ကက်သရင်းနှင့် လက်ထပ်နိုင်ရန် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဂျူးလိယပ် (၂) ထံမှ ကက်သလစ်အသင်းတော်၏ တားမြစ်ချက်ကို ကင်းလွတ်ခွင့်ပေးသည့် တော်ဝင်ခွင့်ပြုချက် ကို တောင်းခံပေးခဲ့သည်။ သို့သော် ခွင့်ပြုချက် ရရှိပြီးနောက်တွင်မူ ဟင်နရီသည် သားဖြစ်သူနှင့် ကက်သရင်းတို့၏ လက်ထပ်ပွဲအပေါ် စိတ်ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။ ကက်သရင်း၏ မိခင် ကာ့စ်တီးလ် ဘုရင်မ ပထမ အစ္စဘဲလား ကွယ်လွန်သွားပြီး ကက်သရင်း၏ အစ်မ ဂျိုအာနာ နန်းတက်လာခဲ့ခြင်းကြောင့် ကက်သရင်းသည် လက်ရှိအုပ်ချုပ်နေသော ဘုရင်တစ်ပါးတည်း၏ သမီးသာ ဖြစ်ကျန်ရစ်တော့သဖြင့် အိမ်ရှေ့မင်းသားအတွက် ဇနီးလောင်းအဖြစ် ဆွဲဆောင်မှု လျော့နည်းသွားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဤလက်ထပ်ပွဲသည် ၎င်း၏ သက်တမ်းတစ်လျှောက်တွင် ဖြစ်ပွားမလာခဲ့ပေ။ ထို့အပြင် ဖခင်ဖြစ်သူက ကက်သရင်း အော့ဖ် အရဂွန် နှင့် လက်ထပ်ရန် စီစဉ်ပေးခဲ့သည့် အချိန်၌ အနာဂတ် ဟင်နရီ (၈) ဘုရင်သည် သာသနာရေးဥပဒေအရ လက်ထပ်ရန် ငယ်ရွယ်လွန်းနေသေးပြီး အသက် ၁၄ နှစ်ပြည့်မှသာ အကျုံးဝင်မည် ဖြစ်သည်။ ဟင်နရီသည် အမွေခံများ ထပ်မံရရှိရန်အတွက် နောက်အိမ်ထောင်ပြုရန် စိတ်ပါလက်ပါမရှိဘဲ အစီအစဉ်အချို့ ဆွဲခဲ့သော်လည်း အောင်မြင်မှုမရရှိခဲ့ပေ။ ၎င်းသည် စပိန်နှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့မှုကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် နေပယ်လ်၏ မုဆိုးမဘုရင်မ ဂျိုအာနာ ကာ့စ်တီးလ်၏ ဘုရင်မ ဂျိုအာနာ နှင့် ဆာဗွိုင်း၏ မုဆိုးမမြို့စားကတော် မာဂရက် တို့ကို နောက်မိဖုရားအဖြစ် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သည်။ ၁၅၀၅ ခုနှစ်တွင် နေပယ်လ်မှ အသက် ၂၇ နှစ်အရွယ် ဂျိုအာနာ၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ သင့်လျော်မှုကို သွားရောက်အစီရင်ခံရန် သံတမန်များကို စေလွှတ်ခဲ့သော်လည်း လက်ထပ်ပွဲ ဖြစ်မလာခဲ့ပါ။ ဟင်နရီ (၇) သည် ဗြိတိသျှဘုရင်များထဲတွင် အမြှောင်ဇနီး (မယားငယ်) ထားရှိခဲ့ကြောင်း မတွေ့ရသည့် ဘုရင်အနည်းငယ်ထဲမှ တစ်ပါးဖြစ်ပြီး ထိုခေတ်ကာလ စံနှုန်းများအရ ၎င်းအနေဖြင့် နောက်အိမ်ထောင်မပြုဘဲ နေခဲ့ခြင်းမှာ ထူးခြားလှသည်။ မိဖုရားကွယ်လွန်ပြီးနောက်တွင် ၎င်း၏သား ဟင်နရီ (၈) တစ်ဦးတည်းသာ အမျိုးသားအမွေခံအဖြစ် ကျန်ရစ်ခဲ့သဖြင့် အာသာမင်းသား ကွယ်လွန်မှုသည် တူးဒါမင်းဆက်အတွက် နိုင်ငံရေးအရ အလွန်ပင် စိုးရိမ်စရာ အခြေအနေကို ဖန်တီးခဲ့သည်။ ဟင်နရီ (၇) သက်ရှိထင်ရှား ရှိစဉ်ကာလက မှူးမတ်များသည် ၎င်းအား လန်ဒန်တွင် အာဏာပြန်လည်ဗဟိုပြု စုစည်းမှုအပေါ် မကြာခဏ ဝေဖန်ခဲ့ကြပြီး၊ နောက်ပိုင်း ၁၆ ရာစု သမိုင်းပညာရှင် ဖရန်စစ် ဘေကွန် ကလည်း ဟင်နရီ၏ အခွန်ဥပဒေကို အတင်းအကျပ် ကောက်ခံသည့် နည်းလမ်းများအပေါ် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဝေဖန်ခဲ့သည်။ တစ်ဖက်တွင်လည်း ဟင်နရီ (၇) သည် ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင်ဘဏ္ဍာရေး အသုံးစရိတ်များကို အနီးစပ်ဆုံး ပြားဝက် အထိ အသေးစိတ် စေ့စေ့စပ်စပ် မှတ်တမ်းတင်လေ့ရှိသူ ဖြစ်သည်။ ဤမှတ်တမ်းများနှင့် ၎င်း၏ မိဖုရား၏ အသုံးစရိတ်များကို အသေးစိတ် ရေးသားထားသော စာရင်းစာအုပ် တစ်အုပ်အပါအဝင် နန်းတွင်းမှူးမတ်များ၏ မှတ်တမ်းများနှင့် ဘုရင်ကိုယ်တိုင် ရေးသားခဲ့သော ပေးစာအများအပြားသည် ဗြိတိသျှ အမျိုးသားမော်ကွန်းတိုက်တွင် ယနေ့တိုင် ကျန်ရှိနေပါသည်။ ဤစာရင်းစာအုပ်များအရ မိဖုရားမကွယ်လွန်မီအထိ ဟင်နရီသည် လူသိများထားသည်ထက် ပိုမို၍ ဇနီးနှင့် သားသမီးများအပေါ် အလိုလိုက်ချစ်ခင်တတ်သော ဖခင်နှင့် ခင်ပွန်းတစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့ကြောင်း ထင်ရှားပြီး၊ ၎င်း၏ ပြင်ပတွင် တင်းမာခက်ထန်သော စရိုက်သည် မိသားစုအပေါ် ထားရှိသော သံယောဇဉ်ကို ဖုံးကွယ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ ၎င်း၏ မိခင်ဖြစ်သူ မာဂရက်ထံ ရေးသားခဲ့သော ပေးစာများအပါအဝင် ဆွေမျိုးများထံ ပေးပို့သော စာများတွင် တရားဝင် ရုံးသုံးစာများ၌ မတွေ့ရသည့် နွေးထွေးကြင်နာသော လေသံများ ပါဝင်နေသည်။ စာရင်းမှတ်တမ်း အများအပြားတွင် ၎င်းသည် ဇနီးနှင့် သားသမီးများအတွက် လိုအပ်ရုံတင်မကဘဲ ဖျော်ဖြေရေးနှင့် အလိုလိုက်မှုများအတွက်ပါ ငွေကြေးကို ရက်ရက်ရောရော သုံးစွဲခဲ့ကြောင်း ပြသနေသည်။ သို့သော်လည်း အဲလိဇဘက် မိဖုရား ကွယ်လွန်ပြီးနောက်တွင် ယင်းသို့ မိသားစုကို အလိုလိုက်ခွင့်များ ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့ရသည်။ ဟင်နရီသည် ပြင်းထန်စွာ ဖျားနာပြီး သေလုမတတ် ဖြစ်ခဲ့ရကာ ၎င်း၏အနားသို့ မိခင်ဖြစ်သူ မာဂရက်ဘောင်းဖို့ထ် တစ်ဦးတည်းကိုသာ လာခွင့်ပြုခဲ့ပြီး '''"ဆိတ်ငြိမ်ရာ အရပ်သို့ တိတ်တဆိတ် သွားရောက်ကာ မည်သူမျှ ၎င်းထံ မလာရောက်စေရန်"''' တားမြစ်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီ၏ သောကကို ပိုမိုဆိုးရွားစေသည်မှာ မိဖုရားကွယ်လွန်ပြီး လအနည်းငယ်အကြာတွင် စကော့တလန်ဘုရင် ဂျိမ်းစ် (၄) နှင့် စုလျားရစ်ပတ်ထားသည့် သမီးကြီး မာဂရက်ကို ဖခင်ဖြစ်သူကိုယ်တိုင် နယ်စပ်အထိ သွားရောက် ပို့ဆောင်ခဲ့ရခြင်းဖြစ်ပြီး ယင်းသည် သမီးဖြစ်သူကို နောက်ဆုံးတွေ့မြင်ရခြင်း ဖြစ်သည်။ သမီးဖြစ်သူ မာဂရက်က ၎င်းအား အိမ်လွမ်းကြောင်း ပေးစာများ ရေးသားခဲ့သော်လည်း ဟင်နရီမှာမူ မိသားစု ဆုံးရှုံးမှုအတွက် ဝမ်းနည်းပူဆွေးနေရရုံမှတစ်ပါး စကော့တလန်ဘုရင်နှင့် ချုပ်ဆိုထားသည့် ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ်ပါ စည်းကမ်းချက်များကိုသာ လိုက်နာစောင့်ထိန်းခဲ့ရသည်။ ဟင်နရီ (၇) သည် '''၁၅၀၉ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၁ ရက်တွင် ရစ်ချမွန်နန်းတော်၌ တီဘီရောဂါ ဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး''' ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း တွင် ၎င်းကိုယ်တိုင် ဆောက်လုပ်စေခဲ့သော ဘုရားရှိခိုးကျောင်းဆောင်၌ ဇနီးဖြစ်သူ အဲလစ်ဇဘက်၏ ဘေးတွင် သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည်။ ၎င်း၏ ထီးနန်းကို ဒုတိယသားတော် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် က ဆက်ခံခဲ့ပြီး (၁၅၀၉–၁၅၄၇ စိုးစံ)၊ ၎င်းသည် အင်္ဂလန်တွင် ပရိုတက်စတင့် ဘာသာရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုကို စတင်ခဲ့သူ ဖြစ်လာသည်။ ဟင်နရီ (၇) ကွယ်လွန်ပြီး နှစ်လအကြာ ဇွန်လ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ၎င်း၏ မိခင်လည်း ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ == '''ရုပ်ရည်နှင့် စရိုက်လက္ခဏာ''' == ဟင်နရီသည် ဖော်ရွေပြီး တက်ကြွဖျတ်လတ်သူဖြစ်ကာ သိက္ခာရှိပြီး မိတ်ဆွေသင်္ဂဟ ပေါများတတ်သူ ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အလွန်ဉာဏ်ပညာ ထက်မြက်ကြောင်းလည်း ထင်ရှားသည်။ ၎င်း၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိပြုစုသူ ပါမောက္ခစတန်လေ ခရိုင်းမ်းစ် က ဟင်နရီသည် ဘုရင်မဖြစ်မီကပင် "လူအများကို ဆွဲဆောင်နိုင်သည့် ထူးခြားသော ပင်ကိုယ်စရိုက်ရှိခြင်း၊ ယုံကြည်မှု တိုးပွားစေနိုင်ခြင်းနှင့် ပါးနပ်ပြတ်သားသူဟူသော ကျော်စောမှုများ ရှိခဲ့ခြင်း" တို့ကြောင့် ၎င်းအား ချီးကျူးခဲ့သည်။ အားနည်းချက်အနေဖြင့်မူ ၎င်းသည် ကျန်းမာရေး မကောင်းမွန်လှသဖြင့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာအရ အနည်းငယ် နုနယ်အားနည်းပုံ ပေါက်နေတတ်သည်။ == '''ခေတ်ပြိုင်ဘုရင်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ချက်''' == သမိုင်းပညာရှင်များသည် ဟင်နရီ (၇) ကို ဥရောပတိုက်မှ ခေတ်ပြိုင်ဘုရင်များဖြစ်ကြသော ပြင်သစ်ဘုရင် လူဝီ (၁၁) နှင့် အာရဂွန်ဘုရင် ဖာဒီနန် (၂) တို့နှင့် နှိုင်းယှဉ်လေ့ရှိကြသည်။ ၁၆၀၀ ပြည့်နှစ်များအရောက်တွင် သမိုင်းပညာရှင်များသည် အခြားမင်း ပဒေသရာဇ် များထံမှ နိုင်ငံရေးအုပ်ချုပ်မှု အတတ်ပညာ သင်ခန်းစာများကို လေ့လာယူခဲ့သည့် ဟင်နရီ၏ ပညာဉာဏ်ကို အသားပေး ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ ၁၆၂၂ ခုနှစ်တွင် ဖရန်စစ် ဘေကွန်သည် ''History of the Reign of King Henry VII'' (ဟင်နရီ ၇ ဘုရင်မင်းမြတ်၏ စိုးစံမှုသမိုင်း) ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်များအရောက်တွင် "မင်းပဒေသရာဇ်သစ်" အယူအဆအရ နိုင်ငံတိုင်းတွင် တော်ဝင်အာဏာ ပြန်လည်ဦးမော့လာစေသည့် တူညီသောအချက်များကို အလေးပေး ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ ယင်းချဉ်းကပ်မှုသည် အမျိုးသားနိုင်ငံတော်များ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာမှုအပေါ် တူညီချက်များနှင့် ကွဲပြားချက်များဆိုင်ရာ စိတ်ဝင်စားဖွယ် မေးခွန်းများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ သို့သော် ၂၀ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် ပေါ်ပေါက်လာသော ဥရောပနိုင်ငံတော်များ တည်ဆောက်ပုံ စံနမူနာအရ ဟင်နရီသည် လူဝီ သို့မဟုတ် ဖာဒီနန်တို့နှင့် ပုံစံချင်း တူညီမှု သိပ်မရှိတော့ကြောင်း ရှုမြင်ကြသည်။ ==မှတ်စု== {{Notelist}} ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{Lifetime|၁၄၅၇|၁၅၀၉}} [[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် ရေမြေ့သခင်များ]] 0t5zjukilvhl7b6imu1vw72l95829qk ဂျာမန်နွယ် ဘာသာစကားများ 0 292034 1054839 1054835 2026-09-23T12:00:24Z Chenzeyan29 141880 1054839 wikitext text/x-wiki {{Infobox ဘာသာစကားမိသားစု|name=Germanic|region=Worldwide, principally [[Europe]] ([[Central Europe|Central]], [[Northern Europe|Northern]] and [[Western Europe]]), [[Africa]] ([[East Africa|East]] and [[Southern Africa]]), the [[Americas]] ([[Anglo-America]], the [[Dutch Caribbean]], and [[Suriname]]), [[Asia]] ([[South Asia|South]] and [[Southeast Asia]]) and [[Oceania]]|familycolor=Indo-European|protoname=[[Proto-Germanic language|Proto-Germanic]]|child1=[[North Germanic languages|North Germanic]]|child2=[[West Germanic languages|West Germanic]]|child3=[[East Germanic languages|East Germanic]] {{extinct}}|iso2=gem|iso5=gem|glotto=germ1287|glottorefname=Germanic|lingua=52- (phylozone)|map=Germanic languages with dialects revised.png|mapcaption=Germanic languages in Europe|map2=Germanic languages.svg|mapalt2=World map showing countries where a Germanic language is the primary or official language|mapcaption2=Germanic languages globally {{legend|#800000|Majority native language|invert=y}} {{legend|#ff0000|Official but not majority native language|invert=y}} {{legend|#f6c0f1|Used widely in an unofficial capacity|invert=y}}}} '''ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားများ''' (Germanic languages) သည် [[အင်ဒို-ဥရောပနွယ် ဘာသာစကားများ|အင်ဒို-ဥရောပ ဘာသာစကားမိသားစု]]၏ ကိုင်းခွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး လူဦးရေ ၅၁၅ သန်းခန့် ပြောဆိုကြသည်။<ref>{{Refn|Estimates of native speakers of the Germanic languages vary from 450 million{{sfnp|König|van der Auwera|1994}} through 500 million and up to more than 520 million. Much of the uncertainty is caused by the rapid spread of the [[English language]] and conflicting estimates of its native speakers. Here used is the most probable estimate (currently 515 million) as determined by ''Statistics'' section below.|group=nb}}</ref> အဓိကအားဖြင့် [[ဥရောပ]]၊ မြောက်အမေရိက၊ [[အိုရှန်းနီးယား|ဩစတြေးလျ]]နှင့် တောင်အာဖရိကတို့တွင် အသုံးပြုကြသည်။ ဤဘာသာစကားအုပ်စုဝင် တစ်ခုဖြစ်သည့် [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား]]သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အပြောအများဆုံး ဘာသာစကားများထဲတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်ပြီး ပြောဆိုသူ သန်းနှစ်ထောင်ခန့် ရှိသည်။ ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားအားလုံးသည် သံခေတ် စကင်ဒီနေးဗီးယား၊ သံခေတ် မြောက်ပိုင်းဂျာမနီ<ref>{{Cite book |year=2000 |title=The Role of Migration in the History of the Eurasian Steppe: Sedentary Civilization v. "Barbarian" and Nomad |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=0-312-21207-0 |editor-last=Bell-Fialkoll |editor-first=Andrew |page=117}}</ref> နှင့် [[မြောက်ပင်လယ်]]ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်တွင် ပြောဆိုခဲ့ကြသော ရှေ့ပြေး-ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကား (Proto-Germanic) မှ ဆင်းသက်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/topic/Germanic-languages/The-emergence-of-Germanic-languages|title=Germanic languages - Proto-Germanic, Indo-European, Germanic Dialects &#124; Britannica|access-date=29 December 2023|archive-date=29 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231229223738/https://www.britannica.com/topic/Germanic-languages/The-emergence-of-Germanic-languages}}</ref> == အနောက်ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားများ == အနောက်ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားများတွင် အပြောအများဆုံး ဘာသာစကားသုံးမျိုး ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့မှာ မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ ၃၆၀ မှ ၄၀၀ သန်းခန့်ရှိသော [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်ဘာသာ]]၊ မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ သန်း ၁၀၀ ကျော်ရှိသော [[ဂျာမန်ဘာသာစကား|ဂျာမန်ဘာသာ]]<ref name="NE100">{{Cite web |year=2010 |title=Världens 100 största språk 2010 |trans-title=The world's 100 largest languages in 2010 |url=http://www.ne.se/spr%C3%A5k/v%C3%A4rldens-100-st%C3%B6rsta-spr%C3%A5k-2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006155303/http://www.ne.se/spr%C3%A5k/v%C3%A4rldens-100-st%C3%B6rsta-spr%C3%A5k-2010 |archive-date=6 October 2014 |access-date=12 February 2014 |website=[[Nationalencyklopedin]] |language=sv}}</ref> နှင့် မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ ၂၄ သန်းကျော်ရှိသော [[ဒတ်ချ်ဘာသာစကား|ဒတ်ချ်ဘာသာ]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အခြားသော အနောက်ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားများအနေဖြင့် တောင်အာဖရိကရှိ အာဖရိကန်လူမျိုးများ ပြောဆိုကြပြီး ဒတ်ချ်ဘာသာစကားမှ ဆင်းသက်လာသည့် အာဖရိကန်ဘာသာစကား (Afrikaans) တွင် မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ ၇.၁ သန်းကျော် ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=Afrikaans |url=http://www.ethnologue.com/language/afr |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203164557/http://www.ethnologue.com/language/afr |archive-date=3 December 2013 |access-date=3 August 2016 |website=Ethnologue (Free All)}}</ref> ဒေသသုံးစကားများအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည့် Low German ဘာသာစကားတွင် မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ ၄.၃၅ မှ ၇.၁၅ သန်းခန့် ရှိပြီး ၎င်းကို နားလည်နိုင်သူ ၆.၇ မှ ၁၀ သန်းခန့် ရှိနိုင်သည် ([[ဂျာမနီနိုင်ငံ|ဂျာမနီတွင်]] အနည်းဆုံး ၂.၂ သန်း (၂၀၁६)<ref name="ins-bremen.de">[https://www.ins-bremen.de/fileadmin/ins-bremen/user_upload/umfrage2016/broschuere-umfrage.pdf Status und Gebrauch des Niederdeutschen 2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210116170501/https://www.ins-bremen.de/fileadmin/ins-bremen/user_upload/umfrage2016/broschuere-umfrage.pdf|date=16 January 2021}}, A. Adler, C. Ehlers, R. Goltz, A. Kleene, A. Plewnia (2016)</ref> နှင့် နယ်သာလန်တွင် ၂.၁၅ သန်း (၂၀၀၃)<ref name="Taaltelling Nedersaksisch">{{Cite report|title=Taaltelling Nedersaksisch. Een enquête naar het gebruik en de beheersing van het Nedersaksisch in Nederland|year=2005|language=nl|location=Groningen|url=https://www.stellingia.nl/wp-content/uploads/2014/12/Taaltelling-Nedersaksisch-1.pdf|access-date=30 December 2024|archive-date=25 November 2024}}</ref>)။ ထို့အပြင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီက ဥရောပတွင် [[ဂျူးလူမျိုးများ|ဂျူးလူမျိုး]] ၁၃ သန်းခန့် အသုံးပြုခဲ့သော ယုဒဘာသာစကား (Yiddish)<ref name="yivo-yiddish">{{Cite web |last=Dovid Katz |title=YIDDISH |url=http://yivo.org/downloads/Yiddish.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120322162722/http://yivo.org/downloads/Yiddish.pdf |archive-date=22 March 2012 |access-date=20 December 2015 |website=[[YIVO]]}}</ref> ကို ယခုအခါ မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ ၁.၅ သန်းခန့်က ပြောဆိုလျက်ရှိသည်။ ကျန်ရှိသည့် အနောက်ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားများတွင် မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ ၁.၅ သန်းခန့်ရှိသော စကော့တိရှ်ဘာသာစကား (Scots)၊ နယ်သာလန်-ဘယ်လ်ဂျီယမ်-ဂျာမန် နယ်စပ်တစ်လျှောက်တွင် ပြောဆိုသူ ၁.၃ သန်းခန့်ရှိသော လင်ဘာ့ဂ်ဘာသာစကား (Limburgish) နှင့် နယ်သာလန်နှင့် ဂျာမနီတို့တွင် ပြောဆိုသူ ၅၀၀,၀၀၀ ကျော်ရှိသော ဖရီစီယံဘာသာစကားများ (Frisian languages) ပါဝင်သည်။ အဓိက မြောက်ဂျာမန်နစ် (စကင်ဒီနေးဗီးယား) ဘာသာစကားများမှာ ဆွီဒင်၊ ဒိန်းမတ်နှင့် နော်ဝေဘာသာစကားများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအားဖြင့် အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်ကြပြီး နော်ဒစ်နိုင်ငံများတွင် မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ စုစုပေါင်း ၂၀ သန်းခန့်နှင့် ဒုတိယဘာသာစကားပြောသူ နောက်ထပ် ၅ သန်း ရှိသည်။ သို့သော် အလယ်ခေတ်မှစ၍ ဤဘာသာစကားများသည် အနောက်ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သော အလယ်အလတ်နိမ့်ဂျာမန် (Middle Low German) ၏ လွှမ်းမိုးမှုကို ခံခဲ့ရသဖြင့် ယင်းတို့၏ ဝေါဟာရများတွင် နိမ့်ဂျာမန်စကားလုံးများ ၃၀ မှ ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပါဝင်နေသည်။ကျန်ရှိနေသော အခြားမြောက်ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားများမှာ ဖာရိုအိစ်၊ [[အိုက်စလန်နွယ်ဘာသာစကား|အိုက်စလန်]] နှင့် အယ်လ်ဖ်ဒါလီယန် (Elfdalian) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ဂျာမန်ဘာသာစကားများ၏ လွှမ်းမိုးမှု သိသိသာသာ မရှိခဲ့ဘဲ ပိုမိုရှေးရိုးဆန်ကာ ရှုပ်ထွေးသော သဒ္ဒါစနစ် ရှိကြသဖြင့် ယနေ့ခေတ် အခြားမြောက်ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားများနှင့် အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်မှု အကန့်အသတ်သာ ရှိသည်။ အရှေ့ဂျာမန်အနွယ်ဝင် ဘာသာစကားများတွင် ဂေါသစ်၊ ဘာဂန်ဒီယန်နှင့် ဗန်ဒါလစ် ဘာသာစကားများ ပါဝင်ကြသည်။ ဤအုပ်စုမှ နောက်ဆုံးပျောက်ကွယ်သွားခဲ့သည့် ဘာသာစကားမှာ ၁၈ ရာစုနှောင်းပိုင်းအထိ [[ခရိုင်းမီးယား]]ဒေသ၏ ဝေးလံခေါင်သီသောနေရာအချို့တွင် ပြောဆိုခဲ့ကြသည့် ခရိုင်မီယန် ဂေါ့သစ်ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=1 Cor. 13:1–12 |url=https://lrc.la.utexas.edu/eieol/gotol/100 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210323174037/https://lrc.la.utexas.edu/eieol/gotol/100 |archive-date=23 March 2021 |access-date=3 August 2016 |website=lrc.la.utexas.edu}}</ref> SIL ''Ethnologue'' အရ ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကား ၄၈ မျိုးရှိပြီး ၎င်းတို့အနက် ၄၁ မျိုးမှာ အနောက်ဂျာမန်နစ်နှင့် ၆ မျိုးမှာ မြောက်ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားများ ဖြစ်ကြသည်။ ဘရာဇီးနိုင်ငံရှိ Riograndenser Hunsrückisch ကိုမူ မည်သည့်အမျိုးအစားတွင်မျှ တရားဝင် မထည့်သွင်းထားသော်လည်း ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက ဂျာမန်ဒေသိယစကားတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။<ref>{{Cite web |title=Germanic |url=https://www.ethnologue.com/subgroups/germanic |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130718070735/https://www.ethnologue.com/subgroups/germanic |archive-date=18 July 2013 |access-date=3 August 2016 |website=Ethnologue}}</ref> ဤဘာသာစကားခွဲများအားလုံး၏ ဘုံဘိုးဘေးကို ရှေ့ပြေး-ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကား (Proto-Germanic) သို့မဟုတ် Common Germanic ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး ဘီစီ ၁ ထောင်စုနှစ် အလယ်ပိုင်းခန့်တွင် သံခေတ် စကင်ဒီနေးဗီးယားနှင့် သံခေတ် မြောက်ပိုင်းဂျာမနီတို့တွင် ပြောဆိုခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/topic/Germanic-peoples|title=Germanic peoples|access-date=31 March 2025}}</ref> ရှေ့ပြေး-ဂျာမန်နစ်နှင့် ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားများတွင် ထင်ရှားသော ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ အင်္ဂါရပ်များစွာ ပါဝင်သည့်အနက် အထင်ရှားဆုံးမှာ "ဂရင်မ်၏ဥပဒေ" (Grimm's law) ဟု လူသိများသော ဗျည်းအက္ခရာ ပြောင်းလဲမှု ဖြစ်စဉ် ဖြစ်သည်။ ဘီစီ ၂ ရာစုခန့်တွင် ဂျာမန်လူမျိုးစုများသည် စကင်ဒီနေးဗီးယားနှင့် မြောက်ပိုင်းဂျာမနီမှ ယနေ့ခေတ် အနောက်ပိုင်းဂျာမနီနှင့် ဘောလ်တစ်ကမ်းရိုးတန်းဒေသများဘက်သို့ တောင်ဘက်သို့ ပြောင်းရွှေ့အခြေချခဲ့ကြရာမှ ဂျာမန်နစ်ဘာသာစကားများ၏ ရှေးဦးမျိုးကွဲများသမိုင်းကြောင်းတွင် ပေါ်ထွက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=18 May 2024 |title=The Early Germanic Peoples: A Historical Overview from Ancient Sources |url=https://www.thearchaeologist.org/blog/the-early-germanic-peoples-a-historical-overview-from-ancient-sources |access-date=31 March 2025 |website=The Archaeologist}}</ref> == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} [[Category:ဘာသာစကားမိသားစုများ]] [[Category:ဂျာမန်နွယ် ဘာသာစကားများ]] 8nvrlxbjs8wlu3i5wz4j009a9r5cvnf 1054840 1054839 2026-09-23T12:00:44Z Chenzeyan29 141880 1054840 wikitext text/x-wiki {{Infobox ဘာသာစကားမိသားစု|name=Germanic|region=Worldwide, principally [[Europe]] ([[Central Europe|Central]], [[Northern Europe|Northern]] and [[Western Europe]]), [[Africa]] ([[East Africa|East]] and [[Southern Africa]]), the [[Americas]] ([[Anglo-America]], the [[Dutch Caribbean]], and [[Suriname]]), [[Asia]] ([[South Asia|South]] and [[Southeast Asia]]) and [[Oceania]]|familycolor=Indo-European|protoname=[[Proto-Germanic language|Proto-Germanic]]|child1=[[North Germanic languages|North Germanic]]|child2=[[West Germanic languages|West Germanic]]|child3=[[East Germanic languages|East Germanic]] {{extinct}}|iso2=gem|iso5=gem|glotto=germ1287|glottorefname=Germanic|lingua=52- (phylozone)|map=Germanic languages with dialects revised.png|mapcaption=Germanic languages in Europe|map2=Germanic languages.svg|mapalt2=World map showing countries where a Germanic language is the primary or official language|mapcaption2=Germanic languages globally {{legend|#800000|Majority native language|invert=y}} {{legend|#ff0000|Official but not majority native language|invert=y}} {{legend|#f6c0f1|Used widely in an unofficial capacity|invert=y}}}} '''ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားများ''' (Germanic languages) သည် [[အင်ဒို-ဥရောပနွယ် ဘာသာစကားများ|အင်ဒို-ဥရောပ ဘာသာစကားမိသားစု]]၏ ကိုင်းခွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး လူဦးရေ ၅၁၅ သန်းခန့် ပြောဆိုကြသည်။<ref>{{Refn|Estimates of native speakers of the Germanic languages vary from 450 million{{sfnp|König|van der Auwera|1994}} through 500 million and up to more than 520 million. Much of the uncertainty is caused by the rapid spread of the [[English language]] and conflicting estimates of its native speakers. Here used is the most probable estimate (currently 515 million) as determined by ''Statistics'' section below.|group=nb}}</ref> အဓိကအားဖြင့် [[ဥရောပ]]၊ မြောက်အမေရိက၊ [[အိုရှန်းနီးယား|ဩစတြေးလျ]]နှင့် တောင်အာဖရိကတို့တွင် အသုံးပြုကြသည်။ ဤဘာသာစကားအုပ်စုဝင် တစ်ခုဖြစ်သည့် [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား]]သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အပြောအများဆုံး ဘာသာစကားများထဲတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်ပြီး ပြောဆိုသူ သန်းနှစ်ထောင်ခန့် ရှိသည်။ ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားအားလုံးသည် သံခေတ် စကင်ဒီနေးဗီးယား၊ သံခေတ် မြောက်ပိုင်းဂျာမနီ<ref>{{Cite book |year=2000 |title=The Role of Migration in the History of the Eurasian Steppe: Sedentary Civilization v. "Barbarian" and Nomad |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=0-312-21207-0 |editor-last=Bell-Fialkoll |editor-first=Andrew |page=117}}</ref> နှင့် [[မြောက်ပင်လယ်]]ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်တွင် ပြောဆိုခဲ့ကြသော ရှေ့ပြေး-ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကား (Proto-Germanic) မှ ဆင်းသက်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/topic/Germanic-languages/The-emergence-of-Germanic-languages|title=Germanic languages - Proto-Germanic, Indo-European, Germanic Dialects &#124; Britannica|access-date=29 December 2023|archive-date=29 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231229223738/https://www.britannica.com/topic/Germanic-languages/The-emergence-of-Germanic-languages}}</ref> အနောက်ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားများတွင် အပြောအများဆုံး ဘာသာစကားသုံးမျိုး ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့မှာ မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ ၃၆၀ မှ ၄၀၀ သန်းခန့်ရှိသော [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်ဘာသာ]]၊ မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ သန်း ၁၀၀ ကျော်ရှိသော [[ဂျာမန်ဘာသာစကား|ဂျာမန်ဘာသာ]]<ref name="NE100">{{Cite web |year=2010 |title=Världens 100 största språk 2010 |trans-title=The world's 100 largest languages in 2010 |url=http://www.ne.se/spr%C3%A5k/v%C3%A4rldens-100-st%C3%B6rsta-spr%C3%A5k-2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006155303/http://www.ne.se/spr%C3%A5k/v%C3%A4rldens-100-st%C3%B6rsta-spr%C3%A5k-2010 |archive-date=6 October 2014 |access-date=12 February 2014 |website=[[Nationalencyklopedin]] |language=sv}}</ref> နှင့် မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ ၂၄ သန်းကျော်ရှိသော [[ဒတ်ချ်ဘာသာစကား|ဒတ်ချ်ဘာသာ]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အခြားသော အနောက်ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားများအနေဖြင့် တောင်အာဖရိကရှိ အာဖရိကန်လူမျိုးများ ပြောဆိုကြပြီး ဒတ်ချ်ဘာသာစကားမှ ဆင်းသက်လာသည့် အာဖရိကန်ဘာသာစကား (Afrikaans) တွင် မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ ၇.၁ သန်းကျော် ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=Afrikaans |url=http://www.ethnologue.com/language/afr |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203164557/http://www.ethnologue.com/language/afr |archive-date=3 December 2013 |access-date=3 August 2016 |website=Ethnologue (Free All)}}</ref> ဒေသသုံးစကားများအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည့် Low German ဘာသာစကားတွင် မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ ၄.၃၅ မှ ၇.၁၅ သန်းခန့် ရှိပြီး ၎င်းကို နားလည်နိုင်သူ ၆.၇ မှ ၁၀ သန်းခန့် ရှိနိုင်သည် ([[ဂျာမနီနိုင်ငံ|ဂျာမနီတွင်]] အနည်းဆုံး ၂.၂ သန်း (၂၀၁६)<ref name="ins-bremen.de">[https://www.ins-bremen.de/fileadmin/ins-bremen/user_upload/umfrage2016/broschuere-umfrage.pdf Status und Gebrauch des Niederdeutschen 2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210116170501/https://www.ins-bremen.de/fileadmin/ins-bremen/user_upload/umfrage2016/broschuere-umfrage.pdf|date=16 January 2021}}, A. Adler, C. Ehlers, R. Goltz, A. Kleene, A. Plewnia (2016)</ref> နှင့် နယ်သာလန်တွင် ၂.၁၅ သန်း (၂၀၀၃)<ref name="Taaltelling Nedersaksisch">{{Cite report|title=Taaltelling Nedersaksisch. Een enquête naar het gebruik en de beheersing van het Nedersaksisch in Nederland|year=2005|language=nl|location=Groningen|url=https://www.stellingia.nl/wp-content/uploads/2014/12/Taaltelling-Nedersaksisch-1.pdf|access-date=30 December 2024|archive-date=25 November 2024}}</ref>)။ ထို့အပြင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီက ဥရောပတွင် [[ဂျူးလူမျိုးများ|ဂျူးလူမျိုး]] ၁၃ သန်းခန့် အသုံးပြုခဲ့သော ယုဒဘာသာစကား (Yiddish)<ref name="yivo-yiddish">{{Cite web |last=Dovid Katz |title=YIDDISH |url=http://yivo.org/downloads/Yiddish.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120322162722/http://yivo.org/downloads/Yiddish.pdf |archive-date=22 March 2012 |access-date=20 December 2015 |website=[[YIVO]]}}</ref> ကို ယခုအခါ မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ ၁.၅ သန်းခန့်က ပြောဆိုလျက်ရှိသည်။ ကျန်ရှိသည့် အနောက်ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားများတွင် မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ ၁.၅ သန်းခန့်ရှိသော စကော့တိရှ်ဘာသာစကား (Scots)၊ နယ်သာလန်-ဘယ်လ်ဂျီယမ်-ဂျာမန် နယ်စပ်တစ်လျှောက်တွင် ပြောဆိုသူ ၁.၃ သန်းခန့်ရှိသော လင်ဘာ့ဂ်ဘာသာစကား (Limburgish) နှင့် နယ်သာလန်နှင့် ဂျာမနီတို့တွင် ပြောဆိုသူ ၅၀၀,၀၀၀ ကျော်ရှိသော ဖရီစီယံဘာသာစကားများ (Frisian languages) ပါဝင်သည်။ အဓိက မြောက်ဂျာမန်နစ် (စကင်ဒီနေးဗီးယား) ဘာသာစကားများမှာ ဆွီဒင်၊ ဒိန်းမတ်နှင့် နော်ဝေဘာသာစကားများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအားဖြင့် အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်ကြပြီး နော်ဒစ်နိုင်ငံများတွင် မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ စုစုပေါင်း ၂၀ သန်းခန့်နှင့် ဒုတိယဘာသာစကားပြောသူ နောက်ထပ် ၅ သန်း ရှိသည်။ သို့သော် အလယ်ခေတ်မှစ၍ ဤဘာသာစကားများသည် အနောက်ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သော အလယ်အလတ်နိမ့်ဂျာမန် (Middle Low German) ၏ လွှမ်းမိုးမှုကို ခံခဲ့ရသဖြင့် ယင်းတို့၏ ဝေါဟာရများတွင် နိမ့်ဂျာမန်စကားလုံးများ ၃၀ မှ ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပါဝင်နေသည်။ကျန်ရှိနေသော အခြားမြောက်ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားများမှာ ဖာရိုအိစ်၊ [[အိုက်စလန်နွယ်ဘာသာစကား|အိုက်စလန်]] နှင့် အယ်လ်ဖ်ဒါလီယန် (Elfdalian) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ဂျာမန်ဘာသာစကားများ၏ လွှမ်းမိုးမှု သိသိသာသာ မရှိခဲ့ဘဲ ပိုမိုရှေးရိုးဆန်ကာ ရှုပ်ထွေးသော သဒ္ဒါစနစ် ရှိကြသဖြင့် ယနေ့ခေတ် အခြားမြောက်ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားများနှင့် အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်မှု အကန့်အသတ်သာ ရှိသည်။ အရှေ့ဂျာမန်အနွယ်ဝင် ဘာသာစကားများတွင် ဂေါသစ်၊ ဘာဂန်ဒီယန်နှင့် ဗန်ဒါလစ် ဘာသာစကားများ ပါဝင်ကြသည်။ ဤအုပ်စုမှ နောက်ဆုံးပျောက်ကွယ်သွားခဲ့သည့် ဘာသာစကားမှာ ၁၈ ရာစုနှောင်းပိုင်းအထိ [[ခရိုင်းမီးယား]]ဒေသ၏ ဝေးလံခေါင်သီသောနေရာအချို့တွင် ပြောဆိုခဲ့ကြသည့် ခရိုင်မီယန် ဂေါ့သစ်ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=1 Cor. 13:1–12 |url=https://lrc.la.utexas.edu/eieol/gotol/100 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210323174037/https://lrc.la.utexas.edu/eieol/gotol/100 |archive-date=23 March 2021 |access-date=3 August 2016 |website=lrc.la.utexas.edu}}</ref> SIL ''Ethnologue'' အရ ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကား ၄၈ မျိုးရှိပြီး ၎င်းတို့အနက် ၄၁ မျိုးမှာ အနောက်ဂျာမန်နစ်နှင့် ၆ မျိုးမှာ မြောက်ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားများ ဖြစ်ကြသည်။ ဘရာဇီးနိုင်ငံရှိ Riograndenser Hunsrückisch ကိုမူ မည်သည့်အမျိုးအစားတွင်မျှ တရားဝင် မထည့်သွင်းထားသော်လည်း ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက ဂျာမန်ဒေသိယစကားတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။<ref>{{Cite web |title=Germanic |url=https://www.ethnologue.com/subgroups/germanic |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130718070735/https://www.ethnologue.com/subgroups/germanic |archive-date=18 July 2013 |access-date=3 August 2016 |website=Ethnologue}}</ref> ဤဘာသာစကားခွဲများအားလုံး၏ ဘုံဘိုးဘေးကို ရှေ့ပြေး-ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကား (Proto-Germanic) သို့မဟုတ် Common Germanic ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး ဘီစီ ၁ ထောင်စုနှစ် အလယ်ပိုင်းခန့်တွင် သံခေတ် စကင်ဒီနေးဗီးယားနှင့် သံခေတ် မြောက်ပိုင်းဂျာမနီတို့တွင် ပြောဆိုခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/topic/Germanic-peoples|title=Germanic peoples|access-date=31 March 2025}}</ref> ရှေ့ပြေး-ဂျာမန်နစ်နှင့် ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားများတွင် ထင်ရှားသော ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ အင်္ဂါရပ်များစွာ ပါဝင်သည့်အနက် အထင်ရှားဆုံးမှာ "ဂရင်မ်၏ဥပဒေ" (Grimm's law) ဟု လူသိများသော ဗျည်းအက္ခရာ ပြောင်းလဲမှု ဖြစ်စဉ် ဖြစ်သည်။ ဘီစီ ၂ ရာစုခန့်တွင် ဂျာမန်လူမျိုးစုများသည် စကင်ဒီနေးဗီးယားနှင့် မြောက်ပိုင်းဂျာမနီမှ ယနေ့ခေတ် အနောက်ပိုင်းဂျာမနီနှင့် ဘောလ်တစ်ကမ်းရိုးတန်းဒေသများဘက်သို့ တောင်ဘက်သို့ ပြောင်းရွှေ့အခြေချခဲ့ကြရာမှ ဂျာမန်နစ်ဘာသာစကားများ၏ ရှေးဦးမျိုးကွဲများသမိုင်းကြောင်းတွင် ပေါ်ထွက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=18 May 2024 |title=The Early Germanic Peoples: A Historical Overview from Ancient Sources |url=https://www.thearchaeologist.org/blog/the-early-germanic-peoples-a-historical-overview-from-ancient-sources |access-date=31 March 2025 |website=The Archaeologist}}</ref> == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} [[Category:ဘာသာစကားမိသားစုများ]] [[Category:ဂျာမန်နွယ် ဘာသာစကားများ]] a0lwbgp0hxszj6ch8a7dsnukuqcbcch 1054841 1054840 2026-09-23T12:01:05Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1054841 wikitext text/x-wiki {{Infobox ဘာသာစကားမိသားစု|name=Germanic|region=Worldwide, principally [[Europe]] ([[Central Europe|Central]], [[Northern Europe|Northern]] and [[Western Europe]]), [[Africa]] ([[East Africa|East]] and [[Southern Africa]]), the [[Americas]] ([[Anglo-America]], the [[Dutch Caribbean]], and [[Suriname]]), [[Asia]] ([[South Asia|South]] and [[Southeast Asia]]) and [[Oceania]]|familycolor=Indo-European|protoname=[[Proto-Germanic language|Proto-Germanic]]|child1=[[North Germanic languages|North Germanic]]|child2=[[West Germanic languages|West Germanic]]|child3=[[East Germanic languages|East Germanic]] {{extinct}}|iso2=gem|iso5=gem|glotto=germ1287|glottorefname=Germanic|lingua=52- (phylozone)|map=Germanic languages with dialects revised.png|mapcaption=Germanic languages in Europe|map2=Germanic languages.svg|mapalt2=World map showing countries where a Germanic language is the primary or official language|mapcaption2=Germanic languages globally {{legend|#800000|Majority native language|invert=y}} {{legend|#ff0000|Official but not majority native language|invert=y}} {{legend|#f6c0f1|Used widely in an unofficial capacity|invert=y}}}} '''ဂျာမန်နွယ် ဘာသာစကားများ''' (Germanic languages) သည် [[အင်ဒို-ဥရောပနွယ် ဘာသာစကားများ|အင်ဒို-ဥရောပ ဘာသာစကားမိသားစု]]၏ ကိုင်းခွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး လူဦးရေ ၅၁၅ သန်းခန့် ပြောဆိုကြသည်။<ref>{{Refn|Estimates of native speakers of the Germanic languages vary from 450 million{{sfnp|König|van der Auwera|1994}} through 500 million and up to more than 520 million. Much of the uncertainty is caused by the rapid spread of the [[English language]] and conflicting estimates of its native speakers. Here used is the most probable estimate (currently 515 million) as determined by ''Statistics'' section below.|group=nb}}</ref> အဓိကအားဖြင့် [[ဥရောပ]]၊ မြောက်အမေရိက၊ [[အိုရှန်းနီးယား|ဩစတြေးလျ]]နှင့် တောင်အာဖရိကတို့တွင် အသုံးပြုကြသည်။ ဤဘာသာစကားအုပ်စုဝင် တစ်ခုဖြစ်သည့် [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား]]သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အပြောအများဆုံး ဘာသာစကားများထဲတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်ပြီး ပြောဆိုသူ သန်းနှစ်ထောင်ခန့် ရှိသည်။ ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားအားလုံးသည် သံခေတ် စကင်ဒီနေးဗီးယား၊ သံခေတ် မြောက်ပိုင်းဂျာမနီ<ref>{{Cite book |year=2000 |title=The Role of Migration in the History of the Eurasian Steppe: Sedentary Civilization v. "Barbarian" and Nomad |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=0-312-21207-0 |editor-last=Bell-Fialkoll |editor-first=Andrew |page=117}}</ref> နှင့် [[မြောက်ပင်လယ်]]ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်တွင် ပြောဆိုခဲ့ကြသော ရှေ့ပြေး-ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကား (Proto-Germanic) မှ ဆင်းသက်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/topic/Germanic-languages/The-emergence-of-Germanic-languages|title=Germanic languages - Proto-Germanic, Indo-European, Germanic Dialects &#124; Britannica|access-date=29 December 2023|archive-date=29 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231229223738/https://www.britannica.com/topic/Germanic-languages/The-emergence-of-Germanic-languages}}</ref> အနောက်ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားများတွင် အပြောအများဆုံး ဘာသာစကားသုံးမျိုး ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့မှာ မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ ၃၆၀ မှ ၄၀၀ သန်းခန့်ရှိသော [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်ဘာသာ]]၊ မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ သန်း ၁၀၀ ကျော်ရှိသော [[ဂျာမန်ဘာသာစကား|ဂျာမန်ဘာသာ]]<ref name="NE100">{{Cite web |year=2010 |title=Världens 100 största språk 2010 |trans-title=The world's 100 largest languages in 2010 |url=http://www.ne.se/spr%C3%A5k/v%C3%A4rldens-100-st%C3%B6rsta-spr%C3%A5k-2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006155303/http://www.ne.se/spr%C3%A5k/v%C3%A4rldens-100-st%C3%B6rsta-spr%C3%A5k-2010 |archive-date=6 October 2014 |access-date=12 February 2014 |website=[[Nationalencyklopedin]] |language=sv}}</ref> နှင့် မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ ၂၄ သန်းကျော်ရှိသော [[ဒတ်ချ်ဘာသာစကား|ဒတ်ချ်ဘာသာ]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အခြားသော အနောက်ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားများအနေဖြင့် တောင်အာဖရိကရှိ အာဖရိကန်လူမျိုးများ ပြောဆိုကြပြီး ဒတ်ချ်ဘာသာစကားမှ ဆင်းသက်လာသည့် အာဖရိကန်ဘာသာစကား (Afrikaans) တွင် မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ ၇.၁ သန်းကျော် ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=Afrikaans |url=http://www.ethnologue.com/language/afr |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203164557/http://www.ethnologue.com/language/afr |archive-date=3 December 2013 |access-date=3 August 2016 |website=Ethnologue (Free All)}}</ref> ဒေသသုံးစကားများအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည့် Low German ဘာသာစကားတွင် မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ ၄.၃၅ မှ ၇.၁၅ သန်းခန့် ရှိပြီး ၎င်းကို နားလည်နိုင်သူ ၆.၇ မှ ၁၀ သန်းခန့် ရှိနိုင်သည် ([[ဂျာမနီနိုင်ငံ|ဂျာမနီတွင်]] အနည်းဆုံး ၂.၂ သန်း (၂၀၁६)<ref name="ins-bremen.de">[https://www.ins-bremen.de/fileadmin/ins-bremen/user_upload/umfrage2016/broschuere-umfrage.pdf Status und Gebrauch des Niederdeutschen 2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210116170501/https://www.ins-bremen.de/fileadmin/ins-bremen/user_upload/umfrage2016/broschuere-umfrage.pdf|date=16 January 2021}}, A. Adler, C. Ehlers, R. Goltz, A. Kleene, A. Plewnia (2016)</ref> နှင့် နယ်သာလန်တွင် ၂.၁၅ သန်း (၂၀၀၃)<ref name="Taaltelling Nedersaksisch">{{Cite report|title=Taaltelling Nedersaksisch. Een enquête naar het gebruik en de beheersing van het Nedersaksisch in Nederland|year=2005|language=nl|location=Groningen|url=https://www.stellingia.nl/wp-content/uploads/2014/12/Taaltelling-Nedersaksisch-1.pdf|access-date=30 December 2024|archive-date=25 November 2024}}</ref>)။ ထို့အပြင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီက ဥရောပတွင် [[ဂျူးလူမျိုးများ|ဂျူးလူမျိုး]] ၁၃ သန်းခန့် အသုံးပြုခဲ့သော ယုဒဘာသာစကား (Yiddish)<ref name="yivo-yiddish">{{Cite web |last=Dovid Katz |title=YIDDISH |url=http://yivo.org/downloads/Yiddish.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120322162722/http://yivo.org/downloads/Yiddish.pdf |archive-date=22 March 2012 |access-date=20 December 2015 |website=[[YIVO]]}}</ref> ကို ယခုအခါ မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ ၁.၅ သန်းခန့်က ပြောဆိုလျက်ရှိသည်။ ကျန်ရှိသည့် အနောက်ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားများတွင် မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ ၁.၅ သန်းခန့်ရှိသော စကော့တိရှ်ဘာသာစကား (Scots)၊ နယ်သာလန်-ဘယ်လ်ဂျီယမ်-ဂျာမန် နယ်စပ်တစ်လျှောက်တွင် ပြောဆိုသူ ၁.၃ သန်းခန့်ရှိသော လင်ဘာ့ဂ်ဘာသာစကား (Limburgish) နှင့် နယ်သာလန်နှင့် ဂျာမနီတို့တွင် ပြောဆိုသူ ၅၀၀,၀၀၀ ကျော်ရှိသော ဖရီစီယံဘာသာစကားများ (Frisian languages) ပါဝင်သည်။ အဓိက မြောက်ဂျာမန်နစ် (စကင်ဒီနေးဗီးယား) ဘာသာစကားများမှာ ဆွီဒင်၊ ဒိန်းမတ်နှင့် နော်ဝေဘာသာစကားများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအားဖြင့် အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်ကြပြီး နော်ဒစ်နိုင်ငံများတွင် မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ စုစုပေါင်း ၂၀ သန်းခန့်နှင့် ဒုတိယဘာသာစကားပြောသူ နောက်ထပ် ၅ သန်း ရှိသည်။ သို့သော် အလယ်ခေတ်မှစ၍ ဤဘာသာစကားများသည် အနောက်ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သော အလယ်အလတ်နိမ့်ဂျာမန် (Middle Low German) ၏ လွှမ်းမိုးမှုကို ခံခဲ့ရသဖြင့် ယင်းတို့၏ ဝေါဟာရများတွင် နိမ့်ဂျာမန်စကားလုံးများ ၃၀ မှ ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပါဝင်နေသည်။ကျန်ရှိနေသော အခြားမြောက်ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားများမှာ ဖာရိုအိစ်၊ [[အိုက်စလန်နွယ်ဘာသာစကား|အိုက်စလန်]] နှင့် အယ်လ်ဖ်ဒါလီယန် (Elfdalian) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ဂျာမန်ဘာသာစကားများ၏ လွှမ်းမိုးမှု သိသိသာသာ မရှိခဲ့ဘဲ ပိုမိုရှေးရိုးဆန်ကာ ရှုပ်ထွေးသော သဒ္ဒါစနစ် ရှိကြသဖြင့် ယနေ့ခေတ် အခြားမြောက်ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားများနှင့် အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်မှု အကန့်အသတ်သာ ရှိသည်။ အရှေ့ဂျာမန်အနွယ်ဝင် ဘာသာစကားများတွင် ဂေါသစ်၊ ဘာဂန်ဒီယန်နှင့် ဗန်ဒါလစ် ဘာသာစကားများ ပါဝင်ကြသည်။ ဤအုပ်စုမှ နောက်ဆုံးပျောက်ကွယ်သွားခဲ့သည့် ဘာသာစကားမှာ ၁၈ ရာစုနှောင်းပိုင်းအထိ [[ခရိုင်းမီးယား]]ဒေသ၏ ဝေးလံခေါင်သီသောနေရာအချို့တွင် ပြောဆိုခဲ့ကြသည့် ခရိုင်မီယန် ဂေါ့သစ်ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=1 Cor. 13:1–12 |url=https://lrc.la.utexas.edu/eieol/gotol/100 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210323174037/https://lrc.la.utexas.edu/eieol/gotol/100 |archive-date=23 March 2021 |access-date=3 August 2016 |website=lrc.la.utexas.edu}}</ref> SIL ''Ethnologue'' အရ ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကား ၄၈ မျိုးရှိပြီး ၎င်းတို့အနက် ၄၁ မျိုးမှာ အနောက်ဂျာမန်နစ်နှင့် ၆ မျိုးမှာ မြောက်ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားများ ဖြစ်ကြသည်။ ဘရာဇီးနိုင်ငံရှိ Riograndenser Hunsrückisch ကိုမူ မည်သည့်အမျိုးအစားတွင်မျှ တရားဝင် မထည့်သွင်းထားသော်လည်း ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက ဂျာမန်ဒေသိယစကားတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။<ref>{{Cite web |title=Germanic |url=https://www.ethnologue.com/subgroups/germanic |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130718070735/https://www.ethnologue.com/subgroups/germanic |archive-date=18 July 2013 |access-date=3 August 2016 |website=Ethnologue}}</ref> ဤဘာသာစကားခွဲများအားလုံး၏ ဘုံဘိုးဘေးကို ရှေ့ပြေး-ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကား (Proto-Germanic) သို့မဟုတ် Common Germanic ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး ဘီစီ ၁ ထောင်စုနှစ် အလယ်ပိုင်းခန့်တွင် သံခေတ် စကင်ဒီနေးဗီးယားနှင့် သံခေတ် မြောက်ပိုင်းဂျာမနီတို့တွင် ပြောဆိုခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/topic/Germanic-peoples|title=Germanic peoples|access-date=31 March 2025}}</ref> ရှေ့ပြေး-ဂျာမန်နစ်နှင့် ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားများတွင် ထင်ရှားသော ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ အင်္ဂါရပ်များစွာ ပါဝင်သည့်အနက် အထင်ရှားဆုံးမှာ "ဂရင်မ်၏ဥပဒေ" (Grimm's law) ဟု လူသိများသော ဗျည်းအက္ခရာ ပြောင်းလဲမှု ဖြစ်စဉ် ဖြစ်သည်။ ဘီစီ ၂ ရာစုခန့်တွင် ဂျာမန်လူမျိုးစုများသည် စကင်ဒီနေးဗီးယားနှင့် မြောက်ပိုင်းဂျာမနီမှ ယနေ့ခေတ် အနောက်ပိုင်းဂျာမနီနှင့် ဘောလ်တစ်ကမ်းရိုးတန်းဒေသများဘက်သို့ တောင်ဘက်သို့ ပြောင်းရွှေ့အခြေချခဲ့ကြရာမှ ဂျာမန်နစ်ဘာသာစကားများ၏ ရှေးဦးမျိုးကွဲများသမိုင်းကြောင်းတွင် ပေါ်ထွက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=18 May 2024 |title=The Early Germanic Peoples: A Historical Overview from Ancient Sources |url=https://www.thearchaeologist.org/blog/the-early-germanic-peoples-a-historical-overview-from-ancient-sources |access-date=31 March 2025 |website=The Archaeologist}}</ref> == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} [[Category:ဘာသာစကားမိသားစုများ]] [[Category:ဂျာမန်နွယ် ဘာသာစကားများ]] 4qs4fi55azva0gh5r27kt200kaqcnfa 1054873 1054841 2026-09-23T15:32:23Z Dr Lotus Black 31011 1054873 wikitext text/x-wiki {{Infobox ဘာသာစကားမိသားစု|name=Germanic|region=Worldwide, principally [[Europe]] ([[Central Europe|Central]], [[Northern Europe|Northern]] and [[Western Europe]]), [[Africa]] ([[East Africa|East]] and [[Southern Africa]]), the [[Americas]] ([[Anglo-America]], the [[Dutch Caribbean]], and [[Suriname]]), [[Asia]] ([[South Asia|South]] and [[Southeast Asia]]) and [[Oceania]]|familycolor=Indo-European|protoname=[[Proto-Germanic language|Proto-Germanic]]|child1=[[North Germanic languages|North Germanic]]|child2=[[West Germanic languages|West Germanic]]|child3=[[East Germanic languages|East Germanic]] {{extinct}}|iso2=gem|iso5=gem|glotto=germ1287|glottorefname=Germanic|lingua=52- (phylozone)|map=Germanic languages with dialects revised.png|mapcaption=Germanic languages in Europe|map2=Germanic languages.svg|mapalt2=World map showing countries where a Germanic language is the primary or official language|mapcaption2=Germanic languages globally {{legend|#800000|Majority native language|invert=y}} {{legend|#ff0000|Official but not majority native language|invert=y}} {{legend|#f6c0f1|Used widely in an unofficial capacity|invert=y}}}} '''ဂျာမန်နွယ် ဘာသာစကားများ''' (Germanic languages) သည် [[အင်ဒို-ဥရောပနွယ် ဘာသာစကားများ|အင်ဒို-ဥရောပ ဘာသာစကားမိသားစု]]၏ ကိုင်းခွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး လူဦးရေ ၅၁၅ သန်းခန့် ပြောဆိုကြသည်။<ref>{{Refn|Estimates of native speakers of the Germanic languages vary from 450 million{{sfnp|König|van der Auwera|1994}} through 500 million and up to more than 520 million. Much of the uncertainty is caused by the rapid spread of the [[English language]] and conflicting estimates of its native speakers. Here used is the most probable estimate (currently 515 million) as determined by ''Statistics'' section below.|group=nb}}</ref> အဓိကအားဖြင့် [[ဥရောပ]]၊ မြောက်အမေရိက၊ [[အိုရှန်းနီးယား|ဩစတြေးလျ]]နှင့် တောင်အာဖရိကတို့တွင် အသုံးပြုကြသည်။ ဤဘာသာစကားအုပ်စုဝင် တစ်ခုဖြစ်သည့် [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား]]သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အပြောအများဆုံး ဘာသာစကားများထဲတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်ပြီး ပြောဆိုသူ သန်းနှစ်ထောင်ခန့် ရှိသည်။ ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားအားလုံးသည် သံခေတ် စကင်ဒီနေးဗီးယား၊ သံခေတ် မြောက်ပိုင်းဂျာမနီ<ref>{{Cite book |year=2000 |title=The Role of Migration in the History of the Eurasian Steppe: Sedentary Civilization v. "Barbarian" and Nomad |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=0-312-21207-0 |editor-last=Bell-Fialkoll |editor-first=Andrew |page=117}}</ref> နှင့် [[မြောက်ပင်လယ်]]ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်တွင် ပြောဆိုခဲ့ကြသော ရှေ့ပြေး-ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကား (Proto-Germanic) မှ ဆင်းသက်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/topic/Germanic-languages/The-emergence-of-Germanic-languages|title=Germanic languages - Proto-Germanic, Indo-European, Germanic Dialects &#124; Britannica|access-date=29 December 2023|archive-date=29 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231229223738/https://www.britannica.com/topic/Germanic-languages/The-emergence-of-Germanic-languages}}</ref> အနောက်ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားများတွင် အပြောအများဆုံး ဘာသာစကားသုံးမျိုး ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့မှာ မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ ၃၆၀ မှ ၄၀၀ သန်းခန့်ရှိသော [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်ဘာသာ]]၊ မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ သန်း ၁၀၀ ကျော်ရှိသော [[ဂျာမန်ဘာသာစကား|ဂျာမန်ဘာသာ]]<ref name="NE100">{{Cite web |year=2010 |title=Världens 100 största språk 2010 |trans-title=The world's 100 largest languages in 2010 |url=http://www.ne.se/spr%C3%A5k/v%C3%A4rldens-100-st%C3%B6rsta-spr%C3%A5k-2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006155303/http://www.ne.se/spr%C3%A5k/v%C3%A4rldens-100-st%C3%B6rsta-spr%C3%A5k-2010 |archive-date=6 October 2014 |access-date=12 February 2014 |website=[[Nationalencyklopedin]] |language=sv}}</ref> နှင့် မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ ၂၄ သန်းကျော်ရှိသော [[ဒတ်ချ်ဘာသာစကား|ဒတ်ချ်ဘာသာ]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အခြားသော အနောက်ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားများအနေဖြင့် တောင်အာဖရိကရှိ အာဖရိကန်လူမျိုးများ ပြောဆိုကြပြီး ဒတ်ချ်ဘာသာစကားမှ ဆင်းသက်လာသည့် အာဖရိကန်ဘာသာစကား (Afrikaans) တွင် မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ ၇.၁ သန်းကျော် ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=Afrikaans |url=http://www.ethnologue.com/language/afr |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203164557/http://www.ethnologue.com/language/afr |archive-date=3 December 2013 |access-date=3 August 2016 |website=Ethnologue (Free All)}}</ref> ဒေသသုံးစကားများအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည့် Low German ဘာသာစကားတွင် မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ ၄.၃၅ မှ ၇.၁၅ သန်းခန့် ရှိပြီး ၎င်းကို နားလည်နိုင်သူ ၆.၇ မှ ၁၀ သန်းခန့် ရှိနိုင်သည် ([[ဂျာမနီနိုင်ငံ|ဂျာမနီတွင်]] အနည်းဆုံး ၂.၂ သန်း (၂၀၁६)<ref name="ins-bremen.de">[https://www.ins-bremen.de/fileadmin/ins-bremen/user_upload/umfrage2016/broschuere-umfrage.pdf Status und Gebrauch des Niederdeutschen 2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210116170501/https://www.ins-bremen.de/fileadmin/ins-bremen/user_upload/umfrage2016/broschuere-umfrage.pdf|date=16 January 2021}}, A. Adler, C. Ehlers, R. Goltz, A. Kleene, A. Plewnia (2016)</ref> နှင့် နယ်သာလန်တွင် ၂.၁၅ သန်း (၂၀၀၃)<ref name="Taaltelling Nedersaksisch">{{Cite report|title=Taaltelling Nedersaksisch. Een enquête naar het gebruik en de beheersing van het Nedersaksisch in Nederland|year=2005|language=nl|location=Groningen|url=https://www.stellingia.nl/wp-content/uploads/2014/12/Taaltelling-Nedersaksisch-1.pdf|access-date=30 December 2024|archive-date=25 November 2024}}</ref>)။ ထို့အပြင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီက ဥရောပတွင် [[ဂျူးလူမျိုးများ|ဂျူးလူမျိုး]] ၁၃ သန်းခန့် အသုံးပြုခဲ့သော ယုဒဘာသာစကား (Yiddish)<ref name="yivo-yiddish">{{Cite web |last=Dovid Katz |title=YIDDISH |url=http://yivo.org/downloads/Yiddish.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120322162722/http://yivo.org/downloads/Yiddish.pdf |archive-date=22 March 2012 |access-date=20 December 2015 |website=[[YIVO]]}}</ref> ကို ယခုအခါ မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ ၁.၅ သန်းခန့်က ပြောဆိုလျက်ရှိသည်။ ကျန်ရှိသည့် အနောက်ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားများတွင် မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ ၁.၅ သန်းခန့်ရှိသော စကော့တိရှ်ဘာသာစကား (Scots)၊ နယ်သာလန်-ဘယ်လ်ဂျီယမ်-ဂျာမန် နယ်စပ်တစ်လျှောက်တွင် ပြောဆိုသူ ၁.၃ သန်းခန့်ရှိသော လင်ဘာ့ဂ်ဘာသာစကား (Limburgish) နှင့် နယ်သာလန်နှင့် ဂျာမနီတို့တွင် ပြောဆိုသူ ၅၀၀,၀၀၀ ကျော်ရှိသော ဖရီစီယံဘာသာစကားများ (Frisian languages) ပါဝင်သည်။ အဓိက မြောက်ဂျာမန်နစ် (စကင်ဒီနေးဗီးယား) ဘာသာစကားများမှာ ဆွီဒင်၊ ဒိန်းမတ်နှင့် နော်ဝေဘာသာစကားများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအားဖြင့် အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်ကြပြီး နော်ဒစ်နိုင်ငံများတွင် မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ စုစုပေါင်း ၂၀ သန်းခန့်နှင့် ဒုတိယဘာသာစကားပြောသူ နောက်ထပ် ၅ သန်း ရှိသည်။ သို့သော် အလယ်ခေတ်မှစ၍ ဤဘာသာစကားများသည် အနောက်ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သော အလယ်အလတ်နိမ့်ဂျာမန် (Middle Low German) ၏ လွှမ်းမိုးမှုကို ခံခဲ့ရသဖြင့် ယင်းတို့၏ ဝေါဟာရများတွင် နိမ့်ဂျာမန်စကားလုံးများ ၃၀ မှ ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပါဝင်နေသည်။ကျန်ရှိနေသော အခြားမြောက်ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားများမှာ ဖာရိုအိစ်၊ [[အိုက်စလန်နွယ်ဘာသာစကား|အိုက်စလန်]] နှင့် အယ်လ်ဖ်ဒါလီယန် (Elfdalian) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ဂျာမန်ဘာသာစကားများ၏ လွှမ်းမိုးမှု သိသိသာသာ မရှိခဲ့ဘဲ ပိုမိုရှေးရိုးဆန်ကာ ရှုပ်ထွေးသော သဒ္ဒါစနစ် ရှိကြသဖြင့် ယနေ့ခေတ် အခြားမြောက်ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားများနှင့် အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်မှု အကန့်အသတ်သာ ရှိသည်။ အရှေ့ဂျာမန်အနွယ်ဝင် ဘာသာစကားများတွင် ဂေါသစ်၊ ဘာဂန်ဒီယန်နှင့် ဗန်ဒါလစ် ဘာသာစကားများ ပါဝင်ကြသည်။ ဤအုပ်စုမှ နောက်ဆုံးပျောက်ကွယ်သွားခဲ့သည့် ဘာသာစကားမှာ ၁၈ ရာစုနှောင်းပိုင်းအထိ [[ခရိုင်းမီးယား]]ဒေသ၏ ဝေးလံခေါင်သီသောနေရာအချို့တွင် ပြောဆိုခဲ့ကြသည့် ခရိုင်မီယန် ဂေါ့သစ်ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=1 Cor. 13:1–12 |url=https://lrc.la.utexas.edu/eieol/gotol/100 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210323174037/https://lrc.la.utexas.edu/eieol/gotol/100 |archive-date=23 March 2021 |access-date=3 August 2016 |website=lrc.la.utexas.edu}}</ref> SIL ''Ethnologue'' အရ ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကား ၄၈ မျိုးရှိပြီး ၎င်းတို့အနက် ၄၁ မျိုးမှာ အနောက်ဂျာမန်နစ်နှင့် ၆ မျိုးမှာ မြောက်ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားများ ဖြစ်ကြသည်။ ဘရာဇီးနိုင်ငံရှိ Riograndenser Hunsrückisch ကိုမူ မည်သည့်အမျိုးအစားတွင်မျှ တရားဝင် မထည့်သွင်းထားသော်လည်း ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက ဂျာမန်ဒေသိယစကားတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။<ref>{{Cite web |title=Germanic |url=https://www.ethnologue.com/subgroups/germanic |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130718070735/https://www.ethnologue.com/subgroups/germanic |archive-date=18 July 2013 |access-date=3 August 2016 |website=Ethnologue}}</ref> ဤဘာသာစကားခွဲများအားလုံး၏ ဘုံဘိုးဘေးကို ရှေ့ပြေး-ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကား (Proto-Germanic) သို့မဟုတ် Common Germanic ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး ဘီစီ ၁ ထောင်စုနှစ် အလယ်ပိုင်းခန့်တွင် သံခေတ် စကင်ဒီနေးဗီးယားနှင့် သံခေတ် မြောက်ပိုင်းဂျာမနီတို့တွင် ပြောဆိုခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/topic/Germanic-peoples|title=Germanic peoples|access-date=31 March 2025}}</ref> ရှေ့ပြေး-ဂျာမန်နစ်နှင့် ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားများတွင် ထင်ရှားသော ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ အင်္ဂါရပ်များစွာ ပါဝင်သည့်အနက် အထင်ရှားဆုံးမှာ "ဂရင်မ်၏ဥပဒေ" (Grimm's law) ဟု လူသိများသော ဗျည်းအက္ခရာ ပြောင်းလဲမှု ဖြစ်စဉ် ဖြစ်သည်။ ဘီစီ ၂ ရာစုခန့်တွင် ဂျာမန်လူမျိုးစုများသည် စကင်ဒီနေးဗီးယားနှင့် မြောက်ပိုင်းဂျာမနီမှ ယနေ့ခေတ် အနောက်ပိုင်းဂျာမနီနှင့် ဘောလ်တစ်ကမ်းရိုးတန်းဒေသများဘက်သို့ တောင်ဘက်သို့ ပြောင်းရွှေ့အခြေချခဲ့ကြရာမှ ဂျာမန်နစ်ဘာသာစကားများ၏ ရှေးဦးမျိုးကွဲများသမိုင်းကြောင်းတွင် ပေါ်ထွက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=18 May 2024 |title=The Early Germanic Peoples: A Historical Overview from Ancient Sources |url=https://www.thearchaeologist.org/blog/the-early-germanic-peoples-a-historical-overview-from-ancient-sources |access-date=31 March 2025 |website=The Archaeologist}}</ref> == ကိုးကားချက်များ == {{reflist|group=nb}} [[Category:ဂျာမန်နွယ် ဘာသာစကားများ]] tu0b8pijdds08auvdzegnld60uxjirq 1054971 1054873 2026-09-24T02:27:33Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1054971 wikitext text/x-wiki {{Infobox ဘာသာစကားမိသားစု|name=Germanic|region=Worldwide, principally [[Europe]] ([[Central Europe|Central]], [[Northern Europe|Northern]] and [[Western Europe]]), [[Africa]] ([[East Africa|East]] and [[Southern Africa]]), the [[Americas]] ([[Anglo-America]], the [[Dutch Caribbean]], and [[Suriname]]), [[Asia]] ([[South Asia|South]] and [[Southeast Asia]]) and [[Oceania]]|familycolor=Indo-European|protoname=[[Proto-Germanic language|Proto-Germanic]]|child1=[[North Germanic languages|North Germanic]]|child2=[[West Germanic languages|West Germanic]]|child3=[[East Germanic languages|East Germanic]] {{extinct}}|iso2=gem|iso5=gem|glotto=germ1287|glottorefname=Germanic|lingua=52- (phylozone)|map=Germanic languages with dialects revised.png|mapcaption=Germanic languages in Europe|map2=Germanic languages.svg|mapalt2=World map showing countries where a Germanic language is the primary or official language|mapcaption2=Germanic languages globally {{legend|#800000|Majority native language|invert=y}} {{legend|#ff0000|Official but not majority native language|invert=y}} {{legend|#f6c0f1|Used widely in an unofficial capacity|invert=y}}}} '''ဂျာမန်နွယ် ဘာသာစကားများ''' (Germanic languages) သည် [[အင်ဒို-ဥရောပနွယ် ဘာသာစကားများ|အင်ဒို-ဥရောပ ဘာသာစကားမိသားစု]]၏ ကိုင်းခွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး လူဦးရေ ၅၁၅ သန်းခန့် ပြောဆိုကြသည်။<ref>{{Refn|Estimates of native speakers of the Germanic languages vary from 450 million{{sfnp|König|van der Auwera|1994}} through 500 million and up to more than 520 million. Much of the uncertainty is caused by the rapid spread of the [[English language]] and conflicting estimates of its native speakers. Here used is the most probable estimate (currently 515 million) as determined by ''Statistics'' section below.|group=nb}}</ref> အဓိကအားဖြင့် [[ဥရောပ]]၊ မြောက်အမေရိက၊ [[အိုရှန်းနီးယား|ဩစတြေးလျ]]နှင့် တောင်အာဖရိကတို့တွင် အသုံးပြုကြသည်။ ဤဘာသာစကားအုပ်စုဝင် တစ်ခုဖြစ်သည့် [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား]]သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အပြောအများဆုံး ဘာသာစကားများထဲတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်ပြီး ပြောဆိုသူ သန်းနှစ်ထောင်ခန့် ရှိသည်။ ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားအားလုံးသည် သံခေတ် စကင်ဒီနေးဗီးယား၊ သံခေတ် မြောက်ပိုင်းဂျာမနီ<ref>{{Cite book |year=2000 |title=The Role of Migration in the History of the Eurasian Steppe: Sedentary Civilization v. "Barbarian" and Nomad |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=0-312-21207-0 |editor-last=Bell-Fialkoll |editor-first=Andrew |page=117}}</ref> နှင့် [[မြောက်ပင်လယ်]]ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်တွင် ပြောဆိုခဲ့ကြသော ရှေ့ပြေး-ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကား (Proto-Germanic) မှ ဆင်းသက်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/topic/Germanic-languages/The-emergence-of-Germanic-languages|title=Germanic languages - Proto-Germanic, Indo-European, Germanic Dialects &#124; Britannica|access-date=29 December 2023|archive-date=29 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231229223738/https://www.britannica.com/topic/Germanic-languages/The-emergence-of-Germanic-languages}}</ref> အနောက်ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားများတွင် အပြောအများဆုံး ဘာသာစကားသုံးမျိုး ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့မှာ မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ ၃၆၀ မှ ၄၀၀ သန်းခန့်ရှိသော [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်ဘာသာ]]၊ မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ သန်း ၁၀၀ ကျော်ရှိသော [[ဂျာမန်ဘာသာစကား|ဂျာမန်ဘာသာ]]<ref name="NE100">{{Cite web |year=2010 |title=Världens 100 största språk 2010 |trans-title=The world's 100 largest languages in 2010 |url=http://www.ne.se/spr%C3%A5k/v%C3%A4rldens-100-st%C3%B6rsta-spr%C3%A5k-2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006155303/http://www.ne.se/spr%C3%A5k/v%C3%A4rldens-100-st%C3%B6rsta-spr%C3%A5k-2010 |archive-date=6 October 2014 |access-date=12 February 2014 |website=[[Nationalencyklopedin]] |language=sv}}</ref> နှင့် မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ ၂၄ သန်းကျော်ရှိသော [[ဒတ်ချ်ဘာသာစကား|ဒတ်ချ်ဘာသာ]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အခြားသော အနောက်ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားများအနေဖြင့် တောင်အာဖရိကရှိ အာဖရိကန်လူမျိုးများ ပြောဆိုကြပြီး ဒတ်ချ်ဘာသာစကားမှ ဆင်းသက်လာသည့် အာဖရိကန်ဘာသာစကား (Afrikaans) တွင် မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ ၇.၁ သန်းကျော် ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=Afrikaans |url=http://www.ethnologue.com/language/afr |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203164557/http://www.ethnologue.com/language/afr |archive-date=3 December 2013 |access-date=3 August 2016 |website=Ethnologue (Free All)}}</ref> ဒေသသုံးစကားများအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည့် Low German ဘာသာစကားတွင် မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ ၄.၃၅ မှ ၇.၁၅ သန်းခန့် ရှိပြီး ၎င်းကို နားလည်နိုင်သူ ၆.၇ မှ ၁၀ သန်းခန့် ရှိနိုင်သည် ([[ဂျာမနီနိုင်ငံ|ဂျာမနီတွင်]] အနည်းဆုံး ၂.၂ သန်း (၂၀၁६)<ref name="ins-bremen.de">[https://www.ins-bremen.de/fileadmin/ins-bremen/user_upload/umfrage2016/broschuere-umfrage.pdf Status und Gebrauch des Niederdeutschen 2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210116170501/https://www.ins-bremen.de/fileadmin/ins-bremen/user_upload/umfrage2016/broschuere-umfrage.pdf|date=16 January 2021}}, A. Adler, C. Ehlers, R. Goltz, A. Kleene, A. Plewnia (2016)</ref> နှင့် နယ်သာလန်တွင် ၂.၁၅ သန်း (၂၀၀၃)<ref name="Taaltelling Nedersaksisch">{{Cite report|title=Taaltelling Nedersaksisch. Een enquête naar het gebruik en de beheersing van het Nedersaksisch in Nederland|year=2005|language=nl|location=Groningen|url=https://www.stellingia.nl/wp-content/uploads/2014/12/Taaltelling-Nedersaksisch-1.pdf|access-date=30 December 2024|archive-date=5 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211005011839/https://www.stellingia.nl/wp-content/uploads/2014/12/Taaltelling-Nedersaksisch-1.pdf|url-status=dead}}</ref>)။ ထို့အပြင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီက ဥရောပတွင် [[ဂျူးလူမျိုးများ|ဂျူးလူမျိုး]] ၁၃ သန်းခန့် အသုံးပြုခဲ့သော ယုဒဘာသာစကား (Yiddish)<ref name="yivo-yiddish">{{Cite web |last=Dovid Katz |title=YIDDISH |url=http://yivo.org/downloads/Yiddish.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120322162722/http://yivo.org/downloads/Yiddish.pdf |archive-date=22 March 2012 |access-date=20 December 2015 |website=[[YIVO]]}}</ref> ကို ယခုအခါ မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ ၁.၅ သန်းခန့်က ပြောဆိုလျက်ရှိသည်။ ကျန်ရှိသည့် အနောက်ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားများတွင် မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ ၁.၅ သန်းခန့်ရှိသော စကော့တိရှ်ဘာသာစကား (Scots)၊ နယ်သာလန်-ဘယ်လ်ဂျီယမ်-ဂျာမန် နယ်စပ်တစ်လျှောက်တွင် ပြောဆိုသူ ၁.၃ သန်းခန့်ရှိသော လင်ဘာ့ဂ်ဘာသာစကား (Limburgish) နှင့် နယ်သာလန်နှင့် ဂျာမနီတို့တွင် ပြောဆိုသူ ၅၀၀,၀၀၀ ကျော်ရှိသော ဖရီစီယံဘာသာစကားများ (Frisian languages) ပါဝင်သည်။ အဓိက မြောက်ဂျာမန်နစ် (စကင်ဒီနေးဗီးယား) ဘာသာစကားများမှာ ဆွီဒင်၊ ဒိန်းမတ်နှင့် နော်ဝေဘာသာစကားများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအားဖြင့် အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်ကြပြီး နော်ဒစ်နိုင်ငံများတွင် မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ စုစုပေါင်း ၂၀ သန်းခန့်နှင့် ဒုတိယဘာသာစကားပြောသူ နောက်ထပ် ၅ သန်း ရှိသည်။ သို့သော် အလယ်ခေတ်မှစ၍ ဤဘာသာစကားများသည် အနောက်ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သော အလယ်အလတ်နိမ့်ဂျာမန် (Middle Low German) ၏ လွှမ်းမိုးမှုကို ခံခဲ့ရသဖြင့် ယင်းတို့၏ ဝေါဟာရများတွင် နိမ့်ဂျာမန်စကားလုံးများ ၃၀ မှ ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပါဝင်နေသည်။ကျန်ရှိနေသော အခြားမြောက်ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားများမှာ ဖာရိုအိစ်၊ [[အိုက်စလန်နွယ်ဘာသာစကား|အိုက်စလန်]] နှင့် အယ်လ်ဖ်ဒါလီယန် (Elfdalian) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ဂျာမန်ဘာသာစကားများ၏ လွှမ်းမိုးမှု သိသိသာသာ မရှိခဲ့ဘဲ ပိုမိုရှေးရိုးဆန်ကာ ရှုပ်ထွေးသော သဒ္ဒါစနစ် ရှိကြသဖြင့် ယနေ့ခေတ် အခြားမြောက်ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားများနှင့် အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်မှု အကန့်အသတ်သာ ရှိသည်။ အရှေ့ဂျာမန်အနွယ်ဝင် ဘာသာစကားများတွင် ဂေါသစ်၊ ဘာဂန်ဒီယန်နှင့် ဗန်ဒါလစ် ဘာသာစကားများ ပါဝင်ကြသည်။ ဤအုပ်စုမှ နောက်ဆုံးပျောက်ကွယ်သွားခဲ့သည့် ဘာသာစကားမှာ ၁၈ ရာစုနှောင်းပိုင်းအထိ [[ခရိုင်းမီးယား]]ဒေသ၏ ဝေးလံခေါင်သီသောနေရာအချို့တွင် ပြောဆိုခဲ့ကြသည့် ခရိုင်မီယန် ဂေါ့သစ်ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=1 Cor. 13:1–12 |url=https://lrc.la.utexas.edu/eieol/gotol/100 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210323174037/https://lrc.la.utexas.edu/eieol/gotol/100 |archive-date=23 March 2021 |access-date=3 August 2016 |website=lrc.la.utexas.edu}}</ref> SIL ''Ethnologue'' အရ ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကား ၄၈ မျိုးရှိပြီး ၎င်းတို့အနက် ၄၁ မျိုးမှာ အနောက်ဂျာမန်နစ်နှင့် ၆ မျိုးမှာ မြောက်ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားများ ဖြစ်ကြသည်။ ဘရာဇီးနိုင်ငံရှိ Riograndenser Hunsrückisch ကိုမူ မည်သည့်အမျိုးအစားတွင်မျှ တရားဝင် မထည့်သွင်းထားသော်လည်း ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက ဂျာမန်ဒေသိယစကားတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။<ref>{{Cite web |title=Germanic |url=https://www.ethnologue.com/subgroups/germanic |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130718070735/https://www.ethnologue.com/subgroups/germanic |archive-date=18 July 2013 |access-date=3 August 2016 |website=Ethnologue}}</ref> ဤဘာသာစကားခွဲများအားလုံး၏ ဘုံဘိုးဘေးကို ရှေ့ပြေး-ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကား (Proto-Germanic) သို့မဟုတ် Common Germanic ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး ဘီစီ ၁ ထောင်စုနှစ် အလယ်ပိုင်းခန့်တွင် သံခေတ် စကင်ဒီနေးဗီးယားနှင့် သံခေတ် မြောက်ပိုင်းဂျာမနီတို့တွင် ပြောဆိုခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/topic/Germanic-peoples|title=Germanic peoples|access-date=31 March 2025}}</ref> ရှေ့ပြေး-ဂျာမန်နစ်နှင့် ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားများတွင် ထင်ရှားသော ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ အင်္ဂါရပ်များစွာ ပါဝင်သည့်အနက် အထင်ရှားဆုံးမှာ "ဂရင်မ်၏ဥပဒေ" (Grimm's law) ဟု လူသိများသော ဗျည်းအက္ခရာ ပြောင်းလဲမှု ဖြစ်စဉ် ဖြစ်သည်။ ဘီစီ ၂ ရာစုခန့်တွင် ဂျာမန်လူမျိုးစုများသည် စကင်ဒီနေးဗီးယားနှင့် မြောက်ပိုင်းဂျာမနီမှ ယနေ့ခေတ် အနောက်ပိုင်းဂျာမနီနှင့် ဘောလ်တစ်ကမ်းရိုးတန်းဒေသများဘက်သို့ တောင်ဘက်သို့ ပြောင်းရွှေ့အခြေချခဲ့ကြရာမှ ဂျာမန်နစ်ဘာသာစကားများ၏ ရှေးဦးမျိုးကွဲများသမိုင်းကြောင်းတွင် ပေါ်ထွက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=18 May 2024 |title=The Early Germanic Peoples: A Historical Overview from Ancient Sources |url=https://www.thearchaeologist.org/blog/the-early-germanic-peoples-a-historical-overview-from-ancient-sources |access-date=31 March 2025 |website=The Archaeologist}}</ref> == ကိုးကားချက်များ == {{reflist|group=nb}} [[Category:ဂျာမန်နွယ် ဘာသာစကားများ]] c1p0s68osl4cwtcivp4fhi3szcx1a3f အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-51370-55 3 292039 1054851 2026-09-23T13:48:56Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1054851 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-51370-55 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၃:၄၈၊ ၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) ph2o3aq2k4sr5q7pduowvjrera6ryq8 ပထမမြောက် မေရီဘုရင်မ 0 292040 1054852 2026-09-23T14:22:10Z I'm Rinn 148432 "{{Short description|Queen of England and Ireland from 1553 to 1558}} {{Use dmy dates|date=March 2026}} {{Infobox royalty | name = ပထမမြောက်မေရီဘုရင်မ | image = File:Anthonis Mor 001.jpg | caption = Portrait by [[Antonis Mor]], 1554 | alt = Mary has a high forehead, thin..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1054852 wikitext text/x-wiki {{Short description|Queen of England and Ireland from 1553 to 1558}} {{Use dmy dates|date=March 2026}} {{Infobox royalty | name = ပထမမြောက်မေရီဘုရင်မ | image = File:Anthonis Mor 001.jpg | caption = Portrait by [[Antonis Mor]], 1554 | alt = Mary has a high forehead, thin lips and hair parted in the middle | succession = [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ဘုရင်မ]] နှင့် [[အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏မင်းဆက်များ]] | more_text = ([[Style of the English sovereigns|more...]]) | reign = ဇူလိုင် ၁၅၅၃ - ၁၇ နိုဝင်ဘာ ၁၅၅၈ | coronation = ၁ အောက်တိုဘာ ၁၅၅၃ | cor_type = [[Coronation of Mary I|Coronation]] | predecessor = [[လေဒီဂျိန်းဂရေး]] ''(ဖယ်ရှားခံရ)'' သို့ [[ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင်]] | regent = [[စပိန်မှဒုတိယမြောက်ဖိလစ်ဘုရင်]] (၁၅၅၄-၁၅၅၈) | reg_type = Co-monarch | successor = [[ပထမအဲလိဇဘက်ဘုရင်မ]] | succession1 = [[စပိန်နိုင်ငံရဲ့ကြင်ယာတော်မိဖုရား]] | reign1 = ၁၆ ဇန်နဝါရီ ၁၅၅၆ &nbsp;–<br/>၁၇ နိုဝင်ဘာ ၁၅၅၈ | reign_type1 = Tenure | birth_date = ၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၅၁၆ | birth_place = [[ပလက်စန်တီးယားနန်းတော်]],ဂရင်းနစ်မြို့၊ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ | death_date = ၁၇ နိုဝင်ဘာ ၁၅၅၈ (အသက် ၄၂) | death_place = [[စိန့်ဂျိမ်း၏နန်းတော်]], ဝက်စ်မင်စတာ၊ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ | burial_date = ၁၄ ဒီဇင်ဘာ ၁၅၅၈ | burial_place = [[ဝက်စ်မင်စတာဘုရားကျောင်း]], လန်ဒန် | spouse = [[စပိန်ဘုရင် ဖိလစ် ၂]] | house = [[တူးဒါမင်းဆက်]] | father = [[အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး]] | mother = [[ကက်သရင်းအော့ဖ်အာရဂွန်]] | religion = [[ကက်သလစ်ဘာသာဝင်]] | signature = Mary I Signature.svg | signature_alt = Cursive signature with the words "Marye the quene" }}ပထမမြောက်မေရီဘုရင်မ (၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၅၁၆ – ၁၇ နိုဝင်ဘာ ၁၅၅၈) သည် ၁၅၅၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လမှစ၍ အင်္ဂလန်နှင့် အိုင်ယာလန်၏ ဘုရင်မ ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ၁၅၅၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလမှစ၍ ၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ စပိန်ဘုရင် ဖိလစ် (၂) ၏ ကြင်ယာတော်အဖြစ် စပိန်နိုင်ငံ၏ မိဖုရားကြီး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ဖခင်ဖြစ်သူ အဌမမြောက်ဟင်နရီ ဘုရင်လက်ထက်တွင် စတင်ခဲ့သော အင်္ဂလန်ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု ကို ပြောင်းပြန်လှန်ရန် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ယခင်ဘုရင်နှစ်ပါး လက်ထက်က သိမ်းဆည်းခံခဲ့ရသော အသင်းတော်ပိုင်ပစ္စည်းများကို ပြန်လည်ပေးအပ်ရန် ၎င်း၏ကြိုးပမ်းမှုကို ပါလီမန်က အကြီးအကျယ် ပိတ်ဆို့ခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်း၏ ၅ နှစ်တာ အုပ်ချုပ်မှုအတွင်း ဘာသာရေးကွဲလွဲသူ ကြီးကြီးမားမား ၂၈၀ ကျော်ကို တိုင်တန်း၍ မီးရှို့ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ ယင်းကို "မေရီ၏ နှိပ်စက်ညှင်းပန်းမှုများ" ဟု လူသိများကြပြီး၊ နောက်ပိုင်း သမိုင်းဝေဖန်သူများက ၎င်းအား '''"သွေးစွန်းသော မေရီ"''' ဟု သမိုင်းတွင် ကမ္ပည်းထိုး ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။ မေရီသည် အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး နှင့် ၎င်း၏ ပထမဆုံးဇနီး ကက်သရင်း အော့ဖ် အာရဂွန် တို့မှ မွေးဖွားပြီး အဖတ်တင်ကျန်ရစ်သော တစ်ဦးတည်းသော သမီးဖြစ်သည်။ ၁၅၃၃ ခုနှစ်တွင် မိဘများ၏ လက်ထပ်ပွဲ ပျက်ပြယ်သွားပြီးနောက် ၎င်းသည် တရားမဝင်ကလေးအဖြစ် ကြေညာခံရပြီး ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် လိုင်းမှ ပယ်ထုတ်ခြင်းခံခဲ့ရသော်လည်း၊ ၁၅၄၃ ခုနှစ် တတိယအကြိမ် ထီးနန်းဆက်ခံမှုအက်ဥပဒေ အရ ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် ပြန်လည်ရရှိခဲ့သည်။ ၎င်း၏ ဖအေတူမအေကွဲ မောင်ငယ်ဖြစ်သူ ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် သည် ၁၅၄၇ ခုနှစ်တွင် အသက် ၉ နှစ်အရွယ်၌ ဖခင်ဖြစ်သူ၏ ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့သည်။ ၁၅၅၃ ခုနှစ်တွင် အက်ဒွပ် သည် သေလုမြောပါး ဖျားနာလာသောအခါ မေရီအား ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်မှ ဖယ်ရှားရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ၎င်း၏လက်ထက်တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော ပရိုတက်စတင့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို မေရီက ပြောင်းပြန်လှန်ပစ်လိမ့်မည်ဟု ၎င်းမှန်ကန်စွာ တွေးတောမိခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ အက်ဒဝက် ကွယ်လွန်သောအခါ အဓိက နိုင်ငံရေးသမားများက ၎င်းတို့၏ ပရိုတက်စတင့်ဝမ်းကွဲဖြစ်သူ '''လေဒီ ဂျိန်း ဂရေး''' ကို ဘုရင်မအဖြစ် အစားထိုး ကြေညာခဲ့ကြသည်။ သို့သော် မေရီသည် အရှေ့အန်ဂလီယာ တွင် စစ်အင်အားကို လျင်မြန်စွာ စည်းရုံးပြီး ဂျိန်းကို နန်းချခဲ့ကာ၊ နောက်ပိုင်းတွင် ဂျိန်းသည် ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ မေရီသည် — အငြင်းပွားဖွယ်ဖြစ်သော ဂျိန်းနှင့် ဧကရီဘုရင်မ မာတစ်ဒါ တို့၏ အုပ်ချုပ်မှုကို ချန်လှပ်ထားလျှင် — အင်္ဂလန်၏ ပထမဆုံးသော '''အမျိုးသမီး အုပ်ချုပ်သူဘုရင်မ''' '''(Queen Regnant)''' ဖြစ်သည်။ ၁၅၅၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ၎င်းသည် စပိန်မင်းသား ဖိလစ်နှင့် ထိမ်းမြားခဲ့ပြီး၊ ၁၅၅၆ ခုနှစ်တွင် ဖိလစ် နန်းတက်လာသောအခါ ဟက်ဘ်စဘတ်စပိန် ၏ ကြင်ယာတော်မိဖုရားကြီး '''(Queen Consort)''' ဖြစ်လာခဲ့သည်။ စပိန်ဘုရင်နှင့် လက်ထပ်ခြင်းသည် အင်္ဂလန်တွင် အလွန်အငြင်းပွားဖွယ် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် မေရီ ကွယ်လွန်ပြီးနောက်၊ ၎င်း၏ ညီမငယ်ဖြစ်သူနှင့် ထီးနန်းဆက်ခံသူ ပထမ အဲလိဇဘက်ဘုရင်မကြီး က အင်္ဂလန်တွင် ကက်သလစ်ဘာသာကို ပြန်လည်အခြေချရန် မေရီ၏ ကြိုးပမ်းမှုအားလုံးကို ရုပ်သိမ်းကာ ပြောင်းပြန်လှန်ပစ်ခဲ့သည်။ မှတ်ချက် - Queen Regnant သည် မိမိကိုယ်တိုင် စီမံအုပ်ချုပ်ရသော ဘုရင်မကို ဆိုလိုခြင်းဖြစ်ပြီး Queen Consort သည် ကြင်ယာတော်မိဖုရားသာဖြစ်ပြီး မည်သည့်စီမံအုပ်ချုပ်မှုမျိုးကိုမှ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ပိုင်ခွင့်မရှိ။ == '''မွေးဖွားခြင်းနှင့် မိသားစု''' == '''မေရီ''' ကို ၁၅၁၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၊ ဂရင်းနစ် ရှိ ပလက်စန်းတီးယားနန်းတော် ၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်နှင့် ပထမဆုံးဇနီး ကက်သရင်း အော့ဖ် အာရဂွန်တို့၏ သားသမီးများထဲတွင် မွေးကင်းစကလေးဘဝကို ကျော်လွန်၍ ရှင်သန်နိုင်ခဲ့သည့် တစ်ဦးတည်းသော သမီးဖြစ်သည်။ မေရီကို မမွေးဖွားမီ မိခင်ဖြစ်သူတွင် ကိုယ်ဝန်ပျက်ကျခြင်းနှင့် အသေမွေးခြင်း သုံးကြိမ် ရှိခဲ့ပြီး၊ ကွန်ဝေါမြို့စား ဟင်နရီ အမည်ရှိ သားတော်တစ်ဦးမှာလည်း မွေးဖွားပြီးမကြာမီ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ မေရီကို မွေးဖွားပြီး သုံးရက်အကြာတွင် ဂရင်းနစ်ရှိ အော့ဗ်ဆားဗန့် ဖရိုင်းယားစ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်း ၌ ကက်သလစ်ဘာသာဝင်အဖြစ် နှစ်ခြင်းမင်္ဂလာ ပြုလုပ်ပေးခဲ့သည်။ ၎င်း၏ ခရစ်ယာန်မိဘအုပ်ထိန်းသူများတွင် ဝန်ကြီးချုပ် သောမတ်စ် ဝေါလ်ဆေး၊ ၎င်း၏ အဘွားတော်စပ်သူ ဒီဗွန်ကောင့်တက်စ် ကက်သရင်း နှင့် နော့ဖစ်ဒူးကတ်စတန် အက်ဂ်နက်စ် ဟောင်းဝပ် တို့ ပါဝင်သည်။ အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ အမဝမ်းကွဲ တော်စပ်သူ ဆလစ္စဘရီကောင့်တက်စ် မာဂရက် ပိုးလ် က မေရီ၏ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်အဖြစ် အတည်ပြုခြင်း အခမ်းအနား တွင် အာမခံသူအဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့သည်။ နောက်တစ်နှစ်တွင် မေရီသည် ၎င်း၏ဝမ်းကွဲဖြစ်သူ ဖရန့်စစ် ဘရန်ဒွန် ၏ ဘာသာရေးအာမခံသူအဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့ရာ ငယ်ငယ်ရွယ်ရွယ်ဖြင့် ခရစ်ယာန်မိခင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မေရီကို မွေးဖွားစဉ်က ဖခင်ဖြစ်သူ၏ တော်ဝင်အုပ်ထိန်းသူဟောင်း အဲလိဇဘက် ဒန်တွန် ၏ လက်ထဲတွင် အပ်နှံစောင့်ရှောက်စေခဲ့သည်။ ၁၅၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဆလစ္စဘရီကောင့်တက်စ်ကို မေရီ၏ အုပ်ထိန်းသူအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၅၂၁ မှ ၁၅၂၅ ခုနှစ်အထိ အေမီ ဘိုလင်း က အုပ်ထိန်းသူအဖြစ် ခေတ္တအစားထိုးခဲ့ပြီးနောက် ၁၅၂၅ ခုနှစ်တွင် ဆလစ္စဘရီကောင့်တက်စ်ကပင် ရာထူးကို ပြန်လည်ရရှိခဲ့သည်။ ၁၅၃၀ ပြည့်နှစ်မှစ၍ ဆာ ဂျွန် ဟပ်ဆေး သည် မေရီ၏ နန်းတွင်းမှူးမတ် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ ကင့်မြို့စား ဂျော့ခ်ျဂရေး၏ သမီးဖြစ်သူ ၎င်း၏ဇနီး လေဒီ အန်း သည် မေရီ၏ အနီးကပ်အစေခံတစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သည်။ == '''ငယ်ဘဝ''' == မေရီသည် ငယ်စဉ်ကပင် ဉာဏ်ပညာ ထက်မြက်ထူးချွန်သော ကလေးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ၁၅၂၀ ပြည့်နှစ် ဇူလိုင်လတွင် အသက် ၄ နှစ်ခွဲခန့်သာ ရှိသေးသော မေရီသည် နန်းတော်သို့ လာရောက်လည်ပတ်သည့် ပြင်သစ်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ကို ဗာဂျင်နယ် (ဟာပစီကော့ဒ် စန္ဒရားအမျိုးအစားတစ်မျိုး) တီးခတ်ပြ၍ ဧည့်ခံဖျော်ဖြေခဲ့သည်။ ၎င်း၏ အစောပိုင်း ပညာရေးအများစုကို မိခင်ဖြစ်သူက တာဝန်ယူခဲ့ပြီး၊ မိခင်က စပိန်လူသားပဒေသာပညာရှင် ဟွမ် လူဝီ ဗီးဗက်စ် ထံမှ အကြံဉာဏ်များ ရယူကာ မိန်းကလေးများ ပညာရေးဆိုင်ရာ ကျမ်းတစ်စောင်ဖြစ်သော ''De Institutione Feminae Christianae'' ကို ရေးသားစေခဲ့သည်။ အသက် ၉ နှစ်အရွယ်တွင် မေရီသည် လာတင်ဘာသာကို ဖတ်ရှုနိုင်၊ ရေးသားနိုင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ပြင်သစ်ဘာသာ၊ စပိန်ဘာသာ၊ ဂီတ၊ အကနှင့် ဂရိဘာသာရပ်များကိုလည်း လေ့လာခဲ့သည်။ ဟင်နရီ (၈) သည် သမီးဖြစ်သူကို အလွန်အလိုလိုက်ချစ်ခင်ပြီး ဗင်းနစ်သံတမန် ဆီဘက်စတီယန် ဂျူးစတီးနီးယား ကို မေရီသည် ဘယ်သောအခါမျှ ငိုယိုခြင်းမရှိကြောင်း ဂုဏ်ယူဝင့်ကြွားစွာ ပြောကြားခဲ့သည်။ မေရီသည် အသားဖြူဝင်းပြီး ပြာလဲ့သောမျက်ဝန်းနှင့် နီညိုရောင် သို့မဟုတ် ရွှေနီရောင် ဆံကေသာ ရှိရာ ယင်းမှာ မိဘနှစ်ပါးစလုံးထံမှ ဆင်းသက်လာသော ရုပ်ရည်လက္ခဏာများ ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ ပါးပြင်နီမြန်းသော စရိုက်မှာမူ ဖခင်ထံမှ ဆက်ခံရရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဟင်နရီသည် မေရီကို ချစ်ခင်သော်လည်း ၎င်း၏အိမ်ထောင်ရေးတွင် သားတော်တစ်ဦးမျှ မထွန်းကားခဲ့ခြင်းအပေါ် ပြင်းထန်စွာ စိတ်ပျက်ခဲ့သည်။ မေရီ အသက် ၉ နှစ်အရွယ်သို့ ရောက်သောအခါ ဟင်နရီနှင့် ကက်သရင်းတို့တွင် သားသမီး ထပ်မံထွန်းကားရန် လမ်းမရှိတော့ကြောင်း ထင်ရှားလာသဖြင့် ဟင်နရီတွင် တရားဝင် ထီးနန်းဆက်ခံမည့် အမျိုးသားအမွေခံ မရှိဘဲ ဖြစ်နေခဲ့သည်။ ၁၅၂၅ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် ဝေလနှင့် နယ်စပ်ဒေသကောင်စီ ကို ဦးဆောင်ရန် မေရီကို ဝေလနယ်စပ်သို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းအား လတ်ဒ်လိုရဲတိုက် တွင် ကိုယ်ပိုင်နန်းတွင်းအဖွဲ့ ထားရှိခွင့်ပြုခဲ့ပြီး များသောအားဖြင့် ဝေလမင်းသား များအတွက်သာ သတ်မှတ်ထားလေ့ရှိသည့် တော်ဝင်အခွင့်အာဏာ အများအပြားကို ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သမိုင်းအရ မေရီသည် ထိုဘွဲ့အမည်ကို တရားဝင် အပ်နှင်းခြင်းမခံရဖူးသော်လည်း ဗီးဗက်စ်နှင့် အခြားသူများက ၎င်းအား "ဝေလမင်းသမီး" ဟု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းသည် ဝေလနယ်စပ်ဒေသတွင် သုံးနှစ်ခန့် ဖြတ်သန်းခဲ့ပြီး ဖခင်ဖြစ်သူ၏ နန်းတော်သို့လည်း ပုံမှန်သွားရောက်လည်ပတ်ခဲ့ကာ ၁၅၂၈ ခုနှစ်လယ်ပိုင်းတွင် လန်ဒန်ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ နေအိမ်များသို့ အမြဲတမ်း ပြန်လည်ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ မေရီ၏ ငယ်ဘဝတစ်လျှောက်လုံးတွင် ဟင်နရီသည် သမီးဖြစ်သူအတွက် အနာဂတ်အိမ်ထောင်ရေးဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးမှုများကို စဉ်ဆက်မပြတ် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ မေရီ အသက် ၂ နှစ်အရွယ်တွင် ပြင်သစ်ဘုရင် ဖရန့်စစ် (၁) ၏ သားငယ်ဖြစ်သူ ပြင်သစ်အိမ်ရှေ့မင်းသား ဖရန့်စစ် နှင့် စုလျားရစ်ပတ်ရန် ကတိပြုခဲ့သော်လည်း သုံးနှစ်အကြာတွင် ထိုစာချုပ် ပျက်ပြယ်သွားခဲ့သည်။ ၁၅၂၂ ခုနှစ်၊ အသက် ၆ နှစ်အရွယ်တွင် ၎င်းအား အသက် ၂၂ နှစ်ရှိပြီဖြစ်သော ဝမ်းကွဲတော်စပ်သူ သန့်ရှင်းသောရောမအင်ပါယာ ဧကရာဇ် ချားလ်စ် (၅) နှင့် လက်ထပ်ရန် စာချုပ်ချုပ်ဆိုခဲ့သော်လည်း၊ နှစ်အနည်းငယ်အကြာတွင် ချားလ်စ်က ဟင်နရီ၏ သဘောတူညီချက်ဖြင့် စုလျားရစ်ပတ်မှုကို ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဟင်နရီ၏ အဓိကအကြံပေး ကာဒီနယ် ဝူလ်ဆေးသည် ပြင်သစ်တို့နှင့် လက်ထပ်ရေးဆွေးနွေးမှုများကို ပြန်လည်စတင်ခဲ့ပြီး၊ အင်္ဂလန်နှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ရန် လိုလားနေသော ပြင်သစ်ဘုရင် ဖရန့်စစ် (၁) နှင့် မေရီကို လက်ထပ်ရန် ဟင်နရီက အကြံပြုခဲ့သည်။ လက်ထပ်ရေးစာချုပ်တစ်ခု ချုပ်ဆိုခဲ့ပြီး မေရီသည် ဖရန့်စစ် (၁) သို့မဟုတ် ၎င်း၏ ဒုတိယသားတော် အော်လင်းမြို့စား ဟင်နရီ တို့ထဲမှ တစ်ဦးဦးနှင့် လက်ထပ်ရန် သတ်မှတ်ခဲ့သော်လည်း၊ ဝူလ်ဆေးသည် လက်ထပ်ပွဲမလိုဘဲ ပြင်သစ်နှင့် မဟာမိတ်စာချုပ်ကို ရယူနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၅၂၈ ခုနှစ်တွင် ဝူလ်ဆေး၏ ကိုယ်စားလှယ် သောမတ်စ် မက်ဂနပ်စ် သည် မေရီအား ၎င်း၏ဝမ်းကွဲဖြစ်သူ စကော့တလန်ဘုရင် ဂျိမ်းစ် (၅) ) နှင့် လက်ထပ်ရန် စိတ်ကူးကို စကော့တလန်သံတမန် အဒမ် အိုတာဘန်း နှင့် ဆွေးနွေးခဲ့သည်။ ဗင်းနစ်လူမျိုး မာရီယို ဆာဗော်ဂနာနို၏ အဆိုအရ ထိုအချိန်တွင် မေရီသည် လှပချောမောပြီး ကိုယ်လုံးကိုယ်ပေါက် ပြေပြစ်ကာ အသားအရေ လှပသော အမျိုးသမီးငယ်တစ်ဦးအဖြစ် ဖွံ့ဖြိုးလာနေပြီ ဖြစ်သည်။ == '''အရွယ်ရောက်ပြီးချိန်''' == ၁၅၃၆ ခုနှစ်တွင် မိဖုရား အန်းဘိုလင်းသည် ဘုရင်၏ အမျက်တော်ရှာခြင်းကို ခံရပြီး ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသည်။ အဲလစ်ဇဘက်သည်လည်း မေရီကဲ့သို့ပင် တရားမဝင်ကလေးအဖြစ် ကြေညာခံရပြီး ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် အခွင့်အရေးများ ရုပ်သိမ်းခံခဲ့ရသည်။ အန်းဘိုလန်းကို ကွပ်မျက်ပြီး နှစ်ပတ်အတွင်း ဟင်နရီသည် ဂျိန်း ဆေးမွား နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းက ခင်ပွန်းဖြစ်သူအား မေရီနှင့် ပြန်လည်သင့်မြတ်အောင် စည်းရုံးပေးခဲ့သည်။ သို့သော် ဟင်နရီသည် မေရီအနေဖြင့် ၎င်းအား အင်္ဂလန်အသင်းတော်၏ အကြီးအကဲအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုရန်၊ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ အာဏာကို ငြင်းပယ်ရန်၊ မိဘများ၏ လက်ထပ်ပွဲမှာ ဥပဒေနှင့်မညီကြောင်း ဝန်ခံရန်နှင့် မိမိကိုယ်ကိုယ် တရားမဝင်ကလေးအဖြစ် လက်ခံရန် အတင်းအကျပ် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ မေရီသည် "ဘုရားသခင်နှင့် မိမိ၏ အမှားအမှန်သိစိတ်" ခွင့်ပြုသရွေ့ ဖခင်၏ အာဏာကို နာခံခြင်းဖြင့် ပြန်လည်သင့်မြတ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း၊ နောက်ဆုံးတွင် ဟင်နရီ၏ တောင်းဆိုချက်အားလုံးကို သဘောတူညီသည့် စာရွက်စာတမ်းကို လက်မှတ်ရေးထိုးရန် အကျပ်ကိုင် ခြိမ်းခြောက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဖခင်နှင့် ပြန်လည်သင့်မြတ်ပြီးနောက် မေရီသည် နန်းတော်တွင် ၎င်း၏နေရာကို ပြန်လည်ရရှိခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ၎င်းအား ကိုယ်ပိုင်နန်းတွင်းအဖွဲ့ ပြန်လည်ချီးမြှင့်ခဲ့ပြီး မေရီ အနှစ်သက်ဆုံးဖြစ်သူ စူဇန် ကလန်ရင်ရှူး ကိုလည်း ရာထူးပြန်ပေးခဲ့သည်။ ဤကာလအတွင်း မေရီ၏ သုံးစွဲမှုမှတ်တမ်းများအရ ၎င်းသည် ဟတ်ဖီးလ်အိမ်တော်၊ ဘိုလျူးနန်းတော်၊ ရစ်ချမွန်နှင့် ဟန်ဒန်တို့အပြင် ဂရင်းနစ်၊ ဝက်စ်မင်စတာနှင့် ဟန်ပတန်ကုတ်ရှိ ဟင်နရီ၏ နန်းတော်များတွင် အဓိက နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ ၎င်း၏ အသုံးစရိတ်များတွင် အဖိုးတန်အဝတ်အစားများနှင့် ၎င်းအနှစ်သက်ဆုံး အပန်းဖြေမှုတစ်ခုဖြစ်သည့် ဖဲကစားခြင်း (လောင်းကစားခြင်း) တို့ ပါဝင်သည်။ အင်္ဂလန်မြောက်ပိုင်းရှိ ပုန်ကန်သူများသည် ဟင်နရီ၏ ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို ဆန့်ကျင်ခဲ့ကြပြီး၊ ၎င်းတို့၏ တောင်းဆိုချက်တစ်ခုမှာ မေရီအား တရားဝင် အဆင့်အတန်း ပြန်လည်ပေးရန် ဖြစ်သည်။ "ကရုဏာတော်ခရီးစဉ်" ဟု လူသိများသော ထိုပုန်ကန်မှုကို ဘုရင်က ရက်ရက်စက်စက် နှိမ်နင်းခဲ့သည်။ မေရီ၏ နန်းတွင်းမှူးမတ်ဟောင်း လော့ဒ် ဟပ်ဆေး အပါအဝင် ပုန်ကန်သူများ ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသော်လည်း မေရီ တိုက်ရိုက်ပါဝင်ပတ်သက်ခဲ့သည့် အရိပ်အယောင် မရှိပေ။ ၁၅၃၇ ခုနှစ်တွင် မိဖုရားဂျိန်းသည် သားတော် '''အက်ဒွပ်''' ကို မွေးဖွားပြီးနောက် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ အက်ဒွပ်သည် အမျိုးသားဖြစ်၍ မေရီကို ကျော်ဖြတ်ကာ အင်္ဂလန်ထီးနန်း၏ တရားဝင်အမွေခံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မေရီသည် မောင်ငယ်၏ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်ဖြစ်မှုတွင် အာမခံသူ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး မိဖုရား၏ ဈာပနတွင်လည်း အဓိက ဝမ်းနည်းပူဆွေးသူအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဟင်နရီဘုရင်သည် မေရီအား တရားဝင်အဆင့်အတန်း ပြန်ပေးရန် သို့မဟုတ် ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်လိုင်း သတ်မှတ်ပေးရန် ငြင်းဆန်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ၁၅၄၂ ခုနှစ်တွင် မေရီက မိမိကိုယ်ကိုယ် "ခရစ်ယာန်လောကတစ်ခုလုံးတွင် အဆိုးဆုံးသော အမျိုးသမီး" ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ၁၅၃၉ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းမှစ၍ နိုင်ဘတ်မြို့စား ဖိလစ် က မေရီကို လက်ထပ်ခွင့်တောင်းခဲ့သော်လည်း ၎င်းမှာ လူသာရန် ပရိုတက်စတင့်တစ်ဦးဖြစ်၍ မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ ၁၅၃၉ ခုနှစ်တွင် ဝန်ကြီးချုပ် သောမတ်စ် ကရွမ်းဝဲလ် သည် ကလိဗ်စ်နယ် နှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ရန် ဆွေးနွေးခဲ့သည်။ မေရီနှင့် ကလိဗ်စ်မြို့စား ဝီလျံတို့ကို ပေးစားရန် စိတ်ကူးရှိခဲ့သော်လည်း အကောင်အထည်မပေါ်ခဲ့ဘဲ၊ ဟင်နရီဘုရင်နှင့် မြို့စား၏နှမ အန်း အော့ဖ် ကလိဗ်စ်တို့ ထိမ်းမြားရန် သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ဘုရင်က အန်းကို ပထမဆုံးအကြိမ် တွေ့ရသောအခါ ရုပ်ဆိုးသည်ဟု ယူဆခဲ့သော်လည်း နိုင်ငံရေးအကြောင်းပြချက်ကြောင့် လက်ထပ်ပွဲကို မဖျက်သိမ်းနိုင်ခဲ့ပေ။ ကရွမ်းဝဲလ်သည် ဘုရင်၏မျက်နှာသာပေးမှု ဆုံးရှုံးခဲ့ပြီး ၁၅၄၀ ဇွန်လတွင် နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည် (၎င်း၏ စွပ်စွဲချက်တစ်ခုမှာ မေရီကို ၎င်းကိုယ်တိုင် လက်ထပ်ရန် ကြံစည်ခဲ့သည်ဟူသော အချက်ဖြစ်သည်)။ အန်းက လက်ထပ်ပွဲ ပျက်ပြယ်ခြင်းကို သဘောတူခဲ့ပြီးနောက် ကရွမ်းဝဲလ်မှာ ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသည်။ ၁၅၄၁ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် မေရီ၏ အုပ်ထိန်းသူဟောင်းနှင့် ခရစ်ယာန်မိခင်ဖြစ်သူ ဆလစ္စဘရီကောင့်တက်စ်ကို ကက်သလစ်ပူးပေါင်းကြံစည်မှု အကြောင်းပြချက်ဖြင့် ရက်ရက်စက်စက် ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ ၁၅၄၂ ခုနှစ်၊ ဟင်နရီ၏ ပဉ္စမမြောက်ဇနီး ကက်သရင်း ဟောင်းဝပ် ကွပ်မျက်ခံရပြီးနောက် ဘုရင်သည် မေရီအား နန်းတွင်းခရစ္စမတ်ပွဲတော်သို့ ဖိတ်ကြားခဲ့ပြီး၊ မိဖုရားမရှိသည့်ကာလအတွင်း မေရီက နန်းတွင်းဧည့်ခံပွဲ အစီအစဉ်များကို တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၁၅၄၃ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် ဆဋ္ဌမမြောက်နှင့် နောက်ဆုံးဇနီး '''ကက်သရင်း ပါး''' နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ပြီး ၎င်းက တော်ဝင်မိသားစုကို ပြန်လည်စည်းလုံးစေခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် '''၁၅၄၄ ခုနှစ် ထီးနန်းဆက်ခံမှုအက်ဥပဒေ'''အရ မေရီနှင့် အဲလိဇဘက်တို့ကို အက်ဒွပ် ၏နောက်တွင် ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်လိုင်းသို့ ပြန်လည်ထည့်သွင်းပေးခဲ့သော်လည်း ဥပဒေအရမူ ၎င်းတို့နှစ်ဦးစလုံးသည် တရားမဝင်ကလေးများအဖြစ် ဆက်ရှိနေခဲ့သည်။ ၁၅၄၇ ခုနှစ်တွင် အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ကွယ်လွန်၍ အက်ဒွပ် နန်းတက်ခဲ့သည်။ မေရီသည် နော့ဖစ်၊ ဆပ်ဖစ်နှင့် အက်ဆက်စ်တို့ရှိ မြေယာများကို အမွေရရှိခဲ့သည်။ အက်ဒွပ် သည် ကလေးသာရှိသေးသဖြင့် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာမှာ ပရိုတက်စတင့်များကြီးစိုးသော အုပ်ထိန်းသူကောင်စီထံသို့ ရောက်ရှိသွားပြီး ၎င်းတို့က တစ်နိုင်ငံလုံးကို ပရိုတက်စတင့်ဘာသာ သွတ်သွင်းရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။ မေရီသည် ရောမကက်သလစ်ဘာသာအပေါ် သစ္စာမြဲမြံစွာဖြင့် ၎င်း၏ကိုယ်ပိုင်ဝတ်ပြုဆောင်တွင် ရိုးရာမက်စ် ဝတ်ပြုပွဲကို ပေါ်ပေါ်ထင်ထင် ဆက်လက်ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး ၎င်း၏ဝမ်းကွဲ ဧကရာဇ် ချားလ်စ် (၅) ထံ နိုင်ငံရေးအရ အကူအညီတောင်းခံခဲ့သည်။ အက်ဒဝက် စိုးစံစဉ်ကာလအများစုတွင် မေရီသည် ၎င်း၏ကိုယ်ပိုင်မြေယာများ၌သာ နေထိုင်ခဲ့ပြီး နန်းတော်သို့ ခဲယဉ်းစွာ လာရောက်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၀ ပြည့်နှစ် ခရစ္စမတ်တွင် အသက် ၁၃ နှစ်အရွယ် အက်ဒဝက်သည် အသက် ၃၄ နှစ်ရှိပြီဖြစ်သော မေရီအား ၎င်း၏ဘာသာရေးဥပဒေများကို လျစ်လျူရှုမှုအတွက် လူပုံအလယ်တွင် ပြင်းထန်စွာ ပြစ်တင်ဝေဖန်ခဲ့သဖြင့် နှစ်ဦးစလုံး နန်းတွင်းအဖွဲ့ရှေ့တွင် မျက်ရည်ကျခဲ့ကြသည်။ မေရီသည် ကက်သလစ်ဘာသာကို စွန့်လွှတ်ရန် အက်ဒဝက်၏ တောင်းဆိုချက်များကို ထပ်လဲလဲ ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ == '''ထီးနန်းတက်ခြင်း''' == ၁၅၀၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၆ ရက်နေ့တွင် အသက် ၁၅ နှစ်အရွယ် '''ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင်'''သည် အဆုတ်ရောဂါ (တီဘီရောဂါ ဖြစ်နိုင်ခြေရှိ) ဖြင့် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ ၎င်းသည် မေရီထံ ထီးနန်းရောက်ရှိသွားပါက ကက်သလစ်ဘာသာကို ပြန်လည်အခြေချပြီး ၎င်းတို့၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို ဖျက်ဆီးပစ်မည်ကို စိုးရိမ်သဖြင့် မေရီအား ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်လိုင်းမှ ဖယ်ရှားရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။ နော့သမ်ဘာလန်မြို့စား ဂျွန် ဒတ်ဒလေ ၏ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် အက်ဒဝက်သည် ၎င်း၏သေတမ်းစာတွင် မေရီနှင့် (ပရိုတက်စတင့်ဖြစ်သော်လည်း) အဲလိဇဘက် နှစ်ဦးစလုံးကို ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်မှ ပယ်ထုတ်ခဲ့သည်။ ယင်းလုပ်ရပ်သည် ၁၁၄၄ ခုနှစ် ထီးနန်းဆက်ခံမှုအက်ဥပဒေကို ဆန့်ကျင်လျက်၊ အက်ဒဝက်သည် နော့သမ်ဘာလန်မြို့စား၏ ချွေးမဖြစ်သူ '''လေဒီ ဂျိန်း ဂရေး''' ကို ၎င်း၏ထီးနန်းဆက်ခံသူအဖြစ် အမည်စာရင်းတင်သွင်းခဲ့သည်။ အက်ဒွပ် မကွယ်လွန်မီ မေရီအား လန်ဒန်သို့ လာရောက်ရန် ဆင့်ခေါ်ခဲ့သော်လည်း ယင်းမှာ ၎င်းအား ဖမ်းဆီးပြီး ဂျိန်း နန်းတက်ရန် လမ်းခင်းသည့် အကွက်ရွှေ့မှုဖြစ်ကြောင်း သတိပေးချက်ရရှိခဲ့သဖြင့် မေရီသည် လန်ဒန်သို့မသွားဘဲ ကက်သလစ်ဘာသာဝင် အများအပြားရှိရာ အရှေ့အန်ဂလီယာ သို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့သည်။ ဇူလိုင်လ ၉ ရက်နေ့တွင် ၎င်းသည် မိမိကိုယ်သူ တရားဝင်ဘုရင်မအဖြစ် ကြေညာရန် '''ဘုရင့်အတိုင်ပင်ခံအဖွဲ့''' ထံ စာရေးသား အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ၁၅၀၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် လေဒီ ဂျိန်း ဂရေးကို နော့သမ်ဘာလန်နှင့် ၎င်း၏နောက်လိုက်များက ဘုရင်မအဖြစ် ကြေညာခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ဇူလိုင်လ ၁၂ ရက်အရောက်တွင် မေရီနှင့် ၎င်း၏ထောက်ခံသူများသည် ဆပ်ဖစ်ရှိ ဖရမ်လင်ဂမ်ရဲတိုက်တွင် စစ်အင်အားအမြောက်အမြား စုစည်းမိသွားခဲ့သည်။ နော့သမ်ဘာလန်အပေါ် မှူးမတ်များ၏ ထောက်ခံမှု ပြိုလဲသွားခဲ့ပြီး '''ဇူလိုင်လ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ဂျိန်းသည် နန်းချခြင်းခံခဲ့ရသည်'''။ ဂျိန်းနှင့် နော့သမ်ဘာလန်မြို့စားတို့သည် လန်ဒန်မျှော်စင်တွင် အကျဉ်းချခံခဲ့ရသည်။ ၁၅၀၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၃ ရက်နေ့တွင် မေရီသည် နှမဖြစ်သူ အဲလစ်ဇဘက်နှင့်အတူ မှူးမတ်ပေါင်း ၈၀၀ ကျော် ခြံရံလျက် ပြည်သူလူထု၏ တစ်ခဲနက်ထောက်ခံမှုလှိုင်းဖြင့် လန်ဒန်မြို့အတွင်းသို့ အောင်ပွဲခံ ချီတက်ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ == '''နန်းစံကာလ''' == ဘုရင်မကြီးမေရီ နန်းတက်လာပြီးနောက် ပထမဆုံး လုပ်ဆောင်ခဲ့သည့် အလုပ်များအနက် တစ်ခုမှာ လန်ဒန်မျှော်စင်တွင် အကျဉ်းကျနေသော ရိုမန်ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များဖြစ်သည့် တတိယအဆင့်နော်ဖော့ခ်မြို့စားကြီး သောမတ်စ် ဟောင်းဝပ် နှင့် စတီဖင် ဂါဒီနာတို့အပြင် သူမ၏ အမျိုးအနွယ်တော်စပ်သူ အက်ဒွပ် ကော်တနီတို့ကိုပါ ပြန်လွှတ်ပေးရန် အမိန့်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ နုပျိုလှပသော လေဒီဂျိန်း မှာ နော့သမ်ဘာလန်၏ အာဏာသိမ်းရန် ကြံစည်မှုတွင် အသုံးချခံ ဓားစာခံသက်သက်သာ ဖြစ်ကြောင်းကို မေရီ နားလည်ထားသည်။ ထို့ကြောင့် အာဏာသိမ်းရန် ကြိုးပမ်းမှုအပြီး နောက်ဆက်တွဲကာလတွင် အဆင့်မြင့်ပူးပေါင်းကြံစည်သူများထဲမှ နော့သမ်ဘာလန် တစ်ဦးတည်းကိုသာ နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ လေဒီဂျိန်းနှင့် သူမ၏ခင်ပွန်းဖြစ်သူ လော့ဒ် ဂေးဖို့ဒ် ဒတ်ဒ်လေတို့သည် အပြစ်ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသော်လည်း ချက်ချင်းကွပ်မျက်ခြင်းမပြုဘဲ လန်ဒန်မျှော်စင်တွင်သာ စောင့်ကြည့်ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ပြီး လေဒီဂျိန်း၏ဖခင်ဖြစ်သူ တစ်ဦးမြောက် ဆပ်ဖော့ခ်မြို့စားကြီး ဟင်နရီ ဂရေး ကိုမူ ပြန်လွှတ်ပေးခဲ့သည်။ သို့သော် လေဒီဂျိန်းကို ထီးနန်းတင်မြှောက်ရန် ကြံစည်မှုတွင် '''ဘုရင့်အတိုင်ပင်ခံအဖွဲ့''' အဖွဲ့ဝင် အားလုံးနီးပါး ပါဝင်ပတ်သက်နေသဖြင့် မေရီသည် ခက်ခဲသော အခြေအနေနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ သူမသည် ဂါဒီနာကို အတိုင်ပင်ခံအဖွဲ့တွင် ပြန်လည်ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး ဝင်ချက်စတာ၏ ဆရာတော် ရာထူးနှင့် နိုင်ငံတော်အဓိပတိ ရာထူး နှစ်ခုစလုံးကို ပေးအပ်ခဲ့ကာ ၎င်းသည် ထိုရာထူးများကို ၁၅၅၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ဆူဆန် ကလဲရင်စီးယပ်စ် သည် ဝတ်ရုံတော်ထိန်းချုပ် ) ဖြစ်လာခဲ့သည်။ စက်တင်ဘာ ၃၀ ရက်တွင် သူမအား ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် ပွဲလမ်းသဘင်များနှင့် ဖျော်ဖြေပွဲများကို ကျင်းပခဲ့ပြီး မေရီ လန်ဒန်မြို့အတွင်း လှည့်လည်လှည့်လည်ပွဲ၌ ဝီလျံ မန်ဒီ ၏ ကြီးကျယ်ခမ်းနားလှသော ဓမ္မတေး ''Vox Patris caelestis'' ကို သီဆိုပူဇော်ခဲ့ကြသည်။ ထိုဓမ္မတေးသည် (ကျမ်းစာလာ) ရှောလမုန်၏သီချင်းနှင့် ကညာစင်မေရီ ကောင်းကင်ဘုံသို့ ပင့်ဆောင်ခြင်းခံရမှုကို ရည်ညွှန်းထားခြင်းဖြစ်သည်။ ၁၅၅၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁ ရက်တွင် ဂါဒီနာသည် ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း ၌ မေရီကို ဘိသိက်မြှောက် သရဖူဆောင်းပေးခဲ့သည်။ == '''စပိန်နိုင်ငံနှင့် ထိမ်းမြားခြင်း''' == ယခုအခါ အသက် ၃၇ နှစ်ရှိပြီဖြစ်သော မေရီသည် ခင်ပွန်းတစ်ဦး ရှာဖွေရန်နှင့် ထီးနန်းဆက်ခံမည့် ရင်သွေးတစ်ဦး မွေးဖွားရန် အာရုံစိုက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်၏ သေတမ်းစာနှင့် ၁၅၄၄ ခုနှစ် ထီးနန်းဆက်ခံမှု အက်ဥပဒေအရ နောက်ထပ် ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် အစဉ်အဆက်ရှိနေသည့် အဲလိဇဘက် အား ထီးနန်းမရရှိစေရန် တားဆီးရန်အတွက် ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလန်ပြည်သူများက မိဖုရားကြီးကို လက်ထပ်စေချင်ကြသော်လည်း အင်္ဂလန်၏ အရေးကိစ္စများတွင် ပြည်ပအာဏာစွက်ဖက်မှုများ ဖြစ်လာနိုင်သဖြင့် နိုင်ငံခြားသားတစ်ဦးနှင့် လက်မထပ်သင့်ကြောင်း အများသဘောတူ ယူဆထားကြသည်။ ၁၅၅၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့သည် သူမထံ သွားရောက်ပြီး အင်္ဂလိပ်လူမျိုး ခင်ပွန်းတစ်ဦးကိုသာ ရွေးချယ်ရန် တရားဝင်တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ အထင်ရှားဆုံး သတ်မှတ်ထားသော ကိုယ်စားလှယ်လောင်းများမှာ မကြာသေးမီကမှ ဒက်ဗွန်မြို့စား အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရသော သူမ၏ ဆွေးမျိုးတော်စပ်သူ အက်ဒွပ် ကော်တနီနှင့် ကက်သလစ် ကာဒီနယ် ရက်ဂျီနယ် ပိုးလ်) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော် စပိန်ဘုရင်လည်းဖြစ်သော မေရီ၏ တစ်ဝမ်းကွဲမောင်နှမတော်စပ်သူ ပဉ္စမမြောက် ချားလ်စ် က အင်္ဂလန်နှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ခြင်းဖြင့် ဥရောပတွင် ၎င်း၏ဩဇာအာဏာ အကြီးမားဆုံးဖြစ်လာမည်ကို မြင်မိသည်။ ထို့ကြောင့် ကမ္ဘာ့ဘာသာရေးနှင့် နိုင်ငံရေးအရ အကျိုးစီးပွားချင်း ကိုက်ညီမည့်သူအဖြစ် ၎င်း၏ တစ်ဦးတည်းသော တရားဝင်သားတော် ဖိလစ်ကို အဆိုပြုရန် အင်္ဂလန်သို့ ဝန်ကြီးတစ်ဦး စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ထိုစပိန်မင်းသားသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်အနည်းငယ်ခန့်က ၎င်း၏သား ကားလို့စ် ၏ မိခင်ဖြစ်သူ ပထမဇနီး ပေါ်တူဂီမှ မာရီယာ မာနူအဲလာ ကွယ်လွန်သွားသဖြင့် မုဆိုးဖိုဖြစ်နေပြီး၊ ဥရောပတိုက်ကြီးနှင့် ကမ္ဘာသစ် (အမေရိကတိုက်) ရှိ ကျယ်ပြန့်လှသော နယ်မြေများကို ဆက်ခံမည့် ထီးနန်းလျာ ဖြစ်သည်။ ဖိလစ်နှင့် မေရီ နှစ်ဦးစလုံးသည် ဂျွန် အော့ဖ် ဂေါင့် ၏ အနွယ်တော်များ ဖြစ်ကြသည်။ လက်ထပ်ထိမ်းမြားမှု ညှိနှိုင်းမှုများ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအနေဖြင့် တီရှန် ရေးဆွဲထားသော ဖိလစ်၏ ပုံတူပန်းချီကားကို ၁၅၅၃ ခုနှစ် နောက်ဆုံးနှစ်ဝက်တွင် မေရီထံသို့ ပေးပို့ခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်၏ ဘေးကင်းလုံခြုံရေးအတွက် ချားလ်စ်၏ မိသားစုဖြစ်သော ဟပ်ဘ်စဘတ်တော်ဝင်မိသားစုနှင့် ပိုမိုနီးကပ်သော ဆက်ဆံရေး တည်ဆောက်ရန် လိုအပ်သည်ဟု မေရီက ယုံကြည်သဖြင့် ဖိလစ်နှင့် လက်ထပ်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် ထိမ်းမြားမှု သဘောတူစာချုပ်ကို ဘုရင့်အတိုင်ပင်ခံအဖွဲ့ထံ တင်ပြခဲ့သည်။ စာချုပ်ပါ အချက်အလက်များသည် အင်္ဂလန်ဘက်မှ အပြတ်အသတ် အသာစီးရပြီး ကာကွယ်ပိုင်ခွင့် အချက်အလက်များစွာ ပါဝင်နေသော်လည်း အင်္ဂလန်သည် ဖိလစ်၏ စစ်ပွဲများအတွင်း ဆွဲသွင်းခံရပြီး ဟပ်ဘ်စဘတ် အင်ပါယာ၏ ပြည်နယ်တစ်ခု သက်သက်သာ ဖြစ်သွားလိမ့်မည်ဟု လူအများက တွေးပူခဲ့ကြသည်။ပြည်ပစစ်ပွဲများတွင် အင်္ဂလန် ပါဝင်ပတ်သက်ရမည့် ကုန်ကျစရိတ်များအတွက် အခွန်အခများ ပိုမိုပေးဆောင်ရမည်ကို ကြိုတင်မြင်နေကြသည့် မြေပိုင်ရှင် လူကုံထံများနှင့် လွှတ်တော်အမတ်များအတွက် ဤအချက်သည် အထူးစိုးရိမ်စရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်အဓိပတိ ဂါဒီနာနှင့် အင်္ဂလန်အောက်လွှတ်တော်တို့က အင်္ဂလန်သည် ဟပ်ဘ်စဘတ်တို့၏ လက်အောက်ခံ နိုင်ငံငယ်လေးတစ်ခုအဖြစ် လျှောကျသွားမည်ကို စိုးရိမ်သဖြင့် အင်္ဂလိပ်လူမျိုးတစ်ဦးနှင့်သာ လက်ထပ်ရန် မေရီအား အသနားခံတင်ပြခဲ့ကြသော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ ဤလက်ထပ်မှုသည် အင်္ဂလိပ်ပြည်သူများကြားတွင် ရေပန်းမစားဘဲ လူကြိုက်နည်းခဲ့သည်။ ဂါဒီနာနှင့် ၎င်း၏မဟာမိတ်များသည် မျိုးချစ်စိတ်ဓာတ်ကို အခြေခံ၍ ကန့်ကွက်ခဲ့ကြပြီး၊ ပရိုတက်စတင့် ဘာသာဝင်များကမူ ကက်သလစ်ဘာသာကို ပြန်လည်အသက်သွင်းပြီး စပိန်ဘုရင် ရောက်ရှိလာပါက ပရိုတက်စတင့် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိများကို စီရင်ရန်အတွက် ဘာသာရေးခုံရုံး ပါ ရောက်ရှိလာလိမ့်မည်ကို စိုးရိမ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ်ပြည်သူ အများအပြားသည် ဘာသာရေးခုံရုံး၏ အကျဉ်းသားများ ခံစားခဲ့ရသည့် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုများနှင့် ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုများအကြောင်း ဇာတ်လမ်းများကို သိရှိထားကြပြီး၊ ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင် ဘာသာရေးစစ်ဆေးသူများ၏ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှု ကို ခံစားခဲ့ရဖူးသူများပင် ရှိခဲ့သည်။ မေရီနှင့် ဖိလစ်တို့၏ လက်ထပ်တော့မည့်အရေးကို အင်္ဂလိပ်ပြည်သူများသာမကဘဲ ထိတ်လန့်ခဲ့ကြသည်မဟုတ်ပေ။ ပြင်သစ်နိုင်ငံသည်လည်း အင်္ဂလန်နှင့် စပိန်တို့ မဟာမိတ်ဖွဲ့မည်ကို စိုးရိမ်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်နိုင်ငံဆိုင်ရာ ပြင်သစ်သံအမတ် အန်တွိုင်း ဒီ နိုအိုင်းလ် သည် "စစ်မက်ဖြစ်ပွားလိမ့်မည်ဟု ခြိမ်းခြောက်ခဲ့ပြီး တွေ့သမျှ မကျေနပ်သူ မှန်သမျှနှင့် ချက်ချင်းပင် လျှို့ဝှက်ပူးပေါင်း ကြံစည်မှုများ စတင်ခဲ့သည်"။ ၁၅၅၃ ခုနှစ် ခရစ္စမတ်မတိုင်မီတွင် စပိန်ဆန့်ကျင်ရေး သီချင်းများနှင့် စာစောင်များသည် လန်ဒန်မြို့ လမ်းမများပေါ်တွင် ပျံ့နှံ့နေခဲ့ပြီဖြစ်သည်။ === '''ဆာ သောမတ်စ် ဝိုင်ယက်''' === မေရီက ဖိလစ်နှင့် လက်ထပ်ရန် ဇွတ်အတင်း ဆုံးဖြတ်သောအခါ ပုန်ကန်မှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ သောမတ်စ် ဝိုင်ယက် (လူငယ်) သည် မေရီကို နန်းချ၍ အဲလိဇဘတ်ကို နန်းတင်ရန် ကင့်ထ် နယ်မှ စစ်သည်အင်အားကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ယခုအခါ "ဝိုင်ယက်၏ ပုန်ကန်မှု" ဟု လူသိများသော ပိုမိုကျယ်ပြန့်သည့် ပူးပေါင်းကြံစည်မှု၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်ပြီး လေဒီဂျိန်း၏ဖခင် ဆပ်ဖော့ခ်မြို့စားကြီး ဟင်နရီ ဂရေးလည်း ပါဝင်ပတ်သက်ခဲ့သည်။ မေရီက သူမအနေဖြင့် လွှတ်တော်ကို ခေါ်ယူပြီး ဤလက်ထပ်မှုအရေးကို ဆွေးနွေးမည်ဖြစ်ကြောင်း၊ အကယ်၍ လွှတ်တော်က ဤလက်ထပ်မှုသည် တိုင်းပြည်အတွက် အကျိုးမရှိဟု ဆုံးဖြတ်ပါက သူမအနေဖြင့် ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခြင်းမပြုဘဲ ရပ်ဆိုင်းမည်ဖြစ်ကြောင်း လူသိရှင်ကြား ကြေညာခဲ့သည်။ ဝိုင်ယက်သည် ကင့်ထ်နယ်တွင် လူအင်အား ၂,၅၀၀ ခန့်ကို စုစည်းခဲ့ပြီး နော်ဖော့ခ်မြို့စားကြီး၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်ရှိ အစိုးရတပ်အချို့ ၎င်းတို့ဘက်သို့ ဘက်ပြောင်းလာသောအခါ ၎င်း၏တပ်ဖွဲ့သည် ပိုမိုအင်အားတောင့်တင်းလာခဲ့သည်။ သို့သော် ကူးလင်းရဲတိုက် ကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့ရာတွင် ၎င်းဘက်မှ နှောင့်နှေးကြန့်ကြာမှုကြောင့် မေရီသည် လန်ဒန်၏ ခံစစ်ကို အားကောင်းအောင် ပြုလုပ်ရန်နှင့် ဂစ်လ်ဒ်ဟောတွင် မိန့်ခွန်းပြောကြားခြင်းဖြင့် မြို့သူမြို့သားများ၏ သစ္စာစောင့်သိမှုကို ရယူရန် အချိန်ရသွားခဲ့သည်။ ဝိုင်ယက်သည် မြို့တော်သို့ ချီတက်လာသောအခါ လုဒ်ဂိတ် တံခါးမှာ ပိတ်ဆို့ခြင်းခံထားရပြီး ၎င်း၏စစ်တပ်သည် လန်ဒန်မျှော်စင်၏ မြင်ကွင်းရှေ့မှာပင် လက်နက်ချခဲ့ရသည်။ ဝိုင်ယက်ကို ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။ဝိုင်ယက်၊ ဆပ်ဖော့ခ်မြို့စားကြီး၊ လေဒီဂျိန်းနှင့် သူမ၏ခင်ပွန်း ဂေးဖို့ဒ် ဒတ်ဒ်လေ တို့ကို ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ ထိုအကြံအစည်တွင် ပါဝင်ပတ်သက်နေသည့် ကော်တနီကို ထောင်ချခဲ့ပြီးနောက် ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးခဲ့သည်။ အဲလိဇဘတ်သည် ဝိုင်ယက်အရေးတွင် မိမိ၌ အပြစ်မရှိကြောင်း ငြင်းဆိုခဲ့သော်လည်း လန်ဒန်မျှော်စင်တွင် နှစ်လကြာ အကျဉ်းချခံခဲ့ရပြီးနောက် ဝုဒ်စတော့ခ်နန်းတော်တွင် နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ထိန်းသိမ်းထားခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ မေရီသည် — သမိုင်းတွင် အငြင်းပွားဖွယ်ဖြစ်ခဲ့သော ဧကရီ မာထေးလ်ဒါ နှင့် လေဒီဂျိန်း ဂရေး တို့၏ ခဏတာစိုးစံမှုများကို ချန်လှပ်ထားလျှင် — အင်္ဂလန်၏ ပထမဆုံးသော အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် မိဖုရားကြီးဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် အင်္ဂလန်၏ အများသုံးဥပဒေ အရ ဇနီးဖြစ်သူ၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများနှင့် ဘွဲ့ထူးများသည် လက်ထပ်ပြီးနောက် ခင်ပွန်းဖြစ်သူ၏ ပိုင်ဆိုင်မှု ဖြစ်လာသည်ဟူသော အယူအဆ ရှိသောကြောင့် သူမ လက်ထပ်မည့် မည်သည့်အမျိုးသားမဆို လက်တွေ့နှင့် အမည်နာမအရ အင်္ဂလန်၏ ဘုရင်ဖြစ်လာလိမ့်မည်ကို စိုးရိမ်ခဲ့ကြသည်။ မေရီ၏ အဘိုးအဘွားများဖြစ်ကြသော ဖာဒီနန် နှင့် အစ္စဘဲလား တို့သည် လက်ထပ်ထားစဉ်အတွင်း မိမိတို့၏ သက်ဆိုင်ရာ နိုင်ငံများကိုယ်စီတွင် အချုပ်အခြာအာဏာကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ အင်္ဂလန်တွင်မူ ထိုသို့သော အစဉ်အလာမျိုး ကြုံဖူးခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ [၁၀၈] မိဖုရားကြီး မေရီ၏ ထိမ်းမြားမှု အက်ဥပဒေ အရ ဖိလစ်ကို "အင်္ဂလန်ဘုရင်" ဟု ဘွဲ့ခေါ်တွင်စေမည်ဖြစ်ပြီး၊ တရားဝင်စာရွက်စာတမ်းများ အားလုံး (လွှတ်တော်အက်ဥပဒေများ အပါအဝင်) တွင် ၎င်းတို့နှစ်ဦးစလုံး၏ အမည်များကို ရက်စွဲတပ်ရမည်ဖြစ်ကာ၊ လွှတ်တော်ကို ၎င်းတို့ဇနီးမောင်နှံနှစ်ဦး၏ ပူးတွဲအာဏာဖြင့်သာ ခေါ်ယူရမည် ဖြစ်သော်လည်း ဤအချက်များသည် မေရီ သက်ရှိထင်ရှားရှိစဉ် ကာလအတွက်သာ ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလန်သည် ဖိလစ်၏ဖခင် ဆင်နွှဲသည့် မည်သည့်စစ်ပွဲတွင်မဆို စစ်ရေးအရ ကူညီရန် တာဝန်မရှိသည့်အပြင် ဖိလစ်သည် ဇနီးဖြစ်သူ၏ သဘောတူညီချက်မပါဘဲ မည်သည့်အရာကိုမျှ လုပ်ဆောင်ခွင့်မရှိ သို့မဟုတ် အင်္ဂလန်ရှိ ရာထူးနေရာများတွင် နိုင်ငံခြားသားများကို ခန့်အပ်ပိုင်ခွင့် မရှိပေ။ ဖိလစ်သည် ဤစည်းကမ်းချက်များကို မကျေနပ်သော်လည်း လက်ထပ်မှု အောင်မြင်စေရန်အတွက် သဘောတူလက်ခံခဲ့သည်။ ၎င်းသည် မေရီအပေါ် မေတ္တာသက်ဝင်ခြင်းမရှိဘဲ နိုင်ငံရေးနှင့် စစ်ဗျူဟာမြောက် အကျိုးအမြတ်အတွက်သာ ဤလက်ထပ်မှုကို လိုလားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏လက်ထောက်ဖြစ်သူ ရူ အီ ဂိုးမက်စ် ဒီ ဆီလ်ဗာ က ဘရပ်ဆဲလ်ရှိ အဆက်အသွယ်တစ်ဦးထံ စာရေးသားရာတွင် "ဒီလက်ထပ်ပွဲဟာ ကာမဂုဏ်အာရုံအတွက် မဟုတ်ဘဲ ဒီတိုင်းပြည်ရဲ့ မငြိမ်မသက်မှုတွေကို ကုစားဖို့နဲ့ နယ်သာလန်ဒေသတွေကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ဖို့အတွက်သာ ဆုံးဖြတ်ခဲ့တာဖြစ်တယ်" ဟု ဆိုထားသည်။ မေရီနှင့် ဖိလစ်တို့မှ မွေးဖွားလာမည့် ကလေးသည် အင်္ဂလန်ထီးနန်းကိုသာမက၊ ဖိလစ်၏ သားကြီး ဒွန် ကားလို့စ် သားသမီးမရှိဘဲ ကွယ်လွန်သွားခဲ့ပါက စပိန်အင်ပါယာကိုပါ ဆက်ခံမည့် အမွေခံဖြစ်လာမည် ဖြစ်သည်။ [၁၁၂] ၎င်း၏သားတော်အား မေရီ၏ အဆင့်အတန်းနှင့် ညီမျှစေရန်အတွက် ဧကရီ ချားလ်စ် (၅) သည် နေပယ်လ်စ် ၏ ရာဇပလ္လင်အပြင် ဂျေရုဆလင်နိုင်ငံတော်အပေါ် ၎င်း၏ အခွင့်အရေးတောင်းဆိုမှုကိုပါ ဖိလစ်ထံ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် မေရီသည် လက်ထပ်ပြီးနောက် နေပယ်လ်စ်၏ မိဖုရားနှင့် ဂျေရုဆလင်၏ အမည်ခံမိဖုရား ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၅၅၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ဝင်ချက်စတာ ကသီဒရယ် ၌ ကျင်းပခဲ့သော ၎င်းတို့၏ မင်္ဂလာပွဲသည် ၎င်းတို့နှစ်ဦး ပထမဆုံးအကြိမ် တွေ့ဆုံပြီးနောက် နှစ်ရက်အကြာတွင်ပင် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဖိလစ်သည် အင်္ဂလိပ်စာ မပြောတတ်သဖြင့် ၎င်းတို့သည် စပိန်၊ ပြင်သစ် နှင့် လက်တင်ဘာသာစကားများကို ရောနှော၍ ပြောဆိုခဲ့ကြသည်။ '''အတုအယောင်ကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်း''' ''(ပုံစာ- တော်ဝင်ဇနီးမောင်နှံ၏ အခန်းတွင်း မြင်ကွင်း။ မိဖုရားကြီး မေရီသည် တော်ဝင်အမှတ်တံဆိပ်အောက်တွင် ထိုင်နေပြီး ဖိလစ်က သူမ၏အနားတွင် မတ်တတ်ရပ်နေသည်။ ဟန်းစ် အီဝေါ့တ် ရေးဆွဲသည့် မေရီနှင့် ဖိလစ်)'' ၁၅၅၄ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် မေရီသည် ရာသီသွေး လာခြင်း ရပ်တန့်သွားခဲ့သည်။ သူမသည် ကိုယ်အလေးချိန် တက်လာပြီး နံနက်ပိုင်းတွင် ပျို့အန်ခြင်း ဝေဒနာကို ခံစားခဲ့ရသည်။ သူမ၏ ဆရာဝန်များ အပါအဝင် နန်းတွင်းသူ နန်းတွင်းသား အားလုံးနီးပါးက သူမတွင် ကိုယ်ဝန်ရှိနေပြီဟု ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။ [၁၁၆] လွှတ်တော်ကလည်း မေရီ ကလေးမွေးဖွားစဉ် ကွယ်လွန်သွားခဲ့ပါက ဖိလစ်အား ရင်ခွင်ပိုက်အုပ်ချုပ်သူ (Regent) အဖြစ် ခန့်အပ်မည့် ၁၅၅၄ ခုနှစ် နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှု အက်ဥပဒေကို အတည်ပြုခဲ့သည်။ [၁၁၇] ၁၅၅၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် တော်ဝင်ဝတ်ပြုကျောင်း (Chapel Royal) နှင့် ကာပီလာ ဖလာမန်းကား (Capilla Flamenca) သီချင်းဆိုအဖွဲ့များ ပူးတွဲသီဆိုရန်အတွက် မေရီသည် သောမတ်စ် တဲလစ် (Thomas Tallis) ထံမှ ''Missa Puer natus est nobis'' (ငါတို့အတွက် ကလေးငယ်တစ်ဦး မွေးဖွားပြီ) ဟူသော ဓမ္မတေးကို အပ်နှံခဲ့သည်။ ဤပွဲတော်သုံး သီချင်းကြီးသည် အင်္ဂလန်အတွက် သားယောက်ျားလေးတစ်ဦး မွေးဖွားလာခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည့် 'A Child is born for us' ဟူသော သာမန်ဓမ္မတေးအပေါ် အခြေခံထားခြင်း ဖြစ်သည်။ [၁၁၈][၁၁၉] အဲလိဇဘတ်သည် ၁၅၅ ခုနှစ် ဧပြီလ နောက်ဆုံးပတ်တွင် နေအိမ်အကျယ်ချုပ်မှ ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာခဲ့ပြီး မကြာမီ သားဖွားတော့မည့် အခြေအနေကို သက်သေအဖြစ် စောင့်ကြည့်ရန် နန်းတွင်းသို့ ခေါ်ယူခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ [၁၂၀] ဗင်းနစ်သံအမတ် ဂျိုဗန်နီ မီချီလီ (Giovanni Michieli) ၏ အဆိုအရ မေရီ ကွယ်လွန်သွားပါက ဖိလစ်သည် အဲလိဇဘတ်ကို လက်ထပ်ရန် စီစဉ်ထားပုံရသည်ဟု ဆိုသော်လည်း၊ [၁၂၁] ဖိလစ်က ၎င်း၏ယောက်ဖတော် သြစတြီးယားမှ မက်ဆီမီလီယံ (Maximilian of Austria) ထံ ရေးသားသော စာတွင်မူ မေရီ၌ တကယ်ကိုယ်ဝန်ရှိ၊ မရှိကို မသေချာကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ [၁၂၂] မေရီ၏ ကိုယ်ဝန်သည် အဲလိဇဘတ်အတွက် ကောင်းကျိုးနှင့် ဆိုးကျိုး ဒွန်တွဲနေသည် - အကယ်၍ မေရီသည် ကလေးမွေးဖွားစဉ် ကွယ်လွန်သွားပါက အဲလိဇဘတ်သည် မိဖုရားကြီးအသစ် ဖြစ်လာမည် ဖြစ်သော်လည်း၊ မေရီက ကျန်းမာသော ကလေးတစ်ဦး မွေးဖွားခဲ့လျှင်မူ အဲလိဇဘတ် မိဖုရားဖြစ်လာမည့် အခွင့်အလမ်းမှာ အလွန်နည်းပါးသွားမည် ဖြစ်သည်။ [၁၂၃] မေရီသည် သားယောက်ျားလေးတစ်ဦး မွေးဖွားခဲ့ပြီဟူသော ကောလာဟလအတုအယောင်များ ဥရောပတစ်ခွင် ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ပြီးနောက် ဧပြီလကုန်တွင် လန်ဒန်သာသနာနယ်၌ ဘုရားသခင်ထံ ကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းသည့် ဝတ်ပြုပွဲများကို ကျင်းပခဲ့ကြသည်။ [၁၂၄] မေနှင့် ဇွန်လတစ်လျှောက်လုံး ကလေးမွေးဖွားရန် သိသိသာသာ နောက်ကျနေခြင်းကြောင့် မေရီတွင် ကိုယ်ဝန်မရှိဟူသော အတင်းအဖျင်းစကားများ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ [၁၂၅] ဝတ်ရုံတော်ထိန်းချုပ် ဆူဆန် ကလဲရင်စီးယပ်စ် ကလည်း မိမိ၏ သံသယများကို ပြင်သစ်သံအမတ် အန်တွိုင်း ဒီ နိုအိုင်းလ် ထံ ဖွင့်ဟခဲ့သည်။ [၁၂၆] မေရီသည် ၁၅၅၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လအထိ ကိုယ်ဝန်ဆောင်လက္ခဏာများကို ဆက်လက်ပြသနေခဲ့သော်လည်း၊ ထိုလတွင် သူမ၏ ဗိုက်မှာ ပြန်ချပ်သွားခဲ့သည်။ သံအမတ် မီချီလီ က ထိုကိုယ်ဝန်ကို "တခြားဘာမှ ဖြစ်မလာဘဲ လေပွတာနဲ့ပဲ လမ်းဆုံးသွားတယ်" ဟု အထင်သေးစွာ လှောင်ပြောင်ခဲ့သည်။ [၁၂၇] ၎င်းသည် ကလေးအလွန်လိုချင်သော မေရီ၏ ပြင်းပြသည့် စိတ်ဆန္ဒကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် '''သားယောင်ဆောင်ခြင်း (အချည်းနှီးသော ကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်း)''' သာ ဖြစ်ဖို့များသည်။ [၁၂၈] သားယောင်ဆောင်ခြင်း အရှက်ရမှုဖြစ်ပြီးပြီးချင်း သြဂုတ်လတွင် ဖိလစ်သည် ဖလန်းဒါးစ် (Flanders) နယ်ရှိ ပြင်သစ်ကို တိုက်ခိုက်မည့် ၎င်း၏စစ်တပ်များကို ကွပ်ကဲရန် အင်္ဂလန်မှ ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ [၁၂၉] မေရီသည် ရင်ကွဲမတတ် ခံစားရပြီး ပြင်းထန်သော စိတ်ဓာတ်ကျရောဂါ ဝေဒနာကို ခံစားခဲ့ရသည်။ မိဖုရားကြီး၏ ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုကို မြင်တွေ့ရသော မီချီလီက သူမသည် ခင်ပွန်းဖြစ်သူကို "အလွန်အကျွံ ချစ်မြတ်နိုးပြီး" သူထွက်ခွာသွားချိန်တွင် လွန်စွာဖြေမဆယ်နိုင် ဖြစ်ကျန်ခဲ့ကြောင်း ရေးသားခဲ့သည်။ [၁၃၀] အဲလိဇဘတ်သည် အောက်တိုဘာလအထိ နန်းတွင်း၌ ဆက်လက်ရှိနေခဲ့ပြီး မိဖုရားကြီး၏ မျက်နှာသာပေးမှုကို ပြန်လည်ရရှိခဲ့ပုံရသည်။ [၁၃၁] မေရီတွင် သားသမီးမရှိသဖြင့် သူမ၏ ညီမတော်ပြီးနောက် အင်္ဂလန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံရန် နောက်ထပ် အခွင့်အရေးရှိသူမှာ ပြင်သစ်အိမ်ရှေ့မင်းသား ဖရန်စစ် (Francis, Dauphin of France) နှင့် စေ့စပ်ထားသည့် စကော့တလန် မိဖုရားကြီး မေရီ (Mary, Queen of Scots) ဖြစ်နေသည်ကို ဖိလစ်က စိုးရိမ်ခဲ့သည်။ ကက်သလစ် ထီးနန်းဆက်ခံမှုကို သေချာစေရန်နှင့် အင်္ဂလန်တွင် ဟပ်ဘ်စဘတ်တို့၏ အကျိုးစီးပွားကို ထိန်းသိမ်းရန်အတွက် အဲလိဇဘတ်အား ၎င်း၏တစ်ဝမ်းကွဲမောင်နှမဖြစ်သူ ဆဗွိုင်းမြို့စား အီမန်နျူရယ် ဖီလီဘတ် (Emmanuel Philibert, Duke of Savoy) နှင့် လက်ထပ်ပေးသင့်ကြောင်း ဖိလစ်က ဇနီးဖြစ်သူအား ဖျောင်းဖျခဲ့သော်လည်း၊ အဲလိဇဘတ်က သဘောမတူ ငြင်းဆန်ခဲ့သလို လွှတ်တော်၏ သဘောတူညီချက် ရရှိရန်လည်း မဖြစ်နိုင်ခဲ့ပေ။ [၁၃၂] == '''ဘာသာရေး မူဝါဒ''' == နန်းတက်ပြီးနောက် နောက်တစ်လတွင် မေရီသည် သူမနှင့် သူမ၏ တော်ဝင်မိသားစုဝင်များကို ကန့်သတ်ချက်မရှိဘဲ လျှို့ဝှက်စွာ ဝတ်ပြုခွင့်ပြုခဲ့သကဲ့သို့ပင်၊ သူမ၏ တိုင်းသူပြည်သား မည်သူ့ကိုမျှ သူမ၏ ဘာသာရေးနောက်သို့ လိုက်ရန် အဓမ္မမစေခိုင်းပါဟူသော ကြေညာချက်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ [၁၃၃] သို့သော်လည်း ၁၅၅၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလကုန်တွင် သောမတ်စ် ခရမ်မာ ၊ ဂျွန် ဘရက်ဒ်ဖို့ဒ် ၊ ဂျွန် ရော့ဂျာစ် ၊ ဂျွန် ဟူးပါး နှင့် ဟျူး လက်တီးမား တို့ အပါအဝင် ထိပ်တန်း ပရိုတက်စတင့် သာသနာပိုင်များကို အကျဉ်းချခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာလအစောပိုင်းတွင် ကျင်းပခဲ့သော မေရီ၏ ပထမဆုံးသော လွှတ်တော်က သူမ၏ မိဘများ၏ လက်ထပ်မှုကို တရားဝင်သည်ဟု ကြေညာခဲ့ပြီး အက်ဒွပ်ဘုရင်၏ ဘာသာရေးဥပဒေများကို ပယ်ဖျက်ခဲ့သည်။ချာ့ခ်ျကျောင်း၏ အယူဝါဒကို ၁၅၃၉ ခုနှစ် အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်၏ "ခြောက်ချက်ပါ အခြေခံဥပဒေ" ပုံစံအတိုင်း ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခဲ့ပြီး ထိုအချက်များထဲတွင် ခရစ်ယာန်ဓမ္မဆရာများ အိမ်ထောင်မပြုရဟူသော စည်းကမ်းကို ပြန်လည်အတည်ပြုခဲ့သည်။ အိမ်ထောင်ပြုထားသော ဘုန်းတော်ကြီးများသည် ၎င်းတို့၏ ချာ့ခ်ျပိုင်ပိုင်ခွင့်များနှင့် ရာထူးများကို ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။မေရီအစိုးရ၏ ဤပထမဆုံးသော လုပ်ဆောင်ချက်များသည် အစွန်းရောက် ပရိုတက်စတင့်များ၏ အဆိုးဆုံးသော စိုးရိမ်ထိတ်လန့်မှုများကို အတည်ပြုပေးခဲ့ရုံသာမက၊ အင်္ဂလန်ချာ့ခ်ျကျောင်းကို ရောမဗာတီကန်၏ လက်အောက်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိစေခြင်းကို ဆန့်ကျင်သော ဟင်နရီခေတ် ရှေးရိုးစွဲဝါဒီများအကြားတွင်လည်း စိုးရိမ်ပူပန်မှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ မေရီက စပိန်မင်းသား ဖိလစ်နှင့် လက်ထပ်ရန် အဆိုပြုကြောင်း ကြေညာသောအခါ ပရိုတက်စတင့်တို့၏ စိုးရိမ်စိတ်မှာ ပိုမိုပြင်းထန်လာခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ဖိလစ်၏ဖခင်ဖြစ်သူ သန့်ရှင်းသော ရောမအင်ပါယာ၏ ဧကရီ ပဉ္စမမြောက် ချားလ်စ်သည် ကက်သလစ်ဥရောပတွင် သြဇာအာဏာအကြီးမားဆုံး အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်အဖြစ် သတ်မှတ်ခံထားရသူ ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ မေရီသည် သူမ၏ဖခင်က တည်ထောင်ခဲ့သော ရောမနှင့် လမ်းခွဲမှုကိုလည်းကောင်း၊ မောင်တော်ဘုရင်၏ ရင်ခွင်ပိုက်အဖွဲ့က တည်ထောင်ခဲ့သော ပရိုတက်စတင့်ဝါဒကိုလည်းကောင်း ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ ဖိလစ်သည် အင်္ဂလန်ချာ့ခ်ျကို ရောမအာဏာစက်အောက်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိစေရန်အတွက် ဟင်နရီ၏ ဘာသာရေးဥပဒေများကို ရုပ်သိမ်းရန် လွှတ်တော်ကို ဖျောင်းဖျခဲ့သည်။ သဘောတူညီချက်တစ်ခု ရရှိရန် လပေါင်းများစွာ ကြာမြင့်ခဲ့ပြီး မေရီနှင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဂျူးလိယပ်စ် (၃) တို့သည် ကြီးမားသော လိုက်လျောမှုတစ်ခုကို ပြုလုပ်ခဲ့ရသည် - သိမ်းဆည်းခံထားရသော ဘုန်းကြီးကျောင်းပိုင်မြေများကို ချာ့ခ်ျကျောင်းသို့ ပြန်မပေးတော့ဘဲ ဩဇာတိက္ကမရှိသော ပိုင်ရှင်အသစ်များ၏ လက်ထဲတွင်ပဲ ဆက်လက်ထားရှိရန် သဘောတူခဲ့ရသည်။၁၅၅၄ ခုနှစ်ကုန်တွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးက ဤသဘောတူညီချက်ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး၊ ၁၅၅၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် လွှတ်တော်က မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ နှိပ်ကွပ်ရေး အက်ဥပဒေများ ကို ပြန်လည်အသက်သွင်းခဲ့သည်။ [၁၃၉] ဂျွန် ဖောက်စ် အပါအဝင် ချမ်းသာကြွယ်ဝသော ပရိုတက်စတင့်ဘာသာဝင် ၈၀၀ ခန့်သည် ပြည်ပသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ကြသည်။ [၁၄၀] တိုင်းပြည်ထဲတွင် ကျန်ရစ်ပြီး မိမိတို့၏ ယုံကြည်ချက်ကို လူသိရှင်ကြား ဆက်လက်ကြေညာနေသူများသည် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဥပဒေများ၏ ပစ်မှတ်များ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပထမဆုံး ကွပ်မျက်မှုများကို ၁၅၅၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလအတွင်း ငါးရက်ကြာ ပြုလုပ်ခဲ့သည် - ဖေဖော်ဝါရီ ၄ ရက်တွင် ဂျွန် ရော့ဂျာစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၈ ရက်တွင် လောရင့်စ် ဆန်းဒါးစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၉ ရက်တွင် ရိုးလန်း တေလာနှင့် ဂျွန် ဟူးပါး တို့ကို ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ အကျဉ်းချခံထားရသော ကန်တာဘာရီ၏ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီး သောမတ်စ် ခရမ်မာ သည် ဆရာတော် နီကိုးလပ်စ် ရစ်ဒ်လေ နှင့် လက်တီးမား တို့ မီးတိုင်တွင် အရှင်လတ်လတ် မီးရှို့ကွပ်မျက်ခံရသည်ကို အဓမ္မ စောင့်ကြည့်ခိုင်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ထို့နောက် သူသည် မိမိ၏ အာဘော်ကို ရုပ်သိမ်းကာ ပရိုတက်စတင့် ဓမ္မပညာကို စွန့်ပယ်ပြီး ကက်သလစ်ဘာသာသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ပုံမှန်ဥပဒေလုပ်ထုံးလုပ်နည်းအရ သူသည် နောင်တရသူအဖြစ် အပြစ်မှ လွတ်ငြိမ်းခွင့် ရသင့်သော်လည်း မေရီက သူ့ကို ခွင့်မလွှတ်ခဲ့ပေ။ သူ မီးရှို့ကွပ်မျက်ခံရမည့်နေ့တွင် သူသည် မိမိ၏ နောင်တရစကားကို စိတ်ကြီးစွာဖြင့် ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ စုစုပေါင်း လူပေါင်း ၂၈၀ ကျော်ကို မီးရှို့ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ ဤမီးရှို့ကွပ်မျက်မှုများသည် အများပြည်သူအကြား မနှစ်မြို့စရာ အလွန်ဖြစ်ခဲ့သဖြင့် ဖိလစ်၏ ဘာသာရေးအဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးဖြစ်သော အယ်လ်ဖွန်ဆို ဒီ ကက်စထရို ကိုယ်တိုင်ကပင် ထိုလုပ်ရပ်ကို ရှုတ်ချခဲ့ပြီး၊ နောက်ထပ် အကြံပေးတစ်ဦးဖြစ်သူ ဆိုင်မွန် ရီနတ် ကလည်း ဤကဲ့သို့သော "ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သော နှိမ်နင်းမှု" သည် "ပုန်ကန်မှုကို ဖြစ်စေနိုင်သည်" ဟု သတိပေးခဲ့သည်။ သို့သော် မေရီသည် ဤမူဝါဒကို သူမ၏ နန်းစံသက်တမ်းတစ်လျှောက်လုံး ဇွတ်အတင်း ဆက်လက်ကျင့်သုံးခဲ့ရာ အင်္ဂလိပ်ပြည်သူများအကြား ကက်သလစ်ဆန့်ကျင်ရေးနှင့် စပိန်ဆန့်ကျင်ရေး စိတ်ဓာတ်များကို ပိုမိုပြင်းထန်လာစေခဲ့သည်။ သေဆုံးသွားသူများသည်လည်း အာဇာနည်များအဖြစ် ချီးကျူးမြှောက်စားခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ မေရီ၏ ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသော အထိန်းတော်၏ သားဖြစ်သူ ရက်ဂျီနယ် ပိုးလ် သည် ၁၅၅၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ သံတမန်အဖြစ် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ၁၅၅၆ ခုနှစ် မတ်လတွင် ခရမ်မာ ကို ကွပ်မျက်ပြီးပြီးချင်း သူသည် ဘုန်းတော်ကြီးအဖြစ် သိက္ခာထပ်ခြင်းခံရပြီး ကန်တာဘာရီ၏ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ သူသည် ရာထူးရရှိထားစဉ်အတွင်း အရေးပါသော ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ရာထူးများတွင် စပိန်ဓမ္မဆရာများနှင့် ဘာသာရေးအကြံပေးအများအပြားကို ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဟွမ် ဒီ ဗီလာဂါစီယာ အား အောက်စဖို့ဒ်တက္ကသိုလ်၏ ဓမ္မပညာပါမောက္ခအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး၊ သူသည် နောက်ပိုင်းတွင် ခရမ်မာ ၏ အယူဝါဒစွန့်ပယ်မှုကို ရရှိအောင် စွမ်းဆောင်နိုင်ခဲ့သဖြင့် ချီးကျူးခံခဲ့ရသည်။ ကူအန်နီကာ၏ ဆရာတော်ဖြစ်သူ အယ်လ်ဖွန်ဆို ဒီ ကက်စထရို ကမူ ကက်သလစ်ဘာသာကို ပြန်လည်အသက်သွင်းရန် ပိုမိုကြိုးပမ်းသင့်ကြောင်း တိုက်တွန်းခဲ့ပြီး၊ ၁၅၅၆ ခုနှစ်တွင် ဘာသာရေးကွဲလွဲသူ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိများကို ပိုမိုပြင်းထန်စွာ နှိပ်ကွပ်ရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ မိဖုရားကြီးတွင် သားသမီးမရှိသ၍ သူမ၏ ညီမဝမ်းကွဲဖြစ်သူ အဲလိဇဘတ်သည် ထီးနန်းဆက်ခံမည့်သူ ဖြစ်နေသည်။ မေရီသည် သူမ၏ ညီမဖြစ်သူ၏ ပရိုတက်စတင့် ယုံကြည်ချက်အပေါ် စိုးရိမ်သဖြင့် (အဲလိဇဘတ်သည် တာဝန်အရသာ ဝတ်ပြုပွဲတက်ရောက်ခဲ့ပြီး၊ ဝိုင်ယက်ပုန်ကန်မှုအပြီး ထောင်ကျရာမှ အသက်ဘေးမှလွတ်ရန် ကက်သလစ်ဘာသာသို့ ဟန်ပြပြောင်းလဲခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်)၊ သူမအား ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်စာရင်းမှ ပယ်ဖျက်ပြီး ကက်သလစ်ဘာသာဝင်စစ်စစ်ဖြစ်သော သူမ၏ တစ်ဝမ်းကွဲ မာဂရက် ဒေါက်ဂလပ်စ် ကို အမွေခံအဖြစ် အမည်ပေးရန် အလေးအနက် စဉ်းစားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သူမ၏ တစ်ဝမ်းကွဲအား ထီးနန်းလျာအသစ် ဖြစ်စေရန်အတွက် မေရီသည် ၁၅၄၄ ခုနှစ် ထီးနန်းဆက်ခံမှု အက်ဥပဒေနှင့် အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်၏ သေတမ်းစာပါ အချက်အလက်များကို ပယ်ဖျက်ရန် သို့မဟုတ် ပြင်ဆင်ရန် လွှတ်တော်သို့ တောင်းဆိုရမည် ဖြစ်သည်။ (ထိုဥပဒေတွင် အဲလိဇဘတ်သည် မေရီပြီးလျှင် ထီးနန်းဆက်ခံရမည်ဖြစ်ပြီး၊ သူမပြီးနောက် ပြင်သစ်မိဖုရားဟောင်းနှင့် ဆပ်ဖော့ခ်မြို့စားကတော် မေရီတူးဒါ၏ အနွယ်တော်များဖြစ်သော ဂရေး မိသားစုက ဆက်ခံရမည်ဟု ပြဋ္ဌာန်းထားသည်)။ မေရီသည် ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များဖြစ်ကြသည့် လွှတ်တော်အမတ်များ၏ ကန့်ကွက်မှုကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရပြီး၊ ၎င်းတို့သည် ထီးနန်းဆက်ခံမှုအစဉ်အလာကို ပြင်ဆင်ရန် ဝန်လေးခဲ့ကြသည်။ ထို့အပြင် မေရီနှင့် ဖိလစ်တို့၏ ပူးတွဲအုပ်ချုပ်မှုကို မကျေနပ်ကြသော လွှတ်တော်အမတ်များအကြားတွင် အဲလိဇဘတ်မှာ အလွန်ရေပန်းစားပြီး မျက်နှာသာပေးခြင်း ခံထားရသူ ဖြစ်သည်။ == '''နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒ''' == အိုင်ယာလန်နိုင်ငံကို တူးဒါမင်းဆက်က သိမ်းပိုက်သည့် လုပ်ငန်းစဉ်ကို ပိုမိုအကောင်အထည်ဖော်ရန်အတွက် မေရီနှင့် ဖိလစ်တို့၏ နန်းစံကာလအတွင်း အင်္ဂလိပ်အခြေချနေထိုင်သူများကို အိုင်ယာလန်အလယ်ပိုင်းဒေသ တွင် နေရာချထားခဲ့သည်။ မိဖုရားနှင့် ဘုရင်ကို အစွဲပြု၍ ကွင်းစ်ကောင်တီ နှင့် ကင်းစ်ကောင်တီ (နောက်ပိုင်းတွင် လေအစ်ရှ်နှင့် အိုဖာလီ ကောင်တီများဟု ခေါ်တွင်သည်) ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး နယ်မြေချဲ့ထွင်အခြေချမှု ကို စတင်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ အဓိကမြို့ကြီးများကိုလည်း မိဖုရားနှင့်ဘုရင်ကို အစွဲပြုကာ မေရီဘရော့ခ်(နောက်ပိုင်းတွင် ပို့တ်လေအစ်ရှ်ဟု ခေါ်သည်) နှင့် ဖိလစ်တောင်း(နောက်ပိုင်းတွင် ဒေန်ဂျင်းဟု ခေါ်သည်) ဟု အသီးသီး အမည်ပေးခဲ့သည်။ ၁၅၅၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် မေရီ၏ ယောက္ခမဖြစ်သူ (ဖိလစ်၏ဖခင်) ချားလ်စ်ဧကရီသည် ထီးနန်းစွန့်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် မေရီနှင့် ဖိလစ်တို့မှာ တကွဲတပြားစီ ဖြစ်နေဆဲဖြစ်သည် - ဖိလစ်ကို ဘရပ်ဆဲလ်မြို့တွင် စပိန်ဘုရင်အဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း မေရီမှာမူ အင်္ဂလန်တွင်သာ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ ဖိလစ်သည် ၁၅၅၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ပြင်သစ်တို့နှင့် မတည်ငြိမ်သော စစ်ပြေငြိမ်းရေးစာချုပ်ကို ညှိနှိုင်းခဲ့သည်။ နောက်တစ်လတွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံဆိုင်ရာ ပြင်သစ်သံအမတ် အန်တွိုင်း ဒီ နိုအိုင်းလ်သည် မေရီကို ဆန့်ကျင်ပုန်ကန်မည့် လျှို့ဝှက်အကြံအစည်တစ်ခုတွင် ပါဝင်ပတ်သက်နေကြောင်း ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ ထိုအကြံအစည်မှာ ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသော နော့သမ်ဘာလန်မြို့စား၏ တစ်ဝမ်းကွဲညီအစ်ကိုတော်စပ်သူ ဟင်နရီ ဒတ်ဒ်လေ က ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင် ကျူးကျော်ရေးတပ်ဖွဲ့တစ်ခု စုစည်းရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ "ဒတ်ဒ်လေ ပူးပေါင်းကြံစည်မှု" ဟု လူသိများသော ထိုအကြံအစည်မှာ သစ္စာဖောက်ခံရသဖြင့် ပေါက်ကြားသွားခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်ရှိ ပူးပေါင်းကြံစည်သူများကို ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။ ဒတ်ဒ်လေသည် ပြင်သစ်တွင် ဆက်လက်ပြည်နှင်ဒဏ်ခံနေခဲ့ပြီး သံအမတ် နိုအိုင်းလ်သည်လည်း ဘေးကင်းရန်အတွက် အင်္ဂလန်မှ ပညာရှိရှိဖြင့် ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ ဖိလစ်သည် ပြင်သစ်ကို ပြန်လည်ဆင်နွှဲမည့် စစ်ပွဲတွင် စပိန်ဘက်မှ ကူညီပေးရန် မေရီအား ဖျောင်းဖျရန်အတွက် ၁၅၅၇ ခုနှစ် မတ်လမှ ဇူလိုင်လအထိ အင်္ဂလန်သို့ ပြန်လာခဲ့သည်။ မေရီက စစ်ကြေညာရန် လိုလားခဲ့သော်လည်း သူမ၏ အတိုင်ပင်ခံအမတ်များက ကန့်ကွက်ခဲ့ကြသည်။ အကြောင်းမှာ ပြင်သစ်နှင့် ကုန်သွယ်ရေး ထိခိုက်ပျက်စီးနိုင်ခြင်း၊ ၎င်းသည် ထိမ်းမြားမှု သဘောတူစာချုပ်ပါ "ပြည်ပစစ်ပွဲများတွင် မပါဝင်ရ" ဟူသော ပြဋ္ဌာန်းချက်နှင့် ဆန့်ကျင်နေခြင်းတို့အပြင် ဆဌမမြောက် အက်ဒွပ်ဘုရင်လက်ထက်မှ ကျန်ရစ်သော စီးပွားရေးအမွေဆိုးနှင့် ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားခဲ့သော ရာသီဥတုပျက်စီးမှု၊ ကောက်ပဲသီးနှံ အထွက်နှုန်းမကောင်းမှုတို့ကြောင့် အင်္ဂလန်တွင် ရိက္ခာနှင့် ဘဏ္ဍာရေး မလုံလောက်ခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ၁၅၅၇ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ဂိုဏ်းချုပ် ရက်ဂျီနယ် ပိုးလ်၏ တူဖြစ်သူ သောမတ်စ် စတက်ဖို့ဒ် က ပြင်သစ်တို့၏ အကူအညီဖြင့် အင်္ဂလန်ကို ကျူးကျော်ပြီး စကာဘရော့ခ်ရဲတိုက် ကို သိမ်းပိုက်ကာ မေရီကို နန်းချရန် ကြိုးပမ်းမှု (မအောင်မြင်ခဲ့ပါ) ဖြစ်ပွားပြီးနောက်တွင်မှ စစ်ကြေညာခဲ့သည်။ ဤစစ်ပွဲကြောင့် အင်္ဂလန်နှင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးအဖွဲ့အစည်း ကြား ဆက်ဆံရေး တင်းမာသွားခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ပေါလ် (၄) သည် ပြင်သစ်ဘုရင် ဒုတိယမြောက် ဟင်နရီနှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ထားသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သြဂုတ်လတွင် စိန့်ကွမ်တင်တိုက်ပွဲ အပြီးတွင် အင်္ဂလိပ်တပ်ဖွဲ့များ အောင်ပွဲရရှိခဲ့ပြီး မျက်မြင်သက်သေတစ်ဦးက "နှစ်ဦးစလုံး အလွန်ကောင်းမွန်စွာ တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြပြီး အင်္ဂလိပ်တွေက အကောင်းဆုံး တိုက်ခိုက်နိုင်ခဲ့တယ်" ဟု မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ သို့သော် အောင်ပွဲခံချိန်မှာ ခဏတာသာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ပြင်သစ်တပ်ဖွဲ့များက ဥရောပတိုက်မကြီးပေါ်ရှိ အင်္ဂလန်၏ နောက်ဆုံးပိုင်နက်ဖြစ်သော ကာလေ့စ် မြို့ကို သိမ်းပိုက်လိုက်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထိုနယ်မြေသည် ဘဏ္ဍာရေးအရ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးဖြစ်စေသော်လည်း ၎င်းကို ဆုံးရှုံးလိုက်ရခြင်းမှာ မိဖုရားကြီး၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို အကြီးအကျယ် ကျဆင်းစေခဲ့သော ထိုးနှက်ချက်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဟိုလင်ရှက်ဒ်၏ ရာဇဝင်မှတ်တမ်းများအရ မေရီက "ငါသေလို့ ငါ့ရင်ဘတ်ကို ခွဲကြည့်ရင် 'ကာလေ့စ်' ဆိုတဲ့ စာလုံးကို ငါ့နှလုံးသားထဲမှာ တွေ့ရလိမ့်မယ်" ဟု နောက်ပိုင်းတွင် ညည်းတွားမြည်တမ်းခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည် (သို့သော် ဤစကားမှာ အချက်အလက်အစစ်အမှန် မဟုတ်ဘဲ လုပ်ကြံပြောဆိုခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်သည်)။ == '''ကုန်သွယ်ရေးနှင့် အခွန်ဘဏ္ဍာ''' == မေရီ နန်းစံသည့် နှစ်များအတွင်း ရာသီဥတုမှာ အစဉ်တစိုက် စိုစွတ်ထိုင်းမှိုင်းနေခဲ့သည်။ မိုးဆက်တိုက်ရွာသွန်းခြင်းနှင့် ရေကြီးခြင်းတို့ကြောင့် ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးမှု ဘေးဆိုးကြီး ဆိုက်ရောက်ခဲ့သည်။ နောက်ထပ်ပြဿနာတစ်ခုမှာ အန့်တွပ် (Antwerp) မြို့နှင့် ပြုလုပ်သော အထည်အလိပ်ကုန်သွယ်ရေး ကျဆင်းသွားခြင်း ဖြစ်သည်။ မေရီသည် ဖိလစ်နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သော်လည်း အင်္ဂလန်သည် ကမ္ဘာသစ် (အမေရိကတိုက်) နှင့် စပိန်တို့ ပြုလုပ်သော အလွန်အကျိုးအမြတ်များသည့် ကုန်သွယ်ရေးမှ မည်သည့်အကျိုးကျေးဇူးမျှ မရရှိခဲ့ပေ။ စပိန်တို့သည် ၎င်းတို့၏ ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများကို အလွန်အမင်း မနာလိုဝန်တိုစွာ စောင့်ရှောက်ခဲ့ကြပြီး မေရီအနေဖြင့်လည်း သူမ၏ ခင်ပွန်းဖြစ်သူ၏ တိုင်းသူပြည်သားများအပေါ် အင်္ဂလိပ်တို့က မှောင်ခိုကူးခြင်း သို့မဟုတ် ပင်လယ်ဓားပြတိုက်ခြင်းများကို ခွင့်မပြုနိုင်ခဲ့ပေ။ ကုန်သွယ်ရေး တိုးမြှင့်ရန်နှင့် အင်္ဂလန်၏ စီးပွားရေးကို ကယ်တင်ရန် ကြိုးပမ်းမှုအဖြစ် မေရီ၏ အတိုင်ပင်ခံအမတ်များသည် နော့သမ်ဘာလန်မြို့စား ချမှတ်ခဲ့သော ကုန်သွယ်ရေး အခွင့်အလမ်းသစ်များ ရှာဖွေသည့် မူဝါဒကို ဆက်လက်ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ သူမသည် ဘုရင်ခံ ဆီဘက်ရှီယန် ကာဘော့ဒ်) ကြီးစူးသော လက်အောက်ရှိ မက်စကိုဗီ ကုမ္ပဏီ ကို တော်ဝင်အခွင့်အာဏာလိုင်စင် ချီးမြှင့်ခဲ့ပြီး [၁၆၉] ဒီယိုဂို ဟိုမမ် ထံမှ ကမ္ဘာ့မြေပုံစာအုပ် (World Atlas) တစ်အုပ်ကို ရေးဆွဲစေခဲ့သည်။ ဂျွန် လော့ခ်နှင့် ဝီလျံ တောင်ဝါဆန်ကဲ့သို့သော စွန့်စားရှာဖွေသူများသည် အာဖရိကကမ်းရိုးတန်းနှင့် ဆက်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများ တည်ဆောက်ရန် တောင်ဘက်သို့ ရေကြောင်းခရီး နှင်ခဲ့ကြသည်။ ဘဏ္ဍာရေးအရ မေရီ၏ အစိုးရအဖွဲ့သည် ခေတ်မီအစိုးရပုံစံ (ကုန်ကျစရိတ် ပိုမိုမြင့်မားသော ပုံစံ) နှင့် အလယ်ခေတ်သုံး အခွန်အတုတ်နှင့် အခကြေးငွေ ကောက်ခံသည့် စနစ်တို့ကို အဆင်ပြေအောင် ပေါင်းစပ်ညှိနှိုင်းရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။မေရီသည် အက်ဒွပ်ဘုရင်လက်ထက်က ခန့်အပ်ခြင်းခံရသော တစ်ဦးမြောက် ဝင်ချက်စတာနယ်စားကြီး ဝီလျံ ပေါလက် ကို နိုင်ငံတော်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး အဖြစ် ဆက်လက်ခန့်အပ်ထားခဲ့ပြီး အခွန်ဘဏ္ဍာ ကောက်ခံမှုစနစ်ကို ကြီးကြပ်စေခဲ့သည်။ သို့သော် တင်သွင်းလာသော သွင်းကုန်အသစ်များအပေါ် အခွန်နှုန်းထားသစ်များ မကောက်ခံနိုင်ခြင်းကြောင့် အဓိက အခွန်ဘဏ္ဍာရရှိမည့် အရင်းအမြစ်တစ်ခုကို လျစ်လျူရှုသလို ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဤပြဿနာကို ဖြေရှင်းရန်အတွက် မေရီအစိုးရသည် တင်သွင်းလာသော ကုန်ပစ္စည်းတိုင်းအတွက် အခွန်နှုန်းထားများနှင့် တာဝန်များကို စာရင်းပြုစုထားသည့် ပြင်ဆင်ထားသော "Book of Rates" (၁၅၅၈ ခုနှစ် အခွန်နှုန်းထားစာအုပ်) ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ဤထုတ်ဝေမှုကို ၁၆၀၄ ခုနှစ်အထိ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ပြန်လည်သုံးသပ်ခြင်း မပြုခဲ့ပေ။ အင်္ဂလိပ်ဒင်္ဂါးပြားများ၏ တန်ဖိုးမှာ အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်နှင့် ဆဌမမြောက် အက်ဒွပ်ဘုရင် နှစ်ဦးစလုံး၏ လက်ထက်တွင် ကျဆင်းခဲ့သည်။ မေရီသည် ငွေကြေးစနစ် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးအတွက် အစီအစဉ်များကို မူကြမ်းရေးဆွဲခဲ့သော်လည်း ၎င်းတို့ကို သူမကွယ်လွန်ပြီးနောက်ပိုင်းတွင်မှသာ အကောင်အထည်ဖော်နိုင်ခဲ့သည်။ == '''နတ်ရွာစံခြင်း''' == ၁၅၅၇ ခုနှစ်တွင် ဖိလစ် လာရောက်လည်ပတ်ပြီးနောက် မေရီသည် သူမ၌ ကိုယ်ဝန်ပြန်ရှိလာပြီဟု ထင်မှတ်ခဲ့ပြီး ၁၅၅၈ ခုနှစ် မတ်လတွင် ကလေးမွေးဖွားရန် တွက်ချက်ခဲ့သည်။ သူမ၏ သေတမ်းစာတွင် ကလေးအရွယ်မရောက်သေးမီကာလအတွင်း ခင်ပွန်းဖြစ်သူအား ရင်ခွင်ပိုက်အုပ်ချုပ်သူအဖြစ် ဆောင်ရွက်ရန် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ကလေးမွေးဖွားလာခြင်းမရှိဘဲ အဲလိဇဘတ်သည် သူမ၏ တရားဝင်ထီးနန်းဆက်ခံသူ ဖြစ်လာမည်ကို မေရီ တွန်းလှန်ရခက်စွာ လက်ခံခဲ့ရသည်။ မေရီသည် ၁၅၅၈ ခုနှစ် မေလမှစတင်၍ အားအင်ချိနဲ့ကာ နာမကျန်းဖြစ်လာခဲ့သည်။ သားအိမ်အကျိတ် (သို့မဟုတ်) သားအိမ်ကင်ဆာကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည့် ဝေဒနာကို အပြင်းအထန်ခံစားရင်း ၁၅၅၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၇ ရက်တွင် အသက် ၄၂ နှစ်အရွယ်၌ စိန့်ဂျိမ်းစ်နန်းတော် တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ သူမသည် ထိုခေတ်က ဖြစ်ပွားနေသော တုပ်ကွေးကပ်ရောဂါကြောင့် ကွယ်လွန်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ထိုရောဂါကြောင့်ပင် ဂိုဏ်းချုပ် ပိုးလ်သည်လည်း ထိုနေ့နောက်ပိုင်း၌ပင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ သူမ၏နောက်တွင် ညီမတော် ပထမမြောက် အဲလိဇဘတ် က ထီးနန်းဆက်ခံခဲ့သည်။ ဘရပ်ဆဲလ်မြို့သို့ ရောက်ရှိနေသော ဖိလစ်က ၎င်း၏ညီမ ဂျိုအန်နာ ထံသို့ "သူမကွယ်လွန်တာအတွက် ငါတော်တော်လေး ဝမ်းနည်းမိပါတယ်" ဟု စာရေးသားခဲ့သည်။ မေရီ၏ ဈာပနကို ဒီဇင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ မေရီ၏ သေတမ်းစာတွင် သူမ၏မိခင်အနား၌ သင်္ဂြိုဟ်ရန် ဆန္ဒပြုထားသော်လည်း ဒီဇင်ဘာလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုး ရှိ ဂူဗိမာန်တစ်ခုတွင် သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် အဲလိဇဘတ်နှင့်အတူ ထိုဂူကို ပူးတွဲအသုံးပြုခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘတ်၏နောက်တွင် ထီးနန်းဆက်ခံသော ပထမမြောက် ဂျိမ်းစ်ဘုရင် က ထိုဂူဗိမာန်ပေါ်တွင် ရေးထိုးခဲ့သော ကမ္ပည်းစာမှာ လက်တင်ဘာသာဖြင့် ''"Regno consortes et urna, hic obdormimus Elizabetha et Maria sorores, in spe resurrectionis"'' ဖြစ်ပြီး အဓိပ္ပာယ်မှာ "'''တိုင်းပြည်နှင့် ဂူဗိမာန်တွင် အတူတူရှိခဲ့ကြသော အဲလိဇဘတ်နှင့် မေရီ ညီအစ်မနှစ်ဦးသည် ရှင်ပြန်ထမြောက်ခြင်း မျှော်လင့်ချက်ဖြင့် ဤနေရာတွင် အိပ်စက်အနားယူနေကြသည်"''' ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ == '''သမိုင်းချန်ရစ်မှု (အမွေအနှစ်)''' == ဝင်ချက်စတာ၏ ဆရာတော် ဂျွန် ဝှိုက်က မေရီ၏ ဈာပနဝတ်ပြုပွဲတွင် "'''သူမသည် ဘုရင်တစ်ပါး၏ သမီးတော်၊ ဘုရင်တစ်ပါး၏ ညီမတော်၊ ဘုရင်တစ်ပါး၏ ဇနီးသည် ဖြစ်သည်။ သူမသည် မိဖုရားကြီးတစ်ပါး ဖြစ်သလို ထိုဘွဲ့ထူးအရ ဘုရင်တစ်ပါးလည်း ဖြစ်ပေသည်'''" ဟု ချီးကျူးစကား ပြောကြားခဲ့သည်။ သူမသည် ပြိုင်ဘက်များ၏ ထီးနန်းတောင်းဆိုမှုများနှင့် ပြင်းထန်သော ကန့်ကွက်မှုများ ရှိလင့်ကစား အင်္ဂလန်၏ ထီးနန်းကို အောင်မြင်စွာ ရယူနိုင်ခဲ့သည့် ပထမဆုံးသော အမျိုးသမီးဖြစ်ပြီး သူမ၏ နန်းစံအစောပိုင်းကာလတွင် အထူးသဖြင့် အင်္ဂလန်ရှိ ရိုမန်ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များထံမှ အများပြည်သူ၏ ထောက်ခံမှုနှင့် စာနာမှုကို ရရှိခဲ့သည်။ ထိုခေတ်ကတည်းက ပရိုတက်စတင့်စာရေးဆရာများသည် မေရီ၏ နန်းစံကာလကို ကန့်ကွက်ရှုတ်ချလေ့ရှိကြသည်။ ၁၇ ရာစုသို့ ရောက်သောအခါ သူမ၏ ဘာသာရေးနှိမ်နင်းမှုများကို အစွဲပြု၍ '''"Bloody Mary" (သွေးစွန်းသော မေရီ)''' ဟူသော အမည်ဆိုးကို ပေးခဲ့ကြသည်။ ဂျွန် နော့စ် က မေရီကို ၎င်း၏စာအုပ်တွင် ဝေဖန်တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး ဂျွန် ဖောက်စ် ကလည်း ၎င်း၏ ''Actes and Monuments'' (၁၅၆၃) စာအုပ်တွင် သူမကို အထူးပင် နာမည်ဖျက် ရေးသားခဲ့သည်။ ဖောက်စ်၏ စာအုပ်သည် နောက်ပိုင်းရာစုနှစ်များတစ်လျှောက် လူကြိုက်များခဲ့ပြီး မေရီအား သွေးဆာနေသော အာဏာရှင်အဖြစ် ပြည်သူများ သတ်မှတ်လာအောင် ပုံဖော်ရာတွင် အထောက်အကူဖြစ်စေခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင် လူစီ ဝုဒ်ဒင်း (Lucy Wooding) က မေရီအပေါ် ဖော်ပြချက်များတွင် အမျိုးသမီးမုန်းတီးရေး စိတ်ဓာတ်များ ပါဝင်နေသည်ကို ထောက်ပြခဲ့သည် - "သူမသည် 'ရန်ငြိုးကြီးပြီး ပြင်းထန်သူ' အဖြစ်လည်းကောင်း၊ တစ်ပြိုင်နက်တည်းမှာပင် 'ကျောရိုးမရှိဘဲ အားနည်းသူ' အဖြစ်လည်းကောင်း ပြင်းထန်စွာ ဝေဖန်ခံခဲ့ရပြီး၊ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများကို လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပေးခြင်းနှင့် သူမ၏ခင်ပွန်းအား အာဏာလွှဲပြောင်းပေးခြင်းကဲ့သို့သော လုပ်ရပ်များအတွက်လည်း ဝေဖန်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်"။ ၂၁ ရာစုတွင် မေရီအား ယခင်နန်းစံနှစ်များအတွင်း ပရိုတက်စတင့် သြဇာလွှမ်းမိုးမှု တိုးပွားလာပြီးနောက် အင်္ဂလန်တွင် ရိုမန်ကက်သလစ်ဘာသာ၏ ဦးဆောင်မှုကို ပြန်လည်ရရှိရန် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကြိုးပမ်းခဲ့သူအဖြစ် မှတ်မိကြသည်။ ပရိုတက်စတင့် သမိုင်းပညာရှင်များသည် သူမ၏ ၅ နှစ်တာ နန်းစံသက်တမ်းအတွင်း ပရိုတက်စတင့် ရာပေါင်းများစွာကို မီးတိုင်တွင် မီးရှို့ကွပ်မျက်ခဲ့သည်ကို အဓိကထား၍ သူမ၏ နန်းစံကာလကို အစဉ်တစိုက် ရှုတ်ချခဲ့ကြသည်။ ၂၀ ရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် အိပ်ခ်ျ ဖက်ဒီ အမ် ပရက်စကော့တ်က မေရီသည် သည်းမခံတတ်သော အာဏာရှင်ဖြစ်သည်ဟူသော အစဉ်အလာအယူအဆကို ပြုပြင်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ပြီး ထိုအချိန်မှစ၍ သမိုင်းပညာရပ်ဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများသည် မေရီအပေါ် ယခင်က ရိုးရှင်းစွာ သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည့် အကဲဖြတ်ချက်များကို ပိုမိုသံသယဝင်လာခဲ့ကြသည်။ ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များမှစ၍ သမိုင်းအမြင် ပြန်လည်သုံးသပ်မှုများ ကြောင့် ပညာရှင်များအကြားတွင် သူမ၏ ဂုဏ်သိက္ခာမှာ အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ ကောင်းမွန်လာခဲ့သည်။ ခရစ္စတိုဖာ ဟိတ်ဂ် က သူမ၏ ဘာသာရေးပွဲလမ်းသဘင်များနှင့် ကက်သလစ်ကျင့်ထုံးများကို ပြန်လည်အသက်သွင်းခြင်းကို ပြည်သူများက ယေဘုယျအားဖြင့် ကြိုဆိုခဲ့ကြသည်ဟု ဆိုသည်။ သူက "'''မေရီ နန်းစံတဲ့ နောက်ဆုံးနှစ်တွေဟာ ပရိုတက်စတင့်တွေ အောင်ပွဲရဖို့အတွက် စက်ဆုပ်ဖွယ် ပြင်ဆင်မှုတွေ မဟုတ်ဘဲ ကက်သလစ်အင်အားကို ဆက်လက်ခိုင်မာအောင် လုပ်ဆောင်ခဲ့တာ ဖြစ်တယ်'''" ဟု ကောက်ချက်ချခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်ကက်သလစ်များသည် မေရီကို ကောင်းမွန်စွာ သတိရလေ့ရှိကြပြီး သူမကွယ်လွန်ပြီး ဆယ်စုနှစ်များစွာအကြာတွင် ဂျွန် သရော့ခ်မော်တန် ၏ ကမ္ပည်းစာတွင် "ပျော်ရွှင်ဖွယ်ကောင်းသော အမှတ်တရရှိသည့် မိဖုရားကြီး မေရီ" ဟု ရည်ညွှန်းထားသည်။သောမတ်စ် တဲလစ်၊ ဝီလျံ ဘတ်ဒ် ကဲ့သို့သော တေးရေးဆရာများ၏ ပူဆွေးသောကရောက်ဖွယ် တေးသီချင်းများသည် မေရီ၏ နန်းစံကာလအပေါ် ကက်သလစ်တို့၏ လွမ်းဆွတ်မှုကြောင့် ထွက်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်နိုင်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဂျွန် လင်ဂတ်ကဲ့သို့သော ကက်သလစ်သမိုင်းပညာရှင်များက မေရီ၏ မူဝါဒများ ကျရှုံးခဲ့ရခြင်းမှာ ၎င်းတို့ မှားယွင်းနေ၍မဟုတ်ဘဲ ထိုမူဝါဒများကို ခိုင်မာအောင် လုပ်ဆောင်ရန် သူမ၏ နန်းစံသက်တမ်းမှာ တိုတောင်းလွန်းခြင်းနှင့် သူမ ထိန်းချုပ်မရသော သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ အခြားနိုင်ငံများတွင် ကက်သလစ်တန်ပြန်ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး ကို ဂျေဆူးအစ်သာသနာပြုများက ဦးဆောင်ခဲ့သော်လည်း မေရီ၏ အဓိကဘာသာရေးအကြံပေး ကာဒီနယ် ရက်ဂျီနယ် ပိုးလ်က အင်္ဂလန်သို့ ဂျေဆူးအစ်များကို ဝင်ရောက်ခွင့်မပြုခဲ့ပေ။ ဖိလစ်နှင့် သူမ၏ လက်ထပ်မှုသည် တိုင်းသူပြည်သားများအကြား လူကြိုက်နည်းခဲ့ပြီး သူမ၏ ဘာသာရေးမူဝါဒများသည် နက်ရှိုင်းသော မကျေနပ်မှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ပြင်သစ်ထံ ကာလေ့စ်မြို့ကို စစ်ရေးအရ ဆုံးရှုံးလိုက်ရခြင်းမှာ အင်္ဂလိပ်တို့၏ ဂုဏ်သိက္ခာအတွက် ခါးသီးသော အရှက်ရမှု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ကောက်ပဲသီးနှံ အထွက်နှုန်းမကောင်းခြင်းကလည်း ပြည်သူတို့၏ မကျေနပ်မှုကို ပိုမိုတိုးပွားစေခဲ့သည်။ ဖိလစ်သည် ၎င်း၏ အချိန်အများစုကို ပြည်ပတွင်သာ ကုန်ဆုံးခဲ့ပြီး မေရီမှာ အင်္ဂလန်တွင် ကျန်ရစ်ခဲ့သဖြင့် သူမသည် ခင်ပွန်းမရှိ၍ စိတ်ဓာတ်ကျခဲ့ရပြီး သားသမီးမရနိုင်ခြင်းကြောင့်လည်း စိတ်ထိခိုက်ခဲ့ရသည်။ သူမကွယ်လွန်ပြီးနောက် ဖိလစ်သည် အဲလိဇဘတ်ကို လက်ထပ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း သူမက ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ မေရီ၏ အုပ်ချုပ်မှုသည် ရလဒ်အားဖြင့် ထိရောက်မှုမရှိဘဲ လူကြိုက်နည်းခဲ့သော်လည်း၊ နောက်ပိုင်းတွင် အဲလိဇဘတ်ခေတ်၏ အောင်မြင်မှုများအဖြစ် ချီးကျူးခံခဲ့ရသည့် ဘဏ္ဍာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု၊ ရေတပ်ချဲ့ထွင်မှုနှင့် ကိုလိုနီနယ်မြေ စွန့်စားရှာဖွေမှု မူဝါဒများကို မေရီ၏ နန်းစံကာလကတည်းက စတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ == '''ဘွဲ့ထူးများ၊ အသုံးအနှုန်းများနှင့် အမှတ်တံဆိပ်များ''' == မေရီ နန်းတက်စဉ်က အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီနှင့် ဆဌမမြောက် အက်ဒွပ်တို့ကဲ့သို့ပင် "ဘုရားသခင်၏ ကျေးဇူးတော်ကြောင့် အင်္ဂလန်၊ ပြင်သစ်နှင့် အိုင်ယာလန်တို့၏ မိဖုရား၊ ဘာသာသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူနှင့် အင်္ဂလန်နှင့် အိုင်ယာလန်ချာ့ခ်ျကျောင်း၏ မြေပြင်ပေါ်ရှိ အမြင့်ဆုံးအဓိပတိ" ဟု တရားဝင် ဘွဲ့ခေါ်တွင်စေခဲ့သည်။ ချာ့ခ်ျ၏ အမြင့်ဆုံးအဓိပတိဟူသော ဘွဲ့မှာ မေရီ၏ ကက်သလစ်အယူဝါဒနှင့် ဆန့်ကျင်နေသဖြင့် ၁၅၅၃ ခုနှစ် ခရစ္စမတ်အပြီးတွင် ထိုဘွဲ့ကို ချန်လှပ်ခဲ့သည်။ ဖိလစ်နှင့် ချုပ်ဆိုခဲ့သော ထိမ်းမြားမှုစာချုပ်အရ တရားဝင်ပူးတွဲဘွဲ့တွင် မေရီသာမက ဖိလစ်၏ ပိုင်နက်များနှင့် တောင်းဆိုမှုများကိုပါ ထည့်သွင်းဖော်ပြခဲ့သည် - "ဘုရားသခင်၏ ကျေးဇူးတော်ကြောင့် အင်္ဂလန်၊ ပြင်သစ်၊ နေပယ်လ်စ်၊ ဂျေရုဆလင်နှင့် အိုင်ယာလန်တို့၏ ဘုရင်နှင့် မိဖုရား၊ ဘာသာသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများ၊ စပိန်နှင့် စစ္စလီတို့၏ မင်းသားနှင့် မင်းသမီး၊ သြစတြီးယား၏ အာခ်ဒျုခ်များ၊ မီလန်၊ ဘာဂန်ဒီနှင့် ဘရာဘန့်တို့၏ ဒျုခ်များ၊ ဟပ်ဘ်စဘတ်၊ ဖလန်းဒါးစ်နှင့် တိုင်ရိုးလ်တို့၏ ကောင့်တ်များ"။ ၁၅၅၄ ခုနှစ်ကတည်းက အသုံးပြုခဲ့သော ဤဘွဲ့ကို ၁၅၅၆ ခုနှစ်တွင် ဖိလစ်က စပိန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံသောအခါ "ဘုရားသခင်၏ ကျေးဇူးတော်ကြောင့် အင်္ဂလန်၊ စပိန်၊ ပြင်သစ်၊ စစ္စလီနှစ်ရပ်၊ ဂျေရုဆလင်နှင့် အိုင်ယာလန်တို့၏ ဘုရင်နှင့် မိဖုရား၊ ဘာသာသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများ၊ သြစတြီးယား၏ အာခ်ဒျုခ်များ၊ ဘာဂန်ဒီ၊ မီလန်နှင့် ဘရာဘန့်တို့၏ ဒျုခ်များ၊ ဟပ်ဘ်စဘတ်၊ ဖလန်းဒါးစ်နှင့် တိုင်ရိုးလ်တို့၏ ကောင့်တ်များ" ဟု ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ပထမမြောက် မေရီ၏ အမှတ်တံဆိပ်မှာ စတုတ္ထမြောက် ဟင်နရီဘုရင် လက်ထက်ကတည်းက အစဉ်အဆက် အသုံးပြုခဲ့သော အမှတ်တံဆိပ်အတိုင်းပင် ဖြစ်သည် - စတုရန်းပုံ လေးကွက်တွင် (ပြင်သစ်အတွက်) ပြာပြာလွင်လွင် နောက်ခံပေါ်တွင် ရွှေရောင်နှင်းပန်းသုံးပွင့်နှင့် (အင်္ဂလန်အတွက်) နီနီရဲရဲ နောက်ခံပေါ်တွင် ရှေ့သို့လျှောက်နေသော ရွှေရောင်ခြင်္သေ့သုံးကောင် ပုံစံဖြစ်သည်။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် သူမ၏ အမှတ်တံဆိပ်ကို ခင်ပွန်းဖြစ်သူ၏ အမှတ်တံဆိပ်နှင့် ဘေးချင်းယှဉ်၍ ဖော်ပြလေ့ရှိသည်။ သူမသည် "အမှန်တရားသည် အချိန်၏ သမီးပျိုဖြစ်သည်" (Latin: ''Veritas Temporis Filia'') ဟူသော စကားကို သူမ၏ ကိုယ်ပိုင်ဆောင်ပုဒ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ 8gvwqzvmbbp4gj69v3bs7l7lt71ssz2 1054853 1054852 2026-09-23T14:24:53Z I'm Rinn 148432 1054853 wikitext text/x-wiki {{Short description|Queen of England and Ireland from 1553 to 1558}} {{Use dmy dates|date=March 2026}} {{Infobox royalty | name = ပထမမြောက်မေရီဘုရင်မ | image = File:Anthonis Mor 001.jpg | caption = Portrait by [[Antonis Mor]], 1554 | alt = Mary has a high forehead, thin lips and hair parted in the middle | succession = [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ဘုရင်မ]] နှင့် [[အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏မင်းဆက်များ]] | more_text = ([[Style of the English sovereigns|more...]]) | reign = ဇူလိုင် ၁၅၅၃ - ၁၇ နိုဝင်ဘာ ၁၅၅၈ | coronation = ၁ အောက်တိုဘာ ၁၅၅၃ | cor_type = [[Coronation of Mary I|Coronation]] | predecessor = [[လေဒီဂျိန်းဂရေး]] ''(ဖယ်ရှားခံရ)'' သို့ [[ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင်]] | regent = [[စပိန်မှဒုတိယမြောက်ဖိလစ်ဘုရင်]] (၁၅၅၄-၁၅၅၈) | reg_type = Co-monarch | successor = [[ပထမအဲလိဇဘက်ဘုရင်မ]] | succession1 = [[စပိန်နိုင်ငံရဲ့ကြင်ယာတော်မိဖုရား]] | reign1 = ၁၆ ဇန်နဝါရီ ၁၅၅၆ &nbsp;–<br/>၁၇ နိုဝင်ဘာ ၁၅၅၈ | reign_type1 = Tenure | birth_date = ၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၅၁၆ | birth_place = [[ပလက်စန်တီးယားနန်းတော်]],ဂရင်းနစ်မြို့၊ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ | death_date = ၁၇ နိုဝင်ဘာ ၁၅၅၈ (အသက် ၄၂) | death_place = [[စိန့်ဂျိမ်း၏နန်းတော်]], ဝက်စ်မင်စတာ၊ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ | burial_date = ၁၄ ဒီဇင်ဘာ ၁၅၅၈ | burial_place = [[ဝက်စ်မင်စတာဘုရားကျောင်း]], လန်ဒန် | spouse = [[စပိန်ဘုရင် ဖိလစ် ၂]] | house = [[တူးဒါမင်းဆက်]] | father = [[အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး]] | mother = [[ကက်သရင်းအော့ဖ်အာရဂွန်]] | religion = [[ကက်သလစ်ဘာသာဝင်]] | signature = Mary I Signature.svg | signature_alt = Cursive signature with the words "Marye the quene" }}ပထမမြောက်မေရီဘုရင်မ (၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၅၁၆ – ၁၇ နိုဝင်ဘာ ၁၅၅၈) သည် ၁၅၅၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လမှစ၍ အင်္ဂလန်နှင့် အိုင်ယာလန်၏ ဘုရင်မ ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ၁၅၅၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလမှစ၍ ၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ စပိန်ဘုရင် ဖိလစ် (၂) ၏ ကြင်ယာတော်အဖြစ် စပိန်နိုင်ငံ၏ မိဖုရားကြီး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ဖခင်ဖြစ်သူ အဌမမြောက်ဟင်နရီ ဘုရင်လက်ထက်တွင် စတင်ခဲ့သော အင်္ဂလန်ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု ကို ပြောင်းပြန်လှန်ရန် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ယခင်ဘုရင်နှစ်ပါး လက်ထက်က သိမ်းဆည်းခံခဲ့ရသော အသင်းတော်ပိုင်ပစ္စည်းများကို ပြန်လည်ပေးအပ်ရန် ၎င်း၏ကြိုးပမ်းမှုကို ပါလီမန်က အကြီးအကျယ် ပိတ်ဆို့ခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်း၏ ၅ နှစ်တာ အုပ်ချုပ်မှုအတွင်း ဘာသာရေးကွဲလွဲသူ ကြီးကြီးမားမား ၂၈၀ ကျော်ကို တိုင်တန်း၍ မီးရှို့ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ ယင်းကို "မေရီ၏ နှိပ်စက်ညှင်းပန်းမှုများ" ဟု လူသိများကြပြီး၊ နောက်ပိုင်း သမိုင်းဝေဖန်သူများက ၎င်းအား '''"သွေးစွန်းသော မေရီ"''' ဟု သမိုင်းတွင် ကမ္ပည်းထိုး ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။ မေရီသည် အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး နှင့် ၎င်း၏ ပထမဆုံးဇနီး ကက်သရင်း အော့ဖ် အာရဂွန် တို့မှ မွေးဖွားပြီး အဖတ်တင်ကျန်ရစ်သော တစ်ဦးတည်းသော သမီးဖြစ်သည်။ ၁၅၃၃ ခုနှစ်တွင် မိဘများ၏ လက်ထပ်ပွဲ ပျက်ပြယ်သွားပြီးနောက် ၎င်းသည် တရားမဝင်ကလေးအဖြစ် ကြေညာခံရပြီး ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် လိုင်းမှ ပယ်ထုတ်ခြင်းခံခဲ့ရသော်လည်း၊ ၁၅၄၃ ခုနှစ် တတိယအကြိမ် ထီးနန်းဆက်ခံမှုအက်ဥပဒေ အရ ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် ပြန်လည်ရရှိခဲ့သည်။ ၎င်း၏ ဖအေတူမအေကွဲ မောင်ငယ်ဖြစ်သူ ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် သည် ၁၅၄၇ ခုနှစ်တွင် အသက် ၉ နှစ်အရွယ်၌ ဖခင်ဖြစ်သူ၏ ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့သည်။ ၁၅၅၃ ခုနှစ်တွင် အက်ဒွပ် သည် သေလုမြောပါး ဖျားနာလာသောအခါ မေရီအား ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်မှ ဖယ်ရှားရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ၎င်း၏လက်ထက်တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော ပရိုတက်စတင့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို မေရီက ပြောင်းပြန်လှန်ပစ်လိမ့်မည်ဟု ၎င်းမှန်ကန်စွာ တွေးတောမိခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ အက်ဒဝက် ကွယ်လွန်သောအခါ အဓိက နိုင်ငံရေးသမားများက ၎င်းတို့၏ ပရိုတက်စတင့်ဝမ်းကွဲဖြစ်သူ '''လေဒီ ဂျိန်း ဂရေး''' ကို ဘုရင်မအဖြစ် အစားထိုး ကြေညာခဲ့ကြသည်။ သို့သော် မေရီသည် အရှေ့အန်ဂလီယာ တွင် စစ်အင်အားကို လျင်မြန်စွာ စည်းရုံးပြီး ဂျိန်းကို နန်းချခဲ့ကာ၊ နောက်ပိုင်းတွင် ဂျိန်းသည် ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ မေရီသည် — အငြင်းပွားဖွယ်ဖြစ်သော ဂျိန်းနှင့် ဧကရီဘုရင်မ မာတစ်ဒါ တို့၏ အုပ်ချုပ်မှုကို ချန်လှပ်ထားလျှင် — အင်္ဂလန်၏ ပထမဆုံးသော '''အမျိုးသမီး အုပ်ချုပ်သူဘုရင်မ''' '''(Queen Regnant)''' ဖြစ်သည်။ ၁၅၅၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ၎င်းသည် စပိန်မင်းသား ဖိလစ်နှင့် ထိမ်းမြားခဲ့ပြီး၊ ၁၅၅၆ ခုနှစ်တွင် ဖိလစ် နန်းတက်လာသောအခါ ဟက်ဘ်စဘတ်စပိန် ၏ ကြင်ယာတော်မိဖုရားကြီး '''(Queen Consort)''' ဖြစ်လာခဲ့သည်။ စပိန်ဘုရင်နှင့် လက်ထပ်ခြင်းသည် အင်္ဂလန်တွင် အလွန်အငြင်းပွားဖွယ် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် မေရီ ကွယ်လွန်ပြီးနောက်၊ ၎င်း၏ ညီမငယ်ဖြစ်သူနှင့် ထီးနန်းဆက်ခံသူ ပထမ အဲလိဇဘက်ဘုရင်မကြီး က အင်္ဂလန်တွင် ကက်သလစ်ဘာသာကို ပြန်လည်အခြေချရန် မေရီ၏ ကြိုးပမ်းမှုအားလုံးကို ရုပ်သိမ်းကာ ပြောင်းပြန်လှန်ပစ်ခဲ့သည်။ မှတ်ချက် - Queen Regnant သည် မိမိကိုယ်တိုင် စီမံအုပ်ချုပ်ရသော ဘုရင်မကို ဆိုလိုခြင်းဖြစ်ပြီး Queen Consort သည် ကြင်ယာတော်မိဖုရားသာဖြစ်ပြီး မည်သည့်စီမံအုပ်ချုပ်မှုမျိုးကိုမှ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ပိုင်ခွင့်မရှိ။ == '''မွေးဖွားခြင်းနှင့် မိသားစု''' == '''မေရီ''' ကို ၁၅၁၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၊ ဂရင်းနစ် ရှိ ပလက်စန်းတီးယားနန်းတော် ၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်နှင့် ပထမဆုံးဇနီး ကက်သရင်း အော့ဖ် အာရဂွန်တို့၏ သားသမီးများထဲတွင် မွေးကင်းစကလေးဘဝကို ကျော်လွန်၍ ရှင်သန်နိုင်ခဲ့သည့် တစ်ဦးတည်းသော သမီးဖြစ်သည်။ မေရီကို မမွေးဖွားမီ မိခင်ဖြစ်သူတွင် ကိုယ်ဝန်ပျက်ကျခြင်းနှင့် အသေမွေးခြင်း သုံးကြိမ် ရှိခဲ့ပြီး၊ ကွန်ဝေါမြို့စား ဟင်နရီ အမည်ရှိ သားတော်တစ်ဦးမှာလည်း မွေးဖွားပြီးမကြာမီ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ မေရီကို မွေးဖွားပြီး သုံးရက်အကြာတွင် ဂရင်းနစ်ရှိ အော့ဗ်ဆားဗန့် ဖရိုင်းယားစ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်း ၌ ကက်သလစ်ဘာသာဝင်အဖြစ် နှစ်ခြင်းမင်္ဂလာ ပြုလုပ်ပေးခဲ့သည်။ ၎င်း၏ ခရစ်ယာန်မိဘအုပ်ထိန်းသူများတွင် ဝန်ကြီးချုပ် သောမတ်စ် ဝေါလ်ဆေး၊ ၎င်း၏ အဘွားတော်စပ်သူ ဒီဗွန်ကောင့်တက်စ် ကက်သရင်း နှင့် နော့ဖစ်ဒူးကတ်စတန် အက်ဂ်နက်စ် ဟောင်းဝပ် တို့ ပါဝင်သည်။ အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ အမဝမ်းကွဲ တော်စပ်သူ ဆလစ္စဘရီကောင့်တက်စ် မာဂရက် ပိုးလ် က မေရီ၏ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်အဖြစ် အတည်ပြုခြင်း အခမ်းအနား တွင် အာမခံသူအဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့သည်။ နောက်တစ်နှစ်တွင် မေရီသည် ၎င်း၏ဝမ်းကွဲဖြစ်သူ ဖရန့်စစ် ဘရန်ဒွန် ၏ ဘာသာရေးအာမခံသူအဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့ရာ ငယ်ငယ်ရွယ်ရွယ်ဖြင့် ခရစ်ယာန်မိခင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မေရီကို မွေးဖွားစဉ်က ဖခင်ဖြစ်သူ၏ တော်ဝင်အုပ်ထိန်းသူဟောင်း အဲလိဇဘက် ဒန်တွန် ၏ လက်ထဲတွင် အပ်နှံစောင့်ရှောက်စေခဲ့သည်။ ၁၅၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဆလစ္စဘရီကောင့်တက်စ်ကို မေရီ၏ အုပ်ထိန်းသူအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၅၂၁ မှ ၁၅၂၅ ခုနှစ်အထိ အေမီ ဘိုလင်း က အုပ်ထိန်းသူအဖြစ် ခေတ္တအစားထိုးခဲ့ပြီးနောက် ၁၅၂၅ ခုနှစ်တွင် ဆလစ္စဘရီကောင့်တက်စ်ကပင် ရာထူးကို ပြန်လည်ရရှိခဲ့သည်။ ၁၅၃၀ ပြည့်နှစ်မှစ၍ ဆာ ဂျွန် ဟပ်ဆေး သည် မေရီ၏ နန်းတွင်းမှူးမတ် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ ကင့်မြို့စား ဂျော့ခ်ျဂရေး၏ သမီးဖြစ်သူ ၎င်း၏ဇနီး လေဒီ အန်း သည် မေရီ၏ အနီးကပ်အစေခံတစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သည်။ == '''ငယ်ဘဝ''' == မေရီသည် ငယ်စဉ်ကပင် ဉာဏ်ပညာ ထက်မြက်ထူးချွန်သော ကလေးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ၁၅၂၀ ပြည့်နှစ် ဇူလိုင်လတွင် အသက် ၄ နှစ်ခွဲခန့်သာ ရှိသေးသော မေရီသည် နန်းတော်သို့ လာရောက်လည်ပတ်သည့် ပြင်သစ်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ကို ဗာဂျင်နယ် (ဟာပစီကော့ဒ် စန္ဒရားအမျိုးအစားတစ်မျိုး) တီးခတ်ပြ၍ ဧည့်ခံဖျော်ဖြေခဲ့သည်။ ၎င်း၏ အစောပိုင်း ပညာရေးအများစုကို မိခင်ဖြစ်သူက တာဝန်ယူခဲ့ပြီး၊ မိခင်က စပိန်လူသားပဒေသာပညာရှင် ဟွမ် လူဝီ ဗီးဗက်စ် ထံမှ အကြံဉာဏ်များ ရယူကာ မိန်းကလေးများ ပညာရေးဆိုင်ရာ ကျမ်းတစ်စောင်ဖြစ်သော ''De Institutione Feminae Christianae'' ကို ရေးသားစေခဲ့သည်။ အသက် ၉ နှစ်အရွယ်တွင် မေရီသည် လာတင်ဘာသာကို ဖတ်ရှုနိုင်၊ ရေးသားနိုင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ပြင်သစ်ဘာသာ၊ စပိန်ဘာသာ၊ ဂီတ၊ အကနှင့် ဂရိဘာသာရပ်များကိုလည်း လေ့လာခဲ့သည်။ ဟင်နရီ (၈) သည် သမီးဖြစ်သူကို အလွန်အလိုလိုက်ချစ်ခင်ပြီး ဗင်းနစ်သံတမန် ဆီဘက်စတီယန် ဂျူးစတီးနီးယား ကို မေရီသည် ဘယ်သောအခါမျှ ငိုယိုခြင်းမရှိကြောင်း ဂုဏ်ယူဝင့်ကြွားစွာ ပြောကြားခဲ့သည်။ မေရီသည် အသားဖြူဝင်းပြီး ပြာလဲ့သောမျက်ဝန်းနှင့် နီညိုရောင် သို့မဟုတ် ရွှေနီရောင် ဆံကေသာ ရှိရာ ယင်းမှာ မိဘနှစ်ပါးစလုံးထံမှ ဆင်းသက်လာသော ရုပ်ရည်လက္ခဏာများ ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ ပါးပြင်နီမြန်းသော စရိုက်မှာမူ ဖခင်ထံမှ ဆက်ခံရရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဟင်နရီသည် မေရီကို ချစ်ခင်သော်လည်း ၎င်း၏အိမ်ထောင်ရေးတွင် သားတော်တစ်ဦးမျှ မထွန်းကားခဲ့ခြင်းအပေါ် ပြင်းထန်စွာ စိတ်ပျက်ခဲ့သည်။ မေရီ အသက် ၉ နှစ်အရွယ်သို့ ရောက်သောအခါ ဟင်နရီနှင့် ကက်သရင်းတို့တွင် သားသမီး ထပ်မံထွန်းကားရန် လမ်းမရှိတော့ကြောင်း ထင်ရှားလာသဖြင့် ဟင်နရီတွင် တရားဝင် ထီးနန်းဆက်ခံမည့် အမျိုးသားအမွေခံ မရှိဘဲ ဖြစ်နေခဲ့သည်။ ၁၅၂၅ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် ဝေလနှင့် နယ်စပ်ဒေသကောင်စီ ကို ဦးဆောင်ရန် မေရီကို ဝေလနယ်စပ်သို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းအား လတ်ဒ်လိုရဲတိုက် တွင် ကိုယ်ပိုင်နန်းတွင်းအဖွဲ့ ထားရှိခွင့်ပြုခဲ့ပြီး များသောအားဖြင့် ဝေလမင်းသား များအတွက်သာ သတ်မှတ်ထားလေ့ရှိသည့် တော်ဝင်အခွင့်အာဏာ အများအပြားကို ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သမိုင်းအရ မေရီသည် ထိုဘွဲ့အမည်ကို တရားဝင် အပ်နှင်းခြင်းမခံရဖူးသော်လည်း ဗီးဗက်စ်နှင့် အခြားသူများက ၎င်းအား "ဝေလမင်းသမီး" ဟု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းသည် ဝေလနယ်စပ်ဒေသတွင် သုံးနှစ်ခန့် ဖြတ်သန်းခဲ့ပြီး ဖခင်ဖြစ်သူ၏ နန်းတော်သို့လည်း ပုံမှန်သွားရောက်လည်ပတ်ခဲ့ကာ ၁၅၂၈ ခုနှစ်လယ်ပိုင်းတွင် လန်ဒန်ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ နေအိမ်များသို့ အမြဲတမ်း ပြန်လည်ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ မေရီ၏ ငယ်ဘဝတစ်လျှောက်လုံးတွင် ဟင်နရီသည် သမီးဖြစ်သူအတွက် အနာဂတ်အိမ်ထောင်ရေးဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးမှုများကို စဉ်ဆက်မပြတ် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ မေရီ အသက် ၂ နှစ်အရွယ်တွင် ပြင်သစ်ဘုရင် ဖရန့်စစ် (၁) ၏ သားငယ်ဖြစ်သူ ပြင်သစ်အိမ်ရှေ့မင်းသား ဖရန့်စစ် နှင့် စုလျားရစ်ပတ်ရန် ကတိပြုခဲ့သော်လည်း သုံးနှစ်အကြာတွင် ထိုစာချုပ် ပျက်ပြယ်သွားခဲ့သည်။ ၁၅၂၂ ခုနှစ်၊ အသက် ၆ နှစ်အရွယ်တွင် ၎င်းအား အသက် ၂၂ နှစ်ရှိပြီဖြစ်သော ဝမ်းကွဲတော်စပ်သူ သန့်ရှင်းသောရောမအင်ပါယာ ဧကရာဇ် ချားလ်စ် (၅) နှင့် လက်ထပ်ရန် စာချုပ်ချုပ်ဆိုခဲ့သော်လည်း၊ နှစ်အနည်းငယ်အကြာတွင် ချားလ်စ်က ဟင်နရီ၏ သဘောတူညီချက်ဖြင့် စုလျားရစ်ပတ်မှုကို ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဟင်နရီ၏ အဓိကအကြံပေး ကာဒီနယ် ဝူလ်ဆေးသည် ပြင်သစ်တို့နှင့် လက်ထပ်ရေးဆွေးနွေးမှုများကို ပြန်လည်စတင်ခဲ့ပြီး၊ အင်္ဂလန်နှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ရန် လိုလားနေသော ပြင်သစ်ဘုရင် ဖရန့်စစ် (၁) နှင့် မေရီကို လက်ထပ်ရန် ဟင်နရီက အကြံပြုခဲ့သည်။ လက်ထပ်ရေးစာချုပ်တစ်ခု ချုပ်ဆိုခဲ့ပြီး မေရီသည် ဖရန့်စစ် (၁) သို့မဟုတ် ၎င်း၏ ဒုတိယသားတော် အော်လင်းမြို့စား ဟင်နရီ တို့ထဲမှ တစ်ဦးဦးနှင့် လက်ထပ်ရန် သတ်မှတ်ခဲ့သော်လည်း၊ ဝူလ်ဆေးသည် လက်ထပ်ပွဲမလိုဘဲ ပြင်သစ်နှင့် မဟာမိတ်စာချုပ်ကို ရယူနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၅၂၈ ခုနှစ်တွင် ဝူလ်ဆေး၏ ကိုယ်စားလှယ် သောမတ်စ် မက်ဂနပ်စ် သည် မေရီအား ၎င်း၏ဝမ်းကွဲဖြစ်သူ စကော့တလန်ဘုရင် ဂျိမ်းစ် (၅) ) နှင့် လက်ထပ်ရန် စိတ်ကူးကို စကော့တလန်သံတမန် အဒမ် အိုတာဘန်း နှင့် ဆွေးနွေးခဲ့သည်။ ဗင်းနစ်လူမျိုး မာရီယို ဆာဗော်ဂနာနို၏ အဆိုအရ ထိုအချိန်တွင် မေရီသည် လှပချောမောပြီး ကိုယ်လုံးကိုယ်ပေါက် ပြေပြစ်ကာ အသားအရေ လှပသော အမျိုးသမီးငယ်တစ်ဦးအဖြစ် ဖွံ့ဖြိုးလာနေပြီ ဖြစ်သည်။ == '''အရွယ်ရောက်ပြီးချိန်''' == ၁၅၃၆ ခုနှစ်တွင် မိဖုရား အန်းဘိုလင်းသည် ဘုရင်၏ အမျက်တော်ရှာခြင်းကို ခံရပြီး ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသည်။ အဲလစ်ဇဘက်သည်လည်း မေရီကဲ့သို့ပင် တရားမဝင်ကလေးအဖြစ် ကြေညာခံရပြီး ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် အခွင့်အရေးများ ရုပ်သိမ်းခံခဲ့ရသည်။ အန်းဘိုလန်းကို ကွပ်မျက်ပြီး နှစ်ပတ်အတွင်း ဟင်နရီသည် ဂျိန်း ဆေးမွား နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းက ခင်ပွန်းဖြစ်သူအား မေရီနှင့် ပြန်လည်သင့်မြတ်အောင် စည်းရုံးပေးခဲ့သည်။ သို့သော် ဟင်နရီသည် မေရီအနေဖြင့် ၎င်းအား အင်္ဂလန်အသင်းတော်၏ အကြီးအကဲအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုရန်၊ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ အာဏာကို ငြင်းပယ်ရန်၊ မိဘများ၏ လက်ထပ်ပွဲမှာ ဥပဒေနှင့်မညီကြောင်း ဝန်ခံရန်နှင့် မိမိကိုယ်ကိုယ် တရားမဝင်ကလေးအဖြစ် လက်ခံရန် အတင်းအကျပ် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ မေရီသည် "ဘုရားသခင်နှင့် မိမိ၏ အမှားအမှန်သိစိတ်" ခွင့်ပြုသရွေ့ ဖခင်၏ အာဏာကို နာခံခြင်းဖြင့် ပြန်လည်သင့်မြတ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း၊ နောက်ဆုံးတွင် ဟင်နရီ၏ တောင်းဆိုချက်အားလုံးကို သဘောတူညီသည့် စာရွက်စာတမ်းကို လက်မှတ်ရေးထိုးရန် အကျပ်ကိုင် ခြိမ်းခြောက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဖခင်နှင့် ပြန်လည်သင့်မြတ်ပြီးနောက် မေရီသည် နန်းတော်တွင် ၎င်း၏နေရာကို ပြန်လည်ရရှိခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ၎င်းအား ကိုယ်ပိုင်နန်းတွင်းအဖွဲ့ ပြန်လည်ချီးမြှင့်ခဲ့ပြီး မေရီ အနှစ်သက်ဆုံးဖြစ်သူ စူဇန် ကလန်ရင်ရှူး ကိုလည်း ရာထူးပြန်ပေးခဲ့သည်။ ဤကာလအတွင်း မေရီ၏ သုံးစွဲမှုမှတ်တမ်းများအရ ၎င်းသည် ဟတ်ဖီးလ်အိမ်တော်၊ ဘိုလျူးနန်းတော်၊ ရစ်ချမွန်နှင့် ဟန်ဒန်တို့အပြင် ဂရင်းနစ်၊ ဝက်စ်မင်စတာနှင့် ဟန်ပတန်ကုတ်ရှိ ဟင်နရီ၏ နန်းတော်များတွင် အဓိက နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ ၎င်း၏ အသုံးစရိတ်များတွင် အဖိုးတန်အဝတ်အစားများနှင့် ၎င်းအနှစ်သက်ဆုံး အပန်းဖြေမှုတစ်ခုဖြစ်သည့် ဖဲကစားခြင်း (လောင်းကစားခြင်း) တို့ ပါဝင်သည်။ အင်္ဂလန်မြောက်ပိုင်းရှိ ပုန်ကန်သူများသည် ဟင်နရီ၏ ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို ဆန့်ကျင်ခဲ့ကြပြီး၊ ၎င်းတို့၏ တောင်းဆိုချက်တစ်ခုမှာ မေရီအား တရားဝင် အဆင့်အတန်း ပြန်လည်ပေးရန် ဖြစ်သည်။ "ကရုဏာတော်ခရီးစဉ်" ဟု လူသိများသော ထိုပုန်ကန်မှုကို ဘုရင်က ရက်ရက်စက်စက် နှိမ်နင်းခဲ့သည်။ မေရီ၏ နန်းတွင်းမှူးမတ်ဟောင်း လော့ဒ် ဟပ်ဆေး အပါအဝင် ပုန်ကန်သူများ ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသော်လည်း မေရီ တိုက်ရိုက်ပါဝင်ပတ်သက်ခဲ့သည့် အရိပ်အယောင် မရှိပေ။ ၁၅၃၇ ခုနှစ်တွင် မိဖုရားဂျိန်းသည် သားတော် '''အက်ဒွပ်''' ကို မွေးဖွားပြီးနောက် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ အက်ဒွပ်သည် အမျိုးသားဖြစ်၍ မေရီကို ကျော်ဖြတ်ကာ အင်္ဂလန်ထီးနန်း၏ တရားဝင်အမွေခံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မေရီသည် မောင်ငယ်၏ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်ဖြစ်မှုတွင် အာမခံသူ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး မိဖုရား၏ ဈာပနတွင်လည်း အဓိက ဝမ်းနည်းပူဆွေးသူအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဟင်နရီဘုရင်သည် မေရီအား တရားဝင်အဆင့်အတန်း ပြန်ပေးရန် သို့မဟုတ် ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်လိုင်း သတ်မှတ်ပေးရန် ငြင်းဆန်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ၁၅၄၂ ခုနှစ်တွင် မေရီက မိမိကိုယ်ကိုယ် "ခရစ်ယာန်လောကတစ်ခုလုံးတွင် အဆိုးဆုံးသော အမျိုးသမီး" ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ၁၅၃၉ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းမှစ၍ နိုင်ဘတ်မြို့စား ဖိလစ် က မေရီကို လက်ထပ်ခွင့်တောင်းခဲ့သော်လည်း ၎င်းမှာ လူသာရန် ပရိုတက်စတင့်တစ်ဦးဖြစ်၍ မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ ၁၅၃၉ ခုနှစ်တွင် ဝန်ကြီးချုပ် သောမတ်စ် ကရွမ်းဝဲလ် သည် ကလိဗ်စ်နယ် နှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ရန် ဆွေးနွေးခဲ့သည်။ မေရီနှင့် ကလိဗ်စ်မြို့စား ဝီလျံတို့ကို ပေးစားရန် စိတ်ကူးရှိခဲ့သော်လည်း အကောင်အထည်မပေါ်ခဲ့ဘဲ၊ ဟင်နရီဘုရင်နှင့် မြို့စား၏နှမ အန်း အော့ဖ် ကလိဗ်စ်တို့ ထိမ်းမြားရန် သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ဘုရင်က အန်းကို ပထမဆုံးအကြိမ် တွေ့ရသောအခါ ရုပ်ဆိုးသည်ဟု ယူဆခဲ့သော်လည်း နိုင်ငံရေးအကြောင်းပြချက်ကြောင့် လက်ထပ်ပွဲကို မဖျက်သိမ်းနိုင်ခဲ့ပေ။ ကရွမ်းဝဲလ်သည် ဘုရင်၏မျက်နှာသာပေးမှု ဆုံးရှုံးခဲ့ပြီး ၁၅၄၀ ဇွန်လတွင် နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည် (၎င်း၏ စွပ်စွဲချက်တစ်ခုမှာ မေရီကို ၎င်းကိုယ်တိုင် လက်ထပ်ရန် ကြံစည်ခဲ့သည်ဟူသော အချက်ဖြစ်သည်)။ အန်းက လက်ထပ်ပွဲ ပျက်ပြယ်ခြင်းကို သဘောတူခဲ့ပြီးနောက် ကရွမ်းဝဲလ်မှာ ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသည်။ ၁၅၄၁ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် မေရီ၏ အုပ်ထိန်းသူဟောင်းနှင့် ခရစ်ယာန်မိခင်ဖြစ်သူ ဆလစ္စဘရီကောင့်တက်စ်ကို ကက်သလစ်ပူးပေါင်းကြံစည်မှု အကြောင်းပြချက်ဖြင့် ရက်ရက်စက်စက် ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ ၁၅၄၂ ခုနှစ်၊ ဟင်နရီ၏ ပဉ္စမမြောက်ဇနီး ကက်သရင်း ဟောင်းဝပ် ကွပ်မျက်ခံရပြီးနောက် ဘုရင်သည် မေရီအား နန်းတွင်းခရစ္စမတ်ပွဲတော်သို့ ဖိတ်ကြားခဲ့ပြီး၊ မိဖုရားမရှိသည့်ကာလအတွင်း မေရီက နန်းတွင်းဧည့်ခံပွဲ အစီအစဉ်များကို တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၁၅၄၃ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် ဆဋ္ဌမမြောက်နှင့် နောက်ဆုံးဇနီး '''ကက်သရင်း ပါး''' နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ပြီး ၎င်းက တော်ဝင်မိသားစုကို ပြန်လည်စည်းလုံးစေခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် '''၁၅၄၄ ခုနှစ် ထီးနန်းဆက်ခံမှုအက်ဥပဒေ'''အရ မေရီနှင့် အဲလိဇဘက်တို့ကို အက်ဒွပ် ၏နောက်တွင် ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်လိုင်းသို့ ပြန်လည်ထည့်သွင်းပေးခဲ့သော်လည်း ဥပဒေအရမူ ၎င်းတို့နှစ်ဦးစလုံးသည် တရားမဝင်ကလေးများအဖြစ် ဆက်ရှိနေခဲ့သည်။ ၁၅၄၇ ခုနှစ်တွင် အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ကွယ်လွန်၍ အက်ဒွပ် နန်းတက်ခဲ့သည်။ မေရီသည် နော့ဖစ်၊ ဆပ်ဖစ်နှင့် အက်ဆက်စ်တို့ရှိ မြေယာများကို အမွေရရှိခဲ့သည်။ အက်ဒွပ် သည် ကလေးသာရှိသေးသဖြင့် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာမှာ ပရိုတက်စတင့်များကြီးစိုးသော အုပ်ထိန်းသူကောင်စီထံသို့ ရောက်ရှိသွားပြီး ၎င်းတို့က တစ်နိုင်ငံလုံးကို ပရိုတက်စတင့်ဘာသာ သွတ်သွင်းရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။ မေရီသည် ရောမကက်သလစ်ဘာသာအပေါ် သစ္စာမြဲမြံစွာဖြင့် ၎င်း၏ကိုယ်ပိုင်ဝတ်ပြုဆောင်တွင် ရိုးရာမက်စ် ဝတ်ပြုပွဲကို ပေါ်ပေါ်ထင်ထင် ဆက်လက်ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး ၎င်း၏ဝမ်းကွဲ ဧကရာဇ် ချားလ်စ် (၅) ထံ နိုင်ငံရေးအရ အကူအညီတောင်းခံခဲ့သည်။ အက်ဒဝက် စိုးစံစဉ်ကာလအများစုတွင် မေရီသည် ၎င်း၏ကိုယ်ပိုင်မြေယာများ၌သာ နေထိုင်ခဲ့ပြီး နန်းတော်သို့ ခဲယဉ်းစွာ လာရောက်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၀ ပြည့်နှစ် ခရစ္စမတ်တွင် အသက် ၁၃ နှစ်အရွယ် အက်ဒဝက်သည် အသက် ၃၄ နှစ်ရှိပြီဖြစ်သော မေရီအား ၎င်း၏ဘာသာရေးဥပဒေများကို လျစ်လျူရှုမှုအတွက် လူပုံအလယ်တွင် ပြင်းထန်စွာ ပြစ်တင်ဝေဖန်ခဲ့သဖြင့် နှစ်ဦးစလုံး နန်းတွင်းအဖွဲ့ရှေ့တွင် မျက်ရည်ကျခဲ့ကြသည်။ မေရီသည် ကက်သလစ်ဘာသာကို စွန့်လွှတ်ရန် အက်ဒဝက်၏ တောင်းဆိုချက်များကို ထပ်လဲလဲ ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ == '''ထီးနန်းတက်ခြင်း''' == ၁၅၀၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၆ ရက်နေ့တွင် အသက် ၁၅ နှစ်အရွယ် '''ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင်'''သည် အဆုတ်ရောဂါ (တီဘီရောဂါ ဖြစ်နိုင်ခြေရှိ) ဖြင့် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ ၎င်းသည် မေရီထံ ထီးနန်းရောက်ရှိသွားပါက ကက်သလစ်ဘာသာကို ပြန်လည်အခြေချပြီး ၎င်းတို့၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို ဖျက်ဆီးပစ်မည်ကို စိုးရိမ်သဖြင့် မေရီအား ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်လိုင်းမှ ဖယ်ရှားရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။ နော့သမ်ဘာလန်မြို့စား ဂျွန် ဒတ်ဒလေ ၏ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် အက်ဒဝက်သည် ၎င်း၏သေတမ်းစာတွင် မေရီနှင့် (ပရိုတက်စတင့်ဖြစ်သော်လည်း) အဲလိဇဘက် နှစ်ဦးစလုံးကို ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်မှ ပယ်ထုတ်ခဲ့သည်။ ယင်းလုပ်ရပ်သည် ၁၁၄၄ ခုနှစ် ထီးနန်းဆက်ခံမှုအက်ဥပဒေကို ဆန့်ကျင်လျက်၊ အက်ဒဝက်သည် နော့သမ်ဘာလန်မြို့စား၏ ချွေးမဖြစ်သူ '''လေဒီ ဂျိန်း ဂရေး''' ကို ၎င်း၏ထီးနန်းဆက်ခံသူအဖြစ် အမည်စာရင်းတင်သွင်းခဲ့သည်။ အက်ဒွပ် မကွယ်လွန်မီ မေရီအား လန်ဒန်သို့ လာရောက်ရန် ဆင့်ခေါ်ခဲ့သော်လည်း ယင်းမှာ ၎င်းအား ဖမ်းဆီးပြီး ဂျိန်း နန်းတက်ရန် လမ်းခင်းသည့် အကွက်ရွှေ့မှုဖြစ်ကြောင်း သတိပေးချက်ရရှိခဲ့သဖြင့် မေရီသည် လန်ဒန်သို့မသွားဘဲ ကက်သလစ်ဘာသာဝင် အများအပြားရှိရာ အရှေ့အန်ဂလီယာ သို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့သည်။ ဇူလိုင်လ ၉ ရက်နေ့တွင် ၎င်းသည် မိမိကိုယ်သူ တရားဝင်ဘုရင်မအဖြစ် ကြေညာရန် '''ဘုရင့်အတိုင်ပင်ခံအဖွဲ့''' ထံ စာရေးသား အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ၁၅၀၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် လေဒီ ဂျိန်း ဂရေးကို နော့သမ်ဘာလန်နှင့် ၎င်း၏နောက်လိုက်များက ဘုရင်မအဖြစ် ကြေညာခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ဇူလိုင်လ ၁၂ ရက်အရောက်တွင် မေရီနှင့် ၎င်း၏ထောက်ခံသူများသည် ဆပ်ဖစ်ရှိ ဖရမ်လင်ဂမ်ရဲတိုက်တွင် စစ်အင်အားအမြောက်အမြား စုစည်းမိသွားခဲ့သည်။ နော့သမ်ဘာလန်အပေါ် မှူးမတ်များ၏ ထောက်ခံမှု ပြိုလဲသွားခဲ့ပြီး '''ဇူလိုင်လ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ဂျိန်းသည် နန်းချခြင်းခံခဲ့ရသည်'''။ ဂျိန်းနှင့် နော့သမ်ဘာလန်မြို့စားတို့သည် လန်ဒန်မျှော်စင်တွင် အကျဉ်းချခံခဲ့ရသည်။ ၁၅၀၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၃ ရက်နေ့တွင် မေရီသည် နှမဖြစ်သူ အဲလစ်ဇဘက်နှင့်အတူ မှူးမတ်ပေါင်း ၈၀၀ ကျော် ခြံရံလျက် ပြည်သူလူထု၏ တစ်ခဲနက်ထောက်ခံမှုလှိုင်းဖြင့် လန်ဒန်မြို့အတွင်းသို့ အောင်ပွဲခံ ချီတက်ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ == '''နန်းစံကာလ''' == ဘုရင်မကြီးမေရီ နန်းတက်လာပြီးနောက် ပထမဆုံး လုပ်ဆောင်ခဲ့သည့် အလုပ်များအနက် တစ်ခုမှာ လန်ဒန်မျှော်စင်တွင် အကျဉ်းကျနေသော ရိုမန်ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များဖြစ်သည့် တတိယအဆင့်နော်ဖော့ခ်မြို့စားကြီး သောမတ်စ် ဟောင်းဝပ် နှင့် စတီဖင် ဂါဒီနာတို့အပြင် သူမ၏ အမျိုးအနွယ်တော်စပ်သူ အက်ဒွပ် ကော်တနီတို့ကိုပါ ပြန်လွှတ်ပေးရန် အမိန့်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ နုပျိုလှပသော လေဒီဂျိန်း မှာ နော့သမ်ဘာလန်၏ အာဏာသိမ်းရန် ကြံစည်မှုတွင် အသုံးချခံ ဓားစာခံသက်သက်သာ ဖြစ်ကြောင်းကို မေရီ နားလည်ထားသည်။ ထို့ကြောင့် အာဏာသိမ်းရန် ကြိုးပမ်းမှုအပြီး နောက်ဆက်တွဲကာလတွင် အဆင့်မြင့်ပူးပေါင်းကြံစည်သူများထဲမှ နော့သမ်ဘာလန် တစ်ဦးတည်းကိုသာ နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ လေဒီဂျိန်းနှင့် သူမ၏ခင်ပွန်းဖြစ်သူ လော့ဒ် ဂေးဖို့ဒ် ဒတ်ဒ်လေတို့သည် အပြစ်ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသော်လည်း ချက်ချင်းကွပ်မျက်ခြင်းမပြုဘဲ လန်ဒန်မျှော်စင်တွင်သာ စောင့်ကြည့်ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ပြီး လေဒီဂျိန်း၏ဖခင်ဖြစ်သူ တစ်ဦးမြောက် ဆပ်ဖော့ခ်မြို့စားကြီး ဟင်နရီ ဂရေး ကိုမူ ပြန်လွှတ်ပေးခဲ့သည်။ သို့သော် လေဒီဂျိန်းကို ထီးနန်းတင်မြှောက်ရန် ကြံစည်မှုတွင် '''ဘုရင့်အတိုင်ပင်ခံအဖွဲ့''' အဖွဲ့ဝင် အားလုံးနီးပါး ပါဝင်ပတ်သက်နေသဖြင့် မေရီသည် ခက်ခဲသော အခြေအနေနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ သူမသည် ဂါဒီနာကို အတိုင်ပင်ခံအဖွဲ့တွင် ပြန်လည်ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး ဝင်ချက်စတာ၏ ဆရာတော် ရာထူးနှင့် နိုင်ငံတော်အဓိပတိ ရာထူး နှစ်ခုစလုံးကို ပေးအပ်ခဲ့ကာ ၎င်းသည် ထိုရာထူးများကို ၁၅၅၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ဆူဆန် ကလဲရင်စီးယပ်စ် သည် ဝတ်ရုံတော်ထိန်းချုပ် ) ဖြစ်လာခဲ့သည်။ စက်တင်ဘာ ၃၀ ရက်တွင် သူမအား ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် ပွဲလမ်းသဘင်များနှင့် ဖျော်ဖြေပွဲများကို ကျင်းပခဲ့ပြီး မေရီ လန်ဒန်မြို့အတွင်း လှည့်လည်လှည့်လည်ပွဲ၌ ဝီလျံ မန်ဒီ ၏ ကြီးကျယ်ခမ်းနားလှသော ဓမ္မတေး ''Vox Patris caelestis'' ကို သီဆိုပူဇော်ခဲ့ကြသည်။ ထိုဓမ္မတေးသည် (ကျမ်းစာလာ) ရှောလမုန်၏သီချင်းနှင့် ကညာစင်မေရီ ကောင်းကင်ဘုံသို့ ပင့်ဆောင်ခြင်းခံရမှုကို ရည်ညွှန်းထားခြင်းဖြစ်သည်။ ၁၅၅၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁ ရက်တွင် ဂါဒီနာသည် ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း ၌ မေရီကို ဘိသိက်မြှောက် သရဖူဆောင်းပေးခဲ့သည်။ == '''စပိန်နိုင်ငံနှင့် ထိမ်းမြားခြင်း''' == ယခုအခါ အသက် ၃၇ နှစ်ရှိပြီဖြစ်သော မေရီသည် ခင်ပွန်းတစ်ဦး ရှာဖွေရန်နှင့် ထီးနန်းဆက်ခံမည့် ရင်သွေးတစ်ဦး မွေးဖွားရန် အာရုံစိုက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်၏ သေတမ်းစာနှင့် ၁၅၄၄ ခုနှစ် ထီးနန်းဆက်ခံမှု အက်ဥပဒေအရ နောက်ထပ် ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် အစဉ်အဆက်ရှိနေသည့် အဲလိဇဘက် အား ထီးနန်းမရရှိစေရန် တားဆီးရန်အတွက် ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလန်ပြည်သူများက မိဖုရားကြီးကို လက်ထပ်စေချင်ကြသော်လည်း အင်္ဂလန်၏ အရေးကိစ္စများတွင် ပြည်ပအာဏာစွက်ဖက်မှုများ ဖြစ်လာနိုင်သဖြင့် နိုင်ငံခြားသားတစ်ဦးနှင့် လက်မထပ်သင့်ကြောင်း အများသဘောတူ ယူဆထားကြသည်။ ၁၅၅၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့သည် သူမထံ သွားရောက်ပြီး အင်္ဂလိပ်လူမျိုး ခင်ပွန်းတစ်ဦးကိုသာ ရွေးချယ်ရန် တရားဝင်တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ အထင်ရှားဆုံး သတ်မှတ်ထားသော ကိုယ်စားလှယ်လောင်းများမှာ မကြာသေးမီကမှ ဒက်ဗွန်မြို့စား အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရသော သူမ၏ ဆွေးမျိုးတော်စပ်သူ အက်ဒွပ် ကော်တနီနှင့် ကက်သလစ် ကာဒီနယ် ရက်ဂျီနယ် ပိုးလ်) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော် စပိန်ဘုရင်လည်းဖြစ်သော မေရီ၏ တစ်ဝမ်းကွဲမောင်နှမတော်စပ်သူ ပဉ္စမမြောက် ချားလ်စ် က အင်္ဂလန်နှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ခြင်းဖြင့် ဥရောပတွင် ၎င်း၏ဩဇာအာဏာ အကြီးမားဆုံးဖြစ်လာမည်ကို မြင်မိသည်။ ထို့ကြောင့် ကမ္ဘာ့ဘာသာရေးနှင့် နိုင်ငံရေးအရ အကျိုးစီးပွားချင်း ကိုက်ညီမည့်သူအဖြစ် ၎င်း၏ တစ်ဦးတည်းသော တရားဝင်သားတော် ဖိလစ်ကို အဆိုပြုရန် အင်္ဂလန်သို့ ဝန်ကြီးတစ်ဦး စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ထိုစပိန်မင်းသားသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်အနည်းငယ်ခန့်က ၎င်း၏သား ကားလို့စ် ၏ မိခင်ဖြစ်သူ ပထမဇနီး ပေါ်တူဂီမှ မာရီယာ မာနူအဲလာ ကွယ်လွန်သွားသဖြင့် မုဆိုးဖိုဖြစ်နေပြီး၊ ဥရောပတိုက်ကြီးနှင့် ကမ္ဘာသစ် (အမေရိကတိုက်) ရှိ ကျယ်ပြန့်လှသော နယ်မြေများကို ဆက်ခံမည့် ထီးနန်းလျာ ဖြစ်သည်။ ဖိလစ်နှင့် မေရီ နှစ်ဦးစလုံးသည် ဂျွန် အော့ဖ် ဂေါင့် ၏ အနွယ်တော်များ ဖြစ်ကြသည်။ လက်ထပ်ထိမ်းမြားမှု ညှိနှိုင်းမှုများ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအနေဖြင့် တီရှန် ရေးဆွဲထားသော ဖိလစ်၏ ပုံတူပန်းချီကားကို ၁၅၅၃ ခုနှစ် နောက်ဆုံးနှစ်ဝက်တွင် မေရီထံသို့ ပေးပို့ခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်၏ ဘေးကင်းလုံခြုံရေးအတွက် ချားလ်စ်၏ မိသားစုဖြစ်သော ဟပ်ဘ်စဘတ်တော်ဝင်မိသားစုနှင့် ပိုမိုနီးကပ်သော ဆက်ဆံရေး တည်ဆောက်ရန် လိုအပ်သည်ဟု မေရီက ယုံကြည်သဖြင့် ဖိလစ်နှင့် လက်ထပ်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် ထိမ်းမြားမှု သဘောတူစာချုပ်ကို ဘုရင့်အတိုင်ပင်ခံအဖွဲ့ထံ တင်ပြခဲ့သည်။ စာချုပ်ပါ အချက်အလက်များသည် အင်္ဂလန်ဘက်မှ အပြတ်အသတ် အသာစီးရပြီး ကာကွယ်ပိုင်ခွင့် အချက်အလက်များစွာ ပါဝင်နေသော်လည်း အင်္ဂလန်သည် ဖိလစ်၏ စစ်ပွဲများအတွင်း ဆွဲသွင်းခံရပြီး ဟပ်ဘ်စဘတ် အင်ပါယာ၏ ပြည်နယ်တစ်ခု သက်သက်သာ ဖြစ်သွားလိမ့်မည်ဟု လူအများက တွေးပူခဲ့ကြသည်။ပြည်ပစစ်ပွဲများတွင် အင်္ဂလန် ပါဝင်ပတ်သက်ရမည့် ကုန်ကျစရိတ်များအတွက် အခွန်အခများ ပိုမိုပေးဆောင်ရမည်ကို ကြိုတင်မြင်နေကြသည့် မြေပိုင်ရှင် လူကုံထံများနှင့် လွှတ်တော်အမတ်များအတွက် ဤအချက်သည် အထူးစိုးရိမ်စရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်အဓိပတိ ဂါဒီနာနှင့် အင်္ဂလန်အောက်လွှတ်တော်တို့က အင်္ဂလန်သည် ဟပ်ဘ်စဘတ်တို့၏ လက်အောက်ခံ နိုင်ငံငယ်လေးတစ်ခုအဖြစ် လျှောကျသွားမည်ကို စိုးရိမ်သဖြင့် အင်္ဂလိပ်လူမျိုးတစ်ဦးနှင့်သာ လက်ထပ်ရန် မေရီအား အသနားခံတင်ပြခဲ့ကြသော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ ဤလက်ထပ်မှုသည် အင်္ဂလိပ်ပြည်သူများကြားတွင် ရေပန်းမစားဘဲ လူကြိုက်နည်းခဲ့သည်။ ဂါဒီနာနှင့် ၎င်း၏မဟာမိတ်များသည် မျိုးချစ်စိတ်ဓာတ်ကို အခြေခံ၍ ကန့်ကွက်ခဲ့ကြပြီး၊ ပရိုတက်စတင့် ဘာသာဝင်များကမူ ကက်သလစ်ဘာသာကို ပြန်လည်အသက်သွင်းပြီး စပိန်ဘုရင် ရောက်ရှိလာပါက ပရိုတက်စတင့် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိများကို စီရင်ရန်အတွက် ဘာသာရေးခုံရုံး ပါ ရောက်ရှိလာလိမ့်မည်ကို စိုးရိမ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ်ပြည်သူ အများအပြားသည် ဘာသာရေးခုံရုံး၏ အကျဉ်းသားများ ခံစားခဲ့ရသည့် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုများနှင့် ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုများအကြောင်း ဇာတ်လမ်းများကို သိရှိထားကြပြီး၊ ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင် ဘာသာရေးစစ်ဆေးသူများ၏ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှု ကို ခံစားခဲ့ရဖူးသူများပင် ရှိခဲ့သည်။ မေရီနှင့် ဖိလစ်တို့၏ လက်ထပ်တော့မည့်အရေးကို အင်္ဂလိပ်ပြည်သူများသာမကဘဲ ထိတ်လန့်ခဲ့ကြသည်မဟုတ်ပေ။ ပြင်သစ်နိုင်ငံသည်လည်း အင်္ဂလန်နှင့် စပိန်တို့ မဟာမိတ်ဖွဲ့မည်ကို စိုးရိမ်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်နိုင်ငံဆိုင်ရာ ပြင်သစ်သံအမတ် အန်တွိုင်း ဒီ နိုအိုင်းလ် သည် "စစ်မက်ဖြစ်ပွားလိမ့်မည်ဟု ခြိမ်းခြောက်ခဲ့ပြီး တွေ့သမျှ မကျေနပ်သူ မှန်သမျှနှင့် ချက်ချင်းပင် လျှို့ဝှက်ပူးပေါင်း ကြံစည်မှုများ စတင်ခဲ့သည်"။ ၁၅၅၃ ခုနှစ် ခရစ္စမတ်မတိုင်မီတွင် စပိန်ဆန့်ကျင်ရေး သီချင်းများနှင့် စာစောင်များသည် လန်ဒန်မြို့ လမ်းမများပေါ်တွင် ပျံ့နှံ့နေခဲ့ပြီဖြစ်သည်။ === '''ဆာ သောမတ်စ် ဝိုင်ယက်''' === မေရီက ဖိလစ်နှင့် လက်ထပ်ရန် ဇွတ်အတင်း ဆုံးဖြတ်သောအခါ ပုန်ကန်မှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ သောမတ်စ် ဝိုင်ယက် (လူငယ်) သည် မေရီကို နန်းချ၍ အဲလိဇဘတ်ကို နန်းတင်ရန် ကင့်ထ် နယ်မှ စစ်သည်အင်အားကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ယခုအခါ "ဝိုင်ယက်၏ ပုန်ကန်မှု" ဟု လူသိများသော ပိုမိုကျယ်ပြန့်သည့် ပူးပေါင်းကြံစည်မှု၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်ပြီး လေဒီဂျိန်း၏ဖခင် ဆပ်ဖော့ခ်မြို့စားကြီး ဟင်နရီ ဂရေးလည်း ပါဝင်ပတ်သက်ခဲ့သည်။ မေရီက သူမအနေဖြင့် လွှတ်တော်ကို ခေါ်ယူပြီး ဤလက်ထပ်မှုအရေးကို ဆွေးနွေးမည်ဖြစ်ကြောင်း၊ အကယ်၍ လွှတ်တော်က ဤလက်ထပ်မှုသည် တိုင်းပြည်အတွက် အကျိုးမရှိဟု ဆုံးဖြတ်ပါက သူမအနေဖြင့် ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခြင်းမပြုဘဲ ရပ်ဆိုင်းမည်ဖြစ်ကြောင်း လူသိရှင်ကြား ကြေညာခဲ့သည်။ ဝိုင်ယက်သည် ကင့်ထ်နယ်တွင် လူအင်အား ၂,၅၀၀ ခန့်ကို စုစည်းခဲ့ပြီး နော်ဖော့ခ်မြို့စားကြီး၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်ရှိ အစိုးရတပ်အချို့ ၎င်းတို့ဘက်သို့ ဘက်ပြောင်းလာသောအခါ ၎င်း၏တပ်ဖွဲ့သည် ပိုမိုအင်အားတောင့်တင်းလာခဲ့သည်။ သို့သော် ကူးလင်းရဲတိုက် ကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့ရာတွင် ၎င်းဘက်မှ နှောင့်နှေးကြန့်ကြာမှုကြောင့် မေရီသည် လန်ဒန်၏ ခံစစ်ကို အားကောင်းအောင် ပြုလုပ်ရန်နှင့် ဂစ်လ်ဒ်ဟောတွင် မိန့်ခွန်းပြောကြားခြင်းဖြင့် မြို့သူမြို့သားများ၏ သစ္စာစောင့်သိမှုကို ရယူရန် အချိန်ရသွားခဲ့သည်။ ဝိုင်ယက်သည် မြို့တော်သို့ ချီတက်လာသောအခါ လုဒ်ဂိတ် တံခါးမှာ ပိတ်ဆို့ခြင်းခံထားရပြီး ၎င်း၏စစ်တပ်သည် လန်ဒန်မျှော်စင်၏ မြင်ကွင်းရှေ့မှာပင် လက်နက်ချခဲ့ရသည်။ ဝိုင်ယက်ကို ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။ဝိုင်ယက်၊ ဆပ်ဖော့ခ်မြို့စားကြီး၊ လေဒီဂျိန်းနှင့် သူမ၏ခင်ပွန်း ဂေးဖို့ဒ် ဒတ်ဒ်လေ တို့ကို ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ ထိုအကြံအစည်တွင် ပါဝင်ပတ်သက်နေသည့် ကော်တနီကို ထောင်ချခဲ့ပြီးနောက် ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးခဲ့သည်။ အဲလိဇဘတ်သည် ဝိုင်ယက်အရေးတွင် မိမိ၌ အပြစ်မရှိကြောင်း ငြင်းဆိုခဲ့သော်လည်း လန်ဒန်မျှော်စင်တွင် နှစ်လကြာ အကျဉ်းချခံခဲ့ရပြီးနောက် ဝုဒ်စတော့ခ်နန်းတော်တွင် နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ထိန်းသိမ်းထားခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ မေရီသည် — သမိုင်းတွင် အငြင်းပွားဖွယ်ဖြစ်ခဲ့သော ဧကရီ မာထေးလ်ဒါ နှင့် လေဒီဂျိန်း ဂရေး တို့၏ ခဏတာစိုးစံမှုများကို ချန်လှပ်ထားလျှင် — အင်္ဂလန်၏ ပထမဆုံးသော အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် မိဖုရားကြီးဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် အင်္ဂလန်၏ အများသုံးဥပဒေ အရ ဇနီးဖြစ်သူ၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများနှင့် ဘွဲ့ထူးများသည် လက်ထပ်ပြီးနောက် ခင်ပွန်းဖြစ်သူ၏ ပိုင်ဆိုင်မှု ဖြစ်လာသည်ဟူသော အယူအဆ ရှိသောကြောင့် သူမ လက်ထပ်မည့် မည်သည့်အမျိုးသားမဆို လက်တွေ့နှင့် အမည်နာမအရ အင်္ဂလန်၏ ဘုရင်ဖြစ်လာလိမ့်မည်ကို စိုးရိမ်ခဲ့ကြသည်။ မေရီ၏ အဘိုးအဘွားများဖြစ်ကြသော ဖာဒီနန် နှင့် အစ္စဘဲလား တို့သည် လက်ထပ်ထားစဉ်အတွင်း မိမိတို့၏ သက်ဆိုင်ရာ နိုင်ငံများကိုယ်စီတွင် အချုပ်အခြာအာဏာကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ အင်္ဂလန်တွင်မူ ထိုသို့သော အစဉ်အလာမျိုး ကြုံဖူးခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ [၁၀၈] မိဖုရားကြီး မေရီ၏ ထိမ်းမြားမှု အက်ဥပဒေ အရ ဖိလစ်ကို "အင်္ဂလန်ဘုရင်" ဟု ဘွဲ့ခေါ်တွင်စေမည်ဖြစ်ပြီး၊ တရားဝင်စာရွက်စာတမ်းများ အားလုံး (လွှတ်တော်အက်ဥပဒေများ အပါအဝင်) တွင် ၎င်းတို့နှစ်ဦးစလုံး၏ အမည်များကို ရက်စွဲတပ်ရမည်ဖြစ်ကာ၊ လွှတ်တော်ကို ၎င်းတို့ဇနီးမောင်နှံနှစ်ဦး၏ ပူးတွဲအာဏာဖြင့်သာ ခေါ်ယူရမည် ဖြစ်သော်လည်း ဤအချက်များသည် မေရီ သက်ရှိထင်ရှားရှိစဉ် ကာလအတွက်သာ ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလန်သည် ဖိလစ်၏ဖခင် ဆင်နွှဲသည့် မည်သည့်စစ်ပွဲတွင်မဆို စစ်ရေးအရ ကူညီရန် တာဝန်မရှိသည့်အပြင် ဖိလစ်သည် ဇနီးဖြစ်သူ၏ သဘောတူညီချက်မပါဘဲ မည်သည့်အရာကိုမျှ လုပ်ဆောင်ခွင့်မရှိ သို့မဟုတ် အင်္ဂလန်ရှိ ရာထူးနေရာများတွင် နိုင်ငံခြားသားများကို ခန့်အပ်ပိုင်ခွင့် မရှိပေ။ ဖိလစ်သည် ဤစည်းကမ်းချက်များကို မကျေနပ်သော်လည်း လက်ထပ်မှု အောင်မြင်စေရန်အတွက် သဘောတူလက်ခံခဲ့သည်။ ၎င်းသည် မေရီအပေါ် မေတ္တာသက်ဝင်ခြင်းမရှိဘဲ နိုင်ငံရေးနှင့် စစ်ဗျူဟာမြောက် အကျိုးအမြတ်အတွက်သာ ဤလက်ထပ်မှုကို လိုလားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏လက်ထောက်ဖြစ်သူ ရူ အီ ဂိုးမက်စ် ဒီ ဆီလ်ဗာ က ဘရပ်ဆဲလ်ရှိ အဆက်အသွယ်တစ်ဦးထံ စာရေးသားရာတွင် "ဒီလက်ထပ်ပွဲဟာ ကာမဂုဏ်အာရုံအတွက် မဟုတ်ဘဲ ဒီတိုင်းပြည်ရဲ့ မငြိမ်မသက်မှုတွေကို ကုစားဖို့နဲ့ နယ်သာလန်ဒေသတွေကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ဖို့အတွက်သာ ဆုံးဖြတ်ခဲ့တာဖြစ်တယ်" ဟု ဆိုထားသည်။ မေရီနှင့် ဖိလစ်တို့မှ မွေးဖွားလာမည့် ကလေးသည် အင်္ဂလန်ထီးနန်းကိုသာမက၊ ဖိလစ်၏ သားကြီး ဒွန် ကားလို့စ် သားသမီးမရှိဘဲ ကွယ်လွန်သွားခဲ့ပါက စပိန်အင်ပါယာကိုပါ ဆက်ခံမည့် အမွေခံဖြစ်လာမည် ဖြစ်သည်။ [၁၁၂] ၎င်း၏သားတော်အား မေရီ၏ အဆင့်အတန်းနှင့် ညီမျှစေရန်အတွက် ဧကရီ ချားလ်စ် (၅) သည် နေပယ်လ်စ် ၏ ရာဇပလ္လင်အပြင် ဂျေရုဆလင်နိုင်ငံတော်အပေါ် ၎င်း၏ အခွင့်အရေးတောင်းဆိုမှုကိုပါ ဖိလစ်ထံ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် မေရီသည် လက်ထပ်ပြီးနောက် နေပယ်လ်စ်၏ မိဖုရားနှင့် ဂျေရုဆလင်၏ အမည်ခံမိဖုရား ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၅၅၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ဝင်ချက်စတာ ကသီဒရယ် ၌ ကျင်းပခဲ့သော ၎င်းတို့၏ မင်္ဂလာပွဲသည် ၎င်းတို့နှစ်ဦး ပထမဆုံးအကြိမ် တွေ့ဆုံပြီးနောက် နှစ်ရက်အကြာတွင်ပင် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဖိလစ်သည် အင်္ဂလိပ်စာ မပြောတတ်သဖြင့် ၎င်းတို့သည် စပိန်၊ ပြင်သစ် နှင့် လက်တင်ဘာသာစကားများကို ရောနှော၍ ပြောဆိုခဲ့ကြသည်။ '''အတုအယောင်ကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်း''' ''(ပုံစာ- တော်ဝင်ဇနီးမောင်နှံ၏ အခန်းတွင်း မြင်ကွင်း။ မိဖုရားကြီး မေရီသည် တော်ဝင်အမှတ်တံဆိပ်အောက်တွင် ထိုင်နေပြီး ဖိလစ်က သူမ၏အနားတွင် မတ်တတ်ရပ်နေသည်။ ဟန်းစ် အီဝေါ့တ် ရေးဆွဲသည့် မေရီနှင့် ဖိလစ်)'' ၁၅၅၄ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် မေရီသည် ရာသီသွေး လာခြင်း ရပ်တန့်သွားခဲ့သည်။ သူမသည် ကိုယ်အလေးချိန် တက်လာပြီး နံနက်ပိုင်းတွင် ပျို့အန်ခြင်း ဝေဒနာကို ခံစားခဲ့ရသည်။ သူမ၏ ဆရာဝန်များ အပါအဝင် နန်းတွင်းသူ နန်းတွင်းသား အားလုံးနီးပါးက သူမတွင် ကိုယ်ဝန်ရှိနေပြီဟု ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။ [၁၁၆] လွှတ်တော်ကလည်း မေရီ ကလေးမွေးဖွားစဉ် ကွယ်လွန်သွားခဲ့ပါက ဖိလစ်အား ရင်ခွင်ပိုက်အုပ်ချုပ်သူ (Regent) အဖြစ် ခန့်အပ်မည့် ၁၅၅၄ ခုနှစ် နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှု အက်ဥပဒေကို အတည်ပြုခဲ့သည်။ ၁၅၅၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် တော်ဝင်ဝတ်ပြုကျောင်း နှင့် ကာပီလာ ဖလာမန်းကား သီချင်းဆိုအဖွဲ့များ ပူးတွဲသီဆိုရန်အတွက် မေရီသည် သောမတ်စ် တဲလစ်ထံမှ ''Missa Puer natus est nobis'' (ငါတို့အတွက် ကလေးငယ်တစ်ဦး မွေးဖွားပြီ) ဟူသော ဓမ္မတေးကို အပ်နှံခဲ့သည်။ ဤပွဲတော်သုံး သီချင်းကြီးသည် အင်္ဂလန်အတွက် သားယောက်ျားလေးတစ်ဦး မွေးဖွားလာခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည့် 'A Child is born for us' ဟူသော သာမန်ဓမ္မတေးအပေါ် အခြေခံထားခြင်း ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘတ်သည် ၁၅၅ ခုနှစ် ဧပြီလ နောက်ဆုံးပတ်တွင် နေအိမ်အကျယ်ချုပ်မှ ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာခဲ့ပြီး မကြာမီ သားဖွားတော့မည့် အခြေအနေကို သက်သေအဖြစ် စောင့်ကြည့်ရန် နန်းတွင်းသို့ ခေါ်ယူခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဗင်းနစ်သံအမတ် ဂျိုဗန်နီ မီချီလီ (Giovanni Michieli) ၏ အဆိုအရ မေရီ ကွယ်လွန်သွားပါက ဖိလစ်သည် အဲလိဇဘတ်ကို လက်ထပ်ရန် စီစဉ်ထားပုံရသည်ဟု ဆိုသော်လည်း၊ ဖိလစ်က ၎င်း၏ယောက်ဖတော် သြစတြီးယားမှ မက်ဆီမီလီယံ ထံ ရေးသားသော စာတွင်မူ မေရီ၌ တကယ်ကိုယ်ဝန်ရှိ၊ မရှိကို မသေချာကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ မေရီ၏ ကိုယ်ဝန်သည် အဲလိဇဘတ်အတွက် ကောင်းကျိုးနှင့် ဆိုးကျိုး ဒွန်တွဲနေသည် - အကယ်၍ မေရီသည် ကလေးမွေးဖွားစဉ် ကွယ်လွန်သွားပါက အဲလိဇဘတ်သည် မိဖုရားကြီးအသစ် ဖြစ်လာမည် ဖြစ်သော်လည်း၊ မေရီက ကျန်းမာသော ကလေးတစ်ဦး မွေးဖွားခဲ့လျှင်မူ အဲလိဇဘတ် မိဖုရားဖြစ်လာမည့် အခွင့်အလမ်းမှာ အလွန်နည်းပါးသွားမည် ဖြစ်သည်။ မေရီသည် သားယောက်ျားလေးတစ်ဦး မွေးဖွားခဲ့ပြီဟူသော ကောလာဟလအတုအယောင်များ ဥရောပတစ်ခွင် ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ပြီးနောက် ဧပြီလကုန်တွင် လန်ဒန်သာသနာနယ်၌ ဘုရားသခင်ထံ ကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းသည့် ဝတ်ပြုပွဲများကို ကျင်းပခဲ့ကြသည်။ မေနှင့် ဇွန်လတစ်လျှောက်လုံး ကလေးမွေးဖွားရန် သိသိသာသာ နောက်ကျနေခြင်းကြောင့် မေရီတွင် ကိုယ်ဝန်မရှိဟူသော အတင်းအဖျင်းစကားများ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ဝတ်ရုံတော်ထိန်းချုပ် ဆူဆန် ကလဲရင်စီးယပ်စ် ကလည်း မိမိ၏ သံသယများကို ပြင်သစ်သံအမတ် အန်တွိုင်း ဒီ နိုအိုင်းလ် ထံ ဖွင့်ဟခဲ့သည်။ မေရီသည် ၁၅၅၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လအထိ ကိုယ်ဝန်ဆောင်လက္ခဏာများကို ဆက်လက်ပြသနေခဲ့သော်လည်း၊ ထိုလတွင် သူမ၏ ဗိုက်မှာ ပြန်ချပ်သွားခဲ့သည်။ သံအမတ် မီချီလီ က ထိုကိုယ်ဝန်ကို "တခြားဘာမှ ဖြစ်မလာဘဲ လေပွတာနဲ့ပဲ လမ်းဆုံးသွားတယ်" ဟု အထင်သေးစွာ လှောင်ပြောင်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ကလေးအလွန်လိုချင်သော မေရီ၏ ပြင်းပြသည့် စိတ်ဆန္ဒကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် '''သားယောင်ဆောင်ခြင်း (အချည်းနှီးသော ကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်း)''' သာ ဖြစ်ဖို့များသည်။ သားယောင်ဆောင်ခြင်း အရှက်ရမှုဖြစ်ပြီးပြီးချင်း သြဂုတ်လတွင် ဖိလစ်သည် ဖလန်းဒါးစ် နယ်ရှိ ပြင်သစ်ကို တိုက်ခိုက်မည့် ၎င်း၏စစ်တပ်များကို ကွပ်ကဲရန် အင်္ဂလန်မှ ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ မေရီသည် ရင်ကွဲမတတ် ခံစားရပြီး ပြင်းထန်သော စိတ်ဓာတ်ကျရောဂါ ဝေဒနာကို ခံစားခဲ့ရသည်။ မိဖုရားကြီး၏ ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုကို မြင်တွေ့ရသော မီချီလီက သူမသည် ခင်ပွန်းဖြစ်သူကို "အလွန်အကျွံ ချစ်မြတ်နိုးပြီး" သူထွက်ခွာသွားချိန်တွင် လွန်စွာဖြေမဆယ်နိုင် ဖြစ်ကျန်ခဲ့ကြောင်း ရေးသားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘတ်သည် အောက်တိုဘာလအထိ နန်းတွင်း၌ ဆက်လက်ရှိနေခဲ့ပြီး မိဖုရားကြီး၏ မျက်နှာသာပေးမှုကို ပြန်လည်ရရှိခဲ့ပုံရသည်။ မေရီတွင် သားသမီးမရှိသဖြင့် သူမ၏ ညီမတော်ပြီးနောက် အင်္ဂလန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံရန် နောက်ထပ် အခွင့်အရေးရှိသူမှာ ပြင်သစ်အိမ်ရှေ့မင်းသား ဖရန်စစ်နှင့် စေ့စပ်ထားသည့် စကော့တလန် မိဖုရားကြီး မေရီ ဖြစ်နေသည်ကို ဖိလစ်က စိုးရိမ်ခဲ့သည်။ ကက်သလစ် ထီးနန်းဆက်ခံမှုကို သေချာစေရန်နှင့် အင်္ဂလန်တွင် ဟပ်ဘ်စဘတ်တို့၏ အကျိုးစီးပွားကို ထိန်းသိမ်းရန်အတွက် အဲလိဇဘတ်အား ၎င်း၏တစ်ဝမ်းကွဲမောင်နှမဖြစ်သူ ဆဗွိုင်းမြို့စား အီမန်နျူရယ် ဖီလီဘတ်နှင့် လက်ထပ်ပေးသင့်ကြောင်း ဖိလစ်က ဇနီးဖြစ်သူအား ဖျောင်းဖျခဲ့သော်လည်း၊ အဲလိဇဘတ်က သဘောမတူ ငြင်းဆန်ခဲ့သလို လွှတ်တော်၏ သဘောတူညီချက် ရရှိရန်လည်း မဖြစ်နိုင်ခဲ့ပေ။ == '''ဘာသာရေး မူဝါဒ''' == နန်းတက်ပြီးနောက် နောက်တစ်လတွင် မေရီသည် သူမနှင့် သူမ၏ တော်ဝင်မိသားစုဝင်များကို ကန့်သတ်ချက်မရှိဘဲ လျှို့ဝှက်စွာ ဝတ်ပြုခွင့်ပြုခဲ့သကဲ့သို့ပင်၊ သူမ၏ တိုင်းသူပြည်သား မည်သူ့ကိုမျှ သူမ၏ ဘာသာရေးနောက်သို့ လိုက်ရန် အဓမ္မမစေခိုင်းပါဟူသော ကြေညာချက်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၁၅၅၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလကုန်တွင် သောမတ်စ် ခရမ်မာ ၊ ဂျွန် ဘရက်ဒ်ဖို့ဒ် ၊ ဂျွန် ရော့ဂျာစ် ၊ ဂျွန် ဟူးပါး နှင့် ဟျူး လက်တီးမား တို့ အပါအဝင် ထိပ်တန်း ပရိုတက်စတင့် သာသနာပိုင်များကို အကျဉ်းချခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာလအစောပိုင်းတွင် ကျင်းပခဲ့သော မေရီ၏ ပထမဆုံးသော လွှတ်တော်က သူမ၏ မိဘများ၏ လက်ထပ်မှုကို တရားဝင်သည်ဟု ကြေညာခဲ့ပြီး အက်ဒွပ်ဘုရင်၏ ဘာသာရေးဥပဒေများကို ပယ်ဖျက်ခဲ့သည်။ချာ့ခ်ျကျောင်း၏ အယူဝါဒကို ၁၅၃၉ ခုနှစ် အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်၏ "ခြောက်ချက်ပါ အခြေခံဥပဒေ" ပုံစံအတိုင်း ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခဲ့ပြီး ထိုအချက်များထဲတွင် ခရစ်ယာန်ဓမ္မဆရာများ အိမ်ထောင်မပြုရဟူသော စည်းကမ်းကို ပြန်လည်အတည်ပြုခဲ့သည်။ အိမ်ထောင်ပြုထားသော ဘုန်းတော်ကြီးများသည် ၎င်းတို့၏ ချာ့ခ်ျပိုင်ပိုင်ခွင့်များနှင့် ရာထူးများကို ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။မေရီအစိုးရ၏ ဤပထမဆုံးသော လုပ်ဆောင်ချက်များသည် အစွန်းရောက် ပရိုတက်စတင့်များ၏ အဆိုးဆုံးသော စိုးရိမ်ထိတ်လန့်မှုများကို အတည်ပြုပေးခဲ့ရုံသာမက၊ အင်္ဂလန်ချာ့ခ်ျကျောင်းကို ရောမဗာတီကန်၏ လက်အောက်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိစေခြင်းကို ဆန့်ကျင်သော ဟင်နရီခေတ် ရှေးရိုးစွဲဝါဒီများအကြားတွင်လည်း စိုးရိမ်ပူပန်မှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ မေရီက စပိန်မင်းသား ဖိလစ်နှင့် လက်ထပ်ရန် အဆိုပြုကြောင်း ကြေညာသောအခါ ပရိုတက်စတင့်တို့၏ စိုးရိမ်စိတ်မှာ ပိုမိုပြင်းထန်လာခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ဖိလစ်၏ဖခင်ဖြစ်သူ သန့်ရှင်းသော ရောမအင်ပါယာ၏ ဧကရီ ပဉ္စမမြောက် ချားလ်စ်သည် ကက်သလစ်ဥရောပတွင် သြဇာအာဏာအကြီးမားဆုံး အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်အဖြစ် သတ်မှတ်ခံထားရသူ ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ မေရီသည် သူမ၏ဖခင်က တည်ထောင်ခဲ့သော ရောမနှင့် လမ်းခွဲမှုကိုလည်းကောင်း၊ မောင်တော်ဘုရင်၏ ရင်ခွင်ပိုက်အဖွဲ့က တည်ထောင်ခဲ့သော ပရိုတက်စတင့်ဝါဒကိုလည်းကောင်း ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ ဖိလစ်သည် အင်္ဂလန်ချာ့ခ်ျကို ရောမအာဏာစက်အောက်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိစေရန်အတွက် ဟင်နရီ၏ ဘာသာရေးဥပဒေများကို ရုပ်သိမ်းရန် လွှတ်တော်ကို ဖျောင်းဖျခဲ့သည်။ သဘောတူညီချက်တစ်ခု ရရှိရန် လပေါင်းများစွာ ကြာမြင့်ခဲ့ပြီး မေရီနှင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဂျူးလိယပ်စ် (၃) တို့သည် ကြီးမားသော လိုက်လျောမှုတစ်ခုကို ပြုလုပ်ခဲ့ရသည် - သိမ်းဆည်းခံထားရသော ဘုန်းကြီးကျောင်းပိုင်မြေများကို ချာ့ခ်ျကျောင်းသို့ ပြန်မပေးတော့ဘဲ ဩဇာတိက္ကမရှိသော ပိုင်ရှင်အသစ်များ၏ လက်ထဲတွင်ပဲ ဆက်လက်ထားရှိရန် သဘောတူခဲ့ရသည်။၁၅၅၄ ခုနှစ်ကုန်တွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးက ဤသဘောတူညီချက်ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး၊ ၁၅၅၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် လွှတ်တော်က မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ နှိပ်ကွပ်ရေး အက်ဥပဒေများ ကို ပြန်လည်အသက်သွင်းခဲ့သည်။ ဂျွန် ဖောက်စ် အပါအဝင် ချမ်းသာကြွယ်ဝသော ပရိုတက်စတင့်ဘာသာဝင် ၈၀၀ ခန့်သည် ပြည်ပသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ကြသည်။ တိုင်းပြည်ထဲတွင် ကျန်ရစ်ပြီး မိမိတို့၏ ယုံကြည်ချက်ကို လူသိရှင်ကြား ဆက်လက်ကြေညာနေသူများသည် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဥပဒေများ၏ ပစ်မှတ်များ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပထမဆုံး ကွပ်မျက်မှုများကို ၁၅၅၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလအတွင်း ငါးရက်ကြာ ပြုလုပ်ခဲ့သည် - ဖေဖော်ဝါရီ ၄ ရက်တွင် ဂျွန် ရော့ဂျာစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၈ ရက်တွင် လောရင့်စ် ဆန်းဒါးစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၉ ရက်တွင် ရိုးလန်း တေလာနှင့် ဂျွန် ဟူးပါး တို့ကို ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ အကျဉ်းချခံထားရသော ကန်တာဘာရီ၏ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီး သောမတ်စ် ခရမ်မာ သည် ဆရာတော် နီကိုးလပ်စ် ရစ်ဒ်လေ နှင့် လက်တီးမား တို့ မီးတိုင်တွင် အရှင်လတ်လတ် မီးရှို့ကွပ်မျက်ခံရသည်ကို အဓမ္မ စောင့်ကြည့်ခိုင်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ထို့နောက် သူသည် မိမိ၏ အာဘော်ကို ရုပ်သိမ်းကာ ပရိုတက်စတင့် ဓမ္မပညာကို စွန့်ပယ်ပြီး ကက်သလစ်ဘာသာသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ပုံမှန်ဥပဒေလုပ်ထုံးလုပ်နည်းအရ သူသည် နောင်တရသူအဖြစ် အပြစ်မှ လွတ်ငြိမ်းခွင့် ရသင့်သော်လည်း မေရီက သူ့ကို ခွင့်မလွှတ်ခဲ့ပေ။ သူ မီးရှို့ကွပ်မျက်ခံရမည့်နေ့တွင် သူသည် မိမိ၏ နောင်တရစကားကို စိတ်ကြီးစွာဖြင့် ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ စုစုပေါင်း လူပေါင်း ၂၈၀ ကျော်ကို မီးရှို့ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ ဤမီးရှို့ကွပ်မျက်မှုများသည် အများပြည်သူအကြား မနှစ်မြို့စရာ အလွန်ဖြစ်ခဲ့သဖြင့် ဖိလစ်၏ ဘာသာရေးအဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးဖြစ်သော အယ်လ်ဖွန်ဆို ဒီ ကက်စထရို ကိုယ်တိုင်ကပင် ထိုလုပ်ရပ်ကို ရှုတ်ချခဲ့ပြီး၊ နောက်ထပ် အကြံပေးတစ်ဦးဖြစ်သူ ဆိုင်မွန် ရီနတ် ကလည်း ဤကဲ့သို့သော "ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သော နှိမ်နင်းမှု" သည် "ပုန်ကန်မှုကို ဖြစ်စေနိုင်သည်" ဟု သတိပေးခဲ့သည်။ သို့သော် မေရီသည် ဤမူဝါဒကို သူမ၏ နန်းစံသက်တမ်းတစ်လျှောက်လုံး ဇွတ်အတင်း ဆက်လက်ကျင့်သုံးခဲ့ရာ အင်္ဂလိပ်ပြည်သူများအကြား ကက်သလစ်ဆန့်ကျင်ရေးနှင့် စပိန်ဆန့်ကျင်ရေး စိတ်ဓာတ်များကို ပိုမိုပြင်းထန်လာစေခဲ့သည်။ သေဆုံးသွားသူများသည်လည်း အာဇာနည်များအဖြစ် ချီးကျူးမြှောက်စားခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ မေရီ၏ ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသော အထိန်းတော်၏ သားဖြစ်သူ ရက်ဂျီနယ် ပိုးလ် သည် ၁၅၅၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ သံတမန်အဖြစ် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ၁၅၅၆ ခုနှစ် မတ်လတွင် ခရမ်မာ ကို ကွပ်မျက်ပြီးပြီးချင်း သူသည် ဘုန်းတော်ကြီးအဖြစ် သိက္ခာထပ်ခြင်းခံရပြီး ကန်တာဘာရီ၏ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ သူသည် ရာထူးရရှိထားစဉ်အတွင်း အရေးပါသော ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ရာထူးများတွင် စပိန်ဓမ္မဆရာများနှင့် ဘာသာရေးအကြံပေးအများအပြားကို ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဟွမ် ဒီ ဗီလာဂါစီယာ အား အောက်စဖို့ဒ်တက္ကသိုလ်၏ ဓမ္မပညာပါမောက္ခအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး၊ သူသည် နောက်ပိုင်းတွင် ခရမ်မာ ၏ အယူဝါဒစွန့်ပယ်မှုကို ရရှိအောင် စွမ်းဆောင်နိုင်ခဲ့သဖြင့် ချီးကျူးခံခဲ့ရသည်။ ကူအန်နီကာ၏ ဆရာတော်ဖြစ်သူ အယ်လ်ဖွန်ဆို ဒီ ကက်စထရို ကမူ ကက်သလစ်ဘာသာကို ပြန်လည်အသက်သွင်းရန် ပိုမိုကြိုးပမ်းသင့်ကြောင်း တိုက်တွန်းခဲ့ပြီး၊ ၁၅၅၆ ခုနှစ်တွင် ဘာသာရေးကွဲလွဲသူ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိများကို ပိုမိုပြင်းထန်စွာ နှိပ်ကွပ်ရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ မိဖုရားကြီးတွင် သားသမီးမရှိသ၍ သူမ၏ ညီမဝမ်းကွဲဖြစ်သူ အဲလိဇဘတ်သည် ထီးနန်းဆက်ခံမည့်သူ ဖြစ်နေသည်။ မေရီသည် သူမ၏ ညီမဖြစ်သူ၏ ပရိုတက်စတင့် ယုံကြည်ချက်အပေါ် စိုးရိမ်သဖြင့် (အဲလိဇဘတ်သည် တာဝန်အရသာ ဝတ်ပြုပွဲတက်ရောက်ခဲ့ပြီး၊ ဝိုင်ယက်ပုန်ကန်မှုအပြီး ထောင်ကျရာမှ အသက်ဘေးမှလွတ်ရန် ကက်သလစ်ဘာသာသို့ ဟန်ပြပြောင်းလဲခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်)၊ သူမအား ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်စာရင်းမှ ပယ်ဖျက်ပြီး ကက်သလစ်ဘာသာဝင်စစ်စစ်ဖြစ်သော သူမ၏ တစ်ဝမ်းကွဲ မာဂရက် ဒေါက်ဂလပ်စ် ကို အမွေခံအဖြစ် အမည်ပေးရန် အလေးအနက် စဉ်းစားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သူမ၏ တစ်ဝမ်းကွဲအား ထီးနန်းလျာအသစ် ဖြစ်စေရန်အတွက် မေရီသည် ၁၅၄၄ ခုနှစ် ထီးနန်းဆက်ခံမှု အက်ဥပဒေနှင့် အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်၏ သေတမ်းစာပါ အချက်အလက်များကို ပယ်ဖျက်ရန် သို့မဟုတ် ပြင်ဆင်ရန် လွှတ်တော်သို့ တောင်းဆိုရမည် ဖြစ်သည်။ (ထိုဥပဒေတွင် အဲလိဇဘတ်သည် မေရီပြီးလျှင် ထီးနန်းဆက်ခံရမည်ဖြစ်ပြီး၊ သူမပြီးနောက် ပြင်သစ်မိဖုရားဟောင်းနှင့် ဆပ်ဖော့ခ်မြို့စားကတော် မေရီတူးဒါ၏ အနွယ်တော်များဖြစ်သော ဂရေး မိသားစုက ဆက်ခံရမည်ဟု ပြဋ္ဌာန်းထားသည်)။ မေရီသည် ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များဖြစ်ကြသည့် လွှတ်တော်အမတ်များ၏ ကန့်ကွက်မှုကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရပြီး၊ ၎င်းတို့သည် ထီးနန်းဆက်ခံမှုအစဉ်အလာကို ပြင်ဆင်ရန် ဝန်လေးခဲ့ကြသည်။ ထို့အပြင် မေရီနှင့် ဖိလစ်တို့၏ ပူးတွဲအုပ်ချုပ်မှုကို မကျေနပ်ကြသော လွှတ်တော်အမတ်များအကြားတွင် အဲလိဇဘတ်မှာ အလွန်ရေပန်းစားပြီး မျက်နှာသာပေးခြင်း ခံထားရသူ ဖြစ်သည်။ == '''နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒ''' == အိုင်ယာလန်နိုင်ငံကို တူးဒါမင်းဆက်က သိမ်းပိုက်သည့် လုပ်ငန်းစဉ်ကို ပိုမိုအကောင်အထည်ဖော်ရန်အတွက် မေရီနှင့် ဖိလစ်တို့၏ နန်းစံကာလအတွင်း အင်္ဂလိပ်အခြေချနေထိုင်သူများကို အိုင်ယာလန်အလယ်ပိုင်းဒေသ တွင် နေရာချထားခဲ့သည်။ မိဖုရားနှင့် ဘုရင်ကို အစွဲပြု၍ ကွင်းစ်ကောင်တီ နှင့် ကင်းစ်ကောင်တီ (နောက်ပိုင်းတွင် လေအစ်ရှ်နှင့် အိုဖာလီ ကောင်တီများဟု ခေါ်တွင်သည်) ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး နယ်မြေချဲ့ထွင်အခြေချမှု ကို စတင်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ အဓိကမြို့ကြီးများကိုလည်း မိဖုရားနှင့်ဘုရင်ကို အစွဲပြုကာ မေရီဘရော့ခ်(နောက်ပိုင်းတွင် ပို့တ်လေအစ်ရှ်ဟု ခေါ်သည်) နှင့် ဖိလစ်တောင်း(နောက်ပိုင်းတွင် ဒေန်ဂျင်းဟု ခေါ်သည်) ဟု အသီးသီး အမည်ပေးခဲ့သည်။ ၁၅၅၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် မေရီ၏ ယောက္ခမဖြစ်သူ (ဖိလစ်၏ဖခင်) ချားလ်စ်ဧကရီသည် ထီးနန်းစွန့်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် မေရီနှင့် ဖိလစ်တို့မှာ တကွဲတပြားစီ ဖြစ်နေဆဲဖြစ်သည် - ဖိလစ်ကို ဘရပ်ဆဲလ်မြို့တွင် စပိန်ဘုရင်အဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း မေရီမှာမူ အင်္ဂလန်တွင်သာ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ ဖိလစ်သည် ၁၅၅၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ပြင်သစ်တို့နှင့် မတည်ငြိမ်သော စစ်ပြေငြိမ်းရေးစာချုပ်ကို ညှိနှိုင်းခဲ့သည်။ နောက်တစ်လတွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံဆိုင်ရာ ပြင်သစ်သံအမတ် အန်တွိုင်း ဒီ နိုအိုင်းလ်သည် မေရီကို ဆန့်ကျင်ပုန်ကန်မည့် လျှို့ဝှက်အကြံအစည်တစ်ခုတွင် ပါဝင်ပတ်သက်နေကြောင်း ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ ထိုအကြံအစည်မှာ ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသော နော့သမ်ဘာလန်မြို့စား၏ တစ်ဝမ်းကွဲညီအစ်ကိုတော်စပ်သူ ဟင်နရီ ဒတ်ဒ်လေ က ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင် ကျူးကျော်ရေးတပ်ဖွဲ့တစ်ခု စုစည်းရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ "ဒတ်ဒ်လေ ပူးပေါင်းကြံစည်မှု" ဟု လူသိများသော ထိုအကြံအစည်မှာ သစ္စာဖောက်ခံရသဖြင့် ပေါက်ကြားသွားခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်ရှိ ပူးပေါင်းကြံစည်သူများကို ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။ ဒတ်ဒ်လေသည် ပြင်သစ်တွင် ဆက်လက်ပြည်နှင်ဒဏ်ခံနေခဲ့ပြီး သံအမတ် နိုအိုင်းလ်သည်လည်း ဘေးကင်းရန်အတွက် အင်္ဂလန်မှ ပညာရှိရှိဖြင့် ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ ဖိလစ်သည် ပြင်သစ်ကို ပြန်လည်ဆင်နွှဲမည့် စစ်ပွဲတွင် စပိန်ဘက်မှ ကူညီပေးရန် မေရီအား ဖျောင်းဖျရန်အတွက် ၁၅၅၇ ခုနှစ် မတ်လမှ ဇူလိုင်လအထိ အင်္ဂလန်သို့ ပြန်လာခဲ့သည်။ မေရီက စစ်ကြေညာရန် လိုလားခဲ့သော်လည်း သူမ၏ အတိုင်ပင်ခံအမတ်များက ကန့်ကွက်ခဲ့ကြသည်။ အကြောင်းမှာ ပြင်သစ်နှင့် ကုန်သွယ်ရေး ထိခိုက်ပျက်စီးနိုင်ခြင်း၊ ၎င်းသည် ထိမ်းမြားမှု သဘောတူစာချုပ်ပါ "ပြည်ပစစ်ပွဲများတွင် မပါဝင်ရ" ဟူသော ပြဋ္ဌာန်းချက်နှင့် ဆန့်ကျင်နေခြင်းတို့အပြင် ဆဌမမြောက် အက်ဒွပ်ဘုရင်လက်ထက်မှ ကျန်ရစ်သော စီးပွားရေးအမွေဆိုးနှင့် ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားခဲ့သော ရာသီဥတုပျက်စီးမှု၊ ကောက်ပဲသီးနှံ အထွက်နှုန်းမကောင်းမှုတို့ကြောင့် အင်္ဂလန်တွင် ရိက္ခာနှင့် ဘဏ္ဍာရေး မလုံလောက်ခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ၁၅၅၇ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ဂိုဏ်းချုပ် ရက်ဂျီနယ် ပိုးလ်၏ တူဖြစ်သူ သောမတ်စ် စတက်ဖို့ဒ် က ပြင်သစ်တို့၏ အကူအညီဖြင့် အင်္ဂလန်ကို ကျူးကျော်ပြီး စကာဘရော့ခ်ရဲတိုက် ကို သိမ်းပိုက်ကာ မေရီကို နန်းချရန် ကြိုးပမ်းမှု (မအောင်မြင်ခဲ့ပါ) ဖြစ်ပွားပြီးနောက်တွင်မှ စစ်ကြေညာခဲ့သည်။ ဤစစ်ပွဲကြောင့် အင်္ဂလန်နှင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးအဖွဲ့အစည်း ကြား ဆက်ဆံရေး တင်းမာသွားခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ပေါလ် (၄) သည် ပြင်သစ်ဘုရင် ဒုတိယမြောက် ဟင်နရီနှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ထားသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သြဂုတ်လတွင် စိန့်ကွမ်တင်တိုက်ပွဲ အပြီးတွင် အင်္ဂလိပ်တပ်ဖွဲ့များ အောင်ပွဲရရှိခဲ့ပြီး မျက်မြင်သက်သေတစ်ဦးက "နှစ်ဦးစလုံး အလွန်ကောင်းမွန်စွာ တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြပြီး အင်္ဂလိပ်တွေက အကောင်းဆုံး တိုက်ခိုက်နိုင်ခဲ့တယ်" ဟု မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ သို့သော် အောင်ပွဲခံချိန်မှာ ခဏတာသာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ပြင်သစ်တပ်ဖွဲ့များက ဥရောပတိုက်မကြီးပေါ်ရှိ အင်္ဂလန်၏ နောက်ဆုံးပိုင်နက်ဖြစ်သော ကာလေ့စ် မြို့ကို သိမ်းပိုက်လိုက်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထိုနယ်မြေသည် ဘဏ္ဍာရေးအရ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးဖြစ်စေသော်လည်း ၎င်းကို ဆုံးရှုံးလိုက်ရခြင်းမှာ မိဖုရားကြီး၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို အကြီးအကျယ် ကျဆင်းစေခဲ့သော ထိုးနှက်ချက်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဟိုလင်ရှက်ဒ်၏ ရာဇဝင်မှတ်တမ်းများအရ မေရီက "ငါသေလို့ ငါ့ရင်ဘတ်ကို ခွဲကြည့်ရင် 'ကာလေ့စ်' ဆိုတဲ့ စာလုံးကို ငါ့နှလုံးသားထဲမှာ တွေ့ရလိမ့်မယ်" ဟု နောက်ပိုင်းတွင် ညည်းတွားမြည်တမ်းခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည် (သို့သော် ဤစကားမှာ အချက်အလက်အစစ်အမှန် မဟုတ်ဘဲ လုပ်ကြံပြောဆိုခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်သည်)။ == '''ကုန်သွယ်ရေးနှင့် အခွန်ဘဏ္ဍာ''' == မေရီ နန်းစံသည့် နှစ်များအတွင်း ရာသီဥတုမှာ အစဉ်တစိုက် စိုစွတ်ထိုင်းမှိုင်းနေခဲ့သည်။ မိုးဆက်တိုက်ရွာသွန်းခြင်းနှင့် ရေကြီးခြင်းတို့ကြောင့် ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးမှု ဘေးဆိုးကြီး ဆိုက်ရောက်ခဲ့သည်။ နောက်ထပ်ပြဿနာတစ်ခုမှာ အန့်တွပ် (Antwerp) မြို့နှင့် ပြုလုပ်သော အထည်အလိပ်ကုန်သွယ်ရေး ကျဆင်းသွားခြင်း ဖြစ်သည်။ မေရီသည် ဖိလစ်နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သော်လည်း အင်္ဂလန်သည် ကမ္ဘာသစ် (အမေရိကတိုက်) နှင့် စပိန်တို့ ပြုလုပ်သော အလွန်အကျိုးအမြတ်များသည့် ကုန်သွယ်ရေးမှ မည်သည့်အကျိုးကျေးဇူးမျှ မရရှိခဲ့ပေ။ စပိန်တို့သည် ၎င်းတို့၏ ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများကို အလွန်အမင်း မနာလိုဝန်တိုစွာ စောင့်ရှောက်ခဲ့ကြပြီး မေရီအနေဖြင့်လည်း သူမ၏ ခင်ပွန်းဖြစ်သူ၏ တိုင်းသူပြည်သားများအပေါ် အင်္ဂလိပ်တို့က မှောင်ခိုကူးခြင်း သို့မဟုတ် ပင်လယ်ဓားပြတိုက်ခြင်းများကို ခွင့်မပြုနိုင်ခဲ့ပေ။ ကုန်သွယ်ရေး တိုးမြှင့်ရန်နှင့် အင်္ဂလန်၏ စီးပွားရေးကို ကယ်တင်ရန် ကြိုးပမ်းမှုအဖြစ် မေရီ၏ အတိုင်ပင်ခံအမတ်များသည် နော့သမ်ဘာလန်မြို့စား ချမှတ်ခဲ့သော ကုန်သွယ်ရေး အခွင့်အလမ်းသစ်များ ရှာဖွေသည့် မူဝါဒကို ဆက်လက်ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ သူမသည် ဘုရင်ခံ ဆီဘက်ရှီယန် ကာဘော့ဒ်) ကြီးစူးသော လက်အောက်ရှိ မက်စကိုဗီ ကုမ္ပဏီ ကို တော်ဝင်အခွင့်အာဏာလိုင်စင် ချီးမြှင့်ခဲ့ပြီး [၁၆၉] ဒီယိုဂို ဟိုမမ် ထံမှ ကမ္ဘာ့မြေပုံစာအုပ် (World Atlas) တစ်အုပ်ကို ရေးဆွဲစေခဲ့သည်။ ဂျွန် လော့ခ်နှင့် ဝီလျံ တောင်ဝါဆန်ကဲ့သို့သော စွန့်စားရှာဖွေသူများသည် အာဖရိကကမ်းရိုးတန်းနှင့် ဆက်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများ တည်ဆောက်ရန် တောင်ဘက်သို့ ရေကြောင်းခရီး နှင်ခဲ့ကြသည်။ ဘဏ္ဍာရေးအရ မေရီ၏ အစိုးရအဖွဲ့သည် ခေတ်မီအစိုးရပုံစံ (ကုန်ကျစရိတ် ပိုမိုမြင့်မားသော ပုံစံ) နှင့် အလယ်ခေတ်သုံး အခွန်အတုတ်နှင့် အခကြေးငွေ ကောက်ခံသည့် စနစ်တို့ကို အဆင်ပြေအောင် ပေါင်းစပ်ညှိနှိုင်းရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။မေရီသည် အက်ဒွပ်ဘုရင်လက်ထက်က ခန့်အပ်ခြင်းခံရသော တစ်ဦးမြောက် ဝင်ချက်စတာနယ်စားကြီး ဝီလျံ ပေါလက် ကို နိုင်ငံတော်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး အဖြစ် ဆက်လက်ခန့်အပ်ထားခဲ့ပြီး အခွန်ဘဏ္ဍာ ကောက်ခံမှုစနစ်ကို ကြီးကြပ်စေခဲ့သည်။ သို့သော် တင်သွင်းလာသော သွင်းကုန်အသစ်များအပေါ် အခွန်နှုန်းထားသစ်များ မကောက်ခံနိုင်ခြင်းကြောင့် အဓိက အခွန်ဘဏ္ဍာရရှိမည့် အရင်းအမြစ်တစ်ခုကို လျစ်လျူရှုသလို ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဤပြဿနာကို ဖြေရှင်းရန်အတွက် မေရီအစိုးရသည် တင်သွင်းလာသော ကုန်ပစ္စည်းတိုင်းအတွက် အခွန်နှုန်းထားများနှင့် တာဝန်များကို စာရင်းပြုစုထားသည့် ပြင်ဆင်ထားသော "Book of Rates" (၁၅၅၈ ခုနှစ် အခွန်နှုန်းထားစာအုပ်) ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ဤထုတ်ဝေမှုကို ၁၆၀၄ ခုနှစ်အထိ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ပြန်လည်သုံးသပ်ခြင်း မပြုခဲ့ပေ။ အင်္ဂလိပ်ဒင်္ဂါးပြားများ၏ တန်ဖိုးမှာ အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်နှင့် ဆဌမမြောက် အက်ဒွပ်ဘုရင် နှစ်ဦးစလုံး၏ လက်ထက်တွင် ကျဆင်းခဲ့သည်။ မေရီသည် ငွေကြေးစနစ် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးအတွက် အစီအစဉ်များကို မူကြမ်းရေးဆွဲခဲ့သော်လည်း ၎င်းတို့ကို သူမကွယ်လွန်ပြီးနောက်ပိုင်းတွင်မှသာ အကောင်အထည်ဖော်နိုင်ခဲ့သည်။ == '''နတ်ရွာစံခြင်း''' == ၁၅၅၇ ခုနှစ်တွင် ဖိလစ် လာရောက်လည်ပတ်ပြီးနောက် မေရီသည် သူမ၌ ကိုယ်ဝန်ပြန်ရှိလာပြီဟု ထင်မှတ်ခဲ့ပြီး ၁၅၅၈ ခုနှစ် မတ်လတွင် ကလေးမွေးဖွားရန် တွက်ချက်ခဲ့သည်။ သူမ၏ သေတမ်းစာတွင် ကလေးအရွယ်မရောက်သေးမီကာလအတွင်း ခင်ပွန်းဖြစ်သူအား ရင်ခွင်ပိုက်အုပ်ချုပ်သူအဖြစ် ဆောင်ရွက်ရန် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ကလေးမွေးဖွားလာခြင်းမရှိဘဲ အဲလိဇဘတ်သည် သူမ၏ တရားဝင်ထီးနန်းဆက်ခံသူ ဖြစ်လာမည်ကို မေရီ တွန်းလှန်ရခက်စွာ လက်ခံခဲ့ရသည်။ မေရီသည် ၁၅၅၈ ခုနှစ် မေလမှစတင်၍ အားအင်ချိနဲ့ကာ နာမကျန်းဖြစ်လာခဲ့သည်။ သားအိမ်အကျိတ် (သို့မဟုတ်) သားအိမ်ကင်ဆာကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည့် ဝေဒနာကို အပြင်းအထန်ခံစားရင်း ၁၅၅၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၇ ရက်တွင် အသက် ၄၂ နှစ်အရွယ်၌ စိန့်ဂျိမ်းစ်နန်းတော် တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ သူမသည် ထိုခေတ်က ဖြစ်ပွားနေသော တုပ်ကွေးကပ်ရောဂါကြောင့် ကွယ်လွန်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ထိုရောဂါကြောင့်ပင် ဂိုဏ်းချုပ် ပိုးလ်သည်လည်း ထိုနေ့နောက်ပိုင်း၌ပင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ သူမ၏နောက်တွင် ညီမတော် ပထမမြောက် အဲလိဇဘတ် က ထီးနန်းဆက်ခံခဲ့သည်။ ဘရပ်ဆဲလ်မြို့သို့ ရောက်ရှိနေသော ဖိလစ်က ၎င်း၏ညီမ ဂျိုအန်နာ ထံသို့ "သူမကွယ်လွန်တာအတွက် ငါတော်တော်လေး ဝမ်းနည်းမိပါတယ်" ဟု စာရေးသားခဲ့သည်။ မေရီ၏ ဈာပနကို ဒီဇင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ မေရီ၏ သေတမ်းစာတွင် သူမ၏မိခင်အနား၌ သင်္ဂြိုဟ်ရန် ဆန္ဒပြုထားသော်လည်း ဒီဇင်ဘာလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုး ရှိ ဂူဗိမာန်တစ်ခုတွင် သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် အဲလိဇဘတ်နှင့်အတူ ထိုဂူကို ပူးတွဲအသုံးပြုခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘတ်၏နောက်တွင် ထီးနန်းဆက်ခံသော ပထမမြောက် ဂျိမ်းစ်ဘုရင် က ထိုဂူဗိမာန်ပေါ်တွင် ရေးထိုးခဲ့သော ကမ္ပည်းစာမှာ လက်တင်ဘာသာဖြင့် ''"Regno consortes et urna, hic obdormimus Elizabetha et Maria sorores, in spe resurrectionis"'' ဖြစ်ပြီး အဓိပ္ပာယ်မှာ "'''တိုင်းပြည်နှင့် ဂူဗိမာန်တွင် အတူတူရှိခဲ့ကြသော အဲလိဇဘတ်နှင့် မေရီ ညီအစ်မနှစ်ဦးသည် ရှင်ပြန်ထမြောက်ခြင်း မျှော်လင့်ချက်ဖြင့် ဤနေရာတွင် အိပ်စက်အနားယူနေကြသည်"''' ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ == '''သမိုင်းချန်ရစ်မှု (အမွေအနှစ်)''' == ဝင်ချက်စတာ၏ ဆရာတော် ဂျွန် ဝှိုက်က မေရီ၏ ဈာပနဝတ်ပြုပွဲတွင် "'''သူမသည် ဘုရင်တစ်ပါး၏ သမီးတော်၊ ဘုရင်တစ်ပါး၏ ညီမတော်၊ ဘုရင်တစ်ပါး၏ ဇနီးသည် ဖြစ်သည်။ သူမသည် မိဖုရားကြီးတစ်ပါး ဖြစ်သလို ထိုဘွဲ့ထူးအရ ဘုရင်တစ်ပါးလည်း ဖြစ်ပေသည်'''" ဟု ချီးကျူးစကား ပြောကြားခဲ့သည်။ သူမသည် ပြိုင်ဘက်များ၏ ထီးနန်းတောင်းဆိုမှုများနှင့် ပြင်းထန်သော ကန့်ကွက်မှုများ ရှိလင့်ကစား အင်္ဂလန်၏ ထီးနန်းကို အောင်မြင်စွာ ရယူနိုင်ခဲ့သည့် ပထမဆုံးသော အမျိုးသမီးဖြစ်ပြီး သူမ၏ နန်းစံအစောပိုင်းကာလတွင် အထူးသဖြင့် အင်္ဂလန်ရှိ ရိုမန်ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များထံမှ အများပြည်သူ၏ ထောက်ခံမှုနှင့် စာနာမှုကို ရရှိခဲ့သည်။ ထိုခေတ်ကတည်းက ပရိုတက်စတင့်စာရေးဆရာများသည် မေရီ၏ နန်းစံကာလကို ကန့်ကွက်ရှုတ်ချလေ့ရှိကြသည်။ ၁၇ ရာစုသို့ ရောက်သောအခါ သူမ၏ ဘာသာရေးနှိမ်နင်းမှုများကို အစွဲပြု၍ '''"Bloody Mary" (သွေးစွန်းသော မေရီ)''' ဟူသော အမည်ဆိုးကို ပေးခဲ့ကြသည်။ ဂျွန် နော့စ် က မေရီကို ၎င်း၏စာအုပ်တွင် ဝေဖန်တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး ဂျွန် ဖောက်စ် ကလည်း ၎င်း၏ ''Actes and Monuments'' (၁၅၆၃) စာအုပ်တွင် သူမကို အထူးပင် နာမည်ဖျက် ရေးသားခဲ့သည်။ ဖောက်စ်၏ စာအုပ်သည် နောက်ပိုင်းရာစုနှစ်များတစ်လျှောက် လူကြိုက်များခဲ့ပြီး မေရီအား သွေးဆာနေသော အာဏာရှင်အဖြစ် ပြည်သူများ သတ်မှတ်လာအောင် ပုံဖော်ရာတွင် အထောက်အကူဖြစ်စေခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင် လူစီ ဝုဒ်ဒင်း (Lucy Wooding) က မေရီအပေါ် ဖော်ပြချက်များတွင် အမျိုးသမီးမုန်းတီးရေး စိတ်ဓာတ်များ ပါဝင်နေသည်ကို ထောက်ပြခဲ့သည် - "သူမသည် 'ရန်ငြိုးကြီးပြီး ပြင်းထန်သူ' အဖြစ်လည်းကောင်း၊ တစ်ပြိုင်နက်တည်းမှာပင် 'ကျောရိုးမရှိဘဲ အားနည်းသူ' အဖြစ်လည်းကောင်း ပြင်းထန်စွာ ဝေဖန်ခံခဲ့ရပြီး၊ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများကို လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပေးခြင်းနှင့် သူမ၏ခင်ပွန်းအား အာဏာလွှဲပြောင်းပေးခြင်းကဲ့သို့သော လုပ်ရပ်များအတွက်လည်း ဝေဖန်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်"။ ၂၁ ရာစုတွင် မေရီအား ယခင်နန်းစံနှစ်များအတွင်း ပရိုတက်စတင့် သြဇာလွှမ်းမိုးမှု တိုးပွားလာပြီးနောက် အင်္ဂလန်တွင် ရိုမန်ကက်သလစ်ဘာသာ၏ ဦးဆောင်မှုကို ပြန်လည်ရရှိရန် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကြိုးပမ်းခဲ့သူအဖြစ် မှတ်မိကြသည်။ ပရိုတက်စတင့် သမိုင်းပညာရှင်များသည် သူမ၏ ၅ နှစ်တာ နန်းစံသက်တမ်းအတွင်း ပရိုတက်စတင့် ရာပေါင်းများစွာကို မီးတိုင်တွင် မီးရှို့ကွပ်မျက်ခဲ့သည်ကို အဓိကထား၍ သူမ၏ နန်းစံကာလကို အစဉ်တစိုက် ရှုတ်ချခဲ့ကြသည်။ ၂၀ ရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် အိပ်ခ်ျ ဖက်ဒီ အမ် ပရက်စကော့တ်က မေရီသည် သည်းမခံတတ်သော အာဏာရှင်ဖြစ်သည်ဟူသော အစဉ်အလာအယူအဆကို ပြုပြင်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ပြီး ထိုအချိန်မှစ၍ သမိုင်းပညာရပ်ဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများသည် မေရီအပေါ် ယခင်က ရိုးရှင်းစွာ သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည့် အကဲဖြတ်ချက်များကို ပိုမိုသံသယဝင်လာခဲ့ကြသည်။ ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များမှစ၍ သမိုင်းအမြင် ပြန်လည်သုံးသပ်မှုများ ကြောင့် ပညာရှင်များအကြားတွင် သူမ၏ ဂုဏ်သိက္ခာမှာ အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ ကောင်းမွန်လာခဲ့သည်။ ခရစ္စတိုဖာ ဟိတ်ဂ် က သူမ၏ ဘာသာရေးပွဲလမ်းသဘင်များနှင့် ကက်သလစ်ကျင့်ထုံးများကို ပြန်လည်အသက်သွင်းခြင်းကို ပြည်သူများက ယေဘုယျအားဖြင့် ကြိုဆိုခဲ့ကြသည်ဟု ဆိုသည်။ သူက "'''မေရီ နန်းစံတဲ့ နောက်ဆုံးနှစ်တွေဟာ ပရိုတက်စတင့်တွေ အောင်ပွဲရဖို့အတွက် စက်ဆုပ်ဖွယ် ပြင်ဆင်မှုတွေ မဟုတ်ဘဲ ကက်သလစ်အင်အားကို ဆက်လက်ခိုင်မာအောင် လုပ်ဆောင်ခဲ့တာ ဖြစ်တယ်'''" ဟု ကောက်ချက်ချခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်ကက်သလစ်များသည် မေရီကို ကောင်းမွန်စွာ သတိရလေ့ရှိကြပြီး သူမကွယ်လွန်ပြီး ဆယ်စုနှစ်များစွာအကြာတွင် ဂျွန် သရော့ခ်မော်တန် ၏ ကမ္ပည်းစာတွင် "ပျော်ရွှင်ဖွယ်ကောင်းသော အမှတ်တရရှိသည့် မိဖုရားကြီး မေရီ" ဟု ရည်ညွှန်းထားသည်။သောမတ်စ် တဲလစ်၊ ဝီလျံ ဘတ်ဒ် ကဲ့သို့သော တေးရေးဆရာများ၏ ပူဆွေးသောကရောက်ဖွယ် တေးသီချင်းများသည် မေရီ၏ နန်းစံကာလအပေါ် ကက်သလစ်တို့၏ လွမ်းဆွတ်မှုကြောင့် ထွက်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်နိုင်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဂျွန် လင်ဂတ်ကဲ့သို့သော ကက်သလစ်သမိုင်းပညာရှင်များက မေရီ၏ မူဝါဒများ ကျရှုံးခဲ့ရခြင်းမှာ ၎င်းတို့ မှားယွင်းနေ၍မဟုတ်ဘဲ ထိုမူဝါဒများကို ခိုင်မာအောင် လုပ်ဆောင်ရန် သူမ၏ နန်းစံသက်တမ်းမှာ တိုတောင်းလွန်းခြင်းနှင့် သူမ ထိန်းချုပ်မရသော သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ အခြားနိုင်ငံများတွင် ကက်သလစ်တန်ပြန်ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး ကို ဂျေဆူးအစ်သာသနာပြုများက ဦးဆောင်ခဲ့သော်လည်း မေရီ၏ အဓိကဘာသာရေးအကြံပေး ကာဒီနယ် ရက်ဂျီနယ် ပိုးလ်က အင်္ဂလန်သို့ ဂျေဆူးအစ်များကို ဝင်ရောက်ခွင့်မပြုခဲ့ပေ။ ဖိလစ်နှင့် သူမ၏ လက်ထပ်မှုသည် တိုင်းသူပြည်သားများအကြား လူကြိုက်နည်းခဲ့ပြီး သူမ၏ ဘာသာရေးမူဝါဒများသည် နက်ရှိုင်းသော မကျေနပ်မှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ပြင်သစ်ထံ ကာလေ့စ်မြို့ကို စစ်ရေးအရ ဆုံးရှုံးလိုက်ရခြင်းမှာ အင်္ဂလိပ်တို့၏ ဂုဏ်သိက္ခာအတွက် ခါးသီးသော အရှက်ရမှု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ကောက်ပဲသီးနှံ အထွက်နှုန်းမကောင်းခြင်းကလည်း ပြည်သူတို့၏ မကျေနပ်မှုကို ပိုမိုတိုးပွားစေခဲ့သည်။ ဖိလစ်သည် ၎င်း၏ အချိန်အများစုကို ပြည်ပတွင်သာ ကုန်ဆုံးခဲ့ပြီး မေရီမှာ အင်္ဂလန်တွင် ကျန်ရစ်ခဲ့သဖြင့် သူမသည် ခင်ပွန်းမရှိ၍ စိတ်ဓာတ်ကျခဲ့ရပြီး သားသမီးမရနိုင်ခြင်းကြောင့်လည်း စိတ်ထိခိုက်ခဲ့ရသည်။ သူမကွယ်လွန်ပြီးနောက် ဖိလစ်သည် အဲလိဇဘတ်ကို လက်ထပ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း သူမက ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ မေရီ၏ အုပ်ချုပ်မှုသည် ရလဒ်အားဖြင့် ထိရောက်မှုမရှိဘဲ လူကြိုက်နည်းခဲ့သော်လည်း၊ နောက်ပိုင်းတွင် အဲလိဇဘတ်ခေတ်၏ အောင်မြင်မှုများအဖြစ် ချီးကျူးခံခဲ့ရသည့် ဘဏ္ဍာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု၊ ရေတပ်ချဲ့ထွင်မှုနှင့် ကိုလိုနီနယ်မြေ စွန့်စားရှာဖွေမှု မူဝါဒများကို မေရီ၏ နန်းစံကာလကတည်းက စတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ == '''ဘွဲ့ထူးများ၊ အသုံးအနှုန်းများနှင့် အမှတ်တံဆိပ်များ''' == မေရီ နန်းတက်စဉ်က အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီနှင့် ဆဌမမြောက် အက်ဒွပ်တို့ကဲ့သို့ပင် "ဘုရားသခင်၏ ကျေးဇူးတော်ကြောင့် အင်္ဂလန်၊ ပြင်သစ်နှင့် အိုင်ယာလန်တို့၏ မိဖုရား၊ ဘာသာသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူနှင့် အင်္ဂလန်နှင့် အိုင်ယာလန်ချာ့ခ်ျကျောင်း၏ မြေပြင်ပေါ်ရှိ အမြင့်ဆုံးအဓိပတိ" ဟု တရားဝင် ဘွဲ့ခေါ်တွင်စေခဲ့သည်။ ချာ့ခ်ျ၏ အမြင့်ဆုံးအဓိပတိဟူသော ဘွဲ့မှာ မေရီ၏ ကက်သလစ်အယူဝါဒနှင့် ဆန့်ကျင်နေသဖြင့် ၁၅၅၃ ခုနှစ် ခရစ္စမတ်အပြီးတွင် ထိုဘွဲ့ကို ချန်လှပ်ခဲ့သည်။ ဖိလစ်နှင့် ချုပ်ဆိုခဲ့သော ထိမ်းမြားမှုစာချုပ်အရ တရားဝင်ပူးတွဲဘွဲ့တွင် မေရီသာမက ဖိလစ်၏ ပိုင်နက်များနှင့် တောင်းဆိုမှုများကိုပါ ထည့်သွင်းဖော်ပြခဲ့သည် - "ဘုရားသခင်၏ ကျေးဇူးတော်ကြောင့် အင်္ဂလန်၊ ပြင်သစ်၊ နေပယ်လ်စ်၊ ဂျေရုဆလင်နှင့် အိုင်ယာလန်တို့၏ ဘုရင်နှင့် မိဖုရား၊ ဘာသာသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများ၊ စပိန်နှင့် စစ္စလီတို့၏ မင်းသားနှင့် မင်းသမီး၊ သြစတြီးယား၏ အာခ်ဒျုခ်များ၊ မီလန်၊ ဘာဂန်ဒီနှင့် ဘရာဘန့်တို့၏ ဒျုခ်များ၊ ဟပ်ဘ်စဘတ်၊ ဖလန်းဒါးစ်နှင့် တိုင်ရိုးလ်တို့၏ ကောင့်တ်များ"။ ၁၅၅၄ ခုနှစ်ကတည်းက အသုံးပြုခဲ့သော ဤဘွဲ့ကို ၁၅၅၆ ခုနှစ်တွင် ဖိလစ်က စပိန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံသောအခါ "ဘုရားသခင်၏ ကျေးဇူးတော်ကြောင့် အင်္ဂလန်၊ စပိန်၊ ပြင်သစ်၊ စစ္စလီနှစ်ရပ်၊ ဂျေရုဆလင်နှင့် အိုင်ယာလန်တို့၏ ဘုရင်နှင့် မိဖုရား၊ ဘာသာသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများ၊ သြစတြီးယား၏ အာခ်ဒျုခ်များ၊ ဘာဂန်ဒီ၊ မီလန်နှင့် ဘရာဘန့်တို့၏ ဒျုခ်များ၊ ဟပ်ဘ်စဘတ်၊ ဖလန်းဒါးစ်နှင့် တိုင်ရိုးလ်တို့၏ ကောင့်တ်များ" ဟု ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ပထမမြောက် မေရီ၏ အမှတ်တံဆိပ်မှာ စတုတ္ထမြောက် ဟင်နရီဘုရင် လက်ထက်ကတည်းက အစဉ်အဆက် အသုံးပြုခဲ့သော အမှတ်တံဆိပ်အတိုင်းပင် ဖြစ်သည် - စတုရန်းပုံ လေးကွက်တွင် (ပြင်သစ်အတွက်) ပြာပြာလွင်လွင် နောက်ခံပေါ်တွင် ရွှေရောင်နှင်းပန်းသုံးပွင့်နှင့် (အင်္ဂလန်အတွက်) နီနီရဲရဲ နောက်ခံပေါ်တွင် ရှေ့သို့လျှောက်နေသော ရွှေရောင်ခြင်္သေ့သုံးကောင် ပုံစံဖြစ်သည်။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် သူမ၏ အမှတ်တံဆိပ်ကို ခင်ပွန်းဖြစ်သူ၏ အမှတ်တံဆိပ်နှင့် ဘေးချင်းယှဉ်၍ ဖော်ပြလေ့ရှိသည်။ သူမသည် "အမှန်တရားသည် အချိန်၏ သမီးပျိုဖြစ်သည်" (Latin: ''Veritas Temporis Filia'') ဟူသော စကားကို သူမ၏ ကိုယ်ပိုင်ဆောင်ပုဒ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ tpgjnrbnudyeaqnl6vefq9v43etwmd1 1054860 1054853 2026-09-23T14:40:10Z I'm Rinn 148432 1054860 wikitext text/x-wiki {{Short description|Queen of England and Ireland from 1553 to 1558}} {{Use dmy dates|date=March 2026}} {{Infobox royalty | name = ပထမမြောက်မေရီဘုရင်မ | image = File:Anthonis Mor 001.jpg | caption = Portrait by [[Antonis Mor]], 1554 | alt = Mary has a high forehead, thin lips and hair parted in the middle | succession = [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ဘုရင်မ]] နှင့် [[အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏မင်းဆက်များ]] | more_text = ([[Style of the English sovereigns|more...]]) | reign = ဇူလိုင် ၁၅၅၃ - ၁၇ နိုဝင်ဘာ ၁၅၅၈ | coronation = ၁ အောက်တိုဘာ ၁၅၅၃ | cor_type = [[Coronation of Mary I|Coronation]] | predecessor = [[လေဒီဂျိန်းဂရေး]] ''(ဖယ်ရှားခံရ)'' သို့ [[ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင်]] | regent = [[စပိန်မှဒုတိယမြောက်ဖိလစ်ဘုရင်]] (၁၅၅၄-၁၅၅၈) | reg_type = Co-monarch | successor = [[ပထမအဲလိဇဘက်ဘုရင်မ]] | succession1 = [[စပိန်နိုင်ငံရဲ့ကြင်ယာတော်မိဖုရား]] | reign1 = ၁၆ ဇန်နဝါရီ ၁၅၅၆ &nbsp;–<br/>၁၇ နိုဝင်ဘာ ၁၅၅၈ | reign_type1 = Tenure | birth_date = ၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၅၁၆ | birth_place = [[ပလက်စန်တီးယားနန်းတော်]],ဂရင်းနစ်မြို့၊ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ | death_date = ၁၇ နိုဝင်ဘာ ၁၅၅၈ (အသက် ၄၂) | death_place = [[စိန့်ဂျိမ်း၏နန်းတော်]], ဝက်စ်မင်စတာ၊ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ | burial_date = ၁၄ ဒီဇင်ဘာ ၁၅၅၈ | burial_place = [[ဝက်စ်မင်စတာဘုရားကျောင်း]], လန်ဒန် | spouse = [[စပိန်ဘုရင် ဖိလစ် ၂]] | house = [[တူးဒါမင်းဆက်]] | father = [[အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး]] | mother = [[ကက်သရင်းအော့ဖ်အာရဂွန်]] | religion = [[ကက်သလစ်ဘာသာဝင်]] | signature = Mary I Signature.svg | signature_alt = Cursive signature with the words "Marye the quene" }}'''<big>ပထမမြောက်မေရီဘုရင်မ</big>''' (၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၅၁၆ – ၁၇ နိုဝင်ဘာ ၁၅၅၈) သည် ၁၅၅၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လမှစ၍ အင်္ဂလန်နှင့် အိုင်ယာလန်၏ ဘုရင်မ ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ၁၅၅၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလမှစ၍ ၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ စပိန်ဘုရင် ဖိလစ် (၂) ၏ ကြင်ယာတော်အဖြစ် စပိန်နိုင်ငံ၏ မိဖုရားကြီး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ဖခင်ဖြစ်သူ အဌမမြောက်ဟင်နရီ ဘုရင်လက်ထက်တွင် စတင်ခဲ့သော အင်္ဂလန်ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု ကို ပြောင်းပြန်လှန်ရန် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ယခင်ဘုရင်နှစ်ပါး လက်ထက်က သိမ်းဆည်းခံခဲ့ရသော အသင်းတော်ပိုင်ပစ္စည်းများကို ပြန်လည်ပေးအပ်ရန် ၎င်း၏ကြိုးပမ်းမှုကို ပါလီမန်က အကြီးအကျယ် ပိတ်ဆို့ခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်း၏ ၅ နှစ်တာ အုပ်ချုပ်မှုအတွင်း ဘာသာရေးကွဲလွဲသူ ကြီးကြီးမားမား ၂၈၀ ကျော်ကို တိုင်တန်း၍ မီးရှို့ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ ယင်းကို "မေရီ၏ နှိပ်စက်ညှင်းပန်းမှုများ" ဟု လူသိများကြပြီး၊ နောက်ပိုင်း သမိုင်းဝေဖန်သူများက ၎င်းအား '''"သွေးစွန်းသော မေရီ"''' ဟု သမိုင်းတွင် ကမ္ပည်းထိုး ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။ မေရီသည် အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး နှင့် ၎င်း၏ ပထမဆုံးဇနီး ကက်သရင်း အော့ဖ် အာရဂွန် တို့မှ မွေးဖွားပြီး အဖတ်တင်ကျန်ရစ်သော တစ်ဦးတည်းသော သမီးဖြစ်သည်။ ၁၅၃၃ ခုနှစ်တွင် မိဘများ၏ လက်ထပ်ပွဲ ပျက်ပြယ်သွားပြီးနောက် ၎င်းသည် တရားမဝင်ကလေးအဖြစ် ကြေညာခံရပြီး ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် လိုင်းမှ ပယ်ထုတ်ခြင်းခံခဲ့ရသော်လည်း၊ ၁၅၄၃ ခုနှစ် တတိယအကြိမ် ထီးနန်းဆက်ခံမှုအက်ဥပဒေ အရ ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် ပြန်လည်ရရှိခဲ့သည်။ ၎င်း၏ ဖအေတူမအေကွဲ မောင်ငယ်ဖြစ်သူ ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် သည် ၁၅၄၇ ခုနှစ်တွင် အသက် ၉ နှစ်အရွယ်၌ ဖခင်ဖြစ်သူ၏ ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့သည်။ ၁၅၅၃ ခုနှစ်တွင် အက်ဒွပ် သည် သေလုမြောပါး ဖျားနာလာသောအခါ မေရီအား ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်မှ ဖယ်ရှားရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ၎င်း၏လက်ထက်တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော ပရိုတက်စတင့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို မေရီက ပြောင်းပြန်လှန်ပစ်လိမ့်မည်ဟု ၎င်းမှန်ကန်စွာ တွေးတောမိခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ အက်ဒဝက် ကွယ်လွန်သောအခါ အဓိက နိုင်ငံရေးသမားများက ၎င်းတို့၏ ပရိုတက်စတင့်ဝမ်းကွဲဖြစ်သူ '''လေဒီ ဂျိန်း ဂရေး''' ကို ဘုရင်မအဖြစ် အစားထိုး ကြေညာခဲ့ကြသည်။ သို့သော် မေရီသည် အရှေ့အန်ဂလီယာ တွင် စစ်အင်အားကို လျင်မြန်စွာ စည်းရုံးပြီး ဂျိန်းကို နန်းချခဲ့ကာ၊ နောက်ပိုင်းတွင် ဂျိန်းသည် ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ မေရီသည် — အငြင်းပွားဖွယ်ဖြစ်သော ဂျိန်းနှင့် ဧကရီဘုရင်မ မာတစ်ဒါ တို့၏ အုပ်ချုပ်မှုကို ချန်လှပ်ထားလျှင် — အင်္ဂလန်၏ ပထမဆုံးသော '''အမျိုးသမီး အုပ်ချုပ်သူဘုရင်မ''' '''(Queen Regnant)''' ဖြစ်သည်။ ၁၅၅၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ၎င်းသည် စပိန်မင်းသား ဖိလစ်နှင့် ထိမ်းမြားခဲ့ပြီး၊ ၁၅၅၆ ခုနှစ်တွင် ဖိလစ် နန်းတက်လာသောအခါ ဟက်ဘ်စဘတ်စပိန် ၏ ကြင်ယာတော်မိဖုရားကြီး '''(Queen Consort)''' ဖြစ်လာခဲ့သည်။ စပိန်ဘုရင်နှင့် လက်ထပ်ခြင်းသည် အင်္ဂလန်တွင် အလွန်အငြင်းပွားဖွယ် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် မေရီ ကွယ်လွန်ပြီးနောက်၊ ၎င်း၏ ညီမငယ်ဖြစ်သူနှင့် ထီးနန်းဆက်ခံသူ ပထမ အဲလိဇဘက်ဘုရင်မကြီး က အင်္ဂလန်တွင် ကက်သလစ်ဘာသာကို ပြန်လည်အခြေချရန် မေရီ၏ ကြိုးပမ်းမှုအားလုံးကို ရုပ်သိမ်းကာ ပြောင်းပြန်လှန်ပစ်ခဲ့သည်။ မှတ်ချက် - Queen Regnant သည် မိမိကိုယ်တိုင် စီမံအုပ်ချုပ်ရသော ဘုရင်မကို ဆိုလိုခြင်းဖြစ်ပြီး Queen Consort သည် ကြင်ယာတော်မိဖုရားသာဖြစ်ပြီး မည်သည့်စီမံအုပ်ချုပ်မှုမျိုးကိုမှ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ပိုင်ခွင့်မရှိ။ == '''မွေးဖွားခြင်းနှင့် မိသားစု''' == '''မေရီ''' ကို ၁၅၁၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၊ ဂရင်းနစ် ရှိ ပလက်စန်းတီးယားနန်းတော် ၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်နှင့် ပထမဆုံးဇနီး ကက်သရင်း အော့ဖ် အာရဂွန်တို့၏ သားသမီးများထဲတွင် မွေးကင်းစကလေးဘဝကို ကျော်လွန်၍ ရှင်သန်နိုင်ခဲ့သည့် တစ်ဦးတည်းသော သမီးဖြစ်သည်။ မေရီကို မမွေးဖွားမီ မိခင်ဖြစ်သူတွင် ကိုယ်ဝန်ပျက်ကျခြင်းနှင့် အသေမွေးခြင်း သုံးကြိမ် ရှိခဲ့ပြီး၊ ကွန်ဝေါမြို့စား ဟင်နရီ အမည်ရှိ သားတော်တစ်ဦးမှာလည်း မွေးဖွားပြီးမကြာမီ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ မေရီကို မွေးဖွားပြီး သုံးရက်အကြာတွင် ဂရင်းနစ်ရှိ အော့ဗ်ဆားဗန့် ဖရိုင်းယားစ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်း ၌ ကက်သလစ်ဘာသာဝင်အဖြစ် နှစ်ခြင်းမင်္ဂလာ ပြုလုပ်ပေးခဲ့သည်။ ၎င်း၏ ခရစ်ယာန်မိဘအုပ်ထိန်းသူများတွင် ဝန်ကြီးချုပ် သောမတ်စ် ဝေါလ်ဆေး၊ ၎င်း၏ အဘွားတော်စပ်သူ ဒီဗွန်ကောင့်တက်စ် ကက်သရင်း နှင့် နော့ဖစ်ဒူးကတ်စတန် အက်ဂ်နက်စ် ဟောင်းဝပ် တို့ ပါဝင်သည်။ အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ အမဝမ်းကွဲ တော်စပ်သူ ဆလစ္စဘရီကောင့်တက်စ် မာဂရက် ပိုးလ် က မေရီ၏ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်အဖြစ် အတည်ပြုခြင်း အခမ်းအနား တွင် အာမခံသူအဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့သည်။ နောက်တစ်နှစ်တွင် မေရီသည် ၎င်း၏ဝမ်းကွဲဖြစ်သူ ဖရန့်စစ် ဘရန်ဒွန် ၏ ဘာသာရေးအာမခံသူအဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့ရာ ငယ်ငယ်ရွယ်ရွယ်ဖြင့် ခရစ်ယာန်မိခင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မေရီကို မွေးဖွားစဉ်က ဖခင်ဖြစ်သူ၏ တော်ဝင်အုပ်ထိန်းသူဟောင်း အဲလိဇဘက် ဒန်တွန် ၏ လက်ထဲတွင် အပ်နှံစောင့်ရှောက်စေခဲ့သည်။ ၁၅၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဆလစ္စဘရီကောင့်တက်စ်ကို မေရီ၏ အုပ်ထိန်းသူအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၅၂၁ မှ ၁၅၂၅ ခုနှစ်အထိ အေမီ ဘိုလင်း က အုပ်ထိန်းသူအဖြစ် ခေတ္တအစားထိုးခဲ့ပြီးနောက် ၁၅၂၅ ခုနှစ်တွင် ဆလစ္စဘရီကောင့်တက်စ်ကပင် ရာထူးကို ပြန်လည်ရရှိခဲ့သည်။ ၁၅၃၀ ပြည့်နှစ်မှစ၍ ဆာ ဂျွန် ဟပ်ဆေး သည် မေရီ၏ နန်းတွင်းမှူးမတ် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ ကင့်မြို့စား ဂျော့ခ်ျဂရေး၏ သမီးဖြစ်သူ ၎င်း၏ဇနီး လေဒီ အန်း သည် မေရီ၏ အနီးကပ်အစေခံတစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သည်။ == '''ငယ်ဘဝ''' == မေရီသည် ငယ်စဉ်ကပင် ဉာဏ်ပညာ ထက်မြက်ထူးချွန်သော ကလေးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ၁၅၂၀ ပြည့်နှစ် ဇူလိုင်လတွင် အသက် ၄ နှစ်ခွဲခန့်သာ ရှိသေးသော မေရီသည် နန်းတော်သို့ လာရောက်လည်ပတ်သည့် ပြင်သစ်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ကို ဗာဂျင်နယ် (ဟာပစီကော့ဒ် စန္ဒရားအမျိုးအစားတစ်မျိုး) တီးခတ်ပြ၍ ဧည့်ခံဖျော်ဖြေခဲ့သည်။ ၎င်း၏ အစောပိုင်း ပညာရေးအများစုကို မိခင်ဖြစ်သူက တာဝန်ယူခဲ့ပြီး၊ မိခင်က စပိန်လူသားပဒေသာပညာရှင် ဟွမ် လူဝီ ဗီးဗက်စ် ထံမှ အကြံဉာဏ်များ ရယူကာ မိန်းကလေးများ ပညာရေးဆိုင်ရာ ကျမ်းတစ်စောင်ဖြစ်သော ''De Institutione Feminae Christianae'' ကို ရေးသားစေခဲ့သည်။ အသက် ၉ နှစ်အရွယ်တွင် မေရီသည် လာတင်ဘာသာကို ဖတ်ရှုနိုင်၊ ရေးသားနိုင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ပြင်သစ်ဘာသာ၊ စပိန်ဘာသာ၊ ဂီတ၊ အကနှင့် ဂရိဘာသာရပ်များကိုလည်း လေ့လာခဲ့သည်။ ဟင်နရီ (၈) သည် သမီးဖြစ်သူကို အလွန်အလိုလိုက်ချစ်ခင်ပြီး ဗင်းနစ်သံတမန် ဆီဘက်စတီယန် ဂျူးစတီးနီးယား ကို မေရီသည် ဘယ်သောအခါမျှ ငိုယိုခြင်းမရှိကြောင်း ဂုဏ်ယူဝင့်ကြွားစွာ ပြောကြားခဲ့သည်။ မေရီသည် အသားဖြူဝင်းပြီး ပြာလဲ့သောမျက်ဝန်းနှင့် နီညိုရောင် သို့မဟုတ် ရွှေနီရောင် ဆံကေသာ ရှိရာ ယင်းမှာ မိဘနှစ်ပါးစလုံးထံမှ ဆင်းသက်လာသော ရုပ်ရည်လက္ခဏာများ ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ ပါးပြင်နီမြန်းသော စရိုက်မှာမူ ဖခင်ထံမှ ဆက်ခံရရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဟင်နရီသည် မေရီကို ချစ်ခင်သော်လည်း ၎င်း၏အိမ်ထောင်ရေးတွင် သားတော်တစ်ဦးမျှ မထွန်းကားခဲ့ခြင်းအပေါ် ပြင်းထန်စွာ စိတ်ပျက်ခဲ့သည်။ မေရီ အသက် ၉ နှစ်အရွယ်သို့ ရောက်သောအခါ ဟင်နရီနှင့် ကက်သရင်းတို့တွင် သားသမီး ထပ်မံထွန်းကားရန် လမ်းမရှိတော့ကြောင်း ထင်ရှားလာသဖြင့် ဟင်နရီတွင် တရားဝင် ထီးနန်းဆက်ခံမည့် အမျိုးသားအမွေခံ မရှိဘဲ ဖြစ်နေခဲ့သည်။ ၁၅၂၅ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် ဝေလနှင့် နယ်စပ်ဒေသကောင်စီ ကို ဦးဆောင်ရန် မေရီကို ဝေလနယ်စပ်သို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းအား လတ်ဒ်လိုရဲတိုက် တွင် ကိုယ်ပိုင်နန်းတွင်းအဖွဲ့ ထားရှိခွင့်ပြုခဲ့ပြီး များသောအားဖြင့် ဝေလမင်းသား များအတွက်သာ သတ်မှတ်ထားလေ့ရှိသည့် တော်ဝင်အခွင့်အာဏာ အများအပြားကို ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သမိုင်းအရ မေရီသည် ထိုဘွဲ့အမည်ကို တရားဝင် အပ်နှင်းခြင်းမခံရဖူးသော်လည်း ဗီးဗက်စ်နှင့် အခြားသူများက ၎င်းအား "ဝေလမင်းသမီး" ဟု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းသည် ဝေလနယ်စပ်ဒေသတွင် သုံးနှစ်ခန့် ဖြတ်သန်းခဲ့ပြီး ဖခင်ဖြစ်သူ၏ နန်းတော်သို့လည်း ပုံမှန်သွားရောက်လည်ပတ်ခဲ့ကာ ၁၅၂၈ ခုနှစ်လယ်ပိုင်းတွင် လန်ဒန်ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ နေအိမ်များသို့ အမြဲတမ်း ပြန်လည်ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ မေရီ၏ ငယ်ဘဝတစ်လျှောက်လုံးတွင် ဟင်နရီသည် သမီးဖြစ်သူအတွက် အနာဂတ်အိမ်ထောင်ရေးဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးမှုများကို စဉ်ဆက်မပြတ် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ မေရီ အသက် ၂ နှစ်အရွယ်တွင် ပြင်သစ်ဘုရင် ဖရန့်စစ် (၁) ၏ သားငယ်ဖြစ်သူ ပြင်သစ်အိမ်ရှေ့မင်းသား ဖရန့်စစ် နှင့် စုလျားရစ်ပတ်ရန် ကတိပြုခဲ့သော်လည်း သုံးနှစ်အကြာတွင် ထိုစာချုပ် ပျက်ပြယ်သွားခဲ့သည်။ ၁၅၂၂ ခုနှစ်၊ အသက် ၆ နှစ်အရွယ်တွင် ၎င်းအား အသက် ၂၂ နှစ်ရှိပြီဖြစ်သော ဝမ်းကွဲတော်စပ်သူ သန့်ရှင်းသောရောမအင်ပါယာ ဧကရာဇ် ချားလ်စ် (၅) နှင့် လက်ထပ်ရန် စာချုပ်ချုပ်ဆိုခဲ့သော်လည်း၊ နှစ်အနည်းငယ်အကြာတွင် ချားလ်စ်က ဟင်နရီ၏ သဘောတူညီချက်ဖြင့် စုလျားရစ်ပတ်မှုကို ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဟင်နရီ၏ အဓိကအကြံပေး ကာဒီနယ် ဝူလ်ဆေးသည် ပြင်သစ်တို့နှင့် လက်ထပ်ရေးဆွေးနွေးမှုများကို ပြန်လည်စတင်ခဲ့ပြီး၊ အင်္ဂလန်နှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ရန် လိုလားနေသော ပြင်သစ်ဘုရင် ဖရန့်စစ် (၁) နှင့် မေရီကို လက်ထပ်ရန် ဟင်နရီက အကြံပြုခဲ့သည်။ လက်ထပ်ရေးစာချုပ်တစ်ခု ချုပ်ဆိုခဲ့ပြီး မေရီသည် ဖရန့်စစ် (၁) သို့မဟုတ် ၎င်း၏ ဒုတိယသားတော် အော်လင်းမြို့စား ဟင်နရီ တို့ထဲမှ တစ်ဦးဦးနှင့် လက်ထပ်ရန် သတ်မှတ်ခဲ့သော်လည်း၊ ဝူလ်ဆေးသည် လက်ထပ်ပွဲမလိုဘဲ ပြင်သစ်နှင့် မဟာမိတ်စာချုပ်ကို ရယူနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၅၂၈ ခုနှစ်တွင် ဝူလ်ဆေး၏ ကိုယ်စားလှယ် သောမတ်စ် မက်ဂနပ်စ် သည် မေရီအား ၎င်း၏ဝမ်းကွဲဖြစ်သူ စကော့တလန်ဘုရင် ဂျိမ်းစ် (၅) ) နှင့် လက်ထပ်ရန် စိတ်ကူးကို စကော့တလန်သံတမန် အဒမ် အိုတာဘန်း နှင့် ဆွေးနွေးခဲ့သည်။ ဗင်းနစ်လူမျိုး မာရီယို ဆာဗော်ဂနာနို၏ အဆိုအရ ထိုအချိန်တွင် မေရီသည် လှပချောမောပြီး ကိုယ်လုံးကိုယ်ပေါက် ပြေပြစ်ကာ အသားအရေ လှပသော အမျိုးသမီးငယ်တစ်ဦးအဖြစ် ဖွံ့ဖြိုးလာနေပြီ ဖြစ်သည်။ == '''အရွယ်ရောက်ပြီးချိန်''' == ၁၅၃၆ ခုနှစ်တွင် မိဖုရား အန်းဘိုလင်းသည် ဘုရင်၏ အမျက်တော်ရှာခြင်းကို ခံရပြီး ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသည်။ အဲလစ်ဇဘက်သည်လည်း မေရီကဲ့သို့ပင် တရားမဝင်ကလေးအဖြစ် ကြေညာခံရပြီး ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် အခွင့်အရေးများ ရုပ်သိမ်းခံခဲ့ရသည်။ အန်းဘိုလန်းကို ကွပ်မျက်ပြီး နှစ်ပတ်အတွင်း ဟင်နရီသည် ဂျိန်း ဆေးမွား နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းက ခင်ပွန်းဖြစ်သူအား မေရီနှင့် ပြန်လည်သင့်မြတ်အောင် စည်းရုံးပေးခဲ့သည်။ သို့သော် ဟင်နရီသည် မေရီအနေဖြင့် ၎င်းအား အင်္ဂလန်အသင်းတော်၏ အကြီးအကဲအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုရန်၊ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ အာဏာကို ငြင်းပယ်ရန်၊ မိဘများ၏ လက်ထပ်ပွဲမှာ ဥပဒေနှင့်မညီကြောင်း ဝန်ခံရန်နှင့် မိမိကိုယ်ကိုယ် တရားမဝင်ကလေးအဖြစ် လက်ခံရန် အတင်းအကျပ် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ မေရီသည် "ဘုရားသခင်နှင့် မိမိ၏ အမှားအမှန်သိစိတ်" ခွင့်ပြုသရွေ့ ဖခင်၏ အာဏာကို နာခံခြင်းဖြင့် ပြန်လည်သင့်မြတ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း၊ နောက်ဆုံးတွင် ဟင်နရီ၏ တောင်းဆိုချက်အားလုံးကို သဘောတူညီသည့် စာရွက်စာတမ်းကို လက်မှတ်ရေးထိုးရန် အကျပ်ကိုင် ခြိမ်းခြောက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဖခင်နှင့် ပြန်လည်သင့်မြတ်ပြီးနောက် မေရီသည် နန်းတော်တွင် ၎င်း၏နေရာကို ပြန်လည်ရရှိခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ၎င်းအား ကိုယ်ပိုင်နန်းတွင်းအဖွဲ့ ပြန်လည်ချီးမြှင့်ခဲ့ပြီး မေရီ အနှစ်သက်ဆုံးဖြစ်သူ စူဇန် ကလန်ရင်ရှူး ကိုလည်း ရာထူးပြန်ပေးခဲ့သည်။ ဤကာလအတွင်း မေရီ၏ သုံးစွဲမှုမှတ်တမ်းများအရ ၎င်းသည် ဟတ်ဖီးလ်အိမ်တော်၊ ဘိုလျူးနန်းတော်၊ ရစ်ချမွန်နှင့် ဟန်ဒန်တို့အပြင် ဂရင်းနစ်၊ ဝက်စ်မင်စတာနှင့် ဟန်ပတန်ကုတ်ရှိ ဟင်နရီ၏ နန်းတော်များတွင် အဓိက နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ ၎င်း၏ အသုံးစရိတ်များတွင် အဖိုးတန်အဝတ်အစားများနှင့် ၎င်းအနှစ်သက်ဆုံး အပန်းဖြေမှုတစ်ခုဖြစ်သည့် ဖဲကစားခြင်း (လောင်းကစားခြင်း) တို့ ပါဝင်သည်။ အင်္ဂလန်မြောက်ပိုင်းရှိ ပုန်ကန်သူများသည် ဟင်နရီ၏ ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို ဆန့်ကျင်ခဲ့ကြပြီး၊ ၎င်းတို့၏ တောင်းဆိုချက်တစ်ခုမှာ မေရီအား တရားဝင် အဆင့်အတန်း ပြန်လည်ပေးရန် ဖြစ်သည်။ "ကရုဏာတော်ခရီးစဉ်" ဟု လူသိများသော ထိုပုန်ကန်မှုကို ဘုရင်က ရက်ရက်စက်စက် နှိမ်နင်းခဲ့သည်။ မေရီ၏ နန်းတွင်းမှူးမတ်ဟောင်း လော့ဒ် ဟပ်ဆေး အပါအဝင် ပုန်ကန်သူများ ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသော်လည်း မေရီ တိုက်ရိုက်ပါဝင်ပတ်သက်ခဲ့သည့် အရိပ်အယောင် မရှိပေ။ ၁၅၃၇ ခုနှစ်တွင် မိဖုရားဂျိန်းသည် သားတော် '''အက်ဒွပ်''' ကို မွေးဖွားပြီးနောက် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ အက်ဒွပ်သည် အမျိုးသားဖြစ်၍ မေရီကို ကျော်ဖြတ်ကာ အင်္ဂလန်ထီးနန်း၏ တရားဝင်အမွေခံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မေရီသည် မောင်ငယ်၏ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်ဖြစ်မှုတွင် အာမခံသူ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး မိဖုရား၏ ဈာပနတွင်လည်း အဓိက ဝမ်းနည်းပူဆွေးသူအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဟင်နရီဘုရင်သည် မေရီအား တရားဝင်အဆင့်အတန်း ပြန်ပေးရန် သို့မဟုတ် ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်လိုင်း သတ်မှတ်ပေးရန် ငြင်းဆန်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ၁၅၄၂ ခုနှစ်တွင် မေရီက မိမိကိုယ်ကိုယ် "ခရစ်ယာန်လောကတစ်ခုလုံးတွင် အဆိုးဆုံးသော အမျိုးသမီး" ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ၁၅၃၉ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းမှစ၍ နိုင်ဘတ်မြို့စား ဖိလစ် က မေရီကို လက်ထပ်ခွင့်တောင်းခဲ့သော်လည်း ၎င်းမှာ လူသာရန် ပရိုတက်စတင့်တစ်ဦးဖြစ်၍ မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ ၁၅၃၉ ခုနှစ်တွင် ဝန်ကြီးချုပ် သောမတ်စ် ကရွမ်းဝဲလ် သည် ကလိဗ်စ်နယ် နှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ရန် ဆွေးနွေးခဲ့သည်။ မေရီနှင့် ကလိဗ်စ်မြို့စား ဝီလျံတို့ကို ပေးစားရန် စိတ်ကူးရှိခဲ့သော်လည်း အကောင်အထည်မပေါ်ခဲ့ဘဲ၊ ဟင်နရီဘုရင်နှင့် မြို့စား၏နှမ အန်း အော့ဖ် ကလိဗ်စ်တို့ ထိမ်းမြားရန် သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ဘုရင်က အန်းကို ပထမဆုံးအကြိမ် တွေ့ရသောအခါ ရုပ်ဆိုးသည်ဟု ယူဆခဲ့သော်လည်း နိုင်ငံရေးအကြောင်းပြချက်ကြောင့် လက်ထပ်ပွဲကို မဖျက်သိမ်းနိုင်ခဲ့ပေ။ ကရွမ်းဝဲလ်သည် ဘုရင်၏မျက်နှာသာပေးမှု ဆုံးရှုံးခဲ့ပြီး ၁၅၄၀ ဇွန်လတွင် နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည် (၎င်း၏ စွပ်စွဲချက်တစ်ခုမှာ မေရီကို ၎င်းကိုယ်တိုင် လက်ထပ်ရန် ကြံစည်ခဲ့သည်ဟူသော အချက်ဖြစ်သည်)။ အန်းက လက်ထပ်ပွဲ ပျက်ပြယ်ခြင်းကို သဘောတူခဲ့ပြီးနောက် ကရွမ်းဝဲလ်မှာ ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသည်။ ၁၅၄၁ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် မေရီ၏ အုပ်ထိန်းသူဟောင်းနှင့် ခရစ်ယာန်မိခင်ဖြစ်သူ ဆလစ္စဘရီကောင့်တက်စ်ကို ကက်သလစ်ပူးပေါင်းကြံစည်မှု အကြောင်းပြချက်ဖြင့် ရက်ရက်စက်စက် ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ ၁၅၄၂ ခုနှစ်၊ ဟင်နရီ၏ ပဉ္စမမြောက်ဇနီး ကက်သရင်း ဟောင်းဝပ် ကွပ်မျက်ခံရပြီးနောက် ဘုရင်သည် မေရီအား နန်းတွင်းခရစ္စမတ်ပွဲတော်သို့ ဖိတ်ကြားခဲ့ပြီး၊ မိဖုရားမရှိသည့်ကာလအတွင်း မေရီက နန်းတွင်းဧည့်ခံပွဲ အစီအစဉ်များကို တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၁၅၄၃ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် ဆဋ္ဌမမြောက်နှင့် နောက်ဆုံးဇနီး '''ကက်သရင်း ပါး''' နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ပြီး ၎င်းက တော်ဝင်မိသားစုကို ပြန်လည်စည်းလုံးစေခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် '''၁၅၄၄ ခုနှစ် ထီးနန်းဆက်ခံမှုအက်ဥပဒေ'''အရ မေရီနှင့် အဲလိဇဘက်တို့ကို အက်ဒွပ် ၏နောက်တွင် ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်လိုင်းသို့ ပြန်လည်ထည့်သွင်းပေးခဲ့သော်လည်း ဥပဒေအရမူ ၎င်းတို့နှစ်ဦးစလုံးသည် တရားမဝင်ကလေးများအဖြစ် ဆက်ရှိနေခဲ့သည်။ ၁၅၄၇ ခုနှစ်တွင် အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ကွယ်လွန်၍ အက်ဒွပ် နန်းတက်ခဲ့သည်။ မေရီသည် နော့ဖစ်၊ ဆပ်ဖစ်နှင့် အက်ဆက်စ်တို့ရှိ မြေယာများကို အမွေရရှိခဲ့သည်။ အက်ဒွပ် သည် ကလေးသာရှိသေးသဖြင့် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာမှာ ပရိုတက်စတင့်များကြီးစိုးသော အုပ်ထိန်းသူကောင်စီထံသို့ ရောက်ရှိသွားပြီး ၎င်းတို့က တစ်နိုင်ငံလုံးကို ပရိုတက်စတင့်ဘာသာ သွတ်သွင်းရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။ မေရီသည် ရောမကက်သလစ်ဘာသာအပေါ် သစ္စာမြဲမြံစွာဖြင့် ၎င်း၏ကိုယ်ပိုင်ဝတ်ပြုဆောင်တွင် ရိုးရာမက်စ် ဝတ်ပြုပွဲကို ပေါ်ပေါ်ထင်ထင် ဆက်လက်ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး ၎င်း၏ဝမ်းကွဲ ဧကရာဇ် ချားလ်စ် (၅) ထံ နိုင်ငံရေးအရ အကူအညီတောင်းခံခဲ့သည်။ အက်ဒဝက် စိုးစံစဉ်ကာလအများစုတွင် မေရီသည် ၎င်း၏ကိုယ်ပိုင်မြေယာများ၌သာ နေထိုင်ခဲ့ပြီး နန်းတော်သို့ ခဲယဉ်းစွာ လာရောက်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၀ ပြည့်နှစ် ခရစ္စမတ်တွင် အသက် ၁၃ နှစ်အရွယ် အက်ဒဝက်သည် အသက် ၃၄ နှစ်ရှိပြီဖြစ်သော မေရီအား ၎င်း၏ဘာသာရေးဥပဒေများကို လျစ်လျူရှုမှုအတွက် လူပုံအလယ်တွင် ပြင်းထန်စွာ ပြစ်တင်ဝေဖန်ခဲ့သဖြင့် နှစ်ဦးစလုံး နန်းတွင်းအဖွဲ့ရှေ့တွင် မျက်ရည်ကျခဲ့ကြသည်။ မေရီသည် ကက်သလစ်ဘာသာကို စွန့်လွှတ်ရန် အက်ဒဝက်၏ တောင်းဆိုချက်များကို ထပ်လဲလဲ ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ == '''ထီးနန်းတက်ခြင်း''' == ၁၅၀၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၆ ရက်နေ့တွင် အသက် ၁၅ နှစ်အရွယ် '''ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင်'''သည် အဆုတ်ရောဂါ (တီဘီရောဂါ ဖြစ်နိုင်ခြေရှိ) ဖြင့် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ ၎င်းသည် မေရီထံ ထီးနန်းရောက်ရှိသွားပါက ကက်သလစ်ဘာသာကို ပြန်လည်အခြေချပြီး ၎င်းတို့၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို ဖျက်ဆီးပစ်မည်ကို စိုးရိမ်သဖြင့် မေရီအား ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်လိုင်းမှ ဖယ်ရှားရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။ နော့သမ်ဘာလန်မြို့စား ဂျွန် ဒတ်ဒလေ ၏ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် အက်ဒဝက်သည် ၎င်း၏သေတမ်းစာတွင် မေရီနှင့် (ပရိုတက်စတင့်ဖြစ်သော်လည်း) အဲလိဇဘက် နှစ်ဦးစလုံးကို ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်မှ ပယ်ထုတ်ခဲ့သည်။ ယင်းလုပ်ရပ်သည် ၁၁၄၄ ခုနှစ် ထီးနန်းဆက်ခံမှုအက်ဥပဒေကို ဆန့်ကျင်လျက်၊ အက်ဒဝက်သည် နော့သမ်ဘာလန်မြို့စား၏ ချွေးမဖြစ်သူ '''လေဒီ ဂျိန်း ဂရေး''' ကို ၎င်း၏ထီးနန်းဆက်ခံသူအဖြစ် အမည်စာရင်းတင်သွင်းခဲ့သည်။ အက်ဒွပ် မကွယ်လွန်မီ မေရီအား လန်ဒန်သို့ လာရောက်ရန် ဆင့်ခေါ်ခဲ့သော်လည်း ယင်းမှာ ၎င်းအား ဖမ်းဆီးပြီး ဂျိန်း နန်းတက်ရန် လမ်းခင်းသည့် အကွက်ရွှေ့မှုဖြစ်ကြောင်း သတိပေးချက်ရရှိခဲ့သဖြင့် မေရီသည် လန်ဒန်သို့မသွားဘဲ ကက်သလစ်ဘာသာဝင် အများအပြားရှိရာ အရှေ့အန်ဂလီယာ သို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့သည်။ ဇူလိုင်လ ၉ ရက်နေ့တွင် ၎င်းသည် မိမိကိုယ်သူ တရားဝင်ဘုရင်မအဖြစ် ကြေညာရန် '''ဘုရင့်အတိုင်ပင်ခံအဖွဲ့''' ထံ စာရေးသား အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ၁၅၀၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် လေဒီ ဂျိန်း ဂရေးကို နော့သမ်ဘာလန်နှင့် ၎င်း၏နောက်လိုက်များက ဘုရင်မအဖြစ် ကြေညာခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ဇူလိုင်လ ၁၂ ရက်အရောက်တွင် မေရီနှင့် ၎င်း၏ထောက်ခံသူများသည် ဆပ်ဖစ်ရှိ ဖရမ်လင်ဂမ်ရဲတိုက်တွင် စစ်အင်အားအမြောက်အမြား စုစည်းမိသွားခဲ့သည်။ နော့သမ်ဘာလန်အပေါ် မှူးမတ်များ၏ ထောက်ခံမှု ပြိုလဲသွားခဲ့ပြီး '''ဇူလိုင်လ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ဂျိန်းသည် နန်းချခြင်းခံခဲ့ရသည်'''။ ဂျိန်းနှင့် နော့သမ်ဘာလန်မြို့စားတို့သည် လန်ဒန်မျှော်စင်တွင် အကျဉ်းချခံခဲ့ရသည်။ ၁၅၀၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၃ ရက်နေ့တွင် မေရီသည် နှမဖြစ်သူ အဲလစ်ဇဘက်နှင့်အတူ မှူးမတ်ပေါင်း ၈၀၀ ကျော် ခြံရံလျက် ပြည်သူလူထု၏ တစ်ခဲနက်ထောက်ခံမှုလှိုင်းဖြင့် လန်ဒန်မြို့အတွင်းသို့ အောင်ပွဲခံ ချီတက်ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ == '''နန်းစံကာလ''' == ဘုရင်မကြီးမေရီ နန်းတက်လာပြီးနောက် ပထမဆုံး လုပ်ဆောင်ခဲ့သည့် အလုပ်များအနက် တစ်ခုမှာ လန်ဒန်မျှော်စင်တွင် အကျဉ်းကျနေသော ရိုမန်ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များဖြစ်သည့် တတိယအဆင့်နော်ဖော့ခ်မြို့စားကြီး သောမတ်စ် ဟောင်းဝပ် နှင့် စတီဖင် ဂါဒီနာတို့အပြင် သူမ၏ အမျိုးအနွယ်တော်စပ်သူ အက်ဒွပ် ကော်တနီတို့ကိုပါ ပြန်လွှတ်ပေးရန် အမိန့်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ နုပျိုလှပသော လေဒီဂျိန်း မှာ နော့သမ်ဘာလန်၏ အာဏာသိမ်းရန် ကြံစည်မှုတွင် အသုံးချခံ ဓားစာခံသက်သက်သာ ဖြစ်ကြောင်းကို မေရီ နားလည်ထားသည်။ ထို့ကြောင့် အာဏာသိမ်းရန် ကြိုးပမ်းမှုအပြီး နောက်ဆက်တွဲကာလတွင် အဆင့်မြင့်ပူးပေါင်းကြံစည်သူများထဲမှ နော့သမ်ဘာလန် တစ်ဦးတည်းကိုသာ နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ လေဒီဂျိန်းနှင့် သူမ၏ခင်ပွန်းဖြစ်သူ လော့ဒ် ဂေးဖို့ဒ် ဒတ်ဒ်လေတို့သည် အပြစ်ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသော်လည်း ချက်ချင်းကွပ်မျက်ခြင်းမပြုဘဲ လန်ဒန်မျှော်စင်တွင်သာ စောင့်ကြည့်ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ပြီး လေဒီဂျိန်း၏ဖခင်ဖြစ်သူ တစ်ဦးမြောက် ဆပ်ဖော့ခ်မြို့စားကြီး ဟင်နရီ ဂရေး ကိုမူ ပြန်လွှတ်ပေးခဲ့သည်။ သို့သော် လေဒီဂျိန်းကို ထီးနန်းတင်မြှောက်ရန် ကြံစည်မှုတွင် '''ဘုရင့်အတိုင်ပင်ခံအဖွဲ့''' အဖွဲ့ဝင် အားလုံးနီးပါး ပါဝင်ပတ်သက်နေသဖြင့် မေရီသည် ခက်ခဲသော အခြေအနေနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ သူမသည် ဂါဒီနာကို အတိုင်ပင်ခံအဖွဲ့တွင် ပြန်လည်ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး ဝင်ချက်စတာ၏ ဆရာတော် ရာထူးနှင့် နိုင်ငံတော်အဓိပတိ ရာထူး နှစ်ခုစလုံးကို ပေးအပ်ခဲ့ကာ ၎င်းသည် ထိုရာထူးများကို ၁၅၅၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ဆူဆန် ကလဲရင်စီးယပ်စ် သည် ဝတ်ရုံတော်ထိန်းချုပ် ) ဖြစ်လာခဲ့သည်။ စက်တင်ဘာ ၃၀ ရက်တွင် သူမအား ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် ပွဲလမ်းသဘင်များနှင့် ဖျော်ဖြေပွဲများကို ကျင်းပခဲ့ပြီး မေရီ လန်ဒန်မြို့အတွင်း လှည့်လည်လှည့်လည်ပွဲ၌ ဝီလျံ မန်ဒီ ၏ ကြီးကျယ်ခမ်းနားလှသော ဓမ္မတေး ''Vox Patris caelestis'' ကို သီဆိုပူဇော်ခဲ့ကြသည်။ ထိုဓမ္မတေးသည် (ကျမ်းစာလာ) ရှောလမုန်၏သီချင်းနှင့် ကညာစင်မေရီ ကောင်းကင်ဘုံသို့ ပင့်ဆောင်ခြင်းခံရမှုကို ရည်ညွှန်းထားခြင်းဖြစ်သည်။ ၁၅၅၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁ ရက်တွင် ဂါဒီနာသည် ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း ၌ မေရီကို ဘိသိက်မြှောက် သရဖူဆောင်းပေးခဲ့သည်။ == '''စပိန်နိုင်ငံနှင့် ထိမ်းမြားခြင်း''' == ယခုအခါ အသက် ၃၇ နှစ်ရှိပြီဖြစ်သော မေရီသည် ခင်ပွန်းတစ်ဦး ရှာဖွေရန်နှင့် ထီးနန်းဆက်ခံမည့် ရင်သွေးတစ်ဦး မွေးဖွားရန် အာရုံစိုက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်၏ သေတမ်းစာနှင့် ၁၅၄၄ ခုနှစ် ထီးနန်းဆက်ခံမှု အက်ဥပဒေအရ နောက်ထပ် ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် အစဉ်အဆက်ရှိနေသည့် အဲလိဇဘက် အား ထီးနန်းမရရှိစေရန် တားဆီးရန်အတွက် ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလန်ပြည်သူများက မိဖုရားကြီးကို လက်ထပ်စေချင်ကြသော်လည်း အင်္ဂလန်၏ အရေးကိစ္စများတွင် ပြည်ပအာဏာစွက်ဖက်မှုများ ဖြစ်လာနိုင်သဖြင့် နိုင်ငံခြားသားတစ်ဦးနှင့် လက်မထပ်သင့်ကြောင်း အများသဘောတူ ယူဆထားကြသည်။ ၁၅၅၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့သည် သူမထံ သွားရောက်ပြီး အင်္ဂလိပ်လူမျိုး ခင်ပွန်းတစ်ဦးကိုသာ ရွေးချယ်ရန် တရားဝင်တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ အထင်ရှားဆုံး သတ်မှတ်ထားသော ကိုယ်စားလှယ်လောင်းများမှာ မကြာသေးမီကမှ ဒက်ဗွန်မြို့စား အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရသော သူမ၏ ဆွေးမျိုးတော်စပ်သူ အက်ဒွပ် ကော်တနီနှင့် ကက်သလစ် ကာဒီနယ် ရက်ဂျီနယ် ပိုးလ်) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော် စပိန်ဘုရင်လည်းဖြစ်သော မေရီ၏ တစ်ဝမ်းကွဲမောင်နှမတော်စပ်သူ ပဉ္စမမြောက် ချားလ်စ် က အင်္ဂလန်နှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ခြင်းဖြင့် ဥရောပတွင် ၎င်း၏ဩဇာအာဏာ အကြီးမားဆုံးဖြစ်လာမည်ကို မြင်မိသည်။ ထို့ကြောင့် ကမ္ဘာ့ဘာသာရေးနှင့် နိုင်ငံရေးအရ အကျိုးစီးပွားချင်း ကိုက်ညီမည့်သူအဖြစ် ၎င်း၏ တစ်ဦးတည်းသော တရားဝင်သားတော် ဖိလစ်ကို အဆိုပြုရန် အင်္ဂလန်သို့ ဝန်ကြီးတစ်ဦး စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ထိုစပိန်မင်းသားသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်အနည်းငယ်ခန့်က ၎င်း၏သား ကားလို့စ် ၏ မိခင်ဖြစ်သူ ပထမဇနီး ပေါ်တူဂီမှ မာရီယာ မာနူအဲလာ ကွယ်လွန်သွားသဖြင့် မုဆိုးဖိုဖြစ်နေပြီး၊ ဥရောပတိုက်ကြီးနှင့် ကမ္ဘာသစ် (အမေရိကတိုက်) ရှိ ကျယ်ပြန့်လှသော နယ်မြေများကို ဆက်ခံမည့် ထီးနန်းလျာ ဖြစ်သည်။ ဖိလစ်နှင့် မေရီ နှစ်ဦးစလုံးသည် ဂျွန် အော့ဖ် ဂေါင့် ၏ အနွယ်တော်များ ဖြစ်ကြသည်။ လက်ထပ်ထိမ်းမြားမှု ညှိနှိုင်းမှုများ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအနေဖြင့် တီရှန် ရေးဆွဲထားသော ဖိလစ်၏ ပုံတူပန်းချီကားကို ၁၅၅၃ ခုနှစ် နောက်ဆုံးနှစ်ဝက်တွင် မေရီထံသို့ ပေးပို့ခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်၏ ဘေးကင်းလုံခြုံရေးအတွက် ချားလ်စ်၏ မိသားစုဖြစ်သော ဟပ်ဘ်စဘတ်တော်ဝင်မိသားစုနှင့် ပိုမိုနီးကပ်သော ဆက်ဆံရေး တည်ဆောက်ရန် လိုအပ်သည်ဟု မေရီက ယုံကြည်သဖြင့် ဖိလစ်နှင့် လက်ထပ်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် ထိမ်းမြားမှု သဘောတူစာချုပ်ကို ဘုရင့်အတိုင်ပင်ခံအဖွဲ့ထံ တင်ပြခဲ့သည်။ စာချုပ်ပါ အချက်အလက်များသည် အင်္ဂလန်ဘက်မှ အပြတ်အသတ် အသာစီးရပြီး ကာကွယ်ပိုင်ခွင့် အချက်အလက်များစွာ ပါဝင်နေသော်လည်း အင်္ဂလန်သည် ဖိလစ်၏ စစ်ပွဲများအတွင်း ဆွဲသွင်းခံရပြီး ဟပ်ဘ်စဘတ် အင်ပါယာ၏ ပြည်နယ်တစ်ခု သက်သက်သာ ဖြစ်သွားလိမ့်မည်ဟု လူအများက တွေးပူခဲ့ကြသည်။ပြည်ပစစ်ပွဲများတွင် အင်္ဂလန် ပါဝင်ပတ်သက်ရမည့် ကုန်ကျစရိတ်များအတွက် အခွန်အခများ ပိုမိုပေးဆောင်ရမည်ကို ကြိုတင်မြင်နေကြသည့် မြေပိုင်ရှင် လူကုံထံများနှင့် လွှတ်တော်အမတ်များအတွက် ဤအချက်သည် အထူးစိုးရိမ်စရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်အဓိပတိ ဂါဒီနာနှင့် အင်္ဂလန်အောက်လွှတ်တော်တို့က အင်္ဂလန်သည် ဟပ်ဘ်စဘတ်တို့၏ လက်အောက်ခံ နိုင်ငံငယ်လေးတစ်ခုအဖြစ် လျှောကျသွားမည်ကို စိုးရိမ်သဖြင့် အင်္ဂလိပ်လူမျိုးတစ်ဦးနှင့်သာ လက်ထပ်ရန် မေရီအား အသနားခံတင်ပြခဲ့ကြသော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ ဤလက်ထပ်မှုသည် အင်္ဂလိပ်ပြည်သူများကြားတွင် ရေပန်းမစားဘဲ လူကြိုက်နည်းခဲ့သည်။ ဂါဒီနာနှင့် ၎င်း၏မဟာမိတ်များသည် မျိုးချစ်စိတ်ဓာတ်ကို အခြေခံ၍ ကန့်ကွက်ခဲ့ကြပြီး၊ ပရိုတက်စတင့် ဘာသာဝင်များကမူ ကက်သလစ်ဘာသာကို ပြန်လည်အသက်သွင်းပြီး စပိန်ဘုရင် ရောက်ရှိလာပါက ပရိုတက်စတင့် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိများကို စီရင်ရန်အတွက် ဘာသာရေးခုံရုံး ပါ ရောက်ရှိလာလိမ့်မည်ကို စိုးရိမ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ်ပြည်သူ အများအပြားသည် ဘာသာရေးခုံရုံး၏ အကျဉ်းသားများ ခံစားခဲ့ရသည့် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုများနှင့် ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုများအကြောင်း ဇာတ်လမ်းများကို သိရှိထားကြပြီး၊ ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင် ဘာသာရေးစစ်ဆေးသူများ၏ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှု ကို ခံစားခဲ့ရဖူးသူများပင် ရှိခဲ့သည်။ မေရီနှင့် ဖိလစ်တို့၏ လက်ထပ်တော့မည့်အရေးကို အင်္ဂလိပ်ပြည်သူများသာမကဘဲ ထိတ်လန့်ခဲ့ကြသည်မဟုတ်ပေ။ ပြင်သစ်နိုင်ငံသည်လည်း အင်္ဂလန်နှင့် စပိန်တို့ မဟာမိတ်ဖွဲ့မည်ကို စိုးရိမ်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်နိုင်ငံဆိုင်ရာ ပြင်သစ်သံအမတ် အန်တွိုင်း ဒီ နိုအိုင်းလ် သည် "စစ်မက်ဖြစ်ပွားလိမ့်မည်ဟု ခြိမ်းခြောက်ခဲ့ပြီး တွေ့သမျှ မကျေနပ်သူ မှန်သမျှနှင့် ချက်ချင်းပင် လျှို့ဝှက်ပူးပေါင်း ကြံစည်မှုများ စတင်ခဲ့သည်"။ ၁၅၅၃ ခုနှစ် ခရစ္စမတ်မတိုင်မီတွင် စပိန်ဆန့်ကျင်ရေး သီချင်းများနှင့် စာစောင်များသည် လန်ဒန်မြို့ လမ်းမများပေါ်တွင် ပျံ့နှံ့နေခဲ့ပြီဖြစ်သည်။ === '''ဆာ သောမတ်စ် ဝိုင်ယက်''' === မေရီက ဖိလစ်နှင့် လက်ထပ်ရန် ဇွတ်အတင်း ဆုံးဖြတ်သောအခါ ပုန်ကန်မှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ သောမတ်စ် ဝိုင်ယက် (လူငယ်) သည် မေရီကို နန်းချ၍ အဲလိဇဘတ်ကို နန်းတင်ရန် ကင့်ထ် နယ်မှ စစ်သည်အင်အားကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ယခုအခါ "ဝိုင်ယက်၏ ပုန်ကန်မှု" ဟု လူသိများသော ပိုမိုကျယ်ပြန့်သည့် ပူးပေါင်းကြံစည်မှု၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်ပြီး လေဒီဂျိန်း၏ဖခင် ဆပ်ဖော့ခ်မြို့စားကြီး ဟင်နရီ ဂရေးလည်း ပါဝင်ပတ်သက်ခဲ့သည်။ မေရီက သူမအနေဖြင့် လွှတ်တော်ကို ခေါ်ယူပြီး ဤလက်ထပ်မှုအရေးကို ဆွေးနွေးမည်ဖြစ်ကြောင်း၊ အကယ်၍ လွှတ်တော်က ဤလက်ထပ်မှုသည် တိုင်းပြည်အတွက် အကျိုးမရှိဟု ဆုံးဖြတ်ပါက သူမအနေဖြင့် ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခြင်းမပြုဘဲ ရပ်ဆိုင်းမည်ဖြစ်ကြောင်း လူသိရှင်ကြား ကြေညာခဲ့သည်။ ဝိုင်ယက်သည် ကင့်ထ်နယ်တွင် လူအင်အား ၂,၅၀၀ ခန့်ကို စုစည်းခဲ့ပြီး နော်ဖော့ခ်မြို့စားကြီး၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်ရှိ အစိုးရတပ်အချို့ ၎င်းတို့ဘက်သို့ ဘက်ပြောင်းလာသောအခါ ၎င်း၏တပ်ဖွဲ့သည် ပိုမိုအင်အားတောင့်တင်းလာခဲ့သည်။ သို့သော် ကူးလင်းရဲတိုက် ကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့ရာတွင် ၎င်းဘက်မှ နှောင့်နှေးကြန့်ကြာမှုကြောင့် မေရီသည် လန်ဒန်၏ ခံစစ်ကို အားကောင်းအောင် ပြုလုပ်ရန်နှင့် ဂစ်လ်ဒ်ဟောတွင် မိန့်ခွန်းပြောကြားခြင်းဖြင့် မြို့သူမြို့သားများ၏ သစ္စာစောင့်သိမှုကို ရယူရန် အချိန်ရသွားခဲ့သည်။ ဝိုင်ယက်သည် မြို့တော်သို့ ချီတက်လာသောအခါ လုဒ်ဂိတ် တံခါးမှာ ပိတ်ဆို့ခြင်းခံထားရပြီး ၎င်း၏စစ်တပ်သည် လန်ဒန်မျှော်စင်၏ မြင်ကွင်းရှေ့မှာပင် လက်နက်ချခဲ့ရသည်။ ဝိုင်ယက်ကို ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။ဝိုင်ယက်၊ ဆပ်ဖော့ခ်မြို့စားကြီး၊ လေဒီဂျိန်းနှင့် သူမ၏ခင်ပွန်း ဂေးဖို့ဒ် ဒတ်ဒ်လေ တို့ကို ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ ထိုအကြံအစည်တွင် ပါဝင်ပတ်သက်နေသည့် ကော်တနီကို ထောင်ချခဲ့ပြီးနောက် ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးခဲ့သည်။ အဲလိဇဘတ်သည် ဝိုင်ယက်အရေးတွင် မိမိ၌ အပြစ်မရှိကြောင်း ငြင်းဆိုခဲ့သော်လည်း လန်ဒန်မျှော်စင်တွင် နှစ်လကြာ အကျဉ်းချခံခဲ့ရပြီးနောက် ဝုဒ်စတော့ခ်နန်းတော်တွင် နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ထိန်းသိမ်းထားခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ မေရီသည် — သမိုင်းတွင် အငြင်းပွားဖွယ်ဖြစ်ခဲ့သော ဧကရီ မာထေးလ်ဒါ နှင့် လေဒီဂျိန်း ဂရေး တို့၏ ခဏတာစိုးစံမှုများကို ချန်လှပ်ထားလျှင် — အင်္ဂလန်၏ ပထမဆုံးသော အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် မိဖုရားကြီးဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် အင်္ဂလန်၏ အများသုံးဥပဒေ အရ ဇနီးဖြစ်သူ၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများနှင့် ဘွဲ့ထူးများသည် လက်ထပ်ပြီးနောက် ခင်ပွန်းဖြစ်သူ၏ ပိုင်ဆိုင်မှု ဖြစ်လာသည်ဟူသော အယူအဆ ရှိသောကြောင့် သူမ လက်ထပ်မည့် မည်သည့်အမျိုးသားမဆို လက်တွေ့နှင့် အမည်နာမအရ အင်္ဂလန်၏ ဘုရင်ဖြစ်လာလိမ့်မည်ကို စိုးရိမ်ခဲ့ကြသည်။ မေရီ၏ အဘိုးအဘွားများဖြစ်ကြသော ဖာဒီနန် နှင့် အစ္စဘဲလား တို့သည် လက်ထပ်ထားစဉ်အတွင်း မိမိတို့၏ သက်ဆိုင်ရာ နိုင်ငံများကိုယ်စီတွင် အချုပ်အခြာအာဏာကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ အင်္ဂလန်တွင်မူ ထိုသို့သော အစဉ်အလာမျိုး ကြုံဖူးခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ [၁၀၈] မိဖုရားကြီး မေရီ၏ ထိမ်းမြားမှု အက်ဥပဒေ အရ ဖိလစ်ကို "အင်္ဂလန်ဘုရင်" ဟု ဘွဲ့ခေါ်တွင်စေမည်ဖြစ်ပြီး၊ တရားဝင်စာရွက်စာတမ်းများ အားလုံး (လွှတ်တော်အက်ဥပဒေများ အပါအဝင်) တွင် ၎င်းတို့နှစ်ဦးစလုံး၏ အမည်များကို ရက်စွဲတပ်ရမည်ဖြစ်ကာ၊ လွှတ်တော်ကို ၎င်းတို့ဇနီးမောင်နှံနှစ်ဦး၏ ပူးတွဲအာဏာဖြင့်သာ ခေါ်ယူရမည် ဖြစ်သော်လည်း ဤအချက်များသည် မေရီ သက်ရှိထင်ရှားရှိစဉ် ကာလအတွက်သာ ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလန်သည် ဖိလစ်၏ဖခင် ဆင်နွှဲသည့် မည်သည့်စစ်ပွဲတွင်မဆို စစ်ရေးအရ ကူညီရန် တာဝန်မရှိသည့်အပြင် ဖိလစ်သည် ဇနီးဖြစ်သူ၏ သဘောတူညီချက်မပါဘဲ မည်သည့်အရာကိုမျှ လုပ်ဆောင်ခွင့်မရှိ သို့မဟုတ် အင်္ဂလန်ရှိ ရာထူးနေရာများတွင် နိုင်ငံခြားသားများကို ခန့်အပ်ပိုင်ခွင့် မရှိပေ။ ဖိလစ်သည် ဤစည်းကမ်းချက်များကို မကျေနပ်သော်လည်း လက်ထပ်မှု အောင်မြင်စေရန်အတွက် သဘောတူလက်ခံခဲ့သည်။ ၎င်းသည် မေရီအပေါ် မေတ္တာသက်ဝင်ခြင်းမရှိဘဲ နိုင်ငံရေးနှင့် စစ်ဗျူဟာမြောက် အကျိုးအမြတ်အတွက်သာ ဤလက်ထပ်မှုကို လိုလားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏လက်ထောက်ဖြစ်သူ ရူ အီ ဂိုးမက်စ် ဒီ ဆီလ်ဗာ က ဘရပ်ဆဲလ်ရှိ အဆက်အသွယ်တစ်ဦးထံ စာရေးသားရာတွင် "ဒီလက်ထပ်ပွဲဟာ ကာမဂုဏ်အာရုံအတွက် မဟုတ်ဘဲ ဒီတိုင်းပြည်ရဲ့ မငြိမ်မသက်မှုတွေကို ကုစားဖို့နဲ့ နယ်သာလန်ဒေသတွေကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ဖို့အတွက်သာ ဆုံးဖြတ်ခဲ့တာဖြစ်တယ်" ဟု ဆိုထားသည်။ မေရီနှင့် ဖိလစ်တို့မှ မွေးဖွားလာမည့် ကလေးသည် အင်္ဂလန်ထီးနန်းကိုသာမက၊ ဖိလစ်၏ သားကြီး ဒွန် ကားလို့စ် သားသမီးမရှိဘဲ ကွယ်လွန်သွားခဲ့ပါက စပိန်အင်ပါယာကိုပါ ဆက်ခံမည့် အမွေခံဖြစ်လာမည် ဖြစ်သည်။ [၁၁၂] ၎င်း၏သားတော်အား မေရီ၏ အဆင့်အတန်းနှင့် ညီမျှစေရန်အတွက် ဧကရီ ချားလ်စ် (၅) သည် နေပယ်လ်စ် ၏ ရာဇပလ္လင်အပြင် ဂျေရုဆလင်နိုင်ငံတော်အပေါ် ၎င်း၏ အခွင့်အရေးတောင်းဆိုမှုကိုပါ ဖိလစ်ထံ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် မေရီသည် လက်ထပ်ပြီးနောက် နေပယ်လ်စ်၏ မိဖုရားနှင့် ဂျေရုဆလင်၏ အမည်ခံမိဖုရား ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၅၅၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ဝင်ချက်စတာ ကသီဒရယ် ၌ ကျင်းပခဲ့သော ၎င်းတို့၏ မင်္ဂလာပွဲသည် ၎င်းတို့နှစ်ဦး ပထမဆုံးအကြိမ် တွေ့ဆုံပြီးနောက် နှစ်ရက်အကြာတွင်ပင် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဖိလစ်သည် အင်္ဂလိပ်စာ မပြောတတ်သဖြင့် ၎င်းတို့သည် စပိန်၊ ပြင်သစ် နှင့် လက်တင်ဘာသာစကားများကို ရောနှော၍ ပြောဆိုခဲ့ကြသည်။ '''အတုအယောင်ကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်း''' ''(ပုံစာ- တော်ဝင်ဇနီးမောင်နှံ၏ အခန်းတွင်း မြင်ကွင်း။ မိဖုရားကြီး မေရီသည် တော်ဝင်အမှတ်တံဆိပ်အောက်တွင် ထိုင်နေပြီး ဖိလစ်က သူမ၏အနားတွင် မတ်တတ်ရပ်နေသည်။ ဟန်းစ် အီဝေါ့တ် ရေးဆွဲသည့် မေရီနှင့် ဖိလစ်)'' ၁၅၅၄ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် မေရီသည် ရာသီသွေး လာခြင်း ရပ်တန့်သွားခဲ့သည်။ သူမသည် ကိုယ်အလေးချိန် တက်လာပြီး နံနက်ပိုင်းတွင် ပျို့အန်ခြင်း ဝေဒနာကို ခံစားခဲ့ရသည်။ သူမ၏ ဆရာဝန်များ အပါအဝင် နန်းတွင်းသူ နန်းတွင်းသား အားလုံးနီးပါးက သူမတွင် ကိုယ်ဝန်ရှိနေပြီဟု ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။ [၁၁၆] လွှတ်တော်ကလည်း မေရီ ကလေးမွေးဖွားစဉ် ကွယ်လွန်သွားခဲ့ပါက ဖိလစ်အား ရင်ခွင်ပိုက်အုပ်ချုပ်သူ (Regent) အဖြစ် ခန့်အပ်မည့် ၁၅၅၄ ခုနှစ် နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှု အက်ဥပဒေကို အတည်ပြုခဲ့သည်။ ၁၅၅၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် တော်ဝင်ဝတ်ပြုကျောင်း နှင့် ကာပီလာ ဖလာမန်းကား သီချင်းဆိုအဖွဲ့များ ပူးတွဲသီဆိုရန်အတွက် မေရီသည် သောမတ်စ် တဲလစ်ထံမှ ''Missa Puer natus est nobis'' (ငါတို့အတွက် ကလေးငယ်တစ်ဦး မွေးဖွားပြီ) ဟူသော ဓမ္မတေးကို အပ်နှံခဲ့သည်။ ဤပွဲတော်သုံး သီချင်းကြီးသည် အင်္ဂလန်အတွက် သားယောက်ျားလေးတစ်ဦး မွေးဖွားလာခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည့် 'A Child is born for us' ဟူသော သာမန်ဓမ္မတေးအပေါ် အခြေခံထားခြင်း ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘတ်သည် ၁၅၅ ခုနှစ် ဧပြီလ နောက်ဆုံးပတ်တွင် နေအိမ်အကျယ်ချုပ်မှ ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာခဲ့ပြီး မကြာမီ သားဖွားတော့မည့် အခြေအနေကို သက်သေအဖြစ် စောင့်ကြည့်ရန် နန်းတွင်းသို့ ခေါ်ယူခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဗင်းနစ်သံအမတ် ဂျိုဗန်နီ မီချီလီ (Giovanni Michieli) ၏ အဆိုအရ မေရီ ကွယ်လွန်သွားပါက ဖိလစ်သည် အဲလိဇဘတ်ကို လက်ထပ်ရန် စီစဉ်ထားပုံရသည်ဟု ဆိုသော်လည်း၊ ဖိလစ်က ၎င်း၏ယောက်ဖတော် သြစတြီးယားမှ မက်ဆီမီလီယံ ထံ ရေးသားသော စာတွင်မူ မေရီ၌ တကယ်ကိုယ်ဝန်ရှိ၊ မရှိကို မသေချာကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ မေရီ၏ ကိုယ်ဝန်သည် အဲလိဇဘတ်အတွက် ကောင်းကျိုးနှင့် ဆိုးကျိုး ဒွန်တွဲနေသည် - အကယ်၍ မေရီသည် ကလေးမွေးဖွားစဉ် ကွယ်လွန်သွားပါက အဲလိဇဘတ်သည် မိဖုရားကြီးအသစ် ဖြစ်လာမည် ဖြစ်သော်လည်း၊ မေရီက ကျန်းမာသော ကလေးတစ်ဦး မွေးဖွားခဲ့လျှင်မူ အဲလိဇဘတ် မိဖုရားဖြစ်လာမည့် အခွင့်အလမ်းမှာ အလွန်နည်းပါးသွားမည် ဖြစ်သည်။ မေရီသည် သားယောက်ျားလေးတစ်ဦး မွေးဖွားခဲ့ပြီဟူသော ကောလာဟလအတုအယောင်များ ဥရောပတစ်ခွင် ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ပြီးနောက် ဧပြီလကုန်တွင် လန်ဒန်သာသနာနယ်၌ ဘုရားသခင်ထံ ကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းသည့် ဝတ်ပြုပွဲများကို ကျင်းပခဲ့ကြသည်။ မေနှင့် ဇွန်လတစ်လျှောက်လုံး ကလေးမွေးဖွားရန် သိသိသာသာ နောက်ကျနေခြင်းကြောင့် မေရီတွင် ကိုယ်ဝန်မရှိဟူသော အတင်းအဖျင်းစကားများ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ဝတ်ရုံတော်ထိန်းချုပ် ဆူဆန် ကလဲရင်စီးယပ်စ် ကလည်း မိမိ၏ သံသယများကို ပြင်သစ်သံအမတ် အန်တွိုင်း ဒီ နိုအိုင်းလ် ထံ ဖွင့်ဟခဲ့သည်။ မေရီသည် ၁၅၅၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လအထိ ကိုယ်ဝန်ဆောင်လက္ခဏာများကို ဆက်လက်ပြသနေခဲ့သော်လည်း၊ ထိုလတွင် သူမ၏ ဗိုက်မှာ ပြန်ချပ်သွားခဲ့သည်။ သံအမတ် မီချီလီ က ထိုကိုယ်ဝန်ကို "တခြားဘာမှ ဖြစ်မလာဘဲ လေပွတာနဲ့ပဲ လမ်းဆုံးသွားတယ်" ဟု အထင်သေးစွာ လှောင်ပြောင်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ကလေးအလွန်လိုချင်သော မေရီ၏ ပြင်းပြသည့် စိတ်ဆန္ဒကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် '''သားယောင်ဆောင်ခြင်း (အချည်းနှီးသော ကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်း)''' သာ ဖြစ်ဖို့များသည်။ သားယောင်ဆောင်ခြင်း အရှက်ရမှုဖြစ်ပြီးပြီးချင်း သြဂုတ်လတွင် ဖိလစ်သည် ဖလန်းဒါးစ် နယ်ရှိ ပြင်သစ်ကို တိုက်ခိုက်မည့် ၎င်း၏စစ်တပ်များကို ကွပ်ကဲရန် အင်္ဂလန်မှ ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ မေရီသည် ရင်ကွဲမတတ် ခံစားရပြီး ပြင်းထန်သော စိတ်ဓာတ်ကျရောဂါ ဝေဒနာကို ခံစားခဲ့ရသည်။ မိဖုရားကြီး၏ ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုကို မြင်တွေ့ရသော မီချီလီက သူမသည် ခင်ပွန်းဖြစ်သူကို "အလွန်အကျွံ ချစ်မြတ်နိုးပြီး" သူထွက်ခွာသွားချိန်တွင် လွန်စွာဖြေမဆယ်နိုင် ဖြစ်ကျန်ခဲ့ကြောင်း ရေးသားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘတ်သည် အောက်တိုဘာလအထိ နန်းတွင်း၌ ဆက်လက်ရှိနေခဲ့ပြီး မိဖုရားကြီး၏ မျက်နှာသာပေးမှုကို ပြန်လည်ရရှိခဲ့ပုံရသည်။ မေရီတွင် သားသမီးမရှိသဖြင့် သူမ၏ ညီမတော်ပြီးနောက် အင်္ဂလန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံရန် နောက်ထပ် အခွင့်အရေးရှိသူမှာ ပြင်သစ်အိမ်ရှေ့မင်းသား ဖရန်စစ်နှင့် စေ့စပ်ထားသည့် စကော့တလန် မိဖုရားကြီး မေရီ ဖြစ်နေသည်ကို ဖိလစ်က စိုးရိမ်ခဲ့သည်။ ကက်သလစ် ထီးနန်းဆက်ခံမှုကို သေချာစေရန်နှင့် အင်္ဂလန်တွင် ဟပ်ဘ်စဘတ်တို့၏ အကျိုးစီးပွားကို ထိန်းသိမ်းရန်အတွက် အဲလိဇဘတ်အား ၎င်း၏တစ်ဝမ်းကွဲမောင်နှမဖြစ်သူ ဆဗွိုင်းမြို့စား အီမန်နျူရယ် ဖီလီဘတ်နှင့် လက်ထပ်ပေးသင့်ကြောင်း ဖိလစ်က ဇနီးဖြစ်သူအား ဖျောင်းဖျခဲ့သော်လည်း၊ အဲလိဇဘတ်က သဘောမတူ ငြင်းဆန်ခဲ့သလို လွှတ်တော်၏ သဘောတူညီချက် ရရှိရန်လည်း မဖြစ်နိုင်ခဲ့ပေ။ == '''ဘာသာရေး မူဝါဒ''' == နန်းတက်ပြီးနောက် နောက်တစ်လတွင် မေရီသည် သူမနှင့် သူမ၏ တော်ဝင်မိသားစုဝင်များကို ကန့်သတ်ချက်မရှိဘဲ လျှို့ဝှက်စွာ ဝတ်ပြုခွင့်ပြုခဲ့သကဲ့သို့ပင်၊ သူမ၏ တိုင်းသူပြည်သား မည်သူ့ကိုမျှ သူမ၏ ဘာသာရေးနောက်သို့ လိုက်ရန် အဓမ္မမစေခိုင်းပါဟူသော ကြေညာချက်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၁၅၅၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလကုန်တွင် သောမတ်စ် ခရမ်မာ ၊ ဂျွန် ဘရက်ဒ်ဖို့ဒ် ၊ ဂျွန် ရော့ဂျာစ် ၊ ဂျွန် ဟူးပါး နှင့် ဟျူး လက်တီးမား တို့ အပါအဝင် ထိပ်တန်း ပရိုတက်စတင့် သာသနာပိုင်များကို အကျဉ်းချခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာလအစောပိုင်းတွင် ကျင်းပခဲ့သော မေရီ၏ ပထမဆုံးသော လွှတ်တော်က သူမ၏ မိဘများ၏ လက်ထပ်မှုကို တရားဝင်သည်ဟု ကြေညာခဲ့ပြီး အက်ဒွပ်ဘုရင်၏ ဘာသာရေးဥပဒေများကို ပယ်ဖျက်ခဲ့သည်။ချာ့ခ်ျကျောင်း၏ အယူဝါဒကို ၁၅၃၉ ခုနှစ် အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်၏ "ခြောက်ချက်ပါ အခြေခံဥပဒေ" ပုံစံအတိုင်း ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခဲ့ပြီး ထိုအချက်များထဲတွင် ခရစ်ယာန်ဓမ္မဆရာများ အိမ်ထောင်မပြုရဟူသော စည်းကမ်းကို ပြန်လည်အတည်ပြုခဲ့သည်။ အိမ်ထောင်ပြုထားသော ဘုန်းတော်ကြီးများသည် ၎င်းတို့၏ ချာ့ခ်ျပိုင်ပိုင်ခွင့်များနှင့် ရာထူးများကို ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။မေရီအစိုးရ၏ ဤပထမဆုံးသော လုပ်ဆောင်ချက်များသည် အစွန်းရောက် ပရိုတက်စတင့်များ၏ အဆိုးဆုံးသော စိုးရိမ်ထိတ်လန့်မှုများကို အတည်ပြုပေးခဲ့ရုံသာမက၊ အင်္ဂလန်ချာ့ခ်ျကျောင်းကို ရောမဗာတီကန်၏ လက်အောက်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိစေခြင်းကို ဆန့်ကျင်သော ဟင်နရီခေတ် ရှေးရိုးစွဲဝါဒီများအကြားတွင်လည်း စိုးရိမ်ပူပန်မှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ မေရီက စပိန်မင်းသား ဖိလစ်နှင့် လက်ထပ်ရန် အဆိုပြုကြောင်း ကြေညာသောအခါ ပရိုတက်စတင့်တို့၏ စိုးရိမ်စိတ်မှာ ပိုမိုပြင်းထန်လာခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ဖိလစ်၏ဖခင်ဖြစ်သူ သန့်ရှင်းသော ရောမအင်ပါယာ၏ ဧကရီ ပဉ္စမမြောက် ချားလ်စ်သည် ကက်သလစ်ဥရောပတွင် သြဇာအာဏာအကြီးမားဆုံး အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်အဖြစ် သတ်မှတ်ခံထားရသူ ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ မေရီသည် သူမ၏ဖခင်က တည်ထောင်ခဲ့သော ရောမနှင့် လမ်းခွဲမှုကိုလည်းကောင်း၊ မောင်တော်ဘုရင်၏ ရင်ခွင်ပိုက်အဖွဲ့က တည်ထောင်ခဲ့သော ပရိုတက်စတင့်ဝါဒကိုလည်းကောင်း ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ ဖိလစ်သည် အင်္ဂလန်ချာ့ခ်ျကို ရောမအာဏာစက်အောက်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိစေရန်အတွက် ဟင်နရီ၏ ဘာသာရေးဥပဒေများကို ရုပ်သိမ်းရန် လွှတ်တော်ကို ဖျောင်းဖျခဲ့သည်။ သဘောတူညီချက်တစ်ခု ရရှိရန် လပေါင်းများစွာ ကြာမြင့်ခဲ့ပြီး မေရီနှင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဂျူးလိယပ်စ် (၃) တို့သည် ကြီးမားသော လိုက်လျောမှုတစ်ခုကို ပြုလုပ်ခဲ့ရသည် - သိမ်းဆည်းခံထားရသော ဘုန်းကြီးကျောင်းပိုင်မြေများကို ချာ့ခ်ျကျောင်းသို့ ပြန်မပေးတော့ဘဲ ဩဇာတိက္ကမရှိသော ပိုင်ရှင်အသစ်များ၏ လက်ထဲတွင်ပဲ ဆက်လက်ထားရှိရန် သဘောတူခဲ့ရသည်။၁၅၅၄ ခုနှစ်ကုန်တွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးက ဤသဘောတူညီချက်ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး၊ ၁၅၅၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် လွှတ်တော်က မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ နှိပ်ကွပ်ရေး အက်ဥပဒေများ ကို ပြန်လည်အသက်သွင်းခဲ့သည်။ ဂျွန် ဖောက်စ် အပါအဝင် ချမ်းသာကြွယ်ဝသော ပရိုတက်စတင့်ဘာသာဝင် ၈၀၀ ခန့်သည် ပြည်ပသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ကြသည်။ တိုင်းပြည်ထဲတွင် ကျန်ရစ်ပြီး မိမိတို့၏ ယုံကြည်ချက်ကို လူသိရှင်ကြား ဆက်လက်ကြေညာနေသူများသည် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဥပဒေများ၏ ပစ်မှတ်များ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပထမဆုံး ကွပ်မျက်မှုများကို ၁၅၅၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလအတွင်း ငါးရက်ကြာ ပြုလုပ်ခဲ့သည် - ဖေဖော်ဝါရီ ၄ ရက်တွင် ဂျွန် ရော့ဂျာစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၈ ရက်တွင် လောရင့်စ် ဆန်းဒါးစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၉ ရက်တွင် ရိုးလန်း တေလာနှင့် ဂျွန် ဟူးပါး တို့ကို ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ အကျဉ်းချခံထားရသော ကန်တာဘာရီ၏ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီး သောမတ်စ် ခရမ်မာ သည် ဆရာတော် နီကိုးလပ်စ် ရစ်ဒ်လေ နှင့် လက်တီးမား တို့ မီးတိုင်တွင် အရှင်လတ်လတ် မီးရှို့ကွပ်မျက်ခံရသည်ကို အဓမ္မ စောင့်ကြည့်ခိုင်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ထို့နောက် သူသည် မိမိ၏ အာဘော်ကို ရုပ်သိမ်းကာ ပရိုတက်စတင့် ဓမ္မပညာကို စွန့်ပယ်ပြီး ကက်သလစ်ဘာသာသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ပုံမှန်ဥပဒေလုပ်ထုံးလုပ်နည်းအရ သူသည် နောင်တရသူအဖြစ် အပြစ်မှ လွတ်ငြိမ်းခွင့် ရသင့်သော်လည်း မေရီက သူ့ကို ခွင့်မလွှတ်ခဲ့ပေ။ သူ မီးရှို့ကွပ်မျက်ခံရမည့်နေ့တွင် သူသည် မိမိ၏ နောင်တရစကားကို စိတ်ကြီးစွာဖြင့် ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ စုစုပေါင်း လူပေါင်း ၂၈၀ ကျော်ကို မီးရှို့ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ ဤမီးရှို့ကွပ်မျက်မှုများသည် အများပြည်သူအကြား မနှစ်မြို့စရာ အလွန်ဖြစ်ခဲ့သဖြင့် ဖိလစ်၏ ဘာသာရေးအဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးဖြစ်သော အယ်လ်ဖွန်ဆို ဒီ ကက်စထရို ကိုယ်တိုင်ကပင် ထိုလုပ်ရပ်ကို ရှုတ်ချခဲ့ပြီး၊ နောက်ထပ် အကြံပေးတစ်ဦးဖြစ်သူ ဆိုင်မွန် ရီနတ် ကလည်း ဤကဲ့သို့သော "ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သော နှိမ်နင်းမှု" သည် "ပုန်ကန်မှုကို ဖြစ်စေနိုင်သည်" ဟု သတိပေးခဲ့သည်။ သို့သော် မေရီသည် ဤမူဝါဒကို သူမ၏ နန်းစံသက်တမ်းတစ်လျှောက်လုံး ဇွတ်အတင်း ဆက်လက်ကျင့်သုံးခဲ့ရာ အင်္ဂလိပ်ပြည်သူများအကြား ကက်သလစ်ဆန့်ကျင်ရေးနှင့် စပိန်ဆန့်ကျင်ရေး စိတ်ဓာတ်များကို ပိုမိုပြင်းထန်လာစေခဲ့သည်။ သေဆုံးသွားသူများသည်လည်း အာဇာနည်များအဖြစ် ချီးကျူးမြှောက်စားခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ မေရီ၏ ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသော အထိန်းတော်၏ သားဖြစ်သူ ရက်ဂျီနယ် ပိုးလ် သည် ၁၅၅၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ သံတမန်အဖြစ် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ၁၅၅၆ ခုနှစ် မတ်လတွင် ခရမ်မာ ကို ကွပ်မျက်ပြီးပြီးချင်း သူသည် ဘုန်းတော်ကြီးအဖြစ် သိက္ခာထပ်ခြင်းခံရပြီး ကန်တာဘာရီ၏ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ သူသည် ရာထူးရရှိထားစဉ်အတွင်း အရေးပါသော ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ရာထူးများတွင် စပိန်ဓမ္မဆရာများနှင့် ဘာသာရေးအကြံပေးအများအပြားကို ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဟွမ် ဒီ ဗီလာဂါစီယာ အား အောက်စဖို့ဒ်တက္ကသိုလ်၏ ဓမ္မပညာပါမောက္ခအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး၊ သူသည် နောက်ပိုင်းတွင် ခရမ်မာ ၏ အယူဝါဒစွန့်ပယ်မှုကို ရရှိအောင် စွမ်းဆောင်နိုင်ခဲ့သဖြင့် ချီးကျူးခံခဲ့ရသည်။ ကူအန်နီကာ၏ ဆရာတော်ဖြစ်သူ အယ်လ်ဖွန်ဆို ဒီ ကက်စထရို ကမူ ကက်သလစ်ဘာသာကို ပြန်လည်အသက်သွင်းရန် ပိုမိုကြိုးပမ်းသင့်ကြောင်း တိုက်တွန်းခဲ့ပြီး၊ ၁၅၅၆ ခုနှစ်တွင် ဘာသာရေးကွဲလွဲသူ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိများကို ပိုမိုပြင်းထန်စွာ နှိပ်ကွပ်ရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ မိဖုရားကြီးတွင် သားသမီးမရှိသ၍ သူမ၏ ညီမဝမ်းကွဲဖြစ်သူ အဲလိဇဘတ်သည် ထီးနန်းဆက်ခံမည့်သူ ဖြစ်နေသည်။ မေရီသည် သူမ၏ ညီမဖြစ်သူ၏ ပရိုတက်စတင့် ယုံကြည်ချက်အပေါ် စိုးရိမ်သဖြင့် (အဲလိဇဘတ်သည် တာဝန်အရသာ ဝတ်ပြုပွဲတက်ရောက်ခဲ့ပြီး၊ ဝိုင်ယက်ပုန်ကန်မှုအပြီး ထောင်ကျရာမှ အသက်ဘေးမှလွတ်ရန် ကက်သလစ်ဘာသာသို့ ဟန်ပြပြောင်းလဲခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်)၊ သူမအား ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်စာရင်းမှ ပယ်ဖျက်ပြီး ကက်သလစ်ဘာသာဝင်စစ်စစ်ဖြစ်သော သူမ၏ တစ်ဝမ်းကွဲ မာဂရက် ဒေါက်ဂလပ်စ် ကို အမွေခံအဖြစ် အမည်ပေးရန် အလေးအနက် စဉ်းစားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သူမ၏ တစ်ဝမ်းကွဲအား ထီးနန်းလျာအသစ် ဖြစ်စေရန်အတွက် မေရီသည် ၁၅၄၄ ခုနှစ် ထီးနန်းဆက်ခံမှု အက်ဥပဒေနှင့် အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်၏ သေတမ်းစာပါ အချက်အလက်များကို ပယ်ဖျက်ရန် သို့မဟုတ် ပြင်ဆင်ရန် လွှတ်တော်သို့ တောင်းဆိုရမည် ဖြစ်သည်။ (ထိုဥပဒေတွင် အဲလိဇဘတ်သည် မေရီပြီးလျှင် ထီးနန်းဆက်ခံရမည်ဖြစ်ပြီး၊ သူမပြီးနောက် ပြင်သစ်မိဖုရားဟောင်းနှင့် ဆပ်ဖော့ခ်မြို့စားကတော် မေရီတူးဒါ၏ အနွယ်တော်များဖြစ်သော ဂရေး မိသားစုက ဆက်ခံရမည်ဟု ပြဋ္ဌာန်းထားသည်)။ မေရီသည် ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များဖြစ်ကြသည့် လွှတ်တော်အမတ်များ၏ ကန့်ကွက်မှုကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရပြီး၊ ၎င်းတို့သည် ထီးနန်းဆက်ခံမှုအစဉ်အလာကို ပြင်ဆင်ရန် ဝန်လေးခဲ့ကြသည်။ ထို့အပြင် မေရီနှင့် ဖိလစ်တို့၏ ပူးတွဲအုပ်ချုပ်မှုကို မကျေနပ်ကြသော လွှတ်တော်အမတ်များအကြားတွင် အဲလိဇဘတ်မှာ အလွန်ရေပန်းစားပြီး မျက်နှာသာပေးခြင်း ခံထားရသူ ဖြစ်သည်။ == '''နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒ''' == အိုင်ယာလန်နိုင်ငံကို တူးဒါမင်းဆက်က သိမ်းပိုက်သည့် လုပ်ငန်းစဉ်ကို ပိုမိုအကောင်အထည်ဖော်ရန်အတွက် မေရီနှင့် ဖိလစ်တို့၏ နန်းစံကာလအတွင်း အင်္ဂလိပ်အခြေချနေထိုင်သူများကို အိုင်ယာလန်အလယ်ပိုင်းဒေသ တွင် နေရာချထားခဲ့သည်။ မိဖုရားနှင့် ဘုရင်ကို အစွဲပြု၍ ကွင်းစ်ကောင်တီ နှင့် ကင်းစ်ကောင်တီ (နောက်ပိုင်းတွင် လေအစ်ရှ်နှင့် အိုဖာလီ ကောင်တီများဟု ခေါ်တွင်သည်) ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး နယ်မြေချဲ့ထွင်အခြေချမှု ကို စတင်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ အဓိကမြို့ကြီးများကိုလည်း မိဖုရားနှင့်ဘုရင်ကို အစွဲပြုကာ မေရီဘရော့ခ်(နောက်ပိုင်းတွင် ပို့တ်လေအစ်ရှ်ဟု ခေါ်သည်) နှင့် ဖိလစ်တောင်း(နောက်ပိုင်းတွင် ဒေန်ဂျင်းဟု ခေါ်သည်) ဟု အသီးသီး အမည်ပေးခဲ့သည်။ ၁၅၅၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် မေရီ၏ ယောက္ခမဖြစ်သူ (ဖိလစ်၏ဖခင်) ချားလ်စ်ဧကရီသည် ထီးနန်းစွန့်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် မေရီနှင့် ဖိလစ်တို့မှာ တကွဲတပြားစီ ဖြစ်နေဆဲဖြစ်သည် - ဖိလစ်ကို ဘရပ်ဆဲလ်မြို့တွင် စပိန်ဘုရင်အဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း မေရီမှာမူ အင်္ဂလန်တွင်သာ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ ဖိလစ်သည် ၁၅၅၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ပြင်သစ်တို့နှင့် မတည်ငြိမ်သော စစ်ပြေငြိမ်းရေးစာချုပ်ကို ညှိနှိုင်းခဲ့သည်။ နောက်တစ်လတွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံဆိုင်ရာ ပြင်သစ်သံအမတ် အန်တွိုင်း ဒီ နိုအိုင်းလ်သည် မေရီကို ဆန့်ကျင်ပုန်ကန်မည့် လျှို့ဝှက်အကြံအစည်တစ်ခုတွင် ပါဝင်ပတ်သက်နေကြောင်း ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ ထိုအကြံအစည်မှာ ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသော နော့သမ်ဘာလန်မြို့စား၏ တစ်ဝမ်းကွဲညီအစ်ကိုတော်စပ်သူ ဟင်နရီ ဒတ်ဒ်လေ က ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင် ကျူးကျော်ရေးတပ်ဖွဲ့တစ်ခု စုစည်းရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ "ဒတ်ဒ်လေ ပူးပေါင်းကြံစည်မှု" ဟု လူသိများသော ထိုအကြံအစည်မှာ သစ္စာဖောက်ခံရသဖြင့် ပေါက်ကြားသွားခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်ရှိ ပူးပေါင်းကြံစည်သူများကို ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။ ဒတ်ဒ်လေသည် ပြင်သစ်တွင် ဆက်လက်ပြည်နှင်ဒဏ်ခံနေခဲ့ပြီး သံအမတ် နိုအိုင်းလ်သည်လည်း ဘေးကင်းရန်အတွက် အင်္ဂလန်မှ ပညာရှိရှိဖြင့် ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ ဖိလစ်သည် ပြင်သစ်ကို ပြန်လည်ဆင်နွှဲမည့် စစ်ပွဲတွင် စပိန်ဘက်မှ ကူညီပေးရန် မေရီအား ဖျောင်းဖျရန်အတွက် ၁၅၅၇ ခုနှစ် မတ်လမှ ဇူလိုင်လအထိ အင်္ဂလန်သို့ ပြန်လာခဲ့သည်။ မေရီက စစ်ကြေညာရန် လိုလားခဲ့သော်လည်း သူမ၏ အတိုင်ပင်ခံအမတ်များက ကန့်ကွက်ခဲ့ကြသည်။ အကြောင်းမှာ ပြင်သစ်နှင့် ကုန်သွယ်ရေး ထိခိုက်ပျက်စီးနိုင်ခြင်း၊ ၎င်းသည် ထိမ်းမြားမှု သဘောတူစာချုပ်ပါ "ပြည်ပစစ်ပွဲများတွင် မပါဝင်ရ" ဟူသော ပြဋ္ဌာန်းချက်နှင့် ဆန့်ကျင်နေခြင်းတို့အပြင် ဆဌမမြောက် အက်ဒွပ်ဘုရင်လက်ထက်မှ ကျန်ရစ်သော စီးပွားရေးအမွေဆိုးနှင့် ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားခဲ့သော ရာသီဥတုပျက်စီးမှု၊ ကောက်ပဲသီးနှံ အထွက်နှုန်းမကောင်းမှုတို့ကြောင့် အင်္ဂလန်တွင် ရိက္ခာနှင့် ဘဏ္ဍာရေး မလုံလောက်ခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ၁၅၅၇ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ဂိုဏ်းချုပ် ရက်ဂျီနယ် ပိုးလ်၏ တူဖြစ်သူ သောမတ်စ် စတက်ဖို့ဒ် က ပြင်သစ်တို့၏ အကူအညီဖြင့် အင်္ဂလန်ကို ကျူးကျော်ပြီး စကာဘရော့ခ်ရဲတိုက် ကို သိမ်းပိုက်ကာ မေရီကို နန်းချရန် ကြိုးပမ်းမှု (မအောင်မြင်ခဲ့ပါ) ဖြစ်ပွားပြီးနောက်တွင်မှ စစ်ကြေညာခဲ့သည်။ ဤစစ်ပွဲကြောင့် အင်္ဂလန်နှင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးအဖွဲ့အစည်း ကြား ဆက်ဆံရေး တင်းမာသွားခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ပေါလ် (၄) သည် ပြင်သစ်ဘုရင် ဒုတိယမြောက် ဟင်နရီနှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ထားသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သြဂုတ်လတွင် စိန့်ကွမ်တင်တိုက်ပွဲ အပြီးတွင် အင်္ဂလိပ်တပ်ဖွဲ့များ အောင်ပွဲရရှိခဲ့ပြီး မျက်မြင်သက်သေတစ်ဦးက "နှစ်ဦးစလုံး အလွန်ကောင်းမွန်စွာ တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြပြီး အင်္ဂလိပ်တွေက အကောင်းဆုံး တိုက်ခိုက်နိုင်ခဲ့တယ်" ဟု မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ သို့သော် အောင်ပွဲခံချိန်မှာ ခဏတာသာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ပြင်သစ်တပ်ဖွဲ့များက ဥရောပတိုက်မကြီးပေါ်ရှိ အင်္ဂလန်၏ နောက်ဆုံးပိုင်နက်ဖြစ်သော ကာလေ့စ် မြို့ကို သိမ်းပိုက်လိုက်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထိုနယ်မြေသည် ဘဏ္ဍာရေးအရ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးဖြစ်စေသော်လည်း ၎င်းကို ဆုံးရှုံးလိုက်ရခြင်းမှာ မိဖုရားကြီး၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို အကြီးအကျယ် ကျဆင်းစေခဲ့သော ထိုးနှက်ချက်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဟိုလင်ရှက်ဒ်၏ ရာဇဝင်မှတ်တမ်းများအရ မေရီက "ငါသေလို့ ငါ့ရင်ဘတ်ကို ခွဲကြည့်ရင် 'ကာလေ့စ်' ဆိုတဲ့ စာလုံးကို ငါ့နှလုံးသားထဲမှာ တွေ့ရလိမ့်မယ်" ဟု နောက်ပိုင်းတွင် ညည်းတွားမြည်တမ်းခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည် (သို့သော် ဤစကားမှာ အချက်အလက်အစစ်အမှန် မဟုတ်ဘဲ လုပ်ကြံပြောဆိုခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်သည်)။ == '''ကုန်သွယ်ရေးနှင့် အခွန်ဘဏ္ဍာ''' == မေရီ နန်းစံသည့် နှစ်များအတွင်း ရာသီဥတုမှာ အစဉ်တစိုက် စိုစွတ်ထိုင်းမှိုင်းနေခဲ့သည်။ မိုးဆက်တိုက်ရွာသွန်းခြင်းနှင့် ရေကြီးခြင်းတို့ကြောင့် ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးမှု ဘေးဆိုးကြီး ဆိုက်ရောက်ခဲ့သည်။ နောက်ထပ်ပြဿနာတစ်ခုမှာ အန့်တွပ် (Antwerp) မြို့နှင့် ပြုလုပ်သော အထည်အလိပ်ကုန်သွယ်ရေး ကျဆင်းသွားခြင်း ဖြစ်သည်။ မေရီသည် ဖိလစ်နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သော်လည်း အင်္ဂလန်သည် ကမ္ဘာသစ် (အမေရိကတိုက်) နှင့် စပိန်တို့ ပြုလုပ်သော အလွန်အကျိုးအမြတ်များသည့် ကုန်သွယ်ရေးမှ မည်သည့်အကျိုးကျေးဇူးမျှ မရရှိခဲ့ပေ။ စပိန်တို့သည် ၎င်းတို့၏ ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများကို အလွန်အမင်း မနာလိုဝန်တိုစွာ စောင့်ရှောက်ခဲ့ကြပြီး မေရီအနေဖြင့်လည်း သူမ၏ ခင်ပွန်းဖြစ်သူ၏ တိုင်းသူပြည်သားများအပေါ် အင်္ဂလိပ်တို့က မှောင်ခိုကူးခြင်း သို့မဟုတ် ပင်လယ်ဓားပြတိုက်ခြင်းများကို ခွင့်မပြုနိုင်ခဲ့ပေ။ ကုန်သွယ်ရေး တိုးမြှင့်ရန်နှင့် အင်္ဂလန်၏ စီးပွားရေးကို ကယ်တင်ရန် ကြိုးပမ်းမှုအဖြစ် မေရီ၏ အတိုင်ပင်ခံအမတ်များသည် နော့သမ်ဘာလန်မြို့စား ချမှတ်ခဲ့သော ကုန်သွယ်ရေး အခွင့်အလမ်းသစ်များ ရှာဖွေသည့် မူဝါဒကို ဆက်လက်ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ သူမသည် ဘုရင်ခံ ဆီဘက်ရှီယန် ကာဘော့ဒ်) ကြီးစူးသော လက်အောက်ရှိ မက်စကိုဗီ ကုမ္ပဏီ ကို တော်ဝင်အခွင့်အာဏာလိုင်စင် ချီးမြှင့်ခဲ့ပြီး [၁၆၉] ဒီယိုဂို ဟိုမမ် ထံမှ ကမ္ဘာ့မြေပုံစာအုပ် (World Atlas) တစ်အုပ်ကို ရေးဆွဲစေခဲ့သည်။ ဂျွန် လော့ခ်နှင့် ဝီလျံ တောင်ဝါဆန်ကဲ့သို့သော စွန့်စားရှာဖွေသူများသည် အာဖရိကကမ်းရိုးတန်းနှင့် ဆက်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများ တည်ဆောက်ရန် တောင်ဘက်သို့ ရေကြောင်းခရီး နှင်ခဲ့ကြသည်။ ဘဏ္ဍာရေးအရ မေရီ၏ အစိုးရအဖွဲ့သည် ခေတ်မီအစိုးရပုံစံ (ကုန်ကျစရိတ် ပိုမိုမြင့်မားသော ပုံစံ) နှင့် အလယ်ခေတ်သုံး အခွန်အတုတ်နှင့် အခကြေးငွေ ကောက်ခံသည့် စနစ်တို့ကို အဆင်ပြေအောင် ပေါင်းစပ်ညှိနှိုင်းရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။မေရီသည် အက်ဒွပ်ဘုရင်လက်ထက်က ခန့်အပ်ခြင်းခံရသော တစ်ဦးမြောက် ဝင်ချက်စတာနယ်စားကြီး ဝီလျံ ပေါလက် ကို နိုင်ငံတော်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး အဖြစ် ဆက်လက်ခန့်အပ်ထားခဲ့ပြီး အခွန်ဘဏ္ဍာ ကောက်ခံမှုစနစ်ကို ကြီးကြပ်စေခဲ့သည်။ သို့သော် တင်သွင်းလာသော သွင်းကုန်အသစ်များအပေါ် အခွန်နှုန်းထားသစ်များ မကောက်ခံနိုင်ခြင်းကြောင့် အဓိက အခွန်ဘဏ္ဍာရရှိမည့် အရင်းအမြစ်တစ်ခုကို လျစ်လျူရှုသလို ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဤပြဿနာကို ဖြေရှင်းရန်အတွက် မေရီအစိုးရသည် တင်သွင်းလာသော ကုန်ပစ္စည်းတိုင်းအတွက် အခွန်နှုန်းထားများနှင့် တာဝန်များကို စာရင်းပြုစုထားသည့် ပြင်ဆင်ထားသော "Book of Rates" (၁၅၅၈ ခုနှစ် အခွန်နှုန်းထားစာအုပ်) ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ဤထုတ်ဝေမှုကို ၁၆၀၄ ခုနှစ်အထိ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ပြန်လည်သုံးသပ်ခြင်း မပြုခဲ့ပေ။ အင်္ဂလိပ်ဒင်္ဂါးပြားများ၏ တန်ဖိုးမှာ အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်နှင့် ဆဌမမြောက် အက်ဒွပ်ဘုရင် နှစ်ဦးစလုံး၏ လက်ထက်တွင် ကျဆင်းခဲ့သည်။ မေရီသည် ငွေကြေးစနစ် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးအတွက် အစီအစဉ်များကို မူကြမ်းရေးဆွဲခဲ့သော်လည်း ၎င်းတို့ကို သူမကွယ်လွန်ပြီးနောက်ပိုင်းတွင်မှသာ အကောင်အထည်ဖော်နိုင်ခဲ့သည်။ == '''နတ်ရွာစံခြင်း''' == ၁၅၅၇ ခုနှစ်တွင် ဖိလစ် လာရောက်လည်ပတ်ပြီးနောက် မေရီသည် သူမ၌ ကိုယ်ဝန်ပြန်ရှိလာပြီဟု ထင်မှတ်ခဲ့ပြီး ၁၅၅၈ ခုနှစ် မတ်လတွင် ကလေးမွေးဖွားရန် တွက်ချက်ခဲ့သည်။ သူမ၏ သေတမ်းစာတွင် ကလေးအရွယ်မရောက်သေးမီကာလအတွင်း ခင်ပွန်းဖြစ်သူအား ရင်ခွင်ပိုက်အုပ်ချုပ်သူအဖြစ် ဆောင်ရွက်ရန် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ကလေးမွေးဖွားလာခြင်းမရှိဘဲ အဲလိဇဘတ်သည် သူမ၏ တရားဝင်ထီးနန်းဆက်ခံသူ ဖြစ်လာမည်ကို မေရီ တွန်းလှန်ရခက်စွာ လက်ခံခဲ့ရသည်။ မေရီသည် ၁၅၅၈ ခုနှစ် မေလမှစတင်၍ အားအင်ချိနဲ့ကာ နာမကျန်းဖြစ်လာခဲ့သည်။ သားအိမ်အကျိတ် (သို့မဟုတ်) သားအိမ်ကင်ဆာကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည့် ဝေဒနာကို အပြင်းအထန်ခံစားရင်း ၁၅၅၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၇ ရက်တွင် အသက် ၄၂ နှစ်အရွယ်၌ စိန့်ဂျိမ်းစ်နန်းတော် တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ သူမသည် ထိုခေတ်က ဖြစ်ပွားနေသော တုပ်ကွေးကပ်ရောဂါကြောင့် ကွယ်လွန်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ထိုရောဂါကြောင့်ပင် ဂိုဏ်းချုပ် ပိုးလ်သည်လည်း ထိုနေ့နောက်ပိုင်း၌ပင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ သူမ၏နောက်တွင် ညီမတော် ပထမမြောက် အဲလိဇဘတ် က ထီးနန်းဆက်ခံခဲ့သည်။ ဘရပ်ဆဲလ်မြို့သို့ ရောက်ရှိနေသော ဖိလစ်က ၎င်း၏ညီမ ဂျိုအန်နာ ထံသို့ "သူမကွယ်လွန်တာအတွက် ငါတော်တော်လေး ဝမ်းနည်းမိပါတယ်" ဟု စာရေးသားခဲ့သည်။ မေရီ၏ ဈာပနကို ဒီဇင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ မေရီ၏ သေတမ်းစာတွင် သူမ၏မိခင်အနား၌ သင်္ဂြိုဟ်ရန် ဆန္ဒပြုထားသော်လည်း ဒီဇင်ဘာလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုး ရှိ ဂူဗိမာန်တစ်ခုတွင် သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် အဲလိဇဘတ်နှင့်အတူ ထိုဂူကို ပူးတွဲအသုံးပြုခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘတ်၏နောက်တွင် ထီးနန်းဆက်ခံသော ပထမမြောက် ဂျိမ်းစ်ဘုရင် က ထိုဂူဗိမာန်ပေါ်တွင် ရေးထိုးခဲ့သော ကမ္ပည်းစာမှာ လက်တင်ဘာသာဖြင့် ''"Regno consortes et urna, hic obdormimus Elizabetha et Maria sorores, in spe resurrectionis"'' ဖြစ်ပြီး အဓိပ္ပာယ်မှာ "'''တိုင်းပြည်နှင့် ဂူဗိမာန်တွင် အတူတူရှိခဲ့ကြသော အဲလိဇဘတ်နှင့် မေရီ ညီအစ်မနှစ်ဦးသည် ရှင်ပြန်ထမြောက်ခြင်း မျှော်လင့်ချက်ဖြင့် ဤနေရာတွင် အိပ်စက်အနားယူနေကြသည်"''' ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ == '''သမိုင်းချန်ရစ်မှု (အမွေအနှစ်)''' == ဝင်ချက်စတာ၏ ဆရာတော် ဂျွန် ဝှိုက်က မေရီ၏ ဈာပနဝတ်ပြုပွဲတွင် "'''သူမသည် ဘုရင်တစ်ပါး၏ သမီးတော်၊ ဘုရင်တစ်ပါး၏ ညီမတော်၊ ဘုရင်တစ်ပါး၏ ဇနီးသည် ဖြစ်သည်။ သူမသည် မိဖုရားကြီးတစ်ပါး ဖြစ်သလို ထိုဘွဲ့ထူးအရ ဘုရင်တစ်ပါးလည်း ဖြစ်ပေသည်'''" ဟု ချီးကျူးစကား ပြောကြားခဲ့သည်။ သူမသည် ပြိုင်ဘက်များ၏ ထီးနန်းတောင်းဆိုမှုများနှင့် ပြင်းထန်သော ကန့်ကွက်မှုများ ရှိလင့်ကစား အင်္ဂလန်၏ ထီးနန်းကို အောင်မြင်စွာ ရယူနိုင်ခဲ့သည့် ပထမဆုံးသော အမျိုးသမီးဖြစ်ပြီး သူမ၏ နန်းစံအစောပိုင်းကာလတွင် အထူးသဖြင့် အင်္ဂလန်ရှိ ရိုမန်ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များထံမှ အများပြည်သူ၏ ထောက်ခံမှုနှင့် စာနာမှုကို ရရှိခဲ့သည်။ ထိုခေတ်ကတည်းက ပရိုတက်စတင့်စာရေးဆရာများသည် မေရီ၏ နန်းစံကာလကို ကန့်ကွက်ရှုတ်ချလေ့ရှိကြသည်။ ၁၇ ရာစုသို့ ရောက်သောအခါ သူမ၏ ဘာသာရေးနှိမ်နင်းမှုများကို အစွဲပြု၍ '''"Bloody Mary" (သွေးစွန်းသော မေရီ)''' ဟူသော အမည်ဆိုးကို ပေးခဲ့ကြသည်။ ဂျွန် နော့စ် က မေရီကို ၎င်း၏စာအုပ်တွင် ဝေဖန်တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး ဂျွန် ဖောက်စ် ကလည်း ၎င်း၏ ''Actes and Monuments'' (၁၅၆၃) စာအုပ်တွင် သူမကို အထူးပင် နာမည်ဖျက် ရေးသားခဲ့သည်။ ဖောက်စ်၏ စာအုပ်သည် နောက်ပိုင်းရာစုနှစ်များတစ်လျှောက် လူကြိုက်များခဲ့ပြီး မေရီအား သွေးဆာနေသော အာဏာရှင်အဖြစ် ပြည်သူများ သတ်မှတ်လာအောင် ပုံဖော်ရာတွင် အထောက်အကူဖြစ်စေခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင် လူစီ ဝုဒ်ဒင်း (Lucy Wooding) က မေရီအပေါ် ဖော်ပြချက်များတွင် အမျိုးသမီးမုန်းတီးရေး စိတ်ဓာတ်များ ပါဝင်နေသည်ကို ထောက်ပြခဲ့သည် - "သူမသည် 'ရန်ငြိုးကြီးပြီး ပြင်းထန်သူ' အဖြစ်လည်းကောင်း၊ တစ်ပြိုင်နက်တည်းမှာပင် 'ကျောရိုးမရှိဘဲ အားနည်းသူ' အဖြစ်လည်းကောင်း ပြင်းထန်စွာ ဝေဖန်ခံခဲ့ရပြီး၊ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများကို လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပေးခြင်းနှင့် သူမ၏ခင်ပွန်းအား အာဏာလွှဲပြောင်းပေးခြင်းကဲ့သို့သော လုပ်ရပ်များအတွက်လည်း ဝေဖန်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်"။ ၂၁ ရာစုတွင် မေရီအား ယခင်နန်းစံနှစ်များအတွင်း ပရိုတက်စတင့် သြဇာလွှမ်းမိုးမှု တိုးပွားလာပြီးနောက် အင်္ဂလန်တွင် ရိုမန်ကက်သလစ်ဘာသာ၏ ဦးဆောင်မှုကို ပြန်လည်ရရှိရန် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကြိုးပမ်းခဲ့သူအဖြစ် မှတ်မိကြသည်။ ပရိုတက်စတင့် သမိုင်းပညာရှင်များသည် သူမ၏ ၅ နှစ်တာ နန်းစံသက်တမ်းအတွင်း ပရိုတက်စတင့် ရာပေါင်းများစွာကို မီးတိုင်တွင် မီးရှို့ကွပ်မျက်ခဲ့သည်ကို အဓိကထား၍ သူမ၏ နန်းစံကာလကို အစဉ်တစိုက် ရှုတ်ချခဲ့ကြသည်။ ၂၀ ရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် အိပ်ခ်ျ ဖက်ဒီ အမ် ပရက်စကော့တ်က မေရီသည် သည်းမခံတတ်သော အာဏာရှင်ဖြစ်သည်ဟူသော အစဉ်အလာအယူအဆကို ပြုပြင်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ပြီး ထိုအချိန်မှစ၍ သမိုင်းပညာရပ်ဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများသည် မေရီအပေါ် ယခင်က ရိုးရှင်းစွာ သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည့် အကဲဖြတ်ချက်များကို ပိုမိုသံသယဝင်လာခဲ့ကြသည်။ ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များမှစ၍ သမိုင်းအမြင် ပြန်လည်သုံးသပ်မှုများ ကြောင့် ပညာရှင်များအကြားတွင် သူမ၏ ဂုဏ်သိက္ခာမှာ အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ ကောင်းမွန်လာခဲ့သည်။ ခရစ္စတိုဖာ ဟိတ်ဂ် က သူမ၏ ဘာသာရေးပွဲလမ်းသဘင်များနှင့် ကက်သလစ်ကျင့်ထုံးများကို ပြန်လည်အသက်သွင်းခြင်းကို ပြည်သူများက ယေဘုယျအားဖြင့် ကြိုဆိုခဲ့ကြသည်ဟု ဆိုသည်။ သူက "'''မေရီ နန်းစံတဲ့ နောက်ဆုံးနှစ်တွေဟာ ပရိုတက်စတင့်တွေ အောင်ပွဲရဖို့အတွက် စက်ဆုပ်ဖွယ် ပြင်ဆင်မှုတွေ မဟုတ်ဘဲ ကက်သလစ်အင်အားကို ဆက်လက်ခိုင်မာအောင် လုပ်ဆောင်ခဲ့တာ ဖြစ်တယ်'''" ဟု ကောက်ချက်ချခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်ကက်သလစ်များသည် မေရီကို ကောင်းမွန်စွာ သတိရလေ့ရှိကြပြီး သူမကွယ်လွန်ပြီး ဆယ်စုနှစ်များစွာအကြာတွင် ဂျွန် သရော့ခ်မော်တန် ၏ ကမ္ပည်းစာတွင် "ပျော်ရွှင်ဖွယ်ကောင်းသော အမှတ်တရရှိသည့် မိဖုရားကြီး မေရီ" ဟု ရည်ညွှန်းထားသည်။သောမတ်စ် တဲလစ်၊ ဝီလျံ ဘတ်ဒ် ကဲ့သို့သော တေးရေးဆရာများ၏ ပူဆွေးသောကရောက်ဖွယ် တေးသီချင်းများသည် မေရီ၏ နန်းစံကာလအပေါ် ကက်သလစ်တို့၏ လွမ်းဆွတ်မှုကြောင့် ထွက်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်နိုင်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဂျွန် လင်ဂတ်ကဲ့သို့သော ကက်သလစ်သမိုင်းပညာရှင်များက မေရီ၏ မူဝါဒများ ကျရှုံးခဲ့ရခြင်းမှာ ၎င်းတို့ မှားယွင်းနေ၍မဟုတ်ဘဲ ထိုမူဝါဒများကို ခိုင်မာအောင် လုပ်ဆောင်ရန် သူမ၏ နန်းစံသက်တမ်းမှာ တိုတောင်းလွန်းခြင်းနှင့် သူမ ထိန်းချုပ်မရသော သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ အခြားနိုင်ငံများတွင် ကက်သလစ်တန်ပြန်ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး ကို ဂျေဆူးအစ်သာသနာပြုများက ဦးဆောင်ခဲ့သော်လည်း မေရီ၏ အဓိကဘာသာရေးအကြံပေး ကာဒီနယ် ရက်ဂျီနယ် ပိုးလ်က အင်္ဂလန်သို့ ဂျေဆူးအစ်များကို ဝင်ရောက်ခွင့်မပြုခဲ့ပေ။ ဖိလစ်နှင့် သူမ၏ လက်ထပ်မှုသည် တိုင်းသူပြည်သားများအကြား လူကြိုက်နည်းခဲ့ပြီး သူမ၏ ဘာသာရေးမူဝါဒများသည် နက်ရှိုင်းသော မကျေနပ်မှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ပြင်သစ်ထံ ကာလေ့စ်မြို့ကို စစ်ရေးအရ ဆုံးရှုံးလိုက်ရခြင်းမှာ အင်္ဂလိပ်တို့၏ ဂုဏ်သိက္ခာအတွက် ခါးသီးသော အရှက်ရမှု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ကောက်ပဲသီးနှံ အထွက်နှုန်းမကောင်းခြင်းကလည်း ပြည်သူတို့၏ မကျေနပ်မှုကို ပိုမိုတိုးပွားစေခဲ့သည်။ ဖိလစ်သည် ၎င်း၏ အချိန်အများစုကို ပြည်ပတွင်သာ ကုန်ဆုံးခဲ့ပြီး မေရီမှာ အင်္ဂလန်တွင် ကျန်ရစ်ခဲ့သဖြင့် သူမသည် ခင်ပွန်းမရှိ၍ စိတ်ဓာတ်ကျခဲ့ရပြီး သားသမီးမရနိုင်ခြင်းကြောင့်လည်း စိတ်ထိခိုက်ခဲ့ရသည်။ သူမကွယ်လွန်ပြီးနောက် ဖိလစ်သည် အဲလိဇဘတ်ကို လက်ထပ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း သူမက ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ မေရီ၏ အုပ်ချုပ်မှုသည် ရလဒ်အားဖြင့် ထိရောက်မှုမရှိဘဲ လူကြိုက်နည်းခဲ့သော်လည်း၊ နောက်ပိုင်းတွင် အဲလိဇဘတ်ခေတ်၏ အောင်မြင်မှုများအဖြစ် ချီးကျူးခံခဲ့ရသည့် ဘဏ္ဍာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု၊ ရေတပ်ချဲ့ထွင်မှုနှင့် ကိုလိုနီနယ်မြေ စွန့်စားရှာဖွေမှု မူဝါဒများကို မေရီ၏ နန်းစံကာလကတည်းက စတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ == '''ဘွဲ့ထူးများ၊ အသုံးအနှုန်းများနှင့် အမှတ်တံဆိပ်များ''' == မေရီ နန်းတက်စဉ်က အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီနှင့် ဆဌမမြောက် အက်ဒွပ်တို့ကဲ့သို့ပင် "ဘုရားသခင်၏ ကျေးဇူးတော်ကြောင့် အင်္ဂလန်၊ ပြင်သစ်နှင့် အိုင်ယာလန်တို့၏ မိဖုရား၊ ဘာသာသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူနှင့် အင်္ဂလန်နှင့် အိုင်ယာလန်ချာ့ခ်ျကျောင်း၏ မြေပြင်ပေါ်ရှိ အမြင့်ဆုံးအဓိပတိ" ဟု တရားဝင် ဘွဲ့ခေါ်တွင်စေခဲ့သည်။ ချာ့ခ်ျ၏ အမြင့်ဆုံးအဓိပတိဟူသော ဘွဲ့မှာ မေရီ၏ ကက်သလစ်အယူဝါဒနှင့် ဆန့်ကျင်နေသဖြင့် ၁၅၅၃ ခုနှစ် ခရစ္စမတ်အပြီးတွင် ထိုဘွဲ့ကို ချန်လှပ်ခဲ့သည်။ ဖိလစ်နှင့် ချုပ်ဆိုခဲ့သော ထိမ်းမြားမှုစာချုပ်အရ တရားဝင်ပူးတွဲဘွဲ့တွင် မေရီသာမက ဖိလစ်၏ ပိုင်နက်များနှင့် တောင်းဆိုမှုများကိုပါ ထည့်သွင်းဖော်ပြခဲ့သည် - "ဘုရားသခင်၏ ကျေးဇူးတော်ကြောင့် အင်္ဂလန်၊ ပြင်သစ်၊ နေပယ်လ်စ်၊ ဂျေရုဆလင်နှင့် အိုင်ယာလန်တို့၏ ဘုရင်နှင့် မိဖုရား၊ ဘာသာသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများ၊ စပိန်နှင့် စစ္စလီတို့၏ မင်းသားနှင့် မင်းသမီး၊ သြစတြီးယား၏ အာခ်ဒျုခ်များ၊ မီလန်၊ ဘာဂန်ဒီနှင့် ဘရာဘန့်တို့၏ ဒျုခ်များ၊ ဟပ်ဘ်စဘတ်၊ ဖလန်းဒါးစ်နှင့် တိုင်ရိုးလ်တို့၏ ကောင့်တ်များ"။ ၁၅၅၄ ခုနှစ်ကတည်းက အသုံးပြုခဲ့သော ဤဘွဲ့ကို ၁၅၅၆ ခုနှစ်တွင် ဖိလစ်က စပိန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံသောအခါ "ဘုရားသခင်၏ ကျေးဇူးတော်ကြောင့် အင်္ဂလန်၊ စပိန်၊ ပြင်သစ်၊ စစ္စလီနှစ်ရပ်၊ ဂျေရုဆလင်နှင့် အိုင်ယာလန်တို့၏ ဘုရင်နှင့် မိဖုရား၊ ဘာသာသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများ၊ သြစတြီးယား၏ အာခ်ဒျုခ်များ၊ ဘာဂန်ဒီ၊ မီလန်နှင့် ဘရာဘန့်တို့၏ ဒျုခ်များ၊ ဟပ်ဘ်စဘတ်၊ ဖလန်းဒါးစ်နှင့် တိုင်ရိုးလ်တို့၏ ကောင့်တ်များ" ဟု ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ပထမမြောက် မေရီ၏ အမှတ်တံဆိပ်မှာ စတုတ္ထမြောက် ဟင်နရီဘုရင် လက်ထက်ကတည်းက အစဉ်အဆက် အသုံးပြုခဲ့သော အမှတ်တံဆိပ်အတိုင်းပင် ဖြစ်သည် - စတုရန်းပုံ လေးကွက်တွင် (ပြင်သစ်အတွက်) ပြာပြာလွင်လွင် နောက်ခံပေါ်တွင် ရွှေရောင်နှင်းပန်းသုံးပွင့်နှင့် (အင်္ဂလန်အတွက်) နီနီရဲရဲ နောက်ခံပေါ်တွင် ရှေ့သို့လျှောက်နေသော ရွှေရောင်ခြင်္သေ့သုံးကောင် ပုံစံဖြစ်သည်။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် သူမ၏ အမှတ်တံဆိပ်ကို ခင်ပွန်းဖြစ်သူ၏ အမှတ်တံဆိပ်နှင့် ဘေးချင်းယှဉ်၍ ဖော်ပြလေ့ရှိသည်။ သူမသည် "အမှန်တရားသည် အချိန်၏ သမီးပျိုဖြစ်သည်" (Latin: ''Veritas Temporis Filia'') ဟူသော စကားကို သူမ၏ ကိုယ်ပိုင်ဆောင်ပုဒ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ aqe2q8vy4yqqwg4yvmehq297pa63xnk 1054868 1054860 2026-09-23T15:06:44Z Dr Lotus Black 31011 [[ပထမမြောက်မေရီဘုရင်မ]] စာမျက်နှာကို [[ပထမမြောက် မေရီဘုရင်မ]] သို့ Dr Lotus Blackက ရွှေ့ခဲ့သည်: spacing 1054860 wikitext text/x-wiki {{Short description|Queen of England and Ireland from 1553 to 1558}} {{Use dmy dates|date=March 2026}} {{Infobox royalty | name = ပထမမြောက်မေရီဘုရင်မ | image = File:Anthonis Mor 001.jpg | caption = Portrait by [[Antonis Mor]], 1554 | alt = Mary has a high forehead, thin lips and hair parted in the middle | succession = [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ဘုရင်မ]] နှင့် [[အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏မင်းဆက်များ]] | more_text = ([[Style of the English sovereigns|more...]]) | reign = ဇူလိုင် ၁၅၅၃ - ၁၇ နိုဝင်ဘာ ၁၅၅၈ | coronation = ၁ အောက်တိုဘာ ၁၅၅၃ | cor_type = [[Coronation of Mary I|Coronation]] | predecessor = [[လေဒီဂျိန်းဂရေး]] ''(ဖယ်ရှားခံရ)'' သို့ [[ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင်]] | regent = [[စပိန်မှဒုတိယမြောက်ဖိလစ်ဘုရင်]] (၁၅၅၄-၁၅၅၈) | reg_type = Co-monarch | successor = [[ပထမအဲလိဇဘက်ဘုရင်မ]] | succession1 = [[စပိန်နိုင်ငံရဲ့ကြင်ယာတော်မိဖုရား]] | reign1 = ၁၆ ဇန်နဝါရီ ၁၅၅၆ &nbsp;–<br/>၁၇ နိုဝင်ဘာ ၁၅၅၈ | reign_type1 = Tenure | birth_date = ၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၅၁၆ | birth_place = [[ပလက်စန်တီးယားနန်းတော်]],ဂရင်းနစ်မြို့၊ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ | death_date = ၁၇ နိုဝင်ဘာ ၁၅၅၈ (အသက် ၄၂) | death_place = [[စိန့်ဂျိမ်း၏နန်းတော်]], ဝက်စ်မင်စတာ၊ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ | burial_date = ၁၄ ဒီဇင်ဘာ ၁၅၅၈ | burial_place = [[ဝက်စ်မင်စတာဘုရားကျောင်း]], လန်ဒန် | spouse = [[စပိန်ဘုရင် ဖိလစ် ၂]] | house = [[တူးဒါမင်းဆက်]] | father = [[အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး]] | mother = [[ကက်သရင်းအော့ဖ်အာရဂွန်]] | religion = [[ကက်သလစ်ဘာသာဝင်]] | signature = Mary I Signature.svg | signature_alt = Cursive signature with the words "Marye the quene" }}'''<big>ပထမမြောက်မေရီဘုရင်မ</big>''' (၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၅၁၆ – ၁၇ နိုဝင်ဘာ ၁၅၅၈) သည် ၁၅၅၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လမှစ၍ အင်္ဂလန်နှင့် အိုင်ယာလန်၏ ဘုရင်မ ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ၁၅၅၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလမှစ၍ ၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ စပိန်ဘုရင် ဖိလစ် (၂) ၏ ကြင်ယာတော်အဖြစ် စပိန်နိုင်ငံ၏ မိဖုရားကြီး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ဖခင်ဖြစ်သူ အဌမမြောက်ဟင်နရီ ဘုရင်လက်ထက်တွင် စတင်ခဲ့သော အင်္ဂလန်ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု ကို ပြောင်းပြန်လှန်ရန် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ယခင်ဘုရင်နှစ်ပါး လက်ထက်က သိမ်းဆည်းခံခဲ့ရသော အသင်းတော်ပိုင်ပစ္စည်းများကို ပြန်လည်ပေးအပ်ရန် ၎င်း၏ကြိုးပမ်းမှုကို ပါလီမန်က အကြီးအကျယ် ပိတ်ဆို့ခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်း၏ ၅ နှစ်တာ အုပ်ချုပ်မှုအတွင်း ဘာသာရေးကွဲလွဲသူ ကြီးကြီးမားမား ၂၈၀ ကျော်ကို တိုင်တန်း၍ မီးရှို့ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ ယင်းကို "မေရီ၏ နှိပ်စက်ညှင်းပန်းမှုများ" ဟု လူသိများကြပြီး၊ နောက်ပိုင်း သမိုင်းဝေဖန်သူများက ၎င်းအား '''"သွေးစွန်းသော မေရီ"''' ဟု သမိုင်းတွင် ကမ္ပည်းထိုး ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။ မေရီသည် အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး နှင့် ၎င်း၏ ပထမဆုံးဇနီး ကက်သရင်း အော့ဖ် အာရဂွန် တို့မှ မွေးဖွားပြီး အဖတ်တင်ကျန်ရစ်သော တစ်ဦးတည်းသော သမီးဖြစ်သည်။ ၁၅၃၃ ခုနှစ်တွင် မိဘများ၏ လက်ထပ်ပွဲ ပျက်ပြယ်သွားပြီးနောက် ၎င်းသည် တရားမဝင်ကလေးအဖြစ် ကြေညာခံရပြီး ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် လိုင်းမှ ပယ်ထုတ်ခြင်းခံခဲ့ရသော်လည်း၊ ၁၅၄၃ ခုနှစ် တတိယအကြိမ် ထီးနန်းဆက်ခံမှုအက်ဥပဒေ အရ ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် ပြန်လည်ရရှိခဲ့သည်။ ၎င်း၏ ဖအေတူမအေကွဲ မောင်ငယ်ဖြစ်သူ ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် သည် ၁၅၄၇ ခုနှစ်တွင် အသက် ၉ နှစ်အရွယ်၌ ဖခင်ဖြစ်သူ၏ ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့သည်။ ၁၅၅၃ ခုနှစ်တွင် အက်ဒွပ် သည် သေလုမြောပါး ဖျားနာလာသောအခါ မေရီအား ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်မှ ဖယ်ရှားရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ၎င်း၏လက်ထက်တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော ပရိုတက်စတင့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို မေရီက ပြောင်းပြန်လှန်ပစ်လိမ့်မည်ဟု ၎င်းမှန်ကန်စွာ တွေးတောမိခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ အက်ဒဝက် ကွယ်လွန်သောအခါ အဓိက နိုင်ငံရေးသမားများက ၎င်းတို့၏ ပရိုတက်စတင့်ဝမ်းကွဲဖြစ်သူ '''လေဒီ ဂျိန်း ဂရေး''' ကို ဘုရင်မအဖြစ် အစားထိုး ကြေညာခဲ့ကြသည်။ သို့သော် မေရီသည် အရှေ့အန်ဂလီယာ တွင် စစ်အင်အားကို လျင်မြန်စွာ စည်းရုံးပြီး ဂျိန်းကို နန်းချခဲ့ကာ၊ နောက်ပိုင်းတွင် ဂျိန်းသည် ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ မေရီသည် — အငြင်းပွားဖွယ်ဖြစ်သော ဂျိန်းနှင့် ဧကရီဘုရင်မ မာတစ်ဒါ တို့၏ အုပ်ချုပ်မှုကို ချန်လှပ်ထားလျှင် — အင်္ဂလန်၏ ပထမဆုံးသော '''အမျိုးသမီး အုပ်ချုပ်သူဘုရင်မ''' '''(Queen Regnant)''' ဖြစ်သည်။ ၁၅၅၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ၎င်းသည် စပိန်မင်းသား ဖိလစ်နှင့် ထိမ်းမြားခဲ့ပြီး၊ ၁၅၅၆ ခုနှစ်တွင် ဖိလစ် နန်းတက်လာသောအခါ ဟက်ဘ်စဘတ်စပိန် ၏ ကြင်ယာတော်မိဖုရားကြီး '''(Queen Consort)''' ဖြစ်လာခဲ့သည်။ စပိန်ဘုရင်နှင့် လက်ထပ်ခြင်းသည် အင်္ဂလန်တွင် အလွန်အငြင်းပွားဖွယ် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် မေရီ ကွယ်လွန်ပြီးနောက်၊ ၎င်း၏ ညီမငယ်ဖြစ်သူနှင့် ထီးနန်းဆက်ခံသူ ပထမ အဲလိဇဘက်ဘုရင်မကြီး က အင်္ဂလန်တွင် ကက်သလစ်ဘာသာကို ပြန်လည်အခြေချရန် မေရီ၏ ကြိုးပမ်းမှုအားလုံးကို ရုပ်သိမ်းကာ ပြောင်းပြန်လှန်ပစ်ခဲ့သည်။ မှတ်ချက် - Queen Regnant သည် မိမိကိုယ်တိုင် စီမံအုပ်ချုပ်ရသော ဘုရင်မကို ဆိုလိုခြင်းဖြစ်ပြီး Queen Consort သည် ကြင်ယာတော်မိဖုရားသာဖြစ်ပြီး မည်သည့်စီမံအုပ်ချုပ်မှုမျိုးကိုမှ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ပိုင်ခွင့်မရှိ။ == '''မွေးဖွားခြင်းနှင့် မိသားစု''' == '''မေရီ''' ကို ၁၅၁၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၊ ဂရင်းနစ် ရှိ ပလက်စန်းတီးယားနန်းတော် ၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်နှင့် ပထမဆုံးဇနီး ကက်သရင်း အော့ဖ် အာရဂွန်တို့၏ သားသမီးများထဲတွင် မွေးကင်းစကလေးဘဝကို ကျော်လွန်၍ ရှင်သန်နိုင်ခဲ့သည့် တစ်ဦးတည်းသော သမီးဖြစ်သည်။ မေရီကို မမွေးဖွားမီ မိခင်ဖြစ်သူတွင် ကိုယ်ဝန်ပျက်ကျခြင်းနှင့် အသေမွေးခြင်း သုံးကြိမ် ရှိခဲ့ပြီး၊ ကွန်ဝေါမြို့စား ဟင်နရီ အမည်ရှိ သားတော်တစ်ဦးမှာလည်း မွေးဖွားပြီးမကြာမီ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ မေရီကို မွေးဖွားပြီး သုံးရက်အကြာတွင် ဂရင်းနစ်ရှိ အော့ဗ်ဆားဗန့် ဖရိုင်းယားစ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်း ၌ ကက်သလစ်ဘာသာဝင်အဖြစ် နှစ်ခြင်းမင်္ဂလာ ပြုလုပ်ပေးခဲ့သည်။ ၎င်း၏ ခရစ်ယာန်မိဘအုပ်ထိန်းသူများတွင် ဝန်ကြီးချုပ် သောမတ်စ် ဝေါလ်ဆေး၊ ၎င်း၏ အဘွားတော်စပ်သူ ဒီဗွန်ကောင့်တက်စ် ကက်သရင်း နှင့် နော့ဖစ်ဒူးကတ်စတန် အက်ဂ်နက်စ် ဟောင်းဝပ် တို့ ပါဝင်သည်။ အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ အမဝမ်းကွဲ တော်စပ်သူ ဆလစ္စဘရီကောင့်တက်စ် မာဂရက် ပိုးလ် က မေရီ၏ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်အဖြစ် အတည်ပြုခြင်း အခမ်းအနား တွင် အာမခံသူအဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့သည်။ နောက်တစ်နှစ်တွင် မေရီသည် ၎င်း၏ဝမ်းကွဲဖြစ်သူ ဖရန့်စစ် ဘရန်ဒွန် ၏ ဘာသာရေးအာမခံသူအဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့ရာ ငယ်ငယ်ရွယ်ရွယ်ဖြင့် ခရစ်ယာန်မိခင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မေရီကို မွေးဖွားစဉ်က ဖခင်ဖြစ်သူ၏ တော်ဝင်အုပ်ထိန်းသူဟောင်း အဲလိဇဘက် ဒန်တွန် ၏ လက်ထဲတွင် အပ်နှံစောင့်ရှောက်စေခဲ့သည်။ ၁၅၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဆလစ္စဘရီကောင့်တက်စ်ကို မေရီ၏ အုပ်ထိန်းသူအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၅၂၁ မှ ၁၅၂၅ ခုနှစ်အထိ အေမီ ဘိုလင်း က အုပ်ထိန်းသူအဖြစ် ခေတ္တအစားထိုးခဲ့ပြီးနောက် ၁၅၂၅ ခုနှစ်တွင် ဆလစ္စဘရီကောင့်တက်စ်ကပင် ရာထူးကို ပြန်လည်ရရှိခဲ့သည်။ ၁၅၃၀ ပြည့်နှစ်မှစ၍ ဆာ ဂျွန် ဟပ်ဆေး သည် မေရီ၏ နန်းတွင်းမှူးမတ် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ ကင့်မြို့စား ဂျော့ခ်ျဂရေး၏ သမီးဖြစ်သူ ၎င်း၏ဇနီး လေဒီ အန်း သည် မေရီ၏ အနီးကပ်အစေခံတစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သည်။ == '''ငယ်ဘဝ''' == မေရီသည် ငယ်စဉ်ကပင် ဉာဏ်ပညာ ထက်မြက်ထူးချွန်သော ကလေးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ၁၅၂၀ ပြည့်နှစ် ဇူလိုင်လတွင် အသက် ၄ နှစ်ခွဲခန့်သာ ရှိသေးသော မေရီသည် နန်းတော်သို့ လာရောက်လည်ပတ်သည့် ပြင်သစ်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ကို ဗာဂျင်နယ် (ဟာပစီကော့ဒ် စန္ဒရားအမျိုးအစားတစ်မျိုး) တီးခတ်ပြ၍ ဧည့်ခံဖျော်ဖြေခဲ့သည်။ ၎င်း၏ အစောပိုင်း ပညာရေးအများစုကို မိခင်ဖြစ်သူက တာဝန်ယူခဲ့ပြီး၊ မိခင်က စပိန်လူသားပဒေသာပညာရှင် ဟွမ် လူဝီ ဗီးဗက်စ် ထံမှ အကြံဉာဏ်များ ရယူကာ မိန်းကလေးများ ပညာရေးဆိုင်ရာ ကျမ်းတစ်စောင်ဖြစ်သော ''De Institutione Feminae Christianae'' ကို ရေးသားစေခဲ့သည်။ အသက် ၉ နှစ်အရွယ်တွင် မေရီသည် လာတင်ဘာသာကို ဖတ်ရှုနိုင်၊ ရေးသားနိုင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ပြင်သစ်ဘာသာ၊ စပိန်ဘာသာ၊ ဂီတ၊ အကနှင့် ဂရိဘာသာရပ်များကိုလည်း လေ့လာခဲ့သည်။ ဟင်နရီ (၈) သည် သမီးဖြစ်သူကို အလွန်အလိုလိုက်ချစ်ခင်ပြီး ဗင်းနစ်သံတမန် ဆီဘက်စတီယန် ဂျူးစတီးနီးယား ကို မေရီသည် ဘယ်သောအခါမျှ ငိုယိုခြင်းမရှိကြောင်း ဂုဏ်ယူဝင့်ကြွားစွာ ပြောကြားခဲ့သည်။ မေရီသည် အသားဖြူဝင်းပြီး ပြာလဲ့သောမျက်ဝန်းနှင့် နီညိုရောင် သို့မဟုတ် ရွှေနီရောင် ဆံကေသာ ရှိရာ ယင်းမှာ မိဘနှစ်ပါးစလုံးထံမှ ဆင်းသက်လာသော ရုပ်ရည်လက္ခဏာများ ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ ပါးပြင်နီမြန်းသော စရိုက်မှာမူ ဖခင်ထံမှ ဆက်ခံရရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဟင်နရီသည် မေရီကို ချစ်ခင်သော်လည်း ၎င်း၏အိမ်ထောင်ရေးတွင် သားတော်တစ်ဦးမျှ မထွန်းကားခဲ့ခြင်းအပေါ် ပြင်းထန်စွာ စိတ်ပျက်ခဲ့သည်။ မေရီ အသက် ၉ နှစ်အရွယ်သို့ ရောက်သောအခါ ဟင်နရီနှင့် ကက်သရင်းတို့တွင် သားသမီး ထပ်မံထွန်းကားရန် လမ်းမရှိတော့ကြောင်း ထင်ရှားလာသဖြင့် ဟင်နရီတွင် တရားဝင် ထီးနန်းဆက်ခံမည့် အမျိုးသားအမွေခံ မရှိဘဲ ဖြစ်နေခဲ့သည်။ ၁၅၂၅ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် ဝေလနှင့် နယ်စပ်ဒေသကောင်စီ ကို ဦးဆောင်ရန် မေရီကို ဝေလနယ်စပ်သို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းအား လတ်ဒ်လိုရဲတိုက် တွင် ကိုယ်ပိုင်နန်းတွင်းအဖွဲ့ ထားရှိခွင့်ပြုခဲ့ပြီး များသောအားဖြင့် ဝေလမင်းသား များအတွက်သာ သတ်မှတ်ထားလေ့ရှိသည့် တော်ဝင်အခွင့်အာဏာ အများအပြားကို ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သမိုင်းအရ မေရီသည် ထိုဘွဲ့အမည်ကို တရားဝင် အပ်နှင်းခြင်းမခံရဖူးသော်လည်း ဗီးဗက်စ်နှင့် အခြားသူများက ၎င်းအား "ဝေလမင်းသမီး" ဟု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းသည် ဝေလနယ်စပ်ဒေသတွင် သုံးနှစ်ခန့် ဖြတ်သန်းခဲ့ပြီး ဖခင်ဖြစ်သူ၏ နန်းတော်သို့လည်း ပုံမှန်သွားရောက်လည်ပတ်ခဲ့ကာ ၁၅၂၈ ခုနှစ်လယ်ပိုင်းတွင် လန်ဒန်ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ နေအိမ်များသို့ အမြဲတမ်း ပြန်လည်ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ မေရီ၏ ငယ်ဘဝတစ်လျှောက်လုံးတွင် ဟင်နရီသည် သမီးဖြစ်သူအတွက် အနာဂတ်အိမ်ထောင်ရေးဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးမှုများကို စဉ်ဆက်မပြတ် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ မေရီ အသက် ၂ နှစ်အရွယ်တွင် ပြင်သစ်ဘုရင် ဖရန့်စစ် (၁) ၏ သားငယ်ဖြစ်သူ ပြင်သစ်အိမ်ရှေ့မင်းသား ဖရန့်စစ် နှင့် စုလျားရစ်ပတ်ရန် ကတိပြုခဲ့သော်လည်း သုံးနှစ်အကြာတွင် ထိုစာချုပ် ပျက်ပြယ်သွားခဲ့သည်။ ၁၅၂၂ ခုနှစ်၊ အသက် ၆ နှစ်အရွယ်တွင် ၎င်းအား အသက် ၂၂ နှစ်ရှိပြီဖြစ်သော ဝမ်းကွဲတော်စပ်သူ သန့်ရှင်းသောရောမအင်ပါယာ ဧကရာဇ် ချားလ်စ် (၅) နှင့် လက်ထပ်ရန် စာချုပ်ချုပ်ဆိုခဲ့သော်လည်း၊ နှစ်အနည်းငယ်အကြာတွင် ချားလ်စ်က ဟင်နရီ၏ သဘောတူညီချက်ဖြင့် စုလျားရစ်ပတ်မှုကို ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဟင်နရီ၏ အဓိကအကြံပေး ကာဒီနယ် ဝူလ်ဆေးသည် ပြင်သစ်တို့နှင့် လက်ထပ်ရေးဆွေးနွေးမှုများကို ပြန်လည်စတင်ခဲ့ပြီး၊ အင်္ဂလန်နှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ရန် လိုလားနေသော ပြင်သစ်ဘုရင် ဖရန့်စစ် (၁) နှင့် မေရီကို လက်ထပ်ရန် ဟင်နရီက အကြံပြုခဲ့သည်။ လက်ထပ်ရေးစာချုပ်တစ်ခု ချုပ်ဆိုခဲ့ပြီး မေရီသည် ဖရန့်စစ် (၁) သို့မဟုတ် ၎င်း၏ ဒုတိယသားတော် အော်လင်းမြို့စား ဟင်နရီ တို့ထဲမှ တစ်ဦးဦးနှင့် လက်ထပ်ရန် သတ်မှတ်ခဲ့သော်လည်း၊ ဝူလ်ဆေးသည် လက်ထပ်ပွဲမလိုဘဲ ပြင်သစ်နှင့် မဟာမိတ်စာချုပ်ကို ရယူနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၅၂၈ ခုနှစ်တွင် ဝူလ်ဆေး၏ ကိုယ်စားလှယ် သောမတ်စ် မက်ဂနပ်စ် သည် မေရီအား ၎င်း၏ဝမ်းကွဲဖြစ်သူ စကော့တလန်ဘုရင် ဂျိမ်းစ် (၅) ) နှင့် လက်ထပ်ရန် စိတ်ကူးကို စကော့တလန်သံတမန် အဒမ် အိုတာဘန်း နှင့် ဆွေးနွေးခဲ့သည်။ ဗင်းနစ်လူမျိုး မာရီယို ဆာဗော်ဂနာနို၏ အဆိုအရ ထိုအချိန်တွင် မေရီသည် လှပချောမောပြီး ကိုယ်လုံးကိုယ်ပေါက် ပြေပြစ်ကာ အသားအရေ လှပသော အမျိုးသမီးငယ်တစ်ဦးအဖြစ် ဖွံ့ဖြိုးလာနေပြီ ဖြစ်သည်။ == '''အရွယ်ရောက်ပြီးချိန်''' == ၁၅၃၆ ခုနှစ်တွင် မိဖုရား အန်းဘိုလင်းသည် ဘုရင်၏ အမျက်တော်ရှာခြင်းကို ခံရပြီး ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသည်။ အဲလစ်ဇဘက်သည်လည်း မေရီကဲ့သို့ပင် တရားမဝင်ကလေးအဖြစ် ကြေညာခံရပြီး ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် အခွင့်အရေးများ ရုပ်သိမ်းခံခဲ့ရသည်။ အန်းဘိုလန်းကို ကွပ်မျက်ပြီး နှစ်ပတ်အတွင်း ဟင်နရီသည် ဂျိန်း ဆေးမွား နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းက ခင်ပွန်းဖြစ်သူအား မေရီနှင့် ပြန်လည်သင့်မြတ်အောင် စည်းရုံးပေးခဲ့သည်။ သို့သော် ဟင်နရီသည် မေရီအနေဖြင့် ၎င်းအား အင်္ဂလန်အသင်းတော်၏ အကြီးအကဲအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုရန်၊ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ အာဏာကို ငြင်းပယ်ရန်၊ မိဘများ၏ လက်ထပ်ပွဲမှာ ဥပဒေနှင့်မညီကြောင်း ဝန်ခံရန်နှင့် မိမိကိုယ်ကိုယ် တရားမဝင်ကလေးအဖြစ် လက်ခံရန် အတင်းအကျပ် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ မေရီသည် "ဘုရားသခင်နှင့် မိမိ၏ အမှားအမှန်သိစိတ်" ခွင့်ပြုသရွေ့ ဖခင်၏ အာဏာကို နာခံခြင်းဖြင့် ပြန်လည်သင့်မြတ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း၊ နောက်ဆုံးတွင် ဟင်နရီ၏ တောင်းဆိုချက်အားလုံးကို သဘောတူညီသည့် စာရွက်စာတမ်းကို လက်မှတ်ရေးထိုးရန် အကျပ်ကိုင် ခြိမ်းခြောက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဖခင်နှင့် ပြန်လည်သင့်မြတ်ပြီးနောက် မေရီသည် နန်းတော်တွင် ၎င်း၏နေရာကို ပြန်လည်ရရှိခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ၎င်းအား ကိုယ်ပိုင်နန်းတွင်းအဖွဲ့ ပြန်လည်ချီးမြှင့်ခဲ့ပြီး မေရီ အနှစ်သက်ဆုံးဖြစ်သူ စူဇန် ကလန်ရင်ရှူး ကိုလည်း ရာထူးပြန်ပေးခဲ့သည်။ ဤကာလအတွင်း မေရီ၏ သုံးစွဲမှုမှတ်တမ်းများအရ ၎င်းသည် ဟတ်ဖီးလ်အိမ်တော်၊ ဘိုလျူးနန်းတော်၊ ရစ်ချမွန်နှင့် ဟန်ဒန်တို့အပြင် ဂရင်းနစ်၊ ဝက်စ်မင်စတာနှင့် ဟန်ပတန်ကုတ်ရှိ ဟင်နရီ၏ နန်းတော်များတွင် အဓိက နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ ၎င်း၏ အသုံးစရိတ်များတွင် အဖိုးတန်အဝတ်အစားများနှင့် ၎င်းအနှစ်သက်ဆုံး အပန်းဖြေမှုတစ်ခုဖြစ်သည့် ဖဲကစားခြင်း (လောင်းကစားခြင်း) တို့ ပါဝင်သည်။ အင်္ဂလန်မြောက်ပိုင်းရှိ ပုန်ကန်သူများသည် ဟင်နရီ၏ ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို ဆန့်ကျင်ခဲ့ကြပြီး၊ ၎င်းတို့၏ တောင်းဆိုချက်တစ်ခုမှာ မေရီအား တရားဝင် အဆင့်အတန်း ပြန်လည်ပေးရန် ဖြစ်သည်။ "ကရုဏာတော်ခရီးစဉ်" ဟု လူသိများသော ထိုပုန်ကန်မှုကို ဘုရင်က ရက်ရက်စက်စက် နှိမ်နင်းခဲ့သည်။ မေရီ၏ နန်းတွင်းမှူးမတ်ဟောင်း လော့ဒ် ဟပ်ဆေး အပါအဝင် ပုန်ကန်သူများ ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသော်လည်း မေရီ တိုက်ရိုက်ပါဝင်ပတ်သက်ခဲ့သည့် အရိပ်အယောင် မရှိပေ။ ၁၅၃၇ ခုနှစ်တွင် မိဖုရားဂျိန်းသည် သားတော် '''အက်ဒွပ်''' ကို မွေးဖွားပြီးနောက် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ အက်ဒွပ်သည် အမျိုးသားဖြစ်၍ မေရီကို ကျော်ဖြတ်ကာ အင်္ဂလန်ထီးနန်း၏ တရားဝင်အမွေခံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မေရီသည် မောင်ငယ်၏ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်ဖြစ်မှုတွင် အာမခံသူ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး မိဖုရား၏ ဈာပနတွင်လည်း အဓိက ဝမ်းနည်းပူဆွေးသူအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဟင်နရီဘုရင်သည် မေရီအား တရားဝင်အဆင့်အတန်း ပြန်ပေးရန် သို့မဟုတ် ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်လိုင်း သတ်မှတ်ပေးရန် ငြင်းဆန်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ၁၅၄၂ ခုနှစ်တွင် မေရီက မိမိကိုယ်ကိုယ် "ခရစ်ယာန်လောကတစ်ခုလုံးတွင် အဆိုးဆုံးသော အမျိုးသမီး" ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ၁၅၃၉ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းမှစ၍ နိုင်ဘတ်မြို့စား ဖိလစ် က မေရီကို လက်ထပ်ခွင့်တောင်းခဲ့သော်လည်း ၎င်းမှာ လူသာရန် ပရိုတက်စတင့်တစ်ဦးဖြစ်၍ မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ ၁၅၃၉ ခုနှစ်တွင် ဝန်ကြီးချုပ် သောမတ်စ် ကရွမ်းဝဲလ် သည် ကလိဗ်စ်နယ် နှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ရန် ဆွေးနွေးခဲ့သည်။ မေရီနှင့် ကလိဗ်စ်မြို့စား ဝီလျံတို့ကို ပေးစားရန် စိတ်ကူးရှိခဲ့သော်လည်း အကောင်အထည်မပေါ်ခဲ့ဘဲ၊ ဟင်နရီဘုရင်နှင့် မြို့စား၏နှမ အန်း အော့ဖ် ကလိဗ်စ်တို့ ထိမ်းမြားရန် သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ဘုရင်က အန်းကို ပထမဆုံးအကြိမ် တွေ့ရသောအခါ ရုပ်ဆိုးသည်ဟု ယူဆခဲ့သော်လည်း နိုင်ငံရေးအကြောင်းပြချက်ကြောင့် လက်ထပ်ပွဲကို မဖျက်သိမ်းနိုင်ခဲ့ပေ။ ကရွမ်းဝဲလ်သည် ဘုရင်၏မျက်နှာသာပေးမှု ဆုံးရှုံးခဲ့ပြီး ၁၅၄၀ ဇွန်လတွင် နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည် (၎င်း၏ စွပ်စွဲချက်တစ်ခုမှာ မေရီကို ၎င်းကိုယ်တိုင် လက်ထပ်ရန် ကြံစည်ခဲ့သည်ဟူသော အချက်ဖြစ်သည်)။ အန်းက လက်ထပ်ပွဲ ပျက်ပြယ်ခြင်းကို သဘောတူခဲ့ပြီးနောက် ကရွမ်းဝဲလ်မှာ ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသည်။ ၁၅၄၁ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် မေရီ၏ အုပ်ထိန်းသူဟောင်းနှင့် ခရစ်ယာန်မိခင်ဖြစ်သူ ဆလစ္စဘရီကောင့်တက်စ်ကို ကက်သလစ်ပူးပေါင်းကြံစည်မှု အကြောင်းပြချက်ဖြင့် ရက်ရက်စက်စက် ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ ၁၅၄၂ ခုနှစ်၊ ဟင်နရီ၏ ပဉ္စမမြောက်ဇနီး ကက်သရင်း ဟောင်းဝပ် ကွပ်မျက်ခံရပြီးနောက် ဘုရင်သည် မေရီအား နန်းတွင်းခရစ္စမတ်ပွဲတော်သို့ ဖိတ်ကြားခဲ့ပြီး၊ မိဖုရားမရှိသည့်ကာလအတွင်း မေရီက နန်းတွင်းဧည့်ခံပွဲ အစီအစဉ်များကို တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၁၅၄၃ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် ဆဋ္ဌမမြောက်နှင့် နောက်ဆုံးဇနီး '''ကက်သရင်း ပါး''' နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ပြီး ၎င်းက တော်ဝင်မိသားစုကို ပြန်လည်စည်းလုံးစေခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် '''၁၅၄၄ ခုနှစ် ထီးနန်းဆက်ခံမှုအက်ဥပဒေ'''အရ မေရီနှင့် အဲလိဇဘက်တို့ကို အက်ဒွပ် ၏နောက်တွင် ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်လိုင်းသို့ ပြန်လည်ထည့်သွင်းပေးခဲ့သော်လည်း ဥပဒေအရမူ ၎င်းတို့နှစ်ဦးစလုံးသည် တရားမဝင်ကလေးများအဖြစ် ဆက်ရှိနေခဲ့သည်။ ၁၅၄၇ ခုနှစ်တွင် အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ကွယ်လွန်၍ အက်ဒွပ် နန်းတက်ခဲ့သည်။ မေရီသည် နော့ဖစ်၊ ဆပ်ဖစ်နှင့် အက်ဆက်စ်တို့ရှိ မြေယာများကို အမွေရရှိခဲ့သည်။ အက်ဒွပ် သည် ကလေးသာရှိသေးသဖြင့် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာမှာ ပရိုတက်စတင့်များကြီးစိုးသော အုပ်ထိန်းသူကောင်စီထံသို့ ရောက်ရှိသွားပြီး ၎င်းတို့က တစ်နိုင်ငံလုံးကို ပရိုတက်စတင့်ဘာသာ သွတ်သွင်းရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။ မေရီသည် ရောမကက်သလစ်ဘာသာအပေါ် သစ္စာမြဲမြံစွာဖြင့် ၎င်း၏ကိုယ်ပိုင်ဝတ်ပြုဆောင်တွင် ရိုးရာမက်စ် ဝတ်ပြုပွဲကို ပေါ်ပေါ်ထင်ထင် ဆက်လက်ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး ၎င်း၏ဝမ်းကွဲ ဧကရာဇ် ချားလ်စ် (၅) ထံ နိုင်ငံရေးအရ အကူအညီတောင်းခံခဲ့သည်။ အက်ဒဝက် စိုးစံစဉ်ကာလအများစုတွင် မေရီသည် ၎င်း၏ကိုယ်ပိုင်မြေယာများ၌သာ နေထိုင်ခဲ့ပြီး နန်းတော်သို့ ခဲယဉ်းစွာ လာရောက်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၀ ပြည့်နှစ် ခရစ္စမတ်တွင် အသက် ၁၃ နှစ်အရွယ် အက်ဒဝက်သည် အသက် ၃၄ နှစ်ရှိပြီဖြစ်သော မေရီအား ၎င်း၏ဘာသာရေးဥပဒေများကို လျစ်လျူရှုမှုအတွက် လူပုံအလယ်တွင် ပြင်းထန်စွာ ပြစ်တင်ဝေဖန်ခဲ့သဖြင့် နှစ်ဦးစလုံး နန်းတွင်းအဖွဲ့ရှေ့တွင် မျက်ရည်ကျခဲ့ကြသည်။ မေရီသည် ကက်သလစ်ဘာသာကို စွန့်လွှတ်ရန် အက်ဒဝက်၏ တောင်းဆိုချက်များကို ထပ်လဲလဲ ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ == '''ထီးနန်းတက်ခြင်း''' == ၁၅၀၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၆ ရက်နေ့တွင် အသက် ၁၅ နှစ်အရွယ် '''ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင်'''သည် အဆုတ်ရောဂါ (တီဘီရောဂါ ဖြစ်နိုင်ခြေရှိ) ဖြင့် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ ၎င်းသည် မေရီထံ ထီးနန်းရောက်ရှိသွားပါက ကက်သလစ်ဘာသာကို ပြန်လည်အခြေချပြီး ၎င်းတို့၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို ဖျက်ဆီးပစ်မည်ကို စိုးရိမ်သဖြင့် မေရီအား ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်လိုင်းမှ ဖယ်ရှားရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။ နော့သမ်ဘာလန်မြို့စား ဂျွန် ဒတ်ဒလေ ၏ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် အက်ဒဝက်သည် ၎င်း၏သေတမ်းစာတွင် မေရီနှင့် (ပရိုတက်စတင့်ဖြစ်သော်လည်း) အဲလိဇဘက် နှစ်ဦးစလုံးကို ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်မှ ပယ်ထုတ်ခဲ့သည်။ ယင်းလုပ်ရပ်သည် ၁၁၄၄ ခုနှစ် ထီးနန်းဆက်ခံမှုအက်ဥပဒေကို ဆန့်ကျင်လျက်၊ အက်ဒဝက်သည် နော့သမ်ဘာလန်မြို့စား၏ ချွေးမဖြစ်သူ '''လေဒီ ဂျိန်း ဂရေး''' ကို ၎င်း၏ထီးနန်းဆက်ခံသူအဖြစ် အမည်စာရင်းတင်သွင်းခဲ့သည်။ အက်ဒွပ် မကွယ်လွန်မီ မေရီအား လန်ဒန်သို့ လာရောက်ရန် ဆင့်ခေါ်ခဲ့သော်လည်း ယင်းမှာ ၎င်းအား ဖမ်းဆီးပြီး ဂျိန်း နန်းတက်ရန် လမ်းခင်းသည့် အကွက်ရွှေ့မှုဖြစ်ကြောင်း သတိပေးချက်ရရှိခဲ့သဖြင့် မေရီသည် လန်ဒန်သို့မသွားဘဲ ကက်သလစ်ဘာသာဝင် အများအပြားရှိရာ အရှေ့အန်ဂလီယာ သို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့သည်။ ဇူလိုင်လ ၉ ရက်နေ့တွင် ၎င်းသည် မိမိကိုယ်သူ တရားဝင်ဘုရင်မအဖြစ် ကြေညာရန် '''ဘုရင့်အတိုင်ပင်ခံအဖွဲ့''' ထံ စာရေးသား အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ၁၅၀၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် လေဒီ ဂျိန်း ဂရေးကို နော့သမ်ဘာလန်နှင့် ၎င်း၏နောက်လိုက်များက ဘုရင်မအဖြစ် ကြေညာခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ဇူလိုင်လ ၁၂ ရက်အရောက်တွင် မေရီနှင့် ၎င်း၏ထောက်ခံသူများသည် ဆပ်ဖစ်ရှိ ဖရမ်လင်ဂမ်ရဲတိုက်တွင် စစ်အင်အားအမြောက်အမြား စုစည်းမိသွားခဲ့သည်။ နော့သမ်ဘာလန်အပေါ် မှူးမတ်များ၏ ထောက်ခံမှု ပြိုလဲသွားခဲ့ပြီး '''ဇူလိုင်လ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ဂျိန်းသည် နန်းချခြင်းခံခဲ့ရသည်'''။ ဂျိန်းနှင့် နော့သမ်ဘာလန်မြို့စားတို့သည် လန်ဒန်မျှော်စင်တွင် အကျဉ်းချခံခဲ့ရသည်။ ၁၅၀၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၃ ရက်နေ့တွင် မေရီသည် နှမဖြစ်သူ အဲလစ်ဇဘက်နှင့်အတူ မှူးမတ်ပေါင်း ၈၀၀ ကျော် ခြံရံလျက် ပြည်သူလူထု၏ တစ်ခဲနက်ထောက်ခံမှုလှိုင်းဖြင့် လန်ဒန်မြို့အတွင်းသို့ အောင်ပွဲခံ ချီတက်ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ == '''နန်းစံကာလ''' == ဘုရင်မကြီးမေရီ နန်းတက်လာပြီးနောက် ပထမဆုံး လုပ်ဆောင်ခဲ့သည့် အလုပ်များအနက် တစ်ခုမှာ လန်ဒန်မျှော်စင်တွင် အကျဉ်းကျနေသော ရိုမန်ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များဖြစ်သည့် တတိယအဆင့်နော်ဖော့ခ်မြို့စားကြီး သောမတ်စ် ဟောင်းဝပ် နှင့် စတီဖင် ဂါဒီနာတို့အပြင် သူမ၏ အမျိုးအနွယ်တော်စပ်သူ အက်ဒွပ် ကော်တနီတို့ကိုပါ ပြန်လွှတ်ပေးရန် အမိန့်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ နုပျိုလှပသော လေဒီဂျိန်း မှာ နော့သမ်ဘာလန်၏ အာဏာသိမ်းရန် ကြံစည်မှုတွင် အသုံးချခံ ဓားစာခံသက်သက်သာ ဖြစ်ကြောင်းကို မေရီ နားလည်ထားသည်။ ထို့ကြောင့် အာဏာသိမ်းရန် ကြိုးပမ်းမှုအပြီး နောက်ဆက်တွဲကာလတွင် အဆင့်မြင့်ပူးပေါင်းကြံစည်သူများထဲမှ နော့သမ်ဘာလန် တစ်ဦးတည်းကိုသာ နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ လေဒီဂျိန်းနှင့် သူမ၏ခင်ပွန်းဖြစ်သူ လော့ဒ် ဂေးဖို့ဒ် ဒတ်ဒ်လေတို့သည် အပြစ်ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသော်လည်း ချက်ချင်းကွပ်မျက်ခြင်းမပြုဘဲ လန်ဒန်မျှော်စင်တွင်သာ စောင့်ကြည့်ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ပြီး လေဒီဂျိန်း၏ဖခင်ဖြစ်သူ တစ်ဦးမြောက် ဆပ်ဖော့ခ်မြို့စားကြီး ဟင်နရီ ဂရေး ကိုမူ ပြန်လွှတ်ပေးခဲ့သည်။ သို့သော် လေဒီဂျိန်းကို ထီးနန်းတင်မြှောက်ရန် ကြံစည်မှုတွင် '''ဘုရင့်အတိုင်ပင်ခံအဖွဲ့''' အဖွဲ့ဝင် အားလုံးနီးပါး ပါဝင်ပတ်သက်နေသဖြင့် မေရီသည် ခက်ခဲသော အခြေအနေနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ သူမသည် ဂါဒီနာကို အတိုင်ပင်ခံအဖွဲ့တွင် ပြန်လည်ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး ဝင်ချက်စတာ၏ ဆရာတော် ရာထူးနှင့် နိုင်ငံတော်အဓိပတိ ရာထူး နှစ်ခုစလုံးကို ပေးအပ်ခဲ့ကာ ၎င်းသည် ထိုရာထူးများကို ၁၅၅၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ဆူဆန် ကလဲရင်စီးယပ်စ် သည် ဝတ်ရုံတော်ထိန်းချုပ် ) ဖြစ်လာခဲ့သည်။ စက်တင်ဘာ ၃၀ ရက်တွင် သူမအား ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် ပွဲလမ်းသဘင်များနှင့် ဖျော်ဖြေပွဲများကို ကျင်းပခဲ့ပြီး မေရီ လန်ဒန်မြို့အတွင်း လှည့်လည်လှည့်လည်ပွဲ၌ ဝီလျံ မန်ဒီ ၏ ကြီးကျယ်ခမ်းနားလှသော ဓမ္မတေး ''Vox Patris caelestis'' ကို သီဆိုပူဇော်ခဲ့ကြသည်။ ထိုဓမ္မတေးသည် (ကျမ်းစာလာ) ရှောလမုန်၏သီချင်းနှင့် ကညာစင်မေရီ ကောင်းကင်ဘုံသို့ ပင့်ဆောင်ခြင်းခံရမှုကို ရည်ညွှန်းထားခြင်းဖြစ်သည်။ ၁၅၅၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁ ရက်တွင် ဂါဒီနာသည် ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း ၌ မေရီကို ဘိသိက်မြှောက် သရဖူဆောင်းပေးခဲ့သည်။ == '''စပိန်နိုင်ငံနှင့် ထိမ်းမြားခြင်း''' == ယခုအခါ အသက် ၃၇ နှစ်ရှိပြီဖြစ်သော မေရီသည် ခင်ပွန်းတစ်ဦး ရှာဖွေရန်နှင့် ထီးနန်းဆက်ခံမည့် ရင်သွေးတစ်ဦး မွေးဖွားရန် အာရုံစိုက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်၏ သေတမ်းစာနှင့် ၁၅၄၄ ခုနှစ် ထီးနန်းဆက်ခံမှု အက်ဥပဒေအရ နောက်ထပ် ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် အစဉ်အဆက်ရှိနေသည့် အဲလိဇဘက် အား ထီးနန်းမရရှိစေရန် တားဆီးရန်အတွက် ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလန်ပြည်သူများက မိဖုရားကြီးကို လက်ထပ်စေချင်ကြသော်လည်း အင်္ဂလန်၏ အရေးကိစ္စများတွင် ပြည်ပအာဏာစွက်ဖက်မှုများ ဖြစ်လာနိုင်သဖြင့် နိုင်ငံခြားသားတစ်ဦးနှင့် လက်မထပ်သင့်ကြောင်း အများသဘောတူ ယူဆထားကြသည်။ ၁၅၅၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့သည် သူမထံ သွားရောက်ပြီး အင်္ဂလိပ်လူမျိုး ခင်ပွန်းတစ်ဦးကိုသာ ရွေးချယ်ရန် တရားဝင်တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ အထင်ရှားဆုံး သတ်မှတ်ထားသော ကိုယ်စားလှယ်လောင်းများမှာ မကြာသေးမီကမှ ဒက်ဗွန်မြို့စား အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရသော သူမ၏ ဆွေးမျိုးတော်စပ်သူ အက်ဒွပ် ကော်တနီနှင့် ကက်သလစ် ကာဒီနယ် ရက်ဂျီနယ် ပိုးလ်) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော် စပိန်ဘုရင်လည်းဖြစ်သော မေရီ၏ တစ်ဝမ်းကွဲမောင်နှမတော်စပ်သူ ပဉ္စမမြောက် ချားလ်စ် က အင်္ဂလန်နှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ခြင်းဖြင့် ဥရောပတွင် ၎င်း၏ဩဇာအာဏာ အကြီးမားဆုံးဖြစ်လာမည်ကို မြင်မိသည်။ ထို့ကြောင့် ကမ္ဘာ့ဘာသာရေးနှင့် နိုင်ငံရေးအရ အကျိုးစီးပွားချင်း ကိုက်ညီမည့်သူအဖြစ် ၎င်း၏ တစ်ဦးတည်းသော တရားဝင်သားတော် ဖိလစ်ကို အဆိုပြုရန် အင်္ဂလန်သို့ ဝန်ကြီးတစ်ဦး စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ထိုစပိန်မင်းသားသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်အနည်းငယ်ခန့်က ၎င်း၏သား ကားလို့စ် ၏ မိခင်ဖြစ်သူ ပထမဇနီး ပေါ်တူဂီမှ မာရီယာ မာနူအဲလာ ကွယ်လွန်သွားသဖြင့် မုဆိုးဖိုဖြစ်နေပြီး၊ ဥရောပတိုက်ကြီးနှင့် ကမ္ဘာသစ် (အမေရိကတိုက်) ရှိ ကျယ်ပြန့်လှသော နယ်မြေများကို ဆက်ခံမည့် ထီးနန်းလျာ ဖြစ်သည်။ ဖိလစ်နှင့် မေရီ နှစ်ဦးစလုံးသည် ဂျွန် အော့ဖ် ဂေါင့် ၏ အနွယ်တော်များ ဖြစ်ကြသည်။ လက်ထပ်ထိမ်းမြားမှု ညှိနှိုင်းမှုများ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအနေဖြင့် တီရှန် ရေးဆွဲထားသော ဖိလစ်၏ ပုံတူပန်းချီကားကို ၁၅၅၃ ခုနှစ် နောက်ဆုံးနှစ်ဝက်တွင် မေရီထံသို့ ပေးပို့ခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်၏ ဘေးကင်းလုံခြုံရေးအတွက် ချားလ်စ်၏ မိသားစုဖြစ်သော ဟပ်ဘ်စဘတ်တော်ဝင်မိသားစုနှင့် ပိုမိုနီးကပ်သော ဆက်ဆံရေး တည်ဆောက်ရန် လိုအပ်သည်ဟု မေရီက ယုံကြည်သဖြင့် ဖိလစ်နှင့် လက်ထပ်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် ထိမ်းမြားမှု သဘောတူစာချုပ်ကို ဘုရင့်အတိုင်ပင်ခံအဖွဲ့ထံ တင်ပြခဲ့သည်။ စာချုပ်ပါ အချက်အလက်များသည် အင်္ဂလန်ဘက်မှ အပြတ်အသတ် အသာစီးရပြီး ကာကွယ်ပိုင်ခွင့် အချက်အလက်များစွာ ပါဝင်နေသော်လည်း အင်္ဂလန်သည် ဖိလစ်၏ စစ်ပွဲများအတွင်း ဆွဲသွင်းခံရပြီး ဟပ်ဘ်စဘတ် အင်ပါယာ၏ ပြည်နယ်တစ်ခု သက်သက်သာ ဖြစ်သွားလိမ့်မည်ဟု လူအများက တွေးပူခဲ့ကြသည်။ပြည်ပစစ်ပွဲများတွင် အင်္ဂလန် ပါဝင်ပတ်သက်ရမည့် ကုန်ကျစရိတ်များအတွက် အခွန်အခများ ပိုမိုပေးဆောင်ရမည်ကို ကြိုတင်မြင်နေကြသည့် မြေပိုင်ရှင် လူကုံထံများနှင့် လွှတ်တော်အမတ်များအတွက် ဤအချက်သည် အထူးစိုးရိမ်စရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်အဓိပတိ ဂါဒီနာနှင့် အင်္ဂလန်အောက်လွှတ်တော်တို့က အင်္ဂလန်သည် ဟပ်ဘ်စဘတ်တို့၏ လက်အောက်ခံ နိုင်ငံငယ်လေးတစ်ခုအဖြစ် လျှောကျသွားမည်ကို စိုးရိမ်သဖြင့် အင်္ဂလိပ်လူမျိုးတစ်ဦးနှင့်သာ လက်ထပ်ရန် မေရီအား အသနားခံတင်ပြခဲ့ကြသော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ ဤလက်ထပ်မှုသည် အင်္ဂလိပ်ပြည်သူများကြားတွင် ရေပန်းမစားဘဲ လူကြိုက်နည်းခဲ့သည်။ ဂါဒီနာနှင့် ၎င်း၏မဟာမိတ်များသည် မျိုးချစ်စိတ်ဓာတ်ကို အခြေခံ၍ ကန့်ကွက်ခဲ့ကြပြီး၊ ပရိုတက်စတင့် ဘာသာဝင်များကမူ ကက်သလစ်ဘာသာကို ပြန်လည်အသက်သွင်းပြီး စပိန်ဘုရင် ရောက်ရှိလာပါက ပရိုတက်စတင့် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိများကို စီရင်ရန်အတွက် ဘာသာရေးခုံရုံး ပါ ရောက်ရှိလာလိမ့်မည်ကို စိုးရိမ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ်ပြည်သူ အများအပြားသည် ဘာသာရေးခုံရုံး၏ အကျဉ်းသားများ ခံစားခဲ့ရသည့် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုများနှင့် ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုများအကြောင်း ဇာတ်လမ်းများကို သိရှိထားကြပြီး၊ ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင် ဘာသာရေးစစ်ဆေးသူများ၏ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှု ကို ခံစားခဲ့ရဖူးသူများပင် ရှိခဲ့သည်။ မေရီနှင့် ဖိလစ်တို့၏ လက်ထပ်တော့မည့်အရေးကို အင်္ဂလိပ်ပြည်သူများသာမကဘဲ ထိတ်လန့်ခဲ့ကြသည်မဟုတ်ပေ။ ပြင်သစ်နိုင်ငံသည်လည်း အင်္ဂလန်နှင့် စပိန်တို့ မဟာမိတ်ဖွဲ့မည်ကို စိုးရိမ်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်နိုင်ငံဆိုင်ရာ ပြင်သစ်သံအမတ် အန်တွိုင်း ဒီ နိုအိုင်းလ် သည် "စစ်မက်ဖြစ်ပွားလိမ့်မည်ဟု ခြိမ်းခြောက်ခဲ့ပြီး တွေ့သမျှ မကျေနပ်သူ မှန်သမျှနှင့် ချက်ချင်းပင် လျှို့ဝှက်ပူးပေါင်း ကြံစည်မှုများ စတင်ခဲ့သည်"။ ၁၅၅၃ ခုနှစ် ခရစ္စမတ်မတိုင်မီတွင် စပိန်ဆန့်ကျင်ရေး သီချင်းများနှင့် စာစောင်များသည် လန်ဒန်မြို့ လမ်းမများပေါ်တွင် ပျံ့နှံ့နေခဲ့ပြီဖြစ်သည်။ === '''ဆာ သောမတ်စ် ဝိုင်ယက်''' === မေရီက ဖိလစ်နှင့် လက်ထပ်ရန် ဇွတ်အတင်း ဆုံးဖြတ်သောအခါ ပုန်ကန်မှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ သောမတ်စ် ဝိုင်ယက် (လူငယ်) သည် မေရီကို နန်းချ၍ အဲလိဇဘတ်ကို နန်းတင်ရန် ကင့်ထ် နယ်မှ စစ်သည်အင်အားကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ယခုအခါ "ဝိုင်ယက်၏ ပုန်ကန်မှု" ဟု လူသိများသော ပိုမိုကျယ်ပြန့်သည့် ပူးပေါင်းကြံစည်မှု၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်ပြီး လေဒီဂျိန်း၏ဖခင် ဆပ်ဖော့ခ်မြို့စားကြီး ဟင်နရီ ဂရေးလည်း ပါဝင်ပတ်သက်ခဲ့သည်။ မေရီက သူမအနေဖြင့် လွှတ်တော်ကို ခေါ်ယူပြီး ဤလက်ထပ်မှုအရေးကို ဆွေးနွေးမည်ဖြစ်ကြောင်း၊ အကယ်၍ လွှတ်တော်က ဤလက်ထပ်မှုသည် တိုင်းပြည်အတွက် အကျိုးမရှိဟု ဆုံးဖြတ်ပါက သူမအနေဖြင့် ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခြင်းမပြုဘဲ ရပ်ဆိုင်းမည်ဖြစ်ကြောင်း လူသိရှင်ကြား ကြေညာခဲ့သည်။ ဝိုင်ယက်သည် ကင့်ထ်နယ်တွင် လူအင်အား ၂,၅၀၀ ခန့်ကို စုစည်းခဲ့ပြီး နော်ဖော့ခ်မြို့စားကြီး၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်ရှိ အစိုးရတပ်အချို့ ၎င်းတို့ဘက်သို့ ဘက်ပြောင်းလာသောအခါ ၎င်း၏တပ်ဖွဲ့သည် ပိုမိုအင်အားတောင့်တင်းလာခဲ့သည်။ သို့သော် ကူးလင်းရဲတိုက် ကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့ရာတွင် ၎င်းဘက်မှ နှောင့်နှေးကြန့်ကြာမှုကြောင့် မေရီသည် လန်ဒန်၏ ခံစစ်ကို အားကောင်းအောင် ပြုလုပ်ရန်နှင့် ဂစ်လ်ဒ်ဟောတွင် မိန့်ခွန်းပြောကြားခြင်းဖြင့် မြို့သူမြို့သားများ၏ သစ္စာစောင့်သိမှုကို ရယူရန် အချိန်ရသွားခဲ့သည်။ ဝိုင်ယက်သည် မြို့တော်သို့ ချီတက်လာသောအခါ လုဒ်ဂိတ် တံခါးမှာ ပိတ်ဆို့ခြင်းခံထားရပြီး ၎င်း၏စစ်တပ်သည် လန်ဒန်မျှော်စင်၏ မြင်ကွင်းရှေ့မှာပင် လက်နက်ချခဲ့ရသည်။ ဝိုင်ယက်ကို ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။ဝိုင်ယက်၊ ဆပ်ဖော့ခ်မြို့စားကြီး၊ လေဒီဂျိန်းနှင့် သူမ၏ခင်ပွန်း ဂေးဖို့ဒ် ဒတ်ဒ်လေ တို့ကို ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ ထိုအကြံအစည်တွင် ပါဝင်ပတ်သက်နေသည့် ကော်တနီကို ထောင်ချခဲ့ပြီးနောက် ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးခဲ့သည်။ အဲလိဇဘတ်သည် ဝိုင်ယက်အရေးတွင် မိမိ၌ အပြစ်မရှိကြောင်း ငြင်းဆိုခဲ့သော်လည်း လန်ဒန်မျှော်စင်တွင် နှစ်လကြာ အကျဉ်းချခံခဲ့ရပြီးနောက် ဝုဒ်စတော့ခ်နန်းတော်တွင် နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ထိန်းသိမ်းထားခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ မေရီသည် — သမိုင်းတွင် အငြင်းပွားဖွယ်ဖြစ်ခဲ့သော ဧကရီ မာထေးလ်ဒါ နှင့် လေဒီဂျိန်း ဂရေး တို့၏ ခဏတာစိုးစံမှုများကို ချန်လှပ်ထားလျှင် — အင်္ဂလန်၏ ပထမဆုံးသော အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် မိဖုရားကြီးဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် အင်္ဂလန်၏ အများသုံးဥပဒေ အရ ဇနီးဖြစ်သူ၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများနှင့် ဘွဲ့ထူးများသည် လက်ထပ်ပြီးနောက် ခင်ပွန်းဖြစ်သူ၏ ပိုင်ဆိုင်မှု ဖြစ်လာသည်ဟူသော အယူအဆ ရှိသောကြောင့် သူမ လက်ထပ်မည့် မည်သည့်အမျိုးသားမဆို လက်တွေ့နှင့် အမည်နာမအရ အင်္ဂလန်၏ ဘုရင်ဖြစ်လာလိမ့်မည်ကို စိုးရိမ်ခဲ့ကြသည်။ မေရီ၏ အဘိုးအဘွားများဖြစ်ကြသော ဖာဒီနန် နှင့် အစ္စဘဲလား တို့သည် လက်ထပ်ထားစဉ်အတွင်း မိမိတို့၏ သက်ဆိုင်ရာ နိုင်ငံများကိုယ်စီတွင် အချုပ်အခြာအာဏာကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ အင်္ဂလန်တွင်မူ ထိုသို့သော အစဉ်အလာမျိုး ကြုံဖူးခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ [၁၀၈] မိဖုရားကြီး မေရီ၏ ထိမ်းမြားမှု အက်ဥပဒေ အရ ဖိလစ်ကို "အင်္ဂလန်ဘုရင်" ဟု ဘွဲ့ခေါ်တွင်စေမည်ဖြစ်ပြီး၊ တရားဝင်စာရွက်စာတမ်းများ အားလုံး (လွှတ်တော်အက်ဥပဒေများ အပါအဝင်) တွင် ၎င်းတို့နှစ်ဦးစလုံး၏ အမည်များကို ရက်စွဲတပ်ရမည်ဖြစ်ကာ၊ လွှတ်တော်ကို ၎င်းတို့ဇနီးမောင်နှံနှစ်ဦး၏ ပူးတွဲအာဏာဖြင့်သာ ခေါ်ယူရမည် ဖြစ်သော်လည်း ဤအချက်များသည် မေရီ သက်ရှိထင်ရှားရှိစဉ် ကာလအတွက်သာ ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလန်သည် ဖိလစ်၏ဖခင် ဆင်နွှဲသည့် မည်သည့်စစ်ပွဲတွင်မဆို စစ်ရေးအရ ကူညီရန် တာဝန်မရှိသည့်အပြင် ဖိလစ်သည် ဇနီးဖြစ်သူ၏ သဘောတူညီချက်မပါဘဲ မည်သည့်အရာကိုမျှ လုပ်ဆောင်ခွင့်မရှိ သို့မဟုတ် အင်္ဂလန်ရှိ ရာထူးနေရာများတွင် နိုင်ငံခြားသားများကို ခန့်အပ်ပိုင်ခွင့် မရှိပေ။ ဖိလစ်သည် ဤစည်းကမ်းချက်များကို မကျေနပ်သော်လည်း လက်ထပ်မှု အောင်မြင်စေရန်အတွက် သဘောတူလက်ခံခဲ့သည်။ ၎င်းသည် မေရီအပေါ် မေတ္တာသက်ဝင်ခြင်းမရှိဘဲ နိုင်ငံရေးနှင့် စစ်ဗျူဟာမြောက် အကျိုးအမြတ်အတွက်သာ ဤလက်ထပ်မှုကို လိုလားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏လက်ထောက်ဖြစ်သူ ရူ အီ ဂိုးမက်စ် ဒီ ဆီလ်ဗာ က ဘရပ်ဆဲလ်ရှိ အဆက်အသွယ်တစ်ဦးထံ စာရေးသားရာတွင် "ဒီလက်ထပ်ပွဲဟာ ကာမဂုဏ်အာရုံအတွက် မဟုတ်ဘဲ ဒီတိုင်းပြည်ရဲ့ မငြိမ်မသက်မှုတွေကို ကုစားဖို့နဲ့ နယ်သာလန်ဒေသတွေကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ဖို့အတွက်သာ ဆုံးဖြတ်ခဲ့တာဖြစ်တယ်" ဟု ဆိုထားသည်။ မေရီနှင့် ဖိလစ်တို့မှ မွေးဖွားလာမည့် ကလေးသည် အင်္ဂလန်ထီးနန်းကိုသာမက၊ ဖိလစ်၏ သားကြီး ဒွန် ကားလို့စ် သားသမီးမရှိဘဲ ကွယ်လွန်သွားခဲ့ပါက စပိန်အင်ပါယာကိုပါ ဆက်ခံမည့် အမွေခံဖြစ်လာမည် ဖြစ်သည်။ [၁၁၂] ၎င်း၏သားတော်အား မေရီ၏ အဆင့်အတန်းနှင့် ညီမျှစေရန်အတွက် ဧကရီ ချားလ်စ် (၅) သည် နေပယ်လ်စ် ၏ ရာဇပလ္လင်အပြင် ဂျေရုဆလင်နိုင်ငံတော်အပေါ် ၎င်း၏ အခွင့်အရေးတောင်းဆိုမှုကိုပါ ဖိလစ်ထံ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် မေရီသည် လက်ထပ်ပြီးနောက် နေပယ်လ်စ်၏ မိဖုရားနှင့် ဂျေရုဆလင်၏ အမည်ခံမိဖုရား ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၅၅၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ဝင်ချက်စတာ ကသီဒရယ် ၌ ကျင်းပခဲ့သော ၎င်းတို့၏ မင်္ဂလာပွဲသည် ၎င်းတို့နှစ်ဦး ပထမဆုံးအကြိမ် တွေ့ဆုံပြီးနောက် နှစ်ရက်အကြာတွင်ပင် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဖိလစ်သည် အင်္ဂလိပ်စာ မပြောတတ်သဖြင့် ၎င်းတို့သည် စပိန်၊ ပြင်သစ် နှင့် လက်တင်ဘာသာစကားများကို ရောနှော၍ ပြောဆိုခဲ့ကြသည်။ '''အတုအယောင်ကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်း''' ''(ပုံစာ- တော်ဝင်ဇနီးမောင်နှံ၏ အခန်းတွင်း မြင်ကွင်း။ မိဖုရားကြီး မေရီသည် တော်ဝင်အမှတ်တံဆိပ်အောက်တွင် ထိုင်နေပြီး ဖိလစ်က သူမ၏အနားတွင် မတ်တတ်ရပ်နေသည်။ ဟန်းစ် အီဝေါ့တ် ရေးဆွဲသည့် မေရီနှင့် ဖိလစ်)'' ၁၅၅၄ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် မေရီသည် ရာသီသွေး လာခြင်း ရပ်တန့်သွားခဲ့သည်။ သူမသည် ကိုယ်အလေးချိန် တက်လာပြီး နံနက်ပိုင်းတွင် ပျို့အန်ခြင်း ဝေဒနာကို ခံစားခဲ့ရသည်။ သူမ၏ ဆရာဝန်များ အပါအဝင် နန်းတွင်းသူ နန်းတွင်းသား အားလုံးနီးပါးက သူမတွင် ကိုယ်ဝန်ရှိနေပြီဟု ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။ [၁၁၆] လွှတ်တော်ကလည်း မေရီ ကလေးမွေးဖွားစဉ် ကွယ်လွန်သွားခဲ့ပါက ဖိလစ်အား ရင်ခွင်ပိုက်အုပ်ချုပ်သူ (Regent) အဖြစ် ခန့်အပ်မည့် ၁၅၅၄ ခုနှစ် နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှု အက်ဥပဒေကို အတည်ပြုခဲ့သည်။ ၁၅၅၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် တော်ဝင်ဝတ်ပြုကျောင်း နှင့် ကာပီလာ ဖလာမန်းကား သီချင်းဆိုအဖွဲ့များ ပူးတွဲသီဆိုရန်အတွက် မေရီသည် သောမတ်စ် တဲလစ်ထံမှ ''Missa Puer natus est nobis'' (ငါတို့အတွက် ကလေးငယ်တစ်ဦး မွေးဖွားပြီ) ဟူသော ဓမ္မတေးကို အပ်နှံခဲ့သည်။ ဤပွဲတော်သုံး သီချင်းကြီးသည် အင်္ဂလန်အတွက် သားယောက်ျားလေးတစ်ဦး မွေးဖွားလာခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည့် 'A Child is born for us' ဟူသော သာမန်ဓမ္မတေးအပေါ် အခြေခံထားခြင်း ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘတ်သည် ၁၅၅ ခုနှစ် ဧပြီလ နောက်ဆုံးပတ်တွင် နေအိမ်အကျယ်ချုပ်မှ ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာခဲ့ပြီး မကြာမီ သားဖွားတော့မည့် အခြေအနေကို သက်သေအဖြစ် စောင့်ကြည့်ရန် နန်းတွင်းသို့ ခေါ်ယူခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဗင်းနစ်သံအမတ် ဂျိုဗန်နီ မီချီလီ (Giovanni Michieli) ၏ အဆိုအရ မေရီ ကွယ်လွန်သွားပါက ဖိလစ်သည် အဲလိဇဘတ်ကို လက်ထပ်ရန် စီစဉ်ထားပုံရသည်ဟု ဆိုသော်လည်း၊ ဖိလစ်က ၎င်း၏ယောက်ဖတော် သြစတြီးယားမှ မက်ဆီမီလီယံ ထံ ရေးသားသော စာတွင်မူ မေရီ၌ တကယ်ကိုယ်ဝန်ရှိ၊ မရှိကို မသေချာကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ မေရီ၏ ကိုယ်ဝန်သည် အဲလိဇဘတ်အတွက် ကောင်းကျိုးနှင့် ဆိုးကျိုး ဒွန်တွဲနေသည် - အကယ်၍ မေရီသည် ကလေးမွေးဖွားစဉ် ကွယ်လွန်သွားပါက အဲလိဇဘတ်သည် မိဖုရားကြီးအသစ် ဖြစ်လာမည် ဖြစ်သော်လည်း၊ မေရီက ကျန်းမာသော ကလေးတစ်ဦး မွေးဖွားခဲ့လျှင်မူ အဲလိဇဘတ် မိဖုရားဖြစ်လာမည့် အခွင့်အလမ်းမှာ အလွန်နည်းပါးသွားမည် ဖြစ်သည်။ မေရီသည် သားယောက်ျားလေးတစ်ဦး မွေးဖွားခဲ့ပြီဟူသော ကောလာဟလအတုအယောင်များ ဥရောပတစ်ခွင် ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ပြီးနောက် ဧပြီလကုန်တွင် လန်ဒန်သာသနာနယ်၌ ဘုရားသခင်ထံ ကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းသည့် ဝတ်ပြုပွဲများကို ကျင်းပခဲ့ကြသည်။ မေနှင့် ဇွန်လတစ်လျှောက်လုံး ကလေးမွေးဖွားရန် သိသိသာသာ နောက်ကျနေခြင်းကြောင့် မေရီတွင် ကိုယ်ဝန်မရှိဟူသော အတင်းအဖျင်းစကားများ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ဝတ်ရုံတော်ထိန်းချုပ် ဆူဆန် ကလဲရင်စီးယပ်စ် ကလည်း မိမိ၏ သံသယများကို ပြင်သစ်သံအမတ် အန်တွိုင်း ဒီ နိုအိုင်းလ် ထံ ဖွင့်ဟခဲ့သည်။ မေရီသည် ၁၅၅၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လအထိ ကိုယ်ဝန်ဆောင်လက္ခဏာများကို ဆက်လက်ပြသနေခဲ့သော်လည်း၊ ထိုလတွင် သူမ၏ ဗိုက်မှာ ပြန်ချပ်သွားခဲ့သည်။ သံအမတ် မီချီလီ က ထိုကိုယ်ဝန်ကို "တခြားဘာမှ ဖြစ်မလာဘဲ လေပွတာနဲ့ပဲ လမ်းဆုံးသွားတယ်" ဟု အထင်သေးစွာ လှောင်ပြောင်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ကလေးအလွန်လိုချင်သော မေရီ၏ ပြင်းပြသည့် စိတ်ဆန္ဒကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် '''သားယောင်ဆောင်ခြင်း (အချည်းနှီးသော ကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်း)''' သာ ဖြစ်ဖို့များသည်။ သားယောင်ဆောင်ခြင်း အရှက်ရမှုဖြစ်ပြီးပြီးချင်း သြဂုတ်လတွင် ဖိလစ်သည် ဖလန်းဒါးစ် နယ်ရှိ ပြင်သစ်ကို တိုက်ခိုက်မည့် ၎င်း၏စစ်တပ်များကို ကွပ်ကဲရန် အင်္ဂလန်မှ ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ မေရီသည် ရင်ကွဲမတတ် ခံစားရပြီး ပြင်းထန်သော စိတ်ဓာတ်ကျရောဂါ ဝေဒနာကို ခံစားခဲ့ရသည်။ မိဖုရားကြီး၏ ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုကို မြင်တွေ့ရသော မီချီလီက သူမသည် ခင်ပွန်းဖြစ်သူကို "အလွန်အကျွံ ချစ်မြတ်နိုးပြီး" သူထွက်ခွာသွားချိန်တွင် လွန်စွာဖြေမဆယ်နိုင် ဖြစ်ကျန်ခဲ့ကြောင်း ရေးသားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘတ်သည် အောက်တိုဘာလအထိ နန်းတွင်း၌ ဆက်လက်ရှိနေခဲ့ပြီး မိဖုရားကြီး၏ မျက်နှာသာပေးမှုကို ပြန်လည်ရရှိခဲ့ပုံရသည်။ မေရီတွင် သားသမီးမရှိသဖြင့် သူမ၏ ညီမတော်ပြီးနောက် အင်္ဂလန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံရန် နောက်ထပ် အခွင့်အရေးရှိသူမှာ ပြင်သစ်အိမ်ရှေ့မင်းသား ဖရန်စစ်နှင့် စေ့စပ်ထားသည့် စကော့တလန် မိဖုရားကြီး မေရီ ဖြစ်နေသည်ကို ဖိလစ်က စိုးရိမ်ခဲ့သည်။ ကက်သလစ် ထီးနန်းဆက်ခံမှုကို သေချာစေရန်နှင့် အင်္ဂလန်တွင် ဟပ်ဘ်စဘတ်တို့၏ အကျိုးစီးပွားကို ထိန်းသိမ်းရန်အတွက် အဲလိဇဘတ်အား ၎င်း၏တစ်ဝမ်းကွဲမောင်နှမဖြစ်သူ ဆဗွိုင်းမြို့စား အီမန်နျူရယ် ဖီလီဘတ်နှင့် လက်ထပ်ပေးသင့်ကြောင်း ဖိလစ်က ဇနီးဖြစ်သူအား ဖျောင်းဖျခဲ့သော်လည်း၊ အဲလိဇဘတ်က သဘောမတူ ငြင်းဆန်ခဲ့သလို လွှတ်တော်၏ သဘောတူညီချက် ရရှိရန်လည်း မဖြစ်နိုင်ခဲ့ပေ။ == '''ဘာသာရေး မူဝါဒ''' == နန်းတက်ပြီးနောက် နောက်တစ်လတွင် မေရီသည် သူမနှင့် သူမ၏ တော်ဝင်မိသားစုဝင်များကို ကန့်သတ်ချက်မရှိဘဲ လျှို့ဝှက်စွာ ဝတ်ပြုခွင့်ပြုခဲ့သကဲ့သို့ပင်၊ သူမ၏ တိုင်းသူပြည်သား မည်သူ့ကိုမျှ သူမ၏ ဘာသာရေးနောက်သို့ လိုက်ရန် အဓမ္မမစေခိုင်းပါဟူသော ကြေညာချက်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၁၅၅၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလကုန်တွင် သောမတ်စ် ခရမ်မာ ၊ ဂျွန် ဘရက်ဒ်ဖို့ဒ် ၊ ဂျွန် ရော့ဂျာစ် ၊ ဂျွန် ဟူးပါး နှင့် ဟျူး လက်တီးမား တို့ အပါအဝင် ထိပ်တန်း ပရိုတက်စတင့် သာသနာပိုင်များကို အကျဉ်းချခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာလအစောပိုင်းတွင် ကျင်းပခဲ့သော မေရီ၏ ပထမဆုံးသော လွှတ်တော်က သူမ၏ မိဘများ၏ လက်ထပ်မှုကို တရားဝင်သည်ဟု ကြေညာခဲ့ပြီး အက်ဒွပ်ဘုရင်၏ ဘာသာရေးဥပဒေများကို ပယ်ဖျက်ခဲ့သည်။ချာ့ခ်ျကျောင်း၏ အယူဝါဒကို ၁၅၃၉ ခုနှစ် အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်၏ "ခြောက်ချက်ပါ အခြေခံဥပဒေ" ပုံစံအတိုင်း ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခဲ့ပြီး ထိုအချက်များထဲတွင် ခရစ်ယာန်ဓမ္မဆရာများ အိမ်ထောင်မပြုရဟူသော စည်းကမ်းကို ပြန်လည်အတည်ပြုခဲ့သည်။ အိမ်ထောင်ပြုထားသော ဘုန်းတော်ကြီးများသည် ၎င်းတို့၏ ချာ့ခ်ျပိုင်ပိုင်ခွင့်များနှင့် ရာထူးများကို ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။မေရီအစိုးရ၏ ဤပထမဆုံးသော လုပ်ဆောင်ချက်များသည် အစွန်းရောက် ပရိုတက်စတင့်များ၏ အဆိုးဆုံးသော စိုးရိမ်ထိတ်လန့်မှုများကို အတည်ပြုပေးခဲ့ရုံသာမက၊ အင်္ဂလန်ချာ့ခ်ျကျောင်းကို ရောမဗာတီကန်၏ လက်အောက်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိစေခြင်းကို ဆန့်ကျင်သော ဟင်နရီခေတ် ရှေးရိုးစွဲဝါဒီများအကြားတွင်လည်း စိုးရိမ်ပူပန်မှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ မေရီက စပိန်မင်းသား ဖိလစ်နှင့် လက်ထပ်ရန် အဆိုပြုကြောင်း ကြေညာသောအခါ ပရိုတက်စတင့်တို့၏ စိုးရိမ်စိတ်မှာ ပိုမိုပြင်းထန်လာခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ဖိလစ်၏ဖခင်ဖြစ်သူ သန့်ရှင်းသော ရောမအင်ပါယာ၏ ဧကရီ ပဉ္စမမြောက် ချားလ်စ်သည် ကက်သလစ်ဥရောပတွင် သြဇာအာဏာအကြီးမားဆုံး အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်အဖြစ် သတ်မှတ်ခံထားရသူ ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ မေရီသည် သူမ၏ဖခင်က တည်ထောင်ခဲ့သော ရောမနှင့် လမ်းခွဲမှုကိုလည်းကောင်း၊ မောင်တော်ဘုရင်၏ ရင်ခွင်ပိုက်အဖွဲ့က တည်ထောင်ခဲ့သော ပရိုတက်စတင့်ဝါဒကိုလည်းကောင်း ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ ဖိလစ်သည် အင်္ဂလန်ချာ့ခ်ျကို ရောမအာဏာစက်အောက်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိစေရန်အတွက် ဟင်နရီ၏ ဘာသာရေးဥပဒေများကို ရုပ်သိမ်းရန် လွှတ်တော်ကို ဖျောင်းဖျခဲ့သည်။ သဘောတူညီချက်တစ်ခု ရရှိရန် လပေါင်းများစွာ ကြာမြင့်ခဲ့ပြီး မေရီနှင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဂျူးလိယပ်စ် (၃) တို့သည် ကြီးမားသော လိုက်လျောမှုတစ်ခုကို ပြုလုပ်ခဲ့ရသည် - သိမ်းဆည်းခံထားရသော ဘုန်းကြီးကျောင်းပိုင်မြေများကို ချာ့ခ်ျကျောင်းသို့ ပြန်မပေးတော့ဘဲ ဩဇာတိက္ကမရှိသော ပိုင်ရှင်အသစ်များ၏ လက်ထဲတွင်ပဲ ဆက်လက်ထားရှိရန် သဘောတူခဲ့ရသည်။၁၅၅၄ ခုနှစ်ကုန်တွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးက ဤသဘောတူညီချက်ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး၊ ၁၅၅၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် လွှတ်တော်က မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ နှိပ်ကွပ်ရေး အက်ဥပဒေများ ကို ပြန်လည်အသက်သွင်းခဲ့သည်။ ဂျွန် ဖောက်စ် အပါအဝင် ချမ်းသာကြွယ်ဝသော ပရိုတက်စတင့်ဘာသာဝင် ၈၀၀ ခန့်သည် ပြည်ပသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ကြသည်။ တိုင်းပြည်ထဲတွင် ကျန်ရစ်ပြီး မိမိတို့၏ ယုံကြည်ချက်ကို လူသိရှင်ကြား ဆက်လက်ကြေညာနေသူများသည် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဥပဒေများ၏ ပစ်မှတ်များ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပထမဆုံး ကွပ်မျက်မှုများကို ၁၅၅၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလအတွင်း ငါးရက်ကြာ ပြုလုပ်ခဲ့သည် - ဖေဖော်ဝါရီ ၄ ရက်တွင် ဂျွန် ရော့ဂျာစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၈ ရက်တွင် လောရင့်စ် ဆန်းဒါးစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၉ ရက်တွင် ရိုးလန်း တေလာနှင့် ဂျွန် ဟူးပါး တို့ကို ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ အကျဉ်းချခံထားရသော ကန်တာဘာရီ၏ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီး သောမတ်စ် ခရမ်မာ သည် ဆရာတော် နီကိုးလပ်စ် ရစ်ဒ်လေ နှင့် လက်တီးမား တို့ မီးတိုင်တွင် အရှင်လတ်လတ် မီးရှို့ကွပ်မျက်ခံရသည်ကို အဓမ္မ စောင့်ကြည့်ခိုင်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ထို့နောက် သူသည် မိမိ၏ အာဘော်ကို ရုပ်သိမ်းကာ ပရိုတက်စတင့် ဓမ္မပညာကို စွန့်ပယ်ပြီး ကက်သလစ်ဘာသာသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ပုံမှန်ဥပဒေလုပ်ထုံးလုပ်နည်းအရ သူသည် နောင်တရသူအဖြစ် အပြစ်မှ လွတ်ငြိမ်းခွင့် ရသင့်သော်လည်း မေရီက သူ့ကို ခွင့်မလွှတ်ခဲ့ပေ။ သူ မီးရှို့ကွပ်မျက်ခံရမည့်နေ့တွင် သူသည် မိမိ၏ နောင်တရစကားကို စိတ်ကြီးစွာဖြင့် ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ စုစုပေါင်း လူပေါင်း ၂၈၀ ကျော်ကို မီးရှို့ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ ဤမီးရှို့ကွပ်မျက်မှုများသည် အများပြည်သူအကြား မနှစ်မြို့စရာ အလွန်ဖြစ်ခဲ့သဖြင့် ဖိလစ်၏ ဘာသာရေးအဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးဖြစ်သော အယ်လ်ဖွန်ဆို ဒီ ကက်စထရို ကိုယ်တိုင်ကပင် ထိုလုပ်ရပ်ကို ရှုတ်ချခဲ့ပြီး၊ နောက်ထပ် အကြံပေးတစ်ဦးဖြစ်သူ ဆိုင်မွန် ရီနတ် ကလည်း ဤကဲ့သို့သော "ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သော နှိမ်နင်းမှု" သည် "ပုန်ကန်မှုကို ဖြစ်စေနိုင်သည်" ဟု သတိပေးခဲ့သည်။ သို့သော် မေရီသည် ဤမူဝါဒကို သူမ၏ နန်းစံသက်တမ်းတစ်လျှောက်လုံး ဇွတ်အတင်း ဆက်လက်ကျင့်သုံးခဲ့ရာ အင်္ဂလိပ်ပြည်သူများအကြား ကက်သလစ်ဆန့်ကျင်ရေးနှင့် စပိန်ဆန့်ကျင်ရေး စိတ်ဓာတ်များကို ပိုမိုပြင်းထန်လာစေခဲ့သည်။ သေဆုံးသွားသူများသည်လည်း အာဇာနည်များအဖြစ် ချီးကျူးမြှောက်စားခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ မေရီ၏ ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသော အထိန်းတော်၏ သားဖြစ်သူ ရက်ဂျီနယ် ပိုးလ် သည် ၁၅၅၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ သံတမန်အဖြစ် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ၁၅၅၆ ခုနှစ် မတ်လတွင် ခရမ်မာ ကို ကွပ်မျက်ပြီးပြီးချင်း သူသည် ဘုန်းတော်ကြီးအဖြစ် သိက္ခာထပ်ခြင်းခံရပြီး ကန်တာဘာရီ၏ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ သူသည် ရာထူးရရှိထားစဉ်အတွင်း အရေးပါသော ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ရာထူးများတွင် စပိန်ဓမ္မဆရာများနှင့် ဘာသာရေးအကြံပေးအများအပြားကို ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဟွမ် ဒီ ဗီလာဂါစီယာ အား အောက်စဖို့ဒ်တက္ကသိုလ်၏ ဓမ္မပညာပါမောက္ခအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး၊ သူသည် နောက်ပိုင်းတွင် ခရမ်မာ ၏ အယူဝါဒစွန့်ပယ်မှုကို ရရှိအောင် စွမ်းဆောင်နိုင်ခဲ့သဖြင့် ချီးကျူးခံခဲ့ရသည်။ ကူအန်နီကာ၏ ဆရာတော်ဖြစ်သူ အယ်လ်ဖွန်ဆို ဒီ ကက်စထရို ကမူ ကက်သလစ်ဘာသာကို ပြန်လည်အသက်သွင်းရန် ပိုမိုကြိုးပမ်းသင့်ကြောင်း တိုက်တွန်းခဲ့ပြီး၊ ၁၅၅၆ ခုနှစ်တွင် ဘာသာရေးကွဲလွဲသူ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိများကို ပိုမိုပြင်းထန်စွာ နှိပ်ကွပ်ရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ မိဖုရားကြီးတွင် သားသမီးမရှိသ၍ သူမ၏ ညီမဝမ်းကွဲဖြစ်သူ အဲလိဇဘတ်သည် ထီးနန်းဆက်ခံမည့်သူ ဖြစ်နေသည်။ မေရီသည် သူမ၏ ညီမဖြစ်သူ၏ ပရိုတက်စတင့် ယုံကြည်ချက်အပေါ် စိုးရိမ်သဖြင့် (အဲလိဇဘတ်သည် တာဝန်အရသာ ဝတ်ပြုပွဲတက်ရောက်ခဲ့ပြီး၊ ဝိုင်ယက်ပုန်ကန်မှုအပြီး ထောင်ကျရာမှ အသက်ဘေးမှလွတ်ရန် ကက်သလစ်ဘာသာသို့ ဟန်ပြပြောင်းလဲခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်)၊ သူမအား ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်စာရင်းမှ ပယ်ဖျက်ပြီး ကက်သလစ်ဘာသာဝင်စစ်စစ်ဖြစ်သော သူမ၏ တစ်ဝမ်းကွဲ မာဂရက် ဒေါက်ဂလပ်စ် ကို အမွေခံအဖြစ် အမည်ပေးရန် အလေးအနက် စဉ်းစားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သူမ၏ တစ်ဝမ်းကွဲအား ထီးနန်းလျာအသစ် ဖြစ်စေရန်အတွက် မေရီသည် ၁၅၄၄ ခုနှစ် ထီးနန်းဆက်ခံမှု အက်ဥပဒေနှင့် အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်၏ သေတမ်းစာပါ အချက်အလက်များကို ပယ်ဖျက်ရန် သို့မဟုတ် ပြင်ဆင်ရန် လွှတ်တော်သို့ တောင်းဆိုရမည် ဖြစ်သည်။ (ထိုဥပဒေတွင် အဲလိဇဘတ်သည် မေရီပြီးလျှင် ထီးနန်းဆက်ခံရမည်ဖြစ်ပြီး၊ သူမပြီးနောက် ပြင်သစ်မိဖုရားဟောင်းနှင့် ဆပ်ဖော့ခ်မြို့စားကတော် မေရီတူးဒါ၏ အနွယ်တော်များဖြစ်သော ဂရေး မိသားစုက ဆက်ခံရမည်ဟု ပြဋ္ဌာန်းထားသည်)။ မေရီသည် ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များဖြစ်ကြသည့် လွှတ်တော်အမတ်များ၏ ကန့်ကွက်မှုကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရပြီး၊ ၎င်းတို့သည် ထီးနန်းဆက်ခံမှုအစဉ်အလာကို ပြင်ဆင်ရန် ဝန်လေးခဲ့ကြသည်။ ထို့အပြင် မေရီနှင့် ဖိလစ်တို့၏ ပူးတွဲအုပ်ချုပ်မှုကို မကျေနပ်ကြသော လွှတ်တော်အမတ်များအကြားတွင် အဲလိဇဘတ်မှာ အလွန်ရေပန်းစားပြီး မျက်နှာသာပေးခြင်း ခံထားရသူ ဖြစ်သည်။ == '''နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒ''' == အိုင်ယာလန်နိုင်ငံကို တူးဒါမင်းဆက်က သိမ်းပိုက်သည့် လုပ်ငန်းစဉ်ကို ပိုမိုအကောင်အထည်ဖော်ရန်အတွက် မေရီနှင့် ဖိလစ်တို့၏ နန်းစံကာလအတွင်း အင်္ဂလိပ်အခြေချနေထိုင်သူများကို အိုင်ယာလန်အလယ်ပိုင်းဒေသ တွင် နေရာချထားခဲ့သည်။ မိဖုရားနှင့် ဘုရင်ကို အစွဲပြု၍ ကွင်းစ်ကောင်တီ နှင့် ကင်းစ်ကောင်တီ (နောက်ပိုင်းတွင် လေအစ်ရှ်နှင့် အိုဖာလီ ကောင်တီများဟု ခေါ်တွင်သည်) ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး နယ်မြေချဲ့ထွင်အခြေချမှု ကို စတင်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ အဓိကမြို့ကြီးများကိုလည်း မိဖုရားနှင့်ဘုရင်ကို အစွဲပြုကာ မေရီဘရော့ခ်(နောက်ပိုင်းတွင် ပို့တ်လေအစ်ရှ်ဟု ခေါ်သည်) နှင့် ဖိလစ်တောင်း(နောက်ပိုင်းတွင် ဒေန်ဂျင်းဟု ခေါ်သည်) ဟု အသီးသီး အမည်ပေးခဲ့သည်။ ၁၅၅၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် မေရီ၏ ယောက္ခမဖြစ်သူ (ဖိလစ်၏ဖခင်) ချားလ်စ်ဧကရီသည် ထီးနန်းစွန့်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် မေရီနှင့် ဖိလစ်တို့မှာ တကွဲတပြားစီ ဖြစ်နေဆဲဖြစ်သည် - ဖိလစ်ကို ဘရပ်ဆဲလ်မြို့တွင် စပိန်ဘုရင်အဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း မေရီမှာမူ အင်္ဂလန်တွင်သာ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ ဖိလစ်သည် ၁၅၅၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ပြင်သစ်တို့နှင့် မတည်ငြိမ်သော စစ်ပြေငြိမ်းရေးစာချုပ်ကို ညှိနှိုင်းခဲ့သည်။ နောက်တစ်လတွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံဆိုင်ရာ ပြင်သစ်သံအမတ် အန်တွိုင်း ဒီ နိုအိုင်းလ်သည် မေရီကို ဆန့်ကျင်ပုန်ကန်မည့် လျှို့ဝှက်အကြံအစည်တစ်ခုတွင် ပါဝင်ပတ်သက်နေကြောင်း ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ ထိုအကြံအစည်မှာ ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသော နော့သမ်ဘာလန်မြို့စား၏ တစ်ဝမ်းကွဲညီအစ်ကိုတော်စပ်သူ ဟင်နရီ ဒတ်ဒ်လေ က ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင် ကျူးကျော်ရေးတပ်ဖွဲ့တစ်ခု စုစည်းရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ "ဒတ်ဒ်လေ ပူးပေါင်းကြံစည်မှု" ဟု လူသိများသော ထိုအကြံအစည်မှာ သစ္စာဖောက်ခံရသဖြင့် ပေါက်ကြားသွားခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်ရှိ ပူးပေါင်းကြံစည်သူများကို ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။ ဒတ်ဒ်လေသည် ပြင်သစ်တွင် ဆက်လက်ပြည်နှင်ဒဏ်ခံနေခဲ့ပြီး သံအမတ် နိုအိုင်းလ်သည်လည်း ဘေးကင်းရန်အတွက် အင်္ဂလန်မှ ပညာရှိရှိဖြင့် ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ ဖိလစ်သည် ပြင်သစ်ကို ပြန်လည်ဆင်နွှဲမည့် စစ်ပွဲတွင် စပိန်ဘက်မှ ကူညီပေးရန် မေရီအား ဖျောင်းဖျရန်အတွက် ၁၅၅၇ ခုနှစ် မတ်လမှ ဇူလိုင်လအထိ အင်္ဂလန်သို့ ပြန်လာခဲ့သည်။ မေရီက စစ်ကြေညာရန် လိုလားခဲ့သော်လည်း သူမ၏ အတိုင်ပင်ခံအမတ်များက ကန့်ကွက်ခဲ့ကြသည်။ အကြောင်းမှာ ပြင်သစ်နှင့် ကုန်သွယ်ရေး ထိခိုက်ပျက်စီးနိုင်ခြင်း၊ ၎င်းသည် ထိမ်းမြားမှု သဘောတူစာချုပ်ပါ "ပြည်ပစစ်ပွဲများတွင် မပါဝင်ရ" ဟူသော ပြဋ္ဌာန်းချက်နှင့် ဆန့်ကျင်နေခြင်းတို့အပြင် ဆဌမမြောက် အက်ဒွပ်ဘုရင်လက်ထက်မှ ကျန်ရစ်သော စီးပွားရေးအမွေဆိုးနှင့် ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားခဲ့သော ရာသီဥတုပျက်စီးမှု၊ ကောက်ပဲသီးနှံ အထွက်နှုန်းမကောင်းမှုတို့ကြောင့် အင်္ဂလန်တွင် ရိက္ခာနှင့် ဘဏ္ဍာရေး မလုံလောက်ခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ၁၅၅၇ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ဂိုဏ်းချုပ် ရက်ဂျီနယ် ပိုးလ်၏ တူဖြစ်သူ သောမတ်စ် စတက်ဖို့ဒ် က ပြင်သစ်တို့၏ အကူအညီဖြင့် အင်္ဂလန်ကို ကျူးကျော်ပြီး စကာဘရော့ခ်ရဲတိုက် ကို သိမ်းပိုက်ကာ မေရီကို နန်းချရန် ကြိုးပမ်းမှု (မအောင်မြင်ခဲ့ပါ) ဖြစ်ပွားပြီးနောက်တွင်မှ စစ်ကြေညာခဲ့သည်။ ဤစစ်ပွဲကြောင့် အင်္ဂလန်နှင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးအဖွဲ့အစည်း ကြား ဆက်ဆံရေး တင်းမာသွားခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ပေါလ် (၄) သည် ပြင်သစ်ဘုရင် ဒုတိယမြောက် ဟင်နရီနှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ထားသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သြဂုတ်လတွင် စိန့်ကွမ်တင်တိုက်ပွဲ အပြီးတွင် အင်္ဂလိပ်တပ်ဖွဲ့များ အောင်ပွဲရရှိခဲ့ပြီး မျက်မြင်သက်သေတစ်ဦးက "နှစ်ဦးစလုံး အလွန်ကောင်းမွန်စွာ တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြပြီး အင်္ဂလိပ်တွေက အကောင်းဆုံး တိုက်ခိုက်နိုင်ခဲ့တယ်" ဟု မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ သို့သော် အောင်ပွဲခံချိန်မှာ ခဏတာသာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ပြင်သစ်တပ်ဖွဲ့များက ဥရောပတိုက်မကြီးပေါ်ရှိ အင်္ဂလန်၏ နောက်ဆုံးပိုင်နက်ဖြစ်သော ကာလေ့စ် မြို့ကို သိမ်းပိုက်လိုက်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထိုနယ်မြေသည် ဘဏ္ဍာရေးအရ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးဖြစ်စေသော်လည်း ၎င်းကို ဆုံးရှုံးလိုက်ရခြင်းမှာ မိဖုရားကြီး၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို အကြီးအကျယ် ကျဆင်းစေခဲ့သော ထိုးနှက်ချက်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဟိုလင်ရှက်ဒ်၏ ရာဇဝင်မှတ်တမ်းများအရ မေရီက "ငါသေလို့ ငါ့ရင်ဘတ်ကို ခွဲကြည့်ရင် 'ကာလေ့စ်' ဆိုတဲ့ စာလုံးကို ငါ့နှလုံးသားထဲမှာ တွေ့ရလိမ့်မယ်" ဟု နောက်ပိုင်းတွင် ညည်းတွားမြည်တမ်းခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည် (သို့သော် ဤစကားမှာ အချက်အလက်အစစ်အမှန် မဟုတ်ဘဲ လုပ်ကြံပြောဆိုခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်သည်)။ == '''ကုန်သွယ်ရေးနှင့် အခွန်ဘဏ္ဍာ''' == မေရီ နန်းစံသည့် နှစ်များအတွင်း ရာသီဥတုမှာ အစဉ်တစိုက် စိုစွတ်ထိုင်းမှိုင်းနေခဲ့သည်။ မိုးဆက်တိုက်ရွာသွန်းခြင်းနှင့် ရေကြီးခြင်းတို့ကြောင့် ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးမှု ဘေးဆိုးကြီး ဆိုက်ရောက်ခဲ့သည်။ နောက်ထပ်ပြဿနာတစ်ခုမှာ အန့်တွပ် (Antwerp) မြို့နှင့် ပြုလုပ်သော အထည်အလိပ်ကုန်သွယ်ရေး ကျဆင်းသွားခြင်း ဖြစ်သည်။ မေရီသည် ဖိလစ်နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သော်လည်း အင်္ဂလန်သည် ကမ္ဘာသစ် (အမေရိကတိုက်) နှင့် စပိန်တို့ ပြုလုပ်သော အလွန်အကျိုးအမြတ်များသည့် ကုန်သွယ်ရေးမှ မည်သည့်အကျိုးကျေးဇူးမျှ မရရှိခဲ့ပေ။ စပိန်တို့သည် ၎င်းတို့၏ ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများကို အလွန်အမင်း မနာလိုဝန်တိုစွာ စောင့်ရှောက်ခဲ့ကြပြီး မေရီအနေဖြင့်လည်း သူမ၏ ခင်ပွန်းဖြစ်သူ၏ တိုင်းသူပြည်သားများအပေါ် အင်္ဂလိပ်တို့က မှောင်ခိုကူးခြင်း သို့မဟုတ် ပင်လယ်ဓားပြတိုက်ခြင်းများကို ခွင့်မပြုနိုင်ခဲ့ပေ။ ကုန်သွယ်ရေး တိုးမြှင့်ရန်နှင့် အင်္ဂလန်၏ စီးပွားရေးကို ကယ်တင်ရန် ကြိုးပမ်းမှုအဖြစ် မေရီ၏ အတိုင်ပင်ခံအမတ်များသည် နော့သမ်ဘာလန်မြို့စား ချမှတ်ခဲ့သော ကုန်သွယ်ရေး အခွင့်အလမ်းသစ်များ ရှာဖွေသည့် မူဝါဒကို ဆက်လက်ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ သူမသည် ဘုရင်ခံ ဆီဘက်ရှီယန် ကာဘော့ဒ်) ကြီးစူးသော လက်အောက်ရှိ မက်စကိုဗီ ကုမ္ပဏီ ကို တော်ဝင်အခွင့်အာဏာလိုင်စင် ချီးမြှင့်ခဲ့ပြီး [၁၆၉] ဒီယိုဂို ဟိုမမ် ထံမှ ကမ္ဘာ့မြေပုံစာအုပ် (World Atlas) တစ်အုပ်ကို ရေးဆွဲစေခဲ့သည်။ ဂျွန် လော့ခ်နှင့် ဝီလျံ တောင်ဝါဆန်ကဲ့သို့သော စွန့်စားရှာဖွေသူများသည် အာဖရိကကမ်းရိုးတန်းနှင့် ဆက်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများ တည်ဆောက်ရန် တောင်ဘက်သို့ ရေကြောင်းခရီး နှင်ခဲ့ကြသည်။ ဘဏ္ဍာရေးအရ မေရီ၏ အစိုးရအဖွဲ့သည် ခေတ်မီအစိုးရပုံစံ (ကုန်ကျစရိတ် ပိုမိုမြင့်မားသော ပုံစံ) နှင့် အလယ်ခေတ်သုံး အခွန်အတုတ်နှင့် အခကြေးငွေ ကောက်ခံသည့် စနစ်တို့ကို အဆင်ပြေအောင် ပေါင်းစပ်ညှိနှိုင်းရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။မေရီသည် အက်ဒွပ်ဘုရင်လက်ထက်က ခန့်အပ်ခြင်းခံရသော တစ်ဦးမြောက် ဝင်ချက်စတာနယ်စားကြီး ဝီလျံ ပေါလက် ကို နိုင်ငံတော်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး အဖြစ် ဆက်လက်ခန့်အပ်ထားခဲ့ပြီး အခွန်ဘဏ္ဍာ ကောက်ခံမှုစနစ်ကို ကြီးကြပ်စေခဲ့သည်။ သို့သော် တင်သွင်းလာသော သွင်းကုန်အသစ်များအပေါ် အခွန်နှုန်းထားသစ်များ မကောက်ခံနိုင်ခြင်းကြောင့် အဓိက အခွန်ဘဏ္ဍာရရှိမည့် အရင်းအမြစ်တစ်ခုကို လျစ်လျူရှုသလို ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဤပြဿနာကို ဖြေရှင်းရန်အတွက် မေရီအစိုးရသည် တင်သွင်းလာသော ကုန်ပစ္စည်းတိုင်းအတွက် အခွန်နှုန်းထားများနှင့် တာဝန်များကို စာရင်းပြုစုထားသည့် ပြင်ဆင်ထားသော "Book of Rates" (၁၅၅၈ ခုနှစ် အခွန်နှုန်းထားစာအုပ်) ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ဤထုတ်ဝေမှုကို ၁၆၀၄ ခုနှစ်အထိ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ပြန်လည်သုံးသပ်ခြင်း မပြုခဲ့ပေ။ အင်္ဂလိပ်ဒင်္ဂါးပြားများ၏ တန်ဖိုးမှာ အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်နှင့် ဆဌမမြောက် အက်ဒွပ်ဘုရင် နှစ်ဦးစလုံး၏ လက်ထက်တွင် ကျဆင်းခဲ့သည်။ မေရီသည် ငွေကြေးစနစ် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးအတွက် အစီအစဉ်များကို မူကြမ်းရေးဆွဲခဲ့သော်လည်း ၎င်းတို့ကို သူမကွယ်လွန်ပြီးနောက်ပိုင်းတွင်မှသာ အကောင်အထည်ဖော်နိုင်ခဲ့သည်။ == '''နတ်ရွာစံခြင်း''' == ၁၅၅၇ ခုနှစ်တွင် ဖိလစ် လာရောက်လည်ပတ်ပြီးနောက် မေရီသည် သူမ၌ ကိုယ်ဝန်ပြန်ရှိလာပြီဟု ထင်မှတ်ခဲ့ပြီး ၁၅၅၈ ခုနှစ် မတ်လတွင် ကလေးမွေးဖွားရန် တွက်ချက်ခဲ့သည်။ သူမ၏ သေတမ်းစာတွင် ကလေးအရွယ်မရောက်သေးမီကာလအတွင်း ခင်ပွန်းဖြစ်သူအား ရင်ခွင်ပိုက်အုပ်ချုပ်သူအဖြစ် ဆောင်ရွက်ရန် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ကလေးမွေးဖွားလာခြင်းမရှိဘဲ အဲလိဇဘတ်သည် သူမ၏ တရားဝင်ထီးနန်းဆက်ခံသူ ဖြစ်လာမည်ကို မေရီ တွန်းလှန်ရခက်စွာ လက်ခံခဲ့ရသည်။ မေရီသည် ၁၅၅၈ ခုနှစ် မေလမှစတင်၍ အားအင်ချိနဲ့ကာ နာမကျန်းဖြစ်လာခဲ့သည်။ သားအိမ်အကျိတ် (သို့မဟုတ်) သားအိမ်ကင်ဆာကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည့် ဝေဒနာကို အပြင်းအထန်ခံစားရင်း ၁၅၅၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၇ ရက်တွင် အသက် ၄၂ နှစ်အရွယ်၌ စိန့်ဂျိမ်းစ်နန်းတော် တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ သူမသည် ထိုခေတ်က ဖြစ်ပွားနေသော တုပ်ကွေးကပ်ရောဂါကြောင့် ကွယ်လွန်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ထိုရောဂါကြောင့်ပင် ဂိုဏ်းချုပ် ပိုးလ်သည်လည်း ထိုနေ့နောက်ပိုင်း၌ပင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ သူမ၏နောက်တွင် ညီမတော် ပထမမြောက် အဲလိဇဘတ် က ထီးနန်းဆက်ခံခဲ့သည်။ ဘရပ်ဆဲလ်မြို့သို့ ရောက်ရှိနေသော ဖိလစ်က ၎င်း၏ညီမ ဂျိုအန်နာ ထံသို့ "သူမကွယ်လွန်တာအတွက် ငါတော်တော်လေး ဝမ်းနည်းမိပါတယ်" ဟု စာရေးသားခဲ့သည်။ မေရီ၏ ဈာပနကို ဒီဇင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ မေရီ၏ သေတမ်းစာတွင် သူမ၏မိခင်အနား၌ သင်္ဂြိုဟ်ရန် ဆန္ဒပြုထားသော်လည်း ဒီဇင်ဘာလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုး ရှိ ဂူဗိမာန်တစ်ခုတွင် သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် အဲလိဇဘတ်နှင့်အတူ ထိုဂူကို ပူးတွဲအသုံးပြုခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘတ်၏နောက်တွင် ထီးနန်းဆက်ခံသော ပထမမြောက် ဂျိမ်းစ်ဘုရင် က ထိုဂူဗိမာန်ပေါ်တွင် ရေးထိုးခဲ့သော ကမ္ပည်းစာမှာ လက်တင်ဘာသာဖြင့် ''"Regno consortes et urna, hic obdormimus Elizabetha et Maria sorores, in spe resurrectionis"'' ဖြစ်ပြီး အဓိပ္ပာယ်မှာ "'''တိုင်းပြည်နှင့် ဂူဗိမာန်တွင် အတူတူရှိခဲ့ကြသော အဲလိဇဘတ်နှင့် မေရီ ညီအစ်မနှစ်ဦးသည် ရှင်ပြန်ထမြောက်ခြင်း မျှော်လင့်ချက်ဖြင့် ဤနေရာတွင် အိပ်စက်အနားယူနေကြသည်"''' ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ == '''သမိုင်းချန်ရစ်မှု (အမွေအနှစ်)''' == ဝင်ချက်စတာ၏ ဆရာတော် ဂျွန် ဝှိုက်က မေရီ၏ ဈာပနဝတ်ပြုပွဲတွင် "'''သူမသည် ဘုရင်တစ်ပါး၏ သမီးတော်၊ ဘုရင်တစ်ပါး၏ ညီမတော်၊ ဘုရင်တစ်ပါး၏ ဇနီးသည် ဖြစ်သည်။ သူမသည် မိဖုရားကြီးတစ်ပါး ဖြစ်သလို ထိုဘွဲ့ထူးအရ ဘုရင်တစ်ပါးလည်း ဖြစ်ပေသည်'''" ဟု ချီးကျူးစကား ပြောကြားခဲ့သည်။ သူမသည် ပြိုင်ဘက်များ၏ ထီးနန်းတောင်းဆိုမှုများနှင့် ပြင်းထန်သော ကန့်ကွက်မှုများ ရှိလင့်ကစား အင်္ဂလန်၏ ထီးနန်းကို အောင်မြင်စွာ ရယူနိုင်ခဲ့သည့် ပထမဆုံးသော အမျိုးသမီးဖြစ်ပြီး သူမ၏ နန်းစံအစောပိုင်းကာလတွင် အထူးသဖြင့် အင်္ဂလန်ရှိ ရိုမန်ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များထံမှ အများပြည်သူ၏ ထောက်ခံမှုနှင့် စာနာမှုကို ရရှိခဲ့သည်။ ထိုခေတ်ကတည်းက ပရိုတက်စတင့်စာရေးဆရာများသည် မေရီ၏ နန်းစံကာလကို ကန့်ကွက်ရှုတ်ချလေ့ရှိကြသည်။ ၁၇ ရာစုသို့ ရောက်သောအခါ သူမ၏ ဘာသာရေးနှိမ်နင်းမှုများကို အစွဲပြု၍ '''"Bloody Mary" (သွေးစွန်းသော မေရီ)''' ဟူသော အမည်ဆိုးကို ပေးခဲ့ကြသည်။ ဂျွန် နော့စ် က မေရီကို ၎င်း၏စာအုပ်တွင် ဝေဖန်တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး ဂျွန် ဖောက်စ် ကလည်း ၎င်း၏ ''Actes and Monuments'' (၁၅၆၃) စာအုပ်တွင် သူမကို အထူးပင် နာမည်ဖျက် ရေးသားခဲ့သည်။ ဖောက်စ်၏ စာအုပ်သည် နောက်ပိုင်းရာစုနှစ်များတစ်လျှောက် လူကြိုက်များခဲ့ပြီး မေရီအား သွေးဆာနေသော အာဏာရှင်အဖြစ် ပြည်သူများ သတ်မှတ်လာအောင် ပုံဖော်ရာတွင် အထောက်အကူဖြစ်စေခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင် လူစီ ဝုဒ်ဒင်း (Lucy Wooding) က မေရီအပေါ် ဖော်ပြချက်များတွင် အမျိုးသမီးမုန်းတီးရေး စိတ်ဓာတ်များ ပါဝင်နေသည်ကို ထောက်ပြခဲ့သည် - "သူမသည် 'ရန်ငြိုးကြီးပြီး ပြင်းထန်သူ' အဖြစ်လည်းကောင်း၊ တစ်ပြိုင်နက်တည်းမှာပင် 'ကျောရိုးမရှိဘဲ အားနည်းသူ' အဖြစ်လည်းကောင်း ပြင်းထန်စွာ ဝေဖန်ခံခဲ့ရပြီး၊ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများကို လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပေးခြင်းနှင့် သူမ၏ခင်ပွန်းအား အာဏာလွှဲပြောင်းပေးခြင်းကဲ့သို့သော လုပ်ရပ်များအတွက်လည်း ဝေဖန်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်"။ ၂၁ ရာစုတွင် မေရီအား ယခင်နန်းစံနှစ်များအတွင်း ပရိုတက်စတင့် သြဇာလွှမ်းမိုးမှု တိုးပွားလာပြီးနောက် အင်္ဂလန်တွင် ရိုမန်ကက်သလစ်ဘာသာ၏ ဦးဆောင်မှုကို ပြန်လည်ရရှိရန် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကြိုးပမ်းခဲ့သူအဖြစ် မှတ်မိကြသည်။ ပရိုတက်စတင့် သမိုင်းပညာရှင်များသည် သူမ၏ ၅ နှစ်တာ နန်းစံသက်တမ်းအတွင်း ပရိုတက်စတင့် ရာပေါင်းများစွာကို မီးတိုင်တွင် မီးရှို့ကွပ်မျက်ခဲ့သည်ကို အဓိကထား၍ သူမ၏ နန်းစံကာလကို အစဉ်တစိုက် ရှုတ်ချခဲ့ကြသည်။ ၂၀ ရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် အိပ်ခ်ျ ဖက်ဒီ အမ် ပရက်စကော့တ်က မေရီသည် သည်းမခံတတ်သော အာဏာရှင်ဖြစ်သည်ဟူသော အစဉ်အလာအယူအဆကို ပြုပြင်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ပြီး ထိုအချိန်မှစ၍ သမိုင်းပညာရပ်ဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများသည် မေရီအပေါ် ယခင်က ရိုးရှင်းစွာ သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည့် အကဲဖြတ်ချက်များကို ပိုမိုသံသယဝင်လာခဲ့ကြသည်။ ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များမှစ၍ သမိုင်းအမြင် ပြန်လည်သုံးသပ်မှုများ ကြောင့် ပညာရှင်များအကြားတွင် သူမ၏ ဂုဏ်သိက္ခာမှာ အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ ကောင်းမွန်လာခဲ့သည်။ ခရစ္စတိုဖာ ဟိတ်ဂ် က သူမ၏ ဘာသာရေးပွဲလမ်းသဘင်များနှင့် ကက်သလစ်ကျင့်ထုံးများကို ပြန်လည်အသက်သွင်းခြင်းကို ပြည်သူများက ယေဘုယျအားဖြင့် ကြိုဆိုခဲ့ကြသည်ဟု ဆိုသည်။ သူက "'''မေရီ နန်းစံတဲ့ နောက်ဆုံးနှစ်တွေဟာ ပရိုတက်စတင့်တွေ အောင်ပွဲရဖို့အတွက် စက်ဆုပ်ဖွယ် ပြင်ဆင်မှုတွေ မဟုတ်ဘဲ ကက်သလစ်အင်အားကို ဆက်လက်ခိုင်မာအောင် လုပ်ဆောင်ခဲ့တာ ဖြစ်တယ်'''" ဟု ကောက်ချက်ချခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်ကက်သလစ်များသည် မေရီကို ကောင်းမွန်စွာ သတိရလေ့ရှိကြပြီး သူမကွယ်လွန်ပြီး ဆယ်စုနှစ်များစွာအကြာတွင် ဂျွန် သရော့ခ်မော်တန် ၏ ကမ္ပည်းစာတွင် "ပျော်ရွှင်ဖွယ်ကောင်းသော အမှတ်တရရှိသည့် မိဖုရားကြီး မေရီ" ဟု ရည်ညွှန်းထားသည်။သောမတ်စ် တဲလစ်၊ ဝီလျံ ဘတ်ဒ် ကဲ့သို့သော တေးရေးဆရာများ၏ ပူဆွေးသောကရောက်ဖွယ် တေးသီချင်းများသည် မေရီ၏ နန်းစံကာလအပေါ် ကက်သလစ်တို့၏ လွမ်းဆွတ်မှုကြောင့် ထွက်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်နိုင်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဂျွန် လင်ဂတ်ကဲ့သို့သော ကက်သလစ်သမိုင်းပညာရှင်များက မေရီ၏ မူဝါဒများ ကျရှုံးခဲ့ရခြင်းမှာ ၎င်းတို့ မှားယွင်းနေ၍မဟုတ်ဘဲ ထိုမူဝါဒများကို ခိုင်မာအောင် လုပ်ဆောင်ရန် သူမ၏ နန်းစံသက်တမ်းမှာ တိုတောင်းလွန်းခြင်းနှင့် သူမ ထိန်းချုပ်မရသော သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ အခြားနိုင်ငံများတွင် ကက်သလစ်တန်ပြန်ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး ကို ဂျေဆူးအစ်သာသနာပြုများက ဦးဆောင်ခဲ့သော်လည်း မေရီ၏ အဓိကဘာသာရေးအကြံပေး ကာဒီနယ် ရက်ဂျီနယ် ပိုးလ်က အင်္ဂလန်သို့ ဂျေဆူးအစ်များကို ဝင်ရောက်ခွင့်မပြုခဲ့ပေ။ ဖိလစ်နှင့် သူမ၏ လက်ထပ်မှုသည် တိုင်းသူပြည်သားများအကြား လူကြိုက်နည်းခဲ့ပြီး သူမ၏ ဘာသာရေးမူဝါဒများသည် နက်ရှိုင်းသော မကျေနပ်မှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ပြင်သစ်ထံ ကာလေ့စ်မြို့ကို စစ်ရေးအရ ဆုံးရှုံးလိုက်ရခြင်းမှာ အင်္ဂလိပ်တို့၏ ဂုဏ်သိက္ခာအတွက် ခါးသီးသော အရှက်ရမှု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ကောက်ပဲသီးနှံ အထွက်နှုန်းမကောင်းခြင်းကလည်း ပြည်သူတို့၏ မကျေနပ်မှုကို ပိုမိုတိုးပွားစေခဲ့သည်။ ဖိလစ်သည် ၎င်း၏ အချိန်အများစုကို ပြည်ပတွင်သာ ကုန်ဆုံးခဲ့ပြီး မေရီမှာ အင်္ဂလန်တွင် ကျန်ရစ်ခဲ့သဖြင့် သူမသည် ခင်ပွန်းမရှိ၍ စိတ်ဓာတ်ကျခဲ့ရပြီး သားသမီးမရနိုင်ခြင်းကြောင့်လည်း စိတ်ထိခိုက်ခဲ့ရသည်။ သူမကွယ်လွန်ပြီးနောက် ဖိလစ်သည် အဲလိဇဘတ်ကို လက်ထပ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း သူမက ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ မေရီ၏ အုပ်ချုပ်မှုသည် ရလဒ်အားဖြင့် ထိရောက်မှုမရှိဘဲ လူကြိုက်နည်းခဲ့သော်လည်း၊ နောက်ပိုင်းတွင် အဲလိဇဘတ်ခေတ်၏ အောင်မြင်မှုများအဖြစ် ချီးကျူးခံခဲ့ရသည့် ဘဏ္ဍာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု၊ ရေတပ်ချဲ့ထွင်မှုနှင့် ကိုလိုနီနယ်မြေ စွန့်စားရှာဖွေမှု မူဝါဒများကို မေရီ၏ နန်းစံကာလကတည်းက စတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ == '''ဘွဲ့ထူးများ၊ အသုံးအနှုန်းများနှင့် အမှတ်တံဆိပ်များ''' == မေရီ နန်းတက်စဉ်က အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီနှင့် ဆဌမမြောက် အက်ဒွပ်တို့ကဲ့သို့ပင် "ဘုရားသခင်၏ ကျေးဇူးတော်ကြောင့် အင်္ဂလန်၊ ပြင်သစ်နှင့် အိုင်ယာလန်တို့၏ မိဖုရား၊ ဘာသာသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူနှင့် အင်္ဂလန်နှင့် အိုင်ယာလန်ချာ့ခ်ျကျောင်း၏ မြေပြင်ပေါ်ရှိ အမြင့်ဆုံးအဓိပတိ" ဟု တရားဝင် ဘွဲ့ခေါ်တွင်စေခဲ့သည်။ ချာ့ခ်ျ၏ အမြင့်ဆုံးအဓိပတိဟူသော ဘွဲ့မှာ မေရီ၏ ကက်သလစ်အယူဝါဒနှင့် ဆန့်ကျင်နေသဖြင့် ၁၅၅၃ ခုနှစ် ခရစ္စမတ်အပြီးတွင် ထိုဘွဲ့ကို ချန်လှပ်ခဲ့သည်။ ဖိလစ်နှင့် ချုပ်ဆိုခဲ့သော ထိမ်းမြားမှုစာချုပ်အရ တရားဝင်ပူးတွဲဘွဲ့တွင် မေရီသာမက ဖိလစ်၏ ပိုင်နက်များနှင့် တောင်းဆိုမှုများကိုပါ ထည့်သွင်းဖော်ပြခဲ့သည် - "ဘုရားသခင်၏ ကျေးဇူးတော်ကြောင့် အင်္ဂလန်၊ ပြင်သစ်၊ နေပယ်လ်စ်၊ ဂျေရုဆလင်နှင့် အိုင်ယာလန်တို့၏ ဘုရင်နှင့် မိဖုရား၊ ဘာသာသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများ၊ စပိန်နှင့် စစ္စလီတို့၏ မင်းသားနှင့် မင်းသမီး၊ သြစတြီးယား၏ အာခ်ဒျုခ်များ၊ မီလန်၊ ဘာဂန်ဒီနှင့် ဘရာဘန့်တို့၏ ဒျုခ်များ၊ ဟပ်ဘ်စဘတ်၊ ဖလန်းဒါးစ်နှင့် တိုင်ရိုးလ်တို့၏ ကောင့်တ်များ"။ ၁၅၅၄ ခုနှစ်ကတည်းက အသုံးပြုခဲ့သော ဤဘွဲ့ကို ၁၅၅၆ ခုနှစ်တွင် ဖိလစ်က စပိန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံသောအခါ "ဘုရားသခင်၏ ကျေးဇူးတော်ကြောင့် အင်္ဂလန်၊ စပိန်၊ ပြင်သစ်၊ စစ္စလီနှစ်ရပ်၊ ဂျေရုဆလင်နှင့် အိုင်ယာလန်တို့၏ ဘုရင်နှင့် မိဖုရား၊ ဘာသာသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများ၊ သြစတြီးယား၏ အာခ်ဒျုခ်များ၊ ဘာဂန်ဒီ၊ မီလန်နှင့် ဘရာဘန့်တို့၏ ဒျုခ်များ၊ ဟပ်ဘ်စဘတ်၊ ဖလန်းဒါးစ်နှင့် တိုင်ရိုးလ်တို့၏ ကောင့်တ်များ" ဟု ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ပထမမြောက် မေရီ၏ အမှတ်တံဆိပ်မှာ စတုတ္ထမြောက် ဟင်နရီဘုရင် လက်ထက်ကတည်းက အစဉ်အဆက် အသုံးပြုခဲ့သော အမှတ်တံဆိပ်အတိုင်းပင် ဖြစ်သည် - စတုရန်းပုံ လေးကွက်တွင် (ပြင်သစ်အတွက်) ပြာပြာလွင်လွင် နောက်ခံပေါ်တွင် ရွှေရောင်နှင်းပန်းသုံးပွင့်နှင့် (အင်္ဂလန်အတွက်) နီနီရဲရဲ နောက်ခံပေါ်တွင် ရှေ့သို့လျှောက်နေသော ရွှေရောင်ခြင်္သေ့သုံးကောင် ပုံစံဖြစ်သည်။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် သူမ၏ အမှတ်တံဆိပ်ကို ခင်ပွန်းဖြစ်သူ၏ အမှတ်တံဆိပ်နှင့် ဘေးချင်းယှဉ်၍ ဖော်ပြလေ့ရှိသည်။ သူမသည် "အမှန်တရားသည် အချိန်၏ သမီးပျိုဖြစ်သည်" (Latin: ''Veritas Temporis Filia'') ဟူသော စကားကို သူမ၏ ကိုယ်ပိုင်ဆောင်ပုဒ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ aqe2q8vy4yqqwg4yvmehq297pa63xnk 1054870 1054868 2026-09-23T15:18:00Z Dr Lotus Black 31011 1054870 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = ပထမမြောက်မေရီဘုရင်မ | image = File:Anthonis Mor 001.jpg | caption = Portrait by [[Antonis Mor]], 1554 | alt = Mary has a high forehead, thin lips and hair parted in the middle | succession = [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ဘုရင်မ]] နှင့် [[အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏မင်းဆက်များ]] | more_text = ([[Style of the English sovereigns|more...]]) | reign = ဇူလိုင် ၁၅၅၃ - ၁၇ နိုဝင်ဘာ ၁၅၅၈ | coronation = ၁ အောက်တိုဘာ ၁၅၅၃ | cor_type = [[Coronation of Mary I|Coronation]] | predecessor = [[လေဒီဂျိန်းဂရေး]] ''(ဖယ်ရှားခံရ)'' သို့ [[ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင်]] | regent = [[စပိန်မှဒုတိယမြောက်ဖိလစ်ဘုရင်]] (၁၅၅၄-၁၅၅၈) | reg_type = Co-monarch | successor = [[ပထမအဲလိဇဘက်ဘုရင်မ]] | succession1 = [[စပိန်နိုင်ငံရဲ့ကြင်ယာတော်မိဖုရား]] | reign1 = ၁၆ ဇန်နဝါရီ ၁၅၅၆ &nbsp;–<br/>၁၇ နိုဝင်ဘာ ၁၅၅၈ | reign_type1 = Tenure | birth_date = ၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၅၁၆ | birth_place = [[ပလက်စန်တီးယားနန်းတော်]],ဂရင်းနစ်မြို့၊ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ | death_date = ၁၇ နိုဝင်ဘာ ၁၅၅၈ (အသက် ၄၂) | death_place = [[စိန့်ဂျိမ်း၏နန်းတော်]], ဝက်စ်မင်စတာ၊ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ | burial_date = ၁၄ ဒီဇင်ဘာ ၁၅၅၈ | burial_place = [[ဝက်စ်မင်စတာဘုရားကျောင်း]], လန်ဒန် | spouse = [[စပိန်ဘုရင် ဖိလစ် ၂]] | house = [[တူးဒါမင်းဆက်]] | father = [[အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး]] | mother = [[ကက်သရင်းအော့ဖ်အာရဂွန်]] | religion = [[ကက်သလစ်ဘာသာဝင်]] | signature = Mary I Signature.svg | signature_alt = Cursive signature with the words "Marye the quene" }} '''<big>ပထမမြောက်မေရီဘုရင်မ</big>''' (၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၅၁၆ – ၁၇ နိုဝင်ဘာ ၁၅၅၈) သည် ၁၅၅၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လမှစ၍ အင်္ဂလန်နှင့် အိုင်ယာလန်၏ ဘုရင်မ ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ၁၅၅၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလမှစ၍ ၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ စပိန်ဘုရင် ဖိလစ် (၂) ၏ ကြင်ယာတော်အဖြစ် စပိန်နိုင်ငံ၏ မိဖုရားကြီး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ဖခင်ဖြစ်သူ အဌမမြောက်ဟင်နရီ ဘုရင်လက်ထက်တွင် စတင်ခဲ့သော အင်္ဂလန်ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု ကို ပြောင်းပြန်လှန်ရန် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ယခင်ဘုရင်နှစ်ပါး လက်ထက်က သိမ်းဆည်းခံခဲ့ရသော အသင်းတော်ပိုင်ပစ္စည်းများကို ပြန်လည်ပေးအပ်ရန် ၎င်း၏ကြိုးပမ်းမှုကို ပါလီမန်က အကြီးအကျယ် ပိတ်ဆို့ခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်း၏ ၅ နှစ်တာ အုပ်ချုပ်မှုအတွင်း ဘာသာရေးကွဲလွဲသူ ကြီးကြီးမားမား ၂၈၀ ကျော်ကို တိုင်တန်း၍ မီးရှို့ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ ယင်းကို "မေရီ၏ နှိပ်စက်ညှင်းပန်းမှုများ" ဟု လူသိများကြပြီး၊ နောက်ပိုင်း သမိုင်းဝေဖန်သူများက ၎င်းအား '''"သွေးစွန်းသော မေရီ"''' ဟု သမိုင်းတွင် ကမ္ပည်းထိုး ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။ မေရီသည် အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး နှင့် ၎င်း၏ ပထမဆုံးဇနီး ကက်သရင်း အော့ဖ် အာရဂွန် တို့မှ မွေးဖွားပြီး အဖတ်တင်ကျန်ရစ်သော တစ်ဦးတည်းသော သမီးဖြစ်သည်။ ၁၅၃၃ ခုနှစ်တွင် မိဘများ၏ လက်ထပ်ပွဲ ပျက်ပြယ်သွားပြီးနောက် ၎င်းသည် တရားမဝင်ကလေးအဖြစ် ကြေညာခံရပြီး ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် လိုင်းမှ ပယ်ထုတ်ခြင်းခံခဲ့ရသော်လည်း၊ ၁၅၄၃ ခုနှစ် တတိယအကြိမ် ထီးနန်းဆက်ခံမှုအက်ဥပဒေ အရ ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် ပြန်လည်ရရှိခဲ့သည်။ ၎င်း၏ ဖအေတူမအေကွဲ မောင်ငယ်ဖြစ်သူ ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် သည် ၁၅၄၇ ခုနှစ်တွင် အသက် ၉ နှစ်အရွယ်၌ ဖခင်ဖြစ်သူ၏ ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့သည်။ ၁၅၅၃ ခုနှစ်တွင် အက်ဒွပ် သည် သေလုမြောပါး ဖျားနာလာသောအခါ မေရီအား ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်မှ ဖယ်ရှားရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ၎င်း၏လက်ထက်တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော ပရိုတက်စတင့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို မေရီက ပြောင်းပြန်လှန်ပစ်လိမ့်မည်ဟု ၎င်းမှန်ကန်စွာ တွေးတောမိခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ အက်ဒဝက် ကွယ်လွန်သောအခါ အဓိက နိုင်ငံရေးသမားများက ၎င်းတို့၏ ပရိုတက်စတင့်ဝမ်းကွဲဖြစ်သူ '''လေဒီ ဂျိန်း ဂရေး''' ကို ဘုရင်မအဖြစ် အစားထိုး ကြေညာခဲ့ကြသည်။ သို့သော် မေရီသည် အရှေ့အန်ဂလီယာ တွင် စစ်အင်အားကို လျင်မြန်စွာ စည်းရုံးပြီး ဂျိန်းကို နန်းချခဲ့ကာ၊ နောက်ပိုင်းတွင် ဂျိန်းသည် ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ မေရီသည် — အငြင်းပွားဖွယ်ဖြစ်သော ဂျိန်းနှင့် ဧကရီဘုရင်မ မာတစ်ဒါ တို့၏ အုပ်ချုပ်မှုကို ချန်လှပ်ထားလျှင် — အင်္ဂလန်၏ ပထမဆုံးသော '''အမျိုးသမီး အုပ်ချုပ်သူဘုရင်မ''' '''(Queen Regnant)''' ဖြစ်သည်။ ၁၅၅၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ၎င်းသည် စပိန်မင်းသား ဖိလစ်နှင့် ထိမ်းမြားခဲ့ပြီး၊ ၁၅၅၆ ခုနှစ်တွင် ဖိလစ် နန်းတက်လာသောအခါ ဟက်ဘ်စဘတ်စပိန် ၏ ကြင်ယာတော်မိဖုရားကြီး '''(Queen Consort)''' ဖြစ်လာခဲ့သည်။ စပိန်ဘုရင်နှင့် လက်ထပ်ခြင်းသည် အင်္ဂလန်တွင် အလွန်အငြင်းပွားဖွယ် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် မေရီ ကွယ်လွန်ပြီးနောက်၊ ၎င်း၏ ညီမငယ်ဖြစ်သူနှင့် ထီးနန်းဆက်ခံသူ ပထမ အဲလိဇဘက်ဘုရင်မကြီး က အင်္ဂလန်တွင် ကက်သလစ်ဘာသာကို ပြန်လည်အခြေချရန် မေရီ၏ ကြိုးပမ်းမှုအားလုံးကို ရုပ်သိမ်းကာ ပြောင်းပြန်လှန်ပစ်ခဲ့သည်။ မှတ်ချက် - Queen Regnant သည် မိမိကိုယ်တိုင် စီမံအုပ်ချုပ်ရသော ဘုရင်မကို ဆိုလိုခြင်းဖြစ်ပြီး Queen Consort သည် ကြင်ယာတော်မိဖုရားသာဖြစ်ပြီး မည်သည့်စီမံအုပ်ချုပ်မှုမျိုးကိုမှ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ပိုင်ခွင့်မရှိ။ == '''မွေးဖွားခြင်းနှင့် မိသားစု''' == '''မေရီ''' ကို ၁၅၁၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၊ ဂရင်းနစ် ရှိ ပလက်စန်းတီးယားနန်းတော် ၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်နှင့် ပထမဆုံးဇနီး ကက်သရင်း အော့ဖ် အာရဂွန်တို့၏ သားသမီးများထဲတွင် မွေးကင်းစကလေးဘဝကို ကျော်လွန်၍ ရှင်သန်နိုင်ခဲ့သည့် တစ်ဦးတည်းသော သမီးဖြစ်သည်။ မေရီကို မမွေးဖွားမီ မိခင်ဖြစ်သူတွင် ကိုယ်ဝန်ပျက်ကျခြင်းနှင့် အသေမွေးခြင်း သုံးကြိမ် ရှိခဲ့ပြီး၊ ကွန်ဝေါမြို့စား ဟင်နရီ အမည်ရှိ သားတော်တစ်ဦးမှာလည်း မွေးဖွားပြီးမကြာမီ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။<ref>Loades, pp. 12–13; Weir, pp. 152–153.</ref> မေရီကို မွေးဖွားပြီး သုံးရက်အကြာတွင် ဂရင်းနစ်ရှိ အော့ဗ်ဆားဗန့် ဖရိုင်းယားစ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်း၌ ကက်သလစ်ဘာသာဝင်အဖြစ် နှစ်ခြင်းမင်္ဂလာ ပြုလုပ်ပေးခဲ့သည်။<ref>Porter, p. 13; Waller, p. 16; Whitelock, p. 7.</ref> ၎င်း၏ ခရစ်ယာန်မိဘအုပ်ထိန်းသူများတွင် ဝန်ကြီးချုပ် သောမတ်စ် ဝေါလ်ဆေး၊ ၎င်း၏ အဘွားတော်စပ်သူ ဒီဗွန်ကောင့်တက်စ် ကက်သရင်း နှင့် နော့ဖစ်ဒူးကတ်စတန် အက်ဂ်နက်စ် ဟောင်းဝပ် တို့ ပါဝင်သည်။<ref>Porter, pp. 13, 37; Waller, p. 17.</ref> အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်၏ အမဝမ်းကွဲ တော်စပ်သူ ဆလစ္စဘရီကောင့်တက်စ် မာဂရက် ပိုးလ် က မေရီ၏ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်အဖြစ် အတည်ပြုခြင်း အခမ်းအနားတွင် အာမခံသူအဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့သည်။<ref>Porter, p. 13; Waller, p. 17; Whitelock, p. 7.</ref> နောက်တစ်နှစ်တွင် မေရီသည် ၎င်း၏ဝမ်းကွဲဖြစ်သူ ဖရန့်စစ် ဘရန်ဒွန်၏ ဘာသာရေးအာမခံသူအဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့ရာ ငယ်ငယ်ရွယ်ရွယ်ဖြင့် ခရစ်ယာန်မိခင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>Loades, p. 28; Porter, p. 15.</ref> မေရီကို မွေးဖွားစဉ်က ဖခင်ဖြစ်သူ၏ တော်ဝင်အုပ်ထိန်းသူဟောင်း အဲလိဇဘက် ဒန်တွန် ၏ လက်ထဲတွင် အပ်နှံစောင့်ရှောက်စေခဲ့သည်။<ref>Hickey, J. A. (2025). Preparing Tudor Kings and Princes to Rule: The Men and Women Who Trained the Royals. Storbritannien: Pen & Sword History. p. 152-</ref> ၁၅၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဆလစ္စဘရီကောင့်တက်စ်ကို မေရီ၏ အုပ်ထိန်းသူအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။<ref>Loades, p. 29; Porter, p. 16; Waller, p. 20; Whitelock, p. 21.</ref> ထို့နောက် ၁၅၂၁ မှ ၁၅၂၅ ခုနှစ်အထိ အေမီ ဘိုလင်း က အုပ်ထိန်းသူအဖြစ် ခေတ္တအစားထိုးခဲ့ပြီးနောက် ၁၅၂၅ ခုနှစ်တွင် ဆလစ္စဘရီကောင့်တက်စ်ကပင် ရာထူးကို ပြန်လည်ရရှိခဲ့သည်။ ၁၅၃၀ ပြည့်နှစ်မှစ၍ ဆာ ဂျွန် ဟပ်ဆေး သည် မေရီ၏ နန်းတွင်းမှူးမတ် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ ကင့်မြို့စား ဂျော့ခ်ျဂရေး၏ သမီးဖြစ်သူ ၎င်း၏ဇနီး လေဒီ အန်း သည် မေရီ၏ အနီးကပ်အစေခံတစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>Hoyle, p. 407.</ref> == '''ငယ်ဘဝ''' == မေရီသည် ငယ်စဉ်ကပင် ဉာဏ်ပညာ ထက်မြက်ထူးချွန်သော ကလေးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ၁၅၂၀ ပြည့်နှစ် ဇူလိုင်လတွင် အသက် ၄ နှစ်ခွဲခန့်သာ ရှိသေးသော မေရီသည် နန်းတော်သို့ လာရောက်လည်ပတ်သည့် ပြင်သစ်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ကို ဗာဂျင်နယ် (ဟာပစီကော့ဒ် စန္ဒရားအမျိုးအစားတစ်မျိုး) တီးခတ်ပြ၍ ဧည့်ခံဖျော်ဖြေခဲ့သည်။ ၎င်း၏ အစောပိုင်း ပညာရေးအများစုကို မိခင်ဖြစ်သူက တာဝန်ယူခဲ့ပြီး၊ မိခင်က စပိန်လူသားပဒေသာပညာရှင် ဟွမ် လူဝီ ဗီးဗက်စ် ထံမှ အကြံဉာဏ်များ ရယူကာ မိန်းကလေးများ ပညာရေးဆိုင်ရာ ကျမ်းတစ်စောင်ဖြစ်သော ''De Institutione Feminae Christianae'' ကို ရေးသားစေခဲ့သည်။ အသက် ၉ နှစ်အရွယ်တွင် မေရီသည် လာတင်ဘာသာကို ဖတ်ရှုနိုင်၊ ရေးသားနိုင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ပြင်သစ်ဘာသာ၊ စပိန်ဘာသာ၊ ဂီတ၊ အကနှင့် ဂရိဘာသာရပ်များကိုလည်း လေ့လာခဲ့သည်။ ဟင်နရီ (၈) သည် သမီးဖြစ်သူကို အလွန်အလိုလိုက်ချစ်ခင်ပြီး ဗင်းနစ်သံတမန် ဆီဘက်စတီယန် ဂျူးစတီးနီးယား ကို မေရီသည် ဘယ်သောအခါမျှ ငိုယိုခြင်းမရှိကြောင်း ဂုဏ်ယူဝင့်ကြွားစွာ ပြောကြားခဲ့သည်။ မေရီသည် အသားဖြူဝင်းပြီး ပြာလဲ့သောမျက်ဝန်းနှင့် နီညိုရောင် သို့မဟုတ် ရွှေနီရောင် ဆံကေသာ ရှိရာ ယင်းမှာ မိဘနှစ်ပါးစလုံးထံမှ ဆင်းသက်လာသော ရုပ်ရည်လက္ခဏာများ ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ ပါးပြင်နီမြန်းသော စရိုက်မှာမူ ဖခင်ထံမှ ဆက်ခံရရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဟင်နရီသည် မေရီကို ချစ်ခင်သော်လည်း ၎င်း၏အိမ်ထောင်ရေးတွင် သားတော်တစ်ဦးမျှ မထွန်းကားခဲ့ခြင်းအပေါ် ပြင်းထန်စွာ စိတ်ပျက်ခဲ့သည်။ မေရီ အသက် ၉ နှစ်အရွယ်သို့ ရောက်သောအခါ ဟင်နရီနှင့် ကက်သရင်းတို့တွင် သားသမီး ထပ်မံထွန်းကားရန် လမ်းမရှိတော့ကြောင်း ထင်ရှားလာသဖြင့် ဟင်နရီတွင် တရားဝင် ထီးနန်းဆက်ခံမည့် အမျိုးသားအမွေခံ မရှိဘဲ ဖြစ်နေခဲ့သည်။ ၁၅၂၅ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် ဝေလနှင့် နယ်စပ်ဒေသကောင်စီ ကို ဦးဆောင်ရန် မေရီကို ဝေလနယ်စပ်သို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းအား လတ်ဒ်လိုရဲတိုက် တွင် ကိုယ်ပိုင်နန်းတွင်းအဖွဲ့ ထားရှိခွင့်ပြုခဲ့ပြီး များသောအားဖြင့် ဝေလမင်းသား များအတွက်သာ သတ်မှတ်ထားလေ့ရှိသည့် တော်ဝင်အခွင့်အာဏာ အများအပြားကို ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သမိုင်းအရ မေရီသည် ထိုဘွဲ့အမည်ကို တရားဝင် အပ်နှင်းခြင်းမခံရဖူးသော်လည်း ဗီးဗက်စ်နှင့် အခြားသူများက ၎င်းအား "ဝေလမင်းသမီး" ဟု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းသည် ဝေလနယ်စပ်ဒေသတွင် သုံးနှစ်ခန့် ဖြတ်သန်းခဲ့ပြီး ဖခင်ဖြစ်သူ၏ နန်းတော်သို့လည်း ပုံမှန်သွားရောက်လည်ပတ်ခဲ့ကာ ၁၅၂၈ ခုနှစ်လယ်ပိုင်းတွင် လန်ဒန်ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ နေအိမ်များသို့ အမြဲတမ်း ပြန်လည်ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ မေရီ၏ ငယ်ဘဝတစ်လျှောက်လုံးတွင် ဟင်နရီသည် သမီးဖြစ်သူအတွက် အနာဂတ်အိမ်ထောင်ရေးဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးမှုများကို စဉ်ဆက်မပြတ် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ မေရီ အသက် ၂ နှစ်အရွယ်တွင် ပြင်သစ်ဘုရင် ဖရန့်စစ် (၁) ၏ သားငယ်ဖြစ်သူ ပြင်သစ်အိမ်ရှေ့မင်းသား ဖရန့်စစ် နှင့် စုလျားရစ်ပတ်ရန် ကတိပြုခဲ့သော်လည်း သုံးနှစ်အကြာတွင် ထိုစာချုပ် ပျက်ပြယ်သွားခဲ့သည်။ ၁၅၂၂ ခုနှစ်၊ အသက် ၆ နှစ်အရွယ်တွင် ၎င်းအား အသက် ၂၂ နှစ်ရှိပြီဖြစ်သော ဝမ်းကွဲတော်စပ်သူ သန့်ရှင်းသောရောမအင်ပါယာ ဧကရာဇ် ချားလ်စ် (၅) နှင့် လက်ထပ်ရန် စာချုပ်ချုပ်ဆိုခဲ့သော်လည်း၊ နှစ်အနည်းငယ်အကြာတွင် ချားလ်စ်က ဟင်နရီ၏ သဘောတူညီချက်ဖြင့် စုလျားရစ်ပတ်မှုကို ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဟင်နရီ၏ အဓိကအကြံပေး ကာဒီနယ် ဝူလ်ဆေးသည် ပြင်သစ်တို့နှင့် လက်ထပ်ရေးဆွေးနွေးမှုများကို ပြန်လည်စတင်ခဲ့ပြီး၊ အင်္ဂလန်နှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ရန် လိုလားနေသော ပြင်သစ်ဘုရင် ဖရန့်စစ် (၁) နှင့် မေရီကို လက်ထပ်ရန် ဟင်နရီက အကြံပြုခဲ့သည်။ လက်ထပ်ရေးစာချုပ်တစ်ခု ချုပ်ဆိုခဲ့ပြီး မေရီသည် ဖရန့်စစ် (၁) သို့မဟုတ် ၎င်း၏ ဒုတိယသားတော် အော်လင်းမြို့စား ဟင်နရီ တို့ထဲမှ တစ်ဦးဦးနှင့် လက်ထပ်ရန် သတ်မှတ်ခဲ့သော်လည်း၊ ဝူလ်ဆေးသည် လက်ထပ်ပွဲမလိုဘဲ ပြင်သစ်နှင့် မဟာမိတ်စာချုပ်ကို ရယူနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၅၂၈ ခုနှစ်တွင် ဝူလ်ဆေး၏ ကိုယ်စားလှယ် သောမတ်စ် မက်ဂနပ်စ် သည် မေရီအား ၎င်း၏ဝမ်းကွဲဖြစ်သူ စကော့တလန်ဘုရင် ဂျိမ်းစ် (၅) ) နှင့် လက်ထပ်ရန် စိတ်ကူးကို စကော့တလန်သံတမန် အဒမ် အိုတာဘန်း နှင့် ဆွေးနွေးခဲ့သည်။ ဗင်းနစ်လူမျိုး မာရီယို ဆာဗော်ဂနာနို၏ အဆိုအရ ထိုအချိန်တွင် မေရီသည် လှပချောမောပြီး ကိုယ်လုံးကိုယ်ပေါက် ပြေပြစ်ကာ အသားအရေ လှပသော အမျိုးသမီးငယ်တစ်ဦးအဖြစ် ဖွံ့ဖြိုးလာနေပြီ ဖြစ်သည်။ == '''အရွယ်ရောက်ပြီးချိန်''' == ၁၅၃၆ ခုနှစ်တွင် မိဖုရား အန်းဘိုလင်းသည် ဘုရင်၏ အမျက်တော်ရှာခြင်းကို ခံရပြီး ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသည်။ အဲလစ်ဇဘက်သည်လည်း မေရီကဲ့သို့ပင် တရားမဝင်ကလေးအဖြစ် ကြေညာခံရပြီး ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် အခွင့်အရေးများ ရုပ်သိမ်းခံခဲ့ရသည်။ အန်းဘိုလန်းကို ကွပ်မျက်ပြီး နှစ်ပတ်အတွင်း ဟင်နရီသည် ဂျိန်း ဆေးမွား နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းက ခင်ပွန်းဖြစ်သူအား မေရီနှင့် ပြန်လည်သင့်မြတ်အောင် စည်းရုံးပေးခဲ့သည်။ သို့သော် ဟင်နရီသည် မေရီအနေဖြင့် ၎င်းအား အင်္ဂလန်အသင်းတော်၏ အကြီးအကဲအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုရန်၊ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ အာဏာကို ငြင်းပယ်ရန်၊ မိဘများ၏ လက်ထပ်ပွဲမှာ ဥပဒေနှင့်မညီကြောင်း ဝန်ခံရန်နှင့် မိမိကိုယ်ကိုယ် တရားမဝင်ကလေးအဖြစ် လက်ခံရန် အတင်းအကျပ် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ မေရီသည် "ဘုရားသခင်နှင့် မိမိ၏ အမှားအမှန်သိစိတ်" ခွင့်ပြုသရွေ့ ဖခင်၏ အာဏာကို နာခံခြင်းဖြင့် ပြန်လည်သင့်မြတ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း၊ နောက်ဆုံးတွင် ဟင်နရီ၏ တောင်းဆိုချက်အားလုံးကို သဘောတူညီသည့် စာရွက်စာတမ်းကို လက်မှတ်ရေးထိုးရန် အကျပ်ကိုင် ခြိမ်းခြောက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဖခင်နှင့် ပြန်လည်သင့်မြတ်ပြီးနောက် မေရီသည် နန်းတော်တွင် ၎င်း၏နေရာကို ပြန်လည်ရရှိခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ၎င်းအား ကိုယ်ပိုင်နန်းတွင်းအဖွဲ့ ပြန်လည်ချီးမြှင့်ခဲ့ပြီး မေရီ အနှစ်သက်ဆုံးဖြစ်သူ စူဇန် ကလန်ရင်ရှူး ကိုလည်း ရာထူးပြန်ပေးခဲ့သည်။ ဤကာလအတွင်း မေရီ၏ သုံးစွဲမှုမှတ်တမ်းများအရ ၎င်းသည် ဟတ်ဖီးလ်အိမ်တော်၊ ဘိုလျူးနန်းတော်၊ ရစ်ချမွန်နှင့် ဟန်ဒန်တို့အပြင် ဂရင်းနစ်၊ ဝက်စ်မင်စတာနှင့် ဟန်ပတန်ကုတ်ရှိ ဟင်နရီ၏ နန်းတော်များတွင် အဓိက နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ ၎င်း၏ အသုံးစရိတ်များတွင် အဖိုးတန်အဝတ်အစားများနှင့် ၎င်းအနှစ်သက်ဆုံး အပန်းဖြေမှုတစ်ခုဖြစ်သည့် ဖဲကစားခြင်း (လောင်းကစားခြင်း) တို့ ပါဝင်သည်။ အင်္ဂလန်မြောက်ပိုင်းရှိ ပုန်ကန်သူများသည် ဟင်နရီ၏ ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို ဆန့်ကျင်ခဲ့ကြပြီး၊ ၎င်းတို့၏ တောင်းဆိုချက်တစ်ခုမှာ မေရီအား တရားဝင် အဆင့်အတန်း ပြန်လည်ပေးရန် ဖြစ်သည်။ "ကရုဏာတော်ခရီးစဉ်" ဟု လူသိများသော ထိုပုန်ကန်မှုကို ဘုရင်က ရက်ရက်စက်စက် နှိမ်နင်းခဲ့သည်။ မေရီ၏ နန်းတွင်းမှူးမတ်ဟောင်း လော့ဒ် ဟပ်ဆေး အပါအဝင် ပုန်ကန်သူများ ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသော်လည်း မေရီ တိုက်ရိုက်ပါဝင်ပတ်သက်ခဲ့သည့် အရိပ်အယောင် မရှိပေ။ ၁၅၃၇ ခုနှစ်တွင် မိဖုရားဂျိန်းသည် သားတော် '''အက်ဒွပ်''' ကို မွေးဖွားပြီးနောက် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ အက်ဒွပ်သည် အမျိုးသားဖြစ်၍ မေရီကို ကျော်ဖြတ်ကာ အင်္ဂလန်ထီးနန်း၏ တရားဝင်အမွေခံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မေရီသည် မောင်ငယ်၏ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်ဖြစ်မှုတွင် အာမခံသူ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး မိဖုရား၏ ဈာပနတွင်လည်း အဓိက ဝမ်းနည်းပူဆွေးသူအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဟင်နရီဘုရင်သည် မေရီအား တရားဝင်အဆင့်အတန်း ပြန်ပေးရန် သို့မဟုတ် ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်လိုင်း သတ်မှတ်ပေးရန် ငြင်းဆန်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ၁၅၄၂ ခုနှစ်တွင် မေရီက မိမိကိုယ်ကိုယ် "ခရစ်ယာန်လောကတစ်ခုလုံးတွင် အဆိုးဆုံးသော အမျိုးသမီး" ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ၁၅၃၉ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းမှစ၍ နိုင်ဘတ်မြို့စား ဖိလစ် က မေရီကို လက်ထပ်ခွင့်တောင်းခဲ့သော်လည်း ၎င်းမှာ လူသာရန် ပရိုတက်စတင့်တစ်ဦးဖြစ်၍ မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ ၁၅၃၉ ခုနှစ်တွင် ဝန်ကြီးချုပ် သောမတ်စ် ကရွမ်းဝဲလ် သည် ကလိဗ်စ်နယ် နှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ရန် ဆွေးနွေးခဲ့သည်။ မေရီနှင့် ကလိဗ်စ်မြို့စား ဝီလျံတို့ကို ပေးစားရန် စိတ်ကူးရှိခဲ့သော်လည်း အကောင်အထည်မပေါ်ခဲ့ဘဲ၊ ဟင်နရီဘုရင်နှင့် မြို့စား၏နှမ အန်း အော့ဖ် ကလိဗ်စ်တို့ ထိမ်းမြားရန် သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ဘုရင်က အန်းကို ပထမဆုံးအကြိမ် တွေ့ရသောအခါ ရုပ်ဆိုးသည်ဟု ယူဆခဲ့သော်လည်း နိုင်ငံရေးအကြောင်းပြချက်ကြောင့် လက်ထပ်ပွဲကို မဖျက်သိမ်းနိုင်ခဲ့ပေ။ ကရွမ်းဝဲလ်သည် ဘုရင်၏မျက်နှာသာပေးမှု ဆုံးရှုံးခဲ့ပြီး ၁၅၄၀ ဇွန်လတွင် နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည် (၎င်း၏ စွပ်စွဲချက်တစ်ခုမှာ မေရီကို ၎င်းကိုယ်တိုင် လက်ထပ်ရန် ကြံစည်ခဲ့သည်ဟူသော အချက်ဖြစ်သည်)။ အန်းက လက်ထပ်ပွဲ ပျက်ပြယ်ခြင်းကို သဘောတူခဲ့ပြီးနောက် ကရွမ်းဝဲလ်မှာ ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသည်။ ၁၅၄၁ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် မေရီ၏ အုပ်ထိန်းသူဟောင်းနှင့် ခရစ်ယာန်မိခင်ဖြစ်သူ ဆလစ္စဘရီကောင့်တက်စ်ကို ကက်သလစ်ပူးပေါင်းကြံစည်မှု အကြောင်းပြချက်ဖြင့် ရက်ရက်စက်စက် ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ ၁၅၄၂ ခုနှစ်၊ ဟင်နရီ၏ ပဉ္စမမြောက်ဇနီး ကက်သရင်း ဟောင်းဝပ် ကွပ်မျက်ခံရပြီးနောက် ဘုရင်သည် မေရီအား နန်းတွင်းခရစ္စမတ်ပွဲတော်သို့ ဖိတ်ကြားခဲ့ပြီး၊ မိဖုရားမရှိသည့်ကာလအတွင်း မေရီက နန်းတွင်းဧည့်ခံပွဲ အစီအစဉ်များကို တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၁၅၄၃ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် ဆဋ္ဌမမြောက်နှင့် နောက်ဆုံးဇနီး '''ကက်သရင်း ပါး''' နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ပြီး ၎င်းက တော်ဝင်မိသားစုကို ပြန်လည်စည်းလုံးစေခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် '''၁၅၄၄ ခုနှစ် ထီးနန်းဆက်ခံမှုအက်ဥပဒေ'''အရ မေရီနှင့် အဲလိဇဘက်တို့ကို အက်ဒွပ် ၏နောက်တွင် ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်လိုင်းသို့ ပြန်လည်ထည့်သွင်းပေးခဲ့သော်လည်း ဥပဒေအရမူ ၎င်းတို့နှစ်ဦးစလုံးသည် တရားမဝင်ကလေးများအဖြစ် ဆက်ရှိနေခဲ့သည်။ ၁၅၄၇ ခုနှစ်တွင် အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ကွယ်လွန်၍ အက်ဒွပ် နန်းတက်ခဲ့သည်။ မေရီသည် နော့ဖစ်၊ ဆပ်ဖစ်နှင့် အက်ဆက်စ်တို့ရှိ မြေယာများကို အမွေရရှိခဲ့သည်။ အက်ဒွပ် သည် ကလေးသာရှိသေးသဖြင့် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာမှာ ပရိုတက်စတင့်များကြီးစိုးသော အုပ်ထိန်းသူကောင်စီထံသို့ ရောက်ရှိသွားပြီး ၎င်းတို့က တစ်နိုင်ငံလုံးကို ပရိုတက်စတင့်ဘာသာ သွတ်သွင်းရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။ မေရီသည် ရောမကက်သလစ်ဘာသာအပေါ် သစ္စာမြဲမြံစွာဖြင့် ၎င်း၏ကိုယ်ပိုင်ဝတ်ပြုဆောင်တွင် ရိုးရာမက်စ် ဝတ်ပြုပွဲကို ပေါ်ပေါ်ထင်ထင် ဆက်လက်ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး ၎င်း၏ဝမ်းကွဲ ဧကရာဇ် ချားလ်စ် (၅) ထံ နိုင်ငံရေးအရ အကူအညီတောင်းခံခဲ့သည်။ အက်ဒဝက် စိုးစံစဉ်ကာလအများစုတွင် မေရီသည် ၎င်း၏ကိုယ်ပိုင်မြေယာများ၌သာ နေထိုင်ခဲ့ပြီး နန်းတော်သို့ ခဲယဉ်းစွာ လာရောက်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၀ ပြည့်နှစ် ခရစ္စမတ်တွင် အသက် ၁၃ နှစ်အရွယ် အက်ဒဝက်သည် အသက် ၃၄ နှစ်ရှိပြီဖြစ်သော မေရီအား ၎င်း၏ဘာသာရေးဥပဒေများကို လျစ်လျူရှုမှုအတွက် လူပုံအလယ်တွင် ပြင်းထန်စွာ ပြစ်တင်ဝေဖန်ခဲ့သဖြင့် နှစ်ဦးစလုံး နန်းတွင်းအဖွဲ့ရှေ့တွင် မျက်ရည်ကျခဲ့ကြသည်။ မေရီသည် ကက်သလစ်ဘာသာကို စွန့်လွှတ်ရန် အက်ဒဝက်၏ တောင်းဆိုချက်များကို ထပ်လဲလဲ ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ == '''ထီးနန်းတက်ခြင်း''' == ၁၅၀၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၆ ရက်နေ့တွင် အသက် ၁၅ နှစ်အရွယ် '''ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင်'''သည် အဆုတ်ရောဂါ (တီဘီရောဂါ ဖြစ်နိုင်ခြေရှိ) ဖြင့် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ ၎င်းသည် မေရီထံ ထီးနန်းရောက်ရှိသွားပါက ကက်သလစ်ဘာသာကို ပြန်လည်အခြေချပြီး ၎င်းတို့၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို ဖျက်ဆီးပစ်မည်ကို စိုးရိမ်သဖြင့် မေရီအား ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်လိုင်းမှ ဖယ်ရှားရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။ နော့သမ်ဘာလန်မြို့စား ဂျွန် ဒတ်ဒလေ ၏ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် အက်ဒဝက်သည် ၎င်း၏သေတမ်းစာတွင် မေရီနှင့် (ပရိုတက်စတင့်ဖြစ်သော်လည်း) အဲလိဇဘက် နှစ်ဦးစလုံးကို ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်မှ ပယ်ထုတ်ခဲ့သည်။ ယင်းလုပ်ရပ်သည် ၁၁၄၄ ခုနှစ် ထီးနန်းဆက်ခံမှုအက်ဥပဒေကို ဆန့်ကျင်လျက်၊ အက်ဒဝက်သည် နော့သမ်ဘာလန်မြို့စား၏ ချွေးမဖြစ်သူ '''လေဒီ ဂျိန်း ဂရေး''' ကို ၎င်း၏ထီးနန်းဆက်ခံသူအဖြစ် အမည်စာရင်းတင်သွင်းခဲ့သည်။ အက်ဒွပ် မကွယ်လွန်မီ မေရီအား လန်ဒန်သို့ လာရောက်ရန် ဆင့်ခေါ်ခဲ့သော်လည်း ယင်းမှာ ၎င်းအား ဖမ်းဆီးပြီး ဂျိန်း နန်းတက်ရန် လမ်းခင်းသည့် အကွက်ရွှေ့မှုဖြစ်ကြောင်း သတိပေးချက်ရရှိခဲ့သဖြင့် မေရီသည် လန်ဒန်သို့မသွားဘဲ ကက်သလစ်ဘာသာဝင် အများအပြားရှိရာ အရှေ့အန်ဂလီယာ သို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့သည်။ ဇူလိုင်လ ၉ ရက်နေ့တွင် ၎င်းသည် မိမိကိုယ်သူ တရားဝင်ဘုရင်မအဖြစ် ကြေညာရန် '''ဘုရင့်အတိုင်ပင်ခံအဖွဲ့''' ထံ စာရေးသား အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ၁၅၀၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် လေဒီ ဂျိန်း ဂရေးကို နော့သမ်ဘာလန်နှင့် ၎င်း၏နောက်လိုက်များက ဘုရင်မအဖြစ် ကြေညာခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ဇူလိုင်လ ၁၂ ရက်အရောက်တွင် မေရီနှင့် ၎င်း၏ထောက်ခံသူများသည် ဆပ်ဖစ်ရှိ ဖရမ်လင်ဂမ်ရဲတိုက်တွင် စစ်အင်အားအမြောက်အမြား စုစည်းမိသွားခဲ့သည်။ နော့သမ်ဘာလန်အပေါ် မှူးမတ်များ၏ ထောက်ခံမှု ပြိုလဲသွားခဲ့ပြီး '''ဇူလိုင်လ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ဂျိန်းသည် နန်းချခြင်းခံခဲ့ရသည်'''။ ဂျိန်းနှင့် နော့သမ်ဘာလန်မြို့စားတို့သည် လန်ဒန်မျှော်စင်တွင် အကျဉ်းချခံခဲ့ရသည်။ ၁၅၀၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၃ ရက်နေ့တွင် မေရီသည် နှမဖြစ်သူ အဲလစ်ဇဘက်နှင့်အတူ မှူးမတ်ပေါင်း ၈၀၀ ကျော် ခြံရံလျက် ပြည်သူလူထု၏ တစ်ခဲနက်ထောက်ခံမှုလှိုင်းဖြင့် လန်ဒန်မြို့အတွင်းသို့ အောင်ပွဲခံ ချီတက်ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ == '''နန်းစံကာလ''' == ဘုရင်မကြီးမေရီ နန်းတက်လာပြီးနောက် ပထမဆုံး လုပ်ဆောင်ခဲ့သည့် အလုပ်များအနက် တစ်ခုမှာ လန်ဒန်မျှော်စင်တွင် အကျဉ်းကျနေသော ရိုမန်ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များဖြစ်သည့် တတိယအဆင့်နော်ဖော့ခ်မြို့စားကြီး သောမတ်စ် ဟောင်းဝပ် နှင့် စတီဖင် ဂါဒီနာတို့အပြင် သူမ၏ အမျိုးအနွယ်တော်စပ်သူ အက်ဒွပ် ကော်တနီတို့ကိုပါ ပြန်လွှတ်ပေးရန် အမိန့်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ နုပျိုလှပသော လေဒီဂျိန်း မှာ နော့သမ်ဘာလန်၏ အာဏာသိမ်းရန် ကြံစည်မှုတွင် အသုံးချခံ ဓားစာခံသက်သက်သာ ဖြစ်ကြောင်းကို မေရီ နားလည်ထားသည်။ ထို့ကြောင့် အာဏာသိမ်းရန် ကြိုးပမ်းမှုအပြီး နောက်ဆက်တွဲကာလတွင် အဆင့်မြင့်ပူးပေါင်းကြံစည်သူများထဲမှ နော့သမ်ဘာလန် တစ်ဦးတည်းကိုသာ နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ လေဒီဂျိန်းနှင့် သူမ၏ခင်ပွန်းဖြစ်သူ လော့ဒ် ဂေးဖို့ဒ် ဒတ်ဒ်လေတို့သည် အပြစ်ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသော်လည်း ချက်ချင်းကွပ်မျက်ခြင်းမပြုဘဲ လန်ဒန်မျှော်စင်တွင်သာ စောင့်ကြည့်ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ပြီး လေဒီဂျိန်း၏ဖခင်ဖြစ်သူ တစ်ဦးမြောက် ဆပ်ဖော့ခ်မြို့စားကြီး ဟင်နရီ ဂရေး ကိုမူ ပြန်လွှတ်ပေးခဲ့သည်။ သို့သော် လေဒီဂျိန်းကို ထီးနန်းတင်မြှောက်ရန် ကြံစည်မှုတွင် '''ဘုရင့်အတိုင်ပင်ခံအဖွဲ့''' အဖွဲ့ဝင် အားလုံးနီးပါး ပါဝင်ပတ်သက်နေသဖြင့် မေရီသည် ခက်ခဲသော အခြေအနေနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ သူမသည် ဂါဒီနာကို အတိုင်ပင်ခံအဖွဲ့တွင် ပြန်လည်ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး ဝင်ချက်စတာ၏ ဆရာတော် ရာထူးနှင့် နိုင်ငံတော်အဓိပတိ ရာထူး နှစ်ခုစလုံးကို ပေးအပ်ခဲ့ကာ ၎င်းသည် ထိုရာထူးများကို ၁၅၅၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ဆူဆန် ကလဲရင်စီးယပ်စ် သည် ဝတ်ရုံတော်ထိန်းချုပ် ) ဖြစ်လာခဲ့သည်။ စက်တင်ဘာ ၃၀ ရက်တွင် သူမအား ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် ပွဲလမ်းသဘင်များနှင့် ဖျော်ဖြေပွဲများကို ကျင်းပခဲ့ပြီး မေရီ လန်ဒန်မြို့အတွင်း လှည့်လည်လှည့်လည်ပွဲ၌ ဝီလျံ မန်ဒီ ၏ ကြီးကျယ်ခမ်းနားလှသော ဓမ္မတေး ''Vox Patris caelestis'' ကို သီဆိုပူဇော်ခဲ့ကြသည်။ ထိုဓမ္မတေးသည် (ကျမ်းစာလာ) ရှောလမုန်၏သီချင်းနှင့် ကညာစင်မေရီ ကောင်းကင်ဘုံသို့ ပင့်ဆောင်ခြင်းခံရမှုကို ရည်ညွှန်းထားခြင်းဖြစ်သည်။ ၁၅၅၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁ ရက်တွင် ဂါဒီနာသည် ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း ၌ မေရီကို ဘိသိက်မြှောက် သရဖူဆောင်းပေးခဲ့သည်။ == '''စပိန်နိုင်ငံနှင့် ထိမ်းမြားခြင်း''' == ယခုအခါ အသက် ၃၇ နှစ်ရှိပြီဖြစ်သော မေရီသည် ခင်ပွန်းတစ်ဦး ရှာဖွေရန်နှင့် ထီးနန်းဆက်ခံမည့် ရင်သွေးတစ်ဦး မွေးဖွားရန် အာရုံစိုက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်၏ သေတမ်းစာနှင့် ၁၅၄၄ ခုနှစ် ထီးနန်းဆက်ခံမှု အက်ဥပဒေအရ နောက်ထပ် ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် အစဉ်အဆက်ရှိနေသည့် အဲလိဇဘက် အား ထီးနန်းမရရှိစေရန် တားဆီးရန်အတွက် ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလန်ပြည်သူများက မိဖုရားကြီးကို လက်ထပ်စေချင်ကြသော်လည်း အင်္ဂလန်၏ အရေးကိစ္စများတွင် ပြည်ပအာဏာစွက်ဖက်မှုများ ဖြစ်လာနိုင်သဖြင့် နိုင်ငံခြားသားတစ်ဦးနှင့် လက်မထပ်သင့်ကြောင်း အများသဘောတူ ယူဆထားကြသည်။ ၁၅၅၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့သည် သူမထံ သွားရောက်ပြီး အင်္ဂလိပ်လူမျိုး ခင်ပွန်းတစ်ဦးကိုသာ ရွေးချယ်ရန် တရားဝင်တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ အထင်ရှားဆုံး သတ်မှတ်ထားသော ကိုယ်စားလှယ်လောင်းများမှာ မကြာသေးမီကမှ ဒက်ဗွန်မြို့စား အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရသော သူမ၏ ဆွေးမျိုးတော်စပ်သူ အက်ဒွပ် ကော်တနီနှင့် ကက်သလစ် ကာဒီနယ် ရက်ဂျီနယ် ပိုးလ်) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော် စပိန်ဘုရင်လည်းဖြစ်သော မေရီ၏ တစ်ဝမ်းကွဲမောင်နှမတော်စပ်သူ ပဉ္စမမြောက် ချားလ်စ် က အင်္ဂလန်နှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ခြင်းဖြင့် ဥရောပတွင် ၎င်း၏ဩဇာအာဏာ အကြီးမားဆုံးဖြစ်လာမည်ကို မြင်မိသည်။ ထို့ကြောင့် ကမ္ဘာ့ဘာသာရေးနှင့် နိုင်ငံရေးအရ အကျိုးစီးပွားချင်း ကိုက်ညီမည့်သူအဖြစ် ၎င်း၏ တစ်ဦးတည်းသော တရားဝင်သားတော် ဖိလစ်ကို အဆိုပြုရန် အင်္ဂလန်သို့ ဝန်ကြီးတစ်ဦး စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ထိုစပိန်မင်းသားသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်အနည်းငယ်ခန့်က ၎င်း၏သား ကားလို့စ် ၏ မိခင်ဖြစ်သူ ပထမဇနီး ပေါ်တူဂီမှ မာရီယာ မာနူအဲလာ ကွယ်လွန်သွားသဖြင့် မုဆိုးဖိုဖြစ်နေပြီး၊ ဥရောပတိုက်ကြီးနှင့် ကမ္ဘာသစ် (အမေရိကတိုက်) ရှိ ကျယ်ပြန့်လှသော နယ်မြေများကို ဆက်ခံမည့် ထီးနန်းလျာ ဖြစ်သည်။ ဖိလစ်နှင့် မေရီ နှစ်ဦးစလုံးသည် ဂျွန် အော့ဖ် ဂေါင့် ၏ အနွယ်တော်များ ဖြစ်ကြသည်။ လက်ထပ်ထိမ်းမြားမှု ညှိနှိုင်းမှုများ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအနေဖြင့် တီရှန် ရေးဆွဲထားသော ဖိလစ်၏ ပုံတူပန်းချီကားကို ၁၅၅၃ ခုနှစ် နောက်ဆုံးနှစ်ဝက်တွင် မေရီထံသို့ ပေးပို့ခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်၏ ဘေးကင်းလုံခြုံရေးအတွက် ချားလ်စ်၏ မိသားစုဖြစ်သော ဟပ်ဘ်စဘတ်တော်ဝင်မိသားစုနှင့် ပိုမိုနီးကပ်သော ဆက်ဆံရေး တည်ဆောက်ရန် လိုအပ်သည်ဟု မေရီက ယုံကြည်သဖြင့် ဖိလစ်နှင့် လက်ထပ်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် ထိမ်းမြားမှု သဘောတူစာချုပ်ကို ဘုရင့်အတိုင်ပင်ခံအဖွဲ့ထံ တင်ပြခဲ့သည်။ စာချုပ်ပါ အချက်အလက်များသည် အင်္ဂလန်ဘက်မှ အပြတ်အသတ် အသာစီးရပြီး ကာကွယ်ပိုင်ခွင့် အချက်အလက်များစွာ ပါဝင်နေသော်လည်း အင်္ဂလန်သည် ဖိလစ်၏ စစ်ပွဲများအတွင်း ဆွဲသွင်းခံရပြီး ဟပ်ဘ်စဘတ် အင်ပါယာ၏ ပြည်နယ်တစ်ခု သက်သက်သာ ဖြစ်သွားလိမ့်မည်ဟု လူအများက တွေးပူခဲ့ကြသည်။ပြည်ပစစ်ပွဲများတွင် အင်္ဂလန် ပါဝင်ပတ်သက်ရမည့် ကုန်ကျစရိတ်များအတွက် အခွန်အခများ ပိုမိုပေးဆောင်ရမည်ကို ကြိုတင်မြင်နေကြသည့် မြေပိုင်ရှင် လူကုံထံများနှင့် လွှတ်တော်အမတ်များအတွက် ဤအချက်သည် အထူးစိုးရိမ်စရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်အဓိပတိ ဂါဒီနာနှင့် အင်္ဂလန်အောက်လွှတ်တော်တို့က အင်္ဂလန်သည် ဟပ်ဘ်စဘတ်တို့၏ လက်အောက်ခံ နိုင်ငံငယ်လေးတစ်ခုအဖြစ် လျှောကျသွားမည်ကို စိုးရိမ်သဖြင့် အင်္ဂလိပ်လူမျိုးတစ်ဦးနှင့်သာ လက်ထပ်ရန် မေရီအား အသနားခံတင်ပြခဲ့ကြသော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ ဤလက်ထပ်မှုသည် အင်္ဂလိပ်ပြည်သူများကြားတွင် ရေပန်းမစားဘဲ လူကြိုက်နည်းခဲ့သည်။ ဂါဒီနာနှင့် ၎င်း၏မဟာမိတ်များသည် မျိုးချစ်စိတ်ဓာတ်ကို အခြေခံ၍ ကန့်ကွက်ခဲ့ကြပြီး၊ ပရိုတက်စတင့် ဘာသာဝင်များကမူ ကက်သလစ်ဘာသာကို ပြန်လည်အသက်သွင်းပြီး စပိန်ဘုရင် ရောက်ရှိလာပါက ပရိုတက်စတင့် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိများကို စီရင်ရန်အတွက် ဘာသာရေးခုံရုံး ပါ ရောက်ရှိလာလိမ့်မည်ကို စိုးရိမ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ်ပြည်သူ အများအပြားသည် ဘာသာရေးခုံရုံး၏ အကျဉ်းသားများ ခံစားခဲ့ရသည့် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုများနှင့် ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုများအကြောင်း ဇာတ်လမ်းများကို သိရှိထားကြပြီး၊ ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင် ဘာသာရေးစစ်ဆေးသူများ၏ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှု ကို ခံစားခဲ့ရဖူးသူများပင် ရှိခဲ့သည်။ မေရီနှင့် ဖိလစ်တို့၏ လက်ထပ်တော့မည့်အရေးကို အင်္ဂလိပ်ပြည်သူများသာမကဘဲ ထိတ်လန့်ခဲ့ကြသည်မဟုတ်ပေ။ ပြင်သစ်နိုင်ငံသည်လည်း အင်္ဂလန်နှင့် စပိန်တို့ မဟာမိတ်ဖွဲ့မည်ကို စိုးရိမ်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်နိုင်ငံဆိုင်ရာ ပြင်သစ်သံအမတ် အန်တွိုင်း ဒီ နိုအိုင်းလ် သည် "စစ်မက်ဖြစ်ပွားလိမ့်မည်ဟု ခြိမ်းခြောက်ခဲ့ပြီး တွေ့သမျှ မကျေနပ်သူ မှန်သမျှနှင့် ချက်ချင်းပင် လျှို့ဝှက်ပူးပေါင်း ကြံစည်မှုများ စတင်ခဲ့သည်"။ ၁၅၅၃ ခုနှစ် ခရစ္စမတ်မတိုင်မီတွင် စပိန်ဆန့်ကျင်ရေး သီချင်းများနှင့် စာစောင်များသည် လန်ဒန်မြို့ လမ်းမများပေါ်တွင် ပျံ့နှံ့နေခဲ့ပြီဖြစ်သည်။ === '''ဆာ သောမတ်စ် ဝိုင်ယက်''' === မေရီက ဖိလစ်နှင့် လက်ထပ်ရန် ဇွတ်အတင်း ဆုံးဖြတ်သောအခါ ပုန်ကန်မှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ သောမတ်စ် ဝိုင်ယက် (လူငယ်) သည် မေရီကို နန်းချ၍ အဲလိဇဘတ်ကို နန်းတင်ရန် ကင့်ထ် နယ်မှ စစ်သည်အင်အားကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ယခုအခါ "ဝိုင်ယက်၏ ပုန်ကန်မှု" ဟု လူသိများသော ပိုမိုကျယ်ပြန့်သည့် ပူးပေါင်းကြံစည်မှု၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်ပြီး လေဒီဂျိန်း၏ဖခင် ဆပ်ဖော့ခ်မြို့စားကြီး ဟင်နရီ ဂရေးလည်း ပါဝင်ပတ်သက်ခဲ့သည်။ မေရီက သူမအနေဖြင့် လွှတ်တော်ကို ခေါ်ယူပြီး ဤလက်ထပ်မှုအရေးကို ဆွေးနွေးမည်ဖြစ်ကြောင်း၊ အကယ်၍ လွှတ်တော်က ဤလက်ထပ်မှုသည် တိုင်းပြည်အတွက် အကျိုးမရှိဟု ဆုံးဖြတ်ပါက သူမအနေဖြင့် ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခြင်းမပြုဘဲ ရပ်ဆိုင်းမည်ဖြစ်ကြောင်း လူသိရှင်ကြား ကြေညာခဲ့သည်။ ဝိုင်ယက်သည် ကင့်ထ်နယ်တွင် လူအင်အား ၂,၅၀၀ ခန့်ကို စုစည်းခဲ့ပြီး နော်ဖော့ခ်မြို့စားကြီး၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်ရှိ အစိုးရတပ်အချို့ ၎င်းတို့ဘက်သို့ ဘက်ပြောင်းလာသောအခါ ၎င်း၏တပ်ဖွဲ့သည် ပိုမိုအင်အားတောင့်တင်းလာခဲ့သည်။ သို့သော် ကူးလင်းရဲတိုက် ကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့ရာတွင် ၎င်းဘက်မှ နှောင့်နှေးကြန့်ကြာမှုကြောင့် မေရီသည် လန်ဒန်၏ ခံစစ်ကို အားကောင်းအောင် ပြုလုပ်ရန်နှင့် ဂစ်လ်ဒ်ဟောတွင် မိန့်ခွန်းပြောကြားခြင်းဖြင့် မြို့သူမြို့သားများ၏ သစ္စာစောင့်သိမှုကို ရယူရန် အချိန်ရသွားခဲ့သည်။ ဝိုင်ယက်သည် မြို့တော်သို့ ချီတက်လာသောအခါ လုဒ်ဂိတ် တံခါးမှာ ပိတ်ဆို့ခြင်းခံထားရပြီး ၎င်း၏စစ်တပ်သည် လန်ဒန်မျှော်စင်၏ မြင်ကွင်းရှေ့မှာပင် လက်နက်ချခဲ့ရသည်။ ဝိုင်ယက်ကို ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။ဝိုင်ယက်၊ ဆပ်ဖော့ခ်မြို့စားကြီး၊ လေဒီဂျိန်းနှင့် သူမ၏ခင်ပွန်း ဂေးဖို့ဒ် ဒတ်ဒ်လေ တို့ကို ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ ထိုအကြံအစည်တွင် ပါဝင်ပတ်သက်နေသည့် ကော်တနီကို ထောင်ချခဲ့ပြီးနောက် ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးခဲ့သည်။ အဲလိဇဘတ်သည် ဝိုင်ယက်အရေးတွင် မိမိ၌ အပြစ်မရှိကြောင်း ငြင်းဆိုခဲ့သော်လည်း လန်ဒန်မျှော်စင်တွင် နှစ်လကြာ အကျဉ်းချခံခဲ့ရပြီးနောက် ဝုဒ်စတော့ခ်နန်းတော်တွင် နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ထိန်းသိမ်းထားခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ မေရီသည် — သမိုင်းတွင် အငြင်းပွားဖွယ်ဖြစ်ခဲ့သော ဧကရီ မာထေးလ်ဒါ နှင့် လေဒီဂျိန်း ဂရေး တို့၏ ခဏတာစိုးစံမှုများကို ချန်လှပ်ထားလျှင် — အင်္ဂလန်၏ ပထမဆုံးသော အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် မိဖုရားကြီးဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် အင်္ဂလန်၏ အများသုံးဥပဒေ အရ ဇနီးဖြစ်သူ၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများနှင့် ဘွဲ့ထူးများသည် လက်ထပ်ပြီးနောက် ခင်ပွန်းဖြစ်သူ၏ ပိုင်ဆိုင်မှု ဖြစ်လာသည်ဟူသော အယူအဆ ရှိသောကြောင့် သူမ လက်ထပ်မည့် မည်သည့်အမျိုးသားမဆို လက်တွေ့နှင့် အမည်နာမအရ အင်္ဂလန်၏ ဘုရင်ဖြစ်လာလိမ့်မည်ကို စိုးရိမ်ခဲ့ကြသည်။ မေရီ၏ အဘိုးအဘွားများဖြစ်ကြသော ဖာဒီနန် နှင့် အစ္စဘဲလား တို့သည် လက်ထပ်ထားစဉ်အတွင်း မိမိတို့၏ သက်ဆိုင်ရာ နိုင်ငံများကိုယ်စီတွင် အချုပ်အခြာအာဏာကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ အင်္ဂလန်တွင်မူ ထိုသို့သော အစဉ်အလာမျိုး ကြုံဖူးခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ [၁၀၈] မိဖုရားကြီး မေရီ၏ ထိမ်းမြားမှု အက်ဥပဒေ အရ ဖိလစ်ကို "အင်္ဂလန်ဘုရင်" ဟု ဘွဲ့ခေါ်တွင်စေမည်ဖြစ်ပြီး၊ တရားဝင်စာရွက်စာတမ်းများ အားလုံး (လွှတ်တော်အက်ဥပဒေများ အပါအဝင်) တွင် ၎င်းတို့နှစ်ဦးစလုံး၏ အမည်များကို ရက်စွဲတပ်ရမည်ဖြစ်ကာ၊ လွှတ်တော်ကို ၎င်းတို့ဇနီးမောင်နှံနှစ်ဦး၏ ပူးတွဲအာဏာဖြင့်သာ ခေါ်ယူရမည် ဖြစ်သော်လည်း ဤအချက်များသည် မေရီ သက်ရှိထင်ရှားရှိစဉ် ကာလအတွက်သာ ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလန်သည် ဖိလစ်၏ဖခင် ဆင်နွှဲသည့် မည်သည့်စစ်ပွဲတွင်မဆို စစ်ရေးအရ ကူညီရန် တာဝန်မရှိသည့်အပြင် ဖိလစ်သည် ဇနီးဖြစ်သူ၏ သဘောတူညီချက်မပါဘဲ မည်သည့်အရာကိုမျှ လုပ်ဆောင်ခွင့်မရှိ သို့မဟုတ် အင်္ဂလန်ရှိ ရာထူးနေရာများတွင် နိုင်ငံခြားသားများကို ခန့်အပ်ပိုင်ခွင့် မရှိပေ။ ဖိလစ်သည် ဤစည်းကမ်းချက်များကို မကျေနပ်သော်လည်း လက်ထပ်မှု အောင်မြင်စေရန်အတွက် သဘောတူလက်ခံခဲ့သည်။ ၎င်းသည် မေရီအပေါ် မေတ္တာသက်ဝင်ခြင်းမရှိဘဲ နိုင်ငံရေးနှင့် စစ်ဗျူဟာမြောက် အကျိုးအမြတ်အတွက်သာ ဤလက်ထပ်မှုကို လိုလားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏လက်ထောက်ဖြစ်သူ ရူ အီ ဂိုးမက်စ် ဒီ ဆီလ်ဗာ က ဘရပ်ဆဲလ်ရှိ အဆက်အသွယ်တစ်ဦးထံ စာရေးသားရာတွင် "ဒီလက်ထပ်ပွဲဟာ ကာမဂုဏ်အာရုံအတွက် မဟုတ်ဘဲ ဒီတိုင်းပြည်ရဲ့ မငြိမ်မသက်မှုတွေကို ကုစားဖို့နဲ့ နယ်သာလန်ဒေသတွေကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ဖို့အတွက်သာ ဆုံးဖြတ်ခဲ့တာဖြစ်တယ်" ဟု ဆိုထားသည်။ မေရီနှင့် ဖိလစ်တို့မှ မွေးဖွားလာမည့် ကလေးသည် အင်္ဂလန်ထီးနန်းကိုသာမက၊ ဖိလစ်၏ သားကြီး ဒွန် ကားလို့စ် သားသမီးမရှိဘဲ ကွယ်လွန်သွားခဲ့ပါက စပိန်အင်ပါယာကိုပါ ဆက်ခံမည့် အမွေခံဖြစ်လာမည် ဖြစ်သည်။ [၁၁၂] ၎င်း၏သားတော်အား မေရီ၏ အဆင့်အတန်းနှင့် ညီမျှစေရန်အတွက် ဧကရီ ချားလ်စ် (၅) သည် နေပယ်လ်စ် ၏ ရာဇပလ္လင်အပြင် ဂျေရုဆလင်နိုင်ငံတော်အပေါ် ၎င်း၏ အခွင့်အရေးတောင်းဆိုမှုကိုပါ ဖိလစ်ထံ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် မေရီသည် လက်ထပ်ပြီးနောက် နေပယ်လ်စ်၏ မိဖုရားနှင့် ဂျေရုဆလင်၏ အမည်ခံမိဖုရား ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၅၅၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ဝင်ချက်စတာ ကသီဒရယ် ၌ ကျင်းပခဲ့သော ၎င်းတို့၏ မင်္ဂလာပွဲသည် ၎င်းတို့နှစ်ဦး ပထမဆုံးအကြိမ် တွေ့ဆုံပြီးနောက် နှစ်ရက်အကြာတွင်ပင် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဖိလစ်သည် အင်္ဂလိပ်စာ မပြောတတ်သဖြင့် ၎င်းတို့သည် စပိန်၊ ပြင်သစ် နှင့် လက်တင်ဘာသာစကားများကို ရောနှော၍ ပြောဆိုခဲ့ကြသည်။ '''အတုအယောင်ကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်း''' ''(ပုံစာ- တော်ဝင်ဇနီးမောင်နှံ၏ အခန်းတွင်း မြင်ကွင်း။ မိဖုရားကြီး မေရီသည် တော်ဝင်အမှတ်တံဆိပ်အောက်တွင် ထိုင်နေပြီး ဖိလစ်က သူမ၏အနားတွင် မတ်တတ်ရပ်နေသည်။ ဟန်းစ် အီဝေါ့တ် ရေးဆွဲသည့် မေရီနှင့် ဖိလစ်)'' ၁၅၅၄ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် မေရီသည် ရာသီသွေး လာခြင်း ရပ်တန့်သွားခဲ့သည်။ သူမသည် ကိုယ်အလေးချိန် တက်လာပြီး နံနက်ပိုင်းတွင် ပျို့အန်ခြင်း ဝေဒနာကို ခံစားခဲ့ရသည်။ သူမ၏ ဆရာဝန်များ အပါအဝင် နန်းတွင်းသူ နန်းတွင်းသား အားလုံးနီးပါးက သူမတွင် ကိုယ်ဝန်ရှိနေပြီဟု ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။ [၁၁၆] လွှတ်တော်ကလည်း မေရီ ကလေးမွေးဖွားစဉ် ကွယ်လွန်သွားခဲ့ပါက ဖိလစ်အား ရင်ခွင်ပိုက်အုပ်ချုပ်သူ (Regent) အဖြစ် ခန့်အပ်မည့် ၁၅၅၄ ခုနှစ် နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှု အက်ဥပဒေကို အတည်ပြုခဲ့သည်။ ၁၅၅၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် တော်ဝင်ဝတ်ပြုကျောင်း နှင့် ကာပီလာ ဖလာမန်းကား သီချင်းဆိုအဖွဲ့များ ပူးတွဲသီဆိုရန်အတွက် မေရီသည် သောမတ်စ် တဲလစ်ထံမှ ''Missa Puer natus est nobis'' (ငါတို့အတွက် ကလေးငယ်တစ်ဦး မွေးဖွားပြီ) ဟူသော ဓမ္မတေးကို အပ်နှံခဲ့သည်။ ဤပွဲတော်သုံး သီချင်းကြီးသည် အင်္ဂလန်အတွက် သားယောက်ျားလေးတစ်ဦး မွေးဖွားလာခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည့် 'A Child is born for us' ဟူသော သာမန်ဓမ္မတေးအပေါ် အခြေခံထားခြင်း ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘတ်သည် ၁၅၅ ခုနှစ် ဧပြီလ နောက်ဆုံးပတ်တွင် နေအိမ်အကျယ်ချုပ်မှ ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာခဲ့ပြီး မကြာမီ သားဖွားတော့မည့် အခြေအနေကို သက်သေအဖြစ် စောင့်ကြည့်ရန် နန်းတွင်းသို့ ခေါ်ယူခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဗင်းနစ်သံအမတ် ဂျိုဗန်နီ မီချီလီ (Giovanni Michieli) ၏ အဆိုအရ မေရီ ကွယ်လွန်သွားပါက ဖိလစ်သည် အဲလိဇဘတ်ကို လက်ထပ်ရန် စီစဉ်ထားပုံရသည်ဟု ဆိုသော်လည်း၊ ဖိလစ်က ၎င်း၏ယောက်ဖတော် သြစတြီးယားမှ မက်ဆီမီလီယံ ထံ ရေးသားသော စာတွင်မူ မေရီ၌ တကယ်ကိုယ်ဝန်ရှိ၊ မရှိကို မသေချာကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ မေရီ၏ ကိုယ်ဝန်သည် အဲလိဇဘတ်အတွက် ကောင်းကျိုးနှင့် ဆိုးကျိုး ဒွန်တွဲနေသည် - အကယ်၍ မေရီသည် ကလေးမွေးဖွားစဉ် ကွယ်လွန်သွားပါက အဲလိဇဘတ်သည် မိဖုရားကြီးအသစ် ဖြစ်လာမည် ဖြစ်သော်လည်း၊ မေရီက ကျန်းမာသော ကလေးတစ်ဦး မွေးဖွားခဲ့လျှင်မူ အဲလိဇဘတ် မိဖုရားဖြစ်လာမည့် အခွင့်အလမ်းမှာ အလွန်နည်းပါးသွားမည် ဖြစ်သည်။ မေရီသည် သားယောက်ျားလေးတစ်ဦး မွေးဖွားခဲ့ပြီဟူသော ကောလာဟလအတုအယောင်များ ဥရောပတစ်ခွင် ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ပြီးနောက် ဧပြီလကုန်တွင် လန်ဒန်သာသနာနယ်၌ ဘုရားသခင်ထံ ကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းသည့် ဝတ်ပြုပွဲများကို ကျင်းပခဲ့ကြသည်။ မေနှင့် ဇွန်လတစ်လျှောက်လုံး ကလေးမွေးဖွားရန် သိသိသာသာ နောက်ကျနေခြင်းကြောင့် မေရီတွင် ကိုယ်ဝန်မရှိဟူသော အတင်းအဖျင်းစကားများ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ဝတ်ရုံတော်ထိန်းချုပ် ဆူဆန် ကလဲရင်စီးယပ်စ် ကလည်း မိမိ၏ သံသယများကို ပြင်သစ်သံအမတ် အန်တွိုင်း ဒီ နိုအိုင်းလ် ထံ ဖွင့်ဟခဲ့သည်။ မေရီသည် ၁၅၅၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လအထိ ကိုယ်ဝန်ဆောင်လက္ခဏာများကို ဆက်လက်ပြသနေခဲ့သော်လည်း၊ ထိုလတွင် သူမ၏ ဗိုက်မှာ ပြန်ချပ်သွားခဲ့သည်။ သံအမတ် မီချီလီ က ထိုကိုယ်ဝန်ကို "တခြားဘာမှ ဖြစ်မလာဘဲ လေပွတာနဲ့ပဲ လမ်းဆုံးသွားတယ်" ဟု အထင်သေးစွာ လှောင်ပြောင်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ကလေးအလွန်လိုချင်သော မေရီ၏ ပြင်းပြသည့် စိတ်ဆန္ဒကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် '''သားယောင်ဆောင်ခြင်း (အချည်းနှီးသော ကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်း)''' သာ ဖြစ်ဖို့များသည်။ သားယောင်ဆောင်ခြင်း အရှက်ရမှုဖြစ်ပြီးပြီးချင်း သြဂုတ်လတွင် ဖိလစ်သည် ဖလန်းဒါးစ် နယ်ရှိ ပြင်သစ်ကို တိုက်ခိုက်မည့် ၎င်း၏စစ်တပ်များကို ကွပ်ကဲရန် အင်္ဂလန်မှ ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ မေရီသည် ရင်ကွဲမတတ် ခံစားရပြီး ပြင်းထန်သော စိတ်ဓာတ်ကျရောဂါ ဝေဒနာကို ခံစားခဲ့ရသည်။ မိဖုရားကြီး၏ ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုကို မြင်တွေ့ရသော မီချီလီက သူမသည် ခင်ပွန်းဖြစ်သူကို "အလွန်အကျွံ ချစ်မြတ်နိုးပြီး" သူထွက်ခွာသွားချိန်တွင် လွန်စွာဖြေမဆယ်နိုင် ဖြစ်ကျန်ခဲ့ကြောင်း ရေးသားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘတ်သည် အောက်တိုဘာလအထိ နန်းတွင်း၌ ဆက်လက်ရှိနေခဲ့ပြီး မိဖုရားကြီး၏ မျက်နှာသာပေးမှုကို ပြန်လည်ရရှိခဲ့ပုံရသည်။ မေရီတွင် သားသမီးမရှိသဖြင့် သူမ၏ ညီမတော်ပြီးနောက် အင်္ဂလန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံရန် နောက်ထပ် အခွင့်အရေးရှိသူမှာ ပြင်သစ်အိမ်ရှေ့မင်းသား ဖရန်စစ်နှင့် စေ့စပ်ထားသည့် စကော့တလန် မိဖုရားကြီး မေရီ ဖြစ်နေသည်ကို ဖိလစ်က စိုးရိမ်ခဲ့သည်။ ကက်သလစ် ထီးနန်းဆက်ခံမှုကို သေချာစေရန်နှင့် အင်္ဂလန်တွင် ဟပ်ဘ်စဘတ်တို့၏ အကျိုးစီးပွားကို ထိန်းသိမ်းရန်အတွက် အဲလိဇဘတ်အား ၎င်း၏တစ်ဝမ်းကွဲမောင်နှမဖြစ်သူ ဆဗွိုင်းမြို့စား အီမန်နျူရယ် ဖီလီဘတ်နှင့် လက်ထပ်ပေးသင့်ကြောင်း ဖိလစ်က ဇနီးဖြစ်သူအား ဖျောင်းဖျခဲ့သော်လည်း၊ အဲလိဇဘတ်က သဘောမတူ ငြင်းဆန်ခဲ့သလို လွှတ်တော်၏ သဘောတူညီချက် ရရှိရန်လည်း မဖြစ်နိုင်ခဲ့ပေ။ == '''ဘာသာရေး မူဝါဒ''' == နန်းတက်ပြီးနောက် နောက်တစ်လတွင် မေရီသည် သူမနှင့် သူမ၏ တော်ဝင်မိသားစုဝင်များကို ကန့်သတ်ချက်မရှိဘဲ လျှို့ဝှက်စွာ ဝတ်ပြုခွင့်ပြုခဲ့သကဲ့သို့ပင်၊ သူမ၏ တိုင်းသူပြည်သား မည်သူ့ကိုမျှ သူမ၏ ဘာသာရေးနောက်သို့ လိုက်ရန် အဓမ္မမစေခိုင်းပါဟူသော ကြေညာချက်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၁၅၅၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလကုန်တွင် သောမတ်စ် ခရမ်မာ ၊ ဂျွန် ဘရက်ဒ်ဖို့ဒ် ၊ ဂျွန် ရော့ဂျာစ် ၊ ဂျွန် ဟူးပါး နှင့် ဟျူး လက်တီးမား တို့ အပါအဝင် ထိပ်တန်း ပရိုတက်စတင့် သာသနာပိုင်များကို အကျဉ်းချခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာလအစောပိုင်းတွင် ကျင်းပခဲ့သော မေရီ၏ ပထမဆုံးသော လွှတ်တော်က သူမ၏ မိဘများ၏ လက်ထပ်မှုကို တရားဝင်သည်ဟု ကြေညာခဲ့ပြီး အက်ဒွပ်ဘုရင်၏ ဘာသာရေးဥပဒေများကို ပယ်ဖျက်ခဲ့သည်။ချာ့ခ်ျကျောင်း၏ အယူဝါဒကို ၁၅၃၉ ခုနှစ် အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်၏ "ခြောက်ချက်ပါ အခြေခံဥပဒေ" ပုံစံအတိုင်း ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခဲ့ပြီး ထိုအချက်များထဲတွင် ခရစ်ယာန်ဓမ္မဆရာများ အိမ်ထောင်မပြုရဟူသော စည်းကမ်းကို ပြန်လည်အတည်ပြုခဲ့သည်။ အိမ်ထောင်ပြုထားသော ဘုန်းတော်ကြီးများသည် ၎င်းတို့၏ ချာ့ခ်ျပိုင်ပိုင်ခွင့်များနှင့် ရာထူးများကို ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။မေရီအစိုးရ၏ ဤပထမဆုံးသော လုပ်ဆောင်ချက်များသည် အစွန်းရောက် ပရိုတက်စတင့်များ၏ အဆိုးဆုံးသော စိုးရိမ်ထိတ်လန့်မှုများကို အတည်ပြုပေးခဲ့ရုံသာမက၊ အင်္ဂလန်ချာ့ခ်ျကျောင်းကို ရောမဗာတီကန်၏ လက်အောက်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိစေခြင်းကို ဆန့်ကျင်သော ဟင်နရီခေတ် ရှေးရိုးစွဲဝါဒီများအကြားတွင်လည်း စိုးရိမ်ပူပန်မှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ မေရီက စပိန်မင်းသား ဖိလစ်နှင့် လက်ထပ်ရန် အဆိုပြုကြောင်း ကြေညာသောအခါ ပရိုတက်စတင့်တို့၏ စိုးရိမ်စိတ်မှာ ပိုမိုပြင်းထန်လာခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ဖိလစ်၏ဖခင်ဖြစ်သူ သန့်ရှင်းသော ရောမအင်ပါယာ၏ ဧကရီ ပဉ္စမမြောက် ချားလ်စ်သည် ကက်သလစ်ဥရောပတွင် သြဇာအာဏာအကြီးမားဆုံး အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်အဖြစ် သတ်မှတ်ခံထားရသူ ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ မေရီသည် သူမ၏ဖခင်က တည်ထောင်ခဲ့သော ရောမနှင့် လမ်းခွဲမှုကိုလည်းကောင်း၊ မောင်တော်ဘုရင်၏ ရင်ခွင်ပိုက်အဖွဲ့က တည်ထောင်ခဲ့သော ပရိုတက်စတင့်ဝါဒကိုလည်းကောင်း ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ ဖိလစ်သည် အင်္ဂလန်ချာ့ခ်ျကို ရောမအာဏာစက်အောက်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိစေရန်အတွက် ဟင်နရီ၏ ဘာသာရေးဥပဒေများကို ရုပ်သိမ်းရန် လွှတ်တော်ကို ဖျောင်းဖျခဲ့သည်။ သဘောတူညီချက်တစ်ခု ရရှိရန် လပေါင်းများစွာ ကြာမြင့်ခဲ့ပြီး မေရီနှင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဂျူးလိယပ်စ် (၃) တို့သည် ကြီးမားသော လိုက်လျောမှုတစ်ခုကို ပြုလုပ်ခဲ့ရသည် - သိမ်းဆည်းခံထားရသော ဘုန်းကြီးကျောင်းပိုင်မြေများကို ချာ့ခ်ျကျောင်းသို့ ပြန်မပေးတော့ဘဲ ဩဇာတိက္ကမရှိသော ပိုင်ရှင်အသစ်များ၏ လက်ထဲတွင်ပဲ ဆက်လက်ထားရှိရန် သဘောတူခဲ့ရသည်။၁၅၅၄ ခုနှစ်ကုန်တွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးက ဤသဘောတူညီချက်ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး၊ ၁၅၅၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် လွှတ်တော်က မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ နှိပ်ကွပ်ရေး အက်ဥပဒေများ ကို ပြန်လည်အသက်သွင်းခဲ့သည်။ ဂျွန် ဖောက်စ် အပါအဝင် ချမ်းသာကြွယ်ဝသော ပရိုတက်စတင့်ဘာသာဝင် ၈၀၀ ခန့်သည် ပြည်ပသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ကြသည်။ တိုင်းပြည်ထဲတွင် ကျန်ရစ်ပြီး မိမိတို့၏ ယုံကြည်ချက်ကို လူသိရှင်ကြား ဆက်လက်ကြေညာနေသူများသည် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဥပဒေများ၏ ပစ်မှတ်များ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပထမဆုံး ကွပ်မျက်မှုများကို ၁၅၅၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလအတွင်း ငါးရက်ကြာ ပြုလုပ်ခဲ့သည် - ဖေဖော်ဝါရီ ၄ ရက်တွင် ဂျွန် ရော့ဂျာစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၈ ရက်တွင် လောရင့်စ် ဆန်းဒါးစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၉ ရက်တွင် ရိုးလန်း တေလာနှင့် ဂျွန် ဟူးပါး တို့ကို ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ အကျဉ်းချခံထားရသော ကန်တာဘာရီ၏ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီး သောမတ်စ် ခရမ်မာ သည် ဆရာတော် နီကိုးလပ်စ် ရစ်ဒ်လေ နှင့် လက်တီးမား တို့ မီးတိုင်တွင် အရှင်လတ်လတ် မီးရှို့ကွပ်မျက်ခံရသည်ကို အဓမ္မ စောင့်ကြည့်ခိုင်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ထို့နောက် သူသည် မိမိ၏ အာဘော်ကို ရုပ်သိမ်းကာ ပရိုတက်စတင့် ဓမ္မပညာကို စွန့်ပယ်ပြီး ကက်သလစ်ဘာသာသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ပုံမှန်ဥပဒေလုပ်ထုံးလုပ်နည်းအရ သူသည် နောင်တရသူအဖြစ် အပြစ်မှ လွတ်ငြိမ်းခွင့် ရသင့်သော်လည်း မေရီက သူ့ကို ခွင့်မလွှတ်ခဲ့ပေ။ သူ မီးရှို့ကွပ်မျက်ခံရမည့်နေ့တွင် သူသည် မိမိ၏ နောင်တရစကားကို စိတ်ကြီးစွာဖြင့် ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ စုစုပေါင်း လူပေါင်း ၂၈၀ ကျော်ကို မီးရှို့ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ ဤမီးရှို့ကွပ်မျက်မှုများသည် အများပြည်သူအကြား မနှစ်မြို့စရာ အလွန်ဖြစ်ခဲ့သဖြင့် ဖိလစ်၏ ဘာသာရေးအဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးဖြစ်သော အယ်လ်ဖွန်ဆို ဒီ ကက်စထရို ကိုယ်တိုင်ကပင် ထိုလုပ်ရပ်ကို ရှုတ်ချခဲ့ပြီး၊ နောက်ထပ် အကြံပေးတစ်ဦးဖြစ်သူ ဆိုင်မွန် ရီနတ် ကလည်း ဤကဲ့သို့သော "ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သော နှိမ်နင်းမှု" သည် "ပုန်ကန်မှုကို ဖြစ်စေနိုင်သည်" ဟု သတိပေးခဲ့သည်။ သို့သော် မေရီသည် ဤမူဝါဒကို သူမ၏ နန်းစံသက်တမ်းတစ်လျှောက်လုံး ဇွတ်အတင်း ဆက်လက်ကျင့်သုံးခဲ့ရာ အင်္ဂလိပ်ပြည်သူများအကြား ကက်သလစ်ဆန့်ကျင်ရေးနှင့် စပိန်ဆန့်ကျင်ရေး စိတ်ဓာတ်များကို ပိုမိုပြင်းထန်လာစေခဲ့သည်။ သေဆုံးသွားသူများသည်လည်း အာဇာနည်များအဖြစ် ချီးကျူးမြှောက်စားခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ မေရီ၏ ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသော အထိန်းတော်၏ သားဖြစ်သူ ရက်ဂျီနယ် ပိုးလ် သည် ၁၅၅၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ သံတမန်အဖြစ် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ၁၅၅၆ ခုနှစ် မတ်လတွင် ခရမ်မာ ကို ကွပ်မျက်ပြီးပြီးချင်း သူသည် ဘုန်းတော်ကြီးအဖြစ် သိက္ခာထပ်ခြင်းခံရပြီး ကန်တာဘာရီ၏ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ သူသည် ရာထူးရရှိထားစဉ်အတွင်း အရေးပါသော ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ရာထူးများတွင် စပိန်ဓမ္မဆရာများနှင့် ဘာသာရေးအကြံပေးအများအပြားကို ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဟွမ် ဒီ ဗီလာဂါစီယာ အား အောက်စဖို့ဒ်တက္ကသိုလ်၏ ဓမ္မပညာပါမောက္ခအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး၊ သူသည် နောက်ပိုင်းတွင် ခရမ်မာ ၏ အယူဝါဒစွန့်ပယ်မှုကို ရရှိအောင် စွမ်းဆောင်နိုင်ခဲ့သဖြင့် ချီးကျူးခံခဲ့ရသည်။ ကူအန်နီကာ၏ ဆရာတော်ဖြစ်သူ အယ်လ်ဖွန်ဆို ဒီ ကက်စထရို ကမူ ကက်သလစ်ဘာသာကို ပြန်လည်အသက်သွင်းရန် ပိုမိုကြိုးပမ်းသင့်ကြောင်း တိုက်တွန်းခဲ့ပြီး၊ ၁၅၅၆ ခုနှစ်တွင် ဘာသာရေးကွဲလွဲသူ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိများကို ပိုမိုပြင်းထန်စွာ နှိပ်ကွပ်ရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ မိဖုရားကြီးတွင် သားသမီးမရှိသ၍ သူမ၏ ညီမဝမ်းကွဲဖြစ်သူ အဲလိဇဘတ်သည် ထီးနန်းဆက်ခံမည့်သူ ဖြစ်နေသည်။ မေရီသည် သူမ၏ ညီမဖြစ်သူ၏ ပရိုတက်စတင့် ယုံကြည်ချက်အပေါ် စိုးရိမ်သဖြင့် (အဲလိဇဘတ်သည် တာဝန်အရသာ ဝတ်ပြုပွဲတက်ရောက်ခဲ့ပြီး၊ ဝိုင်ယက်ပုန်ကန်မှုအပြီး ထောင်ကျရာမှ အသက်ဘေးမှလွတ်ရန် ကက်သလစ်ဘာသာသို့ ဟန်ပြပြောင်းလဲခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်)၊ သူမအား ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်စာရင်းမှ ပယ်ဖျက်ပြီး ကက်သလစ်ဘာသာဝင်စစ်စစ်ဖြစ်သော သူမ၏ တစ်ဝမ်းကွဲ မာဂရက် ဒေါက်ဂလပ်စ် ကို အမွေခံအဖြစ် အမည်ပေးရန် အလေးအနက် စဉ်းစားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သူမ၏ တစ်ဝမ်းကွဲအား ထီးနန်းလျာအသစ် ဖြစ်စေရန်အတွက် မေရီသည် ၁၅၄၄ ခုနှစ် ထီးနန်းဆက်ခံမှု အက်ဥပဒေနှင့် အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်၏ သေတမ်းစာပါ အချက်အလက်များကို ပယ်ဖျက်ရန် သို့မဟုတ် ပြင်ဆင်ရန် လွှတ်တော်သို့ တောင်းဆိုရမည် ဖြစ်သည်။ (ထိုဥပဒေတွင် အဲလိဇဘတ်သည် မေရီပြီးလျှင် ထီးနန်းဆက်ခံရမည်ဖြစ်ပြီး၊ သူမပြီးနောက် ပြင်သစ်မိဖုရားဟောင်းနှင့် ဆပ်ဖော့ခ်မြို့စားကတော် မေရီတူးဒါ၏ အနွယ်တော်များဖြစ်သော ဂရေး မိသားစုက ဆက်ခံရမည်ဟု ပြဋ္ဌာန်းထားသည်)။ မေရီသည် ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များဖြစ်ကြသည့် လွှတ်တော်အမတ်များ၏ ကန့်ကွက်မှုကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရပြီး၊ ၎င်းတို့သည် ထီးနန်းဆက်ခံမှုအစဉ်အလာကို ပြင်ဆင်ရန် ဝန်လေးခဲ့ကြသည်။ ထို့အပြင် မေရီနှင့် ဖိလစ်တို့၏ ပူးတွဲအုပ်ချုပ်မှုကို မကျေနပ်ကြသော လွှတ်တော်အမတ်များအကြားတွင် အဲလိဇဘတ်မှာ အလွန်ရေပန်းစားပြီး မျက်နှာသာပေးခြင်း ခံထားရသူ ဖြစ်သည်။ == '''နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒ''' == အိုင်ယာလန်နိုင်ငံကို တူးဒါမင်းဆက်က သိမ်းပိုက်သည့် လုပ်ငန်းစဉ်ကို ပိုမိုအကောင်အထည်ဖော်ရန်အတွက် မေရီနှင့် ဖိလစ်တို့၏ နန်းစံကာလအတွင်း အင်္ဂလိပ်အခြေချနေထိုင်သူများကို အိုင်ယာလန်အလယ်ပိုင်းဒေသ တွင် နေရာချထားခဲ့သည်။ မိဖုရားနှင့် ဘုရင်ကို အစွဲပြု၍ ကွင်းစ်ကောင်တီ နှင့် ကင်းစ်ကောင်တီ (နောက်ပိုင်းတွင် လေအစ်ရှ်နှင့် အိုဖာလီ ကောင်တီများဟု ခေါ်တွင်သည်) ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး နယ်မြေချဲ့ထွင်အခြေချမှု ကို စတင်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ အဓိကမြို့ကြီးများကိုလည်း မိဖုရားနှင့်ဘုရင်ကို အစွဲပြုကာ မေရီဘရော့ခ်(နောက်ပိုင်းတွင် ပို့တ်လေအစ်ရှ်ဟု ခေါ်သည်) နှင့် ဖိလစ်တောင်း(နောက်ပိုင်းတွင် ဒေန်ဂျင်းဟု ခေါ်သည်) ဟု အသီးသီး အမည်ပေးခဲ့သည်။ ၁၅၅၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် မေရီ၏ ယောက္ခမဖြစ်သူ (ဖိလစ်၏ဖခင်) ချားလ်စ်ဧကရီသည် ထီးနန်းစွန့်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် မေရီနှင့် ဖိလစ်တို့မှာ တကွဲတပြားစီ ဖြစ်နေဆဲဖြစ်သည် - ဖိလစ်ကို ဘရပ်ဆဲလ်မြို့တွင် စပိန်ဘုရင်အဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း မေရီမှာမူ အင်္ဂလန်တွင်သာ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ ဖိလစ်သည် ၁၅၅၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ပြင်သစ်တို့နှင့် မတည်ငြိမ်သော စစ်ပြေငြိမ်းရေးစာချုပ်ကို ညှိနှိုင်းခဲ့သည်။ နောက်တစ်လတွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံဆိုင်ရာ ပြင်သစ်သံအမတ် အန်တွိုင်း ဒီ နိုအိုင်းလ်သည် မေရီကို ဆန့်ကျင်ပုန်ကန်မည့် လျှို့ဝှက်အကြံအစည်တစ်ခုတွင် ပါဝင်ပတ်သက်နေကြောင်း ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ ထိုအကြံအစည်မှာ ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသော နော့သမ်ဘာလန်မြို့စား၏ တစ်ဝမ်းကွဲညီအစ်ကိုတော်စပ်သူ ဟင်နရီ ဒတ်ဒ်လေ က ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင် ကျူးကျော်ရေးတပ်ဖွဲ့တစ်ခု စုစည်းရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ "ဒတ်ဒ်လေ ပူးပေါင်းကြံစည်မှု" ဟု လူသိများသော ထိုအကြံအစည်မှာ သစ္စာဖောက်ခံရသဖြင့် ပေါက်ကြားသွားခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်ရှိ ပူးပေါင်းကြံစည်သူများကို ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။ ဒတ်ဒ်လေသည် ပြင်သစ်တွင် ဆက်လက်ပြည်နှင်ဒဏ်ခံနေခဲ့ပြီး သံအမတ် နိုအိုင်းလ်သည်လည်း ဘေးကင်းရန်အတွက် အင်္ဂလန်မှ ပညာရှိရှိဖြင့် ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ ဖိလစ်သည် ပြင်သစ်ကို ပြန်လည်ဆင်နွှဲမည့် စစ်ပွဲတွင် စပိန်ဘက်မှ ကူညီပေးရန် မေရီအား ဖျောင်းဖျရန်အတွက် ၁၅၅၇ ခုနှစ် မတ်လမှ ဇူလိုင်လအထိ အင်္ဂလန်သို့ ပြန်လာခဲ့သည်။ မေရီက စစ်ကြေညာရန် လိုလားခဲ့သော်လည်း သူမ၏ အတိုင်ပင်ခံအမတ်များက ကန့်ကွက်ခဲ့ကြသည်။ အကြောင်းမှာ ပြင်သစ်နှင့် ကုန်သွယ်ရေး ထိခိုက်ပျက်စီးနိုင်ခြင်း၊ ၎င်းသည် ထိမ်းမြားမှု သဘောတူစာချုပ်ပါ "ပြည်ပစစ်ပွဲများတွင် မပါဝင်ရ" ဟူသော ပြဋ္ဌာန်းချက်နှင့် ဆန့်ကျင်နေခြင်းတို့အပြင် ဆဌမမြောက် အက်ဒွပ်ဘုရင်လက်ထက်မှ ကျန်ရစ်သော စီးပွားရေးအမွေဆိုးနှင့် ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားခဲ့သော ရာသီဥတုပျက်စီးမှု၊ ကောက်ပဲသီးနှံ အထွက်နှုန်းမကောင်းမှုတို့ကြောင့် အင်္ဂလန်တွင် ရိက္ခာနှင့် ဘဏ္ဍာရေး မလုံလောက်ခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ၁၅၅၇ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ဂိုဏ်းချုပ် ရက်ဂျီနယ် ပိုးလ်၏ တူဖြစ်သူ သောမတ်စ် စတက်ဖို့ဒ် က ပြင်သစ်တို့၏ အကူအညီဖြင့် အင်္ဂလန်ကို ကျူးကျော်ပြီး စကာဘရော့ခ်ရဲတိုက် ကို သိမ်းပိုက်ကာ မေရီကို နန်းချရန် ကြိုးပမ်းမှု (မအောင်မြင်ခဲ့ပါ) ဖြစ်ပွားပြီးနောက်တွင်မှ စစ်ကြေညာခဲ့သည်။ ဤစစ်ပွဲကြောင့် အင်္ဂလန်နှင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးအဖွဲ့အစည်း ကြား ဆက်ဆံရေး တင်းမာသွားခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ပေါလ် (၄) သည် ပြင်သစ်ဘုရင် ဒုတိယမြောက် ဟင်နရီနှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ထားသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သြဂုတ်လတွင် စိန့်ကွမ်တင်တိုက်ပွဲ အပြီးတွင် အင်္ဂလိပ်တပ်ဖွဲ့များ အောင်ပွဲရရှိခဲ့ပြီး မျက်မြင်သက်သေတစ်ဦးက "နှစ်ဦးစလုံး အလွန်ကောင်းမွန်စွာ တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြပြီး အင်္ဂလိပ်တွေက အကောင်းဆုံး တိုက်ခိုက်နိုင်ခဲ့တယ်" ဟု မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ သို့သော် အောင်ပွဲခံချိန်မှာ ခဏတာသာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ပြင်သစ်တပ်ဖွဲ့များက ဥရောပတိုက်မကြီးပေါ်ရှိ အင်္ဂလန်၏ နောက်ဆုံးပိုင်နက်ဖြစ်သော ကာလေ့စ် မြို့ကို သိမ်းပိုက်လိုက်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထိုနယ်မြေသည် ဘဏ္ဍာရေးအရ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးဖြစ်စေသော်လည်း ၎င်းကို ဆုံးရှုံးလိုက်ရခြင်းမှာ မိဖုရားကြီး၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို အကြီးအကျယ် ကျဆင်းစေခဲ့သော ထိုးနှက်ချက်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဟိုလင်ရှက်ဒ်၏ ရာဇဝင်မှတ်တမ်းများအရ မေရီက "ငါသေလို့ ငါ့ရင်ဘတ်ကို ခွဲကြည့်ရင် 'ကာလေ့စ်' ဆိုတဲ့ စာလုံးကို ငါ့နှလုံးသားထဲမှာ တွေ့ရလိမ့်မယ်" ဟု နောက်ပိုင်းတွင် ညည်းတွားမြည်တမ်းခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည် (သို့သော် ဤစကားမှာ အချက်အလက်အစစ်အမှန် မဟုတ်ဘဲ လုပ်ကြံပြောဆိုခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်သည်)။ == '''ကုန်သွယ်ရေးနှင့် အခွန်ဘဏ္ဍာ''' == မေရီ နန်းစံသည့် နှစ်များအတွင်း ရာသီဥတုမှာ အစဉ်တစိုက် စိုစွတ်ထိုင်းမှိုင်းနေခဲ့သည်။ မိုးဆက်တိုက်ရွာသွန်းခြင်းနှင့် ရေကြီးခြင်းတို့ကြောင့် ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးမှု ဘေးဆိုးကြီး ဆိုက်ရောက်ခဲ့သည်။ နောက်ထပ်ပြဿနာတစ်ခုမှာ အန့်တွပ် (Antwerp) မြို့နှင့် ပြုလုပ်သော အထည်အလိပ်ကုန်သွယ်ရေး ကျဆင်းသွားခြင်း ဖြစ်သည်။ မေရီသည် ဖိလစ်နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သော်လည်း အင်္ဂလန်သည် ကမ္ဘာသစ် (အမေရိကတိုက်) နှင့် စပိန်တို့ ပြုလုပ်သော အလွန်အကျိုးအမြတ်များသည့် ကုန်သွယ်ရေးမှ မည်သည့်အကျိုးကျေးဇူးမျှ မရရှိခဲ့ပေ။ စပိန်တို့သည် ၎င်းတို့၏ ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများကို အလွန်အမင်း မနာလိုဝန်တိုစွာ စောင့်ရှောက်ခဲ့ကြပြီး မေရီအနေဖြင့်လည်း သူမ၏ ခင်ပွန်းဖြစ်သူ၏ တိုင်းသူပြည်သားများအပေါ် အင်္ဂလိပ်တို့က မှောင်ခိုကူးခြင်း သို့မဟုတ် ပင်လယ်ဓားပြတိုက်ခြင်းများကို ခွင့်မပြုနိုင်ခဲ့ပေ။ ကုန်သွယ်ရေး တိုးမြှင့်ရန်နှင့် အင်္ဂလန်၏ စီးပွားရေးကို ကယ်တင်ရန် ကြိုးပမ်းမှုအဖြစ် မေရီ၏ အတိုင်ပင်ခံအမတ်များသည် နော့သမ်ဘာလန်မြို့စား ချမှတ်ခဲ့သော ကုန်သွယ်ရေး အခွင့်အလမ်းသစ်များ ရှာဖွေသည့် မူဝါဒကို ဆက်လက်ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ သူမသည် ဘုရင်ခံ ဆီဘက်ရှီယန် ကာဘော့ဒ်) ကြီးစူးသော လက်အောက်ရှိ မက်စကိုဗီ ကုမ္ပဏီ ကို တော်ဝင်အခွင့်အာဏာလိုင်စင် ချီးမြှင့်ခဲ့ပြီး [၁၆၉] ဒီယိုဂို ဟိုမမ် ထံမှ ကမ္ဘာ့မြေပုံစာအုပ် (World Atlas) တစ်အုပ်ကို ရေးဆွဲစေခဲ့သည်။ ဂျွန် လော့ခ်နှင့် ဝီလျံ တောင်ဝါဆန်ကဲ့သို့သော စွန့်စားရှာဖွေသူများသည် အာဖရိကကမ်းရိုးတန်းနှင့် ဆက်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများ တည်ဆောက်ရန် တောင်ဘက်သို့ ရေကြောင်းခရီး နှင်ခဲ့ကြသည်။ ဘဏ္ဍာရေးအရ မေရီ၏ အစိုးရအဖွဲ့သည် ခေတ်မီအစိုးရပုံစံ (ကုန်ကျစရိတ် ပိုမိုမြင့်မားသော ပုံစံ) နှင့် အလယ်ခေတ်သုံး အခွန်အတုတ်နှင့် အခကြေးငွေ ကောက်ခံသည့် စနစ်တို့ကို အဆင်ပြေအောင် ပေါင်းစပ်ညှိနှိုင်းရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။မေရီသည် အက်ဒွပ်ဘုရင်လက်ထက်က ခန့်အပ်ခြင်းခံရသော တစ်ဦးမြောက် ဝင်ချက်စတာနယ်စားကြီး ဝီလျံ ပေါလက် ကို နိုင်ငံတော်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး အဖြစ် ဆက်လက်ခန့်အပ်ထားခဲ့ပြီး အခွန်ဘဏ္ဍာ ကောက်ခံမှုစနစ်ကို ကြီးကြပ်စေခဲ့သည်။ သို့သော် တင်သွင်းလာသော သွင်းကုန်အသစ်များအပေါ် အခွန်နှုန်းထားသစ်များ မကောက်ခံနိုင်ခြင်းကြောင့် အဓိက အခွန်ဘဏ္ဍာရရှိမည့် အရင်းအမြစ်တစ်ခုကို လျစ်လျူရှုသလို ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဤပြဿနာကို ဖြေရှင်းရန်အတွက် မေရီအစိုးရသည် တင်သွင်းလာသော ကုန်ပစ္စည်းတိုင်းအတွက် အခွန်နှုန်းထားများနှင့် တာဝန်များကို စာရင်းပြုစုထားသည့် ပြင်ဆင်ထားသော "Book of Rates" (၁၅၅၈ ခုနှစ် အခွန်နှုန်းထားစာအုပ်) ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ဤထုတ်ဝေမှုကို ၁၆၀၄ ခုနှစ်အထိ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ပြန်လည်သုံးသပ်ခြင်း မပြုခဲ့ပေ။ အင်္ဂလိပ်ဒင်္ဂါးပြားများ၏ တန်ဖိုးမှာ အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်နှင့် ဆဌမမြောက် အက်ဒွပ်ဘုရင် နှစ်ဦးစလုံး၏ လက်ထက်တွင် ကျဆင်းခဲ့သည်။ မေရီသည် ငွေကြေးစနစ် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးအတွက် အစီအစဉ်များကို မူကြမ်းရေးဆွဲခဲ့သော်လည်း ၎င်းတို့ကို သူမကွယ်လွန်ပြီးနောက်ပိုင်းတွင်မှသာ အကောင်အထည်ဖော်နိုင်ခဲ့သည်။ == '''နတ်ရွာစံခြင်း''' == ၁၅၅၇ ခုနှစ်တွင် ဖိလစ် လာရောက်လည်ပတ်ပြီးနောက် မေရီသည် သူမ၌ ကိုယ်ဝန်ပြန်ရှိလာပြီဟု ထင်မှတ်ခဲ့ပြီး ၁၅၅၈ ခုနှစ် မတ်လတွင် ကလေးမွေးဖွားရန် တွက်ချက်ခဲ့သည်။ သူမ၏ သေတမ်းစာတွင် ကလေးအရွယ်မရောက်သေးမီကာလအတွင်း ခင်ပွန်းဖြစ်သူအား ရင်ခွင်ပိုက်အုပ်ချုပ်သူအဖြစ် ဆောင်ရွက်ရန် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ကလေးမွေးဖွားလာခြင်းမရှိဘဲ အဲလိဇဘတ်သည် သူမ၏ တရားဝင်ထီးနန်းဆက်ခံသူ ဖြစ်လာမည်ကို မေရီ တွန်းလှန်ရခက်စွာ လက်ခံခဲ့ရသည်။ မေရီသည် ၁၅၅၈ ခုနှစ် မေလမှစတင်၍ အားအင်ချိနဲ့ကာ နာမကျန်းဖြစ်လာခဲ့သည်။ သားအိမ်အကျိတ် (သို့မဟုတ်) သားအိမ်ကင်ဆာကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည့် ဝေဒနာကို အပြင်းအထန်ခံစားရင်း ၁၅၅၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၇ ရက်တွင် အသက် ၄၂ နှစ်အရွယ်၌ စိန့်ဂျိမ်းစ်နန်းတော် တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ သူမသည် ထိုခေတ်က ဖြစ်ပွားနေသော တုပ်ကွေးကပ်ရောဂါကြောင့် ကွယ်လွန်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ထိုရောဂါကြောင့်ပင် ဂိုဏ်းချုပ် ပိုးလ်သည်လည်း ထိုနေ့နောက်ပိုင်း၌ပင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ သူမ၏နောက်တွင် ညီမတော် ပထမမြောက် အဲလိဇဘတ် က ထီးနန်းဆက်ခံခဲ့သည်။ ဘရပ်ဆဲလ်မြို့သို့ ရောက်ရှိနေသော ဖိလစ်က ၎င်း၏ညီမ ဂျိုအန်နာ ထံသို့ "သူမကွယ်လွန်တာအတွက် ငါတော်တော်လေး ဝမ်းနည်းမိပါတယ်" ဟု စာရေးသားခဲ့သည်။ မေရီ၏ ဈာပနကို ဒီဇင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ မေရီ၏ သေတမ်းစာတွင် သူမ၏မိခင်အနား၌ သင်္ဂြိုဟ်ရန် ဆန္ဒပြုထားသော်လည်း ဒီဇင်ဘာလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုး ရှိ ဂူဗိမာန်တစ်ခုတွင် သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် အဲလိဇဘတ်နှင့်အတူ ထိုဂူကို ပူးတွဲအသုံးပြုခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘတ်၏နောက်တွင် ထီးနန်းဆက်ခံသော ပထမမြောက် ဂျိမ်းစ်ဘုရင် က ထိုဂူဗိမာန်ပေါ်တွင် ရေးထိုးခဲ့သော ကမ္ပည်းစာမှာ လက်တင်ဘာသာဖြင့် ''"Regno consortes et urna, hic obdormimus Elizabetha et Maria sorores, in spe resurrectionis"'' ဖြစ်ပြီး အဓိပ္ပာယ်မှာ "'''တိုင်းပြည်နှင့် ဂူဗိမာန်တွင် အတူတူရှိခဲ့ကြသော အဲလိဇဘတ်နှင့် မေရီ ညီအစ်မနှစ်ဦးသည် ရှင်ပြန်ထမြောက်ခြင်း မျှော်လင့်ချက်ဖြင့် ဤနေရာတွင် အိပ်စက်အနားယူနေကြသည်"''' ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ == '''သမိုင်းချန်ရစ်မှု (အမွေအနှစ်)''' == ဝင်ချက်စတာ၏ ဆရာတော် ဂျွန် ဝှိုက်က မေရီ၏ ဈာပနဝတ်ပြုပွဲတွင် "'''သူမသည် ဘုရင်တစ်ပါး၏ သမီးတော်၊ ဘုရင်တစ်ပါး၏ ညီမတော်၊ ဘုရင်တစ်ပါး၏ ဇနီးသည် ဖြစ်သည်။ သူမသည် မိဖုရားကြီးတစ်ပါး ဖြစ်သလို ထိုဘွဲ့ထူးအရ ဘုရင်တစ်ပါးလည်း ဖြစ်ပေသည်'''" ဟု ချီးကျူးစကား ပြောကြားခဲ့သည်။ သူမသည် ပြိုင်ဘက်များ၏ ထီးနန်းတောင်းဆိုမှုများနှင့် ပြင်းထန်သော ကန့်ကွက်မှုများ ရှိလင့်ကစား အင်္ဂလန်၏ ထီးနန်းကို အောင်မြင်စွာ ရယူနိုင်ခဲ့သည့် ပထမဆုံးသော အမျိုးသမီးဖြစ်ပြီး သူမ၏ နန်းစံအစောပိုင်းကာလတွင် အထူးသဖြင့် အင်္ဂလန်ရှိ ရိုမန်ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များထံမှ အများပြည်သူ၏ ထောက်ခံမှုနှင့် စာနာမှုကို ရရှိခဲ့သည်။ ထိုခေတ်ကတည်းက ပရိုတက်စတင့်စာရေးဆရာများသည် မေရီ၏ နန်းစံကာလကို ကန့်ကွက်ရှုတ်ချလေ့ရှိကြသည်။ ၁၇ ရာစုသို့ ရောက်သောအခါ သူမ၏ ဘာသာရေးနှိမ်နင်းမှုများကို အစွဲပြု၍ '''"Bloody Mary" (သွေးစွန်းသော မေရီ)''' ဟူသော အမည်ဆိုးကို ပေးခဲ့ကြသည်။ ဂျွန် နော့စ် က မေရီကို ၎င်း၏စာအုပ်တွင် ဝေဖန်တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး ဂျွန် ဖောက်စ် ကလည်း ၎င်း၏ ''Actes and Monuments'' (၁၅၆၃) စာအုပ်တွင် သူမကို အထူးပင် နာမည်ဖျက် ရေးသားခဲ့သည်။ ဖောက်စ်၏ စာအုပ်သည် နောက်ပိုင်းရာစုနှစ်များတစ်လျှောက် လူကြိုက်များခဲ့ပြီး မေရီအား သွေးဆာနေသော အာဏာရှင်အဖြစ် ပြည်သူများ သတ်မှတ်လာအောင် ပုံဖော်ရာတွင် အထောက်အကူဖြစ်စေခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင် လူစီ ဝုဒ်ဒင်း (Lucy Wooding) က မေရီအပေါ် ဖော်ပြချက်များတွင် အမျိုးသမီးမုန်းတီးရေး စိတ်ဓာတ်များ ပါဝင်နေသည်ကို ထောက်ပြခဲ့သည် - "သူမသည် 'ရန်ငြိုးကြီးပြီး ပြင်းထန်သူ' အဖြစ်လည်းကောင်း၊ တစ်ပြိုင်နက်တည်းမှာပင် 'ကျောရိုးမရှိဘဲ အားနည်းသူ' အဖြစ်လည်းကောင်း ပြင်းထန်စွာ ဝေဖန်ခံခဲ့ရပြီး၊ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများကို လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပေးခြင်းနှင့် သူမ၏ခင်ပွန်းအား အာဏာလွှဲပြောင်းပေးခြင်းကဲ့သို့သော လုပ်ရပ်များအတွက်လည်း ဝေဖန်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်"။ ၂၁ ရာစုတွင် မေရီအား ယခင်နန်းစံနှစ်များအတွင်း ပရိုတက်စတင့် သြဇာလွှမ်းမိုးမှု တိုးပွားလာပြီးနောက် အင်္ဂလန်တွင် ရိုမန်ကက်သလစ်ဘာသာ၏ ဦးဆောင်မှုကို ပြန်လည်ရရှိရန် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကြိုးပမ်းခဲ့သူအဖြစ် မှတ်မိကြသည်။ ပရိုတက်စတင့် သမိုင်းပညာရှင်များသည် သူမ၏ ၅ နှစ်တာ နန်းစံသက်တမ်းအတွင်း ပရိုတက်စတင့် ရာပေါင်းများစွာကို မီးတိုင်တွင် မီးရှို့ကွပ်မျက်ခဲ့သည်ကို အဓိကထား၍ သူမ၏ နန်းစံကာလကို အစဉ်တစိုက် ရှုတ်ချခဲ့ကြသည်။ ၂၀ ရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် အိပ်ခ်ျ ဖက်ဒီ အမ် ပရက်စကော့တ်က မေရီသည် သည်းမခံတတ်သော အာဏာရှင်ဖြစ်သည်ဟူသော အစဉ်အလာအယူအဆကို ပြုပြင်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ပြီး ထိုအချိန်မှစ၍ သမိုင်းပညာရပ်ဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများသည် မေရီအပေါ် ယခင်က ရိုးရှင်းစွာ သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည့် အကဲဖြတ်ချက်များကို ပိုမိုသံသယဝင်လာခဲ့ကြသည်။ ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များမှစ၍ သမိုင်းအမြင် ပြန်လည်သုံးသပ်မှုများ ကြောင့် ပညာရှင်များအကြားတွင် သူမ၏ ဂုဏ်သိက္ခာမှာ အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ ကောင်းမွန်လာခဲ့သည်။ ခရစ္စတိုဖာ ဟိတ်ဂ် က သူမ၏ ဘာသာရေးပွဲလမ်းသဘင်များနှင့် ကက်သလစ်ကျင့်ထုံးများကို ပြန်လည်အသက်သွင်းခြင်းကို ပြည်သူများက ယေဘုယျအားဖြင့် ကြိုဆိုခဲ့ကြသည်ဟု ဆိုသည်။ သူက "'''မေရီ နန်းစံတဲ့ နောက်ဆုံးနှစ်တွေဟာ ပရိုတက်စတင့်တွေ အောင်ပွဲရဖို့အတွက် စက်ဆုပ်ဖွယ် ပြင်ဆင်မှုတွေ မဟုတ်ဘဲ ကက်သလစ်အင်အားကို ဆက်လက်ခိုင်မာအောင် လုပ်ဆောင်ခဲ့တာ ဖြစ်တယ်'''" ဟု ကောက်ချက်ချခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်ကက်သလစ်များသည် မေရီကို ကောင်းမွန်စွာ သတိရလေ့ရှိကြပြီး သူမကွယ်လွန်ပြီး ဆယ်စုနှစ်များစွာအကြာတွင် ဂျွန် သရော့ခ်မော်တန် ၏ ကမ္ပည်းစာတွင် "ပျော်ရွှင်ဖွယ်ကောင်းသော အမှတ်တရရှိသည့် မိဖုရားကြီး မေရီ" ဟု ရည်ညွှန်းထားသည်။သောမတ်စ် တဲလစ်၊ ဝီလျံ ဘတ်ဒ် ကဲ့သို့သော တေးရေးဆရာများ၏ ပူဆွေးသောကရောက်ဖွယ် တေးသီချင်းများသည် မေရီ၏ နန်းစံကာလအပေါ် ကက်သလစ်တို့၏ လွမ်းဆွတ်မှုကြောင့် ထွက်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်နိုင်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဂျွန် လင်ဂတ်ကဲ့သို့သော ကက်သလစ်သမိုင်းပညာရှင်များက မေရီ၏ မူဝါဒများ ကျရှုံးခဲ့ရခြင်းမှာ ၎င်းတို့ မှားယွင်းနေ၍မဟုတ်ဘဲ ထိုမူဝါဒများကို ခိုင်မာအောင် လုပ်ဆောင်ရန် သူမ၏ နန်းစံသက်တမ်းမှာ တိုတောင်းလွန်းခြင်းနှင့် သူမ ထိန်းချုပ်မရသော သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ အခြားနိုင်ငံများတွင် ကက်သလစ်တန်ပြန်ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး ကို ဂျေဆူးအစ်သာသနာပြုများက ဦးဆောင်ခဲ့သော်လည်း မေရီ၏ အဓိကဘာသာရေးအကြံပေး ကာဒီနယ် ရက်ဂျီနယ် ပိုးလ်က အင်္ဂလန်သို့ ဂျေဆူးအစ်များကို ဝင်ရောက်ခွင့်မပြုခဲ့ပေ။ ဖိလစ်နှင့် သူမ၏ လက်ထပ်မှုသည် တိုင်းသူပြည်သားများအကြား လူကြိုက်နည်းခဲ့ပြီး သူမ၏ ဘာသာရေးမူဝါဒများသည် နက်ရှိုင်းသော မကျေနပ်မှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ပြင်သစ်ထံ ကာလေ့စ်မြို့ကို စစ်ရေးအရ ဆုံးရှုံးလိုက်ရခြင်းမှာ အင်္ဂလိပ်တို့၏ ဂုဏ်သိက္ခာအတွက် ခါးသီးသော အရှက်ရမှု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ကောက်ပဲသီးနှံ အထွက်နှုန်းမကောင်းခြင်းကလည်း ပြည်သူတို့၏ မကျေနပ်မှုကို ပိုမိုတိုးပွားစေခဲ့သည်။ ဖိလစ်သည် ၎င်း၏ အချိန်အများစုကို ပြည်ပတွင်သာ ကုန်ဆုံးခဲ့ပြီး မေရီမှာ အင်္ဂလန်တွင် ကျန်ရစ်ခဲ့သဖြင့် သူမသည် ခင်ပွန်းမရှိ၍ စိတ်ဓာတ်ကျခဲ့ရပြီး သားသမီးမရနိုင်ခြင်းကြောင့်လည်း စိတ်ထိခိုက်ခဲ့ရသည်။ သူမကွယ်လွန်ပြီးနောက် ဖိလစ်သည် အဲလိဇဘတ်ကို လက်ထပ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း သူမက ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ မေရီ၏ အုပ်ချုပ်မှုသည် ရလဒ်အားဖြင့် ထိရောက်မှုမရှိဘဲ လူကြိုက်နည်းခဲ့သော်လည်း၊ နောက်ပိုင်းတွင် အဲလိဇဘတ်ခေတ်၏ အောင်မြင်မှုများအဖြစ် ချီးကျူးခံခဲ့ရသည့် ဘဏ္ဍာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု၊ ရေတပ်ချဲ့ထွင်မှုနှင့် ကိုလိုနီနယ်မြေ စွန့်စားရှာဖွေမှု မူဝါဒများကို မေရီ၏ နန်းစံကာလကတည်းက စတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ == '''ဘွဲ့ထူးများ၊ အသုံးအနှုန်းများနှင့် အမှတ်တံဆိပ်များ''' == မေရီ နန်းတက်စဉ်က အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီနှင့် ဆဌမမြောက် အက်ဒွပ်တို့ကဲ့သို့ပင် "ဘုရားသခင်၏ ကျေးဇူးတော်ကြောင့် အင်္ဂလန်၊ ပြင်သစ်နှင့် အိုင်ယာလန်တို့၏ မိဖုရား၊ ဘာသာသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူနှင့် အင်္ဂလန်နှင့် အိုင်ယာလန်ချာ့ခ်ျကျောင်း၏ မြေပြင်ပေါ်ရှိ အမြင့်ဆုံးအဓိပတိ" ဟု တရားဝင် ဘွဲ့ခေါ်တွင်စေခဲ့သည်။ ချာ့ခ်ျ၏ အမြင့်ဆုံးအဓိပတိဟူသော ဘွဲ့မှာ မေရီ၏ ကက်သလစ်အယူဝါဒနှင့် ဆန့်ကျင်နေသဖြင့် ၁၅၅၃ ခုနှစ် ခရစ္စမတ်အပြီးတွင် ထိုဘွဲ့ကို ချန်လှပ်ခဲ့သည်။ ဖိလစ်နှင့် ချုပ်ဆိုခဲ့သော ထိမ်းမြားမှုစာချုပ်အရ တရားဝင်ပူးတွဲဘွဲ့တွင် မေရီသာမက ဖိလစ်၏ ပိုင်နက်များနှင့် တောင်းဆိုမှုများကိုပါ ထည့်သွင်းဖော်ပြခဲ့သည် - "ဘုရားသခင်၏ ကျေးဇူးတော်ကြောင့် အင်္ဂလန်၊ ပြင်သစ်၊ နေပယ်လ်စ်၊ ဂျေရုဆလင်နှင့် အိုင်ယာလန်တို့၏ ဘုရင်နှင့် မိဖုရား၊ ဘာသာသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများ၊ စပိန်နှင့် စစ္စလီတို့၏ မင်းသားနှင့် မင်းသမီး၊ သြစတြီးယား၏ အာခ်ဒျုခ်များ၊ မီလန်၊ ဘာဂန်ဒီနှင့် ဘရာဘန့်တို့၏ ဒျုခ်များ၊ ဟပ်ဘ်စဘတ်၊ ဖလန်းဒါးစ်နှင့် တိုင်ရိုးလ်တို့၏ ကောင့်တ်များ"။ ၁၅၅၄ ခုနှစ်ကတည်းက အသုံးပြုခဲ့သော ဤဘွဲ့ကို ၁၅၅၆ ခုနှစ်တွင် ဖိလစ်က စပိန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံသောအခါ "ဘုရားသခင်၏ ကျေးဇူးတော်ကြောင့် အင်္ဂလန်၊ စပိန်၊ ပြင်သစ်၊ စစ္စလီနှစ်ရပ်၊ ဂျေရုဆလင်နှင့် အိုင်ယာလန်တို့၏ ဘုရင်နှင့် မိဖုရား၊ ဘာသာသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများ၊ သြစတြီးယား၏ အာခ်ဒျုခ်များ၊ ဘာဂန်ဒီ၊ မီလန်နှင့် ဘရာဘန့်တို့၏ ဒျုခ်များ၊ ဟပ်ဘ်စဘတ်၊ ဖလန်းဒါးစ်နှင့် တိုင်ရိုးလ်တို့၏ ကောင့်တ်များ" ဟု ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ပထမမြောက် မေရီ၏ အမှတ်တံဆိပ်မှာ စတုတ္ထမြောက် ဟင်နရီဘုရင် လက်ထက်ကတည်းက အစဉ်အဆက် အသုံးပြုခဲ့သော အမှတ်တံဆိပ်အတိုင်းပင် ဖြစ်သည် - စတုရန်းပုံ လေးကွက်တွင် (ပြင်သစ်အတွက်) ပြာပြာလွင်လွင် နောက်ခံပေါ်တွင် ရွှေရောင်နှင်းပန်းသုံးပွင့်နှင့် (အင်္ဂလန်အတွက်) နီနီရဲရဲ နောက်ခံပေါ်တွင် ရှေ့သို့လျှောက်နေသော ရွှေရောင်ခြင်္သေ့သုံးကောင် ပုံစံဖြစ်သည်။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် သူမ၏ အမှတ်တံဆိပ်ကို ခင်ပွန်းဖြစ်သူ၏ အမှတ်တံဆိပ်နှင့် ဘေးချင်းယှဉ်၍ ဖော်ပြလေ့ရှိသည်။ သူမသည် "အမှန်တရားသည် အချိန်၏ သမီးပျိုဖြစ်သည်" (Latin: ''Veritas Temporis Filia'') ဟူသော စကားကို သူမ၏ ကိုယ်ပိုင်ဆောင်ပုဒ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{Lifetime|၁၅၁၆|၁၅၅၈}} [[Category:အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်မများ]] extxdiy5suxkvmzhcscf451rlwe4i2f တမ်းပလိတ်:Catholic Encyclopedia 10 292041 1054862 2026-09-23T14:58:53Z Dr Lotus Black 31011 "{{#if:{{{no-icon|{{{noicon|}}}}}}||{{#if:{{{wstitle|}}}|[[File:Wikisource-logo.svg|12px|class=noviewer|alt=|link=]]|[[File:PD-icon.svg|12px|class=noviewer|alt=|link=]]}}&nbsp;}}<!-- -->{{{prescript|{{#if:{{{inline|}}}|One or more of the preceding sentences|This article}} incorporates text from a publication now in the [[public domain]]:&nbs..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1054862 wikitext text/x-wiki {{#if:{{{no-icon|{{{noicon|}}}}}}||{{#if:{{{wstitle|}}}|[[File:Wikisource-logo.svg|12px|class=noviewer|alt=|link=]]|[[File:PD-icon.svg|12px|class=noviewer|alt=|link=]]}}&nbsp;}}<!-- -->{{{prescript|{{#if:{{{inline|}}}|One or more of the preceding sentences|This article}} incorporates text from a publication now in the [[public domain]]:&nbsp;}}}<!-- no white space -->{{#invoke:template wrapper|{{#if:{{{_debug|}}}|list|wrap}}|_template=cite Catholic Encyclopedia |_exclude=inline, noicon, no-icon, prescript, _debug |no-icon=1 }}<includeonly><!--no white space -->{{#ifeq: {{NAMESPACEE}} |<!--is set-->|<!-- then--> {{#if:{{{wstitle|}}} |<!--then-->[[Category:Articles incorporating text from the 1913 Catholic Encyclopedia with Wikisource reference]] |<!--else-->{{#if:{{{title|}}} |<!--then-->[[Category:Articles incorporating text from the 1913 Catholic Encyclopedia without Wikisource reference]] |<!--else-->{{#if:{{{1|}}} |<!--then-->[[Category:Articles incorporating text from the 1913 Catholic Encyclopedia with an unnamed parameter]] |<!--else-->[[Category:Articles incorporating text from the 1913 Catholic Encyclopedia with no article parameter]]<!--1 -->}}<!--title -->}}<!--wstitle -->}}<!--NAMESPACE -->}}</includeonly><noinclude> {{Documentation}} </noinclude><!--DO NOT PUT A BLANK LINE AFTER THIS COMMENT--> maicfqen56b898l7dz3u4osq4m74ovf 1054865 1054862 2026-09-23T15:02:46Z Dr Lotus Black 31011 1054865 wikitext text/x-wiki {{#if:{{{no-icon|{{{noicon|}}}}}}||{{#if:{{{wstitle|}}}|[[File:Wikisource-logo.svg|12px|class=noviewer|alt=|link=]]|[[File:PD-icon.svg|12px|class=noviewer|alt=|link=]]}}&nbsp;}}<!-- -->{{{prescript|{{#if:{{{inline|}}}|One or more of the preceding sentences|This article}} incorporates text from a publication now in the [[public domain]]:&nbsp;}}}<!-- no white space -->{{#invoke:template wrapper|{{#if:{{{_debug|}}}|list|wrap}}|_template=cite Catholic Encyclopedia |_exclude=inline, noicon, no-icon, prescript, _debug |no-icon=1 }}<includeonly><!--no white space -->{{#ifeq: {{NAMESPACEE}} |<!--is set-->|<!-- then--> {{#if:{{{wstitle|}}} |<!--then--> |<!--else-->{{#if:{{{title|}}} |<!--then--> |<!--else-->{{#if:{{{1|}}} |<!--then--> |<!--else--><!--1 -->}}<!--title -->}}<!--wstitle -->}}<!--NAMESPACE -->}}</includeonly><noinclude> {{Documentation}} </noinclude><!--DO NOT PUT A BLANK LINE AFTER THIS COMMENT--> h7r1vq7b4cpxdo0cd9f1ek0yxwsc40a 1054867 1054865 2026-09-23T15:04:44Z Dr Lotus Black 31011 1054867 wikitext text/x-wiki {{#if:{{{no-icon|{{{noicon|}}}}}}||{{#if:{{{wstitle|}}}|[[File:Wikisource-logo.svg|12px|class=noviewer|alt=|link=]]|[[File:PD-icon.svg|12px|class=noviewer|alt=|link=]]}}&nbsp;}}<!-- -->{{{prescript|{{#if:{{{inline|}}}|One or more of the preceding sentences|This article}} incorporates text from a publication now in the public domain:&nbsp;}}}<!-- no white space -->{{#invoke:template wrapper|{{#if:{{{_debug|}}}|list|wrap}}|_template=cite Catholic Encyclopedia |_exclude=inline, noicon, no-icon, prescript, _debug |no-icon=1 }}<includeonly><!--no white space -->{{#ifeq: {{NAMESPACEE}} |<!--is set-->|<!-- then--> {{#if:{{{wstitle|}}} |<!--then--> |<!--else-->{{#if:{{{title|}}} |<!--then--> |<!--else-->{{#if:{{{1|}}} |<!--then--> |<!--else--><!--1 -->}}<!--title -->}}<!--wstitle -->}}<!--NAMESPACE -->}}</includeonly><noinclude> {{Documentation}} </noinclude><!--DO NOT PUT A BLANK LINE AFTER THIS COMMENT--> t6b0cx0nqqpu7m0ph66clq7wy0vmesj တမ်းပလိတ်:Cite ODNB 10 292042 1054863 2026-09-23T15:00:32Z Dr Lotus Black 31011 "<includeonly>{{#invoke:template wrapper|{{#if:{{{_debug|}}}|list|wrap}}|_template=cite encyclopedia |_exclude=freearticle, id, _debug |_alias-map=accessdate:access-date,authorlink:author-link,origyear:orig-date |encyclopedia=Dictionary of National Biography#Oxford Dictionary of National Biography|Oxford Dictionary of National Biogr..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1054863 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:template wrapper|{{#if:{{{_debug|}}}|list|wrap}}|_template=cite encyclopedia |_exclude=freearticle, id, _debug |_alias-map=accessdate:access-date,authorlink:author-link,origyear:orig-date |encyclopedia=[[Dictionary of National Biography#Oxford Dictionary of National Biography|Oxford Dictionary of National Biography]] |edition=online |publisher=Oxford University Press |doi={{#if:{{{id|}}}|10.1093/ref:odnb/{{{id|}}}}} |doi-access={{#if:{{{doi|}}}{{{id|}}}|{{#if:{{{freearticle|}}}|free}}}} |url-access={{#if:{{{url|}}}|{{#if:{{{freearticle|}}}||subscription}}}} }}{{#if:{{{freearticle|}}}| |&#x20;{{ODNBsub|sentence=yes}}}}<!-- -->{{main other|[[Category:Wikipedia articles incorporating a citation from the ODNB]]}}<!-- -->{{#if:{{both|{{{id|}}}|{{{doi|}}}}}|[[Category:Pages using cite ODNB with both doi and id parameters]]|<!-- id with doi --> {{#if:{{{id|}}}|[[Category:Pages using cite ODNB with id parameter]]}}}}<!-- id without doi --></includeonly><noinclude> {{Cite ODNB|title={{{title}}}}} {{Documentation}} </noinclude> n4wga7kxd2zij6whio29vbp1ee66b6o 1054864 1054863 2026-09-23T15:01:14Z Dr Lotus Black 31011 1054864 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:template wrapper|{{#if:{{{_debug|}}}|list|wrap}}|_template=cite encyclopedia |_exclude=freearticle, id, _debug |_alias-map=accessdate:access-date,authorlink:author-link,origyear:orig-date |encyclopedia=[[:en:Dictionary of National Biography#Oxford Dictionary of National Biography|Oxford Dictionary of National Biography]] |edition=online |publisher=Oxford University Press |doi={{#if:{{{id|}}}|10.1093/ref:odnb/{{{id|}}}}} |doi-access={{#if:{{{doi|}}}{{{id|}}}|{{#if:{{{freearticle|}}}|free}}}} |url-access={{#if:{{{url|}}}|{{#if:{{{freearticle|}}}||subscription}}}} }}{{#if:{{{freearticle|}}}| |&#x20;{{ODNBsub|sentence=yes}}}}<!-- -->{{main other|[[Category:Wikipedia articles incorporating a citation from the ODNB]]}}<!-- -->{{#if:{{both|{{{id|}}}|{{{doi|}}}}}|[[Category:Pages using cite ODNB with both doi and id parameters]]|<!-- id with doi --> {{#if:{{{id|}}}|[[Category:Pages using cite ODNB with id parameter]]}}}}<!-- id without doi --></includeonly><noinclude> {{Cite ODNB|title={{{title}}}}} {{Documentation}} </noinclude> mn2psfofo1oy4vr03gevc15paclqx71 1054866 1054864 2026-09-23T15:03:45Z Dr Lotus Black 31011 1054866 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:template wrapper|{{#if:{{{_debug|}}}|list|wrap}}|_template=cite encyclopedia |_exclude=freearticle, id, _debug |_alias-map=accessdate:access-date,authorlink:author-link,origyear:orig-date |encyclopedia=[[:en:Dictionary of National Biography#Oxford Dictionary of National Biography|Oxford Dictionary of National Biography]] |edition=online |publisher=Oxford University Press |doi={{#if:{{{id|}}}|10.1093/ref:odnb/{{{id|}}}}} |doi-access={{#if:{{{doi|}}}{{{id|}}}|{{#if:{{{freearticle|}}}|free}}}} |url-access={{#if:{{{url|}}}|{{#if:{{{freearticle|}}}||subscription}}}} }}{{#if:{{{freearticle|}}}| |&#x20;{{ODNBsub|sentence=yes}}}}<!-- -->{{main other|}}<!-- -->{{#if:{{both|{{{id|}}}|{{{doi|}}}}}||<!-- id with doi --> {{#if:{{{id|}}}|}}}}<!-- id without doi --></includeonly><noinclude> {{Cite ODNB|title={{{title}}}}} {{Documentation}} </noinclude> dpwujtiycmyt9nm6w5abpt5nr2174aj ပထမမြောက်မေရီဘုရင်မ 0 292043 1054869 2026-09-23T15:06:44Z Dr Lotus Black 31011 [[ပထမမြောက်မေရီဘုရင်မ]] စာမျက်နှာကို [[ပထမမြောက် မေရီဘုရင်မ]] သို့ Dr Lotus Blackက ရွှေ့ခဲ့သည်: spacing 1054869 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ပထမမြောက် မေရီဘုရင်မ]] adtevpbg1jtkzr8ebc07ze9zti72qgv ကဏ္ဍ:အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်မများ 14 292044 1054871 2026-09-23T15:19:27Z Dr Lotus Black 31011 " [[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် ရေမြေ့သခင်များ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1054871 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် ရေမြေ့သခင်များ]] k7yglfm6yigki5azs25piu7y97i7ai6 ကဏ္ဍ:ဂျာမန်နွယ် ဘာသာစကားများ 14 292045 1054874 2026-09-23T15:33:48Z Dr Lotus Black 31011 "{{Commons category|Germanic languages}} {{Cat main}} [[ကဏ္ဍ:ဘာသာစကား မိသားစုများ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1054874 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Germanic languages}} {{Cat main}} [[ကဏ္ဍ:ဘာသာစကား မိသားစုများ]] 5ht4qmw1yron6scr9edj2h1knr8n02p ကဏ္ဍ:အော်စထရို-ထိုင်း ဘာသာစကားများ 14 292046 1054878 2026-09-23T15:36:46Z Dr Lotus Black 31011 "{{Cat main}} [[ကဏ္ဍ:ဘာသာစကား မိသားစုများ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1054878 wikitext text/x-wiki {{Cat main}} [[ကဏ္ဍ:ဘာသာစကား မိသားစုများ]] 57rtgub2em24mrhr812149ubm7m486s တမ်းပလိတ်:Bare URL inline 10 292047 1054883 2026-09-23T15:53:03Z Dr Lotus Black 31011 "{{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||date=__DATE__ |$B= <!--{{Bare URL inline}} begin-->{{Fix | name = {{{name|Bare-inline}}} | subst = <includeonly>{{subst:</includeonly><includeonly>substcheck}}</includeonly> | link = Wikipedia:Bare URLs | text = bare URL | title = {{{reason|A full citation is required to prevent link ro..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1054883 wikitext text/x-wiki {{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||date=__DATE__ |$B= <!--{{Bare URL inline}} begin-->{{Fix | name = {{{name|Bare-inline}}} | subst = <includeonly>{{subst:</includeonly><includeonly>substcheck}}</includeonly> | link = Wikipedia:Bare URLs | text = bare URL | title = {{{reason|A full citation is required to prevent link rot.}}} | date = {{{date|}}} | cat = | cat-date = }}<!--{{Bare URL inline}} end-->}}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> rm01ka4x2ot4eh5izqoow4uau21e2pu တမ်းပလိတ်:Free access 10 292048 1054886 2026-09-23T16:06:54Z Dr Lotus Black 31011 "<span style="position:relative; top: -2px;">[[File:Lock-green.svg|9px|link=Open_access#Free access|Free to read|alt=Free access icon]]</span><noinclude>{{access level documentation}}</noinclude>" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1054886 wikitext text/x-wiki <span style="position:relative; top: -2px;">[[File:Lock-green.svg|9px|link=Open_access#Free access|Free to read|alt=Free access icon]]</span><noinclude>{{access level documentation}}</noinclude> lbqks63463q9lqhdan2vxfw4k302vek တမ်းပလိတ်:EThOS 10 292049 1054887 2026-09-23T16:08:29Z Dr Lotus Black 31011 "{{Catalog lookup link|{{{EThOS|{{{1|}}}}}}|{{{2|}}}|{{{3|}}}|article-link=EThOS|link-prefix=https://ethos.bl.uk/OrderDetails.do?uin=|list-leadout={{{leadout|}}}|link-postfix={{#if:{{{show|}}}|/editions}}|item-postfix={{#if:{{{show|}}}|&#32;({{#ifeq:{{{show|}}}|all|all editions|{{{show|}}}}})}}}}<noinclude> {{documentation}} </noinclude>" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1054887 wikitext text/x-wiki {{Catalog lookup link|{{{EThOS|{{{1|}}}}}}|{{{2|}}}|{{{3|}}}|article-link=EThOS|link-prefix=https://ethos.bl.uk/OrderDetails.do?uin=|list-leadout={{{leadout|}}}|link-postfix={{#if:{{{show|}}}|/editions}}|item-postfix={{#if:{{{show|}}}|&#32;({{#ifeq:{{{show|}}}|all|all editions|{{{show|}}}}})}}}}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> pns670kex8q7b6zjt3jwkg5m9ybwkh9 တမ်းပလိတ်:Google scholar id 10 292050 1054888 2026-09-23T16:09:43Z Dr Lotus Black 31011 စာမျက်နှာကို [[တမ်းပလိတ်:Google Scholar id]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1054888 wikitext text/x-wiki #Redirect[[တမ်းပလိတ်:Google Scholar id]] of26fpf0ceux2dj17kdup69lwfmrpp0 တမ်းပလိတ်:Handle ID 10 292051 1054892 2026-09-23T16:22:08Z Dr Lotus Black 31011 "<includeonly>{{#invoke:CS1 identifiers|main|_template=hdl}}</includeonly><noinclude> {{documentation}} </noinclude>" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1054892 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:CS1 identifiers|main|_template=hdl}}</includeonly><noinclude> {{documentation}} </noinclude> fcvbutmk0u4qjpxhhk0re33539ja6u9 တမ်းပလိတ်:Hdl 10 292052 1054893 2026-09-23T16:22:52Z Dr Lotus Black 31011 စာမျက်နှာကို [[တမ်းပလိတ်:Handle ID]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1054893 wikitext text/x-wiki #Redirect[[တမ်းပလိတ်:Handle ID]] rtqgn0rbtvtqjubn9z6ecpq61oa8tid မော်ဂျူး:CS1 identifiers 828 292053 1054894 2026-09-23T16:24:21Z Dr Lotus Black 31011 "require ('strict'); local get_args = require ('Module:Arguments').getArgs; local identifiers = require ('Module:Citation/CS1/Identifiers'); local utilities = require ('Module:Citation/CS1/Utilities'); local has_accept_as_written = utilities.has_accept_as_written; -- import functions from Module:Citation/CS1/Utilities local is_set = ut..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1054894 Scribunto text/plain require ('strict'); local get_args = require ('Module:Arguments').getArgs; local identifiers = require ('Module:Citation/CS1/Identifiers'); local utilities = require ('Module:Citation/CS1/Utilities'); local has_accept_as_written = utilities.has_accept_as_written; -- import functions from Module:Citation/CS1/Utilities local is_set = utilities.is_set; local make_wikilink = utilities.make_wikilink; local set_message = utilities.set_message; local substitute = utilities.substitute; local cfg = mw.loadData ('Module:Citation/CS1/Configuration'); utilities.set_selected_modules (cfg); -- so that functions in Utilities can see the selected cfg tables identifiers.set_selected_modules (cfg, utilities); -- so that functions in Identifiers can see the selected cfg tables and selected Utilities module local Frame; -- local copy of <frame> from main(); nil else local this_page = mw.title.getCurrentTitle(); -- used to limit categorization to certain namepsaces local no_cat; -- used to limit categorization to certain namespaces if cfg.uncategorized_namespaces[this_page.namespace] then -- is this page's namespace id one of the uncategorized namespace ids? no_cat = true; -- set no_cat; this page will not be categorized end for _, v in ipairs (cfg.uncategorized_subpages) do -- cycle through page name patterns if this_page.text:match (v) then -- test page name against each pattern no_cat = true; -- set no_cat; this page will not be categorized break; -- bail out if one is found end end --[[--------------------------< E R R _ M E S S A G E _ C O N V E R T >---------------------------------------- converts cs1|2 error message to a message suitable for this module. converted error messages do not name a parameter as is done in cs1|2. The help link links to the template page not to a help-namespace page. The prefix is rewritten to name the offending template; not a cs1|2 template. adds template specific category. done this way because the identifier functions in Module:Citation/CS1/Identifiers create properly formatted messages with correct html for styling. ]] local function err_message_convert (message_prefix, message, _template, no_cat) message = message:gsub ('&#124;([^=]+)=', '%1'); -- remove parameter pipe and assignment operator message = message:gsub ('Help:CS1 errors#[^%]]+', substitute ('Template:$1|help', _template)); -- rewrite help text message = message:gsub ('(%b<>)', substitute ('$1$2: ', {'%1', message_prefix}), 1); -- %1 is the opening span tag; insert <message_prefix> local category = no_cat and '' or substitute ('[[Category:Pages with $1 errors]]', _template:upper()); -- limited to certain namespaces return substitute ('$1$2', {message, category}); -- make a big string and done end --[[--------------------------< M A I N T _ M E S S A G E _ C O N V E R T >------------------------------------ converts cs1|2 maintenance message to a message suitable for this module. converted maintenance messages have a prefix suitable for the rendered template. The 'link' text links to the an appropriate maintenance category ]] local function maint_message_convert (message_prefix, message_raw, _template, no_cat) message_raw = message_raw:gsub ('CS1 maint: ', ''); -- strip cs1-specific prefix from cat name local message = substitute ('$1: $2', {message_prefix, message_raw}); -- add the template prefix message = substitute ('$1$2 ($3)', { message, no_cat and '' or substitute (cfg.messages['cat wikilink'], message_raw),-- the category link; limited to certain namespaces substitute (cfg.messages[':cat wikilink'], message_raw)} -- links to the maint cat, just as cs1|2 links to its maint cats ); return substitute (cfg.presentation['hidden-maint'], message); -- the maint message text end --[[--------------------------< P A R A M S _ G E T >---------------------------------------------------------- extract enumerated parameters from <args_t> where the enumerator is <i>. enumerator is always the last character of the parameter name (doi-broken-date1 not doi1-broken-date) special case the enumerator is 1: prefer non-enumerated parameters returns a table of same-enumerator parameters (without enumerator) note: <i> is a number ]] local function params_get (args_t, i) --mw.logObject (args_t, 'args_t') local params_t = {}; -- selected parameters go in this table if 1 == i then -- special case when enumerator (<i>) is 1 for k, v in pairs (args_t) do -- for each parameter if 'number' == type (k) then -- if this is a positional parameter if 1 == k then -- and its the first positional parameter params_t[1] = v; -- save it end else -- here for named parameters local enum = k:match ('%d+$'); -- extract the enumerator from the parameter's name; nil else if (not enum) or (1 == tonumber (enum)) then -- when not enumerated or when enumerator is 1 k = k:gsub ('%d+$', ''); -- remove the enumerator from parameter name params_t[k] = v; -- and save this parameter end end end else for k, v in pairs (args_t) do -- for each parameter if 'number' == type (k) then -- if this is a positional parameter if i == k then -- and is the desired positional parameter params_t[1] = v; -- save it (as index number 1; not as index <i>) end else -- here for named parameters local enum = k:match ('%d+$'); -- extract the parameter's enumerator; nil else if enum and (i == tonumber (enum)) then -- when enumerated and the enumerator is same as requested k = k:gsub ('%d+$', ''); -- remove the enumerator from parameter name params_t[k] = v; -- and save this parameter end end end end --mw.logObject (params_t, 'params_t') return params_t; -- and done end --[[--------------------------< R E N D E R _ F I N A L >------------------------------------------------------ this function applies cs1|2 template style sheet to a rendered identifier or error message ]] local function render_final (output) if not Frame then -- not set when this module called from another module Frame = mw.getCurrentFrame(); -- get the calling module's frame so that we can call extensionTag() end return substitute ('$1$2', { Frame:extensionTag ('templatestyles', '', {src='Module:Citation/CS1/styles.css'}), -- apply templatestyles output -- to the rendered identifier or error message }); end --[[--------------------------< _ M A I N >-------------------------------------------------------------------- entry point when called from another module; example: local rendered_identifier = require ('Module:CS1 identifiers')._main ({'10.4231/sommat', _template = 'doi', ['doi-access'] = 'free', ['doi-broken-date'] = 'June 2025'}); supported identifier templates are: {{arxiv}} {{asin}} {{bibcode}} {{biorxiv}} {{citeseerx}} {{doi}} {{hdl}} {{isbn}} {{ismn}} {{issn}} {{jfm}} {{jstor}} {{medrxiv}} {{mr}} {{oclc}} {{ol}} {{osti}} {{pmc}} {{pmid}} {{sbn}} {{ssrn}} {{s2cid}} {{zbl}} <args_t> is a table of all parameters needed to properly render the identifier ]] local function _main (args_t) local ID_list_t = {}; -- sequence table of rendered identifiers local ID_list_coins_t = {}; -- table of identifiers and their values from args; key is same as cfg.id_handlers's key; COinS not supported in this module local template_name = args_t._template; local message_prefix; if not (template_name and cfg.id_handlers[template_name:upper()]) then error ('|_template= requires valid value'); -- a message for template writers; not seen by users end template_name = template_name:lower(); -- force lower case message_prefix = substitute ('<code class="cs1-code">&#x7B;{[[Template:$1|$1]]}}</code>', template_name); local rendered_id; -- a single rendered id worked on here local rendered_ids_t = {}; -- individual rendered ids go here local i = 1; -- initialize the indexer for the repeat loop repeat -- loop until no local params_t = params_get (args_t, i); -- get the parameters associated with enumerator <i> params_t[template_name] = params_t[1] or params_t['id']; -- assign value from {{{1}}} or |id= to |<identifier>= params_t._template = nil; -- unset as no longer needed if not params_t[template_name] then -- in case params_t[1] and params_t.id are nil params_t[template_name] = ''; -- set <id> to empty string return render_final ( -- make an error message and done substitute ('<span class="cs1-visible-error citation-comment">$1: required identifier missing ($2)</span>$3', { message_prefix, substitute ('[[Template:$1|help]]', template_name), no_cat and '' or substitute ('[[Category:Pages with $1 errors]]', template_name:upper()) })); end params_t[i] = nil; -- unset these as no longer needed params_t.id = nil; local DoiBroken = params_t['doi-broken-date']; -- {{doi}} only local Embargo = params_t['pmc-embargo-date']; -- {{pmc}} only local Class = params_t['class']; -- {{arxiv}} only local AsinTLD = params_t['asin-tld']; -- {{asin}} only ID_list_t, ID_list_coins_t = identifiers.identifier_lists_get (params_t, {DoiBroken = DoiBroken, Embargo = Embargo, Class = Class, ASINTLD = AsinTLD}, {}); -- {} is a placeholder for unused ID_support{} rendered_id = ID_list_t[1]; if utilities.z.error_msgs_t[1] then -- only one error message considered rendered_id = substitute ('$1 $2', { rendered_id, err_message_convert (message_prefix, utilities.z.error_msgs_t[1], template_name, no_cat), }); elseif utilities.z.maint_cats_t[1] then -- only one maint message considered per rendering rendered_id = substitute ('$1 $2', { rendered_id, maint_message_convert (message_prefix, utilities.z.maint_cats_t[1], template_name, no_cat), }); end utilities.z.error_msgs_t = {}; -- reset these utilities.z.maint_cats_t = {}; if (1 ~= i) or ((1 == i) and ('yes' == args_t.plainlink)) then -- no label for 2nd... identifiers; when |plainlink=yes then no label for first identifier; local separator = cfg.id_handlers[template_name:upper()].separator; -- get the identifier label separator rendered_id = rendered_id:gsub ('^%[%[.-|.-%]%]', ''); -- strip cs1-supplied label rendered_id = rendered_id:gsub ('^' .. separator, ''); -- and strip the label separator elseif 1 == i then -- here for first identifier; |plainlink= not set if 'no' == args_t.link then -- |link=no then do not link identifier label rendered_id = rendered_id:gsub ('^%[%[.-|(.-)%]%]', '%1'); -- strip wikilink markup from cs1-supplied label end end table.insert (rendered_ids_t, rendered_id); -- save the rendered identifier i = i + 1; -- bump the indexer until not (args_t[i] or args_t['id' .. i]); -- end of repeat loop local list_separator = ', '; -- identifier separator for a list of identifiers local leadout = args_t.leadout and mw.ustring.gsub (args_t.leadout, '^(%a.*)', ' %1 ') or nil; -- insert leading space if first character is a letter; add trailing space if leadout then -- extra text goes between last two identifiers in the list return render_final (mw.text.listToText (rendered_ids_t, list_separator, leadout)); -- make a list, add templatestyles, and done end return render_final (table.concat (rendered_ids_t, list_separator)); -- make a list, add templatestyles, and done end --[[--------------------------< M A I N >---------------------------------------------------------------------- entry point from an invoke {{#invoke:CS1 identifiers|main|_template=<identifier name>}} ]] local function main (frame) Frame = frame; -- make a copy for rendering final output local args_t = get_args (frame); -- extract the arguments return _main (args_t); -- render the identifier and done end --[[--------------------------< E X P O R T S >---------------------------------------------------------------- ]] return { main = main, -- entry point from an invoke (in a template usually) _main = _main -- entry point when called from another module } kfqvlvln7ebhjrn25nvbqqvertt38ne အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-51343-90 3 292054 1054896 2026-09-23T16:49:17Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1054896 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-51343-90 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၆:၄၉၊ ၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) ixnzqrrqemulsn96jlr6t5ilg11vsrm ပထမမြောက် ဂျိမ်းစ်ဘုရင် 0 292055 1054897 2026-09-23T17:31:42Z I'm Rinn 148432 "{{Short description|King of Scotland from 1567 to 1625, King of England and Ireland from 1603}} {{Infobox royalty | image = JamesIEngland (cropped 2).jpg | caption = Portrait, {{circa| 1605}} | succession1 = [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံဘုရင်]] နှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1054897 wikitext text/x-wiki {{Short description|King of Scotland from 1567 to 1625, King of England and Ireland from 1603}} {{Infobox royalty | image = JamesIEngland (cropped 2).jpg | caption = Portrait, {{circa| 1605}} | succession1 = [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံဘုရင်]] နှင့် [[အိုင်ယာလန်နိုင်ငံပြည့်ရှင်ဘုရင်များ]] | more_text1 = ([[Styles of English and Scottish sovereigns|more...]]) | coronation1 = ၂၅ ဇူလိုင် ၁၆၀၃ | predecessor1 = [[ပထမမြောက်အယ်လီဇဘက်ဘုရင်မကြီး]] | successor1 = [[ပထမမြောက်ချားလ်စ်ဘုရင်]] | succession = [[စကော့တလန်ဘုရင်]] | reign = ၂၄ ဇူလိုင် ၁၅၆၇ – ၂၇ မတ် ၁၆၂၅ | coronation = ၂၉ ဇူလိုင် ၁၅၆၇ | predecessor = [[စကော့တလန်ဘုရင်မမေရီ]] | reg_type = Regents | successor = [[အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် ပထမမြောက် ချားလ်စ်ဘုရင်]] | spouse = [[ဒိန်းမတ်မှအန်း]] | issue = * [[ဝေလမင်းသားဟင်နရီဖရက်ဒရစ်ချ်]] * [[ဘိုမီးယားဘုရင်မအဲလိဇဘက်]] * [[မာဂရက်စတူးအက် (၁၅၉၈-၁၆၀၀)]] * [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံပြည့်ရှင် ပထမချားလ်စ်ဘုရင်]] * [[ကင်တာနှင့်လုံးမြို့စားရောဘတ်ထ်]] * [[မေရီစတူးအက် (၁၆၀၅-၁၆၀၇)]] * [[ဆိုဖီယာစတူးအက်]] | house = [[စတူးအက်အိမ်တော်]] | father = [[ဟင်နရီစတူးအက် (လော့ဒန်လေ)]] | mother = [[စကော့တလန်ဘုရင်မမေရီ]] | birth_date = ၁၉ ဇွန် ၁၅၆၆ | birth_place = [[အီဒင်ဘာ့ဂ်ရဲတိုက်]]၊ အီဒင်ဘာ့ဂ်၊ စကော့တလန် | death_date = ၂၇ မတ် ၁၆၂၅ (အသက် ၅၈) | death_place = [[သီအိုဘတ့်သ်အိမ်တော်]], ဟတ်သ်ဖို့သ်ရှိုင်းယား၊ စကော့တလန် | burial_date = ၇ မေ ၁၆၂၅ | burial_place = [[ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း]] | signature = James I of England signature.svg | alt = James's signature |name=ပထမမြောက်ဂျိမ်းစ်ဘုရင်}}'''<big>ပထမမြောက် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်</big>''' (ဂျိမ်းစ် ချားလ်စ် စတူးအတ်၊ ၁၅၆၆ ဇွန် ၁၉ – ၁၆၂၅ မတ် ၂၇) သည် ၁၅၆၇ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၂၄ ရက်မှစ၍ '''ဆဋ္ဌမမြောက် ဂျိမ်းစ် အဖြစ် စကော့တလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်''' ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ၁၆၀၃ ခုနှစ် မတ် ၂၄ ရက်တွင် စကော့တလန်နှင့် အင်္ဂလန် ထီးနန်းများ ပူးပေါင်းချိန်မှစ၍ ၁၆၂၅ ခုနှစ် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ '''ပထမမြောက် ဂျိမ်းစ် အဖြစ် အင်္ဂလန်နှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံတို့၏ ဘုရင်''' အဖြစ် စိုးစံခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် နိုင်ငံနှစ်ခုလုံးကို ပိုမိုနီးကပ်သော နိုင်ငံရေးပူးပေါင်းမှုဖြစ်စေရန် ရေရှည်ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း စကော့တလန်နှင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံတို့သည် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်တစ်ဦးတည်းအောက်တွင် သီးခြားလွှတ်တော်၊ တရားစီရင်ရေးနှင့် ဥပဒေများဖြင့် အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် နိုင်ငံများအဖြစ်သာ ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်သည် စကော့တလန်ဘုရင်မ မေရီ၏ သားတော်ဖြစ်ပြီး၊ အင်္ဂလန်ဘုရင်နှင့် အိုင်ယာလန်အရှင်သခင် သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ မြစ်တော်စပ်သူဖြစ်သောကြောင့် ထီးနန်းသုံးခုလုံးကို ဆက်ခံနိုင်ခွင့်ရှိသူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မိခင်ဖြစ်သူ ရာထူးမှ အတင်းအကျပ် နုတ်ထွက်ခိုင်းခြင်း ခံရပြီးနောက် ၎င်းသည် '''သက်တော် ၁၃ လသား အရွယ်တွင် စကော့တလန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့သည်'''။ မိခင်ဖြစ်သူမှာ ကက်သလစ်ဘာသာဝင်ဖြစ်သော်လည်း ဂျိမ်းစ်ကို ပရိုတက်စတင့်ဘာသာဝင်အဖြစ် မွေးမြူပျိုးထောင်ခဲ့သည်။ ၎င်းအရွယ်မရောက်သေးမီကာလအတွင်း ဘုရင်ခံလေးဦးက အုပ်ချုပ်ခဲ့ပြီး၊ ထိုကာလသည် ၁၅၇၈ ခုနှစ်တွင် တရားဝင်ကုန်ဆုံးခဲ့သော်လည်း ၁၅၈၃ ခုနှစ်ရောက်မှသာ အစိုးရအာဏာကို အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၅၈၉ ခုနှစ်တွင် ဒိန်းမတ်နိုင်ငံမှ အန်း နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့၏ သားသမီး သုံးဦးဖြစ်သော ဟင်နရီ ဖရက်ဒရစ်၊ အယ်လီဇဘက် နှင့် ချားလ်စ် တို့သည် အရွယ်ရောက်သည်အထိ အသက်ရှင်ခဲ့ကြသည်။ ၁၆၀၃ ခုနှစ်တွင် ဂျိမ်းစ်သည် သားသမီးမရှိဘဲ ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည့် အင်္ဂလန်တူးဒါ မင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးဘုရင်မဖြစ်သော ၎င်း၏ ဝမ်းကွဲမောင်နှမတော်စပ်သူ ပထမမြောက် အဲလီဇဘက်၏ ရာထူးကို ဆက်ခံခဲ့သည်။ ၎င်းသည် နိုင်ငံသုံးခုလုံးကို ၂၂ နှစ်ကြာ စိုးစံခဲ့ပြီး ထိုကာလကို '''ဂျာကိုဘီယံခေတ်''' ဟု လူသိများသည်။ ၁၆၀၃ ခုနှစ် ထီးနန်းများပူးပေါင်းပြီးနောက် ၎င်းသည် အင်္ဂလန်တွင်သာ အခြေစိုက်နေထိုင်ခဲ့ပြီး၊ စကော့တလန်သို့ ၁၆၁၇ ခုနှစ်တွင် တစ်ကြိမ်သာ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့ကာ မိမိကိုယ်ကိုယ် ဂရိတ်ဗြိတိန်နှင့် အိုင်ယာလန်၏ ဘုရင်အဖြစ် ခေါ်ဝေါ်သမုတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အင်္ဂလန်နှင့် စကော့တလန်အတွက် လွှတ်တော်တစ်ခုတည်း ထားရှိရန် တွန်းအားပေးခဲ့သည်။ ၎င်း၏စိုးစံမှုအတွင်း အိုင်ယာလန်မြောက်ပိုင်းသို့ ဗြိတိသျှတို့ အခြေချနေထိုင်ခြင်း နှင့် အမေရိကတိုက်များ၌ အင်္ဂလိပ်တို့ နယ်ချဲ့အခြေစိုက်ခြင်းများ စတင်ခဲ့သည်။ စကော့တလန်တွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ၅၇ နှစ်နှင့် ၂၄၆ ရက်ကြာ စိုးစံမှုသည် စကော့တလန်ဘုရင်များထဲတွင် '''သက်တမ်းအရှည်ဆုံး''' ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် စကော့တလန်တွင် ၎င်း၏ ရည်မှန်းချက်အများစုကို အောင်မြင်အောင် ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သော်လည်း အင်္ဂလန်တွင်မူ ၁၆၀၅ ခုနှစ် ယမ်းမှုန့်လုပ်ကြံမှု နှင့် အင်္ဂလန်လွှတ်တော်နှင့် ပဋိပက္ခများအပါအဝင် ကြီးမားသော အခက်အခဲများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်လက်ထက်တွင် ဝီလျံ ရှိတ်စပီးယား၊ ဂျွန် ဒန်း၊ ဘင် ဂျွန်ဆင် နှင့် ဖရန်စစ် ဘေကွန် ကဲ့သို့သော စာဆိုတော်များ၏ စာပေယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကားလာမှုနှင့်အတူ အယ်လီဇဘက်ခေတ် စာပေနှင့် ပြဇာတ်များ၏ "ရွှေခေတ်" သည် ဆက်လက်ရှင်သန်ခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်သည် စာပေအမြောက်အမြား ရေးသားခဲ့သူဖြစ်ပြီး ''Daemonologie'' (၁၅၉၇)၊ ''The True Law of Free Monarchies'' (၁၅၉၈) နှင့် ''Basilikon Doron'' (၁၅၉၉) စသည့် စာအုပ်များကို ရေးသားခဲ့သည်။ ၎င်းသည် သမ္မာကျမ်းစာကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ စောစောစီးစီး ဘာသာပြန်ဆိုခြင်း (နောက်ပိုင်းတွင် ၎င်းကို အစွဲပြု၍ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏အမြင် ဟု ခေါ်တွင်သည်) နှင့် ၁၆၀၄ ခုနှစ် ဝတ်ပြုစာအုပ် ပြင်ဆင်ခြင်းတို့ကို ပံ့ပိုးကူညီခဲ့သည်။ ခေတ်ပြိုင်နန်းတွင်းအရာရှိ အန်တိုနီ ဝဲလ်ဒွန် က ဂျိမ်းစ်အား "ခရစ်ယာန်လောကတွင် အသိဉာဏ်အရှိဆုံး လူမိုက်" (အသေးအဖွဲကိစ္စများတွင် တော်သော်လည်း အခြားကိစ္စများတွင် မိုက်မဲသူ) ဟု တင်စားခဲ့ပြီး ယင်းဂုဏ်ပုဒ်သည် ၎င်း၏စရိုက်လက္ခဏာနှင့် ယှဉ်တွဲလျက် ရှိနေခဲ့သည်။ သို့သော် ၂၀ ရာစုနောက်ပိုင်းမှစ၍ သမိုင်းပညာရှင်များသည် ဂျိမ်းစ်၏ ဂုဏ်သတင်းကို ပြန်လည်သုံးသပ်လာကြပြီး ၎င်းအား လေးနက်တည်ငြိမ်ကာ တွေးခေါ်မြော်မြင်တတ်သော ဘုရင်တစ်ဦးအဖြစ် ရှုမြင်လာကြသည်။ ၎င်းသည် ငြိမ်းချမ်းရေးမူဝါဒကို ပြတ်ပြတ်သားသား ဆုပ်ကိုင်ထားခဲ့ပြီး အထူးသဖြင့် ဥရောပအလယ်ပိုင်းကို ပျက်စီးစေခဲ့သော အနှစ်သုံးဆယ်စစ်ပွဲကဲ့သို့သော ဘာသာရေးစစ်ပွဲများတွင် ပါဝင်ပတ်သက်မှုကို ရှောင်ရှားရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ကက်သလစ် စပိန်နိုင်ငံနှင့် စစ်ဖြစ်လိုသော အင်္ဂလန်လွှတ်တော်တွင်းရှိ စစ်လိုလားသည့် အစုအဖွဲ့များ ထွက်ပေါ်လာခြင်းကို တားဆီးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ စတူးအတ်မင်းဆက်၏ ပထမဆုံး အင်္ဂလန်ဘုရင်ဖြစ်သော ၎င်းကို ဒုတိယမြောက် သားတော်ဖြစ်သူ '''ပထမမြောက် ချားလ်စ်''' က ထီးနန်းဆက်ခံခဲ့သည်။ d4cr73bme1w9j91tdgp96tqyboygosp 1054999 1054897 2026-09-24T05:05:29Z I'm Rinn 148432 1054999 wikitext text/x-wiki {{Short description|King of Scotland from 1567 to 1625, King of England and Ireland from 1603}} {{Infobox royalty | image = JamesIEngland (cropped 2).jpg | caption = Portrait, {{circa| 1605}} | succession1 = [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံဘုရင်]] နှင့် [[အိုင်ယာလန်နိုင်ငံပြည့်ရှင်ဘုရင်များ]] | more_text1 = ([[Styles of English and Scottish sovereigns|more...]]) | coronation1 = ၂၅ ဇူလိုင် ၁၆၀၃ | predecessor1 = [[ပထမမြောက်အယ်လီဇဘက်ဘုရင်မကြီး]] | successor1 = [[ပထမမြောက်ချားလ်စ်ဘုရင်]] | succession = [[စကော့တလန်ဘုရင်]] | reign = ၂၄ ဇူလိုင် ၁၅၆၇ – ၂၇ မတ် ၁၆၂၅ | coronation = ၂၉ ဇူလိုင် ၁၅၆၇ | predecessor = [[စကော့တလန်ဘုရင်မမေရီ]] | reg_type = Regents | successor = [[အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် ပထမမြောက် ချားလ်စ်ဘုရင်]] | spouse = [[ဒိန်းမတ်မှအန်း]] | issue = * [[ဝေလမင်းသားဟင်နရီဖရက်ဒရစ်ချ်]] * [[ဘိုမီးယားဘုရင်မအဲလိဇဘက်]] * [[မာဂရက်စတူးအက် (၁၅၉၈-၁၆၀၀)]] * [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံပြည့်ရှင် ပထမချားလ်စ်ဘုရင်]] * [[ကင်တာနှင့်လုံးမြို့စားရောဘတ်ထ်]] * [[မေရီစတူးအက် (၁၆၀၅-၁၆၀၇)]] * [[ဆိုဖီယာစတူးအက်]] | house = [[စတူးအက်အိမ်တော်]] | father = [[ဟင်နရီစတူးအက် (လော့ဒန်လေ)]] | mother = [[စကော့တလန်ဘုရင်မမေရီ]] | birth_date = ၁၉ ဇွန် ၁၅၆၆ | birth_place = [[အီဒင်ဘာ့ဂ်ရဲတိုက်]]၊ အီဒင်ဘာ့ဂ်၊ စကော့တလန် | death_date = ၂၇ မတ် ၁၆၂၅ (အသက် ၅၈) | death_place = [[သီအိုဘတ့်သ်အိမ်တော်]], ဟတ်သ်ဖို့သ်ရှိုင်းယား၊ စကော့တလန် | burial_date = ၇ မေ ၁၆၂၅ | burial_place = [[ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း]] | signature = James I of England signature.svg | alt = James's signature |name=ပထမမြောက်ဂျိမ်းစ်ဘုရင်}}'''<big>ပထမမြောက် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်</big>''' (ဂျိမ်းစ် ချားလ်စ် စတူးအတ်၊ ၁၅၆၆ ဇွန် ၁၉ – ၁၆၂၅ မတ် ၂၇) သည် ၁၅၆၇ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၂၄ ရက်မှစ၍ '''ဆဋ္ဌမမြောက် ဂျိမ်းစ် အဖြစ် စကော့တလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်''' ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ၁၆၀၃ ခုနှစ် မတ် ၂၄ ရက်တွင် စကော့တလန်နှင့် အင်္ဂလန် ထီးနန်းများ ပူးပေါင်းချိန်မှစ၍ ၁၆၂၅ ခုနှစ် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ '''ပထမမြောက် ဂျိမ်းစ် အဖြစ် အင်္ဂလန်နှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံတို့၏ ဘုရင်''' အဖြစ် စိုးစံခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် နိုင်ငံနှစ်ခုလုံးကို ပိုမိုနီးကပ်သော နိုင်ငံရေးပူးပေါင်းမှုဖြစ်စေရန် ရေရှည်ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း စကော့တလန်နှင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံတို့သည် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်တစ်ဦးတည်းအောက်တွင် သီးခြားလွှတ်တော်၊ တရားစီရင်ရေးနှင့် ဥပဒေများဖြင့် အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် နိုင်ငံများအဖြစ်သာ ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့သည်။ '''''မှတ်ချက်။ စကော့တလန်တွင် အုပ်ချုပ်သည့်အခါ ဆဌမမြောက်ဂျိမ်းစ်ဘုရင် ဖြစ်ပြီး အင်္ဂလန်တွင် ဘုရင်ကြီးဖြစ်လာသည့်အခါ ပထမမြောက်ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ဟု ခံယူတော်မူသည်။ ထို့ကြောင့် ဆဌမမြောက်နှင့် ပထမ ဂျိမ်းစ်ဘုရင် ဟုခေါ်ကြသည်။''''' ဂျိမ်းစ်သည် စကော့တလန်ဘုရင်မ မေရီ၏ သားတော်ဖြစ်ပြီး၊ အင်္ဂလန်ဘုရင်နှင့် အိုင်ယာလန်အရှင်သခင် သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ မြစ်တော်စပ်သူဖြစ်သောကြောင့် ထီးနန်းသုံးခုလုံးကို ဆက်ခံနိုင်ခွင့်ရှိသူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မိခင်ဖြစ်သူ ရာထူးမှ အတင်းအကျပ် နုတ်ထွက်ခိုင်းခြင်း ခံရပြီးနောက် ၎င်းသည် '''သက်တော် ၁၃ လသား အရွယ်တွင် စကော့တလန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့သည်'''။ မိခင်ဖြစ်သူမှာ ကက်သလစ်ဘာသာဝင်ဖြစ်သော်လည်း ဂျိမ်းစ်ကို ပရိုတက်စတင့်ဘာသာဝင်အဖြစ် မွေးမြူပျိုးထောင်ခဲ့သည်။ ၎င်းအရွယ်မရောက်သေးမီကာလအတွင်း ဘုရင်ခံလေးဦးက အုပ်ချုပ်ခဲ့ပြီး၊ ထိုကာလသည် ၁၅၇၈ ခုနှစ်တွင် တရားဝင်ကုန်ဆုံးခဲ့သော်လည်း ၁၅၈၃ ခုနှစ်ရောက်မှသာ အစိုးရအာဏာကို အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၅၈၉ ခုနှစ်တွင် ဒိန်းမတ်နိုင်ငံမှ အန်း နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့၏ သားသမီး သုံးဦးဖြစ်သော ဟင်နရီ ဖရက်ဒရစ်၊ အယ်လီဇဘက် နှင့် ချားလ်စ် တို့သည် အရွယ်ရောက်သည်အထိ အသက်ရှင်ခဲ့ကြသည်။ ၁၆၀၃ ခုနှစ်တွင် ဂျိမ်းစ်သည် သားသမီးမရှိဘဲ ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည့် အင်္ဂလန်တူးဒါ မင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးဘုရင်မဖြစ်သော ၎င်း၏ ဝမ်းကွဲမောင်နှမတော်စပ်သူ ပထမမြောက် အဲလီဇဘက်၏ ရာထူးကို ဆက်ခံခဲ့သည်။ ၎င်းသည် နိုင်ငံသုံးခုလုံးကို ၂၂ နှစ်ကြာ စိုးစံခဲ့ပြီး ထိုကာလကို '''ဂျာကိုဘီယံခေတ်''' ဟု လူသိများသည်။ ၁၆၀၃ ခုနှစ် ထီးနန်းများပူးပေါင်းပြီးနောက် ၎င်းသည် အင်္ဂလန်တွင်သာ အခြေစိုက်နေထိုင်ခဲ့ပြီး၊ စကော့တလန်သို့ ၁၆၁၇ ခုနှစ်တွင် တစ်ကြိမ်သာ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့ကာ မိမိကိုယ်ကိုယ် ဂရိတ်ဗြိတိန်နှင့် အိုင်ယာလန်၏ ဘုရင်အဖြစ် ခေါ်ဝေါ်သမုတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အင်္ဂလန်နှင့် စကော့တလန်အတွက် လွှတ်တော်တစ်ခုတည်း ထားရှိရန် တွန်းအားပေးခဲ့သည်။ ၎င်း၏စိုးစံမှုအတွင်း အိုင်ယာလန်မြောက်ပိုင်းသို့ ဗြိတိသျှတို့ အခြေချနေထိုင်ခြင်း နှင့် အမေရိကတိုက်များ၌ အင်္ဂလိပ်တို့ နယ်ချဲ့အခြေစိုက်ခြင်းများ စတင်ခဲ့သည်။ စကော့တလန်တွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ၅၇ နှစ်နှင့် ၂၄၆ ရက်ကြာ စိုးစံမှုသည် စကော့တလန်ဘုရင်များထဲတွင် '''သက်တမ်းအရှည်ဆုံး''' ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် စကော့တလန်တွင် ၎င်း၏ ရည်မှန်းချက်အများစုကို အောင်မြင်အောင် ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သော်လည်း အင်္ဂလန်တွင်မူ ၁၆၀၅ ခုနှစ် ယမ်းမှုန့်လုပ်ကြံမှု နှင့် အင်္ဂလန်လွှတ်တော်နှင့် ပဋိပက္ခများအပါအဝင် ကြီးမားသော အခက်အခဲများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်လက်ထက်တွင် ဝီလျံ ရှိတ်စပီးယား၊ ဂျွန် ဒန်း၊ ဘင် ဂျွန်ဆင် နှင့် ဖရန်စစ် ဘေကွန် ကဲ့သို့သော စာဆိုတော်များ၏ စာပေယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကားလာမှုနှင့်အတူ အယ်လီဇဘက်ခေတ် စာပေနှင့် ပြဇာတ်များ၏ "ရွှေခေတ်" သည် ဆက်လက်ရှင်သန်ခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်သည် စာပေအမြောက်အမြား ရေးသားခဲ့သူဖြစ်ပြီး ''Daemonologie'' (၁၅၉၇)၊ ''The True Law of Free Monarchies'' (၁၅၉၈) နှင့် ''Basilikon Doron'' (၁၅၉၉) စသည့် စာအုပ်များကို ရေးသားခဲ့သည်။ ၎င်းသည် သမ္မာကျမ်းစာကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ စောစောစီးစီး ဘာသာပြန်ဆိုခြင်း (နောက်ပိုင်းတွင် ၎င်းကို အစွဲပြု၍ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏အမြင် ဟု ခေါ်တွင်သည်) နှင့် ၁၆၀၄ ခုနှစ် ဝတ်ပြုစာအုပ် ပြင်ဆင်ခြင်းတို့ကို ပံ့ပိုးကူညီခဲ့သည်။ ခေတ်ပြိုင်နန်းတွင်းအရာရှိ အန်တိုနီ ဝဲလ်ဒွန် က ဂျိမ်းစ်အား "ခရစ်ယာန်လောကတွင် အသိဉာဏ်အရှိဆုံး လူမိုက်" (အသေးအဖွဲကိစ္စများတွင် တော်သော်လည်း အခြားကိစ္စများတွင် မိုက်မဲသူ) ဟု တင်စားခဲ့ပြီး ယင်းဂုဏ်ပုဒ်သည် ၎င်း၏စရိုက်လက္ခဏာနှင့် ယှဉ်တွဲလျက် ရှိနေခဲ့သည်။ သို့သော် ၂၀ ရာစုနောက်ပိုင်းမှစ၍ သမိုင်းပညာရှင်များသည် ဂျိမ်းစ်၏ ဂုဏ်သတင်းကို ပြန်လည်သုံးသပ်လာကြပြီး ၎င်းအား လေးနက်တည်ငြိမ်ကာ တွေးခေါ်မြော်မြင်တတ်သော ဘုရင်တစ်ဦးအဖြစ် ရှုမြင်လာကြသည်။ ၎င်းသည် ငြိမ်းချမ်းရေးမူဝါဒကို ပြတ်ပြတ်သားသား ဆုပ်ကိုင်ထားခဲ့ပြီး အထူးသဖြင့် ဥရောပအလယ်ပိုင်းကို ပျက်စီးစေခဲ့သော အနှစ်သုံးဆယ်စစ်ပွဲကဲ့သို့သော ဘာသာရေးစစ်ပွဲများတွင် ပါဝင်ပတ်သက်မှုကို ရှောင်ရှားရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ကက်သလစ် စပိန်နိုင်ငံနှင့် စစ်ဖြစ်လိုသော အင်္ဂလန်လွှတ်တော်တွင်းရှိ စစ်လိုလားသည့် အစုအဖွဲ့များ ထွက်ပေါ်လာခြင်းကို တားဆီးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ စတူးအတ်မင်းဆက်၏ ပထမဆုံး အင်္ဂလန်ဘုရင်ဖြစ်သော ၎င်းကို ဒုတိယမြောက် သားတော်ဖြစ်သူ '''ပထမမြောက် ချားလ်စ်''' က ထီးနန်းဆက်ခံခဲ့သည်။ == '''ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ဘဝအစောပိုင်း''' == === မွေးဖွားခြင်း === '''ဂျိမ်းစ်''' သည် စကော့တလန်ဘုရင်မ '''မေရီ''' နှင့် သူမ၏ ဒုတိယမြောက်ခင်ပွန်း '''ဟင်နရီ စတူးဝပ်''' ( လော့ဒ် ဒါန်လေ) တို့မှ မွေးဖွားသော တစ်ဦးတည်းသော သားတော်ဖြစ်သည်။ မေရီနှင့် ဒါန်လေတို့ နှစ်ဦးစလုံးသည် အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် ဟင်နရီ (၇) မင်းကြီး၏ သမီးတော်ကြီး မာဂရက်တူးဒါ (အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး၏ အစ်မတော်) မှတစ်ဆင့် တော်စပ်သော မြစ်တော်များ ဖြစ်ကြသည်။ မေရီ၏ စကော့တလန်နိုင်ငံအပေါ် အုပ်ချုပ်စိုးစံမှုမှာ မတည်မငြိမ်ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ သူမနှင့် ခင်ပွန်းဖြစ်သူတို့မှာ ရိုမန်ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြသည့်အတွက် ပရိုတက်စတင့် မှူးမတ်မျိုးနွယ်များ၏ ပုန်ကန်မှုကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ မေရီနှင့် ဒါန်လေတို့၏ အိမ်ထောင်ရေး အဆင်မပြေဖြစ်နေစဉ်အတွင်း ဒါန်လေသည် ပုန်ကန်သူများနှင့် တိတ်တဆိတ် မဟာမိတ်ဖွဲ့ခဲ့ပြီး ဂျိမ်းစ်မင်းသား မွေးဖွားရန် သုံးလအလိုတွင် ဘုရင်မ၏ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာအတွင်းရေးမှူး ဒါဗစ် ရစ်ဇီယို ကို လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ရာ၌ ပူးပေါင်းပါဝင်ခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်မင်းသားကို '''၁၅၆၆ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁၉ ရက်'''တွင် '''အက်ဒင်ဗာရာ ရုန်းတော်''' ၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ သူသည် ဘုရင်မ၏ သားကြီးဖြစ်ပြီး ထီးမွေနန်းမွေ ဆက်ခံမည့်သူဖြစ်သည့်အတွက် အလိုအလျောက် '''ရော့သ်ဆေးနယ်စား''' ၊ '''စကော့တလန်နိုင်ငံ၏ မင်းသားနှင့် အကြီးအကဲ''' ) ဘွဲ့ထူးများကို ရရှိခဲ့သည်။ မွေးဖွားပြီး ငါးရက်အကြာတွင် အင်္ဂလိပ်သံတမန် ဟင်နရီ ကီလီဂရူး) သည် မကျန်းမမာဖြစ်နေဆဲဖြစ်ပြီး တိုးတိုးသာ စကားပြောနိုင်ရှာသော ဘုရင်မကြီးကို လာရောက်တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ကလေးငယ်မှာ "နို့ထိန်းထံမှ နို့စို့နေပြီး"၊ "ခန္ဓာကိုယ် အချိုးအစား ပြေပြစ်ကာ ကောင်းမွန်ထက်မြက်မည့် မင်းသားတစ်ပါး ဖြစ်လာမည့် လက္ခဏာရှိသည်" ဟု မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ မင်းသားငယ်အား ဒီဇင်ဘာ ၁၇ ရက်တွင် စတာလင်ရုန်းတော် (Stirling Castle) ၌ ကျင်းပသော ကက်သလစ်ဘာသာရေး အခမ်းအနားတွင် '''"ချားလ်စ် ဂျိမ်းစ်"''' သို့မဟုတ် '''"ဂျိမ်းစ် ချားလ်စ်"''' ဟု ခရစ်ယာန်ဘာသာအမည် (ဗတ္တိဇံ) ပေးခဲ့သည်။ သူ၏ နတ်ထိန်း (မိဘကိုယ်စား စောင့်ရှောက်မည့်သူ) များမှာ - * ပြင်သစ်ဘုရင် ချားလ်စ် (၉) (ဘရီယန်နယ်စား ဂျွန် မှ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်) * အင်္ဂလန်ဘုရင်မ အဲလိဇဘတ် (၁) (ဘက်ဒ်ဖို့ဒ်နယ်စား ဖရန်စစ် ရပ်ဆဲလ် မှ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်) * ဆာဗွိုင်းနယ်စား အီမန်နျူရယ် ဖိလစ်ဘာ့တ် (သံအမတ် ဖိလစ်ဘာ့တ် ဒူခရော့ခ် မှ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုခေတ်ကာလ ဓလေ့ထုံးတမ်းအရ စိန့်အင်ဒရူးစ် ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီးအား ကလေးငယ်၏ ခံတွင်းထဲသို့ တံထွေးထွေးခွင့်ပြုရမည် ဖြစ်သော်လည်း မေရီဘုရင်မက ထိုဘုန်းတော်ကြီးကို "ကျောက်ပေါက်မာ ကူးစက်တတ်သော ဘုန်းကြီး" ဟု ခေါ်ဆိုကာ ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ပြင်သစ်လူမျိုး ဘက်စ်တီယန် ပါဂျက်ဇ် စီစဉ်သော ဧည့်ခံဖျော်ဖြေပွဲတွင် လူများက ဆက်ထရ် ( ဂရိဒဏ္ဍာရီလာ လူတစ်ပိုင်း ဆိတ်တစ်ပိုင်းသတ္တဝါ) များကဲ့သို့ ဝတ်ဆင်ပြီး အမြီးများ တပ်ဆင်ကာ ကပြခဲ့ကြရာ၊ အင်္ဂလိပ်ဧည့်သည်တော်များက ထိုအပြုအမူကို မိမိတို့အား စော်ကားရန် ရည်ရွယ်လုပ်ဆောင်ခြင်းဟု ထင်မှတ်ကာ စိတ်ဆိုးဒေါသထွက်ခဲ့ကြသည်။ လော့ဒ် ဒါန်လေ (ဂျိမ်းစ်၏ဖခင်) သည် '''၁၅၆၇ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၀ ရက်'''တွင် အက်ဒင်ဗာရာမြို့ရှိ ကာ့ခ် အို ဖီးလ်ဒ် ၌ လုပ်ကြံခံခဲ့ရပြီး၊ ၎င်းသည် ရစ်ဇီယို အသတ်ခံရမှုအတွက် ကလဲ့စားချေခြင်း ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ ဂျိမ်းစ်မင်းသားငယ်သည် သူ၏ဖခင်ပိုင်ဆိုင်သော '''အော်လ်ဘနီနယ်စား''' နှင့် '''ရော့စ်နယ်စား''' ဘွဲ့ထူးများကို ဆက်ခံခဲ့သည်။ မေရီဘုရင်မသည် ထိုအချိန်တွင်ပင် လူထုအကြား ရေပန်းစားမှု မရှိတော့ဘဲ ဖြစ်နေပြီး၊ ခင်ပွန်းဖြစ်သူ သေဆုံးပြီး သုံးလအကြာ ('''၁၅၆၇ ခုနှစ်၊ မေလ ၁၅ ရက်''') တွင် ဒါန်လေကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်ဟု လူအများ သင်္ကာမကင်းဖြစ်နေကြသော ဘော့သ်ဝဲလ်နယ်စား '''ဂျိမ်းစ် ဟက်ပ်ဘန်း''' နှင့် ထပ်မံအိမ်ထောင်ပြုလိုက်ခြင်းကြောင့် သူမအပေါ် လူထု၏ မကျေနပ်မှုများ ပိုမိုပြင်းထန်လာခဲ့သည်။ ၁၅၆၇ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ပရိုတက်စတင့် ပုန်ကန်သူများက မေရီဘုရင်မကို ဖမ်းဆီးပြီး လော့ခ်လဲဗင်ရဲတိုက် တွင် အကျဉ်းချထားခဲ့ရာ၊ သူမသည် သားတော်ကို နောက်ဘယ်သောအခါမှ ပြန်လည်မတွေ့မြင်ခဲ့ရတော့ပေ။ သူမသည် '''၁၅၆၇ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၄ ရက်'''တွင် မွေးကင်းစကလေးငယ်ဖြစ်သော '''ဂျိမ်းစ်မင်းသားငယ်အတွက် ထီးနန်းကို စွန့်လွှတ်ပေးခဲ့ရပြီး'''၊ သူမ၏ ဖအေတူမအေကွဲ မောင်တော်စပ်သူ မိုရေးနယ်စား ဂျိမ်းစ် စတူးဝပ်ကို ဘုရင်ခံအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ရသည်။ ဤဖြစ်ရပ်ကြောင့် ဂျိမ်းစ်သည် စကော့တလန်သမိုင်းတွင် မွေးကင်းစကလေးငယ်ဘဝဖြင့် နန်းတက်ခဲ့ရသည့် တတိယမြောက် ဆက်တိုက်ဖြစ်ရပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ == '''ဘုရင်ခံများ အုပ်ချုပ်သည့်ကာလ''' == ဂျိမ်းစ်မင်းသားငယ်ကို ဘေးကင်းလုံခြုံသော စတာလင်ရဲတိုက်) တွင် "ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရန်၊ ပြုစုပျိုးထောင်ရန်နှင့် ကျွေးမွေးစောင့်ရှောက်ရန်" '''မားနယ်စားနှင့် နယ်စားကတော်''' တို့ထံ အပ်နှံခဲ့သည်။ '''၁၅၆၇ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၉ ရက်'''တွင် စတာလင်မြို့ရှိ ဟိုးလီးရုဒ်ဘုရားကျောင်း၌ အော့ကနီဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီး အာဒံ ဘော့သ်ဝဲလ် က သက်တမ်း '''၁၃ လသားအရွယ်'''သာ ရှိသေးသော ဂျိမ်းစ်မင်းသားငယ်ကို စကော့တလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်အဖြစ် ဘိသိက်မြှောက်ခဲ့သည်။ နန်းတက်ပွဲ အခမ်းအနားတွင် ဂျွန် နော့စ် က သာသနာပြုတရား ဟောကြားခဲ့သည်။ စကော့တလန် အုပ်ချုပ်သူလူတန်းစားအများစု၏ ဘာသာရေးယုံကြည်ချက်နှင့်အညီ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ကို စကော့တလန် ပရိုတက်စတင့်အသင်းတော် ဝင်တစ်ဦးအဖြစ် ပျိုးထောင်ခဲ့သည်။ မင်းတိုင်ပင်အမတ်များအဖွဲ့ က ဂျော့ဂျ် ဘူခါနန် )၊ ပီတာ ယန်း ၊ အာဒံ အာစကင် နှင့် ဒါဗစ် အာစကင် တို့ကို ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ဆရာများ သို့မဟုတ် ကျူတာများအဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ ဘုရင်ငယ်၏ အဓိကဆရာကြီးဖြစ်သူ ဘူခါနန်သည် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ကို ရိုက်နှက်ဆုံးမလေ့ရှိသော်လည်း ၎င်း၏ရင်ထဲတွင် စာပေနှင့် ပညာရပ်များအပေါ် တစ်သက်တာ အမြတ်တနိုးတန်ဖိုးထားမှုကိုလည်း ကိန်းအောင်းစေခဲ့သည်။ ဘူခါနန်သည် ၎င်း၏ ''De Jure Regni apud Scotos'' ဟူသော ကျမ်းစာတွင် ရေးသားထားသည့်အတိုင်း စည်းမျက်နှာဘောင်အတွင်းရှိသော မင်းစနစ်ကို လက်ခံသည့်၊ ဘုရားသခင်ကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေသော ပရိုတက်စတင့်ဘုရင်တစ်ပါး ဖြစ်လာစေရန် ပုံသွင်းခဲ့သည်။ ၁၅၆၈ ခုနှစ်တွင် မေရီဘုရင်မသည် လော့ခ်လဲဗင်ရုန်းတော်မှ ထွက်ပြေးလွတ်မြောက်သွားခဲ့ရာမှ နှစ်ပေါင်းများစွာ အဆက်မပြတ် ဖြစ်ပွားသော အကြမ်းဖက်ပဋိပက္ခများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ မိုရေးနယ်စားသည် လန်ဆိုက်ဒ်တိုက်ပွဲ တွင် မေရီ၏တပ်များကို အနိုင်တိုက်ခဲ့သဖြင့် မေရီသည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ရပြီး ထိုနေရာတွင် အဲလိဇဘတ်ဘုရင်မ၏ အကျဉ်းချထားခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ ၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်၊ ဇန်နဝါရီ ၂၃ ရက်တွင် မိုရေးနယ်စားသည် ဂျိမ်းစ် ဟာမီလ်တန် (James Hamilton) ၏ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ နောက်ထပ် ဘုရင်ခံဖြစ်လာသူမှာ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ဖခင်ဘက်မှ အဖိုးတော်စပ်သူ လင်းနော့စ်နယ်စား '''မက်သယူ စတူးဝပ်''' ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် တစ်နှစ်အကြာတွင် မေရီကို ထောက်ခံသူများ၏ ဝင်ရောက်စီးနင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ပြင်းထန်စွာ ဒဏ်ရာရရှိကာ စတာလင်ရုန်းတော်အတွင်း၌ပင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ ၎င်း၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံသော မားနယ်စားသည်လည်း စတာလင်မြို့တွင်ပင် ပြင်းထန်သော ရောဂါဝေဒနာ ခံစားရပြီး '''၁၅၇၂ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာ ၂၈ ရက်'''တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ် မဲလ်ဗေးလ် ၏ မှတ်တမ်းအရ မားနယ်စား၏ နာမကျန်းဖြစ်မှုသည် မော်တွန်နယ်စား ဂျိမ်းစ် ဒေါက်ဂလပ်စ် ကျင်းပသော ဒဲလ်ကီးသ်နန်းတော် မိတ်ဆုံစားပွဲအပြီးတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ ထို့နောက် မော်တွန်နယ်စား သည် မားနယ်စား၏ ရာထူးနေရာကို ဆက်ခံရန် ရွေးကောက်ခံခဲ့ရပြီး၊ နည်းလမ်းပေါင်းစုံဖြင့် ကြည့်လျှင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ဘုရင်ခံများထဲတွင် '''အထိရောက်ဆုံး လုပ်ဆောင်နိုင်သူ''' ဖြစ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ၎င်း၏ လောဘရမ္မက်ကြီးမှုကြောင့် ရန်သူများပြားခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ဖခင် လော့ဒ် ဒါန်လေနှင့် တစ်ဝမ်းကွဲတော်စပ်သူ ပြင်သစ်လူမျိုး '''အက်စ်မေး စတူးဝပ်''' စကော့တလန်သို့ ရောက်ရှိလာပြီး ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ဩဇာအရှိဆုံး မျက်နှာသာပေးခံရသူ အဖြစ် လျင်မြန်စွာ နေရာရလာသောအခါ မော်တွန်နယ်စားသည် မျက်နှာသာပေးခံရမှု လျော့နည်းသွားခဲ့သည်။ '''၁၅၇၉ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာ ၁၉ ရက်'''တွင် အက်ဒင်ဗာရာမြို့သို့ ဝင်ရောက်သည့် အခမ်းအနား၌ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ကို အရွယ်ရောက်ပြီးသော အုပ်ချုပ်သူမင်းအဖြစ် တရားဝင်ကြေညာခဲ့သည်။ မော်တွန်နယ်စားသည် ဒါန်လေကို လုပ်ကြံမှုတွင် ပူးပေါင်းပါဝင်ခဲ့သည်ဟူသော စွပ်စွဲချက်ဖြင့် '''၁၅၈၁ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၂ ရက်'''တွင် ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဩဂုတ်လ ၈ ရက်တွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် အက်စ်မေး စတူးဝပ်ကို '''လင်းနော့စ်နယ်စားကြီး''' အဖြစ် တိုးမြှင့်ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး ထိုစဉ်က စကော့တလန်တွင် တစ်ဦးတည်းသော နယ်စားကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် သက်တမ်း ၁၅ နှစ်ရှိပြီဖြစ်သော ဘုရင်သည် ၎င်းနယ်စားကြီး၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုအောက်တွင် နောက်ထပ် တစ်နှစ်ခန့် ဆက်လက်ရှိနေခဲ့သည်။ == '''စကော့တလန်နိုင်ငံအား အုပ်ချုပ်ခြင်း''' == ဂျိမ်းစ်ဘုရင် အလွန်မျက်နှာသာပေးရသော လင်းနော့စ်နယ်စားကြီး သည် ပရိုတက်စတင့်ဘာသာသို့ ကူးပြောင်းလာသူ ဖြစ်သော်လည်း စကော့တလန် ကယ်လ်ဗင်ဝါဒီများ၏ ယုံကြည်မှုကို မရရှိခဲ့ပေ။ ၎င်းတို့သည် နယ်စားကြီးနှင့် ဘုရင်တို့အကြား ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာအရ ချစ်ခင်တွယ်တာမှုကို ပြသနေကြသည်ကို သတိပြုမိကြပြီး လင်းနော့စ်သည် "ဘုရင်မင်းမြတ်အား ကာမဂုဏ်ခံစားလိုစိတ် ဖြစ်ပေါ်လာစေရန် သွေးဆောင်နေသည်" ဟု စွပ်စွဲခဲ့ကြသည်။ ၁၅၈၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် "ရုသ်ဗင်စီးနင်းမှု" ဟု လူသိများလာမည့် ဖြစ်ရပ်တစ်ခု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး၊ ပရိုတက်စတင့် နယ်စားများဖြစ်ကြသည့် ဂေါရီနယ်စား ဝီလျံ ရုသ်ဗင် နှင့် အန်ဂတ်စ်နယ်စား အာချီဘောလ် ဒေါက်ဂလပ်စ် တို့သည် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ကို ရုသ်ဗင်ရုန်းတော်သို့ မျှားခေါ်ကာ ဖမ်းဆီးအကျဉ်းချခဲ့ပြီး လင်းနော့စ်ကို စကော့တလန်နိုင်ငံမှ ထွက်ခွာသွားစေရန် အကျပ်ကိုင်ခဲ့ကြသည်။ ၁၅၈၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၁၉ ရက် ဘုရင် အကျဉ်းကျနေစဉ်အတွင်း၊ ၁၅၇၉ ခုနှစ်က ဘုရင်ကိုယ်တိုင် ခန့်အပ်ခဲ့သော နန်းတွင်းဓမ္မကထိက ဂျွန် ခရိတ်ဂ်သည် ဘုရင်ထုတ်ပြန်ခဲ့သော အမိန့်ကြေညာချက်သည် သာသနာ့ဝန်ထမ်းများအပေါ် စော်ကားလွန်းလှသည်ဟု ဆိုကာ တရားပလ္လင်ပေါ်မှနေ၍ ပြင်းပြင်းထန်ထန် ပြစ်တင်ဝေဖန်ခဲ့သဖြင့် "ဘုရင်မင်းမြတ် မျက်ရည်ကျခဲ့ရရှာသည်"။ ၁၅၈၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၇ ရက်တွင် ဖော့ကလန် မှ ဂျိမ်းစ်ဘုရင် ထွက်ပြေးလွတ်မြောက်လာပြီးနောက် ၎င်း၏ တိုင်းပြည်အပေါ် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို ပိုမိုဆုပ်ကိုင်လာနိုင်ခဲ့သည်။ ဘုရင်သည် စကော့တလန်အသင်းတော် အပေါ် တော်ဝင်အာဏာ သက်ရောက်စေရန် "လူမည်းအက်ဥပဒေ" ကို အတင်းအကျပ် ပြဌာန်းခဲ့ပြီး သူ၏ဆရာဟောင်း ဘူခါနန်၏ ရေးသားချက်များကိုလည်း ရှုံ့ချခဲ့သည်။ ၁၅၈၄ ခုနှစ်မှ ၁၆၀၃ ခုနှစ်အကြားတွင် ဘုရင်သည် ထိရောက်သော တော်ဝင်အစိုးရတစ်ရပ်ကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ပြီး မှူးမတ်များအကြားတွင်လည်း အတော်အသင့် ငြိမ်းချမ်းမှုကို ဖော်ဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ဆောင်ရွက်ရာတွင် ၁၅၉၂ ခုနှစ်အထိ အစိုးရအဖွဲ့ကို ဦးဆောင်ခဲ့သူ ဂျွန် မိန်းတလန်း ၏ ကျွမ်းကျင်စွာ ကူညီပံ့ပိုးပေးမှုများ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၁၅၉၆ ခုနှစ်တွင် "အော့တေးဗီးယန်းစ်" ဟု လူသိများသော လူရှစ်ဦးပါ ကော်မရှင်တစ်ခုက ပျက်စီးယိုယွင်းနေသော ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ဘဏ္ဍာရေးအခြေအနေကို အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သော်လည်း အကျိုးစီးပွားသက်ဆိုင်သူများ၏ ဆန့်ကျင်မှုကို ခံခဲ့ရသည်။ ကက်သလစ်ဆန့်ကျင်ရေးဝါဒကြောင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော အက်ဒင်ဗာရာမြို့ အဓိကရုဏ်းအပြီး တစ်နှစ်အတွင်း ထိုကော်မရှင်ကို ဖျက်သိမ်းခဲ့ရပြီး၊ နန်းတွင်းအဖွဲ့သည်လည်း လင်လစ်ဂိုး သို့ ယာယီရွှေ့ပြောင်းခဲ့ရသည်။ ဘုရင်၏ အသက်အန္တရာယ်ကို နောက်ဆုံးအကြိမ် လုပ်ကြံရန် ကြိုးပမ်းမှုသည် ၁၆၀၀ ပြည့်နှစ် ဩဂုတ်လတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဂေါရီအိမ်တော်) ၌ ဂေါရီနယ်စား ဂျွန် ရုသ်ဗင်၏ ညီဖြစ်သူ အလက်ဇန္ဒား ရုသ်ဗင် က ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ကို ကိုယ်ထိလက်ရောက် တိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပုံရသည်။ ရုသ်ဗင်သည် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ကိုယ်ရံတော်စာမျက်နှာ ဂျွန် ရမ်ဆေး ၏ ဓားဖြင့် ထိုးသတ်ခြင်းကို ခံခဲ့ရပြီး၊ နောက်ဆက်တွဲ ဖြစ်ပွားခဲ့သော ရုန်းရင်းဆန်ခတ်မှုအတွင်း ဂေါရီနယ်စားလည်း သေဆုံးသွားခဲ့သည်။ အခင်းဖြစ်ပွားရာတွင် အသက်ရှင်ကျန်ရစ်သူ သက်သေ အနည်းငယ်သာ ရှိခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်နှင့် ရုသ်ဗင်မိသားစုတို့၏ ယခင်က သမိုင်းကြောင်းများကြောင့်လည်းကောင်း၊ ဘုရင်က ၎င်းတို့ထံတွင် ငွေကြေးအမြောက်အမြား ကြွေးမြီတင်နေသည့် အချက်ကြောင့်လည်းကောင်း ဘုရင်၏ ထွက်ဆိုချက်ကို လူတိုင်းက အကြွင်းမဲ့ မယုံကြည်ခဲ့ကြပေ။ ၁၅၈၆ ခုနှစ်တွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံနှင့် "ဘာဝစ်စာချုပ်"ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ ထိုစာချုပ်နှင့် ၁၅၈၇ ခုနှစ်တွင် ၎င်း၏မိခင် ကွပ်မျက်ခံရမှု (ထိုလုပ်ရပ်ကို ဘုရင်က "မုချမဖြစ်သင့်ဘဲ ထူးဆန်းသော လုပ်ထုံးလုပ်နည်း" ဟု ရှုံ့ချခဲ့သည်) တို့သည် နယ်စပ်တောင်ဘက်ရှိ အင်္ဂလန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံနိုင်ရန် လမ်းစပွင့်သွားစေခဲ့သည်။ အဲလိဇဘတ်ဘုရင်မကြီးသည် အိမ်ထောင်မရှိ၊ သားသမီးမထွန်းကားသဖြင့် ဂျိမ်းစ်သည် သူမ၏ ထီးနန်းကို ဆက်ခံရန် အနီးစပ်ဆုံးသူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်ထီးနန်းကို သေချာပေါက် ရရှိစေရေးသည် သူ၏ မူဝါဒ၏ အဓိက အုတ်မြစ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၅၈၈ ခုနှစ် စပိန်ရေတပ် အကျပ်အတည်းအတွင်း ၎င်းက အဲလိဇဘတ်အား "အရှင်မင်းကြီး၏ သွေးရင်းသားရင်းသားတော်နှင့် အရှင်မင်းကြီးတိုင်းပြည်၏ ရဲဘော်ရဲဘက်" အဖြစ် ပံ့ပိုးကူညီမည်ဟု ကတိပြုခဲ့သည်။ အဲလိဇဘတ်သည် ၁၅၈၆ ခုနှစ်မှစ၍ ဂျိမ်းစ်ထံသို့ နှစ်စဉ် ထောက်ပံ့ကြေးငွေများ ပေးပို့ခဲ့ရာ ၎င်းက စကော့တလန်၏ ရေးရာများအပေါ် ဩဇာသက်ရောက်စေခဲ့ပြီး၊ နောက်ပိုင်းနှစ်များတွင် ဂျိမ်းစ်သည် စုစုပေါင်း စတာလင်ပေါင် ၅၈,၅၀၀ ရရှိခဲ့သည်။ ထိုငွေများကို သောမတ်စ် ဖိုးလစ် နှင့် ရောဘတ် ဂျူစီ တို့က စီမံခန့်ခွဲခဲ့ပြီး ၎င်း၏ အတော်များများကို တော်ဝင်အဝတ်အစားများအတွက် အထည်အလိပ်များ ဝယ်ယူရာတွင် သုံးစွဲခဲ့သည်။ == '''ထိမ်းမြားမင်္ဂလာပြုခြင်း''' == ဂျိမ်းစ်သည် အမျိုးသမီးများအပေါ် စိတ်ဝင်စားမှု နည်းပါးခဲ့သဖြင့် သူ၏ လူငယ်ဘဝတစ်လျှောက်လုံး ကာမဂုဏ်စောင့်ထိန်းမှု ရှိသည်ဟု ချီးမွမ်းခြင်းခံခဲ့ရသည်။ လင်းနော့စ်နှင့် ခွဲခွာခဲ့ရပြီးနောက်တွင်လည်း သူသည် အမျိုးသားအဖော်အပေါင်းများနှင့်သာ ဆက်လက်၍ ဝန်းရံနေထိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သူ၏ အုပ်ချုပ်မှုကို ပိုမိုခိုင်မာစေရန်အတွက် သင့်တော်သော အိမ်ထောင်တစ်ခု ပြုရန် လိုအပ်ခဲ့ပြီး၊ ပရိုတက်စတင့် ဒိန်းမတ်ဘုရင် ဖရက်ဒရစ် (၂) ၏ သမီးတော်ငယ်၊ အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ် '''ဒိန်းမတ်နိုင်ငံမှ အန်းမင်းသမီး'''ကို ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ ၁၅၈၉ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ကိုပင်ဟေဂင်မြို့၌ ကိုယ်စားလှယ်ဖြင့် လက်ထပ်ပွဲ ပြုလုပ်ပြီးနောက် မကြာမီ အန်းမင်းသမီးသည် စကော့တလန်သို့ သင်္ဘောဖြင့် ထွက်ခွာခဲ့သော်လည်း မုန်တိုင်းများကြောင့် နော်ဝေကမ်းရိုးတန်းသို့ ကပ်ခဲ့ရသည်။ ပင်လယ်ကူးခရီးစဉ်ကို ဖျက်သိမ်းလိုက်ရကြောင်း ကြားသိရသောအခါ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် အန်းမင်းသမီးကို ကိုယ်တိုင်သွားရောက်ခေါ်ယူရန် ခြံရံသူအင်အား ၃၀၀ နှင့်အတူ လိုက်သ် ဆိပ်ကမ်းမှ သင်္ဘောဖြင့် ထွက်ခွာခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင် ဒေးဗစ် ဟဲရစ် ဝီလ်ဆင်က ဤဖြစ်ရပ်ကို "သူ့ဘဝ၏ တစ်ခုတည်းသော ရိုမန်းတစ်ဆန်သည့် အခိုက်အတန့်" ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ ဤဖြစ်ရပ်ကြောင့် ဂျိမ်းစ်နှင့် အနာဂတ် ဒိန်းမတ်ဘုရင် ခရစ်ရှန် (၄) တို့အကြား အပြန်အလှန် ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်မှု ရရှိခဲ့ပြီး ခရစ်ရှန် (၄) လန်ဒန်သို့ နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် လာရောက်လည်ပတ်ပြီးနောက် ထိုဘုရင်နှစ်ပါးအကြား ဆက်ဆံရေး ပိုမိုခိုင်မာလာခဲ့သည်။ အန်းနှင့် ဂျိမ်းစ်တို့သည် နိုဝင်ဘာ ၂၃ ရက်တွင် အော့စလိုမြို့ရှိ ဘုန်းတော်ကြီးနန်းတော် ၌ တရားဝင် ထိမ်းမြားမင်္ဂလာပြုခဲ့ကြသည်။ ဂျိမ်းစ်သည် တင်တောင်းပဏ္ဏာအဖြစ် ဒိန်းမတ် ဒါလာ ၇၅,၀၀၀ နှင့် ယောက္ခမဖြစ်သူ ဆိုဖီ ထံမှ လက်ဖွဲ့အဖြစ် ဒါလာ ၁၀,၀၀၀ ရရှိခဲ့သည်။ အယ်လ်စီနို နှင့် ကိုပင်ဟေဂင်တို့တွင် ခေတ္တနေထိုင်ပြီး တိုင်ခို ဗြာဟေး (နက္ခတ်ဗေဒင်ပညာရှင်) နှင့် တွေ့ဆုံပြီးနောက် ဂျိမ်းစ်နှင့် အန်းတို့သည် ၁၅၉၀ ပြည့်နှစ် မေလ ၁ ရက်တွင် စကော့တလန်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်။ အချက်အလက်အားလုံးအရ ဂျိမ်းစ်သည် အစပိုင်းတွင် အန်းအပေါ် အလွန်စွဲလန်းခဲ့ပြီး ၎င်းတို့အိမ်ထောင်ရေး၏ အစောပိုင်းနှစ်များတွင် သူမအပေါ် အမြဲတစေ စိတ်ရှည်မှုနှင့် ချစ်ခင်မြတ်နိုးမှုကို ပြသခဲ့ပုံရသည်။ ၎င်းတို့သည် နန်းတွင်းသူနန်းတွင်းသားများ၏ မင်္ဂလာပွဲ အခမ်းအနားများသို့ တက်ရောက်ခဲ့ကြပြီး မျက်နှာဖုံးစွပ် ကခုန်ပွဲ ဝတ်စုံများဖြင့် အတူတကွ ကခဲ့ကြသည်။ တော်ဝင်ဇနီးမောင်နှံသည် အရွယ်ရောက်သည်အထိ အသက်ရှင်ကျန်ရစ်သော သားသမီးသုံးဦး ထွန်းကားခဲ့သည် - * '''ဟင်နရီ ဖရက်ဒရစ်''' (ဝေလမင်းသား) - ၁၆၁၂ ခုနှစ်တွင် အသက် ၁၈ နှစ်အရွယ်၌ အူရောင်ငန်းဖျားရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်သည်။ * '''အဲလိဇဘတ်''' - နောက်ပိုင်းတွင် ဘိုဟီးမီးယားဘုရင်မ ဖြစ်လာသည်။ * '''ချားလ်စ်''' - ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံသူ (ပထမမြောက်ချားလ်စ်ဘုရင်ကြီး)။ ၁၆၁၃ ခုနှစ်တွင် စကော့တလန်လူမျိုး သံတမန်နှစ်ဦးဖြစ်ကြသည့် ဂျိမ်းစ် စပန်းစ် နှင့် ရောဘတ် အန်စထရူသာ တို့သည် ဒိန်းမတ်နှင့် ဆွီဒင်နိုင်ငံတို့အကြား ငြိမ်းချမ်းရေးရရှိရန် စေ့စပ်ညှိနှိုင်းပေးခဲ့သည်။ အန်းဘုရင်မသည် နာမကျန်းမှု ဝေဒနာများကို မကြာခဏ ခံစားခဲ့ရပြီး ၁၆၁၇ ခုနှစ်မှစ၍ ပြင်းထန်စွာ ဖျားနာခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် သူမ၏ နောက်ဆုံး နာမကျန်းဖြစ်ချိန်အတွင်း သုံးကြိမ်သာ လာရောက်ကြည့်ရှုခဲ့သည်။ သူမသည် ခင်ပွန်းဖြစ်သူထက် စော၍ ၁၆၁၉ ခုနှစ် မတ်လတွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ === '''စုန်းမရှာဖွေမှုများ''' === ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် စုန်းမရှာဖွေနှိမ်နင်းမှုများနှင့် အကျွမ်းတဝင်ရှိပြီးသားဖြစ်သည့် ဒိန်းမတ်နိုင်ငံသို့ သွားရောက်လည်ပတ်ခဲ့ပြီးနောက်၊ စုန်းကဝေအတတ်ပညာရပ်ကို လေ့လာလိုက်စားရန် စိတ်ဝင်စားမှု နိုးကြားလာခဲ့ပြီး ၎င်းပညာရပ်ကို ဓမ္မပညာ ၏ ခက်မတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ သူသည် စကော့တလန်နိုင်ငံ၏ ၁၅၆၃ ခုနှစ် စုန်းကဝေအတတ်ဆိုင်ရာ အက်ဥပဒေအောက်တွင် ပထမဆုံးအကြိမ် အကြီးအကျယ် စုန်းမအမဲလိုက် နှိမ်နင်းမှုဖြစ်သည့် "နော့သ် ဘာဝစ် စုန်းမခွင်" သို့ ကိုယ်တိုင်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ သင်္ဘောကို မုန်တိုင်းများတိုက်ခတ်စေရန် စုန်းကဝေအတတ်ကို အသုံးပြုခဲ့သည်ဟူသော စွပ်စွဲချက်ဖြင့် လူအတော်များများ ပြစ်ဒဏ်စီရင်ခြင်း ခံခဲ့ရပြီး၊ ထိုသူများထဲတွင် အက်ဂ်နက်စ် ဆမ်ဆန်မှာ အထင်ရှားဆုံးဖြစ်သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် စုန်းမများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည့် အန္တရာယ်ကို စိုးရိမ်လာခဲ့ပြီး သူကိုယ်တိုင် ပါဝင်ပတ်သက်ခဲ့သည့် အတွေ့အကြုံများကို အခြေခံကာ ၁၅၉၇ ခုနှစ်တွင် ''Daemonologie'' (မိစ္ဆာဗေဒ) အမည်ရှိ ကျမ်းစာတစ်စောင်ကို ရေးသားခဲ့သည်။ ၎င်းကျမ်းစာသည် စုန်းကဝေအတတ် လုပ်ဆောင်မှုများကို ဆန့်ကျင်ထားပြီး ရှေးဟောင်းရှိတ်စပီးယား၏ ''Macbeth'' (မက္ကဘတ်) ပြဇာတ်အတွက် နောက်ခံအချက်အလက်များကို ပံ့ပိုးပေးခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် စုန်းမဟု စွပ်စွဲခံရသော အမျိုးသမီးများကို ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ရာတွင် ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ ကြီးကြပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၅၉၉ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် သူ၏ အမြင်များမှာ ပိုမိုဝေဖန်ပိုင်းခြားတတ်လာပြီး သံသယစိတ် ရှိလာခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် သူ၏သားတော် ဟင်နရီမင်းသားထံသို့ အင်္ဂလန်နိုင်ငံမှနေ၍ ရေးသားခဲ့သော ပေးစာတစ်စောင်တွင် ဘုရင်က - "ဟိုကောင်မလေးရဲ့ ဟန်ဆောင်လိမ်ညာမှုကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့တဲ့အတွက် ဝမ်းမြောက်ပါတယ်။ မင်းဟာ အဲဒီလို လိမ်ညာမှုတွေကို ဖော်ထုတ်ရာမှာ ငါ့ရဲ့ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံနိုင်တဲ့သူ ဖြစ်ပါစေလို့ ဘုရားသခင်ထံ ဆုတောင်းပါတယ်။ ... အခုခေတ်မှာ ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ တန်ခိုးပြာဋိဟာရ အများစုဟာ လှည့်စားမှုတွေသာ ဖြစ်နေတတ်တာမို့ စွပ်စွဲချက်တွေကို ယုံကြည်တဲ့နေရာမှာ တရားသူကြီးတွေ ဘယ်လောက်အထိ သတိထားသင့်တယ်ဆိုတာ မင်းမြင်နိုင်ပါတယ်" ဟု ရေးသားချီးမွမ်းခဲ့သည်။ === ကုန်းမြင့်ဒေသနှင့် ကျွန်းစုများအရေး === ၁၄၉၃ ခုနှစ်တွင် စကော့တလန်ဘုရင် စတုတ္ထမြောက်ဂျိမ်းစ်ဘုရင် က အနောက်ဘက်ကျွန်းစုများ၏ အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာ ကို အဓမ္မဖျက်သိမ်းခဲ့ခြင်းကြောင့် အနောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းဒေသတွင် ရုန်းရင်းဆန်ခတ် အခြေအနေများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ် (၄) သည် ဟက်ဘရိုက်စ်ကျွန်းစု ၏ စနစ်တကျ ဖွဲ့စည်းထားသော စစ်အင်အားကို နှိမ်နင်းနိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ သူနှင့် သူ့နောက်တက်သည့် ဘုရင်များသည် အစားထိုး အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သစ်တစ်ခု ပံ့ပိုးပေးရန် ဆန္ဒ သို့မဟုတ် စွမ်းဆောင်ရည် မရှိခဲ့ကြပေ။ ထို့ကြောင့် ၁၆ ရာစုကို ''linn nan creach'' ဟုခေါ်သည့် "လုယက်တိုက်ခိုက်မှုများပြားသောခေတ်" ဟု သိကြသည်။ ထို့ပြင် ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု (Reformation) ၏ သက်ရောက်မှုများသည် ဂေလစ်စကားပြောဒေသ သို့ ရောက်ရှိရန် နှေးကွေးခဲ့သဖြင့်၊ ဤဒေသနှင့် ဗဟိုချက်မနိုင်ငံရေးထိန်းချုပ်ရာဒေသ အကြားတွင် ဘာသာရေးအရ သပ်လျှိုခွဲခြားသကဲ့သို့ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၅၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပဉ္စမမြောက်ဂျိမ်းစ်ဘုရင် သည် ဟက်ဘရိုက်စ်ကျွန်းစုသို့ လှည့်လည်ခဲ့ပြီး မျိုးနွယ်စုခေါင်းဆောင်များကို ၎င်းနှင့်အတူ လိုက်ပါရန် အတင်းအကျပ်စေခိုင်းခဲ့သဖြင့် ခေတ္တမျှ ငြိမ်းချမ်းသွားခဲ့သော်လည်း၊ မကြာမီ မျိုးနွယ်စုများအကြား ပြန်လည်ပဋိပက္ခဖြစ်ပွားခဲ့ကြသည်။ ဂျိမ်းစ် (၆) အုပ်ချုပ်ချိန်အတွင်း၌မူ ဟက်ဘရိုက်စ်ကျွန်းစုသားများကို စကော့တလန် ခရစ်ယာန်ဘာသာနှင့် နိုင်ငံတော်၏ မွေးဖွားရာအခြေခံမြေအဖြစ် မရှုမြင်တော့ဘဲ ဥပဒေမဲ့ရိုင်းစိုင်းသူများအဖြစ် သရုပ်ဖော်ခဲ့ကြသည်။ တရားဝင်စာရွက်စာတမ်းများတွင် ကုန်းမြင့်ဒေသ (Highlands) ရှိ လူမျိုးစုများကို "ဘုရားသခင်ကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေခြင်းနှင့် သိနားလည်ခြင်းကင်းမဲ့သူများ" နှင့် "ရိုင်းစိုင်းအောက်တန်းကျသော ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှု အမျိုးမျိုး" ကို ပြုလုပ်တတ်သူများအဖြစ် ဖော်ပြခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ် (၄) နှင့် ဂျိမ်းစ် (၅) တို့ ကောင်းစွာပြောဆိုနိုင်ခဲ့ကြသော "ဂေလစ်ဘာသာစကား" (Gaelic language) ကို ဂျိမ်းစ် (၆) ခေတ်တွင် "အားစ်" (Erse) သို့မဟုတ် အိုင်းရစ်ရှ်ဘာသာစကားဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြပြီး ၎င်းစကားမှာ မွေးရာပါမဟုတ်ဘဲ သူစိမ်းပြင်ပစကားဖြစ်သည်ဟူသော သဘောကို သက်ရောက်စေခဲ့သည်။ လွှတ်တော်က ဂေလစ်ဘာသာစကားသည် ကုန်းမြင့်ဒေသသားများ၏ အပြစ်အနာအဆာများအတွက် အဓိကအကြောင်းရင်းဖြစ်သည်ဟု ဆုံးဖြတ်ကာ ၎င်းဘာသာစကားကို ပယ်ဖျက်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ (၁၆၀၉ ခုနှစ်မှ ၁၆၂၅ ခုနှစ်အတွင်း အသုံးပြုခဲ့သော စကော့တလန်ရွှေဒင်္ဂါး) ဤကဲ့သို့သော နောက်ခံအခြေအနေများကြောင့် ၁၅၉၈ ခုနှစ်တွင် ဂျိမ်းစ် (၆) သည် "ဖိုက်ဖ်ဒေသမှ အမျိုးကောင်းသား စွန့်စားသူများ" (Gentleman Adventurers of Fife) အား "အလွန်ရိုင်းစိုင်းလှသော လူးဝစ်ကျွန်း" (Isle of Lewis) ကို ယဉ်ကျေးအောင်လုပ်ဆောင်ရန် အခွင့်အာဏာ ပေးခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်က နယ်သစ်တည်သူများသည် ဒေသခံများနှင့် "သဘောတူညီချက်အရ" မဟုတ်ဘဲ "၎င်းတို့ကို အမြစ်ပြတ်ချေမှုန်းခြင်းဖြင့်" လုပ်ဆောင်ရမည်ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ စတိုနိုဝေး (Stornoway) သို့ ၎င်းတို့ ဆိုက်ရောက်ချိန်တွင် ကနဦး၌ အဆင်ပြေခဲ့သော်လည်း၊ မာဒေါ့ခ် မက်လောက်ဒ် (Murdoch MacLeod) နှင့် နေးလ် မက်လောက်ဒ် (Neil MacLeod) တို့ ဦးဆောင်သော ဒေသခံတပ်များ၏ တိုက်ထုတ်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ နယ်သစ်တည်သူများသည် ၁၆၀၅ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယအကြိမ် ထပ်မံကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း ထိုရလဒ်အတိုင်းပင် ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ၁၆၀၇ ခုနှစ်တွင် ပြုလုပ်သော တတိယအကြိမ် ကြိုးပမ်းမှုမှသာ ပိုမိုအောင်မြင်မှု ရရှိခဲ့သည်။ ၁၆၀٩ ခုနှစ်တွင် "အိုင်အိုနာ ပြဌာန်းချက်များ" (Statutes of Iona) ကို ဥပဒေအဖြစ် ပြဌာန်းခဲ့ပြီး၊ ၎င်းဥပဒေအရ မျိုးနွယ်စုခေါင်းဆောင်များသည် ကုန်းမြင့်ဒေသရှိ ခရစ်ယာန်ဂိုဏ်းအုပ်နယ်မြေများအတွက် ပရိုတက်စတင့်ဓမ္မဆရာများကို ထောက်ပံ့ရန်၊ လှည့်လည်တေးဆိုသူ (Bards) များကို ဥပဒေပြင်ပအဖြစ် သတ်မှတ်ရန်၊ ၎င်းတို့၏ လုပ်ဆောင်ချက်များအတွက် အဖြေပေးရန် အက်ဒင်ဗာရာမြို့သို့ ပုံမှန်အစီရင်ခံရန်နှင့် ၎င်းတို့၏ ထီးမွေနန်းမွေဆက်ခံမည့်သူများကို အင်္ဂလိပ်စကားပြော ပရိုတက်စတင့်ကျောင်းများတွင် ပညာသင်ကြားစေရန် စကော့တလန်အောက်ပိုင်းဒေသ (Lowland Scotland) သို့ စေလွှတ်ရန် လိုအပ်ခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် "ဂေလစ်ဘာသာစကားကို အမြစ်ပြတ်ချေမှုန်းရန်၊ ၎င်း၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုကို ဖျက်ဆီးရန်နှင့် ၎င်းကို ထိန်းသိမ်းထားသူများကို နှိပ်ကွပ်ရန် အတိအကျ ရည်ရွယ်ထားသော" လုပ်ငန်းစဉ်ကြီး စတင်ခဲ့လေသည်။ မြောက်ဘက်ကျွန်းစုများတွင်မူ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ တစ်ဝမ်းကွဲတော်စပ်သူ အော့ကနီနယ်စား ပက်ထရစ် စတူးဝပ် (Patrick Stewart, Earl of Orkney) က အိုင်အိုနာပြဌာန်းချက်များကို ဆန့်ကျင်ခဲ့သောကြောင့် အကျဉ်းချခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ လင်မယားမမြောက်ဘဲ မွေးဖွားသောသား ရောဘတ်သည် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ကို မအောင်မြင်သော ပုန်ကန်မှုတစ်ခု ပြုလုပ်ခဲ့သဖြင့် နယ်စားကြီးနှင့် ၎င်း၏သားဖြစ်သူတို့မှာ ကြိုးပေးကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ၎င်းတို့၏ ပိုင်ဆိုင်မှုမြေယာများကို သိမ်းယူခဲ့ပြီး အော့ကနီ (Orkney) နှင့် ရှက်တလန် (Shetland) ကျွန်းစုများကို ဘုရင်နိုင်ငံတော်ပိုင်အဖြစ် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ဘုရင်စနစ် သီအိုရီ (Theory of monarchy) (ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ''The True Law of Free Monarchies'' ကျမ်းစာတွင် ဘုရင်စနစ်အတွက် ဓမ္မပညာဆိုင်ရာ အခြေခံအချက်အလက်များကို အကျိုးအကြောင်းပြ ရေးသားခဲ့သည်) ၁၅၉၇-၉၈ ခုနှစ်တွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ''The True Law of Free Monarchies'' (လွတ်လပ်သော ဘုရင်စနစ်များ၏ မှန်ကန်သောဥပဒေ) နှင့် ''Basilikon Doron'' (တော်ဝင်လက်ဆောင်) ကျမ်းစာများကို ရေးသားခဲ့ပြီး ၎င်းကျမ်းများတွင် ဘုရင်စနစ်အတွက် ဓမ္မပညာဆိုင်ရာ အခြေခံအချက်ကို အကျိုးအကြောင်းပြ ဆွေးနွေးထားသည်။ ''True Law'' (မှန်ကန်သောဉပဒေ) ကျမ်းတွင် သူက "ဘုရင်တို့၏ တရားဝင်သော နတ်ပေးအာဏာ" (Divine right of kings) ကို ချပြခဲ့ပြီး၊ ကျမ်းစာလာ အကြောင်းပြချက်များအရ ဘုရင်များသည် အခြားသော လူသားများထက် ပိုမိုမြင့်မြတ်သော သတ္တဝါများဖြစ်သည်ဟု ရှင်းလင်းထားသော်လည်း "အမြင့်ဆုံးထိုင်ခုံသည် ထိုင်ရန်အချောချောဆုံး (အန္တရာယ်အရှိဆုံး) ဖြစ်သည်" ဟု ဆိုခဲ့သည်။ ထိုစာတမ်းက အကြွင်းမဲ့အာဏာပိုင် ဘုရင်စနစ်သီအိုရီကို တင်ပြထားပြီး ဘုရင်တစ်ပါးသည် တော်ဝင်အထူးအာဏာဖြင့် ဥပဒေသစ်များကို ပြဌာန်းနိုင်သော်လည်း ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းများနှင့် ဘုရားသခင်ကိုလည်း ရိုသေဂရုစိုက်ရမည်ဖြစ်ကြောင်း၊ အကယ်၍ မိုက်မဲသောဘုရင်များကို အပြစ်ပေးရန် လိုအပ်ပါက ဘုရားသခင်က "မိမိအလိုရှိရာ ကပ်ဆိုးဒဏ်ချက်များကို ဖန်တီးနှိပ်ကွပ်လိမ့်မည်" ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ''Basilikon Doron'' (တော်ဝင်လက်ဆောင်) ကျမ်းကိုမူ အသက်လေးနှစ်အရွယ် ဟင်နရီမင်းသားအတွက် လမ်းညွှန်စာအုပ်အဖြစ် ရေးသားခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ဘုရင်အဖြစ် အုပ်ချုပ်ရေးအတွက် ပိုမိုလက်တွေ့ကျသော လမ်းညွှန်ချက်များကို ပေးထားသည်။ ဤလက်ရာသည် အလွန်အရေးအသားကောင်းမွန်ပြီး ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ စကားပြေအရေးအသားများထဲတွင် အကောင်းဆုံးနမူနာတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ ပါလီမန်လွှတ်တော်များကို ဘုရင်၏ "အဓိကတရားရုံး" မျှသာဟု နားလည်ထားသော ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ အယူအဆက အင်္ဂလန်အောက်လွှတ်တော် (House of Commons) နှင့် နောက်ပိုင်းတွင် ကြုံတွေ့ရမည့် အခက်အခဲများကို ကြိုတင်အရိပ်အယောင် ပြနေခဲ့သည်။ သူက ဟင်နရီမင်းသားအား "ဥပဒေသစ်များ ပြဌာန်းရန် အလွန်တရာ လိုအပ်မှလွဲ၍ ပါလီမန်များကို မခေါ်ယူပါနှင့်၊ ထိုသို့ လိုအပ်ခြင်းမျိုးကလည်း ဖြစ်ခဲလှသည်" ဟု လမ်းညွှန်ခဲ့သည်။ ''True Law'' ကျမ်းတွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်က ပဒေသီယယ်ရှင်ဘုရင်တစ်ပါးသည် မိမိ၏ လက်အောက်ခံနယ်မြေကို ပိုင်ဆိုင်သကဲ့သို့ တိုင်းပြည်ကို ပိုင်ဆိုင်သည်ဟု အခိုင်အမာဆိုထားသည်။ အကြောင်းမှာ ဘုရင်များသည် "မည်သည့် လူတန်းစား အဆင့်အတန်း သို့မဟုတ် ပါလီမန်များ မပေါ်ပေါက်မီ၊ ဥပဒေများ မပြဌာန်းမီကတည်းက ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ အစပိုင်းတွင် ဘုရင်များသာ အလုံးစုံပိုင်ဆိုင်သော မြေယာများကို ၎င်းတို့က ခွဲဝေပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဘုရင်များသည် ဥပဒေများကို ဖန်တီးသူများနှင့် စတင်သူများဖြစ်ပြီး၊ ဥပဒေများက ဘုရင်များကို ဖန်တီးခဲ့ခြင်းမဟုတ်ကြောင်း မလွဲမသွေ သက်ရောက်နေပါသည်" ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ == '''စာပေနှင့် ပြဇာတ်အနုပညာကို အားပေးချီးမြှောက်မှု''' == ၁၅၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနှင့် ၁၅၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် မိမိ၏ မွေးရပ်မြေမှ စာပေအနုပညာကို မြှင့်တင်ခဲ့သည်။ သူသည် ၁၅၈၄ ခုနှစ်၊ အသက် ၁၈ နှစ်အရွယ်တွင် ''Some Rules and Cautions to be Observed and Eschewed in Scottish Prosody'' (စကော့တလန် ကဗျာလင်္ကာစပ်နည်းတွင် လိုက်နာရန်နှင့် ရှောင်ကြဉ်ရန် စည်းကမ်းချက်များနှင့် သတိပေးချက်အချို့) ဟူသော ကျမ်းစာကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ကဗျာရေးဖွဲ့နည်း လမ်းညွှန်စာအုပ်ဖြစ်သလို၊ ဉာဏ်သစ်အလင်းခေတ် ၏ အခြေခံမူများကို အသုံးချ၍ မိမိ၏ မိခင်ဘာသာစကားဖြစ်သော စကော့ဘာသာစကား ၏ ကဗျာရိုးရာဓလေ့ကို ဖော်ပြထားခြင်းလည်း ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် သူသည် စာပေနှင့် ဂီတပညာရပ် နှစ်ခုစလုံး ဆက်စပ်နေသည်ဟု ရှုမြင်သဖြင့် ဂီတသင်ကြားမှုကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲရန်နှင့် မြှင့်တင်ရန်အတွက် ဥပဒေကြောင်းအရ ပြဌာန်းချက်များကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ သူ၏ အုပ်ချုပ်မှုအတွင်း ပြဌာန်းခဲ့သော အက်ဥပဒေတစ်ခုတွင် စကော့တလန်မြို့ပြ များအနေဖြင့် တေးဂီတကျောင်း များတွင် ဂီတသင်ကြားမှုကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲရန်နှင့် ထောက်ပံ့ကူညီရန် တိုက်တွန်းထားသည်။ ဤရည်မှန်းချက်များကို ပိုမိုအောင်မြင်စေရန်အတွက် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် နောင်တွင် ဝေဖန်ရေးသမားများက "ကက်စတေးလျန်း ဝိုင်းတော်သားများ" ) ဟု ခေါ်ဆိုကြမည့် စကော့တလန် ဂျကိုဘီယံ နန်းတွင်းကဗျာဆရာများနှင့် ဂီတပညာရှင်များ အစုအဖွဲ့၏ နာယကအဖြစ်လည်းကောင်း၊ အကြီးအကဲအဖြစ်လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထိုအဖွဲ့တွင် ဝီလျံ ဖောင်လာ နှင့် ဘုရင်၏ အကြိုက်ဆုံးဖြစ်သူ အလက်ဇန္ဒား မွန်ဂိုမေရီ တို့ အပါအဝင် အခြားသူများ ပါဝင်ကြသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ကိုယ်တိုင်သည်လည်း ကဗျာဆရာတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ၎င်းအဖွဲ့၏ လက်တွေ့ကဗျာရေးဖွဲ့နေသော အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရခြင်းကို ဝမ်းမြောက်ဂုဏ်ယူခဲ့သည်။ ၁၅၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနှောင်းပိုင်းသို့ ရောက်သောအခါ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် အင်္ဂလန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံရန် အလားအလာ ပိုမိုများပြားလာခြင်းကြောင့် မိခင်စကော့တလန်၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုကို အလေးထားမှုမှာ အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ လျော့နည်းသွားခဲ့သည်။ ဝီလျံ အလက်ဇန္ဒားနှင့် အခြားသော နန်းတွင်းကဗျာဆရာများသည် ၎င်းတို့၏ ရေးသားမှု ဘာသာစကားကို အင်္ဂလိပ်ဆန်အောင် စတင်ပြောင်းလဲခဲ့ကြပြီး ၁၆၀၃ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် ဘုရင်နှင့်အတူ လန်ဒန်မြို့သို့ လိုက်ပါသွားခဲ့ကြသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် စာပေလောကတွင် ကိုယ်တိုင်တက်ကြွစွာ ပါဝင်သူနှင့် နာယကတစ်ဦးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ရှုထောင့်ပေါင်းစုံမှကြည့်လျှင် အင်္ဂလိပ်ဉာဏ်သစ်အလင်းခေတ် ကဗျာနှင့် ပြဇာတ်အနုပညာအတွက် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုပေးနိုင်ခဲ့သည့် ထူးခြားသောအရှိန်အဝါရှိသူတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ သူ၏ လက်ထက်တွင် ထိုအနုပညာရပ်များသည် အမြင့်ဆုံးအဆင့်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သူ၏ဘိုးဘေးဖြစ်သူ စကော့တလန်ဘုရင် ဂျိမ်းစ် (၁) အပါအဝင် စကော့တလန်ရိုးရာ မြင့်မားသောအရေးအသား စတိုင်များကို အားပေးချီးမြှောက်မှုမှာမူ ဘေးဖယ်ခြင်း ခံလိုက်ရသည်။ ၁၅၉၉ ခုနှစ်တွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ပြဇာတ်အနုပညာကို အားပေးထောက်ခံကြောင်း ခိုင်မာသော အရိပ်အယောင်တစ်ခုကို ပြသခဲ့သည်။ သူသည် ပြုပြင်ပြောင်းလဲထားသော စကော့တလန်အသင်းတော် ၏ ကန့်ကွက်မှုများကို ပယ်ချကာ အင်္ဂလိပ်ပြဇာတ်အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့အတွက် အက်ဒင်ဗာရာမြို့၏ High Street လမ်းမကြီးအလွန်တွင် ပြဇာတ်ရုံတစ်ခု ပံ့ပိုးပေးရမည်ဟု အတင်းအကျပ် အမိန့်ချမှတ်ခဲ့သည်။ == '''အင်္ဂလန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံခြင်း''' == ၁၆၀၁ ခုနှစ်မှစ၍ အဲလိဇဘတ်ဘုရင်မကြီး၏ ဘဝနောက်ဆုံးနှစ်များတွင် အင်္ဂလိပ်နိုင်ငံရေးသမားအချို့—အထူးသဖြင့် သူမ၏ အဓိကဝန်ကြီး ရောဘတ် ဆီစီလ်—သည် ထီးနန်းဆက်ခံမှု ချောမွေ့အဆင်ပြေစေရန်အတွက် ကြိုတင်ပြင်ဆင်သောအားဖြင့် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်နှင့် လျှို့ဝှက်စာပေးစာယူ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ ဘုရင်မကြီး ကွယ်လွန်ခါနီးအချိန် ဖြစ်သော ၁၆၀၃ ခုနှစ် မတ်လတွင် ဆီဆင်လ်သည် အင်္ဂလန်ထီးနန်းဆက်ခံမည့် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ကြေညာချက်မူကြမ်းကို ပေးပို့ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘတ်ဘုရင်မကြီးသည် မတ်လ ၂၄ ရက် မိုးသောက်ယံအချိန်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းနေ့ နှောင်းပိုင်းတွင်ပင် လန်ဒန်မြို့၌ ဂျိမ်းစ်အား အင်္ဂလန်ဘုရင်အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ ဧပြီလ ၅ ရက်နေ့တွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် လန်ဒန်သို့ သွားရောက်ရန် အက်ဒင်ဗာရာမြို့မှ ထွက်ခွာခဲ့ပြီး သုံးနှစ်တစ်ကြိမ် ပြန်လာပါမည်ဟု ကတိပြုခဲ့သော်လည်း (ထိုကတိကို သူ မတည်ခဲ့ပါ)၊ တောင်ဘက်သို့ ဖြည်းညှင်းစွာ ခရီးဆက်ခဲ့သည်။ လမ်းခရီးတစ်လျှောက်ရှိ ဒေသခံမှူးမတ်များက သူ့ကို ခမ်းနားကြီးကျယ်စွာ ဧည့်ခံကျွေးမွေးခဲ့ကြပြီး၊ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် သူ၏နယ်မြေအသစ်နှင့် လက်အောက်ခံပြည်သူများ၏ ချမ်းသာကြွယ်ဝမှုကို အံ့သြမှင်တက်ခဲ့ကာ မိမိကိုယ်မိမိ "ကျောက်ဆောင်ကုတင်ကို စွန့်ပြီး ထူထဲအိစက်တဲ့ ကြက်မွှေးမွေ့ရာနဲ့ လဲလှယ်လိုက်ရသလိုပဲ" ဟု ပြောဆိုခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် အဲလိဇဘတ်ဘုရင်မကြီး၏ သင်္ဂြိုဟ်ပွဲအပြီး ကိုးရက်အကြာဖြစ်သော မေလ ၇ ရက်နေ့တွင် မြို့တော်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ သူ၏ လက်အောက်ခံပြည်သူအသစ်များသည် ထီးနန်းဆက်ခံမှုကြောင့် တိုင်းပြည်အတွင်း ဆူပူအုံကြွမှု သို့မဟုတ် ပြင်ပကျူးကျော်မှုများ မဖြစ်ပွားခဲ့သည့်အတွက် စိတ်သက်သာရာရကာ ဘုရင်သစ်ကို ဖူးမြော်ရန် တိုးဝှေ့လာခဲ့ကြသည်။ လန်ဒန်သို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် သူသည် လာရောက်ကြည့်ရှုကြသော လူအုပ်ကြီး၏ ဝိုင်းဝန်းအုံခဲခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ အင်္ဂလန်နန်းတက်ပွဲ အခမ်းအနားကို ၁၆၀၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။ သို့သော် ပလိပ်ရောဂါကူးစက်ပြန့်ပွားမှုကြောင့် ပွဲလမ်းသဘင် ဆင်နွှဲမှုများကို ကန့်သတ်ခဲ့ရသည်။ သောမတ်စ် ဒက်ကာ နှင့် ဘန် ဂျွန်ဆင် ကဲ့သို့သော ပြဇာတ်ကဗျာဆရာများက ခမ်းနားထည်ဝါသော ပုံဆောင်ခိုင်းနှိုင်းချက်များဖြင့် စီစဉ်တင်ဆက်သည့် လန်ဒန်မြို့သို့ တော်ဝင်ဝင်ရောက်ခြင်း အခမ်းအနားကိုမူ ၁၆၀၄ ခုနှစ် မတ်လ ၁၅ ရက်နေ့သို့ ရွှေ့ဆိုင်းခဲ့ရသည်။ ဒက်ကာက ထိုမြင်ကွင်းကို "လမ်းမတွေပေါ်မှာ လူတွေနဲ့ ချင်းချင်းထပ်နေပြီး၊ အဖိုးတန်ကုန်ပစ္စည်းတွေနေရာမှာ ကလေးတွေကို ဆိုင်ခန်းတွေလို ခင်းကျင်းထားသလိုပဲ၊ ပွင့်ဟနေတဲ့ ပြတင်းပေါက်မှန်မှန်သမျှမှာလည်း အမျိုးသမီးတွေနဲ့ ပြည့်နှက်နေတယ်" ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဂျိမ်းစ်ဘုရင် ဆက်ခံခဲ့သည့် အင်္ဂလန်ဘုရင်နိုင်ငံတော်တွင် စိန်ခေါ်မှုပြဿနာများ ရှိနေခဲ့သည်။ ကုန်သွယ်မှု လက်ဝါးကြီးအုပ်မှုများနှင့် အခွန်အတုပ်ကြီးလေးမှုများကြောင့် ပြည်သူများအကြား မကျေနပ်မှုများ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဖြစ်ပေါ်နေပြီး၊ အိုင်ယာလန်နိုင်ငံအတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော စစ်ပွဲစရိတ်များသည်လည်း အစိုးရအဖွဲ့အတွက် ကြီးလေးသော ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုး ဖြစ်လာခဲ့ကာ ထိုအချိန်တွင် အစိုးရ၌ စတာလင်ပေါင် ၄၀၀,၀၀၀ မျှ အကြွေးတင်ရှိနေခဲ့သည်။ == '''အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် စတင်စိုးစံခြင်းနှင့် ဂရိတ်ဗြိတိန်ဘုရင်''' == ထီးနန်းဆက်ခံမှုမှာ ချောမွေ့ပုံရပြီး ပြည်သူများ၏ သောင်းသောင်းဖျဖျ ကြိုဆိုမှုကို ရရှိခဲ့သော်လည်း ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် အင်္ဂလန်တွင် စတင်စိုးစံသည့် ပထမဆုံးနှစ်၌ပင် လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှု နှစ်ခုကို ရင်ဆိုင်ကျော်ဖြတ်ခဲ့ရသည်။ ၎င်းတို့မှာ "ဘိုင်လုပ်ကြံမှု" နှင့် "မိန်းလုပ်ကြံမှု" တို့ဖြစ်ကြပြီး၊ ထိုဖြစ်ရပ်များကြောင့် ဟင်နရီ ဘရွတ်ခ် နှင့် ဝေါ်လ်တာ ရာလေ တို့ အပါအဝင် အခြားသူများ ဖမ်းဆီးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ထံမှ အစိုးရအဖွဲ့ အပြောင်းအလဲသစ်ကို မျှော်လင့်ထားသူများသည် ကနဦးတွင် စိတ်ပျက်ခဲ့ကြရသည်။ အကြောင်းမှာ ဘုရင်သည် ဆီလ်စီနှင့် လျှို့ဝှက်စီစဉ်ထားသည့်အတိုင်း အဲလိဇဘတ်ဘုရင်မကြီး၏ မင်းတိုင်ပင်အမတ်ဟောင်းများကိုပင် ရာထူး၌ ဆက်လက်ခန့်အပ်ထားခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ သို့သော် မကြာမီမှာပင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ၎င်းအား ရေရှည်ထောက်ခံခဲ့သူ ဟင်နရီ ဟိုးဝပ် နှင့် ၎င်း၏တူဖြစ်သူ သောမတ်စ်ဟောင်းဝပ် တို့အပြင် စကော့တလန် မှူးမတ်ငါးဦးကိုပါ မင်းတိုင်ပင်အမတ်များအဖွဲ့ ထဲသို့ ထည့်သွင်းခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင် အုပ်ချုပ်သည့် အစောပိုင်းနှစ်များတွင် အင်္ဂလန်အစိုးရ၏ နေ့စဉ်လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို လျှို့ဝှက်ပါးနပ်သော ဆီဆင်လ် (နောက်ပိုင်းတွင် ဆလစ်ဘာရီနယ်စား ဖြစ်လာသူ) က တင်းကျပ်စွာ စီမံခန့်ခွဲခဲ့သည်။ ၎င်းအား အတွေ့အကြုံရင့်ကျက်ပြီး ဂျိမ်းစ်ဘုရင်က အဲလ်စ်မီယာနယ်စားနှင့် အဓိပတိ အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သော သောမတ်စ် အက်ဂါတွန် နှင့် တော်ဝင်ဘဏ္ဍာထိန်း အဖြစ် ဆက်လက်တာဝန်ယူခဲ့ပြီး မကြာမီ ဒေါ့ဆက်နယ်စား ဖြစ်လာမည့် သောမတ်စ် ဆက်ခ်ဗီးလ်တို့က ကျွမ်းကျင်စွာ ကူညီပံ့ပိုးပေးခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ပိုမိုကြီးမားသော ကိစ္စရပ်များဖြစ်သည့် အင်္ဂလန်နှင့် စကော့တလန်တို့အကြား ပိုမိုနီးကပ်သော ပေါင်းစည်းမှုစီမံကိန်းနှင့် နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒ ကိစ္စရပ်များအပေါ် အာရုံစိုက်ရန် အချိန်ရခဲ့သလို၊ သူနှစ်သက်သော အပန်းဖြေမှုများ (အထူးသဖြင့် အမဲလိုက်ခြင်း) ကိုလည်း လွတ်လပ်စွာ အချိန်ပေး ခံစားနိုင်ခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် စကော့တလန်နှင့် အင်္ဂလန်တို့၏ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးအရ ပေါင်းစည်းမှုကို အခြေခံ၍ ဘုရင်တစ်ပါး၊ ပါလီမန်တစ်ခုနှင့် ဥပဒေတစ်ခုတည်းအောက်တွင် တစ်နိုင်ငံတည်းအဖြစ် တည်ထောင်ရန် ရည်မှန်းချက်ကြီးမားခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုအစီအစဉ်သည် အင်္ဂလန်ပါလီမန်နှင့် စကော့တလန်ပါလီမန် နှစ်ခုစလုံး၏ ဆန့်ကျင်မှုကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်က အင်္ဂလန်ပါလီမန်သို့ "ဘုရားသခင်က ငါတို့အားလုံးကို ပင်လယ်တစ်ခုတည်းက ဝန်းရံထားပြီး ၎င်းဘာသာ သဘာဝအရ ခွဲခြား၍မရတဲ့ ကျွန်းတစ်ကျွန်းတည်းပေါ်မှာ အတူတူ ဖန်ဆင်းပေးထားတာ မဟုတ်ဘူးလား" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၁၆၀၄ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် အောက်လွှတ်တော်က ဥပဒေကြောင်းအရ အကြောင်းပြချက်များဖြင့် သူ့ကို "ဂရိတ်ဗြိတိန်ဘုရင်"ဟု ဘွဲ့တော်ခံယူရန် တောင်းဆိုမှုကို ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၁၆၀၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် သူသည် "အင်္ဂလန်ဘုရင်" နှင့် "စကော့တလန်ဘုရင်" ဟူသော ဘွဲ့များအစား "ဂရိတ်ဗြိတိန်ဘုရင်" ဟူသော ဘွဲ့တော်ကို ကိုယ်တိုင် ပြောင်းလဲခံယူခဲ့သည်။ ဖရန်စစ် ဘေကွန် က ဘုရင်အနေဖြင့် ထိုဘွဲ့စတိုင်ကို "မည်သည့် ဥပဒေကြောင်းအရ အရေးယူဆောင်ရွက်မှု၊ စာချုပ်စာတမ်း သို့မဟုတ် အာမခံချက်" များတွင်မှ အသုံးပြု၍မရကြောင်း သတိပေးခဲ့ပြီး ထိုဘွဲ့ကို အင်္ဂလိပ်ဥပဒေများတွင် အသုံးမပြုခဲ့ကြပေ။ သို့သော် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် စကော့တလန်ပါလီမန်အား ထိုဘွဲ့ကို မဖြစ်မနေ အသုံးပြုစေခဲ့ပြီး ၎င်းကို တိုင်းပြည်နှစ်ခုစလုံး၏ အမိန့်ကြေညာချက်များ၊ ဒင်္ဂါးပြားများ၊ ပေးစာများနှင့် စာချုပ်စာတမ်းများတွင် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒတွင်မူ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ပိုမိုအောင်မြင်မှု ရရှိခဲ့သည်။ စပိန်နိုင်ငံနှင့် မည်သည့်အခါကမျှ စစ်မဖြစ်ခဲ့ဖူးသောကြောင့် သူသည် ရေရှည်ဖြစ်ပွားနေသည့် အင်္ဂလိပ်-စပိန်စစ်ပွဲကို အဆုံးသတ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ပြီး၊ Robert Cecil နှင့် ယခုအခါ နော့သမ်ပတန်နယ်စား ဖြစ်လာသူ ဟင်နရီဟောင်းဝပ် တို့ ပါဝင်သည့် သံတမန်အဖွဲ့၏ ကျွမ်းကျင်သော စေ့စပ်ညှိနှိုင်းမှုများကြောင့် ၁၆၀၄ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် နိုင်ငံနှစ်ခုအကြား ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးနိုင်ခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ထိုစာချုပ်ကို ဂုဏ်ပြုသည့်အနေဖြင့် ခမ်းနားကြီးကျယ်သော မိတ်ဆုံစားပွဲတစ်ခုကို တည်ခင်းဧည့်ခံခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အင်္ဂလန်ရှိ ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များအတွက် လွတ်လပ်စွာ ကိုးကွယ်ခွင့်ရရှိရေးသည် စပိန်မူဝါဒ၏ အဓိကရည်မှန်းချက်အဖြစ် ဆက်လက်ရှိနေခဲ့သဖြင့် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်အတွက် အမြဲတစေ အကျပ်ရိုက်စရာ ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ သူသည် ပြည်ပတွင် ကက်သလစ်များကို နှိပ်ကွပ်သူအဖြစ် သံသယဝင်ခြင်းခံရပြီး၊ ပြည်တွင်း၌မူ မင်းတိုင်ပင်အမတ်များအဖွဲ့က ကက်သလစ်များအပေါ် ပိုမိုတင်းကျပ်စွာ ကိုင်တွယ်ရန် တိုက်တွန်းခြင်းကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ == '''ဂန်းပါဝါဒါ လုပ်ကြံမှု''' == ၁၆၀၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၄ ရက်မှ ၅ ရက်သို့ ကူးပြောင်းသော ညအချိန် (ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ပထမဆုံး အင်္ဂလိပ်ပါလီမန် ဒုတိယအကြိမ်မြောက် ညီလာခံ ဖွင့်လှစ်မည့် အကြိုည) တွင် ပါလီမန်အဆောက်အအုံ၏ မြေအောက်ခန်းအတွင်း၌ အစိုးရကို ဆန့်ကျင်သူ ကက်သလစ်ဘာသာဝင် '''ဂိုင်း ဖော့ခ်စ်''' ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဖော့ခ်စ်သည် နောက်တစ်နေ့တွင် ပါလီမန်အဆောက်အအုံကို ဖောက်ခွဲဖျက်ဆီးရန်အတွက် ယမ်းစည် ၃၆ စည်နှင့် မလှမ်းမကမ်းတွင်ရှိသော ထင်းပုံကြီးကို စောင့်ကြပ်နေခြင်း ဖြစ်သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ အဆိုအရ ၎င်းလုပ်ရပ်သည် "ငါ့တစ်ဦးတည်း သို့မဟုတ် ငါ့ဇနီးနဲ့ ငါ့ရဲ့သားသမီးတွေတင်မကဘဲ နိုင်ငံတော်တစ်ခုလုံးရဲ့ ယန္တရားကြီးတစ်ခုလုံးကို" ပျက်စီးစေရန် ရည်ရွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤတုန်လှုပ်ချောက်ချားဖွယ် "ဂန်းပါဝါဒါ လုပ်ကြံမှု" ကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဘုရင်နှင့် သားတော်များ ဘေးကင်းခဲ့သည့်အတွက် တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် စိတ်သက်သာရာရမှုနှင့် ဝမ်းမြောက်မှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ဆလစ်ဘာရီနယ်စားသည် ဤအခြေအနေကို အသုံးချကာ အဲလိဇဘတ်ဘုရင်မကြီး လက်ထက်ကထက်ပင် ပိုမိုများပြားသော အခွန်ဘဏ္ဍာငွေများကို ပါလီမန်ထံမှ တောင်းခံရယူနိုင်ခဲ့သည်။ ထိုမအောင်မြင်သော ကြံစည်မှုတွင် ပါဝင်ပတ်သက်သူ ဂိုင်းဖော့ခ်စ်နှင့် အခြားသူများမှာ ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ == ဘုရင်နှင့် ပါလီမန် == ဂန်းပါဝါဒါလုပ်ကြံမှုအပြီးတွင် ဘုရင်နှင့် ပါလီမန်အကြား ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုမှာ ထူးခြားသော ဖြစ်ရပ်တစ်ခုသာ ဖြစ်ခဲ့ပြီး အမြဲတမ်းမဟုတ်ခဲ့ပေ။ ယင်းအစား ၁၆၀၄ ခုနှစ်က ကျင်းပခဲ့သော ယခင်ပါလီမန်ညီလာခံသည်သာ ဘုရင်နှင့် ပါလီမန် နှစ်ဦးနှစ်ဖက်စလုံး၏ သဘောထားကို တစ်သက်တာလုံး ပုံသွင်းပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ကနဦး ကြုံတွေ့ရသည့် အခက်အခဲများသည် တမင်ရန်လိုမှုကြောင့်ထက် အပြန်အလှန် နားလည်မှုလွဲမှားခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၆၀၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၇ ရက်နေ့တွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် နိုင်ငံနှစ်ခုလုံးလုံးလျားလျား ပေါင်းစည်းရေး သို့မဟုတ် ဘဏ္ဍာရေးထောက်ပံ့မှုများအတွက် ပါလီမန်၏ ထောက်ခံမှုကို မရရှိခဲ့ပြီးနောက် ဒေါသတကြီးဖြင့် ပါလီမန်ညီလာခံကို ရွှေ့ဆိုင်းခဲ့သည်။ သူက ညီလာခံပိတ်ပွဲ မိန့်ခွန်းတွင် "ကျေးဇူးတင်စရာ မလိုတဲ့နေရာမှာ ငါ ကျေးဇူးတင်မှာ မဟုတ်ဘူး၊ ငါဟာ လူမိုက်တွေကို ချီးမွမ်းတတ်တဲ့ လူမျိုးမဟုတ်ဘူး ... မင်းတို့ ဘယ်လောက်တောင် အမှားတွေ လုပ်ခဲ့သလဲဆိုတာ မြင်တဲ့အတိုင်းပဲ ... နောင်အနာဂတ်မှာ မင်းတို့ရဲ့ လွတ်လပ်ခွင့်ကို ပိုပြီးတော့ အိန္ဒြေရရနဲ့ သတိထား သုံးစွဲကြဖို့ မျှော်လင့်ပါတယ်" ဟု ခါးခါးသီးသီး ပြောကြားခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ စိုးစံမှု တိုးတက်လာသည်နှင့်အမျှ သူ၏ အစိုးရအဖွဲ့သည် ကြီးထွားလာသော ဘဏ္ဍာရေး ဖိအားများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ၎င်းမှာ ငွေကြေးဖောင်းပွမှုကြောင့်သာမက ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ နန်းတွင်းအဖွဲ့၏ ဖြုန်းတီးမှုနှင့် ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ မကျွမ်းကျင်မှုများကြောင့်လည်း ဖြစ်သည်။ ၁၆၁၀ ပြည့်နှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဆလစ်ဘာရီသည် "မဟာပဋိညာဉ်" ဟု လူသိများသော စီမံကိန်းတစ်ခုကို တင်ပြခဲ့သည်။ ၎င်းအရ ဘုရင်က လိုက်လျောမှု ၁၀ ခု ပြုလုပ်ပေးမည့်အစား ပါလီမန်က ဘုရင်၏ ကြွေးမြီများကို ဆပ်ရန်အတွက် စတာလင်ပေါင် ၆၀၀,၀၀၀ နှင့် နှစ်စဉ် ထောက်ပံ့ကြေး ပေါင် ၂၀၀,၀၀၀ ကို ပေးအပ်ရန် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ထိုသို့ စေ့စပ်ညှိနှိုင်းမှုများသည် အလွန်တရာ အခြေအတင် ဖြစ်ပွားကာ ကြာမြင့်လွန်းလှသဖြင့် နောက်ဆုံးတွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် စိတ်ရှည်မှု ကုန်ဆုံးသွားပြီး ၁၆၁၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာ ၃၁ ရက်တွင် ပါလီမန်ကို ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။ သူက ဆလစ်ဘာရီအား "မင်းရဲ့ အကြီးဆုံးအမှားကတော့ သည်းခြေရည်ထဲကနေ ပျားရည်ထုတ်ဖို့ အမြဲတမ်း မျှော်လင့်နေခဲ့တာပဲ" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့သော ပုံစံအတိုင်းပင် ၁၆၁၄ ခုနှစ်၏ "လွဲချော်ခဲ့သော ပါလီမန်" ) တွင်လည်း ထပ်မံဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး၊ အောက်လွှတ်တော်က ဘုရင်လိုအပ်သော ငွေကြေးပေးရန် တွန့်ဆုတ်နေခဲ့သဖြင့် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ပါလီမန်သက်တမ်း ကိုးပတ်မျှသာ ရှိသေးချိန်တွင် ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ၁၆၂၁ ခုနှစ်အထိ ပါလီမန်မခေါ်ဘဲ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ခဲ့ပြီး၊ နန်းတွင်းအတွက် ငွေကြေးရှာဖွေစုဆောင်းရာတွင် ကျွမ်းကျင်သော ကုန်သည် လိုင်ယွန်နယ် ခရမ်ဖီးလ်ဒ် ကဲ့သို့သော အရာရှိများကို အသုံးပြုခဲ့ကာ၊ အခြားသော ဝင်ငွေရလမ်းတစ်ခုအနေဖြင့် ဘာရွန်နက် အဆင့်အတန်းနှင့် အခြားသော ဘွဲ့ထူး ဂုဏ်ထူးများကို အသစ်ဖန်တီး၍ ရောင်းချခြင်းဖြင့် ငွေရှာခဲ့သည်။ စပိန်နိုင်ငံနှင့် ထိမ်းမြားရန် ကြိုးပမ်းမှု (Spanish match) တော်ဝင်ဝင်ငွေရရှိနိုင်မည့် အခြားလမ်းကြောင်းတစ်ခုမှာ ဝေလမင်းသား '''ချားလ်စ်''' (Charles) နှင့် စပိန်မင်းသမီး '''မာရီယာ အန်နာ''' (Infanta Maria Anna) တို့ ထိမ်းမြားမင်္ဂလာပြုခြင်းမှ ရရှိလာမည့် စပိန်နိုင်ငံ၏ တင်တောင်းပဏ္ဏာ (Dowry) ဖြစ်သည်။ "စပိန်မင်္ဂလာပွဲ" ဟု ခေါ်ဆိုကြသော ဤမူဝါဒသည် စပိန်နိုင်ငံနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ပြီး စစ်ပွဲစရိတ်များကို ရှောင်ရှားနိုင်မည့် နည်းလမ်းတစ်ခုအဖြစ် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်အတွက် ဆွဲဆောင်မှုရှိခဲ့သည်။ ထိုမင်္ဂလာပွဲကို အမှန်တကယ် လက်ထပ်ပြီးမြောက်အောင် လုပ်ဆောင်ခြင်းဖြင့်ဖြစ်စေ၊ သို့မဟုတ် စေ့စပ်ညှိနှိုင်းမှုများကို အသက်ဆက်ရှင်အောင် ဆွဲဆန့်ထားခြင်းဖြင့်ဖြစ်စေ ငြိမ်းချမ်းရေးကို ထိရောက်စွာ ထိန်းသိမ်းထားနိုင်မည် ဖြစ်သည်။ ဤအချက်သည် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်က ထိုစေ့စပ်ညှိနှိုင်းမှုများကို ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုနီးပါး အချိန်ဆွဲခဲ့သည့် အကြောင်းရင်း ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ (၁၆၂၀ ပြည့်နှစ်ခန့်က ပေါလ် ဗန် ဆိုမာ (Paul van Somer) ရေးဆွဲသည့် ပုံတူပန်းချီ။ နောက်ခံတွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်က ဗိသုကာပညာရှင် အင်နီဂို ဂျုန်းစ် (Inigo Jones) အား တာဝန်ပေး ဆောက်လုပ်စေခဲ့သော ဝှိုက်ဟောလ်ရှိ Banqueting House အဆောက်အအုံကို တွေ့ရသည်) ဤမူဝါဒကို ဟိုးဝပ်မိသားစု (Howards) နှင့် ကက်သလစ်အမြင်ဘက်သို့ ယိုင်ကြသော အခြားဝန်ကြီးများ၊ သံတမန်များ (၎င်းတို့ကို စုပေါင်း၍ "စပိန်ဂိုဏ်း" - Spanish Party ဟု သိကြသည်) က ထောက်ခံခဲ့ကြသော်လည်း၊ ပရိုတက်စတင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင်မူ အလွန်တရာ သံသယဝင်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ၁၆၁၆ ခုနှစ်တွင် '''ဝေါ်လ်တာ ရာလေ''' (Walter Raleigh) အကျဉ်းထောင်မှ လွတ်မြောက်လာသောအခါ၊ သူသည် စပိန်လူမျိုးများနှင့် မည်သည့်တိုက်ပွဲမျှ မဖြစ်ပွားစေရဟု ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ တင်းကျပ်သော ညွှန်ကြားချက်ဖြင့် တောင်အမေရိကသို့ ရွှေရှာဖွေရေးခရီး ထွက်ခွာခဲ့သည်။ သို့သော် ရာလေ၏ စွန့်စားခန်းသည် ကံဆိုးမိုးမှောင်ကျကာ လုံးလုံးလျားလျား ပျက်စီးခဲ့ရပြီး သူ၏သားဖြစ်သူ ဝေါ်လ်တာသည် စပိန်တို့နှင့် တိုက်ပွဲအတွင်း သေဆုံးခဲ့သည်။ ရာလေ အင်္ဂလန်သို့ ပြန်ရောက်လာသောအခါ၊ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်က သူ့ကို ကွပ်မျက်စေခဲ့သဖြင့် စပိန်အလိုကျ လိုက်လျောမှုကို ဆန့်ကျင်ကြသော အင်္ဂလိပ်လူထုတစ်ရပ်လုံး အမျက်ဒေါသထွက်ခဲ့ကြသည်။ ၁၆၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပေါ်ပေါက်လာသော "နှစ်သုံးဆယ်စစ်ပွဲ" (Thirty Years' War) ကြောင့် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ မူဝါဒမှာ ပိုမိုအကျပ်ရိုက်သွားခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် သူ၏ပရိုတက်စတင့် သမက်တော် ဖရက်ဒရစ် (၅) (Frederick V, Elector Palatine) သည် ကက်သလစ် ဧကရာဇ် ဖာဒီနန် (၂) ကြောင့် ဘိုဟီးမီးယားထီးနန်းမှ ဖယ်ရှားခြင်းခံခဲ့ရပြီး၊ စပိန်တပ်များကလည်း ဖရက်ဒရစ်ပိုင်ဆိုင်သော ရိုင်းလန်း (Rhineland) နယ်မြေကို တစ်ပြိုင်နက်တည်း ဝင်ရောက်ကျူးကျော်ခဲ့ကြသည်။ ၁၆၂၁ ခုနှစ်တွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်က သမက်တော်ကို ကူညီရန် စစ်ရေးအရ အင်အားစိုက်ထုတ်နိုင်ရေးအတွက် ပါလီမန်ကို ခေါ်ယူလိုက်သောအခါ ပြဿနာများ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ အောက်လွှတ်တော်က ဖရက်ဒရစ်အား ထိရောက်စွာ စစ်ကူပေးနိုင်ရန် မလုံလောက်သော ဘဏ္ဍာငွေများကိုသာ ပေးအပ်ခဲ့ပြီး၊ တစ်ဖက်တွင်လည်း—အဲလိဇဘတ်ဘုရင်မကြီး လက်ထက်က စပိန်ရွှေသင်္ဘောများကို ရေတပ်ဖြင့် တိုက်ခိုက်ပြီး ရရှိခဲ့သော အကျိုးအမြတ်များကို သတိရကာ—စပိန်နိုင်ငံကို တိုက်ရိုက်စစ်ကြေညာရန် တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ ၁၆၂၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် အက်ဒ်ဝပ် ကို့ခ် (Edward Coke) ၏ လှုံ့ဆော်မှုကြောင့် အောက်လွှတ်တော်သည် စပိန်နှင့် စစ်ဖြစ်ပွားရေးသာမက ချားလ်စ်မင်းသားအား ပရိုတက်စတင့် အမျိုးသမီးတစ်ဦးနှင့်သာ လက်ထပ်ရန်နှင့် ကက်သလစ်ဆန့်ကျင်ရေး ဥပဒေများကို ပိုမိုတင်းကျပ်စွာ အာဏာတည်စေရန် အသနားခံစာတစ်စောင်ကို ပြုစုခဲ့ကြသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ကမူ ၎င်းတို့အား ဘုရင်၏ အထူးအာဏာ (Royal Prerogative) ကိစ္စရပ်များတွင် ဝင်ရောက်မစွက်ဖက်ရန်နှင့် စွက်ဖက်ပါက အပြစ်ပေးခံရမည်ဟု ပြတ်ပြတ်သားသား သတိပေးခဲ့သဖြင့်၊ အောက်လွှတ်တော်အမတ်များက မိမိတို့၏ လွတ်လပ်စွာ ပြောဆိုခွင့် အပါအဝင် ရပိုင်ခွင့်များကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရန် ကန့်ကွက်လွှာတစ်စောင်ကို ထုတ်ပြန်ကာ တုံ့ပြန်ခဲ့ကြသည်။ ဘက်ကင်ဟမ်နယ်စားကြီး ဂျော့ဂ်ျ ဗီလီယာစ် (George Villiers, Duke of Buckingham) နှင့် စပိန်သံအမတ် ဂွန်ဒိုမာနယ်စား (Count of Gondomar) တို့၏ တိုက်တွန်းမှုကြောင့် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ထိုကန့်ကွက်လွှာကို မှတ်တမ်းစာအုပ်ထဲမှ ဆုတ်ဖြဲပစ်ခဲ့ပြီး ပါလီမန်ကို ဖျက်သိမ်းလိုက်သည်။ ၁၆၂၃ ခုနှစ်အစောပိုင်းတွင် အသက် ၂၂ နှစ်ရှိပြီဖြစ်သော ချားလ်စ်မင်းသားနှင့် ဘက်ကင်ဟမ်တို့သည် မိမိတို့ဘာသာ ဦးဆောင်ကာ စပိန်မင်းသမီး မာရီယာ အန်နာ၏ စိတ်ကို တိုက်ရိုက်ဖမ်းစားနိုင်ရန်အတွက် မည်သူမည်ဝါဖြစ်ကြောင်း ဖုံးကွယ်၍ စပိန်နိုင်ငံသို့ လျှို့ဝှက်ခရီးထွက်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ထိုခရီးစဉ်မှာ မအောင်မြင်သော အမှားတစ်ခုသာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ မင်းသမီး မာရီယာ အန်နာသည် ချားလ်စ်ကို အလွန်မုန်းတီးခဲ့ပြီး၊ စပိန်တို့က ၎င်းတို့အား ပါလီမန်မှ ကက်သလစ်ဆန့်ကျင်ရေး ဥပဒေများကို ပယ်ဖျက်ပေးရန်ဟူသော အချက်အပါအဝင် တင်းကျပ်သော စည်းကမ်းချက်များကို ချပြခဲ့သည်။ စာချုပ်တစ်ခုကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသော်လည်း ချားလ်စ်နှင့် ဘက်ကင်ဟမ်တို့သည် အောက်တိုဘာလတွင် မင်းသမီးကို ခေါ်ဆောင်မလာနိုင်ဘဲ အင်္ဂလန်သို့ ပြန်ရောက်လာခဲ့ကြပြီး၊ ထိုစာချုပ်ကို ချက်ချင်းပင် စွန့်လွှတ်လိုက်ကြသဖြင့် ဗြိတိန်ပြည်သူများ အလွန်တရာ ဝမ်းမြောက်ခဲ့ကြသည်။ စပိန်ခရီးစဉ်ကြောင့် စိတ်ပျက်သွားခဲ့ကြသော ချားလ်စ်နှင့် ဘက်ကင်ဟမ်တို့သည် ယခုအခါ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ စပိန်မူဝါဒကို ပြောင်းပြန်လှန်လိုက်ကြပြီး ပြင်သစ်နိုင်ငံနှင့် ထိမ်းမြားရန်နှင့် ဟက်ဘ်စ်ဘာ့ဂ် (Habsburg) အင်ပါယာကို စစ်ကြေညာရန် တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ လိုအပ်သော ဘဏ္ဍာငွေရှာဖွေရန်အတွက် ၎င်းတို့က ဂျိမ်းစ်ဘုရင်အား အခြားပါလီမန်တစ်ခု ခေါ်ယူရန် နားချခဲ့ကြသဖြင့် ၁၆၂၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ပါလီမန်ညီလာခံ ကျင်းပခဲ့သည်။ ဤတစ်ကြိမ်တွင်မူ အောက်လွှတ်တော်အတွင်းရှိ ကက်သလစ်ဆန့်ကျင်ရေး အုန်းအုန်းကျွက်ကျွက် သဘောထားများသည် နန်းတွင်းနှင့်ပါ ထပ်တူကျခဲ့ပြီး၊ နန်းတွင်း၏ မူဝါဒထိန်းချုပ်မှုမှာ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ထံမှ ချားလ်စ်နှင့် ဘက်ကင်ဟမ်တို့ထံသို့ ရွှေ့ပြောင်းနေပြီဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့က ဘုရင်အား စစ်ကြေညာရန် ဖိအားပေးခဲ့ကြပြီး စရိတ်ကြီးလေးမှုကို အကြောင်းပြကာ ထိုအစီအစဉ်ကို ဆန့်ကျင်ခဲ့သော တော်ဝင်ဘဏ္ဍာထိန်း ခရမ်ဖီးလ်ဒ် (ယခုအခါ မစ်ဒဲလ်ဆက်စ်နယ်စား ဖြစ်လာသူ) ကို ရာထူးမှ ဖယ်ရှားရန် (Impeachment) စီစဉ်ခဲ့ကြသည်။ ၁၆၂၄ ခုနှစ် ပါလီမန်၏ ရလဒ်မှာ မရေမရာဖြစ်ခဲ့သည် - ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် စစ်ကြေညာရန် သို့မဟုတ် စစ်စရိတ်ထောက်ပံ့ရန် ငြင်းဆန်နေဆဲဖြစ်သော်လည်း၊ ချားလ်စ်ကမူ အောက်လွှတ်တော်သည် စပိန်နှင့် စစ်ဖြစ်ပွားရေးအတွက် ငွေကြေးထောက်ပံ့ရန် ကတိပြုထားပြီးဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့သည်။ ဤယူဆချက်သည် နောက်ပိုင်းတွင် သူကိုယ်တိုင် စိုးစံသည့်ကာလ၌ ပါလီမန်နှင့် ကြုံတွေ့ရမည့် ပြဿနာများအတွက် အကြောင်းရင်းတစ်ရပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ == '''ဘုရင်နှင့် အသင်းတော်''' == ဂန်းပါဝါဒါလုပ်ကြံမှု ဖြစ်ပွားပြီးနောက်၊ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် အင်္ဂလိပ် ကက်သလစ်များကို ထိန်းချုပ်ရန် ပြင်းထန်သော အစီအမံများကို ခွင့်ပြုခဲ့သည်။ ၁၆၀၆ ခုနှစ် မေလတွင် ပါလီမန်သည် "ပုပ်ရဟန်းမင်း၏ အမိန့်ကို ငြင်းဆန်သူများဆိုင်ရာ အက်ဥပဒေ" ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး ၎င်းအရ မည်သည့်နိုင်ငံသားကိုမဆို ဘုရင်အပေါ် ပုပ်ရဟန်းမင်း၏ အာဏာသက်ရောက်မှုကို ငြင်းပယ်သည့် "သစ္စာခံခြင်း ကတိသစ္စာ" ကို တောင်းဆိုနိုင်သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ထိုကတိသစ္စာကို ခံယူသော ကက်သလစ်များအပေါ် ညှာတာခဲ့ပြီး နန်းတွင်း၌ပင် လျှို့ဝှက်ကက်သလစ်ဘာသာကိုးကွယ်မှု ကို လျစ်လျူရှုပေးခဲ့သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဟင်နရီဟောင်းဝပ် သည် လျှို့ဝှက်ကက်သလစ်ဘာသာဝင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး သူ၏ ကွယ်လွန်ခါနီး နောက်ဆုံးလများတွင် ကက်သလစ်အသင်းတော်သို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်ထီးနန်း တက်စကတည်းက ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် မိမိအနေဖြင့် အင်္ဂလန်ရှိ ကက်သလစ်များ၏ ထောက်ပံ့မှုကို လိုအပ်နိုင်သည်ဟု တွေးဆခဲ့သဖြင့်၊ ကက်သလစ်ဘာသာကို လိုလားသူတစ်ဦးဖြစ်သည့် နော့သမ်ဘာလန်နယ်စားကြီး ဟင်နရီ ပါစီ အား မိမိအနေဖြင့် "ငြိမ်ငြိမ်သက်သက်နေပြီး ဥပဒေကို အပေါ်ယံမျှသာ လိုက်နာရိုသေသူ မည်သူ့ကိုမဆို နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းမည်မဟုတ်ကြောင်း" ကတိပြုခဲ့သည်။ ၁၆၀၃ ခုနှစ်၏ "မီလီနရီ အသနားခံစာ" တွင် ပျူရီတန်ဓမ္မဆရာများက အခြားအရာများနှင့်အတူ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်အဖြစ် အတည်ပြုခြင်း စနစ် ၊ မင်္ဂလာလက်စွပ်များ အသုံးပြုခြင်းနှင့် "ဘုန်းကြီး" ဟူသော ဝေါဟာရကို ဖျက်သိမ်းပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့ကြပြီး၊ ဝတ်ရုံနှင့် ဦးထုပ်များကို ဝတ်ဆင်ခြင်းကိုလည်း မိမိတို့အလိုအလျောက် ရွေးချယ်ခွင့်ပြုရန် တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ကနဦးတွင် စည်းကမ်းချက်များကို တင်းကျပ်စွာ လိုက်နာစေခဲ့သဖြင့် ပျူရီတန်အများစုအကြား နှိပ်ကွပ်ခံရသည်ဟု ခံစားခဲ့ကြရသော်လည်း၊ ဘုရင်၏ စိုးစံမှု သက်တမ်းကြာလာသည်နှင့်အမျှ ရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခြင်းနှင့် ဆိုင်းငံ့ခြင်းများမှာ ရှားပါးလာခဲ့သည်။ ၁၆၀၄ ခုနှစ် "ဟမ်ပတန်ကုတ် ညီလာခံ" ၏ ရလဒ်အနေဖြင့် ပျူရီတန်တို့၏ တောင်းဆိုချက်အချို့ကို ၁၆၀４ ခုနှစ်ထုတ် ဘုံဆုတောင်းစာအုပ် တွင် ထည့်သွင်းပေးခဲ့သော်လည်း အများစုမှာ မကျေနပ်ကြသေးပေ။ ထိုညီလာခံသည် ထိုစဉ်က အသုံးပြုနေကြသော ကွဲပြားသည့် ဘာသာပြန်ဆိုချက်များအကြား အမှားအယွင်းများကို ဖြေရှင်းရန်အတွက် သမ္မာကျမ်းစာ (Bible) ၏ ဘာသာပြန်ဆိုချက်အသစ်ကို ပြုစုရန် တာဝန်ပေးခဲ့သည်။ နောင်တွင် '''"ဂျိမ်းစ်ဘုရင် ဗားရှင်း"''' (King James Version သို့မဟုတ် KJV) ဟု လူသိများလာမည့် ထိုကျမ်းစာကို ၁၆၁၁ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့ပြီး၊ ၎င်းကို ဂျကိုဘီယံခေတ် စကားပြေအရေးအသား၏ ပြောင်မြောက်လှသော လက်ရာတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ကြကာ ယနေ့တိုင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသုံးပြုနေဆဲ ဖြစ်သည်။ စကော့တလန်နိုင်ငံတွင်မူ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် စကော့တလန်အသင်းတော် (Kirk) ကို အင်္ဂလိပ်အသင်းတော်နှင့် "အတတ်နိုင်ဆုံး တူညီအောင်" လုပ်ဆောင်ရန်နှင့် ဂိုဏ်းအုပ်စနစ် ကို ပြန်လည်တည်ထောင်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သဖြင့် ပရက်စ်ဘီတေးရီးယန်း များ၏ ပြင်းထန်သော ဆန့်ကျင်မှုကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် အင်္ဂလန်ထီးနန်းတက်ပြီးနောက် ၁၆၁၇ ခုနှစ်တွင် စကော့တလန်သို့ တစ်ဦးတည်းသော အကြိမ်အဖြစ် ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့ပြီး အန်ဂလီကန် ဘာသာရေးထုံးတမ်းများကို အကောင်အထည်ဖော်ရန် မျှော်လင့်ခဲ့သည်။ ဘုရင်၏ ဂိုဏ်းအုပ်များက ၎င်း၏ "ပါ့သ်မြို့၏ ပြဌာန်းချက် ငါးရပ်" ကို နောက်တစ်နှစ်တွင် ကျင်းပသော အထွေထွေညီလာခံ၌ အတင်းအကျပ် အတည်ပြုစေခဲ့သော်လည်း ထိုဆုံးဖြတ်ချက်များကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဆန့်ကျင်ခဲ့ကြသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင် ကွယ်လွန်ချိန်တွင် စကော့တလန်ရှိ အသင်းတော်မှာ စိတ်ဝမ်းကွဲပြားလျက် ကျန်ရစ်ခဲ့ပြီး ၎င်းသည် သူ၏သားတော်အတွက် နောင်တွင် ကြုံတွေ့ရမည့် ပြဿနာများ၏ ရေသာသောက်မြစ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ == '''ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဆိုင်ရာ ဆက်ဆံရေးများ''' == ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် သူ၏တစ်သက်တာလုံးတွင် နန်းတွင်းရှိ အမျိုးသားအရာရှိများနှင့် နီးကပ်သော ဆက်ဆံရေးများ ရှိခဲ့သဖြင့် ထိုဆက်ဆံရေးများ၏ တကယ့်သဘောသဘာဝ အစစ်အမှန်နှင့် ပတ်သက်၍ သမိုင်းပညာရှင်များအကြား အခြေအတင် ငြင်းခုံစရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ စကော့တလန်နိုင်ငံတွင် ရှိစဉ်ကမူ အန်း မာရေး သည် ဘုရင်၏ ရွှေထားသော အပျော်အပါးမယား (Mistress) ဖြစ်သည်ဟု လူသိများခဲ့သည်။ သူ အင်္ဂလန်ထီးနန်း တက်ပြီးနောက်တွင်မူ သူ၏ ငြိမ်းချမ်းပြီး ပညာရပ်အပေါ် အာရုံစိုက်သော သဘောထားသည် ယခင် အဲလိဇဘတ်ဘုရင်မကြီး၏ စစ်လိုလားပြီး မြူဆွယ်တတ်သော အပြုအမူများနှင့် သိသိသာသာ ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်နေခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ထိုခေတ်ကာလက ကဗျာတိုတစ်ခုတွင် ''"Rex fuit Elizabeth, nunc est regina Iacobus"'' (အဲလိဇဘတ်က ဘုရင်ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ယခု ဂျိမ်းစ်က ဘုရင်မ ဖြစ်နေသည်) ဟု ပုတ်ခတ်ရေးသားခဲ့ကြသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိ ရေးသားသူအချို့ကမူ ပထမမြောက် လင်းနော့စ်နယ်စားကြီး အက်စ်မေး စတူးဝပ်၊ ပထမမြောက် ဆမ်းမားဆက်နယ်စား ရော့ဘတ် ကား ၊ နှင့် ပထမမြောက် ဘက်ကင်ဟမ်နယ်စားကြီး ဂျော့ဂ်ျ ဗီလီယာစ် တို့သည် ဘုရင်၏ ချစ်သူများဖြစ်ကြသည်ဟု ကောက်ချက်ချကြသည်။ ဂျွန် အိုဂလန်ဒါ က "ဘုရင်ဂျိမ်းစ်သည် သူ၏မျက်နှာသာပေးခံရသူများ၊ အထူးသဖြင့် ဘက်ကင်ဟမ်နယ်စားကြီးအပေါ်တွင် ကလူမြူဆွယ် အလိုလိုက်နေပုံမျိုးကို မည်သည့် အချစ်ကြီးလှချည်ရဲ့ဆိုတဲ့ လင်ယောက်ျားကမှ မိမိ၏ လှပသောဇနီးအပေါ် ပြုမူတာမျိုး ငါတစ်ခါမျှ မမြင်ဖူးသေးပါ" ဟု မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။ ဆာ အက်ဒ်ဝပ် ပေတွန် ကလည်း ဘုရင်သည် နယ်စားကြီးအား "အပျော်အပါးမယားတစ်ယောက်လို ဖက်လှဲတကင်း နမ်းရှုံ့လေ့ရှိသည်" ဟု ပြန်ပြောင်းပြောပြခဲ့သည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၈ ခုနှစ်အတွင်း နော့သမ်ပတန်ရှိုင်းယားရှိ အက်ပီသရုပ်ထ်ခန်းမ ကို ခေတ်မီနည်းစနစ်ဖြင့် ပြန်လည်ပြုပြင်မွမ်းမံရာတွင် ယခင်က မသိရှိခဲ့ရသော ဂျိမ်းစ်ဘုရင်နှင့် ဗီလီယာစ် (ဘက်ကင်ဟမ်) တို့၏ အိပ်ခန်းများကို ချိတ်ဆက်ထားသည့် လျှို့ဝှက်စင်္ကြံလမ်းတစ်ခုကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ သို့သော် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိ ရေးသားသူ အချို့ကမူ ထိုဆက်ဆံရေးများသည် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်ဆံရေးမဟုတ်ဟု ငြင်းချက်ထုတ်ကြသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင် ကိုယ်တိုင်ရေးသားခဲ့သော ''Basilikon Doron'' ကျမ်းတွင် ယောက်ျားချင်း ဆက်ဆံခြင်း (Sodomy) ကို "မင်းတို့အနေနဲ့ ကိုယ်ချင်းစာတရားအရ ဘယ်သောအခါမျှ ခွင့်မလွှတ်သင့်တဲ့ ရာဇဝတ်မှုတွေ" ထဲတွင် ထည့်သွင်းဖော်ပြထားပြီး၊ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ဇနီးဖြစ်သူ အန်းဘုရင်မသည် အသက်ရှင်သော သားသမီးခုနစ်ဦး မွေးဖွားပေးခဲ့သည့်အပြင် နှစ်ကြိမ် အသေမွေးဖွားခဲ့ပြီး အနည်းဆုံး သုံးကြိမ်ထက်မနည်း ကိုယ်ဝန်ပျက်ကျခဲ့ဖူးသည်။ ထိုခေတ်ကာလက ဟျူးဂတ်နိုး ကဗျာဆရာ သီအိုဖီးလ် ဒီ ဗီအော ကမူ "အင်္ဂလန်ဘုရင်သည် ဘက်ကင်ဟမ်နယ်စားကြီးနှင့် လိင်ဆက်ဆံသည်မှာ လူသိရှင်ကြားပင် ဖြစ်သည်" ဟု မှတ်တမ်းတင် ရေးသားခဲ့သည်။ ဘက်ကင်ဟမ်ကိုယ်တိုင်ကလည်း သူသည် ဘုရင်နှင့် ကုတင်တစ်ခုတည်းတွင် အတူအိပ်ခဲ့ကြောင်း သက်သေပြနိုင်မည့် စာတစ်စောင်ကို နောင်နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာသောအခါ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ထံ ရေးသားခဲ့ရာတွင် - "အရှင်မင်းကြီးသည် အကျွန်ုပ်အား ယခုအချိန်တွင် ... ဖာန်ဟမ် မှာ ရှိစဉ်ကထက် ပို၍ ချစ်ပါသေးသလော၊ ထိုစဉ်က သခင်နှင့် ခွေး (ဘုရင်နှင့် ၎င်း) အကြား ကုတင်ခေါင်းရင်းကိုပင် ရှာမတွေ့နိုင်အောင် ရှိခဲ့သည့် အချိန်ကို အကျွန်ုပ် ဘယ်တော့မှ မေ့မည်မဟုတ်ပါ" ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၇ ရာစု နန်းတွင်းလူနေမှုဘဝ နောက်ခံအခြေအနေအရ ဘက်ကင်ဟမ်၏ စကားလုံးများသည် ချစ်ခင်ရင်းနှီးမှုကို ဖော်ပြသော်လည်း လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ မဟုတ်ဘဲ အဓိပ္ပာယ် ဝေဝါးလျက်သာ ရှိနေနိုင်ပါသည်။ ထို့ပြင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် လိင်နှစ်မျိုးစလုံးစိတ်ဝင်စားသူ (Bisexual - ကျား၊ မ နှစ်ဦးစလုံးကို စိတ်ဝင်စားသူ) ဖြစ်နိုင်ခြေလည်း ရှိပါသည်။ ၁၆၁၂ ခုနှစ်တွင် ဆလစ်ဘာရီနယ်စား ကွယ်လွန်သွားသောအခါ အာဏာလေဟာနယ်ကို လုယူရန် ကြိုးပမ်းနေကြသူများအကြား ၎င်းအတွက် ဝမ်းနည်းပူဆွေးသူ အလွန်နည်းပါးခဲ့သည်။ ဆလစ်ဘာရီ မကွယ်လွန်မီအချိန်အထိ သူကြီးကြပ်ခဲ့သော အဲလိဇဘတ်ခေတ်က အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားသည် အတော်အတန် ထိရောက်စွာ လည်ပတ်နိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်းနောက်ပိုင်းတွင်မူ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ အစိုးရအဖွဲ့သည် ကျဆင်းခြင်းနှင့် နာမည်ပျက်ခြင်း အဆင့်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ဆလစ်ဘာရီ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် မိမိကိုယ်တိုင် တိုင်းပြည်၏ အဓိက အစိုးရအဖွဲ့ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် လူကိုယ်တိုင် အုပ်ချုပ်ရန် စိတ်ကူးရခဲ့ပြီး၊ သူ၏ စကော့တလန်လူမျိုး မျက်နှာသာပေးခံရသူ လူငယ်လေး ရော့ဘတ် ကား အား ဆလစ်ဘာရီ၏ တာဝန်ဟောင်း အတော်များများကို လွှဲအပ်လုပ်ကိုင်စေခဲ့သည်။ သို့သော် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ရုံးလုပ်ငန်းကိစ္စရပ်များကို သေချာစွာ အနီးကပ် မကြီးကြပ်နိုင်ခဲ့သဖြင့် အစိုးရအဖွဲ့အတွင်း ဂိုဏ်းဂဏကွဲပြားမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ မကြာမီမှာပင် ဟောင်းဝပ်အုပ်စု သမက်ဖြစ်သူ ဝီလျံနွိုက်စ်၊ လော့ဒ်နွိုက်စ်၊ ချားလစ်ဟောင်းဝပ် (နော့တင်ဟန်နယ်စား) နှင့် သောမတ်စ်လိပ်က် က အစိုးရအဖွဲ့နှင့် ရာထူးနေရာပေးခွင့် အာဏာအတော်များများကို ထိန်းချုပ်လိုက်ကြသည်။ ဩဇာကြီးမားလှသော ကား ပင်လျှင် ဟိုးဝပ်အုပ်စုဘက်သို့ ပါသွားခဲ့သည်။ ၎င်းသည် မိမိအပေါ် ပုံအောပေးထားသော တာဝန်ကြီးများကို ထမ်းဆောင်ရန် အတွေ့အကြုံ မရှိသလောက်ဖြစ်သဖြင့် အစိုးရရုံးစာရွက်စာတမ်းများ ကိုင်တွယ်ရာတွင် သူ၏ ရင်းနှီးသော မိတ်ဆွေ သောမတ်စ် အိုဗာဘာရီ၏ အကူအညီကို အမြဲတစေ အားကိုးခဲ့ရသည်။ ထိုအတောအတွင်း ကား သည် ဆပ်ဖော့ခ်နယ်စား၏ သမီးဖြစ်ပြီး အက်ဆက်စ်နယ်စားကတော် ဖြစ်သူ ဖရန်စစ် ဟောင်းဝပ် နှင့် ဖောက်ပြန်ခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ဖရန်စစ်အား ယခုအခါ ဆမ်းမားဆက်နယ်စား ဖြစ်လာသူ ကား နှင့် လက်ထပ်နိုင်စေရန်အတွက် သူမ၏ ယခင်အိမ်ထောင်ရေးကို တရားဝင် ပယ်ဖျက်ပေးခြင်းဖြင့် ကူညီပေးခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၆၁၅ ခုနှစ် နွေရာသီတွင် အိုဗာဘာရီသည် အဆိပ်ခတ်ခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်ကြောင်း ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ သူသည် ၁၆၁၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလက ဘုရင်၏ အမိန့်အရ ချုပ်နှောင်ခြင်းခံထားရသည့် လန်ဒန်မျှော်စင် အတွင်း၌ ကွယ်လွန်သွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုလုပ်ကြံမှုအတွက် ပြစ်ဒဏ်စီရင်ခြင်းခံရသူများထဲတွင် ဆမ်းမားဆက် နယ်စားနှင့် နယ်စားကတော်တို့ ပါဝင်ခဲ့ကြပြီး၊ ထိုအတောအတွင်း ဘုရင်၏ အချစ်တော် ရာထူးနေရာတွင် ကား ၏ နေရာ၌ ဗီလီယာစ် က အစားထိုး နေရာရရှိသွားခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် နယ်စားကတော်ကို လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးခဲ့ပြီး နယ်စားကြီး၏ သေဒဏ်ကို လျှော့ပေါ့ပေးခဲ့ကာ နောက်ဆုံးတွင် ၁၆၂၄ ခုနှစ်၌ ၎င်းကိုပါ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးခဲ့သည်။ ယခုကဲ့သို့သော အရှုပ်တော်ပုံကြီးတွင် ဘုရင်ကိုယ်တိုင် ပါဝင်ပတ်သက်နေခြင်းက ပြည်သူများနှင့် စာပေလောကအကြား ဝေဖန်ခန့်မှန်းမှုများ အကြီးအကျယ် ဖြစ်ပွားစေခဲ့ပြီး ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ နန်းတွင်းအဖွဲ့ကို အကျင့်ပျက်ခြစားမှုနှင့် ပျက်စီးယိုယွင်းမှု ပုံရိပ်များဖြင့် ပြန်လည်ကုစား၍မရအောင် ညှိုးနွမ်းစေခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဟိုးဝပ်မိသားစုများ နိဂုံးချုပ် ပျက်စီးသွားပြီးနောက် ၁၆၁၉ ခုနှစ်တွင် ဗီလီယာစ် (ဘက်ကင်ဟမ်) သည် အစိုးရအဖွဲ့အတွင်း ပြိုင်ဘက်မရှိ အမြင့်ဆုံး ဩဇာအာဏာရှိသူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ == '''ကျန်းမာရေးနှင့် ကွယ်လွန်ခြင်း''' == ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် သူ၏ အသက်ကြီးပိုင်းနှစ်များတွင် အဆစ်အမြစ်ရောင်ရောဂါ ၊ ဂေါက်ရောဂါ နှင့် ကျောက်ကပ်တွင် ကျောက်တည်ခြင်း ဝေဒနာများကို ပိုမိုပြင်းထန်စွာ ခံစားခဲ့ရသည်။ ထို့ပြင် သူသည် သွားများလည်း ကျိုးကုန်ပြီး အရက်ကိုလည်း အလွန်အကျွံ သောက်သုံးခဲ့သည်။ ဘုရင်သည် သူ၏ ဘဝနောက်ဆုံးနှစ်အတွင်း မကြာခဏ ပြင်းထန်စွာ နာမကျန်းဖြစ်ခဲ့သဖြင့် လန်ဒန်သို့လည်း ခဲခဲယဉ်းယဉ်းသာ လာရောက်နိုင်တော့ဘဲ တဖြည်းဖြည်းနှင့် အစိုးရအဖွဲ့၏ အပြင်အပသို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့ရသည်။ ထိုအချိန်တွင် ဘက်ကင်ဟမ်သည် မိမိ၏ အနာဂတ် ရာထူးတည်မြဲရေးအတွက် ချားလ်စ်မင်းသားအပေါ် ၎င်း၏ ထိန်းချုပ်မှုကို ပိုမိုခိုင်မာအောင် လုပ်ဆောင်နေခဲ့သည်။ သီအိုရီတစ်ခုအရမူ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် သူ၏မျိုးဆက်ဖြစ်သူ ဂျော့ဂ်ျ (၃) တွင်လည်း အချို့သော လက္ခဏာများ ပြသခဲ့ဖူးသည့် "ပေါ်ဖီရီယာ" (Porphyria - သွေးနီဥဆိုင်ရာ မျိုးရိုးလိုက်ရောဂါ) ဝေဒနာကို ခံစားခဲ့ရခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်က သူ၏ ဆရာဝန် သီအိုဒေါ ဒီ မေယန်း အား မိမိ၏ ဆီးသည် "အလီကန်တေး ဝိုင်နီကဲ့သို့ အနီရင့်ရောင်" ထွက်နေကြောင်း ပြောပြခဲ့ဖူးသည်။ သို့သော် အချို့သော ပညာရှင်များကမူ ထိုသီအိုရီကို ပယ်ချကြသည်။ အထူးသဖြင့် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်တွင် ဆီးကို အနီရောင် ပြောင်းလဲစေနိုင်သည့် သွေးပါခြင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေသော ကျောက်ကပ်ကျောက်တည်သည့် ရောဂါအခံ ရှိနေခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ၁၆၂၅ ခုနှစ် အစောပိုင်းတွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ပြင်းထန်သော အဆစ်အမြစ်ရောင်ရောဂါ၊ ဂေါက်ရောဂါနှင့် သတိလစ် မူးလဲခြင်း ဝေဒနာများကို ဆက်တိုက်ခံစားခဲ့ရပြီး၊ မတ်လတွင် သုံးရက်တစ်ခါတက်သော အဖျားရောဂါ ဖြင့် ပြင်းထန်စွာ ဖျားနာကာ လေဖြတ်ဝေဒနာ ခံစားခဲ့ရသည်။ သူသည် '''၁၆၂၅ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၇ ရက်'''တွင် ဟတ်ဖို့ဒ်ရှိုင်းယားရှိ သီယိုဘတ်သ်အိမ်တော် ၌ အသက် '''၅၈ နှစ်အရွယ်'''တွင် ပြင်းထန်သော သွေးဝမ်းကိုက်ရောဂါ ခံစားရပြီးနောက်၊ ကုတင်ဘေးတွင် ဘက်ကင်ဟမ် ရှိနေစဉ် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ မေလ ၇ ရက်တွင် ပြုလုပ်သော ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ဈာပန အခမ်းအနားမှာ ခမ်းနားထည်ဝါသော်လည်း စနစ်တကျမရှိဘဲ ရုန်းရင်းဆန်ခတ် ဖြစ်ခဲ့သည်။ လင်ကွန်းဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီး ဂျွန် ဝီလျံစ် က သာသနာပြုတရား ဟောကြားခဲ့ရာတွင် - "ရှောလမုန်မင်းကြီးသည် အသက်ခြောက်ဆယ်ခန့်အထိ နေထိုင်သွားပြီးနောက် ငြိမ်းချမ်းစွာ ကွယ်လွန်ခဲ့သည် ... ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည်လည်း ထို့အတူပင် ဖြစ်ကြောင်း သင်တို့သိပါသည်" ဟု မိန့်ကြားခဲ့သည်။ ထိုတရားဒေသနာကို နောက်ပိုင်းတွင် ''Great Britain's Salomon'' (ဂရိတ်ဗြိတိန်၏ ရှောလမုန်မင်းကြီး) ဟူသော အမည်ဖြင့် စာအုပ်အဖြစ် ရိုက်နှိပ်ခဲ့ကြသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ရုပ်ကလာပ်ကို ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း ၌ သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည်။ သူ၏ ဂူဗိမာန် တည်နေရာမှာ နှစ်ပေါင်းများစွာကြာအောင် ပျောက်ဆုံးနေခဲ့ပြီးနောက်၊ ၁၉ ရာစုအတွင်း တူးဖော်မှုတစ်ခု ပြုလုပ်စဉ်အခါမှသာ ဟင်နရီ (၇) ၏ မြေအောက်လှိုဏ်ဂူအတွင်း၌ သူ၏ ခဲဖြင့်လုပ်ထားသော ခေါင်းတလားကို ပြန်လည်ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ == '''သမိုင်းဝင်အမွေအနှစ်''' == ဂျိမ်းစ်ဘုရင် ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ပြည်သူအများက ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဝမ်းနည်းပူဆွေးခဲ့ကြသည်။ သူ၌ ချို့ယွင်းချက်များ ရှိသော်လည်း ဂျကိုဘီယံခေတ်အတွင်း အဆက်မပြတ်သော ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် အာဏာစက်အောက်တွင် အခွန်အတုပ် သက်သာမှုကို ခံစားခဲ့ရသည့် ပြည်သူလူထု၏ ချစ်ခင်မြတ်နိုးမှုကို အပြည့်အဝ ရရှိထားဆဲ ဖြစ်သည်။ ကယ်လီနယ်စား ) က "သူသည် ငြိမ်းချမ်းစွာ နေထိုင်သွားခဲ့သကဲ့သို့ ငြိမ်းချမ်းစွာပင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ငါတို့၏ ဘုရင်သစ် [ချားလ်စ် ၁ မင်းကြီး] သည်လည်း သူ၏ခြေရာကို လိုက်နိုင်ပါစေကြောင်း ဘုရားသခင်ထံ ဆုတောင်းပါသည်" ဟု မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။ သို့သော် နယ်စားကြီး၏ ဆုတောင်းချက်မှာ အချည်းနှီးသာ ဖြစ်ခဲ့ရသည် - ချားလ်စ် (၁) နှင့် ဘက်ကင်ဟမ်နယ်စားကြီးတို့ အာဏာရလာသောအခါ အဆင်အခြင်မဲ့သော စစ်ရေးစွန့်စားမှုများကို ဆက်တိုက်လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသဖြင့် အရှက်ရဖွယ် ကပ်ဆိုးကြီးများဖြင့်သာ နိဂုံးချုပ်ခဲ့ရသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် အမဲလိုက်ခြင်းကဲ့သို့သော အပန်းဖြေမှုများအတွက် အစိုးရရုံးလုပ်ငန်းများကို မကြာခဏ ပစ်ပယ်ထားလေ့ရှိပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် အရှုပ်တော်ပုံများဖြင့် ပြည့်နှက်နေသော နန်းတွင်း၌ မျက်နှာသာပေးခံရသူများအပေါ် အလွန်အကျွံ မှီခိုလာခြင်းက ယခင် အဲလိဇဘတ် (၁) ဘုရင်မကြီး စနစ်တကျ တည်ဆောက်ခဲ့သော ဘုရင်စနစ်၏ ရိုသေလေးစားဖွယ် ပုံရိပ်ကို ကျဆင်းပျက်ပြားစေခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ လက်ထက်တွင် အင်္ဂလိပ်နှင့် စကော့တလန် ပရိုတက်စတင့်များက အိုင်ယာလန်မြောက်ပိုင်း အာလ်စတာဒေသသို့ ဝင်ရောက်အခြေချသည့် စီမံကိန်း စတင်ခဲ့ပြီး၊ ၁၆၀၇ ခုနှစ်တွင် ဗာဂျီးနီးယားပြည်နယ်၌ ဂျိမ်းစ်တောင်း (Jamestown) မြို့ တည်ထောင်ခြင်း၊ ၁၆၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် နယူးဖောင်လန်၌ ကျူးပါးစ်ကို့ဗ် တို့ကို တည်ထောင်ခြင်းဖြင့် မြောက်အမေရိကတိုက်ကို အင်္ဂလိပ်တို့ နယ်ချဲ့အခြေချခြင်း လုပ်ငန်းစဉ် ခြေလှမ်းစတင်ခဲ့သည်။ နောက်ထပ် နှစ်ပေါင်း ၁၅၀ အတွင်း အင်္ဂလန်သည် ထိုတိုက်ကြီးကို ထိန်းချုပ်နိုင်ရန် စပိန်၊ နယ်သာလန်၊ ပြင်သစ်တို့နှင့် စစ်ပြိုင်ခဲ့ရပြီး၊ အိုင်ယာလန်ရှိ ပရိုတက်စတင့်နှင့် ကက်သလစ်များအကြား ဘာသာရေးအရ စိတ်ဝမ်းကွဲပြားမှုမှာ နှစ်ပေါင်း ၄၀၀ ကြာသည်အထိ တည်ရှိနေခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် မိမိ၏ အုပ်ချုပ်ရာနယ်မြေများကို ပုဂ္ဂိုလ်ရေးအရ ပေါင်းစည်းရုံထက်မကဘဲ ဗဟိုချက်မတစ်ခုတည်းရှိသော ဗြိတိသျှနိုင်ငံတော် ကြီး ဖြစ်ပေါ်လာစေရန် တက်ကြွစွာ ကြိုးပမ်းခြင်းဖြင့် အခြေခံအုတ်မြစ်ကို ချပေးခဲ့သည်။ ၁၇ ရာစုအလယ်ပိုင်းက စတူးဝပ်မင်းဆက်ကို ဆန့်ကျင်သော သမိုင်းပညာရှင်များထံမှ ဆင်းသက်လာသည့် ရိုးရာအယူအဆအရ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ အကြွင်းမဲ့အာဏာပိုင်စနစ်ကို လိုလားမှု၊ ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ တာဝန်မဲ့မှုနှင့် လူထုမနှစ်သက်သော အချစ်တော်များကို မြှောက်စားခဲ့မှုတို့သည် အင်္ဂလိပ်ပြည်တွင်းစစ် ဖြစ်ပွားရခြင်း၏ အခြေခံအုတ်မြစ်ကို ချပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် သူ၏သားတော် ချားလ်စ်ထံသို့ ပါလီမန်ကို မထောက်ထားဘဲ "ဘုရင်တို့၏ နတ်ပေးအာဏာ" ကို အကန်းယုံ ယုံကြည်သည့် အန္တရာယ်ရှိသော စိတ်ဓာတ်ကို အမွေပေးခဲ့ရာ၊ ၎င်းသည် နောက်ဆုံးတွင် ချားလ်စ် (၁) ကွပ်မျက်ခံရခြင်းနှင့် ဘုရင်စနစ် ဖျက်သိမ်းခံရခြင်းတို့ဖြင့် အဆုံးသတ်ခဲ့ရသည်။ လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်းသုံးရာကျော်အတွင်း ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ဂုဏ်သတင်းမှာ ၎င်းရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခဲ့သဖြင့် ရန်ငြိုးထားကာ ၁၇ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ဘုရင်အကြောင်း ပုတ်ခတ်ရေးသားခဲ့သူ အန်ထော်နီ ဝဲလ်ဒွန် (Anthony Weldon) ၏ ပြင်းထန်သော သရော်စာများကြောင့် ထိခိုက်ကျဆင်းခဲ့ရသည်။ ၁၆၅၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း ရေးသားခဲ့သော အခြားသော ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ဆန့်ကျင်ရေး သမိုင်းကျမ်းများတွင် - * အက်ဒ်ဝပ် ပေတွန်၏ ''Divine Catastrophe of the Kingly Family of the House of Stuarts'' (၁၆၅၂) * အာသာ ဝီလ်ဆင်၏ ''History of Great Britain, Being the Life and Reign of King James I'' (၁၆၅၈) * ဖရန်စစ် အော့စ်ဘန်း၏ ''Historical Memoirs of the Reigns of Queen Elizabeth and King James'' (၁၆၅၈) တို့ ပါဝင်သည်။ ဒေးဗစ် ဟဲရစ် ဝီလ်ဆင်၏ ၁၉၅၆ ခုနှစ်ထုတ် အတ္ထုပ္ပတ္တိစာအုပ်သည်လည်း ဤကဲ့သို့သော ရန်လိုသည့်အမြင်ကို ဆက်လက်သယ်ဆောင်ခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင် ဂျင်းနီ ဝေါမော့လ်ဒ် ၏ စကားအရ ဝီလ်ဆင်၏ စာအုပ်သည် "စာမျက်နှာတိုင်းတွင် စာရေးသူက သူရေးသားနေသည့် ဘုရင်အပေါ် မုန်းတီးစိတ် တိုးပွားလာသည်ကို ထင်ရှားစွာ ပြသနေသည့် အံ့ဩစရာ ကောင်းလှသော မြင်ကွင်းကျမ်းကြီး" ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ သို့သော်လည်း ဝီလ်ဆင်နောက်ပိုင်းတွင်မူ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ စကော့တလန်နိုင်ငံနှင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံကို စတင်စိုးစံချိန် အစောပိုင်းကာလအတွင်း အစိုးရအဖွဲ့၏ တည်ငြိမ်မှု၊ ဘာသာရေးနှင့် စစ်ပွဲများအပေါ် သူ၏ အတော်အတန် အမြော်အမြင်ရှိသော အမြင်များကြောင့် သမိုင်းပညာရှင်အများစုက သူ့အပေါ် ပြန်လည်သုံးသပ်လာကြပြီး ၎င်း၏ ဂုဏ်သတင်းကို ရှေးယခင် ဝေဖန်ရှုံ့ချမှုများမှ ကယ်တင်ပေးနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဤသမိုင်းဝင်အမြင်သစ်ကို ကိုယ်စားပြုသည့် လက်ရာမှာ ပေါ်လင်း ခရော့ဖ်တ် ၏ ၂၀၀၃ ခုနှစ်ထုတ် အတ္ထုပ္ပတ္တိ ဖြစ်သည်။ ဝေဖန်ရေးသမား ဂျွန် ခရမ်ဆီက သူမ၏ ရှာဖွေတွေ့ရှိချက်များကို ဤသို့ အကျဉ်းချုပ်ဖော်ပြခဲ့သည် -<blockquote>"ခရော့ဖ်တ်၏ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်အပေါ် ခြုံငုံသုံးသပ်ချက်မှာ သင့်တင့်လျောက်ပတ်စွာ မျှတမှုရှိသည်။ သူမသည် အင်္ဂလိပ်-စကော့တလန် ပေါင်းစည်းရေးကဲ့သို့သော ကိစ္စရပ်များတွင် ဘုရင်၏ စေတနာကောင်းများ၊ မတူကွဲပြားသောအမြင်များအပေါ် ပွင့်လင်းစွာ လက်ခံမှုများနှင့် တိုင်းပြည်၏ ဘဏ္ဍာရေးအခြေအနေအတွင်း ငြိမ်းချမ်းသော နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒကို ကျင့်သုံးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည့် အစီအစဉ်များကို အသိအမှတ်ပြုထားသည်။ သူ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များသည် ကွဲပြားခြားနားသော ပြည်သူများအကြား ပွတ်တိုက်မှုများကို လျော့ပါးစေခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သူသည် ပြဿနာသစ်များကိုလည်း ဖန်တီးခဲ့သည်၊ အထူးသဖြင့် အိုင်ယာလန်တွင် ဘုရင်၏ အကျိုးစီးပွားအုပ်စုများကို ကွဲပြားစေခဲ့သည့် နယ်ချဲ့အခြေချမှုကို အားပေးခဲ့ခြင်း၊ သူ၏ ရက်ရောလွန်းသော ရာထူးဆုလာဘ်ပေးမှုများမှ နိုင်ငံရေးအရ အကျိုးအမြတ် လုံလောက်စွာ မရရှိခဲ့ခြင်း၊ (အထူးသဖြင့် ပုံရိပ်ကို အလွန်အလေးထားသော အဲလိဇဘတ်ခေတ်အပြီး) ဘုရင်စနစ်၏ တော်ဝင်ပုံရိပ်အပေါ် ဂရုစိုက်မှု အားနည်းခဲ့ခြင်း၊ ဘာသာရေးအရ အမုန်းပွားစေပြီး အင်္ဂလိပ်အသင်းတော်အတွင်း အာမေးနီးယန်းဝါဒီ (Arminians) များ နေရာရလာစေရန် လမ်းဖွင့်ပေးခဲ့သည့် စပိန်လိုလားသော နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒကို ကျင့်သုံးခဲ့ခြင်းနှင့် စကော့တလန်အသင်းတော်အပေါ် မလိုလားအပ်သော ဘာသာရေးအပြောင်းအလဲများကို အတင်းအကျပ် လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ ဤဝေဖန်ချက်အများစုသည် ဂျိမ်းစ်ဘုရင် စိုးစံခဲ့သည့် ကာလရှည် ရှုထောင့်မှ ကြည့်လျှင် သူ၏ သားတော် ချားလ်စ် (၁) ထံသို့ ပိုမိုရှုပ်ထွေးပြီး ပြဿနာများလှသော အမွေအနှစ်များကို ချန်ထားရစ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ကြောင်း နားလည်နိုင်ပါသည်ဟု သုံးသပ်ထားသည်။"</blockquote> == ဘွဲ့ထူး၊ အမည်နာမ၊ ဂုဏ်ထူးဆောင်တံဆိပ်များနှင့် အမှတ်တံဆိပ်များ == === '''ဘွဲ့ထူးနှင့် အမည်နာမများ''' === စကော့တလန်နိုင်ငံတွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်အား ၁၆၀၄ ခုနှစ်အထိ '''"စကော့တလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်၊ ဂျိမ်းစ်ဆဋ္ဌမ"''' ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ၁၆၀၃ ခုနှစ် မတ်လ ၂၄ ရက်တွင် လန်ဒန်မြို့၌ သူ့ကို '''"ယုံကြည်ခြင်း၏ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သူ၊ အင်္ဂလန်၊ ပြင်သစ်နှင့် အိုင်ယာလန်တို့၏ ဘုရင်၊ ဂျိမ်းစ်ပထမ"''' အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ ၁၆၀၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၂၀ ရက်တွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ဝက်စ်မင်စတာ၌ အမိန့်ကြေညာချက်တစ်စောင် ထုတ်ပြန်ကာ သူ၏ ဘွဲ့တော်အမည်နာမကို '''"ယုံကြည်ခြင်း၏ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သူ၊ ဂရိတ်ဗြိတိန်၊ ပြင်သစ်နှင့် အိုင်ယာလန်တို့၏ ဘုရင်၊ စသည်ဖြင့်..."''' (King of Great Brittaine, France and Ireland, Defender of the Faith, &c.) ဟု ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ထိုဘွဲ့စတိုင်ကို အင်္ဂလိပ်ဥပဒေများတွင် အသုံးမပြုခဲ့သော်လည်း အမိန့်ကြေညာချက်များ၊ ဒင်္ဂါးပြားများ၊ ပေးစာများ၊ စာချုပ်များနှင့် စကော့တလန်နိုင်ငံအတွင်း၌ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံကို အမှန်တကယ် အုပ်ချုပ်ခြင်း မရှိခဲ့သော်လည်း၊ ၁၃၄၀ ပြည့်နှစ်မှ ၁၈၀၁ ခုနှစ်အတွင်းရှိ အခြားသော အင်္ဂလန်ဘုရင်များနည်းတူ မိမိကိုယ်မိမိ "ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်" ဟု ဘွဲ့တော် ခံယူခဲ့သည်။ == လက်နက်တံဆိပ်များနှင့် အမှတ်တံဆိပ်များ == ဂျိမ်းစ်သည် စကော့တလန်ဘုရင် ဖြစ်ခဲ့စဉ်က စကော့တလန်နိုင်ငံ၏ ရှေးဟောင်းတော်ဝင် လက်နက်တံဆိပ်ကို အသုံးပြုခဲ့သည် - ၎င်းမှာ ရွှေရောင်နောက်ခံ (Or) တွင် နှုတ်ခမ်းနှင့်ခြေသည်းများ ပြာလဲ့၍ (Azure) ဒေါသတကြီး နောက်ခြေဖြင့် ရပ်နေသော နီရဲသည့် ခြင်္သေ့တစ်ကောင် ပါဝင်ပြီး၊ ၎င်းခြင်္သေ့ကို ထိပ်ချင်းဆိုင် နှင်းပန်းပုံစံများဖြင့် အနားသတ်ထားသော နီရဲသည့် တော်ဝင်အနားကွပ်နှစ်ထပ် အတွင်း၌ ထည့်သွင်းထားသည်။ ထိုလက်နက်တံဆိပ်ကို ချို၊ လည်ဆံမွေးနှင့် ခြေသည်းများ သဘာဝအတိုင်းရွှေရောင်တောက်နေပြီး၊ လက်ဝါးကပ်တိုင်ပုံစံနှင့် နှင်းပန်းပုံစံများဖြင့် ဖန်တီးထားသော ရွှေရောင်သရဖူငယ် ကို လည်ပင်းတွင် ဆင်မြန်းထားသည့် ငွေဖြူရောင် ယူနီကွန်း နှစ်ကောင်က ဘေးမှ ပင့်မထားသည်။ ထိုယူနီကွန်းများ၏ လည်ပင်းတွင် ချည်နှောင်ထားသော ရွှေရောင်သံကြိုးသည် ရှေ့ခြေထောက်နှစ်ခုကြားမှတစ်ဆင့် ကျောပြင်ပေါ်သို့ ဖြတ်သန်းကျော်ခွသွားသည်။ တံဆိပ်၏ ထိပ်ဆုံးအမှတ်အသား မှာ တော်ဝင်ရွှေသရဖူ ဆင်မြန်းထားပြီး ရှေ့တည့်တည့်သို့ မျက်နှာမူကာ ထိုင်နေသော နီရဲသည့် ခြင်္သေ့တစ်ကောင် ) ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်း၏ ညာဘက်လက်သည်းဖြင့် ဓားတစ်စင်းကိုလည်းကောင်း၊ ဘယ်ဘက်လက်သည်းဖြင့် ရာဇလှံတံတစ်စင်းကိုလည်းကောင်း သဘာဝအတိုင်း မတ်မတ်ကိုင်မြှောက်ထားသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ လက်ထက်တွင် အင်္ဂလန်နှင့် စကော့တလန် ထီးနန်းနှစ်ခု ပေါင်းစည်းခြင်း ကို ၎င်းတို့၏ လက်နက်တံဆိပ်များ၊ ဘေးမှပင့်မသူ သတ္တဝါများနှင့် အမှတ်တံဆိပ်များကို ပေါင်းစပ်ခြင်းဖြင့် အမှုအရာပြောင်းလဲမှု သရုပ်ဖော်ခဲ့သည်။ ထိုလက်နက်တံဆိပ်များကို မည်သို့ စီမံခင်းကျင်းရမည်၊ နှင့် မည်သည့်ဘုရင်နိုင်ငံက ဦးစားပေးနေရာ ယူရမည်ဟူသော အငြင်းပွားမှုကို တိုင်းပြည်တစ်ခုစီအတွက် မတူညီသော တံဆိပ်များကို သီးခြားစီ အသုံးပြုစေခြင်းဖြင့် ဖြေရှင်းခဲ့သည်။ '''အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် အသုံးပြုသော လက်နက်တံဆိပ်များမှာ -''' လေးစိတ်စိတ်ထားသည့် တံဆိပ်အကွက်တွင် ပထမနှင့် စတုတ္ထအကွက်ကို ထပ်မံ၍ လေးစိတ်စီခွဲထားပြီး၊ ၎င်းတို့၏ ပထမနှင့် စတုတ္ထနေရာတွင် ပြာလဲ့သောနောက်ခံ၌ ရွှေရောင်နှင်းပန်းသုံးပွင့် (ပြင်သစ်နိုင်ငံအတွက်)၊ ဒုတိယနှင့် တတိယနေရာတွင် နီရဲသောနောက်ခံ၌ အဝါရောင် အလျားလိုက်လမ်းလျှောက်နေပြီး ရှေ့သို့မျက်နှာမူထားသော ခြင်္သေ့သုံးကောင် (အင်္ဂလန်နိုင်ငံအတွက်) ထည့်သွင်းထားသည်။ ဒုတိယအကွက်ကြီးတွင် ရွှေရောင်နောက်ခံ၌ နှင်းပန်းပုံစံအနားကွပ်အတွင်း နီရဲ၍ နောက်ခြေဖြင့် ရပ်နေသော ခြင်္သေ့တစ်ကောင် (စကော့တလန်နိုင်ငံအတွက်) ပါဝင်ပြီး၊ တတိယအကွက်ကြီးတွင် ပြာလဲ့သောနောက်ခံ၌ ငွေကြိုးတပ်ဆင်ထားသော ရွှေရောင်စောင်းတစ်လက် (အိုင်ယာလန်နိုင်ငံအတွက်) ပါဝင်သည်။ (ဤသည်မှာ အိုင်ယာလန်နိုင်ငံကို တော်ဝင်လက်နက်တံဆိပ်အတွင်း ပထမဆုံးအကြိမ် ထည့်သွင်းခြင်း ဖြစ်သည်)။ ဘေးမှ ပင့်မပေးသူ သတ္တဝါများမှာ - ညာဘက်တွင် တော်ဝင်သရဖူဆင်မြန်းထားပြီး ရှေ့သို့မျက်နှာမူကာ နောက်ခြေဖြင့်ရပ်နေသော ရွှေရောင်ခြင်္သေ့တစ်ကောင် ဖြစ်လာပြီး၊ ဘယ်ဘက်တွင် စကော့တလန်၏ ယူနီကွန်း ဖြစ်လာသည်။ တူးဒါ မင်းဆက်များ စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သည့် နီရဲသောနဂါး နေရာတွင် ဤယူနီကွန်းက အစားထိုး ဝင်ရောက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုယူနီကွန်းသည် ပေါင်းစည်းထားသော ဘုရင်နိုင်ငံနှစ်ခု၏ တော်ဝင်လက်နက်တံဆိပ်များတွင် ယနေ့တိုင် ဆက်လက်တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလန်၏ ထိပ်ဆုံးအမှတ်အသား နှင့် ဆောင်ပုဒ်ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားခဲ့သည်။ အောက်ခြေမျက်နှာပြင်တွင်မူ တူဒါနှင်းဆီပွင့်ခက်နှင့်အတူ ကလဗာရွက်နှင့် စကော့တလန်ဆူးပင် တို့ကို ပင်စည်တစ်ခုတည်းတွင် အတူတကွ ကိုင်းဆက်ထားလေ့ရှိသည်။ ဤလက်နက်တံဆိပ်များကို ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ကိုယ်ပိုင်ဆောင်ပုဒ်ဖြစ်သော ''"Beati pacifici"'' (ငြိမ်းချမ်းမှုကို ဖော်ဆောင်သူများသည် မင်္ဂလာရှိကြကုန်၏) ဟူသော စာသားနှင့်အတူ မကြာခဏ ပြသလေ့ရှိသည်။ '''စကော့တလန်နိုင်ငံတွင် အသုံးပြုသော လက်နက်တံဆိပ်များမှာ -''' လေးစိတ်စိတ်ထားသည့် တံဆိပ်အကွက်တွင် ပထမနှင့် စတုတ္ထနေရာ၌ စကော့တလန်၊ ဒုတိယနေရာ၌ အင်္ဂလန်နှင့် ပြင်သစ်၊ တတိယနေရာ၌ အိုင်ယာလန်တို့ကို ထည့်သွင်းထားပြီး၊ အင်္ဂလန်၏အထက်တွင် စကော့တလန်က ဦးစားပေးနေရာ ယူထားသည်။ ဘေးမှ ပင့်မပေးသူ သတ္တဝါများမှာ - ညာဘက်တွင် တော်ဝင်သရဖူ ဆင်မြန်းထားသော စကော့တလန်၏ ယူနီကွန်းဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် ပြာလဲ့သောနောက်ခံ၌ ငွေဖြူရောင် ကြက်ခြေခတ်ပါသည့် အလံ (စိန့်အင်ဒရူးစ် လက်ဝါးကပ်တိုင်အလံ - Cross of Saint Andrew) လွှင့်ထူထားသော လှံတစ်စင်းကို ကိုင်မြှောက်ထားသည်။ ဘယ်ဘက်တွင်မူ သရဖူဆင်မြန်းထားသော အင်္ဂလန်၏ ခြင်္သေ့ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် ငွေဖြူရောင်နောက်ခံ၌ နီရဲသော လက်ဝါးကပ်တိုင်ပါသည့် အလံ (စိန့်ဂျော့ဂျ် လက်ဝါးကပ်တိုင်အလံ - Cross of Saint George) လွှင့်ထူထားသော အလားတူ လှံတစ်စင်းကို ကိုင်မြှောက်ထားသည်။ စကော့တလန်၏ ထိပ်ဆုံးအမှတ်အသားနှင့် ဆောင်ပုဒ်ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားပြီး၊ စကော့တလန်၏ ထုံးတမ်းစဉ်လာအရ ''"In defens"'' (၎င်းမှာ "In My Defens God Me Defend" - ငါ့ကိုကာကွယ်ရာ၌ ဘုရားသခင်သည် ငါ့ကို စောင့်ရှောက်တော်မူ၏ ဟူသော စာသား၏ အတိုကောက်ဖြစ်သည်) ဆောင်ပုဒ်ကို ထိပ်ဆုံးအမှတ်အသား၏ အထက်တွင် ရေးထိုးထားသည်။ တော်ဝင်အမှတ်တံဆိပ်များ (Royal badges) အဖြစ် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် - တူဒါနှင်းဆီ (Tudor rose)၊ စကော့တလန်ဆူးပင် (Thistle - စကော့တလန်နိုင်ငံအတွက်ဖြစ်ပြီး စကော့တလန်ဘုရင် ဂျိမ်းစ် ၃ မင်းကြီးက ပထမဆုံး စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်)၊ တော်ဝင်သရဖူအောက်တွင် တူဒါနှင်းဆီနှင့် စကော့တလန်ဆူးပင်ကို တစ်ဝက်စီ ပေါင်းစပ်ထားသောအမှတ်၊ စောင်းတစ်လက် (အိုင်ယာလန်နိုင်ငံအတွက်) နှင့် နှင်းပန်းပုံစံ (ပြင်သစ်နိုင်ငံအတွက်) တို့ကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ == '''သားတော်သမီးတော်များ''' == ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ မိဖုရားခေါင်ကြီး ဒိန်းမတ်နိုင်ငံမှ အန်း သည် ကလေးငယ် ခုနစ်ဦး မွေးဖွားခဲ့ပြီး ၎င်းတို့အနက် သုံးဦးသာ အရွယ်ရောက်သည်အထိ အသက်ရှင်ကျန်ရစ်ခဲ့သည် - * '''ဟင်နရီ ဖရက်ဒရစ် (Henry Frederick - ဝေလမင်းသား)''' (၁၅၉၄ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉ ရက် – ၁၆၁၂ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာ ၆ ရက်)။ အသက် ၁၈ နှစ်အရွယ်တွင် တိုင်ဖွိုက်အဖျားရောဂါ (Typhoid fever) ဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ * '''အဲလိဇဘတ် (Elizabeth - ဘိုဟီးမီးယားဘုရင်မ)''' (၁၅၉၆ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ် ၁၉ ရက် – ၁၆၆၂ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၃ ရက်)။ ၁၆၁၃ ခုနှစ်တွင် ဖရက်ဒရစ် (၅) (Frederick V, Elector Palatine) နှင့် ထိမ်းမြားမင်္ဂလာပြုခဲ့သည်။ အသက် ၆၅ နှစ်အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်သည်။ * '''မာဂရက် (Margaret)''' (၁၅၉၈ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ ၂၄ ရက် – ၁၆၀၀ ပြည့်နှစ်၊ မတ်လ)။ အသက် ၁ နှစ်အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်သည်။ * '''ချားလ်စ် (၁) (Charles I - အင်္ဂလန်၊ စကော့တလန်နှင့် အိုင်ယာလန်တို့၏ ဘုရင်)''' (၁၆၀၀ ပြည့်နှစ်၊ နိုဝင်ဘာ ၁၉ ရက် – ၁၆၄၉ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ ၃၀ ရက်တွင် ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခံရသည်)။ ၁၆၂၅ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံမှ ဟင်နရီယက်တာ မာရီယာ (Henrietta Maria of France) နှင့် ထိမ်းမြားခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင် (၁) & (၆) ၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံခဲ့သည်။ * '''ရောဘတ် (Robert - ကင်တိုင်းယာနယ်စား)''' (၁၆၀၂ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ ၁၈ ရက် – ၁၆၀၂ ခုနှစ်၊ မေ ၂၇ ရက်)။ သက်တမ်း ၄ လသားအရွယ်တွင် ကွယ်လွန်သည်။ * '''မေရီ (Mary)''' (၁၆၀၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၈ ရက် – ၁၆၀၇ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ ၁၆ ရက်)။ အသက် ၂ နှစ်အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်သည်။ * '''ဆိုဖီယာ (Sophia)''' (၁၆၀၆ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ)။ မွေးဖွားပြီး ၄၈ နာရီအတွင်း ကွယ်လွန်သည်။ 2by2dr8k91zwqvi7ot2d2ax90ohh3l1 1055000 1054999 2026-09-24T05:07:45Z I'm Rinn 148432 1055000 wikitext text/x-wiki {{Short description|King of Scotland from 1567 to 1625, King of England and Ireland from 1603}} {{Infobox royalty | image = JamesIEngland (cropped 2).jpg | caption = Portrait, {{circa| 1605}} | succession1 = [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံဘုရင်]] နှင့် [[အိုင်ယာလန်နိုင်ငံပြည့်ရှင်ဘုရင်များ]] | more_text1 = ([[Styles of English and Scottish sovereigns|more...]]) | coronation1 = ၂၅ ဇူလိုင် ၁၆၀၃ | predecessor1 = [[ပထမမြောက်အယ်လီဇဘက်ဘုရင်မကြီး]] | successor1 = [[ပထမမြောက်ချားလ်စ်ဘုရင်]] | succession = [[စကော့တလန်ဘုရင်]] | reign = ၂၄ ဇူလိုင် ၁၅၆၇ – ၂၇ မတ် ၁၆၂၅ | coronation = ၂၉ ဇူလိုင် ၁၅၆၇ | predecessor = [[စကော့တလန်ဘုရင်မမေရီ]] | reg_type = Regents | successor = [[အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် ပထမမြောက် ချားလ်စ်ဘုရင်]] | spouse = [[ဒိန်းမတ်မှအန်း]] | issue = * [[ဝေလမင်းသားဟင်နရီဖရက်ဒရစ်ချ်]] * [[ဘိုမီးယားဘုရင်မအဲလိဇဘက်]] * [[မာဂရက်စတူးအက် (၁၅၉၈-၁၆၀၀)]] * [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံပြည့်ရှင် ပထမချားလ်စ်ဘုရင်]] * [[ကင်တာနှင့်လုံးမြို့စားရောဘတ်ထ်]] * [[မေရီစတူးအက် (၁၆၀၅-၁၆၀၇)]] * [[ဆိုဖီယာစတူးအက်]] | house = [[စတူးအက်အိမ်တော်]] | father = [[ဟင်နရီစတူးအက် (လော့ဒန်လေ)]] | mother = [[စကော့တလန်ဘုရင်မမေရီ]] | birth_date = ၁၉ ဇွန် ၁၅၆၆ | birth_place = [[အီဒင်ဘာ့ဂ်ရဲတိုက်]]၊ အီဒင်ဘာ့ဂ်၊ စကော့တလန် | death_date = ၂၇ မတ် ၁၆၂၅ (အသက် ၅၈) | death_place = [[သီအိုဘတ့်သ်အိမ်တော်]], ဟတ်သ်ဖို့သ်ရှိုင်းယား၊ စကော့တလန် | burial_date = ၇ မေ ၁၆၂၅ | burial_place = [[ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း]] | signature = James I of England signature.svg | alt = James's signature |name=ပထမမြောက်ဂျိမ်းစ်ဘုရင်}}'''<big>ပထမမြောက် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်</big>''' (ဂျိမ်းစ် ချားလ်စ် စတူးအတ်၊ ၁၅၆၆ ဇွန် ၁၉ – ၁၆၂၅ မတ် ၂၇) သည် ၁၅၆၇ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၂၄ ရက်မှစ၍ '''ဆဋ္ဌမမြောက် ဂျိမ်းစ် အဖြစ် စကော့တလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်''' ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ၁၆၀၃ ခုနှစ် မတ် ၂၄ ရက်တွင် စကော့တလန်နှင့် အင်္ဂလန် ထီးနန်းများ ပူးပေါင်းချိန်မှစ၍ ၁၆၂၅ ခုနှစ် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ '''ပထမမြောက် ဂျိမ်းစ် အဖြစ် အင်္ဂလန်နှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံတို့၏ ဘုရင်''' အဖြစ် စိုးစံခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် နိုင်ငံနှစ်ခုလုံးကို ပိုမိုနီးကပ်သော နိုင်ငံရေးပူးပေါင်းမှုဖြစ်စေရန် ရေရှည်ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း စကော့တလန်နှင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံတို့သည် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်တစ်ဦးတည်းအောက်တွင် သီးခြားလွှတ်တော်၊ တရားစီရင်ရေးနှင့် ဥပဒေများဖြင့် အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် နိုင်ငံများအဖြစ်သာ ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့သည်။ '''''မှတ်ချက်။ စကော့တလန်တွင် အုပ်ချုပ်သည့်အခါ ဆဌမမြောက်ဂျိမ်းစ်ဘုရင် ဖြစ်ပြီး အင်္ဂလန်တွင် ဘုရင်ကြီးဖြစ်လာသည့်အခါ ပထမမြောက်ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ဟု ခံယူတော်မူသည်။ ထို့ကြောင့် ဆဌမမြောက်နှင့် ပထမ ဂျိမ်းစ်ဘုရင် ဟုခေါ်ကြသည်။''''' ဂျိမ်းစ်သည် စကော့တလန်ဘုရင်မ မေရီ၏ သားတော်ဖြစ်ပြီး၊ အင်္ဂလန်ဘုရင်နှင့် အိုင်ယာလန်အရှင်သခင် သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ မြစ်တော်စပ်သူဖြစ်သောကြောင့် ထီးနန်းသုံးခုလုံးကို ဆက်ခံနိုင်ခွင့်ရှိသူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မိခင်ဖြစ်သူ ရာထူးမှ အတင်းအကျပ် နုတ်ထွက်ခိုင်းခြင်း ခံရပြီးနောက် ၎င်းသည် '''သက်တော် ၁၃ လသား အရွယ်တွင် စကော့တလန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့သည်'''။ မိခင်ဖြစ်သူမှာ ကက်သလစ်ဘာသာဝင်ဖြစ်သော်လည်း ဂျိမ်းစ်ကို ပရိုတက်စတင့်ဘာသာဝင်အဖြစ် မွေးမြူပျိုးထောင်ခဲ့သည်။ ၎င်းအရွယ်မရောက်သေးမီကာလအတွင်း ဘုရင်ခံလေးဦးက အုပ်ချုပ်ခဲ့ပြီး၊ ထိုကာလသည် ၁၅၇၈ ခုနှစ်တွင် တရားဝင်ကုန်ဆုံးခဲ့သော်လည်း ၁၅၈၃ ခုနှစ်ရောက်မှသာ အစိုးရအာဏာကို အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၅၈၉ ခုနှစ်တွင် ဒိန်းမတ်နိုင်ငံမှ အန်း နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့၏ သားသမီး သုံးဦးဖြစ်သော ဟင်နရီ ဖရက်ဒရစ်၊ အယ်လီဇဘက် နှင့် ချားလ်စ် တို့သည် အရွယ်ရောက်သည်အထိ အသက်ရှင်ခဲ့ကြသည်။ ၁၆၀၃ ခုနှစ်တွင် ဂျိမ်းစ်သည် သားသမီးမရှိဘဲ ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည့် အင်္ဂလန်တူးဒါ မင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးဘုရင်မဖြစ်သော ၎င်း၏ ဝမ်းကွဲမောင်နှမတော်စပ်သူ ပထမမြောက် အဲလီဇဘက်၏ ရာထူးကို ဆက်ခံခဲ့သည်။ ၎င်းသည် နိုင်ငံသုံးခုလုံးကို ၂၂ နှစ်ကြာ စိုးစံခဲ့ပြီး ထိုကာလကို '''ဂျာကိုဘီယံခေတ်''' ဟု လူသိများသည်။ ၁၆၀၃ ခုနှစ် ထီးနန်းများပူးပေါင်းပြီးနောက် ၎င်းသည် အင်္ဂလန်တွင်သာ အခြေစိုက်နေထိုင်ခဲ့ပြီး၊ စကော့တလန်သို့ ၁၆၁၇ ခုနှစ်တွင် တစ်ကြိမ်သာ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့ကာ မိမိကိုယ်ကိုယ် ဂရိတ်ဗြိတိန်နှင့် အိုင်ယာလန်၏ ဘုရင်အဖြစ် ခေါ်ဝေါ်သမုတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အင်္ဂလန်နှင့် စကော့တလန်အတွက် လွှတ်တော်တစ်ခုတည်း ထားရှိရန် တွန်းအားပေးခဲ့သည်။ ၎င်း၏စိုးစံမှုအတွင်း အိုင်ယာလန်မြောက်ပိုင်းသို့ ဗြိတိသျှတို့ အခြေချနေထိုင်ခြင်း နှင့် အမေရိကတိုက်များ၌ အင်္ဂလိပ်တို့ နယ်ချဲ့အခြေစိုက်ခြင်းများ စတင်ခဲ့သည်။ စကော့တလန်တွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ၅၇ နှစ်နှင့် ၂၄၆ ရက်ကြာ စိုးစံမှုသည် စကော့တလန်ဘုရင်များထဲတွင် '''သက်တမ်းအရှည်ဆုံး''' ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် စကော့တလန်တွင် ၎င်း၏ ရည်မှန်းချက်အများစုကို အောင်မြင်အောင် ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သော်လည်း အင်္ဂလန်တွင်မူ ၁၆၀၅ ခုနှစ် ယမ်းမှုန့်လုပ်ကြံမှု နှင့် အင်္ဂလန်လွှတ်တော်နှင့် ပဋိပက္ခများအပါအဝင် ကြီးမားသော အခက်အခဲများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်လက်ထက်တွင် ဝီလျံ ရှိတ်စပီးယား၊ ဂျွန် ဒန်း၊ ဘင် ဂျွန်ဆင် နှင့် ဖရန်စစ် ဘေကွန် ကဲ့သို့သော စာဆိုတော်များ၏ စာပေယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကားလာမှုနှင့်အတူ အယ်လီဇဘက်ခေတ် စာပေနှင့် ပြဇာတ်များ၏ "ရွှေခေတ်" သည် ဆက်လက်ရှင်သန်ခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်သည် စာပေအမြောက်အမြား ရေးသားခဲ့သူဖြစ်ပြီး ''Daemonologie'' (၁၅၉၇)၊ ''The True Law of Free Monarchies'' (၁၅၉၈) နှင့် ''Basilikon Doron'' (၁၅၉၉) စသည့် စာအုပ်များကို ရေးသားခဲ့သည်။ ၎င်းသည် သမ္မာကျမ်းစာကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ စောစောစီးစီး ဘာသာပြန်ဆိုခြင်း (နောက်ပိုင်းတွင် ၎င်းကို အစွဲပြု၍ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏အမြင် ဟု ခေါ်တွင်သည်) နှင့် ၁၆၀၄ ခုနှစ် ဝတ်ပြုစာအုပ် ပြင်ဆင်ခြင်းတို့ကို ပံ့ပိုးကူညီခဲ့သည်။ ခေတ်ပြိုင်နန်းတွင်းအရာရှိ အန်တိုနီ ဝဲလ်ဒွန် က ဂျိမ်းစ်အား "ခရစ်ယာန်လောကတွင် အသိဉာဏ်အရှိဆုံး လူမိုက်" (အသေးအဖွဲကိစ္စများတွင် တော်သော်လည်း အခြားကိစ္စများတွင် မိုက်မဲသူ) ဟု တင်စားခဲ့ပြီး ယင်းဂုဏ်ပုဒ်သည် ၎င်း၏စရိုက်လက္ခဏာနှင့် ယှဉ်တွဲလျက် ရှိနေခဲ့သည်။ သို့သော် ၂၀ ရာစုနောက်ပိုင်းမှစ၍ သမိုင်းပညာရှင်များသည် ဂျိမ်းစ်၏ ဂုဏ်သတင်းကို ပြန်လည်သုံးသပ်လာကြပြီး ၎င်းအား လေးနက်တည်ငြိမ်ကာ တွေးခေါ်မြော်မြင်တတ်သော ဘုရင်တစ်ဦးအဖြစ် ရှုမြင်လာကြသည်။ ၎င်းသည် ငြိမ်းချမ်းရေးမူဝါဒကို ပြတ်ပြတ်သားသား ဆုပ်ကိုင်ထားခဲ့ပြီး အထူးသဖြင့် ဥရောပအလယ်ပိုင်းကို ပျက်စီးစေခဲ့သော အနှစ်သုံးဆယ်စစ်ပွဲကဲ့သို့သော ဘာသာရေးစစ်ပွဲများတွင် ပါဝင်ပတ်သက်မှုကို ရှောင်ရှားရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ကက်သလစ် စပိန်နိုင်ငံနှင့် စစ်ဖြစ်လိုသော အင်္ဂလန်လွှတ်တော်တွင်းရှိ စစ်လိုလားသည့် အစုအဖွဲ့များ ထွက်ပေါ်လာခြင်းကို တားဆီးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ စတူးအတ်မင်းဆက်၏ ပထမဆုံး အင်္ဂလန်ဘုရင်ဖြစ်သော ၎င်းကို ဒုတိယမြောက် သားတော်ဖြစ်သူ '''ပထမမြောက် ချားလ်စ်''' က ထီးနန်းဆက်ခံခဲ့သည်။ == '''ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ဘဝအစောပိုင်း''' == === မွေးဖွားခြင်း === '''ဂျိမ်းစ်''' သည် စကော့တလန်ဘုရင်မ '''မေရီ''' နှင့် သူမ၏ ဒုတိယမြောက်ခင်ပွန်း '''ဟင်နရီ စတူးဝပ်''' ( လော့ဒ် ဒါန်လေ) တို့မှ မွေးဖွားသော တစ်ဦးတည်းသော သားတော်ဖြစ်သည်။ မေရီနှင့် ဒါန်လေတို့ နှစ်ဦးစလုံးသည် အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် ဟင်နရီ (၇) မင်းကြီး၏ သမီးတော်ကြီး မာဂရက်တူးဒါ (အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး၏ အစ်မတော်) မှတစ်ဆင့် တော်စပ်သော မြစ်တော်များ ဖြစ်ကြသည်။ မေရီ၏ စကော့တလန်နိုင်ငံအပေါ် အုပ်ချုပ်စိုးစံမှုမှာ မတည်မငြိမ်ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ သူမနှင့် ခင်ပွန်းဖြစ်သူတို့မှာ ရိုမန်ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြသည့်အတွက် ပရိုတက်စတင့် မှူးမတ်မျိုးနွယ်များ၏ ပုန်ကန်မှုကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ မေရီနှင့် ဒါန်လေတို့၏ အိမ်ထောင်ရေး အဆင်မပြေဖြစ်နေစဉ်အတွင်း ဒါန်လေသည် ပုန်ကန်သူများနှင့် တိတ်တဆိတ် မဟာမိတ်ဖွဲ့ခဲ့ပြီး ဂျိမ်းစ်မင်းသား မွေးဖွားရန် သုံးလအလိုတွင် ဘုရင်မ၏ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာအတွင်းရေးမှူး ဒါဗစ် ရစ်ဇီယို ကို လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ရာ၌ ပူးပေါင်းပါဝင်ခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်မင်းသားကို '''၁၅၆၆ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁၉ ရက်'''တွင် '''အက်ဒင်ဗာရာ ရုန်းတော်''' ၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ သူသည် ဘုရင်မ၏ သားကြီးဖြစ်ပြီး ထီးမွေနန်းမွေ ဆက်ခံမည့်သူဖြစ်သည့်အတွက် အလိုအလျောက် '''ရော့သ်ဆေးနယ်စား''' ၊ '''စကော့တလန်နိုင်ငံ၏ မင်းသားနှင့် အကြီးအကဲ''' ) ဘွဲ့ထူးများကို ရရှိခဲ့သည်။ မွေးဖွားပြီး ငါးရက်အကြာတွင် အင်္ဂလိပ်သံတမန် ဟင်နရီ ကီလီဂရူး) သည် မကျန်းမမာဖြစ်နေဆဲဖြစ်ပြီး တိုးတိုးသာ စကားပြောနိုင်ရှာသော ဘုရင်မကြီးကို လာရောက်တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ကလေးငယ်မှာ "နို့ထိန်းထံမှ နို့စို့နေပြီး"၊ "ခန္ဓာကိုယ် အချိုးအစား ပြေပြစ်ကာ ကောင်းမွန်ထက်မြက်မည့် မင်းသားတစ်ပါး ဖြစ်လာမည့် လက္ခဏာရှိသည်" ဟု မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ မင်းသားငယ်အား ဒီဇင်ဘာ ၁၇ ရက်တွင် စတာလင်ရုန်းတော် (Stirling Castle) ၌ ကျင်းပသော ကက်သလစ်ဘာသာရေး အခမ်းအနားတွင် '''"ချားလ်စ် ဂျိမ်းစ်"''' သို့မဟုတ် '''"ဂျိမ်းစ် ချားလ်စ်"''' ဟု ခရစ်ယာန်ဘာသာအမည် (ဗတ္တိဇံ) ပေးခဲ့သည်။ သူ၏ နတ်ထိန်း (မိဘကိုယ်စား စောင့်ရှောက်မည့်သူ) များမှာ - * ပြင်သစ်ဘုရင် ချားလ်စ် (၉) (ဘရီယန်နယ်စား ဂျွန် မှ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်) * အင်္ဂလန်ဘုရင်မ အဲလိဇဘတ် (၁) (ဘက်ဒ်ဖို့ဒ်နယ်စား ဖရန်စစ် ရပ်ဆဲလ် မှ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်) * ဆာဗွိုင်းနယ်စား အီမန်နျူရယ် ဖိလစ်ဘာ့တ် (သံအမတ် ဖိလစ်ဘာ့တ် ဒူခရော့ခ် မှ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုခေတ်ကာလ ဓလေ့ထုံးတမ်းအရ စိန့်အင်ဒရူးစ် ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီးအား ကလေးငယ်၏ ခံတွင်းထဲသို့ တံထွေးထွေးခွင့်ပြုရမည် ဖြစ်သော်လည်း မေရီဘုရင်မက ထိုဘုန်းတော်ကြီးကို "ကျောက်ပေါက်မာ ကူးစက်တတ်သော ဘုန်းကြီး" ဟု ခေါ်ဆိုကာ ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ပြင်သစ်လူမျိုး ဘက်စ်တီယန် ပါဂျက်ဇ် စီစဉ်သော ဧည့်ခံဖျော်ဖြေပွဲတွင် လူများက ဆက်ထရ် ( ဂရိဒဏ္ဍာရီလာ လူတစ်ပိုင်း ဆိတ်တစ်ပိုင်းသတ္တဝါ) များကဲ့သို့ ဝတ်ဆင်ပြီး အမြီးများ တပ်ဆင်ကာ ကပြခဲ့ကြရာ၊ အင်္ဂလိပ်ဧည့်သည်တော်များက ထိုအပြုအမူကို မိမိတို့အား စော်ကားရန် ရည်ရွယ်လုပ်ဆောင်ခြင်းဟု ထင်မှတ်ကာ စိတ်ဆိုးဒေါသထွက်ခဲ့ကြသည်။ လော့ဒ် ဒါန်လေ (ဂျိမ်းစ်၏ဖခင်) သည် '''၁၅၆၇ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၀ ရက်'''တွင် အက်ဒင်ဗာရာမြို့ရှိ ကာ့ခ် အို ဖီးလ်ဒ် ၌ လုပ်ကြံခံခဲ့ရပြီး၊ ၎င်းသည် ရစ်ဇီယို အသတ်ခံရမှုအတွက် ကလဲ့စားချေခြင်း ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ ဂျိမ်းစ်မင်းသားငယ်သည် သူ၏ဖခင်ပိုင်ဆိုင်သော '''အော်လ်ဘနီနယ်စား''' နှင့် '''ရော့စ်နယ်စား''' ဘွဲ့ထူးများကို ဆက်ခံခဲ့သည်။ မေရီဘုရင်မသည် ထိုအချိန်တွင်ပင် လူထုအကြား ရေပန်းစားမှု မရှိတော့ဘဲ ဖြစ်နေပြီး၊ ခင်ပွန်းဖြစ်သူ သေဆုံးပြီး သုံးလအကြာ ('''၁၅၆၇ ခုနှစ်၊ မေလ ၁၅ ရက်''') တွင် ဒါန်လေကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်ဟု လူအများ သင်္ကာမကင်းဖြစ်နေကြသော ဘော့သ်ဝဲလ်နယ်စား '''ဂျိမ်းစ် ဟက်ပ်ဘန်း''' နှင့် ထပ်မံအိမ်ထောင်ပြုလိုက်ခြင်းကြောင့် သူမအပေါ် လူထု၏ မကျေနပ်မှုများ ပိုမိုပြင်းထန်လာခဲ့သည်။ ၁၅၆၇ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ပရိုတက်စတင့် ပုန်ကန်သူများက မေရီဘုရင်မကို ဖမ်းဆီးပြီး လော့ခ်လဲဗင်ရဲတိုက် တွင် အကျဉ်းချထားခဲ့ရာ၊ သူမသည် သားတော်ကို နောက်ဘယ်သောအခါမှ ပြန်လည်မတွေ့မြင်ခဲ့ရတော့ပေ။ သူမသည် '''၁၅၆၇ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၄ ရက်'''တွင် မွေးကင်းစကလေးငယ်ဖြစ်သော '''ဂျိမ်းစ်မင်းသားငယ်အတွက် ထီးနန်းကို စွန့်လွှတ်ပေးခဲ့ရပြီး'''၊ သူမ၏ ဖအေတူမအေကွဲ မောင်တော်စပ်သူ မိုရေးနယ်စား ဂျိမ်းစ် စတူးဝပ်ကို ဘုရင်ခံအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ရသည်။ ဤဖြစ်ရပ်ကြောင့် ဂျိမ်းစ်သည် စကော့တလန်သမိုင်းတွင် မွေးကင်းစကလေးငယ်ဘဝဖြင့် နန်းတက်ခဲ့ရသည့် တတိယမြောက် ဆက်တိုက်ဖြစ်ရပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ == '''ဘုရင်ခံများ အုပ်ချုပ်သည့်ကာလ''' == ဂျိမ်းစ်မင်းသားငယ်ကို ဘေးကင်းလုံခြုံသော စတာလင်ရဲတိုက်) တွင် "ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရန်၊ ပြုစုပျိုးထောင်ရန်နှင့် ကျွေးမွေးစောင့်ရှောက်ရန်" '''မားနယ်စားနှင့် နယ်စားကတော်''' တို့ထံ အပ်နှံခဲ့သည်။ '''၁၅၆၇ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၉ ရက်'''တွင် စတာလင်မြို့ရှိ ဟိုးလီးရုဒ်ဘုရားကျောင်း၌ အော့ကနီဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီး အာဒံ ဘော့သ်ဝဲလ် က သက်တမ်း '''၁၃ လသားအရွယ်'''သာ ရှိသေးသော ဂျိမ်းစ်မင်းသားငယ်ကို စကော့တလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်အဖြစ် ဘိသိက်မြှောက်ခဲ့သည်။ နန်းတက်ပွဲ အခမ်းအနားတွင် ဂျွန် နော့စ် က သာသနာပြုတရား ဟောကြားခဲ့သည်။ စကော့တလန် အုပ်ချုပ်သူလူတန်းစားအများစု၏ ဘာသာရေးယုံကြည်ချက်နှင့်အညီ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ကို စကော့တလန် ပရိုတက်စတင့်အသင်းတော် ဝင်တစ်ဦးအဖြစ် ပျိုးထောင်ခဲ့သည်။ မင်းတိုင်ပင်အမတ်များအဖွဲ့ က ဂျော့ဂျ် ဘူခါနန် )၊ ပီတာ ယန်း ၊ အာဒံ အာစကင် နှင့် ဒါဗစ် အာစကင် တို့ကို ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ဆရာများ သို့မဟုတ် ကျူတာများအဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ ဘုရင်ငယ်၏ အဓိကဆရာကြီးဖြစ်သူ ဘူခါနန်သည် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ကို ရိုက်နှက်ဆုံးမလေ့ရှိသော်လည်း ၎င်း၏ရင်ထဲတွင် စာပေနှင့် ပညာရပ်များအပေါ် တစ်သက်တာ အမြတ်တနိုးတန်ဖိုးထားမှုကိုလည်း ကိန်းအောင်းစေခဲ့သည်။ ဘူခါနန်သည် ၎င်း၏ ''De Jure Regni apud Scotos'' ဟူသော ကျမ်းစာတွင် ရေးသားထားသည့်အတိုင်း စည်းမျက်နှာဘောင်အတွင်းရှိသော မင်းစနစ်ကို လက်ခံသည့်၊ ဘုရားသခင်ကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေသော ပရိုတက်စတင့်ဘုရင်တစ်ပါး ဖြစ်လာစေရန် ပုံသွင်းခဲ့သည်။ ၁၅၆၈ ခုနှစ်တွင် မေရီဘုရင်မသည် လော့ခ်လဲဗင်ရုန်းတော်မှ ထွက်ပြေးလွတ်မြောက်သွားခဲ့ရာမှ နှစ်ပေါင်းများစွာ အဆက်မပြတ် ဖြစ်ပွားသော အကြမ်းဖက်ပဋိပက္ခများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ မိုရေးနယ်စားသည် လန်ဆိုက်ဒ်တိုက်ပွဲ တွင် မေရီ၏တပ်များကို အနိုင်တိုက်ခဲ့သဖြင့် မေရီသည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ရပြီး ထိုနေရာတွင် အဲလိဇဘတ်ဘုရင်မ၏ အကျဉ်းချထားခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ ၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်၊ ဇန်နဝါရီ ၂၃ ရက်တွင် မိုရေးနယ်စားသည် ဂျိမ်းစ် ဟာမီလ်တန် (James Hamilton) ၏ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ နောက်ထပ် ဘုရင်ခံဖြစ်လာသူမှာ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ဖခင်ဘက်မှ အဖိုးတော်စပ်သူ လင်းနော့စ်နယ်စား '''မက်သယူ စတူးဝပ်''' ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် တစ်နှစ်အကြာတွင် မေရီကို ထောက်ခံသူများ၏ ဝင်ရောက်စီးနင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ပြင်းထန်စွာ ဒဏ်ရာရရှိကာ စတာလင်ရုန်းတော်အတွင်း၌ပင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ ၎င်း၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံသော မားနယ်စားသည်လည်း စတာလင်မြို့တွင်ပင် ပြင်းထန်သော ရောဂါဝေဒနာ ခံစားရပြီး '''၁၅၇၂ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာ ၂၈ ရက်'''တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ် မဲလ်ဗေးလ် ၏ မှတ်တမ်းအရ မားနယ်စား၏ နာမကျန်းဖြစ်မှုသည် မော်တွန်နယ်စား ဂျိမ်းစ် ဒေါက်ဂလပ်စ် ကျင်းပသော ဒဲလ်ကီးသ်နန်းတော် မိတ်ဆုံစားပွဲအပြီးတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ ထို့နောက် မော်တွန်နယ်စား သည် မားနယ်စား၏ ရာထူးနေရာကို ဆက်ခံရန် ရွေးကောက်ခံခဲ့ရပြီး၊ နည်းလမ်းပေါင်းစုံဖြင့် ကြည့်လျှင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ဘုရင်ခံများထဲတွင် '''အထိရောက်ဆုံး လုပ်ဆောင်နိုင်သူ''' ဖြစ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ၎င်း၏ လောဘရမ္မက်ကြီးမှုကြောင့် ရန်သူများပြားခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ဖခင် လော့ဒ် ဒါန်လေနှင့် တစ်ဝမ်းကွဲတော်စပ်သူ ပြင်သစ်လူမျိုး '''အက်စ်မေး စတူးဝပ်''' စကော့တလန်သို့ ရောက်ရှိလာပြီး ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ဩဇာအရှိဆုံး မျက်နှာသာပေးခံရသူ အဖြစ် လျင်မြန်စွာ နေရာရလာသောအခါ မော်တွန်နယ်စားသည် မျက်နှာသာပေးခံရမှု လျော့နည်းသွားခဲ့သည်။ '''၁၅၇၉ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာ ၁၉ ရက်'''တွင် အက်ဒင်ဗာရာမြို့သို့ ဝင်ရောက်သည့် အခမ်းအနား၌ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ကို အရွယ်ရောက်ပြီးသော အုပ်ချုပ်သူမင်းအဖြစ် တရားဝင်ကြေညာခဲ့သည်။ မော်တွန်နယ်စားသည် ဒါန်လေကို လုပ်ကြံမှုတွင် ပူးပေါင်းပါဝင်ခဲ့သည်ဟူသော စွပ်စွဲချက်ဖြင့် '''၁၅၈၁ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၂ ရက်'''တွင် ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဩဂုတ်လ ၈ ရက်တွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် အက်စ်မေး စတူးဝပ်ကို '''လင်းနော့စ်နယ်စားကြီး''' အဖြစ် တိုးမြှင့်ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး ထိုစဉ်က စကော့တလန်တွင် တစ်ဦးတည်းသော နယ်စားကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် သက်တမ်း ၁၅ နှစ်ရှိပြီဖြစ်သော ဘုရင်သည် ၎င်းနယ်စားကြီး၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုအောက်တွင် နောက်ထပ် တစ်နှစ်ခန့် ဆက်လက်ရှိနေခဲ့သည်။ == '''စကော့တလန်နိုင်ငံအား အုပ်ချုပ်ခြင်း''' == ဂျိမ်းစ်ဘုရင် အလွန်မျက်နှာသာပေးရသော လင်းနော့စ်နယ်စားကြီး သည် ပရိုတက်စတင့်ဘာသာသို့ ကူးပြောင်းလာသူ ဖြစ်သော်လည်း စကော့တလန် ကယ်လ်ဗင်ဝါဒီများ၏ ယုံကြည်မှုကို မရရှိခဲ့ပေ။ ၎င်းတို့သည် နယ်စားကြီးနှင့် ဘုရင်တို့အကြား ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာအရ ချစ်ခင်တွယ်တာမှုကို ပြသနေကြသည်ကို သတိပြုမိကြပြီး လင်းနော့စ်သည် "ဘုရင်မင်းမြတ်အား ကာမဂုဏ်ခံစားလိုစိတ် ဖြစ်ပေါ်လာစေရန် သွေးဆောင်နေသည်" ဟု စွပ်စွဲခဲ့ကြသည်။ ၁၅၈၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် "ရုသ်ဗင်စီးနင်းမှု" ဟု လူသိများလာမည့် ဖြစ်ရပ်တစ်ခု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး၊ ပရိုတက်စတင့် နယ်စားများဖြစ်ကြသည့် ဂေါရီနယ်စား ဝီလျံ ရုသ်ဗင် နှင့် အန်ဂတ်စ်နယ်စား အာချီဘောလ် ဒေါက်ဂလပ်စ် တို့သည် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ကို ရုသ်ဗင်ရုန်းတော်သို့ မျှားခေါ်ကာ ဖမ်းဆီးအကျဉ်းချခဲ့ပြီး လင်းနော့စ်ကို စကော့တလန်နိုင်ငံမှ ထွက်ခွာသွားစေရန် အကျပ်ကိုင်ခဲ့ကြသည်။ ၁၅၈၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၁၉ ရက် ဘုရင် အကျဉ်းကျနေစဉ်အတွင်း၊ ၁၅၇၉ ခုနှစ်က ဘုရင်ကိုယ်တိုင် ခန့်အပ်ခဲ့သော နန်းတွင်းဓမ္မကထိက ဂျွန် ခရိတ်ဂ်သည် ဘုရင်ထုတ်ပြန်ခဲ့သော အမိန့်ကြေညာချက်သည် သာသနာ့ဝန်ထမ်းများအပေါ် စော်ကားလွန်းလှသည်ဟု ဆိုကာ တရားပလ္လင်ပေါ်မှနေ၍ ပြင်းပြင်းထန်ထန် ပြစ်တင်ဝေဖန်ခဲ့သဖြင့် "ဘုရင်မင်းမြတ် မျက်ရည်ကျခဲ့ရရှာသည်"။ ၁၅၈၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၇ ရက်တွင် ဖော့ကလန် မှ ဂျိမ်းစ်ဘုရင် ထွက်ပြေးလွတ်မြောက်လာပြီးနောက် ၎င်း၏ တိုင်းပြည်အပေါ် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို ပိုမိုဆုပ်ကိုင်လာနိုင်ခဲ့သည်။ ဘုရင်သည် စကော့တလန်အသင်းတော် အပေါ် တော်ဝင်အာဏာ သက်ရောက်စေရန် "လူမည်းအက်ဥပဒေ" ကို အတင်းအကျပ် ပြဌာန်းခဲ့ပြီး သူ၏ဆရာဟောင်း ဘူခါနန်၏ ရေးသားချက်များကိုလည်း ရှုံ့ချခဲ့သည်။ ၁၅၈၄ ခုနှစ်မှ ၁၆၀၃ ခုနှစ်အကြားတွင် ဘုရင်သည် ထိရောက်သော တော်ဝင်အစိုးရတစ်ရပ်ကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ပြီး မှူးမတ်များအကြားတွင်လည်း အတော်အသင့် ငြိမ်းချမ်းမှုကို ဖော်ဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ဆောင်ရွက်ရာတွင် ၁၅၉၂ ခုနှစ်အထိ အစိုးရအဖွဲ့ကို ဦးဆောင်ခဲ့သူ ဂျွန် မိန်းတလန်း ၏ ကျွမ်းကျင်စွာ ကူညီပံ့ပိုးပေးမှုများ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၁၅၉၆ ခုနှစ်တွင် "အော့တေးဗီးယန်းစ်" ဟု လူသိများသော လူရှစ်ဦးပါ ကော်မရှင်တစ်ခုက ပျက်စီးယိုယွင်းနေသော ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ဘဏ္ဍာရေးအခြေအနေကို အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သော်လည်း အကျိုးစီးပွားသက်ဆိုင်သူများ၏ ဆန့်ကျင်မှုကို ခံခဲ့ရသည်။ ကက်သလစ်ဆန့်ကျင်ရေးဝါဒကြောင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော အက်ဒင်ဗာရာမြို့ အဓိကရုဏ်းအပြီး တစ်နှစ်အတွင်း ထိုကော်မရှင်ကို ဖျက်သိမ်းခဲ့ရပြီး၊ နန်းတွင်းအဖွဲ့သည်လည်း လင်လစ်ဂိုး သို့ ယာယီရွှေ့ပြောင်းခဲ့ရသည်။ ဘုရင်၏ အသက်အန္တရာယ်ကို နောက်ဆုံးအကြိမ် လုပ်ကြံရန် ကြိုးပမ်းမှုသည် ၁၆၀၀ ပြည့်နှစ် ဩဂုတ်လတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဂေါရီအိမ်တော်) ၌ ဂေါရီနယ်စား ဂျွန် ရုသ်ဗင်၏ ညီဖြစ်သူ အလက်ဇန္ဒား ရုသ်ဗင် က ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ကို ကိုယ်ထိလက်ရောက် တိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပုံရသည်။ ရုသ်ဗင်သည် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ကိုယ်ရံတော်စာမျက်နှာ ဂျွန် ရမ်ဆေး ၏ ဓားဖြင့် ထိုးသတ်ခြင်းကို ခံခဲ့ရပြီး၊ နောက်ဆက်တွဲ ဖြစ်ပွားခဲ့သော ရုန်းရင်းဆန်ခတ်မှုအတွင်း ဂေါရီနယ်စားလည်း သေဆုံးသွားခဲ့သည်။ အခင်းဖြစ်ပွားရာတွင် အသက်ရှင်ကျန်ရစ်သူ သက်သေ အနည်းငယ်သာ ရှိခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်နှင့် ရုသ်ဗင်မိသားစုတို့၏ ယခင်က သမိုင်းကြောင်းများကြောင့်လည်းကောင်း၊ ဘုရင်က ၎င်းတို့ထံတွင် ငွေကြေးအမြောက်အမြား ကြွေးမြီတင်နေသည့် အချက်ကြောင့်လည်းကောင်း ဘုရင်၏ ထွက်ဆိုချက်ကို လူတိုင်းက အကြွင်းမဲ့ မယုံကြည်ခဲ့ကြပေ။ ၁၅၈၆ ခုနှစ်တွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံနှင့် "ဘာဝစ်စာချုပ်"ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ ထိုစာချုပ်နှင့် ၁၅၈၇ ခုနှစ်တွင် ၎င်း၏မိခင် ကွပ်မျက်ခံရမှု (ထိုလုပ်ရပ်ကို ဘုရင်က "မုချမဖြစ်သင့်ဘဲ ထူးဆန်းသော လုပ်ထုံးလုပ်နည်း" ဟု ရှုံ့ချခဲ့သည်) တို့သည် နယ်စပ်တောင်ဘက်ရှိ အင်္ဂလန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံနိုင်ရန် လမ်းစပွင့်သွားစေခဲ့သည်။ အဲလိဇဘတ်ဘုရင်မကြီးသည် အိမ်ထောင်မရှိ၊ သားသမီးမထွန်းကားသဖြင့် ဂျိမ်းစ်သည် သူမ၏ ထီးနန်းကို ဆက်ခံရန် အနီးစပ်ဆုံးသူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်ထီးနန်းကို သေချာပေါက် ရရှိစေရေးသည် သူ၏ မူဝါဒ၏ အဓိက အုတ်မြစ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၅၈၈ ခုနှစ် စပိန်ရေတပ် အကျပ်အတည်းအတွင်း ၎င်းက အဲလိဇဘတ်အား "အရှင်မင်းကြီး၏ သွေးရင်းသားရင်းသားတော်နှင့် အရှင်မင်းကြီးတိုင်းပြည်၏ ရဲဘော်ရဲဘက်" အဖြစ် ပံ့ပိုးကူညီမည်ဟု ကတိပြုခဲ့သည်။ အဲလိဇဘတ်သည် ၁၅၈၆ ခုနှစ်မှစ၍ ဂျိမ်းစ်ထံသို့ နှစ်စဉ် ထောက်ပံ့ကြေးငွေများ ပေးပို့ခဲ့ရာ ၎င်းက စကော့တလန်၏ ရေးရာများအပေါ် ဩဇာသက်ရောက်စေခဲ့ပြီး၊ နောက်ပိုင်းနှစ်များတွင် ဂျိမ်းစ်သည် စုစုပေါင်း စတာလင်ပေါင် ၅၈,၅၀၀ ရရှိခဲ့သည်။ ထိုငွေများကို သောမတ်စ် ဖိုးလစ် နှင့် ရောဘတ် ဂျူစီ တို့က စီမံခန့်ခွဲခဲ့ပြီး ၎င်း၏ အတော်များများကို တော်ဝင်အဝတ်အစားများအတွက် အထည်အလိပ်များ ဝယ်ယူရာတွင် သုံးစွဲခဲ့သည်။ == '''ထိမ်းမြားမင်္ဂလာပြုခြင်း''' == ဂျိမ်းစ်သည် အမျိုးသမီးများအပေါ် စိတ်ဝင်စားမှု နည်းပါးခဲ့သဖြင့် သူ၏ လူငယ်ဘဝတစ်လျှောက်လုံး ကာမဂုဏ်စောင့်ထိန်းမှု ရှိသည်ဟု ချီးမွမ်းခြင်းခံခဲ့ရသည်။ လင်းနော့စ်နှင့် ခွဲခွာခဲ့ရပြီးနောက်တွင်လည်း သူသည် အမျိုးသားအဖော်အပေါင်းများနှင့်သာ ဆက်လက်၍ ဝန်းရံနေထိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သူ၏ အုပ်ချုပ်မှုကို ပိုမိုခိုင်မာစေရန်အတွက် သင့်တော်သော အိမ်ထောင်တစ်ခု ပြုရန် လိုအပ်ခဲ့ပြီး၊ ပရိုတက်စတင့် ဒိန်းမတ်ဘုရင် ဖရက်ဒရစ် (၂) ၏ သမီးတော်ငယ်၊ အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ် '''ဒိန်းမတ်နိုင်ငံမှ အန်းမင်းသမီး'''ကို ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ ၁၅၈၉ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ကိုပင်ဟေဂင်မြို့၌ ကိုယ်စားလှယ်ဖြင့် လက်ထပ်ပွဲ ပြုလုပ်ပြီးနောက် မကြာမီ အန်းမင်းသမီးသည် စကော့တလန်သို့ သင်္ဘောဖြင့် ထွက်ခွာခဲ့သော်လည်း မုန်တိုင်းများကြောင့် နော်ဝေကမ်းရိုးတန်းသို့ ကပ်ခဲ့ရသည်။ ပင်လယ်ကူးခရီးစဉ်ကို ဖျက်သိမ်းလိုက်ရကြောင်း ကြားသိရသောအခါ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် အန်းမင်းသမီးကို ကိုယ်တိုင်သွားရောက်ခေါ်ယူရန် ခြံရံသူအင်အား ၃၀၀ နှင့်အတူ လိုက်သ် ဆိပ်ကမ်းမှ သင်္ဘောဖြင့် ထွက်ခွာခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင် ဒေးဗစ် ဟဲရစ် ဝီလ်ဆင်က ဤဖြစ်ရပ်ကို "သူ့ဘဝ၏ တစ်ခုတည်းသော ရိုမန်းတစ်ဆန်သည့် အခိုက်အတန့်" ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ ဤဖြစ်ရပ်ကြောင့် ဂျိမ်းစ်နှင့် အနာဂတ် ဒိန်းမတ်ဘုရင် ခရစ်ရှန် (၄) တို့အကြား အပြန်အလှန် ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်မှု ရရှိခဲ့ပြီး ခရစ်ရှန် (၄) လန်ဒန်သို့ နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် လာရောက်လည်ပတ်ပြီးနောက် ထိုဘုရင်နှစ်ပါးအကြား ဆက်ဆံရေး ပိုမိုခိုင်မာလာခဲ့သည်။ အန်းနှင့် ဂျိမ်းစ်တို့သည် နိုဝင်ဘာ ၂၃ ရက်တွင် အော့စလိုမြို့ရှိ ဘုန်းတော်ကြီးနန်းတော် ၌ တရားဝင် ထိမ်းမြားမင်္ဂလာပြုခဲ့ကြသည်။ ဂျိမ်းစ်သည် တင်တောင်းပဏ္ဏာအဖြစ် ဒိန်းမတ် ဒါလာ ၇၅,၀၀၀ နှင့် ယောက္ခမဖြစ်သူ ဆိုဖီ ထံမှ လက်ဖွဲ့အဖြစ် ဒါလာ ၁၀,၀၀၀ ရရှိခဲ့သည်။ အယ်လ်စီနို နှင့် ကိုပင်ဟေဂင်တို့တွင် ခေတ္တနေထိုင်ပြီး တိုင်ခို ဗြာဟေး (နက္ခတ်ဗေဒင်ပညာရှင်) နှင့် တွေ့ဆုံပြီးနောက် ဂျိမ်းစ်နှင့် အန်းတို့သည် ၁၅၉၀ ပြည့်နှစ် မေလ ၁ ရက်တွင် စကော့တလန်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်။ အချက်အလက်အားလုံးအရ ဂျိမ်းစ်သည် အစပိုင်းတွင် အန်းအပေါ် အလွန်စွဲလန်းခဲ့ပြီး ၎င်းတို့အိမ်ထောင်ရေး၏ အစောပိုင်းနှစ်များတွင် သူမအပေါ် အမြဲတစေ စိတ်ရှည်မှုနှင့် ချစ်ခင်မြတ်နိုးမှုကို ပြသခဲ့ပုံရသည်။ ၎င်းတို့သည် နန်းတွင်းသူနန်းတွင်းသားများ၏ မင်္ဂလာပွဲ အခမ်းအနားများသို့ တက်ရောက်ခဲ့ကြပြီး မျက်နှာဖုံးစွပ် ကခုန်ပွဲ ဝတ်စုံများဖြင့် အတူတကွ ကခဲ့ကြသည်။ တော်ဝင်ဇနီးမောင်နှံသည် အရွယ်ရောက်သည်အထိ အသက်ရှင်ကျန်ရစ်သော သားသမီးသုံးဦး ထွန်းကားခဲ့သည် - * '''ဟင်နရီ ဖရက်ဒရစ်''' (ဝေလမင်းသား) - ၁၆၁၂ ခုနှစ်တွင် အသက် ၁၈ နှစ်အရွယ်၌ အူရောင်ငန်းဖျားရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်သည်။ * '''အဲလိဇဘတ်''' - နောက်ပိုင်းတွင် ဘိုဟီးမီးယားဘုရင်မ ဖြစ်လာသည်။ * '''ချားလ်စ်''' - ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံသူ (ပထမမြောက်ချားလ်စ်ဘုရင်ကြီး)။ ၁၆၁၃ ခုနှစ်တွင် စကော့တလန်လူမျိုး သံတမန်နှစ်ဦးဖြစ်ကြသည့် ဂျိမ်းစ် စပန်းစ် နှင့် ရောဘတ် အန်စထရူသာ တို့သည် ဒိန်းမတ်နှင့် ဆွီဒင်နိုင်ငံတို့အကြား ငြိမ်းချမ်းရေးရရှိရန် စေ့စပ်ညှိနှိုင်းပေးခဲ့သည်။ အန်းဘုရင်မသည် နာမကျန်းမှု ဝေဒနာများကို မကြာခဏ ခံစားခဲ့ရပြီး ၁၆၁၇ ခုနှစ်မှစ၍ ပြင်းထန်စွာ ဖျားနာခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် သူမ၏ နောက်ဆုံး နာမကျန်းဖြစ်ချိန်အတွင်း သုံးကြိမ်သာ လာရောက်ကြည့်ရှုခဲ့သည်။ သူမသည် ခင်ပွန်းဖြစ်သူထက် စော၍ ၁၆၁၉ ခုနှစ် မတ်လတွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ === '''စုန်းမရှာဖွေမှုများ''' === ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် စုန်းမရှာဖွေနှိမ်နင်းမှုများနှင့် အကျွမ်းတဝင်ရှိပြီးသားဖြစ်သည့် ဒိန်းမတ်နိုင်ငံသို့ သွားရောက်လည်ပတ်ခဲ့ပြီးနောက်၊ စုန်းကဝေအတတ်ပညာရပ်ကို လေ့လာလိုက်စားရန် စိတ်ဝင်စားမှု နိုးကြားလာခဲ့ပြီး ၎င်းပညာရပ်ကို ဓမ္မပညာ ၏ ခက်မတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ သူသည် စကော့တလန်နိုင်ငံ၏ ၁၅၆၃ ခုနှစ် စုန်းကဝေအတတ်ဆိုင်ရာ အက်ဥပဒေအောက်တွင် ပထမဆုံးအကြိမ် အကြီးအကျယ် စုန်းမအမဲလိုက် နှိမ်နင်းမှုဖြစ်သည့် "နော့သ် ဘာဝစ် စုန်းမခွင်" သို့ ကိုယ်တိုင်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ သင်္ဘောကို မုန်တိုင်းများတိုက်ခတ်စေရန် စုန်းကဝေအတတ်ကို အသုံးပြုခဲ့သည်ဟူသော စွပ်စွဲချက်ဖြင့် လူအတော်များများ ပြစ်ဒဏ်စီရင်ခြင်း ခံခဲ့ရပြီး၊ ထိုသူများထဲတွင် အက်ဂ်နက်စ် ဆမ်ဆန်မှာ အထင်ရှားဆုံးဖြစ်သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် စုန်းမများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည့် အန္တရာယ်ကို စိုးရိမ်လာခဲ့ပြီး သူကိုယ်တိုင် ပါဝင်ပတ်သက်ခဲ့သည့် အတွေ့အကြုံများကို အခြေခံကာ ၁၅၉၇ ခုနှစ်တွင် ''Daemonologie'' (မိစ္ဆာဗေဒ) အမည်ရှိ ကျမ်းစာတစ်စောင်ကို ရေးသားခဲ့သည်။ ၎င်းကျမ်းစာသည် စုန်းကဝေအတတ် လုပ်ဆောင်မှုများကို ဆန့်ကျင်ထားပြီး ရှေးဟောင်းရှိတ်စပီးယား၏ ''Macbeth'' (မက္ကဘတ်) ပြဇာတ်အတွက် နောက်ခံအချက်အလက်များကို ပံ့ပိုးပေးခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် စုန်းမဟု စွပ်စွဲခံရသော အမျိုးသမီးများကို ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ရာတွင် ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ ကြီးကြပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၅၉၉ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် သူ၏ အမြင်များမှာ ပိုမိုဝေဖန်ပိုင်းခြားတတ်လာပြီး သံသယစိတ် ရှိလာခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် သူ၏သားတော် ဟင်နရီမင်းသားထံသို့ အင်္ဂလန်နိုင်ငံမှနေ၍ ရေးသားခဲ့သော ပေးစာတစ်စောင်တွင် ဘုရင်က - "ဟိုကောင်မလေးရဲ့ ဟန်ဆောင်လိမ်ညာမှုကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့တဲ့အတွက် ဝမ်းမြောက်ပါတယ်။ မင်းဟာ အဲဒီလို လိမ်ညာမှုတွေကို ဖော်ထုတ်ရာမှာ ငါ့ရဲ့ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံနိုင်တဲ့သူ ဖြစ်ပါစေလို့ ဘုရားသခင်ထံ ဆုတောင်းပါတယ်။ ... အခုခေတ်မှာ ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ တန်ခိုးပြာဋိဟာရ အများစုဟာ လှည့်စားမှုတွေသာ ဖြစ်နေတတ်တာမို့ စွပ်စွဲချက်တွေကို ယုံကြည်တဲ့နေရာမှာ တရားသူကြီးတွေ ဘယ်လောက်အထိ သတိထားသင့်တယ်ဆိုတာ မင်းမြင်နိုင်ပါတယ်" ဟု ရေးသားချီးမွမ်းခဲ့သည်။ === ကုန်းမြင့်ဒေသနှင့် ကျွန်းစုများအရေး === ၁၄၉၃ ခုနှစ်တွင် စကော့တလန်ဘုရင် စတုတ္ထမြောက်ဂျိမ်းစ်ဘုရင် က အနောက်ဘက်ကျွန်းစုများ၏ အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာ ကို အဓမ္မဖျက်သိမ်းခဲ့ခြင်းကြောင့် အနောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းဒေသတွင် ရုန်းရင်းဆန်ခတ် အခြေအနေများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ် (၄) သည် ဟက်ဘရိုက်စ်ကျွန်းစု ၏ စနစ်တကျ ဖွဲ့စည်းထားသော စစ်အင်အားကို နှိမ်နင်းနိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ သူနှင့် သူ့နောက်တက်သည့် ဘုရင်များသည် အစားထိုး အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သစ်တစ်ခု ပံ့ပိုးပေးရန် ဆန္ဒ သို့မဟုတ် စွမ်းဆောင်ရည် မရှိခဲ့ကြပေ။ ထို့ကြောင့် ၁၆ ရာစုကို ''linn nan creach'' ဟုခေါ်သည့် "လုယက်တိုက်ခိုက်မှုများပြားသောခေတ်" ဟု သိကြသည်။ ထို့ပြင် ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု (Reformation) ၏ သက်ရောက်မှုများသည် ဂေလစ်စကားပြောဒေသ သို့ ရောက်ရှိရန် နှေးကွေးခဲ့သဖြင့်၊ ဤဒေသနှင့် ဗဟိုချက်မနိုင်ငံရေးထိန်းချုပ်ရာဒေသ အကြားတွင် ဘာသာရေးအရ သပ်လျှိုခွဲခြားသကဲ့သို့ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၅၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပဉ္စမမြောက်ဂျိမ်းစ်ဘုရင် သည် ဟက်ဘရိုက်စ်ကျွန်းစုသို့ လှည့်လည်ခဲ့ပြီး မျိုးနွယ်စုခေါင်းဆောင်များကို ၎င်းနှင့်အတူ လိုက်ပါရန် အတင်းအကျပ်စေခိုင်းခဲ့သဖြင့် ခေတ္တမျှ ငြိမ်းချမ်းသွားခဲ့သော်လည်း၊ မကြာမီ မျိုးနွယ်စုများအကြား ပြန်လည်ပဋိပက္ခဖြစ်ပွားခဲ့ကြသည်။ ဂျိမ်းစ် (၆) အုပ်ချုပ်ချိန်အတွင်း၌မူ ဟက်ဘရိုက်စ်ကျွန်းစုသားများကို စကော့တလန် ခရစ်ယာန်ဘာသာနှင့် နိုင်ငံတော်၏ မွေးဖွားရာအခြေခံမြေအဖြစ် မရှုမြင်တော့ဘဲ ဥပဒေမဲ့ရိုင်းစိုင်းသူများအဖြစ် သရုပ်ဖော်ခဲ့ကြသည်။ တရားဝင်စာရွက်စာတမ်းများတွင် ကုန်းမြင့်ဒေသ (Highlands) ရှိ လူမျိုးစုများကို "ဘုရားသခင်ကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေခြင်းနှင့် သိနားလည်ခြင်းကင်းမဲ့သူများ" နှင့် "ရိုင်းစိုင်းအောက်တန်းကျသော ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှု အမျိုးမျိုး" ကို ပြုလုပ်တတ်သူများအဖြစ် ဖော်ပြခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ် (၄) နှင့် ဂျိမ်းစ် (၅) တို့ ကောင်းစွာပြောဆိုနိုင်ခဲ့ကြသော "ဂေလစ်ဘာသာစကား" (Gaelic language) ကို ဂျိမ်းစ် (၆) ခေတ်တွင် "အားစ်" (Erse) သို့မဟုတ် အိုင်းရစ်ရှ်ဘာသာစကားဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြပြီး ၎င်းစကားမှာ မွေးရာပါမဟုတ်ဘဲ သူစိမ်းပြင်ပစကားဖြစ်သည်ဟူသော သဘောကို သက်ရောက်စေခဲ့သည်။ လွှတ်တော်က ဂေလစ်ဘာသာစကားသည် ကုန်းမြင့်ဒေသသားများ၏ အပြစ်အနာအဆာများအတွက် အဓိကအကြောင်းရင်းဖြစ်သည်ဟု ဆုံးဖြတ်ကာ ၎င်းဘာသာစကားကို ပယ်ဖျက်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့သော နောက်ခံအခြေအနေများကြောင့် ၁၅၉၈ ခုနှစ်တွင် ဂျိမ်းစ် (၆) သည် "ဖိုက်ဖ်ဒေသမှ အမျိုးကောင်းသား စွန့်စားသူများ" (Gentleman Adventurers of Fife) အား "အလွန်ရိုင်းစိုင်းလှသော လူးဝစ်ကျွန်း" (Isle of Lewis) ကို ယဉ်ကျေးအောင်လုပ်ဆောင်ရန် အခွင့်အာဏာ ပေးခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်က နယ်သစ်တည်သူများသည် ဒေသခံများနှင့် "သဘောတူညီချက်အရ" မဟုတ်ဘဲ "၎င်းတို့ကို အမြစ်ပြတ်ချေမှုန်းခြင်းဖြင့်" လုပ်ဆောင်ရမည်ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ စတိုနိုဝေး (Stornoway) သို့ ၎င်းတို့ ဆိုက်ရောက်ချိန်တွင် ကနဦး၌ အဆင်ပြေခဲ့သော်လည်း၊ မာဒေါ့ခ် မက်လောက်ဒ် (Murdoch MacLeod) နှင့် နေးလ် မက်လောက်ဒ် (Neil MacLeod) တို့ ဦးဆောင်သော ဒေသခံတပ်များ၏ တိုက်ထုတ်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ နယ်သစ်တည်သူများသည် ၁၆၀၅ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယအကြိမ် ထပ်မံကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း ထိုရလဒ်အတိုင်းပင် ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ၁၆၀၇ ခုနှစ်တွင် ပြုလုပ်သော တတိယအကြိမ် ကြိုးပမ်းမှုမှသာ ပိုမိုအောင်မြင်မှု ရရှိခဲ့သည်။ ၁၆၀٩ ခုနှစ်တွင် "အိုင်အိုနာ ပြဌာန်းချက်များ" (Statutes of Iona) ကို ဥပဒေအဖြစ် ပြဌာန်းခဲ့ပြီး၊ ၎င်းဥပဒေအရ မျိုးနွယ်စုခေါင်းဆောင်များသည် ကုန်းမြင့်ဒေသရှိ ခရစ်ယာန်ဂိုဏ်းအုပ်နယ်မြေများအတွက် ပရိုတက်စတင့်ဓမ္မဆရာများကို ထောက်ပံ့ရန်၊ လှည့်လည်တေးဆိုသူ (Bards) များကို ဥပဒေပြင်ပအဖြစ် သတ်မှတ်ရန်၊ ၎င်းတို့၏ လုပ်ဆောင်ချက်များအတွက် အဖြေပေးရန် အက်ဒင်ဗာရာမြို့သို့ ပုံမှန်အစီရင်ခံရန်နှင့် ၎င်းတို့၏ ထီးမွေနန်းမွေဆက်ခံမည့်သူများကို အင်္ဂလိပ်စကားပြော ပရိုတက်စတင့်ကျောင်းများတွင် ပညာသင်ကြားစေရန် စကော့တလန်အောက်ပိုင်းဒေသ (Lowland Scotland) သို့ စေလွှတ်ရန် လိုအပ်ခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် "ဂေလစ်ဘာသာစကားကို အမြစ်ပြတ်ချေမှုန်းရန်၊ ၎င်း၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုကို ဖျက်ဆီးရန်နှင့် ၎င်းကို ထိန်းသိမ်းထားသူများကို နှိပ်ကွပ်ရန် အတိအကျ ရည်ရွယ်ထားသော" လုပ်ငန်းစဉ်ကြီး စတင်ခဲ့လေသည်။ မြောက်ဘက်ကျွန်းစုများတွင်မူ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ တစ်ဝမ်းကွဲတော်စပ်သူ အော့ကနီနယ်စား ပက်ထရစ် စတူးဝပ် (Patrick Stewart, Earl of Orkney) က အိုင်အိုနာပြဌာန်းချက်များကို ဆန့်ကျင်ခဲ့သောကြောင့် အကျဉ်းချခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ လင်မယားမမြောက်ဘဲ မွေးဖွားသောသား ရောဘတ်သည် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ကို မအောင်မြင်သော ပုန်ကန်မှုတစ်ခု ပြုလုပ်ခဲ့သဖြင့် နယ်စားကြီးနှင့် ၎င်း၏သားဖြစ်သူတို့မှာ ကြိုးပေးကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ၎င်းတို့၏ ပိုင်ဆိုင်မှုမြေယာများကို သိမ်းယူခဲ့ပြီး အော့ကနီ (Orkney) နှင့် ရှက်တလန် (Shetland) ကျွန်းစုများကို ဘုရင်နိုင်ငံတော်ပိုင်အဖြစ် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ == '''ဘုရင်စနစ် သီအိုရီ''' == ၁၅၉၇-၉၈ ခုနှစ်တွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ''The True Law of Free Monarchies'' (လွတ်လပ်သော ဘုရင်စနစ်များ၏ မှန်ကန်သောဥပဒေ) နှင့် ''Basilikon Doron'' (တော်ဝင်လက်ဆောင်) ကျမ်းစာများကို ရေးသားခဲ့ပြီး ၎င်းကျမ်းများတွင် ဘုရင်စနစ်အတွက် ဓမ္မပညာဆိုင်ရာ အခြေခံအချက်ကို အကျိုးအကြောင်းပြ ဆွေးနွေးထားသည်။ ''True Law'' (မှန်ကန်သောဉပဒေ) ကျမ်းတွင် သူက "ဘုရင်တို့၏ တရားဝင်သော နတ်ပေးအာဏာ" (Divine right of kings) ကို ချပြခဲ့ပြီး၊ ကျမ်းစာလာ အကြောင်းပြချက်များအရ ဘုရင်များသည် အခြားသော လူသားများထက် ပိုမိုမြင့်မြတ်သော သတ္တဝါများဖြစ်သည်ဟု ရှင်းလင်းထားသော်လည်း "အမြင့်ဆုံးထိုင်ခုံသည် ထိုင်ရန်အချောချောဆုံး (အန္တရာယ်အရှိဆုံး) ဖြစ်သည်" ဟု ဆိုခဲ့သည်။ ထိုစာတမ်းက အကြွင်းမဲ့အာဏာပိုင် ဘုရင်စနစ်သီအိုရီကို တင်ပြထားပြီး ဘုရင်တစ်ပါးသည် တော်ဝင်အထူးအာဏာဖြင့် ဥပဒေသစ်များကို ပြဌာန်းနိုင်သော်လည်း ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းများနှင့် ဘုရားသခင်ကိုလည်း ရိုသေဂရုစိုက်ရမည်ဖြစ်ကြောင်း၊ အကယ်၍ မိုက်မဲသောဘုရင်များကို အပြစ်ပေးရန် လိုအပ်ပါက ဘုရားသခင်က "မိမိအလိုရှိရာ ကပ်ဆိုးဒဏ်ချက်များကို ဖန်တီးနှိပ်ကွပ်လိမ့်မည်" ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ''Basilikon Doron'' (တော်ဝင်လက်ဆောင်) ကျမ်းကိုမူ အသက်လေးနှစ်အရွယ် ဟင်နရီမင်းသားအတွက် လမ်းညွှန်စာအုပ်အဖြစ် ရေးသားခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ဘုရင်အဖြစ် အုပ်ချုပ်ရေးအတွက် ပိုမိုလက်တွေ့ကျသော လမ်းညွှန်ချက်များကို ပေးထားသည်။ ဤလက်ရာသည် အလွန်အရေးအသားကောင်းမွန်ပြီး ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ စကားပြေအရေးအသားများထဲတွင် အကောင်းဆုံးနမူနာတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ ပါလီမန်လွှတ်တော်များကို ဘုရင်၏ "အဓိကတရားရုံး" မျှသာဟု နားလည်ထားသော ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ အယူအဆက အင်္ဂလန်အောက်လွှတ်တော် (House of Commons) နှင့် နောက်ပိုင်းတွင် ကြုံတွေ့ရမည့် အခက်အခဲများကို ကြိုတင်အရိပ်အယောင် ပြနေခဲ့သည်။ သူက ဟင်နရီမင်းသားအား "ဥပဒေသစ်များ ပြဌာန်းရန် အလွန်တရာ လိုအပ်မှလွဲ၍ ပါလီမန်များကို မခေါ်ယူပါနှင့်၊ ထိုသို့ လိုအပ်ခြင်းမျိုးကလည်း ဖြစ်ခဲလှသည်" ဟု လမ်းညွှန်ခဲ့သည်။ ''True Law'' ကျမ်းတွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်က ပဒေသီယယ်ရှင်ဘုရင်တစ်ပါးသည် မိမိ၏ လက်အောက်ခံနယ်မြေကို ပိုင်ဆိုင်သကဲ့သို့ တိုင်းပြည်ကို ပိုင်ဆိုင်သည်ဟု အခိုင်အမာဆိုထားသည်။ အကြောင်းမှာ ဘုရင်များသည် "မည်သည့် လူတန်းစား အဆင့်အတန်း သို့မဟုတ် ပါလီမန်များ မပေါ်ပေါက်မီ၊ ဥပဒေများ မပြဌာန်းမီကတည်းက ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ အစပိုင်းတွင် ဘုရင်များသာ အလုံးစုံပိုင်ဆိုင်သော မြေယာများကို ၎င်းတို့က ခွဲဝေပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဘုရင်များသည် ဥပဒေများကို ဖန်တီးသူများနှင့် စတင်သူများဖြစ်ပြီး၊ ဥပဒေများက ဘုရင်များကို ဖန်တီးခဲ့ခြင်းမဟုတ်ကြောင်း မလွဲမသွေ သက်ရောက်နေပါသည်" ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ == '''စာပေနှင့် ပြဇာတ်အနုပညာကို အားပေးချီးမြှောက်မှု''' == ၁၅၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနှင့် ၁၅၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် မိမိ၏ မွေးရပ်မြေမှ စာပေအနုပညာကို မြှင့်တင်ခဲ့သည်။ သူသည် ၁၅၈၄ ခုနှစ်၊ အသက် ၁၈ နှစ်အရွယ်တွင် ''Some Rules and Cautions to be Observed and Eschewed in Scottish Prosody'' (စကော့တလန် ကဗျာလင်္ကာစပ်နည်းတွင် လိုက်နာရန်နှင့် ရှောင်ကြဉ်ရန် စည်းကမ်းချက်များနှင့် သတိပေးချက်အချို့) ဟူသော ကျမ်းစာကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ကဗျာရေးဖွဲ့နည်း လမ်းညွှန်စာအုပ်ဖြစ်သလို၊ ဉာဏ်သစ်အလင်းခေတ် ၏ အခြေခံမူများကို အသုံးချ၍ မိမိ၏ မိခင်ဘာသာစကားဖြစ်သော စကော့ဘာသာစကား ၏ ကဗျာရိုးရာဓလေ့ကို ဖော်ပြထားခြင်းလည်း ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် သူသည် စာပေနှင့် ဂီတပညာရပ် နှစ်ခုစလုံး ဆက်စပ်နေသည်ဟု ရှုမြင်သဖြင့် ဂီတသင်ကြားမှုကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲရန်နှင့် မြှင့်တင်ရန်အတွက် ဥပဒေကြောင်းအရ ပြဌာန်းချက်များကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ သူ၏ အုပ်ချုပ်မှုအတွင်း ပြဌာန်းခဲ့သော အက်ဥပဒေတစ်ခုတွင် စကော့တလန်မြို့ပြ များအနေဖြင့် တေးဂီတကျောင်း များတွင် ဂီတသင်ကြားမှုကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲရန်နှင့် ထောက်ပံ့ကူညီရန် တိုက်တွန်းထားသည်။ ဤရည်မှန်းချက်များကို ပိုမိုအောင်မြင်စေရန်အတွက် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် နောင်တွင် ဝေဖန်ရေးသမားများက "ကက်စတေးလျန်း ဝိုင်းတော်သားများ" ) ဟု ခေါ်ဆိုကြမည့် စကော့တလန် ဂျကိုဘီယံ နန်းတွင်းကဗျာဆရာများနှင့် ဂီတပညာရှင်များ အစုအဖွဲ့၏ နာယကအဖြစ်လည်းကောင်း၊ အကြီးအကဲအဖြစ်လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထိုအဖွဲ့တွင် ဝီလျံ ဖောင်လာ နှင့် ဘုရင်၏ အကြိုက်ဆုံးဖြစ်သူ အလက်ဇန္ဒား မွန်ဂိုမေရီ တို့ အပါအဝင် အခြားသူများ ပါဝင်ကြသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ကိုယ်တိုင်သည်လည်း ကဗျာဆရာတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ၎င်းအဖွဲ့၏ လက်တွေ့ကဗျာရေးဖွဲ့နေသော အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရခြင်းကို ဝမ်းမြောက်ဂုဏ်ယူခဲ့သည်။ ၁၅၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနှောင်းပိုင်းသို့ ရောက်သောအခါ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် အင်္ဂလန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံရန် အလားအလာ ပိုမိုများပြားလာခြင်းကြောင့် မိခင်စကော့တလန်၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုကို အလေးထားမှုမှာ အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ လျော့နည်းသွားခဲ့သည်။ ဝီလျံ အလက်ဇန္ဒားနှင့် အခြားသော နန်းတွင်းကဗျာဆရာများသည် ၎င်းတို့၏ ရေးသားမှု ဘာသာစကားကို အင်္ဂလိပ်ဆန်အောင် စတင်ပြောင်းလဲခဲ့ကြပြီး ၁၆၀၃ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် ဘုရင်နှင့်အတူ လန်ဒန်မြို့သို့ လိုက်ပါသွားခဲ့ကြသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် စာပေလောကတွင် ကိုယ်တိုင်တက်ကြွစွာ ပါဝင်သူနှင့် နာယကတစ်ဦးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ရှုထောင့်ပေါင်းစုံမှကြည့်လျှင် အင်္ဂလိပ်ဉာဏ်သစ်အလင်းခေတ် ကဗျာနှင့် ပြဇာတ်အနုပညာအတွက် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုပေးနိုင်ခဲ့သည့် ထူးခြားသောအရှိန်အဝါရှိသူတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ သူ၏ လက်ထက်တွင် ထိုအနုပညာရပ်များသည် အမြင့်ဆုံးအဆင့်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သူ၏ဘိုးဘေးဖြစ်သူ စကော့တလန်ဘုရင် ဂျိမ်းစ် (၁) အပါအဝင် စကော့တလန်ရိုးရာ မြင့်မားသောအရေးအသား စတိုင်များကို အားပေးချီးမြှောက်မှုမှာမူ ဘေးဖယ်ခြင်း ခံလိုက်ရသည်။ ၁၅၉၉ ခုနှစ်တွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ပြဇာတ်အနုပညာကို အားပေးထောက်ခံကြောင်း ခိုင်မာသော အရိပ်အယောင်တစ်ခုကို ပြသခဲ့သည်။ သူသည် ပြုပြင်ပြောင်းလဲထားသော စကော့တလန်အသင်းတော် ၏ ကန့်ကွက်မှုများကို ပယ်ချကာ အင်္ဂလိပ်ပြဇာတ်အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့အတွက် အက်ဒင်ဗာရာမြို့၏ High Street လမ်းမကြီးအလွန်တွင် ပြဇာတ်ရုံတစ်ခု ပံ့ပိုးပေးရမည်ဟု အတင်းအကျပ် အမိန့်ချမှတ်ခဲ့သည်။ == '''အင်္ဂလန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံခြင်း''' == ၁၆၀၁ ခုနှစ်မှစ၍ အဲလိဇဘတ်ဘုရင်မကြီး၏ ဘဝနောက်ဆုံးနှစ်များတွင် အင်္ဂလိပ်နိုင်ငံရေးသမားအချို့—အထူးသဖြင့် သူမ၏ အဓိကဝန်ကြီး ရောဘတ် ဆီစီလ်—သည် ထီးနန်းဆက်ခံမှု ချောမွေ့အဆင်ပြေစေရန်အတွက် ကြိုတင်ပြင်ဆင်သောအားဖြင့် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်နှင့် လျှို့ဝှက်စာပေးစာယူ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ ဘုရင်မကြီး ကွယ်လွန်ခါနီးအချိန် ဖြစ်သော ၁၆၀၃ ခုနှစ် မတ်လတွင် ဆီဆင်လ်သည် အင်္ဂလန်ထီးနန်းဆက်ခံမည့် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ကြေညာချက်မူကြမ်းကို ပေးပို့ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘတ်ဘုရင်မကြီးသည် မတ်လ ၂၄ ရက် မိုးသောက်ယံအချိန်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းနေ့ နှောင်းပိုင်းတွင်ပင် လန်ဒန်မြို့၌ ဂျိမ်းစ်အား အင်္ဂလန်ဘုရင်အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ ဧပြီလ ၅ ရက်နေ့တွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် လန်ဒန်သို့ သွားရောက်ရန် အက်ဒင်ဗာရာမြို့မှ ထွက်ခွာခဲ့ပြီး သုံးနှစ်တစ်ကြိမ် ပြန်လာပါမည်ဟု ကတိပြုခဲ့သော်လည်း (ထိုကတိကို သူ မတည်ခဲ့ပါ)၊ တောင်ဘက်သို့ ဖြည်းညှင်းစွာ ခရီးဆက်ခဲ့သည်။ လမ်းခရီးတစ်လျှောက်ရှိ ဒေသခံမှူးမတ်များက သူ့ကို ခမ်းနားကြီးကျယ်စွာ ဧည့်ခံကျွေးမွေးခဲ့ကြပြီး၊ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် သူ၏နယ်မြေအသစ်နှင့် လက်အောက်ခံပြည်သူများ၏ ချမ်းသာကြွယ်ဝမှုကို အံ့သြမှင်တက်ခဲ့ကာ မိမိကိုယ်မိမိ "ကျောက်ဆောင်ကုတင်ကို စွန့်ပြီး ထူထဲအိစက်တဲ့ ကြက်မွှေးမွေ့ရာနဲ့ လဲလှယ်လိုက်ရသလိုပဲ" ဟု ပြောဆိုခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် အဲလိဇဘတ်ဘုရင်မကြီး၏ သင်္ဂြိုဟ်ပွဲအပြီး ကိုးရက်အကြာဖြစ်သော မေလ ၇ ရက်နေ့တွင် မြို့တော်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ သူ၏ လက်အောက်ခံပြည်သူအသစ်များသည် ထီးနန်းဆက်ခံမှုကြောင့် တိုင်းပြည်အတွင်း ဆူပူအုံကြွမှု သို့မဟုတ် ပြင်ပကျူးကျော်မှုများ မဖြစ်ပွားခဲ့သည့်အတွက် စိတ်သက်သာရာရကာ ဘုရင်သစ်ကို ဖူးမြော်ရန် တိုးဝှေ့လာခဲ့ကြသည်။ လန်ဒန်သို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် သူသည် လာရောက်ကြည့်ရှုကြသော လူအုပ်ကြီး၏ ဝိုင်းဝန်းအုံခဲခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ အင်္ဂလန်နန်းတက်ပွဲ အခမ်းအနားကို ၁၆၀၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။ သို့သော် ပလိပ်ရောဂါကူးစက်ပြန့်ပွားမှုကြောင့် ပွဲလမ်းသဘင် ဆင်နွှဲမှုများကို ကန့်သတ်ခဲ့ရသည်။ သောမတ်စ် ဒက်ကာ နှင့် ဘန် ဂျွန်ဆင် ကဲ့သို့သော ပြဇာတ်ကဗျာဆရာများက ခမ်းနားထည်ဝါသော ပုံဆောင်ခိုင်းနှိုင်းချက်များဖြင့် စီစဉ်တင်ဆက်သည့် လန်ဒန်မြို့သို့ တော်ဝင်ဝင်ရောက်ခြင်း အခမ်းအနားကိုမူ ၁၆၀၄ ခုနှစ် မတ်လ ၁၅ ရက်နေ့သို့ ရွှေ့ဆိုင်းခဲ့ရသည်။ ဒက်ကာက ထိုမြင်ကွင်းကို "လမ်းမတွေပေါ်မှာ လူတွေနဲ့ ချင်းချင်းထပ်နေပြီး၊ အဖိုးတန်ကုန်ပစ္စည်းတွေနေရာမှာ ကလေးတွေကို ဆိုင်ခန်းတွေလို ခင်းကျင်းထားသလိုပဲ၊ ပွင့်ဟနေတဲ့ ပြတင်းပေါက်မှန်မှန်သမျှမှာလည်း အမျိုးသမီးတွေနဲ့ ပြည့်နှက်နေတယ်" ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဂျိမ်းစ်ဘုရင် ဆက်ခံခဲ့သည့် အင်္ဂလန်ဘုရင်နိုင်ငံတော်တွင် စိန်ခေါ်မှုပြဿနာများ ရှိနေခဲ့သည်။ ကုန်သွယ်မှု လက်ဝါးကြီးအုပ်မှုများနှင့် အခွန်အတုပ်ကြီးလေးမှုများကြောင့် ပြည်သူများအကြား မကျေနပ်မှုများ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဖြစ်ပေါ်နေပြီး၊ အိုင်ယာလန်နိုင်ငံအတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော စစ်ပွဲစရိတ်များသည်လည်း အစိုးရအဖွဲ့အတွက် ကြီးလေးသော ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုး ဖြစ်လာခဲ့ကာ ထိုအချိန်တွင် အစိုးရ၌ စတာလင်ပေါင် ၄၀၀,၀၀၀ မျှ အကြွေးတင်ရှိနေခဲ့သည်။ == '''အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် စတင်စိုးစံခြင်းနှင့် ဂရိတ်ဗြိတိန်ဘုရင်''' == ထီးနန်းဆက်ခံမှုမှာ ချောမွေ့ပုံရပြီး ပြည်သူများ၏ သောင်းသောင်းဖျဖျ ကြိုဆိုမှုကို ရရှိခဲ့သော်လည်း ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် အင်္ဂလန်တွင် စတင်စိုးစံသည့် ပထမဆုံးနှစ်၌ပင် လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှု နှစ်ခုကို ရင်ဆိုင်ကျော်ဖြတ်ခဲ့ရသည်။ ၎င်းတို့မှာ "ဘိုင်လုပ်ကြံမှု" နှင့် "မိန်းလုပ်ကြံမှု" တို့ဖြစ်ကြပြီး၊ ထိုဖြစ်ရပ်များကြောင့် ဟင်နရီ ဘရွတ်ခ် နှင့် ဝေါ်လ်တာ ရာလေ တို့ အပါအဝင် အခြားသူများ ဖမ်းဆီးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ထံမှ အစိုးရအဖွဲ့ အပြောင်းအလဲသစ်ကို မျှော်လင့်ထားသူများသည် ကနဦးတွင် စိတ်ပျက်ခဲ့ကြရသည်။ အကြောင်းမှာ ဘုရင်သည် ဆီလ်စီနှင့် လျှို့ဝှက်စီစဉ်ထားသည့်အတိုင်း အဲလိဇဘတ်ဘုရင်မကြီး၏ မင်းတိုင်ပင်အမတ်ဟောင်းများကိုပင် ရာထူး၌ ဆက်လက်ခန့်အပ်ထားခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ သို့သော် မကြာမီမှာပင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ၎င်းအား ရေရှည်ထောက်ခံခဲ့သူ ဟင်နရီ ဟိုးဝပ် နှင့် ၎င်း၏တူဖြစ်သူ သောမတ်စ်ဟောင်းဝပ် တို့အပြင် စကော့တလန် မှူးမတ်ငါးဦးကိုပါ မင်းတိုင်ပင်အမတ်များအဖွဲ့ ထဲသို့ ထည့်သွင်းခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင် အုပ်ချုပ်သည့် အစောပိုင်းနှစ်များတွင် အင်္ဂလန်အစိုးရ၏ နေ့စဉ်လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို လျှို့ဝှက်ပါးနပ်သော ဆီဆင်လ် (နောက်ပိုင်းတွင် ဆလစ်ဘာရီနယ်စား ဖြစ်လာသူ) က တင်းကျပ်စွာ စီမံခန့်ခွဲခဲ့သည်။ ၎င်းအား အတွေ့အကြုံရင့်ကျက်ပြီး ဂျိမ်းစ်ဘုရင်က အဲလ်စ်မီယာနယ်စားနှင့် အဓိပတိ အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သော သောမတ်စ် အက်ဂါတွန် နှင့် တော်ဝင်ဘဏ္ဍာထိန်း အဖြစ် ဆက်လက်တာဝန်ယူခဲ့ပြီး မကြာမီ ဒေါ့ဆက်နယ်စား ဖြစ်လာမည့် သောမတ်စ် ဆက်ခ်ဗီးလ်တို့က ကျွမ်းကျင်စွာ ကူညီပံ့ပိုးပေးခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ပိုမိုကြီးမားသော ကိစ္စရပ်များဖြစ်သည့် အင်္ဂလန်နှင့် စကော့တလန်တို့အကြား ပိုမိုနီးကပ်သော ပေါင်းစည်းမှုစီမံကိန်းနှင့် နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒ ကိစ္စရပ်များအပေါ် အာရုံစိုက်ရန် အချိန်ရခဲ့သလို၊ သူနှစ်သက်သော အပန်းဖြေမှုများ (အထူးသဖြင့် အမဲလိုက်ခြင်း) ကိုလည်း လွတ်လပ်စွာ အချိန်ပေး ခံစားနိုင်ခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် စကော့တလန်နှင့် အင်္ဂလန်တို့၏ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးအရ ပေါင်းစည်းမှုကို အခြေခံ၍ ဘုရင်တစ်ပါး၊ ပါလီမန်တစ်ခုနှင့် ဥပဒေတစ်ခုတည်းအောက်တွင် တစ်နိုင်ငံတည်းအဖြစ် တည်ထောင်ရန် ရည်မှန်းချက်ကြီးမားခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုအစီအစဉ်သည် အင်္ဂလန်ပါလီမန်နှင့် စကော့တလန်ပါလီမန် နှစ်ခုစလုံး၏ ဆန့်ကျင်မှုကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်က အင်္ဂလန်ပါလီမန်သို့ "ဘုရားသခင်က ငါတို့အားလုံးကို ပင်လယ်တစ်ခုတည်းက ဝန်းရံထားပြီး ၎င်းဘာသာ သဘာဝအရ ခွဲခြား၍မရတဲ့ ကျွန်းတစ်ကျွန်းတည်းပေါ်မှာ အတူတူ ဖန်ဆင်းပေးထားတာ မဟုတ်ဘူးလား" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၁၆၀၄ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် အောက်လွှတ်တော်က ဥပဒေကြောင်းအရ အကြောင်းပြချက်များဖြင့် သူ့ကို "ဂရိတ်ဗြိတိန်ဘုရင်"ဟု ဘွဲ့တော်ခံယူရန် တောင်းဆိုမှုကို ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၁၆၀၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် သူသည် "အင်္ဂလန်ဘုရင်" နှင့် "စကော့တလန်ဘုရင်" ဟူသော ဘွဲ့များအစား "ဂရိတ်ဗြိတိန်ဘုရင်" ဟူသော ဘွဲ့တော်ကို ကိုယ်တိုင် ပြောင်းလဲခံယူခဲ့သည်။ ဖရန်စစ် ဘေကွန် က ဘုရင်အနေဖြင့် ထိုဘွဲ့စတိုင်ကို "မည်သည့် ဥပဒေကြောင်းအရ အရေးယူဆောင်ရွက်မှု၊ စာချုပ်စာတမ်း သို့မဟုတ် အာမခံချက်" များတွင်မှ အသုံးပြု၍မရကြောင်း သတိပေးခဲ့ပြီး ထိုဘွဲ့ကို အင်္ဂလိပ်ဥပဒေများတွင် အသုံးမပြုခဲ့ကြပေ။ သို့သော် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် စကော့တလန်ပါလီမန်အား ထိုဘွဲ့ကို မဖြစ်မနေ အသုံးပြုစေခဲ့ပြီး ၎င်းကို တိုင်းပြည်နှစ်ခုစလုံး၏ အမိန့်ကြေညာချက်များ၊ ဒင်္ဂါးပြားများ၊ ပေးစာများနှင့် စာချုပ်စာတမ်းများတွင် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒတွင်မူ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ပိုမိုအောင်မြင်မှု ရရှိခဲ့သည်။ စပိန်နိုင်ငံနှင့် မည်သည့်အခါကမျှ စစ်မဖြစ်ခဲ့ဖူးသောကြောင့် သူသည် ရေရှည်ဖြစ်ပွားနေသည့် အင်္ဂလိပ်-စပိန်စစ်ပွဲကို အဆုံးသတ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ပြီး၊ Robert Cecil နှင့် ယခုအခါ နော့သမ်ပတန်နယ်စား ဖြစ်လာသူ ဟင်နရီဟောင်းဝပ် တို့ ပါဝင်သည့် သံတမန်အဖွဲ့၏ ကျွမ်းကျင်သော စေ့စပ်ညှိနှိုင်းမှုများကြောင့် ၁၆၀၄ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် နိုင်ငံနှစ်ခုအကြား ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးနိုင်ခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ထိုစာချုပ်ကို ဂုဏ်ပြုသည့်အနေဖြင့် ခမ်းနားကြီးကျယ်သော မိတ်ဆုံစားပွဲတစ်ခုကို တည်ခင်းဧည့်ခံခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အင်္ဂလန်ရှိ ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များအတွက် လွတ်လပ်စွာ ကိုးကွယ်ခွင့်ရရှိရေးသည် စပိန်မူဝါဒ၏ အဓိကရည်မှန်းချက်အဖြစ် ဆက်လက်ရှိနေခဲ့သဖြင့် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်အတွက် အမြဲတစေ အကျပ်ရိုက်စရာ ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ သူသည် ပြည်ပတွင် ကက်သလစ်များကို နှိပ်ကွပ်သူအဖြစ် သံသယဝင်ခြင်းခံရပြီး၊ ပြည်တွင်း၌မူ မင်းတိုင်ပင်အမတ်များအဖွဲ့က ကက်သလစ်များအပေါ် ပိုမိုတင်းကျပ်စွာ ကိုင်တွယ်ရန် တိုက်တွန်းခြင်းကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ == '''ဂန်းပါဝါဒါ လုပ်ကြံမှု''' == ၁၆၀၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၄ ရက်မှ ၅ ရက်သို့ ကူးပြောင်းသော ညအချိန် (ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ပထမဆုံး အင်္ဂလိပ်ပါလီမန် ဒုတိယအကြိမ်မြောက် ညီလာခံ ဖွင့်လှစ်မည့် အကြိုည) တွင် ပါလီမန်အဆောက်အအုံ၏ မြေအောက်ခန်းအတွင်း၌ အစိုးရကို ဆန့်ကျင်သူ ကက်သလစ်ဘာသာဝင် '''ဂိုင်း ဖော့ခ်စ်''' ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဖော့ခ်စ်သည် နောက်တစ်နေ့တွင် ပါလီမန်အဆောက်အအုံကို ဖောက်ခွဲဖျက်ဆီးရန်အတွက် ယမ်းစည် ၃၆ စည်နှင့် မလှမ်းမကမ်းတွင်ရှိသော ထင်းပုံကြီးကို စောင့်ကြပ်နေခြင်း ဖြစ်သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ အဆိုအရ ၎င်းလုပ်ရပ်သည် "ငါ့တစ်ဦးတည်း သို့မဟုတ် ငါ့ဇနီးနဲ့ ငါ့ရဲ့သားသမီးတွေတင်မကဘဲ နိုင်ငံတော်တစ်ခုလုံးရဲ့ ယန္တရားကြီးတစ်ခုလုံးကို" ပျက်စီးစေရန် ရည်ရွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤတုန်လှုပ်ချောက်ချားဖွယ် "ဂန်းပါဝါဒါ လုပ်ကြံမှု" ကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဘုရင်နှင့် သားတော်များ ဘေးကင်းခဲ့သည့်အတွက် တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် စိတ်သက်သာရာရမှုနှင့် ဝမ်းမြောက်မှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ဆလစ်ဘာရီနယ်စားသည် ဤအခြေအနေကို အသုံးချကာ အဲလိဇဘတ်ဘုရင်မကြီး လက်ထက်ကထက်ပင် ပိုမိုများပြားသော အခွန်ဘဏ္ဍာငွေများကို ပါလီမန်ထံမှ တောင်းခံရယူနိုင်ခဲ့သည်။ ထိုမအောင်မြင်သော ကြံစည်မှုတွင် ပါဝင်ပတ်သက်သူ ဂိုင်းဖော့ခ်စ်နှင့် အခြားသူများမှာ ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ == '''ဘုရင်နှင့် ပါလီမန်''' == ဂန်းပါဝါဒါလုပ်ကြံမှုအပြီးတွင် ဘုရင်နှင့် ပါလီမန်အကြား ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုမှာ ထူးခြားသော ဖြစ်ရပ်တစ်ခုသာ ဖြစ်ခဲ့ပြီး အမြဲတမ်းမဟုတ်ခဲ့ပေ။ ယင်းအစား ၁၆၀၄ ခုနှစ်က ကျင်းပခဲ့သော ယခင်ပါလီမန်ညီလာခံသည်သာ ဘုရင်နှင့် ပါလီမန် နှစ်ဦးနှစ်ဖက်စလုံး၏ သဘောထားကို တစ်သက်တာလုံး ပုံသွင်းပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ကနဦး ကြုံတွေ့ရသည့် အခက်အခဲများသည် တမင်ရန်လိုမှုကြောင့်ထက် အပြန်အလှန် နားလည်မှုလွဲမှားခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၆၀၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၇ ရက်နေ့တွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် နိုင်ငံနှစ်ခုလုံးလုံးလျားလျား ပေါင်းစည်းရေး သို့မဟုတ် ဘဏ္ဍာရေးထောက်ပံ့မှုများအတွက် ပါလီမန်၏ ထောက်ခံမှုကို မရရှိခဲ့ပြီးနောက် ဒေါသတကြီးဖြင့် ပါလီမန်ညီလာခံကို ရွှေ့ဆိုင်းခဲ့သည်။ သူက ညီလာခံပိတ်ပွဲ မိန့်ခွန်းတွင် "ကျေးဇူးတင်စရာ မလိုတဲ့နေရာမှာ ငါ ကျေးဇူးတင်မှာ မဟုတ်ဘူး၊ ငါဟာ လူမိုက်တွေကို ချီးမွမ်းတတ်တဲ့ လူမျိုးမဟုတ်ဘူး ... မင်းတို့ ဘယ်လောက်တောင် အမှားတွေ လုပ်ခဲ့သလဲဆိုတာ မြင်တဲ့အတိုင်းပဲ ... နောင်အနာဂတ်မှာ မင်းတို့ရဲ့ လွတ်လပ်ခွင့်ကို ပိုပြီးတော့ အိန္ဒြေရရနဲ့ သတိထား သုံးစွဲကြဖို့ မျှော်လင့်ပါတယ်" ဟု ခါးခါးသီးသီး ပြောကြားခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ စိုးစံမှု တိုးတက်လာသည်နှင့်အမျှ သူ၏ အစိုးရအဖွဲ့သည် ကြီးထွားလာသော ဘဏ္ဍာရေး ဖိအားများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ၎င်းမှာ ငွေကြေးဖောင်းပွမှုကြောင့်သာမက ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ နန်းတွင်းအဖွဲ့၏ ဖြုန်းတီးမှုနှင့် ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ မကျွမ်းကျင်မှုများကြောင့်လည်း ဖြစ်သည်။ ၁၆၁၀ ပြည့်နှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဆလစ်ဘာရီသည် "မဟာပဋိညာဉ်" ဟု လူသိများသော စီမံကိန်းတစ်ခုကို တင်ပြခဲ့သည်။ ၎င်းအရ ဘုရင်က လိုက်လျောမှု ၁၀ ခု ပြုလုပ်ပေးမည့်အစား ပါလီမန်က ဘုရင်၏ ကြွေးမြီများကို ဆပ်ရန်အတွက် စတာလင်ပေါင် ၆၀၀,၀၀၀ နှင့် နှစ်စဉ် ထောက်ပံ့ကြေး ပေါင် ၂၀၀,၀၀၀ ကို ပေးအပ်ရန် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ထိုသို့ စေ့စပ်ညှိနှိုင်းမှုများသည် အလွန်တရာ အခြေအတင် ဖြစ်ပွားကာ ကြာမြင့်လွန်းလှသဖြင့် နောက်ဆုံးတွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် စိတ်ရှည်မှု ကုန်ဆုံးသွားပြီး ၁၆၁၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာ ၃၁ ရက်တွင် ပါလီမန်ကို ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။ သူက ဆလစ်ဘာရီအား "မင်းရဲ့ အကြီးဆုံးအမှားကတော့ သည်းခြေရည်ထဲကနေ ပျားရည်ထုတ်ဖို့ အမြဲတမ်း မျှော်လင့်နေခဲ့တာပဲ" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့သော ပုံစံအတိုင်းပင် ၁၆၁၄ ခုနှစ်၏ "လွဲချော်ခဲ့သော ပါလီမန်" ) တွင်လည်း ထပ်မံဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး၊ အောက်လွှတ်တော်က ဘုရင်လိုအပ်သော ငွေကြေးပေးရန် တွန့်ဆုတ်နေခဲ့သဖြင့် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ပါလီမန်သက်တမ်း ကိုးပတ်မျှသာ ရှိသေးချိန်တွင် ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ၁၆၂၁ ခုနှစ်အထိ ပါလီမန်မခေါ်ဘဲ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ခဲ့ပြီး၊ နန်းတွင်းအတွက် ငွေကြေးရှာဖွေစုဆောင်းရာတွင် ကျွမ်းကျင်သော ကုန်သည် လိုင်ယွန်နယ် ခရမ်ဖီးလ်ဒ် ကဲ့သို့သော အရာရှိများကို အသုံးပြုခဲ့ကာ၊ အခြားသော ဝင်ငွေရလမ်းတစ်ခုအနေဖြင့် ဘာရွန်နက် အဆင့်အတန်းနှင့် အခြားသော ဘွဲ့ထူး ဂုဏ်ထူးများကို အသစ်ဖန်တီး၍ ရောင်းချခြင်းဖြင့် ငွေရှာခဲ့သည်။ == '''စပိန်နိုင်ငံနှင့် ထိမ်းမြားရန် ကြိုးပမ်းမှု''' == တော်ဝင်ဝင်ငွေရရှိနိုင်မည့် အခြားလမ်းကြောင်းတစ်ခုမှာ ဝေလမင်းသား '''ချားလ်စ်''' (Charles) နှင့် စပိန်မင်းသမီး '''မာရီယာ အန်နာ''' တို့ ထိမ်းမြားမင်္ဂလာပြုခြင်းမှ ရရှိလာမည့် စပိန်နိုင်ငံ၏ တင်တောင်းပဏ္ဏာ (Dowry) ဖြစ်သည်။ "စပိန်မင်္ဂလာပွဲ" ဟု ခေါ်ဆိုကြသော ဤမူဝါဒသည် စပိန်နိုင်ငံနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ပြီး စစ်ပွဲစရိတ်များကို ရှောင်ရှားနိုင်မည့် နည်းလမ်းတစ်ခုအဖြစ် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်အတွက် ဆွဲဆောင်မှုရှိခဲ့သည်။ ထိုမင်္ဂလာပွဲကို အမှန်တကယ် လက်ထပ်ပြီးမြောက်အောင် လုပ်ဆောင်ခြင်းဖြင့်ဖြစ်စေ၊ သို့မဟုတ် စေ့စပ်ညှိနှိုင်းမှုများကို အသက်ဆက်ရှင်အောင် ဆွဲဆန့်ထားခြင်းဖြင့်ဖြစ်စေ ငြိမ်းချမ်းရေးကို ထိရောက်စွာ ထိန်းသိမ်းထားနိုင်မည် ဖြစ်သည်။ ဤအချက်သည် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်က ထိုစေ့စပ်ညှိနှိုင်းမှုများကို ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုနီးပါး အချိန်ဆွဲခဲ့သည့် အကြောင်းရင်း ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ ဤမူဝါဒကို ဟောင်းဝပ်မိသားစုများ နှင့် ကက်သလစ်အမြင်ဘက်သို့ ယိုင်ကြသော အခြားဝန်ကြီးများ၊ သံတမန်များ (၎င်းတို့ကို စုပေါင်း၍ "စပိန်ဂိုဏ်း" - Spanish Party ဟု သိကြသည်) က ထောက်ခံခဲ့ကြသော်လည်း၊ ပရိုတက်စတင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင်မူ အလွန်တရာ သံသယဝင်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ၁၆၁၆ ခုနှစ်တွင် '''ဝေါ်လ်တာ ရာလေ''' အကျဉ်းထောင်မှ လွတ်မြောက်လာသောအခါ၊ သူသည် စပိန်လူမျိုးများနှင့် မည်သည့်တိုက်ပွဲမျှ မဖြစ်ပွားစေရဟု ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ တင်းကျပ်သော ညွှန်ကြားချက်ဖြင့် တောင်အမေရိကသို့ ရွှေရှာဖွေရေးခရီး ထွက်ခွာခဲ့သည်။ သို့သော် ရာလေ၏ စွန့်စားခန်းသည် ကံဆိုးမိုးမှောင်ကျကာ လုံးလုံးလျားလျား ပျက်စီးခဲ့ရပြီး သူ၏သားဖြစ်သူ ဝေါ်လ်တာသည် စပိန်တို့နှင့် တိုက်ပွဲအတွင်း သေဆုံးခဲ့သည်။ ရာလေ အင်္ဂလန်သို့ ပြန်ရောက်လာသောအခါ၊ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်က သူ့ကို ကွပ်မျက်စေခဲ့သဖြင့် စပိန်အလိုကျ လိုက်လျောမှုကို ဆန့်ကျင်ကြသော အင်္ဂလိပ်လူထုတစ်ရပ်လုံး အမျက်ဒေါသထွက်ခဲ့ကြသည်။ ၁၆၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပေါ်ပေါက်လာသော "နှစ်သုံးဆယ်စစ်ပွဲ" ကြောင့် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ မူဝါဒမှာ ပိုမိုအကျပ်ရိုက်သွားခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် သူ၏ပရိုတက်စတင့် သမက်တော် ဖရက်ဒရစ် (၅)သည် ကက်သလစ် ဧကရာဇ် ဖာဒီနန် (၂) ကြောင့် ဘိုဟီးမီးယားထီးနန်းမှ ဖယ်ရှားခြင်းခံခဲ့ရပြီး၊ စပိန်တပ်များကလည်း ဖရက်ဒရစ်ပိုင်ဆိုင်သော ရိုင်းလန်း နယ်မြေကို တစ်ပြိုင်နက်တည်း ဝင်ရောက်ကျူးကျော်ခဲ့ကြသည်။ ၁၆၂၁ ခုနှစ်တွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်က သမက်တော်ကို ကူညီရန် စစ်ရေးအရ အင်အားစိုက်ထုတ်နိုင်ရေးအတွက် ပါလီမန်ကို ခေါ်ယူလိုက်သောအခါ ပြဿနာများ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ အောက်လွှတ်တော်က ဖရက်ဒရစ်အား ထိရောက်စွာ စစ်ကူပေးနိုင်ရန် မလုံလောက်သော ဘဏ္ဍာငွေများကိုသာ ပေးအပ်ခဲ့ပြီး၊ တစ်ဖက်တွင်လည်း—အဲလိဇဘတ်ဘုရင်မကြီး လက်ထက်က စပိန်ရွှေသင်္ဘောများကို ရေတပ်ဖြင့် တိုက်ခိုက်ပြီး ရရှိခဲ့သော အကျိုးအမြတ်များကို သတိရကာ—စပိန်နိုင်ငံကို တိုက်ရိုက်စစ်ကြေညာရန် တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ ၁၆၂၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် အက်ဒ်ဝပ် ကို့ခ် ၏ လှုံ့ဆော်မှုကြောင့် အောက်လွှတ်တော်သည် စပိန်နှင့် စစ်ဖြစ်ပွားရေးသာမက ချားလ်စ်မင်းသားအား ပရိုတက်စတင့် အမျိုးသမီးတစ်ဦးနှင့်သာ လက်ထပ်ရန်နှင့် ကက်သလစ်ဆန့်ကျင်ရေး ဥပဒေများကို ပိုမိုတင်းကျပ်စွာ အာဏာတည်စေရန် အသနားခံစာတစ်စောင်ကို ပြုစုခဲ့ကြသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ကမူ ၎င်းတို့အား ဘုရင်၏ အထူးအာဏာ ကိစ္စရပ်များတွင် ဝင်ရောက်မစွက်ဖက်ရန်နှင့် စွက်ဖက်ပါက အပြစ်ပေးခံရမည်ဟု ပြတ်ပြတ်သားသား သတိပေးခဲ့သဖြင့်၊ အောက်လွှတ်တော်အမတ်များက မိမိတို့၏ လွတ်လပ်စွာ ပြောဆိုခွင့် အပါအဝင် ရပိုင်ခွင့်များကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရန် ကန့်ကွက်လွှာတစ်စောင်ကို ထုတ်ပြန်ကာ တုံ့ပြန်ခဲ့ကြသည်။ ဘက်ကင်ဟမ်နယ်စားကြီး ဂျော့ဂ်ျ ဗီလီယာစ် နှင့် စပိန်သံအမတ် ဂွန်ဒိုမာနယ်စား တို့၏ တိုက်တွန်းမှုကြောင့် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ထိုကန့်ကွက်လွှာကို မှတ်တမ်းစာအုပ်ထဲမှ ဆုတ်ဖြဲပစ်ခဲ့ပြီး ပါလီမန်ကို ဖျက်သိမ်းလိုက်သည်။ ၁၆၂၃ ခုနှစ်အစောပိုင်းတွင် အသက် ၂၂ နှစ်ရှိပြီဖြစ်သော ချားလ်စ်မင်းသားနှင့် ဘက်ကင်ဟမ်တို့သည် မိမိတို့ဘာသာ ဦးဆောင်ကာ စပိန်မင်းသမီး မာရီယာ အန်နာ၏ စိတ်ကို တိုက်ရိုက်ဖမ်းစားနိုင်ရန်အတွက် မည်သူမည်ဝါဖြစ်ကြောင်း ဖုံးကွယ်၍ စပိန်နိုင်ငံသို့ လျှို့ဝှက်ခရီးထွက်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ထိုခရီးစဉ်မှာ မအောင်မြင်သော အမှားတစ်ခုသာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ မင်းသမီး မာရီယာ အန်နာသည် ချားလ်စ်ကို အလွန်မုန်းတီးခဲ့ပြီး၊ စပိန်တို့က ၎င်းတို့အား ပါလီမန်မှ ကက်သလစ်ဆန့်ကျင်ရေး ဥပဒေများကို ပယ်ဖျက်ပေးရန်ဟူသော အချက်အပါအဝင် တင်းကျပ်သော စည်းကမ်းချက်များကို ချပြခဲ့သည်။ စာချုပ်တစ်ခုကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသော်လည်း ချားလ်စ်နှင့် ဘက်ကင်ဟမ်တို့သည် အောက်တိုဘာလတွင် မင်းသမီးကို ခေါ်ဆောင်မလာနိုင်ဘဲ အင်္ဂလန်သို့ ပြန်ရောက်လာခဲ့ကြပြီး၊ ထိုစာချုပ်ကို ချက်ချင်းပင် စွန့်လွှတ်လိုက်ကြသဖြင့် ဗြိတိန်ပြည်သူများ အလွန်တရာ ဝမ်းမြောက်ခဲ့ကြသည်။ စပိန်ခရီးစဉ်ကြောင့် စိတ်ပျက်သွားခဲ့ကြသော ချားလ်စ်နှင့် ဘက်ကင်ဟမ်တို့သည် ယခုအခါ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ စပိန်မူဝါဒကို ပြောင်းပြန်လှန်လိုက်ကြပြီး ပြင်သစ်နိုင်ငံနှင့် ထိမ်းမြားရန်နှင့် ဟက်ဘ်စ်ဘာ့ဂ် အင်ပါယာကို စစ်ကြေညာရန် တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ လိုအပ်သော ဘဏ္ဍာငွေရှာဖွေရန်အတွက် ၎င်းတို့က ဂျိမ်းစ်ဘုရင်အား အခြားပါလီမန်တစ်ခု ခေါ်ယူရန် နားချခဲ့ကြသဖြင့် ၁၆၂၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ပါလီမန်ညီလာခံ ကျင်းပခဲ့သည်။ ဤတစ်ကြိမ်တွင်မူ အောက်လွှတ်တော်အတွင်းရှိ ကက်သလစ်ဆန့်ကျင်ရေး အုန်းအုန်းကျွက်ကျွက် သဘောထားများသည် နန်းတွင်းနှင့်ပါ ထပ်တူကျခဲ့ပြီး၊ နန်းတွင်း၏ မူဝါဒထိန်းချုပ်မှုမှာ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ထံမှ ချားလ်စ်နှင့် ဘက်ကင်ဟမ်တို့ထံသို့ ရွှေ့ပြောင်းနေပြီဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့က ဘုရင်အား စစ်ကြေညာရန် ဖိအားပေးခဲ့ကြပြီး စရိတ်ကြီးလေးမှုကို အကြောင်းပြကာ ထိုအစီအစဉ်ကို ဆန့်ကျင်ခဲ့သော တော်ဝင်ဘဏ္ဍာထိန်း ခရမ်ဖီးလ်ဒ် (ယခုအခါ မစ်ဒဲလ်ဆက်စ်နယ်စား ဖြစ်လာသူ) ကို ရာထူးမှ ဖယ်ရှားရန် စီစဉ်ခဲ့ကြသည်။ ၁၆၂၄ ခုနှစ် ပါလီမန်၏ ရလဒ်မှာ မရေမရာဖြစ်ခဲ့သည် - ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် စစ်ကြေညာရန် သို့မဟုတ် စစ်စရိတ်ထောက်ပံ့ရန် ငြင်းဆန်နေဆဲဖြစ်သော်လည်း၊ ချားလ်စ်ကမူ အောက်လွှတ်တော်သည် စပိန်နှင့် စစ်ဖြစ်ပွားရေးအတွက် ငွေကြေးထောက်ပံ့ရန် ကတိပြုထားပြီးဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့သည်။ ဤယူဆချက်သည် နောက်ပိုင်းတွင် သူကိုယ်တိုင် စိုးစံသည့်ကာလ၌ ပါလီမန်နှင့် ကြုံတွေ့ရမည့် ပြဿနာများအတွက် အကြောင်းရင်းတစ်ရပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ == '''ဘုရင်နှင့် အသင်းတော်''' == ဂန်းပါဝါဒါလုပ်ကြံမှု ဖြစ်ပွားပြီးနောက်၊ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် အင်္ဂလိပ် ကက်သလစ်များကို ထိန်းချုပ်ရန် ပြင်းထန်သော အစီအမံများကို ခွင့်ပြုခဲ့သည်။ ၁၆၀၆ ခုနှစ် မေလတွင် ပါလီမန်သည် "ပုပ်ရဟန်းမင်း၏ အမိန့်ကို ငြင်းဆန်သူများဆိုင်ရာ အက်ဥပဒေ" ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး ၎င်းအရ မည်သည့်နိုင်ငံသားကိုမဆို ဘုရင်အပေါ် ပုပ်ရဟန်းမင်း၏ အာဏာသက်ရောက်မှုကို ငြင်းပယ်သည့် "သစ္စာခံခြင်း ကတိသစ္စာ" ကို တောင်းဆိုနိုင်သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ထိုကတိသစ္စာကို ခံယူသော ကက်သလစ်များအပေါ် ညှာတာခဲ့ပြီး နန်းတွင်း၌ပင် လျှို့ဝှက်ကက်သလစ်ဘာသာကိုးကွယ်မှု ကို လျစ်လျူရှုပေးခဲ့သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဟင်နရီဟောင်းဝပ် သည် လျှို့ဝှက်ကက်သလစ်ဘာသာဝင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး သူ၏ ကွယ်လွန်ခါနီး နောက်ဆုံးလများတွင် ကက်သလစ်အသင်းတော်သို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်ထီးနန်း တက်စကတည်းက ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် မိမိအနေဖြင့် အင်္ဂလန်ရှိ ကက်သလစ်များ၏ ထောက်ပံ့မှုကို လိုအပ်နိုင်သည်ဟု တွေးဆခဲ့သဖြင့်၊ ကက်သလစ်ဘာသာကို လိုလားသူတစ်ဦးဖြစ်သည့် နော့သမ်ဘာလန်နယ်စားကြီး ဟင်နရီ ပါစီ အား မိမိအနေဖြင့် "ငြိမ်ငြိမ်သက်သက်နေပြီး ဥပဒေကို အပေါ်ယံမျှသာ လိုက်နာရိုသေသူ မည်သူ့ကိုမဆို နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းမည်မဟုတ်ကြောင်း" ကတိပြုခဲ့သည်။ ၁၆၀၃ ခုနှစ်၏ "မီလီနရီ အသနားခံစာ" တွင် ပျူရီတန်ဓမ္မဆရာများက အခြားအရာများနှင့်အတူ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်အဖြစ် အတည်ပြုခြင်း စနစ် ၊ မင်္ဂလာလက်စွပ်များ အသုံးပြုခြင်းနှင့် "ဘုန်းကြီး" ဟူသော ဝေါဟာရကို ဖျက်သိမ်းပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့ကြပြီး၊ ဝတ်ရုံနှင့် ဦးထုပ်များကို ဝတ်ဆင်ခြင်းကိုလည်း မိမိတို့အလိုအလျောက် ရွေးချယ်ခွင့်ပြုရန် တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ကနဦးတွင် စည်းကမ်းချက်များကို တင်းကျပ်စွာ လိုက်နာစေခဲ့သဖြင့် ပျူရီတန်အများစုအကြား နှိပ်ကွပ်ခံရသည်ဟု ခံစားခဲ့ကြရသော်လည်း၊ ဘုရင်၏ စိုးစံမှု သက်တမ်းကြာလာသည်နှင့်အမျှ ရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခြင်းနှင့် ဆိုင်းငံ့ခြင်းများမှာ ရှားပါးလာခဲ့သည်။ ၁၆၀၄ ခုနှစ် "ဟမ်ပတန်ကုတ် ညီလာခံ" ၏ ရလဒ်အနေဖြင့် ပျူရီတန်တို့၏ တောင်းဆိုချက်အချို့ကို ၁၆၀４ ခုနှစ်ထုတ် ဘုံဆုတောင်းစာအုပ် တွင် ထည့်သွင်းပေးခဲ့သော်လည်း အများစုမှာ မကျေနပ်ကြသေးပေ။ ထိုညီလာခံသည် ထိုစဉ်က အသုံးပြုနေကြသော ကွဲပြားသည့် ဘာသာပြန်ဆိုချက်များအကြား အမှားအယွင်းများကို ဖြေရှင်းရန်အတွက် သမ္မာကျမ်းစာ (Bible) ၏ ဘာသာပြန်ဆိုချက်အသစ်ကို ပြုစုရန် တာဝန်ပေးခဲ့သည်။ နောင်တွင် '''"ဂျိမ်းစ်ဘုရင် ဗားရှင်း"''' (King James Version သို့မဟုတ် KJV) ဟု လူသိများလာမည့် ထိုကျမ်းစာကို ၁၆၁၁ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့ပြီး၊ ၎င်းကို ဂျကိုဘီယံခေတ် စကားပြေအရေးအသား၏ ပြောင်မြောက်လှသော လက်ရာတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ကြကာ ယနေ့တိုင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသုံးပြုနေဆဲ ဖြစ်သည်။ စကော့တလန်နိုင်ငံတွင်မူ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် စကော့တလန်အသင်းတော် (Kirk) ကို အင်္ဂလိပ်အသင်းတော်နှင့် "အတတ်နိုင်ဆုံး တူညီအောင်" လုပ်ဆောင်ရန်နှင့် ဂိုဏ်းအုပ်စနစ် ကို ပြန်လည်တည်ထောင်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သဖြင့် ပရက်စ်ဘီတေးရီးယန်း များ၏ ပြင်းထန်သော ဆန့်ကျင်မှုကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် အင်္ဂလန်ထီးနန်းတက်ပြီးနောက် ၁၆၁၇ ခုနှစ်တွင် စကော့တလန်သို့ တစ်ဦးတည်းသော အကြိမ်အဖြစ် ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့ပြီး အန်ဂလီကန် ဘာသာရေးထုံးတမ်းများကို အကောင်အထည်ဖော်ရန် မျှော်လင့်ခဲ့သည်။ ဘုရင်၏ ဂိုဏ်းအုပ်များက ၎င်း၏ "ပါ့သ်မြို့၏ ပြဌာန်းချက် ငါးရပ်" ကို နောက်တစ်နှစ်တွင် ကျင်းပသော အထွေထွေညီလာခံ၌ အတင်းအကျပ် အတည်ပြုစေခဲ့သော်လည်း ထိုဆုံးဖြတ်ချက်များကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဆန့်ကျင်ခဲ့ကြသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင် ကွယ်လွန်ချိန်တွင် စကော့တလန်ရှိ အသင်းတော်မှာ စိတ်ဝမ်းကွဲပြားလျက် ကျန်ရစ်ခဲ့ပြီး ၎င်းသည် သူ၏သားတော်အတွက် နောင်တွင် ကြုံတွေ့ရမည့် ပြဿနာများ၏ ရေသာသောက်မြစ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ == '''ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဆိုင်ရာ ဆက်ဆံရေးများ''' == ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် သူ၏တစ်သက်တာလုံးတွင် နန်းတွင်းရှိ အမျိုးသားအရာရှိများနှင့် နီးကပ်သော ဆက်ဆံရေးများ ရှိခဲ့သဖြင့် ထိုဆက်ဆံရေးများ၏ တကယ့်သဘောသဘာဝ အစစ်အမှန်နှင့် ပတ်သက်၍ သမိုင်းပညာရှင်များအကြား အခြေအတင် ငြင်းခုံစရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ စကော့တလန်နိုင်ငံတွင် ရှိစဉ်ကမူ အန်း မာရေး သည် ဘုရင်၏ ရွှေထားသော အပျော်အပါးမယား (Mistress) ဖြစ်သည်ဟု လူသိများခဲ့သည်။ သူ အင်္ဂလန်ထီးနန်း တက်ပြီးနောက်တွင်မူ သူ၏ ငြိမ်းချမ်းပြီး ပညာရပ်အပေါ် အာရုံစိုက်သော သဘောထားသည် ယခင် အဲလိဇဘတ်ဘုရင်မကြီး၏ စစ်လိုလားပြီး မြူဆွယ်တတ်သော အပြုအမူများနှင့် သိသိသာသာ ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်နေခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ထိုခေတ်ကာလက ကဗျာတိုတစ်ခုတွင် ''"Rex fuit Elizabeth, nunc est regina Iacobus"'' (အဲလိဇဘတ်က ဘုရင်ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ယခု ဂျိမ်းစ်က ဘုရင်မ ဖြစ်နေသည်) ဟု ပုတ်ခတ်ရေးသားခဲ့ကြသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိ ရေးသားသူအချို့ကမူ ပထမမြောက် လင်းနော့စ်နယ်စားကြီး အက်စ်မေး စတူးဝပ်၊ ပထမမြောက် ဆမ်းမားဆက်နယ်စား ရော့ဘတ် ကား ၊ နှင့် ပထမမြောက် ဘက်ကင်ဟမ်နယ်စားကြီး ဂျော့ဂ်ျ ဗီလီယာစ် တို့သည် ဘုရင်၏ ချစ်သူများဖြစ်ကြသည်ဟု ကောက်ချက်ချကြသည်။ ဂျွန် အိုဂလန်ဒါ က "ဘုရင်ဂျိမ်းစ်သည် သူ၏မျက်နှာသာပေးခံရသူများ၊ အထူးသဖြင့် ဘက်ကင်ဟမ်နယ်စားကြီးအပေါ်တွင် ကလူမြူဆွယ် အလိုလိုက်နေပုံမျိုးကို မည်သည့် အချစ်ကြီးလှချည်ရဲ့ဆိုတဲ့ လင်ယောက်ျားကမှ မိမိ၏ လှပသောဇနီးအပေါ် ပြုမူတာမျိုး ငါတစ်ခါမျှ မမြင်ဖူးသေးပါ" ဟု မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။ ဆာ အက်ဒ်ဝပ် ပေတွန် ကလည်း ဘုရင်သည် နယ်စားကြီးအား "အပျော်အပါးမယားတစ်ယောက်လို ဖက်လှဲတကင်း နမ်းရှုံ့လေ့ရှိသည်" ဟု ပြန်ပြောင်းပြောပြခဲ့သည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၈ ခုနှစ်အတွင်း နော့သမ်ပတန်ရှိုင်းယားရှိ အက်ပီသရုပ်ထ်ခန်းမ ကို ခေတ်မီနည်းစနစ်ဖြင့် ပြန်လည်ပြုပြင်မွမ်းမံရာတွင် ယခင်က မသိရှိခဲ့ရသော ဂျိမ်းစ်ဘုရင်နှင့် ဗီလီယာစ် (ဘက်ကင်ဟမ်) တို့၏ အိပ်ခန်းများကို ချိတ်ဆက်ထားသည့် လျှို့ဝှက်စင်္ကြံလမ်းတစ်ခုကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ သို့သော် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိ ရေးသားသူ အချို့ကမူ ထိုဆက်ဆံရေးများသည် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်ဆံရေးမဟုတ်ဟု ငြင်းချက်ထုတ်ကြသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင် ကိုယ်တိုင်ရေးသားခဲ့သော ''Basilikon Doron'' ကျမ်းတွင် ယောက်ျားချင်း ဆက်ဆံခြင်း (Sodomy) ကို "မင်းတို့အနေနဲ့ ကိုယ်ချင်းစာတရားအရ ဘယ်သောအခါမျှ ခွင့်မလွှတ်သင့်တဲ့ ရာဇဝတ်မှုတွေ" ထဲတွင် ထည့်သွင်းဖော်ပြထားပြီး၊ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ဇနီးဖြစ်သူ အန်းဘုရင်မသည် အသက်ရှင်သော သားသမီးခုနစ်ဦး မွေးဖွားပေးခဲ့သည့်အပြင် နှစ်ကြိမ် အသေမွေးဖွားခဲ့ပြီး အနည်းဆုံး သုံးကြိမ်ထက်မနည်း ကိုယ်ဝန်ပျက်ကျခဲ့ဖူးသည်။ ထိုခေတ်ကာလက ဟျူးဂတ်နိုး ကဗျာဆရာ သီအိုဖီးလ် ဒီ ဗီအော ကမူ "အင်္ဂလန်ဘုရင်သည် ဘက်ကင်ဟမ်နယ်စားကြီးနှင့် လိင်ဆက်ဆံသည်မှာ လူသိရှင်ကြားပင် ဖြစ်သည်" ဟု မှတ်တမ်းတင် ရေးသားခဲ့သည်။ ဘက်ကင်ဟမ်ကိုယ်တိုင်ကလည်း သူသည် ဘုရင်နှင့် ကုတင်တစ်ခုတည်းတွင် အတူအိပ်ခဲ့ကြောင်း သက်သေပြနိုင်မည့် စာတစ်စောင်ကို နောင်နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာသောအခါ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ထံ ရေးသားခဲ့ရာတွင် - "အရှင်မင်းကြီးသည် အကျွန်ုပ်အား ယခုအချိန်တွင် ... ဖာန်ဟမ် မှာ ရှိစဉ်ကထက် ပို၍ ချစ်ပါသေးသလော၊ ထိုစဉ်က သခင်နှင့် ခွေး (ဘုရင်နှင့် ၎င်း) အကြား ကုတင်ခေါင်းရင်းကိုပင် ရှာမတွေ့နိုင်အောင် ရှိခဲ့သည့် အချိန်ကို အကျွန်ုပ် ဘယ်တော့မှ မေ့မည်မဟုတ်ပါ" ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၇ ရာစု နန်းတွင်းလူနေမှုဘဝ နောက်ခံအခြေအနေအရ ဘက်ကင်ဟမ်၏ စကားလုံးများသည် ချစ်ခင်ရင်းနှီးမှုကို ဖော်ပြသော်လည်း လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ မဟုတ်ဘဲ အဓိပ္ပာယ် ဝေဝါးလျက်သာ ရှိနေနိုင်ပါသည်။ ထို့ပြင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် လိင်နှစ်မျိုးစလုံးစိတ်ဝင်စားသူ (Bisexual - ကျား၊ မ နှစ်ဦးစလုံးကို စိတ်ဝင်စားသူ) ဖြစ်နိုင်ခြေလည်း ရှိပါသည်။ ၁၆၁၂ ခုနှစ်တွင် ဆလစ်ဘာရီနယ်စား ကွယ်လွန်သွားသောအခါ အာဏာလေဟာနယ်ကို လုယူရန် ကြိုးပမ်းနေကြသူများအကြား ၎င်းအတွက် ဝမ်းနည်းပူဆွေးသူ အလွန်နည်းပါးခဲ့သည်။ ဆလစ်ဘာရီ မကွယ်လွန်မီအချိန်အထိ သူကြီးကြပ်ခဲ့သော အဲလိဇဘတ်ခေတ်က အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားသည် အတော်အတန် ထိရောက်စွာ လည်ပတ်နိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်းနောက်ပိုင်းတွင်မူ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ အစိုးရအဖွဲ့သည် ကျဆင်းခြင်းနှင့် နာမည်ပျက်ခြင်း အဆင့်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ဆလစ်ဘာရီ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် မိမိကိုယ်တိုင် တိုင်းပြည်၏ အဓိက အစိုးရအဖွဲ့ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် လူကိုယ်တိုင် အုပ်ချုပ်ရန် စိတ်ကူးရခဲ့ပြီး၊ သူ၏ စကော့တလန်လူမျိုး မျက်နှာသာပေးခံရသူ လူငယ်လေး ရော့ဘတ် ကား အား ဆလစ်ဘာရီ၏ တာဝန်ဟောင်း အတော်များများကို လွှဲအပ်လုပ်ကိုင်စေခဲ့သည်။ သို့သော် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ရုံးလုပ်ငန်းကိစ္စရပ်များကို သေချာစွာ အနီးကပ် မကြီးကြပ်နိုင်ခဲ့သဖြင့် အစိုးရအဖွဲ့အတွင်း ဂိုဏ်းဂဏကွဲပြားမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ မကြာမီမှာပင် ဟောင်းဝပ်အုပ်စု သမက်ဖြစ်သူ ဝီလျံနွိုက်စ်၊ လော့ဒ်နွိုက်စ်၊ ချားလစ်ဟောင်းဝပ် (နော့တင်ဟန်နယ်စား) နှင့် သောမတ်စ်လိပ်က် က အစိုးရအဖွဲ့နှင့် ရာထူးနေရာပေးခွင့် အာဏာအတော်များများကို ထိန်းချုပ်လိုက်ကြသည်။ ဩဇာကြီးမားလှသော ကား ပင်လျှင် ဟိုးဝပ်အုပ်စုဘက်သို့ ပါသွားခဲ့သည်။ ၎င်းသည် မိမိအပေါ် ပုံအောပေးထားသော တာဝန်ကြီးများကို ထမ်းဆောင်ရန် အတွေ့အကြုံ မရှိသလောက်ဖြစ်သဖြင့် အစိုးရရုံးစာရွက်စာတမ်းများ ကိုင်တွယ်ရာတွင် သူ၏ ရင်းနှီးသော မိတ်ဆွေ သောမတ်စ် အိုဗာဘာရီ၏ အကူအညီကို အမြဲတစေ အားကိုးခဲ့ရသည်။ ထိုအတောအတွင်း ကား သည် ဆပ်ဖော့ခ်နယ်စား၏ သမီးဖြစ်ပြီး အက်ဆက်စ်နယ်စားကတော် ဖြစ်သူ ဖရန်စစ် ဟောင်းဝပ် နှင့် ဖောက်ပြန်ခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ဖရန်စစ်အား ယခုအခါ ဆမ်းမားဆက်နယ်စား ဖြစ်လာသူ ကား နှင့် လက်ထပ်နိုင်စေရန်အတွက် သူမ၏ ယခင်အိမ်ထောင်ရေးကို တရားဝင် ပယ်ဖျက်ပေးခြင်းဖြင့် ကူညီပေးခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၆၁၅ ခုနှစ် နွေရာသီတွင် အိုဗာဘာရီသည် အဆိပ်ခတ်ခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်ကြောင်း ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ သူသည် ၁၆၁၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလက ဘုရင်၏ အမိန့်အရ ချုပ်နှောင်ခြင်းခံထားရသည့် လန်ဒန်မျှော်စင် အတွင်း၌ ကွယ်လွန်သွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုလုပ်ကြံမှုအတွက် ပြစ်ဒဏ်စီရင်ခြင်းခံရသူများထဲတွင် ဆမ်းမားဆက် နယ်စားနှင့် နယ်စားကတော်တို့ ပါဝင်ခဲ့ကြပြီး၊ ထိုအတောအတွင်း ဘုရင်၏ အချစ်တော် ရာထူးနေရာတွင် ကား ၏ နေရာ၌ ဗီလီယာစ် က အစားထိုး နေရာရရှိသွားခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် နယ်စားကတော်ကို လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးခဲ့ပြီး နယ်စားကြီး၏ သေဒဏ်ကို လျှော့ပေါ့ပေးခဲ့ကာ နောက်ဆုံးတွင် ၁၆၂၄ ခုနှစ်၌ ၎င်းကိုပါ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးခဲ့သည်။ ယခုကဲ့သို့သော အရှုပ်တော်ပုံကြီးတွင် ဘုရင်ကိုယ်တိုင် ပါဝင်ပတ်သက်နေခြင်းက ပြည်သူများနှင့် စာပေလောကအကြား ဝေဖန်ခန့်မှန်းမှုများ အကြီးအကျယ် ဖြစ်ပွားစေခဲ့ပြီး ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ နန်းတွင်းအဖွဲ့ကို အကျင့်ပျက်ခြစားမှုနှင့် ပျက်စီးယိုယွင်းမှု ပုံရိပ်များဖြင့် ပြန်လည်ကုစား၍မရအောင် ညှိုးနွမ်းစေခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဟိုးဝပ်မိသားစုများ နိဂုံးချုပ် ပျက်စီးသွားပြီးနောက် ၁၆၁၉ ခုနှစ်တွင် ဗီလီယာစ် (ဘက်ကင်ဟမ်) သည် အစိုးရအဖွဲ့အတွင်း ပြိုင်ဘက်မရှိ အမြင့်ဆုံး ဩဇာအာဏာရှိသူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ == '''ကျန်းမာရေးနှင့် ကွယ်လွန်ခြင်း''' == ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် သူ၏ အသက်ကြီးပိုင်းနှစ်များတွင် အဆစ်အမြစ်ရောင်ရောဂါ ၊ ဂေါက်ရောဂါ နှင့် ကျောက်ကပ်တွင် ကျောက်တည်ခြင်း ဝေဒနာများကို ပိုမိုပြင်းထန်စွာ ခံစားခဲ့ရသည်။ ထို့ပြင် သူသည် သွားများလည်း ကျိုးကုန်ပြီး အရက်ကိုလည်း အလွန်အကျွံ သောက်သုံးခဲ့သည်။ ဘုရင်သည် သူ၏ ဘဝနောက်ဆုံးနှစ်အတွင်း မကြာခဏ ပြင်းထန်စွာ နာမကျန်းဖြစ်ခဲ့သဖြင့် လန်ဒန်သို့လည်း ခဲခဲယဉ်းယဉ်းသာ လာရောက်နိုင်တော့ဘဲ တဖြည်းဖြည်းနှင့် အစိုးရအဖွဲ့၏ အပြင်အပသို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့ရသည်။ ထိုအချိန်တွင် ဘက်ကင်ဟမ်သည် မိမိ၏ အနာဂတ် ရာထူးတည်မြဲရေးအတွက် ချားလ်စ်မင်းသားအပေါ် ၎င်း၏ ထိန်းချုပ်မှုကို ပိုမိုခိုင်မာအောင် လုပ်ဆောင်နေခဲ့သည်။ သီအိုရီတစ်ခုအရမူ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် သူ၏မျိုးဆက်ဖြစ်သူ ဂျော့ဂ်ျ (၃) တွင်လည်း အချို့သော လက္ခဏာများ ပြသခဲ့ဖူးသည့် "ပေါ်ဖီရီယာ" (Porphyria - သွေးနီဥဆိုင်ရာ မျိုးရိုးလိုက်ရောဂါ) ဝေဒနာကို ခံစားခဲ့ရခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်က သူ၏ ဆရာဝန် သီအိုဒေါ ဒီ မေယန်း အား မိမိ၏ ဆီးသည် "အလီကန်တေး ဝိုင်နီကဲ့သို့ အနီရင့်ရောင်" ထွက်နေကြောင်း ပြောပြခဲ့ဖူးသည်။ သို့သော် အချို့သော ပညာရှင်များကမူ ထိုသီအိုရီကို ပယ်ချကြသည်။ အထူးသဖြင့် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်တွင် ဆီးကို အနီရောင် ပြောင်းလဲစေနိုင်သည့် သွေးပါခြင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေသော ကျောက်ကပ်ကျောက်တည်သည့် ရောဂါအခံ ရှိနေခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ၁၆၂၅ ခုနှစ် အစောပိုင်းတွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ပြင်းထန်သော အဆစ်အမြစ်ရောင်ရောဂါ၊ ဂေါက်ရောဂါနှင့် သတိလစ် မူးလဲခြင်း ဝေဒနာများကို ဆက်တိုက်ခံစားခဲ့ရပြီး၊ မတ်လတွင် သုံးရက်တစ်ခါတက်သော အဖျားရောဂါ ဖြင့် ပြင်းထန်စွာ ဖျားနာကာ လေဖြတ်ဝေဒနာ ခံစားခဲ့ရသည်။ သူသည် '''၁၆၂၅ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၇ ရက်'''တွင် ဟတ်ဖို့ဒ်ရှိုင်းယားရှိ သီယိုဘတ်သ်အိမ်တော် ၌ အသက် '''၅၈ နှစ်အရွယ်'''တွင် ပြင်းထန်သော သွေးဝမ်းကိုက်ရောဂါ ခံစားရပြီးနောက်၊ ကုတင်ဘေးတွင် ဘက်ကင်ဟမ် ရှိနေစဉ် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ မေလ ၇ ရက်တွင် ပြုလုပ်သော ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ဈာပန အခမ်းအနားမှာ ခမ်းနားထည်ဝါသော်လည်း စနစ်တကျမရှိဘဲ ရုန်းရင်းဆန်ခတ် ဖြစ်ခဲ့သည်။ လင်ကွန်းဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီး ဂျွန် ဝီလျံစ် က သာသနာပြုတရား ဟောကြားခဲ့ရာတွင် - "ရှောလမုန်မင်းကြီးသည် အသက်ခြောက်ဆယ်ခန့်အထိ နေထိုင်သွားပြီးနောက် ငြိမ်းချမ်းစွာ ကွယ်လွန်ခဲ့သည် ... ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည်လည်း ထို့အတူပင် ဖြစ်ကြောင်း သင်တို့သိပါသည်" ဟု မိန့်ကြားခဲ့သည်။ ထိုတရားဒေသနာကို နောက်ပိုင်းတွင် ''Great Britain's Salomon'' (ဂရိတ်ဗြိတိန်၏ ရှောလမုန်မင်းကြီး) ဟူသော အမည်ဖြင့် စာအုပ်အဖြစ် ရိုက်နှိပ်ခဲ့ကြသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ရုပ်ကလာပ်ကို ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း ၌ သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည်။ သူ၏ ဂူဗိမာန် တည်နေရာမှာ နှစ်ပေါင်းများစွာကြာအောင် ပျောက်ဆုံးနေခဲ့ပြီးနောက်၊ ၁၉ ရာစုအတွင်း တူးဖော်မှုတစ်ခု ပြုလုပ်စဉ်အခါမှသာ ဟင်နရီ (၇) ၏ မြေအောက်လှိုဏ်ဂူအတွင်း၌ သူ၏ ခဲဖြင့်လုပ်ထားသော ခေါင်းတလားကို ပြန်လည်ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ == '''သမိုင်းဝင်အမွေအနှစ်''' == ဂျိမ်းစ်ဘုရင် ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ပြည်သူအများက ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဝမ်းနည်းပူဆွေးခဲ့ကြသည်။ သူ၌ ချို့ယွင်းချက်များ ရှိသော်လည်း ဂျကိုဘီယံခေတ်အတွင်း အဆက်မပြတ်သော ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် အာဏာစက်အောက်တွင် အခွန်အတုပ် သက်သာမှုကို ခံစားခဲ့ရသည့် ပြည်သူလူထု၏ ချစ်ခင်မြတ်နိုးမှုကို အပြည့်အဝ ရရှိထားဆဲ ဖြစ်သည်။ ကယ်လီနယ်စား ) က "သူသည် ငြိမ်းချမ်းစွာ နေထိုင်သွားခဲ့သကဲ့သို့ ငြိမ်းချမ်းစွာပင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ငါတို့၏ ဘုရင်သစ် [ချားလ်စ် ၁ မင်းကြီး] သည်လည်း သူ၏ခြေရာကို လိုက်နိုင်ပါစေကြောင်း ဘုရားသခင်ထံ ဆုတောင်းပါသည်" ဟု မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။ သို့သော် နယ်စားကြီး၏ ဆုတောင်းချက်မှာ အချည်းနှီးသာ ဖြစ်ခဲ့ရသည် - ချားလ်စ် (၁) နှင့် ဘက်ကင်ဟမ်နယ်စားကြီးတို့ အာဏာရလာသောအခါ အဆင်အခြင်မဲ့သော စစ်ရေးစွန့်စားမှုများကို ဆက်တိုက်လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသဖြင့် အရှက်ရဖွယ် ကပ်ဆိုးကြီးများဖြင့်သာ နိဂုံးချုပ်ခဲ့ရသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် အမဲလိုက်ခြင်းကဲ့သို့သော အပန်းဖြေမှုများအတွက် အစိုးရရုံးလုပ်ငန်းများကို မကြာခဏ ပစ်ပယ်ထားလေ့ရှိပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် အရှုပ်တော်ပုံများဖြင့် ပြည့်နှက်နေသော နန်းတွင်း၌ မျက်နှာသာပေးခံရသူများအပေါ် အလွန်အကျွံ မှီခိုလာခြင်းက ယခင် အဲလိဇဘတ် (၁) ဘုရင်မကြီး စနစ်တကျ တည်ဆောက်ခဲ့သော ဘုရင်စနစ်၏ ရိုသေလေးစားဖွယ် ပုံရိပ်ကို ကျဆင်းပျက်ပြားစေခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ လက်ထက်တွင် အင်္ဂလိပ်နှင့် စကော့တလန် ပရိုတက်စတင့်များက အိုင်ယာလန်မြောက်ပိုင်း အာလ်စတာဒေသသို့ ဝင်ရောက်အခြေချသည့် စီမံကိန်း စတင်ခဲ့ပြီး၊ ၁၆၀၇ ခုနှစ်တွင် ဗာဂျီးနီးယားပြည်နယ်၌ ဂျိမ်းစ်တောင်း (Jamestown) မြို့ တည်ထောင်ခြင်း၊ ၁၆၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် နယူးဖောင်လန်၌ ကျူးပါးစ်ကို့ဗ် တို့ကို တည်ထောင်ခြင်းဖြင့် မြောက်အမေရိကတိုက်ကို အင်္ဂလိပ်တို့ နယ်ချဲ့အခြေချခြင်း လုပ်ငန်းစဉ် ခြေလှမ်းစတင်ခဲ့သည်။ နောက်ထပ် နှစ်ပေါင်း ၁၅၀ အတွင်း အင်္ဂလန်သည် ထိုတိုက်ကြီးကို ထိန်းချုပ်နိုင်ရန် စပိန်၊ နယ်သာလန်၊ ပြင်သစ်တို့နှင့် စစ်ပြိုင်ခဲ့ရပြီး၊ အိုင်ယာလန်ရှိ ပရိုတက်စတင့်နှင့် ကက်သလစ်များအကြား ဘာသာရေးအရ စိတ်ဝမ်းကွဲပြားမှုမှာ နှစ်ပေါင်း ၄၀၀ ကြာသည်အထိ တည်ရှိနေခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် မိမိ၏ အုပ်ချုပ်ရာနယ်မြေများကို ပုဂ္ဂိုလ်ရေးအရ ပေါင်းစည်းရုံထက်မကဘဲ ဗဟိုချက်မတစ်ခုတည်းရှိသော ဗြိတိသျှနိုင်ငံတော် ကြီး ဖြစ်ပေါ်လာစေရန် တက်ကြွစွာ ကြိုးပမ်းခြင်းဖြင့် အခြေခံအုတ်မြစ်ကို ချပေးခဲ့သည်။ ၁၇ ရာစုအလယ်ပိုင်းက စတူးဝပ်မင်းဆက်ကို ဆန့်ကျင်သော သမိုင်းပညာရှင်များထံမှ ဆင်းသက်လာသည့် ရိုးရာအယူအဆအရ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ အကြွင်းမဲ့အာဏာပိုင်စနစ်ကို လိုလားမှု၊ ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ တာဝန်မဲ့မှုနှင့် လူထုမနှစ်သက်သော အချစ်တော်များကို မြှောက်စားခဲ့မှုတို့သည် အင်္ဂလိပ်ပြည်တွင်းစစ် ဖြစ်ပွားရခြင်း၏ အခြေခံအုတ်မြစ်ကို ချပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် သူ၏သားတော် ချားလ်စ်ထံသို့ ပါလီမန်ကို မထောက်ထားဘဲ "ဘုရင်တို့၏ နတ်ပေးအာဏာ" ကို အကန်းယုံ ယုံကြည်သည့် အန္တရာယ်ရှိသော စိတ်ဓာတ်ကို အမွေပေးခဲ့ရာ၊ ၎င်းသည် နောက်ဆုံးတွင် ချားလ်စ် (၁) ကွပ်မျက်ခံရခြင်းနှင့် ဘုရင်စနစ် ဖျက်သိမ်းခံရခြင်းတို့ဖြင့် အဆုံးသတ်ခဲ့ရသည်။ လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်းသုံးရာကျော်အတွင်း ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ဂုဏ်သတင်းမှာ ၎င်းရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခဲ့သဖြင့် ရန်ငြိုးထားကာ ၁၇ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ဘုရင်အကြောင်း ပုတ်ခတ်ရေးသားခဲ့သူ အန်ထော်နီ ဝဲလ်ဒွန် (Anthony Weldon) ၏ ပြင်းထန်သော သရော်စာများကြောင့် ထိခိုက်ကျဆင်းခဲ့ရသည်။ ၁၆၅၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း ရေးသားခဲ့သော အခြားသော ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ဆန့်ကျင်ရေး သမိုင်းကျမ်းများတွင် - * အက်ဒ်ဝပ် ပေတွန်၏ ''Divine Catastrophe of the Kingly Family of the House of Stuarts'' (၁၆၅၂) * အာသာ ဝီလ်ဆင်၏ ''History of Great Britain, Being the Life and Reign of King James I'' (၁၆၅၈) * ဖရန်စစ် အော့စ်ဘန်း၏ ''Historical Memoirs of the Reigns of Queen Elizabeth and King James'' (၁၆၅၈) တို့ ပါဝင်သည်။ ဒေးဗစ် ဟဲရစ် ဝီလ်ဆင်၏ ၁၉၅၆ ခုနှစ်ထုတ် အတ္ထုပ္ပတ္တိစာအုပ်သည်လည်း ဤကဲ့သို့သော ရန်လိုသည့်အမြင်ကို ဆက်လက်သယ်ဆောင်ခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင် ဂျင်းနီ ဝေါမော့လ်ဒ် ၏ စကားအရ ဝီလ်ဆင်၏ စာအုပ်သည် "စာမျက်နှာတိုင်းတွင် စာရေးသူက သူရေးသားနေသည့် ဘုရင်အပေါ် မုန်းတီးစိတ် တိုးပွားလာသည်ကို ထင်ရှားစွာ ပြသနေသည့် အံ့ဩစရာ ကောင်းလှသော မြင်ကွင်းကျမ်းကြီး" ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ သို့သော်လည်း ဝီလ်ဆင်နောက်ပိုင်းတွင်မူ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ စကော့တလန်နိုင်ငံနှင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံကို စတင်စိုးစံချိန် အစောပိုင်းကာလအတွင်း အစိုးရအဖွဲ့၏ တည်ငြိမ်မှု၊ ဘာသာရေးနှင့် စစ်ပွဲများအပေါ် သူ၏ အတော်အတန် အမြော်အမြင်ရှိသော အမြင်များကြောင့် သမိုင်းပညာရှင်အများစုက သူ့အပေါ် ပြန်လည်သုံးသပ်လာကြပြီး ၎င်း၏ ဂုဏ်သတင်းကို ရှေးယခင် ဝေဖန်ရှုံ့ချမှုများမှ ကယ်တင်ပေးနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဤသမိုင်းဝင်အမြင်သစ်ကို ကိုယ်စားပြုသည့် လက်ရာမှာ ပေါ်လင်း ခရော့ဖ်တ် ၏ ၂၀၀၃ ခုနှစ်ထုတ် အတ္ထုပ္ပတ္တိ ဖြစ်သည်။ ဝေဖန်ရေးသမား ဂျွန် ခရမ်ဆီက သူမ၏ ရှာဖွေတွေ့ရှိချက်များကို ဤသို့ အကျဉ်းချုပ်ဖော်ပြခဲ့သည် -<blockquote>"ခရော့ဖ်တ်၏ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်အပေါ် ခြုံငုံသုံးသပ်ချက်မှာ သင့်တင့်လျောက်ပတ်စွာ မျှတမှုရှိသည်။ သူမသည် အင်္ဂလိပ်-စကော့တလန် ပေါင်းစည်းရေးကဲ့သို့သော ကိစ္စရပ်များတွင် ဘုရင်၏ စေတနာကောင်းများ၊ မတူကွဲပြားသောအမြင်များအပေါ် ပွင့်လင်းစွာ လက်ခံမှုများနှင့် တိုင်းပြည်၏ ဘဏ္ဍာရေးအခြေအနေအတွင်း ငြိမ်းချမ်းသော နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒကို ကျင့်သုံးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည့် အစီအစဉ်များကို အသိအမှတ်ပြုထားသည်။ သူ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များသည် ကွဲပြားခြားနားသော ပြည်သူများအကြား ပွတ်တိုက်မှုများကို လျော့ပါးစေခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သူသည် ပြဿနာသစ်များကိုလည်း ဖန်တီးခဲ့သည်၊ အထူးသဖြင့် အိုင်ယာလန်တွင် ဘုရင်၏ အကျိုးစီးပွားအုပ်စုများကို ကွဲပြားစေခဲ့သည့် နယ်ချဲ့အခြေချမှုကို အားပေးခဲ့ခြင်း၊ သူ၏ ရက်ရောလွန်းသော ရာထူးဆုလာဘ်ပေးမှုများမှ နိုင်ငံရေးအရ အကျိုးအမြတ် လုံလောက်စွာ မရရှိခဲ့ခြင်း၊ (အထူးသဖြင့် ပုံရိပ်ကို အလွန်အလေးထားသော အဲလိဇဘတ်ခေတ်အပြီး) ဘုရင်စနစ်၏ တော်ဝင်ပုံရိပ်အပေါ် ဂရုစိုက်မှု အားနည်းခဲ့ခြင်း၊ ဘာသာရေးအရ အမုန်းပွားစေပြီး အင်္ဂလိပ်အသင်းတော်အတွင်း အာမေးနီးယန်းဝါဒီ (Arminians) များ နေရာရလာစေရန် လမ်းဖွင့်ပေးခဲ့သည့် စပိန်လိုလားသော နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒကို ကျင့်သုံးခဲ့ခြင်းနှင့် စကော့တလန်အသင်းတော်အပေါ် မလိုလားအပ်သော ဘာသာရေးအပြောင်းအလဲများကို အတင်းအကျပ် လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ ဤဝေဖန်ချက်အများစုသည် ဂျိမ်းစ်ဘုရင် စိုးစံခဲ့သည့် ကာလရှည် ရှုထောင့်မှ ကြည့်လျှင် သူ၏ သားတော် ချားလ်စ် (၁) ထံသို့ ပိုမိုရှုပ်ထွေးပြီး ပြဿနာများလှသော အမွေအနှစ်များကို ချန်ထားရစ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ကြောင်း နားလည်နိုင်ပါသည်ဟု သုံးသပ်ထားသည်။"</blockquote> == '''ဘွဲ့ထူး၊ အမည်နာမ၊ ဂုဏ်ထူးဆောင်တံဆိပ်များနှင့် အမှတ်တံဆိပ်များ''' == === '''ဘွဲ့ထူးနှင့် အမည်နာမများ''' === စကော့တလန်နိုင်ငံတွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်အား ၁၆၀၄ ခုနှစ်အထိ '''"စကော့တလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်၊ ဂျိမ်းစ်ဆဋ္ဌမ"''' ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ၁၆၀၃ ခုနှစ် မတ်လ ၂၄ ရက်တွင် လန်ဒန်မြို့၌ သူ့ကို '''"ယုံကြည်ခြင်း၏ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သူ၊ အင်္ဂလန်၊ ပြင်သစ်နှင့် အိုင်ယာလန်တို့၏ ဘုရင်၊ ဂျိမ်းစ်ပထမ"''' အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ ၁၆၀၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၂၀ ရက်တွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ဝက်စ်မင်စတာ၌ အမိန့်ကြေညာချက်တစ်စောင် ထုတ်ပြန်ကာ သူ၏ ဘွဲ့တော်အမည်နာမကို '''"ယုံကြည်ခြင်း၏ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သူ၊ ဂရိတ်ဗြိတိန်၊ ပြင်သစ်နှင့် အိုင်ယာလန်တို့၏ ဘုရင်၊ စသည်ဖြင့်..."''' (King of Great Brittaine, France and Ireland, Defender of the Faith, &c.) ဟု ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ထိုဘွဲ့စတိုင်ကို အင်္ဂလိပ်ဥပဒေများတွင် အသုံးမပြုခဲ့သော်လည်း အမိန့်ကြေညာချက်များ၊ ဒင်္ဂါးပြားများ၊ ပေးစာများ၊ စာချုပ်များနှင့် စကော့တလန်နိုင်ငံအတွင်း၌ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံကို အမှန်တကယ် အုပ်ချုပ်ခြင်း မရှိခဲ့သော်လည်း၊ ၁၃၄၀ ပြည့်နှစ်မှ ၁၈၀၁ ခုနှစ်အတွင်းရှိ အခြားသော အင်္ဂလန်ဘုရင်များနည်းတူ မိမိကိုယ်မိမိ "ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်" ဟု ဘွဲ့တော် ခံယူခဲ့သည်။ == လက်နက်တံဆိပ်များနှင့် အမှတ်တံဆိပ်များ == ဂျိမ်းစ်သည် စကော့တလန်ဘုရင် ဖြစ်ခဲ့စဉ်က စကော့တလန်နိုင်ငံ၏ ရှေးဟောင်းတော်ဝင် လက်နက်တံဆိပ်ကို အသုံးပြုခဲ့သည် - ၎င်းမှာ ရွှေရောင်နောက်ခံ (Or) တွင် နှုတ်ခမ်းနှင့်ခြေသည်းများ ပြာလဲ့၍ (Azure) ဒေါသတကြီး နောက်ခြေဖြင့် ရပ်နေသော နီရဲသည့် ခြင်္သေ့တစ်ကောင် ပါဝင်ပြီး၊ ၎င်းခြင်္သေ့ကို ထိပ်ချင်းဆိုင် နှင်းပန်းပုံစံများဖြင့် အနားသတ်ထားသော နီရဲသည့် တော်ဝင်အနားကွပ်နှစ်ထပ် အတွင်း၌ ထည့်သွင်းထားသည်။ ထိုလက်နက်တံဆိပ်ကို ချို၊ လည်ဆံမွေးနှင့် ခြေသည်းများ သဘာဝအတိုင်းရွှေရောင်တောက်နေပြီး၊ လက်ဝါးကပ်တိုင်ပုံစံနှင့် နှင်းပန်းပုံစံများဖြင့် ဖန်တီးထားသော ရွှေရောင်သရဖူငယ် ကို လည်ပင်းတွင် ဆင်မြန်းထားသည့် ငွေဖြူရောင် ယူနီကွန်း နှစ်ကောင်က ဘေးမှ ပင့်မထားသည်။ ထိုယူနီကွန်းများ၏ လည်ပင်းတွင် ချည်နှောင်ထားသော ရွှေရောင်သံကြိုးသည် ရှေ့ခြေထောက်နှစ်ခုကြားမှတစ်ဆင့် ကျောပြင်ပေါ်သို့ ဖြတ်သန်းကျော်ခွသွားသည်။ တံဆိပ်၏ ထိပ်ဆုံးအမှတ်အသား မှာ တော်ဝင်ရွှေသရဖူ ဆင်မြန်းထားပြီး ရှေ့တည့်တည့်သို့ မျက်နှာမူကာ ထိုင်နေသော နီရဲသည့် ခြင်္သေ့တစ်ကောင် ) ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်း၏ ညာဘက်လက်သည်းဖြင့် ဓားတစ်စင်းကိုလည်းကောင်း၊ ဘယ်ဘက်လက်သည်းဖြင့် ရာဇလှံတံတစ်စင်းကိုလည်းကောင်း သဘာဝအတိုင်း မတ်မတ်ကိုင်မြှောက်ထားသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ လက်ထက်တွင် အင်္ဂလန်နှင့် စကော့တလန် ထီးနန်းနှစ်ခု ပေါင်းစည်းခြင်း ကို ၎င်းတို့၏ လက်နက်တံဆိပ်များ၊ ဘေးမှပင့်မသူ သတ္တဝါများနှင့် အမှတ်တံဆိပ်များကို ပေါင်းစပ်ခြင်းဖြင့် အမှုအရာပြောင်းလဲမှု သရုပ်ဖော်ခဲ့သည်။ ထိုလက်နက်တံဆိပ်များကို မည်သို့ စီမံခင်းကျင်းရမည်၊ နှင့် မည်သည့်ဘုရင်နိုင်ငံက ဦးစားပေးနေရာ ယူရမည်ဟူသော အငြင်းပွားမှုကို တိုင်းပြည်တစ်ခုစီအတွက် မတူညီသော တံဆိပ်များကို သီးခြားစီ အသုံးပြုစေခြင်းဖြင့် ဖြေရှင်းခဲ့သည်။ '''အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် အသုံးပြုသော လက်နက်တံဆိပ်များမှာ -''' လေးစိတ်စိတ်ထားသည့် တံဆိပ်အကွက်တွင် ပထမနှင့် စတုတ္ထအကွက်ကို ထပ်မံ၍ လေးစိတ်စီခွဲထားပြီး၊ ၎င်းတို့၏ ပထမနှင့် စတုတ္ထနေရာတွင် ပြာလဲ့သောနောက်ခံ၌ ရွှေရောင်နှင်းပန်းသုံးပွင့် (ပြင်သစ်နိုင်ငံအတွက်)၊ ဒုတိယနှင့် တတိယနေရာတွင် နီရဲသောနောက်ခံ၌ အဝါရောင် အလျားလိုက်လမ်းလျှောက်နေပြီး ရှေ့သို့မျက်နှာမူထားသော ခြင်္သေ့သုံးကောင် (အင်္ဂလန်နိုင်ငံအတွက်) ထည့်သွင်းထားသည်။ ဒုတိယအကွက်ကြီးတွင် ရွှေရောင်နောက်ခံ၌ နှင်းပန်းပုံစံအနားကွပ်အတွင်း နီရဲ၍ နောက်ခြေဖြင့် ရပ်နေသော ခြင်္သေ့တစ်ကောင် (စကော့တလန်နိုင်ငံအတွက်) ပါဝင်ပြီး၊ တတိယအကွက်ကြီးတွင် ပြာလဲ့သောနောက်ခံ၌ ငွေကြိုးတပ်ဆင်ထားသော ရွှေရောင်စောင်းတစ်လက် (အိုင်ယာလန်နိုင်ငံအတွက်) ပါဝင်သည်။ (ဤသည်မှာ အိုင်ယာလန်နိုင်ငံကို တော်ဝင်လက်နက်တံဆိပ်အတွင်း ပထမဆုံးအကြိမ် ထည့်သွင်းခြင်း ဖြစ်သည်)။ ဘေးမှ ပင့်မပေးသူ သတ္တဝါများမှာ - ညာဘက်တွင် တော်ဝင်သရဖူဆင်မြန်းထားပြီး ရှေ့သို့မျက်နှာမူကာ နောက်ခြေဖြင့်ရပ်နေသော ရွှေရောင်ခြင်္သေ့တစ်ကောင် ဖြစ်လာပြီး၊ ဘယ်ဘက်တွင် စကော့တလန်၏ ယူနီကွန်း ဖြစ်လာသည်။ တူးဒါ မင်းဆက်များ စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သည့် နီရဲသောနဂါး နေရာတွင် ဤယူနီကွန်းက အစားထိုး ဝင်ရောက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုယူနီကွန်းသည် ပေါင်းစည်းထားသော ဘုရင်နိုင်ငံနှစ်ခု၏ တော်ဝင်လက်နက်တံဆိပ်များတွင် ယနေ့တိုင် ဆက်လက်တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလန်၏ ထိပ်ဆုံးအမှတ်အသား နှင့် ဆောင်ပုဒ်ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားခဲ့သည်။ အောက်ခြေမျက်နှာပြင်တွင်မူ တူဒါနှင်းဆီပွင့်ခက်နှင့်အတူ ကလဗာရွက်နှင့် စကော့တလန်ဆူးပင် တို့ကို ပင်စည်တစ်ခုတည်းတွင် အတူတကွ ကိုင်းဆက်ထားလေ့ရှိသည်။ ဤလက်နက်တံဆိပ်များကို ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ကိုယ်ပိုင်ဆောင်ပုဒ်ဖြစ်သော ''"Beati pacifici"'' (ငြိမ်းချမ်းမှုကို ဖော်ဆောင်သူများသည် မင်္ဂလာရှိကြကုန်၏) ဟူသော စာသားနှင့်အတူ မကြာခဏ ပြသလေ့ရှိသည်။ '''စကော့တလန်နိုင်ငံတွင် အသုံးပြုသော လက်နက်တံဆိပ်များမှာ -''' လေးစိတ်စိတ်ထားသည့် တံဆိပ်အကွက်တွင် ပထမနှင့် စတုတ္ထနေရာ၌ စကော့တလန်၊ ဒုတိယနေရာ၌ အင်္ဂလန်နှင့် ပြင်သစ်၊ တတိယနေရာ၌ အိုင်ယာလန်တို့ကို ထည့်သွင်းထားပြီး၊ အင်္ဂလန်၏အထက်တွင် စကော့တလန်က ဦးစားပေးနေရာ ယူထားသည်။ ဘေးမှ ပင့်မပေးသူ သတ္တဝါများမှာ - ညာဘက်တွင် တော်ဝင်သရဖူ ဆင်မြန်းထားသော စကော့တလန်၏ ယူနီကွန်းဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် ပြာလဲ့သောနောက်ခံ၌ ငွေဖြူရောင် ကြက်ခြေခတ်ပါသည့် အလံ (စိန့်အင်ဒရူးစ် လက်ဝါးကပ်တိုင်အလံ - Cross of Saint Andrew) လွှင့်ထူထားသော လှံတစ်စင်းကို ကိုင်မြှောက်ထားသည်။ ဘယ်ဘက်တွင်မူ သရဖူဆင်မြန်းထားသော အင်္ဂလန်၏ ခြင်္သေ့ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် ငွေဖြူရောင်နောက်ခံ၌ နီရဲသော လက်ဝါးကပ်တိုင်ပါသည့် အလံ (စိန့်ဂျော့ဂျ် လက်ဝါးကပ်တိုင်အလံ - Cross of Saint George) လွှင့်ထူထားသော အလားတူ လှံတစ်စင်းကို ကိုင်မြှောက်ထားသည်။ စကော့တလန်၏ ထိပ်ဆုံးအမှတ်အသားနှင့် ဆောင်ပုဒ်ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားပြီး၊ စကော့တလန်၏ ထုံးတမ်းစဉ်လာအရ ''"In defens"'' (၎င်းမှာ "In My Defens God Me Defend" - ငါ့ကိုကာကွယ်ရာ၌ ဘုရားသခင်သည် ငါ့ကို စောင့်ရှောက်တော်မူ၏ ဟူသော စာသား၏ အတိုကောက်ဖြစ်သည်) ဆောင်ပုဒ်ကို ထိပ်ဆုံးအမှတ်အသား၏ အထက်တွင် ရေးထိုးထားသည်။ တော်ဝင်အမှတ်တံဆိပ်များ (Royal badges) အဖြစ် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် - တူဒါနှင်းဆီ (Tudor rose)၊ စကော့တလန်ဆူးပင် (Thistle - စကော့တလန်နိုင်ငံအတွက်ဖြစ်ပြီး စကော့တလန်ဘုရင် ဂျိမ်းစ် ၃ မင်းကြီးက ပထမဆုံး စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်)၊ တော်ဝင်သရဖူအောက်တွင် တူဒါနှင်းဆီနှင့် စကော့တလန်ဆူးပင်ကို တစ်ဝက်စီ ပေါင်းစပ်ထားသောအမှတ်၊ စောင်းတစ်လက် (အိုင်ယာလန်နိုင်ငံအတွက်) နှင့် နှင်းပန်းပုံစံ (ပြင်သစ်နိုင်ငံအတွက်) တို့ကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ == '''သားတော်သမီးတော်များ''' == ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ မိဖုရားခေါင်ကြီး ဒိန်းမတ်နိုင်ငံမှ အန်း သည် ကလေးငယ် ခုနစ်ဦး မွေးဖွားခဲ့ပြီး ၎င်းတို့အနက် သုံးဦးသာ အရွယ်ရောက်သည်အထိ အသက်ရှင်ကျန်ရစ်ခဲ့သည် - * '''ဟင်နရီ ဖရက်ဒရစ် (Henry Frederick - ဝေလမင်းသား)''' (၁၅၉၄ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉ ရက် – ၁၆၁၂ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာ ၆ ရက်)။ အသက် ၁၈ နှစ်အရွယ်တွင် တိုင်ဖွိုက်အဖျားရောဂါ (Typhoid fever) ဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ * '''အဲလိဇဘတ် (Elizabeth - ဘိုဟီးမီးယားဘုရင်မ)''' (၁၅၉၆ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ် ၁၉ ရက် – ၁၆၆၂ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၃ ရက်)။ ၁၆၁၃ ခုနှစ်တွင် ဖရက်ဒရစ် (၅) (Frederick V, Elector Palatine) နှင့် ထိမ်းမြားမင်္ဂလာပြုခဲ့သည်။ အသက် ၆၅ နှစ်အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်သည်။ * '''မာဂရက် (Margaret)''' (၁၅၉၈ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ ၂၄ ရက် – ၁၆၀၀ ပြည့်နှစ်၊ မတ်လ)။ အသက် ၁ နှစ်အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်သည်။ * '''ချားလ်စ် (၁) (Charles I - အင်္ဂလန်၊ စကော့တလန်နှင့် အိုင်ယာလန်တို့၏ ဘုရင်)''' (၁၆၀၀ ပြည့်နှစ်၊ နိုဝင်ဘာ ၁၉ ရက် – ၁၆၄၉ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ ၃၀ ရက်တွင် ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခံရသည်)။ ၁၆၂၅ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံမှ ဟင်နရီယက်တာ မာရီယာ (Henrietta Maria of France) နှင့် ထိမ်းမြားခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင် (၁) & (၆) ၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံခဲ့သည်။ * '''ရောဘတ် (Robert - ကင်တိုင်းယာနယ်စား)''' (၁၆၀၂ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ ၁၈ ရက် – ၁၆၀၂ ခုနှစ်၊ မေ ၂၇ ရက်)။ သက်တမ်း ၄ လသားအရွယ်တွင် ကွယ်လွန်သည်။ * '''မေရီ (Mary)''' (၁၆၀၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၈ ရက် – ၁၆၀၇ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ ၁၆ ရက်)။ အသက် ၂ နှစ်အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်သည်။ * '''ဆိုဖီယာ (Sophia)''' (၁၆၀၆ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ)။ မွေးဖွားပြီး ၄၈ နာရီအတွင်း ကွယ်လွန်သည်။ dvq30t8h3hw86c0jlwp70dl3jom3iby 1055001 1055000 2026-09-24T05:11:05Z I'm Rinn 148432 1055001 wikitext text/x-wiki {{Short description|King of Scotland from 1567 to 1625, King of England and Ireland from 1603}} {{Infobox royalty | image = JamesIEngland (cropped 2).jpg | caption = Portrait, {{circa| 1605}} | succession1 = [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံဘုရင်]] နှင့် [[အိုင်ယာလန်နိုင်ငံပြည့်ရှင်ဘုရင်များ]] | more_text1 = ([[Styles of English and Scottish sovereigns|more...]]) | coronation1 = ၂၅ ဇူလိုင် ၁၆၀၃ | predecessor1 = [[ပထမမြောက်အယ်လီဇဘက်ဘုရင်မကြီး]] | successor1 = [[ပထမမြောက်ချားလ်စ်ဘုရင်]] | succession = [[စကော့တလန်ဘုရင်]] | reign = ၂၄ ဇူလိုင် ၁၅၆၇ – ၂၇ မတ် ၁၆၂၅ | coronation = ၂၉ ဇူလိုင် ၁၅၆၇ | predecessor = [[စကော့တလန်ဘုရင်မမေရီ]] | reg_type = Regents | successor = [[အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် ပထမမြောက် ချားလ်စ်ဘုရင်]] | spouse = [[ဒိန်းမတ်မှအန်း]] | issue = * [[ဝေလမင်းသားဟင်နရီဖရက်ဒရစ်ချ်]] * [[ဘိုမီးယားဘုရင်မအဲလိဇဘက်]] * [[မာဂရက်စတူးအက် (၁၅၉၈-၁၆၀၀)]] * [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံပြည့်ရှင် ပထမချားလ်စ်ဘုရင်]] * [[ကင်တာနှင့်လုံးမြို့စားရောဘတ်ထ်]] * [[မေရီစတူးအက် (၁၆၀၅-၁၆၀၇)]] * [[ဆိုဖီယာစတူးအက်]] | house = [[စတူးအက်အိမ်တော်]] | father = [[ဟင်နရီစတူးအက် (လော့ဒန်လေ)]] | mother = [[စကော့တလန်ဘုရင်မမေရီ]] | birth_date = ၁၉ ဇွန် ၁၅၆၆ | birth_place = [[အီဒင်ဘာ့ဂ်ရဲတိုက်]]၊ အီဒင်ဘာ့ဂ်၊ စကော့တလန် | death_date = ၂၇ မတ် ၁၆၂၅ (အသက် ၅၈) | death_place = [[သီအိုဘတ့်သ်အိမ်တော်]], ဟတ်သ်ဖို့သ်ရှိုင်းယား၊ စကော့တလန် | burial_date = ၇ မေ ၁၆၂၅ | burial_place = [[ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း]] | signature = James I of England signature.svg | alt = James's signature |name=ပထမမြောက်ဂျိမ်းစ်ဘုရင်}}'''<big>ဆဌမနှင့် ပထမမြောက် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်</big>''' (ဂျိမ်းစ် ချားလ်စ် စတူးအတ်၊ ၁၅၆၆ ဇွန် ၁၉ – ၁၆၂၅ မတ် ၂၇) သည် ၁၅၆၇ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၂၄ ရက်မှစ၍ '''ဆဋ္ဌမမြောက် ဂျိမ်းစ် အဖြစ် စကော့တလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်''' ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ၁၆၀၃ ခုနှစ် မတ် ၂၄ ရက်တွင် စကော့တလန်နှင့် အင်္ဂလန် ထီးနန်းများ ပူးပေါင်းချိန်မှစ၍ ၁၆၂၅ ခုနှစ် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ '''ပထမမြောက် ဂျိမ်းစ် အဖြစ် အင်္ဂလန်နှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံတို့၏ ဘုရင်''' အဖြစ် စိုးစံခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် နိုင်ငံနှစ်ခုလုံးကို ပိုမိုနီးကပ်သော နိုင်ငံရေးပူးပေါင်းမှုဖြစ်စေရန် ရေရှည်ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း စကော့တလန်နှင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံတို့သည် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်တစ်ဦးတည်းအောက်တွင် သီးခြားလွှတ်တော်၊ တရားစီရင်ရေးနှင့် ဥပဒေများဖြင့် အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် နိုင်ငံများအဖြစ်သာ ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့သည်။ '''''မှတ်ချက်။ စကော့တလန်တွင် အုပ်ချုပ်သည့်အခါ ဆဌမမြောက်ဂျိမ်းစ်ဘုရင် ဖြစ်ပြီး အင်္ဂလန်တွင် ဘုရင်ကြီးဖြစ်လာသည့်အခါ ပထမမြောက်ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ဟု ခံယူတော်မူသည်။ ထို့ကြောင့် ဆဌမမြောက်နှင့် ပထမ ဂျိမ်းစ်ဘုရင် ဟုခေါ်ကြသည်။''''' ဂျိမ်းစ်သည် စကော့တလန်ဘုရင်မ မေရီ၏ သားတော်ဖြစ်ပြီး၊ အင်္ဂလန်ဘုရင်နှင့် အိုင်ယာလန်အရှင်သခင် သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ မြစ်တော်စပ်သူဖြစ်သောကြောင့် ထီးနန်းသုံးခုလုံးကို ဆက်ခံနိုင်ခွင့်ရှိသူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မိခင်ဖြစ်သူ ရာထူးမှ အတင်းအကျပ် နုတ်ထွက်ခိုင်းခြင်း ခံရပြီးနောက် ၎င်းသည် '''သက်တော် ၁၃ လသား အရွယ်တွင် စကော့တလန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့သည်'''။ မိခင်ဖြစ်သူမှာ ကက်သလစ်ဘာသာဝင်ဖြစ်သော်လည်း ဂျိမ်းစ်ကို ပရိုတက်စတင့်ဘာသာဝင်အဖြစ် မွေးမြူပျိုးထောင်ခဲ့သည်။ ၎င်းအရွယ်မရောက်သေးမီကာလအတွင်း ဘုရင်ခံလေးဦးက အုပ်ချုပ်ခဲ့ပြီး၊ ထိုကာလသည် ၁၅၇၈ ခုနှစ်တွင် တရားဝင်ကုန်ဆုံးခဲ့သော်လည်း ၁၅၈၃ ခုနှစ်ရောက်မှသာ အစိုးရအာဏာကို အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၅၈၉ ခုနှစ်တွင် ဒိန်းမတ်နိုင်ငံမှ အန်း နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့၏ သားသမီး သုံးဦးဖြစ်သော ဟင်နရီ ဖရက်ဒရစ်၊ အယ်လီဇဘက် နှင့် ချားလ်စ် တို့သည် အရွယ်ရောက်သည်အထိ အသက်ရှင်ခဲ့ကြသည်။ ၁၆၀၃ ခုနှစ်တွင် ဂျိမ်းစ်သည် သားသမီးမရှိဘဲ ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည့် အင်္ဂလန်တူးဒါ မင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးဘုရင်မဖြစ်သော ၎င်း၏ ဝမ်းကွဲမောင်နှမတော်စပ်သူ ပထမမြောက် အဲလီဇဘက်၏ ရာထူးကို ဆက်ခံခဲ့သည်။ ၎င်းသည် နိုင်ငံသုံးခုလုံးကို ၂၂ နှစ်ကြာ စိုးစံခဲ့ပြီး ထိုကာလကို '''ဂျာကိုဘီယံခေတ်''' ဟု လူသိများသည်။ ၁၆၀၃ ခုနှစ် ထီးနန်းများပူးပေါင်းပြီးနောက် ၎င်းသည် အင်္ဂလန်တွင်သာ အခြေစိုက်နေထိုင်ခဲ့ပြီး၊ စကော့တလန်သို့ ၁၆၁၇ ခုနှစ်တွင် တစ်ကြိမ်သာ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့ကာ မိမိကိုယ်ကိုယ် ဂရိတ်ဗြိတိန်နှင့် အိုင်ယာလန်၏ ဘုရင်အဖြစ် ခေါ်ဝေါ်သမုတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အင်္ဂလန်နှင့် စကော့တလန်အတွက် လွှတ်တော်တစ်ခုတည်း ထားရှိရန် တွန်းအားပေးခဲ့သည်။ ၎င်း၏စိုးစံမှုအတွင်း အိုင်ယာလန်မြောက်ပိုင်းသို့ ဗြိတိသျှတို့ အခြေချနေထိုင်ခြင်း နှင့် အမေရိကတိုက်များ၌ အင်္ဂလိပ်တို့ နယ်ချဲ့အခြေစိုက်ခြင်းများ စတင်ခဲ့သည်။ စကော့တလန်တွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ၅၇ နှစ်နှင့် ၂၄၆ ရက်ကြာ စိုးစံမှုသည် စကော့တလန်ဘုရင်များထဲတွင် '''သက်တမ်းအရှည်ဆုံး''' ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် စကော့တလန်တွင် ၎င်း၏ ရည်မှန်းချက်အများစုကို အောင်မြင်အောင် ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သော်လည်း အင်္ဂလန်တွင်မူ ၁၆၀၅ ခုနှစ် ယမ်းမှုန့်လုပ်ကြံမှု နှင့် အင်္ဂလန်လွှတ်တော်နှင့် ပဋိပက္ခများအပါအဝင် ကြီးမားသော အခက်အခဲများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်လက်ထက်တွင် ဝီလျံ ရှိတ်စပီးယား၊ ဂျွန် ဒန်း၊ ဘင် ဂျွန်ဆင် နှင့် ဖရန်စစ် ဘေကွန် ကဲ့သို့သော စာဆိုတော်များ၏ စာပေယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကားလာမှုနှင့်အတူ အယ်လီဇဘက်ခေတ် စာပေနှင့် ပြဇာတ်များ၏ "ရွှေခေတ်" သည် ဆက်လက်ရှင်သန်ခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်သည် စာပေအမြောက်အမြား ရေးသားခဲ့သူဖြစ်ပြီး ''Daemonologie'' (၁၅၉၇)၊ ''The True Law of Free Monarchies'' (၁၅၉၈) နှင့် ''Basilikon Doron'' (၁၅၉၉) စသည့် စာအုပ်များကို ရေးသားခဲ့သည်။ ၎င်းသည် သမ္မာကျမ်းစာကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ စောစောစီးစီး ဘာသာပြန်ဆိုခြင်း (နောက်ပိုင်းတွင် ၎င်းကို အစွဲပြု၍ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏အမြင် ဟု ခေါ်တွင်သည်) နှင့် ၁၆၀၄ ခုနှစ် ဝတ်ပြုစာအုပ် ပြင်ဆင်ခြင်းတို့ကို ပံ့ပိုးကူညီခဲ့သည်။ ခေတ်ပြိုင်နန်းတွင်းအရာရှိ အန်တိုနီ ဝဲလ်ဒွန် က ဂျိမ်းစ်အား "ခရစ်ယာန်လောကတွင် အသိဉာဏ်အရှိဆုံး လူမိုက်" (အသေးအဖွဲကိစ္စများတွင် တော်သော်လည်း အခြားကိစ္စများတွင် မိုက်မဲသူ) ဟု တင်စားခဲ့ပြီး ယင်းဂုဏ်ပုဒ်သည် ၎င်း၏စရိုက်လက္ခဏာနှင့် ယှဉ်တွဲလျက် ရှိနေခဲ့သည်။ သို့သော် ၂၀ ရာစုနောက်ပိုင်းမှစ၍ သမိုင်းပညာရှင်များသည် ဂျိမ်းစ်၏ ဂုဏ်သတင်းကို ပြန်လည်သုံးသပ်လာကြပြီး ၎င်းအား လေးနက်တည်ငြိမ်ကာ တွေးခေါ်မြော်မြင်တတ်သော ဘုရင်တစ်ဦးအဖြစ် ရှုမြင်လာကြသည်။ ၎င်းသည် ငြိမ်းချမ်းရေးမူဝါဒကို ပြတ်ပြတ်သားသား ဆုပ်ကိုင်ထားခဲ့ပြီး အထူးသဖြင့် ဥရောပအလယ်ပိုင်းကို ပျက်စီးစေခဲ့သော အနှစ်သုံးဆယ်စစ်ပွဲကဲ့သို့သော ဘာသာရေးစစ်ပွဲများတွင် ပါဝင်ပတ်သက်မှုကို ရှောင်ရှားရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ကက်သလစ် စပိန်နိုင်ငံနှင့် စစ်ဖြစ်လိုသော အင်္ဂလန်လွှတ်တော်တွင်းရှိ စစ်လိုလားသည့် အစုအဖွဲ့များ ထွက်ပေါ်လာခြင်းကို တားဆီးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ စတူးအတ်မင်းဆက်၏ ပထမဆုံး အင်္ဂလန်ဘုရင်ဖြစ်သော ၎င်းကို ဒုတိယမြောက် သားတော်ဖြစ်သူ '''ပထမမြောက် ချားလ်စ်''' က ထီးနန်းဆက်ခံခဲ့သည်။ == '''ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ဘဝအစောပိုင်း''' == === မွေးဖွားခြင်း === '''ဂျိမ်းစ်''' သည် စကော့တလန်ဘုရင်မ '''မေရီ''' နှင့် သူမ၏ ဒုတိယမြောက်ခင်ပွန်း '''ဟင်နရီ စတူးဝပ်''' ( လော့ဒ် ဒါန်လေ) တို့မှ မွေးဖွားသော တစ်ဦးတည်းသော သားတော်ဖြစ်သည်။ မေရီနှင့် ဒါန်လေတို့ နှစ်ဦးစလုံးသည် အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် ဟင်နရီ (၇) မင်းကြီး၏ သမီးတော်ကြီး မာဂရက်တူးဒါ (အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး၏ အစ်မတော်) မှတစ်ဆင့် တော်စပ်သော မြစ်တော်များ ဖြစ်ကြသည်။ မေရီ၏ စကော့တလန်နိုင်ငံအပေါ် အုပ်ချုပ်စိုးစံမှုမှာ မတည်မငြိမ်ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ သူမနှင့် ခင်ပွန်းဖြစ်သူတို့မှာ ရိုမန်ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြသည့်အတွက် ပရိုတက်စတင့် မှူးမတ်မျိုးနွယ်များ၏ ပုန်ကန်မှုကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ မေရီနှင့် ဒါန်လေတို့၏ အိမ်ထောင်ရေး အဆင်မပြေဖြစ်နေစဉ်အတွင်း ဒါန်လေသည် ပုန်ကန်သူများနှင့် တိတ်တဆိတ် မဟာမိတ်ဖွဲ့ခဲ့ပြီး ဂျိမ်းစ်မင်းသား မွေးဖွားရန် သုံးလအလိုတွင် ဘုရင်မ၏ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာအတွင်းရေးမှူး ဒါဗစ် ရစ်ဇီယို ကို လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ရာ၌ ပူးပေါင်းပါဝင်ခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်မင်းသားကို '''၁၅၆၆ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁၉ ရက်'''တွင် '''အက်ဒင်ဗာရာ ရုန်းတော်''' ၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ သူသည် ဘုရင်မ၏ သားကြီးဖြစ်ပြီး ထီးမွေနန်းမွေ ဆက်ခံမည့်သူဖြစ်သည့်အတွက် အလိုအလျောက် '''ရော့သ်ဆေးနယ်စား''' ၊ '''စကော့တလန်နိုင်ငံ၏ မင်းသားနှင့် အကြီးအကဲ''' ) ဘွဲ့ထူးများကို ရရှိခဲ့သည်။ မွေးဖွားပြီး ငါးရက်အကြာတွင် အင်္ဂလိပ်သံတမန် ဟင်နရီ ကီလီဂရူး) သည် မကျန်းမမာဖြစ်နေဆဲဖြစ်ပြီး တိုးတိုးသာ စကားပြောနိုင်ရှာသော ဘုရင်မကြီးကို လာရောက်တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ကလေးငယ်မှာ "နို့ထိန်းထံမှ နို့စို့နေပြီး"၊ "ခန္ဓာကိုယ် အချိုးအစား ပြေပြစ်ကာ ကောင်းမွန်ထက်မြက်မည့် မင်းသားတစ်ပါး ဖြစ်လာမည့် လက္ခဏာရှိသည်" ဟု မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ မင်းသားငယ်အား ဒီဇင်ဘာ ၁၇ ရက်တွင် စတာလင်ရုန်းတော် (Stirling Castle) ၌ ကျင်းပသော ကက်သလစ်ဘာသာရေး အခမ်းအနားတွင် '''"ချားလ်စ် ဂျိမ်းစ်"''' သို့မဟုတ် '''"ဂျိမ်းစ် ချားလ်စ်"''' ဟု ခရစ်ယာန်ဘာသာအမည် (ဗတ္တိဇံ) ပေးခဲ့သည်။ သူ၏ နတ်ထိန်း (မိဘကိုယ်စား စောင့်ရှောက်မည့်သူ) များမှာ - * ပြင်သစ်ဘုရင် ချားလ်စ် (၉) (ဘရီယန်နယ်စား ဂျွန် မှ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်) * အင်္ဂလန်ဘုရင်မ အဲလိဇဘတ် (၁) (ဘက်ဒ်ဖို့ဒ်နယ်စား ဖရန်စစ် ရပ်ဆဲလ် မှ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်) * ဆာဗွိုင်းနယ်စား အီမန်နျူရယ် ဖိလစ်ဘာ့တ် (သံအမတ် ဖိလစ်ဘာ့တ် ဒူခရော့ခ် မှ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုခေတ်ကာလ ဓလေ့ထုံးတမ်းအရ စိန့်အင်ဒရူးစ် ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီးအား ကလေးငယ်၏ ခံတွင်းထဲသို့ တံထွေးထွေးခွင့်ပြုရမည် ဖြစ်သော်လည်း မေရီဘုရင်မက ထိုဘုန်းတော်ကြီးကို "ကျောက်ပေါက်မာ ကူးစက်တတ်သော ဘုန်းကြီး" ဟု ခေါ်ဆိုကာ ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ပြင်သစ်လူမျိုး ဘက်စ်တီယန် ပါဂျက်ဇ် စီစဉ်သော ဧည့်ခံဖျော်ဖြေပွဲတွင် လူများက ဆက်ထရ် ( ဂရိဒဏ္ဍာရီလာ လူတစ်ပိုင်း ဆိတ်တစ်ပိုင်းသတ္တဝါ) များကဲ့သို့ ဝတ်ဆင်ပြီး အမြီးများ တပ်ဆင်ကာ ကပြခဲ့ကြရာ၊ အင်္ဂလိပ်ဧည့်သည်တော်များက ထိုအပြုအမူကို မိမိတို့အား စော်ကားရန် ရည်ရွယ်လုပ်ဆောင်ခြင်းဟု ထင်မှတ်ကာ စိတ်ဆိုးဒေါသထွက်ခဲ့ကြသည်။ လော့ဒ် ဒါန်လေ (ဂျိမ်းစ်၏ဖခင်) သည် '''၁၅၆၇ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၀ ရက်'''တွင် အက်ဒင်ဗာရာမြို့ရှိ ကာ့ခ် အို ဖီးလ်ဒ် ၌ လုပ်ကြံခံခဲ့ရပြီး၊ ၎င်းသည် ရစ်ဇီယို အသတ်ခံရမှုအတွက် ကလဲ့စားချေခြင်း ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ ဂျိမ်းစ်မင်းသားငယ်သည် သူ၏ဖခင်ပိုင်ဆိုင်သော '''အော်လ်ဘနီနယ်စား''' နှင့် '''ရော့စ်နယ်စား''' ဘွဲ့ထူးများကို ဆက်ခံခဲ့သည်။ မေရီဘုရင်မသည် ထိုအချိန်တွင်ပင် လူထုအကြား ရေပန်းစားမှု မရှိတော့ဘဲ ဖြစ်နေပြီး၊ ခင်ပွန်းဖြစ်သူ သေဆုံးပြီး သုံးလအကြာ ('''၁၅၆၇ ခုနှစ်၊ မေလ ၁၅ ရက်''') တွင် ဒါန်လေကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်ဟု လူအများ သင်္ကာမကင်းဖြစ်နေကြသော ဘော့သ်ဝဲလ်နယ်စား '''ဂျိမ်းစ် ဟက်ပ်ဘန်း''' နှင့် ထပ်မံအိမ်ထောင်ပြုလိုက်ခြင်းကြောင့် သူမအပေါ် လူထု၏ မကျေနပ်မှုများ ပိုမိုပြင်းထန်လာခဲ့သည်။ ၁၅၆၇ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ပရိုတက်စတင့် ပုန်ကန်သူများက မေရီဘုရင်မကို ဖမ်းဆီးပြီး လော့ခ်လဲဗင်ရဲတိုက် တွင် အကျဉ်းချထားခဲ့ရာ၊ သူမသည် သားတော်ကို နောက်ဘယ်သောအခါမှ ပြန်လည်မတွေ့မြင်ခဲ့ရတော့ပေ။ သူမသည် '''၁၅၆၇ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၄ ရက်'''တွင် မွေးကင်းစကလေးငယ်ဖြစ်သော '''ဂျိမ်းစ်မင်းသားငယ်အတွက် ထီးနန်းကို စွန့်လွှတ်ပေးခဲ့ရပြီး'''၊ သူမ၏ ဖအေတူမအေကွဲ မောင်တော်စပ်သူ မိုရေးနယ်စား ဂျိမ်းစ် စတူးဝပ်ကို ဘုရင်ခံအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ရသည်။ ဤဖြစ်ရပ်ကြောင့် ဂျိမ်းစ်သည် စကော့တလန်သမိုင်းတွင် မွေးကင်းစကလေးငယ်ဘဝဖြင့် နန်းတက်ခဲ့ရသည့် တတိယမြောက် ဆက်တိုက်ဖြစ်ရပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ == '''ဘုရင်ခံများ အုပ်ချုပ်သည့်ကာလ''' == ဂျိမ်းစ်မင်းသားငယ်ကို ဘေးကင်းလုံခြုံသော စတာလင်ရဲတိုက်) တွင် "ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရန်၊ ပြုစုပျိုးထောင်ရန်နှင့် ကျွေးမွေးစောင့်ရှောက်ရန်" '''မားနယ်စားနှင့် နယ်စားကတော်''' တို့ထံ အပ်နှံခဲ့သည်။ '''၁၅၆၇ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၉ ရက်'''တွင် စတာလင်မြို့ရှိ ဟိုးလီးရုဒ်ဘုရားကျောင်း၌ အော့ကနီဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီး အာဒံ ဘော့သ်ဝဲလ် က သက်တမ်း '''၁၃ လသားအရွယ်'''သာ ရှိသေးသော ဂျိမ်းစ်မင်းသားငယ်ကို စကော့တလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်အဖြစ် ဘိသိက်မြှောက်ခဲ့သည်။ နန်းတက်ပွဲ အခမ်းအနားတွင် ဂျွန် နော့စ် က သာသနာပြုတရား ဟောကြားခဲ့သည်။ စကော့တလန် အုပ်ချုပ်သူလူတန်းစားအများစု၏ ဘာသာရေးယုံကြည်ချက်နှင့်အညီ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ကို စကော့တလန် ပရိုတက်စတင့်အသင်းတော် ဝင်တစ်ဦးအဖြစ် ပျိုးထောင်ခဲ့သည်။ မင်းတိုင်ပင်အမတ်များအဖွဲ့ က ဂျော့ဂျ် ဘူခါနန် )၊ ပီတာ ယန်း ၊ အာဒံ အာစကင် နှင့် ဒါဗစ် အာစကင် တို့ကို ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ဆရာများ သို့မဟုတ် ကျူတာများအဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ ဘုရင်ငယ်၏ အဓိကဆရာကြီးဖြစ်သူ ဘူခါနန်သည် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ကို ရိုက်နှက်ဆုံးမလေ့ရှိသော်လည်း ၎င်း၏ရင်ထဲတွင် စာပေနှင့် ပညာရပ်များအပေါ် တစ်သက်တာ အမြတ်တနိုးတန်ဖိုးထားမှုကိုလည်း ကိန်းအောင်းစေခဲ့သည်။ ဘူခါနန်သည် ၎င်း၏ ''De Jure Regni apud Scotos'' ဟူသော ကျမ်းစာတွင် ရေးသားထားသည့်အတိုင်း စည်းမျက်နှာဘောင်အတွင်းရှိသော မင်းစနစ်ကို လက်ခံသည့်၊ ဘုရားသခင်ကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေသော ပရိုတက်စတင့်ဘုရင်တစ်ပါး ဖြစ်လာစေရန် ပုံသွင်းခဲ့သည်။ ၁၅၆၈ ခုနှစ်တွင် မေရီဘုရင်မသည် လော့ခ်လဲဗင်ရုန်းတော်မှ ထွက်ပြေးလွတ်မြောက်သွားခဲ့ရာမှ နှစ်ပေါင်းများစွာ အဆက်မပြတ် ဖြစ်ပွားသော အကြမ်းဖက်ပဋိပက္ခများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ မိုရေးနယ်စားသည် လန်ဆိုက်ဒ်တိုက်ပွဲ တွင် မေရီ၏တပ်များကို အနိုင်တိုက်ခဲ့သဖြင့် မေရီသည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ရပြီး ထိုနေရာတွင် အဲလိဇဘတ်ဘုရင်မ၏ အကျဉ်းချထားခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ ၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်၊ ဇန်နဝါရီ ၂၃ ရက်တွင် မိုရေးနယ်စားသည် ဂျိမ်းစ် ဟာမီလ်တန် (James Hamilton) ၏ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ နောက်ထပ် ဘုရင်ခံဖြစ်လာသူမှာ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ဖခင်ဘက်မှ အဖိုးတော်စပ်သူ လင်းနော့စ်နယ်စား '''မက်သယူ စတူးဝပ်''' ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် တစ်နှစ်အကြာတွင် မေရီကို ထောက်ခံသူများ၏ ဝင်ရောက်စီးနင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ပြင်းထန်စွာ ဒဏ်ရာရရှိကာ စတာလင်ရုန်းတော်အတွင်း၌ပင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ ၎င်း၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံသော မားနယ်စားသည်လည်း စတာလင်မြို့တွင်ပင် ပြင်းထန်သော ရောဂါဝေဒနာ ခံစားရပြီး '''၁၅၇၂ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာ ၂၈ ရက်'''တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ် မဲလ်ဗေးလ် ၏ မှတ်တမ်းအရ မားနယ်စား၏ နာမကျန်းဖြစ်မှုသည် မော်တွန်နယ်စား ဂျိမ်းစ် ဒေါက်ဂလပ်စ် ကျင်းပသော ဒဲလ်ကီးသ်နန်းတော် မိတ်ဆုံစားပွဲအပြီးတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ ထို့နောက် မော်တွန်နယ်စား သည် မားနယ်စား၏ ရာထူးနေရာကို ဆက်ခံရန် ရွေးကောက်ခံခဲ့ရပြီး၊ နည်းလမ်းပေါင်းစုံဖြင့် ကြည့်လျှင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ဘုရင်ခံများထဲတွင် '''အထိရောက်ဆုံး လုပ်ဆောင်နိုင်သူ''' ဖြစ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ၎င်း၏ လောဘရမ္မက်ကြီးမှုကြောင့် ရန်သူများပြားခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ဖခင် လော့ဒ် ဒါန်လေနှင့် တစ်ဝမ်းကွဲတော်စပ်သူ ပြင်သစ်လူမျိုး '''အက်စ်မေး စတူးဝပ်''' စကော့တလန်သို့ ရောက်ရှိလာပြီး ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ဩဇာအရှိဆုံး မျက်နှာသာပေးခံရသူ အဖြစ် လျင်မြန်စွာ နေရာရလာသောအခါ မော်တွန်နယ်စားသည် မျက်နှာသာပေးခံရမှု လျော့နည်းသွားခဲ့သည်။ '''၁၅၇၉ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာ ၁၉ ရက်'''တွင် အက်ဒင်ဗာရာမြို့သို့ ဝင်ရောက်သည့် အခမ်းအနား၌ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ကို အရွယ်ရောက်ပြီးသော အုပ်ချုပ်သူမင်းအဖြစ် တရားဝင်ကြေညာခဲ့သည်။ မော်တွန်နယ်စားသည် ဒါန်လေကို လုပ်ကြံမှုတွင် ပူးပေါင်းပါဝင်ခဲ့သည်ဟူသော စွပ်စွဲချက်ဖြင့် '''၁၅၈၁ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၂ ရက်'''တွင် ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဩဂုတ်လ ၈ ရက်တွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် အက်စ်မေး စတူးဝပ်ကို '''လင်းနော့စ်နယ်စားကြီး''' အဖြစ် တိုးမြှင့်ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး ထိုစဉ်က စကော့တလန်တွင် တစ်ဦးတည်းသော နယ်စားကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် သက်တမ်း ၁၅ နှစ်ရှိပြီဖြစ်သော ဘုရင်သည် ၎င်းနယ်စားကြီး၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုအောက်တွင် နောက်ထပ် တစ်နှစ်ခန့် ဆက်လက်ရှိနေခဲ့သည်။ == '''စကော့တလန်နိုင်ငံအား အုပ်ချုပ်ခြင်း''' == ဂျိမ်းစ်ဘုရင် အလွန်မျက်နှာသာပေးရသော လင်းနော့စ်နယ်စားကြီး သည် ပရိုတက်စတင့်ဘာသာသို့ ကူးပြောင်းလာသူ ဖြစ်သော်လည်း စကော့တလန် ကယ်လ်ဗင်ဝါဒီများ၏ ယုံကြည်မှုကို မရရှိခဲ့ပေ။ ၎င်းတို့သည် နယ်စားကြီးနှင့် ဘုရင်တို့အကြား ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာအရ ချစ်ခင်တွယ်တာမှုကို ပြသနေကြသည်ကို သတိပြုမိကြပြီး လင်းနော့စ်သည် "ဘုရင်မင်းမြတ်အား ကာမဂုဏ်ခံစားလိုစိတ် ဖြစ်ပေါ်လာစေရန် သွေးဆောင်နေသည်" ဟု စွပ်စွဲခဲ့ကြသည်။ ၁၅၈၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် "ရုသ်ဗင်စီးနင်းမှု" ဟု လူသိများလာမည့် ဖြစ်ရပ်တစ်ခု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး၊ ပရိုတက်စတင့် နယ်စားများဖြစ်ကြသည့် ဂေါရီနယ်စား ဝီလျံ ရုသ်ဗင် နှင့် အန်ဂတ်စ်နယ်စား အာချီဘောလ် ဒေါက်ဂလပ်စ် တို့သည် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ကို ရုသ်ဗင်ရုန်းတော်သို့ မျှားခေါ်ကာ ဖမ်းဆီးအကျဉ်းချခဲ့ပြီး လင်းနော့စ်ကို စကော့တလန်နိုင်ငံမှ ထွက်ခွာသွားစေရန် အကျပ်ကိုင်ခဲ့ကြသည်။ ၁၅၈၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၁၉ ရက် ဘုရင် အကျဉ်းကျနေစဉ်အတွင်း၊ ၁၅၇၉ ခုနှစ်က ဘုရင်ကိုယ်တိုင် ခန့်အပ်ခဲ့သော နန်းတွင်းဓမ္မကထိက ဂျွန် ခရိတ်ဂ်သည် ဘုရင်ထုတ်ပြန်ခဲ့သော အမိန့်ကြေညာချက်သည် သာသနာ့ဝန်ထမ်းများအပေါ် စော်ကားလွန်းလှသည်ဟု ဆိုကာ တရားပလ္လင်ပေါ်မှနေ၍ ပြင်းပြင်းထန်ထန် ပြစ်တင်ဝေဖန်ခဲ့သဖြင့် "ဘုရင်မင်းမြတ် မျက်ရည်ကျခဲ့ရရှာသည်"။ ၁၅၈၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၇ ရက်တွင် ဖော့ကလန် မှ ဂျိမ်းစ်ဘုရင် ထွက်ပြေးလွတ်မြောက်လာပြီးနောက် ၎င်း၏ တိုင်းပြည်အပေါ် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို ပိုမိုဆုပ်ကိုင်လာနိုင်ခဲ့သည်။ ဘုရင်သည် စကော့တလန်အသင်းတော် အပေါ် တော်ဝင်အာဏာ သက်ရောက်စေရန် "လူမည်းအက်ဥပဒေ" ကို အတင်းအကျပ် ပြဌာန်းခဲ့ပြီး သူ၏ဆရာဟောင်း ဘူခါနန်၏ ရေးသားချက်များကိုလည်း ရှုံ့ချခဲ့သည်။ ၁၅၈၄ ခုနှစ်မှ ၁၆၀၃ ခုနှစ်အကြားတွင် ဘုရင်သည် ထိရောက်သော တော်ဝင်အစိုးရတစ်ရပ်ကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ပြီး မှူးမတ်များအကြားတွင်လည်း အတော်အသင့် ငြိမ်းချမ်းမှုကို ဖော်ဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ဆောင်ရွက်ရာတွင် ၁၅၉၂ ခုနှစ်အထိ အစိုးရအဖွဲ့ကို ဦးဆောင်ခဲ့သူ ဂျွန် မိန်းတလန်း ၏ ကျွမ်းကျင်စွာ ကူညီပံ့ပိုးပေးမှုများ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၁၅၉၆ ခုနှစ်တွင် "အော့တေးဗီးယန်းစ်" ဟု လူသိများသော လူရှစ်ဦးပါ ကော်မရှင်တစ်ခုက ပျက်စီးယိုယွင်းနေသော ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ဘဏ္ဍာရေးအခြေအနေကို အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သော်လည်း အကျိုးစီးပွားသက်ဆိုင်သူများ၏ ဆန့်ကျင်မှုကို ခံခဲ့ရသည်။ ကက်သလစ်ဆန့်ကျင်ရေးဝါဒကြောင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော အက်ဒင်ဗာရာမြို့ အဓိကရုဏ်းအပြီး တစ်နှစ်အတွင်း ထိုကော်မရှင်ကို ဖျက်သိမ်းခဲ့ရပြီး၊ နန်းတွင်းအဖွဲ့သည်လည်း လင်လစ်ဂိုး သို့ ယာယီရွှေ့ပြောင်းခဲ့ရသည်။ ဘုရင်၏ အသက်အန္တရာယ်ကို နောက်ဆုံးအကြိမ် လုပ်ကြံရန် ကြိုးပမ်းမှုသည် ၁၆၀၀ ပြည့်နှစ် ဩဂုတ်လတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဂေါရီအိမ်တော်) ၌ ဂေါရီနယ်စား ဂျွန် ရုသ်ဗင်၏ ညီဖြစ်သူ အလက်ဇန္ဒား ရုသ်ဗင် က ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ကို ကိုယ်ထိလက်ရောက် တိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပုံရသည်။ ရုသ်ဗင်သည် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ကိုယ်ရံတော်စာမျက်နှာ ဂျွန် ရမ်ဆေး ၏ ဓားဖြင့် ထိုးသတ်ခြင်းကို ခံခဲ့ရပြီး၊ နောက်ဆက်တွဲ ဖြစ်ပွားခဲ့သော ရုန်းရင်းဆန်ခတ်မှုအတွင်း ဂေါရီနယ်စားလည်း သေဆုံးသွားခဲ့သည်။ အခင်းဖြစ်ပွားရာတွင် အသက်ရှင်ကျန်ရစ်သူ သက်သေ အနည်းငယ်သာ ရှိခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်နှင့် ရုသ်ဗင်မိသားစုတို့၏ ယခင်က သမိုင်းကြောင်းများကြောင့်လည်းကောင်း၊ ဘုရင်က ၎င်းတို့ထံတွင် ငွေကြေးအမြောက်အမြား ကြွေးမြီတင်နေသည့် အချက်ကြောင့်လည်းကောင်း ဘုရင်၏ ထွက်ဆိုချက်ကို လူတိုင်းက အကြွင်းမဲ့ မယုံကြည်ခဲ့ကြပေ။ ၁၅၈၆ ခုနှစ်တွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံနှင့် "ဘာဝစ်စာချုပ်"ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ ထိုစာချုပ်နှင့် ၁၅၈၇ ခုနှစ်တွင် ၎င်း၏မိခင် ကွပ်မျက်ခံရမှု (ထိုလုပ်ရပ်ကို ဘုရင်က "မုချမဖြစ်သင့်ဘဲ ထူးဆန်းသော လုပ်ထုံးလုပ်နည်း" ဟု ရှုံ့ချခဲ့သည်) တို့သည် နယ်စပ်တောင်ဘက်ရှိ အင်္ဂလန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံနိုင်ရန် လမ်းစပွင့်သွားစေခဲ့သည်။ အဲလိဇဘတ်ဘုရင်မကြီးသည် အိမ်ထောင်မရှိ၊ သားသမီးမထွန်းကားသဖြင့် ဂျိမ်းစ်သည် သူမ၏ ထီးနန်းကို ဆက်ခံရန် အနီးစပ်ဆုံးသူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်ထီးနန်းကို သေချာပေါက် ရရှိစေရေးသည် သူ၏ မူဝါဒ၏ အဓိက အုတ်မြစ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၅၈၈ ခုနှစ် စပိန်ရေတပ် အကျပ်အတည်းအတွင်း ၎င်းက အဲလိဇဘတ်အား "အရှင်မင်းကြီး၏ သွေးရင်းသားရင်းသားတော်နှင့် အရှင်မင်းကြီးတိုင်းပြည်၏ ရဲဘော်ရဲဘက်" အဖြစ် ပံ့ပိုးကူညီမည်ဟု ကတိပြုခဲ့သည်။ အဲလိဇဘတ်သည် ၁၅၈၆ ခုနှစ်မှစ၍ ဂျိမ်းစ်ထံသို့ နှစ်စဉ် ထောက်ပံ့ကြေးငွေများ ပေးပို့ခဲ့ရာ ၎င်းက စကော့တလန်၏ ရေးရာများအပေါ် ဩဇာသက်ရောက်စေခဲ့ပြီး၊ နောက်ပိုင်းနှစ်များတွင် ဂျိမ်းစ်သည် စုစုပေါင်း စတာလင်ပေါင် ၅၈,၅၀၀ ရရှိခဲ့သည်။ ထိုငွေများကို သောမတ်စ် ဖိုးလစ် နှင့် ရောဘတ် ဂျူစီ တို့က စီမံခန့်ခွဲခဲ့ပြီး ၎င်း၏ အတော်များများကို တော်ဝင်အဝတ်အစားများအတွက် အထည်အလိပ်များ ဝယ်ယူရာတွင် သုံးစွဲခဲ့သည်။ == '''ထိမ်းမြားမင်္ဂလာပြုခြင်း''' == ဂျိမ်းစ်သည် အမျိုးသမီးများအပေါ် စိတ်ဝင်စားမှု နည်းပါးခဲ့သဖြင့် သူ၏ လူငယ်ဘဝတစ်လျှောက်လုံး ကာမဂုဏ်စောင့်ထိန်းမှု ရှိသည်ဟု ချီးမွမ်းခြင်းခံခဲ့ရသည်။ လင်းနော့စ်နှင့် ခွဲခွာခဲ့ရပြီးနောက်တွင်လည်း သူသည် အမျိုးသားအဖော်အပေါင်းများနှင့်သာ ဆက်လက်၍ ဝန်းရံနေထိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သူ၏ အုပ်ချုပ်မှုကို ပိုမိုခိုင်မာစေရန်အတွက် သင့်တော်သော အိမ်ထောင်တစ်ခု ပြုရန် လိုအပ်ခဲ့ပြီး၊ ပရိုတက်စတင့် ဒိန်းမတ်ဘုရင် ဖရက်ဒရစ် (၂) ၏ သမီးတော်ငယ်၊ အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ် '''ဒိန်းမတ်နိုင်ငံမှ အန်းမင်းသမီး'''ကို ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ ၁၅၈၉ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ကိုပင်ဟေဂင်မြို့၌ ကိုယ်စားလှယ်ဖြင့် လက်ထပ်ပွဲ ပြုလုပ်ပြီးနောက် မကြာမီ အန်းမင်းသမီးသည် စကော့တလန်သို့ သင်္ဘောဖြင့် ထွက်ခွာခဲ့သော်လည်း မုန်တိုင်းများကြောင့် နော်ဝေကမ်းရိုးတန်းသို့ ကပ်ခဲ့ရသည်။ ပင်လယ်ကူးခရီးစဉ်ကို ဖျက်သိမ်းလိုက်ရကြောင်း ကြားသိရသောအခါ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် အန်းမင်းသမီးကို ကိုယ်တိုင်သွားရောက်ခေါ်ယူရန် ခြံရံသူအင်အား ၃၀၀ နှင့်အတူ လိုက်သ် ဆိပ်ကမ်းမှ သင်္ဘောဖြင့် ထွက်ခွာခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင် ဒေးဗစ် ဟဲရစ် ဝီလ်ဆင်က ဤဖြစ်ရပ်ကို "သူ့ဘဝ၏ တစ်ခုတည်းသော ရိုမန်းတစ်ဆန်သည့် အခိုက်အတန့်" ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ ဤဖြစ်ရပ်ကြောင့် ဂျိမ်းစ်နှင့် အနာဂတ် ဒိန်းမတ်ဘုရင် ခရစ်ရှန် (၄) တို့အကြား အပြန်အလှန် ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်မှု ရရှိခဲ့ပြီး ခရစ်ရှန် (၄) လန်ဒန်သို့ နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် လာရောက်လည်ပတ်ပြီးနောက် ထိုဘုရင်နှစ်ပါးအကြား ဆက်ဆံရေး ပိုမိုခိုင်မာလာခဲ့သည်။ အန်းနှင့် ဂျိမ်းစ်တို့သည် နိုဝင်ဘာ ၂၃ ရက်တွင် အော့စလိုမြို့ရှိ ဘုန်းတော်ကြီးနန်းတော် ၌ တရားဝင် ထိမ်းမြားမင်္ဂလာပြုခဲ့ကြသည်။ ဂျိမ်းစ်သည် တင်တောင်းပဏ္ဏာအဖြစ် ဒိန်းမတ် ဒါလာ ၇၅,၀၀၀ နှင့် ယောက္ခမဖြစ်သူ ဆိုဖီ ထံမှ လက်ဖွဲ့အဖြစ် ဒါလာ ၁၀,၀၀၀ ရရှိခဲ့သည်။ အယ်လ်စီနို နှင့် ကိုပင်ဟေဂင်တို့တွင် ခေတ္တနေထိုင်ပြီး တိုင်ခို ဗြာဟေး (နက္ခတ်ဗေဒင်ပညာရှင်) နှင့် တွေ့ဆုံပြီးနောက် ဂျိမ်းစ်နှင့် အန်းတို့သည် ၁၅၉၀ ပြည့်နှစ် မေလ ၁ ရက်တွင် စကော့တလန်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်။ အချက်အလက်အားလုံးအရ ဂျိမ်းစ်သည် အစပိုင်းတွင် အန်းအပေါ် အလွန်စွဲလန်းခဲ့ပြီး ၎င်းတို့အိမ်ထောင်ရေး၏ အစောပိုင်းနှစ်များတွင် သူမအပေါ် အမြဲတစေ စိတ်ရှည်မှုနှင့် ချစ်ခင်မြတ်နိုးမှုကို ပြသခဲ့ပုံရသည်။ ၎င်းတို့သည် နန်းတွင်းသူနန်းတွင်းသားများ၏ မင်္ဂလာပွဲ အခမ်းအနားများသို့ တက်ရောက်ခဲ့ကြပြီး မျက်နှာဖုံးစွပ် ကခုန်ပွဲ ဝတ်စုံများဖြင့် အတူတကွ ကခဲ့ကြသည်။ တော်ဝင်ဇနီးမောင်နှံသည် အရွယ်ရောက်သည်အထိ အသက်ရှင်ကျန်ရစ်သော သားသမီးသုံးဦး ထွန်းကားခဲ့သည် - * '''ဟင်နရီ ဖရက်ဒရစ်''' (ဝေလမင်းသား) - ၁၆၁၂ ခုနှစ်တွင် အသက် ၁၈ နှစ်အရွယ်၌ အူရောင်ငန်းဖျားရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်သည်။ * '''အဲလိဇဘတ်''' - နောက်ပိုင်းတွင် ဘိုဟီးမီးယားဘုရင်မ ဖြစ်လာသည်။ * '''ချားလ်စ်''' - ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံသူ (ပထမမြောက်ချားလ်စ်ဘုရင်ကြီး)။ ၁၆၁၃ ခုနှစ်တွင် စကော့တလန်လူမျိုး သံတမန်နှစ်ဦးဖြစ်ကြသည့် ဂျိမ်းစ် စပန်းစ် နှင့် ရောဘတ် အန်စထရူသာ တို့သည် ဒိန်းမတ်နှင့် ဆွီဒင်နိုင်ငံတို့အကြား ငြိမ်းချမ်းရေးရရှိရန် စေ့စပ်ညှိနှိုင်းပေးခဲ့သည်။ အန်းဘုရင်မသည် နာမကျန်းမှု ဝေဒနာများကို မကြာခဏ ခံစားခဲ့ရပြီး ၁၆၁၇ ခုနှစ်မှစ၍ ပြင်းထန်စွာ ဖျားနာခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် သူမ၏ နောက်ဆုံး နာမကျန်းဖြစ်ချိန်အတွင်း သုံးကြိမ်သာ လာရောက်ကြည့်ရှုခဲ့သည်။ သူမသည် ခင်ပွန်းဖြစ်သူထက် စော၍ ၁၆၁၉ ခုနှစ် မတ်လတွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ === '''စုန်းမရှာဖွေမှုများ''' === ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် စုန်းမရှာဖွေနှိမ်နင်းမှုများနှင့် အကျွမ်းတဝင်ရှိပြီးသားဖြစ်သည့် ဒိန်းမတ်နိုင်ငံသို့ သွားရောက်လည်ပတ်ခဲ့ပြီးနောက်၊ စုန်းကဝေအတတ်ပညာရပ်ကို လေ့လာလိုက်စားရန် စိတ်ဝင်စားမှု နိုးကြားလာခဲ့ပြီး ၎င်းပညာရပ်ကို ဓမ္မပညာ ၏ ခက်မတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ သူသည် စကော့တလန်နိုင်ငံ၏ ၁၅၆၃ ခုနှစ် စုန်းကဝေအတတ်ဆိုင်ရာ အက်ဥပဒေအောက်တွင် ပထမဆုံးအကြိမ် အကြီးအကျယ် စုန်းမအမဲလိုက် နှိမ်နင်းမှုဖြစ်သည့် "နော့သ် ဘာဝစ် စုန်းမခွင်" သို့ ကိုယ်တိုင်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ သင်္ဘောကို မုန်တိုင်းများတိုက်ခတ်စေရန် စုန်းကဝေအတတ်ကို အသုံးပြုခဲ့သည်ဟူသော စွပ်စွဲချက်ဖြင့် လူအတော်များများ ပြစ်ဒဏ်စီရင်ခြင်း ခံခဲ့ရပြီး၊ ထိုသူများထဲတွင် အက်ဂ်နက်စ် ဆမ်ဆန်မှာ အထင်ရှားဆုံးဖြစ်သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် စုန်းမများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည့် အန္တရာယ်ကို စိုးရိမ်လာခဲ့ပြီး သူကိုယ်တိုင် ပါဝင်ပတ်သက်ခဲ့သည့် အတွေ့အကြုံများကို အခြေခံကာ ၁၅၉၇ ခုနှစ်တွင် ''Daemonologie'' (မိစ္ဆာဗေဒ) အမည်ရှိ ကျမ်းစာတစ်စောင်ကို ရေးသားခဲ့သည်။ ၎င်းကျမ်းစာသည် စုန်းကဝေအတတ် လုပ်ဆောင်မှုများကို ဆန့်ကျင်ထားပြီး ရှေးဟောင်းရှိတ်စပီးယား၏ ''Macbeth'' (မက္ကဘတ်) ပြဇာတ်အတွက် နောက်ခံအချက်အလက်များကို ပံ့ပိုးပေးခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် စုန်းမဟု စွပ်စွဲခံရသော အမျိုးသမီးများကို ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ရာတွင် ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ ကြီးကြပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၅၉၉ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် သူ၏ အမြင်များမှာ ပိုမိုဝေဖန်ပိုင်းခြားတတ်လာပြီး သံသယစိတ် ရှိလာခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် သူ၏သားတော် ဟင်နရီမင်းသားထံသို့ အင်္ဂလန်နိုင်ငံမှနေ၍ ရေးသားခဲ့သော ပေးစာတစ်စောင်တွင် ဘုရင်က - "ဟိုကောင်မလေးရဲ့ ဟန်ဆောင်လိမ်ညာမှုကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့တဲ့အတွက် ဝမ်းမြောက်ပါတယ်။ မင်းဟာ အဲဒီလို လိမ်ညာမှုတွေကို ဖော်ထုတ်ရာမှာ ငါ့ရဲ့ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံနိုင်တဲ့သူ ဖြစ်ပါစေလို့ ဘုရားသခင်ထံ ဆုတောင်းပါတယ်။ ... အခုခေတ်မှာ ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ တန်ခိုးပြာဋိဟာရ အများစုဟာ လှည့်စားမှုတွေသာ ဖြစ်နေတတ်တာမို့ စွပ်စွဲချက်တွေကို ယုံကြည်တဲ့နေရာမှာ တရားသူကြီးတွေ ဘယ်လောက်အထိ သတိထားသင့်တယ်ဆိုတာ မင်းမြင်နိုင်ပါတယ်" ဟု ရေးသားချီးမွမ်းခဲ့သည်။ === ကုန်းမြင့်ဒေသနှင့် ကျွန်းစုများအရေး === ၁၄၉၃ ခုနှစ်တွင် စကော့တလန်ဘုရင် စတုတ္ထမြောက်ဂျိမ်းစ်ဘုရင် က အနောက်ဘက်ကျွန်းစုများ၏ အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာ ကို အဓမ္မဖျက်သိမ်းခဲ့ခြင်းကြောင့် အနောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းဒေသတွင် ရုန်းရင်းဆန်ခတ် အခြေအနေများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ် (၄) သည် ဟက်ဘရိုက်စ်ကျွန်းစု ၏ စနစ်တကျ ဖွဲ့စည်းထားသော စစ်အင်အားကို နှိမ်နင်းနိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ သူနှင့် သူ့နောက်တက်သည့် ဘုရင်များသည် အစားထိုး အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သစ်တစ်ခု ပံ့ပိုးပေးရန် ဆန္ဒ သို့မဟုတ် စွမ်းဆောင်ရည် မရှိခဲ့ကြပေ။ ထို့ကြောင့် ၁၆ ရာစုကို ''linn nan creach'' ဟုခေါ်သည့် "လုယက်တိုက်ခိုက်မှုများပြားသောခေတ်" ဟု သိကြသည်။ ထို့ပြင် ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု (Reformation) ၏ သက်ရောက်မှုများသည် ဂေလစ်စကားပြောဒေသ သို့ ရောက်ရှိရန် နှေးကွေးခဲ့သဖြင့်၊ ဤဒေသနှင့် ဗဟိုချက်မနိုင်ငံရေးထိန်းချုပ်ရာဒေသ အကြားတွင် ဘာသာရေးအရ သပ်လျှိုခွဲခြားသကဲ့သို့ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၅၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပဉ္စမမြောက်ဂျိမ်းစ်ဘုရင် သည် ဟက်ဘရိုက်စ်ကျွန်းစုသို့ လှည့်လည်ခဲ့ပြီး မျိုးနွယ်စုခေါင်းဆောင်များကို ၎င်းနှင့်အတူ လိုက်ပါရန် အတင်းအကျပ်စေခိုင်းခဲ့သဖြင့် ခေတ္တမျှ ငြိမ်းချမ်းသွားခဲ့သော်လည်း၊ မကြာမီ မျိုးနွယ်စုများအကြား ပြန်လည်ပဋိပက္ခဖြစ်ပွားခဲ့ကြသည်။ ဂျိမ်းစ် (၆) အုပ်ချုပ်ချိန်အတွင်း၌မူ ဟက်ဘရိုက်စ်ကျွန်းစုသားများကို စကော့တလန် ခရစ်ယာန်ဘာသာနှင့် နိုင်ငံတော်၏ မွေးဖွားရာအခြေခံမြေအဖြစ် မရှုမြင်တော့ဘဲ ဥပဒေမဲ့ရိုင်းစိုင်းသူများအဖြစ် သရုပ်ဖော်ခဲ့ကြသည်။ တရားဝင်စာရွက်စာတမ်းများတွင် ကုန်းမြင့်ဒေသ (Highlands) ရှိ လူမျိုးစုများကို "ဘုရားသခင်ကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေခြင်းနှင့် သိနားလည်ခြင်းကင်းမဲ့သူများ" နှင့် "ရိုင်းစိုင်းအောက်တန်းကျသော ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှု အမျိုးမျိုး" ကို ပြုလုပ်တတ်သူများအဖြစ် ဖော်ပြခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ် (၄) နှင့် ဂျိမ်းစ် (၅) တို့ ကောင်းစွာပြောဆိုနိုင်ခဲ့ကြသော "ဂေလစ်ဘာသာစကား" (Gaelic language) ကို ဂျိမ်းစ် (၆) ခေတ်တွင် "အားစ်" (Erse) သို့မဟုတ် အိုင်းရစ်ရှ်ဘာသာစကားဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြပြီး ၎င်းစကားမှာ မွေးရာပါမဟုတ်ဘဲ သူစိမ်းပြင်ပစကားဖြစ်သည်ဟူသော သဘောကို သက်ရောက်စေခဲ့သည်။ လွှတ်တော်က ဂေလစ်ဘာသာစကားသည် ကုန်းမြင့်ဒေသသားများ၏ အပြစ်အနာအဆာများအတွက် အဓိကအကြောင်းရင်းဖြစ်သည်ဟု ဆုံးဖြတ်ကာ ၎င်းဘာသာစကားကို ပယ်ဖျက်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့သော နောက်ခံအခြေအနေများကြောင့် ၁၅၉၈ ခုနှစ်တွင် ဂျိမ်းစ် (၆) သည် "ဖိုက်ဖ်ဒေသမှ အမျိုးကောင်းသား စွန့်စားသူများ" (Gentleman Adventurers of Fife) အား "အလွန်ရိုင်းစိုင်းလှသော လူးဝစ်ကျွန်း" (Isle of Lewis) ကို ယဉ်ကျေးအောင်လုပ်ဆောင်ရန် အခွင့်အာဏာ ပေးခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်က နယ်သစ်တည်သူများသည် ဒေသခံများနှင့် "သဘောတူညီချက်အရ" မဟုတ်ဘဲ "၎င်းတို့ကို အမြစ်ပြတ်ချေမှုန်းခြင်းဖြင့်" လုပ်ဆောင်ရမည်ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ စတိုနိုဝေး (Stornoway) သို့ ၎င်းတို့ ဆိုက်ရောက်ချိန်တွင် ကနဦး၌ အဆင်ပြေခဲ့သော်လည်း၊ မာဒေါ့ခ် မက်လောက်ဒ် (Murdoch MacLeod) နှင့် နေးလ် မက်လောက်ဒ် (Neil MacLeod) တို့ ဦးဆောင်သော ဒေသခံတပ်များ၏ တိုက်ထုတ်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ နယ်သစ်တည်သူများသည် ၁၆၀၅ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယအကြိမ် ထပ်မံကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း ထိုရလဒ်အတိုင်းပင် ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ၁၆၀၇ ခုနှစ်တွင် ပြုလုပ်သော တတိယအကြိမ် ကြိုးပမ်းမှုမှသာ ပိုမိုအောင်မြင်မှု ရရှိခဲ့သည်။ ၁၆၀٩ ခုနှစ်တွင် "အိုင်အိုနာ ပြဌာန်းချက်များ" (Statutes of Iona) ကို ဥပဒေအဖြစ် ပြဌာန်းခဲ့ပြီး၊ ၎င်းဥပဒေအရ မျိုးနွယ်စုခေါင်းဆောင်များသည် ကုန်းမြင့်ဒေသရှိ ခရစ်ယာန်ဂိုဏ်းအုပ်နယ်မြေများအတွက် ပရိုတက်စတင့်ဓမ္မဆရာများကို ထောက်ပံ့ရန်၊ လှည့်လည်တေးဆိုသူ (Bards) များကို ဥပဒေပြင်ပအဖြစ် သတ်မှတ်ရန်၊ ၎င်းတို့၏ လုပ်ဆောင်ချက်များအတွက် အဖြေပေးရန် အက်ဒင်ဗာရာမြို့သို့ ပုံမှန်အစီရင်ခံရန်နှင့် ၎င်းတို့၏ ထီးမွေနန်းမွေဆက်ခံမည့်သူများကို အင်္ဂလိပ်စကားပြော ပရိုတက်စတင့်ကျောင်းများတွင် ပညာသင်ကြားစေရန် စကော့တလန်အောက်ပိုင်းဒေသ (Lowland Scotland) သို့ စေလွှတ်ရန် လိုအပ်ခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် "ဂေလစ်ဘာသာစကားကို အမြစ်ပြတ်ချေမှုန်းရန်၊ ၎င်း၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုကို ဖျက်ဆီးရန်နှင့် ၎င်းကို ထိန်းသိမ်းထားသူများကို နှိပ်ကွပ်ရန် အတိအကျ ရည်ရွယ်ထားသော" လုပ်ငန်းစဉ်ကြီး စတင်ခဲ့လေသည်။ မြောက်ဘက်ကျွန်းစုများတွင်မူ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ တစ်ဝမ်းကွဲတော်စပ်သူ အော့ကနီနယ်စား ပက်ထရစ် စတူးဝပ် (Patrick Stewart, Earl of Orkney) က အိုင်အိုနာပြဌာန်းချက်များကို ဆန့်ကျင်ခဲ့သောကြောင့် အကျဉ်းချခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ လင်မယားမမြောက်ဘဲ မွေးဖွားသောသား ရောဘတ်သည် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ကို မအောင်မြင်သော ပုန်ကန်မှုတစ်ခု ပြုလုပ်ခဲ့သဖြင့် နယ်စားကြီးနှင့် ၎င်း၏သားဖြစ်သူတို့မှာ ကြိုးပေးကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ၎င်းတို့၏ ပိုင်ဆိုင်မှုမြေယာများကို သိမ်းယူခဲ့ပြီး အော့ကနီ (Orkney) နှင့် ရှက်တလန် (Shetland) ကျွန်းစုများကို ဘုရင်နိုင်ငံတော်ပိုင်အဖြစ် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ == '''ဘုရင်စနစ် သီအိုရီ''' == ၁၅၉၇-၉၈ ခုနှစ်တွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ''The True Law of Free Monarchies'' (လွတ်လပ်သော ဘုရင်စနစ်များ၏ မှန်ကန်သောဥပဒေ) နှင့် ''Basilikon Doron'' (တော်ဝင်လက်ဆောင်) ကျမ်းစာများကို ရေးသားခဲ့ပြီး ၎င်းကျမ်းများတွင် ဘုရင်စနစ်အတွက် ဓမ္မပညာဆိုင်ရာ အခြေခံအချက်ကို အကျိုးအကြောင်းပြ ဆွေးနွေးထားသည်။ ''True Law'' (မှန်ကန်သောဉပဒေ) ကျမ်းတွင် သူက "ဘုရင်တို့၏ တရားဝင်သော နတ်ပေးအာဏာ" (Divine right of kings) ကို ချပြခဲ့ပြီး၊ ကျမ်းစာလာ အကြောင်းပြချက်များအရ ဘုရင်များသည် အခြားသော လူသားများထက် ပိုမိုမြင့်မြတ်သော သတ္တဝါများဖြစ်သည်ဟု ရှင်းလင်းထားသော်လည်း "အမြင့်ဆုံးထိုင်ခုံသည် ထိုင်ရန်အချောချောဆုံး (အန္တရာယ်အရှိဆုံး) ဖြစ်သည်" ဟု ဆိုခဲ့သည်။ ထိုစာတမ်းက အကြွင်းမဲ့အာဏာပိုင် ဘုရင်စနစ်သီအိုရီကို တင်ပြထားပြီး ဘုရင်တစ်ပါးသည် တော်ဝင်အထူးအာဏာဖြင့် ဥပဒေသစ်များကို ပြဌာန်းနိုင်သော်လည်း ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းများနှင့် ဘုရားသခင်ကိုလည်း ရိုသေဂရုစိုက်ရမည်ဖြစ်ကြောင်း၊ အကယ်၍ မိုက်မဲသောဘုရင်များကို အပြစ်ပေးရန် လိုအပ်ပါက ဘုရားသခင်က "မိမိအလိုရှိရာ ကပ်ဆိုးဒဏ်ချက်များကို ဖန်တီးနှိပ်ကွပ်လိမ့်မည်" ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ''Basilikon Doron'' (တော်ဝင်လက်ဆောင်) ကျမ်းကိုမူ အသက်လေးနှစ်အရွယ် ဟင်နရီမင်းသားအတွက် လမ်းညွှန်စာအုပ်အဖြစ် ရေးသားခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ဘုရင်အဖြစ် အုပ်ချုပ်ရေးအတွက် ပိုမိုလက်တွေ့ကျသော လမ်းညွှန်ချက်များကို ပေးထားသည်။ ဤလက်ရာသည် အလွန်အရေးအသားကောင်းမွန်ပြီး ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ စကားပြေအရေးအသားများထဲတွင် အကောင်းဆုံးနမူနာတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ ပါလီမန်လွှတ်တော်များကို ဘုရင်၏ "အဓိကတရားရုံး" မျှသာဟု နားလည်ထားသော ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ အယူအဆက အင်္ဂလန်အောက်လွှတ်တော် (House of Commons) နှင့် နောက်ပိုင်းတွင် ကြုံတွေ့ရမည့် အခက်အခဲများကို ကြိုတင်အရိပ်အယောင် ပြနေခဲ့သည်။ သူက ဟင်နရီမင်းသားအား "ဥပဒေသစ်များ ပြဌာန်းရန် အလွန်တရာ လိုအပ်မှလွဲ၍ ပါလီမန်များကို မခေါ်ယူပါနှင့်၊ ထိုသို့ လိုအပ်ခြင်းမျိုးကလည်း ဖြစ်ခဲလှသည်" ဟု လမ်းညွှန်ခဲ့သည်။ ''True Law'' ကျမ်းတွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်က ပဒေသီယယ်ရှင်ဘုရင်တစ်ပါးသည် မိမိ၏ လက်အောက်ခံနယ်မြေကို ပိုင်ဆိုင်သကဲ့သို့ တိုင်းပြည်ကို ပိုင်ဆိုင်သည်ဟု အခိုင်အမာဆိုထားသည်။ အကြောင်းမှာ ဘုရင်များသည် "မည်သည့် လူတန်းစား အဆင့်အတန်း သို့မဟုတ် ပါလီမန်များ မပေါ်ပေါက်မီ၊ ဥပဒေများ မပြဌာန်းမီကတည်းက ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ အစပိုင်းတွင် ဘုရင်များသာ အလုံးစုံပိုင်ဆိုင်သော မြေယာများကို ၎င်းတို့က ခွဲဝေပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဘုရင်များသည် ဥပဒေများကို ဖန်တီးသူများနှင့် စတင်သူများဖြစ်ပြီး၊ ဥပဒေများက ဘုရင်များကို ဖန်တီးခဲ့ခြင်းမဟုတ်ကြောင်း မလွဲမသွေ သက်ရောက်နေပါသည်" ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ == '''စာပေနှင့် ပြဇာတ်အနုပညာကို အားပေးချီးမြှောက်မှု''' == ၁၅၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနှင့် ၁၅၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် မိမိ၏ မွေးရပ်မြေမှ စာပေအနုပညာကို မြှင့်တင်ခဲ့သည်။ သူသည် ၁၅၈၄ ခုနှစ်၊ အသက် ၁၈ နှစ်အရွယ်တွင် ''Some Rules and Cautions to be Observed and Eschewed in Scottish Prosody'' (စကော့တလန် ကဗျာလင်္ကာစပ်နည်းတွင် လိုက်နာရန်နှင့် ရှောင်ကြဉ်ရန် စည်းကမ်းချက်များနှင့် သတိပေးချက်အချို့) ဟူသော ကျမ်းစာကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ကဗျာရေးဖွဲ့နည်း လမ်းညွှန်စာအုပ်ဖြစ်သလို၊ ဉာဏ်သစ်အလင်းခေတ် ၏ အခြေခံမူများကို အသုံးချ၍ မိမိ၏ မိခင်ဘာသာစကားဖြစ်သော စကော့ဘာသာစကား ၏ ကဗျာရိုးရာဓလေ့ကို ဖော်ပြထားခြင်းလည်း ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် သူသည် စာပေနှင့် ဂီတပညာရပ် နှစ်ခုစလုံး ဆက်စပ်နေသည်ဟု ရှုမြင်သဖြင့် ဂီတသင်ကြားမှုကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲရန်နှင့် မြှင့်တင်ရန်အတွက် ဥပဒေကြောင်းအရ ပြဌာန်းချက်များကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ သူ၏ အုပ်ချုပ်မှုအတွင်း ပြဌာန်းခဲ့သော အက်ဥပဒေတစ်ခုတွင် စကော့တလန်မြို့ပြ များအနေဖြင့် တေးဂီတကျောင်း များတွင် ဂီတသင်ကြားမှုကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲရန်နှင့် ထောက်ပံ့ကူညီရန် တိုက်တွန်းထားသည်။ ဤရည်မှန်းချက်များကို ပိုမိုအောင်မြင်စေရန်အတွက် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် နောင်တွင် ဝေဖန်ရေးသမားများက "ကက်စတေးလျန်း ဝိုင်းတော်သားများ" ) ဟု ခေါ်ဆိုကြမည့် စကော့တလန် ဂျကိုဘီယံ နန်းတွင်းကဗျာဆရာများနှင့် ဂီတပညာရှင်များ အစုအဖွဲ့၏ နာယကအဖြစ်လည်းကောင်း၊ အကြီးအကဲအဖြစ်လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထိုအဖွဲ့တွင် ဝီလျံ ဖောင်လာ နှင့် ဘုရင်၏ အကြိုက်ဆုံးဖြစ်သူ အလက်ဇန္ဒား မွန်ဂိုမေရီ တို့ အပါအဝင် အခြားသူများ ပါဝင်ကြသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ကိုယ်တိုင်သည်လည်း ကဗျာဆရာတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ၎င်းအဖွဲ့၏ လက်တွေ့ကဗျာရေးဖွဲ့နေသော အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရခြင်းကို ဝမ်းမြောက်ဂုဏ်ယူခဲ့သည်။ ၁၅၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနှောင်းပိုင်းသို့ ရောက်သောအခါ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် အင်္ဂလန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံရန် အလားအလာ ပိုမိုများပြားလာခြင်းကြောင့် မိခင်စကော့တလန်၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုကို အလေးထားမှုမှာ အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ လျော့နည်းသွားခဲ့သည်။ ဝီလျံ အလက်ဇန္ဒားနှင့် အခြားသော နန်းတွင်းကဗျာဆရာများသည် ၎င်းတို့၏ ရေးသားမှု ဘာသာစကားကို အင်္ဂလိပ်ဆန်အောင် စတင်ပြောင်းလဲခဲ့ကြပြီး ၁၆၀၃ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် ဘုရင်နှင့်အတူ လန်ဒန်မြို့သို့ လိုက်ပါသွားခဲ့ကြသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် စာပေလောကတွင် ကိုယ်တိုင်တက်ကြွစွာ ပါဝင်သူနှင့် နာယကတစ်ဦးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ရှုထောင့်ပေါင်းစုံမှကြည့်လျှင် အင်္ဂလိပ်ဉာဏ်သစ်အလင်းခေတ် ကဗျာနှင့် ပြဇာတ်အနုပညာအတွက် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုပေးနိုင်ခဲ့သည့် ထူးခြားသောအရှိန်အဝါရှိသူတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ သူ၏ လက်ထက်တွင် ထိုအနုပညာရပ်များသည် အမြင့်ဆုံးအဆင့်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သူ၏ဘိုးဘေးဖြစ်သူ စကော့တလန်ဘုရင် ဂျိမ်းစ် (၁) အပါအဝင် စကော့တလန်ရိုးရာ မြင့်မားသောအရေးအသား စတိုင်များကို အားပေးချီးမြှောက်မှုမှာမူ ဘေးဖယ်ခြင်း ခံလိုက်ရသည်။ ၁၅၉၉ ခုနှစ်တွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ပြဇာတ်အနုပညာကို အားပေးထောက်ခံကြောင်း ခိုင်မာသော အရိပ်အယောင်တစ်ခုကို ပြသခဲ့သည်။ သူသည် ပြုပြင်ပြောင်းလဲထားသော စကော့တလန်အသင်းတော် ၏ ကန့်ကွက်မှုများကို ပယ်ချကာ အင်္ဂလိပ်ပြဇာတ်အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့အတွက် အက်ဒင်ဗာရာမြို့၏ High Street လမ်းမကြီးအလွန်တွင် ပြဇာတ်ရုံတစ်ခု ပံ့ပိုးပေးရမည်ဟု အတင်းအကျပ် အမိန့်ချမှတ်ခဲ့သည်။ == '''အင်္ဂလန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံခြင်း''' == ၁၆၀၁ ခုနှစ်မှစ၍ အဲလိဇဘတ်ဘုရင်မကြီး၏ ဘဝနောက်ဆုံးနှစ်များတွင် အင်္ဂလိပ်နိုင်ငံရေးသမားအချို့—အထူးသဖြင့် သူမ၏ အဓိကဝန်ကြီး ရောဘတ် ဆီစီလ်—သည် ထီးနန်းဆက်ခံမှု ချောမွေ့အဆင်ပြေစေရန်အတွက် ကြိုတင်ပြင်ဆင်သောအားဖြင့် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်နှင့် လျှို့ဝှက်စာပေးစာယူ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ ဘုရင်မကြီး ကွယ်လွန်ခါနီးအချိန် ဖြစ်သော ၁၆၀၃ ခုနှစ် မတ်လတွင် ဆီဆင်လ်သည် အင်္ဂလန်ထီးနန်းဆက်ခံမည့် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ကြေညာချက်မူကြမ်းကို ပေးပို့ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘတ်ဘုရင်မကြီးသည် မတ်လ ၂၄ ရက် မိုးသောက်ယံအချိန်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းနေ့ နှောင်းပိုင်းတွင်ပင် လန်ဒန်မြို့၌ ဂျိမ်းစ်အား အင်္ဂလန်ဘုရင်အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ ဧပြီလ ၅ ရက်နေ့တွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် လန်ဒန်သို့ သွားရောက်ရန် အက်ဒင်ဗာရာမြို့မှ ထွက်ခွာခဲ့ပြီး သုံးနှစ်တစ်ကြိမ် ပြန်လာပါမည်ဟု ကတိပြုခဲ့သော်လည်း (ထိုကတိကို သူ မတည်ခဲ့ပါ)၊ တောင်ဘက်သို့ ဖြည်းညှင်းစွာ ခရီးဆက်ခဲ့သည်။ လမ်းခရီးတစ်လျှောက်ရှိ ဒေသခံမှူးမတ်များက သူ့ကို ခမ်းနားကြီးကျယ်စွာ ဧည့်ခံကျွေးမွေးခဲ့ကြပြီး၊ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် သူ၏နယ်မြေအသစ်နှင့် လက်အောက်ခံပြည်သူများ၏ ချမ်းသာကြွယ်ဝမှုကို အံ့သြမှင်တက်ခဲ့ကာ မိမိကိုယ်မိမိ "ကျောက်ဆောင်ကုတင်ကို စွန့်ပြီး ထူထဲအိစက်တဲ့ ကြက်မွှေးမွေ့ရာနဲ့ လဲလှယ်လိုက်ရသလိုပဲ" ဟု ပြောဆိုခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် အဲလိဇဘတ်ဘုရင်မကြီး၏ သင်္ဂြိုဟ်ပွဲအပြီး ကိုးရက်အကြာဖြစ်သော မေလ ၇ ရက်နေ့တွင် မြို့တော်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ သူ၏ လက်အောက်ခံပြည်သူအသစ်များသည် ထီးနန်းဆက်ခံမှုကြောင့် တိုင်းပြည်အတွင်း ဆူပူအုံကြွမှု သို့မဟုတ် ပြင်ပကျူးကျော်မှုများ မဖြစ်ပွားခဲ့သည့်အတွက် စိတ်သက်သာရာရကာ ဘုရင်သစ်ကို ဖူးမြော်ရန် တိုးဝှေ့လာခဲ့ကြသည်။ လန်ဒန်သို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် သူသည် လာရောက်ကြည့်ရှုကြသော လူအုပ်ကြီး၏ ဝိုင်းဝန်းအုံခဲခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ အင်္ဂလန်နန်းတက်ပွဲ အခမ်းအနားကို ၁၆၀၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။ သို့သော် ပလိပ်ရောဂါကူးစက်ပြန့်ပွားမှုကြောင့် ပွဲလမ်းသဘင် ဆင်နွှဲမှုများကို ကန့်သတ်ခဲ့ရသည်။ သောမတ်စ် ဒက်ကာ နှင့် ဘန် ဂျွန်ဆင် ကဲ့သို့သော ပြဇာတ်ကဗျာဆရာများက ခမ်းနားထည်ဝါသော ပုံဆောင်ခိုင်းနှိုင်းချက်များဖြင့် စီစဉ်တင်ဆက်သည့် လန်ဒန်မြို့သို့ တော်ဝင်ဝင်ရောက်ခြင်း အခမ်းအနားကိုမူ ၁၆၀၄ ခုနှစ် မတ်လ ၁၅ ရက်နေ့သို့ ရွှေ့ဆိုင်းခဲ့ရသည်။ ဒက်ကာက ထိုမြင်ကွင်းကို "လမ်းမတွေပေါ်မှာ လူတွေနဲ့ ချင်းချင်းထပ်နေပြီး၊ အဖိုးတန်ကုန်ပစ္စည်းတွေနေရာမှာ ကလေးတွေကို ဆိုင်ခန်းတွေလို ခင်းကျင်းထားသလိုပဲ၊ ပွင့်ဟနေတဲ့ ပြတင်းပေါက်မှန်မှန်သမျှမှာလည်း အမျိုးသမီးတွေနဲ့ ပြည့်နှက်နေတယ်" ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဂျိမ်းစ်ဘုရင် ဆက်ခံခဲ့သည့် အင်္ဂလန်ဘုရင်နိုင်ငံတော်တွင် စိန်ခေါ်မှုပြဿနာများ ရှိနေခဲ့သည်။ ကုန်သွယ်မှု လက်ဝါးကြီးအုပ်မှုများနှင့် အခွန်အတုပ်ကြီးလေးမှုများကြောင့် ပြည်သူများအကြား မကျေနပ်မှုများ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဖြစ်ပေါ်နေပြီး၊ အိုင်ယာလန်နိုင်ငံအတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော စစ်ပွဲစရိတ်များသည်လည်း အစိုးရအဖွဲ့အတွက် ကြီးလေးသော ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုး ဖြစ်လာခဲ့ကာ ထိုအချိန်တွင် အစိုးရ၌ စတာလင်ပေါင် ၄၀၀,၀၀၀ မျှ အကြွေးတင်ရှိနေခဲ့သည်။ == '''အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် စတင်စိုးစံခြင်းနှင့် ဂရိတ်ဗြိတိန်ဘုရင်''' == ထီးနန်းဆက်ခံမှုမှာ ချောမွေ့ပုံရပြီး ပြည်သူများ၏ သောင်းသောင်းဖျဖျ ကြိုဆိုမှုကို ရရှိခဲ့သော်လည်း ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် အင်္ဂလန်တွင် စတင်စိုးစံသည့် ပထမဆုံးနှစ်၌ပင် လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှု နှစ်ခုကို ရင်ဆိုင်ကျော်ဖြတ်ခဲ့ရသည်။ ၎င်းတို့မှာ "ဘိုင်လုပ်ကြံမှု" နှင့် "မိန်းလုပ်ကြံမှု" တို့ဖြစ်ကြပြီး၊ ထိုဖြစ်ရပ်များကြောင့် ဟင်နရီ ဘရွတ်ခ် နှင့် ဝေါ်လ်တာ ရာလေ တို့ အပါအဝင် အခြားသူများ ဖမ်းဆီးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ထံမှ အစိုးရအဖွဲ့ အပြောင်းအလဲသစ်ကို မျှော်လင့်ထားသူများသည် ကနဦးတွင် စိတ်ပျက်ခဲ့ကြရသည်။ အကြောင်းမှာ ဘုရင်သည် ဆီလ်စီနှင့် လျှို့ဝှက်စီစဉ်ထားသည့်အတိုင်း အဲလိဇဘတ်ဘုရင်မကြီး၏ မင်းတိုင်ပင်အမတ်ဟောင်းများကိုပင် ရာထူး၌ ဆက်လက်ခန့်အပ်ထားခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ သို့သော် မကြာမီမှာပင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ၎င်းအား ရေရှည်ထောက်ခံခဲ့သူ ဟင်နရီ ဟိုးဝပ် နှင့် ၎င်း၏တူဖြစ်သူ သောမတ်စ်ဟောင်းဝပ် တို့အပြင် စကော့တလန် မှူးမတ်ငါးဦးကိုပါ မင်းတိုင်ပင်အမတ်များအဖွဲ့ ထဲသို့ ထည့်သွင်းခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင် အုပ်ချုပ်သည့် အစောပိုင်းနှစ်များတွင် အင်္ဂလန်အစိုးရ၏ နေ့စဉ်လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို လျှို့ဝှက်ပါးနပ်သော ဆီဆင်လ် (နောက်ပိုင်းတွင် ဆလစ်ဘာရီနယ်စား ဖြစ်လာသူ) က တင်းကျပ်စွာ စီမံခန့်ခွဲခဲ့သည်။ ၎င်းအား အတွေ့အကြုံရင့်ကျက်ပြီး ဂျိမ်းစ်ဘုရင်က အဲလ်စ်မီယာနယ်စားနှင့် အဓိပတိ အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သော သောမတ်စ် အက်ဂါတွန် နှင့် တော်ဝင်ဘဏ္ဍာထိန်း အဖြစ် ဆက်လက်တာဝန်ယူခဲ့ပြီး မကြာမီ ဒေါ့ဆက်နယ်စား ဖြစ်လာမည့် သောမတ်စ် ဆက်ခ်ဗီးလ်တို့က ကျွမ်းကျင်စွာ ကူညီပံ့ပိုးပေးခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ပိုမိုကြီးမားသော ကိစ္စရပ်များဖြစ်သည့် အင်္ဂလန်နှင့် စကော့တလန်တို့အကြား ပိုမိုနီးကပ်သော ပေါင်းစည်းမှုစီမံကိန်းနှင့် နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒ ကိစ္စရပ်များအပေါ် အာရုံစိုက်ရန် အချိန်ရခဲ့သလို၊ သူနှစ်သက်သော အပန်းဖြေမှုများ (အထူးသဖြင့် အမဲလိုက်ခြင်း) ကိုလည်း လွတ်လပ်စွာ အချိန်ပေး ခံစားနိုင်ခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် စကော့တလန်နှင့် အင်္ဂလန်တို့၏ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးအရ ပေါင်းစည်းမှုကို အခြေခံ၍ ဘုရင်တစ်ပါး၊ ပါလီမန်တစ်ခုနှင့် ဥပဒေတစ်ခုတည်းအောက်တွင် တစ်နိုင်ငံတည်းအဖြစ် တည်ထောင်ရန် ရည်မှန်းချက်ကြီးမားခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုအစီအစဉ်သည် အင်္ဂလန်ပါလီမန်နှင့် စကော့တလန်ပါလီမန် နှစ်ခုစလုံး၏ ဆန့်ကျင်မှုကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်က အင်္ဂလန်ပါလီမန်သို့ "ဘုရားသခင်က ငါတို့အားလုံးကို ပင်လယ်တစ်ခုတည်းက ဝန်းရံထားပြီး ၎င်းဘာသာ သဘာဝအရ ခွဲခြား၍မရတဲ့ ကျွန်းတစ်ကျွန်းတည်းပေါ်မှာ အတူတူ ဖန်ဆင်းပေးထားတာ မဟုတ်ဘူးလား" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၁၆၀၄ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် အောက်လွှတ်တော်က ဥပဒေကြောင်းအရ အကြောင်းပြချက်များဖြင့် သူ့ကို "ဂရိတ်ဗြိတိန်ဘုရင်"ဟု ဘွဲ့တော်ခံယူရန် တောင်းဆိုမှုကို ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၁၆၀၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် သူသည် "အင်္ဂလန်ဘုရင်" နှင့် "စကော့တလန်ဘုရင်" ဟူသော ဘွဲ့များအစား "ဂရိတ်ဗြိတိန်ဘုရင်" ဟူသော ဘွဲ့တော်ကို ကိုယ်တိုင် ပြောင်းလဲခံယူခဲ့သည်။ ဖရန်စစ် ဘေကွန် က ဘုရင်အနေဖြင့် ထိုဘွဲ့စတိုင်ကို "မည်သည့် ဥပဒေကြောင်းအရ အရေးယူဆောင်ရွက်မှု၊ စာချုပ်စာတမ်း သို့မဟုတ် အာမခံချက်" များတွင်မှ အသုံးပြု၍မရကြောင်း သတိပေးခဲ့ပြီး ထိုဘွဲ့ကို အင်္ဂလိပ်ဥပဒေများတွင် အသုံးမပြုခဲ့ကြပေ။ သို့သော် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် စကော့တလန်ပါလီမန်အား ထိုဘွဲ့ကို မဖြစ်မနေ အသုံးပြုစေခဲ့ပြီး ၎င်းကို တိုင်းပြည်နှစ်ခုစလုံး၏ အမိန့်ကြေညာချက်များ၊ ဒင်္ဂါးပြားများ၊ ပေးစာများနှင့် စာချုပ်စာတမ်းများတွင် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒတွင်မူ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ပိုမိုအောင်မြင်မှု ရရှိခဲ့သည်။ စပိန်နိုင်ငံနှင့် မည်သည့်အခါကမျှ စစ်မဖြစ်ခဲ့ဖူးသောကြောင့် သူသည် ရေရှည်ဖြစ်ပွားနေသည့် အင်္ဂလိပ်-စပိန်စစ်ပွဲကို အဆုံးသတ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ပြီး၊ Robert Cecil နှင့် ယခုအခါ နော့သမ်ပတန်နယ်စား ဖြစ်လာသူ ဟင်နရီဟောင်းဝပ် တို့ ပါဝင်သည့် သံတမန်အဖွဲ့၏ ကျွမ်းကျင်သော စေ့စပ်ညှိနှိုင်းမှုများကြောင့် ၁၆၀၄ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် နိုင်ငံနှစ်ခုအကြား ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးနိုင်ခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ထိုစာချုပ်ကို ဂုဏ်ပြုသည့်အနေဖြင့် ခမ်းနားကြီးကျယ်သော မိတ်ဆုံစားပွဲတစ်ခုကို တည်ခင်းဧည့်ခံခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အင်္ဂလန်ရှိ ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များအတွက် လွတ်လပ်စွာ ကိုးကွယ်ခွင့်ရရှိရေးသည် စပိန်မူဝါဒ၏ အဓိကရည်မှန်းချက်အဖြစ် ဆက်လက်ရှိနေခဲ့သဖြင့် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်အတွက် အမြဲတစေ အကျပ်ရိုက်စရာ ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ သူသည် ပြည်ပတွင် ကက်သလစ်များကို နှိပ်ကွပ်သူအဖြစ် သံသယဝင်ခြင်းခံရပြီး၊ ပြည်တွင်း၌မူ မင်းတိုင်ပင်အမတ်များအဖွဲ့က ကက်သလစ်များအပေါ် ပိုမိုတင်းကျပ်စွာ ကိုင်တွယ်ရန် တိုက်တွန်းခြင်းကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ == '''ဂန်းပါဝါဒါ လုပ်ကြံမှု''' == ၁၆၀၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၄ ရက်မှ ၅ ရက်သို့ ကူးပြောင်းသော ညအချိန် (ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ပထမဆုံး အင်္ဂလိပ်ပါလီမန် ဒုတိယအကြိမ်မြောက် ညီလာခံ ဖွင့်လှစ်မည့် အကြိုည) တွင် ပါလီမန်အဆောက်အအုံ၏ မြေအောက်ခန်းအတွင်း၌ အစိုးရကို ဆန့်ကျင်သူ ကက်သလစ်ဘာသာဝင် '''ဂိုင်း ဖော့ခ်စ်''' ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဖော့ခ်စ်သည် နောက်တစ်နေ့တွင် ပါလီမန်အဆောက်အအုံကို ဖောက်ခွဲဖျက်ဆီးရန်အတွက် ယမ်းစည် ၃၆ စည်နှင့် မလှမ်းမကမ်းတွင်ရှိသော ထင်းပုံကြီးကို စောင့်ကြပ်နေခြင်း ဖြစ်သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ အဆိုအရ ၎င်းလုပ်ရပ်သည် "ငါ့တစ်ဦးတည်း သို့မဟုတ် ငါ့ဇနီးနဲ့ ငါ့ရဲ့သားသမီးတွေတင်မကဘဲ နိုင်ငံတော်တစ်ခုလုံးရဲ့ ယန္တရားကြီးတစ်ခုလုံးကို" ပျက်စီးစေရန် ရည်ရွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤတုန်လှုပ်ချောက်ချားဖွယ် "ဂန်းပါဝါဒါ လုပ်ကြံမှု" ကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဘုရင်နှင့် သားတော်များ ဘေးကင်းခဲ့သည့်အတွက် တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် စိတ်သက်သာရာရမှုနှင့် ဝမ်းမြောက်မှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ဆလစ်ဘာရီနယ်စားသည် ဤအခြေအနေကို အသုံးချကာ အဲလိဇဘတ်ဘုရင်မကြီး လက်ထက်ကထက်ပင် ပိုမိုများပြားသော အခွန်ဘဏ္ဍာငွေများကို ပါလီမန်ထံမှ တောင်းခံရယူနိုင်ခဲ့သည်။ ထိုမအောင်မြင်သော ကြံစည်မှုတွင် ပါဝင်ပတ်သက်သူ ဂိုင်းဖော့ခ်စ်နှင့် အခြားသူများမှာ ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ == '''ဘုရင်နှင့် ပါလီမန်''' == ဂန်းပါဝါဒါလုပ်ကြံမှုအပြီးတွင် ဘုရင်နှင့် ပါလီမန်အကြား ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုမှာ ထူးခြားသော ဖြစ်ရပ်တစ်ခုသာ ဖြစ်ခဲ့ပြီး အမြဲတမ်းမဟုတ်ခဲ့ပေ။ ယင်းအစား ၁၆၀၄ ခုနှစ်က ကျင်းပခဲ့သော ယခင်ပါလီမန်ညီလာခံသည်သာ ဘုရင်နှင့် ပါလီမန် နှစ်ဦးနှစ်ဖက်စလုံး၏ သဘောထားကို တစ်သက်တာလုံး ပုံသွင်းပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ကနဦး ကြုံတွေ့ရသည့် အခက်အခဲများသည် တမင်ရန်လိုမှုကြောင့်ထက် အပြန်အလှန် နားလည်မှုလွဲမှားခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၆၀၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၇ ရက်နေ့တွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် နိုင်ငံနှစ်ခုလုံးလုံးလျားလျား ပေါင်းစည်းရေး သို့မဟုတ် ဘဏ္ဍာရေးထောက်ပံ့မှုများအတွက် ပါလီမန်၏ ထောက်ခံမှုကို မရရှိခဲ့ပြီးနောက် ဒေါသတကြီးဖြင့် ပါလီမန်ညီလာခံကို ရွှေ့ဆိုင်းခဲ့သည်။ သူက ညီလာခံပိတ်ပွဲ မိန့်ခွန်းတွင် "ကျေးဇူးတင်စရာ မလိုတဲ့နေရာမှာ ငါ ကျေးဇူးတင်မှာ မဟုတ်ဘူး၊ ငါဟာ လူမိုက်တွေကို ချီးမွမ်းတတ်တဲ့ လူမျိုးမဟုတ်ဘူး ... မင်းတို့ ဘယ်လောက်တောင် အမှားတွေ လုပ်ခဲ့သလဲဆိုတာ မြင်တဲ့အတိုင်းပဲ ... နောင်အနာဂတ်မှာ မင်းတို့ရဲ့ လွတ်လပ်ခွင့်ကို ပိုပြီးတော့ အိန္ဒြေရရနဲ့ သတိထား သုံးစွဲကြဖို့ မျှော်လင့်ပါတယ်" ဟု ခါးခါးသီးသီး ပြောကြားခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ စိုးစံမှု တိုးတက်လာသည်နှင့်အမျှ သူ၏ အစိုးရအဖွဲ့သည် ကြီးထွားလာသော ဘဏ္ဍာရေး ဖိအားများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ၎င်းမှာ ငွေကြေးဖောင်းပွမှုကြောင့်သာမက ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ နန်းတွင်းအဖွဲ့၏ ဖြုန်းတီးမှုနှင့် ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ မကျွမ်းကျင်မှုများကြောင့်လည်း ဖြစ်သည်။ ၁၆၁၀ ပြည့်နှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဆလစ်ဘာရီသည် "မဟာပဋိညာဉ်" ဟု လူသိများသော စီမံကိန်းတစ်ခုကို တင်ပြခဲ့သည်။ ၎င်းအရ ဘုရင်က လိုက်လျောမှု ၁၀ ခု ပြုလုပ်ပေးမည့်အစား ပါလီမန်က ဘုရင်၏ ကြွေးမြီများကို ဆပ်ရန်အတွက် စတာလင်ပေါင် ၆၀၀,၀၀၀ နှင့် နှစ်စဉ် ထောက်ပံ့ကြေး ပေါင် ၂၀၀,၀၀၀ ကို ပေးအပ်ရန် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ထိုသို့ စေ့စပ်ညှိနှိုင်းမှုများသည် အလွန်တရာ အခြေအတင် ဖြစ်ပွားကာ ကြာမြင့်လွန်းလှသဖြင့် နောက်ဆုံးတွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် စိတ်ရှည်မှု ကုန်ဆုံးသွားပြီး ၁၆၁၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာ ၃၁ ရက်တွင် ပါလီမန်ကို ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။ သူက ဆလစ်ဘာရီအား "မင်းရဲ့ အကြီးဆုံးအမှားကတော့ သည်းခြေရည်ထဲကနေ ပျားရည်ထုတ်ဖို့ အမြဲတမ်း မျှော်လင့်နေခဲ့တာပဲ" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့သော ပုံစံအတိုင်းပင် ၁၆၁၄ ခုနှစ်၏ "လွဲချော်ခဲ့သော ပါလီမန်" ) တွင်လည်း ထပ်မံဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး၊ အောက်လွှတ်တော်က ဘုရင်လိုအပ်သော ငွေကြေးပေးရန် တွန့်ဆုတ်နေခဲ့သဖြင့် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ပါလီမန်သက်တမ်း ကိုးပတ်မျှသာ ရှိသေးချိန်တွင် ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ၁၆၂၁ ခုနှစ်အထိ ပါလီမန်မခေါ်ဘဲ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ခဲ့ပြီး၊ နန်းတွင်းအတွက် ငွေကြေးရှာဖွေစုဆောင်းရာတွင် ကျွမ်းကျင်သော ကုန်သည် လိုင်ယွန်နယ် ခရမ်ဖီးလ်ဒ် ကဲ့သို့သော အရာရှိများကို အသုံးပြုခဲ့ကာ၊ အခြားသော ဝင်ငွေရလမ်းတစ်ခုအနေဖြင့် ဘာရွန်နက် အဆင့်အတန်းနှင့် အခြားသော ဘွဲ့ထူး ဂုဏ်ထူးများကို အသစ်ဖန်တီး၍ ရောင်းချခြင်းဖြင့် ငွေရှာခဲ့သည်။ == '''စပိန်နိုင်ငံနှင့် ထိမ်းမြားရန် ကြိုးပမ်းမှု''' == တော်ဝင်ဝင်ငွေရရှိနိုင်မည့် အခြားလမ်းကြောင်းတစ်ခုမှာ ဝေလမင်းသား '''ချားလ်စ်''' (Charles) နှင့် စပိန်မင်းသမီး '''မာရီယာ အန်နာ''' တို့ ထိမ်းမြားမင်္ဂလာပြုခြင်းမှ ရရှိလာမည့် စပိန်နိုင်ငံ၏ တင်တောင်းပဏ္ဏာ (Dowry) ဖြစ်သည်။ "စပိန်မင်္ဂလာပွဲ" ဟု ခေါ်ဆိုကြသော ဤမူဝါဒသည် စပိန်နိုင်ငံနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ပြီး စစ်ပွဲစရိတ်များကို ရှောင်ရှားနိုင်မည့် နည်းလမ်းတစ်ခုအဖြစ် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်အတွက် ဆွဲဆောင်မှုရှိခဲ့သည်။ ထိုမင်္ဂလာပွဲကို အမှန်တကယ် လက်ထပ်ပြီးမြောက်အောင် လုပ်ဆောင်ခြင်းဖြင့်ဖြစ်စေ၊ သို့မဟုတ် စေ့စပ်ညှိနှိုင်းမှုများကို အသက်ဆက်ရှင်အောင် ဆွဲဆန့်ထားခြင်းဖြင့်ဖြစ်စေ ငြိမ်းချမ်းရေးကို ထိရောက်စွာ ထိန်းသိမ်းထားနိုင်မည် ဖြစ်သည်။ ဤအချက်သည် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်က ထိုစေ့စပ်ညှိနှိုင်းမှုများကို ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုနီးပါး အချိန်ဆွဲခဲ့သည့် အကြောင်းရင်း ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ ဤမူဝါဒကို ဟောင်းဝပ်မိသားစုများ နှင့် ကက်သလစ်အမြင်ဘက်သို့ ယိုင်ကြသော အခြားဝန်ကြီးများ၊ သံတမန်များ (၎င်းတို့ကို စုပေါင်း၍ "စပိန်ဂိုဏ်း" - Spanish Party ဟု သိကြသည်) က ထောက်ခံခဲ့ကြသော်လည်း၊ ပရိုတက်စတင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင်မူ အလွန်တရာ သံသယဝင်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ၁၆၁၆ ခုနှစ်တွင် '''ဝေါ်လ်တာ ရာလေ''' အကျဉ်းထောင်မှ လွတ်မြောက်လာသောအခါ၊ သူသည် စပိန်လူမျိုးများနှင့် မည်သည့်တိုက်ပွဲမျှ မဖြစ်ပွားစေရဟု ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ တင်းကျပ်သော ညွှန်ကြားချက်ဖြင့် တောင်အမေရိကသို့ ရွှေရှာဖွေရေးခရီး ထွက်ခွာခဲ့သည်။ သို့သော် ရာလေ၏ စွန့်စားခန်းသည် ကံဆိုးမိုးမှောင်ကျကာ လုံးလုံးလျားလျား ပျက်စီးခဲ့ရပြီး သူ၏သားဖြစ်သူ ဝေါ်လ်တာသည် စပိန်တို့နှင့် တိုက်ပွဲအတွင်း သေဆုံးခဲ့သည်။ ရာလေ အင်္ဂလန်သို့ ပြန်ရောက်လာသောအခါ၊ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်က သူ့ကို ကွပ်မျက်စေခဲ့သဖြင့် စပိန်အလိုကျ လိုက်လျောမှုကို ဆန့်ကျင်ကြသော အင်္ဂလိပ်လူထုတစ်ရပ်လုံး အမျက်ဒေါသထွက်ခဲ့ကြသည်။ ၁၆၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပေါ်ပေါက်လာသော "နှစ်သုံးဆယ်စစ်ပွဲ" ကြောင့် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ မူဝါဒမှာ ပိုမိုအကျပ်ရိုက်သွားခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် သူ၏ပရိုတက်စတင့် သမက်တော် ဖရက်ဒရစ် (၅)သည် ကက်သလစ် ဧကရာဇ် ဖာဒီနန် (၂) ကြောင့် ဘိုဟီးမီးယားထီးနန်းမှ ဖယ်ရှားခြင်းခံခဲ့ရပြီး၊ စပိန်တပ်များကလည်း ဖရက်ဒရစ်ပိုင်ဆိုင်သော ရိုင်းလန်း နယ်မြေကို တစ်ပြိုင်နက်တည်း ဝင်ရောက်ကျူးကျော်ခဲ့ကြသည်။ ၁၆၂၁ ခုနှစ်တွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်က သမက်တော်ကို ကူညီရန် စစ်ရေးအရ အင်အားစိုက်ထုတ်နိုင်ရေးအတွက် ပါလီမန်ကို ခေါ်ယူလိုက်သောအခါ ပြဿနာများ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ အောက်လွှတ်တော်က ဖရက်ဒရစ်အား ထိရောက်စွာ စစ်ကူပေးနိုင်ရန် မလုံလောက်သော ဘဏ္ဍာငွေများကိုသာ ပေးအပ်ခဲ့ပြီး၊ တစ်ဖက်တွင်လည်း—အဲလိဇဘတ်ဘုရင်မကြီး လက်ထက်က စပိန်ရွှေသင်္ဘောများကို ရေတပ်ဖြင့် တိုက်ခိုက်ပြီး ရရှိခဲ့သော အကျိုးအမြတ်များကို သတိရကာ—စပိန်နိုင်ငံကို တိုက်ရိုက်စစ်ကြေညာရန် တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ ၁၆၂၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် အက်ဒ်ဝပ် ကို့ခ် ၏ လှုံ့ဆော်မှုကြောင့် အောက်လွှတ်တော်သည် စပိန်နှင့် စစ်ဖြစ်ပွားရေးသာမက ချားလ်စ်မင်းသားအား ပရိုတက်စတင့် အမျိုးသမီးတစ်ဦးနှင့်သာ လက်ထပ်ရန်နှင့် ကက်သလစ်ဆန့်ကျင်ရေး ဥပဒေများကို ပိုမိုတင်းကျပ်စွာ အာဏာတည်စေရန် အသနားခံစာတစ်စောင်ကို ပြုစုခဲ့ကြသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ကမူ ၎င်းတို့အား ဘုရင်၏ အထူးအာဏာ ကိစ္စရပ်များတွင် ဝင်ရောက်မစွက်ဖက်ရန်နှင့် စွက်ဖက်ပါက အပြစ်ပေးခံရမည်ဟု ပြတ်ပြတ်သားသား သတိပေးခဲ့သဖြင့်၊ အောက်လွှတ်တော်အမတ်များက မိမိတို့၏ လွတ်လပ်စွာ ပြောဆိုခွင့် အပါအဝင် ရပိုင်ခွင့်များကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရန် ကန့်ကွက်လွှာတစ်စောင်ကို ထုတ်ပြန်ကာ တုံ့ပြန်ခဲ့ကြသည်။ ဘက်ကင်ဟမ်နယ်စားကြီး ဂျော့ဂ်ျ ဗီလီယာစ် နှင့် စပိန်သံအမတ် ဂွန်ဒိုမာနယ်စား တို့၏ တိုက်တွန်းမှုကြောင့် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ထိုကန့်ကွက်လွှာကို မှတ်တမ်းစာအုပ်ထဲမှ ဆုတ်ဖြဲပစ်ခဲ့ပြီး ပါလီမန်ကို ဖျက်သိမ်းလိုက်သည်။ ၁၆၂၃ ခုနှစ်အစောပိုင်းတွင် အသက် ၂၂ နှစ်ရှိပြီဖြစ်သော ချားလ်စ်မင်းသားနှင့် ဘက်ကင်ဟမ်တို့သည် မိမိတို့ဘာသာ ဦးဆောင်ကာ စပိန်မင်းသမီး မာရီယာ အန်နာ၏ စိတ်ကို တိုက်ရိုက်ဖမ်းစားနိုင်ရန်အတွက် မည်သူမည်ဝါဖြစ်ကြောင်း ဖုံးကွယ်၍ စပိန်နိုင်ငံသို့ လျှို့ဝှက်ခရီးထွက်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ထိုခရီးစဉ်မှာ မအောင်မြင်သော အမှားတစ်ခုသာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ မင်းသမီး မာရီယာ အန်နာသည် ချားလ်စ်ကို အလွန်မုန်းတီးခဲ့ပြီး၊ စပိန်တို့က ၎င်းတို့အား ပါလီမန်မှ ကက်သလစ်ဆန့်ကျင်ရေး ဥပဒေများကို ပယ်ဖျက်ပေးရန်ဟူသော အချက်အပါအဝင် တင်းကျပ်သော စည်းကမ်းချက်များကို ချပြခဲ့သည်။ စာချုပ်တစ်ခုကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသော်လည်း ချားလ်စ်နှင့် ဘက်ကင်ဟမ်တို့သည် အောက်တိုဘာလတွင် မင်းသမီးကို ခေါ်ဆောင်မလာနိုင်ဘဲ အင်္ဂလန်သို့ ပြန်ရောက်လာခဲ့ကြပြီး၊ ထိုစာချုပ်ကို ချက်ချင်းပင် စွန့်လွှတ်လိုက်ကြသဖြင့် ဗြိတိန်ပြည်သူများ အလွန်တရာ ဝမ်းမြောက်ခဲ့ကြသည်။ စပိန်ခရီးစဉ်ကြောင့် စိတ်ပျက်သွားခဲ့ကြသော ချားလ်စ်နှင့် ဘက်ကင်ဟမ်တို့သည် ယခုအခါ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ စပိန်မူဝါဒကို ပြောင်းပြန်လှန်လိုက်ကြပြီး ပြင်သစ်နိုင်ငံနှင့် ထိမ်းမြားရန်နှင့် ဟက်ဘ်စ်ဘာ့ဂ် အင်ပါယာကို စစ်ကြေညာရန် တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ လိုအပ်သော ဘဏ္ဍာငွေရှာဖွေရန်အတွက် ၎င်းတို့က ဂျိမ်းစ်ဘုရင်အား အခြားပါလီမန်တစ်ခု ခေါ်ယူရန် နားချခဲ့ကြသဖြင့် ၁၆၂၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ပါလီမန်ညီလာခံ ကျင်းပခဲ့သည်။ ဤတစ်ကြိမ်တွင်မူ အောက်လွှတ်တော်အတွင်းရှိ ကက်သလစ်ဆန့်ကျင်ရေး အုန်းအုန်းကျွက်ကျွက် သဘောထားများသည် နန်းတွင်းနှင့်ပါ ထပ်တူကျခဲ့ပြီး၊ နန်းတွင်း၏ မူဝါဒထိန်းချုပ်မှုမှာ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ထံမှ ချားလ်စ်နှင့် ဘက်ကင်ဟမ်တို့ထံသို့ ရွှေ့ပြောင်းနေပြီဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့က ဘုရင်အား စစ်ကြေညာရန် ဖိအားပေးခဲ့ကြပြီး စရိတ်ကြီးလေးမှုကို အကြောင်းပြကာ ထိုအစီအစဉ်ကို ဆန့်ကျင်ခဲ့သော တော်ဝင်ဘဏ္ဍာထိန်း ခရမ်ဖီးလ်ဒ် (ယခုအခါ မစ်ဒဲလ်ဆက်စ်နယ်စား ဖြစ်လာသူ) ကို ရာထူးမှ ဖယ်ရှားရန် စီစဉ်ခဲ့ကြသည်။ ၁၆၂၄ ခုနှစ် ပါလီမန်၏ ရလဒ်မှာ မရေမရာဖြစ်ခဲ့သည် - ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် စစ်ကြေညာရန် သို့မဟုတ် စစ်စရိတ်ထောက်ပံ့ရန် ငြင်းဆန်နေဆဲဖြစ်သော်လည်း၊ ချားလ်စ်ကမူ အောက်လွှတ်တော်သည် စပိန်နှင့် စစ်ဖြစ်ပွားရေးအတွက် ငွေကြေးထောက်ပံ့ရန် ကတိပြုထားပြီးဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့သည်။ ဤယူဆချက်သည် နောက်ပိုင်းတွင် သူကိုယ်တိုင် စိုးစံသည့်ကာလ၌ ပါလီမန်နှင့် ကြုံတွေ့ရမည့် ပြဿနာများအတွက် အကြောင်းရင်းတစ်ရပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ == '''ဘုရင်နှင့် အသင်းတော်''' == ဂန်းပါဝါဒါလုပ်ကြံမှု ဖြစ်ပွားပြီးနောက်၊ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် အင်္ဂလိပ် ကက်သလစ်များကို ထိန်းချုပ်ရန် ပြင်းထန်သော အစီအမံများကို ခွင့်ပြုခဲ့သည်။ ၁၆၀၆ ခုနှစ် မေလတွင် ပါလီမန်သည် "ပုပ်ရဟန်းမင်း၏ အမိန့်ကို ငြင်းဆန်သူများဆိုင်ရာ အက်ဥပဒေ" ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး ၎င်းအရ မည်သည့်နိုင်ငံသားကိုမဆို ဘုရင်အပေါ် ပုပ်ရဟန်းမင်း၏ အာဏာသက်ရောက်မှုကို ငြင်းပယ်သည့် "သစ္စာခံခြင်း ကတိသစ္စာ" ကို တောင်းဆိုနိုင်သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ထိုကတိသစ္စာကို ခံယူသော ကက်သလစ်များအပေါ် ညှာတာခဲ့ပြီး နန်းတွင်း၌ပင် လျှို့ဝှက်ကက်သလစ်ဘာသာကိုးကွယ်မှု ကို လျစ်လျူရှုပေးခဲ့သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဟင်နရီဟောင်းဝပ် သည် လျှို့ဝှက်ကက်သလစ်ဘာသာဝင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး သူ၏ ကွယ်လွန်ခါနီး နောက်ဆုံးလများတွင် ကက်သလစ်အသင်းတော်သို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်ထီးနန်း တက်စကတည်းက ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် မိမိအနေဖြင့် အင်္ဂလန်ရှိ ကက်သလစ်များ၏ ထောက်ပံ့မှုကို လိုအပ်နိုင်သည်ဟု တွေးဆခဲ့သဖြင့်၊ ကက်သလစ်ဘာသာကို လိုလားသူတစ်ဦးဖြစ်သည့် နော့သမ်ဘာလန်နယ်စားကြီး ဟင်နရီ ပါစီ အား မိမိအနေဖြင့် "ငြိမ်ငြိမ်သက်သက်နေပြီး ဥပဒေကို အပေါ်ယံမျှသာ လိုက်နာရိုသေသူ မည်သူ့ကိုမဆို နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းမည်မဟုတ်ကြောင်း" ကတိပြုခဲ့သည်။ ၁၆၀၃ ခုနှစ်၏ "မီလီနရီ အသနားခံစာ" တွင် ပျူရီတန်ဓမ္မဆရာများက အခြားအရာများနှင့်အတူ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်အဖြစ် အတည်ပြုခြင်း စနစ် ၊ မင်္ဂလာလက်စွပ်များ အသုံးပြုခြင်းနှင့် "ဘုန်းကြီး" ဟူသော ဝေါဟာရကို ဖျက်သိမ်းပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့ကြပြီး၊ ဝတ်ရုံနှင့် ဦးထုပ်များကို ဝတ်ဆင်ခြင်းကိုလည်း မိမိတို့အလိုအလျောက် ရွေးချယ်ခွင့်ပြုရန် တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ကနဦးတွင် စည်းကမ်းချက်များကို တင်းကျပ်စွာ လိုက်နာစေခဲ့သဖြင့် ပျူရီတန်အများစုအကြား နှိပ်ကွပ်ခံရသည်ဟု ခံစားခဲ့ကြရသော်လည်း၊ ဘုရင်၏ စိုးစံမှု သက်တမ်းကြာလာသည်နှင့်အမျှ ရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခြင်းနှင့် ဆိုင်းငံ့ခြင်းများမှာ ရှားပါးလာခဲ့သည်။ ၁၆၀၄ ခုနှစ် "ဟမ်ပတန်ကုတ် ညီလာခံ" ၏ ရလဒ်အနေဖြင့် ပျူရီတန်တို့၏ တောင်းဆိုချက်အချို့ကို ၁၆၀４ ခုနှစ်ထုတ် ဘုံဆုတောင်းစာအုပ် တွင် ထည့်သွင်းပေးခဲ့သော်လည်း အများစုမှာ မကျေနပ်ကြသေးပေ။ ထိုညီလာခံသည် ထိုစဉ်က အသုံးပြုနေကြသော ကွဲပြားသည့် ဘာသာပြန်ဆိုချက်များအကြား အမှားအယွင်းများကို ဖြေရှင်းရန်အတွက် သမ္မာကျမ်းစာ (Bible) ၏ ဘာသာပြန်ဆိုချက်အသစ်ကို ပြုစုရန် တာဝန်ပေးခဲ့သည်။ နောင်တွင် '''"ဂျိမ်းစ်ဘုရင် ဗားရှင်း"''' (King James Version သို့မဟုတ် KJV) ဟု လူသိများလာမည့် ထိုကျမ်းစာကို ၁၆၁၁ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့ပြီး၊ ၎င်းကို ဂျကိုဘီယံခေတ် စကားပြေအရေးအသား၏ ပြောင်မြောက်လှသော လက်ရာတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ကြကာ ယနေ့တိုင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသုံးပြုနေဆဲ ဖြစ်သည်။ စကော့တလန်နိုင်ငံတွင်မူ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် စကော့တလန်အသင်းတော် (Kirk) ကို အင်္ဂလိပ်အသင်းတော်နှင့် "အတတ်နိုင်ဆုံး တူညီအောင်" လုပ်ဆောင်ရန်နှင့် ဂိုဏ်းအုပ်စနစ် ကို ပြန်လည်တည်ထောင်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သဖြင့် ပရက်စ်ဘီတေးရီးယန်း များ၏ ပြင်းထန်သော ဆန့်ကျင်မှုကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် အင်္ဂလန်ထီးနန်းတက်ပြီးနောက် ၁၆၁၇ ခုနှစ်တွင် စကော့တလန်သို့ တစ်ဦးတည်းသော အကြိမ်အဖြစ် ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့ပြီး အန်ဂလီကန် ဘာသာရေးထုံးတမ်းများကို အကောင်အထည်ဖော်ရန် မျှော်လင့်ခဲ့သည်။ ဘုရင်၏ ဂိုဏ်းအုပ်များက ၎င်း၏ "ပါ့သ်မြို့၏ ပြဌာန်းချက် ငါးရပ်" ကို နောက်တစ်နှစ်တွင် ကျင်းပသော အထွေထွေညီလာခံ၌ အတင်းအကျပ် အတည်ပြုစေခဲ့သော်လည်း ထိုဆုံးဖြတ်ချက်များကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဆန့်ကျင်ခဲ့ကြသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင် ကွယ်လွန်ချိန်တွင် စကော့တလန်ရှိ အသင်းတော်မှာ စိတ်ဝမ်းကွဲပြားလျက် ကျန်ရစ်ခဲ့ပြီး ၎င်းသည် သူ၏သားတော်အတွက် နောင်တွင် ကြုံတွေ့ရမည့် ပြဿနာများ၏ ရေသာသောက်မြစ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ == '''ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဆိုင်ရာ ဆက်ဆံရေးများ''' == ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် သူ၏တစ်သက်တာလုံးတွင် နန်းတွင်းရှိ အမျိုးသားအရာရှိများနှင့် နီးကပ်သော ဆက်ဆံရေးများ ရှိခဲ့သဖြင့် ထိုဆက်ဆံရေးများ၏ တကယ့်သဘောသဘာဝ အစစ်အမှန်နှင့် ပတ်သက်၍ သမိုင်းပညာရှင်များအကြား အခြေအတင် ငြင်းခုံစရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ စကော့တလန်နိုင်ငံတွင် ရှိစဉ်ကမူ အန်း မာရေး သည် ဘုရင်၏ ရွှေထားသော အပျော်အပါးမယား (Mistress) ဖြစ်သည်ဟု လူသိများခဲ့သည်။ သူ အင်္ဂလန်ထီးနန်း တက်ပြီးနောက်တွင်မူ သူ၏ ငြိမ်းချမ်းပြီး ပညာရပ်အပေါ် အာရုံစိုက်သော သဘောထားသည် ယခင် အဲလိဇဘတ်ဘုရင်မကြီး၏ စစ်လိုလားပြီး မြူဆွယ်တတ်သော အပြုအမူများနှင့် သိသိသာသာ ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်နေခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ထိုခေတ်ကာလက ကဗျာတိုတစ်ခုတွင် ''"Rex fuit Elizabeth, nunc est regina Iacobus"'' (အဲလိဇဘတ်က ဘုရင်ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ယခု ဂျိမ်းစ်က ဘုရင်မ ဖြစ်နေသည်) ဟု ပုတ်ခတ်ရေးသားခဲ့ကြသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိ ရေးသားသူအချို့ကမူ ပထမမြောက် လင်းနော့စ်နယ်စားကြီး အက်စ်မေး စတူးဝပ်၊ ပထမမြောက် ဆမ်းမားဆက်နယ်စား ရော့ဘတ် ကား ၊ နှင့် ပထမမြောက် ဘက်ကင်ဟမ်နယ်စားကြီး ဂျော့ဂ်ျ ဗီလီယာစ် တို့သည် ဘုရင်၏ ချစ်သူများဖြစ်ကြသည်ဟု ကောက်ချက်ချကြသည်။ ဂျွန် အိုဂလန်ဒါ က "ဘုရင်ဂျိမ်းစ်သည် သူ၏မျက်နှာသာပေးခံရသူများ၊ အထူးသဖြင့် ဘက်ကင်ဟမ်နယ်စားကြီးအပေါ်တွင် ကလူမြူဆွယ် အလိုလိုက်နေပုံမျိုးကို မည်သည့် အချစ်ကြီးလှချည်ရဲ့ဆိုတဲ့ လင်ယောက်ျားကမှ မိမိ၏ လှပသောဇနီးအပေါ် ပြုမူတာမျိုး ငါတစ်ခါမျှ မမြင်ဖူးသေးပါ" ဟု မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။ ဆာ အက်ဒ်ဝပ် ပေတွန် ကလည်း ဘုရင်သည် နယ်စားကြီးအား "အပျော်အပါးမယားတစ်ယောက်လို ဖက်လှဲတကင်း နမ်းရှုံ့လေ့ရှိသည်" ဟု ပြန်ပြောင်းပြောပြခဲ့သည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၈ ခုနှစ်အတွင်း နော့သမ်ပတန်ရှိုင်းယားရှိ အက်ပီသရုပ်ထ်ခန်းမ ကို ခေတ်မီနည်းစနစ်ဖြင့် ပြန်လည်ပြုပြင်မွမ်းမံရာတွင် ယခင်က မသိရှိခဲ့ရသော ဂျိမ်းစ်ဘုရင်နှင့် ဗီလီယာစ် (ဘက်ကင်ဟမ်) တို့၏ အိပ်ခန်းများကို ချိတ်ဆက်ထားသည့် လျှို့ဝှက်စင်္ကြံလမ်းတစ်ခုကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ သို့သော် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိ ရေးသားသူ အချို့ကမူ ထိုဆက်ဆံရေးများသည် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်ဆံရေးမဟုတ်ဟု ငြင်းချက်ထုတ်ကြသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင် ကိုယ်တိုင်ရေးသားခဲ့သော ''Basilikon Doron'' ကျမ်းတွင် ယောက်ျားချင်း ဆက်ဆံခြင်း (Sodomy) ကို "မင်းတို့အနေနဲ့ ကိုယ်ချင်းစာတရားအရ ဘယ်သောအခါမျှ ခွင့်မလွှတ်သင့်တဲ့ ရာဇဝတ်မှုတွေ" ထဲတွင် ထည့်သွင်းဖော်ပြထားပြီး၊ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ဇနီးဖြစ်သူ အန်းဘုရင်မသည် အသက်ရှင်သော သားသမီးခုနစ်ဦး မွေးဖွားပေးခဲ့သည့်အပြင် နှစ်ကြိမ် အသေမွေးဖွားခဲ့ပြီး အနည်းဆုံး သုံးကြိမ်ထက်မနည်း ကိုယ်ဝန်ပျက်ကျခဲ့ဖူးသည်။ ထိုခေတ်ကာလက ဟျူးဂတ်နိုး ကဗျာဆရာ သီအိုဖီးလ် ဒီ ဗီအော ကမူ "အင်္ဂလန်ဘုရင်သည် ဘက်ကင်ဟမ်နယ်စားကြီးနှင့် လိင်ဆက်ဆံသည်မှာ လူသိရှင်ကြားပင် ဖြစ်သည်" ဟု မှတ်တမ်းတင် ရေးသားခဲ့သည်။ ဘက်ကင်ဟမ်ကိုယ်တိုင်ကလည်း သူသည် ဘုရင်နှင့် ကုတင်တစ်ခုတည်းတွင် အတူအိပ်ခဲ့ကြောင်း သက်သေပြနိုင်မည့် စာတစ်စောင်ကို နောင်နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာသောအခါ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ထံ ရေးသားခဲ့ရာတွင် - "အရှင်မင်းကြီးသည် အကျွန်ုပ်အား ယခုအချိန်တွင် ... ဖာန်ဟမ် မှာ ရှိစဉ်ကထက် ပို၍ ချစ်ပါသေးသလော၊ ထိုစဉ်က သခင်နှင့် ခွေး (ဘုရင်နှင့် ၎င်း) အကြား ကုတင်ခေါင်းရင်းကိုပင် ရှာမတွေ့နိုင်အောင် ရှိခဲ့သည့် အချိန်ကို အကျွန်ုပ် ဘယ်တော့မှ မေ့မည်မဟုတ်ပါ" ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၇ ရာစု နန်းတွင်းလူနေမှုဘဝ နောက်ခံအခြေအနေအရ ဘက်ကင်ဟမ်၏ စကားလုံးများသည် ချစ်ခင်ရင်းနှီးမှုကို ဖော်ပြသော်လည်း လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ မဟုတ်ဘဲ အဓိပ္ပာယ် ဝေဝါးလျက်သာ ရှိနေနိုင်ပါသည်။ ထို့ပြင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် လိင်နှစ်မျိုးစလုံးစိတ်ဝင်စားသူ (Bisexual - ကျား၊ မ နှစ်ဦးစလုံးကို စိတ်ဝင်စားသူ) ဖြစ်နိုင်ခြေလည်း ရှိပါသည်။ ၁၆၁၂ ခုနှစ်တွင် ဆလစ်ဘာရီနယ်စား ကွယ်လွန်သွားသောအခါ အာဏာလေဟာနယ်ကို လုယူရန် ကြိုးပမ်းနေကြသူများအကြား ၎င်းအတွက် ဝမ်းနည်းပူဆွေးသူ အလွန်နည်းပါးခဲ့သည်။ ဆလစ်ဘာရီ မကွယ်လွန်မီအချိန်အထိ သူကြီးကြပ်ခဲ့သော အဲလိဇဘတ်ခေတ်က အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားသည် အတော်အတန် ထိရောက်စွာ လည်ပတ်နိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်းနောက်ပိုင်းတွင်မူ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ အစိုးရအဖွဲ့သည် ကျဆင်းခြင်းနှင့် နာမည်ပျက်ခြင်း အဆင့်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ဆလစ်ဘာရီ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် မိမိကိုယ်တိုင် တိုင်းပြည်၏ အဓိက အစိုးရအဖွဲ့ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် လူကိုယ်တိုင် အုပ်ချုပ်ရန် စိတ်ကူးရခဲ့ပြီး၊ သူ၏ စကော့တလန်လူမျိုး မျက်နှာသာပေးခံရသူ လူငယ်လေး ရော့ဘတ် ကား အား ဆလစ်ဘာရီ၏ တာဝန်ဟောင်း အတော်များများကို လွှဲအပ်လုပ်ကိုင်စေခဲ့သည်။ သို့သော် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ရုံးလုပ်ငန်းကိစ္စရပ်များကို သေချာစွာ အနီးကပ် မကြီးကြပ်နိုင်ခဲ့သဖြင့် အစိုးရအဖွဲ့အတွင်း ဂိုဏ်းဂဏကွဲပြားမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ မကြာမီမှာပင် ဟောင်းဝပ်အုပ်စု သမက်ဖြစ်သူ ဝီလျံနွိုက်စ်၊ လော့ဒ်နွိုက်စ်၊ ချားလစ်ဟောင်းဝပ် (နော့တင်ဟန်နယ်စား) နှင့် သောမတ်စ်လိပ်က် က အစိုးရအဖွဲ့နှင့် ရာထူးနေရာပေးခွင့် အာဏာအတော်များများကို ထိန်းချုပ်လိုက်ကြသည်။ ဩဇာကြီးမားလှသော ကား ပင်လျှင် ဟိုးဝပ်အုပ်စုဘက်သို့ ပါသွားခဲ့သည်။ ၎င်းသည် မိမိအပေါ် ပုံအောပေးထားသော တာဝန်ကြီးများကို ထမ်းဆောင်ရန် အတွေ့အကြုံ မရှိသလောက်ဖြစ်သဖြင့် အစိုးရရုံးစာရွက်စာတမ်းများ ကိုင်တွယ်ရာတွင် သူ၏ ရင်းနှီးသော မိတ်ဆွေ သောမတ်စ် အိုဗာဘာရီ၏ အကူအညီကို အမြဲတစေ အားကိုးခဲ့ရသည်။ ထိုအတောအတွင်း ကား သည် ဆပ်ဖော့ခ်နယ်စား၏ သမီးဖြစ်ပြီး အက်ဆက်စ်နယ်စားကတော် ဖြစ်သူ ဖရန်စစ် ဟောင်းဝပ် နှင့် ဖောက်ပြန်ခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ဖရန်စစ်အား ယခုအခါ ဆမ်းမားဆက်နယ်စား ဖြစ်လာသူ ကား နှင့် လက်ထပ်နိုင်စေရန်အတွက် သူမ၏ ယခင်အိမ်ထောင်ရေးကို တရားဝင် ပယ်ဖျက်ပေးခြင်းဖြင့် ကူညီပေးခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၆၁၅ ခုနှစ် နွေရာသီတွင် အိုဗာဘာရီသည် အဆိပ်ခတ်ခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်ကြောင်း ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ သူသည် ၁၆၁၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလက ဘုရင်၏ အမိန့်အရ ချုပ်နှောင်ခြင်းခံထားရသည့် လန်ဒန်မျှော်စင် အတွင်း၌ ကွယ်လွန်သွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုလုပ်ကြံမှုအတွက် ပြစ်ဒဏ်စီရင်ခြင်းခံရသူများထဲတွင် ဆမ်းမားဆက် နယ်စားနှင့် နယ်စားကတော်တို့ ပါဝင်ခဲ့ကြပြီး၊ ထိုအတောအတွင်း ဘုရင်၏ အချစ်တော် ရာထူးနေရာတွင် ကား ၏ နေရာ၌ ဗီလီယာစ် က အစားထိုး နေရာရရှိသွားခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် နယ်စားကတော်ကို လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးခဲ့ပြီး နယ်စားကြီး၏ သေဒဏ်ကို လျှော့ပေါ့ပေးခဲ့ကာ နောက်ဆုံးတွင် ၁၆၂၄ ခုနှစ်၌ ၎င်းကိုပါ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးခဲ့သည်။ ယခုကဲ့သို့သော အရှုပ်တော်ပုံကြီးတွင် ဘုရင်ကိုယ်တိုင် ပါဝင်ပတ်သက်နေခြင်းက ပြည်သူများနှင့် စာပေလောကအကြား ဝေဖန်ခန့်မှန်းမှုများ အကြီးအကျယ် ဖြစ်ပွားစေခဲ့ပြီး ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ နန်းတွင်းအဖွဲ့ကို အကျင့်ပျက်ခြစားမှုနှင့် ပျက်စီးယိုယွင်းမှု ပုံရိပ်များဖြင့် ပြန်လည်ကုစား၍မရအောင် ညှိုးနွမ်းစေခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဟိုးဝပ်မိသားစုများ နိဂုံးချုပ် ပျက်စီးသွားပြီးနောက် ၁၆၁၉ ခုနှစ်တွင် ဗီလီယာစ် (ဘက်ကင်ဟမ်) သည် အစိုးရအဖွဲ့အတွင်း ပြိုင်ဘက်မရှိ အမြင့်ဆုံး ဩဇာအာဏာရှိသူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ == '''ကျန်းမာရေးနှင့် ကွယ်လွန်ခြင်း''' == ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် သူ၏ အသက်ကြီးပိုင်းနှစ်များတွင် အဆစ်အမြစ်ရောင်ရောဂါ ၊ ဂေါက်ရောဂါ နှင့် ကျောက်ကပ်တွင် ကျောက်တည်ခြင်း ဝေဒနာများကို ပိုမိုပြင်းထန်စွာ ခံစားခဲ့ရသည်။ ထို့ပြင် သူသည် သွားများလည်း ကျိုးကုန်ပြီး အရက်ကိုလည်း အလွန်အကျွံ သောက်သုံးခဲ့သည်။ ဘုရင်သည် သူ၏ ဘဝနောက်ဆုံးနှစ်အတွင်း မကြာခဏ ပြင်းထန်စွာ နာမကျန်းဖြစ်ခဲ့သဖြင့် လန်ဒန်သို့လည်း ခဲခဲယဉ်းယဉ်းသာ လာရောက်နိုင်တော့ဘဲ တဖြည်းဖြည်းနှင့် အစိုးရအဖွဲ့၏ အပြင်အပသို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့ရသည်။ ထိုအချိန်တွင် ဘက်ကင်ဟမ်သည် မိမိ၏ အနာဂတ် ရာထူးတည်မြဲရေးအတွက် ချားလ်စ်မင်းသားအပေါ် ၎င်း၏ ထိန်းချုပ်မှုကို ပိုမိုခိုင်မာအောင် လုပ်ဆောင်နေခဲ့သည်။ သီအိုရီတစ်ခုအရမူ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် သူ၏မျိုးဆက်ဖြစ်သူ ဂျော့ဂ်ျ (၃) တွင်လည်း အချို့သော လက္ခဏာများ ပြသခဲ့ဖူးသည့် "ပေါ်ဖီရီယာ" (Porphyria - သွေးနီဥဆိုင်ရာ မျိုးရိုးလိုက်ရောဂါ) ဝေဒနာကို ခံစားခဲ့ရခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်က သူ၏ ဆရာဝန် သီအိုဒေါ ဒီ မေယန်း အား မိမိ၏ ဆီးသည် "အလီကန်တေး ဝိုင်နီကဲ့သို့ အနီရင့်ရောင်" ထွက်နေကြောင်း ပြောပြခဲ့ဖူးသည်။ သို့သော် အချို့သော ပညာရှင်များကမူ ထိုသီအိုရီကို ပယ်ချကြသည်။ အထူးသဖြင့် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်တွင် ဆီးကို အနီရောင် ပြောင်းလဲစေနိုင်သည့် သွေးပါခြင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေသော ကျောက်ကပ်ကျောက်တည်သည့် ရောဂါအခံ ရှိနေခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ၁၆၂၅ ခုနှစ် အစောပိုင်းတွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ပြင်းထန်သော အဆစ်အမြစ်ရောင်ရောဂါ၊ ဂေါက်ရောဂါနှင့် သတိလစ် မူးလဲခြင်း ဝေဒနာများကို ဆက်တိုက်ခံစားခဲ့ရပြီး၊ မတ်လတွင် သုံးရက်တစ်ခါတက်သော အဖျားရောဂါ ဖြင့် ပြင်းထန်စွာ ဖျားနာကာ လေဖြတ်ဝေဒနာ ခံစားခဲ့ရသည်။ သူသည် '''၁၆၂၅ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၇ ရက်'''တွင် ဟတ်ဖို့ဒ်ရှိုင်းယားရှိ သီယိုဘတ်သ်အိမ်တော် ၌ အသက် '''၅၈ နှစ်အရွယ်'''တွင် ပြင်းထန်သော သွေးဝမ်းကိုက်ရောဂါ ခံစားရပြီးနောက်၊ ကုတင်ဘေးတွင် ဘက်ကင်ဟမ် ရှိနေစဉ် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ မေလ ၇ ရက်တွင် ပြုလုပ်သော ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ဈာပန အခမ်းအနားမှာ ခမ်းနားထည်ဝါသော်လည်း စနစ်တကျမရှိဘဲ ရုန်းရင်းဆန်ခတ် ဖြစ်ခဲ့သည်။ လင်ကွန်းဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီး ဂျွန် ဝီလျံစ် က သာသနာပြုတရား ဟောကြားခဲ့ရာတွင် - "ရှောလမုန်မင်းကြီးသည် အသက်ခြောက်ဆယ်ခန့်အထိ နေထိုင်သွားပြီးနောက် ငြိမ်းချမ်းစွာ ကွယ်လွန်ခဲ့သည် ... ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည်လည်း ထို့အတူပင် ဖြစ်ကြောင်း သင်တို့သိပါသည်" ဟု မိန့်ကြားခဲ့သည်။ ထိုတရားဒေသနာကို နောက်ပိုင်းတွင် ''Great Britain's Salomon'' (ဂရိတ်ဗြိတိန်၏ ရှောလမုန်မင်းကြီး) ဟူသော အမည်ဖြင့် စာအုပ်အဖြစ် ရိုက်နှိပ်ခဲ့ကြသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ရုပ်ကလာပ်ကို ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း ၌ သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည်။ သူ၏ ဂူဗိမာန် တည်နေရာမှာ နှစ်ပေါင်းများစွာကြာအောင် ပျောက်ဆုံးနေခဲ့ပြီးနောက်၊ ၁၉ ရာစုအတွင်း တူးဖော်မှုတစ်ခု ပြုလုပ်စဉ်အခါမှသာ ဟင်နရီ (၇) ၏ မြေအောက်လှိုဏ်ဂူအတွင်း၌ သူ၏ ခဲဖြင့်လုပ်ထားသော ခေါင်းတလားကို ပြန်လည်ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ == '''သမိုင်းဝင်အမွေအနှစ်''' == ဂျိမ်းစ်ဘုရင် ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ပြည်သူအများက ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဝမ်းနည်းပူဆွေးခဲ့ကြသည်။ သူ၌ ချို့ယွင်းချက်များ ရှိသော်လည်း ဂျကိုဘီယံခေတ်အတွင်း အဆက်မပြတ်သော ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် အာဏာစက်အောက်တွင် အခွန်အတုပ် သက်သာမှုကို ခံစားခဲ့ရသည့် ပြည်သူလူထု၏ ချစ်ခင်မြတ်နိုးမှုကို အပြည့်အဝ ရရှိထားဆဲ ဖြစ်သည်။ ကယ်လီနယ်စား ) က "သူသည် ငြိမ်းချမ်းစွာ နေထိုင်သွားခဲ့သကဲ့သို့ ငြိမ်းချမ်းစွာပင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ငါတို့၏ ဘုရင်သစ် [ချားလ်စ် ၁ မင်းကြီး] သည်လည်း သူ၏ခြေရာကို လိုက်နိုင်ပါစေကြောင်း ဘုရားသခင်ထံ ဆုတောင်းပါသည်" ဟု မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။ သို့သော် နယ်စားကြီး၏ ဆုတောင်းချက်မှာ အချည်းနှီးသာ ဖြစ်ခဲ့ရသည် - ချားလ်စ် (၁) နှင့် ဘက်ကင်ဟမ်နယ်စားကြီးတို့ အာဏာရလာသောအခါ အဆင်အခြင်မဲ့သော စစ်ရေးစွန့်စားမှုများကို ဆက်တိုက်လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသဖြင့် အရှက်ရဖွယ် ကပ်ဆိုးကြီးများဖြင့်သာ နိဂုံးချုပ်ခဲ့ရသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် အမဲလိုက်ခြင်းကဲ့သို့သော အပန်းဖြေမှုများအတွက် အစိုးရရုံးလုပ်ငန်းများကို မကြာခဏ ပစ်ပယ်ထားလေ့ရှိပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် အရှုပ်တော်ပုံများဖြင့် ပြည့်နှက်နေသော နန်းတွင်း၌ မျက်နှာသာပေးခံရသူများအပေါ် အလွန်အကျွံ မှီခိုလာခြင်းက ယခင် အဲလိဇဘတ် (၁) ဘုရင်မကြီး စနစ်တကျ တည်ဆောက်ခဲ့သော ဘုရင်စနစ်၏ ရိုသေလေးစားဖွယ် ပုံရိပ်ကို ကျဆင်းပျက်ပြားစေခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ လက်ထက်တွင် အင်္ဂလိပ်နှင့် စကော့တလန် ပရိုတက်စတင့်များက အိုင်ယာလန်မြောက်ပိုင်း အာလ်စတာဒေသသို့ ဝင်ရောက်အခြေချသည့် စီမံကိန်း စတင်ခဲ့ပြီး၊ ၁၆၀၇ ခုနှစ်တွင် ဗာဂျီးနီးယားပြည်နယ်၌ ဂျိမ်းစ်တောင်း (Jamestown) မြို့ တည်ထောင်ခြင်း၊ ၁၆၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် နယူးဖောင်လန်၌ ကျူးပါးစ်ကို့ဗ် တို့ကို တည်ထောင်ခြင်းဖြင့် မြောက်အမေရိကတိုက်ကို အင်္ဂလိပ်တို့ နယ်ချဲ့အခြေချခြင်း လုပ်ငန်းစဉ် ခြေလှမ်းစတင်ခဲ့သည်။ နောက်ထပ် နှစ်ပေါင်း ၁၅၀ အတွင်း အင်္ဂလန်သည် ထိုတိုက်ကြီးကို ထိန်းချုပ်နိုင်ရန် စပိန်၊ နယ်သာလန်၊ ပြင်သစ်တို့နှင့် စစ်ပြိုင်ခဲ့ရပြီး၊ အိုင်ယာလန်ရှိ ပရိုတက်စတင့်နှင့် ကက်သလစ်များအကြား ဘာသာရေးအရ စိတ်ဝမ်းကွဲပြားမှုမှာ နှစ်ပေါင်း ၄၀၀ ကြာသည်အထိ တည်ရှိနေခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် မိမိ၏ အုပ်ချုပ်ရာနယ်မြေများကို ပုဂ္ဂိုလ်ရေးအရ ပေါင်းစည်းရုံထက်မကဘဲ ဗဟိုချက်မတစ်ခုတည်းရှိသော ဗြိတိသျှနိုင်ငံတော် ကြီး ဖြစ်ပေါ်လာစေရန် တက်ကြွစွာ ကြိုးပမ်းခြင်းဖြင့် အခြေခံအုတ်မြစ်ကို ချပေးခဲ့သည်။ ၁၇ ရာစုအလယ်ပိုင်းက စတူးဝပ်မင်းဆက်ကို ဆန့်ကျင်သော သမိုင်းပညာရှင်များထံမှ ဆင်းသက်လာသည့် ရိုးရာအယူအဆအရ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ အကြွင်းမဲ့အာဏာပိုင်စနစ်ကို လိုလားမှု၊ ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ တာဝန်မဲ့မှုနှင့် လူထုမနှစ်သက်သော အချစ်တော်များကို မြှောက်စားခဲ့မှုတို့သည် အင်္ဂလိပ်ပြည်တွင်းစစ် ဖြစ်ပွားရခြင်း၏ အခြေခံအုတ်မြစ်ကို ချပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် သူ၏သားတော် ချားလ်စ်ထံသို့ ပါလီမန်ကို မထောက်ထားဘဲ "ဘုရင်တို့၏ နတ်ပေးအာဏာ" ကို အကန်းယုံ ယုံကြည်သည့် အန္တရာယ်ရှိသော စိတ်ဓာတ်ကို အမွေပေးခဲ့ရာ၊ ၎င်းသည် နောက်ဆုံးတွင် ချားလ်စ် (၁) ကွပ်မျက်ခံရခြင်းနှင့် ဘုရင်စနစ် ဖျက်သိမ်းခံရခြင်းတို့ဖြင့် အဆုံးသတ်ခဲ့ရသည်။ လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်းသုံးရာကျော်အတွင်း ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ဂုဏ်သတင်းမှာ ၎င်းရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခဲ့သဖြင့် ရန်ငြိုးထားကာ ၁၇ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ဘုရင်အကြောင်း ပုတ်ခတ်ရေးသားခဲ့သူ အန်ထော်နီ ဝဲလ်ဒွန် (Anthony Weldon) ၏ ပြင်းထန်သော သရော်စာများကြောင့် ထိခိုက်ကျဆင်းခဲ့ရသည်။ ၁၆၅၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း ရေးသားခဲ့သော အခြားသော ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ဆန့်ကျင်ရေး သမိုင်းကျမ်းများတွင် - * အက်ဒ်ဝပ် ပေတွန်၏ ''Divine Catastrophe of the Kingly Family of the House of Stuarts'' (၁၆၅၂) * အာသာ ဝီလ်ဆင်၏ ''History of Great Britain, Being the Life and Reign of King James I'' (၁၆၅၈) * ဖရန်စစ် အော့စ်ဘန်း၏ ''Historical Memoirs of the Reigns of Queen Elizabeth and King James'' (၁၆၅၈) တို့ ပါဝင်သည်။ ဒေးဗစ် ဟဲရစ် ဝီလ်ဆင်၏ ၁၉၅၆ ခုနှစ်ထုတ် အတ္ထုပ္ပတ္တိစာအုပ်သည်လည်း ဤကဲ့သို့သော ရန်လိုသည့်အမြင်ကို ဆက်လက်သယ်ဆောင်ခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင် ဂျင်းနီ ဝေါမော့လ်ဒ် ၏ စကားအရ ဝီလ်ဆင်၏ စာအုပ်သည် "စာမျက်နှာတိုင်းတွင် စာရေးသူက သူရေးသားနေသည့် ဘုရင်အပေါ် မုန်းတီးစိတ် တိုးပွားလာသည်ကို ထင်ရှားစွာ ပြသနေသည့် အံ့ဩစရာ ကောင်းလှသော မြင်ကွင်းကျမ်းကြီး" ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ သို့သော်လည်း ဝီလ်ဆင်နောက်ပိုင်းတွင်မူ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ စကော့တလန်နိုင်ငံနှင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံကို စတင်စိုးစံချိန် အစောပိုင်းကာလအတွင်း အစိုးရအဖွဲ့၏ တည်ငြိမ်မှု၊ ဘာသာရေးနှင့် စစ်ပွဲများအပေါ် သူ၏ အတော်အတန် အမြော်အမြင်ရှိသော အမြင်များကြောင့် သမိုင်းပညာရှင်အများစုက သူ့အပေါ် ပြန်လည်သုံးသပ်လာကြပြီး ၎င်း၏ ဂုဏ်သတင်းကို ရှေးယခင် ဝေဖန်ရှုံ့ချမှုများမှ ကယ်တင်ပေးနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဤသမိုင်းဝင်အမြင်သစ်ကို ကိုယ်စားပြုသည့် လက်ရာမှာ ပေါ်လင်း ခရော့ဖ်တ် ၏ ၂၀၀၃ ခုနှစ်ထုတ် အတ္ထုပ္ပတ္တိ ဖြစ်သည်။ ဝေဖန်ရေးသမား ဂျွန် ခရမ်ဆီက သူမ၏ ရှာဖွေတွေ့ရှိချက်များကို ဤသို့ အကျဉ်းချုပ်ဖော်ပြခဲ့သည် -<blockquote>"ခရော့ဖ်တ်၏ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်အပေါ် ခြုံငုံသုံးသပ်ချက်မှာ သင့်တင့်လျောက်ပတ်စွာ မျှတမှုရှိသည်။ သူမသည် အင်္ဂလိပ်-စကော့တလန် ပေါင်းစည်းရေးကဲ့သို့သော ကိစ္စရပ်များတွင် ဘုရင်၏ စေတနာကောင်းများ၊ မတူကွဲပြားသောအမြင်များအပေါ် ပွင့်လင်းစွာ လက်ခံမှုများနှင့် တိုင်းပြည်၏ ဘဏ္ဍာရေးအခြေအနေအတွင်း ငြိမ်းချမ်းသော နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒကို ကျင့်သုံးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည့် အစီအစဉ်များကို အသိအမှတ်ပြုထားသည်။ သူ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များသည် ကွဲပြားခြားနားသော ပြည်သူများအကြား ပွတ်တိုက်မှုများကို လျော့ပါးစေခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သူသည် ပြဿနာသစ်များကိုလည်း ဖန်တီးခဲ့သည်၊ အထူးသဖြင့် အိုင်ယာလန်တွင် ဘုရင်၏ အကျိုးစီးပွားအုပ်စုများကို ကွဲပြားစေခဲ့သည့် နယ်ချဲ့အခြေချမှုကို အားပေးခဲ့ခြင်း၊ သူ၏ ရက်ရောလွန်းသော ရာထူးဆုလာဘ်ပေးမှုများမှ နိုင်ငံရေးအရ အကျိုးအမြတ် လုံလောက်စွာ မရရှိခဲ့ခြင်း၊ (အထူးသဖြင့် ပုံရိပ်ကို အလွန်အလေးထားသော အဲလိဇဘတ်ခေတ်အပြီး) ဘုရင်စနစ်၏ တော်ဝင်ပုံရိပ်အပေါ် ဂရုစိုက်မှု အားနည်းခဲ့ခြင်း၊ ဘာသာရေးအရ အမုန်းပွားစေပြီး အင်္ဂလိပ်အသင်းတော်အတွင်း အာမေးနီးယန်းဝါဒီ (Arminians) များ နေရာရလာစေရန် လမ်းဖွင့်ပေးခဲ့သည့် စပိန်လိုလားသော နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒကို ကျင့်သုံးခဲ့ခြင်းနှင့် စကော့တလန်အသင်းတော်အပေါ် မလိုလားအပ်သော ဘာသာရေးအပြောင်းအလဲများကို အတင်းအကျပ် လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ ဤဝေဖန်ချက်အများစုသည် ဂျိမ်းစ်ဘုရင် စိုးစံခဲ့သည့် ကာလရှည် ရှုထောင့်မှ ကြည့်လျှင် သူ၏ သားတော် ချားလ်စ် (၁) ထံသို့ ပိုမိုရှုပ်ထွေးပြီး ပြဿနာများလှသော အမွေအနှစ်များကို ချန်ထားရစ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ကြောင်း နားလည်နိုင်ပါသည်ဟု သုံးသပ်ထားသည်။"</blockquote> == '''ဘွဲ့ထူး၊ အမည်နာမ၊ ဂုဏ်ထူးဆောင်တံဆိပ်များနှင့် အမှတ်တံဆိပ်များ''' == === '''ဘွဲ့ထူးနှင့် အမည်နာမများ''' === စကော့တလန်နိုင်ငံတွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်အား ၁၆၀၄ ခုနှစ်အထိ '''"စကော့တလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်၊ ဂျိမ်းစ်ဆဋ္ဌမ"''' ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ၁၆၀၃ ခုနှစ် မတ်လ ၂၄ ရက်တွင် လန်ဒန်မြို့၌ သူ့ကို '''"ယုံကြည်ခြင်း၏ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သူ၊ အင်္ဂလန်၊ ပြင်သစ်နှင့် အိုင်ယာလန်တို့၏ ဘုရင်၊ ဂျိမ်းစ်ပထမ"''' အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ ၁၆၀၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၂၀ ရက်တွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ဝက်စ်မင်စတာ၌ အမိန့်ကြေညာချက်တစ်စောင် ထုတ်ပြန်ကာ သူ၏ ဘွဲ့တော်အမည်နာမကို '''"ယုံကြည်ခြင်း၏ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သူ၊ ဂရိတ်ဗြိတိန်၊ ပြင်သစ်နှင့် အိုင်ယာလန်တို့၏ ဘုရင်၊ စသည်ဖြင့်..."''' (King of Great Brittaine, France and Ireland, Defender of the Faith, &c.) ဟု ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ထိုဘွဲ့စတိုင်ကို အင်္ဂလိပ်ဥပဒေများတွင် အသုံးမပြုခဲ့သော်လည်း အမိန့်ကြေညာချက်များ၊ ဒင်္ဂါးပြားများ၊ ပေးစာများ၊ စာချုပ်များနှင့် စကော့တလန်နိုင်ငံအတွင်း၌ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံကို အမှန်တကယ် အုပ်ချုပ်ခြင်း မရှိခဲ့သော်လည်း၊ ၁၃၄၀ ပြည့်နှစ်မှ ၁၈၀၁ ခုနှစ်အတွင်းရှိ အခြားသော အင်္ဂလန်ဘုရင်များနည်းတူ မိမိကိုယ်မိမိ "ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်" ဟု ဘွဲ့တော် ခံယူခဲ့သည်။ == လက်နက်တံဆိပ်များနှင့် အမှတ်တံဆိပ်များ == ဂျိမ်းစ်သည် စကော့တလန်ဘုရင် ဖြစ်ခဲ့စဉ်က စကော့တလန်နိုင်ငံ၏ ရှေးဟောင်းတော်ဝင် လက်နက်တံဆိပ်ကို အသုံးပြုခဲ့သည် - ၎င်းမှာ ရွှေရောင်နောက်ခံ (Or) တွင် နှုတ်ခမ်းနှင့်ခြေသည်းများ ပြာလဲ့၍ (Azure) ဒေါသတကြီး နောက်ခြေဖြင့် ရပ်နေသော နီရဲသည့် ခြင်္သေ့တစ်ကောင် ပါဝင်ပြီး၊ ၎င်းခြင်္သေ့ကို ထိပ်ချင်းဆိုင် နှင်းပန်းပုံစံများဖြင့် အနားသတ်ထားသော နီရဲသည့် တော်ဝင်အနားကွပ်နှစ်ထပ် အတွင်း၌ ထည့်သွင်းထားသည်။ ထိုလက်နက်တံဆိပ်ကို ချို၊ လည်ဆံမွေးနှင့် ခြေသည်းများ သဘာဝအတိုင်းရွှေရောင်တောက်နေပြီး၊ လက်ဝါးကပ်တိုင်ပုံစံနှင့် နှင်းပန်းပုံစံများဖြင့် ဖန်တီးထားသော ရွှေရောင်သရဖူငယ် ကို လည်ပင်းတွင် ဆင်မြန်းထားသည့် ငွေဖြူရောင် ယူနီကွန်း နှစ်ကောင်က ဘေးမှ ပင့်မထားသည်။ ထိုယူနီကွန်းများ၏ လည်ပင်းတွင် ချည်နှောင်ထားသော ရွှေရောင်သံကြိုးသည် ရှေ့ခြေထောက်နှစ်ခုကြားမှတစ်ဆင့် ကျောပြင်ပေါ်သို့ ဖြတ်သန်းကျော်ခွသွားသည်။ တံဆိပ်၏ ထိပ်ဆုံးအမှတ်အသား မှာ တော်ဝင်ရွှေသရဖူ ဆင်မြန်းထားပြီး ရှေ့တည့်တည့်သို့ မျက်နှာမူကာ ထိုင်နေသော နီရဲသည့် ခြင်္သေ့တစ်ကောင် ) ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်း၏ ညာဘက်လက်သည်းဖြင့် ဓားတစ်စင်းကိုလည်းကောင်း၊ ဘယ်ဘက်လက်သည်းဖြင့် ရာဇလှံတံတစ်စင်းကိုလည်းကောင်း သဘာဝအတိုင်း မတ်မတ်ကိုင်မြှောက်ထားသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ လက်ထက်တွင် အင်္ဂလန်နှင့် စကော့တလန် ထီးနန်းနှစ်ခု ပေါင်းစည်းခြင်း ကို ၎င်းတို့၏ လက်နက်တံဆိပ်များ၊ ဘေးမှပင့်မသူ သတ္တဝါများနှင့် အမှတ်တံဆိပ်များကို ပေါင်းစပ်ခြင်းဖြင့် အမှုအရာပြောင်းလဲမှု သရုပ်ဖော်ခဲ့သည်။ ထိုလက်နက်တံဆိပ်များကို မည်သို့ စီမံခင်းကျင်းရမည်၊ နှင့် မည်သည့်ဘုရင်နိုင်ငံက ဦးစားပေးနေရာ ယူရမည်ဟူသော အငြင်းပွားမှုကို တိုင်းပြည်တစ်ခုစီအတွက် မတူညီသော တံဆိပ်များကို သီးခြားစီ အသုံးပြုစေခြင်းဖြင့် ဖြေရှင်းခဲ့သည်။ '''အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် အသုံးပြုသော လက်နက်တံဆိပ်များမှာ -''' လေးစိတ်စိတ်ထားသည့် တံဆိပ်အကွက်တွင် ပထမနှင့် စတုတ္ထအကွက်ကို ထပ်မံ၍ လေးစိတ်စီခွဲထားပြီး၊ ၎င်းတို့၏ ပထမနှင့် စတုတ္ထနေရာတွင် ပြာလဲ့သောနောက်ခံ၌ ရွှေရောင်နှင်းပန်းသုံးပွင့် (ပြင်သစ်နိုင်ငံအတွက်)၊ ဒုတိယနှင့် တတိယနေရာတွင် နီရဲသောနောက်ခံ၌ အဝါရောင် အလျားလိုက်လမ်းလျှောက်နေပြီး ရှေ့သို့မျက်နှာမူထားသော ခြင်္သေ့သုံးကောင် (အင်္ဂလန်နိုင်ငံအတွက်) ထည့်သွင်းထားသည်။ ဒုတိယအကွက်ကြီးတွင် ရွှေရောင်နောက်ခံ၌ နှင်းပန်းပုံစံအနားကွပ်အတွင်း နီရဲ၍ နောက်ခြေဖြင့် ရပ်နေသော ခြင်္သေ့တစ်ကောင် (စကော့တလန်နိုင်ငံအတွက်) ပါဝင်ပြီး၊ တတိယအကွက်ကြီးတွင် ပြာလဲ့သောနောက်ခံ၌ ငွေကြိုးတပ်ဆင်ထားသော ရွှေရောင်စောင်းတစ်လက် (အိုင်ယာလန်နိုင်ငံအတွက်) ပါဝင်သည်။ (ဤသည်မှာ အိုင်ယာလန်နိုင်ငံကို တော်ဝင်လက်နက်တံဆိပ်အတွင်း ပထမဆုံးအကြိမ် ထည့်သွင်းခြင်း ဖြစ်သည်)။ ဘေးမှ ပင့်မပေးသူ သတ္တဝါများမှာ - ညာဘက်တွင် တော်ဝင်သရဖူဆင်မြန်းထားပြီး ရှေ့သို့မျက်နှာမူကာ နောက်ခြေဖြင့်ရပ်နေသော ရွှေရောင်ခြင်္သေ့တစ်ကောင် ဖြစ်လာပြီး၊ ဘယ်ဘက်တွင် စကော့တလန်၏ ယူနီကွန်း ဖြစ်လာသည်။ တူးဒါ မင်းဆက်များ စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သည့် နီရဲသောနဂါး နေရာတွင် ဤယူနီကွန်းက အစားထိုး ဝင်ရောက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုယူနီကွန်းသည် ပေါင်းစည်းထားသော ဘုရင်နိုင်ငံနှစ်ခု၏ တော်ဝင်လက်နက်တံဆိပ်များတွင် ယနေ့တိုင် ဆက်လက်တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလန်၏ ထိပ်ဆုံးအမှတ်အသား နှင့် ဆောင်ပုဒ်ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားခဲ့သည်။ အောက်ခြေမျက်နှာပြင်တွင်မူ တူဒါနှင်းဆီပွင့်ခက်နှင့်အတူ ကလဗာရွက်နှင့် စကော့တလန်ဆူးပင် တို့ကို ပင်စည်တစ်ခုတည်းတွင် အတူတကွ ကိုင်းဆက်ထားလေ့ရှိသည်။ ဤလက်နက်တံဆိပ်များကို ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ကိုယ်ပိုင်ဆောင်ပုဒ်ဖြစ်သော ''"Beati pacifici"'' (ငြိမ်းချမ်းမှုကို ဖော်ဆောင်သူများသည် မင်္ဂလာရှိကြကုန်၏) ဟူသော စာသားနှင့်အတူ မကြာခဏ ပြသလေ့ရှိသည်။ '''စကော့တလန်နိုင်ငံတွင် အသုံးပြုသော လက်နက်တံဆိပ်များမှာ -''' လေးစိတ်စိတ်ထားသည့် တံဆိပ်အကွက်တွင် ပထမနှင့် စတုတ္ထနေရာ၌ စကော့တလန်၊ ဒုတိယနေရာ၌ အင်္ဂလန်နှင့် ပြင်သစ်၊ တတိယနေရာ၌ အိုင်ယာလန်တို့ကို ထည့်သွင်းထားပြီး၊ အင်္ဂလန်၏အထက်တွင် စကော့တလန်က ဦးစားပေးနေရာ ယူထားသည်။ ဘေးမှ ပင့်မပေးသူ သတ္တဝါများမှာ - ညာဘက်တွင် တော်ဝင်သရဖူ ဆင်မြန်းထားသော စကော့တလန်၏ ယူနီကွန်းဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် ပြာလဲ့သောနောက်ခံ၌ ငွေဖြူရောင် ကြက်ခြေခတ်ပါသည့် အလံ (စိန့်အင်ဒရူးစ် လက်ဝါးကပ်တိုင်အလံ - Cross of Saint Andrew) လွှင့်ထူထားသော လှံတစ်စင်းကို ကိုင်မြှောက်ထားသည်။ ဘယ်ဘက်တွင်မူ သရဖူဆင်မြန်းထားသော အင်္ဂလန်၏ ခြင်္သေ့ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် ငွေဖြူရောင်နောက်ခံ၌ နီရဲသော လက်ဝါးကပ်တိုင်ပါသည့် အလံ (စိန့်ဂျော့ဂျ် လက်ဝါးကပ်တိုင်အလံ - Cross of Saint George) လွှင့်ထူထားသော အလားတူ လှံတစ်စင်းကို ကိုင်မြှောက်ထားသည်။ စကော့တလန်၏ ထိပ်ဆုံးအမှတ်အသားနှင့် ဆောင်ပုဒ်ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားပြီး၊ စကော့တလန်၏ ထုံးတမ်းစဉ်လာအရ ''"In defens"'' (၎င်းမှာ "In My Defens God Me Defend" - ငါ့ကိုကာကွယ်ရာ၌ ဘုရားသခင်သည် ငါ့ကို စောင့်ရှောက်တော်မူ၏ ဟူသော စာသား၏ အတိုကောက်ဖြစ်သည်) ဆောင်ပုဒ်ကို ထိပ်ဆုံးအမှတ်အသား၏ အထက်တွင် ရေးထိုးထားသည်။ တော်ဝင်အမှတ်တံဆိပ်များ (Royal badges) အဖြစ် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် - တူဒါနှင်းဆီ (Tudor rose)၊ စကော့တလန်ဆူးပင် (Thistle - စကော့တလန်နိုင်ငံအတွက်ဖြစ်ပြီး စကော့တလန်ဘုရင် ဂျိမ်းစ် ၃ မင်းကြီးက ပထမဆုံး စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်)၊ တော်ဝင်သရဖူအောက်တွင် တူဒါနှင်းဆီနှင့် စကော့တလန်ဆူးပင်ကို တစ်ဝက်စီ ပေါင်းစပ်ထားသောအမှတ်၊ စောင်းတစ်လက် (အိုင်ယာလန်နိုင်ငံအတွက်) နှင့် နှင်းပန်းပုံစံ (ပြင်သစ်နိုင်ငံအတွက်) တို့ကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ == '''သားတော်သမီးတော်များ''' == ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ မိဖုရားခေါင်ကြီး ဒိန်းမတ်နိုင်ငံမှ အန်း သည် ကလေးငယ် ခုနစ်ဦး မွေးဖွားခဲ့ပြီး ၎င်းတို့အနက် သုံးဦးသာ အရွယ်ရောက်သည်အထိ အသက်ရှင်ကျန်ရစ်ခဲ့သည် - * '''ဟင်နရီ ဖရက်ဒရစ် (Henry Frederick - ဝေလမင်းသား)''' (၁၅၉၄ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉ ရက် – ၁၆၁၂ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာ ၆ ရက်)။ အသက် ၁၈ နှစ်အရွယ်တွင် တိုင်ဖွိုက်အဖျားရောဂါ (Typhoid fever) ဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ * '''အဲလိဇဘတ် (Elizabeth - ဘိုဟီးမီးယားဘုရင်မ)''' (၁၅၉၆ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ် ၁၉ ရက် – ၁၆၆၂ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၃ ရက်)။ ၁၆၁၃ ခုနှစ်တွင် ဖရက်ဒရစ် (၅) (Frederick V, Elector Palatine) နှင့် ထိမ်းမြားမင်္ဂလာပြုခဲ့သည်။ အသက် ၆၅ နှစ်အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်သည်။ * '''မာဂရက် (Margaret)''' (၁၅၉၈ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ ၂၄ ရက် – ၁၆၀၀ ပြည့်နှစ်၊ မတ်လ)။ အသက် ၁ နှစ်အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်သည်။ * '''ချားလ်စ် (၁) (Charles I - အင်္ဂလန်၊ စကော့တလန်နှင့် အိုင်ယာလန်တို့၏ ဘုရင်)''' (၁၆၀၀ ပြည့်နှစ်၊ နိုဝင်ဘာ ၁၉ ရက် – ၁၆၄၉ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ ၃၀ ရက်တွင် ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခံရသည်)။ ၁၆၂၅ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံမှ ဟင်နရီယက်တာ မာရီယာ (Henrietta Maria of France) နှင့် ထိမ်းမြားခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင် (၁) & (၆) ၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံခဲ့သည်။ * '''ရောဘတ် (Robert - ကင်တိုင်းယာနယ်စား)''' (၁၆၀၂ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ ၁၈ ရက် – ၁၆၀၂ ခုနှစ်၊ မေ ၂၇ ရက်)။ သက်တမ်း ၄ လသားအရွယ်တွင် ကွယ်လွန်သည်။ * '''မေရီ (Mary)''' (၁၆၀၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၈ ရက် – ၁၆၀၇ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ ၁၆ ရက်)။ အသက် ၂ နှစ်အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်သည်။ * '''ဆိုဖီယာ (Sophia)''' (၁၆၀၆ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ)။ မွေးဖွားပြီး ၄၈ နာရီအတွင်း ကွယ်လွန်သည်။ nmkih17pdn31ja22on38cte5tqm0h81 အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-51348-56 3 292056 1054906 2026-09-23T19:49:45Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1054906 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-51348-56 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၉:၄၉၊ ၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) 9imec8m0vgwcbksrhmiatyqpidnwvwt အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:FeederPower 3 292057 1054924 2026-09-23T21:49:59Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1054924 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် FeederPower ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၂၁:၄၉၊ ၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) s2zl8mfwf8qvc0orx7q012to1ikq69n အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-51577-88 3 292058 1054934 2026-09-23T22:50:07Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1054934 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-51577-88 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၂၂:၅၀၊ ၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) l04nii3eajgd47xrsmy1oh6dx9hqww3 အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-51250-43 3 292059 1054942 2026-09-23T23:50:16Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1054942 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-51250-43 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၂၃:၅၀၊ ၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) jmi561csn7cinvfwzher4i3hxabfl5r အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-51588-68 3 292060 1054952 2026-09-24T00:50:24Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1054952 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-51588-68 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၀:၅၀၊ ၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) r5trk1vsk6erbbuw4scs61qzknpvb8f အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Uzyiar 3 292061 1054960 2026-09-24T01:50:31Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1054960 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Uzyiar ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၁:၅၀၊ ၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) po9c973ejlfmpxj7k5t3abxzrt959rg ဆဌမမြောက် အက်ဒွပ်ဘုရင် 0 292062 1054967 2026-09-24T02:18:32Z Ninjastrikers 22896 [[ဆဌမမြောက် အက်ဒွပ်ဘုရင်]] စာမျက်နှာကို [[ဆဋ္ဌမမြောက် အက်ဒွပ်ဘုရင်]] သို့ Ninjastrikersက ရွှေ့ခဲ့သည်: typo 1054967 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ဆဋ္ဌမမြောက် အက်ဒွပ်ဘုရင်]] 4vcl2e16h0y1usc4z814t6bv8cnctnk အသုံးပြုသူ:နိုင်းနိုင်းဉီး 2 292063 1054989 2026-09-24T03:26:23Z နိုင်းနိုင်းဉီး 148567 နိုင်းနိုင်းဉီး 1054989 wikitext text/x-wiki နိုင်းနိုင်းဉီး လက္ခဏာပညာရှင် နိုင်းနိုင်းဉီး (ခေါ်)NAINGNAINGOO ကို2005/7/23/ရက်နေ့တွင်မွေးဖွားခဲ့ပြီးကျွန်းကလေးကျောင်း၌ CCလက်မှတ်ရယူခဲ့ပြီးငယ်စဉ်ကတည်းကစာအရမ်းဖတ်ပြီးစာတော်ကာမွေးရာပါလက္ခဏာပညာရှင်တစ်ယောက်အဖြစ်ဖြင့်ယခုချိန်ထိရပ်တည်နေဆဲရှိပါသည်" ccrvip9apjj0bacnhrrvhqfegtbtp0g မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/၂၀၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၄ 100 292064 1054990 2026-09-24T03:36:12Z Salai Rungtoi 22844 "{{Current events|year=2026|month=09|day=24|content= <!-- All news items below this line --> <!-- All news items above this line -->}}" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1054990 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=09|day=24|content= <!-- All news items below this line --> <!-- All news items above this line -->}} a5nko22zewhae46yc6dqyluj46ontl7 1055038 1054990 2026-09-24T11:17:01Z Salai Rungtoi 22844 1055038 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=09|day=24|content= <!-- All news items below this line --> '''လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခများနှင့် တိုက်ခိုက်မှုများ''' *[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] **[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အချိန်မှတ်တမ်း (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] ***[[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်]] (MNDAA) ၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့နှင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရာပြည့်]] ဦးဆောင်သည့် NSPNC တို့သည် နေပြည်တော်၌ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။ [https://burmese.dvb.no/post/786994 (DVB)] <!-- All news items above this line -->}} 4rb6cbum6knhmo1pyy850e5dgpoziu3 အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:နိုင်းနိုင်းဉီး 3 292065 1054994 2026-09-24T03:50:50Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1054994 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် နိုင်းနိုင်းဉီး ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၃:၅၀၊ ၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) 5pto3loi4i5gerr62n8yx02ukkm62m6 ဆဌမမြောက်နှင့် ပထမမြောက်ဂျိမ်းစ်ဘုရင် 0 292066 1055002 2026-09-24T05:15:01Z I'm Rinn 148432 "{{Short description|King of Scotland from 1567 to 1625, King of England and Ireland from 1603}}{{Infobox royalty|image=JamesIEngland (cropped 2).jpg|caption=Portrait, {{circa| 1605}}|succession1=[[အင်္ဂလန်နိုင်ငံဘုရင်]] နှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံပြည့..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1055002 wikitext text/x-wiki {{Short description|King of Scotland from 1567 to 1625, King of England and Ireland from 1603}}{{Infobox royalty|image=JamesIEngland (cropped 2).jpg|caption=Portrait, {{circa| 1605}}|succession1=[[အင်္ဂလန်နိုင်ငံဘုရင်]] နှင့် [[အိုင်ယာလန်နိုင်ငံပြည့်ရှင်ဘုရင်များ]]|more_text1=([[Styles of English and Scottish sovereigns|more...]])|coronation1=၂၅ ဇူလိုင် ၁၆၀၃|predecessor1=[[ပထမမြောက်အယ်လီဇဘက်ဘုရင်မကြီး]]|successor1=[[ပထမမြောက်ချားလ်စ်ဘုရင်]]|succession=[[စကော့တလန်ဘုရင်]]|reign=၂၄ ဇူလိုင် ၁၅၆၇ – ၂၇ မတ် ၁၆၂၅|coronation=၂၉ ဇူလိုင် ၁၅၆၇|predecessor=[[စကော့တလန်ဘုရင်မမေရီ]]|reg_type=Regents|successor=[[အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် ပထမမြောက် ချားလ်စ်ဘုရင်]]|spouse=[[ဒိန်းမတ်မှအန်း]]|issue=* [[ဝေလမင်းသားဟင်နရီဖရက်ဒရစ်ချ်]] * [[ဘိုမီးယားဘုရင်မအဲလိဇဘက်]] * [[မာဂရက်စတူးအက် (၁၅၉၈-၁၆၀၀)]] * [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံပြည့်ရှင် ပထမချားလ်စ်ဘုရင်]] * [[ကင်တာနှင့်လုံးမြို့စားရောဘတ်ထ်]] * [[မေရီစတူးအက် (၁၆၀၅-၁၆၀၇)]] * [[ဆိုဖီယာစတူးအက်]]|house=[[စတူးအက်အိမ်တော်]]|father=[[ဟင်နရီစတူးအက် (လော့ဒန်လေ)]]|mother=[[စကော့တလန်ဘုရင်မမေရီ]]|birth_date=၁၉ ဇွန် ၁၅၆၆|birth_place=[[အီဒင်ဘာ့ဂ်ရဲတိုက်]]၊ အီဒင်ဘာ့ဂ်၊ စကော့တလန်|death_date=၂၇ မတ် ၁၆၂၅ (အသက် ၅၈)|death_place=[[သီအိုဘတ့်သ်အိမ်တော်]], ဟတ်သ်ဖို့သ်ရှိုင်းယား၊ စကော့တလန်|burial_date=၇ မေ ၁၆၂၅|burial_place=[[ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း]]|signature=James I of England signature.svg|alt=James's signature|name=ပထမမြောက်ဂျိမ်းစ်ဘုရင်}}'''<big>ဆဌမနှင့် ပထမမြောက် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်</big>''' (ဂျိမ်းစ် ချားလ်စ် စတူးအတ်၊ ၁၅၆၆ ဇွန် ၁၉ – ၁၆၂၅ မတ် ၂၇) သည် ၁၅၆၇ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၂၄ ရက်မှစ၍ '''ဆဋ္ဌမမြောက် ဂျိမ်းစ် အဖြစ် စကော့တလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်''' ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ၁၆၀၃ ခုနှစ် မတ် ၂၄ ရက်တွင် စကော့တလန်နှင့် အင်္ဂလန် ထီးနန်းများ ပူးပေါင်းချိန်မှစ၍ ၁၆၂၅ ခုနှစ် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ '''ပထမမြောက် ဂျိမ်းစ် အဖြစ် အင်္ဂလန်နှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံတို့၏ ဘုရင်''' အဖြစ် စိုးစံခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် နိုင်ငံနှစ်ခုလုံးကို ပိုမိုနီးကပ်သော နိုင်ငံရေးပူးပေါင်းမှုဖြစ်စေရန် ရေရှည်ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း စကော့တလန်နှင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံတို့သည် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်တစ်ဦးတည်းအောက်တွင် သီးခြားလွှတ်တော်၊ တရားစီရင်ရေးနှင့် ဥပဒေများဖြင့် အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် နိုင်ငံများအဖြစ်သာ ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့သည်။ '''''မှတ်ချက်။ စကော့တလန်တွင် အုပ်ချုပ်သည့်အခါ ဆဌမမြောက်ဂျိမ်းစ်ဘုရင် ဖြစ်ပြီး အင်္ဂလန်တွင် ဘုရင်ကြီးဖြစ်လာသည့်အခါ ပထမမြောက်ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ဟု ခံယူတော်မူသည်။ ထို့ကြောင့် ဆဌမမြောက်နှင့် ပထမ ဂျိမ်းစ်ဘုရင် ဟုခေါ်ကြသည်။''''' ဂျိမ်းစ်သည် စကော့တလန်ဘုရင်မ မေရီ၏ သားတော်ဖြစ်ပြီး၊ အင်္ဂလန်ဘုရင်နှင့် အိုင်ယာလန်အရှင်သခင် သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ မြစ်တော်စပ်သူဖြစ်သောကြောင့် ထီးနန်းသုံးခုလုံးကို ဆက်ခံနိုင်ခွင့်ရှိသူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မိခင်ဖြစ်သူ ရာထူးမှ အတင်းအကျပ် နုတ်ထွက်ခိုင်းခြင်း ခံရပြီးနောက် ၎င်းသည် '''သက်တော် ၁၃ လသား အရွယ်တွင် စကော့တလန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့သည်'''။ မိခင်ဖြစ်သူမှာ ကက်သလစ်ဘာသာဝင်ဖြစ်သော်လည်း ဂျိမ်းစ်ကို ပရိုတက်စတင့်ဘာသာဝင်အဖြစ် မွေးမြူပျိုးထောင်ခဲ့သည်။ ၎င်းအရွယ်မရောက်သေးမီကာလအတွင်း ဘုရင်ခံလေးဦးက အုပ်ချုပ်ခဲ့ပြီး၊ ထိုကာလသည် ၁၅၇၈ ခုနှစ်တွင် တရားဝင်ကုန်ဆုံးခဲ့သော်လည်း ၁၅၈၃ ခုနှစ်ရောက်မှသာ အစိုးရအာဏာကို အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၅၈၉ ခုနှစ်တွင် ဒိန်းမတ်နိုင်ငံမှ အန်း နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့၏ သားသမီး သုံးဦးဖြစ်သော ဟင်နရီ ဖရက်ဒရစ်၊ အယ်လီဇဘက် နှင့် ချားလ်စ် တို့သည် အရွယ်ရောက်သည်အထိ အသက်ရှင်ခဲ့ကြသည်။ ၁၆၀၃ ခုနှစ်တွင် ဂျိမ်းစ်သည် သားသမီးမရှိဘဲ ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည့် အင်္ဂလန်တူးဒါ မင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးဘုရင်မဖြစ်သော ၎င်း၏ ဝမ်းကွဲမောင်နှမတော်စပ်သူ ပထမမြောက် အဲလီဇဘက်၏ ရာထူးကို ဆက်ခံခဲ့သည်။ ၎င်းသည် နိုင်ငံသုံးခုလုံးကို ၂၂ နှစ်ကြာ စိုးစံခဲ့ပြီး ထိုကာလကို '''ဂျာကိုဘီယံခေတ်''' ဟု လူသိများသည်။ ၁၆၀၃ ခုနှစ် ထီးနန်းများပူးပေါင်းပြီးနောက် ၎င်းသည် အင်္ဂလန်တွင်သာ အခြေစိုက်နေထိုင်ခဲ့ပြီး၊ စကော့တလန်သို့ ၁၆၁၇ ခုနှစ်တွင် တစ်ကြိမ်သာ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့ကာ မိမိကိုယ်ကိုယ် ဂရိတ်ဗြိတိန်နှင့် အိုင်ယာလန်၏ ဘုရင်အဖြစ် ခေါ်ဝေါ်သမုတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အင်္ဂလန်နှင့် စကော့တလန်အတွက် လွှတ်တော်တစ်ခုတည်း ထားရှိရန် တွန်းအားပေးခဲ့သည်။ ၎င်း၏စိုးစံမှုအတွင်း အိုင်ယာလန်မြောက်ပိုင်းသို့ ဗြိတိသျှတို့ အခြေချနေထိုင်ခြင်း နှင့် အမေရိကတိုက်များ၌ အင်္ဂလိပ်တို့ နယ်ချဲ့အခြေစိုက်ခြင်းများ စတင်ခဲ့သည်။ စကော့တလန်တွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ၅၇ နှစ်နှင့် ၂၄၆ ရက်ကြာ စိုးစံမှုသည် စကော့တလန်ဘုရင်များထဲတွင် '''သက်တမ်းအရှည်ဆုံး''' ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် စကော့တလန်တွင် ၎င်း၏ ရည်မှန်းချက်အများစုကို အောင်မြင်အောင် ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သော်လည်း အင်္ဂလန်တွင်မူ ၁၆၀၅ ခုနှစ် ယမ်းမှုန့်လုပ်ကြံမှု နှင့် အင်္ဂလန်လွှတ်တော်နှင့် ပဋိပက္ခများအပါအဝင် ကြီးမားသော အခက်အခဲများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်လက်ထက်တွင် ဝီလျံ ရှိတ်စပီးယား၊ ဂျွန် ဒန်း၊ ဘင် ဂျွန်ဆင် နှင့် ဖရန်စစ် ဘေကွန် ကဲ့သို့သော စာဆိုတော်များ၏ စာပေယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကားလာမှုနှင့်အတူ အယ်လီဇဘက်ခေတ် စာပေနှင့် ပြဇာတ်များ၏ "ရွှေခေတ်" သည် ဆက်လက်ရှင်သန်ခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်သည် စာပေအမြောက်အမြား ရေးသားခဲ့သူဖြစ်ပြီး ''Daemonologie'' (၁၅၉၇)၊ ''The True Law of Free Monarchies'' (၁၅၉၈) နှင့် ''Basilikon Doron'' (၁၅၉၉) စသည့် စာအုပ်များကို ရေးသားခဲ့သည်။ ၎င်းသည် သမ္မာကျမ်းစာကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ စောစောစီးစီး ဘာသာပြန်ဆိုခြင်း (နောက်ပိုင်းတွင် ၎င်းကို အစွဲပြု၍ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏အမြင် ဟု ခေါ်တွင်သည်) နှင့် ၁၆၀၄ ခုနှစ် ဝတ်ပြုစာအုပ် ပြင်ဆင်ခြင်းတို့ကို ပံ့ပိုးကူညီခဲ့သည်။ ခေတ်ပြိုင်နန်းတွင်းအရာရှိ အန်တိုနီ ဝဲလ်ဒွန် က ဂျိမ်းစ်အား "ခရစ်ယာန်လောကတွင် အသိဉာဏ်အရှိဆုံး လူမိုက်" (အသေးအဖွဲကိစ္စများတွင် တော်သော်လည်း အခြားကိစ္စများတွင် မိုက်မဲသူ) ဟု တင်စားခဲ့ပြီး ယင်းဂုဏ်ပုဒ်သည် ၎င်း၏စရိုက်လက္ခဏာနှင့် ယှဉ်တွဲလျက် ရှိနေခဲ့သည်။ သို့သော် ၂၀ ရာစုနောက်ပိုင်းမှစ၍ သမိုင်းပညာရှင်များသည် ဂျိမ်းစ်၏ ဂုဏ်သတင်းကို ပြန်လည်သုံးသပ်လာကြပြီး ၎င်းအား လေးနက်တည်ငြိမ်ကာ တွေးခေါ်မြော်မြင်တတ်သော ဘုရင်တစ်ဦးအဖြစ် ရှုမြင်လာကြသည်။ ၎င်းသည် ငြိမ်းချမ်းရေးမူဝါဒကို ပြတ်ပြတ်သားသား ဆုပ်ကိုင်ထားခဲ့ပြီး အထူးသဖြင့် ဥရောပအလယ်ပိုင်းကို ပျက်စီးစေခဲ့သော အနှစ်သုံးဆယ်စစ်ပွဲကဲ့သို့သော ဘာသာရေးစစ်ပွဲများတွင် ပါဝင်ပတ်သက်မှုကို ရှောင်ရှားရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ကက်သလစ် စပိန်နိုင်ငံနှင့် စစ်ဖြစ်လိုသော အင်္ဂလန်လွှတ်တော်တွင်းရှိ စစ်လိုလားသည့် အစုအဖွဲ့များ ထွက်ပေါ်လာခြင်းကို တားဆီးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ စတူးအတ်မင်းဆက်၏ ပထမဆုံး အင်္ဂလန်ဘုရင်ဖြစ်သော ၎င်းကို ဒုတိယမြောက် သားတော်ဖြစ်သူ '''ပထမမြောက် ချားလ်စ်''' က ထီးနန်းဆက်ခံခဲ့သည်။ == '''ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ဘဝအစောပိုင်း''' == === မွေးဖွားခြင်း === '''ဂျိမ်းစ်''' သည် စကော့တလန်ဘုရင်မ '''မေရီ''' နှင့် သူမ၏ ဒုတိယမြောက်ခင်ပွန်း '''ဟင်နရီ စတူးဝပ်''' ( လော့ဒ် ဒါန်လေ) တို့မှ မွေးဖွားသော တစ်ဦးတည်းသော သားတော်ဖြစ်သည်။ မေရီနှင့် ဒါန်လေတို့ နှစ်ဦးစလုံးသည် အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် ဟင်နရီ (၇) မင်းကြီး၏ သမီးတော်ကြီး မာဂရက်တူးဒါ (အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး၏ အစ်မတော်) မှတစ်ဆင့် တော်စပ်သော မြစ်တော်များ ဖြစ်ကြသည်။ မေရီ၏ စကော့တလန်နိုင်ငံအပေါ် အုပ်ချုပ်စိုးစံမှုမှာ မတည်မငြိမ်ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ သူမနှင့် ခင်ပွန်းဖြစ်သူတို့မှာ ရိုမန်ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြသည့်အတွက် ပရိုတက်စတင့် မှူးမတ်မျိုးနွယ်များ၏ ပုန်ကန်မှုကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ မေရီနှင့် ဒါန်လေတို့၏ အိမ်ထောင်ရေး အဆင်မပြေဖြစ်နေစဉ်အတွင်း ဒါန်လေသည် ပုန်ကန်သူများနှင့် တိတ်တဆိတ် မဟာမိတ်ဖွဲ့ခဲ့ပြီး ဂျိမ်းစ်မင်းသား မွေးဖွားရန် သုံးလအလိုတွင် ဘုရင်မ၏ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာအတွင်းရေးမှူး ဒါဗစ် ရစ်ဇီယို ကို လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ရာ၌ ပူးပေါင်းပါဝင်ခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်မင်းသားကို '''၁၅၆၆ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁၉ ရက်'''တွင် '''အက်ဒင်ဗာရာ ရုန်းတော်''' ၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ သူသည် ဘုရင်မ၏ သားကြီးဖြစ်ပြီး ထီးမွေနန်းမွေ ဆက်ခံမည့်သူဖြစ်သည့်အတွက် အလိုအလျောက် '''ရော့သ်ဆေးနယ်စား''' ၊ '''စကော့တလန်နိုင်ငံ၏ မင်းသားနှင့် အကြီးအကဲ''' ) ဘွဲ့ထူးများကို ရရှိခဲ့သည်။ မွေးဖွားပြီး ငါးရက်အကြာတွင် အင်္ဂလိပ်သံတမန် ဟင်နရီ ကီလီဂရူး) သည် မကျန်းမမာဖြစ်နေဆဲဖြစ်ပြီး တိုးတိုးသာ စကားပြောနိုင်ရှာသော ဘုရင်မကြီးကို လာရောက်တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ကလေးငယ်မှာ "နို့ထိန်းထံမှ နို့စို့နေပြီး"၊ "ခန္ဓာကိုယ် အချိုးအစား ပြေပြစ်ကာ ကောင်းမွန်ထက်မြက်မည့် မင်းသားတစ်ပါး ဖြစ်လာမည့် လက္ခဏာရှိသည်" ဟု မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ မင်းသားငယ်အား ဒီဇင်ဘာ ၁၇ ရက်တွင် စတာလင်ရုန်းတော် (Stirling Castle) ၌ ကျင်းပသော ကက်သလစ်ဘာသာရေး အခမ်းအနားတွင် '''"ချားလ်စ် ဂျိမ်းစ်"''' သို့မဟုတ် '''"ဂျိမ်းစ် ချားလ်စ်"''' ဟု ခရစ်ယာန်ဘာသာအမည် (ဗတ္တိဇံ) ပေးခဲ့သည်။ သူ၏ နတ်ထိန်း (မိဘကိုယ်စား စောင့်ရှောက်မည့်သူ) များမှာ - * ပြင်သစ်ဘုရင် ချားလ်စ် (၉) (ဘရီယန်နယ်စား ဂျွန် မှ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်) * အင်္ဂလန်ဘုရင်မ အဲလိဇဘတ် (၁) (ဘက်ဒ်ဖို့ဒ်နယ်စား ဖရန်စစ် ရပ်ဆဲလ် မှ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်) * ဆာဗွိုင်းနယ်စား အီမန်နျူရယ် ဖိလစ်ဘာ့တ် (သံအမတ် ဖိလစ်ဘာ့တ် ဒူခရော့ခ် မှ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုခေတ်ကာလ ဓလေ့ထုံးတမ်းအရ စိန့်အင်ဒရူးစ် ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီးအား ကလေးငယ်၏ ခံတွင်းထဲသို့ တံထွေးထွေးခွင့်ပြုရမည် ဖြစ်သော်လည်း မေရီဘုရင်မက ထိုဘုန်းတော်ကြီးကို "ကျောက်ပေါက်မာ ကူးစက်တတ်သော ဘုန်းကြီး" ဟု ခေါ်ဆိုကာ ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ပြင်သစ်လူမျိုး ဘက်စ်တီယန် ပါဂျက်ဇ် စီစဉ်သော ဧည့်ခံဖျော်ဖြေပွဲတွင် လူများက ဆက်ထရ် ( ဂရိဒဏ္ဍာရီလာ လူတစ်ပိုင်း ဆိတ်တစ်ပိုင်းသတ္တဝါ) များကဲ့သို့ ဝတ်ဆင်ပြီး အမြီးများ တပ်ဆင်ကာ ကပြခဲ့ကြရာ၊ အင်္ဂလိပ်ဧည့်သည်တော်များက ထိုအပြုအမူကို မိမိတို့အား စော်ကားရန် ရည်ရွယ်လုပ်ဆောင်ခြင်းဟု ထင်မှတ်ကာ စိတ်ဆိုးဒေါသထွက်ခဲ့ကြသည်။ လော့ဒ် ဒါန်လေ (ဂျိမ်းစ်၏ဖခင်) သည် '''၁၅၆၇ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၀ ရက်'''တွင် အက်ဒင်ဗာရာမြို့ရှိ ကာ့ခ် အို ဖီးလ်ဒ် ၌ လုပ်ကြံခံခဲ့ရပြီး၊ ၎င်းသည် ရစ်ဇီယို အသတ်ခံရမှုအတွက် ကလဲ့စားချေခြင်း ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ ဂျိမ်းစ်မင်းသားငယ်သည် သူ၏ဖခင်ပိုင်ဆိုင်သော '''အော်လ်ဘနီနယ်စား''' နှင့် '''ရော့စ်နယ်စား''' ဘွဲ့ထူးများကို ဆက်ခံခဲ့သည်။ မေရီဘုရင်မသည် ထိုအချိန်တွင်ပင် လူထုအကြား ရေပန်းစားမှု မရှိတော့ဘဲ ဖြစ်နေပြီး၊ ခင်ပွန်းဖြစ်သူ သေဆုံးပြီး သုံးလအကြာ ('''၁၅၆၇ ခုနှစ်၊ မေလ ၁၅ ရက်''') တွင် ဒါန်လေကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်ဟု လူအများ သင်္ကာမကင်းဖြစ်နေကြသော ဘော့သ်ဝဲလ်နယ်စား '''ဂျိမ်းစ် ဟက်ပ်ဘန်း''' နှင့် ထပ်မံအိမ်ထောင်ပြုလိုက်ခြင်းကြောင့် သူမအပေါ် လူထု၏ မကျေနပ်မှုများ ပိုမိုပြင်းထန်လာခဲ့သည်။ ၁၅၆၇ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ပရိုတက်စတင့် ပုန်ကန်သူများက မေရီဘုရင်မကို ဖမ်းဆီးပြီး လော့ခ်လဲဗင်ရဲတိုက် တွင် အကျဉ်းချထားခဲ့ရာ၊ သူမသည် သားတော်ကို နောက်ဘယ်သောအခါမှ ပြန်လည်မတွေ့မြင်ခဲ့ရတော့ပေ။ သူမသည် '''၁၅၆၇ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၄ ရက်'''တွင် မွေးကင်းစကလေးငယ်ဖြစ်သော '''ဂျိမ်းစ်မင်းသားငယ်အတွက် ထီးနန်းကို စွန့်လွှတ်ပေးခဲ့ရပြီး'''၊ သူမ၏ ဖအေတူမအေကွဲ မောင်တော်စပ်သူ မိုရေးနယ်စား ဂျိမ်းစ် စတူးဝပ်ကို ဘုရင်ခံအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ရသည်။ ဤဖြစ်ရပ်ကြောင့် ဂျိမ်းစ်သည် စကော့တလန်သမိုင်းတွင် မွေးကင်းစကလေးငယ်ဘဝဖြင့် နန်းတက်ခဲ့ရသည့် တတိယမြောက် ဆက်တိုက်ဖြစ်ရပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ == '''ဘုရင်ခံများ အုပ်ချုပ်သည့်ကာလ''' == ဂျိမ်းစ်မင်းသားငယ်ကို ဘေးကင်းလုံခြုံသော စတာလင်ရဲတိုက်) တွင် "ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရန်၊ ပြုစုပျိုးထောင်ရန်နှင့် ကျွေးမွေးစောင့်ရှောက်ရန်" '''မားနယ်စားနှင့် နယ်စားကတော်''' တို့ထံ အပ်နှံခဲ့သည်။ '''၁၅၆၇ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၉ ရက်'''တွင် စတာလင်မြို့ရှိ ဟိုးလီးရုဒ်ဘုရားကျောင်း၌ အော့ကနီဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီး အာဒံ ဘော့သ်ဝဲလ် က သက်တမ်း '''၁၃ လသားအရွယ်'''သာ ရှိသေးသော ဂျိမ်းစ်မင်းသားငယ်ကို စကော့တလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်အဖြစ် ဘိသိက်မြှောက်ခဲ့သည်။ နန်းတက်ပွဲ အခမ်းအနားတွင် ဂျွန် နော့စ် က သာသနာပြုတရား ဟောကြားခဲ့သည်။ စကော့တလန် အုပ်ချုပ်သူလူတန်းစားအများစု၏ ဘာသာရေးယုံကြည်ချက်နှင့်အညီ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ကို စကော့တလန် ပရိုတက်စတင့်အသင်းတော် ဝင်တစ်ဦးအဖြစ် ပျိုးထောင်ခဲ့သည်။ မင်းတိုင်ပင်အမတ်များအဖွဲ့ က ဂျော့ဂျ် ဘူခါနန် )၊ ပီတာ ယန်း ၊ အာဒံ အာစကင် နှင့် ဒါဗစ် အာစကင် တို့ကို ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ဆရာများ သို့မဟုတ် ကျူတာများအဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ ဘုရင်ငယ်၏ အဓိကဆရာကြီးဖြစ်သူ ဘူခါနန်သည် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ကို ရိုက်နှက်ဆုံးမလေ့ရှိသော်လည်း ၎င်း၏ရင်ထဲတွင် စာပေနှင့် ပညာရပ်များအပေါ် တစ်သက်တာ အမြတ်တနိုးတန်ဖိုးထားမှုကိုလည်း ကိန်းအောင်းစေခဲ့သည်။ ဘူခါနန်သည် ၎င်း၏ ''De Jure Regni apud Scotos'' ဟူသော ကျမ်းစာတွင် ရေးသားထားသည့်အတိုင်း စည်းမျက်နှာဘောင်အတွင်းရှိသော မင်းစနစ်ကို လက်ခံသည့်၊ ဘုရားသခင်ကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေသော ပရိုတက်စတင့်ဘုရင်တစ်ပါး ဖြစ်လာစေရန် ပုံသွင်းခဲ့သည်။ ၁၅၆၈ ခုနှစ်တွင် မေရီဘုရင်မသည် လော့ခ်လဲဗင်ရုန်းတော်မှ ထွက်ပြေးလွတ်မြောက်သွားခဲ့ရာမှ နှစ်ပေါင်းများစွာ အဆက်မပြတ် ဖြစ်ပွားသော အကြမ်းဖက်ပဋိပက္ခများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ မိုရေးနယ်စားသည် လန်ဆိုက်ဒ်တိုက်ပွဲ တွင် မေရီ၏တပ်များကို အနိုင်တိုက်ခဲ့သဖြင့် မေရီသည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ရပြီး ထိုနေရာတွင် အဲလိဇဘတ်ဘုရင်မ၏ အကျဉ်းချထားခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ ၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်၊ ဇန်နဝါရီ ၂၃ ရက်တွင် မိုရေးနယ်စားသည် ဂျိမ်းစ် ဟာမီလ်တန် (James Hamilton) ၏ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ နောက်ထပ် ဘုရင်ခံဖြစ်လာသူမှာ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ဖခင်ဘက်မှ အဖိုးတော်စပ်သူ လင်းနော့စ်နယ်စား '''မက်သယူ စတူးဝပ်''' ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် တစ်နှစ်အကြာတွင် မေရီကို ထောက်ခံသူများ၏ ဝင်ရောက်စီးနင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ပြင်းထန်စွာ ဒဏ်ရာရရှိကာ စတာလင်ရုန်းတော်အတွင်း၌ပင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ ၎င်း၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံသော မားနယ်စားသည်လည်း စတာလင်မြို့တွင်ပင် ပြင်းထန်သော ရောဂါဝေဒနာ ခံစားရပြီး '''၁၅၇၂ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာ ၂၈ ရက်'''တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ် မဲလ်ဗေးလ် ၏ မှတ်တမ်းအရ မားနယ်စား၏ နာမကျန်းဖြစ်မှုသည် မော်တွန်နယ်စား ဂျိမ်းစ် ဒေါက်ဂလပ်စ် ကျင်းပသော ဒဲလ်ကီးသ်နန်းတော် မိတ်ဆုံစားပွဲအပြီးတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ ထို့နောက် မော်တွန်နယ်စား သည် မားနယ်စား၏ ရာထူးနေရာကို ဆက်ခံရန် ရွေးကောက်ခံခဲ့ရပြီး၊ နည်းလမ်းပေါင်းစုံဖြင့် ကြည့်လျှင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ဘုရင်ခံများထဲတွင် '''အထိရောက်ဆုံး လုပ်ဆောင်နိုင်သူ''' ဖြစ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ၎င်း၏ လောဘရမ္မက်ကြီးမှုကြောင့် ရန်သူများပြားခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ဖခင် လော့ဒ် ဒါန်လေနှင့် တစ်ဝမ်းကွဲတော်စပ်သူ ပြင်သစ်လူမျိုး '''အက်စ်မေး စတူးဝပ်''' စကော့တလန်သို့ ရောက်ရှိလာပြီး ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ဩဇာအရှိဆုံး မျက်နှာသာပေးခံရသူ အဖြစ် လျင်မြန်စွာ နေရာရလာသောအခါ မော်တွန်နယ်စားသည် မျက်နှာသာပေးခံရမှု လျော့နည်းသွားခဲ့သည်။ '''၁၅၇၉ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာ ၁၉ ရက်'''တွင် အက်ဒင်ဗာရာမြို့သို့ ဝင်ရောက်သည့် အခမ်းအနား၌ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ကို အရွယ်ရောက်ပြီးသော အုပ်ချုပ်သူမင်းအဖြစ် တရားဝင်ကြေညာခဲ့သည်။ မော်တွန်နယ်စားသည် ဒါန်လေကို လုပ်ကြံမှုတွင် ပူးပေါင်းပါဝင်ခဲ့သည်ဟူသော စွပ်စွဲချက်ဖြင့် '''၁၅၈၁ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၂ ရက်'''တွင် ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဩဂုတ်လ ၈ ရက်တွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် အက်စ်မေး စတူးဝပ်ကို '''လင်းနော့စ်နယ်စားကြီး''' အဖြစ် တိုးမြှင့်ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး ထိုစဉ်က စကော့တလန်တွင် တစ်ဦးတည်းသော နယ်စားကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် သက်တမ်း ၁၅ နှစ်ရှိပြီဖြစ်သော ဘုရင်သည် ၎င်းနယ်စားကြီး၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုအောက်တွင် နောက်ထပ် တစ်နှစ်ခန့် ဆက်လက်ရှိနေခဲ့သည်။ == '''စကော့တလန်နိုင်ငံအား အုပ်ချုပ်ခြင်း''' == ဂျိမ်းစ်ဘုရင် အလွန်မျက်နှာသာပေးရသော လင်းနော့စ်နယ်စားကြီး သည် ပရိုတက်စတင့်ဘာသာသို့ ကူးပြောင်းလာသူ ဖြစ်သော်လည်း စကော့တလန် ကယ်လ်ဗင်ဝါဒီများ၏ ယုံကြည်မှုကို မရရှိခဲ့ပေ။ ၎င်းတို့သည် နယ်စားကြီးနှင့် ဘုရင်တို့အကြား ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာအရ ချစ်ခင်တွယ်တာမှုကို ပြသနေကြသည်ကို သတိပြုမိကြပြီး လင်းနော့စ်သည် "ဘုရင်မင်းမြတ်အား ကာမဂုဏ်ခံစားလိုစိတ် ဖြစ်ပေါ်လာစေရန် သွေးဆောင်နေသည်" ဟု စွပ်စွဲခဲ့ကြသည်။ ၁၅၈၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် "ရုသ်ဗင်စီးနင်းမှု" ဟု လူသိများလာမည့် ဖြစ်ရပ်တစ်ခု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး၊ ပရိုတက်စတင့် နယ်စားများဖြစ်ကြသည့် ဂေါရီနယ်စား ဝီလျံ ရုသ်ဗင် နှင့် အန်ဂတ်စ်နယ်စား အာချီဘောလ် ဒေါက်ဂလပ်စ် တို့သည် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ကို ရုသ်ဗင်ရုန်းတော်သို့ မျှားခေါ်ကာ ဖမ်းဆီးအကျဉ်းချခဲ့ပြီး လင်းနော့စ်ကို စကော့တလန်နိုင်ငံမှ ထွက်ခွာသွားစေရန် အကျပ်ကိုင်ခဲ့ကြသည်။ ၁၅၈၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၁၉ ရက် ဘုရင် အကျဉ်းကျနေစဉ်အတွင်း၊ ၁၅၇၉ ခုနှစ်က ဘုရင်ကိုယ်တိုင် ခန့်အပ်ခဲ့သော နန်းတွင်းဓမ္မကထိက ဂျွန် ခရိတ်ဂ်သည် ဘုရင်ထုတ်ပြန်ခဲ့သော အမိန့်ကြေညာချက်သည် သာသနာ့ဝန်ထမ်းများအပေါ် စော်ကားလွန်းလှသည်ဟု ဆိုကာ တရားပလ္လင်ပေါ်မှနေ၍ ပြင်းပြင်းထန်ထန် ပြစ်တင်ဝေဖန်ခဲ့သဖြင့် "ဘုရင်မင်းမြတ် မျက်ရည်ကျခဲ့ရရှာသည်"။ ၁၅၈၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၇ ရက်တွင် ဖော့ကလန် မှ ဂျိမ်းစ်ဘုရင် ထွက်ပြေးလွတ်မြောက်လာပြီးနောက် ၎င်း၏ တိုင်းပြည်အပေါ် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို ပိုမိုဆုပ်ကိုင်လာနိုင်ခဲ့သည်။ ဘုရင်သည် စကော့တလန်အသင်းတော် အပေါ် တော်ဝင်အာဏာ သက်ရောက်စေရန် "လူမည်းအက်ဥပဒေ" ကို အတင်းအကျပ် ပြဌာန်းခဲ့ပြီး သူ၏ဆရာဟောင်း ဘူခါနန်၏ ရေးသားချက်များကိုလည်း ရှုံ့ချခဲ့သည်။ ၁၅၈၄ ခုနှစ်မှ ၁၆၀၃ ခုနှစ်အကြားတွင် ဘုရင်သည် ထိရောက်သော တော်ဝင်အစိုးရတစ်ရပ်ကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ပြီး မှူးမတ်များအကြားတွင်လည်း အတော်အသင့် ငြိမ်းချမ်းမှုကို ဖော်ဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ဆောင်ရွက်ရာတွင် ၁၅၉၂ ခုနှစ်အထိ အစိုးရအဖွဲ့ကို ဦးဆောင်ခဲ့သူ ဂျွန် မိန်းတလန်း ၏ ကျွမ်းကျင်စွာ ကူညီပံ့ပိုးပေးမှုများ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၁၅၉၆ ခုနှစ်တွင် "အော့တေးဗီးယန်းစ်" ဟု လူသိများသော လူရှစ်ဦးပါ ကော်မရှင်တစ်ခုက ပျက်စီးယိုယွင်းနေသော ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ဘဏ္ဍာရေးအခြေအနေကို အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သော်လည်း အကျိုးစီးပွားသက်ဆိုင်သူများ၏ ဆန့်ကျင်မှုကို ခံခဲ့ရသည်။ ကက်သလစ်ဆန့်ကျင်ရေးဝါဒကြောင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော အက်ဒင်ဗာရာမြို့ အဓိကရုဏ်းအပြီး တစ်နှစ်အတွင်း ထိုကော်မရှင်ကို ဖျက်သိမ်းခဲ့ရပြီး၊ နန်းတွင်းအဖွဲ့သည်လည်း လင်လစ်ဂိုး သို့ ယာယီရွှေ့ပြောင်းခဲ့ရသည်။ ဘုရင်၏ အသက်အန္တရာယ်ကို နောက်ဆုံးအကြိမ် လုပ်ကြံရန် ကြိုးပမ်းမှုသည် ၁၆၀၀ ပြည့်နှစ် ဩဂုတ်လတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဂေါရီအိမ်တော်) ၌ ဂေါရီနယ်စား ဂျွန် ရုသ်ဗင်၏ ညီဖြစ်သူ အလက်ဇန္ဒား ရုသ်ဗင် က ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ကို ကိုယ်ထိလက်ရောက် တိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပုံရသည်။ ရုသ်ဗင်သည် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ကိုယ်ရံတော်စာမျက်နှာ ဂျွန် ရမ်ဆေး ၏ ဓားဖြင့် ထိုးသတ်ခြင်းကို ခံခဲ့ရပြီး၊ နောက်ဆက်တွဲ ဖြစ်ပွားခဲ့သော ရုန်းရင်းဆန်ခတ်မှုအတွင်း ဂေါရီနယ်စားလည်း သေဆုံးသွားခဲ့သည်။ အခင်းဖြစ်ပွားရာတွင် အသက်ရှင်ကျန်ရစ်သူ သက်သေ အနည်းငယ်သာ ရှိခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်နှင့် ရုသ်ဗင်မိသားစုတို့၏ ယခင်က သမိုင်းကြောင်းများကြောင့်လည်းကောင်း၊ ဘုရင်က ၎င်းတို့ထံတွင် ငွေကြေးအမြောက်အမြား ကြွေးမြီတင်နေသည့် အချက်ကြောင့်လည်းကောင်း ဘုရင်၏ ထွက်ဆိုချက်ကို လူတိုင်းက အကြွင်းမဲ့ မယုံကြည်ခဲ့ကြပေ။ ၁၅၈၆ ခုနှစ်တွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံနှင့် "ဘာဝစ်စာချုပ်"ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ ထိုစာချုပ်နှင့် ၁၅၈၇ ခုနှစ်တွင် ၎င်း၏မိခင် ကွပ်မျက်ခံရမှု (ထိုလုပ်ရပ်ကို ဘုရင်က "မုချမဖြစ်သင့်ဘဲ ထူးဆန်းသော လုပ်ထုံးလုပ်နည်း" ဟု ရှုံ့ချခဲ့သည်) တို့သည် နယ်စပ်တောင်ဘက်ရှိ အင်္ဂလန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံနိုင်ရန် လမ်းစပွင့်သွားစေခဲ့သည်။ အဲလိဇဘတ်ဘုရင်မကြီးသည် အိမ်ထောင်မရှိ၊ သားသမီးမထွန်းကားသဖြင့် ဂျိမ်းစ်သည် သူမ၏ ထီးနန်းကို ဆက်ခံရန် အနီးစပ်ဆုံးသူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်ထီးနန်းကို သေချာပေါက် ရရှိစေရေးသည် သူ၏ မူဝါဒ၏ အဓိက အုတ်မြစ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၅၈၈ ခုနှစ် စပိန်ရေတပ် အကျပ်အတည်းအတွင်း ၎င်းက အဲလိဇဘတ်အား "အရှင်မင်းကြီး၏ သွေးရင်းသားရင်းသားတော်နှင့် အရှင်မင်းကြီးတိုင်းပြည်၏ ရဲဘော်ရဲဘက်" အဖြစ် ပံ့ပိုးကူညီမည်ဟု ကတိပြုခဲ့သည်။ အဲလိဇဘတ်သည် ၁၅၈၆ ခုနှစ်မှစ၍ ဂျိမ်းစ်ထံသို့ နှစ်စဉ် ထောက်ပံ့ကြေးငွေများ ပေးပို့ခဲ့ရာ ၎င်းက စကော့တလန်၏ ရေးရာများအပေါ် ဩဇာသက်ရောက်စေခဲ့ပြီး၊ နောက်ပိုင်းနှစ်များတွင် ဂျိမ်းစ်သည် စုစုပေါင်း စတာလင်ပေါင် ၅၈,၅၀၀ ရရှိခဲ့သည်။ ထိုငွေများကို သောမတ်စ် ဖိုးလစ် နှင့် ရောဘတ် ဂျူစီ တို့က စီမံခန့်ခွဲခဲ့ပြီး ၎င်း၏ အတော်များများကို တော်ဝင်အဝတ်အစားများအတွက် အထည်အလိပ်များ ဝယ်ယူရာတွင် သုံးစွဲခဲ့သည်။ == '''ထိမ်းမြားမင်္ဂလာပြုခြင်း''' == ဂျိမ်းစ်သည် အမျိုးသမီးများအပေါ် စိတ်ဝင်စားမှု နည်းပါးခဲ့သဖြင့် သူ၏ လူငယ်ဘဝတစ်လျှောက်လုံး ကာမဂုဏ်စောင့်ထိန်းမှု ရှိသည်ဟု ချီးမွမ်းခြင်းခံခဲ့ရသည်။ လင်းနော့စ်နှင့် ခွဲခွာခဲ့ရပြီးနောက်တွင်လည်း သူသည် အမျိုးသားအဖော်အပေါင်းများနှင့်သာ ဆက်လက်၍ ဝန်းရံနေထိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သူ၏ အုပ်ချုပ်မှုကို ပိုမိုခိုင်မာစေရန်အတွက် သင့်တော်သော အိမ်ထောင်တစ်ခု ပြုရန် လိုအပ်ခဲ့ပြီး၊ ပရိုတက်စတင့် ဒိန်းမတ်ဘုရင် ဖရက်ဒရစ် (၂) ၏ သမီးတော်ငယ်၊ အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ် '''ဒိန်းမတ်နိုင်ငံမှ အန်းမင်းသမီး'''ကို ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ ၁၅၈၉ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ကိုပင်ဟေဂင်မြို့၌ ကိုယ်စားလှယ်ဖြင့် လက်ထပ်ပွဲ ပြုလုပ်ပြီးနောက် မကြာမီ အန်းမင်းသမီးသည် စကော့တလန်သို့ သင်္ဘောဖြင့် ထွက်ခွာခဲ့သော်လည်း မုန်တိုင်းများကြောင့် နော်ဝေကမ်းရိုးတန်းသို့ ကပ်ခဲ့ရသည်။ ပင်လယ်ကူးခရီးစဉ်ကို ဖျက်သိမ်းလိုက်ရကြောင်း ကြားသိရသောအခါ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် အန်းမင်းသမီးကို ကိုယ်တိုင်သွားရောက်ခေါ်ယူရန် ခြံရံသူအင်အား ၃၀၀ နှင့်အတူ လိုက်သ် ဆိပ်ကမ်းမှ သင်္ဘောဖြင့် ထွက်ခွာခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင် ဒေးဗစ် ဟဲရစ် ဝီလ်ဆင်က ဤဖြစ်ရပ်ကို "သူ့ဘဝ၏ တစ်ခုတည်းသော ရိုမန်းတစ်ဆန်သည့် အခိုက်အတန့်" ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ ဤဖြစ်ရပ်ကြောင့် ဂျိမ်းစ်နှင့် အနာဂတ် ဒိန်းမတ်ဘုရင် ခရစ်ရှန် (၄) တို့အကြား အပြန်အလှန် ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်မှု ရရှိခဲ့ပြီး ခရစ်ရှန် (၄) လန်ဒန်သို့ နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် လာရောက်လည်ပတ်ပြီးနောက် ထိုဘုရင်နှစ်ပါးအကြား ဆက်ဆံရေး ပိုမိုခိုင်မာလာခဲ့သည်။ အန်းနှင့် ဂျိမ်းစ်တို့သည် နိုဝင်ဘာ ၂၃ ရက်တွင် အော့စလိုမြို့ရှိ ဘုန်းတော်ကြီးနန်းတော် ၌ တရားဝင် ထိမ်းမြားမင်္ဂလာပြုခဲ့ကြသည်။ ဂျိမ်းစ်သည် တင်တောင်းပဏ္ဏာအဖြစ် ဒိန်းမတ် ဒါလာ ၇၅,၀၀၀ နှင့် ယောက္ခမဖြစ်သူ ဆိုဖီ ထံမှ လက်ဖွဲ့အဖြစ် ဒါလာ ၁၀,၀၀၀ ရရှိခဲ့သည်။ အယ်လ်စီနို နှင့် ကိုပင်ဟေဂင်တို့တွင် ခေတ္တနေထိုင်ပြီး တိုင်ခို ဗြာဟေး (နက္ခတ်ဗေဒင်ပညာရှင်) နှင့် တွေ့ဆုံပြီးနောက် ဂျိမ်းစ်နှင့် အန်းတို့သည် ၁၅၉၀ ပြည့်နှစ် မေလ ၁ ရက်တွင် စကော့တလန်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်။ အချက်အလက်အားလုံးအရ ဂျိမ်းစ်သည် အစပိုင်းတွင် အန်းအပေါ် အလွန်စွဲလန်းခဲ့ပြီး ၎င်းတို့အိမ်ထောင်ရေး၏ အစောပိုင်းနှစ်များတွင် သူမအပေါ် အမြဲတစေ စိတ်ရှည်မှုနှင့် ချစ်ခင်မြတ်နိုးမှုကို ပြသခဲ့ပုံရသည်။ ၎င်းတို့သည် နန်းတွင်းသူနန်းတွင်းသားများ၏ မင်္ဂလာပွဲ အခမ်းအနားများသို့ တက်ရောက်ခဲ့ကြပြီး မျက်နှာဖုံးစွပ် ကခုန်ပွဲ ဝတ်စုံများဖြင့် အတူတကွ ကခဲ့ကြသည်။ တော်ဝင်ဇနီးမောင်နှံသည် အရွယ်ရောက်သည်အထိ အသက်ရှင်ကျန်ရစ်သော သားသမီးသုံးဦး ထွန်းကားခဲ့သည် - * '''ဟင်နရီ ဖရက်ဒရစ်''' (ဝေလမင်းသား) - ၁၆၁၂ ခုနှစ်တွင် အသက် ၁၈ နှစ်အရွယ်၌ အူရောင်ငန်းဖျားရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်သည်။ * '''အဲလိဇဘတ်''' - နောက်ပိုင်းတွင် ဘိုဟီးမီးယားဘုရင်မ ဖြစ်လာသည်။ * '''ချားလ်စ်''' - ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံသူ (ပထမမြောက်ချားလ်စ်ဘုရင်ကြီး)။ ၁၆၁၃ ခုနှစ်တွင် စကော့တလန်လူမျိုး သံတမန်နှစ်ဦးဖြစ်ကြသည့် ဂျိမ်းစ် စပန်းစ် နှင့် ရောဘတ် အန်စထရူသာ တို့သည် ဒိန်းမတ်နှင့် ဆွီဒင်နိုင်ငံတို့အကြား ငြိမ်းချမ်းရေးရရှိရန် စေ့စပ်ညှိနှိုင်းပေးခဲ့သည်။ အန်းဘုရင်မသည် နာမကျန်းမှု ဝေဒနာများကို မကြာခဏ ခံစားခဲ့ရပြီး ၁၆၁၇ ခုနှစ်မှစ၍ ပြင်းထန်စွာ ဖျားနာခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် သူမ၏ နောက်ဆုံး နာမကျန်းဖြစ်ချိန်အတွင်း သုံးကြိမ်သာ လာရောက်ကြည့်ရှုခဲ့သည်။ သူမသည် ခင်ပွန်းဖြစ်သူထက် စော၍ ၁၆၁၉ ခုနှစ် မတ်လတွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ === '''စုန်းမရှာဖွေမှုများ''' === ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် စုန်းမရှာဖွေနှိမ်နင်းမှုများနှင့် အကျွမ်းတဝင်ရှိပြီးသားဖြစ်သည့် ဒိန်းမတ်နိုင်ငံသို့ သွားရောက်လည်ပတ်ခဲ့ပြီးနောက်၊ စုန်းကဝေအတတ်ပညာရပ်ကို လေ့လာလိုက်စားရန် စိတ်ဝင်စားမှု နိုးကြားလာခဲ့ပြီး ၎င်းပညာရပ်ကို ဓမ္မပညာ ၏ ခက်မတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ သူသည် စကော့တလန်နိုင်ငံ၏ ၁၅၆၃ ခုနှစ် စုန်းကဝေအတတ်ဆိုင်ရာ အက်ဥပဒေအောက်တွင် ပထမဆုံးအကြိမ် အကြီးအကျယ် စုန်းမအမဲလိုက် နှိမ်နင်းမှုဖြစ်သည့် "နော့သ် ဘာဝစ် စုန်းမခွင်" သို့ ကိုယ်တိုင်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ သင်္ဘောကို မုန်တိုင်းများတိုက်ခတ်စေရန် စုန်းကဝေအတတ်ကို အသုံးပြုခဲ့သည်ဟူသော စွပ်စွဲချက်ဖြင့် လူအတော်များများ ပြစ်ဒဏ်စီရင်ခြင်း ခံခဲ့ရပြီး၊ ထိုသူများထဲတွင် အက်ဂ်နက်စ် ဆမ်ဆန်မှာ အထင်ရှားဆုံးဖြစ်သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် စုန်းမများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည့် အန္တရာယ်ကို စိုးရိမ်လာခဲ့ပြီး သူကိုယ်တိုင် ပါဝင်ပတ်သက်ခဲ့သည့် အတွေ့အကြုံများကို အခြေခံကာ ၁၅၉၇ ခုနှစ်တွင် ''Daemonologie'' (မိစ္ဆာဗေဒ) အမည်ရှိ ကျမ်းစာတစ်စောင်ကို ရေးသားခဲ့သည်။ ၎င်းကျမ်းစာသည် စုန်းကဝေအတတ် လုပ်ဆောင်မှုများကို ဆန့်ကျင်ထားပြီး ရှေးဟောင်းရှိတ်စပီးယား၏ ''Macbeth'' (မက္ကဘတ်) ပြဇာတ်အတွက် နောက်ခံအချက်အလက်များကို ပံ့ပိုးပေးခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် စုန်းမဟု စွပ်စွဲခံရသော အမျိုးသမီးများကို ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ရာတွင် ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ ကြီးကြပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၅၉၉ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် သူ၏ အမြင်များမှာ ပိုမိုဝေဖန်ပိုင်းခြားတတ်လာပြီး သံသယစိတ် ရှိလာခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် သူ၏သားတော် ဟင်နရီမင်းသားထံသို့ အင်္ဂလန်နိုင်ငံမှနေ၍ ရေးသားခဲ့သော ပေးစာတစ်စောင်တွင် ဘုရင်က - "ဟိုကောင်မလေးရဲ့ ဟန်ဆောင်လိမ်ညာမှုကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့တဲ့အတွက် ဝမ်းမြောက်ပါတယ်။ မင်းဟာ အဲဒီလို လိမ်ညာမှုတွေကို ဖော်ထုတ်ရာမှာ ငါ့ရဲ့ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံနိုင်တဲ့သူ ဖြစ်ပါစေလို့ ဘုရားသခင်ထံ ဆုတောင်းပါတယ်။ ... အခုခေတ်မှာ ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ တန်ခိုးပြာဋိဟာရ အများစုဟာ လှည့်စားမှုတွေသာ ဖြစ်နေတတ်တာမို့ စွပ်စွဲချက်တွေကို ယုံကြည်တဲ့နေရာမှာ တရားသူကြီးတွေ ဘယ်လောက်အထိ သတိထားသင့်တယ်ဆိုတာ မင်းမြင်နိုင်ပါတယ်" ဟု ရေးသားချီးမွမ်းခဲ့သည်။ === ကုန်းမြင့်ဒေသနှင့် ကျွန်းစုများအရေး === ၁၄၉၃ ခုနှစ်တွင် စကော့တလန်ဘုရင် စတုတ္ထမြောက်ဂျိမ်းစ်ဘုရင် က အနောက်ဘက်ကျွန်းစုများ၏ အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာ ကို အဓမ္မဖျက်သိမ်းခဲ့ခြင်းကြောင့် အနောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းဒေသတွင် ရုန်းရင်းဆန်ခတ် အခြေအနေများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ် (၄) သည် ဟက်ဘရိုက်စ်ကျွန်းစု ၏ စနစ်တကျ ဖွဲ့စည်းထားသော စစ်အင်အားကို နှိမ်နင်းနိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ သူနှင့် သူ့နောက်တက်သည့် ဘုရင်များသည် အစားထိုး အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သစ်တစ်ခု ပံ့ပိုးပေးရန် ဆန္ဒ သို့မဟုတ် စွမ်းဆောင်ရည် မရှိခဲ့ကြပေ။ ထို့ကြောင့် ၁၆ ရာစုကို ''linn nan creach'' ဟုခေါ်သည့် "လုယက်တိုက်ခိုက်မှုများပြားသောခေတ်" ဟု သိကြသည်။ ထို့ပြင် ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု (Reformation) ၏ သက်ရောက်မှုများသည် ဂေလစ်စကားပြောဒေသ သို့ ရောက်ရှိရန် နှေးကွေးခဲ့သဖြင့်၊ ဤဒေသနှင့် ဗဟိုချက်မနိုင်ငံရေးထိန်းချုပ်ရာဒေသ အကြားတွင် ဘာသာရေးအရ သပ်လျှိုခွဲခြားသကဲ့သို့ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၅၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပဉ္စမမြောက်ဂျိမ်းစ်ဘုရင် သည် ဟက်ဘရိုက်စ်ကျွန်းစုသို့ လှည့်လည်ခဲ့ပြီး မျိုးနွယ်စုခေါင်းဆောင်များကို ၎င်းနှင့်အတူ လိုက်ပါရန် အတင်းအကျပ်စေခိုင်းခဲ့သဖြင့် ခေတ္တမျှ ငြိမ်းချမ်းသွားခဲ့သော်လည်း၊ မကြာမီ မျိုးနွယ်စုများအကြား ပြန်လည်ပဋိပက္ခဖြစ်ပွားခဲ့ကြသည်။ ဂျိမ်းစ် (၆) အုပ်ချုပ်ချိန်အတွင်း၌မူ ဟက်ဘရိုက်စ်ကျွန်းစုသားများကို စကော့တလန် ခရစ်ယာန်ဘာသာနှင့် နိုင်ငံတော်၏ မွေးဖွားရာအခြေခံမြေအဖြစ် မရှုမြင်တော့ဘဲ ဥပဒေမဲ့ရိုင်းစိုင်းသူများအဖြစ် သရုပ်ဖော်ခဲ့ကြသည်။ တရားဝင်စာရွက်စာတမ်းများတွင် ကုန်းမြင့်ဒေသ (Highlands) ရှိ လူမျိုးစုများကို "ဘုရားသခင်ကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေခြင်းနှင့် သိနားလည်ခြင်းကင်းမဲ့သူများ" နှင့် "ရိုင်းစိုင်းအောက်တန်းကျသော ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှု အမျိုးမျိုး" ကို ပြုလုပ်တတ်သူများအဖြစ် ဖော်ပြခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ် (၄) နှင့် ဂျိမ်းစ် (၅) တို့ ကောင်းစွာပြောဆိုနိုင်ခဲ့ကြသော "ဂေလစ်ဘာသာစကား" (Gaelic language) ကို ဂျိမ်းစ် (၆) ခေတ်တွင် "အားစ်" (Erse) သို့မဟုတ် အိုင်းရစ်ရှ်ဘာသာစကားဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြပြီး ၎င်းစကားမှာ မွေးရာပါမဟုတ်ဘဲ သူစိမ်းပြင်ပစကားဖြစ်သည်ဟူသော သဘောကို သက်ရောက်စေခဲ့သည်။ လွှတ်တော်က ဂေလစ်ဘာသာစကားသည် ကုန်းမြင့်ဒေသသားများ၏ အပြစ်အနာအဆာများအတွက် အဓိကအကြောင်းရင်းဖြစ်သည်ဟု ဆုံးဖြတ်ကာ ၎င်းဘာသာစကားကို ပယ်ဖျက်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့သော နောက်ခံအခြေအနေများကြောင့် ၁၅၉၈ ခုနှစ်တွင် ဂျိမ်းစ် (၆) သည် "ဖိုက်ဖ်ဒေသမှ အမျိုးကောင်းသား စွန့်စားသူများ" (Gentleman Adventurers of Fife) အား "အလွန်ရိုင်းစိုင်းလှသော လူးဝစ်ကျွန်း" (Isle of Lewis) ကို ယဉ်ကျေးအောင်လုပ်ဆောင်ရန် အခွင့်အာဏာ ပေးခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်က နယ်သစ်တည်သူများသည် ဒေသခံများနှင့် "သဘောတူညီချက်အရ" မဟုတ်ဘဲ "၎င်းတို့ကို အမြစ်ပြတ်ချေမှုန်းခြင်းဖြင့်" လုပ်ဆောင်ရမည်ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ စတိုနိုဝေး (Stornoway) သို့ ၎င်းတို့ ဆိုက်ရောက်ချိန်တွင် ကနဦး၌ အဆင်ပြေခဲ့သော်လည်း၊ မာဒေါ့ခ် မက်လောက်ဒ် (Murdoch MacLeod) နှင့် နေးလ် မက်လောက်ဒ် (Neil MacLeod) တို့ ဦးဆောင်သော ဒေသခံတပ်များ၏ တိုက်ထုတ်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ နယ်သစ်တည်သူများသည် ၁၆၀၅ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယအကြိမ် ထပ်မံကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း ထိုရလဒ်အတိုင်းပင် ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ၁၆၀၇ ခုနှစ်တွင် ပြုလုပ်သော တတိယအကြိမ် ကြိုးပမ်းမှုမှသာ ပိုမိုအောင်မြင်မှု ရရှိခဲ့သည်။ ၁၆၀٩ ခုနှစ်တွင် "အိုင်အိုနာ ပြဌာန်းချက်များ" (Statutes of Iona) ကို ဥပဒေအဖြစ် ပြဌာန်းခဲ့ပြီး၊ ၎င်းဥပဒေအရ မျိုးနွယ်စုခေါင်းဆောင်များသည် ကုန်းမြင့်ဒေသရှိ ခရစ်ယာန်ဂိုဏ်းအုပ်နယ်မြေများအတွက် ပရိုတက်စတင့်ဓမ္မဆရာများကို ထောက်ပံ့ရန်၊ လှည့်လည်တေးဆိုသူ (Bards) များကို ဥပဒေပြင်ပအဖြစ် သတ်မှတ်ရန်၊ ၎င်းတို့၏ လုပ်ဆောင်ချက်များအတွက် အဖြေပေးရန် အက်ဒင်ဗာရာမြို့သို့ ပုံမှန်အစီရင်ခံရန်နှင့် ၎င်းတို့၏ ထီးမွေနန်းမွေဆက်ခံမည့်သူများကို အင်္ဂလိပ်စကားပြော ပရိုတက်စတင့်ကျောင်းများတွင် ပညာသင်ကြားစေရန် စကော့တလန်အောက်ပိုင်းဒေသ (Lowland Scotland) သို့ စေလွှတ်ရန် လိုအပ်ခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် "ဂေလစ်ဘာသာစကားကို အမြစ်ပြတ်ချေမှုန်းရန်၊ ၎င်း၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုကို ဖျက်ဆီးရန်နှင့် ၎င်းကို ထိန်းသိမ်းထားသူများကို နှိပ်ကွပ်ရန် အတိအကျ ရည်ရွယ်ထားသော" လုပ်ငန်းစဉ်ကြီး စတင်ခဲ့လေသည်။ မြောက်ဘက်ကျွန်းစုများတွင်မူ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ တစ်ဝမ်းကွဲတော်စပ်သူ အော့ကနီနယ်စား ပက်ထရစ် စတူးဝပ် (Patrick Stewart, Earl of Orkney) က အိုင်အိုနာပြဌာန်းချက်များကို ဆန့်ကျင်ခဲ့သောကြောင့် အကျဉ်းချခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ လင်မယားမမြောက်ဘဲ မွေးဖွားသောသား ရောဘတ်သည် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ကို မအောင်မြင်သော ပုန်ကန်မှုတစ်ခု ပြုလုပ်ခဲ့သဖြင့် နယ်စားကြီးနှင့် ၎င်း၏သားဖြစ်သူတို့မှာ ကြိုးပေးကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ၎င်းတို့၏ ပိုင်ဆိုင်မှုမြေယာများကို သိမ်းယူခဲ့ပြီး အော့ကနီ (Orkney) နှင့် ရှက်တလန် (Shetland) ကျွန်းစုများကို ဘုရင်နိုင်ငံတော်ပိုင်အဖြစ် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ == '''ဘုရင်စနစ် သီအိုရီ''' == ၁၅၉၇-၉၈ ခုနှစ်တွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ''The True Law of Free Monarchies'' (လွတ်လပ်သော ဘုရင်စနစ်များ၏ မှန်ကန်သောဥပဒေ) နှင့် ''Basilikon Doron'' (တော်ဝင်လက်ဆောင်) ကျမ်းစာများကို ရေးသားခဲ့ပြီး ၎င်းကျမ်းများတွင် ဘုရင်စနစ်အတွက် ဓမ္မပညာဆိုင်ရာ အခြေခံအချက်ကို အကျိုးအကြောင်းပြ ဆွေးနွေးထားသည်။ ''True Law'' (မှန်ကန်သောဉပဒေ) ကျမ်းတွင် သူက "ဘုရင်တို့၏ တရားဝင်သော နတ်ပေးအာဏာ" (Divine right of kings) ကို ချပြခဲ့ပြီး၊ ကျမ်းစာလာ အကြောင်းပြချက်များအရ ဘုရင်များသည် အခြားသော လူသားများထက် ပိုမိုမြင့်မြတ်သော သတ္တဝါများဖြစ်သည်ဟု ရှင်းလင်းထားသော်လည်း "အမြင့်ဆုံးထိုင်ခုံသည် ထိုင်ရန်အချောချောဆုံး (အန္တရာယ်အရှိဆုံး) ဖြစ်သည်" ဟု ဆိုခဲ့သည်။ ထိုစာတမ်းက အကြွင်းမဲ့အာဏာပိုင် ဘုရင်စနစ်သီအိုရီကို တင်ပြထားပြီး ဘုရင်တစ်ပါးသည် တော်ဝင်အထူးအာဏာဖြင့် ဥပဒေသစ်များကို ပြဌာန်းနိုင်သော်လည်း ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းများနှင့် ဘုရားသခင်ကိုလည်း ရိုသေဂရုစိုက်ရမည်ဖြစ်ကြောင်း၊ အကယ်၍ မိုက်မဲသောဘုရင်များကို အပြစ်ပေးရန် လိုအပ်ပါက ဘုရားသခင်က "မိမိအလိုရှိရာ ကပ်ဆိုးဒဏ်ချက်များကို ဖန်တီးနှိပ်ကွပ်လိမ့်မည်" ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ''Basilikon Doron'' (တော်ဝင်လက်ဆောင်) ကျမ်းကိုမူ အသက်လေးနှစ်အရွယ် ဟင်နရီမင်းသားအတွက် လမ်းညွှန်စာအုပ်အဖြစ် ရေးသားခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ဘုရင်အဖြစ် အုပ်ချုပ်ရေးအတွက် ပိုမိုလက်တွေ့ကျသော လမ်းညွှန်ချက်များကို ပေးထားသည်။ ဤလက်ရာသည် အလွန်အရေးအသားကောင်းမွန်ပြီး ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ စကားပြေအရေးအသားများထဲတွင် အကောင်းဆုံးနမူနာတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ ပါလီမန်လွှတ်တော်များကို ဘုရင်၏ "အဓိကတရားရုံး" မျှသာဟု နားလည်ထားသော ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ အယူအဆက အင်္ဂလန်အောက်လွှတ်တော် (House of Commons) နှင့် နောက်ပိုင်းတွင် ကြုံတွေ့ရမည့် အခက်အခဲများကို ကြိုတင်အရိပ်အယောင် ပြနေခဲ့သည်။ သူက ဟင်နရီမင်းသားအား "ဥပဒေသစ်များ ပြဌာန်းရန် အလွန်တရာ လိုအပ်မှလွဲ၍ ပါလီမန်များကို မခေါ်ယူပါနှင့်၊ ထိုသို့ လိုအပ်ခြင်းမျိုးကလည်း ဖြစ်ခဲလှသည်" ဟု လမ်းညွှန်ခဲ့သည်။ ''True Law'' ကျမ်းတွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်က ပဒေသီယယ်ရှင်ဘုရင်တစ်ပါးသည် မိမိ၏ လက်အောက်ခံနယ်မြေကို ပိုင်ဆိုင်သကဲ့သို့ တိုင်းပြည်ကို ပိုင်ဆိုင်သည်ဟု အခိုင်အမာဆိုထားသည်။ အကြောင်းမှာ ဘုရင်များသည် "မည်သည့် လူတန်းစား အဆင့်အတန်း သို့မဟုတ် ပါလီမန်များ မပေါ်ပေါက်မီ၊ ဥပဒေများ မပြဌာန်းမီကတည်းက ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ အစပိုင်းတွင် ဘုရင်များသာ အလုံးစုံပိုင်ဆိုင်သော မြေယာများကို ၎င်းတို့က ခွဲဝေပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဘုရင်များသည် ဥပဒေများကို ဖန်တီးသူများနှင့် စတင်သူများဖြစ်ပြီး၊ ဥပဒေများက ဘုရင်များကို ဖန်တီးခဲ့ခြင်းမဟုတ်ကြောင်း မလွဲမသွေ သက်ရောက်နေပါသည်" ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ == '''စာပေနှင့် ပြဇာတ်အနုပညာကို အားပေးချီးမြှောက်မှု''' == ၁၅၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနှင့် ၁၅၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် မိမိ၏ မွေးရပ်မြေမှ စာပေအနုပညာကို မြှင့်တင်ခဲ့သည်။ သူသည် ၁၅၈၄ ခုနှစ်၊ အသက် ၁၈ နှစ်အရွယ်တွင် ''Some Rules and Cautions to be Observed and Eschewed in Scottish Prosody'' (စကော့တလန် ကဗျာလင်္ကာစပ်နည်းတွင် လိုက်နာရန်နှင့် ရှောင်ကြဉ်ရန် စည်းကမ်းချက်များနှင့် သတိပေးချက်အချို့) ဟူသော ကျမ်းစာကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ကဗျာရေးဖွဲ့နည်း လမ်းညွှန်စာအုပ်ဖြစ်သလို၊ ဉာဏ်သစ်အလင်းခေတ် ၏ အခြေခံမူများကို အသုံးချ၍ မိမိ၏ မိခင်ဘာသာစကားဖြစ်သော စကော့ဘာသာစကား ၏ ကဗျာရိုးရာဓလေ့ကို ဖော်ပြထားခြင်းလည်း ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် သူသည် စာပေနှင့် ဂီတပညာရပ် နှစ်ခုစလုံး ဆက်စပ်နေသည်ဟု ရှုမြင်သဖြင့် ဂီတသင်ကြားမှုကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲရန်နှင့် မြှင့်တင်ရန်အတွက် ဥပဒေကြောင်းအရ ပြဌာန်းချက်များကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ သူ၏ အုပ်ချုပ်မှုအတွင်း ပြဌာန်းခဲ့သော အက်ဥပဒေတစ်ခုတွင် စကော့တလန်မြို့ပြ များအနေဖြင့် တေးဂီတကျောင်း များတွင် ဂီတသင်ကြားမှုကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲရန်နှင့် ထောက်ပံ့ကူညီရန် တိုက်တွန်းထားသည်။ ဤရည်မှန်းချက်များကို ပိုမိုအောင်မြင်စေရန်အတွက် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် နောင်တွင် ဝေဖန်ရေးသမားများက "ကက်စတေးလျန်း ဝိုင်းတော်သားများ" ) ဟု ခေါ်ဆိုကြမည့် စကော့တလန် ဂျကိုဘီယံ နန်းတွင်းကဗျာဆရာများနှင့် ဂီတပညာရှင်များ အစုအဖွဲ့၏ နာယကအဖြစ်လည်းကောင်း၊ အကြီးအကဲအဖြစ်လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထိုအဖွဲ့တွင် ဝီလျံ ဖောင်လာ နှင့် ဘုရင်၏ အကြိုက်ဆုံးဖြစ်သူ အလက်ဇန္ဒား မွန်ဂိုမေရီ တို့ အပါအဝင် အခြားသူများ ပါဝင်ကြသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ကိုယ်တိုင်သည်လည်း ကဗျာဆရာတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ၎င်းအဖွဲ့၏ လက်တွေ့ကဗျာရေးဖွဲ့နေသော အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရခြင်းကို ဝမ်းမြောက်ဂုဏ်ယူခဲ့သည်။ ၁၅၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနှောင်းပိုင်းသို့ ရောက်သောအခါ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် အင်္ဂလန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံရန် အလားအလာ ပိုမိုများပြားလာခြင်းကြောင့် မိခင်စကော့တလန်၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုကို အလေးထားမှုမှာ အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ လျော့နည်းသွားခဲ့သည်။ ဝီလျံ အလက်ဇန္ဒားနှင့် အခြားသော နန်းတွင်းကဗျာဆရာများသည် ၎င်းတို့၏ ရေးသားမှု ဘာသာစကားကို အင်္ဂလိပ်ဆန်အောင် စတင်ပြောင်းလဲခဲ့ကြပြီး ၁၆၀၃ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် ဘုရင်နှင့်အတူ လန်ဒန်မြို့သို့ လိုက်ပါသွားခဲ့ကြသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် စာပေလောကတွင် ကိုယ်တိုင်တက်ကြွစွာ ပါဝင်သူနှင့် နာယကတစ်ဦးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ရှုထောင့်ပေါင်းစုံမှကြည့်လျှင် အင်္ဂလိပ်ဉာဏ်သစ်အလင်းခေတ် ကဗျာနှင့် ပြဇာတ်အနုပညာအတွက် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုပေးနိုင်ခဲ့သည့် ထူးခြားသောအရှိန်အဝါရှိသူတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ သူ၏ လက်ထက်တွင် ထိုအနုပညာရပ်များသည် အမြင့်ဆုံးအဆင့်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သူ၏ဘိုးဘေးဖြစ်သူ စကော့တလန်ဘုရင် ဂျိမ်းစ် (၁) အပါအဝင် စကော့တလန်ရိုးရာ မြင့်မားသောအရေးအသား စတိုင်များကို အားပေးချီးမြှောက်မှုမှာမူ ဘေးဖယ်ခြင်း ခံလိုက်ရသည်။ ၁၅၉၉ ခုနှစ်တွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ပြဇာတ်အနုပညာကို အားပေးထောက်ခံကြောင်း ခိုင်မာသော အရိပ်အယောင်တစ်ခုကို ပြသခဲ့သည်။ သူသည် ပြုပြင်ပြောင်းလဲထားသော စကော့တလန်အသင်းတော် ၏ ကန့်ကွက်မှုများကို ပယ်ချကာ အင်္ဂလိပ်ပြဇာတ်အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့အတွက် အက်ဒင်ဗာရာမြို့၏ High Street လမ်းမကြီးအလွန်တွင် ပြဇာတ်ရုံတစ်ခု ပံ့ပိုးပေးရမည်ဟု အတင်းအကျပ် အမိန့်ချမှတ်ခဲ့သည်။ == '''အင်္ဂလန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံခြင်း''' == ၁၆၀၁ ခုနှစ်မှစ၍ အဲလိဇဘတ်ဘုရင်မကြီး၏ ဘဝနောက်ဆုံးနှစ်များတွင် အင်္ဂလိပ်နိုင်ငံရေးသမားအချို့—အထူးသဖြင့် သူမ၏ အဓိကဝန်ကြီး ရောဘတ် ဆီစီလ်—သည် ထီးနန်းဆက်ခံမှု ချောမွေ့အဆင်ပြေစေရန်အတွက် ကြိုတင်ပြင်ဆင်သောအားဖြင့် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်နှင့် လျှို့ဝှက်စာပေးစာယူ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ ဘုရင်မကြီး ကွယ်လွန်ခါနီးအချိန် ဖြစ်သော ၁၆၀၃ ခုနှစ် မတ်လတွင် ဆီဆင်လ်သည် အင်္ဂလန်ထီးနန်းဆက်ခံမည့် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ကြေညာချက်မူကြမ်းကို ပေးပို့ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘတ်ဘုရင်မကြီးသည် မတ်လ ၂၄ ရက် မိုးသောက်ယံအချိန်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းနေ့ နှောင်းပိုင်းတွင်ပင် လန်ဒန်မြို့၌ ဂျိမ်းစ်အား အင်္ဂလန်ဘုရင်အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ ဧပြီလ ၅ ရက်နေ့တွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် လန်ဒန်သို့ သွားရောက်ရန် အက်ဒင်ဗာရာမြို့မှ ထွက်ခွာခဲ့ပြီး သုံးနှစ်တစ်ကြိမ် ပြန်လာပါမည်ဟု ကတိပြုခဲ့သော်လည်း (ထိုကတိကို သူ မတည်ခဲ့ပါ)၊ တောင်ဘက်သို့ ဖြည်းညှင်းစွာ ခရီးဆက်ခဲ့သည်။ လမ်းခရီးတစ်လျှောက်ရှိ ဒေသခံမှူးမတ်များက သူ့ကို ခမ်းနားကြီးကျယ်စွာ ဧည့်ခံကျွေးမွေးခဲ့ကြပြီး၊ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် သူ၏နယ်မြေအသစ်နှင့် လက်အောက်ခံပြည်သူများ၏ ချမ်းသာကြွယ်ဝမှုကို အံ့သြမှင်တက်ခဲ့ကာ မိမိကိုယ်မိမိ "ကျောက်ဆောင်ကုတင်ကို စွန့်ပြီး ထူထဲအိစက်တဲ့ ကြက်မွှေးမွေ့ရာနဲ့ လဲလှယ်လိုက်ရသလိုပဲ" ဟု ပြောဆိုခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် အဲလိဇဘတ်ဘုရင်မကြီး၏ သင်္ဂြိုဟ်ပွဲအပြီး ကိုးရက်အကြာဖြစ်သော မေလ ၇ ရက်နေ့တွင် မြို့တော်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ သူ၏ လက်အောက်ခံပြည်သူအသစ်များသည် ထီးနန်းဆက်ခံမှုကြောင့် တိုင်းပြည်အတွင်း ဆူပူအုံကြွမှု သို့မဟုတ် ပြင်ပကျူးကျော်မှုများ မဖြစ်ပွားခဲ့သည့်အတွက် စိတ်သက်သာရာရကာ ဘုရင်သစ်ကို ဖူးမြော်ရန် တိုးဝှေ့လာခဲ့ကြသည်။ လန်ဒန်သို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် သူသည် လာရောက်ကြည့်ရှုကြသော လူအုပ်ကြီး၏ ဝိုင်းဝန်းအုံခဲခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ အင်္ဂလန်နန်းတက်ပွဲ အခမ်းအနားကို ၁၆၀၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။ သို့သော် ပလိပ်ရောဂါကူးစက်ပြန့်ပွားမှုကြောင့် ပွဲလမ်းသဘင် ဆင်နွှဲမှုများကို ကန့်သတ်ခဲ့ရသည်။ သောမတ်စ် ဒက်ကာ နှင့် ဘန် ဂျွန်ဆင် ကဲ့သို့သော ပြဇာတ်ကဗျာဆရာများက ခမ်းနားထည်ဝါသော ပုံဆောင်ခိုင်းနှိုင်းချက်များဖြင့် စီစဉ်တင်ဆက်သည့် လန်ဒန်မြို့သို့ တော်ဝင်ဝင်ရောက်ခြင်း အခမ်းအနားကိုမူ ၁၆၀၄ ခုနှစ် မတ်လ ၁၅ ရက်နေ့သို့ ရွှေ့ဆိုင်းခဲ့ရသည်။ ဒက်ကာက ထိုမြင်ကွင်းကို "လမ်းမတွေပေါ်မှာ လူတွေနဲ့ ချင်းချင်းထပ်နေပြီး၊ အဖိုးတန်ကုန်ပစ္စည်းတွေနေရာမှာ ကလေးတွေကို ဆိုင်ခန်းတွေလို ခင်းကျင်းထားသလိုပဲ၊ ပွင့်ဟနေတဲ့ ပြတင်းပေါက်မှန်မှန်သမျှမှာလည်း အမျိုးသမီးတွေနဲ့ ပြည့်နှက်နေတယ်" ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဂျိမ်းစ်ဘုရင် ဆက်ခံခဲ့သည့် အင်္ဂလန်ဘုရင်နိုင်ငံတော်တွင် စိန်ခေါ်မှုပြဿနာများ ရှိနေခဲ့သည်။ ကုန်သွယ်မှု လက်ဝါးကြီးအုပ်မှုများနှင့် အခွန်အတုပ်ကြီးလေးမှုများကြောင့် ပြည်သူများအကြား မကျေနပ်မှုများ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဖြစ်ပေါ်နေပြီး၊ အိုင်ယာလန်နိုင်ငံအတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော စစ်ပွဲစရိတ်များသည်လည်း အစိုးရအဖွဲ့အတွက် ကြီးလေးသော ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုး ဖြစ်လာခဲ့ကာ ထိုအချိန်တွင် အစိုးရ၌ စတာလင်ပေါင် ၄၀၀,၀၀၀ မျှ အကြွေးတင်ရှိနေခဲ့သည်။ == '''အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် စတင်စိုးစံခြင်းနှင့် ဂရိတ်ဗြိတိန်ဘုရင်''' == ထီးနန်းဆက်ခံမှုမှာ ချောမွေ့ပုံရပြီး ပြည်သူများ၏ သောင်းသောင်းဖျဖျ ကြိုဆိုမှုကို ရရှိခဲ့သော်လည်း ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် အင်္ဂလန်တွင် စတင်စိုးစံသည့် ပထမဆုံးနှစ်၌ပင် လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှု နှစ်ခုကို ရင်ဆိုင်ကျော်ဖြတ်ခဲ့ရသည်။ ၎င်းတို့မှာ "ဘိုင်လုပ်ကြံမှု" နှင့် "မိန်းလုပ်ကြံမှု" တို့ဖြစ်ကြပြီး၊ ထိုဖြစ်ရပ်များကြောင့် ဟင်နရီ ဘရွတ်ခ် နှင့် ဝေါ်လ်တာ ရာလေ တို့ အပါအဝင် အခြားသူများ ဖမ်းဆီးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ထံမှ အစိုးရအဖွဲ့ အပြောင်းအလဲသစ်ကို မျှော်လင့်ထားသူများသည် ကနဦးတွင် စိတ်ပျက်ခဲ့ကြရသည်။ အကြောင်းမှာ ဘုရင်သည် ဆီလ်စီနှင့် လျှို့ဝှက်စီစဉ်ထားသည့်အတိုင်း အဲလိဇဘတ်ဘုရင်မကြီး၏ မင်းတိုင်ပင်အမတ်ဟောင်းများကိုပင် ရာထူး၌ ဆက်လက်ခန့်အပ်ထားခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ သို့သော် မကြာမီမှာပင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ၎င်းအား ရေရှည်ထောက်ခံခဲ့သူ ဟင်နရီ ဟိုးဝပ် နှင့် ၎င်း၏တူဖြစ်သူ သောမတ်စ်ဟောင်းဝပ် တို့အပြင် စကော့တလန် မှူးမတ်ငါးဦးကိုပါ မင်းတိုင်ပင်အမတ်များအဖွဲ့ ထဲသို့ ထည့်သွင်းခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင် အုပ်ချုပ်သည့် အစောပိုင်းနှစ်များတွင် အင်္ဂလန်အစိုးရ၏ နေ့စဉ်လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို လျှို့ဝှက်ပါးနပ်သော ဆီဆင်လ် (နောက်ပိုင်းတွင် ဆလစ်ဘာရီနယ်စား ဖြစ်လာသူ) က တင်းကျပ်စွာ စီမံခန့်ခွဲခဲ့သည်။ ၎င်းအား အတွေ့အကြုံရင့်ကျက်ပြီး ဂျိမ်းစ်ဘုရင်က အဲလ်စ်မီယာနယ်စားနှင့် အဓိပတိ အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သော သောမတ်စ် အက်ဂါတွန် နှင့် တော်ဝင်ဘဏ္ဍာထိန်း အဖြစ် ဆက်လက်တာဝန်ယူခဲ့ပြီး မကြာမီ ဒေါ့ဆက်နယ်စား ဖြစ်လာမည့် သောမတ်စ် ဆက်ခ်ဗီးလ်တို့က ကျွမ်းကျင်စွာ ကူညီပံ့ပိုးပေးခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ပိုမိုကြီးမားသော ကိစ္စရပ်များဖြစ်သည့် အင်္ဂလန်နှင့် စကော့တလန်တို့အကြား ပိုမိုနီးကပ်သော ပေါင်းစည်းမှုစီမံကိန်းနှင့် နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒ ကိစ္စရပ်များအပေါ် အာရုံစိုက်ရန် အချိန်ရခဲ့သလို၊ သူနှစ်သက်သော အပန်းဖြေမှုများ (အထူးသဖြင့် အမဲလိုက်ခြင်း) ကိုလည်း လွတ်လပ်စွာ အချိန်ပေး ခံစားနိုင်ခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် စကော့တလန်နှင့် အင်္ဂလန်တို့၏ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးအရ ပေါင်းစည်းမှုကို အခြေခံ၍ ဘုရင်တစ်ပါး၊ ပါလီမန်တစ်ခုနှင့် ဥပဒေတစ်ခုတည်းအောက်တွင် တစ်နိုင်ငံတည်းအဖြစ် တည်ထောင်ရန် ရည်မှန်းချက်ကြီးမားခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုအစီအစဉ်သည် အင်္ဂလန်ပါလီမန်နှင့် စကော့တလန်ပါလီမန် နှစ်ခုစလုံး၏ ဆန့်ကျင်မှုကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်က အင်္ဂလန်ပါလီမန်သို့ "ဘုရားသခင်က ငါတို့အားလုံးကို ပင်လယ်တစ်ခုတည်းက ဝန်းရံထားပြီး ၎င်းဘာသာ သဘာဝအရ ခွဲခြား၍မရတဲ့ ကျွန်းတစ်ကျွန်းတည်းပေါ်မှာ အတူတူ ဖန်ဆင်းပေးထားတာ မဟုတ်ဘူးလား" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၁၆၀၄ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် အောက်လွှတ်တော်က ဥပဒေကြောင်းအရ အကြောင်းပြချက်များဖြင့် သူ့ကို "ဂရိတ်ဗြိတိန်ဘုရင်"ဟု ဘွဲ့တော်ခံယူရန် တောင်းဆိုမှုကို ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၁၆၀၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် သူသည် "အင်္ဂလန်ဘုရင်" နှင့် "စကော့တလန်ဘုရင်" ဟူသော ဘွဲ့များအစား "ဂရိတ်ဗြိတိန်ဘုရင်" ဟူသော ဘွဲ့တော်ကို ကိုယ်တိုင် ပြောင်းလဲခံယူခဲ့သည်။ ဖရန်စစ် ဘေကွန် က ဘုရင်အနေဖြင့် ထိုဘွဲ့စတိုင်ကို "မည်သည့် ဥပဒေကြောင်းအရ အရေးယူဆောင်ရွက်မှု၊ စာချုပ်စာတမ်း သို့မဟုတ် အာမခံချက်" များတွင်မှ အသုံးပြု၍မရကြောင်း သတိပေးခဲ့ပြီး ထိုဘွဲ့ကို အင်္ဂလိပ်ဥပဒေများတွင် အသုံးမပြုခဲ့ကြပေ။ သို့သော် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် စကော့တလန်ပါလီမန်အား ထိုဘွဲ့ကို မဖြစ်မနေ အသုံးပြုစေခဲ့ပြီး ၎င်းကို တိုင်းပြည်နှစ်ခုစလုံး၏ အမိန့်ကြေညာချက်များ၊ ဒင်္ဂါးပြားများ၊ ပေးစာများနှင့် စာချုပ်စာတမ်းများတွင် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒတွင်မူ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ပိုမိုအောင်မြင်မှု ရရှိခဲ့သည်။ စပိန်နိုင်ငံနှင့် မည်သည့်အခါကမျှ စစ်မဖြစ်ခဲ့ဖူးသောကြောင့် သူသည် ရေရှည်ဖြစ်ပွားနေသည့် အင်္ဂလိပ်-စပိန်စစ်ပွဲကို အဆုံးသတ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ပြီး၊ Robert Cecil နှင့် ယခုအခါ နော့သမ်ပတန်နယ်စား ဖြစ်လာသူ ဟင်နရီဟောင်းဝပ် တို့ ပါဝင်သည့် သံတမန်အဖွဲ့၏ ကျွမ်းကျင်သော စေ့စပ်ညှိနှိုင်းမှုများကြောင့် ၁၆၀၄ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် နိုင်ငံနှစ်ခုအကြား ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးနိုင်ခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ထိုစာချုပ်ကို ဂုဏ်ပြုသည့်အနေဖြင့် ခမ်းနားကြီးကျယ်သော မိတ်ဆုံစားပွဲတစ်ခုကို တည်ခင်းဧည့်ခံခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အင်္ဂလန်ရှိ ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များအတွက် လွတ်လပ်စွာ ကိုးကွယ်ခွင့်ရရှိရေးသည် စပိန်မူဝါဒ၏ အဓိကရည်မှန်းချက်အဖြစ် ဆက်လက်ရှိနေခဲ့သဖြင့် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်အတွက် အမြဲတစေ အကျပ်ရိုက်စရာ ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ သူသည် ပြည်ပတွင် ကက်သလစ်များကို နှိပ်ကွပ်သူအဖြစ် သံသယဝင်ခြင်းခံရပြီး၊ ပြည်တွင်း၌မူ မင်းတိုင်ပင်အမတ်များအဖွဲ့က ကက်သလစ်များအပေါ် ပိုမိုတင်းကျပ်စွာ ကိုင်တွယ်ရန် တိုက်တွန်းခြင်းကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ == '''ဂန်းပါဝါဒါ လုပ်ကြံမှု''' == ၁၆၀၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၄ ရက်မှ ၅ ရက်သို့ ကူးပြောင်းသော ညအချိန် (ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ပထမဆုံး အင်္ဂလိပ်ပါလီမန် ဒုတိယအကြိမ်မြောက် ညီလာခံ ဖွင့်လှစ်မည့် အကြိုည) တွင် ပါလီမန်အဆောက်အအုံ၏ မြေအောက်ခန်းအတွင်း၌ အစိုးရကို ဆန့်ကျင်သူ ကက်သလစ်ဘာသာဝင် '''ဂိုင်း ဖော့ခ်စ်''' ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဖော့ခ်စ်သည် နောက်တစ်နေ့တွင် ပါလီမန်အဆောက်အအုံကို ဖောက်ခွဲဖျက်ဆီးရန်အတွက် ယမ်းစည် ၃၆ စည်နှင့် မလှမ်းမကမ်းတွင်ရှိသော ထင်းပုံကြီးကို စောင့်ကြပ်နေခြင်း ဖြစ်သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ အဆိုအရ ၎င်းလုပ်ရပ်သည် "ငါ့တစ်ဦးတည်း သို့မဟုတ် ငါ့ဇနီးနဲ့ ငါ့ရဲ့သားသမီးတွေတင်မကဘဲ နိုင်ငံတော်တစ်ခုလုံးရဲ့ ယန္တရားကြီးတစ်ခုလုံးကို" ပျက်စီးစေရန် ရည်ရွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤတုန်လှုပ်ချောက်ချားဖွယ် "ဂန်းပါဝါဒါ လုပ်ကြံမှု" ကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဘုရင်နှင့် သားတော်များ ဘေးကင်းခဲ့သည့်အတွက် တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် စိတ်သက်သာရာရမှုနှင့် ဝမ်းမြောက်မှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ဆလစ်ဘာရီနယ်စားသည် ဤအခြေအနေကို အသုံးချကာ အဲလိဇဘတ်ဘုရင်မကြီး လက်ထက်ကထက်ပင် ပိုမိုများပြားသော အခွန်ဘဏ္ဍာငွေများကို ပါလီမန်ထံမှ တောင်းခံရယူနိုင်ခဲ့သည်။ ထိုမအောင်မြင်သော ကြံစည်မှုတွင် ပါဝင်ပတ်သက်သူ ဂိုင်းဖော့ခ်စ်နှင့် အခြားသူများမှာ ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ == '''ဘုရင်နှင့် ပါလီမန်''' == ဂန်းပါဝါဒါလုပ်ကြံမှုအပြီးတွင် ဘုရင်နှင့် ပါလီမန်အကြား ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုမှာ ထူးခြားသော ဖြစ်ရပ်တစ်ခုသာ ဖြစ်ခဲ့ပြီး အမြဲတမ်းမဟုတ်ခဲ့ပေ။ ယင်းအစား ၁၆၀၄ ခုနှစ်က ကျင်းပခဲ့သော ယခင်ပါလီမန်ညီလာခံသည်သာ ဘုရင်နှင့် ပါလီမန် နှစ်ဦးနှစ်ဖက်စလုံး၏ သဘောထားကို တစ်သက်တာလုံး ပုံသွင်းပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ကနဦး ကြုံတွေ့ရသည့် အခက်အခဲများသည် တမင်ရန်လိုမှုကြောင့်ထက် အပြန်အလှန် နားလည်မှုလွဲမှားခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၆၀၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၇ ရက်နေ့တွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် နိုင်ငံနှစ်ခုလုံးလုံးလျားလျား ပေါင်းစည်းရေး သို့မဟုတ် ဘဏ္ဍာရေးထောက်ပံ့မှုများအတွက် ပါလီမန်၏ ထောက်ခံမှုကို မရရှိခဲ့ပြီးနောက် ဒေါသတကြီးဖြင့် ပါလီမန်ညီလာခံကို ရွှေ့ဆိုင်းခဲ့သည်။ သူက ညီလာခံပိတ်ပွဲ မိန့်ခွန်းတွင် "ကျေးဇူးတင်စရာ မလိုတဲ့နေရာမှာ ငါ ကျေးဇူးတင်မှာ မဟုတ်ဘူး၊ ငါဟာ လူမိုက်တွေကို ချီးမွမ်းတတ်တဲ့ လူမျိုးမဟုတ်ဘူး ... မင်းတို့ ဘယ်လောက်တောင် အမှားတွေ လုပ်ခဲ့သလဲဆိုတာ မြင်တဲ့အတိုင်းပဲ ... နောင်အနာဂတ်မှာ မင်းတို့ရဲ့ လွတ်လပ်ခွင့်ကို ပိုပြီးတော့ အိန္ဒြေရရနဲ့ သတိထား သုံးစွဲကြဖို့ မျှော်လင့်ပါတယ်" ဟု ခါးခါးသီးသီး ပြောကြားခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ စိုးစံမှု တိုးတက်လာသည်နှင့်အမျှ သူ၏ အစိုးရအဖွဲ့သည် ကြီးထွားလာသော ဘဏ္ဍာရေး ဖိအားများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ၎င်းမှာ ငွေကြေးဖောင်းပွမှုကြောင့်သာမက ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ နန်းတွင်းအဖွဲ့၏ ဖြုန်းတီးမှုနှင့် ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ မကျွမ်းကျင်မှုများကြောင့်လည်း ဖြစ်သည်။ ၁၆၁၀ ပြည့်နှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဆလစ်ဘာရီသည် "မဟာပဋိညာဉ်" ဟု လူသိများသော စီမံကိန်းတစ်ခုကို တင်ပြခဲ့သည်။ ၎င်းအရ ဘုရင်က လိုက်လျောမှု ၁၀ ခု ပြုလုပ်ပေးမည့်အစား ပါလီမန်က ဘုရင်၏ ကြွေးမြီများကို ဆပ်ရန်အတွက် စတာလင်ပေါင် ၆၀၀,၀၀၀ နှင့် နှစ်စဉ် ထောက်ပံ့ကြေး ပေါင် ၂၀၀,၀၀၀ ကို ပေးအပ်ရန် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ထိုသို့ စေ့စပ်ညှိနှိုင်းမှုများသည် အလွန်တရာ အခြေအတင် ဖြစ်ပွားကာ ကြာမြင့်လွန်းလှသဖြင့် နောက်ဆုံးတွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် စိတ်ရှည်မှု ကုန်ဆုံးသွားပြီး ၁၆၁၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာ ၃၁ ရက်တွင် ပါလီမန်ကို ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။ သူက ဆလစ်ဘာရီအား "မင်းရဲ့ အကြီးဆုံးအမှားကတော့ သည်းခြေရည်ထဲကနေ ပျားရည်ထုတ်ဖို့ အမြဲတမ်း မျှော်လင့်နေခဲ့တာပဲ" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့သော ပုံစံအတိုင်းပင် ၁၆၁၄ ခုနှစ်၏ "လွဲချော်ခဲ့သော ပါလီမန်" ) တွင်လည်း ထပ်မံဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး၊ အောက်လွှတ်တော်က ဘုရင်လိုအပ်သော ငွေကြေးပေးရန် တွန့်ဆုတ်နေခဲ့သဖြင့် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ပါလီမန်သက်တမ်း ကိုးပတ်မျှသာ ရှိသေးချိန်တွင် ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ၁၆၂၁ ခုနှစ်အထိ ပါလီမန်မခေါ်ဘဲ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ခဲ့ပြီး၊ နန်းတွင်းအတွက် ငွေကြေးရှာဖွေစုဆောင်းရာတွင် ကျွမ်းကျင်သော ကုန်သည် လိုင်ယွန်နယ် ခရမ်ဖီးလ်ဒ် ကဲ့သို့သော အရာရှိများကို အသုံးပြုခဲ့ကာ၊ အခြားသော ဝင်ငွေရလမ်းတစ်ခုအနေဖြင့် ဘာရွန်နက် အဆင့်အတန်းနှင့် အခြားသော ဘွဲ့ထူး ဂုဏ်ထူးများကို အသစ်ဖန်တီး၍ ရောင်းချခြင်းဖြင့် ငွေရှာခဲ့သည်။ == '''စပိန်နိုင်ငံနှင့် ထိမ်းမြားရန် ကြိုးပမ်းမှု''' == တော်ဝင်ဝင်ငွေရရှိနိုင်မည့် အခြားလမ်းကြောင်းတစ်ခုမှာ ဝေလမင်းသား '''ချားလ်စ်''' (Charles) နှင့် စပိန်မင်းသမီး '''မာရီယာ အန်နာ''' တို့ ထိမ်းမြားမင်္ဂလာပြုခြင်းမှ ရရှိလာမည့် စပိန်နိုင်ငံ၏ တင်တောင်းပဏ္ဏာ (Dowry) ဖြစ်သည်။ "စပိန်မင်္ဂလာပွဲ" ဟု ခေါ်ဆိုကြသော ဤမူဝါဒသည် စပိန်နိုင်ငံနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ပြီး စစ်ပွဲစရိတ်များကို ရှောင်ရှားနိုင်မည့် နည်းလမ်းတစ်ခုအဖြစ် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်အတွက် ဆွဲဆောင်မှုရှိခဲ့သည်။ ထိုမင်္ဂလာပွဲကို အမှန်တကယ် လက်ထပ်ပြီးမြောက်အောင် လုပ်ဆောင်ခြင်းဖြင့်ဖြစ်စေ၊ သို့မဟုတ် စေ့စပ်ညှိနှိုင်းမှုများကို အသက်ဆက်ရှင်အောင် ဆွဲဆန့်ထားခြင်းဖြင့်ဖြစ်စေ ငြိမ်းချမ်းရေးကို ထိရောက်စွာ ထိန်းသိမ်းထားနိုင်မည် ဖြစ်သည်။ ဤအချက်သည် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်က ထိုစေ့စပ်ညှိနှိုင်းမှုများကို ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုနီးပါး အချိန်ဆွဲခဲ့သည့် အကြောင်းရင်း ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ ဤမူဝါဒကို ဟောင်းဝပ်မိသားစုများ နှင့် ကက်သလစ်အမြင်ဘက်သို့ ယိုင်ကြသော အခြားဝန်ကြီးများ၊ သံတမန်များ (၎င်းတို့ကို စုပေါင်း၍ "စပိန်ဂိုဏ်း" - Spanish Party ဟု သိကြသည်) က ထောက်ခံခဲ့ကြသော်လည်း၊ ပရိုတက်စတင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင်မူ အလွန်တရာ သံသယဝင်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ၁၆၁၆ ခုနှစ်တွင် '''ဝေါ်လ်တာ ရာလေ''' အကျဉ်းထောင်မှ လွတ်မြောက်လာသောအခါ၊ သူသည် စပိန်လူမျိုးများနှင့် မည်သည့်တိုက်ပွဲမျှ မဖြစ်ပွားစေရဟု ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ တင်းကျပ်သော ညွှန်ကြားချက်ဖြင့် တောင်အမေရိကသို့ ရွှေရှာဖွေရေးခရီး ထွက်ခွာခဲ့သည်။ သို့သော် ရာလေ၏ စွန့်စားခန်းသည် ကံဆိုးမိုးမှောင်ကျကာ လုံးလုံးလျားလျား ပျက်စီးခဲ့ရပြီး သူ၏သားဖြစ်သူ ဝေါ်လ်တာသည် စပိန်တို့နှင့် တိုက်ပွဲအတွင်း သေဆုံးခဲ့သည်။ ရာလေ အင်္ဂလန်သို့ ပြန်ရောက်လာသောအခါ၊ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်က သူ့ကို ကွပ်မျက်စေခဲ့သဖြင့် စပိန်အလိုကျ လိုက်လျောမှုကို ဆန့်ကျင်ကြသော အင်္ဂလိပ်လူထုတစ်ရပ်လုံး အမျက်ဒေါသထွက်ခဲ့ကြသည်။ ၁၆၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပေါ်ပေါက်လာသော "နှစ်သုံးဆယ်စစ်ပွဲ" ကြောင့် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ မူဝါဒမှာ ပိုမိုအကျပ်ရိုက်သွားခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် သူ၏ပရိုတက်စတင့် သမက်တော် ဖရက်ဒရစ် (၅)သည် ကက်သလစ် ဧကရာဇ် ဖာဒီနန် (၂) ကြောင့် ဘိုဟီးမီးယားထီးနန်းမှ ဖယ်ရှားခြင်းခံခဲ့ရပြီး၊ စပိန်တပ်များကလည်း ဖရက်ဒရစ်ပိုင်ဆိုင်သော ရိုင်းလန်း နယ်မြေကို တစ်ပြိုင်နက်တည်း ဝင်ရောက်ကျူးကျော်ခဲ့ကြသည်။ ၁၆၂၁ ခုနှစ်တွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်က သမက်တော်ကို ကူညီရန် စစ်ရေးအရ အင်အားစိုက်ထုတ်နိုင်ရေးအတွက် ပါလီမန်ကို ခေါ်ယူလိုက်သောအခါ ပြဿနာများ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ အောက်လွှတ်တော်က ဖရက်ဒရစ်အား ထိရောက်စွာ စစ်ကူပေးနိုင်ရန် မလုံလောက်သော ဘဏ္ဍာငွေများကိုသာ ပေးအပ်ခဲ့ပြီး၊ တစ်ဖက်တွင်လည်း—အဲလိဇဘတ်ဘုရင်မကြီး လက်ထက်က စပိန်ရွှေသင်္ဘောများကို ရေတပ်ဖြင့် တိုက်ခိုက်ပြီး ရရှိခဲ့သော အကျိုးအမြတ်များကို သတိရကာ—စပိန်နိုင်ငံကို တိုက်ရိုက်စစ်ကြေညာရန် တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ ၁၆၂၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် အက်ဒ်ဝပ် ကို့ခ် ၏ လှုံ့ဆော်မှုကြောင့် အောက်လွှတ်တော်သည် စပိန်နှင့် စစ်ဖြစ်ပွားရေးသာမက ချားလ်စ်မင်းသားအား ပရိုတက်စတင့် အမျိုးသမီးတစ်ဦးနှင့်သာ လက်ထပ်ရန်နှင့် ကက်သလစ်ဆန့်ကျင်ရေး ဥပဒေများကို ပိုမိုတင်းကျပ်စွာ အာဏာတည်စေရန် အသနားခံစာတစ်စောင်ကို ပြုစုခဲ့ကြသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ကမူ ၎င်းတို့အား ဘုရင်၏ အထူးအာဏာ ကိစ္စရပ်များတွင် ဝင်ရောက်မစွက်ဖက်ရန်နှင့် စွက်ဖက်ပါက အပြစ်ပေးခံရမည်ဟု ပြတ်ပြတ်သားသား သတိပေးခဲ့သဖြင့်၊ အောက်လွှတ်တော်အမတ်များက မိမိတို့၏ လွတ်လပ်စွာ ပြောဆိုခွင့် အပါအဝင် ရပိုင်ခွင့်များကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရန် ကန့်ကွက်လွှာတစ်စောင်ကို ထုတ်ပြန်ကာ တုံ့ပြန်ခဲ့ကြသည်။ ဘက်ကင်ဟမ်နယ်စားကြီး ဂျော့ဂ်ျ ဗီလီယာစ် နှင့် စပိန်သံအမတ် ဂွန်ဒိုမာနယ်စား တို့၏ တိုက်တွန်းမှုကြောင့် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ထိုကန့်ကွက်လွှာကို မှတ်တမ်းစာအုပ်ထဲမှ ဆုတ်ဖြဲပစ်ခဲ့ပြီး ပါလီမန်ကို ဖျက်သိမ်းလိုက်သည်။ ၁၆၂၃ ခုနှစ်အစောပိုင်းတွင် အသက် ၂၂ နှစ်ရှိပြီဖြစ်သော ချားလ်စ်မင်းသားနှင့် ဘက်ကင်ဟမ်တို့သည် မိမိတို့ဘာသာ ဦးဆောင်ကာ စပိန်မင်းသမီး မာရီယာ အန်နာ၏ စိတ်ကို တိုက်ရိုက်ဖမ်းစားနိုင်ရန်အတွက် မည်သူမည်ဝါဖြစ်ကြောင်း ဖုံးကွယ်၍ စပိန်နိုင်ငံသို့ လျှို့ဝှက်ခရီးထွက်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ထိုခရီးစဉ်မှာ မအောင်မြင်သော အမှားတစ်ခုသာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ မင်းသမီး မာရီယာ အန်နာသည် ချားလ်စ်ကို အလွန်မုန်းတီးခဲ့ပြီး၊ စပိန်တို့က ၎င်းတို့အား ပါလီမန်မှ ကက်သလစ်ဆန့်ကျင်ရေး ဥပဒေများကို ပယ်ဖျက်ပေးရန်ဟူသော အချက်အပါအဝင် တင်းကျပ်သော စည်းကမ်းချက်များကို ချပြခဲ့သည်။ စာချုပ်တစ်ခုကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသော်လည်း ချားလ်စ်နှင့် ဘက်ကင်ဟမ်တို့သည် အောက်တိုဘာလတွင် မင်းသမီးကို ခေါ်ဆောင်မလာနိုင်ဘဲ အင်္ဂလန်သို့ ပြန်ရောက်လာခဲ့ကြပြီး၊ ထိုစာချုပ်ကို ချက်ချင်းပင် စွန့်လွှတ်လိုက်ကြသဖြင့် ဗြိတိန်ပြည်သူများ အလွန်တရာ ဝမ်းမြောက်ခဲ့ကြသည်။ စပိန်ခရီးစဉ်ကြောင့် စိတ်ပျက်သွားခဲ့ကြသော ချားလ်စ်နှင့် ဘက်ကင်ဟမ်တို့သည် ယခုအခါ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ စပိန်မူဝါဒကို ပြောင်းပြန်လှန်လိုက်ကြပြီး ပြင်သစ်နိုင်ငံနှင့် ထိမ်းမြားရန်နှင့် ဟက်ဘ်စ်ဘာ့ဂ် အင်ပါယာကို စစ်ကြေညာရန် တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ လိုအပ်သော ဘဏ္ဍာငွေရှာဖွေရန်အတွက် ၎င်းတို့က ဂျိမ်းစ်ဘုရင်အား အခြားပါလီမန်တစ်ခု ခေါ်ယူရန် နားချခဲ့ကြသဖြင့် ၁၆၂၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ပါလီမန်ညီလာခံ ကျင်းပခဲ့သည်။ ဤတစ်ကြိမ်တွင်မူ အောက်လွှတ်တော်အတွင်းရှိ ကက်သလစ်ဆန့်ကျင်ရေး အုန်းအုန်းကျွက်ကျွက် သဘောထားများသည် နန်းတွင်းနှင့်ပါ ထပ်တူကျခဲ့ပြီး၊ နန်းတွင်း၏ မူဝါဒထိန်းချုပ်မှုမှာ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ထံမှ ချားလ်စ်နှင့် ဘက်ကင်ဟမ်တို့ထံသို့ ရွှေ့ပြောင်းနေပြီဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့က ဘုရင်အား စစ်ကြေညာရန် ဖိအားပေးခဲ့ကြပြီး စရိတ်ကြီးလေးမှုကို အကြောင်းပြကာ ထိုအစီအစဉ်ကို ဆန့်ကျင်ခဲ့သော တော်ဝင်ဘဏ္ဍာထိန်း ခရမ်ဖီးလ်ဒ် (ယခုအခါ မစ်ဒဲလ်ဆက်စ်နယ်စား ဖြစ်လာသူ) ကို ရာထူးမှ ဖယ်ရှားရန် စီစဉ်ခဲ့ကြသည်။ ၁၆၂၄ ခုနှစ် ပါလီမန်၏ ရလဒ်မှာ မရေမရာဖြစ်ခဲ့သည် - ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် စစ်ကြေညာရန် သို့မဟုတ် စစ်စရိတ်ထောက်ပံ့ရန် ငြင်းဆန်နေဆဲဖြစ်သော်လည်း၊ ချားလ်စ်ကမူ အောက်လွှတ်တော်သည် စပိန်နှင့် စစ်ဖြစ်ပွားရေးအတွက် ငွေကြေးထောက်ပံ့ရန် ကတိပြုထားပြီးဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့သည်။ ဤယူဆချက်သည် နောက်ပိုင်းတွင် သူကိုယ်တိုင် စိုးစံသည့်ကာလ၌ ပါလီမန်နှင့် ကြုံတွေ့ရမည့် ပြဿနာများအတွက် အကြောင်းရင်းတစ်ရပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ == '''ဘုရင်နှင့် အသင်းတော်''' == ဂန်းပါဝါဒါလုပ်ကြံမှု ဖြစ်ပွားပြီးနောက်၊ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် အင်္ဂလိပ် ကက်သလစ်များကို ထိန်းချုပ်ရန် ပြင်းထန်သော အစီအမံများကို ခွင့်ပြုခဲ့သည်။ ၁၆၀၆ ခုနှစ် မေလတွင် ပါလီမန်သည် "ပုပ်ရဟန်းမင်း၏ အမိန့်ကို ငြင်းဆန်သူများဆိုင်ရာ အက်ဥပဒေ" ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး ၎င်းအရ မည်သည့်နိုင်ငံသားကိုမဆို ဘုရင်အပေါ် ပုပ်ရဟန်းမင်း၏ အာဏာသက်ရောက်မှုကို ငြင်းပယ်သည့် "သစ္စာခံခြင်း ကတိသစ္စာ" ကို တောင်းဆိုနိုင်သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ထိုကတိသစ္စာကို ခံယူသော ကက်သလစ်များအပေါ် ညှာတာခဲ့ပြီး နန်းတွင်း၌ပင် လျှို့ဝှက်ကက်သလစ်ဘာသာကိုးကွယ်မှု ကို လျစ်လျူရှုပေးခဲ့သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဟင်နရီဟောင်းဝပ် သည် လျှို့ဝှက်ကက်သလစ်ဘာသာဝင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး သူ၏ ကွယ်လွန်ခါနီး နောက်ဆုံးလများတွင် ကက်သလစ်အသင်းတော်သို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်ထီးနန်း တက်စကတည်းက ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် မိမိအနေဖြင့် အင်္ဂလန်ရှိ ကက်သလစ်များ၏ ထောက်ပံ့မှုကို လိုအပ်နိုင်သည်ဟု တွေးဆခဲ့သဖြင့်၊ ကက်သလစ်ဘာသာကို လိုလားသူတစ်ဦးဖြစ်သည့် နော့သမ်ဘာလန်နယ်စားကြီး ဟင်နရီ ပါစီ အား မိမိအနေဖြင့် "ငြိမ်ငြိမ်သက်သက်နေပြီး ဥပဒေကို အပေါ်ယံမျှသာ လိုက်နာရိုသေသူ မည်သူ့ကိုမဆို နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းမည်မဟုတ်ကြောင်း" ကတိပြုခဲ့သည်။ ၁၆၀၃ ခုနှစ်၏ "မီလီနရီ အသနားခံစာ" တွင် ပျူရီတန်ဓမ္မဆရာများက အခြားအရာများနှင့်အတူ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်အဖြစ် အတည်ပြုခြင်း စနစ် ၊ မင်္ဂလာလက်စွပ်များ အသုံးပြုခြင်းနှင့် "ဘုန်းကြီး" ဟူသော ဝေါဟာရကို ဖျက်သိမ်းပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့ကြပြီး၊ ဝတ်ရုံနှင့် ဦးထုပ်များကို ဝတ်ဆင်ခြင်းကိုလည်း မိမိတို့အလိုအလျောက် ရွေးချယ်ခွင့်ပြုရန် တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ကနဦးတွင် စည်းကမ်းချက်များကို တင်းကျပ်စွာ လိုက်နာစေခဲ့သဖြင့် ပျူရီတန်အများစုအကြား နှိပ်ကွပ်ခံရသည်ဟု ခံစားခဲ့ကြရသော်လည်း၊ ဘုရင်၏ စိုးစံမှု သက်တမ်းကြာလာသည်နှင့်အမျှ ရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခြင်းနှင့် ဆိုင်းငံ့ခြင်းများမှာ ရှားပါးလာခဲ့သည်။ ၁၆၀၄ ခုနှစ် "ဟမ်ပတန်ကုတ် ညီလာခံ" ၏ ရလဒ်အနေဖြင့် ပျူရီတန်တို့၏ တောင်းဆိုချက်အချို့ကို ၁၆၀４ ခုနှစ်ထုတ် ဘုံဆုတောင်းစာအုပ် တွင် ထည့်သွင်းပေးခဲ့သော်လည်း အများစုမှာ မကျေနပ်ကြသေးပေ။ ထိုညီလာခံသည် ထိုစဉ်က အသုံးပြုနေကြသော ကွဲပြားသည့် ဘာသာပြန်ဆိုချက်များအကြား အမှားအယွင်းများကို ဖြေရှင်းရန်အတွက် သမ္မာကျမ်းစာ (Bible) ၏ ဘာသာပြန်ဆိုချက်အသစ်ကို ပြုစုရန် တာဝန်ပေးခဲ့သည်။ နောင်တွင် '''"ဂျိမ်းစ်ဘုရင် ဗားရှင်း"''' (King James Version သို့မဟုတ် KJV) ဟု လူသိများလာမည့် ထိုကျမ်းစာကို ၁၆၁၁ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့ပြီး၊ ၎င်းကို ဂျကိုဘီယံခေတ် စကားပြေအရေးအသား၏ ပြောင်မြောက်လှသော လက်ရာတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ကြကာ ယနေ့တိုင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသုံးပြုနေဆဲ ဖြစ်သည်။ စကော့တလန်နိုင်ငံတွင်မူ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် စကော့တလန်အသင်းတော် (Kirk) ကို အင်္ဂလိပ်အသင်းတော်နှင့် "အတတ်နိုင်ဆုံး တူညီအောင်" လုပ်ဆောင်ရန်နှင့် ဂိုဏ်းအုပ်စနစ် ကို ပြန်လည်တည်ထောင်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သဖြင့် ပရက်စ်ဘီတေးရီးယန်း များ၏ ပြင်းထန်သော ဆန့်ကျင်မှုကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် အင်္ဂလန်ထီးနန်းတက်ပြီးနောက် ၁၆၁၇ ခုနှစ်တွင် စကော့တလန်သို့ တစ်ဦးတည်းသော အကြိမ်အဖြစ် ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့ပြီး အန်ဂလီကန် ဘာသာရေးထုံးတမ်းများကို အကောင်အထည်ဖော်ရန် မျှော်လင့်ခဲ့သည်။ ဘုရင်၏ ဂိုဏ်းအုပ်များက ၎င်း၏ "ပါ့သ်မြို့၏ ပြဌာန်းချက် ငါးရပ်" ကို နောက်တစ်နှစ်တွင် ကျင်းပသော အထွေထွေညီလာခံ၌ အတင်းအကျပ် အတည်ပြုစေခဲ့သော်လည်း ထိုဆုံးဖြတ်ချက်များကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဆန့်ကျင်ခဲ့ကြသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင် ကွယ်လွန်ချိန်တွင် စကော့တလန်ရှိ အသင်းတော်မှာ စိတ်ဝမ်းကွဲပြားလျက် ကျန်ရစ်ခဲ့ပြီး ၎င်းသည် သူ၏သားတော်အတွက် နောင်တွင် ကြုံတွေ့ရမည့် ပြဿနာများ၏ ရေသာသောက်မြစ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ == '''ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဆိုင်ရာ ဆက်ဆံရေးများ''' == ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် သူ၏တစ်သက်တာလုံးတွင် နန်းတွင်းရှိ အမျိုးသားအရာရှိများနှင့် နီးကပ်သော ဆက်ဆံရေးများ ရှိခဲ့သဖြင့် ထိုဆက်ဆံရေးများ၏ တကယ့်သဘောသဘာဝ အစစ်အမှန်နှင့် ပတ်သက်၍ သမိုင်းပညာရှင်များအကြား အခြေအတင် ငြင်းခုံစရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ စကော့တလန်နိုင်ငံတွင် ရှိစဉ်ကမူ အန်း မာရေး သည် ဘုရင်၏ ရွှေထားသော အပျော်အပါးမယား (Mistress) ဖြစ်သည်ဟု လူသိများခဲ့သည်။ သူ အင်္ဂလန်ထီးနန်း တက်ပြီးနောက်တွင်မူ သူ၏ ငြိမ်းချမ်းပြီး ပညာရပ်အပေါ် အာရုံစိုက်သော သဘောထားသည် ယခင် အဲလိဇဘတ်ဘုရင်မကြီး၏ စစ်လိုလားပြီး မြူဆွယ်တတ်သော အပြုအမူများနှင့် သိသိသာသာ ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်နေခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ထိုခေတ်ကာလက ကဗျာတိုတစ်ခုတွင် ''"Rex fuit Elizabeth, nunc est regina Iacobus"'' (အဲလိဇဘတ်က ဘုရင်ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ယခု ဂျိမ်းစ်က ဘုရင်မ ဖြစ်နေသည်) ဟု ပုတ်ခတ်ရေးသားခဲ့ကြသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိ ရေးသားသူအချို့ကမူ ပထမမြောက် လင်းနော့စ်နယ်စားကြီး အက်စ်မေး စတူးဝပ်၊ ပထမမြောက် ဆမ်းမားဆက်နယ်စား ရော့ဘတ် ကား ၊ နှင့် ပထမမြောက် ဘက်ကင်ဟမ်နယ်စားကြီး ဂျော့ဂ်ျ ဗီလီယာစ် တို့သည် ဘုရင်၏ ချစ်သူများဖြစ်ကြသည်ဟု ကောက်ချက်ချကြသည်။ ဂျွန် အိုဂလန်ဒါ က "ဘုရင်ဂျိမ်းစ်သည် သူ၏မျက်နှာသာပေးခံရသူများ၊ အထူးသဖြင့် ဘက်ကင်ဟမ်နယ်စားကြီးအပေါ်တွင် ကလူမြူဆွယ် အလိုလိုက်နေပုံမျိုးကို မည်သည့် အချစ်ကြီးလှချည်ရဲ့ဆိုတဲ့ လင်ယောက်ျားကမှ မိမိ၏ လှပသောဇနီးအပေါ် ပြုမူတာမျိုး ငါတစ်ခါမျှ မမြင်ဖူးသေးပါ" ဟု မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။ ဆာ အက်ဒ်ဝပ် ပေတွန် ကလည်း ဘုရင်သည် နယ်စားကြီးအား "အပျော်အပါးမယားတစ်ယောက်လို ဖက်လှဲတကင်း နမ်းရှုံ့လေ့ရှိသည်" ဟု ပြန်ပြောင်းပြောပြခဲ့သည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၈ ခုနှစ်အတွင်း နော့သမ်ပတန်ရှိုင်းယားရှိ အက်ပီသရုပ်ထ်ခန်းမ ကို ခေတ်မီနည်းစနစ်ဖြင့် ပြန်လည်ပြုပြင်မွမ်းမံရာတွင် ယခင်က မသိရှိခဲ့ရသော ဂျိမ်းစ်ဘုရင်နှင့် ဗီလီယာစ် (ဘက်ကင်ဟမ်) တို့၏ အိပ်ခန်းများကို ချိတ်ဆက်ထားသည့် လျှို့ဝှက်စင်္ကြံလမ်းတစ်ခုကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ သို့သော် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိ ရေးသားသူ အချို့ကမူ ထိုဆက်ဆံရေးများသည် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်ဆံရေးမဟုတ်ဟု ငြင်းချက်ထုတ်ကြသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင် ကိုယ်တိုင်ရေးသားခဲ့သော ''Basilikon Doron'' ကျမ်းတွင် ယောက်ျားချင်း ဆက်ဆံခြင်း (Sodomy) ကို "မင်းတို့အနေနဲ့ ကိုယ်ချင်းစာတရားအရ ဘယ်သောအခါမျှ ခွင့်မလွှတ်သင့်တဲ့ ရာဇဝတ်မှုတွေ" ထဲတွင် ထည့်သွင်းဖော်ပြထားပြီး၊ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ဇနီးဖြစ်သူ အန်းဘုရင်မသည် အသက်ရှင်သော သားသမီးခုနစ်ဦး မွေးဖွားပေးခဲ့သည့်အပြင် နှစ်ကြိမ် အသေမွေးဖွားခဲ့ပြီး အနည်းဆုံး သုံးကြိမ်ထက်မနည်း ကိုယ်ဝန်ပျက်ကျခဲ့ဖူးသည်။ ထိုခေတ်ကာလက ဟျူးဂတ်နိုး ကဗျာဆရာ သီအိုဖီးလ် ဒီ ဗီအော ကမူ "အင်္ဂလန်ဘုရင်သည် ဘက်ကင်ဟမ်နယ်စားကြီးနှင့် လိင်ဆက်ဆံသည်မှာ လူသိရှင်ကြားပင် ဖြစ်သည်" ဟု မှတ်တမ်းတင် ရေးသားခဲ့သည်။ ဘက်ကင်ဟမ်ကိုယ်တိုင်ကလည်း သူသည် ဘုရင်နှင့် ကုတင်တစ်ခုတည်းတွင် အတူအိပ်ခဲ့ကြောင်း သက်သေပြနိုင်မည့် စာတစ်စောင်ကို နောင်နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာသောအခါ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ထံ ရေးသားခဲ့ရာတွင် - "အရှင်မင်းကြီးသည် အကျွန်ုပ်အား ယခုအချိန်တွင် ... ဖာန်ဟမ် မှာ ရှိစဉ်ကထက် ပို၍ ချစ်ပါသေးသလော၊ ထိုစဉ်က သခင်နှင့် ခွေး (ဘုရင်နှင့် ၎င်း) အကြား ကုတင်ခေါင်းရင်းကိုပင် ရှာမတွေ့နိုင်အောင် ရှိခဲ့သည့် အချိန်ကို အကျွန်ုပ် ဘယ်တော့မှ မေ့မည်မဟုတ်ပါ" ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၇ ရာစု နန်းတွင်းလူနေမှုဘဝ နောက်ခံအခြေအနေအရ ဘက်ကင်ဟမ်၏ စကားလုံးများသည် ချစ်ခင်ရင်းနှီးမှုကို ဖော်ပြသော်လည်း လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ မဟုတ်ဘဲ အဓိပ္ပာယ် ဝေဝါးလျက်သာ ရှိနေနိုင်ပါသည်။ ထို့ပြင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် လိင်နှစ်မျိုးစလုံးစိတ်ဝင်စားသူ (Bisexual - ကျား၊ မ နှစ်ဦးစလုံးကို စိတ်ဝင်စားသူ) ဖြစ်နိုင်ခြေလည်း ရှိပါသည်။ ၁၆၁၂ ခုနှစ်တွင် ဆလစ်ဘာရီနယ်စား ကွယ်လွန်သွားသောအခါ အာဏာလေဟာနယ်ကို လုယူရန် ကြိုးပမ်းနေကြသူများအကြား ၎င်းအတွက် ဝမ်းနည်းပူဆွေးသူ အလွန်နည်းပါးခဲ့သည်။ ဆလစ်ဘာရီ မကွယ်လွန်မီအချိန်အထိ သူကြီးကြပ်ခဲ့သော အဲလိဇဘတ်ခေတ်က အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားသည် အတော်အတန် ထိရောက်စွာ လည်ပတ်နိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်းနောက်ပိုင်းတွင်မူ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ အစိုးရအဖွဲ့သည် ကျဆင်းခြင်းနှင့် နာမည်ပျက်ခြင်း အဆင့်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ဆလစ်ဘာရီ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် မိမိကိုယ်တိုင် တိုင်းပြည်၏ အဓိက အစိုးရအဖွဲ့ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် လူကိုယ်တိုင် အုပ်ချုပ်ရန် စိတ်ကူးရခဲ့ပြီး၊ သူ၏ စကော့တလန်လူမျိုး မျက်နှာသာပေးခံရသူ လူငယ်လေး ရော့ဘတ် ကား အား ဆလစ်ဘာရီ၏ တာဝန်ဟောင်း အတော်များများကို လွှဲအပ်လုပ်ကိုင်စေခဲ့သည်။ သို့သော် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ရုံးလုပ်ငန်းကိစ္စရပ်များကို သေချာစွာ အနီးကပ် မကြီးကြပ်နိုင်ခဲ့သဖြင့် အစိုးရအဖွဲ့အတွင်း ဂိုဏ်းဂဏကွဲပြားမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ မကြာမီမှာပင် ဟောင်းဝပ်အုပ်စု သမက်ဖြစ်သူ ဝီလျံနွိုက်စ်၊ လော့ဒ်နွိုက်စ်၊ ချားလစ်ဟောင်းဝပ် (နော့တင်ဟန်နယ်စား) နှင့် သောမတ်စ်လိပ်က် က အစိုးရအဖွဲ့နှင့် ရာထူးနေရာပေးခွင့် အာဏာအတော်များများကို ထိန်းချုပ်လိုက်ကြသည်။ ဩဇာကြီးမားလှသော ကား ပင်လျှင် ဟိုးဝပ်အုပ်စုဘက်သို့ ပါသွားခဲ့သည်။ ၎င်းသည် မိမိအပေါ် ပုံအောပေးထားသော တာဝန်ကြီးများကို ထမ်းဆောင်ရန် အတွေ့အကြုံ မရှိသလောက်ဖြစ်သဖြင့် အစိုးရရုံးစာရွက်စာတမ်းများ ကိုင်တွယ်ရာတွင် သူ၏ ရင်းနှီးသော မိတ်ဆွေ သောမတ်စ် အိုဗာဘာရီ၏ အကူအညီကို အမြဲတစေ အားကိုးခဲ့ရသည်။ ထိုအတောအတွင်း ကား သည် ဆပ်ဖော့ခ်နယ်စား၏ သမီးဖြစ်ပြီး အက်ဆက်စ်နယ်စားကတော် ဖြစ်သူ ဖရန်စစ် ဟောင်းဝပ် နှင့် ဖောက်ပြန်ခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ဖရန်စစ်အား ယခုအခါ ဆမ်းမားဆက်နယ်စား ဖြစ်လာသူ ကား နှင့် လက်ထပ်နိုင်စေရန်အတွက် သူမ၏ ယခင်အိမ်ထောင်ရေးကို တရားဝင် ပယ်ဖျက်ပေးခြင်းဖြင့် ကူညီပေးခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၆၁၅ ခုနှစ် နွေရာသီတွင် အိုဗာဘာရီသည် အဆိပ်ခတ်ခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်ကြောင်း ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ သူသည် ၁၆၁၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလက ဘုရင်၏ အမိန့်အရ ချုပ်နှောင်ခြင်းခံထားရသည့် လန်ဒန်မျှော်စင် အတွင်း၌ ကွယ်လွန်သွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုလုပ်ကြံမှုအတွက် ပြစ်ဒဏ်စီရင်ခြင်းခံရသူများထဲတွင် ဆမ်းမားဆက် နယ်စားနှင့် နယ်စားကတော်တို့ ပါဝင်ခဲ့ကြပြီး၊ ထိုအတောအတွင်း ဘုရင်၏ အချစ်တော် ရာထူးနေရာတွင် ကား ၏ နေရာ၌ ဗီလီယာစ် က အစားထိုး နေရာရရှိသွားခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် နယ်စားကတော်ကို လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးခဲ့ပြီး နယ်စားကြီး၏ သေဒဏ်ကို လျှော့ပေါ့ပေးခဲ့ကာ နောက်ဆုံးတွင် ၁၆၂၄ ခုနှစ်၌ ၎င်းကိုပါ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးခဲ့သည်။ ယခုကဲ့သို့သော အရှုပ်တော်ပုံကြီးတွင် ဘုရင်ကိုယ်တိုင် ပါဝင်ပတ်သက်နေခြင်းက ပြည်သူများနှင့် စာပေလောကအကြား ဝေဖန်ခန့်မှန်းမှုများ အကြီးအကျယ် ဖြစ်ပွားစေခဲ့ပြီး ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ နန်းတွင်းအဖွဲ့ကို အကျင့်ပျက်ခြစားမှုနှင့် ပျက်စီးယိုယွင်းမှု ပုံရိပ်များဖြင့် ပြန်လည်ကုစား၍မရအောင် ညှိုးနွမ်းစေခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဟိုးဝပ်မိသားစုများ နိဂုံးချုပ် ပျက်စီးသွားပြီးနောက် ၁၆၁၉ ခုနှစ်တွင် ဗီလီယာစ် (ဘက်ကင်ဟမ်) သည် အစိုးရအဖွဲ့အတွင်း ပြိုင်ဘက်မရှိ အမြင့်ဆုံး ဩဇာအာဏာရှိသူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ == '''ကျန်းမာရေးနှင့် ကွယ်လွန်ခြင်း''' == ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် သူ၏ အသက်ကြီးပိုင်းနှစ်များတွင် အဆစ်အမြစ်ရောင်ရောဂါ ၊ ဂေါက်ရောဂါ နှင့် ကျောက်ကပ်တွင် ကျောက်တည်ခြင်း ဝေဒနာများကို ပိုမိုပြင်းထန်စွာ ခံစားခဲ့ရသည်။ ထို့ပြင် သူသည် သွားများလည်း ကျိုးကုန်ပြီး အရက်ကိုလည်း အလွန်အကျွံ သောက်သုံးခဲ့သည်။ ဘုရင်သည် သူ၏ ဘဝနောက်ဆုံးနှစ်အတွင်း မကြာခဏ ပြင်းထန်စွာ နာမကျန်းဖြစ်ခဲ့သဖြင့် လန်ဒန်သို့လည်း ခဲခဲယဉ်းယဉ်းသာ လာရောက်နိုင်တော့ဘဲ တဖြည်းဖြည်းနှင့် အစိုးရအဖွဲ့၏ အပြင်အပသို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့ရသည်။ ထိုအချိန်တွင် ဘက်ကင်ဟမ်သည် မိမိ၏ အနာဂတ် ရာထူးတည်မြဲရေးအတွက် ချားလ်စ်မင်းသားအပေါ် ၎င်း၏ ထိန်းချုပ်မှုကို ပိုမိုခိုင်မာအောင် လုပ်ဆောင်နေခဲ့သည်။ သီအိုရီတစ်ခုအရမူ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် သူ၏မျိုးဆက်ဖြစ်သူ ဂျော့ဂ်ျ (၃) တွင်လည်း အချို့သော လက္ခဏာများ ပြသခဲ့ဖူးသည့် "ပေါ်ဖီရီယာ" (Porphyria - သွေးနီဥဆိုင်ရာ မျိုးရိုးလိုက်ရောဂါ) ဝေဒနာကို ခံစားခဲ့ရခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်က သူ၏ ဆရာဝန် သီအိုဒေါ ဒီ မေယန်း အား မိမိ၏ ဆီးသည် "အလီကန်တေး ဝိုင်နီကဲ့သို့ အနီရင့်ရောင်" ထွက်နေကြောင်း ပြောပြခဲ့ဖူးသည်။ သို့သော် အချို့သော ပညာရှင်များကမူ ထိုသီအိုရီကို ပယ်ချကြသည်။ အထူးသဖြင့် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်တွင် ဆီးကို အနီရောင် ပြောင်းလဲစေနိုင်သည့် သွေးပါခြင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေသော ကျောက်ကပ်ကျောက်တည်သည့် ရောဂါအခံ ရှိနေခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ၁၆၂၅ ခုနှစ် အစောပိုင်းတွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ပြင်းထန်သော အဆစ်အမြစ်ရောင်ရောဂါ၊ ဂေါက်ရောဂါနှင့် သတိလစ် မူးလဲခြင်း ဝေဒနာများကို ဆက်တိုက်ခံစားခဲ့ရပြီး၊ မတ်လတွင် သုံးရက်တစ်ခါတက်သော အဖျားရောဂါ ဖြင့် ပြင်းထန်စွာ ဖျားနာကာ လေဖြတ်ဝေဒနာ ခံစားခဲ့ရသည်။ သူသည် '''၁၆၂၅ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၇ ရက်'''တွင် ဟတ်ဖို့ဒ်ရှိုင်းယားရှိ သီယိုဘတ်သ်အိမ်တော် ၌ အသက် '''၅၈ နှစ်အရွယ်'''တွင် ပြင်းထန်သော သွေးဝမ်းကိုက်ရောဂါ ခံစားရပြီးနောက်၊ ကုတင်ဘေးတွင် ဘက်ကင်ဟမ် ရှိနေစဉ် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ မေလ ၇ ရက်တွင် ပြုလုပ်သော ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ဈာပန အခမ်းအနားမှာ ခမ်းနားထည်ဝါသော်လည်း စနစ်တကျမရှိဘဲ ရုန်းရင်းဆန်ခတ် ဖြစ်ခဲ့သည်။ လင်ကွန်းဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီး ဂျွန် ဝီလျံစ် က သာသနာပြုတရား ဟောကြားခဲ့ရာတွင် - "ရှောလမုန်မင်းကြီးသည် အသက်ခြောက်ဆယ်ခန့်အထိ နေထိုင်သွားပြီးနောက် ငြိမ်းချမ်းစွာ ကွယ်လွန်ခဲ့သည် ... ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည်လည်း ထို့အတူပင် ဖြစ်ကြောင်း သင်တို့သိပါသည်" ဟု မိန့်ကြားခဲ့သည်။ ထိုတရားဒေသနာကို နောက်ပိုင်းတွင် ''Great Britain's Salomon'' (ဂရိတ်ဗြိတိန်၏ ရှောလမုန်မင်းကြီး) ဟူသော အမည်ဖြင့် စာအုပ်အဖြစ် ရိုက်နှိပ်ခဲ့ကြသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ရုပ်ကလာပ်ကို ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း ၌ သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည်။ သူ၏ ဂူဗိမာန် တည်နေရာမှာ နှစ်ပေါင်းများစွာကြာအောင် ပျောက်ဆုံးနေခဲ့ပြီးနောက်၊ ၁၉ ရာစုအတွင်း တူးဖော်မှုတစ်ခု ပြုလုပ်စဉ်အခါမှသာ ဟင်နရီ (၇) ၏ မြေအောက်လှိုဏ်ဂူအတွင်း၌ သူ၏ ခဲဖြင့်လုပ်ထားသော ခေါင်းတလားကို ပြန်လည်ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ == '''သမိုင်းဝင်အမွေအနှစ်''' == ဂျိမ်းစ်ဘုရင် ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ပြည်သူအများက ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဝမ်းနည်းပူဆွေးခဲ့ကြသည်။ သူ၌ ချို့ယွင်းချက်များ ရှိသော်လည်း ဂျကိုဘီယံခေတ်အတွင်း အဆက်မပြတ်သော ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် အာဏာစက်အောက်တွင် အခွန်အတုပ် သက်သာမှုကို ခံစားခဲ့ရသည့် ပြည်သူလူထု၏ ချစ်ခင်မြတ်နိုးမှုကို အပြည့်အဝ ရရှိထားဆဲ ဖြစ်သည်။ ကယ်လီနယ်စား ) က "သူသည် ငြိမ်းချမ်းစွာ နေထိုင်သွားခဲ့သကဲ့သို့ ငြိမ်းချမ်းစွာပင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ငါတို့၏ ဘုရင်သစ် [ချားလ်စ် ၁ မင်းကြီး] သည်လည်း သူ၏ခြေရာကို လိုက်နိုင်ပါစေကြောင်း ဘုရားသခင်ထံ ဆုတောင်းပါသည်" ဟု မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။ သို့သော် နယ်စားကြီး၏ ဆုတောင်းချက်မှာ အချည်းနှီးသာ ဖြစ်ခဲ့ရသည် - ချားလ်စ် (၁) နှင့် ဘက်ကင်ဟမ်နယ်စားကြီးတို့ အာဏာရလာသောအခါ အဆင်အခြင်မဲ့သော စစ်ရေးစွန့်စားမှုများကို ဆက်တိုက်လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသဖြင့် အရှက်ရဖွယ် ကပ်ဆိုးကြီးများဖြင့်သာ နိဂုံးချုပ်ခဲ့ရသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် အမဲလိုက်ခြင်းကဲ့သို့သော အပန်းဖြေမှုများအတွက် အစိုးရရုံးလုပ်ငန်းများကို မကြာခဏ ပစ်ပယ်ထားလေ့ရှိပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် အရှုပ်တော်ပုံများဖြင့် ပြည့်နှက်နေသော နန်းတွင်း၌ မျက်နှာသာပေးခံရသူများအပေါ် အလွန်အကျွံ မှီခိုလာခြင်းက ယခင် အဲလိဇဘတ် (၁) ဘုရင်မကြီး စနစ်တကျ တည်ဆောက်ခဲ့သော ဘုရင်စနစ်၏ ရိုသေလေးစားဖွယ် ပုံရိပ်ကို ကျဆင်းပျက်ပြားစေခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ လက်ထက်တွင် အင်္ဂလိပ်နှင့် စကော့တလန် ပရိုတက်စတင့်များက အိုင်ယာလန်မြောက်ပိုင်း အာလ်စတာဒေသသို့ ဝင်ရောက်အခြေချသည့် စီမံကိန်း စတင်ခဲ့ပြီး၊ ၁၆၀၇ ခုနှစ်တွင် ဗာဂျီးနီးယားပြည်နယ်၌ ဂျိမ်းစ်တောင်း (Jamestown) မြို့ တည်ထောင်ခြင်း၊ ၁၆၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် နယူးဖောင်လန်၌ ကျူးပါးစ်ကို့ဗ် တို့ကို တည်ထောင်ခြင်းဖြင့် မြောက်အမေရိကတိုက်ကို အင်္ဂလိပ်တို့ နယ်ချဲ့အခြေချခြင်း လုပ်ငန်းစဉ် ခြေလှမ်းစတင်ခဲ့သည်။ နောက်ထပ် နှစ်ပေါင်း ၁၅၀ အတွင်း အင်္ဂလန်သည် ထိုတိုက်ကြီးကို ထိန်းချုပ်နိုင်ရန် စပိန်၊ နယ်သာလန်၊ ပြင်သစ်တို့နှင့် စစ်ပြိုင်ခဲ့ရပြီး၊ အိုင်ယာလန်ရှိ ပရိုတက်စတင့်နှင့် ကက်သလစ်များအကြား ဘာသာရေးအရ စိတ်ဝမ်းကွဲပြားမှုမှာ နှစ်ပေါင်း ၄၀၀ ကြာသည်အထိ တည်ရှိနေခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် မိမိ၏ အုပ်ချုပ်ရာနယ်မြေများကို ပုဂ္ဂိုလ်ရေးအရ ပေါင်းစည်းရုံထက်မကဘဲ ဗဟိုချက်မတစ်ခုတည်းရှိသော ဗြိတိသျှနိုင်ငံတော် ကြီး ဖြစ်ပေါ်လာစေရန် တက်ကြွစွာ ကြိုးပမ်းခြင်းဖြင့် အခြေခံအုတ်မြစ်ကို ချပေးခဲ့သည်။ ၁၇ ရာစုအလယ်ပိုင်းက စတူးဝပ်မင်းဆက်ကို ဆန့်ကျင်သော သမိုင်းပညာရှင်များထံမှ ဆင်းသက်လာသည့် ရိုးရာအယူအဆအရ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ အကြွင်းမဲ့အာဏာပိုင်စနစ်ကို လိုလားမှု၊ ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ တာဝန်မဲ့မှုနှင့် လူထုမနှစ်သက်သော အချစ်တော်များကို မြှောက်စားခဲ့မှုတို့သည် အင်္ဂလိပ်ပြည်တွင်းစစ် ဖြစ်ပွားရခြင်း၏ အခြေခံအုတ်မြစ်ကို ချပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် သူ၏သားတော် ချားလ်စ်ထံသို့ ပါလီမန်ကို မထောက်ထားဘဲ "ဘုရင်တို့၏ နတ်ပေးအာဏာ" ကို အကန်းယုံ ယုံကြည်သည့် အန္တရာယ်ရှိသော စိတ်ဓာတ်ကို အမွေပေးခဲ့ရာ၊ ၎င်းသည် နောက်ဆုံးတွင် ချားလ်စ် (၁) ကွပ်မျက်ခံရခြင်းနှင့် ဘုရင်စနစ် ဖျက်သိမ်းခံရခြင်းတို့ဖြင့် အဆုံးသတ်ခဲ့ရသည်။ လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်းသုံးရာကျော်အတွင်း ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ဂုဏ်သတင်းမှာ ၎င်းရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခဲ့သဖြင့် ရန်ငြိုးထားကာ ၁၇ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ဘုရင်အကြောင်း ပုတ်ခတ်ရေးသားခဲ့သူ အန်ထော်နီ ဝဲလ်ဒွန် (Anthony Weldon) ၏ ပြင်းထန်သော သရော်စာများကြောင့် ထိခိုက်ကျဆင်းခဲ့ရသည်။ ၁၆၅၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း ရေးသားခဲ့သော အခြားသော ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ဆန့်ကျင်ရေး သမိုင်းကျမ်းများတွင် - * အက်ဒ်ဝပ် ပေတွန်၏ ''Divine Catastrophe of the Kingly Family of the House of Stuarts'' (၁၆၅၂) * အာသာ ဝီလ်ဆင်၏ ''History of Great Britain, Being the Life and Reign of King James I'' (၁၆၅၈) * ဖရန်စစ် အော့စ်ဘန်း၏ ''Historical Memoirs of the Reigns of Queen Elizabeth and King James'' (၁၆၅၈) တို့ ပါဝင်သည်။ ဒေးဗစ် ဟဲရစ် ဝီလ်ဆင်၏ ၁၉၅၆ ခုနှစ်ထုတ် အတ္ထုပ္ပတ္တိစာအုပ်သည်လည်း ဤကဲ့သို့သော ရန်လိုသည့်အမြင်ကို ဆက်လက်သယ်ဆောင်ခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင် ဂျင်းနီ ဝေါမော့လ်ဒ် ၏ စကားအရ ဝီလ်ဆင်၏ စာအုပ်သည် "စာမျက်နှာတိုင်းတွင် စာရေးသူက သူရေးသားနေသည့် ဘုရင်အပေါ် မုန်းတီးစိတ် တိုးပွားလာသည်ကို ထင်ရှားစွာ ပြသနေသည့် အံ့ဩစရာ ကောင်းလှသော မြင်ကွင်းကျမ်းကြီး" ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ သို့သော်လည်း ဝီလ်ဆင်နောက်ပိုင်းတွင်မူ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ စကော့တလန်နိုင်ငံနှင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံကို စတင်စိုးစံချိန် အစောပိုင်းကာလအတွင်း အစိုးရအဖွဲ့၏ တည်ငြိမ်မှု၊ ဘာသာရေးနှင့် စစ်ပွဲများအပေါ် သူ၏ အတော်အတန် အမြော်အမြင်ရှိသော အမြင်များကြောင့် သမိုင်းပညာရှင်အများစုက သူ့အပေါ် ပြန်လည်သုံးသပ်လာကြပြီး ၎င်း၏ ဂုဏ်သတင်းကို ရှေးယခင် ဝေဖန်ရှုံ့ချမှုများမှ ကယ်တင်ပေးနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဤသမိုင်းဝင်အမြင်သစ်ကို ကိုယ်စားပြုသည့် လက်ရာမှာ ပေါ်လင်း ခရော့ဖ်တ် ၏ ၂၀၀၃ ခုနှစ်ထုတ် အတ္ထုပ္ပတ္တိ ဖြစ်သည်။ ဝေဖန်ရေးသမား ဂျွန် ခရမ်ဆီက သူမ၏ ရှာဖွေတွေ့ရှိချက်များကို ဤသို့ အကျဉ်းချုပ်ဖော်ပြခဲ့သည် -<blockquote>"ခရော့ဖ်တ်၏ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်အပေါ် ခြုံငုံသုံးသပ်ချက်မှာ သင့်တင့်လျောက်ပတ်စွာ မျှတမှုရှိသည်။ သူမသည် အင်္ဂလိပ်-စကော့တလန် ပေါင်းစည်းရေးကဲ့သို့သော ကိစ္စရပ်များတွင် ဘုရင်၏ စေတနာကောင်းများ၊ မတူကွဲပြားသောအမြင်များအပေါ် ပွင့်လင်းစွာ လက်ခံမှုများနှင့် တိုင်းပြည်၏ ဘဏ္ဍာရေးအခြေအနေအတွင်း ငြိမ်းချမ်းသော နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒကို ကျင့်သုံးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည့် အစီအစဉ်များကို အသိအမှတ်ပြုထားသည်။ သူ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များသည် ကွဲပြားခြားနားသော ပြည်သူများအကြား ပွတ်တိုက်မှုများကို လျော့ပါးစေခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သူသည် ပြဿနာသစ်များကိုလည်း ဖန်တီးခဲ့သည်၊ အထူးသဖြင့် အိုင်ယာလန်တွင် ဘုရင်၏ အကျိုးစီးပွားအုပ်စုများကို ကွဲပြားစေခဲ့သည့် နယ်ချဲ့အခြေချမှုကို အားပေးခဲ့ခြင်း၊ သူ၏ ရက်ရောလွန်းသော ရာထူးဆုလာဘ်ပေးမှုများမှ နိုင်ငံရေးအရ အကျိုးအမြတ် လုံလောက်စွာ မရရှိခဲ့ခြင်း၊ (အထူးသဖြင့် ပုံရိပ်ကို အလွန်အလေးထားသော အဲလိဇဘတ်ခေတ်အပြီး) ဘုရင်စနစ်၏ တော်ဝင်ပုံရိပ်အပေါ် ဂရုစိုက်မှု အားနည်းခဲ့ခြင်း၊ ဘာသာရေးအရ အမုန်းပွားစေပြီး အင်္ဂလိပ်အသင်းတော်အတွင်း အာမေးနီးယန်းဝါဒီ (Arminians) များ နေရာရလာစေရန် လမ်းဖွင့်ပေးခဲ့သည့် စပိန်လိုလားသော နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒကို ကျင့်သုံးခဲ့ခြင်းနှင့် စကော့တလန်အသင်းတော်အပေါ် မလိုလားအပ်သော ဘာသာရေးအပြောင်းအလဲများကို အတင်းအကျပ် လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ ဤဝေဖန်ချက်အများစုသည် ဂျိမ်းစ်ဘုရင် စိုးစံခဲ့သည့် ကာလရှည် ရှုထောင့်မှ ကြည့်လျှင် သူ၏ သားတော် ချားလ်စ် (၁) ထံသို့ ပိုမိုရှုပ်ထွေးပြီး ပြဿနာများလှသော အမွေအနှစ်များကို ချန်ထားရစ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ကြောင်း နားလည်နိုင်ပါသည်ဟု သုံးသပ်ထားသည်။"</blockquote> == '''ဘွဲ့ထူး၊ အမည်နာမ၊ ဂုဏ်ထူးဆောင်တံဆိပ်များနှင့် အမှတ်တံဆိပ်များ''' == === '''ဘွဲ့ထူးနှင့် အမည်နာမများ''' === စကော့တလန်နိုင်ငံတွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်အား ၁၆၀၄ ခုနှစ်အထိ '''"စကော့တလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်၊ ဂျိမ်းစ်ဆဋ္ဌမ"''' ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ၁၆၀၃ ခုနှစ် မတ်လ ၂၄ ရက်တွင် လန်ဒန်မြို့၌ သူ့ကို '''"ယုံကြည်ခြင်း၏ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သူ၊ အင်္ဂလန်၊ ပြင်သစ်နှင့် အိုင်ယာလန်တို့၏ ဘုရင်၊ ဂျိမ်းစ်ပထမ"''' အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ ၁၆၀၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၂၀ ရက်တွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ဝက်စ်မင်စတာ၌ အမိန့်ကြေညာချက်တစ်စောင် ထုတ်ပြန်ကာ သူ၏ ဘွဲ့တော်အမည်နာမကို '''"ယုံကြည်ခြင်း၏ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သူ၊ ဂရိတ်ဗြိတိန်၊ ပြင်သစ်နှင့် အိုင်ယာလန်တို့၏ ဘုရင်၊ စသည်ဖြင့်..."''' (King of Great Brittaine, France and Ireland, Defender of the Faith, &c.) ဟု ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ထိုဘွဲ့စတိုင်ကို အင်္ဂလိပ်ဥပဒေများတွင် အသုံးမပြုခဲ့သော်လည်း အမိန့်ကြေညာချက်များ၊ ဒင်္ဂါးပြားများ၊ ပေးစာများ၊ စာချုပ်များနှင့် စကော့တလန်နိုင်ငံအတွင်း၌ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံကို အမှန်တကယ် အုပ်ချုပ်ခြင်း မရှိခဲ့သော်လည်း၊ ၁၃၄၀ ပြည့်နှစ်မှ ၁၈၀၁ ခုနှစ်အတွင်းရှိ အခြားသော အင်္ဂလန်ဘုရင်များနည်းတူ မိမိကိုယ်မိမိ "ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်" ဟု ဘွဲ့တော် ခံယူခဲ့သည်။ == လက်နက်တံဆိပ်များနှင့် အမှတ်တံဆိပ်များ == ဂျိမ်းစ်သည် စကော့တလန်ဘုရင် ဖြစ်ခဲ့စဉ်က စကော့တလန်နိုင်ငံ၏ ရှေးဟောင်းတော်ဝင် လက်နက်တံဆိပ်ကို အသုံးပြုခဲ့သည် - ၎င်းမှာ ရွှေရောင်နောက်ခံ (Or) တွင် နှုတ်ခမ်းနှင့်ခြေသည်းများ ပြာလဲ့၍ (Azure) ဒေါသတကြီး နောက်ခြေဖြင့် ရပ်နေသော နီရဲသည့် ခြင်္သေ့တစ်ကောင် ပါဝင်ပြီး၊ ၎င်းခြင်္သေ့ကို ထိပ်ချင်းဆိုင် နှင်းပန်းပုံစံများဖြင့် အနားသတ်ထားသော နီရဲသည့် တော်ဝင်အနားကွပ်နှစ်ထပ် အတွင်း၌ ထည့်သွင်းထားသည်။ ထိုလက်နက်တံဆိပ်ကို ချို၊ လည်ဆံမွေးနှင့် ခြေသည်းများ သဘာဝအတိုင်းရွှေရောင်တောက်နေပြီး၊ လက်ဝါးကပ်တိုင်ပုံစံနှင့် နှင်းပန်းပုံစံများဖြင့် ဖန်တီးထားသော ရွှေရောင်သရဖူငယ် ကို လည်ပင်းတွင် ဆင်မြန်းထားသည့် ငွေဖြူရောင် ယူနီကွန်း နှစ်ကောင်က ဘေးမှ ပင့်မထားသည်။ ထိုယူနီကွန်းများ၏ လည်ပင်းတွင် ချည်နှောင်ထားသော ရွှေရောင်သံကြိုးသည် ရှေ့ခြေထောက်နှစ်ခုကြားမှတစ်ဆင့် ကျောပြင်ပေါ်သို့ ဖြတ်သန်းကျော်ခွသွားသည်။ တံဆိပ်၏ ထိပ်ဆုံးအမှတ်အသား မှာ တော်ဝင်ရွှေသရဖူ ဆင်မြန်းထားပြီး ရှေ့တည့်တည့်သို့ မျက်နှာမူကာ ထိုင်နေသော နီရဲသည့် ခြင်္သေ့တစ်ကောင် ) ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်း၏ ညာဘက်လက်သည်းဖြင့် ဓားတစ်စင်းကိုလည်းကောင်း၊ ဘယ်ဘက်လက်သည်းဖြင့် ရာဇလှံတံတစ်စင်းကိုလည်းကောင်း သဘာဝအတိုင်း မတ်မတ်ကိုင်မြှောက်ထားသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ လက်ထက်တွင် အင်္ဂလန်နှင့် စကော့တလန် ထီးနန်းနှစ်ခု ပေါင်းစည်းခြင်း ကို ၎င်းတို့၏ လက်နက်တံဆိပ်များ၊ ဘေးမှပင့်မသူ သတ္တဝါများနှင့် အမှတ်တံဆိပ်များကို ပေါင်းစပ်ခြင်းဖြင့် အမှုအရာပြောင်းလဲမှု သရုပ်ဖော်ခဲ့သည်။ ထိုလက်နက်တံဆိပ်များကို မည်သို့ စီမံခင်းကျင်းရမည်၊ နှင့် မည်သည့်ဘုရင်နိုင်ငံက ဦးစားပေးနေရာ ယူရမည်ဟူသော အငြင်းပွားမှုကို တိုင်းပြည်တစ်ခုစီအတွက် မတူညီသော တံဆိပ်များကို သီးခြားစီ အသုံးပြုစေခြင်းဖြင့် ဖြေရှင်းခဲ့သည်။ '''အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် အသုံးပြုသော လက်နက်တံဆိပ်များမှာ -''' လေးစိတ်စိတ်ထားသည့် တံဆိပ်အကွက်တွင် ပထမနှင့် စတုတ္ထအကွက်ကို ထပ်မံ၍ လေးစိတ်စီခွဲထားပြီး၊ ၎င်းတို့၏ ပထမနှင့် စတုတ္ထနေရာတွင် ပြာလဲ့သောနောက်ခံ၌ ရွှေရောင်နှင်းပန်းသုံးပွင့် (ပြင်သစ်နိုင်ငံအတွက်)၊ ဒုတိယနှင့် တတိယနေရာတွင် နီရဲသောနောက်ခံ၌ အဝါရောင် အလျားလိုက်လမ်းလျှောက်နေပြီး ရှေ့သို့မျက်နှာမူထားသော ခြင်္သေ့သုံးကောင် (အင်္ဂလန်နိုင်ငံအတွက်) ထည့်သွင်းထားသည်။ ဒုတိယအကွက်ကြီးတွင် ရွှေရောင်နောက်ခံ၌ နှင်းပန်းပုံစံအနားကွပ်အတွင်း နီရဲ၍ နောက်ခြေဖြင့် ရပ်နေသော ခြင်္သေ့တစ်ကောင် (စကော့တလန်နိုင်ငံအတွက်) ပါဝင်ပြီး၊ တတိယအကွက်ကြီးတွင် ပြာလဲ့သောနောက်ခံ၌ ငွေကြိုးတပ်ဆင်ထားသော ရွှေရောင်စောင်းတစ်လက် (အိုင်ယာလန်နိုင်ငံအတွက်) ပါဝင်သည်။ (ဤသည်မှာ အိုင်ယာလန်နိုင်ငံကို တော်ဝင်လက်နက်တံဆိပ်အတွင်း ပထမဆုံးအကြိမ် ထည့်သွင်းခြင်း ဖြစ်သည်)။ ဘေးမှ ပင့်မပေးသူ သတ္တဝါများမှာ - ညာဘက်တွင် တော်ဝင်သရဖူဆင်မြန်းထားပြီး ရှေ့သို့မျက်နှာမူကာ နောက်ခြေဖြင့်ရပ်နေသော ရွှေရောင်ခြင်္သေ့တစ်ကောင် ဖြစ်လာပြီး၊ ဘယ်ဘက်တွင် စကော့တလန်၏ ယူနီကွန်း ဖြစ်လာသည်။ တူးဒါ မင်းဆက်များ စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သည့် နီရဲသောနဂါး နေရာတွင် ဤယူနီကွန်းက အစားထိုး ဝင်ရောက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုယူနီကွန်းသည် ပေါင်းစည်းထားသော ဘုရင်နိုင်ငံနှစ်ခု၏ တော်ဝင်လက်နက်တံဆိပ်များတွင် ယနေ့တိုင် ဆက်လက်တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလန်၏ ထိပ်ဆုံးအမှတ်အသား နှင့် ဆောင်ပုဒ်ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားခဲ့သည်။ အောက်ခြေမျက်နှာပြင်တွင်မူ တူဒါနှင်းဆီပွင့်ခက်နှင့်အတူ ကလဗာရွက်နှင့် စကော့တလန်ဆူးပင် တို့ကို ပင်စည်တစ်ခုတည်းတွင် အတူတကွ ကိုင်းဆက်ထားလေ့ရှိသည်။ ဤလက်နက်တံဆိပ်များကို ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ကိုယ်ပိုင်ဆောင်ပုဒ်ဖြစ်သော ''"Beati pacifici"'' (ငြိမ်းချမ်းမှုကို ဖော်ဆောင်သူများသည် မင်္ဂလာရှိကြကုန်၏) ဟူသော စာသားနှင့်အတူ မကြာခဏ ပြသလေ့ရှိသည်။ '''စကော့တလန်နိုင်ငံတွင် အသုံးပြုသော လက်နက်တံဆိပ်များမှာ -''' လေးစိတ်စိတ်ထားသည့် တံဆိပ်အကွက်တွင် ပထမနှင့် စတုတ္ထနေရာ၌ စကော့တလန်၊ ဒုတိယနေရာ၌ အင်္ဂလန်နှင့် ပြင်သစ်၊ တတိယနေရာ၌ အိုင်ယာလန်တို့ကို ထည့်သွင်းထားပြီး၊ အင်္ဂလန်၏အထက်တွင် စကော့တလန်က ဦးစားပေးနေရာ ယူထားသည်။ ဘေးမှ ပင့်မပေးသူ သတ္တဝါများမှာ - ညာဘက်တွင် တော်ဝင်သရဖူ ဆင်မြန်းထားသော စကော့တလန်၏ ယူနီကွန်းဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် ပြာလဲ့သောနောက်ခံ၌ ငွေဖြူရောင် ကြက်ခြေခတ်ပါသည့် အလံ (စိန့်အင်ဒရူးစ် လက်ဝါးကပ်တိုင်အလံ - Cross of Saint Andrew) လွှင့်ထူထားသော လှံတစ်စင်းကို ကိုင်မြှောက်ထားသည်။ ဘယ်ဘက်တွင်မူ သရဖူဆင်မြန်းထားသော အင်္ဂလန်၏ ခြင်္သေ့ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် ငွေဖြူရောင်နောက်ခံ၌ နီရဲသော လက်ဝါးကပ်တိုင်ပါသည့် အလံ (စိန့်ဂျော့ဂျ် လက်ဝါးကပ်တိုင်အလံ - Cross of Saint George) လွှင့်ထူထားသော အလားတူ လှံတစ်စင်းကို ကိုင်မြှောက်ထားသည်။ စကော့တလန်၏ ထိပ်ဆုံးအမှတ်အသားနှင့် ဆောင်ပုဒ်ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားပြီး၊ စကော့တလန်၏ ထုံးတမ်းစဉ်လာအရ ''"In defens"'' (၎င်းမှာ "In My Defens God Me Defend" - ငါ့ကိုကာကွယ်ရာ၌ ဘုရားသခင်သည် ငါ့ကို စောင့်ရှောက်တော်မူ၏ ဟူသော စာသား၏ အတိုကောက်ဖြစ်သည်) ဆောင်ပုဒ်ကို ထိပ်ဆုံးအမှတ်အသား၏ အထက်တွင် ရေးထိုးထားသည်။ တော်ဝင်အမှတ်တံဆိပ်များ (Royal badges) အဖြစ် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် - တူဒါနှင်းဆီ (Tudor rose)၊ စကော့တလန်ဆူးပင် (Thistle - စကော့တလန်နိုင်ငံအတွက်ဖြစ်ပြီး စကော့တလန်ဘုရင် ဂျိမ်းစ် ၃ မင်းကြီးက ပထမဆုံး စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်)၊ တော်ဝင်သရဖူအောက်တွင် တူဒါနှင်းဆီနှင့် စကော့တလန်ဆူးပင်ကို တစ်ဝက်စီ ပေါင်းစပ်ထားသောအမှတ်၊ စောင်းတစ်လက် (အိုင်ယာလန်နိုင်ငံအတွက်) နှင့် နှင်းပန်းပုံစံ (ပြင်သစ်နိုင်ငံအတွက်) တို့ကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ == '''သားတော်သမီးတော်များ''' == ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ မိဖုရားခေါင်ကြီး ဒိန်းမတ်နိုင်ငံမှ အန်း သည် ကလေးငယ် ခုနစ်ဦး မွေးဖွားခဲ့ပြီး ၎င်းတို့အနက် သုံးဦးသာ အရွယ်ရောက်သည်အထိ အသက်ရှင်ကျန်ရစ်ခဲ့သည် - * '''ဟင်နရီ ဖရက်ဒရစ် (Henry Frederick - ဝေလမင်းသား)''' (၁၅၉၄ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉ ရက် – ၁၆၁၂ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာ ၆ ရက်)။ အသက် ၁၈ နှစ်အရွယ်တွင် တိုင်ဖွိုက်အဖျားရောဂါ (Typhoid fever) ဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ * '''အဲလိဇဘတ် (Elizabeth - ဘိုဟီးမီးယားဘုရင်မ)''' (၁၅၉၆ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ် ၁၉ ရက် – ၁၆၆၂ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၃ ရက်)။ ၁၆၁၃ ခုနှစ်တွင် ဖရက်ဒရစ် (၅) (Frederick V, Elector Palatine) နှင့် ထိမ်းမြားမင်္ဂလာပြုခဲ့သည်။ အသက် ၆၅ နှစ်အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်သည်။ * '''မာဂရက် (Margaret)''' (၁၅၉၈ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ ၂၄ ရက် – ၁၆၀၀ ပြည့်နှစ်၊ မတ်လ)။ အသက် ၁ နှစ်အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်သည်။ * '''ချားလ်စ် (၁) (Charles I - အင်္ဂလန်၊ စကော့တလန်နှင့် အိုင်ယာလန်တို့၏ ဘုရင်)''' (၁၆၀၀ ပြည့်နှစ်၊ နိုဝင်ဘာ ၁၉ ရက် – ၁၆၄၉ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ ၃၀ ရက်တွင် ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခံရသည်)။ ၁၆၂၅ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံမှ ဟင်နရီယက်တာ မာရီယာ (Henrietta Maria of France) နှင့် ထိမ်းမြားခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင် (၁) & (၆) ၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံခဲ့သည်။ * '''ရောဘတ် (Robert - ကင်တိုင်းယာနယ်စား)''' (၁၆၀၂ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ ၁၈ ရက် – ၁၆၀၂ ခုနှစ်၊ မေ ၂၇ ရက်)။ သက်တမ်း ၄ လသားအရွယ်တွင် ကွယ်လွန်သည်။ * '''မေရီ (Mary)''' (၁၆၀၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၈ ရက် – ၁၆၀၇ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ ၁၆ ရက်)။ အသက် ၂ နှစ်အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်သည်။ * '''ဆိုဖီယာ (Sophia)''' (၁၆၀၆ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ)။ မွေးဖွားပြီး ၄၈ နာရီအတွင်း ကွယ်လွန်သည်။ og2faudfrnichybur19hty9tfn5ajox အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:אלון סול 3 292067 1055017 2026-09-24T07:32:06Z Neriah 91445 [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:אלון סול]] စာမျက်နှာကို [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:AlonSol203]] သို့ Neriahက ရွှေ့ခဲ့သည်: အသုံးပြုသူ "[[Special:CentralAuth/אלון סול|אלון סול]]" ကို "[[Special:CentralAuth/AlonSol203|AlonSol203]]" သို့ အမည်ပြောင်းလဲစဉ် စာမျက်နှာအား အလိုအလျောက် ရွှေ့ပြောင်းခြင်း 1055017 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:AlonSol203]] etyo9bauj1a2ynkcd1sbl8d4wmb0t5k ပထမမြောက် ချားလ်စ်ဘုရင်ကြီး 0 292068 1055032 2026-09-24T10:38:35Z I'm Rinn 148432 "{{Short description|King of Scotland from 1567 to 1625, King of England and Ireland from 1603}}{{Infobox royalty|image=King_Charles_I_after_original_by_van_Dyck.jpg|caption=Portrait, {{circa| 1605}}|succession=[[အင်္ဂလန်နိုင်ငံဘုရင်ကြီး]]နှင့်အိုင်ယာလန်နို..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1055032 wikitext text/x-wiki {{Short description|King of Scotland from 1567 to 1625, King of England and Ireland from 1603}}{{Infobox royalty|image=King_Charles_I_after_original_by_van_Dyck.jpg|caption=Portrait, {{circa| 1605}}|succession=[[အင်္ဂလန်နိုင်ငံဘုရင်ကြီး]]နှင့်[[အိုင်ယာလန်နိုင်ငံဘုရင်ကြီး]]|reign=၂၇ မတ် ၁၆၂၅ - ၃၀ ဇန်နဝါရီ ၁၆၄၉|coronation=၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၆၂၆|predecessor=[[ပထမမြောက်ဂျိမ်းစ်ဘုရင်]]|successor=[[ဒုတိယမြောက်ချားလ်စ်ဘုရင်]]နှင့်[[နိုင်ငံတော်အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့]]|spouse=[[ဟင်ရီရက်တာ မာရီယာ အော့ဖ် ဖရန့်စ်]]|issue=* [[ဒုတိယမြောက်ချားလ်စ်ဘုရင်]] * [[နယ်သာလန်နိုင်ငံ၏တော်ဝင်မင်းသမီးမေရီ]] * [[သတ္တမမြောက်စကော့တလန်ဘုရင် နှင့် ဒုတိယမြောက်အင်္ဂလန်နိုင်ငံဘုရင် ဂျိမ်းစ်]] * [[အဲလိဇဘက်]] * [[အန်း]] * [[ဂလိုစတာမြို့စားဟင်နရီ]] * [[ဟင်နရီရက်တာ၊ ဒတ်ချက်စ် အော့ဗ် အော်လင်း]]|house=[[စတူးအက်အိမ်တော်]]|father=[[ဆဌမမြောက် နှင့် ပထမမြောက်ဂျိမ်းစ်ဘုရင်]]|mother=[[ဒိန်းမတ်မှအန်း]]|birth_date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၁၆၀၀|birth_place=[[ဒွန်ဖန်လိုင်းနန်းတော်]]၊ ဒွန်ဖန်လိုင်း၊ စကော့တလန်|death_date=၃၀ ဇန်နဝါရီ ၁၆၄၉|death_place=ဝှိုက်စ်ဟော၊ ဝက်စ်မင်စတာ၊ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ|burial_date=၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၆၄၉|burial_place=စိန့်ဂျော့်ချ်ဘုရားရှိခိုးကျောင်း၊ ဝင်စတာရဲတိုက် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ|signature=UK-Royal-Signature_Charles.svg|alt=James's signature|name=ပထမမြောက်ချားလ်စ်ဘုရင်ကြီး}}'''<big>ပထမမြောက်ချားလ်စ်ဘုရင်</big>''' (၁၆၀၀ ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၉ ရက် – ၁၆၄၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၃၀ ရက်) သည် ၁၆၂၅ ခုနှစ် မတ်လ ၂၇ ရက်နေ့မှစ၍ ၁၆၄၉ ခုနှစ်တွင် ကွပ်မျက်ခြင်းမခံရမီအထိ '''အင်္ဂလန်၊ စကော့တလန်နှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံတို့၏ ဘုရင်''' ဖြစ်ခဲ့သည်။ ချားလ်စ်ကို စကော့တလန်ပြည့်ရှင် ဆဌမမြောက်ဂျိမ်းစ်ဘုရင်မင်းမြတ်၏ ဒုတိယမြောက်သားတော်အဖြစ် စတူးအတ်မင်းဆက်ထဲတွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ ၁၆၀၃ ခုနှစ်တွင် ခမည်းတော်ဖြစ်သူက အင်္ဂလန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံရရှိပြီးနောက် ၎င်းသည် အင်္ဂလန်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး ၎င်း၏ဘဝသက်တမ်းအများစုကို ထိုနေရာ၌ပင် ကုန်ဆုံးစေခဲ့သည်။ ၁၆၁၂ ခုနှစ်တွင် နောင်တော်ဖြစ်သူ ဝေလမင်းသား ဟင်နရီ ဖရက်ဒရစ် ကွယ်လွန်သွားပြီးနောက် ၎င်းသည် အင်္ဂလန်၊ စကော့တလန်နှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံတို့၏ အိမ်ရှေ့စံမင်းသား ဖြစ်လာခဲ့သည်။ စပိန်နိုင်ငံမှ မင်းသမီး မာရီယာ အန်နာနှင့် လက်ထပ်ရန် ကြိုးပမ်းမှုမှာ မအောင်မြင်ဘဲ လူကြိုက်နည်းခဲ့ပြီး၊ ၁၆၂၃ ခုနှစ်တွင် စပိန်နိုင်ငံသို့ ရှစ်လကြာ သွားရောက်လည်ပတ်ခဲ့ခြင်းဖြင့် ထိုထိမ်းမြားမှုဆွေးနွေးပွဲများမှာ အချည်းနှီးသာဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြရာ ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုဖြစ်ရပ်အပြီး နှစ်နှစ်အကြာ၊ ၎င်းနန်းတက်ပြီး သိပ်မကြာမီမှာပင် ပြင်သစ်မင်းသမီး ဟင်နရီယက်တာ မာရီယာနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ၁၆၂၅ ခုနှစ်တွင် နန်းတက်ပြီးနောက်၊ ဘုရင်၏ အခွင့်အာဏာများကို ကန့်သတ်ရန် ကြိုးပမ်းသော အင်္ဂလန်ပါလီမန်နှင့် ချားလ်စ်သည် သဘောထားကွဲလွဲ အငြင်းပွားခဲ့သည်။ ၎င်းသည် "ဘုရင်တို့၏ အခွင့်အာဏာသည် နတ်ဘုရားထံမှ ဆင်းသက်လာသည်" ဟူသော အယူအဆကို ယုံကြည်ပြီး မိမိ၏အသိစိတ်အတိုင်းသာ အုပ်ချုပ်ရန် သန္နိဋ္ဌာန်ချထားသူ ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏နိုင်ငံသားအများအပြားက ၎င်း၏မူဝါဒများကို ဆန့်ကျင်ခဲ့ကြပြီး၊ အထူးသဖြင့် ပါလီမန်၏သဘောတူညီချက်မပါဘဲ အခွန်အတုပ်များ ကောက်ခံခြင်းကို မကျေမနပ်ဖြစ်ကာ ၎င်း၏လုပ်ရပ်များကို ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သော အာဏာရှင်ဆန်သည့် ဘုရင်တစ်ပါး၏ လုပ်ရပ်များအဖြစ် ရှုမြင်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်း၏ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုဆိုင်ရာ မူဝါဒများနှင့် ကက်သလစ်ဘာသာဝင်တစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်ခဲ့ခြင်းတို့ကြောင့် အင်္ဂလန်ပရူရီတန်များ နှင့် စကော့တလန် ကော့ဗနန်တာများ ) ကဲ့သို့သော ခရစ်ယာန်ဂိုဏ်းသစ်များ၏ မုန်းတီးမှုနှင့် မယုံကြည်မှုများကို ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။ ၎င်းတို့က ချားလ်စ်၏ အယူအဆများသည် ကက်သလစ်ဆန်လွန်းသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ၎င်းသည် အင်္ဂလီကန်အသင်းတော်ကြီးကို ထောက်ခံခဲ့ပြီး နှစ်သုံးဆယ်စစ်ပွဲ အတွင်း ဥရောပတိုက်ကြီးရှိ ပရိုတက်စတင့်တပ်ဖွဲ့များကို အောင်မြင်စွာ မကူညီနိုင်ခဲ့ပေ။ စကော့တလန်အသင်းတော်ကို အင်္ဂလီကန်ထုံးတမ်းစဉ်လာများအတိုင်း လိုက်နာရန် အတင်းအကျပ် ဖိအားပေးခဲ့ခြင်းကြောင့် ဘုန်းကြီးများ၏စစ်ပွဲ ဟုခေါ်သော စစ်ပွဲများဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး၊ အင်္ဂလန်နှင့် စကော့တလန်ပါလီမန်တို့၏ အခန်းကဏ္ဍကို ပိုမိုအားကောင်းလာစေကာ ၎င်း၏နန်းကျပျက်စီးခြင်းကို မြန်ဆန်စေခဲ့သည်။ ၁၆၄၂ ခုနှစ်မှစ၍ ချားလ်စ်သည် အင်္ဂလန်ပြည်တွင်းစစ် တွင် အင်္ဂလန်နှင့် စကော့တလန်ပါလီမန်တပ်မတော်များကို ရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ၁၆၄၅ ခုနှစ်တွင် ပါလီမန်လိုလားသော တပ်မတော်၏ လက်ချက်ဖြင့် စစ်ရှုံးခဲ့ပြီးနောက်၊ ၎င်းအခြေစိုက်ရာ အောက်စဖို့ဒ် မှ မြောက်ဘက်သို့ ထွက်ပြေးခဲ့သည်။ ချားလ်စ်သည် စကော့တလန်တပ်ဖွဲ့များထံ လက်နက်ချခဲ့ပြီး၊ အင်္ဂလန်နှင့် စကော့တလန်ပါလီမန်တို့အကြား ရေရှည်ဆွေးနွေးပွဲများအပြီးတွင် ၎င်းအား လန်ဒန်ရှိ ပါလီမန် ထံသို့ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့သည်။ ချားလ်စ်သည် ၎င်းအား ဖမ်းဆီးထားသူများ တောင်းဆိုသည့် စည်းမျဉ်းခံဘုရင်စနစ်ကို လက်ခံရန် ငြင်းဆန်ခဲ့ပြီး၊ ၁၆၄၇ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ခေတ္တမျှ ထွက်ပြေးလွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ ဝိုက်ကျွန်း တွင် ပြန်လည်အကျဉ်းချခံရပြီးနောက် စကော့တလန်နှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ခဲ့သော်လည်း၊ ၁၆၄၈ ခုနှစ်ကုန်တွင် အသစ်ဖွဲ့စည်းထားသောစစ်တပ်သည် အင်္ဂလန်တစ်ဝှမ်းလုံးကို အုပ်ချုပ်ရေးခိုင်မာအောင် လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ချားလ်စ်သည် နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုကြီး (ဖြင့် စစ်ဆေးစီရင်ခြင်း၊ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရပြီး ၁၆၄၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသည်။ ထို့နောက် ဘုရင်စနစ်ကို ဖျက်သိမ်းခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်ဓနသဟာယ အမည်ရှိ သမ္မတနိုင်ငံကို ထူထောင်ခဲ့သည်။ ၁၆၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် ချားလ်စ်၏သားတော် ချားလ်စ် (၂) မင်းမြတ် ဘုရင်ဖြစ်လာပြီးနောက်မှသာ ဘုရင်စနစ်ကို ပြန်လည်အသက်သွင်းနိုင်ခဲ့သည်။ q6pzrtikmm9otss7defhunoiwarn353