ကွန်ပျူတာ

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="my">
  <siteinfo>
    <sitename>ဝီကီပီးဒီးယား</sitename>
    <dbname>mywiki</dbname>
    <base>https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%97%E1%80%9F%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.21</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">မီဒီယာ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">အထူး</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">အသုံးပြုသူ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ဝီကီပီးဒီးယား</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ဝီကီပီးဒီးယား ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ဖိုင်</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ဖိုင် ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">မီဒီယာဝီကီ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">မီဒီယာဝီကီ ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">တမ်းပလိတ်</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">တမ်းပလိတ် ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">အကူအညီ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">အကူအညီ ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ကဏ္ဍ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ကဏ္ဍ ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">မုခ်ဝ</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">မုခ်ဝ ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">စာမူကြမ်း</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">စာမူကြမ်း ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">မော်ဂျူး</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">မော်ဂျူး ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ကွန်ပျူတာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2686</id>
    <revision>
      <id>1055194</id>
      <parentid>1036117</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T12:15:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-51529-13</username>
        <id>148616</id>
      </contributor>
      <comment>/* Facebook login me */ အပိုင်းသစ်</comment>
      <origin>1055194</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52311" sha1="q42eoy8r4fq1xnb0y6z8l8nkwm8btw6" xml:space="preserve">{{Infobox|title = ကွန်ပျူတာ
|image = &lt;div style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;
[[File:Acer Aspire 8920 Gemstone.jpg|x81px]][[File:Columbia Supercomputer - NASA Advanced Supercomputing Facility.jpg|x81px]][[File:Intertec Superbrain.jpg|x81px]]&lt;br /&gt;[[File:2010-01-26-technikkrempel-by-RalfR-05.jpg|x79px]][[File:Thinking Machines Connection Machine CM-5 Frostburg 2.jpg|x79px]][[File:G5 supplying Wikipedia via Gigabit at the Lange Nacht der Wissenschaften 2006 in Dresden.JPG|x79px]]&lt;br /&gt;[[File:DM IBM S360.jpg|x77px]][[File:Acorn BBC Master Series Microcomputer.jpg|x77px]][[File:Dell PowerEdge Servers.jpg|x77px]]&lt;/div&gt;
|caption = ခေတ်အဆက်ဆက်မှ ကွန်ပျူတာများနှင့် ၎င်းတို့ကဲ့သို့တွက်ချက်လုပ်ကိုင်သည့် စက်များ}}


'''ကွန်ပျူတာ ({{lang-en|computer}})''' ဆိုသည်မှာ ထည့်သွင်းထားသော [[ကွန်ပျူတာ ပရိုဂရမ်|ပရိုဂရမ်]] သို့မဟုတ် အစီအစဉ်တကျ ညွှန်ကြားချက်များအတိုင်း အချက်အလက်များကို စီမံခန့်ခွဲပေးသော ကိရိယာဖြစ်သည်။ ကွန်ပျူတာများသည် ညွှန်ကြားချက်များပေါ် မူတည်၍ [[ဂဏန်းသင်္ချာ]]နှင့်[[ယုတ္တိဗေဒ]] ဆိုင်ရာတွက်ချက်မှုများကို အစီအစဉ်တကျ အလိုအလျောက် စွမ်းဆောင်နိုင်သည်။ ကွန်ပျူတာတစ်ခုတွင် အခြေခံအားဖြင့် အချက်အလက်များကို သိမ်းဆည်းရန် မှတ်ဉာဏ်၊ ဂဏန်းသင်္ချာနှင့် ယုတ္တိဆိုင်ရာ တွက်ချက်မှုများ ပြုလုပ်သော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုနှင့် ထိုသို့တွက်ချက်မှုများကို မှတ်ဉာဏ်အတွင်း သိမ်းဆည်းထားသော ညွှန်ကြားချက်များအတိုင်း စီစဉ်ကွပ်ကဲပေးသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ပါဝင်သည်။ ကွန်ပျူတာအတွင်းသို့ အချက်အလက်များ ထည့်သွင်းရန်နှင့် ကွန်ပျူတာမှ တွက်ချက်ပေးလိုက်သော အချက်အလက်များကို သိမ်းဆည်းရန် ကွန်ပျူတာ အရံပစ္စည်းများကို အသုံးပြုသည်။ ကွန်ပျူတာ၏ အတွက်အချက် အစိတ်အပိုင်းသည် အချက်အလက်များကို ဖတ်ယူ၊ တွက်ချက်၊ သိမ်းဆည်းရန် ညွှန်ကြားချက်များကို အစီအစဉ်တကျ တစ်ခုပြီးတစ်ခု ဆောင်ရွက်သည်။ အခြေအနေထိန်း ညွှန်ကြားချက်များက ထိုညွှန်ကြားချက်များ၏ ဆောင်ရွက်ပုံ အစီအစဉ်ကို ပြောင်းလဲနိုင်သည်။&lt;p&gt;ပထမဆုံးသော အီလက်ထရောနစ် ကွန်ပျူတာများသည် ၂၀ ရာစု အလယ်ပိုင်းက စတင်ပေါ်ထွန်းခဲ့သည်။ ထိုရှေးဦးကွန်ပျူတာများမှာ အခန်းတစ်ခန်းစာမျှ ကြီးမားပြီး ခေတ်ပေါ်တစ်ကိုယ်ရေသုံး ကွန်ပျူတာ (personal computer-PC) ရာပေါင်းများစွာနှင့် ညီမျှသောစွမ်းအားကို သုံးစွဲခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ်ပေါ် ကွန်ပျူတာများမှာမူ ထိုရှေးဦး ကွန်ပျူတာများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အဆ သန်းပေါင်းများစွာ ပို၍ တွက်ချက်စွမ်းဆောင်နိုင်သည့်အပြင် အရွယ်အစား ပမာဏလည်း အဆပေါင်းများစွာ သေးငယ်သည်။ အချို့ ကွန်ပျူတာများသည် အိတ်ဆောင် သယ်ယူသွားနိုင်လောက်အောက် သေးငယ်ပြီး အားဖြည့်သွင်းရာ၌လည်း ဓာတ်ခဲအသေးစားများကိုပင် အသုံးပြုနိုင်သည်။ နည်းပညာခေတ်၏ ပြယုဂ်များဖြစ်သည့် သဏ္ဌာန်အမျိုးမျိုးရှိသော တစ်ကိုယ်ရေသုံး ကွန်ပျူတာများကို လူအများစုက ''ကွန်ပျူတာ''ဟု ခြုံငုံမှတ်ယူ ခေါ်ဝေါ်နေသော်လည်း အိတ်ဆောင်သီချင်းဖွင့်စက်များမှစ၍ တိုက်ခိုက်ရေးလေယာဉ်များ အထိသော်လည်းကောင်း၊ ကစားစရာအရုပ်များမှ စတင်ကာ [[စက်ရုပ်]] (Robot) များ အဆုံးသော်လည်းကောင်း ကွန်ပျူတာများကို ထည့်သွင်းမြုပ်နှံထားသည်ကို တွေ့ရသည်။&lt;/p&gt;

== သမိုင်း ==
{{copyedit/doc}}
[[File:Jacquard.loom.full.view.jpg|thumb|right|Jacquard၏  ပထမဆုံး အစီစဉ်ဖြင့်စေခိုင်းသော စက်ပစ္စည်းဟုဆိုနိုင်သော ယက်ကန်းစက်]]

ရှေးယခင်က ကွန်ပျူတာကို အမည်တစ်ခု သတ်မှတ်ရန်အလွန် ခက်ခဲခဲ့သည်။ ယခုအချိန်တွင် ကွန်ပျူတာကို အမည်အမျိုးမျိုးဖြင့် သတ်မှတ်‌ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ အစောဆုံးတွက်ချက်မှုပစ္စည်းသည် အရိုးထွင်းစာပုံစံဖြစ်နိုင်ခြေရှိပြီး နောက်ပိုင်း မြေဆီဩဇာကောင်းခဲ့သော လခြမ်းဒေသ(ယခု- အီရန်၊အီရတ်၊တူရကီ၊ဆီးရီးယားစသည့်ဒေသတဝိုက်)က မှတ်တမ်းများတွင် အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်များ၊ မျိုးစေ့များ စသည်တို့ကိုရေတွက်မှတ်တမ်းပြုရာ၌သုံးသော ရွှံ့စေးလုံးလေးများ၊ ရွှံ့စေးဒုချွန်လေးများပါဝင်ကြပြီး ထိုပစ္စည်းလေးများကို မဖုတ်ရသေးသော ရွှံ့ဘူးများတွင်အလုံပိတ်ထည့်ထားကြသည်။ &lt;ref&gt;According to {{harvnb|Schmandt-Besserat|1981}}, these clay containers contained tokens, the total of which were the count of objects being transferred. The containers thus served as something of a [[bill of lading]] or an accounts book. In order to avoid breaking open the containers, first, clay impressions of the tokens were placed on the outside of the containers, for the count; the shapes of the impressions were abstracted into stylized marks; finally, the abstract marks were systematically used as numerals; these numerals were finally formalized as numbers. Eventually ([http://www.laits.utexas.edu/ghazal/Chap1/dsb/chapter1.html Schmandt-Besserat estimates it took 4000 years] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120130084757/http://www.laits.utexas.edu/ghazal/Chap1/dsb/chapter1.html|date=30 January 2012}} ) the marks on the outside of the containers were all that were needed to convey the count, and the clay containers evolved into clay tablets with marks for the count.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|first=Eleanor|last=Robson|author-link=Eleanor Robson|year=2008|title=Mathematics in Ancient Iraq|isbn=978-0-691-09182-2}}. p.&amp;nbsp;5: calculi were in use in Iraq for primitive accounting systems as early as 3200–3000 BCE, with commodity-specific counting representation systems. Balanced accounting was in use by 3000–2350 BCE, and a [[sexagesimal number system]] was in use 2350–2000 BCE.&lt;/ref&gt; တရုတ်ပြည်ကဲ့သို့ အရှေ့အာရှ၌ ရေတွက်ရာတွင်သုံးသော မျည်းဖျောင့်တိုဖြင့်ဆွဲခြစ်မှတ်သားခြင်း(နမူနာ- [[File:Counting rod v1.png]][[File:Counting rod v8.png]], [[File:Counting rod h8.png]][[File:Counting rod v1.png]], [[File:Counting rod h4.png]][[File:Counting rod v5.png]])သည်လည်း တွက်ချက်မှုသဘော ဥပမာတစ်ခုဖြစ်၏။

တွက်ချက်မှုပိုင်းအတွက် မူလအစက ''တွက်ချက်ပေသီး''(Abacus)များကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ ပေသီးသည် ပထမဆုံးဂဏန်းပေါင်းစက်ပင်ဖြစ်သည်။ ရိုမန်ပုံစံ ထိုတွက်ချက်ပေသီးစက်မျိုးကို ဘီစီ ၂၄၀၀ခန့်က ဘာဘီလုံခေတ်(Babylonia)တွင်သုံးသော ပစ္စည်းများမှတဆင့်တီထွင်ခဲ့ကြသည်။ ဂရိပုံစံပေသီးတွက်စက်ကို ဘီစီ ငါးရာစုခန့်&lt;ref&gt;{{cite book | last = Ifrah | first = Georges | year = 2001 | title = The Universal History of Computing: From the Abacus to the Quantum Computer | publisher = John Wiley &amp; Sons, Inc. | location = New York, NY | isbn = 978-0-471-39671-0 |page = 15 | url = https://archive.org/details/unset0000unse_w3q2 }}&lt;/ref&gt;၊ တရုတ်ပုံစံပေသီးတွက်စက်ကို ဘီစီ နှစ်ရာစုခန့်၌ သုံးခဲ့ကြောင်း&lt;ref&gt;{{cite book | last = Ifrah | first = Georges | year = 2001 | title = The Universal History of Computing: From the Abacus to the Quantum Computer | publisher = John Wiley &amp; Sons, Inc. | location = New York, NY | isbn = 978-0-471-39671-0 |page = 17 | url = https://archive.org/details/unset0000unse_w3q2 }}&lt;/ref&gt; သက်သေအထောက်အထားများမှတစ်ဆင့် သိရသည်။

အလယ်ခေတ်အရောက်တွင် ဥရောပ သင်္ချာ နှင့် အင်ဂျင်နီယာ ပညာရှင်  Wilhelm Schickard က ၁၆၂၃ခုနှစ် တွင် ပထမဆုံး စက်ပစ္စည်းနှင့်တွက်ချက်သောဂဏန်းပေါင်းစက်(Calculators) တစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်းယခုခေတ်တွင် ၎င်း ကိရိယာDevice ကို (Calculators) ဟုခေါ်ဆို၍ မရတော့ပေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ၎င်းကိရိယာသည် Programme ပါဝင်ခြင်းမရှိသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ၁၈၀၁ ခုနှစ် တွင်  Joseph Marie Jacquard သည် Textile ယက်ကန်းစက်ကို အခြေခံပြီး Punched Paper Cards Series ကို အသုံးပြုပြီး သူ၏ ယက်ကန်းစက်ကို အလိုအ‌​လျောက် အလုပ်လုပ်စေခဲ့သည်။ Jacquard ၏ ယက်ကန်းစက်မှ ရလဒ်သည်  ဖြစ်ပေါ်တိုးတက်လာစေဖို့ရန် အကြောင်းရင်း တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ၁၈၃၇ ခုနှစ် တွင် Charles Babbage သည် Programmable Mechanical Computer ကို စတင် Design ရေးဆွဲခဲ့သည်။ Analytical Engine ဟုအမည်ပေးခဲ့သည်။ ၁၈၉၀ ခုနှစ် အရောက်တွင် US Census က Punched Card အတွက် ကြီးမားသော Scale Automated Data Processing  စွမ်းဆောင်ရည်ရှိအောင် Tabulating Machines ကို Herman Hollerith က Designed ရေးဆွဲခဲ့သည်။
Computing Tabulating Recording Corporation ( ယခုအခါ [[:en:IBM|IBM]] ဖြစ်လာသည် ) က ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစု အကုန်အရောက်တွင် IBMများသည် အသုံးဝင်သောအရာတစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်။  ၎င်းသည် လူတို့အတွက်လိုအပ်လျက်ရှိ‌နေသည်ကို သက်သေပြလိုက်ခြင်းဖြစ်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် Punched Card, Boolean Algebra], The Vacuum Tube (Thermionic Value) နဲ့ Teleprinter တွေ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ၂၀ ရာစု အတောအတွင်းတွင် သိပ္ပံပညာသည် များစွာတိုးတက်မှုရှိလာခဲ့ပြီး [[:en:Analog Computer|Analog Computer]] များလည်း တိုးတက်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၎င်း Analog Computer များသည် Programmable မဖြစ်သည့်အပြင် အခုခေတ် Digital  များ၏ တိကျသော စွမ်းဆောင်ရည်များလည်း ပါဝင်ခြင်းမရှိသေးပေ။


{{Early computer characteristics}}

== ပရိုဂရမ် ==

ခေတ်ပေါ်ကွန်ပျူတာများနှင့် အခြားသော စက်ကိရိယာများ၏ အဓိကကွာခြားချက်မှာ ခေတ်ပေါ် ကွန်ပျူတာများ၏ ညွှန်ကြားချက်များကို လိုအပ်သလို ပြောင်းလဲပြင်ဆင် ရေးသားနိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ တစ်နည်းအားဖြင့်ဆိုသော် (ခေတ်ပေါ်)ကွန်ပျူတာများကို စိတ်ကြိုက် ညွှန်ကြားချက်များ ပေး၍ လိုရာကို ဆောင်ရွက်စေနိုင်သည်။ ဗွန်နူမန် (von Neumann) တည်ဆောက်ပုံစနစ်ကို အခြေခံသော ခေတ်ပေါ်ကွန်ပျူတာ အများစုတွင် ကွန်ပျူတာ ညွှန်ကြားချက်များကို ကွန်ပျူတာ ဘာသာစကားများသုံး၍ ရေးသားခိုင်းစေနိုင်သည်။ 

ကွန်ပျူတာပရိုဂရမ်ဆိုသည်မှာ အမှန်တော့ ညွှန်ကြားချက်များ အစုအဝေးကြီးမျှသာ ဖြစ်သည်။ အချို့ပရိုဂရမ်များတွင် ညွှန်ကြားချက် အနည်းငယ်မျှသာ ပါဝင်နေနိုင်သလို browser၊ စာစီစာရိုက် စသည့်ကဲ့သို့ ပရိုဂရမ်များတွင် ညွှန်ကြားချက်ပေါင်း သန်းချီ၍လည်း ပါဝင်နေနိုင်သည်။ ခေတ်ပေါ်ကွန်ပျူတာများသည် စက္ကန့်ပိုင်းမျှအချိန်အတွင်း ညွှန်ကြားချက်များ သန်းထောင်ချီ၍ ဆောင်ရွက်တွက်ချက်နိုင်ပြီး အမှားအယွင်းလည်း မရှိသလောက်ပင် ဖြစ်သည်။ ညွှန်ကြားချက်များ သန်းပေါင်းများစွာ ပါရှိသည့် ပရိုဂရမ် အကြီးစားများကို ပရိုဂရမ်မာ မြောက်မြားစွာသုံး၍ နှစ်ပေါင်းများစွာ အချိန်ယူကာ ရေးသားရပြီး ဆောင်ရွက်ရမည့် လုပ်ငန်း၏ ရှုပ်ထွေးမှုပေါ် မူတည်၍ အမှားအယွင်းများ ပါစမြဲပင် ဖြစ်သည်။ 

=== ပရိုဂရမ် တည်ဆောက်ပုံ ===
{{Main|ကွန်ပျူတာ ပရိုဂရမ်|ကွန်ပျူတာ ပရိုဂရမ်ရေးခြင်း}}

ပုံမှန်အားဖြင့် ကွန်ပျူတာညွှန်ကြားချက်များမှာ ရိုးရှင်းပါသည်။ ဥပမာ ဂဏန်းတစ်ခုနှင့် တစ်ခုပေါင်းခြင်း၊ အချက်အလက်များကို တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ရွှေ့ခြင်း၊ ကွန်ပျူတာနှင့် တွဲဖက်သုံးကိရိယာများကို အချက်ပြခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ ထိုညွှန်ကြားချက်များကို ကွန်ပျူတာ၏ မှတ်ဉာဏ်မှ ဖတ်ယူပြီး ဖတ်ယူရရှိသည့် အစဉ်အတိုင်း အတွက်အချက် အစိတ်အပိုင်းက တစ်ခုပြီးတစ်ခု ဆောင်ရွက်သည်။ သို့သော် အထူးညွှန်ကြားချက်များကို သုံး၍ ရှေ့သို့ ကျော်၍သော်လည်းကောင်း၊ နောက်သို့ ဆုတ်၍သော်လည်းကောင်း ပရိုဂရမ်အတွင်းရှိ အခြားနေရာများကို ဆောင်ရွက်ရန် ခိုင်းစေနိုင်သည်။ ထိုသို့သော် ညွှန်ကြားချက်များကို အခုန်ညွှန်ကြားချက်များဟု ခေါ်သည်။ အခုန်ညွှန်ကြားချက်များကို သူ့မတိုင်မှီအရင် ညွှန်ကြားချက်များကို တွက်ချက်ရရှိထားသည့် ရလဒ်များပေါ်မူတည်၍ အခြေအနေအလိုက် ခုန်ကျော်ရန်လည်း ခိုင်းစေနိုင်သည်။ Many computers directly support subroutines by providing a type of jump that &quot;remembers&quot; the location it jumped from and another instruction to return to the instruction following that jump instruction.

တစ်နည်းအားဖြင့် ပရိုဂရမ်များကို တွက်ချက်ဆောင်ရွက်ခြင်းသည် စာအုပ်တစ်အုပ်ကို ဖတ်သည်နှင့် တူသည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် စာအုပ်တွင်းရှိ စာလုံး၊ စာကြောင်းများကို အစီအစဉ်တကျ ဖတ်လေ့ရှိကြသော်လည်း တစ်ခါတစ်ရံတွင် နောက်သို့ ပြန်လှန်ဖတ်ခြင်း၊ စိတ်မဝင်စားသည့် စာပိုဒ်များကိုလည်း ကျော်ဖတ်ခြင်းများကို ပြုလုပ်တတ်ကြသည်။ ထိုနည်းတူစွာ ကွန်ပျူတာများသည်လည်း တစ်ခါတစ်ရံ ညွှန်ကြားချက်များကို အခြေအနေပေါ်မူတည်၍ ရှေ့ကျော်၊ နောက်ကျော် ထပ်ကာတလဲလဲ ဆောင်ရွက်တတ်သည်။ ဤသည်ကို ပရိုဂရမ်ဆောင်ရွက်မှု စီးဆင်းပုံ (flow of control) ဟုခေါ်သည်။ ထိုသို့ ခုန်ပြန်ကျော်လွှားပြီး ညွှန်ကြားချက်များကို ထပ်ကာတလဲလဲ ဆောင်ရွက်နိုင်ခြင်းကြောင့် ကွန်ပျူတာများသည် လူသားများ၏ ထိန်းကွပ်မှုမပါပဲ အလိုအလျောက် လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို ဆောင်ရွက်နိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။

ဥပမာအားဖြင့် လူတစ်ဦးသည် အိတ်ဆောင်ဂဏန်းတွက်စက်ကို သုံး၍ ဂဏန်းနှစ်ခု ပေါင်းခြင်းစသည့် အခြေခံဂဏန်းသင်္ချာများကို ခလုပ်တစ်ခု၊ နှစ်ခု နှိပ်၍ လွယ်လင့်တကူ တွက်ချက်နိုင်သည်။ သို့သော် ၁မှ ၁၀⁠၀၀ကြားတွင်းရှိ ဂဏန်းအားလုံးကို ဂဏန်းတွက်စက်ဖြင့် ပေါင်းလိုပါက ခလုပ်များကို အကြိမ်ပေါင်းများစွာနှိပ်ရန် လိုအပ်ပြီး ခလုပ်များ မှားယွင်းနှိပ်မိခြင်းများ ဖြစ်နိုင်သလို အချိန်ကုန်လူပင်ပန်းစရာပင် ဖြစ်သည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင်မူ ကွန်ပျူတာများကို ထိုသို့ပေါင်းရန်ကို ညွှန်ကြားချက် အနည်းငယ်မျှသုံး၍ လွယ်လင့်တကူ ခိုင်းစေနိုင်သည်။ 
{{-}}
       mov #0, sum      ; sum ကို သုညလို့ သတ်မှတ်ပါ။
       mov #1, num      ; num ကို တစ်လို့ သတ်မှတ်ပါ။
 loop: add num, sum     ; num ကို  sum ထဲ ပေါင်းထည့်ပါ။
       add #1, num      ; num ကို တစ်ပေါင်းပါ။
       cmp num, #1000   ; num နှင့် ၁၀⁠၀၀ ကို နှိုင်းယှဉ်ပါ။
       ble loop         ; num &lt;= 1000, 'loop' သို့ နောက်ပြန်သွားပါ။
       halt             ; ပရိုဂရမ်ကို ရပ်ပါ။

အထက်ပါ ပရိုဂရမ်ကို စတင်လိုက်ပါက ကွန်ပျူတာက ထပ်တလဲလဲ ပေါင်းတွက်ရမည့် အပိုင်းကို လူအကူအညီ ကွပ်ကဲမှု မပါပဲ အလိုအလျောက် တွက်ချက်ပေးပါမည်။ ထိုတွက်ချက်မှုသည် အမှားအယွင်းကင်းသလို ခေတ်ပေါ်ကွန်ပျူတာအများစုသည် ထိုတွက်ချက်မှုကို တစ်စက္ကန့်၏ အပုံတစ်သန်းပုံ တစ်ပုံမျှအတွင်း ဆောင်ရွက်နိုင်ပါလိမ့်မည်။&lt;ref&gt;This program was written similarly to those for the [[PDP-11]] [[minicomputer]] and shows some typical things a computer can do. All the text after the semicolons are [[Comment (computer programming)|comments]] for the benefit of human readers. These have no significance to the computer and are ignored. {{harv|Digital Equipment Corporation|1972}}&lt;/ref&gt;

= အလုပ်လုပ်ပုံများ =

ယေဘုယျသုံး တွင် အဓိက လေးမျိုးမှာ [[ဂဏန်း သင်္ချာ နှင့် လော့ဂျစ် အစိတ်အပိုင်း]] (arithmetic and logic unit)၊ [[ထိန်းချူပ် အစိတ်အပိုင်း]] (control unit)၊ [[မှတ်ဉာဏ်]](Memory Device) နှင့် အသွင်း အထုတ် ကိရိယာ (I/O) များတို့ ဖြစ်သည်။ ၎င်း အစိတ်အပိုင်း တို့ကို [[ဝါယာကြိုး]]များ အတွဲလိုက်ဖြစ်သော [[ဘတ်စ်]] များ ဖြင့် တွယ်ချိတ်ထားသည်။ 

== ထိန်းချုပ် ဌာန ==
{{main | စီပီယူ}}
ထိန်းချုပ် ဌာန (control unit, often called a control system or Central Processing Unit CPU) သို့မဟုတ် စီပီယူ သည် ၏ အစိတ်အပိုင်း မျိုးစုံကို လမ်းဆောင်သည်။ ၎င်းသည် [[ပရိုဂရမ်]] ၏ [[ညွှန်ကြားချက်]]များကို တစ်ကြောင်းခြင်း ဖတ်ရှု ပြီး အဓိပ္ပာယ် ပြန်သည်။ ထိန်းချူပ် ဌာနသည် အဆင့်မြင့်သော များတွင် ၎င်းညွှန်ကြားချက် အစဉ်များကို မြန်ဆန်စေရန်အတွက် ခုန်ကျော် ဖတ်ရှု ခြင်း လုပ်လေ့ရှိသည်။

ထိန်းချုပ်ဌာန ၏ အဓိက မှာ [[ပရိုဂရမ် ကောင်တာ]]၊ နောက် ညွှန်ကြားချက် ကို ဘယ်နေရာမှ ဖက်ရှုမည် ကို မှတ်သားထားသော အထူး သိုလှောင်ရာ [[ရာဂျစ်စတာ]] တို့ဖြစ်သည်။

[[File:MIPS32_instruction.png‎  | thumb | 400px | [[MIPS architecture]] ၏ ညွှန်ကြားချက် ကို ထိန်းချူပ် ဌာနမှ ဖတ်ရှုပုံ ဖော်ပြသော ပုံကြမ်း]]
ထိန်းချုပ် ဌာန၏ အလုပ်များမှာ နောက် စီပီယူများတွင် ကွာခြားနိုင်သော်လည်း အခြေခံမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။ 
# [[ပရိုဂရမ် ကောင်တာ]] ညွှန်ပြသော အခန်းမှ လာမည့် ညွှန်ကြားချက် (instruction) ကုဒ်ကို ဖတ်ပါ။
# ၎င်းညွှန်ကြားချက် ကုဒ်ကို အဓိပ္ပာယ် ပြန်ပြီး [[အမိန့်ပေးချက်]] (command) များ သို့မဟုတ် အခြားစက်များ၏ အဝင်လှိုင်း (signal) များ အဖြစ် လုပ်ဆောင်ပါ။
# ညွှန်ကြားချက် အသစ်ရေးရန် [[ပရိုဂရမ် ကောင်တာ]]ကို တစ်ခုမြင့်ပါ။ 
# ညွှန်ကြားချက် ပါလျှင် မှတ်ဉာဏ်(Memory Device) အခန်းများမှ အချက်အလက်များကို ဖတ်ပါ။ များသောအားဖြင့် ၎င်းဖက်ရှုရမည့် အခန်းနံပါတ်ကို ညွှန်ကြားချက် ကုဒ် ထဲမှာပင် သိမ်းဆည်းလေ့ရှိသည်။ 
# ညွှန်ကြားချက် သည် [[အေအယ်လ်ယူ]] သို့မဟုတ် အထူးစက်များမှ လုပ်ဆောင်ချက်များ လိုအပ်လျှင် ၎င်းစက်အား မောင်းနှင်ပါ။ 
# အေအယ်လ်ယူမှ အဖြေကို မှတ်ဉာဏ်(Memory Device)တွင်းသို့ ပြန်လည်သိမ်းဆည်းပါ သို့မဟုတ် [[ပရင့်တာ]] ကဲ့သို့ ပုံနှိပ်စက် များတွင် ထုတ်ပါ။
# အစ အဆင့် (၁) သို့ ပြန်သွားပါ။

== ဂဏန်းသင်္ချာ နှင့် လော့ဂျစ်ဌာန ==

{{main | Arithmetic logic unit | အေယ်လ်ယူ}}
ဂဏန်း သင်္ချာ နှင့် လော့ဂျစ် အစိတ်အပိုင်း (Arithmetic and logic unit, ALU) ခေါ် ''အေအယ်လ်ယူ'' သည် ဂဏန်း သင်္ချာ နှင့် လော့ဂျစ် ဆောင်ရွက်မှု အပိုင်း နှစ်ခု ကိုလုပ်ဆောင်သည်။ 

ဂဏန်း သင်္ချာ လုပ်ဆောင်မှုတွင် ALU သည် အခြေခံများဖြစ်သည့် [[အပေါင်း]]၊ [[အနုတ်]]၊ [[အမြှောက်]]၊ [[အစား]]၊ [[တြီဂိုနိုမေတြီ]] [[ဖန်ရှင်]]များ နှင့် [[square root]] တို့ လုပ်ဆောင်သည်။ အချို့သော လုပ်ဆောင်မှု များမှာ [[ကိန်းပြည့်]]များတိုးတာ လုပ်ဆောင်နိုင်ပြီး အချို့မှာ တိကျမှု လျော့ကျနိုင်သော်လည်း [[ဒဿမ ကိန်း]] (floating point) မှ [[ကိန်းစစ်]] (real number) များအထိ လုပ်ဆောင်နိုင်သည်။ သို့သော်၊ မည်သည့် မဆို မည်မျှပင် ခက်ခဲသော အလုပ်ဖြစ်ပါစေ တစ်ဆင့်ခြင်း လွယ်ကူသော အဆင့်များအဖြစ် ပြောင်းလဲစေခြင်းဖြင့် စွမ်းဆောင်နိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် မည်သည့် မဆို ဘယ်လို ဂဏန်းသင်္ချာပြဿနာမဆို ဖြေရှင်းနိုင်ပြီး ၎င်း၏ [[အေယ်လ်ယူ]] က တိုက်ရိုက် ဖြေရှင်း၍မရပါက သွယ်ဝိုက်သောနည်းဖြင့် ဖြေရှင်းနိုင်သည်။ 

အေယ်လ်ယူသည် ဂဏန်းများကို နှိုင်းယှဉ်ပြီး အဖြေကို လော့ဂျစ်များဖြစ်သည့်  [[Logic value|မှားမှန် တန်ဖိုး]] အဖြစ်လည်း အဖြေထုတ်နိုင်သည်။  [[Boolean logic|လော့ဂျစ် လုပ်ဆောင်မှုများ]]မှာ  [[logical conjunction|AND]]၊ [[logical disjunction|OR]]၊ [[Exclusive disjunction|XOR]] နှင့် [[logical negation|NOT]] တို့ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် ခက်ခဲသော [[conditional statement|စဉ်းစား ဆင်ခြင်မှုများ]] နှင့် [[Boolean logic|လော့ဂျစ် လုပ်ဆောင်မှုများ]] အတွက် အသုံးဝင်သည်။

[[စူပါ ကွန်ပျူတာ]]များသည် အေအယ်လ်ယူ များစွာပါပြီး တစ်ပြိုင်နက်တည်း များစွာသော ညွှန်ကြားချက်များကို လုပ်ဆောင်နိုင်သည်။ ကွန်ပျူတာတွင် [[SIMD]] နှင့် [[MIMD]] များပါလျှင် [[Graphics processing unit|ဂျီပီယူ]] ခေါ် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်မှုများတွင် အေယ်လ်ယူက [[Vector (geometric)|ဗက်တာ]] နှင့် [[Matrix (mathematics)|မတ်ထရစ်]] တို့အတွက် ဂဏန်းသင်္ချာနည်းအဖြစ် ကူညီလုပ်ဆောင်ပေးသည်။

== မှတ်ဉာဏ်(Memory Device) ==
{{main | ကွန်ပျူတာ မှတ်ဉာဏ်}}
[[File:Magnetic core.jpg| thumb | 250px | [[သံလိုက် ချက်မ မီမိုရီ]] မှာ ၁၉၆၀ များအထိ တစ်ချိန်က ကျော်ကြားခဲ့သော အဓိက ကွန်ပျူတာ မှတ်ဉာဏ်(Memory Device) ဖြစ်ပြီး ယခုခေတ်တွင် ဆီမီးကွန်ဓာတ်တာ မှတ်ဉာဏ် အဖြစ် ပြောင်းသုံးသည်]]
ကွန်ပျူတာ မှတ်ဉာဏ် တစ်ခုကို ဂဏန်းများ ပို့သွင်း သို့မဟုတ် ဖတ်ရှုနိုင်သည့် အခန်းငယ် အတန်းများ အဖြစ် မြင်နိုင်သည်။ အခန်းတိုင်းတွင် လိပ်စာ (address) တစ်ခု ရှိပြီး ဂဏန်းတစ်လုံးသာ မှတ်ယူနိုင်သည်။ ကွန်ပျူတာကို အခန်းနံပါတ် ၁၃၅၇ တွင် ဂဏန်း ၁၂၃ ရေးပါဟုလည်းကောင်း၊ အခန်းနံပါတ် ၁၃၅၇ မှဂဏန်းကို အခန်းနံပါတ် ၂၄၅၆ မှဂဏန်း ဖြင့်ပေါင်း၍ အခန်းနံပါတ် ၁၅၉၅ သို့ ရေးပါဟုလည်းကောင်း ညွှန်ကြားနိုင်သည်။ ၎င်းဂဏန်းမှာ လက်တွေ့အားဖြင့် မည်သည့်ကိုမဆို ရည်ညွှန်းနိုင်သည်။ ဂဏန်းနံပါတ်များသာမက ကွန်ပျူတာ  [[ညွှန်ကြားချက်]] များပင် ဂဏန်း အဖြစ် အလွယ်တကူ မှတ်ယူနိုင်သည်။ [[စီပီယူ]] အနေဖြင့် ၎င်းဂဏန်းမှာ မည်သည့် အကြောင်းဖြစ်သည်ဟု မခွဲခြားသောကြောင့် [[ပရိုဂရမ်]]ရေးသူ အနေဖြင့် မှတ်ဉာဏ် ကို ဂဏန်းအဖြစ်ထားပြီး စွယ်စုံ သုံးနိုင်သည်။ 

ခေတ်ပေါ် ကွန်ပျုတာ အားလုံးနီးပါးသည်မှတ်ဉာဏ်အခန်းများ၏ ရှစ်ခုပါ ဘစ် ([[bit]]) များကို ဘိုက် ([[byte]]) ခေါ် အစုအဖြစ် ထားရှိသိမ်းပေးသည်။ ဘိုက် တစ်ခုသည် ၀မှ ၂၅၅ အထိ၎င်း သို့မဟုတ် -၁၂၈ မှ +၁၂၇ အထိ၎င်း ၂၅၆ မျိုး မှတ်ယူနိုင်သည်။ ပို၍ကြီးသော [[ဂဏန်း]]များ ကိုမှတ်ယူရန် နောက် ဘိုက် တစ်ခု ထပ်ယူနိုင်သည်။ များသောအားဖြင့် ၂ ခု၊ ၄ ခု သို့မဟုတ် ၈ ခု တို့ဖြစ်ကြသည်။ အနှုတ် ဂဏန်းများကို မှတ်ယူရန် [[Two's complement]] သင်္ကေတ ကို အသုံးပြုရန်လိုအပ်သည်။ ကွန်ပျုတာ တစ်ခုသည် မည်သည့် အကြောင်းအရာမဆို [[ကိန်း]] ဖြစ်သာဖော်ပြ၍ရပါက သိမ်းပေးထားနိုင်သည်။ ခေတ်ပေါ် ကွန်ပျုတာများသည် မီမိုရီ ဘိုက်ပေါင်း ဘီလီရမ် သို့မဟုတ် ထရီလီရမ် အထိပင် ရှိကြသည်။

စီပီယူတွင် အထူးပြုလုပ်ထားသော ပင်မ မီမိုရီထက် များစွာ လျင်မြန်စွာ ရေးဖတ်နိုင်သော  [[Processor register|ရီဂျစ်စတာ မီမိုရီ]] ပါရှိသည်။ များသောအားဖြင့် စီပီယူ အမျိုးအစားပေါ် မှုတည်၍ ရီဂျစ်စတာ မီမိုရီပေါင်း တစ်ရာမှ နှစ်ရာ အထိ ပါရှိသည်။ ရီဂျစ်စတာ မီမိုရီကို မကြာခဏ အသုံးပြုသော ဒေတာ များကို ပင်မ မီမိုရီ သုံးရန်မလိုပဲ ဖတ်ရှုရန် သုံးသည်။

ကွန်ပျုတာ မီမိုရီတွင် အဓိက နှစ်မျိုးတို့မှာ [[random access memory]] ခေါ် RAM နှင့် [[read-only memory]] ခေါ် ROM တို့ ဖြစ်ကြသည်။ RAM ကို စီပီယူ အနေဖြင့် လိုအပ်သလို ရေးနိုင်ဖတ်နိုင်သော်လည်း ROM သည် အပြီးရေးသွင်းထားပြီး စီပီယူ အနေဖြင့် မရေးသားနိုင်ပဲ ဖတ်ရုံသာ ဖတ်နိုင်သည်။ များသောအားဖြင့် RAM ရှိ မှတ်သားထားသည်များကို ကွန်ပျုတာပိတ်သည်နှင့် ပျက်သွားသည်။ ROM ရှိ မှတ်သားထားသည်များမှာ ဆက်လက်ကျန်ရှိသည်။ ကွန်ပျုတာတွင် ROM သည် [[BIOS]] ခေါ် အထူး ပရိုဂရမ် မှ [[စက်မောင်းစနစ်]] ကို [[hard disk drive]] မှ RAM ပေါ်သို့ တင်ရန် ကွန်ပျုတာဖွင့်တိုင်း သုံးသည်။

== အသွင်းအထုတ် ကိရိယာများ (Input/ Output) ==

I/O ခေါ် အသွင်း အထုတ် ကိရိယာများ သည် ပြင်ပ အရာများနှင့် ကွန်ပျူတာ တို့ သတင်း အချက်အလက် အပြန်အလှန် သယ်ယူရာ အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သည်။ ကွန်ပျူတာ၏ အသွင်း အထုတ် ပြုရာ ကိရိယာ ကို [[peripheral]] ဟု ခေါ်သည်။ [[တစ်ယောက်သုံး ကွန်ပျူတာ]] တစ်ခုတွင် အသွင်း ကိရိယာများ ဖြစ်သော [[ကီးဘုတ်]]၊ [[မောက်စ်]] နှင့် အထုတ် ကိရိယာများ ဖြစ်သော [[မော်နီတာ]]၊ [[ပရင်တာ]] တို့ ထုံးစံအားဖြင့် ပါသည်။

= အခြား အကြောင်းအရာများ =
== Hardware ==
Computer ရဲ့ထိတွေ့ကိုင်တွယ်နိုင်သော အစိတ်အပိုင်းများသည် [[Computer Hardware]] များဖြစ်သည်။

== ဆော့ဖ်ဝဲလ် ==
NissanclaperComputer Hardware များကိုအလုပ် ခိုင်းစေနိုင်ရန်အတွက် စီစဉ်ဖန်တီးထားသော ညွှန်ကြားချက်များ (Instructions) အမိန့်များ (Commands) သည် [[ကွန်ပျူတာ ဆော့ဖ်ဝဲလ်]] များဖြစ်ကြသည်။ ဥပမာတစ်ခုပြရလျှင် စီဒီချပ်သည် အမာထည်(Hardware) ဖြစ်ပြီး၊ ယင်းစီဒီထဲရှိ သီချင်းများ၊ ရုပ်ရှင်များသည် အပျော့ထည်(Software) များဖြစ်ကြသည်။

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+'''[[Computer software]]'''
|-
| rowspan=&quot;7&quot; | [[Operating System]] || [[Unix]]/[[Berkeley Software Distribution|BSD]] || [[UNIX System V]], [[AIX operating system|AIX]], [[HP-UX]], [[Solaris Operating System|Solaris]] ([[SunOS]]), [[IRIX]], [[List of BSD operating systems]]
|-
| [[GNU]]/[[Linux]] || [[List of Linux distributions]], [[Comparison of Linux distributions]]
|-
| [[မိုက်ခရိုဆော့ဖ် ဝင်းဒိုးစ်|Microsoft Windows]] || [[Windows 95]], [[Windows 98]], [[Windows NT]], [[Windows 2000]], [[Windows XP]], [[Windows Vista]],[[Windows 7]], [[Windows CE]], Windows 8, Windows 10
|-
| [[DOS]] || [[86-DOS]] (QDOS), [[PC-DOS]], [[MS-DOS]], [[FreeDOS]]
|-
| [[Mac OS]] || [[Mac OS|Mac OS classic]], [[Mac OS X]]
|-
| [[Embedded operating system|Embedded]] and [[Real-time operating system|real-time]] || [[List of operating systems#Embedded|List of embedded operating systems]]
|-
| Experimental || [[Amoeba distributed operating system|Amoeba]], [[Oberon operating system|Oberon]]/[[Bluebottle OS|Bluebottle]], [[Plan 9 from Bell Labs]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Library (computing)|Library]] || [[Multimedia]] || [[DirectX]], [[OpenGL]], [[OpenAL]]
|-
| Programming library || [[C standard library]], [[Standard template library]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Data (computing)|Data]] || [[Protocol (computing)|Protocol]] || [[TCP/IP]], [[Kermit (protocol)|Kermit]], [[FTP]], [[HTTP]], [[SMTP]]
|-
| [[File format]] || [[HTML]], [[XML]], [[JPEG]], [[MPEG]], [[Portable Network Graphics|PNG]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | [[User interface]] || [[Graphical user interface]] ([[WIMP (computing)|WIMP]]) || [[Microsoft Windows]], [[GNOME]], [[KDE]], [[QNX|QNX Photon]], [[Common Desktop Environment|CDE]], [[Graphical Environment Manager|GEM]]
|-
| [[Text user interface]] || [[Command line interface]], [[Shell (computing)|shells]]
|-
| rowspan=&quot;9&quot; | [[Application software|Application]] || [[Office suite]] || [[Word processing]], [[Desktop publishing]], [[Presentation program]], [[Database management system]], Scheduling &amp; Time management, [[Spreadsheet]], [[Accounting software]]
|-
| [[Internet]] Access || [[Web browser|Browser]], [[E-mail client]], [[Web server]], [[Mail transfer agent]], [[Instant messaging]]
|-
| Design and manufacturing || [[Computer-aided design]], [[Computer-aided manufacturing]], Plant management, Robotic manufacturing, Supply chain management
|-
| [[Computer graphics|Graphics]] || [[Raster graphics editor]], [[Vector graphics editor]], [[3D modeler]], [[Animation software|Animation editor]], [[3D computer graphics]], [[Video editing]], [[Image processing]]
|-
| [[Digital audio|Audio]] || [[Digital audio editor]], [[Audio player (software)|Audio playback]], Mixing, [[Software synthesizer|Audio synthesis]], [[Computer music]]
|-
| [[Software Engineering]] || [[Compiler]], [[Assembly language#Assembler|Assembler]], [[Interpreter (computing)|Interpreter]], [[Debugger]], [[Text Editor]], [[Integrated development environment]], [[Performance analysis]], [[Revision control]], [[Software configuration management]]
|-
| Educational || [[Edutainment]], [[Educational game]], [[Serious game]], [[Flight simulator]]
|-
| [[Computer and video games|Games]] || [[Strategy game|Strategy]], Arcade, [[Computer puzzle game|Puzzle]], Simulation, [[First-person shooter]], [[Platform game|Platform]], [[Massively multiplayer online game|Massively multiplayer]], [[Interactive fiction]]
|-
| Misc || [[Artificial intelligence]], [[Antivirus software]], [[Malware scanner]], [[Installer]]/[[Package management system]]s, [[File manager]]
|}
[[File:Personal computer, exploded 6.svg| thumb| 300px | ကွန်ပျူတာ၏ အစိတ်အပိုင်းများ]]

=== Firmware ===
[[Firmware]] သည် ပထမဦးစွာ Hardware များကို သက်ဝင်လှုပ်ရှားစေပြီး Software များကအလုပ်စေခိုင်းစေနိုင်ရန် ကြားခံ ဆောင်ရွက်ပေးသော ညွှန်ကြားချက်များ (Instructions) ဖြစ်သည်။ Firmware သည် Hardware နှင့် Software ကြားမှ [[Interface]] တစ်ခုဖြစ်သည်။

== ကွန်ပျူတာများ အလုပ်လုပ်ပုံ ==
[[ဖိုင်:Lcii-system.jpg|thumb]]
အခြေခံအားဖြင့် ကွန်ပျူတာများသည် အောက်ပါ အခြေခံ အဆင့်(၆)ချက်ကို လုပ်ဆောင်ပြီး အသုံးပြုရန် အဆင်သင့်အနေအထားသို့ ရောက်ရှိသည် -

အဆင့်(၁)-PSU - Power Supply Unit (PSU) မှ AC (Alternating Current) Voltage ကိုလက်ခံရယူပြီး DC (Direct Current) Voltage (၅)မျိုးကို ထုတ်ပေးသည်။

အဆင့်(၂) Motherboard - Motherboard သည် PSU မှ ထုတ်ပေးသော Voltage ကို + (or) -  5% Error ရှိ/မရှိ စစ်ဆေးပြီး 4.7 V နှင့် 5.25 V အတွင်းရှိမှသာ PSU သို့ PG (Power Good Signal) ပြန်ပို့သည်။ PG မရရှိပါက ထိုအဆင့်မှ ဆက်မတက်တော့ပါ။

အဆင့်(၃)Crystal - ဝင်လာသည့်ဗို့အားကြောင့် Motherboard ရှိ Crystal (လှိုင်းထုတ်ကရိယာ)အတွင်းရှိ သလင်းကျောက်ပြား တုန်ခါမှုဖြစ်ပေါ်လာပြီး Analog လှိုင်း 14.31 MHz ထုတ်ပေးသည်။

အဆင့်(၄)-Clock Generator – Crystal မှ ထုတ်ပေးသည့် Analog လှိုင်းအား Clock Generator IC မှ Digital Clock အဖြစ်ပြောင်းပေးသည်။

အဆင့်(၅)-Digital Clock- Digital Clock အား သက်ဆိုင်ရာ Frequency များသို့ အဆတင်၍ Motherboard ပေါ်ရှိ IC, Memory, Processor, ROM-BIOS, Chip set စသည့်အစိတ်အပိုင်း အသီးသီးသို့ ပေးပို့သည်။

အဆင့်(၆)-ROM-BIOS (က) POST (ခ)Boot Strapping (ဂ) Low Level Interfaces
	(က) POST – Power On Self Test - ကွန်ပျူတာမီးဖွင့်ချိန်မှစ၍ ကွန်ပျူတာစနစ်တစ်ခုလုံးတွင် တပ်ဆင်ထားသည့် Standard Devices များအား စတင်စစ်ဆေးပါသည်။ (Memory, Monitor, Keyboard, Hard Disk, CPU, Chip Set,…)
	(ခ) Boot Strapping - ကွန်ပျူတာအား အဆင်သင့်ဖြစ်စေရန် OS (Operating System)အား Memory ပေါ်သို့ တင်ပေးခြင်းကို ဆောင်ရွက်သည်။ (ကွန်ပျူတာစနစ်အား Boot လုပ်ရန် Drive A (System Disk)မှ Boot Record ၏ ပထမ Track, ပထမ Sector တွင်ရှိသော Master Boot Record မှ Boot Strap Program Code ကို Memory ပေါ်သို့တင်ပေးပြီး ၎င်းတွင်ပါရှိသည့် Instruction များအား CPU က ဆက်လက်လုပ်ဆောင်သည်။)
	(ဂ) Low Level Interfaces- BIOS သည် Hardware Devices များအချင်းချင်း အပြန်အလှန်ဆက်သွယ်ဆောင်မှုကို OS နှင့်အတူ ကူညီပံ့ပိုးပေးသည်။ (Memory မှ Hard Disk၊ Hard Disk မှ Memory သို့ Data များ အပြန်အလှန် ပေးပို့ဆက်သွယ်ခြင်းများကို ကူညီပံ့ပိုးပေးသည်)

== ကျမ်းကိုးစာရင်းများ ==
{{reflist}}
{{DEFAULTSORT:က}}

[[Category:ကွန်ပျူတာ| ]]
__INDEX__
__NEWSECTIONLINK__

== Facebook login me ==
You are not logged in. Once you make an edit, a temporary account will be created for you. Learn more. Log in or create an account to be notified when someone replies after this account expires, and to access other features [[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/~2026-51529-13|~2026-51529-13]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-51529-13|talk]])  ၁၂:၁၅၊ ၂၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>q42eoy8r4fq1xnb0y6z8l8nkwm8btw6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055196</id>
      <parentid>1055194</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T12:16:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-51529-13|~2026-51529-13]] ([[User talk:~2026-51529-13|ဆွေးနွေးချက်]]) ၏ မူဟောင်း [[Special:Diff/1055194|1055194]] ကို ပြန်ပြင်လိုက်သည်</comment>
      <origin>1055196</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51800" sha1="f9k3oswk1daq6enq5ptc8nprzi35u95" xml:space="preserve">{{Infobox|title = ကွန်ပျူတာ
|image = &lt;div style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;
[[File:Acer Aspire 8920 Gemstone.jpg|x81px]][[File:Columbia Supercomputer - NASA Advanced Supercomputing Facility.jpg|x81px]][[File:Intertec Superbrain.jpg|x81px]]&lt;br /&gt;[[File:2010-01-26-technikkrempel-by-RalfR-05.jpg|x79px]][[File:Thinking Machines Connection Machine CM-5 Frostburg 2.jpg|x79px]][[File:G5 supplying Wikipedia via Gigabit at the Lange Nacht der Wissenschaften 2006 in Dresden.JPG|x79px]]&lt;br /&gt;[[File:DM IBM S360.jpg|x77px]][[File:Acorn BBC Master Series Microcomputer.jpg|x77px]][[File:Dell PowerEdge Servers.jpg|x77px]]&lt;/div&gt;
|caption = ခေတ်အဆက်ဆက်မှ ကွန်ပျူတာများနှင့် ၎င်းတို့ကဲ့သို့တွက်ချက်လုပ်ကိုင်သည့် စက်များ}}


'''ကွန်ပျူတာ ({{lang-en|computer}})''' ဆိုသည်မှာ ထည့်သွင်းထားသော [[ကွန်ပျူတာ ပရိုဂရမ်|ပရိုဂရမ်]] သို့မဟုတ် အစီအစဉ်တကျ ညွှန်ကြားချက်များအတိုင်း အချက်အလက်များကို စီမံခန့်ခွဲပေးသော ကိရိယာဖြစ်သည်။ ကွန်ပျူတာများသည် ညွှန်ကြားချက်များပေါ် မူတည်၍ [[ဂဏန်းသင်္ချာ]]နှင့်[[ယုတ္တိဗေဒ]] ဆိုင်ရာတွက်ချက်မှုများကို အစီအစဉ်တကျ အလိုအလျောက် စွမ်းဆောင်နိုင်သည်။ ကွန်ပျူတာတစ်ခုတွင် အခြေခံအားဖြင့် အချက်အလက်များကို သိမ်းဆည်းရန် မှတ်ဉာဏ်၊ ဂဏန်းသင်္ချာနှင့် ယုတ္တိဆိုင်ရာ တွက်ချက်မှုများ ပြုလုပ်သော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုနှင့် ထိုသို့တွက်ချက်မှုများကို မှတ်ဉာဏ်အတွင်း သိမ်းဆည်းထားသော ညွှန်ကြားချက်များအတိုင်း စီစဉ်ကွပ်ကဲပေးသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ပါဝင်သည်။ ကွန်ပျူတာအတွင်းသို့ အချက်အလက်များ ထည့်သွင်းရန်နှင့် ကွန်ပျူတာမှ တွက်ချက်ပေးလိုက်သော အချက်အလက်များကို သိမ်းဆည်းရန် ကွန်ပျူတာ အရံပစ္စည်းများကို အသုံးပြုသည်။ ကွန်ပျူတာ၏ အတွက်အချက် အစိတ်အပိုင်းသည် အချက်အလက်များကို ဖတ်ယူ၊ တွက်ချက်၊ သိမ်းဆည်းရန် ညွှန်ကြားချက်များကို အစီအစဉ်တကျ တစ်ခုပြီးတစ်ခု ဆောင်ရွက်သည်။ အခြေအနေထိန်း ညွှန်ကြားချက်များက ထိုညွှန်ကြားချက်များ၏ ဆောင်ရွက်ပုံ အစီအစဉ်ကို ပြောင်းလဲနိုင်သည်။&lt;p&gt;ပထမဆုံးသော အီလက်ထရောနစ် ကွန်ပျူတာများသည် ၂၀ ရာစု အလယ်ပိုင်းက စတင်ပေါ်ထွန်းခဲ့သည်။ ထိုရှေးဦးကွန်ပျူတာများမှာ အခန်းတစ်ခန်းစာမျှ ကြီးမားပြီး ခေတ်ပေါ်တစ်ကိုယ်ရေသုံး ကွန်ပျူတာ (personal computer-PC) ရာပေါင်းများစွာနှင့် ညီမျှသောစွမ်းအားကို သုံးစွဲခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ်ပေါ် ကွန်ပျူတာများမှာမူ ထိုရှေးဦး ကွန်ပျူတာများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အဆ သန်းပေါင်းများစွာ ပို၍ တွက်ချက်စွမ်းဆောင်နိုင်သည့်အပြင် အရွယ်အစား ပမာဏလည်း အဆပေါင်းများစွာ သေးငယ်သည်။ အချို့ ကွန်ပျူတာများသည် အိတ်ဆောင် သယ်ယူသွားနိုင်လောက်အောက် သေးငယ်ပြီး အားဖြည့်သွင်းရာ၌လည်း ဓာတ်ခဲအသေးစားများကိုပင် အသုံးပြုနိုင်သည်။ နည်းပညာခေတ်၏ ပြယုဂ်များဖြစ်သည့် သဏ္ဌာန်အမျိုးမျိုးရှိသော တစ်ကိုယ်ရေသုံး ကွန်ပျူတာများကို လူအများစုက ''ကွန်ပျူတာ''ဟု ခြုံငုံမှတ်ယူ ခေါ်ဝေါ်နေသော်လည်း အိတ်ဆောင်သီချင်းဖွင့်စက်များမှစ၍ တိုက်ခိုက်ရေးလေယာဉ်များ အထိသော်လည်းကောင်း၊ ကစားစရာအရုပ်များမှ စတင်ကာ [[စက်ရုပ်]] (Robot) များ အဆုံးသော်လည်းကောင်း ကွန်ပျူတာများကို ထည့်သွင်းမြုပ်နှံထားသည်ကို တွေ့ရသည်။&lt;/p&gt;

== သမိုင်း ==
{{copyedit/doc}}
[[File:Jacquard.loom.full.view.jpg|thumb|right|Jacquard၏  ပထမဆုံး အစီစဉ်ဖြင့်စေခိုင်းသော စက်ပစ္စည်းဟုဆိုနိုင်သော ယက်ကန်းစက်]]

ရှေးယခင်က ကွန်ပျူတာကို အမည်တစ်ခု သတ်မှတ်ရန်အလွန် ခက်ခဲခဲ့သည်။ ယခုအချိန်တွင် ကွန်ပျူတာကို အမည်အမျိုးမျိုးဖြင့် သတ်မှတ်‌ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ အစောဆုံးတွက်ချက်မှုပစ္စည်းသည် အရိုးထွင်းစာပုံစံဖြစ်နိုင်ခြေရှိပြီး နောက်ပိုင်း မြေဆီဩဇာကောင်းခဲ့သော လခြမ်းဒေသ(ယခု- အီရန်၊အီရတ်၊တူရကီ၊ဆီးရီးယားစသည့်ဒေသတဝိုက်)က မှတ်တမ်းများတွင် အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်များ၊ မျိုးစေ့များ စသည်တို့ကိုရေတွက်မှတ်တမ်းပြုရာ၌သုံးသော ရွှံ့စေးလုံးလေးများ၊ ရွှံ့စေးဒုချွန်လေးများပါဝင်ကြပြီး ထိုပစ္စည်းလေးများကို မဖုတ်ရသေးသော ရွှံ့ဘူးများတွင်အလုံပိတ်ထည့်ထားကြသည်။ &lt;ref&gt;According to {{harvnb|Schmandt-Besserat|1981}}, these clay containers contained tokens, the total of which were the count of objects being transferred. The containers thus served as something of a [[bill of lading]] or an accounts book. In order to avoid breaking open the containers, first, clay impressions of the tokens were placed on the outside of the containers, for the count; the shapes of the impressions were abstracted into stylized marks; finally, the abstract marks were systematically used as numerals; these numerals were finally formalized as numbers. Eventually ([http://www.laits.utexas.edu/ghazal/Chap1/dsb/chapter1.html Schmandt-Besserat estimates it took 4000 years] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120130084757/http://www.laits.utexas.edu/ghazal/Chap1/dsb/chapter1.html|date=30 January 2012}} ) the marks on the outside of the containers were all that were needed to convey the count, and the clay containers evolved into clay tablets with marks for the count.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|first=Eleanor|last=Robson|author-link=Eleanor Robson|year=2008|title=Mathematics in Ancient Iraq|isbn=978-0-691-09182-2}}. p.&amp;nbsp;5: calculi were in use in Iraq for primitive accounting systems as early as 3200–3000 BCE, with commodity-specific counting representation systems. Balanced accounting was in use by 3000–2350 BCE, and a [[sexagesimal number system]] was in use 2350–2000 BCE.&lt;/ref&gt; တရုတ်ပြည်ကဲ့သို့ အရှေ့အာရှ၌ ရေတွက်ရာတွင်သုံးသော မျည်းဖျောင့်တိုဖြင့်ဆွဲခြစ်မှတ်သားခြင်း(နမူနာ- [[File:Counting rod v1.png]][[File:Counting rod v8.png]], [[File:Counting rod h8.png]][[File:Counting rod v1.png]], [[File:Counting rod h4.png]][[File:Counting rod v5.png]])သည်လည်း တွက်ချက်မှုသဘော ဥပမာတစ်ခုဖြစ်၏။

တွက်ချက်မှုပိုင်းအတွက် မူလအစက ''တွက်ချက်ပေသီး''(Abacus)များကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ ပေသီးသည် ပထမဆုံးဂဏန်းပေါင်းစက်ပင်ဖြစ်သည်။ ရိုမန်ပုံစံ ထိုတွက်ချက်ပေသီးစက်မျိုးကို ဘီစီ ၂၄၀၀ခန့်က ဘာဘီလုံခေတ်(Babylonia)တွင်သုံးသော ပစ္စည်းများမှတဆင့်တီထွင်ခဲ့ကြသည်။ ဂရိပုံစံပေသီးတွက်စက်ကို ဘီစီ ငါးရာစုခန့်&lt;ref&gt;{{cite book | last = Ifrah | first = Georges | year = 2001 | title = The Universal History of Computing: From the Abacus to the Quantum Computer | publisher = John Wiley &amp; Sons, Inc. | location = New York, NY | isbn = 978-0-471-39671-0 |page = 15 | url = https://archive.org/details/unset0000unse_w3q2 }}&lt;/ref&gt;၊ တရုတ်ပုံစံပေသီးတွက်စက်ကို ဘီစီ နှစ်ရာစုခန့်၌ သုံးခဲ့ကြောင်း&lt;ref&gt;{{cite book | last = Ifrah | first = Georges | year = 2001 | title = The Universal History of Computing: From the Abacus to the Quantum Computer | publisher = John Wiley &amp; Sons, Inc. | location = New York, NY | isbn = 978-0-471-39671-0 |page = 17 | url = https://archive.org/details/unset0000unse_w3q2 }}&lt;/ref&gt; သက်သေအထောက်အထားများမှတစ်ဆင့် သိရသည်။

အလယ်ခေတ်အရောက်တွင် ဥရောပ သင်္ချာ နှင့် အင်ဂျင်နီယာ ပညာရှင်  Wilhelm Schickard က ၁၆၂၃ခုနှစ် တွင် ပထမဆုံး စက်ပစ္စည်းနှင့်တွက်ချက်သောဂဏန်းပေါင်းစက်(Calculators) တစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်းယခုခေတ်တွင် ၎င်း ကိရိယာDevice ကို (Calculators) ဟုခေါ်ဆို၍ မရတော့ပေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ၎င်းကိရိယာသည် Programme ပါဝင်ခြင်းမရှိသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ၁၈၀၁ ခုနှစ် တွင်  Joseph Marie Jacquard သည် Textile ယက်ကန်းစက်ကို အခြေခံပြီး Punched Paper Cards Series ကို အသုံးပြုပြီး သူ၏ ယက်ကန်းစက်ကို အလိုအ‌​လျောက် အလုပ်လုပ်စေခဲ့သည်။ Jacquard ၏ ယက်ကန်းစက်မှ ရလဒ်သည်  ဖြစ်ပေါ်တိုးတက်လာစေဖို့ရန် အကြောင်းရင်း တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ၁၈၃၇ ခုနှစ် တွင် Charles Babbage သည် Programmable Mechanical Computer ကို စတင် Design ရေးဆွဲခဲ့သည်။ Analytical Engine ဟုအမည်ပေးခဲ့သည်။ ၁၈၉၀ ခုနှစ် အရောက်တွင် US Census က Punched Card အတွက် ကြီးမားသော Scale Automated Data Processing  စွမ်းဆောင်ရည်ရှိအောင် Tabulating Machines ကို Herman Hollerith က Designed ရေးဆွဲခဲ့သည်။
Computing Tabulating Recording Corporation ( ယခုအခါ [[:en:IBM|IBM]] ဖြစ်လာသည် ) က ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစု အကုန်အရောက်တွင် IBMများသည် အသုံးဝင်သောအရာတစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်။  ၎င်းသည် လူတို့အတွက်လိုအပ်လျက်ရှိ‌နေသည်ကို သက်သေပြလိုက်ခြင်းဖြစ်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် Punched Card, Boolean Algebra], The Vacuum Tube (Thermionic Value) နဲ့ Teleprinter တွေ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ၂၀ ရာစု အတောအတွင်းတွင် သိပ္ပံပညာသည် များစွာတိုးတက်မှုရှိလာခဲ့ပြီး [[:en:Analog Computer|Analog Computer]] များလည်း တိုးတက်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၎င်း Analog Computer များသည် Programmable မဖြစ်သည့်အပြင် အခုခေတ် Digital  များ၏ တိကျသော စွမ်းဆောင်ရည်များလည်း ပါဝင်ခြင်းမရှိသေးပေ။


{{Early computer characteristics}}

== ပရိုဂရမ် ==

ခေတ်ပေါ်ကွန်ပျူတာများနှင့် အခြားသော စက်ကိရိယာများ၏ အဓိကကွာခြားချက်မှာ ခေတ်ပေါ် ကွန်ပျူတာများ၏ ညွှန်ကြားချက်များကို လိုအပ်သလို ပြောင်းလဲပြင်ဆင် ရေးသားနိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ တစ်နည်းအားဖြင့်ဆိုသော် (ခေတ်ပေါ်)ကွန်ပျူတာများကို စိတ်ကြိုက် ညွှန်ကြားချက်များ ပေး၍ လိုရာကို ဆောင်ရွက်စေနိုင်သည်။ ဗွန်နူမန် (von Neumann) တည်ဆောက်ပုံစနစ်ကို အခြေခံသော ခေတ်ပေါ်ကွန်ပျူတာ အများစုတွင် ကွန်ပျူတာ ညွှန်ကြားချက်များကို ကွန်ပျူတာ ဘာသာစကားများသုံး၍ ရေးသားခိုင်းစေနိုင်သည်။ 

ကွန်ပျူတာပရိုဂရမ်ဆိုသည်မှာ အမှန်တော့ ညွှန်ကြားချက်များ အစုအဝေးကြီးမျှသာ ဖြစ်သည်။ အချို့ပရိုဂရမ်များတွင် ညွှန်ကြားချက် အနည်းငယ်မျှသာ ပါဝင်နေနိုင်သလို browser၊ စာစီစာရိုက် စသည့်ကဲ့သို့ ပရိုဂရမ်များတွင် ညွှန်ကြားချက်ပေါင်း သန်းချီ၍လည်း ပါဝင်နေနိုင်သည်။ ခေတ်ပေါ်ကွန်ပျူတာများသည် စက္ကန့်ပိုင်းမျှအချိန်အတွင်း ညွှန်ကြားချက်များ သန်းထောင်ချီ၍ ဆောင်ရွက်တွက်ချက်နိုင်ပြီး အမှားအယွင်းလည်း မရှိသလောက်ပင် ဖြစ်သည်။ ညွှန်ကြားချက်များ သန်းပေါင်းများစွာ ပါရှိသည့် ပရိုဂရမ် အကြီးစားများကို ပရိုဂရမ်မာ မြောက်မြားစွာသုံး၍ နှစ်ပေါင်းများစွာ အချိန်ယူကာ ရေးသားရပြီး ဆောင်ရွက်ရမည့် လုပ်ငန်း၏ ရှုပ်ထွေးမှုပေါ် မူတည်၍ အမှားအယွင်းများ ပါစမြဲပင် ဖြစ်သည်။ 

=== ပရိုဂရမ် တည်ဆောက်ပုံ ===
{{Main|ကွန်ပျူတာ ပရိုဂရမ်|ကွန်ပျူတာ ပရိုဂရမ်ရေးခြင်း}}

ပုံမှန်အားဖြင့် ကွန်ပျူတာညွှန်ကြားချက်များမှာ ရိုးရှင်းပါသည်။ ဥပမာ ဂဏန်းတစ်ခုနှင့် တစ်ခုပေါင်းခြင်း၊ အချက်အလက်များကို တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ရွှေ့ခြင်း၊ ကွန်ပျူတာနှင့် တွဲဖက်သုံးကိရိယာများကို အချက်ပြခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ ထိုညွှန်ကြားချက်များကို ကွန်ပျူတာ၏ မှတ်ဉာဏ်မှ ဖတ်ယူပြီး ဖတ်ယူရရှိသည့် အစဉ်အတိုင်း အတွက်အချက် အစိတ်အပိုင်းက တစ်ခုပြီးတစ်ခု ဆောင်ရွက်သည်။ သို့သော် အထူးညွှန်ကြားချက်များကို သုံး၍ ရှေ့သို့ ကျော်၍သော်လည်းကောင်း၊ နောက်သို့ ဆုတ်၍သော်လည်းကောင်း ပရိုဂရမ်အတွင်းရှိ အခြားနေရာများကို ဆောင်ရွက်ရန် ခိုင်းစေနိုင်သည်။ ထိုသို့သော် ညွှန်ကြားချက်များကို အခုန်ညွှန်ကြားချက်များဟု ခေါ်သည်။ အခုန်ညွှန်ကြားချက်များကို သူ့မတိုင်မှီအရင် ညွှန်ကြားချက်များကို တွက်ချက်ရရှိထားသည့် ရလဒ်များပေါ်မူတည်၍ အခြေအနေအလိုက် ခုန်ကျော်ရန်လည်း ခိုင်းစေနိုင်သည်။ Many computers directly support subroutines by providing a type of jump that &quot;remembers&quot; the location it jumped from and another instruction to return to the instruction following that jump instruction.

တစ်နည်းအားဖြင့် ပရိုဂရမ်များကို တွက်ချက်ဆောင်ရွက်ခြင်းသည် စာအုပ်တစ်အုပ်ကို ဖတ်သည်နှင့် တူသည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် စာအုပ်တွင်းရှိ စာလုံး၊ စာကြောင်းများကို အစီအစဉ်တကျ ဖတ်လေ့ရှိကြသော်လည်း တစ်ခါတစ်ရံတွင် နောက်သို့ ပြန်လှန်ဖတ်ခြင်း၊ စိတ်မဝင်စားသည့် စာပိုဒ်များကိုလည်း ကျော်ဖတ်ခြင်းများကို ပြုလုပ်တတ်ကြသည်။ ထိုနည်းတူစွာ ကွန်ပျူတာများသည်လည်း တစ်ခါတစ်ရံ ညွှန်ကြားချက်များကို အခြေအနေပေါ်မူတည်၍ ရှေ့ကျော်၊ နောက်ကျော် ထပ်ကာတလဲလဲ ဆောင်ရွက်တတ်သည်။ ဤသည်ကို ပရိုဂရမ်ဆောင်ရွက်မှု စီးဆင်းပုံ (flow of control) ဟုခေါ်သည်။ ထိုသို့ ခုန်ပြန်ကျော်လွှားပြီး ညွှန်ကြားချက်များကို ထပ်ကာတလဲလဲ ဆောင်ရွက်နိုင်ခြင်းကြောင့် ကွန်ပျူတာများသည် လူသားများ၏ ထိန်းကွပ်မှုမပါပဲ အလိုအလျောက် လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို ဆောင်ရွက်နိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။

ဥပမာအားဖြင့် လူတစ်ဦးသည် အိတ်ဆောင်ဂဏန်းတွက်စက်ကို သုံး၍ ဂဏန်းနှစ်ခု ပေါင်းခြင်းစသည့် အခြေခံဂဏန်းသင်္ချာများကို ခလုပ်တစ်ခု၊ နှစ်ခု နှိပ်၍ လွယ်လင့်တကူ တွက်ချက်နိုင်သည်။ သို့သော် ၁မှ ၁၀⁠၀၀ကြားတွင်းရှိ ဂဏန်းအားလုံးကို ဂဏန်းတွက်စက်ဖြင့် ပေါင်းလိုပါက ခလုပ်များကို အကြိမ်ပေါင်းများစွာနှိပ်ရန် လိုအပ်ပြီး ခလုပ်များ မှားယွင်းနှိပ်မိခြင်းများ ဖြစ်နိုင်သလို အချိန်ကုန်လူပင်ပန်းစရာပင် ဖြစ်သည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင်မူ ကွန်ပျူတာများကို ထိုသို့ပေါင်းရန်ကို ညွှန်ကြားချက် အနည်းငယ်မျှသုံး၍ လွယ်လင့်တကူ ခိုင်းစေနိုင်သည်။ 
{{-}}
       mov #0, sum      ; sum ကို သုညလို့ သတ်မှတ်ပါ။
       mov #1, num      ; num ကို တစ်လို့ သတ်မှတ်ပါ။
 loop: add num, sum     ; num ကို  sum ထဲ ပေါင်းထည့်ပါ။
       add #1, num      ; num ကို တစ်ပေါင်းပါ။
       cmp num, #1000   ; num နှင့် ၁၀⁠၀၀ ကို နှိုင်းယှဉ်ပါ။
       ble loop         ; num &lt;= 1000, 'loop' သို့ နောက်ပြန်သွားပါ။
       halt             ; ပရိုဂရမ်ကို ရပ်ပါ။

အထက်ပါ ပရိုဂရမ်ကို စတင်လိုက်ပါက ကွန်ပျူတာက ထပ်တလဲလဲ ပေါင်းတွက်ရမည့် အပိုင်းကို လူအကူအညီ ကွပ်ကဲမှု မပါပဲ အလိုအလျောက် တွက်ချက်ပေးပါမည်။ ထိုတွက်ချက်မှုသည် အမှားအယွင်းကင်းသလို ခေတ်ပေါ်ကွန်ပျူတာအများစုသည် ထိုတွက်ချက်မှုကို တစ်စက္ကန့်၏ အပုံတစ်သန်းပုံ တစ်ပုံမျှအတွင်း ဆောင်ရွက်နိုင်ပါလိမ့်မည်။&lt;ref&gt;This program was written similarly to those for the [[PDP-11]] [[minicomputer]] and shows some typical things a computer can do. All the text after the semicolons are [[Comment (computer programming)|comments]] for the benefit of human readers. These have no significance to the computer and are ignored. {{harv|Digital Equipment Corporation|1972}}&lt;/ref&gt;

= အလုပ်လုပ်ပုံများ =

ယေဘုယျသုံး တွင် အဓိက လေးမျိုးမှာ [[ဂဏန်း သင်္ချာ နှင့် လော့ဂျစ် အစိတ်အပိုင်း]] (arithmetic and logic unit)၊ [[ထိန်းချူပ် အစိတ်အပိုင်း]] (control unit)၊ [[မှတ်ဉာဏ်]](Memory Device) နှင့် အသွင်း အထုတ် ကိရိယာ (I/O) များတို့ ဖြစ်သည်။ ၎င်း အစိတ်အပိုင်း တို့ကို [[ဝါယာကြိုး]]များ အတွဲလိုက်ဖြစ်သော [[ဘတ်စ်]] များ ဖြင့် တွယ်ချိတ်ထားသည်။ 

== ထိန်းချုပ် ဌာန ==
{{main | စီပီယူ}}
ထိန်းချုပ် ဌာန (control unit, often called a control system or Central Processing Unit CPU) သို့မဟုတ် စီပီယူ သည် ၏ အစိတ်အပိုင်း မျိုးစုံကို လမ်းဆောင်သည်။ ၎င်းသည် [[ပရိုဂရမ်]] ၏ [[ညွှန်ကြားချက်]]များကို တစ်ကြောင်းခြင်း ဖတ်ရှု ပြီး အဓိပ္ပာယ် ပြန်သည်။ ထိန်းချူပ် ဌာနသည် အဆင့်မြင့်သော များတွင် ၎င်းညွှန်ကြားချက် အစဉ်များကို မြန်ဆန်စေရန်အတွက် ခုန်ကျော် ဖတ်ရှု ခြင်း လုပ်လေ့ရှိသည်။

ထိန်းချုပ်ဌာန ၏ အဓိက မှာ [[ပရိုဂရမ် ကောင်တာ]]၊ နောက် ညွှန်ကြားချက် ကို ဘယ်နေရာမှ ဖက်ရှုမည် ကို မှတ်သားထားသော အထူး သိုလှောင်ရာ [[ရာဂျစ်စတာ]] တို့ဖြစ်သည်။

[[File:MIPS32_instruction.png‎  | thumb | 400px | [[MIPS architecture]] ၏ ညွှန်ကြားချက် ကို ထိန်းချူပ် ဌာနမှ ဖတ်ရှုပုံ ဖော်ပြသော ပုံကြမ်း]]
ထိန်းချုပ် ဌာန၏ အလုပ်များမှာ နောက် စီပီယူများတွင် ကွာခြားနိုင်သော်လည်း အခြေခံမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။ 
# [[ပရိုဂရမ် ကောင်တာ]] ညွှန်ပြသော အခန်းမှ လာမည့် ညွှန်ကြားချက် (instruction) ကုဒ်ကို ဖတ်ပါ။
# ၎င်းညွှန်ကြားချက် ကုဒ်ကို အဓိပ္ပာယ် ပြန်ပြီး [[အမိန့်ပေးချက်]] (command) များ သို့မဟုတ် အခြားစက်များ၏ အဝင်လှိုင်း (signal) များ အဖြစ် လုပ်ဆောင်ပါ။
# ညွှန်ကြားချက် အသစ်ရေးရန် [[ပရိုဂရမ် ကောင်တာ]]ကို တစ်ခုမြင့်ပါ။ 
# ညွှန်ကြားချက် ပါလျှင် မှတ်ဉာဏ်(Memory Device) အခန်းများမှ အချက်အလက်များကို ဖတ်ပါ။ များသောအားဖြင့် ၎င်းဖက်ရှုရမည့် အခန်းနံပါတ်ကို ညွှန်ကြားချက် ကုဒ် ထဲမှာပင် သိမ်းဆည်းလေ့ရှိသည်။ 
# ညွှန်ကြားချက် သည် [[အေအယ်လ်ယူ]] သို့မဟုတ် အထူးစက်များမှ လုပ်ဆောင်ချက်များ လိုအပ်လျှင် ၎င်းစက်အား မောင်းနှင်ပါ။ 
# အေအယ်လ်ယူမှ အဖြေကို မှတ်ဉာဏ်(Memory Device)တွင်းသို့ ပြန်လည်သိမ်းဆည်းပါ သို့မဟုတ် [[ပရင့်တာ]] ကဲ့သို့ ပုံနှိပ်စက် များတွင် ထုတ်ပါ။
# အစ အဆင့် (၁) သို့ ပြန်သွားပါ။

== ဂဏန်းသင်္ချာ နှင့် လော့ဂျစ်ဌာန ==

{{main | Arithmetic logic unit | အေယ်လ်ယူ}}
ဂဏန်း သင်္ချာ နှင့် လော့ဂျစ် အစိတ်အပိုင်း (Arithmetic and logic unit, ALU) ခေါ် ''အေအယ်လ်ယူ'' သည် ဂဏန်း သင်္ချာ နှင့် လော့ဂျစ် ဆောင်ရွက်မှု အပိုင်း နှစ်ခု ကိုလုပ်ဆောင်သည်။ 

ဂဏန်း သင်္ချာ လုပ်ဆောင်မှုတွင် ALU သည် အခြေခံများဖြစ်သည့် [[အပေါင်း]]၊ [[အနုတ်]]၊ [[အမြှောက်]]၊ [[အစား]]၊ [[တြီဂိုနိုမေတြီ]] [[ဖန်ရှင်]]များ နှင့် [[square root]] တို့ လုပ်ဆောင်သည်။ အချို့သော လုပ်ဆောင်မှု များမှာ [[ကိန်းပြည့်]]များတိုးတာ လုပ်ဆောင်နိုင်ပြီး အချို့မှာ တိကျမှု လျော့ကျနိုင်သော်လည်း [[ဒဿမ ကိန်း]] (floating point) မှ [[ကိန်းစစ်]] (real number) များအထိ လုပ်ဆောင်နိုင်သည်။ သို့သော်၊ မည်သည့် မဆို မည်မျှပင် ခက်ခဲသော အလုပ်ဖြစ်ပါစေ တစ်ဆင့်ခြင်း လွယ်ကူသော အဆင့်များအဖြစ် ပြောင်းလဲစေခြင်းဖြင့် စွမ်းဆောင်နိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် မည်သည့် မဆို ဘယ်လို ဂဏန်းသင်္ချာပြဿနာမဆို ဖြေရှင်းနိုင်ပြီး ၎င်း၏ [[အေယ်လ်ယူ]] က တိုက်ရိုက် ဖြေရှင်း၍မရပါက သွယ်ဝိုက်သောနည်းဖြင့် ဖြေရှင်းနိုင်သည်။ 

အေယ်လ်ယူသည် ဂဏန်းများကို နှိုင်းယှဉ်ပြီး အဖြေကို လော့ဂျစ်များဖြစ်သည့်  [[Logic value|မှားမှန် တန်ဖိုး]] အဖြစ်လည်း အဖြေထုတ်နိုင်သည်။  [[Boolean logic|လော့ဂျစ် လုပ်ဆောင်မှုများ]]မှာ  [[logical conjunction|AND]]၊ [[logical disjunction|OR]]၊ [[Exclusive disjunction|XOR]] နှင့် [[logical negation|NOT]] တို့ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် ခက်ခဲသော [[conditional statement|စဉ်းစား ဆင်ခြင်မှုများ]] နှင့် [[Boolean logic|လော့ဂျစ် လုပ်ဆောင်မှုများ]] အတွက် အသုံးဝင်သည်။

[[စူပါ ကွန်ပျူတာ]]များသည် အေအယ်လ်ယူ များစွာပါပြီး တစ်ပြိုင်နက်တည်း များစွာသော ညွှန်ကြားချက်များကို လုပ်ဆောင်နိုင်သည်။ ကွန်ပျူတာတွင် [[SIMD]] နှင့် [[MIMD]] များပါလျှင် [[Graphics processing unit|ဂျီပီယူ]] ခေါ် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်မှုများတွင် အေယ်လ်ယူက [[Vector (geometric)|ဗက်တာ]] နှင့် [[Matrix (mathematics)|မတ်ထရစ်]] တို့အတွက် ဂဏန်းသင်္ချာနည်းအဖြစ် ကူညီလုပ်ဆောင်ပေးသည်။

== မှတ်ဉာဏ်(Memory Device) ==
{{main | ကွန်ပျူတာ မှတ်ဉာဏ်}}
[[File:Magnetic core.jpg| thumb | 250px | [[သံလိုက် ချက်မ မီမိုရီ]] မှာ ၁၉၆၀ များအထိ တစ်ချိန်က ကျော်ကြားခဲ့သော အဓိက ကွန်ပျူတာ မှတ်ဉာဏ်(Memory Device) ဖြစ်ပြီး ယခုခေတ်တွင် ဆီမီးကွန်ဓာတ်တာ မှတ်ဉာဏ် အဖြစ် ပြောင်းသုံးသည်]]
ကွန်ပျူတာ မှတ်ဉာဏ် တစ်ခုကို ဂဏန်းများ ပို့သွင်း သို့မဟုတ် ဖတ်ရှုနိုင်သည့် အခန်းငယ် အတန်းများ အဖြစ် မြင်နိုင်သည်။ အခန်းတိုင်းတွင် လိပ်စာ (address) တစ်ခု ရှိပြီး ဂဏန်းတစ်လုံးသာ မှတ်ယူနိုင်သည်။ ကွန်ပျူတာကို အခန်းနံပါတ် ၁၃၅၇ တွင် ဂဏန်း ၁၂၃ ရေးပါဟုလည်းကောင်း၊ အခန်းနံပါတ် ၁၃၅၇ မှဂဏန်းကို အခန်းနံပါတ် ၂၄၅၆ မှဂဏန်း ဖြင့်ပေါင်း၍ အခန်းနံပါတ် ၁၅၉၅ သို့ ရေးပါဟုလည်းကောင်း ညွှန်ကြားနိုင်သည်။ ၎င်းဂဏန်းမှာ လက်တွေ့အားဖြင့် မည်သည့်ကိုမဆို ရည်ညွှန်းနိုင်သည်။ ဂဏန်းနံပါတ်များသာမက ကွန်ပျူတာ  [[ညွှန်ကြားချက်]] များပင် ဂဏန်း အဖြစ် အလွယ်တကူ မှတ်ယူနိုင်သည်။ [[စီပီယူ]] အနေဖြင့် ၎င်းဂဏန်းမှာ မည်သည့် အကြောင်းဖြစ်သည်ဟု မခွဲခြားသောကြောင့် [[ပရိုဂရမ်]]ရေးသူ အနေဖြင့် မှတ်ဉာဏ် ကို ဂဏန်းအဖြစ်ထားပြီး စွယ်စုံ သုံးနိုင်သည်။ 

ခေတ်ပေါ် ကွန်ပျုတာ အားလုံးနီးပါးသည်မှတ်ဉာဏ်အခန်းများ၏ ရှစ်ခုပါ ဘစ် ([[bit]]) များကို ဘိုက် ([[byte]]) ခေါ် အစုအဖြစ် ထားရှိသိမ်းပေးသည်။ ဘိုက် တစ်ခုသည် ၀မှ ၂၅၅ အထိ၎င်း သို့မဟုတ် -၁၂၈ မှ +၁၂၇ အထိ၎င်း ၂၅၆ မျိုး မှတ်ယူနိုင်သည်။ ပို၍ကြီးသော [[ဂဏန်း]]များ ကိုမှတ်ယူရန် နောက် ဘိုက် တစ်ခု ထပ်ယူနိုင်သည်။ များသောအားဖြင့် ၂ ခု၊ ၄ ခု သို့မဟုတ် ၈ ခု တို့ဖြစ်ကြသည်။ အနှုတ် ဂဏန်းများကို မှတ်ယူရန် [[Two's complement]] သင်္ကေတ ကို အသုံးပြုရန်လိုအပ်သည်။ ကွန်ပျုတာ တစ်ခုသည် မည်သည့် အကြောင်းအရာမဆို [[ကိန်း]] ဖြစ်သာဖော်ပြ၍ရပါက သိမ်းပေးထားနိုင်သည်။ ခေတ်ပေါ် ကွန်ပျုတာများသည် မီမိုရီ ဘိုက်ပေါင်း ဘီလီရမ် သို့မဟုတ် ထရီလီရမ် အထိပင် ရှိကြသည်။

စီပီယူတွင် အထူးပြုလုပ်ထားသော ပင်မ မီမိုရီထက် များစွာ လျင်မြန်စွာ ရေးဖတ်နိုင်သော  [[Processor register|ရီဂျစ်စတာ မီမိုရီ]] ပါရှိသည်။ များသောအားဖြင့် စီပီယူ အမျိုးအစားပေါ် မှုတည်၍ ရီဂျစ်စတာ မီမိုရီပေါင်း တစ်ရာမှ နှစ်ရာ အထိ ပါရှိသည်။ ရီဂျစ်စတာ မီမိုရီကို မကြာခဏ အသုံးပြုသော ဒေတာ များကို ပင်မ မီမိုရီ သုံးရန်မလိုပဲ ဖတ်ရှုရန် သုံးသည်။

ကွန်ပျုတာ မီမိုရီတွင် အဓိက နှစ်မျိုးတို့မှာ [[random access memory]] ခေါ် RAM နှင့် [[read-only memory]] ခေါ် ROM တို့ ဖြစ်ကြသည်။ RAM ကို စီပီယူ အနေဖြင့် လိုအပ်သလို ရေးနိုင်ဖတ်နိုင်သော်လည်း ROM သည် အပြီးရေးသွင်းထားပြီး စီပီယူ အနေဖြင့် မရေးသားနိုင်ပဲ ဖတ်ရုံသာ ဖတ်နိုင်သည်။ များသောအားဖြင့် RAM ရှိ မှတ်သားထားသည်များကို ကွန်ပျုတာပိတ်သည်နှင့် ပျက်သွားသည်။ ROM ရှိ မှတ်သားထားသည်များမှာ ဆက်လက်ကျန်ရှိသည်။ ကွန်ပျုတာတွင် ROM သည် [[BIOS]] ခေါ် အထူး ပရိုဂရမ် မှ [[စက်မောင်းစနစ်]] ကို [[hard disk drive]] မှ RAM ပေါ်သို့ တင်ရန် ကွန်ပျုတာဖွင့်တိုင်း သုံးသည်။

== အသွင်းအထုတ် ကိရိယာများ (Input/ Output) ==

I/O ခေါ် အသွင်း အထုတ် ကိရိယာများ သည် ပြင်ပ အရာများနှင့် ကွန်ပျူတာ တို့ သတင်း အချက်အလက် အပြန်အလှန် သယ်ယူရာ အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သည်။ ကွန်ပျူတာ၏ အသွင်း အထုတ် ပြုရာ ကိရိယာ ကို [[peripheral]] ဟု ခေါ်သည်။ [[တစ်ယောက်သုံး ကွန်ပျူတာ]] တစ်ခုတွင် အသွင်း ကိရိယာများ ဖြစ်သော [[ကီးဘုတ်]]၊ [[မောက်စ်]] နှင့် အထုတ် ကိရိယာများ ဖြစ်သော [[မော်နီတာ]]၊ [[ပရင်တာ]] တို့ ထုံးစံအားဖြင့် ပါသည်။

= အခြား အကြောင်းအရာများ =
== Hardware ==
Computer ရဲ့ထိတွေ့ကိုင်တွယ်နိုင်သော အစိတ်အပိုင်းများသည် [[Computer Hardware]] များဖြစ်သည်။

== ဆော့ဖ်ဝဲလ် ==
NissanclaperComputer Hardware များကိုအလုပ် ခိုင်းစေနိုင်ရန်အတွက် စီစဉ်ဖန်တီးထားသော ညွှန်ကြားချက်များ (Instructions) အမိန့်များ (Commands) သည် [[ကွန်ပျူတာ ဆော့ဖ်ဝဲလ်]] များဖြစ်ကြသည်။ ဥပမာတစ်ခုပြရလျှင် စီဒီချပ်သည် အမာထည်(Hardware) ဖြစ်ပြီး၊ ယင်းစီဒီထဲရှိ သီချင်းများ၊ ရုပ်ရှင်များသည် အပျော့ထည်(Software) များဖြစ်ကြသည်။

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+'''[[Computer software]]'''
|-
| rowspan=&quot;7&quot; | [[Operating System]] || [[Unix]]/[[Berkeley Software Distribution|BSD]] || [[UNIX System V]], [[AIX operating system|AIX]], [[HP-UX]], [[Solaris Operating System|Solaris]] ([[SunOS]]), [[IRIX]], [[List of BSD operating systems]]
|-
| [[GNU]]/[[Linux]] || [[List of Linux distributions]], [[Comparison of Linux distributions]]
|-
| [[မိုက်ခရိုဆော့ဖ် ဝင်းဒိုးစ်|Microsoft Windows]] || [[Windows 95]], [[Windows 98]], [[Windows NT]], [[Windows 2000]], [[Windows XP]], [[Windows Vista]],[[Windows 7]], [[Windows CE]], Windows 8, Windows 10
|-
| [[DOS]] || [[86-DOS]] (QDOS), [[PC-DOS]], [[MS-DOS]], [[FreeDOS]]
|-
| [[Mac OS]] || [[Mac OS|Mac OS classic]], [[Mac OS X]]
|-
| [[Embedded operating system|Embedded]] and [[Real-time operating system|real-time]] || [[List of operating systems#Embedded|List of embedded operating systems]]
|-
| Experimental || [[Amoeba distributed operating system|Amoeba]], [[Oberon operating system|Oberon]]/[[Bluebottle OS|Bluebottle]], [[Plan 9 from Bell Labs]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Library (computing)|Library]] || [[Multimedia]] || [[DirectX]], [[OpenGL]], [[OpenAL]]
|-
| Programming library || [[C standard library]], [[Standard template library]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Data (computing)|Data]] || [[Protocol (computing)|Protocol]] || [[TCP/IP]], [[Kermit (protocol)|Kermit]], [[FTP]], [[HTTP]], [[SMTP]]
|-
| [[File format]] || [[HTML]], [[XML]], [[JPEG]], [[MPEG]], [[Portable Network Graphics|PNG]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | [[User interface]] || [[Graphical user interface]] ([[WIMP (computing)|WIMP]]) || [[Microsoft Windows]], [[GNOME]], [[KDE]], [[QNX|QNX Photon]], [[Common Desktop Environment|CDE]], [[Graphical Environment Manager|GEM]]
|-
| [[Text user interface]] || [[Command line interface]], [[Shell (computing)|shells]]
|-
| rowspan=&quot;9&quot; | [[Application software|Application]] || [[Office suite]] || [[Word processing]], [[Desktop publishing]], [[Presentation program]], [[Database management system]], Scheduling &amp; Time management, [[Spreadsheet]], [[Accounting software]]
|-
| [[Internet]] Access || [[Web browser|Browser]], [[E-mail client]], [[Web server]], [[Mail transfer agent]], [[Instant messaging]]
|-
| Design and manufacturing || [[Computer-aided design]], [[Computer-aided manufacturing]], Plant management, Robotic manufacturing, Supply chain management
|-
| [[Computer graphics|Graphics]] || [[Raster graphics editor]], [[Vector graphics editor]], [[3D modeler]], [[Animation software|Animation editor]], [[3D computer graphics]], [[Video editing]], [[Image processing]]
|-
| [[Digital audio|Audio]] || [[Digital audio editor]], [[Audio player (software)|Audio playback]], Mixing, [[Software synthesizer|Audio synthesis]], [[Computer music]]
|-
| [[Software Engineering]] || [[Compiler]], [[Assembly language#Assembler|Assembler]], [[Interpreter (computing)|Interpreter]], [[Debugger]], [[Text Editor]], [[Integrated development environment]], [[Performance analysis]], [[Revision control]], [[Software configuration management]]
|-
| Educational || [[Edutainment]], [[Educational game]], [[Serious game]], [[Flight simulator]]
|-
| [[Computer and video games|Games]] || [[Strategy game|Strategy]], Arcade, [[Computer puzzle game|Puzzle]], Simulation, [[First-person shooter]], [[Platform game|Platform]], [[Massively multiplayer online game|Massively multiplayer]], [[Interactive fiction]]
|-
| Misc || [[Artificial intelligence]], [[Antivirus software]], [[Malware scanner]], [[Installer]]/[[Package management system]]s, [[File manager]]
|}
[[File:Personal computer, exploded 6.svg| thumb| 300px | ကွန်ပျူတာ၏ အစိတ်အပိုင်းများ]]

=== Firmware ===
[[Firmware]] သည် ပထမဦးစွာ Hardware များကို သက်ဝင်လှုပ်ရှားစေပြီး Software များကအလုပ်စေခိုင်းစေနိုင်ရန် ကြားခံ ဆောင်ရွက်ပေးသော ညွှန်ကြားချက်များ (Instructions) ဖြစ်သည်။ Firmware သည် Hardware နှင့် Software ကြားမှ [[Interface]] တစ်ခုဖြစ်သည်။

== ကွန်ပျူတာများ အလုပ်လုပ်ပုံ ==
[[ဖိုင်:Lcii-system.jpg|thumb]]
အခြေခံအားဖြင့် ကွန်ပျူတာများသည် အောက်ပါ အခြေခံ အဆင့်(၆)ချက်ကို လုပ်ဆောင်ပြီး အသုံးပြုရန် အဆင်သင့်အနေအထားသို့ ရောက်ရှိသည် -

အဆင့်(၁)-PSU - Power Supply Unit (PSU) မှ AC (Alternating Current) Voltage ကိုလက်ခံရယူပြီး DC (Direct Current) Voltage (၅)မျိုးကို ထုတ်ပေးသည်။

အဆင့်(၂) Motherboard - Motherboard သည် PSU မှ ထုတ်ပေးသော Voltage ကို + (or) -  5% Error ရှိ/မရှိ စစ်ဆေးပြီး 4.7 V နှင့် 5.25 V အတွင်းရှိမှသာ PSU သို့ PG (Power Good Signal) ပြန်ပို့သည်။ PG မရရှိပါက ထိုအဆင့်မှ ဆက်မတက်တော့ပါ။

အဆင့်(၃)Crystal - ဝင်လာသည့်ဗို့အားကြောင့် Motherboard ရှိ Crystal (လှိုင်းထုတ်ကရိယာ)အတွင်းရှိ သလင်းကျောက်ပြား တုန်ခါမှုဖြစ်ပေါ်လာပြီး Analog လှိုင်း 14.31 MHz ထုတ်ပေးသည်။

အဆင့်(၄)-Clock Generator – Crystal မှ ထုတ်ပေးသည့် Analog လှိုင်းအား Clock Generator IC မှ Digital Clock အဖြစ်ပြောင်းပေးသည်။

အဆင့်(၅)-Digital Clock- Digital Clock အား သက်ဆိုင်ရာ Frequency များသို့ အဆတင်၍ Motherboard ပေါ်ရှိ IC, Memory, Processor, ROM-BIOS, Chip set စသည့်အစိတ်အပိုင်း အသီးသီးသို့ ပေးပို့သည်။

အဆင့်(၆)-ROM-BIOS (က) POST (ခ)Boot Strapping (ဂ) Low Level Interfaces
	(က) POST – Power On Self Test - ကွန်ပျူတာမီးဖွင့်ချိန်မှစ၍ ကွန်ပျူတာစနစ်တစ်ခုလုံးတွင် တပ်ဆင်ထားသည့် Standard Devices များအား စတင်စစ်ဆေးပါသည်။ (Memory, Monitor, Keyboard, Hard Disk, CPU, Chip Set,…)
	(ခ) Boot Strapping - ကွန်ပျူတာအား အဆင်သင့်ဖြစ်စေရန် OS (Operating System)အား Memory ပေါ်သို့ တင်ပေးခြင်းကို ဆောင်ရွက်သည်။ (ကွန်ပျူတာစနစ်အား Boot လုပ်ရန် Drive A (System Disk)မှ Boot Record ၏ ပထမ Track, ပထမ Sector တွင်ရှိသော Master Boot Record မှ Boot Strap Program Code ကို Memory ပေါ်သို့တင်ပေးပြီး ၎င်းတွင်ပါရှိသည့် Instruction များအား CPU က ဆက်လက်လုပ်ဆောင်သည်။)
	(ဂ) Low Level Interfaces- BIOS သည် Hardware Devices များအချင်းချင်း အပြန်အလှန်ဆက်သွယ်ဆောင်မှုကို OS နှင့်အတူ ကူညီပံ့ပိုးပေးသည်။ (Memory မှ Hard Disk၊ Hard Disk မှ Memory သို့ Data များ အပြန်အလှန် ပေးပို့ဆက်သွယ်ခြင်းများကို ကူညီပံ့ပိုးပေးသည်)

== ကျမ်းကိုးစာရင်းများ ==
{{reflist}}
{{DEFAULTSORT:က}}

[[Category:ကွန်ပျူတာ| ]]
__INDEX__
__NEWSECTIONLINK__</text>
      <sha1>f9k3oswk1daq6enq5ptc8nprzi35u95</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055199</id>
      <parentid>1055196</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T12:24:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-51529-13</username>
        <id>148616</id>
      </contributor>
      <comment>/* Facebook login */ အပိုင်းသစ်</comment>
      <origin>1055199</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52308" sha1="4b7tw7mh5hamo6z0ikkffpk469wcnaw" xml:space="preserve">{{Infobox|title = ကွန်ပျူတာ
|image = &lt;div style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;
[[File:Acer Aspire 8920 Gemstone.jpg|x81px]][[File:Columbia Supercomputer - NASA Advanced Supercomputing Facility.jpg|x81px]][[File:Intertec Superbrain.jpg|x81px]]&lt;br /&gt;[[File:2010-01-26-technikkrempel-by-RalfR-05.jpg|x79px]][[File:Thinking Machines Connection Machine CM-5 Frostburg 2.jpg|x79px]][[File:G5 supplying Wikipedia via Gigabit at the Lange Nacht der Wissenschaften 2006 in Dresden.JPG|x79px]]&lt;br /&gt;[[File:DM IBM S360.jpg|x77px]][[File:Acorn BBC Master Series Microcomputer.jpg|x77px]][[File:Dell PowerEdge Servers.jpg|x77px]]&lt;/div&gt;
|caption = ခေတ်အဆက်ဆက်မှ ကွန်ပျူတာများနှင့် ၎င်းတို့ကဲ့သို့တွက်ချက်လုပ်ကိုင်သည့် စက်များ}}


'''ကွန်ပျူတာ ({{lang-en|computer}})''' ဆိုသည်မှာ ထည့်သွင်းထားသော [[ကွန်ပျူတာ ပရိုဂရမ်|ပရိုဂရမ်]] သို့မဟုတ် အစီအစဉ်တကျ ညွှန်ကြားချက်များအတိုင်း အချက်အလက်များကို စီမံခန့်ခွဲပေးသော ကိရိယာဖြစ်သည်။ ကွန်ပျူတာများသည် ညွှန်ကြားချက်များပေါ် မူတည်၍ [[ဂဏန်းသင်္ချာ]]နှင့်[[ယုတ္တိဗေဒ]] ဆိုင်ရာတွက်ချက်မှုများကို အစီအစဉ်တကျ အလိုအလျောက် စွမ်းဆောင်နိုင်သည်။ ကွန်ပျူတာတစ်ခုတွင် အခြေခံအားဖြင့် အချက်အလက်များကို သိမ်းဆည်းရန် မှတ်ဉာဏ်၊ ဂဏန်းသင်္ချာနှင့် ယုတ္တိဆိုင်ရာ တွက်ချက်မှုများ ပြုလုပ်သော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုနှင့် ထိုသို့တွက်ချက်မှုများကို မှတ်ဉာဏ်အတွင်း သိမ်းဆည်းထားသော ညွှန်ကြားချက်များအတိုင်း စီစဉ်ကွပ်ကဲပေးသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ပါဝင်သည်။ ကွန်ပျူတာအတွင်းသို့ အချက်အလက်များ ထည့်သွင်းရန်နှင့် ကွန်ပျူတာမှ တွက်ချက်ပေးလိုက်သော အချက်အလက်များကို သိမ်းဆည်းရန် ကွန်ပျူတာ အရံပစ္စည်းများကို အသုံးပြုသည်။ ကွန်ပျူတာ၏ အတွက်အချက် အစိတ်အပိုင်းသည် အချက်အလက်များကို ဖတ်ယူ၊ တွက်ချက်၊ သိမ်းဆည်းရန် ညွှန်ကြားချက်များကို အစီအစဉ်တကျ တစ်ခုပြီးတစ်ခု ဆောင်ရွက်သည်။ အခြေအနေထိန်း ညွှန်ကြားချက်များက ထိုညွှန်ကြားချက်များ၏ ဆောင်ရွက်ပုံ အစီအစဉ်ကို ပြောင်းလဲနိုင်သည်။&lt;p&gt;ပထမဆုံးသော အီလက်ထရောနစ် ကွန်ပျူတာများသည် ၂၀ ရာစု အလယ်ပိုင်းက စတင်ပေါ်ထွန်းခဲ့သည်။ ထိုရှေးဦးကွန်ပျူတာများမှာ အခန်းတစ်ခန်းစာမျှ ကြီးမားပြီး ခေတ်ပေါ်တစ်ကိုယ်ရေသုံး ကွန်ပျူတာ (personal computer-PC) ရာပေါင်းများစွာနှင့် ညီမျှသောစွမ်းအားကို သုံးစွဲခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ်ပေါ် ကွန်ပျူတာများမှာမူ ထိုရှေးဦး ကွန်ပျူတာများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အဆ သန်းပေါင်းများစွာ ပို၍ တွက်ချက်စွမ်းဆောင်နိုင်သည့်အပြင် အရွယ်အစား ပမာဏလည်း အဆပေါင်းများစွာ သေးငယ်သည်။ အချို့ ကွန်ပျူတာများသည် အိတ်ဆောင် သယ်ယူသွားနိုင်လောက်အောက် သေးငယ်ပြီး အားဖြည့်သွင်းရာ၌လည်း ဓာတ်ခဲအသေးစားများကိုပင် အသုံးပြုနိုင်သည်။ နည်းပညာခေတ်၏ ပြယုဂ်များဖြစ်သည့် သဏ္ဌာန်အမျိုးမျိုးရှိသော တစ်ကိုယ်ရေသုံး ကွန်ပျူတာများကို လူအများစုက ''ကွန်ပျူတာ''ဟု ခြုံငုံမှတ်ယူ ခေါ်ဝေါ်နေသော်လည်း အိတ်ဆောင်သီချင်းဖွင့်စက်များမှစ၍ တိုက်ခိုက်ရေးလေယာဉ်များ အထိသော်လည်းကောင်း၊ ကစားစရာအရုပ်များမှ စတင်ကာ [[စက်ရုပ်]] (Robot) များ အဆုံးသော်လည်းကောင်း ကွန်ပျူတာများကို ထည့်သွင်းမြုပ်နှံထားသည်ကို တွေ့ရသည်။&lt;/p&gt;

== သမိုင်း ==
{{copyedit/doc}}
[[File:Jacquard.loom.full.view.jpg|thumb|right|Jacquard၏  ပထမဆုံး အစီစဉ်ဖြင့်စေခိုင်းသော စက်ပစ္စည်းဟုဆိုနိုင်သော ယက်ကန်းစက်]]

ရှေးယခင်က ကွန်ပျူတာကို အမည်တစ်ခု သတ်မှတ်ရန်အလွန် ခက်ခဲခဲ့သည်။ ယခုအချိန်တွင် ကွန်ပျူတာကို အမည်အမျိုးမျိုးဖြင့် သတ်မှတ်‌ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ အစောဆုံးတွက်ချက်မှုပစ္စည်းသည် အရိုးထွင်းစာပုံစံဖြစ်နိုင်ခြေရှိပြီး နောက်ပိုင်း မြေဆီဩဇာကောင်းခဲ့သော လခြမ်းဒေသ(ယခု- အီရန်၊အီရတ်၊တူရကီ၊ဆီးရီးယားစသည့်ဒေသတဝိုက်)က မှတ်တမ်းများတွင် အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်များ၊ မျိုးစေ့များ စသည်တို့ကိုရေတွက်မှတ်တမ်းပြုရာ၌သုံးသော ရွှံ့စေးလုံးလေးများ၊ ရွှံ့စေးဒုချွန်လေးများပါဝင်ကြပြီး ထိုပစ္စည်းလေးများကို မဖုတ်ရသေးသော ရွှံ့ဘူးများတွင်အလုံပိတ်ထည့်ထားကြသည်။ &lt;ref&gt;According to {{harvnb|Schmandt-Besserat|1981}}, these clay containers contained tokens, the total of which were the count of objects being transferred. The containers thus served as something of a [[bill of lading]] or an accounts book. In order to avoid breaking open the containers, first, clay impressions of the tokens were placed on the outside of the containers, for the count; the shapes of the impressions were abstracted into stylized marks; finally, the abstract marks were systematically used as numerals; these numerals were finally formalized as numbers. Eventually ([http://www.laits.utexas.edu/ghazal/Chap1/dsb/chapter1.html Schmandt-Besserat estimates it took 4000 years] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120130084757/http://www.laits.utexas.edu/ghazal/Chap1/dsb/chapter1.html|date=30 January 2012}} ) the marks on the outside of the containers were all that were needed to convey the count, and the clay containers evolved into clay tablets with marks for the count.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|first=Eleanor|last=Robson|author-link=Eleanor Robson|year=2008|title=Mathematics in Ancient Iraq|isbn=978-0-691-09182-2}}. p.&amp;nbsp;5: calculi were in use in Iraq for primitive accounting systems as early as 3200–3000 BCE, with commodity-specific counting representation systems. Balanced accounting was in use by 3000–2350 BCE, and a [[sexagesimal number system]] was in use 2350–2000 BCE.&lt;/ref&gt; တရုတ်ပြည်ကဲ့သို့ အရှေ့အာရှ၌ ရေတွက်ရာတွင်သုံးသော မျည်းဖျောင့်တိုဖြင့်ဆွဲခြစ်မှတ်သားခြင်း(နမူနာ- [[File:Counting rod v1.png]][[File:Counting rod v8.png]], [[File:Counting rod h8.png]][[File:Counting rod v1.png]], [[File:Counting rod h4.png]][[File:Counting rod v5.png]])သည်လည်း တွက်ချက်မှုသဘော ဥပမာတစ်ခုဖြစ်၏။

တွက်ချက်မှုပိုင်းအတွက် မူလအစက ''တွက်ချက်ပေသီး''(Abacus)များကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ ပေသီးသည် ပထမဆုံးဂဏန်းပေါင်းစက်ပင်ဖြစ်သည်။ ရိုမန်ပုံစံ ထိုတွက်ချက်ပေသီးစက်မျိုးကို ဘီစီ ၂၄၀၀ခန့်က ဘာဘီလုံခေတ်(Babylonia)တွင်သုံးသော ပစ္စည်းများမှတဆင့်တီထွင်ခဲ့ကြသည်။ ဂရိပုံစံပေသီးတွက်စက်ကို ဘီစီ ငါးရာစုခန့်&lt;ref&gt;{{cite book | last = Ifrah | first = Georges | year = 2001 | title = The Universal History of Computing: From the Abacus to the Quantum Computer | publisher = John Wiley &amp; Sons, Inc. | location = New York, NY | isbn = 978-0-471-39671-0 |page = 15 | url = https://archive.org/details/unset0000unse_w3q2 }}&lt;/ref&gt;၊ တရုတ်ပုံစံပေသီးတွက်စက်ကို ဘီစီ နှစ်ရာစုခန့်၌ သုံးခဲ့ကြောင်း&lt;ref&gt;{{cite book | last = Ifrah | first = Georges | year = 2001 | title = The Universal History of Computing: From the Abacus to the Quantum Computer | publisher = John Wiley &amp; Sons, Inc. | location = New York, NY | isbn = 978-0-471-39671-0 |page = 17 | url = https://archive.org/details/unset0000unse_w3q2 }}&lt;/ref&gt; သက်သေအထောက်အထားများမှတစ်ဆင့် သိရသည်။

အလယ်ခေတ်အရောက်တွင် ဥရောပ သင်္ချာ နှင့် အင်ဂျင်နီယာ ပညာရှင်  Wilhelm Schickard က ၁၆၂၃ခုနှစ် တွင် ပထမဆုံး စက်ပစ္စည်းနှင့်တွက်ချက်သောဂဏန်းပေါင်းစက်(Calculators) တစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်းယခုခေတ်တွင် ၎င်း ကိရိယာDevice ကို (Calculators) ဟုခေါ်ဆို၍ မရတော့ပေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ၎င်းကိရိယာသည် Programme ပါဝင်ခြင်းမရှိသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ၁၈၀၁ ခုနှစ် တွင်  Joseph Marie Jacquard သည် Textile ယက်ကန်းစက်ကို အခြေခံပြီး Punched Paper Cards Series ကို အသုံးပြုပြီး သူ၏ ယက်ကန်းစက်ကို အလိုအ‌​လျောက် အလုပ်လုပ်စေခဲ့သည်။ Jacquard ၏ ယက်ကန်းစက်မှ ရလဒ်သည်  ဖြစ်ပေါ်တိုးတက်လာစေဖို့ရန် အကြောင်းရင်း တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ၁၈၃၇ ခုနှစ် တွင် Charles Babbage သည် Programmable Mechanical Computer ကို စတင် Design ရေးဆွဲခဲ့သည်။ Analytical Engine ဟုအမည်ပေးခဲ့သည်။ ၁၈၉၀ ခုနှစ် အရောက်တွင် US Census က Punched Card အတွက် ကြီးမားသော Scale Automated Data Processing  စွမ်းဆောင်ရည်ရှိအောင် Tabulating Machines ကို Herman Hollerith က Designed ရေးဆွဲခဲ့သည်။
Computing Tabulating Recording Corporation ( ယခုအခါ [[:en:IBM|IBM]] ဖြစ်လာသည် ) က ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစု အကုန်အရောက်တွင် IBMများသည် အသုံးဝင်သောအရာတစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်။  ၎င်းသည် လူတို့အတွက်လိုအပ်လျက်ရှိ‌နေသည်ကို သက်သေပြလိုက်ခြင်းဖြစ်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် Punched Card, Boolean Algebra], The Vacuum Tube (Thermionic Value) နဲ့ Teleprinter တွေ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ၂၀ ရာစု အတောအတွင်းတွင် သိပ္ပံပညာသည် များစွာတိုးတက်မှုရှိလာခဲ့ပြီး [[:en:Analog Computer|Analog Computer]] များလည်း တိုးတက်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၎င်း Analog Computer များသည် Programmable မဖြစ်သည့်အပြင် အခုခေတ် Digital  များ၏ တိကျသော စွမ်းဆောင်ရည်များလည်း ပါဝင်ခြင်းမရှိသေးပေ။


{{Early computer characteristics}}

== ပရိုဂရမ် ==

ခေတ်ပေါ်ကွန်ပျူတာများနှင့် အခြားသော စက်ကိရိယာများ၏ အဓိကကွာခြားချက်မှာ ခေတ်ပေါ် ကွန်ပျူတာများ၏ ညွှန်ကြားချက်များကို လိုအပ်သလို ပြောင်းလဲပြင်ဆင် ရေးသားနိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ တစ်နည်းအားဖြင့်ဆိုသော် (ခေတ်ပေါ်)ကွန်ပျူတာများကို စိတ်ကြိုက် ညွှန်ကြားချက်များ ပေး၍ လိုရာကို ဆောင်ရွက်စေနိုင်သည်။ ဗွန်နူမန် (von Neumann) တည်ဆောက်ပုံစနစ်ကို အခြေခံသော ခေတ်ပေါ်ကွန်ပျူတာ အများစုတွင် ကွန်ပျူတာ ညွှန်ကြားချက်များကို ကွန်ပျူတာ ဘာသာစကားများသုံး၍ ရေးသားခိုင်းစေနိုင်သည်။ 

ကွန်ပျူတာပရိုဂရမ်ဆိုသည်မှာ အမှန်တော့ ညွှန်ကြားချက်များ အစုအဝေးကြီးမျှသာ ဖြစ်သည်။ အချို့ပရိုဂရမ်များတွင် ညွှန်ကြားချက် အနည်းငယ်မျှသာ ပါဝင်နေနိုင်သလို browser၊ စာစီစာရိုက် စသည့်ကဲ့သို့ ပရိုဂရမ်များတွင် ညွှန်ကြားချက်ပေါင်း သန်းချီ၍လည်း ပါဝင်နေနိုင်သည်။ ခေတ်ပေါ်ကွန်ပျူတာများသည် စက္ကန့်ပိုင်းမျှအချိန်အတွင်း ညွှန်ကြားချက်များ သန်းထောင်ချီ၍ ဆောင်ရွက်တွက်ချက်နိုင်ပြီး အမှားအယွင်းလည်း မရှိသလောက်ပင် ဖြစ်သည်။ ညွှန်ကြားချက်များ သန်းပေါင်းများစွာ ပါရှိသည့် ပရိုဂရမ် အကြီးစားများကို ပရိုဂရမ်မာ မြောက်မြားစွာသုံး၍ နှစ်ပေါင်းများစွာ အချိန်ယူကာ ရေးသားရပြီး ဆောင်ရွက်ရမည့် လုပ်ငန်း၏ ရှုပ်ထွေးမှုပေါ် မူတည်၍ အမှားအယွင်းများ ပါစမြဲပင် ဖြစ်သည်။ 

=== ပရိုဂရမ် တည်ဆောက်ပုံ ===
{{Main|ကွန်ပျူတာ ပရိုဂရမ်|ကွန်ပျူတာ ပရိုဂရမ်ရေးခြင်း}}

ပုံမှန်အားဖြင့် ကွန်ပျူတာညွှန်ကြားချက်များမှာ ရိုးရှင်းပါသည်။ ဥပမာ ဂဏန်းတစ်ခုနှင့် တစ်ခုပေါင်းခြင်း၊ အချက်အလက်များကို တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ရွှေ့ခြင်း၊ ကွန်ပျူတာနှင့် တွဲဖက်သုံးကိရိယာများကို အချက်ပြခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ ထိုညွှန်ကြားချက်များကို ကွန်ပျူတာ၏ မှတ်ဉာဏ်မှ ဖတ်ယူပြီး ဖတ်ယူရရှိသည့် အစဉ်အတိုင်း အတွက်အချက် အစိတ်အပိုင်းက တစ်ခုပြီးတစ်ခု ဆောင်ရွက်သည်။ သို့သော် အထူးညွှန်ကြားချက်များကို သုံး၍ ရှေ့သို့ ကျော်၍သော်လည်းကောင်း၊ နောက်သို့ ဆုတ်၍သော်လည်းကောင်း ပရိုဂရမ်အတွင်းရှိ အခြားနေရာများကို ဆောင်ရွက်ရန် ခိုင်းစေနိုင်သည်။ ထိုသို့သော် ညွှန်ကြားချက်များကို အခုန်ညွှန်ကြားချက်များဟု ခေါ်သည်။ အခုန်ညွှန်ကြားချက်များကို သူ့မတိုင်မှီအရင် ညွှန်ကြားချက်များကို တွက်ချက်ရရှိထားသည့် ရလဒ်များပေါ်မူတည်၍ အခြေအနေအလိုက် ခုန်ကျော်ရန်လည်း ခိုင်းစေနိုင်သည်။ Many computers directly support subroutines by providing a type of jump that &quot;remembers&quot; the location it jumped from and another instruction to return to the instruction following that jump instruction.

တစ်နည်းအားဖြင့် ပရိုဂရမ်များကို တွက်ချက်ဆောင်ရွက်ခြင်းသည် စာအုပ်တစ်အုပ်ကို ဖတ်သည်နှင့် တူသည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် စာအုပ်တွင်းရှိ စာလုံး၊ စာကြောင်းများကို အစီအစဉ်တကျ ဖတ်လေ့ရှိကြသော်လည်း တစ်ခါတစ်ရံတွင် နောက်သို့ ပြန်လှန်ဖတ်ခြင်း၊ စိတ်မဝင်စားသည့် စာပိုဒ်များကိုလည်း ကျော်ဖတ်ခြင်းများကို ပြုလုပ်တတ်ကြသည်။ ထိုနည်းတူစွာ ကွန်ပျူတာများသည်လည်း တစ်ခါတစ်ရံ ညွှန်ကြားချက်များကို အခြေအနေပေါ်မူတည်၍ ရှေ့ကျော်၊ နောက်ကျော် ထပ်ကာတလဲလဲ ဆောင်ရွက်တတ်သည်။ ဤသည်ကို ပရိုဂရမ်ဆောင်ရွက်မှု စီးဆင်းပုံ (flow of control) ဟုခေါ်သည်။ ထိုသို့ ခုန်ပြန်ကျော်လွှားပြီး ညွှန်ကြားချက်များကို ထပ်ကာတလဲလဲ ဆောင်ရွက်နိုင်ခြင်းကြောင့် ကွန်ပျူတာများသည် လူသားများ၏ ထိန်းကွပ်မှုမပါပဲ အလိုအလျောက် လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို ဆောင်ရွက်နိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။

ဥပမာအားဖြင့် လူတစ်ဦးသည် အိတ်ဆောင်ဂဏန်းတွက်စက်ကို သုံး၍ ဂဏန်းနှစ်ခု ပေါင်းခြင်းစသည့် အခြေခံဂဏန်းသင်္ချာများကို ခလုပ်တစ်ခု၊ နှစ်ခု နှိပ်၍ လွယ်လင့်တကူ တွက်ချက်နိုင်သည်။ သို့သော် ၁မှ ၁၀⁠၀၀ကြားတွင်းရှိ ဂဏန်းအားလုံးကို ဂဏန်းတွက်စက်ဖြင့် ပေါင်းလိုပါက ခလုပ်များကို အကြိမ်ပေါင်းများစွာနှိပ်ရန် လိုအပ်ပြီး ခလုပ်များ မှားယွင်းနှိပ်မိခြင်းများ ဖြစ်နိုင်သလို အချိန်ကုန်လူပင်ပန်းစရာပင် ဖြစ်သည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင်မူ ကွန်ပျူတာများကို ထိုသို့ပေါင်းရန်ကို ညွှန်ကြားချက် အနည်းငယ်မျှသုံး၍ လွယ်လင့်တကူ ခိုင်းစေနိုင်သည်။ 
{{-}}
       mov #0, sum      ; sum ကို သုညလို့ သတ်မှတ်ပါ။
       mov #1, num      ; num ကို တစ်လို့ သတ်မှတ်ပါ။
 loop: add num, sum     ; num ကို  sum ထဲ ပေါင်းထည့်ပါ။
       add #1, num      ; num ကို တစ်ပေါင်းပါ။
       cmp num, #1000   ; num နှင့် ၁၀⁠၀၀ ကို နှိုင်းယှဉ်ပါ။
       ble loop         ; num &lt;= 1000, 'loop' သို့ နောက်ပြန်သွားပါ။
       halt             ; ပရိုဂရမ်ကို ရပ်ပါ။

အထက်ပါ ပရိုဂရမ်ကို စတင်လိုက်ပါက ကွန်ပျူတာက ထပ်တလဲလဲ ပေါင်းတွက်ရမည့် အပိုင်းကို လူအကူအညီ ကွပ်ကဲမှု မပါပဲ အလိုအလျောက် တွက်ချက်ပေးပါမည်။ ထိုတွက်ချက်မှုသည် အမှားအယွင်းကင်းသလို ခေတ်ပေါ်ကွန်ပျူတာအများစုသည် ထိုတွက်ချက်မှုကို တစ်စက္ကန့်၏ အပုံတစ်သန်းပုံ တစ်ပုံမျှအတွင်း ဆောင်ရွက်နိုင်ပါလိမ့်မည်။&lt;ref&gt;This program was written similarly to those for the [[PDP-11]] [[minicomputer]] and shows some typical things a computer can do. All the text after the semicolons are [[Comment (computer programming)|comments]] for the benefit of human readers. These have no significance to the computer and are ignored. {{harv|Digital Equipment Corporation|1972}}&lt;/ref&gt;

= အလုပ်လုပ်ပုံများ =

ယေဘုယျသုံး တွင် အဓိက လေးမျိုးမှာ [[ဂဏန်း သင်္ချာ နှင့် လော့ဂျစ် အစိတ်အပိုင်း]] (arithmetic and logic unit)၊ [[ထိန်းချူပ် အစိတ်အပိုင်း]] (control unit)၊ [[မှတ်ဉာဏ်]](Memory Device) နှင့် အသွင်း အထုတ် ကိရိယာ (I/O) များတို့ ဖြစ်သည်။ ၎င်း အစိတ်အပိုင်း တို့ကို [[ဝါယာကြိုး]]များ အတွဲလိုက်ဖြစ်သော [[ဘတ်စ်]] များ ဖြင့် တွယ်ချိတ်ထားသည်။ 

== ထိန်းချုပ် ဌာန ==
{{main | စီပီယူ}}
ထိန်းချုပ် ဌာန (control unit, often called a control system or Central Processing Unit CPU) သို့မဟုတ် စီပီယူ သည် ၏ အစိတ်အပိုင်း မျိုးစုံကို လမ်းဆောင်သည်။ ၎င်းသည် [[ပရိုဂရမ်]] ၏ [[ညွှန်ကြားချက်]]များကို တစ်ကြောင်းခြင်း ဖတ်ရှု ပြီး အဓိပ္ပာယ် ပြန်သည်။ ထိန်းချူပ် ဌာနသည် အဆင့်မြင့်သော များတွင် ၎င်းညွှန်ကြားချက် အစဉ်များကို မြန်ဆန်စေရန်အတွက် ခုန်ကျော် ဖတ်ရှု ခြင်း လုပ်လေ့ရှိသည်။

ထိန်းချုပ်ဌာန ၏ အဓိက မှာ [[ပရိုဂရမ် ကောင်တာ]]၊ နောက် ညွှန်ကြားချက် ကို ဘယ်နေရာမှ ဖက်ရှုမည် ကို မှတ်သားထားသော အထူး သိုလှောင်ရာ [[ရာဂျစ်စတာ]] တို့ဖြစ်သည်။

[[File:MIPS32_instruction.png‎  | thumb | 400px | [[MIPS architecture]] ၏ ညွှန်ကြားချက် ကို ထိန်းချူပ် ဌာနမှ ဖတ်ရှုပုံ ဖော်ပြသော ပုံကြမ်း]]
ထိန်းချုပ် ဌာန၏ အလုပ်များမှာ နောက် စီပီယူများတွင် ကွာခြားနိုင်သော်လည်း အခြေခံမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။ 
# [[ပရိုဂရမ် ကောင်တာ]] ညွှန်ပြသော အခန်းမှ လာမည့် ညွှန်ကြားချက် (instruction) ကုဒ်ကို ဖတ်ပါ။
# ၎င်းညွှန်ကြားချက် ကုဒ်ကို အဓိပ္ပာယ် ပြန်ပြီး [[အမိန့်ပေးချက်]] (command) များ သို့မဟုတ် အခြားစက်များ၏ အဝင်လှိုင်း (signal) များ အဖြစ် လုပ်ဆောင်ပါ။
# ညွှန်ကြားချက် အသစ်ရေးရန် [[ပရိုဂရမ် ကောင်တာ]]ကို တစ်ခုမြင့်ပါ။ 
# ညွှန်ကြားချက် ပါလျှင် မှတ်ဉာဏ်(Memory Device) အခန်းများမှ အချက်အလက်များကို ဖတ်ပါ။ များသောအားဖြင့် ၎င်းဖက်ရှုရမည့် အခန်းနံပါတ်ကို ညွှန်ကြားချက် ကုဒ် ထဲမှာပင် သိမ်းဆည်းလေ့ရှိသည်။ 
# ညွှန်ကြားချက် သည် [[အေအယ်လ်ယူ]] သို့မဟုတ် အထူးစက်များမှ လုပ်ဆောင်ချက်များ လိုအပ်လျှင် ၎င်းစက်အား မောင်းနှင်ပါ။ 
# အေအယ်လ်ယူမှ အဖြေကို မှတ်ဉာဏ်(Memory Device)တွင်းသို့ ပြန်လည်သိမ်းဆည်းပါ သို့မဟုတ် [[ပရင့်တာ]] ကဲ့သို့ ပုံနှိပ်စက် များတွင် ထုတ်ပါ။
# အစ အဆင့် (၁) သို့ ပြန်သွားပါ။

== ဂဏန်းသင်္ချာ နှင့် လော့ဂျစ်ဌာန ==

{{main | Arithmetic logic unit | အေယ်လ်ယူ}}
ဂဏန်း သင်္ချာ နှင့် လော့ဂျစ် အစိတ်အပိုင်း (Arithmetic and logic unit, ALU) ခေါ် ''အေအယ်လ်ယူ'' သည် ဂဏန်း သင်္ချာ နှင့် လော့ဂျစ် ဆောင်ရွက်မှု အပိုင်း နှစ်ခု ကိုလုပ်ဆောင်သည်။ 

ဂဏန်း သင်္ချာ လုပ်ဆောင်မှုတွင် ALU သည် အခြေခံများဖြစ်သည့် [[အပေါင်း]]၊ [[အနုတ်]]၊ [[အမြှောက်]]၊ [[အစား]]၊ [[တြီဂိုနိုမေတြီ]] [[ဖန်ရှင်]]များ နှင့် [[square root]] တို့ လုပ်ဆောင်သည်။ အချို့သော လုပ်ဆောင်မှု များမှာ [[ကိန်းပြည့်]]များတိုးတာ လုပ်ဆောင်နိုင်ပြီး အချို့မှာ တိကျမှု လျော့ကျနိုင်သော်လည်း [[ဒဿမ ကိန်း]] (floating point) မှ [[ကိန်းစစ်]] (real number) များအထိ လုပ်ဆောင်နိုင်သည်။ သို့သော်၊ မည်သည့် မဆို မည်မျှပင် ခက်ခဲသော အလုပ်ဖြစ်ပါစေ တစ်ဆင့်ခြင်း လွယ်ကူသော အဆင့်များအဖြစ် ပြောင်းလဲစေခြင်းဖြင့် စွမ်းဆောင်နိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် မည်သည့် မဆို ဘယ်လို ဂဏန်းသင်္ချာပြဿနာမဆို ဖြေရှင်းနိုင်ပြီး ၎င်း၏ [[အေယ်လ်ယူ]] က တိုက်ရိုက် ဖြေရှင်း၍မရပါက သွယ်ဝိုက်သောနည်းဖြင့် ဖြေရှင်းနိုင်သည်။ 

အေယ်လ်ယူသည် ဂဏန်းများကို နှိုင်းယှဉ်ပြီး အဖြေကို လော့ဂျစ်များဖြစ်သည့်  [[Logic value|မှားမှန် တန်ဖိုး]] အဖြစ်လည်း အဖြေထုတ်နိုင်သည်။  [[Boolean logic|လော့ဂျစ် လုပ်ဆောင်မှုများ]]မှာ  [[logical conjunction|AND]]၊ [[logical disjunction|OR]]၊ [[Exclusive disjunction|XOR]] နှင့် [[logical negation|NOT]] တို့ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် ခက်ခဲသော [[conditional statement|စဉ်းစား ဆင်ခြင်မှုများ]] နှင့် [[Boolean logic|လော့ဂျစ် လုပ်ဆောင်မှုများ]] အတွက် အသုံးဝင်သည်။

[[စူပါ ကွန်ပျူတာ]]များသည် အေအယ်လ်ယူ များစွာပါပြီး တစ်ပြိုင်နက်တည်း များစွာသော ညွှန်ကြားချက်များကို လုပ်ဆောင်နိုင်သည်။ ကွန်ပျူတာတွင် [[SIMD]] နှင့် [[MIMD]] များပါလျှင် [[Graphics processing unit|ဂျီပီယူ]] ခေါ် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်မှုများတွင် အေယ်လ်ယူက [[Vector (geometric)|ဗက်တာ]] နှင့် [[Matrix (mathematics)|မတ်ထရစ်]] တို့အတွက် ဂဏန်းသင်္ချာနည်းအဖြစ် ကူညီလုပ်ဆောင်ပေးသည်။

== မှတ်ဉာဏ်(Memory Device) ==
{{main | ကွန်ပျူတာ မှတ်ဉာဏ်}}
[[File:Magnetic core.jpg| thumb | 250px | [[သံလိုက် ချက်မ မီမိုရီ]] မှာ ၁၉၆၀ များအထိ တစ်ချိန်က ကျော်ကြားခဲ့သော အဓိက ကွန်ပျူတာ မှတ်ဉာဏ်(Memory Device) ဖြစ်ပြီး ယခုခေတ်တွင် ဆီမီးကွန်ဓာတ်တာ မှတ်ဉာဏ် အဖြစ် ပြောင်းသုံးသည်]]
ကွန်ပျူတာ မှတ်ဉာဏ် တစ်ခုကို ဂဏန်းများ ပို့သွင်း သို့မဟုတ် ဖတ်ရှုနိုင်သည့် အခန်းငယ် အတန်းများ အဖြစ် မြင်နိုင်သည်။ အခန်းတိုင်းတွင် လိပ်စာ (address) တစ်ခု ရှိပြီး ဂဏန်းတစ်လုံးသာ မှတ်ယူနိုင်သည်။ ကွန်ပျူတာကို အခန်းနံပါတ် ၁၃၅၇ တွင် ဂဏန်း ၁၂၃ ရေးပါဟုလည်းကောင်း၊ အခန်းနံပါတ် ၁၃၅၇ မှဂဏန်းကို အခန်းနံပါတ် ၂၄၅၆ မှဂဏန်း ဖြင့်ပေါင်း၍ အခန်းနံပါတ် ၁၅၉၅ သို့ ရေးပါဟုလည်းကောင်း ညွှန်ကြားနိုင်သည်။ ၎င်းဂဏန်းမှာ လက်တွေ့အားဖြင့် မည်သည့်ကိုမဆို ရည်ညွှန်းနိုင်သည်။ ဂဏန်းနံပါတ်များသာမက ကွန်ပျူတာ  [[ညွှန်ကြားချက်]] များပင် ဂဏန်း အဖြစ် အလွယ်တကူ မှတ်ယူနိုင်သည်။ [[စီပီယူ]] အနေဖြင့် ၎င်းဂဏန်းမှာ မည်သည့် အကြောင်းဖြစ်သည်ဟု မခွဲခြားသောကြောင့် [[ပရိုဂရမ်]]ရေးသူ အနေဖြင့် မှတ်ဉာဏ် ကို ဂဏန်းအဖြစ်ထားပြီး စွယ်စုံ သုံးနိုင်သည်။ 

ခေတ်ပေါ် ကွန်ပျုတာ အားလုံးနီးပါးသည်မှတ်ဉာဏ်အခန်းများ၏ ရှစ်ခုပါ ဘစ် ([[bit]]) များကို ဘိုက် ([[byte]]) ခေါ် အစုအဖြစ် ထားရှိသိမ်းပေးသည်။ ဘိုက် တစ်ခုသည် ၀မှ ၂၅၅ အထိ၎င်း သို့မဟုတ် -၁၂၈ မှ +၁၂၇ အထိ၎င်း ၂၅၆ မျိုး မှတ်ယူနိုင်သည်။ ပို၍ကြီးသော [[ဂဏန်း]]များ ကိုမှတ်ယူရန် နောက် ဘိုက် တစ်ခု ထပ်ယူနိုင်သည်။ များသောအားဖြင့် ၂ ခု၊ ၄ ခု သို့မဟုတ် ၈ ခု တို့ဖြစ်ကြသည်။ အနှုတ် ဂဏန်းများကို မှတ်ယူရန် [[Two's complement]] သင်္ကေတ ကို အသုံးပြုရန်လိုအပ်သည်။ ကွန်ပျုတာ တစ်ခုသည် မည်သည့် အကြောင်းအရာမဆို [[ကိန်း]] ဖြစ်သာဖော်ပြ၍ရပါက သိမ်းပေးထားနိုင်သည်။ ခေတ်ပေါ် ကွန်ပျုတာများသည် မီမိုရီ ဘိုက်ပေါင်း ဘီလီရမ် သို့မဟုတ် ထရီလီရမ် အထိပင် ရှိကြသည်။

စီပီယူတွင် အထူးပြုလုပ်ထားသော ပင်မ မီမိုရီထက် များစွာ လျင်မြန်စွာ ရေးဖတ်နိုင်သော  [[Processor register|ရီဂျစ်စတာ မီမိုရီ]] ပါရှိသည်။ များသောအားဖြင့် စီပီယူ အမျိုးအစားပေါ် မှုတည်၍ ရီဂျစ်စတာ မီမိုရီပေါင်း တစ်ရာမှ နှစ်ရာ အထိ ပါရှိသည်။ ရီဂျစ်စတာ မီမိုရီကို မကြာခဏ အသုံးပြုသော ဒေတာ များကို ပင်မ မီမိုရီ သုံးရန်မလိုပဲ ဖတ်ရှုရန် သုံးသည်။

ကွန်ပျုတာ မီမိုရီတွင် အဓိက နှစ်မျိုးတို့မှာ [[random access memory]] ခေါ် RAM နှင့် [[read-only memory]] ခေါ် ROM တို့ ဖြစ်ကြသည်။ RAM ကို စီပီယူ အနေဖြင့် လိုအပ်သလို ရေးနိုင်ဖတ်နိုင်သော်လည်း ROM သည် အပြီးရေးသွင်းထားပြီး စီပီယူ အနေဖြင့် မရေးသားနိုင်ပဲ ဖတ်ရုံသာ ဖတ်နိုင်သည်။ များသောအားဖြင့် RAM ရှိ မှတ်သားထားသည်များကို ကွန်ပျုတာပိတ်သည်နှင့် ပျက်သွားသည်။ ROM ရှိ မှတ်သားထားသည်များမှာ ဆက်လက်ကျန်ရှိသည်။ ကွန်ပျုတာတွင် ROM သည် [[BIOS]] ခေါ် အထူး ပရိုဂရမ် မှ [[စက်မောင်းစနစ်]] ကို [[hard disk drive]] မှ RAM ပေါ်သို့ တင်ရန် ကွန်ပျုတာဖွင့်တိုင်း သုံးသည်။

== အသွင်းအထုတ် ကိရိယာများ (Input/ Output) ==

I/O ခေါ် အသွင်း အထုတ် ကိရိယာများ သည် ပြင်ပ အရာများနှင့် ကွန်ပျူတာ တို့ သတင်း အချက်အလက် အပြန်အလှန် သယ်ယူရာ အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သည်။ ကွန်ပျူတာ၏ အသွင်း အထုတ် ပြုရာ ကိရိယာ ကို [[peripheral]] ဟု ခေါ်သည်။ [[တစ်ယောက်သုံး ကွန်ပျူတာ]] တစ်ခုတွင် အသွင်း ကိရိယာများ ဖြစ်သော [[ကီးဘုတ်]]၊ [[မောက်စ်]] နှင့် အထုတ် ကိရိယာများ ဖြစ်သော [[မော်နီတာ]]၊ [[ပရင်တာ]] တို့ ထုံးစံအားဖြင့် ပါသည်။

= အခြား အကြောင်းအရာများ =
== Hardware ==
Computer ရဲ့ထိတွေ့ကိုင်တွယ်နိုင်သော အစိတ်အပိုင်းများသည် [[Computer Hardware]] များဖြစ်သည်။

== ဆော့ဖ်ဝဲလ် ==
NissanclaperComputer Hardware များကိုအလုပ် ခိုင်းစေနိုင်ရန်အတွက် စီစဉ်ဖန်တီးထားသော ညွှန်ကြားချက်များ (Instructions) အမိန့်များ (Commands) သည် [[ကွန်ပျူတာ ဆော့ဖ်ဝဲလ်]] များဖြစ်ကြသည်။ ဥပမာတစ်ခုပြရလျှင် စီဒီချပ်သည် အမာထည်(Hardware) ဖြစ်ပြီး၊ ယင်းစီဒီထဲရှိ သီချင်းများ၊ ရုပ်ရှင်များသည် အပျော့ထည်(Software) များဖြစ်ကြသည်။

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+'''[[Computer software]]'''
|-
| rowspan=&quot;7&quot; | [[Operating System]] || [[Unix]]/[[Berkeley Software Distribution|BSD]] || [[UNIX System V]], [[AIX operating system|AIX]], [[HP-UX]], [[Solaris Operating System|Solaris]] ([[SunOS]]), [[IRIX]], [[List of BSD operating systems]]
|-
| [[GNU]]/[[Linux]] || [[List of Linux distributions]], [[Comparison of Linux distributions]]
|-
| [[မိုက်ခရိုဆော့ဖ် ဝင်းဒိုးစ်|Microsoft Windows]] || [[Windows 95]], [[Windows 98]], [[Windows NT]], [[Windows 2000]], [[Windows XP]], [[Windows Vista]],[[Windows 7]], [[Windows CE]], Windows 8, Windows 10
|-
| [[DOS]] || [[86-DOS]] (QDOS), [[PC-DOS]], [[MS-DOS]], [[FreeDOS]]
|-
| [[Mac OS]] || [[Mac OS|Mac OS classic]], [[Mac OS X]]
|-
| [[Embedded operating system|Embedded]] and [[Real-time operating system|real-time]] || [[List of operating systems#Embedded|List of embedded operating systems]]
|-
| Experimental || [[Amoeba distributed operating system|Amoeba]], [[Oberon operating system|Oberon]]/[[Bluebottle OS|Bluebottle]], [[Plan 9 from Bell Labs]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Library (computing)|Library]] || [[Multimedia]] || [[DirectX]], [[OpenGL]], [[OpenAL]]
|-
| Programming library || [[C standard library]], [[Standard template library]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Data (computing)|Data]] || [[Protocol (computing)|Protocol]] || [[TCP/IP]], [[Kermit (protocol)|Kermit]], [[FTP]], [[HTTP]], [[SMTP]]
|-
| [[File format]] || [[HTML]], [[XML]], [[JPEG]], [[MPEG]], [[Portable Network Graphics|PNG]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | [[User interface]] || [[Graphical user interface]] ([[WIMP (computing)|WIMP]]) || [[Microsoft Windows]], [[GNOME]], [[KDE]], [[QNX|QNX Photon]], [[Common Desktop Environment|CDE]], [[Graphical Environment Manager|GEM]]
|-
| [[Text user interface]] || [[Command line interface]], [[Shell (computing)|shells]]
|-
| rowspan=&quot;9&quot; | [[Application software|Application]] || [[Office suite]] || [[Word processing]], [[Desktop publishing]], [[Presentation program]], [[Database management system]], Scheduling &amp; Time management, [[Spreadsheet]], [[Accounting software]]
|-
| [[Internet]] Access || [[Web browser|Browser]], [[E-mail client]], [[Web server]], [[Mail transfer agent]], [[Instant messaging]]
|-
| Design and manufacturing || [[Computer-aided design]], [[Computer-aided manufacturing]], Plant management, Robotic manufacturing, Supply chain management
|-
| [[Computer graphics|Graphics]] || [[Raster graphics editor]], [[Vector graphics editor]], [[3D modeler]], [[Animation software|Animation editor]], [[3D computer graphics]], [[Video editing]], [[Image processing]]
|-
| [[Digital audio|Audio]] || [[Digital audio editor]], [[Audio player (software)|Audio playback]], Mixing, [[Software synthesizer|Audio synthesis]], [[Computer music]]
|-
| [[Software Engineering]] || [[Compiler]], [[Assembly language#Assembler|Assembler]], [[Interpreter (computing)|Interpreter]], [[Debugger]], [[Text Editor]], [[Integrated development environment]], [[Performance analysis]], [[Revision control]], [[Software configuration management]]
|-
| Educational || [[Edutainment]], [[Educational game]], [[Serious game]], [[Flight simulator]]
|-
| [[Computer and video games|Games]] || [[Strategy game|Strategy]], Arcade, [[Computer puzzle game|Puzzle]], Simulation, [[First-person shooter]], [[Platform game|Platform]], [[Massively multiplayer online game|Massively multiplayer]], [[Interactive fiction]]
|-
| Misc || [[Artificial intelligence]], [[Antivirus software]], [[Malware scanner]], [[Installer]]/[[Package management system]]s, [[File manager]]
|}
[[File:Personal computer, exploded 6.svg| thumb| 300px | ကွန်ပျူတာ၏ အစိတ်အပိုင်းများ]]

=== Firmware ===
[[Firmware]] သည် ပထမဦးစွာ Hardware များကို သက်ဝင်လှုပ်ရှားစေပြီး Software များကအလုပ်စေခိုင်းစေနိုင်ရန် ကြားခံ ဆောင်ရွက်ပေးသော ညွှန်ကြားချက်များ (Instructions) ဖြစ်သည်။ Firmware သည် Hardware နှင့် Software ကြားမှ [[Interface]] တစ်ခုဖြစ်သည်။

== ကွန်ပျူတာများ အလုပ်လုပ်ပုံ ==
[[ဖိုင်:Lcii-system.jpg|thumb]]
အခြေခံအားဖြင့် ကွန်ပျူတာများသည် အောက်ပါ အခြေခံ အဆင့်(၆)ချက်ကို လုပ်ဆောင်ပြီး အသုံးပြုရန် အဆင်သင့်အနေအထားသို့ ရောက်ရှိသည် -

အဆင့်(၁)-PSU - Power Supply Unit (PSU) မှ AC (Alternating Current) Voltage ကိုလက်ခံရယူပြီး DC (Direct Current) Voltage (၅)မျိုးကို ထုတ်ပေးသည်။

အဆင့်(၂) Motherboard - Motherboard သည် PSU မှ ထုတ်ပေးသော Voltage ကို + (or) -  5% Error ရှိ/မရှိ စစ်ဆေးပြီး 4.7 V နှင့် 5.25 V အတွင်းရှိမှသာ PSU သို့ PG (Power Good Signal) ပြန်ပို့သည်။ PG မရရှိပါက ထိုအဆင့်မှ ဆက်မတက်တော့ပါ။

အဆင့်(၃)Crystal - ဝင်လာသည့်ဗို့အားကြောင့် Motherboard ရှိ Crystal (လှိုင်းထုတ်ကရိယာ)အတွင်းရှိ သလင်းကျောက်ပြား တုန်ခါမှုဖြစ်ပေါ်လာပြီး Analog လှိုင်း 14.31 MHz ထုတ်ပေးသည်။

အဆင့်(၄)-Clock Generator – Crystal မှ ထုတ်ပေးသည့် Analog လှိုင်းအား Clock Generator IC မှ Digital Clock အဖြစ်ပြောင်းပေးသည်။

အဆင့်(၅)-Digital Clock- Digital Clock အား သက်ဆိုင်ရာ Frequency များသို့ အဆတင်၍ Motherboard ပေါ်ရှိ IC, Memory, Processor, ROM-BIOS, Chip set စသည့်အစိတ်အပိုင်း အသီးသီးသို့ ပေးပို့သည်။

အဆင့်(၆)-ROM-BIOS (က) POST (ခ)Boot Strapping (ဂ) Low Level Interfaces
	(က) POST – Power On Self Test - ကွန်ပျူတာမီးဖွင့်ချိန်မှစ၍ ကွန်ပျူတာစနစ်တစ်ခုလုံးတွင် တပ်ဆင်ထားသည့် Standard Devices များအား စတင်စစ်ဆေးပါသည်။ (Memory, Monitor, Keyboard, Hard Disk, CPU, Chip Set,…)
	(ခ) Boot Strapping - ကွန်ပျူတာအား အဆင်သင့်ဖြစ်စေရန် OS (Operating System)အား Memory ပေါ်သို့ တင်ပေးခြင်းကို ဆောင်ရွက်သည်။ (ကွန်ပျူတာစနစ်အား Boot လုပ်ရန် Drive A (System Disk)မှ Boot Record ၏ ပထမ Track, ပထမ Sector တွင်ရှိသော Master Boot Record မှ Boot Strap Program Code ကို Memory ပေါ်သို့တင်ပေးပြီး ၎င်းတွင်ပါရှိသည့် Instruction များအား CPU က ဆက်လက်လုပ်ဆောင်သည်။)
	(ဂ) Low Level Interfaces- BIOS သည် Hardware Devices များအချင်းချင်း အပြန်အလှန်ဆက်သွယ်ဆောင်မှုကို OS နှင့်အတူ ကူညီပံ့ပိုးပေးသည်။ (Memory မှ Hard Disk၊ Hard Disk မှ Memory သို့ Data များ အပြန်အလှန် ပေးပို့ဆက်သွယ်ခြင်းများကို ကူညီပံ့ပိုးပေးသည်)

== ကျမ်းကိုးစာရင်းများ ==
{{reflist}}
{{DEFAULTSORT:က}}

[[Category:ကွန်ပျူတာ| ]]
__INDEX__
__NEWSECTIONLINK__

== Facebook login ==
အရင်က ဒီအကောင့်ထဲကို ဝင်ဖို့ သုံးဖူးတဲ့ ဖုန်း/ကွန်ပျူတာနဲ့ လော့ဂ်အင်ဝင်လိုက်ပါ

[[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/~2026-51529-13|~2026-51529-13]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-51529-13|talk]])  ၁၂:၂၄၊ ၂၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>4b7tw7mh5hamo6z0ikkffpk469wcnaw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055200</id>
      <parentid>1055199</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T12:25:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Àncilu</username>
        <id>105395</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-51529-13|~2026-51529-13]] ([[User talk:~2026-51529-13|talk]]) (TwinkleGlobal)</comment>
      <origin>1055200</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51800" sha1="f9k3oswk1daq6enq5ptc8nprzi35u95" xml:space="preserve">{{Infobox|title = ကွန်ပျူတာ
|image = &lt;div style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;
[[File:Acer Aspire 8920 Gemstone.jpg|x81px]][[File:Columbia Supercomputer - NASA Advanced Supercomputing Facility.jpg|x81px]][[File:Intertec Superbrain.jpg|x81px]]&lt;br /&gt;[[File:2010-01-26-technikkrempel-by-RalfR-05.jpg|x79px]][[File:Thinking Machines Connection Machine CM-5 Frostburg 2.jpg|x79px]][[File:G5 supplying Wikipedia via Gigabit at the Lange Nacht der Wissenschaften 2006 in Dresden.JPG|x79px]]&lt;br /&gt;[[File:DM IBM S360.jpg|x77px]][[File:Acorn BBC Master Series Microcomputer.jpg|x77px]][[File:Dell PowerEdge Servers.jpg|x77px]]&lt;/div&gt;
|caption = ခေတ်အဆက်ဆက်မှ ကွန်ပျူတာများနှင့် ၎င်းတို့ကဲ့သို့တွက်ချက်လုပ်ကိုင်သည့် စက်များ}}


'''ကွန်ပျူတာ ({{lang-en|computer}})''' ဆိုသည်မှာ ထည့်သွင်းထားသော [[ကွန်ပျူတာ ပရိုဂရမ်|ပရိုဂရမ်]] သို့မဟုတ် အစီအစဉ်တကျ ညွှန်ကြားချက်များအတိုင်း အချက်အလက်များကို စီမံခန့်ခွဲပေးသော ကိရိယာဖြစ်သည်။ ကွန်ပျူတာများသည် ညွှန်ကြားချက်များပေါ် မူတည်၍ [[ဂဏန်းသင်္ချာ]]နှင့်[[ယုတ္တိဗေဒ]] ဆိုင်ရာတွက်ချက်မှုများကို အစီအစဉ်တကျ အလိုအလျောက် စွမ်းဆောင်နိုင်သည်။ ကွန်ပျူတာတစ်ခုတွင် အခြေခံအားဖြင့် အချက်အလက်များကို သိမ်းဆည်းရန် မှတ်ဉာဏ်၊ ဂဏန်းသင်္ချာနှင့် ယုတ္တိဆိုင်ရာ တွက်ချက်မှုများ ပြုလုပ်သော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုနှင့် ထိုသို့တွက်ချက်မှုများကို မှတ်ဉာဏ်အတွင်း သိမ်းဆည်းထားသော ညွှန်ကြားချက်များအတိုင်း စီစဉ်ကွပ်ကဲပေးသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ပါဝင်သည်။ ကွန်ပျူတာအတွင်းသို့ အချက်အလက်များ ထည့်သွင်းရန်နှင့် ကွန်ပျူတာမှ တွက်ချက်ပေးလိုက်သော အချက်အလက်များကို သိမ်းဆည်းရန် ကွန်ပျူတာ အရံပစ္စည်းများကို အသုံးပြုသည်။ ကွန်ပျူတာ၏ အတွက်အချက် အစိတ်အပိုင်းသည် အချက်အလက်များကို ဖတ်ယူ၊ တွက်ချက်၊ သိမ်းဆည်းရန် ညွှန်ကြားချက်များကို အစီအစဉ်တကျ တစ်ခုပြီးတစ်ခု ဆောင်ရွက်သည်။ အခြေအနေထိန်း ညွှန်ကြားချက်များက ထိုညွှန်ကြားချက်များ၏ ဆောင်ရွက်ပုံ အစီအစဉ်ကို ပြောင်းလဲနိုင်သည်။&lt;p&gt;ပထမဆုံးသော အီလက်ထရောနစ် ကွန်ပျူတာများသည် ၂၀ ရာစု အလယ်ပိုင်းက စတင်ပေါ်ထွန်းခဲ့သည်။ ထိုရှေးဦးကွန်ပျူတာများမှာ အခန်းတစ်ခန်းစာမျှ ကြီးမားပြီး ခေတ်ပေါ်တစ်ကိုယ်ရေသုံး ကွန်ပျူတာ (personal computer-PC) ရာပေါင်းများစွာနှင့် ညီမျှသောစွမ်းအားကို သုံးစွဲခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ်ပေါ် ကွန်ပျူတာများမှာမူ ထိုရှေးဦး ကွန်ပျူတာများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အဆ သန်းပေါင်းများစွာ ပို၍ တွက်ချက်စွမ်းဆောင်နိုင်သည့်အပြင် အရွယ်အစား ပမာဏလည်း အဆပေါင်းများစွာ သေးငယ်သည်။ အချို့ ကွန်ပျူတာများသည် အိတ်ဆောင် သယ်ယူသွားနိုင်လောက်အောက် သေးငယ်ပြီး အားဖြည့်သွင်းရာ၌လည်း ဓာတ်ခဲအသေးစားများကိုပင် အသုံးပြုနိုင်သည်။ နည်းပညာခေတ်၏ ပြယုဂ်များဖြစ်သည့် သဏ္ဌာန်အမျိုးမျိုးရှိသော တစ်ကိုယ်ရေသုံး ကွန်ပျူတာများကို လူအများစုက ''ကွန်ပျူတာ''ဟု ခြုံငုံမှတ်ယူ ခေါ်ဝေါ်နေသော်လည်း အိတ်ဆောင်သီချင်းဖွင့်စက်များမှစ၍ တိုက်ခိုက်ရေးလေယာဉ်များ အထိသော်လည်းကောင်း၊ ကစားစရာအရုပ်များမှ စတင်ကာ [[စက်ရုပ်]] (Robot) များ အဆုံးသော်လည်းကောင်း ကွန်ပျူတာများကို ထည့်သွင်းမြုပ်နှံထားသည်ကို တွေ့ရသည်။&lt;/p&gt;

== သမိုင်း ==
{{copyedit/doc}}
[[File:Jacquard.loom.full.view.jpg|thumb|right|Jacquard၏  ပထမဆုံး အစီစဉ်ဖြင့်စေခိုင်းသော စက်ပစ္စည်းဟုဆိုနိုင်သော ယက်ကန်းစက်]]

ရှေးယခင်က ကွန်ပျူတာကို အမည်တစ်ခု သတ်မှတ်ရန်အလွန် ခက်ခဲခဲ့သည်။ ယခုအချိန်တွင် ကွန်ပျူတာကို အမည်အမျိုးမျိုးဖြင့် သတ်မှတ်‌ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ အစောဆုံးတွက်ချက်မှုပစ္စည်းသည် အရိုးထွင်းစာပုံစံဖြစ်နိုင်ခြေရှိပြီး နောက်ပိုင်း မြေဆီဩဇာကောင်းခဲ့သော လခြမ်းဒေသ(ယခု- အီရန်၊အီရတ်၊တူရကီ၊ဆီးရီးယားစသည့်ဒေသတဝိုက်)က မှတ်တမ်းများတွင် အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်များ၊ မျိုးစေ့များ စသည်တို့ကိုရေတွက်မှတ်တမ်းပြုရာ၌သုံးသော ရွှံ့စေးလုံးလေးများ၊ ရွှံ့စေးဒုချွန်လေးများပါဝင်ကြပြီး ထိုပစ္စည်းလေးများကို မဖုတ်ရသေးသော ရွှံ့ဘူးများတွင်အလုံပိတ်ထည့်ထားကြသည်။ &lt;ref&gt;According to {{harvnb|Schmandt-Besserat|1981}}, these clay containers contained tokens, the total of which were the count of objects being transferred. The containers thus served as something of a [[bill of lading]] or an accounts book. In order to avoid breaking open the containers, first, clay impressions of the tokens were placed on the outside of the containers, for the count; the shapes of the impressions were abstracted into stylized marks; finally, the abstract marks were systematically used as numerals; these numerals were finally formalized as numbers. Eventually ([http://www.laits.utexas.edu/ghazal/Chap1/dsb/chapter1.html Schmandt-Besserat estimates it took 4000 years] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120130084757/http://www.laits.utexas.edu/ghazal/Chap1/dsb/chapter1.html|date=30 January 2012}} ) the marks on the outside of the containers were all that were needed to convey the count, and the clay containers evolved into clay tablets with marks for the count.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|first=Eleanor|last=Robson|author-link=Eleanor Robson|year=2008|title=Mathematics in Ancient Iraq|isbn=978-0-691-09182-2}}. p.&amp;nbsp;5: calculi were in use in Iraq for primitive accounting systems as early as 3200–3000 BCE, with commodity-specific counting representation systems. Balanced accounting was in use by 3000–2350 BCE, and a [[sexagesimal number system]] was in use 2350–2000 BCE.&lt;/ref&gt; တရုတ်ပြည်ကဲ့သို့ အရှေ့အာရှ၌ ရေတွက်ရာတွင်သုံးသော မျည်းဖျောင့်တိုဖြင့်ဆွဲခြစ်မှတ်သားခြင်း(နမူနာ- [[File:Counting rod v1.png]][[File:Counting rod v8.png]], [[File:Counting rod h8.png]][[File:Counting rod v1.png]], [[File:Counting rod h4.png]][[File:Counting rod v5.png]])သည်လည်း တွက်ချက်မှုသဘော ဥပမာတစ်ခုဖြစ်၏။

တွက်ချက်မှုပိုင်းအတွက် မူလအစက ''တွက်ချက်ပေသီး''(Abacus)များကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ ပေသီးသည် ပထမဆုံးဂဏန်းပေါင်းစက်ပင်ဖြစ်သည်။ ရိုမန်ပုံစံ ထိုတွက်ချက်ပေသီးစက်မျိုးကို ဘီစီ ၂၄၀၀ခန့်က ဘာဘီလုံခေတ်(Babylonia)တွင်သုံးသော ပစ္စည်းများမှတဆင့်တီထွင်ခဲ့ကြသည်။ ဂရိပုံစံပေသီးတွက်စက်ကို ဘီစီ ငါးရာစုခန့်&lt;ref&gt;{{cite book | last = Ifrah | first = Georges | year = 2001 | title = The Universal History of Computing: From the Abacus to the Quantum Computer | publisher = John Wiley &amp; Sons, Inc. | location = New York, NY | isbn = 978-0-471-39671-0 |page = 15 | url = https://archive.org/details/unset0000unse_w3q2 }}&lt;/ref&gt;၊ တရုတ်ပုံစံပေသီးတွက်စက်ကို ဘီစီ နှစ်ရာစုခန့်၌ သုံးခဲ့ကြောင်း&lt;ref&gt;{{cite book | last = Ifrah | first = Georges | year = 2001 | title = The Universal History of Computing: From the Abacus to the Quantum Computer | publisher = John Wiley &amp; Sons, Inc. | location = New York, NY | isbn = 978-0-471-39671-0 |page = 17 | url = https://archive.org/details/unset0000unse_w3q2 }}&lt;/ref&gt; သက်သေအထောက်အထားများမှတစ်ဆင့် သိရသည်။

အလယ်ခေတ်အရောက်တွင် ဥရောပ သင်္ချာ နှင့် အင်ဂျင်နီယာ ပညာရှင်  Wilhelm Schickard က ၁၆၂၃ခုနှစ် တွင် ပထမဆုံး စက်ပစ္စည်းနှင့်တွက်ချက်သောဂဏန်းပေါင်းစက်(Calculators) တစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်းယခုခေတ်တွင် ၎င်း ကိရိယာDevice ကို (Calculators) ဟုခေါ်ဆို၍ မရတော့ပေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ၎င်းကိရိယာသည် Programme ပါဝင်ခြင်းမရှိသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ၁၈၀၁ ခုနှစ် တွင်  Joseph Marie Jacquard သည် Textile ယက်ကန်းစက်ကို အခြေခံပြီး Punched Paper Cards Series ကို အသုံးပြုပြီး သူ၏ ယက်ကန်းစက်ကို အလိုအ‌​လျောက် အလုပ်လုပ်စေခဲ့သည်။ Jacquard ၏ ယက်ကန်းစက်မှ ရလဒ်သည်  ဖြစ်ပေါ်တိုးတက်လာစေဖို့ရန် အကြောင်းရင်း တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ၁၈၃၇ ခုနှစ် တွင် Charles Babbage သည် Programmable Mechanical Computer ကို စတင် Design ရေးဆွဲခဲ့သည်။ Analytical Engine ဟုအမည်ပေးခဲ့သည်။ ၁၈၉၀ ခုနှစ် အရောက်တွင် US Census က Punched Card အတွက် ကြီးမားသော Scale Automated Data Processing  စွမ်းဆောင်ရည်ရှိအောင် Tabulating Machines ကို Herman Hollerith က Designed ရေးဆွဲခဲ့သည်။
Computing Tabulating Recording Corporation ( ယခုအခါ [[:en:IBM|IBM]] ဖြစ်လာသည် ) က ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစု အကုန်အရောက်တွင် IBMများသည် အသုံးဝင်သောအရာတစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်။  ၎င်းသည် လူတို့အတွက်လိုအပ်လျက်ရှိ‌နေသည်ကို သက်သေပြလိုက်ခြင်းဖြစ်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် Punched Card, Boolean Algebra], The Vacuum Tube (Thermionic Value) နဲ့ Teleprinter တွေ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ၂၀ ရာစု အတောအတွင်းတွင် သိပ္ပံပညာသည် များစွာတိုးတက်မှုရှိလာခဲ့ပြီး [[:en:Analog Computer|Analog Computer]] များလည်း တိုးတက်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၎င်း Analog Computer များသည် Programmable မဖြစ်သည့်အပြင် အခုခေတ် Digital  များ၏ တိကျသော စွမ်းဆောင်ရည်များလည်း ပါဝင်ခြင်းမရှိသေးပေ။


{{Early computer characteristics}}

== ပရိုဂရမ် ==

ခေတ်ပေါ်ကွန်ပျူတာများနှင့် အခြားသော စက်ကိရိယာများ၏ အဓိကကွာခြားချက်မှာ ခေတ်ပေါ် ကွန်ပျူတာများ၏ ညွှန်ကြားချက်များကို လိုအပ်သလို ပြောင်းလဲပြင်ဆင် ရေးသားနိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ တစ်နည်းအားဖြင့်ဆိုသော် (ခေတ်ပေါ်)ကွန်ပျူတာများကို စိတ်ကြိုက် ညွှန်ကြားချက်များ ပေး၍ လိုရာကို ဆောင်ရွက်စေနိုင်သည်။ ဗွန်နူမန် (von Neumann) တည်ဆောက်ပုံစနစ်ကို အခြေခံသော ခေတ်ပေါ်ကွန်ပျူတာ အများစုတွင် ကွန်ပျူတာ ညွှန်ကြားချက်များကို ကွန်ပျူတာ ဘာသာစကားများသုံး၍ ရေးသားခိုင်းစေနိုင်သည်။ 

ကွန်ပျူတာပရိုဂရမ်ဆိုသည်မှာ အမှန်တော့ ညွှန်ကြားချက်များ အစုအဝေးကြီးမျှသာ ဖြစ်သည်။ အချို့ပရိုဂရမ်များတွင် ညွှန်ကြားချက် အနည်းငယ်မျှသာ ပါဝင်နေနိုင်သလို browser၊ စာစီစာရိုက် စသည့်ကဲ့သို့ ပရိုဂရမ်များတွင် ညွှန်ကြားချက်ပေါင်း သန်းချီ၍လည်း ပါဝင်နေနိုင်သည်။ ခေတ်ပေါ်ကွန်ပျူတာများသည် စက္ကန့်ပိုင်းမျှအချိန်အတွင်း ညွှန်ကြားချက်များ သန်းထောင်ချီ၍ ဆောင်ရွက်တွက်ချက်နိုင်ပြီး အမှားအယွင်းလည်း မရှိသလောက်ပင် ဖြစ်သည်။ ညွှန်ကြားချက်များ သန်းပေါင်းများစွာ ပါရှိသည့် ပရိုဂရမ် အကြီးစားများကို ပရိုဂရမ်မာ မြောက်မြားစွာသုံး၍ နှစ်ပေါင်းများစွာ အချိန်ယူကာ ရေးသားရပြီး ဆောင်ရွက်ရမည့် လုပ်ငန်း၏ ရှုပ်ထွေးမှုပေါ် မူတည်၍ အမှားအယွင်းများ ပါစမြဲပင် ဖြစ်သည်။ 

=== ပရိုဂရမ် တည်ဆောက်ပုံ ===
{{Main|ကွန်ပျူတာ ပရိုဂရမ်|ကွန်ပျူတာ ပရိုဂရမ်ရေးခြင်း}}

ပုံမှန်အားဖြင့် ကွန်ပျူတာညွှန်ကြားချက်များမှာ ရိုးရှင်းပါသည်။ ဥပမာ ဂဏန်းတစ်ခုနှင့် တစ်ခုပေါင်းခြင်း၊ အချက်အလက်များကို တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ရွှေ့ခြင်း၊ ကွန်ပျူတာနှင့် တွဲဖက်သုံးကိရိယာများကို အချက်ပြခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ ထိုညွှန်ကြားချက်များကို ကွန်ပျူတာ၏ မှတ်ဉာဏ်မှ ဖတ်ယူပြီး ဖတ်ယူရရှိသည့် အစဉ်အတိုင်း အတွက်အချက် အစိတ်အပိုင်းက တစ်ခုပြီးတစ်ခု ဆောင်ရွက်သည်။ သို့သော် အထူးညွှန်ကြားချက်များကို သုံး၍ ရှေ့သို့ ကျော်၍သော်လည်းကောင်း၊ နောက်သို့ ဆုတ်၍သော်လည်းကောင်း ပရိုဂရမ်အတွင်းရှိ အခြားနေရာများကို ဆောင်ရွက်ရန် ခိုင်းစေနိုင်သည်။ ထိုသို့သော် ညွှန်ကြားချက်များကို အခုန်ညွှန်ကြားချက်များဟု ခေါ်သည်။ အခုန်ညွှန်ကြားချက်များကို သူ့မတိုင်မှီအရင် ညွှန်ကြားချက်များကို တွက်ချက်ရရှိထားသည့် ရလဒ်များပေါ်မူတည်၍ အခြေအနေအလိုက် ခုန်ကျော်ရန်လည်း ခိုင်းစေနိုင်သည်။ Many computers directly support subroutines by providing a type of jump that &quot;remembers&quot; the location it jumped from and another instruction to return to the instruction following that jump instruction.

တစ်နည်းအားဖြင့် ပရိုဂရမ်များကို တွက်ချက်ဆောင်ရွက်ခြင်းသည် စာအုပ်တစ်အုပ်ကို ဖတ်သည်နှင့် တူသည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် စာအုပ်တွင်းရှိ စာလုံး၊ စာကြောင်းများကို အစီအစဉ်တကျ ဖတ်လေ့ရှိကြသော်လည်း တစ်ခါတစ်ရံတွင် နောက်သို့ ပြန်လှန်ဖတ်ခြင်း၊ စိတ်မဝင်စားသည့် စာပိုဒ်များကိုလည်း ကျော်ဖတ်ခြင်းများကို ပြုလုပ်တတ်ကြသည်။ ထိုနည်းတူစွာ ကွန်ပျူတာများသည်လည်း တစ်ခါတစ်ရံ ညွှန်ကြားချက်များကို အခြေအနေပေါ်မူတည်၍ ရှေ့ကျော်၊ နောက်ကျော် ထပ်ကာတလဲလဲ ဆောင်ရွက်တတ်သည်။ ဤသည်ကို ပရိုဂရမ်ဆောင်ရွက်မှု စီးဆင်းပုံ (flow of control) ဟုခေါ်သည်။ ထိုသို့ ခုန်ပြန်ကျော်လွှားပြီး ညွှန်ကြားချက်များကို ထပ်ကာတလဲလဲ ဆောင်ရွက်နိုင်ခြင်းကြောင့် ကွန်ပျူတာများသည် လူသားများ၏ ထိန်းကွပ်မှုမပါပဲ အလိုအလျောက် လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို ဆောင်ရွက်နိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။

ဥပမာအားဖြင့် လူတစ်ဦးသည် အိတ်ဆောင်ဂဏန်းတွက်စက်ကို သုံး၍ ဂဏန်းနှစ်ခု ပေါင်းခြင်းစသည့် အခြေခံဂဏန်းသင်္ချာများကို ခလုပ်တစ်ခု၊ နှစ်ခု နှိပ်၍ လွယ်လင့်တကူ တွက်ချက်နိုင်သည်။ သို့သော် ၁မှ ၁၀⁠၀၀ကြားတွင်းရှိ ဂဏန်းအားလုံးကို ဂဏန်းတွက်စက်ဖြင့် ပေါင်းလိုပါက ခလုပ်များကို အကြိမ်ပေါင်းများစွာနှိပ်ရန် လိုအပ်ပြီး ခလုပ်များ မှားယွင်းနှိပ်မိခြင်းများ ဖြစ်နိုင်သလို အချိန်ကုန်လူပင်ပန်းစရာပင် ဖြစ်သည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင်မူ ကွန်ပျူတာများကို ထိုသို့ပေါင်းရန်ကို ညွှန်ကြားချက် အနည်းငယ်မျှသုံး၍ လွယ်လင့်တကူ ခိုင်းစေနိုင်သည်။ 
{{-}}
       mov #0, sum      ; sum ကို သုညလို့ သတ်မှတ်ပါ။
       mov #1, num      ; num ကို တစ်လို့ သတ်မှတ်ပါ။
 loop: add num, sum     ; num ကို  sum ထဲ ပေါင်းထည့်ပါ။
       add #1, num      ; num ကို တစ်ပေါင်းပါ။
       cmp num, #1000   ; num နှင့် ၁၀⁠၀၀ ကို နှိုင်းယှဉ်ပါ။
       ble loop         ; num &lt;= 1000, 'loop' သို့ နောက်ပြန်သွားပါ။
       halt             ; ပရိုဂရမ်ကို ရပ်ပါ။

အထက်ပါ ပရိုဂရမ်ကို စတင်လိုက်ပါက ကွန်ပျူတာက ထပ်တလဲလဲ ပေါင်းတွက်ရမည့် အပိုင်းကို လူအကူအညီ ကွပ်ကဲမှု မပါပဲ အလိုအလျောက် တွက်ချက်ပေးပါမည်။ ထိုတွက်ချက်မှုသည် အမှားအယွင်းကင်းသလို ခေတ်ပေါ်ကွန်ပျူတာအများစုသည် ထိုတွက်ချက်မှုကို တစ်စက္ကန့်၏ အပုံတစ်သန်းပုံ တစ်ပုံမျှအတွင်း ဆောင်ရွက်နိုင်ပါလိမ့်မည်။&lt;ref&gt;This program was written similarly to those for the [[PDP-11]] [[minicomputer]] and shows some typical things a computer can do. All the text after the semicolons are [[Comment (computer programming)|comments]] for the benefit of human readers. These have no significance to the computer and are ignored. {{harv|Digital Equipment Corporation|1972}}&lt;/ref&gt;

= အလုပ်လုပ်ပုံများ =

ယေဘုယျသုံး တွင် အဓိက လေးမျိုးမှာ [[ဂဏန်း သင်္ချာ နှင့် လော့ဂျစ် အစိတ်အပိုင်း]] (arithmetic and logic unit)၊ [[ထိန်းချူပ် အစိတ်အပိုင်း]] (control unit)၊ [[မှတ်ဉာဏ်]](Memory Device) နှင့် အသွင်း အထုတ် ကိရိယာ (I/O) များတို့ ဖြစ်သည်။ ၎င်း အစိတ်အပိုင်း တို့ကို [[ဝါယာကြိုး]]များ အတွဲလိုက်ဖြစ်သော [[ဘတ်စ်]] များ ဖြင့် တွယ်ချိတ်ထားသည်။ 

== ထိန်းချုပ် ဌာန ==
{{main | စီပီယူ}}
ထိန်းချုပ် ဌာန (control unit, often called a control system or Central Processing Unit CPU) သို့မဟုတ် စီပီယူ သည် ၏ အစိတ်အပိုင်း မျိုးစုံကို လမ်းဆောင်သည်။ ၎င်းသည် [[ပရိုဂရမ်]] ၏ [[ညွှန်ကြားချက်]]များကို တစ်ကြောင်းခြင်း ဖတ်ရှု ပြီး အဓိပ္ပာယ် ပြန်သည်။ ထိန်းချူပ် ဌာနသည် အဆင့်မြင့်သော များတွင် ၎င်းညွှန်ကြားချက် အစဉ်များကို မြန်ဆန်စေရန်အတွက် ခုန်ကျော် ဖတ်ရှု ခြင်း လုပ်လေ့ရှိသည်။

ထိန်းချုပ်ဌာန ၏ အဓိက မှာ [[ပရိုဂရမ် ကောင်တာ]]၊ နောက် ညွှန်ကြားချက် ကို ဘယ်နေရာမှ ဖက်ရှုမည် ကို မှတ်သားထားသော အထူး သိုလှောင်ရာ [[ရာဂျစ်စတာ]] တို့ဖြစ်သည်။

[[File:MIPS32_instruction.png‎  | thumb | 400px | [[MIPS architecture]] ၏ ညွှန်ကြားချက် ကို ထိန်းချူပ် ဌာနမှ ဖတ်ရှုပုံ ဖော်ပြသော ပုံကြမ်း]]
ထိန်းချုပ် ဌာန၏ အလုပ်များမှာ နောက် စီပီယူများတွင် ကွာခြားနိုင်သော်လည်း အခြေခံမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။ 
# [[ပရိုဂရမ် ကောင်တာ]] ညွှန်ပြသော အခန်းမှ လာမည့် ညွှန်ကြားချက် (instruction) ကုဒ်ကို ဖတ်ပါ။
# ၎င်းညွှန်ကြားချက် ကုဒ်ကို အဓိပ္ပာယ် ပြန်ပြီး [[အမိန့်ပေးချက်]] (command) များ သို့မဟုတ် အခြားစက်များ၏ အဝင်လှိုင်း (signal) များ အဖြစ် လုပ်ဆောင်ပါ။
# ညွှန်ကြားချက် အသစ်ရေးရန် [[ပရိုဂရမ် ကောင်တာ]]ကို တစ်ခုမြင့်ပါ။ 
# ညွှန်ကြားချက် ပါလျှင် မှတ်ဉာဏ်(Memory Device) အခန်းများမှ အချက်အလက်များကို ဖတ်ပါ။ များသောအားဖြင့် ၎င်းဖက်ရှုရမည့် အခန်းနံပါတ်ကို ညွှန်ကြားချက် ကုဒ် ထဲမှာပင် သိမ်းဆည်းလေ့ရှိသည်။ 
# ညွှန်ကြားချက် သည် [[အေအယ်လ်ယူ]] သို့မဟုတ် အထူးစက်များမှ လုပ်ဆောင်ချက်များ လိုအပ်လျှင် ၎င်းစက်အား မောင်းနှင်ပါ။ 
# အေအယ်လ်ယူမှ အဖြေကို မှတ်ဉာဏ်(Memory Device)တွင်းသို့ ပြန်လည်သိမ်းဆည်းပါ သို့မဟုတ် [[ပရင့်တာ]] ကဲ့သို့ ပုံနှိပ်စက် များတွင် ထုတ်ပါ။
# အစ အဆင့် (၁) သို့ ပြန်သွားပါ။

== ဂဏန်းသင်္ချာ နှင့် လော့ဂျစ်ဌာန ==

{{main | Arithmetic logic unit | အေယ်လ်ယူ}}
ဂဏန်း သင်္ချာ နှင့် လော့ဂျစ် အစိတ်အပိုင်း (Arithmetic and logic unit, ALU) ခေါ် ''အေအယ်လ်ယူ'' သည် ဂဏန်း သင်္ချာ နှင့် လော့ဂျစ် ဆောင်ရွက်မှု အပိုင်း နှစ်ခု ကိုလုပ်ဆောင်သည်။ 

ဂဏန်း သင်္ချာ လုပ်ဆောင်မှုတွင် ALU သည် အခြေခံများဖြစ်သည့် [[အပေါင်း]]၊ [[အနုတ်]]၊ [[အမြှောက်]]၊ [[အစား]]၊ [[တြီဂိုနိုမေတြီ]] [[ဖန်ရှင်]]များ နှင့် [[square root]] တို့ လုပ်ဆောင်သည်။ အချို့သော လုပ်ဆောင်မှု များမှာ [[ကိန်းပြည့်]]များတိုးတာ လုပ်ဆောင်နိုင်ပြီး အချို့မှာ တိကျမှု လျော့ကျနိုင်သော်လည်း [[ဒဿမ ကိန်း]] (floating point) မှ [[ကိန်းစစ်]] (real number) များအထိ လုပ်ဆောင်နိုင်သည်။ သို့သော်၊ မည်သည့် မဆို မည်မျှပင် ခက်ခဲသော အလုပ်ဖြစ်ပါစေ တစ်ဆင့်ခြင်း လွယ်ကူသော အဆင့်များအဖြစ် ပြောင်းလဲစေခြင်းဖြင့် စွမ်းဆောင်နိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် မည်သည့် မဆို ဘယ်လို ဂဏန်းသင်္ချာပြဿနာမဆို ဖြေရှင်းနိုင်ပြီး ၎င်း၏ [[အေယ်လ်ယူ]] က တိုက်ရိုက် ဖြေရှင်း၍မရပါက သွယ်ဝိုက်သောနည်းဖြင့် ဖြေရှင်းနိုင်သည်။ 

အေယ်လ်ယူသည် ဂဏန်းများကို နှိုင်းယှဉ်ပြီး အဖြေကို လော့ဂျစ်များဖြစ်သည့်  [[Logic value|မှားမှန် တန်ဖိုး]] အဖြစ်လည်း အဖြေထုတ်နိုင်သည်။  [[Boolean logic|လော့ဂျစ် လုပ်ဆောင်မှုများ]]မှာ  [[logical conjunction|AND]]၊ [[logical disjunction|OR]]၊ [[Exclusive disjunction|XOR]] နှင့် [[logical negation|NOT]] တို့ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် ခက်ခဲသော [[conditional statement|စဉ်းစား ဆင်ခြင်မှုများ]] နှင့် [[Boolean logic|လော့ဂျစ် လုပ်ဆောင်မှုများ]] အတွက် အသုံးဝင်သည်။

[[စူပါ ကွန်ပျူတာ]]များသည် အေအယ်လ်ယူ များစွာပါပြီး တစ်ပြိုင်နက်တည်း များစွာသော ညွှန်ကြားချက်များကို လုပ်ဆောင်နိုင်သည်။ ကွန်ပျူတာတွင် [[SIMD]] နှင့် [[MIMD]] များပါလျှင် [[Graphics processing unit|ဂျီပီယူ]] ခေါ် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်မှုများတွင် အေယ်လ်ယူက [[Vector (geometric)|ဗက်တာ]] နှင့် [[Matrix (mathematics)|မတ်ထရစ်]] တို့အတွက် ဂဏန်းသင်္ချာနည်းအဖြစ် ကူညီလုပ်ဆောင်ပေးသည်။

== မှတ်ဉာဏ်(Memory Device) ==
{{main | ကွန်ပျူတာ မှတ်ဉာဏ်}}
[[File:Magnetic core.jpg| thumb | 250px | [[သံလိုက် ချက်မ မီမိုရီ]] မှာ ၁၉၆၀ များအထိ တစ်ချိန်က ကျော်ကြားခဲ့သော အဓိက ကွန်ပျူတာ မှတ်ဉာဏ်(Memory Device) ဖြစ်ပြီး ယခုခေတ်တွင် ဆီမီးကွန်ဓာတ်တာ မှတ်ဉာဏ် အဖြစ် ပြောင်းသုံးသည်]]
ကွန်ပျူတာ မှတ်ဉာဏ် တစ်ခုကို ဂဏန်းများ ပို့သွင်း သို့မဟုတ် ဖတ်ရှုနိုင်သည့် အခန်းငယ် အတန်းများ အဖြစ် မြင်နိုင်သည်။ အခန်းတိုင်းတွင် လိပ်စာ (address) တစ်ခု ရှိပြီး ဂဏန်းတစ်လုံးသာ မှတ်ယူနိုင်သည်။ ကွန်ပျူတာကို အခန်းနံပါတ် ၁၃၅၇ တွင် ဂဏန်း ၁၂၃ ရေးပါဟုလည်းကောင်း၊ အခန်းနံပါတ် ၁၃၅၇ မှဂဏန်းကို အခန်းနံပါတ် ၂၄၅၆ မှဂဏန်း ဖြင့်ပေါင်း၍ အခန်းနံပါတ် ၁၅၉၅ သို့ ရေးပါဟုလည်းကောင်း ညွှန်ကြားနိုင်သည်။ ၎င်းဂဏန်းမှာ လက်တွေ့အားဖြင့် မည်သည့်ကိုမဆို ရည်ညွှန်းနိုင်သည်။ ဂဏန်းနံပါတ်များသာမက ကွန်ပျူတာ  [[ညွှန်ကြားချက်]] များပင် ဂဏန်း အဖြစ် အလွယ်တကူ မှတ်ယူနိုင်သည်။ [[စီပီယူ]] အနေဖြင့် ၎င်းဂဏန်းမှာ မည်သည့် အကြောင်းဖြစ်သည်ဟု မခွဲခြားသောကြောင့် [[ပရိုဂရမ်]]ရေးသူ အနေဖြင့် မှတ်ဉာဏ် ကို ဂဏန်းအဖြစ်ထားပြီး စွယ်စုံ သုံးနိုင်သည်။ 

ခေတ်ပေါ် ကွန်ပျုတာ အားလုံးနီးပါးသည်မှတ်ဉာဏ်အခန်းများ၏ ရှစ်ခုပါ ဘစ် ([[bit]]) များကို ဘိုက် ([[byte]]) ခေါ် အစုအဖြစ် ထားရှိသိမ်းပေးသည်။ ဘိုက် တစ်ခုသည် ၀မှ ၂၅၅ အထိ၎င်း သို့မဟုတ် -၁၂၈ မှ +၁၂၇ အထိ၎င်း ၂၅၆ မျိုး မှတ်ယူနိုင်သည်။ ပို၍ကြီးသော [[ဂဏန်း]]များ ကိုမှတ်ယူရန် နောက် ဘိုက် တစ်ခု ထပ်ယူနိုင်သည်။ များသောအားဖြင့် ၂ ခု၊ ၄ ခု သို့မဟုတ် ၈ ခု တို့ဖြစ်ကြသည်။ အနှုတ် ဂဏန်းများကို မှတ်ယူရန် [[Two's complement]] သင်္ကေတ ကို အသုံးပြုရန်လိုအပ်သည်။ ကွန်ပျုတာ တစ်ခုသည် မည်သည့် အကြောင်းအရာမဆို [[ကိန်း]] ဖြစ်သာဖော်ပြ၍ရပါက သိမ်းပေးထားနိုင်သည်။ ခေတ်ပေါ် ကွန်ပျုတာများသည် မီမိုရီ ဘိုက်ပေါင်း ဘီလီရမ် သို့မဟုတ် ထရီလီရမ် အထိပင် ရှိကြသည်။

စီပီယူတွင် အထူးပြုလုပ်ထားသော ပင်မ မီမိုရီထက် များစွာ လျင်မြန်စွာ ရေးဖတ်နိုင်သော  [[Processor register|ရီဂျစ်စတာ မီမိုရီ]] ပါရှိသည်။ များသောအားဖြင့် စီပီယူ အမျိုးအစားပေါ် မှုတည်၍ ရီဂျစ်စတာ မီမိုရီပေါင်း တစ်ရာမှ နှစ်ရာ အထိ ပါရှိသည်။ ရီဂျစ်စတာ မီမိုရီကို မကြာခဏ အသုံးပြုသော ဒေတာ များကို ပင်မ မီမိုရီ သုံးရန်မလိုပဲ ဖတ်ရှုရန် သုံးသည်။

ကွန်ပျုတာ မီမိုရီတွင် အဓိက နှစ်မျိုးတို့မှာ [[random access memory]] ခေါ် RAM နှင့် [[read-only memory]] ခေါ် ROM တို့ ဖြစ်ကြသည်။ RAM ကို စီပီယူ အနေဖြင့် လိုအပ်သလို ရေးနိုင်ဖတ်နိုင်သော်လည်း ROM သည် အပြီးရေးသွင်းထားပြီး စီပီယူ အနေဖြင့် မရေးသားနိုင်ပဲ ဖတ်ရုံသာ ဖတ်နိုင်သည်။ များသောအားဖြင့် RAM ရှိ မှတ်သားထားသည်များကို ကွန်ပျုတာပိတ်သည်နှင့် ပျက်သွားသည်။ ROM ရှိ မှတ်သားထားသည်များမှာ ဆက်လက်ကျန်ရှိသည်။ ကွန်ပျုတာတွင် ROM သည် [[BIOS]] ခေါ် အထူး ပရိုဂရမ် မှ [[စက်မောင်းစနစ်]] ကို [[hard disk drive]] မှ RAM ပေါ်သို့ တင်ရန် ကွန်ပျုတာဖွင့်တိုင်း သုံးသည်။

== အသွင်းအထုတ် ကိရိယာများ (Input/ Output) ==

I/O ခေါ် အသွင်း အထုတ် ကိရိယာများ သည် ပြင်ပ အရာများနှင့် ကွန်ပျူတာ တို့ သတင်း အချက်အလက် အပြန်အလှန် သယ်ယူရာ အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သည်။ ကွန်ပျူတာ၏ အသွင်း အထုတ် ပြုရာ ကိရိယာ ကို [[peripheral]] ဟု ခေါ်သည်။ [[တစ်ယောက်သုံး ကွန်ပျူတာ]] တစ်ခုတွင် အသွင်း ကိရိယာများ ဖြစ်သော [[ကီးဘုတ်]]၊ [[မောက်စ်]] နှင့် အထုတ် ကိရိယာများ ဖြစ်သော [[မော်နီတာ]]၊ [[ပရင်တာ]] တို့ ထုံးစံအားဖြင့် ပါသည်။

= အခြား အကြောင်းအရာများ =
== Hardware ==
Computer ရဲ့ထိတွေ့ကိုင်တွယ်နိုင်သော အစိတ်အပိုင်းများသည် [[Computer Hardware]] များဖြစ်သည်။

== ဆော့ဖ်ဝဲလ် ==
NissanclaperComputer Hardware များကိုအလုပ် ခိုင်းစေနိုင်ရန်အတွက် စီစဉ်ဖန်တီးထားသော ညွှန်ကြားချက်များ (Instructions) အမိန့်များ (Commands) သည် [[ကွန်ပျူတာ ဆော့ဖ်ဝဲလ်]] များဖြစ်ကြသည်။ ဥပမာတစ်ခုပြရလျှင် စီဒီချပ်သည် အမာထည်(Hardware) ဖြစ်ပြီး၊ ယင်းစီဒီထဲရှိ သီချင်းများ၊ ရုပ်ရှင်များသည် အပျော့ထည်(Software) များဖြစ်ကြသည်။

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+'''[[Computer software]]'''
|-
| rowspan=&quot;7&quot; | [[Operating System]] || [[Unix]]/[[Berkeley Software Distribution|BSD]] || [[UNIX System V]], [[AIX operating system|AIX]], [[HP-UX]], [[Solaris Operating System|Solaris]] ([[SunOS]]), [[IRIX]], [[List of BSD operating systems]]
|-
| [[GNU]]/[[Linux]] || [[List of Linux distributions]], [[Comparison of Linux distributions]]
|-
| [[မိုက်ခရိုဆော့ဖ် ဝင်းဒိုးစ်|Microsoft Windows]] || [[Windows 95]], [[Windows 98]], [[Windows NT]], [[Windows 2000]], [[Windows XP]], [[Windows Vista]],[[Windows 7]], [[Windows CE]], Windows 8, Windows 10
|-
| [[DOS]] || [[86-DOS]] (QDOS), [[PC-DOS]], [[MS-DOS]], [[FreeDOS]]
|-
| [[Mac OS]] || [[Mac OS|Mac OS classic]], [[Mac OS X]]
|-
| [[Embedded operating system|Embedded]] and [[Real-time operating system|real-time]] || [[List of operating systems#Embedded|List of embedded operating systems]]
|-
| Experimental || [[Amoeba distributed operating system|Amoeba]], [[Oberon operating system|Oberon]]/[[Bluebottle OS|Bluebottle]], [[Plan 9 from Bell Labs]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Library (computing)|Library]] || [[Multimedia]] || [[DirectX]], [[OpenGL]], [[OpenAL]]
|-
| Programming library || [[C standard library]], [[Standard template library]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Data (computing)|Data]] || [[Protocol (computing)|Protocol]] || [[TCP/IP]], [[Kermit (protocol)|Kermit]], [[FTP]], [[HTTP]], [[SMTP]]
|-
| [[File format]] || [[HTML]], [[XML]], [[JPEG]], [[MPEG]], [[Portable Network Graphics|PNG]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | [[User interface]] || [[Graphical user interface]] ([[WIMP (computing)|WIMP]]) || [[Microsoft Windows]], [[GNOME]], [[KDE]], [[QNX|QNX Photon]], [[Common Desktop Environment|CDE]], [[Graphical Environment Manager|GEM]]
|-
| [[Text user interface]] || [[Command line interface]], [[Shell (computing)|shells]]
|-
| rowspan=&quot;9&quot; | [[Application software|Application]] || [[Office suite]] || [[Word processing]], [[Desktop publishing]], [[Presentation program]], [[Database management system]], Scheduling &amp; Time management, [[Spreadsheet]], [[Accounting software]]
|-
| [[Internet]] Access || [[Web browser|Browser]], [[E-mail client]], [[Web server]], [[Mail transfer agent]], [[Instant messaging]]
|-
| Design and manufacturing || [[Computer-aided design]], [[Computer-aided manufacturing]], Plant management, Robotic manufacturing, Supply chain management
|-
| [[Computer graphics|Graphics]] || [[Raster graphics editor]], [[Vector graphics editor]], [[3D modeler]], [[Animation software|Animation editor]], [[3D computer graphics]], [[Video editing]], [[Image processing]]
|-
| [[Digital audio|Audio]] || [[Digital audio editor]], [[Audio player (software)|Audio playback]], Mixing, [[Software synthesizer|Audio synthesis]], [[Computer music]]
|-
| [[Software Engineering]] || [[Compiler]], [[Assembly language#Assembler|Assembler]], [[Interpreter (computing)|Interpreter]], [[Debugger]], [[Text Editor]], [[Integrated development environment]], [[Performance analysis]], [[Revision control]], [[Software configuration management]]
|-
| Educational || [[Edutainment]], [[Educational game]], [[Serious game]], [[Flight simulator]]
|-
| [[Computer and video games|Games]] || [[Strategy game|Strategy]], Arcade, [[Computer puzzle game|Puzzle]], Simulation, [[First-person shooter]], [[Platform game|Platform]], [[Massively multiplayer online game|Massively multiplayer]], [[Interactive fiction]]
|-
| Misc || [[Artificial intelligence]], [[Antivirus software]], [[Malware scanner]], [[Installer]]/[[Package management system]]s, [[File manager]]
|}
[[File:Personal computer, exploded 6.svg| thumb| 300px | ကွန်ပျူတာ၏ အစိတ်အပိုင်းများ]]

=== Firmware ===
[[Firmware]] သည် ပထမဦးစွာ Hardware များကို သက်ဝင်လှုပ်ရှားစေပြီး Software များကအလုပ်စေခိုင်းစေနိုင်ရန် ကြားခံ ဆောင်ရွက်ပေးသော ညွှန်ကြားချက်များ (Instructions) ဖြစ်သည်။ Firmware သည် Hardware နှင့် Software ကြားမှ [[Interface]] တစ်ခုဖြစ်သည်။

== ကွန်ပျူတာများ အလုပ်လုပ်ပုံ ==
[[ဖိုင်:Lcii-system.jpg|thumb]]
အခြေခံအားဖြင့် ကွန်ပျူတာများသည် အောက်ပါ အခြေခံ အဆင့်(၆)ချက်ကို လုပ်ဆောင်ပြီး အသုံးပြုရန် အဆင်သင့်အနေအထားသို့ ရောက်ရှိသည် -

အဆင့်(၁)-PSU - Power Supply Unit (PSU) မှ AC (Alternating Current) Voltage ကိုလက်ခံရယူပြီး DC (Direct Current) Voltage (၅)မျိုးကို ထုတ်ပေးသည်။

အဆင့်(၂) Motherboard - Motherboard သည် PSU မှ ထုတ်ပေးသော Voltage ကို + (or) -  5% Error ရှိ/မရှိ စစ်ဆေးပြီး 4.7 V နှင့် 5.25 V အတွင်းရှိမှသာ PSU သို့ PG (Power Good Signal) ပြန်ပို့သည်။ PG မရရှိပါက ထိုအဆင့်မှ ဆက်မတက်တော့ပါ။

အဆင့်(၃)Crystal - ဝင်လာသည့်ဗို့အားကြောင့် Motherboard ရှိ Crystal (လှိုင်းထုတ်ကရိယာ)အတွင်းရှိ သလင်းကျောက်ပြား တုန်ခါမှုဖြစ်ပေါ်လာပြီး Analog လှိုင်း 14.31 MHz ထုတ်ပေးသည်။

အဆင့်(၄)-Clock Generator – Crystal မှ ထုတ်ပေးသည့် Analog လှိုင်းအား Clock Generator IC မှ Digital Clock အဖြစ်ပြောင်းပေးသည်။

အဆင့်(၅)-Digital Clock- Digital Clock အား သက်ဆိုင်ရာ Frequency များသို့ အဆတင်၍ Motherboard ပေါ်ရှိ IC, Memory, Processor, ROM-BIOS, Chip set စသည့်အစိတ်အပိုင်း အသီးသီးသို့ ပေးပို့သည်။

အဆင့်(၆)-ROM-BIOS (က) POST (ခ)Boot Strapping (ဂ) Low Level Interfaces
	(က) POST – Power On Self Test - ကွန်ပျူတာမီးဖွင့်ချိန်မှစ၍ ကွန်ပျူတာစနစ်တစ်ခုလုံးတွင် တပ်ဆင်ထားသည့် Standard Devices များအား စတင်စစ်ဆေးပါသည်။ (Memory, Monitor, Keyboard, Hard Disk, CPU, Chip Set,…)
	(ခ) Boot Strapping - ကွန်ပျူတာအား အဆင်သင့်ဖြစ်စေရန် OS (Operating System)အား Memory ပေါ်သို့ တင်ပေးခြင်းကို ဆောင်ရွက်သည်။ (ကွန်ပျူတာစနစ်အား Boot လုပ်ရန် Drive A (System Disk)မှ Boot Record ၏ ပထမ Track, ပထမ Sector တွင်ရှိသော Master Boot Record မှ Boot Strap Program Code ကို Memory ပေါ်သို့တင်ပေးပြီး ၎င်းတွင်ပါရှိသည့် Instruction များအား CPU က ဆက်လက်လုပ်ဆောင်သည်။)
	(ဂ) Low Level Interfaces- BIOS သည် Hardware Devices များအချင်းချင်း အပြန်အလှန်ဆက်သွယ်ဆောင်မှုကို OS နှင့်အတူ ကူညီပံ့ပိုးပေးသည်။ (Memory မှ Hard Disk၊ Hard Disk မှ Memory သို့ Data များ အပြန်အလှန် ပေးပို့ဆက်သွယ်ခြင်းများကို ကူညီပံ့ပိုးပေးသည်)

== ကျမ်းကိုးစာရင်းများ ==
{{reflist}}
{{DEFAULTSORT:က}}

[[Category:ကွန်ပျူတာ| ]]
__INDEX__
__NEWSECTIONLINK__</text>
      <sha1>f9k3oswk1daq6enq5ptc8nprzi35u95</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055239</id>
      <parentid>1055200</parentid>
      <timestamp>2026-09-26T05:18:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ninjastrikers</username>
        <id>22896</id>
      </contributor>
      <comment>Restored revision 841157 by [[Special:Contributions/PhilcoBmk|PhilcoBmk]] ([[User talk:PhilcoBmk|talk]]) (TwinkleGlobal)</comment>
      <origin>1055239</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51740" sha1="fgrltflytcqwmx50dxlgkl5vatu3u8s" xml:space="preserve">{{Infobox|title = Computer
|image = &lt;div style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;
[[File:Acer Aspire 8920 Gemstone.jpg|x81px]][[File:Columbia Supercomputer - NASA Advanced Supercomputing Facility.jpg|x81px]][[File:Intertec Superbrain.jpg|x81px]]&lt;br /&gt;[[File:2010-01-26-technikkrempel-by-RalfR-05.jpg|x79px]][[File:Thinking Machines Connection Machine CM-5 Frostburg 2.jpg|x79px]][[File:G5 supplying Wikipedia via Gigabit at the Lange Nacht der Wissenschaften 2006 in Dresden.JPG|x79px]]&lt;br /&gt;[[File:DM IBM S360.jpg|x77px]][[File:Acorn BBC Master Series Microcomputer.jpg|x77px]][[File:Dell PowerEdge Servers.jpg|x77px]]&lt;/div&gt;
|caption = ခေတ်အဆက်ဆက်မှ ကွန်ပျူတာများနှင့် ၎င်းတို့ကဲ့သို့တွက်ချက်လုပ်ကိုင်သည့် စက်များ}}


'''ကွန်ပျူတာ ({{lang-en|computer}})''' ဆိုသည်မှာ ထည့်သွင်းထားသော [[ကွန်ပျူတာ ပရိုဂရမ်|ပရိုဂရမ်]] သို့မဟုတ် အစီအစဉ်တကျ ညွှန်ကြားချက်များအတိုင်း အချက်အလက်များကို စီမံခန့်ခွဲပေးသော ကိရိယာဖြစ်သည်။ ကွန်ပျူတာများသည် ညွှန်ကြားချက်များပေါ် မူတည်၍ [[ဂဏန်းသင်္ချာ]]နှင့်[[ယုတ္တိဗေဒ]] ဆိုင်ရာတွက်ချက်မှုများကို အစီအစဉ်တကျ အလိုအလျောက် စွမ်းဆောင်နိုင်သည်။ ကွန်ပျူတာတစ်ခုတွင် အခြေခံအားဖြင့် အချက်အလက်များကို သိမ်းဆည်းရန် မှတ်ဉာဏ်၊ ဂဏန်းသင်္ချာနှင့် ယုတ္တိဆိုင်ရာ တွက်ချက်မှုများ ပြုလုပ်သော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုနှင့် ထိုသို့တွက်ချက်မှုများကို မှတ်ဉာဏ်အတွင်း သိမ်းဆည်းထားသော ညွှန်ကြားချက်များအတိုင်း စီစဉ်ကွပ်ကဲပေးသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ပါဝင်သည်။ ကွန်ပျူတာအတွင်းသို့ အချက်အလက်များ ထည့်သွင်းရန်နှင့် ကွန်ပျူတာမှ တွက်ချက်ပေးလိုက်သော အချက်အလက်များကို သိမ်းဆည်းရန် ကွန်ပျူတာ အရံပစ္စည်းများကို အသုံးပြုသည်။ ကွန်ပျူတာ၏ အတွက်အချက် အစိတ်အပိုင်းသည် အချက်အလက်များကို ဖတ်ယူ၊ တွက်ချက်၊ သိမ်းဆည်းရန် ညွှန်ကြားချက်များကို အစီအစဉ်တကျ တစ်ခုပြီးတစ်ခု ဆောင်ရွက်သည်။ အခြေအနေထိန်း ညွှန်ကြားချက်များက ထိုညွှန်ကြားချက်များ၏ ဆောင်ရွက်ပုံ အစီအစဉ်ကို ပြောင်းလဲနိုင်သည်။&lt;p&gt;ပထမဆုံးသော အီလက်ထရောနစ် ကွန်ပျူတာများသည် ၂၀ ရာစု အလယ်ပိုင်းက စတင်ပေါ်ထွန်းခဲ့သည်။ ထိုရှေးဦးကွန်ပျူတာများမှာ အခန်းတစ်ခန်းစာမျှ ကြီးမားပြီး ခေတ်ပေါ်တစ်ကိုယ်ရေသုံး ကွန်ပျူတာ (personal computer-PC) ရာပေါင်းများစွာနှင့် ညီမျှသောစွမ်းအားကို သုံးစွဲခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ်ပေါ် ကွန်ပျူတာများမှာမူ ထိုရှေးဦး ကွန်ပျူတာများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အဆ သန်းပေါင်းများစွာ ပို၍ တွက်ချက်စွမ်းဆောင်နိုင်သည့်အပြင် အရွယ်အစား ပမာဏလည်း အဆပေါင်းများစွာ သေးငယ်သည်။ အချို့ ကွန်ပျူတာများသည် အိတ်ဆောင် သယ်ယူသွားနိုင်လောက်အောက် သေးငယ်ပြီး အားဖြည့်သွင်းရာ၌လည်း ဓာတ်ခဲအသေးစားများကိုပင် အသုံးပြုနိုင်သည်။ နည်းပညာခေတ်၏ ပြယုဂ်များဖြစ်သည့် သဏ္ဌာန်အမျိုးမျိုးရှိသော တစ်ကိုယ်ရေသုံး ကွန်ပျူတာများကို လူအများစုက ''ကွန်ပျူတာ''ဟု ခြုံငုံမှတ်ယူ ခေါ်ဝေါ်နေသော်လည်း အိတ်ဆောင်သီချင်းဖွင့်စက်များမှစ၍ တိုက်ခိုက်ရေးလေယာဉ်များ အထိသော်လည်းကောင်း၊ ကစားစရာအရုပ်များမှ စတင်ကာ [[စက်ရုပ်]] (Robot) များ အဆုံးသော်လည်းကောင်း ကွန်ပျူတာများကို ထည့်သွင်းမြုပ်နှံထားသည်ကို တွေ့ရသည်။&lt;/p&gt;

== သမိုင်း ==
{{copyedit/doc}}
[[File:Jacquard.loom.full.view.jpg|thumb|right|Jacquard၏  ပထမဆုံး အစီစဉ်ဖြင့်စေခိုင်းသော စက်ပစ္စည်းဟုဆိုနိုင်သော ယက်ကန်းစက်]]

ရှေးယခင်က ကွန်ပျူတာကို အမည်တစ်ခု သတ်မှတ်ရန်အလွန် ခက်ခဲခဲ့သည်။ ယခုအချိန်တွင် ကွန်ပျူတာကို အမည်အမျိုးမျိုးဖြင့် သတ်မှတ်‌ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ အစောဆုံးတွက်ချက်မှုပစ္စည်းသည် အရိုးထွင်းစာပုံစံဖြစ်နိုင်ခြေရှိပြီး နောက်ပိုင်း မြေဆီဩဇာကောင်းခဲ့သော လခြမ်းဒေသ(ယခု- အီရန်၊အီရတ်၊တူရကီ၊ဆီးရီးယားစသည့်ဒေသတဝိုက်)က မှတ်တမ်းများတွင် အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်များ၊ မျိုးစေ့များ စသည်တို့ကိုရေတွက်မှတ်တမ်းပြုရာ၌သုံးသော ရွှံ့စေးလုံးလေးများ၊ ရွှံ့စေးဒုချွန်လေးများပါဝင်ကြပြီး ထိုပစ္စည်းလေးများကို မဖုတ်ရသေးသော ရွှံ့ဘူးများတွင်အလုံပိတ်ထည့်ထားကြသည်။ &lt;ref&gt;According to {{harvnb|Schmandt-Besserat|1981}}, these clay containers contained tokens, the total of which were the count of objects being transferred. The containers thus served as something of a [[bill of lading]] or an accounts book. In order to avoid breaking open the containers, first, clay impressions of the tokens were placed on the outside of the containers, for the count; the shapes of the impressions were abstracted into stylized marks; finally, the abstract marks were systematically used as numerals; these numerals were finally formalized as numbers. Eventually ([http://www.laits.utexas.edu/ghazal/Chap1/dsb/chapter1.html Schmandt-Besserat estimates it took 4000 years] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120130084757/http://www.laits.utexas.edu/ghazal/Chap1/dsb/chapter1.html|date=30 January 2012}} ) the marks on the outside of the containers were all that were needed to convey the count, and the clay containers evolved into clay tablets with marks for the count.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|first=Eleanor|last=Robson|author-link=Eleanor Robson|year=2008|title=Mathematics in Ancient Iraq|isbn=978-0-691-09182-2}}. p.&amp;nbsp;5: calculi were in use in Iraq for primitive accounting systems as early as 3200–3000 BCE, with commodity-specific counting representation systems. Balanced accounting was in use by 3000–2350 BCE, and a [[sexagesimal number system]] was in use 2350–2000 BCE.&lt;/ref&gt; တရုတ်ပြည်ကဲ့သို့ အရှေ့အာရှ၌ ရေတွက်ရာတွင်သုံးသော မျည်းဖျောင့်တိုဖြင့်ဆွဲခြစ်မှတ်သားခြင်း(နမူနာ- [[File:Counting rod v1.png]][[File:Counting rod v8.png]], [[File:Counting rod h8.png]][[File:Counting rod v1.png]], [[File:Counting rod h4.png]][[File:Counting rod v5.png]])သည်လည်း တွက်ချက်မှုသဘော ဥပမာတစ်ခုဖြစ်၏။

တွက်ချက်မှုပိုင်းအတွက် မူလအစက ''တွက်ချက်ပေသီး''(Abacus)များကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ ပေသီးသည် ပထမဆုံးဂဏန်းပေါင်းစက်ပင်ဖြစ်သည်။ ရိုမန်ပုံစံ ထိုတွက်ချက်ပေသီးစက်မျိုးကို ဘီစီ ၂၄၀၀ခန့်က ဘာဘီလုံခေတ်(Babylonia)တွင်သုံးသော ပစ္စည်းများမှတဆင့်တီထွင်ခဲ့ကြသည်။ ဂရိပုံစံပေသီးတွက်စက်ကို ဘီစီ ငါးရာစုခန့်&lt;ref&gt;{{cite book | last = Ifrah | first = Georges | year = 2001 | title = The Universal History of Computing: From the Abacus to the Quantum Computer | publisher = John Wiley &amp; Sons, Inc. | location = New York, NY | isbn = 978-0-471-39671-0 |page = 15 | url = https://archive.org/details/unset0000unse_w3q2 }}&lt;/ref&gt;၊ တရုတ်ပုံစံပေသီးတွက်စက်ကို ဘီစီ နှစ်ရာစုခန့်၌ သုံးခဲ့ကြောင်း&lt;ref&gt;{{cite book | last = Ifrah | first = Georges | year = 2001 | title = The Universal History of Computing: From the Abacus to the Quantum Computer | publisher = John Wiley &amp; Sons, Inc. | location = New York, NY | isbn = 978-0-471-39671-0 |page = 17 | url = https://archive.org/details/unset0000unse_w3q2 }}&lt;/ref&gt; သက်သေအထောက်အထားများမှတစ်ဆင့် သိရသည်။

အလယ်ခေတ်အရောက်တွင် ဥရောပ သင်္ချာ နှင့် အင်ဂျင်နီယာ ပညာရှင်  Wilhelm Schickard က ၁၆၂၃ခုနှစ် တွင် ပထမဆုံး စက်ပစ္စည်းနှင့်တွက်ချက်သောဂဏန်းပေါင်းစက်(Calculators) တစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်းယခုခေတ်တွင် ၎င်း ကိရိယာDevice ကို (Calculators) ဟုခေါ်ဆို၍ မရတော့ပေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ၎င်းကိရိယာသည် Programme ပါဝင်ခြင်းမရှိသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ၁၈၀၁ ခုနှစ် တွင်  Joseph Marie Jacquard သည် Textile ယက်ကန်းစက်ကို အခြေခံပြီး Punched Paper Cards Series ကို အသုံးပြုပြီး သူ၏ ယက်ကန်းစက်ကို အလိုအ‌​လျောက် အလုပ်လုပ်စေခဲ့သည်။ Jacquard ၏ ယက်ကန်းစက်မှ ရလဒ်သည်  ဖြစ်ပေါ်တိုးတက်လာစေဖို့ရန် အကြောင်းရင်း တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ၁၈၃၇ ခုနှစ် တွင် Charles Babbage သည် Programmable Mechanical Computer ကို စတင် Design ရေးဆွဲခဲ့သည်။ Analytical Engine ဟုအမည်ပေးခဲ့သည်။ ၁၈၉၀ ခုနှစ် အရောက်တွင် US Census က Punched Card အတွက် ကြီးမားသော Scale Automated Data Processing  စွမ်းဆောင်ရည်ရှိအောင် Tabulating Machines ကို Herman Hollerith က Designed ရေးဆွဲခဲ့သည်။
Computing Tabulating Recording Corporation ( ယခုအခါ [[:en:IBM|IBM]] ဖြစ်လာသည် ) က ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစု အကုန်အရောက်တွင် IBMများသည် အသုံးဝင်သောအရာတစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်။  ၎င်းသည် လူတို့အတွက်လိုအပ်လျက်ရှိ‌နေသည်ကို သက်သေပြလိုက်ခြင်းဖြစ်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် Punched Card, Boolean Algebra], The Vacuum Tube (Thermionic Value) နဲ့ Teleprinter တွေ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ၂၀ ရာစု အတောအတွင်းတွင် သိပ္ပံပညာသည် များစွာတိုးတက်မှုရှိလာခဲ့ပြီး [[:en:Analog Computer|Analog Computer]] များလည်း တိုးတက်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၎င်း Analog Computer များသည် Programmable မဖြစ်သည့်အပြင် အခုခေတ် Digital  များ၏ တိကျသော စွမ်းဆောင်ရည်များလည်း ပါဝင်ခြင်းမရှိသေးပေ။


{{Early computer characteristics}}

== ပရိုဂရမ် ==

ခေတ်ပေါ်ကွန်ပျူတာများနှင့် အခြားသော စက်ကိရိယာများ၏ အဓိကကွာခြားချက်မှာ ခေတ်ပေါ် ကွန်ပျူတာများ၏ ညွှန်ကြားချက်များကို လိုအပ်သလို ပြောင်းလဲပြင်ဆင် ရေးသားနိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ တစ်နည်းအားဖြင့်ဆိုသော် (ခေတ်ပေါ်)ကွန်ပျူတာများကို စိတ်ကြိုက် ညွှန်ကြားချက်များ ပေး၍ လိုရာကို ဆောင်ရွက်စေနိုင်သည်။ ဗွန်နူမန် (von Neumann) တည်ဆောက်ပုံစနစ်ကို အခြေခံသော ခေတ်ပေါ်ကွန်ပျူတာ အများစုတွင် ကွန်ပျူတာ ညွှန်ကြားချက်များကို ကွန်ပျူတာ ဘာသာစကားများသုံး၍ ရေးသားခိုင်းစေနိုင်သည်။ 

ကွန်ပျူတာပရိုဂရမ်ဆိုသည်မှာ အမှန်တော့ ညွှန်ကြားချက်များ အစုအဝေးကြီးမျှသာ ဖြစ်သည်။ အချို့ပရိုဂရမ်များတွင် ညွှန်ကြားချက် အနည်းငယ်မျှသာ ပါဝင်နေနိုင်သလို browser၊ စာစီစာရိုက် စသည့်ကဲ့သို့ ပရိုဂရမ်များတွင် ညွှန်ကြားချက်ပေါင်း သန်းချီ၍လည်း ပါဝင်နေနိုင်သည်။ ခေတ်ပေါ်ကွန်ပျူတာများသည် စက္ကန့်ပိုင်းမျှအချိန်အတွင်း ညွှန်ကြားချက်များ သန်းထောင်ချီ၍ ဆောင်ရွက်တွက်ချက်နိုင်ပြီး အမှားအယွင်းလည်း မရှိသလောက်ပင် ဖြစ်သည်။ ညွှန်ကြားချက်များ သန်းပေါင်းများစွာ ပါရှိသည့် ပရိုဂရမ် အကြီးစားများကို ပရိုဂရမ်မာ မြောက်မြားစွာသုံး၍ နှစ်ပေါင်းများစွာ အချိန်ယူကာ ရေးသားရပြီး ဆောင်ရွက်ရမည့် လုပ်ငန်း၏ ရှုပ်ထွေးမှုပေါ် မူတည်၍ အမှားအယွင်းများ ပါစမြဲပင် ဖြစ်သည်။ 

=== ပရိုဂရမ် တည်ဆောက်ပုံ ===
{{Main|ကွန်ပျူတာ ပရိုဂရမ်|ကွန်ပျူတာ ပရိုဂရမ်ရေးခြင်း}}

ပုံမှန်အားဖြင့် ကွန်ပျူတာညွှန်ကြားချက်များမှာ ရိုးရှင်းပါသည်။ ဥပမာ ဂဏန်းတစ်ခုနှင့် တစ်ခုပေါင်းခြင်း၊ အချက်အလက်များကို တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ရွှေ့ခြင်း၊ ကွန်ပျူတာနှင့် တွဲဖက်သုံးကိရိယာများကို အချက်ပြခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ ထိုညွှန်ကြားချက်များကို ကွန်ပျူတာ၏ မှတ်ဉာဏ်မှ ဖတ်ယူပြီး ဖတ်ယူရရှိသည့် အစဉ်အတိုင်း အတွက်အချက် အစိတ်အပိုင်းက တစ်ခုပြီးတစ်ခု ဆောင်ရွက်သည်။ သို့သော် အထူးညွှန်ကြားချက်များကို သုံး၍ ရှေ့သို့ ကျော်၍သော်လည်းကောင်း၊ နောက်သို့ ဆုတ်၍သော်လည်းကောင်း ပရိုဂရမ်အတွင်းရှိ အခြားနေရာများကို ဆောင်ရွက်ရန် ခိုင်းစေနိုင်သည်။ ထိုသို့သော် ညွှန်ကြားချက်များကို အခုန်ညွှန်ကြားချက်များဟု ခေါ်သည်။ အခုန်ညွှန်ကြားချက်များကို သူ့မတိုင်မှီအရင် ညွှန်ကြားချက်များကို တွက်ချက်ရရှိထားသည့် ရလဒ်များပေါ်မူတည်၍ အခြေအနေအလိုက် ခုန်ကျော်ရန်လည်း ခိုင်းစေနိုင်သည်။ Many computers directly support subroutines by providing a type of jump that &quot;remembers&quot; the location it jumped from and another instruction to return to the instruction following that jump instruction.

တစ်နည်းအားဖြင့် ပရိုဂရမ်များကို တွက်ချက်ဆောင်ရွက်ခြင်းသည် စာအုပ်တစ်အုပ်ကို ဖတ်သည်နှင့် တူသည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် စာအုပ်တွင်းရှိ စာလုံး၊ စာကြောင်းများကို အစီအစဉ်တကျ ဖတ်လေ့ရှိကြသော်လည်း တစ်ခါတစ်ရံတွင် နောက်သို့ ပြန်လှန်ဖတ်ခြင်း၊ စိတ်မဝင်စားသည့် စာပိုဒ်များကိုလည်း ကျော်ဖတ်ခြင်းများကို ပြုလုပ်တတ်ကြသည်။ ထိုနည်းတူစွာ ကွန်ပျူတာများသည်လည်း တစ်ခါတစ်ရံ ညွှန်ကြားချက်များကို အခြေအနေပေါ်မူတည်၍ ရှေ့ကျော်၊ နောက်ကျော် ထပ်ကာတလဲလဲ ဆောင်ရွက်တတ်သည်။ ဤသည်ကို ပရိုဂရမ်ဆောင်ရွက်မှု စီးဆင်းပုံ (flow of control) ဟုခေါ်သည်။ ထိုသို့ ခုန်ပြန်ကျော်လွှားပြီး ညွှန်ကြားချက်များကို ထပ်ကာတလဲလဲ ဆောင်ရွက်နိုင်ခြင်းကြောင့် ကွန်ပျူတာများသည် လူသားများ၏ ထိန်းကွပ်မှုမပါပဲ အလိုအလျောက် လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို ဆောင်ရွက်နိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။

ဥပမာအားဖြင့် လူတစ်ဦးသည် အိတ်ဆောင်ဂဏန်းတွက်စက်ကို သုံး၍ ဂဏန်းနှစ်ခု ပေါင်းခြင်းစသည့် အခြေခံဂဏန်းသင်္ချာများကို ခလုပ်တစ်ခု၊ နှစ်ခု နှိပ်၍ လွယ်လင့်တကူ တွက်ချက်နိုင်သည်။ သို့သော် ၁မှ ၁၀⁠၀၀ကြားတွင်းရှိ ဂဏန်းအားလုံးကို ဂဏန်းတွက်စက်ဖြင့် ပေါင်းလိုပါက ခလုပ်များကို အကြိမ်ပေါင်းများစွာနှိပ်ရန် လိုအပ်ပြီး ခလုပ်များ မှားယွင်းနှိပ်မိခြင်းများ ဖြစ်နိုင်သလို အချိန်ကုန်လူပင်ပန်းစရာပင် ဖြစ်သည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင်မူ ကွန်ပျူတာများကို ထိုသို့ပေါင်းရန်ကို ညွှန်ကြားချက် အနည်းငယ်မျှသုံး၍ လွယ်လင့်တကူ ခိုင်းစေနိုင်သည်။ 
{{-}}
       mov #0, sum      ; sum ကို သုညလို့ သတ်မှတ်ပါ။
       mov #1, num      ; num ကို တစ်လို့ သတ်မှတ်ပါ။
 loop: add num, sum     ; num ကို  sum ထဲ ပေါင်းထည့်ပါ။
       add #1, num      ; num ကို တစ်ပေါင်းပါ။
       cmp num, #1000   ; num နှင့် ၁၀⁠၀၀ ကို နှိုင်းယှဉ်ပါ။
       ble loop         ; num &lt;= 1000, 'loop' သို့ နောက်ပြန်သွားပါ။
       halt             ; ပရိုဂရမ်ကို ရပ်ပါ။

အထက်ပါ ပရိုဂရမ်ကို စတင်လိုက်ပါက ကွန်ပျူတာက ထပ်တလဲလဲ ပေါင်းတွက်ရမည့် အပိုင်းကို လူအကူအညီ ကွပ်ကဲမှု မပါပဲ အလိုအလျောက် တွက်ချက်ပေးပါမည်။ ထိုတွက်ချက်မှုသည် အမှားအယွင်းကင်းသလို ခေတ်ပေါ်ကွန်ပျူတာအများစုသည် ထိုတွက်ချက်မှုကို တစ်စက္ကန့်၏ အပုံတစ်သန်းပုံ တစ်ပုံမျှအတွင်း ဆောင်ရွက်နိုင်ပါလိမ့်မည်။&lt;ref&gt;This program was written similarly to those for the [[PDP-11]] [[minicomputer]] and shows some typical things a computer can do. All the text after the semicolons are [[Comment (computer programming)|comments]] for the benefit of human readers. These have no significance to the computer and are ignored. {{harv|Digital Equipment Corporation|1972}}&lt;/ref&gt;

= အလုပ်လုပ်ပုံများ =

ယေဘုယျသုံး တွင် အဓိက လေးမျိုးမှာ [[ဂဏန်း သင်္ချာ နှင့် လော့ဂျစ် အစိတ်အပိုင်း]] (arithmetic and logic unit)၊ [[ထိန်းချူပ် အစိတ်အပိုင်း]] (control unit)၊ [[မှတ်ဉာဏ်]](Memory Device) နှင့် အသွင်း အထုတ် ကိရိယာ (I/O) များတို့ ဖြစ်သည်။ ၎င်း အစိတ်အပိုင်း တို့ကို [[ဝါယာကြိုး]]များ အတွဲလိုက်ဖြစ်သော [[ဘတ်စ်]] များ ဖြင့် တွယ်ချိတ်ထားသည်။ 

== ထိန်းချုပ် ဌာန ==
{{main | စီပီယူ}}
ထိန်းချုပ် ဌာန (control unit, often called a control system or Central Processing Unit CPU) သို့မဟုတ် စီပီယူ သည် ၏ အစိတ်အပိုင်း မျိုးစုံကို လမ်းဆောင်သည်။ ၎င်းသည် [[ပရိုဂရမ်]] ၏ [[ညွှန်ကြားချက်]]များကို တစ်ကြောင်းခြင်း ဖတ်ရှု ပြီး အဓိပ္ပာယ် ပြန်သည်။ ထိန်းချူပ် ဌာနသည် အဆင့်မြင့်သော များတွင် ၎င်းညွှန်ကြားချက် အစဉ်များကို မြန်ဆန်စေရန်အတွက် ခုန်ကျော် ဖတ်ရှု ခြင်း လုပ်လေ့ရှိသည်။

ထိန်းချုပ်ဌာန ၏ အဓိက မှာ [[ပရိုဂရမ် ကောင်တာ]]၊ နောက် ညွှန်ကြားချက် ကို ဘယ်နေရာမှ ဖက်ရှုမည် ကို မှတ်သားထားသော အထူး သိုလှောင်ရာ [[ရာဂျစ်စတာ]] တို့ဖြစ်သည်။

[[File:MIPS32_instruction.png‎  | thumb | 400px | [[MIPS architecture]] ၏ ညွှန်ကြားချက် ကို ထိန်းချူပ် ဌာနမှ ဖတ်ရှုပုံ ဖော်ပြသော ပုံကြမ်း]]
ထိန်းချုပ် ဌာန၏ အလုပ်များမှာ နောက် စီပီယူများတွင် ကွာခြားနိုင်သော်လည်း အခြေခံမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။ 
# [[ပရိုဂရမ် ကောင်တာ]] ညွှန်ပြသော အခန်းမှ လာမည့် ညွှန်ကြားချက် (instruction) ကုဒ်ကို ဖတ်ပါ။
# ၎င်းညွှန်ကြားချက် ကုဒ်ကို အဓိပ္ပာယ် ပြန်ပြီး [[အမိန့်ပေးချက်]] (command) များ သို့မဟုတ် အခြားစက်များ၏ အဝင်လှိုင်း (signal) များ အဖြစ် လုပ်ဆောင်ပါ။
# ညွှန်ကြားချက် အသစ်ရေးရန် [[ပရိုဂရမ် ကောင်တာ]]ကို တစ်ခုမြင့်ပါ။ 
# ညွှန်ကြားချက် ပါလျှင် မှတ်ဉာဏ်(Memory Device) အခန်းများမှ အချက်အလက်များကို ဖတ်ပါ။ များသောအားဖြင့် ၎င်းဖက်ရှုရမည့် အခန်းနံပါတ်ကို ညွှန်ကြားချက် ကုဒ် ထဲမှာပင် သိမ်းဆည်းလေ့ရှိသည်။ 
# ညွှန်ကြားချက် သည် [[အေအယ်လ်ယူ]] သို့မဟုတ် အထူးစက်များမှ လုပ်ဆောင်ချက်များ လိုအပ်လျှင် ၎င်းစက်အား မောင်းနှင်ပါ။ 
# အေအယ်လ်ယူမှ အဖြေကို မှတ်ဉာဏ်(Memory Device)တွင်းသို့ ပြန်လည်သိမ်းဆည်းပါ သို့မဟုတ် [[ပရင့်တာ]] ကဲ့သို့ ပုံနှိပ်စက် များတွင် ထုတ်ပါ။
# အစ အဆင့် (၁) သို့ ပြန်သွားပါ။

== ဂဏန်းသင်္ချာ နှင့် လော့ဂျစ်ဌာန ==

{{main | Arithmetic logic unit | အေယ်လ်ယူ}}
ဂဏန်း သင်္ချာ နှင့် လော့ဂျစ် အစိတ်အပိုင်း (Arithmetic and logic unit, ALU) ခေါ် ''အေအယ်လ်ယူ'' သည် ဂဏန်း သင်္ချာ နှင့် လော့ဂျစ် ဆောင်ရွက်မှု အပိုင်း နှစ်ခု ကိုလုပ်ဆောင်သည်။ 

ဂဏန်း သင်္ချာ လုပ်ဆောင်မှုတွင် ALU သည် အခြေခံများဖြစ်သည့် [[အပေါင်း]]၊ [[အနုတ်]]၊ [[အမြှောက်]]၊ [[အစား]]၊ [[တြီဂိုနိုမေတြီ]] [[ဖန်ရှင်]]များ နှင့် [[square root]] တို့ လုပ်ဆောင်သည်။ အချို့သော လုပ်ဆောင်မှု များမှာ [[ကိန်းပြည့်]]များတိုးတာ လုပ်ဆောင်နိုင်ပြီး အချို့မှာ တိကျမှု လျော့ကျနိုင်သော်လည်း [[ဒဿမ ကိန်း]] (floating point) မှ [[ကိန်းစစ်]] (real number) များအထိ လုပ်ဆောင်နိုင်သည်။ သို့သော်၊ မည်သည့် မဆို မည်မျှပင် ခက်ခဲသော အလုပ်ဖြစ်ပါစေ တစ်ဆင့်ခြင်း လွယ်ကူသော အဆင့်များအဖြစ် ပြောင်းလဲစေခြင်းဖြင့် စွမ်းဆောင်နိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် မည်သည့် မဆို ဘယ်လို ဂဏန်းသင်္ချာပြဿနာမဆို ဖြေရှင်းနိုင်ပြီး ၎င်း၏ [[အေယ်လ်ယူ]] က တိုက်ရိုက် ဖြေရှင်း၍မရပါက သွယ်ဝိုက်သောနည်းဖြင့် ဖြေရှင်းနိုင်သည်။ 

အေယ်လ်ယူသည် ဂဏန်းများကို နှိုင်းယှဉ်ပြီး အဖြေကို လော့ဂျစ်များဖြစ်သည့်  [[Logic value|မှားမှန် တန်ဖိုး]] အဖြစ်လည်း အဖြေထုတ်နိုင်သည်။  [[Boolean logic|လော့ဂျစ် လုပ်ဆောင်မှုများ]]မှာ  [[logical conjunction|AND]]၊ [[logical disjunction|OR]]၊ [[Exclusive disjunction|XOR]] နှင့် [[logical negation|NOT]] တို့ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် ခက်ခဲသော [[conditional statement|စဉ်းစား ဆင်ခြင်မှုများ]] နှင့် [[Boolean logic|လော့ဂျစ် လုပ်ဆောင်မှုများ]] အတွက် အသုံးဝင်သည်။

[[စူပါ ကွန်ပျူတာ]]များသည် အေအယ်လ်ယူ များစွာပါပြီး တစ်ပြိုင်နက်တည်း များစွာသော ညွှန်ကြားချက်များကို လုပ်ဆောင်နိုင်သည်။ ကွန်ပျူတာတွင် [[SIMD]] နှင့် [[MIMD]] များပါလျှင် [[Graphics processing unit|ဂျီပီယူ]] ခေါ် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်မှုများတွင် အေယ်လ်ယူက [[Vector (geometric)|ဗက်တာ]] နှင့် [[Matrix (mathematics)|မတ်ထရစ်]] တို့အတွက် ဂဏန်းသင်္ချာနည်းအဖြစ် ကူညီလုပ်ဆောင်ပေးသည်။

== မှတ်ဉာဏ်(Memory Device) ==
{{main | ကွန်ပျူတာ မှတ်ဉာဏ်}}
[[File:Magnetic core.jpg| thumb | 250px | [[သံလိုက် ချက်မ မီမိုရီ]] မှာ ၁၉၆၀ များအထိ တစ်ချိန်က ကျော်ကြားခဲ့သော အဓိက ကွန်ပျူတာ မှတ်ဉာဏ်(Memory Device) ဖြစ်ပြီး ယခုခေတ်တွင် ဆီမီးကွန်ဓာတ်တာ မှတ်ဉာဏ် အဖြစ် ပြောင်းသုံးသည်]]
ကွန်ပျူတာ မှတ်ဉာဏ် တစ်ခုကို ဂဏန်းများ ပို့သွင်း သို့မဟုတ် ဖတ်ရှုနိုင်သည့် အခန်းငယ် အတန်းများ အဖြစ် မြင်နိုင်သည်။ အခန်းတိုင်းတွင် လိပ်စာ (address) တစ်ခု ရှိပြီး ဂဏန်းတစ်လုံးသာ မှတ်ယူနိုင်သည်။ ကွန်ပျူတာကို အခန်းနံပါတ် ၁၃၅၇ တွင် ဂဏန်း ၁၂၃ ရေးပါဟုလည်းကောင်း၊ အခန်းနံပါတ် ၁၃၅၇ မှဂဏန်းကို အခန်းနံပါတ် ၂၄၅၆ မှဂဏန်း ဖြင့်ပေါင်း၍ အခန်းနံပါတ် ၁၅၉၅ သို့ ရေးပါဟုလည်းကောင်း ညွှန်ကြားနိုင်သည်။ ၎င်းဂဏန်းမှာ လက်တွေ့အားဖြင့် မည်သည့်ကိုမဆို ရည်ညွှန်းနိုင်သည်။ ဂဏန်းနံပါတ်များသာမက ကွန်ပျူတာ  [[ညွှန်ကြားချက်]] များပင် ဂဏန်း အဖြစ် အလွယ်တကူ မှတ်ယူနိုင်သည်။ [[စီပီယူ]] အနေဖြင့် ၎င်းဂဏန်းမှာ မည်သည့် အကြောင်းဖြစ်သည်ဟု မခွဲခြားသောကြောင့် [[ပရိုဂရမ်]]ရေးသူ အနေဖြင့် မှတ်ဉာဏ် ကို ဂဏန်းအဖြစ်ထားပြီး စွယ်စုံ သုံးနိုင်သည်။ 

ခေတ်ပေါ် ကွန်ပျုတာ အားလုံးနီးပါးသည်မှတ်ဉာဏ်အခန်းများ၏ ရှစ်ခုပါ ဘစ် ([[bit]]) များကို ဘိုက် ([[byte]]) ခေါ် အစုအဖြစ် ထားရှိသိမ်းပေးသည်။ ဘိုက် တစ်ခုသည် ၀မှ ၂၅၅ အထိ၎င်း သို့မဟုတ် -၁၂၈ မှ +၁၂၇ အထိ၎င်း ၂၅၆ မျိုး မှတ်ယူနိုင်သည်။ ပို၍ကြီးသော [[ဂဏန်း]]များ ကိုမှတ်ယူရန် နောက် ဘိုက် တစ်ခု ထပ်ယူနိုင်သည်။ များသောအားဖြင့် ၂ ခု၊ ၄ ခု သို့မဟုတ် ၈ ခု တို့ဖြစ်ကြသည်။ အနှုတ် ဂဏန်းများကို မှတ်ယူရန် [[Two's complement]] သင်္ကေတ ကို အသုံးပြုရန်လိုအပ်သည်။ ကွန်ပျုတာ တစ်ခုသည် မည်သည့် အကြောင်းအရာမဆို [[ကိန်း]] ဖြစ်သာဖော်ပြ၍ရပါက သိမ်းပေးထားနိုင်သည်။ ခေတ်ပေါ် ကွန်ပျုတာများသည် မီမိုရီ ဘိုက်ပေါင်း ဘီလီရမ် သို့မဟုတ် ထရီလီရမ် အထိပင် ရှိကြသည်။

စီပီယူတွင် အထူးပြုလုပ်ထားသော ပင်မ မီမိုရီထက် များစွာ လျင်မြန်စွာ ရေးဖတ်နိုင်သော  [[Processor register|ရီဂျစ်စတာ မီမိုရီ]] ပါရှိသည်။ များသောအားဖြင့် စီပီယူ အမျိုးအစားပေါ် မှုတည်၍ ရီဂျစ်စတာ မီမိုရီပေါင်း တစ်ရာမှ နှစ်ရာ အထိ ပါရှိသည်။ ရီဂျစ်စတာ မီမိုရီကို မကြာခဏ အသုံးပြုသော ဒေတာ များကို ပင်မ မီမိုရီ သုံးရန်မလိုပဲ ဖတ်ရှုရန် သုံးသည်။

ကွန်ပျုတာ မီမိုရီတွင် အဓိက နှစ်မျိုးတို့မှာ [[random access memory]] ခေါ် RAM နှင့် [[read-only memory]] ခေါ် ROM တို့ ဖြစ်ကြသည်။ RAM ကို စီပီယူ အနေဖြင့် လိုအပ်သလို ရေးနိုင်ဖတ်နိုင်သော်လည်း ROM သည် အပြီးရေးသွင်းထားပြီး စီပီယူ အနေဖြင့် မရေးသားနိုင်ပဲ ဖတ်ရုံသာ ဖတ်နိုင်သည်။ များသောအားဖြင့် RAM ရှိ မှတ်သားထားသည်များကို ကွန်ပျုတာပိတ်သည်နှင့် ပျက်သွားသည်။ ROM ရှိ မှတ်သားထားသည်များမှာ ဆက်လက်ကျန်ရှိသည်။ ကွန်ပျုတာတွင် ROM သည် [[BIOS]] ခေါ် အထူး ပရိုဂရမ် မှ [[စက်မောင်းစနစ်]] ကို [[hard disk drive]] မှ RAM ပေါ်သို့ တင်ရန် ကွန်ပျုတာဖွင့်တိုင်း သုံးသည်။

== အသွင်းအထုတ် ကိရိယာများ (Input/ Output) ==

I/O ခေါ် အသွင်း အထုတ် ကိရိယာများ သည် ပြင်ပ အရာများနှင့် ကွန်ပျူတာ တို့ သတင်း အချက်အလက် အပြန်အလှန် သယ်ယူရာ အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သည်။ ကွန်ပျူတာ၏ အသွင်း အထုတ် ပြုရာ ကိရိယာ ကို [[peripheral]] ဟု ခေါ်သည်။ [[တစ်ယောက်သုံး ကွန်ပျူတာ]] တစ်ခုတွင် အသွင်း ကိရိယာများ ဖြစ်သော [[ကီးဘုတ်]]၊ [[မောက်စ်]] နှင့် အထုတ် ကိရိယာများ ဖြစ်သော [[မော်နီတာ]]၊ [[ပရင်တာ]] တို့ ထုံးစံအားဖြင့် ပါသည်။

= အခြား အကြောင်းအရာများ =
== Hardware ==
Computer ရဲ့ထိတွေ့ကိုင်တွယ်နိုင်သော အစိတ်အပိုင်းများသည် [[Computer Hardware]] များဖြစ်သည်။

== ဆော့ဖ်ဝဲလ် ==
Computer Hardware များကိုအလုပ် ခိုင်းစေနိုင်ရန်အတွက် စီစဉ်ဖန်တီးထားသော ညွှန်ကြားချက်များ (Instructions) အမိန့်များ (Commands) သည် [[ကွန်ပျူတာ ဆော့ဖ်ဝဲလ်]] များဖြစ်ကြသည်။ ဥပမာတစ်ခုပြရလျှင် စီဒီချပ်သည် အမာထည်(Hardware) ဖြစ်ပြီး၊ ယင်းစီဒီထဲရှိ သီချင်းများ၊ ရုပ်ရှင်များသည် အပျော့ထည်(Software) များဖြစ်ကြသည်။

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+'''[[Computer software]]'''
|-
| rowspan=&quot;7&quot; | [[Operating System]] || [[Unix]]/[[Berkeley Software Distribution|BSD]] || [[UNIX System V]], [[AIX operating system|AIX]], [[HP-UX]], [[Solaris Operating System|Solaris]] ([[SunOS]]), [[IRIX]], [[List of BSD operating systems]]
|-
| [[GNU]]/[[Linux]] || [[List of Linux distributions]], [[Comparison of Linux distributions]]
|-
| [[မိုက်ခရိုဆော့ဖ် ဝင်းဒိုးစ်|Microsoft Windows]] || [[Windows 95]], [[Windows 98]], [[Windows NT]], [[Windows 2000]], [[Windows XP]], [[Windows Vista]],[[Windows 7]], [[Windows CE]], Windows 8, Windows 10
|-
| [[DOS]] || [[86-DOS]] (QDOS), [[PC-DOS]], [[MS-DOS]], [[FreeDOS]]
|-
| [[Mac OS]] || [[Mac OS|Mac OS classic]], [[Mac OS X]]
|-
| [[Embedded operating system|Embedded]] and [[Real-time operating system|real-time]] || [[List of operating systems#Embedded|List of embedded operating systems]]
|-
| Experimental || [[Amoeba distributed operating system|Amoeba]], [[Oberon operating system|Oberon]]/[[Bluebottle OS|Bluebottle]], [[Plan 9 from Bell Labs]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Library (computing)|Library]] || [[Multimedia]] || [[DirectX]], [[OpenGL]], [[OpenAL]]
|-
| Programming library || [[C standard library]], [[Standard template library]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Data (computing)|Data]] || [[Protocol (computing)|Protocol]] || [[TCP/IP]], [[Kermit (protocol)|Kermit]], [[FTP]], [[HTTP]], [[SMTP]]
|-
| [[File format]] || [[HTML]], [[XML]], [[JPEG]], [[MPEG]], [[Portable Network Graphics|PNG]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | [[User interface]] || [[Graphical user interface]] ([[WIMP (computing)|WIMP]]) || [[Microsoft Windows]], [[GNOME]], [[KDE]], [[QNX|QNX Photon]], [[Common Desktop Environment|CDE]], [[Graphical Environment Manager|GEM]]
|-
| [[Text user interface]] || [[Command line interface]], [[Shell (computing)|shells]]
|-
| rowspan=&quot;9&quot; | [[Application software|Application]] || [[Office suite]] || [[Word processing]], [[Desktop publishing]], [[Presentation program]], [[Database management system]], Scheduling &amp; Time management, [[Spreadsheet]], [[Accounting software]]
|-
| [[Internet]] Access || [[Web browser|Browser]], [[E-mail client]], [[Web server]], [[Mail transfer agent]], [[Instant messaging]]
|-
| Design and manufacturing || [[Computer-aided design]], [[Computer-aided manufacturing]], Plant management, Robotic manufacturing, Supply chain management
|-
| [[Computer graphics|Graphics]] || [[Raster graphics editor]], [[Vector graphics editor]], [[3D modeler]], [[Animation software|Animation editor]], [[3D computer graphics]], [[Video editing]], [[Image processing]]
|-
| [[Digital audio|Audio]] || [[Digital audio editor]], [[Audio player (software)|Audio playback]], Mixing, [[Software synthesizer|Audio synthesis]], [[Computer music]]
|-
| [[Software Engineering]] || [[Compiler]], [[Assembly language#Assembler|Assembler]], [[Interpreter (computing)|Interpreter]], [[Debugger]], [[Text Editor]], [[Integrated development environment]], [[Performance analysis]], [[Revision control]], [[Software configuration management]]
|-
| Educational || [[Edutainment]], [[Educational game]], [[Serious game]], [[Flight simulator]]
|-
| [[Computer and video games|Games]] || [[Strategy game|Strategy]], Arcade, [[Computer puzzle game|Puzzle]], Simulation, [[First-person shooter]], [[Platform game|Platform]], [[Massively multiplayer online game|Massively multiplayer]], [[Interactive fiction]]
|-
| Misc || [[Artificial intelligence]], [[Antivirus software]], [[Malware scanner]], [[Installer]]/[[Package management system]]s, [[File manager]]
|}
[[File:Personal computer, exploded 6.svg| thumb| 300px | ကွန်ပျူတာ၏ အစိတ်အပိုင်းများ]]

=== Firmware ===
[[Firmware]] သည် ပထမဦးစွာ Hardware များကို သက်ဝင်လှုပ်ရှားစေပြီး Software များကအလုပ်စေခိုင်းစေနိုင်ရန် ကြားခံ ဆောင်ရွက်ပေးသော ညွှန်ကြားချက်များ (Instructions) ဖြစ်သည်။ Firmware သည် Hardware နှင့် Software ကြားမှ [[Interface]] တစ်ခုဖြစ်သည်။

== ကွန်ပျူတာများ အလုပ်လုပ်ပုံ ==
[[ဖိုင်:Lcii-system.jpg|thumb]]
အခြေခံအားဖြင့် ကွန်ပျူတာများသည် အောက်ပါ အခြေခံ အဆင့်(၆)ချက်ကို လုပ်ဆောင်ပြီး အသုံးပြုရန် အဆင်သင့်အနေအထားသို့ ရောက်ရှိသည် -

အဆင့်(၁)-PSU - Power Supply Unit (PSU) မှ AC (Alternating Current) Voltage ကိုလက်ခံရယူပြီး DC (Direct Current) Voltage (၅)မျိုးကို ထုတ်ပေးသည်။

အဆင့်(၂) Motherboard - Motherboard သည် PSU မှ ထုတ်ပေးသော Voltage ကို + (or) -  5% Error ရှိ/မရှိ စစ်ဆေးပြီး 4.7 V နှင့် 5.25 V အတွင်းရှိမှသာ PSU သို့ PG (Power Good Signal) ပြန်ပို့သည်။ PG မရရှိပါက ထိုအဆင့်မှ ဆက်မတက်တော့ပါ။

အဆင့်(၃)Crystal - ဝင်လာသည့်ဗို့အားကြောင့် Motherboard ရှိ Crystal (လှိုင်းထုတ်ကရိယာ)အတွင်းရှိ သလင်းကျောက်ပြား တုန်ခါမှုဖြစ်ပေါ်လာပြီး Analog လှိုင်း 14.31 MHz ထုတ်ပေးသည်။

အဆင့်(၄)-Clock Generator – Crystal မှ ထုတ်ပေးသည့် Analog လှိုင်းအား Clock Generator IC မှ Digital Clock အဖြစ်ပြောင်းပေးသည်။

အဆင့်(၅)-Digital Clock- Digital Clock အား သက်ဆိုင်ရာ Frequency များသို့ အဆတင်၍ Motherboard ပေါ်ရှိ IC, Memory, Processor, ROM-BIOS, Chip set စသည့်အစိတ်အပိုင်း အသီးသီးသို့ ပေးပို့သည်။

အဆင့်(၆)-ROM-BIOS (က) POST (ခ)Boot Strapping (ဂ) Low Level Interfaces
	(က) POST – Power On Self Test - ကွန်ပျူတာမီးဖွင့်ချိန်မှစ၍ ကွန်ပျူတာစနစ်တစ်ခုလုံးတွင် တပ်ဆင်ထားသည့် Standard Devices များအား စတင်စစ်ဆေးပါသည်။ (Memory, Monitor, Keyboard, Hard Disk, CPU, Chip Set,…)
	(ခ) Boot Strapping - ကွန်ပျူတာအား အဆင်သင့်ဖြစ်စေရန် OS (Operating System)အား Memory ပေါ်သို့ တင်ပေးခြင်းကို ဆောင်ရွက်သည်။ (ကွန်ပျူတာစနစ်အား Boot လုပ်ရန် Drive A (System Disk)မှ Boot Record ၏ ပထမ Track, ပထမ Sector တွင်ရှိသော Master Boot Record မှ Boot Strap Program Code ကို Memory ပေါ်သို့တင်ပေးပြီး ၎င်းတွင်ပါရှိသည့် Instruction များအား CPU က ဆက်လက်လုပ်ဆောင်သည်။)
	(ဂ) Low Level Interfaces- BIOS သည် Hardware Devices များအချင်းချင်း အပြန်အလှန်ဆက်သွယ်ဆောင်မှုကို OS နှင့်အတူ ကူညီပံ့ပိုးပေးသည်။ (Memory မှ Hard Disk၊ Hard Disk မှ Memory သို့ Data များ အပြန်အလှန် ပေးပို့ဆက်သွယ်ခြင်းများကို ကူညီပံ့ပိုးပေးသည်)

== ကျမ်းကိုးစာရင်းများ ==
{{reflist}}
{{DEFAULTSORT:က}}

[[Category:ကွန်ပျူတာ| ]]</text>
      <sha1>fgrltflytcqwmx50dxlgkl5vatu3u8s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အချစ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3006</id>
    <revision>
      <id>1055211</id>
      <parentid>1031783</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T23:56:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <origin>1055211</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5524" sha1="sdkj8ikm0a6a1b3pwc5cwljeqerscvz" xml:space="preserve">'''အချစ်''' ([[အင်္ဂလိပ်]]: ''Love'') သို့မဟုတ် '''မေတ္တာ''' သည် သံယောဇဉ်၊ နှစ်သက်မြတ်နိုးမှုနှင့် အစဉ်တစိုက် ဂရုစိုက်လိုမှု စသည့် ပြင်းပြသော ခံစားချက်များကို စုစည်းဖော်ပြသည့် စိတ်ပညာနှင့် လူမှုဗေဒဆိုင်ရာ ဝေါဟာရတစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Sternberg1986&quot;&gt;Sternberg, R. J. (1986). &quot;A triangular theory of love&quot;. *Psychological Review*, 93(2), 119–135.&lt;/ref&gt; အချစ်သည် မိသားစုဝင်များ၊ ချစ်သူများ၊ မိတ်ဆွေသူငယ်ချင်းများနှင့် သက်ရှိသတ္တဝါများအပေါ် ထားရှိသည့် အမျိုးအစားစုံလင်သော သံယောဇဉ် ခံစားချက်များကို လွှမ်းခြုံထားသည်။

== အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်များ ==
အချစ်ကို အဓိကအားဖြင့် အောက်ပါ အခြေခံအမျိုးအစားများအဖြစ် ခွဲခြားနိုင်သည်။

* '''မေတ္တာ / မိသားစုချစ်ခြင်း (Storge / Familial love):''' မိဘနှင့် သားသမီး၊ ညီအစ်ကို မောင်နှမများအကြား ဖြစ်ပေါ်သော သဘာဝကျသည့် သံယောဇဉ်နှင့် ဂရုစိုက်မှု။
* '''မိတ်ဆွေချစ်ခြင်း (Philia / Friendship):''' အချင်းချင်း ယုံကြည်မှု၊ လေးစားမှုနှင့် အပြန်အလှန် နားလည်မှုအပေါ် အခြေခံသော မိတ်ဆွေသူငယ်ချင်းများအကြား ချစ်ခြင်း။
* '''ရိုမန်းတစ်ချစ်ခြင်း (Eros / Romantic love):''' ချစ်သူများ သို့မဟုတ် ဇနီးမောင်နှံများအကြား ဖြစ်ပေါ်သော စိတ်လှုပ်ရှားမှု၊ ဆွဲဆောင်မှုနှင့် ရာဂ ပါဝင်သော အချစ်။
* '''အတ္တမဲ့ချစ်ခြင်း / မေတ္တာ (Agape / Altruistic love):''' မည်သည့် အပြန်အလှန် အကျိုးအမြတ်ကိုမျှ မမျှော်လင့်ဘဲ အခြားသူများ၏ အကျိုးကို လိုလားသော အတ္တမဲ့ မေတ္တာစိတ်။&lt;ref name=&quot;Fromm1956&quot;&gt;Fromm, Erich (1956). *The Art of Loving*. Harper &amp; Row.&lt;/ref&gt;

== သိပ္ပံပညာဆိုင်ရာ အယူအဆများ ==

=== စိတ်ပညာ ===
စိတ်ပညာရှင် ရောဘတ် စတန်းဘတ် (Robert Sternberg) ၏ &quot;အချစ်ဆိုင်ရာ သုံးဒေါင့်သီအိုရီ&quot; (Triangular Theory of Love) အရ အချစ်တွင် အဓိက အစိတ်အပိုင်း သုံးခု ပါဝင်သည် -&lt;ref name=&quot;Sternberg1986&quot; /&gt;
# '''ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်မှု (Intimacy):''' အပြန်အလှန် နီးကပ်စွာ ခံစားရမှုနှင့် စိတ်ဓာတ်ရေးရာ ပေါင်းစည်းမှု။
# '''ပြင်းပြသော ဆွဲဆောင်မှု (Passion):''' ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် ရိုမန်းတစ်ဆွဲဆောင်မှု။
# '''သစ္စာစောင့်သိမှု (Commitment):''' သံယောဇဉ်ကို ရေရှည်ထိန်းသိမ်းရန် ဆုံးဖြတ်ချက်။

=== ဇီဝဗေဒနှင့် အာရုံကြောသိပ္ပံ ===
အာရုံကြော သိပ္ပံပညာရှင်များ၏ လေ့လာချက်အရ အချစ် ခံစားချက် ဖြစ်ပေါ်လာချိန်တွင် ဦးနှောက်အတွင်း [[ဒိုပါမင်း]] (Dopamine)၊ [[အောက်စီတိုစင်]] (Oxytocin) နှင့် [[ဆီရိုတိုနင်း]] (Serotonin) စသည့် ဟော်မုန်းများနှင့် ဓာတုပစ္စည်းများ စိမ့်ထွက်လာပြီး အပျော်လွန်ခြင်း၊ တွယ်တာခြင်းနှင့် စိတ်အေးငြိမ်းခြင်း တို့ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။&lt;ref name=&quot;Fisher2004&quot;&gt;Fisher, Helen (2004). *Why We Love: The Nature and Chemistry of Romantic Love*. Henry Holt and Company.&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

[[Category:စိတ်ပညာ]]
[[Category:စိတ်ခံစားမှုများ]]
[[Category:လူမှုဗေဒ]]</text>
      <sha1>sdkj8ikm0a6a1b3pwc5cwljeqerscvz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055212</id>
      <parentid>1055211</parentid>
      <timestamp>2026-09-26T01:08:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>1055212</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5545" sha1="r4yl17g7y08zldxddnkft3lq1c8phs3" xml:space="preserve">'''အချစ်''' ([[အင်္ဂလိပ်]]: ''Love'') သို့မဟုတ် '''မေတ္တာ''' သည် သံယောဇဉ်၊ နှစ်သက်မြတ်နိုးမှုနှင့် အစဉ်တစိုက် ဂရုစိုက်လိုမှု စသည့် ပြင်းပြသော ခံစားချက်များကို စုစည်းဖော်ပြသည့် စိတ်ပညာနှင့် လူမှုဗေဒဆိုင်ရာ ဝေါဟာရတစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Sternberg1986&quot;&gt;Sternberg, R. J. (1986). &quot;A triangular theory of love&quot;. *Psychological Review*, 93(2), 119–135.&lt;/ref&gt; အချစ်သည် မိသားစုဝင်များ၊ ချစ်သူများ၊ မိတ်ဆွေသူငယ်ချင်းများနှင့် သက်ရှိသတ္တဝါများအပေါ် ထားရှိသည့် အမျိုးအစားစုံလင်သော သံယောဇဉ် ခံစားချက်များကို လွှမ်းခြုံထားသည်။

== အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်များ ==
အချစ်ကို အဓိကအားဖြင့် အောက်ပါ အခြေခံအမျိုးအစားများအဖြစ် ခွဲခြားနိုင်သည်။

* '''မေတ္တာ / မိသားစုချစ်ခြင်း (Storge / Familial love):''' မိဘနှင့် သားသမီး၊ ညီအစ်ကို မောင်နှမများအကြား ဖြစ်ပေါ်သော သဘာဝကျသည့် သံယောဇဉ်နှင့် ဂရုစိုက်မှု။
* '''မိတ်ဆွေချစ်ခြင်း (Philia / Friendship):''' အချင်းချင်း ယုံကြည်မှု၊ လေးစားမှုနှင့် အပြန်အလှန် နားလည်မှုအပေါ် အခြေခံသော မိတ်ဆွေသူငယ်ချင်းများအကြား ချစ်ခြင်း။
* '''ရိုမန်းတစ်ချစ်ခြင်း (Eros / Romantic love):''' ချစ်သူများ သို့မဟုတ် ဇနီးမောင်နှံများအကြား ဖြစ်ပေါ်သော စိတ်လှုပ်ရှားမှု၊ ဆွဲဆောင်မှုနှင့် ရာဂ ပါဝင်သော အချစ်။
* '''အတ္တမဲ့ချစ်ခြင်း / မေတ္တာ (Agape / Altruistic love):''' မည်သည့် အပြန်အလှန် အကျိုးအမြတ်ကိုမျှ မမျှော်လင့်ဘဲ အခြားသူများ၏ အကျိုးကို လိုလားသော အတ္တမဲ့ မေတ္တာစိတ်။&lt;ref name=&quot;Fromm1956&quot;&gt;Fromm, Erich (1956). *The Art of Loving*. Harper &amp; Row.&lt;/ref&gt;

== သိပ္ပံပညာဆိုင်ရာ အယူအဆများ ==

=== စိတ်ပညာ ===
စိတ်ပညာရှင် ရောဘတ် စတန်းဘတ် (Robert Sternberg) ၏ &quot;အချစ်ဆိုင်ရာ သုံးဒေါင့်သီအိုရီ&quot; (Triangular Theory of Love) အရ အချစ်တွင် အဓိက အစိတ်အပိုင်း သုံးခု ပါဝင်သည် -&lt;ref name=&quot;Sternberg1986&quot; /&gt;
# '''ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်မှု (Intimacy):''' အပြန်အလှန် နီးကပ်စွာ ခံစားရမှုနှင့် စိတ်ဓာတ်ရေးရာ ပေါင်းစည်းမှု။
# '''ပြင်းပြသော ဆွဲဆောင်မှု (Passion):''' ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် ရိုမန်းတစ်ဆွဲဆောင်မှု။
# '''သစ္စာစောင့်သိမှု (Commitment):''' သံယောဇဉ်ကို ရေရှည်ထိန်းသိမ်းရန် ဆုံးဖြတ်ချက်။

=== ဇီဝဗေဒနှင့် အာရုံကြောသိပ္ပံ ===
အာရုံကြော သိပ္ပံပညာရှင်များ၏ လေ့လာချက်အရ အချစ် ခံစားချက် ဖြစ်ပေါ်လာချိန်တွင် ဦးနှောက်အတွင်း [[ဒိုပါမင်း]] (Dopamine)၊ [[အောက်စီတိုစင်]] (Oxytocin) နှင့် [[ဆီရိုတိုနင်း]] (Serotonin) စသည့် ဟော်မုန်းများနှင့် ဓာတုပစ္စည်းများ စိမ့်ထွက်လာပြီး အပျော်လွန်ခြင်း၊ တွယ်တာခြင်းနှင့် စိတ်အေးငြိမ်းခြင်း တို့ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။&lt;ref name=&quot;Fisher2004&quot;&gt;Fisher, Helen (2004). *Why We Love: The Nature and Chemistry of Romantic Love*. Henry Holt and Company.&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:အချစ်]]
[[Category:စိတ်ခံစားမှုများ]]
[[ကဏ္ဍ:ပုဂ္ဂိုလ်ရေး ဘဝ]]</text>
      <sha1>r4yl17g7y08zldxddnkft3lq1c8phs3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မှန်နန်း ရာဇဝင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5418</id>
    <revision>
      <id>1055256</id>
      <parentid>861711</parentid>
      <timestamp>2026-09-26T09:41:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-51762-46</username>
        <id>148669</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ အိုကေ</comment>
      <origin>1055256</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5170" sha1="8t6yvgpt0beb43qw2lvpkx97xmg3nyv" xml:space="preserve">{{infobox book
| name          = မှန်နန်း ရာဇဝင်
| title_orig    = မှန်နန်း မဟာ ရာဇဝင်တော်ကြီး
| translator    = 
| image         =
| caption       = ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ပြန်လည်ထုတ်ဝေသည့် မှန်နန်းရာဇဝင် သုံးတွဲ
| author        = [[တော်ဝင် မြန်မာနိုင်ငံ သမိုင်းကော်မရှင်|တော်ဝင် သမိုင်းကော်မရှင်]]
| illustrator   = 
| cover_artist  = 
| country       = [[ကုန်းဘောင်ခေတ်|မြန်မာဘုရင့်နိုင်ငံတော်]]
| language      = [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]]
| series        = မြန်မာ ရာဇဝင်ကျမ်း
| genre         = [[ရာဇဝင်]]၊ [[သမိုင်း]]
| publisher     = 
| release_date  = စက်တင်ဘာ ၁၈၃၂&lt;ref name=hy-1-vi&gt;Hmannan Vol. 1 2003: vi&lt;/ref&gt;
| english_release_date =၁၉၂၃
| media_type    = ပုံနှိပ်
| pages         = 
| preceded_by   = [[မဟာရာဇဝင်သစ်]]
| followed_by   = [[ဒုတိယ မဟာရာဇဝင်တော်]]
}}

[[ကုန်းဘောင်မင်းဆက်]] သတ္တမမြောက်မင်း ဖြစ်သော စစ်ကိုင်းမင်း (ခေါ်) [[ဘကြီးတော်(စစ်ကိုင်းမင်း)]] လက်ထက်တွင် ရဟန်းပညာရှိ၊ လူပညာရှိတို့ကို ညှိုနှိုင်းတိုင်ပင်၍ ရာဇဝင် တစ်ဆောင်ကိုဆောင်ရွက် ပြုစုစေသည်။ ထိုရာဇဝင်ကြီးကို [[ပထမမောင်းထောင်(သာသနာပိုင်)ဆရာတော်|မောင်းထောင်ဆရာတော်]] လူထွက်ပညာရှိ အမတ်ကြီး [[မဟာဓမ္မသင်္ကြံ]]အကြီးအမှူးအုပ်ချုပ်၍ ၁၁၉၁-ခုနှစ်မှ စတင်ကျမ်းပြုစေသည်။ ထိုရာဇဝင်ကြီးတော်ကို မှန်နန်းတော်ဦးတွင် ရေးသားပြုစုရသောကြောင့် '''မှန်နန်းမဟာရာဇဝင်ကြီး''' ဟုခေါ်တွင်သည်။ အိုကေပါ 

ထိုရာဇဝင်ကြီးတွင် ကမ္ဘာဦးကာလမှ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၈၃-ခုနှစ်၊ နတ်တော်လ(ခရစ်-၁၈၂၁-ခု၊ နိုဝင်ဘာလ) အထိ အဖြစ်အပျက်များသာ ပါဝင်သည်။ ထို့ကြောင့် [[မင်းတုန်းမင်း]]တရားလက်ထက်တွင် ဆက်လက်ပြုစုစေရာ ထိုရာဇဝင်တော်ကြီးကို '''ဒုတိယ မဟာရာဇဝင်တော်''' ဟု ခေါ်ဆိုလေသည်။ &lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်းအတွဲ(၈) &lt;/ref&gt; 
ရေးသားသော အဖွဲ့စာရင်း

ပထမ မှန်နန်းမဟာရာဇဝင်ကြီးကို

* မုံရွေးဇေတဝန်ဆရာတော်
* သော်ကပင်ဆရာတော်
* [[မဟာဓမ္မသင်္ကြံ]] (ခြည်ပါ တောင်ရွာမြောက်ရွာစား)
* မြင်းစုဝန်ကြီးဦးရောက်
* ဗြဲတိုက်သံတော်ဆင့် ဦးချိန်
* စာရေးတော်ကြီး ဦးဖျော်
* ဘိသိက်တော်ဆက်ပုဏ္ဏားတော်ပညာရှိ ရာဇဒေဝ
* ဗြဲတိုက်သံတော်ဆင့် ဦးရွဲ
* စာရေးတော်ကြီး ဦးလူကြီး
* စာရေးတော်ကြီး ဦးအောင်သာ
* အတွင်းဝန် ဆောမြို့စား မင်းကြီး သီရိမဟာနန္ဒမသင်္ကြံ
* အတွင်းဝန်၊ အသည်ဝန် စဉ့်ကူးမြို့စား 
&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်းအတွဲ(၈)&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;ဒေါက်တာသန်းထွန်း ရေး မြန်မာသမိုင်းနိဒါန်း&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;

{{မြန်မာရာဇဝင်ကျမ်းများ}}
{{ကုန်းဘောင်ခေတ်}}

[[Category:မြန်မာရာဇဝင်ကျမ်းများ]]
[[Category:မြန်မာစာပေ]]
[[Category:ကုန်းဘောင်ခေတ်]]</text>
      <sha1>8t6yvgpt0beb43qw2lvpkx97xmg3nyv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055257</id>
      <parentid>1055256</parentid>
      <timestamp>2026-09-26T09:41:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-51762-46</username>
        <id>148669</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1055257</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5149" sha1="l75meyrjso2i6pjtkx72i2j5eq4af2l" xml:space="preserve">{{infobox book
| name          = မှန်နန်း ရာဇဝင်
| title_orig    = မှန်နန်း မဟာ ရာဇဝင်တော်ကြီး
| translator    = 
| image         =
| caption       = ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ပြန်လည်ထုတ်ဝေသည့် မှန်နန်းရာဇဝင် သုံးတွဲ
| author        = [[တော်ဝင် မြန်မာနိုင်ငံ သမိုင်းကော်မရှင်|တော်ဝင် သမိုင်းကော်မရှင်]]
| illustrator   = 
| cover_artist  = 
| country       = [[ကုန်းဘောင်ခေတ်|မြန်မာဘုရင့်နိုင်ငံတော်]]
| language      = [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]]
| series        = မြန်မာ ရာဇဝင်ကျမ်း
| genre         = [[ရာဇဝင်]]၊ [[သမိုင်း]]
| publisher     = 
| release_date  = စက်တင်ဘာ ၁၈၃၂&lt;ref name=hy-1-vi&gt;Hmannan Vol. 1 2003: vi&lt;/ref&gt;
| english_release_date =၁၉၂၃
| media_type    = ပုံနှိပ်
| pages         = 
| preceded_by   = [[မဟာရာဇဝင်သစ်]]
| followed_by   = [[ဒုတိယ မဟာရာဇဝင်တော်]]
}}

[[ကုန်းဘောင်မင်းဆက်]] သတ္တမမြောက်မင်း ဖြစ်သော စစ်ကိုင်းမင်း (ခေါ်) [[ဘကြီးတော်(စစ်ကိုင်းမင်း)]] လက်ထက်တွင် ရဟန်းပညာရှိ၊ လူပညာရှိတို့ကို ညှိုနှိုင်းတိုင်ပင်၍ ရာဇဝင် တစ်ဆောင်ကိုဆောင်ရွက် ပြုစုစေသည်။ ထိုရာဇဝင်ကြီးကို [[ပထမမောင်းထောင်(သာသနာပိုင်)ဆရာတော်|မောင်းထောင်ဆရာတော်]] လူထွက်ပညာရှိ အမတ်ကြီး [[မဟာဓမ္မသင်္ကြံ]]အကြီးအမှူးအုပ်ချုပ်၍ ၁၁၉၁-ခုနှစ်မှ စတင်ကျမ်းပြုစေသည်။ ထိုရာဇဝင်ကြီးတော်ကို မှန်နန်းတော်ဦးတွင် ရေးသားပြုစုရသောကြောင့် '''မှန်နန်းမဟာရာဇဝင်ကြီး''' ဟုခေါ်တွင်သည်။  

ထိုရာဇဝင်ကြီးတွင် ကမ္ဘာဦးကာလမှ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၈၃-ခုနှစ်၊ နတ်တော်လ(ခရစ်-၁၈၂၁-ခု၊ နိုဝင်ဘာလ) အထိ အဖြစ်အပျက်များသာ ပါဝင်သည်။ ထို့ကြောင့် [[မင်းတုန်းမင်း]]တရားလက်ထက်တွင် ဆက်လက်ပြုစုစေရာ ထိုရာဇဝင်တော်ကြီးကို '''ဒုတိယ မဟာရာဇဝင်တော်''' ဟု ခေါ်ဆိုလေသည်။ &lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်းအတွဲ(၈) &lt;/ref&gt; 
ရေးသားသော အဖွဲ့စာရင်း

ပထမ မှန်နန်းမဟာရာဇဝင်ကြီးကို

* မုံရွေးဇေတဝန်ဆရာတော်
* သော်ကပင်ဆရာတော်
* [[မဟာဓမ္မသင်္ကြံ]] (ခြည်ပါ တောင်ရွာမြောက်ရွာစား)
* မြင်းစုဝန်ကြီးဦးရောက်
* ဗြဲတိုက်သံတော်ဆင့် ဦးချိန်
* စာရေးတော်ကြီး ဦးဖျော်
* ဘိသိက်တော်ဆက်ပုဏ္ဏားတော်ပညာရှိ ရာဇဒေဝ
* ဗြဲတိုက်သံတော်ဆင့် ဦးရွဲ
* စာရေးတော်ကြီး ဦးလူကြီး
* စာရေးတော်ကြီး ဦးအောင်သာ
* အတွင်းဝန် ဆောမြို့စား မင်းကြီး သီရိမဟာနန္ဒမသင်္ကြံ
* အတွင်းဝန်၊ အသည်ဝန် စဉ့်ကူးမြို့စား 
&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်းအတွဲ(၈)&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;ဒေါက်တာသန်းထွန်း ရေး မြန်မာသမိုင်းနိဒါန်း&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;

{{မြန်မာရာဇဝင်ကျမ်းများ}}
{{ကုန်းဘောင်ခေတ်}}

[[Category:မြန်မာရာဇဝင်ကျမ်းများ]]
[[Category:မြန်မာစာပေ]]
[[Category:ကုန်းဘောင်ခေတ်]]</text>
      <sha1>l75meyrjso2i6pjtkx72i2j5eq4af2l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်(ပြည်)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7248</id>
    <revision>
      <id>1055269</id>
      <parentid>927549</parentid>
      <timestamp>2026-09-26T11:08:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-51815-50</username>
        <id>148672</id>
      </contributor>
      <comment>/* သမိုင်း */</comment>
      <origin>1055269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7147" sha1="9n3c7kfg5we6vfrr33rfelja3ge97y3" xml:space="preserve">{{Unreferenced
| date = စက်တင်ဘာ ၂၀၂၁
}}
{{Outdated}}
{{Infobox military unit
| unit_name                   = ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်(ပြည်)
| native_name                 = ဒကစ(ပြည်)
| image                       = Shoulder sleeve insignia of Southern Command.svg
| image_size                  = 216px
| caption                     = တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်တံဆိပ်
| country                     = {{Flag|Myanmar}}
| branch                      = {{Army|Myanmar}}
| type                        = [[ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်]]
| command_structure           = [[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]
| garrison_label              = စစ်ဌာနချုပ်&lt;br&gt;အခြေစိုက်
| garrison                    = [[ပြည်မြို့]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]
| nickname                    = 
| current_commander_label     = 
| current_commander           = 
| commander1_label            = ဒေသကွပ်ကဲရေးမှူး
| commander1                  = ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ကျော်ဆိုင်း
| commander2_label            = ဒုတိယ&lt;br&gt;ဒေသကွပ်ကဲရေးမှူး
| commander2                  = ဗိုလ်မှူးကြီး
| identification_symbol       = [[Image:Mm-southern-rmc.svg|border|200px]]
| identification_symbol_label = အလံတော်
}}

'''ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်(ပြည်)''' (အတိုကောက် '''ဒကစ(ပြည်)''') သည် [[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]၏ ကွပ်ကဲအောက်တွင်ရှိသော [[ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်]] တစ်ခုဖြစ်ပြီး [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]](အနောက်ပိုင်း)၊ [[ပြည်မြို့]]တွင် အခြေစိုက်သည်။ ဒကစ(ပြည်)၏ အဓိကတာဝန်မှာ [[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|တပခ]] ကွပ်ကဲမှုအောက်ရှိ အလှမ်းဝေးသောဒေသများ၏ ကာကွယ်ရေး၊ လုံခြုံရေး၊ စစ်ဆင်ရေးဆိုင်ရာကိစ္စရပ်များအား တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်ကိုယ်စား တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ရန်၊ စစ်ရေး မဟာဗျူဟာအရ အရေးပါသော [[ပြည်မြို့]] နှင့် အနီးဒေသများကို ထိန်းချုပ်ရန်၊ နယ်မြေအတွင်းရှိ လက်အောက်ခံတပ်များနှင့် အခြားလက်ရုံး/ဝန်ထမ်းတပ်များ၏ (စစ်ဦးစီး/ စစ်ရေး/ စစ်ထောက်)ဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများကို ဖြေရှင်းဆောင်ရွက်ပေးရန်နှင့် စစ်ရုံးမှ အထက်ဌာနများ၏ အမိန့်နှင့် ညွှန်ကြားချက်များအား တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်ကိုယ်စား ထပ်ဆင့်ညွှန်ကြားပေးခြင်းနှင့် ကြီးကြပ်ခြင်းတို့ကို တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ရန်ဖြစ်သည်။ လက်ရှိ ဒကစ(ပြည်)၏ ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်မှူး တာဝန် ထမ်းဆောင်နေသူမှာ ''ကြည်း ၁၇၃၅၇၊ ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ကျော်ဆိုင်း ဖြစ်သည်။

== သမိုင်း ==
[[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] ကွပ်ကဲမှုအောက်ရှိ ဝေးလံသောဒေသများကို ကွပ်ကဲနိုင်ရန် နှင့် စစ်ရေး မဟာဗျူဟာအရ အရေးပါသည့်ဒေသကို ထိန်းချုပ်နိုင်ရန်အလို့ငှာ '''ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်(ပြည်)'''ကို စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
{{Expand section}}

== ဖွဲ့စည်းပုံ ==

=== ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်ရုံး ===
# ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်မှူးရုံး
# ဒုတိယ ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်မှူးရုံး
# စစ်ဦးစီးမှူး(ပထမတန်း)ရုံး
## စစ်ဦးစီးမှူး(ဒုတိယတန်း)ရုံး
## ဦးစီးအရာရှိ(တတိယတန်း၊ စစ်ရေးဌာန)ရုံး
## ဦးစီးအရာရှိ(တတိယတန်း၊ စစ်ထောက်ဌာန)ရုံး
# အုပ်ချုပ်မှုတပ်ခွဲရုံး

=== လက်အောက်ခံ ခြေလျင်/ ခြေမြန် တပ်ရင်းများ ===
ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်(ပြည်)၏ လက်အောက်ခံ တပ်ရင်းများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်-
# အမှတ်(၅၃) ခြေလျင်တပ်ရင်း - [[ပေါက်ခေါင်းမြို့]]
# အမှတ်(၇၅) ခြေလျင်တပ်ရင်း - [[ပြည်မြို့]]
# အမှတ်(၉၂) ခြေလျင်တပ်ရင်း - [[ပန်းတောင်းမြို့]]

== ဒကစ(ပြည်)၏ ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်မှူး တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ ==
{{Empty section}} ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ကျော်ဦး{{Citation needed|date=ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂}}

== ကိုးကား ==


== နောက်ထပ်ကြည့်ရန် ==


{{တပ်မတော် (ကြည်း)}}
[[ကဏ္ဍ:ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်များ|ပြည်]]</text>
      <sha1>9n3c7kfg5we6vfrr33rfelja3ge97y3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ယွမ်မင်းဆက်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8396</id>
    <revision>
      <id>1055224</id>
      <parentid>947290</parentid>
      <timestamp>2026-09-26T02:32:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaday Han Thaw</username>
        <id>122086</id>
      </contributor>
      <origin>1055224</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15375" sha1="q21tzjkp5v1yu3jvjm88g22pebp2jqq" xml:space="preserve">{{Infobox former country
| native_name = {{lang|zh-Hans|大元}}
| conventional_long_name = ယွမ်မင်းဆက်
| common_name = ယွမ်မင်းဆက်
| era = အလယ်ခေတ်
| event_start = တည်ထောင်ခြင်း
| date_start = ၁၂၇၁
| event_end = မင်းမင်းဆက်သို့ ကျရှုံးခြင်း
| date_end = ၁၃၆၈
| capital = ခန်ဘာလစ် (Khanbaliq)
| common_languages = မွန်ဂို၊ တရုတ် (Mandarin)
| religion = တိဘက်ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ တာအိုဘာသာ၊ အစ္စလာမ်ဘာသာ၊ ရှာမန်ဝါဒ
| government_type = သက်ဦးဆံပိုင် မင်းဆွေမင်းမျိုး အုပ်ချုပ်ရေး
| leader1 = ကူဗလိုင်ခန် (ပထမဆုံး)
| leader2 = တိုဂွန်တီမူ (နောက်ဆုံး)
| year_leader1 = ၁၂၆၀–၁၂၉၄
| year_leader2 = ၁၃၃၃–၁၃၆၈
}}

'''ယွမ်မင်းဆက်''' (တရုတ်: {{lang|zh-Hans|元朝}}; ပင်ယင်း: ''Yuán Cháo'') သို့မဟုတ် '''မွန်ဂို-ယွမ်အင်ပါယာ''' သည် မွန်ဂိုအင်ပါယာ၏ ခေါင်းဆောင် [[ကူဗလိုင်ခန်]] (Kublai Khan) မှ ၁၂၇၁ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ၁၃၆၈ ခုနှစ်အထိ တရုတ်ပြည်မကြီးကို အုပ်စိုးခဲ့သော မွန်ဂိုဧကရာဇ် မင်းဆက်ဖြစ်သည်။ ယင်းမင်းဆက်သည် တရုတ်သမိုင်းတွင် တရုတ်လူမျိုးမဟုတ်သော တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ် (မွန်ဂို) မှ တစ်နိုင်ငံလုံးကို ပထမဆုံး အပြည့်အဝ စည်းလုံးအုပ်ချုပ်နိုင်ခဲ့သည့် မင်းဆက်ဖြစ်သည်။

== သမိုင်းကြောင်း ==

=== စတင်တည်ထောင်ခြင်း (၁၂၇၁) ===
[[ဂျင်းဂစ်ခန်]] (Genghis Khan) တည်ထောင်ခဲ့သော မွန်ဂိုအင်ပါယာသည် နယ်မြေကျယ်ပြန့်လာသည်နှင့်အမျှ မြောက်ပိုင်းတရုတ်ကို အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ ဂျင်းဂစ်ခန်၏ မြေးတော် ကူဗလိုင်ခန်သည် ၁၂၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် မွန်ဂိုအင်ပါယာ၏ ခန်ကြီး (Great Khan) အဖြစ် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၂၇၁ ခုနှစ်တွင် တရုတ်ရိုးရာ အမည်ဖြစ်သော '''&quot;ဒါယွမ်&quot;''' ({{lang|zh-Hans|大元}} - Great Yuan) ဟူသော မင်းဆက်အမည်ကို တရားဝင်ကြေညာခဲ့သည်။

=== ဆုန်းမင်းဆက်ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခြင်း ===
ကူဗလိုင်ခန်သည် တရုတ်တောင်ပိုင်းကို အုပ်စိုးနေသည့် တောင်ပိုင်းဆုန်းမင်းဆက် (Southern Song Dynasty) ကို ဆက်လက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ၁၂၇၉ ခုနှစ် ယာမန်ရေကြောင်းတိုက်ပွဲ (Battle of Yamen) တွင် ဆုန်းမင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးတပ်များကို အပြတ်အသတ် အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ယွမ်မင်းဆက်သည် တရုတ်တစ်နိုင်ငံလုံးကို စည်းလုံးသိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။

== နယ်မြေနှင့် အုပ်ချုပ်ရေး ==

ယွမ်မင်းဆက်သည် တရုတ်ပြည်တင်မကဘဲ မွန်ဂိုလီးယား၊ ကိုရီးယား (ဂိုလျော) နှင့် ဆိုက်ဘီးရီးယား ဒေသအချို့အထိ ကျယ်ပြန့်စွာ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။

=== လူမှုအလွှာ ခွဲခြားမှု စနစ် ===
ယွမ်မင်းဆက်သည် အုပ်ချုပ်ရေးတွင် တန်းတူညီမျှမှုကို ထိန်းညှိရန် လူ့အဖွဲ့အစည်းကို အလွှာ ၄ လွှာ ခွဲခြားထားခဲ့သည် -
# '''မွန်ဂိုလူမျိုးများ''' - အထက်တန်းစားနှင့် စစ်ဘက်/အုပ်ချုပ်ရေး ထိပ်ပိုင်းနေရာများ။
# '''ဆဲမု (Semu)''' - အာရှအလယ်ပိုင်းနှင့် အနောက်အာရှမှ လာသော မူဆလင်၊ ခရစ်ယာန်နှင့် အခြားတိုင်းရင်းသားများ။
# '''ဟန်လူမျိုးများ (Hanren)''' - တရုတ်မြောက်ပိုင်းသားများ၊ ဂျင်းမင်းဆက်လက်အောက်ခံဟောင်းများနှင့် ကိုရီးယားများ။
# '''နန်လူမျိုးများ (Nanren)''' - တရုတ်တောင်ပိုင်း ဆုန်းမင်းဆက်လက်အောက်ခံဟောင်း တရုတ်လူမျိုးများ။

== စီးပွားရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ==

* '''စက္ကူငွေကြေး''' - ယွမ်မင်းဆက်သည် '''ချောင် (Chao)''' ဟုခေါ်သော စက္ကူငွေကြေးကို တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် တရားဝင် သုံးစွဲစေခဲ့သည့် ပထမဆုံး အင်ပါယာဖြစ်သည်။
* '''ပိုးလမ်းမနှင့် ကုန်သွယ်ရေး''' - မွန်ဂိုအင်ပါယာ၏ ငြိမ်းချမ်းရေး (Pax Mongolica) ကြောင့် အာရှနှင့် ဥရောပအကြား ကုန်သွယ်ရေး လမ်းကြောင်းများ ပွင့်လင်းခဲ့သည်။ အီတလီကုန်သည် [[မာကိုပိုလို]] (Marco Polo) သည် ကူဗလိုင်ခန်၏ နန်းတော်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။
* '''ဇာတ်သဘင်နှင့် အနုပညာ''' - ယွမ်ခေတ်တွင် တရုတ်ပြဇာတ်အနုပညာ (Yuan Drama / Zaju) အလွန် ထွန်းကားခဲ့သည်။

== မြန်မာနိုင်ငံ (ပုဂံအင်ပါယာ) နှင့် ဆက်ဆံရေး ==

ယွမ်မင်းဆက်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပုဂံအင်ပါယာတို့အကြား ဆက်ဆံရေးသည် ၁၃ ရာစုနောက်ပိုင်းတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော စစ်ပွဲများနှင့် သံတမန်ရေးရာ တင်းမာမှုများကြောင့် မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော အချေအတင် အပြောင်းအလဲတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။

=== သံတမန်ရေးရာ စတင် တင်းမာခြင်း ===
၁၂၅၃ ခုနှစ်တွင် မွန်ဂိုတပ်များသည် ယူနန်ဒေသရှိ နန့်ကျောက် (ဒါလီ) နိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ပုဂံနိုင်ငံနှင့် နယ်နိမိတ် ချင်းထိစပ်လာခဲ့သည်။ ၁၂၇၁ နှင့် ၁၂၇၃ ခုနှစ်များတွင် ကူဗလိုင်ခန်သည် ပုဂံဘုရင် [[နရသီဟပတေ့]] ထံသို့ သံတမန်များ စေလွှတ်၍ လက်ဆောင်ပဏ္ဏာ ဆက်သရန်နှင့် သစ္စာခံရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ သို့သော် နရသီဟပတေ့မင်းသည် မွန်ဂိုတို့၏ တောင်းဆိုချက်ကို ငြင်းဆန်ခဲ့ပြီး မွန်ဂိုသံတမန်များကို ကွပ်မျက်ခဲ့သည်ဟု မြန်မာရာဇဝင်များတွင် ဖော်ပြကြသည်။

=== ပထမ မွန်ဂို-မြန်မာ စစ်ပွဲ (၁၂၇၇–၁၂၈၇) ===
သံတမန်များ ကွပ်မျက်ခံရခြင်းနှင့် နယ်စပ်ပဋိပက္ခများကြောင့် ၁၂၇၇ ခုနှစ်တွင် မွန်ဂိုနှင့် ပုဂံတပ်တို့ ငဆောင်းချမ်း တိုက်ပွဲတွင် စတင်ရင်ဆိုင်ခဲ့ကြရသည်။ 
* '''ငဆောင်းချမ်းတိုက်ပွဲ (၁၂၇၇):''' ပုဂံတပ်များက ဆင်တပ်အများအပြားဖြင့် စစ်ဆင်ခဲ့သော်လည်း မွန်ဂိုမြင်းတပ်နှင့် လေးအတတ်ကြောင့် ပုဂံတပ်များ ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။
* '''ဗန်းမော်နှင့် တကောင်း ကျရှုံးခြင်း (၁၂၈၃–၁၂၈၅):''' မွန်ဂိုတပ်များသည် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းသို့ ထိန်းချုပ်ဝင်ရောက်လာပြီး ဗန်းမော်နှင့် တကောင်းမြို့များကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။
* '''ပုဂံအင်ပါယာ ပျက်သုဉ်းခြင်း (၁၂၈၇):''' မွန်ဂိုတပ်များ၏ ထိုးစစ်ကြောင့် ဘုရင်နရသီဟပတေ့သည် ပုဂံမြို့မှ ပြည်သို့ ထွက်ပြေးခဲ့ရသဖြင့် သမိုင်းတွင် '''&quot;တရုတ်ပြေးမင်း&quot;''' ဟု တွင်ခဲ့သည်။ မွန်ဂိုတပ်များသည် တကောင်းအထိ နယ်မြေသိမ်းပိုက် စိုးမိုးခဲ့ပြီး ပုဂံအင်ပါယာ၏ အုပ်ချုပ်ရေး ယန္တရား လုံးဝပြိုကွဲသွားခဲ့သည်။

=== ဒုတိယ မွန်ဂို-မြန်မာ စစ်ပွဲ (၁၃၀၀–၁၃၀၁) ===
နရသီဟပတေ့ လွန်ပြီးနောက် တက်လာသော ကျစွာမင်းသည် ၁၂၉၇ ခုနှစ်တွင် ယွမ်မင်းဆက်ထံ သစ္စာခံခဲ့သည်။ သို့သော် မြင်စိုင်းမြို့ကို အုပ်စိုးသော ရှမ်းညီနောင်သုံးဦး ([[အသင်္ခယာ]]၊ [[ရာဇသင်ကြံ]]၊ [[သီဟသူ]]) က ကျစွာမင်းကို နန်းချခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ယွမ်ဧကရာဇ် တေမူခန် (Temür Khan) က ၁၃၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် မြင်စိုင်းသို့ စစ်တပ်စေလွှတ်၍ တိုက်ခိုက်ခဲ့သော်လည်း ရှမ်းညီနောင်များ၏ ခုခံမှုနှင့် လာဘ်ထိုးတပ်ခေါက်စေမှုများကြောင့် မွန်ဂိုတပ်များ နောက်ဆုတ်သွားခဲ့သည်။ ၁၃၀၃ ခုနှစ်တွင် ယွမ်မင်းဆက်သည် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းမှ တပ်အားလုံးကို လုံးဝရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။

== ပျက်သုဉ်းခြင်း (၁၃၆၈) ==

၁၄ ရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် ယွမ်မင်းဆက်သည် သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ၊ ငွေကြေးဖောင်းပွမှုနှင့် နန်းတွင်းထီးနန်းလုပွဲများကြောင့် အားနည်းလာခဲ့သည်။ ၁၃၅၁ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့သော '''ကြက်နီခေါင်းပေါင်း ပုန်ကန်မှု''' (Red Turban Rebellion) မှ ပုန်ကန်သူခေါင်းဆောင် '''ကျူးယွမ်ကျန်း''' (Zhu Yuanzhang) သည် ၁၃၆၈ ခုနှစ်တွင် ခန်ဘာလစ် (ပေကျင်း) မြို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး [[မင်းမင်းဆက်]] (Ming Dynasty) ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ မွန်ဂိုများသည် မြောက်ပိုင်းလွင်ပြင်သို့ ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။

== ကိုးကားများ ==
&lt;references /&gt;
* {{cite book |last=Aung-Thwin |first=Michael |title=Pagan: The Origins of Modern Burma |year=1985 |publisher=University of Hawaii Press}}
* {{cite book |last=Harvey |first=G. E. |title=History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824 |year=1925 |publisher=Frank Cass &amp; Co. Ltd |location=London}}
* {{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/First_Mongol_invasion_of_Burma |title=First Mongol invasion of Burma |publisher=Wikipedia}}

[[Category:တရုတ်မင်းဆက်များ]]
[[Category:ယွမ်မင်းဆက်]]
[[Category:မြန်မာ့သမိုင်း]]</text>
      <sha1>q21tzjkp5v1yu3jvjm88g22pebp2jqq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055228</id>
      <parentid>1055224</parentid>
      <timestamp>2026-09-26T02:48:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaday Han Thaw</username>
        <id>122086</id>
      </contributor>
      <origin>1055228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23238" sha1="7318x9f6hmbvt4peecqfxre6wrzjnu3" xml:space="preserve">{{Infobox country
| native_name = {{lang|zh-Hans|大元}}
| conventional_long_name = ယွမ်မင်းဆက်
| common_name = ယွမ်မင်းဆက်
| era = အလယ်ခေတ်
| event_start = တည်ထောင်ခြင်း
| date_start = ၁၂၇၁
| event_end = မင်းမင်းဆက်သို့ ကျရှုံးခြင်း
| date_end = ၁၃၆၈
| capital = ခန်ဘာလစ် (Khanbaliq)
| common_languages = မွန်ဂို၊ တရုတ် (Mandarin)
| religion = တိဘက်ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ တာအိုဘာသာ၊ အစ္စလာမ်ဘာသာ၊ ရှာမန်ဝါဒ
| government_type = သက်ဦးဆံပိုင် မင်းဆွေမင်းမျိုး အုပ်ချုပ်ရေး
| leader1 = ကူဗလိုင်ခန် (ပထမဆုံး)
| leader2 = တိုဂွန်တီမူ (နောက်ဆုံး)
| year_leader1 = ၁၂၆၀–၁၂၉၄
| year_leader2 = ၁၃၃၃–၁၃၆၈
}}

'''ယွမ်မင်းဆက်''' (တရုတ်: {{lang|zh-Hans|元朝}}; ပင်ယင်း: ''Yuán Cháo'') သို့မဟုတ် '''မွန်ဂို-ယွမ်အင်ပါယာ''' သည် မွန်ဂိုအင်ပါယာ၏ ခေါင်းဆောင် [[ကူဗလိုင်ခန်]] (Kublai Khan) မှ ၁၂၇၁ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ၁၃၆၈ ခုနှစ်အထိ တရုတ်ပြည်မကြီးကို အုပ်စိုးခဲ့သော မွန်ဂိုဧကရာဇ် မင်းဆက်ဖြစ်သည်။ ယင်းမင်းဆက်သည် တရုတ်သမိုင်းတွင် တရုတ်လူမျိုးမဟုတ်သော တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ် (မွန်ဂို) မှ တစ်နိုင်ငံလုံးကို ပထမဆုံး အပြည့်အဝ စည်းလုံးအုပ်ချုပ်နိုင်ခဲ့သည့် မင်းဆက်ဖြစ်သည်။

== သမိုင်းကြောင်း ==

=== စတင်တည်ထောင်ခြင်း (၁၂၇၁) ===
[[ဂျင်းဂစ်ခန်]] (Genghis Khan) တည်ထောင်ခဲ့သော မွန်ဂိုအင်ပါယာသည် နယ်မြေကျယ်ပြန့်လာသည်နှင့်အမျှ မြောက်ပိုင်းတရုတ်ကို အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ ဂျင်းဂစ်ခန်၏ မြေးတော် ကူဗလိုင်ခန်သည် ၁၂၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် မွန်ဂိုအင်ပါယာ၏ ခန်ကြီး (Great Khan) အဖြစ် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၂၇၁ ခုနှစ်တွင် တရုတ်ရိုးရာ အမည်ဖြစ်သော '''&quot;ဒါယွမ်&quot;''' ({{lang|zh-Hans|大元}} - Great Yuan) ဟူသော မင်းဆက်အမည်ကို တရားဝင်ကြေညာခဲ့သည်။

=== ဆုန်းမင်းဆက်ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခြင်း ===
ကူဗလိုင်ခန်သည် တရုတ်တောင်ပိုင်းကို အုပ်စိုးနေသည့် တောင်ပိုင်းဆုန်းမင်းဆက် (Southern Song Dynasty) ကို ဆက်လက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ၁၂၇၉ ခုနှစ် ယာမန်ရေကြောင်းတိုက်ပွဲ (Battle of Yamen) တွင် ဆုန်းမင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးတပ်များကို အပြတ်အသတ် အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ယွမ်မင်းဆက်သည် တရုတ်တစ်နိုင်ငံလုံးကို စည်းလုံးသိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။

== နယ်မြေနှင့် အုပ်ချုပ်ရေး ==

ယွမ်မင်းဆက်သည် တရုတ်ပြည်တင်မကဘဲ မွန်ဂိုလီးယား၊ ကိုရီးယား (ဂိုလျော) နှင့် ဆိုက်ဘီးရီးယား ဒေသအချို့အထိ ကျယ်ပြန့်စွာ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။

=== လူမှုအလွှာ ခွဲခြားမှု စနစ် ===
ယွမ်မင်းဆက်သည် အုပ်ချုပ်ရေးတွင် တန်းတူညီမျှမှုကို ထိန်းညှိရန် လူ့အဖွဲ့အစည်းကို အလွှာ ၄ လွှာ ခွဲခြားထားခဲ့သည် -
# '''မွန်ဂိုလူမျိုးများ''' - အထက်တန်းစားနှင့် စစ်ဘက်/အုပ်ချုပ်ရေး ထိပ်ပိုင်းနေရာများ။
# '''ဆဲမု (Semu)''' - အာရှအလယ်ပိုင်းနှင့် အနောက်အာရှမှ လာသော မူဆလင်၊ ခရစ်ယာန်နှင့် အခြားတိုင်းရင်းသားများ။
# '''ဟန်လူမျိုးများ (Hanren)''' - တရုတ်မြောက်ပိုင်းသားများ၊ ဂျင်းမင်းဆက်လက်အောက်ခံဟောင်းများနှင့် ကိုရီးယားများ။
# '''နန်လူမျိုးများ (Nanren)''' - တရုတ်တောင်ပိုင်း ဆုန်းမင်းဆက်လက်အောက်ခံဟောင်း တရုတ်လူမျိုးများ။

== စီးပွားရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ==

### စီးပွားရေးနှင့် ကုန်သွယ်ရေး
ယွမ်မင်းဆက်သည် ယူရိုအာရှ တစ်ခွင်ကျယ်ပြန့်သော အင်ပါယာကြီး ဖြစ်သည်နှင့်အမျှ စာပို့တိုက်နှင့် စခန်းစနစ် (站赤 - Jam/Yam) ကို စနစ်တကျ ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ [[ပါမီရိုကုန်းပြင်မြင့်]] ကို ဖြတ်သန်း၍ [[ပိုးလမ်းမ]] အတိုင်း ကုန်သွယ်သည့် ကုန်သည်အဖွဲ့များ တိုးတက်လာခဲ့ပြီး အရှေ့နှင့် အနောက် ယဉ်ကျေးမှု ကူးလူးဖလှယ်မှု မြင့်မားလာခဲ့သည်။ ဥရောပမှ သာသနာပြုများ၊ ကုန်သည်များနှင့် ခရီးသွားများ (ဥပမာ- [[မာကိုပိုလို]]) အစဉ်လိုက် ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်။ 

တောင်ပိုင်းဆုန်း၏ စီးပွားရေး အင်အားကို ဆက်ခံ၍ ရေကြောင်းကုန်သွယ်ရေးကို ပိုမိုဖွံ့ဖြိုးစေခဲ့ပြီး &quot;ချောင်&quot; (Chao) ဟုခေါ်သော စက္ကူငွေကြေးများကို စနစ်တကျ ထုတ်ဝေသုံးစွဲစေခဲ့ရာ ငွေလွှဲစာချုပ်နှင့် ဘဏ္ဍာရေး လုပ်ငန်းများ တိုးတက်ခဲ့သည်။ ရေကြောင်းနှင့် မြစ်ကြောင်းများဖြစ်ကြသော [[ယန်ဇီမြစ်]]၊ မြောင်းတော်ကြီး (Grand Canal) တို့အပြင် ကုန်သွယ်ရေး ဆိပ်ကမ်းရုံးများ (Shiboshi) ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ တရုတ်ပြည်တွင်း၌ပင် စခန်းပေါင်း ၁,၅၀၀ ခန့် တည်ရှိခဲ့သဖြင့် ကုန်စည်စီးဆင်းမှု လျင်မြန်စက်ရှိခဲ့သည်။ 

အနောက်ဘက် ယဉ်ကျေးမှုများ အထူးသဖြင့် အာရပ်နှင့် ပါရှားတို့မှ သဘာဝသိပ္ပံနှင့် အနုပညာများ စိမ့်ဝင်ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။ စာမေးပွဲစနစ် (ခိုဂျု) အားနည်းသွားခြင်းကြောင့် သမားရိုးကျ ကွန်ဖြူးရှူး ပညာရေး တန့်သွားခဲ့သော်လည်း သာမန်ပြည်သူ့ ယဉ်ကျေးမှုများ အကြီးအကျယ် ထွန်းကားခဲ့သည်။

### ဂီတ
ယွမ်မင်းဆက်ခေတ် ဂီတကို &quot;ဟိုအာ့ခ်&quot; (胡樂 - တိုင်းရင်းသားပြင်ပ ဂီတ) ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြပြီး မွန်ဂိုတို့၏ လွှမ်းမိုးမှုခံရသော [[ကိုရီးယား]] (ဂိုလျော) ၏ ဂီတအပေါ်တွင်လည်း သက်ရောက်မှုကြီးမားခဲ့သည်။ ယင်းခေတ်ကာလအတွင်း ကိုရီးယားသို့ စတင်မိတ်ဆက် ဝင်ရောက်သွားသော ယွမ်မင်းဆက်၏ တူရိယာများမှာ **ဟဲဂုမ်** (해금 - တရုတ် အာဟူးနှင့် ဆင်တူသော ကြိုးတပ်တူရိယာ) နှင့် **ထယ်ဖြောင်းဆို** (태평소 - ဇူရနား/နှဲအမျိုးအစား တူရိယာ) တို့ ဖြစ်ကြသည်။

### အနုပညာနှင့် ပန်းချီ
ယွမ်ခေတ် ပန်းချီဆရာများကို နန်းတွင်းပန်းချီဆရာများ (畵院系)၊ ပညာရှိ/စာဆို ပန်းချီဆရာများ (文人系) နှင့် လီကော့ဂိုဏ်း (李郭派 - လီချိန်းနှင့် ကော့ရှီး တို့၏ ရေမြေတောတောင် ပန်းချီစတိုင်) ဟူ၍ သုံးမျိုး ခွဲခြားနိုင်သည်။ 

ယွမ်ခေတ်တွင် နန်းတွင်းပန်းချီဌာန စနစ်မရှိတော့သဖြင့် ပန်းချီဆရာ အများစုမှာ [[ကျဲ့ကျန်းပြည်နယ်]] သို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချခဲ့ကြသည်။ စာဆိုပန်းချီဆရာများအနီးစပ်ဆုံး တိုးတက်လာခဲ့ပြီး [[ကျောက်မုန့်ဖူ]] (Zhao Mengfu) စတင်ခဲ့သော 복고 (ရှေးမူသို့ ပြန်လှည့်ခြင်း) လှုပ်ရှားမှုသည် ယွမ်ခေတ်နှောင်းပိုင်းတွင် **ယွမ်ခေတ်၏ မဟာပန်းချီဆရာကြီး ၄ ဦး** ဖြစ်ကြသော [[ဟွမ်ဂုန်းဝှမ်]] (Huang Gongwang)၊ [[ဝမ်မုန်း]] (Wang Meng)၊ [[အူကျင်း]] (Wu Zhen) နှင့် [[နီချန်း]] (Ni Zan) တို့လက်ထက်တွင် နန်းကျုံး (남종) ရေမြေတောတောင် ပန်းချီစတိုင်အဖြစ် အထိရောက်ဆုံး ခိုင်မာသွားခဲ့သည်။

### စာပေနှင့် ပြဇာတ် (ယွမ်ခုတ်)
ကချေ၊ တူရိယာနှင့် သရုပ်ဆောင်မှုကို ပေါင်းစပ်ထားသော တရုတ်ပြဇာတ်အနုပညာ အမျိုးအစားဖြစ်သည့် **ယွမ်ဇာဂျူ** (元雜劇) သို့မဟုတ် **ယွမ်ခုတ်** (元曲) သည် မွန်ဂိုအုပ်ချုပ်ရေးအောက်တွင် အထူးပင် ထွန်းကားခဲ့သည်။ မြို့တော်ဒါတူ (ပေကျင်း) တွင် ခေတ်စားခဲ့သဖြင့် မြောက်ပိုင်းတေးဂီတ (北曲) ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ 

ယွမ်ခုတ် ပြဇာတ်များသည် အခန်း (၄) ခန်းပါဝင်ပြီး ပိပါ (琵琶) စသည့် တူရိယာများကို အသုံးပြုသည်။ ဇာတ်လိုက်ဖြစ်သူများ (末 - မာ နှင့် 旦 - ဒန်) ကသာ သီချင်းသီဆိုရပြီး သာမန်ပြည်သူများ နားလည်လွယ်သည့် ပြောစကား (구어) များကို သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ ကွန်ဖြူးရှူး အစိုးရစာမေးပွဲများ ပိတ်ပင်ထားစဉ်အတွင်း စာပေပညာရှင်များသည် ယခုကဲ့သို့ ပြဇာတ်များ ရေးသားခြင်းသို့ ကူးပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။
* **ထင်ရှားသော စာပေလက်ရာများ -** 『သျှီရှန်းကျိ』 (西廂記 - အနောက်ဆောင် မှတ်တမ်း) နှင့် 『ဟန်ကုန်းချူ』 (漢宮秋 - ဟန်နန်းတော်၏ ဆောင်းဦး) တို့ဖြစ်သည်။
* ယွမ်မင်းဆက် အလယ်ပိုင်းနောက်ပိုင်းတွင် တောင်ပိုင်း (江南) ဒေသများ၌ ပိုမိုလွတ်လပ်ပြီး ဆွဲဆောင်မှုရှိသော တောင်ပိုင်းတေးဂီတ (南曲) ထွန်းကားလာခဲ့ကာ ထင်ရှားသော လက်ရာမှာ 『ပိပါကျိ』 (琵琶記 - ပိပါစောင်း မှတ်တမ်း) ဖြစ်သည်။

== မြန်မာနိုင်ငံ (ပုဂံအင်ပါယာ) နှင့် ဆက်ဆံရေး ==

ယွမ်မင်းဆက်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပုဂံအင်ပါယာတို့အကြား ဆက်ဆံရေးသည် ၁၃ ရာစုနောက်ပိုင်းတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော စစ်ပွဲများနှင့် သံတမန်ရေးရာ တင်းမာမှုများကြောင့် မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော အချေအတင် အပြောင်းအလဲတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။

=== သံတမန်ရေးရာ စတင် တင်းမာခြင်း ===
၁၂၅၃ ခုနှစ်တွင် မွန်ဂိုတပ်များသည် ယူနန်ဒေသရှိ နန့်ကျောက် (ဒါလီ) နိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ပုဂံနိုင်ငံနှင့် နယ်နိမိတ် ချင်းထိစပ်လာခဲ့သည်။ ၁၂၇၁ နှင့် ၁၂၇၃ ခုနှစ်များတွင် ကူဗလိုင်ခန်သည် ပုဂံဘုရင် [[နရသီဟပတေ့]] ထံသို့ သံတမန်များ စေလွှတ်၍ လက်ဆောင်ပဏ္ဏာ ဆက်သရန်နှင့် သစ္စာခံရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ သို့သော် နရသီဟပတေ့မင်းသည် မွန်ဂိုတို့၏ တောင်းဆိုချက်ကို ငြင်းဆန်ခဲ့ပြီး မွန်ဂိုသံတမန်များကို ကွပ်မျက်ခဲ့သည်ဟု မြန်မာရာဇဝင်များတွင် ဖော်ပြကြသည်။

=== ပထမ မွန်ဂို-မြန်မာ စစ်ပွဲ (၁၂၇၇–၁၂၈၇) ===
သံတမန်များ ကွပ်မျက်ခံရခြင်းနှင့် နယ်စပ်ပဋိပက္ခများကြောင့် ၁၂၇၇ ခုနှစ်တွင် မွန်ဂိုနှင့် ပုဂံတပ်တို့ ငဆောင်းချမ်း တိုက်ပွဲတွင် စတင်ရင်ဆိုင်ခဲ့ကြရသည်။ 
* '''ငဆောင်းချမ်းတိုက်ပွဲ (၁၂၇၇):''' ပုဂံတပ်များက ဆင်တပ်အများအပြားဖြင့် စစ်ဆင်ခဲ့သော်လည်း မွန်ဂိုမြင်းတပ်နှင့် လေးအတတ်ကြောင့် ပုဂံတပ်များ ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။
* '''ဗန်းမော်နှင့် တကောင်း ကျရှုံးခြင်း (၁၂၈၃–၁၂၈၅):''' မွန်ဂိုတပ်များသည် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းသို့ ထိန်းချုပ်ဝင်ရောက်လာပြီး ဗန်းမော်နှင့် တကောင်းမြို့များကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။
* '''ပုဂံအင်ပါယာ ပျက်သုဉ်းခြင်း (၁၂၈၇):''' မွန်ဂိုတပ်များ၏ ထိုးစစ်ကြောင့် ဘုရင်နရသီဟပတေ့သည် ပုဂံမြို့မှ ပြည်သို့ ထွက်ပြေးခဲ့ရသဖြင့် သမိုင်းတွင် '''&quot;တရုတ်ပြေးမင်း&quot;''' ဟု တွင်ခဲ့သည်။ မွန်ဂိုတပ်များသည် တကောင်းအထိ နယ်မြေသိမ်းပိုက် စိုးမိုးခဲ့ပြီး ပုဂံအင်ပါယာ၏ အုပ်ချုပ်ရေး ယန္တရား လုံးဝပြိုကွဲသွားခဲ့သည်။

=== ဒုတိယ မွန်ဂို-မြန်မာ စစ်ပွဲ (၁၃၀၀–၁၃၀၁) ===
နရသီဟပတေ့ လွန်ပြီးနောက် တက်လာသော ကျစွာမင်းသည် ၁၂၉၇ ခုနှစ်တွင် ယွမ်မင်းဆက်ထံ သစ္စာခံခဲ့သည်။ သို့သော် မြင်စိုင်းမြို့ကို အုပ်စိုးသော ရှမ်းညီနောင်သုံးဦး ([[အသင်္ခယာ]]၊ [[ရာဇသင်ကြံ]]၊ [[သီဟသူ]]) က ကျစွာမင်းကို နန်းချခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ယွမ်ဧကရာဇ် တေမူခန် (Temür Khan) က ၁၃၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် မြင်စိုင်းသို့ စစ်တပ်စေလွှတ်၍ တိုက်ခိုက်ခဲ့သော်လည်း ရှမ်းညီနောင်များ၏ ခုခံမှုနှင့် လာဘ်ထိုးတပ်ခေါက်စေမှုများကြောင့် မွန်ဂိုတပ်များ နောက်ဆုတ်သွားခဲ့သည်။ ၁၃၀၃ ခုနှစ်တွင် ယွမ်မင်းဆက်သည် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းမှ တပ်အားလုံးကို လုံးဝရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။

== ပျက်သုဉ်းခြင်း (၁၃၆၈) ==

၁၄ ရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် ယွမ်မင်းဆက်သည် သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ၊ ငွေကြေးဖောင်းပွမှုနှင့် နန်းတွင်းထီးနန်းလုပွဲများကြောင့် အားနည်းလာခဲ့သည်။ ၁၃၅၁ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့သော '''ကြက်နီခေါင်းပေါင်း ပုန်ကန်မှု''' (Red Turban Rebellion) မှ ပုန်ကန်သူခေါင်းဆောင် '''ကျူးယွမ်ကျန်း''' (Zhu Yuanzhang) သည် ၁၃၆၈ ခုနှစ်တွင် ခန်ဘာလစ် (ပေကျင်း) မြို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး [[မင်းမင်းဆက်]] (Ming Dynasty) ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ မွန်ဂိုများသည် မြောက်ပိုင်းလွင်ပြင်သို့ ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။

== ကိုးကားများ ==
&lt;references /&gt;
* {{cite book |last=Aung-Thwin |first=Michael |title=Pagan: The Origins of Modern Burma |year=1985 |publisher=University of Hawaii Press}}
* {{cite book |last=Harvey |first=G. E. |title=History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824 |year=1925 |publisher=Frank Cass &amp; Co. Ltd |location=London}}
* {{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/First_Mongol_invasion_of_Burma |title=First Mongol invasion of Burma |publisher=Wikipedia}}

[[Category:တရုတ်မင်းဆက်များ]]
[[Category:ယွမ်မင်းဆက်]]
[[Category:မြန်မာ့သမိုင်း]]</text>
      <sha1>7318x9f6hmbvt4peecqfxre6wrzjnu3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055229</id>
      <parentid>1055228</parentid>
      <timestamp>2026-09-26T02:51:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaday Han Thaw</username>
        <id>122086</id>
      </contributor>
      <comment>[[Special:Contributions/Kaday Han Thaw|Kaday Han Thaw]] ([[User talk:Kaday Han Thaw|ဆွေးနွေးချက်]]) ၏ မူဟောင်း [[Special:Diff/1055228|1055228]] ကို ပြန်ပြင်လိုက်သည်</comment>
      <origin>1055229</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15375" sha1="q21tzjkp5v1yu3jvjm88g22pebp2jqq" xml:space="preserve">{{Infobox former country
| native_name = {{lang|zh-Hans|大元}}
| conventional_long_name = ယွမ်မင်းဆက်
| common_name = ယွမ်မင်းဆက်
| era = အလယ်ခေတ်
| event_start = တည်ထောင်ခြင်း
| date_start = ၁၂၇၁
| event_end = မင်းမင်းဆက်သို့ ကျရှုံးခြင်း
| date_end = ၁၃၆၈
| capital = ခန်ဘာလစ် (Khanbaliq)
| common_languages = မွန်ဂို၊ တရုတ် (Mandarin)
| religion = တိဘက်ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ တာအိုဘာသာ၊ အစ္စလာမ်ဘာသာ၊ ရှာမန်ဝါဒ
| government_type = သက်ဦးဆံပိုင် မင်းဆွေမင်းမျိုး အုပ်ချုပ်ရေး
| leader1 = ကူဗလိုင်ခန် (ပထမဆုံး)
| leader2 = တိုဂွန်တီမူ (နောက်ဆုံး)
| year_leader1 = ၁၂၆၀–၁၂၉၄
| year_leader2 = ၁၃၃၃–၁၃၆၈
}}

'''ယွမ်မင်းဆက်''' (တရုတ်: {{lang|zh-Hans|元朝}}; ပင်ယင်း: ''Yuán Cháo'') သို့မဟုတ် '''မွန်ဂို-ယွမ်အင်ပါယာ''' သည် မွန်ဂိုအင်ပါယာ၏ ခေါင်းဆောင် [[ကူဗလိုင်ခန်]] (Kublai Khan) မှ ၁၂၇၁ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ၁၃၆၈ ခုနှစ်အထိ တရုတ်ပြည်မကြီးကို အုပ်စိုးခဲ့သော မွန်ဂိုဧကရာဇ် မင်းဆက်ဖြစ်သည်။ ယင်းမင်းဆက်သည် တရုတ်သမိုင်းတွင် တရုတ်လူမျိုးမဟုတ်သော တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ် (မွန်ဂို) မှ တစ်နိုင်ငံလုံးကို ပထမဆုံး အပြည့်အဝ စည်းလုံးအုပ်ချုပ်နိုင်ခဲ့သည့် မင်းဆက်ဖြစ်သည်။

== သမိုင်းကြောင်း ==

=== စတင်တည်ထောင်ခြင်း (၁၂၇၁) ===
[[ဂျင်းဂစ်ခန်]] (Genghis Khan) တည်ထောင်ခဲ့သော မွန်ဂိုအင်ပါယာသည် နယ်မြေကျယ်ပြန့်လာသည်နှင့်အမျှ မြောက်ပိုင်းတရုတ်ကို အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ ဂျင်းဂစ်ခန်၏ မြေးတော် ကူဗလိုင်ခန်သည် ၁၂၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် မွန်ဂိုအင်ပါယာ၏ ခန်ကြီး (Great Khan) အဖြစ် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၂၇၁ ခုနှစ်တွင် တရုတ်ရိုးရာ အမည်ဖြစ်သော '''&quot;ဒါယွမ်&quot;''' ({{lang|zh-Hans|大元}} - Great Yuan) ဟူသော မင်းဆက်အမည်ကို တရားဝင်ကြေညာခဲ့သည်။

=== ဆုန်းမင်းဆက်ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခြင်း ===
ကူဗလိုင်ခန်သည် တရုတ်တောင်ပိုင်းကို အုပ်စိုးနေသည့် တောင်ပိုင်းဆုန်းမင်းဆက် (Southern Song Dynasty) ကို ဆက်လက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ၁၂၇၉ ခုနှစ် ယာမန်ရေကြောင်းတိုက်ပွဲ (Battle of Yamen) တွင် ဆုန်းမင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးတပ်များကို အပြတ်အသတ် အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ယွမ်မင်းဆက်သည် တရုတ်တစ်နိုင်ငံလုံးကို စည်းလုံးသိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။

== နယ်မြေနှင့် အုပ်ချုပ်ရေး ==

ယွမ်မင်းဆက်သည် တရုတ်ပြည်တင်မကဘဲ မွန်ဂိုလီးယား၊ ကိုရီးယား (ဂိုလျော) နှင့် ဆိုက်ဘီးရီးယား ဒေသအချို့အထိ ကျယ်ပြန့်စွာ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။

=== လူမှုအလွှာ ခွဲခြားမှု စနစ် ===
ယွမ်မင်းဆက်သည် အုပ်ချုပ်ရေးတွင် တန်းတူညီမျှမှုကို ထိန်းညှိရန် လူ့အဖွဲ့အစည်းကို အလွှာ ၄ လွှာ ခွဲခြားထားခဲ့သည် -
# '''မွန်ဂိုလူမျိုးများ''' - အထက်တန်းစားနှင့် စစ်ဘက်/အုပ်ချုပ်ရေး ထိပ်ပိုင်းနေရာများ။
# '''ဆဲမု (Semu)''' - အာရှအလယ်ပိုင်းနှင့် အနောက်အာရှမှ လာသော မူဆလင်၊ ခရစ်ယာန်နှင့် အခြားတိုင်းရင်းသားများ။
# '''ဟန်လူမျိုးများ (Hanren)''' - တရုတ်မြောက်ပိုင်းသားများ၊ ဂျင်းမင်းဆက်လက်အောက်ခံဟောင်းများနှင့် ကိုရီးယားများ။
# '''နန်လူမျိုးများ (Nanren)''' - တရုတ်တောင်ပိုင်း ဆုန်းမင်းဆက်လက်အောက်ခံဟောင်း တရုတ်လူမျိုးများ။

== စီးပွားရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ==

* '''စက္ကူငွေကြေး''' - ယွမ်မင်းဆက်သည် '''ချောင် (Chao)''' ဟုခေါ်သော စက္ကူငွေကြေးကို တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် တရားဝင် သုံးစွဲစေခဲ့သည့် ပထမဆုံး အင်ပါယာဖြစ်သည်။
* '''ပိုးလမ်းမနှင့် ကုန်သွယ်ရေး''' - မွန်ဂိုအင်ပါယာ၏ ငြိမ်းချမ်းရေး (Pax Mongolica) ကြောင့် အာရှနှင့် ဥရောပအကြား ကုန်သွယ်ရေး လမ်းကြောင်းများ ပွင့်လင်းခဲ့သည်။ အီတလီကုန်သည် [[မာကိုပိုလို]] (Marco Polo) သည် ကူဗလိုင်ခန်၏ နန်းတော်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။
* '''ဇာတ်သဘင်နှင့် အနုပညာ''' - ယွမ်ခေတ်တွင် တရုတ်ပြဇာတ်အနုပညာ (Yuan Drama / Zaju) အလွန် ထွန်းကားခဲ့သည်။

== မြန်မာနိုင်ငံ (ပုဂံအင်ပါယာ) နှင့် ဆက်ဆံရေး ==

ယွမ်မင်းဆက်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပုဂံအင်ပါယာတို့အကြား ဆက်ဆံရေးသည် ၁၃ ရာစုနောက်ပိုင်းတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော စစ်ပွဲများနှင့် သံတမန်ရေးရာ တင်းမာမှုများကြောင့် မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော အချေအတင် အပြောင်းအလဲတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။

=== သံတမန်ရေးရာ စတင် တင်းမာခြင်း ===
၁၂၅၃ ခုနှစ်တွင် မွန်ဂိုတပ်များသည် ယူနန်ဒေသရှိ နန့်ကျောက် (ဒါလီ) နိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ပုဂံနိုင်ငံနှင့် နယ်နိမိတ် ချင်းထိစပ်လာခဲ့သည်။ ၁၂၇၁ နှင့် ၁၂၇၃ ခုနှစ်များတွင် ကူဗလိုင်ခန်သည် ပုဂံဘုရင် [[နရသီဟပတေ့]] ထံသို့ သံတမန်များ စေလွှတ်၍ လက်ဆောင်ပဏ္ဏာ ဆက်သရန်နှင့် သစ္စာခံရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ သို့သော် နရသီဟပတေ့မင်းသည် မွန်ဂိုတို့၏ တောင်းဆိုချက်ကို ငြင်းဆန်ခဲ့ပြီး မွန်ဂိုသံတမန်များကို ကွပ်မျက်ခဲ့သည်ဟု မြန်မာရာဇဝင်များတွင် ဖော်ပြကြသည်။

=== ပထမ မွန်ဂို-မြန်မာ စစ်ပွဲ (၁၂၇၇–၁၂၈၇) ===
သံတမန်များ ကွပ်မျက်ခံရခြင်းနှင့် နယ်စပ်ပဋိပက္ခများကြောင့် ၁၂၇၇ ခုနှစ်တွင် မွန်ဂိုနှင့် ပုဂံတပ်တို့ ငဆောင်းချမ်း တိုက်ပွဲတွင် စတင်ရင်ဆိုင်ခဲ့ကြရသည်။ 
* '''ငဆောင်းချမ်းတိုက်ပွဲ (၁၂၇၇):''' ပုဂံတပ်များက ဆင်တပ်အများအပြားဖြင့် စစ်ဆင်ခဲ့သော်လည်း မွန်ဂိုမြင်းတပ်နှင့် လေးအတတ်ကြောင့် ပုဂံတပ်များ ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။
* '''ဗန်းမော်နှင့် တကောင်း ကျရှုံးခြင်း (၁၂၈၃–၁၂၈၅):''' မွန်ဂိုတပ်များသည် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းသို့ ထိန်းချုပ်ဝင်ရောက်လာပြီး ဗန်းမော်နှင့် တကောင်းမြို့များကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။
* '''ပုဂံအင်ပါယာ ပျက်သုဉ်းခြင်း (၁၂၈၇):''' မွန်ဂိုတပ်များ၏ ထိုးစစ်ကြောင့် ဘုရင်နရသီဟပတေ့သည် ပုဂံမြို့မှ ပြည်သို့ ထွက်ပြေးခဲ့ရသဖြင့် သမိုင်းတွင် '''&quot;တရုတ်ပြေးမင်း&quot;''' ဟု တွင်ခဲ့သည်။ မွန်ဂိုတပ်များသည် တကောင်းအထိ နယ်မြေသိမ်းပိုက် စိုးမိုးခဲ့ပြီး ပုဂံအင်ပါယာ၏ အုပ်ချုပ်ရေး ယန္တရား လုံးဝပြိုကွဲသွားခဲ့သည်။

=== ဒုတိယ မွန်ဂို-မြန်မာ စစ်ပွဲ (၁၃၀၀–၁၃၀၁) ===
နရသီဟပတေ့ လွန်ပြီးနောက် တက်လာသော ကျစွာမင်းသည် ၁၂၉၇ ခုနှစ်တွင် ယွမ်မင်းဆက်ထံ သစ္စာခံခဲ့သည်။ သို့သော် မြင်စိုင်းမြို့ကို အုပ်စိုးသော ရှမ်းညီနောင်သုံးဦး ([[အသင်္ခယာ]]၊ [[ရာဇသင်ကြံ]]၊ [[သီဟသူ]]) က ကျစွာမင်းကို နန်းချခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ယွမ်ဧကရာဇ် တေမူခန် (Temür Khan) က ၁၃၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် မြင်စိုင်းသို့ စစ်တပ်စေလွှတ်၍ တိုက်ခိုက်ခဲ့သော်လည်း ရှမ်းညီနောင်များ၏ ခုခံမှုနှင့် လာဘ်ထိုးတပ်ခေါက်စေမှုများကြောင့် မွန်ဂိုတပ်များ နောက်ဆုတ်သွားခဲ့သည်။ ၁၃၀၃ ခုနှစ်တွင် ယွမ်မင်းဆက်သည် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းမှ တပ်အားလုံးကို လုံးဝရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။

== ပျက်သုဉ်းခြင်း (၁၃၆၈) ==

၁၄ ရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် ယွမ်မင်းဆက်သည် သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ၊ ငွေကြေးဖောင်းပွမှုနှင့် နန်းတွင်းထီးနန်းလုပွဲများကြောင့် အားနည်းလာခဲ့သည်။ ၁၃၅၁ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့သော '''ကြက်နီခေါင်းပေါင်း ပုန်ကန်မှု''' (Red Turban Rebellion) မှ ပုန်ကန်သူခေါင်းဆောင် '''ကျူးယွမ်ကျန်း''' (Zhu Yuanzhang) သည် ၁၃၆၈ ခုနှစ်တွင် ခန်ဘာလစ် (ပေကျင်း) မြို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး [[မင်းမင်းဆက်]] (Ming Dynasty) ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ မွန်ဂိုများသည် မြောက်ပိုင်းလွင်ပြင်သို့ ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။

== ကိုးကားများ ==
&lt;references /&gt;
* {{cite book |last=Aung-Thwin |first=Michael |title=Pagan: The Origins of Modern Burma |year=1985 |publisher=University of Hawaii Press}}
* {{cite book |last=Harvey |first=G. E. |title=History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824 |year=1925 |publisher=Frank Cass &amp; Co. Ltd |location=London}}
* {{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/First_Mongol_invasion_of_Burma |title=First Mongol invasion of Burma |publisher=Wikipedia}}

[[Category:တရုတ်မင်းဆက်များ]]
[[Category:ယွမ်မင်းဆက်]]
[[Category:မြန်မာ့သမိုင်း]]</text>
      <sha1>q21tzjkp5v1yu3jvjm88g22pebp2jqq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အာချန်လူမျိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17172</id>
    <revision>
      <id>1055223</id>
      <parentid>1054638</parentid>
      <timestamp>2026-09-26T01:58:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1055223</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19258" sha1="rwy6jh9tmy25tv6m0vkic25ygzfzpg3" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group
|group= မိုင်းသာ/အာချန်/ငေါ့ချမ်း
|image=Achang woman brocade dress - Yunnan Nationalities Museum - DSC04291.JPG
|image_caption= မိုင်းသားအမျိုးသမီး ဝတ်စုံ
| population = ~၂၉,၀၀၀
|popplace=[[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်]]တွင် အများဆုံးနေထိုင်၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တွင် အနည်းငယ်
|langs=[[အာချန်ဘာသာစကား|အာချန်]]
|rels=[[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[တာအိုဘာသာ]]နှင့် ရိုးရာကိုးကွယ်မှု
|related=[[ဗမာလူမျိုး]]၊[[လီဆူလူမျိုး]]၊[[ယီ လူမျိုး]]၊အခြား တရုတ်-တိဗက်လူမျိုးများ
}}

'''အာချန်လူမျိုး'''၊'''တိုင်းဆာ''' သို့မဟုတ် '''မိုင်းသာလူမျိုး''' ({{zh|c={{linktext|阿昌族}}|p={{linktext|Āchāngzú}}}}) သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကား]]ကိုပြောဆိုကြသူများဖြစ်ပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ|ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်]]၏ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုတိုင်းရင်းသား ၁၃၅မျိုးတွင်လည်းတစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံမှ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုသော တိုင်းရင်းသား ၅၆ အုပ်စုတွင်လည်း တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ အာချန်လူမျိုးများကို [[ရှမ်းပြည်နယ်]]တွင် မိုင်းသာလူမျိုး ဟူ၍လည်းကောင်း၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]]တွင် [[ငေါ့ချမ်းလူမျိုး]]ဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်ဆိုကြသည်။

== အမည်နာမဆိုင်ရာ သမိုင်းနှင့် ဘာသာဗေဒ အယူအဆများ ==

[[မြန်မာနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်း၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] (အထူးသဖြင့် [[မိုင်းတုံ]]၊ [[မိုင်းမောမြို့|မိုင်းမော်]] နှင့် [[ဟိုပန်]] ဒေသများ) နှင့် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] [[ယူနန်ပြည်နယ်]] နယ်စပ်ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသော မိုင်းသာ နှင့် တိုင်းဆာဟူသော အမည်နာမများအပေါ် သမိုင်း၊ ဘာသာဗေဒနှင့် မနုဿဗေဒ ပညာရှင်များအကြား ဘာသာစကားအုပ်စု အမျိုးအစားခွဲခြားမှုနှင့် ၎င်းတို့၏ စုပေါင်းအနွယ်ဝင်ဖြစ်မှု တို့နှင့် ပတ်သက်၍ အယူအဆ ကွဲလွဲမှုများ ရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Leach1954&quot;&gt;Leach, E. R. (1954). ''Political Systems of Highland Burma: A Study of Kachin Social Structure''. London School of Economics.&lt;/ref&gt;

မိုင်းသာ အမည်မှာ ရှမ်းဘာသာစကားမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်ပြီး &quot;မိုင်း&quot; (Mong - နယ်/မြို့) နှင့် &quot;သာ&quot; (Tha - သံလွင်မြစ် သို့မဟုတ် သာမြစ်ဝှမ်း) တို့ ပေါင်းစပ်၍ &quot;မိုင်းသာ/သာမြစ်ဝှမ်းဒေသသား&quot; ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ရှမ်းလူမျိုးများနှင့် [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]] တို့က သံလွင်မြစ် အရှေ့ဘက် မိုင်းမော်နှင့် ဟိုပန်ဒေသများမှ ဆင်းသက်လာသော အာချန် (Achang/Ngachang) လူမျိုးများကို ရည်ညွှန်း၍ ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသော အမည်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Scott1900&quot;&gt;Scott, J. G., &amp; Hardiman, J. P. (1900). ''Gazetteer of Upper Burma and the Shan States'' (Vol. 1, Part 1). Government Printing.&lt;/ref&gt; တိုင်းဆာ (Tai Sa / Tai Hsa) အမည်မှာ တိုင်-ကဒိုင် အသုံးအနှုန်း ဖြစ်ပြီး &quot;တိုင်း&quot; (Tai - တိုင်/ရှမ်းလူမျိုး) နှင့် &quot;ဆာ&quot; (Sa/Hsa - အာချန်လူမျိုးတို့အား တိုင်ဘာသာဖြင့် ခေါ်ဆိုသည့်အမည်) ပေါင်းစပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ရှမ်းယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာစကား လွှမ်းမိုးမှုခံထားရသော သို့မဟုတ် ဗုဒ္ဓဘာသာ ကိုးကွယ်သည့် အာချန်/မိုင်းသာ မျိုးနွယ်စုခွဲများကို အဓိက ရည်ညွှန်းသည်။&lt;ref name=&quot;Hanson1906&quot;&gt;Hanson, O. (1906). ''The Kachins: Their Customs and Traditions''. American Baptist Mission Press.&lt;/ref&gt;

မိုင်းသာ နှင့် တိုင်းဆာ တို့၏ အမည်နာမ ပဋိပက္ခတွင် အဓိက ကျသော အချက်မှာ ၎င်းတို့ ပြောဆိုသည့် ဘာသာစကား၏ မျိုးရိုးနွယ်ဖွား အုပ်စု ကွဲပြားမှု ဖြစ်သည်။ ဘာသာဗေဒအရ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]] ဝင် လိုလို-ဗမာနွယ်ဝင် ခက်မအောက်တွင် ပါဝင်သည်။ ဇိုင်ဝါး၊ လော်ဝေါ်၊ လာချိဒ် ဘာသာစကားများနှင့် လွန်စွာ နီးစပ်သည်။&lt;ref name=&quot;Bradley1997&quot;&gt;Bradley, D. (1997). &quot;Tibeto-Burman languages and classification&quot;. ''Papers in Southeast Asian Linguistics No. 14: Tibeto-Burman Languages of the Himalayas'', 1-71.&lt;/ref&gt; တိုင်းဆာဟု ကိုယ်တိုင် ခံယူကြသူ အများစုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် မိုင်းသာ/အာချန် မိခင်ဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြသော်လည်း ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ [[ရှမ်းလူမျိုး|တိုင်]] လူမျိုးများနှင့် အနီးကပ် နေထိုင်ခဲ့ကြသဖြင့် ရှမ်းဘာသာစကားမှ ဝေါဟာရပေါင်းများစွာကို မွေးစားသုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ အချို့သော တိုင်းဆာ အသိုက်အဝန်းများမှာမူ တိုင်-ကဒိုင် နွယ်ဝင် ရှမ်းဘာသာစကားကိုသာ အဓိက ပြောဆိုကြတော့သည်အထိ ဘာသာစကား အကူးအပြောင်း ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Dai1992&quot;&gt;Dai, Qingxia (1992). ''A Study of Achang Language'' (阿昌语研究). Central University for Nationalities Press.&lt;/ref&gt;

လူမှုဗေဒနှင့် မနုဿဗေဒ ပညာရှင်များ ဖြစ်ကြသော E. R. Leach နှင့် Edmund Leach တို့၏ လေ့လာချက်များအရ မိုင်းသာ/တိုင်းဆာ လူအဖွဲ့အစည်းအတွင်း ယဉ်ကျေးမှု နှစ်မျိုး စိမ့်ဝင်နေပုံကို တွေ့ရှိရသည်။&lt;ref name=&quot;Leach1954&quot; /&gt;တောင်ကုန်း တောင်တန်းများတွင် အဓိက နေထိုင်ကြပြီး ကိုယ်ပိုင်ရိုးရာ ဓလေ့များနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ထိန်းသိမ်းထားသူများ ဖြစ်ကြသည်။လွင်ပြင်နှင့် စိုက်ပျိုးရေး သင့်တော်သော စိမ့်စမ်းဒေသများတွင် အခြေချကြပြီး ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ကြကာ ရှမ်းလူမျိုးတို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှု၊ ဗိသုကာနှင့် ပွဲလမ်းသဘင် ဓလေ့များကို လိုက်နာကျင့်သုံးကြသည်။

မြန်မာနိုင်ငံတော် အစိုးရ၏ တရားဝင် တိုင်းရင်းသား ၁၃၅ မျိုး စာရင်းတွင် &quot;မိုင်းသာ&quot; နှင့် &quot;တိုင်းဆာ&quot; ကို သီးခြား တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စု နှစ်ခုအဖြစ် သီးသန့် ခွဲခြား သတ်မှတ်ထားသည်။&lt;ref name=&quot;GovMyanmar&quot;&gt;တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန၊ မြန်မာနိုင်ငံ။ &quot;ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်၏ တရားဝင် တိုင်းရင်းသား ၁၃၅ မျိုး စာရင်း&quot;။&lt;/ref&gt; 

သို့သော်လည်း ခေတ်သစ် သမိုင်းနှင့် မနုဿဗေဒ သုတေသန ပညာရှင်များ၏ သုံးသပ်ချက်အရ &quot;မိုင်းသာ&quot; နှင့် &quot;တိုင်းဆာ&quot; ဆိုသည်မှာ အနှစ်သာရအားဖြင့် အာချန် (Achang) ဟူသော ဘိုးဘေးတစ်ဦးတည်းမှ ဆင်းသက်လာသည့် လူမျိုးစုတစ်ခုတည်း၏ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာရေးနှင့် ပထဝီဝင် ရွှေ့ပြောင်းမှုဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှုများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော အမည်ကွဲများ (Ethnonyms) သာ ဖြစ်ကြောင်း သုံးသပ်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Zhuji2004&quot;&gt;Zhu, J. (2004). &quot;Ethnic Identity and Cultural Transformation among the Achang in the Sino-Myanmar Borderlands&quot;. ''Journal of Southeast Asian Studies'', 35(2), 245-263.&lt;/ref&gt;

== ဘာသာစကား ==
အာချန်ဘာသာသည် [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာ ဘာသာစု]]အတွင်းတွင် တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားပြီး [[ဗမာဘာသာစကား|ဗမာဘာသာ]]နှင့် နီးကပ်စွာ ဆက်နွယ်နေသည်&lt;ref&gt;Ethnologue, &quot;Achang&quot;. SIL International. Retrieved 2025-09-28.&lt;/ref&gt;။

မိုင်းသာအမျိုးသမီးတို့၏ ဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့မှုမှာ ဦးခေါင်းတွင် စစ်ကြိုခေတ်က မြန်မာအမျိုးသမီးများ ဆံထုံးကြီးကြီးထုံးထားဘိသကဲ့သို့ အဝတ်ဖြင့် ရစ်ပတ်ထုံးဖွဲ့ထားကြသည်။ ၁၉၅၈ခုနှစ် အိမ်၏ အိမ်စောင့်အစိုးရလက်ထက် တရုတ်မြန်မာနယ်စပ်ပေါ်ရှိ အငြင်းပွားခဲ့ရသော ဖီမော်၊ ဂေါ်လန်၊ ကန်ဖန် ရွာ ၃ ရွာသည် ထိုမိုင်းသာရှမ်းတို့ နေထိုင်သော ရွာများပင် ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၉)&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;မောင်ပုဆိုးကြမ်း ရေးသည့် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများ အဘိဓာန် စာအုပ်မှ&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;阿昌之乡၊ 张志品&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Achang&lt;/ref&gt;

== မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများ ==

မိုင်းသာလူမျိုးများ (တရုတ်နိုင်ငံတွင် အာချန်လူမျိုး - Achang ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်) ၏ မျိုးရိုးဗီဇ နှင့် ပတ်သက်၍ အရှေ့တောင်အာရှနှင့် တရုတ်နိုင်ငံမှ မျိုးရိုးဗီဇ ပညာရှင်များသည် ဖခင်မှဆင်းသက်သော Y-အမျိုးသားခရိုမိုဆုန်း (Y-DNA) နှင့် မိခင်မှဆင်းသက်သော မိုတိုကွန်ဒရီးယား (mtDNA) များကို အဓိကထား၍ သုတေသန ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။

၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် သုတေသီ Wen B. နှင့် အဖွဲ့၏ လေ့လာတွေ့ရှိချက်များအရ မိုင်းသာ (အာချန်) အမျိုးသားများထံ၌ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] လူမျိုးစုများတွင် အဓိက တွေ့ရလေ့ရှိသော Y-DNA Haplogroup O3 (O-M122) မျိုးရိုးဗီဇမှာ အများဆုံး (၇၀% ကျော်) ပါဝင်နေသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။&lt;ref name=&quot;Wen2004&quot;&gt;Wen, B., et al. (2004-09-16). &quot;Genetic evidence supports demic expansion of Han culture&quot;. ''Nature'', 431(7006), 302-305. DOI:10.1038/nature02878&lt;/ref&gt; ၎င်းအပြင် [[အရှေ့အာရှ]] မြောက်ပိုင်းနွယ်ဝင် Haplogroup D-M174 နှင့် C-M130 မျိုးရိုးဗီဇ အနည်းငယ်ကိုလည်း တွေ့ရှိရသဖြင့် ၎င်းတို့၏ ဖခင်နွယ် ဘိုးဘေးများသည် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်းမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်ကြောင်း ခိုင်မာစွာ ထောက်ပံ့ပေးနေသည်။

၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသီ Ji F. နှင့် အဖွဲ့က ယူနန်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ တိုင်းရင်းသားများအား လေ့လာခဲ့ရာ မိုင်းသာလူမျိုးများ၏ မိခင်နွယ် မိုတိုကွန်ဒရီးယား DNA တွင် Haplogroup M (အထူးသဖြင့် M7, M8, M9) နှင့် Haplogroup F စသည့် အရှေ့အာရှ တောင်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်း ရောနှောနေသော မျိုးရိုးဗီဇလက္ခဏာများကို တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;Ji2009&quot;&gt;Ji, F., et al. (2009-12-01). &quot;Mitochondrial DNA diversity in Dai and Achang populations from Yunnan, China&quot;. ''Journal of Genetics and Genomics'', 36(12), 735-743. DOI:10.1016/S1673-8527(08)60166-4&lt;/ref&gt; ဤသည်မှာ မိုင်းသာတို့သည် သမိုင်းတစ်လျှောက် တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းလာရာတွင် ဒေသခံ မွန်-ခမာ သို့မဟုတ် တိုင်-ကဒိုင် နွယ်ဝင် မိခင်မျိုးရိုးများနှင့်လည်း သွေးနှောမှု အနည်းငယ် ရှိခဲ့ကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။

၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် တရုတ်သိပ္ပံအကယ်ဒမီမှ သုတေသီ Li Y. C. နှင့် အဖွဲ့သည် ယူနန်ဒေသရှိ မိုင်းသာ (အာချန်)၊ တိုင်လူးနှင့် ဂျိန်းဖော (Jingpo) တို့၏ DNA စစ်ချက်များကို နှိုင်းယှဉ်လေ့လာခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Li2015&quot;&gt;Li, Y. C., et al. (2015-05-15). &quot;Genetic landscape of ethnic populations in Yunnan, Southwestern China&quot;. ''PLOS ONE'', 10(5), e0127084. DOI:10.1371/journal.pone.0127084&lt;/ref&gt; သုတေသန စစ်ချက်အရ မိုင်းသာလူမျိုးတို့သည် [[ဂျိန်းဖော့လူမျိုး|ဂျိန်းဖော့]] နှင့် [[ဇိုင်ဝါးလူမျိုး|ဇိုင်ဝါး]] တို့နှင့် ပိုမိုနီးစပ်မှု ရှိနေကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;

{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}
[[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]]</text>
      <sha1>rwy6jh9tmy25tv6m0vkic25ygzfzpg3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မဟာသမယနေ့</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17615</id>
    <revision>
      <id>1055210</id>
      <parentid>1034468</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T17:29:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kyaw Myo Aung</username>
        <id>103978</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ဖြည့်စွက်ရေးသားခြင်း</comment>
      <origin>1055210</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15285" sha1="r3zkqiw97abxrhjuw6al1a37x2022pg" xml:space="preserve">{{ဗုဒ္ဓဘာသာ}}
[[ဂေါတမ]] မြတ်စွာဘုရားသခင်သည် [[သက္ကတိုင်း]] [[ကပိလဝတ်ပြည်]]အနီး [[မဟာဝုန်တော]]ကြီး၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် [[နယုန်လ]]အခါ ညှိုးခြောက်နွမ်းလျော်ကြကုန်သော ကောက်ပင်များအတွက် လိုအပ်သော [[ရောဟိနီမြစ်]]ရေကို အကြောင်းပြု၍ မြစ်၏ ဝဲယာဘက်တွင် နေထိုင်ကြသော ကပိလဝတ်ပြည်သားများနှင့် [[ကောလိယပြည်]]သားများ အချင်းဖြစ်ပွားခဲ့ရာ ထိုနှစ်ပြည်ထောင် မင်းတို့သည် စစ်မက် အင်္ဂါတို့ကို စီရင်လျက် ထွက်ခဲ့ကြသည့် အခြေသို့ ဆိုက်ရောက်ခဲ့လေသည်။ ထိုအခါ နံနက်မိုးသောက်ထ၌ [[မဟာကရုဏာသမာပတ်]]မှ ထ၍ လောကကို ကြည့်တော်မူသောမြတ်စွာဘုရားသည် မင်းများ စစ်ဖြစ်အံ့သည်ကို မြင်တော်မူ၍ တန်ခိုးတော် ဖြင့် ကြွကာ၊ နှစ်ဘက်သောစစ်၏ အလယ်ကောင်းကင်၌ [[ခြောက်ပါးသောရောင်ခြည်]]တို့ကို လွှတ်လျက် ထက်ဝယ်ဖွဲ့ခွေ နေတော်မူလေသည်။

မြတ်စွာဘုရားကို ဖူးမြင်ရလေလျှင် ကပိလဝတ် မင်းမျိုးတို့သည် အခြားသူတို့ကား ငါတို့အား သတ်လိုမှု သတ်စေဟု မိမိတို့လက်နက်များကို စွန့်ပစ်ကာ မြတ်စွာဘုရားအား မြတ်နိုးစွာ ဖူးမြော်ကြကုန်၏။ ကောလိယ မင်းတို့လည်း ထိုအတူပင် လက်နက်များကို စွန့်ပစ်၍ မြတ်စွာဘုရားကို ဖူးမြော်ကြ၏။ မြတ်စွာဘုရားလည်း ထိုမင်းတို့အား ရန်ကိုငြိမ်းစေအောင် ကောင်းမြတ်လှသော [[ဖန္ဒနဇာတ်]]၊ [[ပထဝီဥန္ဒြိယဇာတ်]]၊ [[လုကိကဇာတ်]]များကို ဟော၍ တစ်ဖန် ညီညွတ်ခြင်း၏ အကျိုးကိုပြသော [[ရုက္ခဓမ္မဇာတ်]]၊ [[ဝဓကဇာတ်]]တို့ကို ဟောကြားတော်မူ၏။

နှစ်ပြည်ထောင်မှ မင်းများသည် မြတ်စွာဘုရား၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးကြောင့်သာလျှင် ငါတို့အသက်ဘေးမှ ချမ်းသာရာရသည်ဟု တစ်ဖက်လျှင် ၂၅ဝ စီသော မင်းသားတို့ကို မြတ်စွာဘုရားထံ အပ်နှံကြရာ မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုမင်းသား ၅ဝဝ တို့အား ရဟန်းပြု၍ မဟာဝုန်တောသို့ တစ်ဖန် ပြန်ကြွတော်မူလေသည်။

ထိုရဟန်းငါးရာတို့လည်း ရဟန်းအဖြစ်၌ မမွေ့လျော်နိုင်ကြသေးသဖြင့် [[ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း|ဟိမဝန္တာ]]၊ [[ကုဏာလအိုင်]]သို့ ခေါ်ဆောင်ကာ [[ကုဏာလဇာတ်]]ကို ဟော်တော်မူမှ အားလုံး [[သောတာပန်]]ဖြစ်ကြ ၏။ ထို့နောက် မဟာဝုန်တောသို့ပြန်ကြွတော်မူပြီးလျှင် ကမ္မဋ္ဌာန်းတရားကို ပွားများစေရာ ငါးရာသော ရဟန်းတို့သည် [[ရဟန္တာ]]ချည်း ဖြစ်ကြကုန်လေသည်။

မြတ်စွာဘုရားသခင်သည် ဤသို့လျှင် ကိလေသာမှ စင်ကြယ်ကုန်ပြီးသော ရဟန္တာငါးရာ ခြံရံလျက် မဟာဝုန်တော၌ တင့်တယ်စွာ စံပယ်တော်မူသည်ကို အလွန်အထူး ညွတ်နူးကြည်ညိုကြကုန်သော [[နတ်]][[ဗြဟ္မာ]] အပေါင်းတို့သည် မဟာဝုန်တောသို့ စုဝေးလာရောက်ကြကုန်၏။ [[စကြဝဠာ]] တစ်သောင်းတိုက်၌ ရှိရှိသမျှသော နတ်ဗြဟ္မာတို့တွင် [[အသညသတ်]]၊ [[အရူပဗြဟ္မာ]]ကြီးများနှင့် [[သမာပတ်]] ဝင်စားလျက်ရှိသော ဗြဟ္မာများသာ ကြွင်းသတည်း။

ဤကဲ့သို့ထူးမြတ်လှသော မဟာသမယအခါတော်နေ့ ကား နယုန်လပြည့်နေ့ဖြစ်လေသည်။ မြတ်စွာဘုရားသခင်သည် စုဝေးရောက်လာကြကုန်သော နတ်ဗြဟ္မာတို့ကို ရဟန်းတို့အား သိစေလျက် စရိုက်ခြောက်ပါး အားလျော်စွာ အမြိုက်တရားကို ဟောကြားတော်မူလေရာ မရေမတွက်နိုင်သော နတ်ဗြဟ္မာတို့သည် အောက်[[မဂ်]] [[ဖိုလ်]]သုံးပါးကို ရရှိကြ၍ ကုဋေတစ်သိန်းကုန်သော နတ်ဗြဟ္မာတို့သည် [[အရဟတ္တဖိုလ်]]၌ တည်ကြလေသည်။

ထိုအချိန်အခါမျိုးသည် ဘုရားတစ်ဆူပွင့်လျှင် တစ်ကြိမ်မျှသာ ဖြစ်ပေါ်၏။ ထိုအချိန် အခါက မြတ်စွာဘုရားသခင်သည် နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့၏ အမျိုးအနွယ်အလိုက် ရည်ညွှန်း၍ ဟောကြားတော်မူသော ဒေသနာတော်များကို ကြားနာရကုန်သောအခါ ရန်သူချင်း ဖြစ်ကြသော [[နဂါး]]နှင့် [[ဂဠုန်]]၊ [[သိကြား]]နှင့် [[အသူရာ]] စသည်တို့သည်လည်း တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ပီယဝါစာ သာယာချိုအေး ဆွေးနွေးကြကုန်လျက်၊ ခင်မင်ကြင်နာစိတ်များ ဖြစ်ပေါ် လာကြလေသည်။ ထိုမျှသာမက နတ်ဗြဟ္မာတို့သည် သက်တော်ထင်ရှား မြတ်စွာဘုရားကိုယ်တော်တိုင် ယင်းတို့အား ရည်ညွှန်း၍ ဟောကြားတော်မူသော ဒေသနာတော်ကို အစဉ်သတိရလျက်၊ ထိုဒေသနာတော်ကို ရွတ်ဖတ် သရဇ္ဈာယ်ကုန်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့အား ချစ်ခင်ကြကုန်၏။

ထိုကဲ့သို့ဘုရားတစ်ဆူပွင့်မှ တစ်ကြိမ်သာ ဖြစ်ပေါ်သော ကြီးကျယ်လှသော အခါတော်ကြီးကို ဗုဒ္ဓအယူ ဝါဒ၌ သက်ဝင်ယုံကြည်ကြသော ရှင်လူရဟန်းတို့သည် ထူးမြတ်လှသော အခါတော်နေ့အဖြစ် အစဉ်တစ်စိုက် သတ်မှတ်ကာ ထိုအခါတော် ကြုံကြိုက်သော နယုန်လပြည့်နေ့များတွင် [[မဟာသမယသုတ်]] ရွတ်ဖတ်သရဇ္ဈာယ်ပွဲများ ကျင်းပလေ့ရှိကြလေသည်။ ထိုမဟာသမယအခါတော် နေ့များတွင် [[ဓမ္မစကြာသုတ်]]၊ [[ဓဇဂ္ဂသုတ်]]၊ [[ရတနသုတ်]]၊ [[မေတ္တသုတ်]]၊ [[အာဋာနာဋိယသုတ်]]၊ [[ပုဗ္ဗဏှသုတ်]]၊ [[ဓာရဏပရိတ်တော်]] စသော အန္တရာယ်ကင်း၍ ကောင်းကျိုးချမ်းသာ အစစ်ကို ပေးစွမ်းနိုင်သည့် ပရိတ်တော် တရားတော်များကိုလည်း စုဝေးရွတ်ဆိုလေ့ ရှိကြပေသည်။&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၈)&lt;/ref&gt;ထိုဟောကြားခဲ့မှုကိုအကြောင်းပြု၍ နယုန်လပြည့်နေ့ကို မဟာသမယနေ့ဟုသတ်မှတ်ကာ '''မဟာသမယနေ့'''ကို ကျင်းပကြသည်။
== မဟာသမယနေ့တွင် ဟောကြားသော သုတ်တော်များ ==
မဟာသမယနေ့တွင် ဟောကြားသော သုတ်တော်ပေါင်း (၇) သုတ် ရှိသည့်အနက် အများအားဖြင့် သိကြသည်မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအနေဖြင့် တရားနာလာရောက်ကြသော နတ်ဗြဟ္မာပရိသတ်တို့၏ စာရင်းများကိုသာ ဟောကြားဖော်ပြသော သုတ်ကို ''မဟာသမယသုတ်''ဟု အသိမှတ်ပြုကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ကျန်သော (၆) သုတ်တို့မှာ များပြားလှသော နတ်ဗြဟ္မာတို့အနေဖြင့် အားလုံးတရားနာနိုင်ရန် စရိုက်(၆)ပါး ဖြစ်သော ရာဂအားကြီးသူ၊ ပညာဉာဏ်ကြီးသူ၊ ဒေါသအားကြီးသူ၊ ဝိတတ်စရိုက် စိတ်ကူးလွယ်သူ၊ မောဟမသိစိတ်များ ပြည့်နက်နေသူ၊ သဒ္ဓါတရားအလွန်ကောင်းသူ စသည့် စရိုက်တို့နှင့် အကျုံးဝင်အောင်၊ သင့်လျော်အောင် ထပ်မံဟောကြားခြင်း ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် မဟာသမယအခါတွင် ဟောကြားသော (၇) သုတ်မှာ –
# '''[[မဟာသမယသုတ်]]'''
# '''[[သမ္မာပရိဗ္ဗာဇနိယသုတ်]]'''
# '''[[ပုရာဘေဒသုတ်]]'''
# '''[[ကလဟဝိဝါဒသုတ်]]'''
# '''[[စူဠဗျူဟသုတ်]]'''
# '''[[မဟာဗျူဟသုတ်]]'''
# '''[[တုဝဋကသုတ်]]'''
တို့ ဖြစ်ကြသည်။
==နယုန်လပြည့် မဟာသမယနေ့၏ ထူးခြားချက်များ==
# ရေလုပွဲကြီးဆင်နွှဲကြသော တောင်သူလယ်သမားတို့ ငြင်းခုံခိုက်ရန်ဘေးမှ  ကင်းဝေး၍ ထူးခြားခြင်း။
# ကပိလဝတ်နှင့်ကောလိယ နှစ်ပြည်ထောင်စစ်ခင်းတော့မည့် ဘေးအန္တရာယ်မှ ကင်းဝေးပြီး ငြိမ်းချမ်းရေးရခဲ့သောနေ့ဖြစ်၍ ထူးခြားခြင်း။
# နတ်ဗြဟ္မာ အသူရာနှင့် ဂဠုန်နဂါးများ၊ ဘုရားရှင်လက်ထက်တွင် ဤတစ်ကြိမ်သာ စုရုံးမိသောနေ့ဖြစ်၍ ထူးခြားခြင်း။
# မင်းသားငါးရာ သာသနာ့ဘောင်သို့ ဝင်ရောက်သောနေ့ဖြစ်၍ ထူးခြားခြင်း။
# ရဟန်းတော်ငါးရာလုံး ရဟန္တာချည်းဖြစ်သောနေ့ဖြစ်ခဲ့၍ ထူးခြားခြင်း။
# [[နိမ္မိတဘုရား]]ကမေး၍ ပကတိဘုရားကဖြေဆိုသည်ကို နာရသောကြောင့် ထူးခြားခြင်း။
# မဟာသမယကိုအကြောင်းပြု၍ သိကြား နှင့် အသုရာ၊ ဂဠုန်နှင့်နဂါးတို့ ခိုက်ရန်မဖက် မေတ္တာသက်ဝင်သောနေ့ဖြစ်၍ ထူးခြားခြင်း။
# မဟာသမယဆိုင်ရာ သုတ္တန်(၇)မျိုးကို ဟောကြားသောနေ့ဖြစ်၍ ထူးခြားခြင်း။
# [[ဘိက္ခုနီ]]သာသနာ လမ်းစပေါ်သောနေ့ဖြစ်၍ ထူးခြားခြင်း။ &lt;ref&gt;မာဂဓီ-သာစည်ဆရာတော်၏ အခါတော်နေ့များမှ&lt;/ref&gt;

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[မဟာသမယသုတ်]]
*[[မဟာသမယ အခါ​တော်​နေ့​ပွဲ]]

==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;

[[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ နေ့ထူးနေ့မြတ်များ]]</text>
      <sha1>r3zkqiw97abxrhjuw6al1a37x2022pg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မြန်မာနိုင်ငံ သုတေသနအသင်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18173</id>
    <revision>
      <id>1055252</id>
      <parentid>798567</parentid>
      <timestamp>2026-09-26T08:03:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-51829-34</username>
        <id>148665</id>
      </contributor>
      <comment>/* သမိုင်းကြောင်း */</comment>
      <origin>1055252</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27605" sha1="fd6db8q22fde0uagodryenevyfzh9f4" xml:space="preserve">{{Infobox Organization
| name         = Burma Research Society
| image        = Burma Research Society logo.jpg
| size         = 150px
| abbreviation = BRS
| motto        = 
| formation    = {{start date and age|1910|March|29}}
| type         = Historical research
| headquarters = ရန်ကုန်မြို့
| location     = [[ရန်ကုန်မြို့]]
| leader_title = President
| leader_name  = 
}}
'''မြန်မာနိုင်ငံ သုတေသနအသင်း''' ({{lang-en|Burma Research Society}}) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်းသုတေသနဆိုင်ရာ အသင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အသင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ &quot;မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ယင်း၏ ကျောခိုင်းနံစပ် နိုင်ငံများ၏ ယဉ်ကျေးမှု အနုပညာ၊ သိပ္ပံပညာ၊ စာပေ ပညာစသည်တို့ကို လေ့လာစုံစမ်း ရှာဖွေရန်နှင့် အထူးသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် စပ်လျဉ်းသော သုတေသန လုပ်ငန်းများကို အားပေးရန်&quot; ဖြစ်သည်။&lt;ref name=ig&gt;{{cite web | url=http://igpweb.igpublish.com/igp/journal-of-the-burma-research-society-jbrs-ejournal | accessdate=2012-06-17 | title=Journal of the Burma Research Society | publisher=IG Publishing | archivedate=12 September 2017 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20170912035443/http://igpweb.igpublish.com/igp/journal-of-the-burma-research-society-jbrs-ejournal }}&lt;/ref&gt;

အသင်းကို ၁၉၁၀ ခုနှစ် မတ်လ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ [[ဗားနတ်ပိဋကတ်တိုက်]]တွင် အိန္ဒိယ ပဋိညာဉ်ခံ အရာရှိ မစ္စတာ [[ဖာနီဗယ်၊ မစ္စတာ|ဂျေ၊ အက်(စ) ဖာနီဗယ်]]၊ ပါမောက္ခ ဂျေ အေ စတီးဝပ် ([[:en:J A Stewart|J A Stewart]])၊ ပါမောက္ခ ဂျီ၊ အိပ်လု(စ) ([[:en:Gordon H Luce|G.H. Luce]])၊ ပါမောက္ခ [[ဖေမောင်တင်၊ ဦး|ဦးဖေမောင်တင်]] တို့က စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ အသင်းကြီးမှ ''[[မြန်မာနိုင်ငံသုတေသနအသင်းဂျာနယ်]]'' ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ''မြန်မာနိုင်ငံသုတေသနအသင်းဂျာနယ်'' (၁၉၁၁–၁၉၇၇) တွင် အတွဲ ၅၉ တွဲ၊ ဂျာနယ် ၁၃၆ စောင်ထုတ်ဝေနိုင်ခဲ့ပြီး ဆောင်းပါးပေါင်း ၁၃၀၀ ကျော် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ်မှစ၍ ဂျာနယ်ထုတ်ဝေမှုသည် အစိုးရလက်အောက်ခံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ နှစ် ငါးဆယ်မြောက်အထိမ်းအမှတ် (ရန်ကုန်: မြန်မာနိုင်ငံ သုတေသနအသင်း၊ ၁၉၆၀–၆၁၊ နှစ်တွဲ) ကိုလည်း ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ပထမတွဲတွင် အသင်း၏ နှစ် ၅၀ ပြည့် ညီလာခံတွင် ဖတ်ကြားခဲ့သည့် စာတမ်းများ ပါဝင်ပြီး ဒုတိယတွဲသည် ၅၂၄ မျက်နှာရှိကာ ယခင်ထုတ်ဝေခဲ့သော ဂျာနယ်များမှ လက်ရွေးစင်ဆောင်းပါးများကို ပြန်လည်ပုံနှိပ်ထည့်သွင်းထားသည်။

အသင်းကြီးသည် သုတေသနဂျာနယ်များအပြင် မြန်မာရာဇဝင်ကျမ်းများ၊ လက်ရေးမူစာပေများနှင့် ကျောင်းသုံးပြဋ္ဌာန်းစာအုပ်များကိုလည်း ထုတ်ဝေခဲ့သည်။

== သမိုင်းကြောင်း ==
အသင်းတည်ထောင်သည့်အခမ်းအနားကို ၁၉၁ဝ ပြည့်နှစ် မတ်လ ၂၉ ရက်နေ့တွင် [[ဗားနတ်ပိဋကတ်တိုက်]] ၌ ကျင်းပရာ၊ မြန်မာပြည် ဒုန္ထဘုရင်ခံ ဟားဗက် သာကယ်ဝှိုက်က သဘာပတိ ပြုလုပ်၍ ဝတ်လုံတော်ရ ဦးမေအောင်က အသင်းပဏာမမိန့်ခွန်းကို မြွက်ကြားခဲ့သည်။ အသင်း၏ ပထမဆုံး ဥက္ကဋ္ဌကား မစ္စတာ အိပ်(ချ)၊ အယ် အေး ဖြစ်၍၊ အသင်းတည်ထောင်စတွင် အဖွဲ့ဝင် ဦးရေ ၂၃၅ ဦး ရှိလေသည်။

အသင်း၏ အရပ်ရပ် လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို အသင်းအရာရှိ ၁၅ ဦးနှင့် အခြားအဖွဲ့ဝင် ၁၅ ဦးတို့ပါဝင်သော အမှုဆောင်အဖွဲ့က ကွပ်ကဲဆောင်ရွက်လေသည်။ အမှုဆောင်အဖွဲ့သည် သာမန်အားဖြင့် တစ်နှစ်လေးကြိမ် တွေ့ဆုံစည်းဝေးကာ၊ ကြားကာလတွင် စီမံမှုအဖွဲ့ငယ်က အသင်း၏လုပ်ငန်းများကို ကြီးကြပ်ဆောင်ရွက်လေသည်။ ပုဂ္ဂိုလ် ၁၅ ဦးပါဝင်သော အထွေထွေ ကော်မတီအဖွဲ့က အသင်း၏ ဝါဒနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အဆုံးအဖြတ်ပေးလေသည်။ 

အသင်း၏ ၁၉၉၆ ခုနှစ် အဖွဲ့ဝင်ဦးရေမှာ ၁,ဝ၃၉ ဦးဖြစ်၏။ အသင်း၏ အဓိကလုပ်ငန်းသည် သုတေသန ပြုရေးပင်ဖြစ်ရာ အသင်းသားများ သုတေသန ပြုလုပ် ရှာဖွေတွေ့ရှိ ထားချက် စာတမ်းများကို ဖတ်ကြားနိုင်ရန် တစ်နှစ်လျှင်လေးကြိမ်မှ ခြောက်ကြိမ်အထိ အစည်းအဝေး ပြုလုပ်လေ့ရှိ၏။ နှစ်စဉ် ဒီဇင်ဘာလတွင်လည်း လေးရက်ကြာမျှ သုတေသနညီလာခံ ကျင်းပပြုလုပ်ကာ၊ အရပ်ရပ် သုတေသနစာတမ်းများ ၁ဝ စောင်မှာ ၁၅ စောင်အထိ ဖတ်ကြားကြလေသည်။

ယင်းစာတမ်းများကို မြန်မာနိုင်ငံသုတေသန အသင်းဂျာနယ်တွင် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေသည်။ ဂျာနယ်ကို ၁၉၁၁ ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံး စတင်ထုတ်ဝေခဲ့၍၊ ဂျာနယ်၏ ပထမဆုံး စာတည်းမှာ ကျောက်စာဝန် မစ္စတာစီ၊ ဒူရွားဇဲဖြစ်၏။ သုတေသနဂျာ နယ်သည် ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်းတွင်မှ တစ်ပါး မပြတ်မလပ်ပင် ထွက်ပေါ်ခဲ့ရာ အုပ်တွဲပေါင်း ၄၅ တွဲအထိပင် ရောက်ရှိပြီဖြစ်၏။ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ကျောခိုင်းနံစပ် နိုင်ငံများဆိုင်ရာ စာပေဆောင်းပါး၊ ဘာသာစကားဆောင်ပါး၊ ရာဇဝင်သမိုင်း ဆောင်းပါး၊ ပုဂ္ဂိုလ်ထူး အထုပ္ပတ္တိ၊ ဓလေ့ထုံးစံ၊ ဘောဂဗေဒ၊ ဘူမိဗေဒ၊ ပထဝီဝင်၊ ရုက္ခဗေဒ၊ ပါဏဗေဒ၊ မနုဗေဒ စသော 
ပညာရပ်အသီးအသီးနှင့် စပ်ဆိုင်သည့် ဆောင်းပါး၊ စာအုပ် ဝေဖန်ချက် စသည့် အဖိုးတန် သုတေသန ဆောင်းပါး စာတမ်းများ ပါရှိခဲ့လေသည်။

စစ်ကြိုခေတ်က ထုတ်ဝေခဲ့သော ဂျာနယ်များမှာ စစ်ဘေး စစ်ဒဏ်ကြောင့် အလွန် ရှားပါးလျက်ရှိပေရာ၊ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် အသင်းအနှစ် ၅ဝ ပြည့် အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ဆောင်းပါးကောင်းများကို ထုတ်နုတ် စုပေါင်းကာ နှစ် ၅ဝ စာစဉ်အဖြစ် ထုတ်ဝေခဲ့၏။

သုတေသနဂျာနယ်နှင့်မြန်မာနိုင်ငံသုတေသနအသင်း
တွင်ပါဝင်သော ပညာရှင်များမှာ-
မစ္စတာ ဂျီ၊ အို ဗလက်ဒင်၊ မစ္စတာ စီ၊ ဒူရွားဇဲ၊ မစ္စတာ ဂျေ၊ အက်(စ)ဖာနီဗယ်၊ ပါမောက္ခ ဒီ၊ ဂျီ၊ အီ ဟော၊ မစ္စတာ အာ၊ ဟာလီဒေး၊ မစ္စတာ ဂျီ၊ အီ ဟာဗေး၊ ပါမောက္ခ ဂျီ၊ အိပ်လု(စ)၊ ပါမောက္ခ အက်(ဖ)၊ ဂျေမက်ဂစ်၊ ပါမောက္ခ ဗီ၊ အာပန်း၊ ပါမောက္ခ အယ်၊ ဒီစတမ့်၊ ပါမောက္ခ ဂျေ၊ အေ စတီဝပ်၊ မစ္စတာဟားဘတ်အီးလ် စသော အနောက်တိုင်းသား ပညာရှင် အများအပြား နှင့်၊ မြန်မာပညာရှင်များထဲမှလည်း [[ဦးကောင်း]]၊[[အရေးပိုင်မင်းဦးကျော်ထွန်း]]၊&quot;အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ&quot;
ဘွဲ့ရ ဒေါက်တာဆရာလင်း၊ ပါမောက္ခဦးဖေမောင်တင်၊ ရခိုင်ပညာရှိဦးရွှေစံဘု၊ ကျောက်စာဝန် မစ္စတာတော်စိန်ခို၊ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဆရာပွား၊ မှော်ဘီဆရာသိန်ကြီး၊
မြန်မာပညာရှိ ကျောက်စာဝန်ဦးဖေ၊ ပေါရာဏအဘိဓာန်ကျမ်းပြု အမျိုးသားပညာရေးဝန် ဦးဖိုးကျား၊ &quot;သဒ္ဒါဘုရားပါရဂူ&quot;ဟု တင်စားခြင်းခံရသော &quot;ဝဇီရဗုဒ္ဓိ&quot;ဘွဲ့ခံ ပညာအုပ်မင်းဦးဖိုးစိန်၊ ကဗျာဗန္ဓသာရကျမ်းပြု ပုဂံဝန်ထောက်မင်း ဦးတင်၊ ဦးဘသိန်း၊ဦးဘကျား၊&quot;မြန်မာလေခမူလဝိဘာဝိနီ&quot;မည်သော မြန်မာ
အဘိဓာန်ကျမ်းပြု ဆရာဘီ၊ ဟံသာဝတီဦးဘရင်၊ ဦးဂုဏ်ဘဏ်၊ ဒီးဒုတ်ဦးဘချို၊ သုတေသနမှူးဦးအောင်သိန်း(နန်းညွန့်ဆွေ)၊ ပျူစာအားပထမဦးဆုံးရေးသားဖတ်နိုင်သူ စိုက်ပျိုးရေးဝန်သီရိပျံချီဦးသာမြတ်၊ &quot;ငါးပိ&quot;၏အာဟာရတန်ဖိုးကိုဖော်ထုတ်ခဲ့သော
ဓာတုဗေဒဝန်ဦးချစ်သောင်း၊ ဂီတပညာရှင်ဦးခင်ဇော်(K)၊ ဆရာလွန်း၊ မွန်ပညာရှင် အသျှင်ဝါယမ၊ အဘိဓမ္မာပညာရှင်ဦးရွှေဇံအောင်၊ ဧချင်းဟောင်း(၁၂)စောင်ကိုတည်းဖြတ်ထုတ်ဝေခဲ့
သူ ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဦးမေအောင်၊ ရူပဗေဒပညာရှင် ဦးသိန်း၊ ရူပဗေဒပညာရှင် ဦးဘိုးစော၊(ဦးသိန်းဦးဖိုးစော တစ်ဦးတည်းဖြစ်ပါသည်) ပါဠိသက်ဝေါဟာရအဘိဓာန်ကျမ်းပြု ဒဂုန်ဦးထွန်းမြင့်၊ ပုန်းမကြည်(ပုဗ္ဗကြယ်)ကိုလေ့လာခဲ့
သူ ကျောက်စာဝန်ဦးမြ၊ မြန်မာလ(၁၂)လများကိုလေ့လာခဲ့သူ ကျောက်စာဝန်ဦးလူဖေဝင်း၊ ဦးခင်(ဆာမောင်ခင်)၊ &quot;သုတေသနအဘိဓာန်များမှတ်စု&quot;ကျမ်းပြု ဒေါက်တာရီရီ၊ အကြီးတန်းသုတေသနမှူး
သမိုင်းပညာရှင်မကြန်၊ မြန်မာစာပါမောက္ခဦးဧ
မောင်၊ &quot;မြန်မာ-အင်္ဂလိပ်အဘိဓာန်&quot;ကျမ်းပြု စာတော်ပြန်ဝန်ထောက်ဦးထွန်းငြိမ်း၊ မြန်မာစာပါမောက္ခဦးမောင်မောင်ကြီး၊ ဘောဂဗေဒပါမောက္ခ ဒေါက်တာထွန်းဝေ၊ မွန်ပညာရှိနိုင်ပန်းလှ၊ &quot;သတ်ပုံအဘိဓာန်မိတ်လင်စုံ&quot;ကျမ်းပြု သတ်ပုံပညာရှင်
ဦးအုန်းရွှေ၊ &quot;တက္ကသိုလ် အင်္ဂလိပ်-မြန်မာအဘိဓာန်&quot;ကျမ်းပြုဒေါက်တာဘဟန်၊ ဘာသာဗေဒပညာရှင် ဒေါက်တာလှဘေ၊ ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာအေးလှိုင်၊ &quot;လောကုပ္ပတ္တိပကာသနီ
ကျမ်း နှင့် လောကသာရဆုံးမစာပျို့အဖြေကျမ်း&quot;ပြုစုသူ ဦးဘိုးဖြူ၊ သမိုင်းပညာရှင် ဗိုလ်မှူးဘရှင်၊ စာကြည့်တိုက်ပညာရှင် ဦးသော်ကောင်း၊ စာကြည့်တိုက်ပညာရှင် ဦးသန်းထွတ်(တိုက်စိုး)၊
&quot;မြန်မာစကားအဖွင့်ကျမ်း (၃)တွဲ&quot;ပြုစုသူ ကျောက်စာဝန်ဦးဖိုးလတ်၊ပါမောက္ခ ဒေါက်တာထင်အောင်၊ သမိုင်းပညာရှင် ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊&quot;တက္ကသိုလ် မြန်မာအဘိဓာန်&quot;ပြုစုသူ ဦး
ဝန်(မင်းသုဝဏ်)၊ဦးသိန်းဟန်(ဇော်ဂျီ)၊ ဒေါက်တာခင်မောင်ကြည်၊  ဦးထင်ကြီး(တက္ကသိုလ်ထင်ကြီး)၊ ဦးတင်ဧ(တင်အေး-ရှမ်းပြည်)၊ ဒေါက်တာညီညီ၊ ဒေါ်ခင်ခင်စု၊စာရေးဆရာကုသ၊ မြန်မာစာပါမောက္ခဦးချမ်းမြ(မြကေတု) စသော ပညာရှင်အများအပြား ပါဝင်ထမ်းဆောင်/ရေးသားခဲ့ကြသည်။

== ထုတ်ဝေမှုများ ==
{{see also|မြန်မာနိုင်ငံသုတေသနအသင်းဂျာနယ်}}
မြန်မာနိုင်ငံ သုတေသနအသင်းသည် ဂျာနယ်ကို ထုတ်ဝေသည့်အပြင် ရှေးဟောင်းစာပေတို့ကိုလည်း ထုတ်ဝေခဲ့၏။ ဗြိတိသျှ အစိုးရလက်ထက်တွင် မြန်မာစကား၊ မြန်မာစာပေသည် မင်းသုံးစကား၊ မင်းသုံးစာပေ၊ လွှတ်တော်ရုံးသုံး စကားစာပေ မဟုတ်တော့ဘဲ၊ အခိုက်အတန့်အားဖြင့် လျစ်လျူပြုခံထားခဲ့ရသော စကားနှင့် စာပေဖြစ်ခဲ့ရာ၊ မြန်မာစကား မြန်မာစာပေ၏ ထုထယ်ကြီးမာပုံ၊ နက်နဲ
ကြွယ်ဝပုံကို ထင်ရှားစေရန် ရှေးရှေး မြန်မာပညာရှိ ကိဝအဆက်ဆက်တို့ ရေးသားပြုစုခဲ့ကြသည့် ရာဇဝင်၊ သမိုင်း၊  တရားစာ၊ မေတ္တာစာ၊ ဖြတ်ထုံး၊ စာတမ်း၊ လျှောက်ထုံး၊ ပြဇာတ်၊ သီချင်း၊ ဂီတ၊ ပျို့၊ လင်္ကာ၊ ရတု၊ ရကန်၊ လူးတား၊ ဧချင်း၊ မော်ကွန်း၊ စာဟောင်းပေဟောင်း အမျိုးပေါင်း ၄၈ အုပ်ကို အသင်းမှ စနစ်တကျ ရှာဖွေ တည်းဖြတ် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့သဖြင့် မြန်မာစာပေ၏ ဂုဏ်ကျက်သရေသည် အထူးပေါ်လွင် ထင်ရှားခဲ့သည့်အပြင်၊ တက္ကသိုလ်တွင် မဟာဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူးတန်းအထိ မြန်မာစာပေသင်းကြား ပို့ချရေးကိုလည်း အားပေးကူညီနိုင်ခဲ့လေသည်။

စစ်ကြိုခေတ် တစ်လျှောက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ သုတေသနအသင်းမှ တည်းဖြတ်ထုတ်ဝေခဲ့သော ကျမ်းများမှာ-

၁။ဥတိန္နပျို့

၂။မဟာသီလဝပျို့

၃။မင်္ဂလသုတ်ပျို့

၄။ရာဇောဝါဒကျမ်း

၅။အင်းဝမြို့ဘွဲ့(၁၂)ရာသီလူးတား

၆။ဂဝံပတိ

၇။ရေစကြိုခုံတော်ဖြတ်ထုံး

၈။မဟာသုတကာရီမဃဒေဝလင်္ကာသစ်

၉။ဦးကုလား မဟာရာဇဝင်တော်ကြီး

၁၀။လောကသာရပျို့

၁၁။ကန်တော်မင်းကျောင်းမေတ္တာစာ

၁၂။မဟာပညာကျော်လျှောက်ထုံး

၁၃။ကျပင်ဘုန်းတော်ကြီးတရားစာ

၁၄။ဒေဝကုမ္ဘန်ပြဇာတ်

၁၅။ရတနာကြေးမုံနန်းတွင်းဇာတ်တော်ကြီး

၁၆။ပဒေသာသီချင်းများ

၁၇။ပါပဟိန်ပြဇာတ်

၁၈။ရွှေပြည်စိုး

၁၉။စံပယ်ပင်(ဝတ္ထု)

၂၀။ဥမ္မာဒန္တီပျို့

၂၁။မဟာသုတသောမပျို့

၂၂။ဂါမဏိစန္ဒပျို့

၂၃။ကင်းဝန်မင်းကြီးသမိုင်း

၂၄။ကျည်းကန်ရှင်ကြီးမေတ္တာစာ

၂၅။နတ်ရှင်နောင်ဆိုရတု

၂၆။တရုတ်သံရောက်မော်ကွန်း

၂၇။ရဲတင်းမော်ကွန်း

၂၈။အာသံနိုင်မော်ကွန်း

၂၉။ဦးပုညမေတ္တာစာ

၃၀။ဦးပုညသာသနာလျှောက်နှင့်ဆွမ်းတော်ကြီးစာတမ်း

၃၁။အထူးကောက်နုတ်ချက် ဇာတ်

၃၂။ပြည်ဘွဲ့,မြို့ဘွဲ့ လင်္ကာညွန့်ပေါင်း

၃၃။မာတောဝါဒဆုံးမစာပျို့

၃၄။စတုဓမ္မသာရကိုးခန်းပျို့

၃၅။ဩဝါဒထူးပျို့

၃၆။စိန္တကျော်သူဆိုရတုများ

၃၇။ဘိုးတော်ရှင်ဧချင်း နှင့် မင်္ဂလာလူးတား

၃၈။မွေ့နွန်းရကန်

၃၉။ရတနာကြေးမုံ

၄၀။ပဉ္စပါပီရကန်

၄၁။အသျှင်ဥက္ကံသမာလာမေတ္တာစာ

တို့ဖြစ်ကြပြီးစစ်ပြီးခေတ်တွင် ၁၉၆၂ ခုနှစ်အထိတည်းဖြတ် ထုတ်ဝေနိုင်ခဲ့သော ကျမ်းများကား 

၄၂။တောင်ငူဆိုရတုအဖြေ

၄၃။စမ္ဗူ့ဒီပဥဆောင်းကျမ်း

၄၄။ရှေးဟောင်းလက်မှုပညာပေါင်းချုပ်

၄၅။သတ္တုရူပကဝိလာသနီကျမ်း

၄၆။မင်းနန်းစည်ဧချင်း(၃)စောင်တွဲ

၄၇။ဝဏ္ဏဗောဓနသတ်အင်း

၄၈။မြန်မာသံယောဂဒီပနီကျမ်း(ခေါ်)ပင့်ရစ်ဋီကာ

၄၉။ပိသုကာကျမ်း

၅၀။သုတေသနအဘိဓာန်များမှတ်စု

သုတေသန စာစဉ်များအပြင် ပါမောက္ခ ဦးဖေမောင်တင်နှင့် ပါမောက္ခ ဂျီ၊ အိပ်လု(စ)တို့က အင်္ဂလိပ်ဘာသာ ပြန်ဆိုသော မှန်နန်းရာဇဝင်ကြီးကိုလည်း အသင်းကြီးမှ ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ယခုအခါ လန်ဒန်တက္ကသိုလ်က တည်းဖြတ်ပုံနှိပ်ဆဲ ဖြစ်သော မြန်မာန္ထအင်္ဂလိပ် အဘိဓာန်သည် မူလအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံသုတေသန အသင်းက ၁၉၂၅ ခုနှစ်မှစတင် ဆော်ဩ၍ စာလုံးများကို တာဝန်ယူ 
စုဆောင်းပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်ကာ၊ ယခုတိုင် အဘိဓာန်၏ စာတည်းများမှာ အသင်းသားများ ဖြစ်ကြ ပေသည်။ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ကြီး အတွင်းကလည်း မြန်မာကို ကမ္ဘာက သိစေရန် အိန္ဒိယမှနေ၍ မြန်မာ့ ပထဝီဝင်၊ ရာဇဝင်သမိုင်း၊ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ၊ ဆန်၊ သစ်တော၊ တောင်တန်း ဒေသလူမျိုးများ၊ ကရင်လူမျိုး၊ ရေနံလုပ်ငန်း၊ ငှက်များနှင့် စာရင်းအင်း အချက်အလက်များကို စာအုပ်ငယ်များ သီးခြားရိုက်နှိပ် ထုတ်ဝေခဲ့၏။

အသင်း၏ အခြား အကျိုးပြုလုပ်ငန်း တစ်ရပ်ကား မြန်မာ့တေးဂီတများကို မော်ကွန်းတင် ထိန်းသိမ်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ကြီး မဖြစ်မီက အသက် ရှစ်ဆဲ့ရှစ်နှစ်ရှိ ရွှေဘိုမြို့ အဝေးရောက်မင်း ဦးအောင်ကြီးကို ရန်ကုန်မြို့သို့ ပင့်ခေါ်၍ ဒေါ်စောမြဧကြည်၊ ဒေါ်ဒေလီညွှန့်၊ ဒီးဒုတ် ဦးဘချို၊ ဦးခင်ဇော်၊ သီပေါစော်ဘွား၏ နရည်းဝိုင်းတော်သားများ စသော ပညာရှင်များ အသီးအသီး၏ အကူအညီကို တောင်းယူကာ၊ ရတု၊ ရကန်၊ အဲ၊ အန်၊ ပျို့၊ သီချင်းကြီး၊ သီချင်းခံ၊ ပတ်ပျိုး၊ ကြိုး၊ ယိုးဒယား၊ နရည်း၊ မြှောက်စည် စသည်တို့ကို ဓာတ်ပြားသွင်းပြီးလျှင် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု ရှေးဟောင်း ပညာတစ်ရပ်ကို မပျောက်မပျက် မတိမ်ကောရအောင် မှတ်တမ်း မော်ကွန်းတင်ခဲ့လေသည်။&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၀)&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံအခြေစိုက် အဖွဲ့အစည်းများ]]</text>
      <sha1>fd6db8q22fde0uagodryenevyfzh9f4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အာဇီဝဋ္ဌမကသီလ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20576</id>
    <revision>
      <id>1055249</id>
      <parentid>864388</parentid>
      <timestamp>2026-09-26T07:23:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-51790-30</username>
        <id>148664</id>
      </contributor>
      <comment>/* အာဇီဝဋ္ဌမကသီလ ယူပုံ */</comment>
      <origin>1055249</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17711" sha1="e7z12939nv7uja5lw3zzli2bbg48ay4" xml:space="preserve">[[File:Dharma Wheel.svg|thumb|250px|ဗုဒ္ဓဘာသာ သင်္ကေတ]]

'''အာဇီဝဋ္ဌမက သီလ'''ဆိုသည်မှာ ကောင်းသော အသက်မွေးမှုဖြင့် ပတ်သက်သော [[သီလ]]ဖြစ်သည်။ စားဝတ်နေရေး ပစ္စည်းရှာဖွေမှု လုပ်ကိုင်မှု ဟူသမျှကို 'အာဇီဝ = အသက်မွေးမှု'ဟု ခေါ်သည်။ မတရားနည်းဖြင့် ပစ္စည်းဥစ္စာရှာဖွေ အသက်မွေးမှုကို '''မိစ္ဆာဇီဝ'''ဟု ခေါ်သည်။ ထိုမှ ရှောင်ကြဉ်ကာ တရားသဖြင့် ပစ္စည်းဥစ္စာရအောင် ရှာဖွေ အသက်မွေးမှုကို '''သမ္မာအာဇီဝ''' ဟု ခေါ်သည်။ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း(အာဇီဝ) စင်ကြည်ဖို့ နည်းလမ်းများနှင့် စင်ကြယ်ခြင်း၏အကျိုးများကို မြတ်စွာဘုရား အထူး ဟောတော်မူထားသည်ဖြစ်၍ ဤ အာဇီဝဋ္ဌမကသီလကို လုံခြုံအောင် စောင့်ထိန်းသင့်သည်။

==အာဇီဝဋ္ဌမကသီလ တောင်းပုံ  ==
:အဟံ ဘန္တေ တိသရဏေန သဟ အာဇီဝဋ္ဌမကသီလံ ဓမ္မံ ယာစာမိ၊ အနုဂ္ဂဟံ ကတွာ သီလံ ဒေထ မေ ဘန္တေ။
:ဒုတိယမ္ပိ အဟံ ဘန္တေ တိသရဏေန သဟ အာဇီဝဋ္ဌမကသီလံ ဓမ္မံ ယာစာမိ၊ အနဂ္ဂဟံ ကတွာ သီလံ ဒေထ မေ ဘန္တေ။
:တတိယမ္ပိ အဟံ ဘန္တေ တိသရဏေန သဟ အာဇီဝဋ္ဌမကသီလံ ဓမ္မံ ယာစာမိ၊ အနဂ္ဂဟံ ကတွာ သီလံ ဒေထ မေ ဘန္တေ။
ဘန္တေ - အရှင်ဘုရား၊ အဟံ - တပည့်တော်(တပည့်တော်မ)သည်၊ တိသရဏေန - သရဏဂုံ သုံးပါးနှင့်။ သဟ -တကွ၊ အာဇီဝဋ္ဌမကသီလံ - အာဇီဝဋ္ဌမကသီလတည်းဟူသော၊ ဓမ္မံ - သိက္ခာပုဒ်ကို၊ ယာစာမိ - တောင်းပါ၏။&lt;br&gt;
(ဒုတိယမ္ပိ - နှစ်ကြိမ်မြောက်လည်း၊ တတိယမ္ပိ - သုံးကြိမ်မြောက်လည်း -စသည်ဆိုမြဲ။)&lt;br&gt;

==အာဇီဝဋ္ဌမကသီလ ယူပုံ==
# ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏိသိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ။
# အဒိန္နာဒါနာ ဝေရမဏိသိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ။
# ကာမေသုမိစ္ဆာစာရာ ဝေရမဏိသိက္ခာပဒံသမာဒိယာမိ။
# မုသာဝါဒါ ဝေရမဏိ သိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ။
#သူရာမေရယ မဇ္ဇပ္ပမာဒဋ္ဌာနာ ဝေရမဏိသိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ။
# ပိသုဏဝါစာ ဝေရမဏိသိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ။
# ဖရုသဝါစာ ဝေရမဏိသိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ။
# သမ္ဖပ္ပလာပဝါစာ ဝေရမဏိသိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ။
# မိစ္ဆာဇီဝါ ဝေရမဏိသိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ။

ကာယဒုစရိုက်(၃)ပါး၊ ဝစီဒုစရိုက်(၄)ပါး၊ ဤ(၇)ပါး လုံခြုံလျှင် မိစ္ဆာဇီဝမှ ရှောင်ကြဉ်ပြီး ဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် မြဲရာသံပတ် ဆိုသကဲ့သို့ ရှေးသိက္ခာပုဒ်များဖြင့် ရှောင်ကြဉ်ဖွယ်ရာများ သာ၍ ခိုင်မြဲအောင် -
* လက်နက် ကုန်ကူးခြင်း
* လူ ကုန်ကူးခြင်း
* အသား ကုန်ကူးခြင်း
* အရက်သေစာ မူးယစ်ဆေးဝါး ကုန်ကူးခြင်း
* အဆိပ် ကုန်ကူးခြင်း
ဟူသော ဥပါသကာများ မပြုကောင်းသော ကုန်သွယ်မှု ငါးမျိုးစသော မိစ္ဆာဇီဝများ အားလုံး မကျန်ရလေအောင် (၈)ခုမြောက် သိက္ခာပုဒ်အဖြစ် အထူးသတ်မှတ်၍ ဆောက်တည်ရသည်။
ဤသီလကို ဆောက်တည်ရာ၌ သံဃာတော်ထံမှာ တောင်းနေစရာလည်းမလို၊ မိမိတို့ဘာသာ ဆောက်တည်ပါ၏ ဆိုလျှင်လည်း ပြီးသည်။ မဆိုဘဲ ကြဉ်ရှောင်လျှင်လည်း ပြီးသည်။ တစ်ခါ ခံယူ ဆောက်တည်ထားလျှင် မကျူးလွန်သမျှ ကာလပတ်လုံး မပျက်ပြီ။ ကျူးလွန်မိပြန်လျှင်လည်း ကျူးလွန်မိသော သိက္ခာပုဒ်ကို သာ ထပ်၍ ဆောက်တည်ဖွယ် မရှိပြီ။ ထပ်၍ဆောက်တည်သော်လည်း အပြစ်မရှိ။ ခိုင်မြဲစေရခြင်း အကျိုးရှိ၏။ တစ်နေ့တစ်ခါ နေ့တိုင်းဆောက်တည်ပါလျှင်လည်း ကောင်း၏။ ဤအာဇီဝဋ္ဌမကသီလသည် ငါးပါးသီလကဲ့သို့ နိစ္စသီလမျိုး ဖြစ်၏။ ဥပုသ်နေ့မှာမှ ဆောက်တည်ရသော သီလမျိုး မဟုတ်ဟုလည်း မိန့်ဆိုတော်မူသည်။&lt;ref&gt;လယ်တီဒီပနီပေါင်းချုပ်(ပထမတွဲ) နှာ ၁၉၆ / ၁၉၈&lt;/ref&gt;

==ပိသုဏဝါစာ==
သူနှစ်ယောက်တို့ ညီညွတ်နေရာ တစ်ယောက်အပြစ်ကို တစ်ယောက်ထံ ပြောကြားခြင်းဖြင့် တစ်ယောက်နှင့်တစ်ယောက် အချစ်ပြယ်၍ ညီညွတ်မှု ကွဲပြားသွားတတ်သည်။ ထိုသို့သော ကုန်းတိုက်စကား ပြောဆိုခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ရသည်။

===ပိသုဏဝါစာ ဖြစ်ရန် အင်္ဂါ(၅)ပါး===
# ညီညွတ်သူနှစ်ဦးရှိခြင်း
# ကွဲပြားစေလိုသော စိတ်ရှိခြင်း၊ မိမိကို ချစ်စေလိုသော စိတ်ရှိခြင်း
# ကွဲပြားအောင် လုံ့လပြု အားထုတ်ခြင်း
# ထိုသို့ ပြောသည်ကို သူနှစ်ဦးတို့ နားလည်ခြင်း
# ကွဲပြားကြခြင်း
 
===ပိသုဏဝါစာ၏ အပြစ်ဆိုးကျိုးများ===
မိတ်ဆွေနှစ်ယောက် ညီညွတ်မှုကို ကွဲပြားအောင် ကုန်းတိုက်သောသူသည် သေသည်၏အခြားမဲ့၌ အပါယ်လေးပါး၌ ဆင်းရဲကြီးစွာ ခံရသည်။ အပါယ်လေးပါးမှ လွတ်မြောက်ပြီးနောက် လူလာဖြစ်သော်လည်း အောက်ပါဆိုးကျိုးများကိုခံစားရသည်။ (ရှောင်ကြဉ်၍ ရရှိသော ကောင်းကျိုးများကို အပြန်နည်းအားဖြင့် မှတ်ယူပါ။)
* အဆွေခင်ပွန်း ချစ်ကျွမ်းဝင်သူတို့နှင့် စိတ်ဝမ်းကွဲပြားရခြင်း၊
* သူတပါးလုံ့လကြောင့် သေကျေပျက်စီးရခြင်း၊
* အခြွေအရံ မဲ့ရခြင်း၊
* သူတော်ကောင်းတရား၌ သက်ဝင်ယုံကြည်မှု သဒ္ဒါတရားမရှိခြင်း၊
* မိတ်ဆွေ အပေါင်းအသင်း မတည်မြဲခြင်း၊
* လူအများ အမုန်းခံရခြင်း၊
* စိတ်ဓာတ် ညစ်ညမ်းခြင်း။

==ဖရုသဝါစာ==
မကြားဝံ့ မနာသာ အယုတ်တမာ ဆဲဆိုမှု၊ ကျွဲခတ်၍ သေပါစေ၊ ကားတိုက်၍ သေပါစေ၊ လောင်မီးကျပါစေ၊ မိုးကြိုးခပါစေ၊ ယုတ်ညံ့သော အင်္ဂါနှင့် တိုင်းပြီး ပြောဆိုခြင်း ကျိန်ဆဲခြင်းတို့သည် ဖရုသဝါစာ မည်ပါသည်။ တရားကိုယ်အားဖြင့် ဆဲဆိုလိုသော စေတနာသည် ဖရုသဝါစာမည်ပါသည်။ &quot;ဖရုသဝါစာ၌ နုတ်ထွက်ကြမ်းသည်ဖြစ်စေ၊ ချိုသာသည်ဖြစ်စေ စေတနာကြမ်းကိုသာ အကြမ်းဟု ဆိုရပါမည်။ ထို့ကြောင့် မိဘတို့က သားသမီးတို့ကို ကျိန်ဆဲရာ၌ ဖရုသဝါစာမဖြစ်၊ ဘုရင်မင်းမြတ်တို့သည် လူတစ်ယောက်ကို သတ်စေရာ၌ &quot;ချမ်းသာစွာ အိပ်ပါစေ&quot;ဟု ဆိုလိုက်သည်။ စကားအရာ ချိုသာသော်လည်း ဖရုသဝါစာထိုက်သည်။

===ဖရုသဝါစာ မြောက်ရန် အင်္ဂါ===
(၁) အဆဲခံရသူ ရှိခြင်း
(၂) အမျက်ထွက် စိတ်ဆိုးခြင်း
(၃) ဆဲရေးခြင်း

===ဖရုသဝါစာ အပြစ်များ===
ကြမ်းကြုတ်သော စကားကို ဆိုသောသူသည် သေသည်၏ အခြားမဲ့၌ အပါယ်လေးပါး၌ ဆင်းရဲစွာ ခံစားရသည်။ အပါယ်လေးပါးမှ လွတ်မြောက်ပြီးနောက် လူ့ဘဝရောက်သောအခါတွင်လည်း အောက်ပါ ဆိုးကျိုးများ ခံစားရသည် -
* မနှစ်သက်သော အသံကို ကြားရခြင်း
* အများ အမုန်းခံရခြင်း
* ကဲ့ရဲ့ပြစ်တင်ခံရခြင်း
* ဆင်းဆင်းရဲရဲ နေထိုင်ရခြင်း
* သာယာနာပျော်ဖွယ်သော အသံ မရှိခြင်း
* အလုံးစုံသော အသံအင်္ဂါ ပျက်ဆီးခြင်း (ဆွံ့အခြင်း)။

===ဖရုသဝါစာ ရှောင်ကြဉ်ရကျိုး===
မကြားဝံ့ မနာသာ ကြမ်းကြုတ်သော စကားကို ပြောဆိုခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဖြစ်လေရာဘဝတိုင်း၌ အောက်ပါ ကောင်းကျိုးများကို ခံစားရသည် -
* လူ သတ္တဝါများ၏ ချစ်ခင်မှု ခံရခြင်း
* လူ သတ္တဝါများ၏ စိတ်နှလုံးကို နှစ်သက်စေနိုင်ခြင်း
* ချမ်းသာစွာ နေရခြင်း
* သာယာနာပျော်ဖွယ်သော စကားရှိခြင်း
* လူအများ ချီးမွမ်းခံရခြင်း
* အင်္ဂါရှစ်ပါးရှိသော အသံနှင့် ပြည့်စုံရခြင်း။

==သမ္ဖပ္ပလာပ==
==စီးပွားချမ်းသာကို ဖျက်ဆီးတတ်သော စကား အနက်အဓိပ္ပာယ်မရှိ ပြိန်ဖျင်းသော စကားကို ဆိုကြောင်းဖြစ်သော စေတနာသည် သမ္ဖပ္ပလာပမည်ပါသည်။ ယင်းစကားနှင့် ပတ်သက်၍ ပရမတ္ထစက္ခုကျမ်း၌ ဒီပဲယင်း ဆရာတော်ဘုရားကြီးက - &quot;အနက်ဆံကင်းဆိုသည်မှာ ရာမမင်း၏ သီတာဒေဝီမိဖုရားကို ခေါင်းဆယ်လုံးရှိ ဘီလူးမင်းခိုးယူသည်။ ရွှေယုန်နှင့် ရွှေကျား သက်ကယ်ရိတ်သွားကြသည်။ ဤသို့ စသည့် ရှေ့က မဖြစ်ဘူး, မရှိဘူးသည်ကို ဖြစ်ဖူးရှိဖူးသကဲ့သို့ သူတပါး ရာဂပွားရန်, ဒေါသပွားရန်၊ မောဟပွားရန် ကြံဖန်ပြောဆိုသော စကားဟူသမျှ စပါးဖျင်းကဲ့သို့ အနက်ဆံ မပါသည်ကို ဆိုသည်။ သူ့ကို ဆုံးမရာ တရားဓမ္မဟောပြောရာ၌ ထင်လွယ်အောင် ဥပမာ ပုံပြ၍ ထည့်သွင်း ပြောဆိုရာတို့၌ သမ္ဖပ္ပလာပ မဖြစ်&quot; ဟု ဖွင့်ဆိုထားသည်။==
===သမ္ဖပ္ပလာပဖြစ်ရန် အင်္ဂါ(၃)ပါး===
(၁) အနက်ဆံကင်း ပြိန်ဖျင်းသောစကားကို ဆိုလိုသော စိတ်ရှိခြင်း၊

(၂) ပြိန်ဖျင်းသော စကားကို ဆိုခြင်း၊

(၃) သူတပါး ယုံကြည်ခြင်း။

===သမ္ဖပ္ပလာပ၏ မကောင်းဆိုးကျိုး===
စီးပွားချမ်းသာကို ဖျက်ဆီးတတ်သော စကား၊ အနက်အဓိပ္ပာယ်မရှိ ပြိန်ဖျင်းသော စကားကို ပြောဆိုသောသူသည် ခန္ဓာပျက်သည်၏အခြားမဲ့၌ အပါယ်လေးပါး၌ ဆင်းရဲကြီးစွာ ခံစားရသည်။ အပါယ်လေးပါးမှ လွတ်မြောက်ပြီးနောက် လူ့ဘဝရောက်သည့်အခါတွင်လည်း အောက်ပါ ဆိုးကျိုးများ ခံစားရသည် -
* မိမိပြောဆိုသော စကားကို သူတပါး မယုံကြည်ခြင်း
* မိမိကို လူအများ မုန်းတီးခြင်း
* လူအများက မိမိကို အလေးမထားခြင်း
* အများ ယုံကြည်ဖွယ်ဖြစ်အောင် မပြောတတ်ခြင်း
* လာဘ်လာဘ နည်းပါးခြင်း
* ဘုန်းတန်ခိုး အရှိန်အစော် အာနုဘော် နည်းပါးခြင်း
* ပညာ သေးသိမ် မှေးမှိန်ခြင်း။&lt;ref&gt;ဗုဒ္ဓဘာသာတရားတော်(အထက်တန်းအဆင့်)၊ သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ ခရစ် - ၁၉၉၇၊ နှာ - ၃၁၉ - ၃၂၅&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

[[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှု]]</text>
      <sha1>e7z12939nv7uja5lw3zzli2bbg48ay4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရက်ထပ်နှစ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57036</id>
    <revision>
      <id>1055245</id>
      <parentid>1053947</parentid>
      <timestamp>2026-09-26T05:46:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ninjastrikers</username>
        <id>22896</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ +[[ကဏ္ဍ:ခုနှစ် အမျိုးအစားများ]]၊ +[[ကဏ္ဍ:အချိန်၏ ယူနစ်များ]]</comment>
      <origin>1055245</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7342" sha1="jr20inzhfwlh90r1cdb1ihjm84blh94" xml:space="preserve">'''ရက်ထပ်နှစ်''' ဆိုသည်မှာ ရာသီနှင့် ရာသီခွင်တို့ကို ပြက္ခဒိန်နှစ်နှင့် ကိုက်ညီမှုစေရန်အတွက် ရက်တစ်ရက် ထပ်ပေါင်းထည့်ပေးထားသော နှစ်ကို ဆိုလိုသည်။&lt;ref name=&quot;Meeus&quot;&gt;{{Template:Citation|last1 = Meeus|first1 = Jean|date = 1998|title = Astronomical Algorithims|publisher = Willmann-Bell|page = 62}}&lt;/ref&gt; 


&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;14&quot;&gt;&lt;/span&gt;

ဥပမာအားဖြင့် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်တွင် ရက်ထပ်နှစ်တိုင်းတွင် ဖေဖော်ဝါရီလကို ၂၈ ရက်မှာ ၂၉ ရက်သို့ ထပ်တိုးပြီး ပုံမှန် ၃၆၅ ရက် အစား ၃၆၆ ရက်ဖြင့် အဆုံးသတ်လေ့ရှိသည်။ ထို့အတူပင် လကိုမူတည်၍ တွက်သော ဟီးဘရူးပြက္ခဒိန်တွင်လည်း ပြောင်းလဲသွားသော ရာသီများကို ကိုက်ညီစေရန်အတွက် ၁၉ နှစ်မြောက်တိုင်း ပုံမှန် ၁၂ လ မှ နောက်ထပ် ၁ လ ထပ်ပေါင်း၍ ၁၃ လ အဖြစ် ယူလေ့ရှိသည်။ &lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;20&quot;&gt;&lt;/span&gt;

ရက်ထပ်နှစ်ဟူသော ဝေါဟာရသည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန် ချိန်ညှိရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာသော စကားလုံးဖြစ်သည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် ရက်သတ္တပါတ်တစ်ခုရှိ ရက်တစ်ရက်သည် နောင်တစ်နှစ်တွင် ရှေ့သို့ တစ်ရက်တိုးသွားလေ့ရှိပြီး ရက်ထပ်နှစ်တွင် ၂ ရက်ရှေ့သို့ တိုးသွားရာ ထို့တိုးသွားသော ရက်ကို ဖေဖော်ဝါရီလ အဆုံးတွင် ထပ်တိုးထည့်ခြင်းဖြင့် ဖြေရှင်းခဲ့ရာ ထိုအဖြစ်ကို တိုးသွားသော (သို့) ခုန်သွားသော ရက်ပါသော နှစ်ဟု ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ခရစ်စမတ်နေ့သည် ၂၀၀၁ ခုနှစ် အင်္ဂါနေ့တွင်ကျရောက်ပြီး ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့၊ ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ကြာသပတေးနေ့တွင် ကျရောက်သည်။ သို့သော် ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ရက်တစ်ရက် ခုန်ကျော်သွားသဖြင့် စနေ့နေမှသာ ခရစ်စမတ်ကျတော့သည်။&lt;ref&gt;{{Template:Citation|last1 = Meeus|first1 = Jean|date = 1998|title = Astronomical Algorithims|publisher = Willmann-Bell|page = 62}}&lt;/ref&gt;

== ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန် ==
ယနေ့ခေတ်တွင် စံအဖြင့် အသုံးပြုနေသော [[ဂရီဂိုရီယန်းပြက္ခဒိန်|ဂရီဂေါရီယန်းပြက္ခဒိန်]]တွင် ၄ နှစ်တစ်ကြိမ် ရက်ထပ်နှစ် ဖြစ်လေ့ရှိသည်။ ထိုရက်ထပ်နှစ်တိုင်းတွင် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်အစား ၂၉ ရက်နှင့် အဆုံးသတ်လေ့ရှိသည်။ လေးနှစ်တကြိမ်ပေါင်းထည့်လိုက်သော ရက်သည် ပုံမှန် ၃၆၅ ရက်နှစ်တွင် အပူပိုင်ဇုံနှစ်ထပ် ၆ နာရီနီးပါး တိုသွားသော အချိန်အတွက် အစားလျော်ခြင်းလည်း ဖြစ်သည်။ ထိုပြက္ခဒိန်ကို ၁၅၈၂ ခုနှစ်တွင် စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်။ &lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;33&quot;&gt;&lt;/span&gt;

အပူပိုင်းဇုံနှစ်သည် ၃၆၅.၂၅ ထက် အနည်းငယ်လျော့နည်းနေခဲ့ရာ အခြေခံဥပဒေသတွင် ကွာဟချက်တချို့ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ရာစုနှစ် လေးခုကျော်သွားပြီးတိုင်း လေးနှစ်တစ်ကြိမ်ပေါင်းထည့်လေ့ရှိသော ရက်ထပ်ရက်သည် ၃ ရက်ပိုသွားသည်။ ထို့ကြောင့် ဂရိဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်တွင် ရက်ထပ်စက်ဝန်း တစ်ပတ်ပြည့်သည့် နှစ်လေးရာတိုင်းတွင် ရက်ထပ်ရက် ၃ ရက် နှုတ်ပေးရန်လိုနေသည်။&lt;ref name=&quot;usno&quot;&gt;{{Template:Citation|last1 = Meeus|first1 = Jean|date = 1998|title = Astronomical Algorithims|publisher = Willmann-Bell|page = 62}}&lt;/ref&gt; ထိုပြဿနာကို ရာစုနှစ်တစ်ခု ပြည့်သွားတိုင်း ထိုနှစ်ကို ၄၀၀ ဖြင့် စား၍ မပြတ်သော နှစ်မှ ၁ ရက်နှုတ်ပေးခြင်းဖြင့် ဖြေရှင်းလိုက်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ၄၀၀ နှင့်စား၍ ပြတ်သော ၂၀၀၀၊ ၂၄၀၀ တို့သည် ရက်ထပ်နှစ်များဖြစ်ကြပြီး ၁၈၀၀၊ ၁၉၀၀၊ ၂၁၀၀၊ ၂၂၀၀၊ ၂၃၀၀၊ ၂၅၀၀ တို့သည် ရက်ထပ်နှစ်မဟုတ်တော့ပဲ ပုံမှန်နှစ်များဖြစ်သွားသည်။ ထို့ကြောင့် ထိုဥပဒေသအရ နှစ်တစ်နှစ်ရှိရက်သည် 365 + 1/4 − 1/100 + 1/400 = 365.2425 ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Template:Citation|last1 = Meeus|first1 = Jean|date = 1998|title = Astronomical Algorithims|publisher = Willmann-Bell|page = 62}}&lt;/ref&gt; &lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;46&quot;&gt;&lt;/span&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist|2}}
[[ကဏ္ဍ:ပြက္ခဒိန်များ]]
[[ကဏ္ဍ:ခုနှစ် အမျိုးအစားများ]]
[[ကဏ္ဍ:အချိန်၏ ယူနစ်များ]]</text>
      <sha1>jr20inzhfwlh90r1cdb1ihjm84blh94</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>63943</id>
    <revision>
      <id>1055213</id>
      <parentid>1047681</parentid>
      <timestamp>2026-09-26T01:25:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <comment>/* ဘာသာစကားအုပ်စု ခွဲခြားခြင်း */</comment>
      <origin>1055213</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56269" sha1="t34dya51a4x8s68i08kmmxwhroddkam" xml:space="preserve">{{Infobox language family
|name=တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု
|altname=ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း (Trans-Himalayan)
|region=[[အရှေ့အာရှ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]] နှင့် [[တောင်အာရှ]]
|familycolor=Sino-Tibetan
|family = ကမ္ဘာ့အဓိကဘာသာစကားမိသားစုကြီးများထဲမှ တစ်ခု
|child1=ခိုင်မာစွာ သတ်မှတ်ထားသော အနိမ့်ပိုင်းအုပ်စုပေါင်း ၄၀ ကျော်
|child2=အငြင်းပွားဖွယ်ရှိသော အဆင့်မြင့်အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံများ
|child3='''အစဉ်အလာအရ ခွဲခြားမှု:'''
|child4=[[တရုတ်ဘာသာစကား|တရုတ်နွယ်အုပ်စု (Sinitic)]] နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်အုပ်စု]]
|iso2=sit
|iso5=sit
|glotto=sino1245
|glottofoot=no
|glottorefname=Sino-Tibetan
|map=Sino-Tibetan Languages Map.png
|mapcaption=တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ ပျံ့နှံ့တည်ရှိပုံ မြေပုံ
}}
'''တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ''' ({{lang-en|Sino-Tibetan languages}}) သို့မဟုတ် '''ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း''' (Trans-Himalayan) ဘာသာစကားအုပ်စုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးနှင့် အရေးအပါဆုံးသော [[ဘာသာစကား မိသားစု|ဘာသာစကားမိသားစု]]များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤဘာသာစကားမိသားစုကို [[တရုတ်ပြည်]]၊ [[တိဗက်]]ဒေသနှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တစ်လွှားတွင် လူဦးရေအမြောက်အမြား ပြောဆိုအသုံးပြုကြပြီး ခေတ်သစ် [[တရုတ်ဘာသာစကား]]၊ [[တိဗက်ဘာသာစကားများ]] နှင့် [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာဘာသာစကား]]တို့၏ အရင်းခံမြစ်ဖျားလည်း ဖြစ်သည်။ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များ၏ လေ့လာချက်အရ ဤဘာသာစကားအားလုံးသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ မှ ၆,၀၀၀ ခန့်က မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် ထွန်းကားခဲ့သည့် '''ရှေ့ပြေး တရုတ်-တိဗက်ဘာသာ''' (Proto-Sino-Tibetan) ဟုခေါ်သော ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;Handel2008&quot;&gt;Handel, Z. (2008). &quot;What is Sino-Tibetan?&quot;. Language and Linguistics Compass. 2 (3): 422–441.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Matisoff2003&quot;&gt;Matisoff, J. A. (2003). ''Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction''. University of California Press.&lt;/ref&gt;

သမိုင်းဦးကာလ လူမျိုးစုရွှေ့ပြောင်းသွားလာမှု ဖြစ်စဉ်များကြောင့် အဆိုပါ မိခင်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူ အုပ်စုကြီးသည် အရပ်မျက်နှာအသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ရာမှ ဒေသအလိုက် ဘာသာစကားများ ခွဲဖြာကွဲထွက်လာခဲ့သည်။ ထိုသို့ ကွဲပြားသွားသော်လည်း ၎င်းတို့အကြားတွင် ဝေါဟာရရင်းမြစ် တူညီမှုများ၊ စနစ်တကျ ပြောင်းလဲသွားသော အသံရင်းမြစ်များနှင့် သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ နီးစပ်မှုများကို ယနေ့တိုင် တွေ့ရှိနေရဆဲ ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် အခြေခံကိန်းဂဏန်းများနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ စကားလုံးများတွင် တူညီသော အသံထွက်ပုံစံများကို နှိုင်းယှဉ်ဘာသာဗေဒနည်းအရ ဖော်ထုတ်နိုင်ခြင်းသည် ဤဘာသာစကားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုကို သက်သေထူနေသည်။ &lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot;&gt;Thurgood, G., &amp; LaPolla, R. J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.&lt;/ref&gt;

== ဘာသာစကားအုပ်စု ခွဲခြားခြင်း ==
တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု (Sino-Tibetan Family) သည် ဘာသာစကား ၄၀၀ ကျော် ပါဝင်ပြီး [[အရှေ့အာရှ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]] နှင့် [[တောင်အာရှ]] ဒေသများတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုအသုံးပြုကြသဖြင့် [[အင်ဒို-ယူရိုပီယန် ဘာသာစကားများ]] ပြီးလျှင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပြောဆိုသူဦးရေ ဒုတိယအများဆုံး ဘာသာစကားမိသားစုကြီး ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့အနက် မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် အများဆုံး ပြောဆိုကြသည့် ဘာသာစကားများမှာ [[တရုတ်ဘာသာစကား]] အမျိုးမျိုး (သုံးစွဲသူ ၁.၂ ဘီလီယံ)၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာဘာသာစကား]] (သုံးစွဲသူ ၃၅ သန်းကျော်) နှင့် [[တိဗက်ဘာသာစကားများ|တိဗက်ဘာသာစကား]] (သုံးစွဲသူ ၈ သန်း) တို့ ဖြစ်ကြပြီး၊ ကျန်ရှိသော ဘာသာစကား အတော်များများကိုမူ ဝေးလံသော တောင်ပေါ်ဒေသများရှိ လူမျိုးစုငယ်လေးများကသာ ပြောဆိုလျက်ရှိသောကြောင့် မှတ်တမ်းမှတ်ရာများ နည်းပါးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ဘာသာစကားများကို အုပ်စုခွဲရာတွင် အနိမ့်ပိုင်းအဆင့် အုပ်စုများကို စနစ်တကျ သတ်မှတ်နိုင်ပြီ ဖြစ်သော်လည်း အမြင့်ပိုင်း အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံမှာမူ ရှင်းလင်းမှု မရှိသေးဘဲ ပညာရှင်များအကြား ငြင်းခုံဆဲဖြစ်သည်။ ရှေးယခင်က ဤမိသားစုကြီးကို [[တရုတ်နွယ်ဘာသာစကားများ|တရုတ်နွယ်အုပ်စု]] (Sinitic Branch) နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်အုပ်စု]] (Tibeto-Burman Branch) ဟူ၍ ကဏ္ဍကြီးနှစ်ခုဖြင့် ခွဲခြားဖော်ပြလေ့ ရှိသော်လည်း၊ မကြာသေးမီက ထွက်ရှိလာသော ၂၀၂၀-၂၀၂၄ ဘာသာဗေဒ သုတေသနသစ်များအရ ဤသို့ အပိုင်းနှစ်ပိုင်းတည်းဖြင့် ခွဲခြားခြင်းအပေါ် လက်မခံသော ပညာရှင်ဦးရေမှာ ပိုမိုများပြားလာနေသည်။&lt;ref name=&quot;Zhang2020&quot;&gt;Zhang, H., et al. (2020). &quot;Phylogenetic evidence for the origin and expansion of Sino-Tibetan languages&quot;. Nature.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Post2021&quot;&gt;Post, M. W. (2021). &quot;The Trans-Himalayan languages of Northeast India&quot;. Journal of South Asian Languages and Linguistics.&lt;/ref&gt;

သို့သော်လည်း ဤမိသားစုဝင် ဘာသာစကားများသည် မူလရင်းမြစ် တစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြပြီး ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာအတွင်း ဒေသအသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ရာမှ မတူကွဲပြားသော ဝိသေသများအဖြစ် ပြောင်းလဲလာခဲ့ကြသည်။ တရုတ်နွယ်အုပ်စု တွင် ကမ္ဘာ့အသုံးအများဆုံး ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သည့် မန်ဒရင် (စံတရုတ်ဘာသာ) အပါအဝင် ဝူ၊ မင်၊ ကွမ်တုံ (Yue) နှင့် ဟက်ကာ စသည့် ဘာသာစကားကြီးများ ပါဝင်ပြီး တရုတ်ပြည်မကြီး၊ ဟောင်ကောင်၊ ထိုင်ဝမ်နှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တရုတ်နွယ်ဖွားများအကြား အဓိက အခြေတည်သည်။ ရှေးဦးကာလ တရုတ်ဘာသာစကားမှသည် ဒေသအလိုက် လေယူလေသိမ်းနှင့် ဝေါဟာရများ ကွဲပြားသွားခဲ့သော်လည်း ရေးထုံးနှင့် သမိုင်းကြောင်းအရ ခိုင်မာသော အချိတ်အဆက်များ ရှိကြသည်။

အခြားအုပ်စုကြီးဖြစ်သော တိဗက်-ဗမာနွယ်အုပ်စု သည် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ အလွန်ကျယ်ပြန့်ပြီး လူမျိုးစုပေါင်းစုံ စုစည်းနေသည့် အုပ်စုဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိကဘာသာစကားဖြစ်သော ဗမာဘာသာစကား နှင့်အတူ လိုလို-ဗမာနွယ်ဝင်များ (လီဆူ၊ အာခါ၊ လားဟူ)၊ ကရင်နွယ်ဝင်များ (စကော၊ ပိုး၊ ကယား၊ ပအိုဝ်း) နှင့် နာဂ-ကူကီး-ချင်း နွယ်ဝင်များ ပါဝင်သည်။ ထို့ပြင် ဂျိန်းဖော (ကချင်) နှင့် သက်၊ ကတူး တို့ပါဝင်သော ဆဲလ် အုပ်စု၊ တိဗက်နှင့် ဘူတန် (Dzongkha) တို့ပါဝင်သော တိဗက်နွယ်အုပ်စု တို့သည်လည်း ဤမိသားစု၏ အဓိက အကိုင်းအခက်များ ဖြစ်ကြသည်။ ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတစ်လျှောက်ရှိ နီပေါနှင့် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်း [[အာရူနာချယ် ပရာဒေ့ရှ် ပြည်နယ်|အာရူနာချယ် ပရာဒေ့ရှ်]] ဒေသသုံး Tani၊ Kiranti နှင့် Newaric ဘာသာစကားများသည်လည်း တရုတ်-တိဗက်မိသားစု၏ ကြွယ်ဝလှသော ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှုများကို ဖော်ပြနေသည်။&lt;ref name=&quot;Sagart2019&quot;&gt;Sagart, L., et al. (2019). &quot;Dated language phylogenies shed light on the ancestry of Sino-Tibetan languages&quot;. PNAS.&lt;/ref&gt; ဤကဲ့သို့ များပြားလှစွာသော ဘာသာစကားများသည် မတူညီသော ပုံသဏ္ဌာန်များဖြင့် တည်ရှိနေကြသော်လည်း ၎င်းတို့၏ အခြေခံဝေါဟာရများ၊ အသံပြောင်းလဲမှု စနစ်များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုများက တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုကြီးသည် ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြောင်း ခိုင်မာစွာ သက်သေထူလျက်ရှိသည်။


==သမိုင်းကြောင်း==
တရုတ်၊ တိဗက်၊ ဗမာနှင့် အခြား ဘာသာစကားများအကြား ဆက်စပ်မှုကို ၁၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် စတင်၍ အဆိုပြုခဲ့ပြီး ယခုအခါ ကျယ်ပြန့်စွာ လက်ခံထားပြီး ဖြစ်သည်။ ကနဦးတွင် စာပေယဉ်ကျေးမှု ရှည်ကြာခိုင်မာသော ယဉ်ကျေးမှု လူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ ဘာသာစကားများကိုသာ ဦးတည်ခဲ့ရာ နောက်တွင် အသုံးပြုမှုနည်းပါးသော၊ အချို့ဆိုလျှင် စာပေအရေးအသား မကြာသေးမီကမှ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော၊ စာပေအရေးအသား မရှိသော ဘာသာစကားများကိုပါ ထည့်သွင်းလာခဲ့သည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ [[အင်ဒို-ယူရိုပီယန် ဘာသာစကားများ|အင်ဒို-ယူရိုပီယန်]](အိန္ဒိယ-ဥရောပနွယ်) နှင့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထြိုအေးရှားတစ်]] လေ့လာမှုများနှင့် ယှဉ်လျှင် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား မိသားစုသည် အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံ တည်ဆောက်မှုပိုင်းတွင် များစွာအားနည်းသည်။ အခက်ခဲများမှာ ဘာသာစကား အမျိုးအစား လွန်စွာများပြားစုံလင်မှု၊ အများစုတွင် စကားလုံးပုံပြောင်းမှု မရှိခြင်းနှင့် ဘာသာစကားခြင်း ထိတွေ့ရောယှက်မှု များပြားခြင်း စသည်တို့ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် လူပြောနည်းသော ဘာသာစကား အများအပြားမှာ သွားရောက်ရန် ခက်ခဲသော တောင်ထူထပ်သည့် ဒေသများတွင် ရှိကြသည့်အပြင် ၎င်းဒေသများသည် ပြဿနာရှိသော နယ်ခြားဒေသများလည်း ဖြစ်နေတတ်သည်။

===ကနဦးလေ့လာမှု===
၁၈ ရာစုအတွင်း ပညာရှင်အတော်များများသည် ရှည်လျားသည့် စာပေရေးသားမှု သမိုင်းကြောင်းများ ရှိကြသည့် တိဗက်ဘာသာစကားနှင့် ဗမာ ဘာသာစကားများကြား ဆက်နွယ်မှုရှိကြောင်း စတင်သတိပြုမိခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက်  အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တောင်ပေါ်ဒေသများရှိ အခြားသော စာပေအရေးအသား မရှိသေးသည့် ဘာသာစကား အတော်များများသည် အဆိုပါ တိဗက်နှင့် ဗမာ ဘာသာစကားများနှင့် ဆက်စပ်မှုရှိကြောင်း သိရှိလာသည်။ ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ''ဂျိမ်းစ် ရစ်ချက်ဆန် လိုဂန်'' က အဆိုပါ ဘာသာစကားများကို [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]အုပ်စု (Tibeto-Burman)ဟု စတင်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းကပင် [[ကရင်ဘာသာစကား]]ကို ဤအုပ်စုအတွင်းသို့ ၁၈၅၈ ခုနှစ်တွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။

၁၉ ရာစုနှစ် အလယ်ပိုင်းတွင် လိုဂန်နှင့် အခြားပညာရှင်များက အရှေ့တောင်အာရှရှိ အင်ဒို-ချိုင်းနိစ် ဘာသာစကားများကို လေ့လာမှုပြုလုပ်ခဲ့ပြီး [[ဘာသာစကား မိသားစု]] လေးစုကိုဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့မှာ တိဗက်တို-ဘားမန်း၊ [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်]]၊  [[မွန်-ခမာ ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] နှင့် မလေးယို-ပိုလီနီးရှန်း ဟူ၍ဖြစ်သည်။ ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ဂျူးလိယက် ကလာပရိုသ် က ဗမာ၊ တိဗက်နှင့် တရုတ် ဘာသာစကားများ အားလုံးသည် အခြေခံ အသုံးအနှုန်းစကားလုံးများတွင်  တူညီမှုများ ရှိသော်လည်း  [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]]၊ [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား|ဗီယက်နမ်]] ဘာသာစကားများမှာ လုံးဝကွဲပြားခြားနားမှုရှိကြောင်း မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။

===ရှာဖာနှင့် ဘန်နီဒစ်===
၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် မနုဿဗေဒပညာရှင် ''အဲလ်ဖရက် ကရိုးဘာ''က တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဝေါဟာရဗေဒ ပရောဂျက်တစ်ခုကိုစတင်ခဲ့ပြီး ''ဘာကလေ''ရှိ ကယ်လီဖိုးနီးယားတက္ကသိုလ်တွင် အခြေစိုက်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၃ နှောင်းပိုင်းအထိ ပရောဂျက်ကို ''ရောဘတ် ရှာဖာ''က ဦးစီးခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ''ပေါလ် ကေ ဘန်နီဒစ်'' က ဆက်လက်ဦးစီးခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် ဘာသာဗေဒပညာရှင်မဟုတ်သော ဝန်ထမ်း ၃၀ က တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ နှင့် ပတ်သက်သော မှတ်တမ်းမှတ်ရာများ ရနိုင်သမျှအားလုံးကို စုဆောင်းခဲ့သည်။ ပရောဂျက်၏ ရလဒ်မှာ တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာဗေဒ ဟု အမည်ပေးထားသည့် အတွဲ ၁၅ တွဲပါဝင်သည့် မှတ်တမ်းကြီး ဖြစ်သည်။ ၎င်းမှတ်တမ်းကြီးကို မည်သည့်အခါမှ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း မပြုခဲ့သော်လည်း ၎င်းစာတမ်းမှ အချက်အလက်များကို ''ရှာဖာ''နှင့် ''ဘန်နီဒစ်တို့'' ရေးသားသည့် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ စာတမ်းများတွင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ 

''ဘန်နီဒစ်သ''ည် သူ၏ သုတေသနလုပ်ငန်း၏ လက်ရေးစာမူများကို ၁၉၄၁ တွင် အပြီးသတ်ရေးသားခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၉၇၂ ခုနှစ်အထိ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း မပြုခဲ့ပေ။ သူသည် [[ဘာသာစကား မိသားစု]] ဖြန့်ဝေပုံဇယားကြီး တစ်ခုလုံးကို တည်ဆောက်မည့်အစား အဓိက ဘာသာစကားကြီး ငါးခုကိုနှိုင်းယှဉ်လေ့လာခြင်း၊ တခါတရံ  အခြား ဘာသာစကားများဖြင့် နှိုင်းယှဉ် လေ့လာခြင်းများ ဆောင်ရွက်ပြီး ရှေးဦး-တိဗက်တို-ဘားမန်း ဘာသာစကား လေ့လာချက်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ 

===အရေးစနစ်ရှိသော ဘာသာစကားများကို လေ့လာခြင်း===
ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား သည် ရှေးအကျဆုံး မှတ်တမ်းရှိသည့် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား ဖြစ်ပြီး ဘီစီ ၁၂၀၀ ခန့်မှ စတင်တည်ရှိခဲ့ပြီး ဘီစီ ပထမရာစုနှစ်မစတင်ကာ အရေးမှတ်တမ်းများ များပြားစွာ ရှိသည်။ သို့သော် တရုတ်စာသည် အက္ခရာစနစ် မဟုတ်ပါ။ ထို့ကြောင့် ပညာရှင်များသည် ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား အသံထွက်စနစ်ကို သိရှိနိုင်ရန်အတွက် အလယ်ခေတ် တရုတ်အဘိဓာန်များမှ တရုတ်စာအတွက် ဖိုနက်တစ် ဖော်ပြချက်များနှင့် ရှေးခေတ် ကဗျာများမှ ကာရံစနစ်များကို လေ့လာပြီး ပြန်လည် တည်ဆောက်ဖော်ထုတ်ခဲ့ရသည်။ ပထမဆုံး ပြီးပြည့်စုံသည့် ပြန်လည်ဆောက်မှုမှာ ဘားနက် ကားဂရန်၏ Grammata Serica Recensa အမည်ရသည့် စာအုပ်ဖြစ်ပြီး ဘန်နီဒစ်နှင့် ရှာဖာတို့က အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ၎င်းတွင် အသံများစွာသည် အစီအစဉ်မကျသည့်အတွက် အသုံးပြုရန် ခက်ခဲသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ပညာရှင်များသည် ကားဂရန်၏ ဆောင်ရွက်ချက်များကို အခြားအရင်းအမြစ်များဖြင့် ပေါင်းစပ်၍ ပိုမိုကောင်းမွန်အောင် ပြုပြင်ခဲ့ကြသည်။ အချို့ အဆိုပြုချက်တွေဟာ အရင်းအမြစ်တူတဲ့ အခြား တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားတွေကနေ ရယူခဲ့တာ ဖြစ်ပေမယ့် တရုတ်ဘာသာစကား စစ်စစ်ဖြစ်တဲ့ အထောက်အထားတွေကိုလည်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဥပမာ အားဖြင့်ဆိုလျှင် ကားဂရန်က သရသံ ၁၅ ခု သတ်မှတ်ခဲ့ရာမှာ နီကိုလတ် ဘော့မန်က တိဗက်ဘာသာစကားနဲ့ နှိုင်းယှဉ်လေ့လာပြီး သရသံ ၆ ခုထိ လျှော့ချခဲ့ပါတယ်။ နိုင်ငံခြားအမည်တွေကို တရုတ်ဘာသာနဲ့ ရေးသားခဲ့တဲ့ မှတ်တမ်းတွေကို လေ့လာခြင်းဖြင့်လည်း ရှေးခေတ် အသံတွေကို မှန်းဆဖို့ အထောက်အကူ ပြုသည်။ ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကားသည် နိမ့်မြင့်သံမခွဲခြားသော ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး အလယ်ခေတ် တရုတ်ဘာသာစကားမှ နိမ့်မြင့်သံများသည် နောက်ဆုံးရှိ ဗျည်းသံများမှ ဖွံ့ဖြိုးလာသည်ဟု ပညာရှင် အတော်များများက ယုံကြည်လာကြသည်။

တိဗက်ဘာသာစကားမှာတော့ ၇ ရာစုနှစ်အလယ်ပိုင်း တိဗက်အင်ပါယာ ခေတ်ကနေစပြီး များပြားတဲ့ အရေးအသား မှတ်တမ်းတွေ ရှိသည်။  

အစောဆုံး မြန်မာစာ အရေးအသားမှာ ၁၂ ရာစုနှစ် [[မြစေတီကျောက်စာ]]တစ်ခုသာဖြစ်ပြီး အကန့်အသတ်ရှိနေသည်။ သို့သော် ၎င်းနောက်တွင် စာပေအရေးအသား အထောက်အထားများ များစွာတိုးတက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းဘာသာစကား နှစ်ခုလုံးသည် [[အိန္ဒိယ]] ရှေးဟောင်း [[ဗြာဟ္မီအရေးအသား]]ကို အခြေခံသည့် အက္ခရာစနစ်ဖြင့် ရေးသားသည်။ 

၁၁ ရာစုနှစ်မှ ၁၃  ရာစုနှစ် အထိ ထွန်းကားခဲ့သော [[တောင်ဂွတ်အင်ပါယာ]]မှ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားတွင်လည်း များပြားသော မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားကို တရုတ်စာ အရေးအသားမှ ဖန်တီးယူထားသော ပုံစာအရေးစနစ်ဖြင့် မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ သို့သော် ယခုအခါတွင် ဘာသာပြန်ခြင်းအတွက် အခက်အခဲများစွာ ရှိနေသည်။

Gong Hwang Cherng သည် ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား၊ တိဗက်ဘာသာစကား၊ ဗမာဘာသာစကားနဲ့ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားများကို နှိုင်းယှဉ်လေ့လာပြီး ၎င်းဘာသာစကားများကြား အသံ ဆက်စပ်မှုများကို ဖော်ထုတ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။

==ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှု==

=== ရှေးဦး တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့၏ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်း အခြေချမှု ===

တရုတ်-တိဗက်နွယ် တို့၏ မူလဇာစ်မြစ်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၉၀၀ ခန့်က [[မြစ်ဝါမြစ်]] ဝှမ်းဒေသတွင် စတင်ခဲ့သည်ဟု ခေတ်သစ် သုတေသနများက ဆိုသည်။&lt;ref name=&quot;Zhang2020&quot; /&gt; ဤရှေးဦးလူမျိုးစုများသည် မြစ်ဝါမြစ် အလယ်ပိုင်းနှင့် အထက်ပိုင်းရှိ သဲဆန်သော မြေဆီလွှာများတွင် အခြေချလျက် [[နှံစားပင်|နှံစားပြောင်း]](Millet) ကို အဓိက စိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည်။

ရှေးဦး တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့၏ နေထိုင်မှုပုံစံသည် ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာအရ [[:en:Yangshao_culture|ယန်ရှောင်ယဉ်ကျေးမှု]] (Yangshao Culture) နှင့် ဆက်စပ်နေသည်။ ၎င်းတို့သည် စိုက်ပျိုးရေးအပြင် တိရစ္ဆာန်မွေးမြူခြင်းနှင့် အိုးလုပ်ငန်းများကိုလည်း တတ်မြောက်ခဲ့ကြသည်။ စိုက်ပျိုးရေးမှ ရရှိသော ပိုလျှံသော အစာအာဟာရကြောင့် လူဦးရေ တိုးပွားလာခဲ့ပြီး၊ ဘာသာစကားနှင့် လူမျိုးစုများ အရပ်မျက်နှာ အသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားရန် အစပျိုးပေးခဲ့သည်။

[[File:Yangshao Painted Pottery.jpg|thumb|ယန်ရှောင် ဆေးခြယ်အိုးများ]]

မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသော ဤလူမျိုးစုများသည် အဖမျိုးရိုးဗီဇအရ Haplogroup O-M122 ကို ပိုင်ဆိုင်ကြသည်။ ဤမျိုးရိုးဗီဇ အထောက်အထားသည် ယနေ့ခေတ် တရုတ်၊ တိဗက်နှင့် ဗမာနွယ်ဖွားများအကြား နီးကပ်သော ဆက်စပ်မှုရှိကြောင်းကို ပြသနေသည့်အပြင်၊ ၎င်းတို့အားလုံးသည် မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းမှပင် အတူတကွ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြကြောင်း သက်သေထူလျက်ရှိသည်။ &lt;ref name=&quot;Wang2021&quot;&gt;Wang, C. C., et al. (2021). &quot;Genomic insights into the formation of human populations in East Asia&quot;. ''Nature'', 591(7849), 413-419. (အရှေ့အာရှ လူမျိုးစုများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ (DNA) နှင့် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု လမ်းကြောင်းများကို ဖော်ပြထားသော အဓိကစာတမ်း ဖြစ်သည်။)&lt;/ref&gt;

=== မျိုးနွယ်စုများ ခွဲဖြာထွက်ခြင်းနှင့် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု ===

[[မြစ်ဝါမြစ်]]ဝှမ်းတွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့သော ရှေးဦး တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၀၀၀ ခန့်တွင် လူဦးရေတိုးပွားလာမှုနှင့်အတူ အရပ်မျက်နှာအသီးသီးသို့ စတင်ပျံ့နှံ့ခဲ့ကြသည်။ ဤဖြစ်စဉ်ကို ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက လမ်းကြောင်းကြီး (၂) ခုဖြင့် ရှင်းလင်းလေ့ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;Sagart2019&quot; /&gt;

အရှေ့ဘက်လမ်းကြောင်း(တရုတ်နွယ်လမ်းကြောင်း) မှ မြစ်ဝါမြစ် အောက်ပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်း မြေပြန့်ဒေသများသို့ ပျံ့နှံ့သွားကြပြီး နောင်တွင် [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး|ဟန်တရုတ်]] လူမျိုးများအဖြစ် ပြောင်းလဲလာမည့် အုပ်စုဖြစ်သည်။အနောက်တောင်ဘက်လမ်းကြောင်း (တိဗက်-ဗမာ လမ်းကြောင်း)မှလည်း မြစ်ဝါမြစ် အထက်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် [[တိဗက်|တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]]နှင့် [[စီချွမ်]]တောင်ကြားများသို့ ဦးတည်သွားသော အုပ်စုဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုသည် နောင်တွင် [[ဟိမဝန္တာ]]တောင်တန်းတစ်လျှောက်နှင့် [[မြန်မာ]] ဒေသများသို့ ဆက်လက်ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Zhang2020&quot; /&gt;ဤသို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှုကြောင့် မူလဘုံဘာသာစကားမှသည် ဒေသအလိုက် ဝိသေသများကွဲပြားသည့် ဘာသာစကားမျိုးကွဲပေါင်းများစွာ အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲတိုးတက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

=== တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းခြင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှအတွင်း အခြေချမှု ===

လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃,၀၀၀ ခန့်မှစ၍ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်စု]] များသည် မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းမှ တောင်ဘက်သို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် [[ဧရာဝတီမြစ်]]၊ [[သံလွင်မြစ်]] နှင့် [[မဲခေါင်မြစ်]] ဝှမ်းများအတိုင်း ဆင်းသက်လာခဲ့ကြပြီး ယနေ့ခေတ် မြန်မာ၊ နီပေါနှင့် အိန္ဒိယ အရှေ့မြောက် မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် အခြေချခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Zhang2020&quot; /&gt;

=== မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာပုံ ===
မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်များ ဝင်ရောက်မှုကို အဆင့်ဆင့်သော လူမျိုးစုရွှေ့ပြောင်းမှု လှိုင်းလုံးများအဖြစ် တွေ့ရှိရသည်။ အစောပိုင်းတွင် [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]၊ [[သက်လူမျိုး|သက်]] နှင့် [[ကတူးလူမျိုး|ကတူး]] နွယ်ဝင်များ ဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]] နှင့် [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]] နွယ်ဖွားများ အလယ်ပိုင်းမြေပြန့်ဒေသများသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot; /&gt; ဤရွှေ့ပြောင်းမှု ဖြစ်စဉ်များသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်းဦးကာလ လူမျိုးစုပျံ့နှံ့မှုနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ထူထောင်မှုတို့အတွက် အခြေခံအုတ်မြစ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။

မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ဖျားဒေသသို့ နောက်ဆုံးမှ ရောက်ရှိလာသော တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင် အုပ်စုများတွင် [[ဂျိန်ဖော့လူမျိုး|ဂျိန်းဖော]]၊ [[ရဝမ်လူမျိုး|ရဝမ်]] နှင့် [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]] တို့ ပါဝင်သည်။ ဤလူမျိုးစုများသည် ဟိမဝန္တာတောင်တန်း၏ အရှေ့ဘက်ခြမ်းနှင့် ယူနန်ကုန်းပြင်မြင့်တို့မှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။
ရဝမ်တို့သည် ဟိမဝန္တာတောင်ခြေတွင် အခြေပြုကာ ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြပြီး ရှေးဟောင်း တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကား ဝိသေသများကို ထိန်းသိမ်းထားသည်။&lt;ref name=&quot;Post2021&quot; /&gt;
=== တရုတ်နွယ်ဖွားလမ်းကြောင်း တရုတ်ယဉ်ကျေးမှု၏ အစပျိုးခြင်း ===

မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းမှ အရှေ့ဘက်နှင့် တောင်ဘက်မြေပြန့်ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားသော အုပ်စုကို တရုတ်နွယ်ဖွားအုပ်စု ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ဤလမ်းကြောင်းသည် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၏ သမိုင်းဦးကာလ ယဉ်ကျေးမှု ထူထောင်ခြင်းနှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်နေသည်။&lt;ref name=&quot;Zhang2020&quot; /&gt;

တရုတ်နွယ်လူမျိုး များသည် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ဆည်မြောင်းစနစ်ကို အဆင့်မြှင့်တင်နိုင်ခဲ့သောကြောင့် ကြီးမားသော လူ့အဖွဲ့အစည်းများကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ [[ရှံမင်းဆက်|ရှန်းမင်းဆက်]] ကာလတွင် စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော တရုတ်စာရေးထုံးစနစ်သည် ဤဘာသာစကားအုပ်စုကို တစုတစည်းတည်းဖြစ်စေသည့် အဓိကအချက် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ယန်ဇီမြစ်ဝှမ်းဒေသများသို့ ဆက်လက်နယ်မြေချဲ့ထွင်ခြင်းဖြင့် ယနေ့ခေတ် ဟန်တရုတ်လူမျိုးစုနှင့် တရုတ်ဘာသာစကားမျိုးကွဲများ (မန်ဒရင်၊ ကွမ်တုံ၊ မင်) ဖြစ်ပေါ်လာစေရန် လမ်းစဖွင့်ပေးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot; /&gt;

=== ယနေ့ခေတ် ===

ယနေ့ခေတ်တွင် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ သည် ကမ္ဘာ့ဒုတိယအကြီးဆုံး ဘာသာစကားမိသားစုအဖြစ် ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။ စက်မှုတော်လှန်ရေးနှင့် ဒစ်ဂျစ်တယ်ခေတ်သို့ ကူးပြောင်းလာသည့်တိုင် ဤဘာသာစကားများသည် မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်များကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ဆဲ ဖြစ်သည်။

[[မန်ဒရင်း(ဘာသာစကား)|မန်ဒရင်]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]] နှင့် [[တိဘက်လူမျိုးများ|တိဗက်]] တို့သည် နိုင်ငံတော်အဆင့် ရုံးသုံးဘာသာစကားများအဖြစ် အဆင့်အတန်း မြင့်မားလျက်ရှိသော်လည်း၊ ဝေးလံသောဒေသရှိ လူမျိုးစုငယ်လေးများ၏ ဘာသာစကားများမှာမူ ခေတ်သစ်လူမှုဘဝ၏ ဖိအားများကြောင့် မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်မည့် အန္တရာယ်ရှိနေသည်။&lt;ref name=&quot;Post2021&quot; /&gt; သို့ဖြစ်ရာ ခေတ်သစ်ဘာသာဗေဒပညာရှင်များသည် ၎င်းဘာသာစကားများကို မှတ်တမ်းတင်ထိန်းသိမ်းရန် ဒစ်ဂျစ်တယ်နည်းပညာများကို အသုံးပြု၍ ကြိုးပမ်းလျက်ရှိသည်။

==အတန်းအစားခွဲခြားခြင်း==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
|- style=&quot;background:#f2f2f2;&quot;
! ခုနှစ် !! ပညာရှင် !! အဓိက ကိုင်းခွဲများနှင့် အဆင့်ဆင့် ဖွဲ့စည်းပုံ
|-
| ၁၉၃၇ || '''လီ (Li Fang-Kuei)''' || တရုတ်-တိဗက်အောက်တွင် တရုတ်၊ တိုင်း၊ မြောင်-ယောင် နှင့် တိဗက်-ဗမာ ဟူ၍ (၄) စု ခွဲခြားခဲ့သည်။ (ယခုအခါ တိုင်းနှင့် မြောင်-ယောင်ကို သီးခြားမိသားစုများအဖြစ် သတ်မှတ်သည်)
|-
| ၁၉၄၂ || '''ဘန်နီဒစ် (Benedict)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ် 
 └ တရုတ် 
 └ တိဗက်-ကရင် (တိဗက်-ဗမာ နှင့် ကရင်)
|-
| ၁၉၅၅ || '''ရှာဖာ (Shafer)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ်ကို အဓိက (၆) စု ခွဲခြားသည် - 
 စီနီတစ်၊ ဒိုင်ရစ်၊ ဘိုဒစ်၊ ဘားမစ်၊ ဘာရစ်၊ ကရန်နစ်။
|-
| ၁၉၇၈ || '''မာတီဆော့ဖ် (Matisoff)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ် 
 ├ တရုတ် (Sinitic) 
 └ တိဗက်တို-ဘားမန်း (Tibeto-Burman)
|-
| ၁၉၉၆ || '''စတာရိုစတင်း (Starostin)''' || '''အဆို (၁):''' စီနို-ကီရန်တီ နှင့် တိဗက်တို-ဘားမန်း 
 '''အဆို (၂):''' တရုတ်၊ ကီရန်တီ နှင့် တိဗက်တို-ဘားမန်း ဟူ၍ (၃) စု ခွဲခြားသည်။
|-
| ၂၀၁၅ - လက်ရှိ || '''ဘလန့်ချ် နှင့် ပို့စ် (Blench &amp; Post)''' || &quot;တိဗက်-ဗမာ&quot; ဟူသော ဝေါဟာရထက် '''ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း''' ကို သုံးနှုန်းပြီး မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်နွှယ်မှုအသစ်များကို အဆိုပြုသည်။
|}

==အမျိုးအစားဗေဒ==

တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများသည် အမျိုးအစားဗေဒအရ ကွဲပြားမှုများ ရှိသော်လည်း ၎င်းတို့အကြား တူညီသော အခြေခံ တည်ဆောက်ပုံ အချို့ကို တွေ့ရှိရသည်။
===စကားလုံးအစီအစဉ်===
တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား အတော်များများတွင် ဝါကျတည်ဆောက်ပုံသည် ပုံမှန်အားဖြင့် &quot;ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ&quot; (Subject-Object-Verb - SOV) အစီအစဉ် ဖြစ်သည်။ သို့သော် [[တရုတ်ဘာသာစကား]]၊ [[ကရင်ဘာသာစကား]] နှင့် [[ပိုင်ဘာသာစကား]] တို့တွင်မူ &quot;ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ&quot; (Subject-Verb-Object - SVO) အစီအစဉ်ကို အသုံးပြုကြသည်။ ပညာရှင်အများစုက မူလအစ၌ SOV ပုံစံဖြစ်သော်လည်း တရုတ်၊ ကရင်နှင့် ပိုင်ဘာသာစကားများသည် အိမ်နီးချင်း အခြားဘာသာစကားမိသားစုများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် SVO ပုံစံသို့ ပြောင်းလဲသွားခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။&lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot; /&gt;
ထူးခြားချက်အနေဖြင့် SVO ပုံစံသုံးသော တရုတ်နှင့် ပိုင်ဘာသာစကားများတွင် [[နာမ်]]ကို အထူးပြုသည့် စာပိုဒ် (Modifier) များသည် နာမ်၏ ရှေ့တွင်သာ အမြဲတည်ရှိသည်။ ဤဝိသေသသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အခြားသော SVO ဘာသာစကားများနှင့် လုံးဝကွဲပြားနေသော တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန် ဖြစ်သည်။
===ပုံပြောင်းခြင်းဗေဒ===
တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများကို အစဉ်အလာအရ &quot;ပုဒ်ထီးဘာသာစကား&quot; (Isolating languages) များအဖြစ် သတ်မှတ်လေ့ရှိသော်လည်း၊ ခေတ်သစ်လေ့လာချက်များအရ ၎င်းတို့တွင် ရှုပ်ထွေးသော ပုံပြောင်းခြင်းစနစ်များ (Morphological systems) ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။
• '''အနက်ပြောင်းအဆက်ပုဒ်များ (Affixation):''' ရှေးဦးတရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားတွင် စကားလုံးတစ်လုံး၏ အဓိပ္ပာယ် သို့မဟုတ် သဒ္ဒါဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်ကို ပြောင်းလဲရန် ရှေ့ဆက် (Prefix) နှင့် နောက်ဆက် (Suffix) များကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ကြိယာတစ်ခုကို အပြုခံနာမ် (Noun) အဖြစ် ပြောင်းလဲခြင်း သို့မဟုတ် စေခိုင်းခြင်းအနက် (Causative) ပြောင်းလဲခြင်းများ ဖြစ်သည်။
• '''အသံနေအသံထား (Tones):''' ဘာသာစကားအတော်များများတွင် အသံနေအသံထား (Tones) စနစ်ရှိကြသည်။ ၎င်းအသံများသည် စကားလုံးတစ်လုံးနှင့်တစ်လုံး အဓိပ္ပာယ် ကွဲပြားစေရန် ခွဲခြားပေးသည်။ သို့သော် အချို့သော ဟိမဝန္တာဒေသသုံး တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများတွင် အသံနေအသံထားစနစ် လုံးဝမရှိသည်ကိုလည်း တွေ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;Matisoff2003&quot; /&gt;

== စကားလုံးအသုံးအနှုန်း ==

တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများသည် ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ကြောင်းကို ၎င်းတို့၏ အခြေခံဝေါဟာရများရှိ ရင်းမြစ်တူစကားလုံးများ အား နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ခြင်းဖြင့် သိရှိနိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် ကိန်းဂဏန်းများ၊ ခန္ဓာကိုယ် အစိတ်အပိုင်းများနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းများတွင် အသံရင်းမြစ် ဆင်တူယိုးမှားဖြစ်မှုကို စနစ်တကျ တွေ့ရှိရသည်။&lt;ref name=&quot;Matisoff2003&quot; /&gt;

=== အခြေခံဝေါဟာရများ နှိုင်းယှဉ်ချက် ===
အောက်ပါဇယားသည် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားစုအတွင်းရှိ အဓိကဘာသာစကားကြီးများအကြား အခြေခံစကားလုံးများ တူညီပုံကို ပြသထားခြင်း ဖြစ်သည်။

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|- style=&quot;background:#f2f2f2;&quot;
! မြန်မာအဓိပ္ပာယ် !! ရှေးဦးတရုတ်-တိဗက် (Reconstruction) !! တရုတ် (Old Chinese) !! တိဗက် (Written Tibetan) !! ဗမာ (Written Burmese)
|-
| ငါး (၅) || *ngat || 五 (nguo) || lnga || ငါး (nga)
|-
| သုံး (၃) || *sum || 三 (sum) || gsum || သုံး (sum)
|-
| ငါ (I/Me) || *ngay || 我 (ngâi) || nga || ငါ (nga)
|-
| နား (Ear) || *rna || 耳 (njie) || rna-ba || နား (na)
|-
| နေ (Sun) || *niy || 日 (njiet) || nyi-ma || နေ (ni)
|-
| သေခြင်း (Die) || *s-it || 死 (sje) || shi-ba || သေ (se)
|}

=== အသံပြောင်းလဲမှု ဝိသေသများ ===
ဘာသာစကားများ ခွဲဖြာထွက်လာသည့်အခါ မူလအသံများသည် စနစ်တကျ ပြောင်းလဲသွားကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် မူလအသံရင်း &quot;င&quot; (*ng-) သည် တရုတ်၊ တိဗက်နှင့် ဗမာဘာသာစကား အားလုံးနီးပါးတွင် ယနေ့တိုင် ပြောင်းလဲမှုမရှိဘဲ တည်ရှိနေသည်ကို တွေ့ရသည်။ သို့သော် အချို့သော ဗျည်းတွဲများနှင့် သရအသံများသည် ဒေသအလိုက် ကွဲပြားသော အသံထွက်များအဖြစ်သို့ အသွင်ပြောင်းသွားကြသည်။ ဤကဲ့သို့သော အသံပြောင်းလဲမှု စနစ်များကို လေ့လာခြင်းဖြင့် ပညာရှင်များသည် ပျောက်ဆုံးနေသော မူလဘာသာစကား၏ ပုံသဏ္ဌာန်ကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်နိုင်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot; /&gt;

== ကိုးကားချက်များ ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>t34dya51a4x8s68i08kmmxwhroddkam</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055214</id>
      <parentid>1055213</parentid>
      <timestamp>2026-09-26T01:28:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <origin>1055214</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56268" sha1="pe9knwclhfqfx2vdycr117t4frxekag" xml:space="preserve">{{Infobox language family
|name=တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု
|altname=ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း (Trans-Himalayan)
|region=[[အရှေ့အာရှ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]] နှင့် [[တောင်အာရှ]]
|familycolor=Sino-Tibetan
|family = ကမ္ဘာ့အဓိကဘာသာစကားမိသားစုကြီးများထဲမှ တစ်ခု
|child1=ခိုင်မာစွာ သတ်မှတ်ထားသော အနိမ့်ပိုင်းအုပ်စုပေါင်း ၄၀ ကျော်
|child2=အငြင်းပွားဖွယ်ရှိသော အဆင့်မြင့်အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံများ
|child3='''အစဉ်အလာအရ ခွဲခြားမှု:'''
|child4=[[တရုတ်ဘာသာစကား|တရုတ်နွယ်အုပ်စု (Sinitic)]] နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်အုပ်စု]]
|iso2=sit
|iso5=sit
|glotto=sino1245
|glottofoot=no
|glottorefname=Sino-Tibetan
|map=Sino-Tibetan Languages Map.png
|mapcaption=တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ ပျံ့နှံ့တည်ရှိပုံ မြေပုံ
}}
'''တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ''' ({{lang-en|Sino-Tibetan languages}}) သို့မဟုတ် '''ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း''' (Trans-Himalayan) ဘာသာစကားအုပ်စုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးနှင့် အရေးအပါဆုံးသော [[ဘာသာစကား မိသားစု|ဘာသာစကားမိသားစု]]များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤဘာသာစကားမိသားစုကို [[တရုတ်ပြည်]]၊ [[တိဗက်]]ဒေသနှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တစ်လွှားတွင် လူဦးရေအမြောက်အမြား ပြောဆိုအသုံးပြုကြပြီး ခေတ်သစ် [[တရုတ်ဘာသာစကား]]၊ [[တိဗက်ဘာသာစကားများ]] နှင့် [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာဘာသာစကား]]တို့၏ အရင်းခံမြစ်ဖျားလည်း ဖြစ်သည်။ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များ၏ လေ့လာချက်အရ ဤဘာသာစကားအားလုံးသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ မှ ၆,၀၀၀ ခန့်က မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် ထွန်းကားခဲ့သည့် '''ရှေ့ပြေး တရုတ်-တိဗက်ဘာသာ''' (Proto-Sino-Tibetan) ဟုခေါ်သော ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;Handel2008&quot;&gt;Handel, Z. (2008). &quot;What is Sino-Tibetan?&quot;. Language and Linguistics Compass. 2 (3): 422–441.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Matisoff2003&quot;&gt;Matisoff, J. A. (2003). ''Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction''. University of California Press.&lt;/ref&gt;

သမိုင်းဦးကာလ လူမျိုးစုရွှေ့ပြောင်းသွားလာမှု ဖြစ်စဉ်များကြောင့် အဆိုပါ မိခင်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူ အုပ်စုကြီးသည် အရပ်မျက်နှာအသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ရာမှ ဒေသအလိုက် ဘာသာစကားများ ခွဲဖြာကွဲထွက်လာခဲ့သည်။ ထိုသို့ ကွဲပြားသွားသော်လည်း ၎င်းတို့အကြားတွင် ဝေါဟာရရင်းမြစ် တူညီမှုများ၊ စနစ်တကျ ပြောင်းလဲသွားသော အသံရင်းမြစ်များနှင့် သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ နီးစပ်မှုများကို ယနေ့တိုင် တွေ့ရှိနေရဆဲ ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် အခြေခံကိန်းဂဏန်းများနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ စကားလုံးများတွင် တူညီသော အသံထွက်ပုံစံများကို နှိုင်းယှဉ်ဘာသာဗေဒနည်းအရ ဖော်ထုတ်နိုင်ခြင်းသည် ဤဘာသာစကားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုကို သက်သေထူနေသည်။ &lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot;&gt;Thurgood, G., &amp; LaPolla, R. J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.&lt;/ref&gt;

== ဘာသာစကားအုပ်စု ခွဲခြားခြင်း ==
တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု (Sino-Tibetan Family) သည် ဘာသာစကား ၄၀၀ ကျော် ပါဝင်ပြီး [[အရှေ့အာရှ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]] နှင့် [[တောင်အာရှ]] ဒေသများတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုအသုံးပြုကြသဖြင့် [[အင်ဒို-ယူရိုပီယန် ဘာသာစကားများ]] ပြီးလျှင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပြောဆိုသူဦးရေ ဒုတိယအများဆုံး ဘာသာစကားမိသားစုကြီး ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့အနက် မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် အများဆုံး ပြောဆိုကြသည့် ဘာသာစကားများမှာ [[တရုတ်ဘာသာစကား]] အမျိုးမျိုး (သုံးစွဲသူ ၁.၂ ဘီလီယံ)၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာဘာသာစကား]] (သုံးစွဲသူ ၃၅ သန်းကျော်) နှင့် [[တိဗက်ဘာသာစကားများ|တိဗက်ဘာသာစကား]] (သုံးစွဲသူ ၈ သန်း) တို့ ဖြစ်ကြပြီး၊ ကျန်ရှိသော ဘာသာစကား အတော်များများကိုမူ ဝေးလံသော တောင်ပေါ်ဒေသများရှိ လူမျိုးစုငယ်လေးများကသာ ပြောဆိုလျက်ရှိသောကြောင့် မှတ်တမ်းမှတ်ရာများ နည်းပါးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ဘာသာစကားများကို အုပ်စုခွဲရာတွင် အနိမ့်ပိုင်းအဆင့် အုပ်စုများကို စနစ်တကျ သတ်မှတ်နိုင်ပြီ ဖြစ်သော်လည်း အမြင့်ပိုင်း အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံမှာမူ ရှင်းလင်းမှု မရှိသေးဘဲ ပညာရှင်များအကြား ငြင်းခုံဆဲဖြစ်သည်။ ရှေးယခင်က ဤမိသားစုကြီးကို [[တရုတ်နွယ်ဘာသာစကားများ|တရုတ်နွယ်အုပ်စု]] (Sinitic Branch) နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်အုပ်စု]] (Tibeto-Burman Branch) ဟူ၍ ကဏ္ဍကြီးနှစ်ခုဖြင့် ခွဲခြားဖော်ပြလေ့ ရှိသော်လည်း၊ မကြာသေးမီက ထွက်ရှိလာသော ၂၀၂၀-၂၀၂၄ ဘာသာဗေဒ သုတေသနသစ်များအရ ဤသို့ အပိုင်းနှစ်ပိုင်းတည်းဖြင့် ခွဲခြားခြင်းအပေါ် လက်မခံသော ပညာရှင်ဦးရေမှာ ပိုမိုများပြားလာနေသည်။&lt;ref name=&quot;Zhang2020&quot;&gt;Zhang, H., et al. (2020). &quot;Phylogenetic evidence for the origin and expansion of Sino-Tibetan languages&quot;. Nature.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Post2021&quot;&gt;Post, M. W. (2021). &quot;The Trans-Himalayan languages of Northeast India&quot;. Journal of South Asian Languages and Linguistics.&lt;/ref&gt;

သို့သော်လည်း ဤမိသားစုဝင် ဘာသာစကားများသည် မူလရင်းမြစ် တစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြပြီး ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာအတွင်း ဒေသအသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ရာမှ မတူကွဲပြားသော ဝိသေသများအဖြစ် ပြောင်းလဲလာခဲ့ကြသည်။ တရုတ်နွယ်အုပ်စု တွင် ကမ္ဘာ့အသုံးအများဆုံး ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သည့် မန်ဒရင် (စံတရုတ်ဘာသာ) အပါအဝင် ဝူ၊ မင်၊ ကွမ်တုံ (Yue) နှင့် ဟက်ကာ စသည့် ဘာသာစကားကြီးများ ပါဝင်ပြီး တရုတ်ပြည်မကြီး၊ ဟောင်ကောင်၊ ထိုင်ဝမ်နှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တရုတ်နွယ်ဖွားများအကြား အဓိက အခြေတည်သည်။ ရှေးဦးကာလ တရုတ်ဘာသာစကားမှသည် ဒေသအလိုက် လေယူလေသိမ်းနှင့် ဝေါဟာရများ ကွဲပြားသွားခဲ့သော်လည်း ရေးထုံးနှင့် သမိုင်းကြောင်းအရ ခိုင်မာသော အချိတ်အဆက်များ ရှိကြသည်။

အခြားအုပ်စုကြီးဖြစ်သော တိဗက်-ဗမာနွယ်အုပ်စု သည် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ အလွန်ကျယ်ပြန့်ပြီး လူမျိုးစုပေါင်းစုံ စုစည်းနေသည့် အုပ်စုဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိကဘာသာစကားဖြစ်သော ဗမာဘာသာစကား နှင့်အတူ လိုလို-ဗမာနွယ်ဝင်များ (လီဆူ၊ အာခါ၊ လားဟူ)၊ ကရင်နွယ်ဝင်များ (စကော၊ ပိုး၊ ကယား၊ ပအိုဝ်း) နှင့် နာဂ-ကူကီး-ချင်း နွယ်ဝင်များ ပါဝင်သည်။ ထို့ပြင် ဂျိန်းဖော (ကချင်) နှင့် သက်၊ ကတူး တို့ပါဝင်သော ဆဲလ် အုပ်စု၊ တိဗက်နှင့် ဘူတန် (Dzongkha) တို့ပါဝင်သော တိဗက်နွယ်အုပ်စု တို့သည်လည်း ဤမိသားစု၏ အဓိက အကိုင်းအခက်များ ဖြစ်ကြသည်။ ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတစ်လျှောက်ရှိ နီပေါနှင့် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်း [[အာရူနာချယ် ပရာဒေ့ရှ် ပြည်နယ်|အာရူနာချယ် ပရာဒေ့ရှ်]] ဒေသသုံး Tani၊ Kiranti နှင့် Newaric ဘာသာစကားများသည်လည်း တရုတ်-တိဗက်မိသားစု၏ ကြွယ်ဝလှသော ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှုများကို ဖော်ပြနေသည်။&lt;ref name=&quot;Sagart2019&quot;&gt;Sagart, L., et al. (2019). &quot;Dated language phylogenies shed light on the ancestry of Sino-Tibetan languages&quot;. PNAS.&lt;/ref&gt; ဤကဲ့သို့ များပြားလှစွာသော ဘာသာစကားများသည် မတူညီသော ပုံသဏ္ဌာန်များဖြင့် တည်ရှိနေကြသော်လည်း ၎င်းတို့၏ အခြေခံဝေါဟာရများ၊ အသံပြောင်းလဲမှု စနစ်များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုများက တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုကြီးသည် ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြောင်း ခိုင်မာစွာ သက်သေထူလျက်ရှိသည်။

==သမိုင်းကြောင်း==
တရုတ်၊ တိဗက်၊ ဗမာနှင့် အခြား ဘာသာစကားများအကြား ဆက်စပ်မှုကို ၁၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် စတင်၍ အဆိုပြုခဲ့ပြီး ယခုအခါ ကျယ်ပြန့်စွာ လက်ခံထားပြီး ဖြစ်သည်။ ကနဦးတွင် စာပေယဉ်ကျေးမှု ရှည်ကြာခိုင်မာသော ယဉ်ကျေးမှု လူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ ဘာသာစကားများကိုသာ ဦးတည်ခဲ့ရာ နောက်တွင် အသုံးပြုမှုနည်းပါးသော၊ အချို့ဆိုလျှင် စာပေအရေးအသား မကြာသေးမီကမှ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော၊ စာပေအရေးအသား မရှိသော ဘာသာစကားများကိုပါ ထည့်သွင်းလာခဲ့သည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ [[အင်ဒို-ယူရိုပီယန် ဘာသာစကားများ|အင်ဒို-ယူရိုပီယန်]](အိန္ဒိယ-ဥရောပနွယ်) နှင့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထြိုအေးရှားတစ်]] လေ့လာမှုများနှင့် ယှဉ်လျှင် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား မိသားစုသည် အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံ တည်ဆောက်မှုပိုင်းတွင် များစွာအားနည်းသည်။ အခက်ခဲများမှာ ဘာသာစကား အမျိုးအစား လွန်စွာများပြားစုံလင်မှု၊ အများစုတွင် စကားလုံးပုံပြောင်းမှု မရှိခြင်းနှင့် ဘာသာစကားခြင်း ထိတွေ့ရောယှက်မှု များပြားခြင်း စသည်တို့ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် လူပြောနည်းသော ဘာသာစကား အများအပြားမှာ သွားရောက်ရန် ခက်ခဲသော တောင်ထူထပ်သည့် ဒေသများတွင် ရှိကြသည့်အပြင် ၎င်းဒေသများသည် ပြဿနာရှိသော နယ်ခြားဒေသများလည်း ဖြစ်နေတတ်သည်။

===ကနဦးလေ့လာမှု===
၁၈ ရာစုအတွင်း ပညာရှင်အတော်များများသည် ရှည်လျားသည့် စာပေရေးသားမှု သမိုင်းကြောင်းများ ရှိကြသည့် တိဗက်ဘာသာစကားနှင့် ဗမာ ဘာသာစကားများကြား ဆက်နွယ်မှုရှိကြောင်း စတင်သတိပြုမိခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက်  အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တောင်ပေါ်ဒေသများရှိ အခြားသော စာပေအရေးအသား မရှိသေးသည့် ဘာသာစကား အတော်များများသည် အဆိုပါ တိဗက်နှင့် ဗမာ ဘာသာစကားများနှင့် ဆက်စပ်မှုရှိကြောင်း သိရှိလာသည်။ ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ''ဂျိမ်းစ် ရစ်ချက်ဆန် လိုဂန်'' က အဆိုပါ ဘာသာစကားများကို [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]အုပ်စု (Tibeto-Burman)ဟု စတင်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းကပင် [[ကရင်ဘာသာစကား]]ကို ဤအုပ်စုအတွင်းသို့ ၁၈၅၈ ခုနှစ်တွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။

၁၉ ရာစုနှစ် အလယ်ပိုင်းတွင် လိုဂန်နှင့် အခြားပညာရှင်များက အရှေ့တောင်အာရှရှိ အင်ဒို-ချိုင်းနိစ် ဘာသာစကားများကို လေ့လာမှုပြုလုပ်ခဲ့ပြီး [[ဘာသာစကား မိသားစု]] လေးစုကိုဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့မှာ တိဗက်တို-ဘားမန်း၊ [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်]]၊  [[မွန်-ခမာ ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] နှင့် မလေးယို-ပိုလီနီးရှန်း ဟူ၍ဖြစ်သည်။ ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ဂျူးလိယက် ကလာပရိုသ် က ဗမာ၊ တိဗက်နှင့် တရုတ် ဘာသာစကားများ အားလုံးသည် အခြေခံ အသုံးအနှုန်းစကားလုံးများတွင်  တူညီမှုများ ရှိသော်လည်း  [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]]၊ [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား|ဗီယက်နမ်]] ဘာသာစကားများမှာ လုံးဝကွဲပြားခြားနားမှုရှိကြောင်း မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။

===ရှာဖာနှင့် ဘန်နီဒစ်===
၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် မနုဿဗေဒပညာရှင် ''အဲလ်ဖရက် ကရိုးဘာ''က တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဝေါဟာရဗေဒ ပရောဂျက်တစ်ခုကိုစတင်ခဲ့ပြီး ''ဘာကလေ''ရှိ ကယ်လီဖိုးနီးယားတက္ကသိုလ်တွင် အခြေစိုက်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၃ နှောင်းပိုင်းအထိ ပရောဂျက်ကို ''ရောဘတ် ရှာဖာ''က ဦးစီးခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ''ပေါလ် ကေ ဘန်နီဒစ်'' က ဆက်လက်ဦးစီးခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် ဘာသာဗေဒပညာရှင်မဟုတ်သော ဝန်ထမ်း ၃၀ က တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ နှင့် ပတ်သက်သော မှတ်တမ်းမှတ်ရာများ ရနိုင်သမျှအားလုံးကို စုဆောင်းခဲ့သည်။ ပရောဂျက်၏ ရလဒ်မှာ တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာဗေဒ ဟု အမည်ပေးထားသည့် အတွဲ ၁၅ တွဲပါဝင်သည့် မှတ်တမ်းကြီး ဖြစ်သည်။ ၎င်းမှတ်တမ်းကြီးကို မည်သည့်အခါမှ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း မပြုခဲ့သော်လည်း ၎င်းစာတမ်းမှ အချက်အလက်များကို ''ရှာဖာ''နှင့် ''ဘန်နီဒစ်တို့'' ရေးသားသည့် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ စာတမ်းများတွင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ 

''ဘန်နီဒစ်သ''ည် သူ၏ သုတေသနလုပ်ငန်း၏ လက်ရေးစာမူများကို ၁၉၄၁ တွင် အပြီးသတ်ရေးသားခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၉၇၂ ခုနှစ်အထိ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း မပြုခဲ့ပေ။ သူသည် [[ဘာသာစကား မိသားစု]] ဖြန့်ဝေပုံဇယားကြီး တစ်ခုလုံးကို တည်ဆောက်မည့်အစား အဓိက ဘာသာစကားကြီး ငါးခုကိုနှိုင်းယှဉ်လေ့လာခြင်း၊ တခါတရံ  အခြား ဘာသာစကားများဖြင့် နှိုင်းယှဉ် လေ့လာခြင်းများ ဆောင်ရွက်ပြီး ရှေးဦး-တိဗက်တို-ဘားမန်း ဘာသာစကား လေ့လာချက်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ 

===အရေးစနစ်ရှိသော ဘာသာစကားများကို လေ့လာခြင်း===
ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား သည် ရှေးအကျဆုံး မှတ်တမ်းရှိသည့် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား ဖြစ်ပြီး ဘီစီ ၁၂၀၀ ခန့်မှ စတင်တည်ရှိခဲ့ပြီး ဘီစီ ပထမရာစုနှစ်မစတင်ကာ အရေးမှတ်တမ်းများ များပြားစွာ ရှိသည်။ သို့သော် တရုတ်စာသည် အက္ခရာစနစ် မဟုတ်ပါ။ ထို့ကြောင့် ပညာရှင်များသည် ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား အသံထွက်စနစ်ကို သိရှိနိုင်ရန်အတွက် အလယ်ခေတ် တရုတ်အဘိဓာန်များမှ တရုတ်စာအတွက် ဖိုနက်တစ် ဖော်ပြချက်များနှင့် ရှေးခေတ် ကဗျာများမှ ကာရံစနစ်များကို လေ့လာပြီး ပြန်လည် တည်ဆောက်ဖော်ထုတ်ခဲ့ရသည်။ ပထမဆုံး ပြီးပြည့်စုံသည့် ပြန်လည်ဆောက်မှုမှာ ဘားနက် ကားဂရန်၏ Grammata Serica Recensa အမည်ရသည့် စာအုပ်ဖြစ်ပြီး ဘန်နီဒစ်နှင့် ရှာဖာတို့က အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ၎င်းတွင် အသံများစွာသည် အစီအစဉ်မကျသည့်အတွက် အသုံးပြုရန် ခက်ခဲသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ပညာရှင်များသည် ကားဂရန်၏ ဆောင်ရွက်ချက်များကို အခြားအရင်းအမြစ်များဖြင့် ပေါင်းစပ်၍ ပိုမိုကောင်းမွန်အောင် ပြုပြင်ခဲ့ကြသည်။ အချို့ အဆိုပြုချက်တွေဟာ အရင်းအမြစ်တူတဲ့ အခြား တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားတွေကနေ ရယူခဲ့တာ ဖြစ်ပေမယ့် တရုတ်ဘာသာစကား စစ်စစ်ဖြစ်တဲ့ အထောက်အထားတွေကိုလည်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဥပမာ အားဖြင့်ဆိုလျှင် ကားဂရန်က သရသံ ၁၅ ခု သတ်မှတ်ခဲ့ရာမှာ နီကိုလတ် ဘော့မန်က တိဗက်ဘာသာစကားနဲ့ နှိုင်းယှဉ်လေ့လာပြီး သရသံ ၆ ခုထိ လျှော့ချခဲ့ပါတယ်။ နိုင်ငံခြားအမည်တွေကို တရုတ်ဘာသာနဲ့ ရေးသားခဲ့တဲ့ မှတ်တမ်းတွေကို လေ့လာခြင်းဖြင့်လည်း ရှေးခေတ် အသံတွေကို မှန်းဆဖို့ အထောက်အကူ ပြုသည်။ ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကားသည် နိမ့်မြင့်သံမခွဲခြားသော ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး အလယ်ခေတ် တရုတ်ဘာသာစကားမှ နိမ့်မြင့်သံများသည် နောက်ဆုံးရှိ ဗျည်းသံများမှ ဖွံ့ဖြိုးလာသည်ဟု ပညာရှင် အတော်များများက ယုံကြည်လာကြသည်။

တိဗက်ဘာသာစကားမှာတော့ ၇ ရာစုနှစ်အလယ်ပိုင်း တိဗက်အင်ပါယာ ခေတ်ကနေစပြီး များပြားတဲ့ အရေးအသား မှတ်တမ်းတွေ ရှိသည်။  

အစောဆုံး မြန်မာစာ အရေးအသားမှာ ၁၂ ရာစုနှစ် [[မြစေတီကျောက်စာ]]တစ်ခုသာဖြစ်ပြီး အကန့်အသတ်ရှိနေသည်။ သို့သော် ၎င်းနောက်တွင် စာပေအရေးအသား အထောက်အထားများ များစွာတိုးတက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းဘာသာစကား နှစ်ခုလုံးသည် [[အိန္ဒိယ]] ရှေးဟောင်း [[ဗြာဟ္မီအရေးအသား]]ကို အခြေခံသည့် အက္ခရာစနစ်ဖြင့် ရေးသားသည်။ 

၁၁ ရာစုနှစ်မှ ၁၃  ရာစုနှစ် အထိ ထွန်းကားခဲ့သော [[တောင်ဂွတ်အင်ပါယာ]]မှ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားတွင်လည်း များပြားသော မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားကို တရုတ်စာ အရေးအသားမှ ဖန်တီးယူထားသော ပုံစာအရေးစနစ်ဖြင့် မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ သို့သော် ယခုအခါတွင် ဘာသာပြန်ခြင်းအတွက် အခက်အခဲများစွာ ရှိနေသည်။

Gong Hwang Cherng သည် ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား၊ တိဗက်ဘာသာစကား၊ ဗမာဘာသာစကားနဲ့ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားများကို နှိုင်းယှဉ်လေ့လာပြီး ၎င်းဘာသာစကားများကြား အသံ ဆက်စပ်မှုများကို ဖော်ထုတ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။

==ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှု==

=== ရှေးဦး တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့၏ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်း အခြေချမှု ===

တရုတ်-တိဗက်နွယ် တို့၏ မူလဇာစ်မြစ်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၉၀၀ ခန့်က [[မြစ်ဝါမြစ်]] ဝှမ်းဒေသတွင် စတင်ခဲ့သည်ဟု ခေတ်သစ် သုတေသနများက ဆိုသည်။&lt;ref name=&quot;Zhang2020&quot; /&gt; ဤရှေးဦးလူမျိုးစုများသည် မြစ်ဝါမြစ် အလယ်ပိုင်းနှင့် အထက်ပိုင်းရှိ သဲဆန်သော မြေဆီလွှာများတွင် အခြေချလျက် [[နှံစားပင်|နှံစားပြောင်း]](Millet) ကို အဓိက စိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည်။

ရှေးဦး တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့၏ နေထိုင်မှုပုံစံသည် ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာအရ [[:en:Yangshao_culture|ယန်ရှောင်ယဉ်ကျေးမှု]] (Yangshao Culture) နှင့် ဆက်စပ်နေသည်။ ၎င်းတို့သည် စိုက်ပျိုးရေးအပြင် တိရစ္ဆာန်မွေးမြူခြင်းနှင့် အိုးလုပ်ငန်းများကိုလည်း တတ်မြောက်ခဲ့ကြသည်။ စိုက်ပျိုးရေးမှ ရရှိသော ပိုလျှံသော အစာအာဟာရကြောင့် လူဦးရေ တိုးပွားလာခဲ့ပြီး၊ ဘာသာစကားနှင့် လူမျိုးစုများ အရပ်မျက်နှာ အသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားရန် အစပျိုးပေးခဲ့သည်။

[[File:Yangshao Painted Pottery.jpg|thumb|ယန်ရှောင် ဆေးခြယ်အိုးများ]]

မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသော ဤလူမျိုးစုများသည် အဖမျိုးရိုးဗီဇအရ Haplogroup O-M122 ကို ပိုင်ဆိုင်ကြသည်။ ဤမျိုးရိုးဗီဇ အထောက်အထားသည် ယနေ့ခေတ် တရုတ်၊ တိဗက်နှင့် ဗမာနွယ်ဖွားများအကြား နီးကပ်သော ဆက်စပ်မှုရှိကြောင်းကို ပြသနေသည့်အပြင်၊ ၎င်းတို့အားလုံးသည် မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းမှပင် အတူတကွ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြကြောင်း သက်သေထူလျက်ရှိသည်။ &lt;ref name=&quot;Wang2021&quot;&gt;Wang, C. C., et al. (2021). &quot;Genomic insights into the formation of human populations in East Asia&quot;. ''Nature'', 591(7849), 413-419. (အရှေ့အာရှ လူမျိုးစုများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ (DNA) နှင့် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု လမ်းကြောင်းများကို ဖော်ပြထားသော အဓိကစာတမ်း ဖြစ်သည်။)&lt;/ref&gt;

=== မျိုးနွယ်စုများ ခွဲဖြာထွက်ခြင်းနှင့် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု ===

[[မြစ်ဝါမြစ်]]ဝှမ်းတွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့သော ရှေးဦး တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၀၀၀ ခန့်တွင် လူဦးရေတိုးပွားလာမှုနှင့်အတူ အရပ်မျက်နှာအသီးသီးသို့ စတင်ပျံ့နှံ့ခဲ့ကြသည်။ ဤဖြစ်စဉ်ကို ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက လမ်းကြောင်းကြီး (၂) ခုဖြင့် ရှင်းလင်းလေ့ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;Sagart2019&quot; /&gt;

အရှေ့ဘက်လမ်းကြောင်း(တရုတ်နွယ်လမ်းကြောင်း) မှ မြစ်ဝါမြစ် အောက်ပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်း မြေပြန့်ဒေသများသို့ ပျံ့နှံ့သွားကြပြီး နောင်တွင် [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး|ဟန်တရုတ်]] လူမျိုးများအဖြစ် ပြောင်းလဲလာမည့် အုပ်စုဖြစ်သည်။အနောက်တောင်ဘက်လမ်းကြောင်း (တိဗက်-ဗမာ လမ်းကြောင်း)မှလည်း မြစ်ဝါမြစ် အထက်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် [[တိဗက်|တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]]နှင့် [[စီချွမ်]]တောင်ကြားများသို့ ဦးတည်သွားသော အုပ်စုဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုသည် နောင်တွင် [[ဟိမဝန္တာ]]တောင်တန်းတစ်လျှောက်နှင့် [[မြန်မာ]] ဒေသများသို့ ဆက်လက်ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Zhang2020&quot; /&gt;ဤသို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှုကြောင့် မူလဘုံဘာသာစကားမှသည် ဒေသအလိုက် ဝိသေသများကွဲပြားသည့် ဘာသာစကားမျိုးကွဲပေါင်းများစွာ အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲတိုးတက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

=== တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းခြင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှအတွင်း အခြေချမှု ===

လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃,၀၀၀ ခန့်မှစ၍ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်စု]] များသည် မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းမှ တောင်ဘက်သို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် [[ဧရာဝတီမြစ်]]၊ [[သံလွင်မြစ်]] နှင့် [[မဲခေါင်မြစ်]] ဝှမ်းများအတိုင်း ဆင်းသက်လာခဲ့ကြပြီး ယနေ့ခေတ် မြန်မာ၊ နီပေါနှင့် အိန္ဒိယ အရှေ့မြောက် မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် အခြေချခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Zhang2020&quot; /&gt;

=== မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာပုံ ===
မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်များ ဝင်ရောက်မှုကို အဆင့်ဆင့်သော လူမျိုးစုရွှေ့ပြောင်းမှု လှိုင်းလုံးများအဖြစ် တွေ့ရှိရသည်။ အစောပိုင်းတွင် [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]၊ [[သက်လူမျိုး|သက်]] နှင့် [[ကတူးလူမျိုး|ကတူး]] နွယ်ဝင်များ ဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]] နှင့် [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]] နွယ်ဖွားများ အလယ်ပိုင်းမြေပြန့်ဒေသများသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot; /&gt; ဤရွှေ့ပြောင်းမှု ဖြစ်စဉ်များသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်းဦးကာလ လူမျိုးစုပျံ့နှံ့မှုနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ထူထောင်မှုတို့အတွက် အခြေခံအုတ်မြစ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။

မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ဖျားဒေသသို့ နောက်ဆုံးမှ ရောက်ရှိလာသော တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင် အုပ်စုများတွင် [[ဂျိန်ဖော့လူမျိုး|ဂျိန်းဖော]]၊ [[ရဝမ်လူမျိုး|ရဝမ်]] နှင့် [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]] တို့ ပါဝင်သည်။ ဤလူမျိုးစုများသည် ဟိမဝန္တာတောင်တန်း၏ အရှေ့ဘက်ခြမ်းနှင့် ယူနန်ကုန်းပြင်မြင့်တို့မှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။
ရဝမ်တို့သည် ဟိမဝန္တာတောင်ခြေတွင် အခြေပြုကာ ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြပြီး ရှေးဟောင်း တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကား ဝိသေသများကို ထိန်းသိမ်းထားသည်။&lt;ref name=&quot;Post2021&quot; /&gt;
=== တရုတ်နွယ်ဖွားလမ်းကြောင်း တရုတ်ယဉ်ကျေးမှု၏ အစပျိုးခြင်း ===

မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းမှ အရှေ့ဘက်နှင့် တောင်ဘက်မြေပြန့်ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားသော အုပ်စုကို တရုတ်နွယ်ဖွားအုပ်စု ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ဤလမ်းကြောင်းသည် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၏ သမိုင်းဦးကာလ ယဉ်ကျေးမှု ထူထောင်ခြင်းနှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်နေသည်။&lt;ref name=&quot;Zhang2020&quot; /&gt;

တရုတ်နွယ်လူမျိုး များသည် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ဆည်မြောင်းစနစ်ကို အဆင့်မြှင့်တင်နိုင်ခဲ့သောကြောင့် ကြီးမားသော လူ့အဖွဲ့အစည်းများကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ [[ရှံမင်းဆက်|ရှန်းမင်းဆက်]] ကာလတွင် စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော တရုတ်စာရေးထုံးစနစ်သည် ဤဘာသာစကားအုပ်စုကို တစုတစည်းတည်းဖြစ်စေသည့် အဓိကအချက် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ယန်ဇီမြစ်ဝှမ်းဒေသများသို့ ဆက်လက်နယ်မြေချဲ့ထွင်ခြင်းဖြင့် ယနေ့ခေတ် ဟန်တရုတ်လူမျိုးစုနှင့် တရုတ်ဘာသာစကားမျိုးကွဲများ (မန်ဒရင်၊ ကွမ်တုံ၊ မင်) ဖြစ်ပေါ်လာစေရန် လမ်းစဖွင့်ပေးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot; /&gt;

=== ယနေ့ခေတ် ===

ယနေ့ခေတ်တွင် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ သည် ကမ္ဘာ့ဒုတိယအကြီးဆုံး ဘာသာစကားမိသားစုအဖြစ် ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။ စက်မှုတော်လှန်ရေးနှင့် ဒစ်ဂျစ်တယ်ခေတ်သို့ ကူးပြောင်းလာသည့်တိုင် ဤဘာသာစကားများသည် မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်များကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ဆဲ ဖြစ်သည်။

[[မန်ဒရင်း(ဘာသာစကား)|မန်ဒရင်]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]] နှင့် [[တိဘက်လူမျိုးများ|တိဗက်]] တို့သည် နိုင်ငံတော်အဆင့် ရုံးသုံးဘာသာစကားများအဖြစ် အဆင့်အတန်း မြင့်မားလျက်ရှိသော်လည်း၊ ဝေးလံသောဒေသရှိ လူမျိုးစုငယ်လေးများ၏ ဘာသာစကားများမှာမူ ခေတ်သစ်လူမှုဘဝ၏ ဖိအားများကြောင့် မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်မည့် အန္တရာယ်ရှိနေသည်။&lt;ref name=&quot;Post2021&quot; /&gt; သို့ဖြစ်ရာ ခေတ်သစ်ဘာသာဗေဒပညာရှင်များသည် ၎င်းဘာသာစကားများကို မှတ်တမ်းတင်ထိန်းသိမ်းရန် ဒစ်ဂျစ်တယ်နည်းပညာများကို အသုံးပြု၍ ကြိုးပမ်းလျက်ရှိသည်။

==အတန်းအစားခွဲခြားခြင်း==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
|- style=&quot;background:#f2f2f2;&quot;
! ခုနှစ် !! ပညာရှင် !! အဓိက ကိုင်းခွဲများနှင့် အဆင့်ဆင့် ဖွဲ့စည်းပုံ
|-
| ၁၉၃၇ || '''လီ (Li Fang-Kuei)''' || တရုတ်-တိဗက်အောက်တွင် တရုတ်၊ တိုင်း၊ မြောင်-ယောင် နှင့် တိဗက်-ဗမာ ဟူ၍ (၄) စု ခွဲခြားခဲ့သည်။ (ယခုအခါ တိုင်းနှင့် မြောင်-ယောင်ကို သီးခြားမိသားစုများအဖြစ် သတ်မှတ်သည်)
|-
| ၁၉၄၂ || '''ဘန်နီဒစ် (Benedict)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ် 
 └ တရုတ် 
 └ တိဗက်-ကရင် (တိဗက်-ဗမာ နှင့် ကရင်)
|-
| ၁၉၅၅ || '''ရှာဖာ (Shafer)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ်ကို အဓိက (၆) စု ခွဲခြားသည် - 
 စီနီတစ်၊ ဒိုင်ရစ်၊ ဘိုဒစ်၊ ဘားမစ်၊ ဘာရစ်၊ ကရန်နစ်။
|-
| ၁၉၇၈ || '''မာတီဆော့ဖ် (Matisoff)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ် 
 ├ တရုတ် (Sinitic) 
 └ တိဗက်တို-ဘားမန်း (Tibeto-Burman)
|-
| ၁၉၉၆ || '''စတာရိုစတင်း (Starostin)''' || '''အဆို (၁):''' စီနို-ကီရန်တီ နှင့် တိဗက်တို-ဘားမန်း 
 '''အဆို (၂):''' တရုတ်၊ ကီရန်တီ နှင့် တိဗက်တို-ဘားမန်း ဟူ၍ (၃) စု ခွဲခြားသည်။
|-
| ၂၀၁၅ - လက်ရှိ || '''ဘလန့်ချ် နှင့် ပို့စ် (Blench &amp; Post)''' || &quot;တိဗက်-ဗမာ&quot; ဟူသော ဝေါဟာရထက် '''ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း''' ကို သုံးနှုန်းပြီး မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်နွှယ်မှုအသစ်များကို အဆိုပြုသည်။
|}

==အမျိုးအစားဗေဒ==

တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများသည် အမျိုးအစားဗေဒအရ ကွဲပြားမှုများ ရှိသော်လည်း ၎င်းတို့အကြား တူညီသော အခြေခံ တည်ဆောက်ပုံ အချို့ကို တွေ့ရှိရသည်။
===စကားလုံးအစီအစဉ်===
တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား အတော်များများတွင် ဝါကျတည်ဆောက်ပုံသည် ပုံမှန်အားဖြင့် &quot;ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ&quot; (Subject-Object-Verb - SOV) အစီအစဉ် ဖြစ်သည်။ သို့သော် [[တရုတ်ဘာသာစကား]]၊ [[ကရင်ဘာသာစကား]] နှင့် [[ပိုင်ဘာသာစကား]] တို့တွင်မူ &quot;ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ&quot; (Subject-Verb-Object - SVO) အစီအစဉ်ကို အသုံးပြုကြသည်။ ပညာရှင်အများစုက မူလအစ၌ SOV ပုံစံဖြစ်သော်လည်း တရုတ်၊ ကရင်နှင့် ပိုင်ဘာသာစကားများသည် အိမ်နီးချင်း အခြားဘာသာစကားမိသားစုများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် SVO ပုံစံသို့ ပြောင်းလဲသွားခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။&lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot; /&gt;
ထူးခြားချက်အနေဖြင့် SVO ပုံစံသုံးသော တရုတ်နှင့် ပိုင်ဘာသာစကားများတွင် [[နာမ်]]ကို အထူးပြုသည့် စာပိုဒ် (Modifier) များသည် နာမ်၏ ရှေ့တွင်သာ အမြဲတည်ရှိသည်။ ဤဝိသေသသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အခြားသော SVO ဘာသာစကားများနှင့် လုံးဝကွဲပြားနေသော တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန် ဖြစ်သည်။
===ပုံပြောင်းခြင်းဗေဒ===
တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများကို အစဉ်အလာအရ &quot;ပုဒ်ထီးဘာသာစကား&quot; (Isolating languages) များအဖြစ် သတ်မှတ်လေ့ရှိသော်လည်း၊ ခေတ်သစ်လေ့လာချက်များအရ ၎င်းတို့တွင် ရှုပ်ထွေးသော ပုံပြောင်းခြင်းစနစ်များ (Morphological systems) ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။
• '''အနက်ပြောင်းအဆက်ပုဒ်များ (Affixation):''' ရှေးဦးတရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားတွင် စကားလုံးတစ်လုံး၏ အဓိပ္ပာယ် သို့မဟုတ် သဒ္ဒါဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်ကို ပြောင်းလဲရန် ရှေ့ဆက် (Prefix) နှင့် နောက်ဆက် (Suffix) များကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ကြိယာတစ်ခုကို အပြုခံနာမ် (Noun) အဖြစ် ပြောင်းလဲခြင်း သို့မဟုတ် စေခိုင်းခြင်းအနက် (Causative) ပြောင်းလဲခြင်းများ ဖြစ်သည်။
• '''အသံနေအသံထား (Tones):''' ဘာသာစကားအတော်များများတွင် အသံနေအသံထား (Tones) စနစ်ရှိကြသည်။ ၎င်းအသံများသည် စကားလုံးတစ်လုံးနှင့်တစ်လုံး အဓိပ္ပာယ် ကွဲပြားစေရန် ခွဲခြားပေးသည်။ သို့သော် အချို့သော ဟိမဝန္တာဒေသသုံး တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများတွင် အသံနေအသံထားစနစ် လုံးဝမရှိသည်ကိုလည်း တွေ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;Matisoff2003&quot; /&gt;

== စကားလုံးအသုံးအနှုန်း ==

တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများသည် ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ကြောင်းကို ၎င်းတို့၏ အခြေခံဝေါဟာရများရှိ ရင်းမြစ်တူစကားလုံးများ အား နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ခြင်းဖြင့် သိရှိနိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် ကိန်းဂဏန်းများ၊ ခန္ဓာကိုယ် အစိတ်အပိုင်းများနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းများတွင် အသံရင်းမြစ် ဆင်တူယိုးမှားဖြစ်မှုကို စနစ်တကျ တွေ့ရှိရသည်။&lt;ref name=&quot;Matisoff2003&quot; /&gt;

=== အခြေခံဝေါဟာရများ နှိုင်းယှဉ်ချက် ===
အောက်ပါဇယားသည် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားစုအတွင်းရှိ အဓိကဘာသာစကားကြီးများအကြား အခြေခံစကားလုံးများ တူညီပုံကို ပြသထားခြင်း ဖြစ်သည်။

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|- style=&quot;background:#f2f2f2;&quot;
! မြန်မာအဓိပ္ပာယ် !! ရှေးဦးတရုတ်-တိဗက် (Reconstruction) !! တရုတ် (Old Chinese) !! တိဗက် (Written Tibetan) !! ဗမာ (Written Burmese)
|-
| ငါး (၅) || *ngat || 五 (nguo) || lnga || ငါး (nga)
|-
| သုံး (၃) || *sum || 三 (sum) || gsum || သုံး (sum)
|-
| ငါ (I/Me) || *ngay || 我 (ngâi) || nga || ငါ (nga)
|-
| နား (Ear) || *rna || 耳 (njie) || rna-ba || နား (na)
|-
| နေ (Sun) || *niy || 日 (njiet) || nyi-ma || နေ (ni)
|-
| သေခြင်း (Die) || *s-it || 死 (sje) || shi-ba || သေ (se)
|}

=== အသံပြောင်းလဲမှု ဝိသေသများ ===
ဘာသာစကားများ ခွဲဖြာထွက်လာသည့်အခါ မူလအသံများသည် စနစ်တကျ ပြောင်းလဲသွားကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် မူလအသံရင်း &quot;င&quot; (*ng-) သည် တရုတ်၊ တိဗက်နှင့် ဗမာဘာသာစကား အားလုံးနီးပါးတွင် ယနေ့တိုင် ပြောင်းလဲမှုမရှိဘဲ တည်ရှိနေသည်ကို တွေ့ရသည်။ သို့သော် အချို့သော ဗျည်းတွဲများနှင့် သရအသံများသည် ဒေသအလိုက် ကွဲပြားသော အသံထွက်များအဖြစ်သို့ အသွင်ပြောင်းသွားကြသည်။ ဤကဲ့သို့သော အသံပြောင်းလဲမှု စနစ်များကို လေ့လာခြင်းဖြင့် ပညာရှင်များသည် ပျောက်ဆုံးနေသော မူလဘာသာစကား၏ ပုံသဏ္ဌာန်ကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်နိုင်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot; /&gt;

== ကိုးကားချက်များ ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>pe9knwclhfqfx2vdycr117t4frxekag</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055215</id>
      <parentid>1055214</parentid>
      <timestamp>2026-09-26T01:33:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <comment>/* သမိုင်းကြောင်း */</comment>
      <origin>1055215</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55613" sha1="8w2zpwleqm8a4jqugxtq9vhirsp4oze" xml:space="preserve">{{Infobox language family
|name=တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု
|altname=ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း (Trans-Himalayan)
|region=[[အရှေ့အာရှ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]] နှင့် [[တောင်အာရှ]]
|familycolor=Sino-Tibetan
|family = ကမ္ဘာ့အဓိကဘာသာစကားမိသားစုကြီးများထဲမှ တစ်ခု
|child1=ခိုင်မာစွာ သတ်မှတ်ထားသော အနိမ့်ပိုင်းအုပ်စုပေါင်း ၄၀ ကျော်
|child2=အငြင်းပွားဖွယ်ရှိသော အဆင့်မြင့်အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံများ
|child3='''အစဉ်အလာအရ ခွဲခြားမှု:'''
|child4=[[တရုတ်ဘာသာစကား|တရုတ်နွယ်အုပ်စု (Sinitic)]] နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်အုပ်စု]]
|iso2=sit
|iso5=sit
|glotto=sino1245
|glottofoot=no
|glottorefname=Sino-Tibetan
|map=Sino-Tibetan Languages Map.png
|mapcaption=တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ ပျံ့နှံ့တည်ရှိပုံ မြေပုံ
}}
'''တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ''' ({{lang-en|Sino-Tibetan languages}}) သို့မဟုတ် '''ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း''' (Trans-Himalayan) ဘာသာစကားအုပ်စုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးနှင့် အရေးအပါဆုံးသော [[ဘာသာစကား မိသားစု|ဘာသာစကားမိသားစု]]များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤဘာသာစကားမိသားစုကို [[တရုတ်ပြည်]]၊ [[တိဗက်]]ဒေသနှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တစ်လွှားတွင် လူဦးရေအမြောက်အမြား ပြောဆိုအသုံးပြုကြပြီး ခေတ်သစ် [[တရုတ်ဘာသာစကား]]၊ [[တိဗက်ဘာသာစကားများ]] နှင့် [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာဘာသာစကား]]တို့၏ အရင်းခံမြစ်ဖျားလည်း ဖြစ်သည်။ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များ၏ လေ့လာချက်အရ ဤဘာသာစကားအားလုံးသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ မှ ၆,၀၀၀ ခန့်က မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် ထွန်းကားခဲ့သည့် '''ရှေ့ပြေး တရုတ်-တိဗက်ဘာသာ''' (Proto-Sino-Tibetan) ဟုခေါ်သော ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;Handel2008&quot;&gt;Handel, Z. (2008). &quot;What is Sino-Tibetan?&quot;. Language and Linguistics Compass. 2 (3): 422–441.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Matisoff2003&quot;&gt;Matisoff, J. A. (2003). ''Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction''. University of California Press.&lt;/ref&gt;

သမိုင်းဦးကာလ လူမျိုးစုရွှေ့ပြောင်းသွားလာမှု ဖြစ်စဉ်များကြောင့် အဆိုပါ မိခင်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူ အုပ်စုကြီးသည် အရပ်မျက်နှာအသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ရာမှ ဒေသအလိုက် ဘာသာစကားများ ခွဲဖြာကွဲထွက်လာခဲ့သည်။ ထိုသို့ ကွဲပြားသွားသော်လည်း ၎င်းတို့အကြားတွင် ဝေါဟာရရင်းမြစ် တူညီမှုများ၊ စနစ်တကျ ပြောင်းလဲသွားသော အသံရင်းမြစ်များနှင့် သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ နီးစပ်မှုများကို ယနေ့တိုင် တွေ့ရှိနေရဆဲ ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် အခြေခံကိန်းဂဏန်းများနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ စကားလုံးများတွင် တူညီသော အသံထွက်ပုံစံများကို နှိုင်းယှဉ်ဘာသာဗေဒနည်းအရ ဖော်ထုတ်နိုင်ခြင်းသည် ဤဘာသာစကားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုကို သက်သေထူနေသည်။ &lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot;&gt;Thurgood, G., &amp; LaPolla, R. J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.&lt;/ref&gt;

== ဘာသာစကားအုပ်စု ခွဲခြားခြင်း ==
တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု (Sino-Tibetan Family) သည် ဘာသာစကား ၄၀၀ ကျော် ပါဝင်ပြီး [[အရှေ့အာရှ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]] နှင့် [[တောင်အာရှ]] ဒေသများတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုအသုံးပြုကြသဖြင့် [[အင်ဒို-ယူရိုပီယန် ဘာသာစကားများ]] ပြီးလျှင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပြောဆိုသူဦးရေ ဒုတိယအများဆုံး ဘာသာစကားမိသားစုကြီး ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့အနက် မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် အများဆုံး ပြောဆိုကြသည့် ဘာသာစကားများမှာ [[တရုတ်ဘာသာစကား]] အမျိုးမျိုး (သုံးစွဲသူ ၁.၂ ဘီလီယံ)၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာဘာသာစကား]] (သုံးစွဲသူ ၃၅ သန်းကျော်) နှင့် [[တိဗက်ဘာသာစကားများ|တိဗက်ဘာသာစကား]] (သုံးစွဲသူ ၈ သန်း) တို့ ဖြစ်ကြပြီး၊ ကျန်ရှိသော ဘာသာစကား အတော်များများကိုမူ ဝေးလံသော တောင်ပေါ်ဒေသများရှိ လူမျိုးစုငယ်လေးများကသာ ပြောဆိုလျက်ရှိသောကြောင့် မှတ်တမ်းမှတ်ရာများ နည်းပါးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ဘာသာစကားများကို အုပ်စုခွဲရာတွင် အနိမ့်ပိုင်းအဆင့် အုပ်စုများကို စနစ်တကျ သတ်မှတ်နိုင်ပြီ ဖြစ်သော်လည်း အမြင့်ပိုင်း အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံမှာမူ ရှင်းလင်းမှု မရှိသေးဘဲ ပညာရှင်များအကြား ငြင်းခုံဆဲဖြစ်သည်။ ရှေးယခင်က ဤမိသားစုကြီးကို [[တရုတ်နွယ်ဘာသာစကားများ|တရုတ်နွယ်အုပ်စု]] (Sinitic Branch) နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်အုပ်စု]] (Tibeto-Burman Branch) ဟူ၍ ကဏ္ဍကြီးနှစ်ခုဖြင့် ခွဲခြားဖော်ပြလေ့ ရှိသော်လည်း၊ မကြာသေးမီက ထွက်ရှိလာသော ၂၀၂၀-၂၀၂၄ ဘာသာဗေဒ သုတေသနသစ်များအရ ဤသို့ အပိုင်းနှစ်ပိုင်းတည်းဖြင့် ခွဲခြားခြင်းအပေါ် လက်မခံသော ပညာရှင်ဦးရေမှာ ပိုမိုများပြားလာနေသည်။&lt;ref name=&quot;Zhang2020&quot;&gt;Zhang, H., et al. (2020). &quot;Phylogenetic evidence for the origin and expansion of Sino-Tibetan languages&quot;. Nature.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Post2021&quot;&gt;Post, M. W. (2021). &quot;The Trans-Himalayan languages of Northeast India&quot;. Journal of South Asian Languages and Linguistics.&lt;/ref&gt;

သို့သော်လည်း ဤမိသားစုဝင် ဘာသာစကားများသည် မူလရင်းမြစ် တစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြပြီး ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာအတွင်း ဒေသအသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ရာမှ မတူကွဲပြားသော ဝိသေသများအဖြစ် ပြောင်းလဲလာခဲ့ကြသည်။ တရုတ်နွယ်အုပ်စု တွင် ကမ္ဘာ့အသုံးအများဆုံး ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သည့် မန်ဒရင် (စံတရုတ်ဘာသာ) အပါအဝင် ဝူ၊ မင်၊ ကွမ်တုံ (Yue) နှင့် ဟက်ကာ စသည့် ဘာသာစကားကြီးများ ပါဝင်ပြီး တရုတ်ပြည်မကြီး၊ ဟောင်ကောင်၊ ထိုင်ဝမ်နှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တရုတ်နွယ်ဖွားများအကြား အဓိက အခြေတည်သည်။ ရှေးဦးကာလ တရုတ်ဘာသာစကားမှသည် ဒေသအလိုက် လေယူလေသိမ်းနှင့် ဝေါဟာရများ ကွဲပြားသွားခဲ့သော်လည်း ရေးထုံးနှင့် သမိုင်းကြောင်းအရ ခိုင်မာသော အချိတ်အဆက်များ ရှိကြသည်။

အခြားအုပ်စုကြီးဖြစ်သော တိဗက်-ဗမာနွယ်အုပ်စု သည် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ အလွန်ကျယ်ပြန့်ပြီး လူမျိုးစုပေါင်းစုံ စုစည်းနေသည့် အုပ်စုဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိကဘာသာစကားဖြစ်သော ဗမာဘာသာစကား နှင့်အတူ လိုလို-ဗမာနွယ်ဝင်များ (လီဆူ၊ အာခါ၊ လားဟူ)၊ ကရင်နွယ်ဝင်များ (စကော၊ ပိုး၊ ကယား၊ ပအိုဝ်း) နှင့် နာဂ-ကူကီး-ချင်း နွယ်ဝင်များ ပါဝင်သည်။ ထို့ပြင် ဂျိန်းဖော (ကချင်) နှင့် သက်၊ ကတူး တို့ပါဝင်သော ဆဲလ် အုပ်စု၊ တိဗက်နှင့် ဘူတန် (Dzongkha) တို့ပါဝင်သော တိဗက်နွယ်အုပ်စု တို့သည်လည်း ဤမိသားစု၏ အဓိက အကိုင်းအခက်များ ဖြစ်ကြသည်။ ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတစ်လျှောက်ရှိ နီပေါနှင့် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်း [[အာရူနာချယ် ပရာဒေ့ရှ် ပြည်နယ်|အာရူနာချယ် ပရာဒေ့ရှ်]] ဒေသသုံး Tani၊ Kiranti နှင့် Newaric ဘာသာစကားများသည်လည်း တရုတ်-တိဗက်မိသားစု၏ ကြွယ်ဝလှသော ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှုများကို ဖော်ပြနေသည်။&lt;ref name=&quot;Sagart2019&quot;&gt;Sagart, L., et al. (2019). &quot;Dated language phylogenies shed light on the ancestry of Sino-Tibetan languages&quot;. PNAS.&lt;/ref&gt; ဤကဲ့သို့ များပြားလှစွာသော ဘာသာစကားများသည် မတူညီသော ပုံသဏ္ဌာန်များဖြင့် တည်ရှိနေကြသော်လည်း ၎င်းတို့၏ အခြေခံဝေါဟာရများ၊ အသံပြောင်းလဲမှု စနစ်များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုများက တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုကြီးသည် ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြောင်း ခိုင်မာစွာ သက်သေထူလျက်ရှိသည်။

== သမိုင်းကြောင်း ==

တရုတ်၊ တိဗက်၊ ဗမာနှင့် အခြား ဘာသာစကားများအကြား ဆက်စပ်မှုကို ၁၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် စတင်၍ အဆိုပြုခဲ့ပြီး ယခုအခါ ကျယ်ပြန့်စွာ လက်ခံထားပြီး ဖြစ်သည်။ ကနဦးတွင် စာပေယဉ်ကျေးမှု ရှည်ကြာခိုင်မာသော လူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ ဘာသာစကားများကိုသာ ဦးတည်လေ့လာခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် အသုံးပြုမှုနည်းပါးသည့် ဘာသာစကားများ၊ စာပေအရေးအသား မကြာသေးမီကမှ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော ဘာသာစကားများနှင့် စာပေအရေးအသား မရှိသေးသည့် ဘာသာစကားများကိုပါ ထည့်သွင်းလာခဲ့ကြသည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ [[အင်ဒို-ယူရိုပီယန် ဘာသာစကားများ|အင်ဒို-ယူရိုပီယန်]] နှင့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထြိုအေးရှားတစ်]] လေ့လာမှုများနှင့် ယှဉ်လျှင် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားမိသားစုသည် အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံ တည်ဆောက်မှုပိုင်းတွင် အားနည်းချက်များ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ယင်းသို့ ဖြစ်ရခြင်းမှာ ဘာသာစကား အမျိုးအစား လွန်စွာများပြားစုံလင်မှု၊ အများစုတွင် စကားလုံးပုံပြောင်းမှု မရှိခြင်းနှင့် ဘာသာစကားတစ်ခုနှင့်တစ်ခု ထိတွေ့ရောယှက်မှု များပြားခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် လူပြောနည်းသော ဘာသာစကား အများအပြားမှာ သွားရောက်ရန် ခက်ခဲသော တောင်ထူထပ်သည့် ဒေသများတွင် တည်ရှိသည့်အပြင် ၎င်းဒေသများသည် နယ်စပ်ပြဿနာများရှိသော နယ်မြေများ ဖြစ်နေတတ်ခြင်းကြောင့်လည်း လေ့လာရန် ခက်ခဲခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot;&gt;Thurgood, Graham; LaPolla, Randy J. (2003). *The Sino-Tibetan Languages*. Routledge.&lt;/ref&gt;

၁၈ ရာစုအတွင်း ပညာရှင်အတော်များများသည် ရှည်လျားသည့် စာပေရေးသားမှု သမိုင်းကြောင်းများ ရှိကြသည့် တိဗက်ဘာသာစကားနှင့် ဗမာဘာသာစကားများအကြား ဆက်နွယ်မှုရှိကြောင်း စတင်သတိပြုမိခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တောင်ပေါ်ဒေသများမှ အခြားသော စာပေအရေးအသား မရှိသေးသည့် ဘာသာစကား အတော်များများသည်လည်း အဆိုပါ တိဗက်နှင့် ဗမာ ဘာသာစကားများနှင့် ဆက်စပ်မှုရှိကြောင်း သိရှိလာခဲ့ကြသည်။ ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ဂျိမ်းစ် ရစ်ချက်ဆန် လိုဂန် (James Richardson Logan) က အဆိုပါ ဘာသာစကားများကို [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်အုပ်စု]] (Tibeto-Burman) ဟု စတင်သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး၊ ၁၈၅၈ ခုနှစ်တွင် [[ကရင်ဘာသာစကား]] ကိုလည်း ဤအုပ်စုအတွင်းသို့ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Logan1856&quot;&gt;Logan, J. R. (1856). &quot;The Ethnology of the Indo-Pacific Islands&quot;. *Journal of the Indian Archipelago and Eastern Asia*.&lt;/ref&gt; ၁၉ ရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် လိုဂန်နှင့် အခြားပညာရှင်များသည် အရှေ့တောင်အာရှရှိ အင်ဒို-ချိုင်းနိစ် ဘာသာစကားများကို လေ့လာမှုပြုလုပ်ခဲ့ကာ တိဗက်တို-ဘားမန်း၊ [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်]]၊ [[မွန်-ခမာ ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] နှင့် မလေးယို-ပိုလီနီးရှန်း ဟူ၍ [[ဘာသာစကား မိသားစု]] လေးခုကို ဖော်ထုတ်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ပြင် ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ဂျူးလိယက် ကလာပရိုသ် (Julius Klaproth) က ဗမာ၊ တိဗက်နှင့် တရုတ် ဘာသာစကားများသည် အခြေခံ အသုံးအနှုန်းစကားလုံးများတွင် တူညီမှုများ ရှိကြသော်လည်း [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]]၊ [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား|ဗီယက်နမ်]] ဘာသာစကားများနှင့်မူ လုံးဝကွဲပြားခြားနားကြောင်း မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Klaproth1823&quot;&gt;Klaproth, J. (1823). *Asia Polyglotta*. Paris.&lt;/ref&gt;

၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် မနုဿဗေဒပညာရှင် အဲလ်ဖရက် ကရိုးဘာ (Alfred Kroeber) က တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဝေါဟာရဗေဒ စီမံကိန်းတစ်ခုကို ကယ်လီဖိုးနီးယားတက္ကသိုလ် (ဘာကလေ) ၌ စတင်ခဲ့ပြီး ၁၉၃၈ နှောင်းပိုင်းအထိ အဆိုပါစီမံကိန်းကို ရောဘတ် ရှာဖာ (Robert Shafer) က ဦးစီးခဲ့ကာ နောက်ပိုင်းတွင် ပေါလ် ကေ ဘန်နီဒစ် (Paul K. Benedict) က ဆက်လက်တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် ဘာသာဗေဒပညာရှင် မဟုတ်သော ဝန်ထမ်း ၃၀ ခန့်က တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများနှင့် ပတ်သက်သော မှတ်တမ်းမှတ်ရာ ရနိုင်သမျှအားလုံးကို စုဆောင်းခဲ့ရာမှ &quot;တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာဗေဒ&quot; ဟု အမည်ပေးထားသည့် အတွဲ ၁၅ တွဲပါ မှတ်တမ်းကြီး ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ အဆိုပါ မှတ်တမ်းကြီးကို ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း မပြုခဲ့သော်လည်း ယင်းမှ အချက်အလက်များကို ရှာဖာနှင့် ဘန်နီဒစ်တို့ ရေးသားသည့် စာတမ်းများတွင် ထည့်သွင်းအသုံးပြုခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Benedict1972&quot;&gt;Benedict, Paul K. (1972). *Sino-Tibetan: A Conspectus*. Cambridge University Press.&lt;/ref&gt; ဘန်နီဒစ်သည် သူ၏ သုတေသန လက်ရေးစာမူများကို ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် အပြီးသတ်ရေးသားခဲ့သော်လည်း ၁၉၇၂ ခုနှစ်ရောက်မှသာ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေနိုင်ခဲ့သည်။ သူသည် ဘာသာစကားမိသားစု ဖြန့်ဝေပုံဇယားကြီး တစ်ခုလုံးကို တည်ဆောက်မည့်အစား အဓိက ဘာသာစကားကြီး ငါးခုကို နှိုင်းယှဉ်လေ့လာခြင်းဖြင့် ရှေးဦး-တိဗက်တို-ဘားမန်း ဘာသာစကား လေ့လာချက်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။

အရေးစနစ်ပါဝင်သော ဘာသာစကားများကို လေ့လာရာတွင် ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကားသည် ဘီစီ ၁၂၀၀ ခန့်မှ စတင်တည်ရှိခဲ့ပြီး ဘီစီ ပထမရာစုနှစ်မှစ၍ အရေးမှတ်တမ်း များစွာရှိသည့် ရှေးအကျဆုံး အထောက်အထား ဖြစ်သည်။ သို့သော် တရုတ်စာသည် အက္ခရာစနစ် မဟုတ်သောကြောင့် ပညာရှင်များသည် အလယ်ခေတ် တရုတ်အဘိဓာန်များမှ ဖိုနက်တစ် ဖော်ပြချက်များနှင့် ရှေးခေတ် ကဗျာများ၏ ကာရံစနစ်များကို လေ့လာ၍ ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား အသံထွက်စနစ်ကို ပြန်လည်ထုတ်ဖော်ခဲ့ရသည်။ ယင်းအနက် ဘားနက် ကားဂရန် (Bernhard Karlgren) ၏ Grammata Serica Recensa စာအုပ်သည် ပထမဆုံး ပြီးပြည့်စုံသည့် ပြန်လည်တည်ဆောက်မှု ဖြစ်ခဲ့ပြီး ဘန်နီဒစ်နှင့် ရှာဖာတို့ ကောင်းစွာ အသုံးပြုခဲ့ကြသော်လည်း အသံစနစ် အစီအစဉ်မကျမှုအချို့ ရှိခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ပညာရှင်များသည် ကားဂရန်၏ ဆောင်ရွက်ချက်များကို အခြားအရင်းအမြစ်များဖြင့် ပေါင်းစပ်၍ ပိုမိုကောင်းမွန်အောင် ပြုပြင်ခဲ့ကြရာ၊ ဥပမာအားဖြင့် ကားဂရန် သတ်မှတ်ခဲ့သည့် သရသံ ၁၅ ခုကို နီကိုလတ် ဘော့မန် (Nicholas Bodman) က တိဗက်ဘာသာစကားနှင့် နှိုင်းယှဉ်၍ သရသံ ၆ ခုအထိ လျှော့ချဖော်ပြနိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Baxter1992&quot;&gt;Baxter, William H. (1992). *A Handbook of Old Chinese Phonology*. Mouton de Gruyter.&lt;/ref&gt; ထို့ပြင် နိုင်ငံခြားအမည်များကို တရုတ်ဘာသာဖြင့် ရေးသားခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများကလည်း ရှေးခေတ်အသံများကို မှန်းဆရန် အထောက်အကူပြုခဲ့ပြီး၊ ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကားသည် နိမ့်မြင့်သံ မခွဲခြားသော ဘာသာစကားဖြစ်ကာ အလယ်ခေတ် အသံနိမ့်မြင့်စနစ်များသည် နောက်ဆုံးဗျည်းသံများမှတစ်ဆင့် ဖွံ့ဖြိုးလာခြင်းဖြစ်သည်ဟု ပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။

တိဗက်ဘာသာစကားတွင် ၇ ရာစုနှစ်အလယ် တိဗက်အင်ပါယာ ခေတ်မှစ၍ အရေးအသား မှတ်တမ်းများစွာ ရှိခဲ့ပြီး၊ အစောဆုံး မြန်မာစာ အရေးအသားမှာ ၁၂ ရာစုနှစ် [[မြစေတီကျောက်စာ]] ဖြစ်သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် စာပေအထောက်အထားများ ပိုမိုများပြားလာခဲ့သည်။ ယင်းဘာသာစကား နှစ်ခုလုံးသည် [[အိန္ဒိယ]] ရှေးဟောင်း [[ဗြာဟ္မီအရေးအသား]] ကို အခြေခံသည့် အက္ခရာစနစ်ဖြင့် ရေးသားကြသည်။ ၁၁ ရာစုမှ ၁၃ ရာစုအထိ ထွန်းကားခဲ့သော [[တောင်ဂွတ်အင်ပါယာ]]မှ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားတွင်လည်း တရုတ်စာအရေးအသားကို အခြေခံ၍ ဖန်တီးထားသည့် ပုံစာအရေးစနစ်ဖြင့် ရေးသားထားသော မှတ်တမ်းများစွာ ရှိသော်လည်း ဘာသာပြန်ဆိုရန် ခက်ခဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ပညာရှင် Gong Hwang-cherng သည် ရှေးဟောင်း တရုတ်၊ တိဗက်၊ ဗမာနှင့် တောင်ဂွတ် ဘာသာစကားများကို နှိုင်းယှဉ်လေ့လာ၍ ၎င်းတို့အကြားရှိ အသံဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုများကို ဖော်ထုတ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Gong2002&quot;&gt;Gong, Hwang-cherng (2002). *Collected Papers on Sino-Tibetan Linguistics*. Academia Sinica.&lt;/ref&gt;

==ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှု==

=== ရှေးဦး တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့၏ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်း အခြေချမှု ===

တရုတ်-တိဗက်နွယ် တို့၏ မူလဇာစ်မြစ်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၉၀၀ ခန့်က [[မြစ်ဝါမြစ်]] ဝှမ်းဒေသတွင် စတင်ခဲ့သည်ဟု ခေတ်သစ် သုတေသနများက ဆိုသည်။&lt;ref name=&quot;Zhang2020&quot; /&gt; ဤရှေးဦးလူမျိုးစုများသည် မြစ်ဝါမြစ် အလယ်ပိုင်းနှင့် အထက်ပိုင်းရှိ သဲဆန်သော မြေဆီလွှာများတွင် အခြေချလျက် [[နှံစားပင်|နှံစားပြောင်း]](Millet) ကို အဓိက စိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည်။

ရှေးဦး တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့၏ နေထိုင်မှုပုံစံသည် ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာအရ [[:en:Yangshao_culture|ယန်ရှောင်ယဉ်ကျေးမှု]] (Yangshao Culture) နှင့် ဆက်စပ်နေသည်။ ၎င်းတို့သည် စိုက်ပျိုးရေးအပြင် တိရစ္ဆာန်မွေးမြူခြင်းနှင့် အိုးလုပ်ငန်းများကိုလည်း တတ်မြောက်ခဲ့ကြသည်။ စိုက်ပျိုးရေးမှ ရရှိသော ပိုလျှံသော အစာအာဟာရကြောင့် လူဦးရေ တိုးပွားလာခဲ့ပြီး၊ ဘာသာစကားနှင့် လူမျိုးစုများ အရပ်မျက်နှာ အသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားရန် အစပျိုးပေးခဲ့သည်။

[[File:Yangshao Painted Pottery.jpg|thumb|ယန်ရှောင် ဆေးခြယ်အိုးများ]]

မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသော ဤလူမျိုးစုများသည် အဖမျိုးရိုးဗီဇအရ Haplogroup O-M122 ကို ပိုင်ဆိုင်ကြသည်။ ဤမျိုးရိုးဗီဇ အထောက်အထားသည် ယနေ့ခေတ် တရုတ်၊ တိဗက်နှင့် ဗမာနွယ်ဖွားများအကြား နီးကပ်သော ဆက်စပ်မှုရှိကြောင်းကို ပြသနေသည့်အပြင်၊ ၎င်းတို့အားလုံးသည် မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းမှပင် အတူတကွ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြကြောင်း သက်သေထူလျက်ရှိသည်။ &lt;ref name=&quot;Wang2021&quot;&gt;Wang, C. C., et al. (2021). &quot;Genomic insights into the formation of human populations in East Asia&quot;. ''Nature'', 591(7849), 413-419. (အရှေ့အာရှ လူမျိုးစုများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ (DNA) နှင့် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု လမ်းကြောင်းများကို ဖော်ပြထားသော အဓိကစာတမ်း ဖြစ်သည်။)&lt;/ref&gt;

=== မျိုးနွယ်စုများ ခွဲဖြာထွက်ခြင်းနှင့် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု ===

[[မြစ်ဝါမြစ်]]ဝှမ်းတွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့သော ရှေးဦး တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၀၀၀ ခန့်တွင် လူဦးရေတိုးပွားလာမှုနှင့်အတူ အရပ်မျက်နှာအသီးသီးသို့ စတင်ပျံ့နှံ့ခဲ့ကြသည်။ ဤဖြစ်စဉ်ကို ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက လမ်းကြောင်းကြီး (၂) ခုဖြင့် ရှင်းလင်းလေ့ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;Sagart2019&quot; /&gt;

အရှေ့ဘက်လမ်းကြောင်း(တရုတ်နွယ်လမ်းကြောင်း) မှ မြစ်ဝါမြစ် အောက်ပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်း မြေပြန့်ဒေသများသို့ ပျံ့နှံ့သွားကြပြီး နောင်တွင် [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး|ဟန်တရုတ်]] လူမျိုးများအဖြစ် ပြောင်းလဲလာမည့် အုပ်စုဖြစ်သည်။အနောက်တောင်ဘက်လမ်းကြောင်း (တိဗက်-ဗမာ လမ်းကြောင်း)မှလည်း မြစ်ဝါမြစ် အထက်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် [[တိဗက်|တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]]နှင့် [[စီချွမ်]]တောင်ကြားများသို့ ဦးတည်သွားသော အုပ်စုဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုသည် နောင်တွင် [[ဟိမဝန္တာ]]တောင်တန်းတစ်လျှောက်နှင့် [[မြန်မာ]] ဒေသများသို့ ဆက်လက်ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Zhang2020&quot; /&gt;ဤသို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှုကြောင့် မူလဘုံဘာသာစကားမှသည် ဒေသအလိုက် ဝိသေသများကွဲပြားသည့် ဘာသာစကားမျိုးကွဲပေါင်းများစွာ အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲတိုးတက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

=== တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းခြင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှအတွင်း အခြေချမှု ===

လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃,၀၀၀ ခန့်မှစ၍ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်စု]] များသည် မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းမှ တောင်ဘက်သို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် [[ဧရာဝတီမြစ်]]၊ [[သံလွင်မြစ်]] နှင့် [[မဲခေါင်မြစ်]] ဝှမ်းများအတိုင်း ဆင်းသက်လာခဲ့ကြပြီး ယနေ့ခေတ် မြန်မာ၊ နီပေါနှင့် အိန္ဒိယ အရှေ့မြောက် မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် အခြေချခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Zhang2020&quot; /&gt;

=== မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာပုံ ===
မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်များ ဝင်ရောက်မှုကို အဆင့်ဆင့်သော လူမျိုးစုရွှေ့ပြောင်းမှု လှိုင်းလုံးများအဖြစ် တွေ့ရှိရသည်။ အစောပိုင်းတွင် [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]၊ [[သက်လူမျိုး|သက်]] နှင့် [[ကတူးလူမျိုး|ကတူး]] နွယ်ဝင်များ ဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]] နှင့် [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]] နွယ်ဖွားများ အလယ်ပိုင်းမြေပြန့်ဒေသများသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot; /&gt; ဤရွှေ့ပြောင်းမှု ဖြစ်စဉ်များသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်းဦးကာလ လူမျိုးစုပျံ့နှံ့မှုနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ထူထောင်မှုတို့အတွက် အခြေခံအုတ်မြစ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။

မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ဖျားဒေသသို့ နောက်ဆုံးမှ ရောက်ရှိလာသော တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင် အုပ်စုများတွင် [[ဂျိန်ဖော့လူမျိုး|ဂျိန်းဖော]]၊ [[ရဝမ်လူမျိုး|ရဝမ်]] နှင့် [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]] တို့ ပါဝင်သည်။ ဤလူမျိုးစုများသည် ဟိမဝန္တာတောင်တန်း၏ အရှေ့ဘက်ခြမ်းနှင့် ယူနန်ကုန်းပြင်မြင့်တို့မှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။
ရဝမ်တို့သည် ဟိမဝန္တာတောင်ခြေတွင် အခြေပြုကာ ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြပြီး ရှေးဟောင်း တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကား ဝိသေသများကို ထိန်းသိမ်းထားသည်။&lt;ref name=&quot;Post2021&quot; /&gt;
=== တရုတ်နွယ်ဖွားလမ်းကြောင်း တရုတ်ယဉ်ကျေးမှု၏ အစပျိုးခြင်း ===

မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းမှ အရှေ့ဘက်နှင့် တောင်ဘက်မြေပြန့်ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားသော အုပ်စုကို တရုတ်နွယ်ဖွားအုပ်စု ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ဤလမ်းကြောင်းသည် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၏ သမိုင်းဦးကာလ ယဉ်ကျေးမှု ထူထောင်ခြင်းနှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်နေသည်။&lt;ref name=&quot;Zhang2020&quot; /&gt;

တရုတ်နွယ်လူမျိုး များသည် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ဆည်မြောင်းစနစ်ကို အဆင့်မြှင့်တင်နိုင်ခဲ့သောကြောင့် ကြီးမားသော လူ့အဖွဲ့အစည်းများကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ [[ရှံမင်းဆက်|ရှန်းမင်းဆက်]] ကာလတွင် စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော တရုတ်စာရေးထုံးစနစ်သည် ဤဘာသာစကားအုပ်စုကို တစုတစည်းတည်းဖြစ်စေသည့် အဓိကအချက် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ယန်ဇီမြစ်ဝှမ်းဒေသများသို့ ဆက်လက်နယ်မြေချဲ့ထွင်ခြင်းဖြင့် ယနေ့ခေတ် ဟန်တရုတ်လူမျိုးစုနှင့် တရုတ်ဘာသာစကားမျိုးကွဲများ (မန်ဒရင်၊ ကွမ်တုံ၊ မင်) ဖြစ်ပေါ်လာစေရန် လမ်းစဖွင့်ပေးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot; /&gt;

=== ယနေ့ခေတ် ===

ယနေ့ခေတ်တွင် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ သည် ကမ္ဘာ့ဒုတိယအကြီးဆုံး ဘာသာစကားမိသားစုအဖြစ် ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။ စက်မှုတော်လှန်ရေးနှင့် ဒစ်ဂျစ်တယ်ခေတ်သို့ ကူးပြောင်းလာသည့်တိုင် ဤဘာသာစကားများသည် မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်များကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ဆဲ ဖြစ်သည်။

[[မန်ဒရင်း(ဘာသာစကား)|မန်ဒရင်]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]] နှင့် [[တိဘက်လူမျိုးများ|တိဗက်]] တို့သည် နိုင်ငံတော်အဆင့် ရုံးသုံးဘာသာစကားများအဖြစ် အဆင့်အတန်း မြင့်မားလျက်ရှိသော်လည်း၊ ဝေးလံသောဒေသရှိ လူမျိုးစုငယ်လေးများ၏ ဘာသာစကားများမှာမူ ခေတ်သစ်လူမှုဘဝ၏ ဖိအားများကြောင့် မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်မည့် အန္တရာယ်ရှိနေသည်။&lt;ref name=&quot;Post2021&quot; /&gt; သို့ဖြစ်ရာ ခေတ်သစ်ဘာသာဗေဒပညာရှင်များသည် ၎င်းဘာသာစကားများကို မှတ်တမ်းတင်ထိန်းသိမ်းရန် ဒစ်ဂျစ်တယ်နည်းပညာများကို အသုံးပြု၍ ကြိုးပမ်းလျက်ရှိသည်။

==အတန်းအစားခွဲခြားခြင်း==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
|- style=&quot;background:#f2f2f2;&quot;
! ခုနှစ် !! ပညာရှင် !! အဓိက ကိုင်းခွဲများနှင့် အဆင့်ဆင့် ဖွဲ့စည်းပုံ
|-
| ၁၉၃၇ || '''လီ (Li Fang-Kuei)''' || တရုတ်-တိဗက်အောက်တွင် တရုတ်၊ တိုင်း၊ မြောင်-ယောင် နှင့် တိဗက်-ဗမာ ဟူ၍ (၄) စု ခွဲခြားခဲ့သည်။ (ယခုအခါ တိုင်းနှင့် မြောင်-ယောင်ကို သီးခြားမိသားစုများအဖြစ် သတ်မှတ်သည်)
|-
| ၁၉၄၂ || '''ဘန်နီဒစ် (Benedict)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ် 
 └ တရုတ် 
 └ တိဗက်-ကရင် (တိဗက်-ဗမာ နှင့် ကရင်)
|-
| ၁၉၅၅ || '''ရှာဖာ (Shafer)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ်ကို အဓိက (၆) စု ခွဲခြားသည် - 
 စီနီတစ်၊ ဒိုင်ရစ်၊ ဘိုဒစ်၊ ဘားမစ်၊ ဘာရစ်၊ ကရန်နစ်။
|-
| ၁၉၇၈ || '''မာတီဆော့ဖ် (Matisoff)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ် 
 ├ တရုတ် (Sinitic) 
 └ တိဗက်တို-ဘားမန်း (Tibeto-Burman)
|-
| ၁၉၉၆ || '''စတာရိုစတင်း (Starostin)''' || '''အဆို (၁):''' စီနို-ကီရန်တီ နှင့် တိဗက်တို-ဘားမန်း 
 '''အဆို (၂):''' တရုတ်၊ ကီရန်တီ နှင့် တိဗက်တို-ဘားမန်း ဟူ၍ (၃) စု ခွဲခြားသည်။
|-
| ၂၀၁၅ - လက်ရှိ || '''ဘလန့်ချ် နှင့် ပို့စ် (Blench &amp; Post)''' || &quot;တိဗက်-ဗမာ&quot; ဟူသော ဝေါဟာရထက် '''ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း''' ကို သုံးနှုန်းပြီး မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်နွှယ်မှုအသစ်များကို အဆိုပြုသည်။
|}

==အမျိုးအစားဗေဒ==

တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများသည် အမျိုးအစားဗေဒအရ ကွဲပြားမှုများ ရှိသော်လည်း ၎င်းတို့အကြား တူညီသော အခြေခံ တည်ဆောက်ပုံ အချို့ကို တွေ့ရှိရသည်။
===စကားလုံးအစီအစဉ်===
တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား အတော်များများတွင် ဝါကျတည်ဆောက်ပုံသည် ပုံမှန်အားဖြင့် &quot;ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ&quot; (Subject-Object-Verb - SOV) အစီအစဉ် ဖြစ်သည်။ သို့သော် [[တရုတ်ဘာသာစကား]]၊ [[ကရင်ဘာသာစကား]] နှင့် [[ပိုင်ဘာသာစကား]] တို့တွင်မူ &quot;ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ&quot; (Subject-Verb-Object - SVO) အစီအစဉ်ကို အသုံးပြုကြသည်။ ပညာရှင်အများစုက မူလအစ၌ SOV ပုံစံဖြစ်သော်လည်း တရုတ်၊ ကရင်နှင့် ပိုင်ဘာသာစကားများသည် အိမ်နီးချင်း အခြားဘာသာစကားမိသားစုများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် SVO ပုံစံသို့ ပြောင်းလဲသွားခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။&lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot; /&gt;
ထူးခြားချက်အနေဖြင့် SVO ပုံစံသုံးသော တရုတ်နှင့် ပိုင်ဘာသာစကားများတွင် [[နာမ်]]ကို အထူးပြုသည့် စာပိုဒ် (Modifier) များသည် နာမ်၏ ရှေ့တွင်သာ အမြဲတည်ရှိသည်။ ဤဝိသေသသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အခြားသော SVO ဘာသာစကားများနှင့် လုံးဝကွဲပြားနေသော တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန် ဖြစ်သည်။
===ပုံပြောင်းခြင်းဗေဒ===
တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများကို အစဉ်အလာအရ &quot;ပုဒ်ထီးဘာသာစကား&quot; (Isolating languages) များအဖြစ် သတ်မှတ်လေ့ရှိသော်လည်း၊ ခေတ်သစ်လေ့လာချက်များအရ ၎င်းတို့တွင် ရှုပ်ထွေးသော ပုံပြောင်းခြင်းစနစ်များ (Morphological systems) ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။
• '''အနက်ပြောင်းအဆက်ပုဒ်များ (Affixation):''' ရှေးဦးတရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားတွင် စကားလုံးတစ်လုံး၏ အဓိပ္ပာယ် သို့မဟုတ် သဒ္ဒါဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်ကို ပြောင်းလဲရန် ရှေ့ဆက် (Prefix) နှင့် နောက်ဆက် (Suffix) များကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ကြိယာတစ်ခုကို အပြုခံနာမ် (Noun) အဖြစ် ပြောင်းလဲခြင်း သို့မဟုတ် စေခိုင်းခြင်းအနက် (Causative) ပြောင်းလဲခြင်းများ ဖြစ်သည်။
• '''အသံနေအသံထား (Tones):''' ဘာသာစကားအတော်များများတွင် အသံနေအသံထား (Tones) စနစ်ရှိကြသည်။ ၎င်းအသံများသည် စကားလုံးတစ်လုံးနှင့်တစ်လုံး အဓိပ္ပာယ် ကွဲပြားစေရန် ခွဲခြားပေးသည်။ သို့သော် အချို့သော ဟိမဝန္တာဒေသသုံး တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများတွင် အသံနေအသံထားစနစ် လုံးဝမရှိသည်ကိုလည်း တွေ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;Matisoff2003&quot; /&gt;

== စကားလုံးအသုံးအနှုန်း ==

တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများသည် ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ကြောင်းကို ၎င်းတို့၏ အခြေခံဝေါဟာရများရှိ ရင်းမြစ်တူစကားလုံးများ အား နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ခြင်းဖြင့် သိရှိနိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် ကိန်းဂဏန်းများ၊ ခန္ဓာကိုယ် အစိတ်အပိုင်းများနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းများတွင် အသံရင်းမြစ် ဆင်တူယိုးမှားဖြစ်မှုကို စနစ်တကျ တွေ့ရှိရသည်။&lt;ref name=&quot;Matisoff2003&quot; /&gt;

=== အခြေခံဝေါဟာရများ နှိုင်းယှဉ်ချက် ===
အောက်ပါဇယားသည် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားစုအတွင်းရှိ အဓိကဘာသာစကားကြီးများအကြား အခြေခံစကားလုံးများ တူညီပုံကို ပြသထားခြင်း ဖြစ်သည်။

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|- style=&quot;background:#f2f2f2;&quot;
! မြန်မာအဓိပ္ပာယ် !! ရှေးဦးတရုတ်-တိဗက် (Reconstruction) !! တရုတ် (Old Chinese) !! တိဗက် (Written Tibetan) !! ဗမာ (Written Burmese)
|-
| ငါး (၅) || *ngat || 五 (nguo) || lnga || ငါး (nga)
|-
| သုံး (၃) || *sum || 三 (sum) || gsum || သုံး (sum)
|-
| ငါ (I/Me) || *ngay || 我 (ngâi) || nga || ငါ (nga)
|-
| နား (Ear) || *rna || 耳 (njie) || rna-ba || နား (na)
|-
| နေ (Sun) || *niy || 日 (njiet) || nyi-ma || နေ (ni)
|-
| သေခြင်း (Die) || *s-it || 死 (sje) || shi-ba || သေ (se)
|}

=== အသံပြောင်းလဲမှု ဝိသေသများ ===
ဘာသာစကားများ ခွဲဖြာထွက်လာသည့်အခါ မူလအသံများသည် စနစ်တကျ ပြောင်းလဲသွားကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် မူလအသံရင်း &quot;င&quot; (*ng-) သည် တရုတ်၊ တိဗက်နှင့် ဗမာဘာသာစကား အားလုံးနီးပါးတွင် ယနေ့တိုင် ပြောင်းလဲမှုမရှိဘဲ တည်ရှိနေသည်ကို တွေ့ရသည်။ သို့သော် အချို့သော ဗျည်းတွဲများနှင့် သရအသံများသည် ဒေသအလိုက် ကွဲပြားသော အသံထွက်များအဖြစ်သို့ အသွင်ပြောင်းသွားကြသည်။ ဤကဲ့သို့သော အသံပြောင်းလဲမှု စနစ်များကို လေ့လာခြင်းဖြင့် ပညာရှင်များသည် ပျောက်ဆုံးနေသော မူလဘာသာစကား၏ ပုံသဏ္ဌာန်ကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်နိုင်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot; /&gt;

== ကိုးကားချက်များ ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>8w2zpwleqm8a4jqugxtq9vhirsp4oze</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055216</id>
      <parentid>1055215</parentid>
      <timestamp>2026-09-26T01:38:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <comment>/* ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှု */</comment>
      <origin>1055216</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54603" sha1="3n31u8s8458zquufv812wbwx11wmg3y" xml:space="preserve">{{Infobox language family
|name=တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု
|altname=ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း (Trans-Himalayan)
|region=[[အရှေ့အာရှ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]] နှင့် [[တောင်အာရှ]]
|familycolor=Sino-Tibetan
|family = ကမ္ဘာ့အဓိကဘာသာစကားမိသားစုကြီးများထဲမှ တစ်ခု
|child1=ခိုင်မာစွာ သတ်မှတ်ထားသော အနိမ့်ပိုင်းအုပ်စုပေါင်း ၄၀ ကျော်
|child2=အငြင်းပွားဖွယ်ရှိသော အဆင့်မြင့်အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံများ
|child3='''အစဉ်အလာအရ ခွဲခြားမှု:'''
|child4=[[တရုတ်ဘာသာစကား|တရုတ်နွယ်အုပ်စု (Sinitic)]] နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်အုပ်စု]]
|iso2=sit
|iso5=sit
|glotto=sino1245
|glottofoot=no
|glottorefname=Sino-Tibetan
|map=Sino-Tibetan Languages Map.png
|mapcaption=တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ ပျံ့နှံ့တည်ရှိပုံ မြေပုံ
}}
'''တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ''' ({{lang-en|Sino-Tibetan languages}}) သို့မဟုတ် '''ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း''' (Trans-Himalayan) ဘာသာစကားအုပ်စုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးနှင့် အရေးအပါဆုံးသော [[ဘာသာစကား မိသားစု|ဘာသာစကားမိသားစု]]များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤဘာသာစကားမိသားစုကို [[တရုတ်ပြည်]]၊ [[တိဗက်]]ဒေသနှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တစ်လွှားတွင် လူဦးရေအမြောက်အမြား ပြောဆိုအသုံးပြုကြပြီး ခေတ်သစ် [[တရုတ်ဘာသာစကား]]၊ [[တိဗက်ဘာသာစကားများ]] နှင့် [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာဘာသာစကား]]တို့၏ အရင်းခံမြစ်ဖျားလည်း ဖြစ်သည်။ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များ၏ လေ့လာချက်အရ ဤဘာသာစကားအားလုံးသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ မှ ၆,၀၀၀ ခန့်က မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် ထွန်းကားခဲ့သည့် '''ရှေ့ပြေး တရုတ်-တိဗက်ဘာသာ''' (Proto-Sino-Tibetan) ဟုခေါ်သော ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;Handel2008&quot;&gt;Handel, Z. (2008). &quot;What is Sino-Tibetan?&quot;. Language and Linguistics Compass. 2 (3): 422–441.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Matisoff2003&quot;&gt;Matisoff, J. A. (2003). ''Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction''. University of California Press.&lt;/ref&gt;

သမိုင်းဦးကာလ လူမျိုးစုရွှေ့ပြောင်းသွားလာမှု ဖြစ်စဉ်များကြောင့် အဆိုပါ မိခင်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူ အုပ်စုကြီးသည် အရပ်မျက်နှာအသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ရာမှ ဒေသအလိုက် ဘာသာစကားများ ခွဲဖြာကွဲထွက်လာခဲ့သည်။ ထိုသို့ ကွဲပြားသွားသော်လည်း ၎င်းတို့အကြားတွင် ဝေါဟာရရင်းမြစ် တူညီမှုများ၊ စနစ်တကျ ပြောင်းလဲသွားသော အသံရင်းမြစ်များနှင့် သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ နီးစပ်မှုများကို ယနေ့တိုင် တွေ့ရှိနေရဆဲ ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် အခြေခံကိန်းဂဏန်းများနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ စကားလုံးများတွင် တူညီသော အသံထွက်ပုံစံများကို နှိုင်းယှဉ်ဘာသာဗေဒနည်းအရ ဖော်ထုတ်နိုင်ခြင်းသည် ဤဘာသာစကားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုကို သက်သေထူနေသည်။ &lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot;&gt;Thurgood, G., &amp; LaPolla, R. J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.&lt;/ref&gt;

== ဘာသာစကားအုပ်စု ခွဲခြားခြင်း ==
တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု (Sino-Tibetan Family) သည် ဘာသာစကား ၄၀၀ ကျော် ပါဝင်ပြီး [[အရှေ့အာရှ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]] နှင့် [[တောင်အာရှ]] ဒေသများတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုအသုံးပြုကြသဖြင့် [[အင်ဒို-ယူရိုပီယန် ဘာသာစကားများ]] ပြီးလျှင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပြောဆိုသူဦးရေ ဒုတိယအများဆုံး ဘာသာစကားမိသားစုကြီး ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့အနက် မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် အများဆုံး ပြောဆိုကြသည့် ဘာသာစကားများမှာ [[တရုတ်ဘာသာစကား]] အမျိုးမျိုး (သုံးစွဲသူ ၁.၂ ဘီလီယံ)၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာဘာသာစကား]] (သုံးစွဲသူ ၃၅ သန်းကျော်) နှင့် [[တိဗက်ဘာသာစကားများ|တိဗက်ဘာသာစကား]] (သုံးစွဲသူ ၈ သန်း) တို့ ဖြစ်ကြပြီး၊ ကျန်ရှိသော ဘာသာစကား အတော်များများကိုမူ ဝေးလံသော တောင်ပေါ်ဒေသများရှိ လူမျိုးစုငယ်လေးများကသာ ပြောဆိုလျက်ရှိသောကြောင့် မှတ်တမ်းမှတ်ရာများ နည်းပါးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ဘာသာစကားများကို အုပ်စုခွဲရာတွင် အနိမ့်ပိုင်းအဆင့် အုပ်စုများကို စနစ်တကျ သတ်မှတ်နိုင်ပြီ ဖြစ်သော်လည်း အမြင့်ပိုင်း အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံမှာမူ ရှင်းလင်းမှု မရှိသေးဘဲ ပညာရှင်များအကြား ငြင်းခုံဆဲဖြစ်သည်။ ရှေးယခင်က ဤမိသားစုကြီးကို [[တရုတ်နွယ်ဘာသာစကားများ|တရုတ်နွယ်အုပ်စု]] (Sinitic Branch) နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်အုပ်စု]] (Tibeto-Burman Branch) ဟူ၍ ကဏ္ဍကြီးနှစ်ခုဖြင့် ခွဲခြားဖော်ပြလေ့ ရှိသော်လည်း၊ မကြာသေးမီက ထွက်ရှိလာသော ၂၀၂၀-၂၀၂၄ ဘာသာဗေဒ သုတေသနသစ်များအရ ဤသို့ အပိုင်းနှစ်ပိုင်းတည်းဖြင့် ခွဲခြားခြင်းအပေါ် လက်မခံသော ပညာရှင်ဦးရေမှာ ပိုမိုများပြားလာနေသည်။&lt;ref name=&quot;Zhang2020&quot;&gt;Zhang, H., et al. (2020). &quot;Phylogenetic evidence for the origin and expansion of Sino-Tibetan languages&quot;. Nature.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Post2021&quot;&gt;Post, M. W. (2021). &quot;The Trans-Himalayan languages of Northeast India&quot;. Journal of South Asian Languages and Linguistics.&lt;/ref&gt;

သို့သော်လည်း ဤမိသားစုဝင် ဘာသာစကားများသည် မူလရင်းမြစ် တစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြပြီး ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာအတွင်း ဒေသအသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ရာမှ မတူကွဲပြားသော ဝိသေသများအဖြစ် ပြောင်းလဲလာခဲ့ကြသည်။ တရုတ်နွယ်အုပ်စု တွင် ကမ္ဘာ့အသုံးအများဆုံး ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သည့် မန်ဒရင် (စံတရုတ်ဘာသာ) အပါအဝင် ဝူ၊ မင်၊ ကွမ်တုံ (Yue) နှင့် ဟက်ကာ စသည့် ဘာသာစကားကြီးများ ပါဝင်ပြီး တရုတ်ပြည်မကြီး၊ ဟောင်ကောင်၊ ထိုင်ဝမ်နှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တရုတ်နွယ်ဖွားများအကြား အဓိက အခြေတည်သည်။ ရှေးဦးကာလ တရုတ်ဘာသာစကားမှသည် ဒေသအလိုက် လေယူလေသိမ်းနှင့် ဝေါဟာရများ ကွဲပြားသွားခဲ့သော်လည်း ရေးထုံးနှင့် သမိုင်းကြောင်းအရ ခိုင်မာသော အချိတ်အဆက်များ ရှိကြသည်။

အခြားအုပ်စုကြီးဖြစ်သော တိဗက်-ဗမာနွယ်အုပ်စု သည် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ အလွန်ကျယ်ပြန့်ပြီး လူမျိုးစုပေါင်းစုံ စုစည်းနေသည့် အုပ်စုဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိကဘာသာစကားဖြစ်သော ဗမာဘာသာစကား နှင့်အတူ လိုလို-ဗမာနွယ်ဝင်များ (လီဆူ၊ အာခါ၊ လားဟူ)၊ ကရင်နွယ်ဝင်များ (စကော၊ ပိုး၊ ကယား၊ ပအိုဝ်း) နှင့် နာဂ-ကူကီး-ချင်း နွယ်ဝင်များ ပါဝင်သည်။ ထို့ပြင် ဂျိန်းဖော (ကချင်) နှင့် သက်၊ ကတူး တို့ပါဝင်သော ဆဲလ် အုပ်စု၊ တိဗက်နှင့် ဘူတန် (Dzongkha) တို့ပါဝင်သော တိဗက်နွယ်အုပ်စု တို့သည်လည်း ဤမိသားစု၏ အဓိက အကိုင်းအခက်များ ဖြစ်ကြသည်။ ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတစ်လျှောက်ရှိ နီပေါနှင့် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်း [[အာရူနာချယ် ပရာဒေ့ရှ် ပြည်နယ်|အာရူနာချယ် ပရာဒေ့ရှ်]] ဒေသသုံး Tani၊ Kiranti နှင့် Newaric ဘာသာစကားများသည်လည်း တရုတ်-တိဗက်မိသားစု၏ ကြွယ်ဝလှသော ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှုများကို ဖော်ပြနေသည်။&lt;ref name=&quot;Sagart2019&quot;&gt;Sagart, L., et al. (2019). &quot;Dated language phylogenies shed light on the ancestry of Sino-Tibetan languages&quot;. PNAS.&lt;/ref&gt; ဤကဲ့သို့ များပြားလှစွာသော ဘာသာစကားများသည် မတူညီသော ပုံသဏ္ဌာန်များဖြင့် တည်ရှိနေကြသော်လည်း ၎င်းတို့၏ အခြေခံဝေါဟာရများ၊ အသံပြောင်းလဲမှု စနစ်များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုများက တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုကြီးသည် ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြောင်း ခိုင်မာစွာ သက်သေထူလျက်ရှိသည်။

== သမိုင်းကြောင်း ==

တရုတ်၊ တိဗက်၊ ဗမာနှင့် အခြား ဘာသာစကားများအကြား ဆက်စပ်မှုကို ၁၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် စတင်၍ အဆိုပြုခဲ့ပြီး ယခုအခါ ကျယ်ပြန့်စွာ လက်ခံထားပြီး ဖြစ်သည်။ ကနဦးတွင် စာပေယဉ်ကျေးမှု ရှည်ကြာခိုင်မာသော လူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ ဘာသာစကားများကိုသာ ဦးတည်လေ့လာခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် အသုံးပြုမှုနည်းပါးသည့် ဘာသာစကားများ၊ စာပေအရေးအသား မကြာသေးမီကမှ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော ဘာသာစကားများနှင့် စာပေအရေးအသား မရှိသေးသည့် ဘာသာစကားများကိုပါ ထည့်သွင်းလာခဲ့ကြသည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ [[အင်ဒို-ယူရိုပီယန် ဘာသာစကားများ|အင်ဒို-ယူရိုပီယန်]] နှင့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထြိုအေးရှားတစ်]] လေ့လာမှုများနှင့် ယှဉ်လျှင် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားမိသားစုသည် အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံ တည်ဆောက်မှုပိုင်းတွင် အားနည်းချက်များ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ယင်းသို့ ဖြစ်ရခြင်းမှာ ဘာသာစကား အမျိုးအစား လွန်စွာများပြားစုံလင်မှု၊ အများစုတွင် စကားလုံးပုံပြောင်းမှု မရှိခြင်းနှင့် ဘာသာစကားတစ်ခုနှင့်တစ်ခု ထိတွေ့ရောယှက်မှု များပြားခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် လူပြောနည်းသော ဘာသာစကား အများအပြားမှာ သွားရောက်ရန် ခက်ခဲသော တောင်ထူထပ်သည့် ဒေသများတွင် တည်ရှိသည့်အပြင် ၎င်းဒေသများသည် နယ်စပ်ပြဿနာများရှိသော နယ်မြေများ ဖြစ်နေတတ်ခြင်းကြောင့်လည်း လေ့လာရန် ခက်ခဲခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot;&gt;Thurgood, Graham; LaPolla, Randy J. (2003). *The Sino-Tibetan Languages*. Routledge.&lt;/ref&gt;

၁၈ ရာစုအတွင်း ပညာရှင်အတော်များများသည် ရှည်လျားသည့် စာပေရေးသားမှု သမိုင်းကြောင်းများ ရှိကြသည့် တိဗက်ဘာသာစကားနှင့် ဗမာဘာသာစကားများအကြား ဆက်နွယ်မှုရှိကြောင်း စတင်သတိပြုမိခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တောင်ပေါ်ဒေသများမှ အခြားသော စာပေအရေးအသား မရှိသေးသည့် ဘာသာစကား အတော်များများသည်လည်း အဆိုပါ တိဗက်နှင့် ဗမာ ဘာသာစကားများနှင့် ဆက်စပ်မှုရှိကြောင်း သိရှိလာခဲ့ကြသည်။ ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ဂျိမ်းစ် ရစ်ချက်ဆန် လိုဂန် (James Richardson Logan) က အဆိုပါ ဘာသာစကားများကို [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်အုပ်စု]] (Tibeto-Burman) ဟု စတင်သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး၊ ၁၈၅၈ ခုနှစ်တွင် [[ကရင်ဘာသာစကား]] ကိုလည်း ဤအုပ်စုအတွင်းသို့ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Logan1856&quot;&gt;Logan, J. R. (1856). &quot;The Ethnology of the Indo-Pacific Islands&quot;. *Journal of the Indian Archipelago and Eastern Asia*.&lt;/ref&gt; ၁၉ ရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် လိုဂန်နှင့် အခြားပညာရှင်များသည် အရှေ့တောင်အာရှရှိ အင်ဒို-ချိုင်းနိစ် ဘာသာစကားများကို လေ့လာမှုပြုလုပ်ခဲ့ကာ တိဗက်တို-ဘားမန်း၊ [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်]]၊ [[မွန်-ခမာ ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] နှင့် မလေးယို-ပိုလီနီးရှန်း ဟူ၍ [[ဘာသာစကား မိသားစု]] လေးခုကို ဖော်ထုတ်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ပြင် ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ဂျူးလိယက် ကလာပရိုသ် (Julius Klaproth) က ဗမာ၊ တိဗက်နှင့် တရုတ် ဘာသာစကားများသည် အခြေခံ အသုံးအနှုန်းစကားလုံးများတွင် တူညီမှုများ ရှိကြသော်လည်း [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]]၊ [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား|ဗီယက်နမ်]] ဘာသာစကားများနှင့်မူ လုံးဝကွဲပြားခြားနားကြောင်း မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Klaproth1823&quot;&gt;Klaproth, J. (1823). *Asia Polyglotta*. Paris.&lt;/ref&gt;

၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် မနုဿဗေဒပညာရှင် အဲလ်ဖရက် ကရိုးဘာ (Alfred Kroeber) က တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဝေါဟာရဗေဒ စီမံကိန်းတစ်ခုကို ကယ်လီဖိုးနီးယားတက္ကသိုလ် (ဘာကလေ) ၌ စတင်ခဲ့ပြီး ၁၉၃၈ နှောင်းပိုင်းအထိ အဆိုပါစီမံကိန်းကို ရောဘတ် ရှာဖာ (Robert Shafer) က ဦးစီးခဲ့ကာ နောက်ပိုင်းတွင် ပေါလ် ကေ ဘန်နီဒစ် (Paul K. Benedict) က ဆက်လက်တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် ဘာသာဗေဒပညာရှင် မဟုတ်သော ဝန်ထမ်း ၃၀ ခန့်က တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများနှင့် ပတ်သက်သော မှတ်တမ်းမှတ်ရာ ရနိုင်သမျှအားလုံးကို စုဆောင်းခဲ့ရာမှ &quot;တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာဗေဒ&quot; ဟု အမည်ပေးထားသည့် အတွဲ ၁၅ တွဲပါ မှတ်တမ်းကြီး ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ အဆိုပါ မှတ်တမ်းကြီးကို ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း မပြုခဲ့သော်လည်း ယင်းမှ အချက်အလက်များကို ရှာဖာနှင့် ဘန်နီဒစ်တို့ ရေးသားသည့် စာတမ်းများတွင် ထည့်သွင်းအသုံးပြုခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Benedict1972&quot;&gt;Benedict, Paul K. (1972). *Sino-Tibetan: A Conspectus*. Cambridge University Press.&lt;/ref&gt; ဘန်နီဒစ်သည် သူ၏ သုတေသန လက်ရေးစာမူများကို ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် အပြီးသတ်ရေးသားခဲ့သော်လည်း ၁၉၇၂ ခုနှစ်ရောက်မှသာ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေနိုင်ခဲ့သည်။ သူသည် ဘာသာစကားမိသားစု ဖြန့်ဝေပုံဇယားကြီး တစ်ခုလုံးကို တည်ဆောက်မည့်အစား အဓိက ဘာသာစကားကြီး ငါးခုကို နှိုင်းယှဉ်လေ့လာခြင်းဖြင့် ရှေးဦး-တိဗက်တို-ဘားမန်း ဘာသာစကား လေ့လာချက်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။

အရေးစနစ်ပါဝင်သော ဘာသာစကားများကို လေ့လာရာတွင် ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကားသည် ဘီစီ ၁၂၀၀ ခန့်မှ စတင်တည်ရှိခဲ့ပြီး ဘီစီ ပထမရာစုနှစ်မှစ၍ အရေးမှတ်တမ်း များစွာရှိသည့် ရှေးအကျဆုံး အထောက်အထား ဖြစ်သည်။ သို့သော် တရုတ်စာသည် အက္ခရာစနစ် မဟုတ်သောကြောင့် ပညာရှင်များသည် အလယ်ခေတ် တရုတ်အဘိဓာန်များမှ ဖိုနက်တစ် ဖော်ပြချက်များနှင့် ရှေးခေတ် ကဗျာများ၏ ကာရံစနစ်များကို လေ့လာ၍ ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား အသံထွက်စနစ်ကို ပြန်လည်ထုတ်ဖော်ခဲ့ရသည်။ ယင်းအနက် ဘားနက် ကားဂရန် (Bernhard Karlgren) ၏ Grammata Serica Recensa စာအုပ်သည် ပထမဆုံး ပြီးပြည့်စုံသည့် ပြန်လည်တည်ဆောက်မှု ဖြစ်ခဲ့ပြီး ဘန်နီဒစ်နှင့် ရှာဖာတို့ ကောင်းစွာ အသုံးပြုခဲ့ကြသော်လည်း အသံစနစ် အစီအစဉ်မကျမှုအချို့ ရှိခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ပညာရှင်များသည် ကားဂရန်၏ ဆောင်ရွက်ချက်များကို အခြားအရင်းအမြစ်များဖြင့် ပေါင်းစပ်၍ ပိုမိုကောင်းမွန်အောင် ပြုပြင်ခဲ့ကြရာ၊ ဥပမာအားဖြင့် ကားဂရန် သတ်မှတ်ခဲ့သည့် သရသံ ၁၅ ခုကို နီကိုလတ် ဘော့မန် (Nicholas Bodman) က တိဗက်ဘာသာစကားနှင့် နှိုင်းယှဉ်၍ သရသံ ၆ ခုအထိ လျှော့ချဖော်ပြနိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Baxter1992&quot;&gt;Baxter, William H. (1992). *A Handbook of Old Chinese Phonology*. Mouton de Gruyter.&lt;/ref&gt; ထို့ပြင် နိုင်ငံခြားအမည်များကို တရုတ်ဘာသာဖြင့် ရေးသားခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများကလည်း ရှေးခေတ်အသံများကို မှန်းဆရန် အထောက်အကူပြုခဲ့ပြီး၊ ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကားသည် နိမ့်မြင့်သံ မခွဲခြားသော ဘာသာစကားဖြစ်ကာ အလယ်ခေတ် အသံနိမ့်မြင့်စနစ်များသည် နောက်ဆုံးဗျည်းသံများမှတစ်ဆင့် ဖွံ့ဖြိုးလာခြင်းဖြစ်သည်ဟု ပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။

တိဗက်ဘာသာစကားတွင် ၇ ရာစုနှစ်အလယ် တိဗက်အင်ပါယာ ခေတ်မှစ၍ အရေးအသား မှတ်တမ်းများစွာ ရှိခဲ့ပြီး၊ အစောဆုံး မြန်မာစာ အရေးအသားမှာ ၁၂ ရာစုနှစ် [[မြစေတီကျောက်စာ]] ဖြစ်သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် စာပေအထောက်အထားများ ပိုမိုများပြားလာခဲ့သည်။ ယင်းဘာသာစကား နှစ်ခုလုံးသည် [[အိန္ဒိယ]] ရှေးဟောင်း [[ဗြာဟ္မီအရေးအသား]] ကို အခြေခံသည့် အက္ခရာစနစ်ဖြင့် ရေးသားကြသည်။ ၁၁ ရာစုမှ ၁၃ ရာစုအထိ ထွန်းကားခဲ့သော [[တောင်ဂွတ်အင်ပါယာ]]မှ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားတွင်လည်း တရုတ်စာအရေးအသားကို အခြေခံ၍ ဖန်တီးထားသည့် ပုံစာအရေးစနစ်ဖြင့် ရေးသားထားသော မှတ်တမ်းများစွာ ရှိသော်လည်း ဘာသာပြန်ဆိုရန် ခက်ခဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ပညာရှင် Gong Hwang-cherng သည် ရှေးဟောင်း တရုတ်၊ တိဗက်၊ ဗမာနှင့် တောင်ဂွတ် ဘာသာစကားများကို နှိုင်းယှဉ်လေ့လာ၍ ၎င်းတို့အကြားရှိ အသံဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုများကို ဖော်ထုတ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Gong2002&quot;&gt;Gong, Hwang-cherng (2002). *Collected Papers on Sino-Tibetan Linguistics*. Academia Sinica.&lt;/ref&gt;

== ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှု ==

တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့၏ မူလဇာစ်မြစ်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၉၀၀ ခန့်က [[မြစ်ဝါမြစ်]] ဝှမ်းဒေသတွင် စတင်ခဲ့သည်ဟု ခေတ်သစ် သုတေသနများက ဆိုသည်။&lt;ref name=&quot;Zhang2020&quot;&gt;Zhang, H., et al. (2020). &quot;Phylogenetic evidence for the origin and expansion of Sino-Tibetan languages&quot;. Nature.&lt;/ref&gt; ဤရှေးဦးလူမျိုးစုများသည် မြစ်ဝါမြစ် အလယ်ပိုင်းနှင့် အထက်ပိုင်းရှိ သဲဆန်သော မြေဆီလွှာများတွင် အခြေချလျက် [[နှံစားပင်|နှံစားပြောင်း]] ကို အဓိက စိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည်။ ရှေးဦး တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့၏ နေထိုင်မှုပုံစံသည် ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာအရ [[:en:Yangshao_culture|ယန်ရှောင်ယဉ်ကျေးမှု]] (Yangshao Culture) နှင့် ဆက်စပ်နေပြီး ၎င်းတို့သည် စိုက်ပျိုးရေးအပြင် တိရစ္ဆာန်မွေးမြူခြင်းနှင့် အိုးလုပ်ငန်းများကိုပါ တတ်မြောက်ခဲ့ကြသည်။ စိုက်ပျိုးရေးမှ ရရှိသော ပိုလျှံသော အစာအာဟာရကြောင့် လူဦးရေ တိုးပွားလာခဲ့ပြီး ဘာသာစကားနှင့် လူမျိုးစုများ အရပ်မျက်နှာ အသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားရန် အစပျိုးပေးခဲ့သည်။ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသော ဤလူမျိုးစုများသည် အဖမျိုးရိုးဗီဇအရ Haplogroup O-M122 ကို ပိုင်ဆိုင်ကြရာ ဤမျိုးရိုးဗီဇ အထောက်အထားသည် ယနေ့ခေတ် တရုတ်၊ တိဗက်နှင့် ဗမာနွယ်ဖွားများအကြား နီးကပ်သော ဆက်စပ်မှုရှိကြောင်းကို ပြသနေသည့်အပြင် ၎င်းတို့အားလုံးသည် မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းမှပင် အတူတကွ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြကြောင်း သက်သေထူလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;Wang2021&quot;&gt;Wang, C. C., et al. (2021). &quot;Genomic insights into the formation of human populations in East Asia&quot;. *Nature*, 591(7849), 413-419.&lt;/ref&gt;

[[File:Yangshao Painted Pottery.jpg|thumb|ယန်ရှောင် ဆေးခြယ်အိုးများ]]

မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့သော ရှေးဦး တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၀၀၀ ခန့်တွင် လူဦးရေတိုးပွားလာမှုနှင့်အတူ အရပ်မျက်နှာအသီးသီးသို့ စတင်ပျံ့နှံ့ခဲ့ကြသည်။ ဤဖြစ်စဉ်ကို ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက လမ်းကြောင်းကြီး နှစ်ခုဖြင့် ရှင်းလင်းလေ့ရှိကြသည်။&lt;ref name=&quot;Sagart2019&quot;&gt;Sagart, L., et al. (2019). &quot;Dated language phylogenies shed light on the ancestry of Sino-Tibetan languages&quot;. PNAS.&lt;/ref&gt; အရှေ့ဘက်လမ်းကြောင်း (တရုတ်နွယ်လမ်းကြောင်း) သည် မြစ်ဝါမြစ် အောက်ပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်း မြေပြန့်ဒေသများသို့ ပျံ့နှံ့သွားကြပြီး နောင်တွင် [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး|ဟန်တရုတ်]] လူမျိုးများအဖြစ် ပြောင်းလဲလာခဲ့ကြသည်။ အနောက်တောင်ဘက်လမ်းကြောင်း (တိဗက်-ဗမာ လမ်းကြောင်း) သည် မြစ်ဝါမြစ် အထက်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် [[တိဗက်|တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]] နှင့် [[စီချွမ်]] တောင်ကြားများသို့ ဦးတည်သွားခဲ့ကာ နောင်တွင် [[ဟိမဝန္တာ]] တောင်တန်းတစ်လျှောက်နှင့် [[မြန်မာ]] ဒေသများသို့ ဆက်လက်ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Zhang2020&quot; /&gt; ဤသို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှုကြောင့် မူလဘုံဘာသာစကားမှသည် ဒေသအလိုက် ဝိသေသများ ကွဲပြားသည့် ဘာသာစကားမျိုးကွဲပေါင်းများစွာ အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲတိုးတက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃,၀၀၀ ခန့်မှစ၍ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်စု]] များသည် မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းမှ တောင်ဘက်သို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြပြီး [[ဧရာဝတီမြစ်]]၊ [[သံလွင်မြစ်]] နှင့် [[မဲခေါင်မြစ်]] ဝှမ်းများအတိုင်း ဆင်းသက်လာခဲ့ကြကာ ယနေ့ခေတ် မြန်မာ၊ နီပေါနှင့် အိန္ဒိယ အရှေ့မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် အခြေချခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Zhang2020&quot; /&gt; မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်များ ဝင်ရောက်မှုကို အဆင့်ဆင့်သော လူမျိုးစုရွှေ့ပြောင်းမှု လှိုင်းလုံးများအဖြစ် တွေ့ရှိရသည်။ အစောပိုင်းတွင် [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]၊ [[သက်လူမျိုး|သက်]] နှင့် [[ကတူးလူမျိုး|ကတူး]] နွယ်ဝင်များ ဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]] နှင့် [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]] နွယ်ဖွားများ အလယ်ပိုင်းမြေပြန့်ဒေသများသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ရာ ဤရွှေ့ပြောင်းမှု ဖြစ်စဉ်များသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်းဦးကာလ လူမျိုးစုပျံ့နှံ့မှုနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ထူထောင်မှုတို့အတွက် အခြေခံအုတ်မြစ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot;&gt;Thurgood, Graham; LaPolla, Randy J. (2003). *The Sino-Tibetan Languages*. Routledge.&lt;/ref&gt; ထို့ပြင် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ဖျားဒေသသို့ နောက်ဆုံးမှ ရောက်ရှိလာသော တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင် အုပ်စုများတွင် [[ဂျိန်ဖော့လူမျိုး|ဂျိန်းဖော]]၊ [[ရဝမ်လူမျိုး|ရဝမ်]] နှင့် [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]] တို့ ပါဝင်ပြီး ၎င်းတို့သည် ဟိမဝန္တာတောင်တန်း၏ အရှေ့ဘက်ခြမ်းနှင့် ယူနန်ကုန်းပြင်မြင့်တို့မှတစ်ဆင့် ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ရဝမ်တို့သည် ဟိမဝန္တာတောင်ခြေတွင် အခြေပြုကာ ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြပြီး ရှေးဟောင်း တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကား ဝိသေသများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသည်။&lt;ref name=&quot;Post2021&quot;&gt;Post, M. W. (2021). &quot;The Trans-Himalayan languages of Northeast India&quot;. Journal of South Asian Languages and Linguistics.&lt;/ref&gt;

မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းမှ အရှေ့ဘက်နှင့် တောင်ဘက်မြေပြန့်ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားသော တရုတ်နွယ်ဖွားအုပ်စု၏ လမ်းကြောင်းသည် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၏ သမိုင်းဦးကာလ ယဉ်ကျေးမှု ထူထောင်ခြင်းနှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်နေသည်။&lt;ref name=&quot;Zhang2020&quot; /&gt; တရုတ်နွယ်လူမျိုးများသည် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ဆည်မြောင်းစနစ်ကို အဆင့်မြှင့်တင်နိုင်ခဲ့သောကြောင့် ကြီးမားသော လူ့အဖွဲ့အစည်းများကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ကြပြီး [[ရှံမင်းဆက်|ရှန်းမင်းဆက်]] ကာလတွင် စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော တရုတ်စာရေးထုံးစနစ်သည် ဤဘာသာစကားအုပ်စုကို တစုတစည်းတည်း ဖြစ်စေသည့် အဓိကအချက် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ယန်ဇီမြစ်ဝှမ်းဒေသများသို့ ဆက်လက်နယ်မြေချဲ့ထွင်ခြင်းဖြင့် ယနေ့ခေတ် ဟန်တရုတ်လူမျိုးစုနှင့် တရုတ်ဘာသာစကားမျိုးကွဲများ (မန်ဒရင်၊ ကွမ်တုံ၊ မင်) ဖြစ်ပေါ်လာစေရန် လမ်းစဖွင့်ပေးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot; /&gt;

ယနေ့ခေတ်တွင် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများသည် ကမ္ဘာ့ဒုတိယအကြီးဆုံး ဘာသာစကားမိသားစုအဖြစ် ရပ်တည်လျက်ရှိပြီး စက်မှုတော်လှန်ရေးနှင့် ဒစ်ဂျစ်တယ်ခေတ်သို့ ကူးပြောင်းလာသည့်တိုင် မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်များကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ဆဲ ဖြစ်သည်။ [[မန်ဒရင်း(ဘာသာစကား)|မန်ဒရင်]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]] နှင့် [[တိဘက်လူမျိုးများ|တိဗက်]] တို့သည် နိုင်ငံတော်အဆင့် ရုံးသုံးဘာသာစကားများအဖြစ် အဆင့်အတန်း မြင့်မားလျက်ရှိသော်လည်း ဝေးလံသောဒေသရှိ လူမျိုးစုငယ်လေးများ၏ ဘာသာစကားများမှာမူ ခေတ်သစ်လူမှုဘဝ၏ ဖိအားများကြောင့် မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်မည့် အန္တရာယ်နှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။&lt;ref name=&quot;Post2021&quot; /&gt; သို့ဖြစ်ရာ ခေတ်သစ်ဘာသာဗေဒပညာရှင်များသည် ၎င်းဘာသာစကားများကို မှတ်တမ်းတင်ထိန်းသိမ်းရန် ဒစ်ဂျစ်တယ်နည်းပညာများကို အသုံးပြု၍ ကြိုးပမ်းလျက်ရှိကြသည်။

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

==အတန်းအစားခွဲခြားခြင်း==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
|- style=&quot;background:#f2f2f2;&quot;
! ခုနှစ် !! ပညာရှင် !! အဓိက ကိုင်းခွဲများနှင့် အဆင့်ဆင့် ဖွဲ့စည်းပုံ
|-
| ၁၉၃၇ || '''လီ (Li Fang-Kuei)''' || တရုတ်-တိဗက်အောက်တွင် တရုတ်၊ တိုင်း၊ မြောင်-ယောင် နှင့် တိဗက်-ဗမာ ဟူ၍ (၄) စု ခွဲခြားခဲ့သည်။ (ယခုအခါ တိုင်းနှင့် မြောင်-ယောင်ကို သီးခြားမိသားစုများအဖြစ် သတ်မှတ်သည်)
|-
| ၁၉၄၂ || '''ဘန်နီဒစ် (Benedict)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ် 
 └ တရုတ် 
 └ တိဗက်-ကရင် (တိဗက်-ဗမာ နှင့် ကရင်)
|-
| ၁၉၅၅ || '''ရှာဖာ (Shafer)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ်ကို အဓိက (၆) စု ခွဲခြားသည် - 
 စီနီတစ်၊ ဒိုင်ရစ်၊ ဘိုဒစ်၊ ဘားမစ်၊ ဘာရစ်၊ ကရန်နစ်။
|-
| ၁၉၇၈ || '''မာတီဆော့ဖ် (Matisoff)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ် 
 ├ တရုတ် (Sinitic) 
 └ တိဗက်တို-ဘားမန်း (Tibeto-Burman)
|-
| ၁၉၉၆ || '''စတာရိုစတင်း (Starostin)''' || '''အဆို (၁):''' စီနို-ကီရန်တီ နှင့် တိဗက်တို-ဘားမန်း 
 '''အဆို (၂):''' တရုတ်၊ ကီရန်တီ နှင့် တိဗက်တို-ဘားမန်း ဟူ၍ (၃) စု ခွဲခြားသည်။
|-
| ၂၀၁၅ - လက်ရှိ || '''ဘလန့်ချ် နှင့် ပို့စ် (Blench &amp; Post)''' || &quot;တိဗက်-ဗမာ&quot; ဟူသော ဝေါဟာရထက် '''ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း''' ကို သုံးနှုန်းပြီး မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်နွှယ်မှုအသစ်များကို အဆိုပြုသည်။
|}

==အမျိုးအစားဗေဒ==

တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများသည် အမျိုးအစားဗေဒအရ ကွဲပြားမှုများ ရှိသော်လည်း ၎င်းတို့အကြား တူညီသော အခြေခံ တည်ဆောက်ပုံ အချို့ကို တွေ့ရှိရသည်။
===စကားလုံးအစီအစဉ်===
တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား အတော်များများတွင် ဝါကျတည်ဆောက်ပုံသည် ပုံမှန်အားဖြင့် &quot;ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ&quot; (Subject-Object-Verb - SOV) အစီအစဉ် ဖြစ်သည်။ သို့သော် [[တရုတ်ဘာသာစကား]]၊ [[ကရင်ဘာသာစကား]] နှင့် [[ပိုင်ဘာသာစကား]] တို့တွင်မူ &quot;ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ&quot; (Subject-Verb-Object - SVO) အစီအစဉ်ကို အသုံးပြုကြသည်။ ပညာရှင်အများစုက မူလအစ၌ SOV ပုံစံဖြစ်သော်လည်း တရုတ်၊ ကရင်နှင့် ပိုင်ဘာသာစကားများသည် အိမ်နီးချင်း အခြားဘာသာစကားမိသားစုများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် SVO ပုံစံသို့ ပြောင်းလဲသွားခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။&lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot; /&gt;
ထူးခြားချက်အနေဖြင့် SVO ပုံစံသုံးသော တရုတ်နှင့် ပိုင်ဘာသာစကားများတွင် [[နာမ်]]ကို အထူးပြုသည့် စာပိုဒ် (Modifier) များသည် နာမ်၏ ရှေ့တွင်သာ အမြဲတည်ရှိသည်။ ဤဝိသေသသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အခြားသော SVO ဘာသာစကားများနှင့် လုံးဝကွဲပြားနေသော တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန် ဖြစ်သည်။
===ပုံပြောင်းခြင်းဗေဒ===
တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများကို အစဉ်အလာအရ &quot;ပုဒ်ထီးဘာသာစကား&quot; (Isolating languages) များအဖြစ် သတ်မှတ်လေ့ရှိသော်လည်း၊ ခေတ်သစ်လေ့လာချက်များအရ ၎င်းတို့တွင် ရှုပ်ထွေးသော ပုံပြောင်းခြင်းစနစ်များ (Morphological systems) ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။
• '''အနက်ပြောင်းအဆက်ပုဒ်များ (Affixation):''' ရှေးဦးတရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားတွင် စကားလုံးတစ်လုံး၏ အဓိပ္ပာယ် သို့မဟုတ် သဒ္ဒါဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်ကို ပြောင်းလဲရန် ရှေ့ဆက် (Prefix) နှင့် နောက်ဆက် (Suffix) များကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ကြိယာတစ်ခုကို အပြုခံနာမ် (Noun) အဖြစ် ပြောင်းလဲခြင်း သို့မဟုတ် စေခိုင်းခြင်းအနက် (Causative) ပြောင်းလဲခြင်းများ ဖြစ်သည်။
• '''အသံနေအသံထား (Tones):''' ဘာသာစကားအတော်များများတွင် အသံနေအသံထား (Tones) စနစ်ရှိကြသည်။ ၎င်းအသံများသည် စကားလုံးတစ်လုံးနှင့်တစ်လုံး အဓိပ္ပာယ် ကွဲပြားစေရန် ခွဲခြားပေးသည်။ သို့သော် အချို့သော ဟိမဝန္တာဒေသသုံး တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများတွင် အသံနေအသံထားစနစ် လုံးဝမရှိသည်ကိုလည်း တွေ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;Matisoff2003&quot; /&gt;

== စကားလုံးအသုံးအနှုန်း ==

တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများသည် ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ကြောင်းကို ၎င်းတို့၏ အခြေခံဝေါဟာရများရှိ ရင်းမြစ်တူစကားလုံးများ အား နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ခြင်းဖြင့် သိရှိနိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် ကိန်းဂဏန်းများ၊ ခန္ဓာကိုယ် အစိတ်အပိုင်းများနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းများတွင် အသံရင်းမြစ် ဆင်တူယိုးမှားဖြစ်မှုကို စနစ်တကျ တွေ့ရှိရသည်။&lt;ref name=&quot;Matisoff2003&quot; /&gt;

=== အခြေခံဝေါဟာရများ နှိုင်းယှဉ်ချက် ===
အောက်ပါဇယားသည် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားစုအတွင်းရှိ အဓိကဘာသာစကားကြီးများအကြား အခြေခံစကားလုံးများ တူညီပုံကို ပြသထားခြင်း ဖြစ်သည်။

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|- style=&quot;background:#f2f2f2;&quot;
! မြန်မာအဓိပ္ပာယ် !! ရှေးဦးတရုတ်-တိဗက် (Reconstruction) !! တရုတ် (Old Chinese) !! တိဗက် (Written Tibetan) !! ဗမာ (Written Burmese)
|-
| ငါး (၅) || *ngat || 五 (nguo) || lnga || ငါး (nga)
|-
| သုံး (၃) || *sum || 三 (sum) || gsum || သုံး (sum)
|-
| ငါ (I/Me) || *ngay || 我 (ngâi) || nga || ငါ (nga)
|-
| နား (Ear) || *rna || 耳 (njie) || rna-ba || နား (na)
|-
| နေ (Sun) || *niy || 日 (njiet) || nyi-ma || နေ (ni)
|-
| သေခြင်း (Die) || *s-it || 死 (sje) || shi-ba || သေ (se)
|}

=== အသံပြောင်းလဲမှု ဝိသေသများ ===
ဘာသာစကားများ ခွဲဖြာထွက်လာသည့်အခါ မူလအသံများသည် စနစ်တကျ ပြောင်းလဲသွားကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် မူလအသံရင်း &quot;င&quot; (*ng-) သည် တရုတ်၊ တိဗက်နှင့် ဗမာဘာသာစကား အားလုံးနီးပါးတွင် ယနေ့တိုင် ပြောင်းလဲမှုမရှိဘဲ တည်ရှိနေသည်ကို တွေ့ရသည်။ သို့သော် အချို့သော ဗျည်းတွဲများနှင့် သရအသံများသည် ဒေသအလိုက် ကွဲပြားသော အသံထွက်များအဖြစ်သို့ အသွင်ပြောင်းသွားကြသည်။ ဤကဲ့သို့သော အသံပြောင်းလဲမှု စနစ်များကို လေ့လာခြင်းဖြင့် ပညာရှင်များသည် ပျောက်ဆုံးနေသော မူလဘာသာစကား၏ ပုံသဏ္ဌာန်ကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်နိုင်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot; /&gt;

== ကိုးကားချက်များ ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>3n31u8s8458zquufv812wbwx11wmg3y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055217</id>
      <parentid>1055216</parentid>
      <timestamp>2026-09-26T01:39:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <origin>1055217</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54562" sha1="4uz3ljm2mbuzai9po15x9il82zraqcu" xml:space="preserve">{{Infobox language family
|name=တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု
|altname=ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း (Trans-Himalayan)
|region=[[အရှေ့အာရှ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]] နှင့် [[တောင်အာရှ]]
|familycolor=Sino-Tibetan
|family = ကမ္ဘာ့အဓိကဘာသာစကားမိသားစုကြီးများထဲမှ တစ်ခု
|child1=ခိုင်မာစွာ သတ်မှတ်ထားသော အနိမ့်ပိုင်းအုပ်စုပေါင်း ၄၀ ကျော်
|child2=အငြင်းပွားဖွယ်ရှိသော အဆင့်မြင့်အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံများ
|child3='''အစဉ်အလာအရ ခွဲခြားမှု:'''
|child4=[[တရုတ်ဘာသာစကား|တရုတ်နွယ်အုပ်စု (Sinitic)]] နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်အုပ်စု]]
|iso2=sit
|iso5=sit
|glotto=sino1245
|glottofoot=no
|glottorefname=Sino-Tibetan
|map=Sino-Tibetan Languages Map.png
|mapcaption=တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ ပျံ့နှံ့တည်ရှိပုံ မြေပုံ
}}
'''တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ''' ({{lang-en|Sino-Tibetan languages}}) သို့မဟုတ် '''ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း''' (Trans-Himalayan) ဘာသာစကားအုပ်စုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးနှင့် အရေးအပါဆုံးသော [[ဘာသာစကား မိသားစု|ဘာသာစကားမိသားစု]]များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤဘာသာစကားမိသားစုကို [[တရုတ်ပြည်]]၊ [[တိဗက်]]ဒေသနှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တစ်လွှားတွင် လူဦးရေအမြောက်အမြား ပြောဆိုအသုံးပြုကြပြီး ခေတ်သစ် [[တရုတ်ဘာသာစကား]]၊ [[တိဗက်ဘာသာစကားများ]] နှင့် [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာဘာသာစကား]]တို့၏ အရင်းခံမြစ်ဖျားလည်း ဖြစ်သည်။ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များ၏ လေ့လာချက်အရ ဤဘာသာစကားအားလုံးသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ မှ ၆,၀၀၀ ခန့်က မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် ထွန်းကားခဲ့သည့် '''ရှေ့ပြေး တရုတ်-တိဗက်ဘာသာ''' (Proto-Sino-Tibetan) ဟုခေါ်သော ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;Handel2008&quot;&gt;Handel, Z. (2008). &quot;What is Sino-Tibetan?&quot;. Language and Linguistics Compass. 2 (3): 422–441.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Matisoff2003&quot;&gt;Matisoff, J. A. (2003). ''Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction''. University of California Press.&lt;/ref&gt;

သမိုင်းဦးကာလ လူမျိုးစုရွှေ့ပြောင်းသွားလာမှု ဖြစ်စဉ်များကြောင့် အဆိုပါ မိခင်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူ အုပ်စုကြီးသည် အရပ်မျက်နှာအသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ရာမှ ဒေသအလိုက် ဘာသာစကားများ ခွဲဖြာကွဲထွက်လာခဲ့သည်။ ထိုသို့ ကွဲပြားသွားသော်လည်း ၎င်းတို့အကြားတွင် ဝေါဟာရရင်းမြစ် တူညီမှုများ၊ စနစ်တကျ ပြောင်းလဲသွားသော အသံရင်းမြစ်များနှင့် သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ နီးစပ်မှုများကို ယနေ့တိုင် တွေ့ရှိနေရဆဲ ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် အခြေခံကိန်းဂဏန်းများနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ စကားလုံးများတွင် တူညီသော အသံထွက်ပုံစံများကို နှိုင်းယှဉ်ဘာသာဗေဒနည်းအရ ဖော်ထုတ်နိုင်ခြင်းသည် ဤဘာသာစကားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုကို သက်သေထူနေသည်။ &lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot;&gt;Thurgood, G., &amp; LaPolla, R. J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.&lt;/ref&gt;

== ဘာသာစကားအုပ်စု ခွဲခြားခြင်း ==
တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု (Sino-Tibetan Family) သည် ဘာသာစကား ၄၀၀ ကျော် ပါဝင်ပြီး [[အရှေ့အာရှ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]] နှင့် [[တောင်အာရှ]] ဒေသများတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုအသုံးပြုကြသဖြင့် [[အင်ဒို-ယူရိုပီယန် ဘာသာစကားများ]] ပြီးလျှင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပြောဆိုသူဦးရေ ဒုတိယအများဆုံး ဘာသာစကားမိသားစုကြီး ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့အနက် မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် အများဆုံး ပြောဆိုကြသည့် ဘာသာစကားများမှာ [[တရုတ်ဘာသာစကား]] အမျိုးမျိုး (သုံးစွဲသူ ၁.၂ ဘီလီယံ)၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာဘာသာစကား]] (သုံးစွဲသူ ၃၅ သန်းကျော်) နှင့် [[တိဗက်ဘာသာစကားများ|တိဗက်ဘာသာစကား]] (သုံးစွဲသူ ၈ သန်း) တို့ ဖြစ်ကြပြီး၊ ကျန်ရှိသော ဘာသာစကား အတော်များများကိုမူ ဝေးလံသော တောင်ပေါ်ဒေသများရှိ လူမျိုးစုငယ်လေးများကသာ ပြောဆိုလျက်ရှိသောကြောင့် မှတ်တမ်းမှတ်ရာများ နည်းပါးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ဘာသာစကားများကို အုပ်စုခွဲရာတွင် အနိမ့်ပိုင်းအဆင့် အုပ်စုများကို စနစ်တကျ သတ်မှတ်နိုင်ပြီ ဖြစ်သော်လည်း အမြင့်ပိုင်း အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံမှာမူ ရှင်းလင်းမှု မရှိသေးဘဲ ပညာရှင်များအကြား ငြင်းခုံဆဲဖြစ်သည်။ ရှေးယခင်က ဤမိသားစုကြီးကို [[တရုတ်နွယ်ဘာသာစကားများ|တရုတ်နွယ်အုပ်စု]] (Sinitic Branch) နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်အုပ်စု]] (Tibeto-Burman Branch) ဟူ၍ ကဏ္ဍကြီးနှစ်ခုဖြင့် ခွဲခြားဖော်ပြလေ့ ရှိသော်လည်း၊ မကြာသေးမီက ထွက်ရှိလာသော ၂၀၂၀-၂၀၂၄ ဘာသာဗေဒ သုတေသနသစ်များအရ ဤသို့ အပိုင်းနှစ်ပိုင်းတည်းဖြင့် ခွဲခြားခြင်းအပေါ် လက်မခံသော ပညာရှင်ဦးရေမှာ ပိုမိုများပြားလာနေသည်။&lt;ref name=&quot;Zhang2020&quot;&gt;Zhang, H., et al. (2020). &quot;Phylogenetic evidence for the origin and expansion of Sino-Tibetan languages&quot;. Nature.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Post2021&quot;&gt;Post, M. W. (2021). &quot;The Trans-Himalayan languages of Northeast India&quot;. Journal of South Asian Languages and Linguistics.&lt;/ref&gt;

သို့သော်လည်း ဤမိသားစုဝင် ဘာသာစကားများသည် မူလရင်းမြစ် တစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြပြီး ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာအတွင်း ဒေသအသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ရာမှ မတူကွဲပြားသော ဝိသေသများအဖြစ် ပြောင်းလဲလာခဲ့ကြသည်။ တရုတ်နွယ်အုပ်စု တွင် ကမ္ဘာ့အသုံးအများဆုံး ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သည့် မန်ဒရင် (စံတရုတ်ဘာသာ) အပါအဝင် ဝူ၊ မင်၊ ကွမ်တုံ (Yue) နှင့် ဟက်ကာ စသည့် ဘာသာစကားကြီးများ ပါဝင်ပြီး တရုတ်ပြည်မကြီး၊ ဟောင်ကောင်၊ ထိုင်ဝမ်နှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တရုတ်နွယ်ဖွားများအကြား အဓိက အခြေတည်သည်။ ရှေးဦးကာလ တရုတ်ဘာသာစကားမှသည် ဒေသအလိုက် လေယူလေသိမ်းနှင့် ဝေါဟာရများ ကွဲပြားသွားခဲ့သော်လည်း ရေးထုံးနှင့် သမိုင်းကြောင်းအရ ခိုင်မာသော အချိတ်အဆက်များ ရှိကြသည်။

အခြားအုပ်စုကြီးဖြစ်သော တိဗက်-ဗမာနွယ်အုပ်စု သည် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ အလွန်ကျယ်ပြန့်ပြီး လူမျိုးစုပေါင်းစုံ စုစည်းနေသည့် အုပ်စုဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိကဘာသာစကားဖြစ်သော ဗမာဘာသာစကား နှင့်အတူ လိုလို-ဗမာနွယ်ဝင်များ (လီဆူ၊ အာခါ၊ လားဟူ)၊ ကရင်နွယ်ဝင်များ (စကော၊ ပိုး၊ ကယား၊ ပအိုဝ်း) နှင့် နာဂ-ကူကီး-ချင်း နွယ်ဝင်များ ပါဝင်သည်။ ထို့ပြင် ဂျိန်းဖော (ကချင်) နှင့် သက်၊ ကတူး တို့ပါဝင်သော ဆဲလ် အုပ်စု၊ တိဗက်နှင့် ဘူတန် (Dzongkha) တို့ပါဝင်သော တိဗက်နွယ်အုပ်စု တို့သည်လည်း ဤမိသားစု၏ အဓိက အကိုင်းအခက်များ ဖြစ်ကြသည်။ ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတစ်လျှောက်ရှိ နီပေါနှင့် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်း [[အာရူနာချယ် ပရာဒေ့ရှ် ပြည်နယ်|အာရူနာချယ် ပရာဒေ့ရှ်]] ဒေသသုံး Tani၊ Kiranti နှင့် Newaric ဘာသာစကားများသည်လည်း တရုတ်-တိဗက်မိသားစု၏ ကြွယ်ဝလှသော ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှုများကို ဖော်ပြနေသည်။&lt;ref name=&quot;Sagart2019&quot;&gt;Sagart, L., et al. (2019). &quot;Dated language phylogenies shed light on the ancestry of Sino-Tibetan languages&quot;. PNAS.&lt;/ref&gt; ဤကဲ့သို့ များပြားလှစွာသော ဘာသာစကားများသည် မတူညီသော ပုံသဏ္ဌာန်များဖြင့် တည်ရှိနေကြသော်လည်း ၎င်းတို့၏ အခြေခံဝေါဟာရများ၊ အသံပြောင်းလဲမှု စနစ်များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုများက တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုကြီးသည် ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြောင်း ခိုင်မာစွာ သက်သေထူလျက်ရှိသည်။

== သမိုင်းကြောင်း ==

တရုတ်၊ တိဗက်၊ ဗမာနှင့် အခြား ဘာသာစကားများအကြား ဆက်စပ်မှုကို ၁၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် စတင်၍ အဆိုပြုခဲ့ပြီး ယခုအခါ ကျယ်ပြန့်စွာ လက်ခံထားပြီး ဖြစ်သည်။ ကနဦးတွင် စာပေယဉ်ကျေးမှု ရှည်ကြာခိုင်မာသော လူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ ဘာသာစကားများကိုသာ ဦးတည်လေ့လာခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် အသုံးပြုမှုနည်းပါးသည့် ဘာသာစကားများ၊ စာပေအရေးအသား မကြာသေးမီကမှ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော ဘာသာစကားများနှင့် စာပေအရေးအသား မရှိသေးသည့် ဘာသာစကားများကိုပါ ထည့်သွင်းလာခဲ့ကြသည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ [[အင်ဒို-ယူရိုပီယန် ဘာသာစကားများ|အင်ဒို-ယူရိုပီယန်]] နှင့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထြိုအေးရှားတစ်]] လေ့လာမှုများနှင့် ယှဉ်လျှင် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားမိသားစုသည် အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံ တည်ဆောက်မှုပိုင်းတွင် အားနည်းချက်များ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ယင်းသို့ ဖြစ်ရခြင်းမှာ ဘာသာစကား အမျိုးအစား လွန်စွာများပြားစုံလင်မှု၊ အများစုတွင် စကားလုံးပုံပြောင်းမှု မရှိခြင်းနှင့် ဘာသာစကားတစ်ခုနှင့်တစ်ခု ထိတွေ့ရောယှက်မှု များပြားခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် လူပြောနည်းသော ဘာသာစကား အများအပြားမှာ သွားရောက်ရန် ခက်ခဲသော တောင်ထူထပ်သည့် ဒေသများတွင် တည်ရှိသည့်အပြင် ၎င်းဒေသများသည် နယ်စပ်ပြဿနာများရှိသော နယ်မြေများ ဖြစ်နေတတ်ခြင်းကြောင့်လည်း လေ့လာရန် ခက်ခဲခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot;&gt;Thurgood, Graham; LaPolla, Randy J. (2003). *The Sino-Tibetan Languages*. Routledge.&lt;/ref&gt;

၁၈ ရာစုအတွင်း ပညာရှင်အတော်များများသည် ရှည်လျားသည့် စာပေရေးသားမှု သမိုင်းကြောင်းများ ရှိကြသည့် တိဗက်ဘာသာစကားနှင့် ဗမာဘာသာစကားများအကြား ဆက်နွယ်မှုရှိကြောင်း စတင်သတိပြုမိခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တောင်ပေါ်ဒေသများမှ အခြားသော စာပေအရေးအသား မရှိသေးသည့် ဘာသာစကား အတော်များများသည်လည်း အဆိုပါ တိဗက်နှင့် ဗမာ ဘာသာစကားများနှင့် ဆက်စပ်မှုရှိကြောင်း သိရှိလာခဲ့ကြသည်။ ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ဂျိမ်းစ် ရစ်ချက်ဆန် လိုဂန် (James Richardson Logan) က အဆိုပါ ဘာသာစကားများကို [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်အုပ်စု]] (Tibeto-Burman) ဟု စတင်သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး၊ ၁၈၅၈ ခုနှစ်တွင် [[ကရင်ဘာသာစကား]] ကိုလည်း ဤအုပ်စုအတွင်းသို့ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Logan1856&quot;&gt;Logan, J. R. (1856). &quot;The Ethnology of the Indo-Pacific Islands&quot;. *Journal of the Indian Archipelago and Eastern Asia*.&lt;/ref&gt; ၁၉ ရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် လိုဂန်နှင့် အခြားပညာရှင်များသည် အရှေ့တောင်အာရှရှိ အင်ဒို-ချိုင်းနိစ် ဘာသာစကားများကို လေ့လာမှုပြုလုပ်ခဲ့ကာ တိဗက်တို-ဘားမန်း၊ [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်]]၊ [[မွန်-ခမာ ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] နှင့် မလေးယို-ပိုလီနီးရှန်း ဟူ၍ [[ဘာသာစကား မိသားစု]] လေးခုကို ဖော်ထုတ်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ပြင် ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ဂျူးလိယက် ကလာပရိုသ် (Julius Klaproth) က ဗမာ၊ တိဗက်နှင့် တရုတ် ဘာသာစကားများသည် အခြေခံ အသုံးအနှုန်းစကားလုံးများတွင် တူညီမှုများ ရှိကြသော်လည်း [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]]၊ [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား|ဗီယက်နမ်]] ဘာသာစကားများနှင့်မူ လုံးဝကွဲပြားခြားနားကြောင်း မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Klaproth1823&quot;&gt;Klaproth, J. (1823). *Asia Polyglotta*. Paris.&lt;/ref&gt;

၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် မနုဿဗေဒပညာရှင် အဲလ်ဖရက် ကရိုးဘာ (Alfred Kroeber) က တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဝေါဟာရဗေဒ စီမံကိန်းတစ်ခုကို ကယ်လီဖိုးနီးယားတက္ကသိုလ် (ဘာကလေ) ၌ စတင်ခဲ့ပြီး ၁၉၃၈ နှောင်းပိုင်းအထိ အဆိုပါစီမံကိန်းကို ရောဘတ် ရှာဖာ (Robert Shafer) က ဦးစီးခဲ့ကာ နောက်ပိုင်းတွင် ပေါလ် ကေ ဘန်နီဒစ် (Paul K. Benedict) က ဆက်လက်တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် ဘာသာဗေဒပညာရှင် မဟုတ်သော ဝန်ထမ်း ၃၀ ခန့်က တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများနှင့် ပတ်သက်သော မှတ်တမ်းမှတ်ရာ ရနိုင်သမျှအားလုံးကို စုဆောင်းခဲ့ရာမှ &quot;တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာဗေဒ&quot; ဟု အမည်ပေးထားသည့် အတွဲ ၁၅ တွဲပါ မှတ်တမ်းကြီး ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ အဆိုပါ မှတ်တမ်းကြီးကို ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း မပြုခဲ့သော်လည်း ယင်းမှ အချက်အလက်များကို ရှာဖာနှင့် ဘန်နီဒစ်တို့ ရေးသားသည့် စာတမ်းများတွင် ထည့်သွင်းအသုံးပြုခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Benedict1972&quot;&gt;Benedict, Paul K. (1972). *Sino-Tibetan: A Conspectus*. Cambridge University Press.&lt;/ref&gt; ဘန်နီဒစ်သည် သူ၏ သုတေသန လက်ရေးစာမူများကို ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် အပြီးသတ်ရေးသားခဲ့သော်လည်း ၁၉၇၂ ခုနှစ်ရောက်မှသာ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေနိုင်ခဲ့သည်။ သူသည် ဘာသာစကားမိသားစု ဖြန့်ဝေပုံဇယားကြီး တစ်ခုလုံးကို တည်ဆောက်မည့်အစား အဓိက ဘာသာစကားကြီး ငါးခုကို နှိုင်းယှဉ်လေ့လာခြင်းဖြင့် ရှေးဦး-တိဗက်တို-ဘားမန်း ဘာသာစကား လေ့လာချက်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။

အရေးစနစ်ပါဝင်သော ဘာသာစကားများကို လေ့လာရာတွင် ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကားသည် ဘီစီ ၁၂၀၀ ခန့်မှ စတင်တည်ရှိခဲ့ပြီး ဘီစီ ပထမရာစုနှစ်မှစ၍ အရေးမှတ်တမ်း များစွာရှိသည့် ရှေးအကျဆုံး အထောက်အထား ဖြစ်သည်။ သို့သော် တရုတ်စာသည် အက္ခရာစနစ် မဟုတ်သောကြောင့် ပညာရှင်များသည် အလယ်ခေတ် တရုတ်အဘိဓာန်များမှ ဖိုနက်တစ် ဖော်ပြချက်များနှင့် ရှေးခေတ် ကဗျာများ၏ ကာရံစနစ်များကို လေ့လာ၍ ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား အသံထွက်စနစ်ကို ပြန်လည်ထုတ်ဖော်ခဲ့ရသည်။ ယင်းအနက် ဘားနက် ကားဂရန် (Bernhard Karlgren) ၏ Grammata Serica Recensa စာအုပ်သည် ပထမဆုံး ပြီးပြည့်စုံသည့် ပြန်လည်တည်ဆောက်မှု ဖြစ်ခဲ့ပြီး ဘန်နီဒစ်နှင့် ရှာဖာတို့ ကောင်းစွာ အသုံးပြုခဲ့ကြသော်လည်း အသံစနစ် အစီအစဉ်မကျမှုအချို့ ရှိခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ပညာရှင်များသည် ကားဂရန်၏ ဆောင်ရွက်ချက်များကို အခြားအရင်းအမြစ်များဖြင့် ပေါင်းစပ်၍ ပိုမိုကောင်းမွန်အောင် ပြုပြင်ခဲ့ကြရာ၊ ဥပမာအားဖြင့် ကားဂရန် သတ်မှတ်ခဲ့သည့် သရသံ ၁၅ ခုကို နီကိုလတ် ဘော့မန် (Nicholas Bodman) က တိဗက်ဘာသာစကားနှင့် နှိုင်းယှဉ်၍ သရသံ ၆ ခုအထိ လျှော့ချဖော်ပြနိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Baxter1992&quot;&gt;Baxter, William H. (1992). *A Handbook of Old Chinese Phonology*. Mouton de Gruyter.&lt;/ref&gt; ထို့ပြင် နိုင်ငံခြားအမည်များကို တရုတ်ဘာသာဖြင့် ရေးသားခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများကလည်း ရှေးခေတ်အသံများကို မှန်းဆရန် အထောက်အကူပြုခဲ့ပြီး၊ ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကားသည် နိမ့်မြင့်သံ မခွဲခြားသော ဘာသာစကားဖြစ်ကာ အလယ်ခေတ် အသံနိမ့်မြင့်စနစ်များသည် နောက်ဆုံးဗျည်းသံများမှတစ်ဆင့် ဖွံ့ဖြိုးလာခြင်းဖြစ်သည်ဟု ပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။

တိဗက်ဘာသာစကားတွင် ၇ ရာစုနှစ်အလယ် တိဗက်အင်ပါယာ ခေတ်မှစ၍ အရေးအသား မှတ်တမ်းများစွာ ရှိခဲ့ပြီး၊ အစောဆုံး မြန်မာစာ အရေးအသားမှာ ၁၂ ရာစုနှစ် [[မြစေတီကျောက်စာ]] ဖြစ်သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် စာပေအထောက်အထားများ ပိုမိုများပြားလာခဲ့သည်။ ယင်းဘာသာစကား နှစ်ခုလုံးသည် [[အိန္ဒိယ]] ရှေးဟောင်း [[ဗြာဟ္မီအရေးအသား]] ကို အခြေခံသည့် အက္ခရာစနစ်ဖြင့် ရေးသားကြသည်။ ၁၁ ရာစုမှ ၁၃ ရာစုအထိ ထွန်းကားခဲ့သော [[တောင်ဂွတ်အင်ပါယာ]]မှ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားတွင်လည်း တရုတ်စာအရေးအသားကို အခြေခံ၍ ဖန်တီးထားသည့် ပုံစာအရေးစနစ်ဖြင့် ရေးသားထားသော မှတ်တမ်းများစွာ ရှိသော်လည်း ဘာသာပြန်ဆိုရန် ခက်ခဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ပညာရှင် Gong Hwang-cherng သည် ရှေးဟောင်း တရုတ်၊ တိဗက်၊ ဗမာနှင့် တောင်ဂွတ် ဘာသာစကားများကို နှိုင်းယှဉ်လေ့လာ၍ ၎င်းတို့အကြားရှိ အသံဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုများကို ဖော်ထုတ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Gong2002&quot;&gt;Gong, Hwang-cherng (2002). *Collected Papers on Sino-Tibetan Linguistics*. Academia Sinica.&lt;/ref&gt;

== ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှု ==

တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့၏ မူလဇာစ်မြစ်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၉၀၀ ခန့်က [[မြစ်ဝါမြစ်]] ဝှမ်းဒေသတွင် စတင်ခဲ့သည်ဟု ခေတ်သစ် သုတေသနများက ဆိုသည်။&lt;ref name=&quot;Zhang2020&quot;&gt;Zhang, H., et al. (2020). &quot;Phylogenetic evidence for the origin and expansion of Sino-Tibetan languages&quot;. Nature.&lt;/ref&gt; ဤရှေးဦးလူမျိုးစုများသည် မြစ်ဝါမြစ် အလယ်ပိုင်းနှင့် အထက်ပိုင်းရှိ သဲဆန်သော မြေဆီလွှာများတွင် အခြေချလျက် [[နှံစားပင်|နှံစားပြောင်း]] ကို အဓိက စိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည်။ ရှေးဦး တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့၏ နေထိုင်မှုပုံစံသည် ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာအရ [[:en:Yangshao_culture|ယန်ရှောင်ယဉ်ကျေးမှု]] (Yangshao Culture) နှင့် ဆက်စပ်နေပြီး ၎င်းတို့သည် စိုက်ပျိုးရေးအပြင် တိရစ္ဆာန်မွေးမြူခြင်းနှင့် အိုးလုပ်ငန်းများကိုပါ တတ်မြောက်ခဲ့ကြသည်။ စိုက်ပျိုးရေးမှ ရရှိသော ပိုလျှံသော အစာအာဟာရကြောင့် လူဦးရေ တိုးပွားလာခဲ့ပြီး ဘာသာစကားနှင့် လူမျိုးစုများ အရပ်မျက်နှာ အသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားရန် အစပျိုးပေးခဲ့သည်။ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသော ဤလူမျိုးစုများသည် အဖမျိုးရိုးဗီဇအရ Haplogroup O-M122 ကို ပိုင်ဆိုင်ကြရာ ဤမျိုးရိုးဗီဇ အထောက်အထားသည် ယနေ့ခေတ် တရုတ်၊ တိဗက်နှင့် ဗမာနွယ်ဖွားများအကြား နီးကပ်သော ဆက်စပ်မှုရှိကြောင်းကို ပြသနေသည့်အပြင် ၎င်းတို့အားလုံးသည် မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းမှပင် အတူတကွ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြကြောင်း သက်သေထူလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;Wang2021&quot;&gt;Wang, C. C., et al. (2021). &quot;Genomic insights into the formation of human populations in East Asia&quot;. *Nature*, 591(7849), 413-419.&lt;/ref&gt;

[[File:Yangshao Painted Pottery.jpg|thumb|ယန်ရှောင် ဆေးခြယ်အိုးများ]]

မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့သော ရှေးဦး တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၀၀၀ ခန့်တွင် လူဦးရေတိုးပွားလာမှုနှင့်အတူ အရပ်မျက်နှာအသီးသီးသို့ စတင်ပျံ့နှံ့ခဲ့ကြသည်။ ဤဖြစ်စဉ်ကို ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက လမ်းကြောင်းကြီး နှစ်ခုဖြင့် ရှင်းလင်းလေ့ရှိကြသည်။&lt;ref name=&quot;Sagart2019&quot;&gt;Sagart, L., et al. (2019). &quot;Dated language phylogenies shed light on the ancestry of Sino-Tibetan languages&quot;. PNAS.&lt;/ref&gt; အရှေ့ဘက်လမ်းကြောင်း (တရုတ်နွယ်လမ်းကြောင်း) သည် မြစ်ဝါမြစ် အောက်ပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်း မြေပြန့်ဒေသများသို့ ပျံ့နှံ့သွားကြပြီး နောင်တွင် [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး|ဟန်တရုတ်]] လူမျိုးများအဖြစ် ပြောင်းလဲလာခဲ့ကြသည်။ အနောက်တောင်ဘက်လမ်းကြောင်း (တိဗက်-ဗမာ လမ်းကြောင်း) သည် မြစ်ဝါမြစ် အထက်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် [[တိဗက်|တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]] နှင့် [[စီချွမ်]] တောင်ကြားများသို့ ဦးတည်သွားခဲ့ကာ နောင်တွင် [[ဟိမဝန္တာ]] တောင်တန်းတစ်လျှောက်နှင့် [[မြန်မာ]] ဒေသများသို့ ဆက်လက်ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Zhang2020&quot; /&gt; ဤသို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှုကြောင့် မူလဘုံဘာသာစကားမှသည် ဒေသအလိုက် ဝိသေသများ ကွဲပြားသည့် ဘာသာစကားမျိုးကွဲပေါင်းများစွာ အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲတိုးတက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃,၀၀၀ ခန့်မှစ၍ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်စု]] များသည် မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းမှ တောင်ဘက်သို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြပြီး [[ဧရာဝတီမြစ်]]၊ [[သံလွင်မြစ်]] နှင့် [[မဲခေါင်မြစ်]] ဝှမ်းများအတိုင်း ဆင်းသက်လာခဲ့ကြကာ ယနေ့ခေတ် မြန်မာ၊ နီပေါနှင့် အိန္ဒိယ အရှေ့မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် အခြေချခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Zhang2020&quot; /&gt; မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်များ ဝင်ရောက်မှုကို အဆင့်ဆင့်သော လူမျိုးစုရွှေ့ပြောင်းမှု လှိုင်းလုံးများအဖြစ် တွေ့ရှိရသည်။ အစောပိုင်းတွင် [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]၊ [[သက်လူမျိုး|သက်]] နှင့် [[ကတူးလူမျိုး|ကတူး]] နွယ်ဝင်များ ဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]] နှင့် [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]] နွယ်ဖွားများ အလယ်ပိုင်းမြေပြန့်ဒေသများသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ရာ ဤရွှေ့ပြောင်းမှု ဖြစ်စဉ်များသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်းဦးကာလ လူမျိုးစုပျံ့နှံ့မှုနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ထူထောင်မှုတို့အတွက် အခြေခံအုတ်မြစ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot;&gt;Thurgood, Graham; LaPolla, Randy J. (2003). *The Sino-Tibetan Languages*. Routledge.&lt;/ref&gt; ထို့ပြင် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ဖျားဒေသသို့ နောက်ဆုံးမှ ရောက်ရှိလာသော တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင် အုပ်စုများတွင် [[ဂျိန်ဖော့လူမျိုး|ဂျိန်းဖော]]၊ [[ရဝမ်လူမျိုး|ရဝမ်]] နှင့် [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]] တို့ ပါဝင်ပြီး ၎င်းတို့သည် ဟိမဝန္တာတောင်တန်း၏ အရှေ့ဘက်ခြမ်းနှင့် ယူနန်ကုန်းပြင်မြင့်တို့မှတစ်ဆင့် ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ရဝမ်တို့သည် ဟိမဝန္တာတောင်ခြေတွင် အခြေပြုကာ ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြပြီး ရှေးဟောင်း တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကား ဝိသေသများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသည်။&lt;ref name=&quot;Post2021&quot;&gt;Post, M. W. (2021). &quot;The Trans-Himalayan languages of Northeast India&quot;. Journal of South Asian Languages and Linguistics.&lt;/ref&gt;

မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းမှ အရှေ့ဘက်နှင့် တောင်ဘက်မြေပြန့်ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားသော တရုတ်နွယ်ဖွားအုပ်စု၏ လမ်းကြောင်းသည် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၏ သမိုင်းဦးကာလ ယဉ်ကျေးမှု ထူထောင်ခြင်းနှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်နေသည်။&lt;ref name=&quot;Zhang2020&quot; /&gt; တရုတ်နွယ်လူမျိုးများသည် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ဆည်မြောင်းစနစ်ကို အဆင့်မြှင့်တင်နိုင်ခဲ့သောကြောင့် ကြီးမားသော လူ့အဖွဲ့အစည်းများကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ကြပြီး [[ရှံမင်းဆက်|ရှန်းမင်းဆက်]] ကာလတွင် စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော တရုတ်စာရေးထုံးစနစ်သည် ဤဘာသာစကားအုပ်စုကို တစုတစည်းတည်း ဖြစ်စေသည့် အဓိကအချက် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ယန်ဇီမြစ်ဝှမ်းဒေသများသို့ ဆက်လက်နယ်မြေချဲ့ထွင်ခြင်းဖြင့် ယနေ့ခေတ် ဟန်တရုတ်လူမျိုးစုနှင့် တရုတ်ဘာသာစကားမျိုးကွဲများ (မန်ဒရင်၊ ကွမ်တုံ၊ မင်) ဖြစ်ပေါ်လာစေရန် လမ်းစဖွင့်ပေးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot; /&gt;

ယနေ့ခေတ်တွင် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများသည် ကမ္ဘာ့ဒုတိယအကြီးဆုံး ဘာသာစကားမိသားစုအဖြစ် ရပ်တည်လျက်ရှိပြီး စက်မှုတော်လှန်ရေးနှင့် ဒစ်ဂျစ်တယ်ခေတ်သို့ ကူးပြောင်းလာသည့်တိုင် မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်များကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ဆဲ ဖြစ်သည်။ [[မန်ဒရင်း(ဘာသာစကား)|မန်ဒရင်]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]] နှင့် [[တိဘက်လူမျိုးများ|တိဗက်]] တို့သည် နိုင်ငံတော်အဆင့် ရုံးသုံးဘာသာစကားများအဖြစ် အဆင့်အတန်း မြင့်မားလျက်ရှိသော်လည်း ဝေးလံသောဒေသရှိ လူမျိုးစုငယ်လေးများ၏ ဘာသာစကားများမှာမူ ခေတ်သစ်လူမှုဘဝ၏ ဖိအားများကြောင့် မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်မည့် အန္တရာယ်နှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။&lt;ref name=&quot;Post2021&quot; /&gt; သို့ဖြစ်ရာ ခေတ်သစ်ဘာသာဗေဒပညာရှင်များသည် ၎င်းဘာသာစကားများကို မှတ်တမ်းတင်ထိန်းသိမ်းရန် ဒစ်ဂျစ်တယ်နည်းပညာများကို အသုံးပြု၍ ကြိုးပမ်းလျက်ရှိကြသည်။

==အတန်းအစားခွဲခြားခြင်း==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
|- style=&quot;background:#f2f2f2;&quot;
! ခုနှစ် !! ပညာရှင် !! အဓိက ကိုင်းခွဲများနှင့် အဆင့်ဆင့် ဖွဲ့စည်းပုံ
|-
| ၁၉၃၇ || '''လီ (Li Fang-Kuei)''' || တရုတ်-တိဗက်အောက်တွင် တရုတ်၊ တိုင်း၊ မြောင်-ယောင် နှင့် တိဗက်-ဗမာ ဟူ၍ (၄) စု ခွဲခြားခဲ့သည်။ (ယခုအခါ တိုင်းနှင့် မြောင်-ယောင်ကို သီးခြားမိသားစုများအဖြစ် သတ်မှတ်သည်)
|-
| ၁၉၄၂ || '''ဘန်နီဒစ် (Benedict)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ် 
 └ တရုတ် 
 └ တိဗက်-ကရင် (တိဗက်-ဗမာ နှင့် ကရင်)
|-
| ၁၉၅၅ || '''ရှာဖာ (Shafer)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ်ကို အဓိက (၆) စု ခွဲခြားသည် - 
 စီနီတစ်၊ ဒိုင်ရစ်၊ ဘိုဒစ်၊ ဘားမစ်၊ ဘာရစ်၊ ကရန်နစ်။
|-
| ၁၉၇၈ || '''မာတီဆော့ဖ် (Matisoff)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ် 
 ├ တရုတ် (Sinitic) 
 └ တိဗက်တို-ဘားမန်း (Tibeto-Burman)
|-
| ၁၉၉၆ || '''စတာရိုစတင်း (Starostin)''' || '''အဆို (၁):''' စီနို-ကီရန်တီ နှင့် တိဗက်တို-ဘားမန်း 
 '''အဆို (၂):''' တရုတ်၊ ကီရန်တီ နှင့် တိဗက်တို-ဘားမန်း ဟူ၍ (၃) စု ခွဲခြားသည်။
|-
| ၂၀၁၅ - လက်ရှိ || '''ဘလန့်ချ် နှင့် ပို့စ် (Blench &amp; Post)''' || &quot;တိဗက်-ဗမာ&quot; ဟူသော ဝေါဟာရထက် '''ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း''' ကို သုံးနှုန်းပြီး မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်နွှယ်မှုအသစ်များကို အဆိုပြုသည်။
|}

==အမျိုးအစားဗေဒ==

တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများသည် အမျိုးအစားဗေဒအရ ကွဲပြားမှုများ ရှိသော်လည်း ၎င်းတို့အကြား တူညီသော အခြေခံ တည်ဆောက်ပုံ အချို့ကို တွေ့ရှိရသည်။
===စကားလုံးအစီအစဉ်===
တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား အတော်များများတွင် ဝါကျတည်ဆောက်ပုံသည် ပုံမှန်အားဖြင့် &quot;ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ&quot; (Subject-Object-Verb - SOV) အစီအစဉ် ဖြစ်သည်။ သို့သော် [[တရုတ်ဘာသာစကား]]၊ [[ကရင်ဘာသာစကား]] နှင့် [[ပိုင်ဘာသာစကား]] တို့တွင်မူ &quot;ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ&quot; (Subject-Verb-Object - SVO) အစီအစဉ်ကို အသုံးပြုကြသည်။ ပညာရှင်အများစုက မူလအစ၌ SOV ပုံစံဖြစ်သော်လည်း တရုတ်၊ ကရင်နှင့် ပိုင်ဘာသာစကားများသည် အိမ်နီးချင်း အခြားဘာသာစကားမိသားစုများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် SVO ပုံစံသို့ ပြောင်းလဲသွားခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။&lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot; /&gt;
ထူးခြားချက်အနေဖြင့် SVO ပုံစံသုံးသော တရုတ်နှင့် ပိုင်ဘာသာစကားများတွင် [[နာမ်]]ကို အထူးပြုသည့် စာပိုဒ် (Modifier) များသည် နာမ်၏ ရှေ့တွင်သာ အမြဲတည်ရှိသည်။ ဤဝိသေသသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အခြားသော SVO ဘာသာစကားများနှင့် လုံးဝကွဲပြားနေသော တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန် ဖြစ်သည်။
===ပုံပြောင်းခြင်းဗေဒ===
တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများကို အစဉ်အလာအရ &quot;ပုဒ်ထီးဘာသာစကား&quot; (Isolating languages) များအဖြစ် သတ်မှတ်လေ့ရှိသော်လည်း၊ ခေတ်သစ်လေ့လာချက်များအရ ၎င်းတို့တွင် ရှုပ်ထွေးသော ပုံပြောင်းခြင်းစနစ်များ (Morphological systems) ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။
• '''အနက်ပြောင်းအဆက်ပုဒ်များ (Affixation):''' ရှေးဦးတရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားတွင် စကားလုံးတစ်လုံး၏ အဓိပ္ပာယ် သို့မဟုတ် သဒ္ဒါဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်ကို ပြောင်းလဲရန် ရှေ့ဆက် (Prefix) နှင့် နောက်ဆက် (Suffix) များကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ကြိယာတစ်ခုကို အပြုခံနာမ် (Noun) အဖြစ် ပြောင်းလဲခြင်း သို့မဟုတ် စေခိုင်းခြင်းအနက် (Causative) ပြောင်းလဲခြင်းများ ဖြစ်သည်။
• '''အသံနေအသံထား (Tones):''' ဘာသာစကားအတော်များများတွင် အသံနေအသံထား (Tones) စနစ်ရှိကြသည်။ ၎င်းအသံများသည် စကားလုံးတစ်လုံးနှင့်တစ်လုံး အဓိပ္ပာယ် ကွဲပြားစေရန် ခွဲခြားပေးသည်။ သို့သော် အချို့သော ဟိမဝန္တာဒေသသုံး တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများတွင် အသံနေအသံထားစနစ် လုံးဝမရှိသည်ကိုလည်း တွေ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;Matisoff2003&quot; /&gt;

== စကားလုံးအသုံးအနှုန်း ==

တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများသည် ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ကြောင်းကို ၎င်းတို့၏ အခြေခံဝေါဟာရများရှိ ရင်းမြစ်တူစကားလုံးများ အား နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ခြင်းဖြင့် သိရှိနိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် ကိန်းဂဏန်းများ၊ ခန္ဓာကိုယ် အစိတ်အပိုင်းများနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းများတွင် အသံရင်းမြစ် ဆင်တူယိုးမှားဖြစ်မှုကို စနစ်တကျ တွေ့ရှိရသည်။&lt;ref name=&quot;Matisoff2003&quot; /&gt;

=== အခြေခံဝေါဟာရများ နှိုင်းယှဉ်ချက် ===
အောက်ပါဇယားသည် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားစုအတွင်းရှိ အဓိကဘာသာစကားကြီးများအကြား အခြေခံစကားလုံးများ တူညီပုံကို ပြသထားခြင်း ဖြစ်သည်။

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|- style=&quot;background:#f2f2f2;&quot;
! မြန်မာအဓိပ္ပာယ် !! ရှေးဦးတရုတ်-တိဗက် (Reconstruction) !! တရုတ် (Old Chinese) !! တိဗက် (Written Tibetan) !! ဗမာ (Written Burmese)
|-
| ငါး (၅) || *ngat || 五 (nguo) || lnga || ငါး (nga)
|-
| သုံး (၃) || *sum || 三 (sum) || gsum || သုံး (sum)
|-
| ငါ (I/Me) || *ngay || 我 (ngâi) || nga || ငါ (nga)
|-
| နား (Ear) || *rna || 耳 (njie) || rna-ba || နား (na)
|-
| နေ (Sun) || *niy || 日 (njiet) || nyi-ma || နေ (ni)
|-
| သေခြင်း (Die) || *s-it || 死 (sje) || shi-ba || သေ (se)
|}

=== အသံပြောင်းလဲမှု ဝိသေသများ ===
ဘာသာစကားများ ခွဲဖြာထွက်လာသည့်အခါ မူလအသံများသည် စနစ်တကျ ပြောင်းလဲသွားကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် မူလအသံရင်း &quot;င&quot; (*ng-) သည် တရုတ်၊ တိဗက်နှင့် ဗမာဘာသာစကား အားလုံးနီးပါးတွင် ယနေ့တိုင် ပြောင်းလဲမှုမရှိဘဲ တည်ရှိနေသည်ကို တွေ့ရသည်။ သို့သော် အချို့သော ဗျည်းတွဲများနှင့် သရအသံများသည် ဒေသအလိုက် ကွဲပြားသော အသံထွက်များအဖြစ်သို့ အသွင်ပြောင်းသွားကြသည်။ ဤကဲ့သို့သော အသံပြောင်းလဲမှု စနစ်များကို လေ့လာခြင်းဖြင့် ပညာရှင်များသည် ပျောက်ဆုံးနေသော မူလဘာသာစကား၏ ပုံသဏ္ဌာန်ကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်နိုင်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot; /&gt;

== ကိုးကားချက်များ ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>4uz3ljm2mbuzai9po15x9il82zraqcu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055218</id>
      <parentid>1055217</parentid>
      <timestamp>2026-09-26T01:40:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <comment>/* ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှု */</comment>
      <origin>1055218</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54473" sha1="10yr9jmw5g08w15dd8fnhem40e36hx2" xml:space="preserve">{{Infobox language family
|name=တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု
|altname=ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း (Trans-Himalayan)
|region=[[အရှေ့အာရှ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]] နှင့် [[တောင်အာရှ]]
|familycolor=Sino-Tibetan
|family = ကမ္ဘာ့အဓိကဘာသာစကားမိသားစုကြီးများထဲမှ တစ်ခု
|child1=ခိုင်မာစွာ သတ်မှတ်ထားသော အနိမ့်ပိုင်းအုပ်စုပေါင်း ၄၀ ကျော်
|child2=အငြင်းပွားဖွယ်ရှိသော အဆင့်မြင့်အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံများ
|child3='''အစဉ်အလာအရ ခွဲခြားမှု:'''
|child4=[[တရုတ်ဘာသာစကား|တရုတ်နွယ်အုပ်စု (Sinitic)]] နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်အုပ်စု]]
|iso2=sit
|iso5=sit
|glotto=sino1245
|glottofoot=no
|glottorefname=Sino-Tibetan
|map=Sino-Tibetan Languages Map.png
|mapcaption=တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ ပျံ့နှံ့တည်ရှိပုံ မြေပုံ
}}
'''တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ''' ({{lang-en|Sino-Tibetan languages}}) သို့မဟုတ် '''ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း''' (Trans-Himalayan) ဘာသာစကားအုပ်စုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးနှင့် အရေးအပါဆုံးသော [[ဘာသာစကား မိသားစု|ဘာသာစကားမိသားစု]]များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤဘာသာစကားမိသားစုကို [[တရုတ်ပြည်]]၊ [[တိဗက်]]ဒေသနှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တစ်လွှားတွင် လူဦးရေအမြောက်အမြား ပြောဆိုအသုံးပြုကြပြီး ခေတ်သစ် [[တရုတ်ဘာသာစကား]]၊ [[တိဗက်ဘာသာစကားများ]] နှင့် [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာဘာသာစကား]]တို့၏ အရင်းခံမြစ်ဖျားလည်း ဖြစ်သည်။ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များ၏ လေ့လာချက်အရ ဤဘာသာစကားအားလုံးသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ မှ ၆,၀၀၀ ခန့်က မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် ထွန်းကားခဲ့သည့် '''ရှေ့ပြေး တရုတ်-တိဗက်ဘာသာ''' (Proto-Sino-Tibetan) ဟုခေါ်သော ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;Handel2008&quot;&gt;Handel, Z. (2008). &quot;What is Sino-Tibetan?&quot;. Language and Linguistics Compass. 2 (3): 422–441.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Matisoff2003&quot;&gt;Matisoff, J. A. (2003). ''Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction''. University of California Press.&lt;/ref&gt;

သမိုင်းဦးကာလ လူမျိုးစုရွှေ့ပြောင်းသွားလာမှု ဖြစ်စဉ်များကြောင့် အဆိုပါ မိခင်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူ အုပ်စုကြီးသည် အရပ်မျက်နှာအသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ရာမှ ဒေသအလိုက် ဘာသာစကားများ ခွဲဖြာကွဲထွက်လာခဲ့သည်။ ထိုသို့ ကွဲပြားသွားသော်လည်း ၎င်းတို့အကြားတွင် ဝေါဟာရရင်းမြစ် တူညီမှုများ၊ စနစ်တကျ ပြောင်းလဲသွားသော အသံရင်းမြစ်များနှင့် သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ နီးစပ်မှုများကို ယနေ့တိုင် တွေ့ရှိနေရဆဲ ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် အခြေခံကိန်းဂဏန်းများနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ စကားလုံးများတွင် တူညီသော အသံထွက်ပုံစံများကို နှိုင်းယှဉ်ဘာသာဗေဒနည်းအရ ဖော်ထုတ်နိုင်ခြင်းသည် ဤဘာသာစကားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုကို သက်သေထူနေသည်။ &lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot;&gt;Thurgood, G., &amp; LaPolla, R. J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.&lt;/ref&gt;

== ဘာသာစကားအုပ်စု ခွဲခြားခြင်း ==
တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု (Sino-Tibetan Family) သည် ဘာသာစကား ၄၀၀ ကျော် ပါဝင်ပြီး [[အရှေ့အာရှ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]] နှင့် [[တောင်အာရှ]] ဒေသများတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုအသုံးပြုကြသဖြင့် [[အင်ဒို-ယူရိုပီယန် ဘာသာစကားများ]] ပြီးလျှင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပြောဆိုသူဦးရေ ဒုတိယအများဆုံး ဘာသာစကားမိသားစုကြီး ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့အနက် မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် အများဆုံး ပြောဆိုကြသည့် ဘာသာစကားများမှာ [[တရုတ်ဘာသာစကား]] အမျိုးမျိုး (သုံးစွဲသူ ၁.၂ ဘီလီယံ)၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာဘာသာစကား]] (သုံးစွဲသူ ၃၅ သန်းကျော်) နှင့် [[တိဗက်ဘာသာစကားများ|တိဗက်ဘာသာစကား]] (သုံးစွဲသူ ၈ သန်း) တို့ ဖြစ်ကြပြီး၊ ကျန်ရှိသော ဘာသာစကား အတော်များများကိုမူ ဝေးလံသော တောင်ပေါ်ဒေသများရှိ လူမျိုးစုငယ်လေးများကသာ ပြောဆိုလျက်ရှိသောကြောင့် မှတ်တမ်းမှတ်ရာများ နည်းပါးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ဘာသာစကားများကို အုပ်စုခွဲရာတွင် အနိမ့်ပိုင်းအဆင့် အုပ်စုများကို စနစ်တကျ သတ်မှတ်နိုင်ပြီ ဖြစ်သော်လည်း အမြင့်ပိုင်း အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံမှာမူ ရှင်းလင်းမှု မရှိသေးဘဲ ပညာရှင်များအကြား ငြင်းခုံဆဲဖြစ်သည်။ ရှေးယခင်က ဤမိသားစုကြီးကို [[တရုတ်နွယ်ဘာသာစကားများ|တရုတ်နွယ်အုပ်စု]] (Sinitic Branch) နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်အုပ်စု]] (Tibeto-Burman Branch) ဟူ၍ ကဏ္ဍကြီးနှစ်ခုဖြင့် ခွဲခြားဖော်ပြလေ့ ရှိသော်လည်း၊ မကြာသေးမီက ထွက်ရှိလာသော ၂၀၂၀-၂၀၂၄ ဘာသာဗေဒ သုတေသနသစ်များအရ ဤသို့ အပိုင်းနှစ်ပိုင်းတည်းဖြင့် ခွဲခြားခြင်းအပေါ် လက်မခံသော ပညာရှင်ဦးရေမှာ ပိုမိုများပြားလာနေသည်။&lt;ref name=&quot;Zhang2020&quot;&gt;Zhang, H., et al. (2020). &quot;Phylogenetic evidence for the origin and expansion of Sino-Tibetan languages&quot;. Nature.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Post2021&quot;&gt;Post, M. W. (2021). &quot;The Trans-Himalayan languages of Northeast India&quot;. Journal of South Asian Languages and Linguistics.&lt;/ref&gt;

သို့သော်လည်း ဤမိသားစုဝင် ဘာသာစကားများသည် မူလရင်းမြစ် တစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြပြီး ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာအတွင်း ဒေသအသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ရာမှ မတူကွဲပြားသော ဝိသေသများအဖြစ် ပြောင်းလဲလာခဲ့ကြသည်။ တရုတ်နွယ်အုပ်စု တွင် ကမ္ဘာ့အသုံးအများဆုံး ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သည့် မန်ဒရင် (စံတရုတ်ဘာသာ) အပါအဝင် ဝူ၊ မင်၊ ကွမ်တုံ (Yue) နှင့် ဟက်ကာ စသည့် ဘာသာစကားကြီးများ ပါဝင်ပြီး တရုတ်ပြည်မကြီး၊ ဟောင်ကောင်၊ ထိုင်ဝမ်နှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တရုတ်နွယ်ဖွားများအကြား အဓိက အခြေတည်သည်။ ရှေးဦးကာလ တရုတ်ဘာသာစကားမှသည် ဒေသအလိုက် လေယူလေသိမ်းနှင့် ဝေါဟာရများ ကွဲပြားသွားခဲ့သော်လည်း ရေးထုံးနှင့် သမိုင်းကြောင်းအရ ခိုင်မာသော အချိတ်အဆက်များ ရှိကြသည်။

အခြားအုပ်စုကြီးဖြစ်သော တိဗက်-ဗမာနွယ်အုပ်စု သည် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ အလွန်ကျယ်ပြန့်ပြီး လူမျိုးစုပေါင်းစုံ စုစည်းနေသည့် အုပ်စုဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိကဘာသာစကားဖြစ်သော ဗမာဘာသာစကား နှင့်အတူ လိုလို-ဗမာနွယ်ဝင်များ (လီဆူ၊ အာခါ၊ လားဟူ)၊ ကရင်နွယ်ဝင်များ (စကော၊ ပိုး၊ ကယား၊ ပအိုဝ်း) နှင့် နာဂ-ကူကီး-ချင်း နွယ်ဝင်များ ပါဝင်သည်။ ထို့ပြင် ဂျိန်းဖော (ကချင်) နှင့် သက်၊ ကတူး တို့ပါဝင်သော ဆဲလ် အုပ်စု၊ တိဗက်နှင့် ဘူတန် (Dzongkha) တို့ပါဝင်သော တိဗက်နွယ်အုပ်စု တို့သည်လည်း ဤမိသားစု၏ အဓိက အကိုင်းအခက်များ ဖြစ်ကြသည်။ ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတစ်လျှောက်ရှိ နီပေါနှင့် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်း [[အာရူနာချယ် ပရာဒေ့ရှ် ပြည်နယ်|အာရူနာချယ် ပရာဒေ့ရှ်]] ဒေသသုံး Tani၊ Kiranti နှင့် Newaric ဘာသာစကားများသည်လည်း တရုတ်-တိဗက်မိသားစု၏ ကြွယ်ဝလှသော ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှုများကို ဖော်ပြနေသည်။&lt;ref name=&quot;Sagart2019&quot;&gt;Sagart, L., et al. (2019). &quot;Dated language phylogenies shed light on the ancestry of Sino-Tibetan languages&quot;. PNAS.&lt;/ref&gt; ဤကဲ့သို့ များပြားလှစွာသော ဘာသာစကားများသည် မတူညီသော ပုံသဏ္ဌာန်များဖြင့် တည်ရှိနေကြသော်လည်း ၎င်းတို့၏ အခြေခံဝေါဟာရများ၊ အသံပြောင်းလဲမှု စနစ်များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုများက တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုကြီးသည် ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြောင်း ခိုင်မာစွာ သက်သေထူလျက်ရှိသည်။

== သမိုင်းကြောင်း ==

တရုတ်၊ တိဗက်၊ ဗမာနှင့် အခြား ဘာသာစကားများအကြား ဆက်စပ်မှုကို ၁၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် စတင်၍ အဆိုပြုခဲ့ပြီး ယခုအခါ ကျယ်ပြန့်စွာ လက်ခံထားပြီး ဖြစ်သည်။ ကနဦးတွင် စာပေယဉ်ကျေးမှု ရှည်ကြာခိုင်မာသော လူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ ဘာသာစကားများကိုသာ ဦးတည်လေ့လာခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် အသုံးပြုမှုနည်းပါးသည့် ဘာသာစကားများ၊ စာပေအရေးအသား မကြာသေးမီကမှ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော ဘာသာစကားများနှင့် စာပေအရေးအသား မရှိသေးသည့် ဘာသာစကားများကိုပါ ထည့်သွင်းလာခဲ့ကြသည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ [[အင်ဒို-ယူရိုပီယန် ဘာသာစကားများ|အင်ဒို-ယူရိုပီယန်]] နှင့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထြိုအေးရှားတစ်]] လေ့လာမှုများနှင့် ယှဉ်လျှင် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားမိသားစုသည် အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံ တည်ဆောက်မှုပိုင်းတွင် အားနည်းချက်များ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ယင်းသို့ ဖြစ်ရခြင်းမှာ ဘာသာစကား အမျိုးအစား လွန်စွာများပြားစုံလင်မှု၊ အများစုတွင် စကားလုံးပုံပြောင်းမှု မရှိခြင်းနှင့် ဘာသာစကားတစ်ခုနှင့်တစ်ခု ထိတွေ့ရောယှက်မှု များပြားခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် လူပြောနည်းသော ဘာသာစကား အများအပြားမှာ သွားရောက်ရန် ခက်ခဲသော တောင်ထူထပ်သည့် ဒေသများတွင် တည်ရှိသည့်အပြင် ၎င်းဒေသများသည် နယ်စပ်ပြဿနာများရှိသော နယ်မြေများ ဖြစ်နေတတ်ခြင်းကြောင့်လည်း လေ့လာရန် ခက်ခဲခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot;&gt;Thurgood, Graham; LaPolla, Randy J. (2003). *The Sino-Tibetan Languages*. Routledge.&lt;/ref&gt;

၁၈ ရာစုအတွင်း ပညာရှင်အတော်များများသည် ရှည်လျားသည့် စာပေရေးသားမှု သမိုင်းကြောင်းများ ရှိကြသည့် တိဗက်ဘာသာစကားနှင့် ဗမာဘာသာစကားများအကြား ဆက်နွယ်မှုရှိကြောင်း စတင်သတိပြုမိခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တောင်ပေါ်ဒေသများမှ အခြားသော စာပေအရေးအသား မရှိသေးသည့် ဘာသာစကား အတော်များများသည်လည်း အဆိုပါ တိဗက်နှင့် ဗမာ ဘာသာစကားများနှင့် ဆက်စပ်မှုရှိကြောင်း သိရှိလာခဲ့ကြသည်။ ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ဂျိမ်းစ် ရစ်ချက်ဆန် လိုဂန် (James Richardson Logan) က အဆိုပါ ဘာသာစကားများကို [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်အုပ်စု]] (Tibeto-Burman) ဟု စတင်သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး၊ ၁၈၅၈ ခုနှစ်တွင် [[ကရင်ဘာသာစကား]] ကိုလည်း ဤအုပ်စုအတွင်းသို့ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Logan1856&quot;&gt;Logan, J. R. (1856). &quot;The Ethnology of the Indo-Pacific Islands&quot;. *Journal of the Indian Archipelago and Eastern Asia*.&lt;/ref&gt; ၁၉ ရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် လိုဂန်နှင့် အခြားပညာရှင်များသည် အရှေ့တောင်အာရှရှိ အင်ဒို-ချိုင်းနိစ် ဘာသာစကားများကို လေ့လာမှုပြုလုပ်ခဲ့ကာ တိဗက်တို-ဘားမန်း၊ [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်]]၊ [[မွန်-ခမာ ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] နှင့် မလေးယို-ပိုလီနီးရှန်း ဟူ၍ [[ဘာသာစကား မိသားစု]] လေးခုကို ဖော်ထုတ်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ပြင် ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ဂျူးလိယက် ကလာပရိုသ် (Julius Klaproth) က ဗမာ၊ တိဗက်နှင့် တရုတ် ဘာသာစကားများသည် အခြေခံ အသုံးအနှုန်းစကားလုံးများတွင် တူညီမှုများ ရှိကြသော်လည်း [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]]၊ [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား|ဗီယက်နမ်]] ဘာသာစကားများနှင့်မူ လုံးဝကွဲပြားခြားနားကြောင်း မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Klaproth1823&quot;&gt;Klaproth, J. (1823). *Asia Polyglotta*. Paris.&lt;/ref&gt;

၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် မနုဿဗေဒပညာရှင် အဲလ်ဖရက် ကရိုးဘာ (Alfred Kroeber) က တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဝေါဟာရဗေဒ စီမံကိန်းတစ်ခုကို ကယ်လီဖိုးနီးယားတက္ကသိုလ် (ဘာကလေ) ၌ စတင်ခဲ့ပြီး ၁၉၃၈ နှောင်းပိုင်းအထိ အဆိုပါစီမံကိန်းကို ရောဘတ် ရှာဖာ (Robert Shafer) က ဦးစီးခဲ့ကာ နောက်ပိုင်းတွင် ပေါလ် ကေ ဘန်နီဒစ် (Paul K. Benedict) က ဆက်လက်တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် ဘာသာဗေဒပညာရှင် မဟုတ်သော ဝန်ထမ်း ၃၀ ခန့်က တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများနှင့် ပတ်သက်သော မှတ်တမ်းမှတ်ရာ ရနိုင်သမျှအားလုံးကို စုဆောင်းခဲ့ရာမှ &quot;တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာဗေဒ&quot; ဟု အမည်ပေးထားသည့် အတွဲ ၁၅ တွဲပါ မှတ်တမ်းကြီး ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ အဆိုပါ မှတ်တမ်းကြီးကို ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း မပြုခဲ့သော်လည်း ယင်းမှ အချက်အလက်များကို ရှာဖာနှင့် ဘန်နီဒစ်တို့ ရေးသားသည့် စာတမ်းများတွင် ထည့်သွင်းအသုံးပြုခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Benedict1972&quot;&gt;Benedict, Paul K. (1972). *Sino-Tibetan: A Conspectus*. Cambridge University Press.&lt;/ref&gt; ဘန်နီဒစ်သည် သူ၏ သုတေသန လက်ရေးစာမူများကို ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် အပြီးသတ်ရေးသားခဲ့သော်လည်း ၁၉၇၂ ခုနှစ်ရောက်မှသာ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေနိုင်ခဲ့သည်။ သူသည် ဘာသာစကားမိသားစု ဖြန့်ဝေပုံဇယားကြီး တစ်ခုလုံးကို တည်ဆောက်မည့်အစား အဓိက ဘာသာစကားကြီး ငါးခုကို နှိုင်းယှဉ်လေ့လာခြင်းဖြင့် ရှေးဦး-တိဗက်တို-ဘားမန်း ဘာသာစကား လေ့လာချက်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။

အရေးစနစ်ပါဝင်သော ဘာသာစကားများကို လေ့လာရာတွင် ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကားသည် ဘီစီ ၁၂၀၀ ခန့်မှ စတင်တည်ရှိခဲ့ပြီး ဘီစီ ပထမရာစုနှစ်မှစ၍ အရေးမှတ်တမ်း များစွာရှိသည့် ရှေးအကျဆုံး အထောက်အထား ဖြစ်သည်။ သို့သော် တရုတ်စာသည် အက္ခရာစနစ် မဟုတ်သောကြောင့် ပညာရှင်များသည် အလယ်ခေတ် တရုတ်အဘိဓာန်များမှ ဖိုနက်တစ် ဖော်ပြချက်များနှင့် ရှေးခေတ် ကဗျာများ၏ ကာရံစနစ်များကို လေ့လာ၍ ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား အသံထွက်စနစ်ကို ပြန်လည်ထုတ်ဖော်ခဲ့ရသည်။ ယင်းအနက် ဘားနက် ကားဂရန် (Bernhard Karlgren) ၏ Grammata Serica Recensa စာအုပ်သည် ပထမဆုံး ပြီးပြည့်စုံသည့် ပြန်လည်တည်ဆောက်မှု ဖြစ်ခဲ့ပြီး ဘန်နီဒစ်နှင့် ရှာဖာတို့ ကောင်းစွာ အသုံးပြုခဲ့ကြသော်လည်း အသံစနစ် အစီအစဉ်မကျမှုအချို့ ရှိခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ပညာရှင်များသည် ကားဂရန်၏ ဆောင်ရွက်ချက်များကို အခြားအရင်းအမြစ်များဖြင့် ပေါင်းစပ်၍ ပိုမိုကောင်းမွန်အောင် ပြုပြင်ခဲ့ကြရာ၊ ဥပမာအားဖြင့် ကားဂရန် သတ်မှတ်ခဲ့သည့် သရသံ ၁၅ ခုကို နီကိုလတ် ဘော့မန် (Nicholas Bodman) က တိဗက်ဘာသာစကားနှင့် နှိုင်းယှဉ်၍ သရသံ ၆ ခုအထိ လျှော့ချဖော်ပြနိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Baxter1992&quot;&gt;Baxter, William H. (1992). *A Handbook of Old Chinese Phonology*. Mouton de Gruyter.&lt;/ref&gt; ထို့ပြင် နိုင်ငံခြားအမည်များကို တရုတ်ဘာသာဖြင့် ရေးသားခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများကလည်း ရှေးခေတ်အသံများကို မှန်းဆရန် အထောက်အကူပြုခဲ့ပြီး၊ ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကားသည် နိမ့်မြင့်သံ မခွဲခြားသော ဘာသာစကားဖြစ်ကာ အလယ်ခေတ် အသံနိမ့်မြင့်စနစ်များသည် နောက်ဆုံးဗျည်းသံများမှတစ်ဆင့် ဖွံ့ဖြိုးလာခြင်းဖြစ်သည်ဟု ပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။

တိဗက်ဘာသာစကားတွင် ၇ ရာစုနှစ်အလယ် တိဗက်အင်ပါယာ ခေတ်မှစ၍ အရေးအသား မှတ်တမ်းများစွာ ရှိခဲ့ပြီး၊ အစောဆုံး မြန်မာစာ အရေးအသားမှာ ၁၂ ရာစုနှစ် [[မြစေတီကျောက်စာ]] ဖြစ်သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် စာပေအထောက်အထားများ ပိုမိုများပြားလာခဲ့သည်။ ယင်းဘာသာစကား နှစ်ခုလုံးသည် [[အိန္ဒိယ]] ရှေးဟောင်း [[ဗြာဟ္မီအရေးအသား]] ကို အခြေခံသည့် အက္ခရာစနစ်ဖြင့် ရေးသားကြသည်။ ၁၁ ရာစုမှ ၁၃ ရာစုအထိ ထွန်းကားခဲ့သော [[တောင်ဂွတ်အင်ပါယာ]]မှ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားတွင်လည်း တရုတ်စာအရေးအသားကို အခြေခံ၍ ဖန်တီးထားသည့် ပုံစာအရေးစနစ်ဖြင့် ရေးသားထားသော မှတ်တမ်းများစွာ ရှိသော်လည်း ဘာသာပြန်ဆိုရန် ခက်ခဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ပညာရှင် Gong Hwang-cherng သည် ရှေးဟောင်း တရုတ်၊ တိဗက်၊ ဗမာနှင့် တောင်ဂွတ် ဘာသာစကားများကို နှိုင်းယှဉ်လေ့လာ၍ ၎င်းတို့အကြားရှိ အသံဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုများကို ဖော်ထုတ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Gong2002&quot;&gt;Gong, Hwang-cherng (2002). *Collected Papers on Sino-Tibetan Linguistics*. Academia Sinica.&lt;/ref&gt;

== ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှု ==

တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့၏ မူလဇာစ်မြစ်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၉၀၀ ခန့်က [[မြစ်ဝါမြစ်]] ဝှမ်းဒေသတွင် စတင်ခဲ့သည်ဟု ခေတ်သစ် သုတေသနများက ဆိုသည်။&lt;ref name=&quot;Zhang2020&quot;&gt;Zhang, H., et al. (2020). &quot;Phylogenetic evidence for the origin and expansion of Sino-Tibetan languages&quot;. Nature.&lt;/ref&gt; ဤရှေးဦးလူမျိုးစုများသည် မြစ်ဝါမြစ် အလယ်ပိုင်းနှင့် အထက်ပိုင်းရှိ သဲဆန်သော မြေဆီလွှာများတွင် အခြေချလျက် [[နှံစားပင်|နှံစားပြောင်း]] ကို အဓိက စိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည်။ ရှေးဦး တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့၏ နေထိုင်မှုပုံစံသည် ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာအရ [[:en:Yangshao_culture|ယန်ရှောင်ယဉ်ကျေးမှု]] (Yangshao Culture) နှင့် ဆက်စပ်နေပြီး ၎င်းတို့သည် စိုက်ပျိုးရေးအပြင် တိရစ္ဆာန်မွေးမြူခြင်းနှင့် အိုးလုပ်ငန်းများကိုပါ တတ်မြောက်ခဲ့ကြသည်။ စိုက်ပျိုးရေးမှ ရရှိသော ပိုလျှံသော အစာအာဟာရကြောင့် လူဦးရေ တိုးပွားလာခဲ့ပြီး ဘာသာစကားနှင့် လူမျိုးစုများ အရပ်မျက်နှာ အသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားရန် အစပျိုးပေးခဲ့သည်။ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသော ဤလူမျိုးစုများသည် အဖမျိုးရိုးဗီဇအရ Haplogroup O-M122 ကို ပိုင်ဆိုင်ကြရာ ဤမျိုးရိုးဗီဇ အထောက်အထားသည် ယနေ့ခေတ် တရုတ်၊ တိဗက်နှင့် ဗမာနွယ်ဖွားများအကြား နီးကပ်သော ဆက်စပ်မှုရှိကြောင်းကို ပြသနေသည့်အပြင် ၎င်းတို့အားလုံးသည် မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းမှပင် အတူတကွ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြကြောင်း သက်သေထူလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;Wang2021&quot;&gt;Wang, C. C., et al. (2021). &quot;Genomic insights into the formation of human populations in East Asia&quot;. *Nature*, 591(7849), 413-419.&lt;/ref&gt;

[[File:Yangshao Painted Pottery.jpg|thumb|ယန်ရှောင် ဆေးခြယ်အိုးများ]]

မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့သော ရှေးဦး တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၀၀၀ ခန့်တွင် လူဦးရေတိုးပွားလာမှုနှင့်အတူ အရပ်မျက်နှာအသီးသီးသို့ စတင်ပျံ့နှံ့ခဲ့ကြသည်။ ဤဖြစ်စဉ်ကို ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက လမ်းကြောင်းကြီး နှစ်ခုဖြင့် ရှင်းလင်းလေ့ရှိကြသည်။&lt;ref name=&quot;Sagart2019&quot;&gt;Sagart, L., et al. (2019). &quot;Dated language phylogenies shed light on the ancestry of Sino-Tibetan languages&quot;. PNAS.&lt;/ref&gt; အရှေ့ဘက်လမ်းကြောင်း (တရုတ်နွယ်လမ်းကြောင်း) သည် မြစ်ဝါမြစ် အောက်ပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်း မြေပြန့်ဒေသများသို့ ပျံ့နှံ့သွားကြပြီး နောင်တွင် [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး|ဟန်တရုတ်]] လူမျိုးများအဖြစ် ပြောင်းလဲလာခဲ့ကြသည်။ အနောက်တောင်ဘက်လမ်းကြောင်း (တိဗက်-ဗမာ လမ်းကြောင်း) သည် မြစ်ဝါမြစ် အထက်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် [[တိဗက်|တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]] နှင့် [[စီချွမ်]] တောင်ကြားများသို့ ဦးတည်သွားခဲ့ကာ နောင်တွင် [[ဟိမဝန္တာ]] တောင်တန်းတစ်လျှောက်နှင့် [[မြန်မာ]] ဒေသများသို့ ဆက်လက်ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Zhang2020&quot; /&gt; ဤသို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှုကြောင့် မူလဘုံဘာသာစကားမှသည် ဒေသအလိုက် ဝိသေသများ ကွဲပြားသည့် ဘာသာစကားမျိုးကွဲပေါင်းများစွာ အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲတိုးတက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃,၀၀၀ ခန့်မှစ၍ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်စု]] များသည် မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းမှ တောင်ဘက်သို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြပြီး [[ဧရာဝတီမြစ်]]၊ [[သံလွင်မြစ်]] နှင့် [[မဲခေါင်မြစ်]] ဝှမ်းများအတိုင်း ဆင်းသက်လာခဲ့ကြကာ ယနေ့ခေတ် မြန်မာ၊ နီပေါနှင့် အိန္ဒိယ အရှေ့မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် အခြေချခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Zhang2020&quot; /&gt; မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်များ ဝင်ရောက်မှုကို အဆင့်ဆင့်သော လူမျိုးစုရွှေ့ပြောင်းမှု လှိုင်းလုံးများအဖြစ် တွေ့ရှိရသည်။ အစောပိုင်းတွင် [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]၊ [[သက်လူမျိုး|သက်]] နှင့် [[ကတူးလူမျိုး|ကတူး]] နွယ်ဝင်များ ဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]] နှင့် [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]] နွယ်ဖွားများ အလယ်ပိုင်းမြေပြန့်ဒေသများသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ရာ ဤရွှေ့ပြောင်းမှု ဖြစ်စဉ်များသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်းဦးကာလ လူမျိုးစုပျံ့နှံ့မှုနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ထူထောင်မှုတို့အတွက် အခြေခံအုတ်မြစ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot; /&gt;ထို့ပြင် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ဖျားဒေသသို့ နောက်ဆုံးမှ ရောက်ရှိလာသော တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင် အုပ်စုများတွင် [[ဂျိန်ဖော့လူမျိုး|ဂျိန်းဖော]]၊ [[ရဝမ်လူမျိုး|ရဝမ်]] နှင့် [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]] တို့ ပါဝင်ပြီး ၎င်းတို့သည် ဟိမဝန္တာတောင်တန်း၏ အရှေ့ဘက်ခြမ်းနှင့် ယူနန်ကုန်းပြင်မြင့်တို့မှတစ်ဆင့် ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ရဝမ်တို့သည် ဟိမဝန္တာတောင်ခြေတွင် အခြေပြုကာ ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြပြီး ရှေးဟောင်း တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကား ဝိသေသများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသည်။&lt;ref name=&quot;Post2021&quot;&gt;Post, M. W. (2021). &quot;The Trans-Himalayan languages of Northeast India&quot;. Journal of South Asian Languages and Linguistics.&lt;/ref&gt;

မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းမှ အရှေ့ဘက်နှင့် တောင်ဘက်မြေပြန့်ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားသော တရုတ်နွယ်ဖွားအုပ်စု၏ လမ်းကြောင်းသည် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၏ သမိုင်းဦးကာလ ယဉ်ကျေးမှု ထူထောင်ခြင်းနှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်နေသည်။&lt;ref name=&quot;Zhang2020&quot; /&gt; တရုတ်နွယ်လူမျိုးများသည် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ဆည်မြောင်းစနစ်ကို အဆင့်မြှင့်တင်နိုင်ခဲ့သောကြောင့် ကြီးမားသော လူ့အဖွဲ့အစည်းများကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ကြပြီး [[ရှံမင်းဆက်|ရှန်းမင်းဆက်]] ကာလတွင် စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော တရုတ်စာရေးထုံးစနစ်သည် ဤဘာသာစကားအုပ်စုကို တစုတစည်းတည်း ဖြစ်စေသည့် အဓိကအချက် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ယန်ဇီမြစ်ဝှမ်းဒေသများသို့ ဆက်လက်နယ်မြေချဲ့ထွင်ခြင်းဖြင့် ယနေ့ခေတ် ဟန်တရုတ်လူမျိုးစုနှင့် တရုတ်ဘာသာစကားမျိုးကွဲများ (မန်ဒရင်၊ ကွမ်တုံ၊ မင်) ဖြစ်ပေါ်လာစေရန် လမ်းစဖွင့်ပေးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot; /&gt;

ယနေ့ခေတ်တွင် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများသည် ကမ္ဘာ့ဒုတိယအကြီးဆုံး ဘာသာစကားမိသားစုအဖြစ် ရပ်တည်လျက်ရှိပြီး စက်မှုတော်လှန်ရေးနှင့် ဒစ်ဂျစ်တယ်ခေတ်သို့ ကူးပြောင်းလာသည့်တိုင် မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်များကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ဆဲ ဖြစ်သည်။ [[မန်ဒရင်း(ဘာသာစကား)|မန်ဒရင်]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]] နှင့် [[တိဘက်လူမျိုးများ|တိဗက်]] တို့သည် နိုင်ငံတော်အဆင့် ရုံးသုံးဘာသာစကားများအဖြစ် အဆင့်အတန်း မြင့်မားလျက်ရှိသော်လည်း ဝေးလံသောဒေသရှိ လူမျိုးစုငယ်လေးများ၏ ဘာသာစကားများမှာမူ ခေတ်သစ်လူမှုဘဝ၏ ဖိအားများကြောင့် မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်မည့် အန္တရာယ်နှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။&lt;ref name=&quot;Post2021&quot; /&gt; သို့ဖြစ်ရာ ခေတ်သစ်ဘာသာဗေဒပညာရှင်များသည် ၎င်းဘာသာစကားများကို မှတ်တမ်းတင်ထိန်းသိမ်းရန် ဒစ်ဂျစ်တယ်နည်းပညာများကို အသုံးပြု၍ ကြိုးပမ်းလျက်ရှိကြသည်။

==အတန်းအစားခွဲခြားခြင်း==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
|- style=&quot;background:#f2f2f2;&quot;
! ခုနှစ် !! ပညာရှင် !! အဓိက ကိုင်းခွဲများနှင့် အဆင့်ဆင့် ဖွဲ့စည်းပုံ
|-
| ၁၉၃၇ || '''လီ (Li Fang-Kuei)''' || တရုတ်-တိဗက်အောက်တွင် တရုတ်၊ တိုင်း၊ မြောင်-ယောင် နှင့် တိဗက်-ဗမာ ဟူ၍ (၄) စု ခွဲခြားခဲ့သည်။ (ယခုအခါ တိုင်းနှင့် မြောင်-ယောင်ကို သီးခြားမိသားစုများအဖြစ် သတ်မှတ်သည်)
|-
| ၁၉၄၂ || '''ဘန်နီဒစ် (Benedict)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ် 
 └ တရုတ် 
 └ တိဗက်-ကရင် (တိဗက်-ဗမာ နှင့် ကရင်)
|-
| ၁၉၅၅ || '''ရှာဖာ (Shafer)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ်ကို အဓိက (၆) စု ခွဲခြားသည် - 
 စီနီတစ်၊ ဒိုင်ရစ်၊ ဘိုဒစ်၊ ဘားမစ်၊ ဘာရစ်၊ ကရန်နစ်။
|-
| ၁၉၇၈ || '''မာတီဆော့ဖ် (Matisoff)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ် 
 ├ တရုတ် (Sinitic) 
 └ တိဗက်တို-ဘားမန်း (Tibeto-Burman)
|-
| ၁၉၉၆ || '''စတာရိုစတင်း (Starostin)''' || '''အဆို (၁):''' စီနို-ကီရန်တီ နှင့် တိဗက်တို-ဘားမန်း 
 '''အဆို (၂):''' တရုတ်၊ ကီရန်တီ နှင့် တိဗက်တို-ဘားမန်း ဟူ၍ (၃) စု ခွဲခြားသည်။
|-
| ၂၀၁၅ - လက်ရှိ || '''ဘလန့်ချ် နှင့် ပို့စ် (Blench &amp; Post)''' || &quot;တိဗက်-ဗမာ&quot; ဟူသော ဝေါဟာရထက် '''ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း''' ကို သုံးနှုန်းပြီး မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်နွှယ်မှုအသစ်များကို အဆိုပြုသည်။
|}

==အမျိုးအစားဗေဒ==

တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများသည် အမျိုးအစားဗေဒအရ ကွဲပြားမှုများ ရှိသော်လည်း ၎င်းတို့အကြား တူညီသော အခြေခံ တည်ဆောက်ပုံ အချို့ကို တွေ့ရှိရသည်။
===စကားလုံးအစီအစဉ်===
တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား အတော်များများတွင် ဝါကျတည်ဆောက်ပုံသည် ပုံမှန်အားဖြင့် &quot;ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ&quot; (Subject-Object-Verb - SOV) အစီအစဉ် ဖြစ်သည်။ သို့သော် [[တရုတ်ဘာသာစကား]]၊ [[ကရင်ဘာသာစကား]] နှင့် [[ပိုင်ဘာသာစကား]] တို့တွင်မူ &quot;ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ&quot; (Subject-Verb-Object - SVO) အစီအစဉ်ကို အသုံးပြုကြသည်။ ပညာရှင်အများစုက မူလအစ၌ SOV ပုံစံဖြစ်သော်လည်း တရုတ်၊ ကရင်နှင့် ပိုင်ဘာသာစကားများသည် အိမ်နီးချင်း အခြားဘာသာစကားမိသားစုများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် SVO ပုံစံသို့ ပြောင်းလဲသွားခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။&lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot; /&gt;
ထူးခြားချက်အနေဖြင့် SVO ပုံစံသုံးသော တရုတ်နှင့် ပိုင်ဘာသာစကားများတွင် [[နာမ်]]ကို အထူးပြုသည့် စာပိုဒ် (Modifier) များသည် နာမ်၏ ရှေ့တွင်သာ အမြဲတည်ရှိသည်။ ဤဝိသေသသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အခြားသော SVO ဘာသာစကားများနှင့် လုံးဝကွဲပြားနေသော တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန် ဖြစ်သည်။
===ပုံပြောင်းခြင်းဗေဒ===
တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများကို အစဉ်အလာအရ &quot;ပုဒ်ထီးဘာသာစကား&quot; (Isolating languages) များအဖြစ် သတ်မှတ်လေ့ရှိသော်လည်း၊ ခေတ်သစ်လေ့လာချက်များအရ ၎င်းတို့တွင် ရှုပ်ထွေးသော ပုံပြောင်းခြင်းစနစ်များ (Morphological systems) ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။
• '''အနက်ပြောင်းအဆက်ပုဒ်များ (Affixation):''' ရှေးဦးတရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားတွင် စကားလုံးတစ်လုံး၏ အဓိပ္ပာယ် သို့မဟုတ် သဒ္ဒါဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်ကို ပြောင်းလဲရန် ရှေ့ဆက် (Prefix) နှင့် နောက်ဆက် (Suffix) များကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ကြိယာတစ်ခုကို အပြုခံနာမ် (Noun) အဖြစ် ပြောင်းလဲခြင်း သို့မဟုတ် စေခိုင်းခြင်းအနက် (Causative) ပြောင်းလဲခြင်းများ ဖြစ်သည်။
• '''အသံနေအသံထား (Tones):''' ဘာသာစကားအတော်များများတွင် အသံနေအသံထား (Tones) စနစ်ရှိကြသည်။ ၎င်းအသံများသည် စကားလုံးတစ်လုံးနှင့်တစ်လုံး အဓိပ္ပာယ် ကွဲပြားစေရန် ခွဲခြားပေးသည်။ သို့သော် အချို့သော ဟိမဝန္တာဒေသသုံး တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများတွင် အသံနေအသံထားစနစ် လုံးဝမရှိသည်ကိုလည်း တွေ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;Matisoff2003&quot; /&gt;

== စကားလုံးအသုံးအနှုန်း ==

တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများသည် ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ကြောင်းကို ၎င်းတို့၏ အခြေခံဝေါဟာရများရှိ ရင်းမြစ်တူစကားလုံးများ အား နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ခြင်းဖြင့် သိရှိနိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် ကိန်းဂဏန်းများ၊ ခန္ဓာကိုယ် အစိတ်အပိုင်းများနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းများတွင် အသံရင်းမြစ် ဆင်တူယိုးမှားဖြစ်မှုကို စနစ်တကျ တွေ့ရှိရသည်။&lt;ref name=&quot;Matisoff2003&quot; /&gt;

=== အခြေခံဝေါဟာရများ နှိုင်းယှဉ်ချက် ===
အောက်ပါဇယားသည် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားစုအတွင်းရှိ အဓိကဘာသာစကားကြီးများအကြား အခြေခံစကားလုံးများ တူညီပုံကို ပြသထားခြင်း ဖြစ်သည်။

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|- style=&quot;background:#f2f2f2;&quot;
! မြန်မာအဓိပ္ပာယ် !! ရှေးဦးတရုတ်-တိဗက် (Reconstruction) !! တရုတ် (Old Chinese) !! တိဗက် (Written Tibetan) !! ဗမာ (Written Burmese)
|-
| ငါး (၅) || *ngat || 五 (nguo) || lnga || ငါး (nga)
|-
| သုံး (၃) || *sum || 三 (sum) || gsum || သုံး (sum)
|-
| ငါ (I/Me) || *ngay || 我 (ngâi) || nga || ငါ (nga)
|-
| နား (Ear) || *rna || 耳 (njie) || rna-ba || နား (na)
|-
| နေ (Sun) || *niy || 日 (njiet) || nyi-ma || နေ (ni)
|-
| သေခြင်း (Die) || *s-it || 死 (sje) || shi-ba || သေ (se)
|}

=== အသံပြောင်းလဲမှု ဝိသေသများ ===
ဘာသာစကားများ ခွဲဖြာထွက်လာသည့်အခါ မူလအသံများသည် စနစ်တကျ ပြောင်းလဲသွားကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် မူလအသံရင်း &quot;င&quot; (*ng-) သည် တရုတ်၊ တိဗက်နှင့် ဗမာဘာသာစကား အားလုံးနီးပါးတွင် ယနေ့တိုင် ပြောင်းလဲမှုမရှိဘဲ တည်ရှိနေသည်ကို တွေ့ရသည်။ သို့သော် အချို့သော ဗျည်းတွဲများနှင့် သရအသံများသည် ဒေသအလိုက် ကွဲပြားသော အသံထွက်များအဖြစ်သို့ အသွင်ပြောင်းသွားကြသည်။ ဤကဲ့သို့သော အသံပြောင်းလဲမှု စနစ်များကို လေ့လာခြင်းဖြင့် ပညာရှင်များသည် ပျောက်ဆုံးနေသော မူလဘာသာစကား၏ ပုံသဏ္ဌာန်ကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်နိုင်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot; /&gt;

== ကိုးကားချက်များ ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>10yr9jmw5g08w15dd8fnhem40e36hx2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055219</id>
      <parentid>1055218</parentid>
      <timestamp>2026-09-26T01:40:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <comment>/* သမိုင်းကြောင်း */</comment>
      <origin>1055219</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54384" sha1="e4a3k7rty2tu52ju607dvusubooid76" xml:space="preserve">{{Infobox language family
|name=တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု
|altname=ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း (Trans-Himalayan)
|region=[[အရှေ့အာရှ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]] နှင့် [[တောင်အာရှ]]
|familycolor=Sino-Tibetan
|family = ကမ္ဘာ့အဓိကဘာသာစကားမိသားစုကြီးများထဲမှ တစ်ခု
|child1=ခိုင်မာစွာ သတ်မှတ်ထားသော အနိမ့်ပိုင်းအုပ်စုပေါင်း ၄၀ ကျော်
|child2=အငြင်းပွားဖွယ်ရှိသော အဆင့်မြင့်အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံများ
|child3='''အစဉ်အလာအရ ခွဲခြားမှု:'''
|child4=[[တရုတ်ဘာသာစကား|တရုတ်နွယ်အုပ်စု (Sinitic)]] နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်အုပ်စု]]
|iso2=sit
|iso5=sit
|glotto=sino1245
|glottofoot=no
|glottorefname=Sino-Tibetan
|map=Sino-Tibetan Languages Map.png
|mapcaption=တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ ပျံ့နှံ့တည်ရှိပုံ မြေပုံ
}}
'''တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ''' ({{lang-en|Sino-Tibetan languages}}) သို့မဟုတ် '''ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း''' (Trans-Himalayan) ဘာသာစကားအုပ်စုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးနှင့် အရေးအပါဆုံးသော [[ဘာသာစကား မိသားစု|ဘာသာစကားမိသားစု]]များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤဘာသာစကားမိသားစုကို [[တရုတ်ပြည်]]၊ [[တိဗက်]]ဒေသနှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တစ်လွှားတွင် လူဦးရေအမြောက်အမြား ပြောဆိုအသုံးပြုကြပြီး ခေတ်သစ် [[တရုတ်ဘာသာစကား]]၊ [[တိဗက်ဘာသာစကားများ]] နှင့် [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာဘာသာစကား]]တို့၏ အရင်းခံမြစ်ဖျားလည်း ဖြစ်သည်။ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များ၏ လေ့လာချက်အရ ဤဘာသာစကားအားလုံးသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ မှ ၆,၀၀၀ ခန့်က မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် ထွန်းကားခဲ့သည့် '''ရှေ့ပြေး တရုတ်-တိဗက်ဘာသာ''' (Proto-Sino-Tibetan) ဟုခေါ်သော ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;Handel2008&quot;&gt;Handel, Z. (2008). &quot;What is Sino-Tibetan?&quot;. Language and Linguistics Compass. 2 (3): 422–441.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Matisoff2003&quot;&gt;Matisoff, J. A. (2003). ''Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction''. University of California Press.&lt;/ref&gt;

သမိုင်းဦးကာလ လူမျိုးစုရွှေ့ပြောင်းသွားလာမှု ဖြစ်စဉ်များကြောင့် အဆိုပါ မိခင်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူ အုပ်စုကြီးသည် အရပ်မျက်နှာအသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ရာမှ ဒေသအလိုက် ဘာသာစကားများ ခွဲဖြာကွဲထွက်လာခဲ့သည်။ ထိုသို့ ကွဲပြားသွားသော်လည်း ၎င်းတို့အကြားတွင် ဝေါဟာရရင်းမြစ် တူညီမှုများ၊ စနစ်တကျ ပြောင်းလဲသွားသော အသံရင်းမြစ်များနှင့် သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ နီးစပ်မှုများကို ယနေ့တိုင် တွေ့ရှိနေရဆဲ ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် အခြေခံကိန်းဂဏန်းများနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ စကားလုံးများတွင် တူညီသော အသံထွက်ပုံစံများကို နှိုင်းယှဉ်ဘာသာဗေဒနည်းအရ ဖော်ထုတ်နိုင်ခြင်းသည် ဤဘာသာစကားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုကို သက်သေထူနေသည်။ &lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot;&gt;Thurgood, G., &amp; LaPolla, R. J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.&lt;/ref&gt;

== ဘာသာစကားအုပ်စု ခွဲခြားခြင်း ==
တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု (Sino-Tibetan Family) သည် ဘာသာစကား ၄၀၀ ကျော် ပါဝင်ပြီး [[အရှေ့အာရှ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]] နှင့် [[တောင်အာရှ]] ဒေသများတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုအသုံးပြုကြသဖြင့် [[အင်ဒို-ယူရိုပီယန် ဘာသာစကားများ]] ပြီးလျှင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပြောဆိုသူဦးရေ ဒုတိယအများဆုံး ဘာသာစကားမိသားစုကြီး ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့အနက် မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် အများဆုံး ပြောဆိုကြသည့် ဘာသာစကားများမှာ [[တရုတ်ဘာသာစကား]] အမျိုးမျိုး (သုံးစွဲသူ ၁.၂ ဘီလီယံ)၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာဘာသာစကား]] (သုံးစွဲသူ ၃၅ သန်းကျော်) နှင့် [[တိဗက်ဘာသာစကားများ|တိဗက်ဘာသာစကား]] (သုံးစွဲသူ ၈ သန်း) တို့ ဖြစ်ကြပြီး၊ ကျန်ရှိသော ဘာသာစကား အတော်များများကိုမူ ဝေးလံသော တောင်ပေါ်ဒေသများရှိ လူမျိုးစုငယ်လေးများကသာ ပြောဆိုလျက်ရှိသောကြောင့် မှတ်တမ်းမှတ်ရာများ နည်းပါးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ဘာသာစကားများကို အုပ်စုခွဲရာတွင် အနိမ့်ပိုင်းအဆင့် အုပ်စုများကို စနစ်တကျ သတ်မှတ်နိုင်ပြီ ဖြစ်သော်လည်း အမြင့်ပိုင်း အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံမှာမူ ရှင်းလင်းမှု မရှိသေးဘဲ ပညာရှင်များအကြား ငြင်းခုံဆဲဖြစ်သည်။ ရှေးယခင်က ဤမိသားစုကြီးကို [[တရုတ်နွယ်ဘာသာစကားများ|တရုတ်နွယ်အုပ်စု]] (Sinitic Branch) နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်အုပ်စု]] (Tibeto-Burman Branch) ဟူ၍ ကဏ္ဍကြီးနှစ်ခုဖြင့် ခွဲခြားဖော်ပြလေ့ ရှိသော်လည်း၊ မကြာသေးမီက ထွက်ရှိလာသော ၂၀၂၀-၂၀၂၄ ဘာသာဗေဒ သုတေသနသစ်များအရ ဤသို့ အပိုင်းနှစ်ပိုင်းတည်းဖြင့် ခွဲခြားခြင်းအပေါ် လက်မခံသော ပညာရှင်ဦးရေမှာ ပိုမိုများပြားလာနေသည်။&lt;ref name=&quot;Zhang2020&quot;&gt;Zhang, H., et al. (2020). &quot;Phylogenetic evidence for the origin and expansion of Sino-Tibetan languages&quot;. Nature.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Post2021&quot;&gt;Post, M. W. (2021). &quot;The Trans-Himalayan languages of Northeast India&quot;. Journal of South Asian Languages and Linguistics.&lt;/ref&gt;

သို့သော်လည်း ဤမိသားစုဝင် ဘာသာစကားများသည် မူလရင်းမြစ် တစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြပြီး ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာအတွင်း ဒေသအသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ရာမှ မတူကွဲပြားသော ဝိသေသများအဖြစ် ပြောင်းလဲလာခဲ့ကြသည်။ တရုတ်နွယ်အုပ်စု တွင် ကမ္ဘာ့အသုံးအများဆုံး ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သည့် မန်ဒရင် (စံတရုတ်ဘာသာ) အပါအဝင် ဝူ၊ မင်၊ ကွမ်တုံ (Yue) နှင့် ဟက်ကာ စသည့် ဘာသာစကားကြီးများ ပါဝင်ပြီး တရုတ်ပြည်မကြီး၊ ဟောင်ကောင်၊ ထိုင်ဝမ်နှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တရုတ်နွယ်ဖွားများအကြား အဓိက အခြေတည်သည်။ ရှေးဦးကာလ တရုတ်ဘာသာစကားမှသည် ဒေသအလိုက် လေယူလေသိမ်းနှင့် ဝေါဟာရများ ကွဲပြားသွားခဲ့သော်လည်း ရေးထုံးနှင့် သမိုင်းကြောင်းအရ ခိုင်မာသော အချိတ်အဆက်များ ရှိကြသည်။

အခြားအုပ်စုကြီးဖြစ်သော တိဗက်-ဗမာနွယ်အုပ်စု သည် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ အလွန်ကျယ်ပြန့်ပြီး လူမျိုးစုပေါင်းစုံ စုစည်းနေသည့် အုပ်စုဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိကဘာသာစကားဖြစ်သော ဗမာဘာသာစကား နှင့်အတူ လိုလို-ဗမာနွယ်ဝင်များ (လီဆူ၊ အာခါ၊ လားဟူ)၊ ကရင်နွယ်ဝင်များ (စကော၊ ပိုး၊ ကယား၊ ပအိုဝ်း) နှင့် နာဂ-ကူကီး-ချင်း နွယ်ဝင်များ ပါဝင်သည်။ ထို့ပြင် ဂျိန်းဖော (ကချင်) နှင့် သက်၊ ကတူး တို့ပါဝင်သော ဆဲလ် အုပ်စု၊ တိဗက်နှင့် ဘူတန် (Dzongkha) တို့ပါဝင်သော တိဗက်နွယ်အုပ်စု တို့သည်လည်း ဤမိသားစု၏ အဓိက အကိုင်းအခက်များ ဖြစ်ကြသည်။ ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတစ်လျှောက်ရှိ နီပေါနှင့် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်း [[အာရူနာချယ် ပရာဒေ့ရှ် ပြည်နယ်|အာရူနာချယ် ပရာဒေ့ရှ်]] ဒေသသုံး Tani၊ Kiranti နှင့် Newaric ဘာသာစကားများသည်လည်း တရုတ်-တိဗက်မိသားစု၏ ကြွယ်ဝလှသော ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှုများကို ဖော်ပြနေသည်။&lt;ref name=&quot;Sagart2019&quot;&gt;Sagart, L., et al. (2019). &quot;Dated language phylogenies shed light on the ancestry of Sino-Tibetan languages&quot;. PNAS.&lt;/ref&gt; ဤကဲ့သို့ များပြားလှစွာသော ဘာသာစကားများသည် မတူညီသော ပုံသဏ္ဌာန်များဖြင့် တည်ရှိနေကြသော်လည်း ၎င်းတို့၏ အခြေခံဝေါဟာရများ၊ အသံပြောင်းလဲမှု စနစ်များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုများက တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုကြီးသည် ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြောင်း ခိုင်မာစွာ သက်သေထူလျက်ရှိသည်။

== သမိုင်းကြောင်း ==

တရုတ်၊ တိဗက်၊ ဗမာနှင့် အခြား ဘာသာစကားများအကြား ဆက်စပ်မှုကို ၁၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် စတင်၍ အဆိုပြုခဲ့ပြီး ယခုအခါ ကျယ်ပြန့်စွာ လက်ခံထားပြီး ဖြစ်သည်။ ကနဦးတွင် စာပေယဉ်ကျေးမှု ရှည်ကြာခိုင်မာသော လူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ ဘာသာစကားများကိုသာ ဦးတည်လေ့လာခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် အသုံးပြုမှုနည်းပါးသည့် ဘာသာစကားများ၊ စာပေအရေးအသား မကြာသေးမီကမှ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော ဘာသာစကားများနှင့် စာပေအရေးအသား မရှိသေးသည့် ဘာသာစကားများကိုပါ ထည့်သွင်းလာခဲ့ကြသည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ [[အင်ဒို-ယူရိုပီယန် ဘာသာစကားများ|အင်ဒို-ယူရိုပီယန်]] နှင့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထြိုအေးရှားတစ်]] လေ့လာမှုများနှင့် ယှဉ်လျှင် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားမိသားစုသည် အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံ တည်ဆောက်မှုပိုင်းတွင် အားနည်းချက်များ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ယင်းသို့ ဖြစ်ရခြင်းမှာ ဘာသာစကား အမျိုးအစား လွန်စွာများပြားစုံလင်မှု၊ အများစုတွင် စကားလုံးပုံပြောင်းမှု မရှိခြင်းနှင့် ဘာသာစကားတစ်ခုနှင့်တစ်ခု ထိတွေ့ရောယှက်မှု များပြားခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် လူပြောနည်းသော ဘာသာစကား အများအပြားမှာ သွားရောက်ရန် ခက်ခဲသော တောင်ထူထပ်သည့် ဒေသများတွင် တည်ရှိသည့်အပြင် ၎င်းဒေသများသည် နယ်စပ်ပြဿနာများရှိသော နယ်မြေများ ဖြစ်နေတတ်ခြင်းကြောင့်လည်း လေ့လာရန် ခက်ခဲခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot; /&gt;
၁၈ ရာစုအတွင်း ပညာရှင်အတော်များများသည် ရှည်လျားသည့် စာပေရေးသားမှု သမိုင်းကြောင်းများ ရှိကြသည့် တိဗက်ဘာသာစကားနှင့် ဗမာဘာသာစကားများအကြား ဆက်နွယ်မှုရှိကြောင်း စတင်သတိပြုမိခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တောင်ပေါ်ဒေသများမှ အခြားသော စာပေအရေးအသား မရှိသေးသည့် ဘာသာစကား အတော်များများသည်လည်း အဆိုပါ တိဗက်နှင့် ဗမာ ဘာသာစကားများနှင့် ဆက်စပ်မှုရှိကြောင်း သိရှိလာခဲ့ကြသည်။ ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ဂျိမ်းစ် ရစ်ချက်ဆန် လိုဂန် (James Richardson Logan) က အဆိုပါ ဘာသာစကားများကို [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်အုပ်စု]] (Tibeto-Burman) ဟု စတင်သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး၊ ၁၈၅၈ ခုနှစ်တွင် [[ကရင်ဘာသာစကား]] ကိုလည်း ဤအုပ်စုအတွင်းသို့ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Logan1856&quot;&gt;Logan, J. R. (1856). &quot;The Ethnology of the Indo-Pacific Islands&quot;. *Journal of the Indian Archipelago and Eastern Asia*.&lt;/ref&gt; ၁၉ ရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် လိုဂန်နှင့် အခြားပညာရှင်များသည် အရှေ့တောင်အာရှရှိ အင်ဒို-ချိုင်းနိစ် ဘာသာစကားများကို လေ့လာမှုပြုလုပ်ခဲ့ကာ တိဗက်တို-ဘားမန်း၊ [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်]]၊ [[မွန်-ခမာ ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] နှင့် မလေးယို-ပိုလီနီးရှန်း ဟူ၍ [[ဘာသာစကား မိသားစု]] လေးခုကို ဖော်ထုတ်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ပြင် ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ဂျူးလိယက် ကလာပရိုသ် (Julius Klaproth) က ဗမာ၊ တိဗက်နှင့် တရုတ် ဘာသာစကားများသည် အခြေခံ အသုံးအနှုန်းစကားလုံးများတွင် တူညီမှုများ ရှိကြသော်လည်း [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]]၊ [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား|ဗီယက်နမ်]] ဘာသာစကားများနှင့်မူ လုံးဝကွဲပြားခြားနားကြောင်း မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Klaproth1823&quot;&gt;Klaproth, J. (1823). *Asia Polyglotta*. Paris.&lt;/ref&gt;

၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် မနုဿဗေဒပညာရှင် အဲလ်ဖရက် ကရိုးဘာ (Alfred Kroeber) က တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဝေါဟာရဗေဒ စီမံကိန်းတစ်ခုကို ကယ်လီဖိုးနီးယားတက္ကသိုလ် (ဘာကလေ) ၌ စတင်ခဲ့ပြီး ၁၉၃၈ နှောင်းပိုင်းအထိ အဆိုပါစီမံကိန်းကို ရောဘတ် ရှာဖာ (Robert Shafer) က ဦးစီးခဲ့ကာ နောက်ပိုင်းတွင် ပေါလ် ကေ ဘန်နီဒစ် (Paul K. Benedict) က ဆက်လက်တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် ဘာသာဗေဒပညာရှင် မဟုတ်သော ဝန်ထမ်း ၃၀ ခန့်က တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများနှင့် ပတ်သက်သော မှတ်တမ်းမှတ်ရာ ရနိုင်သမျှအားလုံးကို စုဆောင်းခဲ့ရာမှ &quot;တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာဗေဒ&quot; ဟု အမည်ပေးထားသည့် အတွဲ ၁၅ တွဲပါ မှတ်တမ်းကြီး ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ အဆိုပါ မှတ်တမ်းကြီးကို ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း မပြုခဲ့သော်လည်း ယင်းမှ အချက်အလက်များကို ရှာဖာနှင့် ဘန်နီဒစ်တို့ ရေးသားသည့် စာတမ်းများတွင် ထည့်သွင်းအသုံးပြုခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Benedict1972&quot;&gt;Benedict, Paul K. (1972). *Sino-Tibetan: A Conspectus*. Cambridge University Press.&lt;/ref&gt; ဘန်နီဒစ်သည် သူ၏ သုတေသန လက်ရေးစာမူများကို ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် အပြီးသတ်ရေးသားခဲ့သော်လည်း ၁၉၇၂ ခုနှစ်ရောက်မှသာ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေနိုင်ခဲ့သည်။ သူသည် ဘာသာစကားမိသားစု ဖြန့်ဝေပုံဇယားကြီး တစ်ခုလုံးကို တည်ဆောက်မည့်အစား အဓိက ဘာသာစကားကြီး ငါးခုကို နှိုင်းယှဉ်လေ့လာခြင်းဖြင့် ရှေးဦး-တိဗက်တို-ဘားမန်း ဘာသာစကား လေ့လာချက်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။

အရေးစနစ်ပါဝင်သော ဘာသာစကားများကို လေ့လာရာတွင် ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကားသည် ဘီစီ ၁၂၀၀ ခန့်မှ စတင်တည်ရှိခဲ့ပြီး ဘီစီ ပထမရာစုနှစ်မှစ၍ အရေးမှတ်တမ်း များစွာရှိသည့် ရှေးအကျဆုံး အထောက်အထား ဖြစ်သည်။ သို့သော် တရုတ်စာသည် အက္ခရာစနစ် မဟုတ်သောကြောင့် ပညာရှင်များသည် အလယ်ခေတ် တရုတ်အဘိဓာန်များမှ ဖိုနက်တစ် ဖော်ပြချက်များနှင့် ရှေးခေတ် ကဗျာများ၏ ကာရံစနစ်များကို လေ့လာ၍ ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား အသံထွက်စနစ်ကို ပြန်လည်ထုတ်ဖော်ခဲ့ရသည်။ ယင်းအနက် ဘားနက် ကားဂရန် (Bernhard Karlgren) ၏ Grammata Serica Recensa စာအုပ်သည် ပထမဆုံး ပြီးပြည့်စုံသည့် ပြန်လည်တည်ဆောက်မှု ဖြစ်ခဲ့ပြီး ဘန်နီဒစ်နှင့် ရှာဖာတို့ ကောင်းစွာ အသုံးပြုခဲ့ကြသော်လည်း အသံစနစ် အစီအစဉ်မကျမှုအချို့ ရှိခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ပညာရှင်များသည် ကားဂရန်၏ ဆောင်ရွက်ချက်များကို အခြားအရင်းအမြစ်များဖြင့် ပေါင်းစပ်၍ ပိုမိုကောင်းမွန်အောင် ပြုပြင်ခဲ့ကြရာ၊ ဥပမာအားဖြင့် ကားဂရန် သတ်မှတ်ခဲ့သည့် သရသံ ၁၅ ခုကို နီကိုလတ် ဘော့မန် (Nicholas Bodman) က တိဗက်ဘာသာစကားနှင့် နှိုင်းယှဉ်၍ သရသံ ၆ ခုအထိ လျှော့ချဖော်ပြနိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Baxter1992&quot;&gt;Baxter, William H. (1992). *A Handbook of Old Chinese Phonology*. Mouton de Gruyter.&lt;/ref&gt; ထို့ပြင် နိုင်ငံခြားအမည်များကို တရုတ်ဘာသာဖြင့် ရေးသားခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများကလည်း ရှေးခေတ်အသံများကို မှန်းဆရန် အထောက်အကူပြုခဲ့ပြီး၊ ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကားသည် နိမ့်မြင့်သံ မခွဲခြားသော ဘာသာစကားဖြစ်ကာ အလယ်ခေတ် အသံနိမ့်မြင့်စနစ်များသည် နောက်ဆုံးဗျည်းသံများမှတစ်ဆင့် ဖွံ့ဖြိုးလာခြင်းဖြစ်သည်ဟု ပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။

တိဗက်ဘာသာစကားတွင် ၇ ရာစုနှစ်အလယ် တိဗက်အင်ပါယာ ခေတ်မှစ၍ အရေးအသား မှတ်တမ်းများစွာ ရှိခဲ့ပြီး၊ အစောဆုံး မြန်မာစာ အရေးအသားမှာ ၁၂ ရာစုနှစ် [[မြစေတီကျောက်စာ]] ဖြစ်သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် စာပေအထောက်အထားများ ပိုမိုများပြားလာခဲ့သည်။ ယင်းဘာသာစကား နှစ်ခုလုံးသည် [[အိန္ဒိယ]] ရှေးဟောင်း [[ဗြာဟ္မီအရေးအသား]] ကို အခြေခံသည့် အက္ခရာစနစ်ဖြင့် ရေးသားကြသည်။ ၁၁ ရာစုမှ ၁၃ ရာစုအထိ ထွန်းကားခဲ့သော [[တောင်ဂွတ်အင်ပါယာ]]မှ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားတွင်လည်း တရုတ်စာအရေးအသားကို အခြေခံ၍ ဖန်တီးထားသည့် ပုံစာအရေးစနစ်ဖြင့် ရေးသားထားသော မှတ်တမ်းများစွာ ရှိသော်လည်း ဘာသာပြန်ဆိုရန် ခက်ခဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ပညာရှင် Gong Hwang-cherng သည် ရှေးဟောင်း တရုတ်၊ တိဗက်၊ ဗမာနှင့် တောင်ဂွတ် ဘာသာစကားများကို နှိုင်းယှဉ်လေ့လာ၍ ၎င်းတို့အကြားရှိ အသံဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုများကို ဖော်ထုတ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Gong2002&quot;&gt;Gong, Hwang-cherng (2002). *Collected Papers on Sino-Tibetan Linguistics*. Academia Sinica.&lt;/ref&gt;

== ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှု ==

တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့၏ မူလဇာစ်မြစ်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၉၀၀ ခန့်က [[မြစ်ဝါမြစ်]] ဝှမ်းဒေသတွင် စတင်ခဲ့သည်ဟု ခေတ်သစ် သုတေသနများက ဆိုသည်။&lt;ref name=&quot;Zhang2020&quot;&gt;Zhang, H., et al. (2020). &quot;Phylogenetic evidence for the origin and expansion of Sino-Tibetan languages&quot;. Nature.&lt;/ref&gt; ဤရှေးဦးလူမျိုးစုများသည် မြစ်ဝါမြစ် အလယ်ပိုင်းနှင့် အထက်ပိုင်းရှိ သဲဆန်သော မြေဆီလွှာများတွင် အခြေချလျက် [[နှံစားပင်|နှံစားပြောင်း]] ကို အဓိက စိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည်။ ရှေးဦး တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့၏ နေထိုင်မှုပုံစံသည် ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာအရ [[:en:Yangshao_culture|ယန်ရှောင်ယဉ်ကျေးမှု]] (Yangshao Culture) နှင့် ဆက်စပ်နေပြီး ၎င်းတို့သည် စိုက်ပျိုးရေးအပြင် တိရစ္ဆာန်မွေးမြူခြင်းနှင့် အိုးလုပ်ငန်းများကိုပါ တတ်မြောက်ခဲ့ကြသည်။ စိုက်ပျိုးရေးမှ ရရှိသော ပိုလျှံသော အစာအာဟာရကြောင့် လူဦးရေ တိုးပွားလာခဲ့ပြီး ဘာသာစကားနှင့် လူမျိုးစုများ အရပ်မျက်နှာ အသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားရန် အစပျိုးပေးခဲ့သည်။ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသော ဤလူမျိုးစုများသည် အဖမျိုးရိုးဗီဇအရ Haplogroup O-M122 ကို ပိုင်ဆိုင်ကြရာ ဤမျိုးရိုးဗီဇ အထောက်အထားသည် ယနေ့ခေတ် တရုတ်၊ တိဗက်နှင့် ဗမာနွယ်ဖွားများအကြား နီးကပ်သော ဆက်စပ်မှုရှိကြောင်းကို ပြသနေသည့်အပြင် ၎င်းတို့အားလုံးသည် မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းမှပင် အတူတကွ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြကြောင်း သက်သေထူလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;Wang2021&quot;&gt;Wang, C. C., et al. (2021). &quot;Genomic insights into the formation of human populations in East Asia&quot;. *Nature*, 591(7849), 413-419.&lt;/ref&gt;

[[File:Yangshao Painted Pottery.jpg|thumb|ယန်ရှောင် ဆေးခြယ်အိုးများ]]

မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့သော ရှေးဦး တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၀၀၀ ခန့်တွင် လူဦးရေတိုးပွားလာမှုနှင့်အတူ အရပ်မျက်နှာအသီးသီးသို့ စတင်ပျံ့နှံ့ခဲ့ကြသည်။ ဤဖြစ်စဉ်ကို ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက လမ်းကြောင်းကြီး နှစ်ခုဖြင့် ရှင်းလင်းလေ့ရှိကြသည်။&lt;ref name=&quot;Sagart2019&quot;&gt;Sagart, L., et al. (2019). &quot;Dated language phylogenies shed light on the ancestry of Sino-Tibetan languages&quot;. PNAS.&lt;/ref&gt; အရှေ့ဘက်လမ်းကြောင်း (တရုတ်နွယ်လမ်းကြောင်း) သည် မြစ်ဝါမြစ် အောက်ပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်း မြေပြန့်ဒေသများသို့ ပျံ့နှံ့သွားကြပြီး နောင်တွင် [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး|ဟန်တရုတ်]] လူမျိုးများအဖြစ် ပြောင်းလဲလာခဲ့ကြသည်။ အနောက်တောင်ဘက်လမ်းကြောင်း (တိဗက်-ဗမာ လမ်းကြောင်း) သည် မြစ်ဝါမြစ် အထက်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် [[တိဗက်|တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]] နှင့် [[စီချွမ်]] တောင်ကြားများသို့ ဦးတည်သွားခဲ့ကာ နောင်တွင် [[ဟိမဝန္တာ]] တောင်တန်းတစ်လျှောက်နှင့် [[မြန်မာ]] ဒေသများသို့ ဆက်လက်ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Zhang2020&quot; /&gt; ဤသို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှုကြောင့် မူလဘုံဘာသာစကားမှသည် ဒေသအလိုက် ဝိသေသများ ကွဲပြားသည့် ဘာသာစကားမျိုးကွဲပေါင်းများစွာ အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲတိုးတက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃,၀၀၀ ခန့်မှစ၍ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်စု]] များသည် မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းမှ တောင်ဘက်သို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြပြီး [[ဧရာဝတီမြစ်]]၊ [[သံလွင်မြစ်]] နှင့် [[မဲခေါင်မြစ်]] ဝှမ်းများအတိုင်း ဆင်းသက်လာခဲ့ကြကာ ယနေ့ခေတ် မြန်မာ၊ နီပေါနှင့် အိန္ဒိယ အရှေ့မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် အခြေချခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Zhang2020&quot; /&gt; မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်များ ဝင်ရောက်မှုကို အဆင့်ဆင့်သော လူမျိုးစုရွှေ့ပြောင်းမှု လှိုင်းလုံးများအဖြစ် တွေ့ရှိရသည်။ အစောပိုင်းတွင် [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]၊ [[သက်လူမျိုး|သက်]] နှင့် [[ကတူးလူမျိုး|ကတူး]] နွယ်ဝင်များ ဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]] နှင့် [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]] နွယ်ဖွားများ အလယ်ပိုင်းမြေပြန့်ဒေသများသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ရာ ဤရွှေ့ပြောင်းမှု ဖြစ်စဉ်များသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်းဦးကာလ လူမျိုးစုပျံ့နှံ့မှုနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ထူထောင်မှုတို့အတွက် အခြေခံအုတ်မြစ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot; /&gt;ထို့ပြင် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ဖျားဒေသသို့ နောက်ဆုံးမှ ရောက်ရှိလာသော တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင် အုပ်စုများတွင် [[ဂျိန်ဖော့လူမျိုး|ဂျိန်းဖော]]၊ [[ရဝမ်လူမျိုး|ရဝမ်]] နှင့် [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]] တို့ ပါဝင်ပြီး ၎င်းတို့သည် ဟိမဝန္တာတောင်တန်း၏ အရှေ့ဘက်ခြမ်းနှင့် ယူနန်ကုန်းပြင်မြင့်တို့မှတစ်ဆင့် ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ရဝမ်တို့သည် ဟိမဝန္တာတောင်ခြေတွင် အခြေပြုကာ ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြပြီး ရှေးဟောင်း တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကား ဝိသေသများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသည်။&lt;ref name=&quot;Post2021&quot;&gt;Post, M. W. (2021). &quot;The Trans-Himalayan languages of Northeast India&quot;. Journal of South Asian Languages and Linguistics.&lt;/ref&gt;

မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းမှ အရှေ့ဘက်နှင့် တောင်ဘက်မြေပြန့်ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားသော တရုတ်နွယ်ဖွားအုပ်စု၏ လမ်းကြောင်းသည် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၏ သမိုင်းဦးကာလ ယဉ်ကျေးမှု ထူထောင်ခြင်းနှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်နေသည်။&lt;ref name=&quot;Zhang2020&quot; /&gt; တရုတ်နွယ်လူမျိုးများသည် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ဆည်မြောင်းစနစ်ကို အဆင့်မြှင့်တင်နိုင်ခဲ့သောကြောင့် ကြီးမားသော လူ့အဖွဲ့အစည်းများကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ကြပြီး [[ရှံမင်းဆက်|ရှန်းမင်းဆက်]] ကာလတွင် စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော တရုတ်စာရေးထုံးစနစ်သည် ဤဘာသာစကားအုပ်စုကို တစုတစည်းတည်း ဖြစ်စေသည့် အဓိကအချက် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ယန်ဇီမြစ်ဝှမ်းဒေသများသို့ ဆက်လက်နယ်မြေချဲ့ထွင်ခြင်းဖြင့် ယနေ့ခေတ် ဟန်တရုတ်လူမျိုးစုနှင့် တရုတ်ဘာသာစကားမျိုးကွဲများ (မန်ဒရင်၊ ကွမ်တုံ၊ မင်) ဖြစ်ပေါ်လာစေရန် လမ်းစဖွင့်ပေးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot; /&gt;

ယနေ့ခေတ်တွင် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများသည် ကမ္ဘာ့ဒုတိယအကြီးဆုံး ဘာသာစကားမိသားစုအဖြစ် ရပ်တည်လျက်ရှိပြီး စက်မှုတော်လှန်ရေးနှင့် ဒစ်ဂျစ်တယ်ခေတ်သို့ ကူးပြောင်းလာသည့်တိုင် မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်များကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ဆဲ ဖြစ်သည်။ [[မန်ဒရင်း(ဘာသာစကား)|မန်ဒရင်]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]] နှင့် [[တိဘက်လူမျိုးများ|တိဗက်]] တို့သည် နိုင်ငံတော်အဆင့် ရုံးသုံးဘာသာစကားများအဖြစ် အဆင့်အတန်း မြင့်မားလျက်ရှိသော်လည်း ဝေးလံသောဒေသရှိ လူမျိုးစုငယ်လေးများ၏ ဘာသာစကားများမှာမူ ခေတ်သစ်လူမှုဘဝ၏ ဖိအားများကြောင့် မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်မည့် အန္တရာယ်နှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။&lt;ref name=&quot;Post2021&quot; /&gt; သို့ဖြစ်ရာ ခေတ်သစ်ဘာသာဗေဒပညာရှင်များသည် ၎င်းဘာသာစကားများကို မှတ်တမ်းတင်ထိန်းသိမ်းရန် ဒစ်ဂျစ်တယ်နည်းပညာများကို အသုံးပြု၍ ကြိုးပမ်းလျက်ရှိကြသည်။

==အတန်းအစားခွဲခြားခြင်း==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
|- style=&quot;background:#f2f2f2;&quot;
! ခုနှစ် !! ပညာရှင် !! အဓိက ကိုင်းခွဲများနှင့် အဆင့်ဆင့် ဖွဲ့စည်းပုံ
|-
| ၁၉၃၇ || '''လီ (Li Fang-Kuei)''' || တရုတ်-တိဗက်အောက်တွင် တရုတ်၊ တိုင်း၊ မြောင်-ယောင် နှင့် တိဗက်-ဗမာ ဟူ၍ (၄) စု ခွဲခြားခဲ့သည်။ (ယခုအခါ တိုင်းနှင့် မြောင်-ယောင်ကို သီးခြားမိသားစုများအဖြစ် သတ်မှတ်သည်)
|-
| ၁၉၄၂ || '''ဘန်နီဒစ် (Benedict)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ် 
 └ တရုတ် 
 └ တိဗက်-ကရင် (တိဗက်-ဗမာ နှင့် ကရင်)
|-
| ၁၉၅၅ || '''ရှာဖာ (Shafer)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ်ကို အဓိက (၆) စု ခွဲခြားသည် - 
 စီနီတစ်၊ ဒိုင်ရစ်၊ ဘိုဒစ်၊ ဘားမစ်၊ ဘာရစ်၊ ကရန်နစ်။
|-
| ၁၉၇၈ || '''မာတီဆော့ဖ် (Matisoff)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ် 
 ├ တရုတ် (Sinitic) 
 └ တိဗက်တို-ဘားမန်း (Tibeto-Burman)
|-
| ၁၉၉၆ || '''စတာရိုစတင်း (Starostin)''' || '''အဆို (၁):''' စီနို-ကီရန်တီ နှင့် တိဗက်တို-ဘားမန်း 
 '''အဆို (၂):''' တရုတ်၊ ကီရန်တီ နှင့် တိဗက်တို-ဘားမန်း ဟူ၍ (၃) စု ခွဲခြားသည်။
|-
| ၂၀၁၅ - လက်ရှိ || '''ဘလန့်ချ် နှင့် ပို့စ် (Blench &amp; Post)''' || &quot;တိဗက်-ဗမာ&quot; ဟူသော ဝေါဟာရထက် '''ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း''' ကို သုံးနှုန်းပြီး မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်နွှယ်မှုအသစ်များကို အဆိုပြုသည်။
|}

==အမျိုးအစားဗေဒ==

တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများသည် အမျိုးအစားဗေဒအရ ကွဲပြားမှုများ ရှိသော်လည်း ၎င်းတို့အကြား တူညီသော အခြေခံ တည်ဆောက်ပုံ အချို့ကို တွေ့ရှိရသည်။
===စကားလုံးအစီအစဉ်===
တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား အတော်များများတွင် ဝါကျတည်ဆောက်ပုံသည် ပုံမှန်အားဖြင့် &quot;ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ&quot; (Subject-Object-Verb - SOV) အစီအစဉ် ဖြစ်သည်။ သို့သော် [[တရုတ်ဘာသာစကား]]၊ [[ကရင်ဘာသာစကား]] နှင့် [[ပိုင်ဘာသာစကား]] တို့တွင်မူ &quot;ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ&quot; (Subject-Verb-Object - SVO) အစီအစဉ်ကို အသုံးပြုကြသည်။ ပညာရှင်အများစုက မူလအစ၌ SOV ပုံစံဖြစ်သော်လည်း တရုတ်၊ ကရင်နှင့် ပိုင်ဘာသာစကားများသည် အိမ်နီးချင်း အခြားဘာသာစကားမိသားစုများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် SVO ပုံစံသို့ ပြောင်းလဲသွားခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။&lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot; /&gt;
ထူးခြားချက်အနေဖြင့် SVO ပုံစံသုံးသော တရုတ်နှင့် ပိုင်ဘာသာစကားများတွင် [[နာမ်]]ကို အထူးပြုသည့် စာပိုဒ် (Modifier) များသည် နာမ်၏ ရှေ့တွင်သာ အမြဲတည်ရှိသည်။ ဤဝိသေသသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အခြားသော SVO ဘာသာစကားများနှင့် လုံးဝကွဲပြားနေသော တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန် ဖြစ်သည်။
===ပုံပြောင်းခြင်းဗေဒ===
တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများကို အစဉ်အလာအရ &quot;ပုဒ်ထီးဘာသာစကား&quot; (Isolating languages) များအဖြစ် သတ်မှတ်လေ့ရှိသော်လည်း၊ ခေတ်သစ်လေ့လာချက်များအရ ၎င်းတို့တွင် ရှုပ်ထွေးသော ပုံပြောင်းခြင်းစနစ်များ (Morphological systems) ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။
• '''အနက်ပြောင်းအဆက်ပုဒ်များ (Affixation):''' ရှေးဦးတရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားတွင် စကားလုံးတစ်လုံး၏ အဓိပ္ပာယ် သို့မဟုတ် သဒ္ဒါဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်ကို ပြောင်းလဲရန် ရှေ့ဆက် (Prefix) နှင့် နောက်ဆက် (Suffix) များကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ကြိယာတစ်ခုကို အပြုခံနာမ် (Noun) အဖြစ် ပြောင်းလဲခြင်း သို့မဟုတ် စေခိုင်းခြင်းအနက် (Causative) ပြောင်းလဲခြင်းများ ဖြစ်သည်။
• '''အသံနေအသံထား (Tones):''' ဘာသာစကားအတော်များများတွင် အသံနေအသံထား (Tones) စနစ်ရှိကြသည်။ ၎င်းအသံများသည် စကားလုံးတစ်လုံးနှင့်တစ်လုံး အဓိပ္ပာယ် ကွဲပြားစေရန် ခွဲခြားပေးသည်။ သို့သော် အချို့သော ဟိမဝန္တာဒေသသုံး တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများတွင် အသံနေအသံထားစနစ် လုံးဝမရှိသည်ကိုလည်း တွေ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;Matisoff2003&quot; /&gt;

== စကားလုံးအသုံးအနှုန်း ==

တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများသည် ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ကြောင်းကို ၎င်းတို့၏ အခြေခံဝေါဟာရများရှိ ရင်းမြစ်တူစကားလုံးများ အား နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ခြင်းဖြင့် သိရှိနိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် ကိန်းဂဏန်းများ၊ ခန္ဓာကိုယ် အစိတ်အပိုင်းများနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းများတွင် အသံရင်းမြစ် ဆင်တူယိုးမှားဖြစ်မှုကို စနစ်တကျ တွေ့ရှိရသည်။&lt;ref name=&quot;Matisoff2003&quot; /&gt;

=== အခြေခံဝေါဟာရများ နှိုင်းယှဉ်ချက် ===
အောက်ပါဇယားသည် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားစုအတွင်းရှိ အဓိကဘာသာစကားကြီးများအကြား အခြေခံစကားလုံးများ တူညီပုံကို ပြသထားခြင်း ဖြစ်သည်။

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|- style=&quot;background:#f2f2f2;&quot;
! မြန်မာအဓိပ္ပာယ် !! ရှေးဦးတရုတ်-တိဗက် (Reconstruction) !! တရုတ် (Old Chinese) !! တိဗက် (Written Tibetan) !! ဗမာ (Written Burmese)
|-
| ငါး (၅) || *ngat || 五 (nguo) || lnga || ငါး (nga)
|-
| သုံး (၃) || *sum || 三 (sum) || gsum || သုံး (sum)
|-
| ငါ (I/Me) || *ngay || 我 (ngâi) || nga || ငါ (nga)
|-
| နား (Ear) || *rna || 耳 (njie) || rna-ba || နား (na)
|-
| နေ (Sun) || *niy || 日 (njiet) || nyi-ma || နေ (ni)
|-
| သေခြင်း (Die) || *s-it || 死 (sje) || shi-ba || သေ (se)
|}

=== အသံပြောင်းလဲမှု ဝိသေသများ ===
ဘာသာစကားများ ခွဲဖြာထွက်လာသည့်အခါ မူလအသံများသည် စနစ်တကျ ပြောင်းလဲသွားကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် မူလအသံရင်း &quot;င&quot; (*ng-) သည် တရုတ်၊ တိဗက်နှင့် ဗမာဘာသာစကား အားလုံးနီးပါးတွင် ယနေ့တိုင် ပြောင်းလဲမှုမရှိဘဲ တည်ရှိနေသည်ကို တွေ့ရသည်။ သို့သော် အချို့သော ဗျည်းတွဲများနှင့် သရအသံများသည် ဒေသအလိုက် ကွဲပြားသော အသံထွက်များအဖြစ်သို့ အသွင်ပြောင်းသွားကြသည်။ ဤကဲ့သို့သော အသံပြောင်းလဲမှု စနစ်များကို လေ့လာခြင်းဖြင့် ပညာရှင်များသည် ပျောက်ဆုံးနေသော မူလဘာသာစကား၏ ပုံသဏ္ဌာန်ကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်နိုင်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot; /&gt;

== ကိုးကားချက်များ ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>e4a3k7rty2tu52ju607dvusubooid76</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055264</id>
      <parentid>1055219</parentid>
      <timestamp>2026-09-26T10:32:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကိုးကားချက်များ */</comment>
      <origin>1055264</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54563" sha1="46yl7cjautt8d2rr59oithpyi9bx8ru" xml:space="preserve">{{Infobox language family
|name=တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု
|altname=ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း (Trans-Himalayan)
|region=[[အရှေ့အာရှ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]] နှင့် [[တောင်အာရှ]]
|familycolor=Sino-Tibetan
|family = ကမ္ဘာ့အဓိကဘာသာစကားမိသားစုကြီးများထဲမှ တစ်ခု
|child1=ခိုင်မာစွာ သတ်မှတ်ထားသော အနိမ့်ပိုင်းအုပ်စုပေါင်း ၄၀ ကျော်
|child2=အငြင်းပွားဖွယ်ရှိသော အဆင့်မြင့်အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံများ
|child3='''အစဉ်အလာအရ ခွဲခြားမှု:'''
|child4=[[တရုတ်ဘာသာစကား|တရုတ်နွယ်အုပ်စု (Sinitic)]] နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်အုပ်စု]]
|iso2=sit
|iso5=sit
|glotto=sino1245
|glottofoot=no
|glottorefname=Sino-Tibetan
|map=Sino-Tibetan Languages Map.png
|mapcaption=တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ ပျံ့နှံ့တည်ရှိပုံ မြေပုံ
}}
'''တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ''' ({{lang-en|Sino-Tibetan languages}}) သို့မဟုတ် '''ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း''' (Trans-Himalayan) ဘာသာစကားအုပ်စုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးနှင့် အရေးအပါဆုံးသော [[ဘာသာစကား မိသားစု|ဘာသာစကားမိသားစု]]များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤဘာသာစကားမိသားစုကို [[တရုတ်ပြည်]]၊ [[တိဗက်]]ဒေသနှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တစ်လွှားတွင် လူဦးရေအမြောက်အမြား ပြောဆိုအသုံးပြုကြပြီး ခေတ်သစ် [[တရုတ်ဘာသာစကား]]၊ [[တိဗက်ဘာသာစကားများ]] နှင့် [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာဘာသာစကား]]တို့၏ အရင်းခံမြစ်ဖျားလည်း ဖြစ်သည်။ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များ၏ လေ့လာချက်အရ ဤဘာသာစကားအားလုံးသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ မှ ၆,၀၀၀ ခန့်က မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် ထွန်းကားခဲ့သည့် '''ရှေ့ပြေး တရုတ်-တိဗက်ဘာသာ''' (Proto-Sino-Tibetan) ဟုခေါ်သော ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;Handel2008&quot;&gt;Handel, Z. (2008). &quot;What is Sino-Tibetan?&quot;. Language and Linguistics Compass. 2 (3): 422–441.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Matisoff2003&quot;&gt;Matisoff, J. A. (2003). ''Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction''. University of California Press.&lt;/ref&gt;

သမိုင်းဦးကာလ လူမျိုးစုရွှေ့ပြောင်းသွားလာမှု ဖြစ်စဉ်များကြောင့် အဆိုပါ မိခင်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူ အုပ်စုကြီးသည် အရပ်မျက်နှာအသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ရာမှ ဒေသအလိုက် ဘာသာစကားများ ခွဲဖြာကွဲထွက်လာခဲ့သည်။ ထိုသို့ ကွဲပြားသွားသော်လည်း ၎င်းတို့အကြားတွင် ဝေါဟာရရင်းမြစ် တူညီမှုများ၊ စနစ်တကျ ပြောင်းလဲသွားသော အသံရင်းမြစ်များနှင့် သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ နီးစပ်မှုများကို ယနေ့တိုင် တွေ့ရှိနေရဆဲ ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် အခြေခံကိန်းဂဏန်းများနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ စကားလုံးများတွင် တူညီသော အသံထွက်ပုံစံများကို နှိုင်းယှဉ်ဘာသာဗေဒနည်းအရ ဖော်ထုတ်နိုင်ခြင်းသည် ဤဘာသာစကားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုကို သက်သေထူနေသည်။ &lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot;&gt;Thurgood, G., &amp; LaPolla, R. J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.&lt;/ref&gt;

== ဘာသာစကားအုပ်စု ခွဲခြားခြင်း ==
တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု (Sino-Tibetan Family) သည် ဘာသာစကား ၄၀၀ ကျော် ပါဝင်ပြီး [[အရှေ့အာရှ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]] နှင့် [[တောင်အာရှ]] ဒေသများတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုအသုံးပြုကြသဖြင့် [[အင်ဒို-ယူရိုပီယန် ဘာသာစကားများ]] ပြီးလျှင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပြောဆိုသူဦးရေ ဒုတိယအများဆုံး ဘာသာစကားမိသားစုကြီး ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့အနက် မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် အများဆုံး ပြောဆိုကြသည့် ဘာသာစကားများမှာ [[တရုတ်ဘာသာစကား]] အမျိုးမျိုး (သုံးစွဲသူ ၁.၂ ဘီလီယံ)၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာဘာသာစကား]] (သုံးစွဲသူ ၃၅ သန်းကျော်) နှင့် [[တိဗက်ဘာသာစကားများ|တိဗက်ဘာသာစကား]] (သုံးစွဲသူ ၈ သန်း) တို့ ဖြစ်ကြပြီး၊ ကျန်ရှိသော ဘာသာစကား အတော်များများကိုမူ ဝေးလံသော တောင်ပေါ်ဒေသများရှိ လူမျိုးစုငယ်လေးများကသာ ပြောဆိုလျက်ရှိသောကြောင့် မှတ်တမ်းမှတ်ရာများ နည်းပါးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ဘာသာစကားများကို အုပ်စုခွဲရာတွင် အနိမ့်ပိုင်းအဆင့် အုပ်စုများကို စနစ်တကျ သတ်မှတ်နိုင်ပြီ ဖြစ်သော်လည်း အမြင့်ပိုင်း အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံမှာမူ ရှင်းလင်းမှု မရှိသေးဘဲ ပညာရှင်များအကြား ငြင်းခုံဆဲဖြစ်သည်။ ရှေးယခင်က ဤမိသားစုကြီးကို [[တရုတ်နွယ်ဘာသာစကားများ|တရုတ်နွယ်အုပ်စု]] (Sinitic Branch) နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်အုပ်စု]] (Tibeto-Burman Branch) ဟူ၍ ကဏ္ဍကြီးနှစ်ခုဖြင့် ခွဲခြားဖော်ပြလေ့ ရှိသော်လည်း၊ မကြာသေးမီက ထွက်ရှိလာသော ၂၀၂၀-၂၀၂၄ ဘာသာဗေဒ သုတေသနသစ်များအရ ဤသို့ အပိုင်းနှစ်ပိုင်းတည်းဖြင့် ခွဲခြားခြင်းအပေါ် လက်မခံသော ပညာရှင်ဦးရေမှာ ပိုမိုများပြားလာနေသည်။&lt;ref name=&quot;Zhang2020&quot;&gt;Zhang, H., et al. (2020). &quot;Phylogenetic evidence for the origin and expansion of Sino-Tibetan languages&quot;. Nature.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Post2021&quot;&gt;Post, M. W. (2021). &quot;The Trans-Himalayan languages of Northeast India&quot;. Journal of South Asian Languages and Linguistics.&lt;/ref&gt;

သို့သော်လည်း ဤမိသားစုဝင် ဘာသာစကားများသည် မူလရင်းမြစ် တစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြပြီး ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာအတွင်း ဒေသအသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ရာမှ မတူကွဲပြားသော ဝိသေသများအဖြစ် ပြောင်းလဲလာခဲ့ကြသည်။ တရုတ်နွယ်အုပ်စု တွင် ကမ္ဘာ့အသုံးအများဆုံး ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သည့် မန်ဒရင် (စံတရုတ်ဘာသာ) အပါအဝင် ဝူ၊ မင်၊ ကွမ်တုံ (Yue) နှင့် ဟက်ကာ စသည့် ဘာသာစကားကြီးများ ပါဝင်ပြီး တရုတ်ပြည်မကြီး၊ ဟောင်ကောင်၊ ထိုင်ဝမ်နှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တရုတ်နွယ်ဖွားများအကြား အဓိက အခြေတည်သည်။ ရှေးဦးကာလ တရုတ်ဘာသာစကားမှသည် ဒေသအလိုက် လေယူလေသိမ်းနှင့် ဝေါဟာရများ ကွဲပြားသွားခဲ့သော်လည်း ရေးထုံးနှင့် သမိုင်းကြောင်းအရ ခိုင်မာသော အချိတ်အဆက်များ ရှိကြသည်။

အခြားအုပ်စုကြီးဖြစ်သော တိဗက်-ဗမာနွယ်အုပ်စု သည် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ အလွန်ကျယ်ပြန့်ပြီး လူမျိုးစုပေါင်းစုံ စုစည်းနေသည့် အုပ်စုဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိကဘာသာစကားဖြစ်သော ဗမာဘာသာစကား နှင့်အတူ လိုလို-ဗမာနွယ်ဝင်များ (လီဆူ၊ အာခါ၊ လားဟူ)၊ ကရင်နွယ်ဝင်များ (စကော၊ ပိုး၊ ကယား၊ ပအိုဝ်း) နှင့် နာဂ-ကူကီး-ချင်း နွယ်ဝင်များ ပါဝင်သည်။ ထို့ပြင် ဂျိန်းဖော (ကချင်) နှင့် သက်၊ ကတူး တို့ပါဝင်သော ဆဲလ် အုပ်စု၊ တိဗက်နှင့် ဘူတန် (Dzongkha) တို့ပါဝင်သော တိဗက်နွယ်အုပ်စု တို့သည်လည်း ဤမိသားစု၏ အဓိက အကိုင်းအခက်များ ဖြစ်ကြသည်။ ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတစ်လျှောက်ရှိ နီပေါနှင့် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်း [[အာရူနာချယ် ပရာဒေ့ရှ် ပြည်နယ်|အာရူနာချယ် ပရာဒေ့ရှ်]] ဒေသသုံး Tani၊ Kiranti နှင့် Newaric ဘာသာစကားများသည်လည်း တရုတ်-တိဗက်မိသားစု၏ ကြွယ်ဝလှသော ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှုများကို ဖော်ပြနေသည်။&lt;ref name=&quot;Sagart2019&quot;&gt;Sagart, L., et al. (2019). &quot;Dated language phylogenies shed light on the ancestry of Sino-Tibetan languages&quot;. PNAS.&lt;/ref&gt; ဤကဲ့သို့ များပြားလှစွာသော ဘာသာစကားများသည် မတူညီသော ပုံသဏ္ဌာန်များဖြင့် တည်ရှိနေကြသော်လည်း ၎င်းတို့၏ အခြေခံဝေါဟာရများ၊ အသံပြောင်းလဲမှု စနစ်များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုများက တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုကြီးသည် ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြောင်း ခိုင်မာစွာ သက်သေထူလျက်ရှိသည်။

== သမိုင်းကြောင်း ==

တရုတ်၊ တိဗက်၊ ဗမာနှင့် အခြား ဘာသာစကားများအကြား ဆက်စပ်မှုကို ၁၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် စတင်၍ အဆိုပြုခဲ့ပြီး ယခုအခါ ကျယ်ပြန့်စွာ လက်ခံထားပြီး ဖြစ်သည်။ ကနဦးတွင် စာပေယဉ်ကျေးမှု ရှည်ကြာခိုင်မာသော လူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ ဘာသာစကားများကိုသာ ဦးတည်လေ့လာခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် အသုံးပြုမှုနည်းပါးသည့် ဘာသာစကားများ၊ စာပေအရေးအသား မကြာသေးမီကမှ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော ဘာသာစကားများနှင့် စာပေအရေးအသား မရှိသေးသည့် ဘာသာစကားများကိုပါ ထည့်သွင်းလာခဲ့ကြသည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ [[အင်ဒို-ယူရိုပီယန် ဘာသာစကားများ|အင်ဒို-ယူရိုပီယန်]] နှင့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထြိုအေးရှားတစ်]] လေ့လာမှုများနှင့် ယှဉ်လျှင် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားမိသားစုသည် အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံ တည်ဆောက်မှုပိုင်းတွင် အားနည်းချက်များ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ယင်းသို့ ဖြစ်ရခြင်းမှာ ဘာသာစကား အမျိုးအစား လွန်စွာများပြားစုံလင်မှု၊ အများစုတွင် စကားလုံးပုံပြောင်းမှု မရှိခြင်းနှင့် ဘာသာစကားတစ်ခုနှင့်တစ်ခု ထိတွေ့ရောယှက်မှု များပြားခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် လူပြောနည်းသော ဘာသာစကား အများအပြားမှာ သွားရောက်ရန် ခက်ခဲသော တောင်ထူထပ်သည့် ဒေသများတွင် တည်ရှိသည့်အပြင် ၎င်းဒေသများသည် နယ်စပ်ပြဿနာများရှိသော နယ်မြေများ ဖြစ်နေတတ်ခြင်းကြောင့်လည်း လေ့လာရန် ခက်ခဲခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot; /&gt;
၁၈ ရာစုအတွင်း ပညာရှင်အတော်များများသည် ရှည်လျားသည့် စာပေရေးသားမှု သမိုင်းကြောင်းများ ရှိကြသည့် တိဗက်ဘာသာစကားနှင့် ဗမာဘာသာစကားများအကြား ဆက်နွယ်မှုရှိကြောင်း စတင်သတိပြုမိခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တောင်ပေါ်ဒေသများမှ အခြားသော စာပေအရေးအသား မရှိသေးသည့် ဘာသာစကား အတော်များများသည်လည်း အဆိုပါ တိဗက်နှင့် ဗမာ ဘာသာစကားများနှင့် ဆက်စပ်မှုရှိကြောင်း သိရှိလာခဲ့ကြသည်။ ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ဂျိမ်းစ် ရစ်ချက်ဆန် လိုဂန် (James Richardson Logan) က အဆိုပါ ဘာသာစကားများကို [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်အုပ်စု]] (Tibeto-Burman) ဟု စတင်သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး၊ ၁၈၅၈ ခုနှစ်တွင် [[ကရင်ဘာသာစကား]] ကိုလည်း ဤအုပ်စုအတွင်းသို့ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Logan1856&quot;&gt;Logan, J. R. (1856). &quot;The Ethnology of the Indo-Pacific Islands&quot;. *Journal of the Indian Archipelago and Eastern Asia*.&lt;/ref&gt; ၁၉ ရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် လိုဂန်နှင့် အခြားပညာရှင်များသည် အရှေ့တောင်အာရှရှိ အင်ဒို-ချိုင်းနိစ် ဘာသာစကားများကို လေ့လာမှုပြုလုပ်ခဲ့ကာ တိဗက်တို-ဘားမန်း၊ [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်]]၊ [[မွန်-ခမာ ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] နှင့် မလေးယို-ပိုလီနီးရှန်း ဟူ၍ [[ဘာသာစကား မိသားစု]] လေးခုကို ဖော်ထုတ်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ပြင် ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ဂျူးလိယက် ကလာပရိုသ် (Julius Klaproth) က ဗမာ၊ တိဗက်နှင့် တရုတ် ဘာသာစကားများသည် အခြေခံ အသုံးအနှုန်းစကားလုံးများတွင် တူညီမှုများ ရှိကြသော်လည်း [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]]၊ [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား|ဗီယက်နမ်]] ဘာသာစကားများနှင့်မူ လုံးဝကွဲပြားခြားနားကြောင်း မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Klaproth1823&quot;&gt;Klaproth, J. (1823). *Asia Polyglotta*. Paris.&lt;/ref&gt;

၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် မနုဿဗေဒပညာရှင် အဲလ်ဖရက် ကရိုးဘာ (Alfred Kroeber) က တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဝေါဟာရဗေဒ စီမံကိန်းတစ်ခုကို ကယ်လီဖိုးနီးယားတက္ကသိုလ် (ဘာကလေ) ၌ စတင်ခဲ့ပြီး ၁၉၃၈ နှောင်းပိုင်းအထိ အဆိုပါစီမံကိန်းကို ရောဘတ် ရှာဖာ (Robert Shafer) က ဦးစီးခဲ့ကာ နောက်ပိုင်းတွင် ပေါလ် ကေ ဘန်နီဒစ် (Paul K. Benedict) က ဆက်လက်တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် ဘာသာဗေဒပညာရှင် မဟုတ်သော ဝန်ထမ်း ၃၀ ခန့်က တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများနှင့် ပတ်သက်သော မှတ်တမ်းမှတ်ရာ ရနိုင်သမျှအားလုံးကို စုဆောင်းခဲ့ရာမှ &quot;တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာဗေဒ&quot; ဟု အမည်ပေးထားသည့် အတွဲ ၁၅ တွဲပါ မှတ်တမ်းကြီး ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ အဆိုပါ မှတ်တမ်းကြီးကို ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း မပြုခဲ့သော်လည်း ယင်းမှ အချက်အလက်များကို ရှာဖာနှင့် ဘန်နီဒစ်တို့ ရေးသားသည့် စာတမ်းများတွင် ထည့်သွင်းအသုံးပြုခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Benedict1972&quot;&gt;Benedict, Paul K. (1972). *Sino-Tibetan: A Conspectus*. Cambridge University Press.&lt;/ref&gt; ဘန်နီဒစ်သည် သူ၏ သုတေသန လက်ရေးစာမူများကို ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် အပြီးသတ်ရေးသားခဲ့သော်လည်း ၁၉၇၂ ခုနှစ်ရောက်မှသာ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေနိုင်ခဲ့သည်။ သူသည် ဘာသာစကားမိသားစု ဖြန့်ဝေပုံဇယားကြီး တစ်ခုလုံးကို တည်ဆောက်မည့်အစား အဓိက ဘာသာစကားကြီး ငါးခုကို နှိုင်းယှဉ်လေ့လာခြင်းဖြင့် ရှေးဦး-တိဗက်တို-ဘားမန်း ဘာသာစကား လေ့လာချက်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။

အရေးစနစ်ပါဝင်သော ဘာသာစကားများကို လေ့လာရာတွင် ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကားသည် ဘီစီ ၁၂၀၀ ခန့်မှ စတင်တည်ရှိခဲ့ပြီး ဘီစီ ပထမရာစုနှစ်မှစ၍ အရေးမှတ်တမ်း များစွာရှိသည့် ရှေးအကျဆုံး အထောက်အထား ဖြစ်သည်။ သို့သော် တရုတ်စာသည် အက္ခရာစနစ် မဟုတ်သောကြောင့် ပညာရှင်များသည် အလယ်ခေတ် တရုတ်အဘိဓာန်များမှ ဖိုနက်တစ် ဖော်ပြချက်များနှင့် ရှေးခေတ် ကဗျာများ၏ ကာရံစနစ်များကို လေ့လာ၍ ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား အသံထွက်စနစ်ကို ပြန်လည်ထုတ်ဖော်ခဲ့ရသည်။ ယင်းအနက် ဘားနက် ကားဂရန် (Bernhard Karlgren) ၏ Grammata Serica Recensa စာအုပ်သည် ပထမဆုံး ပြီးပြည့်စုံသည့် ပြန်လည်တည်ဆောက်မှု ဖြစ်ခဲ့ပြီး ဘန်နီဒစ်နှင့် ရှာဖာတို့ ကောင်းစွာ အသုံးပြုခဲ့ကြသော်လည်း အသံစနစ် အစီအစဉ်မကျမှုအချို့ ရှိခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ပညာရှင်များသည် ကားဂရန်၏ ဆောင်ရွက်ချက်များကို အခြားအရင်းအမြစ်များဖြင့် ပေါင်းစပ်၍ ပိုမိုကောင်းမွန်အောင် ပြုပြင်ခဲ့ကြရာ၊ ဥပမာအားဖြင့် ကားဂရန် သတ်မှတ်ခဲ့သည့် သရသံ ၁၅ ခုကို နီကိုလတ် ဘော့မန် (Nicholas Bodman) က တိဗက်ဘာသာစကားနှင့် နှိုင်းယှဉ်၍ သရသံ ၆ ခုအထိ လျှော့ချဖော်ပြနိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Baxter1992&quot;&gt;Baxter, William H. (1992). *A Handbook of Old Chinese Phonology*. Mouton de Gruyter.&lt;/ref&gt; ထို့ပြင် နိုင်ငံခြားအမည်များကို တရုတ်ဘာသာဖြင့် ရေးသားခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများကလည်း ရှေးခေတ်အသံများကို မှန်းဆရန် အထောက်အကူပြုခဲ့ပြီး၊ ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကားသည် နိမ့်မြင့်သံ မခွဲခြားသော ဘာသာစကားဖြစ်ကာ အလယ်ခေတ် အသံနိမ့်မြင့်စနစ်များသည် နောက်ဆုံးဗျည်းသံများမှတစ်ဆင့် ဖွံ့ဖြိုးလာခြင်းဖြစ်သည်ဟု ပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။

တိဗက်ဘာသာစကားတွင် ၇ ရာစုနှစ်အလယ် တိဗက်အင်ပါယာ ခေတ်မှစ၍ အရေးအသား မှတ်တမ်းများစွာ ရှိခဲ့ပြီး၊ အစောဆုံး မြန်မာစာ အရေးအသားမှာ ၁၂ ရာစုနှစ် [[မြစေတီကျောက်စာ]] ဖြစ်သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် စာပေအထောက်အထားများ ပိုမိုများပြားလာခဲ့သည်။ ယင်းဘာသာစကား နှစ်ခုလုံးသည် [[အိန္ဒိယ]] ရှေးဟောင်း [[ဗြာဟ္မီအရေးအသား]] ကို အခြေခံသည့် အက္ခရာစနစ်ဖြင့် ရေးသားကြသည်။ ၁၁ ရာစုမှ ၁၃ ရာစုအထိ ထွန်းကားခဲ့သော [[တောင်ဂွတ်အင်ပါယာ]]မှ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားတွင်လည်း တရုတ်စာအရေးအသားကို အခြေခံ၍ ဖန်တီးထားသည့် ပုံစာအရေးစနစ်ဖြင့် ရေးသားထားသော မှတ်တမ်းများစွာ ရှိသော်လည်း ဘာသာပြန်ဆိုရန် ခက်ခဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ပညာရှင် Gong Hwang-cherng သည် ရှေးဟောင်း တရုတ်၊ တိဗက်၊ ဗမာနှင့် တောင်ဂွတ် ဘာသာစကားများကို နှိုင်းယှဉ်လေ့လာ၍ ၎င်းတို့အကြားရှိ အသံဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုများကို ဖော်ထုတ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Gong2002&quot;&gt;Gong, Hwang-cherng (2002). *Collected Papers on Sino-Tibetan Linguistics*. Academia Sinica.&lt;/ref&gt;

== ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှု ==

တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့၏ မူလဇာစ်မြစ်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၉၀၀ ခန့်က [[မြစ်ဝါမြစ်]] ဝှမ်းဒေသတွင် စတင်ခဲ့သည်ဟု ခေတ်သစ် သုတေသနများက ဆိုသည်။&lt;ref name=&quot;Zhang2020&quot;&gt;Zhang, H., et al. (2020). &quot;Phylogenetic evidence for the origin and expansion of Sino-Tibetan languages&quot;. Nature.&lt;/ref&gt; ဤရှေးဦးလူမျိုးစုများသည် မြစ်ဝါမြစ် အလယ်ပိုင်းနှင့် အထက်ပိုင်းရှိ သဲဆန်သော မြေဆီလွှာများတွင် အခြေချလျက် [[နှံစားပင်|နှံစားပြောင်း]] ကို အဓိက စိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည်။ ရှေးဦး တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့၏ နေထိုင်မှုပုံစံသည် ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာအရ [[:en:Yangshao_culture|ယန်ရှောင်ယဉ်ကျေးမှု]] (Yangshao Culture) နှင့် ဆက်စပ်နေပြီး ၎င်းတို့သည် စိုက်ပျိုးရေးအပြင် တိရစ္ဆာန်မွေးမြူခြင်းနှင့် အိုးလုပ်ငန်းများကိုပါ တတ်မြောက်ခဲ့ကြသည်။ စိုက်ပျိုးရေးမှ ရရှိသော ပိုလျှံသော အစာအာဟာရကြောင့် လူဦးရေ တိုးပွားလာခဲ့ပြီး ဘာသာစကားနှင့် လူမျိုးစုများ အရပ်မျက်နှာ အသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားရန် အစပျိုးပေးခဲ့သည်။ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသော ဤလူမျိုးစုများသည် အဖမျိုးရိုးဗီဇအရ Haplogroup O-M122 ကို ပိုင်ဆိုင်ကြရာ ဤမျိုးရိုးဗီဇ အထောက်အထားသည် ယနေ့ခေတ် တရုတ်၊ တိဗက်နှင့် ဗမာနွယ်ဖွားများအကြား နီးကပ်သော ဆက်စပ်မှုရှိကြောင်းကို ပြသနေသည့်အပြင် ၎င်းတို့အားလုံးသည် မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းမှပင် အတူတကွ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြကြောင်း သက်သေထူလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;Wang2021&quot;&gt;Wang, C. C., et al. (2021). &quot;Genomic insights into the formation of human populations in East Asia&quot;. *Nature*, 591(7849), 413-419.&lt;/ref&gt;

[[File:Yangshao Painted Pottery.jpg|thumb|ယန်ရှောင် ဆေးခြယ်အိုးများ]]

မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့သော ရှေးဦး တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၀၀၀ ခန့်တွင် လူဦးရေတိုးပွားလာမှုနှင့်အတူ အရပ်မျက်နှာအသီးသီးသို့ စတင်ပျံ့နှံ့ခဲ့ကြသည်။ ဤဖြစ်စဉ်ကို ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက လမ်းကြောင်းကြီး နှစ်ခုဖြင့် ရှင်းလင်းလေ့ရှိကြသည်။&lt;ref name=&quot;Sagart2019&quot;&gt;Sagart, L., et al. (2019). &quot;Dated language phylogenies shed light on the ancestry of Sino-Tibetan languages&quot;. PNAS.&lt;/ref&gt; အရှေ့ဘက်လမ်းကြောင်း (တရုတ်နွယ်လမ်းကြောင်း) သည် မြစ်ဝါမြစ် အောက်ပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်း မြေပြန့်ဒေသများသို့ ပျံ့နှံ့သွားကြပြီး နောင်တွင် [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး|ဟန်တရုတ်]] လူမျိုးများအဖြစ် ပြောင်းလဲလာခဲ့ကြသည်။ အနောက်တောင်ဘက်လမ်းကြောင်း (တိဗက်-ဗမာ လမ်းကြောင်း) သည် မြစ်ဝါမြစ် အထက်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် [[တိဗက်|တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]] နှင့် [[စီချွမ်]] တောင်ကြားများသို့ ဦးတည်သွားခဲ့ကာ နောင်တွင် [[ဟိမဝန္တာ]] တောင်တန်းတစ်လျှောက်နှင့် [[မြန်မာ]] ဒေသများသို့ ဆက်လက်ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Zhang2020&quot; /&gt; ဤသို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှုကြောင့် မူလဘုံဘာသာစကားမှသည် ဒေသအလိုက် ဝိသေသများ ကွဲပြားသည့် ဘာသာစကားမျိုးကွဲပေါင်းများစွာ အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲတိုးတက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃,၀၀၀ ခန့်မှစ၍ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်စု]] များသည် မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းမှ တောင်ဘက်သို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြပြီး [[ဧရာဝတီမြစ်]]၊ [[သံလွင်မြစ်]] နှင့် [[မဲခေါင်မြစ်]] ဝှမ်းများအတိုင်း ဆင်းသက်လာခဲ့ကြကာ ယနေ့ခေတ် မြန်မာ၊ နီပေါနှင့် အိန္ဒိယ အရှေ့မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် အခြေချခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Zhang2020&quot; /&gt; မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်များ ဝင်ရောက်မှုကို အဆင့်ဆင့်သော လူမျိုးစုရွှေ့ပြောင်းမှု လှိုင်းလုံးများအဖြစ် တွေ့ရှိရသည်။ အစောပိုင်းတွင် [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]၊ [[သက်လူမျိုး|သက်]] နှင့် [[ကတူးလူမျိုး|ကတူး]] နွယ်ဝင်များ ဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]] နှင့် [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]] နွယ်ဖွားများ အလယ်ပိုင်းမြေပြန့်ဒေသများသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ရာ ဤရွှေ့ပြောင်းမှု ဖြစ်စဉ်များသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်းဦးကာလ လူမျိုးစုပျံ့နှံ့မှုနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ထူထောင်မှုတို့အတွက် အခြေခံအုတ်မြစ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot; /&gt;ထို့ပြင် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ဖျားဒေသသို့ နောက်ဆုံးမှ ရောက်ရှိလာသော တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင် အုပ်စုများတွင် [[ဂျိန်ဖော့လူမျိုး|ဂျိန်းဖော]]၊ [[ရဝမ်လူမျိုး|ရဝမ်]] နှင့် [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]] တို့ ပါဝင်ပြီး ၎င်းတို့သည် ဟိမဝန္တာတောင်တန်း၏ အရှေ့ဘက်ခြမ်းနှင့် ယူနန်ကုန်းပြင်မြင့်တို့မှတစ်ဆင့် ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ရဝမ်တို့သည် ဟိမဝန္တာတောင်ခြေတွင် အခြေပြုကာ ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြပြီး ရှေးဟောင်း တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကား ဝိသေသများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသည်။&lt;ref name=&quot;Post2021&quot;&gt;Post, M. W. (2021). &quot;The Trans-Himalayan languages of Northeast India&quot;. Journal of South Asian Languages and Linguistics.&lt;/ref&gt;

မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းမှ အရှေ့ဘက်နှင့် တောင်ဘက်မြေပြန့်ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားသော တရုတ်နွယ်ဖွားအုပ်စု၏ လမ်းကြောင်းသည် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၏ သမိုင်းဦးကာလ ယဉ်ကျေးမှု ထူထောင်ခြင်းနှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်နေသည်။&lt;ref name=&quot;Zhang2020&quot; /&gt; တရုတ်နွယ်လူမျိုးများသည် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ဆည်မြောင်းစနစ်ကို အဆင့်မြှင့်တင်နိုင်ခဲ့သောကြောင့် ကြီးမားသော လူ့အဖွဲ့အစည်းများကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ကြပြီး [[ရှံမင်းဆက်|ရှန်းမင်းဆက်]] ကာလတွင် စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော တရုတ်စာရေးထုံးစနစ်သည် ဤဘာသာစကားအုပ်စုကို တစုတစည်းတည်း ဖြစ်စေသည့် အဓိကအချက် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ယန်ဇီမြစ်ဝှမ်းဒေသများသို့ ဆက်လက်နယ်မြေချဲ့ထွင်ခြင်းဖြင့် ယနေ့ခေတ် ဟန်တရုတ်လူမျိုးစုနှင့် တရုတ်ဘာသာစကားမျိုးကွဲများ (မန်ဒရင်၊ ကွမ်တုံ၊ မင်) ဖြစ်ပေါ်လာစေရန် လမ်းစဖွင့်ပေးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot; /&gt;

ယနေ့ခေတ်တွင် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများသည် ကမ္ဘာ့ဒုတိယအကြီးဆုံး ဘာသာစကားမိသားစုအဖြစ် ရပ်တည်လျက်ရှိပြီး စက်မှုတော်လှန်ရေးနှင့် ဒစ်ဂျစ်တယ်ခေတ်သို့ ကူးပြောင်းလာသည့်တိုင် မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်များကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ဆဲ ဖြစ်သည်။ [[မန်ဒရင်း(ဘာသာစကား)|မန်ဒရင်]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]] နှင့် [[တိဘက်လူမျိုးများ|တိဗက်]] တို့သည် နိုင်ငံတော်အဆင့် ရုံးသုံးဘာသာစကားများအဖြစ် အဆင့်အတန်း မြင့်မားလျက်ရှိသော်လည်း ဝေးလံသောဒေသရှိ လူမျိုးစုငယ်လေးများ၏ ဘာသာစကားများမှာမူ ခေတ်သစ်လူမှုဘဝ၏ ဖိအားများကြောင့် မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်မည့် အန္တရာယ်နှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။&lt;ref name=&quot;Post2021&quot; /&gt; သို့ဖြစ်ရာ ခေတ်သစ်ဘာသာဗေဒပညာရှင်များသည် ၎င်းဘာသာစကားများကို မှတ်တမ်းတင်ထိန်းသိမ်းရန် ဒစ်ဂျစ်တယ်နည်းပညာများကို အသုံးပြု၍ ကြိုးပမ်းလျက်ရှိကြသည်။

==အတန်းအစားခွဲခြားခြင်း==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
|- style=&quot;background:#f2f2f2;&quot;
! ခုနှစ် !! ပညာရှင် !! အဓိက ကိုင်းခွဲများနှင့် အဆင့်ဆင့် ဖွဲ့စည်းပုံ
|-
| ၁၉၃၇ || '''လီ (Li Fang-Kuei)''' || တရုတ်-တိဗက်အောက်တွင် တရုတ်၊ တိုင်း၊ မြောင်-ယောင် နှင့် တိဗက်-ဗမာ ဟူ၍ (၄) စု ခွဲခြားခဲ့သည်။ (ယခုအခါ တိုင်းနှင့် မြောင်-ယောင်ကို သီးခြားမိသားစုများအဖြစ် သတ်မှတ်သည်)
|-
| ၁၉၄၂ || '''ဘန်နီဒစ် (Benedict)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ် 
 └ တရုတ် 
 └ တိဗက်-ကရင် (တိဗက်-ဗမာ နှင့် ကရင်)
|-
| ၁၉၅၅ || '''ရှာဖာ (Shafer)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ်ကို အဓိက (၆) စု ခွဲခြားသည် - 
 စီနီတစ်၊ ဒိုင်ရစ်၊ ဘိုဒစ်၊ ဘားမစ်၊ ဘာရစ်၊ ကရန်နစ်။
|-
| ၁၉၇၈ || '''မာတီဆော့ဖ် (Matisoff)''' || တရုတ်-တိဗက်နွယ် 
 ├ တရုတ် (Sinitic) 
 └ တိဗက်တို-ဘားမန်း (Tibeto-Burman)
|-
| ၁၉၉၆ || '''စတာရိုစတင်း (Starostin)''' || '''အဆို (၁):''' စီနို-ကီရန်တီ နှင့် တိဗက်တို-ဘားမန်း 
 '''အဆို (၂):''' တရုတ်၊ ကီရန်တီ နှင့် တိဗက်တို-ဘားမန်း ဟူ၍ (၃) စု ခွဲခြားသည်။
|-
| ၂၀၁၅ - လက်ရှိ || '''ဘလန့်ချ် နှင့် ပို့စ် (Blench &amp; Post)''' || &quot;တိဗက်-ဗမာ&quot; ဟူသော ဝေါဟာရထက် '''ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း''' ကို သုံးနှုန်းပြီး မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်နွှယ်မှုအသစ်များကို အဆိုပြုသည်။
|}

==အမျိုးအစားဗေဒ==

တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများသည် အမျိုးအစားဗေဒအရ ကွဲပြားမှုများ ရှိသော်လည်း ၎င်းတို့အကြား တူညီသော အခြေခံ တည်ဆောက်ပုံ အချို့ကို တွေ့ရှိရသည်။
===စကားလုံးအစီအစဉ်===
တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား အတော်များများတွင် ဝါကျတည်ဆောက်ပုံသည် ပုံမှန်အားဖြင့် &quot;ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ&quot; (Subject-Object-Verb - SOV) အစီအစဉ် ဖြစ်သည်။ သို့သော် [[တရုတ်ဘာသာစကား]]၊ [[ကရင်ဘာသာစကား]] နှင့် [[ပိုင်ဘာသာစကား]] တို့တွင်မူ &quot;ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ&quot; (Subject-Verb-Object - SVO) အစီအစဉ်ကို အသုံးပြုကြသည်။ ပညာရှင်အများစုက မူလအစ၌ SOV ပုံစံဖြစ်သော်လည်း တရုတ်၊ ကရင်နှင့် ပိုင်ဘာသာစကားများသည် အိမ်နီးချင်း အခြားဘာသာစကားမိသားစုများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် SVO ပုံစံသို့ ပြောင်းလဲသွားခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။&lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot; /&gt;
ထူးခြားချက်အနေဖြင့် SVO ပုံစံသုံးသော တရုတ်နှင့် ပိုင်ဘာသာစကားများတွင် [[နာမ်]]ကို အထူးပြုသည့် စာပိုဒ် (Modifier) များသည် နာမ်၏ ရှေ့တွင်သာ အမြဲတည်ရှိသည်။ ဤဝိသေသသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အခြားသော SVO ဘာသာစကားများနှင့် လုံးဝကွဲပြားနေသော တရုတ်-တိဗက်နွယ်တို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန် ဖြစ်သည်။
===ပုံပြောင်းခြင်းဗေဒ===
တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများကို အစဉ်အလာအရ &quot;ပုဒ်ထီးဘာသာစကား&quot; (Isolating languages) များအဖြစ် သတ်မှတ်လေ့ရှိသော်လည်း၊ ခေတ်သစ်လေ့လာချက်များအရ ၎င်းတို့တွင် ရှုပ်ထွေးသော ပုံပြောင်းခြင်းစနစ်များ (Morphological systems) ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။
• '''အနက်ပြောင်းအဆက်ပုဒ်များ (Affixation):''' ရှေးဦးတရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားတွင် စကားလုံးတစ်လုံး၏ အဓိပ္ပာယ် သို့မဟုတ် သဒ္ဒါဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်ကို ပြောင်းလဲရန် ရှေ့ဆက် (Prefix) နှင့် နောက်ဆက် (Suffix) များကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ကြိယာတစ်ခုကို အပြုခံနာမ် (Noun) အဖြစ် ပြောင်းလဲခြင်း သို့မဟုတ် စေခိုင်းခြင်းအနက် (Causative) ပြောင်းလဲခြင်းများ ဖြစ်သည်။
• '''အသံနေအသံထား (Tones):''' ဘာသာစကားအတော်များများတွင် အသံနေအသံထား (Tones) စနစ်ရှိကြသည်။ ၎င်းအသံများသည် စကားလုံးတစ်လုံးနှင့်တစ်လုံး အဓိပ္ပာယ် ကွဲပြားစေရန် ခွဲခြားပေးသည်။ သို့သော် အချို့သော ဟိမဝန္တာဒေသသုံး တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများတွင် အသံနေအသံထားစနစ် လုံးဝမရှိသည်ကိုလည်း တွေ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;Matisoff2003&quot; /&gt;

== စကားလုံးအသုံးအနှုန်း ==

တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများသည် ဘုံမိခင်ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ကြောင်းကို ၎င်းတို့၏ အခြေခံဝေါဟာရများရှိ ရင်းမြစ်တူစကားလုံးများ အား နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ခြင်းဖြင့် သိရှိနိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် ကိန်းဂဏန်းများ၊ ခန္ဓာကိုယ် အစိတ်အပိုင်းများနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းများတွင် အသံရင်းမြစ် ဆင်တူယိုးမှားဖြစ်မှုကို စနစ်တကျ တွေ့ရှိရသည်။&lt;ref name=&quot;Matisoff2003&quot; /&gt;

=== အခြေခံဝေါဟာရများ နှိုင်းယှဉ်ချက် ===
အောက်ပါဇယားသည် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားစုအတွင်းရှိ အဓိကဘာသာစကားကြီးများအကြား အခြေခံစကားလုံးများ တူညီပုံကို ပြသထားခြင်း ဖြစ်သည်။

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|- style=&quot;background:#f2f2f2;&quot;
! မြန်မာအဓိပ္ပာယ် !! ရှေးဦးတရုတ်-တိဗက် (Reconstruction) !! တရုတ် (Old Chinese) !! တိဗက် (Written Tibetan) !! ဗမာ (Written Burmese)
|-
| ငါး (၅) || *ngat || 五 (nguo) || lnga || ငါး (nga)
|-
| သုံး (၃) || *sum || 三 (sum) || gsum || သုံး (sum)
|-
| ငါ (I/Me) || *ngay || 我 (ngâi) || nga || ငါ (nga)
|-
| နား (Ear) || *rna || 耳 (njie) || rna-ba || နား (na)
|-
| နေ (Sun) || *niy || 日 (njiet) || nyi-ma || နေ (ni)
|-
| သေခြင်း (Die) || *s-it || 死 (sje) || shi-ba || သေ (se)
|}

=== အသံပြောင်းလဲမှု ဝိသေသများ ===
ဘာသာစကားများ ခွဲဖြာထွက်လာသည့်အခါ မူလအသံများသည် စနစ်တကျ ပြောင်းလဲသွားကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် မူလအသံရင်း &quot;င&quot; (*ng-) သည် တရုတ်၊ တိဗက်နှင့် ဗမာဘာသာစကား အားလုံးနီးပါးတွင် ယနေ့တိုင် ပြောင်းလဲမှုမရှိဘဲ တည်ရှိနေသည်ကို တွေ့ရသည်။ သို့သော် အချို့သော ဗျည်းတွဲများနှင့် သရအသံများသည် ဒေသအလိုက် ကွဲပြားသော အသံထွက်များအဖြစ်သို့ အသွင်ပြောင်းသွားကြသည်။ ဤကဲ့သို့သော အသံပြောင်းလဲမှု စနစ်များကို လေ့လာခြင်းဖြင့် ပညာရှင်များသည် ပျောက်ဆုံးနေသော မူလဘာသာစကား၏ ပုံသဏ္ဌာန်ကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်နိုင်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot; /&gt;

== ကိုးကားချက်များ ==
{{Reflist}}


[[ကဏ္ဍ:ဘာသာစကား မိသားစုများ]]
[[ကဏ္ဍ:တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ]]</text>
      <sha1>46yl7cjautt8d2rr59oithpyi9bx8ru</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မဟာသမယသုတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>81945</id>
    <revision>
      <id>1055209</id>
      <parentid>1053520</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T17:11:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kyaw Myo Aung</username>
        <id>103978</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ဆောင်းပါးအား ပြုပြင်မွမ်းမံခြင်း</comment>
      <origin>1055209</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="80549" sha1="rjfupjmm1g1olkstpvvoj4r4t5ypgn3" xml:space="preserve">
{{ဗုဒ္ဓဘာသာ}}
'''မဟာသမယသုတ်တော်''' သည် [[ဗုဒ္ဓ|မြတ်စွာဘုရား]]၏ လက်ထက်တော်အခါက စကြဝဠာအသီးသီးမှ နတ်ဗြဟ္မာများ စုဝေးရောက်ရှိလာပုံနှင့် ထိုနတ်ဗြဟ္မာများ၏ အမည်နာမများကို ထုတ်ဖော်ဟောကြားထားသော [[ဒီဃနိကာယ်]]၊ မဟာဝဂ်ပါဠိတော်လာ သုတ်တစ်သုတ် ဖြစ်သည်။ ဤသုတ်တော်သည် နယုန်လပြည့်နေ့ [[မဟာသမယနေ့]] ညနေချမ်းအခါတွင် ကပိလဝတ်ပြည်၊ မဟာဝုန်တော၌ ယခုမှ ရဟန္တာဖြစ်ခါစ သံဃာတော် (၅၀၀) နှင့် နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့ကို အကြောင်းပြု၍ ဟောကြားတော်မူခဲ့သည့် သုတ်တော် (၇) သုတ်အနက် ပထမဆုံး ဟောကြားတော်မူသော အခြေခံသုတ်တော်လည်း ဖြစ်သည်။
== မဟာသမယသုတ်တော် ဖြစ်ပေါ်လာသမိုင်းကြောင်း ==
မဟာသမယသုတ်တော် ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်း၏ အဓိကအကြောင်းရင်းမှာ သကျမင်းမျိုးနှင့် ကောလိယမင်းမျိုးတို့ နယ်စပ်ရှိ ရောဟိဏီမြစ်ရေကို အမှီပြုကာ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ကြရာမှ နယုန်လ ရေအားနည်းချိန်တွင် ရေလုရာမှစ၍ ဖြစ်ပွားသော ရန်ပွဲဖြစ်သည်။ နှစ်ဖက်လယ်သမားများ အချင်းချင်း အမျိုးထိပါး ပြောဆိုကြရာမှ နှစ်ပြည်ထောင်မင်းများပါ စစ်တိုက်ရန် နယ်စပ်သို့ ထွက်လာခဲ့ကြသည့် အခြေအနေတွင် မြတ်စွာဘုရားရှင် ကြွရောက်လာပြီး &quot;ရေသည် အနည်းငယ်သာ အဘိုးထိုက်တန်ပြီး၊ သကျဝင်မင်းများကား အတိုင်းမသိ အဘိုးထိုက်တန်ကြသည်&quot; ဟု မိန့်တော်မူကာ ဖန္နဇာတ်၊ ဒုဒ္ဒဘဇာတ်၊ ဗီလုံးငှက်မဇာတ်နှင့် ဝဋ္ဋကဇာတ် စသည့် ဇာတ်တော်များကို ဟောကြား၍ စစ်ကို ငြိမ်းအေးစေခဲ့သည်။ ထို့နောက် နှစ်ဖက်မှ မင်းသား ၂၅၀ စီ (စုစုပေါင်း ၅၀၀) တို့သည် ဘုရားရှင်၏ အမိန့်အရ ရဟန်းဝတ်ကာ ကမ္မဋ္ဌာန်းအားထုတ်ကြသဖြင့် ရဟန္တာများ ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။ ထိုအခါ လောကဓာတ်တိုက် ဆယ်တိုက်မှ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်နှင့် ရဟန္တာသံဃာတော်တို့ကို ဖူးတွေ့ရန် မဟာဝုန်တောသို့ အများအပြား စုဝေးရောက်ရှိလာကြရာ ဤသို့သော အခြေအနေကို အကြောင်းပြု၍ နယုန်လပြည့်နေ့ ညနေချမ်းအခါ၌ မဟာသမယသုတ်ကို ဟောကြားတော်မူခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ယင်းသို့ ဟောကြားရာတွင် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် နတ်ဗြဟ္မာများ၏ အမည်နာမများကို သက်သက် ရွတ်ဆိုပြရုံမျှဖြင့် ဟောကြားခဲ့ခြင်း မဟုတ်ဘဲ အာကာသနှင့် စကြဝဠာအနှံ့မှ ရောက်ရှိလာကြသော သတ္တဝါများ တရားထူးရစေရန် အဓိက ရည်ရွယ်တော်မူသည်။ ပရိသတ်အလယ်ရှိ သံဃာတော် (၅၀၀) မှာ ရဟန္တာများ ဖြစ်ပြီးဖြစ်၍ တရားထူးရရန် မလိုတော့သဖြင့် များပြားလှသော နတ်ဗြဟ္မာတို့ ကျွတ်တမ်းဝင်နိုင်ရန် ရှေးဦးစွာ နတ်ဗြဟ္မာများ၏ စိတ်ကို နူးညွတ်ပျော့ပျောင်းလာစေရန်နှင့် မည်သူတို့ ရောက်လာကြသည်ကို အသိအမှတ်ပြု မိတ်ဆက်သည့် အခြေခံနိဒါန်း &quot;မဟာသမယသုတ်&quot; ကို ဟောကြားသည်။&lt;ref&gt;ပါဠိစာပေသမိုင်း။ ဒေါ်အုန်း မဟာဝိဇ္ဇာ။ ဒုကြိမ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၉၈၁။ သာသနာရေးဦးစီးဌာန။ ရန်ကုန်။&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MahavaggaKBRL&quot;&gt;{{cite web
|title=မဟာဝဂ်ပါဠိတော် မြန်မာပြန်
|url=http://www.kbrl.gov.mm/book/details/000133?categoryId=5
|archive-url=https://web.archive.org/web/20211211192750/http://www.kbrl.gov.mm/book/details/000133?categoryId=5
|archive-date=11 December 2021
|access-date=11 December 2021
|website=ကမ္ဘာအေးဗုဒ္ဓသုတေသနစာကြည့်တိုက်
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ဗုဒ္ဓဘာသာကောင်းတစ်ယောက်&quot;&gt;{{cite book
|title=ဗုဒ္ဓဘာသာကောင်းတစ်ယောက်
|publisher=သာသနာတော် ထွန်းကားပြန့်ပွားရေး ဦးစီးဌာန
|date=၂၀၀၅
}}&lt;/ref&gt;
== မဟာသမယသုတ်တော်၏ ဖွဲ့စည်းပုံ ==
မဟာသမယသုတ်သည် သုတ်တော် ၁ သုတ်တည်း ဖြစ်ပြီး၊ ဂါထာပေါင်း ၃၉ ဂါထာ ပါဝင်ကာ အောက်ပါကဏ္ဍ (၉) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည် –
* ဥယျောဇဉ်
* နိဒါန်း
* ဒေဝတာသန္နိပါတ
* ဘူမဋ္ဌဒေဝတာကဏ္ဍ
* နာဂကဏ္ဍ
* အသုရာဒေဝတာကဏ္ဍ
* အာကာသဋ္ဌဒေဝတာကဏ္ဍ
* ဗြဟ္မကဏ္ဍ
* နိဂုံး
== မဟာသမယသုတ်တော် ပါဠိတော်နှင့် မြန်မာအသံထွက် ==
=== ၁။ ဥယျောဇဉ် ===
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;5&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: left;&quot;
|-
! style=&quot;width: 50%; background-color: #f2f2f2;&quot; | ပါဠိတော် !! style=&quot;width: 50%; background-color: #f2f2f2;&quot; | မြန်မာအသံထွက်
|-
| သမန္တာ စက္ကဝါဠေသု၊ အတြာဂစ္ဆန္တု ဒေဝတာ။ || သမန်တာ စက်ကဝါလေသု၊ အတ်တြာဂစ်ဆန်တု ဒေဝတာ။
|-
| သဒ္ဓမ္မံ မုနိရာဇဿ၊ သုဏန္တု သဂ္ဂမောက္ခဒံ။ || သဒ်ဓမ်မံ မုနိရာဇတ်သ၊ သုဏန်တု သက်ဂမောက်ခဒံ။
|}
=== ၂။ နိဒါန်း ===
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;5&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: left;&quot;
|-
! style=&quot;width: 50%; background-color: #f2f2f2;&quot; | ပါဠိတော် !! style=&quot;width: 50%; background-color: #f2f2f2;&quot; | မြန်မာအသံထွက်
|-
| နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ || နမော တတ်သ ဘဂဝတော အရဟတော သမ်မာသမ်ဗုတ်ဓတ်သ
|-
| သတေဟိ ပဉ္စမတ္တေဟိ၊ ခီဏာသဝေဟိ ကေဝလံ။ || သတေဟိ ပဉ်စမတ်တေဟိ၊ ခီဏာသဝေဟိ ကေဝလံ။
|-
| ဘိက္ခူဟိ ဘူပဝံသေဟိ၊ သတ္ထာ ဇိနော ပရိဝုတော။ || ဘိတ်ခူဟိ ဘူပဝံသေဟိ၊ သတ်ထာ ဇိနော ပရိဝုတော။
|-
| သက္ကေ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ၊ ဆာယာရမ္မေ မဟာဝနေ။ || သက်ကေ ကပိလဝတ်ထုတ်သမိံ၊ ဆာယာရမ်မေ မဟာဝနေ။
|-
| သမန္တတော သဟဿေဟိ၊ စက္ကဝါဠေဟိ ဒသဟိ။ || သမန်တတော သဟတ်သေဟိ၊ စက်ကဝါလေဟိ ဒသဟိ။
|-
| အာဂမ္မ သန္နိသိန္နာနံ၊ ဒေဝါနံ ယမဒေသယိ။ || အာဂမ်မ သန်နိသိန်နာနံ၊ ဒေဝါနံ ယမဒေသယိ။
|-
| အာယုဒီဃကရံ သဗ္ဗ-သမ္ပတ္တိသာဓကံ ဝရံ။ || အာယုဒီဃကရံ သပ်ဗ-သမ်ပတ်တိသာဓကံ ဝရံ။
|-
| သုဒ္ဓါဝါသပ္ပဘူတီဟိ၊ ဒေဝေဟိ ပဋိနန္ဒိတံ။ || သုတ်ဓါဝါသပ်ပဘူတီဟိ၊ ဒေဝေဟိ ပတိနန်ဒိတံ။
|-
| သဗ္ဗရောဂဘယုဂ္ဃာတံ၊ သမယံ တံ ဘဏာမ ဟေ။ || သပ်ဗရောဂဘယုတ်ဃာတံ၊ သမယံ တံ ဘဏာမ ဟေ။
|}
=== ၃။ ဒေဝတာသန္နိပါတ ===
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;5&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: left;&quot;
|-
! style=&quot;width: 50%; background-color: #f2f2f2;&quot; | ပါဠိတော် !! style=&quot;width: 50%; background-color: #f2f2f2;&quot; | မြန်မာအသံထွက်
|-
| ဒသဟိ စ လောကဓာတူဟိ ဒေဝတာ || ဒသဟိ စ လောကဓာတူဟိ ဒေဝတာ
|-
| ယေဘုယျေန သန္နိပတိတာ ဟောန္တိ || ယေဘုတ်ယေန သန်နိပတိတာ ဟောန်တိ
|-
| ဘဂဝန္တံ ဒဿနာယ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ။ || ဘဂဝန်တံ ဒတ်သနာယ ဘိတ်ခုသံဃဉ်စ။
|-
| အထ ခေါ စတုန္နံ သုဒ္ဓါဝါသကာယိကာနံ || အထ ခေါ စတုန်နံ သုတ်ဓါဝါသ ကာယိကာနံ
|-
| ဒေဝတာနံ ဧတဒဟောသိ - || ဒေဝတာနံ အေတဒဟောသိ -
|-
| &quot;အယံ ခေါ ဘဂဝါ သက္ကေသု ဝိဟရတိ || &quot;အယံ ခေါ ဘဂဝါ သက်ကေသု ဝိဟရတိ
|-
| ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ မဟာဝနေ || ကပိလဝတ်ထုတ်သမိံ မဟာဝနေ
|-
| မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ || မဟတာ ဘိတ်ခုသံဃေန သတ်ဒိံ
|-
| ပဉ္စမတ္တေဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ || ပဉ်စမတ်တေဟိ ဘိတ်ခုသတေဟိ
|-
| သဗ္ဗေဟေဝ အရဟန္တေဟိ။ || သပ်ဗေဟေဝ အရဟန်တေဟိ။
|-
| ယံနူန မယမ္ပိ ယေန ဘဂဝါ || ယံနူန မယမ်ပိ ယေန ဘဂဝါ
|-
| တေနုပသင်္ကမေယျာမ || တေနုပသင်ကမေယာမ
|-
| ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတော သန္တိကေ || အုပသင်ကမိတ်ဝါ ဘဂဝတော သန်တိကေ
|-
| ပစ္စေကံ ဂါထံ ဘာသေယျာမာ&quot;တိ။ || ပစ်စေကံ ဂါထံ ဘာသေယာမာ&quot;တိ။
|-
| အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ သေယျထာပိ နာမ || အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ သေယ-ထာပိ နာမ
|-
| ဗလဝါ ပုရိသော သမိဉ္ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယျ || ဗလဝါ ပုရိသော သမိန်ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယ
|-
| ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိဉ္ဇေယျ || ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိန်ဇေယ
|-
| ဧဝမေဝ သုဒ္ဓါဝါသေသု ဒေဝေသု || အေဝမေဝ သုတ်ဓါဝါသေသု ဒေဝေသု
|-
| အန္တရဟိတာ ဘဂဝတော ပုရတော ပါတုရဟေသုံ။ || အန်တရဟိတာ ဘဂဝတော ပုရတော ပါတုရဟေသုံ။
|-
| အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ || အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ ဘဂဝန်တံ အဘိဝါဒိတ်ဝါ
|-
| ဧကမန္တံ အဋ္ဌံသု။ || အေကမန်တံ အတ်ထံသု။
|-
| ဧကမန္တံ ဌိတာ ခေါ ဧကာ ဒေဝတာ || အေကမန်တံ ဌိတာ ခေါ အေကာ ဒေဝတာ
|-
| ဘဂဝတော သန္တိကေ ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ - || ဘဂဝတော သန်တိကေ အိမံ ဂါထံ အဘာသိ -
|-
| &quot;တတြ ဘိက္ခဝေါ သမာဒဟံသု || &quot;တတ်တရ ဘိတ်ခဝေါ သမာဒဟံသု
|-
| စိတ္တမတ္တနော ဥဇုကမကံသု || စိတ်တမတ်တနော အုဇုကမကံသု
|-
| သာရထီဝ နေတ္တာနိ ဂဟေတွာ || သာရထီဝ နေတ်တာနိ ဂဟိတ်ဝါ
|-
| ဣန္ဒြိယာနိ ရက္ခန္တိ ပဏ္ဍိတာ&quot;တိ။ || အိန်ဒရိယာနိ ရက်ခန်တိ ပန်ဍိတာ&quot;တိ။
|}
=== ၄။ ဘူမဋ္ဌဒေဝတာကဏ္ဍ (နှင့် နတ်အမျိုးအနွယ်အလိုက် မိတ်ဆက်ခြင်း) ===
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;5&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: left;&quot;
|-
! style=&quot;width: 50%; background-color: #f2f2f2;&quot; | ပါဠိတော် !! style=&quot;width: 50%; background-color: #f2f2f2;&quot; | မြန်မာအသံထွက်
|-
| သာတာဂိရိ တိဿာ စ၊ အညေ ဒေဝါ ယသဿိနော။ || သာတာဂိရိ တိတ်သာ စ၊ အညေ ဒေဝါ ယသတ်သိနော။
|-
| တသတာ ပဉ္စသတာ စေဝ၊ အာဂုံ တတ္ထ ဥတ္တရာ။ || တသတာ ပဉ်စသတာ စေဝ၊ အာဂုံ တတ်ထ အုတ်တရာ။
|-
| မာဏဝါ စေဝ ဧတ္တဂုံ၊ ယက္ခာ ကပိလဝါသိနော။ || မာဏဝါ စေဝ အိတ်တဂုံ၊ ယက်ခာ ကပိလဝါသိနော။
|-
| သေယျထီဒံ - ဓတရဋ္ဌော စ မဟာရာဇာ၊ ဝိရူဠကော တထာ ဒေဝေါ၊ ဝိရူပက္ခော စ ခတ္တိယော၊ ကုဝေရော စ မဟာရာဇာ။ || သေယျထီဒံ - ဓတရဋ္ဌော စ မဟာရာဇာ၊ ဝိရူဠကော တထာ ဒေဝေါ၊ ဝိရူပက်ခော စ ခတ်တိယော၊ ကုဝေရော စ မဟာရာဇာ။
|-
| တထာ ပူရိဏော ဒိသာ၊ ဓတရဋ္ဌော ပသာသတိ။ || တထာ ပူရိဏော ဒိသာ၊ ဓတရဋ္ဌော ပသာသတိ။
|-
| ဂန္ဓဗ္ဗာနာမာဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသဿိဝေ။ || ဂန်ဓဗ်ဗာနာမာဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသတ်သိဝေ။
|-
| ပုတ္တာပိ တဿ ဗဟဝေါ၊ ဣန္ဒနာမာ မဟာဗလာ။ || ပုတ်တာပိ တတ်သ ဗဟဝေါ၊ အိန်ဒနာမာ မဟာဗလာ။
|-
| ဒက္ခိဏဉ္စ ဒိသာ ရာဇာ၊ ဝိရူဠကော တသာသတိ။ || ဒက်ခိဏဉ်စ ဒိသာ ရာဇာ၊ ဝိရူဠကော တသာသတိ။
|-
| ကုမ္ဘဏ္ဍာနာမာဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသဿိဝေ။ || ကုမ်ဘဏ်ဍာနာမာဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသတ်သိဝေ။
|-
| ပစ္ဆိမဉ္စ ဒိသာ ရာဇာ၊ ဝိရူပက္ခော ပသာသတိ။ || ပစ်ဆိမဉ်စ ဒိသာ ရာဇာ၊ ဝိရူပက်ခော ပသာသတိ။
|-
| နာဂါနာမာဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသဿိဝေ။ || နာဂါနာမာဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသတ်သိဝေ။
|-
| ဥတ္တရဉ္စ ဒိသာ ရာဇာ၊ ကုဝေရော တသာသတိ။ || အုတ်တရဉ်စ ဒိသာ ရာဇာ၊ ကုဝေရော တသာသတိ။
|-
| ယက္ခာနာမာဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသဿိဝေ။ || ယက်ခာနာမာဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသတ်သိဝေ။
|-
| ဒဠှုဋ္ဌာနာ ဌိတာ နိစ္စံ၊ ဂါမဏီယော ယသဿိနော။ || ဒဠှုတ်ဌာနာ ဌိတာ နိတ်စံ၊ ဂါမဏီယော ယသတ်သိနော။
|}
=== ၅။ နာဂကဏ္ဍ ===
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;5&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: left;&quot;
|-
! style=&quot;width: 50%; background-color: #f2f2f2;&quot; | ပါဠိတော် !! style=&quot;width: 50%; background-color: #f2f2f2;&quot; | မြန်မာအသံထွက်
|-
| အာယုံ နာဂါ စ သုပဏ္ဏာ၊ ဣဒ္ဓိမန္တော ယသဿိနော။ || အာယုံ နာဂါ စ သုပဏ်ဏာ၊ အိတ်ဓိမန်တော ယသတ်သိနော။
|-
| နေတ္တပ္ပဏာ ဇလစရာ၊ ဥတ္တရာသေ ဇလာသယာ။ || နိတ်တပ်ပဏာ ဇလစရာ၊ အုတ်တရာသေ ဇလာသယာ။
|-
| တေဟိ စေတသိ သမ္ပန္နာ၊ အညမညံ ပိယာဝရာ။ || တေဟိ စေတသိ သမ်ပန်နာ၊ အညမညံ ပိယာဝရာ။
|-
| အဘယံ တေဟိ ဌာနေသု၊ နာဂါ ရာဇာ အဝေဒယုံ။ || အဘယံ တေဟိ ဌာနေသု၊ နာဂါ ရာဇာ အဝေဒယုံ။
|}
=== ၆။ အသုရာဒေဝတာကဏ္ဍ ===
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;5&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: left;&quot;
|-
! style=&quot;width: 50%; background-color: #f2f2f2;&quot; | ပါဠိတော် !! style=&quot;width: 50%; background-color: #f2f2f2;&quot; | မြန်မာအသံထွက်
|-
| တထာ ပူရိဏော ဒိသာ၊ ဓတရဋ္ဌော ပသာသတိ။ || တထာ ပူရိဏော ဒိသာ၊ ဓတရဋ္ဌော ပသာသတိ။
|-
| ဂန္ဓဗ္ဗာနာမာဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသဿိဝေ။ || ဂန်ဓဗ်ဗာနာမာဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသတ်သိဝေ။
|-
| ဒက္ခိဏဉ္စ ဒိသာ ရာဇာ၊ ဝိရူဠကော တသာသတိ။ || ဒက်ခိဏဉ်စ ဒိသာ ရာဇာ၊ ဝိရူဠကော တသာသတိ။
|-
| ပစ္ဆိမဉ္စ ဒိသာ ရာဇာ၊ ဝိရူပက္ခော ပသာသတိ။ || ပစ်ဆိမဉ်စ ဒိသာ ရာဇာ၊ ဝိရူပက်ခော ပသာသတိ။
|}
=== ၇။ အာကာသဋ္ဌဒေဝတာကဏ္ဍ ===
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;5&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: left;&quot;
|-
! style=&quot;width: 50%; background-color: #f2f2f2;&quot; | ပါဠိတော် !! style=&quot;width: 50%; background-color: #f2f2f2;&quot; | မြန်မာအသံထွက်
|-
| ပုဗ္ဗေဒိသာ ဓတရဋ္ဌော၊ ဒက္ခိဏေန ဝိရူဠကော။ || ပုဗ်ဗေဒိသာ ဓတရဋ္ဌော၊ ဒက်ခိဏေန ဝိရူဠကော။
|-
| ပစ္ဆိမေန ဝိရူပက္ခော၊ ကုဝေရော ဥတ္တရံ ဒိသံ။ || ပစ်ဆိမေန ဝိရူပက်ခော၊ ကုဝေရော အုတ်တရံ ဒိသံ။
|-
| စတ္တာရော တေ မဟာရာဇာ၊ သမန္တတု စတ္တော ဒိသာ။ || စတ်တာရော တေ မဟာရာဇာ၊ သမန်တတု စတ်တော ဒိသာ။
|}
=== ၈။ ဗြဟ္မကဏ္ဍ ===
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;5&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: left;&quot;
|-
! style=&quot;width: 50%; background-color: #f2f2f2;&quot; | ပါဠိတော် !! style=&quot;width: 50%; background-color: #f2f2f2;&quot; | မြန်မာအသံထွက်
|-
| တေ စ သဗ္ဗေ အဘိဘူတွာ၊ ဇေတွာ သင်္ဂါမုတ္တမံ။ || တေ စ သပ်ဗေ အဘိဘူတွာ၊ ဇေတွာ သင်္ဂါမုတ်တမံ။
|-
| သုခိတာ ဝီတရာဂါ စ၊ ဣဒ္ဓိမန္တော ယသဿိနော။ || သုခိတာ ဝီတရာဂါ စ၊ အိတ်ဓိမန်တော ယသတ်သိနော။
|-
| မဟာသယာနိ ဗုဒ္ဓါနံ၊ သာဝကာ တေ ဇိတာဝဟော။ || မဟာသယာနိ ဗုတ်ဓါနံ၊ သာဝကာ တေ ဇိတာဝဟော။
|-
| သံဃံ နမဿမာနာနံ၊ ဘဝတု ဝေါ သုခံ သဒါ။ || သင်ဃံ နမတ်သမာနာနံ၊ ဘဝတု ဝေါ သုခံ သဒါ။
|}
=== ၉။ နိဂုံး (ဆုတောင်းမင်္ဂလာ၊ မေတ္တာပို့နှင့် အမျှဝေခြင်း) ===
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;5&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: left;&quot;
|-
! style=&quot;width: 50%; background-color: #f2f2f2;&quot; | ပါဠိတော် !! style=&quot;width: 50%; background-color: #f2f2f2;&quot; | မြန်မာအသံထွက်
|-
| သဗ္ဗဒေဝါ နုမောဒန္တု၊ သဗ္ဗသမ္ပတ္တိသိဒ္ဓိယာ။ || သပ်ဗဒေဝါ နုမောဒန်တု၊ သပ်ဗသမ်ပတ်တိသိတ်ဓိယာ။
|-
| သဗ္ဗဗုဒ္ဓါ နုဘာဝေန၊ သဗ္ဗဒေဝါ နုဘာဝေန၊ သဒ္ဓါ သုခီ ဘဝန္တု တေ။ || သပ်ဗဗုတ်ဓါ နုဘာဝေန၊ သပ်ဗဒေဝါ နုဘာဝေန၊ သဒ်ဓါ သုခီ ဘဝန်တု တေ။
|-
| ယံ ကိဉ္စိ ဝတ္တံ လောကေသုံ၊ ရတနံ ပဏီတံ။ || ယံ ကိဉ်စိ ဝတ်တံ လောကေသုံ၊ ရတနံ ပဏီတံ။
|-
| န ယေန သမံ အတ္ထိ၊ တထာဂတေ ရတနံ ပဏီတံ။ || န ယေန သမံ အတ်ထီ၊ တထာဂတေ ရတနံ ပဏီတံ။
|-
| ဣဒမ္ပိ ဗုဒ္ဓေ ရတနံ ပဏီတံ၊ ဧတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု။ || အိဒမ်ပိ ဗုတ်ဓေ ရတနံ ပဏီတံ၊ အေတနေ သတ်စေန သုဝတ်ထိ ဟောတု။
|-
| သဗ္ဗေ သတ္တာ သဗ္ဗပါဏာ၊ သဗ္ဗေ ဘူတာ စ ကေဝလာ။ || သပ်ဗေ သတ်တာ သပ်ဗပါဏာ၊ သပ်ဗေ ဘူတာ စ ကေဝလာ။
|-
| သဗ္ဗေ ဘဒြာနိ ပဿန္တု၊ မာ ကဉ္စိ ပါပမာဂမစ္စု။ || သပ်ဗေ ဘဒြာနိ ပတ်သန်တု၊ မာ ကဉ်စိ ပါပမာဂမတ်စု။
|-
| အပ္ပမာဒေန သမ္ပဒေထ၊ သဒ္ဓါ သုခီ ဘဝန္တု တေ။ || အပ်ပမာဒေန သမ်ပဒေထ၊ သဒ်ဓါ သုခီ ဘဝန်တု တေ။
|}
== မဟာသမယသုတ်တော် မြန်မာပြန် ==
=== ၁။ ပထမသင်္ဂါယနာတင်မှတ်တမ်း ===
အရှင်အာနန္ဒာက အရှင်မဟာကဿပထေရ်ဘုရားအား “အကျွန်ုပ်အာနန္ဒာသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်ထံမှ ဤသို့ အတိုင်းအရှည်ရှိသည့် စကားတော်များအား ကြားနာမှတ်သားခဲ့ရပါ၏။ ဘုန်းတော်ခြောက်ပါးနှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော သဗ္ဗေညုမြတ်စွာဘုရားရှင်သည် သက္ကတိုင်း ကပိလဝတ်ပြည် အနီးရှိ မဟာဝုန်တောတွင် အားလုံး ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်သာဖြစ်ပေသည့် ရဟန်းသံဃာတော်ပေါင်း ငါးရာနှင့်အတူ သီတင်းသုံးနေထိုင်တော်မူသောအခါတွင် စကြဝဠာတစ်ထောင်စီရှိသော လောကဓာတ်တိုက် ဆယ်တိုက်တို့မှ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်နှင့် ရဟန်းသံဃာတော်တို့ကို ဖူးတွေ့ရန်အတွက် အများအပြား စုဝေးရောက်ရှိလာကြပေ၏။”
=== ၂။ သုဒ္ဓါဝါသဘုံမှ ဗြဟ္မာလေးဦးအကြောင်း ===
ထိုအခါတွင် သုဒ္ဓါဝါသဘုံတွင် နေသည့် ဗြဟ္မာလေးဦးတို့သည် “ဤဘုန်းတော်ခြောက်ပါးနှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော သဗ္ဗေညုမြတ်စွာဘုရားရှင်သည် သက္ကတိုင်း ကပိလဝတ်ပြည် အနီးရှိ မဟာဝုန်တောတွင် အားလုံး ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်သာဖြစ်ပေသည့် ရဟန်းသံဃာတော်ပေါင်း ငါးရာနှင့်အတူ သီတင်းသုံးနေထိုင်တော်မူသောအခါတွင် စကြဝဠာတစ်ထောင်စီရှိသော လောကဓာတ်တိုက် ဆယ်တိုက်တို့မှ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်နှင့် ရဟန်းသံဃာတော်တို့ကို ဖူးတွေ့ရန်အတွက် အများအပြား စုဝေးရောက်ရှိလာကြပေ၏။ ငါတို့သည်လည်း မြတ်စွာဘုရားရှင်ထံသို့ သွားကြပြီး မြတ်စွာဘုရားရှင် အနားတော်တွင် ကိုယ်စီကိုယ်စီ ဂါထာတစ်ပုဒ်စီ ရွတ်ဆိုလျှောက်ထားရလျှင် ကောင်းပေမည်” ဟူ၍ အကြံဖြစ်ကြလေ၏။ ထို့နောက် ထိုဗြဟ္မာလေးဦးတို့သည် ဥပမာဆိုရသော် ခွန်အားရှိသော ယောကျာ်း၏ အလျင်အမြန် ကွေးသောလက်ကို ဆန့်ခြင်းနှင့် ဆန့်သောလက်ကို ကွေးခြင်း ပြုသကဲ့သို့ သုဒ္ဓါဝါသဗြဟ္မာဘုံမှ ပျောက်ကွယ်ပြီး မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ရှေ့တော်တွင် အထင်အရှားပေါ်ကာ ရောက်ရှိကြကုန်၏။

ထိုဗြဟ္မာလေးဦးတို့သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို ရှိခိုးပြီး တစ်နေရာတွင် ရပ်ပြီးသောအခါ ပထမဗြဟ္မာသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ရှေ့တော်တွင် “အရှင်ဘုရား။ မဟာဝုန်တောတွင် နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် စုဝေးရောက်ရှိကြသဖြင့် အစည်းအဝေးကြီးဖြစ်နေလျက်ရှိပါ၏။ အကျွန်ုပ်တို့သည်လည်း ကိလေသာရန်သူတို့၏ ထိပါးအနိုင်ယူခြင်းကို မခံရသော အပရာဇိတအမည်ရှိ သံဃာတော်တို့ကို ဖူးတွေ့ရန်အတွက် ဤတရားသဘင် အစည်းအဝေးရှိရာသို့ လာရောက်ကြပါ၏” ဟူ၍ လျှောက်ထား၏။
ထို့နောက် ဒုတိယဗြဟ္မာသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ရှေ့တော်တွင် “အရှင်ဘုရား။ ဤအစည်းအဝေးရှိ ရဟန်းတို့သည် မိမိစိတ်ကို တည်ကြည်ဖြောင့်မတ်စွာ ပြုထားကြပါ၏။ ရထားထိန်းသည် မြင်းဇက်ကြိုးတို့ကို ကိုင်၍ ထိန်းနိုင်သကဲ့သို့ ပညာရှိ ရဟန်းတို့သည်လည်း ဣန္ဒြေအမူအရာတို့ကို ထိန်းသိမ်းတော်မူနိုင်ကြပေ၏” ဟူ၍ လျှောက်ထား၏။

ထို့နောက် တတိယဗြဟ္မာသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ရှေ့တော်တွင် “အရှင်ဘုရား။ မြတ်စွာဘုရားရှင် ကောင်းမွန်စွာ ဆုံးမထားပြီးသည်ဖြစ်သဖြင့် တပ်မက်ခြင်းတဏှာကင်းပြီး သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သော ထိုရဟန္တာငယ်တို့သည် ရာဂ၊ ဒေါသ၊ မောဟ ဟူသော ခလုတ်တံသင်းနှင့် တံခါးကျည်း မင်းတုပ်တို့ကို ဖြတ်ပြီးလျှင် ရာဂ၊ ဒေါသ၊ မောဟ ဟူသော တံခါးတိုင်ကို နှုတ်ပြီး လှည့်လည်၍ သွားလာနေကြကုန်၏” ဟူ၍ လျှောက်ထား၏။

ထို့နောက် စတုတ္ထဗြဟ္မာသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ရှေ့တော်တွင် “အရှင်ဘုရား။ မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို ကိုးကွယ်အားထားရာဟူ၍ ကိုးကွယ်အားထားဆည်းကပ်သူ အားလုံးသည် မကောင်းသော အပါယ်လောကဘုံသို့ မရောက်ကြဘဲ လူ့ခန္ဓာကို စွန့်ပယ်ပြီးသောအခါတွင် နတ်ပြည်သို့ ရောက်ရှိကြပါလတ္တံ့” ဟူ၍ လျှောက်ထား၏။
=== ၃။ မြတ်စွာဘုရားရှင် နတ်တို့အမည်များကို ကြေညာမည်ဖြစ်ကြောင်း ရဟန်းတို့အား မိန့်တော်မူခြင်း ===
ထိုအခါတွင် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ရဟန်းတို့အား “ရဟန်းတို့။ စကြဝဠာတစ်ထောင်စီရှိသော လောကဓာတ်တိုက် ဆယ်တိုက်တို့မှ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်နှင့် ရဟန်းသံဃာတော်တို့ကို ဖူးတွေ့ရန်အတွက် အများအပြား စုဝေးရောက်ရှိလာကြပေ၏။ ရဟန်းတို့။ အတိတ်ကာလအခါတွင် ပွင့်တော်မူခဲ့သော ပူဇော်အထူးကို ခံယူတော်မူထိုက်သည့် မြတ်စွာဘုရားရှင်တို့၏ လက်ထက်တော်အခါကလည်း ယခုငါ၏လက်ထက်ကဲ့သို့ ဤမျှ အတိုင်းအတာရှိသည့် နတ်ဗြဟ္မာတို့သည် စုဝေးခဲ့ကြလေပြီ။ ရဟန်းတို့။ အနာဂတ်ကာလအခါတွင်လည်း ပွင့်တော်မူမည်ဖြစ်သော ပူဇော်အထူးကို ခံယူတော်မူထိုက်သည့် မြတ်စွာဘုရားရှင်တို့၏ လက်ထက်တော်အခါတွင်လည်း ယခုငါ၏လက်ထက်ကဲ့သို့ ဤမျှ အတိုင်းအတာရှိသည့် နတ်ဗြဟ္မာတို့သည် စုဝေးမည်ဖြစ်ပေ၏။ ရဟန်းတို့။ ငါသည် နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့၏ အမည်နာမတို့ကို ပြောကြားမည်၊ ကြေညာမည်၊ ဟောကြားမည်။ ဤစကားကို နာယူပြီး နှလုံးသွင်းကြလော့။ ငါ ဟောပေမည်” ဟူ၍ မိန့်တော်မူ၏။ ရဟန်းတို့က “အရှင်ဘုရား။ ကောင်းပါပြီ” ဟူ၍ မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ စကားတော်ကို နာခံလေ၏။

=== ၄။ မြတ်စွာဘုရားရှင်နှင့် ရဟန်းတို့၏ အပြုအမူမြင်ကွင်း ===
မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် “ရဟန်းတို့။ ဂါထာဖွဲ့ပြီး ဟောကြားပေအံ့။ အကြင်ရဟန်းတို့သည် မြေတည်နတ်များ မှီတည်နေထိုင်ရာ အရပ်ဒေသများ၊ တောင်ရှိလှိုဏ်ဂူတွင်းတို့ကို မှီခိုနေကြကုန်၏။ ထိုရဟန်းတို့သည် နိဗ္ဗာန်ကို ရည်မှန်းသော စိတ်ရှိကြ၏။ တည်ငြိမ်သောစိတ်လည်း ရှိကြ၏။ ထိုများပြားသော ရဟန်းတို့သည် ကြက်သီးမွေးညှင်းမထတုန်လှုပ်ခြင်းမရှိဘဲ ခြင်္သေ့မင်းကဲ့သို့ တစ်ပါးတည်း ကိန်းအောင်းနေထိုင်လေ့ရှိ၏။ ဖြူစင်သောစိတ်ရှိပြီး နောက်ကျူခြင်းကင်းပြီး သန့်ရှင်းကြည်လင်ကြပေ၏” ဟူ၍ ဟောတော်မူ၏။

အရှင်အာနန္ဒာက ဆက်လက်၍ မှတ်တမ်းတင်သည်မှာ ထိုအချိန်တွင် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ကပိလဝတ်ပြည် အနီးရှိ မဟာဝုန်တောရှိ တပည့်သာဝက ငါးရာတို့ သာသနာတော်တွင် နှစ်သက်စွာ နေကြသည်ကို သိတော်မူသောကြောင့် “ရဟန်းတို့။ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် သင်တို့ရှိရာသို့ ဦးတည်ပြီး လာရောက်ကြကုန်၏။ ထိုနတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့ကို ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်အမြင်ဖြင့် သိမြင်ကြကုန်လော့” ဟူ၍ မိန့်ကြားတော်မူလေ၏။ ထိုရဟန်းတို့သည်လည်း မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ အဆုံးအမကို ကြားနာရ၍ သိရန်အတွက် အားထုတ်ကြရာ ဒိဗ္ဗစက္ခုအမြင်ဉာဏ် ရရှိဖြစ်ပေါ်လေ၏။ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် နတ်ဗြဟ္မာပေါင်း အယောက်တစ်ရာကို မြင်ကြရ၏။ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် နတ်ဗြဟ္မာပေါင်း အယောက်တစ်ထောင်ကို မြင်ကြရ၏။ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် နတ်ဗြဟ္မာပေါင်း အယောက်ခုနှစ်သောင်းကို မြင်ကြရ၏။ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် နတ်ဗြဟ္မာပေါင်း အယောက်တစ်သိန်းကို မြင်ကြရ၏။ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် မရေမတွက်နိုင်သော နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းကို မြင်ကြရ၏။ အားလုံးသော အရပ်မျက်နှာများသည် နတ်ဗြဟ္မာတို့ဖြင့် ပြည့်နှက်လျက်ရှိပေ၏။

ထိုအချိန်တွင် သမန္တစက္ခု၊ ဒိဗ္ဗစက္ခု၊ ဗုဒ္ဓစက္ခု၊ မံသစက္ခု၊ ပညာစက္ခု ဟူသော စက္ခုငါးပါးအား ပိုင်ဆိုင်အစိုးရတော်မူသော သဗ္ဗေညုမြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ရဟန်းများ၏ တစ်ပါးချင်းစီ သိပုံမြင်ပုံ အားလုံးကို သိမြင်တော်မူပြီးနောက် “ရဟန်းတို့။ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် ဤအစည်းအဝေးရှိရာအရပ်သို့ ဦးတည်ရောက်ရှိနေကြလေ၏။ ထိုနတ်ဗြဟ္မာတို့ကို ဒိဗ္ဗစက္ခုဟူသော အမြင်ဉာဏ်ဖြင့် ကြည့်ရှုသိကြလော့။ ထိုနတ်ဗြဟ္မာတို့ကို ငါသည် သင်တို့အား ဂါထာစကားဖြင့် အစဉ်တကျ ပြောကြားကြေညာပေအံ့” ဟူ၍ မိန့်တော်မူ၏။
=== ၅။ မဟာသမယအစည်းအဝေးရှိ နတ်ဗြဟ္မာတို့၏ အမည်စာရင်း ===
ရဟန်းတို့၊ မြေတွင်တည်နေ နေထိုင်ပြီး ကပိလဝတ်ပြည်ကို မှီခို၍ နေထိုင်ကြသည့် ဘုန်းတန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားပြီး ရုပ်အဆင်းချောမောကာ အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းများကြသည့် နတ်ပေါင်း ခုနှစ်ထောင်တို့သည် ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာသောစိတ်ဖြင့် လာရောက်ကြလေ၏။ ဟိမဝန္တာတောင်တွင် နေထိုင်ကြသော အမျိုးမျိုးသော အရောင်အသွေးရှိသော ဘုန်းတန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားပြီး ရုပ်အဆင်းချောမောကာ အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းများကြသည့် နတ်ပေါင်း ခြောက်ထောင်တို့သည် ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာသောစိတ်ဖြင့် လာရောက်ကြလေ၏။

သာတာဂီရိတောင်တွင် နေထိုင်ကြသော အမျိုးမျိုးသော အရောင်အသွေးရှိသော ဘုန်းတန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားပြီး ရုပ်အဆင်းချောမောကာ အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းများကြသည့် နတ်ပေါင်း သုံးထောင်တို့သည် ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာသောစိတ်ဖြင့် လာရောက်ကြလေ၏။ ဤဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော အမျိုးမျိုးသော အရောင်အသွေးရှိသော ဘုန်းတန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားပြီး ရုပ်အဆင်းချောမောကာ အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းများကြသည့် နတ်ပေါင်း တစ်သောင်းခြောက်ထောင်တို့သည် ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာသောစိတ်ဖြင့် လာရောက်ကြလေ၏။ 

ဝေဿာမိတ္တတောင်တွင် နေထိုင်ကြသော အမျိုးမျိုးသော အရောင်အသွေးရှိသော ဘုန်းတန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားပြီး ရုပ်အဆင်းချောမောကာ အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းများကြသည့် နတ်ပေါင်း ငါးရာတို့သည် ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာသောစိတ်ဖြင့် လာရောက်ကြလေ၏။ ရာဇဂြိုဟ်ပြည် ဝေပုလ္လတောင်တွင်နေသော ကုမ္ဘီရနတ်စစ်သူကြီးအား သိန်းပေါင်းမကသော နတ်တို့သည် ခြံရံကြ၏။ ထိုရာဇဂြိုဟ်ပြည်နေ ကုမ္ဘီရနတ်စစ်သူကြီးသည်လည်း ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်လေ၏။

အရှေ့အရပ်ကို အစိုးရသည့် ဂန္ဓဗ္ဗနတ်တို့၏အရှင် ဓတရဋ္ဌ နတ်မင်းကြီးသည် များပြားသော အခြံအရံအား ပိုင်ဆိုင်၏။ ထိုနတ်မင်းကြီး၏ သားတော်တို့သည် များပြားလှ၏။ ခွန်အားကြီးမားပြီး တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားကာ ရုပ်အဆင်းချောမောသည့်အပြင် အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းအများအပြားအား ပိုင်ဆိုင်သည့် ဣန္ဒအမည်ရှိ ထိုသားတော်တို့သည်လည်း ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်လေ၏။ တောင်အရပ်ကို အစိုးရသည့် ကုမ္ဘဏ်တို့၏အရှင် ဝိရုဠက နတ်မင်းကြီးသည် များပြားသော အခြံအရံအား ပိုင်ဆိုင်၏။ ထိုနတ်မင်းကြီး၏ သားတော်တို့သည် များပြားလှ၏။ ခွန်အားကြီးမားပြီးတန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားကာ ရုပ်အဆင်းချောမောသည့်အပြင် အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းအများအပြားအား ပိုင်ဆိုင်သည့် ဣန္ဒအမည်ရှိ ထိုသားတော်တို့သည်လည်း ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်လေ၏။ အနောက်အရပ်ကို အစိုးရသည့် နဂါးတို့၏အရှင် ဝိရုပက္ခ နတ်မင်းကြီးသည် များပြားသော အခြံအရံအား ပိုင်ဆိုင်၏။

ထိုနတ်မင်းကြီး၏ သားတော်တို့သည် များပြားလှ၏။ ခွန်အားကြီးမားပြီး တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားကာ ရုပ်အဆင်းချောမောသည့်အပြင် အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းအများအပြားအား ပိုင်ဆိုင်သည့် ဣန္ဒအမည်ရှိ ထိုသားတော်တို့သည်လည်း ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်လေ၏။ မြောက်အရပ်ကို အစိုးရသည့် နတ်ဘီလူးတို့၏အရှင် ကုဝေရ နတ်မင်းကြီးသည် များပြားသော အခြံအရံအား ပိုင်ဆိုင်၏။ ထိုနတ်မင်းကြီး၏ သားတော်တို့သည် များပြားလှ၏။ ခွန်အားကြီးမားပြီး တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားကာ ရုပ်အဆင်းချောမောသည့်အပြင် အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းအများအပြားအား ပိုင်ဆိုင်သည့် ဣန္ဒအမည်ရှိ ထိုသားတော်တို့သည်လည်း ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်လေ၏။ အရှေ့အရပ်တွင် ဓတရဋ္ဌနတ်မင်းကြီး၊ တောင်အရပ်တွင် ဝိရုဠက နတ်မင်းကြီး၊ အနောက်အရပ်တွင် ဝိရုပက္ခနတ်မင်းကြီး၊ မြောက်အရပ်တွင် ကုဝေရနတ်မင်းကြီးဟူသော ထိုနတ်မင်းကြီးလေးယောက်တို့သည် အရပ်လေးမျက်နှာပတ်ဝန်းကျင်တို့ကို အလွန်လင်းထိန်တောက်ပအောင်ပြုပြီး ကပိလဝတ်ပြည် အနီး မဟာဝုန်တောတွင် တည်ရှိနေလျက်ရှိ၏။

ထိုနတ်မင်းကြီး၏ လူယုံတော်ဖြစ်ကြပြီး မာယာဉာဏ်နီများတတ်ပြီး လှည့်ဖြားပြီး ကောက်ကျစ်ယုတ်မာတတ်သည့် မာယာနတ်၊ ကုဋေဏ္ဍုနတ်၊ ဝိဋေဏ္ဍုနတ်၊ ဝိဋုစ္စနတ်၊ ဝိဋူဋနတ်နှင့်တကွ စန္ဒနနတ်၊ ကာမသေဋ္ဌနတ်၊ ကိန္နိဃဏ္ဍုနတ်၊ နိဃဏ္ဍုနတ်တို့သည်လည်း ရောက်ရှိနေကြ၏။ ဤပနာဒနတ်၊ ဩပမညနတ်၊ သိကြားမင်းရထားထိန်းမာတလိနတ်၊ စိတ္တအမည်ရှိ ဂန္ဓဗ္ဗနတ်၊ သေနအမည်ရှိ ဂန္ဓဗ္ဗနတ်၊ စိတ္တသေနအမည်ရှိ ဂန္ဓဗ္ဗနတ်၊ နဠရာဇနတ်၊ ဇနဝသဘနတ် (ဗိမ္ဗိသာရမင်းကြီးဖြစ်ဖူးသူ)၊ ပဉ္စသီခနတ်၊ တိမ္ဗရုနတ် နှင့် သူရိယဝစ္ဆသာနတ်သမီး ဟူသော ဂန္ဓဗ္ဗနတ်တို့နှင့် အခြားသောနတ်တို့သည်လည်း နတ်မင်းကြီးလေးပါးတို့နှင့်အတူ ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာသောစိတ်ဖြင့် လာရောက်ကြလေ၏။

ထို့အပြင် နာဂသအိုင်တွင် နေသော နဂါးတို့နှင့် ဝေသာလီတွင် နေသော နဂါးတို့သည် နဂါးပရိသတ်အသိုင်းအဝိုင်းတို့နှင့်အတူ ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြလေ၏။ ကမ္ပလအမည်ရှိနဂါး၊ အဿတရအမည်ရှိနဂါးနှင့် ပယာဂဆိပ်ကမ်းနေ နဂါးတို့သည် မိမိတို့၏ ဆွေမျိုးအသိုင်းအဝိုင်းနှင့်အတူ ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြလေ၏။ အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်း အများအပြားပိုင်ဆိုင်သော ယမုနာမြစ်တွင် နေကြသည့် နဂါးတို့နှင့် ဓတရဋ္ဌမျိုးနွယ်နဂါးတို့သည် ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြ၏။ ဧရာဝဏ်ဆင်ပြောင်ကြီးအမည်ရှိ နတ်သားသည်လည်း ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြ၏။

ဂဠုန်ငှက်တို့သည် ပြောခဲ့ပြီးသော နဂါးမင်းတို့ကို အနိုင်ကျင့်ပြီး ဖမ်းယူနိုင်ကြ၏။ နတ်တို့ကဲ့သို့ ဘုန်းအာနုဘော်ရှိ၏။ အမိဝမ်းနှင့် ဥတွင်းမှ နှစ်ကြိမ် မွေးဖွားရသူများဖြစ်၏။ တောင်ပံရှိနေ၏။ ကြည်လင်သော မျက်စိအမြင်ရှိကြ၏။ ဆန်းကြယ်သော အတောင်အမွေးရှိသဖြင့် စိတြသုပဏ္ဏအမည်ဟူသော အမည်အား ပိုင်ဆိုင်ထားကြ၏။ ထိုဂဠုန်တို့သည် ကောင်းကင်ခရီးဖြင့် မဟာဝုန်တောအုပ်အလယ်သို့ ရောက်လာကြ၏။ ထိုအခါတွင် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ဂဠုန်တို့၏ ဘေးပြုခြင်းကို အေးငြိမ်းအောင် ပြုတော်မူသဖြင့် နဂါးတို့အတွက် ဘေးရန်ကင်းလေ၏။ နဂါးနှင့် ဂဠုန်တို့သည် သိမ့်မွေသောစကားတို့ဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ပြောဆိုကြကာ မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်အားထားကြလေ၏။

ဝရဇိန်လက်နက်ရှိသော သိကြားမင်းကို စစ်ရှုံးသဖြင့် သမုဒ္ဒရာကို မှီခိုနေထိုင်ကြသည့် အသုရာတို့သည် သိကြားမင်း၏ ညီနောင်များပင်ဖြစ်ကြပြီး တန်ခိုးကြီးမားကာ အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းများကြသူများဖြစ်ပေ၏။ ကာလကဉ္စအသုရာတို့သည် ကြီးမားပြီး ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသည့် ကိုယ်ခန္ဓာကို ဖန်တီးပြုလုပ်ပြီး လာကြ၏။ ဒါနဝေဃအမည်ရှိ လေးသမားအသုရာ၊ ဝေပစိတ္တိအသုရာ၊ သုစိတ္တိအသုရာ၊ ပဟာရာဒအသုရာတို့သည် မာရ်နတ်မင်းသားနှင့်အတူ ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြ၏။ ဗလိအသုရာကြီး၏ ဝေရောစအမည်ရှိ သားတော်ပေါင်းတစ်ရာတို့သည် ဗလိအသုရာစစ်တပ်ကို လက်နက်တပ်ဆင်ပြီး ရာဟုအသုရိန်ကြီးထံသို့ သွားကြပြီး “သင့်အတွက် ကောင်းခြင်းမင်္ဂလာဖြစ်ပါစေသတည်း။ မဟာဝုန်တောရှိ ရဟန်းတို့အစည်းအဝေးသို့ သွားရန် အချိန်ကျပါပြီ” ဟူ၍ ပြောဆိုအသိပေးကြလေ၏။

ထိုအချိန်တွင် အာပေါ(ရေ)နတ်၊ ပထဝီ(မြေ)နတ်၊ တေဇော(မီး)နတ်၊ ဝါယော(လေ)နတ်၊ ဝရုဏနတ်၊ ဝါရဏနတ်၊ သောမနတ်တို့သည် ယသနတ်နှင့်အတူ ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ရောက်ရှိကြ၏။ အခြံအရံအများအပြားပိုင်ဆိုင်သည့် မေတ္တာနတ်နှင့် ကရုဏာနတ်တို့သည်လည်း ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြ၏။ တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကြသည့် အဆင်းချောမောပြီး အခြံအရံအများအပြားရှိသည့် အသွေးအရောင် အမျိုးမျိုးရှိသည့် အားလုံးသော ထိုနတ်အစုအဝေး ဆယ်အုပ်စုတို့သည် ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာသောစိတ်ဖြင့် လာရောက်ကြလေ၏။ ဝေဏ္ဍုနတ်၊ သဟလိနတ်၊ အသမနတ်တို့နှင့်အတူ ယမနတ်နှစ်မျိုးတို့သည် ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြ၏။ လ၏ အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းဖြစ်သော နတ်တို့သည် လနတ်မင်းကို ရှေ့ထားပြီး ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြ၏။ 

နေ၏ အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းဖြစ်သော နတ်တို့သည် နေနတ်မင်းကို ရှေ့ထားပြီး ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြ၏။ ကြယ်နက္ခတ်တို့၏ အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းဖြစ်သော နတ်တို့သည် ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြ၏။ မန္ဒဝလာဟကနတ်တို့သည်လည်း ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြ၏။ နတ်တို့၏ အကြီးအမှူးခေါင်းဆောင်ဖြစ်သော ရှေးအခါက အလှူဒါနပေးဖူးသဖြင့် ဝါသဝအမည်ရှိ သိကြားမင်းသည်လည်း ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်နေ၏။ တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကြသည့် အဆင်းချောမောပြီး အခြံအရံအများအပြားရှိသည့် အသွေးအရောင် အမျိုးမျိုးရှိသည့် အားလုံးသော ထိုနတ်အစုအဝေး ဆယ်အုပ်စုတို့သည် ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာသောစိတ်ဖြင့် လာရောက်ကြလေ၏။ 

ထို့အပြင် မီးလျှံကဲ့သို့ တောက်ပသော အရောင်အရှိန်ရှိသော သဟဘူမည်သောနတ်များ၊ အောင်မဲညိုပန်းပွင့်နှင့်တူသော အရောင်အဆင်းရှိသော အရိဋ္ဌနတ်များ၊ ရောဇနတ်များ၊ ဝရုဏနတ်များ၊ သဟဓမ္မနတ်များ၊ အစ္စုတနတ်များ၊ အနေဇကနတ်များ၊ သုလေယျနတ်များ၊ ရုစိရနတ်များ၊ ဝါသဝနေသိအမည်ရှိနတ်များ ဟူသော နတ်မျိုးတို့သည်လည်း ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြ၏။ သမာနနတ်များ၊ မဟာသမာနနတ်များ၊ မာနုသနတ်များ၊ မာနုသုတ္တမနတ်များ၊ ခိဍာပဒေါသိကနတ်များ၊ မနောပဒေါသိကနတ်များ ဟူသော နတ်မျိုးတို့သည်လည်း ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြ၏။ 

ထို့အပြင် ဟရိနတ်များ၊ လောဟိတဝါသီနတ်များ၊ အခြံအရံအများအပြားအား ပိုင်ဆိုင်ထားသော ပါရဂနတ်များ၊ မဟာပါရဂနတ်များ ဟူသော နတ်မျိုးတို့သည်လည်း ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြ၏။ သုက္ကနတ်များ၊ ကရမ္ဘနတ်များ၊ အရုဏနတ်များ ဟူသော နတ်တို့သည် ဝေဃနသနတ်များနှင့်အတူ ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာသောစိတ်ဖြင့် လာရောက်ကြလေ၏။ ဩဒါတဂယှမည်သော ပါမောက္ခနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ဝိစက္ခဏနတ်တို့သည်လည်းကောင်း လာရောက်ကြကုန်၏။ သဒါမတ္တနတ်များ၊ ဟာရဂဇနတ်များ၊ အခြံအရံအများအပြားပိုင်ဆိုင်သည့် မိဿကနတ်များတို့သည်လည်း မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာသောစိတ်ဖြင့် လာရောက်ကြလေ၏။ အရပ်မျက်နှာများသို့ သွားလာလေ့ရှိပြီး မိုးရွာစေတတ်သော ပဇ္ဇုန္န(မိုး)နတ်သည်လည်း မိုးထစ်ချုန်းရွာစေလျက် လာရောက်စေ၏။ တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကြသည့် အဆင်းချောမောပြီး အခြံအရံအများအပြားရှိသည့် အသွေးအရောင် အမျိုးမျိုးရှိသည့် အားလုံးသော ထိုနတ်အစုအဝေး ဆယ်အုပ်စုတို့သည် ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာသောစိတ်ဖြင့် လာရောက်ကြလေ၏။ ခေမိယနတ်များ၊ တုသိတာနတ်ပြည်တွင်နေသောနတ်များ၊ ယာမာနတ်ပြည်တွင်နေသောနတ်များ၊ အခြံအရံအများအပြားပိုင်ဆိုင်သည့် ကဋ္ဌကနတ်များ၊ လမ္ဗီတကနတ်များ၊ လာမသေဋ္ဌနတ်များ၊ ဇောတိအမည်ရှိနတ်များ၊ အာသဝနတ်များ၊ နိမ္မာနရတိနတ်ပြည်တွင်နေသောနတ်များ၊ ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီနတ်ပြည်တွင်နေသောနတ်များ ဟူသော နတ်မျိုးတို့သည်လည်း ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာသောစိတ်ဖြင့် လာရောက်ကြလေ၏။ တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကြသည့် အဆင်းချောမောပြီး အခြံအရံအများအပြားရှိသည့် အသွေးအရောင် အမျိုးမျိုးရှိသည့် အားလုံးသော ထိုနတ်အစုအဝေး ဆယ်အုပ်စုတို့သည် ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာသောစိတ်ဖြင့် လာရောက်ကြလေ၏။ 

ဤဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော အသွေးအရောင် အမျိုးမျိုးရှိသည့် အားလုံးသော ထို အယောက်ခြောက်ဆယ်ရှိသော နတ်အစုအဝေး အုပ်စုခြောက်စုတို့သည် ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာသောစိတ်ဖြင့် လာရောက်ကြလေ၏။ ထိုနတ်များနှင့် အမျိုးအမည်တူသော အခြားသောနတ်များသည်လည်း ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာသောစိတ်ဖြင့် လာရောက်ကြလေ၏။ ထိုအယောက်ခြောက်ဆယ်ရှိသော နတ်အစုအဝေး အုပ်စုခြောက်စုတို့နှင့် အမျိုးအမည်တူသော အခြားသောနတ်တို့သည် “ပဋိသန္ဓေနေခြင်း မရှိတော့သော၊ တပ်မက်စွဲလန်းခြင်း ရာဂ၊ စိတ်ဆိုးခြင်း ဒေါသ၊ မသိတွေဝေခြင်း မောဟ ဟူသော ခလုတ်တံတင်း အနှောင့်အယှက်အား မရှိသည်အထိ ဖယ်ရှားပြီးသော၊ ဩဃလေးဖြာ သံသရာမှ ကူးမြောက်လွတ်ကင်းတော်မူပြီးသော အာသဝေါတရားကင်းပြီးသော အရိယာနွယ်ဝင် သံဃာတော်များနှင့် ညစ်ညူးခြင်းကင်းပြီး သန့်ရှင်းသည့် လမင်းကြီးသဖွယ် တင့်တယ်ကျက်သရေရှိတော်မူသော ဩဃလေးဖြာ သံသရာမှ သတ္တဝါအပေါင်းတို့အား လွတ်မြောက်စေတော်မူတတ်သော ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားရှင်ကို ဖူးတွေ့ကြမည်” ဟူသော စကားအား ကြွေးကြော်သီဆိုပြီး ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာကြလေ၏။

==== ၅.၈။ တန်ခိုးထက်မြက်သော ဗြဟ္မာများ ====
တန်ခိုးကြီးမားတော်မူသည့် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ သားလှရတနာလည်းဖြစ်ကြသည့် သုဗြဟ္မာအမည်ရှိဗြဟ္မာနှင့် ပရမတ္ထအမည်ရှိဗြဟ္မာတို့သည်လည်း ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ အတူတူ လာရောက်ကြလေ၏။ သနင်္ကုမာရဗြဟ္မာနှင့် တိဿဗြဟ္မာတို့သည်လည်း ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြလေ၏။ လက်တစ်ချောင်းဖြင့် စကြဝဠာတစ်ထောင်၊ လက်ဆယ်ချောင်းဖြင့် စကြဝဠာတစ်သောင်းအထိ အရောင်အဝါအလင်း သက်ရောက်နိုင်သော ဗြဟ္မာအယောက်တစ်ထောင်တို့သည် ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြလေ၏။ ဗြဟ္မာပြည်တွင် ပဋိသန္ဓေတည်ခြင်းနည်းဖြင့် မွေးဖွားဖြစ်တည်ခဲ့သော၊ ဘုန်းတန်ခိုးအာနုဘော်နှင့် ကြီးမားသော ခန္ဓာကိုယ်ရှိသော၊ ကျက်သရေရှိသော မဟာဗြဟ္မာမင်းသည်လည်း အခြား ဗြဟ္မာတစ်ထောင်ကို လွှမ်းမိုးအုပ်ချုပ်နေ၏။ ထိုသို့ ဗြဟ္မာတစ်ထောင်စီ အသီးသီး အုပ်ချုပ်အစိုးရသည့် မဟာဗြဟ္မာမင်း ဆယ်ဦးတို့သည် ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြလေ၏။ ထိုမဟာဗြဟ္မာများအနက် ဟာရိတအမည်ရှိ မဟာဗြဟ္မာမင်းသည်လည်း ဗြဟ္မာတစ်သိန်း ခြံရံ၍ ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်လေ၏။

=== ၆။ မာရ်နတ်၏ နှောင့်ယှက်မှုနှင့် အဆုံးသတ် ===
ရဟန်းတို့၊ မာရ်နတ်မင်း၏ မိုက်မဲမှုကို ရှုစားကြလော့။ သိကြား၊ မဟာဗြဟ္မာတို့နှင့်တကွ ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဦးတည်လာကြကုန်သော နတ်ဗြဟ္မာအားလုံးတို့ထံသို့ မာရ်နတ်မင်း၏ စစ်သည်များသည် ဦးတည်ချီတက်လာကြလေပြီ။ စစ်သည်အများအပြားအား ပိုင်ဆိုင်ထားသော မာရ်နတ်မင်းသည် “လာကြလော့။ ဖမ်းကြ။ ချည်နှောင်ကြလော့။ ရာဂဖြင့် တုပ်နှောင်ကြလော့။ ထက်ဝန်းကျင်ပတ်ဝန်းကျင်မှနေ၍ ဝိုင်းထားလော့။ သင်တို့သည် တစ်ဦးတစ်ယောက်မှ မလွတ်စေနှင့်” ဟူသော စကားအား အမိန့်ရှိပြီး လျှပ်စီးနှင့်တကွ မိုးကြီးထစ်ချုန်းသံခြိမ်းသံကဲ့သို့သော ကြောက်မက်ဖွယ်အသံကို ပြု၍ ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ မာရ်စစ်သည်ကို စေလွှတ်လေ၏။ သို့သော်လည်း မာရ်နတ်မင်းသည် မိမိအလိုအတိုင်း မဖြစ်လေသဖြင့် ပြင်းထန်စွာ ဒေါသထွက် စိတ်တိုကာ ပြန်ခဲ့ရလေ၏။

ထိုအချိန်တွင် သမန္တစက္ခု၊ ဒိဗ္ဗစက္ခု၊ ဗုဒ္ဓစက္ခု၊ မံသစက္ခု၊ ပညာစက္ခု ဟူသော စက္ခုငါးပါးအား ပိုင်ဆိုင်အစိုးရတော်မူသော သဗ္ဗေညုမြတ်စွာဘုရားရှင်သည် မာရ်နတ်မင်းပရိသတ်၏ ဖြစ်ပျက်ပုံအားလုံးကို ထူးခြားသောဉာဏ်ဖြင့် သိမြင်ခွဲခြားမှတ်သားပြီးနောက် သာသနာအဆုံးအမတော်တွင် နှစ်သက်ပျော်ရွှင်ကုန်သော ထိုတပည့်သာဝကရဟန်းတို့အား “ရဟန်းတို့။ မာရ်နတ်မင်း၏ စစ်သည်တို့သည် သင်တို့ထံသို့ ဦးတည်ချီတက်လာကြနေပြီ။ ထိုမာရ်နတ်မင်း၏ စစ်သည်တို့ကို မြင်သိကြလော့” ဟူ၍ မိန့်တော်မူ၏။
ထိုရဟန်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ အမိန့်တော်ကို ကြားသောကြောင့် ထိုမာရ်နတ်မင်း၏ စစ်သည်တို့ကို သိရန် ကြိုးစား၏။ မာရ်နတ်မင်း၏ စစ်သည်တို့သည် ထိုရဟန္တာတို့၏ မွေးညှင်းတစ်မွှေးကလေးကိုမျှ မလှုပ်ရှားမတုန်လှုပ်စေနိုင်သည်ဖြစ်သဖြင့် ထိုရဟန္တာတို့အနားမှ ရှောင်ဖယ်သွားလေပြီ။ ထိုအခါ မာရ်နတ်မင်းသည် ရဟန်းသံဃာတို့ကို အာရုံပြုပြီး “စစ်ပွဲကို အောင်မြင်ပြီးသော၊ ကြောက်ရွံ့ခြင်းမရှိတော့သော၊ ထင်ပေါ်ကျော်ကြားခြင်းရှိသော၊ လူအပေါင်းတို့တွင်လည်း ထင်ရှားသောသူများဖြစ်သည့် ထိုဘုရား၏ တပည့်သာဝက အားလုံးတို့သည် အရိယာတို့နှင့်အတူ ဝမ်းမြောက်ပျော်ရွှင်ကုန်၏” ဟူသော ဂါထာအား ရွတ်ဆိုခဲ့လေသတည်း။
== မဟာသမယသုတ်တော်ကို ရွတ်ဆိုသင့်သူများ ==
# ကံဇာတာညံ့သူ၊ အချုပ်အခြာင်ခံရသူ ။
# အင်းတိုက်၊ ဂုန်းတိုက်၊ နတ်တိုက်၊ မုတ်တိုက်ခံရသူ။
# အပြိုင်အဆိုင် ရှိသူ၊ အလိမ်ခံရသူ။
# ဆေးမတွေ့သူ၊ ရောဝါအနာ မပျောက်ကင်းသူ။
# ခြောက်လှန့်ခံရသူ၊ ပိုင်းပြီး အနှိပ်စက်ခံရသူ။
# တစ်အိမ်သားလုံး အဆင်မပြေသူ။
# စီးပွားရေး နိမ့်ကျသူ။
# ဂုဏ်သုးရာထူး တက်လိုသူ။
# စာမေးပွဲအောင်လိုသူ။
# တစ်အိမ်သားလုံး ရောဝါကပ်ရောက်ခြင်းမှ ကင်းစေလိုသူ။
# အဆောက်အဦး အသစ်များ ရလိုသူ။
# အဆောက်အဦး လျင်မြန်စွာ ပြီးမြောက်စေလိုသူ။
# မကောင်းကြံသူများ၊ တစ်ခါကြံလျှင် ပျက်ရခြင်း။
# နှစ်ခါကြံလျှင် သွားရခြင်း။
# သုံးခါကြံလျှင် ပြေးရခြင်း။
# လာဘ်လာဘ ပေါများခြင်း။

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[မဟာသမယ အခါတော်နေ့ပွဲ]]
*[[မဟာသမယနေ့]]

==ကိုးကား==
{{reflist}}
[[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ]] 
[[Category:မဟာဝဂ်]]
[[Category:ဒီဃနိကာယ်]]</text>
      <sha1>rjfupjmm1g1olkstpvvoj4r4t5ypgn3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055253</id>
      <parentid>1055209</parentid>
      <timestamp>2026-09-26T08:18:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>မင်းကောင်းခန့်</username>
        <id>148666</id>
      </contributor>
      <comment>[[Special:Contributions/Kyaw Myo Aung|Kyaw Myo Aung]] ([[User talk:Kyaw Myo Aung|ဆွေးနွေးချက်]]) ၏ မူဟောင်း [[Special:Diff/1055209|1055209]] ကို ပြန်ပြင်လိုက်သည်</comment>
      <origin>1055253</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="85940" sha1="be20msoaaizdcnu1ntwp37m1s8pi2fw" xml:space="preserve">{{multiple issues| 
{{Unreferenced}}
{{Cleanup}}
}}
&lt;ref&gt;ပါဠိစာပေသမိုင်း။ ဒေါ်အုန်း မဟာဝိဇ္ဇာ။ ဒုကြိမ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၉၈၁။ သာသနာရေးဦးစီးဌာန။ ရန်ကုန်။&lt;/ref&gt;

==ပါဠိတော်==
===ဥယျောဇဉ်===
&lt;poem&gt;
သတေဟိ ပဉ္စမတ္တေဟိ၊ ခီဏာသဝေဟိ ကေဝလံ။
ဘိက္ခူဟိ ဘူပဝံသေဟိ၊ သတ္ထာ ဇိနော ပရိဝုတော။

သက္ကေ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ၊ ဆာယာရမ္မေ မဟာဝနေ။
သမန္တတော သဟဿေဟိ၊ စက္ကဝါဠေဟိ ဒသဟိ။
	
အာဂမ္မ သန္နိသိန္နာနံ၊ ဒေဝါနံ ယ’မဒေသယိ။
အာယုဒီဃကရံ သဗ္ဗ−သမ္ပတ္တိသာဓကံ ဝရံ။

သုဒ္ဓါဝါသပ္ပဘူတီဟိ၊ ဒေဝေဟိ ပဋိနန္ဒိတံ။
သဗ္ဗရောဂဘယုဂ္ဃါတံ၊ သမယံ တံ ဘဏာမ ဟေ။&lt;ref name=&quot;ဗုဒ္ဓဘာသာကောင်းတစ်ယောက်&quot;&gt;{{cite book|title= ဗုဒ္ဓဘာသာကောင်းတစ်ယောက် |publisher=သာသနာတော် ထွန်းကားပြန့်ပွားရေး ဦးစီးဌာန|date= ၂၀၀၅ }}&lt;/ref&gt; 
&lt;/poem&gt;

===နိဒါန်း===
&lt;poem&gt;
'''၁။'''  ဧဝံ မေ သုတံ−ဧကံ သမယံ  
ဘဂဝါ သက္ကေသု ဝိဟရတိ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ မဟာဝနေ 
မဟတာ ဘိက္ခုသံ ဃေန သဒ္ဓိံ 
ပဉ္စမတ္တေဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဗ္ဗေဟေဝ အရဟန္တေဟိ၊ 
ဒသဟိ စ လောကဓာတူဟိ ဒေဝတာ 
ယေဘုယျေန သန္နိပတိတာ ဟောန္တိ 
ဘဂဝန္တံ ဒဿနာယ, ဘိက္ခုသံဃဉ္စ။

  အထ ခေါ စတုန္နံ သုဒ္ဓါဝါသကာယိကာနံ 
ဒေဝတာနံ ဧတဒဟောသိ 
“အယံ ခေါ ဘဂဝါ သက္ကေသု ဝိဟရတိ 
ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ မဟာဝနေ မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ 
ပဉ္စမတ္တေဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဗ္ဗေဟေဝ အရဟန္တေဟိ၊ 
ဒသဟိ စ လောကဓာတူဟိ ဒေဝတာ 
ယေဘုယျေန သန္နိပတိတာ ဟောန္တိ 
ဘဂဝန္တံ ဒဿနာယ, ဘိက္ခုသံဃဉ္စ၊ 
ယံနူန မယမ္ပိ ယေန ဘဂဝါ၊ 
တေနုပသင်္ကမေယျာမ၊ 
ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတော သန္တိကေ 
ပစ္စေကံ ဂါထံ ဘာသေယျာမာ”တိ။

အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ သေယျတာပိ နာမ 
ဗလဝါ ပုရိသော သမိဉ္ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယျ၊ 
ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိဉ္ဇေယျ၊ ဧဝမေဝ သုဒ္ဓါဝါသေသု ဒေဝေသု 
အန္တရဟိတာ ဘဂဝတော ပုရတော ပါတုရဟေသုံ။ 
အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ 
ဧကမန္တံ အဋ္ဌံသု။ 

ဧကမန္တံ ဌိတာ ခေါ ဧကာ ဒေဝတာ 
ဘဂဝတော သန္တိကေ ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ −

မဟာသမယော ပဝနသ္မိံ၊ ဒေဝကာယာ သမာဂတာ။
အာဂတ’မှ ဣမံ ဓမ္မသမယံ၊ ဒက္ခိတာယေ အပရာဇိတသံဃ”န္တိ။

'''၂။''' အထ ခေါ အပရာ ဒေဝတာ ဘဂဝတော သန္တိကေ 
ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ −

&quot;တတြ ဘိက္ခဝေါ သမာဒဟံသု၊ စိတ္တ’မတ္တနော ဥဇုကံ အကံသု။
သာရထီဝ နေတ္တာနိ ဂဟေတွာ၊ ဣန္ဒြိယာနိ ရက္ခန္တိ ပဏ္ဍိတာ”တိ။

'''၃။''' အထ ခေါ အပရာ ဒေဝတာ ဘဂဝတော သန္တိကေ
ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ −

&quot;ဆေတွာ ခီလံ ဆေတွာ ပလိဃံ၊ ဣန္ဒခီလံ ဦဟစ္စ မနေဇာ။
တေ စရန္တိ သုဒ္ဓါ ဝိမလာ၊ စက္ခုမတာ သုဒန္တာ သုသုနာဂါ”တိ။


'''၄။''' အထ ခေါ အပရာ ဒေဝတာ ဘဂဝတော သန္တိကေ
ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ − 

&quot;ယေ ကေစိ ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂတာသေ၊ 
န တေ ဂမိဿန္တိ အပါယဘူမိံ။
ပဟာယ မာနုသံ ဒေဟံ၊
ဒေဝကာယံ ပရိပူရေဿန္တီ”တိ။

&lt;/poem&gt;       

'''ဒေဝတာသန္နိပါတ'''

'''၅။''' အထ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ 

“ယေဘုယျေန ဘိက္ခဝေ ဒသသု လောကဓာတူသု 

ဒေဝတာ  သန္နိပတိတာ ဟောန္တိ 

တထာဂတံ ဒဿနာယ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ။

ယေပိ တေ ဘိက္ခဝေ 

အဟေသုံ အတီတမဒ္ဓါနံ အရဟန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ၊

တေသမ္ပိ ဘဂဝန္တာနံ ဧတံပရမာယေဝ

ဒေဝတာ သန္နိပတိတာ အဟေသုံ သေယျထာပိ မယှံ ဧတရဟိ။ 

ယေပိ တေ ဘိက္ခဝေ 

ဘဝိဿန္တိ အနာဂတမဒ္ဓါနံ အရဟန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ၊ 

တေသမ္ပိ ဘဂဝန္တာနံ ဧတံပရမာယေဝ 

ဒေဝတာ သန္နိပတိတာ ဘဝိဿန္တိ၊ 

သေယျထာပိ မယှံ ဧတရဟိ။ 

အာစိက္ခိဿာမိ ဘိက္ခဝေ ဒေဝကာယာနံ နာမာနိ၊

ကိတ္တယိဿာမိ ဘိက္ခဝေ ဒေဝကာယာနံ နာမာနိ၊

ဒေသေဿာမိ ဘိက္ခဝေ ဒေဝကာယာနံ နာမာနိ၊ 

တံ သုဏာထ, သာဓုကံ မနသိ ကရောထ, ဘာသိဿာမီ”တိ။ 

“ဧဝံ ဘန္တေ”တိ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ။

'''ဘူမဋ္ဌဒေဝတာကဏ္ဍ'''


'''၆။''' ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ −   

သိလောက’မနုကဿာမိ၊ ယတ္ထ ဘုမ္မာ တဒဿိတာ။  

ယေ သိတာ ဂိရိဂဗ္ဘရံ၊ ပဟိတတ္တာ သမာဟိတာ။ 

ပုထူသီဟာဝ သလ္လီနာ၊ လောမဟံသာဘိသမ္ဘုနော။   

ဩဒါတမနသာ သုဒ္ဓါ၊ ဝိပ္ပသန္န မနာဝိလာ။ 


'''၇။''' ဘိယျော ပဉ္စသတေ ဉတွာ၊  ဝနေ ကာပိလဝတ္ထဝေ။ 

တတော အာမန္တယီ သတ္ထာ၊ 
သာဝကေ သာသနေ ရတေ။  

ဒေဝကာယာ အဘိက္ကန္တာ၊   တေ ဝိဇာနာထ ဘိက္ခဝေါ။   

တေ စ အာတပ္ပ’မကရုံ၊   သုတွာ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ။ 


'''၈။''' တေသံ ပါတုရဟု ဉာဏံ၊  အမနုဿာနဒဿနံ။  

အပ္ပေကေ သတ’မဒ္ဒက္ခုံ၊   သဟဿံ အထ သတ္တရိံ။   

သတံ ဧကေ သဟဿာနံ၊  အမနုဿာန’မဒ္ဒသုံ။  

အပ္ပေကေ’နန္တ’မဒ္ဒက္ခုံ၊ ဒိသာ သဗ္ဗာ ဖုဋာ အဟုံ။ 


'''၉။''' တဉ္စ သဗ္ဗံ အဘိညာယ၊  ဝဝတ္ထိတွာန စက္ခုမာ။  

တတော အာမန္တယီ သတ္ထာ၊ သာဝကေ သာသနေ ရတေ။   

ဒေဝကာယာ အဘိက္ကန္တာ၊  တေ ဝိဇာနာထ ဘိက္ခဝေါ။  

ယေ ဝေါ’ဟံ ကိတ္တယိဿာမိ၊ ဂိရာဟိ အနုပုဗ္ဗသော။ 


'''၁၀။''' သတ္တသဟဿာ တေ ယက္ခာ၊   ဘုမ္မာ ကာပိလဝတ္ထဝါ။  

ဣဒ္ဓိမန္တော ဇုတိမန္တော၊ 
ဝဏ္ဏဝန္တော ယသဿိနော။
&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;၉ ‌ောင်တွဲ ဝတ်ရွတ်စဉ်&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ 
ဘိက္ခူနံ  သမိတိံ ဝနံ။ 


'''၁၁။''' ဆသဟဿာ ဟေမဝတာ၊ 
    ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။
    ဣဒ္ဓိမန္တော ဇုတိမန္တော၊ 
    ဝဏ္ဏဝန္တော ယသဿိနော။
    မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ 
    ဘိက္ခူနံ သမိတိံ ဝနံ။


'''၁၂။''' သာတာဂိရာ တိသဟဿာ၊ 
    ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။
    ဣဒ္ဓိမန္တော ဇုတိမန္တော၊ 
    ဝဏ္ဏဝန္တော ယသဿိနော။
    မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ 
    ဘိက္ခူနံ သမိတိံ ဝနံ။


'''၁၃။''' ဣစ္စေတေ သောဠသသဟဿာ၊ 
    ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။
    ဣဒ္ဓိမန္တော ဇုတိမန္တော၊ 
    ဝဏ္ဏဝန္တော ယသဿိနော။
    မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ 
    ဘိက္ခူနံ သမိတိံ ဝနံ။


'''၁၄။''' ဝေဿာမိတ္တာ ပဉ္စသတာ၊ 
    ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။
    ဣဒ္ဓိမန္တော ဇုတိမန္တော၊ 
    ဝဏ္ဏဝန္တော ယသဿိနော။
    မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ 
    ဘိက္ခူနံ သမိတိံ ဝနံ။


'''၁၅။''' ကုမ္ဘိီရော ရာဇဂဟိကော၊ 
    ဝေပုလ္လ’ဿ နိဝေသနံ။
    ဘိယျော နံ သတသဟဿံ၊ 
    ယက္ခာနံ ပယိရုပါသတိ။
    ကုမ္ဘီရော ရာဇဂဟိကော၊ 
    သောပါဂါ သမိတိံ ဝနံ။


'''၁၆။''' ပုရိမဉ္စ ဒိသံ ရာဇာ၊ 
    ဓတရဋ္ဌော ပသာသတိ။
    ဂန္ဓဗ္ဗာနံ အဓိပတိ၊ 
    မဟာရာဇာ ယသဿိသော။
    ပုတ္တာပိ တဿ ဗဟဝေါ၊ 
    ဣန္ဒနာမာ မဟဗ္ဗလာ။
    ဣဒ္ဓိမန္တော ဇုတိမန္တော၊ 
    ဝဏ္ဏဝန္တော ယသဿိနော။
    မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ 
    ဘိက္ခူနံ သမိတိံ ဝနံ။


'''၁၇။''' ဒက္ခိဏဉ္စ ဒိသံ ရာဇာ၊ 
    ဝိရူဠှော တံ ပသာသတိ။
    ကုမ္ဘဏ္ဍာနံ အဓိပတိ၊ 
    မဟာရာဇာ ယသဿိသော။
    ပုတ္တာပိ တဿ ဗဟဝေါ၊ 
    ဣန္ဒနာမာ မဟဗ္ဗလာ။
    ဣဒ္ဓိမန္တော ဇုတိမန္တော၊ 
    ဝဏ္ဏဝန္တော ယသဿိနော။
    မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ 
    ဘိက္ခူနံ သမိတိံ ဝနံ။


'''၁၈။''' ပစ္ဆိမဉ္စ ဒိသံ ရာဇာ၊ 
    ဝိရူပက္ခော ပသာသတိ။
    နာဂါနဉ္စ အဓိပတိ၊ 
    မဟာရာဇာ ယသဿိသော။
    ပုတ္တာပိ တဿ ဗဟဝေါ၊ 
    ဣန္ဒနာမာ မဟဗ္ဗလာ။
    ဣဒ္ဓိမန္တော ဇုတိမန္တော၊ 
    ဝဏ္ဏဝန္တော ယသဿိနော။
    မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ 
    ဘိက္ခူနံ သမိတိံ ဝနံ။


'''၁၉။''' ဥတ္တရဉ္စ ဒိသံ ရာဇာ၊ 
    ကုဝေရော တံ ပသာသတိ။
    ယက္ခာနဉ္စ အဓိပတိ၊ 
    မဟာရာဇာ ယသဿိသော။
    ပုတ္တာပိ တဿ ဗဟဝေါ၊ 
    ဣန္ဒနာမာ မဟဗ္ဗလာ။
    ဣဒ္ဓိမန္တော ဇုတိမန္တော၊ 
    ဝဏ္ဏဝန္တော ယသဿိနော။
    မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ 
    ဘိက္ခူနံ သမိတိံ ဝနံ။


'''၂၀။''' ပုရိမံ ဒိသံ ဓတရဋ္ဌော၊ 
    ဒက္ခိဏေန ဝိရူဠှကော။
    ပစ္ဆိမေန ဝိရူပက္ခော၊ 
    ကုဝေရော ဥတ္တရံ ဒိသံ။


'''၂၁။''' စတ္တာရော တေ မဟာရာဇာ၊ 
    သမန္တာ စတုရော ဒိသာ။
    ဒဒ္ဒလ္လမာနာ အဋ္ဌံသု၊ 
    ဝနေ ကာပိလဝတ္ထဝေ။


'''၂၂။''' တေသံ မာယာဝိနော ဒါသာ၊ 
    အာဂုံ ဝဉ္စနိကာ သဌာ။
    မာယာ ကုဋေဏ္ဍု ဝိဋေဏ္ဍု၊ 
    ဝိဋုစ္စ ဝိဋုဋော သဟ။
    စန္ဒနော ကာမသေဋ္ဌော စ၊ 
    ကိန္နိဃဏ္ဍု နိဃဏ္ဍု စ။
    ပနာဒေါ ဩပမညော စ၊ 
    ဒေဝသူတော စ မာတလိ။


'''၂၃။''' စိတ္တသေနော စ ဂန္ဓဗ္ဗော၊ 
    နဠောရာဇာ ဇနေသဘော။
    အာဂါ ပဉ္စသိခေါ စေဝ၊ 
    တိမ္ဗရူ သူရိယဝစ္ဆသာ။
    ဧတေ စညေ စ ရာဇာနော၊ 
    ဂန္ဓဗ္ဗာ သဟ ရာဇုဘိ။
    မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ 
    ဘိက္ခူနံ သမိတိံ ဝနံ။

'''နာဂကဏ္ဍ'''


'''၂၄။''' အထာဂုံ နာဂသာ နာဂါ၊ 
    ဝေသာလာ သဟ တစ္ဆကာ။
    ကမ္ဗလဿတရာ အာဂုံ၊ 
    ပါယာဂါ သဟ ဉာတိဘိ။
    ယာမုနာ ဓတရဋ္ဌာ စ၊ 
    အာဂုံ “နာဂါ” ယသဿိနော။
    ဧရာဝဏော မဟာနာဂေါ၊ 
    သောပါဂါ သမိတိံ ဝနံ။


'''၂၅။''' ယေ နာဂရာဇေ သဟသာ ဟရန္တိ၊
    ဒိဗ္ဗာ ဒိဇာ ပက္ခိ ဝိသုဒ္ဓစက္ခူ၊
    ဝေဟာယသာ တေ ဝန’မဇ္ဈပတ္တာ၊
    စိတြာ သုပဏ္ဏာ ဣတိ တေသ နာမံ။


'''၂၆။''' အဘယံ တဒါ နာဂရာဇာန’မာသိ၊
    သုပဏ္ဏတော ခေမ’မကာသိ ဗုဒ္ဓေါ။
    သဏှာဟိ ဝါစာဟိ ဥပဝှယန္တာ၊
    နာဂါ သုပဏ္ဏာ သရဏမကံသု ဗုဒ္ဓံ။ 

'''အသုရာဒေဝတာကဏ္ဍ'''


'''၂၇။''' ဇိတာ ဝဇိရဟတ္ထေန၊ 
    သမုဒ္ဒံ အသုရာသိတာ။
    ဘာတရော ဝါသဝဿေ’တေ၊ 
    ဣဒ္ဓိမန္တော ယသဿိနော။
    ကာဠကဉ္စာ မဟာဘိသ္မာ၊ 
    အသုရာ ဒါနဝေဃသာ။
    ဝေပစိတ္တိ သုစိတ္တိ စ၊ 
    ပဟာရာဒေါ နမုစီ သဟ။
    သတဉ္စ ဗလိပုတ္တာနံ၊ 
    သဗ္ဗေ ဝေရောစနာမကာ။
    သန္နယှိတွာ ဗလိသေနံ၊ 
    ရာဟု ဘဒ္ဒ’မုပါဂမုံ၊
    သမယော ဒါနိ ဘဒ္ဒန္တေ၊ 
    ဘိက္ခူနံ သမိတိံ ဝနံ။ 

'''အာကာသဋ္ဌဒေဝတာကဏ္ဍ'''


'''၂၈။''' အာပေါ စ ဒေဝါ ပထဝီ၊ 
    တေဇော ဝါယော တဒါဂမုံ။
    ဝရုဏာ ဝါရဏာ ဒေဝါ၊ 
    သောမော စ ယသသာ သဟ။
    မေတ္တာ ကရုဏာ ကာယိကာ၊ 
    အာဂုံ “ဒေဝါ” ယသဿိနော။
    ဒသေ’တေ ဒသဓာ ကာယာ၊ 
    သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။
    ဣဒ္ဓိမန္တော ဇုတိမန္တော၊ 
    ဝဏ္ဏဝန္တော ယသဿိနော။
    မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ 
    ဘိက္ခူနံ သမိတိံ ဝနံ။ 


'''၂၉။''' ဝေဏ္ဍုဒေဝါ သဟလိ စ၊ 
    အသမာ စ ဒုဝေ ယမာ။
    စန္ဒဿူပနိသာ ဒေဝါ၊ 
    စန္ဒမာဂုံ ပုရက္ခတွာ။
    သူရိယဿူပနိသာ ဒေဝါ၊ 
    သူရိယမာဂုံ ပုရက္ခတွာ။
    နက္ခတ္တာနိ ပုရက္ခတွာ၊ 
    အာဂုံ မန္ဒဝလာဟကာ။
    ဝသူနံ ဝါသဝေါ သေဋ္ဌော၊ 
    သက္ကောပါဂါ ပုရိန္ဒဒေါ။
    ဒသေ’တေ ဒသဓာ ကာယာ၊ 
    သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။
    ဣဒ္ဓိမန္တော ဇုတိမန္တော၊ 
    ဝဏ္ဏဝန္တော ယသဿိနော။
    မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ 
    ဘိက္ခူနံ သမိတိံ ဝနံ။


'''၃၀။''' အထာဂုံ သဟဘူ ဒေဝါ၊ 
    ဇလ’မဂ္ဂိ သိခါရိဝ။
    အရိဋ္ဌကာ စ ရောဇာ စ၊ 
    ဥမာပုပ္ဖနိဘာသိနော။
    ဝရုဏာ သဟဓမ္မာ စ၊  
    အစ္စုတာ စ အနေဇကာ။
    သူလေယျရုစိရာ အာဂုံ၊ 
    အာဂုံ ဝါသဝနေသိနော။
    ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ၊ 
    သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။
    ဣဒ္ဓိမန္တော ဇုတိမန္တော၊ 
    ဝဏ္ဏဝန္တော ယသဿိနော။
    မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ 
    ဘိက္ခူနံ သမိတိံ ဝနံ။


'''၃၁။''' သမာနာ မဟာသမနာ၊ 
    မာနုသာ မာနုသုတ္တမာ။
    ခိဍ္ဍာပဒေါသိကာ အာဂုံ၊ 
    အာဂုံ မနောပဒေါသိကာ။
    အထာဂုံ ဟရယော ဒေဝါ၊ 
    ယေ စ လောဟိတဝါသိနော။
    ပါရဂါ မဟာပါရဂါ၊ 
    အာဂုံ ဒေဝါ ယသဿိနော။
    ဒသေ’တေ ဒသဓာ ကာယာ၊ 
    သဗ္ဗေနာနတ္တဝဏ္ဏိနော။
    ဣဒ္ဓိမန္တော ဇုတိမန္တော၊ 
    ဝဏ္ဏဝန္တော ယသဿိနော။
    မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ 
    ဘိက္ခူနံ သမိတိံ ဝနံ။


'''၃၂။''' သုက္ကာ ကရမ္ဘာ အရုဏာ၊ 
    အာဂုံ ဝေဃနသာ သဟ။
    ဩဒါတဂယှာ ပါမောက္ခာ၊ 
    အာဂုံ ဒေဝါ ဝိစက္ခဏာ။
    သဒါမတ္တာ ဟာရဂဇာ၊ 
    မိဿကာ စ ယသဿိနော။
    ထနယံ အာဂ ပဇ္ဇုန္နော၊ 
    ယော ဒိသာ အဘိဝဿတိ။
    ဒသေ’တေ ဒသဓာ ကာယာ၊ 
    သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။
    ဣဒ္ဓိမန္တော ဇုတိမန္တော၊ 
    ဝဏ္ဏဝန္တော ယသဿိနော။
    မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ 
    ဘိက္ခူနံ သမိတိံ ဝနံ။


'''၃၃။''' ခေမိယာ တုသိတာ ယာမာ၊ 
    ကဋ္ဌကာ စ ယသဿိနော။
    လမ္ဗီတကာ လာမသေဋ္ဌာ၊ 
    ဇောတိနာမာ စ အာသဝါ။
    နိမ္မာနရတိနော အာဂုံ၊ 
    အထာဂုံ ပရနိမ္မိတာ။
    ဒသေ’တေ ဒသဓာ ကာယာ၊ 
    သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။
    ဣဒ္ဓိမန္တော ဇုတိမန္တော၊ 
    ဝဏ္ဏဝန္တော ယသဿိနော။
    မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ 
    ဘိက္ခူနံ သမိတိံ ဝနံ။


'''၃၄။''' သဋ္ဌေတေ ဒေဝနိကာယာ၊ 
    သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။
    နာမနွယေန အာဂစ္ဆုံ၊ 
    ယေ စညေ သဒိသာ သဟ။
    ပဝုဋ္ဌဇာတိမခိလံ၊ 
    ဩဃတိဏ္ဏမနာသဝံ။
    ဒက္ခေမောဃတရံ နာဂံ၊ 
    စန္ဒံဝ အသိတာတိဂံ။ 

'''ဗြဟ္မကဏ္ဍ'''


'''၃၅။''' သုဗြဟ္မာ ပရမတ္တော စ၊ 
    ပုတ္တာ ဣဒ္ဓိမတော သဟ။
    သနင်္ကုမာရော တိဿော စ၊ 
    သောပါဂ သမိတိံ ဝနံ။


'''၃၆။''' သဟဿံ ဗြဟ္မလောကာနံ၊ 
    မဟာဗြဟ္မာဘိတိဋ္ဌတိ။
    ဥပပန္နော ဇုတိမန္တော၊ 
    ဘိသ္မာကာယော ယသဿိသော။
    ဒသေတ္ထ ဣဿရာ အာဂုံ၊ 
    ပစ္စေကဝသဝတ္တိနော။
    တေသဉ္စ မဇ္ဈတော အာဂ၊ 
    ဟာရိတော ပရိဝါရိတော။ 

'''နိဂုံး(၇)ဂါထာ'''


'''၃၇။''' တေ စ သဗ္ဗေ အဘိက္ကန္တေ၊ 
    သဣန္ဒေ ဒေဝေ သဗြဟ္မကေ။
    မာရသေနာ အဘိက္ကာမိ၊ 
    ပဿ ကဏှဿ မန္ဒိယံ။
    ဧထ ဂဏှထ ဗန္ဓထ၊ 
    ရာဂေန ဗဒ္ဓ’မတ္ထု ဝေါ။
    သမန္တာ ပရိဝါရေထ၊ 
    မာ ဝေါ မုဉ္စိတ္တ ကောစိ နံ။
    ဣတိ တတ္ထ မဟာသေနော၊ 
    ကဏှော သေနံ အပေသယိ။
    ပါဏိနာ တလ’မာဟစ္စ၊ 
    သရံ ကတွာန ဘေရဝံ။
    ယထာ ပါဝုဿကော မေဃော၊ 
    ထနယန္တော သဝိဇ္ဇုကော၊
    တဒါ သော ပစ္စုဒါဝတ္တိ၊ 
    သင်္ကုဒ္ဓေါ အသယံဝသေ။


'''၃၈။''' တဉ္စ သဗ္ဗံ အဘိညာယ၊ 
    ဝဝတ္ထိတွာန စက္ခုမာ။
    တတော အာမန္တယီ သတ္ထာ၊ 
    သာဝကေ သာသနေ ရတေ။
    မာရသေနာ အဘိက္ကန္တာ၊ 
    တေ ဝိဇာနာထ ဘိက္ခဝေါ။
    တေ စ အာတပ္ပ’မကရုံ၊ 
    သုတွာ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ။
    ဝီတရာဂေဟိ ပက္ကာမုံ၊ 
    နေ’သံ လောမာပိ ဣဉ္စယုံ။


'''၃၉။''' သဗ္ဗေ ဝိဇိတသင်္ဂါမာ၊ 
    ဘယာတီတာ ယသဿိနော။
    မောဒန္တိ သဟ ဘူတေဟိ၊ 
    သာဝကာ တေ ဇနေသုတာတိ။&lt;ref name=&quot;ဗုဒ္ဓဘာသာကောင်းတစ်ယောက်&quot;/&gt;


''အမှတ်စဉ်(၃၀)ဂါထာ၌ ဝါသဝနေသီနတ်မျိုးများဖြစ်၍ ဝါသ ဝနေသိနော-ဟု ခွဲမဖတ်ရ၊ ဝါသဝနေသိနော-ဟု ပေါင်းဖတ်ရပါမည်။''

(ဂါထာအသံအနိမ့်အမြင့်ရွတ်ဆိုပုံ)

၁။ဟင်္သာခြေကြွ ပထမ ချိုမြသာယာစေ။
၂။ခြင်္သေ့လှမ်းချွတ် မြင့်မြင့်ရွတ် သံလွှတ် ဒု,ယူပေ။
၃။တတိယခင်း ရွတ်ဆိုခြင်း ဆင်မင်းလှမ်း သည့်နေ။
၄။နဂါးသွားရာ စတုတ္ထာ ပြာပြာသလဲပေ။
-----------------------------------------------------------
ဂါထာမှာ လေးပိုဒ်ရှိရာ

ပထမအပိုဒ်က်ို ချိုမြ သာယာစွာရွတ်ပါ။

ဒုတိယအပိုဒ်ကို အသံမြှင့်ရွတ်ပါ။

တတိယအပိုဒ်ကို အသံအနည်းငယ်နှိမ့်၍ ညက်ညောသာယာစွာရွတ်ပါ။

စတုတ္ထအပိုဒ်ကို မြန်မြန်လေးရွတ်ပါ။

== မဟာသမယသုတ်တော် မြန်မာပြန်စကားပြေ ==

=== ပထမသင်္ဂါယနာတင်မှတ်တမ်း ===


အရှင်အာနန္ဒာ-“အရှင်မဟာကဿပထေရ်ဘုရား။ အကျွန်ုပ်အာနန္ဒာသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်ထံမှ ဤသို့ အတိုင်းအရှည်ရှိသည့် စကားတော်များအား ကြားနာမှတ်သားခဲ့ရပါ၏။

ဘုန်းတော်ခြောက်ပါးနှင့်ပြည့်စုံတော်မူသော သဗ္ဗေညုမြတ်စွာဘုရားရှင်သည် သက္ကတိုင်း ကပိလဝတ်ပြည်(အနီးရှိ) မဟာဝုန်တောတွင် အားလုံး ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်သာဖြစ်ပေသည့် ရဟန်းသံဃာတော်ပေါင်းငါးရာနှင့်အတူ သီတင်းသုံးနေထိုင်တော်မူသောအခါတွင် စကြဝဠာတစ်ထောင်စီရှိသော  လောကဓာတ်တိုက် ဆယ်တိုက်တို့မှ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်နှင့် ရဟန်းသံဃာတော်တို့ကို ဖူးတွေ့ရန်အတွက် အများအပြား စုဝေးရောက်ရှိလာကြပေ၏။

=== သုဒ္ဓါဝါသဘုံမှ ဗြဟ္မာလေးဦးအကြောင်း ===


ထိုအခါတွင် သုဒ္ဓါဝါသဘုံတွင်နေသည့် ဗြဟ္မာလေးဦးတို့သည်-‘ဤ ဘုန်းတော်ခြောက်ပါးနှင့်ပြည့်စုံတော်မူသော သဗ္ဗေညုမြတ်စွာဘုရားရှင်သည် သက္ကတိုင်း ကပိလဝတ်ပြည်(အနီးရှိ) မဟာဝုန်တောတွင် အားလုံး ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်သာဖြစ်ပေသည့် ရဟန်းသံဃာတော်ပေါင်းငါးရာနှင့်အတူ သီတင်းသုံးနေထိုင်တော်မူသောအခါတွင် စကြဝဠာတစ်ထောင်စီရှိသော  လောကဓာတ်တိုက် ဆယ်တိုက်တို့မှ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်နှင့် ရဟန်းသံဃာတော်တို့ကို ဖူးတွေ့ရန်အတွက် အများအပြား စုဝေးရောက်ရှိလာကြပေ၏။

ငါတို့သည်လည်း မြတ်စွာဘုရားရှင် ထံသို့ သွားကြပြီး မြတ်စွာဘုရားရှင် အနားတော်တွင် ကိုယ်စီကိုယ်စီ ဂါထာတစ်ပုဒ်စီ ရွတ်ဆိုလျှောက်ထားရလျှင် ကောင်းပေမည်။ ’ဟူ၍ အကြံဖြစ်ကြလေ၏။

ထို့နောက် ထိုဗြဟ္မာလေးဦးတို့သည် ဥပမာဆိုရသော် ခွန်အားရှိသော ယောကျာ်း၏ အလျင်အမြန် ကွေးသောလက်ကို ဆန့်ခြင်း နှင့် ဆန့်သောလက်ကို ကွေးခြင်း ပြုသကဲသို့ သုဒ္ဓါဝါသဗြဟ္မာဘုံမှ ပျောက်ကွယ်ပြီး မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ရှေ့တော်တွင် အထင်အရှားပေါ်ကာရောက်ရှိကြကုန်၏။

ကိလေသာရန်သူတို့၏ ထိပါးအနိုင်ယူခြင်းကို မခံရသော အပရာဇိတအမည်ရှိ သံဃာတော်တို့ကိုဖူးတွေ့လိုသော သုဒ္ဓါဝါသဗြဟ္မာ

ထိုဗြဟ္မာလေးဦးတို့သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို ရှိခိုးပြီး တစ်နေရာတွင် ရပ်ပြီးသောအခါ ဗြဟ္မာတစ်ဦးသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ရှေ့တော်တွင်-‘အရှင်ဘုရား။ မဟာဝုန်တောတွင် နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် စုဝေးရောက်ရှိကြသဖြင့် အစည်းအဝေးကြီးဖြစ်နေလျက်ရှိပါ၏။ အကျွန်ုပ်တို့သည်လည်း ကိလေသာရန်သူတို့၏ ထိပါးအနိုင်ယူခြင်းကို မခံရသော အပရာဇိတအမည်ရှိ သံဃာတော်တို့ကို ဖူးတွေ့ရန်အတွက် ဤတရားသဘင် အစည်းအဝေးရှိရာသို့ လာရောက်ကြပါ၏’။’ဟူ၍ ပြောဆိုလျှောက်ထား၏။

==== ဣန္ဒြေတည်ငြိမ်သော သံဃာတော်တို့ကိုဖူးတွေ့လိုသော သုဒ္ဓါဝါသဗြဟ္မာ ====


ထို့နောက် ဗြဟ္မာတစ်ဦးသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ရှေ့တော်တွင်-‘ အရှင်ဘုရား။ ဤအစည်းအဝေးရှိ ရဟန်းတို့သည် မိမိစိတ်ကို တည်ကြည်ဖြောင့်မတ်စွာ ပြုထား(ပြီး)ကြပါ၏။ ရထားထိန်းသည် မြင်းဇက်ကြိုးတို့ကို ကိုင်၍ ထိန်းနိုင်သကဲ့သို့ ပညာရှိ ရဟန်းတို့သည်လည်း ဣန္ဒြေ(အမူအရာ)တို့ကို ထိန်းသိမ်းတော်မူနိုင်ကြပေ၏။’ဟူ၍ ပြောဆိုလျှောက်ထား၏။

==== ရာဂဒေါသမောဟမရှိသော သံဃာတော်တို့ကိုဖူးတွေ့လိုသော သုဒ္ဓါဝါသဗြဟ္မာ ====


ထို့နောက် ဗြဟ္မာတစ်ဦးသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ရှေ့တော်တွင်-‘ အရှင်ဘုရား။ မြတ်စွာဘုရားရှင် ကောင်းမွန်စွာ ဆုံးမထားပြီးသည်ဖြစ်သဖြင့် တပ်မက်ခြင်းတဏှာကင်းပြီး သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သော ထိုရဟန္တာငယ်တို့သည် (တပ်မက်လိုချင်သော)ရာဂ၊ (အမျက်ထွက်ခြင်း)ဒေါသ၊ (တွေဝေမသိခြင်း)မောဟ ဟူသော ခလုတ်တံသင်း နှင့် တံခါးကျည်း မင်းတုပ်တို့ကိုဖြတ်ပြီးလျှင် (တပ်မက်လိုချင်သော)ရာဂ၊ (အမျက်ထွက်ခြင်း)ဒေါသ၊ (တွေဝေမသိခြင်း)မောဟ ဟူသော တံခါးတိုင်ကို နှုတ်ပြီး လှည့်လည်၍သွားလာနေကြကုန်၏။  ’ဟူ၍ ပြောဆိုလျှောက်ထား၏။

==== မြတ်စွာဘုရားရှင်အားကိုးကွယ်ခြင်းအကျိုးကိုပြောကြားသည့် သုဒ္ဓါဝါသဗြဟ္မာ ====


ထို့နောက် ဗြဟ္မာတစ်ဦးသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ရှေ့တော်တွင်-‘ အရှင်ဘုရား။ မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို ကိုးကွယ်အားထားရာဟူ၍ ကိုးကွယ်အားထားဆည်းကပ်သူ အားလုံးသည် မကောင်းသော အပါယ်လောကဘုံသို့ မရောက်ကြဘဲ လူ့ခန္ဓာကို စွန့်ပယ်ပြီးသောအခါတွင် နတ်ပြည်သို့ ရောက်ရှိကြပါလတ္တံ့။ ’ဟူ၍ ပြောဆိုလျှောက်ထား၏။

=== မြတ်စွာဘုရားရှင် နတ်တို့အမည်များအား ကြေညာဖြစ်ကြောင်း ရဟန်းတို့အား မိန့်တော်မူခြင်း ===


ထိုအခါတွင် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ရဟန်းတို့အား-‘ ရဟန်းတို့။ စကြဝဠာတစ်ထောင်စီရှိသော  လောကဓာတ်တိုက် ဆယ်တိုက်တို့မှ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်နှင့် ရဟန်းသံဃာတော်တို့ကို ဖူးတွေ့ရန်အတွက် အများအပြား စုဝေးရောက်ရှိလာကြပေ၏။

ရဟန်းတို့။ အတိတ်ကာလအခါတွင် ပွင့်တော်မူခဲ့သော ပူဇော်အထူးကို ခံယူတော်မူထိုက်သည့် မြတ်စွာဘုရားရှင်တို့၏လက်ထက်တော်အခါကလည်း ယခုငါ၏လက်ထက်ကဲ့သို့ ဤမျှ အတိုင်းအတာရှိသည့် နတ်ဗြဟ္မာတို့သည် စုဝေးခဲ့ကြလေပြီ။

ရဟန်းတို့။ အနာဂတ်ကာလအခါတွင်လည်း ပွင့်တော်မူမည်ဖြစ်သော ပူဇော်အထူးကို ခံယူတော်မူထိုက်သည့် မြတ်စွာဘုရားရှင်တို့၏လက်ထက်တော်အခါတွင်လည်း ယခုငါ၏လက်ထက်ကဲ့သို့ ဤမျှ အတိုင်းအတာရှိသည့် နတ်ဗြဟ္မာတို့သည် စုဝေးမည်ဖြစ်ပေ၏။ 

ရဟန်းတို့။ (ငါသည်) နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့၏ အမည်နာမတို့ကို ပြောကြားမည်။

ရဟန်းတို့။ (ငါသည်) နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့၏ အမည်နာမတို့ကို ကြေညာမည်။ ’

ရဟန်းတို့။ (ငါသည်) နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့၏ အမည်နာမတို့ကို ဟောကြားမည်။

(ရဟန်းတို့) ဤစကားကို နာယူပြီး နှလုံးသွင်းကြလော့။ (ငါ)ဟောပေမည်။’ ဟူ၍ မိန့်တော်မူလေ၏။

ရဟန်းတို့က-‘အရှင်ဘုရား။ ကောင်းပါပြီ။’ဟူ၍ မြတ်စွာဘုရားရှင်၏စကားတော်ကို နာခံလေ၏။

=== မြတ်စွာဘုရားရှင်နှင့် ရဟန်းတို့၏ အပြုအမူမြင်ကွင်းအခြေအနေ ===


မြတ်စွာဘုရားရှင်သည်-‘ ရဟန်းတို့။ ဂါထာဖွဲ့ပြီး ဟောကြားပေအံ့။ အကြင်ရဟန်းတို့သည် မြေတည်နတ်များ မှီတည်နေထိုင်ရာ အရပ်ဒေသများ၊ တောင်ရှိလှိုဏ်ဂူတွင်းတို့ကို မှီခိုနေကြကုန်၏။ ထိုရဟန်းတို့သည် နိဗ္ဗာန်ကို ရည်မှန်းသော စိတ်ရှိကြ၏။ တည်ငြိမ်သောစိတ်လည်း ရှိကြ၏။ ထိုများပြားသော ရဟန်းတို့သည် ကြက်သီးမွေးညှင်းမထတုန်လှုပ်ခြင်းမရှိဘဲ ခြင်္သေ့မင်းကဲ့သို့ တစ်ပါးတည်း ကိန်းအောင်းနေထိုင်လေ့ရှိ၏။


ဖြူစင်သောစိတ်ရှိပြီး နောက်ကျူခြင်းကင်းပြီး သန့်ရှင်းကြည်လင်ကြပေ၏။ ’ဟူသော တရားစကားကို ဟောတော်မူ၏။


အရှင်အာနန္ဒာ-ထိုအချိန်တွင် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ကပိလဝတ်ပြည(အနီးတွင်) မဟာဝုန်တောရှိ တပည့်သာဝက ငါးရာကျော်တို့ (မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ အဆုံးအမ)သာသနာတော်တွင် နှစ်သက်စွာ နေကြသည်ကို သိတော်မူသောကြောင့် -‘ရဟန်းတို့။ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် (သင်တို့ရှိရာသို့) ဦးတည်ပြီး လာရောက်ကြကုန်၏။ ထိုနတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့ကို ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်အမြင်ဖြင့် သိမြင်ကြကုန်လော့။’ဟူ၍ အမိန့်ရှိတော်မူလေ၏။


ထိုရဟန်းတို့သည်လည်း မြတ်စွာဘုရားရှင်၏အဆုံးအမကို ကြားနာရ၍ သိရန်အတွက် (ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်အမြင်ရရန်) အားထုတ်ကြ၏။

ထိုရဟန်းတို့တွင် နတ်ဗြဟ္မာတို့ကို မြင်နိုင်ရန်စွမ်းသည့် ဒိဗ္ဗစက္ခုအမြင်ဉာဏ်သည် ရရှိဖြစ်ပေါ်လေ၏။

အချို့သော ရဟန်းတို့သည် နတ်ဗြဟ္မာပေါင်းအယောက်တစ်ရာကို မြင်ကြရ၏။

အချို့သောရဟန်းတို့သည် နတ်ဗြဟ္မာပေါင်းအယောက်တစ်ထောင်ကို မြင်ကြရ၏။

အချို့သောရဟန်းတို့သည် နတ်ဗြဟ္မာပေါင်းအယောက်ခုနှစ်သောင်းကို မြင်ကြရ၏။

အချို့သောရဟန်းတို့သည် နတ်ဗြဟ္မာပေါင်းအယောက်တစ်သိန်းကို မြင်ကြရ၏။

အချို့သောရဟန်းတို့သည် မရေမတွက်နိုင်သောနတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းကို မြင်ကြရ၏။

အားလုံးသောအရပ်မျက်နှာများသည် နတ်ဗြဟ္မာတို့ဖြင့် ပြည့်နှက်လျက်ရှိပေ၏။


ထိုအချိန်တွင် သမန္တစက္ခု၊ဒိဗ္ဗစက္ခု၊ဗုဒ္ဓစက္ခု၊မံသစက္ခု၊ပညာစက္ခု ဟူသော စက္ခုငါးပါးအားပိုင်ဆိုင်အစိုးရ တော်မူသော သဗ္ဗေညုမြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ရဟန်းများ၏ တစ်ပါးချင်းစီ သိပုံမြင်ပုံ အားလုံးကို ထူးခြားသောဉာဏ်ဖြင့် သိမြင်ခွဲခြားမှတ်သားပြီးနောက် သာသနာအဆုံးအမတော်တွင် နှစ်သက်ပျော်ရွှင်ကုန်သော ထို တပည့်သာဝကရဟန်းတို့အား-‘ရဟန်းတို့။ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် (ဤအစည်းအဝေးရှိရာအရပ်သို့) ဦးတည်ရောက်ရှိနေကြလေ၏။ ထို နတ်ဗြဟ္မာတို့ကို ဒိဗ္ဗစက္ခုဟူသော အမြင်ဉာဏ်ဖြင့် ကြည့်ရှုသိကြလော့။ ထိုနတ်ဗြဟ္မာတို့ကို (ငါသည်) သင်တို့အား(သိစေရန်) ဂါထာစကားဖြင့် အစဉ်တိုင်း (အစီအစဉ်တကျ) ပြောကြား(ကြေညာ)ပေအံ့။’ဟူ၍ မိန့်တော်မူ၏။

=== မဟာသမယအစည်းအဝေးရှိ နတ်ဗြဟ္မာ၏အမည်များကို ကြေညာခြင်း ===

==== (က)မဟာသမယအစည်းအဝေးရှိ မြေတည်နတ်များ၏အမည်များ ====

===== (၁)တောတောင်နေနတ်များ၏အမည်များ =====


သဗ္ဗေညုမြတ်စွာဘုရားရှင်-‘ရဟန်းတို့ မြေတွင်တည်နေ နေထိုင်ပြီး ကပိလဝတ်ပြည်ကို မှီခို၍နေထိုင်ကြသည့် ဘုန်းတန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားပြီး ရုပ်အဆင်းချောမောကာ အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းများကြသည့် နတ်ပေါင်း ခုနှစ်ထောင်တို့သည် (ဤ) မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ(သောစိတ်ဖြင့် )လာရောက်ကြလေ၏။


ဟိမဝန္တာတောင်တွင် နေထိုင်ကြသော အမျိုးမျိုးသော အရောင်အသွေးရှိသော ဘုန်းတန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားပြီး ရုပ်အဆင်းချောမောကာ အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းများကြသည့် နတ်ပေါင်း ခြောက်ထောင်တို့သည် (ဤ) မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ(သောစိတ်ဖြင့် ) လာရောက်ကြလေ၏။


သာတာဂီရိတောင်တွင် နေထိုင်ကြသော အမျိုးမျိုးသော အရောင်အသွေးရှိသော ဘုန်းတန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားပြီး ရုပ်အဆင်းချောမောကာ အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းများကြသည့် နတ်ပေါင်း သုံးထောင်တို့သည် (ဤ) မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ(သောစိတ်ဖြင့် ) လာရောက်ကြလေ၏။


(ဤဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော) အမျိုးမျိုးသော အရောင်အသွေးရှိသော ဘုန်းတန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားပြီး ရုပ်အဆင်းချောမောကာ အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းများကြသည့် နတ်ပေါင်း တစ်သောင်းခြောက်ထောင်တို့သည် (ဤ) မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ(သောစိတ်ဖြင့် ) လာရောက်ကြလေ၏။


ဝေဿာမိတ္တတောင်တွင် နေထိုင်ကြသော အမျိုးမျိုးသော အရောင်အသွေးရှိသော ဘုန်းတန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားပြီး ရုပ်အဆင်းချောမောကာ အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းများကြသည့် နတ်ပေါင်း ငါးရာတို့သည် (ဤ) မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ(သောစိတ်ဖြင့် ) လာရောက်ကြလေ၏။


ရာဇဂြိုဟ်ပြည် ဝေပုလ္လတောင်တွင်နေသော ကုမ္ဘီရနတ်စစ်သူကြီးအား သိန်းပေါင်းမကသော နတ်တို့သည် ခယခြံရံကြ၏။ ထို ရာဇဂြိုဟ်ပြည်နေ ကုမ္ဘီရနတ်စစ်သူကြီးသည်လည်း (ဤ) မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်လေ၏။

===== (၂)နတ်မင်းကြီးလေးပါးနှင့်မိသားစုများ =====


အရှေ့အရပ်ကို အစိုးရသည့် ဂန္ဓဗ္ဗနတ်တို့၏အရှင် ဓတရဋ္ဌ နတ်မင်းကြီးသည် များပြားသောအခြံအရံအား ပိုင်ဆိုင်၏။

ထိုနတ်မင်းကြီး၏ သားတော်တို့သည် များပြားလှ၏။ ခွန်အားကြီးမားပြီး တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားကာ ရုပ်အဆင်းချောမောသည့်အပြင် အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းအများအပြားအား ပိုင်ဆိုင်သည့် ဣန္ဒအမည်ရှိထိုသားတော်တို့သည်လည်း (ဤ) မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်လေ၏။


တောင်အရပ်ကို အစိုးရသည့် ကုမ္ဘဏ်တို့၏အရှင် ဝိရုဠက နတ်မင်းကြီးသည် များပြားသောအခြံအရံအား ပိုင်ဆိုင်၏။

ထိုနတ်မင်းကြီး၏ သားတော်တို့သည် များပြားလှ၏။ ခွန်အားကြီးမားပြီး တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားကာ ရုပ်အဆင်းချောမောသည့်အပြင် အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းအများအပြားအား ပိုင်ဆိုင်သည့် ဣန္ဒအမည်ရှိထိုသားတော်တို့သည်လည်း (ဤ) မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်လေ၏။


အနောက်အရပ်ကို အစိုးရသည့် နဂါးတို့၏အရှင် ဝိရုပက္ခ နတ်မင်းကြီးသည် များပြားသောအခြံအရံအား ပိုင်ဆိုင်၏။

ထိုနတ်မင်းကြီး၏ သားတော်တို့သည် များပြားလှ၏။ ခွန်အားကြီးမားပြီး တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားကာ ရုပ်အဆင်းချောမောသည့်အပြင် အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းအများအပြားအား ပိုင်ဆိုင်သည့် ဣန္ဒအမည်ရှိထိုသားတော်တို့သည်လည်း (ဤ) မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်လေ၏။


မြောက်အရပ်ကို အစိုးရသည့် နတ်ဘီလူးတို့၏အရှင် ကုဝေရ နတ်မင်းကြီးသည် များပြားသောအခြံအရံအား ပိုင်ဆိုင်၏။

ထိုနတ်မင်းကြီး၏ သားတော်တို့သည် များပြားလှ၏။ ခွန်အားကြီးမားပြီး တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားကာ ရုပ်အဆင်းချောမောသည့်အပြင် အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းအများအပြားအား ပိုင်ဆိုင်သည့် ဣန္ဒအမည်ရှိထိုသားတော်တို့သည်လည်း (ဤ) မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်လေ၏။


အရှေ့အရပ်တွင် ဓတရဋ္ဌနတ်မင်းကြီး၊ တောင်အရပ်တွင် ဝိရုဠက နတ်မင်းကြီး၊ အနောက်အရပ်တွင် ဝိရုပက္ခနတ်မင်းကြီး၊ မြောက်အရပ်တွင် ကုဝေရနတ်မင်းကြီးဟူသော ထို နတ်မင်းကြီးလေးယောက်တို့သည်  အရပ်လေးမျက်နှာပတ်ဝန်းကျင်တို့ကို အလွန်လင်းထိန်တောက်ပအောင်ပြုပြီး ကပိလဝတ်ပြည်(အနီး)မဟာဝုန်တောတွင် တည်ရှိနေလျက်ရှိ၏။

===== (၃)နတ်မင်းကြီးလေးပါး၏အခြွေအရံများနှင့်ဂန္ဓဗ္ဗမျိုးနွယ်နတ်များ =====


ထိုနတ်မင်းကြီး၏ လူယုံတော်ဖြစ်ကြပြီး မာယာဉာဏ်နီများတတ်ပြီး လှည့်ဖြားပြီး ကောက်ကျစ်ယုတ်မာတတ်သည့် မာယာနတ်၊ ကုဋေဏ္ဍုနတ်၊ ဝိဋေဏ္ဍုနတ်၊ ဝိဋုစ္စနတ်၊ ဝိဋူဋနတ်နှင့်တကွ စန္ဒနနတ်၊ ကာမသေဋ္ဌနတ်၊ ကိန္နိဃဏ္ဍုနတ်၊ နိဃဏ္ဍုနတ် တို့သည်လည်း ရောက်ရှိနေကြ၏။

ဤ ပနာဒနတ်၊ဩပမညနတ်၊ (သိကြားမင်း)ရထားထိန်းမာတလိနတ်၊ စိတ္တအမည်ရှိ ဂန္ဓဗ္ဗနတ်၊ သေနအမည်ရှိ ဂန္ဓဗ္ဗနတ်၊ စိတ္တသေနအမည်ရှိ ဂန္ဓဗ္ဗနတ်၊ နဠရာဇနတ်၊ ဇနဝသဘနတ်( ဗိဗ္မိသာရမင်းကြီးဖြစ်ဖူးသူ)၊ ပဉ္စသီခနတ်၊ တိမ္ဗရုနတ် နှင့် သူရိယဝစ္ဆသာနတ်သမီး ဟူသော ဂန္ဓဗ္ဗနတ်တို့နှင့် အခြားသောနတ်တို့သည်လည်း နတ်မင်းကြီး(လေးပါး)တို့နှင့်အတူ (ဤ) မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ(သောစိတ်ဖြင့် ) လာရောက်ကြလေ၏။

==== (ခ) နဂါးတို့၏အမည်များနှင့်ဧရာဝဏ်ဆင်နတ်မင်း ====


ထို့အပြင် နာဂသအိုင်တွင် နေသော နဂါးတို့နှင့် ဝေသာလီတွင်နေသော နဂါးတို့သည် နဂါးပရိသတ်အသိုင်းအဝိုင်းတို့နှင့် အတူ (ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့) လာရောက်ကြလေ၏။

ကမ္ပလအမည်ရှိနဂါး၊ အဿတရအမည်ရှိနဂါး နှင့် ပယာဂဆိပ်ကမ်းနေ နဂါးတို့သည် မိမိတို့၏ဆွေမျိုးအသိုင်းအဝိုင်းနှင့်အတူ (ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့) လာရောက်ကြလေ၏။

အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းအများအပြားပိုင်ဆိုင်သော ယမုနာမြစ်တွင်နေကြသည့် နဂါးတို့ နှင့် ဓတရဋ္ဌမျိုးနွယ်နဂါးတို့သည် (ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့) လာရောက်ကြ၏။

ဧရာဝဏ်ဆင်ပြောင်ကြီးအမည်ရှိနတ်သားသည်လည်း (ဤ) မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြ၏။

==== (ဂ)ဂဠုန်နှင့်နဂါးတို့၏ချစ်ကြည်ရေး ====


ဂဠုန်ငှက်တို့သည် ပြောခဲ့ပြီးသော နဂါးမင်းတို့ကို အနိုင်ကျင့်ပြီး ဖမ်းယူနိုင်ကြ၏။

နတ်တို့ကဲ့သို့ ဘုန်းအာနုဘော်ရှိ၏။

အမိဝမ်းနှင့် ဥတွင်းမှ နှစ်ကြိမ် မွေးဖွားရသူများဖြစ်၏။ တောင်ပံ ရှိနေ၏။ 

ကြည်လင်သော မျက်စိ အမြင် ရှိကြ၏။ 

ဆန်းကြယ်သောအတောင်အမွှေးရှိသဖြင့် စိတြသုပဏ္ဏအမည်ဟူသောအမည်အားပိုင်ဆိုင်ထားကြ၏။ ထိုဂဠုန်တို့သည် ကောင်းကင်ခရီးဖြင့် (မဟာဝုန်)တောအုပ်အလယ်သို့ ရောက်လာကြ၏။

ထိုအခါတွင် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ဂဠုန်တို့၏ဘေးပြုခြင်းကို အေးငြိမ်းအောင် ပြုတော်မူသဖြင့် နဂါးတို့အတွက် ဘေးရန်ကင်းလေ၏။

နဂါးနှင့်ဂဠုန်တို့သည် သိမ့်မွေသောစကားတို့ဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ပြောဆိုကြကာ မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်အားထားကြလေ၏။

==== (ဃ)အသူရာများ၏အမည်များနှင့် အသူရာနှင့်မာရ်နတ်မင်းတို့၏အကြောင်း ====


ဝရဇိန်လက်နက်ရှိသော သိကြားမင်းကို စစ်ရှုံးသဖြင့် သမုဒ္ဒရာကို မှီခိုနေထိုင်ကြသည့် အသုရာတို့သည် သိကြားမင်း၏ ညီနောင်များပင်ဖြစ်ကြပြီး တန်ခိုးကြီးမားကာ အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းများကြသူများဖြစ်ပေ၏။

ကာလကဉ္စအသုရာတို့သည် ကြီးမားပြီးကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသည့် ကိုယ်ခန္ဓာကို ဖန်တီးပြုလုပ်ပြီးလာကြ၏။

ဒါနဝေဃအမည်ရှိလေးသမား အသုရာ၊ ဝေပစိတ္တိအသုရာ၊ သုစိတ္တိအသုရာ၊ ပဟာရာဒအသုရာ တို့သည် မာရ်နတ်မင်းသားနှင့် အတူ (ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့) လာရောက်ကြ၏။

ဗလိအသုရာကြီး၏ ဝေရောစအမည်ရှိ သားတော်ပေါင်းတစ်ရာတို့သည် ဗလိအသုရာစစ်တပ်ကို လက်နက်တပ်ဆင်ပြီး ရာဟု အသုရိန်ကြီးထံသို့ သွားကြပြီး ‘သင့်အတွက် ကောင်းခြင်းမင်္ဂလာဖြစ်ပါစေသတည်း။ မဟာဝုန်တောရှိ ရဟန်းတို့ အစည်းအဝေးသို့သွားရန် အချိန်ကျပါပြီ’ဟူ၍ ပြောဆိုအသိပေးကြလေ၏။

==== (င) အယောက်ခြောက်ဆယ်သောကောင်းကင်နေနတ်များ၏အမည်များ ====


ထိုအချိန်တွင် အာပေါ(ရေ)နတ်၊ ပထဝီ(မြေ)နတ်၊ တေဇော(မီး)နတ်၊ ဝါယော(လေ)နတ်၊ ဝရုဏအမည်ရှိနတ်၊ ဝါရဏအမည်ရှိနတ်၊ သောမအမည်ရှိနတ်တို့သည် ယသနတ်နှင့်အတူ (ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့) ရောက်ရှိကြ၏။


အခြံအရံအများအပြားပိုင်ဆိုင်သည့် မေတ္တာနတ်နှင့် ကရုဏာနတ်တို့သည်လည်း (ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့) လာရောက်ကြ၏။


တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကြသည့် အဆင်းချောမောပြီး အခြံအရံအများအပြားရှိသည့် အသွေးအရောင် အမျိုးမျိုး ရှိသည့် အားလုံးသော ထို နတ်အစုအဝေးဆယ်အုပ်စုတို့သည် ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက် ဝမ်းသာသော(စိတ်ဖြင့်) လာရောက်ကြလေ၏။


ဝေဏ္ဍုနတ်၊ သဟလိနတ်၊ အသမနတ်တို့နှင့်အတူ ယမနတ်နှစ်မျိုးတို့သည် (ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့) လာရောက်ကြ၏။


လ၏အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းဖြစ်သောနတ်တို့သည် လနတ်မင်းကို ရှေ့ထားပြီး (ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့) လာရောက်ကြ၏။

နေ၏အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းဖြစ်သောနတ်တို့သည် နေနတ်မင်းကို ရှေ့ထားပြီး (ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့) လာရောက်ကြ၏။

ကြယ်နက္ခတ်တို့၏အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းဖြစ်သောနတ်တို့သည် နေနတ်မင်းကို ရှေ့ထားပြီး (ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့) လာရောက်ကြ၏။

မန္ဒဝလာဟကနတ်တို့သည်လည်း (ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့) လာရောက်ကြ၏။

နတ်တို့၏အကြီးအမှူးခေါင်းဆောင်ဖြစ်သော ရှေးအခါက အလှူဒါနပေးဖူးသဖြင့် ဝါသဝအမည်ရှိ သိကြားမင်းသည်လည်း (ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့) လာရောက်နေ၏။

တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကြသည့် အဆင်းချောမောပြီး အခြံအရံအများအပြားရှိသည့် အသွေးအရောင် အမျိုးမျိုး ရှိသည့် အားလုံးသော ထို နတ်အစုအဝေးဆယ်အုပ်စုတို့သည် ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက် ဝမ်းသာသော(စိတ်ဖြင့်) လာရောက်ကြလေ၏။


ထို့အပြင် မီးလျှံကဲ့သို့ တောက်ပသော အရောင်အရှိန်ရှိသော သဟဘူမည်သော နတ်များ၊ အောင်မဲညိုပန်းပွင့်နှင့်တူသော အရောင်အဆင်းရှိသော အရိဋ္ဌနတ်များ၊ ရောဇနတ်များ၊ ဝရုဏနတ်များ၊ သဟဓမ္မနတ်များ၊အစ္စုတနတ်များ၊ အနေဇကနတ်များ၊ သုလေယျနတ်များ၊ ရုစိရနတ်များ၊ ဝါသဝနေသိ အမည်ရှိနတ်များ ဟူသော နတ်မျိုးတို့သည်လည်း (ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့) လာရောက်ကြ၏။

တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကြသည့် အဆင်းချောမောပြီး အခြံအရံအများအပြားရှိသည့် အသွေးအရောင် အမျိုးမျိုး ရှိသည့် အားလုံးသော ထို နတ်အစုအဝေးဆယ်အုပ်စုတို့သည် ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက် ဝမ်းသာသော(စိတ်ဖြင့်) လာရောက်ကြလေ၏။


သမာနနတ်များ၊ မဟာသမာနနတ်များ၊ မာနုသနတ်များ၊ မာနုသုတ္တမနတ်များ၊ ခိဍာပဒေါသိကနတ်များ၊ မနောပဒေါသိကနတ်များ ဟူသော နတ်မျိုးတို့သည်လည်း (ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့) လာရောက်ကြ၏။

ထို့အပြင် ဟရိနတ်များ၊ လောဟိတဝါသီနတ်များ၊ အခြံအရံအများအပြားအား ပိုင်ဆိုင်ထားသော ပါရဂနတ်များ၊ မဟာပါရဂနတ်များ ဟူသော နတ်မျိုးတို့သည်လည်း (ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့) လာရောက်ကြ၏။

တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကြသည့် အဆင်းချောမောပြီး အခြံအရံအများအပြားရှိသည့် အသွေးအရောင် အမျိုးမျိုး ရှိသည့် အားလုံးသော ထို နတ်အစုအဝေးဆယ်အုပ်စုတို့သည် ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက် ဝမ်းသာသော(စိတ်ဖြင့်) လာရောက်ကြလေ၏။


သုက္ကနတ်များ၊ ကရမ္ဘနတ်များ၊ အရုဏနတ်များ ဟူသော နတ်တို့သည် ဝေဃနသနတ်များနှင့်အတူ ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက် ဝမ်းသာသော(စိတ်ဖြင့်) လာရောက်ကြလေ၏။ဩဒါတဂယှ မည်သော ပါမောက္ခနတ်တို့သည် လည်းကောင်း၊ ဝိစက္ခဏ နတ်တို့သည် လည်းကောင်း လာရောက်ကြကုန်၏။

သဒါမတ္တနတ်များ၊ ဟာရဂဇနတ်များ၊ အခြံအရံအများအပြားပိုင်ဆိုင်သည့် မိဿကနတ်များတို့သည်လည်း မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက် ဝမ်းသာသော(စိတ်ဖြင့်) လာရောက်ကြလေ၏။

အရပ်မျက်နှာများသို့ သွားလာလေ့ရှိပြီး မိုးရွာစေတတ်သော ပဇ္ဇုန္န(မိုး)နတ်သည်လည်း မိုးထစ်ချုန်းရွာစေလျက် လာရောက်စေ၏။ 

တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကြသည့် အဆင်းချောမောပြီး အခြံအရံအများအပြားရှိသည့် အသွေးအရောင် အမျိုးမျိုး ရှိသည့် အားလုံးသော ထို နတ်အစုအဝေးဆယ်အုပ်စုတို့သည် ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက် ဝမ်းသာသော(စိတ်ဖြင့်) လာရောက်ကြလေ၏။


ခေမိယနတ်များ၊ တုသိတာနတ်ပြည်တွင်နေသောနတ်များ၊ ယာမာနတ်ပြည်တွင်နေသောနတ်များ၊ အခြံအရံအများအပြားပိုင်ဆိုင်သည့် ကဋ္ဌကနတ်များ၊ လမ္ဗီတကနတ်များ၊ လာမသေဋ္ဌနတ်များ၊ ဇောတိအမည်ရှိနတ်များ၊ အာသဝနတ်များ၊ နိမ္မာနရတိနတ်ပြည်တွင်နေသောနတ်များ၊ ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီ နတ်ပြည်တွင်နေသောနတ်များဟူသော နတ်မျိုးတို့သည်လည်း ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက် ဝမ်းသာသော(စိတ်ဖြင့်) လာရောက်ကြလေ၏။

တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကြသည့် အဆင်းချောမောပြီး အခြံအရံအများအပြားရှိသည့် အသွေးအရောင် အမျိုးမျိုး ရှိသည့် အားလုံးသော ထို နတ်အစုအဝေးဆယ်အုပ်စုတို့သည် ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက် ဝမ်းသာသော(စိတ်ဖြင့်) လာရောက်ကြလေ၏။


ဤဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော အသွေးအရောင် အမျိုးမျိုး ရှိသည့် အားလုံးသော ထို အယောက်ခြောက်ဆယ်ရှိသော နတ်အစုအဝေးအုပ်စု ခြောက်စုတို့သည် ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက် ဝမ်းသာသော(စိတ်ဖြင့်) လာရောက်ကြလေ၏။ ထိုနတ်များနှင့် အမျိုးအမည်တူသော အခြားသောနတ်များသည်လည်း ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက် ဝမ်းသာသော(စိတ်ဖြင့်) လာရောက်ကြလေ၏။


(ထို အယောက်ခြောက်ဆယ်ရှိသော နတ်အစုအဝေးအုပ်စု ခြောက်စုတို့နှင့် အမျိုးအမည်တူသော အခြားသောနတ် တို့သည်)-‘ပဋိသန္ဓေနေခြင်း မရှိတော့သော၊ တပ်မက်စွဲလန်းခြင်းရာဂ၊ စိတ်ဆိုးခြင်းဒေါသ၊ မသိတွေဝေခြင်းမောဟ ဟူသော ခလုတ်တံတင်း အနှောင့်အယှက်အား မရှိသည်အထိဖယ်ရှားပြီးသော၊ ဩဃလေးဖြာသံသရာမှ ကူးမြောက်လွတ်ကင်းတော်မူပြီးသော အာသဝေါတရားကင်းပြီးသော အရိယာနွယ်ဝင်သံဃာတော်များနှင့် ညစ်ညူးခြင်းကင်းပြီး သန့်ရှင်းသည့် လမင်းကြီးသဖွယ် တင့်တယ်ကျက်သရေရှိတော်မူသော ဩဃလေးဖြာ သံသရာမှ သတ္တဝါအပေါင်းတို့အား လွတ်မြောက်စေတော်မူတတ်သော ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားရှင်ကို ဖူးတွေ့ကြမည်။’ဟူသော စကားအား ကြွေးကြော်သီဆိုပြီး ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ လာကြလေ၏။

==== (စ) တန်ခိုးထက်သောဗြဟ္မာများ အစည်းအဝေးသို့ တက်ရောက်ကြခြင်း ====


တန်ခိုးကြီးမားတော်မူသည့် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ သားလှရတနာလည်းဖြစ်ကြသည့် သုဗြဟ္မာအမည်ရှိဗြဟ္မာ နှင့် ပရမတ္ထအမည်ရှိဗြဟ္မာတို့သည်လည်း (ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ )အတူတူ လာရောက်ကြလေ၏။

သနင်္ကုမာရဗြဟ္မာနှင့် တိဿဗြဟ္မာတို့သည်လည်း (ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့) လာရောက်ကြလေ၏။

လက်တစ်ချောင်းဖြင့် စကြဝဠာတစ်ထောင်၊ လက်ဆယ်ချောင်းဖြင့် စကြဝဠာတစ်သောင်းအထိ အရောင်အဝါအလင်း သက်ရောက်နိုင်သော ဗြဟ္မာအယောက်တစ်ထောင်သည် တို့သည် (ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏)အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြလေ၏။

ဗြဟ္မာပြည်တွင် ပဋိသန္ဓေတည်ခြင်းနည်းဖြင့် မွေးဖွားဖြစ်တည်ခဲ့သော၊ ဘုန်းတန်ခိုး အာနုဘော်နှင့် ကြီးမားသော ခန္ဓာကိုယ်ရှိသော၊ ကျက်သရေရှိသော မဟာဗြဟ္မာ(မင်း)သည်လည်း အခြား ဗြဟ္မာတစ်ထောင်ကို လွှမ်းမိုးအုပ်ချုပ်နေ၏။

ထိုသို့ ဗြဟ္မာတစ်ထောင် စီ အသီးသီး အုပ်ချုပ်အစိုးရသည့် မဟာဗြဟ္မာ(မင်း)ဆယ်ဦးတို့သည် (ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏)အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြလေ၏။

ထိုမဟာဗြဟ္မာများအနက် ဟာရိတအမည်ရှိ မဟာဗြဟ္မာ(မင်း)သည်လည်း ဗြဟ္မာတစ်သိန်း ခြံရံ၍ (ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏)အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်လေ၏။

==== (ဆ) မာရ်နတ်မင်း၏ယုတ်မာပုံ ====


ရဟန်းတို့။ မာရ်နတ်မင်း၏ မိုက်မဲမှုကို ရှုစားကြလော့။

သိကြား၊ မဟာဗြဟ္မာတို့နှင့်တကွ (ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့) ဦးတည်လာကြကုန်သော နတ်ဗြဟ္မာအားလုံးတို့ထံသို့ မာရ်နတ်မင်း၏ စစ်သည်များသည် ဦးတည်ချီတက်လာကြလေပြီ။

စစ်သည်အများအပြားအားပိုင်ဆိုင်ထားသော မာရ်နတ်မင်းသည်-‘လာကြလော့။ဖမ်းကြ။ချည်နှောင်ကြလော့၊ ရာဂဖြင့်တုပ်နှောင်ကြလော့။ ထက်ဝန်းကျင်ပတ်ဝန်းကျင်မှနေ၍ ဝိုင်းထားလော့။ သင်တို့သည် တစ်ဦးတစ်ယောက်မှ မလွတ်စေနှင့်။’ဟူသော စကားအား အမိန့်ရှိပြီး လျှပ်စစ်နှင့်တကွ မိုးကြီးထစ်ချုန်းသံခြိမ်းသံကဲ့သို့သော ကြောက်မက်ဖွယ်အသံကို ပြု၍ ဤ (မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏)အစည်းအဝေးသို့ မာရ်စစ်သည်ကို စေလွှတ်လေ၏။

သို့သော်လည်း မာရ်နတ်မင်းသည် မိမိအလိုအတိုင်း မဖြစ်လေသဖြင့် ပြင်းထန်စွာ ဒေါသထွက် စိတ်တိုကာ ပြန်ခဲ့ရလေ၏။

==== (ဇ)မြတ်စွာဘုရားရှင်နှင့်ရဟန်းသံဃာတော်တို့၏ရဲရင့်မှုကို ချီးကျူးသော မာရ်နတ်မင်း ====


ထိုအချိန်တွင် သမန္တစက္ခု၊ဒိဗ္ဗစက္ခု၊ဗုဒ္ဓစက္ခု၊မံသစက္ခု၊ပညာစက္ခု ဟူသော စက္ခုငါးပါးအားပိုင်ဆိုင်အစိုးရ တော်မူသော သဗ္ဗေညုမြတ်စွာဘုရားရှင်သည်(မာရ်နတ်မင်းပရိသတ်၏ဖြစ်ပျက်ပုံ)အားလုံးကို ထူးခြားသောဉာဏ်ဖြင့် သိမြင်ခွဲခြားမှတ်သားပြီးနောက် သာသနာအဆုံးအမတော်တွင် နှစ်သက်ပျော်ရွှင်ကုန်သော ထို တပည့်သာဝကရဟန်းတို့အား-‘ရဟန်းတို့။ မာရ်နတ်မင်း၏စစ်သည်တို့သည် (သင်တို့ထံသို့) ဦးတည်ချီတက်လာကြနေပြီ။ ထိုမာရ်နတ်မင်း၏စစ်သည်တို့ကို မြင်သိကြလော့’ဟူ၍ မိန့်တော်မူ၏။

ထိုရဟန်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ အမိန့်တော်ကို ကြားသောကြောင့် (ထို မာရ်နတ်မင်း၏စစ်သည်တို့ကို) သိရန် ကြိုးစား၏။ မာရ်နတ်မင်း၏စစ်သည်တို့သည် ထိုရဟန္တာတို့၏ မွေးညှင်း(တစ်မွှေးကလေး)ကိုမျှ မလှုပ်ရှားမတုန်လှုပ်စေနိုင်သည်ဖြစ်သဖြင့် ထိုရဟန္တာတို့အနားမှာ ရှောင်ဖယ်သွားလေပြီ။

ထိုအခါ မာရ်နတ်မင်းသည် ရဟန်းသံဃာတို့ကို အာရုံပြုပြီး-‘စစ်ပွဲကို အောင်မြင်ပြီးသော၊ ကြောက်ရွံ့ခြင်းမရှိတော့သော၊ ထင်ပေါ်ကျော်ကြားခြင်းရှိသော၊ လူအပေါင်းတို့တွင်လည်း ထင်ရှားသောသူများဖြစ်သည့် ထို (ဘုရား၏တပည့်)သာဝက အားလုံးတို့သည် အရိယာတို့နှင့် အတူ ဝမ်းမြောက်ပျော်ရွှင်ကုန်၏။’ဟူသောဂါထာအား ရွတ်ဆိုခဲ့လေသတည်း။ ”&lt;ref group=&quot;မဟာဝဂ်ပါဠိတော် မြန်မာပြန် ကမ္ဘာအေးစာကြည့်တိုက်&quot;&gt;{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.kbrl.gov.mm/book/details/000133?categoryId=5 |access-date=11 December 2021 |archive-date=11 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211211192750/http://www.kbrl.gov.mm/book/details/000133?categoryId=5 }}&lt;/ref&gt;

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[မဟာသမယ အခါ​တော်​နေ့​ပွဲ]]
*[[မဟာသမယနေ့]]

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ]] [[Category:မဟာဝဂ်]][[Category:ဒီဃနိကာယ်]]</text>
      <sha1>be20msoaaizdcnu1ntwp37m1s8pi2fw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>စတားဘတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97691</id>
    <revision>
      <id>1055227</id>
      <parentid>1041864</parentid>
      <timestamp>2026-09-26T02:41:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>115</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:Starbucks_logo.jpg|Starbucks_logo.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:The Squirrel Conspiracy|The Squirrel Conspiracy]] because: [[:c:COM:L|Copyright violation]]: Derivative work of a 2D copyrighted logo, FoP does not a</comment>
      <origin>1055227</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5531" sha1="1uc2fzp02ktf588kaa0eyg52o48rp8k" xml:space="preserve">စတားဘတ် ကော်ပိုရေးရှင်း ({{ lang-en | Starbucks Corporation }}) သည် အမေရိကန် ကော်ဖီ ကုမ္ပဏီ တစ်ခုဖြစ်ပြီး ကော်ဖီဆိုင်တွဲများလည်း ပိုင်ဆိုင်သည်။ ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် [[ဝါရှင်တန်ပြည်နယ်]]၊ ဆီရက်တယ်မြို့၌ စတင်ထူထောင်ခဲ့ရာ ၂၀၁၈ ခုနှစ်အရောက်တွင် ကမ္ဘာအနှံ့ရှိ နေရာ (၂၈ ၂၁၈) ခုတို့တွင် ဆိုင်ခွဲများ ဖွင့်ထားပြီး ဖြစ်သည်။

[[File:Starbuckscenter.jpg|thumb|ဆီရက်တယ် ရှိ ရုံးချုပ်ဖွင့်လှစ်ရာ စတားဘတ် စင်တာ အား တွေ့ရစဉ်]]

အမေရိကန်ရှိ ပုံမှန်ကော်ဖီဆိုင်များမှ အနံ့၊ အရသာနှင့် စားသုံးသူအတွေ့အကြုံ တို့ကို ခွဲထွက်ပြခဲ့ခြင်းကြောင့် စတားဘတ်အား ''ကော်ဖီလောက၏ ဒုတိယလှိုင်း ကိုယ်စားပြု'' အဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံရသည်။ တတိယလှိုင်းအဖြစ် ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်များတွင် အကောင်းကြိုက်သည့် ကော်ဖီသမားများအတွက် လက်ဖြစ် ကော်ဖီကို  ကော်ဖီရောင်းသူများက မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။ ယခုမူ အလုပ်ဖြစ်မှုကြောင့်လည်းကောင်း၊ လုပ်ငန်းခွင်လုံခြုံရေးကြောင့်လည်းကောင်း ကော်ဖီဖျော်စက်ကို စတားဘတ်တွင် ပြန်သုံးနေပြီ ဖြစ်သည်။

စတားဘတ်ဆိုင်များတွင် အပူအအေး သောက်စရာများ၊ သစ်သီးဖျော်ရည်များ၊ သွားရေစာများအပြင် ရာသီစာနှင့် ဒေသထွက်မုန့်များကိုပါ ရောင်းချပေးသည်။ ဆိုင်အများစုတွင် အသင့်ထုတ်ထားသည့် စားစရာများ ထားရှိသည်။ ''စတားဘတ် ညနေခင်း'' ဆိုင်များတွင် ဘီယာ၊ ဝိုင် နှင့် အမြည်း တို့ကို ရောင်းချပေးသည်။ စတားဘတ်တံဆိပ်တပ် ကော်ဖီ၊ ရေခဲမုန့်နှင့် ပုလင်းသွပ် ကော်ဖီအေးတို့ကို ကုန်စုံဆိုင်များတွင်လည်း ရနိုင်သည်။

၁၉၈၀ ခုနှစ်များတွင် ဆီရက်တယ်၌ အမြတ်အစွန်းကောင်းစွာ ရသည်။ ၁၉၈၀ နှောင်းပိုင်းတွင် ဗြိတိသျှကိုလံဘီယာ နှင့် အနောက်အလယ်ပိုင်းသို့ လုပ်ငန်းချဲ့ရာ အဖိတ်အစင်ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၉၀ နှစ်များတွင် [[ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်|ကာလီဖိုးနီးယား]]၌ ဖွင့်ရာတွင်မူ ယခင်အဖြစ်အပျက်ကို သင်ခန်းစာယူနိုင်ခဲ့သည့်အတွက် တာထွက်ကောင်းသည်။ မြောက်အမေရိကပြင်ပရှိ ပထမဆုံးဆိုင်ကို ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် [[တိုကျိုမြို့|တိုကျို]]၌ ဖွင့်သည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၇ ခုနှစ်အတောအတွင်း တစ်နေ့လျှင် နှစ်ဆိုင်နှုန်း ဖွင့်နိုင်လာသည်။

၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် အမှုဆောင်အရာရှိချုပ်နေရာအား ကီဗင် ဂျွန်ဆင် တာဝန်ယူမည်ဖြစ်ကြောင်း ဟောင်းဝေါ့ ချော့ က ကြေညာသည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၃ ရက်နေ့၌ ကီဗင် စတင်တာဝန်ထမ်းသည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၂၆ ရက်မှစ၍ ဟောင်းဝေါ့မှာ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဥက္ကဋ္ဌ နေရာ၌သာ နေတော့သည်။

[[Category:အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအခြေစိုက် ကုမ္ပဏီများ| ]]</text>
      <sha1>1uc2fzp02ktf588kaa0eyg52o48rp8k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဒလိုင်းလားမား</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98691</id>
    <revision>
      <id>1055197</id>
      <parentid>1055170</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T12:19:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Zerberker|Zerberker]] ([[User talk:Zerberker|ဆွေးနွေးချက်]]) ၏ မူဟောင်း [[Special:Diff/1055170|1055170]] ကို ပြန်ပြင်လိုက်သည်</comment>
      <origin>1055197</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6671" sha1="0wfiubi8w9yd53svz0qoivdml2mig69" xml:space="preserve">{{Infobox official post
| post               = Dalai Lama
| native_name        = {{lang-bo|ཏཱ་ལའི་བླ་མ་}}&lt;br /&gt;Wylie transliteration: tā la'i bla ma&lt;br /&gt;{{IPA-bo|táːlɛː láma}}
| coatofarms         = &lt;!-- Optional. Just the image name, no File: or Image: coding. --&gt;
| coatofarms_article = &lt;!-- Required if {{{coatofarms}}} field is used. --&gt;
| coatofarms_link    = &lt;!-- Optional. If {{{coatofarms}}} field is used. --&gt;
| incumbent          = [[တင်းဇင်းဂျရတ်စို]]
| incumbentsince     = 22 February 1940
| image              = Dalailama1 20121014 4639.jpg
| caption            = [[:en:14th Dalai Lama|Tenzin Gyatso, 14th Dalai Lama]]
| first              = [[:en:1st Dalai Lama|Gendun Drup, 1st Dalai Lama]]
| formation          = 1391
| residence          = McLeod Ganj, Dharamsala, Himachal Pradesh, India
| appointer          = &lt;!-- Optional. --&gt;
| website            = &lt;!-- Optional. --&gt;
}}
တိဘက်ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် ဂိုဏ်းအမျိုးမျိုးရှိပြီး ပရောပ (ခေါ်) အဝါရောင် ဦးထုပ်ဂိုဏ်းမှာ အဓိကဂိုဏ်းကြီးတစ်ဂိုဏ်း ဖြစ်လေသည်။ ၎င်းဂိုင်းမှ အရေးပါသော ပုဂ္ဂိုလ်များကို ဒလိုင်းလားမားဟု ခေါ်သည်။ ဒလိုင် ဟူသော အဓိပ္ပာယ်မှာ သမုဒ္ဒရာ ဖြစ်၍ လားမားမှာ ဆရာဖြစ်သည်။ ဒလိုင်းလားမားကို တိဘက်တို့၏ ဘာသာရေးနှင့် နိုင်ငံရေး ခေါင်းဆောင်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုကြသည်။ 

ပထမဆုံး ဒလိုင်းလားမားမှာ ၁၄၀၀-ပြည့်နှစ်အတွင်း သက်ရှိထင်ရှားရှိခဲ့ပြီး ထိုအချိန်မှ ယနေ့အချိန်ထိ ဒလိုင်းလားမား ၁၄-ယောက် မြောက် ရှိပြီဖြစ်သည်။ ယနေ့ ရှိသော ဒလိုင်းလားမားမှာ [[တင်းဇင်းဂျရတ်စို]] ဖြစ်သည်။ ဒလိုင်းလားမား ကွယ်လွန်သည့်အခါ သူ့ဝိညာဉ်သည် အခြားခန္ဓာတစ်ခုတွင် ဝင်စား၍ ကမ္ဘာကြီးတွင် ပြန်လည်မွေးဖွားလာခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် ဒလိုင်းလားမားသည် တိဘက်လူမျိုးများကို ဆက်လက် ဦးဆောင်၍ ကရုဏာတရားတွေကိုလည်း မျှဝေပေးနိုင်လေသည်။
==အတိတ်နိမိတ်များကို ရှာဖွေခြင်း==
၁၉၃၃-ခုနှစ်တွင် ဆယ့်သုံးယောက်မြောက် ဒလိုင်းလားမား ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ သူ့အလောင်းကို လူများလာရောက် ရှိခိုးပူဇော်နိုင်ရန် ဘုန်းကြီးပျံအခမ်းအနားဖြင့် ကျင်းပခဲ့ကြသည်။ စင်မြင့်တစ်ခုပေါ်တွင် သူ၏ အလောင်းကို လှဲလျောင်းထားရာ သူ့မျက်နှာမှာ တောင်ဘက်သို့ လှည့်လျက်သား ပြင်ထားခဲ့သည်။ သို့သော် နောက်တစ်နေ့တွင် ဒလိုင်းလားမား၏ မျက်နှာမှာ အရှေ့မြောက်ဘက်သို့ လှည့်နေကြောင်း တွေ့လိုက်ရသည်။ ဦးခေါင်းကို တောင်ဘက်သို့ ပြန်၍ လှည့်ထားခဲ့ရာ နောက်တစ်နေ့တွင်လည်း အရှေ့မြောက်ဘက်သို့ လှည့်နေသည်ကို တွေ့ရပြန်သဖြင့် အတိတ်နိမိတ်တစ်ခု ဖြစ်နိုင်ကြောင်း တိဘက်ဘုန်းကြီးများက ယူဆခဲ့လေသည်။

တိဘက်ဗုဒ္ဓဘာသာအရ ဒလိုင်းလားမား ကွယ်လွန်သည့်အခါ သူ၏ ဝိညာဉ်သည် အခြားခန္ဓာကိုယ်တစ်ခုတွင် ပြန်၍ ဝင်စားကာ မွေးဖွားလာသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ သို့ဖြစ်၍ ယခုအတိတ်နိမိတ်အရ နောင်လာမည့် ဒလိုင်းလားမား အလောင်းအလျာမှာ ကွယ်လွန်သူ ဒလိုင်းလားမား မျက်နှာမူခဲ့သော အရှေ့မြောက်အရပ်တွင် ရှိနေပေလိမ့်မည်။ 

==ယာယီတာဝန်==
ဒလိုင်းလားမား အလောင်းအလျာကို မတွေ့မီ ရင်းဖို့ချေ (Reting Rinpoche) ဆိုသူ ဘုန်းတော်ကြီး တစ်ပါးက ဒလိုင်းလားမားနေရာ၌ ယာယီတာဝန်ယူထားသည်။
တိဘက်ဗုဒ္ဓဘာသာမှာ လားမားများသည် [[နိဗ္ဗာန်]]ကို လမ်းညွှန်ပေးသူ အရေးပါသော ဆရာများ ဖြစ်သည်။ ယနေ့ ကမ္ဘာပေါ်တွင် တိဘက်ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် ၁၀-သန်းနှင့် သန်း၂၀- ရှိလေသည်။
&lt;ref&gt;the key collection 2018, စာကြည့်တိုက် စာစဉ်(၁၂၄) ဒလိုင်းလားမား &lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{Reflist}}


[[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘာသာရေး ခေါင်းဆောင်များ]]</text>
      <sha1>0wfiubi8w9yd53svz0qoivdml2mig69</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တင်းဇင်းဂျရတ်စို</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98692</id>
    <revision>
      <id>1055198</id>
      <parentid>1055169</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T12:21:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Zerberker|Zerberker]] ([[User talk:Zerberker|ဆွေးနွေးချက်]]) ၏ မူဟောင်း [[Special:Diff/1055169|1055169]] ကို ပြန်ပြင်လိုက်သည်</comment>
      <origin>1055198</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3139" sha1="tbrzj9rsa47d2tcx5apmnqaz7gwu2pn" xml:space="preserve">{{Infobox monarch
| name        = Tenzin Gyatso
| title       = ၁၄ ပါးမြောက် [[ဒလိုင်းလားမား]]
| image       = Dalailama1 20121014 4639.jpg
| religion    = Tibetan Buddhism
| reign       = 22 February 1940 – present&lt;br&gt;&lt;small&gt;Without political functions since 8 August 2011&lt;/small&gt;
| predecessor = [[:en:13th Dalai Lama|Thubten Gyatso]]
| reg-type    = {{nowrap|[[:en:Sikyong|Prime Ministers]]}}
| regent      = {{List collapsed |title = ''See list''
 |1 = {{clear}}

# Lukhangwa
# Lobsang Tashi
# Jangsa Tsang
# Zurkhang Ngawang Gelek
# Shenkha Gurmey Topgyal
# Garang Lobsang Rigzin
# Kunling Woeser Gyaltso
# Wangue Dorji
# Juchen Thupten Namgyal
# Kelsang Yeshi
# Gyalo Thondup
# Tenzin Tethong
# Sonam Topgyal
# Lobsang Tenzin

 }}
| successor   = Lobsang Sangay &lt;small&gt;(political functions)&lt;/small&gt;
| tibetan     = {{bo-textonly|བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོ།}}
| wylie       = bstan 'dzin rgya mtsho
| pronoun     = {{IPA-bo|tɛ̃ ́tsĩ càtsʰo|}}
| trans       = Dainzin Gyamco
| THDL        = Tenzin Gyatso
| father      = Choekyong Tsering
| mother      = Diki Tsering
| birth_name = Lhamo Thondup
| birth_date  = {{Birth date and age|1935|7|6|df=y}}
| birth_place = Taktser, Amdo, Tibet
| residence   = India
| death_date  =
| death_place =
| signature   = Dalai Lama's Signature.svg
}}
'''တင်းဇင်းဂျရတ်စို'''သည် [[တိဘက်|တိဘက်နိုင်ငံ]] ရှိ ၁၄-ယောက်မြောက် [[ဒလိုင်းလားမား]] ဖြစ်သည်။ သူသည် ဟာသဉာဏ်ရှိသူအဖြစ် ထင်ရှားလေသည်။

==ငယ်ဘဝ==
တင်းဇင်းဂျရတ်စိုကို ဖခင် ချုပ်ယောင်း နှင့် မိခင် ဒီကီဆာရင်းတို့မှ ၁၉၃၇-ခုနှစ် တိဘက်နိုင်ငံ၊ အမ်ဒိုပြည်နယ် အရှေ့မြောက်ရှိ တောင်တန်းပေါ်မှ တက်ဆာကျေးရွာတွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ ငယ်နာမည်မှာ လာမို ဖြစ်ပြီး မွေးချင်းမောင်နှမ လေးယောက် ရှိသည်။ မိသားစုအားလုံး တိဘက် ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျင့်စဉ်များကို ကျင့်ကြရသည်။ တိဘက်ဗုဒ္ဓဘာသာသည် တိဘက်လူမျိုး အားလုံးအတွက် အရေးပါသော ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု ဖြစ်သည်။
&lt;ref&gt;the key collection 2018, စာကြည့်တိုက် စာစဉ်(၁၂၄) ဒလိုင်းလားမား &lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{Reflist}}


{{Lifetime|၁၉၃၅|}}
[[ကဏ္ဍ:နိုဘယ်ငြိမ်းချမ်းရေးဆုရ ပုဂ္ဂိုလ်များ]]</text>
      <sha1>tbrzj9rsa47d2tcx5apmnqaz7gwu2pn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107056</id>
    <revision>
      <id>1055232</id>
      <parentid>1054462</parentid>
      <timestamp>2026-09-26T03:55:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-51696-31</username>
        <id>148653</id>
      </contributor>
      <comment>/* ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ် */</comment>
      <origin>1055232</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="104601" sha1="q69fxtgm2hsb923vh1yf1kxiop8vgdw" xml:space="preserve">'''ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်'''ဆိုသည်မှာ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်တွင် နိုင်ငံတော်အခမ်းအနားများနှင့် နိုင်ငံတော်သမ္မတဦးဆောင်သော အစည်းအဝေးများ ပြုလုပ်ရာတွင် လည်းကောင်း၊ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာနအချင်းချင်း ဆက်သွယ်ဆောင်ရွက်ရာတွင်လည်းကောင်း စနစ်တကျရှိစေရေးနှင့် မှန်ကန်မြန်ဆန်စွာ ဆောင်ရွက်ရေးအတွက် သတ်မှတ်ထားသော အင်္ဂါစဉ်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.moi.gov.mm/ppd/?q=book/bid-4079|title=အတွဲ (၆၉)၊ အမှတ် (၃၀)၊ ၁၅-၇-၂၀၁၆ ရက်ထုတ်စာစောင်|last=|first=|author2=|date= |publisher=ပုံနှိပ်ရေးနှင့်ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာန၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=}}&lt;/ref&gt;

==ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်==

လက်ရှိပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ သြဂုတ်လ ၁၃ ရက်နေ့ ရက်စွဲပါ လျှို့ဝှက်စာအရ သတ်မှတ်ထားပါသည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.facebook.com/share/p/1CCcimydVD/|title=https://www.facebook.com/share/p/1CCcimydVD/|last=|first=|author2=|date= |publisher=|accessdate=}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''စဉ်'''
|'''ရာထူး'''
|'''တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ်'''
|-
|၁
|[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]]
|[[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]]
|-
|၂
|[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတများ]]
|
*[[ညိုစော|ဦးညိုစော]]
*[[နန်းနီနီအေး|ဒေါ်နန်းနီနီအေး]]
|-
|၃
|[[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ]]
|[[ခင်ရီ|ဦးခင်ရီ]]
|-
|၄
|[[အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ]]
|[[အောင်လင်းဒွေး|ဦးအောင်လင်းဒွေး]]
|-
|၅
|[[ပြည်ထောင်စု တရားသူကြီးချုပ်]]
|[[သာဌေး|ဦးသာဌေး]]
|-
|၆
|[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]
|[[ရဲဝင်းဦး|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရဲဝင်းဦး]]
|-
|၇
|[[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး ဥက္ကဋ္ဌများ|နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံးဥက္ကဋ္ဌ]]
|[[အောင်ဇော်သိန်း|ဦးအောင်ဇော်သိန်း]]
|-
|၈
|[[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်|ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ]]
|[[သန်းစိုး (ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်)|ဦးသန်းစိုး]]
|-
|၉
|[[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]
|[[ကျော်စွာလင်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်စွာလင်း]]
|-
|၁၀
|[[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ]]
|[[မောင်မောင်အုန်း|ဦးမောင်မောင်အုန်း]]
|-
|၁၁
|[[အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|အမျိုးသားလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ]]
|[[Jeng Phang နော်တောင်|ဦးဂျဲန်ဖန်နော်တောင်(ခ)ဦးနော်တောင်]]
|-
|၁၂
|[[ဝန်ကြီးဌာန နှင့် အကြီးအကဲများ စာရင်း|ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ]]
| &lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%;&quot;&gt; ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး (၃၀) ဦး
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
*[[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ခင်မောင်ရီ|ဦးခင်မောင်ရီ]]
* [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[တင်အောင်စန်း|ဦးတင်အောင်စန်း]]
* [[ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] နှင့် [[ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး [[မြထွန်းဦး|ဦးမြထွန်းဦး]]
* [[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ထွန်းအောင်|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းအောင်]]
* [[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကိုကိုဦး]]
* [[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[တင်မောင်ဆွေ|ဦးတင်မောင်ဆွေ]]
* [[အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့်နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[အောင်ကျော်ဟိုး|ဦးအောင်ကျော်ဟိုး]]
* [[ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန် ဝန်ကြီးဌာန|ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ကံဇော် (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာ ကံဇော်]]
* [[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ဖုန်းမြတ်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဖုန်းမြတ်]]
* [[တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန|တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[သန်းမောင်|ဦးသန်းမောင်]]
* [[ဥပဒေရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[သီတာဦး|ဒေါက်တာ သီတာဦး]]
* [[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန|ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ချောချောစိန်|ဒေါက်တာ ချောချောစိန်]]
* [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန|သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မျိုးသိန်းကျော်|ဒေါက်တာ မျိုးသိန်းကျော်]]
* [[ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[သက်ခိုင်ဝင်း|ဒေါက်တာ သက်ခိုင်ဝင်း]]
* [[အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[သက်သက်ဇင်|ဒေါက်တာ သက်သက်ဇင်]]
* [[ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ထိန်လင်း (ဗိုလ်မှူးကြီး)|ဦးထိန်လင်း]]
* [[သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန|သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[တင်ဦးလွင်|ဦးတင်ဦးလွင်]]
* [[ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန|ယဉ်ကျေးမှု၊ဟိုတယ်နှင့်ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မောင်မြင့်|ဦးမောင်မြင့်]]
* [[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန|စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်််ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မင်းနောင် (ဝန်ကြီး)|ဦးမင်းနောင်]]
* [[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန|သမဝါယမနှင့်ကျေးလက်ဖွံဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မျိုးဇော်သိမ်း|ဦးမျိုးဇော်သိမ်း]]
* [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန|သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ဆန်းဦး|ဦးဆန်းဦး]]
* [[လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန|လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ကိုကိုလွင်|ဦးကိုကိုလွင်]]
* [[စက်မှု ဝန်ကြီးဌာန|စက်မှုနှင့်အသေးစား၊အငယ်စား၊အလတ်စားနှင့်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ချာလီသန်း|ဒေါက်တာ ချာလီသန်း]]
* [[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မြင့်ကြိုင်|ဦးမြင့်ကြိုင်]]
* [[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန|အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ဦးခင်မောင်စိုး]]
* [[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ထွန်းအုံ|ဦးထွန်းအုံ]]
* [[အားကစားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|အားကစားရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ရဲမြင့်ထွန်း|ဦးရဲမြင့်ထွန်း]]
* [[လူငယ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မောင်သင်း|ဒေါက်တာ မောင်သင်း]]
* [[ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မျိုးသန့်|ဦးမျိုးသန့်]]
* [[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်း၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့်ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[စိုးဝင်း (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာ စိုးဝင်း]]
|-
|၁၃
|[[ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်]]
|[[သီတာဦး|ဒေါက်တာ သီတာဦး]]
|-
|၁၄
|[[ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်ရုံး|ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်]]
|[[နိုင်သက်ဦး|ဒေါ်နိုင်သက်ဦး]]
|-
|၁၅
|[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း)]]
|[[ကျော်စွာလင်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်စွာလင်း]]
|-
|၁၆
|[[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)]]
|–
|-
|၁၇
|[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)]]
|[[ထိန်ဝင်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထိန်ဝင်း]]
|-
|၁၈
|[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]]
|[[ထွန်းဝင်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းဝင်း]]
|-
|၁၉
|[[ပြည်ထောင်စု ရာထူးဝန်အဖွဲ့|ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ]]
|[[တင်မောင်ဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးတင်မောင်ဝင်း]]
|-
|၂၀
|[[ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်များ|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌများ]]
| &lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%;&quot;&gt; လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ (၁၄) ဦး
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
*[[ကချင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|ကချင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးရားဝမ်ဂျုံး
*[[ကယားပြည်နယ် လွှတ်တော်|ကယားပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးမော်ရယ်
*[[ကရင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးစန်းကို
*[[ချင်းပြည်နယ် လွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးကောလ်လျန်ထန်း
*[[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးတင့်လှိုင်မြင့်
*[[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] [[မြတ်ကို|ဦးမြတ်ကို]]
*[[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးအောင်ချိုဦး
*[[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|မကွေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဒေါက်တာ မောင်မောင်ဌေး
*[[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] [[အောင်ကျော်မိုး|ဦးအောင်ကျော်မိုး]]
*[[မွန်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|မွန်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးသက်ထွေး
*[[ရခိုင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|ရခိုင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဒေါက်တာ စန်းရွှေ
*[[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးဌေးအောင်
*[[ရှမ်းပြည်နယ် လွှတ်တော်|ရှမ်းပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] [[စိုင်းလုံကျော်|ဦးစိုင်းလုံကျော်]]
*[[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးသိန်းထွန်း
|-
|၂၁
|[[နေပြည်တော်ကောင်စီ|နေပြည်တော်ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]]
|[[ကံမြင့်သန်း|ဦးကံမြင့်သန်း]]
|-
|၂၂
|[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးချုပ်များ]]
| &lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%;&quot;&gt; အစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးချုပ် (၁၄) ဦး
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
*[[ကချင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကချင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] [[ခက်ထိန်နန်|ဦးခက်ထိန်နန်]]
*[[ကယားပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကယားပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] ဦးအံ့မော်
*[[ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကရင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] [[စောမြင့်ဦး|ဦးစောမြင့်ဦး]]
*[[ချင်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ချင်းပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] [[ဝုန်ဆွန်းထန်|ဒေါက်တာ ဝုန်ဆွန်းထန်]]
*[[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[ကိုလေး (ဗိုလ်ချုပ်)|ဦးကိုလေး]]
*[[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[ဇော်နိုင်ဦး|ဦးဇော်နိုင်ဦး]]
*[[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[မျိုးဆွေဝင်း|ဦးမျိုးဆွေဝင်း]]
*[[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|မကွေးတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[တင်ကိုကို|ဦးတင်ကိုကို]]
*[[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[မျိုးအောင်|ဦးမျိုးအောင်]]
*[[မွန်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|မွန်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] [[အောင်ဝင်းသန်း|ဦးအောင်ဝင်းသန်း]]
*[[ရခိုင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ရခိုင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] ဦးနိုင်ဦး
*[[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[အောင်နိုင်သူ|ဦးအောင်နိုင်သူ]]
*[[ရှမ်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ရှမ်းပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] ဦးစိုင်းထိန်စိုး
*[[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] ဦးအေးကျော်
|-
|၂၃
|[[မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်|မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌ]]
|[[ခင်နိုင်ဦး|ဒေါက်တာ ခင်နိုင်ဦး]]
|-
|၂၄
|[[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ]]
|[[စိုးသိန်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးစိုးသိန်း]]
|-
|၂၅
|[[မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်|မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ]]
|[[သစ်လင်းအုန်း|ဦးသစ်လင်းအုန်း]]
|-
|၂၆
|[[တပ်မတော် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာအကြီးအကဲများ|တပ်မတော်မှ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးများ]]
| &lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%;&quot;&gt; ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး (၁၉) ဦး
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
* [[အမှတ် (၁) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၁)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] [[နီလင်းအောင်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး နီလင်းအောင်]]
* [[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၂)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်မင်းလတ်
* [[အမှတ် (၃) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၃)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] နှင့် စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ကြည်း) [[သန်းထိုက်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး သန်းထိုက်]]
* [[အမှတ် (၄) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၄)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်လင်းမောင်
* [[စစ်ရေးချုပ်]] [[ဇော်ဟိန်း|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်ဟိန်း]]
* [[စစ်ထောက်ချုပ်]] [[ဇော်မျိုးတင်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်မျိုးတင်]]
* တပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ပြည့်စုံလင်း
* [[တပ်မတော်စစ်ဆေးရေး အရာရှိချုပ်|တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးမင်းထွန်း
* [[စစ်ရာထူးခန့်ချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထိန်ဝင်း
* [[စစ်ဥပဒေချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးသန့်နိုင်
* [[တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့် စာရင်းစစ်ချုပ် (ကြည်း/ရေ/လေ)|တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့်စာရင်းစစ်ချုပ်(ကြည်း၊ရေ၊လေ)]] [[ညွန့်ဝင်းဆွေ|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညွန့်ဝင်းဆွေ]]
* [[စစ်ဖက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်|တပ်မ​တော်စစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်ကိုထိုက်
* [[လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့|လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးအရာရှိချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးမင်း
* [[ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေး အရာရှိချုပ်ရုံး|ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ်]] [[မိုးမြင့်ဆွေ|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မိုးမြင့်ဆွေ]]
* စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ရေ) ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး သိန်းထူး
* အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့်ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီဥက္ကဋ္ဌ [[ရာပြည့်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရာပြည့်]]
* အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့်ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီအတွင်းရေးမှူး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မင်းနိုင်
* အရန်အင်အားမှ [[နိုင်နိုင်ဦး|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး နိုင်နိုင်ဦး]]
* ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန [[မြန်မာနိုင်ငံ ရဲတပ်ဖွဲ့|မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့ ရဲချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးလှိုင်
|-
|၂၇
|[[ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်|ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီးများ]]
| &lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%;&quot;&gt; တရားသူကြီး (၈) ဦး
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
* [[သောင်းနိုင်|ဦးသောင်းနိုင်]]
* ဦးသိန်းကိုကို
* [[သင်းသင်းနွဲ့|ဒေါ်သင်းသင်းနွဲ့]]
* ဒေါ်ပြုံးပြုံးအေး
* ဒေါက်တာ ကိုကိုနိုင်
* ဦးဝင်းမြင့်
* ဒေါ်စိုးခက်ခက်
* ဒေါ်သင်းသင်းချို
|-
|၂၈
|[[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး|နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး အဖွဲ့ဝင်များ]]
| &lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%;&quot;&gt; အဖွဲ့ဝင် (၈) ဦး
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
* ဦးဉာဏ်ထွန်း
* ဦးမျိုးတင့်
* ဦးကျော်ဆန်း
* ဦးတူးမော်
* ဒေါ်စုစုဝင်း
* ဒေါ်ဥမ္မာအေး
* ဦးတင့်ဝေ
* ဒေါက်တာ မာလာမော်
|-
|၂၉
|ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင်များ
| &lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%;&quot;&gt; အဖွဲ့ဝင် (၁၄) ဦး
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
* ဦးအောင်မိုးမြင့်
* ဦးအောင်လွင်ဦး
* ဦးမြင့်ဦး
* ဦးခင်မောင်ဦး
* ဦးမြင့်သိန်း
* ဦးကိုကိုလွင်
* ဦးသန်းအောင်ကျော်
* ဦးခင်ဇော်
* ဦးသန်းထွတ်သိန်း
* ဦးအောင်မြင့်လွင်
* ဦးခင်မောင်ကြီး
* ဦးမျိုးမောင်
* ဦးကြည်သိန်း
* [[ခင်သင်းဝေ|ဒေါ်ခင်သင်းဝေ]]
|-
|၃၀
|ဥပဒေကြမ်းကော်မတီ
| &lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot;&gt; [[ဥပဒေကြမ်း ကော်မတီ၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်|ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] &lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
* ဥက္ကဋ္ဌ​ [[နန္ဒကျော်စွာ|ဒေါက်တာ နန္ဒကျော်စွာ]]
* အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်သန်းသန်းအေး
* အဖွဲ့ဝင် ဦးစိုးတင့်အောင်
* အဖွဲ့ဝင် ဦးတင့်လွင်
* အဖွဲ့ဝင် ဦးကျော်မင်း
* အဖွဲ့ဝင် ဦးတင်ရွှေ
* အဖွဲ့ဝင် ဦးသန့်ဇော်
* အဖွဲ့ဝင် စိုင်းဝန်းဆမ်
* အဖွဲ့ဝင် ဦးဇော်မင်း
* အဖွဲ့ဝင် ဦးနိုင်မင်းဦး
* အဖွဲ့ဝင် နန်းကျင်း(ခ)နန်းစိန်
* အဖွဲ့ဝင် ဦးနိုင်နိုင်ကျော်
* အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝင်းမြိုင်
* အဖွဲ့ဝင် ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး မျိုးထက်ဝင်း
* အတွင်းရေးမှူး [[သိန်းထွန်းဦး|ဦးသိန်းထွန်းဦး]]
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot;&gt;[[ဥပဒေကြမ်း ကော်မတီ၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်|အမျိုးသားလွှတ်တော်]]&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
* ဥက္ကဋ္ဌ​ ဒေါ်နွယ်နွယ်ဦး
* အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ကျော်မင်း
* အဖွဲ့ဝင် ဦးပြုံးချို
* အဖွဲ့ဝင် ဦးသန်းထွန်း
* အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ဇင်ပပဦး
* အဖွဲ့ဝင် ဦးခိုင်ဝင်းအောင်
* အဖွဲ့ဝင် ဦးဟိန်းမင်းဦး
* အဖွဲ့ဝင် ဦးမိုးမြင့်
* အဖွဲ့ဝင် ဦးအေးပိုင်
* အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ပီကျိန်ငိုက်မန်
* အဖွဲ့ဝင် ဦးစိုးကြည်
* အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် မြင့်သောင်း
* အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးကြီး လှိုင်ဝင်း
* အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်ကြီး ဒေါ်ဖြိုးဖြိုးဝေ
* အတွင်းရေးမှူး [[ဇင်မင်းထက်|ဦးဇင်မင်းထက်]]
&lt;/div&gt;
|-
|၃၁
|ပြည်သူ့ငွေစာရင်းကော်မတီ
| &lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%;&quot;&gt; ပြည်သူ့လွှတ်တော်
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
* ဥက္ကဋ္ဌ [[တေဇကျော်|ဦးတေဇကျော်]]
* အဖွဲ့ဝင် ဦးထွန်းထွန်းအောင်
* အဖွဲ့ဝင် ဦးသိန်းရီ
* အဖွဲ့ဝင် ဦးတင့်ဆွေ
* အဖွဲ့ဝင် ဦးကိုကိုသင်း
* အဖွဲ့ဝင် ဦးမောင်မောင်စိုး
* အဖွဲ့ဝင် ဦးအေးချမ်း
* အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်ဝင်း
* အဖွဲ့ဝင် ဦးဝင်းကျော်
* အဖွဲ့ဝင် ဦးမြင့်စိုး
* အဖွဲ့ဝင် ဦးသန်းရွှေ
* အဖွဲ့ဝင် ခွန်လှသိန်း
* အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် စိုးညွန့်
* အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်ကြီး ဒေါ်ယမင်းအောင်
* အတွင်းရေးမှူး ဦးတင်အောင်ချစ်
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%;&quot;&gt; အမျိုးသားလွှတ်တော်
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
* ဥက္ကဋ္ဌ [[ချစ်ဆွေ (သံအမတ်ကြီး)|ဦးချစ်ဆွေ]]
* အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်သိင်္ဂီဝင်းရွှေ
* အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်မီမီကျော်ထွန်း
* အဖွဲ့ဝင် ဦးချစ်ဝေ
* အဖွဲ့ဝင် ဦးဗိုလ်သိန်းနိုင်
* အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်အေးချမ်းမုံ
* အဖွဲ့ဝင် ဦးကျော်ကျော်လင်း(ခ)ဦးထိန်လင်း
* အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ထားထားနု
* အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ကျော်မင်း
* အဖွဲ့ဝင် ဦးဇော်ဇော်မြင့်
* အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်စိုးစိုးမြင့်
* အဖွဲ့ဝင် ခွန်ဝင်းဦး
* အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝင်းကိုကို
* အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးကြီး ဖြိုးမင်းဝင်း
* အတွင်းရေးမှူး ဦးသန်းအောင်
&lt;/div&gt;
|-
|၃၂
|လွှတ်တော်အခွင့်အရေးကော်မတီ
| &lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%;&quot;&gt; ပြည်သူ့လွှတ်တော်
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
* ဥက္ကဋ္ဌ [[မောင်မောင်အုန်း|ဦးမောင်မောင်အုန်း]]
* အဖွဲ့ဝင် ဒေါက်တာ ကျော်ဦး
* အဖွဲ့ဝင် စိုင်းဆမ်
* အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ဇော်မိုး(ခ)အောင်ဇော်မိုးထွန်း
* အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်မျိုးသန်း
* အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်သိင်္ဂီမြင့်ရည်
* အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်စိုးစိုးရီ
* အဖွဲ့ဝင် ဦးစိုးနိုင်
* အဖွဲ့ဝင် ဦးစောဝင်းထိန်
* အဖွဲ့ဝင် ဦးသန်းနိုင်
* အဖွဲ့ဝင် ဦးစိုးဝင်း
* အဖွဲ့ဝင် ဦးဂုဏ်ဝမ်း
* အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်ချုပ် ရဲကျော်သူ
* အဖွဲ့ဝင် ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး တင်သောင်းလင်း
* အတွင်းရေးမှူး ဒေါက်တာ ကျော်ကျော်ဌေး 
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%;&quot;&gt; အမျိုးသားလွှတ်တော်
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
* ဥက္ကဋ္ဌ [[Jeng Phang နော်တောင်|ဦးဂျဲန်ဖန်နော်တောင်(ခ)ဦးနော်တောင်]]
* အဖွဲ့ဝင် ဒေါက်တာ ကျော်ထွန်း
* အဖွဲ့ဝင် ဒေါက်တာ ဗညားအောင်မိုး
* အဖွဲ့ဝင် ဦးတင့်ဇော်
* အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်ဇော်ထွန်း
* အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်နီနီမာ
* အဖွဲ့ဝင် ဦးကျော်တင်
* အဖွဲ့ဝင် ဦးသိန်းဇော်
* အဖွဲ့ဝင် ဦးယုနိုင်
* အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်ဌေး
* အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်မြမြသက်
* အဖွဲ့ဝင် စိုင်းဝင်းခိုင်
* အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်ချုပ် ကျော်သူရအေး
* အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးရွှေ
* အတွင်းရေးမှူး ဦးအောင်တင်မြင့်
&lt;/div&gt;
|-
|၃၃
|အစိုးရ၏ အာမခံချက်များ၊ ကတိများနှင့် တာဝန်ခံချက်များစိစစ်ရေးကော်မတီ
| &lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%;&quot;&gt; ပြည်သူ့လွှတ်တော်
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
* ဥက္ကဋ္ဌ [[သန်းထွန်းဦး|ဦးသန်းထွန်းဦး]]
* အဖွဲ့ဝင် ဦးမင်းခန့်ကျော်
* အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်ထွန်း
* အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်လင်းလှိုင်
* အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ကျော်နှင်း
* အဖွဲ့ဝင် ဦးလူဇော်
* အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ကိုလတ်
* အဖွဲ့ဝင် ဦးထွန်းထွန်းမိုး
* အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ဆွေဆွေသင်း
* အဖွဲ့ဝင် ဦးဉာဏ်ဝင်းထိုက်
* အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်စမ်းစမ်းဌေး
* အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်မြသန်း
* အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်စိုး
* အဖွဲ့ဝင် ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး လှနိုင်
* အတွင်းရေးမှူး ဦးသန်းထွန်း 
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%;&quot;&gt; အမျိုးသားလွှတ်တော်
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
* ဥက္ကဋ္ဌ ဦးလှသိန်း
* အဖွဲ့ဝင် ဦးဝင်းဖေမောင်
* အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်စိုး
* အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ကျော့ယဉ်ဝင်း
* အဖွဲ့ဝင် ဦးကျော်စိန်လှ
* အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ယဉ်မင်းထိုက်
* အဖွဲ့ဝင် ဦးဖြိုးဝေဝင်း
* အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်တင့်
* အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်သီဟ
* အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်သန်း
* အဖွဲ့ဝင် ဦးဇော်မင်းထူး
* အဖွဲ့ဝင် စောမြတ်ထွဋ်ဝင်း(ခ)ကိုဆွိ
* အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်အောင်
* အဖွဲ့ဝင် ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး ဝင်းမြင့်ထွန်း
* အတွင်းရေးမှူး ဦးရန်နိုင်ဦး
&lt;/div&gt;
|-
|၃၄
|[[တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|တိုင်းမှူးများ]]
| &lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%;&quot;&gt; တိုင်းမှူး (၁၄) ဦး
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
* [[နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် ကြည်သိုက်
* [[မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဇော်ထွေး
* [[အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် အေးမင်းဦး
* [[အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်နိုင်ဦး
* [[အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ''လစ်လပ်''
* [[တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် စိုးမြတ်ထွဋ်
* [[အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့​တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် သူရ ဇော်လွင်စိုး
* [[ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် ကျော်ကျော်ဟန်
* [[ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် တင်မင်းလတ်
* [[အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ကျော်ခိုင်
* [[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ဇော
* [[အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် ကျော်သူရ
* [[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ဌေး
* [[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် စိုးကျော်ထက်
|-
|၃၅
|ဒုတိယဝန်ကြီးများ
| &lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%;&quot;&gt; ဒုတိယဝန်ကြီး (၄၈) ဦး
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
* နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးခင်လတ်
* နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး ဒုတိယဝန်ကြီး [[ခိုင်ခိုင်စိုး|ဒေါက်တာ ခိုင်ခိုင်စိုး]]
* နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[ထင်ကျော်သူ|ဦးထင်ကျော်သူ]]
* ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးအောင်မြိုင်
* ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးထွန်းလူ
* ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့်ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးမင်းဇေယျာလှိုင်
* ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့်ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးသက်ဝင်းအောင်
* ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဗိုလ်ချုပ် အောင်မျိုးသန့်
* ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဗိုလ်ချုပ် မင်းသူ
* နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[နိုင်မင်းကျော်|ဦးနိုင်မင်းကျော်]]
* နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[ကိုကိုကျော်|ဦးကိုကိုကျော်]]
* အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့်နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[ကျော်ထင် (ဒုတိယဝန်ကြီး)|ဦးကျော်ထင်]]
* အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့်နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးသန့်စင်လွင်
* ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါ်သန်းသန်းလင်း
* ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးဟန်ဝင်းအောင်
* နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဗိုလ်ချုပ် ကျော်စွာဦး
* တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးစိုင်းထွန်းညို
* ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[ထိန်လင်းဦး|ဒေါက်တာ ထိန်လင်းဦး]]
* ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ ဇော်မြင့်
* ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးနေမျိုးလှိုင်
* သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ နေခြည်လဲ့လဲ့သိန်း
* ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ အေးထွန်း
* အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[စန်းစန်းနွယ်|ဒေါ်စန်းစန်းနွယ်]]
* ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးရဲတင့်
* သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[လင်းအောင်|ဦးလင်းအောင်]]
* ယဉ်ကျေးမှု၊ဟိုတယ်နှင့်ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးအေးထွန်း
* ယဉ်ကျေးမှု၊ဟိုတယ်နှင့်ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးဖြိုးဇော်စိုး
* စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးဗိုလ်ဗိုလ်ကျော်
* စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ ရဲထွန်းဝင်း
* စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ ရဲတင့်ထွန်း
* သမဝါယမနှင့်ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးသိုက်စိုး
* သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးခင်လတ်ကြီး
* သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သောင်းနိုင်ဦး
* လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးအေးကျော်
* လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးကျော်နိုင်ဝင်း
* စက်မှုနှင့်အသေးစား၊အငယ်စား၊အလတ်စားနှင့်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးသွင်အောင်
* စက်မှုနှင့်အသေးစား၊အငယ်စား၊အလတ်စားနှင့်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ အောင်ဇေယျ
* လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[လင်းဇော်ထွန်း|ဦးလင်းဇော်ထွန်း]]
* လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးရဲထွန်းဦး
* အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးမောင်မောင်သန်း
* စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[မင်းမင်း|ဦးမင်းမင်း]]
* စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးဝင်းမြင့်ခိုင်
* အားကစားရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးညီညီ
* လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးစစ်နိုင်
* ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[မျိုးမြင့်|ဦးမျိုးမြင့်]]
* ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သောင်းနိုင်
* လူမှုဝန်ထမ်း၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့်ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သန်းစိုး
* လူမှုဝန်ထမ်း၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့်ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သန့်ဇော်လွင်
|-
|၃၆
|ဒုတိယရှေ့နေချုပ်
|[[ထိန်လင်းဦး|ဒေါက်တာ ထိန်လင်းဦး]]
|-
|၃၇
|ဒုတိယစာရင်းစစ်ချုပ်
|ဒေါ်ခိုင်ခိုင်အောင်
|-
|၃၈
|ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ အဖွဲ့ဝင်များ
| &lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%;&quot;&gt; အဖွဲ့ဝင် (၆) ဦး
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
* ဒေါ်ခင်မျိုးမြင့်
* ဦးစိုးတင့်
* ဒေါက်တာ စုစုဒွေး
* ဦးထွန်းထွန်းဝင်း
* ဒေါ်ခင်ရွှေမြင့်
* ဒေါက်တာ ခင်ချစ်ချစ်
|-
|၃၉
|နေပြည်တော်ကောင်စီဝင်များ
| &lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%;&quot;&gt; ကောင်စီဝင် (၆) ဦး
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
* ဗိုလ်မှူးကြီး ရဲမိုး
* ဦးမင်းဦး
* ဦးခင်မောင်လတ်
* ဦးဝင်းမိုးခိုင်
* ဦးထွန်းထွန်း
* ဦးအောင်ဇေယျ
|-
|၄၀
|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်
| &lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%;&quot;&gt; တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် (၁၄) ဦး
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
* [[ကချင်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ကချင်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[အေးအေးမော်|ဒေါ်အေးအေးမော်]]
* [[ကယားပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ကယားပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[ထွန်းထွန်းဦး (တရားသူကြီး)|ဦးထွန်းထွန်းဦး]]
* [[ကရင်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ကရင်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[ညွန့်လင်း|ဦးညွန့်လင်း]]
* [[ချင်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] ဦးမြတ်စံ
* [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[ဇော်ထူး|ဦးဇော်ထူး]]
* [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[အေးအေးသန်း|ဒေါ်အေးအေးသန်း]]
* [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[လွင်လွင်အေးကျော်|ဒေါ်လွင်လွင်အေးကျော်]]
* [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|မကွေးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[မိမိမော်|ဒေါ်မိမိမော်]]
* [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[လှမြင့် (တရားသူကြီး)|ဒေါ်လှမြင့်]]
* [[မွန်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|မွန်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[ဌေးမြင့်အေး|ဒေါ်ဌေးမြင့်အေး]]
* [[ရခိုင်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ရခိုင်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[မြအေး (တရားသူကြီး)|ဒေါ်မြအေး]]
* [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်|ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[စန္ဒာသွယ်|ဒေါ်စန္ဒာသွယ်]]
* [[ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ရှမ်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[သန်းဦးလွင်|ဦးသန်းဦးလွင်]]
* [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[မိုးမိုးအေး|ဒေါ်မိုးမိုးအေး]]
|-
|၄၁
|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ
| &lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%;&quot;&gt; လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ (၁၄) ဦး
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
* ကချင်ပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးသန်းထွန်းအေး
* ကယားပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးစိုးရယ်
* ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးအေးမင်းထွေး
* ချင်းပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးသန့်စင်ဦး
* စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးမျိုးသန့်
* တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးခင်မောင်မြင့်
* ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးကျော်ဌေး
* မကွေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးခင်မောင်ညို
* မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးကျော်မြင့်
* မွန်ပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးမင်းအောင်မြင့်
* ရခိုင်ပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာ ထင်လင်းဦး
* ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ [[ကျော်ကျော်စိုး|ဦးကျော်ကျော်စိုး]]
* ရှမ်းပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးစိုင်းထွန်းစိန်
* ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးစောသက်နိုင်ဦး
|-
|၄၂
|[[ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့များ|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီးများ]]
| &lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%;&quot;&gt; [[ကချင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကချင်ပြည်နယ်]]
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
* လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးရန်နောင်
* စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးချန်တန်ခင်
* လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးကျော်မင်းခိုင်
* လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးအောင်နိုင်
* စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးရဲရင့်ဆွေ
* သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်သိမ်းရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ အောင်ဝင်း
* စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သန်းဌေးအောင်
* ဗမာတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးစိုးသိန်း
* ရှမ်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးတင်အောင်
* လီဆူးတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာ၀န်ကြီး ဦးလီပေါ်ရဲ့
* ရဝမ်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးမယစ်ယောရှု
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%;&quot;&gt; [[ကယားပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကယားပြည်နယ်]]
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
* လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး သန်းစိုးအောင်
* စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးတင်လှ
* လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးအောင်မျိုးသိန်း
* လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးရဲဝင်း
* စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးဂျိုးဇက်ကျော်
* သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဒေါ်နှင်းနှင်းရီ
* စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးစောဟူးဟူး
* ဗမာတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဒေါ်ခင်သန္တာထွန်း
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%;&quot;&gt; [[ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကရင်ပြည်နယ်]]
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
* လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးမိုးဝင်း
* စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးညီညီဇော်
* လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးစောထွန်းအောင်
* လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးစောမျိုးမြင့်
* စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးအောင်လွင်
* သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးစယဉ်ဌေး
* စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး စောခေါင်ပန်ထော့
* ဗမာတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးတင်မောင်လှိုင်
* မွန်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးမျိုးမြင့်နိုင်
* ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ခွန်မြတ်ထူး
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%;&quot;&gt; [[ချင်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ချင်းပြည်နယ်]]
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
* လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ခင်မောင်ထွေး
* စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ လျန်ဇခုပ်
* လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးစိန်ထွန်းလှ
* လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးနေလင်းအောင်
* စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးပေါင်ဇလန်း
* သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးဝင်းဇော်ဦး
* စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးအောင်ကျော်ဌေး
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%;&quot;&gt; [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
* လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ဝင်းတင်စိုး
* စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးအောင်ဇော်ဦး
* လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးညွန့်ဝင်းအောင်
* လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးခင်မောင်အေး
* စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးဆန်းဝင်း
* သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးတင်သန်းဝင်း
* စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သောင်းနိုင်
* [[နာဂ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသဦးစီးအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးလှထွန်း
* ရှမ်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးစိန်ဖေ
* ချင်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးငွန်ဘွလ်ထန်
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%;&quot;&gt; [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
* လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ရန်ကြီးအောင်
* စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦး​မောင်ကြီး
* လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးသက်နိုင်
* လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ ဝင်းအောင်
* စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးအောင်ကျော်ကျော်ဦး
* သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးသိန်းလွင်
* စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးမင်းမင်းလတ်
* ကရင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး စောမာတင်လူသာ
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%;&quot;&gt; [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
* လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ညီလန်းချို
* စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးဇော်ဝင်း
* လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဒေါက်တာ ထူးခြားအောင်
* လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးကျော်ထွဋ်
* စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးကိုကိုဦး
* သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးကျော်ကျော်လင်း
* စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးနိုင်လင်းဆွေ(ခ)ဦးထွန်းထွန်းဦး
* ကရင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး စောလင်းအောင်
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%;&quot;&gt; [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
* လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး မိုးမင်းသိန်း
* စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးစန်းလွင်
* လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဒေါ်နွယ်နီနိုင်
* လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးဆန်းညွန့်အောင်
* စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးအောင်နိုင်
* သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးစိုင်းမြင့်အေး
* စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးကြည်ထွန်း
* ချင်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးထွန်းခင်
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%;&quot;&gt; [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
* လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး နေလင်းစိုး
* စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးသိန်းဌေး
* လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးလှကြွယ်
* လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးကျော်မိုးသက်
* စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးလှမျိုး
* သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဒေါ်သိင်္ဂီအောင်
* စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးခင်မောင်အေး
* ရှမ်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး စိုင်းအောင်ကြည်
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%;&quot;&gt; [[မွန်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|မွန်ပြည်နယ်]]
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
* လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ကျော်စွာမြင့်
* စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး နိုင်လယိတမ(ခ)နိုင်ခင်မောင်ဇင်
* လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးတင်ဇော်ထွန်း
* လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးဇေယျာဦး
* စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးမင်းမြင့်မောင်လေး
* သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး မိလဝီဟန်
* စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ အောင်မြတ်ကျော်စိန်
* ဗမာတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးမျိုးမင်းလှိုင်
* ကရင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးအောင်ကျော်သိန်း
* ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးချစ်သိန်း
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%;&quot;&gt; [[ရခိုင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ရခိုင်ပြည်နယ်]]
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
* လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ကျော်သူရ
* စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးအောင်ကျော်မိုး
* လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးကျော်စိုး
* လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးကျော်ဆွေလင်း
* စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးသက်ထွန်း
* သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးမြင့်စိုး
* စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးမြင့်စိုးဝင်း
* ချင်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးတင်လှ
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%;&quot;&gt; [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
* လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ဝင်းတင့်
* စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ မေသန်းနွယ်
* လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးဗိုလ်ဌေး
* ပြန်ကြားရေး၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့်သာသနာရေးဝန်ကြီး ဦးနေလင်းထွန်း
* လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ မျိုးသော်
* စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဒေါက်တာ ထူးမောင်
* သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးစိုးဦး
* စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး [[မျိုးမြင့်အောင်|ဦးမျိုးမြင့်အောင်]]
* ကရင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး စောဂျက်ကော့ထူး
* ရခိုင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးနေမင်းထွန်း
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%;&quot;&gt; [[ရှမ်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ရှမ်းပြည်နယ်]]
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
* လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး စိန်ဝင်း
* စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ လဆိုင်း
* လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဒေါ်နန်းခမ်းလူ
* လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးခွန်သန်းထူး
* စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးလင်းအောင်ဆွေ
* သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး စိုင်းဝမ်းလှိုင်းတစ်ပ်
* စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးခွန်ထွန်းဖြူ
* [[ဓနုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|ဓနုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသဦးစီးအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးအာကာလင်း
* [[ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသဦးစီးအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးခွန်ဖိုးစိန်
* [[ပလောင်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|ပလောင်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသဦးစီးအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ]] ''လစ်လပ်''
* [[ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသဦးစီးအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ]] ''လစ်လပ်''
* [[ဝကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း|“ဝ”ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်းဦးစီးအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ]] ''လစ်လပ်''
* ဗမာတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဒေါ်ခင်ထွေးအောင်
* ကချင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးကိန်မိုင်
* လီဆူးတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဒေါ်ငွေလှိုင်
* လားဟူတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးဝီလ်ဆင်မိုး
* အင်းသားတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဒေါ်တင်တင်ရီ
* အာခါတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးထွန်းအောင်
* ကယန်း(ခ)ပဒေါင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဒေါ်အေးချိုစိန်
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%;&quot;&gt; [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
* လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးမင်းဦး
* စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးအောင်စန်းချစ်
* လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးခင်မောင်ကြည်
* လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးကျော်ထွန်းဇော်
* စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးကျော်မျိုးတင်
* သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဒေါ်မေသန်းဦး
* စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးမောင်​မောင်ဦး
* ကရင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး မန်းသိန်းကျော်
* ရခိုင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးစိုးညွန့်
&lt;/div&gt;
|-
|၄၃
|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် ဥပဒေချုပ်
| &lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%;&quot;&gt; ဥပဒေချုပ် (၁၄) ဦး
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
* ကချင်ပြည်နယ်ဥပဒေချုပ် ဒေါ်နန်းလှလှအေး
* ကယားပြည်နယ်ဥပဒေချုပ် ဦးဝင်းနိုင်
* ကရင်ပြည်နယ်ဥပဒေချုပ် ဒေါ်နော်သန်းသန်းငြိမ်း
* ချင်းပြည်နယ်ဥပဒေချုပ် ဦးကပ်တလွန်း
* စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးဥပဒေချုပ် ဒေါ်လှလှဝင်း
* တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးဥပဒေချုပ် ဦးထိန်လင်းကျော်
* ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးဥပဒေချုပ် ဦးခင်မောင်တင့်
* မကွေးတိုင်းဒေသကြီးဥပဒေချုပ် ဦးအေးလွင်
* မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးဥပဒေချုပ် ဦးလှသိန်း
* မွန်ပြည်နယ်ဥပဒေချုပ် ဒေါ်မိသန္တာမြင့်
* ရခိုင်ပြည်နယ်ဥပဒေချုပ် ဦးဝင်းမောင်
* ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးဥပဒေချုပ် ဒေါ်ဖြူမာဝေ
* ရှမ်းပြည်နယ်ဥပဒေချုပ် ဦးစိုင်းကျော်ဇံ
* ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးဥပဒေချုပ် ဦးခင်မောင်လွင်
|-
|၄၄
|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် စာရင်းစစ်ချုပ်
| &lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%;&quot;&gt; စာရင်းစစ်ချုပ် (၁၄) ဦး
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
* ကချင်ပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်ခင်လေးနွယ်
* ကယားပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်မော်မော်
* ကရင်ပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ် ဦးအောင်စိုး
* ချင်းပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ် ဦးမောင်မောင်ခင်
* စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးစာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်မြင့်မြင့်သိန်း
* တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးစာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်ဌေးဌေးမြင့်
* ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးစာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်တင်တင်ငြိမ်း
* မကွေးတိုင်းဒေသကြီးစာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်အေးအေး
* မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးစာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်ခင်ခင်သီ
* မွန်ပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်သိန်းသိန်းဦး
* ရခိုင်ပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်ခင်သန်းကြည်
* ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးစာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်ခင်မာချို
* ရှမ်းပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်ခင်ထွေးရီ
* ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးစာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်ငြိမ်းငြိမ်းဝင်း
|-
|၄၅
|မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများ
| &lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%;&quot;&gt; ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ (၃) ဦး
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
* ဦးဇော်မြင့်နိုင်
* ဦးသက်ထွန်းအောင်
* ဒေါက်တာ စန္ဒာဦး
|-
|၄၆
|အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင်များ
| &lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%;&quot;&gt; အဖွဲ့ဝင် (၈) ဦး
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
* ဦးကျော်ဝင်းသိန်း
* ဒေါက်တာ ထွန်းထွန်းဦး
* [[တိုးရီ|ဦးတိုးရီ]
* ဦးဝင်းဇော်မိုး
* ဦးတင်အောင်ဝင်း
* ဦးလွန်းဘော်
* ဦးကျော်စိုးညွန့်
* ဦးမင်းဟန်
|-
|၄၇
|မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင်များ
| &lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%;&quot;&gt; အဖွဲ့ဝင် (၁၀) ဦး
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
* ဒေါက်တာ မြင့်သူမြိုင်
* ဦးဝင်းလှိုင်ဦး(ခ)ကုန်ဇမှုန်း
* ဦးသန်းဝင်း
* ဦးတင်ကိုကို
* ဦးအုန်းခိုင်
* ဒေါက်တာ နုနုရီ
* ဒေါ်စန္ဒာ
* ဒေါက်တာ ဆွေဆွေအောင်
* ဒေါက်တာ တင်ဌေးအိ
* ဒေါက်တာ ဥမ္မာကျော်
|-
|၄၈
|[[အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့|အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ]]
|ဦးမြင့်ဦး
|-
|၄၉
|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးများ
| &lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%;&quot;&gt; ကချင်ပြည်နယ်
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
* ဦးအောင်မြင့်
* ဒေါ်ပြုံးပြုံးကြည်
* ဒေါ်ခင်ပြုံးရီ
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%;&quot;&gt; ကယားပြည်နယ်
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
* ဒေါ်ချယ်ရီခင်
* ဒေါ်သိန်းသိန်းနှင်း
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%;&quot;&gt; ကရင်ပြည်နယ်
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
* ဒေါ်ခင်စိမ်းဝင်း
* ဒေါ်နွဲ့နွဲ့ဦး
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%;&quot;&gt; ချင်းပြည်နယ်
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
* ဦးကျော်သောင်းအောင်
* ဒေါ်နှင်းကေသီဝင်း
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%;&quot;&gt; စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
* ဦးဟန်သိန်း
* ဒေါ်မိမိစိန်
* ဦးခင်မောင်မြင့်
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%;&quot;&gt; တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
* ဒေါ်ရင်ရင်သန်း
* ဒေါ်ထွေးထွေး
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%;&quot;&gt; ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
* ဒေါ်အေးအေးသန့်
* ဒေါ်ခင်အုန်းတင့်
* ဒေါက်တာ ဇော်ဝင်းထွန်း
* ဦးသန့်ဇော်သန်း
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%;&quot;&gt; မကွေးတိုင်းဒေသကြီး
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
* ဒေါ်ခင်နှင်းထွဋ်
* ဦးထွန်းထွန်းအောင်
* ဒေါ်မာလာ
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%;&quot;&gt; မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
* ဦးမြင့်ဆန်း
* ဒေါ်ခင်စန်းမြင့်
* ဒေါ်ကြည်ကြည်စိန်း
* ဒေါ်ခင်သစ်ဆွေ
* ဦးသန်းထွန်းအောင်
* ဦးစောမျိုးမျိုး
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%;&quot;&gt; မွန်ပြည်နယ်
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
* ဒေါ်ညိုမီစံ
* ဒေါက်တာ အောင်သီဟ
* ဒေါ်ခိုင်ခိုင်မျိုး
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%;&quot;&gt; ရခိုင်ပြည်နယ်
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
* ဦးအောင်ထွန်းသိန်း
* ဒေါ်စောရွှေ
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%;&quot;&gt; ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
* ဦးကျော်စွာငြိမ်း
* ဒေါ်ထားထား
* ဒေါ်နုနုခင်
* ဦးကျော်ကျော်
* ဒေါ်မာလာထွဋ်
* ဦးသောင်းထွေး
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%;&quot;&gt; ရှမ်းပြည်နယ်
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
* ဒေါ်စန္ဒာအောင်
* ဦးအောင်မော်
* ဒေါ်သူဇာအောင်
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%;&quot;&gt; ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
* ဒေါ်ယဉ်ယဉ်ဟန်
* ဦးဝင်းမြိုင်
* ဒေါ်ခင်စန်းဝင်း
* ဒေါက်တာ အောင်ထွန်းလင်း
&lt;/div&gt;
|-
|၅၀
|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနမှ ညွှန်ကြားရေးမှူးများ
|
|}

{{small|&lt;sup&gt; မှတ်ချက်။ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်နာယကရာထူးသည် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် အစည်းအဝေးကျင်းပသည့် အစည်းအဝေးကာလအတွက်သာဖြစ်သဖြင့် ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်အရ အကျုံးမဝင်ပါ။}}

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး]]</text>
      <sha1>q69fxtgm2hsb923vh1yf1kxiop8vgdw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တပ်မတော် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာအကြီးအကဲများ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>118341</id>
    <revision>
      <id>1055235</id>
      <parentid>1055166</parentid>
      <timestamp>2026-09-26T03:58:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52043-92</username>
        <id>148658</id>
      </contributor>
      <comment>ဗိုလ်ချုပ်</comment>
      <origin>1055235</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24268" sha1="n2n3mxss2ccaghibk46n5eydhd50os1" xml:space="preserve">'''[[တပ်မတော်|မြန်မာ့တပ်မတော်]]'''တွင် လက်ရှိတာဝန်ထမ်းဆောင်နေကြသော အရာရှိကြီးများ စာရင်းဆောင်းပါးဖြစ်သည်။

==ထိပ်တန်းအရာရှိကြီးများ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!စဉ်
!ရာထူး/တာဝန်
!တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ်
!မှတ်ချက်
|-
|၁
|[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]
|[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ရဲဝင်းဦး]]
|OTS(၇၇)
|-
|၂
|[[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]၊
[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)]]
|[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ကျော်စွာလင်း]]
|DSA(၃၅)
|-
|၃
|[[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)]]
|–
|–
|-
|၄
|[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)]]
|[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ထိန်ဝင်း]] &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cw9yrgg7y17t|title=ဗိုလ်ချုပ်ထိန်ဝင်း ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ) ဖြစ်လာ|work=BBC Burmese|access-date=၁၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၁၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ }}&lt;/ref&gt;
|DSA(၂၉)
|-
|၅
|[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]]
|[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ထွန်းဝင်း]]
|DSA(၃၄)
|}

== စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူးများ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!စဉ်
!ရာထူး/တာဝန်
!တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ်
!မှတ်ချက်
|-
|၁
|[[အမှတ် (၁) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၁)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]]
|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[နီလင်းအောင်]]
|DSA(၃၇)
|-
|၂
|[[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၂)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]]
|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်မင်းလတ်
|DSA(၃၇)
|-
|၃
|[[အမှတ် (၃) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၃)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]]
|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[သန်းထိုက်]]
|DSA(၃၈)
|-
|၄
|[[အမှတ် (၄) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၄)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]]
|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်လင်းမောင်
|DSA(၃၇)
|}

== အရာရှိချုပ်များ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!စဉ်
!ရာထူး/တာဝန်
!တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ်
!မှတ်ချက်
|-
|၁
|[[စစ်ရေးချုပ်]]
|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဇော်ဟိန်း]]
|DSA(၃၈)
|-
|၂
|[[စစ်ထောက်ချုပ်]]
|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဇော်မျိုးတင်]]
|DSA(၃၂)
|-
|၃
|တပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ်
|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ပြည့်စုံလင်း
|DSA(၄၀)
|-
|၄
|[[တပ်မတော်စစ်ဆေးရေး အရာရှိချုပ်|တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ်]]
|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးမင်းထွန်း
|OTC(၂၃)
|-
|၅
|[[စစ်ရာထူးခန့်ချုပ်]]
|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထိန်ဝင်း
|DSA(၃၈)
|-
|၆
|[[စစ်ဥပဒေချုပ်]]
|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးသန့်နိုင်
|DSA(၃၂)
|-
|၇
|[[တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့် စာရင်းစစ်ချုပ် (ကြည်း/ရေ/လေ)|တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့်စာရင်းစစ်ချုပ်(ကြည်း၊ရေ၊လေ)]]
|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ညွန့်ဝင်းဆွေ]]
|DSA(၃၆)
|-
|၈
|[[စစ်ဖက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်|တပ်မ​တော်စစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်]]
|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်ကိုထိုက်
|DSA(၃၈)
|-
|၉
|[[လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့|လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးအရာရှိချုပ်]]
|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးမင်း 
|DSA(၃၉)
|-
|၁၀
|[[ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေး အရာရှိချုပ်ရုံး|ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ်]]
|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[မိုးမြင့်ဆွေ]]
|အလုပ်သင်ဗိုလ်၊အပတ်စဉ်(၂၃)
|-
|၁၁
|စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ကြည်း)
|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[သန်းထိုက်]]
|DSA(၃၈)
|-
|၁၂
|စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ရေ)
|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး သိန်းထူး
|DSA(၃၄)
|-
|၁၃
|စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(လေ)
|–
|–
|-
|၁၄
|အရန်အင်အား
|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[နိုင်နိုင်ဦး]]
|DSA(၃၅)
|}

== အစိုးရအဖွဲ့ဝင်များ ==
ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ်အနေဖြင့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးဌာနများ၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးနှင့် ဒုတိယဝန်ကြီးများ၊ တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့များ၏ ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် အခြားအစိုးရဆိုင်ရာ တာဝန်ထမ်းဆောင်နေကြသော တပ်မတော်အရာရှိကြီးများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် -
{| class=&quot;wikitable&quot;
!စဉ်
!ရာထူး/တာဝန်
!တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ်
!မှတ်ချက်
|-
|၁
|[[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး
|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းအောင်]]
|DSA(၂၉) ယခင် [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]]
|-
|၂
|[[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး
|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ကိုကိုဦး]]
|DSA(၃၈) ယခင် [[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)|ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ]]
|-
|၃
|[[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး
|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဖုန်းမြတ်]]
|OTS(၇၃) ယခင် ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး
|-
|၄
|[[မွန်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] ဝန်ကြီးချုပ်
|ဗိုလ်မှူးချုပ် [[အောင်ဝင်းသန်း]]
|DSA(၃၀) ယခင် [[ဓညဝတီ ရေတပ်စခန်းဌာနချုပ်|ဓညဝတီရေတပ်စခန်းဌာနချုပ်မှူး]] 
|-
|၅
|အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့်ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီဥက္ကဋ္ဌ
|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရာပြည့်]]
|DSA(၂၂) ယခင် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်​ထောင်စုဝန်ကြီး
|-
|၆
|အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့်ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီအတွင်းရေးမှူး
|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မင်းနိုင်
|OTS(၆၆) ယခင် တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့်စာရင်းစစ်ချုပ်(ကြည်း၊ရေ၊လေ)
|-
|၇
|ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန [[မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့]] ရဲချုပ်
|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးလှိုင်
|ယခင် [[အမှတ် (၄) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၄)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]]
|-
|၈
|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး
|ဗိုလ်ချုပ် အောင်မျိုးသန့်
|DSA(၃၀) ယခင် ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ်
|-
|၉
|ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး
|ဗိုလ်ချုပ် မင်းသူ
|DSA(၃၇) ယခင်  ဒုတိယတပ်မတော်စစ်ဖက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်
|-
|၁၀
|နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး
|ဗိုလ်ချုပ် ကျော်စွာဦး
|တေဇ(၂၂) ယခင် အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး
|}

== တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူးများ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!စဉ်
!တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်
!တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲပုဂ္ဂိုလ်
!မှတ်ချက်
|-
|၁
|[[နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]
|ဗိုလ်ချုပ် ​ကြည်သိုက်
|DSA(၃၉)
|-
|၂
|[[မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]
|ဗိုလ်ချုပ်‌ အောင်ဇော်ထွေး
|တေဇ(၂၄)
|-
|၃
|[[အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]
|ဗိုလ်ချုပ် အေးမင်းဦး
|OTS(၉၄)
|-
|၄
|[[အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]
|ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်နိုင်ဦး
|DSA(၄၁)
|-
|၅
|[[အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]
|ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ထွန်းအောင်
|ခေတ္တတိုင်းမှူး
|-
|၆
|[[တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]
|ဗိုလ်ချုပ် စိုးမြတ်ထွဋ်
|DSA(၄၀)
|-
|၇
|[[အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]
|ဗိုလ်မှူးချုပ် သူရ ဇော်လွင်စိုး
|DSA(၄၂)
|-
|၈
|[[ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]
|ဗိုလ်ချုပ် ကျော်ကျော်ဟန်
|DSA(၄၁)
|-
|၉
|[[ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]
|ဗိုလ်ချုပ် တင်မင်းလတ်
|DSA(၄၁)
|-
|၁၀
|[[အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]
|‌‌ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ကျော်ခိုင်
|–
|-
|၁၁
|[[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]
|ဗိုလ်မှူးချုပ် ‌ကျော်ဇော
|DSA(၄၃)
|-
|၁၂
|[[အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]
|ဗိုလ်ချုပ် ကျော်သူရ
|DSA(၃၉)
|-
|၁၃
|[[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]
|ဗိုလ်မှူးချုပ် ‌အောင်ဌေး
|OTS(၈၁)
|-
|၁၄
|[[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]
|‌‌ဗိုလ်ချုပ် စိုးကျော်ထက်
|DSA(၄၁)
|}

== စစ်လက်ရုံး/ဝန်ထမ်းတပ်ဖွဲ့ ညွှန်ကြားရေးမှူးများ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!စဉ်
!ရာထူး/တာဝန်
!တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ်
!မှတ်ချက်
|-
|၁
|[[အမြောက်တပ်ဖွဲ့ ညွှန်ကြားရေးမှူး]]
|ဗိုလ်ချုပ် ထင်ကျော်စိုး
|DSA(၃၃)
|-
|၂
|စစ်အင်ဂျင်နီယာညွှန်ကြားရေးမှူး
|ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝင်းမင်း
|အရာရှိငယ်(၄၃)
|-
|၃
|ဆက်သွယ်ရေးညွှန်ကြားရေးမှူး
|ဗိုလ်ချုပ် ဆွေသူရ
|DSA(၃၉)
|-
|၄
|သံချပ်ကာယန္တယားညွှန်ကြားရေးမှူး
|ဗိုလ်ချုပ် ထူးမြတ်တိုး
|DSA(၃၄)
|-
|၅
|ဒုံးတပ်ဖွဲ့ညွှန်ကြား​ရေးမှူး
|ဗိုလ်ချုပ် နိုင်ဝင်းဆွေ
|OTS(၉၄)
|-
|၆
| [[ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးနှင့် စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး|ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးနှင့်စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]]
|ဗိုလ်ချုပ် ရဲရင့်အောင်&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/81173|title=(၈၁) နှစ်မြောက်တပ်မတော်နေ့ ဂုဏ်ပြုဇာတ်လမ်းတွင် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည့် အနုပညာရှင်များနှင့် ဂုဏ်ပြုစစ်ချီသီချင်း၊ စစ်သည်တေးသီချင်း၊ ကဗျာနှင့် ဝတ္ထုစာမူဆုရရှိသူ စာပေပညာရှင်များအား ဂုဏ်ပြုဆုနှင့် ဂုဏ်ပြုမှတ်တမ်းလွှာများပေးအပ်ချီးမြှင့်|work=MOI Myanmar|access-date=၂၇ မတ် ၂၀၂၆|date=၂၆ မတ် ၂၀၂၆}}&lt;/ref&gt;
|DSA(၃၇)
|-
|၇
|ပြည်သူ့စစ်နှင့်နယ်ခြားစောင့်တပ်များညွှန်ကြားရေးမှူး
|ဗိုလ်မှူးချုပ် မျိုးမင်း
|DSA(၃၈)
|-
|၈
|[[လျှပ်စစ်နှင့်စက်မှု အင်ဂျင်နီယာ ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|လျှပ်စစ်နှင့် စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ]] ညွှန်ကြားရေးမှူး
|ဗိုလ်ချုပ် နေမျိုးဦး
|အရာရှိငယ်(၄၂)
|-
|၉
|[[ဆေးဝန်ထမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|ဆေးဝန်ထမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]]
|ဗိုလ်မှူးချုပ် ဇော်မျိုးဟန်
|–
|-
|၁၀
| [[တပ်မတော်မှတ်တမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|တပ်မတော်မှတ်တမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]]
|ဗိုလ်ချုပ် ရဲကျော်သူ
|OTC(၂၀)
|-
|၁၁
| [[တပ်အင်အားဖြည့်တင်းရေး ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|အင်အားဖြည့်တင်းရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]]
|ဗိုလ်ချုပ် ကျော်ကျော်ဦး
|OTC(၂၁)
|-
|၁၂
|တပ်မတော်စစ်သမိုင်းပြတိုက်နှင့်မော်ကွန်းတိုက်ညွှန်ကြားရေးမှူး
|ဗိုလ်ချုပ် စိုးသူအောင်
|DSA(၄၀)
|-
|၁၃
|[[လုံခြုံရေးနှင့်ဆိုင်သော ပုံနှိပ်လုပ်ငန်း ညွှန်ကြားရေးမှူး|လုံခြုံရေးနှင့်ဆိုင်သောပုံနှိပ်လုပ်ငန်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]]
|ဗိုလ်ချုပ် ဝင်းဇော်
|DSA(၃၄)
|-
|၁၄
|[[ပြန်လည်နေရာချထားရေး ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|ပြန်လည်နေရာချထားရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]]
|ဗိုလ်ချုပ် လှမိုး
|OTC(၁၅)
|-
|၁၅
|ပစ္စည်းဝယ်ယူရေးညွှန်ကြားရေးမှူး
|ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ကျော်ဝင်း
|DSA(၃၇)
|-
|၁၆
| [[ထောက်ပံ့နှင့် ပို့ဆောင်ရေးတပ်ဖွဲ့|ထောက်ပံ့နှင့် ပို့ဆောင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]]
|ဗိုလ်ချုပ် ရဲထွဋ်
|DSA(၃၂)
|-
|၁၇
|အထူးဆောက်လုပ်ရေးညွှန်ကြားရေးမှူး
|ဗိုလ်ချုပ် ခင်မောင်အေး
|–
|-
|၁၈
|[[စစ်လက်နက်ပစ္စည်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|စစ်လက်နက်ပစ္စည်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]]
|ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝင်းသူ
|DSA(၃၅)
|}

== အခြားတပ်မတော်အရာရှိကြီးများ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!စဉ်
!ရာထူး/တာဝန်
!တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ်
!မှတ်ချက်
|-
|၁
|တွဲဖက်စစ်ရေးချုပ်(၁)
|ဗိုလ်ချုပ် ရဲရင့်ဝင်း
|DSA(၃၆)
|-
|၂
|တွဲဖက်စစ်ရေးချုပ်(၂)
|ဗိုလ်ချုပ် ထွန်းမြတ်ရွှေ
|DSA(၃၁)
|-
|၃
|တွဲဖက်စစ်ထောက်ချုပ်(၁)
|ဗိုလ်မှူးချုပ် ဇော်ပိုင်ထွန်း
|OTC(၂၂)
|-
|၄
|တွဲဖက်စစ်ထောက်ချုပ်(၂)
|ဗိုလ်ချုပ် အောင်စိုးမိုး
|DSA(၃၇)
|-
|၆
|ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် (လေ့ကျင့်ရေး)
|ဗိုလ်ချုပ် ဝင်းဗိုလ် 
|OTS(၉၄)
|-
|၅
|ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် (စစ်မဟာဗျူဟာ)
|ဗိုလ်မှူးချုပ် စိုးညွန့် 
|DSA(၃၆)
|-
|၇
|ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် (ပူးပေါင်း)
|ဗိုလ်ချုပ်  စန်းယုနိုင်
|DSA(၃၄)
|-
|၈
|ဒုတိယစစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်
|ဗိုလ်ချုပ် မင်းသူ
|DSA(၃၇)
|-
|၉
|ဒုတိယစစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်
|ဗိုလ်ချုပ် ကိုကိုဦး
|DSA(၃၆)
|-
|၁၀
|ဒုတိယလေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးအရာရှိချုပ်
|ဗိုလ်ချုပ် ဇော်မင်းသိန်း
|DSA(၃၈)
|-
|၁၁
|ဒုတိယကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ်
|ဗိုလ်မှူးချုပ် နေမျိုးကို
|OTS(၉၁)
|-
|၁၂
|ဒုတိယကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ်
|ဗိုလ်မှူးချုပ် ညီညီအောင်
|OTS(၈၁)
|-
|၁၃
|စခန်းမှူး (ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(ကြည်း)၊ စခန်းရုံး)
|ဗိုလ်မှူးချုပ် တင့်ဇော်ခိုင်
|DSA(၄၂)
|-
|၁၄
|[[တပ်ထိန်းချုပ်ရုံး|တပ်ထိန်းချုပ်]]
|ဗိုလ်ချုပ် သိန်းနိုင်
|OTC(၂၂)
|-
|၁၅
|ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (ငွေစာရင်းရုံး၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန)
|–
|–
|}

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}


[[ကဏ္ဍ:တပ်မတော်၏ စစ်ဘက်ရာထူးတာဝန်ခန့်အပ်မှုများ|*]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]]


{{တပ်မတော်}}</text>
      <sha1>n2n3mxss2ccaghibk46n5eydhd50os1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>206402</id>
    <revision>
      <id>1055230</id>
      <parentid>1049849</parentid>
      <timestamp>2026-09-26T03:21:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-51696-31</username>
        <id>148653</id>
      </contributor>
      <comment>/* ဖွဲ့စည်းထားပြီးသော တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်များ */</comment>
      <origin>1055230</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55800" sha1="6w2sifnhlnuklcbs7y95z2pe2xdhwzb" xml:space="preserve">[[File:Mm-rmc-map.jpg|thumb|နပတနှင့်ရလခတို့ မဖွဲ့စည်းမီကတပ်မတော် (ကြည်း) တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်များမြေပုံ]]
'''တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်''' ({{lang-en|Regional Military Command)}} ဆိုသည်မှာ မြန်မာ့[[တပ်မတော်]]၊ [[တပ်မတော် (ကြည်း)|တပ်မ​တော်(ကြည်း)]]၏ စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ဒေသအာဏာပိုင်အဖွဲ့ ဖြစ်သည်။ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်နယ်နိမိတ်ကို စစ်တိုင်းနယ်မြေ (၁၄) ခုအဖြစ် တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်နယ်မြေ (၁၄) ခုဖြင့်ပိုင်းခြားထားပြီး တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်၏ အဓိကလုပ်ငန်းတာဝန်မှာ ၎င်း၏အခြေစိုက်နယ်မြေဧရိယာနှင့် ထိုနယ်မြေနှင့်နယ်နိမိတ်ချင်းထိစပ်နေသော နေရာဒေသများ၏ ကာကွယ်ရေး၊ လုံခြုံရေးနှင့် စစ်ဆင်ရေးဆိုင်ရာကိစ္စရပ်များအား အဓိကတာဝန်ယူဆောင်ရွက်ရသည်။ ထို့ပြင် တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် နယ်မြေအတွင်းရှိသော ၎င်း၏လက်အောက်ခံတပ်များနှင့် အခြားလက်ရုံး/ဝန်ထမ်းတပ်များ၏ စစ်ဦးစီး/ စစ်ရေး/ စစ်ထောက်ပိုင်းဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများကို ဖြေရှင်းဆောင်ရွက်ပေးခြင်း နှင့် စစ်ရုံးရှိအထက်ဌာနများမှ အမိန့်နှင့် ညွှန်ကြားချက်များအား ထပ်ဆင့်ညွှန်ကြားပေးခြင်းနှင့် ကြီးကြပ်ခြင်းတို့ကိုပါ ဆောင်ရွက်ရသည်။ လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာအနေဖြင့် စစ်ဘက်တရားစီရင်ရေးအာဏာပါ ရရှိထားသည်။ တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် ၏ အမြင့်ဆုံး ရာထူးတာဝန်မှာ “တိုင်းမှူး” (Regional Commander) ဖြစ်ပြီး ခန့်အပ်သောအဆင့်မှာ [[ဗိုလ်ချုပ်]] (သို့မဟုတ်) [[ဗိုလ်မှူးချုပ်]] ဖြစ်သည်။ 

တပ်မတော်တွင် ရာထူးခန့်အပ်သည့် ဝါစဉ်အရ တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်များ၏ တိုင်းမှူးအသစ်များကို အစမ်းခန့်ကာလပြည့်မြောက်ပြီးသည့် ဗိုလ်မှူးချုပ်အဆင့် အရာရှိကြီးတစ်ဦးဦးကိုသာ ရာထူးတိုးခန့်အပ်လေ့ရှိသည်။ တိုင်းမှူးသည် မိမိကွပ်ကဲမှုနယ်မြေအတွင်း စစ်ဆင်ရေးဆိုင်ရာ လေကြောင်းပစ်ကူတောင်းခံနိုင်သော အနိမ့်ဆုံးအာဏာပိုင်ဖြစ်ပြီး နီးစပ်ရာ လေတပ်စခန်းဌာနချုပ်/လေတပ်စခန်း/လေတပ်ဆွယ် တစ်ခုခုသို့ တိုင်းမှူးကအကြောင်းကြားညှိနှိုင်းမှသာ လေကြောင်းပစ်ကူပေးလေ့ရှိသည်။ စစ်အုပ်ချုပ်ရေး(Martial Law)ကြေညာထားသည့် အချိန်ကာလတွင် ၎င်းစစ်အုပ်ချုပ်ရေးကြေညာခြင်းခံရသော ဒေသကို ကွပ်ကဲသည့် သက်ဆိုင်ရာ တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်၏ တိုင်းမှူးက အုပ်ချုပ်ရေး၊ တရားစီရင်ရေးနှင့် ဒေသန္တရအမိန့်ထုတ်ပြန်နိုင်သည့်အာဏာ ရရှိသည်။ စစ်အုပ်ချုပ်ရေးတွင် တိုင်းမှူးက အတည်ပြု/ပြင်ဆင်နိုင်သည့် အမြင့်ဆုံးပြစ်ဒဏ်မှာ တစ်ကျွန်းထောင်ဒဏ်ဖြစ်သည်။

တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်နယ်မြေများသည် စစ်ဘက်အုပ်ချုပ်ရေး၏ တိုင်းဒေသများဖြစ်ကြပြီး ၎င်းတို့အောက်တွင် တပ်မြို့၊ တပ်နယ်များခွဲခြားသတ်မှတ်ထားသည်။ တပ်မြို့ (သို့မဟုတ်) တပ်နယ်တစ်ခုတွင် ယင်း တပ်မြို့ (သို့မဟုတ်) တပ်နယ်အတွင်းရှိ တပ်ရင်း/တပ်ဖွဲ့/စခန်းများအနက်မှ ရာထူးအမြင့်ဆုံးအရာရှိသည် ယင်းတပ်နယ်၏ တပ်နယ်မှူး ({{lang-en|Garrison Commander}}) အဖြစ်လည်း တပ်နယ်အတွင်းရှိ တပ်အားလုံးကို အုပ်ချုပ်ရသည်။ (ဥပမာ - ခြေလျင်/ခြေမြန်တပ်ရင်း (၂) ရင်း၊ ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းစက်ရုံ (၁) ရုံနှင့် တပ်မတော်တန်းမြင့်လေ့ကျင့်ရေးကျောင်း (၁) ကျောင်း ရှိသော တပ်နယ်တွင် တပ်မတော်တန်းမြင့်လေ့ကျင့်ရေးကျောင်း၏ တပ်မှူး ဗိုလ်မှူးချုပ်က ယင်းတပ်နယ်၏ တပ်နယ်မှူးပင်ဖြစ်သည်)

တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်သည် ယင်းကွပ်ကဲမှုအောက်ရှိ စစ်ရေးအရ အလွန်အရေးပါသည့် ‌ဒေသများ၌ ခြေလျင်တပ်ရင်း/အခြားတပ်ရင်း အနည်းဆုံးနှစ်ရင်းမှ သုံးရင်းအထိတွဲဖက်အခြေစိုက်ထားသော စစ်ဗျူဟာမှူးတစ်ဦးနှင့် စစ်ဦးစီးမှူး(ဒုတိယတန်း)တစ်ဦးတို့ အထိုင်ချကွပ်ကဲသည့် စစ်ဗျူဟာအဖွဲ့(အခြေချ)({{lang-en|Tactical Operation Command(Garrison))}}များ အခြေစိုက်ထားသည်။ တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်၏ ပင်မဌာနချုပ်ရုံးနှင့် အလွန်ဝေးကွာသည့် ဒေသများ၌မူ ဗိုလ်မှူးချုပ်တစ်ဦး ကွပ်ကဲသော ဦး/ရေး/ထောက်ဆိုင်ရာ ဌာနများပါရှိသည့် ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်({{lang-en|Regional Operation Command)}}ဖြင့် တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်က တစ်ဆင့်ကိုယ်စား နယ်မြေအတွင်းရှိ တပ်များကို ကွပ်ကဲအုပ်ချုပ်သည်။ တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်၏ ပင်မဌာနချုပ်ရုံးတွင် ကွပ်ကဲမှုရုံး၊ စစ်ဦးစီးဌာနရုံး၊ စစ်ရေးဌာနရုံး၊ စစ်ထောက်ဌာနရုံး၊ စခန်းရုံး၊ စစ်ဆင်ရေးခန်းမ အစရှိသည်တို့ စုပေါင်းတည်ရှိကြပြီး ယျေဘုယျအားဖြင့် စစ်ရေးအရ အားသာသည့် နယ်မြေများ၊ လုံခြုံရေးအရ အားသာသည့်‌နယ်မြေများ၊ တိုင်း/ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့နယ်မြေများနှင့် လေတပ်စခန်းဌာနချုပ်တည်ရှိရာ လေဆိပ်များနှင့် နီးကပ်သော နေရာများတွင် တည်ရှိသည်။ တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်၏ ပင်မဌာနချုပ်ရုံးကို စစ်ဗျူဟာအဖွဲ့များဖြင့် ကာရံထားပြီး စစ်ဗျူဟာအဖွဲ့(အခြေချ)များ၏ တည်ရှိမှုသည် ပင်မဌာနချုပ်ရုံး၏ ခံစစ်ကို အလွန်သက်ရောက်စေသည်။

တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်တွင် တိုင်းမှူး({{lang-en|Regional Commander)}}သည် စစ်ဘက်နှင့် အရေးပေါ်ကာလ အရပ်ဘက် အုပ်ချုပ်ရေး၊ တရားစီရင်ရေးအာဏာများကို ရရှိထားပြီး ဒုတိယတိုင်းမှူး({{lang-en|Deputy Regional Commander)}}သည် တိုင်းမှူးကို တာဝန်ခံရသည်။ တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်နှင့် ယင်းကွပ်ကဲမှု‌အောက်ရှိ တပ်အားလုံး၏ ဦး/ရေး/ထောက်ဆိုင်ရာတို့ကို ဗိုလ်မှူးချုပ်အဆင့်ရှိသော တိုင်းဦးစီးချုပ်({{lang-en|Regional Chief of Staff)}}က ကွပ်ကဲကာ တိုင်းကာနယ်ဟုခေါ်သည့် စစ်ဦးစီးဗိုလ်မှူးကြီး({{lang-en|Colonel General Staff)}}၊ ဦးစီးဗိုလ်မှူးကြီး({{lang-en|Colonel Staff)}}များ ကွပ်ကဲသော ဦး/ရေး/ထောက်ဌာန သုံးခုတို့က အရေးယူဆောင်ရွက်သည်။ စစ်ဘက်တရားနှင့်စပ်လျဉ်း၍ လက်ထောက်စစ်ဥပဒေချုပ်တစ်ဦး၊ ဒုတိယလက်ထောက်စစ်ဥပဒေတစ်ဦးနှင့် ဥပဒေအရာရှိတို့ ဦးစီးသည့် စစ်ဥပဒေဌာန ရှိသည်။
စစ်ဦးစီးဌာနတွင် စစ်ဆင်ရေးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များ၊ ဖွဲ့စည်းမှုနှင့် လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များ၊ ပြည်သူ့စစ်ဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များ၊ လုပ်ငန်းနှင့်အထွေထွေ စစ်ဆေးရေးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များ၊ စစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များနှင့် ကာကွယ်ရေးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်တို့ကို တာဝန်ယူဆောင်ရွက်သည်။ စစ်ရေးဌာနတွင် တပ်အင်အားဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များ၊ တပ်ဖွဲ့ဝင်များ၏ ခံစားခွင့်ဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များ၊ စစ်စည်းကမ်းနှင့် စစ်ဥပဒေဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များ၊ ငွေစာရင်းနှင့် စစ်မှတ်တမ်းဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များကို တာဝန်ယူဆောင်ရွက်သည်။ စစ်ထောက်ဌာနတွင် ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များ၊ စစ်လက်နက်ပစ္စည်းနှင့် စစ်သုံးပစ္စည်းဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များ၊ ရိက္ခာနှင့် သက်သာချောင်ချိရေးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များ၊ အုပ်ချုပ်ထောက်ပံ့မှုဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များ၊ ပစ္စည်းများစာရင်းအင်းနှင့် ဖြည့်တင်းထိန်းသိမ်းရေးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များကို တာဝန်ယူဆောင်ရွက်သည်။ ပင်မဌာနချုပ်ရုံးတစ်ခုလုံး၏ လုံခြုံရေးကို တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်၏ ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီးအဆင့်ရှိ စခန်းမှူးက တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ရပြီး ၎င်းအောက်တွင် လုံခြုံရေးတပ်ခွဲများ ရှိသည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် ဌာနအလိုက် အဆင့်ဆင့်ကွပ်ကဲကြသော်လည်း စစ်ဆေးရေးဌာနသည် တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ်ရုံး၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင်လည်းကောင်း၊ ငွေစာရင်းဌာနခွဲသည် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ငွေစာရင်းရုံး၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင်လည်းကောင်း၊ စစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးဌာနသည် စစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်ရုံး၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင်လည်းကောင်း၊ ပြည်သူ့စစ်ဌာနသည် ပြည်သူ့စစ်နှင့်နယ်ခြားတပ်များညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင်လည်းကောင်း၊ မှတ်တမ်းဌာနခွဲသည် တပ်မတော်မှတ်တမ်းညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင်လည်းကောင်း ရှိသည်။ စစ်ဥပဒေဌာနမှာမူ စစ်ဥပဒေချုပ်ရုံးကွပ်ကဲမှုအောက် ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ယျေဘုယျအားဖြင့် တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်တစ်ခုတွင် စစ်မြေပြင်အင်ဂျင်နီယာတပ်ရင်း၊ ဆက်သွယ်ရေးတပ်ရင်း၊ တပ်မတော်ဆေးရုံ၊ ဆောက်လုပ်ရေးအင်ဂျင်နီယာတပ်ရင်း/ခွဲ အစရှိသော လက်ရုံး/ဝန်ထမ်းတပ်များပါ ပူးတွဲတည်ရှိသည်။

== သမိုင်းကြောင်း ==
မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေး ရပြီးချိန်ဖြစ်သော ၁၉၄၈ခုနှစ်တွင် တပ်မတော်၌ မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းဟူ၍ စစ်တိုင်း(၂)ခုသာရှိခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က တပ်မတော်အကြီးအကဲများအဖြစ် [[မြန်မာနိုင်ငံ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး]] ဗိုလ်ချုပ်[[လက်ျာ၊ ဗိုလ် (ရဲဘော် သုံးကျိပ်)|လကျ်ာ]]၊စစ်ဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်[[စမစ်ဒွန်း]]၊ မြောက်ပိုင်းတိုင်းမှူး ဗိုလ်မှူးချုပ် နေဝင်း၊တောင်ပိုင်းတိုင်းမှူး ဗိုလ်မှူးချုပ် [[စောကြာဒိုး]]တို့ဖြစ်သည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီး ၄လအကြာ ၁၄.၄.၁၉၄၈ခုနှစ်တွင် စစ်ဦးစီးချုပ်ရုံး (စစ်ရုံး)ကို စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ရာ ဗိုလ်ချုပ်စမစ်ဒွန်းမှာ စစ်ဦးစီးချုပ်၊ ဗိုလ်မှူးချုပ်စောကြာဒိုးမှာ ဒုစစ်ဦးစီးချုပ်၊ မြောက်ပိုင်းတိုင်းမှူး ဗိုလ်မှူးချုပ်နေဝင်း၊ တောင်ပိုင်းတိုင်းမှူး ဗိုလ်မှူးချုပ်အောင်သင်းတို့က အကြီးအကဲများဖြစ်သည်။ဩဂုတ်လ ၁ရက်နေ့တွင် ပြည်သူ့ရဲအပါအဝင် အစိုးရလက်နက်ကိုင်အားလုံး တပ်မတော်အောက်ရောက်ရှိလာပြီး ဗိုလ်ချုပ်စမစ်ဒွန်းမှာ စစ်သေနာပတိ၊ဗိုလ်မှူးချုပ်[[နေဝင်း (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|နေဝင်း]]မှာ ဒုစစ်သေနာပတိ၊ ဗိုလ်မှူးချုပ်အောင်သင်းမှာ တောင်ပိုင်းတိုင်းမှူး၊ ဗိုလ်မှူးချုပ် လဇွန်တန်မှာ မြောက်ပိုင်းတိုင်းမှူးဖြစ်လာခဲ့သည်။၁၉၄၉ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီတွင် နိုင်ငံရေးအခြေအနေများအရ [[နေဝင်း (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း]]မှာ စစ်ဦးစီးချုပ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ တောင်ပိုင်းတိုင်းမှူးအဖြစ် ဗိုလ်မှူးချုပ်[[ကျော်ဇော၊ ဗိုလ်ချုပ်|ကျော်ဇော]]၊ မြောက်ပိုင်းတိုင်းမှူးအဖြစ် ဗိုလ်မှူးချုပ် အေဒီဘလိတ်တို့က ဆောင်ရွက်သည်။၁၉၅၃ခုနှစ် [[ကူမင်တန်ကျူးကျော်မှု]]တွင် တိုင်းမှူးများကို နေရာပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://zotang.blogspot.com/2009/12/blog-post.html |title=Freedom, Peace &amp; Justice: ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ဇော ၉၀ ပြည့်ပြီ၊ တပ်မတော်သားများကို ပြည်သူ့ဘက် ရပ်တည်ရန် မွေးနေ့တွင် တိုက်တွန်း&lt;!-- Bot generated title --&gt; |access-date=8 June 2021 |archive-date=8 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210608131735/http://zotang.blogspot.com/2009/12/blog-post.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;၁၉၅၆ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်မှူးချုပ်[[ကျော်ဇော၊ ဗိုလ်ချုပ်|ကျော်ဇော]]အား [[ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ|ဗကပ]]နှင့် ဆက်သွယ်သည်ဟုဆိုကာ အနားပေးလိုက်ပြီး&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/in-depth-50587538.amp?amp_js_v=a6&amp;amp_gsa=1&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16251119485819&amp;amp_ct=1625111953341&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;amp_tf=From%20%251%24s&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fin-depth-50587538|title=တော်လှန်ရေးနယ်မြေမှာ အနှစ် ၄ဝ ကျော်တဲ့ ဗိုလ်ကျော်ဇော မိသားစု|last=|date=|work=|language=|accessdate=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://burmese-voanews-com.cdn.ampproject.org/v/s/burmese.voanews.com/amp/general-kyaw-zaw-pass-away/1524867.html?amp_js_v=a6&amp;amp_gsa=1&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16251829358328&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;amp_tf=From%20%251%24s&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fburmese.voanews.com%2Fa%2Fgeneral-kyaw-zaw-pass-away%2F1524867.html|title=ဗိုလ်မှူးချုပ်ကျော်ဇော၏ ဈာပနကို အကျဉ်းချုပ်ပြုလုပ်|last=|date=|work=|language=|accessdate=}}&lt;/ref&gt; ၎င်းနေရာဖြစ်သော မြောက်ပိုင်းတိုင်းမှူးနေရာတွင် ဗိုလ်မှူးချုပ်[[အောင်ရွှေ]]ကို ခန့်ထားခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;[http://newsdeyea.blogspot.com/2009/12/blog-post_1838.html တပ်မတော်သားများ ပြည်သူကို ရန်သူလို သဘော မထားရန် ဗိုလ်မှူးချုပ်ဟောင်း ကျော်ဇော တိုက်တွန်း | ဒီရေ သတင်းများ&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

၁၉၅၉ ခုနှစ် အိမ်စောင့်အစိုးရဖွဲ့စည်းထားချိန်တွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်မှာ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး[[နေဝင်း (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|နေဝင်း]]၊ ဒုကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်မှာ ဗိုလ်မှူးချုပ်[[အောင်ကြီး]]၊ မြောက်ပိုင်းတိုင်းမှူးမှာ ဗိုလ်မှူးချုပ်[[စန်းယု (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|စန်းယု]]၊ တောင်ပိုင်းတိုင်းမှူးမှာ ဗိုလ်မှူးချုပ်[[အောင်ရွှေ]]တို့ဖြစ်သည်။၁၉၆၀ရွေးကောက်ပွဲအပြီး၁၉၆၁ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်မှူးချုပ်အောင်ရွှေကို ထုတ်ပယ်လိုက်ကာ ၎င်းနေရာတွင် ဗိုလ်မှူးချုပ် စိန်ဝင်းကို ခန့်ထားလိုက်သည်။ 

အိမ်စောင့်အစိုးရမှ ရွေးကောက်ခံ ဦးနုအစိုးရကို အာဏာပြန်လွှဲပြီးနောက် တပ်မတော်ကို အင်အားတိုးချဲ့ရန်အတွက် ၁၉၆၁ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် စစ်တိုင်း(၂)ခုအား စစ်တိုင်း (၅)ခုသို့ တိုးချဲ့ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထိုစစ်တိုင်းများနှင့် တိုင်းမှူးများမှာ
*[[မန္တလေးမြို့|မန္တလေး]]အခြေစိုက် [[အနောက်မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] (နမခ)- [[စန်းယု (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဗိုလ်မှူးချုပ်စန်းယု]]
*[[မင်္ဂလာဒုံမြို့နယ်|ရန်ကုန်မင်္ဂလာဒုံ]]အခြေစိုက် [[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] (လပခ) - ဗိုလ်မှူးချုပ်[[စိန်ဝင်း၊ ဗိုလ်ချုပ်၊ ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း|စိန်ဝင်း]]
*[[မော်လမြိုင်]]အခြေစိုက် [[အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] (ရတခ) - ဗိုလ်မှူးကြီးသောင်းကြည်
*[[ပုသိမ်မြို့|ပုသိမ်]]အခြေစိုက် [[အနောက်တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] (နတခ) - ဗိုလ်မှူးကြီးကြည်မောင်
*[[တောင်ကြီးမြို့|တောင်ကြီး]]အခြေစိုက် [[အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] (ရပခ) - ဗိုလ်မှူးကြီးမောင်ရွှေ တို့ဖြစ်ကြသည်။ 

[[၁၉၆၂ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၁၉၆၂ခုနှစ်တွင် တပ်မတော်သည် နိုင်ငံတော်အာဏာ]]ကို အာဏာရဦးနုအစိုးရထံမှ  သိမ်းယူခဲ့ပြီး တော်လှန်ရေးကောင်စီအနေဖြင့် စတင်အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။၁၉၇၂ခုနှစ်တွင် အာဏာသိမ်းစစ်ခေါင်းဆောင် [[မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ|ဝန်ကြီးချုပ်]]ဦး[[နေဝင်း (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|နေဝင်း]]က ၎င်း၏ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]နေရာကို ဗိုလ်ချုပ်ကြီး[[စန်းယု (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|စန်းယု]]အား လွှဲပြောင်းပေးခဲ့ပြီး ဗိုလ်မှူးကြီး[[စိန်လွင် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|စိန်လွင်]]မှာ [[အနောက်မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|နမခ]]တိုင်းမှူးဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထို့အပြင် တပ်မတော်စစ်တိုင်း (၄)ခုကို အသစ်ထပ်မံဖွဲ့စည်းရာ စုစုပေါင်း (၉)ခုဖြစ်လာခဲ့သည်။ အရပ်သတင်းများကမူ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်းသည် ၎င်း၏ အကြိုက်ဆုံး (၉)ဂဏန်းကို ဗေဒင်ကိန်းဂဏန်းများအရ ဖွဲ့စည်းသည်ဟု ပြောဆိုခဲ့ကြသည်။ စစ်တိုင်းများအပြင် [[တပ်မ ၇၇|တပ်မ(၇၇)]]၊ [[တပ်မ ၈၈|တပ်မ(၈၈)]]၊ [[အမှတ် (၉၉) ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်|တပ်မ(၉၉)]] စသည့် တပ်မ(၃)ခုကိုပါ စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။၁၉၇၂ခုနှစ်တွင် တပ်မတော် စစ်တိုင်းများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
*[[မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] - ဗိုလ်မှူးကြီးထွန်းတင်
*[[အရှေ့မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] - ဗိုလ်မှူးကြီး[[အေးကို (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|အေးကို]]
*[[အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] - ဗိုလ်မှူးကြီးစံကြည်
*[[အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] - ဗိုလ်မှူးကြီးတင့်ဆွေ
*[[ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] - ဗိုလ်မှူးကြီးကျော်ထင်
*[[အနောက်တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်တောင်ပိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] - ဗိုလ်မှူးကြီးသန်းတင်
*[[အနောက်မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] - ဗိုလ်မှူးကြီး[[စိန်လွင် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|စိန်လွင်]]
*[[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] - ဗိုလ်မှူးကြီးခင်အုန်းတို့ဖြစ်ကြသည်။ဦးနေဝင်းသည် ၎င်းကြိုက်နှစ်သက်သူများကို အမြဲမပြတ် ပြောင်းလဲနေခဲ့၍ စစ်တိုင်းမှူးများမှာ အမြဲ ပြောင်းလဲနေခဲ့သည်။ 

၁၉၈၈ခုနှစ် တပ်မတော်အာဏာသိမ်းမှုအပြီးတွင် စစ်တိုင်းမှူး (၉)ဦးမှာ အာဏာသိမ်း [[နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့|နဝတ]]အဖွဲ့တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်ကြသည်။၁၉၉၀ခုနှစ်&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://cincds.gov.mm/node/12078|title=အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်၏(၃၁)နှစ်မြောက် တိုင်းနှစ်ပတ်လည်နေ့ အထိမ်း အမှတ် ဆုပေးပွဲ ပြုလုပ်|last=|date=|work=|language=|accessdate=}}&lt;/ref&gt;တွင် [[မန္တလေးမြို့|မန္တလေး]]အခြေစိုက် [[အနောက်မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]အား ၂ပိုင်းခွဲကာ နမခအား [[မုံရွာမြို့]]သို့ ပြောင်းရွှေ့အခြေစိုက်သည်။[[တောင်ငူမြို့|တောင်ငူ]]အခြေစိုက် [[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]အား မန္တလေးသို့ ပြောင်းရွှေ့အခြေစိုက်သည်။ တောင်ငူတွင် [[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]ဟူ၍ အသစ်တဖန်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://burmese-voanews-com.cdn.ampproject.org/v/s/burmese.voanews.com/amp/article-09-24-11-soldiers-talk079-130479973/1245668.html?amp_js_v=a6&amp;amp_gsa=1&amp;usqp=mq331AQHKAFQArABIA%3D%3D#aoh=16228819305559&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;amp_tf=From%20%251%24s&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fburmese.voanews.com%2Fa%2Farticle-09-24-11-soldiers-talk079-130479973%2F1245668.html|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးစောမောင်ကို နဝတဥက္ကဋ္ဌရာထူးကနေ ဖယ်ရှားခဲ့စဉ်က|last=|date=|work=|language=|accessdate=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book | title=အကွဲအပြဲနှင့် မသဲမကွဲမြန်မာပြည်| author=ကိုဝင်း(အမရပူရ)| work= | publisher= | year=| isbn=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book | title=တပ်မတော်ခေါင်းဆောင်များသမိုင်းအကျဉ်း (၁၉၄၁-၁၉၉၈) | author=မြဝင်း | work= | publisher= | year= | isbn=}}&lt;/ref&gt; ၁၉၉၇ နဝတမှ [[နအဖ]]သို့ ကူးပြောင်းချိန်တွင် စစ်တိုင်းမှူးများသည် တိုင်းနှင့်ပြည်နယ်ကောင်စီများ၏ ဥက္ကဋ္ဌများ ဖြစ်ကြသည်။ ကာချုပ် [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]][[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|သန်းရွှေ]]လက်ထက်တွင် [[အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]ကို ၁၉၉၆ခုနှစ်တွင် [[ကျိုင်းတုံမြို့|ကျိုင်းတုံ]]အခြေစိုက် [[တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]၊၂၀၁၂ခုနှစ်တွင် [[ခိုလမ်မြို့]]အခြေစိုက်[[အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]များဖြင့် ခွဲထုတ်ကာ တိုးချဲ့ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။[[မြိတ်မြို့]]အခြေစိုက် [[ကမ်းရိုးတန်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]၊ [[အမ်းမြို့]]အခြေစိုက် [[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]များကိုလည်း ထပ်မံဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ရန်ကုန်မှ နေပြည်တော်သို့ ပြောင်းရွှေ့ရုံးထိုင်ပြီးနောက် [[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]မှ ပျဉ်းမနားဒေသအားလည်း [[နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]အဖြစ် ခွဲထုတ်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၁၉၄၈ခုနှစ်တွင် တပ်မတော်၌ တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် (၂)ခုသာရှိခဲ့ရာမှ ၂၀၂၁ခုနှစ်တွင် တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် (၁၄)ခုအထိရှိလာခဲ့သည်။

== ဖွဲ့စည်းပုံ ==
{{Ref improve|အပိုင်း|date=စက်တင်ဘာ ၂၀၂၁}}
'''''တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်''''' ၏ ယေဘူယျဖွဲ့စည်းပုံမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် -

# '''တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်ရုံး (Regional Command)''' ၉၅+၇၄၀ ဦး
## တိုင်းမှူး (Regional Commander)
### တိုင်းမှူး၏ ဦးစီးအရာရှိ (Personal Staff Officer of Regional Commander)
### ရုံးအဖွဲ့ (Staff)
##ဒုတိယတိုင်းမှူး (Deputy Regional Commander)
###ဒုတိယတိုင်းမှူး၏ ဦးစီးအရာရှိ (Personal Staff Officer of Deputy Regional Commander)
###ရုံးအဖွဲ့ (Staff)
#'''စစ်ဦးစီးအဖွဲ့ (General Staff)'''
##တိုင်းဦးစီးချုပ် (Regional Chief of Staff)
### တိုင်းဦးစီးချုပ်၏ ဦးစီးလက်ထောက် (Personal Assistant of Regional Chief of Staff)
## စစ်ဦးစီးဗိုလ်မှူးကြီး (Colonel General Staff)
### စစ်ဦးစီးဌာန (General Staff Department) ၂၁+၄၁၈ ဦး
#### စစ်ဦးစီးမှူး(ပထမတန်း)(စစ်ဆင်ရေး) (General Staff Officer Grade 1 (Operations))
#### ရုံးအုပ်ချုပ် (Chief Head Clerk)
##### စစ်ဦးစီးဌာန(စစ်ဆင်ရေး) (Operations Branch) ၅+၁၅ ဦး
##### စစ်ဦးစီးဌာန(တာဝန်နှင့်လေ့ကျင့်ရေး) (Duty and Training Branch) ၃+၁၃ ဦး
##### စစ်ဦးစီးဌာန(စစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေး(စစ်ဦးစီး)) (Military Affairs Security (General Staff) Branch) ၂+၇ ဦး
#### စခန်းမှူး (Camp Commandant)
##### တိုင်းအရာခံဗိုလ် (Command Sergeant Major)
##### စခန်းရုံး (Camp Office) ၁+၁၁ ဦး
##### လုံခြုံရေးတပ်ခွဲ(၁) (Security Company 1) ၄+၉၄ ဦး
##### လုံခြုံရေးတပ်ခွဲ(၂) (Security Company 2) ၄+၉၄ ဦး
##### တပ်ထောက်မော်တော်ယာဉ်တပ်စု (Quartermaster Motor Platoon) ၁+၁၃၇ ဦး
##### စစ်တီးဝိုင်းတပ်စု (Military Band) +၄၆ ဦး
## ဦးစီးဗိုလ်မှူးကြီး(စစ်ရေး) (Colonel Adjutant  Staff)
### စစ်ရေးဌာန (Administrative Department) ၁၉+၂၅၄ ဦး
#### ဦးစီးအရာရှိ(ပထမတန်း)(စစ်ရေး) (Staff Officer Grade 1 (Administration))
##### စစ်ရေးဌာန(၁/၂/၅) (Administrative Branch (1/2/5)) ၃+၇ ဦး
##### စစ်ရေးဌာန(၃/၄) (Administrative Branch (3/4)) ၁+၆ ဦး
#### ဦးစီးအရာရှိ(ပထမတန်း)(ငွေစာရင်း/မှတ်တမ်း) (Staff Officer Grade 1 (Account/Record))
##### ငွေစာရင်းဌာနခွဲ (Account Branch) ၉+၁၂၀ ဦး
###### ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူး(ငွေစာရင်း) (Deputy Director (Account))
###### လက်ထောက်ညွှန်ကြားရေးမှူး (Assistant Director)
##### မှတ်တမ်းဌာနခွဲ (Record Branch) ၄+၁၂၁ ဦး
## ဦးစီးဗိုလ်မှူးကြီး(စစ်ထောက်) (Colonel Quartermaster  Staff)
### စစ်ထောက်ဌာန (Quartermaster  Department) ၁၄+၃၆ ဦး
#### ဦးစီးအရာရှိ(ပထမတန်း)(ရိက္ခာ/စစ်ဝတ်) (Staff Officer Grade 1 (Ration/Equipment))
##### ရိက္ခာဌာနခွဲ (Ration Branch) ၃+၉ ဦး
##### စစ်ဝတ်ဌာနခွဲ (Equipment Branch) ၃+၉ ဦး
#### ဦးစီးအရာရှိ(ပထမတန်း)(လုပ်ငန်း) (Staff Officer Grade 1 (Logistics))
##### လုပ်ငန်းဌာနခွဲ (Quartermaster  Management Branch) ၃+၉ ဦး
##### ဖြည့်တင်းရေးနှင့် ထိန်းသိမ်းရေးဌာနခွဲ (Procurement and Storage Branch) ၃+၉ ဦး
#'''သီးခြားဌာနများ (Independent Branches)'''
## စစ်ဦးစီးမှူး(ပထမတန်း)(စစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေး) (General Staff Officer Grade 1 (Military Affairs Security))
### စစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးဌာန (Military Affairs Security Department) ၇+၃ ဦး
## ဦးစီးအရာရှိ(ပထမတန်း)(စစ်ဆေးရေး) (Staff Officer Grade 1 (Inspection))
### စစ်ဆေးရေးဌာန (Inspectorate Department) ၇+၃ ဦး
## ဦးစီးအရာရှိ(ပထမတန်း)(ပြည်သူ့စစ်) (Staff Officer Grade 1 (Militia))
### ပြည်သူ့စစ်ဌာန (People's Militia Department) ၇+၃ ဦး
## လက်ထောက်စစ်ဥပဒေချုပ် (Assistant Judge Advocate General)
### စစ်ဥပဒေဌာန (Judge Advocate Branch) ၃+၆ ဦး
#### ဒုတိယလက်ထောက်စစ်ဥပဒေချုပ် (Deputy Assistant Judge Advocate General)
#### ဥပဒေအရာရှိ (Judge Advocate)
# '''[[ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်]]'''
## ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်ရုံး
## ကွပ်ကဲမှုအောက် ခြေလျင်/ခြေမြန်တပ်ရင်းများ
# '''အခြေချစစ်ဗျူဟာအဖွဲ့များ'''
## အခြေချစစ်ဗျူဟာအဖွဲ့ရုံး
## ကွပ်ကဲမှုအောက် ခြေလျင်/ခြေမြန်တပ်ရင်းများ
# '''စစ်ဗျူဟာအဖွဲ့များ (သို့) လှုပ်ရှား စစ်ဗျူဟာအဖွဲ့များ'''
#* လက်အောက်ခံ ခြေလျင်/ခြေမြန်တပ်ရင်းများ

== ဖွဲ့စည်းထားပြီးသော တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်များ ==
{|class=&quot;wikitable nowrap sortable mw-datatable&quot;
|+တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်များ၊ ၎င်းတို့၏အခြေစိုက်နေရာနှင့် တိုင်းမှူးများ&lt;ref&gt;{{cite book |last= ကျော်ဇော|first= မောင် |author-link= |date= ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၂ |title= 
အထွေထွေဗဟုသုတ (၂၀၂၂–၂၀၂၃) |url= |location= ရန်ကုန် |publisher= ကြယ်စင်စာပေ|page= ၁၇၉ |isbn=}}&lt;/ref&gt;
!စဉ်
!အလံ
!တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်
!ဌာနချုပ်တည်နေရာ
!တည်ထောင်နှစ်
!ပထမဆုံးတိုင်းမှူး
!လက်ရှိတိုင်းမှူး
|-
|၁။
|[[ဖိုင်: Myanmar Naypyitaw RMC Flag.svg|100px]]
|[[နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]
(နပတ)
|[[နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ]]၊ [[နေပြည်တော်မြို့]]
|၂၀၀၅
|ဗိုလ်ချုပ် [[ဝေလွင် (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဝေလွင်]]
|ဗိုလ်ချုပ် ​ကြည်သိုက်
|-
|၂။
|[[ဖိုင်:Mm-northern-rmc.svg|100px]]
|[[မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]
(မပခ)
|[[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[မြစ်ကြီးနားမြို့]]
|၁၉၄၇
|ဗိုလ်မှူးချုပ် [[နေဝင်း (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|နေဝင်း]]
|ဗိုလ်ချုပ်‌ အောင်ဇော်ထွေး
|-
|၃။
|[[ဖိုင်:Mm-north-eastern-rmc.svg|100px]]
|[[အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]
(ရမခ) 
|[[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[လားရှိုးမြို့]]
|၁၉၇၂
|ဗိုလ်မှူးကြီး [[အေးကို]]
|ဗိုလ်ချုပ် အေးမင်းဦး
|-
|၄။
|[[ဖိုင်:Mm-eastern-rmc.svg|100px]]
|[[အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]
(ရပခ) 
|[[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[တောင်ကြီးမြို့]]
|၁၉၆၁
|ဗိုလ်မှူးချုပ် [[စန်းယု]]
|ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်နိုင်ဦး
|-
|၅။
|[[ဖိုင်: Myanmar Eastern Central RMC Flag.svg|100px]]
|[[အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]
(ရလခ)
|[[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[ခိုလမ်မြို့]]
|၂၀၁၁
|ဗိုလ်မှူးချုပ် [[ထွန်းထွန်းနောင်]]
|''လစ်လပ်''
|-
|၆။
|[[ဖိုင်:Mm-triangle-rmc.svg|100px]]
|[[တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]
(တသခ) 
|[[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[ကျိုင်းတုံမြို့]]
|၁၉၉၆
|ဗိုလ်ချုပ် [[သိန်းစိန် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|သိန်းစိန်]]
|ဗိုလ်ချုပ် စိုးမြတ်ထွဋ်
|-
|၇။
|[[ဖိုင်:Mm-south-eastern-rmc.svg|100px]]
|[[အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]
(ရတခ)
|[[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[မော်လမြိုင်|မော်လမြိုင်မြို့]]
|၁၉၆၁
|ဗိုလ်မှူးချုပ် [[စိန်ဝင်း၊ ဗိုလ်ချုပ်၊ ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း|စိန်ဝင်း]]
|ဗိုလ်မှူးချုပ် ‌သူရ ဇော်လွင်စိုး
|-
|၈။
|[[ဖိုင်:Mm-coastal-rmc.svg|100px]]
|[[ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်း စစ်ဌာနချုပ်|ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]
(ကရခ)
|[[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြိတ်မြို့]]
|၁၉၉၆
|ဗိုလ်ချုပ် သူရ သီဟသူရ စစ်မောင်
|ဗိုလ်ချုပ် ကျော်ကျော်ဟန်
|-
|၉။
|[[ဖိုင်:Mm-yangon-rmc.svg|100px]]
|[[ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]
(ရကတ) 
|[[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရန်ကုန်မြို့]]
|၁၉၆၉
|ဗိုလ်မှူးကြီး [[ကျော်ထင်၊ ဦး (သူရ)|သူရ ကျော်ထင်]]
|ဗိုလ်ချုပ် တင်မင်းလတ်
|-
|၁၀။
|[[ဖိုင်:Mm-south-western-rmc.svg|100px]]
|[[အနောက်တောင်တိုင်း စစ်ဌာနချုပ်|အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]
(နတခ) 
|[[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပုသိမ်မြို့]]
|၁၉၆၁
|ဗိုလ်မှူးကြီး ကြည်မောင်
|‌‌ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ကျော်ခိုင်
|-
|၁၁။
|[[ဖိုင်:MM Western RMC Flag.svg|100px]]
|[[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]
(နပခ) 
|[[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ [[အမ်းမြို့]]
|၁၉၆၉
|ဗိုလ်မှူးကြီး လှထွန်း
|ဗိုလ်မှူးချုပ် ‌ကျော်ဇော
|-
|၁၂။
|[[ဖိုင်:Mm-north-western-rmc.svg|100px]]
|[[အနောက်မြောက်တိုင်း စစ်ဌာနချုပ်|အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]
(နမခ) 
|[[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မုံရွာမြို့]]
|၁၉၆၁
|ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်မင်း
|ဗိုလ်ချုပ် ကျော်သူရ
|-
|၁၃။
|[[ဖိုင်:Mm-central-rmc.svg|100px]]
|[[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]
(လပခ) 
|[[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မန္တလေးမြို့]]
|၁၉၆၁
|ဗိုလ်မှူးချုပ် သောင်းကြည်
|ဗိုလ်မှူးချုပ် ‌အောင်ဌေး
|-
|၁၄။
|[[ဖိုင်:Mm-southern-rmc.svg|100px]]
|[[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]
(တပခ) 
|[[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[တောင်ငူမြို့]]
|၁၉၄၇
|ဗိုလ်မှူးချုပ် [[စောကြာဒိုး]]
|ဗိုလ်ချုပ် စိုးကျော်ထက်
|}

== တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်များသိမ်းပိုက်ခဲ့သော စစ်ဌာနချုပ်များ ==
===အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်၊ လားရှိုးမြို့===
၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၃ ရက်နေ့တွင် ကိုးကန့်လက်နက်ကိုင်တပ်များ၊ တအောင်းလက်နက်ကိုင်တပ်များသည် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များနှင့် ပူးပေါင်းကာ လားရှိုးမြို့အခြေစိုက် အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲအတွင်း တပ်မတော်ဖက်မှ အင်အား ၁ ထောင်ကျော်ကျဆုံးခဲ့ပြီး တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်များနှင့် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များဖက်မှ အင်အား ၂၀၀ခန့် ကျဆုံးခဲ့သည်။

===အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်၊ အမ်းမြို့===
၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလမှ စတင်၍ အာရက္ခတပ်များမှ အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်တည်ရှိရာ အမ်းမြို့ကို အဖက်ဖက်မှ ပိတ်ဆို့တိုက်ခိုက်နိုင်ခဲ့သည့်အတွက် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲအတွင်း အာရက္ခတပ်များဖက်မှ ဒေသခံကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များ၊ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များ ပါဝင်ကူညီတိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ ၂ လကြာတိုက်ပွဲအပြီးတွင် တပ်မတော်ဖက်မှ အင်အား ၁၀၀၀ ဝန်းကျင်ကျဆုံးကာ အာရက္ခတပ်များ၊ ဒေသခံကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များနှင့် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များဖက်မှ၁၂၀၀ ကျော်ကျဆုံးခဲ့သည်။

== တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်များ ပြန်လည်လက်လွှတ်ခဲ့ရသော တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်များ ==
===အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်၊ လားရှိုးမြို့===
တရုတ်အစိုးရ၏ ကြားဝင်စေ့စပ်ပေးမှုဖြင့် ဧပြီလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်၏အရှေ့မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်မှတပ်ဖွဲ့ဝင်များ လားရှိုးမြို့ကို ပြန်လည်ဝင်ရောက်ထိန်းချုပ်လိုက်ပြီး MNDAA တပ်ဖွဲ့ဝင်များမှာ ဧပြီလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် မြို့မှဆုတ်ခွာပေးခဲ့ရသည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2025/04/22/400132.html|title=စစ်ကောင်စီတပ်လားရှိုးဝင်ပြီ|work=Burma Irrawaddy|access-date=၃ ဇွန် ၂၀၂၅|date=၂၂ ဧပြီ ၂၀၂၄ }}&lt;/ref&gt;
== ကိုးကား ==
{{reflist}}


{{တပ်မတော် (ကြည်း)}}
{{တပ်မတော်}}

[[ကဏ္ဍ:တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်များ| ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ခြေလျင်တပ်ဖွဲ့များ]]</text>
      <sha1>6w2sifnhlnuklcbs7y95z2pe2xdhwzb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တိဗက်လူမျိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>225761</id>
    <revision>
      <id>1055220</id>
      <parentid>1037726</parentid>
      <timestamp>2026-09-26T01:47:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1055220</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28597" sha1="fqa87tyyv07jokjemhpe457n98aqivz" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group
| group      = တိဗက်လူမျိုးများ (Tibetan people)
| native_name = བོད་པ་ (Bod pa)
| image      = Zhongdian festival (6169776821).jpg
| caption    = ရိုးရာပွဲတော်တစ်ခုတွင် တွေ့ရသော တိဗက်လူမျိုးများ
| population = ၆.၇ သန်းခန့်
| region1    = {{flag|China}}
| pop1       = ၆.၃ သန်း (၂၀၁၀ သန်းခေါင်စာရင်း)&lt;ref name=&quot;stats.gov.cn&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.stats.gov.cn/tjsj/pcsj/rkpc/6rp/indexch.htm|title=Tabulation on the 2010 Population Census of the People's Republic of China|website=www.stats.gov.cn|access-date=6 May 2019}}&lt;/ref&gt;
| region2    = {{flag|India}}
| pop2       = ၁၈၂,၆၈၅ (၂၀၁၁ သန်းခေါင်စာရင်း)&lt;ref name=&quot;IndiaCensus&quot;&gt;{{cite web|url=https://censusindia.gov.in/2011Census/C-16_25062018_NEW.pdf|title=Language (India, States and Union Territories)|work=Census of India 2011|date=2018|page=48}}&lt;/ref&gt;
| region3    = {{flag|Nepal}}
| pop3       = ၂၀,၀၀၀ - ၄၀,၀၀၀&lt;ref name=&quot;refworld&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.refworld.org/docid/3f51fbfb4.html|title=Refworld – Nepal: Information on Tibetans in Nepal|publisher=UNHCR|access-date=15 August 2013}}&lt;/ref&gt;
| region4    = {{flag|Bhutan}}
| pop4       = ၄,၀၀၀ ခန့်&lt;ref name=&quot;education.mnhs.org&quot;&gt;{{cite web|url=http://education.mnhs.org/immigration/communities/tibetan|title=Tibetan – Becoming Minnesotan|website=Education.mnhs.org|access-date=15 August 2013|archive-date=20 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130820061003/http://education.mnhs.org/immigration/communities/tibetan|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| region5    = {{flag|United States}}
| pop5       = ၁၀,၀၀၀&lt;ref name=&quot;tenzinyeshi&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.tenzinyeshi.com/2012/07/tibetan-immigrants-in-united-states_20.html|title=Tibetan Immigrants in the United States|access-date=4 January 2019}}&lt;/ref&gt;
| languages  = [[တိဗက်ဘာသာစကားများ]]၊ [[တရုတ်ဘာသာစကား]]
| religions  = [[တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (အဓိက)၊ ဗွန်ဘာသာ (Bön)
| related-c  = [[ယီ လူမျိုး]]၊ [[ဗမာလူမျိုး]]၊ [[ရဝမ်လူမျိုး]]၊ [[လီဆူလူမျိုး]]၊ [[ကချင်လူမျိုး]] နှင့် အခြား [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်များ]]
}}
'''တိဗက်လူမျိုးများ'''သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]] ဝင်လူမျိုးများ ဖြစ်ကြပြီး အရှေ့အာရှ၊ တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းရှိ ဌာနေတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။ စုစုပေါင်း လူဦးရေ ၆.၇ သန်းဝန်းကျင်ရှိသည့်အနက် အများစုမှာ တရုတ်နိုင်ငံ [[တိဗက်|တိဗက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] တွင် နေထိုင်ကြကာ ကန်စု၊ ချင်းဟိုင်နှင့် စီချွမ်းပြည်နယ်တို့တွင်လည်း ဖြန့်ကျက်နေထိုင်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;stats.gov.cn&quot; /&gt; ၎င်းတို့သည် ကမ္ဘာ့အမိုးဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်သော [[ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း|ဟိမဝန္တာတောင်တန်း]] ဒေသနှင့် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်တွင် ရှေးကတည်းကပင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြပြီး သမိုင်းကြောင်းအရ ဟိမဝန္တာတောင်တန်းများကို ဖြတ်ကျော်ကာ တောင်ပိုင်းဒေသများဖြစ်သည့် တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်းနှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်းအထိ ကျယ်ပြန့်စွာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်လာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.migrationpolicy.org/article/global-nomads-emergence-tibetan-diaspora-part-i|title=Global Nomads: The Emergence of the Tibetan Diaspora (Part I)|date=2 September 2008|website=migrationpolicy.org}}&lt;/ref&gt; ယနေ့ခေတ်တွင် တိဗက်လူမျိုးများကို တရုတ်နိုင်ငံအတွင်း၌သာမက [[နီပေါနိုင်ငံ]]၊ [[ဘူတန်နိုင်ငံ]]၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] နှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့တွင်လည်း ဌာနေတိုင်းရင်းသားများအဖြစ်သော်လည်းကောင်း၊ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချနေထိုင်သူများအဖြစ်သော်လည်းကောင်း တွေ့ရှိရသည်။&lt;ref name=&quot;refworld&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IndiaCensus&quot; /&gt;

== သမိုင်းကြောင်း ==

တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်များသည် ဟန်တရုတ်များနှင့် လမ်းခွဲပြီးနောက် တောင်ဘက်သို့ ဆက်လက်ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြရာတွင် အဓိက လမ်းကြောင်းနှစ်ခုကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်၊၊ပထမလမ်းကြောင်း ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတလျှောက် အနောက်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းပြီး တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်တွင် အခြေချခြင်း နှင့် ဒုတိယလမ်းကြောင်း တရုတ်ပြည် အနောက်တောင်ပိုင်း (စီချွမ်း၊ ယူနန်) မှတစ်ဆင့် တောင်ဘက်သို့ ဆင်းလာပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[အရှေ့မြောက်ပိုင်း ဇုန်နယ်ဆိုင်ရာ ကောင်စီ|အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်း]] နှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]မြောက်ပိုင်း အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာခြင်း ဖြစ်သည်၊၊ ပထမလမ်းကြောင်းမှလူများသည် တိဗက်လူမျိုးများဖြစ်လာသည်။

တိဗက်လူမျိုးတို့၏ သမိုင်းကြောင်းသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကတည်းက တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်ပေါ်တွင် အခြေချခဲ့ကြောင်းကို ရှေးဟောင်းသုတေသန အထောက်အထားများအရ ၎င်းတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် ကျောက်ခေတ်သစ်ကာလကတည်းကပင် ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတလျှောက် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြကာ တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင် အနွယ်စုများအဖြစ် သီးခြားဝိသေသဖြင့် တည်ရှိခဲ့ကြသည်၊၊&lt;ref&gt;Beall, C. M. (2010). &quot;Two routes to functional adaptation: Tibetan and Andean high-altitude natives&quot;. ''Proceedings of the National Academy of Sciences''.&lt;/ref&gt; တိဗက်တို့၏ သမိုင်းတွင် အထင်ရှားဆုံးသော ကာလမှာ အေဒီ ၇ ရာစုတွင် ဘုရင် '''စုန်ဆန်ဂမ်ပို''' (Songtsen Gampo) က တိဗက်အင်ပါယာ (Tibetan Empire) ကို တည်ထောင်ခဲ့သည့် ကာလဖြစ်ပြီး ၎င်းလက်ထက်တွင် တိဗက်စာပေ ထွန်းကားလာခြင်း၊ အိမ်နီးချင်း တရုတ်နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတို့မှတစ်ဆင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ စတင်ဝင်ရောက်လာခြင်းတို့ကြောင့် တိဗက်ယဉ်ကျေးမှုသည် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ကာ ထိုအင်ပါယာသည် အာရှအလယ်ပိုင်းအထိ အာဏာစက် ဖြန့်ကျက်နိုင်ခဲ့သည်၊၊&lt;ref name=&quot;Beckwith1987&quot;&gt;Beckwith, C. I. (1987). ''The Tibetan Empire in Central Asia''. Princeton University Press.&lt;/ref&gt; ၉ ရာစုတွင် အင်ပါယာ ပြိုကွဲပြီးနောက်ပိုင်း တိဗက်ဒေသသည် ပြည်နယ်ငယ်များအဖြစ် ကာလရှည်ကြာ ကွဲပြားနေခဲ့သော်လည်း ၁၃ ရာစု မွန်ဂိုအင်ပါယာ ထွန်းကားလာချိန်တွင် မွန်ဂိုခေါင်းဆောင်များနှင့် တိဗက်သာသနာပိုင်များအကြား &quot;ဆရာနှင့် ဒါယကာ&quot; (Priest-Patron) ဆက်ဆံရေး ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ရာမှတစ်ဆင့် တိဗက်ပြည်တွင် သာသနာရေးဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်မှုပုံစံ အားကောင်းလာခဲ့သည်၊၊&lt;ref&gt;Stein, R. A. (1972). ''Tibetan Civilization''. Stanford University Press.&lt;/ref&gt; ၁၇ ရာစုတွင် ပဉ္စမမြောက် တလိုင်းလားမား (5th Dalai Lama) လက်ထက်၌ တိဗက်တပြည်လုံးကို ဗဟိုချုပ်ကိုင်မှုဖြင့် ပြန်လည်စည်းလုံးနိုင်ခဲ့ပြီး ပိုတာလာနန်းတော်ကြီးကို တည်ဆောက်ကာ ဘာသာရေးနှင့် နိုင်ငံရေး ပူးတွဲအုပ်ချုပ်သည့်စနစ်ကို ခိုင်မာစေခဲ့သည်၊၊ ၁၉ ရာစုနှင့် ၂၀ ရာစုအစောပိုင်းတွင် တိဗက်သည် ပြင်ပကမ္ဘာနှင့် အဆက်အသွယ်နည်းသော သီးခြားနိုင်ငံအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သော်လည်း ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ရာမှ ၁၉၅၉ ခုနှစ် တိဗက်ပုန်ကန်မှု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက် ၁၄ ပါးမြောက် တလိုင်းလားမားနှင့် တိဗက်လူမျိုးအမြောက်အမြားသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ကြရကာ ယနေ့တိုင် တိဗက်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာရေးအမွေအနှစ်များကို ပြည်ပရောက် တိဗက်လူ့အဖွဲ့အစည်းများမှတစ်ဆင့် ကမ္ဘာအနှံ့ ထိန်းသိမ်းပျံ့နှံ့စေလျက် ရှိသည်၊၊&lt;ref&gt;Goldstein, M. C. (1991). ''A History of Modern Tibet, 1913-1951: The Demise of the Lamaist State''. University of California Press.&lt;/ref&gt;

== မျိုးရိုးဗီဇ ==
မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများအရ တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင် လူမျိုးများအားလုံးသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၀၀၀ မှ ၇,၀၀၀ ခန့်က တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်း [[မြစ်ဝါမြစ်]]ဝှမ်းတွင် အခြေချခဲ့သော ရှေးဦးစိုက်ပျိုးရေးသမား (Neolithic Farmers) များမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ကြောင်း ခိုင်လုံသော အထောက်အထားများ တွေ့ရှိရသည်၊၊&lt;ref name=&quot;Wang2021&quot;&gt;Wang, C. C., et al. (2021). &quot;The Genomic Formation of Human Populations in East Asia&quot;. ''Nature''.&lt;/ref&gt;

တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်များ (တိဗက်၊ ဗမာ နှင့် ဟန်တရုတ်) အားလုံးတွင် အဓိကတွေ့ရသော ဖခင်ဘက်မှ မျိုးရိုးဗီဇအမှတ်အသားမှာ Haplogroup O2 (ယခင် O3 - M122) ဖြစ်ပြီး ထိုဘာသာစကားမိသားစုကြီး၏ အဓိကဗီဇသော့ချက်ပင် ဖြစ်သည်၊၊ တိဗက်လူမျိုးများသည် အခြား တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်များနှင့် မတူဘဲ Haplogroup D-M174 ဗီဇကိုပါ ပိုင်ဆိုင်ထားကြသည်၊၊ ဤအမှတ်အသားသည် အရှေ့အာရှရှိ အခြားလူမျိုးစုများ တွင် တွေ့ရခဲကာ ဂျပန်နိုင်ငံရှိ အိုင်နူး (Ainu) လူမျိုးများ တွင်ထူးထူးခြားခြားတွေ့ရသည်။&lt;ref&gt;Shi, H., et al. (2008). &quot;Y chromosome evidence of earliest modern human settlement in East Asia and Andaman Islands&quot;. ''BMC Biology''.&lt;/ref&gt; ၎င်းမှာ တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်သို့ ရောက်ရှိလာသော ရှေးဦးတရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်များ (Haplogroup O) နှင့် ထိုဒေသတွင် အခြေချနေထိုင်နှင့်ပြီးသား ရှေးဦးအာရှသား (Paleolithic Asians) များ သွေးနှောမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်၊၊&lt;ref&gt;Su, B., et al. (2000). &quot;Y chromosome haplotypes reveal prehistorical migrations to the Himalayas&quot;. ''Human Genetics''.&lt;/ref&gt;

တိဗက်လူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အခြားသော လူမျိုးစုများနှင့်မတူဘဲ အလွန်ထူးခြားသည့် ဝိသေသများရှိရာ အထူးသဖြင့် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် အလွန်မြင့်မားသော ဒေသများတွင် အောက်ဆီဂျင်နည်းပါးသည့်ဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိစေသည့် EPAS1 ဟုခေါ်သော &quot;အမြင့်ဒေသလိုက်လျောညီထွေဖြစ်မှု ဗီဇ&quot; (High-altitude adaptation gene) ကို ပိုင်ဆိုင်ထားကြသည်၊၊&lt;ref&gt;Yi, X., et al. (2010). &quot;Sequencing of 50 Human Exomes Reveals Adaptation to High Altitude&quot;. ''Science''.&lt;/ref&gt; မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများအရ ထို EPAS1 ဗီဇသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီက မျိုးသုဉ်းသွားခဲ့ပြီဖြစ်သော ရှေးဦးလူသားမျိုးစိတ် “ဒတ်နီဆိုဗန်” (Denisovans) များထံမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရပြီး ၎င်းဗီဇကြောင့် တိဗက်လူမျိုးများသည် အောက်ဆီဂျင်နည်းပါးသော ပတ်ဝန်းကျင်တွင် သွေးပျစ်ခြင်း သို့မဟုတ် နှလုံးရောဂါဖြစ်ပွားခြင်းမရှိဘဲ ပုံမှန်အတိုင်း ရှင်သန်နိုင်ကြခြင်းဖြစ်သည်၊၊&lt;ref&gt;Huerta-Sánchez, E., et al. (2014). &quot;Altitude adaptation in Tibetans caused by introgression from Denisovan-like hominins&quot;. ''Nature''.&lt;/ref&gt; ထို့အပြင် တစ်ကိုယ်လုံးဆိုင်ရာ ဗီဇ (Autosomal DNA) လေ့လာမှုများအရ တိဗက်လူမျိုးများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃,၀၀၀ ခန့်က တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်းမှ ဆင်းသက်လာသူများနှင့် ဟိမဝန္တာဒေသခံ ရှေးဦးလူမျိုးများ သွေးနှောမှုမှ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့တွင် ရှေးဦးအရှေ့အာရှသား ဗီဇ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော် ပါဝင်နေကြောင်း သိပ္ပံနည်းကျ အထောက်အထားများက ဖော်ပြနေသည်၊၊&lt;ref name=&quot;Wang2021&quot;&gt;Wang, C. C., et al. (2021). &quot;The Genomic Formation of Human Populations in East Asia&quot;. ''Nature''.&lt;/ref&gt;

==ဘာသာစကား==

တိဗက်လူမျိုးသည် တိဗက်ဘာသာစကားကို စကားပြောကြသည်။ တိဗက်ဘာသာသည် တိဗက်-ဗမာ(Tibeto-Burman)ဘာသာစကားစုအတွင်း ပါဝင်ပြီး တိဗက်အက္ခရာသည် ဗြာဟ္မီလက်ရေးမှ ဆင်းသက်လာသည်။ ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ စဉ်အတိုင်း ဝါကျတည်ဆောက်သောဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ မြန်မာဘာသာနဲ့တူညီတဲ့အချက်များစွာရှိသည်။

ဥပမာ ၁ — ရိုးရှင်းသောဝါကျ

ང་ ཤ་ཟ་བ་ཡིན།
(nga sha za-ba yin)
→ “ငါအသားစားခဲ့တယ်”
	
•	ང་ (nga) = ငါ
	
•	ཤ་ (sha) = အသား
	
•	ཟ་བ་ (za-ba) = စား (past participle)
	
•	ཡིན། (yin) = ခဲ့တယ်။

ဥပမာ ၂ — ངས དགེ་རྒན་ལ་ དེབ་ བསྩལ་པ་ཡིན།
(nga-s geken-la deb tse-pa yin)
→ “ငါဆရာမကိုစာအုပ်ပေးခဲ့တယ်။”
	
•	ངས (nga-s) = ငါ (subject, ergative particle)
	
•	དགེ་རྒན་ལ་ (geken-la) = ဆရာမကို (dative particle)
	
•	དེབ་ (deb) = စာအုပ်
	
•	བསྩལ་པ་ (tse-pa) = ပေး (past participle of give)
	
•	ཡིན། (yin) = ခဲ့တယ်။

မျိုးရိုးအားဖြင့် တိဗက်လူမျိုးသည် တိဗက်-ဗမာအုပ်စု (Tibeto-Burman)အတွင်းပါဝင်ပြီး၊ ဤအဖွဲ့တွင် ဗမာ၊ချင်း၊နာဂ၊ကချင် စသော မြန်မာ့တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများနှင့်လည်း မျိုးရိုးဗီဇအားဖြင့်ချိတ်ဆက်ထားသည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် အဓိကအားဖြင့်တိဗက်-ဗမာနွယ် လူမျိုးများ အဓိကနေထိုင်ပြီး တရားဝင်ရုံးသုံးမြန်မာဘာသာစကားသည်လည်း တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဝင်ဘာသာစကားဖြစ်သဖြင့် သမိုင်းတစ်လျှောက်အတွင်း တောင်ဘက်သို့ ပြောင်းရွှေ့လာကြသည် ဟုယူဆရသည်။

== ယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူနေမှုဓလေ့ ==
တိဗက်ယဉ်ကျေးမှုသည် [[တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (Tibetan Buddhism) အပေါ်တွင် အလုံးစုံအခြေခံထားပြီး ၎င်းသည် တိဗက်လူမျိုးတို့၏ နေ့စဉ်ဘဝ၊ အနုပညာ၊ ဂီတနှင့် ပညာရေးတို့အထိ လွှမ်းမိုးထားသည်၊၊

=== ဘာသာရေးနှင့် ယုံကြည်မှု ===
တိဗက်လူမျိုးအများစုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များဖြစ်ကြပြီး ၎င်းတို့၏ ကိုးကွယ်မှုတွင် မန္တန်ရွတ်ဆိုခြင်း၊ ပုတီးစိပ်ခြင်းနှင့် '''ပဌာန်းစက်''' (Prayer Wheel) များ လှည့်ခြင်းတို့မှာ အလွန်အရေးပါသော ဝတ်ပြုမှုများဖြစ်သည်၊၊ ထို့အပြင် &quot;ဗွန်&quot; (Bön) ဟုခေါ်သော ရှေးဦးရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှုဓလေ့အချို့သည်လည်း ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ရောယှက်ကာ တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်၊၊ တိဗက်လူမျိုးတို့သည် ဘုရားဖူးခရီးကို အလွန်တန်ဖိုးထားကြပြီး [[လာဆာမြို့]]ရှိ [[ပိုတာလာနန်းတော်]]နှင့် ဂျိုခမ်းကျောင်းတော် (Jokhang Temple) တို့သို့ နှစ်စဉ်လာရောက် ဝတ်ပြုကြသည်၊၊&lt;ref&gt;Stein, R. A. (1972). ''Tibetan Civilization''. Stanford University Press.&lt;/ref&gt;

=== ဝတ်စားဆင်ယင်မှု ===
တိဗက်ရိုးရာဝတ်စုံကို '''ချူဘာ''' (Chuba) ဟုခေါ်သည်၊၊ ၎င်းသည် အင်္ကျီလက်ရှည် အပွကြီးဖြစ်ပြီး ခါးတွင် ရောင်စုံခါးစည်းဖြင့် ပတ်ရသလို၊ ပူအိုက်သောအခါတွင် လက်တစ်ဖက်ကို ချွတ်၍ ခါးတွင် ပတ်ထားလေ့ရှိသည်၊၊ အမျိုးသားများသည် များသောအားဖြင့် သိုးမွှေးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်ကြပြီး အမျိုးသမီးများသည် အရောင်အသွေးစုံလင်သော ရှေ့ဖုံးစပရိန် (Pangden) နှင့် ကျောက်စိမ်း၊ သန္တာကျောက် စသည့် ရတနာများကို အလှဆင်ကြသည်၊၊&lt;ref&gt;Phuntsog, T. (2005). ''Dress and Ornaments of Tibetans''. Tibet People's Publishing House.&lt;/ref&gt;

=== အစားအစာ ===
တိဗက်တို့၏ အဓိကအစားအစာမှာ '''ဆမ်ပါ''' (Tsampa) ဖြစ်ပြီး ၎င်းမှာ မုယောစပါး (Barley) ကို လှော်၍ အမှုန့်ကြိတ်ထားခြင်းဖြစ်သည်၊၊ ၎င်းကို '''ယာ့ခ်''' (Yak) ဟုခေါ်သော တောင်ပေါ်နွားမှ ရရှိသော ထောပတ်နှင့် လက်ဖက်ရည် (Butter Tea) တို့ဖြင့် ရောနယ်၍ စားသုံးကြသည်၊၊ ဤအစားအစာသည် အမြင့်ပိုင်းဒေသ၏ အေးမြသောဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိစေရန် အားအင်ပြည့်ဝစေသည်၊၊&lt;ref&gt;Tamang, J. P. (2010). ''Himalayan Fermented Foods''. CRC Press.&lt;/ref&gt;

=== ပွဲတော်များ ===
* '''လိုဆာ (Losar):''' တိဗက်နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ဖြစ်ပြီး အစည်ကားဆုံးသော ပွဲတော်ဖြစ်သည်၊၊
* '''မွန်လမ် (Monlam):''' ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ဆုတောင်းပွဲတော်ကြီးဖြစ်သည်၊၊
* '''ရှိုတွန် (Shoton):''' နို့ခဲပွဲတော်ဟု လူသိများပြီး ရိုးရာဇာတ်သဘင်များနှင့် ကခုန်မှုများ ပါဝင်သည်၊၊

=== ဓလေ့ထူးခြားချက် ===
တိဗက်တို့၏ ထူးခြားသောဓလေ့တစ်ခုမှာ '''ကောင်းကင်မြေမြှုပ်ခြင်း''' (Sky Burial) ဖြစ်သည်၊၊ ဤဓလေ့သည် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ &quot;ခန္ဓာကိုယ်သည် အမြဲမတည်&quot; ဆိုသော အဆုံးအမကို လက်တွေ့ပြသခြင်းဖြစ်ပြီး ကွယ်လွန်သူ၏ ရုပ်အလောင်းကို လင်းတများ စားသုံးစေခြင်းဖြင့် သဘာဝတရားသို့ ပြန်လည်ပေးအပ်ခြင်း ဖြစ်သည်၊၊&lt;ref&gt;Finstad, G. D., et al. (2012). &quot;Tibetan Sky Burial: An Ethnographic Inquiry&quot;. ''Journal of Asian Studies''.&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
[[ကဏ္ဍ:တိဘက်]]
[[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံမှ တရားဝင်အသိမှတ်ပြု လူမျိုးစုများ]]
[[ကဏ္ဍ:Webarchive template wayback links]]
[[ကဏ္ဍ:ရိုးရှင်းသော တရုတ်ဘာသာစကား စာသားပါဝင်သည့် ဆောင်းပါးများ]]
[[ကဏ္ဍ:တရုတ်ဘာသာစကား ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ]]</text>
      <sha1>fqa87tyyv07jokjemhpe457n98aqivz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055221</id>
      <parentid>1055220</parentid>
      <timestamp>2026-09-26T01:47:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1055221</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28623" sha1="peqlmhk6jj76yspubc5ajc4ecxq99nk" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group
| group      = တိဗက်လူမျိုးများ (Tibetan people)
| native_name = བོད་པ་ (Bod pa)
| image      = Zhongdian festival (6169776821).jpg
| caption    = ရိုးရာပွဲတော်တစ်ခုတွင် တွေ့ရသော တိဗက်လူမျိုးများ
| population = ၆.၇ သန်းခန့်
| region1    = {{flag|China}}
| pop1       = ၆.၃ သန်း (၂၀၁၀ သန်းခေါင်စာရင်း)&lt;ref name=&quot;stats.gov.cn&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.stats.gov.cn/tjsj/pcsj/rkpc/6rp/indexch.htm|title=Tabulation on the 2010 Population Census of the People's Republic of China|website=www.stats.gov.cn|access-date=6 May 2019}}&lt;/ref&gt;
| region2    = {{flag|India}}
| pop2       = ၁၈၂,၆၈၅ (၂၀၁၁ သန်းခေါင်စာရင်း)&lt;ref name=&quot;IndiaCensus&quot;&gt;{{cite web|url=https://censusindia.gov.in/2011Census/C-16_25062018_NEW.pdf|title=Language (India, States and Union Territories)|work=Census of India 2011|date=2018|page=48}}&lt;/ref&gt;
| region3    = {{flag|Nepal}}
| pop3       = ၂၀,၀၀၀ - ၄၀,၀၀၀&lt;ref name=&quot;refworld&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.refworld.org/docid/3f51fbfb4.html|title=Refworld – Nepal: Information on Tibetans in Nepal|publisher=UNHCR|access-date=15 August 2013}}&lt;/ref&gt;
| region4    = {{flag|Bhutan}}
| pop4       = ၄,၀၀၀ ခန့်&lt;ref name=&quot;education.mnhs.org&quot;&gt;{{cite web|url=http://education.mnhs.org/immigration/communities/tibetan|title=Tibetan – Becoming Minnesotan|website=Education.mnhs.org|access-date=15 August 2013|archive-date=20 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130820061003/http://education.mnhs.org/immigration/communities/tibetan|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| region5    = {{flag|United States}}
| pop5       = ၁၀,၀၀၀&lt;ref name=&quot;tenzinyeshi&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.tenzinyeshi.com/2012/07/tibetan-immigrants-in-united-states_20.html|title=Tibetan Immigrants in the United States|access-date=4 January 2019}}&lt;/ref&gt;
| languages  = [[တိဗက်ဘာသာစကားများ]]၊ [[တရုတ်ဘာသာစကား]]
| religions  = [[တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (အဓိက)၊ ဗွန်ဘာသာ (Bön)
| related-c  = [[ယီ လူမျိုး]]၊ [[ဗမာလူမျိုး]]၊ [[ရဝမ်လူမျိုး]]၊ [[လီဆူလူမျိုး]]၊ [[ကချင်လူမျိုး]] နှင့် အခြား [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်များ]]
}}
'''တိဗက်လူမျိုးများ'''သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]] ဝင်လူမျိုးများ ဖြစ်ကြပြီး အရှေ့အာရှ၊ တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းရှိ ဌာနေတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။ စုစုပေါင်း လူဦးရေ ၆.၇ သန်းဝန်းကျင်ရှိသည့်အနက် အများစုမှာ တရုတ်နိုင်ငံ [[တိဗက်|တိဗက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] တွင် နေထိုင်ကြကာ ကန်စု၊ ချင်းဟိုင်နှင့် စီချွမ်းပြည်နယ်တို့တွင်လည်း ဖြန့်ကျက်နေထိုင်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;stats.gov.cn&quot; /&gt; 

တိဗက်လူမျိုးများသည် ကမ္ဘာ့အမိုးဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်သော [[ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း|ဟိမဝန္တာတောင်တန်း]] ဒေသနှင့် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်တွင် ရှေးကတည်းကပင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြပြီး သမိုင်းကြောင်းအရ ဟိမဝန္တာတောင်တန်းများကို ဖြတ်ကျော်ကာ တောင်ပိုင်းဒေသများဖြစ်သည့် တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်းနှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်းအထိ ကျယ်ပြန့်စွာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်လာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.migrationpolicy.org/article/global-nomads-emergence-tibetan-diaspora-part-i|title=Global Nomads: The Emergence of the Tibetan Diaspora (Part I)|date=2 September 2008|website=migrationpolicy.org}}&lt;/ref&gt; ယနေ့ခေတ်တွင် တိဗက်လူမျိုးများကို တရုတ်နိုင်ငံအတွင်း၌သာမက [[နီပေါနိုင်ငံ]]၊ [[ဘူတန်နိုင်ငံ]]၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] နှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့တွင်လည်း ဌာနေတိုင်းရင်းသားများအဖြစ်သော်လည်းကောင်း၊ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချနေထိုင်သူများအဖြစ်သော်လည်းကောင်း တွေ့ရှိရသည်။&lt;ref name=&quot;refworld&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IndiaCensus&quot; /&gt;

== သမိုင်းကြောင်း ==

တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်များသည် ဟန်တရုတ်များနှင့် လမ်းခွဲပြီးနောက် တောင်ဘက်သို့ ဆက်လက်ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြရာတွင် အဓိက လမ်းကြောင်းနှစ်ခုကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်၊၊ပထမလမ်းကြောင်း ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတလျှောက် အနောက်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းပြီး တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်တွင် အခြေချခြင်း နှင့် ဒုတိယလမ်းကြောင်း တရုတ်ပြည် အနောက်တောင်ပိုင်း (စီချွမ်း၊ ယူနန်) မှတစ်ဆင့် တောင်ဘက်သို့ ဆင်းလာပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[အရှေ့မြောက်ပိုင်း ဇုန်နယ်ဆိုင်ရာ ကောင်စီ|အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်း]] နှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]မြောက်ပိုင်း အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာခြင်း ဖြစ်သည်၊၊ ပထမလမ်းကြောင်းမှလူများသည် တိဗက်လူမျိုးများဖြစ်လာသည်။

တိဗက်လူမျိုးတို့၏ သမိုင်းကြောင်းသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကတည်းက တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်ပေါ်တွင် အခြေချခဲ့ကြောင်းကို ရှေးဟောင်းသုတေသန အထောက်အထားများအရ ၎င်းတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် ကျောက်ခေတ်သစ်ကာလကတည်းကပင် ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတလျှောက် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြကာ တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင် အနွယ်စုများအဖြစ် သီးခြားဝိသေသဖြင့် တည်ရှိခဲ့ကြသည်၊၊&lt;ref&gt;Beall, C. M. (2010). &quot;Two routes to functional adaptation: Tibetan and Andean high-altitude natives&quot;. ''Proceedings of the National Academy of Sciences''.&lt;/ref&gt; တိဗက်တို့၏ သမိုင်းတွင် အထင်ရှားဆုံးသော ကာလမှာ အေဒီ ၇ ရာစုတွင် ဘုရင် '''စုန်ဆန်ဂမ်ပို''' (Songtsen Gampo) က တိဗက်အင်ပါယာ (Tibetan Empire) ကို တည်ထောင်ခဲ့သည့် ကာလဖြစ်ပြီး ၎င်းလက်ထက်တွင် တိဗက်စာပေ ထွန်းကားလာခြင်း၊ အိမ်နီးချင်း တရုတ်နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတို့မှတစ်ဆင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ စတင်ဝင်ရောက်လာခြင်းတို့ကြောင့် တိဗက်ယဉ်ကျေးမှုသည် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ကာ ထိုအင်ပါယာသည် အာရှအလယ်ပိုင်းအထိ အာဏာစက် ဖြန့်ကျက်နိုင်ခဲ့သည်၊၊&lt;ref name=&quot;Beckwith1987&quot;&gt;Beckwith, C. I. (1987). ''The Tibetan Empire in Central Asia''. Princeton University Press.&lt;/ref&gt; ၉ ရာစုတွင် အင်ပါယာ ပြိုကွဲပြီးနောက်ပိုင်း တိဗက်ဒေသသည် ပြည်နယ်ငယ်များအဖြစ် ကာလရှည်ကြာ ကွဲပြားနေခဲ့သော်လည်း ၁၃ ရာစု မွန်ဂိုအင်ပါယာ ထွန်းကားလာချိန်တွင် မွန်ဂိုခေါင်းဆောင်များနှင့် တိဗက်သာသနာပိုင်များအကြား &quot;ဆရာနှင့် ဒါယကာ&quot; (Priest-Patron) ဆက်ဆံရေး ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ရာမှတစ်ဆင့် တိဗက်ပြည်တွင် သာသနာရေးဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်မှုပုံစံ အားကောင်းလာခဲ့သည်၊၊&lt;ref&gt;Stein, R. A. (1972). ''Tibetan Civilization''. Stanford University Press.&lt;/ref&gt; ၁၇ ရာစုတွင် ပဉ္စမမြောက် တလိုင်းလားမား (5th Dalai Lama) လက်ထက်၌ တိဗက်တပြည်လုံးကို ဗဟိုချုပ်ကိုင်မှုဖြင့် ပြန်လည်စည်းလုံးနိုင်ခဲ့ပြီး ပိုတာလာနန်းတော်ကြီးကို တည်ဆောက်ကာ ဘာသာရေးနှင့် နိုင်ငံရေး ပူးတွဲအုပ်ချုပ်သည့်စနစ်ကို ခိုင်မာစေခဲ့သည်၊၊ ၁၉ ရာစုနှင့် ၂၀ ရာစုအစောပိုင်းတွင် တိဗက်သည် ပြင်ပကမ္ဘာနှင့် အဆက်အသွယ်နည်းသော သီးခြားနိုင်ငံအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သော်လည်း ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ရာမှ ၁၉၅၉ ခုနှစ် တိဗက်ပုန်ကန်မှု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက် ၁၄ ပါးမြောက် တလိုင်းလားမားနှင့် တိဗက်လူမျိုးအမြောက်အမြားသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ကြရကာ ယနေ့တိုင် တိဗက်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာရေးအမွေအနှစ်များကို ပြည်ပရောက် တိဗက်လူ့အဖွဲ့အစည်းများမှတစ်ဆင့် ကမ္ဘာအနှံ့ ထိန်းသိမ်းပျံ့နှံ့စေလျက် ရှိသည်၊၊&lt;ref&gt;Goldstein, M. C. (1991). ''A History of Modern Tibet, 1913-1951: The Demise of the Lamaist State''. University of California Press.&lt;/ref&gt;

== မျိုးရိုးဗီဇ ==
မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများအရ တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင် လူမျိုးများအားလုံးသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၀၀၀ မှ ၇,၀၀၀ ခန့်က တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်း [[မြစ်ဝါမြစ်]]ဝှမ်းတွင် အခြေချခဲ့သော ရှေးဦးစိုက်ပျိုးရေးသမား (Neolithic Farmers) များမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ကြောင်း ခိုင်လုံသော အထောက်အထားများ တွေ့ရှိရသည်၊၊&lt;ref name=&quot;Wang2021&quot;&gt;Wang, C. C., et al. (2021). &quot;The Genomic Formation of Human Populations in East Asia&quot;. ''Nature''.&lt;/ref&gt;

တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်များ (တိဗက်၊ ဗမာ နှင့် ဟန်တရုတ်) အားလုံးတွင် အဓိကတွေ့ရသော ဖခင်ဘက်မှ မျိုးရိုးဗီဇအမှတ်အသားမှာ Haplogroup O2 (ယခင် O3 - M122) ဖြစ်ပြီး ထိုဘာသာစကားမိသားစုကြီး၏ အဓိကဗီဇသော့ချက်ပင် ဖြစ်သည်၊၊ တိဗက်လူမျိုးများသည် အခြား တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်များနှင့် မတူဘဲ Haplogroup D-M174 ဗီဇကိုပါ ပိုင်ဆိုင်ထားကြသည်၊၊ ဤအမှတ်အသားသည် အရှေ့အာရှရှိ အခြားလူမျိုးစုများ တွင် တွေ့ရခဲကာ ဂျပန်နိုင်ငံရှိ အိုင်နူး (Ainu) လူမျိုးများ တွင်ထူးထူးခြားခြားတွေ့ရသည်။&lt;ref&gt;Shi, H., et al. (2008). &quot;Y chromosome evidence of earliest modern human settlement in East Asia and Andaman Islands&quot;. ''BMC Biology''.&lt;/ref&gt; ၎င်းမှာ တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်သို့ ရောက်ရှိလာသော ရှေးဦးတရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်များ (Haplogroup O) နှင့် ထိုဒေသတွင် အခြေချနေထိုင်နှင့်ပြီးသား ရှေးဦးအာရှသား (Paleolithic Asians) များ သွေးနှောမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်၊၊&lt;ref&gt;Su, B., et al. (2000). &quot;Y chromosome haplotypes reveal prehistorical migrations to the Himalayas&quot;. ''Human Genetics''.&lt;/ref&gt;

တိဗက်လူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အခြားသော လူမျိုးစုများနှင့်မတူဘဲ အလွန်ထူးခြားသည့် ဝိသေသများရှိရာ အထူးသဖြင့် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် အလွန်မြင့်မားသော ဒေသများတွင် အောက်ဆီဂျင်နည်းပါးသည့်ဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိစေသည့် EPAS1 ဟုခေါ်သော &quot;အမြင့်ဒေသလိုက်လျောညီထွေဖြစ်မှု ဗီဇ&quot; (High-altitude adaptation gene) ကို ပိုင်ဆိုင်ထားကြသည်၊၊&lt;ref&gt;Yi, X., et al. (2010). &quot;Sequencing of 50 Human Exomes Reveals Adaptation to High Altitude&quot;. ''Science''.&lt;/ref&gt; မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများအရ ထို EPAS1 ဗီဇသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီက မျိုးသုဉ်းသွားခဲ့ပြီဖြစ်သော ရှေးဦးလူသားမျိုးစိတ် “ဒတ်နီဆိုဗန်” (Denisovans) များထံမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရပြီး ၎င်းဗီဇကြောင့် တိဗက်လူမျိုးများသည် အောက်ဆီဂျင်နည်းပါးသော ပတ်ဝန်းကျင်တွင် သွေးပျစ်ခြင်း သို့မဟုတ် နှလုံးရောဂါဖြစ်ပွားခြင်းမရှိဘဲ ပုံမှန်အတိုင်း ရှင်သန်နိုင်ကြခြင်းဖြစ်သည်၊၊&lt;ref&gt;Huerta-Sánchez, E., et al. (2014). &quot;Altitude adaptation in Tibetans caused by introgression from Denisovan-like hominins&quot;. ''Nature''.&lt;/ref&gt; ထို့အပြင် တစ်ကိုယ်လုံးဆိုင်ရာ ဗီဇ (Autosomal DNA) လေ့လာမှုများအရ တိဗက်လူမျိုးများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃,၀၀၀ ခန့်က တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်းမှ ဆင်းသက်လာသူများနှင့် ဟိမဝန္တာဒေသခံ ရှေးဦးလူမျိုးများ သွေးနှောမှုမှ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့တွင် ရှေးဦးအရှေ့အာရှသား ဗီဇ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော် ပါဝင်နေကြောင်း သိပ္ပံနည်းကျ အထောက်အထားများက ဖော်ပြနေသည်၊၊&lt;ref name=&quot;Wang2021&quot;&gt;Wang, C. C., et al. (2021). &quot;The Genomic Formation of Human Populations in East Asia&quot;. ''Nature''.&lt;/ref&gt;

==ဘာသာစကား==

တိဗက်လူမျိုးသည် တိဗက်ဘာသာစကားကို စကားပြောကြသည်။ တိဗက်ဘာသာသည် တိဗက်-ဗမာ(Tibeto-Burman)ဘာသာစကားစုအတွင်း ပါဝင်ပြီး တိဗက်အက္ခရာသည် ဗြာဟ္မီလက်ရေးမှ ဆင်းသက်လာသည်။ ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ စဉ်အတိုင်း ဝါကျတည်ဆောက်သောဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ မြန်မာဘာသာနဲ့တူညီတဲ့အချက်များစွာရှိသည်။

ဥပမာ ၁ — ရိုးရှင်းသောဝါကျ

ང་ ཤ་ཟ་བ་ཡིན།
(nga sha za-ba yin)
→ “ငါအသားစားခဲ့တယ်”
	
•	ང་ (nga) = ငါ
	
•	ཤ་ (sha) = အသား
	
•	ཟ་བ་ (za-ba) = စား (past participle)
	
•	ཡིན། (yin) = ခဲ့တယ်။

ဥပမာ ၂ — ངས དགེ་རྒན་ལ་ དེབ་ བསྩལ་པ་ཡིན།
(nga-s geken-la deb tse-pa yin)
→ “ငါဆရာမကိုစာအုပ်ပေးခဲ့တယ်။”
	
•	ངས (nga-s) = ငါ (subject, ergative particle)
	
•	དགེ་རྒན་ལ་ (geken-la) = ဆရာမကို (dative particle)
	
•	དེབ་ (deb) = စာအုပ်
	
•	བསྩལ་པ་ (tse-pa) = ပေး (past participle of give)
	
•	ཡིན། (yin) = ခဲ့တယ်။

မျိုးရိုးအားဖြင့် တိဗက်လူမျိုးသည် တိဗက်-ဗမာအုပ်စု (Tibeto-Burman)အတွင်းပါဝင်ပြီး၊ ဤအဖွဲ့တွင် ဗမာ၊ချင်း၊နာဂ၊ကချင် စသော မြန်မာ့တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများနှင့်လည်း မျိုးရိုးဗီဇအားဖြင့်ချိတ်ဆက်ထားသည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် အဓိကအားဖြင့်တိဗက်-ဗမာနွယ် လူမျိုးများ အဓိကနေထိုင်ပြီး တရားဝင်ရုံးသုံးမြန်မာဘာသာစကားသည်လည်း တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဝင်ဘာသာစကားဖြစ်သဖြင့် သမိုင်းတစ်လျှောက်အတွင်း တောင်ဘက်သို့ ပြောင်းရွှေ့လာကြသည် ဟုယူဆရသည်။

== ယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူနေမှုဓလေ့ ==
တိဗက်ယဉ်ကျေးမှုသည် [[တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (Tibetan Buddhism) အပေါ်တွင် အလုံးစုံအခြေခံထားပြီး ၎င်းသည် တိဗက်လူမျိုးတို့၏ နေ့စဉ်ဘဝ၊ အနုပညာ၊ ဂီတနှင့် ပညာရေးတို့အထိ လွှမ်းမိုးထားသည်၊၊

=== ဘာသာရေးနှင့် ယုံကြည်မှု ===
တိဗက်လူမျိုးအများစုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များဖြစ်ကြပြီး ၎င်းတို့၏ ကိုးကွယ်မှုတွင် မန္တန်ရွတ်ဆိုခြင်း၊ ပုတီးစိပ်ခြင်းနှင့် '''ပဌာန်းစက်''' (Prayer Wheel) များ လှည့်ခြင်းတို့မှာ အလွန်အရေးပါသော ဝတ်ပြုမှုများဖြစ်သည်၊၊ ထို့အပြင် &quot;ဗွန်&quot; (Bön) ဟုခေါ်သော ရှေးဦးရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှုဓလေ့အချို့သည်လည်း ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ရောယှက်ကာ တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်၊၊ တိဗက်လူမျိုးတို့သည် ဘုရားဖူးခရီးကို အလွန်တန်ဖိုးထားကြပြီး [[လာဆာမြို့]]ရှိ [[ပိုတာလာနန်းတော်]]နှင့် ဂျိုခမ်းကျောင်းတော် (Jokhang Temple) တို့သို့ နှစ်စဉ်လာရောက် ဝတ်ပြုကြသည်၊၊&lt;ref&gt;Stein, R. A. (1972). ''Tibetan Civilization''. Stanford University Press.&lt;/ref&gt;

=== ဝတ်စားဆင်ယင်မှု ===
တိဗက်ရိုးရာဝတ်စုံကို '''ချူဘာ''' (Chuba) ဟုခေါ်သည်၊၊ ၎င်းသည် အင်္ကျီလက်ရှည် အပွကြီးဖြစ်ပြီး ခါးတွင် ရောင်စုံခါးစည်းဖြင့် ပတ်ရသလို၊ ပူအိုက်သောအခါတွင် လက်တစ်ဖက်ကို ချွတ်၍ ခါးတွင် ပတ်ထားလေ့ရှိသည်၊၊ အမျိုးသားများသည် များသောအားဖြင့် သိုးမွှေးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်ကြပြီး အမျိုးသမီးများသည် အရောင်အသွေးစုံလင်သော ရှေ့ဖုံးစပရိန် (Pangden) နှင့် ကျောက်စိမ်း၊ သန္တာကျောက် စသည့် ရတနာများကို အလှဆင်ကြသည်၊၊&lt;ref&gt;Phuntsog, T. (2005). ''Dress and Ornaments of Tibetans''. Tibet People's Publishing House.&lt;/ref&gt;

=== အစားအစာ ===
တိဗက်တို့၏ အဓိကအစားအစာမှာ '''ဆမ်ပါ''' (Tsampa) ဖြစ်ပြီး ၎င်းမှာ မုယောစပါး (Barley) ကို လှော်၍ အမှုန့်ကြိတ်ထားခြင်းဖြစ်သည်၊၊ ၎င်းကို '''ယာ့ခ်''' (Yak) ဟုခေါ်သော တောင်ပေါ်နွားမှ ရရှိသော ထောပတ်နှင့် လက်ဖက်ရည် (Butter Tea) တို့ဖြင့် ရောနယ်၍ စားသုံးကြသည်၊၊ ဤအစားအစာသည် အမြင့်ပိုင်းဒေသ၏ အေးမြသောဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိစေရန် အားအင်ပြည့်ဝစေသည်၊၊&lt;ref&gt;Tamang, J. P. (2010). ''Himalayan Fermented Foods''. CRC Press.&lt;/ref&gt;

=== ပွဲတော်များ ===
* '''လိုဆာ (Losar):''' တိဗက်နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ဖြစ်ပြီး အစည်ကားဆုံးသော ပွဲတော်ဖြစ်သည်၊၊
* '''မွန်လမ် (Monlam):''' ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ဆုတောင်းပွဲတော်ကြီးဖြစ်သည်၊၊
* '''ရှိုတွန် (Shoton):''' နို့ခဲပွဲတော်ဟု လူသိများပြီး ရိုးရာဇာတ်သဘင်များနှင့် ကခုန်မှုများ ပါဝင်သည်၊၊

=== ဓလေ့ထူးခြားချက် ===
တိဗက်တို့၏ ထူးခြားသောဓလေ့တစ်ခုမှာ '''ကောင်းကင်မြေမြှုပ်ခြင်း''' (Sky Burial) ဖြစ်သည်၊၊ ဤဓလေ့သည် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ &quot;ခန္ဓာကိုယ်သည် အမြဲမတည်&quot; ဆိုသော အဆုံးအမကို လက်တွေ့ပြသခြင်းဖြစ်ပြီး ကွယ်လွန်သူ၏ ရုပ်အလောင်းကို လင်းတများ စားသုံးစေခြင်းဖြင့် သဘာဝတရားသို့ ပြန်လည်ပေးအပ်ခြင်း ဖြစ်သည်၊၊&lt;ref&gt;Finstad, G. D., et al. (2012). &quot;Tibetan Sky Burial: An Ethnographic Inquiry&quot;. ''Journal of Asian Studies''.&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
[[ကဏ္ဍ:တိဘက်]]
[[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံမှ တရားဝင်အသိမှတ်ပြု လူမျိုးစုများ]]
[[ကဏ္ဍ:Webarchive template wayback links]]
[[ကဏ္ဍ:ရိုးရှင်းသော တရုတ်ဘာသာစကား စာသားပါဝင်သည့် ဆောင်းပါးများ]]
[[ကဏ္ဍ:တရုတ်ဘာသာစကား ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ]]</text>
      <sha1>peqlmhk6jj76yspubc5ajc4ecxq99nk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055222</id>
      <parentid>1055221</parentid>
      <timestamp>2026-09-26T01:53:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <comment>/* သမိုင်းကြောင်း */</comment>
      <origin>1055222</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28818" sha1="p7lr749vvkn41wfto79vugi437in94b" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group
| group      = တိဗက်လူမျိုးများ (Tibetan people)
| native_name = བོད་པ་ (Bod pa)
| image      = Zhongdian festival (6169776821).jpg
| caption    = ရိုးရာပွဲတော်တစ်ခုတွင် တွေ့ရသော တိဗက်လူမျိုးများ
| population = ၆.၇ သန်းခန့်
| region1    = {{flag|China}}
| pop1       = ၆.၃ သန်း (၂၀၁၀ သန်းခေါင်စာရင်း)&lt;ref name=&quot;stats.gov.cn&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.stats.gov.cn/tjsj/pcsj/rkpc/6rp/indexch.htm|title=Tabulation on the 2010 Population Census of the People's Republic of China|website=www.stats.gov.cn|access-date=6 May 2019}}&lt;/ref&gt;
| region2    = {{flag|India}}
| pop2       = ၁၈၂,၆၈၅ (၂၀၁၁ သန်းခေါင်စာရင်း)&lt;ref name=&quot;IndiaCensus&quot;&gt;{{cite web|url=https://censusindia.gov.in/2011Census/C-16_25062018_NEW.pdf|title=Language (India, States and Union Territories)|work=Census of India 2011|date=2018|page=48}}&lt;/ref&gt;
| region3    = {{flag|Nepal}}
| pop3       = ၂၀,၀၀၀ - ၄၀,၀၀၀&lt;ref name=&quot;refworld&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.refworld.org/docid/3f51fbfb4.html|title=Refworld – Nepal: Information on Tibetans in Nepal|publisher=UNHCR|access-date=15 August 2013}}&lt;/ref&gt;
| region4    = {{flag|Bhutan}}
| pop4       = ၄,၀၀၀ ခန့်&lt;ref name=&quot;education.mnhs.org&quot;&gt;{{cite web|url=http://education.mnhs.org/immigration/communities/tibetan|title=Tibetan – Becoming Minnesotan|website=Education.mnhs.org|access-date=15 August 2013|archive-date=20 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130820061003/http://education.mnhs.org/immigration/communities/tibetan|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| region5    = {{flag|United States}}
| pop5       = ၁၀,၀၀၀&lt;ref name=&quot;tenzinyeshi&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.tenzinyeshi.com/2012/07/tibetan-immigrants-in-united-states_20.html|title=Tibetan Immigrants in the United States|access-date=4 January 2019}}&lt;/ref&gt;
| languages  = [[တိဗက်ဘာသာစကားများ]]၊ [[တရုတ်ဘာသာစကား]]
| religions  = [[တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (အဓိက)၊ ဗွန်ဘာသာ (Bön)
| related-c  = [[ယီ လူမျိုး]]၊ [[ဗမာလူမျိုး]]၊ [[ရဝမ်လူမျိုး]]၊ [[လီဆူလူမျိုး]]၊ [[ကချင်လူမျိုး]] နှင့် အခြား [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်များ]]
}}
'''တိဗက်လူမျိုးများ'''သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]] ဝင်လူမျိုးများ ဖြစ်ကြပြီး အရှေ့အာရှ၊ တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းရှိ ဌာနေတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။ စုစုပေါင်း လူဦးရေ ၆.၇ သန်းဝန်းကျင်ရှိသည့်အနက် အများစုမှာ တရုတ်နိုင်ငံ [[တိဗက်|တိဗက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] တွင် နေထိုင်ကြကာ ကန်စု၊ ချင်းဟိုင်နှင့် စီချွမ်းပြည်နယ်တို့တွင်လည်း ဖြန့်ကျက်နေထိုင်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;stats.gov.cn&quot; /&gt; 

တိဗက်လူမျိုးများသည် ကမ္ဘာ့အမိုးဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်သော [[ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း|ဟိမဝန္တာတောင်တန်း]] ဒေသနှင့် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်တွင် ရှေးကတည်းကပင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြပြီး သမိုင်းကြောင်းအရ ဟိမဝန္တာတောင်တန်းများကို ဖြတ်ကျော်ကာ တောင်ပိုင်းဒေသများဖြစ်သည့် တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်းနှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်းအထိ ကျယ်ပြန့်စွာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်လာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.migrationpolicy.org/article/global-nomads-emergence-tibetan-diaspora-part-i|title=Global Nomads: The Emergence of the Tibetan Diaspora (Part I)|date=2 September 2008|website=migrationpolicy.org}}&lt;/ref&gt; ယနေ့ခေတ်တွင် တိဗက်လူမျိုးများကို တရုတ်နိုင်ငံအတွင်း၌သာမက [[နီပေါနိုင်ငံ]]၊ [[ဘူတန်နိုင်ငံ]]၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] နှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့တွင်လည်း ဌာနေတိုင်းရင်းသားများအဖြစ်သော်လည်းကောင်း၊ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချနေထိုင်သူများအဖြစ်သော်လည်းကောင်း တွေ့ရှိရသည်။&lt;ref name=&quot;refworld&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IndiaCensus&quot; /&gt;

== သမိုင်းကြောင်း ==

တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်များသည် ဟန်တရုတ်များနှင့် လမ်းခွဲပြီးနောက် တောင်ဘက်သို့ ဆက်လက်ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြရာတွင် အဓိက လမ်းကြောင်းနှစ်ခုကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ပထမလမ်းကြောင်းမှာ ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတစ်လျှောက် အနောက်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းပြီး တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်တွင် အခြေချခြင်း ဖြစ်ကာ ယင်းလမ်းကြောင်းမှ ဆင်းသက်လာသူများသည် တိဗက်လူမျိုးများ ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။ ဒုတိယလမ်းကြောင်းမှာ တရုတ်ပြည် အနောက်တောင်ပိုင်း (စီချွမ်း၊ ယူနန်) မှတစ်ဆင့် တောင်ဘက်သို့ ဆင်းလာပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[အရှေ့မြောက်ပိုင်း ဇုန်နယ်ဆိုင်ရာ ကောင်စီ|အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်း]] နှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်းအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ 

တိဗက်လူမျိုးတို့၏ သမိုင်းကြောင်းသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကတည်းက တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်ပေါ်တွင် စတင်ခဲ့ကြောင်းကို ရှေးဟောင်းသုတေသန အထောက်အထားများက ဖော်ပြနေပြီး ၎င်းတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် ကျောက်ခေတ်သစ်ကာလကတည်းကပင် ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတစ်လျှောက် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြကာ တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင် အနွယ်စုများအဖြစ် သီးခြားဝိသေသဖြင့် တည်ရှိခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Beall2010&quot;&gt;Beall, C. M. (2010). &quot;Two routes to functional adaptation: Tibetan and Andean high-altitude natives&quot;. *Proceedings of the National Academy of Sciences*, 107(suppl 2), 8958-8965.&lt;/ref&gt; တိဗက်တို့၏ သမိုင်းတွင် အထင်ရှားဆုံးသော ကာလမှာ အေဒီ ၇ ရာစု၌ ဘုရင် စုန်ဆန်ဂမ်ပို (Songtsen Gampo) က တိဗက်အင်ပါယာ (Tibetan Empire) ကို တည်ထောင်ခဲ့သည့် ကာလဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ လက်ထက်တွင် တိဗက်စာပေ ထွန်းကားလာခြင်းနှင့် အိမ်နီးချင်း တရုတ်နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတို့မှတစ်ဆင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ စတင်ဝင်ရောက်လာခြင်းတို့ကြောင့် တိဗက်ယဉ်ကျေးမှုသည် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ထိုအင်ပါယာသည် အာရှအလယ်ပိုင်းအထိ အာဏာစက် ဖြန့်ကျက်နိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Beckwith1987&quot;&gt;Beckwith, C. I. (1987). *The Tibetan Empire in Central Asia*. Princeton University Press.&lt;/ref&gt;

၉ ရာစုတွင် အင်ပါယာ ပြိုကွဲပြီးနောက်ပိုင်း တိဗက်ဒေသသည် ပြည်နယ်ငယ်များအဖြစ် ကာလရှည်ကြာ ကွဲပြားနေခဲ့သော်လည်း ၁၃ ရာစု မွန်ဂိုအင်ပါယာ ထွန်းကားလာချိန်တွင် မွန်ဂိုခေါင်းဆောင်များနှင့် တိဗက်သာသနာပိုင်များအကြား &quot;ဆရာနှင့် ဒါယကာ&quot; (Priest-Patron) ဆက်ဆံရေး ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ရာမှတစ်ဆင့် တိဗက်ပြည်၌ သာသနာရေးဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်မှုပုံစံ အားကောင်းလာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Stein1972&quot;&gt;Stein, R. A. (1972). *Tibetan Civilization*. Stanford University Press.&lt;/ref&gt; ၁၇ ရာစုတွင် ပဉ္စမမြောက် တလိုင်းလားမား (5th Dalai Lama) လက်ထက်၌ တိဗက်တစ်ပြည်လုံးကို ဗဟိုချုပ်ကိုင်မှုဖြင့် ပြန်လည်စည်းလုံးနိုင်ခဲ့ပြီး ပိုတာလာနန်းတော်ကြီးကို တည်ဆောက်ကာ ဘာသာရေးနှင့် နိုင်ငံရေး ပူးတွဲအုပ်ချုပ်သည့်စနစ်ကို ခိုင်မာစေခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစုနှင့် ၂၀ ရာစုအစောပိုင်းတွင် တိဗက်သည် ပြင်ပကမ္ဘာနှင့် အဆက်အသွယ်နည်းသော သီးခြားနိုင်ငံအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သော်လည်း ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၉၅၉ ခုနှစ် တိဗက်ပုန်ကန်မှု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက် ၁၄ ပါးမြောက် တလိုင်းလားမားနှင့် တိဗက်လူမျိုး အမြောက်အမြားသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ကြရကာ ယနေ့တိုင် တိဗက်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာရေးအမွေအနှစ်များကို ပြည်ပရောက် တိဗက်လူ့အဖွဲ့အစည်းများမှတစ်ဆင့် ကမ္ဘာအနှံ့ ထိန်းသိမ်းပျံ့နှံ့စေလျက် ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;Goldstein1991&quot;&gt;Goldstein, M. C. (1991). *A History of Modern Tibet, 1913-1951: The Demise of the Lamaist State*. University of California Press.&lt;/ref&gt;

== မျိုးရိုးဗီဇ ==
မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများအရ တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင် လူမျိုးများအားလုံးသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၀၀၀ မှ ၇,၀၀၀ ခန့်က တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်း [[မြစ်ဝါမြစ်]]ဝှမ်းတွင် အခြေချခဲ့သော ရှေးဦးစိုက်ပျိုးရေးသမား (Neolithic Farmers) များမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ကြောင်း ခိုင်လုံသော အထောက်အထားများ တွေ့ရှိရသည်၊၊&lt;ref name=&quot;Wang2021&quot;&gt;Wang, C. C., et al. (2021). &quot;The Genomic Formation of Human Populations in East Asia&quot;. ''Nature''.&lt;/ref&gt;

တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်များ (တိဗက်၊ ဗမာ နှင့် ဟန်တရုတ်) အားလုံးတွင် အဓိကတွေ့ရသော ဖခင်ဘက်မှ မျိုးရိုးဗီဇအမှတ်အသားမှာ Haplogroup O2 (ယခင် O3 - M122) ဖြစ်ပြီး ထိုဘာသာစကားမိသားစုကြီး၏ အဓိကဗီဇသော့ချက်ပင် ဖြစ်သည်၊၊ တိဗက်လူမျိုးများသည် အခြား တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်များနှင့် မတူဘဲ Haplogroup D-M174 ဗီဇကိုပါ ပိုင်ဆိုင်ထားကြသည်၊၊ ဤအမှတ်အသားသည် အရှေ့အာရှရှိ အခြားလူမျိုးစုများ တွင် တွေ့ရခဲကာ ဂျပန်နိုင်ငံရှိ အိုင်နူး (Ainu) လူမျိုးများ တွင်ထူးထူးခြားခြားတွေ့ရသည်။&lt;ref&gt;Shi, H., et al. (2008). &quot;Y chromosome evidence of earliest modern human settlement in East Asia and Andaman Islands&quot;. ''BMC Biology''.&lt;/ref&gt; ၎င်းမှာ တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်သို့ ရောက်ရှိလာသော ရှေးဦးတရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်များ (Haplogroup O) နှင့် ထိုဒေသတွင် အခြေချနေထိုင်နှင့်ပြီးသား ရှေးဦးအာရှသား (Paleolithic Asians) များ သွေးနှောမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်၊၊&lt;ref&gt;Su, B., et al. (2000). &quot;Y chromosome haplotypes reveal prehistorical migrations to the Himalayas&quot;. ''Human Genetics''.&lt;/ref&gt;

တိဗက်လူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အခြားသော လူမျိုးစုများနှင့်မတူဘဲ အလွန်ထူးခြားသည့် ဝိသေသများရှိရာ အထူးသဖြင့် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် အလွန်မြင့်မားသော ဒေသများတွင် အောက်ဆီဂျင်နည်းပါးသည့်ဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိစေသည့် EPAS1 ဟုခေါ်သော &quot;အမြင့်ဒေသလိုက်လျောညီထွေဖြစ်မှု ဗီဇ&quot; (High-altitude adaptation gene) ကို ပိုင်ဆိုင်ထားကြသည်၊၊&lt;ref&gt;Yi, X., et al. (2010). &quot;Sequencing of 50 Human Exomes Reveals Adaptation to High Altitude&quot;. ''Science''.&lt;/ref&gt; မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများအရ ထို EPAS1 ဗီဇသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီက မျိုးသုဉ်းသွားခဲ့ပြီဖြစ်သော ရှေးဦးလူသားမျိုးစိတ် “ဒတ်နီဆိုဗန်” (Denisovans) များထံမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရပြီး ၎င်းဗီဇကြောင့် တိဗက်လူမျိုးများသည် အောက်ဆီဂျင်နည်းပါးသော ပတ်ဝန်းကျင်တွင် သွေးပျစ်ခြင်း သို့မဟုတ် နှလုံးရောဂါဖြစ်ပွားခြင်းမရှိဘဲ ပုံမှန်အတိုင်း ရှင်သန်နိုင်ကြခြင်းဖြစ်သည်၊၊&lt;ref&gt;Huerta-Sánchez, E., et al. (2014). &quot;Altitude adaptation in Tibetans caused by introgression from Denisovan-like hominins&quot;. ''Nature''.&lt;/ref&gt; ထို့အပြင် တစ်ကိုယ်လုံးဆိုင်ရာ ဗီဇ (Autosomal DNA) လေ့လာမှုများအရ တိဗက်လူမျိုးများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃,၀၀၀ ခန့်က တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်းမှ ဆင်းသက်လာသူများနှင့် ဟိမဝန္တာဒေသခံ ရှေးဦးလူမျိုးများ သွေးနှောမှုမှ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့တွင် ရှေးဦးအရှေ့အာရှသား ဗီဇ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော် ပါဝင်နေကြောင်း သိပ္ပံနည်းကျ အထောက်အထားများက ဖော်ပြနေသည်၊၊&lt;ref name=&quot;Wang2021&quot;&gt;Wang, C. C., et al. (2021). &quot;The Genomic Formation of Human Populations in East Asia&quot;. ''Nature''.&lt;/ref&gt;

==ဘာသာစကား==

တိဗက်လူမျိုးသည် တိဗက်ဘာသာစကားကို စကားပြောကြသည်။ တိဗက်ဘာသာသည် တိဗက်-ဗမာ(Tibeto-Burman)ဘာသာစကားစုအတွင်း ပါဝင်ပြီး တိဗက်အက္ခရာသည် ဗြာဟ္မီလက်ရေးမှ ဆင်းသက်လာသည်။ ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ စဉ်အတိုင်း ဝါကျတည်ဆောက်သောဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ မြန်မာဘာသာနဲ့တူညီတဲ့အချက်များစွာရှိသည်။

ဥပမာ ၁ — ရိုးရှင်းသောဝါကျ

ང་ ཤ་ཟ་བ་ཡིན།
(nga sha za-ba yin)
→ “ငါအသားစားခဲ့တယ်”
	
•	ང་ (nga) = ငါ
	
•	ཤ་ (sha) = အသား
	
•	ཟ་བ་ (za-ba) = စား (past participle)
	
•	ཡིན། (yin) = ခဲ့တယ်။

ဥပမာ ၂ — ངས དགེ་རྒན་ལ་ དེབ་ བསྩལ་པ་ཡིན།
(nga-s geken-la deb tse-pa yin)
→ “ငါဆရာမကိုစာအုပ်ပေးခဲ့တယ်။”
	
•	ངས (nga-s) = ငါ (subject, ergative particle)
	
•	དགེ་རྒན་ལ་ (geken-la) = ဆရာမကို (dative particle)
	
•	དེབ་ (deb) = စာအုပ်
	
•	བསྩལ་པ་ (tse-pa) = ပေး (past participle of give)
	
•	ཡིན། (yin) = ခဲ့တယ်။

မျိုးရိုးအားဖြင့် တိဗက်လူမျိုးသည် တိဗက်-ဗမာအုပ်စု (Tibeto-Burman)အတွင်းပါဝင်ပြီး၊ ဤအဖွဲ့တွင် ဗမာ၊ချင်း၊နာဂ၊ကချင် စသော မြန်မာ့တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများနှင့်လည်း မျိုးရိုးဗီဇအားဖြင့်ချိတ်ဆက်ထားသည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် အဓိကအားဖြင့်တိဗက်-ဗမာနွယ် လူမျိုးများ အဓိကနေထိုင်ပြီး တရားဝင်ရုံးသုံးမြန်မာဘာသာစကားသည်လည်း တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဝင်ဘာသာစကားဖြစ်သဖြင့် သမိုင်းတစ်လျှောက်အတွင်း တောင်ဘက်သို့ ပြောင်းရွှေ့လာကြသည် ဟုယူဆရသည်။

== ယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူနေမှုဓလေ့ ==
တိဗက်ယဉ်ကျေးမှုသည် [[တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (Tibetan Buddhism) အပေါ်တွင် အလုံးစုံအခြေခံထားပြီး ၎င်းသည် တိဗက်လူမျိုးတို့၏ နေ့စဉ်ဘဝ၊ အနုပညာ၊ ဂီတနှင့် ပညာရေးတို့အထိ လွှမ်းမိုးထားသည်၊၊

=== ဘာသာရေးနှင့် ယုံကြည်မှု ===
တိဗက်လူမျိုးအများစုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များဖြစ်ကြပြီး ၎င်းတို့၏ ကိုးကွယ်မှုတွင် မန္တန်ရွတ်ဆိုခြင်း၊ ပုတီးစိပ်ခြင်းနှင့် '''ပဌာန်းစက်''' (Prayer Wheel) များ လှည့်ခြင်းတို့မှာ အလွန်အရေးပါသော ဝတ်ပြုမှုများဖြစ်သည်၊၊ ထို့အပြင် &quot;ဗွန်&quot; (Bön) ဟုခေါ်သော ရှေးဦးရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှုဓလေ့အချို့သည်လည်း ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ရောယှက်ကာ တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်၊၊ တိဗက်လူမျိုးတို့သည် ဘုရားဖူးခရီးကို အလွန်တန်ဖိုးထားကြပြီး [[လာဆာမြို့]]ရှိ [[ပိုတာလာနန်းတော်]]နှင့် ဂျိုခမ်းကျောင်းတော် (Jokhang Temple) တို့သို့ နှစ်စဉ်လာရောက် ဝတ်ပြုကြသည်၊၊&lt;ref&gt;Stein, R. A. (1972). ''Tibetan Civilization''. Stanford University Press.&lt;/ref&gt;

=== ဝတ်စားဆင်ယင်မှု ===
တိဗက်ရိုးရာဝတ်စုံကို '''ချူဘာ''' (Chuba) ဟုခေါ်သည်၊၊ ၎င်းသည် အင်္ကျီလက်ရှည် အပွကြီးဖြစ်ပြီး ခါးတွင် ရောင်စုံခါးစည်းဖြင့် ပတ်ရသလို၊ ပူအိုက်သောအခါတွင် လက်တစ်ဖက်ကို ချွတ်၍ ခါးတွင် ပတ်ထားလေ့ရှိသည်၊၊ အမျိုးသားများသည် များသောအားဖြင့် သိုးမွှေးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်ကြပြီး အမျိုးသမီးများသည် အရောင်အသွေးစုံလင်သော ရှေ့ဖုံးစပရိန် (Pangden) နှင့် ကျောက်စိမ်း၊ သန္တာကျောက် စသည့် ရတနာများကို အလှဆင်ကြသည်၊၊&lt;ref&gt;Phuntsog, T. (2005). ''Dress and Ornaments of Tibetans''. Tibet People's Publishing House.&lt;/ref&gt;

=== အစားအစာ ===
တိဗက်တို့၏ အဓိကအစားအစာမှာ '''ဆမ်ပါ''' (Tsampa) ဖြစ်ပြီး ၎င်းမှာ မုယောစပါး (Barley) ကို လှော်၍ အမှုန့်ကြိတ်ထားခြင်းဖြစ်သည်၊၊ ၎င်းကို '''ယာ့ခ်''' (Yak) ဟုခေါ်သော တောင်ပေါ်နွားမှ ရရှိသော ထောပတ်နှင့် လက်ဖက်ရည် (Butter Tea) တို့ဖြင့် ရောနယ်၍ စားသုံးကြသည်၊၊ ဤအစားအစာသည် အမြင့်ပိုင်းဒေသ၏ အေးမြသောဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိစေရန် အားအင်ပြည့်ဝစေသည်၊၊&lt;ref&gt;Tamang, J. P. (2010). ''Himalayan Fermented Foods''. CRC Press.&lt;/ref&gt;

=== ပွဲတော်များ ===
* '''လိုဆာ (Losar):''' တိဗက်နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ဖြစ်ပြီး အစည်ကားဆုံးသော ပွဲတော်ဖြစ်သည်၊၊
* '''မွန်လမ် (Monlam):''' ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ဆုတောင်းပွဲတော်ကြီးဖြစ်သည်၊၊
* '''ရှိုတွန် (Shoton):''' နို့ခဲပွဲတော်ဟု လူသိများပြီး ရိုးရာဇာတ်သဘင်များနှင့် ကခုန်မှုများ ပါဝင်သည်၊၊

=== ဓလေ့ထူးခြားချက် ===
တိဗက်တို့၏ ထူးခြားသောဓလေ့တစ်ခုမှာ '''ကောင်းကင်မြေမြှုပ်ခြင်း''' (Sky Burial) ဖြစ်သည်၊၊ ဤဓလေ့သည် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ &quot;ခန္ဓာကိုယ်သည် အမြဲမတည်&quot; ဆိုသော အဆုံးအမကို လက်တွေ့ပြသခြင်းဖြစ်ပြီး ကွယ်လွန်သူ၏ ရုပ်အလောင်းကို လင်းတများ စားသုံးစေခြင်းဖြင့် သဘာဝတရားသို့ ပြန်လည်ပေးအပ်ခြင်း ဖြစ်သည်၊၊&lt;ref&gt;Finstad, G. D., et al. (2012). &quot;Tibetan Sky Burial: An Ethnographic Inquiry&quot;. ''Journal of Asian Studies''.&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
[[ကဏ္ဍ:တိဘက်]]
[[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံမှ တရားဝင်အသိမှတ်ပြု လူမျိုးစုများ]]
[[ကဏ္ဍ:Webarchive template wayback links]]
[[ကဏ္ဍ:ရိုးရှင်းသော တရုတ်ဘာသာစကား စာသားပါဝင်သည့် ဆောင်းပါးများ]]
[[ကဏ္ဍ:တရုတ်ဘာသာစကား ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ]]</text>
      <sha1>p7lr749vvkn41wfto79vugi437in94b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>239933</id>
    <revision>
      <id>1055265</id>
      <parentid>1051219</parentid>
      <timestamp>2026-09-26T10:41:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>အချက်အလက် ထည့်သွင်းခြင်း</comment>
      <origin>1055265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45084" sha1="3h9pihx7tso5e1ynbykx2n8qu0ui4u0" xml:space="preserve">{{Expand list|date=ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃}}

အောက်ပါတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုဖြစ်ရပ်များဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2023-10-11 |title=အစုအပြုံလိုက်သတ်ဖြတ်မှု ၂၂ ခု စစ်ကောင်စီကျူးလွန်ဟု NLD ပြော |url=https://myanmar-now.org/mm/news/43310/ |access-date=2026-05-02 |website=Myanmar Now |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
== ခေတ်အလိုက် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများစာရင်း ==

=== ကိုလိုနီခေတ် နှင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ===
{| class=&quot;sortable wikitable&quot; style=&quot;width:100%; font-size:95%;&quot;
! စဉ် !! အမည် !! နေ့ရက် !! နေရာ !! သေဆုံးသူ !! ကျူးလွန်သူများ !! ပြုမူခံရသူများ
|-
| ၁ || [[ကုလား-ဗမာ အဓိကရုဏ်း|၁၉၃၀ ရန်ကုန် အရေးအခင်း]]|| ၁၉၃၀ || ရန်ကုန်မြို့ || ၁၂၀–၂၀၀+ || ဗမာအဓိကရုဏ်းပြုသူများ || အိန္ဒိယဆိပ်ကမ်းလုပ်သားများ
|-
| ၂ || ရခိုင်ပြည်နယ် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု || ၁၉၄၂ || ရခိုင်ပြည်နယ် || ၆၀,၀၀၀ ခန့်&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.burmalibrary.org/docs14/ARAKAN-Racism_to_Rohingya-red.pdf|title=Racism to Rohingya in Burma|access-date=18 October 2017}}&lt;/ref&gt;|| ရခိုင်ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များနှင့် ရိုဟင်ဂျာများ || အပြန်အလှန် သတ်ဖြတ်ကြခြင်း
|-
| ၃ || ကုလားကုန်း အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု || ၇ ဇူလိုင် ၁၉၄၅ || ကုလားကုန်းရွာ || ၆၀၀–၁,၀၀၀ || ဂျပန်အင်ပါယာတပ် || ကုလားကုန်းရွာသားများ
|}

=== စစ်အစိုးရခေတ်များ (၁၉၈၈–၂၀၁၀) ===
{| class=&quot;sortable wikitable&quot; style=&quot;width:100%; font-size:95%;&quot;
! စဉ် !! အမည် !! နေ့ရက် !! နေရာ !! သေဆုံးသူ !! ကျူးလွန်သူများ !! ပြုမူခံရသူများ
|-
| ၄ || [[ရှစ်လေးလုံးအရေးအခင်း]]&lt;ref name=&quot;fer3132&quot;&gt;Ferrara (2003), pp. 313&lt;/ref&gt;|| ၈–၉ ဩဂုတ် ၁၉၈၈ || မြန်မာနိုင်ငံအဝှမ်း || ၃,၀၀၀–၁၀,၀၀၀&lt;ref name=&quot;win2&quot;&gt;Wintle (2007)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;fog2&quot;&gt;Fogarty, Phillipa (7 August 2008). [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/7543347.stm Was Burma's 1988 uprising worth it?] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090112023805/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/7543347.stm|date=12 January 2009}}. [[BBC_News]].&lt;/ref&gt;|| {{military|Myanmar}} || ဆန္ဒပြသူများ
|-
| ၅ || စက်တင်ဘာ အာဏာသိမ်းမှု || ၁၈–၁၉ စက်တင်ဘာ ၁၉၈၈ || ရန်ကုန်မြို့ || အတည်မပြုနိုင် || {{military|Myanmar}} || ပြည်သူများနှင့် ဝန်ထမ်းများ
|-
| ၆ || [[ဒီပဲယင်းအရေးအခင်း]]|| ၃၀ မေ ၂၀၀၃ || ဒီပဲယင်းမြို့ || ၇၀ ခန့် || ကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် စစ်အစိုးရထောက်ခံသူများ || NLD ပါတီဝင်များ
|-
| ၇ || [[ရွှေဝါရောင် တော်လှန်ရေး]]|| စက်တင်ဘာ ၂၀၀၇ || ရန်ကုန်မြို့ || ၁၃–၃၁ || [[နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ|နအဖ စစ်အစိုးရ]]|| သံဃာတော်များနှင့် ပြည်သူများ
|}

=== ၂၀၁၇ ရခိုင်ပြည်နယ် ပဋိပက္ခအတွင်း ဖြစ်စဉ်များ ===

{| class=&quot;sortable wikitable&quot; style=&quot;width:100%; font-size:95%;&quot;
! စဉ် !! အမည် !! နေ့ရက် !! နေရာ !! သေဆုံးသူ !! ကျူးလွန်သူများ !! ပြုမူခံရသူများ
|-
| ၈ || ခမောင်းဆိပ် သတ်ဖြတ်မှု&lt;ref name=&quot;AmnestyInt2&quot;&gt;{{cite web|title=Myanmar: New evidence reveals Rohingya armed group massacred scores in Rakhine State|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2018/05/myanmar-new-evidence-reveals-rohingya-armed-group-massacred-scores-in-rakhine-state/|website=www.amnesty.org|language=en}}&lt;/ref&gt;|| ၂၅ ဩဂုတ် ၂၀၁၇ || ခမောင်းဆိပ် || ၉၉ || ARSA || ဟိန္ဒူရွာသားများ
|-
| ၉ || [[ချွတ်ပြင် အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ချွတ်ပြင် သတ်ဖြတ်မှု]]&lt;ref name=&quot;Cochrane2&quot;&gt;{{cite news |last1=Cochrane|first1=Liam|title=Women, children feared among scores dead in Myanmar village 'massacre'|url=http://www.abc.net.au/news/2017-09-01/reports-of-women-and-children-among-dead-in-myanmar-massacre/8862164|access-date=19 July 2018|work=ABC News|date=1 September 2017|language=en-AU}}&lt;/ref&gt;|| ၂၆ ဩဂုတ် ၂၀၁၇ || ချွတ်ပြင်ရွာ || ၁၃၀–၃၅၈&lt;ref name=&quot;Emont2&quot;&gt;{{cite news|last1=Emont|first1=Jon|last2=Mandhana|first2=Niharika|title=‘We’ll Turn Your Village Into Soil’: Survivors Recount One of Myanmar’s Biggest Massacres|url=https://www.wsj.com/articles/burn-the-houses-rohingya-survivors-recount-the-day-soldiers-killed-hundreds-1526048545|access-date=11 May 2018|work=Wall Street Journal|date=11 May 2018}}&lt;/ref&gt;|| တပ်မတော်နှင့် ရခိုင်ရွာသားများ || ရိုဟင်ဂျာရွာသားများ
|-
| ၁၀ || [[မောင်နူ အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|မောင်နူသတ်ဖြတ်မှု]]&lt;ref name=&quot;CBSMNu2&quot;&gt;{{cite news|title=Rohingyas describe bloody massacre at hands of Myanmar troops|url=https://www.cbsnews.com/news/rohingya-myanmar-troops-alleged-massacre-executions-villagers-maung-nu/|language=en}}&lt;/ref&gt;|| ၂၇ ဩဂုတ် ၂၀၁၇ || မောင်နုရွာ || ၈၂+ || မြန်မာ့တပ်မတော် || ရိုဟင်ဂျာရွာသားများ
|-
| ၁၁ || ဂူဒါပြင် သတ်ဖြတ်မှု&lt;ref name=&quot;NaingSterling2&quot;&gt;{{cite news |last1=Naing|first1=Shoon Lei Win|last2=Sterling|first2=Toby|title=Suu Kyi tells U.N.'s top court charge of Rohingya genocide is 'misleading'|url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-rohingya-world-court/suu-kyi-tell-u-n-s-top-court-charge-of-rohingya-genocide-is-misleading-idUSKBN1YF06P|access-date=13 December 2019|work=Reuters|date=11 December 2019|language=en}}&lt;/ref&gt;|| ၂၇ ဩဂုတ် ၂၀၁၇ || ဂူဒါပြင်ရွာ || ၁၀–၄၀၀+&lt;ref name=&quot;Blumberg2&quot;&gt;{{cite news|last1=Blumberg|first1=Antonia|title=Mass Graves Suggest Systematic Killing Of Rohingya In Myanmar|url=http://www.huffingtonpost.ca/entry/rohingya-mass-graves-myanmar_us_5a734e7ae4b0905433b21a6e|access-date=2 February 2018|work=HuffPost Canada|date=1 February 2018|language=en-CA}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;APgraves2&quot;&gt;{{cite news|last1=Klug|first1=Foster|title=AP finds evidence for graves, Rohingya massacre in Myanmar|url=https://www.apnews.com/ef46719c5d1d4bf98cfefcc4031a5434|access-date=2 February 2018|work=AP News}}&lt;/ref&gt;|| တပ်မတော်နှင့် ရခိုင်ရွာသားများ || ရိုဟင်ဂျာရွာသားများ
|-
| ၁၂ || တူလာတူတီ သတ်ဖြတ်မှု&lt;ref&gt;{{cite news|title=There is no Rohingya left in Tulatoli|url=http://www.dhakatribune.com/bangladesh/2017/09/09/no-rohingya-left-tulatoli/|access-date=23 September 2017|work=[[Dhaka Tribune]]|date=9 September 2017}}&lt;/ref&gt;|| ၃၀ ဩဂုတ် ၂၀၁၇ || မင်းကြီးရွာ || ၅၀၀+ || မြန်မာ့တပ်မတော် || ရိုဟင်ဂျာရွာသားများ
|-
| ၁၃ || အင်းဒင် သတ်ဖြတ်မှု&lt;ref name=&quot;Reuters922&quot;&gt;{{cite news|last1=Lone|first1=Wa|last2=Oo|first2=Kyaw Soe|last3=Lewis|first3=Simon|last4=Slodkowski|first4=Antoni|title=Massacre in Myanmar: One grave for 10 Rohingya men|url=https://www.reuters.com/investigates/special-report/myanmar-rakhine-events/|access-date=10 February 2018|work=Reuters|language=en}}&lt;/ref&gt;|| ၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၇ || အင်းဒင်ရွာ || ၁၀ || တပ်မတော်နှင့် ရခိုင်ရွာသားများ || ရိုဟင်ဂျာရွာသားများ
|}

=== ၂၀၂၁ အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ဖြစ်စဉ်များ (၂၀၂၁–၂၀၂၆) ===
{| class=&quot;sortable wikitable&quot; style=&quot;width:100%; font-size:95%;&quot;
! စဉ် !! အမည် !! နေ့ရက် !! နေရာ !! သေဆုံးသူ !! ကျူးလွန်သူများ !! ပြုမူခံရသူများ
|-
| ၁
| [[လှိုင်သာယာ အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|လှိုင်သာယာ  သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၁၄ မတ် ၂၀၂၁
| [[လှိုင်သာယာမြို့နယ်]]
| ၆၅+&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-12-02|title=Myanmar: Protesters Targeted in March Massacre|url=https://www.hrw.org/news/2021/12/02/myanmar-protesters-targeted-march-massacre|access-date=2023-02-21|website=Human Rights Watch|language=en}}&lt;/ref&gt;
| {{military|Myanmar}}
| ဆန္ဒပြသူများ
|-
| ၂
| [[ကလေးမြို့နယ် ထိတွေ့တိုက်ခိုက်မှုများ|ကလေးမြို့နယ် တိုက်ပွဲ]]
| ၂၈ မတ် ၂၀၂၁
| [[ကလေးမြို့နယ်]]
| ၂၀+
| {{military|Myanmar}}
| PDFများ နှင့် ရွာသားများ
|-
| ၃
| [[အူးဟူချောင်းတံတား အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|အူးဟူချောင်းတံတား သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၃၁ မတ် ၂၀၂၁
| [[ကနဲလေးရွာ၊ မြဝတီမြို့နယ်|ကနဲလေးကျေးရွာအနီး]]
| ၂၅
| [[ဖိုင်:Flag of the Karen National Defence Organisation.svg|border|22x22px]] [[ကရင်အမျိုးသားကာကွယ်ရေးအဖွဲ့|KNDO]]
| လမ်းလုပ်သားများ
|-
| ၄
| [[ပဲခူး အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ပဲခူး သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၉ ဧပြီ ၂၀၂၁
| [[ပဲခူးမြို့]]
| ၈၂+&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Hancocks|first=Paula|date=16 April 2021|title=Witnesses to Bago killings describe relentless military onslaught against Myanmar civilian population|work=[[CNN]]|url=https://edition.cnn.com/2021/04/16/asia/bago-mass-killing-myanmar-civilians-intl-hnk/index.html|access-date=27 December 2021}}&lt;/ref&gt;
| {{military|Myanmar}}
| ဆန္ဒပြသူများ
|-
| ၅
| [[ဒီပဲယင်း အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဒီပဲယင်းရွာများ သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၁
| [[ဒီပဲယင်းမြို့နယ်]]
| မသိရှိရ
| {{military|Myanmar}}
|PDFများ နှင့် ရွာသားများ
|-
| ၆
| [[မိုဆို လူသတ်ပွဲ]]&lt;ref&gt;{{Cite news|date=26 December 2021|title=CARE International condemns Christmas Eve Massacre in Myanmar|work=[[Care International]]|url=https://www.care-international.org/news/press-releases/care-international-condemns-christmas-eve-massacre-in-myanmar|access-date=27 December 2021|accessdate=15 February 2023|archivedate=30 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220330215456/https://www.care-international.org/news/press-releases/care-international-condemns-christmas-eve-massacre-in-myanmar}}&lt;/ref&gt;
| ၂၄ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၁
| [[မိုဆိုရွာ၊ ဖရူဆိုမြို့နယ်|မိုဆိုရွာ]]
| ၃၈+&lt;ref&gt;{{Cite news|date=26 December 2021|title=Women and children among dozens reported killed in Myanmar Christmas Eve massacre|work=[[ABC Television (Australian TV network)|ABC Australia]]|url=https://www.abc.net.au/news/2021-12-26/report-women-children-among-dozens-killed-in-myanmar/100725862|access-date=27 December 2021}}&lt;/ref&gt;
| {{military|Myanmar}}
| ရွာသူရွာသားများ
|-
| ၇
| [[မုန်တိုင်ပင် အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|မုန်တိုင်ပင် သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၁၀-၁၂ မေ ၂၀၂၂
| [[မုန်တိုင်ပင်ရွာ၊ ရေဦးမြို့နယ်|မုန်တိုင်ပင်ရွာ]]
| ၃၇&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Survivors haunted by Myanmar army massacre in Sagaing|url=https://myanmar-now.org/en/news/survivors-haunted-by-myanmar-army-massacre-in-sagaing|access-date=2023-03-14|website=Myanmar NOW|language=en}}&lt;/ref&gt;
| {{military|Myanmar}}
| ရွာသူရွာသားများ
|-
| ၈
| [[ရင်ပေါင်တိုင် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ရင်ပေါင်တိုင် သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၁၁-၁၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၂
| [[ရင်ပေါင်တိုင်ရွာ၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်|ရင်ပေါင်တိုင်ရွာ]]
| ၁၉
| {{military|Myanmar}}/{{Air force|Myanmar}}
|ကာကွယ်ရေးတပ် /ရွာသူရွာသားများ
|-
| ၉
| [[လက်ယက်ကုန်းရွာ ပစ်ခတ်မှု]]
| ၁၆ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၂
| [[လက်ယက်ကုန်းရွာ၊ ဒီပဲယင်းမြို့နယ်|လက်ယက်ကုန်းရွာ]]
| ၁၃
| {{military|Myanmar}}
| ရွာသူရွာသားများ
|-
| ၁၀
| [[ရွှေလှန်ရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ရွှေလှန်ရွာ သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၂၁ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၂
| [[ယင်းမာပင်မြို့နယ်]]
| ၁၀
| {{military|Myanmar}}/{{Air force|Myanmar}}
| ကာကွယ်ရေးတပ် /ရွာသူရွာသားများ
|-
| ၁၁
| [[ဖားကန့် အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု|ဖားကန့်  သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၂၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၂
| [[ဖားကန့်မြို့နယ်]]
| ၈၀+&lt;ref name=&quot;nyt2&quot;&gt;{{cite news|last=Paddock|first=Richard|date=2022-10-25|work=New York Times|title=Airstrike Kills at Least 80 During Outdoor Concert in Myanmar|url=https://www.nytimes.com/2022/10/25/world/asia/myanmar-coup-concert-killed.html}}&lt;/ref&gt;
| {{Air force|Myanmar}}
| ကချင်ဒေသခံများ၊ ဂီတပညာရှင်များ၊ [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်|ကေအိုင်အေ]] အရာရှိများ
|-
| ၁၂
| [[ဖလံပင်ရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဖလံပင်ရွာ  သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၂၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၂
| [[ဖလံပင်ရွာ၊ ပုလဲမြို့နယ်|ဖလံပင်ရွာ]]
| ၁၆ဦး
|  {{military|Myanmar}}/{{Air force|Myanmar}}
| ကာကွယ်ရေးတပ် /ရွာသူရွာသားများ
|-
| ၁၃
| [[တာတိုင် အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု|တာတိုင်  သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၂ မတ် ၂၀၂၃
| [[တာတိုင်ရွာ၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်|တာတိုင်ရွာ]]
| ၁၇
| {{military|Myanmar}}
| ရွာသူရွာသားများ
|-
| ၁၄
| [[ပင်လောင်း အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု|ပင်လောင်း  သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၁၁ မတ် ၂၀၂၃
| [[နန်းနိမ့်ရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်|နန်းနိမ့်ရွာ]]
| ၃၀
| {{military|Myanmar}}/[[ဖိုင်:Flag_of_the_Pa-O_National_Organisation.svg|border|22x22px]] [[ပအိုဝ်းအမျိုးသားတပ်မတော်|ပအိုဝ်းတပ်]]
| ရွာသူရွာသားများနှင့် ဘုန်းကြီး ၃ ပါး
|-
| ၁၅
| [[ဝေဘူလ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဝေဘူလ သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၃
| [[ဝေဘူလမြို့]]
| ၉ဦး
| {{Air force|Myanmar}}
| ကျောင်းသား/သူများ နှင့် အရပ်သားများ
|-
| ၁၆
| [[ပဇီကြီး အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု|ပဇီကြီး  သတ်ဖြတ်မှု]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=Airstrikes on Myanmar village feared to have killed 100|url=https://apnews.com/article/airstrikes-military-myanmar-village-918fd636bb81153928ab7481e06423e5|work=AP NEWS|date=11 April 2023|language=en}}&lt;/ref&gt;
| ၁၁ ဧပြီ ၂၀၂၃
| [[ပဇီကြီးရွာ၊ ကန့်ဘလူမြို့နယ်|ပဇီကြီးရွာ]]
| ၁၀၀+&lt;ref&gt;{{cite web |last1=PECK|first1=GRANT|title=Airstrikes on Myanmar village feared to have killed 100|url=https://www.timesunion.com/news/politics/article/airstrikes-on-myanmar-village-feared-to-have-17890632.php|website=Times Union|access-date=11 April 2023|date=11 April 2023}}&lt;/ref&gt;
| [[တပ်မတော် (လေ)]]
| ရွာသူရွာသားများ&lt;ref&gt;{{cite web |title=War Crime in Pazigyi (Kantbalu, Sagaing Region)|url=https://www.mizzima.com/livefeed/live-update-war-crime-pazigyi-kantbalu-sagaing-region|website=Mizzima|access-date=11 April 2023}}&lt;/ref&gt;
|-
| ၁၇
| [[ခြေရာတော်ရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ခြေရာတော်ရွာ  သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃
| [[ခြေရာတော်ရွာ၊ မြင်းမူမြို့နယ်|ခြေရာတော်ရွာ]]
| ၂၆
| {{military|Myanmar}}
|PDF 
|-
| ၁၈
| [[လိုင်ဇာ အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု|လိုင်ဇာ  သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃
| မုန်လိုင်ခက်ရွာ၊ [[လိုင်ဇာမြို့]]
| ၂၉
| {{military|Myanmar}}&lt;ref&gt;{{cite news |title=Women, children among 29 killed as artillery hits Myanmar refugee camp - sources, media|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/many-killed-artillery-strike-northern-myanmar-media-local-sources-2023-10-10/|access-date=၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃|work=Reuters|date=၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=More Than Two-Dozen People Killed in Attack on Refugee Camp in Northern Myanmar|url=https://www.voanews.com/a/more-than-two-dozen-people-killed-in-attack-on-refugee-camp-in-northern-myanmar/7304174.html|access-date=၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃|work=VOA|date=၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃|language=en}}&lt;/ref&gt;
| စစ်ဘေးဒုက္ခသည်&lt;ref&gt;{{cite news |title=လိုင်ဇာအနီး ဒုက္ခသည်စခန်း ဗုံးကြဲခံရပြီး ကလေးသူငယ်တွေအပါအဝင် သုံးဆယ်နီးပါး သေဆုံး|url=https://www.rfa.org/burmese/program_2/airstrike-laiza-10092023225113.html|access-date=၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃|work=Radio Free Asia|date=၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃|language=my}}&lt;/ref&gt;
|-
| ၁၉
| [[ဝေလူးရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဝေလူးရွာ သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၁၅ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃
| ဝေလူးရွာ
| ၁၁
| {{Air force|Myanmar}}
| အရပ်သားများ
|-
| ၂၀
| [[မင်းတိုင်ပင် NUG တရားရုံး အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|မင်းတိုင်ပင်ရွာ  သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၁၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃
| [[မင်းတိုင်ပင်ရွာ]]
| ၆ဦး
|  {{military|Myanmar}}/{{Air force|Myanmar}}
| တရားသူကြီး /ရွာသူရွာသားများ
|-
| ၂၁
| [[ကနန်ရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ကနန် သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄
| [[ကနန်ရွာ၊ တမူးမြို့နယ်|ကနန်ရွာ]]
| ၁၇&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar: Military air strikes that killed 17 civilians ‘must be investigated as war crimes’|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2024/02/myanmar-military-air-strikes-that-killed-17-civilians-must-be-investigated-as-war-crimes/|website=Amnesty International|access-date=17 February 2024|language=en|date=8 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| {{Air force|Myanmar}}
| အရပ်သားများ&lt;ref&gt;{{cite news |title=An air attack in Myanmar kills 17, including children, but the military has denied responsibility|url=https://apnews.com/article/myanmar-conflict-sagaing-chin-airstrike-school-religion-711fcd7dcfdd2b899ba311c57e909bd2|access-date=17 February 2024|work=AP News|date=7 January 2024|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| ၂၂
| [[သာဒါရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|သာဒါ သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၁၈ မတ် ၂၀၂၄
| [[မင်းပြားမြို့နယ်]]
| ၂၂+
| {{Air force|Myanmar}}
| ရွာသူရွာသားများ
|-
| ၂၃
| [[အကြည်ပန်းပလွန်း အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|အကြည်ပန်းပလွန်း သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၉ မေ ၂၀၂၄
| [[အကြည်ပန်းပလွန်းရွာ၊ ဆောမြို့နယ်|အကြည်ပန်းပလွန်းရွာ]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Now|first1=Myanmar|title=At least 15 killed in junta airstrike on Magway Region monastery|url=https://myanmar-now.org/en/news/at-least-15-killed-in-junta-airstrike-magway-region-monastery/|access-date=11 May 2024|work=Myanmar Now|date=10 May 2024}}&lt;/ref&gt;
| ၁၅+
| {{Air force|Myanmar}}
| ပြည်သူများ
|-
| ၂၄
| [[ဆုံရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဆုံရွာ သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၉ မေ ၂၀၂၄
| ဆုံရွာ
| ၃၂+
| [[File:Flag of PDF Myanmar.svg|22px]] [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|PDF]]
| ရွာသူရွာသားများ
|-
| ၂၅
| [[လက်ထုတ္တော အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|လက်ထုတ္တော သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၁၁ မေ ၂၀၂၄
| [[လက်ထုတ္တောရွာ၊ မြင်းမူမြို့နယ်|လက်ထုတ္တောရွာ]]
| ၃၂&lt;ref name=&quot;dvb2&quot;&gt;{{cite news |title=Jailed anti-coup protest leader given another 20 years; Military kills 30 in raid against People's Defense Force|url=https://english.dvb.no/jailed-anti-coup-protest-leader-given-another-20-years-military-kills-30-in-raid-against-peoples-defense-force/|access-date=14 May 2024|work=DVB|date=13 May 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Blazevic|first1=Igor|title=Who carries responsibility for the atrocities in Myanmar?|url=https://eng.mizzima.com/2024/05/13/9844|access-date=14 May 2024|publisher=Mizzima|date=13 May 2024}}&lt;/ref&gt;
| {{military|Myanmar}}
| ပြည်သူများ&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Zan|first1=Hein Htoo|title=Myanmar NUG Condemns Junta Forces' Massacre of 32 Civilians in Sagaing|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-nug-condemns-junta-forces-massacre-of-32-civilians-in-sagaing.html|access-date=14 May 2024|publisher=The Irrawaddy|date=13 May 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
| ၂၆
| [[ဗျိုင်းဖြူ အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဗျိုင်းဖြူ  သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၂၉-၃၁ မေ ၂၀၂၄
| ဗျိုင်းဖြူရွာ၊ ကျောက်ဖြူမြို့နယ်
| ၇၆
| {{military|Myanmar}}/{{flagicon image|Rohingya flag.svg}} [[ရိုဟင်ဂျာ]]ပြည်သူ့စစ်များ/{{flagicon image|Flag of the Arakan Liberation Party.svg}} [[ရခိုင်ပြည် လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|ALP]]&lt;ref name=&quot;June62&quot;&gt;{{cite news |title=Updated Death toll of 76 dead in Byine Phyu Village massacre in Sittwe Township|url=https://eng.mizzima.com/2024/06/06/10583|work=Mizzima|date=6 June 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=ALP Denies Involvement in Byine Phyu Massacre in Sittwe Township, Rakhine State|url=https://eng.mizzima.com/2024/06/05/10559|work=Mizzima|date=5 June 2024}}&lt;/ref&gt;
| ရွာသူရွာသားများ
|-
| ၂၇
| [[မတောရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|မတောရွာ သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၃ ဇွန် ၂၀၂၄
| [[မတောရွာ၊ မင်းကင်းမြို့နယ်|မတောရွာ]]၊မင်းကင်း
| ၂၉ ဦး
| {{Air force|Myanmar}}
| အရပ်သားများ
|-
| ၂၈
| [[ရှင်ရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ရှင်ရွာ သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄
| ရှင်ရွာကျေးရွာ၊[[ပေါက်တောမြို့နယ်]]
| ၁၇
| {{Air force|Myanmar}}
| စစ်သုံ့ပန်း(၇)နှင့်အရပ်သား(၁၀)ဦး
|-
| ၂၉
| [[မောင်တော နခခ (၂) အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|နခခ(၂)စခန်းဟောင်း သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၉ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄
| နခခ(၂)စခန်းဟောင်း၊ [[မောင်တောမြို့နယ်]]
| ၅၀+
|  {{Air force|Myanmar}}
| စစ်သုံ့ပန်းများ
|-
| ၃၀
| [[တန်းလွဲရွာမ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|တန်းလွဲရွာမ သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၇ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၄
| တန်းလွဲရွာမမြို့
| ၁၃ဦး
| {{Air force|Myanmar}}
| အရပ်သားများ
|-
| ၃၁
| [[ကျောက်နီမော် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ကျောက်နီမော် သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅
| [[ကျောက်နီမော်ရွာ]]
| ၄၀ဦး
| {{military|Myanmar}}&lt;ref&gt;{{cite news |agency=Associated Press|title=Airstrike on village in western Myanmar kills at least 40 people, groups say|url=https://edition.cnn.com/2025/01/09/asia/myanmar-village-army-airstrike-intl-hnk/index.html|access-date=10 January 2025|work=CNN|date=10 January 2025|language=en}}&lt;/ref&gt;
| ရွာသူရွာသားများ
|-
| ၃၂
| [[မြောက်ဦး ရမ်းချောင်း အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ရမ်းချောင်း သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၁၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅
| ရမ်းချောင်း၊မြောက်ဦးမြို့နယ်
| ၂၈
| {{Air force|Myanmar}}
| စစ်သုံ့ပန်းများ နှင့် မိသားစုဝင်များ
|-
| ၃၃
| [[အိုးထိမ်းတွင်း အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|အိုးထိမ်းတွင်း သတ်ဖြတ်မှု]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-11-04 |title=ဒီပဲယင်းမြို့နယ် – Tabayin Township – Geographical Society of Myanmar |url=https://myanmargeographicalsociety.org/tabayin-township/ |access-date=2026-05-04 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| ၁၂ မေ ၂၀၂၅
| အိုးထိမ်းတွင်းရွာ၊ [[ဒီပဲယင်းမြို့နယ်]]
| ၂၂
| {{Air force|Myanmar}}
| ကျောင်းသားကျောင်းသူများနှင့် ဆရာမများ&lt;ref&gt;{{cite news | AP |last1=Peck |first1=Grant|title=An airstrike in central Myanmar kills up to 22 people at a bombed school, reports say|url=https://www.washingtonpost.com/world/2025/05/12/myanmar-airstrike-school-saigaing-resistance-military/6388bcfc-2f2f-11f0-8498-1f8214bba2d2_story.html|access-date=12 May 2025|work=The Washington Post|date=12 May 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
| ၃၄
| [[လမ်းလယ်ကျစ် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|လမ်းလယ်ကျစ် သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၈ ဩဂုတ် ၂၀၂၄
| [[လမ်းလယ်ကျစ်ရွာ၊ သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်|လမ်းလယ်ကျစ်ရွာ]]
| ၁၁ ဦး
| {{military|Myanmar}}/{{Air force|Myanmar}}
| အရပ်သားများ
|-
| ၃၅
| [[မော်ချီးဒေသ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|မော်ချီးဒေသ သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၁၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၅
| [[ဖားဆောင်းမြို့နယ်]]
| ၃၂&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c07pxm4gymzt?fbclid=IwY2xjawMPqs9leHRuA2FlbQIxMABicmlkETFlbnprSkh1RHpmcmxuWVp2AR5Wjdss1hfBdUayV8scGE1Hiv01Wr8jtSyB6aa_T287zM5PQmGMqJ3QsZLshg_aem_BJ8VmkEd1Lg-dTclX3dIHg&amp;post=asset%3Ae48ec2d0-67a7-4e97-acf5-84ab1d54fbcf#asset:e48ec2d0-67a7-4e97-acf5-84ab1d54fbcf|title=မော်ချီးဒေသကို စစ်တပ် ဗုံးကြဲမှု သေဆုံးသူ ၂၄ ဦးအထိ မြင့်တက်|publisher=BBC Burmese|accessdate=17 August 2025}}&lt;/ref&gt;
| {{Air force|Myanmar}}
| ပြည်သူများ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c0l6jpgj93yt|title=မော်ချီး လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု သေဆုံးသူ ၃၀ ကျော်အထိမြင့်တက်လာ,|publisher=BBC Burmese|accessdate=17 August 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
| ၃၆
| [[မြောက်ဦး ဒိုင်းကျီ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဒိုင်းကျီရပ်ကွက် သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၂၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅
| [[မြောက်ဦးမြို့]]
| ၁၄
| {{Air force|Myanmar}}
| ပြည်သူများ
|-
| ၃၇
| [[သရက်တပင် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|သရက်တပင် သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၁၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅
| [[သရက်တပင်ရွာ၊ ကျောက်တော်မြို့နယ်|သရက်တပင်ရွာ]]
| ၁၈&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/68c38f4c268ac2ee044cb2f1|title=ကျောက်တော်မြို့နယ်၊ သရက်တပင်ရွာမှ ပညာပန်းခင်းကိုယ်ပိုင်အထက်တန်းကျောင်းကို အကြမ်းဖက်မြန်မာစစ်တပ်ကဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်၍ ၁၈ ဦးသေဆုံးပြီး ၂၀ ကျော်ဒဏ်ရာရဟု AA ထုတ်ပြန်|work=narinjara|access-date=၁၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၁၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅}}&lt;/ref&gt;
| {{Air force|Myanmar}}
| ကျောင်းသား၊ ပြည်သူများ
|-
| ၃၈
| [[ဘုံတိုရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဘုံတို သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၆  အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅
| [[ချောင်းဦးမြို့နယ်]]
| ၂၀+
| {{Air force|Myanmar}}
| တော်လှန်ရေးအဖွဲ့သားများနှင့်ဒေသခံများ
|-
| ၃၉
| [[မိုင်းလုံ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|မိုင်းလုံ သတ်ဖြတ်မှု]] 
| ၇  အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅
| [[မိုင်းလုံမြို့|မိုင်းလုံမြို့နယ်]]
| ၂၃
| {{Air force|Myanmar}}
| ရွာသူ/ရွာသားများ
|-
| ၄၀
| [[မြောက်ဦးဆေးရုံ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|မြောက်ဦးဆေးရုံ သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၁၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅
| [[မြောက်ဦးမြို့]]
| ၃၃
| {{Air force|Myanmar}}
| ဆေးရုံတက်လူနာများ
|-
| ၄၁
| [[ချောင်းတူရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ချောင်းတူ သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၂၀ ဇန်နဝါရီ  ၂၀၂၆
| [[ကျောက်တော်မြို့နယ်]]
| ၃၃
| {{Air force|Myanmar}}
| စစ်သုံ့ပန်းများနှင့်မိသားစုဝင်များ
|-
| ၄၂
| [[ယိုးငူ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ယိုးငူ သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၂၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆
| [[ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့နယ်]]
| ၁၇
| {{Air force|Myanmar}}
| ဈေးရောင်း၊ ဈေးဝယ်များ
|-
| ၄၃
| [[ပြောင်းရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ပြောင်းရွာ  သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၁ မတ် ၂၀၂၆
| [[မင်းတုန်းမြို့နယ်]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မင်းတုန်းမြို့နယ်၌ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကုန်သည်နှင့် ကားသမား ၂၅ ဦး သေဆုံး|url=https://burmese.dvb.no/post/748482|access-date=2026-03-02|website=မကွေးတိုင်း၊ မင်းတုန်းမြို့နယ်၊ ပြောင်းကျေးရွာအနားရှိ ကုန်ကားတွေ ရပ်နားထားတဲ့ နေရာကို စစ်ကောင်စီတပ်က လေကြောင်းကနေ ဗုံးကြဲတိုက်ခဲ့တာကြောင့် ရခိုင်ကုန်သည်နဲ့ ကားသမား အပါအဝင် ၂၅ ယောက် သေဆုံးပြီး ပြင်းထန…|language=en}}&lt;/ref&gt;
| ၂၅
| {{Air force|Myanmar}}
| အရပ်သားများ&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ခင်ရီရီဇော်|date=2026-03-02|title=မင်းတုန်းမြို့အနောက်ဘက် ရခိုင်ရိုးမတောင်ခြေရှိ ကုန်တင်ကားရပ်နားစခန်းကို ဗုံးကြဲ၊ ၂၅ ဦးသေဆုံး|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73008/|access-date=2026-03-02|website=Myanmar Now|language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|-
| ၄၄
| [[ရေတွင်းကုန်း အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ရေတွင်းကုန်း သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၅-၈ မတ် ၂၀၂၆
| [[ညောင်လေးပင်မြို့နယ်]]
| ၂၈
| {{Air force|Myanmar}}/[[File:Shoulder sleeve insignia of No.(77) Light Infantry Division of the Myanmar Army.svg|25px]] [[အမှတ်(၇၇)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်|တပ်မ(၇၇)]]
| ရွာသားများ&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ကျောက်ကြီးမှာ စစ်တပ်ဗုံးကြဲလို့ လူ ၂၅ ဦးခန့်သေဆုံး၊ ၅ ဦး အသတ်ခံရတယ်လို့ KNU ပြော - ၂၀၂၆ မတ်လ ၉ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cgqgpqwww5xt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-09|access-date=2026-03-10|language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ကျောက်ကြီးမြို့နယ်တွင် စစ်တပ် ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်မှုကြောင့် အရပ်သား ၃၀ သေဆုံး - လွတ်လပ်သော မွန်သတင်းအေဂျင်စီ သတင်း -|url=https://burmese.monnews.org/2026/03/09/%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%94%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA/|website=လွတ်လပ်သော မွန်သတင်းအေဂျင်စီ|date=2026-03-09|access-date=2026-03-10|language=en-US|first=လွတ်လပ်သော|last=မွန်သတင်းအေဂျင်စီ}}&lt;/ref&gt;
|-
| ၄၅
| [[ဒလက်ချောင်းဒေသ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဒလက်ချောင်း သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၈ မတ် ၂၀၂၆
| [[အမ်းမြို့နယ်]]
| ၁၁၆ 
| {{Air force|Myanmar}}
| စစ်သုံ့ပန်းများ
|-
| ၄၆
| [[ကျင်ဒွေးတံတား အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ကျင်ဒွေး သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၂၉ ဧပြီ ၂၀၂၆
| [[ကျင်ဒွေးမြို့]]
| ၁၁+
| {{Air force|Myanmar}}
| တံတားလုပ်သားများ
|-
| ၄၇
| [[ဖူနွမ်းရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဖူနွမ်း သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၆ မေ  ၂၀၂၆
| [[ဖူနွမ်းရွာ၊ တီးတိန်မြို့နယ်|ဖူနွမ်းရွာ]]
| ၉ဦး
| {{military|{{military|Myanmar}}
| PDF Zoland
|-
| ၄၈
|[[ရေးဘီလူးတပ်စခန်း ဗုံးကြဲခံရမှု|ရေးဘီလူးတပ်စခန်း သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၂၇ မေ  ၂၀၂၆
| [[ရေးမြို့နယ်]]
| ၁၂ ဦး
| {{Air force|Myanmar}}
| တော်လှန်ရေးတပ်သားများ
|-
| ၄၉
|[[သံတွဲ ကျောက်ကြီးရွာ အစုလိုက် အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ကျောက်ကြီးရွာ သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၁၀ ဩဂုတ်  ၂၀၂၆
| [[ကျောက်ကြီးရွာ၊သံတွဲမြို့နယ်|ကျောက်ကြီးရွာ]]
| ၁၄ ဦး
| {{Air force|Myanmar}}
| အရပ်သားများ
|-
| ၅၀
|[[ဆွဲလွဲအိုရွာ အစုလိုက် အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဆွဲလွဲအိုရွာ သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၂၁ ဩဂုတ်  ၂၀၂၆
| [[ဆွဲလွဲအိုရွာ၊ မြောင်မြို့နယ်|ဆွဲလွဲအိုရွာ]]
| ၁၄ ဦး
| {{Air force|Myanmar}}
| အရပ်သားများ
|-
| ၅၁
|[[ထမ္မကြီးရွာ အစုလိုက် အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ထမ္မကြီးရွာ သတ်ဖြတ်မှု]]
| ၃၁ ဩဂုတ်  ၂၀၂၆
| [[ထမ္မကြီးရွာ၊ မလှိုင်မြို့နယ်|ထမ္မကြီးရွာ]]
| ၁၂ ဦး
| [[File:Flag of PDF Myanmar.svg|22px]] [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|PDF]]
| အရပ်သားများ / ပြည်သူ့စစ်များ&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(စစ်တပ်ပြောကြားချက်: အရပ်သားများ၊ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များထုတ်ပြန်ချက်: ပြည်သူ့စစ်များ)&lt;/small&gt;
|-
| ၅၂
|[[NUG အထူးတိုင်းစစ်ဌာန ဗုံးကြဲခံရမှု|NUGတိုင်းစစ်ဌာန ဗုံးကြဲခံရမှု]]
| ၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆
| [[မွန်ပြည်နယ်]] နှင့် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] ထိစပ်ရာနယ်နိမိတ်ဝန်းကျင်
| ၆ ဦး
|{{Air force|Myanmar}}
| တော်လှန်ရေးတပ်သားများ
|}

 
== ကိုးကား ==
{{Reflist|2}}


[[Category:နိုင်ငံအလိုက် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဖြစ်ရပ်များ|အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများ|*]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူသတ်ပွဲများ စာရင်း]]</text>
      <sha1>3h9pihx7tso5e1ynbykx2n8qu0ui4u0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:Campaignbox Myanmar Civil War (2021-present)</title>
    <ns>10</ns>
    <id>245356</id>
    <revision>
      <id>1055261</id>
      <parentid>1051216</parentid>
      <timestamp>2026-09-26T09:55:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[NUG အထူးတိုင်းစစ်ဌာန ဗုံးကြဲခံရမှု|NUGတိုင်းစစ်ဌာန]]</comment>
      <origin>1055261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17727" sha1="cek7711oh3dlyyp2m7adyl9hdfpfpb7" xml:space="preserve">{{Campaignbox
|name = Campaignbox Myanmar Civil War (2021-present)
|title = [[ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ်]] &lt;Br&gt;(၂၀၂၁ - လက်ရှိ)
|listclass = hlist
| state = autocollapse
|battles  = 
* [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အချိန်မှတ်တမ်း (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|ဖြစ်ရပ်အချိန်မှတ်တမ်းများ]]
* [[မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ) အတွင်း ထိတွေ့ဖြစ်စဉ်များ|ထိတွေ့ဖြစ်စဉ်များ စာရင်း]]
* [[မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ) အတွင်း မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများ|မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများ]]
* [[မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)မှ စစ်ရာဇဝတ်မှုများ|စစ်ရာဇဝတ်မှုများ]]
* [[စစ်အုပ်ချုပ်ရေး ကြေညာချက်များ|စစ်အုပ်ချုပ်ရေး]]
* [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေ|ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေပြဋ္ဌာန်းခြင်း]]
* [[တော်လှန်ရေးအင်အားစုများအကြား လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခများ (၂၀၂၁–လက်ရှိ)|တော်လှန်ရေးအချင်းချင်းပဋိပက္ခများ]]

;ရှေးဦးဖြစ်စဉ်များ
* [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ]]
* [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း |၂၀၂၁ အာဏာသိမ်းခြင်း]]
* [[မြန်မာနိုင်ငံ ဆန္ဒပြမှုများ (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|ဆန္ဒပြပွဲများ]]
** &lt;small&gt;[[မြသွဲ့သွဲ့ခိုင် သေဆုံးမှု|မြသွဲ့သွဲ့ခိုင်]]&lt;/small&gt;
** &lt;small&gt;[[ကြယ်စင် သေဆုံးမှု|ကြယ်စင်]]&lt;/small&gt;
** &lt;small&gt;[[ခန့်ညားဟိန်း သေဆုံးမှု|ခန့်ညားဟိန်း]]&lt;/small&gt;
** &lt;small&gt;[[ဝေယံထွန်း သေဆုံးမှု|ဝေယံထွန်း]]&lt;/small&gt;

;စစ်မြေပြင်
* [[ကချင်ပြည်နယ် တိုက်ပွဲများ (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|ကချင်]]
* [[ချင်း စစ်မြေပြင်|ချင်း]]
* [[အညာ စစ်မြေပြင်|အညာ]]
* [[ရခိုင်ပြည်နယ် တိုက်ပွဲများ (၂၀၂၃–လက်ရှိ)|ရခိုင်]]
----
;အစောပိုင်း အကြမ်းဖက်မှုများနှင့် ထိတွေ့မှုများ
* [[အလော့ဘွမ်တိုက်ပွဲ|အလော့ဘွမ်]]
* [[ကလေး ထိတွေ့တိုက်ခိုက်မှုများ|ကလေး]]
* [[သီးမူထာတိုက်ပွဲ|သီးမူထာ]]
* [[တန့်ဆည်တိုက်ပွဲ|တန့်ဆည်]]
* [[နောင်မွန် စီးနင်းတိုက်ခိုက်ခံရမှု|နောင်မွန်]]
* [[သော်လဲထာတိုက်ပွဲ|သော်လဲထာ]]
* [[မင်းတပ်တိုက်ပွဲ|မင်းတပ်]]
* [[မူဆယ် ထိတွေ့တိုက်ခိုက်မှု|မူဆယ်]]
* [[မန္တလေးမြို့ပြတိုက်ပွဲ|မန္တလေး]]
* [[မြင်သာတိုက်ပွဲ|မြင်သာ]]
* [[မြဝတီ ထိတွေ့တိုက်ခိုက်မှု|မြဝတီ]]
* [[လွိုင်ကော်တိုက်ပွဲ (၂၀၂၁)|ပထမ လွိုင်ကော်]]
* [[ဒီးမော့ဆိုတိုက်ပွဲ (၂၀၂၁)|ပထမ ဒီးမော့ဆို]]

;၂၀၂၁-၂၂ စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှု
* [[ကချင်သေတိုက်ပွဲ|ကချင်သေ]]
* [[လေးကေ့ကော်တိုက်ပွဲ|လေးကေ့ကော်]]
* [[နှမ်းခါးရွာ စီးနင်းခံရမှု|နှမ်းခါး]]
* [[ချင်းတွင်းမြစ် အလစ်အငိုက်တိုက်ခိုက်မှု|ချင်းတွင်းမြစ်]]
* [[ဒီးမော့ဆိုတိုက်ပွဲ (၂၀၂၂)|ဒုတိယ ဒီးမော့ဆို]]
* [[လွိုင်ကော်တိုက်ပွဲ (၂၀၂၂)|ဒုတိယ လွိုင်ကော်]]
* [[ထန်တလန်တိုက်ပွဲ|ထန်တလန်]]
* [[ဖယ်ခုံ ထိတွေ့တိုက်ခိုက်မှု|ဖယ်ခုံ]]
* [[ခင်ဦး တိုက်ခိုက်မှုများ|ခင်ဦး]]
* [[အုန်းသွင်|ဦးအုန်းသွင်အား လုပ်ကြံခြင်း]]
* [[ကော့ကရိတ် တိုက်ပွဲ|ကော့ကရိတ်]]
* [[၂၀၂၂ မူဆယ် လက်နက်ကိုင်အချင်းချင်း ပစ်ခတ်မှု|မူဆယ်လက်နက်ကိုင်များတိုက်ပွဲ]]

;၂၀၂၃ စစ်ရေးဖြစ်စဉ်များ
* [[မယ်စဲ့တိုက်ပွဲ|မယ်စဲ့]]
* [[ရွှေကုက္ကိုထိုးစစ်|ရွှေကုက္ကို]]
* [[ကနောင်စစ်ဆင်ရေး|ကနောင်]]
* [[တောင်သမန်စစ်ဆင်ရေး|တောင်သမန်]]
* ''[[၁၁၀၇ စစ်ဆင်ရေး|၁၁၀၇ စစ်ဆင်ရေး]]''
**[[ချင်းရွှေဟော်တိုက်ပွဲ|ချင်းရွှေဟော်]]
**[[နမ့်ဆန်တိုက်ပွဲ|နမ့်ဆန်]]
**[[လောက်ကိုင်တိုက်ပွဲ|လောက်ကိုင်]]
**[[လားရှိုးတိုက်ပွဲ|လားရှိုး]]
* [[၁၁၁၁ စစ်ဆင်ရေး|၁၁၁၁ စစ်ဆင်ရေး]]
** ''[[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး|၁၀၂၇]]''
* [[ကျင်ဒွေးတိုက်ပွဲ|ကျင်ဒွေး]]

;၂၀၂၄-၂၅ စစ်ရေးဖြစ်စဉ်များ

* [[ကချင်ထိုးစစ် (၂၀၂၄)|ကချင်]]
** [[ဗန်းမော်တိုက်ပွဲ (၂၀၂၄)|ဗန်းမော်]]
* [[မြဝတီအား သိမ်းပိုက်ခြင်း|မြဝတီ]]
* [[ရခိုင်ပြည်နယ် တိုက်ပွဲများ (၂၀၂၃–လက်ရှိ)|ရခိုင်]]
** [[အမ်းတိုက်ပွဲ|အမ်း]]
** [[မောင်တောတိုက်ပွဲ|မောင်တော]]
* ''[[ချင်းညီနောင် စစ်ဆင်ရေး|ချင်းညီနောင်]]''
** [[ဖလမ်းတိုက်ပွဲ|ဖလမ်း]]
* [[တကောင်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ|တကောင်း]]
* [[ဝင်းနိမ္မိတာရုံဆရာတော် ပစ်ခတ်ခံရခြင်း]]
* [[ဘုတလင်တိုက်ပွဲ|ဘုတလင်]]
* [[မြင်းခြံခရိုင် အထူးစစ်ဆင်ရေး|မြင်းခြံ]]
* [[ငဖဲ ထိတွေ့တိုက်ခိုက်မှု|ငဖဲ]]
* [[မဲပလီစခန်းတိုက်ပွဲ|မဲပလီစခန်း]]
* [[ကသာမြို့နယ် စစ်ဆင်ရေး|ကသာ]]
* [[၂၀၂၅ ဆောင်းပြောင်းစစ်ပွဲ|ပင်လောင်း]]

;၂၀၂၆ စစ်ရေးဖြစ်စဉ်များ
* [[၂၀၂၆ ကွတ်ခိုင်မြို့တိုက်ပွဲ|ကွတ်ခိုင်]]
* [[တကောင်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ|တကောင်း]]
* [[တောင်သာရွာတိုက်ပွဲ (ချောက်မြို့နယ်)|တောင်သာရွာ]]

----
'''အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများနှင့် သတ်ဖြတ်မှုများ'''
* [[မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများ| အစုအပြုံလိုက်သတ်ဖြတ်မှု စာရင်း]]
* [[လှိုင်သာယာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|လှိုင်သာယာ]]
* [[ကလေးမြို့နယ် ထိတွေ့တိုက်ခိုက်မှုများ|ကလေးမြို့နယ် တိုက်ပွဲ]]
* [[အူးဟူချောင်းတံတား အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|အူးဟူချောင်းတံတားလုပ်သားများ]]
* [[ပဲခူး အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ပဲခူး]]
* [[ဒီပဲယင်း အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဒီပဲယင်း]]
* [[မိုဆို လူသတ်ပွဲ|မိုဆို]]
* [[မုန်တိုင်ပင် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|မုန်တိုင်ပင်]]
* [[ရင်ပေါင်တိုင် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ရင်ပေါင်တိုင်]]
* [[လက်ယက်ကုန်း အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|လက်ယက်ကုန်း]]
* [[ရွှေလှန်ရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ရွှေလှန်ရွာ]]
* [[ဖားကန့် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဖားကန့်]]
* [[ဖလံပင်ရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဖလံပင်]]
* [[တာတိုင် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|တာတိုင်]]
* [[ပင်လောင်း အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ပင်လောင်း]] 
* [[ဝေဘူလ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဝေဘူလ]]
* [[ပဇီကြီး အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ပဇီကြီး]]
* [[ခြေရာတော်ရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ခြေရာတော်]]
* [[လိုင်ဇာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|လိုင်ဇာ]]
* [[ဝေလူးရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဝေလူး]]
* [[မင်းတိုင်ပင် NUG တရားရုံး အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|NUG တရားရုံး]]
* [[ကနန်ရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ကနန်]]
* [[သာဒါရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|သာဒါ]]
* [[အကြည်ပန်းပလွန်း အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|အကြည်ပန်းပလွန်း]]
* [[ဆုံရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဆုံရွာ]]
* [[လက်ထုတ္တော အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|လက်ထုတ္တော]]
* [[ဗျိုင်းဖြူ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဗျိုင်းဖြူ]]
* [[မတောရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|မတော]]
* [[ရှင်ရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ရှင်ရွာ]]
* [[မောင်တော နခခ (၂) အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|နခခ(၂)]]
* [[တန်းလွဲရွာမ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|တန်းလွဲရာမ]]
* [[ကျောက်နီမော် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ကျောက်နီမော်]]
* [[မြောက်ဦး ရမ်းချောင်း အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ရမ်းချောင်း]]
* [[အိုးထိမ်းတွင်း အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|အိုးထိမ်းတွင်း]]
* [[လမ်းလယ်ကျစ် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|လမ်းလယ်ကျစ်]]
* [[မော်ချီးဒေသ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|မော်ချီး]]
* [[မြောက်ဦး ဒိုင်းကျီ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဒိုင်းကျီ]]
* [[သရက်တပင် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|သရက်တပင်]]
* [[ဘုံတိုရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဘုံတို]]
* [[မိုင်းလုံ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|မိုင်းတုံ]]
* [[မြောက်ဦးဆေးရုံ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|မြောက်ဦးဆေးရုံ]] 
* [[ချောင်းတူရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ချောင်းတူ]]
* [[ယိုးငူ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ယိုးငူ]]
* [[ပြောင်းရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ပြောင်းရွာ]]
* [[ရေတွင်းကုန်း အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ရေတွင်းကုန်း]]
* [[ဒလက်ချောင်းဒေသ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဒလက်ချောင်း]]
* [[ကျင်ဒွေးတံတား အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ကျင်ဒွေးတံတား]]
* [[ဖူနွမ်းရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဖူနွမ်း]]
* [[သံတွဲ ကျောက်ကြီးရွာ အစုလိုက် အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ကျောက်ကြီး]]
* [[ဆွဲလွဲအိုရွာ အစုလိုက် အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဆွဲလွဲအို]]
* [[ထမ္မကြီးရွာ အစုလိုက် အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ထမ္မကြီး]]
* [[NUG အထူးတိုင်းစစ်ဌာန ဗုံးကြဲခံရမှု|NUGတိုင်းစစ်ဌာန]]
----
;ဆက်စပ်ခေါင်းစဉ်များ
*[[ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှု ရပ်စဲရေး ထုတ်ပြန်ချက်များ (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှုရပ်စဲရေး (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]]

}}&lt;noinclude&gt;
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံ တမ်းပလိတ်များ]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cek7711oh3dlyyp2m7adyl9hdfpfpb7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အပြာရောင်လိုင်း (ဘန်ကောက်)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>271230</id>
    <revision>
      <id>1055273</id>
      <parentid>878008</parentid>
      <timestamp>2026-09-26T11:35:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>1055273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38468" sha1="nfdi79pavkpnz12xzm0xpg6cyfw9jtv" xml:space="preserve">
{{Infobox rail line
| name                            = အမ်အာရ်တီ အပြာရောင်လိုင်း
| color                           = {{rcr|MRT|Blue}}
| logo                            = MRT (Bangkok) logo.svg
| logo_width                      = 80px
| image                           = BLE Thaphra 23-12-2019.jpg
| image_width                     = 300px
| caption                         = ထားဖရာဘူတာ အပေါ်ထပ်ပလက်ဖောင်း ရောက်ရှိလာသော EMU-BLE အမျိုးအစားရထားတွဲ
| type                            = Rapid transit
| system                          = MRT စနစ်
| locale                          = [[ဘန်ကောက်မြို့]]
| start                           = {{MRT Station Numbering|BL|01}} ထားဖရာဘူတာ
| end                             = {{MRT Station Numbering|BL|38}} လက်ဆောင်ဘူတာ &lt;small&gt;(via {{MRT Station Numbering|BL|19}} စွန်ဝတ်ဌနာထမ်ဘူတာ&lt;/small&gt;
| connectinglines                 = 
| stations                        = '''''စုစုပေါင်း :''''' ၄၂ ဘူတာ&lt;br&gt;၃၈ ဘူတာ''(လုပ်ငန်းလည်ပတ်)''&lt;br&gt;၄ ဘူတာ ''(အနာဂတ်)''
| daily_ridership                 = 424,398 &lt;small&gt;(2024)&lt;/small&gt;
| mapcolor                        = {{RouteBox| |MRT Blue Line|#1964b7}} [[အပြာရောင်]]
| yearcommenced                   = {{Start date and age|1996|12|02|df=y}}
| open                            = {{Start date and age|2004|07|03|df=y}}
| lastextension                   = {{Start date and age|2019|12|23|df=y}}
| close                           = 
| character                       = '''ကုန်းပေါ် '''{{convert|29.5|km|mi|abbr=on}}&lt;br&gt;'''မြေအောက်: '''{{convert|26.13|km|mi|abbr=on}}
| depot                           = ဖရားရာမ် ၉ သိုလှောင်ရုံ&lt;br /&gt;ဖက်ကဆမ်သိုလှောင်ရုံ
| owner                           = [[ထိုင်းနိုင်ငံလူထုအမြန်ရထားပို့ဆောင်ရေးအာဏာပိုင်]]
| operator                        = Bangkok Expressway and Metro
| stock                           = '''Siemens Modular Metro'''&lt;br&gt;EMU-IBL: 19 three-car trains&lt;br&gt;'''Siemens'''&lt;br&gt;EMU-BLE: 35 three-car trains&lt;br&gt;'''Future Siemens Rolling Stocks'''&lt;br&gt;21 three-car trains &lt;ref name=&quot;Siripanjana&quot;&gt;{{Cite web |last=Siripanjana |first=Maneerat |title=วันนี้ที่รอคอย! ลงนามร่วมทุน &quot;สายสีส้ม&quot; เร่งเปิดเดินรถปลายปี 70 ของขวัญปีใหม่ประชาชน |url=https://www.dailynews.co.th/news/3658119/ |access-date=2024-07-18 |website=เดลินิวส์ |language=th}}&lt;/ref&gt;
| linelength                      = '''Total''': {{convert|55.63|km|mi|abbr=on}}&lt;br&gt;{{convert|46.91|km|abbr=on}} ''&lt;small&gt;(operational)&lt;/small&gt;''&lt;br&gt;{{convert|8.72|km|abbr=on}} ''&lt;small&gt;(future)&lt;/small&gt;''
| gauge                           = {{track gauge|sg|allk=on}}
| electrification                 = {{750 V DC|conductor=y}}
| speed_km/h                      = 80
| signalling                      = [[Siemens Mobility|Siemens]] Trainguard LZB700M fixed block [[Automatic train control|ATC]] under [[Automatic train operation|ATO]] GoA 2 (STO)
| map                             = {{MRT Blue Line route}}
| map_state                       = show
}}

[[ဘန်ကောက်မြို့]]ရှိ MRT '''အပြာရောင်လိုင်း''' (ထိုင်း: รถไฟฟ้ามหานคร สายสีน้ำเงิน){{Efn|အပြာရောင်လိုင်းကို ထိုင်းလို &quot;ရော့ဖိုင်-သိုင်ဒင်&quot;/ &quot;ရော့ဖိုင်-စိုင်စီငွန်&quot; လို့ ခေါ်ပါသည်။ တရားဝင်နာမည် အားဖြင့် รถไฟฟ้ามหานคร สายเฉลิมรัชมงคล - ရော့ဖိုင်ဖာ မဟာနခွန် စိုင်ချာလောမ်ရာချာမောင်ကွန် လို့ သတ်မှတ်ပါသည်။|name=You are}} သည် [[ဘန်ကောက် မိုးပျံရထား|ဘီတီအက်စ် မိုးပျံရထားစနစ်]]၏ [[ဆူခုမ်ဝစ်လိုင်း]]နှင့် [[စီလုမ်လိုင်း]]တို့ နောက်ပိုင်း ဘန်ကောက်မြို့၏ တတိယမြောက် အမြန်ရထားလိုင်း ဖြစ်သည်။ MRT စနစ်၏ ပထမဆုံးလိုင်း ဖြစ်ပြီး Bangkok Expressway and Metro Public Company Limited မှ စီမံခန့်ခွဲသည်။ 

MRT အပြာရောင်လိုင်း၏ စုစုပေါင်းအရှည်မှာ ၄၈ ကီလိုမီတာ (၂၉.၈၃ မိုင်) ရှည်လျားပြီး လက်ဆောင်းဘူတာ (Lak Song) မှ ထားဖရာဘူတာ (Tha Phra) အထိ စက်ဝိုင်းတစ်ခြမ်းပုံစံ သို့မဟုတ် ခရုပတ်ပုံစံလမ်းကြောင်းအဖြစ် လည်ပတ်နေကာ ထားဖရာဘူတာသည် ရထားပြောင်းစီးနိုင်သောဘူတာရုံအဖြစ်လည်း ဆောင်ရွက်သည်။

MRT အပြာရောင်လိုင်း၏ ပထမဆုံးအပိုင်းအနေဖြင့် ဟွာလမ်ဖုန်ဘူတာ (Hua Lamphong) မှ ဘန်စိုးဘူတာ (Bang Sue) အထိ ၂၀ ကီလိုမီတာ (၁၂.၄၃ မိုင်) ရှည်လျားသော တစ်ဝက်စက်ဝိုင်းပုံစံလမ်းကြောင်းကို ၂၀၀၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၃ ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၂၀၁၇ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၁ ရက်နေ့တွင် တာပွန်ဘူတာ (Tao Poon) အထိ ၁.၂ ကီလိုမီတာ (၀.၇၅ မိုင်) ထပ်မံတိုးချဲ့ ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ဟွာလမ်ဖုန်းမှ အနောက်ဘက်သို့ ဘန်ကောက် တရုတ်တန်း နှင့် [[ရတနကောသိန္ဒြကျွန်း]]ရှိ ဘူတာအသစ်များမှတစ်ဆင့် လိုင်းကို ထပ်မံတိုးချဲ့ခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးအနေဖြင့် ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် တာပွန်ဘူတာမှ တောင်ဘက်သို့ ထွန်ဘူရီဘက်ခြမ်း (Thonburi) ရှိ ဘူတာအသစ်များမှတစ်ဆင့် ထားဖရာအထိ လိုင်းကို တိုးချဲ့ခဲ့ပြီး တစ်ဝက်စက်ဝိုင်းလိုင်းကို ပြီးစီးစေခဲ့သည်။ လက်ဆောင်းဘူတာမှ ဖူ့ထာမွန်ထွန်ဆိုင် ၄ လမ်းမကြီး (Phutthamonthon Sai 4) အထိ ၇.၈ ကီလိုမီတာ (၄.၈ မိုင်) ရှည်လျားသော ဘူတာ ၄ ခုပါဝင်သည့် နောက်ထပ်တိုးချဲ့မှုကို စီစဉ်ထားသော်လည်း လက်ရှိအချိန်အထိ တည်ဆောက်ခြင်း မရှိသေးပါ။

MRT အပြာရောင်လိုင်းသည် ဘန်ကောက်မြို့၏ အဓိကစီးပွားရေး၊ လူနေထိုင်ရာနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ နေရာများကို ချိတ်ဆက်ပေးထားသည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် နေ့စဉ်ပျမ်းမျှခရီးသည် ၄၀၀,၀၀၀ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ဘန်ကောက်တွင် ကိုဗစ်-၁၉ တတိယလှိုင်းကာလဖြစ်သော ၂၀၂၁ ခုနှစ်အတွင်းတွင်မူ နေ့စဉ်ခရီးသည်ဦးရေသည် ၇၆,၀၀၀ မှ ၁၁၆,၀၀၀ ကြားသို့ ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။

== ထူးခြားချက် ==
MRT အပြာရောင်လိုင်းသည် ဘန်ကောက်မြို့ပြ၏ သိပ်သည်းဆ မြင့်မားသော [[ဘန်ကောက်မက်ထရိုပိုလီတန်ဧရိယာ|မက်ထရိုပိုလစ်တန်ပတ်ဝန်းကျင်]]တွင် မြို့ပြသယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအတွက် အချက်အချာကြပြီး၊ မြေအောက်နှင့် မြေပေါ်မြှင့်တင်ထားသော ရထားလမ်း၊ ဘူတာအဆောက်အအုံများဖြင့် ပေါင်းစပ်တည်ဆောက်ထားသည်။ ဘူတာ ၃၈ ခုရှိသည်အနက် ဘူတာ (၂၂) ခုမှာ မြေအောက်ဘူတာများဖြစ်ပြီး ဘူတာ (၁၆) ခုမှာ မြေပေါ်မြှင့်တင်ထားသောဘူတာများဖြစ်ရာ ဘူတာများ၏ ၅၈% ခန့်သည် မြေအောက်တွင် တည်ရှိသည်။ စုစုပေါင်း ရထားလမ်းအရှည်အရဆိုလျှင် ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ၅၄% ခန့်သည် မြေအောက် (အများအားဖြင့် မြို့လယ်ခေါင်ဧရိယာ) တွင် ပြေးဆွဲပြီး ကျန် ၄၆% မှာ မြင့်တင်ထားသော လမ်းကြောင်းများဖြစ်ကာ အများအားဖြင့် အပြင်ဘက် တိုးချဲ့ထားသော မြို့ပြင်နေရာများတွင် ဖြစ်သည်။

== လမ်းကြောင်း ==
MRT အပြာရောင်လိုင်းသည် ထားဖရာ (Tha Phra) ဘူတာ၏ အပေါ်ပိုင်းပလက်ဖောင်းမှ စတင်သည်။ ၎င်းသည် ဂျာရန်းဆနစ်ဝေါင်လမ်းမကြီး အပေါ်မှ မြောက်ဘက်သို့ မြေပေါ်မြှင့်တင်ထားသော ကုန်းပေါ်ရထားလမ်းဖြင့် ဘန်အော် (Bang O) ဘူတာအထိ ပြေးဆွဲသည်။ ထို့နောက် [[ကျောက်ဖယားမြစ်]] (Chao Phraya River) ကို ဖြတ်ကျော်ကာ ဘန်ဖို (Bang Pho) ဘူတာနှင့် တာပွန်ဘူတာသို့ ရောက်ရှိသည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် မြေအောက်သို့ ဝင်ရောက်ပြီး ဘန်စိုးဘူတာ (Bang Sue) သို့ ရောက်ရှိသည်။

၎င်းသည် ကမ်ဖန်ဖတ်လမ်း၊ ဖဟွန်ယိုထင်လမ်း (Phahon Yothin) နှင့် လက်ဖရောင်လမ်း (Lat Phrao) များကို ဖြတ်သန်းကာ ရာချာဒါဖီဆက်လမ်း (Ratchadaphisek Road) အတိုင်း တောင်ဘက်သို့ ကွေ့၍ Queen Sirikit National Convention Centre ဘူတာသို့ ရောက်ရှိသည်။ ထို့နောက် ရာမ ၄ လမ်းမကြီးအတိုင်း အနောက်ဘက်သို့ ကွေ့သည်။

ဟွာလမ်ဖုန်ဘူတာကို ဖြတ်သန်းပြီး တရုတ်တန်းကို ဖြတ်ကျော်ကာ [[ကျောက်ဖယားမြစ်]]အောက်မှ ဖြတ်၍ ကုန်းပေါ်မြှင့်တင်ထားသော ရထားသံလမ်းပေါ်သို့ ပြန်တက်ကာ ထားဖရာဘူတာ၏ အောက်ပိုင်းပလက်ဖောင်းသို့ ရောက်ရှိသည်။ ဤလိုင်းသည် ဖက်ကဆမ်လမ်းအတိုင်း အနောက်ဘက်သို့ ဆက်လက်ပြေးဆွဲပြီး လက်ဆောင်းဘူတာသို့ ရောက်ရှိသည်။ ဤသို့ဖြင့် ဘန်ကောက်မြို့ပတ်လည်တွင် ခပ်ဆင်ဆင် စက်ဝိုင်းပုံစံ လမ်းကြောင်းတစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေပါသည်။


==ဘူတာများ==

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;font-align:center;text-align:center;font-size:80%;&amp;quot;&quot;
|-
! style=&quot;background:#{{rcr|MRT|Blue}}; color:orange;&quot; rowspan=&quot;2&quot; span |ကုဒ်နံပါတ်
! style=&quot;background:#{{rcr|MRT|Blue}}; color:orange;&quot; colspan=&quot;3&quot; span |ဘူတာနာမည်
! style=&quot;background:#{{rcr|MRT|Blue}}; color:orange;&quot; rowspan=&quot;2&quot; |'''ပုံ'''
! style=&quot;background:#{{rcr|MRT|Blue}}; color:orange;&quot; rowspan=&quot;2&quot; span |ဖွင့်လှစ်နှစ်
! style=&quot;background:#{{rcr|MRT|Blue}}; color:orange;&quot; rowspan=&quot;2&quot; span |ပလက်ဖောင်အမျိုးအစား
! style=&quot;background:#{{rcr|MRT|Blue}}; color:orange;&quot; rowspan=&quot;2&quot; span |နေရာ
! style=&quot;background:#{{rcr|MRT|Blue}}; color:orange;&quot; rowspan=&quot;2&quot; span |ကားပါကင်
&amp;
Ride
! style=&quot;background:#{{rcr|MRT|Blue}}; color:orange;&quot; rowspan=&quot;2&quot; span |ရထားပြောင်းစီးခြင်း
! style=&quot;background:#{{rcr|MRT|Blue}}; color:orange;&quot; rowspan=&quot;2&quot; span |မှတ်ချက်
|-
! style=&quot;background:#{{rcr|MRT|Blue}}; color:orange;&quot; span |မြန်မာ
! style=&quot;background:#{{rcr|MRT|Blue}}; color:orange;&quot; span |အင်္ဂလိပ်
! style=&quot;background:#{{rcr|MRT|Blue}}; color:orange;&quot; span |ထိုင်း
|-
| align=&quot;center&quot; | {{MRT Station Numbering|BL|01}}
&lt;small&gt;''(အပေါ်ထပ် Platform 3&amp;4)''&lt;/small&gt;
|ထားဖရာ
|Tha Phra
|ท่าพระ
|[[File:MRT Ta Phra station entrance gate.jpg|frameless|220x220px]]
| rowspan=&quot;5&quot; |{{Start date and age|2019|12|23|df=y}}
|ကျွန်းအမျိုးအစား
| rowspan=&quot;10&quot; |ကုန်းပေါ်ရထားလမ်း
| -
| align=&quot;left&quot; |'''ရထားလိုင်းပြောင်းစီးခြင်း''' &lt;br&gt;• {{rint|bangkok|Blue}} &lt;small&gt;''(ဟွာလမ်ဖုန်ဘူတာနှင့် လက်ဆောင်ဘူတာဘက်သို့ ပြောင်းစီးနိုင်သည်)''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;• {{rint|bangkok|Grey}} &lt;small&gt;''(အနာဂတ်)''&lt;/small&gt;
| align=&quot;left&quot; |'''အထင်ကရနေရာများ -''' ထားဖရာဝတ်ကျောင်း
|-
| align=&quot;center&quot; | {{MRT Station Numbering|BL|02}}
|ဂျာရန်း ၁၃
|Charan 13
|จรัญฯ 13
|[[File:MRT Charan 13 – Platform.jpg|frameless|220x220px]]
|ဘေးနှစ်ဖက်ဘူတာ
| -
|
| align=&quot;left&quot; |'''အထင်ကရနေရာများ - ''':&lt;br&gt;• HomePro Charansanitwong&lt;br&gt;• Siam Technology College
|-
| align=&quot;center&quot; | {{MRT Station Numbering|BL|03}}
|ဖိုင်ချိုင်
|Fai Chai
|ไฟฉาย
|[[File:MRT Fai Chai – bowstring bridge – train crossing.jpg|frameless|220x220px]]
|ဘေးနှစ်ဖက်ဘူတာ
| -
|
|
|-
| align=&quot;center&quot; | {{MRT Station Numbering|BL|04}}
|ဘန်ခွန်းနွန်း
|Bang Khun Non
|บางขุนนนท์
|[[File:MRT bang Khun Non - Station.jpg|frameless|220x220px]]
|ဘေးနှစ်ဖက်ဘူတာ
| -
| align=&quot;left&quot; |'''ရထားလိုင်းပြောင်းစီးခြင်း'''&lt;br&gt;• '''{{rint|bangkok|Orange}}လိမ္မော်ရောင်လိုင်း''' &lt;small&gt;''(တည်ဆောက်ဆဲ)''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;• {{Rint|bangkok|LightRed}} အနီရောင်လိုင်း&lt;small&gt;''(အနာဂတ်)''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
| align=&quot;left&quot; |'''အထင်ကရနေရာများ - ''':&lt;br&gt;• Makro Charansanitwong&lt;br&gt;• MWA Bangkok Noi ရုံး&lt;br&gt;• Suwannaram School&lt;br&gt;• Suwannaram Temple&lt;br&gt;• Si Sudaram Temple
|-
| align=&quot;center&quot; | {{MRT Station Numbering|BL|05}}
|ဘန်ယီခန်း
|Bang Yi Khan
|บางยี่ขัน
|[[File:MRT Bang Yi Khan – Platform – intersection crossing bridge.jpg|frameless]]
|ဘေးနှစ်ဖက်ဘူတာ
| -
|
| align=&quot;left&quot; |'''အထင်ကရနေရာများ - ''':&lt;br&gt;• Indie Market Pin Klao&lt;br&gt;• Pata ကုန်တိုက်
|-
| align=&quot;center&quot; | {{MRT Station Numbering|BL|06}}
|စီရင်ထွန်း
|Sirindhorn
|สิรินธร
|[[File:MRT Sirindhorn – Station 1.jpg|frameless]]
| rowspan=&quot;4&quot; |{{Start date and age|2019|12|04|df=y}}
|ဘေးနှစ်ဖက်ဘူတာ
| -
|
|
|-
| align=&quot;center&quot; | {{MRT Station Numbering|BL|07}}
|ဘန်ဖလတ်
|Bang Phlat
|บางพลัด
|[[File:MRT Bang Plad - Platform with glass wall.jpg|frameless]]
|ဘေးနှစ်ဖက်ဘူတာ
| -
|
| align=&quot;left&quot; |'''အထင်ကရနေရာများ - ''' 
ဘန်ဖတ်မြို့နယ်အုပ်ချုပ်ရေးရုံး
|-
| align=&quot;center&quot; | {{MRT Station Numbering|BL|08}}
|ဘန်အော်
|Bang O
|บางอ้อ
|[[File:MRT Bang O - Station.jpg|frameless]]
|ဘေးနှစ်ဖက်ဘူတာ
| -
|
| align=&quot;left&quot; |'''အထင်ကရနေရာများ - ''' Yanhee ဆေးရုံ
|-
| align=&quot;center&quot; | {{MRT Station Numbering|BL|09}}
|ဘန်ဖို
|Bang Pho
|บางโพ
|[[File:MRT Bang Pho - Exit 1.jpg|frameless]]
|ဘေးနှစ်ဖက်ဘူတာ
| -
| align=&quot;left&quot; |'''ပြောင်းစီးနိုင်ခြင်း'''
ဘန်ဖိုသမ္ဗာန်ဆိပ်:&lt;br&gt;• {{RouteBox|Mine Smart Ferry|Mine Smart Ferry|MediumPurple|White|border=|bold=}}&lt;br&gt;• &lt;small&gt;{{RouteBox|CHAOPHRAYA EXPRESS|Chao Phraya Express Boat|OrangeRed|Blue|border=|bold=}}&lt;/small&gt;
| align=&quot;left&quot; |'''အထင်ကရနေရာများ - ''':&lt;br&gt;• Quartermaster School&lt;br&gt;• Gateway At Bangsue  
|-
| align=&quot;center&quot; | {{MRT Station Numbering|BL|10}}
|တာပွန်
|[[Tao Poon MRT station|Tao Poon]]
|เตาปูน
|[[File:MRT Purple Line Tao Poon Station (34).jpg|frameless]]
|{{Start date and age|2017|08|11|df=y}}
|ဘေးနှစ်ဖက်ဘူတာ
| -
| align=&quot;left&quot; |'''ရထားလိုင်းပြောင်းစီးခြင်း'''  {{rint|bangkok|Purple}}ခရမ်းရောင်လိုင်း
| align=&quot;left&quot; |'''အထင်ကရနေရာများ - ''':&lt;br&gt;• တာပွန်ဈေး&lt;br&gt;• Lotus's Prachachuen ကုန်တိုက်
|-
| align=&quot;center&quot; | {{MRT Station Numbering|BL|11}}
|ဘန်စိုး
|Bang Sue
|บางซื่อ
|[[File:201701 Exit 2 of Bang Sue Station.jpg|frameless]]
| rowspan=&quot;18&quot; |{{Start date and age|2004|07|03|df=y}}
|ဘေးနှစ်ဖက်ဘူတာ
| rowspan=&quot;22&quot; |မြေ
အောက်
ရထား
လမ်း
| -
| align=&quot;left&quot; |'''ရထားလိုင်းပြောင်းစီးခြင်း'''
ကရုန်ထေ့ပ်အဖီဝတ်ဘူတာကြီး&lt;br&gt;• {{Rint|bangkok|DarkRed}} အနီရောင်လိုင်း&lt;br&gt;• {{Rint|bangkok|LightRed}} အနီဖျော့ရောင်လိုင်း&lt;br&gt;• {{rint|bangkok|ARL}} ''လေဆိပ်လိုင်း (အနာဂတ်)''
| align=&quot;left&quot; |'''အထင်ကရနေရာများ - ''':&lt;br&gt;

* Siam Cement Group ရုံး

* ဗဟိုကလေးနှင့် မိသားစုဆိုင်ရာ တရာရုံး
|-
| align=&quot;center&quot; | {{MRT Station Numbering|BL|12}}
|ကမ်ဖဲန်ဖက်
|Kamphaeng Phet
|กำแพงเพชร
|[[File:D85 7046 MRT in Thailand Photographed by Trisorn Triboon (122).jpg|frameless]]
|ကျွန်းအမျိုးအစား
| √
|
| align=&quot;left&quot; |'''အထင်ကရနေရာများ - ''': &lt;br&gt;• [[Or Tor Kor Market]]&lt;br&gt;• Red Building&lt;br&gt;• &lt;br&gt;• Mixt Chatuchak&lt;br&gt;• [[J.J Mall]]
|-
| align=&quot;center&quot; | {{MRT Station Numbering|BL|13}}
|ဆွန်ကျသူကျက်
|Chatuchak Park
|สวนจตุจักร
|[[File:Chatuchak Park MRT Station, Aug 2016.jpg|frameless]]
|ကျွန်းအမျိုးအစား
| -
| align=&quot;left&quot; |'''ရထားပြောင်းစီးခြင်း'''
{{rint|bangkok|Sukhumvit}} [[ဆူခုမ်ဝစ်လိုင်း]]၏ မောချစ်ဘူတာ
| align=&quot;left&quot; |'''အထင်ကရနေရာများ - ''':&lt;br&gt;• [[Chatuchak Weekend Market]]&lt;br&gt;• Mixt Chatuchak&lt;br&gt;• [[J.J Mall]]&lt;br&gt;• [[Chatuchak Park]]&lt;br&gt;• [[Children's Discovery Museum Bangkok 1|Children's Discovery Museum]]&lt;br&gt;• [[Queen Sirikit Park]]&lt;br&gt;• [[Wachirabenchathat Park|Rot Fai Park]]&lt;br&gt;• Civil Aviation Training Centre&lt;br&gt;• [[Department of Land Transport (Thailand)|Department of Land Transport]]
|-
| align=&quot;center&quot; | {{MRT Station Numbering|BL|14}}
|ဖဟွန်ယိုထင်
|Phahon Yothin
| พหลโยธิน
|[[File:Phahon Yothin MRT Station platforms (2).jpg|frameless]]
|ကျွန်းအမျိုးအစား
| -
| align=&quot;left&quot; |'''ရထားလိုင်းပြောင်းစီးခြင်း'''
{{rint|bangkok|Sukhumvit}} [[ဆူခုမ်ဝစ်လိုင်း]]၏ ဟာယက်လက်ဖရောင်ဘူတာ
| align=&quot;left&quot; |'''အထင်ကရနေရာများ - ''':&lt;br&gt;• [[Central Ladprao|Central Ladphrao &amp; Centara Grand at Central Ladphrao Hotel]]&lt;br&gt;• [[Union Mall]]
|-
| align=&quot;center&quot; | {{MRT Station Numbering|BL|15}}
|လက်ဖရောင်
|Lat Phrao
| ลาดพร้าว
|[[File:Lat Phrao Station - platform level (2).jpg|frameless]]
|ကျွန်းအမျိုးအစား
|√
| align=&quot;left&quot; |'''ရထားလိုင်းပြောင်းစီးခြင်း''' 
{{rint|bangkok|Yellow}}အဝါရောင်လိုင်း
|
|-
| align=&quot;center&quot; | {{MRT Station Numbering|BL|16}}
|ရာချာဒါဖီဆက်
|Ratchadaphisek
|รัชดาภิเษก
|[[File:Ratchadaphisek Station - platform level (1).jpg|frameless]]
|ကျွန်းအမျိုးအစား
|√
|
|
|-
| align=&quot;center&quot; | {{MRT Station Numbering|BL|17}}
|ဆုထီစန်
|Sutthisan
|สุทธิสาร
|[[File:Sutthisan Station - entrance no.3 (2).jpg|frameless]]
|ကျွန်းအမျိုးအစား
| -
|
| align=&quot;left&quot; |'''အထင်ကရနေရာများ - ''': &lt;br&gt;• Sutthisan Police Station&lt;br&gt;• [[Muang Thai Life Assurance|Muang Thai Life Assurance Head Office]]
|-
| align=&quot;center&quot; | {{MRT Station Numbering|BL|18}}
|ဟွေခွါန်
|Huai Khwang
|ห้วยขวาง
|[[File:Huai Khwang Station MRT สถานี ห้วยขวาง (April2021) 01.jpg|frameless]]
|ကျွန်းအမျိုးအစား
|√
|
|
|-
| align=&quot;center&quot; | {{MRT Station Numbering|BL|19}}
|ဆွန်ဝတ်ဌနာထမ်
|Thailand Cultural Centre
| ศูนย์วัฒนธรรมแห่งประเทศไทย
|[[File:TLCC Station - Blue Line platform level (1).jpg|frameless]]
|ကျွန်းအမျိုးအစား
|√
| align=&quot;left&quot; |'''ရထားလိုင်းပြောင်းစီးခြင်း'''
{{rint|bangkok|Orange}} လိမ္မော်ရောင်လိုင်း &lt;small&gt;''(ဆောက်လုပ်ဆဲ)''&lt;/small&gt;
| align=&quot;left&quot; |'''အထင်ကရနေရာများ - ''':&lt;br&gt;• The Esplanade Ratchada&lt;br&gt;• The One Ratchada Market&lt;br&gt;• AIA Capital Centre&lt;br&gt;• [[Stock Exchange of Thailand]]&lt;br&gt;• Embassy of The People's Republic of China&lt;br&gt;• [[Thailand Cultural Centre]]&lt;br&gt;• China Cultural Centre&lt;br&gt;• [[Ministry of Culture (Thailand)|Ministry of Culture]]&lt;br&gt;• [[Thai Life Insurance|Thai Life Insurance Head Office]]&lt;br&gt;• Big C Place Ratchada&lt;br&gt;• The Street Ratchada&lt;br&gt;• CW Tower&lt;br&gt;• RS Tower
|-
| align=&quot;center&quot; | {{MRT Station Numbering|BL|20}}
|ဖရားရာမ် ၉
|Phra Ram 9
|พระราม 9
|[[File:Phra Ram 9 Station - platform level.jpg|frameless]]
|ကျွန်းအမျိုးအစား
|√
|
| align=&quot;left&quot; |'''အထင်ကရနေရာများ - ''':&lt;br&gt;• Central Rama 9&lt;br&gt;• G Tower&lt;br&gt;• Fortune Town&lt;br&gt;• Jodd Fairs Rama 9&lt;br&gt;• Uniliver House
|-
| align=&quot;center&quot; | {{MRT Station Numbering|BL|21}}
|ဖက်ချဘူရီ
|Phetchaburi
| เพชรบุรี
|[[File:Phetchaburi MRT Station platform level.jpg|frameless]]
|ကျွန်းအမျိုးအစား
|√
| align=&quot;left&quot; |'''ရထားလိုင်းပြောင်းစီးခြင်း'''
{{Rint|bangkok|LightBlue}} &lt;small&gt;''(အနာဂတ်)''&lt;/small&gt; and 

• {{rint|bangkok|ARL}} လေဆိပ်ရထားလိုင်း၏ မက္ကဆန်ဘူတာ&lt;br&gt;• {{Rint|bangkok|LightRed}} &lt;small&gt;''(future)''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;• [[Don Mueang–Suvarnabhumi–U-Tapao high-speed railway|HSR Eastern Line]] &lt;small&gt;''(under construction)''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;and [[Asok Halt railway station|Asok]] for [[Eastern Line (Thailand)|SRT Eastern Line]]
| align=&quot;left&quot; |'''အထင်ကရနေရာများ - ''': &lt;br&gt;• Singha Complex ရုံးတာဝါ&lt;br&gt;• Don Bosco နည်းပညာကျောင်း&lt;br&gt;• Saint Dominic ကျောင်း&lt;br&gt;• [[သီရိနဂရိန္ဒြဝိရောဓ တက္ကသိုလ်]]
|-
| align=&quot;center&quot; | {{MRT Station Numbering|BL|22}}
|ဆူခုမ်ဝစ်
|Sukhumvit
| สุขุมวิท
|[[File:Sukhumvit Station platform level.jpg|frameless]]
|ကျွန်းအမျိုးအစား
|√
| align=&quot;left&quot; |'''ရထးပြောင်းစီးခြင်း'''
{{rint|bangkok|Sukhumvit}} [[ဆူခုမ်ဝစ်လိုင်း]]၏ အဆော့ဘူတာ
| align=&quot;left&quot; |'''အထင်ကရနေရာများ - ''':&lt;br&gt;• Terminal 21ည ကုန်တိုက်&lt;br&gt;• Interchange 21 တိုက်&lt;br&gt;• Soi Cowboy လမ်းဈေး&lt;br&gt;• Exchange Tower တိုက်
|-
| align=&quot;center&quot; | {{MRT Station Numbering|BL|23}}
|ဆွန်သီရိခေတ်
|Queen Sirikit National Convention Centre
| ศูนย์การประชุมแห่งชาติสิริกิติ์
|[[File:Platform 2 of Queen Sirikit Centre Station.jpg|frameless]]
|ကျွန်းအမျိုးအစား
|√
|
| align=&quot;left&quot; |'''အထင်ကရနေရာများ - ''':&lt;br&gt;• Queen Sirikit National Convention Centre&lt;br&gt;• Benjakitti ပန်းခြံ&lt;br&gt;• ThaiBev ဌာနချုပ်ရုံး&lt;br&gt;• Khlong Toei Witthaya School&lt;br&gt;• The Parq&lt;br&gt;• FYI Centre&lt;br&gt;• ခလောင်းသွယ်ဈေးကြီး
|-
| align=&quot;center&quot; | {{MRT Station Numbering|BL|24}}
|ခလောင်းသွယ်
|Khlong Toei
| คลองเตย
|[[File:Platform 1 of Khlong Toei Station.jpg|frameless]]
|ဘေးနှစ်ဖက်ဘူတာ
| -
|
| align=&quot;left&quot; |'''အထင်ကရနေရာများ - ''':&lt;br&gt;• MEA Khlong Toei Head Office&lt;br&gt;• MedPark Hospital&lt;br&gt;• Tobacco Authority of Thailand&lt;br&gt;• Benjakitti Park ဆေးရုံး&lt;br&gt;• Plai Nern Palace
|-
| align=&quot;center&quot; | {{MRT Station Numbering|BL|25}}
|လုမ္ဗီနီ
|Lumphini
| ลุมพินี
|[[File:Si Lom Station entrance at Lumphini Park.jpg|frameless]]
|အထပ်ပေါင်းဘူတာ
| -
| align=&quot;left&quot; |ရထားလိုင်းပြောင်းစီးခြင်း
{{Rint|bangkok|LightBlue}} &lt;small&gt;''(အနာဂတ်)''&lt;/small&gt;
| align=&quot;left&quot; |'''အထင်ကရနေရာများ - ''':&lt;br&gt;• One Bangkok ကုန်တိုက်&lt;br&gt;• [[လုမ္ဗနီပန်းခြံ (ဘန်ကောက်)|လုမ္ဖီနီပန်းခြံ]] ''ဂိတ် ၂''&lt;br&gt;• Q House Lumphini&lt;br&gt;• ဂျာမနီသံရုံး&lt;br&gt;• ဂျပန်သံရုံး&lt;br&gt;• ဩစတေးလျသံရုံး&lt;br&gt;• Goethe-Institut Thailand
|-
| align=&quot;center&quot; | {{MRT Station Numbering|BL|26}}
|စီလုမ်
|Si Lom
| สีลม
|[[File:MRT Blue Line Silom Station (1).jpg|frameless]]
|အထပ်ပေါင်းဘူတာ
| -
| align=&quot;left&quot; |'''Connecting station''' to [[Sala Daeng BTS station|Sala Daeng]] for {{rint|bangkok|Silom}} via a 180-metre elevated pedestrian walkway.
| align=&quot;left&quot; |'''အထင်ကရနေရာများ - ''':&lt;br&gt;• [[Lumphini Park]] ''Gate 4''&lt;br&gt;• [[Dusit Central Park]]&lt;br&gt;• Silom Edge&lt;br&gt;• Chulalongkorn Hospital&lt;br&gt;• Silom Complex&lt;br&gt;• Thaniya Shopping Centre&lt;br&gt;• [[Patpong Night Market]]
This station has the longest escalator in Southeast Asia Region at 43-metre.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Thailand |first=Render |date=2016-02-27 |title=MRT ที่สร้างยากสุด ลึกสุด และบันไดเลื่อนยาวสุด..? |url=https://www.renderthailand.com/silom-mrt-station/ |access-date=2024-09-04 |website=RENDER THAILAND |language=th}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;center&quot; | {{MRT Station Numbering|BL|27}}
|ဆမ်းယန်း
|Sam Yan
| สามย่าน
|[[File:201701 Exit 2 of Sam Yan Station.jpg|frameless]]
|အထပ်ပေါင်းဘူတာ
|√
|
| align=&quot;left&quot; |'''အထင်ကရနေရာများ - ''':&lt;br&gt;• [[Chamchuri Square]]&lt;br&gt;• [[Samyan Mitrtown]]&lt;br&gt;• Hua Lamphong Temple&lt;br&gt;• [[Chulalongkorn University]]
|-
| align=&quot;center&quot; | {{MRT Station Numbering|BL|28}}
|ဟွာလမ်ဖုန်
|Hua Lamphong
| หัวลำโพง
|[[File:Hua Lamphong MRT Station 202104.jpg|frameless]]
|ကျွန်းအမျိုးအစား
| -
| align=&quot;left&quot; |'''Connecting station''' with [[Hua Lamphong railway station|Bangkok]] for&lt;br&gt;• {{rint|bangkok|DarkRed}} &lt;small&gt;''(future)''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;• [[Northern Line (Thailand)|SRT Northern Line]]&lt;br&gt;• [[Northeastern Line (Thailand)|SRT Northeastern Line]]&lt;br&gt;• [[Eastern Line (Thailand)|SRT Eastern Line]]&lt;br&gt;• [[Southern Line (Thailand)|SRT Southern Line]]
| align=&quot;left&quot; |'''အထင်ကရနေရာများ - ''':&lt;br&gt;• [[Khlong Phadung Krung Kasem]]&lt;br&gt;• [[Golden Buddha (statue)|Traimit Withayaram Temple]]&lt;br&gt;• The Chinatown Gate&lt;br&gt;• [[Yaowarat Road]]
|-
| align=&quot;center&quot; | {{MRT Station Numbering|BL|29}}
|ဝတ်မန်ကွန်
|Wat Mangkon
| วัดมังกร
|[[File:MRT Wat Mangkon train station (Entrance 1).jpg|frameless]]
| rowspan=&quot;5&quot; |{{Start date and age|2019|07|29|df=y}}
|အထပ်ပေါင်းဘူတာ
| -
|
| align=&quot;left&quot; |'''အထင်ကရနေရာများ - ''':&lt;br&gt;• [[Wat Mangkon Kamalawat|Mangkon Kamalawat Temple]]&lt;br&gt;• [[Chinatown, Bangkok|Chinatown]]&lt;br&gt;• Suea Pa Plaza&lt;br&gt;• Kanma Tuyaram Temple
|-
| align=&quot;center&quot; | {{MRT Station Numbering|BL|30}}
|ဆမ်းယော့
|Sam Yot
| สามยอด
|[[File:MRT Sam Yot train station (Entrance 1).jpg|frameless]]
|အထပ်ပေါင်းဘူတာ
| -
| align=&quot;left&quot; |'''Interchange station''' with {{rint|bangkok|Purple}} &lt;small&gt;''(under construction)''&lt;/small&gt;
| align=&quot;left&quot; |'''အထင်ကရနေရာများ - ''':&lt;br&gt;• [[Giant Swing]] (including [[Wat Suthat]] and Wat Dev Mandir)&lt;br&gt;• [[Khlong Ong Ang]]&lt;br&gt;• Mega Plaza Saphan Lek&lt;br&gt;• [[Phahurat]]&lt;br&gt;• [[Rommaninat Park]]&lt;br&gt;• [[The Old Siam Plaza]]
|-
| align=&quot;center&quot; | {{MRT Station Numbering|BL|31}}
|ဆနမ်ချိုင်
|Sanam Chai
| สนามไชย
|[[File:202403 Exit 1 of Sanam Chai Station in Front of Museum Siam.jpg|frameless]]
|ကျွန်းအမျိုးအစား
| -
| align=&quot;left&quot; |'''Connecting station''' with Rajinee Pier for&lt;br&gt;• {{RouteBox|Mine Smart Ferry|Mine Smart Ferry|MediumPurple|White|border=|bold=}}&lt;br&gt;• &lt;small&gt;{{RouteBox|CHAOPHRAYA EXPRESS|Chao Phraya Express Boat|OrangeRed|Blue|border=|bold=}}&lt;/small&gt;
| align=&quot;left&quot; |'''အထင်ကရနေရာများ - ''':&lt;br&gt;• [[Museum Siam]]&lt;br&gt;• [[Wat Rajabopit School]]&lt;br&gt;• Rajinee School&lt;br&gt;• [[Pak Khlong Talat]]&lt;br&gt;• [[Wat Pho]]&lt;br&gt;• [[Grand Palace|The Grand Palace]]&lt;br&gt;• [[Wat Phra Kaew]]&lt;br&gt;• [[Tha Tian Market]]&lt;br&gt;• [[Silpakorn University]]
|-
| align=&quot;center&quot; | {{MRT Station Numbering|BL|32}}
|အစ်စရာဖပ်
|Itsaraphap
| อิสรภาพ
|[[File:Itsaraphap MRT Station 03.jpg|frameless]]
|ကျွန်းအမျိုးအစား
| -
|
| align=&quot;left&quot; |'''အထင်ကရနေရာများ - ''': &lt;br&gt;• Wat Ratchasihatharam School&lt;br&gt;• Ratchasihatharam Temple&lt;br&gt;• Mai Phiren Temple
|-
| align=&quot;center&quot; | {{MRT Station Numbering|BL|01}}
|ထားဖရာ
&lt;small&gt;''(Platform 1&amp;2)''&lt;/small&gt;
|Tha Phra
| ท่าพระ
|[[File:MRT Ta Phra station entrance gate.jpg|frameless|220x220px]]
|ဘေးနှစ်ဖက်ဘူတာ
| rowspan=&quot;7&quot; |Elevated
| -
| align=&quot;left&quot; |'''Interchange station''' to &lt;br&gt;• {{rint|bangkok|Blue}} &lt;small&gt;''(for [[Tao Poon MRT station|Tao Poon]] and [[Chatuchak Park MRT station|Chatuchak Park]])''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;• {{Rint|bangkok|Grey}} &lt;small&gt;''(future)''&lt;/small&gt;
| align=&quot;left&quot; |'''အထင်ကရနေရာများ - ''' Tha Phra Temple
|-
| align=&quot;center&quot; | {{MRT Station Numbering|BL|33}}
|ဘန်ဖိုင်
|Bang Phai
|บางไผ่
|[[File:Steel footbridge, Bang Phai MRT Station.jpg|frameless]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Start date and age|2019|08|24|df=y}}
|ဘေးနှစ်ဖက်ဘူတာ
| -
|
| align=&quot;left&quot; |'''အထင်ကရနေရာများ - ''':&lt;br&gt;• Wat Nuannoradit School&lt;br&gt;• Nuannoradit Temple&lt;br&gt;• Phaya Thai 3 Hospital
|-
| align=&quot;center&quot; | {{MRT Station Numbering|BL|34}}
|ဘန်ဝါး
|Bang Wa
|บางหว้า
|[[File:Platform level Bang Wa Station.jpg|frameless]]
|ဘေးနှစ်ဖက်ဘူတာ
| -
| align=&quot;left&quot; |'''Connecting station''' to {{rint|bangkok|Silom}} and Bang Wa Pier for [[Khlong Phasi Charoen boat service|Khlong Phasi Charoen Boat Service]] via a 200-metre elevated pedestrian walkway.
| align=&quot;left&quot; |'''အထင်ကရနေရာများ - ''' ဆယမ်တက္ကသိုလ်
|-
| align=&quot;center&quot; | {{MRT Station Numbering|BL|35}}
|ဖက်ကဆမ် ၄၈
|Phetkasem 48
|เพชรเกษม 48
|[[File:MRT Phetkasem 48 station - platform toward Bang Wa station.jpg|frameless]]
| rowspan=&quot;4&quot; |{{Start date and age|2019|09|21|df=y}}
|ဘေးနှစ်ဖက်ဘူတာ
| -
|
|'''အထင်ကရနေရာများ - '''
* Chanpradittharam Witthayakhom School
|-
| align=&quot;center&quot; | {{MRT Station Numbering|BL|36}}
|ဖာစီကျရင်
|Phasi Charoen
|ภาษีเจริญ
|[[File:MRT Phasi Charoen station - Station view from Seacon Bangkae.jpg|frameless]]
|ဘေးနှစ်ဖက်ဘူတာ
| -
|
| align=&quot;left&quot; |'''အထင်ကရနေရာများ - ''' [[Seacon Bangkae|Seacon Bangkhae]]
|-
| align=&quot;center&quot; | {{MRT Station Numbering|BL|37}}
|ဘန်ခဲ
|Bang Khae
|บางแค
|[[File:MRT Bangkae station - station.jpg|frameless]]
|ဘေးနှစ်ဖက်ဘူတာ
| -
|
| align=&quot;left&quot; |'''အထင်ကရနေရာများ - ''':&lt;br&gt;• [[Bang Khae Market]]&lt;br&gt;• Wonder Department Store&lt;br&gt;• Wat Nimmanoradee School&lt;br&gt;• [[Wat Nimmanoradi|Nimmanoradee Temple]]&lt;br&gt;• Lotus's Bang Khae&lt;br&gt;• Ban Bang Khae Social Welfare Development
• Rajavinit Prathom Bangkhae School
|-
| align=&quot;center&quot; | {{MRT Station Numbering|BL|38}}
|လက်ဆောင်း
|Lak Song
|หลักสอง
|[[File:MRT Blue Line Lak Song Station (2).jpg|frameless]]
|ဘေးနှစ်ဖက်ဘူတာ
|√
|
| align=&quot;left&quot; |'''အထင်ကရနေရာများ - ''' The Mall Lifestore Bangkhae
|}


== ဆက်စပ် ဖတ်ရှုရန် ==

* [[ဘန်ကောက် မိုးပျံရထား|ဘီတီအက်စ် မိုးပျံရထား]]
* [[ဆူခုမ်ဝစ်လိုင်း]]
* [[စီလုမ်လိုင်း]]
* [[ထိုင်းနိုင်ငံလူထုအမြန်ရထားပို့ဆောင်ရေးအာဏာပိုင်]]

== မှတ်စု ==
{{Notelist}}

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ရထားပို့ဆောင်ရေး]]
[[ကဏ္ဍ:ဘန်ကောက်မြို့၏ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး]]</text>
      <sha1>nfdi79pavkpnz12xzm0xpg6cyfw9jtv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Silvers Rayleigh</title>
    <ns>3</ns>
    <id>272385</id>
    <revision>
      <id>1055225</id>
      <parentid>883473</parentid>
      <timestamp>2026-09-26T02:39:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mfield</username>
        <id>138184</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:GregariousMadness]] စာမျက်နှာကို [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Silvers Rayleigh]] သို့ Mfieldက ရွှေ့ခဲ့သည်: အသုံးပြုသူ &quot;[[Special:CentralAuth/GregariousMadness|GregariousMadness]]&quot; ကို &quot;[[Special:CentralAuth/Silvers Rayleigh|Silvers Rayleigh]]&quot; သို့ အမည်ပြောင်းလဲစဉ် စာမျက်နှာအား အလိုအလျောက် ရွှေ့ပြောင်းခြင်း</comment>
      <origin>883473</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8547" sha1="jd725nxgtbt2j8haxe6ty4lhvklztg5" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် GregariousMadness ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၁၁:၅၈၊ ၂၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ (UTC)</text>
      <sha1>jd725nxgtbt2j8haxe6ty4lhvklztg5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သင့်နော်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>275674</id>
    <revision>
      <id>1055231</id>
      <parentid>1020778</parentid>
      <timestamp>2026-09-26T03:29:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52041-22</username>
        <id>148654</id>
      </contributor>
      <comment>/* ဘဝဖြတ်သန်းမှုများ */</comment>
      <origin>1055231</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10821" sha1="jebrqklml6ugxn7ioaao6z12oqnxb2d" xml:space="preserve">{{Infobox writer
| name        = သင့်နော်
| image       = 
| caption     = 
| pseudonym   = 
| birth_name  = သန်းဌေး &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/ppd/index.php/e-book/517|title=၂၀၁၉ ခုနှစ်အတွက် အမျိုးသားစာပေဆု စိစစ်ရွေးချယ်နိုင်ရေး အပြီးသတ် အဖွဲ့ကြီး အစည်းအဝေး ကျင်းပ|work=[[ပုံနှိပ်ရေးနှင့် ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာန|ပုံနှိပ်ရေးနှင့်ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာန]]|access-date=၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၂၀ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀}}&lt;/ref&gt;
| birth_date  = {{birth date|1949|1|12}}
| birth_place = [[ပြည်မြို့]], မြန်မာ
| death_date  = {{death date and age|2025|9|27|1949|1|12}}
| death_place = [[မန္တလေး]], မြန်မာ
| occupation  = စာရေးဆရာ၊ စာနယ်ဇင်းသမား
| language    = မြန်မာဘာသာ
| nationality = မြန်မာ
| notableworks= 
| yearsactive = 
}}
'''စာရေးဆရာ သင့်နော်''' (အမည်ရင်း '''သန်းဌေး'''; ၁၂ ဇန်နဝါရီ ၁၉၄၉ - ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅) သည် မန္တလေးအခြေစိုက် စာရေးဆရာ နှင့် စာနယ်ဇင်းသမား တစ်ဦး ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?app=desktop&amp;v=Gsg6t7JSGQo|title=စာရေးဆရာ သင့်နော်၏ စာပေဟောပြောဆွေးနွေးခြင်း အပိုင်း(၁)|work=DVB|access-date=၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၁၇ ဇွန် ၂၀၁၆}}&lt;/ref&gt;မူလဇာတိမှာ ပြည်မြို့ ဖြစ်သော်လည်း မန္တလေးမြို့တွင်  ဘဝတစ်သက်လုံး မြှုပ်နှံခဲ့သူဖြစ်၍၊မန္တလေးကို ကိုယ်စားပြုပြီး ပြောနိုင်ခွင့်ရှိသူအဖြစ် သတ်မှတ်ခံထားရသူ လည်းဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/centennial-commemoration-of-the-late-reowned-author-journalist-lududawamar/3074735.html|title=လူထုဒေါ်အမာ ရာပြည့်ပွဲမန္တလေးမှာ ကျင်းပ|work=VOA|access-date=၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၂၆ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၅}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/iprd/news/176175|title=မန္တလေးမြို့စာရေးဆရာများ စုပေါင်း၍ စာအုပ်မိတ်ဆက်ပွဲကျင်းပ|work=MOI Myanmar|access-date=၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၂၇ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃}}&lt;/ref&gt; မန္တလေးမြို့ တွင် ဂန္ထဝင်စာအုပ်အဟောင်းများအားရောင်းချသည့် ဥတ္တရလွင်ပြင်စာအုပ်ဆိုင်အား တည်ထောင်သူအဖြစ်နှင့်ပါ လူသိများသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.myanmardigitalnewspaper.com/my/pnycmakim-eraawttiicaapepaitteaa-mnttlettng-kngpmnny|title=
ပဉ္စမအကြိမ် ဧရာဝတီစာပေပွဲတော် မန္တလေးတွင် ကျင်းပမည်
|work=Myanmar Digital News|access-date=၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၁၁ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၉}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝဖြတ်သန်းမှုများ ==
သင့်နော် (ခ) သန်းဌေး ကို ၁၉၄၉ ခုနှစ်၊ဇန်နဝါရီ ၂၁ ရက် တွင် အဖ ဦးစိန်ဟိုး၊အမိဒေါ်ကြင်ညွန့် တို့က ပြည်မြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ဒေါ်ကြူကြူ ဆိုသည့် မွေးချင်း အမ တစ်ဦး ရှိပြီး၊၎င်းသည် အငယ်ဆုံးသား ဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်ဘဝပညာရေးကို ပြည်မြို့တွင်ပင် ဖြတ်သန်းသင်ယူခဲ့သည်။၁၉၇၀ ပြည့်နှစ် တွင် ဆယ်တန်းစာမေးပွဲအောင်မြင်ခဲ့သည်။တက္ကသိုလ်ပညာကို ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် တွင် ဆည်းပူးခဲ့သည်။၁၉၇၅ ခုနှစ် တွင် ဘူမိ ဗေဒအထူးပြုဘာသာရပ်ဖြင့် ဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။

သင့်နော် သည် စာပေကို  ငယ်စဉ်ကျောင်းသားဘဝထဲက ဝါသနာထုံခဲ့သူဖြစ်သည်။  &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bnionline.net/mm/item/news-10823.html|title=ဗဟိန်းဂျာနယ် ပြန်လည်ထုတ်ဝေရန် ကြိုးပမ်း|work=Mizzima Burmese|access-date=၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၉ ဇူလိုင် ၂၀၁၂}}&lt;/ref&gt;

ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် မှ ဘွဲ့ရရှိခဲ့ပြီး၊ ၁၉၇၆ ခုနှစ် နောက်ပိုင်း တွင် မန္တလေးမြို့ သို့ အခြေချပြောင်းရွှေ့လာခဲ့သည်။ပြည်သား တရုတ်သွေးနှောသည့် ၎င်းသည်  ကုန်သည်အလုပ်အစား၊ မန္တလေးမြို့ တရုတ်တန်းဈေးတွင် စာအုပ်၊စာပေရောင်းချသည့် လုပ်ငန်းကိုသာ ရွေးချယ်လုပ်ကိုင်ခြင်းဖြင့်  စာပေလောကထဲ ခြေစုံပစ် ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။

သူ၏ စာပေနယ်အစသည် စာပေချစ်မြတ်နိုးသူအနေဖြင့် ဖြစ်သည်။နောက်ပိုင်းတွင် သူသည် စာပေလေ့လာမှုအားကောင်းလာမှုနှင့်အတူ ဂန္ထဝင်စာပေများအပြင်၊သတင်းဆောင်းပါးများ ရေးသားခြင်းဖြင့် စာပေနယ်ထဲ လူသိများလာခဲ့သည်။ 

သူသည် ဥတ္တရလွင်ပြင် အမည်ရှိ စာပေတိုက်ထူထောင်ကာ ဘဝတစ်သက်လုံးအား စာပေနယ်ထဲ နစ်မြှပ်ပစ်ခဲ့သည်။

၈၈ အရေးတော်ပုံအတွင်း မန္တလေးမြို့မှ  ပထမဆုံးထွက်ရှိလာခဲ့သည့်  &lt;nowiki&gt;''အရေးတော်ပုံ''&lt;/nowiki&gt; စာစောင် သည်  သူ၏ ကြီးကြပ်အကြံပေးမှုများ အများဆုံးပါဝင်ခဲ့သည်။

စစ်တပ်ထောက်ခံသူများ၏အာဘော် မြက်ခင်းသစ်မဂ္ဂဇင်း အား ၎င်း၏စာပေတိုက်တွင် မတင်၊မရောင်းသည်အထိ နိုင်ငံရေးခံယူချက်ပြင်းထန်ခဲ့သည်။သူသည် ပုံနှိပ်ဥပဒေဖြင့် နှစ်အနည်းငယ် ထောင်ချခံခဲ့ရသည်။

နောက်ပိုင်းတွင် သူသည်  ရှားရှားပါးပါး မြန်မာပြည်ဖွား တရုတ်အမျိုးသားစာပေသမားများထဲ လက်ချိုးရေ၍ရသည့်  ကျောက်စာဝန်တော် စိန်ခို၊ဦးဟုတ်စိန်၊ဒေါက်တာဂွမ်လျောင် (မောင်ဖြူး)၊ ဒေါက်တာလှဘေ၊ သာထက်အောင်၊  အောင်ချမ်း(ပွဲတိုင်းကျော်) စသည်တို့ထဲ  ထည့်သွင်းသတ်မှတ်ခြင်းခံရသည်အထိ စာပေနယ်တွင် နေရာတစ်ခု ခိုင်ခိုင်မာမာ ရရှိလာခဲ့သည်။ 

== ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝ ==
စာရေးဆရာ သင့်နော် သည် ဒေါ်ရီရီမြင့်နှင့် အိမ်ထောင်ပြုခဲ့ပြီး၊ကောင်းဝေဖြိုး၊ နှင်းဝေဖြိုး နှင့်  စိမ်းလဲ့ဝေဖြိုး ဆိုသည့် သားတစ်ဦးနှင့် သမီးနှစ်ဦး ထွန်းကားခဲ့သည်။ 

== ဘဝနိဂုံး ==
စာရေးဆရာ သင့်နော်သည် ၂၀၂၅-ခုနှစ်၊စက်တင်ဘာ ၂၇ ရက် မွန်းလွဲ ၁ နာရီခွဲဝန်းကျင်အချိန်တွင် မန္တလေးမြို့၊ ကံ့ကော်ဆေးရုံ၌  ကျောက်ကပ်ရောဂါဖြင့် ဆုံးပါးခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c3drm7r2l3vo|title=စာရေးဆရာ သင့်နော် ကွယ်လွန်|work=BBC|access-date=၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅}}&lt;/ref&gt;ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက်(၇၇)နှစ် ရှိပြီဖြစ်သည်။

== ကိုးကား ==
&lt;References /&gt;
{{lifetime|၁၉၄၉|၂၀၂၅}}
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]]</text>
      <sha1>jebrqklml6ugxn7ioaao6z12oqnxb2d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055250</id>
      <parentid>1055231</parentid>
      <timestamp>2026-09-26T07:52:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-52041-22|~2026-52041-22]] ([[User talk:~2026-52041-22|ဆွေးနွေးချက်]]) ၏ မူဟောင်း [[Special:Diff/1055231|1055231]] ကို ပြန်ပြင်လိုက်သည်</comment>
      <origin>1055250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11786" sha1="rclmfkkvb8r3acc7m3y31tpugu01dgi" xml:space="preserve">{{Infobox writer
| name        = သင့်နော်
| image       = 
| caption     = 
| pseudonym   = 
| birth_name  = သန်းဌေး &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/ppd/index.php/e-book/517|title=၂၀၁၉ ခုနှစ်အတွက် အမျိုးသားစာပေဆု စိစစ်ရွေးချယ်နိုင်ရေး အပြီးသတ် အဖွဲ့ကြီး အစည်းအဝေး ကျင်းပ|work=[[ပုံနှိပ်ရေးနှင့် ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာန|ပုံနှိပ်ရေးနှင့်ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာန]]|access-date=၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၂၀ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀}}&lt;/ref&gt;
| birth_date  = {{birth date|1949|1|12}}
| birth_place = [[ပြည်မြို့]], မြန်မာ
| death_date  = {{death date and age|2025|9|27|1949|1|12}}
| death_place = [[မန္တလေး]], မြန်မာ
| occupation  = စာရေးဆရာ၊ စာနယ်ဇင်းသမား
| language    = မြန်မာဘာသာ
| nationality = မြန်မာ
| notableworks= 
| yearsactive = 
}}
'''စာရေးဆရာ သင့်နော်''' (အမည်ရင်း '''သန်းဌေး'''; ၁၂ ဇန်နဝါရီ ၁၉၄၉ - ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅) သည် မန္တလေးအခြေစိုက် စာရေးဆရာ နှင့် စာနယ်ဇင်းသမား တစ်ဦး ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?app=desktop&amp;v=Gsg6t7JSGQo|title=စာရေးဆရာ သင့်နော်၏ စာပေဟောပြောဆွေးနွေးခြင်း အပိုင်း(၁)|work=DVB|access-date=၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၁၇ ဇွန် ၂၀၁၆}}&lt;/ref&gt;မူလဇာတိမှာ ပြည်မြို့ ဖြစ်သော်လည်း မန္တလေးမြို့တွင်  ဘဝတစ်သက်လုံး မြှုပ်နှံခဲ့သူဖြစ်၍၊မန္တလေးကို ကိုယ်စားပြုပြီး ပြောနိုင်ခွင့်ရှိသူအဖြစ် သတ်မှတ်ခံထားရသူ လည်းဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/centennial-commemoration-of-the-late-reowned-author-journalist-lududawamar/3074735.html|title=လူထုဒေါ်အမာ ရာပြည့်ပွဲမန္တလေးမှာ ကျင်းပ|work=VOA|access-date=၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၂၆ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၅}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/iprd/news/176175|title=မန္တလေးမြို့စာရေးဆရာများ စုပေါင်း၍ စာအုပ်မိတ်ဆက်ပွဲကျင်းပ|work=MOI Myanmar|access-date=၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၂၇ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃}}&lt;/ref&gt; မန္တလေးမြို့ တွင် ဂန္ထဝင်စာအုပ်အဟောင်းများအားရောင်းချသည့် ဥတ္တရလွင်ပြင်စာအုပ်ဆိုင်အား တည်ထောင်သူအဖြစ်နှင့်ပါ လူသိများသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.myanmardigitalnewspaper.com/my/pnycmakim-eraawttiicaapepaitteaa-mnttlettng-kngpmnny|title=
ပဉ္စမအကြိမ် ဧရာဝတီစာပေပွဲတော် မန္တလေးတွင် ကျင်းပမည်
|work=Myanmar Digital News|access-date=၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၁၁ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၉}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝဖြတ်သန်းမှုများ ==
သင့်နော် (ခ) သန်းဌေး ကို ၁၉၄၉ ခုနှစ်၊ဇန်နဝါရီ ၁၂ ရက် တွင် အဖ ဦးစိန်ဟိုး၊အမိဒေါ်ကြင်ညွန့် တို့က ပြည်မြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ဒေါ်ကြူကြူ ဆိုသည့် မွေးချင်း အမ တစ်ဦး ရှိပြီး၊၎င်းသည် အငယ်ဆုံးသား ဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်ဘဝပညာရေးကို ပြည်မြို့တွင်ပင် ဖြတ်သန်းသင်ယူခဲ့သည်။၁၉၇၀ ပြည့်နှစ် တွင် ဆယ်တန်းစာမေးပွဲအောင်မြင်ခဲ့သည်။တက္ကသိုလ်ပညာကို ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် တွင် ဆည်းပူးခဲ့သည်။၁၉၇၅ ခုနှစ် တွင် ဘူမိ ဗေဒအထူးပြုဘာသာရပ်ဖြင့် ဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။

သင့်နော် သည် စာပေကို  ငယ်စဉ်ကျောင်းသားဘဝထဲက ဝါသနာထုံခဲ့သည့်အပြင်  နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုထဲပါဝင်ခဲ့သူလည်းဖြစ်သည်။သူသည်   ၁၉၆၂ ခုနှစ် မန္တလေးခရိုင် ကျောင်းသားများ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်အထိ ကျောင်းသားလှုပ်ရှားမှုထဲ နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်းပါဝင်ခဲ့သူအဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ခံထားရသည်။  &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bnionline.net/mm/item/news-10823.html|title=ဗဟိန်းဂျာနယ် ပြန်လည်ထုတ်ဝေရန် ကြိုးပမ်း|work=Mizzima Burmese|access-date=၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၉ ဇူလိုင် ၂၀၁၂}}&lt;/ref&gt;

ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် မှ ဘွဲ့ရရှိခဲ့ပြီး၊ ၁၉၇၆ ခုနှစ် နောက်ပိုင်း တွင် မန္တလေးမြို့ သို့ အခြေချပြောင်းရွှေ့လာခဲ့သည်။ပြည်သား တရုတ်သွေးနှောသည့် ၎င်းသည်  ကုန်သည်အလုပ်အစား၊ မန္တလေးမြို့ တရုတ်တန်းဈေးတွင် စာအုပ်၊စာပေရောင်းချသည့် လုပ်ငန်းကိုသာ ရွေးချယ်လုပ်ကိုင်ခြင်းဖြင့်  စာပေလောကထဲ ခြေစုံပစ် ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။

သူ၏ စာပေနယ်အစသည် စာပေချစ်မြတ်နိုးသူအနေဖြင့် ဖြစ်သည်။နောက်ပိုင်းတွင် သူသည် စာပေလေ့လာမှုအားကောင်းလာမှုနှင့်အတူ ဂန္ထဝင်စာပေများအပြင်၊သတင်းဆောင်းပါးများ ရေးသားခြင်းဖြင့် စာပေနယ်ထဲ လူသိများလာခဲ့သည်။ 

သူသည် ဥတ္တရလွင်ပြင် အမည်ရှိ စာပေတိုက်ထူထောင်ကာ ဘဝတစ်သက်လုံးအား စာပေနယ်ထဲ နစ်မြှပ်ပစ်ခဲ့သည်။

၈၈ အရေးတော်ပုံအတွင်း မန္တလေးမြို့မှ  ပထမဆုံးထွက်ရှိလာခဲ့သည့်  &lt;nowiki&gt;''အရေးတော်ပုံ''&lt;/nowiki&gt; သပိတ်စာစောင် သည်  သူ၏ ကြီးကြပ်အကြံပေးမှုများ အများဆုံးပါဝင်ခဲ့သည်။ထို့အပြင်  ကျောင်းသားခေါင်းဆောင်များအတွက်  လိုအပ်သည့် စာအုပ်စာတမ်းများ နှင့် အချက်အလက်တွေကို ရှာဖွေပေးခဲ့သူလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။

စစ်တပ်ထောက်ခံသူများ၏အာဘော် မြက်ခင်းသစ်မဂ္ဂဇင်း အား ၎င်း၏စာပေတိုက်တွင် မတင်၊မရောင်းသည်အထိ နိုင်ငံရေးခံယူချက်ပြင်းထန်ခဲ့သည်။သူသည် ပုံနှိပ်ဥပဒေဖြင့် နှစ်အနည်းငယ် ထောင်ချခံခဲ့ရသည်။

နောက်ပိုင်းတွင် သူသည်  ရှားရှားပါးပါး မြန်မာပြည်ဖွား တရုတ်အမျိုးသားစာပေသမားများထဲ လက်ချိုးရေ၍ရသည့်  ကျောက်စာဝန်တော် စိန်ခို၊ဦးဟုတ်စိန်၊ဒေါက်တာဂွမ်လျောင် (မောင်ဖြူး)၊ ဒေါက်တာလှဘေ၊ သာထက်အောင်၊  အောင်ချမ်း(ပွဲတိုင်းကျော်) စသည်တို့ထဲ  ထည့်သွင်းသတ်မှတ်ခြင်းခံရသည်အထိ စာပေနယ်တွင် နေရာတစ်ခု ခိုင်ခိုင်မာမာ ရရှိလာခဲ့သည်။ 

== ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝ ==
စာရေးဆရာ သင့်နော် သည် ဒေါ်ရီရီမြင့်နှင့် အိမ်ထောင်ပြုခဲ့ပြီး၊ကောင်းဝေဖြိုး၊ နှင်းဝေဖြိုး နှင့်  စိမ်းလဲ့ဝေဖြိုး ဆိုသည့် သားတစ်ဦးနှင့် သမီးနှစ်ဦး ထွန်းကားခဲ့သည်။ 

== ဘဝနိဂုံး ==
စာရေးဆရာ သင့်နော်သည် ၂၀၂၅-ခုနှစ်၊စက်တင်ဘာ ၂၇ ရက် မွန်းလွဲ ၁ နာရီခွဲဝန်းကျင်အချိန်တွင် မန္တလေးမြို့၊ ကံ့ကော်ဆေးရုံ၌  ကျောက်ကပ်ရောဂါဖြင့် ဆုံးပါးခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c3drm7r2l3vo|title=စာရေးဆရာ သင့်နော် ကွယ်လွန်|work=BBC|access-date=၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅}}&lt;/ref&gt;ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက်(၇၇)နှစ် ရှိပြီဖြစ်သည်။

== ကိုးကား ==
&lt;References /&gt;
{{lifetime|၁၉၄၉|၂၀၂၅}}
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]]</text>
      <sha1>rclmfkkvb8r3acc7m3y31tpugu01dgi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Corvidcollusion</title>
    <ns>3</ns>
    <id>279080</id>
    <revision>
      <id>1055241</id>
      <parentid>958335</parentid>
      <timestamp>2026-09-26T05:20:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Leaderboard</username>
        <id>53631</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Therealkelso]] စာမျက်နှာကို [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Corvidcollusion]] သို့ Leaderboardက ရွှေ့ခဲ့သည်: အသုံးပြုသူ &quot;[[Special:CentralAuth/Therealkelso|Therealkelso]]&quot; ကို &quot;[[Special:CentralAuth/Corvidcollusion|Corvidcollusion]]&quot; သို့ အမည်ပြောင်းလဲစဉ် စာမျက်နှာအား အလိုအလျောက် ရွှေ့ပြောင်းခြင်း</comment>
      <origin>958335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8542" sha1="3kkaezgnzflkl6ju87pnc64wjh64iep" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Therealkelso ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၀၇:၀၇၊ ၁၇ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC)</text>
      <sha1>3kkaezgnzflkl6ju87pnc64wjh64iep</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဟခိုဒတဲမြို့</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292082</id>
    <revision>
      <id>1055186</id>
      <parentid>1055185</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T12:00:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* ပထဝီသွင်ပြင် */</comment>
      <origin>1055186</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7021" sha1="20ob8aqrowo90ap4s4tl8ujyrejulim" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = ဟခိုဒတဲမြို့
| official_name = 
| native_name = {{nobold|{{lang|ja|函館市}}}}
| settlement_type = [[Core cities of Japan|Core city]]
| image_skyline = Hakodate montage.jpg
| imagesize = 
| image_alt = 
| image_caption = Clockwise from the top: [[Goryokaku]], Hakodate Orthodox Church, Night View from [[Mount Hakodate]], Hachiman-Zaka and Hakodate Port, Goryokaku Tower
| image_flag = Flag of Hakodate, Hokkaido.svg
| flag_alt = 
| image_seal = Emblem of Hakodate, Hokkaido.svg
| seal_alt = 
| image_shield = 
| shield_alt = 
| image_blank_emblem = 
| nickname = 
| motto = 
| mapframe = yes
| mapframe-zoom = 9
| mapframe-point = none
| map_alt = 
| map_caption = &lt;small&gt;Location of Hakodate in [[Oshima Subprefecture|Oshima]], [[Hokkaido]]&lt;/small&gt;
| pushpin_map = Japan
| pushpin_label_position = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| coordinates = {{coord|41|46|07|N|140|43|44|E|region:JP-01|display=it}}
| coor_pinpoint = 
| coordinates_footnotes = 
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = [[Japan]]
| subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]]
| subdivision_type2 = [[Prefectures of Japan|Prefecture]]
| subdivision_type3 = 
| subdivision_name1 = [[Hokkaido]]
| subdivision_name2 = [[Hokkaido]] ([[Oshima Subprefecture]])
| subdivision_name3 = 
| established_date = 1454
| founder = Kōno Kaganokami Masamichi
| government_footnotes = 
| leader_party = 
| leader_title = Mayor
| leader_name = Jun Ōizumi &lt;small&gt;(since April 2023)&lt;/small&gt;
| leader_title1 = 
| leader_name1 = 
| area_footnotes = 
| area_magnitude = 
| area_total_km2 = 677.86
| area_land_km2 = 
| area_water_km2 = 
| area_water_percent = 
| area_note = 
| elevation_footnotes = &lt;ref&gt;{{cite web |title=Where is Hakodate, Japan? |url=https://www.worldatlas.com/as/jp/01/where-is-hakodate.html |website=worldatlas.com |access-date=10 June 2019 |archive-date=21 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191021045626/https://www.worldatlas.com/as/jp/01/where-is-hakodate.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| elevation_m = 15
| population_total = 239,813
| population_as_of = January 31, 2024
| population_footnotes = 
| population_density_km2 = auto
| population_est = 
| pop_est_as_of = 
| population_demonym = 
| population_note = 
| timezone1 = [[Japan Standard Time]]
| utc_offset1 = +9
| postal_code_type = 
| postal_code = 
| area_code = 
| area_code_type = 
| blank_name_sec1 = Phone number
| blank_info_sec1 = 0138-21-3111
| blank1_name_sec1 = Address
| blank1_info_sec1 = 4-13 Shinonome-chō, Hakodate-shi, Hokkaidō &lt;br/&gt; 040-8666
| blank_name_sec2 = [[Köppen climate classification|Climate]]
| blank_info_sec2 = [[Humid subtropical climate|Cfa]]
| website = {{URL|http://www.city.hakodate.hokkaido.jp/}}
| footnotes = 
| module = {{Infobox place symbols| embedded=yes
 | tree = [[Taxus cuspidata|Japanese yew]]
 | flower = [[Azalea]]
 | bird = [[Varied tit]]
 | flowering_tree =
 | butterfly =
 | fish = [[Squid]]
 | other_symbols =
}}
}}

'''ဟခိုဒတဲမြို့'''  (函館市, Hakodate-shi&lt;ref&gt;{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|language=ja}}&lt;/ref&gt;) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟော့ကိုင်းဒိုးကျွန်း]]၊ [[အိုရှိမခရိုင်ခွဲ]]ရှိ မြို့နှင့် ဆိပ်ကမ်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဟခိုဒတဲမြို့သည် အိုရှိမခရိုင်ခွဲ၏ မြို့တော် ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် မြို့၏ ခန့်မှန်းလူဦးရေသည် ၂၃၉,၈၁၃ ဦး၊ အိမ်ထောင်စု ၁၃၈,၈၀၇ ခု ရှိသည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းဆမှာ တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၃၅၄ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ မြို့၏ စုစုပေါင်းဧရိယာမှာ ၆၇၇.၈၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂၆၁.၇၂ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ဤမြို့သည် ဟော့ကိုင်းဒိုးကျွန်းတွင် [[ဆပ်ပိုရိုမြို့]]နှင့် [[အဆဟိခဝမြို့]]တို့ပြီးပါက တတိယမြောက်အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။

==ပထဝီသွင်ပြင်==
ဟခိုဒတဲတောင်သည် မူလကျွန်းတစ်ကျွန်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ သို့သော် လွန်ခဲ့သည့် နှစ်သန်းပေါင်းများစွာက မီးတောင်ပေါက်ကွဲမှုများကြောင့် တောင်ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ဟခိုဒတဲမြို့သည် ခမဲဒကျွန်းဆွယ်၏ အလယ်ပိုင်းပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ ဟခိုဒတဲတောင်ပေါ်မှနေ၍ မြို့ကို အပေါ်စီးမှ ကြည့်ရှုနိုင်သည်။ ဟခိုဒတဲတောင်ပေါ်သို့ တောင်တက်လမ်း၊ ကေဘယ်ကားနှင့် ကားများဖြင့် တက်ရောက်နိုင်သည်။ 

===အနီးအနားရှိ မြို့များ===
* [[ဟိုခုတိုမြို့၊ ဟော့ကိုင်းဒိုး|ဟိုခုတိုမြို့]] - အနောက်ဘက်
* [[နနအဲမြို့၊ ဟော့ကိုင်းဒိုး|နနအဲမြို့]] - မြောက်ဘက်
* [[ရှိခဘဲမြို့၊ ဟော့ကိုင်းဒိုး|ရှိခဘဲမြို့]] - အရှေ့မြောက်ဘက်

==ရုပ်ပုံများ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; heights=&quot;130&quot; perrow=&quot;3&quot; caption=&quot;Gallery&quot;&gt;
File:Naval Battle of Hakodate.jpg|[[Naval Battle of Hakodate]] (1869)
File:A view of the Hakodate Foreign Settlement, c. 1880.jpg|Omachi, one of the neighborhoods in the [[Hakodate foreign settlement]] (1880)
File:Port of Hakodate, 1897.jpg|Port of Hakodate in 1897, by [[Ogawa Kazumasa]]
File:Hakodate Goryokaku Panorama 1.JPG|[[Goryōkaku]] fortress (1866)
File:Kanemori Red Brick Warehouse Hakodate Hokkaido pref Japan01n.jpg|[[Kanemori Red Brick Warehouses]] (1909)
&lt;/gallery&gt;

==ပြင်ပလင့်များ==

==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>20ob8aqrowo90ap4s4tl8ujyrejulim</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055187</id>
      <parentid>1055186</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T12:02:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* အနီးအနားရှိ မြို့များ */</comment>
      <origin>1055187</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7527" sha1="tfsn9hxquiba1hlnrztp910evu4f2vu" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = ဟခိုဒတဲမြို့
| official_name = 
| native_name = {{nobold|{{lang|ja|函館市}}}}
| settlement_type = [[Core cities of Japan|Core city]]
| image_skyline = Hakodate montage.jpg
| imagesize = 
| image_alt = 
| image_caption = Clockwise from the top: [[Goryokaku]], Hakodate Orthodox Church, Night View from [[Mount Hakodate]], Hachiman-Zaka and Hakodate Port, Goryokaku Tower
| image_flag = Flag of Hakodate, Hokkaido.svg
| flag_alt = 
| image_seal = Emblem of Hakodate, Hokkaido.svg
| seal_alt = 
| image_shield = 
| shield_alt = 
| image_blank_emblem = 
| nickname = 
| motto = 
| mapframe = yes
| mapframe-zoom = 9
| mapframe-point = none
| map_alt = 
| map_caption = &lt;small&gt;Location of Hakodate in [[Oshima Subprefecture|Oshima]], [[Hokkaido]]&lt;/small&gt;
| pushpin_map = Japan
| pushpin_label_position = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| coordinates = {{coord|41|46|07|N|140|43|44|E|region:JP-01|display=it}}
| coor_pinpoint = 
| coordinates_footnotes = 
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = [[Japan]]
| subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]]
| subdivision_type2 = [[Prefectures of Japan|Prefecture]]
| subdivision_type3 = 
| subdivision_name1 = [[Hokkaido]]
| subdivision_name2 = [[Hokkaido]] ([[Oshima Subprefecture]])
| subdivision_name3 = 
| established_date = 1454
| founder = Kōno Kaganokami Masamichi
| government_footnotes = 
| leader_party = 
| leader_title = Mayor
| leader_name = Jun Ōizumi &lt;small&gt;(since April 2023)&lt;/small&gt;
| leader_title1 = 
| leader_name1 = 
| area_footnotes = 
| area_magnitude = 
| area_total_km2 = 677.86
| area_land_km2 = 
| area_water_km2 = 
| area_water_percent = 
| area_note = 
| elevation_footnotes = &lt;ref&gt;{{cite web |title=Where is Hakodate, Japan? |url=https://www.worldatlas.com/as/jp/01/where-is-hakodate.html |website=worldatlas.com |access-date=10 June 2019 |archive-date=21 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191021045626/https://www.worldatlas.com/as/jp/01/where-is-hakodate.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| elevation_m = 15
| population_total = 239,813
| population_as_of = January 31, 2024
| population_footnotes = 
| population_density_km2 = auto
| population_est = 
| pop_est_as_of = 
| population_demonym = 
| population_note = 
| timezone1 = [[Japan Standard Time]]
| utc_offset1 = +9
| postal_code_type = 
| postal_code = 
| area_code = 
| area_code_type = 
| blank_name_sec1 = Phone number
| blank_info_sec1 = 0138-21-3111
| blank1_name_sec1 = Address
| blank1_info_sec1 = 4-13 Shinonome-chō, Hakodate-shi, Hokkaidō &lt;br/&gt; 040-8666
| blank_name_sec2 = [[Köppen climate classification|Climate]]
| blank_info_sec2 = [[Humid subtropical climate|Cfa]]
| website = {{URL|http://www.city.hakodate.hokkaido.jp/}}
| footnotes = 
| module = {{Infobox place symbols| embedded=yes
 | tree = [[Taxus cuspidata|Japanese yew]]
 | flower = [[Azalea]]
 | bird = [[Varied tit]]
 | flowering_tree =
 | butterfly =
 | fish = [[Squid]]
 | other_symbols =
}}
}}

'''ဟခိုဒတဲမြို့'''  (函館市, Hakodate-shi&lt;ref&gt;{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|language=ja}}&lt;/ref&gt;) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟော့ကိုင်းဒိုးကျွန်း]]၊ [[အိုရှိမခရိုင်ခွဲ]]ရှိ မြို့နှင့် ဆိပ်ကမ်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဟခိုဒတဲမြို့သည် အိုရှိမခရိုင်ခွဲ၏ မြို့တော် ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် မြို့၏ ခန့်မှန်းလူဦးရေသည် ၂၃၉,၈၁၃ ဦး၊ အိမ်ထောင်စု ၁၃၈,၈၀၇ ခု ရှိသည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းဆမှာ တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၃၅၄ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ မြို့၏ စုစုပေါင်းဧရိယာမှာ ၆၇၇.၈၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂၆၁.၇၂ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ဤမြို့သည် ဟော့ကိုင်းဒိုးကျွန်းတွင် [[ဆပ်ပိုရိုမြို့]]နှင့် [[အဆဟိခဝမြို့]]တို့ပြီးပါက တတိယမြောက်အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။

==ပထဝီသွင်ပြင်==
ဟခိုဒတဲတောင်သည် မူလကျွန်းတစ်ကျွန်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ သို့သော် လွန်ခဲ့သည့် နှစ်သန်းပေါင်းများစွာက မီးတောင်ပေါက်ကွဲမှုများကြောင့် တောင်ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ဟခိုဒတဲမြို့သည် ခမဲဒကျွန်းဆွယ်၏ အလယ်ပိုင်းပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ ဟခိုဒတဲတောင်ပေါ်မှနေ၍ မြို့ကို အပေါ်စီးမှ ကြည့်ရှုနိုင်သည်။ ဟခိုဒတဲတောင်ပေါ်သို့ တောင်တက်လမ်း၊ ကေဘယ်ကားနှင့် ကားများဖြင့် တက်ရောက်နိုင်သည်။ 

===အနီးအနားရှိ မြို့များ===
* [[ဟိုခုတိုမြို့၊ ဟော့ကိုင်းဒိုး|ဟိုခုတိုမြို့]] - အနောက်ဘက်
* [[နနအဲမြို့၊ ဟော့ကိုင်းဒိုး|နနအဲမြို့]] - မြောက်ဘက်
* [[ရှိခဘဲမြို့၊ ဟော့ကိုင်းဒိုး|ရှိခဘဲမြို့]] - အရှေ့မြောက်ဘက်

===တောင်များ===
[[File:Hakodate from sky.JPG|thumb|ဟခိုဒတဲတောင် (လက်ဝဲဘက်) ပါရှိသည့် ကောင်းကင်မြင်ကွင်း၊ ၂၀၁၂ ခုနှစ်]]
* [[အဲတောင်]] ({{cvt|618|m}}) - ဟော့ကိုင်းဒိုးကျွန်း၏ တောင်ဘက်စွန်ဆုံးရှိ မီးတောင်
* [[ဟခိုဒတဲတောင်]] ({{cvt|334|m}})

==ရုပ်ပုံများ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; heights=&quot;130&quot; perrow=&quot;3&quot; caption=&quot;Gallery&quot;&gt;
File:Naval Battle of Hakodate.jpg|[[Naval Battle of Hakodate]] (1869)
File:A view of the Hakodate Foreign Settlement, c. 1880.jpg|Omachi, one of the neighborhoods in the [[Hakodate foreign settlement]] (1880)
File:Port of Hakodate, 1897.jpg|Port of Hakodate in 1897, by [[Ogawa Kazumasa]]
File:Hakodate Goryokaku Panorama 1.JPG|[[Goryōkaku]] fortress (1866)
File:Kanemori Red Brick Warehouse Hakodate Hokkaido pref Japan01n.jpg|[[Kanemori Red Brick Warehouses]] (1909)
&lt;/gallery&gt;

==ပြင်ပလင့်များ==

==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>tfsn9hxquiba1hlnrztp910evu4f2vu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055188</id>
      <parentid>1055187</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T12:03:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* တောင်များ */</comment>
      <origin>1055188</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7785" sha1="6azr1tnkxrp57sayfzqx80r53r44hgh" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = ဟခိုဒတဲမြို့
| official_name = 
| native_name = {{nobold|{{lang|ja|函館市}}}}
| settlement_type = [[Core cities of Japan|Core city]]
| image_skyline = Hakodate montage.jpg
| imagesize = 
| image_alt = 
| image_caption = Clockwise from the top: [[Goryokaku]], Hakodate Orthodox Church, Night View from [[Mount Hakodate]], Hachiman-Zaka and Hakodate Port, Goryokaku Tower
| image_flag = Flag of Hakodate, Hokkaido.svg
| flag_alt = 
| image_seal = Emblem of Hakodate, Hokkaido.svg
| seal_alt = 
| image_shield = 
| shield_alt = 
| image_blank_emblem = 
| nickname = 
| motto = 
| mapframe = yes
| mapframe-zoom = 9
| mapframe-point = none
| map_alt = 
| map_caption = &lt;small&gt;Location of Hakodate in [[Oshima Subprefecture|Oshima]], [[Hokkaido]]&lt;/small&gt;
| pushpin_map = Japan
| pushpin_label_position = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| coordinates = {{coord|41|46|07|N|140|43|44|E|region:JP-01|display=it}}
| coor_pinpoint = 
| coordinates_footnotes = 
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = [[Japan]]
| subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]]
| subdivision_type2 = [[Prefectures of Japan|Prefecture]]
| subdivision_type3 = 
| subdivision_name1 = [[Hokkaido]]
| subdivision_name2 = [[Hokkaido]] ([[Oshima Subprefecture]])
| subdivision_name3 = 
| established_date = 1454
| founder = Kōno Kaganokami Masamichi
| government_footnotes = 
| leader_party = 
| leader_title = Mayor
| leader_name = Jun Ōizumi &lt;small&gt;(since April 2023)&lt;/small&gt;
| leader_title1 = 
| leader_name1 = 
| area_footnotes = 
| area_magnitude = 
| area_total_km2 = 677.86
| area_land_km2 = 
| area_water_km2 = 
| area_water_percent = 
| area_note = 
| elevation_footnotes = &lt;ref&gt;{{cite web |title=Where is Hakodate, Japan? |url=https://www.worldatlas.com/as/jp/01/where-is-hakodate.html |website=worldatlas.com |access-date=10 June 2019 |archive-date=21 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191021045626/https://www.worldatlas.com/as/jp/01/where-is-hakodate.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| elevation_m = 15
| population_total = 239,813
| population_as_of = January 31, 2024
| population_footnotes = 
| population_density_km2 = auto
| population_est = 
| pop_est_as_of = 
| population_demonym = 
| population_note = 
| timezone1 = [[Japan Standard Time]]
| utc_offset1 = +9
| postal_code_type = 
| postal_code = 
| area_code = 
| area_code_type = 
| blank_name_sec1 = Phone number
| blank_info_sec1 = 0138-21-3111
| blank1_name_sec1 = Address
| blank1_info_sec1 = 4-13 Shinonome-chō, Hakodate-shi, Hokkaidō &lt;br/&gt; 040-8666
| blank_name_sec2 = [[Köppen climate classification|Climate]]
| blank_info_sec2 = [[Humid subtropical climate|Cfa]]
| website = {{URL|http://www.city.hakodate.hokkaido.jp/}}
| footnotes = 
| module = {{Infobox place symbols| embedded=yes
 | tree = [[Taxus cuspidata|Japanese yew]]
 | flower = [[Azalea]]
 | bird = [[Varied tit]]
 | flowering_tree =
 | butterfly =
 | fish = [[Squid]]
 | other_symbols =
}}
}}

'''ဟခိုဒတဲမြို့'''  (函館市, Hakodate-shi&lt;ref&gt;{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|language=ja}}&lt;/ref&gt;) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟော့ကိုင်းဒိုးကျွန်း]]၊ [[အိုရှိမခရိုင်ခွဲ]]ရှိ မြို့နှင့် ဆိပ်ကမ်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဟခိုဒတဲမြို့သည် အိုရှိမခရိုင်ခွဲ၏ မြို့တော် ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် မြို့၏ ခန့်မှန်းလူဦးရေသည် ၂၃၉,၈၁၃ ဦး၊ အိမ်ထောင်စု ၁၃၈,၈၀၇ ခု ရှိသည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းဆမှာ တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၃၅၄ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ မြို့၏ စုစုပေါင်းဧရိယာမှာ ၆၇၇.၈၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂၆၁.၇၂ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ဤမြို့သည် ဟော့ကိုင်းဒိုးကျွန်းတွင် [[ဆပ်ပိုရိုမြို့]]နှင့် [[အဆဟိခဝမြို့]]တို့ပြီးပါက တတိယမြောက်အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။

==ပထဝီသွင်ပြင်==
ဟခိုဒတဲတောင်သည် မူလကျွန်းတစ်ကျွန်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ သို့သော် လွန်ခဲ့သည့် နှစ်သန်းပေါင်းများစွာက မီးတောင်ပေါက်ကွဲမှုများကြောင့် တောင်ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ဟခိုဒတဲမြို့သည် ခမဲဒကျွန်းဆွယ်၏ အလယ်ပိုင်းပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ ဟခိုဒတဲတောင်ပေါ်မှနေ၍ မြို့ကို အပေါ်စီးမှ ကြည့်ရှုနိုင်သည်။ ဟခိုဒတဲတောင်ပေါ်သို့ တောင်တက်လမ်း၊ ကေဘယ်ကားနှင့် ကားများဖြင့် တက်ရောက်နိုင်သည်။ 

===အနီးအနားရှိ မြို့များ===
* [[ဟိုခုတိုမြို့၊ ဟော့ကိုင်းဒိုး|ဟိုခုတိုမြို့]] - အနောက်ဘက်
* [[နနအဲမြို့၊ ဟော့ကိုင်းဒိုး|နနအဲမြို့]] - မြောက်ဘက်
* [[ရှိခဘဲမြို့၊ ဟော့ကိုင်းဒိုး|ရှိခဘဲမြို့]] - အရှေ့မြောက်ဘက်

===တောင်များ===
[[File:Hakodate from sky.JPG|thumb|ဟခိုဒတဲတောင် (လက်ဝဲဘက်) ပါရှိသည့် ကောင်းကင်မြင်ကွင်း၊ ၂၀၁၂ ခုနှစ်]]
* [[အဲတောင်]] ({{cvt|618|m}}) - ဟော့ကိုင်းဒိုးကျွန်း၏ တောင်ဘက်စွန်ဆုံးရှိ မီးတောင်
* [[ဟခိုဒတဲတောင်]] ({{cvt|334|m}})

===မြစ်များ===
* {{nihongo|ခမဲဒမြစ်|亀田川|Kameda-gawa}}
* {{nihongo|မဆွတ်ခုရမြစ်|松倉川|Matsukura-gawa}}
* {{nihongo|ရှိအိုဒိုမရိမြစ်|汐泊川|Shiodomari-gawa}}

==ရုပ်ပုံများ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; heights=&quot;130&quot; perrow=&quot;3&quot; caption=&quot;Gallery&quot;&gt;
File:Naval Battle of Hakodate.jpg|[[Naval Battle of Hakodate]] (1869)
File:A view of the Hakodate Foreign Settlement, c. 1880.jpg|Omachi, one of the neighborhoods in the [[Hakodate foreign settlement]] (1880)
File:Port of Hakodate, 1897.jpg|Port of Hakodate in 1897, by [[Ogawa Kazumasa]]
File:Hakodate Goryokaku Panorama 1.JPG|[[Goryōkaku]] fortress (1866)
File:Kanemori Red Brick Warehouse Hakodate Hokkaido pref Japan01n.jpg|[[Kanemori Red Brick Warehouses]] (1909)
&lt;/gallery&gt;

==ပြင်ပလင့်များ==

==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>6azr1tnkxrp57sayfzqx80r53r44hgh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055189</id>
      <parentid>1055188</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T12:05:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* မြစ်များ */</comment>
      <origin>1055189</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7835" sha1="1awwwgwo7tzrxa8zduldpoq8d17yshf" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = ဟခိုဒတဲမြို့
| official_name = 
| native_name = {{nobold|{{lang|ja|函館市}}}}
| settlement_type = [[Core cities of Japan|Core city]]
| image_skyline = Hakodate montage.jpg
| imagesize = 
| image_alt = 
| image_caption = Clockwise from the top: [[Goryokaku]], Hakodate Orthodox Church, Night View from [[Mount Hakodate]], Hachiman-Zaka and Hakodate Port, Goryokaku Tower
| image_flag = Flag of Hakodate, Hokkaido.svg
| flag_alt = 
| image_seal = Emblem of Hakodate, Hokkaido.svg
| seal_alt = 
| image_shield = 
| shield_alt = 
| image_blank_emblem = 
| nickname = 
| motto = 
| mapframe = yes
| mapframe-zoom = 9
| mapframe-point = none
| map_alt = 
| map_caption = &lt;small&gt;Location of Hakodate in [[Oshima Subprefecture|Oshima]], [[Hokkaido]]&lt;/small&gt;
| pushpin_map = Japan
| pushpin_label_position = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| coordinates = {{coord|41|46|07|N|140|43|44|E|region:JP-01|display=it}}
| coor_pinpoint = 
| coordinates_footnotes = 
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = [[Japan]]
| subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]]
| subdivision_type2 = [[Prefectures of Japan|Prefecture]]
| subdivision_type3 = 
| subdivision_name1 = [[Hokkaido]]
| subdivision_name2 = [[Hokkaido]] ([[Oshima Subprefecture]])
| subdivision_name3 = 
| established_date = 1454
| founder = Kōno Kaganokami Masamichi
| government_footnotes = 
| leader_party = 
| leader_title = Mayor
| leader_name = Jun Ōizumi &lt;small&gt;(since April 2023)&lt;/small&gt;
| leader_title1 = 
| leader_name1 = 
| area_footnotes = 
| area_magnitude = 
| area_total_km2 = 677.86
| area_land_km2 = 
| area_water_km2 = 
| area_water_percent = 
| area_note = 
| elevation_footnotes = &lt;ref&gt;{{cite web |title=Where is Hakodate, Japan? |url=https://www.worldatlas.com/as/jp/01/where-is-hakodate.html |website=worldatlas.com |access-date=10 June 2019 |archive-date=21 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191021045626/https://www.worldatlas.com/as/jp/01/where-is-hakodate.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| elevation_m = 15
| population_total = 239,813
| population_as_of = January 31, 2024
| population_footnotes = 
| population_density_km2 = auto
| population_est = 
| pop_est_as_of = 
| population_demonym = 
| population_note = 
| timezone1 = [[Japan Standard Time]]
| utc_offset1 = +9
| postal_code_type = 
| postal_code = 
| area_code = 
| area_code_type = 
| blank_name_sec1 = Phone number
| blank_info_sec1 = 0138-21-3111
| blank1_name_sec1 = Address
| blank1_info_sec1 = 4-13 Shinonome-chō, Hakodate-shi, Hokkaidō &lt;br/&gt; 040-8666
| blank_name_sec2 = [[Köppen climate classification|Climate]]
| blank_info_sec2 = [[Humid subtropical climate|Cfa]]
| website = {{URL|http://www.city.hakodate.hokkaido.jp/}}
| footnotes = 
| module = {{Infobox place symbols| embedded=yes
 | tree = [[Taxus cuspidata|Japanese yew]]
 | flower = [[Azalea]]
 | bird = [[Varied tit]]
 | flowering_tree =
 | butterfly =
 | fish = [[Squid]]
 | other_symbols =
}}
}}

'''ဟခိုဒတဲမြို့'''  (函館市, Hakodate-shi&lt;ref&gt;{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|language=ja}}&lt;/ref&gt;) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟော့ကိုင်းဒိုးကျွန်း]]၊ [[အိုရှိမခရိုင်ခွဲ]]ရှိ မြို့နှင့် ဆိပ်ကမ်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဟခိုဒတဲမြို့သည် အိုရှိမခရိုင်ခွဲ၏ မြို့တော် ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် မြို့၏ ခန့်မှန်းလူဦးရေသည် ၂၃၉,၈၁၃ ဦး၊ အိမ်ထောင်စု ၁၃၈,၈၀၇ ခု ရှိသည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းဆမှာ တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၃၅၄ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ မြို့၏ စုစုပေါင်းဧရိယာမှာ ၆၇၇.၈၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂၆၁.၇၂ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ဤမြို့သည် ဟော့ကိုင်းဒိုးကျွန်းတွင် [[ဆပ်ပိုရိုမြို့]]နှင့် [[အဆဟိခဝမြို့]]တို့ပြီးပါက တတိယမြောက်အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။

==ပထဝီသွင်ပြင်==
ဟခိုဒတဲတောင်သည် မူလကျွန်းတစ်ကျွန်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ သို့သော် လွန်ခဲ့သည့် နှစ်သန်းပေါင်းများစွာက မီးတောင်ပေါက်ကွဲမှုများကြောင့် တောင်ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ဟခိုဒတဲမြို့သည် ခမဲဒကျွန်းဆွယ်၏ အလယ်ပိုင်းပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ ဟခိုဒတဲတောင်ပေါ်မှနေ၍ မြို့ကို အပေါ်စီးမှ ကြည့်ရှုနိုင်သည်။ ဟခိုဒတဲတောင်ပေါ်သို့ တောင်တက်လမ်း၊ ကေဘယ်ကားနှင့် ကားများဖြင့် တက်ရောက်နိုင်သည်။ 

===အနီးအနားရှိ မြို့များ===
* [[ဟိုခုတိုမြို့၊ ဟော့ကိုင်းဒိုး|ဟိုခုတိုမြို့]] - အနောက်ဘက်
* [[နနအဲမြို့၊ ဟော့ကိုင်းဒိုး|နနအဲမြို့]] - မြောက်ဘက်
* [[ရှိခဘဲမြို့၊ ဟော့ကိုင်းဒိုး|ရှိခဘဲမြို့]] - အရှေ့မြောက်ဘက်

===တောင်များ===
[[File:Hakodate from sky.JPG|thumb|ဟခိုဒတဲတောင် (လက်ဝဲဘက်) ပါရှိသည့် ကောင်းကင်မြင်ကွင်း၊ ၂၀၁၂ ခုနှစ်]]
* [[အဲတောင်]] ({{cvt|618|m}}) - ဟော့ကိုင်းဒိုးကျွန်း၏ တောင်ဘက်စွန်ဆုံးရှိ မီးတောင်
* [[ဟခိုဒတဲတောင်]] ({{cvt|334|m}})

===မြစ်များ===
* {{nihongo|ခမဲဒမြစ်|亀田川|Kameda-gawa}}
* {{nihongo|မဆွတ်ခုရမြစ်|松倉川|Matsukura-gawa}}
* {{nihongo|ရှိအိုဒိုမရိမြစ်|汐泊川|Shiodomari-gawa}}

===မြို့မြင်ကွင်း===

==ရုပ်ပုံများ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; heights=&quot;130&quot; perrow=&quot;3&quot; caption=&quot;Gallery&quot;&gt;
File:Naval Battle of Hakodate.jpg|[[Naval Battle of Hakodate]] (1869)
File:A view of the Hakodate Foreign Settlement, c. 1880.jpg|Omachi, one of the neighborhoods in the [[Hakodate foreign settlement]] (1880)
File:Port of Hakodate, 1897.jpg|Port of Hakodate in 1897, by [[Ogawa Kazumasa]]
File:Hakodate Goryokaku Panorama 1.JPG|[[Goryōkaku]] fortress (1866)
File:Kanemori Red Brick Warehouse Hakodate Hokkaido pref Japan01n.jpg|[[Kanemori Red Brick Warehouses]] (1909)
&lt;/gallery&gt;

==ပြင်ပလင့်များ==

==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>1awwwgwo7tzrxa8zduldpoq8d17yshf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055190</id>
      <parentid>1055189</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T12:06:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* မြို့မြင်ကွင်း */</comment>
      <origin>1055190</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7785" sha1="6azr1tnkxrp57sayfzqx80r53r44hgh" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = ဟခိုဒတဲမြို့
| official_name = 
| native_name = {{nobold|{{lang|ja|函館市}}}}
| settlement_type = [[Core cities of Japan|Core city]]
| image_skyline = Hakodate montage.jpg
| imagesize = 
| image_alt = 
| image_caption = Clockwise from the top: [[Goryokaku]], Hakodate Orthodox Church, Night View from [[Mount Hakodate]], Hachiman-Zaka and Hakodate Port, Goryokaku Tower
| image_flag = Flag of Hakodate, Hokkaido.svg
| flag_alt = 
| image_seal = Emblem of Hakodate, Hokkaido.svg
| seal_alt = 
| image_shield = 
| shield_alt = 
| image_blank_emblem = 
| nickname = 
| motto = 
| mapframe = yes
| mapframe-zoom = 9
| mapframe-point = none
| map_alt = 
| map_caption = &lt;small&gt;Location of Hakodate in [[Oshima Subprefecture|Oshima]], [[Hokkaido]]&lt;/small&gt;
| pushpin_map = Japan
| pushpin_label_position = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| coordinates = {{coord|41|46|07|N|140|43|44|E|region:JP-01|display=it}}
| coor_pinpoint = 
| coordinates_footnotes = 
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = [[Japan]]
| subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]]
| subdivision_type2 = [[Prefectures of Japan|Prefecture]]
| subdivision_type3 = 
| subdivision_name1 = [[Hokkaido]]
| subdivision_name2 = [[Hokkaido]] ([[Oshima Subprefecture]])
| subdivision_name3 = 
| established_date = 1454
| founder = Kōno Kaganokami Masamichi
| government_footnotes = 
| leader_party = 
| leader_title = Mayor
| leader_name = Jun Ōizumi &lt;small&gt;(since April 2023)&lt;/small&gt;
| leader_title1 = 
| leader_name1 = 
| area_footnotes = 
| area_magnitude = 
| area_total_km2 = 677.86
| area_land_km2 = 
| area_water_km2 = 
| area_water_percent = 
| area_note = 
| elevation_footnotes = &lt;ref&gt;{{cite web |title=Where is Hakodate, Japan? |url=https://www.worldatlas.com/as/jp/01/where-is-hakodate.html |website=worldatlas.com |access-date=10 June 2019 |archive-date=21 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191021045626/https://www.worldatlas.com/as/jp/01/where-is-hakodate.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| elevation_m = 15
| population_total = 239,813
| population_as_of = January 31, 2024
| population_footnotes = 
| population_density_km2 = auto
| population_est = 
| pop_est_as_of = 
| population_demonym = 
| population_note = 
| timezone1 = [[Japan Standard Time]]
| utc_offset1 = +9
| postal_code_type = 
| postal_code = 
| area_code = 
| area_code_type = 
| blank_name_sec1 = Phone number
| blank_info_sec1 = 0138-21-3111
| blank1_name_sec1 = Address
| blank1_info_sec1 = 4-13 Shinonome-chō, Hakodate-shi, Hokkaidō &lt;br/&gt; 040-8666
| blank_name_sec2 = [[Köppen climate classification|Climate]]
| blank_info_sec2 = [[Humid subtropical climate|Cfa]]
| website = {{URL|http://www.city.hakodate.hokkaido.jp/}}
| footnotes = 
| module = {{Infobox place symbols| embedded=yes
 | tree = [[Taxus cuspidata|Japanese yew]]
 | flower = [[Azalea]]
 | bird = [[Varied tit]]
 | flowering_tree =
 | butterfly =
 | fish = [[Squid]]
 | other_symbols =
}}
}}

'''ဟခိုဒတဲမြို့'''  (函館市, Hakodate-shi&lt;ref&gt;{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|language=ja}}&lt;/ref&gt;) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟော့ကိုင်းဒိုးကျွန်း]]၊ [[အိုရှိမခရိုင်ခွဲ]]ရှိ မြို့နှင့် ဆိပ်ကမ်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဟခိုဒတဲမြို့သည် အိုရှိမခရိုင်ခွဲ၏ မြို့တော် ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် မြို့၏ ခန့်မှန်းလူဦးရေသည် ၂၃၉,၈၁၃ ဦး၊ အိမ်ထောင်စု ၁၃၈,၈၀၇ ခု ရှိသည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းဆမှာ တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၃၅၄ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ မြို့၏ စုစုပေါင်းဧရိယာမှာ ၆၇၇.၈၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂၆၁.၇၂ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ဤမြို့သည် ဟော့ကိုင်းဒိုးကျွန်းတွင် [[ဆပ်ပိုရိုမြို့]]နှင့် [[အဆဟိခဝမြို့]]တို့ပြီးပါက တတိယမြောက်အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။

==ပထဝီသွင်ပြင်==
ဟခိုဒတဲတောင်သည် မူလကျွန်းတစ်ကျွန်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ သို့သော် လွန်ခဲ့သည့် နှစ်သန်းပေါင်းများစွာက မီးတောင်ပေါက်ကွဲမှုများကြောင့် တောင်ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ဟခိုဒတဲမြို့သည် ခမဲဒကျွန်းဆွယ်၏ အလယ်ပိုင်းပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ ဟခိုဒတဲတောင်ပေါ်မှနေ၍ မြို့ကို အပေါ်စီးမှ ကြည့်ရှုနိုင်သည်။ ဟခိုဒတဲတောင်ပေါ်သို့ တောင်တက်လမ်း၊ ကေဘယ်ကားနှင့် ကားများဖြင့် တက်ရောက်နိုင်သည်။ 

===အနီးအနားရှိ မြို့များ===
* [[ဟိုခုတိုမြို့၊ ဟော့ကိုင်းဒိုး|ဟိုခုတိုမြို့]] - အနောက်ဘက်
* [[နနအဲမြို့၊ ဟော့ကိုင်းဒိုး|နနအဲမြို့]] - မြောက်ဘက်
* [[ရှိခဘဲမြို့၊ ဟော့ကိုင်းဒိုး|ရှိခဘဲမြို့]] - အရှေ့မြောက်ဘက်

===တောင်များ===
[[File:Hakodate from sky.JPG|thumb|ဟခိုဒတဲတောင် (လက်ဝဲဘက်) ပါရှိသည့် ကောင်းကင်မြင်ကွင်း၊ ၂၀၁၂ ခုနှစ်]]
* [[အဲတောင်]] ({{cvt|618|m}}) - ဟော့ကိုင်းဒိုးကျွန်း၏ တောင်ဘက်စွန်ဆုံးရှိ မီးတောင်
* [[ဟခိုဒတဲတောင်]] ({{cvt|334|m}})

===မြစ်များ===
* {{nihongo|ခမဲဒမြစ်|亀田川|Kameda-gawa}}
* {{nihongo|မဆွတ်ခုရမြစ်|松倉川|Matsukura-gawa}}
* {{nihongo|ရှိအိုဒိုမရိမြစ်|汐泊川|Shiodomari-gawa}}

==ရုပ်ပုံများ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; heights=&quot;130&quot; perrow=&quot;3&quot; caption=&quot;Gallery&quot;&gt;
File:Naval Battle of Hakodate.jpg|[[Naval Battle of Hakodate]] (1869)
File:A view of the Hakodate Foreign Settlement, c. 1880.jpg|Omachi, one of the neighborhoods in the [[Hakodate foreign settlement]] (1880)
File:Port of Hakodate, 1897.jpg|Port of Hakodate in 1897, by [[Ogawa Kazumasa]]
File:Hakodate Goryokaku Panorama 1.JPG|[[Goryōkaku]] fortress (1866)
File:Kanemori Red Brick Warehouse Hakodate Hokkaido pref Japan01n.jpg|[[Kanemori Red Brick Warehouses]] (1909)
&lt;/gallery&gt;

==ပြင်ပလင့်များ==

==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>6azr1tnkxrp57sayfzqx80r53r44hgh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055191</id>
      <parentid>1055190</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T12:06:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* ပြင်ပလင့်များ */</comment>
      <origin>1055191</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8150" sha1="9city3nlva3ln0y1k9h17ignnlmn5b2" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = ဟခိုဒတဲမြို့
| official_name = 
| native_name = {{nobold|{{lang|ja|函館市}}}}
| settlement_type = [[Core cities of Japan|Core city]]
| image_skyline = Hakodate montage.jpg
| imagesize = 
| image_alt = 
| image_caption = Clockwise from the top: [[Goryokaku]], Hakodate Orthodox Church, Night View from [[Mount Hakodate]], Hachiman-Zaka and Hakodate Port, Goryokaku Tower
| image_flag = Flag of Hakodate, Hokkaido.svg
| flag_alt = 
| image_seal = Emblem of Hakodate, Hokkaido.svg
| seal_alt = 
| image_shield = 
| shield_alt = 
| image_blank_emblem = 
| nickname = 
| motto = 
| mapframe = yes
| mapframe-zoom = 9
| mapframe-point = none
| map_alt = 
| map_caption = &lt;small&gt;Location of Hakodate in [[Oshima Subprefecture|Oshima]], [[Hokkaido]]&lt;/small&gt;
| pushpin_map = Japan
| pushpin_label_position = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| coordinates = {{coord|41|46|07|N|140|43|44|E|region:JP-01|display=it}}
| coor_pinpoint = 
| coordinates_footnotes = 
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = [[Japan]]
| subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]]
| subdivision_type2 = [[Prefectures of Japan|Prefecture]]
| subdivision_type3 = 
| subdivision_name1 = [[Hokkaido]]
| subdivision_name2 = [[Hokkaido]] ([[Oshima Subprefecture]])
| subdivision_name3 = 
| established_date = 1454
| founder = Kōno Kaganokami Masamichi
| government_footnotes = 
| leader_party = 
| leader_title = Mayor
| leader_name = Jun Ōizumi &lt;small&gt;(since April 2023)&lt;/small&gt;
| leader_title1 = 
| leader_name1 = 
| area_footnotes = 
| area_magnitude = 
| area_total_km2 = 677.86
| area_land_km2 = 
| area_water_km2 = 
| area_water_percent = 
| area_note = 
| elevation_footnotes = &lt;ref&gt;{{cite web |title=Where is Hakodate, Japan? |url=https://www.worldatlas.com/as/jp/01/where-is-hakodate.html |website=worldatlas.com |access-date=10 June 2019 |archive-date=21 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191021045626/https://www.worldatlas.com/as/jp/01/where-is-hakodate.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| elevation_m = 15
| population_total = 239,813
| population_as_of = January 31, 2024
| population_footnotes = 
| population_density_km2 = auto
| population_est = 
| pop_est_as_of = 
| population_demonym = 
| population_note = 
| timezone1 = [[Japan Standard Time]]
| utc_offset1 = +9
| postal_code_type = 
| postal_code = 
| area_code = 
| area_code_type = 
| blank_name_sec1 = Phone number
| blank_info_sec1 = 0138-21-3111
| blank1_name_sec1 = Address
| blank1_info_sec1 = 4-13 Shinonome-chō, Hakodate-shi, Hokkaidō &lt;br/&gt; 040-8666
| blank_name_sec2 = [[Köppen climate classification|Climate]]
| blank_info_sec2 = [[Humid subtropical climate|Cfa]]
| website = {{URL|http://www.city.hakodate.hokkaido.jp/}}
| footnotes = 
| module = {{Infobox place symbols| embedded=yes
 | tree = [[Taxus cuspidata|Japanese yew]]
 | flower = [[Azalea]]
 | bird = [[Varied tit]]
 | flowering_tree =
 | butterfly =
 | fish = [[Squid]]
 | other_symbols =
}}
}}

'''ဟခိုဒတဲမြို့'''  (函館市, Hakodate-shi&lt;ref&gt;{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|language=ja}}&lt;/ref&gt;) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟော့ကိုင်းဒိုးကျွန်း]]၊ [[အိုရှိမခရိုင်ခွဲ]]ရှိ မြို့နှင့် ဆိပ်ကမ်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဟခိုဒတဲမြို့သည် အိုရှိမခရိုင်ခွဲ၏ မြို့တော် ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် မြို့၏ ခန့်မှန်းလူဦးရေသည် ၂၃၉,၈၁၃ ဦး၊ အိမ်ထောင်စု ၁၃၈,၈၀၇ ခု ရှိသည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းဆမှာ တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၃၅၄ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ မြို့၏ စုစုပေါင်းဧရိယာမှာ ၆၇၇.၈၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂၆၁.၇၂ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ဤမြို့သည် ဟော့ကိုင်းဒိုးကျွန်းတွင် [[ဆပ်ပိုရိုမြို့]]နှင့် [[အဆဟိခဝမြို့]]တို့ပြီးပါက တတိယမြောက်အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။

==ပထဝီသွင်ပြင်==
ဟခိုဒတဲတောင်သည် မူလကျွန်းတစ်ကျွန်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ သို့သော် လွန်ခဲ့သည့် နှစ်သန်းပေါင်းများစွာက မီးတောင်ပေါက်ကွဲမှုများကြောင့် တောင်ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ဟခိုဒတဲမြို့သည် ခမဲဒကျွန်းဆွယ်၏ အလယ်ပိုင်းပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ ဟခိုဒတဲတောင်ပေါ်မှနေ၍ မြို့ကို အပေါ်စီးမှ ကြည့်ရှုနိုင်သည်။ ဟခိုဒတဲတောင်ပေါ်သို့ တောင်တက်လမ်း၊ ကေဘယ်ကားနှင့် ကားများဖြင့် တက်ရောက်နိုင်သည်။ 

===အနီးအနားရှိ မြို့များ===
* [[ဟိုခုတိုမြို့၊ ဟော့ကိုင်းဒိုး|ဟိုခုတိုမြို့]] - အနောက်ဘက်
* [[နနအဲမြို့၊ ဟော့ကိုင်းဒိုး|နနအဲမြို့]] - မြောက်ဘက်
* [[ရှိခဘဲမြို့၊ ဟော့ကိုင်းဒိုး|ရှိခဘဲမြို့]] - အရှေ့မြောက်ဘက်

===တောင်များ===
[[File:Hakodate from sky.JPG|thumb|ဟခိုဒတဲတောင် (လက်ဝဲဘက်) ပါရှိသည့် ကောင်းကင်မြင်ကွင်း၊ ၂၀၁၂ ခုနှစ်]]
* [[အဲတောင်]] ({{cvt|618|m}}) - ဟော့ကိုင်းဒိုးကျွန်း၏ တောင်ဘက်စွန်ဆုံးရှိ မီးတောင်
* [[ဟခိုဒတဲတောင်]] ({{cvt|334|m}})

===မြစ်များ===
* {{nihongo|ခမဲဒမြစ်|亀田川|Kameda-gawa}}
* {{nihongo|မဆွတ်ခုရမြစ်|松倉川|Matsukura-gawa}}
* {{nihongo|ရှိအိုဒိုမရိမြစ်|汐泊川|Shiodomari-gawa}}

==ရုပ်ပုံများ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; heights=&quot;130&quot; perrow=&quot;3&quot; caption=&quot;Gallery&quot;&gt;
File:Naval Battle of Hakodate.jpg|[[Naval Battle of Hakodate]] (1869)
File:A view of the Hakodate Foreign Settlement, c. 1880.jpg|Omachi, one of the neighborhoods in the [[Hakodate foreign settlement]] (1880)
File:Port of Hakodate, 1897.jpg|Port of Hakodate in 1897, by [[Ogawa Kazumasa]]
File:Hakodate Goryokaku Panorama 1.JPG|[[Goryōkaku]] fortress (1866)
File:Kanemori Red Brick Warehouse Hakodate Hokkaido pref Japan01n.jpg|[[Kanemori Red Brick Warehouses]] (1909)
&lt;/gallery&gt;

==ပြင်ပလင့်များ==
{{Commons category|Hakodate, Hokkaido}}
{{Wikivoyage|Hakodate}}
* [http://www.city.hakodate.hokkaido.jp/ Official Website]
* {{cite news |url=https://www.sankei.com/photo/story/news/210222/sty2102220002-n1.html |title=北の猫はＢＡＲに（も）いる 北海道・函館【肉球マニアに捧ぐ猫の日SPL.】 |work=Sankei |date=2021-02-22 |language=ja}}

==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>9city3nlva3ln0y1k9h17ignnlmn5b2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အဆဟိခဝမြို့</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292083</id>
    <revision>
      <id>1055192</id>
      <timestamp>2026-09-25T12:14:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''အဆဟိခဝမြို့''' (旭川市, Asahikawa-shi)  သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟော့ကိုင်းဒိုးကျွန်း]]၊ [[ခမိခဝခရိုင်ခွဲ]]ရှိ မြို့တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤမြို့သည် ခရို...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1055192</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2327" sha1="auc9zkhypetcp20gns4m599oul88nlf" xml:space="preserve">'''အဆဟိခဝမြို့''' (旭川市, Asahikawa-shi)  သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟော့ကိုင်းဒိုးကျွန်း]]၊ [[ခမိခဝခရိုင်ခွဲ]]ရှိ မြို့တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤမြို့သည် ခရိုင်ခွဲ၏ မြို့တော်ဖြစ်ပြီး ဟော့ကိုင်းဒိုးတွင် ဒုတိယမြောက်အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၀ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့ကတည်းက အဓိကမြို့ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မြို့သည် လက်ရှိကာလတွင် အဆဟိယမတိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်၊ အဆဟိခဝရာမန်ခေါက်ဆွဲ၊ နှင်းလျှောစီးကွင်းများကြောင့် လူသိများသည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် မြို့နေ ခန့်မှန်းလူဦးရေသည် ၃၂၁,၉၀၆ ဦး၊ အိမ်ထောင်စု ၁၇၃,၉၆၁ ခု ရှိသည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းဆမှာ တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၄၃၁ ဦး (တစ်စတုရန်းမိုင်လျှင် ၁၁၀၀ ဦး) နေထိုင်ကြသည်။ မြို့၏ စုစုပေါင်းဧရိယာသည် ၇၄၇.၆၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂၈၈.၆၇ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။

၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ယူနက်စကို၏ ဖန်တီးမှုရှိသည့် မြို့ပြကွန်ရက်စီမံကိန်းသည် အဆဟိခဝမြို့ကို &quot;ဒီဇိုင်းမြို့တော်&quot; အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။

==ပြင်ပလင့်များ==

==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>auc9zkhypetcp20gns4m599oul88nlf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055193</id>
      <parentid>1055192</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T12:15:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြို့များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည်</comment>
      <origin>1055193</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2419" sha1="k4zz2zdkwaaefe6g4un031w71xbqu2f" xml:space="preserve">'''အဆဟိခဝမြို့''' (旭川市, Asahikawa-shi)  သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟော့ကိုင်းဒိုးကျွန်း]]၊ [[ခမိခဝခရိုင်ခွဲ]]ရှိ မြို့တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤမြို့သည် ခရိုင်ခွဲ၏ မြို့တော်ဖြစ်ပြီး ဟော့ကိုင်းဒိုးတွင် ဒုတိယမြောက်အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၀ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့ကတည်းက အဓိကမြို့ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မြို့သည် လက်ရှိကာလတွင် အဆဟိယမတိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်၊ အဆဟိခဝရာမန်ခေါက်ဆွဲ၊ နှင်းလျှောစီးကွင်းများကြောင့် လူသိများသည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် မြို့နေ ခန့်မှန်းလူဦးရေသည် ၃၂၁,၉၀၆ ဦး၊ အိမ်ထောင်စု ၁၇၃,၉၆၁ ခု ရှိသည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းဆမှာ တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၄၃၁ ဦး (တစ်စတုရန်းမိုင်လျှင် ၁၁၀၀ ဦး) နေထိုင်ကြသည်။ မြို့၏ စုစုပေါင်းဧရိယာသည် ၇၄၇.၆၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂၈၈.၆၇ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။

၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ယူနက်စကို၏ ဖန်တီးမှုရှိသည့် မြို့ပြကွန်ရက်စီမံကိန်းသည် အဆဟိခဝမြို့ကို &quot;ဒီဇိုင်းမြို့တော်&quot; အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။

==ပြင်ပလင့်များ==

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြို့များ]]</text>
      <sha1>k4zz2zdkwaaefe6g4un031w71xbqu2f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055195</id>
      <parentid>1055193</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T12:16:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <origin>1055195</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6040" sha1="5pgjlnbf0p68c5281f5rcnn33sqglf1" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = အဆဟိခဝမြို့
| official_name = 
| native_name = {{nobold|{{nobold|{{lang|ja|旭川市}}}}}}
| native_name_lang = ja
| settlement_type = [[Core cities of Japan|Core city]]
| other_name = 
&lt;!-- images, nickname, motto --&gt;
| image_skyline = Asahikawa Montage.jpg
| imagesize = 
| image_caption = '''Top''': Asahikawa Museum of Sculpture, [[Asahiyama Zoo|Asahiyama Animal Park]]&lt;br /&gt;'''Middle''': [[Ramen|Asahikawa Ramen noodle]], [[Kamuy|Kamuikotan]]&lt;br /&gt;'''Bottom''': Panoramic view of Asahi Bridge and Taisetsu Mountain Range, (all item of left to right) 
| image_flag = Flag of Asahikawa, Hokkaido.svg
| image_seal = Emblem of Asahikawa, Hokkaido.svg
| seal_type = Emblem
&lt;!-- maps and coordinates --&gt;
| image_map = Asahikawa in Hokkaido Prefecture Ja.svg
| map_alt = 
| map_caption = Location of Asahikawa in [[Kamikawa Subprefecture]], [[Hokkaido]]
|image_map1 = Indicator map for Kamikawa and Sorachi Subprefecture in Hokkaido Japan.svg
| map_caption1 = Location of [[Kamikawa Subprefecture]] in Hokkaido
| pushpin_map = Japan
| pushpin_relief = 
| pushpin_map_caption = Location in Japan
| coordinates = {{coord|43|46|N|142|22|E|region:JP-01_type:city(334,000|display=it}}
| coordinates_footnotes = &lt;!-- for references: use &lt;ref&gt; tags --&gt;
&lt;!-- location --&gt;
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = Japan
| subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]]
| subdivision_name1 = [[Hokkaido]]
| subdivision_type2 = [[Prefectures of Japan|Prefecture]]
| subdivision_name2 = [[Hokkaido]]
| subdivision_type3 = [[Districts of Japan|District]]
| subdivision_name3 = 
&lt;!-- established --&gt;
| established_title = First official recorded  
| established_date = 1877
| established_title2 = City Settled
| established_date2 = August 1, 1922
| extinct_title = Now part of
| extinct_date = 
| founder = 
| named_for = 
&lt;!-- seat, smaller parts --&gt;
| seat_type = &lt;!-- defaults to: Seat --&gt;
| seat = 
&lt;!-- government type, leaders --&gt;
| government_footnotes = &lt;!-- for references: use &lt;ref&gt; tags --&gt;
| leader_party = 
| leader_title = Mayor
| leader_name = Hirosuke Imazu
| leader_title1 = Vice Mayor
| leader_name1 = 
&lt;!-- display settings --&gt;
| total_type = &lt;!-- to set a non-standard label for total area and population rows --&gt;
| unit_pref = Metric
&lt;!-- area --&gt;
| area_magnitude = &lt;!-- use only to set a special wikilink --&gt;
| area_footnotes = &lt;!-- for references: use &lt;ref&gt; tags --&gt;
| area_total_km2 = 747.66
| area_land_km2 = 
| area_water_km2 = 
| area_water_percent = 
| area_note = 
&lt;!-- elevation --&gt;
| elevation_footnotes = &lt;!-- for references: use &lt;ref&gt; tags --&gt;
| elevation_m = 
&lt;!-- population --&gt;
| population_footnotes =  &lt;!-- for references: use &lt;ref&gt; tags --&gt;
| population_total = 321906
| population_as_of = July 31, 2023
| population_density_km2 = auto
| population_est = 
| pop_est_as_of = 
&lt;!-- time zone(s) --&gt;
| timezone1 = [[Japan Standard Time|JST]]
| utc_offset1 = +09:00
&lt;!-- postal codes, area code --&gt;
| postal_code_type = 
| postal_code = 
| area_code_type = &lt;!-- defaults to: Area code(s) --&gt;
| area_code = 
&lt;!-- blank fields (section 1) --&gt;
| blank_name_sec1 = City hall address
| blank_info_sec1 = 9-46 Rokujō-dōri, Asahikawa-shi, Hokkaido&lt;br /&gt;070-8525
&lt;!-- website, footnotes --&gt;
| website = {{URL|http://www.city.asahikawa.hokkaido.jp/}}
| footnotes = 
| module = {{Infobox region symbols| embedded=yes
 | tree = [[Sorbus commixta|Japanese rowan]]
 | flower = [[Azalea]]
 | bird = [[Bohemian waxwing]]
 | flowering_tree = 
 | butterfly = 
 | fish = 
 | mascot = Asappy (あさっぴー) and Yukkirin (ゆっきりん)
}}
}}

'''အဆဟိခဝမြို့''' (旭川市, Asahikawa-shi)  သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟော့ကိုင်းဒိုးကျွန်း]]၊ [[ခမိခဝခရိုင်ခွဲ]]ရှိ မြို့တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤမြို့သည် ခရိုင်ခွဲ၏ မြို့တော်ဖြစ်ပြီး ဟော့ကိုင်းဒိုးတွင် ဒုတိယမြောက်အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၀ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့ကတည်းက အဓိကမြို့ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မြို့သည် လက်ရှိကာလတွင် အဆဟိယမတိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်၊ အဆဟိခဝရာမန်ခေါက်ဆွဲ၊ နှင်းလျှောစီးကွင်းများကြောင့် လူသိများသည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် မြို့နေ ခန့်မှန်းလူဦးရေသည် ၃၂၁,၉၀၆ ဦး၊ အိမ်ထောင်စု ၁၇၃,၉၆၁ ခု ရှိသည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းဆမှာ တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၄၃၁ ဦး (တစ်စတုရန်းမိုင်လျှင် ၁၁၀၀ ဦး) နေထိုင်ကြသည်။ မြို့၏ စုစုပေါင်းဧရိယာသည် ၇၄၇.၆၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂၈၈.၆၇ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။

၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ယူနက်စကို၏ ဖန်တီးမှုရှိသည့် မြို့ပြကွန်ရက်စီမံကိန်းသည် အဆဟိခဝမြို့ကို &quot;ဒီဇိုင်းမြို့တော်&quot; အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။

==ပြင်ပလင့်များ==

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြို့များ]]</text>
      <sha1>5pgjlnbf0p68c5281f5rcnn33sqglf1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-51529-13</title>
    <ns>3</ns>
    <id>292084</id>
    <revision>
      <id>1055201</id>
      <timestamp>2026-09-25T12:54:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1055201</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8552" sha1="fyg3gr8n208pt22ebijbjdko1thgwpl" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-51529-13 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၁၂:၅၄၊ ၂၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>fyg3gr8n208pt22ebijbjdko1thgwpl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-51693-40</title>
    <ns>3</ns>
    <id>292087</id>
    <revision>
      <id>1055204</id>
      <timestamp>2026-09-25T15:54:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1055204</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8552" sha1="0t0242cet0lu2c51kc66hdeta5qsj1d" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-51693-40 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၁၅:၅၄၊ ၂၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>0t0242cet0lu2c51kc66hdeta5qsj1d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဆယ်စုနှစ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292091</id>
    <revision>
      <id>1055208</id>
      <timestamp>2026-09-25T16:22:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ninjastrikers</username>
        <id>22896</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''ဆယ်စုနှစ်''' ({{langx|en|decade}}; {{langx|grc|δεκάς}}, {{tlit|grc|dekas}} မှ ဆင်းသက်လာပြီး တိုက်ရိုက်အဓိပ္ပာယ်မှာ &quot;၁၀ ခုပါသော အုပ်စု&quot; ဖြစ်သည်) ဆိုသည်မှာ ဆယ်ခုနှစ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1055208</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17330" sha1="9v83blk62jt97ruma2hc2xrmsmzfa0c" xml:space="preserve">'''ဆယ်စုနှစ်''' ({{langx|en|decade}}; {{langx|grc|δεκάς}}, {{tlit|grc|dekas}} မှ ဆင်းသက်လာပြီး တိုက်ရိုက်အဓိပ္ပာယ်မှာ &quot;၁၀ ခုပါသော အုပ်စု&quot; ဖြစ်သည်) ဆိုသည်မှာ ဆယ်[[ခုနှစ်|နှစ်]]တာ ကာလအပိုင်းအခြားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို [[လက်တင်ဘာသာစကား|လက်တင်]]စကားလုံး [[wikt:decennium|decennium]] (တိုက်ရိုက်အဓိပ္ပာယ် &quot;ဆယ်နှစ်&quot;) မှ ဆင်းသက်လာသော decennium ဟုလည်း ခေါ်ဆိုနိုင်သည်။ ဆယ်စုနှစ်ဟူသော ဝေါဟာရသည် လူတစ်ဦး၏ ဘဝသက်တမ်းကဲ့သို့သော မည်သည့် ဆယ်နှစ်တာကာလကိုမဆို ရည်ညွှန်းနိုင်သလို၊ [[ပြက္ခဒိန်နှစ်]]များ၏ သီးခြားအုပ်စုဖွဲ့မှုများကိုလည်း ရည်ညွှန်းနိုင်သည်။

== အသုံးပြုပုံ ==
ဆယ်နှစ်တာ ကာလအပိုင်းအခြား မည်သည်ကိုမဆို 'ဆယ်စုနှစ်' (decade သို့မဟုတ် decennium) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web| title = Decade| work = Lexico| access-date = 2020-02-26| date = 2020| url = https://www.lexico.com/definition/decade| archive-url = https://web.archive.org/web/20191230102633/https://www.lexico.com/definition/decade| url-status = dead| archive-date = December 30, 2019}}&lt;/ref&gt; ဥပမာအားဖြင့် &quot;မိုးဇက်သည် သူ၏ နောက်ဆုံးဆယ်စုနှစ်အတွင်း ထိုခေတ်အခါက တွေ့ရခဲသော အတိုင်းအတာအထိ ခရိုမက်တစ် သဟဇာတဖြစ်မှုကို စူးစမ်းရှာဖွေခဲ့သည်&quot; ဟူသော ဖော်ပြချက်သည် မည်သည့် ပြက္ခဒိန်နှစ်များ အကျုံးဝင်သည်ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားခြင်းမရှိဘဲ [[:en:Wolfgang Amadeus Mozart|ဗုဖ်ဂန် အာမာဒူးစ် မိုးဇက်]] ၏ ဘဝနောက်ဆုံး ၁၀ နှစ်တာ ကာလကိုသာ ရည်ညွှန်းသည်။ ထို့အပြင် လူတစ်ဦး၏ ဘဝ 'ပထမဆယ်စုနှစ်' သည် ၎င်းတို့ မွေးဖွားသည့်နေ့တွင် စတင်ပြီး ၁၀ နှစ်မြောက် [[မွေးနေ့]]ကျရောက်သည့် ၎င်းတို့ဘဝ၏ ၁၀ နှစ်မြောက် နှစ်ကုန်ဆုံးချိန်တွင် ပြီးဆုံးသည်။ ဘဝ၏ ဒုတိယဆယ်စုနှစ်သည် ၁၁ နှစ်မြောက် နှစ်တွင် စတင်ပြီး (ထိုကာလအတွင်း လူတစ်ဦးကို ပုံမှန်အားဖြင့် &quot;၁၀ နှစ်&quot; ဟုသာ ရည်ညွှန်းလေ့ရှိသည်) ၂၀ နှစ်မြောက် မွေးနေ့ကျရောက်သည့် ဘဝ၏ အနှစ် ၂၀ မြောက် နှစ်ကုန်ဆုံးချိန်တွင် ပြီးဆုံးသည်။ ထိုနည်းတူစွာပင် လူတစ်ဦးသည် မိမိ၏ အသက်နှစ်ဆယ်အရွယ်သို့ ရောက်ရှိနေချိန်ဖြစ်သော ဘဝ၏ တတိယဆယ်စုနှစ်သည် ၂၁ နှစ်မြောက် နှစ်တွင် စတင်ပြီး၊ နောက်ဆက်တွဲ ဘဝဆယ်စုနှစ်များကိုလည်း မိမိအသက်၏ ဆယ်ဂဏန်းနေရာကို ရည်ညွှန်း၍ အလားတူပင် ဖော်ပြကြသည်။

=== ၀ မှ ၉ ဆယ်စုနှစ် ===
ဆယ်စုနှစ်များကို သတ်မှတ်ခေါ်ဝေါ်ရာတွင် အသုံးအများဆုံး နည်းလမ်းမှာ ၎င်းတို့၏ တူညီသော ဆယ်ဂဏန်းနေရာကို အခြေခံ၍ ၀ ဖြင့် အဆုံးသတ်သော နှစ်မှစတင်ကာ ၉ ဖြင့် အဆုံးသတ်သော နှစ်အထိ အုပ်စုဖွဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ၁၉၆၀ မှ ၁၉၆၉ ခုနှစ်အထိ ကာလကို [[၁၉၆၀ ဆယ်စုနှစ်|၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်]]များဟုခေါ်ပြီး၊ ၁၉၇၀ မှ ၁၉၇၉ ခုနှစ်အထိ ကာလကို [[၁၉၇၀ ဆယ်စုနှစ်|၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ]]ဟု ခေါ်သည်။ သို့ရာတွင် [[အေဒီ]] ပြက္ခဒိန်နှစ် စနစ်၌ [[သုညခုနှစ်]] ဟူ၍ မရှိခဲ့သောကြောင့် အေဒီ ၁၀ မတိုင်မီ တိုက်ရိုက်ကျရောက်သည့် ဆယ်စုနှစ်အတွက် ဤကဲ့သို့ ဆယ်စုနှစ် အုပ်စုဖွဲ့သည့် နည်းလမ်းကို အသုံးမပြုနိုင်ပေ။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် ဆယ်ဂဏန်းအပိုင်းကိုသာ ဖော်ပြလေ့ရှိကြသော်လည်း၊ ယင်းသည် မည်သည့်[[ရာစုနှစ်]]ကို ရည်ညွှန်းသည်နှင့် ပတ်သက်၍ မရေမရာ ဖြစ်စေနိုင်သည်။

ဆယ်နှစ်တာ ကာလအပိုင်းအခြားများကို ဤပုံစံဖြင့် ဆယ်စုနှစ်များအဖြစ် ရည်ညွှန်းခေါ်ဝေါ်ခြင်းသည် ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းရောက်မှသာ တွင်ကျယ်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://learningenglish.voanews.com/a/a-23-2010-01-20-voa1-84659222/117631.html|title=Now We're Past the, Uh, First Decade, What Do We Call the Next One|publisher=Learning English|language=English|date=20 January 2010|accessdate=2 January 2022}}&lt;/ref&gt; အထူးသဖြင့် ၂၀ ရာစုတွင် ၀ မှ ၉ ဆယ်စုနှစ်များကို ဆက်စပ်အမည်ပြောင်များဖြင့် ခေါ်ဝေါ်လာကြသည်၊ ဥပမာအားဖြင့် &quot;ဟိန်းဟောက်သော နှစ်ဆယ်များ&quot; (Roaring Twenties - [[၁၉၂၀ ဆယ်စုနှစ်|၁၉၂၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ]])၊ &quot;စစ်မက်ထူပြောသော လေးဆယ်များ&quot; (Warring Forties - [[၁၉၄၀ ဆယ်စုနှစ်|၁၉၄၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ]]) နှင့် &quot;သွက်လက်တက်ကြွသော ခြောက်ဆယ်များ&quot; (Swinging Sixties - [[၁၉၆၀ ဆယ်စုနှစ်|၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ]]) စသည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဤအလေ့အထကို ယခင်ရာစုနှစ်များ၏ ဆယ်စုနှစ်များအတွက်လည်း ရံဖန်ရံခါ အသုံးပြုကြသည်၊ ဥပမာအားဖြင့် [[၁၈၉၀ ဆယ်စုနှစ်|၁၈၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ]]ကို &quot;ရွှင်ပျသော ကိုးဆယ်များ&quot; (Gay Nineties) သို့မဟုတ် &quot;ဆိုးသွမ်းသော ကိုးဆယ်များ&quot; (Naughty Nineties) ဟု ရည်ညွှန်းဖော်ပြခြင်းမျိုး ဖြစ်သည်။

=== ၁ မှ ၀ ဆယ်စုနှစ် ===
ပိုမိုအသုံးနည်းသော နည်းလမ်းတစ်ခုမှာ [[အေဒီပြက္ခဒိန်ခေတ်|အေဒီ]]၏ အစမှစတင်၍ နှစ်များကို အုပ်စုဖွဲ့ကာ ၁ ဖြင့် အဆုံးသတ်သော နှစ်မှ ၀ ဖြင့် အဆုံးသတ်သော နှစ်အထိ ဆက်တိုက်ဖြစ်သော ဆယ်စုနှစ်များကို သတ်မှတ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် ၁ မှ ၁၀ ခုနှစ်များကို &quot;ပထမဆယ်စုနှစ်&quot;၊ ၁၁ မှ ၂၀ ခုနှစ်များကို &quot;ဒုတိယဆယ်စုနှစ်&quot; စသည်ဖြင့် ဖော်ပြပြီး၊ နောက်ပိုင်းဆယ်စုနှစ်များကိုမူ 'မည်သည့်ရာစု၏ မည်သည့်ဆယ်စုနှစ်' ဟူ၍ ပိုမိုခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် &quot;၁၂ ရာစု၏ ဒုတိယဆယ်စုနှစ်&quot;၊&lt;ref&gt;{{cite book |last1=1837 HALLAM Hist. Lit. I. i. 19 |title=The Compact Edition of the Oxford English Dictionary }}&lt;/ref&gt; &quot;ထိုရာစု၏ နောက်ဆုံးဆယ်စုနှစ်&quot;၊&lt;ref&gt;{{cite book |last1=1878 DOWDEN Stud. Lit. I |title=The Compact Edition of the Oxford English Dictionary }}&lt;/ref&gt; &quot;၁၆ ရာစု၏ ပထမဆယ်စုနှစ်&quot;၊&lt;ref&gt;{{cite web |title=Catalogue of Illuminated Manuscripts |url=https://www.bl.uk/catalogues/illuminatedmanuscripts/results.asp?AttribID=228 |website=British Library |access-date=24 February 2020 |archive-date=29 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220629043437/https://www.bl.uk/catalogues/illuminatedmanuscripts/results.asp?AttribID=228 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &quot;၁၆ ရာစု၏ တတိယဆယ်စုနှစ်&quot;၊&lt;ref&gt;{{cite web |title=Illuminated Manuscripts from the Collection of Maurice Burrus (1882–1959) |url=https://www.christies.com/en/lot/lot-5994394 |website=CHRISTIE'S |access-date=24 February 2020}}&lt;/ref&gt; &quot;၁၈ ရာစု၏ ပထမဆယ်စုနှစ်&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |title=French harpsichord music in the first decade of the 18th century |url=https://academic.oup.com/em/article-abstract/XVII/2/184/352150?redirectedFrom=PDF |website=Oxford Academic |access-date=24 February 2020}}&lt;/ref&gt; စသည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဤဆယ်စုနှစ် အုပ်စုဖွဲ့မှုကို &quot;၁၉၆၁–၁၉၇၀&quot;၊&lt;ref&gt;{{cite web |title=Past Poets Laureate: 1961–1970 |url=https://www.loc.gov/poetry/laureate-1961-1970.html |website=The Library of Congress |access-date=24 February 2020}}&lt;/ref&gt; &quot;၂၀၀၁–၂၀၁၀&quot;၊&lt;ref&gt;{{cite web |title=Milestones 2001–2010 |url=https://www.un.org/en/sections/history/milestones-2001-2010/index.html |website=United Nations |access-date=24 February 2020}}&lt;/ref&gt; &quot;၂၀၂၁–၂၀၃၀&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Solar Eclipses: 2021–2030 |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEdecade/SEdecade2021.html |website=NASA |access-date=24 February 2020}}&lt;/ref&gt; ဟူ၍ တိကျစွာလည်း သတ်မှတ်ဖော်ပြနိုင်သည်။ ဘီစီပြက္ခဒိန်ခေတ်သည် ဘီစီ ၁ ဖြင့် ပြီးဆုံးခဲ့ပြီး အေဒီပြက္ခဒိန်ခေတ်သည် နောက်တစ်နှစ်ဖြစ်သော အေဒီ ၁ တွင် စတင်ခဲ့ကာ သုညခုနှစ်ဟူ၍ မရှိခဲ့ပေ။

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ အသုံးပြုမှု နည်းလမ်းများ နှိုင်းယှဉ်ချက်
!ခုနှစ်
|၁
|၂
|၃
|...
|၉
|၁၀
|၁၁
|၁၂
|...
|၁၉
|၂၀
|...
|၂၀၀၀
|၂၀၀၁
|၂၀၀၂
|...
|၂၀၀၉
|၂၀၁၀
|၂၀၁၁
|၂၀၁၂
|...
|၂၀၁၉
|၂၀၂၀
|၂၀၂၁
|၂၀၂၂
|...
|၂၀၂၉
|၂၀၃၀
|-
!၀ မှ ၉ ဆယ်စုနှစ်
| colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background: #fef6e7; text-align: center;&quot; |[[၀ ဆယ်စုနှစ်]]
| colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background: #fef6e7; text-align: center;&quot; |[[၁၀ ဆယ်စုနှစ်]]
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |...
| colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background: #fef6e7; text-align: center;&quot; |[[၂၀၀၀ ဆယ်စုနှစ်]]
| colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background: #fef6e7; text-align: center;&quot; |[[၂၀၁၀ ဆယ်စုနှစ်]]
| colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background: #fef6e7; text-align: center;&quot; |[[၂၀၂၀ ဆယ်စုနှစ်]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |...
|-
!၁ မှ ၀ ဆယ်စုနှစ်
| colspan=&quot;6&quot; style=&quot;background: #eaeaff; text-align: center;&quot; |၁ ရာစု၏ ပထမ ဆယ်စုနှစ်
| colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background: #eaeaff; text-align: center;&quot; |၁ ရာစု၏ ဒုတိယ ဆယ်စုနှစ်
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |...
| colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background: #eaeaff; text-align: center;&quot; |၂၁ ရာစု၏ ပထမ ဆယ်စုနှစ်
| colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background: #eaeaff; text-align: center;&quot; |၂၁ ရာစု၏ ဒုတိယ ဆယ်စုနှစ်
| colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background: #eaeaff; text-align: center;&quot; |၂၁ ရာစု၏ တတိယ ဆယ်စုနှစ်
|}

=== အဆိုပါ နည်းလမ်းနှစ်ခုကို လူထုအကြား အသုံးပြုပုံ ===
၂၀၁၉ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂ ရက်နေ့တွင် YouGov စစ်တမ်းအဖွဲ့က အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိ အရွယ်ရောက်ပြီးသူ ၁၃,၅၈၂ ဦးအား &quot;နောက်လာမည့် ဆယ်စုနှစ်သည် မည်သည့်အချိန်တွင် စတင်ပြီး မည်သည့်အချိန်တွင် ပြီးဆုံးမည်ဟု သင်ထင်ပါသလဲ&quot; ဟူသော မေးခွန်းကို မေးမြန်း၍ စစ်တမ်းကောက်ယူခဲ့သည်။ ရလဒ်များအရ ဖြေဆိုသူ ၆၄ ရာခိုင်နှုန်းက &quot;နောက်လာမည့် ဆယ်စုနှစ်&quot; သည် ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ဇန်နဝါရီ ၁ ရက်တွင် စတင်ပြီး ၂၀၂၉ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၃၁ ရက်တွင် ပြီးဆုံးမည်ဟု ဖြေကြားခဲ့ကြသည် (၀ မှ ၉ နည်းလမ်း)။ ၁၇ ရာခိုင်နှုန်းကမူ &quot;နောက်လာမည့် ဆယ်စုနှစ်&quot; သည် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁ ရက်တွင် စတင်ပြီး ၂၀၃၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာ ၃၁ ရက်တွင် ပြီးဆုံးမည်ဟု ဖြေဆိုခဲ့ကြကာ (၁ မှ ၀ နည်းလမ်း)၊ ကျန် ၁၉ ရာခိုင်နှုန်းက ၎င်းတို့အနေဖြင့် မသိရှိပါဟု ပြန်လည်ဖြေကြားခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=In recent years, there has been debate around when a decade begins and ends. When do you think the next decade will begin and end? |url=https://today.yougov.com/topics/politics/survey-results/daily/2019/12/02/6529e/1 |website=YouGov |access-date=21 December 2019}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

== ပြင်ပလင့်ခ်များ ==
{{wiktionary|decade}}
{{commonscat|Decades}}
* [http://www.etymonline.com/index.php?term=decade Definition] from Etymology Online


[[ကဏ္ဍ:အချိန်၏ ယူနစ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ| ]]
[[ကဏ္ဍ:အလှည့်ကျ သဘာဝဖြစ်စဉ်များ]]</text>
      <sha1>9v83blk62jt97ruma2hc2xrmsmzfa0c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055240</id>
      <parentid>1055208</parentid>
      <timestamp>2026-09-26T05:19:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ninjastrikers</username>
        <id>22896</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* အဆိုပါ နည်းလမ်းနှစ်ခုကို လူထုအကြား အသုံးပြုပုံ */</comment>
      <origin>1055240</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17645" sha1="5y644nrjuq63ff72jl2wz4o2dxs594e" xml:space="preserve">'''ဆယ်စုနှစ်''' ({{langx|en|decade}}; {{langx|grc|δεκάς}}, {{tlit|grc|dekas}} မှ ဆင်းသက်လာပြီး တိုက်ရိုက်အဓိပ္ပာယ်မှာ &quot;၁၀ ခုပါသော အုပ်စု&quot; ဖြစ်သည်) ဆိုသည်မှာ ဆယ်[[ခုနှစ်|နှစ်]]တာ ကာလအပိုင်းအခြားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို [[လက်တင်ဘာသာစကား|လက်တင်]]စကားလုံး [[wikt:decennium|decennium]] (တိုက်ရိုက်အဓိပ္ပာယ် &quot;ဆယ်နှစ်&quot;) မှ ဆင်းသက်လာသော decennium ဟုလည်း ခေါ်ဆိုနိုင်သည်။ ဆယ်စုနှစ်ဟူသော ဝေါဟာရသည် လူတစ်ဦး၏ ဘဝသက်တမ်းကဲ့သို့သော မည်သည့် ဆယ်နှစ်တာကာလကိုမဆို ရည်ညွှန်းနိုင်သလို၊ [[ပြက္ခဒိန်နှစ်]]များ၏ သီးခြားအုပ်စုဖွဲ့မှုများကိုလည်း ရည်ညွှန်းနိုင်သည်။

== အသုံးပြုပုံ ==
ဆယ်နှစ်တာ ကာလအပိုင်းအခြား မည်သည်ကိုမဆို 'ဆယ်စုနှစ်' (decade သို့မဟုတ် decennium) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web| title = Decade| work = Lexico| access-date = 2020-02-26| date = 2020| url = https://www.lexico.com/definition/decade| archive-url = https://web.archive.org/web/20191230102633/https://www.lexico.com/definition/decade| url-status = dead| archive-date = December 30, 2019}}&lt;/ref&gt; ဥပမာအားဖြင့် &quot;မိုးဇက်သည် သူ၏ နောက်ဆုံးဆယ်စုနှစ်အတွင်း ထိုခေတ်အခါက တွေ့ရခဲသော အတိုင်းအတာအထိ ခရိုမက်တစ် သဟဇာတဖြစ်မှုကို စူးစမ်းရှာဖွေခဲ့သည်&quot; ဟူသော ဖော်ပြချက်သည် မည်သည့် ပြက္ခဒိန်နှစ်များ အကျုံးဝင်သည်ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားခြင်းမရှိဘဲ [[:en:Wolfgang Amadeus Mozart|ဗုဖ်ဂန် အာမာဒူးစ် မိုးဇက်]] ၏ ဘဝနောက်ဆုံး ၁၀ နှစ်တာ ကာလကိုသာ ရည်ညွှန်းသည်။ ထို့အပြင် လူတစ်ဦး၏ ဘဝ 'ပထမဆယ်စုနှစ်' သည် ၎င်းတို့ မွေးဖွားသည့်နေ့တွင် စတင်ပြီး ၁၀ နှစ်မြောက် [[မွေးနေ့]]ကျရောက်သည့် ၎င်းတို့ဘဝ၏ ၁၀ နှစ်မြောက် နှစ်ကုန်ဆုံးချိန်တွင် ပြီးဆုံးသည်။ ဘဝ၏ ဒုတိယဆယ်စုနှစ်သည် ၁၁ နှစ်မြောက် နှစ်တွင် စတင်ပြီး (ထိုကာလအတွင်း လူတစ်ဦးကို ပုံမှန်အားဖြင့် &quot;၁၀ နှစ်&quot; ဟုသာ ရည်ညွှန်းလေ့ရှိသည်) ၂၀ နှစ်မြောက် မွေးနေ့ကျရောက်သည့် ဘဝ၏ အနှစ် ၂၀ မြောက် နှစ်ကုန်ဆုံးချိန်တွင် ပြီးဆုံးသည်။ ထိုနည်းတူစွာပင် လူတစ်ဦးသည် မိမိ၏ အသက်နှစ်ဆယ်အရွယ်သို့ ရောက်ရှိနေချိန်ဖြစ်သော ဘဝ၏ တတိယဆယ်စုနှစ်သည် ၂၁ နှစ်မြောက် နှစ်တွင် စတင်ပြီး၊ နောက်ဆက်တွဲ ဘဝဆယ်စုနှစ်များကိုလည်း မိမိအသက်၏ ဆယ်ဂဏန်းနေရာကို ရည်ညွှန်း၍ အလားတူပင် ဖော်ပြကြသည်။

=== ၀ မှ ၉ ဆယ်စုနှစ် ===
ဆယ်စုနှစ်များကို သတ်မှတ်ခေါ်ဝေါ်ရာတွင် အသုံးအများဆုံး နည်းလမ်းမှာ ၎င်းတို့၏ တူညီသော ဆယ်ဂဏန်းနေရာကို အခြေခံ၍ ၀ ဖြင့် အဆုံးသတ်သော နှစ်မှစတင်ကာ ၉ ဖြင့် အဆုံးသတ်သော နှစ်အထိ အုပ်စုဖွဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ၁၉၆၀ မှ ၁၉၆၉ ခုနှစ်အထိ ကာလကို [[၁၉၆၀ ဆယ်စုနှစ်|၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်]]များဟုခေါ်ပြီး၊ ၁၉၇၀ မှ ၁၉၇၉ ခုနှစ်အထိ ကာလကို [[၁၉၇၀ ဆယ်စုနှစ်|၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ]]ဟု ခေါ်သည်။ သို့ရာတွင် [[အေဒီ]] ပြက္ခဒိန်နှစ် စနစ်၌ [[သုညခုနှစ်]] ဟူ၍ မရှိခဲ့သောကြောင့် အေဒီ ၁၀ မတိုင်မီ တိုက်ရိုက်ကျရောက်သည့် ဆယ်စုနှစ်အတွက် ဤကဲ့သို့ ဆယ်စုနှစ် အုပ်စုဖွဲ့သည့် နည်းလမ်းကို အသုံးမပြုနိုင်ပေ။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် ဆယ်ဂဏန်းအပိုင်းကိုသာ ဖော်ပြလေ့ရှိကြသော်လည်း၊ ယင်းသည် မည်သည့်[[ရာစုနှစ်]]ကို ရည်ညွှန်းသည်နှင့် ပတ်သက်၍ မရေမရာ ဖြစ်စေနိုင်သည်။

ဆယ်နှစ်တာ ကာလအပိုင်းအခြားများကို ဤပုံစံဖြင့် ဆယ်စုနှစ်များအဖြစ် ရည်ညွှန်းခေါ်ဝေါ်ခြင်းသည် ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းရောက်မှသာ တွင်ကျယ်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://learningenglish.voanews.com/a/a-23-2010-01-20-voa1-84659222/117631.html|title=Now We're Past the, Uh, First Decade, What Do We Call the Next One|publisher=Learning English|language=English|date=20 January 2010|accessdate=2 January 2022}}&lt;/ref&gt; အထူးသဖြင့် ၂၀ ရာစုတွင် ၀ မှ ၉ ဆယ်စုနှစ်များကို ဆက်စပ်အမည်ပြောင်များဖြင့် ခေါ်ဝေါ်လာကြသည်၊ ဥပမာအားဖြင့် &quot;ဟိန်းဟောက်သော နှစ်ဆယ်များ&quot; (Roaring Twenties - [[၁၉၂၀ ဆယ်စုနှစ်|၁၉၂၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ]])၊ &quot;စစ်မက်ထူပြောသော လေးဆယ်များ&quot; (Warring Forties - [[၁၉၄၀ ဆယ်စုနှစ်|၁၉၄၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ]]) နှင့် &quot;သွက်လက်တက်ကြွသော ခြောက်ဆယ်များ&quot; (Swinging Sixties - [[၁၉၆၀ ဆယ်စုနှစ်|၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ]]) စသည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဤအလေ့အထကို ယခင်ရာစုနှစ်များ၏ ဆယ်စုနှစ်များအတွက်လည်း ရံဖန်ရံခါ အသုံးပြုကြသည်၊ ဥပမာအားဖြင့် [[၁၈၉၀ ဆယ်စုနှစ်|၁၈၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ]]ကို &quot;ရွှင်ပျသော ကိုးဆယ်များ&quot; (Gay Nineties) သို့မဟုတ် &quot;ဆိုးသွမ်းသော ကိုးဆယ်များ&quot; (Naughty Nineties) ဟု ရည်ညွှန်းဖော်ပြခြင်းမျိုး ဖြစ်သည်။

=== ၁ မှ ၀ ဆယ်စုနှစ် ===
ပိုမိုအသုံးနည်းသော နည်းလမ်းတစ်ခုမှာ [[အေဒီပြက္ခဒိန်ခေတ်|အေဒီ]]၏ အစမှစတင်၍ နှစ်များကို အုပ်စုဖွဲ့ကာ ၁ ဖြင့် အဆုံးသတ်သော နှစ်မှ ၀ ဖြင့် အဆုံးသတ်သော နှစ်အထိ ဆက်တိုက်ဖြစ်သော ဆယ်စုနှစ်များကို သတ်မှတ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် ၁ မှ ၁၀ ခုနှစ်များကို &quot;ပထမဆယ်စုနှစ်&quot;၊ ၁၁ မှ ၂၀ ခုနှစ်များကို &quot;ဒုတိယဆယ်စုနှစ်&quot; စသည်ဖြင့် ဖော်ပြပြီး၊ နောက်ပိုင်းဆယ်စုနှစ်များကိုမူ 'မည်သည့်ရာစု၏ မည်သည့်ဆယ်စုနှစ်' ဟူ၍ ပိုမိုခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် &quot;၁၂ ရာစု၏ ဒုတိယဆယ်စုနှစ်&quot;၊&lt;ref&gt;{{cite book |last1=1837 HALLAM Hist. Lit. I. i. 19 |title=The Compact Edition of the Oxford English Dictionary }}&lt;/ref&gt; &quot;ထိုရာစု၏ နောက်ဆုံးဆယ်စုနှစ်&quot;၊&lt;ref&gt;{{cite book |last1=1878 DOWDEN Stud. Lit. I |title=The Compact Edition of the Oxford English Dictionary }}&lt;/ref&gt; &quot;၁၆ ရာစု၏ ပထမဆယ်စုနှစ်&quot;၊&lt;ref&gt;{{cite web |title=Catalogue of Illuminated Manuscripts |url=https://www.bl.uk/catalogues/illuminatedmanuscripts/results.asp?AttribID=228 |website=British Library |access-date=24 February 2020 |archive-date=29 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220629043437/https://www.bl.uk/catalogues/illuminatedmanuscripts/results.asp?AttribID=228 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &quot;၁၆ ရာစု၏ တတိယဆယ်စုနှစ်&quot;၊&lt;ref&gt;{{cite web |title=Illuminated Manuscripts from the Collection of Maurice Burrus (1882–1959) |url=https://www.christies.com/en/lot/lot-5994394 |website=CHRISTIE'S |access-date=24 February 2020}}&lt;/ref&gt; &quot;၁၈ ရာစု၏ ပထမဆယ်စုနှစ်&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |title=French harpsichord music in the first decade of the 18th century |url=https://academic.oup.com/em/article-abstract/XVII/2/184/352150?redirectedFrom=PDF |website=Oxford Academic |access-date=24 February 2020}}&lt;/ref&gt; စသည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဤဆယ်စုနှစ် အုပ်စုဖွဲ့မှုကို &quot;၁၉၆၁–၁၉၇၀&quot;၊&lt;ref&gt;{{cite web |title=Past Poets Laureate: 1961–1970 |url=https://www.loc.gov/poetry/laureate-1961-1970.html |website=The Library of Congress |access-date=24 February 2020}}&lt;/ref&gt; &quot;၂၀၀၁–၂၀၁၀&quot;၊&lt;ref&gt;{{cite web |title=Milestones 2001–2010 |url=https://www.un.org/en/sections/history/milestones-2001-2010/index.html |website=United Nations |access-date=24 February 2020}}&lt;/ref&gt; &quot;၂၀၂၁–၂၀၃၀&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Solar Eclipses: 2021–2030 |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEdecade/SEdecade2021.html |website=NASA |access-date=24 February 2020}}&lt;/ref&gt; ဟူ၍ တိကျစွာလည်း သတ်မှတ်ဖော်ပြနိုင်သည်။ ဘီစီပြက္ခဒိန်ခေတ်သည် ဘီစီ ၁ ဖြင့် ပြီးဆုံးခဲ့ပြီး အေဒီပြက္ခဒိန်ခေတ်သည် နောက်တစ်နှစ်ဖြစ်သော အေဒီ ၁ တွင် စတင်ခဲ့ကာ သုညခုနှစ်ဟူ၍ မရှိခဲ့ပေ။

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ အသုံးပြုမှု နည်းလမ်းများ နှိုင်းယှဉ်ချက်
!ခုနှစ်
|၁
|၂
|၃
|...
|၉
|၁၀
|၁၁
|၁၂
|...
|၁၉
|၂၀
|...
|၂၀၀၀
|၂၀၀၁
|၂၀၀၂
|...
|၂၀၀၉
|၂၀၁၀
|၂၀၁၁
|၂၀၁၂
|...
|၂၀၁၉
|၂၀၂၀
|၂၀၂၁
|၂၀၂၂
|...
|၂၀၂၉
|၂၀၃၀
|-
!၀ မှ ၉ ဆယ်စုနှစ်
| colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background: #fef6e7; text-align: center;&quot; |[[၀ ဆယ်စုနှစ်]]
| colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background: #fef6e7; text-align: center;&quot; |[[၁၀ ဆယ်စုနှစ်]]
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |...
| colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background: #fef6e7; text-align: center;&quot; |[[၂၀၀၀ ဆယ်စုနှစ်]]
| colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background: #fef6e7; text-align: center;&quot; |[[၂၀၁၀ ဆယ်စုနှစ်]]
| colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background: #fef6e7; text-align: center;&quot; |[[၂၀၂၀ ဆယ်စုနှစ်]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |...
|-
!၁ မှ ၀ ဆယ်စုနှစ်
| colspan=&quot;6&quot; style=&quot;background: #eaeaff; text-align: center;&quot; |၁ ရာစု၏ ပထမ ဆယ်စုနှစ်
| colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background: #eaeaff; text-align: center;&quot; |၁ ရာစု၏ ဒုတိယ ဆယ်စုနှစ်
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |...
| colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background: #eaeaff; text-align: center;&quot; |၂၁ ရာစု၏ ပထမ ဆယ်စုနှစ်
| colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background: #eaeaff; text-align: center;&quot; |၂၁ ရာစု၏ ဒုတိယ ဆယ်စုနှစ်
| colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background: #eaeaff; text-align: center;&quot; |၂၁ ရာစု၏ တတိယ ဆယ်စုနှစ်
|}

=== အဆိုပါ နည်းလမ်းနှစ်ခုကို လူထုအကြား အသုံးပြုပုံ ===
၂၀၁၉ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂ ရက်နေ့တွင် YouGov စစ်တမ်းအဖွဲ့က အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိ အရွယ်ရောက်ပြီးသူ ၁၃,၅၈၂ ဦးအား &quot;နောက်လာမည့် ဆယ်စုနှစ်သည် မည်သည့်အချိန်တွင် စတင်ပြီး မည်သည့်အချိန်တွင် ပြီးဆုံးမည်ဟု သင်ထင်ပါသလဲ&quot; ဟူသော မေးခွန်းကို မေးမြန်း၍ စစ်တမ်းကောက်ယူခဲ့သည်။ ရလဒ်များအရ ဖြေဆိုသူ ၆၄ ရာခိုင်နှုန်းက &quot;နောက်လာမည့် ဆယ်စုနှစ်&quot; သည် ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ဇန်နဝါရီ ၁ ရက်တွင် စတင်ပြီး ၂၀၂၉ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၃၁ ရက်တွင် ပြီးဆုံးမည်ဟု ဖြေကြားခဲ့ကြသည် (၀ မှ ၉ နည်းလမ်း)။ ၁၇ ရာခိုင်နှုန်းကမူ &quot;နောက်လာမည့် ဆယ်စုနှစ်&quot; သည် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁ ရက်တွင် စတင်ပြီး ၂၀၃၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာ ၃၁ ရက်တွင် ပြီးဆုံးမည်ဟု ဖြေဆိုခဲ့ကြကာ (၁ မှ ၀ နည်းလမ်း)၊ ကျန် ၁၉ ရာခိုင်နှုန်းက ၎င်းတို့အနေဖြင့် မသိရှိပါဟု ပြန်လည်ဖြေကြားခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=In recent years, there has been debate around when a decade begins and ends. When do you think the next decade will begin and end? |url=https://today.yougov.com/topics/politics/survey-results/daily/2019/12/02/6529e/1 |website=YouGov |access-date=21 December 2019}}&lt;/ref&gt;

== ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ==
* [[ဆယ်စုနှစ်များ၊ ရာစုနှစ်များနှင့် ထောင်စုနှစ်များ စာရင်း]]
* [[ရာစုနှစ်]]
* [[ထောင်စုနှစ်]]
* [[ခုနှစ်]]

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

== ပြင်ပလင့်ခ်များ ==
{{wiktionary|decade}}
{{commonscat|Decades}}
* [http://www.etymonline.com/index.php?term=decade Definition] from Etymology Online


[[ကဏ္ဍ:အချိန်၏ ယူနစ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:ဆယ်စုနှစ်များ| ]]
[[ကဏ္ဍ:အလှည့်ကျ သဘာဝဖြစ်စဉ်များ]]</text>
      <sha1>5y644nrjuq63ff72jl2wz4o2dxs594e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:GregariousMadness</title>
    <ns>3</ns>
    <id>292092</id>
    <redirect title="အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Silvers Rayleigh" />
    <revision>
      <id>1055226</id>
      <timestamp>2026-09-26T02:39:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mfield</username>
        <id>138184</id>
      </contributor>
      <comment>[[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:GregariousMadness]] စာမျက်နှာကို [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Silvers Rayleigh]] သို့ Mfieldက ရွှေ့ခဲ့သည်: အသုံးပြုသူ &quot;[[Special:CentralAuth/GregariousMadness|GregariousMadness]]&quot; ကို &quot;[[Special:CentralAuth/Silvers Rayleigh|Silvers Rayleigh]]&quot; သို့ အမည်ပြောင်းလဲစဉ် စာမျက်နှာအား အလိုအလျောက် ရွှေ့ပြောင်းခြင်း</comment>
      <origin>1055226</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="98" sha1="je4hkb188uaz4ntg3p0slox7t1y6ntx" xml:space="preserve">#REDIRECT [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Silvers Rayleigh]]</text>
      <sha1>je4hkb188uaz4ntg3p0slox7t1y6ntx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-52041-22</title>
    <ns>3</ns>
    <id>292093</id>
    <revision>
      <id>1055233</id>
      <timestamp>2026-09-26T03:56:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1055233</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8552" sha1="g4z7dwofbo27dqrjjfxhtz7uotcfqxx" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-52041-22 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၀၃:၅၆၊ ၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>g4z7dwofbo27dqrjjfxhtz7uotcfqxx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-51696-31</title>
    <ns>3</ns>
    <id>292094</id>
    <revision>
      <id>1055234</id>
      <timestamp>2026-09-26T03:56:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1055234</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8552" sha1="2wijid8eeqnzkx2wuyx9f283tw3vdh8" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-51696-31 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၀၃:၅၆၊ ၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>2wijid8eeqnzkx2wuyx9f283tw3vdh8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/၂၀၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၆</title>
    <ns>100</ns>
    <id>292095</id>
    <revision>
      <id>1055236</id>
      <timestamp>2026-09-26T04:17:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Salai Rungtoi</username>
        <id>22844</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{Current events|year=2026|month=09|day=26|content=  &lt;!-- All news items below this line --&gt;    &lt;!-- All news items above this line --&gt;}}&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1055236</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="137" sha1="sb09ivwfub9zusthvlsreqkvniq83tz" xml:space="preserve">{{Current events|year=2026|month=09|day=26|content=

&lt;!-- All news items below this line --&gt;


&lt;!-- All news items above this line --&gt;}}</text>
      <sha1>sb09ivwfub9zusthvlsreqkvniq83tz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-52043-92</title>
    <ns>3</ns>
    <id>292096</id>
    <revision>
      <id>1055237</id>
      <timestamp>2026-09-26T04:56:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1055237</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8552" sha1="2e9u9xxfq1kwrrb4ia2tnvpbhtce3cm" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-52043-92 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၀၄:၅၆၊ ၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>2e9u9xxfq1kwrrb4ia2tnvpbhtce3cm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:Tlit</title>
    <ns>10</ns>
    <id>292097</id>
    <redirect title="တမ်းပလိတ်:Transliteration" />
    <revision>
      <id>1055238</id>
      <timestamp>2026-09-26T05:16:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ninjastrikers</username>
        <id>22896</id>
      </contributor>
      <comment>စာမျက်နှာကို [[တမ်းပလိတ်:Transliteration]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည်</comment>
      <origin>1055238</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57" sha1="mtj15w1u7jlnierpd7u8xjn0ieef6bc" xml:space="preserve">#REDIRECT [[တမ်းပလိတ်:Transliteration]]</text>
      <sha1>mtj15w1u7jlnierpd7u8xjn0ieef6bc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Therealkelso</title>
    <ns>3</ns>
    <id>292098</id>
    <redirect title="အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Corvidcollusion" />
    <revision>
      <id>1055242</id>
      <timestamp>2026-09-26T05:20:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Leaderboard</username>
        <id>53631</id>
      </contributor>
      <comment>[[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Therealkelso]] စာမျက်နှာကို [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Corvidcollusion]] သို့ Leaderboardက ရွှေ့ခဲ့သည်: အသုံးပြုသူ &quot;[[Special:CentralAuth/Therealkelso|Therealkelso]]&quot; ကို &quot;[[Special:CentralAuth/Corvidcollusion|Corvidcollusion]]&quot; သို့ အမည်ပြောင်းလဲစဉ် စာမျက်နှာအား အလိုအလျောက် ရွှေ့ပြောင်းခြင်း</comment>
      <origin>1055242</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97" sha1="9gwolu00suj0ehng8ft05j84oe7yjc9" xml:space="preserve">#REDIRECT [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Corvidcollusion]]</text>
      <sha1>9gwolu00suj0ehng8ft05j84oe7yjc9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပြက္ခဒိန်နှစ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292099</id>
    <revision>
      <id>1055243</id>
      <timestamp>2026-09-26T05:36:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ninjastrikers</username>
        <id>22896</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''ပြက္ခဒိန်နှစ်''' ({{langx|en|calendar year}} တစ်နှစ်သည် သတ်မှတ်ထားသော ပြက္ခဒိန်စနစ်၏ နှစ်သစ်ကူးနေ့တွင် စတင်ပြီး နှစ်ဟောင်းကုန်ဆုံးသည့်နေ့ (...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1055243</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16016" sha1="1ccw21hn24ziwanuwryhmn3rcnkugtm" xml:space="preserve">'''ပြက္ခဒိန်နှစ်''' ({{langx|en|calendar year}} တစ်နှစ်သည် သတ်မှတ်ထားသော ပြက္ခဒိန်စနစ်၏ နှစ်သစ်ကူးနေ့တွင် စတင်ပြီး နှစ်ဟောင်းကုန်ဆုံးသည့်နေ့ (နှစ်သစ်ကူးအကြိုနေ့) တွင် ပြီးဆုံးသဖြင့် ရက်ပေါင်း ကိန်းပြည့်အရေအတွက်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ [[နေ့ညညီချိန်]]များနှင့် [[နေယဉ်စွန်းချိန်]]များအပေါ် အခြေခံ၍ ပျမ်းမျှတွက်ချက်ထားသော နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များ၏ ပျမ်းမျှ[[နေသွားနှစ်]]သည် လက်ရှိတွင် ၃၆၅.၂၄၂၁၉ ရက် ဖြစ်သည်။ ဤအရေအတွက်သည် ကိန်းပြည့်မဟုတ်သောကြောင့် [[နေပြက္ခဒိန်]]များတွင် ပိုလျှံနေသော ၀.၂၄၂၁၉ ရက်ကို ညှိယူနိုင်ရန် နည်းဗျူဟာများ ထားရှိရသည်။ ထို့အပြင် ၎င်းသည် လဆန်းလဆုတ်ကာလများ၏ ကိန်းပြည့်အရေအတွက်လည်း မဟုတ်သဖြင့် (လစက်ဝန်း ၁၂ ကြိမ်ထက် ၁၀ ရက် သို့မဟုတ် ၁၁ ရက်ခန့် ပိုမိုရှည်လျားသည်)၊ [[နေလပြက္ခဒိန်]]များသည်လည်း [[ရာသီဥတု]]များနှင့် ပြန်လည်ကိုက်ညီမှုရှိစေရန် ညှိနှိုင်းမှုများ ထည့်သွင်းဆောင်ရွက်ရသည်။ စစ်မှန်သော [[လပြက္ခဒိန်]]များသည် နေစက်ဝန်းကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားခြင်းမပြုဘဲ ရာသီဥတုများတစ်လျှောက် တဖြည်းဖြည်း ရွေ့လျားသွားသည့် မပြောင်းလဲသော လဆန်းလဆုတ် ၁၂ လပါဝင်သည့် နှစ်တစ်နှစ်ကိုသာ အသုံးပြုကြသည်။

ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ နိုင်ငံအများစုတွင် [[အရပ်ဘက်သုံး ပြက္ခဒိန်]]အဖြစ် အသုံးပြုနေသော [[ဂရီဂေါရီးယန်း ပြက္ခဒိန်]]နှစ်သည် [[၁ ဇန်နဝါရီ|ဇန်နဝါရီ ၁]] ရက်တွင် စတင်ပြီး [[၃၁ ဒီဇင်ဘာ|ဒီဇင်ဘာ ၃၁]] ရက်တွင် ပြီးဆုံးသည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |title=calendar year |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/calendar-year |archive-url=https://web.archive.org/web/20220503102342/http://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/calendar-year |archive-date=2022-05-03 |access-date=2025-01-12 |work=[[Cambridge Advanced Learner's Dictionary|Cambridge Dictionary]] |language=en |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[သာမန်နှစ်]]တစ်နှစ်တွင် ရက်ပေါင်း ၃၆၅ ရက်ရှိသော်လည်း၊ ပြက္ခဒိန်နှစ်ကို နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ စက်ဝန်းနှင့် ကိုက်ညီစေရန်အတွက် [[ရက်ထပ်နှစ်]]တွင် ရက်ပေါင်း ၃၆၆ ရက် ရှိသည်။ နှစ်ပေါင်း ၄၀၀ လျှင် ရက်ထပ်နှစ် ၉၇ နှစ် ထည့်သွင်းထားသဖြင့် ဂရီဂေါရီးယန်း ပြက္ခဒိန်နှစ်တစ်နှစ်၏ ပျမ်းမျှကြာမြင့်ချိန်သည် ၃၆၅.၂၄၂၅ ရက် ဖြစ်သည်။ ၎င်းနှင့် ကိုက်ညီသော ရက်သတ္တပတ်နှစ် တွင်လည်း ပျမ်းမျှနှစ်တာကာလ တူညီသော်လည်း၊ နှစ်အများစုတွင် ရက်ပေါင်း ၃၆၄ ရက် (ဆိုလိုသည်မှာ ရက်သတ္တပတ် အပြည့် ၅၂ ပတ်) သာ ရှိပြီး နှစ်ပေါင်း ၄၀၀ တွင် ၇၁ နှစ်မှာ ၃၇၁ ရက် (ရက်သတ္တပတ် ၅၃ ပတ်) ရှိသည်။

သင်္ချာဖော်မြူလာအခြေခံ အခြားပြက္ခဒိန်များ၏ ကာလအပိုင်းအခြားများသည် နေစက်ဝန်းနှင့် ပိုမိုကွာဟမှု ရှိနိုင်သည်။ နေပြက္ခဒိန်တစ်ခုဖြစ်သော [[ဂျူလီယန် ပြက္ခဒိန်]]တွင် ပျမ်းမျှကြာမြင့်ချိန် ၃၆၅.၂၅ ရက်ရှိပြီး ဂရီဂေါရီးယန်း ပြက္ခဒိန်ထက် ၃၆၆ ရက်ရှိသော နှစ်များ အနည်းငယ် ပိုများသည်။ နေလပြက္ခဒိန်ဖြစ်သော [[ဟီဘရူးပြက္ခဒိန်]]တွင် ပျမ်းမျှကြာမြင့်ချိန် ၃၆၅.၂၄၆၈ ရက်ရှိသော်လည်း ၎င်း၏ ပြက္ခဒိန်နှစ်များသည် စုစုပေါင်း ၃၅၄ ရက်မှ ၃၅၅ ရက်ရှိသော ၁၂ လ ပါဝင်သည့် နှစ်များ သို့မဟုတ် ၃၈၄ ရက် ကြာမြင့်သော ၁၃ လ ပါဝင်သည့် နှစ်များ ဖြစ်ကြသည်။

[[လပြက္ခဒိန်]]အမျိုးအစားဖြစ်သော ဟီဂျရီပြက္ခဒိန် (&quot;[[အစ္စလာမ်ပြက္ခဒိန်]]&quot;) သည် တစ်နှစ်လျှင် ၃၅၄ သို့မဟုတ် ၃၅၅ ရက်ရှိပြီး လဆန်းလဆုတ် ၁၂ လဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော စစ်မှန်သည့် လပြက္ခဒိန်တစ်ခုဖြစ်ကာ နေသွားနှစ်ကို ညှိယူရန် မပြုလုပ်ထားပေ။{{efn|Another Islamic calendar, the [[solar Hijri calendar]], runs from spring equinox to spring equinox, has years of 365 or 366 days as they arise and thus has no appreciable errors.}} 

[[ခုနှစ်|နှစ်]]တစ်နှစ်ကို ပြက္ခဒိန်၏ အခြားသတ်မှတ်ထားသော မည်သည့်နေ့ရက်မှမဆို စတင်၍ နောက်နှစ်၏ ထိုသတ်မှတ်ရက်မတိုင်မီ တစ်ရက်တွင် အဆုံးသတ်ကာ တိုင်းတာတွက်ချက်နိုင်သည် (ဥပမာအားဖြင့် မတ်လ ၁ ရက်မှ နောက်နှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၂၈ ရက်အထိ)။&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia | url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/calendar%20year | title=calendar year | dictionary=Merriam-Webster | access-date=6 August 2014}}&lt;/ref&gt; ဤကဲ့သို့သော ကာလကို &quot;တစ်နှစ်တာအချိန်&quot; သို့မဟုတ် &quot;တစ်နှစ်&quot; ဟု ခေါ်ဆိုနိုင်သော်လည်း ''ပြက္ခဒိန်နှစ်''တစ်ခု မဟုတ်ပေ။

==အစိတ်အပိုင်းများ==

===&lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;Quarters&quot;&gt;&lt;/span&gt; သုံးလပတ်===
ပြက္ခဒိန်နှစ်တစ်နှစ်ကို လေးပုံတစ်ပုံစီပါဝင်သော '''သုံးလပတ်''' ({{langx|en|quarters}}) လေးခုအဖြစ် ပိုင်းခြားနိုင်ပြီး၊&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia | url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/calendar%20quarter |title=Calendar quarter |dictionary=Merriam-Webster (Merriam-Webster.com)|access-date= 23 December 2024}}&lt;/ref&gt; ယင်းတို့ကို အတိုကောက်အားဖြင့် Q1၊ Q2၊ Q3 နှင့် Q4 ဟု မကြာခဏ သတ်မှတ်ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။

တစ်ကြိမ်လျှင် သုံးလအပြည့်စီ ပါဝင်သောအခါ ၎င်းတို့ကို '''ထရိုင်မက်စတာ''' ({{langx|en|trimesters}} ဟုလည်း ခေါ်ဆိုသည်။ ဂရီဂေါရီးယန်း ပြက္ခဒိန်တွင် -
# ပထမသုံးလပတ် (Q1) - ဇန်နဝါရီ မှ မတ် (ရက်ပေါင်း ၉၀ သို့မဟုတ် ရက်ထပ်နှစ်များတွင် ၉၁ ရက်)&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia | url=https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/calendar-quarter |title=Calendar quarter |dictionary=Cambridge Business English Dictionary (Dictionary.Cambridge.org)|access-date= 23 December 2024}}&lt;/ref&gt;
# ဒုတိယသုံးလပတ် (Q2) - ဧပြီ မှ ဇွန် (ရက်ပေါင်း ၉၁ ရက်)
# တတိယသုံးလပတ် (Q3) - ဇူလိုင် မှ စက်တင်ဘာ (ရက်ပေါင်း ၉၂ ရက်)
# စတုတ္ထသုံးလပတ် (Q4) - အောက်တိုဘာ မှ ဒီဇင်ဘာ (ရက်ပေါင်း ၉၂ ရက်)

အချို့သော ကဏ္ဍများတွင် အစီအစဉ်ရေးဆွဲခြင်းနှင့် အစီရင်ခံစာတင်ပြခြင်းများအတွက် လများထက် ရက်သတ္တပတ်များကို ပိုမိုနှစ်သက်ကြသဖြင့် ISO ရက်သတ္တပတ် ရက်စွဲသတ်မှတ်ချက်များကို လိုက်နာကာ ရက်သတ္တပတ် ၁၃ ပတ်တိတိစီ ပါဝင်သော သုံးလပတ်များကို အသုံးပြုကြသည်။ ငါးနှစ် သို့မဟုတ် ခြောက်နှစ်လျှင် တစ်ကြိမ်တွင် ၅၃ ပတ်မြောက် ရက်သတ္တပတ် ပါဝင်လေ့ရှိပြီး ၎င်းကို ပုံမှန်အားဖြင့် နောက်ဆုံးသုံးလပတ်တွင် ပေါင်းထည့်လေ့ရှိသည်။ ထိုအခါ ရက်ပေါင်း ၉၁ ရက်အစား ၉၈ ရက်အထိ ရှည်လျားသွားသဖြင့် နှိုင်းယှဉ်ချက်များကို ရှုပ်ထွေးစေသည်။

[[တရုတ်ပြက္ခဒိန်]]တွင် သုံးလပတ်များကို ရိုးရာအရ တစ်နှစ်တာ၏ ရာသီဥတု ၄ မျိုးနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။

# [[နွေဦး|နွေဦးကာလ]] - ၁ လမြောက်မှ ၃ လမြောက်အထိ
# [[နွေရာသီ|နွေရာသီကာလ]] - ၄ လမြောက်မှ ၆ လမြောက်အထိ
# [[ဆောင်းဦး|ဆောင်းဦးကာလ]] - ၇ လမြောက်မှ ၉ လမြောက်အထိ
# [[ဆောင်းရာသီ|ဆောင်းရာသီကာလ]] - ၁၀ လမြောက်မှ ၁၂ လမြောက်အထိ

===လေးလပတ်===
ပြက္ခဒိန်နှစ်တစ်နှစ်ကို တစ်ကြိမ်လျှင် လေးလစီ ကြာမြင့်သော '''လေးလပတ်''' ({{langx|en|quadrimesters}} ပြင်သစ်စကားလုံး ''quadrimestre'' မှ ဆင်းသက်လာသည်)&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia | url=https://www.cnrtl.fr/definition/quadrimestre/ |title=QUADRIMESTRE : Définition de QUADRIMESTRE |dictionary=Centre National de Ressources Textuelles et Lexicales (cnrtl.fr)|access-date= 4 January 2025}}&lt;/ref&gt; သုံးခုအဖြစ်လည်း ပိုင်းခြားနိုင်သည်။ ၎င်းတို့ကို တစ်နှစ်တာ၏ အစောပိုင်း၊ အလယ်ပိုင်း သို့မဟုတ် နှောင်းပိုင်း အစိတ်အပိုင်းများဟုလည်း ခေါ်ဆိုနိုင်သည်။ ဂရီဂေါရီးယန်း ပြက္ခဒိန်တွင်
# ပထမလေးလပတ် (တစ်နှစ်တာ၏ အစောပိုင်း) - ဇန်နဝါရီ မှ ဧပြီ (ရက်ပေါင်း ၁၁၉ ရက် သို့မဟုတ် ရက်ထပ်နှစ်များတွင် ၁၂၀ ရက်)
# ဒုတိယလေးလပတ် (တစ်နှစ်တာ၏ အလယ်ပိုင်း) - မေ မှ ဩဂုတ် (ရက်ပေါင်း ၁၂၂ ရက်)
# တတိယလေးလပတ် (တစ်နှစ်တာ၏ နှောင်းပိုင်း) - စက်တင်ဘာ မှ ဒီဇင်ဘာ (ရက်ပေါင်း ၁၂၁ ရက်)

===နှစ်ဝက် သို့မဟုတ် ခြောက်လပတ်===
ပြက္ခဒိန်နှစ်တစ်နှစ်ကို ခြောက်လစီ ကြာမြင့်သော '''ခြောက်လပတ်''' ({{langx|en|semesters}}) နှစ်ခုအဖြစ်လည်း ပိုင်းခြားနိုင်ပြီး&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia | url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/semester |title=Semester |dictionary=Merriam-Webster (Merriam-Webster.com)|access-date= 4 January 2025}}&lt;/ref&gt; တစ်ခါတစ်ရံတွင် အတိုကောက်အားဖြင့် S1 နှင့် S2 ဟု ဖော်ပြကြသည်။ ဂရီဂေါရီးယန်း ပြက္ခဒိန်တွင်
* ပထမနှစ်ဝက် (S1) - ဇန်နဝါရီ မှ ဇွန် (ရက်ပေါင်း ၁၈၁ ရက် သို့မဟုတ် ရက်ထပ်နှစ်များတွင် ၁၈၂ ရက်)
* ဒုတိယနှစ်ဝက် (S2) - ဇူလိုင် မှ ဒီဇင်ဘာ (ရက်ပေါင်း ၁၈၄ ရက်)

==မှတ်စုများ==

{{notelist}}

==ကိုးကား==
{{Reflist}}

{{Authority control}}

[[ကဏ္ဍ:ပြက္ခဒိန်များ|နှစ်]]
[[ကဏ္ဍ:အချိန်၏ ယူနစ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:ခုနှစ် အမျိုးအစားများ]]</text>
      <sha1>1ccw21hn24ziwanuwryhmn3rcnkugtm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ခုနှစ် အမျိုးအစားများ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>292100</id>
    <revision>
      <id>1055244</id>
      <timestamp>2026-09-26T05:38:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ninjastrikers</username>
        <id>22896</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[ကဏ္ဍ:ခုနှစ်များ| အမျိုးအစား]] [[ကဏ္ဍ:ပြက္ခဒိန်များ]] [[ကဏ္ဍ:အချိန်၏ ယူနစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:နေပြက္ခဒိန်များ]] ကဏ္ဍ:အမျိုးအစားအလိုက် ကဏ္...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1055244</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="370" sha1="dj0x9q9au563bsdr8zxxhn17iqx2woz" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ခုနှစ်များ| အမျိုးအစား]]
[[ကဏ္ဍ:ပြက္ခဒိန်များ]]
[[ကဏ္ဍ:အချိန်၏ ယူနစ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:နေပြက္ခဒိန်များ]]
[[ကဏ္ဍ:အမျိုးအစားအလိုက် ကဏ္ဍများ|နှစ်]]</text>
      <sha1>dj0x9q9au563bsdr8zxxhn17iqx2woz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>လပြက္ခဒိန်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292101</id>
    <revision>
      <id>1055246</id>
      <timestamp>2026-09-26T06:03:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ninjastrikers</username>
        <id>22896</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''လပြက္ခဒိန်''' ({{langx|en|lunar calendar}}) ဆိုသည်မှာ [[လ (ကမ္ဘာရံဂြိုဟ်)|လ]]၏ ပုံသဏ္ဌာန်ပြောင်းလဲမှု စက်ဝန်းများ ([[လဆန်းလဆုတ်]]ကာလများ သို့မဟုတ် ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1055246</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18710" sha1="mj1al3mckqe221cl9bpbpakwu92fm8w" xml:space="preserve">'''လပြက္ခဒိန်''' ({{langx|en|lunar calendar}}) ဆိုသည်မှာ [[လ (ကမ္ဘာရံဂြိုဟ်)|လ]]၏ ပုံသဏ္ဌာန်ပြောင်းလဲမှု စက်ဝန်းများ ([[လဆန်းလဆုတ်]]ကာလများ သို့မဟုတ် [[လစက်ဝန်း]]များ) ကို [[လများ (အချိန်အတိုင်းအတာ)|လများ]]အဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ထားသော [[ပြက္ခဒိန်]]တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် နှစ်စဉ်စက်ဝန်းများကို [[နေသွားနှစ်]]အပေါ် အခြေခံထားသည့် (လဆန်းလဆုတ် ၁၂ လထက် ၁၁ ရက်မှ ၁၂ ရက်ခန့် ပိုမိုရှည်လျားသော) [[နေပြက္ခဒိန်]]များနှင့် ကွဲပြားသည်။ ထို့အပြင် လပြက္ခဒိန်လများကို ရေတွက်သော်လည်း စုဆောင်းမိလာသော ကွာဟချက်များကို နှစ်အနည်းငယ်ကြာတိုင်း ဆယ့်သုံးလမြောက် ရက်ထပ်လ (ဝါထပ်လ) တစ်လ ထည့်သွင်းခြင်းဖြင့် ပြန်လည်ညှိယူသည့် [[နေလပြက္ခဒိန်]]များနှင့်လည်း ကွဲပြားသည်။ အကျယ်ပြန့်ဆုံး လိုက်နာအသုံးပြုကြသော လပြက္ခဒိန်မှာ [[အစ္စလာမ်ပြက္ခဒိန်]] ဖြစ်သည်။{{efn|Iran operates Solar Hijri calendar, which is purely solar.}} 

လစက်ဝန်းတစ်ခုစီသည် အကြမ်းအားဖြင့် ၂၉ ရက်ခွဲခန့်&lt;ref name=ESAA&gt;{{cite book | title=Explanatory Supplement to the Astronomical Almanac |year=1992 | editor=P. Kenneth Seidelmann |page=577 |url=https://archive.org/details/131123ExplanatorySupplementAstronomicalAlmanac/page/n302/mode/1up | quote=For convenience, it is common to speak of a lunar year of twelve synodic months, or 354.36707 days.}} (which gives a mean synodic month as 29.53059 days or 29 days 12 hours 44 minutes and 3 seconds)&lt;/ref&gt; ကြာမြင့်သောကြောင့် လပြက္ခဒိန်၏ လများကို ၂၉ ရက်နှင့် ရက် ၃၀ အလှည့်ကျ သတ်မှတ်ထားလေ့ရှိကြသည်။ ယင်းကဲ့သို့သော လစက်ဝန်း ၁၂ ကြိမ်ပါဝင်သည့် '''လနှစ်'''တစ်နှစ်၏ ကာလအပိုင်းအခြားသည် ၃၅၄ ရက်၊ ၈ နာရီ၊ ၄၈ မိနစ်၊ ၃၄ စက္ကန့် (၃၅၄.၃၆၇၀၇ ရက်) ရှိသဖြင့်&lt;ref name=ESAA /&gt; လပြက္ခဒိန်များသည် နေသွားနှစ်ထက် ၁၁ ရက်မှ ၁၂ ရက်ခန့် ပိုမိုတိုတောင်းသည်။ နေလပြက္ခဒိန်များကဲ့သို့ ရက်ထပ်လထည့်သွင်းမှုစနစ်ကို မသုံးစွဲသော လပြက္ခဒိန်များတွင်မူ လပြက္ခဒိန်နှစ် ၃၃ မှ ၃၄ နှစ် စက်ဝန်းအတွင်း လပြက္ခဒိန်၏ လများသည် နေသွားနှစ်၏ ရာသီဥတုအားလုံးကို ဖြတ်သန်းလှည့်ပတ်သွားကြသည်။ လတစ်လ စတင်သည့် အချိန်ကာလ အသေးစိတ်အချက်အလက်များသည် ပြက္ခဒိန်တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ကွဲပြားကြပြီး၊ အချို့မှာ လဆန်းစ၊ လပြည့် သို့မဟုတ် လခြမ်းတို့ကို အခြေခံကြကာ အချို့မှာမူ အသေးစိတ် သင်္ချာတွက်ချက်မှုများကို အသုံးပြုကြသည်။ ''[[လနှစ်သစ်ကူး]]'' ဟူသော ဝေါဟာရသည် လပြက္ခဒိန်၏ ပထမဆုံးနေ့ဖြစ်သော်လည်း အထူးသဖြင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် နေလပြက္ခဒိန်နှစ်သစ်ကူးများအတွက်လည်း ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် သုံးစွဲကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |last=Kizer |first=Jessica M. |year=2014 |chapter=Lunar New Year |title=Asian American Society: An Encyclopedia|publisher=Sage Publications, Inc. |isbn=9781452281902 |oclc=880374731}}&lt;/ref&gt;

==သမိုင်းကြောင်း==
ပညာရှင်များက ရှေးခေတ်မုဆိုးများသည် ကျောက်ခေတ်ဟောင်းနှောင်းပိုင်း ကာလကတည်းက လကို ပုံမှန်နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာစောင့်ကြည့်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်ဟု ဆိုကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Gurshtein|first=Alex|date=2005-01-01|title=Did the Pre-Indo-Europeans Influence the Formation of the Western Zodiac?|url=https://www.researchgate.net/publication/280531206|journal=Journal of Indo-European Studies |volume=33|pages=106}}&lt;/ref&gt; ဆင်မြူရယ်လ် အယ်လ် မာဆေး က အချိန်တိုင်းတာသည့် ကိရိယာအဖြစ် လကို အစောဆုံး အသုံးပြုခဲ့မှုသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂၈,၀၀၀ မှ ၃၀,၀၀၀ ခန့်အထိ သက်တမ်းနောက်ကြောင်း ပြန်လိုက်နိုင်သည်ဟု သတ်မှတ်ဖော်ပြခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=F7wNQk219KMC|title=Encyclopedia of Time|last=Macey|first=Samuel L.|date=1994|publisher=Taylor &amp; Francis|isbn=9780815306153|pages=75|language=en}}&lt;/ref&gt;

== လ၏ စတင်ရာရက် ==
လပြက္ခဒိန်များနှင့် နေလပြက္ခဒိန်များသည် မည်သည့်နေ့ရက်ကို လ၏ ပထမဆုံးနေ့အဖြစ် သတ်မှတ်သည်ဟူသည့် အချက်တွင် ကွဲပြားကြသည်။ အစ္စလာမ်ဘာသာဝင် အများစု လိုက်နာကျင့်သုံးသော [[အစ္စလာမ်ပြက္ခဒိန်|ဟီဂျရီပြက္ခဒိန်]] ကဲ့သို့သော အချို့ပြက္ခဒိန်များသည် လခြမ်းကို ပထမဆုံး စတင်တွေ့မြင်ရမှုအပေါ် အခြေခံထားသည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင်လည်း [[ဟီဘရူးပြက္ခဒိန်]]နှင့် [[တရုတ်ပြက္ခဒိန်]] ကဲ့သို့သော အချို့နေလပြက္ခဒိန်များတွင် လတစ်လ၏ ပထမဆုံးနေ့သည် သတ်မှတ်ထားသော စံတော်ချိန်ဇုန်တစ်ခု၌ နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ [[လကွယ်|လကွယ်သည့်နေ့]] ဖြစ်သည်။ အချို့သော [[ဟိန္ဒူပြက္ခဒိန်]]များ ကဲ့သို့သော အခြားပြက္ခဒိန်များတွင်မူ လတစ်လစီသည် လပြည့်နေ့၏ နောက်တစ်နေ့တွင် စတင်သည်။

== လ၏ ကြာမြင့်ချိန် ==
လစက်ဝန်းတစ်ခုစီ၏ ကြာမြင့်ချိန်သည် ပျမ်းမျှတန်ဖိုးမှ အနည်းငယ်စီ ကွဲပြားမှု ရှိသည်။ ထို့အပြင် မျက်မြင်လေ့လာစောင့်ကြည့်မှုများသည် မသေချာမရေရာမှုများနှင့် ရာသီဥတုအခြေအနေများအပေါ် မူတည်နေသည်။ [[ဆွန္နီမွတ်စလင်(မ်)|ဆွန်နီအစ္စလာမ်]]ဘာသာတွင် လတစ်လသည် လခြမ်းကို အမှန်တကယ် စတင်တွေ့မြင်ရသည့် ''ဟီလာလ်''ဖြင့် စတင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |URL=https://www.muslimpro.com/crescent-moon-sighting-and-its-significance-for-ramadan/ |title=Crescent Moon Sighting and Its Significance for Ramadan |author=Ustazah Eka Budhi Setiani |website=Muslim Pro}}&lt;/ref&gt; ထို့ကြောင့် မသေချာမရေရာမှုများကို လျှော့ချနိုင်ရန်အတွက် ပြက္ခဒိန်လတစ်လစီ၏ စတင်မှုကို ဆုံးဖြတ်နိုင်မည့် ပုံသေသင်္ချာနည်းဥပဒေသများကို ဖန်တီးရန် ကြိုးပမ်းမှုများ ရှိခဲ့သည်။ ယင်းတို့အနက် လူသိအများဆုံးမှာ ဇယားအခြေခံ အစ္စလာမ်ပြက္ခဒိန် ဖြစ်သည်။ အကျဉ်းချုပ်အားဖြင့် ၎င်းတွင် ၃၅၅ ရက်ရှိသော [[ရက်ထပ်နှစ်]] ၁၁ နှစ်နှင့် ၃၅၄ ရက်ရှိသော သာမန်နှစ် ၁၉ နှစ် ပါဝင်သည့် နှစ် ၃၀ စက်ဝန်းတစ်ခု ရှိသည်။ ရေရှည်ကာလတွင် ၎င်းသည် [[နေသွားနှစ်]] ၂,၅၀၀ ခန့် သို့မဟုတ် လနှစ် ၂,၅၇၀ ခန့်တွင်မှ တစ်ရက်သာ တိမ်းစောင်းမှု ရှိသဖြင့် အလွန်တိကျသည်။ ရေတိုကာလတွင်မူ မျက်မြင်စောင့်ကြည့်မှုမှ တစ်ရက် သို့မဟုတ် နှစ်ရက်ခန့်အထိ ကွဲလွဲမှု ရှိနိုင်သည်။ ဤတွက်ချက်နည်းစနစ်ကို [[အစ္စလာမ်ပြက္ခဒိန်|အစ္စလာမ် လပြက္ခဒိန်]]တွင် လတစ်လစီ၏ ပထမဆုံးနေ့ကို ဆုံးဖြတ်ရန် အသုံးပြုသည့် လခြမ်းစတင်ပေါ်ပေါက်မည့် ခန့်မှန်းရက်စွဲကို ကြိုတင်တွက်ချက်ရန်အတွက် ၈ ရာစုအတွင်း မွတ်စလင် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များက စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Arithmetical or Tabular Islamic Calendar |publisher=Mathematical Institute, [[Utrecht University]] |first=R. H. |last=van Gent |date=October 2023 |access-date=4 January 2024 |url=https://webspace.science.uu.nl/~gent0113/islam/islam_tabcal.htm}}&lt;/ref&gt;

== လပြက္ခဒိန်များ စာရင်း &lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;List of lunar calendars&quot;&gt;&lt;/span&gt; &lt;!-- [[List of lunar calendars]] redirects here --&gt;==
&lt;!-- Celtic calendar was lunisolar --&gt;
&lt;!-- Chinese calendar is lunisolar --&gt;
&lt;!-- [[Gezer calendar|Gezer Calendar]] page does not support being lunar --&gt;
&lt;!-- [[Igbo calendar]] lunisolar --&gt;
* [[အစ္စလာမ်ပြက္ခဒိန်|အစ္စလာမ် ဟီဂျရီပြက္ခဒိန်]]{{efn|Calendar used by the large majority of Muslims outside Iran}}
* [[ဂျာဗားပြက္ခဒိန်]]{{efn|After 1633 CE reform}}
* သမိုင်းမတင်မီ [[ရောမပြက္ခဒိန်]]သည် အစပိုင်းတွင် စစ်မှန်သော လပြက္ခဒိန်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် နေလပြက္ခဒိန်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားကာ၊ နောက်ဆုံးတွင် လုံးဝနေပြက္ခဒိန်ဖြစ်သော [[ဂျူလီယန်ပြက္ခဒိန်]]ဖြင့် အစားထိုးခြင်း ခံခဲ့ရသည်ဟု ယူဆရသည်။&lt;ref name=&quot;Meisner2009&quot;&gt;{{cite journal | last=Meisner | first=Dwayne | title=The Evolution of the Roman Calendar | journal=Past Imperfect | volume=15 | date=2009-09-04 | issn=1718-4487 | doi=10.21971/P7GC73 | url=https://journals.library.ualberta.ca/pi/index.php/pi/article/view/6634 | access-date=2026-06-26 | page=290}}&lt;/ref&gt;

== နေလပြက္ခဒိန်များ == &lt;!--NB this article is about Lunar calendars so this section only gives a very brief overview of lunisolar calendars because the topic has its own article. --&gt;
{{main|နေလပြက္ခဒိန်}}

&quot;လပြက္ခဒိန်&quot; ဟု ခေါ်ဆိုနေကြသော ပြက္ခဒိန်အများစုသည် အမှန်တကယ်အားဖြင့် [[နေလပြက္ခဒိန်]]များသာ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့၏ လများသည် လစက်ဝန်းကို စောင့်ကြည့်မှုအပေါ် အခြေခံထားပြီး၊ နေသွားနှစ်နှင့် ယေဘုယျအားဖြင့် ပြန်လည်ကိုက်ညီမှုရှိစေရန် ပုံမှန်ကြားဖြတ် ရက်ထပ်လ (ဝါထပ်လ) ထည့်သွင်းခြင်းနည်းလမ်းကို အသုံးပြုကြသည်။ [[ရှေးဟောင်းအီဂျစ်]]တွင် အသုံးပြုခဲ့သော နေစနစ်သုံး &quot;[[အရပ်ဘက်သုံး ပြက္ခဒိန်|အရပ်ဘက်ပြက္ခဒိန်]]&quot; သည် ၎င်း၏ အစောပိုင်းကာလ လပြက္ခဒိန်မှ ဆင်းသက်လာသည့် အရိပ်အယောင်များကို ဖော်ပြနေပြီး၊ ထိုလပြက္ခဒိန်ကို ဘာသာရေးနှင့် စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာ ရည်ရွယ်ချက်များအတွက် ဆက်လက်တွဲဖက် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ယနေ့ခေတ် နေလပြက္ခဒိန်များတွင် [[တရုတ်ပြက္ခဒိန်|တရုတ်]]၊ [[ကိုရီးယားပြက္ခဒိန်|ကိုရီးယား]]၊ [[ဗီယက်နမ်ပြက္ခဒိန်|ဗီယက်နမ်]]၊ [[ဟိန္ဒူပြက္ခဒိန်|ဟိန္ဒူ]]၊ [[ဟီဘရူးပြက္ခဒိန်|ဟီဘရူး]]နှင့် [[ထိုင်းပြက္ခဒိန်]]များ ပါဝင်သည်။

ရက်ထပ်လ ထည့်သွင်းခြင်း၏ အသုံးအများဆုံး ပုံစံမှာ နှစ်နှစ် သို့မဟုတ် သုံးနှစ်လျှင် တစ်ကြိမ် ထပ်ဆောင်းလတစ်လကို ပေါင်းထည့်ခြင်း ဖြစ်သည်။ အချို့သော နေလပြက္ခဒိန်များသည် လစက်ဝန်းများအပြင် နေစက်ဝန်း၏ သက်ရောက်မှုပါရှိသော နှစ်စဉ် သဘာဝဖြစ်စဉ်များဖြင့်လည်း ချိန်ညှိထားကြသည်။ ၎င်း၏ ဥပမာတစ်ခုမှာ ကမ်းခြေများတွင် စားသုံးနိုင်သော ပါလိုလိုတီကောင်များ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ရောက်ရှိလာတတ်သည့် သုံးလတာကာလ ပါဝင်သော ဘန့်ခ်စ်ကျွန်းစု ၏ နေလပြက္ခဒိန် ဖြစ်သည်။ ပါလိုလိုတီကောင်များ၏ မျိုးပွားမှုစက်ဝန်းသည် လနှင့် ကိုက်ညီနေသောကြောင့် ဤဖြစ်စဉ်များသည် လပြက္ခဒိန်လ၏ နောက်ဆုံးလလေးပုံတစ်ပုံ ကာလတွင် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite book |first=R.H. |last=Codrington |title=The Melanesians: Their anthropology and folklore |date=1891 |location=Oxford |publisher=Clarendon Press |oclc=853532 |url=https://archive.org/details/melanesiansstudi00codruoft/page/348/mode/2up?q=palolo |page=349}}&lt;/ref&gt;

==မှတ်စုများ==
{{Notelist}}

== ကိုးကား ==
{{Reflist|30em}}

[[ကဏ္ဍ:လပြက္ခဒိန်များ| ]]
[[ကဏ္ဍ:အချိန်တိုင်းတာရေး စနစ်များ]]</text>
      <sha1>mj1al3mckqe221cl9bpbpakwu92fm8w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:လပြက္ခဒိန်များ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>292102</id>
    <revision>
      <id>1055247</id>
      <timestamp>2026-09-26T06:06:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ninjastrikers</username>
        <id>22896</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{Commons category|Lunar calendars|လပြက္ခဒိန်များ}} {{Cat main|လပြက္ခဒိန်}}  [[ကဏ္ဍ:ပြက္ခဒိန်များ]] [[ကဏ္ဍ:လကမ္ဘာ]]&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1055247</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="217" sha1="pgfoiwedix37nm9ildtz9tik4hzvs73" xml:space="preserve">{{Commons category|Lunar calendars|လပြက္ခဒိန်များ}}
{{Cat main|လပြက္ခဒိန်}}

[[ကဏ္ဍ:ပြက္ခဒိန်များ]]
[[ကဏ္ဍ:လကမ္ဘာ]]</text>
      <sha1>pgfoiwedix37nm9ildtz9tik4hzvs73</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>လသွားနှစ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292103</id>
    <redirect title="လပြက္ခဒိန်" />
    <revision>
      <id>1055248</id>
      <timestamp>2026-09-26T06:09:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ninjastrikers</username>
        <id>22896</id>
      </contributor>
      <comment>စာမျက်နှာကို [[လပြက္ခဒိန်]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည်</comment>
      <origin>1055248</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44" sha1="clzybhhrim66jhdj9ytth32ikkpvun2" xml:space="preserve">#REDIRECT [[လပြက္ခဒိန်]]</text>
      <sha1>clzybhhrim66jhdj9ytth32ikkpvun2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-51790-30</title>
    <ns>3</ns>
    <id>292104</id>
    <revision>
      <id>1055251</id>
      <timestamp>2026-09-26T07:56:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1055251</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8552" sha1="toosu23h3xn46jv9h1moao3otfw4oo8" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-51790-30 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၀၇:၅၆၊ ၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>toosu23h3xn46jv9h1moao3otfw4oo8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:မင်းကောင်းခန့်</title>
    <ns>3</ns>
    <id>292105</id>
    <revision>
      <id>1055254</id>
      <timestamp>2026-09-26T08:56:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1055254</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8575" sha1="kc3hjkvk5jsxk2f41xk2azydomhszmj" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် မင်းကောင်းခန့် ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၀၈:၅၆၊ ၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>kc3hjkvk5jsxk2f41xk2azydomhszmj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-51829-34</title>
    <ns>3</ns>
    <id>292106</id>
    <revision>
      <id>1055255</id>
      <timestamp>2026-09-26T08:57:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1055255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8552" sha1="f44c59thkh8o2137ddpd52m09zjyxyk" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-51829-34 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၀၈:၅၇၊ ၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>f44c59thkh8o2137ddpd52m09zjyxyk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>NUG အထူးတိုင်းစစ်ဌာန ဗုံးကြဲခံရမှု</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292107</id>
    <revision>
      <id>1055258</id>
      <timestamp>2026-09-26T09:46:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <comment>NUG အထူးတိုင်းစစ်ဌာန ဗုံးကြဲခံရမှု သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၂၄ ရက် နံနက်ပိုင်းတွင် မွန်ပြည်နယ် နှင့် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး ထိစပ်ရာနယ်နိမိတ်ဝန်းကျင်ရှိ</comment>
      <origin>1055258</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23009" sha1="34n3xqcas5wdtww7r30fuynpg2r2w6n" xml:space="preserve">{{Infobox civilian attack
| title        = NUG အထူးတိုင်းစစ်ဌာန ဗုံးကြဲခံရမှု
| partof       = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ)]]
| coordinates  = 
| map          = {{Location map | Myanmar
                | lat      = 17.6500
                | long     = 97.0000
                | width    = 250
                | label    = ရွှေကျင်/ကျိုက်ထိုအစပ်
                | position = right
                | caption  = မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း တည်နေရာပြမြေပုံ
                }}
| location     = [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] ([[ရွှေကျင်မြို့နယ်]]) နှင့် [[မွန်ပြည်နယ်]] ([[ကျိုက်ထိုမြို့နယ်]]) နယ်စပ်
| date         = ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၂၄ ရက်
| time         = နံနက် ၁၁:၂၀ နာရီဝန်းကျင်
| timezone     = [[မြန်မာစံတော်ချိန်|UTC+6:30]]
| type         = လေကြောင်းဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုနှင့် လက်နက်ကြီးဖြင့် ပစ်ခတ်မှု
| weapons      = စစ်လေယာဉ်များ၊ Y-12 သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးလေယာဉ်နှင့် လက်နက်ကြီးများ
| fatalities   = ၆ ဦး (လေတပ် CDM တစ်ဦးနှင့် PDF ရဲဘော် ၅ ဦး)
| injuries     = ၄ ဦး (အထူးတိုင်းစစ်ဌာန ကွပ်ကဲရေးမှူး အပါအဝင်)
| targets      = အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) အထူးတိုင်းစစ်ဌာန စစ်စခန်း
| perpetrators = [[တပ်မတော် (လေ)|တပ်မတော်(လေ)]]
| notes        = NUG အထူးတိုင်းစစ်ဌာန၏ စစ်ဘက်ဆိုင်ရာသင်တန်းပြုလုပ်နေစဉ်အတွင်း တိုက်ခိုက်ခံရခြင်းဖြစ်သည်။
}}

{{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-present)}}
'''NUG အထူးတိုင်းစစ်ဌာန ဗုံးကြဲခံရမှု''' သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၂၄ ရက် နံနက်ပိုင်းတွင် [[မွန်ပြည်နယ်]] နှင့် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] ထိစပ်ရာနယ်နိမိတ်ဝန်းကျင်ရှိ [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]] (NUG) ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန၏ အထူးတိုင်းစစ်ဌာန လက်အောက်ခံ စစ်စခန်းတစ်ခုကို  [[တပ်မတော် (လေ)|တပ်မတော်(လေ)]]က လေကြောင်းနှင့် လက်နက်ကြီးများဖြင့် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤတိုက်ခိုက်မှုအတွင်း လေတပ် CDM တပ်ကြပ်ကြီးတစ်ဦး အပါအဝင် တော်လှန်ရေးရဲဘော် ၆ ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး စစ်ဌာနကွပ်ကဲရေးမှူး အပါအဝင် ၄ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=News |first=K. I. C. |date=2026-09-24 |title=NUG ၏ အထူးတိုင်းစစ်ဌာနနယ်မြေအတွင်း လေကြောင်းဗုံးကြဲခံရပြီး ထိခိုက်မှုရှိ |url=https://kicnews.org/2026/09/nug-%E1%81%8F-%E1%80%A1%E1%80%91%E1%80%B0%E1%80%B8%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%8C%E1%80%AC%E1%80%94%E1%80%94%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%99/ |access-date=2026-09-26 |website=ကေအိုင်စီ - KIC News |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== နောက်ခံအကြောင်းအရင်း ==
အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) ၏ အထူးတိုင်းစစ်ဌာနသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၃ ရက်နေ့တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် (PDF) စစ်ရုံးချုပ် လက်အောက်ခံ စစ်တိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ပြီး အောက်တွင် တိုက်ခိုက်ရေးတပ်ရင်း ၁၄ ရင်းနှင့် ဒရုန်းလက်ရုံးတပ်ဖွဲ့ ၅ ရင်းဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ အဆိုပါ စစ်ဌာန၏ လှုပ်ရှားနယ်မြေများသည် စစ်တပ်၏ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများနှင့် လက်နက်ကြီးပစ်ခတ်မှုများကို မကြာခဏ ကြုံတွေ့ရလေ့ရှိသည့် ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=MLAT |date=2026-09-24 |title=NUG အထူးတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် ဗုံးကြဲခံရ ထိခိုက်သေဆုံးရှိ |url=https://myaelattathan.com/news/26389/ |access-date=2026-09-26 |website=Myaelatt Athan |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== ဖြစ်စဉ် ==
၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၂၄ ရက် နံနက် ၁၁ နာရီ မိနစ် ၂၀ ဝန်းကျင်တွင် ပဲခူးတိုင်းအတွင်း စစ်ဘက်ဆိုင်ရာသင်တန်းတစ်ခု ပြုလုပ်နေသည့် NUG အထူးတိုင်းစစ်ဌာန၏ စစ်စခန်းတစ်ခုကို စစ်လေယာဉ် နှစ်စီးက ဦးစွာ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် Y-12 ခေါ် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးလေယာဉ်ဖြင့် ထပ်မံဗုံးကြဲခဲ့ပြီး အနီးဝန်းကျင်ရှိ စစ်တပ် အထိုင်စခန်းများကလည်း လက်နက်ကြီးများဖြင့် ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြောင်း NUG ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန လက်အောက်ခံ အရာရှိတစ်ဦးက အတည်ပြုပြောကြားခဲ့သည်။ စစ်တပ်ထောက်ခံသူများ၏ တယ်လီဂရမ်ချန်နယ်များတွင်လည်း ပဲခူးတိုင်း ရွှေကျင်မြို့နယ်နှင့် မွန်ပြည်နယ် ကျိုက်ထိုမြို့နယ်အစပ်ရှိ အဆိုပါ ဌာနချုပ်နေရာကို စက်တင်ဘာလ ၂၄ ရက်နေ့က ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ကြောင်း ရေးသားဖော်ပြခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2026-09-24 |title=NUG အထူးတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်ခံရပြီး လေးဦးထက်မနည်း သေဆုံး |url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/09/24/at-least-four-killed-and-five-injured-nug-special-forces/ |access-date=2026-09-26 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}&lt;/ref&gt;

== ထိခိုက်သေဆုံးမှုများ ==
အဆိုပါ လေကြောင်းနှင့် လက်နက်ကြီးဖြင့် တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် အကြမ်းဖက်မဖက်အာဏာဖီဆန်ရေး လူထုလှုပ်ရှားမှု (CDM) တွင် ပါဝင်ခဲ့သည့် တပ်ကြပ်ကြီး နေဝင်းအောင်နှင့် PDF တပ်ဖွဲ့ဝင် အနည်းဆုံး ၅ ဦး (စုစုပေါင်း ၆ ဦး) သေဆုံးခဲ့သည်။ ထို့အပြင် NUG အထူးတိုင်းစစ်ဌာန ကွပ်ကဲရေးမှူး ကိုအောင်စံရှား အပါအဝင် ၄ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ ဒဏ်ရာရရှိသူများအနက် ကွပ်ကဲရေးမှူး ကိုအောင်စံရှား၏ ဦးခေါင်း ထိခိုက်ဒဏ်ရာမှာ မပြင်းထန်ကြောင်းနှင့် CDM ဗိုလ်မှူး တင်လင်းအောင် မှာလည်း ဘေးကင်းကြောင်း လွတ်လပ်သောသတင်းမီဒီယာအချို့က ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ဧရာဝတီ |date=2026-09-25 |title=NUG အထူးတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် ဗုံးကြဲခံရမှု လုံခြုံရေးအားနည်းမှုကြောင့်ဟု ဝေဖန် |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2026/09/25/416550.html |access-date=2026-09-26 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== လုံခြုံရေးပေါက်ကြားမှုနှင့် အငြင်းပွားမှုများ ==
စခန်းဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခံရပြီးနောက် ထိခိုက်သေဆုံးသူစာရင်းနှင့် မြေပြင်အခြေအနေများကို သတင်းမီဒီယာတချို့က အချိန်နှင့်တစ်ပြေးညီ ထုတ်ပြန်ဖော်ပြခဲ့မှုအပေါ် တော်လှန်ရေးအသိုက်အဝန်းအတွင်း လုံခြုံရေးပေါက်ကြားမှုနှင့် ပတ်သက်၍ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အငြင်းပွားဝေဖန်မှုများ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မခံရမီ ရက်ပိုင်းအလိုကတည်းက အဆိုပါဒေသဘက်သို့ ရောက်ရှိနေကြသည့် တော်လှန်ရေးဘက်တော်သား လူသိများသူတချို့က လူမှုကွန်ရက်ပေါ်တွင် ဓာတ်ပုံများတင်ခဲ့ခြင်းကြောင့် စစ်တပ်က နေရာကို ခြေရာခံနိုင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း နည်းပညာကျွမ်းကျင်သူများက ထောက်ပြခဲ့ကြသည်။ သတင်းသမားဘက်ကလည်း သတင်းတင်ဆက်ရုံဖြင့် တပ်တည်နေရာ သိရှိသွားခြင်းမဟုတ်ကြောင်း တုံ့ပြန်အငြင်းပွားမှုများ ရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=NUG တပ်စခန်း ဗုံးကြဲခံရသည့် လုံခြုံရေးကျိုးပေါက်မှု ဘယ်သူ့မှာ တာဝန်ရှိလဲ |url=https://burmese.dvb.no/post/111366 |access-date=2026-09-26 |website=DVB Burmese |language=my}}&lt;/ref&gt;

အဆိုပါဖြစ်စဉ်နှင့်ပတ်သက်၍ NUG ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန CDM ဦးစီးအရာရှိ ဦးကျော်သက်လင်းက ၎င်း၏ လူမှုကွန်ရက်စာမျက်နှာမှတစ်ဆင့် တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များ အသုံးပြုသည့် စကားပြောစက်များ၏ လုံခြုံရေးပေါက်ကြားမှုကြောင့် တိုက်ခိုက်ခံရခြင်းဖြစ်ကြောင်း သုံးသပ်ပြောဆိုခဲ့သည်။PDF စစ်ရုံးချုပ် တာဝန်ရှိသူ ရဲဘော်စောဒိုရှင်းကမူ သတင်းမီဒီယာများကို တထစ်ချ အပြစ်တင်၍မရနိုင်ကြောင်း၊ သို့သော် တော်လှန်ရေးရဲဘော်များ အသက်သွေးနှင့်ရင်းပြီး တိုက်ပွဲဝင်နေရချိန်တွင် သတင်းထုတ်ပြန်ရာ၌ 'Timing' (အချိန်အခါ) ကိုက်ညီရန်နှင့် လုံခြုံရေးအရ အချိန်ဆိုင်းပေးရန် လိုအပ်ကြောင်း၊ ၎င်းမှာ အပြစ်ပြောစရာမဟုတ်ဘဲ အပြန်အလှန် ထိန်းကျောင်းကာ သင်ခန်းစာယူစရာ ကိစ္စရပ်တစ်ခုဖြစ်ကြောင်း မှတ်ချက်ပြုပြောကြားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=NUG အထူးတိုင်း ဗုံးကြဲခံရမှုအတွင်း CDM တပ်ကြပ်ကြီး နေဝင်းအောင်အပါအဝင် PDF ရဲဘော် ၆ ဦး ကျဆုံး |url=https://burmese.narinjara.com/local-news/detail/6ab6af68cf96b026e1a6ebba |access-date=2026-09-26 |website=နိရဉ္ဇရာ |language=my}}&lt;/ref&gt;

== နောက်ဆက်တွဲ အခြေအနေနှင့် တပ်မတော်၏ ထုတ်ပြန်ချက် ==
စက်တင်ဘာလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် နေပြည်တော်မှ ထုတ်ပြန်ခဲ့သည့် တပ်မတော်၏ သတင်းထုတ်ပြန်ချက်အရ အဆိုပါ တိုက်ခိုက်မှုမှာ တာဝန်သိပြည်သူများနှင့် ထိုအဖွဲ့အတွင်းရှိ အတွင်းလူအချို့၏ သတင်းပေးပို့ချက်များကို စနစ်တကျစိစစ်၍ ဝေဟင်မှ ထိရောက်စွာ ချေမှုန်းခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။တပ်မတော်၏ ထုတ်ပြန်ချက်တွင် CRPH၊ NUG နှင့် PDF အဖွဲ့များအနေဖြင့် ဒေသတည်ငြိမ်အေးချမ်းမှုကို ထိခိုက်ပျက်စီးစေရန် လုပ်ဆောင်နေကြသဖြင့် တာဝန်သိပြည်သူများနှင့် အတွင်းလူများ၏ သတင်းပေးပို့မှုအရ အထူးတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်နေရာကို နယ်မြေလုံခြုံရေးနှင့် ဝေဟင်တိုက်ခိုက်မှုများ ဆောင်ရွက်ခဲ့ရာ  ထိခိုက်သေဆုံးမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြောင်း ပါရှိသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တာဝန်သိပြည်သူများနှင့် အတွင်းသတင်းပေးများ၏ ပူးပေါင်းမှုဖြင့် တပ်မတော်မှ အကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူများ၏ အခြေပြုနေရာအား ထိရောက်စွာ ချေမှုန်းနိုင်ခဲ့ |url=http://www.moi.gov.mm/news/88540 |access-date=2026-09-26 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;

ဤတိုက်ခိုက်မှုအတွင်း လေတပ် CDM တပ်ကြပ်ကြီး နေဝင်းအောင် မှာ သေဆုံးခဲ့ပြီး NUG အထူးတိုင်းစစ်ဌာန တိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး အောင်စံရှားနှင့် CDM ဗိုလ်မှူး တင်လင်းအောင်တို့အပါအဝင် NUG အဖွဲ့ဝင်အချို့ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြောင်း စစ်တပ်ဘက်က သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-09-24 |title=NUG အထူးတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်ကို စစ်တပ်ဗုံးကြဲ - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာ ၂၄ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cq9v94kmxy0et |access-date=2026-09-26 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;

== ထင်ရှားဖြစ်ရပ်များ ==
{{main|ရေးဘီလူးတပ်စခန်း ဗုံးကြဲခံရမှု}}
NUG အထူးတိုင်းစစ်ဌာန စစ်စခန်း လေကြောင်းတိုက်ခိုက်ခံရမှုသည် မြန်မာပြည်တောင်ပိုင်းတွင် ဒုတိယအကြိမ်မြောက် PDF တပ်ဖွဲ့ဝင်များ ထိခိုက်သေဆုံးမှု အများဆုံးဖြစ်ပွားခဲ့သည့် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်ခံရမှုဖြစ်သည်။ ပထမအကြိမ် တိုက်ခိုက်ခံရမှုမှာ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၇ ရက် နံနက် ၁ နာရီဝန်းကျင်တွင် မွန်ပြည်နယ်၊ ရေးမြို့နယ်ရှိ “ရေးဘီလူးအဖွဲ့” တော်လှန်ရေးအဖွဲ့စခန်း ဗုံးကြဲခံရခြင်းဖြစ်ပြီး တပ်ဖွဲ့ဝင် အနည်းဆုံး ၁၀ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2026-09-25 |title=ပဲခူးတိုင်းတွင် လေကြောင်းနှင့်လက်နက်ကြီးကြောင့် လေတပ် CDM အပါအဝင် ၆ ဦးသေဆုံး၊ ၄ ဦး ဒဏ်ရာရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/81366/ |access-date=2026-09-26 |website=Myanmar Now |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလအတွင်း စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ မော်လူးမြို့နယ် ပကဖရုံးတစ်ခု၊ ကောလင်းမြို့နယ်အရှေ့ပိုင်းရှိ ပကဖစခန်းတစ်ခုနှင့် မေလအတွင်း အင်းတော်မြို့ ပကဖရုံးနေရာနှင့် အချုပ်ခန်း ဗုံးကြဲခံရမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ဩဂုတ်လ ၂ ရက်ကလည်း ပဲခူးတိုင်းအနောက်ခြမ်း၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ အုတ်ဖိုမြို့နယ်အတွင်း ပကဖယာယီစခန်းတစ်ခု ဗုံးကြဲခံရပြီး ရဲဘော် နှစ်ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Now |first=အောင်ဇေ, Myanmar |date=2026-08-04 |title=အုတ်ဖိုတွင် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့စခန်း ဗုံးကြဲခံရပြီး ရဲဘော် ၂ ဦး ဒဏ်ရာရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/80088/ |access-date=2026-09-26 |website=Myanmar Now |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2026-05-21 |title=အင်းတော်မြို့ ပကဖရုံးကို စစ်တပ်ဗုံးကြဲ၊ သုံ့ပန်း ၅ ဦးနှင့် ပကဖ ၂ ဦးသေဆုံး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/78547/ |access-date=2026-09-26 |website=Myanmar Now |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=မင်းမောင် |date=2026-01-21 |title=ကောလင်းမြို့နယ် ပကဖစခန်းကို လေယာဉ်၊ ဒရုန်းဖြင့် တိုက်ခိုက်၊ ပကဖ ၈ ဦး သေဆုံး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/71378/ |access-date=2026-09-26 |website=Myanmar Now |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ပဋိပက္ခများ]]
[[ကဏ္ဍ:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးရှိ တိုက်ပွဲများ]]
[[ကဏ္ဍ:မွန်ပြည်နယ်ရှိ တိုက်ပွဲများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများ]]</text>
      <sha1>34n3xqcas5wdtww7r30fuynpg2r2w6n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးရှိ တိုက်ပွဲများ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>292108</id>
    <revision>
      <id>1055259</id>
      <timestamp>2026-09-26T09:49:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <comment>ကဏ္ဍ:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးရှိ တိုက်ပွဲများ</comment>
      <origin>1055259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="767" sha1="6ixrzkzjipo7hzw3znex6i1zff0erp9" xml:space="preserve">'''ဤကဏ္ဍ'''သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး အတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုက်ပွဲများ၊ စစ်ရေးအရေးအခင်းများနှင့် လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခများနှင့် သက်ဆိုင်သော သမိုင်းဝင်ဖြစ်ရပ်များကို စုစည်းဖော်ပြသော အမျိုးအစားဖြစ်သည်။

[[ကဏ္ဍ:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး|တိုက်ပွဲ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ပါဝင်သော တိုက်ပွဲများ]]</text>
      <sha1>6ixrzkzjipo7hzw3znex6i1zff0erp9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:မွန်ပြည်နယ်ရှိ တိုက်ပွဲများ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>292109</id>
    <revision>
      <id>1055260</id>
      <timestamp>2026-09-26T09:50:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <comment>ကဏ္ဍ:မွန်ပြည်နယ်ရှိ တိုက်ပွဲများ</comment>
      <origin>1055260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="725" sha1="1f2fxvz76tcznqb652ax2pxatbmluj8" xml:space="preserve">'''ဤကဏ္ဍ'''သည် မွန်ပြည်နယ် အတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုက်ပွဲများ၊ စစ်ရေးအရေးအခင်းများနှင့် လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခများနှင့် သက်ဆိုင်သော သမိုင်းဝင်ဖြစ်ရပ်များကို စုစည်းဖော်ပြသော အမျိုးအစားဖြစ်သည်။

[[ကဏ္ဍ:မွန်ပြည်နယ်|တိုက်ပွဲ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ပါဝင်သော တိုက်ပွဲများ]]</text>
      <sha1>1f2fxvz76tcznqb652ax2pxatbmluj8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-51762-46</title>
    <ns>3</ns>
    <id>292110</id>
    <revision>
      <id>1055262</id>
      <timestamp>2026-09-26T09:57:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1055262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8552" sha1="0w26145whezy8302kuj7s3ncl1nx959" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-51762-46 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၀၉:၅၇၊ ၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>0w26145whezy8302kuj7s3ncl1nx959</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရေးဘီလူးတပ်စခန်း ဗုံးကြဲခံရမှု</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292111</id>
    <revision>
      <id>1055263</id>
      <timestamp>2026-09-26T10:20:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <comment>ရေးဘီလူးအဖွဲ့ စခန်းများ လေကြောင်းဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခံရမှု သည် မွန်ပြည်နယ်၊ ရေးမြို့နယ်တွင် အခြေစိုက်လှုပ်ရှားနေသော အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG)၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန လက်အောက်ခံ ရေးဘီလူးအဖွဲ့၏</comment>
      <origin>1055263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12077" sha1="j4s0j813zo94d7lewvfex8i7pi9gyf9" xml:space="preserve">{{Infobox civilian attack
| title        = ရေးဘီလူးတပ်စခန်း ဗုံးကြဲခံရမှု(၂၀၂၆)
| partof       = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ)]]
| coordinates  = 
| map          = {{Location map | Myanmar
                | lat      = 15.2500
                | long     = 97.8500
                | width    = 250
                | label    = ရေးမြို့နယ်
                | position = right
                | caption  = မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း တည်နေရာပြမြေပုံ
                }}
| location     = [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[ရေးမြို့နယ်]]
| date         = ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၇ ရက် 
| time         = 
| timezone     = [[မြန်မာစံတော်ချိန်|UTC+6:30]]
| type         = လေကြောင်းဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှု
| weapons      = စစ်လေယာဉ်များ၊ ဂျက်ဖိုက်တာများနှင့် ဗုံးသီးများ
| fatalities   = တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၂ ဦးခန့်
| injuries     = ထိခိုက်ဒဏ်ရာရသူ ၂၀ ကျော်
| targets      = အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) လက်အောက်ခံ ရေးဘီလူးအဖွဲ့ စခန်းများ
| perpetrators = [[တပ်မတော် (လေ)|တပ်မတော်(လေ)]]
| notes        = ရေးဘီလူးအဖွဲ့၏ စခန်းများသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ်အတွင်း စစ်တပ်၏ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကို နှစ်ကြိမ်ထက်မနည်း ခံခဲ့ရသည်။
}}

{{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-present)}}
'''ရေးဘီလူးအဖွဲ့ စခန်းများ လေကြောင်းဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခံရမှု''' သည် [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[ရေးမြို့နယ်]]တွင် အခြေစိုက်လှုပ်ရှားနေသော [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]] (NUG)၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန လက်အောက်ခံ [[ရေးဘီလူးအဖွဲ့]]၏ တပ်စခန်းများကို [[တပ်မတော် (လေ)|တပ်မတော်(လေ)]]က  ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊မေလ ၂၇ ရက်တွင်  လေကြောင်းမှ အပြင်းအထန် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့သည့် ဖြစ်စဉ် ဖြစ်သည်။မြန်မာပြည်တောင်ပိုင်းတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် PDF တပ်ဖွဲ့ဝင်များ ထိခိုက်သေဆုံးမှု အများဆုံးဖြစ်ပွားခဲ့သည့်ဖြစ်စဥ်အဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ခံခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lin |first=Editor Htein |date=2026-05-27 |title=ရေးဘီလူးအဖွဲ့ ဌာနချုပ်တပ်စခန်း လေကြောင်းကနေဗုံးကြဲခံရလို့ ၁၂ ယောက်သေ ၊ ဒဏ်ရာရသူ ၂၀ လောက်ရှိ |url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/05/27/%e1%80%9b%e1%80%b1%e1%80%b8%e1%80%98%e1%80%ae%e1%80%9c%e1%80%b0%e1%80%b8%e1%80%a1%e1%80%96%e1%80%bd%e1%80%b2%e1%80%b7-%e1%80%8c%e1%80%ac%e1%80%94%e1%80%81%e1%80%bb%e1%80%af%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%90/ |access-date=2026-09-26 |website=Voice of Myanmar |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=BVJ |date=2026-05-27 |title=ရေးဘီလူးတပ်စခန်းလေကြောင်းဗုံးကြဲခံရပြီး ရဲဘော် ၁၀ ယောက်ကျော် ကျဆုံး |url=https://www.bvjnews.com/post/yebeluairstrike |access-date=2026-09-26 |website=BVJ |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2026-09-25 |title=ပဲခူးတိုင်းတွင် လေကြောင်းနှင့်လက်နက်ကြီးကြောင့် လေတပ် CDM အပါအဝင် ၆ ဦးသေဆုံး၊ ၄ ဦး ဒဏ်ရာရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/81366/ |access-date=2026-09-26 |website=Myanmar Now |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== နောက်ခံအကြောင်းအရင်း ==
ရေးဘီလူးအဖွဲ့သည် မွန်ပြည်နယ်အတွင်း စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများကို အဓိကပြုလုပ်လေ့ရှိသည့် ဒေသခံတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အဆိုပါအဖွဲ့သည် ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလတွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီးနောက် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၂ ရက်တွင် NUG၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန လက်အောက်သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=News |first=K. I. C. |date=2026-05-27 |title=ရေးဘီလူးစခန်းကို စစ်အုပ်စု လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်၊ ထိခိုက်သေဆုံးမှုများပြား |url=https://kicnews.org/2026/05/%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%98%E1%80%AE%E1%80%9C%E1%80%B0%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%81%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%85%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%A1%E1%80%AF%E1%80%95/ |access-date=2026-09-26 |website=ကေအိုင်စီ - KIC News |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 

၂၀၂၆ ခုနှစ် မေ ၁၁ ရက်နေ့တွင်  ရေးမြို့နယ် ၊ [[လမိုင်းမြို့]]ရှိ အမှတ် ၁၀၆ ခြေလျင်တပ်ရင်းမှ ဒုတပ်ရင်းမှူး ဗိုလ်မှူးထွန်းရာကျော်ကို ရေးဘီလူးအဖွဲ့က ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်မှုပြုလုပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ခလရ ၁၀၆ ဒုတပ်ရင်းမှူး အပစ်ခံရပြီးနောက် မိုးရာသီစိုက်ပျိုးစရိတ်ချေးငွေပေးအပ်ပွဲသို့ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်တွေ မတက်ရဲတော့ |url=https://cjplatform.com/1252026-5/ |access-date=2026-09-26 |website=cjplatform.com |language=en}}&lt;/ref&gt; 

== ဖြစ်စဥ် ==
၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၇ ရက် နံနက် ၁ နာရီဝန်းကျင် (ညအိပ်ချိန်) တွင် တပ်မတော်(လေ)သည်  လေယာဉ် ၃ စီးခန့်ဖြင့် ရေးဘီလူးစခန်းကို လေကြောင်းမှ တစ်ပြိုင်နက်တည်း ဗုံးအလုံးရေအမြောက်အမြား အဆက်မပြတ် ကြဲချတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ညအိပ်ချိန်တွင် တိုက်ခိုက်ခံရခြင်းကြောင့် ထိခိုက်သေဆုံးမှုများပြားခဲ့ပြီး တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၂ ဦးခန့် သေဆုံးကာ ဒဏ်ရာရသူ ၂၀ ကျော်အထိ ရှိခဲ့ကြောင်း မွန်ဒေသတွင်း စစ်ရေးလှုပ်ရှားနေသည့် တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့ တာဝန်ရှိသူတစ်ဦးက ပြောကြားခဲ့သည်။ သို့သော် အဆိုပါတိုက်ခိုက်ချိန်တွင် ရေးဘီလူးအဖွဲ့ ခေါင်းဆောင်မှာ ခရီးလွန်နေသဖြင့် ထိခိုက်မှုမရှိခဲ့ပေ။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ရေးဘီလူးအဖွဲ့စခန်း ဗုံးကြဲခံရပြီး ရဲဘော် ၁၂ ဦး ကျဆုံး |url=https://burmese.dvb.no/post/261226 |access-date=2026-09-26 |website=DVB Burmese |language=my}}&lt;/ref&gt; 

== နောက်ဆက်တွဲ အခြေအနေ ==
တိုက်ခိုက်ခံရမှုများနှင့် ပတ်သက်၍ ရေးဘီလူးအဖွဲ့ခေါင်းဆောင်က ၎င်း၏ လူမှုကွန်ရက်စာမျက်နှာမှတစ်ဆင့် တုံ့ပြန်ရေးသားခဲ့ပြီး၊ တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များအနေဖြင့် စစ်ရေးသတိနှင့် သတင်းလုံခြုံရေးကို အထူးဂရုပြုရန် လိုအပ်ကြောင်း  ထောက်ပြခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Watch |first=Dawei |date=2026-05-27 |title=ရေးဘီလူးအဖွဲ့တပ်စခန်း ဗုံးကြဲခံရပြီး ထိခိုက်မှုများ |url=https://www.daweiwatch.com/27/05/2026/131485/ |access-date=2026-09-26 |website=Dawei Watch |language=en}}&lt;/ref&gt;

ယင်းနောက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၁ ရက်နေ့ နေ့လယ် ၁၂ နာရီအချိန်ခန့်တွင် စစ်တပ်၏ ဂျက်ဖိုက်တာလေယာဉ် နှစ်စီးက ရေးမြို့နယ်မြောက်ပိုင်းရှိ လိပ်ပုတ်၊ နတ်ကြီးနှင့် ချောထာကျေးရွာများရှိ ရေးဘီလူးစခန်းဟု ယူဆရသည့် နေရာသုံးခုကို လေကြောင်းမှ ထပ်မံဗုံးကြဲပြီး စက်သေနတ်များဖြင့်ပါ ပစ်ခတ်သွားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-08-12 |title=ရေးဘီလူးစခန်းလို့ ယူဆခံရတဲ့ နေရာ သုံးခုကို စစ်တပ် ဗုံးကြဲ |url=https://burmese.thanlwintimes.com/2026/08/12/%e1%80%9b%e1%80%b1%e1%80%b8%e1%80%98%e1%80%ae%e1%80%9c%e1%80%b0%e1%80%b8%e1%80%85%e1%80%81%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%9c%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%b7-%e1%80%9a%e1%80%b0%e1%80%86%e1%80%81%e1%80%b6/ |access-date=2026-09-26 |website=Than Lwin Times |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ပဋိပက္ခများ]]
[[ကဏ္ဍ:မွန်ပြည်နယ်ရှိ တိုက်ပွဲများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများ]]</text>
      <sha1>j4s0j813zo94d7lewvfex8i7pi9gyf9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:Cite Rowlett</title>
    <ns>10</ns>
    <id>292112</id>
    <revision>
      <id>1055266</id>
      <timestamp>2026-09-26T10:43:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{cite web | url = {{#switch:{{#invoke:WikidataIB |getValue|rank=best|P11627|fetchwikidata=ALL|onlysourced=no|noicon=true|qid={{{qid|}}}|{{{1|}}}}}   |pr|jam|ven|doomsday|watch=https://www.ibiblio.org/lighthouse/{{trim|{{#invoke:WikidataIB |getValue|rank=best|P11627|fetchwikidata=ALL|onlysourced=no|noicon=true|qid={{{qid|}}}|{{{1|}}}}}}}.ht...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1055266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24972" sha1="ou3u5payu3xlxdg5y7gakypqxrklof4" xml:space="preserve">{{cite web
| url = {{#switch:{{#invoke:WikidataIB |getValue|rank=best|P11627|fetchwikidata=ALL|onlysourced=no|noicon=true|qid={{{qid|}}}|{{{1|}}}}}
  |pr|jam|ven|doomsday|watch=https://www.ibiblio.org/lighthouse/{{trim|{{#invoke:WikidataIB |getValue|rank=best|P11627|fetchwikidata=ALL|onlysourced=no|noicon=true|qid={{{qid|}}}|{{{1|}}}}}}}.html
  |sparkplugs|earlyiron|oldstylebrick|octagonals|oldest=https://www.ibiblio.org/lighthouse/types/{{trim|{{#invoke:WikidataIB |getValue|rank=best|P11627|fetchwikidata=ALL|onlysourced=no|noicon=true|qid={{{qid|}}}|{{{1|}}}}}}}.html
  |earlyintegral=https://www.ibiblio.org/lighthouse/types/earlyintegral.htm
  |buttressed=https://www.ibiblio.org/lighthouse/types/Canada/buttressed.htm
  |#default=https://www.ibiblio.org/lighthouse/{{trim|{{#invoke:WikidataIB |getValue|rank=best|P11627|fetchwikidata=ALL|onlysourced=no|noicon=true|qid={{{qid|}}}|{{{1|}}}}}}}.htm
 }}
| work = {{#ifeq:{{#invoke:WikidataIB |getValue|rank=best|P11627|fetchwikidata=ALL|onlysourced=no|noicon=true|qid={{{qid|}}}|{{{1|}}}}}|index||The Lighthouse Directory}}
| last = Rowlett
| first = Russ
| publisher = {{#ifeq:{{{link|}}} | no |University of North Carolina at Chapel Hill | University of North Carolina at Chapel Hill}}
| access-date = {{{access-date|{{{accessdate|}}}}}}
| date = {{{date|}}}
| ref = {{{ref|}}}
| archive-url = {{{archive-url|}}}
| archive-date = {{{archive-date|}}}
| url-status = {{{url-status|}}}
| no-tracking = {{{no-tracking|{{{template doc demo|}}}}}}
| title = {{#switch:{{#invoke:WikidataIB |getValue|rank=best|P11627|fetchwikidata=ALL|onlysourced=no|noicon=true|qid={{{qid|}}}|{{{1|}}}}} &lt;!-- Starting with general pages --&gt;
 | tallest = The Tallest Lighthouses
 | nvi = Navassa Island Lighthouse
 | phl-esp = Spanish Lighthouses of the Philippines
 | storm_warning_towers = Coastal Warning Display Towers
 | doomsday = The Doomsday List
 | watch = The Watch List of Threatened Lighthouses
 | can_watch = The Canadian Watch List of Threatened Lighthouses
 | index = The Lighthouse Directory
 | windward = Windward Point Light (Faro Punta Barloventa), Guantánamo
 | n = Navassa Island Lighthouse
 | sparkplugs = Sparkplug Lighthouses, 1871–1926
 | earlyintegral = The Oldest Integral Lighthouses
 | earlyiron = Tall Towers of Iron, 1844–1881
 | oldstylebrick = Old Style Brick Lighthouses, 1820–1849
 | octagonals = Early Federal Octagonals, 1792–1817
 | oldest = The Oldest U.S. Towers, 1764–1791
 | buttressed = Canadian Flying Buttress Lighthouses
 | Lighthouses of {{#switch:{{#invoke:WikidataIB |getValue|rank=best|P11627|fetchwikidata=ALL|onlysourced=no|noicon=true|qid={{{qid|}}}|{{{1|}}}}} &lt;!-- General form --&gt;
  | ct = the United States: Connecticut
  | de = the United States: Delaware
  | me = the United States: Eastern Maine
  | me2 = the United States: Southern Maine
  | md = the United States: Maryland
  | ma = the United States: Northern Massachusetts
  | ma2 = the United States: Southeast Massachusetts
  | nh = the United States: New Hampshire
  | nj = the United States: New Jersey
  | nydn = the United States: Downstate New York
  | nyli = the United States: Long Island, New York
  | nyup = the United States: Upstate New York
  | pa = the United States: Northwestern Pennsylvania
  | pase = the United States: Southeastern Pennsylvania
  | ri = Rhode Island
  | vt = the United States: Vermont
  | al = the United States: Alabama
  | fl = the United States: Eastern Florida and the Keys
  | flw = the United States: Western Florida
  | ga = the United States: Georgia
  | la = Louisiana
  | ms = the United States: Mississippi
  | nc = the United States: North Carolina
  | sc = the United States: South Carolina
  | tx = Texas
  | va = the United States: Virginia
  | il = the United States: Illinois
  | in = the United States: Indiana
  | mo = Missouri and Iowa
  | ky = Kentucky and Tennessee
  | miel = the United States: Michigan's Eastern Lower Peninsula
  | miwl = the United States: Michigan's Western Lower Peninsula
  | miup = the United States: Michigan's Eastern Upper Peninsula
  | miwu = the United States: Michigan's Western Lower Peninsula
  | mn = the United States: Minnesota
  | oh = the United States: Ohio
  | ok = Oklahoma
  | wi = the United States: Eastern Wisconsin
  | wi2 = the United States: Northern Wisconsin
  | ak = Alaska
  | az = the United States: Arizona
  | ca = the United States: Northern California
  | ca2 = the United States: Central and Southern California
  | gu = Guam
  | hi = the United States: Hawaii
  | umi = U.S. Pacific Remote Islands
  | mnp = the Northern Mariana Islands
  | or = the United States: Oregon
  | wa = the United States: Washington
  | pr = Puerto Rico
  | vi = the U.S. Virgin Islands
  | grl = Greenland
  | nb1 = Canada: Northern New Brunswick
  | nb = Canada: Southern New Brunswick
  | lab = Canada: Labrador and Belle Isle
  | nfln = Canada: Northern Newfoundland
  | nfle = Canada: Southeastern Newfoundland
  | nflw = Canada: Southwestern Newfoundland
  | ns2 = Canada: Cape Breton Island, Nova Scotia
  | ns3 = Canada: Eastern Nova Scotia
  | ns1 = Canada: Northwestern Nova Scotia
  | ns4 = Canada: Southern Nova Scotia
  | ns5 = Canada: Western Nova Scotia
  | pei = Canada: Eastern Prince Edward Island
  | peiw = Canada: Western Prince Edward Island
  | spm = Saint Pierre and Miquelon
  | ab = Canada: Alberta
  | bcn = Canada: Northern British Columbia
  | bc = Canada: Southern British Columbia
  | mb = Canada: Manitoba
  | nwt = Canada: Northwest Territories
  | nvt = Canada: Nunavut and Northern Québec
  | ongb = Central Ontario (Georgian Bay Area)
  | onse1 = Southern Ontario (Lake Ontario)
  | onse = Southeastern Ontario
  | onso = Canada: Southwestern Ontario
  | onnw = Canada: Western Ontario
  | onlh = Canada: West Central Ontario (Lake Huron Area)
  | qcc = Canada: Central Québec
  | qce = Canada: Eastern Québec
  | qcn = Canada: Northeastern Québec (Côte-Nord)
  | qcs = Canada: Southern Québec
  | qcsw = Canada: Southwestern Québec (Montérégie)
  | qcw = Canada: Western Québec
  | sk = Canada: Saskatchewan
  | aia = Anguilla
  | atg = Antigua and Barbuda
  | aru = Aruba
  | ave = Aves Island
  | bhs = the Bahamas
  | brb = Barbados
  | bmu = Bermuda
  | bon = Bonaire
  | cay = the Cayman Islands
  | cub = Cuba
  | cur = Curaçao
  | dom = the Dominican Republic
  | grd = Grenada
  | glp = Guadeloupe
  | hti = Haiti
  | jam = Jamaica
  | mtq = Martinique
  | sab = Saba and Sint Eustatius
  | cosap = San Andrés and Providencia
  | blm = Saint-Barthélemy
  | kna = St. Kitts and Nevis
  | lca = Saint Lucia
  | maf = Saint Martin
  | vct = St. Vincent and the Grenadines
  | tto = Trinidad and Tobago
  | tca = the Turks and Caicos Islands
  | veni = Venezuela: Caribbean Islands
  | blz = Belize
  | cri = Costa Rica
  | cric = Costa Rica: Caribbean Coast
  | slv = El Salvador
  | gtm = Guatemala: Caribbean Coast
  | gtmp = Guatemala: Pacific Coast
  | hnd = Honduras
  | baje = Mexico: Eastern Baja California
  | baj = Mexico: Northwestern Baja California
  | bajs = Mexico: Southwestern Baja California
  | mxqr = Mexico: Caribbean Coast (Quintana Roo)
  | mxg = Mexico: Central Gulf Coast
  | mxtm = Mexico: Northern Gulf Coast
  | mxy = Mexico: Southern Gulf Coast
  | mxnw = Mexico: Northwest Coast
  | mxs = Mexico: South Coast
  | mxw = Mexico: West Coast
  | wmx = Mexico: Northwest Coast
  | nic = Nicaragua
  | nicc = Nicaragua Caribbean Coast
  | pan = Northern Panamá
  | pans = Southern Panamá
  | ata = Antarctica
  | arg = Northern Argentina
  | arg2 = Southern Argentina
  | argtf = Argentina: Tierra del Fuego
  | shn = Saint Helena, Ascension and Tristan da Cunha
  | bol = Bolivia
  | brno = Northern Brazil
  | brne = Northeastern Brazil
  | brba = Brazil: Bahia
  | brse = Southeastern Brazil
  | bra = Southern Brazil
  | bris = Brazil: Atlantic Islands
  | chln = Central and Northern Chile
  | chls = Southern Chile
  | chlp = Chile: Pacific Islands
  | col = Northern Colombia
  | colw = Western Colombia
  | ecu = Ecuador
  | ecug = Ecuador: Galápagos
  | flk = Falkland Islands
  | guf = French Guiana
  | guy = Guyana
  | pru = Southern Perú
  | prun = Northern Perú
  | prut = Perú: Lake Titicaca
  | sur = Suriname
  | uru = Uruguay
  | vene = Eastern Venezuela
  | venw = Western Venezuela
  | asm = American Samoa
  | clp = Clipperton Island
  | cok = the Cook Islands
  | fji = Fiji
  | pyf = French Polynesia
  | kir = Kiribati
  | fsm = Micronesia
  | ncl = New Caledonia
  | nz = New Zealand: North Island
  | nzs = New Zealand: South Island
  | niu = Niue
  | plw = Palau
  | png = Papua New Guinea
  | phlbh = the Philippines: Bohol and Siquijor
  | phlce = the Philippines: Cebu
  | phllt = the Philippines: Leyte and Biliran
  | phln = the Philippines: Northeast Luzon and Batanes
  | phlnw = the Philippines: Northwest Luzon
  | phlb = the Philippines: Southeast Luzon and Catanduanes
  | phl = the Philippines: Southwest Luzon
  | phlrm = the Philippines: Romblon and Marinduque
  | phlmb = the Philippines: Masbate
  | phlm = the Philippines: Northern Mindanao
  | phlms = the Philippines: Southern Mindanao
  | phlmr = the Philippines: Mindoro
  | phlng = the Philippines: Negros
  | phlsw = the Philippines: Palawan
  | phlwv = the Philippines: Panay and Guimaras
  | phle = the Philippines: Samar
  | phlz = the Philippines: Zamboanga and Sulu
  | wsm = Samoa
  | slb = the Solomon Islands
  | ton = Tonga
  | vut = Vanuatu
  | wlf = Wallis and Futuna
  | csi = Australia: Coral Sea Islands Territory
  | nsw = Australia: Northern New South Wales
  | nsws = Australia: Southern New South Wales
  | nfk = Australia: Norfolk Island
  | nt = Australia: Northern Territory
  | qld = Australia: Southern Queensland
  | qldn = Australia: Far North Queensland
  | qldc = Australia: Northern and Central Queensland
  | sa = Australia: South Australia
  | tas = Australia: Tasmania
  | vic = Australia: Victoria
  | wau = Australia: Western Australia
  | iot = the British Indian Ocean Territory
  | vgb = British Virgin Islands
  | dma = Dominica
  | com = the Union of the Comoros
  | atf = the French Southern and Antarctic Lands
  | mdg = Madagascar
  | reu = Réunion
  | mus = Mauritius
  | myt = Mayotte
  | syc = Seychelles
  | dzae = Eastern Algeria
  | dza = Western Algeria
  | ago = Angola
  | ben = Benin
  | cmr = Cameroon
  | cpv = Cape Verde
  | cod = the Democratic Republic of the Congo
  | cog = the Republic of the Congo
  | civ = Côte d'Ivoire (Ivory Coast)
  | dji = Djibouti
  | eri = Eritrea
  | egy = Egypt
  | egys = Egypt: Red Sea
  | gnq = Equatorial Guinea
  | gab = Gabon
  | gmb = The Gambia
  | gha = Ghana
  | gin = Guinea
  | gnb = Guinea-Bissau
  | ken = Kenya
  | lby = Libya
  | lbr = Liberia
  | mrt = Mauritania
  | mar = Morocco: Atlantic Coast
  | marn = Morocco: Mediterranean Coast
  | esh = Morocco: Western Sahara
  | moz = Mozambique
  | nam = Namibia
  | ngr = Nigeria
  | stp = São Tomé and Príncipe
  | sen = Senegal
  | sle = Sierra Leone
  | som = Somalia
  | sml = Somaliland
  | zaf2 = Eastern South Africa
  | zaf = Western South Africa
  | sdn = Sudan
  | tza = Tanzania
  | tgo = Togo
  | tun = Tunisia
  | enge = Eastern England
  | engne = Northeastern England
  | engnw = Northwest England
  | engs = Southern England
  | engse = Southeastern England
  | engsw = Southwest England (Devon and Cornwall)
  | engw = Western England
  | ggy = Guernsey
  | irle = Eastern Ireland (Leinster)
  | irlsw = Southwestern Ireland (Munster)
  | irlw = Western Ireland (Ulster and Connacht)
  | man = the Isle of Man
  | jey = Jersey
  | nirl = Northern Ireland
  | scte = Eastern Scotland
  | sctw = Scotland: Argyll and Bute
  | sctnw = Scotland: Highlands
  | ork = Scotland: Orkney
  | sht = Scotland: Shetland
  | sctse = Southeastern Scotland
  | sctsw = Southwestern Scotland
  | heb = Scotland: Western Isles
  | cym = Wales
  | gir = France: Aquitaine
  | fns = France: Northern Finistère
  | fns2 = Brittany: Southern Finistère
  | brt = France: Brittany's North Coast
  | mbh = France: Morbihan
  | bsc2 = France: Charente-Maritime
  | cor = Corsica
  | riv = France: Côte d'Azur (French Riviera)
  | bsc = France: Loire-Atlantique
  | fras = France: Languedoc-Roussillon
  | frbr = France: Bouches-du-Rhône (Marseille Area)
  | mco = Monaco
  | fran2 = France: Haute-Normandie (Eastern Normandy)
  | fran3 = France: Basse-Normandie (Western Normandy)
  | fran = France: North Coast
  | che = Switzerland
  | bsc1 = France: La Vendée
  | nd = New Caledonia
  | gib = Gibraltar
  | azo = Portugal: Azores
  | mdr = Portugal: Madeira
  | prtn = Northern Portugal
  | prt = Southern Portugal
  | adl = Spain: Eastern Andalusia
  | adlw = Spain: Western Andalusia
  | esn = Spain: Asturias and Cantabria
  | blc = Spain: Balearic Islands
  | esek = Spain: Basque Country (Euskadi)
  | cnr = Spain: Canary Islands
  | cat = Catalonia
  | ceu = Spain: Ceuta
  | esg = Spain: Northern Galicia
  | esg2 = Spain: Western Galicia
  | mla = Spain: Melilla
  | espe = Spain: Valencia and Murcia
  | itasw2 = Calabria and Basilicata
  | itasw = Italy: Campania and Lazio
  | itae = Italy: Eastern 
  | itane = Italy: Venice and Trieste
  | italg = Italy: Lago di Garda
  | itanw = Italy: Liguria
  | mlt = Malta
  | itase = Italy: Puglia
  | itase2 = Italy: Southern Puglia
  | sarn = Italy: Northern Sardinia (Sardegna)
  | sar = Italy: Southern Sardinia (Sardegna)
  | sic = Italy: Eastern Sicily
  | sic2 = Italy: Western Sicily
  | itanw2 = Italy: Tuscany
  | alb = Albania
  | bih = Bosnia and Herzegovina
  | bgr = Bulgaria
  | hrv1 = Northern Croatia
  | hrv2 = Central Croatia
  | hrv3 = Southern Croatia
  | cypn = Northern Cyprus
  | cyp = the Republic of Cyprus
  | grce = Greece: Aegean Islands
  | grck = Greece: Crete
  | grci = Greece: Ionian Islands
  | grcw = Northern Greece
  | grca = Southern Greece
  | mne = Montenegro
  | rou = Romania
  | rusk = Russia: Caspian Sea
  | russ = Russia: Eastern Black Sea
  | rusvd = Russia: Volga and Don
  | srb = Serbia
  | svn = Slovenia
  | crm = Russia: Crimea (Krym) &lt;!-- This is what the source website writes. --&gt;
  | tur4 = European Turkey
  | ukr1 = Ukraine: Mykolaiv Area
  | ukr2 = Russia: Crimea (Krym)
  | ukr = Ukraine: Odessa Area
  | ukr3 = Ukraine: Sea of Azov
  | aut = Austria
  | bel = Belgium
  | est3 = Eastern Estonia
  | est2 = Northern Estonia
  | est1 = Northwestern Estonia
  | est = Southwestern Estonia
  | fin1 = Southern Finland: Hamina to Porvoo
  | fin1a = Southern Finland: Uusimaa (Helsinki Region)
  | fin1b = Southwest Finland
  | ala = the Åland Islands
  | fin2 = Western Finland
  | fin3 = Northern Finland
  | fin4 = Finland: Lakes
  | deu1a = Germany: Borkum to Wilhelmshaven
  | deu1b = Germany: Bremerhaven
  | deu1c = Germany: Bremen
  | deu1d = Germany: Cuxhaven and Stade
  | deu2a = Germany: Hamburg Area
  | deu2b = Germany: North Frisia
  | deu3 = Germany: Flensburg to Lübeck
  | deu4 = Germany: Northeast Coast (Mecklenburg-Vorpommern)
  | deu5 = Germany: the Bodensee
  | lva = Latvia
  | ltu = Lithuania
  | nln = Northern Netherlands
  | nls = Southern Netherlands
  | pol2 = Poland: Baltic Coast
  | pol1 = Poland: Świnoujście and the Odra
  | kgd = Russia: Kaliningrad
  | ruswi = Russia: Ingria
  | rusw = Russia: St. Petersburg Area
  | rusv = Russia: Vyborg Area
  | rusl = Russia: Lake Ladoga
  | ruso = Russia: Lake Onega
  | rusm = Russia: Murmansk Area
  | rusn = Russia: Southern White Sea
  | ruspch = Russia: Pechenga Area
  | rusn1 = Russia: Arkhangel'sk
  | rusn2 = Russia: Eastern White Sea
  | rusnn = Russia: Nenetsia
  | ruskp = Russia: Kola Peninsula
  | rusz = Russia: Novaya Zemlya
  | dnkb = Denmark: Bornholm
  | dnkh = Denmark: Copenhagen
  | dnk1a = Denmark: Northeast Jylland
  | dnk3 = Denmark: Fyn and Langeland
  | dnk2 = Denmark: Southeast Jylland
  | dnke = Denmark: Sjælland Region
  | dnk1 = Denmark: West Coast
  | fro = the Faroes
  | islse = East and South Iceland
  | isln = Northern Iceland
  | islw = Western Iceland
  | norse = Norway: Østfold (Fredrikstad Area)
  | noros = Norway: Oslo Area (Akershus and Oslo)
  | norlm = Norway: Lake Mjøsa
  | norso = Norway: West Oslofjord
  | nortl = Norway: Telemark (Skien Area)
  | nors1 = Norway: Aust-Agder (Arendal Area)
  | nors2 = Norway: Vest-Agder (Kristiansand Area)
  | norsw2 = Norway: Southern Rogaland (Eigersund Area)
  | norsw1 = Norway: Central Rogaland (Stavanger Area)
  | norsw = Norway: Haugesund Area (Northern Rogaland)
  | norw = Norway: Leirvik Area (Southern Hordaland)
  | norw1 = Norway: Bergen Area (Northern Hordaland)
  | norw1a = Norway: Sognefjord Area
  | norw1b = Norway: Sunnfjord (Florø Area)
  | norw1c = Norway: Nordfjord
  | norw2 = Norway: Sunnmøre (Ålesund Area)
  | norw2a = Norway: Romsdal (Molde Area)
  | norw3 = Norway: Nordmøre (Kristiansund Area)
  | nornw = Norway: Hitra and Frøya
  | nornw1 = Norway: Trondheim Area
  | nornw1a = Norway: Central Trøndelag
  | nornw2 = Norway: Northern Trøndelag
  | nornw3 = Norway: Southern Helgeland
  | nornw4 = Norway: Central Helgeland
  | nornw5 = Norway: Northern Helgeland
  | norno = Norway: Bodø Area
  | nornvk = Norway: Narvik Area
  | norno1 = Norway: Inner Lofoten
  | norno1a = Norway: Outer Lofoten
  | norno2 = Norway: Vesterålen
  | norno3 = Norway: Southern Troms
  | norno3t = Norway: Tromsø Area
  | norno3n = Norway: Northern Troms
  | norno4 = Norway: Hammerfest Area
  | norno5 = Norway: Vadsø Area
  | svb = Norway: Svalbard
  | swe1 = Sweden: Tanum Area (Northern Bohuslän)
  | swe1a = Sweden: Uddevalla Area (Central Bohuslän)
  | swe2 = Sweden: Göteborg Area
  | swev = Sweden: Lake Vänern
  | swevt = Sweden: Lake Vättern and the Göta Canal
  | swe3 = Sweden: Halland
  | swe3a = Sweden: Scania (Helsingborg-Malmö Area)
  | swe3b = Sweden: Blekinge (Karlskrona Area)
  | swe4 = Sweden: Kalmar
  | sweo = Sweden: Öland
  | sweg = Sweden: Gotland
  | swe4a = Sweden: Nyköping Area
  | swe5 = Sweden: Nynäshamn Area
  | swe5a = Sweden: Stockholm Area
  | swem = Sweden: Lake Mälaren
  | swe6 = Sweden: Southern Bothnia
  | swe6a = Sweden: Västernorrland
  | swe7 = Sweden: Northern Bothnia
  | swe8 = Sweden: Northern Bothnia
  | abk = Abkhazia
  | aze = Azerbaijan
  | geo = Georgia (Sakartvelo)
  | isr = Israel
  | kaz = Kazakhstan
  | lbn = Lebanon
  | syr = Syria
  | tur1 = Northern Turkey
  | tur2 = Northwestern Turkey
  | tur2a = Southwestern Turkey – Kısılada (Kısıl Adalar) 
  | tur3 = Southern Turkey
  | tkm = Turkmenistan
  | bgd = Bangladesh
  | are = the Gulf States and Iran
  | irn = Iran
  | qat = Qatar
  | jor = Jordan
  | kwt = Kuwait
  | bhr = Bahrain
  | omn = Oman
  | pak = Pakistan
  | pse = Palestine: Gaza
  | sau = Saudi Arabia
  | lka = Sri Lanka
  | yem = Yemen
  | amn = India: Andaman and Nicobar Islands
  | inde = India: West Bengal, Orissa, and Andhra Pradesh
  | indk = India: Western Gujarat
  | indkg = India: Karnataka and Goa
  | indnw = India: Southern Gujarat, Daman and Diu
  | indsw = India: Kerala and Karnataka
  | indse = India: Tamil Nadu and Puducherry
  | indw = India: Goa and Maharashtra
  | lak = Lakshadweep (Laccadive, Amindivi, and Minicoy Islands)
  | brn = Brunei
  | kmh = Cambodia
  | mdv = Maldives
  | mhl = Marshall Islands
  | mye = Malaysia: Sarawak
  | mysb = Malaysia: Labuan and Sabah
  | myw = West Malayasia East Coast
  | myw1 = West Malaysia South Coast
  | myw2 = West Malaysia West Coast
  | mmr = Myanmar (Burma)
  | sgp = Singapore
  | spr = the Spratly Islands
  | tha = Thailand
  | tls = Timor Leste (East Timor)
  | vnm = Northern Vietnam
  | vnms = Southern Vietnam
  | idba = Indonesia: Bali
  | idbb = Indonesia: Bangka-Belitung Islands
  | idsus = Indonesia: Southern Sumatra
  | idne = Indonesia: Eastern Sundas
  | idja = Indonesia: Java
  | idjae = Indonesia: Eastern Java
  | idka = Indonesia: Kalimantan (Borneo)
  | idml = Indonesia: Maluku
  | idn = Indonesia: Nusa Tenggara (Lesser Sunda Islands)
  | idpa = Indonesia: Papua
  | idri = Indonesia: Riau Islands
  | idsl = Indonesia: Sulawesi (Celebes)
  | idsu = Indonesia: Sumatra
  | mat = Matsu and Kinmen
  | twn1 = Taiwan: Northern
  | twn1e = Taiwan: Eastern
  | twn2 = Taiwan: Southeastern 
  | twnp = Taiwan: Penghu Islands
  | chnp = China: Xisha (Paracel Islands)
  | hkg = China: Hong Kong
  | mac = China: Macau 
  | chn1 = China: Liaoning
  | chn1a = China: Southwestern Liáoníng
  | chn1s = China: Southeastern Liáoníng
  | chn2 = China: Hebei and Tianjin
  | chn2y = China: Yāntái Area (Northern Shāndōng)
  | chn3 = China: Northern Shandong
  | chn3a = China: Southern Shandong
  | chn3r = China: Rìzhào, Shāndōng
  | chn4 = China: Jiangsu and Shanghai
  | chn4sh = China: Shanghai
  | chn5a = China: Shengsi and Qiqu Islands, Zhejiang
  | chn5b = China: Daishan Islands, Zhejiang
  | chn5c = China: Zhoushan Island Area, Zhejiang
  | chn5d = China: Southeastern Zhoushan Islands, Zhejiang
  | chn5 = China: Hangzhou Bay and Zhenhai Area, Zhejiang
  | chn5e = China: Xiangshan Area, Zhejiang
  | chn6 = China: Central Zhejiang (Taizhou)
  | chn6a = China: Southern Zhejiang (Wenzhou)
  | chn7 = China: Northern Fujian
  | chn7a = China: Fúzhōu, Fújiàn
  | chn7p = China: Píngtán Area, Fújiàn
  | chn8 = China: Southern Fujian
  | chn8a = China: Xiàmén, Fújiàn
  | chn8b = China: Southern Fújiàn
  | chn8q = China: Quánzhōu, Fújiàn
  | chn9 = China: Eastern Guangdong
  | chn9a = China: Shànwěi Area, Guǎngdōng
  | chn10 = China: Western Guangdong
  | chn10a = China: Zhànjiāng, Guǎngdōng
  | chn11 = China: Guǎngxī
  | chn12 = China: Northeastern Hǎinán
  | chn13 = China: Southwestern Hǎinán
  | ruskk = Russia: Khabarovsk Region
  | kur = Russia: Kuril Islands
  | rusb = Russia: Lake Baikal
  | rusp = Russia: Vladivostok Area
  | rusne = Russia: Northern Pacific Coast
  | sak = Sakhalin
  | rusa = Russia: Siberian Arctic
  | prk = North Korea
  | prkw = North Korea: Western
  | kor1 = South Korea: Sokcho Area (Northern Gangwon)
  | kor1a = South Korea: Gangneung Area (Southern Gangwon)
  | korud = South Korea: Ulleungdo and Dokdo
  | kor1b = South Korea: Uljin Area (North Gyeongsang)
  | kor1b2 = South Korea: Homigot
  | kor1c = South Korea: Ulsan
  | kor1d = South Korea: Northern Busan
  | kor2 = South Korea: Southern Busan
  | kor2a = South Korea: Masan and Geoje Area
  | kor2b = South Korea: Tongyeong and Namhae Area
  | kor2c = South Korea: Sacheon and Namhae
  | kor2ge = South Korea: Geoje
  | kor2go = South Korea: Goseeong Bay
  | kor3 = South Korea: Yeosu
  | kor3a = South Korea: Goheung Area
  | kor3s = South Korea: Samsan Island
  | kor4 = Korea: Jeju (Cheju)
  | kor4b = Korea: Seogwipo City (Southern Jeju)
  | kor4c = Korea: Chuja Islands
  | kor4j = South Korea: Jindo
  | kor5 = South Korea: Mokpo Area
  | kor5b = South Korea: Boryeong (Daecheon) Area
  | kor5g = South Korea: Gunsan
  | kor5h = South Korea: Heuksan Islands
  | kor5m = South Korea: Mokpo Area
  | kor6 = South Korea: Incheon Area
  | kor7 = South Korea: Danjin and Pyeongtaek
  | kor8 = South Korea: South Onjin Islands
  | kor9 = South Korea: Incheaon
  | jphk1 = Japan: Northern Hokkaidō
  | jphk1a = Japan: Northern Hokkaidō
  | jphk2 = Japan: Southern Hokkaidō
  | jphk3 = Japan: Western Hokkaidō
  | jprr = Japan: Rishiri and Rebun, Hokkaido
  | jphn1 = Japan: Northeastern Honshū
  | jphn1a = Japan: Miyagi
  | jphn2 = Japan: Eastern Honshū (Ibaraki and Chiba)
  | jphn2a = Japan: Tōkyō Area
  | jphn2b = Japan: Eastern Shizuoka 
  | jphn3 = Japan: Nagoya (Aichi Prefecture)
  | jphn3a = Japan: Mie and Wakayama
  | jphn3b = Japan:  Southern Wakayama Prefecture 
  | jphn3ab = Japan: Southern Mie Prefecture 
  | jphn3c = Japan: Northern Wakayama Prefecture 
  | jphn4 = Japan: Ōsaka Area
  | jphn4b = Japan: Awaji Shima
  | jphn5 = Japan: Okayama and Hiroshima
  | jphn5a = Japan: Yamaguchi
  | jphn5b = Japan: Western Yamaguchi 
  | jphn6 = Japan: Shimane
  | jphn6a = Japan: Southwestern Honshū
  | jphn7 = Japan: Western Honshū
  | jphn8 = Japan: Northern Honshū
  | jphn8a = Japan: Akita
  | jphn9 = Japan: Aomori
  | izu = Japan: Izu and Ogasawara Islands
  | jpky3 = Japan: Nagasaki Area
  | jpky1 = Japan: Northeastern Kyūshū
  | jpky4 = Japan: Northwestern Kyūshū
  | jpky4a = Japan: Fukuoka Area
  | jpky2 = Japan: Southern Kyūshū
  | jpky2b = Japan: Nagasaki Area 
  | jpns = Japan: Okinawa
  | jpst = Japan: Ōsumi and Amami Islands
  | jpsh2 = Japan: Northwestern Shikoku
  | jpsh2a = Japan: Matsuyama Area (Central Ehime)
  | jpsh1 = Japan: Southeastern Shikoku
  | jpts = Japan: Tsushima
  | jpky1b = Japan: Kagoshima Area
  | #default = {{main other|{{error-small|1=invalid page designation; see documentation for Template:Cite Rowlett}}[[Category:Articles using Cite rowlett template with invalid page designation]]}}
  }}
 }}
}}&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ou3u5payu3xlxdg5y7gakypqxrklof4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:Cite rowlett</title>
    <ns>10</ns>
    <id>292113</id>
    <redirect title="တမ်းပလိတ်:Cite Rowlett" />
    <revision>
      <id>1055267</id>
      <timestamp>2026-09-26T10:44:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>စာမျက်နှာကို [[တမ်းပလိတ်:Cite Rowlett]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည်</comment>
      <origin>1055267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="2jhharq83cxvw42xp317g6li5iie7sx" xml:space="preserve">#Redirect[[တမ်းပလိတ်:Cite Rowlett]]</text>
      <sha1>2jhharq83cxvw42xp317g6li5iie7sx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:Wikivoyage inline</title>
    <ns>10</ns>
    <id>292114</id>
    <redirect title="တမ်းပလိတ်:Wikivoyage-inline" />
    <revision>
      <id>1055268</id>
      <timestamp>2026-09-26T10:59:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>စာမျက်နှာကို [[တမ်းပလိတ်:Wikivoyage-inline]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည်</comment>
      <origin>1055268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58" sha1="fp6g2hvapz8z60659zaqm06586or5d3" xml:space="preserve">#Redirect[[တမ်းပလိတ်:Wikivoyage-inline]]</text>
      <sha1>fp6g2hvapz8z60659zaqm06586or5d3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:750 V DC</title>
    <ns>10</ns>
    <id>292115</id>
    <revision>
      <id>1055270</id>
      <timestamp>2026-09-26T11:27:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{#ifeq:{{lc:{{{conductor|}}}}}|third rail|[[Third rail]],&amp;nbsp;}}{{#ifeq:{{lc:{{{conductor|}}}}}|fourth rail|[[Railway electrification#Fourth rail|Fourth rail]],&amp;nbsp;}}{{#ifeq:{{lc:{{{conductor|}}}}}|overhead|[[Overhead line]],&amp;nbsp;}}{{#ifeq:{{lc:{{{conductor|}}}}}|guide bar|[[Guide bar]],&amp;nbsp;}}List of railway electrification systems...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1055270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="601" sha1="067r31n4mxo0bldvokom6nsc53prjzn" xml:space="preserve">{{#ifeq:{{lc:{{{conductor|}}}}}|third rail|[[Third rail]],&amp;nbsp;}}{{#ifeq:{{lc:{{{conductor|}}}}}|fourth rail|[[Railway electrification#Fourth rail|Fourth rail]],&amp;nbsp;}}{{#ifeq:{{lc:{{{conductor|}}}}}|overhead|[[Overhead line]],&amp;nbsp;}}{{#ifeq:{{lc:{{{conductor|}}}}}|guide bar|[[Guide bar]],&amp;nbsp;}}[[List of railway electrification systems#750 V DC{{#ifeq:{{lc:{{{conductor|}}}}}|y|&amp;nbsp;conductor|}}{{#ifeq:{{lc:{{{conductor|}}}}}|third rail|&amp;nbsp;conductor|}}|{{Val|750|u=V|fmt=commas|s=&amp;nbsp;DC}}]]{{#ifeq:{{lc:{{{conductor|}}}}}|y|&amp;nbsp;[[third rail]]|}}&lt;noinclude&gt;{{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>067r31n4mxo0bldvokom6nsc53prjzn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055271</id>
      <parentid>1055270</parentid>
      <timestamp>2026-09-26T11:28:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <origin>1055271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="605" sha1="he1rs64h4p8jelz5ynsjnd8rjyagvqz" xml:space="preserve">{{#ifeq:{{lc:{{{conductor|}}}}}|third rail|[[Third rail]],&amp;nbsp;}}{{#ifeq:{{lc:{{{conductor|}}}}}|fourth rail|[[Railway electrification#Fourth rail|Fourth rail]],&amp;nbsp;}}{{#ifeq:{{lc:{{{conductor|}}}}}|overhead|[[Overhead line]],&amp;nbsp;}}{{#ifeq:{{lc:{{{conductor|}}}}}|guide bar|[[Guide bar]],&amp;nbsp;}}[[:en:List of railway electrification systems#750 V DC{{#ifeq:{{lc:{{{conductor|}}}}}|y|&amp;nbsp;conductor|}}{{#ifeq:{{lc:{{{conductor|}}}}}|third rail|&amp;nbsp;conductor|}}|{{Val|750|u=V|fmt=commas|s=&amp;nbsp;DC}}]]{{#ifeq:{{lc:{{{conductor|}}}}}|y|&amp;nbsp;[[third rail]]|}}&lt;noinclude&gt;{{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>he1rs64h4p8jelz5ynsjnd8rjyagvqz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055272</id>
      <parentid>1055271</parentid>
      <timestamp>2026-09-26T11:34:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <origin>1055272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="698" sha1="joppnusxhmutwmokx3qr7okry90wsc0" xml:space="preserve">{{#ifeq:{{lc:{{{conductor|}}}}}|third rail|[[:en:Third rail|တတိယလမ်း]],&amp;nbsp;}}{{#ifeq:{{lc:{{{conductor|}}}}}|fourth rail|[[:en:Railway electrification#Fourth rail|စတုတ္ထလမ်း]],&amp;nbsp;}}{{#ifeq:{{lc:{{{conductor|}}}}}|overhead|[[:en:Overhead line|မိုးပေါ်လမ်း]],&amp;nbsp;}}{{#ifeq:{{lc:{{{conductor|}}}}}|guide bar|[[Guide bar]],&amp;nbsp;}}[[:en:List of railway electrification systems#750 V DC{{#ifeq:{{lc:{{{conductor|}}}}}|y|&amp;nbsp;conductor|}}{{#ifeq:{{lc:{{{conductor|}}}}}|third rail|&amp;nbsp;conductor|}}|{{Val|750|u=V|fmt=commas|s=&amp;nbsp;DC}}]]{{#ifeq:{{lc:{{{conductor|}}}}}|y|&amp;nbsp;[[third rail]]|}}&lt;noinclude&gt;{{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>joppnusxhmutwmokx3qr7okry90wsc0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:Cite tech report</title>
    <ns>10</ns>
    <id>292116</id>
    <redirect title="တမ်းပလိတ်:Cite techreport" />
    <revision>
      <id>1055274</id>
      <timestamp>2026-09-26T11:52:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>စာမျက်နှာကို [[တမ်းပလိတ်:Cite techreport]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည်</comment>
      <origin>1055274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56" sha1="1hx4p1zp8v2agda870rwc05qzs9atkz" xml:space="preserve">#Redirect[[တမ်းပလိတ်:Cite techreport]]</text>
      <sha1>1hx4p1zp8v2agda870rwc05qzs9atkz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:Dutch municipality total area</title>
    <ns>10</ns>
    <id>292117</id>
    <revision>
      <id>1055275</id>
      <timestamp>2026-09-26T11:54:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;&lt;includeonly&gt;{{{{{|safesubst:}}}#switch:{{{1}}} &lt;!-- Use to switches one for special input and (refs, etc) and one for normal municipal input --&gt; |dataref={{cite web |url = https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/84799NED/table?dl=41062 |title = Kerncijfers wijken en buurten 2020 |trans-title = Key figures for neighbourhoods 2020...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1055275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15895" sha1="7uts964h4nkzsovm2ae6mys01k8zbsw" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{{{{|safesubst:}}}#switch:{{{1}}}
&lt;!-- Use to switches one for special input and (refs, etc) and one for normal municipal input --&gt;
|dataref={{cite web |url = https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/84799NED/table?dl=41062 |title = Kerncijfers wijken en buurten 2020 |trans-title = Key figures for neighbourhoods 2020 |language = nl |author = &lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |date = 24 July 2020 |work = StatLine |publisher = [[Statistics Netherlands|CBS]] |access-date = 19 September 2020}}
| #default=&lt;!-- This is for all other inputs --&gt; 
{{#switch:
&lt;!-- Switch code on separate line, use code if number input sent to CBS code template if not and use returned number --&gt;
{{Ifnumber |{{{1}}} |{{{1}}}|{{CBS-code Dutch municipality|{{{1}}}}}}} 
|	1680	=	278.87	&lt;!--	Aa en Hunze	--&gt;
|	0738	=	53.17	&lt;!--	Aalburg	--&gt;
|	0358	=	32.29	&lt;!--	Aalsmeer	--&gt;
|	0197	=	97.05	&lt;!--	Aalten	--&gt;
|	0059	=	103.98	&lt;!--	Achtkarspelen	--&gt;
|	0482	=	10.06	&lt;!--	Alblasserdam	--&gt;
|	0613	=	23.76	&lt;!--	Albrandswaard	--&gt;
|	0361	=	117.35	&lt;!--	Alkmaar	--&gt;
|	0141	=	69.41	&lt;!--	Almelo	--&gt;
|	0034	=	248.77	&lt;!--	Almere	--&gt;
|	0484	=	132.50	&lt;!--	Alphen aan den Rijn	--&gt;
|	1723	=	93.52	&lt;!--	Alphen-Chaam	--&gt;
|	1959	=	226.64	&lt;!--	Altena	--&gt;
|	0060	=	268.50	&lt;!--	Ameland	--&gt;
|	0307	=	63.86	&lt;!--	Amersfoort	--&gt;
|	0362	=	44.08	&lt;!--	Amstelveen	--&gt;
|	0363	=	219.49	&lt;!--	Amsterdam	--&gt;
|	0200	=	341.15	&lt;!--	Apeldoorn	--&gt;
|	0003	=	24.58	&lt;!--	Appingedam	--&gt;
|	0202	=	101.54	&lt;!--	Arnhem	--&gt;
|	0106	=	83.45	&lt;!--	Assen	--&gt;
|	0743	=	71.34	&lt;!--	Asten	--&gt;
|	0744	=	76.29	&lt;!--	Baarle-Nassau	--&gt;
|	0308	=	33.01	&lt;!--	Baarn	--&gt;
|	0489	=	21.73	&lt;!--	Barendrecht	--&gt;
|	0203	=	176.66	&lt;!--	Barneveld	--&gt;
|	0005	=	44.96	&lt;!--	Bedum	--&gt;
|	0888	=	21.03	&lt;!--	Beek	--&gt;
|	1954	=	78.49	&lt;!--	Beekdaelen	--&gt;
|	0370	=	72.07	&lt;!--	Beemster	--&gt;
|	0889	=	29.15	&lt;!--	Beesel	--&gt;
|	0007	=	110.08	&lt;!--	Bellingwedde	--&gt;
|	1945	=	93.28	&lt;!--	Berg en Dal     --&gt;
|	0491	=	38.06	&lt;!--	Bergambacht	--&gt;
|	1724	=	101.75	&lt;!--	Bergeijk	--&gt;
|	0893	=	108.50	&lt;!--	Bergen (L.)	--&gt;
|	0373	=	120.23	&lt;!--	Bergen (NH.)	--&gt;
|	0748	=	93.13	&lt;!--	Bergen op Zoom	--&gt;
|	1859	=	260.21	&lt;!--	Berkelland	--&gt;
|	1721	=	90.41	&lt;!--	Bernheze	--&gt;
|	0568	=	68.46	&lt;!--	Bernisse	--&gt;
|	0753	=	35.10	&lt;!--	Best	--&gt;
|	0209	=	47.09	&lt;!--	Beuningen	--&gt;
|	0375	=	20.09	&lt;!--	Beverwijk	--&gt;
|	0063	=	116.48	&lt;!--	het Bildt	--&gt;
|	0310	=	67.13	&lt;!--	De Bilt	--&gt;
|	0585	=	75.57	&lt;!--	Binnenmaas	--&gt;
|	1728	=	75.62	&lt;!--	Bladel	--&gt;
|	0376	=	15.56	&lt;!--	Blaricum	--&gt;
|	0377	=	45.23	&lt;!--	Bloemendaal	--&gt;
|	0055	=	168.58	&lt;!--	Boarnsterhim	--&gt;
|	1901	=	88.64	&lt;!--	Bodegraven-Reeuwijk	--&gt;
|	0755	=	34.52	&lt;!--	Boekel	--&gt;
|	0009	=	45.73	&lt;!--	Ten Boer	--&gt;
|	1681	=	277.89	&lt;!--	Borger-Odoorn	--&gt;
|	0147	=	26.16	&lt;!--	Borne	--&gt;
|	0654	=	194.52	&lt;!--	Borsele	--&gt;
|	0499	=	16.95	&lt;!--	Boskoop	--&gt;
|	0756	=	113.84	&lt;!--	Boxmeer	--&gt;
|	0757	=	64.85	&lt;!--	Boxtel	--&gt;
|	0758	=	128.68	&lt;!--	Breda	--&gt;
|	0501	=	31.14	&lt;!--	Brielle	--&gt;
|	1876	=	286.42	&lt;!--	Bronckhorst	--&gt;
|	0213	=	85.01	&lt;!--	Brummen	--&gt;
|	0899	=	17.34	&lt;!--	Brunssum	--&gt;
|	0312	=	37.57	&lt;!--	Bunnik	--&gt;
|	0313	=	34.81	&lt;!--	Bunschoten	--&gt;
|	0214	=	142.92	&lt;!--	Buren	--&gt;
|	0381	=	8.15	&lt;!--	Bussum	--&gt;
|	0502	=	15.40	&lt;!--	Capelle aan den IJssel	--&gt;
|	0383	=	60.40	&lt;!--	Castricum	--&gt;
|	0109	=	299.69	&lt;!--	Coevorden	--&gt;
|	1706	=	78.05	&lt;!--	Cranendonck	--&gt;
|	0611	=	70.33	&lt;!--	Cromstrijen	--&gt;
|	1684	=	57.07	&lt;!--	Cuijk	--&gt;
|	0216	=	31.14	&lt;!--	Culemborg	--&gt;
|	0148	=	166.52	&lt;!--	Dalfsen	--&gt;
|	1891	=	87.53	&lt;!--	Dantumadiel	--&gt;
|	0503	=	24.06	&lt;!--	Delft	--&gt;
|	0010	=	227.50	&lt;!--	Delfzijl	--&gt;
|	0762	=	118.36	&lt;!--	Deurne	--&gt;
|	0150	=	134.33	&lt;!--	Deventer	--&gt;
|	0384	=	14.04	&lt;!--	Diemen	--&gt;
|	1774	=	176.83	&lt;!--	Dinkelland	--&gt;
|	0221	=	12.96	&lt;!--	Doesburg	--&gt;
|	0222	=	79.66	&lt;!--	Doetinchem	--&gt;
|	0766	=	29.74	&lt;!--	Dongen	--&gt;
|	0058	=	266.92	&lt;!--	Dongeradeel	--&gt;
|	0505	=	99.47	&lt;!--	Dordrecht	--&gt;
|	0498	=	80.59	&lt;!--	Drechterland	--&gt;
|	1719	=	119.43	&lt;!--	Drimmelen	--&gt;
|	0303	=	423.89	&lt;!--	Dronten	--&gt;
|	0225	=	42.46	&lt;!--	Druten	--&gt;
|	0226	=	35.19	&lt;!--	Duiven	--&gt;
|	1711	=	104.62	&lt;!--	Echt-Susteren	--&gt;
|	0385	=	80.00	&lt;!--	Edam-Volendam	--&gt;
|	0228	=	318.62	&lt;!--	Ede	--&gt;
|	0317	=	33.70	&lt;!--	Eemnes	--&gt;
|	1651	=	543.35	&lt;!--	Eemsmond	--&gt;
|	0770	=	83.33	&lt;!--	Eersel	--&gt;
|	1903	=	78.77	&lt;!--	Eijsden-Margraten	--&gt;
|	0772	=	88.92	&lt;!--	Eindhoven	--&gt;
|	0230	=	65.91	&lt;!--	Elburg	--&gt;
|	0114	=	346.26	&lt;!--	Emmen	--&gt;
|	0388	=	116.25	&lt;!--	Enkhuizen	--&gt;
|	0153	=	142.72	&lt;!--	Enschede	--&gt;
|	0232	=	157.37	&lt;!--	Epe	--&gt;
|	0233	=	87.33	&lt;!--	Ermelo	--&gt;
|	0777	=	55.92	&lt;!--	Etten-Leur	--&gt;
|	1722	=	133.18	&lt;!--	Ferwerderadiel	--&gt;
|	0070	=	109.17	&lt;!--	Franekeradeel	--&gt;
|	1921	=	549.10	&lt;!--	De Friese Meren	--&gt;
|	1940	=	559.93	&lt;!--	De Fryske Marren (apparently De Friese Meren renamed) --&gt;
|	0653	=	209.34	&lt;!--	Gaasterlân-Sleat	--&gt;
|	0779	=	29.64	&lt;!--	Geertruidenberg	--&gt;
|	0236	=	101.73	&lt;!--	Geldermalsen	--&gt;
|	1771	=	31.39	&lt;!--	Geldrop-Mierlo	--&gt;
|	1652	=	123.34	&lt;!--	Gemert-Bakel	--&gt;
|	0907	=	50.42	&lt;!--	Gennep	--&gt;
|	0689	=	65.11	&lt;!--	Giessenlanden	--&gt;
|	0784	=	65.66	&lt;!--	Gilze en Rijen	--&gt;
|	1924	=	422.35	&lt;!--	Goeree-Overflakkee	--&gt;
|	0664	=	101.92	&lt;!--	Goes	--&gt;
|	0785	=	43.38	&lt;!--	Goirle	--&gt;
|	1942	=	75.22	&lt;!--	Gooise Meren	--&gt;
|	0512	=	21.93	&lt;!--	Gorinchem	--&gt;
|	0513	=	18.11	&lt;!--	Gouda	--&gt;
|	0365	=	21.76	&lt;!--	Graft-De Rijp	--&gt;
|	0786	=	28.03	&lt;!--	Grave	--&gt;
|	0518	=	98.13	&lt;!--	's-Gravenhage	--&gt;
|	0241	=	44.14	&lt;!--	Groesbeek	--&gt;
|	0014	=	197.96	&lt;!--	Groningen	--&gt;
|	0015	=	87.74	&lt;!--	Grootegast	--&gt;
|	1729	=	73.36	&lt;!--	Gulpen-Wittem	--&gt;
|	0158	=	105.50	&lt;!--	Haaksbergen	--&gt;
|	0788	=	58.56	&lt;!--	Haaren	--&gt;
|	0392	=	32.09	&lt;!--	Haarlem	--&gt;
|	0393	=	21.19	&lt;!--	Haarlemmerliede en Spaarnwoude	--&gt;
|	0394	=	206.31	&lt;!--	Haarlemmermeer	--&gt;
|	1655	=	75.21	&lt;!--	Halderberge	--&gt;
|	0160	=	317.15	&lt;!--	Hardenberg	--&gt;
|	0243	=	48.27	&lt;!--	Harderwijk	--&gt;
|	0523	=	19.35	&lt;!--	Hardinxveld-Giessendam	--&gt;
|	0017	=	50.73	&lt;!--	Haren	--&gt;
|	0072	=	387.67	&lt;!--	Harlingen	--&gt;
|	0244	=	24.16	&lt;!--	Hattem	--&gt;
|	0396	=	31.68	&lt;!--	Heemskerk	--&gt;
|	0397	=	9.64	&lt;!--	Heemstede	--&gt;
|	0246	=	80.42	&lt;!--	Heerde	--&gt;
|	0074	=	198.17	&lt;!--	Heerenveen	--&gt;
|	0398	=	39.99	&lt;!--	Heerhugowaard	--&gt;
|	0917	=	45.53	&lt;!--	Heerlen	--&gt;
|	1658	=	105.04	&lt;!--	Heeze-Leende	--&gt;
|	0399	=	19.01	&lt;!--	Heiloo	--&gt;
|	0400	=	178.80	&lt;!--	Den Helder	--&gt;
|	0163	=	138.99	&lt;!--	Hellendoorn	--&gt;
|	0530	=	61.20	&lt;!--	Hellevoetsluis	--&gt;
|	0794	=	54.75	&lt;!--	Helmond	--&gt;
|	0531	=	11.90	&lt;!--	Hendrik-Ido-Ambacht	--&gt;
|	0164	=	61.83	&lt;!--	Hengelo	--&gt;
|	0796	=	117.81	&lt;!--	's-Hertogenbosch	--&gt;
|	0252	=	41.54	&lt;!--	Heumen	--&gt;
|	0797	=	81.22	&lt;!--	Heusden	--&gt;
|	0534	=	13.47	&lt;!--	Hillegom	--&gt;
|	0798	=	96.51	&lt;!--	Hilvarenbeek	--&gt;
|	0402	=	46.35	&lt;!--	Hilversum	--&gt;
|	1963	=	323.69	&lt;!--	Hoeksche Waard	--&gt;
|	1735	=	215.41	&lt;!--	Hof van Twente	--&gt;
|	1966	=	907.58	&lt;!--	Het Hogeland	--&gt;
|	1911	=	662.20	&lt;!--	Hollands Kroon	--&gt;
|	0118	=	129.25	&lt;!--	Hoogeveen	--&gt;
|	0018	=	72.99	&lt;!--	Hoogezand-Sappemeer	--&gt;
|	0405	=	53.46	&lt;!--	Hoorn	--&gt;
|	1507	=	191.92	&lt;!--	Horst aan de Maas	--&gt;
|	0321	=	58.99	&lt;!--	Houten	--&gt;
|	0406	=	23.32	&lt;!--	Huizen	--&gt;
|	0677	=	251.82	&lt;!--	Hulst	--&gt;
|	0353	=	21.68	&lt;!--	IJsselstein	--&gt;
|	1884	=	72.24	&lt;!--	Kaag en Braassem	--&gt;
|	0166	=	161.79	&lt;!--	Kampen	--&gt;
|	0678	=	49.63	&lt;!--	Kapelle	--&gt;
|	0537	=	31.15	&lt;!--	Katwijk	--&gt;
|	0928	=	22.15	&lt;!--	Kerkrade	--&gt;
|	1598	=	84.08	&lt;!--	Koggenland	--&gt;
|	0079	=	116.35	&lt;!--	Kollumerland en Nieuwkruisland	--&gt;
|	0588	=	100.47	&lt;!--	Korendijk	--&gt;
|	0542	=	8.95	&lt;!--	Krimpen aan den IJssel	--&gt;
|	1931	=	161.31	&lt;!--	Krimpenerwaard	--&gt;
|	1659	=	56.17	&lt;!--	Laarbeek	--&gt;
|	1685	=	70.71	&lt;!--	Landerd	--&gt;
|	0882	=	24.67	&lt;!--	Landgraaf	--&gt;
|	0415	=	26.50	&lt;!--	Landsmeer	--&gt;
|	0416	=	27.03	&lt;!--	Langedijk	--&gt;
|	1621	=	56.39	&lt;!--	Lansingerland	--&gt;
|	0417	=	12.41	&lt;!--	Laren	--&gt;
|	0022	=	64.28	&lt;!--	Leek	--&gt;
|	0545	=	34.42	&lt;!--	Leerdam	--&gt;
|	0080	=	255.62	&lt;!--	Leeuwarden	--&gt;
|	0081	=	41.46	&lt;!--	Leeuwarderadeel	--&gt;
|	0546	=	23.27	&lt;!--	Leiden	--&gt;
|	0547	=	12.28	&lt;!--	Leiderdorp	--&gt;
|	1916	=	35.62	&lt;!--	Leidschendam-Voorburg	--&gt;
|	0995	=	765.45	&lt;!--	Lelystad	--&gt;
|	0082	=	124.34	&lt;!--	Lemsterland	--&gt;
|	1640	=	164.91	&lt;!--	Leudal	--&gt;
|	0327	=	58.89	&lt;!--	Leusden	--&gt;
|	0733	=	54.49	&lt;!--	Lingewaal	--&gt;
|	1705	=	69.14	&lt;!--	Lingewaard	--&gt;
|	0553	=	16.05	&lt;!--	Lisse	--&gt;
|	0140	=	132.64	&lt;!--	Littenseradiel	--&gt;
|	0262	=	215.94	&lt;!--	Lochem	--&gt;
|	0809	=	50.71	&lt;!--	Loon op Zand	--&gt;
|	0331	=	78.98	&lt;!--	Lopik	--&gt;
|	0024	=	111.99	&lt;!--	Loppersum	--&gt;
|	0168	=	99.62	&lt;!--	Losser	--&gt;
|	1671	=	37.35	&lt;!--	Maasdonk	--&gt;
|	0263	=	75.46	&lt;!--	Maasdriel	--&gt;
|	1641	=	58.12	&lt;!--	Maasgouw	--&gt;
|	0556	=	10.12	&lt;!--	Maassluis	--&gt;
|	0935	=	60.12	&lt;!--	Maastricht	--&gt;
|	1663	=	240.33	&lt;!--	De Marne	--&gt;
|	0025	=	64.89	&lt;!--	Marum	--&gt;
|	0420	=	257.56	&lt;!--	Medemblik	--&gt;
|	0938	=	27.70	&lt;!--	Meerssen	--&gt;
|	1948	=	185.52	&lt;!--	Meierijstad	--&gt;
|	1908	=	70.03	&lt;!--	Menameradiel	--&gt;
|	1987	=	81.62	&lt;!--	Menterwolde	--&gt;
|	0119	=	57.03	&lt;!--	Meppel	--&gt;
|	0687	=	53.04	&lt;!--	Middelburg	--&gt;
|	1842	=	49.38	&lt;!--	Midden-Delfland	--&gt;
|	1731	=	345.87	&lt;!--	Midden-Drenthe	--&gt;
|	1952	=	295.77	&lt;!--	Midden-Groningen	--&gt;
|	0815	=	53.17	&lt;!--	Mill en Sint Hubert	--&gt;
|	0265	=	10.27	&lt;!--	Millingen aan de Rijn	--&gt;
|	1709	=	184.03	&lt;!--	Moerdijk	--&gt;
|	1978	=	191.58	&lt;!--	Molenlanden	--&gt;
|	1927	=	126.47	&lt;!--	Molenwaard	--&gt;
|	1955	=	106.64	&lt;!--	Montferland	--&gt;
|	0335	=	38.20	&lt;!--	Montfoort	--&gt;
|	0944	=	18.81	&lt;!--	Mook en Middelaar	--&gt;
|	0424	=	36.49	&lt;!--	Muiden	--&gt;
|	0425	=	32.90	&lt;!--	Naarden	--&gt;
|	1740	=	67.46	&lt;!--	Neder-Betuwe	--&gt;
|	0643	=	31.24	&lt;!--	Nederlek	--&gt;
|	0946	=	101.78	&lt;!--	Nederweert	--&gt;
|	0304	=	72.90	&lt;!--	Neerijnen	--&gt;
|	0356	=	25.65	&lt;!--	Nieuwegein	--&gt;
|	0569	=	91.16	&lt;!--	Nieuwkoop	--&gt;
|	0267	=	72.04	&lt;!--	Nijkerk	--&gt;
|	0268	=	57.63	&lt;!--	Nijmegen	--&gt;
|	1930	=	83.79	&lt;!--	Nissewaard	--&gt;
|	1970	=	516.45	&lt;!--	Noardeast-Fryslân --&gt;
|	1695	=	121.58	&lt;!--	Noord-Beveland	--&gt;
|	1699	=	205.29	&lt;!--	Noordenveld	--&gt;
|	0171	=	593.47	&lt;!--	Noordoostpolder	--&gt;
|	0575	=	74.94	&lt;!--	Noordwijk	--&gt;
|	0576	=	23.42	&lt;!--	Noordwijkerhout	--&gt;
|	0820	=	33.94	&lt;!--	Nuenen, Gerwen en Nederwetten	--&gt;
|	0302	=	129.53	&lt;!--	Nunspeet	--&gt;
|	0951	=	33.13	&lt;!--	Nuth	--&gt;
|	0579	=	7.97	&lt;!--	Oegstgeest	--&gt;
|	0823	=	102.84	&lt;!--	Oirschot	--&gt;
|	0824	=	65.13	&lt;!--	Oisterwijk	--&gt;
|	1895	=	295.96	&lt;!--	Oldambt	--&gt;
|	0269	=	98.84	&lt;!--	Oldebroek	--&gt;
|	0173	=	21.95	&lt;!--	Oldenzaal	--&gt;
|	1773	=	118.37	&lt;!--	Olst-Wijhe	--&gt;
|	0175	=	182.01	&lt;!--	Ommen	--&gt;
|	0881	=	21.24	&lt;!--	Onderbanken	--&gt;
|	1586	=	110.44	&lt;!--	Oost Gelre	--&gt;
|	0826	=	73.09	&lt;!--	Oosterhout	--&gt;
|	0085	=	226.11	&lt;!--	Ooststellingwerf	--&gt;
|	0431	=	16.08	&lt;!--	Oostzaan	--&gt;
|	0432	=	41.94	&lt;!--	Opmeer	--&gt;
|	0086	=	227.64	&lt;!--	Opsterland	--&gt;
|	0828	=	170.93	&lt;!--	Oss	--&gt;
|	0584	=	19.61	&lt;!--	Oud-Beijerland	--&gt;
|	1509	=	137.95	&lt;!--	Oude IJsselstreek	--&gt;
|	0437	=	25.78	&lt;!--	Ouder-Amstel	--&gt;
|	0644	=	28.57	&lt;!--	Ouderkerk	--&gt;
|	0589	=	40.10	&lt;!--	Oudewater	--&gt;
|	1734	=	115.08	&lt;!--	Overbetuwe	--&gt;
|	0590	=	10.79	&lt;!--	Papendrecht	--&gt;
|	1894	=	161.35	&lt;!--	Peel en Maas	--&gt;
|	0765	=	50.20	&lt;!--	Pekela	--&gt;
|	1926	=	38.62	&lt;!--	Pijnacker-Nootdorp	--&gt;
|	0439	=	24.56	&lt;!--	Purmerend	--&gt;
|	0273	=	87.50	&lt;!--	Putten	--&gt;
|	0177	=	172.29	&lt;!--	Raalte	--&gt;
|	0703	=	242.42	&lt;!--	Reimerswaal	--&gt;
|	0274	=	47.23	&lt;!--	Renkum	--&gt;
|	0339	=	18.51	&lt;!--	Renswoude	--&gt;
|	1667	=	78.66	&lt;!--	Reusel-De Mierden	--&gt;
|	0275	=	84.35	&lt;!--	Rheden	--&gt;
|	0340	=	43.76	&lt;!--	Rhenen	--&gt;
|	0597	=	25.26	&lt;!--	Ridderkerk	--&gt;
|	0196	=	48.08	&lt;!--	Rijnwaarden	--&gt;
|	1672	=	57.89	&lt;!--	Rijnwoude	--&gt;
|	1742	=	94.38	&lt;!--	Rijssen-Holten	--&gt;
|	0603	=	14.49	&lt;!--	Rijswijk	--&gt;
|	1669	=	88.79	&lt;!--	Roerdalen	--&gt;
|	0957	=	71.05	&lt;!--	Roermond	--&gt;
|	0736	=	116.98	&lt;!--	De Ronde Venen	--&gt;
|	1674	=	107.16	&lt;!--	Roosendaal	--&gt;
|	0599	=	324.14	&lt;!--	Rotterdam	--&gt;
|	0277	=	27.92	&lt;!--	Rozendaal	--&gt;
|	0840	=	64.48	&lt;!--	Rucphen	--&gt;
|	0441	=	187.28	&lt;!--	Schagen	--&gt;
|	0458	=	64.39	&lt;!--	Schermer	--&gt;
|	0279	=	13.81	&lt;!--	Scherpenzeel	--&gt;
|	0606	=	19.86	&lt;!--	Schiedam	--&gt;
|	0088	=	199.07	&lt;!--	Schiermonnikoog	--&gt;
|	0844	=	41.66	&lt;!--	Schijndel	--&gt;
|	0962	=	24.12	&lt;!--	Schinnen	--&gt;
|	0608	=	6.92	&lt;!--	Schoonhoven	--&gt;
|	1676	=	488.21	&lt;!--	Schouwen-Duiveland	--&gt;
|	0965	=	16.03	&lt;!--	Simpelveld	--&gt;
|	1702	=	99.76	&lt;!--	Sint Anthonis	--&gt;
|	0845	=	59.34	&lt;!--	Sint-Michielsgestel	--&gt;
|	0846	=	64.94	&lt;!--	Sint-Oedenrode	--&gt;
|	1883	=	80.58	&lt;!--	Sittard-Geleen	--&gt;
|	0051	=	216.80	&lt;!--	Skarsterlân	--&gt;
|	0610	=	14.01	&lt;!--	Sliedrecht	--&gt;
|	0040	=	158.87	&lt;!--	Slochteren	--&gt;
|	1714	=	307.16	&lt;!--	Sluis	--&gt;
|	0090	=	126.17	&lt;!--	Smallingerland	--&gt;
|	0342	=	46.43	&lt;!--	Soest	--&gt;
|	0847	=	81.50	&lt;!--	Someren	--&gt;
|	0848	=	26.51	&lt;!--	Son en Breugel	--&gt;
|	0612	=	30.27	&lt;!--	Spijkenisse	--&gt;
|	0037	=	119.94	&lt;!--	Stadskanaal	--&gt;
|	0180	=	135.69	&lt;!--	Staphorst	--&gt;
|	0532	=	16.37	&lt;!--	Stede Broec	--&gt;
|	0851	=	159.14	&lt;!--	Steenbergen	--&gt;
|	1708	=	321.59	&lt;!--	Steenwijkerland	--&gt;
|	0971	=	22.80	&lt;!--	Stein	--&gt;
|	1904	=	106.82	&lt;!--	Stichtse Vecht	--&gt;
|	0617	=	57.70	&lt;!--	Strijen	--&gt;
|	1900	=	907.87  &lt;!--	Súdwest-Fryslân	--&gt;
|	0715	=	317.76	&lt;!--	Terneuzen	--&gt;
|	0093	=	673.99	&lt;!--	Terschelling	--&gt;
|	0448	=	463.16	&lt;!--	Texel	--&gt;
|	1525	=	33.49	&lt;!--	Teylingen	--&gt;
|	0716	=	254.00	&lt;!--	Tholen	--&gt;
|	0281	=	35.51	&lt;!--	Tiel	--&gt;
|	0855	=	118.13	&lt;!--	Tilburg	--&gt;
|	0183	=	147.44	&lt;!--	Tubbergen	--&gt;
|	1700	=	108.14	&lt;!--	Twenterand	--&gt;
|	1730	=	147.70	&lt;!--	Tynaarlo	--&gt;
|	0737	=	161.41	&lt;!--	Tytsjerksteradiel	--&gt;
|	0282	=	38.88	&lt;!--	Ubbergen	--&gt;
|	0856	=	67.53	&lt;!--	Uden	--&gt;
|	0450	=	22.29	&lt;!--	Uitgeest	--&gt;
|	0451	=	19.42	&lt;!--	Uithoorn	--&gt;
|	0184	=	111.86	&lt;!--	Urk	--&gt;
|	0344	=	99.21	&lt;!--	Utrecht	--&gt;
|	1581	=	133.94	&lt;!--	Utrechtse Heuvelrug	--&gt;
|	0981	=	23.90	&lt;!--	Vaals	--&gt;
|	0994	=	36.92	&lt;!--	Valkenburg aan de Geul	--&gt;
|	0858	=	56.50	&lt;!--	Valkenswaard	--&gt;
|	0047	=	78.68	&lt;!--	Veendam	--&gt;
|	0345	=	19.72	&lt;!--	Veenendaal	--&gt;
|	0717	=	206.55	&lt;!--	Veere	--&gt;
|	0860	=	78.92	&lt;!--	Veghel	--&gt;
|	0861	=	31.89	&lt;!--	Veldhoven	--&gt;
|	0453	=	63.17	&lt;!--	Velsen	--&gt;
|	0983	=	128.99	&lt;!--	Venlo	--&gt;
|	0984	=	165.00	&lt;!--	Venray	--&gt;
|	0620	=	42.39	&lt;!--	Vianen	--&gt;
|	1961	=	153.31	&lt;!--	Vijfheerenlanden	--&gt;
|	0622	=	26.69	&lt;!--	Vlaardingen	--&gt;
|	0048	=	170.55	&lt;!--	Vlagtwedde	--&gt;
|	0096	=	315.80	&lt;!--	Vlieland	--&gt;
|	0718	=	344.84	&lt;!--	Vlissingen	--&gt;
|	0623	=	56.51	&lt;!--	Vlist	--&gt;
|	0986	=	31.52	&lt;!--	Voerendaal	--&gt;
|	0626	=	11.56	&lt;!--	Voorschoten	--&gt;
|	0285	=	126.47	&lt;!--	Voorst	--&gt;
|	0865	=	34.69	&lt;!--	Vught	--&gt;
|	1949	=	315.26	&lt;!--	Waadhoeke	--&gt;
|	0866	=	22.66	&lt;!--	Waalre	--&gt;
|	0867	=	67.65	&lt;!--	Waalwijk	--&gt;
|	0627	=	29.40	&lt;!--	Waddinxveen	--&gt;
|	0289	=	32.36	&lt;!--	Wageningen	--&gt;
|	0629	=	62.40	&lt;!--	Wassenaar	--&gt;
|	0852	=	115.66	&lt;!--	Waterland	--&gt;
|	0988	=	105.54	&lt;!--	Weert	--&gt;
|	0457	=	24.16	&lt;!--	Weesp	--&gt;
|	0870	=	121.76	&lt;!--	Werkendam	--&gt;
|	1960	=	229.12	&lt;!--	West Betuwe	--&gt;
|	0668	=	85.21	&lt;!--	West Maas en Waal	--&gt;
|	1969	=	368.87	&lt;!--	Westerkwartier	--&gt;
|	1701	=	282.74	&lt;!--	Westerveld	--&gt;
|	0293	=	7.84	&lt;!--	Westervoort	--&gt;
|	1950	=	280.65	&lt;!--	Westerwolde	--&gt;
|	1783	=	90.74	&lt;!--	Westland	--&gt;
|	0098	=	228.45	&lt;!--	Weststellingwerf	--&gt;
|	0614	=	97.48	&lt;!--	Westvoorne	--&gt;
|	0189	=	95.39	&lt;!--	Wierden	--&gt;
|	0296	=	69.56	&lt;!--	Wijchen	--&gt;
|	1696	=	76.36	&lt;!--	Wijdemeren	--&gt;
|	0352	=	50.40	&lt;!--	Wijk bij Duurstede	--&gt;
|	0053	=	102.53	&lt;!--	Winsum	--&gt;
|	0294	=	138.82	&lt;!--	Winterswijk	--&gt;
|	0873	=	91.97	&lt;!--	Woensdrecht	--&gt;
|	0632	=	92.92	&lt;!--	Woerden	--&gt;
|	1690	=	226.35	&lt;!--	De Wolden	--&gt;
|	0880	=	45.18	&lt;!--	Wormerland	--&gt;
|	0351	=	36.82	&lt;!--	Woudenberg	--&gt;
|	0874	=	51.70	&lt;!--	Woudrichem	--&gt;
|	0479	=	83.24	&lt;!--	Zaanstad	--&gt;
|	0297	=	89.04	&lt;!--	Zaltbommel	--&gt;
|	0473	=	43.97	&lt;!--	Zandvoort	--&gt;
|	0707	=	76.50	&lt;!--	Zederik	--&gt;
|	0478	=	55.21	&lt;!--	Zeevang	--&gt;
|	0050	=	268.86	&lt;!--	Zeewolde	--&gt;
|	0355	=	48.65	&lt;!--	Zeist	--&gt;
|	0299	=	106.10	&lt;!--	Zevenaar	--&gt;
|	0637	=	37.05	&lt;!--	Zoetermeer	--&gt;
|	0638	=	21.96	&lt;!--	Zoeterwoude	--&gt;
|	0056	=	128.37	&lt;!--	Zuidhorn	--&gt;
|	1892	=	64.05	&lt;!--	Zuidplas	--&gt;
|	0879	=	121.21	&lt;!--	Zundert	--&gt;
|	0301	=	42.93	&lt;!--	Zutphen	--&gt;
|	1896	=	87.86	&lt;!--	Zwartewaterland	--&gt;
|	0642	=	22.77	&lt;!--	Zwijndrecht	--&gt;
|	0193	=	119.36	&lt;!--	Zwolle	--&gt;
|  #default=data missing
}}
}}
&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7uts964h4nkzsovm2ae6mys01k8zbsw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-51815-50</title>
    <ns>3</ns>
    <id>292118</id>
    <revision>
      <id>1055276</id>
      <timestamp>2026-09-26T11:57:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1055276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8552" sha1="2quwz6vuru2oenzaigi0zotd469irtm" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-51815-50 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၁၁:၅၇၊ ၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>2quwz6vuru2oenzaigi0zotd469irtm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:1,500 V DC</title>
    <ns>10</ns>
    <id>292119</id>
    <revision>
      <id>1055277</id>
      <timestamp>2026-09-26T11:58:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{#ifeq:{{lc:{{{conductor|}}}}}|third rail|[[Third rail]],&amp;nbsp;}}{{#ifeq:{{lc:{{{conductor|}}}}}|overhead|[[Overhead line]],&amp;nbsp;}}[[List of railway electrification systems#1,500 V DC{{#ifeq:{{lc:{{{conductor|}}}}}|y|&amp;nbsp;conductor|}}{{#ifeq:{{lc:{{{conductor|}}}}}|third rail|&amp;nbsp;conductor|}}|{{Val|1500|u=V|fmt=commas|s=&amp;nbsp;DC}}]]{{#...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1055277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="436" sha1="hky7467a35b77ii9zpjuae4k6js81ia" xml:space="preserve">{{#ifeq:{{lc:{{{conductor|}}}}}|third rail|[[Third rail]],&amp;nbsp;}}{{#ifeq:{{lc:{{{conductor|}}}}}|overhead|[[Overhead line]],&amp;nbsp;}}[[List of railway electrification systems#1,500 V DC{{#ifeq:{{lc:{{{conductor|}}}}}|y|&amp;nbsp;conductor|}}{{#ifeq:{{lc:{{{conductor|}}}}}|third rail|&amp;nbsp;conductor|}}|{{Val|1500|u=V|fmt=commas|s=&amp;nbsp;DC}}]]{{#ifeq:{{lc:{{{conductor|}}}}}|y|&amp;nbsp;[[third rail]]|}}&lt;noinclude&gt;{{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hky7467a35b77ii9zpjuae4k6js81ia</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055278</id>
      <parentid>1055277</parentid>
      <timestamp>2026-09-26T11:58:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <origin>1055278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="440" sha1="8jcnlinfnprzarchlrwwko3jjln2d24" xml:space="preserve">{{#ifeq:{{lc:{{{conductor|}}}}}|third rail|[[Third rail]],&amp;nbsp;}}{{#ifeq:{{lc:{{{conductor|}}}}}|overhead|[[Overhead line]],&amp;nbsp;}}[[:en:List of railway electrification systems#1,500 V DC{{#ifeq:{{lc:{{{conductor|}}}}}|y|&amp;nbsp;conductor|}}{{#ifeq:{{lc:{{{conductor|}}}}}|third rail|&amp;nbsp;conductor|}}|{{Val|1500|u=V|fmt=commas|s=&amp;nbsp;DC}}]]{{#ifeq:{{lc:{{{conductor|}}}}}|y|&amp;nbsp;[[third rail]]|}}&lt;noinclude&gt;{{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8jcnlinfnprzarchlrwwko3jjln2d24</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>