ဝီကီပီးဒီးယား mywiki https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%97%E1%80%9F%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC MediaWiki 1.47.0-wmf.21 first-letter မီဒီယာ အထူး ဆွေးနွေးချက် အသုံးပြုသူ အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက် ဝီကီပီးဒီးယား ဝီကီပီးဒီးယား ဆွေးနွေးချက် ဖိုင် ဖိုင် ဆွေးနွေးချက် မီဒီယာဝီကီ မီဒီယာဝီကီ ဆွေးနွေးချက် တမ်းပလိတ် တမ်းပလိတ် ဆွေးနွေးချက် အကူအညီ အကူအညီ ဆွေးနွေးချက် ကဏ္ဍ ကဏ္ဍ ဆွေးနွေးချက် မုခ်ဝ မုခ်ဝ ဆွေးနွေးချက် စာမူကြမ်း စာမူကြမ်း ဆွေးနွေးချက် TimedText TimedText talk မော်ဂျူး မော်ဂျူး ဆွေးနွေးချက် Event Event talk 0 3197 1055321 1050002 2026-09-26T22:05:57Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1055321 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | နိုင်ငံအမည်အပြည့် = ကမ္ဘောဒီယားဘုရင့်နိုင်ငံ | အမည်_ရင်း = {{ubl|{{native name|km|ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|italics=off}}|{{transl|km|ဘုရားရာဇအာဏာစက်ကမ္ဗောဇ}}}} | common_name = ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ | ပုံ_အလံ = Flag of Cambodia.svg | ပုံ_တံဆိပ် = Royal Arms of Cambodia.svg | symbol_type = အမှတ်တံဆိပ်တော် | နိုင်ငံတော်ဆောင်ပုဒ် = {{lang|km|ជាតិ សាសនា ព្រះមហាក្សត្រ}}<br />{{lang|km-Latn|Chéatĕ, Sasna, Preăh Môhaksătrâ}}<br />"Nation, Religion, King"<br />"ဇာတိ၊ သာသနာ၊ ရှင်ဘုရင်" | နိုင်ငံတော်သီချင်း = {{lang|km|បទនគររាជ}} <br />{{transl|km|Nôkôr Réach}}<br />"Majestic Kingdom"<br /> "တော်ဝင်တိုင်းပြည်" ([[နဂရရာဇ]])<br /> <div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">{{center|[[File:United States Navy Band - Nokoreach.ogg]]}}</div> | image_map = {{Switcher|[[File:Cambodia on the globe (Cambodia centered).svg|frameless]]|Show globe|[[File:Location Cambodia ASEAN.svg|upright=1.15|frameless]]|Show map of Southeast Asia|default=1}} | map_caption = {{map caption |location_color=green |region=[[အာဆီယံ]] |region_color=မီးခိုးရင့် |legend=Location Cambodia ASEAN.svg}} | မြို့တော် = [[ဖနွမ်းပင်မြို့]] | အကြီးဆုံးမြို့ = မြို့တော် | အကြီးဆုံးပြည်နယ် = | languages_type = ရုံးသုံးဘာသာစကား<br />{{nobold|နှင့် အမျိုးသားဘာသာစကား}} | languages = [[ခမာဘာသာစကား|ခမာ]]<ref>{{cite web |title=Constitution of the Kingdom of Cambodia |url=https://pressocm.gov.kh/en/archives/9539 |website=Office of the Council of Ministers |publisher=អង្គភាពព័ត៌មាន និងប្រតិកម្មរហ័ស |access-date=26 September 2020 |archive-date=14 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221214171717/https://pressocm.gov.kh/en/archives/9539/ }}</ref> | languages2_type = ရုံးသုံးအက္ခရာ | languages2 = ခမာအက္ခရာ<ref>{{cite web |title=Constitution of the Kingdom of Cambodia |url=https://pressocm.gov.kh/en/archives/9539 |website=Office of the Council of Ministers |publisher=អង្គភាពព័ត៌មាន និងប្រតិកម្មរហ័ស |access-date=26 September 2020 |archive-date=14 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221214171717/https://pressocm.gov.kh/en/archives/9539/ }}</ref> | လူမျိုးများ = {{unbulleted list | ၉၅.၆% [[ခမာလူမျိုး|ခမာ]] | ၂.၄% [[:en:Cham people|ချမ်]] | ၁.၅% [[:en:Chinese Cambodians|တရုတ်]] | ၀.၂% [[:en:Vietnamese Cambodians|ဗီယက်နမ်]] | ၀.၃% [[:en:Ethnic groups in Cambodia|အခြား]]<ref name="CSES2019">{{Cite web|url=http://nis.gov.kh/nis/CSES/Final%20Report%20of%20Cambodia%20Socio-Economic%20Survey%202019-20_EN.pdf|title=Cambodia Socio-Economic Survey 2019-20|work=Ministry of Planning|publisher=National Institute of Statistics|date=December 2020|access-date=16 May 2021|archive-date=16 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221016033813/http://nis.gov.kh/nis/CSES/Final%20Report%20of%20Cambodia%20Socio-Economic%20Survey%202019-20_EN.pdf}}</ref> }} | ethnic_groups_year = ၂၀၁၉ | ဘာသာတရားများ = {{unbulleted list | ၉၇.၁% [[:en:Buddhism in Cambodia|ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ([[နိုင်ငံတော်ဘာသာ|တရားဝင်]]) | ၂.၀% [[:en:Islam in Cambodia|အစ္စလာမ်]] | ၀.၃% [[:en:Catholic Church in Cambodia|ခရစ်ယာန်]] | ၀.၅% [[:en:Religion in Cambodia|အခြား]]<ref name="Census 2019" /> }} | religion_year = ၂၀၁၉ | demonym = {{lang-en|[[:en:Demographics of Cambodia|Cambodian]]}}<br />{{lang-km|ខ្មែរ|link=no}}, {{transl|km|Khmêr}} {{IPA-km|kʰmae|}} | government_type = [[ပြည်ထောင်စုစနစ်|ပြည်ထောင်စု]] [[:en:Dominant-party system|တစ်ပါတီ]] [[ပါလီမန် ဒီမိုကရေစီ စနစ်|ပါလီမန်စနစ်]]နှင့် [[:en:elective monarchy|ရွေးကောက်ခံ]] [[:en:constitutional monarchy|စည်းမျဉ်းခံဘုရင်စနစ်]] | leader_title1 = [[Monarchy of Cambodia|ဘုရင်မင်းမြတ်]] | leader_name1 = [[နရောတ္တမ သီဟမုနီ]] | leader_title2 = [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] | leader_name2 = [[ဟွန်မာနက်]] | leader_title3 = [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌများစာရင်း|အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ]] | leader_name3 = ဟန် ဆမ်ရင် | leader_title4 = [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဆီးနိတ်လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌများစာရင်း|ဆီးနိတ်လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ]] | leader_name4 = ဆေးချွန်း | legislature = [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ပါလီမန်|ပါလီမန်]] | upper_house = [[ကမ္ဘောဒီးယား ဆီးနိတ်လွှတ်တော်|ဆီးနိတ်]] | lower_house = [[အမျိုးသားလွှတ်တော် (ကမ္ဘောဒီးယား)|အမျိုးသားလွှတ်တော်]] | sovereignty_type = [[ကမ္ဘောဒီးယား သမိုင်း|တည်ထောင်ခြင်း]] | established_event1 = ဖူနန်နိုင်ငံ | established_date1 = ၆၈–၆၂၇ | established_event2 = ချန်လနိုင်ငံ | established_date2 = ၆၂၇–၈၀၂ | established_event3 = ခမာအင်ပါယာ | established_date3 = ၈၀၂–၁၄၃၁ | established_event4 = [[:en:Post-Angkor Period|အလယ်ခေတ်]] | established_date4 = ၁၄၃၁–၁၈၆၃ | established_event5 = [[:en:French protectorate of Cambodia|ပြင်သစ်အစောင့်ရှောက်ခံ]] | established_date5 = ၁၈၆၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၁ ရက် | established_event6 = [[:en:Independence Day of Cambodia|လွတ်လပ်ရေး]] | established_date6 = ၁၉၅၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၉ ရက် | established_event7 = [[ကုလသမဂ္ဂ]][[:en:United Nations Security Council Resolution 109|သို့ ဝင်ရောက်ခြင်း]] | established_date7 = ၁၉၅၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၄ ရက် | established_event8 = {{nowrap|[[:en:1991 Paris Peace Accords|ပဲရစ်ငြိမ်းချမ်းရေးသဘောတူညီချက်]]}} | established_date8 = ၁၉၉၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၃ ရက် | established_event9 = {{nowrap|[[:en:Constitution of Cambodia|လက်ရှိဖွဲ့စည်းပုံ]]}} | established_date9 = ၁၉၉၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၄ ရက် | established_event10 = [[:en:ASEAN Declaration|အာဆီယံကြေညာချက်]] | established_date10 = ၁၉၉၉ ခုနှစ် ဧပြီလ ၃၀ ရက် | area_km2 = ၁၈၁,၀၃၅ | ဧရိယာအဆင့် = ၈၈ | area_sq_mi = ၆၉,၈၉၈ <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | ဧရိယာရေရာခိုင်နှုန်း = ၂.၅ | အမြင့်ဆုံးနေရာ = | အရှေဆုံးမြစ် = | အကြီးဆုံးအင်း = | ကမ်ရိုးတန်း = | population_estimate = | population_census = {{increase}}၁၅,၅၅၂,၂၁၁<ref name="Census 2019">{{Cite report |url=http://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf |title=General Population Census of the Kingdom of Cambodia 2019 – National Report on Final Census Results |last=Ministry of Planning (Cambodia), National Institute of Statistics |date=2020 |publisher=Ministry of Planning, National Institute of Statistics |access-date=26 January 2021 |archive-date=26 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221026124420/https://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf |url-status=dead }}</ref> | population_census_rank = ၇၃ | population_estimate_year = | population_estimate_rank = | population_census_year = ၂၀၁၉ | population_density_km2 = ၈၇ | population_density_sq_mi = ၂၁၁.၈ <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = ၉၆ | GDP_PPP = $၇၆.၆၃၅&nbsp;ဘီလီယံ<ref name=imf2>{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/01/weodata/weorept.aspx?sy=2017&ey=2020&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=45&pr1.y=11&c=522&s=NGDP_RPCH%2CNGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a= |title=Cambodia |publisher=[[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငွေကြေးရန်ပုံငွေအဖွဲ့]] }}</ref> | GDP_PPP_year = ၂၀၁၉ | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_per_capita = $၄,၆၄၅<ref name=imf2 /> | GDP_PPP_per_capita_rank = | GDP_nominal = $၂၆.၆၂၈&nbsp;billion<ref name=imf2 /> | GDP_nominal_year = ၂၀၁၉ | GDP_nominal_rank = | GDP_nominal_per_capita = $၁,၆၁၄<ref name=imf2 /> | GDP_nominal_per_capita_rank = | Gini = ၃၆.၀ <!--number only--> | Gini_year = ၂၀၁၃ | Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref>{{cite web |url=http://hdr.undp.org/en/content/income-gini-coefficient |title=Income Gini coefficient |publisher=[[ကမ္ဘာ့ဘဏ်]] |website=hdr.undp.org |access-date=29 January 2020 |archive-date=10 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100610232357/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html |url-status=dead |accessdate=8 September 2021 |archivedate=16 May 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200516205245/http://hdr.undp.org/en/content/income-gini-coefficient }}</ref> | HDI = ၀.၅၉၄ <!--number only--> | HDI_year = ၂၀၁၉<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref>{{cite book|title=Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene|date=15 December 2020|publisher=United Nations Development Programme|isbn=978-92-1-126442-5|pages=343–346|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|access-date=16 December 2020}}</ref> | HDI_rank = ၁၄၄ | ငွေ = [[ကမ္ဘောဒီးယား ရီယယ်|ရီယယ်]] (៛) | currency_code = KHR | utc_offset = +7 | time_zone = [[အင်ဒိုချိုင်နား စံတော်ချိန်|ICT]] | date_format = dd/mm/yyyy | drives_on = right | calling_code = [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံရှိ တယ်လီဖုန်းနံပါတ်များ|+855]] | cctld = [[.kh]] | ပွဲများ = | ဗဟိုဘဏ် = }} '''ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ'''{{IPAc-en|audio=En-us-Cambodia.ogg|k|æ|m|ˈ|b|oʊ|d|i|ə}} <ref name=":1">{{cite web|url=http://dictionary.reference.com/browse/cambodia |title=Cambodia |publisher=Dictionary.reference.com |accessdate=16 March 2013}}</ref> ([[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]]: Cambodia) အား '''ကမ္ဗောဇ''' ဟုလည်း သိကြပြီး တရားဝင်အမည်မှာ '''ကမ္ဘောဒီးယား ဘုရင့်နိုင်ငံ''' (Kingdom of Cambodia)<ref>{{Note|ခမာဘာသာစကားတွင် ဘုရင့်နိုင်ငံကို ရာဇအာဏာစက် (ပါဠိ) လို့ ခေါ်ဆိုပြီး၊ မြင့်မြတ်ကြောင်း ဖော်ပြရန် "ဘုရား" ဂုဏ်ပုဒ်ကို ရှေ့တွင် ထည့်ထားသည်။ ထိုင်းဘုရင့်နိုင်ငံသည်လည်း ထိုင်းဘာသာစကားဖြင့် "ရာဇအာဏာစက် ပဒေသထိုင်း" ဟု အသုံးပြုကြသည်။}}</ref> ဖြစ်ကာ အရှေ့တောင်အာရှရှိ အင်ဒိုချိုင်းနားကျွန်းဆယ် တောင်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ဧရိယာအားဖြင့် {{Convert|၁၈၁၀၃၅|km2|sqmi|lk=out|abbr=off}} ရှိပြီး အနောက်မြောက်ဘက်တွင် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ အရှေ့ဘက်တွင် [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]] နှင့် အနောက်တောင်ဘက်တွင် [[ထိုင်းပင်လယ်ကွေ့]] တို့နှင့် ထိစပ်လျက် တည်ရှိသည်။ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံဖြစ်သော ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံတွင် လူဦးရေအားဖြင့် ၁၅ သန်းကျော် ရှိသည်။ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေအရ ဗုဒ္ဓဘာသာသည် နိုင်ငံတော် ဘာသာအဖြစ်ပြဋ္ဌာန်းထားကာ လူဦးရေ၏ ၉၇% ကျော် ကိုးကွယ်ကြသည်။<ref name="CIACB" /> ကမ္ဘောဒီးယားရှိ လူနည်းစု လူမျိုးများမှာ ဗီယက်နမ်၊ တရုတ်၊​ချမ် နှင့် တောင်ကုန်းနေ လူမျိုးစု ၃၀ တို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite web |url=http://news.xinhuanet.com/english2010/culture/2010-08/03/c_13428465.htm |title=Cambodia to celebrate day for indigenous people near Angkor Wat |publisher=News.xinhuanet.com |accessdate=15 March 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130825133021/http://news.xinhuanet.com/english2010/culture/2010-08/03/c_13428465.htm |archivedate=25 August 2013}}</ref> မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့မှာ ဖနွမ်းပင်မြို့ ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေး နှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဗဟိုဌာနလည်း ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံသည် ရွေးကောက်ခံ စည်းမျဉ်းခံ ဘုရင်စနစ် ဖြစ်ပြီး လက်ရှိဘုရင်မှာ နိုရိုဒွန် ဆီဟာမိုနီ ဖြစ်ကာ တော်ဝင်ပလ္လင်ကောင်စီမှ နိုင်ငံ၏ အကြီးအမှူး အဖြစ် ရွေးချယ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ အစိုးရအဖွဲ့၏ အကြီးအမှူးမှာ ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်ပြီး လက်ရှိဝန်ကြီးချုပ်မှာ [[ဟွန်မာနက်]] ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၈၀၂ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယ ဂျာယာဗာမန် က သူ့ဘာသာ ဘုရင်အဖြစ် ကြေညာခဲ့ပြီး စစ်တိုက်နေကြသော ချန်လာ ခမာမင်းသားများကို "ကမ်ဘူဂျာ" အမည်အောက်တွင် စုစည်းခဲ့သည်။<ref name="CHANDLER">Chandler, David P. (1992) ''History of Cambodia''. Boulder, CO: Westview Press, {{ISBN|0813335116}}.</ref> ထိုအချိန်သည် ခမာ ဧကရာဇ်နိုင်ငံတော် စတင်ပေါ်ထွန်းခဲ့သော အချိန်ဖြစ်ပြီး နှစ်ပေါင်း ၆၀၀ ကျော်အောင် စည်ပင်ထွန်းကားခဲ့ကာ ဘုရင်မင်းဆက် ဆက်တိုက်တို့အား အရှေ့တောင်အာရှတစ်ဝှမ်းအား ထိန်းချုပ် ဩဇာလွှမ်းမိုးနိုင်စေခဲ့ပြီး တန်ခိုးအာဏာနှင့် စည်းစိမ် အမြောက်အမြားကို စုစည်းနိုင်ခဲ့သည်။ အိန္ဒိယပုံသဏ္ဌာန် တိုင်းပြည်မှာ အရှေ့တောင်အာရှ နေရာ အများစုအား ပထမဦးစွာ ဟိန္ဒူဘာသာ နောင်တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ ပျံ့နှံ့စေခဲ့ပြီး ဒေသတဝှမ်းတွင် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အခြေခံအဆောက်အအုံ စီမံကိန်း အမြောက်အမြားကို အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့ကာ အန်ကော တစ်နေရာတည်းတွင်ပင် ပုထိုး နှင့် အထိမ်းအမှတ်အဆောက်အအုံ ၁,၀၀၀ ကျော်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ အန်ကောဝပ် သည် ထိုအဆောက်အအုံများထဲတွင် အထင်ရှားဆုံးဖြစ်ပြီး ယူနက်စကိုမှ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ စာရင်းသွင်းခဲ့သည်။ ၁၅ ရာစုတွင် ခမာအင်ပိုင်ယာမှ အုပ်စိုးသော အယုဒ္ဓယပြည်၏ ပုန်ကန်မှု အပြီးတွင် ကမ္ဘောဒီးယား၏ ဩဇာအာဏာ ကျဆင်းလာခဲ့သည်။ ကမ္ဘောဒီးယား အနေနှင့် ဩဇာကြီးမားသော အိမ်နီးချင်း တိုင်းပြည်နှစ်ခုနှင့် ရင်ဆိုင်ရပြီး တစ်ခုမှာ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အယုဒ္ဓယပြည် ဖြစ်ကာ နောက်တစ်ခုမှာ ဗီယက်နမ်၏ ငုယင်မင်းဆက် ဖြစ်၍ ကမ္ဘောဒီးယား၏ ကံကြမ္မာအတွက် အဆိုးဘက်သို့ ဦးတည်စေခဲ့သည်။ ၁၈၆၃ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘောဒီးယားသည် ပြင်သစ်၏ အစောင့်အရှောက်ခံနိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး နောက်တွင် အရှေ့တောင်အာရှ ပြင်သစ် အင်ဒိုချိုင်းနားသို့ သွတ်သွင်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ကမ္ဘောဒီးယားသည် ပြင်သစ်ထံမှ ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် လွတ်လပ်ရေး ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၆၅ တွင် ဗီယက်နမ် စစ်ပွဲသည် ဟိုချီမင်း၏ လမ်းကြောင်းဖြန့်ကျက်မှု နှင့် သီဟာနု၏ လမ်းကြောင်းတည်ဆောက်မှုတို့ကြောင့် ကမ္ဘောဒီးယား အထိ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် အမေရိကန်တို့မှ ၁၉၆၉ မှ ၁၉၇၃ အတွင်း ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ရာတွင် ကမ္ဘောဒီးယားလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၀ ကမ္ဘောဒီးယား အာဏာသိမ်းမှု အပြီးတွင် အမေရိကန်ဘက်ယိမ်းသော လက်ယာဝါဒီ ခမာသမ္မတနိုင်ငံ အစိုးရ အာဏာရလာခဲ့ပြီး [[နိုရိုဒွန် သီဟာနု|သီဟာနု ဘုရင်]]မှ သူ၏ ယခင်ရန်သူဖြစ်သော ခမာနီတို့ကို ထောက်ခံခဲ့သည်။ ဘုရင်နှင့် မြောက်ဗီယက်နမ် တို့၏ ထောက်ခံမှုကြောင့် ခမာနီတို့သည် အင်အားကြီးမားလာခဲ့ပြီး ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် ဖနွမ်းပင်ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် ခမာနီတို့က ကမ္ဘောဒီးယား လူမျိုးတုန်း သတ်ဖြတ်မှုကို ၁၉၇၅ မှ ၁၉၇၉ အထိ ကျူးလွန်ခဲ့ကြပြီး ၁၉၇၉တွင် ဗီယက်နမ် နှင့် ဗီယက်နမ်မှ ကျောထောက်နောက်ခံပေးထားပြီး ကမ္ဘောဒီးယား-ဗီယက်နမ်စစ်ပွဲအတွင်း ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုမှ ထောက်ပံ့ပေးသော ကမ်ပူးချားပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ အစိုးရ မှ ၎င်းတို့ကို ဖြုတ်ချလိုက်သည် အထိ ဖြစ်သည်။ ၁၉၉၁ ခုနှစ် ပဲရစ်ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ် ချုပ်ဆိုအပြီးတွင် ကမ္ဘောဒီးယားအား ကုလသမဂ္ဂ မစ်ရှင်မှ ၁၉၉၂-၉၃ တွင် ခဏတာမျှ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ကမ္ဘောဒီးယား ရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပပြီး ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းမျှသော မဲပေးပိုင်ခွင့်ရှိသူတို့ မဲပေးပြီးသော အခါတွင် ကုလသမဂ္ဂတပ်များ ကမ္ဘောဒီးယားမှ ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ ၁၉၉၇ ခုနှစ် အစိုးရအတွင်း အာဏာသိမ်းမှု ဖြစ်ပွားပြီးနောက် ကမ္ဘောဒီးယား ပြည်သူ့ပါတီနှင့် ဝန်ကြီးချုပ်[[ဟွန်ဆန်]] တို့မှ အစိုးရကို ဖြုတ်ချခဲ့ပြီး ၂၀၂၀ ခုနှစ်တိုင်အောင် ဆက်လက် အုပ်ချုပ်နေဆဲ ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘောဒီးယားသည် ၁၉၅၅ ခုနှစ်မှစ၍ ကုလသမဂ္ဂ၏ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်ခဲ့ပြီး အာဆီယံအဖွဲ့၊ အရှေ့အာရှထိပ်သီးအဖွဲ့၊ ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးအဖွဲ့၊ ဘက်မလိုက်နိုင်ငံများ လှုပ်ရှားမှုအဖွဲ့ နှင့် လာဖရန်ကိုဖုန်းနီ အဖွဲ့တို့၏ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံလည်း ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံခြား အဖွဲ့အစည်းများစွာတို့၏ အဆိုအရ နိုင်ငံအတွင်း ဆင်းရဲမွဲတေမှု နေရာအနှံ့အပြားတွင် ရှိသည်ဟု ဆိုပြီး <ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/2014/09/28/us-cambodia-economy-idUSKCN0HN0YJ20140928|title=Consumerism booms as Cambodia embraces once-forbidden capitalism|last=|first=|date=|work=Reuters|accessdate=28 October 2014|archivedate=1 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141001050010/https://www.reuters.com/article/2014/09/28/us-cambodia-economy-idUSKCN0HN0YJ20140928}}</ref> ခြစားမှု နေရာအနှံ့အပြား ရှိသည့်အပြင်<ref>{{cite web|url=http://www.freedomhouse.org/report/freedom-world/2013/cambodia-0|title=2013 Freedom House|last=|first=|year=2013|work=Freedom House|accessdate=6 April 2014|archivedate=7 April 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130407061216/http://www.freedomhouse.org/report/freedom-world/2013/cambodia-0}}</ref> နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ လွတ်လတ်မှု ကင်းမဲ့ကာ<ref>{{cite web|url=http://cpi.transparency.org/cpi2013/results/|title=2013 Corruption Perceptions Index|last=|first=|year=2013|work=Transparency International|accessdate=6 April 2014|archive-url=https://archive.today/20131203061004/http://cpi.transparency.org/cpi2013/results/|archive-date=3 December 2013|url-status=dead}}</ref> လူထုဖွံ့ဖြိုးမှု နိမ့်ကျ၍<ref name="UNDP">{{cite web |url=http://hdr.undp.org/en/reports/global/hdr2013/ |title=The 2013 Human Development Report – "The Rise of the South: Human Progress in a Diverse World" |publisher=Human Development Report Office United Nations Development Programme |pages=144–147 |accessdate=2 March 2013 |archivedate=26 December 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226013923/http://hdr.undp.org/en/2013-report }}</ref> ငတ်မွတ်မှု မြင့်မားသည် ဟု ဆိုသည်။<ref>Welthungerhilfe, IFPRI, and Concern Worldwide: [http://www.ifpri.org/sites/default/files/publications/ghi13.pdf 2013 Global Hunger Index – The challenge of hunger: Building Resilience to Achieve Food and Nutrition Security]. Bonn, Washington D. C., Dublin. October 2013.</ref><ref>{{cite web |url=http://www.abc.net.au/7.30/content/2014/s4007692.htm |title=Cambodia's opposition leader says Australian asylum seeker deal will fund corruption |publisher=Australian Broadcasting Corporation |accessdate=28 October 2014 }}</ref><ref>{{cite news |title=Thailand ranks 2nd in ASEAN for the best quality of life |url=http://thainews.prd.go.th/centerweb/newsen/NewsDetail?NT01_NewsID=WNSOC5703270010003 |newspaper=National News Bureau of Thailand |date=27 March 2014 |author=Chueyprasit, Orapa |author2=Naasiri, Chaite |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140328130706/http://thainews.prd.go.th/centerweb/newsen/NewsDetail?NT01_NewsID=WNSOC5703270010003 |archivedate=28 March 2014 }}</ref> ကမ္ဘောဒီးယားအား လူ့အခွင့်အရေးစောင့်ကြည့်ရေးအဖွဲ့၏ အရှေ့တောင်အာရှ ဒါရိုက်တာ ဒေးဗစ်ရောဘတ်မှ "အာဏာရှင်ဆန်သော ညွှန့်ပေါင်း နှင့် အပေါ်ယံ ဒီမိုကရေစီ" ဟု ဆိုသည်။<ref name="ReferenceA">{{cite book |author=David Roberts |title=Political Transition in Cambodia 1991–99: Power, Elitism and Democracy |url=https://books.google.com/books?id=SnYWDAAAQBAJ&pg=PR9 |date=29 April 2016 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-1-136-85054-7 }} (section XI, "Recreating Elite Stability, July 1997 to July 1998")</ref> ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေအရ ပါတီစုံ လစ်ဘရစ်ဒီမိုကရေစီ ဟု ပြဋ္ဌာန်းထားသော်လည်း <ref>{{Cite web|url=https://pressocm.gov.kh/en/archives/9539/|title=CONSTITUTION OF THE KINGDOM OF CAMBODIA|website=pressocm.gov.kh|publisher=Office of the Council of Ministers|date=25 January 2017|accessdate=4 September 2019|archive-date=19 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170819215247/https://pressocm.gov.kh/en/archives/9539/}}</ref> နိုင်ငံအား ၂၀၁၈ ခုနှစ်အထိ တစ်ပါတီတည်းကသာ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။<ref name=oneparty1>{{Cite news|url=https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/cambodian-parliament-launches-era-of-one-party-rule|title=Cambodian Parliament launches era of one-party rule|website=The Straits Times|date=5 September 2018|accessdate=26 July 2019}}</ref><ref name=oneparty2>{{Cite news|url=https://www.voacambodia.com/a/cambodia-set-to-become-one-party-state/4505605.html|title=Cambodia Set to Become One Party State|first=David|last=Boyle|work=Voice of America|publisher=VOA Cambodia|date=30 July 2018|accessdate=26 July 2019}}</ref> အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် လူတစ်ဦးချင်း ဝင်ငွေ့ နိမ့်ကျသော်လည်း ကမ္ဘောဒီးယားသည် အာရှတွင် တိုးတက်မှုအမြန်ဆုံး စီးပွားရေး ရှိသည့် နိုင်ငံ လွန်ခဲ့သည့် ဆယ်စုနှစ်အတွင်းက ဖွံ့ဖြိုးမှုနှုန်းမှာ ၇.၆ ရာခိုင်နှုန်း ရှိသည်။ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးသည် အဓိက စီးပွားရေး ကဏ္ဍအဖြစ် ဆက်လက်ရှိနေပြီး နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံတကာကုန်သွယ်ရေး တိုးတက်လာမှုကြောင့် ချည်မျှင်လုပ်ငန်း၊ ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း၊ အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း နှင့် ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားလုပ်ငန်းတို့တွင် ကောင်းမွန်သော ဖွံ့ဖြိုးမှု ရှိသည်။.<ref>{{cite news |url=http://www.phnompenhpost.com/index.php/2011051849188/Business/cambodia-to-outgrow-ldc-status-by-2020.html |title=Cambodia to outgrow LDC status by 2020 |work=The Phnom Penh Post |date=18 May 2011 |accessdate=20 June 2011 |archivedate=21 May 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110521094658/http://www.phnompenhpost.com/index.php/2011051849188/Business/cambodia-to-outgrow-ldc-status-by-2020.html }}</ref> ကုလသမဂ္ဂမှ ကမ္ဘောဒီးယားအား ဖွံ့ဖြိုးမှု နိမ့်ကျသော နိုင်ငံ အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://unctad.org/en/Pages/ALDC/Least%20Developed%20Countries/UN-list-of-Least-Developed-Countries.aspx|website=UNCTAD|title=UN list of Least Developed Countries|accessdate=4 November 2019}}</ref> အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ၂၀၁၅ ခုနှစ် ကမ္ဘာ့တရားမျှတမှု စီမံကိန်း၏ တရားဥပဒေ စိုးမိုးမှု ကိန်းညွှန်းမှ နိုင်ငံပေါင်း ၁၂၆ နိုင်ငံတွင် ကမ္ဘောဒီးယားအား အဆင့် ၁၂၅ သတ်မှတ်ထားပြီး ဒေသအတွင်း အခြားနိုင်ငံများနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် အလွန်နောက်ရောက်သည်။<ref>{{cite web|url=http://data.worldjusticeproject.org/|website=World Justice Project|title=WJP Rule of Law Index® 2018–2019|accessdate=4 November 2019|archivedate=29 April 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150429071718/http://data.worldjusticeproject.org/}}</ref> == အမည်ရင်းမြစ် == "ကမ္ဘောဒီးယားဘုရင့်နိုင်ငံ" သည် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ တရားဝင်ရုံးသုံးအမည် ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘောဒီးယား ဆိုသော အမည်မှာ ပြင်သစ်ဘာသာစကား ကမ်ဘိုဒေ့ (Cambodge) မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်ပြီး ပြင်သစ်စကားမှာလည်း ဒေသခံတို့၏ ခမာစကား ကမ်ပူးချားမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘောဒီးယားဆိုသော အသုံးအနှုန်းကို ဥရောပတွင် အစောဆုံး သုံးနှုန်းထားသည်ကို တွေ့ရှိရသည်မှာ ၁၅၂၄ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပြီး အီတလီ စွန့်စားရှာဖွေသူ [[မဂျဲလင်|ဖာဒီနန် မက်ဂျဲလန်]]၏ ကမ္ဘာတခြမ်း ခရီးစဉ်တွင် လိုက်ပါသူ အန်တိုနီယို ပီဂါဖက်တာမှ သူ၏ စာတွင် "ကာမိုဂျီးယား" ဟု ရည်ညွှန်းခဲ့သည်။ <ref>{{cite web |title=Relazione del primo viaggio intorno al mondo – Wikisource |url=https://it.wikisource.org/wiki/Relazione_del_primo_viaggio_intorno_al_mondo |website=it.wikisource.org}}</ref> ကမ္ဘောဒီးယားလူမျိုးများသည် သူတို့၏ နိုင်ငံကို "ဆော့ခမာ" ဟု ညွှန်းဆိုလေ့ရှိပြီး အဓိပ္ပာယ်မှာ "ခမာတို့၏ မြေ" ဖြစ်သည်။ သို့သော် ပိုမို၍ တိကျသော အခေါ်အဝေါ်အနေနှင့် "ပရာတေး ကမ်ပူးချား (မူလပါဠိစကားလုံး - ပဒေသ ကမ္ဗောဇ)" ဟု သုံးနှုန်းပြီး "ကမ်ပူးချားတို့၏ နိုင်ငံ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ အနောက်ကမ္ဘာတွင် "ကမ္ဘောဒီးယား" ဟု အမြဲတစေ ရည်ညွှန်းလေ့ ရှိသော်လည်း အရှေ့တိုင်းနိုင်ငံများတွင် ကမ္ဘောဒီးယား အစား ကမ်ပူချီးယား ဟူ၍ အသံထွက်လေ့ရှိသည်။<ref>{{cite dictionary |url=http://dictionary.reference.com/browse/kampuchea|title= kampuchea. (n.d.). Collins English Dictionary – Complete & Unabridged 10th Edition.|dictionary= Dictionary.com|accessdate=31 October 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=https://books.google.com/books?id=5oGnZRd4GKwC&pg=PA3|title= Cambodia|date=|accessdate=31 October 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nectec.or.th/thai-yunnan/20.html#9|title=On some Cambodian Words|work=Thai-Yunnan Project Newsletter No. 20., Department of Anthropology, Research School of Pacific Studies Australian National University by Serge Thion|publisher=Nectec|date=|accessdate=31 October 2015}}</ref> {| class="wikitable" style="float:center; clear:right;" |+တရားဝင် အမည်များ ! scope="col" | နေ့စွဲ ! scope="col" | အမည် ! scope="col" | မှတ်ချက် |- | အေဒီ ၅၀/၆၈ – အေဒီ ၅၅၀ || '''ဖူနန်း အင်ပိုင်ယာ''' || '''နိုကော် ဖနွမ်''' – (အခြားအမည်) |- | ၅၅၀–၈၀၂ || '''ချန်နလာ အင်ပိုင်ယာ''' || အေဒီ ၈ ရာစုတွင် ကုန်းချန်နလာ နှင့် ရေချန်နလာဟု ခွဲခြားခဲ့သည်။ |- | ၈၀၂–၁၄၃၁ || '''ခမာ အင်ပိုင်ယာ''' || အရှေ့တောင်အာရှတွင် ဩဇာအာဏာအကြီးဆုံး အင်ပိုင်ယာ တစ်ခု |- | ၁၄၃၁–၁၈၆၃ || '''ကမ္ဘောဒီးယား'''|| အလယ်ခေတ် (ချက်တိုမက်ခေတ်၊ လောင်းဗက်ခေတ်၊ အူဒုံခေတ်) |- | ၁၈၆၃–၁၉၄၁၊ ၁၉၄၅–၁၉၅၃ || '''ကမ္ဘောဒီးယားပြည် (ပြင်သစ်အစောင့်အရှောက်ခံနိုင်ငံ)'''|| |- | ၁၉၄၁–၁၉၄၅ || '''ဂျပန်တို့လက်အောက်'''|| |- | ၁၉၅၃–၁၉၇၀ || '''ကမ္ဘောဒီးယားဘုရင့်နိုင်ငံ'''|| (''ပြည်သူ့ ဆိုရှယ်လစ် အဖွဲ့အစည်း'') ကာလ <br />ကမ္ဘောဒီးယား ပထမနိုင်ငံဟုလည်း ခေါ်သည်။ |- | ၁၉၇၀–၁၉၇၅ || '''ခမာသမ္မတနိုင်ငံ''' ||အမေရိကန် ဗုံးကြဲခြင်း၊ ပြည်တွင်းစစ် |- | ၁၉၇၅–၁၉၇၆ || '''ကမ်ပူးချား''' || ခမာ လူမျိုးတုန်း သတ်ဖြတ်မှု |- | ၁၉၇၆–၁၉၈၂ || '''ဒီမိုကရက်တစ် ကမ်ပူးချား''' || ခမာ လူမျိုးတုန်း သတ်ဖြတ်မှု – ကုလသမဂ္ဂအသိအမှတ်ပြု<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/1982/07/09/world/3-unlikely-cambodian-allies-map-war-on-vietnam.html|title=3 Unlikely Cambodian Allies Map War on Vietnam|date=9 July 1982|website=The New York Times|accessdate=18 August 2017}}</ref> |- | ၁၉၈၂–၁၉၉၀ || '''ဒီမိုကရက်တစ် ကမ်ပူးချား၏ ညွန့်ပေါင်းအစိုးရ''' || ကုလသမဂ္ဂအသိအမှတ်ပြု |- | ၁၉၉၀–၁၉၉၃|| '''ကမ္ဘောဒီးယား နိုင်ငံတော် အစိုးရ''' || ကုလသမဂ္ဂအသိအမှတ်ပြု |- | ၁၉၇၉–၁၉၈၉|| '''ကမ်ပူးချား ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ''' || ကုလသမဂ္ဂမှ အသိအမှတ်မပြု |- | ၁၉၈၉–၁၉၉၁|| '''ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ''' || |- | ၁၉၉၁–၁၉၉၃ || '''ကမ္ဘောဒီးယား အသွင်ကူးပြောင်းရေး ကုလသမဂ္ဂ အာဏာပိုင်''' || |- | ၁၉၉၃–ယနေ့ || '''ကမ္ဘောဒီးယားဘုရင့်နိုင်ငံ''' || ကမ္ဘောဒီးယား ဒုတိယနိုင်ငံ |} == သမိုင်း == ===သမိုင်းမတင်မီကာလ=== [[File:Ewer from Cambodia, Angkorian era, 12th century, glazed stoneware, HAA.JPG|thumb|၁၂ ရာစုမှ ကြွေရည်စည့်ရည် သုတ်လိမ်းထားသော ကျောက်သားလက်ရာ တစ်ခု]] ယနေ့ခေတ် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံနေရာတွင် ပလိုင်စတာဆင်း ခေတ်က လူတို့နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း သက်သေအထောက်အထားများကို ကျဲပြန့်တွေ့ရှိရပြီး သလင်းနှင့် သလင်းအသွင်ပြောင်း ကျောက်လက်နက်ကိရိယာများမှာ ၎င်းတို့၏ သက်တမ်းသက်မှတ်ခြင်းမှာ ယုံကြည်ရလောက်သော အခြေအနေမရှိသော်လည်း မဲခေါင်မြစ် တစ်လျှောက်ရှိ ကုန်းမြေအဆင့်ဆင့် ဖြစ်နေရာ နေရာများ၊ စတန်ထရန်ပြည်နယ်၊​ကရာတီပြည်နယ် နှင့် ကမ်ပေါ့ပြည်နယ်တို့တွင် တွေ့ရသည်။<ref name=stark2004>{{Cite book|author=Stark, Miriam|editor1-first=Ian|editor1-last=Glover|editor2-first=Peter S.|editor2-last=Bellwood|title=Southeast Asia: from prehistory to history|year=2005|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-39117-7|chapter=Pre-Angkorian and Angkorian Cambodia|chapter-url=http://www.anthropology.hawaii.edu/People/Faculty/Stark/pdfs/2004_PreAngkorian.pdf|access-date=26 August 2020|archive-date=10 June 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100610170734/http://www.anthropology.hawaii.edu/People/Faculty/Stark/pdfs/2004_PreAngkorian.pdf|url-status=dead}}</ref> အချို့သော ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ အထောက်အထားများမှ ဟိုလိုဆင်းခေတ်အတွင်း မုဆိုး-ရှာဖွေစုဆောင်းသူ အုပ်စုများ ဒေသအတွင်း နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ပြသနေသည်။ ကမ္ဘောဒီးယားတွင် ရှေးအကျဆုံးတွေ့ရသော ရှေးဟောင်းသုတေသနဒေသမှာ ဘတ်တမ်ဘမ်ပြည်နယ်ရှိ "လန်းစပင်း" လှိုဏ်ဂူ ဖြစ်ပြီး ဟိုဘင်ဟျန်ခေတ်မှ ဖြစ်သည်။ အနိမ့်ပိုင်း မြေလွှာများအား တူးဆွပြီး ရေဒီယိုကာဘွန်နည်းဖြင့် သက်တမ်းသတ်မှတ်ရာတွင် ဘီစီ ၆၀၀၀ ခန့်ကို ညွှန်ပြနေသည်။<ref name=stark2004 /><ref>{{cite web|url=http://www.smartcambodia.com/index.php?option=com_content&view=article&id=841%3Athe-second-prehistoric-archaeological-excavation-in-laang-spean-2009&catid=80&lang=en|title=The Second Prehistoric Archaeological Excavation in Laang Spean (2009)|first=Michel|last=Tranet|date=20 October 2009|accessdate=17 November 2009|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110101174655/http://www.smartcambodia.com/index.php?option=com_content&view=article&id=841%3Athe-second-prehistoric-archaeological-excavation-in-laang-spean-2009&catid=80&lang=en|archivedate=1 January 2011}}</ref> ထိုနေရာတွင်ပင် အထက်ပိုင်းမြေလွှာများကို တူးဆွရာ ကျောက်ခေတ်သစ်သို့ ကူးပြောင်းခြင်းဆိုင်ရာ အထောက်အထားများကို တွေ့ရပြီး ကမ္ဘောဒီးယားရှိ အစောဆုံးသက်တမ်းရှိသော မြေထည်ကြွေထည်များ ပါဝင်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.smartcambodia.com/index.php?option=com_content&view=article&id=840%3Athe-oldest-ceramic-in-cambodias-laang-spean-1966-68&catid=80&lang=en|title=The Oldest Ceramic in Cambodia's Laang Spean (1966–68)|date=20 October 2009|accessdate=17 November 2009|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110101163727/http://www.smartcambodia.com/index.php?option=com_content&view=article&id=840%3Athe-oldest-ceramic-in-cambodias-laang-spean-1966-68&catid=80&lang=en|archivedate=1 January 2011}}</ref> ဟိုလိုဆင်းခေတ် နှင့် သံခေတ်ကြားမှ ရှေးဟောင်းသုတေသန တွေ့ရှိချက်မှာလည်း ရှားပါးသည်။ ကမ္ဘောဒီးယား သမိုင်းမတီမီခေတ်၏ အရေးပါသော ဖြစ်ရပ်မှာ မြောက်ဘက်မှ ပထမဆုံး ဆန်စပါးစိုက်ပျိုးသူလည်သမားများ ဝင်ရောက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး ဘီစီ ၃ ထောင်စုနှစ် နှောင်းပိုင်းတွင် စတင်ခဲ့သည်။<ref name=higham2001pre>{{Cite book|author=Higham, Charles |title=The civilization of Angkor|publisher=Phoenix|isbn=978-1-84212-584-7|url=https://books.google.com/?id=_oZ52cuX8s4C|date=January 2002}}, pp.13–22</ref> ကမ္ဘောဒီးယားတွင် တွေ့ရသော စိတ်ဝင်စားစရာအကောင်းဆုံး သက်သေအထောက်အထားများမှာ အမျိုးမျိုးသော စက်ဝိုင်းပုံ မြေဖို့ခြင်းများ ဖြစ်ပြီး မမ်မော့အနီး မြေသားနီများတွင် လည်းကောင်း ဗီယက်နမ်နှင့် နီးစပ်သော ဒေသများတွင်လည်းကောင်း ၁၉၅၀ ခုနှစ်များ၏ နှောင်းပိုင်းတွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ အသုံးပြုမှုနှင့် သက်တမ်းမှာ အငြင်းပွားနေဆဲဖြစ်သော်လည်း အချို့မှာ ဘီစီ ၂ ထောင်စုနှစ် အတွင်းက ဖြစ်နိုင်သည်။<ref>{{cite web|url=http://memotcentre.org/Earthwork.html|title=Research History|publisher=Memot Centre for Archaeology|accessdate=6 February 2009}}</ref><ref>{{Cite journal|author=Albrecht, Gerd|year=2000|title=Circular Earthwork Krek 52/62 Recent Research on the Prehistory of Cambodia|journal=Asian Perspectives|volume=39|issue=1–2|issn=0066-8435|url=http://muse.jhu.edu/demo/asian_perspectives/v039/39.1albrecht.pdf|accessdate=15 November 2009|display-authors=1|author2=<Please add first missing authors to populate metadata.>}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://muse.jhu.edu/demo/asian_perspectives/v039/39.1albrecht.pdf |access-date=20 March 2022 |archive-date=22 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200422173620/https://muse.jhu.edu/demo/asian_perspectives/v039/39.1albrecht.pdf }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://muse.jhu.edu/demo/asian_perspectives/v039/39.1albrecht.pdf |accessdate=20 March 2022 |archivedate=22 April 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200422173620/https://muse.jhu.edu/demo/asian_perspectives/v039/39.1albrecht.pdf }}</ref> [[File:Bayon Angkor Relief1.jpg|thumb|ဘေယွန်အား လွတ်မြောက်ရန်အတွက် ခမာစစ်တပ်မှ ချမ်တို့နှင့် စစ်တိုက်ရန် သွားရောက်စဉ်]] အချိန်ကာလ အတိအကျသတ်မှတ်၍ မရသော အခြား သမိုင်းမတင်မီခေတ်ဒေသများမှာ ၁၈၇၅ တွင် ပထမဆုံး စတင် စူးစမ်းခဲ့သော နေရာဖြစ်သည့် ဆမ်ရောင်း ဆန် (ရှေးဟောင်းမြို့တော် အူဒေါင် နှင့် သိပ်မဝေးသောနေရာ) <ref name=higham1989>{{Cite book|author=Higham, Charles |title=The Archaeology of Mainland Southeast Asia|url=https://archive.org/details/archaeologyofmai0000high |year=1989|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-27525-5}}, p.120</ref>နှင့် မြောက်ပိုင်းပြည်နယ် ဘွန်တေးမူရှေး အတွင်းရှိ "ဖွမ်စနေး" တို့ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite journal|author1=O'Reilly, Dougald J.W. |author2=von den Driesch, Angela |author3=Voeun, Vuthy |year=2006|title=Archaeology and Archaeozoology of Phum Snay: A Late Prehistoric Cemetery in Northwestern Cambodia|journal=Asian Perspectives |volume=45|issue=2|issn=0066-8435}}</ref> ဖွန်စနေးတွင် တူးဖော်မှုများအရ သင်္ချိုင်း ၂၁ ခုကို တွေ့ရှိရပြီး ထိုအတွင်း၌ သံလက်နက်များနှင့် ဦးခေါင်းဒဏ်ရာများတွေ့ရှိရသဖြင့် ရှေးအခါက ပဋိပက္ခရှိခဲ့ကြောင်း ညွှန်ပြနေပြီး အန်ကောရှိ မြို့ကြီးများနှင့် ဖြစ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။<ref name=higham2001pre /><ref>Domett, K. M., O'Reilly, D. J. W., & Buckley, H. R. (2011). Bioarchaeological evidence for conflict in Iron Age northwest Cambodia. Antiquity, 85(328).441–458</ref> <ref>Domett, K. M., O'Reilly, D. J. W., & Buckley, H. R. (2011). Bioarchaeological evidence for conflict in Iron Age northwest Cambodia. Antiquity, 85(328)</ref>ရာတာနာကိရိ တွင် သတ္တုတွင်း တူးဖော်ရာ၌ သမိုင်းမတင်မီခေတ်က လက်မှုပစ္စည်းများကို မကြာခဏတွေ့ရလေ့ ရှိသည်။<ref name=stark2004 /> သံကို ဘီစီ ၅၀၀ ခန့်တွင် စတင် အသုံးပြုခဲ့ပြီး အထောက်အထားများကို ယနေ့ခေတ် ထိုင်းနိုင်ငံနေရာဖြစ်သော ခိုရတ်ကုန်းမြင့်တွင် တွေ့ရသည်။ ကမ္ဘောဒီးယားတွင် သံခေတ် အခြေချနေထိုင်မှုများကို ဘက်ဆေးချမ်ကရောင် ပုထိုး နှင့် အခြားသော အန်ကောခေတ် ပုထိုးများ၏ အောက်ခြေတွင် တွေ့ရပြီး စက်ဝိုင်းပြီးမြေဖို့ခြင်းများကို အန်ကော၏ အနောက်မြောက်ဘက် ကီလိုမီတာ အနည်းငယ် အကွာတွင် ရှိသော "လိုဗီး" ၏ အောက်ခြေတွင် တွေ့ရသည်။ လူသေမြှုပ်နှံမှုများသည် အခြားတွေ့ရှိမှုများထက် ပိုများပြီး စားရေရိက္ခာ ရရှိမှု တိုးတက်လာခြင်း နှင့် ကုန်သွယ်ခြင်း ( ခရီးရှည် ကုန်သွယ်ခြင်းပင် ရှိသည်။ ဘီစီ ၄ ရာစုတွင် အိန္ဒိယနှင့် ကုန်သွယ်ရေးမှာ စတင်နေပြီ ဖြစ်သည်။)တို့အပြင် လူမှုအဆင့်အတန်း နှင့် အလုပ်သမားအဖွဲ့အစည်းများ ရှိကြောင်းလည်း သက်သေပြနေသည်။<ref name="Carter, A. K. 2011">Carter, A. K. (2011). Trade and Exchange Networks in Iron Age Cambodia: Preliminary Results from a Compositional Analysis of Glass Beads. Bulletin of the Indo-Pacific Prehistory Association, 30, 178–188.</ref> သံခေတ်မှ တွေ့ရှိရသော လက်မှုပစ္စည်းများတွင် ဖန်ပုတီးများမှာ အရေးပါသော အထောက်အထား ဖြစ်သည်။ အမျိုးမျိုးကွဲပြားသော ဖန်ပုတီးများကို ကမ္ဘောဒီးယား တစ်ဝှမ်းရှိ ဒေသအချို့တွင် တွေ့ရှိရပြီး အနောက်မြောက်ဘက်ရှိ ဖွန်စနေး နှင့် အရှေ့တောင်ပိုင်းရှိ ပရိုဟီးယားတို့တွင် တွေ့ရှိရသဖြင့် ထိုအချိန်က ပင်မ ကုန်သွယ်ရေး ကွန်ယက် နှစ်ခု ရှိကြောင်း ပြသနေသည်။ ထိုကွန်ယက်နှစ်ခုမှာ အချိန်နှင့် နေရာ ကွာခြားနေသဖြင့် အေဒီ ၂ ရာစု မှ ၄ ရာစု အတွင်း ကွန်ယက်တစ်ခုမှ အခြားကွန်ယက်တစ်ခု သို့ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့သည်ဟု ညွှန်ပြနေပြီး လူပတ်ဝန်းကျင် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ ဩဇာအာဏာ ပြောင်းလဲသွားခြင်း ဖြစ်မည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။<ref name="Carter, A. K. 2011" /> ===အန်ကောမတိုင်မီခေတ် နှင့် အန်ကောခေတ်=== {{multiple image|caption_align=center|header_align=center | direction = vertical | width = 200 | image1 = Angkor Wat.jpg | caption1 = [[အန်ကောဝပ်]]. | image2 = Bayon Angkor frontal.jpg | caption2 = ဗောဓိသတ္တဘုရားလောင်း [[အဝလောကိတေသွာရ]] ၏ မျက်နှာကို ပရာဆတ် ဘာရွန်တွင် တွေ့ရပုံ }} အေဒီ ၃ရာစု၊ ၄ ရာစု နှင့် ၅ ရာစုတို့တွင် အိန္ဒိယ တိုင်းနိုင်ငံများဖြစ်သော ဖူနန်းပြည် နှင့် ၎င်း၏ နေရာအား ဆက်ခံသော ချန်နလာပြည်တို့သည် ယနေ့ခေတ် ကမ္ဘောဒီးယား နှင့် ဗီယက်နမ်တောင်ပိုင်း နေရာတို့ ပေါင်းစပ် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ နှစ်ပေါင်း ၂,၀၀၀ ကျော်တိုင်အောင်ပင် ကမ္ဘောဒီးယားသည် အိန္ဒိယမှ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုများကို ခံယူပြီး ယနေ့ခေတ် ထိုင်းနိုင်ငံ နှင့် လာအိုနိုင်ငံဖြစ်သော အခြားသော အရှေ့တောင်အာရှ ယဉ်ကျေးမှုလောကများသို့ ပြန်လည်ဖြန့်ဝေခဲ့သည်။<ref name="BRIT">{{cite encyclopedia|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/90520/Cambodia |title=History of Cambodia |encyclopedia=Britannica.com |accessdate=16 March 2013}}</ref> ထိုတိုင်းပြည်များအကြောင်း အခြားသိရှိရသည်မှာ နည်းပါးပြီး တရုတ်တို့၏ သမိုင်းဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းများနှင့် ပဏ္ဍာဆက်မှတ်တမ်းများ အရ ၎င်းတို့ကို ဖော်ပြထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ ဖူနန်းနယ်မြေတွင် မဟာအလက်ဇန္ဒား၏ ပထဝီပညာရှင် ကလောဒီးယပ် တော်လမီမှ "ကတ်တီဂါရ" ဟု သိရှိသော ဆိပ်ကမ်းတည်ရှိခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ရသည်။ တရုတ်တို့၏ သမိုင်းမှတ်တမ်းများတွင် ချန်နလာ၏ ပထမ ဂျာယာဗာမန်း ဘုရင်မှာ ၆၈၁ ခုနှစ်ခန့်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်ဟု ညွှန်ပြနေပြီး ထို့နောက်တွင် မငြိမ်သက်မှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကာ တိုင်းပြည်အား ကုန်းချန်ဒလာ နှင့် ရေချန်ဒလာဟု နှစ်ခြမ်းကွဲသွားစေခဲ့ပြီး ၎င်းတို့အား ဂျားဗားကျွန်း၏ ဩဇာခံသော အင်အားနိမ့်ပါးသော မင်းသားများမှ လျော့ရည်းစွာ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ခမာဧကရာဇ်နိုင်ငံတော်သည် ချန်နလာ၏ အပျက်အစီးများကြားမှ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြီး ၈၀၂ ခုနှစ်တွင် ခိုင်မာစွဦ တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ကာ ဒုတိယ ဂျာယာဗာမန် ဘုရင် (အေဒီ ၇၉၀မှ အေဒီ ၈၃၅ အထိ အုပ်စိုးခဲ့သည်။) ဂျားဗားပြည်မှ လွတ်လပ်ရေးကြေညာခဲ့ပြီး မိမိဘာသာ ဒေဝါရာဂျာဘွဲ့ ခံယူခဲ့သည်။ သူနှင့် သူ၏ နောက်လိုက်များသည် ဘုရား-ဘုရင် ဂိုဏ်းကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး နယ်မြေသိမ်းပိုက်မှုများ ဆက်တိုက်ပြုလုပ်ခဲ့ကာ ၉ ရာစုမှ ၁၅ ရာစုအတွင်း ထိုဒေသ၌ ကြွယ်ဝချမ်းသာလာခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.art-and-archaeology.com/seasia/ppenh/khmer01.html |title=Khmer Empire Map |publisher=Art-and-archaeology.com |accessdate=27 June 2010}}</ref> အဋ္ဌမဂျာရာဗာမန် လက်ထက်တွင် အန်ကောဧကရာဇ်နိုင်ငံတော်အား မွန်ဂိုမှ ကူဗလိုင်ခန်၏ စစ်တပ်မှ တိုက်ခိုက်ခဲ့သော်လည်း ဘုရင်အနေနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးကို ဝယ်ယူနိုင်ခဲ့သည်။<ref>Cœdès, George. (1956) ''The Making of South East Asia,'' pp.127–128.</ref> ၁၃ ရာစုခန့်တွင် သီရိလင်္ကာ ဘုန်းကြီးများမှ အရှေ့တောင်အာရှအား ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://asia.msu.edu/seasia/Cambodia/religion.html |title=Windows on Asia |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070521010839/http://asia.msu.edu/seasia/Cambodia/religion.html |archivedate=21 May 2007}}</ref> ဘာသာတရားမှာ ပြန့်ပွားလာခဲ့ပြီး နောက်ဆုံးတွင် အန်ကော၌ ရေပန်းစားသော ဘာသာတရားအဖြစ် ဟိန္ဒူဘာသာ နှင့် မဟာယန ဗုဒ္ဓဘာသာနေရာတွင် အစားထိုး ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၁၂၉၅ ခုနှစ် တတိယ အင်ဒရာ ဗာမန် အာဏာရသည်အထိ နိုင်ငံတော်၏ တရားဝင်ဘာသာ ဖြစ်မလာခဲ့ပေ။<ref>[http://www.cambodia-travel.com/khmer/angkor-era3.htm Angkor Era – Part III (1181–1309 A.D)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121201053806/http://www.cambodia-travel.com/khmer/angkor-era3.htm |date=1 December 2012 }}, Cambodia Travel.</ref> ခမာဧကရာဇ်နိုင်ငံတော်သည် ၁၂ရာစုအတွင်း အရှေ့တောင်အာရှ၏ အကြီးဆုံး ဧကရာဇ်နိုင်ငံတော် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဧကရာဇ်နိုင်ငံတော်၏ ဩဇာအာဏာ ဗဟိုချက်မှာ အန်ကော ဖြစ်ပြီး ဧကရာဇ်နိုင်ငံတော်၏ အထွဋ်အထိပ် ရောက်ရှိစဉ်တွင် မြို့တော်အများအပြားကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတကာမှ သုတေသနပညာရှင် အဖွဲ့က ဂြိုဟ်တုမှ ရိုက်ကူးထားသော ဓာတ်ပုံများနှင့် အခြားသော ခေတ်မီနည်းလမ်းများကို အသုံးပြု၍ ကောက်ချက်ချခဲ့သည်မှာ အန်ကောသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် စက်မှုခေတ်မတိုင်မီက အကြီးဆုံး မြို့ပြ ဖြစ်ခဲ့ပြီး မြို့ပြအကျယ်အဝန်းမှာ {{convert|၂,၉၈၀|km2|sqmi|0|abbr=off}} မျှ ရှိသည်ဟု ဆိုသည်။<ref>{{cite journal |url=http://www.pnas.org/content/104/36/14277.full |title=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America: A comprehensive archaeological map of the world's largest pre-industrial settlement complex at Angkor, Cambodia |accessdate=27 June 2010 |doi=10.1073/pnas.0702525104 |pmid=17717084 |volume=104 |issue=36 |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |pages=14277–14282 |year=2007 |last1=Evans |first1=D. |pmc=1964867 }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.pnas.org/content/104/36/14277.full |access-date=20 March 2022 |archive-date=25 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225162634/https://www.pnas.org/content/104/36/14277.full }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.pnas.org/content/104/36/14277.full |accessdate=20 March 2022 |archivedate=25 December 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225162634/https://www.pnas.org/content/104/36/14277.full }}</ref> မြို့တော်မှာ လူဦးရေ ၁ သန်းခန့် အထိ နေထိုင်နိုင်သော အကျယ်အဝန်း ရှိသည်။<ref>[https://web.archive.org/web/20110605004646/http://www.independent.co.uk/news/world/asia/metropolis-angkor-the-worlds-first-megacity-461623.html Metropolis: Angkor, the world's first mega-city], The Independent, 15 August 2007</ref> အများဆုံးသိကြပြီး အကောင်းဆုံး ထိန်းသိမ်းထားနိုင်သည့် အန်ကောဝပ် ဘုရားကျောင်းမှာလည်း ကမ္ဘောဒီးယား၏ အတိတ်က အဓိက ဒေသတွင်း အင်အားကြီးနိုင်ငံ ဖြစ်ခဲ့သည်ကို သတိပေးနေသကဲ့သို့ ရှိသည်။ ဧကရာဇ်နိုင်ငံတော်သည် အင်အားကျဆင်းလာသော်လည်း ၁၅ ရာစု ပျက်သုဉ်းသွားသည့် အချိန်အထိ ထင်ရှားသော အားတစ်ခု အဖြစ် ဆက်လက် ရှိနေသေးသည်။ ===အန်ကောလွန်ခေတ်=== [[File:Vietnam 1760.jpg|thumb|၁၇၆၀ တွင် တွေ့ရသော အင်ဒိုချိုင်းနား မြေပုံ]] အိမ်နီးချင်းတိုင်းပြည်များနှင့် စစ်ပွဲများ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက် အန်ကောအား အယုဒ္ဓယပြည်မှ ဝင်ရောက်ကျူးကျော် သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး ၁၄၃၂ တွင် စွန့်ပစ်ခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ဂေဟစနစ် ပျက်ယွင်းမှုနှင့် အခြေခံအဆောက်အအုံများ ပျက်စီးမှုတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref name="Chan">Chandler, David P (1991) ''The Land and the People of Cambodia'', HarperCollins. New York, New York. p. 77, {{ISBN|0060211296}}.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20041225132009/http://www.signonsandiego.com/news/world/20040613-0915-fallenangkor.html Scientists dig and fly over Angkor in search of answers to golden city's fall], The Associated Press, 13 June 2004</ref> ထိုအကြောင်းကြောင့် စီးပွားရေး၊ လူမှုရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ တုံ့ဆိုင်းမှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပြီး တိုင်းပြည်၏ ပြည်တွင်းရေးကိစ္စရပ်များမှာ အိမ်နီးချင်းတိုင်းပြည်များ၏ ထိန်းချုပ်မှုအောက်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန်သို့ ရောက်သောအခါ ခမာတို့၏ အထိမ်းအမှတ်အဆောက်အဦး တည်ဆောက်မှုများ ပြီးဆုံးခဲ့သည်။ ရှေးဟောင်းယုံကြည်မှုများ ဖြစ်သော မဟာယနဗုဒ္ဓဘာသာ နှင့် ဟိန္ဒူ၏ ဘုရင်ဘုရား ဂိုဏ်းတို့၏ နေရာတွင် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ အစားထိုး ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ မြို့တော်ကို လောင်းဗက် သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး ထိုနေရာတွင် တိုင်းပြည်မှာ ပင်လယ်ရေကြောင်း ကုန်သွယ်ရေးဖြင့် တဖန်ပြန်လည် ထွန်းကားအောင် ကြံဆောင်ခဲ့သည်။ ကမ္ဘောဒီးယားအား ဥရောပ မှတ်တမ်းများတွင် ပထမဆုံး ဖော်ပြခြင်းမှာ ၁၅၁၁ တွင် ပေါ်တူဂီတို့မှ ဖော်ပြခြင်း ဖြစ်သည်။ ပေါ်တူဂီ ခရီးသည်တို့မှ မြို့တော်အား စည်းစိမ်ဥစ္စာနှင့် နိုင်ငံခြား ကုန်သွယ်ရေး ထွန်းကားသော မြို့ အဖြစ် ဖော်ပြခဲ့သည်။ အယုဒ္ဓယ နှင့် ဗီယက်နမ်တို့နှင့် ဆက်လက် စစ်မက်ဖြစ်ပွားခြင်းကြောင့် နယ်မြေများ ထပ်မံဆုံးရှုံးခဲ့ရပြီး ၁၅၉၄ တွင် အယုဒ္ဓယ ၏ မဟာ နာရစွမ်ဘုရင်မှ လောင်းဗက်အား အောင်မြင်ပြီး ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။ ခမာမြို့တော် အသစ်ဖြစ်သော အူဒေါင်းအား ၁၆၁၈ တွင် လောင်းဗက်၏ တောင်ဘက်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဘုရင်များမှာ ထိုင်း နှင့် ဗီယက်နမ်တို့၏ ဩဇာခံ အဖြစ် တစ်လှည့်စီ ဝင်ရောက်ခြင်းဖြင့် နောက်ထပ် ၃ ရာစုအတွင်း အသက်ဆက်နိုင်ခဲ့ပြီး လွတ်လပ်သောကာလမှာ အနည်းငယ်သာ ရှိသည်။ ကမ္ဘောဒီးယားရှိ တောင်ကုန်းနေ လူမျိုးစုများမှာ ဆိုင်ယမ်(ထိုင်း)၊ အန်နာမိုက် (ဗီယက်နမ်) နှင့် ကမ္ဘောဒီးယားတို့မှ လိုက်လံဖမ်းဆီး ကျွန်ပြုခြင်းကို ဆက်တိုက်ခံခဲ့ရသည်။<ref>Colquhoun, Archibald Ross (1885). Amongst the Shans (p. 53). London: Field & Tuer; New York: Scribner & Welford. https://books.google.com/books?id=3wQPAAAAMAAJ&pg=PA53</ref><ref>"[https://web.archive.org/web/20101009132129/http://kyotoreviewsea.org/slavery4.htm Slavery in Nineteenth-Century Northern Thailand (Page 4 of 6)]". ''Kyoto Review of South East Asia''; (Colquhoun 1885:53).</ref> ၁၉ ရာစုအတွင်းတွင် ထိုင်းနှင့် ဗီယက်နမ်တို့မှ ကမ္ဘောဒီးယားအား ထိန်းချုပ်ရန် အပြိုင်အဆိုင်ကြိုးစားခြင်းကြောင့် ဗီယက်နမ် မင်းချင်းတို့က ခမာတို့အား ဗီယက်နမ်တို့၏ ထုံးတမ်းစဉ်လာများကို ကျင့်သုံးရန် ဖိအားပေးခြင်း ခံခဲ့ရသော အချိန်ကာလ ရှိခဲ့သည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် ဗီယက်နမ်တို့အား ပုန်ကန်မှု အချို့ ရှိခဲ့ပြီး ထိုင်းတို့ထံမှ အကူအညီ တောင်းခံခဲ့သည်။ ၁၈၄၁-၁၈၄၅ ထိုင်း-ဗီယက်နမ် စစ်ပွဲ သည် ကမ္ဘောဒီးယားအား ပူးတွဲ ဆူဇာရိန်တီ (နိုင်ငံခြားရေးကို အုပ်စိုးသူပြည်ပနိုင်ငံမှ စီမံ၍ ပြည်တွင်းရေးကို မိမိဘာသာ စီမံသောနိုင်ငံ) နိုင်ငံ အဖြစ် ထားရှိရန် သဘောတူညီခဲ့သည်။ ထို့မှတဆင့် နိုရိုဒုန် ပရွန်ဘိုရီရက် ဘုရင်မှ ပြင်သစ်အစောင့်အရှောက်ခံနိုင်ငံအဖြစ် ထားရှိရန် စာချုပ်ချုပ်ဆိုခဲ့သော အနေအထားသို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ ===ပြင်သစ်ကိုလိုနီခေတ်=== {{multiple image|caption_align=left|header_align=center | align = right | direction = vertical | width = 150 | image1 = | caption1 = ဆီဆိုဝပ် ဘုရင် | image2 = Norodom Sihanouk Coronation Regalia 1941 cc.jpg|thumb|left|[[နိုရိုဒွန် သီဟာနု]] ၁၉၄၁ တွင် နန်းတက် ဘိသိက်ခံနေပုံ | caption2 = ၁၉၄၁ တွင် နိုရိုဒွန် သီဟာနု ဘိသိက်ခံနေပုံ | image3 = | caption3 = }} ၁၈၆၃ တွင် ထိုင်းတို့တင်မြှောက်ထားသော နိုရိုဒွန်ဘုရင် မှ<ref name="CHANDLER" /> ပြင်သစ်တို့မှ ကမ္ဘောဒီးယားအား ထိုင်းတို့ထံမှ ကာကွယ်ပေးရန် အကူအညီတောင်းခဲ့သည်။ ၁၈၆၇ တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ရာမ ၄ ဘုရင်မှ ပြင်သစ်နှင့် စာချုပ်ချုပ်ဆိုခဲ့ပြီး ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံအား ထိန်းချုပ်ခြင်းအား စွန့်လွှတ်ရန် နှင့် ထို့အတွက် ဘတ်တမ်ဘန် နှင့် ဆီရမ်ရိ ပြည်နယ်တို့အား အစားပြန်ပေးရန် သဘောတူညီခဲ့သည့်အတွက် ထိုပြည်နယ်တို့မှာ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အစိတ်အပိုင်း တရားဝင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၀၇ ခုနှစ် ပြင်သစ်နှင့် ထိုင်းတို့ နယ်စပ်စာချုပ် ချုပ်ဆိုသော အခါမှသာ ထိုပြည်နယ်များကို ပြန်လည်ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ကမ္ဘောဒီးယားသည် ပြင်သစ်တို့၏ အစောင့်အရှောက်ခံနိုင်ငံအဖြစ် ၁၈၆၇ မှ ၁၉၅၃ ခုနှစ်အထိ ရှိနေခဲ့ပြီး ပြင်သစ်အင်ဒိုချိုင်းနား ကိုလိုနီ နယ်မြေ၏ တစိတ်တဒေသ အဖြစ် ပြင်သစ်တို့မှ အုပ်ချုပ်ခဲ့သော်လည်း ၁၉၄၁ မှ ၁၉၄၅ အတွင်းတွင်မူ ဂျပန်တို့မှ ဝင်ရောက်ကျူးကျော်ခဲ့သည်။<ref name="Kamm" />၁၈၇၄ မှ ၁၉၆၂ ခုနှစ်အတွင်း စုစုပေါင်း လူဦးရေမှာ ၉၄၆,၀၀၀ မှ ၅.၇ သန်း အထိ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ <ref name="Population">"[http://countrystudies.us/cambodia/40.htm Cambodia – Population]". Library of Congress Country Studies.</ref> ၁၉၀၄ ခုနှစ်တွင် နိုရိုဒွန် ဘုရင် ကွယ်လွန်သော အခါ ပြင်သစ်တို့မှ ဘုရင်ရွေးချယ်မှုကို ချုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီး နိုရိုဒွန် နှင့် ညီအစ်ကို တော်စပ်သူ ဆီဆိုဝပ်အား ဘုရင်အဖြစ် တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ဆီဆိုဝပ်၏ သားဖြစ်သူ မိုနီဗွန်ဘုရင် ကွယ်လွန်သော အခါတွင် ရာဇပလ္လင်မှာ လစ်လပ်သွားခဲ့သည်။ ပြင်သစ်တို့မှ မိုနီဗွန်၏ သား မိုနီရက် သည် အလွန်ပင် လွတ်လပ်စွာ တွေးခေါ်တတ်သည်ဟု ယူဆသဖြင့် ဘုရင်အဖြစ် မတင်မြှောက်ခဲ့ပေ။ သူ့အစား ဆီဆိုဝပ်ဘုရင်၏ သမီးမှ မွေးဖွားသော မြေးဖြစ်သူ [[နိုရိုဒွန် သီဟာနု]] အား ဘုရင်အဖြစ် တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ ပြင်သစ်တို့မှ အသက်ငယ်သော သီဟာနုကို အလွယ်တကူ ထိန်းချုပ်နိုင်မည်ဟု ထင်မြင်ယူဆခဲ့သည်။<ref name="Kamm">{{Cite book| last = Kamm | first = Henry | author-link = Henry Kamm | title = Cambodia: report from a stricken land | url = https://archive.org/details/cambodiareportfr00kamm| url-access = registration | publisher=Arcade Publishing | year = 1998 | location = New York | page = [https://archive.org/details/cambodiareportfr00kamm/page/27 27] | isbn = 1-55970-433-0}}</ref>သို့သော်လည်း သူတို့ယူဆချက် မှားယွင်းခဲ့ပြီး နိုရိုဒွန် သီဟာနု ဘုရင် အုပ်စိုးစဉ်ကာလတွင်ပင် ကမ္ဘောဒီးယားသည် ပြင်သစ်တို့လက်အောက်မှ ၁၉၅၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၉ ရက်တွင် လွတ်လပ်ရေး ရခဲ့သည်။<ref name="Kamm" /> ===လွတ်လပ်ရေးရခြင်း နှင့် ဗီယက်နမ်စစ်ပွဲ=== ကမ္ဘောဒီးယားသည် [[နိုရိုဒွန် သီဟာနု]] ဘုရင်၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် စည်းမျဉ်းခံဘုရင်စနစ် ကျင့်သုံးသော နိုင်ငံဖြစ်လာသည်။ ပြင်သစ်အင်ဒိုချိုင်းနားအား လွတ်လပ်ရေးပေးသော အခါတွင် ကမ္ဘောဒီးယားအနေနှင့် မဲခေါင်မြစ်ဝှမ်းဒေသကို ပြန်လည်ထိန်းချုပ်ရန် မျှော်လင့်ချက်ကင်းမဲ့ခဲ့ရပြီး ထိုဒေသကို ဗီယက်နမ်နိုင်ငံသို့ ပေးအပ်လိုက်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ယခင်က ခမာဧကရာဇ်နိုင်ငံတော်၏ အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သော်လည်း ထိုဒေသကို ဗီယက်နမ်တို့က ၁၆၉၈ ခုနှစ်ကတည်းက ထိန်းချုပ်ထားခဲ့ပြီး ဒုတိယ ချေ ချက်သာ ဘုရင်က ဗီယက်နမ်တို့အား အခြေချနေထိုင်ရန် ထိုအချိန် မတိုင်မီ ဆယ်စုနှစ် အချို့ကတည်းက ခွင့်ပြုခဲ့သည်။<ref name=autogenerated1>{{Cite book| last = Kamm | first = Henry | author-link = Henry Kamm | title = Cambodia Report from a Stricken Land | url = https://archive.org/details/cambodiareportfr00kamm | publisher=Arcade Publishing | year = 1998 | location = New York | page = [https://archive.org/details/cambodiareportfr00kamm/page/23 23]| isbn = 1-55970-507-8 }}</ref> ထိုကိစ္စသည် သံတမန်ရေးရာ ကိစ္စများတွင် အဟန့်အတား တစ်ခုအဖြစ် ရှိနေဆဲဖြစ်ပြီး ခမာလူမျိုး ၁ သန်းကျော်တို့ ထိုဒေသတွင် နေထိုင်ဆဲ ဖြစ်သည်။ ခမာနီတို့က ထိုဒေသကို ကျူးကျော်ပြီး နယ်မြေကို ပြန်လည်ရယူရန်ကြိုးစားခြင်းက ဗီယက်နမ်တို့ ကမ္ဘောဒီးယားကို ကျူးကျော်ရခြင်း၏ အကြောင်းတရားတစ်ခု ဖြစ်စေခဲ့ပြီး ခမာနီတို့ ဖြုတ်ချခံခဲ့ရသည်။ [[File:Mao Sihanouk.jpg|thumb|left|[[နိုရိုဒွန် သီဟာနု]] နှင့် [[မော်စီတုန်း]]တို့ကို ၁၉၅၆ တွင် တွေ့ရစဉ်]] ၁၉၅၅ တွင် သီဟာနုသည် သူ့ဖခင်ကို အလေးပေးသော အနေဖြင့် နန်းစွန့်ခဲ့ပြီး နိုင်ငံရေးတွင် ပါဝင်ခဲ့ကာ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် အရွေးခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ ဖခင် ၁၉၆၀ တွင် ကွယ်လွန်သည့် အခါတွင် သီဟာနုသည် နိုင်ငံ၏ ဥသျှောင် တဖန် ပြန်ဖြစ်ခဲ့ပြီး မင်းသားကြီး ဘွဲ့ကို ခံယူခဲ့သည်။ ဗီယက်နမ် စစ်ပွဲ အရှိန်မြင့်လာသော အခါ သီဟာနုသည် စစ်အေးတိုက်ပွဲ အတွင်း ကြားနေသည့် ပေါ်လစီကို ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ သီဟာနု အနေနှင့် ဗီယက်နမ် ကွန်မြူနစ်တို့အား ကမ္ဘောဒီးယားကို ခိုလှုံရာ နယ်မြေ အဖြစ် အသုံးပြုရန် ခွင့်ပြုခဲ့ပြီး တောင်ဗီယက်နမ်တွင် တိုက်ခိုက်နေသော သူတို့၏ စစ်တပ်များသို့ လက်နက် နှင့် အခြား အကူအညီများ တင်ပို့ရန် ထောက်ပို့လမ်းကြောင်း အဖြစ် အသုံးပြုခွင့် ပေးခဲ့သည်။ ထိုပေါ်လစီအား ရှက်စရာကောင်းသော ပေါ်လစီဟု ကမ္ဘောဒီးယား နိုင်ငံသား အမြောက်အမြားက ရှုမြင်ကြသည်။ ၁၉၆၇ တွင် သီဟာနု မှ ဝါရှင်တန်ပို့စ် သတင်းစာမှ သတင်းစာဆရာ စတန်လေ ကာနိုးအား အကယ်၍ အမေရိကန်တို့အနေနှင့် ကမ္ဘောဒီးယားတို့ကို မထိခိုက်ပါက ဗီယက်နမ်တို့၏ ခိုလှုံရာနေရာများကို ဗုံးကြဲမည် ဆိုလျှင် သူ့အနေနှင့် ကန့်ကွက်မည် မဟုတ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>Washington Post, 29 December 1967</ref> ထိုသတင်းစကားကိုပင် [[လန်ဒန် ဘန်းနက်စ် ဂျွန်ဆင်|အမေရိကန်သမ္မတ ဂျွန်ဆင်]] ၏ ကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်သော ချက်စတာ ဘောင်း သို့လည်း ၁၉၆၈ ဇန်နဝါရီလတွင် ပေးခဲ့သည်။<ref>Morris, p. 44, {{ISBN|0804730490}}.</ref> သို့သော်လည်း အများပြည်သူရှေ့တွင် သီဟာနု အနေနှင့် အမေရိကန်တို့အား ကမ္ဘောဒီးယားတွင် လေကြောင်း​ဗုံးကြဲမှု ပြုလုပ်ခြင်းကို ကန့်ကွက်ခဲ့ပြီး မတ်လ ၂၆ တွင် သူက ပြောကြားခဲ့သည်မှာ "ဒီလို ရာဇဝတ်မှုမြောက်တဲ့ တိုက်ခိုက်မှုတွေကို အမြန်ဆုံးနဲ့ အသေအချာကို ရပ်တန့်ပစ်ရမယ်။" ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ မတ်လ ၂၈ ရက်တွင် သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲကျင်းပခဲ့ပြီး သီဟာနုမှ နိုင်ငံတကာ သတင်းဌာနတို့အား "နိုင်ငံတကာတွင် ကမ္ဘောဒီးယား၏ ရှင်းလင်းပြတ်သားသော ရပ်တည်မှုကို ထုတ်ဖော်ပေးရန် တောင်းပန်ပါတယ်။​ဒါကတော့ ကျွန်တော့်အနေနဲ့ ဘယ်လို အခြေအနေမှာပဲ ဖြစ်ဖြစ် ဘယ်လိုဆင်ခြေနဲ့ပဲ ဖြစ်ဖြစ် ကမ္ဘောဒီးယားနယ်မြေထဲမှာ ဗုံးကြဲတာကို ဆန့်ကျင်ပါတယ်။" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>''Bombing in Cambodia: Hearings before the Committee on Armed Services, U.S. Senate, 93d Cong., 1st sess.'', July/August 1973, pp. 158–160, the primary source on the "secret bombings".</ref> အစိုးရ အဖွဲ့ဝင်များနှင့် စစ်သားများမှ သီဟာနု၏ အုပ်ချုပ်သည့် ပုံစံ အပြင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုမှ ဖယ်ခွါသွားသည်ကို မနှစ်မြို့ကြပေ။ ===ခမာပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ (၁၉၇၀-၇၅)=== သီဟာနုသည် ၁၉၇၀တွင် ဘေဂျင်းသို့ အလည်အပတ်သွားရောက်နေစဉ်တွင် ဝန်ကြီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး လွန်နို နှင့် မင်းသား စီစိုဝပ်သ် စီရစ် မာတပ် ဦးဆောင်သော စစ်တပ်အာဏာသိမ်းမှု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ အမေရိကန်တို့ အာဏာသိမ်းမှုကို ထောက်ပံ့ကြောင်း သက်သေမပြနိုင်ပေ။<ref>Clymer, K. J., ''The United States and Cambodia'', Routledge, 2004, p.22</ref> သို့သော်လည်း အာဏာသိမ်းမှု ပြီးဆုံးသည့်အခါတွင် အစိုးရသစ်သည် ဗီယက်နမ် ကွန်မြူနစ်တို့အား ကမ္ဘောဒီးယားမှ ထွက်ခွါသွားရန် အမြန်ဆုံး တောင်းဆိုခဲ့ပြီး အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှ နိုင်ငံရေးအရ ထောက်ခံမှု ရရှိခဲ့သည်။ သူတို့ခိုလှုံရာနေရာများနှင့် မြောက်ဗီယက်နမ်မှ သူတို့၏ ထောက်ပံ့ရေးလမ်းကြောင်းများကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းရန် အသည်းအသန် ဆန္ဒပြင်းပြနေသော မြောက်ဗီယက်နမ်သားများ နှင့် ဗီယက်ကောင်းတပ်များသည် အစိုးရသစ်အား လက်နက်ကိုင် တိုက်ခိုက်မှု ချက်ချင်း စတင်တော့သည်။ ဘုရင်မှ သူ၏ နောက်လိုက်များအား အစိုးရအား ဖြုတ်ချရန် တိုက်တွန်းခဲ့သဖြင့် ပြည်တွင်းစစ် ဖြစ်ရန် အခြေအနေသို့ အလျှင်အမြန် ရောက်ရှိခဲ့သည်။ <ref name="SIHNK">{{Cite book | author = Norodom Sihanouk | authorlink = နိုရိုဒွန် သီဟာနု| title = My War with the CIA, The Memoirs of Prince Norodom Sihanouk as related to Wilfred Burchett | publisher = Pantheon Books | year = 1973 | isbn = 0-394-48543-2 | url = https://archive.org/details/mywarwithcia00noro }}</ref> {{multiple image|caption_align=left|header_align=center | align = left | direction = vertical | width = 215 | image1 = US aircraft LORAN bombing over Cambodia c1973.JPG | caption1 = အမေရိကန်တို့ ကမ္ဘောဒီးယားသို့ ၁၉၇၀ မှ ၁၉၇၃ အတွင်း ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ရာတွင် လူပေါင်း ထောင်ပေါင်းများစွာ သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite journal |last1=Owen |first1=Taylor |last2=Kiernan |first2=Ben |title=Bombs Over Cambodia |journal=The Walrus |date=October 2006 |url=http://www.yale.edu/cgp/Walrus_CambodiaBombing_OCT06.pdf |pages=32–36 |quote=The evidence of survivors from many parts of [Cambodia] suggests that at least tens of thousands, probably in the range of 50,000 to 150,000 deaths, resulted from the US bombing campaigns ..." |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160420220434/http://www.yale.edu/cgp/Walrus_CambodiaBombing_OCT06.pdf |archivedate=20 April 2016 }} See {{cite web |authorlink1=Ben Kiernan |last1=Kiernan |first1=Ben |last2=Owen |first2=Taylor |url=http://apjjf.org/2015/13/16/Ben-Kiernan/4313.html |title=Making More Enemies than We Kill? Calculating U.S. Bomb Tonnages Dropped on Laos and Cambodia, and Weighing Their Implications |work=The Asia-Pacific Journal |date=26 April 2015 |accessdate=19 September 2016 |archive-date=12 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150912002843/http://www.yale.edu/cgp/Walrus_CambodiaBombing_OCT06.pdf }}</ref> | image2 = Marines deploy at LZ Hotel.jpg | caption2 = အီးဂဲလ်ပူး စစ်ဆင်ရေး | image3 = | caption3 = }} မကြာမီတွင်ပင် ခမာနီသူပုန်တို့က သီဟာနုကို အသုံးပြု၍ ထောက်ခံမှု ရရှိရန် စတင်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ၁၉၇၀ မှ ၁၉၇၂ ခုနှစ် အစောပိုင်း အထိ ကမ္ဘောဒီးယား ပဋိပက္ခမှာ အစိုးရ၊ ကမ္ဘောဒီးယားစစ်တပ် နှင့် မြောက်ဗီယက်နမ်တပ်များ ကြားတွင်သာ ဖြစ်သည်။​သူတို့အနေနှင့် ကမ္ဘောဒီးယား နယ်မြေအား ထိန်းချုပ်နိုင်လာသော အခါတွင် ဗီယက်နမ်ကွန်မြူနစ်တို့မှ နိုင်ငံရေး အခြေခံအဆောက်အအုံသစ်ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပြီး ထို စနစ်အား ကြီးစိုးခဲ့သည်မှာ ယခုအခါ ခမာနီဟု ရည်ညွှန်းကြသော ကမ္ဘောဒီးယား ကွန်မြူနစ်များပင် ဖြစ်သည်။<ref>Morris, pp. 48–51.</ref> ၁၉၆၉မှ ၁၉၇၃ အတွင်းတွင် ဗီယက်နမ် သမ္မတနိုင်ငံ​(တောင်ဗီယက်နမ်) နှင့် အမေရိကန်တပ်များက ဗီယက်ကောင်းများနှင့် ခမာနီတို့ကို နှောင့်ယှက်ရန်ကြိုးပမ်းသည့် အနေနှင့် ကမ္ဘောဒီးယားကို ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၉၁ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း ဆိုဗီယက်တို့ သိမ်းဆည်းထားသော မှတ်တမ်းများ ထွက်ပေါ်လာခဲ့ပြီးနောက် ၁၉၇၀ ခုနှစ်တွင် မြောက်ဗီယက်နမ် တို့ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံအား သိမ်းဆည်းရန် ကြိုးစားမှုအား ခမာနီတို့မှ အတိအလင်း တောင်းဆိုမှုကြောင့် ဖြစ်ပြီး ပိုပေါ့ နှင့် ဒုတိယအကြီးဆုံး ဖြစ်သော နွမ်းချာတို့မှ ညှိနှိုင်းခဲ့သည်ဟု သိရသည်။<ref>Mosyakov, Dmitry (2004) [https://web.archive.org/web/20090101000000*/http://www.yale.edu/gsp/publications/Mosyakov.doc "The Khmer Rouge and the Vietnamese Communists: A History of Their Relations as Told in the Soviet Archives"], in Susan E. Cook, ed., ''Genocide in Cambodia and Rwanda'', Yale Genocide Studies Program Monograph Series No. 1, pp. 54 ff.: "In April–May 1970, many North Vietnamese forces entered Cambodia in response to the call for help addressed to Vietnam not by Pol Pot, but by his deputy Nuon Chea. Nguyen Co Thach recalls: "Nuon Chea has asked for help and we have liberated five provinces of Cambodia in ten days."" {{cite web|url=http://www.yale.edu/gsp/publications/Mosyakov.doc |title=Archived copy |accessdate=13 April 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130309074636/http://www.yale.edu/gsp/publications/Mosyakov.doc |archivedate=9 March 2013 |df= }}</ref> မြောက်ဗီယက်နမ်တို့မှ ကမ္ဘောဒီးယား စစ်တပ်တို့ တပ်စွဲထားသော နေရာများကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး ကမ်ပူးချား ကွန်မြူနစ်ပါတီ (စီပီကေ) မှ ဆက်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများကို တိုက်ခိုက်မှုအား တိုးမြှင့်ခဲ့သည်။ မြောက်ဗီယက်နမ်တို့၏ ကျူးကျော်မှုကို တုံ့ပြန်သည့် အနေနှင့် အမေရိကန်သမ္မတ [[ရစ်ချက် နစ်ကဆင်]] မှ အမေရိကန်နှင့် တောင်ဗီယက်နမ် ကုန်းတပ်များသည် ကမ္ဘောဒီးယားရှိ မြောက်ဗီယက်နမ်တို့၏ အခြေစိုက်စခန်းများကို ဖျက်စီးရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ကမ္ဘောဒီးယားသို့ ဝင်ရောက်မည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။<ref>Short, Philip (2004) ''Pol Pot: Anatomy of a Nightmare'', Henry Holt & Co.: New York, p. 204, {{ISBN|0805080066}}.</ref>အမေရိကန်နှင့် တောင်ဗီယက်နမ်တပ်များမှ လက်နက်ခဲယမ်း အမြောက်အမြားကို သိမ်းဆည်းရမိခဲ့သော်လည်း မြောက်ဗီယက်နမ်တပ်များကို ထိန်းချုပ်ရန် ကိစ္စမှာ ခက်ခဲခဲ့သည်။ ခမာပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၏ အဓိက ခေါင်းဆောင် ၃ ဦးဖြစ်သော လွန်နို၊ သီဟာနု၏ ညီအစ်ကိုဝမ်းကွဲဖြစ်သော ဆီရစ်မာတက် နှင့် အမျိုးသားလွှတ်တော်ခေါင်းဆောင် အင်တမ်တို့ ကြားတွင် ခေါင်းဆောင်မှုမှာ မညီညွတ်မှုများဖြင့် ပြည့်နှက်နေသည်။ လွန်နိုသည် တစိတ်တပိုင်း အာဏာရှိနေဆဲဖြစ်ပြီး အခြားသူများမှာ သူ့နေရာကို ရယူရန် မကြိုးစားကြသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို စတင်ကျင့်သုံးခဲ့ကာ ပါလီမန်ကို ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့ပြီး လွန်နိုသည် သမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း မညီညွတ်ခြင်း၊ လူ ၃၀,၀၀၀ ရှိသော စစ်တပ်အား လူ ၂၀၀,၀၀၀ ကျော် ရှိသော နိုင်ငံတော် တိုက်ခိုက်ရေးတပ်များအဖြစ် ပြောင်းလဲခြင်း နှင့် ခြစားမှုများ ပျံ့နှံ့ခြင်းတို့ကြောင့် အရပ်ဖက် အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် စစ်တပ်မှာ အားနည်းလာခဲ့သည်။ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံအတွင်း ကွန်မြူနစ်တို့၏ ထကြွမှုမှာ ဆက်လက် တိုးပွားလာခဲ့ပြီး မြောက်ဗီယက်နမ်မှ ရိက္ခာနှင့် စစ်ရေး ထောက်ပံ့ပေးခဲ့သည်။ ပိုပေါ့ နှင့် ယန်ဆာရီတို့သည် ဗီယက်နမ်တွင် လေ့ကျင့်သင်ကြားထားသော ကွန်မြူနစ်များပေါ်တွင် ဩဇာလွှမ်းမိုးခဲ့ပြီး အများစုကို ထုတ်ပစ်ခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် စီပီကေ တပ်များသည် ပိုမိုအားကောင်းလာခဲ့ပြီး သူတို့အား ထောက်ပံ့ပေးထားသော ဗီယက်နမ်များထံမှ ပို၍ သီးခြား ရပ်တည်လာနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၃ သို့ရောက်သော အခါတွင် စီပီကေသည် အစိုးရတပ်များနှင့် တိုက်ပွဲများကို မြောက်ဗီယက်နမ်တပ်များ၏ ပံ့ပိုးမှု မပါဘဲ တိုက်ခိုက်လာနိုင်ခဲ့ပြီး ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံနယ်မြေ၏ ၆၀% နှင့် လူဦးရေ၏ ၃၀%ကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ အစိုးရသည် ပုန်ကန်သူများနှင့် စေ့စပ်ဆွေးနွေးရန် ၃ ကြိမ်တိုင်ကြိုးစားခဲ့သော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ ၁၉၇၄ သို့ ရောက်သော အခါတွင် စီပီကေသည် တိုင်းဒေသ များအဖြစ် လွတ်လပ်စွာ လည်ပတ်ဆောင်ရွက်လာခဲ့ပြီး မြောက်ဗီယက်နမ်တိုက်ခိုက်ရေး တပ်အချို့မှာ တောင်ဗီယက်နမ်သို့ ပြောင်းရွှေ့သွားခဲ့သည်။ လွန်နို ၏ အုပ်ချုပ်မှုမှာ မြို့တော်များ ပတ်ဝန်းကျင် အစိတ်အပိုင်း သေးသေးများ နှင့် အဓိက ပို့ဆောင်ရေး လမ်းကြောင်းများ အထိသာ ရှိသည်အထိ လျော့ကျသွားခဲ့သည်။ စစ်ပွဲမှ ဒုက္ခသည် ၂ သန်းကျော်တို့သည် ဖနွမ်းပင် နှင့် အခြားမြို့တော်များတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ၁၉၇၅ ခုနှစ် နှစ်သစ်ကူးနေ့တွင် ကွန်မြူနစ်တပ်များသည် ထိုးစစ်ကို စတင်ခဲ့ပြီး စစ်ပွဲအတွင်း အကြမ်းတမ်းဆုံး ၁၁၇ ရက် ဖြစ်ခဲ့ကာ ခမာပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံကို ပြိုလဲကျစေခဲ့သည်။ ဖနွမ်းပင်မြို့ ဧရိယာတစ်ဝိုက်တွင် တပြိုင်နက်တည်း တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် ရီပတ်ဘလစ်ကန် တပ်များကို မလှုပ်ရှားနိုင်အောင် ဖြစ်စေခဲ့ပြီး အခြားသော စီပီကေတပ်ခွဲများက မဲခေါင်အောက်ပိုင်း ပံ့ပိုးရေး လမ်းကြောင်း ကို ထိန်းချုပ်ထားသော ပစ်ခတ်ရေး အခြေစိုက်စခန်းများကို တစ်ချိန်တည်းတွင် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ အမေရိကန် ကွန်ဂရက်မှ ကမ္ဘောဒီးယားသို့ အကူအညီများ ထပ်မံ ခွင့်ပြုရန် သဘောမတူခဲ့သဖြင့် လေကြောင်းမှ လက်နက်နှင့် ဆန်စပါးတို့ အမေရိကန် ဘဏ္ဍာဖြင့် ထောက်ပံခြင်း ရပ်တန့်ခဲ့သည်။ အမေရိကန် မစ်ရှင် ကမ္ဘောဒီယားမှ ထွက်ခွာပြီး ၅ ရက်အကြော ၁၉၇၅ ဧပြီလ ၁၇ ရက်တွင် လွန်နို၏ အစိုးရ လက်နက်ချခဲ့သည်။<ref>Short, Philip (2004) ''Pol Pot: Anatomy of a Nightmare'', Henry Holt & Co.: New York, p. 4, {{ISBN|0805080066}}.</ref> ===ခမာနီအစိုးရ​ (၁၉၇၅-၇၈)=== [[File:TuolSlang3.jpg|thumb|တူရို စလန်း ပြတိုက်၏ အခန်းများထဲတွင် ခမာနီအစိုးရမှ ရိုက်ကူးထားသော ၎င်းတို့၏ ဒဏ်ကို ခံရသူများ၏ ဓာတ်ပုံအများအပြားကို ပြသထားသည်။]] [[File:Buddhist Stupa at Choeung Ek killing fields, Cambodia.JPG|thumb|ခမာနီ အစိုးရလက်ထက် မျိုးတုန်းသတ်ဖြတ်ခံထားရသောသူများ၏ အစုလိုက်အပြုံလိုက် မြှုပ်နှံထားရာ သင်္ချိုင်းမြေဖြစ်သော ချိုရုံ အက်]] ခမာနီတို့သည် ၁၉၇၅ တွင် ဖနွမ်းပင်သို့ ရောက်ရှိလာပြီး အာဏာရယူခဲ့သည်။ ပိုပေါ့ ဦးဆောင်သော ခမာနီတို့က နိုင်ငံ၏ တရားဝင် အမည်ကို ဒီမိုကရက်တစ် ကမ်ပူးချား ဟု ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ အစိုးရသစ်သည် ၎င်းတို့ဘာသာ မော်စီတုန်းလက်ထက် တရုတ်နိုင်ငံ၏ မဟာခုန်ပျံကျော်လွှားမှုကြီး ပုံစံကို အတုယူပြောင်းလဲခဲ့ပြီး ပြည်သူများကို မြို့တော်များမှ အလျှင်အမြန် ထွက်ခွာစေခဲ့ကာ ပြည်သူတရပ်လုံးကို ကျေးလက်ရှိ စီမံကိန်းများသို့ အတင်းအကြပ် ရွှေ့ပြောင်း အလုပ်လုပ်စေခဲ့သည်။ သူတို့သည် နိုင်ငံ၏ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးကို ၁၁ ရာစုမှ ပုံစံအတိုင်း ပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး အနောက်တိုင်း ဆေးဝါးများကို စွန့်ပစ်ခဲ့ကာ ဘုရားကျောင်းများ၊ စာကြည့်တိုက်များနှင့် အနောက်တိုင်း ပုံစံရှိသော အရာမှန်သမျှကို ဖျက်ဆီးပစ်ခဲ့သည်။ ခမာနီ အစိုးရလက်ထက်တွင် ပြည်သူမည်မျှ သေဆုံးခဲ့သည် ဆိုခြင်းကို ခန့်မှန်းကြသည်မှာ တစ်သန်းမှ သုံးသန်း အထိရှိပြီး အများဆုံး ရည်ညွှန်းကြသည့် ကိန်းဂဏန်းမှာ နှစ်သန်း (လူဦးရေ၏ ၄ပုံ ၁ပုံ) ဖြစ်သည်။<ref name="Locard">{{cite journal|last=Locard|first=Henri|title=State Violence in Democratic Kampuchea (1975–1979) and Retribution (1979–2004)|journal=European Review of History|volume=12|issue=1|pages=121–143|date=March 2005|doi=10.1080/13507480500047811|citeseerx=10.1.1.692.8388|s2cid=144712717|url=http://www.paulbogdanor.com/left/cambodia/locard.pdf|archive-date=20 October 2017|access-date=2 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20171020155918/http://www.paulbogdanor.com/left/cambodia/locard.pdf|url-status=dead}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.paulbogdanor.com/left/cambodia/locard.pdf |access-date=2 January 2021 |archive-date=31 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211031164305/http://www.paulbogdanor.com/left/cambodia/locard.pdf }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.paulbogdanor.com/left/cambodia/locard.pdf |accessdate=2 January 2021 |archivedate=31 October 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211031164305/http://www.paulbogdanor.com/left/cambodia/locard.pdf }}</ref><ref name="CAS">{{cite journal|author-link=Ben Kiernan|last=Kiernan|first=Ben|title=The Demography of Genocide in Southeast Asia: The Death Tolls in Cambodia, 1975–79, and East Timor, 1975–80|url=https://archive.org/details/sim_critical-asian-studies_2003-12_35_4/page/585|journal=Critical Asian Studies|volume=35|issue=4|pages=585–597|year=2003|doi=10.1080/1467271032000147041|s2cid=143971159|quote=We may safely conclude, from known pre- and post-genocide population figures and from professional demographic calculations, that the 1975–79 death toll was between 1.671 and 1.871 million people, 21 to 24 percent of Cambodia's 1975 population.}}</ref><ref name="Heuveline, Patrick 2001">{{cite book|last=Heuveline|first=Patrick|chapter=The Demographic Analysis of Mortality Crises: The Case of Cambodia, 1970–1979|title=Forced Migration and Mortality|url=https://archive.org/details/forcedmigrationm0000unse_t3v0|publisher=National Academies Press|year=2001|pages=[https://archive.org/details/forcedmigrationm0000unse_t3v0/page/102 102]–105|isbn=978-0-309-07334-9|quote=As best as can now be estimated, over two million Cambodians died during the 1970s because of the political events of the decade, the vast majority of them during the mere four years of the 'Khmer Rouge' regime. This number of deaths is even more staggering when related to the size of the Cambodian population, then less than eight million.&nbsp;... Subsequent reevaluations of the demographic data situated the death toll for the [civil war] in the order of 300,000 or less.}} cf. {{cite web|url=https://sites.tufts.edu/atrocityendings/2015/08/07/cambodia-u-s-bombing-civil-war-khmer-rouge/|title=Cambodia: U.S. bombing, civil war, & Khmer Rouge|publisher=World Peace Foundation|date=7 August 2015|access-date=9 August 2019|archive-date=14 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190714181839/https://sites.tufts.edu/atrocityendings/2015/08/07/cambodia-u-s-bombing-civil-war-khmer-rouge/}}</ref> ထိုခေတ်မှ သတ်ကွင်း ဆိုသော ဝေါဟာရ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြီး တူရိုစလန်းအကျဉ်းထောင်မှ အစုလိုက် အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခြင်း သမိုင်းကြောင်းကြောင့် နာမည်ဆိုးဖြင့် ကျော်ကြားခဲ့သည်။ လူသိန်းပေါင်းများစွာ တို့သည် အိမ်နီးချင်း ထိုင်းနိုင်ငံသို့ ထွက်ပြေးခဲ့ကြသည်။ အစိုးရသည် အဓိကအားဖြင့် လူမျိုးစု အဖွဲ့များကို ပစ်မှတ်ထား တိုက်ခိုက်သည်။ ချမ် မွတ်ဆလင်များမှာ အများအပြား ဒဏ်ခံခဲ့ရပြီး ၎င်းတို့လူဦးရေ၏ တစ်ဝက်ကျော် သတ်ဖြတ်ခြင်း ခံရသည်။<ref>Stanton, Gregory H. (22 February 1992) [https://web.archive.org/web/20081011031122/http://www.genocidewatch.org/aboutgenocide/stantoncambodianlaw.htm The Cambodian Genocide and International Law], Yale Law School.</ref> ပိုပေါ့သည် ၎င်း၏ အာဏာကို ထိန်းထားနိုင်ရန် အခိုင်အမာ ဆုံးဖြတ်ထားပြီး ရန်သူများနှင့် သူ့အတွက် ခြိမ်းခြောက်မှု ဖြစ်လာနိုင်သူမှန်သမျှကို ဖိနှိပ်ခဲ့သဖြင့် သူ၏ ပြည်သူများသို့ ကြမ်းကြုတ်မှုနှင့် ရက်စက်စွာ ပြုမူမှုများ တိုးမြင့်လာခဲ့သည်။<ref>[http://www.mtholyoke.edu/~amamendo/KhmerRouge.html ""The Khmer Rouge and Pol Pot's Regime] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180714104451/http://www.mtholyoke.edu/~amamendo/KhmerRouge.html |date=14 July 2018 }}. Mount Holyoke University.</ref> ၁၉၇၀ ခုနှစ်တွင် အတင်းအကြပ် နေရပ်သို့ပြန်စေခြင်း နှင့် ခမာနီအစိုးရ လက်ထက်အတွင်း သေဆုံးမှုများကြောင့် ကမ္ဘောဒီးယားရှိ ဗီယက်နမ်လူဦးရေမှာ ၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် ၂၅၀,၀၀၀ ဦးမှ ၃၀၀,၀၀၀ အထိ ရှိရာမှ ၁၉၈၄ ခုနှစ်တွင် ၅၆,၀၀၀ သာ ကြွင်းကျန်ရစ်သည်။<ref name="Population" /> သို့သော်လည်း ခမာနီအစိုးရ၏ သားကောင်ဖြစ်ရသူများမှာ တိုင်းရင်းသားလူနည်းစုများ မဟုတ်ဘဲ ခမာလူမျိုးများသာ ဖြစ်သည်။ ပရော်ဖက်ရှင်နယ်များ ဖြစ်ကြသော ဆရာဝန်များ၊ ရှေ့နေများနှင့် ကျောင်းဆရာများမှာ ပစ်မှတ်ထား တိုက်ခိုက်ခံရသည်။ ရောဘတ် ဒီ ကပ်ပလန်၏ အဆိုအရ "မျက်မှန်သည် ကြယ်ဝါနှင့် တန်းတူ သေစေလောက်သော အမှတ်တံဆိပ် ဖြစ်သည်" ဟု ဆိုခဲ့ပြီး မျက်မှန်သည် ပညာတတ်ခြင်း၏ သင်္ကေတ ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref name="kaplan">Kaplan, Robert D. (1996) ''The Ends of the Earth'', Vintage, 1996, p. 406, {{ISBN|0679751238}}.</ref> ဘာသာရေး အဖွဲ့အစည်းများကိုလည်း ခမာနီများက ချမ်းသာ မပေးခဲ့ပေ။ ဘာသာရေးအား ဆိုးရွားစွာ ဖိနှိပ်ခဲ့သည်မှာ အလွန်ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသည့် အတိုင်းအတာ အထိ ဖြစ်သဖြင့် ကမ္ဘောဒီးယား၏ သမိုင်းဝင် ဗိသုကာ လက်ရာများ ဖြစ်သော ၉၅% သော ကမ္ဘောဒီးယား၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ ပုထိုးများမှာ လုံးဝ ပျက်စီးခဲ့ရသည်။<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=la4kBQAAQBAJ&pg=PT23 | title=The Worst World Disasters of All Time | author=Kevin Baker | page=23| isbn=978-1-4566-2343-2 | date=3 November 2014 }}</ref> ===ဗီယက်နမ်တို့ ကျူးကျော်ခြင်း နှင့် အသွင်ကူးပြောင်းရေးကာလ=== ၁၉၇၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ခမာနီတို့၏ နယ်စပ်ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်ခြင်းကို တုံ့ပြန်သည့် အနေနှင့် ဗီယက်နမ်တပ်များက ကမ္ဘောဒီးယားကို ကျူးကျော်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref name="CGG">{{cite web |url=https://cambodiangenocide.org/definition-of-genocide |title=A Brief History of the Cambodian Genocide |publisher=cambodiangenocide.org |access-date=17 January 2018 |accessdate=4 January 2021 |archivedate=18 January 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180118064702/https://cambodiangenocide.org/definition-of-genocide }}</ref> ၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် ဗီယက်နမ်တို့ တည်ထောင်ခဲ့သော ကမ်ပူးချား ပြည်သူ့တော်လှန်ရေးပါတီအား ပိုပေါ့နှင့် တာမော့တို့၏ သုတ်သင်မှုမှ လွတ်မြောက်ရန် ကမ္ဘောဒီးယားမှ ထွက်ပြေးခဲ့သည့် ခမာနီအုပ်စုမှ ဦးဆောင်၍ ဆိုဗီယက်ဘက် ယိမ်းသော ကမ်ပူးချား ပြည်သူ့ သမ္မတနိုင်ငံကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref>[[#Morris|Morris]], p. 220</ref> ၎င်းတို့သည် ကျူးကျော်သိမ်းပိုက်ထားသော ဗီယက်နမ်စစ်တပ်၏ ကျေးဇူးခံ ကျေးဇူးစား ဖြစ်ပြီး ဖနွမ်ပင် ဗီယက်နမ် သံအမတ်၏ လမ်းညွှန်မှု အောက်တွင် ရှိသည်။ ၎င်းတို့၏ လက်နက်များကို ဗီယက်နမ် နှင့် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုတို့မှ ထောက်ပံ့သည်။<ref name="Daniel Bultmann 2015">Bultmann, Daniel (2015) ''Inside Cambodian Insurgency. A Sociological Perspective on Civil Wars and Conflict'', Ashgate: Burlington, VT/Farnham, UK, {{ISBN|9781472443076}}.</ref> အသစ်တည်ထောင်လိုက်သော နိုင်ငံကို ဆန့်ကျင်သည့် အနေနှင့် ပြည်ပသို့ ထွက်ပြေးနေရသော အစိုးရ၏ အစု ၃ စုမှ ဒီမိုကရက်တစ် ကမ်ပူးချား၏ ညွန့်ပေါင်းအစိုးရကို ၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref name="Daniel Bultmann 2015" /> ၎င်းတို့တွင် ခမာနီများ၊ သီဟာနု၏ ဘုရင် သစ္စာခံ အစုအဖွဲ့နှင့် ခမာပြည်သူ့ အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်ဦး တို့ ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့အား ကုလသမဂ္ဂမှ အသိအမှတ် ပြုခဲ့သည်။ ခမာနီတို့၏ ကုလသမဂ္ဂ ကိုယ်စားလှယ် ဖြစ်သော ချွန်း ပရာဆစ်အား ဆက်လက်ထားရှိခဲ့သော်လည်း သူသည် ကွန်မြူနစ် မဟုတ်သော ကမ္ဘောဒီးယား ပါတီများ၏ ကိုယ်စားလှယ်များ နှင့် တိုင်ပင် ဆောင်ရွက်ရသည်။<ref>{{cite web|url=http://gsp.yale.edu/autobiography-thiounn-prasith|title=Autobiography of Thiounn Prasith – Cambodian Genocide Program – Yale University|access-date=28 October 2014}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20110511225016/http://disarmament.un.org/Library.nsf/d7ae8ea134b27b838525755c00537cf2/f5b3eb8b58ae67c7852575a100632a27/%24FILE/A-40-PV69.pdf Provisional verbatim record of the sixty-ninth meeting]. United Nations, General Assembly, New York, 8 November 1985.</ref> ဗီယက်နမ်တို့မှ ကမ္ဘောဒီးယားမှ ဆုတ်ခွာရန် ငြင်းဆန်ခဲ့သဖြင့် အမေရိကန် နှင့် မဟာမိတ်တို့မှ စီးပွားရေး ပိတ်ဆို့ အရေးယူ ခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=http://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/dsptch5&div=58&id=&page=|title=Lifting the US embargo against Cambodia |publisher=Department of State Dispatch 54|date=20 January 1992 }}</ref> [[File:Medvedev_in_Cambodia_01.png|thumb|right|နိုရိုဒွန် သီဟာနု ဘုရင် အထိမ်းအမှတ် အဆောက်အဦး]] ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ပဲရစ်၌ ငြိမ်းချမ်းရေး ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်မှုများ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံအဖြစ် စတင်ခဲ့ပြီး နှစ်နှစ်အကြာ ၁၉၉၁ အောက်တိုဘာတွင် ပဲရစ် ငြိမ်းချမ်းရေး လုံးဝဥဿုံ သဘောတူညီချက် ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ကုလသမဂ္ဂအား အပစ်အခပ်ရပ်စဲရေး၊ ဒုက္ခသည် ကိစ္စ ဆောင်ရွက်ရေး နှင့် လက်နက်ဖြုတ်သိမ်းရေး အတွက် ''ကုလသမဂ္ဂ ကမ္ဘောဒီးယား အပြောင်းအလဲ အာဏာပိုင်'' အဖြစ် လုပ်ကိုင်ရန် အခွင့်အာဏာ ပေးအပ်ခဲ့သည်။<ref name="USDOS3">{{cite web|url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/2732.htm |title=Country Profile of Cambodia |publisher=State.gov |date=13 June 2012 |access-date=16 March 2013}}</ref> ===ဘုရင်စနစ်ကို ပြန်လည်အသက်သွင်းခြင်း=== ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် နိုရိုဒွန် သီဟာနုအား ကမ္ဘောဒီးယား၏ ဘုရင် အဖြစ် ပြန်လည် နန်းတင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ယူအင်န်တီအေစီမှ ကြီးမှူးကျင်းပသော ရွေးကောက်ပွဲများမှ ဖွဲ့စည်းထားသော အစိုးရထံတွင် အာဏာ အပြည့်အဝ ရှိသည်။ ၁၉၉၇ ဒု-ဝန်ကြီးချုပ် ဟွန်ဆန် ဦးဆောင်သော အစိုးရ အတွင်းရှိ ကွန်မြူနစ်မဟုတ်သော ပါတီများထံမှ အာဏာသိမ်းမှု ပဋိပက္ခပြီးနောက်တွင် နိုင်ငံရေး တည်ငြိမ်လာခဲ့သည်။<ref name="97COUP">[https://web.archive.org/web/20070627054853/http://cambodia.ohchr.org/Documents/Statements%20and%20Speeches/English/40.pdf STATEMENT BY AMBASSADOR THOMAS HAMMARBERG, SPECIAL REPRESENTATIVE OF THE SECRETARY-GENERAL OF THE UNITED NATIONS FOR HUMAN RIGHTS IN CAMBODIA]. UN OHCHR Cambodia (9 July 1997)</ref>အစိုးရအား ဟွန်ဆန်၏ လက်အောက်တွင် တည်ငြိမ်အောင် ဆောင်ရွက်လာနိုင်ပြီးနောက် ၁၉၉၉ ဧပြီလ ၃၀ တွင် အာဆီယံသို့ ဝင်ခွင့်ပြုခဲ့သည်။<ref name="enlargement">{{cite book|title=ASEAN Enlargement: impacts and implications|url=https://archive.org/details/aseanenlargement0000asea|author1=Carolyn L. Gates|author2=Mya Than|publisher=Institute of Southeast Asian Studies|year=2001|isbn=978-981-230-081-2}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.asean.org/3338.htm|title=Statement by the Secretary-General of ASEAN Welcoming the Kingdom of Cambodia as the Tenth Member State of ASEAN: 30 April 1999, ASEAN Secretariat|year=2008|work=ASEAN Secretariat|archive-url=https://web.archive.org/web/20110511153639/http://www.asean.org/3338.htm|archive-date=11 May 2011|url-status=dead|access-date=28 August 2009}}</ref>လတ်တလော နှစ်များတွင် ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေး ကြိုးပမ်းမှုများတွင် တိုးတက်မှု ရှိလာခဲ့ပြီး စည်းမျဉ်းခံ ဘုရင်စနစ်အောက်တွင် ပါတီစုံ ဒီမိုကရေစီစနစ်ဖြင့် နိုင်ငံရေး တည်ငြိမ်မှု အချို့ ရလာခဲ့သည်။<ref name="CIACB" /> ဟွန်ဆန်၏ အုပ်ချုပ်မှုတွင် လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုနှင့် ခြစားမှုများ ရှိသော်လည်း<ref name="Strangio">{{cite book|last1=Strangio|first1=Sebastian|title=Hun Sen's Cambodia|url=https://archive.org/details/hunsenscambodia0000stra|date=2014|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-19072-4}}</ref> ၂၀၀၀ ခုနှစ်များကို ဖြတ်သန်းလာခဲ့ကြသည့် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံသားများမှာ အစိုးရကို လက်ခံကြသည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ် ကမ္ဘောဒီးယား ကျေးရွာသားများနှင့် အင်တာဗျူးများတွင် ၎င်းတို့မှ ပုံမှန်အတိုင်းရှိနေခြင်းကို ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အကြမ်းစား ပြောင်းလဲမှုထက် ပိုကြိုက်သည်ဟု ထုတ်ဖော်ပြောခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book|last=Brinkley|first=John|title=Cambodia's Curse: The Modern History of a Troubled Land|date=2011|publisher=Hachette UK|pages=460–463|url=https://books.google.com/books?id=C3bsidxFIuEC|access-date=17 November 2019|quote=[Javier Merelo de Barbera] spoke to dozens of [villagers] during the 2008 election campaign, and he said he observed a constant theme: 'People were very afraid of the CCP losing. They were very afraid of change.' After all, for centuries change in Cambodia has generally led to misery or death.|isbn=978-1-4596-2493-1}}</ref> ၂၀၁၀ ဇူလိုင်လတွင် ကန်ကက်လူး သည် အက်စ်၂၁ သုတ်သင်ရေးစခန်း၏ ယခင်တာဝန်ခံ အဖြစ် စစ်ရာဇဝတ်မှုများနှင့် လူ့ကျင့်ဝတ် ချိုးဖောက်သော ရာဇဝတ်မှုများအတွက် အပြစ်ရှိသည်ဟု ဆုံးဖြတ်ခြင်း ခံရသော ပထမဆုံး ခမာနီ ဖြစ်ပြီး ထောင်တစ်သက် အပြစ်ပေးခြင်း ခံရသည်။<ref name="BBC">{{cite web|author=De Launey, Guy |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-10757320 |title=Khmer Rouge prison chief Duch found guilty |publisher=Bbc.co.uk |date=26 July 2010 |access-date=16 March 2013}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.cnn.com/2012/02/03/world/asia/cambodia-duch-appeal/index.html|title= Leader of Khmer Rouge torture prison gets life sentence|work=[[CNN]]|date=3 February 2012}}</ref> သို့သော်လည်း ဟွန်ဆန်သည် ယခင်ခမာနီတို့၏ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများအတွက် တရားစွဲဆိုမှုများ ကျယ်ပြန့်စွာ ပြုလုပ်ခြင်းကို ဆန့်ကျင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |author=Carmichael, Robert |url=http://www.voanews.com/english/news/Cambodian-Premier-says-No-More-Khmer-Rouge-Trials-105873293.html |title=Cambodian Premier says No More Khmer Rouge Trials &#124; News &#124; English |publisher=Voanews.com |access-date=15 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111108230947/http://www.voanews.com/english/news/Cambodian-Premier-says-No-More-Khmer-Rouge-Trials-105873293.html |archive-date=8 November 2011 |url-status=dead |accessdate=4 January 2021 |archivedate=8 November 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111108230947/http://www.voanews.com/english/news/Cambodian-Premier-says-No-More-Khmer-Rouge-Trials-105873293.html }}</ref> ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ကုလသမဂ္ဂ ကျောထောက်နောက်ခံရှိသော စစ်ရာဇဝတ် တရားရုံးဖြစ်သည့် ကမ္ဘောဒီးယားတရားရုံး၏ အထူးခုံရုံး (ခမာနီ တရားရုံးဟုလည်း သိကြသည်။)မှ ခမာနီအစိုးရ၏ အသက်၈၃ နှစ်ရှိပြီ ဖြစ်သော ယခင် နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲ ခူးဆမ်ဖန် နှင့် ၈၈ နှစ်ရှိပြီဖြစ်သော ဝါဒရေးရာချုပ် နွမ်ချာ တို့အား ၁၉၇၀ ခုနှစ်များအတွင်း နိုင်ငံ၏ အကြမ်းဖက်ခေတ်အတွင်း စစ်ရာဇဝတ်မှုများတွင် ၎င်းတို့၏ ပါဝင်ပတ်သက်မှုအတွက် ထောင်တစ်သက် အပြစ်ပေးခဲ့သည်။ ယခင် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အီရန် ဆာရီမှာ ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး သူ၏ ဇနီးဖြစ်သော လူမှုရေးဝန်ကြီး အီရန် သီရစ်မှာ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် သတိမေ့လျော့သည့် ရောဂါဖြစ်ပွားနေသဖြင့် တရားရင်ဆိုင်ရန် မသင့်လျော်ဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ===၂၀၁၉ ခုနှစ်အခြေအနေ=== ဂျွန် ဒီ စီအိုစီရာရီ၏ အဆိုအရ "၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘောဒီးယားတွင် ကာလကြာမြင့်စွာ အုပ်ချုပ်ခဲ့သော ဝန်ကြီးချုပ် ဟွန်ဆန်မှ သူ၏ အာဏာထိန်းချုပ်မှုကို ပိုမိုတိုးမြှင့်လာခဲ့သည်။ စီးပွားရေး တိုးတက်မှုမှာ ဆက်လက်တိုးတက်နေသော်လည်း အိမ်ခြံမြေ ပူပေါင်းပေါက်ကွဲမှု၊ အကြွေးဝန်ပိမှုနှင့် လူမှုရေး မညီမျှမှုများ အတွက် စိုးရိမ်စရာ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ ပြင်ပဆက်ဆံရေး အနေဖြင့် ကမ္ဘောဒီးယားသည် တရုတ်အပေါ် မှီခိုမှု ပိုမို နက်ရှိုင်းလာခဲ့သဖြင့် ဟွန်ဆန်အစိုးရအား အချို့နေရာများအတွက် အကာအကွယ်ရသော်လည်း အားနည်းချက် အသစ်များ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။" ဟု ဆိုသည်။<ref>John D. Ciorciari, "Cambodia in 2019: Backing Further into a Corner" ''Asian Survey'' 60#1 pp. 125–131. [http://www-personal.umich.edu/~johncior/files/2020%20(Cambodia%20in%202019).pdf online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230528173838/http://www-personal.umich.edu/~johncior/files/2020%20%28Cambodia%20in%202019%29.pdf |date=28 May 2023 }}</ref> == ပထဝီဝင်== [[File:Cambodia Geographic map en.svg|thumb|upright=1.5|ကမ္ဘောဒီးယား၏ ပထဝီဝင် မြေပုံ]] [[File:Cambodia Regions Map.png|thumb|upright=1.5|ကမ္ဘောဒီးယား၏ ဒေသတွင်း မြေပုံ]] ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံသည် ဧရိယာအားဖြင့် {{convert|၁၈၁,၀၃၅|km2|0|abbr=off}} မျှရှိပြီး အပူပိုင်းဒေသအတွင်း လုံးဝ ကျရောက်ကာ မြောက်လတ္တီကျု ၁၀° မှ ၁၅° ကြား၊ အရှေ့လောင်ဂျီကျု ၁၀၂° မှ ၁၀၈° ကြားတွင် တည်ရှိသည်။ အနောက်ဘက်နှင့် မြောက်ဘက်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် လာအိုနိုင်ငံ၊အရှေ့ဘက်နှင့် အရှေ့တောင်ဘက်တွင် ဗီယက်နမ် နိုင်ငံတို့နှင့် နယ်နိမိတ်ခြင်း ထိစပ်လျက် ရှိသည်။{{convert|443|km|mi|adj=mid|abbr=off}} ထိုင်းပင်လယ်ကွေ့ တလျှောက်တွင် {{convert|၄၄၃|km|mi|adj=mid|abbr=off}} ရှည်လျားသော ကမ်းရိုးတန်း ရှိသည်။<ref name=":1" /><ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cb.html|title=The World Factbook — Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|language=en|access-date=10 July 2018|accessdate=4 January 2021|archivedate=29 December 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101229001224/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cb.html}}</ref> ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ မြေမျက်နှာသွင်ပြင်သည် မြေနိမ့်ဒေသတွင် တည်ရှိသော အလယ်ပိုင်းလွင်ပြင်များအား ကုန်းမြင့်များနှင့် တောင်ကုန်းနိမ့်များက ဝန်းရံထားကာ တုန်နယ်ဆပ် ခေါ် ရေကန်ကြီးများ ဒေသနှင့် မဲခေါင်မြစ်ဝှမ်းဒေသ၏ အထက်ပိုင်းတို့ ပါဝင်သည်။ ထိုအလယ်ပိုင်းဒေသမှ ဖြန့်ထွက်သွားသည့် အခါတွင် အသွင်ပြောင်းသွားသည့် လွင်ပြင်များ၊ ပါးလျသော သစ်တောများနှင့် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် အထက် {{convert|၆၅၀|ft|m|abbr=off}} ခန့် မြင့်တက်သွားသော ဒေသများ ဖြစ်သွားသည်။ မြောက်ဘက်သို့ လားသည့်အခါတွင် ကမ္ဘောဒီးယား၏ လွင်ပြင်သည် တိုက်စားခံရသည့် သဲကျောက်တောင်များဖြင့် ဝန်းရံထားကာ ၎င်းတို့မှ အနောက်မှ အရှေ့သို့ {{convert|၂၀၀|mi|km|abbr=off}} မျှ ရှည်လျားသော တောင်ဘက်သို့ မျက်နှာမူနေသည့် တောင်စောင်းများ ဖြစ်ပေါ်နေကာ လွင်ပြင်အထက် ပေ ၆၀၀ မှ ၁၈၀၀ (မီတာ ၁၈၀ မှ ၅၅၀) အထိ ရုတ်တရက် မြင့်တက်နေသည်။ ထိုတောင်စောင်းများသည် ဒန်းဂရက်တောင်များ၏ တောင်ဘက် နယ်နိမိတ် အဖြစ် တည်ရှိသည်။ မဲခေါင်ဒေသသည် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ အရှေ့ပိုင်းဒေသများကို ဖြတ်၍ တောင်ဘက်သို့ စီးဆင်းလျက် ရှိသည်။ မဲခေါင်မြစ်၏ အရှေ့ပိုင်း အသွင်ပြောင်းလွင်ပြင်များသည် အရှေ့ပိုင်းကုန်းမြင့်များ၊ သစ်တောထူထပ်သော တောင်ကုန်းများနှင့် လာအိုနိုင်ငံနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံအထိ ဆန့်ထွက်နေသော ကုန်းမြေမြင့်များနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည်။ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ အနောက်တောင်ပိုင်းဒေသတွင် ထင်ရှားသော ကုန်းမြင့်ဒေသ နှစ်ခု ရှိပြီး ၎င်းတို့မှာ ကရာဗန်တောင်တန်း နှင့် ဒမ်မရေးတောင်တန်းတို့ ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့ပေါင်းစပ်ကာ တုန်နယ်ဆပ် နှင့် ထိုင်းပင်လယ်ကွေ့တို့ကြားရှိ မြေဧရိယာ အတော်များများတွင် နေရာယူထားသော ကုန်းမြင့်ဒေသ အဖြစ် တည်ရှိသည်။ ဤသို့ ဝေးလံခေါင်ဖျားပြီး လူသူမနေထိုင်သော ဒေသတွင် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်ဖြစ်သော ဖနွမ်အော်ရယ် သည် အမြင့် {{convert|၅,၉၄၉|ft|m|abbr=off}} ဖြင့် တည်ရှိသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/webimage/countrys/asia/cambodia/khland.htm|title=Geography of Cambodia – World Atlas|website=www.worldatlas.com|language=en|access-date=10 July 2018}}</ref> တောင်ပိုင်း ကမ်းရိုးတန်းဒေသသည် ထိုင်းပင်လယ်ကွေ့နှင့် ကျဉ်းမြောင်းသော ကမ်းမြောင်ဖြင့် ဆက်စပ်နေကာ ထိုဒေသသည် သစ်ပင်ထူထပ်စွာ ပေါက်ရောက်ပြီး လူနေထိုင်မှု ကျဲပါးကာ အလယ်ပိုင်းလွင်ပြင်နှင့် အနောက်တောင် ကုန်းမြေမြင့်မှ ပိုင်းခြားထားသည်။ အထင်ရှားဆုံးသော ပထဝီသွင်ပြင်မှာ တုန်နယ်ဆပ်၏ ရေလွှမ်းမိုးမှု ဖြစ်ပြီး ခြောက်သွေ့သော ရာသီဥတုတွင် {{convert|၂,၅၉၀|km2|0|abbr=off}} မျှ ရှိပြီး မိုးရာသီတွင် {{convert|၂၄,၆၀၅|km2|0|abbr=off}} အထိ ရှိသည်။ ထိုသို့ လူနေထူထပ်သော လွင်ပြင်မှာ စပါးစိုက်ပျိုးရေး လုပ်ကိုင်ကြပြီး ကမ္ဘောဒီယားနိုင်ငံ၏ နှလုံးသည်းပွတ် ဒေသ ဖြစ်သည်။ <ref name=":2">{{Cite web|url=http://factsanddetails.com/southeast-asia/Cambodia/sub5_2f/entry-3506.html|title=TONLE SAP {{!}} Facts and Details|last=Hays|first=Jeffrey|website=factsanddetails.com|language=en|access-date=10 July 2018}}</ref> ထိုဒေသ၏ အစိတ်အပိုင်း အတော်များများကို ဇီဝထိန်းသိမ်းရေးရပ်ဝန်း အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။<ref name=":2" /> ===ရာသီဥတု=== [[File:Koppen-Geiger Map KHM present.svg|thumb|left|ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ [[ကော့(ခ်)ပန်ရာသီဥတုခွဲခြားမှုများ]] ပြ မြေပုံ]] ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ရာသီဥတုသည် အခြား အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများကဲ့သို့ပင် မုတ်သုံလေ လွှမ်းမိုးသော ရာသီဥတုဖြစ်ပြီး အပူပိုင်း စိုစွတ်ခြင်း နှင့် ခြောက်သွေ့ခြင်း အဖြစ် သိရှိကြကာ ရာသီဥတု ကွဲပြားခြင်းမှာ ထင်ရှားစွာ သိသာနေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ အပူအချိန်မှာ {{convert|21|မှ|35|°C|°F|0}} အထိရှိပြီး အပူပိုင်းမုတ်သုံလေကို ခံစားရသည်။ အနောက်တောင်မုတ်သုံလေသည် ရေငွေ့များဖြင့် ပြည့်နှက်နေသော လေများကို ထိုင်းပင်လယ်ကွေ့နှင့် အိန္ဒိယ သမုဒ္ဒရာတို့မှ မေလ မှ အောက်တိုဘာလ အတွင်း သယ်ဆောင်လာသည်။ အရှေ့မြောက် မုတ်သုံလေသည် နိုဝင်ဘာမှ ဧပြီလအထိ ဖြစ်သော ခြောက်သွေ့သော ရာသီဥတုတွင် တိုက်ခတ်သည်။ နိုင်ငံအတွင်း မိုးအများဆုံးကာလမှ စက်တင်ဘာလမှ အောက်တိုဘာလ အထိ ဖြစ်ပြီး အခြောက်သွေ့ဆုံးကာလမှာ ဇန်နဝါရီလမှ ဖေဖော်ဝါရီလ အထိ ဖြစ်သည်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး သုတေသနဌာန နှင့် ကုလသမဂ္ဂတို့၏ အဆိုအရ ကမ္ဘောဒီးယားသည် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံနှင့် အတူ အရှေ့တောင်အာရှတွင် ရာသီဥတုပြောင်းလဲခြင်းအတွက် အထိခိုက်နိုင်ဆုံဂ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.khmertimeskh.com/news/11754/climate-change--rainy-season-wild-card-/|title=Climate Change Hits Coastal Cambodia Hard|last=Laurenson|first=Jack|website=Khmer Times|access-date=22 June 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.camclimate.org.kh/en/documents-and-media/climate-change-in-the-news/211-un-reports-cambodia-at-high-risk-from-climate-change.html|title=UN Reports: Cambodia At High Risk From Climate Change – Cambodia's Official Climate Change Website|last=Reaksmey|website=www.camclimate.org.kh|access-date=18 August 2017}}</ref> ကမ္ဘောဒီးယားရှိ ပြည်နယ်အားလုံးလိုလိုသည် ရာသီဥတုပြောင်းလဲခြင်း၏ အကျိုးဆက်ကို ခံစားကြရသည်။<ref>Overland, Indra et al. (2017) ''[https://www.researchgate.net/publication/320622312 Impact of Climate Change on ASEAN International Affairs: Risk and Opportunity Multiplier]'', Norwegian Institute of International Affairs (NUPI) and Myanmar Institute of International and Strategic Studies (MISIS).</ref> အထူးသဖြင့် ကမ်းရိုးတန်းရှိ ကျေးလက်နေ လူဦးရေမှာ အန္တရာယ်အများဆုံး ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘောဒီးယားရာသီဥတုပြောင်းလဲခြင်း မဟာမိတ်အဖွဲ့၏ အဆိုအရ သန့်ရှင်းသောရေ ရနိုင်မှု နည်းပါးခြင်း၊ အလွန်အမင်း ရေကြီးခြင်း၊ ရွှံ့နွံမြေပြိုခြင်း၊ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် မြင့်တက်ခြင်း နှင့် ဖျက်ဆီးနိုင်စွမ်းရှိသည့် မုန်တိုင်းများမှာ အထူးသတိထား စိုးရိမ်ရသည့် ကိစ္စရပ်များ ဖြစ်သည်။ ရာသီဥတုပြောင်းလဲခြင်းသည် တုန်နယ်ဆပ် ရေကန်ဒေသ၏ ရေအတက်အကျ၊ ဂေဟစနစ်နှင့် ကုန်ထုတ်နိုင်စွမ်းအားကို လတ်တလောနှစ်များတွင် အဓိကအားဖြင့် သက်ရောက်မှု ရှိခဲ့သဖြင့် ကမ္ဘောဒီးယား လူဦးရေ အများစု၏ စားရေရိက္ခာလုံလောက်စွာ ရရှိနိုင်မှုနှင့် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးတို့ကို ထိခိုက်စေခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|last=@NatGeoUK|date=2020-08-17|title=Cambodia's biggest lake is running dry, taking forests and fish with it|url=https://www.nationalgeographic.co.uk/environment-and-conservation/2020/08/cambodias-biggest-lake-is-running-dry-taking-forests-and-fish|access-date=2020-12-10|website=National Geographic|language=en-gb}}</ref><ref>{{Cite news|last=Osborne|first=Zoe|date=2019-12-16|title=Mekong basin's vanishing fish signal tough times ahead in Cambodia|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/environment/2019/dec/16/mekong-basins-vanishing-fish-signal-ill-times-ahead-for-cambodia-aoe|access-date=2020-12-10|issn=0261-3077}}</ref> ကမ္ဘောဒီးယားတွင် အဓိကအားဖြင့် ရာသီဥတု နှစ်ခု ရှိသည်။​ မိုးရာသီသည် မေလမှ အောက်တိုဘာလ အထိ ဖြစ်ပြီး အပူချိန်သည် {{convert|၂၂|°C|0}} အထိကျဆင်းလေ့ ရှိပြီး ၎င်းနှင့်အတူ လေထဲတွင် ရေငွေ့ပါဝင်မှုလည်း အလွန်များပြားလေ့ရှိသည်။ ခြောက်သွေ့သော ရာသီဥတုသည် နိုဝင်ဘာလမှ ဒီဇင်ဘာလအထိ ဖြစ်ပြီး အပူချိန်သည် ဧပြီလဝန်းကျင်တွင် {{convert|၄၀|°C}} အထိ မြင့်တက်လေ့ ရှိသည်။ ကပ်ဘေးဆိုက်သော ရေကြီးမှုမှာ ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပျက်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် နောက်တစ်ကြိမ်ထပ်ဖြစ်ခဲ့ကာ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း အတိုင်းအတာ တစ်ခု အထိ ရေကြီးလေ့ ရှိသည်။<ref>{{cite book|last=Nobleman|first=Marc Tyler|title=Cambodia|url=https://archive.org/details/cambodia0000nobl|year=2003|publisher=Bridgestone Books|location=Mankato, Minn|isbn=978-0-7368-1370-9|page=[https://archive.org/details/cambodia0000nobl/page/n9 7]}}</ref> အကြီးအကျယ်ရေလွှမ်းမိုးခြင်းသည် ၂၀၂၀ ခုနှစ် တိုင်ဖွန်းမုန်တိုင်း ရာသီအတွင်းတွင် ကမ္ဘောဒီးယားရှိ ပြည်နယ် ၁၇ ခုကို ထိခိုက်စေခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|last1=Dara|first1=Mech|last2=Leakhena|first2=Khan|date=14 October 2020|title=Rising Rivers Flood Schools, Prisons, Over 180,000 Hectares of Farms|url=https://vodenglish.news/rising-rivers-flood-schools-prisons-over-180000-hectares-of-farms/|access-date=2020-12-10|publisher=VOD}}</ref> ===ဇီဝမျိုးကွဲများ=== [[File:Monkey Mother and Child - Phnom Pros (Man Hill) - Outside Kampong Cham - Cambodia (48354787692).jpg|thumb|ကမ်ပုံးချန်ပြည်နယ် ဖနွမ်ပရော့စ်တွင် တွေ့ရသော မျောက်များ]] ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဇီဝမျိုးကွဲများသည် အပူပိုင်း ရွက်ကြွေတောများတွင်တွေ့ရပြီး မှတ်တမ်းရှိသော သစ်ပင်မျိုးစိတ်ပေါင်း ၁၈၀ နှင့် ရိုင်ပေးရီးယန်း ဂေဟစနစ်တို့ ရှိကြသည်။ နို့တိုက်သတ္တဝါမျိုးစိတ် ၂၁၂ မျိုး၊ ငှက်မျိုးစိတ် ၅၃၆ မျိုး၊ တွားသွားသတ္တဝါမျိုးစိတ် ၂၄၀ မျိုး၊ ရေချိုငါးမျိုးစိတ် ၈၅၀မျိုး (တုန်နယ်ဆပ် ရေကန်ဒေသ) နှင့် ပင်လယ်ငါးမျိုးစိတ် ၄၃၅မျိုးတို့ အား သိပ္ပံနည်းကျ မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ ဇီဝမျိုးကွဲအများစုသည် တုန်နယ်ဆပ် ရေကန်ဒေသနှင့် ပတ်ဝန်းကျင် ဇီဝရပ်ဝန်းဒေသတို့တွင် တွေ့ရသည်။<ref>[https://web.archive.org/web/20110728131701/http://www.tsbr-ed.org/english/online_catalogue/textual_detail.asp?ref=141 Tonle Sap Biosphere Reserve: perspective 2000], Mekong River Commission (MRC), 1 March 2003.</ref> တုန်နယ်ဆပ် ဇီဝရပ်ဝန်း ထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေမှာ တုန်နယ်ဆပ်ရေကန်များ၏ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့တွင် ရေကန်များနှင့် ပြည်နယ် ကိုးခုဖြစ်သော ကမ်ပုံးသွန်၊ ဆီရမ်ယိ၊ ဘာတန်ဘန်၊ ပါဆတ်၊ ကမ်ပုံးချနန်၊ ဘန်တေး မီချေး၊ ပိုင်လင်း၊ အော့ဒါ မီချေး နှင့် ပရီရာ ဗီဟီးယား ပြည်နယ်တို့ ပါဝင်သည်။ ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် ယူနက်စကို၏ ဇီဝရပ်ဝန်း ထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေ အဖြစ် အောင်မြင်စွာ စာရင်းသွင်းနိုင်ခဲ့သည်။ <ref>[https://web.archive.org/web/20090318002520/http://www.unesco.org/mab/doc/brs/BRlist2008.pdf Complete list of biosphere reserves. Publication Date: 3 November 2008, retrieved from UNESCO website]. (PDF) . Retrieved on 5 July 2015.</ref> အခြား တိရစ္ဆာန်တို့ ကျက်စားရာ နေရာများမှာ မွန်ဒိုကီရီပြည်နယ်ရှိ အမြဲစိမ်း နှင့် ခြောက်သွေ့ အင်ကညင်သစ်တောများ အတွင်းရှိ ကီရို ဆေးမား တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေ၊ ဖနွမ်ပရစ်ချ် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေ နှင့် ဆရီပေါ့ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ထိန်းသိမ်းရေး နယ်မြေ တို့ ဖြစ်ကြပြီး ရာတာနာကီရီ ပြည်နယ်နှင့် ပရီရာ မိုနီဗွန် အမျိုးသားဥယျာဉ်၊ ဘိုတမ်-စာကော အမျိုးသားဥယျာဉ်၊ ဖနွမ် အော်ရယ် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေ နှင့် ဖနွမ်ဆမ်ကော့ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေ တို့ ပါဝင်သော ကာဒါမွန်တောင်ကုန်း ဂေဟစနစ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ တကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ သဘာဝ ရန်ပုံငွေ အဖွဲ့က ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံတွင် ထင်ရှားသောကုန်းမြေ ဇီဝဒေသ ၆ ခုကို သတ်မှတ်ထားပြီး ၎င်းတို့မှာ ကာဒါမွန် တောင်ကုန်း မိုးသစ်တော၊ အင်ဒိုချိုင်းနားအလယ်ပိုင်း ခြောက်သွေ့တော၊ အရှေ့တောင် အင်ဒိုချိုင်းနား ခြောက်သွေ့အမြဲစိမ်းတော၊ တောင်ပိုင်း အင်နာမိုက်တောင်တန်း အပူပိုင်းသစ်တော၊ တုန်နယ်ဆပ် ရေချို ဒီရေတော နှင့် တုန်နယ်ဆပ်-မဲခေါင် သစ်ဆွေး ဒီရေတော တို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref>Eric Wikramanayake, Eric Dinerstein, Colby J. Loucks ''et al.'' (2002). Terrestrial Ecoregions of the Indo-Pacific: a Conservation Assessment. Island Press; Washington, DC, {{ISBN|1559639237}}.</ref> ===သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်=== [[File:Cascade de la rivière sacrée (Phnom Kulen) (6825025205).jpg|thumb|ဖနွမ်ကူလန်ရှိ ရေတံခွန်]] ၂၀၁၆ ခုနှစ် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်လုပ်ဆောင်ချက်ဆိုင်ရာ ညွှန်းကိန်း (EPI) တွင် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံသည် နိုင်ငံပေါင်း ၁၈၀ တွင် အဆင့် ၁၄၆ ရှိသဖြင့် ဆိုးရွားသော်လည်း တိုးတက်လာနေသော လုပ်ဆောင်မှု ရှိသည်။ အရှေ့တောင်အာရှဒေသတွင် အဆိုးဆုံးများထဲတွင် ပါဝင်ပြီး လာအို နှင့် မြန်မာနိုင်ငံထက်သာ သာလွန်သည်။ အီးပီအိုင်အား ၂၀၀၁ ခုနှစ် ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးဖိုရမ်တွင် စတင်ခဲ့ပြီး နိုင်ငံတစ်ခုချင်းစီ အနေနှင့် ကုလသမဂ္ဂ၏ စဉ်ဆက်မပြတ် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ရည်မှန်းချက်ညွှန်းကိန်းများအား အကောင်အထည်ဖော်ရာတွင် မည်မျှကောင်းမွန်သည်ကို တိုင်းတာသည့် တကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ညွှန်ပြချက် ဖြစ်သည်။ အီးပီအိုင်တွင် ကမ္ဘောဒီးယားအနေနှင့် အဆိုးရွားဆုံး လုပ်ဆောင်ချက် ရှိသည့် နယ်ပယ်များမှာ လေထုအရည်အသွေး (၁၄၈)၊ ရေအရင်းအမြစ် စီမံခန့်ခွဲမှု (၁၄၀) နှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ပြဿနာများပေါ်တွင် မူတည်သည့် ကျန်းမာရေး သက်ရောက်မှု (၁၃၇) တို့ ဖြစ်ပြီး ရေဆိုးနှင့်မိလ္လာကိစ္စရပ်များ၊ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သည့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိခိုက်မှုနှင့် သစ်တော စီမံခန့်ခွဲမှုတို့မှာ နောက်မှ နီးကပ်စွာ လိုက်လာကြသည်။ ကမ္ဘောဒီးယားတွင် လွန်စွာကျယ်ပြန့်သော ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ထားသည့် ဒေသများ ကုန်းပေါ်နှင့် ရေထဲတွင် ရှိပြီး ကုန်းပေါ်တွင် ရှိသော ထိန်းသိမ်းရေးဒေသမှာ နိုင်ငံ၏ ၂၀% ခန့် ရှိသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် ကမ္ဘောဒီးယားအား ဇီဝမျိုးကွဲများနှင့် တိရစ္ဆာန်တို့ ကျက်စားရာမြေနှင့် ပတ်သက်၍​ ပျမ်းမျှထက်သာလွန်သော အဆင့် ၆၁ ရရှိခဲ့သော်လည်း သစ်တောပြုန်းတီးမှု၊ တရားမဝင် သစ်ခုတ်မှု၊ ဆောက်လုပ်ရေး နှင့် တောရိုင်း တိရစ္ဆာန် သတ်ဖြတ်ခြင်းတို့ကြောင့် ထို ထိန်းသိမ်းရေးဒေသများနှင့် သားကောင်များ ကျက်စားရာမြေတို့မှာ အလွန်အမင်း ပြုန်းတီးလျက် ရှိပြီး အစိုးရအနေနှင့် စီးပွားရေး လုပ်ဆောင်သည့် နေရာများနှင့် စိုက်ခင်းများကို ထိန်းသိမ်းရေးဒေသများတွင် နေရာချထားမှုကြောင့်လည်း တစိတ်တပိုင်း ပါဝင်သည်။<ref>EPI (2016): [http://epi.yale.edu/country/cambodia Cambodia] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161230134002/http://epi.yale.edu/country/cambodia |date=30 December 2016 }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://epi.yale.edu/reports/2016-report|title=2016 Report {{!}} Environmental Performance Index – Development|date=11 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170211092345/http://epi.yale.edu/reports/2016-report|archive-date=11 February 2017|url-status=dead|access-date=2 April 2018|accessdate=21 January 2021|archivedate=4 February 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160204021925/http://epi.yale.edu/reports/2016-report}}</ref><ref name=GreenList>{{cite news|url=http://www.phnompenhpost.com/national/kingdom-ranks-low-global-green-list|title=Kingdom ranks low on global green list|newspaper=The Phnom Penh Post|author=Handley, Erin |date=18 February 2016|access-date=6 September 2016}}</ref> [[File:Prey Lang Forest Aerial.jpg|thumb|ပရေလန်း သစ်တော]] ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် သစ်တောပြုန်းတီးမှုနှုန်း အမြင့်ဆုံးနိုင်ငံများတွင် တစ်ခု အပါအဝင်ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံအတွင်း ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုအများဆုံးသော သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ ပြဿနာ တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name=GreenList /> ၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ အဓိကသစ်တောမှာ ၇၀% ကျော် ဖုံးလွှမ်းနေပြီး ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ၃.၁% သာ ကျန်ရှိနေသည်။ စုစုပေါင်းအားဖြင့် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံတွင် ၁၉၉၀ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၀၅ ခုနှစ်အတွင်း {{convert|၂၅၀၀၀|km2|sqmi|-2|abbr=on}} မျှ ရှိသော သစ်တောဧရိယာ ဆုံးရှုံးခဲ့ပြီး ၎င်းတို့ထဲတွင် {{convert|၃၃၄၀|km2|sqmi|0|abbr=on}} မှာ ပင်မသစ်တော ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်မှစ၍ အဓိကသစ်တောမှာ {{convert|၃၂၂၀|km2|sqmi|0|abbr=on}} အောက်သာ ကျန်ရှိတော့ပြီး ကမ္ဘောဒီးယား၏ အနာဂတ်အတွက် သစ်တောထိန်းသိမ်းရေး ဒေသများအား ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းနိုင်မည့် အခြေအနေမှာ အလွန်အမင်း ခြိမ်းခြောက်ခံနေရသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.planetark.org/dailynewsstory.cfm/newsid/20049/story.htm |title=Logging threatens Cambodian tragedy – UN |publisher=Planet Ark |date=6 March 2003 |access-date=27 June 2010 |accessdate=22 January 2021 |archivedate=14 October 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131014012856/http://www.planetark.org/dailynewsstory.cfm/newsid/20049/story.htm }}</ref><ref>{{cite web|url=http://rainforests.mongabay.com/20cambodia.htm|title=Cambodia|publisher=Mongabay|author=Butler, Rhett |date=15 August 2014|access-date=6 September 2016}}</ref> ၂၀၁၀ မှ ၂၀၁၅ ခုနှစ်အတွင်းတွင် နှစ်စဉ် သစ်တောပြုန်းတီးမှုနှုန်းမှာ ၁.၃ % ဖြစ်သည်။ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ပျက်စီးမှုတွင် အမျိုးသားဥယျာဉ်များနှင့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး နယ်မြေများလည်း အများအပြားပါဝင်ပြီး မျိုးသုဉ်းရန်စိုးရိမ်ရသော တိရစ္ဆာန်နှင့် ဒေသရင်းနေ တိရစ္ဆာန် မျိုးစိတ် အများအပြားမှာ စားကျက်မြေ နည်းပါးလာခြင်းကြောင့် မျိုးသုဉ်းရမည့် အခြေအနေဖြင့် ခြိမ်းခြောက်ခံနေရသည်။ ကမ္ဘောဒီးယားရှိ သစ်တောပြုန်းတီးရခြင်းအတွက် အကြောင်းအရင်း များစွာ ရှိပြီး ၎င်းတို့ထဲတွင် တရားမဝင် သစ်ခုတ်ခြင်း မှစ၍ ဆောက်လုပ်ရေးစီမံကိန်းများနှင့် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး ပြုလုပ်ရန်အတွက် ကြီးမားစွာ ရှင်းလင်းမှုများကြောင့် ဖြစ်သည်။ တကမ္ဘာလုံး ရင်ဆိုင်နေရသည့် ပြဿနာ ဖြစ်သော မြေရှင်းလင်းခြင်းမှာ ကမ္ဘောဒီးယားတွင် နေရာအနှံ့အပြား ဖြစ်ပွားလျက် ရှိသည်။ သစ်တောပြုန်းတီးရခြင်းတွင် ဒေသခံပြည်သူများ၊ ကမ္ဘောဒီးယားရှိ စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများနှင့် အစိုးရအာဏာပိုင်များ အပြင် တကမ္ဘာလုံးမှ နိုင်ငံတကာ ကော်ပိုရေးရှင်းများလည်း ပါဝင်ပတ်သက်နေသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.illegal-logging.info/regions/cambodia|title=Cambodia|publisher=Chatham House, The Royal Institute of International affairs|date=2015|access-date=6 September 2016|archive-date=21 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161221223049/http://www.illegal-logging.info/regions/cambodia|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.globalwitness.org/en-gb/archive/cambodian-government-authorises-clear-cutting-national-park/|title=Cambodian Government Authorises Clear-Cutting in National Park|publisher=Global Witness|date=9 July 2004|access-date=6 September 2016|archive-date=28 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160928001051/https://www.globalwitness.org/en-gb/archive/cambodian-government-authorises-clear-cutting-national-park/}}</ref> မဟာမဲခေါင်ဒေသတွင် အထူးသဖြင့် လာအိုနိုင်ငံ၏ ရေအားလျှပ်စစ်ထုတ်လုပ်ရေး တည်ဆောက်မှုလုပ်ငန်းများကြောင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံနှင့် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ အစားအသောက် ရရှိမှုကို အန္တရာယ် အစစ်အမှန် အဖြစ် ခြိမ်းခြောက်လျက် ရှိသည်။ မြစ်အထက်ပိုင်းမှ ဆည်များ တည်ဆောက်မှုကြောင့် ကမ္ဘောဒီးယား၏ အဓိက ပရိုတိန်းအတွက် ပံ့ပိုးပေးနေသော ငါးများကို အန္တရာယ် ဖြစ်စေပြီး ဗီယက်နမ်နိုင်ငံမှ ဆန်စပါးစိုက်ပျိုးရေးအတွက် လိုအပ်သော မဲခေါင်မြစ်မှ နုန်းမြေကိုလည်း လျော့ကျစေသည်။ အရှေ့တောင်အာရှတွင် အကြီးဆုံးဖြစ်သော ရေချိုကန်ဖြစ်သည့် တုန်နယ်ဆပ်မှ ကြွယ်ဝသော ငါးမျိုးစုံတို့သည် ချို့တဲ့သော နိုင်ငံ၏ ပရိုတိန်းကို အများစု ပံ့ပိုးပေးသည်။ ထိုကန်များသည် ပုံမှန် မဟုတ်ပေ။ ခြောက်သွေ့သော ရာသီဥတုတွင် ပျောက်ကွယ်သွားပြီး မိုးရွာ၍ မဲခေါင်မြစ်မှ ရေစီးသည့်အခါတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ချဲ့ကားသွားခဲ့သည်။ ဝါရှင်တန် တက္ကသိုလ်မှ ပါမောက္ခဖြစ်သော ဂေါ်ဒွန် ဟို့ဂရိ မှ "ဒီငါးတွေဟာ သူတို့အသက်ရှင်သန်ရေးအတွက် အရမ်းအရေးကြီးတယ်။ စီးပွားရေးဘက်ကပဲ ကြည့်ကြည့်။ အာဟာရဘက်ကပဲ ကြည့်ကြည့်။" ဟု ပြောပြီး မဲခေါင်မြစ်ပေါ်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သော သို့မဟုတ် တည်ဆောက်နေသည့် မည်သည့်ဆည်မဆို ငါးများအတွက် ကောင်းသောအလားအလာ မဟုတ် ဟု သူက ဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://foreignpolicy.com/articles/2014/06/06/cambodia_sleeps_with_the_fishes|title=Cambodia Sleeps With the Fishes|date=6 June 2014|work=Foreign Policy|access-date=28 October 2014}}</ref> ၂၀၁၀ ခုနှစ်များတွင် ကမ္ဘောဒီးယားအစိုးရ နှင့် ပညာရေးစနစ်တို့သည် နိုင်ငံအတွင်းနှင့် နိုင်ငံတကာ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အဖွဲ့များတွင် ပါဝင်ပတ်သက်ခြင်းနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်းတို့ကို တိုးမြှင့်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.khmertimeskh.com/news/18498/mother-nature---s-youthful-ambassadors-get-to-work/|title=Mother Nature's Youthful Ambassadors Get to Work|work=Khmer Times|last=LalinDuch|date=9 December 2015|access-date=6 September 2016|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20171010222149/http://www.khmertimeskh.com/news/18498/mother-nature---s-youthful-ambassadors-get-to-work/|archive-date=10 October 2017|url-status=dead|accessdate=23 January 2021|archivedate=10 October 2017|archiveurl=https://wayback.archive-it.org/all/20171010222149/http://www.khmertimeskh.com/news/18498/mother-nature---s-youthful-ambassadors-get-to-work/}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.illegal-logging.info/content/cambodia-environmental-groups-given-chance-address-pm-hun-sen-forum|title=Cambodia: Environmental groups given chance to address PM Hun Sen at forum|publisher=chatham House|date=22 August 2016|access-date=6 September 2016|archive-date=17 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160917222216/http://www.illegal-logging.info/content/cambodia-environmental-groups-given-chance-address-pm-hun-sen-forum}}</ref><ref>{{cite web|url=http://unu.edu/publications/articles/boosting-research-capacity-for-environmental-management-in-cambodia.html|title=Environmental management: Boosting research in Cambodia|publisher=United Nations University|date=17 January 2012|author=Otsuki, Kei|access-date=6 September 2016|archive-date=3 February 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130203223243/http://unu.edu/publications/articles/boosting-research-capacity-for-environmental-management-in-cambodia.html}}</ref> ကမ္ဘောဒီးယား၏ နိုင်ငံတော် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် မဟာဗျူဟာနှင့် လုပ်ဆောင်ချက် အစီအစဉ် အသစ်ကို ၂၀၁၆ ခုနှစ် နှောင်းပိုင်းမှ ၂၀၂၃ အထိ အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်မည်ဖြစ်ပြီး ထိုအစီအစဉ်တွင် စိမ်းလန်းစိုပြေရေးနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ စဉ်ဆက်မပြတ် တိုးတက်နိုင်ခြင်း အတွက် အိုင်ဒီယာအသစ်များ ပါဝင်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.khmertimeskh.com/news/17414/charting-the-next-seven-years-of-environmental-policy/|title=Charting the Next Seven Years of Environmental Policy|work=Khmer Times|last=Cox|first=Jonathan |date=2 November 2015|access-date=6 September 2016}}</ref> ဗီယက်နမ်စစ်ပွဲအတွင်း ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံအတွင်း ကျရောက်ခဲ့သည့် မြေမြှုပ်မိုင်းများနှင့် ဓာတုလက်နက်များ အပါအဝင် မပေါက်ကွဲသေးသည့် လက်နက်ခဲယမ်းများကို ကူညီရှင်းလင်းရန်အတွက် ရန်ပုံငွေကို ၂၀၁၇ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှ ဖြတ်တောက်ခဲ့သည်။<ref>Ananth Baliga and Phak Seangly [http://www.phnompenhpost.com/national/us-cuts-funding-cmac-amid-governments-war-words-superpower US cuts funding to CMAC amid government’s war of words with superpower] 7 November 2017, The Phnom Penh Post.</ref> == နိုင်ငံရေး== ===အစိုးရ=== [[File:Norodom king of Cambodia.jpg|thumb|ကမ္ဘောဒီးယားဘုရင် နိုရိုဒွန် သီဟာမိုနီ]] ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးသည် ၁၉၉၃ ခုနှစ် နိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေ အတိုင်း သက်ဝင်လှုပ်ရှားနေသည်။ အစိုးရမှာ စည်းမျဉ်းခံဘုရင်စနစ် ဖြစ်ပြီး ပါလီမန် ကိုယ်စားပြုဒီမိုကရေစီစနစ်ကို ကျင့်သုံးသည်။ အစိုးရအဖွဲ့၏ အကြီးအမှူးမှာ ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်ပြီး [[ဟွန်မာနက်]]မှ ၂၀၂၃ခုနှစ်တွင် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၎င်း၏ဖခင်ဖြစ်သူ [[ဟွန်ဆန်]]မှာ သက်​တော်ရှည်ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်ပြီး ၁၉၈၅ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၃ခုနှစ်အထိ ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။နိုင်ငံတော်၏ အကြီးအမှူးမှာ ဘုရင်ဖြစ်ကာ လက်ရှိဘုရင်မှာ နိုရိုဒွန် သီဟာမိုနီ ဖြစ်သည်။ သမ္မတအား ဘုရင်မှ ခန့်အပ်ပြီး အမျိုးသား လွှတ်တော်၏ အကြံပေးမှု နှင့် ထောက်ခံမှုဖြင့် ဖြစ်သည်။ ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် ဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသူများသည် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို ကျင့်သုံးကြသည်။ ဥပဒေပြုရေးအာဏာကို အစိုးရအဖွဲ့နှင့် လွှတ်တော်နှစ်ရပ်မှ ဝေမျှကျင့်သုံးကြပြီး လွှတ်တော်နှစ်ရပ်တွင် အောက်လွှတ်တော်ဖြစ်သော အမျိုးသား လွှတ်တော် နှင့် အထက်လွှတ်တော်ဖြစ်သော ဆီးနိတ်လွှတ်တော်တို့ ပါဝင်သည်။ ကိုယ်စားလှယ် ၁၂၃ ဦး ပါဝင်သော လွှတ်တော်ကို အချိုးကျ ကိုယ်စားပြုစနစ် ဖြင့် ရွေးချယ်ကြပြီး အများဆုံး သက်တမ်းမှာ ၅ နှစ် ဖြ်စသည်။ ဆီးနိတ်လွှတ်တော်တွင် ကိုယ်စားလှယ် ၆၁ ဦး ပါဝင်ပြီး ၂ ဦးကို ဘုရင်မှ ခန့်အပ်ကာ ၂ ဦးကို အမျိုးသား လွှတ်တော်မှ ခန့်အပ်ပြီး ကျန်ကိုယ်စားလှယ်များကို ကမ္ဘောဒီးယားရှိ ပြည်နယ် ၂၄ခုရှိ မြို့နယ် ကောင်ဆယ်လာများမှ ရွေးချယ်ကြသည်။ ဆီးနိတ်လွှတ်တော်အမတ်၏ သက်တမ်းမှာ ၆ နှစ် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|title=Cambodia 1993 (rev. 2008)|url=https://www.constituteproject.org/constitution/Cambodia_2008?lang=en|website=Constitute|access-date=17 April 2015}}</ref> ၂၀၀၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၄ တွင် နိုရိုဒွန် သီဟာမိုနီအား အထူးအဖွဲ့ဝင် ၉ ဦး ပါဝင်သော တော်ဝင်နန်းအပ်ကောင်စီမှ ရွေးချယ်ခဲ့ပြီး တစ်ပတ်အကြာက ဘုရင် နိုရိုဒွန် သီဟာနု နန်းစွန့်ခဲ့ပြီးနောက် အလျှင်အမြန် ချမှတ်ခဲ့သော ရွေးချယ်ရေး အစီအစဉ်များဖြင့် ဖြစ်သည်။ သီဟာမိုနီအား ရွေးချယ်ခြင်းကို ဝန်ကြီးချုပ် ဟွန်ဆန် နှင့် အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ မင်းသား နိုရိုဒွန် ရာနာရစ်ဒ် (ဘုရင်၏ အဖေတူ အမေကွဲ ညီ နှင့် လက်ရှိ အကြံပေးချုပ်) တို့က ထောက်ခံခဲ့ကြပြီး ၎င်းတို့နှစ်ဦးစလုံးမှာ နန်းအပ်ကောင်စီ အဖွဲ့ဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ ဘုရင်အား ၂၀၀၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၂၉တွင် နန်းတင်ခဲ့သည်။ တရားဝင်အားဖြင့် ပါတီစုံ ဒီမိုကရေစီ စနစ် ဖြစ်သော်လည်း အမှန်တကယ်တွင် "နိုင်ငံမှာ တစ်ပါတီ စနစ်ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘောဒီးယား ပြည်သူ့ပါတီနှင့် ခမာနီ အစိုးရမှ ပြောင်းလဲလာပြီး ၁၉၈၅ ခုနှစ်ကတည်းက အာဏာရခဲ့သော ဟွန်ဆန် တို့မှ သာ ကြီးစိုးလျက် ရှိသည်။ သူ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် တံခါးဖွင့်ပေးခဲ့သော ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုအသစ်များမှာ သူနှင့် သူ၏ မိန်းမ ဘန်းရာနီ တို့၏ နောက်လိုက်ခရိုနီများ အတွက်သာ အကျိုးအမြတ် ရှိသည်။" ဟု ဆိုသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/meghabahree/2014/09/24/who-you-know-inc-in-cambodia-a-close-friendship-with-the-pm-leads-to-vast-wealth-for-one-power-couple/|title=In Cambodia, A Close Friendship With The PM Leads To Vast Wealth For One Power Couple|author=Bahree, Megha |date=24 September 2014|work=Forbes|access-date=28 October 2014}}</ref>လူ့အခွင့်အရေး စောင့်ကြည့်ရေးအဖွဲ့၏ အာရှ ဒါရိုက်တာ ဒေးဗစ်ရောဘတ်မှ ကမ္ဘောဒီးယား အစိုးရအား "အာဏာရှင် ညွန့်ပေါင်း နှင့် အပေါ်ယံ ဒီမိုကရေစီ" ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref name="ReferenceA" /> ဝန်ကြီးချုပ် ဟွန်ဆန်သည် ၇၄ နှစ်အထိ အုပ်ချုပ်မည်ဟု ကြွေးကြော်ထားသည်။ <ref>{{cite news|last=NEOU|first=VANNARIN|title=Hun Sen Reveals Plan to Win 3 More Elections, Retire at Age 74|url=http://www.cambodiadaily.com/elections/hun-sen-reveals-plan-to-win-3-more-elections-retire-at-age-74-22700/|access-date=16 February 2014|newspaper=The Cambodia Daily|date=7 May 2013|accessdate=25 January 2021|archivedate=22 February 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140222040413/http://www.cambodiadaily.com/elections/hun-sen-reveals-plan-to-win-3-more-elections-retire-at-age-74-22700/}}</ref><ref>{{cite news|last=Thul|first=Prak Chan|title=As protest looms, Cambodia's strongman Hun Sen faces restive, tech-savvy youth|url=http://uk.reuters.com/article/2013/09/06/uk-cambodia-youth-idUKBRE98500G20130906|access-date=14 February 2014|newspaper=Reuters UK|date=6 September 2013|accessdate=25 January 2021|archivedate=22 February 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140222220459/http://uk.reuters.com/article/2013/09/06/uk-cambodia-youth-idUKBRE98500G20130906}}</ref> သူသည် ဘက်ပြောင်းလာသော ခမာနီ အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်သည်။ သူ၏ အစိုးရအား လူ့အခွင့်အရေးကို လျစ်လျူရှုပြီးနှင့် နိုင်ငံရေးအရ မကျေနပ်မှု ထုတ်ဖော်ခြင်းအား ဖိနှိပ်သည် ဟု အမြဲတစေ စွပ်စွဲခံရသည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်အား ဟွန်ဆန်၏ အတိုက်အခံတို့နှင့် အငြင်းအခုံ ဖြစ်ခဲ့ပြီး မြို့တော်တွင် ဆန္ဒပြမှုများ ဖြစ်ပွားစေခဲ့သည်။ ဆန္ဒပြသူများသည် ထိခိုက်ဒဏ်ရာ ရရှိ၍ သေဆုံးစေခဲ့ပြီး ထိုစဉ်က ဆန္ဒပြသူ ၂၀,၀၀၀ စုရုံးခဲ့ပြီး အချို့မှာ အဓိကရုဏ်းရဲများနှင့် ပဋိပက္ခ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ <ref>[https://web.archive.org/web/20130926161920/http://www.channelnewsasia.com/news/asiapacific/cambodia-protest-clashes/814406.html Cambodia protest clashes leave one dead, several wounded]. Channel Asia. 16 September 2013</ref>သာမန် လယ်သမားဘဝမှ လာခဲ့သော ဟွန်ဆန်သည် ၁၉၈၅ ခုနှစ် အာဏာရရှိချိန်တွင် အသက် ၃၃ နှစ်သာ ရှိပြီး သူ့အား အချို့မှ နှစ်ရှည်ကြာ အုပ်ချုပ်သူ အာဏာရှင်ဟု ယူဆကြသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/2013/09/18/us-cambodia-hunsen-analysis-idUSBRE98H04K20130918|title=Analysis: Punished at the polls, Cambodia's long-serving PM is smiling again|work=Reuters|access-date=28 October 2014|accessdate=25 January 2021|archivedate=18 October 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151018093328/http://www.reuters.com/article/2013/09/18/us-cambodia-hunsen-analysis-idUSBRE98H04K20130918}}</ref> ၂၀၁၇ ခုနှစ်မှစ၍ နိုင်ငံရေးအရ ဆန့်ကျင်မှုများနှင့် သတင်းစာ လွတ်လပ်ခွင့်ကို ဖိနှိပ်ခဲ့သဖြင့် ကမ္ဘောဒီးယားအား တစ်ပါတီနိုင်ငံအဖြစ် ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite news|url=https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/cambodian-parliament-launches-era-of-one-party-rule|title=Cambodian Parliament launches era of one-party rule|website=[[The Straits Times]]|date=5 September 2018|access-date=15 July 2019}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.voacambodia.com/a/cambodia-set-to-become-one-party-state/4505605.html|title=Cambodia Set to Become One Party State|first=David|last=Boyle|work=[[Voice of America]]|publisher=VOA Cambodia|date=30 July 2018|access-date=15 July 2019}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2018/jun/28/cambodian-pm-hun-sen-fully-fledged-military-dictator-says-report|title=Cambodian PM now 'fully fledged military dictator', says report|first=Hannah|last=Ellis-Petersen|work=[[The Guardian]]|date=28 June 2018|access-date=15 July 2019}}</ref> <div class="center"> {| |- |valign="top"| [[File:Cambodia 2011 monuments 28.jpg|thumb|upright=0.95|ဘုရင့်နန်း​တော်]] |valign="top"| |valign="top"| [[File:Cambodian National Assembly 2016-7.jpg|thumb|upright=0.93|ပါလီမန်]] |valign="top"| [[File:2016 Phnom Penh, Budynek s%C4%85du (04).jpg|thumb|upright=0.95|တရားလွှတ်တော်ချုပ်]] |valign="top"| |} </div> ===နိုင်ငံရေးယဉ်ကျေးမှု=== {{multiple image | align = right | footer = ဟွန်ဆန်သည် ၁၉၈၅ မှစ၍ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ | width1 = 195 | image1 = Hun_Sen_at_12th_ASEM_(cropped).jpg | alt1 = Portrait }} ကမ္ဘောဒီးယားပြည်သူ့ပါတီသည် ကမ္ဘောဒီးယားတွင် တစ်ခုတည်းသော လက်ဝါးကြီးအုပ်ပါတီဖြစ်သည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်မှစ၍ စီပီပီသည် ပါလီမန်တွင် ကိုယ်စားလှယ်နေရာ ၄ ခုမှလွဲ၍ ကျန်သော နေရာများကို ရယူထားကာ အမျိုးသားလွှတ်တော်ရှိ ကိုယ်စားလှယ်နေရာ အားလုံးသော ၁၂၅ ခု နှင့် ဆီးနိတ်လွှတ်တော်ရှိ ကိုယ်စားလှယ်နေရာ ၆၂ ခုမှ ၅၈ခုကို ရယူထားသည်။ [[File:6th National Assembly of Cambodia official portrait.jpg|thumb|300px|left|ကမ္ဘောဒီးယား ဆဌမမြောက် လွှတ်တော်၏ ကိုယ်စားလှယ်များ]] ဟွန်ဆန်နှင့် သူ၏ အစိုးရသည် အငြင်းပွားမှုများစွာ ရှိသော အစိုးရ ဖြစ်သည်။ ဟွန်ဆန်သည် ယခင်က ခမာနီတို့၏ စစ်ဆင်ရေးမှူး ဖြစ်ပြီး မူလက ဗီယက်နမ်တို့ အာဏာပေးအပ်ခဲ့သူ ဖြစ်ကာ ဗီယက်နမ်တို့ နိုင်ငံမှ ထွက်ခွာသွားသည့် အခါတွင် သူသည် ကြမ်းတမ်းမှုနှင့် ဖိနှိပ်မှုတို့ကို လိုသလိုအသုံးချ၍ သူ၏ အာဏာ ကို ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။<ref name=HRWAdams>{{cite web|author=Adams, Brad |url=https://www.hrw.org/news/2012/05/31/10000-days-hun-sen |title=Adams, Brad, ''10,000 Days of Hun Sen'', International Herald Tribune, reprinted by Human Rights Watch.org |publisher=Hrw.org |date=31 May 2012 |access-date=15 March 2013}}</ref>၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် သူ၏ လက်ထောက် ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်သော နိုရိုဒွန် ရာနာရစ်ဒ်၏ အာဏာကြီးထွားလာမှုကို စိုးရိမ်၍ သူသည် စစ်တပ်ကို အသုံးပြု၍ အာဏာသိမ်းခဲ့ပြီး ရာနာရစ်ဒ်နှင့် ၎င်းအား ထောက်ခံသူများကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်။ ရာနာရစ်ဒ်သည် ရာထူးပြုတ်၍ ပဲရစ်သို့ ထွက်ပြေးခဲ့ရပြီး အခြားသော ဟွန်ဆန်၏ ပြိုင်ဘက်များမှာ အဖမ်းခံရကာ ညှင်းပန်းနှိပ်စက်ခံရပြီး အချို့မှာ ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသည်။<ref name=HRWAdams /><ref>{{cite web|url=http://www.hartford-hwp.com/archives/54/060.html |title=Open letter to Second Prime Minister Hun Sen from Amnesty International|publisher=Hartford-hwp.com |date=11 July 1997 |access-date=15 March 2013}}</ref> နိုင်ငံရေးအရ ဖိနှိပ်မှုအပြင် ကမ္ဘောဒီးယားအစိုးရသည် ရွာသားထောင်ပေါင်းများစွာကို နှင်ထုတ်ကာ မြေများကို နိုင်ငံခြား ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများသို့ ရောင်းချခဲ့ခြင်းကြောင့် လည်းကောင်း၊<ref>{{cite news|author1=Levy, Adrian |author2=Scott-Clark, Cathy |url=https://www.theguardian.com/world/2008/apr/26/cambodia |title=Country for Sale|newspaper=Guardian |date=26 April 2008 |access-date=15 March 2013}}</ref> လာဘ်ငွေရယူကာ ကမ္ဘောဒီးယား၏ ရေနံနှင့် သတ္တုရင်းမြစ်များကို ခေါင်းပုံဖြတ်ရယူစေခွင့် ပြုခဲ့ခြင်းကြောင့် လည်းကောင်း <ref>{{cite web |url=http://www.globalwitness.org/library/country-sale |title=Country for Sale |publisher=Global Witness |access-date=16 March 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130306234201/http://www.globalwitness.org/library/country-sale |archive-date=6 March 2013 |accessdate=25 January 2021 |archivedate=6 March 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130306234201/http://www.globalwitness.org/library/country-sale }}</ref>အကျင့်ပျက်ခြစားသည်ဟုလည်း စွပ်စွဲခံရသည်။ ကမ္ဘောဒီးယားသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ခြအစားဆုံး အစိုးရအဖြစ် အမြဲတစေ စာရင်းသွင်း ဖော်ပြခြင်း ခံရသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.asianewsnet.net/home/news.php?sec=1&id=24490 |title=Coverage of Transparency International's Corruption Report by ''Rasmei Kampuchea Daily'' carried on Asia News Network, 2 December 2011 |publisher=Asianewsnet.net |access-date=15 March 2013 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20120810104123/http://www.asianewsnet.net/home/news.php?sec=1&id=24490 |archive-date=10 August 2012 |accessdate=25 January 2021 |archivedate=10 December 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111210062912/http://www.asianewsnet.net/home/news.php?sec=1&id=24490 }}</ref><ref>Perrin, C.J. (30 March 2011) [https://web.archive.org/web/20110403225719/http://www.ibtimes.com/articles/128461/20110330/corruption-australia-signapore-china-cambodia-philippines-hong-kong-based-political-economic-risk-co.htm Australia, Singapore: Least Tainted with Corruption—survey], ''International Business Times''.</ref><ref>{{cite web |url=http://www.transparency.org/country#KHM |title=Transparency International's latest index |publisher=Transparency.org |access-date=15 March 2013 |archive-date=12 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200512190640/https://www.transparency.org/country#KHM }}</ref>[[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာရေး အဖွဲ့]] မှ ကမ္ဘောဒီးယားမှ အသက် ၃၃ နှစ်အရွယ်ရှိ မြေယာအခွင့်အရေး လှုပ်ရှားသူ ယောင် ဘိုဖ အား ယုံကြည်ချက်ကြောင့် အကျဉ်းကျခံရသူ အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုထားသည်။<ref name=yorm>{{cite web|url=https://www.amnesty.org/en/news/convictions-activists-cambodia-demonstrates-dire-state-justice-2012-12-27|title=Convictions of activists in Cambodia demonstrates dire state of justice|date=27 December 2012|publisher=Amnesty International|access-date=2 January 2013|archive-date=1 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130101163441/http://www.amnesty.org/en/news/convictions-activists-cambodia-demonstrates-dire-state-justice-2012-12-27|url-status=live|accessdate=25 January 2021|archivedate=1 January 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130101163441/http://www.amnesty.org/en/news/convictions-activists-cambodia-demonstrates-dire-state-justice-2012-12-27}}</ref> ၂၀၁၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၂ ရက် ဖနွမ်းပင်တွင် အငြင်းပွားနေသော ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်ကို ဆန္ဒပြနေခြင်းအား သတင်းယူနေသော သတင်းသမားများအား ရဲများနှင့် အရပ်ဝတ်များက လေးဂွများ နှင့် ကျင်စက်များဖြင့် တမင်သက်သက် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ နိုင်ငံတကာ သတင်းထောက်ကလပ်၏ ဥက္ကဋ္ဌ ရစ်ခ် ဗယ်လန်ဇူးလားအား တိုက်ခိုက်နေခြင်းကို ဗွီဒီယို မှတ်တမ်းအဖြစ် တွေ့ရသည်။ အတိုက်အခံတို့မှ ရွေးကောက်ပွဲမသမာမှုများနှင့် ပတ်သက်၍ စိုးရိမ်သဖြင့် ပါလီမန်ဖွင့်လှစ်ခြင်းကို သပိတ်မှောက်ခဲ့ကြသဖြင့် နိုင်ငံရေးအရ တင်းမာမှု ဖြစ်ပွားပြီး အကြမ်းဖက်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ အနည်းဆုံး သတင်းထောက် ၇ ယောက်တို့သည် ဒဏ်ရာ အနည်းငယ် ရခဲ့ပြီး ကမ္ဘောဒီးယား ဆန္ဒပြသူ အနည်းဆုံး ၂ ဦးမှာ လေးခွထိမှန်ခံခဲ့ရသဖြင့် ဆေးရုံတက်ရောက် ကုသခဲ့ရသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.abc.net.au/news/2013-09-24/an-cambodia-attacks-reax/4978738|title=Overseas Press Club of Cambodia condemns violent attack on journalists in Phnom Penh|work=Australia Network News|access-date=28 October 2014}}</ref> ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘောဒီးယား တရားလွှတ်တော်ချုပ်မှ အဓိက အတိုက်အခံ ပါတီဖြစ်သော ကမ္ဘောဒီးယားအမျိုးသားကယ်ဆယ်ရေးပါတီ (စီအင်န်အာရ်ပီ) ကို ဖျက်သိမ်းခဲ့သဖြင့် ပိုမို၍ အာဏာရှင်ဆန်သော နိုင်ငံရေးစနစ်ကို ပြန်လည် အသက်ဝင်ရန် လမ်းခင်းပေးခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2017/dec/03/cambodia-strongman-leader-thousands-stability-ceremony-angkor-hun-sen |title=Guardian report on Hun Sen as strongman |newspaper=Guardian | date=3 December 2017}}</ref> ===အကျင့်ပျက် ခြစားမှု=== ကမ္ဘောဒီးယားရှိ အကျင့်ပျက်ခြစားမှု အဆင့်သည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ နိုင်ငံအများစုထက် ပို၍မြင့်သည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် "ခြစားမှု တိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေ" ကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သော်လည်း နိုင်ငံတဝှမ်းလုံးတွင် အကျင့်ပျက်ခြစားမှုများ ရှိနေသည်။ ခြစားမှုသည် တရားစီရင်ရေး၊ ရဲ နှင့် အခြားသော နိုင်ငံတော်ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများကို သက်ရောက်စေသည်။ အစိုးရ အရာရှိများ အနေနှင့် နီးစပ်သူကို ဦးစားပေးခြင်း နှင့် အပြစ်ရှိသူကို လျစ်လျူရှု ပေးခြင်းတို့ကို နေရာတကာ တွေ့ရသည်။ တရားစီရင်ရေး နှင့် အစိုးရ၏ အုပ်ချုပ်ရေး ဌာနတို့ကြားတွင် ရှင်းလင်းသော ကွဲပြားခြားနားမှုမရှိခြင်းကြောင့် တရားစီရင်ရေးစနစ်တွင် နိုင်ငံရေးအရ လွှမ်းမိုးမှုများစွာ ရှိသည်။<ref name="globalwitness.org">[http://www.globalwitness.org/campaigns/corruption/oil-gas-and-mining/cambodia Retrieved November-14-2015] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141010033539/http://www.globalwitness.org/campaigns/corruption/oil-gas-and-mining/cambodia |date=10 October 2014 }}. Globalwitness.org. Retrieved on 5 July 2015.</ref> ကမ္ဘောဒီးယားပြည်သူတို့၏ နေ့စဉ်ဘဝတွင် လာဘ်စားမှုများကို ကြုံတွေ့နေရသည်မှာ ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှု ရယူခြင်း၊ ယာဉ်စည်းကမ်း ချိုးဖောက်ခြင်း နှင့် လျှော့ပေါ့သော တရားစီရင်ချက် ရရှိစေရေး တို့အတွက် ဖြစ်သည်။ ကုမ္ပဏီများ အနေနှင့် လိုင်စင်များနှင့် ပါမစ်များ ရယူရန် အထူးသဖြင့် ဆောက်လုပ်ရေးနှင့် ပတ်သက်သော ပါမစ်များအတွက် လာဘ်ပေးလာဘ်ယူ ပြုလုပ်ခြင်းမှာ အမြဲတွေ့နေရသော အလေ့အထ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ် ခြစားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ဥပဒေတွင် သတင်းပေးသူများအား ကာကွယ်ပေးမှု မရှိပဲ သူတို့ သတင်းပေးသည့် ခြစားမှုကို သက်သေမပြနိုင်ပါက ထောင်ခြောက်လအထိ အပြစ်ပေးခြင်း ခံရနိုင်သည်။<ref name="globalwitness.org" /> ===နိုင်ငံခြား ဆက်ဆံရေး=== [[File:The Prime Minister, Shri Narendra Modi with the Prime Minister of the Kingdom of Cambodia, Mr. Samdech Akka Moha Sena Padei Techo Hun Sen, at Hyderabad House, in New Delhi on January 27, 2018 (1).jpg|thumb|left|ဝန်ကြီးချုပ် ဟွန်ဆန် အား အိန္ဒိယ ဝန်ကြီးချုပ် နာရန်ဒရာ မိုဒီ နှင့် အတူ နယူးဒေလီတွင် တွေ့ရပုံ၊​၂၀၁၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၇ ရက်]] ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရေးကို ပရက် ဆိုခွန် ဦးဆောင်သော နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာနက ကိုင်တွယ်သည်။ ကမ္ဘောဒီးယားသည် ကုလသမဂ္ဂ၊ [[ကမ္ဘာ့ဘဏ်]]၊ [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငွေကြေးရန်ပုံငွေ အဖွဲ့]]တို့၏ အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် [[အာရှ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဘဏ်]]၊​[[အာဆီယံ]]​တို့၏ အဖွဲ့ဝင်လည်း ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေး အဖွဲ့ သို့ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘောဒီးယားသည် မလေးရှားနိုင်ငံတွင် ကျင်းပသော အရှေ့အာရှထိပ်သီးညီလာခံ သို့ ပထမဆုံးအကြိမ် အဖြစ် တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ကမ္ဘောဒီးယားသည် နိုင်ငံပေါင်း များစွာနှင့် သံတမန် ဆက်ဆံရေး ရှိပြီး အစိုးရ၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ နိုင်ငံအတွင်း သံရုံး ၂၀ ရှိပြီး<ref>Royal Government of Cambodia.{{cite web |url=http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/country.foreign_embassy.html |title=Foreign Embassies |archive-url=https://web.archive.org/web/20070212040416/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/country.foreign_embassy.html |archive-date=12 February 2007 |accessdate=28 January 2021 |archivedate=12 February 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070212040416/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/country.foreign_embassy.html }}</ref> အာရှတိုက်ရှိ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများ အပါအဝင် ပဲရစ်ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးပွဲတွင် အဓိက ပါဝင်လှုပ်ရှားခဲ့သော နိုင်ငံများဖြစ်သည့် အမေရိကန်၊ ဩစတြေးလျ၊ တရုတ် နှင့် ဥရောပသမဂ္ဂ၊ ဂျပန် နှင့် ရုရှားတို့လည်း ပါဝင်သည်။<ref>{{cite web |author1=Dalpino, Catharin E. |author2=Timberman, David G. |url=http://www.asiasociety.org/publications/cambodia_policy.html |title=Cambodia's Political Future: Issues for U.S. Policy |archive-url=https://web.archive.org/web/20051028015243/http://www.asiasociety.org/publications/cambodia_policy.html |archive-date=28 October 2005 |work=Asia Society |date=26 March 1998 |accessdate=28 January 2021 |archivedate=28 October 2005 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20051028015243/http://www.asiasociety.org/publications/cambodia_policy.html }}</ref>နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေးကြောင့် အလှူရှင်အဖွဲ့အစည်းများမှ လူမှုရေး၊​စီးပွားရေး နှင့် မြို့ပြလူမှုအဆောက်အအုံများအတွက် လိုအပ်သည်များကို အကူအညီပေးခဲ့ကြသည်။ [[File:Russian President Vladimir Putin with Cambodian Prime Minister Hun Sen.jpg|thumb|ဝန်ကြီးချုပ် ဟွန်ဆန်အား ရုရှားသမတ ဗလာဒီမီယာ ပူတင်နှင့် အတူ မော်စကိုတွင် တွေ့ရပုံ၊​၂၀၁၆ မေ ၁၉]] ၁၉၇၀ ခုနှစ်များနှင့် ၁၉၈၀ ခုနှစ်များမှ ပြင်းထန်ကြမ်းတမ်းသော အကွဲအပြဲများကို ကျော်လွန်သွားခဲ့ပြီ ဖြစ်သော်လည်း ကမ္ဘောဒီးယားနှင့် အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများ အကြား နယ်စပ် အငြင်းပွားမှု အချို့ ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုအရာများမှာ ကမ်းလွန်ပင်လယ်အတွင်းရှိ ကျွန်းအချို့၊ ဗီယက်နမ် နှင့် နယ်နိမိတ်၏ အချို့အစိတ်အပိုင်းများ နှင့် သတ်မှတ်မထားသော ပင်လယ်နယ်နိမိတ် တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ကမ္ဘောဒီးယားနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတို့အနေနှင့် နယ်နိမိတ် အငြင်းပွားမှုများ ရှိပြီး အထူးသဖြင့် ပရီးယား ဗီဟီးယား ပုထိုးနှင့် ကပ်လျက် နေရာတွင် စစ်တပ်အချင်းချင်း ပဋိပက္ခ ဖြစ်ပွားပြီး ဆက်ဆံရေး ပျက်ယွင်းခဲ့သည်။ ကမ္ဘောဒီးယား အနေနှင့် နယ်မြေအများစုကို ပိုင်ဆိုင်သည် ဖြစ်သော်လည်း ထိုင်းနိုင်ငံမှ နိုင်ငံတကာဥပဒေများကို မလိုက်နာပဲ ကမ္ဘောဒီးယား စစ်တပ်မှ အရင်းအမြစ် အလုံအလောက် မရှိသဖြင့် ၁၉၆၂ ခုနှစ်ကတည်းက မဖြေရှင်းနိုင်ပဲ ထားခဲ့သော နေရာများတွင် အခိုင်အမာတည်ဆောက်မှုများ ပြုလုပ်ကြသည်။ <ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-24897805|title=Preah Vihear temple: Disputed land Cambodian, court rules|work=BBC News|date=11 November 2013|access-date=11 November 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.icj-cij.org/docket/files/151/17704.pdf|title=Judgment: Request for Interpretation of the Judgment of 15 June 1962 in the Case Concerning the Temple of Preah Vihear (''Cambodia v. Thailand'')|date=11 November 2013|others=Recorded by L.Tanggahma|publisher=International Court of Justice|location=The Hague, Netherlands|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131111173337/http://www.icj-cij.org/docket/files/151/17704.pdf|archive-date=11 November 2013|accessdate=28 January 2021|archivedate=11 November 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131111173337/http://www.icj-cij.org/docket/files/151/17704.pdf}}</ref> ကမ္ဘောဒီးယားနှင့် တရုတ်တို့သည် ၂၀၁၀ ခုနှစ်များတွင် ဆက်ဆံရေး တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ တရုတ်ပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်မှ နောက်ခံပေးထားသော တရုတ်ကုမ္ပဏီတစ်ခုသည် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ ကိုကောင်းပြည်နယ်ရှိ ထိုင်းပင်လယ်ကွေ့ ကမ်းရိုးတန်း၌ {{convert|၉၀|km|abbr=on}} ရှည်လျားသော နေရာတွင် ရေနက်ဆိပ်ကမ်းတစ်ခု တည်ဆောက်လျက် ရှိသည်။ ထိုဆိပ်ကမ်းသည် အပျော်စီးသင်္ဘောများ၊ ဝမ်းပုံလောင်းသင်္ဘောများ နှင့် စစ်သင်္ဘောများ ကပ်ရောက်နိုင်သည် အထိ ရေစူးနက်သည်။ ကမ္ဘောဒီးယား၏ သံတမန် ရေးအရ ထောက်ခံမှုသည် တရုတ်တို့၏ တောင်တရုတ်ပင်လယ်အတွင်း အငြင်းပွားနေသည့် နေရာများအား ရယူရန်ကြိုးပမ်းမှုကို အထောက်အကူပေးသည်။ ကမ္ဘောဒီးယားသည် အာဆီယံ အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံဖြစ်ပြီး အာဆီယံ၏ စည်းမျဉ်းအရ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံက ကန့်ကွက်ပါက အဖွဲ့တစ်ခုလုံး အနေဖြင့် ဦးဆောင်လှုပ်ရှားမှုကို ရပ်တန့်စေနိုင်သည်။ ကမ္ဘောဒီးယားသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် နီးကပ်သော ဆက်ဆံရေးရှိသည့် အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများ အတွက် တရုတ်တို့အတွက် ချိန်ညှိပေးမည့် အလေးတုံး တစ်ခု ဖြစ်သည်။ <ref>name="Kynge"James Kynge, Leila Haddou and Michael Peel, [https://www.ft.com/content/23968248-43a0-11e6-b22f-79eb4891c97d?mhq5j=e2 FT Investigation: How China bought its way into Cambodia], ''Financial Times'' (8 September 2016).</ref> ===စစ်ရေး=== [[File:Royal Cambodian Army soldiers, 2014.jpg|thumb|left|ကမ္ဘောဒီးယား တော်ဝင်ကြည်းတပ်မှ အရာရှိများ ချီတက်လာပုံ]] တော်ဝင် ကမ္ဘောဒီးယားကြည်းတပ်၊ တော်ဝင်ကမ္ဘောဒီးယား ရေတပ် နှင့် တော်ဝင် ကမ္ဘောဒီးယား လေတပ်၊ တော်ဝင်တပ်ရဲ တို့ကို အားလုံးစုပေါင်း၍ ကမ္ဘောဒီးယား တော်ဝင်တပ်မတော် ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး နိုင်ငံတော် ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာ၏ အမိန့်ပေးထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိကာ ၎င်းတို့၏ အထက်တွင် ကမ္ဘောဒီးယား ဝန်ကြီးချုပ် ရှိသည်။ ဘုရင်မင်းမြတ် နိုရိုဒွန် သီဟာမိုနီမှ ကမ္ဘောဒီးယား တော်ဝင် တပ်မတော်၏ စစ်သေနာပတိချုပ် ဖြစ်သည်။ ဝန်ကြီးချုပ် ဟွန်ဆန်မှာမူ အရေးပါသော ကာကွယ်ရေး ဦးစီးချုပ် ရာထူးကို ထိရောက်စွာ ရယူထားသည်။ ၂၀၀၀ ခုနှစ်များ အစောပိုင်းတွင် ပြင်ဆင်ထားသော ဖွဲ့စည်းပုံကို စတင်မိတ်ဆက်ခြင်းသည် ကမ္ဘောဒီးယားစစ်တပ်ကို ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခြင်း၏ အစ ဖြစ်သည်။ ထိုမှတဆင့် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနသည် လက်အောက်ခံ အထွေထွေ ရုံး ၃ခုဖြစ်သော ထောက်ပံ့ပို့ဆောင်ရေးနှင့် ဘဏ္ဍာရေး၊ စစ်လက်နက်ပစ္စည်းနှင့် နည်းပညာဌာန၊ ကာကွယ်ရေးဌာနတို့ကို ဗဟိုဌာနချုပ်၏ လက်အောက်တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ဝန်ကြီးမှာ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး တီးဘန် ဖြစ်သည်။ သူသည် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးအဖြစ် ၁၉၇၉ မှ စတင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ကာကွယ်ရေး ဒု-ဝန်ကြီးများမှာ ချေဆိုင်ယွန် နှင့် ပေါ်ဘန်ဆရူး တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘောဒီးယား တော်ဝင်တပ်မတော်၌ အမြဲတမ်းအင်အား ၁၀၂,၀၀၀ ဦး (အရန်အင်အား ၂၀၀,၀၀၀ ဦး) ရှိသည်။ ကမ္ဘောဒီးယား၏ စစ်ရေးအသုံးစရိတ်မှာ နိုင်ငံတော် စုစုပေါင်းပြည်တွင်းထုတ်ကုန်၏ ၃% ရှိသည်။ ကမ္ဘောဒီးယား တော်ဝင်တပ်ရဲတွင် တပ်သား ၇,၀၀၀ ရှိသည်။ ၎င်း၏ တာဝန်များတွင် လုံခြုံရေးနှင့် ပြည်သူတို့ ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ဆောင်ရွက်ရန်၊ စနစ်တကျ စီစဉ်လုပ်ဆောင်သော ရာဇဝတ်မှုကြီးများ၊ အကြမ်းဖက်မှုများနှင့် အခြားကြမ်းတမ်းသော အဖွဲ့အစည်းများကို ကို စုံစမ်းဖော်ထုတ်ရန်နှင့် တားဆီးရန်၊ နိုင်ငံတော်နှင့် အများပြည်သူတို့၏ အိုးအိမ်များကို ကာကွယ်ရန်၊ အရေးပေါ်အခြေအနေများ၊ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ၊ ပြည်တွင်းရေး မတည်ငြိမ်မှုများနှင့် လက်နက်ကိုင်တိုက်ပွဲများတွင် ပြည်သူများနှင့် အခြား အရေးပေါ်အဖွဲ့များကို အကူအညီပေးရန် တို့ ဖြစ်သည်။ ဟွန်ဆန်သည် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံအတွင်း အလွန်အားကောင်းသော ဩဇာအာဏာကို တည်ဆောက်ထားပြီး နိုင်ငံ၏ ပုံမှန်စစ်တပ်များနှင့် အပြိုင်နီးပါး စွမ်းရည်ရှိသော ခါးပိုက်ဆောင်တပ်လည်း ပါဝင်ကာ နိုင်ငံရေးအရ ပြိုင်ဘက်များကို ဖိနှိပ်ရန် အသုံးပြုသည်ဟု စွပ်စွဲခြင်း ခံရသည်။<ref>Fuller, Thomas (6 January 2014) [https://www.nytimes.com/2014/01/06/world/asia/cambodia-crackdown-on-dissent.html Cambodia Steps Up Crackdown on Dissent With Ban on Assembly]. New York Times</ref> ကမ္ဘောဒီးယားသည် ကုလသမဂ္ဂ၏ အဏုမြူတားဆီးရေး စာချုပ်အား ပါဝင်လက်မှတ်ရေးထိုးထားသည်။<ref>{{Cite web |url=https://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=XXVI-9&chapter=26&clang=_en |title=Chapter XXVI: Disarmament&nbsp;– No. 9 Treaty on the Prohibition of Nuclear Weapons |publisher=United Nations Treaty Collection |date=7 July 2017}}</ref> ===ဥပဒေဝန်ထမ်း=== ကမ္ဘောဒီးယား၏ ဥပဒေရေးရာ ဝန်ဆောင်မှုများကို ၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် ခမာနီအစိုးရကြောင့် ဥပဒေစနစ် တစ်ခုလုံးကို ဖျက်သိမ်းခဲ့ပြီး တရားသူကြီးများနှင့် ရှေ့နေများအားလုံးမှာ ဓနရှင်ရန်သူ များအဖြစ် စွပ်စွဲခံရပြီး ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသည်။ ဥပဒေဝန်ထမ်း ၆ ဦးမှ ၁၂ ဦး အထိသာ နိုင်ငံအတွင်း အသက်ရှင် ကျန်ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.cambodiatribunal.org/assets/pdf/court-filings/e51_7_1_en-1.pdf|title=CO-PROSECUTORS' SUBMISSION ON STATUTE OF LIMITATIONS FOR NATIONAL CRIMES|date=2 May 2011}}</ref> ၁၉၉၅ ခုနှစ် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ ဘား အဖွဲ့အား တည်ထောင်သည့် အချိန်အထိ ရှေ့နေ့ မရှိခဲ့ပေ။<ref>{{Cite book|title=Introduction to CAMBODIAN LAW|publisher=Konrad-Adenauer-Stiftung, Cambodia|year=2012|isbn=978-99950-982-1-6|editor-last=Peng|editor-first=Hor|pages=7–8, 15–16|editor-last2=Phallack|editor-first2=Kong|editor-last3=Menzel|editor-first3=Jörg}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Kim|first1=Chin|last2=Falt|first2=Jeffrey L.|date=1996|title=LAW OF THE BAR: KINGDOM OF CAMBODIA (STATUTORY UNDERPINNINGS OF THE DEVELOPMENT OF AN INDEPENDENT BAR IN CAMBODIA: CODE OF ETHICS; INTERNAL REGULATIONS)|journal=California Western International Law Journal|volume=27: 2, Art. 5|pages=357–387|via=CWSL Scholarly Commons}}</ref> ===လူ့အခွင့်အရေး=== [[File:Kem Sokha with Sam Rainsy.jpg|thumb| ကမ္ဘောဒီးယား၏ ဒုတိယ အတိုက်အခံခေါင်းဆောင် ကမ်ဆိုခ (ဝဲ)အား ၂၀၁၇ စက်တင်ဘာတွင် ဖမ်းဆီးခဲ့ပြီး အတိုက်အခံ ခေါင်းဆောင် ဆမ်ရိန်းဆီးမှာ ၂၀၁၅ နိုဝင်ဘာလ ကတည်းက ပြည်ပတွင် နေထိုင်ခဲ့ရသည်။]] အမေရိကန်နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန၏ အစီရင်ခံစာအရ ဟွန်ဆန်၏ လက်အောက်ရှိ တပ်များနှင့် ကမ္ဘောဒီးယားပြည်သူ့ပါတီတို့သည် ကြီးကျယ်ပြီး မကြာခဏဖြစ်သော မတရားမှုများကို ကျူးလွန်ကြပြီး ၎င်းတို့တွင် ဥပဒေမဲ့ သတ်ဖြတ်ခြင်း၊ ညှဉ်းဆဲခြင်းတို့ ပါဝင်ကာ ထိုအတွက် နောက်ဆက်တွဲ အရေးယူမှုများ မရှိဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>World Report 2014: Cambodia Human Right Watch</ref> ၂၀၁၆ ခု ကမ္ဘာ့ကျွန်ပြုမှုညွှန်းကိန်း အရ ယနေ့ခေတ် ကမ္ဘောဒီးယားတွင် ခန့်မှန်းခြေ လူဦးရေ ၂၅၆,၈၀၀ ဦးမျှ ကျွန်ပြုခံနေရပြီး လူဦးရေ စုစုပေါငး်၏ ၁.၆၅ ရာခိုင်နှုန်းမျှ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|last1=Bales|first1=Kevin|display-authors=et al|title=Cambodia|url=https://www.globalslaveryindex.org/country/cambodia/|website=The Global Slavery Index 2016|publisher=The Minderoo Foundation Pty Ltd|access-date=13 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180314004151/https://www.globalslaveryindex.org/country/cambodia/|archive-date=14 March 2018|url-status=dead|accessdate=3 June 2021|archivedate=14 March 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180314004151/https://www.globalslaveryindex.org/country/cambodia/}}</ref> အစိုးရဝန်ထမ်း ရာထူးကြီးသူများ၊ စစ်တပ်များနှင့် အစိုးရနှင့် ဆက်နွယ်နေသော စီးပွားရေးသမားများမှ မြေမတရားသိမ်းယူခြင်းမှာ ကမ္ဘောဒီးယားတွင် အမြဲတွေ့ရလေ့ရှိသည့် ကိစ္စတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|last1=Bales|first1=Kevin|display-authors=et al|title=Cambodia|url=https://www.globalslaveryindex.org/country/cambodia/|website=The Global Slavery Index 2016|publisher=The Minderoo Foundation Pty Ltd|access-date=13 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180314004151/https://www.globalslaveryindex.org/country/cambodia/|archive-date=14 March 2018|url-status=dead|accessdate=3 June 2021|archivedate=14 March 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180314004151/https://www.globalslaveryindex.org/country/cambodia/}}</ref> ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုအတွင်း သိန်းပေါင်းများစွာသော ကမ္ဘောဒီးယားပြည်သူများထံမှ မြေယာများကို သိမ်းယူခြင်း ခံခဲ့ရပြီး ကိုယ်ကျိုးစီးပွားအတွက် နှင့် အမျိုးမျိုးသော အဖွဲ့အစည်းများ၏ အကျိုးစီးပွားအတွက် ဩဇာအာဏာတည်ဆောက်ရန် အစရှိသည်တို့အတွက် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|last1=Bales|first1=Kevin|display-authors=et al|title=Cambodia|url=https://www.globalslaveryindex.org/country/cambodia/|website=The Global Slavery Index 2016|publisher=The Minderoo Foundation Pty Ltd|access-date=13 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180314004151/https://www.globalslaveryindex.org/country/cambodia/|archive-date=14 March 2018|url-status=dead|accessdate=3 June 2021|archivedate=14 March 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180314004151/https://www.globalslaveryindex.org/country/cambodia/}}</ref> ယုံကြည်စိတ်ချရသော အစိုးရဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများ၏ ခန့်မှန်းချက်အရ လူဦးရေ ၇၇၀,၀၀၀ တို့သည် အနည်းဆုံး ဟက်တာ ၄ သန်း ( ဧက ၁၀ သန်း) မျှသော မြေသိမ်းမှုကြောင့် နစ်နာဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်ဟု ပဲရစ်တွင် အခြေစိုက်သော နိုင်ငံတကာ လူ့အခွင့်အရေး အဖွဲ့အစည်း (IFDH) က ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name="rfa.org">{{cite web|url=http://www.rfa.org/english/news/cambodia/complaint-10072014181216.html|title='Ruling Elite' in Cambodia Face ICC Complaint Over Land Grabs|work=Radio Free Asia|access-date=28 October 2014|archive-date=18 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141018152313/http://www.rfa.org/english/news/cambodia/complaint-10072014181216.html/}}</ref> ၂၀၁၈ ခုနှစ် မတ်လ ၁၄ ရက်တွင် ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေး ကျွမ်းကျင်သူမှ "ကမ္ဘောဒီးယားတွင် ဇူလိုင်လ ရွေးကောက်ပွဲမတိုင်မီ မီဒီယာများ၊ လွတ်လပ်စွာ ပြောဆိုခွင့်များနှင့် နိုင်ငံရေးအရ ပါဝင်မှုများကို ကန့်သတ်ခြင်းကြောင့် လွန်စွာ စိုးရိမ်ရသည်။" ဟု ထုတ်ဖော်ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title="Cambodia at a crossroads": UN expert calls on Government to choose path of human rights |url=https://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/DisplayNews.aspx?NewsID=22820&LangID=E |publisher=Office of the High Commissioner for Human Rights (OHCHR) |date=14 March 2018}}</ref>အစိုးရအား ဝေဖန်သူများမှာ ကမ္ဘောဒီးယားတွင် ကိုဗစ်-၁၉ ကပ်ရောဂါနှင့် ပတ်သက်၍ သတင်းမှားများ ထုတ်လွှင့်သည် ဆိုသော စွပ်စွဲချက်ဖြင့် ဖမ်းဆီးခြင်း ခံကြရသည်။<ref>{{cite news |title=Cambodia accused of political clampdown amid coronavirus outbreak |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/03/cambodia-accused-political-clampdown-coronavirus-outbreak-200324063233803.html |work=Al Jazeera |date=24 March 2020}}</ref><ref>{{cite news |title=Cambodia: Covid-19 Spurs Bogus 'Fake News' Arrests |url=https://www.hrw.org/news/2020/04/29/cambodia-covid-19-spurs-bogus-fake-news-arrests |work=Human Rights Watch |date=29 April 2020}}</ref> ===အုပ်ချုပ်ရေးဒေသများ=== ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ စည်ပင်သာယာနယ်နိမိတ်များနှင့် ပြည်နယ်များသည် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ပထမအဆင့် အုပ်ချုပ်ရေးဒေသများ ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံအား ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ စည်ပင်သာယာနယ်နိမိတ်များ အပါအဝင် ပြည်နယ် ၂၅ ခု အဖြစ် ပိုင်းခြားထားသည်။ စည်ပင်သာယာနယ်နိမိတ်များနှင့် ခရိုင်များသည် ဒုတိယအဆင့် အုပ်ချုပ်ရေးဒေသများ ဖြစ်သည်။ ပြည်နယ်များအား ခရိုင် ၁၅၉ခု နှင့် စည်ပင်သာယာနယ်နိမိတ် ၂၆ ခု အဖြစ် ထပ်မံပိုင်းခြားထားသည်။ ခရိုင်များနှင့် စည်ပင်သာယာနယ်နိမိတ်များကို မြို့နယ်နှင့် ရပ်ကွက်များ အဖြစ် ထပ်မံ ပိုင်းခြားထားသည်။ {| class="sortable wikitable" ! စဉ် ! ပြည်နယ် ! မြို့တော် ! ဧရိယာ (km2) ! လူဦးရေ (၂၀၁၉) |- | ၁ | ဗန်တေးမိန်ဇယ (Banteay Meanchey) | ဆရီ ဆေဖိုအမ် နှင့် ပွိုင်းပက် | style="text-align: right;" | ၆,၆၇၉ | style="text-align: right;" | ၈၆၁,၈၈၃ |- | ၂ | ဗတ္တမ်ဗောင်း (Battambang) | ဗတ္တမ်ဗောင်း | style="text-align: right;" | ၁၁,၇၀၂ | style="text-align: right;" | ၉၉၇,၁၆၉ |- | ၃ | ကမ်ပုန်းချမ် (Kampong Cham) | ကမ်ပုန်းချမ် | style="text-align: right;" | ၄,၅၄၉ | style="text-align: right;" | ၈၉၉,၇၉၁ |- | ၄ | ကမ်ပုန်းချနန်း (Kampong Chhnang) | ကမ်ပုန်းချနန် | style="text-align: right;" | ၅,၅၂၁ | style="text-align: right;" | ၅၂၇,၀၂၇ |- | ၅ | ကမ်ပုန်စပူ (Kampong Speu) | ရှဘားမန် | style="text-align: right;" | ၇,ဝ၁၇ | style="text-align: right;" | ၈၇၇,၅၂၃ |- | ၆ | ကမ်ပုန်ထုမ် (Kampong Thom) | စတန်း စိန်း | style="text-align: right;" | ၁၃,၈၁၄ | style="text-align: right;" | ၆၈၁,၅၄၉ |- | ၇ | ကမ်ပုတ် (Kampot) | ကမ်ပုတ် | style="text-align: right;" | ၄,၈၇၃ | style="text-align: right;" | ၅၉၃,၈၂၉ |- | ၈ | ကဏ္တာလ (Kandal) | တာခမော | style="text-align: right;" | ၃,၁၇၉ | style="text-align: right;" | ၁,၂၀၁,၅၈၁ |- | ၉ | ကပ် (Kep) | ကပ် | style="text-align: right;" | ၃၃၆ | style="text-align: right;" | ၄၂,၆၆၅ |- | ၁၀ | ကော့ကောင်း (Koh Kong) | ခက်မရက် ဖိုးမင်း | style="text-align: right;" | ၁၀,၀၉၀ | style="text-align: right;" | ၁၂၅,၉၀၂ |- | ၁၁ | ကရာကျယ် (Kratié) | ကရာကျယ် | style="text-align: right;" | ၁၁,ဝ၉၄ | style="text-align: right;" | ၃၇၄,၇၅၅ |- | ၁၂ | မဏ္ဍလဂီရီ (Mondulkiri) | စန်မိုနိုရွမ် | style="text-align: right;" | ၁၄,၂၈၈ | style="text-align: right;" | ၉၂,၂၁၃ |- | ၁၃ | ဥတ္တရမိန်ဇယ (Oddar Meanchey) | ဆမ်မရောင်း | style="text-align: right;" | ၆,၁၅၈ | style="text-align: right;" | ၂၇၆,၀၃၈ |- | ၁၄ | ပိုင်လင် (Pailin) | ပိုင်လင် | style="text-align: right;" | ၈၀၃ | style="text-align: right;" | ၇၅,၁၁၂ |- | ၁၅ | ဖနွမ်းပင် (Phnom Penh) | ဒေါင်ပင် | style="text-align: right;" | ၆၇၉ | style="text-align: right;" | ၂,၂၈၁,၉၅၁ |- | ၁၆ | ဖရဲသီဟနု (Preah Sihanouk) | ဖရဲသီဟနု | style="text-align: right;" | ၁,၉၃၈ | style="text-align: right;" | ၃၁၀,၀၇၂ |- | ၁၇ | ဖရဲဝိဟာရ (Preah Vihear) | တိဘန် မိန်းချေး | style="text-align: right;" | ၁၃,၇၈၈ | style="text-align: right;" | ၂၅၄,၈၂၇ |- | ၁၈ | ဗောဓိစတ် (Pursat) | ဗောဓိစတ် | style="text-align: right;" | ၁၂,၆၉၂ | style="text-align: right;" | ၄၁၉,၉၅၂ |- | ၁၉ | ပရေဗင် (Prey Veng) | ပရေဗင် | style="text-align: right;" | ၄,၈၈၃ | style="text-align: right;" | ၁,၀၅၇,၇၂၀ |- | ၂၀ | ရတနဂီရီ (Ratanakiri) | ဘန်လောင်း | style="text-align: right;" | ၁၀,၇၈၂ | style="text-align: right;" | ၂၁၇,၄၅၃ |- | ၂၁ | ဆီယမ်ရိ (Siem Reap) | [[ဆီယမ်ရိမြို့]] | style="text-align: right;" | ၁၀,၂၉၉ | style="text-align: right;" | ၁,ဝ၁၄,၂၃၄ |- | ၂၂ | စီတောင်တရင်း (Stung Treng) | စီတောင် တရင်း | style="text-align: right;" | ၁၁,ဝ၉၂ | style="text-align: right;" | ၁၆၅,၇၁၃ |- | ၂၃ | စဝေရင်း (Svay Rieng) | စဝေရင်း နှင့် ဘာဗက် | style="text-align: right;" | ၂,၉၆၆ | style="text-align: right;" | ၅၂၅,၄၉၇ |- | ၂၄ | တကောင် (Takéo) | ဒွန်ကာယက်ဗ် | style="text-align: right;" | ၃,၅၆၃ | style="text-align: right;" | ၉၀၀,၉၁၄ |- | ၂၅ | တပေါင်ခနုမ်း (Tboung Khmom) | ဆူဝမ် | style="text-align: right;" | ၅,၂၅၀ | style="text-align: right;" | ၇၇၆,၈၄၁ |} == စီးပွားရေး == [[File:Cambodia, Trends in the Human Development Index 1970-2010.png|thumb|left|upright=1.6|ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ လူထုဖွံ့ဖြိုးမှု ညွှန်းကိန်း (၁၉၇၀-၂၀၁၀)]] ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ လူတစ်ဦးချင်းဝင်ငွေမှာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁,၃၀၉ ဖြစ်ပြီး ဝယ်ယူနိုင်စွမ်းအား ကွာခြားမှုနှုန်းကို ထည့်တွက်ပါက အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၄,၀၂၂ မျှ ရှိသည်။ ကုလသမဂ္ဂမှ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံအား ကမ္ဘာ့အဆင်းရဲဆုံးနိုင်ငံများတွင် တစ်နိုင်ငံ အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ကျေးလက်အိမ်ထောင်စု အများစုမှာ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးနှင့် ၎င်းနှင့် ဆက်စပ်နေသော လုပ်ငန်းများ အပေါ်တွင် မှီခိုကြသည်။ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ အဓိက တင်ပို့ကုန်များမှာ ဆန်စပါး၊ ငါး၊ သစ်၊ အဝတ်အထည် နှင့် ရာဘာတို့ ဖြစ်ကြသည်။ နိုင်ငံတကာ ဆန်စပါးသုတေသန အင်စတီကျု (IRRI) မှ ၎င်းတို့၏ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံရှိ မျိုးစပါးဘဏ်မှ စပါးမျိုးပေါင်း ၇၅၀ ကို ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံသို့ ပြန်လည် မိတ်ဆက်တင်ပို့ပေးခဲ့သည်။<ref>[https://web.archive.org/web/20080819194125/http://www.irri.org/publications/today/pdfs/6-2/RiceToday%206-2.pdf ''Rice Today'', April–June 2007, Vol. 6, No. 2]. irri.org</ref> ထိုမျိုးစပါးများမှာ ၁၉၆၀ ခုနှစ်များတွင် ကမ္ဘောဒီးယားမှ စုဆောင်းထားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ အီကော်နောမစ်မဂ္ဂဇင်း နှင့် နိုင်ငံတကာ ငွေကြေးအဖွဲ့တို့၏ အဆိုအရ ၂၀၀၁ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၀ ခုနှစ်အတွင်း ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ပျမ်းမျှ ဂျီဒီပီ တိုးတက်နှုန်းမှာ ၇.၇% ဖြစ်သဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် နှစ်စဉ် ပျမ်းမျှ ဂျီဒီပီ တိုးတက်နှုန်း အများဆုံး ၁၀ နိုင်ငံတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားလုပ်ငန်းသည် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဖွံ့ဖြိုးမှု အမြန်ဆန်ဆုံး လုပ်ငန်းဖြစ်ပြီး ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် ခရီးသွား ၂၁၉,၀၀၀ မျှ ရှိရာမှာ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ၂ သန်း အထိ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ငွေကြေးဖောင်းပွမှုနှုန်းမှာ ၁.၇% ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံခြားသို့ တင်ပို့မှု ပမာဏမှာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁.၆ ဘီလီယံ မျှ ဖြစ်သည်။ [[File:Siem Reap Art Center Night Market, 2018 (06).jpg|thumb|[[ဆီယမ်ရိမြို့]]ရှိ အစားအသောက် အရောင်းဆိုင်တစ်ခု]] ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံကို လေ့လာတင်ပြသော စာတမ်းဖြစ်သည့် "ဆင်းရဲသားတွေ ဘယ်ရောက်သွားသလဲ။ ကမ္ဘောဒီးယား ဆင်းရဲမွဲတေမှု စစ်တမ်း ၂၀၁၃" တွင် ကမ္ဘာ့ဘဏ်မှ ကောက်ချက်ဆွဲခဲ့သည်မှာ "၂၀၀၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၁ ခုနှစ် ၇ နှစ်တာ ကာလအတွင်း ကမ္ဘောဒီးယား၏ စီးပွားရေး တိုးတက်မှုသည် အလွန်အမင်းအားကောင်းပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကောင်းဆုံးများထဲတွင် အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် အိမ်ထောင်စုများ၏ သုံးစွဲနှုန်းမှာ ၄၀% အထိ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ ထိုသို့ တိုးတက်မှုများသည် ဆင်းရဲသားများအတွက် ကောင်းမွန်ပြီး ဆင်းရဲချမ်းသာ မညီမျှမှုကို လျှော့ချနိုင်ရုံမျှမက ဆင်းရဲသားများ၏ သုံးစွဲနှုန်းကို ဆင်းရဲသားမဟုတ်သူများနှင့် ယှဉ်လျှင် ပိုမို များပြားလာစေခဲ့သည်။ ရလဒ်အနေနှင့် ဆင်းရဲမွဲတေမှုနှုန်းသည် ၅၂.၂% မှ ၂၀.၅% သို့ လျော့ကျခဲ့ပြီး မျှော်မှန်းချက်အားလုံးကို ကျော်လွန်ရုံသာမက နိုင်ငံ၏ ထောင်စုနှစ် ဖွံ့ဖြိုးမှု ပန်းတိုင်၏ ဆင်းရဲမွဲတေမှုနှုန်း ပစ်မှတ်ကိုပင် ကျော်လွန်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဆင်းရဲမွဲတေမှုမှ လွတ်မြောက်လာသူ အများစုမှာ အနည်းငယ်မျှသော ပမာဏဖြင့် လွတ်မြောက်လာခြင်း ဖြစ်ပြီး အလွန် စိတ်မချရသော အခြေအနေတွင် ရှိသေးသည်။ အနည်းငယ်မျှသော လှုပ်ခတ်မှုကြောင့်ပင်လျှင် သူတို့အနေနှင့် ဆင်းရဲမွဲတေသူ အဖြစ် ပြန်လည်သက်ဆင်း သွားနိုင်သည်။" ဟု ဖော်ပြထားခဲ့သည်။<ref>"Where Have All The Poor Gone? Cambodia Poverty Assessment 2013", World Bank May 2014</ref> ဆယ်စုနှစ် နှစ်ခုမျှ စီးပွားရေး တိုးတက်ခဲ့ခြင်းသည် ကမ္ဘောဒီးယားအား ဆင်းရဲမွဲတေမှု လျှော့ချရာတွင် ကမ္ဘာ့ဦးဆောင်နိုင်ငံ တစ်ခု ဖြစ်စေခဲ့သည်။ အောင်မြင်ခဲ့သော ဇာတ်ကြောင်းအရ အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံသည် ဆိုးရွားသော ပြည်တွင်းစစ်ကို ကျော်လွန်ပြီးနောက် ကမ္ဘာ့ဘဏ်မှ အလယ်အလတ်တန်း အနိမ့်ပိုင်း ဝင်ငွေ ရှိသော စီးပွားရေးရှိသည့် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံအဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်ခဲ့သည်။ နှိုင်းယှဉ်နိုင်သော အချက်အလက်ရှိသည့် နိုင်ငံ ၆၉ နိုင်ငံတွင် ကမ္ဘောဒီးယားသည် ၂၀၀၄-၂၀၀၈ အတွင်း အလျှင်အမြန်ဆုံး ဆင်းရဲမွဲတေမှု လျှော့ချရာ၌ စတုတ္ထနေရာတွင် ရှိနေခဲ့သည်။ ဆင်းရဲမွဲတေမှုနှုန်းသည် ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ၁၀ ရာခိုင်နှုန်း လျော့ကျခဲ့ပြီး ၂၀၁၅-၂၀၁၆ တွင် ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြ အိမ်ထောင်စုများအတွင် ဆင်းရဲမွဲတေမှုနှုန်း ထပ်မံ လျော့ကျလိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်ထားသည်။ သို့သော်လည်း လူထုဖွံ့ဖြိုးမှု ညွှန်းကိန်း အထူးသဖြင့် ကျန်းမာရေးနှင့် ပညာရေးတို့တွင် ကမ္ဘောဒီးယားသည် စိန်ခေါ်မှုများနှင့် ကြုံတွေ့နေရဆဲ ဖြစ်ပြီး တိုးတက်မှုအတွက် ဦးစားပေးအဆင့်အတန်း ရှိနေသေးသည်။<ref>[http://blogs.worldbank.org/eastasiapacific/cambodia-is-now-a-lower-middle-income-economy-what-does-this-mean Cambodia is now a lower-middle income economy: What does this mean? | East Asia & Pacific on the rise]. Blogs.worldbank.org (1 July 2016). Retrieved on 20 December 2016.</ref> ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘောဒီးယား ရေပိုင်နက်အတွင်း တွေ့ရှိခဲ့သော ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့များမှာ ထုတ်ယူနိုင်စွမ်း အများအပြား ရှိသော်လည်း ထိုင်းနိုင်ငံနှင့် နယ်နိမိတ် အငြင်းပွားမှုကြောင့် အများစုမှာ မထုတ်လုပ်ရသေးပေ။<ref>{{cite news|title=The struggle between Thailand and Cambodia over oil and gas resources|date=17 September 2010|agency=CLC Asia|url=http://www.clc-asia.com/the-struggle-between-thailand-and-cambodia-over-oil-and-gas-resources-2/|access-date=29 December 2013}}</ref><ref>{{cite news|title=Cambodia Aims for Offshore Production Next Year|author=Gronholt-Pedersen, Jacob |date=26 September 2012|agency=The Wall Street Journal|url=https://www.wsj.com/news/articles/SB10000872396390443507204578020023711640726|access-date=29 December 2013}}</ref> [[File:Cambodia's rice fields.jpg|thumb|left|ဆီယမ်ရိပြည်နယ်ရှိ စပါးခင်း]] ကမ္ဘောဒီးယား နိုင်ငံတော်ဘဏ် သည် နိုင်ငံ၏ ဗဟိုဘဏ် ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံ၏ ဘဏ်လုပ်ငန်းကဏ္ဍနှင့် ပတ်သက်၍ နည်းဥပဒေများဖြင့် ထိန်းကြောင်း ကြပ်မတ်ပေးပြီး နိုင်ငံအတွင်း နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ဝင်ရောက်ရန်အတွက်လည်း တစိတ်တပိုင်း တာဝန်ရှိသည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၂ ခုနှစ် အတွင်းတွင် နိုင်ငံအတွင်း မှတ်ပုံတင်ထားသော ဘဏ်နှင့် အသေးစားငွေကြေးလုပ်ငန်းများမှာ ၃၁ ခုမှ ၇၀ ကျော်သို့ တိုးတက်လာခဲ့ပြီး ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ ဘဏ်လုပ်ငန်းနှင့် ငွေကြေးကဏ္ဍတွင် တိုးတက်မှုအား ထင်ရှားစေခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘောဒီးယား ခရက်ဒစ် ဗျူရို ကို ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံတော်ဘဏ်၏ စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းအောက်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.creditbureaucambodia.com/about-us/credit-bureau-cambodiacom.html |title=CBC's Mission |publisher=Creditbureaucambodia.com |access-date=15 March 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130613093221/http://www.creditbureaucambodia.com/about-us/credit-bureau-cambodiacom.html |archive-date=13 June 2013 |accessdate=19 July 2021 |archivedate=13 June 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130613093221/http://www.creditbureaucambodia.com/about-us/credit-bureau-cambodiacom.html }}</ref> ယခုအခါ ဘဏ်များနှင့် အသေးစား ငွေကြေးလုပ်ငန်းများ အနေနှင့် ဥပဒေအရ ချေးငွေပေးဆပ်မှုနှင့် ဆိုင်သည့် တိကျသော အချက်အလက်နှင့် ကိန်းဂဏန်းများကို အစီရင်ခံရသဖြင့် ခရက်ဒစ်ဗျူရိုမှ တဆင့် ကမ္ဘောဒီးယား ဘဏ်လုပ်ငန်းကဏ္ဍအတွင်း ပွင့်လင်းမြင်သာမှုနှင့် တည်ငြိမ်မှုကို ပိုမိုတိုးတက်စေခဲ့သည်။ ကမ္ဘောဒီးယားတွင် ကြုံတွေ့နေရသော ကြီးမားသည့် စိန်ခေါ်မှု တစ်ခုမှာ အသက်ကြီးသော လူကြီးများသည် ပညာရေး မရှိကြပေ။ အထူးသဖြင့် ကျေးလက်ဒေသတွင် ဖြစ်ပြီး ထိုဒေသများတွင် အခြေခံ အဆောက်အအုံလည်း မရှိပေ။ အသစ်တဖန် ဖြစ်ပေါ်လာမည့် နိုင်ငံရေး မတည်ငြိမ်မှုများနှင့် အစိုးရအတွင်း အကျင့်ပျက်ခြစားမှုများကြောင့် နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများကို တွန့်ဆုတ်စေပြီး နိုင်ငံခြား အကူအညီများကို နှောင့်နှေးစေသည်။ သို့ရာတွင် နိုင်ငံအချင်းချင်း အကူအညီပေးမှုများနှင့် နိုင်ငံများ ပေါင်းစပ်၍ အကူအညီပေးမှုများ ရှိသည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်၌ လှူဒါန်းသူများမှ အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၅၀၄ သန်း လှူဒါန်းရန် အဆိုပြုခဲ့ပြီး <ref name="CIACB">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cambodia/ Cambodia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210610095311/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cambodia/ |date=10 June 2021 }}. CIA World FactBook.</ref> အာရှဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ် တစ်ခုတည်းမှ ချေးငွေ၊ အကူအညီနှင့် နည်းပညာ အထောက်အကူ စုစုပေါင်း အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၈၅၀ သန်း အကူအညီပေးခဲ့သည်။<ref name=ADB>{{cite web |url=http://www.adb.org/Documents/Fact_Sheets/CAM.asp |title=A Fact Sheet: Cambodia and Asian Development Bank |publisher=Adb.org |date=25 February 2013 |access-date=16 March 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070404015954/http://www.adb.org/Documents/Fact_Sheets/CAM.asp |archive-date=4 April 2007 |accessdate=19 July 2021 |archivedate=4 April 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070404015954/http://www.adb.org/Documents/Fact_Sheets/CAM.asp }}</ref> ကမ္ဘောဒီးယားတွင် အလုပ်လုပ်ကိုင်နေသော ကုမ္ပဏီများထံမှ ပါမစ်လျှောက်ရာတွင် လာဘ်ငွေ တောင်းယူခြင်းများ ရှိပြီး ဆောက်လုပ်ရေးနှင့် သက်ဆိုင်သည့် ပါမစ် အစရှိသည်တို့ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.worldbulletin.net/todays-news/159794/bribes-hamper-business-in-cambodia|title=Bribes hamper business in Cambodia – Asia-Pacific – Worldbulletin News|work=World Bulletin}}</ref> [[File:Battambang Provinz 01.jpg|thumb|ဗတ္တမ်ဗောင်းပြည်နယ်တွင် လယ်သမားများ စပါးရိတ်သိမ်းနေပုံ]] ၂၀၁၅ ခုနှစ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အလုပ်သမားသမဂ္ဂများ အဖွဲ့ချုပ်၏ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အခွင့်အရေး ညွှန်းကိန်းတွင် ကမ္ဘောဒီးယားအား အလုပ်သမား စုစည်းမှုများအတွက် အဆိုးဆုံး အဆင့်များတွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီး "အခွင့်အရေးအတွက် အာမခံချက်မရှိ" သည့် နိုင်ငံများတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref>Teehan, Sean (16 June 2015) [http://m.phnompenhpost.com/national/kingdom-ranked-low-labour-rights-index Kingdom ranked low in labour rights index] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150706042351/http://m.phnompenhpost.com/national/kingdom-ranked-low-labour-rights-index |date=6 July 2015 }}. Phnompenh Post.</ref> ၂၀၁၆ ဧပြီလတွင် ကမ္ဘောဒီးယား အမျိုးသားလွှတ်တော်မှ အလုပ်သမားသမဂ္ဂများ ဥပဒေကို အတည်ပြု ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ ထိုဥပဒေအား စက်ရုံများတွင် အလုပ်သမားများမှ အကန့်အသတ်ရှိသော ဆန္ဒပြမှုများ ပြုလုပ်နေချိန်နှင့် လမ်းမများပေါ်တွင် လစာတိုးရန်နှင့် အလုပ်လုပ်ရသည့် ပတ်ဝန်းကျင် အခြေအနေ တိုးတက်ကောင်းမွန်စေရန် တောင်းဆိုသည့် အချိန်တွင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>[https://thediplomat.com/2016/04/the-trouble-with-cambodias-new-law-on-trade-unions The Trouble With Cambodia’s New Law on Trade Unions]. The Diplomat. Retrieved on 20 December 2016.</ref> ကမ္ဘောဒီးယား၏ ဥပဒေအသစ်နှင့် ပတ်သက်သည့် စိုးရိမ်မှုများကို အလုပ်သမားနှင့် လူ့အခွင့်အရေး အဖွဲ့များသာမကဘဲ နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်းများကပါ ယေဘုယျအားဖြင့် စိုးရိမ်မကင်း ဖြစ်ခဲ့ကြသည်။ နိုင်ငံတကာ အလုပ်သမား အဖွဲ့၏ ထိုင်း၊ ကမ္ဘောဒီးယားနှင့် လာအိုနိုင်ငံ ရုံးမှ ထိုဥပဒေတွင် အချို့သော အဓိကစိုးရိမ်ဖွယ် အချက်များနှင့် ဟာကွက်များ ရှိသည်ဟု မှတ်ချက်ပေးခဲ့သည်။<ref>[http://www.ilo.org/asia/info/public/pr/WCMS_466553/lang--en/index.htm ILO's statement on Trade Unions law in Cambodia]. Ilo.org (4 April 2016). Retrieved on 20 December 2016.</ref> အမှီအခိုကင်းသော သမဂ္ဂများနှင့် အလုပ်ရှင်များမှ ညှိမရသော အခြေအနေ ဖြစ်နေဆဲပင်ဖြစ်သည်။ "သမဂ္ဂ ၂၅ ခု ရှိတဲ့ စက်ရုံတစ်ခု အနေနဲ့ ဘယ်လို ရပ်တည်ရမလဲ။" ဟု ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ အထည်ချုပ်လုပ်ငန်းရှင်အသင်း ဥက္ကဋ္ဌ ဗန်ဆိုအင်းက မေးခွန်းထုတ်ခဲ့သည်။ သူက "အလုပ်ရှင်အနေနှင့် အငြင်းပွားမှုတွေကို အဖွဲ့မတူတဲ့ သမဂ္ဂခေါင်းဆောင် ၂၅ ယောက်နဲ့ ညှိရမယ် ဆိုတာ နားမလည်နိုင်ဘူး။ ဥပဒေ အနေနဲ့ နိုင်ငံအတွင်းက သမဂ္ဂတွေကိုလည်း ထိန်းကွပ်သင့်တယ်။" ဟု ထပ်၍ ပြောခဲ့သည်။ အထည်ချုပ်လုပ်ငန်းရှင်အသင်း၏ အဆိုအရ နိုင်ငံအတွင်းရှိ အဝတ်အစားနှင့် အထည်အလိပ်တင်ပို့သော စက်ရုံ ၅၅၇ ရုံနှင့် ဖိနပ်စက်ရုံ ၅၈ ရုံတို့တွင် အလုပ်သမား ၅၀၀,၀၀၀ အတွက် သမဂ္ဂပေါင်း ၃,၁၆၆ ခု ရှိသည်ဟု ဆိုသည်။ အထည်ချုပ် လုပ်ငန်းသည် ကမ္ဘောဒီးယား၏ အကြီးဆုံး လုပ်ငန်း ဖြစ်နေပြီး နိုင်ငံ၏ စုစုပေါင်း ပြည်တွင်း ထုတ်ကုန်၏ ၂၆.၂ ရာခိုင်နှုန်း မျှ ရှိသော်လည်း ဗန်ဆိုအင်း၏ အဆိုအရ အလုပ်သမား သမဂ္ဂ ဥပဒေ မရှိပါက နိုင်ငံခြား ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများ အနေနှင့် စီးပွားရေး လာရောက်လုပ်ကိုင်လိမ့်မည် မဟုတ် ဟု ဆိုသည်။<ref>[http://www.voacambodia.com/a/unions-and-employers-deeply-divided-over-cambodia-trade-union-law/3375693.html Unions and Employers Deeply Divided Over Cambodia’s Trade Union Law] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160826021213/http://www.voacambodia.com/a/unions-and-employers-deeply-divided-over-cambodia-trade-union-law/3375693.html |date=26 August 2016 }}. Voacambodia.com (15 June 2016). Retrieved on 20 December 2016.</ref> "အလုပ်သမား သမဂ္ဂ ဥပဒေ ရှိမှသာ ကျွန်တော်တို့ အလုပ်ရှင်တွေ အသက်ဆက်နိုင်မယ်။ ကမ္ဘောဒီးယား တစ်နိုင်ငံတည်း မဟုတ်ဘူး။ နိုင်ငံတိုင်းမှာ အလုပ်သမား သမဂ္ဂ ဥပဒေ ရှိတယ်။ ဥပဒေကို ဝေဖန်တဲ့သူတွေ ကိုယ်တိုင် စီးပွားရေး လုပ်ကြည့်သင့်တယ်။ ဒါမှ သူတို့ နားလည်မယ်။" ဟု သူက ဆိုသည်။ ===ချည်မျှင်နှင့် အထည်လုပ်ငန်း=== [[File:Cambodia Exports Treemap 2017.svg|thumb|right|270px|၂၀၁၇ ခုနှစ် ကမ္ဘောဒီးယား ပို့ကုန် ပြပုံ]] အထည်ချုပ်လုပ်ငန်းသည် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်း၏ အကြီးဆုံးသော အပိုင်းဖြစ်ပြီး နိုင်ငံ ပို့ကုန်၏ ၈၀% မျှ ရှိသည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် တင်ပို့မှု ပမာဏ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၄.၆၁ ဘီလီယံ အထိ တိုးတက်လာခဲ့ပြီး ၂၀၁၁ ခုနှစ်နှင့် ယှဉ်လျင် ၈% တိုးတက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၃ ခုနစ်၏ ပထမနှစ်ဝက်တွင် အထည်ချုပ်လုပ်ငန်း၏ အစီရင်ခံချက် အရ တင်ပို့ကုန် ပမာဏမှာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁.၅၆ ဘီလီယံမျှ ရှိသည်ဟု ဆိုသည်။<ref name="investvine">{{cite web|url=http://investvine.com/cambodias-textile-industry-grew-32/|title=Cambodia's textile industry grew 32%|first=Arno|last=Maierbrugger|work=Inside Investor|date=11 July 2013|access-date=11 July 2013|archive-date=2 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002063558/http://investvine.com/cambodias-textile-industry-grew-32/}}</ref> ထိုကဏ္ဍတွင် အလုပ်သမား ၃၃၅,၄၀၀ ဦးကို အလုပ်အကိုင်ပေးထားခဲ့ပြီး ၎င်းတို့ထဲတွင် ၉၁% မှာ အမျိုးသမီးများ ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘောဒီးယားအတွက် ပိုမိုကောင်းမွန်သော စက်ရုံများ အဖွဲ့ကို ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် ကုလသမဂ္ဂ၏ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အလုပ်သမား အဖွဲ့နှင့် ကမ္ဘာ့ဘဏ်အဖွဲ့မှ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဘဏ္ဍာရေး ကော်ပိုရေးရှင်းတို့ ပူးပေါင်း ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထိုအစီအစဉ်မှ အလုပ်သမားများ၊ အလုပ်ရှင်များ နှင့် အစိုးရတို့နှင့် ဆက်သွယ်ဆောင်ရွက်၍ အလုပ်လုပ်ရသည့် ပတ်ဝန်းကျင် အခြေအနေကို တိုးတက်ရန်နှင့် အထည်ချုပ်လုပ်ငန်းအတွင်း ပြိုင်ဆိုင်နိုင်မှု ပိုမိုကောင်းမွန်လာစေရန်တို့ အတွက် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=Better Factories Cambodia Annual Report 2018: An Industry and Compliance Review |url=https://betterwork.org/blog/portfolio/better-factories-cambodia-annual-report-2018-an-industry-and-compliance-review/ |website=betterwork.org |access-date=19 July 2021 |archive-date=8 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191008220104/https://betterwork.org/blog/portfolio/better-factories-cambodia-annual-report-2018-an-industry-and-compliance-review/ }}</ref> ၂၀၁၈ ခုနှစ် မေလ ၁၈ ရက်တွင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အလုပ်သမားအဖွဲ့၏ ကမ္ဘောဒီးယားအတွက် ပိုမိုကောင်းမွန်သော စက်ရုံများ အစီအစဉ် မှ စီမံကိန်း၏ အကြံပေးအဖွဲ့သည် ဖနွမ်းပင်မြို့တွင် တွေ့ဆုံပြီး အဖွဲ့၏ ကာလတဝက် သုံးသပ်မှုနှင့် ပတ်သက်၍ သုံးသပ်ကောက်နှုတ်ချက် နှင့် အကြံပေးချက် မူကြမ်းအတွက် ထည့်သွင်းဆွေးနွေးမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည့်အပြင် အစီအစဉ်အတွက် ပွင့်လင်းမြင်သာသော အစီရင်ခံမှု အစပျိုးရန် အတွက် မည်သို့ ပိုမိုခိုင်မာအောင် လုပ်ဆောင်သင့်သည် ဆိုသည့် နည်းလမ်းများကိုလည်း ဆွေးနွေးခဲ့သည်။ စီမံကိန်း၏ အကြံပေးအဖွဲ့မှ အစီအစဉ်၏ ကမ္ဘောဒီးယား အထည်ချုပ်လုပ်ငန်းနှင့် လုပ်သားများအပေါ် သက်ရောက်မှုများနှင့် ပတ်သက်၍ စစ်ဆေးမှုများ၏ တွေ့ရှိချက်များကို အနှစ်ချုပ်သုံးသပ်ရာတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည်။ * အထည်ချုပ်လုပ်ငန်း တစ်ခုလုံး၏ ဖွံ့ဖြိုးမှု အပေါ်တွင် ပါဝင် အကျိုးပြုနိုင်ခဲ့သည်။ * ပိုမိုကောင်းမွန်သော စက်ရုံများ အစီအစဉ်မှာ အလုပ်သမား ၅ သိန်းကျော် အပြင် သူတို့ မိသားစုများ၏ ဘဝများကိုပါ တိုးတက်စေခဲ့သည်။ * အလုပ်သမားများအနေနှင့် မှန်ကန်သော လစာနှင့် လူမှုရေးဆိုင်ရာ ကာကွယ်မှု အခွင့်အလမ်းများ ရရှိရန် သေချာစေခဲ့သည်။ * ကလေးအလုပ်သမားများကို ထိုကဏ္ဍမှ လုံးဝ နီးပါး ဖယ်ရှားပစ်နိုင်ခဲ့သည်။ * အားလုံး အနေနှင့် ကမ္ဘောဒီးယား၏ အထည်ချုပ်လုပ်ငန်းကို ပိုမိုလုံခြုံစိတ်ချရသည့် အနေအထား ဖြစ်စေခဲ့သည်။ * အထည်ချုပ်လုပ်ငန်းအတွင်းရှိ အလုပ်သမားများ အားလုံးအတွက် အခွင့်အလမ်း ညီမျှသော အနေအထား အဖြစ် ဖန်တီးပေးနိုင်ခဲ့သည်။ * စီးပွားရေး လုပ်ငန်း ဆောင်ရွက်ချက်များကို (၁) စက်ရုံ၏ အချက်အလက်များကို အသုံးပြု၍ တိုးတက်နိုင်သည့် နေရာများကို မီးမောင်းထိုးပြခဲ့ခြင်း (၂) နိုင်ငံတကာ အမှတ်တံဆိပ်များ/ဝယ်ယူသူများ၏ အန္တရာယ် စီမံခန့်ခွဲမှုအတွက် အဓိက အစိတ်အပိုင်းဖြစ် ရပ်တည်ပေးခဲ့ခြင်းဖြင့် လွှမ်းမိုးနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=Statement from the Project Advisory Committee of Better Factories Cambodia on its 47th Meeting – Better Work |url=https://betterwork.org/blog/2018/06/20/statement-from-the-project-advisory-committee-of-better-factories-cambodia-on-its-47th-meeting/ |website=betterwork.org |access-date=20 July 2021 |archive-date=1 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181101135945/https://betterwork.org/blog/2018/06/20/statement-from-the-project-advisory-committee-of-better-factories-cambodia-on-its-47th-meeting/ }}</ref> ===ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားလုပ်ငန်း=== [[File:Angkor Wat Tourists.jpg|thumb|right|220px|နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ [[ဆီယမ်ရိမြို့]] ရှိ [[အန်ကောဝပ်]] သို့ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွား ၂.၆ သန်းခန့် လာရောက်လည်ပတ်လေ့ ရှိသည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.phnompenhpost.com/business/angkor-hosts-26m-visitors|title=Angkor hosts 2.6M visitors|website=www.phnompenhpost.com}}</ref>]] ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားလုပ်ငန်းသည် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း ပြီးလျှင် နိုင်ငံ၏ ဒုတိယမြောက် ဝင်ငွေအများဆုံး ရရှိသည့် လုပ်ငန်း ဖြစ်သည်။ <ref name="USDOS3" /> ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတကာမှ ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသွားပေါင်း ၆ သန်းမျှ ရှိခဲ့ပြီး ၂၁ ရာစု အစမှစ၍ ၁၀ ဆမျှ တိုးတက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web |title=Tourism Statistics Report Year 2018 |url=https://www.tourismcambodia.com/img/resources/cambodia_tourism_statistics_2018.pdf |website=Ministry of Tourism |access-date=1 August 2019}}</ref> ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားလုပ်ငန်းမှ နိုင်ငံအတွင်း အလုပ်လုပ်သူ ၂၆% ကို အလုပ်ပေးထားနိုင်ပြီး အရေအတွက်အားဖြင့် ဆိုပါက ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံသားတို့အတွက် အလုပ်အကိုင် ၂.၅ သန်းမျှ ဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite web|date=2021-04-06|title=This Is Why Cambodia Is the BEST Place to Visit Post Coronavirus Pandemic!|url=https://thegotofamily.com/2021/04/this-is-why-cambodia-is-the-best-place-to-visit-post-coronavirus-pandemic/|access-date=2021-04-08|website=The Go To Family|language=en-US|archive-date=6 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210406123810/https://thegotofamily.com/2021/04/this-is-why-cambodia-is-the-best-place-to-visit-post-coronavirus-pandemic/|url-status=dead}}</ref> ဖနွမ်းပင်မြို့ နှင့် အန်ကောဝပ်တို့ အပြင် အခြားသော ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများ သွားရောက်လည်ပတ်သော နေရာများတွင် အနောက်တောင်ပိုင်းရှိ နာမည်ကျော် ကမ်းခြေများရှိသော သီဟာနုဗေးလ်မြို့ နှင့် အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ ဗတ္တမ်ဗောင်းတို့ ဖြစ်ကြကာ ထိုနေရာနှစ်ခု စလုံးမှာ ကမ္ဘောဒီးယားသို့ လာရောက်လည်ပတ်သူများ၏ သိသာသော အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သော ကျောပိုးအိတ်လွတ် ခရီးသွားများအတွက် ကျော်ကြားသော နေရာများ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.myfunkytravel.com/backpacking-route-south-east-asia.html|title=Popular Backpacking Destinations in Southeast Asia|access-date=28 October 2014}}</ref> ကမ်ပုတ်မြို့ နှင့် ဘိုကာတောင် စတေရှင် အပါအဝင် ကက်ပ် မြို့တို့ ဝန်းကျင်နေရာများမှာလည်း ခရီးသွားများ စိတ်ဝင်စားသော နေရာများ ဖြစ်သည်။ ၁၉၉၃ ခုနှစ် UNTAC ရွေးကောက်ပွဲအပြီး တည်ငြိမ်သော ကာလမှစ၍ ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းမှာ ပုံမှန် တိုးတက်လာခဲ့သည်။ <ref>[https://web.archive.org/web/20110304011512/http://www.cambodia-tourism.org/download/Cambodia_Touris_Statistics_2010.pdf Tourism Statistics Report March 2010]. cambodia-tourism.org.</ref> ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် လာရောက်လည်ပတ်သော နိုင်ငံခြားသား အများစုမှာ တရုတ်နိုင်ငံသားများ ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားလုပ်ငန်းမှ ရရှိသော ဝင်ငွေသည် ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၄.၄ ဘီလီယံ အထိ တိုးတက်လာခဲ့ပြီး ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ စုစုပေါင်း အမျိုးသား ထုတ်ကုန်၏ ၁၀ ရာခိုင်နှုန်း ခန့်မျှ ဖြစ်သည်။ ဆီယမ်ရိပြည်နယ်ရှိ အန်ကောဝပ် သမိုင်းဝင် ဥယျာဉ်၊ သီဟာနုဗေးလ်ရှိ ကမ်းခြေများ၊ ဖနွမ်းပင် မြို့တော်နှင့် ကမ္ဘောဒီးယား ၏ ၁၅၀ ခုမျှသော ကက်စီနို လောင်းကစားရုံများ (၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ၅၇ ခုသာ ရှိသည်။)<ref>{{cite book |title=Transnational Organized Crime in Southeast Asia: Evolution, Growth, and Impact, 2019|url=https://www.unodc.org/documents/southeastasiaandpacific/Publications/2019/SEA_TOCTA_2019_web.pdf |date=2019 |publisher=United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC) |location=Bangkok |page=20}}</ref> တို့မှာ နိုင်ငံခြား ခရီးသွားများ အတွက် အဓိက ဆွဲဆောင်မှုများ ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ကမ္ဘောဒီးယားအား ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများအတွက် လုံခြုံစိတ်ချရသည့် လည်ပတ်စရာနေရာ အဖြစ် နာမည်ယူခြင်းမှာ နိုင်ငံရေးနှင့် ပြည်တွင်း မငြိမ်သက်မှုများနှင့်<ref>{{Cite news|url=https://www.cambodiadaily.com/archives/civil-unrest-119267/|title=Civil Unrest|date=16 October 2016|work=The Cambodia Daily|access-date=20 June 2017|language=en-US|accessdate=13 August 2021|archivedate=11 August 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170811055108/https://www.cambodiadaily.com/archives/civil-unrest-119267/}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2016/08/27/kem-lays-murder-puts-cambodia-politics-economy-at-risk-as-unrest-looms.html|title=Kem Ley's murder puts Cambodia politics, economy at risk as unrest looms|website=CNBC|last=Chandran|first=Nyshka|date=27 August 2016|access-date=20 June 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.travelhappy.me/civil-unrest-in-phnom-penh-cambodia/|title=Civil Unrest in Phnom Penh, Cambodia – TravelHappy.Me|date=20 September 2013|work=TravelHappy.Me|access-date=20 June 2017|language=en-US|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170811022429/http://www.travelhappy.me/civil-unrest-in-phnom-penh-cambodia/|archive-date=11 August 2017|accessdate=13 August 2021|archivedate=11 August 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170811022429/http://www.travelhappy.me/civil-unrest-in-phnom-penh-cambodia/}}</ref> တိုင်းပြည်သို့ လာရောက်လည်ပတ်သည့် နိုင်ငံခြား ခရီးသွားများအပေါ် ကျူးလွန်ခဲ့သည့် နာမည်ကြီး ကြမ်းတမ်းရက်စက်သော မှုခင်းများကြောင့် ခက်ခဲနှောင့်နှေးခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite news|url=http://www.khmertimeskh.com/news/15252/embassies-warn-of-rise-in-coastal-crime/|title=Embassies Warn of Rise in Coastal Crime|last=Laurenson|first=Jack|work=Khmer Times|access-date=20 June 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.khmertimeskh.com/news/14091/two-rapes-in-3-days-reveal-resort---s-dark-side/|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20171010224352/http://www.khmertimeskh.com/news/14091/two-rapes-in-3-days-reveal-resort---s-dark-side/|url-status=dead|archive-date=10 October 2017|title=Two Rapes in 3 Days Reveal Resort's Dark Side|last=Laurenson|first=Jack|work=Khmer Times|access-date=20 June 2017|accessdate=13 August 2021|archivedate=10 October 2017|archiveurl=https://wayback.archive-it.org/all/20171010224352/http://www.khmertimeskh.com/news/14091/two-rapes-in-3-days-reveal-resort---s-dark-side/}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.khmertimeskh.com/news/12397/deaths-of-foreigners-shrouded-in-mystery/|title=Deaths of Foreigners Shrouded in Mystery|last=Laurenson|first=Jack|website=Khmer Times|access-date=20 June 2017}}</ref> ကမ္ဘောဒီးယားရှိ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများအတွက် အိမ်ပြန်လက်ဆောင် ထုတ်လုပ်သည့်လုပ်ငန်းမှာ ခရီးသွားများ စိတ်ဝင်တစား အဓိကလည်ပတ်ရာနေရာများ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် လူအများအပြားကို အလုပ်ပေးထားနိုင်ခဲ့သည်။ ထုတ်လုပ်နိုင်သော လက်ဆောင်များ၏ အရေအတွက်မှာ တိုးပွားလာသော ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများ အတွက် မလုံလောက်သဖြင့် ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများ အတွက် ရောင်းချသော လက်ဆောင်ပစ္စည်းအများအပြားကို တရုတ်၊ ထိုင်းနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့မှ တင်သွင်းရသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.aha-kh.com/ |title=AHA Angkor Handicraft Association|website=Aha-kh.com |access-date=15 March 2013}}</ref> နိုင်ငံတွင်း ထုတ်လုပ်သော လက်ဆောင်ပစ္စည်းများတွင် * ခရာမာ (ရိုးရာခေါင်းစည်း) *ကြွေထည်များ * ဆပ်ပြာ၊ ဖယောင်းတိုင်နှင့် ဟင်းခတ် အမွှေးအကြိုင်များ<ref>{{cite web |url=http://www.senteursdangkor.com/html/en/our_products.php/ |title=Senteur d'Angkor |website=Senteursdangkor.com |access-date=15 March 2013 |accessdate=13 August 2021 |archivedate=4 May 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130504161246/http://www.senteursdangkor.com/html/en/our_products.php/ }}</ref> *သစ်သားပန်းပု၊ ယွန်းထည်နှင့် ငွေပန်းကန်များ<ref>{{cite web|url=http://www.artisansdangkor.com/|title=Artisans d'Angkor|website=Artisans d'angkor|access-date=1 August 2019|archive-date=14 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200214110224/http://www.artisansdangkor.com/}}</ref> * ဆန်ဝိုင်အရက်ဖြည့်ထားသည့် ဆေးခြယ်ထားသော ပုလင်းများ တို့ ပါဝင်သည်။ ===စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး=== {{main|ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး}} ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးသည် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးလုပ်ငန်းပေါ်တွင် မှီခိုနေသည်။ ၁၉၈၅ ခုနှစ်၌ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးသည် ဂျီဒီပီ၏ ၉၀% မျှ ရှိပြီး အလုပ်လုပ်နိုင်သူ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းကို အလုပ်ပေးထားသည်။ ဆန်စပါးသည် အဓိက စားနပ်ရိက္ခာ ဖြစ်သည်။ အဓိကအားဖြင့် အရန်စိုက်ပျိုးသီးနှံများတွင် ပြောင်းဖူး၊ ပီလောပီနံ၊ ကန်စွန်းဥ၊ မြေပဲ၊ ပဲပိစပ်၊ နှမ်း၊ ပဲခြောက် နှင့် ရာဘာ တို့ ပါဝင်သည်။ အဓိက စီးပွားဖြစ် သီးနှံမှာ ရာဘာ ဖြစ်သည်။ ၁၉၈၀ ခုနှစ်များတွင် ရာဘာသည် အဓိက စိုက်ပျိုးသီးနှံ ဖြစ်ပြီး ဆန်စပါးပြီးလျှင် ဒုတိယလိုက်ကာ နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားငွေရရှိသည့် နည်းလမ်း အနည်းငယ် အတွင်းမှ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ===သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး=== [[File:Road 4 to Sihanouk.JPG|thumb|နိုင်ငံတော် အဝေးပြေးလမ်း အမှတ် ၄]] ပြည်တွင်းစစ်နှင့် လျစ်လျူရှုမှုတို့ကြောင့် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး စနစ် အကြီးအကျယ် ပျက်စီးခဲ့ရသည်။ အခြားနိုင်ငံများ၏ အကူအညီဖြင့် ကမ္ဘောဒီးယားသည် အဓိက အဝေးပြေးလမ်းမများကို နိုင်ငံတကာစံနှုန်းနှင့် အညီ အဆင့်မြှင့်တင်ခဲ့ပြီး အများစုမှာ ၂၀၀၆ ခုနှစ်မှစ၍ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ အဓိကလမ်းမ အများစုမှာ လမ်းခင်းပြီး ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘောဒီးယားတွင် ရထားလမ်း နှစ်ခု ရှိပြီး စုစုပေါင်း အရှည် {{convert|၆၁၂|km|mi|abbr=off}} မျှ ရှိပြီး တစ်လမ်းတည်းသွားသော {{convert|၁|m|ftin|spell=in|adj=mid|abbr=off}} အကျယ် ရထားလမ်း ဖြစ်သည်။<ref name=CamRail>{{cite news |title=Cambodian railway to be revived by 2013 |url=http://www.railwaygazette.com/nc/news/single-view/view/cambodian-railway-to-be-revived-by-2013.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110401003014/http://www.railwaygazette.com/nc/news/single-view/view/cambodian-railway-to-be-revived-by-2013.html |archive-date=1 April 2011 |work=Railway Gazette International |date=16 December 2009 |url-status=dead |accessdate=14 August 2021 |archivedate=1 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110401003014/http://www.railwaygazette.com/nc/news/single-view/view/cambodian-railway-to-be-revived-by-2013.html }}</ref> ရထားလမ်းသည် မြို့တော်မှ တောင်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းရှိ သီဟာနုဗေးလ်မြို့သို့ သွားသည်။ ရထားများသည် ကမ္ဘောဒီးယားရှိ မြို့တော် တစ်မြို့နှင့် တစ်မြို့ အပြင် တောင်ပိုင်းရှိ ဒေသများသို့ ဆက်စပ် ပြေးလွှားလျက် ရှိသည်။ ၁၄ နှစ်ကြာပြီးနောက် မြို့တော် နှစ်ခုကြား ရထားပို့ဆောင်ရေး လတ်တလောတွင် ပြန်လည် စတင်ခဲ့ပြီး ကုန်းလမ်းခရီးသွားသူများ အတွက် ပိုမိုလုံခြုံစိတ်ချရသော ရွေးချယ်စရာ တစ်ခု ဖြစ်စေခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/travel/2016/jun/05/trains-phnom-penh-sihanoukville-kampot|title=Cambodia revives train service between Phnom Penh and Sihanoukville|work=The Guardian|access-date=4 February 2017}}</ref> ရထားများသည် ဖနွမ်းပင်မှ ဆီဆိုဖွန်သို့လည်း ဆက်သွယ်ထားကြသည်။ (တစ်ခါတစ်ရံ ဗတ္တမ်ဗောင်း အထိ သွားလေ့ ရှိသည်။) ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် ဖနွမ်းပင်နှင့် ဗတ္တမ်ဗောင်းကြား တစ်ပတ်လျှင် ရထားတစ်ကြိမ်မျှသာ ရှိသော်လည်း အာရှဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ်မှ အများဆုံး ထောက်ပံ့ထားသော အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၁၄၁ သန်းတန် စီမံကိန်းမှာ ကမ္ဘောဒီးယား၏ အားနည်းကျဆင်းနေသော ရထားစနစ်ကို ပြန်လည် အသက်သွင်းပေးခဲ့ပြီး အနာဂတ်တွင် ကမ္ဘောဒီးယားအား ဘန်ကောက်နှင့် ဟိုချီမင်းစီးတီးတို့ရှိ အဓိက စက်မှုနှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ဗဟိုဌာနများသို့ ဆက်သွယ်ပေးမည် ဖြစ်သည်။<ref name=CamRail /> ဖနွမ်းပင်နှင့် သီဟာနုဗေးလ်မြို့တို့ကို ဆက်သွယ်ထားသော ပြည်နယ်ချင်းဆက် လမ်း မျှသာမက ယခင်က မြေကြီးလမ်းများအား ကွန်ကရစ် ကတ္တရာလမ်း အဖြစ် ပြန်လည် ပြောင်းလဲခြင်း အပြင် အဓိက မြစ်များအား ဖြတ်သန်းသွားသော နေရာ ၅ ခုအား တံတား တည်ဆောက်လိုက်ခြင်းကြောင့် ယခုအခါ ဖနွမ်းပင်နှင့် ကိုကောင်း တို့အား အမြဲတမ်း ဆက်သွယ်သွားလာနိုင်ပြီဖြစ်ကာ ထို့အတွက်ကြောင့် အိမ်နီးချင်း ထိုင်းနိုင်ငံ နှင့် ၎င်း၏ လမ်းများသို့ အဟန့်အတားမရှိသော လမ်းဖြင့်ဆက်သွယ်နိုင်ပြီဖြစ်သည်။ [[File:Phnom Penh Airport Shuttle Train.jpg|thumb|right|ဖနွမ်းပင် လေဆိပ် လွန်းပျံရထား]] ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ လမ်းများပေါ်တွင် ယာဉ်မတော်တဆမှု ဖြစ်ပွားခြင်းမှာ ကမ္ဘာ့စံနှုန်းနှင့် ယှဉ်လျှင် အလွန်မြင့်မားသည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ကားစင်းရေ ၁၀,၀၀၀ အတွက် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ လူသေဆုံးမှုနှုန်းမှာ ဖွံ့ဖြိုးပြီး နိုင်ငံများနှင့် ယှဉ်လျှင် ၁၀ ဆမျှ များပြားသည်။ နောက် ၃ နှစ်တွင် လမ်းမပေါ်တွင် သေဆုံးမှုမှာ နှစ်ဆစီမျှ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.who.int/violence_injury_prevention/road_traffic/5year_strategy/en/travis_annualreport_execsum.pdf |title=Cambodia Road Traffic Accident and Victim Information System|website=WHO |access-date=16 March 2013}}</ref> ကမ္ဘောဒီးယား၏ ကျယ်ပြန့်လှသော ပြည်တွင်းရေလမ်းကြောင်းများမှာ နိုင်ငံတကာ ကုန်သွယ်ရေးတွင် သမိုင်းကြောင်းအရ အရေးပါသည်။ မဲခေါင်မြစ်၊ တုန်လီဆပ်မြစ်နှင့် ၎င်းတို့၏ မြစ်လက်တက်များ ရှိပြီး တုန်လီဆပ်မြစ်၏ သိသာစွာ ရှည်လျားသော ရေလမ်းကြောင်းရှိကာ တစ်နှစ်ပတ်လုံး ရေစူး {{convert|၀.၆|m|ft|1|abbr=off}} ဖြင့် သွားလာနိုင်သော ရေလမ်းကြောင်း {{convert|၃,၇၀၀|km|mi|abbr=off}} မျှ ရှိပြီး ရေစူး {{convert|၁.၈|m|ft|1|abbr=off}} ဖြင့် သွားလာနိုင်သော ရေလမ်းကြောင်း {{convert|၂၈၂|km|mi|abbr=off}} မျှ ရှိသည်။ <ref name="CNTRYDTA">{{cite web|url=http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-2187.html |title=Cambodia – Railroads |website=Country-data.com |access-date=16 March 2013}}</ref> ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံတွင် အဓိကဆိပ်ကမ်း နှစ်ခု ရှိပြီး ဖနွမ်းပင်နှင့် သီဟာနုဗေးလ်တို့ ဖြစ်ကာ ဆိပ်ကမ်း အသေး ၅ ခု ရှိသည်။ ဖနွမ်းပင်ဆိပ်ကမ်းသည် ဘတ်ဆပ်မြစ်၊ မဲခေါင်မြစ်နှင့် တုန်လီဆပ်မြစ်တို့ ဆုံရာတွင် တည်ရှိပြီး စိုစွတ်သော ရာသီတွင် တန်ချိန် ၈,၀၀၀ အထိ သင်္ဘောများ ဆိုက်ကပ်နိုင်ကာ ခြောက်သွေ့သောရာသီတွင် တန်ချိန် ၅,၀၀၀ အထိ သင်္ဘောများ ဆိုက်ကပ်နိုင်သည်။ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းဆောင်ရွက်မှုများ များပြားလာသည်နှင့် အမျှ မော်တော်ကား အသုံးပြုမှု တိုးတက်လာသော်လည်း မော်တော်ဆိုင်ကယ်မှာ အဓိကနေရာယူထားဆဲပင် ဖြစ်သည်။ <ref>"Picking Up Speed: As Cambodia's Traffic Levels Increase, So Too Does the Road 'Death Toll'", ''The Cambodia Daily'', Saturday, 9–10 March 2002.</ref> "ဆိုင်ကလို" (ပြင်သစ်စကားမှ ဆင်းသက်သည်) သို့မဟုတ် ဆိုက္ကား များသည် ၁၉၉၀ ခုနှစ်များတွင် လူကြိုက်များခဲ့သော်လည်း "ဟွီးမော့" (ဆိုင်ကယ်တွင် နောက်တွဲချိတ်ထားသောယာဉ်) နှင့် အိန္ဒိယမှ တင်သွင်းသော လန်ချားတို့သည် တဖြည်းဖြည်း အစားထိုး နေရာယူလာခဲ့သည်။ ဆိုင်ကလိုသည် ကမ္ဘောဒီးယား တစ်နိုင်ငံတည်းတွင်သာ ရှိပြီး ဆိုက္ကားနင်းသူသည် ခရီးသည်၏ နောက်တွင် နေရာယူပြီး နင်းရသည့်ယာဉ် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url=http://goseasia.about.com/od/cambodia/g/cyclo.htm |title=Cyclo – Transport in Cambodia |website=Goseasia.about.com |date=9 April 2012 |access-date=16 March 2013 |accessdate=15 August 2021 |archivedate=3 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130403102938/http://goseasia.about.com/od/cambodia/g/cyclo.htm }}</ref> ကမ္ဘောဒီးယားတွင် ခရီးသည်စီး လေဆိပ် ၃ ခု ရှိသည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် စံချိန်တင်အဖြစ် ခရီးသည် ၁၀သန်းကို ဝန်ဆောင်မှု ပေးနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.phnompenhpost.com/business/airports-pass-10m-passenger-mark |title=Airports pass 10M passenger mark |work=The Phnom Penh Post |date=20 December 2018}}</ref> ဖနွမ်းပင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ် သည် ကမ္ဘောဒီးယားရှိ အစည်ကားဆုံး လေဆိပ် ဖြစ်သည်။ ဆီယမ်ရိ-အန်းကော အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်သည် ဒုတိယမြောက် အစည်ကားဆုံး လေဆိပ်ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘောဒီးယား နိုင်ငံသို့ အဝင်အထွက် ပြုလုပ်သော နိုင်ငံတကာ ခရီးစဉ် အများဆုံး ပြေးဆွဲရာ လေဆိပ် ဖြစ်သည်။ သီဟာနု အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်သည် ကမ်းရိုးတန်းမြို့ ဖြစ်သော သီဟာနုဗေးလ်မြို့တွင် တည်ရှိသည်။ ==လူ့အဖွဲ့အစည်း== ===လူဦးရေပျံ့နံ့ နေထိုင်မှု=== {{Historical populations|type=Cambodia | 1962|5728771 | 1980|6600000 | 1994|9900000 | 1996|10700000 | 1998|11437656 | 2004|12800000 | 2008|13395682 | 2013|14700000 | 2019|15552211 | percentages = pagr | footnote = National Institute of Statistics: General Population Census of the Kingdom of Cambodia 2019, Chapter 2, p. 6<ref name="Census 2019" /> }} ၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်အစောင့်အရှောက်ခံ နယ်မြေ ကမ္ဘောဒီးယား၏ ပထမဆုံး တရားဝင် လူဦးရေစာရင်း ကို ကောက်ယူခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အခွန်ကောက်ခံနိုင်ရန်အတွက် အသက် ၂၀ မှ အသက် ၆၀ အတွင်း အမျိုးသားများကို ထည့်သွင်းရေတွက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book|title=Organization and Administration of the General Population Census of Cambodia, 1998|date=2001|publisher=National Institute of Statistics, Ministry of Planning|location=Phnom Penh, Cambodia|page=2|url=https://books.google.com/books?id=KEnkAlnHECYC|access-date=17 July 2020}}</ref> ၁၉၆၂ ခုနှစ် လူဦးရေစာရင်း ကောက်ယူပြီးနောက် ကမ္ဘောဒီးယား၏ ပြည်တွင်း ပဋိပက္ခများနှင့် မတည်ငြိမ်မှုများကြောင့် ၁၉၉၈ ခုနှစ် အခြား တရားဝင် လူဦးရေ စာရင်း ကောက်ယူသည့် အချိန်အထိ ၃၆ နှစ်မျှကြာသော အချိန်ကွာဟမှု ဖြစ်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite journal|author1=Huguet, Jerrold R.|author2=Chamratrithirong, Apichat|author3=Rao, Nott Rama|author4=Than, San Sy|title=Results of the 1998 Population Census in Cambodia|journal=Asia-Pacific Population Journal|date=September 2000|volume=15|issue=3|page=1|url=https://www.unescap.org/sites/default/files/APPJ-Vol-15-No-3.pdf|access-date=17 July 2020|publisher=United Nations ESCAP|doi=10.18356/b3b0a408-en}}</ref> လက်ရှိအချိန်တွင် ကမ္ဘောဒီးယားလူဦးရေ၏ ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းမှာ အသက် ၂၂ နှစ်အောက် ဖြစ်သည်။ မိန်းမနှင့် ယောက်ျား အချိုးမှာ ၁.၀၄ ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘောဒီးယားသည် မဟာမဲခေါင်ရပ်ဝန်းဒေသအတွင်း အမျိုးသမီး အလေးအသာဆုံး အချိုးရှိသည့် နိုင်ငံဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2018.html|title=Sex Ratio|work=CIA World Factbook|publisher=Cia.gov|access-date=21 December 2010|accessdate=16 August 2021|archivedate=30 November 2013|archiveurl=https://www.webcitation.org/6LWbhGP6T?url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2018.html}}</ref> အသက် ၆၅ နှစ်အထက် ကမ္ဘောဒီးယားများတွင် မိန်းမ နှင့် ယောက်ျား အချိုးမှာ ၁.၆:၁ ဖြစ်သည်။ <ref name="CIACB" /> ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ [[မွေးဖွားနှုန်း]]မှာ အမျိုးသမီးတစ်ဦးလျှင် ၂.၅ ဦး မျှ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news|url=https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.TFRT.IN?end=2018&locations=KH&start=2018&view=bar|title=Fertility rate, total (births per woman) – Cambodia|date=7 June 2020|work=World Bank|accessdate=16 August 2021|archivedate=7 June 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200607030457/https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.TFRT.IN?end=2018&locations=KH&start=2018&view=bar}}</ref> ၂၀၀၀ ခုနှစ်တွင် [[မွေးဖွားနှုန်း]]မှာ ကလေး ၄.၀ ဦး ဖြစ်သည်။ <ref name="CDHS" /> မြို့ပြတွင် နေထိုင်ကြသော အမျိုးသမီးများမှာ ပျမ်းမျှအားဖြင့် ကလေး ၂.၂ ဦး မွေးဖွားကြပြီး ကျေးလက်ဒေသတွင် နေထိုင်ကြသော အမျိုးသမီးများမှာ ကလေး ၃.၃ ဦး မွေးဖွားကြသည်။ <ref name="CDHS" /> [[မွေးဖွားနှုန်း]]သည် မွန်ဒိုးကီရီပြည်နယ် နှင့် ရာတာနက် ကီရီပြည်နယ်တို့တွင် အများဆုံး ဖြစ်ပြီး အမျိုးသမီး တစ်ဦးလျှင် ပျမ်းမျှ ကလေး ၄.၅ ဦး မွေးဖွားကြသည်။ ဖနွမ်းပင်တွင် အနည်းဆုံး ဖြစ်ပြီး အမျိုးသမီးတစ်ဦးလျှင် ပျမ်းမျှ ကလေး ၂.၀ ဦးသာ မွေးဖွားကြသည်။<ref name="CDHS">[http://www.nis.gov.kh/ National Institute of Statistics CAMBODIA DEMOGRAPHIC AND HEALTH SURVEY 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110227230811/http://www.nis.gov.kh/ |date=27 February 2011 }}. Nis.gov.kh (10 November 2013). Retrieved on 5 July 2015.</ref> ===လူမျိုးများ=== [[File:Cambodia ethnic map colors more distinct.png|thumb|left|380px|ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ လူမျိုးများ နေထိုင်ရာပြ မြေပုံ]] ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ အဓိက လူဦးရေမှာ ခမာလူမျိုးများ (၉၅%ကျော်) ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံ၏ တစ်ခုတည်းသော ရုံးသုံးဘာသာစကား ဖြစ်သည့် ခမာစကားကို ပြောဆိုကြသည်။ ကမ္ဘောဒီးယား နိုင်ငံ၏ လူဦးရေ အများစုမှာ မျိုးတူကြသည်။ လူနည်းစုလူမျိုးများတွင် ချမ်လူမျိုး (၁.၂%)၊ ဗီယက်နမ်လူမျိုး (၀.၁%) နှင့် တရုတ်လူမျိုး (၀.၁%) တို့ ပါဝင်သည်။<ref name="CIACB" /> ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံရှိ အကြီးဆုံး လူမျိုးစုမှာ ခမာလူမျိုးများ ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘောဒီးယား လူဦးရေ၏ ၉၀% ရှိကာ ၎င်းတို့နေထိုင်သော မြေနိမ့်ပိုင်းမဲခေါင်ဒေသတွင် အရင်းခံသော လူမျိုးစု ဖြစ်သည်။ ခမာများသည် သမိုင်းကြောင်း အရ မဲခေါင်မြစ်အောက်ပိုင်းအနီးတွင် ကန့်လန့်ဖြတ် မျဉ်းကွေးပုံစံ ဆက်တိုက် နေထိုင်ကြပြီး ယနေ့ခေတ် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ လာအိုနိုင်ငံနှင့် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံတို့ ဆုံစည်းရာ အနောက်မြောက်ပိုင်းမှ ဗီယက်နမ်အရှေ့တောင်ပိုင်း မဲခေါင်မြစ်ဝအထိ တိုင်အောင် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဒုတိယလူဦးရေ အများဆုံး လူနည်းစုလူမျိုးစုမှာ ဗီယက်နမ်လူမျိုးများ ဖြစ်ပြီး ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ၁၆,၀၀၀ ခန့် ရှိကာ နိုင်ငံ၏ အရှေ့တောင်ပိုင်း မဲခေါင်မြစ်ဝှမ်းနှင့် ကပ်လျှက် ပြည်နယ်များတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဗီယက်နမ်ဘာသာစကားအား မွန်-ခမာ ဘာသာစကားအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော်လည်း ထိုလူမျိုးနှစ်စုမှာ ယဉ်ကျေးမှုအားဖြင့် ဆက်နွယ်မှု လွန်စွာနည်းပါးပြီး အစောပိုင်း ခမာလူမျိုးများမှာ အိန္ဒိယ ယဉ်ကျေးမှု ရပ်ဝန်း၏ လွှမ်းမိုးမှုကို ခံခဲ့ကြရပြီး ဗီယက်နမ်တို့မှာ တရုတ်ယဉ်ကျေးမှု ရပ်ဝန်း၏ တစ်စိတ်တဒေသ ဖြစ်သည်။<ref name="David Chandler 2000">{{cite book |author=Chandler, David |title=A History of Cambodia |url=https://archive.org/details/historyofcambodi0000chan_w6h9 |publisher=Westview Press|date=2000}}</ref> ခမာလူမျိုးနှင့် ဗီယက်နမ်လူမျိုးတို့အကြား လူမျိုးရေး တင်းမာမှုမှာ အန်ကောခေတ်အလွန် (၁၆ ရာစုမှ ၁၉ ရာစုအတွင်း) မှစ၍ ခြေရာခံနိုင်ပြီး ထိုအချိန်အတွင်းတွင် တိုင်းပြည်သစ်ဖြစ်သော ဗီယက်နမ် နှင့် ထိုင်းတို့သည် အင်အားနည်းပါးလာသော အန်ကောခေတ်လွန် ကမ္ဘောဒီယားနိုင်ငံအား လက်အောက်ခံဖြစ်ရန် ကြိုးစားကြပြီး အင်ဒိုချိုင်းနားကို ထိရောက်စွာ လွှမ်းမိုးနိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="David Chandler 2000" /> ကမ္ဘောဒီးယား တရုတ်လူမျိုးတို့မှာ လူဦးရေ၏ ၀.၁% ခန့်မျှသာ ရှိသည်။<ref name="Birth Rate">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2054rank.html?countryName=Cambodia&countryCode=cb&regionCode=eas&rank=57#cb |title=Birth Rate |work=CIA – The World Factbook |publisher=Cia.gov |access-date=15 March 2013 |accessdate=26 August 2021 |archivedate=23 February 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190223211514/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2054rank.html?countryName=Cambodia&countryCode=cb&regionCode=eas&rank=57#cb }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nationmaster.com/graph/peo_eth_gro-people-ethnic-groups |title=Ethnic groups statistics – countries compared |publisher=Nationmaster |access-date=2 September 2012}}</ref> တရုတ်လူမျိုး အများစုမှာ ၁၉ ရာစုနှင့် ၂၀ ရာစုအတွင်း ပြင်သစ်အစောင့်အရှောက်အခံ နယ်မြေအဖြစ် ရှိစဉ်က ကုန်သွယ်ရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး အခွင့်အလမ်းများကြောင့် လာရောက်အခြေချခဲ့ကြသောသူတို့၏ မျိုးဆက်များ ဖြစ်သည်။ အများစုမှာ မြို့ပြတွင် နေထိုင်ကြပြီး ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး လုပ်ငန်းကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ တောင်ကုန်းများပေါ်တွင် နေထိုင်ကြသော ဒေသရင်း လူမျိုးစုများကို စုပေါင်း၍ မွန်တက်နတ်ဒ် သို့မဟုတ် ခမာလိုး ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး "ကုန်းမြင့်ခမာ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ သူတို့သည် ကျောက်ခေတ်သစ် တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့လာသော မွန်-ခမာစကားပြောသူ တို့မှ ဆင်းသက်လာသူများ နှင့် ပြင်ပကို စိတ်မဝင်စားသော အရှေ့တောင်အာရှရှိ အောစထရိုနီးရှန်း စကားပြောသူတို့မှ ဆင်းသက်လာသူများ ဖြစ်သည်။ ကုန်းမြင့်များပေါ်တွင် သီးခြားနေထိုင်ကြသောကြောင့် ခမားလိုး လူမျိုး အုပ်စုများမှာ သူတို့၏ ဝမ်းကွဲများဖြစ်ကြသော ခမာများကဲ့သို့ အိန္ဒိယ လွှမ်းမိုးမှု မခံရဘဲ အကျိုးဆက်အားဖြင့် ယနေ့ခေတ် ခမာလူမျိုးများနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအားဖြင့် ဝေးကွာကြသည့် အပြင် အချင်းချင်းလည်း ယဉ်ကျေးမှုအားဖြင့် ဝေးကွာကြပြီး အိန္ဒိယတို့နှင့် မထိတွေ့မီ အချိန်က ရိုးရာနှင့် ယုံကြည်မှဒ အများအပြားကို လေ့လာတွေ့ရှိရသည်။ ချမ်လူမျိုးတို့သည် ယနေ့ခေတ် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ အလယ်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်း ကမ်းရိုးတန်းတွင် ယခင်က တည်ရှိခဲ့ပြီး ခမာအင်ပိုင်ယာ၏ ပြိုင်ဖက် ဖြစ်သော ချမ်ပါးပြည်ရှိ အော်စထရိုနီးရှန်းလူမျိုးများမှ ဆင်းသက်လာသည်။ ကမ္ဘောဒီးယားရှိ ချမ်လူမျိုး ဦးရေမှာ တစ်သန်းအောက်သာ ရှိပြီး နိုင်ငံ၏ အရှေ့တောင်ပိုင်းတွင် သီးခြားရွာများ ဖြင့် နေထိုင်ကြသည်။ ကမ္ဘောဒီးယားရှိ ချမ်လူမျိုး အားလုံး နီးပါးမှာ မွတ်ဆလင်များ ဖြစ်သည်။ ===လူဦးရေ အများဆုံးဒေသများ=== {{ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံရှိ အကြီးဆုံး မြို့ကြီးများ}} ===ဘာသာစကား=== ခမာဘာသာစကားသည် အော်စထရိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားအုပ်စု၏ မွန်-ခမာ ဘာသာစကားမိသားစုဝင် ဖြစ်သည်။ ယခင်က အင်ဒိုချိုင်းနား၏ အစိုးရသုံး ဘာသာစကားဖြစ်သော ပြင်သစ်ဘာသာစကားကို အသက်အရွယ်ကြီးသော ကမ္ဘောဒီးယားလူမျိုးတို့ ပြောဆိုရာတွင် အသုံးပြုဆဲဖြစ်ပြီး ပြင်သစ်အစိုးရ ထောက်ပံ့ထားသော အချို့သော ကျောင်းများနှင့် တက္ကသိုလ်များတွင် သင်ကြားသည့် ဘာသာစကား အဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။ ပြင်သစ်ဘာသာစကားဖြင့် ထုတ်ဝေသော သတင်းစာရှိပြီး အချို့သော ရုပ်မြင်သံကြား ချန်နယ်များမှာ ပြင်သစ်ဘာသာစကားဖြင့် ဖမ်းယူကြည့်ရှု နိုင်သည်။ ကမ္ဘောဒီးယားသည် ပြင်သစ်စကား အသုံးပြုသော လာဖရန်ကိုဖုန်းနီ နိုင်ငံများ အဖွဲ့ ၏ အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံ၏ ကိုလိုနီခေတ်က အကြွင်းအကျန် အဖြစ် ကမ္ဘောဒီးယား ပြင်သစ်ဘာသာစကားကို ကမ္ဘောဒီးယားတွင် တွေ့ရသော ပြင်သစ်ဘာသာစကား မျိုးကွဲ ဖြစ်ပြီး အစိုးရဌာနများတွင် တစ်ခါတစ်ရံ အသုံးပြုကာ အထူးသဖြင့် တရားရုံးများတွင် အသုံးပြုကြသည်။ ၁၉၉၃ ခုနှစ်မှစ၍ အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား အသုံးပြုမှု မြင့်တက်လာပြီး အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားသည် ပြင်သစ်စကားအား အဓိကဘာသာစကား အဖြစ် အသုံးပြုခြင်းမှ အစားထိုး ဝင်ရောက် လာခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားကို တက္ကသိုလ်အချို့တွင် ကျယ်ပြန့်စွာ သင်ကြားကြပြီး အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေမှုများလည်း သိသာစွာရှိကာ လမ်းညွှန်ဆိုင်းဘုတ်များမှာ ခမာ နှင့် အင်္ဂလိပ် ၂ ဘာသာဖြင့် ရေးသားထားကြသည်။<ref>{{cite web |url=http://news.xinhuanet.com/english2010/culture/2010-06/30/c_13377375.htm |title=U.S. helps English program for poor Cambodian students |publisher=News.xinhuanet.com |date=30 June 2010 |access-date=16 March 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105013936/http://news.xinhuanet.com/english2010/culture/2010-06/30/c_13377375.htm |archive-date=5 November 2013}}</ref> ထိုသို့ ပြောင်းလဲလာမှုကြောင့် ယခုအခါ ကမ္ဘောဒီးယား၏ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးတွင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားအား များသောအားဖြင့် အသုံးပြုလာကြကာ တံဆိပ်ခေါင်းပေါ်ရှိ ပြင်သစ်ဘာသာစကား နေရာတွင်လည်း အစားထိုးလာခဲ့ပြီး ၂၀၀၂ ခုနှစ်မှစ၍ ကမ္ဘောဒီးယား ငွေစက္ကူများပေါ်တွင်လည်း ပြင်သစ်ဘာသာစကား အစား အစားထိုးလာခဲ့သည်။<ref>{{Citation |last=Igawa |first=Koji |date=2008 |title=English Language and its Education in Cambodia, a Country in Transition |url=https://www.shitennoji.ac.jp/ibu/images/toshokan/kiyo46-20.pdf |language=en |volume=46 |pages=343–369 |access-date=20 December 2016 |work=Shitennōji daigaku kiyō |archive-date=17 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160817210033/https://www.shitennoji.ac.jp/ibu/images/toshokan/kiyo46-20.pdf |url-status=dead }}</ref> ခမာစာလုံးများသည် တောင်အိန္ဒိယရှိ ပါလဝါ စာလုံးများမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ === ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု=== ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာသည် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော် ဘာသာ ဖြစ်ပြီး လူဦးရေ၏ ၉၅ ရာခိုင်နှုန်းကျော် ကိုးကွယ်ကြကာ နိုင်ငံအတွင်း ဘုန်းကြီးကျောင်း ပုထိုးပေါင်း ၄,၃၉၂ ခုခန့်မျှ ရှိသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2010/148861.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20101123110848/http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2010/148861.htm |url-status=dead |archive-date=23 November 2010 |title=Cambodia |publisher=State.gov |access-date=15 March 2013}}</ref> ကမ္ဘောဒီးယား၏ ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဟိန္ဒူဘာသာ နှင့် ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု တို့မှ နက်ရှိုင်းစွာ လွှမ်းမိုးမှု ရှိသည်။ နတ်တို့နှင့် လူ့အဖွဲ့အစည်းတို့ နီးကပ်သော အပြန်အလှန် ဆက်ဆံမှု ရှိခြင်း၊ မကောင်းသောကံများကို မောင်းထုတ်ခြင်းဖြင့် လိုရာဆန္ဒပြည့်စေခြင်း၊ ကံကောင်းမှုကို ဆွဲဆောင် ညှို့ယူခြင်း နှင့် "ဘာရိုမေး" နတ်တို့ကဲ့သို့သော နတ်များဖြင့် ထိတွေ့ခြင်းဖြင့် လူတစ်ဦး၏ ဘဝကို ချုပ်ကိုင်နိုင်ခြင်း စသည်တို့သည် ရိုးရာကိုးကွယ်မှုတို့မှ မြစ်ဖျားခံသည်။ ဟိန္ဒူဘာသာသည် ပဉ္စလက်ဆန်သော အပြုအမူများ ဖြစ်သည့် တန်ထရစ်ဝါဒ မှ လွဲ၍ အနည်းငယ်မျှသာ ခြေရာလက်ရာ ကျန်ခဲ့ပြီး ဟိန္ဒူနတ်ဘုရားများမှာ နတ်များနှင့် ပေါင်းစည်းသွားကြသည်။ (ဥပမာအားဖြင့် ကမ္ဘောဒီးယား၏ "နိတနတ်" ဖြစ်သော "ရီမော" သည် ဟိန္ဒူနတ်ဘုရားမ ကာလီမယ်တော်၏ ခေတ်သစ် ပုံသဏ္ဍန် ဖြစ်သည်။ မဟာယန ဗုဒ္ဓဘာသာမှာ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံရှိ တရုတ်နှင့် ဗီယက်နမ်လူမျိုး အများစု ကိုးကွယ်ရာ ဘာသာ ဖြစ်သည်။ အခြားသော ဘာသာရေး အပြုအမူများဖြစ်သည့် တရုတ်ဒဏ္ဍာရီလာ သူရဲကောင်းများ နှင့် ဘိုးဘွားများကို အရိုအသေပေးခြင်း၊ ကွန်ဖြူးရှပ် ဘာသာ၊ တာအိုဘာသာ တို့ကိုလည်း တရုတ်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ရောနှော ကိုးကွယ်ကြသည်။ အစ္စလာမ်ဘာသာ ကိုးကွယ်သူမှာ လူဦးရေ၏ ၂% မျှ ရှိပြီး ပုံစံသုံးမျိုး ရှိကာ ပုံစံနှစ်မျိုးကို ချမ်လူမျိုးများမှ ကျင့်သုံးကိုးကွယ်ကြပြီး တတိယတစ်မျိုးကို နိုင်ငံအတွင်း မျိုးဆက်ပေါင်း များစွာ နေထိုင်လာခဲ့ကြသော မလေးလူမျိုးတို့၏ မျိုးဆက်များမှ ကိုးကွယ်ကြသည်။ ကမ္ဘောဒီးယားရှိ မွတ်ဆလင် ဘာသာဝင်တို့၏ ၈၀% မှာ ချမ်လူမျိုးများ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.khmertimeskh.com/news/13400/ramadan-ends-friday-evening/|title=Ramadan Ends Friday Evening|work=Khmer Times}}</ref> ===ကျန်းမာရေး=== [[File:Defense.gov photo essay 120801-O-ZZ999-011.jpg|thumb|ကမ္ဘောဒီးယား ဆေးကျောင်းသားများ ခွဲစိတ်ကုသမှုကို ကြည့်ရှုနေကြပုံ]] ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ လူတစ်ဦးချင်း ပျမ်းမျှသက်တမ်းမှာ ၇၅ နှစ် ဖြစ်ပြီး <ref>{{cite web|url=https://www.khmertimeskh.com/50808278/life-expectancy-increases-to-75-years/ |title=Life expectancy increases to 75 years |publisher= General Population Census of Cambodia 2019 |access-date=29 January 2021}}</ref> ၁၉၉၅ ခုနှစ် ပျမ်းမျှ သက်တမ်း ၅၅ နှစ်မှ ကြီးမားစွာ တိုးတက်ပြောင်းလဲလာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/publicdata/explore?ds=d5bncppjof8f9_&met_y=sp_dyn_le00_in&dl=en#!ctype=l&strail=false&bcs=d&nselm=h&met_y=sp_dyn_le00_in&scale_y=lin&ind_y=false&rdim=region&idim=country:KHM&ifdim=region&dl=en&ind=false|title=World Development Indicators – Google Public Data Explorer|website=www.google.com|access-date=21 May 2018}}</ref> ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှုကို အစိုးရ နှင့် ပုဂ္ဂလိက တို့မှ ဝန်ဆောင်မှု ပေးကြပြီး သုတေသန စစ်တမ်းများအရ ကမ္ဘောဒီးယား ကျေးလက်ဒေသတွင် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုဆိုင်ရာ ဝန်ဆောင်မှုများ ကို လက်ခံမှု တိုးတက်လာရခြင်းမှာ ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှုပေးသူများအား ယုံကြည်မှုကြောင့်ဟု တွေ့ရှိရသည်။<ref>{{cite journal|last=Ozawa|first=Sachiko|author2=Damian Walker|title=Comparison Of Trust In Public Vs Private Health Care Providers In Rural Cambodia|journal=Health Policy Plan|year=2011|volume=26|issue=Suppl 1|pages=i20 – i29|url=http://www.futurehealthsystems.org/publications/comparison-of-trust-in-public-vs-private-health-care-provide.html|access-date=26 May 2012|doi=10.1093/heapol/czr045|pmid=21729914|doi-access=free|archive-date=11 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121111133748/http://www.futurehealthsystems.org/publications/comparison-of-trust-in-public-vs-private-health-care-provide.html|url-status=dead}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.futurehealthsystems.org/publications/comparison-of-trust-in-public-vs-private-health-care-provide.html |access-date=28 August 2021 |archive-date=11 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121111133748/http://www.futurehealthsystems.org/publications/comparison-of-trust-in-public-vs-private-health-care-provide.html }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.futurehealthsystems.org/publications/comparison-of-trust-in-public-vs-private-health-care-provide.html |accessdate=28 August 2021 |archivedate=11 November 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121111133748/http://www.futurehealthsystems.org/publications/comparison-of-trust-in-public-vs-private-health-care-provide.html }}</ref> အစိုးရသည် အိတ်ချ်အိုင်ဗွီ/အေအိုင်ဒီအက်စ်၊ ငှက်ဖျားနှင့် အခြား ရောဂါများနှင့် ပတ်သက်သော အသိပညာကို ပွင့်လင်းတိုးတက်စေခြင်းဖြင့် ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှု၏ အရည်အသွေးကို တိုးမြင့်စေရန် ကြံစည်ထားသည်။ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ မွေးကင်းစကလေး သေဆုံးနှုန်းမှာ ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် ကလေးငယ် ၁၀၀၀ လျှင် ၈၆ ဦးမျှ ရှိရာမှ ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် ၂၄ ဦး အထိ ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.IMRT.IN?end=2018&locations=KH&start=1975&view=chart|title=Mortality rate, infant (per 1,000 live births) – Cambodia|date=7 June 2020|publisher=World Bank|archive-date=7 June 2020|access-date=28 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607024724/https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.IMRT.IN?end=2018&locations=KH&start=1975&view=chart|url-status=dead}}</ref> အဆိုးရွားဆုံး ကျန်းမာရေး ညွှန်းကိန်းရှိသော ရတနဂီရိပြည်နယ်တွင် အသက် ၅ နှစ်မတိုင်မီတွင် ကလေးငယ် ၂၂.၉% မျှ သေဆုံးကြသည်။<ref>[http://www.methodfinder.com/wfpatlas/index.php?page=03&lang=e "National Child Mortality and Malnutrition (Food Insecurity Outcome) Maps"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010190629/http://www.methodfinder.com/wfpatlas/index.php?page=03&lang=e |date=10 October 2017 }}. UN World Food Programme. Retrieved 4 May 2008.</ref> ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် မြေမြှုပ်မိုင်း အများဆုံးသော နိုင်ငံများတွင် တစ်ခု အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ခန့်မှန်းချက်အချို့အရ မပေါက်ကွဲသေးသော မြေမြှုပ်မိုင်းများကြောင့် ၁၉၇၀ ခုနှစ်မှစ၍ အရပ်သား ၆၀,၀၀၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့ရပြီး ထောင်ပေါင်းများစွာမှာ လက်ပြတ်ခြေပြတ်ဖြစ်ခြင်း နှင့် ဒဏ်ရာရခြင်း တို့ ခံခဲ့ကြရသည်။<ref name="PBSORG">PBS.org (25 July 2003). [https://www.pbs.org/wnet/religionandethics/week647/cover.html ''Cambodia Land Mines''] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20041209070351/https://www.pbs.org/wnet/religionandethics/week647/cover.html |date=9 December 2004 }}</ref> မြေမြှုပ်မိုင်းကြောင့် သေဆုံးကြောင်း သိရှိရသည့် လူအရေအတွက်မှာ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ၈၀၀ မျှ ရှိရာမှ ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ၁၁၁ ဦး သို့ သိသာထင်ရှားစွာ ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။<ref>{{cite news|last1=ZSOMBOR|first1=PETER|title=Landmine, Unexploded Ordnance Deaths Drop by Half in 2013|url=http://www.cambodiadaily.com/archives/landmine-unexploded-ordnance-deaths-drop-by-half-in-2013-52085/|access-date=23 October 2014|work=The Cambodia Daily|date=13 February 2014|accessdate=28 August 2021|archivedate=6 July 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150706225418/https://www.cambodiadaily.com/archives/landmine-unexploded-ordnance-deaths-drop-by-half-in-2013-52085/}}</ref> မြေမြှုပ်မိုင်းကြောင့် အသက်မသေသော လူကြီးများမှာ လက်ခြေ တစ်ခု သို့မဟုတ် တစ်ခုထက်ပို၍ ဖြတ်တောက်ကြရကာ ဆက်လက်ရှင်သန်နိုင်ရန် အတွက် တောင်းရမ်းစားသောက် ကြရသည်။<ref name="PBSORG" /> ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံသည် ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် မြေမြှုပ်မိုင်း ကင်းစင်လိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်ရသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.khmertimeskh.com/news/1976/landmine-casualties-increase-in-2014/|title=Landmine Casualties Increase in 2014|work=KhmerTimes – News Portal Cambodia -|access-date=28 October 2014}}</ref> သို့သော်လည်း လူမှုရေးနှင့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှု ကျန်ရစ်ခြင်းအတွက် မိဘမဲ့ဖြစ်ခြင်း နှင့် လူ ၂၉၀တွင် တစ်ဦးမျှ လက်ပြတ်ခြေပြတ် ဖြစ်နေခြင်းမှာ <ref>{{cite news|last1=Coomes|first1=Phil|title=Tackling the hidden weapons left behind|url=https://www.bbc.com/news/in-pictures-26865946|access-date=23 October 2014|work=BBC News|agency=BBC|date=3 April 2014}}</ref> လာမည့်နှစ်များတွင် ကမ္ဘောဒီးယားအား ဆက်လက် သက်ရောက်မှု ရှိနေနိုင်သေးသည်။ ကမ္ဘောဒီးယားတွင် မြေမြှုပ်မိုင်း နှင့် လက်နက်ခဲယမ်း ပေါက်ကွဲမှု များကြောင့် ၁၉၇၉ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၃ ခုနှစ်အတွင်း ဒဏ်ရာရရှိသူ ၄၄,၆၃၀ ဦးမျှ ရှိကြောင်း ကမ္ဘောဒီးယား မိုင်း/ယူအိတ်စ်အို ခံရသူ အချက်အလက်စနစ် အရ သိရသည်။<ref>Moss, Rebecca (25 June 2015) [http://m.phnompenhpost.com/national/disability-survey-underscores-war-legacy Disability survey underscores war legacy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150626105626/http://m.phnompenhpost.com/national/disability-survey-underscores-war-legacy |date=26 June 2015 }}. Phnompenh Post.</ref> ===ပညာရေး=== ပညာရေး၊ လူငယ် နှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာနသည် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ ပညာရေးနှင့် ပတ်သက်သော တစ်နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ပေါ်လစီနှင့် စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းများကို ချမှတ်ရန် တာဝန်ရှိသော ဌာန ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ပညာရေး စနစ်မှ အလွန်ပင် ဗဟိုချုပ်ကိုင်မှု အားနည်းပြီး အစိုးရ၏ အဆင့် ၃ ခု ဖြစ်သော ဗဟို၊ ပြည်နယ် နှင့် ခရိုင် ဆိုင်ရာ အဆင့်တို့သည် စီမံခန့်ခွဲမှု အတွက် အသီးသီး တာဝန်ရှိကြသည်။ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေသည် ၉ နှစ် အထိ မသင်မနေရ အခမဲ့ ပညာရေး စနှစ်ကို အားပေးအားမြှောက် ပြုထားပြီး အခြေခံ အရည်အသွေးရှိ ပညာရေး အတွက် လူတိုင်း အခွင့်အရေးကို အာမခံပေးထားသည်။ [[File:Institute of Foreign Languages.jpg|thumb|left|ဖနွမ်းပင် တော်ဝင် တက္ကသိုလ်၏ နိုင်ငံခြားဘာသာ အင်စတီကျု]] ၂၀၁၉ ခုနှစ် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ လူဦးရေစာရင်း အရ လူဦးရေ၏ ၈၈.၅ % သည် စာတတ်မြောက်သည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။ (အမျိုးသား ၉၁.၁% နှင့် အမျိုးသမီး ၈၆.၂%) <ref name="Census 2019" /> လူငယ်ယောက်ျားလေး အသက် ၁၅ နှစ်မှ ၂၄ နှစ် အတွင်းတွင် စာတတ်မြောက်မှုနှုန်းသည် ၈၉% ပြီး အမျိုးသမီးမှာ ၈၆% ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.unicef.org/infobycountry/cambodia_statistics.html |title=UNICEF – Cambodia – Statistics |publisher=Unicef.org |access-date=16 March 2013 |accessdate=5 September 2021 |archivedate=2 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130402220546/http://www.unicef.org/infobycountry/cambodia_statistics.html }}</ref> ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ပညာရေးစနစ်သည် စိမ်ခေါ်မှုများစွာနှင့် ရင်ဆိုင်နေရဆဲ ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ယခင်နှစ်များအတွင်းက သိသာစွာ တိုးတက်မှုများ ပြသလာပြီး အထူးသဖြင့် မူလတန်းကျောင်းသား ကျောင်းအပ်မှုနှုန်း မြင့်မားလာခြင်း၊ ပရိုဂရမ်ပေါ် အခြေခံသော ဘတ်ဂျက်ကို စတင်ကျင့်သုံးခြင်း၊ ဖွံ့ဖြိုးမှု ပုံမှန်မဟုတ်သော ကလေးငယ်များ ပညာသင်ယူခွင့်ရနိုင်ရန် အတွက် ပေါ်လစီ များကို အကောင်အထည်ဖော်နိုင်ခဲ့ခြင်း တို့ ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံအနေဖြင့် သက်မွေးပညာသင်ကြားမှုတွင်လည်း ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု များစွာ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး အထူးသဖြင့် ကျေးလက်ဒေသတွင် ဖြစ်ကာ ဆင်းရဲမွဲတေမှုနှင့် အလုပ်လက်မဲ့ ပြဿနာများကို ဖြေရှင်းရန် အတွက် ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web|url=http://www.unevoc.unesco.org/worldtvetdatabase1.php?ct=KHM|title=Cambodia on UNESCO-UNEVOC|access-date=28 October 2014}}</ref><ref>[http://www.ntb.gov.kh/tvet/policy/NTDP2008.pdf Cambodia National TVET development Plan −2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131001005023/http://www.ntb.gov.kh/tvet/policy/NTDP2008.pdf |date=1 October 2013 }}. (PDF) . Retrieved on 5 July 2015.</ref> ကမ္ဘောဒီးယားရှိ နာမည်ကျော်ကြား လူကြိုက်အများဆုံး တက္ကသိုလ်နှစ်ခုသည် ဖနွမ်းပင်တွင် ရှိသည်။ ရိုးရာအားဖြင့် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ပညာရေးမှာ ဝပ် ဟု ခေါ်သော ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုန်းကြီးကျောင်းများမှ သင်ကြားပေးကြပြီး ပညာရေးကို ယောက်ျားလေးများအတွက်သာ သီးသန့်သင်ကြားပေးလေ့ ရှိသည်။ <ref>[https://web.archive.org/web/20090218125514/http://culturalprofiles.net/Cambodia/Directories/Cambodia_Cultural_Profile/-36.html The Cambodia Cultural Profile. Education]. culturalprofiles.net</ref> သို့သော်လည်း ခမာနီ အစိုးရလက်ထက်တွင် ပညာရေးသည် သိသာစွာ ဆုတ်ယုတ်သွားခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ကလေးများကို အလုပ်စေခိုင်းမှုများကြောင့်လည်း ပညာရေးတွင် သိသာစွာ ဆုတ်ယုတ်မှုများ ရှိသည်။ ကင်မ် (၂၀၁၁) ၏ လေ့လာမှုအရ အလုပ်လုပ်နေကြသော ကလေးအများစုမှာ ကျောင်းအပ်ကြသော်လည်း သူတို့၏ အလုပ်ကြောင့် ကျောင်းအပ်နောက်ကျမှုများ ရှိပြီး သူတို့၏ သင်ကြားရေးအတွက် အနှုတ်သဘောဆောင်သော ရိုက်ခတ်မှု ဖြစ်စေခဲ့ကာ ကျောင်းထွက်နှုန်းကိုလည်း မြင့်မားစေခဲ့သည်။ <ref>{{Cite journal|date=1 September 2011|title=Child labour, education policy and governance in Cambodia|journal=International Journal of Educational Development|language=en|volume=31|issue=5|pages=496–504|doi=10.1016/j.ijedudev.2011.03.002|issn=0738-0593|last1=Kim|first1=Chae-Young}}</ref> ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံရှိ မူလတန်းကျောင်းသားများ၏ ကျောင်းတွင် စွမ်းဆောင်နိုင်မှုနှင့်ပတ်သက်၍ သုတေသနများအရ သိရသည်မှာ မိဘတို့၏ သဘောထားနှင့် ယုံကြည်မှုတို့က အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ <ref>{{cite journal | last1 = Eng | first1 = S | year = 2013 | title = Cambodian Early Adolescents' Academic Achievement The Role of Social Capital | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-early-adolescence_2013-04_33_3/page/378 | journal = The Journal of Early Adolescence | volume = 33 | issue = 3| pages = 378–403 | doi=10.1177/0272431612441069| s2cid = 145561471 }}</ref> ထိုလေ့လာမှုအရ တွေ့ရသည်မှာ အထူးသဖြင့် ကလေးများ၏ ညံ့ဖျင်းမှုသည် မိဘများမှ ကံကိုသာ ပုံချတတ်သော အယူအဆ ပြင်းထန်မှုနှင့် ဆက်စပ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ (လူ၏ ခွန်အားသည် ကံကို မပြောင်းလဲနိုင်ဟု ယုံကြည်ခြင်းမျိုး ဖြစ်သည်။) ခြုံငုံ၍ ကြည့်မည် ဆိုပါက ထိုလေ့လာမှုက ပြသနေသည်မှာ ပညာရေးတွင် ထူးချွန်မှုနှင့် ပတ်သက်၍ မိဘတို့၏ သဘောထားနှင့် ယုံကြည်မှုသည် ဗဟိုချက် ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ===ရာဇဝတ်မှု=== ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ လူသတ်မှုနှုန်းမှာ လူဦးရေ ၁၀၀,၀၀၀ လျှင် ၂.၄ ဦး မျှ ရှိသည်။ <ref name=UNODC>{{cite web|url=https://www.unodc.org/gsh/en/index.html|title=UNODC: Global Study on Homicide|publisher=unodc.org}}</ref> ပြည့်တန်ဆာ လုပ်ငန်းသည် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံတွင် တရားမဝင်လုပ်ငန်း ဖြစ်သော်လည်း နေရာအနှံ့အပြားတွင် တွေ့ရသည်။ ၁၉၉၃ ခုတွင် အမျိုးသမီးများအား ပြည့်တန်ဆာ လုပ်ငန်းနှင့် ပတ်သက်၍ အင်တာဗျူး အစီအစဉ်တွင် လေးပုံသုံးပုံမျှသော အင်တာဗျူး ဖြေကြားသူတို့ အနေနှင့် ပြည့်တန်ဆာ လုပ်ငန်းကို လူမှုရေး သတ်မှတ်ချက် တစ်ခုနှင့် အသက်မွေးဝမ်းကြောင်း အလုပ်တစ်ခု အဖြစ်သာ ရှုမြင်ကြပြီး ရှက်စရာ မဟုတ်ဟု ခံစားကြသည်။ <ref name="Barry 1" /> ထိုနှစ်တွင်ပင် ကမ္ဘောဒီးယား၌ လိင်လုပ်သား ၁၀၀,၀၀၀ မျှ ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။ <ref name="Barry 1">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=p8N-zQGWVf8C&pg=PA137 |page=137|title=The Prostitution of Sexuality |first=Kathleen |last=Barry |publisher=NYU Press |year=1996 |isbn=978-0-8147-1277-1 }}</ref> ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၈ ရက်တွင် ဝန်ကြီးချုပ် ဟွန်ဆန်သည် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန အနေနှင့် အွန်လိုင်းလောင်းကစားလိုင်စင် အသစ်များ ထုတ်ပေးခြင်းမှ တားမြစ်သော အမိန့်ကြော်ငြာစာကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီး လက်ရှိ အော်ပရေတာများအနေနှင့် လိုင်စင်သက်တမ်း ကုန်ဆုံးသည် အထိသာ လုပ်ငန်း ဆောင်ရွက်ခွင့် ရရှိကြမည် ဖြစ်သည်။ အမိန့်ကြော်ငြာစာအရ "အချို့သော နိုင်ငံခြားသားများသည် ထိုသို့သော လောင်းကစား ပုံစံကို အသုံးပြု၍ ပြည်တွင်းနှင့် ပြည်ပမှ သားကောင်များကို လိမ်လည်လှည့်ဖြားကြသည်။" ဆိုသော အချက်ကို ပေါ်လစီအသစ် ထုတ်ပြန်ရခြင်း အကြောင်းအဖြစ် ဖော်ပြထားသည်။ <ref>{{cite web |last1=Narim |first1=Khuon |title=Online, arcade gambling banned by PM |url=https://www.khmertimeskh.com/50634805/online-arcade-gambling-banned/ |website=Khmer Times |access-date=20 August 2019 |date=18 August 2019}}</ref> ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံသည် အမိန့်ကြော်ငြာစာအသစ် မထုတ်ပြန်ခင် အချိန် အထိ ထိုသို့သော လိုင်စင်ပေါင်း ၁၅၀ ကျော်ကို ထုတ်ပေးထားခဲ့သည်။ <ref>{{cite web |title=Cambodia to ban online gambling |url=https://www.igamingbusiness.com/news/cambodia-ban-online-gambling |website=iGaming Business |access-date=20 August 2019 |language=en |date=19 August 2019 |archive-date=20 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190820024631/https://www.igamingbusiness.com/news/cambodia-ban-online-gambling |url-status=dead |accessdate=6 September 2021 |archivedate=20 August 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190820024631/https://www.igamingbusiness.com/news/cambodia-ban-online-gambling }}</ref> == ယဉ်ကျေးမှု == [[File:Vorvong-Sorvong-tale-Pavie9.jpg|thumb|ဗော်ဗောင်း နှင့် ဆော်ဗောင်းတို့၏ ပုံပြင်ကို ၁၉ ရာစု ခြယ်မှုန်း ပြသထားပုံ]] ကမ္ဘောဒီးယားတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် အကြောင်းအရာများစွာ ပေါင်းစည်းခြင်းမှ ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ထိုအကြောင်းအရာများထဲတွင် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ဟိန္ဒူဘာသာ၊ ပြင်သစ်ကိုလိုနီစနစ် နှင့် အန်ကော ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ယနေ့ခေတ် လွှမ်းခြုံဆက်စပ်နေသော ကမ္ဘာ တို့ ပါဝင်ကြသည်။ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် အနုပညာ ဝန်ကြီးဌာနသည် ကမ္ဘောဒီးယား ယဉ်ကျေးမှု တိုးတက်မြှင့်တင်ရန် အတွက် တာဝန်ရှိသော ဌာန ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘောဒီးယား၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် ကမ္ဘောဒီးယားရှိ လူအများစုဖြစ်သော မြေနိမ့်ပိုင်း လူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုသာ ပါဝင်သည် မဟုတ်ပဲ ယဉ်ကျေးမှုအရ သီးသန့်ထင်ရှားသော တောင်ကုန်းနေ လူမျိုးစု ၂၀ တို့၏ ယဉ်ကျေးမှုလည်း ပါဝင်သည်။ ထိုလူမျိုးစု ၂၀ တို့အား ခမာလိုး ဟု နိုဒွမ်သီဟာနုမှ နာမည်ပေးခဲ့ပြီး တောင်ကုန်းနှင့် မြေနိမ့်ပိုင်း လူမျိုးတို့အကြား ညီညွတ်မှု ရရှိစေရန် ရည်ရွယ် သုံးနှုန်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ကျေးလက်နေ ကမ္ဘောဒီးယား ပြည်သူတို့သည် ခရာမာဟု ခေါ်သော ခေါင်းစည်းကို ဝတ်ဆင်ကြပြီး ထိုခေါင်းစည်းမှာ ကမ္ဘောဒီးယား ဝတ်စားဆင်ယင်မှု၏ သီးသန့်ထင်ရှားသော အဝတ်အစားဖြစ်သည်။ ဆမ်ပြာ ဟု ခေါ်သော လက်အုပ်ချီ နှုတ်ဆက်ခြင်းမှာ ကမ္ဘောဒီးယားတို့၏ ရိုးရာ အရ အခြားသူအား နှုတ်ဆက်ခြင်း သို့မဟုတ် လေးစားသမှု ပြသခြင်း ဖြစ်သည်။ ခမာ ယဉ်ကျေးမှုကို ခမာအင်ပိုင်ယာမှ ဖော်ထုတ်၍ ပြန့်နှံ့စေခဲ့ပြီး ၎င်းတို့တွင် ထင်ရှားသော အကပုံစံ၊ ဗိသုကာပညာ နှင့် ပန်းပုပညာတို့ ပါဝင်ကာ ၎င်းတို့ကို အိမ်နီးချင်းများ ဖြစ်သော လောနိုင်ငံ နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံ တို့နှင့် ယဉ်ကျေးမှု တလျှောက် ဖလှယ်ခဲ့ကြသည်။ အန်းကောဝပ် (အန်းကောဆိုသည်မှာ မြို့တော် ဝပ် ဆိုသည်မှာ ပုထိုး ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။) ဆိုသည်မှာ အန်းကောခေတ်မှ ခမာ ဗိသုကာပညာ၏ အကောင်းဆုံး ထိန်းသိမ်း ထားနိုင်ခဲ့သော ဥပမာ ဖြစ်ပြီး ထိုဒေသအတွင်းနှင့် ထိုဒေသဝန်းကျင်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော အခြားသော ပုထိုးရာပေါင်းများစွာလည်း အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ရိုးရာအားဖြင့် ခမာလူမျိုးတို့သည် အချက်အလက်များကို ထန်းရွက်များပေါ်တွင် ရေးသား မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ ထန်းရွက်စာများတွင် ခမာလူမျိုးတို့၏ ဒဏ္ဍာရိများ၊ ရာမယဏ ဇာတ်တော်၊ ဗုဒ္ဓဝင် နှင့် အခြားသော ဘုရားစာအုပ်များကို မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ ထိုထန်းရွက်စာများကို ရေငွေ့နှင့် ရာသီဥတုဒဏ်မှ ကာကွယ်နိုင်ရန် အဝတ်ဖြင့် ပတ်၍ သိမ်းဆည်းထားခဲ့သည်။ <ref>[https://web.archive.org/web/20080924135657/http://english.vietnamnet.vn/travel/2008/09/805123/ A Khmer pagoda stores unique leaf prayer books]. english.vietnamnet.vn (23 September 2008).</ref> ဘွန်အွမ်တောက် (ကမ္ဘောဒီးယား ရေနှင့်လ ပွဲတော်) သည် နှစ်စဉ် ကျင်းပသော လှေပြိုင်ပွဲ ဖြစ်ပြီး လူအများဆုံး ပါဝင်တက်ရောက်ကြသော အမျိုးသားပွဲတော် ဖြစ်သည်။ မိုးရာသီ အဆုံးတွင် ကျင်းပလေ့ ရှိပြီး ထိုအချိန်တွင် မဲခေါင်မြစ်အနေနှင့် မူလအခြေအနေသို့ ပြန်လည်ရေကျစ ပြုလာပြီး တုန်လီဆပ်မြစ်ကို ပြောင်းပြန် ပြန်စီးစေသော အချိန်ဖြစ်သည်။ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ကမ္ဘောဒီးယားလူမျိုးတို့၏ ၁၀% သည် နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း ထိုပွဲတော်ကို တက်ရောက်လေ့ ရှိပြီး ဝင်ရောက်ကစားရန်၊ လမင်းကို ကျေးဇူးတင်ရန်၊ မီးရှူးမီးပန်း ကြည့်ရှုရန် နှင့် ပွဲတော်ပုံစံ ပတ်ဝန်းကျင် အခြေအနေတွင် ညစာစားရန်နှင့် လှေပြိုင်ပွဲကို တက်ရောက်ရန် အတွက် ဖြစ်သည်။ <ref name="KMGOV">{{cite web |url=http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/news.view.html?doc_oid=@140%7C1%7C1 |title=Bonn Om Touk, the Water and Moon Festivals |work=Government of Cambodia |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011210454/http://cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/news.view.html?doc_oid=%40140%7C1%7C1 |archive-date=11 October 2007 |url-status=dead |accessdate=6 September 2021 |archivedate=11 October 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071011210454/http://cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/news.view.html?doc_oid=@140%7c1%7c1 }}</ref> လူကြိုက်များသော ကစားနည်းများတွင် ဘောလုံး၊ အဝတ်လုံးနှင့်တူသော ဆေ ဟုခေါ်သော အလုံးကို ကန်ခြင်း နှင့် စစ်တုရင် တို့ ပါဝင်သည်။ ဂန္ထဝင် အိန္ဒိယ နေအခြေခံ ပြက္ခဒိန်နှင့် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကိုးကွယ်မှုအရ ကမ္ဘောဒီးယား၏ နှစ်သစ်ကူးပွဲသည် ဧပြီလတွင်ကျရောက်သော အဓိက အားလပ်ရက် ဖြစ်သည်။ လတ်တလော ထင်ရှားသော အနုပညာရှင်များတွင် ဆင်း ဆီဆာမောက် နှင့် ရော့စ်ဆာရေး ဆိုသီ (နောက်ပိုင်းတွင် ပရိ ဆိုဗက် နှင့် ဆိုခွန် နီဆာ) တို့ပါဝင်ပြီး ၎င်းတို့မှာ နိုင်ငံအတွင်းသို့ ဂီတပုံစံအသစ်ကို မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သူများ ဖြစ်သည်။ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်းတွင် ကမ္ဘောဒီးယားတို့သည် နိုင်ငံအနှံ့ရှိ ဘုရားများကို သွားရောက်ခြင်းဖြင့် ပီချမ်ဘန် ဟုခေါ်သော ဘိုးဘွားနေ့ကို ကျင်းပကြသည်။ ၁၅ ရက်မျှ ကြာသော ပွဲတော်အတွင်းတွင် လူတို့သည် သေဆုံးပြီးသော ဆွေမျိုးများ၏ ဝိဉာဉ်အတွက် ရှိခိုးဆုတောင်းခြင်းနှင့် အစားအသောက်များကို ဆက်ကပ်ခြင်းတို့ ပြုလုပ်ကြသည်။ ကမ္ဘောဒီးယား လူမျိုးအများစုအတွက် ထိုအချိန်သည် ခမာနီ အစိုးရလက်ထက် ၁၉၇၅-၁၉၇၉ ခုနှစ်အတွင်း သေဆုံးခဲ့သော ဆွေမျိုးသားခြင်းများကို လွမ်းဆွတ်သတိရသည့် အချိန် ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-cambodia-festival/cambodias-festival-of-the-dead-rice-offerings-and-buddhist-chants-idUSKCN1M50EK?il=0|title=Cambodia's Festival of the Dead: rice offerings and Buddhist chants|work=Reuters|access-date=25 September 2018}}</ref> ===ဟင်းလျာများ=== {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 340 | image1 = | image2 = | image3 = | image4 = Num Banh Chok.jpg | footer = ထိပ်ဆုံးဘယ်ဖက်မှစ၍ လက်ယာရစ်။ ဟင်းရည်သောက် ("ဆမ်လာကာရီ")၊ ပရာဟွတ်စိမ်အုန်းသီး ("ပရာဟွတ် ကတစ်")၊ နမ်ဘန်ချောက် နှင့် ဆမ်မလာကာကိုး | align = | direction = | alt1 = | caption1 = | caption2 = }} အခြားသော အရှေ့တောင်အာရှ နိုင်ငံများကဲ့သို့ပင် ဆန်သည် အဓိက စားစရာ ဖြစ်သည်။ မဲခေါင်နှင့် တုန်လီဆပ်မြစ်တို့မှ ငါးများသည်လည် အစားအစာ၏ အရေးပါသော အပိုင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၀ ခုနှစ်တွင် အစားအစာနှင့် ကုန်သွယ်မှုအတွက် ငါးနှင့် ငါးမှရသော ပစ္စည်းတို့မှာ လူတစ်ဦးလျှင် {{convert|၂၀|kg|abbr=off}} သို့မဟုတ် လူတစ်ဦးတစ်နေ့လျှင် ၂ အောင်စ မျှ ဖြစ်သည်။<ref name="EARTH">[https://web.archive.org/web/20040720042809/http://www.earthtrends.wri.org/pdf_library/country_profiles/Coa_cou_116.pdf Coastal and Marine Ecosystems-- Cambodia]. Earthtrends.org</ref> အချို့သောငါးများကို ကြာရှည်အထားခံရန် ပရာဟွတ် အဖြစ် ထုတ်ပိုး ထိန်းသိမ်း ထားကြသည်။ ကမ္ဘောဒီးယားတို့၏ ဟင်းလျာများတွင် အပူပိုင်းသစ်သီးများ၊ စွတ်ပြုတ်များနှင့် ခေါက်ဆွဲများ ပါဝင်သည်။ အဓိကပါဝင်သည့် ပစ္စည်းများမှာ ကပ်ဖာသံပရာသီး၊ စပါးလင်၊ ကြက်သွန်ဖြူ၊ ငံပြာရည်၊ ပဲငံပြာရည်၊ မန်းကျည်းသီး၊ ဂျင်း၊ ခရုဆီ၊ အုန်းနို့ နှင့် ငရုတ်ကောင်းမည်း တို့ ပါဝင်သည်။ အထူးဟင်းလျာများ အနေနှင့် နမ်ဘန်ချောက်၊ ငါးအာမော့ နှင့် အာပင်း တို့ ရှိကြသည်။ ကမ္ဘောဒီးယားသည် ထင်ရှားသော ဒေသတွင်း လမ်းဘေးအစားအသောက်များ အတွက်လည်း ဂုဏ်ယူစွာ ဖော်ပြလေ့ ရှိသည်။ ပြင်သစ်တို့၏ လွှမ်းမိုးမှုကို ကမ္ဘောဒီးယား အစားအသောက်များတွင် တွေ့ရသည်မှာ ကမ္ဘောဒီးယား ဟင်းရည်နီ နှင့် မီးကင်ထားသော ဘာဂက်ပေါင်မုန့် ဖြစ်သည်။ မီးကင်ထားသော ဘာဂက်ပေါင်မုန့် အပိုင်းအစကို ဟင်းရည်ထဲတွင် နှစ်၍ စားသောက်ကြသည်။ ကမ္ဘောဒီးယား ဟင်းရည်နီကို ထမင်းနှင့် ကြာဇံ တို့ဖြင့်လည်း စားသုံးကြလေ့ ရှိသည်။ အပြင်တွင် ထွက်၍ ညစာအဖြစ်စားသုံးလေ့ ရှိကြသော အစားအစာများထဲမှ လူကြိုက်များသော အစားအသောက်တစ်ခုမှာ ကူးအီတိဗ် ဖြစ်ပြီး ၎င်းမှာ ဝက်စွပ်ပြုတ်ရည် ခေါက်ဆွဲပြုတ်ဖြစ်ပြီး ကြက်သွန်ကြော်၊ ကြက်သွန်မြိတ်၊ ကြက်သွန်စိမ်း၊ တို့ ပါဝင်ကာ အမဲသားလုံး၊ ပုဇွန်၊ ဝက်အသည်းနှင့် မုန်လာရွက်တို့ကိုလည်း ထည့်သွင်းစားသောက်လေ့ ရှိသည်။ ကမ်ပေါ့ ငရုတ်ကောင်းအား ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကောင်းဆုံးဟု ဆိုလေ့ရှိပြီး ကပ်မြို့ အိုထရိုဂျပ်မြစ် ပေါ်ရှိ ဂဏန်းတဲတွင် ဂဏန်း နှင့် ပြည်ကြီးငါးတို့ဖြင့် တွဲဖက် စားသုံးကြသည်။ <ref>[https://www.msn.com/en-us/foodanddrink/restaurantsandnews/cambodias-perfect-pepper-conquering-worlds-taste-buds/ar-AAmcYA1?li=BBnb7Kz&ocid=mailsignout Cambodia's "perfect pepper" conquering world's taste buds] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170204171339/http://www.msn.com/en-us/foodanddrink/restaurantsandnews/cambodias-perfect-pepper-conquering-worlds-taste-buds/ar-AAmcYA1?li=BBnb7Kz&ocid=mailsignout |date=4 February 2017 }}. Msn.com (25 January 2017). Retrieved on 1 March 2017.</ref> ကမ္ဘောဒီးယား ဟင်းလျာများကို အိမ်နီးချင်းဖြစ်သော ထိုင်းနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့၏ ဟင်းလျာများလောက် ကမ္ဘာက မသိကြပေ။ ===အဖျော်ယမကာများ=== ကမ္ဘောဒီးယားတို့သည် မဏ္ဍလဂီရိပြည်နယ်နှင့် ကီရီရွန် ပတ်ဝန်းကျင်တွင် စိုက်ပျိုးသော လက်ဖက်ရည်ကို အများအပြား သောက်သုံးကြသည်။<ref>{{Cite news|url=http://www.phnompenhpost.com/lifestyle/khmer-brew-exploring-parviflora-tea-strain|title=Khmer brew: exploring the parviflora tea strain|last=Smits|first=Johann|date=6 October 2009|work=Phnom Penh Post|access-date=20 July 2017|language=en}}</ref> "တီ ကရိုလပ်" သည် အလွန် အရသာပြင်းသော လက်ဖက်ရည် ဖြစ်ပြီး ဖန်ခွက်ငယ်အတွင်း လက်ဖက်ရွက် အများအပြားနှင့် ရေတို့ကို ထည့်၍ ပန်းကန်ပြားကို ထိပ်မှ အုပ်ကာ အပေါ်အောက် ပြန်လှန်၍ နှပ်သော လက်ဖက်ရည် ဖြစ်သည်။ ရေသည် လုံလောက်သော အကျရည် အရောင်သို့ ပြောင်းလာပါက အခြားခွက်တစ်ခုထဲကို့ တဖြည်းဖြည်း လောင်းထည့်၍ သကြားအများအပြား ထည့်ကြသော်လည်း နို့ မထည့်ကြပေ။ လီမွန်တီး မှာ တရုတ် အနီရောင် လက်ဖက်ခြောက်နှင့် သံပုယိုရည် တို့ ပေါင်း၍ ဖျော်စပ်ကြသည်။ အပူနှင့် အအေးသည် လူကို လန်းဆန်းစေပြီး သကြား အများအပြား ထည့်၍ ဖျော်စပ်ကြသည်။<ref name="roughguides.com">{{Cite web|url=https://www.roughguides.com/destinations/asia/cambodia/food-drink/|title=Food and drink {{!}} About Cambodia|website=Rough Guides|language=en-US|access-date=20 July 2017|archive-date=11 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170811055005/https://www.roughguides.com/destinations/asia/cambodia/food-drink/}}</ref> ကော်ဖီနှင့် ပတ်သက်၍မူ ကော်ဖီစေ့ကို လာအို နှင့် ဗီယက်နမ်တို့မှ ယေဘုယျအားဖြင့် တင်သွင်းလေ့ရှိကြပြီး အချို့နေရာများတွင် ရတနာဂီရိ ပြည်နယ်နှင့် မဏ္ဍလဂီရိ ပြည်နယ်တို့မှ ပြည်တွင်း စိုက်ပျိုးသော ကော်ဖီများကို တွေ့ရလေ့ ရှိသည်။ ကော်ဖီစေ့များကို ရိုးရာအားဖြင့် ထောပတ်နှင့် သကြားတို့ဖြင့် လှော်လေ့ရှိကြသည့် အပြင် အခြားသော ပစ္စည်းများ ဖြစ်ကြသော ရမ်အရက်မှစ၍ ဝက်ဆီ အထိ ပစ္စည်းအမျိုးမျိုးကို ထည့်သွင်းလေ့ ရှိကြသဖြင့် အရည်ကို ထူးဆန်းပြီး တခါတရံ ချောကလက်နံ့ ဖျော့ဖျော့ရသော အနံ့ကို ဖြစ်စေသည်။<ref name="roughguides.com" /> ကမ္ဘောဒီးယားတွင် သီဟာနုဗေးလ်ပြည်နယ်နှင့် ဖနွမ်းပင်တို့တွင် အဓိကအားဖြင့် တည်ရှိသော ဘီယာစက်ရုံကြီး အချို့ ရှိသည်။ ဖနွမ်းပင်နှင့် ဆီရမ်ယိတို့တွင် တိုးပွားလာသော ဘီယာစက်ရုံ အသေးစားများလည်း ရှိသည်။ <ref>{{Cite news|url=http://www.phnompenhpost.com/post-plus/craft-beer-phnom-penh|title=Craft Beer Phnom Penh|last=Heliot|first=Rebecca|date=26 May 2015|work=The Phnom Penh Post|access-date=20 July 2017|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.asialifemagazine.com/cambodia/craft-beer-cambodia/|title=Craft Beer in Cambodia|work=AsiaLIFE Cambodia|access-date=20 July 2017|language=en-US|accessdate=7 September 2021|archivedate=11 August 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170811011706/https://www.asialifemagazine.com/cambodia/craft-beer-cambodia/}}</ref> ၂၀၁၄ ခုနှစ် မှ ၂၀၁၈ အတွင်း လက်ချက် ဘီယာစက်ရုံ ၂ ခုမှ ၉ ခုအထိ တိုးပွားလာခဲ့သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘောဒီးယား၌ ဆိုင်ချက်ဘီယာဆိုင် သို့မဟုတ် ဘီယာချက်စက် အသေးများမှာ ၁၂ ခု အထိ ရှိသည်။<ref>{{cite news |last1=Pennington |first1=John |title=Brewing up nicely: Cambodia's rapidly growing taste for craft beer |url=https://www.aseantoday.com/2019/05/brewing-up-nicely-cambodias-rapidly-growing-taste-for-craft-beer/ |access-date=14 May 2019 |work=ASEAN Today |date=13 May 2019 |accessdate=7 September 2021 |archivedate=14 May 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190514104124/https://www.aseantoday.com/2019/05/brewing-up-nicely-cambodias-rapidly-growing-taste-for-craft-beer/ }}</ref> ဆန်ဝိုင်အရက်သည် လူကြိုက်များသော အရက်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ ကွာလတီမှာ ကျယ်ပြန့်စွာ ကွဲပြားပြီး အမြဲဆိုသလို သစ်သီးများ သို့မဟုတ် ဆေးဘက်ဝင် သစ်မြစ်များဖြင့် ရောစပ် ထုတ်လုပ်လေ့ ရှိသည်။ <ref>{{Cite news|url=http://www.phnompenhpost.com/lifestyle/how-rice-wine-ferments-cambodian-spirit|title=How rice wine ferments the Cambodian spirit|last=Mee|first=Stephanie|date=2 July 2009|work=The Phnom Penh Post|access-date=20 July 2017|language=en}}</ref> ဆွမ်ဘိုင်း အရက်ကဲ့သို့ သစ်သီး သို့မဟုတ် ဟင်းခပ်အမွှေးအကြိုင်များကို ရေစိမ်၍ ထုတ်လုပ်သည့် အခါတွင် "ဆရာ ထရမ်" (ရေစိမ်ဝိုင်) ဟို ခေါ်ကြပြီး ဆန်ဝိုင်အရက်နှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ပိုမို၍ အဝင်ချောသောကြောင့် ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားလုပ်ငန်း ဖွံ့ဖြိုးလာသည်နှင့် အမျှ ပို၍ ရေပန်းစားလာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|url=https://www.asialifemagazine.com/cambodia/cambodian-rice-wine/|title=Cambodian rice wine|work=AsiaLIFE Cambodia|access-date=20 July 2017|language=en-US|accessdate=7 September 2021|archivedate=28 July 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170728164547/https://www.asialifemagazine.com/cambodia/cambodian-rice-wine/}}</ref><ref>{{Cite web |last=Dunston |first=Lara |date=10 July 2014 |title=Cambodian Rice Wine Revival |url=http://www.gourmettraveller.com.au/travel/travel-news-features/2014/7/cambodian-rice-wine-revival/ |access-date=20 July 2017 |website=Gourmet Traveller |language=en |archive-date=3 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170703013912/http://www.gourmettraveller.com.au/travel/travel-news-features/2014/7/cambodian-rice-wine-revival |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |last=Glasser |first=Miranda |date=1 August 2014 |title=Sombai Rice Wine Purveyors Open New Showroom |work=Phnom Penh Post |url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/sombai-rice-wine-purveyors-open-new-showroom |access-date=20 July 2017 |language=en}}</ref> ===အမျိုးသမီးများ=== [[File:Weddingkhmer.jpg|thumb|right|170px|ရိုးရာ မင်္ဂလာဆောင် ဝတ်စုံ (ဆုံပေါ့၊ ဆဘိုင်း၊ ချောင်ဘန်) ကို ဝတ်ဆင်ထားသော ကမ္ဘောဒီးယား စုံတွဲ]] ခမာ အမျိုးသမီးများအား ရိုးရာအားဖြင့် နှိမ့်ချ၍၊ စကားပြော သိမ်မွေ့ကာ၊ ကောင်းစွာပြုမူနေထိုင် တတ်ပြီး <ref name=Mekong /> အလုပ်ကို ကြိုးစားလုပ်ကိုင်၍ <ref name=Status /> မိသားစု အား ဂရုစိုက်မည့်သူ နှင့် မိသားစုမှ ဂရုစိုက်ခံမည့်သူ <ref name=Mekong />ဖြစ်သည့်အပြင် ငွေကြေးကိစ္စများကို စီမံခန့်ခွဲမည့်သူ၊ <ref name=Status />လက်ထပ်သည့် အချိန်အထိ အပျိုရည်ကို ထိန်းသိမ်းကာ သစ္စာရှိသော ဇနီးမယား အဖြစ် ရှိမည့်သူ <ref name="Mekong">{{Cite web |last=Chey |first=Elizabeth |title=The Status of Khmer Women |url=http://www.mekong.net/cambodia/women.htm |website=www.mekong.net |language=en}}</ref> နှင့် သူတို့၏ ခင်ပွန်းအတွက် အကြံပေး အဖြစ် ဆောင်ရွက်မည့်သူ <ref name="Status">{{Cite web |title=Women in Cambodian Society |url=http://www.seasite.niu.edu/khmer/ledgerwood/women.htm |publisher=www.seasite.niu.edu |access-date=7 September 2021 |archive-date=7 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150107225356/http://www.seasite.niu.edu/khmer/ledgerwood/women.htm }}</ref> အဖြစ် ရှုမြင် မျှော်လင့်ကြသည်။ ကမ္ဘောဒီးယား အမျိုးသမီးများ၏ လမ်းလျှောက်ပုံနှင့် အဝတ်အစားတို့၏ ကောင်းခြင်းရှိပုံတို့အား "လှုပ်ရှားရာတွင် ညင်သာ၍ အခြားသူများ အနေနှင့် သူတို့၏ ပိုးထမီ ပွတ်တိုက်သံကို မကြားနိုင်" ဟု ဖော်ပြလေ့ ရှိကြသည်။ <ref name=Status /> ငွေကြေးကို စီမံခန့်ခွဲသူ အနေနှင့် ကမ္ဘောဒီးယား အမျိုးသမီးများ အနေနှင့် မိသားစု အဆင့်တွင် အိမ်တွင်း အာဏာရှိသူ အဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ === အားကစား === ဘောလုံးကစားခြင်းသည် ရေပန်းအစားဆုံး အားကစားနည်း တစ်ခု ဖြစ်သော်လည်း ကြေးစားအဆင့် အားကစားကို စုစည်းဆောင်ရွက်ခြင်းမှာ ကမ္ဘောဒီးယားတွင် စီးပွားရေး အခြေအနေကြောင့် အနောက်နိုင်ငံများကဲ့သို့ မကျယ်ပြန့်ပေ။ ဘောလုံးကစားနည်းကို ပြင်သစ်တို့က ကမ္ဘောဒီးယားသို့ ယူဆောင်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး နိုင်ငံသားတို့ အကြားတွင် လူကြိုက်များသည်။ <ref>{{Cite web |title=Member Associations – Cambodia |url=http://www.aseanfootball.org/affiliates_02.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20080626194544/http://www.aseanfootball.org/affiliates_02.asp |archive-date=26 June 2008 |access-date=16 March 2013 |website=The Official Site of the ASEAN Football Federation |accessdate=7 September 2021 |archivedate=26 June 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080626194544/http://www.aseanfootball.org/affiliates_02.asp }}</ref> ကမ္ဘောဒီးယား အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်းသည် ၁၉၇၂ ခုနှစ် အာရှဖလားတွင် စတုတ္ထ ရရှိခဲ့သော်လည်း ပြည်တွင်းစစ်ကြောင့် ထိုအချိန်မှစ၍ တိုးတက်မှု နှေးကွေးခဲ့သည်။ အနောက်တိုင်း အားကစားနည်းများ ဖြစ်သော ဘတ်စကက်ဘော၊ ဘောလီဘော၊ ကာယဗလ၊ ဟော့ကီ၊ ရပ်ဂ်ဘီ ယူနီယံ၊ ဂေါက်သီး နှင့် ဘေ့စ်ဘော တို့မှာ လူကြိုက်များ ရေပန်းစားလာကြပြီ ဖြစ်သည်။ ဘော်လီဘော ကစားနည်းသည် အခုအချိန်အထိ ရေပန်းအစားဆုံး အားကစားနည်း ဖြစ်သည်။ ရိုးရာ အားကစားနည်းများတွင် ရိုးရာလှေပြိုင်ခြင်း၊ ကျွဲပြိုင်ခြင်း၊ ပရာဒယ် ဆီရေး၊ ခမာရိုးရာ နပမ်းသတ်ခြင်း နှင့် ဘိုကေတာ တို့ ပါဝင်သည်။ ကမ္ဘောဒီးယားသည် ၁၉၅၆ ခုနှစ် နွေရာသီ အိုလံပစ် အားကစားပွဲတွင် ပထမဆုံး ပါဝင်ခဲ့ပြီး မြင်းစီးသမားများကို စေလွှတ် ယှဉ်ပြိုင်စေခဲ့သည်။ ကမ္ဘောဒီးယားသည် ဂိန်းဖို(GANEFO) ဟုခေါ်သော အိုလံပစ်နှင့် အလားတူသော အားကစားပွဲကို ၁၉၆၀ ခုနှစ်များက အိမ်ရှင် အဖြစ် လက်ခံကျင်းပခဲ့သည်။ ===အက=== {{multiple image|caption_align=center|header_align=center | align = right | direction = vertical | width = 235 | image1 = Angkor Wat - 050 Apsaras (8580603733).jpg | caption1 = [[အန်ကောဝပ်]] ရှိ အက်ပ်စာရာ ကချေသည်များ | image2 = Danseuses kmer (2).JPG| | caption2 = ခမာ အက်ပ်စာရာ ကချေသည်များ }} ကမ္ဘောဒီးယား အကကို အဓိက ကဏ္ဍ ၃ ခု ခွဲခြားနိုင်သည်။ ခမာဂန္ထဝင်အက၊ ရိုးရာအက နှင့် ပွဲတက် အက တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ခမာဂန္ထဝင် အက၏ ဇာစ်မြစ် အမှန်မှာ အငြင်းပွားဆဲ ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံအတွင်းရှိ ခမာပညာရှင်များက ယနေ့ခေတ် အကပုံစံကို အန်းကောခေတ်သို့ ပြန်လည် ခြေရာခံ ကြပြီး ပုထိုးအတွင်း ရေးဆွဲထွင်းထုထားသော ပုံများနှင့် တူညီမှုကို တွေ့မြင်သောကြောင့် ဖြစ်ကာ အခြားသူများကမူ ယနေ့ခေတ် ခမာ အက စတိုင်လ်များမှာ ၁၈၀၀ ခုနှစ်များ အတွင်း ထိုင်းနန်းတော် ကချေသည်များ ထံမှ သင်ယူ (သို့မဟုတ် ထပ်မံသင်ယူ) ခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ခမာဂန္ထဝင်အကကို ကမ္ဘောဒီးယား တော်ဝင်နန်းတော်တွင် စတင်ခဲ့ပြီး ပုံစံကျသော ဖျော်ဖြေရေး တစ်ခု ဖြစ်ကာ ဖျော်ဖြေရန် နှင့် အခမ်းအနားများတွင် အသုံးပြုရန် ရည်ရွယ်ခဲ့သည်။ <ref name=UnescoDance>{{cite web|url=http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?RL=00060 |title=UNESCO Culture Sector – Intangible Heritage – 2003 Convention |publisher=Unesco.org |access-date=15 March 2013}}</ref> ထိုအကများကို ရှုပ်ထွေးစွာ ဝတ်စားဆင်ယင်ထား၍ အပြင်းအထန် လေ့ကျင့်ထားသော အမျိုးသား အမျိုးသမီးများက အများပြည်သူ ဆိုင်ရာ ပွဲလမ်းများတွင် ရိုးရာ ဇာတ်လမ်းများ နှင့် ရာမယဏဇာတ်အား ခမာမှု ပြုထားသော ရင်းမ်ကာကဲ့သို့သော ကဗျာရှည်ကြီးများကို အမှတ်ရစေရန်၊ ပြန်ပြောင်းသတိရရန် နှင့် သရုပ်ဆောင်ရန် အတွက် ကပြလေ့ ရှိကြသည်။<ref name="Cravath 1968">{{Cite journal |last=Cravath |first=Paul |date=1986 |title=The Ritual Origins of the Classical Dance Drama of Cambodia |journal=Asian Theatre Journal |volume=3 |issue=2 |pages=179–203 |doi=10.2307/1124400 |jstor=1124400}}</ref> "ရိုဘမ် ပရီယာ ရိချ် ထရိုယပ်" ("တော်ဝင်ကြွယ်ဝမှု၏ ဇာတ်ရုံ") ဟု သိကြသော အရာမှာ ပင်ပိ တီးဝိုင်းကို အသံပါဝင် ဖျော်ဖြေသည့် ဂီတ ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘောဒီးယား ရိုးရာအကကို အမြဲလိုပင် မာဟိုရီဂီတ နှင့် တွဲဖက် ကပြလေ့ ရှိကြပြီး ကမ္ဘောဒီးယားရှိ အမျိုးမျိုးသော ယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူမျိုးစု အဖွဲ့တို့၏ ပွဲလမ်းသဘင်များတွင် ကပြ လေ့ ရှိကြသည်။ ရိုးရာအကများ မြစ်ဖျားခံသည်မှာ ကျေးရွာများတွင် အစတည်ခဲ့ပြီး များသောအားဖြင့် ရွာသားများက အခြားရွာသားများအတွက် ကပြ ဖျော်ဖြေကြခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="FolkDance">{{Cite book |last1=Sam |first1=Sam-ang |url=http://www.reninc.org/BOOKSHELF/Khmer_Folk_Dance_Sam.pdf |title=Khmer Folk Dance |last2=Sam |first2=Chan Moly |date=1987 |publisher=Khmer Studies Institute |isbn=0-941785-02-5 |location=Newington, CT |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20090920064320/http://www.reninc.org/BOOKSHELF/Khmer_Folk_Dance_Sam.pdf |archive-date=2009-09-20}}</ref> ကကွက်များမှာ စတိုင်သိပ်မကျပဲ ဝတ်ဆင်သည့် အဝတ်အစားမှာလည်း ကချေသည်များ ပုံစံတူ သရုပ်ဆောင်သည့် လူများ၏ အဝတ်အစားသာ ဖြစ်ကာ တောင်ကုန်းနေ လူမျိုးစုများ၊ ချမ်လူမျိုးများ သို့မဟုတ် လယ်သမားများ စသည်တို့ ဖြစ်သည်။ ဂန္ထဝင် အကထက် ကကွက်ပိုမြန်ဆန်ပြီး ရိုးရာအကများမှာ သာမန်လူတို့ လုပ်ရိုးလုပ်စဉ်ဖြစ်သော အချစ်၊ ဟာသ နှင့် မကောင်းဆိုးဝါးများကို မောင်းထုတ်ခြင်း စသည်တို့ကို ပြသလေ့ ရှိသည်။ <ref name=FolkDance /> ပွဲတက်အကများကို ညစာစားပွဲများ၊ ပါတီများ နှင့် အခြား ကိန်းခမ်းမကြီးသော လူမှုရေးဆိုင်ရာ စုဝေးပွဲများတွင် တက်ရောက်သူများက ကလေ့ ရှိကြသည်။ ခမာတို့၏ ရိုးရာ ပွဲတက်အကမှာ အခြားသော အရှေ့တောင် အာရှနိုင်ငံများနှင့် ပုံစံတူသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဝိုင်းပတ်ကခုန်ရသော ရွန်ဗောင် နှင့် ရွန်ဗတ် တို့အပြင် "ဆာရာဗန်" နှင့် "လမ်လိဗ်" တို့လည်း အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ခေတ်ပေါ် အနောက်တိုင်း အကများ ဖြစ်ကြသော ချားချား၊ ဘိုလီရို နှင့် မက်ဒီဆင် တို့သည်လည်း ကမ္ဘောဒီးယား ပွဲတက်အကများ အပေါ်တွင် လွှမ်းမိုးမှု ရှိသည်။ ===စာကြည့်တိုက်များ=== ကမ္ဘောဒီးယား အမျိုးသား စာကြည့်တိုက်ကို ၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ <ref>D’Amicantonio, J. (1997). The development of libraries in Cambodia: the post-Khmer Rouge years. ''World Libraries'', 8(1), 36–41.</ref> စာကြည့်တိုက်သည် ခမာနီ အစိုးရ လက်ထက်တွင် ပျက်စီးမှု အများအပြား ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ <ref>Dean, John F. 1990. “The Preservation of Books and Manuscripts in Cambodia.” ''American Archivist'' 53 (April): 282–97. </ref> ===ဂီတ=== ရိုးရာ ကမ္ဘောဒီးယား ဂီတသည် ခမာအင်ပိုင်ယာခေတ်ကပင် အစပြုခဲ့သည်။ <ref name="umbc">{{Cite web |title=Cambodian History |url=https://www.umbc.edu/eol/cambodia/histcmus.htm |publisher=www.umbc.edu}}</ref>တော်ဝင်အကများ ဖြစ်ကြသော အက်ပ်စာရာအကသည် ကမ္ဘောဒီးယားယဉ်ကျေးမှု၏ ပြယုဂ် ဖြစ်သကဲ့သို့ပင် ၎င်းတို့နှင့် တွဲဖက်ဖျော်ဖြေသော မာဟော်ရီတီးဝိုင်းသည်လည်း ပြယုဂ်ပင် ဖြစ်သည်။ ကျေးလက်ဆန်သော ဂီတ အမျိုးအစားများမှာ "ချာပေး" နှင့် "အာယိုင်" တို့ ဖြစ်ကြသည်။ "ချာပေး" မှာ အသက်ကြီးသော လူကြီးများအတွင်း ခေတ်စားပြီး အများအားဖြင့် အမျိုးသားတစ်ဦးတည်းက ကမ္ဘောဒီးယား ဂစ်တာ ဖြစ်သော "ချာပေး" ကို သီချင်းစာပိုဒ်များကြားတွင် တီးခတ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ သီချင်းစာသားမှာ ပုံမှန်အားဖြင့် ကိုယ်ကျင့်တရား နှင့် ဘာသာရေး အကြောင်းများ ဖြစ်သည်။ အယိုင် ဆိုသည်မှာမူ အမျိုးသား သို့မဟုတ် အမျိုးသမီး တစ်ဦးတည်းက ဖျော်ဖြေခြင်း ဖြစ်ပြီး ပုံမှန်အားဖြင့် ဟာသဆန်သည်။ သီချင်းစာသားပုံစံ ကဗျာဖြစ်ပြီး အမြဲဆိုသလို အဓိပ္ပာယ် နှစ်ခွ ထွက်သည်များ ပြည့်နှက်နေပြီး ၎င်းတို့ကို ကြိုတင်ရေးသားထားခြင်း ရှိသကဲ့သို့ လုံးဝ လက်တမ်းပြောဆိုခြင်း ရှိသလို အလွတ်တမ်း ပြောဆိုခြင်းလည်း ရှိသည်။ စုံတွဲ သီဆိုသည့် အခါတွင် အမျိုးသား နှင့် အမျိုးသမီးတို့ တစ်လှည့်စီ ဆိုကြပြီး အခြားတစ်ဦး၏ စာသားကို ပြန်လည် ဖြေကြားခြင်း သို့မဟုတ် အခြားသူ ဖြေကြားရန် ပဟေဠိ ဖွက်ခြင်း တို့ဖြစ်ကာ တစ်ပိုဒ်နှင့် တစ်ပိုဒ်ကြားတွင် တီးလုံးဖြင့် အနားပေးလေ့ ရှိသည်။ "ပလန် ကား" ("မင်္ဂလာဆောင် ဂီတ") မှာမူ တစ်နေကုန်ကြာမြင့်သော ခမာ ရိုးရာမင်္ဂလာဆောင် အတွင်း အမျိုးမျိုးသော အခမ်းအနားများတွင် တွဲဖက်ရန်နှင့် ဖျော်ဖြေရန် အတွက် တီးမှုတ်လေ့ ရှိသော ဂီတနှင့် သီချင်းများ ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘောဒီးယား၏ လူကြိုက်များ ရေပန်းစားသော ဂီတကို အနောက်တိုင်း တူရိယာများဖြင့် ဖျော်ဖြေတီးခတ်လေ့ ရှိသလို ရိုးရာနှင့် အနောက်တိုင်းတူရိယာများကိုလည်း တွဲဆက် တီးခတ်လေ့ ရှိသည်။ အကအတွက် ဂီတကိုမူ ပွဲတက်အကများအတွက် သီးသန့်စတိုင်လ်ကို ရေးစပ်လေ့ ရှိသည်။ အချစ်အလွမ်းသီချင်းများကို သီဆိုလေ့ရှိသော ၁၉၆၀ ခုနှစ်များနှင့် ၁၉၇၀ ခုနှစ်များမှ စင်း စီစာမောက်၊ ရော့စ် စီရေးစိုသီယာ နှင့် ပန်ရန်တို့အား ကမ္ဘောဒီယား ၏ ဂန္ထဝင်ပေါ့ပ်ဂီတများဟု မှတ်ယူလေ့ ရှိသည်။ ခမာနီ တော်လှန်ရေးအတွင်း ၁၉၆၀ ခုနှစ်များ နှင့် ၁၉၇၀ ခုနှစ်များမှ ဂန္ထဝင် နှင့် လူကြိုက်များသော အဆိုတော်အများစုမှာ အသတ်ခံရခြင်း၊ သေသည်အထိ အစာငတ် ရေငတ် ပစ်ထားခံရခြင်း နှင့် သေသည်အထိ အလုပ်ခိုင်းခြင်း စသည့် ခမာနီတို့၏ ပြုကျင့်မှုများကို ခံခဲ့ရပြီး<ref>{{Cite book |last=Ringer |first=Greg |title=Killing Fields |date=2002 |publisher=Charles Scribner's Sons |location=New York, NY |pages=368–370}}</ref> ထိုခေတ်အခါက မူရင်းမာစတာ တိပ်ခွေများ မှာ ပျောက်ဆုံးပျက်စီး ခဲ့သည်။ ၁၉၈၀ ခုနှစ်များတွင် ကီယို ဆူရာ့သ် (အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ပြန်လည်အခြေချသော ဒုက္ခသည်) နှင့် အခြားသူတို့သည် ဂန္ထဝင် အဆိုတော်များ၏ အမွေကို ဆက်ခံ၍ အမြဲဆိုသလိုပင် သူတို့၏ ရေပန်းစားသော သီချင်းများကို ပြန်လည် ထုတ်ဝေကြသည်။ ၁၉၈၀ ခုနှစ်များနှင့် ၁၉၉၀ ခုနှစ်များတွင် "ခန်ထရန်" ဂီတ ရေပန်းစားလာခဲ့ပြီး ၎င်းမှာ ခမာဆူရင် လူမျိုးတို့၏ ဂီတပုံစံကို ခေတ်ပေါ် တူရိယာများဖြင့် တီးခတ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=17 October 2002 |title=Cambodia |url=http://worldmusic.nationalgeographic.com/view/page.basic/country/content.country/cambodia_527 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120818104047/http://worldmusic.nationalgeographic.com/view/page.basic/country/content.country/cambodia_527 |archive-date=18 August 2012 |access-date=16 March 2013 |website=National Geographic World Music |language=en}}</ref> ဩစတြေးလျ ဟစ်ဟော့ပ် အဖွဲ့ အက်စရိုနိုမီ ကလပ်စ် သည် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံဖွား အမျိုးသမီးအဆိုတော် ကက် ချန်းသီ နှင့် အတူ အသံသွင်း အခွေထုတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |last=Knox |first=Claire |date=21 June 2013 |title=The Show Must Go On Tour |work=The Phnom Penh Post |url=http://www.phnompenhpost.com/7days/show-must-go-tour |access-date=18 July 2013}}</ref><ref name="Will">{{Cite news |last=Jackson |first=Will |date=2 May 2014 |title=7 Questions with Shannon Kennedy |work=The Phnom Penh Post |url=http://www.phnompenhpost.com/7days/7-questions-shannon-kennedy |access-date=12 May 2014 |language=en}}</ref> "ဒန်ဂီး ဖီဗာ" ရော့ခ်အင်န်ရိုးလ် တီးဝိုင်းတွင် ကမ္ဘောဒီးယား အမျိုးသမီး အဆိုတော် တစ်ဦးကို အဓိကထားပြီး နောက်ခံအဖြစ် ကယ်လီဖိုးနီးယားမှ တီးဝိုင်းက တီးခတ်သည်။ ၎င်းအား ကမ္ဘာ့ဂီတ အဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး ကမ္ဘောဒီးယား ဂီတ အား အနောက်တိုင်းစတိုင်လ် ရော့ခ်ဂီတဖြင့် ပေါင်းစပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ==သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဆိုင်ရာ== ၁၉၉၉ ခုနှစ်မှစ၍ ဝန်ကြီးဌာန ၁၁ ခုပါဝင်သော သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ အတွက် နိုင်ငံတော်ကော်မတီ တည်ရှိနေခဲ့သည်။ ဝန်ကြီးဌာန ၇ ခုနှ နိုင်ငံ၏ အများပိုင် တက္ကသိုလ် ၃၃ ခုအတွက် တာဝန်ရှိသော်လည်း ထိုတက္ကသိုလ် အများစုသည် ပညာရေး၊ လူငယ် နှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာန၏ အရိပ်အောက်တွင် ရှိသည်။ <ref name="UNESCO Towards 2030">{{Cite report |title=UNESCO Science Report: Towards 2030 |last1=Turpin |first1=Tim |last2=Zhang |first2=Jing A. |publisher=UNESCO |location=Paris |pages=698–713 |language=en |isbn=978-92-3-100129-1 |last3=Burgos |first3=Bessie M. |last4=Amaradsa |first4=Wasantha |chapter=Southeast Asia and Oceania |year=2015}}</ref> ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ပညာရေး၊ လူငယ် နှင့် အားကစားဝန်ကြီးဌာနမှ ပညာရေးကဏ္ဍအတွက် သုတေသနဖွံ့ဖြိုးရေးဆိုင်ရာ ပေါ်လစီ တစ်ခုကို သဘောတူ ခွင့်ပြုခဲ့သည်။ ထိုကိစ္စသည် တက္ကသိုလ်များ တဝှမ်းလုံးတွင် သုတေသနနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးလုပ်ငန်းများ လုပ်ဆောင်ရန် နှင့် နိုင်ငံဖွံ့ဖြိုးရေးအတွက် ရည်ရွယ်၍ သုတေသနရလဒ်များကို အသုံးချနိုင်ရန် အတွက် ပထမဆုံး ခြေလှမ်း ဖြစ်သည်။ <ref name="UNESCO Towards 2030" /> ထိုပေါ်လစီ၏ နောက်တွင် နိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး "အမျိုးသား သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ မာစတာ ပလန် ၂၀၁၄-၂၀၂၀" လိုက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းအား စီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာနမှ ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် တရားဝင် စတင်ခဲ့ပြီး ကိုရီးယား နိုင်ငံတကာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး အေဂျင်စီမှ ပံ့ပိုးသော နှစ်နှစ်စီမံကိန်း၏ အထွဋ်အထိပ်တွင် ဖြစ်သည်။ ထိုအစီအစဉ်မှ စက်မှုဆိုင်ရာ ဆန်းသစ်တီထွင်မှုများကို မြှင့်တင်ရန် အတွက် သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ အုတ်မြစ်ကို တည်ဆောက်ပြီး အထူးသဖြင့် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး၊ အဓိက လုပ်ငန်းများ နှင့် အိုင်စီတီ လုပ်ငန်းများကို အလေးပေးဆောင်ရွက်မည် ဖြစ်သည်။ <ref name="UNESCO Towards 2030" /><ref>{{Cite news|title=Cambodia National Science and Technology Master Plan 2014–2020|last=Korea International Cooperation Agency|first=Press release|date=2014|work=KOICA Feature News}}</ref> ကမ္ဘောဒီးယားသည် ၂၀၂၀ ခုနှစ်၌ နိုင်ငံတကာ ဆန်းသစ်တီထွင်မှု ညွှန်းကိန်းတွင် အဆင့် ၁၁၀ ရှိပြီး ၂၀၁၉ ခုနှစ် အဆင့် ၉၈ မှ ကျဆင်း သွားခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite web|title=Release of the Global Innovation Index 2020: Who Will Finance Innovation?|url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2020/index.html|access-date=2021-09-02|website=www.wipo.int|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Global Innovation Index 2019|url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2019/index.html|access-date=2021-09-02|website=www.wipo.int|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=RTD - Item|url=https://ec.europa.eu/newsroom/rtd/items/691898|access-date=2021-09-02|website=ec.europa.eu}}</ref><ref>{{Cite web|date=2013-10-28|title=Global Innovation Index|url=https://knowledge.insead.edu/entrepreneurship-innovation/global-innovation-index-2930|access-date=2021-09-02|website=INSEAD Knowledge|language=en|archive-date=2 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210902101622/https://knowledge.insead.edu/entrepreneurship-innovation/global-innovation-index-2930}}</ref> == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန်.......... == == ကိုးကား == {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == {{ASEAN}} {{အာရှတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ}} [[Category:ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]] [[Category:အာဆီယံအသင်းဝင်နိုင်ငံများ]] [[Category:အရှေ့တောင်အာရှရှိ နိုင်ငံများ]] [[Category:အာရှတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ]] [[Category:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ]] [[Category:ဖွံ့ဖြိုးမှုအနိမ့်ဆုံး နိုင်ငံများ]] kcjmd8t5lmkpnuo106qf7491vv2mcbf 0 7450 1055288 1018328 2026-09-26T13:43:25Z ~2026-51673-35 148678 /* ဖွဲ့စည်းပုံ */ 1055288 wikitext text/x-wiki {{Infobox military unit|unit_name=တပ်မတော် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ လုံခြုံရေးအဖွဲ့|image=Shoulder_Sleeve_of_Myanmar_Army.svg|branch={{army|Myanmar}}|current_commander=ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်ကိုထိုက်|country={{flag|Myanmar}}|start_date=၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၀၅}} '''တပ်မတော် စစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့''' (အတိုကောက် - '''စရဖ''', [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]]: Military Security Affairs Corps) ကို ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် တပ်မတော်ထောက်လှမ်းရေးအဖွဲ့ (ကကလှမ်း) ကို ဖျက်သိမ်းပြီးနောက် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့ပါသည်။ ပထမဆုံး တပ်မတော်စစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်မှာ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးမြင့်ဆွေ ဖြစ်သည်။ လက်ရှိ တပ်မတော်စစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်မှာ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်ကိုထိုက် ဖြစ်သည်။ ဒုတိယတပ်မတော်စစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်မှာ ဗိုလ်မှူးချုပ် - ဖြစ်သည်။ == နောက်ခံသမိုင်း == ၂၀၀၄ ခု အောက်တိုဘာ ၁၈ ရက်တွင် စစ်မဟာဗျူဟာလေ့လာရေးဌာနကြီး (The Office of Strategic Studies) နှင့် တပ်မတော်ထောက်လှမ်းရေး (Defence Service Military Intelligence) ကို [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီးခင်ညွန့်]] အား ထုတ်ပယ်စဉ်မှစ၍ ပယ်ဖျက်ခဲ့သည်။ နည်းဗျူဟာ လေ့လာရေး ဌာနကြီးမှ တပ်ရင်း လေးရင်းကို ရန်ကုန် စစ်ထောက်လှမ်းရေးကို ထိန်းသိမ်းရန် ညွန်ကြားခဲ့သည်။ တချိန်တည်းမှာပင် အခြား စစ်ထောက်လှမ်းရေးများကိုလည်း ထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။ စစ်ထောက်လှမ်းရေး တပ်သား သုံးပုံ နှစ်ပုံခန့် နှစ်ရှည် ထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ဖျက်သိမ်းခဲ့သော တပ်မတော် ထောက်လှမ်းရေးအရာရှိချုပ်ရုံး နေရာကို ပြန်လည် အစားထိုးရန် တပ်မတော် စစ်ဘက်ရေးရာ လုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်ရုံးကို ၂၀၀၄ ခုနှစ်နှစ်ကုန်ပိုင်းတွင်၎င်း၊ စစ်ဘက်ရေးရာ လုံခြုံရေးအကူတပ်များ၊ စစ်ဖက်ရေးရာ လုံခြုံရေးသင်တန်းကျောင်းများနှင့် တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် လက်အောက်ခံ စစ်ဖက်ရေးရာလုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့များကို ၂၀၀၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင်၎င်း ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ယခင်က ထောက်လှမ်းရေးတပ်များကို တပ်မတော်ထောက်လှမ်းရေးအရာရှိချုပ်ရုံးမှ တိုက်ရိုက်ကွပ်ကဲသော်လည်း '''တပ်မတော်စစ်ဖက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်ရုံး'''ကို ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းပြီးနောက် စစ်ဖက်ရေးရာလုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့များအား သက်ဆိုင်ရာတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်၏ အုပ်ချုပ်မှုနှင့်မလွတ်ကင်းစေရန် စစ်တိုင်းများတွင် စစ်ဦးစီးမှူး(ပထမတန်း)(စစ်ဖက်ရေးရာလုံခြုံရေး) တစ်နေရာ ထည့်သွင်းကာ ပြန်လည်ထိန်းညှိဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။သို့သော် စစ်ဖက်ရေးရာလုံခြုံရေး အရာရှိချုပ်ရုံး၏ တိုက်ရိုက်ကွပ်ကဲမှု တပ်စု၊ သီးသန့်တပ်ဖွဲ့၊တန်ပြန်တပ်ဖွဲ့များလည်းရှိသည်။ == ဖွဲ့စည်းပုံ == တပ်မတော်စစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်ရုံး၏ ဖွဲ့စည်းပုံအရ ရုံးချုပ်ဌာနကြီး (၆) ခုရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ- # စီမံရေးနှင့်အုပ်ချုပ်ရေးဌာနကြီး # လေ့ကျင့်ရေးဌာနကြီး # စစ်ဘက်ရေးရာ လုံခြုံရေးဌာနကြီး (ပြည်တွင်း) # စစ်ဘက်ရေးရာ လုံခြုံရေးဌာနကြီး (ပြည်ပ) # စစ်ဘက်ရေးရာ လုံခြုံရေးဌာနကြီး (တန်ပြန်) # စစ်ဘက်ရေးရာ လုံခြုံရေးဌာနကြီး (နည်းပညာ) တို့ဖြစ်သည်။ တပ်မတော်စစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်ရုံးကွပ်ကဲမှုလက်အောက်ရှိ တပ်/ဌာနများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ # အမှတ် (၁) စစ်ဘက်ရေးရာ လုံခြုံရေးအတတ်သင်ကျောင်း (ရေကြည်အိုင်) # အမှတ် (၁) စစ်ဘက်ရေးရာ လုံခြုံရေးအတတ်သင်ကျောင်း (တပ်ကုန်း) # အမှတ် (၁) စစ်ဘက်ရေးရာ လုံခြုံရေးအကူတပ် (ရန်ကုန်) အကူ၁ # အမှတ် (၂) စစ်ဘက်ရေးရာ လုံခြုံရေးအကူတပ် (ရန်ကုန်) အကူ၂ # စစ်တိုင်းအလိုက် သက်ဆိုင်ရာ စစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့များ #သက်ဆိုင်ရာ စစ်ကြောရေးစခန်းများ (ရေကြည်အိုင်၊ရွှေပြည်သာ၊မန္တလေးနန်းတွင်း)စစ်တိုင်းအလိုက်စစ်ကြောရေးစခန်းများ း<ref>မိုးဇေညိမ်း. "ဘာလဲဟဲ့ စရဖဆောင်းပါး", ''ဘာလဲဟဲ့ စွမ်းအားရှင်''။</ref> == အရာရှိချုပ်များ == တပ်မတော်စစ်ဘက်ရေးရာ လုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သူများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=အနောက်တောင်တိုင်းတိုင်းမှူးကို စစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေး အရာရှိချုပ်ခန့်|url=https://www.bbc.com/burmese/burma-51478101}}</ref> {| class="wikitable" !စဉ် !ကိုယ်ပိုင်အမှတ် !ရာထူး !အမည် !ကျောင်းဆင်း !တာဝန်သက်တမ်း |- |၁။ |ကြည်း-၁၂၆၂၉၊ |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး |[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] |စတသ-၁၅ | |- |၂။ |ကြည်း-၁၂၆၀၇ |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး |[[ရဲမြင့် (ဝန်ကြီးချုပ်)|ရဲမြင့်]] |စတသ-၁၅ |၂၀၀၅-၂၀၁၀ |- |၃။ |ကြည်း-၁၆၄၉၃ |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး |[[ကျော်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ကျော်ဆွေ]] |စတသ-၂၂ | |- |၄။ |ကြည်း-၁၈၁၃၃ |ဗိုလ်ချုပ်ကြီး |[[မြထွန်းဦး]] |စတသ-၂၅ | |- |၅။ |ကြည်း-၁၇၅၄၀ |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး |[[စိုးထွဋ်]] |ဗသက-၆၄ | |- |၆။ |ကြည်း-၂၁၄၄၀ |ဗိုလ်ချုပ်ကြီး |[[ရဲဝင်းဦး]] |ဗသက-၇၇ |၂၀၂၀-၂၀၂၆ |- |၇။ |ကြည်း- |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး |ကျော်ကိုထိုက် |စတသ-၃၈ | |} == ဖြစ်ရပ်များ == ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ မေလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် စစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ (စရဖ) သည် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ၏ လှုပ်ရှားမှုများကို စောင့်ကြည့်၊ အသံဖမ်းခြင်းနှင့် ဓာတ်ပုံမှတ်တမ်းတင်ခြင်းတို့သည် နိုင်ငံသားများ၏ ပုဂ္ဂိုလ်ဆိုင်ရာ လွတ်လပ်မှုနှင့် ပုဂ္ဂိုလ်ဆိုင်ရာ လုံခြုံမှုတို့ကို ကာကွယ်ပေးရေး ဥပဒေနှင့်အညီသာဖြစ်ကြောင်း ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနက ဖြေကြားခဲ့သည်။ တနင်္သာရီတိုင်းမှ [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]ကိုယ်စားလှယ် ဦးခင်ဇော်၏ မေးခွန်းကို ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်မြင့်နွယ်က ပြန်လည်ဖြေကြားရာတွင် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များနှင့် မသက်ဆိုင်ဘဲ အရေးကြီးပုဂ္ဂိုလ်များနှင့် အဆောက်အအုံများကို အကာအကွယ်ပေးရန်အတွက် သတင်းရယူခြင်းသာဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် စရဖ တပ်ဖွဲ့ဝင်များ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များသည် ဥပဒေနှင့်ညီညွတ်ကြောင်းနှင့် ၎င်းတို့၏ သတင်းရယူခွင့်ကို ကန့်သတ်ပါက အခြားသတင်းရယူသူများကိုပါ ကန့်သတ်ရာရောက်နိုင်ကြောင်း ထည့်သွင်းစဉ်းစားရန် ဝေဖန်ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/2060/|title=လွှတ်တော်အမတ်များကို စရဖစောင့်ကြည့်မှု ဥပဒေနှင့်အညီသာဖြစ်ဟု ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနဆို|accessdate=4 August 2025|publisher=Myanmar Now}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{တပ်မတော်}} [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော် (ကြည်း)]] {{တပ်မတော်-stub}} b7he1chzd642ci3b7lyax2tlx8ue5qt 4 9992 1055402 1052994 2026-09-27T11:55:39Z MediaWiki message delivery 21591 /* Tech News: 2026-39 */ အပိုင်းသစ် 1055402 wikitext text/x-wiki <noinclude> {{လက်ဖက်ရည်ဆိုင် ခေါင်းစီး|နည်းပညာ|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်၏ '''နည်းပညာ''' အခန်းသည် '''ဝီကီပီးဒီးယား''' ''အကြောင်း'' နည်းပညာဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များကို ဆွေးနွေးရန် ဖြစ်သည်။ ဝီကီဆော့ဖ်ဝဲလ်အမှားများ သတင်းပို့ရန်နှင့် အင်္ဂါရပ်အသစ်များ တောင်းဆိုရန်များကို [[mw:Phabricator|Phabricator]] တွင် ပြုလုပ်ပါ ( [[mw:How to report a bug|ဆော့ဖ်ဝဲလ်အမှားများ သတင်းပို့နည်း]] ကို ကြည့်ပါ)။ <!-- All of the text for this top section is found at template:Villagepumppages --> မီဒီယာဝီကီ (MediaWiki) ဆိုင်ရာ အထွေထွေ မေးခွန်းများအတွက် [[mw:Project:Support desk|မီဒီယာဝီကီ အကူအညီ စားပွဲ]] သို့ သွားပါ။ |center=<div id="villagepumpfaq" style="padding-right: 30px; text-align: center; margin: 0 auto;">{{FAQ|see also=[[Wikipedia:FAQ/Technical]]|style=margin: 0 auto; width: 85%;|collapsed=yes}}</div> |3=WP:VPT|4=WP:VP/T|5=WP:TECHPUMP|6=WP:PUMPTECH}}<!-- -->__NEWSECTIONLINK__<!-- --> __TOC__ {{anchor|below_toc}} {{clear}}<!-- ကဏ္ဍကို စာမျက်နှာ အောက်ဆုံးသို့ ကျေးဇူးပြု၍ မရွှေ့ပါနှင့်။ စာမျက်နှာ မော်ကွန်းထိန်းသိမ်းရာတွင် ပါဝင်သွားနိုင်၍ ဖြစ်သည်။ -->[[<!-- OK -->Category:ဝီကီပီးဒီးယား လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]] </noinclude><!-- မေးခွန်းအသစ်များကို ကျေးဇူးပြု၍ စာမျက်နှာ အောက်ဆုံးတွင် ရေးသားပါ။ မေးခွန်းမေးမြန်းရန် အလွယ်ကူဆုံးနည်းလမ်းမှာ စာမျက်နှာအပေါ်ဖက်နားရှိ "ဆွေးနွေးချက်အသစ်" ကိုနှိပ်နိုင်ပါသည်။ --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-03</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''Updates for editors''' * As part of the current work of Community Tech team on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Multiple watchlists]] project, the display of [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]] will be updated as a first step towards multiple watchlists. Additionally, the pagination on [[Special:Search|Search]] will be updated too, as a part of the work on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Revamp pagination / page navigation]] wish. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] is a MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that lets you see your watchlists from different wikis on the same page. It was recently updated to look more like the regular [[Special:Watchlist|Watchlist]], such as preparing it for temporary accounts in IP masking (including rerouting user links to contributions pages), making page titles bold, and opening links in edit summaries and tags in new browser tabs. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where global blocks did not have the option to disable sending emails, has now been fixed, and will be available for use in the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] now support "map" as a reference type. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၉:၃၃၊ ၁၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29907192 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-04</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114] '''Updates for technical contributors''' * As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: <code dir=ltr>https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/</code>) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]! * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၂၀:၂၉၊ ၁၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29943403 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-05</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February. * All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. * Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the "prevent this user from editing their own talk page" is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385] '''Updates for technical contributors''' * A new AbuseFilter variable, <code>account_type</code>, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the <code>createaccount</code> and <code>autocreateaccount</code> actions. As part of this change, the variable <code>accountname</code> has been renamed to <code>account_name</code>, and <code>accountname</code> is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049] * Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to <code dir=ltr><nowiki>upload.wikimedia.org/…</nowiki></code> will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၂၁:၁၇၊ ၂၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29969530 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-06</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The "{{int:pageinfo-toolboxlink}}" feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669] '''Updates for technical contributors''' * There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389] * The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]] '''Weekly highlight''' * Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၇:၄၃၊ ၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30000986 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-07</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors. * A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] * When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458] * The automatic "magic links" for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] <code dir=ltr><nowiki>{{#isbn}}</nowiki></code> available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|<code>w:kaj:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|<code>w:ppl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * A new global user group has been created: [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၂၃:၃၀၊ ၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30026671 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-08</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237] '''Updates for editors''' * The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval] * The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. * Previously, site notices ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add <code dir="ltr">#siteNotice { display: none; }</code> to [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the "view new changes since…" button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339] '''Updates for technical contributors''' * New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၉:၁၆၊ ၁၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30086330 --> == Reference Previews – experiment == Hi, I’m Johannes from [[m:WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. Sorry for writing in English, please support us by providing a translation! Our team is currently working on [[:m:WMDE Technical Wishes/References|improvements to references]], e.g. [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]]. In 2021 we developed [[:m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews|Reference Previews]] in order to provide a MediaWiki feature to preview references when hovering over the footnote marker. Over the course of our current work we’ve noticed that using Reference Previews doesn’t seem to be intuitive for some readers and we would like to improve this. <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Problem === <div class="mw-collapsible-content"> In our usability tests, we repeatedly notice desktop readers – unaware of Reference Previews or how to use the feature – clicking on footnotes instead of hovering over them. Many are confused when they end up in the reference list and don’t know how to jump back to the text passage they were previously reading. Many readers seem unaware that both the ↑ arrow in the reference list and the ^{a b} (for re-used references) can be used to jump back. This makes jumping to the reference list rather unpleasant, especially in long articles. </div> </div> <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Assumption === <div class="mw-collapsible-content"> We assume that most readers do not want to jump to the reference list, but rather want to click on the footnote to open Reference Previews, which provide them with the reference information for the text passage they have just read. At the same time, we believe that some readers – e.g. those who want to delve deeper into a topic rather than just quickly researching a piece of information – are still interested in conveniently accessing the reference list. </div> </div> <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Idea === <div class="mw-collapsible-content"> We would like to try adjustments to Reference Previews in order to best meet the needs of different readers. Specifically, we want to prevent readers from accidentally ending up in the individual reference list; jumping there should be a conscious decision. When clicking on a footnote marker, we want to display Reference Previews instead of jumping to the reference list. The pop-up remains permanently visible until clicking on the "x" or anywhere outside the preview to close it. In addition Reference Previews will provide a link to jump to the reference in the reference list. <gallery heights="275" widths="250"> File:Reference Previews mock-up – current version.png|Reference Previews – current version File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed version when '''clicking on a footnote marker''' </gallery> When hovering over a footnote marker without clicking on it, we want to display a simplified version of Reference Previews – without the settings icon and the resulting empty space. When moving the mouse pointer over the pop-up, a note will appear indicating that you can click for further options. This will open the persistent version of Reference Previews with a link to allow users to jump to the reference in the reference list. <gallery heights="275" widths="250"> File:Reference Previews mock-up – hover-state.png|Proposed version when '''hovering over the footnote marker''' File:Reference Previews mock-up – hover-state and options.png|Proposed version when '''hovering over the Reference Preview''' File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed (persistent) version when '''clicking on the hover preview''' </gallery> By improving the usability of Reference Previews, we also hope to mitigate the issue that reference lists with a large number of (reused) references (or [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-references]]) can be confusing for some readers. In addition, the proposed version when hovering over a footnote marker is more compact than the current version. </div> </div> <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Experiment === <div class="mw-collapsible-content"> We would like to test the proposed changes in an [[:en:A/B testing|A/B test]] on several wikis. We want to measure how many readers click on a footnote marker and then proceed to jump to the reference list using the proposed version of Reference Previews compared to readers who receive the current version of Reference Previews. In addition, we will measure how many readers in both groups access the reference list via the table of contents. This will give us data-based insights into how many clicks on the footnote unintentionally open the reference list and how many readers only want to use Reference Previews. We would like to run our experiment on the following Wikipedia language versions: de, pl, fr, sv, fa, hu, hi, my, tl, lv, fy, hr. 10% of readers will see our modified version of Reference Previews in order to obtain sufficient data. The experiment is expected to run for 1-2 weeks at the end of March. We'll restore the current version of Reference Previews for all readers until we have evaluated the experiment, discussed the results with the community, and decided on further steps. </div> </div> We look forward to your feedback [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|on our talk page]] – or just reply to this post! Once the experiment is ready to go, we will also provide a link that you can use to test the changes yourself. --[[အသုံးပြုသူ:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Johannes Richter (WMDE)|ဆွေးနွေး]]) ၁၂:၁၃၊ ၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC) :As indicated on our project page [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/References/Reference_Previews&diff=prev&oldid=30215686], we will only test the proposed change when ''clicking'' on a footnote. Reference Previews will remain ''unchanged when hovering'' over a footnote marker. Reasons for this were concerns that the proposed transition from hover to persistent preview could be disruptive or at least feel unusual when interacting with reference content in the hover preview (e.g. when clicking on links). [[အသုံးပြုသူ:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Johannes Richter (WMDE)|ဆွေးနွေး]]) ၁၃:၃၀၊ ၉ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-09</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764] * Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new "Edit full page" button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112] * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered "beta" on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in <code dir=ltr>MediaWiki:skin-theme-description</code> and <code dir=ltr>MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag</code> to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta. * The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], <code dir=ltr>ext.globalwatchlist.rebuild</code>, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၉:၀၃၊ ၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30119102 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-10</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki. '''Updates for editors''' * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&filter=&optional=1&action=translate help to localize] this and related features. * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912] * Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807] * Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no <code dir=ltr>uselang=</code> URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111] * The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust & Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807] '''Updates for technical contributors''' * To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696] * The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views. * The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users. * [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၇:၅၁၊ ၂ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30137798 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. * Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]). '''Updates for editors''' * Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118] * Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793] '''Updates for technical contributors''' * API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests]. * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]] '''In depth''' * The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၈:၅၂၊ ၉ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30213008 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055] * On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016] * Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]]. * Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263] '''Updates for technical contributors''' * A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874] * Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the <code dir=ltr>ext.CodeMirror</code> or <code dir=ltr>ext.CodeMirror.lib</code> modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the <code dir=ltr>ext.CodeMirror.switch</code> hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720] * The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects). * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၉:၃၅၊ ၁၆ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30260505 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|ဆွေးနွေး]])</bdi> ၁၁:၁၅၊ ၁၉ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|"Log in with passkey" button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step. * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. '''Updates for editors''' * Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647] * The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823] * Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia. '''Updates for technical contributors''' * Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127] * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]] '''In depth''' * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၆:၅၀၊ ၂၃ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30268305 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]]. '''Updates for editors''' * The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]]. * The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap "Edit". This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၉:၂၅၊ ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30329462 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[အသုံးပြုသူ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:MediaWiki message delivery|ဆွေးနွေး]]) ၁၇:၀၉၊ ၃ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29905755 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]]. * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304] * All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]]. * The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>format=php</nowiki></code></bdi>, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538] * The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example "WP" for the "Project" ("Wikipedia") namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၆:၁၈၊ ၆ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30362761 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature. '''Updates for editors''' * On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294] * The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856] '''Updates for technical contributors''' * Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=query&meta=notifications</nowiki></code></bdi>) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991] * Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၅:၁၈၊ ၁၃ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30380527 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest "Liquid Glass" visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias. * An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]]. * On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857] '''Updates for technical contributors''' * As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The <code>mirrors.wikimedia.org</code> service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707] * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> directly, please update them to use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>file</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>filerevision</nowiki></code></bdi> table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741] * Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]]. * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၅:၀၀၊ ၂၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30432763 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484] * All Wikipedia users with new accounts and those who activated the "automatically enable most beta features" option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676] '''Updates for technical contributors''' * As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၈:၀၅၊ ၂၇ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30458046 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available. '''Updates for editors''' * The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]]. * The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909] * From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the "Translate to English" dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as "changes 3" instead of "3 changes" in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091] '''Updates for technical contributors''' * The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၂၀:၄၃၊ ၄ မေ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30498077 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward. '''Updates for editors''' * The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks. * The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.ui.input</nowiki></code></bdi>, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၉:၂၀၊ ၁၁ မေ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30524429 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Abstract Wikipedia team has identified five potential pilot wikis to assess their interest in adopting abstract articles on their wikis. The pilots are Malayalam, Bengali, Dagbani, Arabic, and Indonesian Wikipedia. The feedback period will be open until May 22. If your community is interested in becoming a pilot, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|let us know on Meta]]. '''Updates for editors''' * An experiment to show [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] to logged-out readers on mobile web will launch on May 18 across German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu Wikipedias, and will run for one month. The effort supports broader goals of helping readers save and organize articles for later reading, while encouraging habits that could lead to future Wikipedia contributions. * To support a bookmark button in the Reading List beta feature, the "Tools > Action" menu has been updated to display icons, including the watch star indicator that helps editors identify temporarily watched articles. The icons now also match those used on mobile, improving consistency across platforms. The change is currently limited to the actions menu and mainly affects editors with privileged user rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008] * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] was released as an [[w:en:A/B test|A/B test]] for newcomer editors on the mobile website at [[phab:T421189|~15 Wikipedias]]. The experiment will measure the impact that Suggestion Mode has on the proportion of newcomer mobile web edit sessions that result in constructive (un-reverted) article edits. The experiment will also evaluate the feature's impact on editor retention, and monitor changes in revert and block rates. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue in the Wikipedia Android app where images could sometimes fail to load after opening a recommended reading list notification, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|Wikidata Platform team]] has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|Migration talk page]] or during the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|next office hour]]. See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]] '''In depth''' * On English, French, Japanese, and a few other Wikipedias, there was a [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|trial of hCaptcha]], a third-party bot detection service. The trial showed that hCaptcha effectively detects and deters some bad-faith automated activity, on its own and by giving [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers and stewards]] signals to look into. Because the results were positive, hCaptcha will be rolled out across all wikis over the next few weeks. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|See the hCaptcha project page]] for technical information about the implementation and privacy protections. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|Learn more]]. * The latest Community Tech update is now available, with progress across several Community Wishlist initiatives, including Reading Lists expansion from the mobile app to the website, new language support for "Who Wrote That" and the Personal Dashboard, improvements to 3D rendering and Charts, and upcoming work on talk page sorting, audio playback, and editing workflows. The update also shares current priorities, wishlist status trends, and opportunities for community feedback on future focus areas and the Wikimedia Foundation’s 2026–2027 Annual Plan. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Read the full newsletter for details]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၂၀:၂၁၊ ၁၈ မေ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30539262 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Following a [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|successful account creation experiment]], an improved logged-out edit warning message will be deployed to all Wikimedia wikis in the first week of June. The change will only affect logged-out users on mobile web who open an editing session. The updated experience is designed to encourage account creation more clearly, while still allowing users to edit with temporary accounts. Results from the experiment showed a significant increase in account creation, with a 27% relative lift among users shown the updated message. As expected, as more people funnel into account creation, temporary accounts decreased by a relative 16%. The experiment did not show any significant changes in constructive edit rates or other monitored contributor metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] '''Updates for editors''' * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Members of these groups will be unable to disable the last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the next few weeks, users without 2FA will be removed from these groups. Notably, this applies to bureaucrats. See the linked tasks for deployment schedules. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] will run an [[w:en:A/B testing|A/B test]] on [[:phab:T415904|10 wikis]], testing [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|potential improvements for Reference Previews]]. The experiment will run for ~2 weeks at the end of May / beginning of June and will affect 10% of desktop readers on the participating wikis. * After two successful experiments, the Reader Growth team is rolling out an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature for all Wikipedias on mobile on May 25. This means that anyone who has all beta features on by default will start to see this feature, and others can check the box to turn it on in their preferences. The beta feature will include a carousel of all an article's images at the top of the article, with controls for editors to [[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclude images from the article's carousel or to exclude an article from the feature entirely]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, three dimensional STL files were being rendered incorrectly by the media viewer 3D extension which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723] '''Updates for technical contributors''' * The legacy CSS classes <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tright</nowiki></code></bdi> have been replaced with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> as the former do not work consistently across all MediaWiki platforms, notably mobile web and mobile apps. Projects relying on these classes are encouraged to review related usage and plan for migration. Please note that <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> may also be deprecated in future, although there are currently no plans to do so. [[phab:T426452|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၂၁:၅၂၊ ၂၅ မေ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30584502 --> <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> == Survey (proposed direction for Wishlist) == Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}}. You are invited to voice your opinion on a new [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|community-proposed direction]] for the [[m:Community Wishlist|Community Wishlist]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[အသုံးပြုသူ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:MediaWiki message delivery|ဆွေးနွေး]]) ၀၃:၀၇၊ ၂၉ မေ ၂၀၂၆ (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:기나ㅏㄴ@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:%EA%B8%B0%EB%82%98%E3%85%8F%E3%84%B4/MassMessage&oldid=30604233 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is conducting an experiment to show the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] feature, which is still in development, to logged-out mobile readers to test whether it encourages account creation at a higher rate compared to the watchstar button. The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|experiment]] was launched on May 18th on German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu wikis, and it will run for a month. * The Wikimedia Apps team released [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] of the redesigned Home Feed to the Android Beta app. The new Home Feed includes a refreshed "Community" tab and a personalized "For You" tab featuring daily updated reading recommendations. The redesign is part of a broader effort to improve content discovery and create more engaging learning experiences in the Wikipedia apps. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where images could fail to load for some suggested edits on [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], leaving the thumbnail stuck in a loading state, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၂၁:၀၈၊ ၁ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30613639 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia Enterprise has increased the free usage limits for its API offerings. The monthly request limit for the On-demand API has increased from 5,000 to 50,000 requests, while the Snapshot API limit has increased from 15 to 30 requests per month. In addition, Structured Contents snapshots are now available for free accounts. These changes expand access to Wikimedia Enterprise data for developers, researchers, and organizations using Wikimedia content. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|refreshed Explore Feed]], now called the Home Feed, is rolling out to 50% of users of the Wikipedia Android app. The Home Feed helps readers discover relevant content through two new tabs: ''Community'' and ''For You''. The Community tab provides a scrollable feed of curated content and updates from the broader Wikimedia community and movement, while the ''For You'' tab offers a full-screen, swipeable experience that shows content tailored to a user's interests. The redesign is part of a broader effort to improve discovery and enhance the learning experience in the Wikipedia app. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/"Which came first?" Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia's "On This Day" content and challenges readers to guess which of two events happened first. The game was previously released on Android. Communities interested in making the game available in their languages can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|read the instructions and requirements]]. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, will begin rolling out to Wikimedia wikis following a successful pilot phase. Deployment will start on 8 June for most [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia, with additional Wikipedia language editions receiving the feature over the coming months. Communities are encouraged to prepare by checking for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-cite&language=en&action_source=search&filter=%21translated&optional=1&action=translate untranslated Cite extension messages] in their language and reviewing any use of [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]], which may require [[:phab:T416304#11668731|updates]] to support the new functionality. Wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] do not need to take any action. Communities may also wish to create the ''cite-tracking-category-ref-details'' [[Special:TrackingCategories|tracking category]] as a hidden category using <code><nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki></code> (or a dedicated template), and connect it to the corresponding Wikidata item [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded. The team decided not to roll out the feature after the results showed no statistically significant impact on reader retention, as the primary success metric was retention improvement. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. The experiment tested this experience on mobile web across six Wikipedias. * The [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] will be [[phab:T399175|updated later this week or next week]]. Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. These changes improve the icons to make them more consistent and comprehensible, and provide more visual balance when they are used in groups. * The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) interface in MediaWiki, which helps users select content in other languages, has been updated. The new version improves speed and accessibility, and users of Wikimedia projects can now pin languages for quicker language switching. The deployment to Wikimedia sites will happen gradually in the coming weeks. You can test it now as a beta feature by selecting [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] in your profile preferences and share your feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|the project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Pageviews Analysis dashboard on pageviews.wmcloud.org stopped updating graph data in May 2026, affecting all users, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171] '''Updates for technical contributors''' * The function signature for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink()</nowiki></code></bdi> has been simplified. Developers can now pass a configuration object instead of a list of positional parameters when creating portlet links. The previous function signature remains supported for backwards compatibility. For example, instead of: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');</nowiki></code></bdi> use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });</nowiki></code></bdi>. Script maintainers are encouraged to review existing uses of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>addPortletLink()</nowiki></code></bdi> and update them where appropriate. This change will be available on all wikis from 11 June. Thanks to community volunteer Gerges for contributing this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945] * '''Community Wishlist discussion''': Product & Technology [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|staffing updates]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၂၁:၂၉၊ ၈ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30650573 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature on the mobile web version of all Wikipedias. The feature shows an image carousel at the top of articles with 3 or more images. Editors can configure this feature with the following controls: to hide a specific image from a page, either use <code>class=notpageimage</code> excluding it from thumbnail previews, or <code>class=noviewer</code> excluding it from MediaViewer. The carousel can also be disabled from a page entirely, with the magic word <code><nowiki>__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__</nowiki></code>. To submit feedback or flag bugs, please visit the [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|project page]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class="wikitable"|Wikitables]] can now be [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|sorted in descending order]] on the first click by adding <code dir=ltr>data-sort-order="desc"</code> to the header cell. Previously, by default, clicking a column header for the first time sorts it in ascending order. This addition to a Wikitable gives it more control and flexibility, while the default behavior for subsequent clicks remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is currently being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. [[w:simple:Special:NewArticle|This feature]] gives editors community-curated guidance to help them create articles that follow community standards. Experienced editors can continue creating or adapting outlines for specific article types that are commonly created by less experienced contributors. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page. * Wikis that wish to replace the "indefinitely" button in Special:Block for temporary accounts (for example, wikis that block temporary users only until account expiration) will be able to do so by creating [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] with the block duration they want. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * By the end of June, a valid user-agent string will be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change. * The roll out of global [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|API rate limits]] is now complete, with limits enforced across all APIs and at the documented levels for all groups. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki remain exempt. All bots should continue to follow the documented best practices to avoid being rate limited. * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal wiki] will be read only starting this week (June 15-18). The following week (June 22-25), all API Portal wiki URLs will redirect to [[mw:Wikimedia APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * On June 17th at 6pm UTC the WMF will be holding Discord call focused on a code review. We've heard through the [[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|Developer Satisfaction Survey]] that volunteers are struggling with code review and we'd like to discuss these experiences with the goal of surfacing workable solutions. You can join the call [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via the Wikimedia Community Discord server]. * The [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Latin American Wikimedia Conference]] will host a regional hackathon that will bring together the Wikimedia movement’s technical community including developers, system administrators, data scientists, and users with extended rights. Interested technical contributors can [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform apply for a scholarship] to participate until June 21 at midnight (Bolivia time, UTC-4). * Sign up for Wikimania Team Challenges to join this special event. The Team challenges will take place online and in person from July 21 to 22, before Wikimania conference. Everyone is welcome, regardless of skills or Wikimania registration. Teams will work on 10 important challenges supporting the Wikimedia community. For details, visit [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|the Team Challenges page]] and [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ register there]. Registration closes on June 20th at 11pm UTC. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၆:၄၈၊ ၁၅ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30689604 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]] are [[phab:T418115|now available at Wikidata]]. This update enables access to Mentorship ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|if configured]]), Impact module, the Help Panel, and a simplified Newcomer Homepage (without Suggested Edits). Wikidata administrators are still configuring the features through Community Configuration. '''Updates for editors''' * The special page [[{{#special:RangeCalculator}}]] has been created. It allows users to find an IP range without needing to rely on external tools. Until now, this tool was only available to CheckUsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T268429] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to most small and medium-sized Wikipedia language versions on June 23. The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. Check the [[:phab:T414094|rollout plan]] for the next deployment steps. [https://phabricator.wikimedia.org/T428902] * Starting next week, users will get a notification when they are blocked or unblocked from editing, or if this block changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T100974] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting next week, abuse filters that are set to "require CAPTCHA verification" will begin to also affect users with the <code>skipcaptcha</code> right, which includes most autoconfirmed users. Bots are exempted. This change only affects edits that trigger an abuse filter. The <code>skipcaptcha</code> right will continue to exempt users from having to solve CAPTCHAs in the ordinary course of using the wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T402595] * Reference documentation for the [[wikitech:Machine_Learning/LiftWing/API|Lift Wing API]] has moved from the API Portal to the interactive [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?api=lift-wing&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. * The API Portal wiki is now closed. For API documentation, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. All API Portal wiki URLs (https://api.wikimedia.org/wiki/) will redirect to the mediawiki.org page starting June 22. [https://phabricator.wikimedia.org/T427537] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.8|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Join an online call on 25 June at 2:30pm UTC to meet the current Wikimedia interns for [[mw:Google_Summer_of_Code/2026|Google Summer of Code]] and [[mw:Outreachy/Round_32|Outreachy]]. Interns will provide an overview of their projects and a brief demo of their work so far. Attendees are encouraged to [[mw:event:Google_Summer_of_Code/Summer_2026_June_Internship_open_session|share ideas and connections in their community]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၃:၀၄၊ ၂၃ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30722494 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]], the Growth team tested adding a user account icon in the mobile web header for logged-out users, providing direct access to "Create account" and "Log in" actions. The experiment increased account creation by about 20% without negatively affecting edit quality or constructive edit rates. The feature will now be rolled out to all Wikimedia Foundation wikis on mobile web in the first week of July. [https://phabricator.wikimedia.org/T428220] * After a [[phab:T426248|successful experiment]], logged-in users who did not [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation|confirm their email address]] when their account was created see a new banner asking them to complete that process. This helps reduce the risk that users get locked out of their account, and makes account email addresses overall more reliable. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T428292] * An update to [[Special:Search|Search]] is refining how the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> behaves when used to exclude results. Previously, using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> with negation could unintentionally broaden search results by adding the namespaces included in the search scope, leading to confusing behavior for users expecting a straightforward exclusion filter. With the update, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> will now strictly exclude matching page titles as intended and may display a warning if the relevant namespace has not been explicitly selected. The behavior of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>prefix:</nowiki></code></bdi> without negation however remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T427443] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where reviewers using the Page Curation toolbar were not automatically subscribed to talk page discussions they started has now been fixed. Reviewers will now receive notifications when someone replies to those discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T329346] '''Updates for technical contributors''' * Starting June 29th, automated downloads from the dumps.wikimedia.org website will be subject to the [[Foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services remains unaffected. This is a follow up to the announcement made in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|2026/25 issue of Tech News]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.9|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၁:၄၇၊ ၂၉ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30744833 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-28</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the search bar results on Wikidata, showed English results instead of using the correct language fallback for users of language variants, has now been fixed. Search suggestions will now follow the expected language fallback chain. [https://phabricator.wikimedia.org/T429769] '''Updates for technical contributors''' * In preparation for [[m:Special:MyLanguage/Event:Celebrate Women|Celebrate Women campaign]] planned for March 2027, the Wikimedia Foundation’s [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Advancement/Community Growth/Content Enablement|Content Enablement team]] has launched a 22-question survey to better understand technical contributions by women+ (anyone who identifies as a woman) across Wikimedia projects. The survey takes approximately 15–20 minutes to complete and will remain open until 20 July 2026. The [[m:Special:MyLanguage/Celebrate Women/Technical contributions survey|questions]] are also available on-wiki for review in advance. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] now supports rendering music scores as SVG images in addition to PNG, addressing a long-standing [[:phab:T49578|feature request]] and resolving historical image quality issues. Both formats are now provided to clients, with PNG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>src</nowiki></code></bdi> attribute and SVG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>srcset</nowiki></code></bdi> attribute. * The new [[wikitech:Parsoid|Parsoid]] parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], making it easier to introduce new reading and editing features. It was enabled on French Wikipedia, bringing total progress to covering 78.9% of Wikipedia page views. Rollout to English Wikipedia desktop will progress through this week. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.10|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Hackathon 2026 [[diffblog:2026/06/29/wikimedia-hackathon-2026-building-collaborating-and-shaping-the-future-together/|recap blog post]] is now live. It highlights the projects, sessions, and social activities from this year’s event, and shares initial plans for the 2027 Wikimedia Hackathon. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၃:၅၆၊ ၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30773578 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-29</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages in Wikipedia articles that may contain non-encyclopedic language and encourages them to consider revising the tone. The feature was [[w:en:A/B_testing|A/B tested]] on the Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, where newcomer task completion rates [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone#Experiment_Results|increased by 38.7%]] compared to the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended on July 9, and the feature is now available for everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|The plan]] is to release Revise Tone to more wikis. * The community configuration that allows [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatic removal of inactive mentors]] based on configurable criteria will be enabled on Thursday 16, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment|on some wikis]] to keep mentor lists up to date. Mentors are experienced contributors who opt in to help new users on-wiki through the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth Features]]. Administrators can now prepare the settings via [[w:Special:CommunityConfiguration/Mentorship|Special:CommunityConfiguration/Mentorship]]; they will take effect starting Thursday. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:38}} community-submitted {{PLURAL:38|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some users of the Wikipedia Android app were logged out immediately after signing in, preventing them from staying logged in and editing pages, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T316916] '''Updates for technical contributors''' * Editing a page via user scripts or gadgets was causing watchlist labels that the user had assigned to that page to reset. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423778] * To work around a Safari bug (see [[phab:T425211]]), on Parsoid-enabled wikis, wikilink hrefs now use absolute urls instead of protocol-relative urls. REST API output remains unchanged and continue to use protocol-relative urls. Gadgets, user scripts, bots, and CSS might need to be adapted if they relied on the presence of protocol-relative urls in wikilink hrefs. [https://phabricator.wikimedia.org/T431358] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.11|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation’s Experiment Platform Team has published a blog post reflecting on its first year of structured experimentation. It highlights successful experiments such as Paste Check, Reference Check, and Tone Check, which improved editing outcomes and have been rolled out to more users, as well as experiments that did not lead to product changes. [[diffblog:2026/07/07/moving-the-needle-how-we-test-new-ideas-across-wikimedia-projects|Read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၆:၁၀၊ ၁၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30804401 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-30</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Reader/Reader Experience|Reader Experience team]] has incorporated community feedback around the placement of watchstar and watchlist buttons for the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading Lists beta feature]], which would allow for saving articles for later reading – a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W102|wishlist item]] to bring the functionality to web. Editors are invited to enable the beta feature to test it out and [[phab:T426453|share their thoughts]]. * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] offers edit suggestions within the VisualEditor for improving Wikipedia articles. [[Special:EditChecks|All suggestions]] are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators – local customization|community-configurable]]. The [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/TextMatch|TextMatch]] feature is a way for volunteers to create custom local suggestions. The feature searches in articles for strings of text, and now includes support for regular expressions. This gives volunteers greater precision and flexibility over the kinds of local suggestions they can create. Note: Suggestions [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#:~:text=maximumEditcount|can be targeted]] based on the edit count of the person editing as well as other aspects of the page. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Create custom local types of Suggestions|find examples from other communities]] for inspiration, including TextMatches that detect: typos, grammar-errors, potential advertisements, clichés, incorrect dash or hyphen usage, non-specific time keywords, outdated names, and more. Any [[mw:Special:MyLanguage/Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|feedback]] is appreciated. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the SVG Translate tool could use an outdated version of a file, causing existing translations to be overwritten when new ones were uploaded, has now [[phab:T430577|been fixed]]. Overall, in the last quarter from April – June 2026 about 337 community tasks were resolved by the Wikimedia Foundation. '''Updates for technical contributors''' * On Parsoid-enabled wikis, Parsoid now renders a maximum of 1,250 images per page. A new tracking category, "media-limit-reached", will be soon made available to identify pages where this limit is reached, making it easier to find content whose media output may have been restricted during rendering. See [[phab:T430854]] for more information and to provide feedback. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.12|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၀၅:၄၅၊ ၂၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30836091 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-31</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[mw:Special:MyLanguage/ContentTranslation|Content Translation]] now supports dark mode, fulfilling a [[m:Community Wishlist/W544|Community Wishlist request]]. This brings the tool in line with the accessibility features available in the Vector 2022 and Minerva skins, helping reduce visual fatigue for users translating content. [https://phabricator.wikimedia.org/T367077] * DiscussionTools' source mode and the 2017 wikitext editor will now offer autocomplete for links (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>[[</nowiki></code></bdi>), templates (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{</nowiki></code></bdi>), HTML and parser tags (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><</nowiki></code></bdi>), and magic words (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__</nowiki></code></bdi>), making it quicker and easier to insert links, templates, and other wiki markup while editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T432400] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Readers Growth team]] has concluded its experiment with mobile page previews and will not roll out the feature. Page Previews are a pop-up bottom sheet that appears when readers tap a blue link, showing a thumbnail, lead paragraph, and an option to open the article. The experiment showed flat retention and negative indicator metrics, suggesting that mobile web readers preferred navigating directly to linked articles rather than using page previews. * The Reader Experience team has seen encouraging early results from the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]], with 93% of participating users reporting that it was useful. Reading Lists help active readers save articles for future reading and support their learning goals on Wikimedia projects. The team plans further improvements before expanding the feature to more users. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh|Explore Feed Refresh]] initiative was tested with new and casual Wikipedia app readers. The refreshed feed helps readers discover new and relevant content. After a 10.5% increase in engagement with the feed, Wikimedia Apps team has decided to scale the Home Feed redesign to iOS with the learnings from the Android release applied. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where subject names in the Article Guidance feature were displayed with incorrect capitalization on French Wikipedia, has now been fixed. Subject names will now follow the correct capitalization rules for the language. [https://phabricator.wikimedia.org/T427201] '''Updates for technical contributors''' * After running several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]] to improve registration completion rates, a new version of the username field on [[Special:CreateAccount|Create Account]] has been rolled out. It includes [[:c:File:Create account - July 2026 updates.png|a popover summarizing the username policy]] to provide clearer guidance during account creation. As part of this change, the messages <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-helpusername</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-help</nowiki></code></bdi> that several communities have configured will no longer be used. If communities want to customize the guidance shown in the new popover, they can instead edit the following messages: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet1</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet2</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet3</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T430604] * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighter]] will offer [[w:en:Theme (computing)|themes]]. The themes can be picked from a dropdown menu in the full [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#CodeMirror preferences|CodeMirror preferences]] dialog. For wikitext, available themes are default, colorblind-friendly (previously the colorblind preference option on [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing]]) and no-highlighting. For code languages (i.e., CSS/JavaScript/JSON/Vue/Lua), there are several themes available. These same themes will eventually be available for wikitext, too. [https://phabricator.wikimedia.org/T163533] * From now on, wikis can restrict editing in the "User" namespace to only the page owner and certain user groups. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:$wgRestrictUserPageEditing|Read the configuration documentation]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.14|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၈:၄၈၊ ၂၇ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30856308 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-32</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] has developed a [https://82db7c8d4b.catalyst.wmcloud.org/w/index.php?title=Regent%27s_Park&uselang=de patch demo] that wraps the page toolbar onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, which can occur on some language Wikipedias at certain screen widths. [https://phabricator.wikimedia.org/T429518] * The Reader Experience team is planning to launch [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]], a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Mobile and apps/Have Apps reading lists available on Destop/Mobile|Community Wishlist item]], which is currently available to try in beta, as a full feature in September. Before then, volunteer translator help is needed for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-readinglists&filter=&action=translate string translations] into a number of languages. The feature supports reading and learning goals on Wikipedia. * Next week, the table of contents on Wikimedia Commons file pages will be improved by consolidating the file page table of contents with the page table of contents. This will make it easier to understand a file page’s structure, navigate to specific sections, and share links to individual sections. [https://phabricator.wikimedia.org/T332644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some [[w:TIFF|TIFF]] images failed to load after clicking their thumbnail, causing a broken image to be displayed instead of the full-size image, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T429326] '''Updates for technical contributors''' * The variable and function selector in AbuseFilter has been updated to support search and autocomplete. It will allow filter maintainers to find the desired variable or function more quickly. [https://phabricator.wikimedia.org/T323698] * The MJPEG and VP8 formats are removed from the video player. The MP4 format (MPEG-4 Part 2) is added instead, which provides higher quality videos to older iPhone devices. It may take a few weeks to retroactively update all existing videos. The default format for modern devices stays the same (VP9/WebM). [https://phabricator.wikimedia.org/T358266] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.15|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၉:၄၅၊ ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30872536 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-33</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new ChartWizard is [[c:Special:ChartWizard/Data:Example.Pie.chart|now available on Wikimedia Commons]] for users interested in creating charts from their own data. The wizard makes the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] more beginner-friendly by allowing editors to create charts, such as bar and pie charts, without needing to use JSON. Users can still switch to the JSON editor if they prefer. Feedback on the new tool is welcome on the [[m:Talk:Community Wishlist/W414|wish talk page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Wikipedia iOS app’s Picture of the Day widget displayed the same image every day instead of updating daily, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T430692] '''Updates for technical contributors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Math|Math formula]] SVG images will soon be generated in the browser instead of on the server. MathML continues to be generated on the server and renders in the browser without JavaScript. Wikibooks will see this change on 12 August, Wikisource on 19 August and Wikipedia from 20-27 August. You can try this by selecting "{{int:Mw-math-mathjax}}" in your preferences. This change is part of [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase/deprecation|deprecating RESTBase]] and [[phab:T431372|deprecating Mathoid]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271001] * Category pages will soon support sorting entries by the time they are added to a category. This will make it easier to find recently or long-standing categorized pages. It will also improve workflows for maintenance categories such as deletion backlogs and other time-based review tasks. You can use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>cldsort=timestamp</nowiki></code></bdi> URL argument in category view to sort the entries. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768] * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] and user scripts on Wikimedia wikis may now use [[phab:T395347|ES2018 features]] and [[phab:T419142|ES2019 features]] in JavaScript code. Previously, the platform only allowed up to ES2017. MediaWiki validates the source code to protect functionality from syntax errors and to ensure scripts are valid in all [[mw:Special:MyLanguage/Compatibility#Browser_support_matrix|supported browsers]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419142] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၂၀:၄၄၊ ၁၀ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30901051 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-34</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist|Worklist feature]] for the Event Registration tool is now live on all Wikimedia wikis. With Worklist, event organizers can add the articles their event will focus on directly to the event page. The Worklist also powers [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist#How Event Pathways uses the worklist|Event Pathways]] which notifies other editors of the upcoming or ongoing event when they edit an article featured in the event's Worklist. This is the minimum viable version (MVP), and feedback is welcome. Organizers are encouraged to try the feature. A hands-on [[m:Special:MyLanguage/Event:Worklist Setup Workshop: Get Your Event Ready|Worklist Setup Workshop]] will take place on 18 August at 16:00 UTC and 19 August at 11:00 UTC. '''Updates for editors''' * [[Special:ShortPages]] displays short pages by their size, but in many cases it gets filled with disambiguations and soft redirects, making it harder to find the short articles themselves. Starting this weekend, you will be able to choose not to include an article in the special page by adding the magic word <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__EXPECTSHORTPAGE__</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T433203] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3436680|Bole]] ([[w:bol:|<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>w:bol:</nowiki></code></bdi>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T429921] * Starting the week of August 17, the page toolbar will wrap onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This is a [[phab:T429518|fully merged patch from the Reader Experience team]] which aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, that may occur on some language Wikipedias at certain screen widths. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, uploading large files to Wikimedia Commons has become more stable and less prone to failure following some fixes related to the “Could not acquire lock” upload error. [https://phabricator.wikimedia.org/T386640] '''Updates for technical contributors''' * Debian Bullseye will reach the end of its Long Term Support on 31 August 2026. [[phab:T434103|Some Cloud VPS projects]] still have instances running Debian Bullseye. Maintainers of those projects are encouraged to migrate to Debian Bookworm or Debian Trixie. A [[wikitech:Help:Cloud VPS instance operating system migration|migration guide]] is available to help with the process, and users may also want to consider whether their workload is better suited to Toolforge. If you need help or cannot complete the migration by 31 August, please contact the Cloud VPS admins as soon as possible. [[listarchive:list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/RVIPQSYLKMSL5M46JP6NEJVGVE6I2RXQ/|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W34"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၂၁:၀၂၊ ၁၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30922806 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-35</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[Special:CreateAccount|Special:CreateAccount]] page has been simplified as part of ongoing work to modernize the account creation experience. The panel showing project statistics no longer appears next to the form on desktop and mobile web. Multiple account creation experiments show that a simpler form helps newcomers complete registration. [https://phabricator.wikimedia.org/T433783] * In order to improve page performance, images now load when they are viewed. This means images lower down an article will not load if a reader never scrolls to that part of the page, which may affect some image-related metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T148047] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:42}} community-submitted {{PLURAL:42|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where image thumbnails in Abstract Wikipedia could fail to display after the corresponding file was moved on Wikimedia Commons, has now been fixed. Thumbnails will now update correctly when files are moved. [https://phabricator.wikimedia.org/T433448] '''Updates for technical contributors''' * User Info card is a feature that helps patrollers see information about user accounts. So far, it has been available only in places such as page history, logs and recent changes. Now, it's possible to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CheckUser#User_Info_card_in_page_content|place it in the page content]] as well, using the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{#uic:}}</nowiki></code></bdi> parser function. It can be particularly useful in templates like [[:en:Template:Userlinks|<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{Userlinks}}</nowiki></code></bdi>]] (or their specialized variants), as it will make it easier to see the context about a user on various noticeboard pages. The card will be displayed only to users who have it enabled in their [[Special:Preferences#mw-input-wpcheckuser-userinfocard-enable|preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T424466] * Due to user security and privacy risks, we have disabled access to <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Special:MyPage</nowiki></code></bdi> URLs when specifically using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. If you are impacted by this, consider whether you can use an alternative approach. <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Special:MyPage</nowiki></code></bdi> URLs can still be accessed and used without <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. Specified user page URLs (e.g. <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>User:Myusername</nowiki></code></bdi>) can still be used with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T120386] * Due to an update, the thumbnailing software has been improved. This includes upgrading <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>librsvg</nowiki></code></bdi> to 2.60 and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ImageMagick</nowiki></code></bdi> to 7, as well as resolving a number of long-standing thumbnailing bugs like rendering errors. [https://phabricator.wikimedia.org/T419815#12222841] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၂၀:၄၄၊ ၂၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30961208 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-36</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A new format for the Community Wishlist is open for feedback. You can [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027|read the proposed ideas on Meta]]. This new process plans to improve how wishes are triaged, voted on, and prioritized in a way that is transparent and balanced across project families and language editions. This consultation is open for two weeks. '''Updates for editors''' * The latest release of the Wikipedia Android app includes updates to the Saved feature, bringing the app’s saving experience closer to iOS and Web. The update redesigns the Saved tab with an “All articles” view, removes the default “Saved” reading list, renames reading lists to “Collections,” and modernizes the article-saving experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T420788] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] feature was enabled for all logged-in users on Bengali, Chinese, Czech and Vietnamese Wikipedias on August 25, after several months as a beta feature. Reading Lists will be available to all logged-in users on Arabic, French and Indonesian Wikipedias on September 1, followed by English Wikipedia on September 14, and all other Wikipedia wikis on September 28. * At the end of the month, some logged-out readers on Bengali, Czech, Persian, English, and Polish Wikipedias using the Minerva skin on mobile will see an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|updated navigation bar]] in an [[w:A/B test|A/B test]]. The test will compare the current navigation bar with a new version designed to make it easier to find information more quickly. The goal is to determine whether these changes encourage readers to return more often. This experiment will not change the experience for logged-in readers and/or editors. * Editors who maintain redirects, templates, and categories used on redirect pages now have improved ways for finding and curating redirects. Previously, redirects pages could not be searched. Two new search keywords, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>onlyredirects:</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>withredirects:</nowiki></code></bdi>, now allow redirects to be searched directly and can be combined with existing keywords such as <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>incategory:</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>intitle:</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>insource:</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T204089] * The ISBN lookup tools for generating citations were recently not working because of external service problems. Developers are working on solutions. [https://phabricator.wikimedia.org/T435179] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where searching for pages by category using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>deepcat</nowiki></code></bdi> could return no results or unrelated results has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T414859] '''Updates for technical contributors''' * The domain of URLs for thumbnails is changing from upload.wikimedia.org to thumb.wikimedia.org. The old URLs will continue to work for the foreseeable future but MediaWiki will advertise the new domain instead. URLs to other types of media such as original files, videos and transcodes will still be served from upload.wikimedia.org. [https://phabricator.wikimedia.org/T427465] * The Wikimedia [https://www.mediawiki.org/w/index.php?api=wmf-math%2Fv1&title=Special%3ARestSandbox Math API] is now deprecated. These endpoints will be fully sunset by the end of September 2026. Developers who call these endpoints should transition to alternative math rendering solutions, such as the native [https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/MathML MathML] or [https://www.mathjax.org/ MathJax]. Third-party MediaWiki installations that utilize the Math extension for formula rendering are required to upgrade to v1.43+ to avoid disruption of service. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.18|MediaWiki]] '''In depth''' * Read more about [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/TextMatch|TextMatch]] in a Diff post titled, [[diffblog:2026/08/28/custom-edit-suggestions-for-every-wiki-how-communities-are-shaping-suggestion-mode-with-textmatch/|Custom edit suggestions for every wiki: How communities are shaping Suggestion Mode with TextMatch]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၂၀:၅၂၊ ၃၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30990659 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-37</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add_a_link|Add a Link]] has been upgraded for English Wikipedia users with improved detection of links that have different capitalization. This will help reduce ambiguous suggestions caused by differences in capitalization in article titles, including articles about cultural goods. A second phase of improvements is planned, which will also prepare the feature for release in other languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T435526#12240876] [https://phabricator.wikimedia.org/T434259] * The [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance|Article guidance]] feature will be enabled by default for junior editors on Simple English and Turkish Wikipedia starting 10 September 2026 following [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance/Updates#Summary_of_experiment_result|an experiment]]. Junior editors with 0 to 99 edits will automatically see the feature when they click a red link or use the "[[tr:Vikipedi:Madde_sihirbazı|Madde oluşturto]]" option on Turkish Wikipedia to create a new article. The change is intended to help junior editors create higher-quality articles that meet each Wikipedia’s standards. [[phab:maniphest/query/z3tcTjmLMxk5/#R|Additional improvements]] will continue based on the experiment results and community feedback. * The [https://pageviews.wmcloud.org Pageviews Analysis] tool which allows users to compare pageviews across multiple pages, turns 10 years old this year and several new features have been added. They include [[toolforge:wikinav|WikiNav]] which provides insights into how readers of Wikipedia explore the content, editing stats in [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?range=latest-30&sites=en.wikipedia.org Siteviews], the ability to [https://pageviews.wmcloud.org/massviews?source=wikiproject&project=en.wikipedia.org lookup articles belonging to a WikiProject], and support for dark mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T378549] * A [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|visually simplified Minerva]] navigation bar is being tested for logged-out readers using mobile web on the Bengali, Czech, English, Farsi, and Polish Wikipedias. The experiment aims to determine whether simplifying the navigation improves reader retention. The test will run from August 31 to September 28, and no action is required from users. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is working on improving [[en:Wikipedia:VisualEditor/Named references|auto-generated reference names in VisualEditor]]. Editors will only notice a slight change starting this week. When adding automatic reference names the numbering will start at <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>:1</nowiki></code></bdi> instead of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>:0</nowiki></code></bdi>. Read more on the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|project page]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/VisualEditor/VisualEditor/+/1332704] * All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] could mishandle nested nowiki tags, causing content to be lost and displaying unwanted text has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435116] '''Updates for technical contributors''' * Interface administrators can configure gadgets from [[MediaWiki:Gadgets-definition]]. The definition format has been updated and no longer requires the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ResourceLoader</nowiki></code></bdi> option, as gadgets are always loaded through <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ResourceLoader</nowiki></code></bdi>. This simplifies gadget configuration by removing an option that is no longer necessary, making gadget definitions easier for administrators. [https://phabricator.wikimedia.org/T298199] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.19|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၈:၄၃၊ ၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31008437 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-38</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Future Audiences team has started a [[en:Special:MyLanguage/Wikipedia:Village pump (proposals)#New proposed experiment to let readers know about “Google preferred sources”|discussion on English Wikipedia]] about a proposed new experiment to show a temporary notice about the new [https://blog.google/products-and-platforms/products/search/original-high-quality-content-search/ Google Preferred Sources] feature to Wikipedia readers coming from Google. The experiment is to test whether this notice makes visitors come back to Wikipedia more often. Preferred Sources feature lets users choose websites they trust so Google can highlight content from those sources more prominently in Search and AI experiences. We are interested in testing this on other languages that Google supports and would welcome assistance with starting conversations on other wikis. If interested, please reach out to Future Audiences on the [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Preferred sources|talk page]]. '''Updates for editors''' * The chat platform Discord is releasing a new self-service framework that websites can use to specify how their links should look when shared on Discord. The Future Audiences team is planning to start using this new framework to improve how Wikipedia links look when shared on Discord, giving better attribution and credit to contributors. The link appearance and behavior won't change in the first phase of this project as we want to first collect some baseline data to assess the impact of future changes. However, if community members who are active on Discord spot any issues, they can reach out on [[phab:tag/future-audiences/|Phabricator]] or [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences|Metawiki]]. * The Reader Growth team will be running an experiment to test whether [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Compact Lead|compacting article lead sections on mobiles]] with the addition of a "read more" button improves reader retention. The test will begin on September 17 on Arabic, Spanish, French, Indonesian, Italian, Japanese, Portuguese, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and will run for four weeks. * All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming week. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [https://wikistats.wmcloud.org/ Wikistats] for Wikipedias was returning an HTTP 500 error and could not be reached, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435959] '''Updates for technical contributors''' * Developers who maintain a tool that queries the Wikimedia Commons links tables need to update their code to connect to the new x4 database cluster. The links tables have been moved from the s4 cluster to x4, and will no longer receive updates on s4. The page and redirect tables remain available on both clusters. A wiki replica for the x4 cluster will be set up afterwards. The change is being made because the s4 cluster has grown too large to operate efficiently. You can [[wikitech:Special:MyLanguage/News/2026 Commons links tables database split|read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.20|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၅:၃၀၊ ၁၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31039826 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-39</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/39|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 23 September 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1790172000 14:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Special:MyLanguage/Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] '''Updates for editors''' * The Growth team tested a new post-edit notice designed to [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#4. Encourage Temporary Accounts to Register|encourage Temporary Account holders to register for a permanent account]]. The new notice replaced multiple dialogs and a simultaneous welcome notification with a single message highlighting the benefits of creating an account. The experiment increased permanent account creation from 1.94% to 3.66%, an 87% relative increase. The change will now be released to all wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T433551] * For Wikipedia editors using the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|"Suggestion mode" Beta Feature]], there is a [[Special:Preferences#mw-input-wpvisualeditor-editcheck-experimental|new opt-in user preference]] for showing "experimental" edit checks and suggestions. These types are listed at [[Special:EditChecks#experimental-checks|Special:EditChecks]], and are intended for early developer-testing and for gathering feedback from experienced users. Administrators can change the [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration|configuration details]] for each suggestion as usual. Administrators can also [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Experimental Suggestions|use this feature]] to help test their community's ideas for locally created checks and suggestions. Experimental types will have a more distinct visual style later this week. [[mw:Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|Feedback is welcome]]. * The [[m:CEE Technical Village Pump|CEE Technical Village Pump]] has been launched as a space for technical discussions and collaboration among Wikimedia communities in Central and Eastern Europe. * A new tool, [[mw:Special:MyLanguage/Language Onboarding and Development/Starter kit|Starter Kit]], is now available for new and small language Wikipedia communities. It brings together guided tasks, tools, and resources to help communities get started, monitor their progress, and collaborate with the broader Wikimedia community. Starter Kit is hosted on Wikimedia Toolforge and is designed for Wikipedias with fewer than 50,000 articles. Learn more about how Starter Kit works and how communities have been using it in [[diffblog:2026/09/18/introducing-starter-kit-for-new-and-small-language-wikipedias/|this Diff blog post]]. * The Reader Growth team is launching a retest of the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|image carousel experiment]]. The retest will use three new versions of the design, updated based on community feedback. The team will assess results and determine with communities whether or not to proceed with the feature. The experiment will begin the week of September 28 and will run on Arabic, Bengali, Chinese, Czech, English, Farsi, French, German, Indonesian, Japanese, Polish, Portuguese, Spanish, Swedish, and Vietnamese Wikipedias. * After successful rollouts to Arabic, Bengali, Chinese, Czech, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]] from the Reader Experience team will be available to all logged-in users on all Wikipedia wikis starting September 28. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the mentor status script repeatedly updated mentors’ status even when nothing had changed, creating unnecessary Recent Changes entries, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T436659] '''Updates for technical contributors''' * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>abusefilters</nowiki></code></bdi> list query API, used to retrieve specific details about active or historical abuse filters configured on a wiki, has been updated to support the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>formatversion=2</nowiki></code></bdi> configuration parameter, thereby leading to breaking changes to the API response. All users who maintain user-scripts or other code need to check if they use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>abusefilters</nowiki></code></bdi> list query API, and respond to any breaking changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T435828] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၁:၅၅၊ ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31085309 --> 4hf0h5tjjjg1eopuujbqssfinm5p9ff 0 10966 1055349 962811 2026-09-27T04:23:26Z Kaday Han Thaw 122086 1055349 wikitext text/x-wiki {{Infobox award | name = ငြိမ်းချမ်းရေး နိုဘယ်ဆု | image = President Jimmy Carter's 2002 Nobel Peace Prize - Bronze Medal - At Visitor's Center - Plains - Georgia - USA (34208881752).jpg | alt = | caption = [[ဂျင်မီ ကာတာ]] ၏ ဆု (၂၀၀၂) | awarded_for = နိုင်ငံများအကြား ငြိမ်းချမ်းရေး၊လူမျိုးများအကြား ချစ်ခင်ညီညွတ်ရေး၊စစ်လက်နက်လျော့ချရေး အစရှိသည့် ထင်ရှားသော ဆောင်ရွက်ချက်များပြုလုပ်မှု | presenter = နိုဘယ်ဆုရွေးချယ်ရေးကော်မတီ | location = [[အော့စလိုမြို့|အော်စလိုမြို့]] ၊[[နော်ဝေနိုင်ငံ]] | year = {{start date and age|1901|12|10|df=yes}}<ref>{{Cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1901/address.html |title=The Nobel Peace Prize 1901 |website=www.nobelprize.org |access-date=29 October 2017 |archive-date=2 January 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070102153041/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1901/address.html |url-status=live }}</ref> | holder = [[မာရီယာ ကော်ရီနာ မာချာဒို]] | website = {{URL|https://nobelprize.org/prizes/peace/|nobelprize.org/peace}} }} [[File:Norske nobelinstiutt 1.jpg|thumb|နော်ဝေ နိုဘယ်အဖွဲ့အစည်းသည် နိုဘယ်ဆုရှင်များအား ရွေးချယ်ရေးနှင့် [[အော့စလိုမြို့|အော်စလိုမြို့]] တွင် နှစ်စဉ် နိုဘယ်ဆုပေးပွဲ အခမ်းအနားကျင်းပရေးတွင် နိုဘယ်ဆု ကော်မတီအား အကူအညီပေးသည်။]] [[နိုဘယ်ဆု]] ၅ ဆုအတွင်း ၁ ဆု အပါအဝင်ဖြစ်သည့် [[နိုဘယ် ငြိမ်းချမ်းရေးဆု]]ကို နော်ဝေးနိုင်ငံ နိုဘယ်ဆု ကော်မတီအဖွဲ့မှ ‘ကမ္ဘာကြီးအတွက် ငြိမ်းချမ်းရေး ဆောင်ကြဉ်းပေးသူ၊ လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ လျော့နည်းရေး သို့မဟုတ် ပပျောက်ရေးအတွက် အကောင်းဆုံး ဆောင်ရွက်ပေးနိုင်သူ’ အား ချီးမြှင့်ပေးသည်။<ref>{{cite web | url = http://nobelprize.org/alfred_nobel/will/short_testamente.html | accessdate = 2008-12-03| title = Excerpt from the Will of Alfred Nobel | publisher = [[Nobel Foundation]]}}</ref>အခြား နိုဘယ်ဆုများမှာ ဓာတုဗေဒ၊ ရူပဗေဒ၊ ဆေးပညာနှင့် စာပေတို့ ဖြစ်ကြသည်။ [[ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]] အပါအဝင် ငြိမ်းချမ်းရေး နိုဘယ်ဆု ရရှိသူ အမျိုးသမီး ၁၂ ဦးရှိပြီဖြစ်ပြီး အခြား နိုဘယ်ဆုများထက် အမျိုးသမီးဦးရေပိုများသည်။ <ref>{{cite web | title = Women Nobel Laureates | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/lists/women.html|accessdate=2008-11-21}}</ref> ၂၀၁၀ ခုနှစ်အထိ ငြိမ်းချမ်းရေး နိုဘယ်ဆုကို လူပုဂ္ဂိုလ် ၉၈ ဦးနှင့် အဖွဲ့အစည်း ၂၀ ကို ချီးမြှင့်ခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ ကြားကာလအတွင်း နိုဘယ်ဆုမပေးသည်မှာလည်း ၁၉ ကြိမ်ရှိခဲ့ဖူးသည်။ ==ဆုရှင်များ == {| align="center" class="wikitable sortable" border="1" |- ! ခုနှစ် ! colspan=2|ဆုရှင် ! နိုင်ငံ ! အကြောင်းရင်း |- | rowspan=2|[[၁၉၀၁]] | [[File:Jean Henri Dunant.jpg|60px]] | [[ဟန်နရီ ဒူးနန့်|အန်င်ရီ ဒျူးနန့်င်]]<br/>(Henri Dunant) | {{အလံ|ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ}} | [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီ ကော်မတီ]]<ref name="Lundestad"/><ref name="Nobel Peace Prize, 1901">{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1901/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1901 |accessdate=2008-10-20 |publisher=[[Nobel Foundation]]}}</ref> တည်ထောင်မှု |- |[[File:Frederic Passy.jpg|60px]] | ဖရဲဒဲရိခ် ပါဆီ<br/>(Frédéric Passy) | {{အလံ|ပြင်သစ်နိုင်ငံ}} | နိုင်ငံတကာ ငြိမ်းချမ်းရေး ညီလာခံများ၊ သံတမန်ရေးရာနှင့် ခုံသမာဓိ စီရင်ဆုံးဖြတ်မှုများစွာဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်း |- | rowspan=2|[[၁၉၀၂]] |[[File:Ducommun.jpg|60px]] | ဧလီ ဒျူကိုမျွန်းင်<br/>(Élie Ducommun) | {{အလံ|ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ}} | "ဂုဏ်ထူးဆောင် အတွင်းရေးမှူး၊ [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငြိမ်းချမ်းရေး အသင်း|အမြဲတမ်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငြိမ်းချမ်းရေး အဖွဲ့]]"<ref name="N02">{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1902/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1902 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[File:Charles Albert Gobat2.jpg|60px]] | ရှားရ်လ် အာလ်ဘဲရ် ဂေါ်ဘာ<br/>(Charles Albert Gobat) | {{အလံ|ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ}} | "အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်၊ [[ပါလီမန်များ အချင်းချင်း သမဂ္ဂ]]; ဂုဏ်ထူးဆောင် အတွင်းရေးမှူး၊ [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငြိမ်းချမ်းရေး အသင်း|အမြဲတမ်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငြိမ်းချမ်းရေး အဖွဲ့]]"<ref name="N02"/> |- | [[၁၉၀၃]] |[[File:Cremer.jpg|60px]] | [[ဝီလီယံ ရန်ဒဲလ် ခရီမာ]]<br/>(William Randal Cremer) | {{အလံ|ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း}} | "ဗြိတိသျှ ပါလီမန်အမတ်; အတွင်းရေးမှူး၊ [[နိုင်ငံတကာ ခုံသမာဓိအဖွဲ့]]"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1903/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1903 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[၁၉၀၄]] | [[File:Logo of Institut de Droit International.svg|60px]] | အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဥပဒေဌာန<br/>(Institut de Droit International) | {{အလံ|ဘယ်လ်ဂျီယမ်နိုင်ငံ}} | "နိုင်ငံတကာဥပဒေ သိပ္ပံပညာ၏ အထွေထွေမူများကို ပုံဖော်ရန် တရားဝင်မဟုတ်သော အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုအဖြစ် ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်ခဲ့မှုအတွက်"<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1904/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1904 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[၁၉၀၅]] |[[File:Bertha-von-Suttner-1906.jpg|60px]] | ဘဲရ်သာ ဖောန် ဇူတနာ<br/>(Bertha von Suttner) | {{အလံ|ဩစတြီးယားနိုင်ငံ}}-ဟန်ဂေရီ | "ဂုဏ်ထူးဆောင် ဥက္ကဋ္ဌ၊ [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငြိမ်းချမ်းရေး အသင်း|အမြဲတမ်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငြိမ်းချမ်းရေး အဖွဲ့]]; ''[[လက်နက်များကို စွန့်လွှတ်ကြ]]'' စာအုပ်၏ စာရေးဆရာမ"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1905/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1905 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[၁၉၀၆]] |[[File:President Theodore Roosevelt, 1904.jpg|60px]] | [[သီအိုဒို ရုစဗဲ့]]<br/>(Theodore Roosevelt) | {{အလံ|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | "[[ရုရှား-ဂျပန် စစ်ပွဲ]]ကို ပြီးဆုံးစေရန် အောင်မြင်စွာ စေ့စပ်ညှိနှိုင်းပေးခဲ့မှုနှင့် ဟိဂ် ခုံသမာဓိတရားရုံး၏ ပထမဆုံးအမှုကို ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့ခြင်း အပါအဝင် ခုံသမာဓိဖြင့် ဖြေရှင်းခြင်းလုပ်ငန်းများတွင် စိတ်ပါဝင်စားမှုတို့အတွက်"<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1906/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1906 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | rowspan=2| [[၁၉၀၇]] |[[File:Ernesto Teodoro Moneta.jpg|60px]] | အဲရ်နေစတို တေအိုဒိုရို မိုနေတာ<br/>(Ernesto Teodoro Moneta) | {{အလံ|အီတလီနိုင်ငံ}} | "ဥက္ကဋ္ဌ၊ လွန်ဘာဒီ ငြိမ်းချမ်းရေးအဖွဲ့၊"<ref name="N07">{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1907/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1907 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> "အီတလီနိုင်ငံတွင် ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ထင်ရှားစွာ ဆောင်ရွက်ခဲ့သူဖြစ်ခြင်း"<ref name="Moneta">{{cite news|url=http://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=9E04E2DB1738E033A25752C1A9649D946697D6CF|title=Peace Prize is divided; Teodoro Moneta of Italy and Louis Renault of France Share It|work=[[The New York Times]]|date=1907-12-11|accessdate=2009-01-25}}</ref> |- |[[File:Louis Renault jurist.gif|60px]] | လူအီ ရနော့<br/>(Louis Renault) | {{အလံ|ပြင်သစ်နိုင်ငံ}} | "နိုင်ငံတကာဥပဒေ ပါမောက္ခ၊"<ref name="N07"/> "[[အမြဲတမ်း ခုံသမာဓိ တရားရုံး|ဟိဂ် ခုံသမာဓိ တရားရုံး]]ဆိုင်ရာ ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏ အမြဲတမ်း ကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်ခဲ့ခြင်း"<ref name="Moneta"/> |- | rowspan=2| [[၁၉၀၈]] |[[File:KParnoldson.jpg|60px]] | ကလာ့စ် ပွန်တုစ် အာရ်နိုလ်ဒ်ဆွန်<br/>(Klas Pontus Arnoldson) | {{အလံ|ဆွီဒင်နိုင်ငံ}} | "ဆွီဒင် ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ခုံသမာဓိ အဖွဲ့ကို တည်ထောင်သူ"<ref name="N08">{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1908/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1908 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- |[[File:Fredrik Bajer nobel.jpg|75px]] | ဖရဲဒရိခ် ဘာယဲရ်<br/>(Fredrik Bajer) | {{အလံ|ဒိန်းမတ်နိုင်ငံ}} | "ပါလီမန်များ အချင်းချင်း သမဂ္ဂတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့မှုနှင့် [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငြိမ်းချမ်းရေး အသင်း|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငြိမ်းချမ်းရေး အဖွဲ့]]၏ ပထမဆုံး ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်ခဲ့မှုတို့အတွက်"<ref name="Lundestad"/><ref name="N08"/> |- | rowspan=2| [[၁၉၀၉]] |[[File:Beernaert.gif|60px]] | ဩဂယုစ်တ် မာရီ ဖရံဆွာ ဘဲရ်နာ့ရ်တ်<br/>(Auguste Marie François Beernaert) | {{အလံ|ဘယ်လ်ဂျီယမ်နိုင်ငံ}} | "ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း; အမတ်၊ [[ဘယ်လ်ဂျီယမ် ပါလီမန်]]; အဖွဲ့ဝင်၊ [[အမြဲတမ်း ခုံသမာဓိ တရားရုံး|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ခုံသမာဓိ တရားရုံး]]"<ref name="N09">{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1909/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1909 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- |[[File:PaulBalluet.gif|60px]] | ပေါလ်-အန်င်ရီ-ဘင်ယာမင် ဒဲစ်တူရ်နဲလ် ဒ ကောင်စတန်င်<br/>(Paul-Henri-Benjamin d'Estournelles de Constant) | {{အလံ|ပြင်သစ်နိုင်ငံ}} | "အမတ်၊ [[ပြင်သစ် ပါလီမန်]] (ဆီးနိတ်အမတ်); လှေကားထွေ အလိုအလျောက် ခုံသမာဓိဆိုင်ရာ ပြင်သစ်ပါလီမန်အဖွဲ့ကို တည်ထောင်သူနှင့် ဥက္ကဋ္ဌ; တည်ထောင်သူ၊ အမျိုးသားအကျိုးစီးပွား ကာကွယ်ရေးနှင့် နိုင်ငံတကာ စေ့စပ်ညှိနှိုင်းရေး ကော်မတီ"<ref name="N09"/> |- | [[၁၉၁၀]] | [[File:IPB-logo.gif|60px]] | [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငြိမ်းချမ်းရေး အသင်း]]<br/>(International Peace Bureau) | {{အလံ|ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ}} | "၁၈၉၁ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1910/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1910 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | rowspan=2| [[၁၉၁၁]] |[[File:TMCasser.jpg|60px]] | တိုဘီအာ့စ် အာဆာရ်<br/>(Tobias Michael Carel Asser) | {{အလံ|နယ်သာလန်နိုင်ငံ}} | "ဟိဂ်မြို့၌ ကျင်းပသော နိုင်ငံတကာ ပုဂ္ဂလိကဥပဒေဆိုင်ရာ ညီလာခံများကို စတင် ဦးဆောင်ခဲ့သူ; အစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီး; ဥပဒေပညာရှင်"<ref name="N11">{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1911/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1911 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- |[[File:Alfred Herrmann Fried Foto.jpg|60px]] | အာလ်ဖရဲ့ထ် ဟေရမန် ဖရိထ်<br/>(Alfred Hermann Fried) | {{အလံ|ဩစတြီးယားနိုင်ငံ}} | "သတင်းစာဆရာ; ''Die Friedenswarte'' ဂျာနယ်ကို တည်ထောင်သူ"<ref name="N11"/> |- | [[၁၉၁၂]] |[[File:Elihu Root, bw photo portrait, 1902.jpg|60px]] | ဧလီဟူ ရုထ်<br/>(Elihu Root) | {{အလံ|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | "နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဟောင်း; ခုံသမာဓိဆိုင်ရာ စာချုပ်အမျိုးမျိုးကို စတင်ဖန်တီးသူ"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1912/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1912 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[၁၉၁၃]] |[[File:HenriLaFontaine.jpg|60px]] | အန်င်ရီ လာ ဖောင်တဲန်<br/>(Henri La Fontaine) | {{အလံ|ဘယ်လ်ဂျီယမ်နိုင်ငံ}} | "အမတ်၊ ဘယ်လ်ဂျီယမ် ပါလီမန် (ဆီးနိတ်အမတ်); ဥက္ကဋ္ဌ၊ [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငြိမ်းချမ်းရေး အသင်း|အမြဲတမ်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငြိမ်းချမ်းရေး အဖွဲ့]]"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1913/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1913 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[၁၉၁၄]] | colspan=4 rowspan=3 align=center|''ဆုပေးအပ်ခြင်း မရှိ'' |- | [[၁၉၁၅]] |- | [[၁၉၁၆]] |- | [[၁၉၁၇]] | [[File:Emblem of the ICRC.svg|60px]] | [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီ ကော်မတီ]] | {{အလံ|ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ}} |<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1917/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1917 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[၁၉၁၈]] | colspan=4 align=center|''ဆုပေးအပ်ခြင်း မရှိ'' |- | [[၁၉၁၉]] |[[File:President Woodrow Wilson portrait December 2 1912.jpg|60px]] | [[ဝုဒ်ရိုး ဝီလ်ဆင်]]<br/>(Woodrow Wilson) | {{အလံ|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | "အမေရိကန် သမ္မတ၊ [[နိုင်ငံပေါင်းချုပ် အသင်းကြီး]]ကို ထူထောင်သူ"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1919/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1919 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[၁၉၂၀]] | [[File:Léon Bourgeois, French Prime minister.jpg|60px]] | လေအောင် ဘူရ်ယွာ<br/>(Léon Victor Auguste Bourgeois) | {{အလံ|ပြင်သစ်နိုင်ငံ}} | "နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဟောင်း; ဥက္ကဋ္ဌ၊ ပြင်သစ်ပါလီမန် (ဆီးနိတ်); ဥက္ကဋ္ဌ၊ နိုင်ငံပေါင်းချုပ် အသင်းကြီး ကောင်စီ"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1920/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1920 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | rowspan=2| [[၁၉၂၁]] |[[File:Hjalmar Branting by Goodwin.jpg|60px]] | အာလ်မာရ် ဘရန်တင်<br/>(Hjalmar Branting) | {{အလံ|ဆွီဒင်နိုင်ငံ}} | "[[ဆွီဒင်နိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ စာရင်း|ဝန်ကြီးချုပ်]]; ဆွီဒင် ကိုယ်စားလှယ်၊ နိုင်ငံပေါင်းချုပ် အသင်းကြီး ကောင်စီ"<ref name="N21">{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1921/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1921 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- |[[File:Christian Lous Lange.jpg|75px]] | ခရီစတီအန် လိုအုစ် လန်ငဲ<br/>(Christian Lous Lange) | {{အလံ|နော်ဝေနိုင်ငံ}} | "အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်၊ [[ပါလီမန်များ အချင်းချင်း သမဂ္ဂ]]"<ref name="N21"/> |- | [[၁၉၂၂]] |[[File:Fridtjof Nansen LOC 03377u-2.jpg|60px]] | ဖရိဒ်ရှော့ဖ် နန်ဆဲန်<br/>(Fridtjof Nansen) | {{အလံ|နော်ဝေနိုင်ငံ}} | "သိပ္ပံပညာရှင်; စွန့်စားရှာဖွေသူ; နော်ဝေ ကိုယ်စားလှယ်၊ နိုင်ငံပေါင်းချုပ် အသင်းကြီး; [[နန်ဆင် ကင်းလွတ်ခွင့် လက်မှတ်]]ကို စတင်ဖန်တီးသူ"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1922/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1922 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[၁၉၂၃]] | colspan=4 rowspan=2 align=center|''ဆုပေးအပ်ခြင်း မရှိ'' |- | [[၁၉၂၄]] |- | rowspan=2| [[၁၉၂၅]] | [[File:Austen_Chamberlain_nobel.jpg|60px]] | ဩစတင် ချိမ်ဘားလင်း<br/>(Austen Chamberlain) | {{အလံ|ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း}} | "နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး; [[လိုကာနို စာချုပ်များ|လိုကာနို ပဋိညာဉ်]]ကို ပူးတွဲစတင်ဖန်တီးသူ"<ref name="N25">{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1925/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1925 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- |[[File:Charles Dawes, Bain bw photo portrait.jpg|60px]] | ချားလ်စ် G. ဒေါ့စ်<br/>(Charles Gates Dawes) | {{အလံ|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | "[[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယ သမ္မတ]]; မဟာမိတ် စစ်လျော်ကြေး ကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌ ([[ဒေါ့စ် စီမံကိန်း]]ကို စတင်ဖန်တီးသူ)"<ref name="N25"/> |- | rowspan=2| [[၁၉၂၆]] | [[File:Aristide Briand 2.jpg|60px]] | အာရီစတီးဒ် ဘရီယွန်း<br/>(Aristide Briand) | {{အလံ|ပြင်သစ်နိုင်ငံ}} | "နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး; [[လိုကာနို စာချုပ်များ|လိုကာနို ပဋိညာဉ်]] နှင့် [[ကယ်လော့-ဘရီယွန်း ပဋိညာဉ်]]တို့ကို ပူးတွဲစတင်ဖန်တီးသူ"<ref name="N26">{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1926/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1926 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[File:Bundesarchiv Bild 146-1989-040-27, Gustav Stresemann.jpg|60px]] | ဂူးစတัဖ် ရှထရဲဇမန်<br/>(Gustav Stresemann) | {{အလံ|ဂျာမနီနိုင်ငံ}} | "ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း; နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး; လိုကာနို ပဋိညာဉ်ကို ပူးတွဲစတင်ဖန်တီးသူ"<ref name="N26"/> |- | rowspan=2| [[၁၉၂၇]] |[[File:Ferdinand Buisson 1924.jpg|75px]] | ဖဲရ်ဒီနွန် ဗျူဆုန်း<br/>(Ferdinand Buisson) | {{အလံ|ပြင်သစ်နိုင်ငံ}} | "ပါမောက္ခဟောင်း၊ [[ဆော်ဘုန်း တက္ကသိုလ်]]၊ ပါရီ; တည်ထောင်သူနှင့် ဥက္ကဋ္ဌ၊ [[လူ့အခွင့်အရေး အဖွဲ့ (ပြင်သစ်)|ပြင်သစ် လူ့အခွင့်အရေး အဖွဲ့]]"<ref name="N27">{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1927/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1927 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[File:DBP - Nobelpreisträger, Ludwig Quidde - 50 Pfennig - 1975 fixed.jpg|60px]] | လုဒ်ဝစ်ဂ် ခဗစ်ဒဲ<br/>(Ludwig Quidde) | {{အလံ|ဂျာမနီနိုင်ငံ}} | "ပါမောက္ခ၊ [[ဘာလင် တက္ကသိုလ်]]; အမတ်၊ [[ဂျာမနီ ပါလီမန်]]; ငြိမ်းချမ်းရေး ညီလာခံများစွာတွင် ပါဝင်ခဲ့သူ"<ref name="N27"/> |- | [[၁၉၂၈]] | colspan=4 align=center|''ဆုပေးအပ်ခြင်း မရှိ'' |- | [[၁၉၂၉]] |[[File:FrankKellogg.jpg|60px]] | ဖရန့်ခ် ဘီ ခဲလော့ဂ်<br/>(Frank B. Kellogg) | {{အလံ|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | "နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဟောင်း; [[ကယ်လော့-ဘရီယွန်း ပဋိညာဉ်]]ကို ပူးတွဲစတင်ဖန်တီးသူ"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1929/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1929 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[၁၉၃၀]] | [[File:Soderblom.gif|60px]] | လာရှ် အိုလော့ဖ် ယိုနသန် (နသန်) ဆူဒါဘလုမ်<br/>(Nathan Söderblom) | {{အလံ|ဆွီဒင်နိုင်ငံ}} | "ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီး; ခရစ်ယာန်ဂိုဏ်းပေါင်းစုံ ညီညွတ်ရေးလှုပ်ရှားမှု၏ ခေါင်းဆောင်"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1930/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1930 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | rowspan=2| [[၁၉၃၁]] |[[File:Jane Addams profile.jpg|60px]] | ဂျိန်း အက်ဒမ်းစ်<br/>(Jane Addams) | {{အလံ|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | "လူမှုဗေဒပညာရှင်; အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဥက္ကဋ္ဌ၊ [[ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် လွတ်လပ်ခွင့်အတွက် အမျိုးသမီးများ၏ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အဖွဲ့ချုပ်]]"<ref name="N31">{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1931/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1931 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[File:Nicholas_Murray_Butler_ppmsca.03668.jpg|60px]] | နီကိုလပ်စ် မာရီ ဘတ်တလာ<br/>(Nicholas Murray Butler) | {{အလံ|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | "ပါမောက္ခချုပ်၊ ကိုလံဘီယာ တက္ကသိုလ်; [[ကယ်လော့-ဘရီယွန်း ပဋိညာဉ်]]ကို မြှင့်တင်အားပေးခဲ့သူ"<ref name="N31"/> |- | [[၁၉၃၂]] | colspan=4 align=center|''ဆုပေးအပ်ခြင်း မရှိ'' |- | [[၁၉၃၃]] | [[File:Norman Angell 01.jpg|60px]] | ဆာ နော်မန် အိန်းဂျဲလ်<br/>(Sir Norman Angell) | {{အလံ|ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း}} | "စာရေးဆရာ; အမှုဆောင်ကော်မတီအဖွဲ့ဝင်၊ နိုင်ငံပေါင်းချုပ် အသင်းကြီး နှင့် [[အမျိုးသား ငြိမ်းချမ်းရေး ကောင်စီ]]"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1933/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1933 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[၁၉၃၄]] |[[File:1910 Arthur Henderson.jpg|60px]] | အာသာ ဟန်ဒါဆန်<br/>(Arthur Henderson) | {{အလံ|ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း}} | "နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဟောင်း; ဥက္ကဋ္ဌ၊ [[နိုင်ငံပေါင်းချုပ် အသင်းကြီး၏ ၁၉၃၂ လက်နက်ဖျက်သိမ်းရေး ညီလာခံ]]"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1934/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1934 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[၁၉၃၅]] |[[File:Carl von Ossietzky.jpg|60px]] | ခါးလ် ဖွန် အိုဆီယက်ဇ်ခီ<br/>(Carl von Ossietzky) | {{အလံ|ဂျာမနီနိုင်ငံ}} | "သတင်းစာဆရာ (''[[die Weltbühne]]''); ငြိမ်းချမ်းရေးဝါဒီ"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1935/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1935 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- |[[၁၉၃၆]] |[[File:Carlos Saavedra Lamas.jpg|60px]] | ကာလို့စ် ဆာဗေဒရာ လားမားစ်<br/>(Carlos Saavedra Lamas) | {{အလံ|အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံ}} | "နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး; ဥက္ကဋ္ဌ၊ နိုင်ငံပေါင်းချုပ် အသင်းကြီး; ပါရာဂွေးနှင့် ဘိုလီးဗီးယားတို့အကြား ဖြစ်ပွားသော [[ချာကို စစ်ပွဲ]]တွင် စေ့စပ်ညှိနှိုင်းပေးသူ"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1936/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1936 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[၁၉၃၇]] | [[File:Robert Cecil, 1st Viscount Cecil of Chelwood - Project Gutenberg eText 15306.jpg|60px]] | ဗိုင်းကောင့် ဆေးဆီးလ် အော့ဖ် ချဲလ်ဝုဒ်<br/>(Lord Robert Cecil) | {{အလံ|ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း}} | "စာရေးဆရာ၊ တံဆိပ်တော်ထိန်း ဝန်ကြီးဟောင်း; တည်ထောင်သူနှင့် ဥက္ကဋ္ဌ၊ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငြိမ်းချမ်းရေး လှုပ်ရှားမှု"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1937/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1937 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[၁၉၃၈]] |[[File:Flag_of_the_League_of_Nations_(1939–1941).svg|75px]] | နန်ဆင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဒုက္ခသည်များရုံး<br/>(Nansen International Office For Refugees) | [[နိုင်ငံပေါင်းချုပ် အသင်းကြီး]] | "၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် [[ဖရိဒ်ရှော့ဖ် နန်ဆဲန်]] စတင်ခဲ့သော နိုင်ငံတကာ ကယ်ဆယ်ရေး အဖွဲ့အစည်း"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1938/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1938 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[၁၉၃၉]] | colspan=4 rowspan=5 align=center|''ဆုပေးအပ်ခြင်း မရှိ'' |- | [[၁၉၄၀]] |- | [[၁၉၄၁]] |- | [[၁၉၄၂]] |- | [[၁၉၄၃]] |- | [[၁၉၄၄]] | [[File:Emblem of the ICRC.svg|60px]] | [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီ ကော်မတီ]] | {{အလံ|ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ}} |<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1944/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1944 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[၁၉၄၅]] |[[File:Hull-Cordell-LOC.jpg|60px]] | ခေါဒဲလ် ဟဲလ်<br/>(Cordell Hull) | {{အလံ|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | "နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဟောင်း; [[ကုလသမဂ္ဂ]] ထူထောင်ရာတွင် ထင်းရှားစွာ ပါဝင်ခဲ့သူ"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1945/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1945 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | rowspan=2| [[၁၉၄၆]] | [[File:EmilyGreeneBalch.jpg|60px]] | အယ်မီလီ ဂရင်း ဘော့ချ်<br/>(Emily Greene Balch) | {{အလံ|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | "သမိုင်းနှင့် လူမှုဗေဒ ပါမောက္ခဟောင်း; ဂုဏ်ထူးဆောင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဥက္ကဋ္ဌ၊ [[ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် လွတ်လပ်ခွင့်အတွက် အမျိုးသမီးများ၏ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အဖွဲ့ချုပ်]]"<ref name="N46">{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1946/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1946 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- |[[File:John Raleigh Mott, 1910.jpg|60px]] | ဂျွန် ရေးလီး မော့တ်<br/>(John Raleigh Mott) | {{အလံ|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | "ဥက္ကဋ္ဌ၊ နိုင်ငံတကာ သာသနာပြု ကောင်စီ; ဥက္ကဋ္ဌ၊ [[ခရစ်ယာန် လူငယ်များအသင်း၏ ကမ္ဘာ့အဖွဲ့ချုပ်]]"<ref name="N46"/> |- | rowspan=2| [[၁၉၄၇]] |[[File:Quaker star-T.svg|75px]] | ဖရန်းဒ်စ် ဝန်ဆောင်မှု ကောင်စီ<br/>(Friends Service Council) | {{အလံ|ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း}} | rowspan=2|<ref name="N47">{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1947/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1947 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | | အမေရိကန် ဖရန်းဒ်စ် ဝန်ဆောင်မှု ကော်မတီ<br/>(American Friends Service Committee) |{{အလံ|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} |- | [[၁၉၄၈]] | colspan=4 align=center|''ဆုပေးအပ်ခြင်း မရှိ'' |- | [[၁၉၄၉]] |[[File:John Boyd Orr nobel.jpg|75px]] | လော့ဒ် ဘွိုက်ဒ်-အော<br/>(John Boyd Orr) | {{အလံ|ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း}} | "ဆရာဝန်; အာဟာရဆိုင်ရာ နိုင်ငံရေးသမား; ထင်ရှားသော စီစဉ်သူနှင့် ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်၊ [[ကမ္ဘာ့ရိက္ခာနှင့် စိုက်ပျိုးရေးအဖွဲ့]]; ဥက္ကဋ္ဌ၊ [[အမျိုးသား ငြိမ်းချမ်းရေး ကောင်စီ]] နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးအဖွဲ့အစည်းများ၏ ကမ္ဘာ့သမဂ္ဂ"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1949/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1949 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[၁၉၅၀]] | [[File:Ralph Bunche - 1963 March on Washington.jpg|60px]] | ရဲလ်ဖ် ဘန့်ချ်<br/>(Ralph Bunche) | {{အလံ|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | "ပါမောက္ခ၊ ဟားဗားဒ် တက္ကသိုလ်; ညွှန်ကြားရေးမှူး၊ ကုလသမဂ္ဂ ထိန်းသိမ်းရေးဌာနခွဲ; ပါလက်စတိုင်းဆိုင်ရာ ယာယီ စေ့စပ်ညှိနှိုင်းရေးမှူး (၁၉၄၈)"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1950/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1950 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[၁၉၅၁]] | [[File:Jouhaux, Léon.JPG|60px]] | လေအုန်း ဇူးအိုး<br/>(Léon Jouhaux) | {{အလံ|ပြင်သစ်နိုင်ငံ}} | "ဥက္ကဋ္ဌ၊ ဥရောပကောင်စီ၏ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကော်မတီ; ဒုတိယ ဥက္ကဋ္ဌ၊ [[လွတ်လပ်သော အလုပ်သမားသမဂ္ဂများ၏ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အဖွဲ့ချုပ်]]; ဒုတိယ ဥက္ကဋ္ဌ၊ [[ကမ္ဘာ့အလုပ်သမားသမဂ္ဂများ အဖွဲ့ချုပ်]]; အဖွဲ့ဝင်၊ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အလုပ်သမားအဖွဲ့ ကောင်စီ; ကုလသမဂ္ဂဆိုင်ရာ ကိုယ်စားလှယ်"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1951/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1951 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[၁၉၅၂]] | [[File:Albert Schweitzer, Etching by Arthur William Heintzelman.jpg|60px]] | [[အဲလဘတ် ရွိုက်ဇာ]]<br/>(Albert Schweitzer) | {{အလံ|ပြင်သစ်နိုင်ငံ}} | "သာသနာပြု ခွဲစိတ်ဆရာဝန်; [[လမ်ဘာရေးနီး]] ဆေးရုံကို တည်ထောင်သူ (ဂါဘွန်သမ္မတနိုင်ငံ)"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1952/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1952 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[၁၉၅၃]] |[[File:General George C. Marshall, official military photo, 1946.JPEG|60px]] | ဂျော့ဂျ် ကက်တလတ် မာရှယ်<br/>(George Catlett Marshall) | {{အလံ|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | "ဥက္ကဋ္ဌ၊ အမေရိကန် ကြက်ခြေနီအသင်း; နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးနှင့် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဟောင်း; ကုလသမဂ္ဂ ကိုယ်စားလှယ်; [[မာရှယ် စီမံကိန်း]]ကို စတင်ဖန်တီးသူ"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1953/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1953 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[၁၉၅၄]] | [[File:UNHCR DADAAB REGION, KENYA AFRICA DOD 2006.JPEG|60px]] | [[ကုလသမဂ္ဂ ဒုက္ခသည်များဆိုင်ရာ မဟာမင်းကြီးရုံး]] | {{အလံ|ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ}} | "၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် ကုလသမဂ္ဂမှ တည်ထောင်ခဲ့သော နိုင်ငံတကာ ကယ်ဆယ်ရေး အဖွဲ့အစည်း"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1954/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1954 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[၁၉၅၅]] | colspan=4 rowspan=2 align=center|''ဆုပေးအပ်ခြင်း မရှိ'' |- | [[၁၉၅၆]] |- | [[၁၉၅၇]] |[[File:Lester B. Pearson with a pencil.jpg|60px]] | လက်စတာ ဘိုးလ်စ် ပီးယားဆန်<br/>(Lester Bowles Pearson) | {{အလံ|ကနေဒါနိုင်ငံ}} | "ကနေဒါနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဟောင်း; ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေညီလာခံ၏ ၇ ကြိမ်မြောက် ညီလာခံ ဥက္ကဋ္ဌဟောင်း";<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1957/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1957 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> "[[ဆူးအက် တူးမြောင်း အရေးအခင်း|ဆူးအက် ပြဿနာ]]ကို ပြီးဆုံးစေရန်နှင့် ကုလသမဂ္ဂမှတစ်ဆင့် အရှေ့အလယ်ပိုင်း မေးခွန်းကို ဖြေရှင်းရန် ကြိုးပမ်းခဲ့မှုအတွက်"<ref name="Lundestad"/> |- | [[၁၉၅၈]] |[[File:Georges Pire 1958.jpg|60px]] | ဇောရ်ဇ် ပီးရ်<br/>(Georges Pire) | {{အလံ|ဘယ်လ်ဂျီယမ်နိုင်ငံ}} | "[[ဒိုမီနီကန် အသင်းတော်]]မှ ဘုန်းတော်ကြီး; ဒုက္ခသည်များ ကယ်ဆယ်ရေးအဖွဲ့ "L'Europe du Coeur au Service du Monde" ၏ ခေါင်းဆောင်"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1958/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1958 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[၁၉၅၉]] |[[File:Philip_Noel-Baker_Anefo.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Philip_Noel-Baker_Anefo.jpg|100x100px]] | ဖိလစ် နိုအယ်လ်-ဘေးကား<br/>(Philip Noel-Baker) | {{အလံ|ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း}} | "ပါလီမန်အမတ်; နိုင်ငံတကာ ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအတွက် တစ်သက်တာလုံး တက်ကြွစွာ ဆောင်ရွက်ခဲ့သူ"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1959/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1959 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[၁၉၆၀]] | [[File:Albert Lutuli (458603639).jpg|60px]] | အဲလ်ဘတ် လူသူးလီ<br/>(Albert Lutuli) | {{အလံ|တောင်အာဖရိကနိုင်ငံ}} | "[[အာဖရိက အမျိုးသား ကွန်ဂရက်]]၏ ဥက္ကဋ္ဌ၊"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1960/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1960 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> "တောင်အာဖရိကရှိ လူမျိုးရေးခွဲခြားမှု တိုက်ဖျက်ရေးတွင် ရှေ့တန်းမှ ပါဝင်ခဲ့သူ"<ref name="Lundestad"/> |- | [[၁၉၆၁]] | {| class="wikitable sortable" |[[File:Dag_Hammarskjöld_1961.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Dag_Hammarskj%C3%B6ld_1961.jpg|105x105px]] |} | ဒါဂ် ဟားလ်မာ အက်ဂ်နဲ ခါးလ် ဟမ်မားရှော့လ်ဒ်<br/>(Dag Hammarskjöld) | {{အလံ|ဆွီဒင်နိုင်ငံ}} | "ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်၊"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1961/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1961 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> "အဖွဲ့အစည်းကို ပိုမိုခိုင်မာအားကောင်းစေခဲ့မှုအတွက်"<ref name="Lundestad"/> |- | [[၁၉၆၂]] |[[File:Pauling.jpg|60px]] | လိုက်နပ်စ် ခါးလ် ပေါ်လင်<br/>(Linus Pauling) | {{အလံ|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | "နျူကလီးယား လက်နက် စမ်းသပ်မှုများအား ဆန့်ကျင်လှုပ်ရှားခဲ့မှုအတွက်"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1962/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1962 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | rowspan=2| [[၁၉၆၃]] | [[File:Emblem of the ICRC.svg|60px]] | [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီ ကော်မတီ]] | {{အလံ|ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ}} | rowspan=2|<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1963/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1963 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- |[[File:Emblem of the IFRC.svg|60px]] | ကြက်ခြေနီအသင်းများ အဖွဲ့ချုပ် |{{အလံ|ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ}} |- | [[၁၉၆၄]] |[[File:Martin Luther King Jr NYWTS.jpg|60px]] | [[မာတင်လူသာကင်း ဂျူနီယာ]]<br/>(Martin Luther King Jr.) | {{အလံ|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | "[[ဒီမိုကရေစီရေးနှင့် လူ့အခွင့်အရေး လှုပ်ရှားမှုများ|လူထု အခွင့်အရေး]] အတွက် လှုပ်ရှားဆောင်ရွက်ခဲ့သူ"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1964/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1964 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[၁၉၆၅]] | [[File:Small Flag of the United Nations ZP.svg|60px]] | [[ယူနီဆက်ဖ်]] | {{အလံ|ကုလသမဂ္ဂ}} |"နိုင်ငံတကာ အကူအညီပေးရေး အဖွဲ့အစည်း။" <ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1965/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1965 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[၁၉၆၆]] | colspan=4 rowspan=2 align=center|''ဆုပေးအပ်ခြင်း မရှိ'' |- | [[၁၉၆၇]] |- | [[၁၉၆၈]] | [[File:René_Cassin_nobel.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ren%C3%A9_Cassin_nobel.jpg|106x106px]] | ရိုနေး ကာဆင်း<br/>(René Cassin) | {{အလံ|ပြင်သစ်နိုင်ငံ}} | "ဥက္ကဋ္ဌ၊ [[ဥရောပ လူ့အခွင့်အရေး တရားရုံး]]"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1968/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1968 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[၁၉၆၉]] |[[File:Flag of ILO.svg|60px]] | [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အလုပ်သမားအဖွဲ့]] | {{အလံ|ကုလသမဂ္ဂ}} |<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1969/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1969 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[၁၉၇၀]] |[[File:Norman Borlaug, 2004 (cropped).jpg|75px]] | နော်မန် ဘောလောက်ဂ်<br/>(Norman E. Borlaug) | {{အလံ|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | "[[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ပြောင်းနှင့် ဂျုံ စိုက်ပျိုးရေး မြှင့်တင်ရေး ဗဟိုဌာန]];"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1970/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1970 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> "အထူးသဖြင့် အာရှနှင့် လက်တင်အမေရိကတို့တွင် စားနပ်ရိက္ခာ ထုတ်လုပ်မှုအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိခဲ့သော "အစိမ်းရောင် တော်လှန်ရေး" တွင် ပါဝင်ကူညီခဲ့မှုများအတွက်"<ref name="Lundestad"/> |- | [[၁၉၇၁]] |[[File:Willy Brandt.jpg|60px]] | ဗီလီ ဗရန့်တ်<br/>(Willy Brandt) | {{အလံ|ဂျာမနီနိုင်ငံ}} | "[[ဂျာမနီနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ စာရင်း|ဂျာမနီ ဖက်ဒရယ် သမ္မတနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်]]; [[အနောက်ဂျာမနီ]]၏ ''[[အရှေ့အုပ်စုဆိုင်ရာ မူဝါဒ (Ostpolitik)|Ostpolitik]]'' မူဝါဒအတွက်"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1971/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1971 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[၁၉၇၂]] | colspan=4 align=center|''ဆုပေးအပ်ခြင်း မရှိ'' |- | rowspan=2|[[၁၉၇၃]] |[[File:Henry Kissinger.jpg|60px]] | [[ဟင်နရီ ကစ်ဆင်းဂျား]]<br/>(Henry Kissinger) | {{အလံ|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | rowspan=2|"ဗီယက်နမ်စစ်ပွဲတွင် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးနှင့် အမေရိကန်တပ်ဖွဲ့များ ရုပ်သိမ်းရန် ရည်ရွယ်သည့် ၁၉၇၃ [[ပါရီ ငြိမ်းချမ်းရေး သဘောတူညီချက်များ|ပါရီ သဘောတူညီချက်]]အတွက်"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1973/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1973 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref><ref name="Lundestad">{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/articles/lundestad-review/index.html |title=The Nobel Peace Prize, 1901–2000|author=Lundestad, Geir|accessdate=2008-11-28|date=2001-03-15|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- |[[File:LeDucTho1973.jpg|75px]] |လေး ဒုခ် သို (ငြင်းပယ်ခဲ့သည်)<br/>(Lê Ðức Thọ) |[[မြောက်ဗီယက်နမ်|ဗီယက်နမ် ဒီမိုကရက်တစ် သမ္မတနိုင်ငံ]] |- | rowspan=2|[[၁၉၇၄]] | [[File:Seán MacBride 1984.jpg|75px]] | ရှေန် မက်ခ်ဘရိုက်ဒ်<br/>(Seán MacBride) | [[အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ|အိုင်ယာလန်]] | "ဥက္ကဋ္ဌ၊ [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငြိမ်းချမ်းရေး အသင်း|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငြိမ်းချမ်းရေး အဖွဲ့]]; ဥက္ကဋ္ဌ၊ [[နမီးဘီးယားနိုင်ငံ|နမီးဘီးယား]] ကော်မရှင်။"<ref name=N1974>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1974/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1974 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> "လူ့အခွင့်အရေးတွင် အထူးစိတ်ပါဝင်စားမှုအတွက် - ဥရောပကောင်စီမှတစ်ဆင့် ဥရောပ လူ့အခွင့်အရေး ကွန်ဗင်းရှင်းကို လမ်းညွှန်ပေးခဲ့ခြင်း၊ အမ်နက်စတီ အင်တာနက်ရှင်နယ်ကို တည်ထောင်ရာတွင် ကူညီခဲ့ပြီး ဦးဆောင်ခဲ့ခြင်းနှင့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဥပဒေပညာရှင်များ ကော်မရှင်၏ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်းတို့အတွက်"<ref name="Lundestad"/> |- | [[File:Satō_Eisaku.jpg|60px]] | ဆာတိုး အေးဆာခု<br/>(Eisaku Sato) | {{အလံ|ဂျပန်နိုင်ငံ}} | "ဂျပန်နိုင်ငံ ဝန်ကြီးချုပ်၊"<ref name=N1974/> "ဂျပန်နိုင်ငံအတွက် နျူကလီးယား ရွေးချယ်ခွင့်ကို စွန့်လွှတ်ခဲ့ခြင်းနှင့် ဒေသတွင်း ပြန်လည်သင့်မြတ်ရေး ကြိုးပမ်းမှုများအတွက်"<ref name="Lundestad"/> |- | [[၁၉၇၅]] | | အန်ဒရေး ဒမီထရီယဲဗစ်ချ် ဆာခါရော့ဖ်<br/>(Andrei Sakharov) | [[ဆိုဗီယက်ယူနီယံ]] | "လူ့အခွင့်အရေး၊ လက်နက်ဖျက်သိမ်းရေးနှင့် နိုင်ငံအားလုံးအကြား ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးတို့အတွက် ကြိုးပမ်းခဲ့မှုအတွက်"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1975/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1975 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref><ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1975/press.html |title=The Nobel Peace Prize 1975–Presentation Speech |accessdate=2008-12-03|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | rowspan=2| [[၁၉၇၆]] |[[File:Betty Williams.jpg|60px]] | ဘက်တီ ဝီလျံစ်<br/>(Betty Williams) | {{အလံ|ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း}} | rowspan=2| "မြောက်အိုင်ယာလန် ငြိမ်းချမ်းရေး လှုပ်ရှားမှုကို တည်ထောင်သူများ (နောက်ပိုင်းတွင် ငြိမ်းချမ်းရေး ပြည်သူများ အသိုက်အဝန်း ဟု အမည်ပြောင်းခဲ့သည်)"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1976/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1976|accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[File:Mairead Corrigan Gaza.jpg|60px]] | မားရီးဒ် ကော်ရီဂန်<br/>(Mairead Corrigan) | {{အလံ|ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း}} |- | [[၁၉၇၇]] | | [[အမ်နက်စတီ အင်တာနက်ရှင်နယ်]]<br/>(Amnesty International) | {{အလံ|ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း}} | "ယုံကြည်ချက်ကြောင့် ထောင်ဒဏ်ကျခံနေရသူများ၏ လူ့အခွင့်အရေးများကို ကာကွယ်ပေးခဲ့မှုအတွက်"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1977/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1977 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref><ref name="Lundestad"/> |- | rowspan=2|[[၁၉၇၈]] | [[File:Anwar Sadat cropped.jpg|60px]] | မုဟမ္မဒ် အန်ဝရ် အက်စ်-ဆာဒတ်<br/>(Anwar Sadat) | {{အလံ|အီဂျစ်နိုင်ငံ}} | rowspan=2|"အီဂျစ်နှင့် အစ္စရေးတို့အကြား ညှိနှိုင်းငြိမ်းချမ်းရေးကို ဆောင်ကြဉ်းပေးခဲ့သည့် ကမ့်ဒေးဗစ် သဘောတူညီချက်အတွက်"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1978/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1978 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- |[[File:Menachem Begin 2.jpg|60px]] | မေနာခမ် ဗေဂင်<br/>(Menachem Begin) |{{အလံ|အစ္စရေးနိုင်ငံ}} |- | [[၁၉၇၉]] |[[File:MotherTeresa 090.jpg|60px]] | [[မာသာ ထရီဆာ]]<br/>(Mother Teresa) | {{အလံ|အိန္ဒိယနိုင်ငံ}} | "ကရုဏာရေး သာသနာပြုအဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင်"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1979/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1979|accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[၁၉၈၀]] | [[File:Adolfo Pérez Esquivel agosto 2011.jpg|75px]] | အဒိုလ်ဖို ပေရက်စ် အက်စကီဗဲလ်<br/>(Adolfo Pérez Esquivel) | {{အလံ|အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံ}} | "လူ့အခွင့်အရေး ခေါင်းဆောင်၊"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1980/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1980 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> "မိမိနိုင်ငံ (အာဂျင်တီးနား) ကို အုပ်စိုးနေသည့် စစ်အစိုးရကို တိုက်ဖျက်ရန် အကြမ်းမဖက်သော လူ့အခွင့်အရေး အဖွဲ့အစည်းများကို တည်ထောင်ခဲ့သူ"<ref name="Lundestad"/> |- | [[၁၉၈၁]] | [[File:UNHCR DADAAB REGION, KENYA AFRICA DOD 2006.JPEG|60px]] | [[ကုလသမဂ္ဂ ဒုက္ခသည်များဆိုင်ရာ မဟာမင်းကြီးရုံး]] | {{အလံ|ကုလသမဂ္ဂ}} | "၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် ကုလသမဂ္ဂမှ တည်ထောင်ခဲ့သော နိုင်ငံတကာ ကယ်ဆယ်ရေး အဖွဲ့အစည်း"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1981/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1981 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | rowspan=2| [[၁၉၈၂]] |[[File:ARB-Alva-Myrdal.jpg|60px]] | အာလ်ဗာ မြူရ်ဒါးလ်<br/>(Alva Myrdal) | {{အလံ|ဆွီဒင်နိုင်ငံ}} | rowspan=2| "[[တလာတဲလောခိုး စာချုပ်|ကုလသမဂ္ဂ လက်နက်ဖျက်သိမ်းရေး ညှိနှိုင်းမှုများ]]တွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ပြီး နိုင်ငံတကာ၏ အသိအမှတ်ပြုမှုကို ရရှိခဲ့သည့် ၎င်းတို့၏ ပြောင်မြောက်သော ဆောင်ရွက်ချက်များအတွက်"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1982/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1982 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref><ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1982/press.html |title=The Nobel Peace Prize 1982–Presentation Speech |accessdate=2008-12-03|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- |[[File:Alfonso Garcia Robles 1981.jpg|75px]] | အယ်လ်ဖွန်ဆို ဂိုစီအာ ရို့ဘလက်စ်<br/>(Alfonso García Robles) |{{အလံ|မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ}} |- | [[၁၉၈၃]] |[[File:Lech Walesa.jpg|60px]] | လက်ခ် ဗာဝဲန်ဆာ<br/>(Lech Wałęsa) | {{အလံ|ပိုလန်နိုင်ငံ}} | "[[ညီညွတ်ရေး အလုပ်သမားသမဂ္ဂ (ပိုလန်)|ဆောလီဒါးနို့ရှ်]] ကို တည်ထောင်သူ; လူ့အခွင့်အရေး လှုပ်ရှားသူ"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1983/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1983 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[၁၉၈၄]] |[[File:Desmond tutu 20070607 2.jpg|60px]] | ဒက်စမွန် မ်ပီလို တူတူး<br/>(Desmond Tutu) | {{အလံ|တောင်အာဖရိကနိုင်ငံ}} | "ဂျိုဟန်နက်စဘတ်၏ သာသနာပိုင် ဆရာတော်; တောင်အာဖရိက အသင်းတော်များ ကောင်စီ၏ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်ဟောင်း"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1984/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1984 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[၁၉၈၅]] |[[File:IPPNW_logo.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:IPPNW_logo.svg|94x94px]] | နျူကလီးယားစစ်ပွဲ ကာကွယ်ရေး နိုင်ငံတကာ ဆရာဝန်များအဖွဲ့<br/>(International Physicians for the Prevention of Nuclear War) | {{အလံ|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | "ခိုင်မာသော အချက်အလက်များကို ပံ့ပိုးပေးခြင်းနှင့် အဏုမြူစစ်ပွဲ၏ ဘေးအန္တရာယ်ကြီးမားသော နောက်ဆက်တွဲဆိုးကျိုးများကို သတိပြုမိစေခြင်းတို့အတွက်။ ၎င်းသည် အဏုမြူလက်နက်များ ပြန့်ပွားမှုကို လူထုက ဆန့်ကျင်သည့် ဖိအားများ တိုးပွားလာစေရန်နှင့် ကျန်းမာရေးနှင့် အခြား လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များကို ပိုမိုအာရုံစိုက်လာစေရန် ကူညီပေးသည်ဟု ကော်မတီက ယုံကြည်သည်"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1985/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1985 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[၁၉၈၆]] |[[File:Elie Wiesel.jpg|60px]] | အီလီ ဗီဇဲလ်<br/>(Elie Wiesel) | {{အလံ|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | "လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုဆိုင်ရာ သမ္မတ ကော်မရှင်၏ ဥက္ကဋ္ဌ"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1986/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1986 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[၁၉၈၇]] |[[File:OscarArias.jpg|60px]] | ဩစကား အာရီးယားစ် ဆန်းချက်စ်<br/>(Óscar Arias Sánchez) | {{အလံ|ကော့စတာရီကာနိုင်ငံ}} | "ဗဟိုအမေရိက ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ဆောင်ရွက်ချက်များအတွက်၊ ယင်းကြိုးပမ်းမှုများသည် ယခုနှစ် ဩဂုတ် ၇ ရက်နေ့က ဂွါတီမာလာတွင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည့် သဘောတူညီချက်သို့ ဦးတည်စေခဲ့သည်"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1987/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1987 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[၁၉၈၈]] |[[File:Blue helmet.JPG|60px]][[File:United_Nations_Peacekeeping_Logo.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:United_Nations_Peacekeeping_Logo.svg|75x75px]] | ကုလသမဂ္ဂ ငြိမ်းချမ်းရေးထိန်းသိမ်းမှုတပ်ဖွဲ့ | {{အလံ|ကုလသမဂ္ဂ}} | "ကုလသမဂ္ဂ၏ အခြေခံမူများထဲမှ တစ်ခုကို အကောင်အထည်ဖော်ရာတွင် အရေးပါသော ပံ့ပိုးကူညီမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည့် ၎င်းတို့၏ ကြိုးပမ်းမှုများအတွက်"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1988/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1988 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref><ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1988/press.html |title=The Nobel Peace Prize 1988–Press release|accessdate=2008-11-28|date=1988-09-29|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[၁၉၈၉]] | [[File:Tenzin_Gyatso_-_Trento_2013_01.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tenzin_Gyatso_-_Trento_2013_01.JPG|105x105px]] | [[တင်းဇင်းဂျရတ်စို]] <br />(၁၄ပါးမြောက် [[ဒလိုင်းလားမား]]) | [[တိဘက်]] | သမိုင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များကို ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ တိဗက်လွတ်မြောက်ရေးကြိုးပမ်းမှုအား ငြိမ်းချမ်းစွာဆောင်ရွက်ခြင်း<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1989 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref><ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/press.html|title=The Nobel Peace Prize 1989–Press release|accessdate=2008-11-28|date=1989-10-05|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[၁၉၉၀]] |[[File:Mikhail Gorbachev 1987.jpg|60px]] | [[မစ်ဟေး ဂေါ်ဗာချော့ဗ်]]<br/>(Mikhail Gorbachev) | [[ဆိုဗီယက်ယူနီယံ]] | [[ဆိုဗီယက်ယူနီယံ၏ သမ္မတ|ဆိုဗီယက်ယူနီယံ သမ္မတ]]၊ "ယနေ့ နိုင်ငံတကာအသိုက်အဝန်း၏ အရေးပါသော အစိတ်အပိုင်းများကို လက္ခဏာရပ်ဖြစ်စေသည့် ငြိမ်းချမ်းရေးလုပ်ငန်းစဉ်တွင် ဦးဆောင်မှုကဏ္ဍအတွက်"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1990/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1990 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[၁၉၉၁]] |[[File:Aung San Suu Kyi gives speech.jpg|60px]] | [[ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]] | {{အလံ|မြန်မာနိုင်ငံ}} | "ဒီမိုကရေစီနှင့် လူ့အခွင့်အရေးအတွက် အကြမ်းမဖက်ဘဲ တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့မှုအတွက်"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1991/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1991 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[၁၉၉၂]] |[[File:Rigoberta Menchu Tum.JPG|60px]] | ရိဂိုဘာတာ မင်ချူး တူမ်<br/>(Rigoberta Menchú Tum) | {{အလံ|ဂွါတီမာလာနိုင်ငံ}} | "တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ၏ အခွင့်အရေးကို လေးစားမှုအပေါ် အခြေခံ၍ လူမှုရေးတရားမျှတမှုနှင့် တိုင်းရင်းသားယဉ်ကျေးမှု ပြန်လည်သင့်မြတ်ရေးအတွက် ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်ခဲ့မှုအတွက်"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1992/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1992 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | rowspan=2| [[၁၉၉၃]] |[[File:Nelson Mandela-2008.jpg|60px]] | [[နယ်(လ်)ဆင် ရော်လီလှာလှာ မန်ဒဲလား|နယ်လ်ဆင် မန်ဒဲလား]]<br/>(Nelson Mandela) | {{အလံ|တောင်အာဖရိကနိုင်ငံ}} | rowspan=2| "[[လူမျိုးရေးခွဲခြားမှုစနစ် (တောင်အာဖရိက)|လူမျိုးရေးခွဲခြားသည့် စနစ်]]ကို ငြိမ်းချမ်းစွာ အဆုံးသတ်နိုင်ရေးနှင့် ဒီမိုကရေစီနည်းကျ တောင်အာဖရိကသစ်အတွက် အုတ်မြစ်ချပေးခဲ့မှုများအတွက်"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1993/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1993 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- |[[File:Frederik Willem de Klerk.jpg|60px]] | ဖရဲဒရစ် ဝီလမ် ဒီ ကလပ်ခ်<br/>(Frederik Willem de Klerk) |{{အလံ|တောင်အာဖရိကနိုင်ငံ}} |- | rowspan=3| [[၁၉၉၄]] |[[File:ArafatEconomicForum.jpg|60px]] | [[ယာဆာ အာရဖတ်]]<br/>(Yasser Arafat) | {{အလံ|ပါလက်စတိုင်း}} | rowspan=3| "နှစ်ဖက်စလုံးအတွက် ကြီးမားသော သတ္တိကို တောင်းဆိုခဲ့သည့် နိုင်ငံရေး လုပ်ဆောင်ချက်တစ်ခုကို ဂုဏ်ပြုရန်နှင့် အရှေ့အလယ်ပိုင်းတွင် ညီအစ်ကိုရင်းချာ စိတ်ဓာတ်ဆီသို့ ဦးတည်သည့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအသစ်အတွက် အခွင့်အလမ်းများကို ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့မှုအတွက်။"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1994/press.html|title=Press Release- The Nobel Peace Prize 1994 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- |[[File:Yitzhak Rabin (1986) cropped.jpg|60px]] | ယစ်ဇ်ဟားခ် ရာဘင်း<br/>(Yitzhak Rabin) |{{အလံ|အစ္စရေးနိုင်ငံ}} |- |[[File:Shimon Peres World Economic Forum 2007.jpg|60px]] | ရှိမွန် ပီရက်စ်<br/>(Shimon Peres) |{{အလံ|အစ္စရေးနိုင်ငံ}} |- | rowspan=2| [[၁၉၉၅]] | [[File:Josef Rotblat ID badge.png|60px]] | ယူးဇက်ဖ် ရောတ်ဘလတ်<br/>(Joseph Rotblat) | {{အလံ|ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း}} | rowspan=2| "နိုင်ငံတကာ နိုင်ငံရေးတွင် နျူကလီးယားလက်နက်များ ပါဝင်မှုကို လျှော့ချရန်နှင့် ရေရှည်တွင် အဆိုပါလက်နက်များကို အပြီးတိုင် ဖယ်ရှားပစ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့မှုများအတွက်"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1995/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1995 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[File:Peace symbol (bold).svg|75px]] | သိပ္ပံနှင့် ကမ္ဘာ့ရေးရာဆိုင်ရာ ပဂ်ဝေါရှ် ညီလာခံများ<br/>(Pugwash Conferences on Science and World Affairs) |{{အလံ|ကနေဒါနိုင်ငံ}} |- | rowspan=2| [[၁၉၉၆]] |[[File:Carlosbelo.jpg|60px]] | ကာလို့စ် ဖိလီးပီ ရှီမဲနက်စ် ဘေလို<br/>(Carlos Filipe Ximenes Belo) | {{အလံ|အရှေ့တီမောနိုင်ငံ}} | rowspan=2| "အရှေ့တီမော ပဋိပက္ခကို တရားမျှတပြီး ငြိမ်းချမ်းစွာ ဖြေရှင်းနိုင်ရေးအတွက် ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်ခဲ့မှုများအတွက်။"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1996/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1996 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- |[[File:Ramos-Horta.png|60px]] | [[ဟိုဆေး ရာမို့စ်ဟောတာ]]<br/>(José Ramos-Horta) |{{အလံ|အရှေ့တီမောနိုင်ငံ}} |- | rowspan=2| [[၁၉၉၇]] | [[File:IntlCampaignBanLandmines.jpg|60px]] | မြေမြှုပ်မိုင်း တားဆီးပိတ်ပင်ရေး နိုင်ငံတကာ လှုပ်ရှားမှုအဖွဲ့<br/>(International Campaign to Ban Landmines) |{{အလံ|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | rowspan=2| "လူသတ်မြေမြှုပ်မိုင်းများကို တားမြစ်ခြင်းနှင့် ရှင်းလင်းခြင်းဆိုင်ရာ ဆောင်ရွက်ချက်များအတွက်"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1997/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1997 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- |[[File:JodyWilliams1.jpg|60px]] | ဂျိုဒီ ဝီလျံစ်<br/>(Jody Williams) | {{အလံ|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} |- | rowspan=2| [[၁၉၉၈]] |[[File:John Hume 2008.jpg|60px]] | ဂျွန် ဟူးမ်<br/>(John Hume) | {{အလံ|ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း}} | rowspan=2| "မြောက်အိုင်ယာလန် ပဋိပက္ခကို ငြိမ်းချမ်းစွာ ဖြေရှင်းရန် နည်းလမ်းရှာဖွေခဲ့သည့် ကြိုးပမ်းမှုများအတွက်"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1998/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1998 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- |[[File:David Trimble at Lisburn Seed Group benefit, Hillsborough Castle, Christmas 2007 crop.jpg|60px]] | ဒေးဗစ် ထရင်ဘယ်လ်<br/>(David Trimble) |{{အလံ|ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း}} |- |[[၁၉၉၉]] | | [[နယ်စည်းမခြား ဆရာဝန်များအဖွဲ့]]<br/>(Médecins Sans Frontières) | {{အလံ|ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ}} | "တိုက်ကြီးအသီးသီးတွင် အဖွဲ့အစည်း၏ ရှေ့ဆောင် လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်များကို အသိအမှတ်ပြုသောအားဖြင့်"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1999/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1999 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[၂၀၀၀]] |[[File:Kim Dae-jung (Cropped).png|60px]] | ဂင်မ် ဒဲဂျုန်း<br/>(Kim Dae-jung) | {{အလံ|တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ}} | "တောင်ကိုရီးယားနှင့် အရှေ့အာရှတွင် ဒီမိုကရေစီနှင့် လူ့အခွင့်အရေးအတွက် ကြိုးပမ်းခဲ့မှုနှင့် အထူးသဖြင့် မြောက်ကိုရီးယားနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေး၊ ပြန်လည်သင့်မြတ်ရေးတို့အတွက် ကြိုးပမ်းခဲ့မှုများအတွက်"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2000/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2000 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | rowspan=2| [[၂၀၀၁]] | [[File:Emblem of the United Nations.svg|75px]] | [[ကုလသမဂ္ဂ]] | | rowspan=2| "ပိုမိုစနစ်ကျပြီး ပိုမိုငြိမ်းချမ်းသော ကမ္ဘာကြီးဖြစ်ရေးအတွက် ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်ခဲ့မှုများအတွက်"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2001/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2001 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- |[[File:Kofi Annan4 2007 04 20.jpg|60px|Kofi Annan, Photo: Harry Wad]] | [[ကိုဖီအန်နန်]]<br/>(Kofi Annan) |{{အလံ|ဂါနာနိုင်ငံ}} |- | [[၂၀၀၂]] |[[File:Jimmy Carter.jpg|60px]] | [[ဂျင်မီ ကာတာ]]<br/>(Jimmy Carter) | {{အလံ|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | "နိုင်ငံတကာ ပဋိပက္ခများကို ငြိမ်းချမ်းစွာ ဖြေရှင်းရန်၊ ဒီမိုကရေစီနှင့် လူ့အခွင့်အရေးကို မြှင့်တင်ရန်၊ စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို မြှင့်တင်ရန် ဆယ်စုနှစ်များစွာ မနားမနေ ကြိုးပမ်းခဲ့မှုများအတွက်"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2002/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2002 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[၂၀၀၃]] | [[File:Ebadi.jpg|60px]] | ရှီရင်း အေဘာဒီ<br/>(Shirin Ebadi) | {{အလံ|အီရန်နိုင်ငံ}} | "ဒီမိုကရေစီနှင့် လူ့အခွင့်အရေးအတွက် ကြိုးပမ်းခဲ့မှုများအတွက်။ သူမသည် အမျိုးသမီးများနှင့် ကလေးသူငယ်များ၏ အခွင့်အရေးများအတွက် တိုက်ပွဲဝင်ရာတွင် အထူးအာရုံစိုက်ခဲ့သည်"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2003/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2003 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[၂၀၀၄]] |[[File:Wangari Maathai portrait by Martin Rowe.jpg|60px]] | [[မတ်ထိုင်း၊ ဝမ်ဂါရီ|ဝမ်ဂါရီ မူတာ မတ်ထိုင်း]]<br/>(Wangari Maathai) | {{အလံ|ကင်ညာနိုင်ငံ}} | "ရေရှည်တည်တံ့သော ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု၊ ဒီမိုကရေစီနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးတို့အတွက် ပံ့ပိုးကူညီခဲ့မှုများအတွက်"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2004/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2004 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | rowspan=2| [[၂၀၀၅]] |[[File:Flag of IAEA.svg|60px]] | [[အိုင်အေအီးအေ|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အဏုမြူစွမ်းအင် အေဂျင်စီ]] | {{အလံ|ဩစတြီးယားနိုင်ငံ}} | rowspan=2| "နျူကလီးယားစွမ်းအင်ကို စစ်ရေးအတွက် အသုံးပြုခြင်းမှ တားဆီးရန်နှင့် ငြိမ်းချမ်းသော ရည်ရွယ်ချက်များအတွက် နျူကလီးယားစွမ်းအင်ကို အဘေးကင်းဆုံးနည်းလမ်းဖြင့် အသုံးပြုကြောင်း သေချာစေရန် ကြိုးပမ်းမှုများအတွက်"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2005/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2005 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- |[[File:Mohamed ElBaradei WEF 2008.jpg|60px]] | မုဟမ္မဒ် အယ်လ်ဘာရာဒဲအီ<br/>(Mohamed ElBaradei) |{{အလံ|အီဂျစ်နိုင်ငံ}} |- | rowspan=2| [[၂၀၀၆]] |[[File:Grameen Yunus Dec 04.jpg|60px]] | [[မိုဟာမတ် ယူနွတ်စ်]]<br/>(Muhammad Yunus) | {{အလံ|ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ}} | rowspan=2| "၎င်းတို့၏ ရှေ့ဆောင် အသေးစားချေးငွေ လုပ်ငန်းများမှတစ်ဆင့် ဆင်းရဲသားများ၊ အထူးသဖြင့် အမျိုးသမီးများအတွက် စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေး အခွင့်အလမ်းများကို မြှင့်တင်ပေးခဲ့မှုအတွက်"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2006/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2006 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | | ဂရာမင်း ဘဏ်<br/>(Grameen Bank) |{{အလံ|ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ}} |- | rowspan=2| [[၂၀၀၇]] |[[File:Flag of the World Meteorological Organization.svg|60px]] | ရာသီဥတု ပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာ အစိုးရအချင်းချင်း ကောင်စီ<br/>(Intergovernmental Panel on Climate Change) |{{အလံ|ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ}} | rowspan=2| "လူသားတို့ကြောင့်ဖြစ်သော ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာ ဗဟုသုတများကို တည်ဆောက်ရန်နှင့် ပျံ့နှံ့စေရန် ကြိုးပမ်းမှုများအတွက်၊ ယင်းပြောင်းလဲမှုကို တုံ့ပြန်ရန် လိုအပ်သော အစီအမံများအတွက် အုတ်မြစ်ချပေးခဲ့မှုများအတွက်"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2007/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2007 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- |[[File:Al Gore.jpg|60px]] | [[အယ်လ် ဂိုး]]<br/>(Al Gore) | {{အလံ|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} |- | [[၂၀၀၈]] |[[File:Martti Ahtisaari.jpg|60px]] | [[မာတီ အာတစ်ဆရီ]]<br/>(Martti Ahtisaari) | {{အလံ|ဖင်လန်နိုင်ငံ}} | "တိုက်ကြီးအသီးသီးတွင် ဆယ်စုနှစ် သုံးခုကျော်ကြာ နိုင်ငံတကာ ပဋိပက္ခများကို ဖြေရှင်းရန် အရေးပါသော ကြိုးပမ်းမှုများအတွက်"<ref>{{cite web |url= http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2008/ |title= The Nobel Peace Prize 2008 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2008-10-10}}</ref> |- | [[၂၀၀၉]] |[[File:Official portrait of Barack Obama-2.jpg|60px]] | [[ဘာရက် အိုဘားမား]]<br/>(Barack Obama) | {{အလံ|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | "နိုင်ငံတကာ သံတမန်ရေးနှင့် ပြည်သူများအကြား ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုကို ခိုင်မာစေရန် ထူးကဲသော ကြိုးပမ်းမှုများအတွက်။"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2009/press.html |title= The Nobel Peace Prize 2009 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2009-10-09}}</ref> |- | [[၂၀၁၀]] | [[File:Portrait of Liu Xiaobo by Wang Liming (2017, cropped).jpg|60px]] | [[လျူရှောင်ဘို]]<br/>(Liu Xiaobo) | {{အလံ|တရုတ်ပြည်}} | "တရုတ်နိုင်ငံတွင် အခြေခံလူ့အခွင့်အရေးများအတွက် ရေရှည် အကြမ်းမဖက်ဘဲ တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့မှုအတွက်"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2010/press.html |title= The Nobel Peace Prize 2010 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2010-10-08}}</ref> |- | rowspan="3" | [[၂၀၁၁]] | [[File:Ellen Johnson-Sirleaf, April 2010.jpg|60px]] | အဲလန် ဂျွန်ဆန် ဆာလိဖ်<br/>(Ellen Johnson Sirleaf) | rowspan="2" | {{အလံ|လိုက်ဘေးရီးယားနိုင်ငံ}} | rowspan="3" | "ငြိမ်းချမ်းရေးတည်ဆောက်ရာတွင် အမျိုးသမီးအခွင့်အရေးနှင့် အမျိုးသမီးများဘဝ လုံခြုံမှုရှိရေးအတွက် သူတို့၏ အကြမ်းမဖက်သော ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်ခဲ့မှုများကြောင့်"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2011/press.html |title=The Nobel Peace Prize 2011 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-07}}</ref> |- | [[File:Leymah-gbowee-at-emu-press-conference.jpg|60px]] | လီမား ဘိုဝီ<br/>(Leymah Gbowee) |- | [[File:Tawakkul Karman (2011).jpg|60px]] | သဝက္ကုလ် ကရ်မာန်<br/>(Tawakkol Karman) | {{အလံ|ယီမင်နိုင်ငံ}} |- | [[၂၀၁၂]] | [[File:Flag_of_Europe.svg|75px]] | [[ဥရောပသမဂ္ဂ]] | {{အလံ|ဥရောပ သမဂ္ဂ}} | "ဥရောပဒေသတွင်း ငြိမ်းချမ်းရေးလုပ်ငန်းစဉ်များ၊ စေ့စပ်ညှိုနှိုင်းမှုများ၊ ဒီမိုကရေစီ နှင့် လူ့အခွင့်အရေး ကိစ္စရပ်များအား ဆယ်စုနှစ် ခြောက်ခုကျော်ကြာ ဆောင်ရွက်ခဲ့မှုများကြောင့်"<ref name="nobel-2012">{{cite web|title=The Nobel Peace Prize 2012|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2012/|publisher=Nobel Foundation|accessdate=12 October 2012}}</ref> |- | [[၂၀၁၃]] |[[File:Organisation_for_the_Prohibition_of_Chemical_Weapons_HQ_in_The_Hague_2007.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Organisation_for_the_Prohibition_of_Chemical_Weapons_HQ_in_The_Hague_2007.jpg|77x77px]] | [[ဓာတုလက်နက်တားဆီးပိတ်ပင်ရေးအဖွဲ့]] | နိုင်ငံများပေါင်းစုထားသည့်အဖွဲ့အစည်း | "ဓာတုလက်နက်များ ဖျက်သိမ်းရေးအတွက် ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်မှုများကြောင့်"<ref name="nobel-2013">{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2013/press.pdf |title=The Nobel Peace Prize 2013 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2013-10-11}}</ref> |- |rowspan=2| [[၂၀၁၄]] | [[File:Kailash Satyarthi.jpg|75px]] | [[ဆတ္တရာသီ|ကယ်လာ့ရှ် ဆတ္တရာသီ]]<br/>(Kailash Satyarthi) | {{အလံ|အိန္ဒိယနိုင်ငံ}} | rowspan=2| "ကလေးသူငယ်များ ပညာသင်ကြားခွင့်နှင့် ကလေးများနှင့် လူငယ်တို့၏ အခွင့်အရေးအတွက် ကြိုးပမ်းမှုများကြောင့်"<ref name="nobel-2014">{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2014/press.html|title=The Nobel Peace Prize 2014 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2014-10-10}}</ref> (၁၇ နှစ်အရွယ် မာလာလာ သည် အသက်အငယ်ဆုံး ငြိမ်းချမ်းရေး နိုဘယ်ဆုရှင် ဖြစ်သည်။) |- | [[File:Malala Yousafzai at Girl Summit 2014.jpg|75px]] | [[မာလာလာ|မာလာလာ ယူဆပ်ဇိုင်ယာ]]<br/>(Malala Yousafzai) | {{အလံ|ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ}} |- | [[၂၀၁၅]] | [[File:Tunisian_National_Dialogue_Quartet_Visit_to_Vienna_March_2016_(25285867191).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tunisian_National_Dialogue_Quartet_Visit_to_Vienna_March_2016_(25285867191).jpg|75x75px]] | တူနီးရှား အမျိုးသား တွေးခေါ်ဆွေးနွေးရေး လေးဦးအဖွဲ့<br/>(Tunisian National Dialogue Quartet) | {{flag|Tunisia}} | "၂၀၁၁ ခုနှစ် ဂျက်စမင်း တော်လှန်ရေးအပြီး တူနီးရှားနိုင်ငံတွင် ပါတီစုံ ဒီမိုကရေစီ တည်ဆောက်ရေးအတွက် အဆုံးအဖြတ်ပေးနိုင်သော ပံ့ပိုးကူညီမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်းအတွက်"<ref name="nobel-2015">{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2015/press.html|title=The Nobel Peace Prize 2015 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2015-10-09}}</ref> |- | [[၂၀၁၆]] | [[File:Juan Manuel Santos and Lula (cropped).jpg|75px]] | '''ခွန် မာနုဝဲလ် ဆန်းတို့စ်'''<br/>(Juan Manuel Santos) | ကိုလံဘီယာ | "နိုင်ငံ၏ နှစ်ပေါင်း ၅၀ ကျော် ကြာမြင့်ခဲ့သော [[ကိုလံဘီယာ ပဋိပက္ခ|ပြည်တွင်းစစ်]]ကို အဆုံးသတ်ရန် ပြတ်သားသော ကြိုးပမ်းမှုများအတွက်။"<ref name="nobel-2016">{{cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2016/summary|title=The Nobel Peace Prize 2016|publisher=Nobel Foundation|access-date=2022-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20161007090618/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2016/press.html|archive-date=2016-10-07|url-status=live}}</ref> |- | [[၂၀၁၇]] | [[File:Logo_ICAN.svg|75px]] | '''နျူကလီးယား လက်နက် ဖျက်သိမ်းရေး အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှုအဖွဲ့'''<br />(၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်) | ဆွစ်ဇာလန် | "နျူကလီးယားလက်နက်များ အသုံးပြုမှု၏ ဘေးအန္တရာယ်ကြီးမားသော လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ နောက်ဆက်တွဲဆိုးကျိုးများကို အာရုံစိုက်လာစေရန် ဆောင်ရွက်ခဲ့မှုနှင့် ထိုလက်နက်များကို စာချုပ်အခြေခံ၍ တားမြစ်ပိတ်ပင်ရန် ဆန်းသစ်သော ကြိုးပမ်းမှုများအတွက်။"<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2017/summary|title=The Nobel Peace Prize 2017 - Press Release|website=www.nobelprize.org|access-date=2017-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20171006090402/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2017/press.html|archive-date=2017-10-06|url-status=live}}</ref> |- |rowspan="2"|[[၂၀၁၈]] | [[File:Denis Mukwege 2018.jpg|75px]] | '''ဒိုနီ မူကဝဲဂီ'''<br />(Denis Mukwege) | ကွန်ဂို ဒီမိုကရက်တစ် သမ္မတနိုင်ငံ |rowspan="2"| "စစ်ပွဲနှင့် လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခများတွင် [[လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်မှု]]ကို လက်နက်တစ်ခုအဖြစ် အသုံးပြုခြင်းကို အဆုံးသတ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့မှုများအတွက်။"<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2018/summary|title=The Nobel Peace Prize 2018 - Press Release|website=www.nobelprize.org|access-date=2018-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20181005104610/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2018/press-release/|archive-date=2018-10-05|url-status=live}}</ref> |- | [[File:Nadia Murad, 2015 (cropped).jpg|75px]] | [[နာဒီယာ မူရတ်]]<br/>(Nadia Murad) | [[အီရတ်နိုင်ငံ|အီရတ်]] |- |- | [[၂၀၁၉]] | [[File:Abiy Ahmed 2019.jpg|75px]] | [[အာဘေး အာမက်]]<br/>(Abiy Ahmed) | [[အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံ|အီသီယိုးပီးယား]] | ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် နိုင်ငံတကာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများ <ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2019/summary |title=The Nobel Peace Prize 2019 |publisher=The Nobel Foundation |lang=en |access-date=2019-10-19 |archive-date=7 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220307004313/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2019/summary/ |url-status=live }}</ref> |- id="2020" | [[၂၀၂၀]] | [[File:World Food Programme Logo Simple.svg|75px]] |[[ကမ္ဘာ့စားနပ်ရိက္ခာအစီအစဉ်]] | [[ကုလသမဂ္ဂ]] | ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးမှုကို တိုက်ဖျက်ရန် ကြိုးပမ်းမှုများနှင့် ပဋိပက္ခဒဏ်သင့် ဒေသများအား ပံ့ပိုးကူညီမှုများ <ref>{{Cite web|title=The Nobel Peace Prize 2020|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2020/summary/|access-date=2020-10-09|website=NobelPrize.org|language=en-US|archive-date=9 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201009093614/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2020/summary/|url-status=live}}</ref> |- |rowspan="2"|[[၂၀၂၁]] | [[File:Maria_Ressa.jpg|75px]] | '''မာရီယာ ရက်ဆာ'''<br />(Maria Ressa) | ဖိလစ်ပိုင် |rowspan="2"| "ဒီမိုကရေစီနှင့် ရေရှည်တည်တံ့သော ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ကြိုတင်လိုအပ်ချက်တစ်ခုဖြစ်သည့် လွတ်လပ်စွာ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခွင့်ကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရန် ကြိုးပမ်းမှုများအတွက်။"<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2021/summary|title=The Nobel Peace Prize 2021 - Press Release|access-date=2021-10-08|website=NobelPrize.org|language=en-US|archive-date=24 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220224214910/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2021/summary/|url-status=live}}</ref> |- | [[File:Dmitry_Muratov_Four_Freedoms_Award_2010.jpg|75px]] | '''ဒမီထရီ မူရာတော့ဖ်'''<br />(Dmitry Muratov) | ရုရှား |- | rowspan="3" |[[၂၀၂၂]] |[[File:Alaksandr Bialacki (3x4 cropped).jpg|75px]] |'''အာလေသ် ဗျာလျက်စခီ'''{{Ref label|Ales Bialiatski|J|J}}<br>(Ales Bialiatski) |ဘီလာရုစ် | rowspan="3" |"ငြိမ်းချမ်းရေးဆုရှင်များသည် မိမိတို့၏ မူလနိုင်ငံများရှိ အရပ်ဘက်အဖွဲ့အစည်းများကို ကိုယ်စားပြုသည်။ ၎င်းတို့သည် အာဏာပိုင်များကို ဝေဖန်ပိုင်ခွင့်နှင့် နိုင်ငံသားများ၏ အခြေခံအခွင့်အရေးများကို ကာကွယ်ရန် နှစ်ပေါင်းများစွာ မြှင့်တင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။ စစ်ပွဲဆိုင်ရာ ရာဇဝတ်မှုများ၊ လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုများနှင့် အာဏာအလွဲသုံးစားပြုမှုများကို မှတ်တမ်းတင်ရန် ထူးကဲသော ကြိုးပမ်းမှုကို ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ဒီမိုကရေစီအတွက် အရပ်ဘက်အဖွဲ့အစည်းများ၏ အရေးပါမှုကို အတူတကွ သက်သေပြနေကြသည်။"<ref>{{Cite web |title=The Nobel Peace Prize 2022 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2022/summary/ |access-date=2022-10-07 |website=NobelPrize.org |language=en-US |archive-date=7 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007092351/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2022/summary/ |url-status=live }}</ref> |- | [[File:Memorial Logo.png|75px]] |'''မိုမိုရီယယ်''' <br>(၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်) |ရုရှား |- | [[File:The Center for Civil Liberties logo.png|75px]] |'''အရပ်ဘက် လွတ်လပ်ခွင့်များဆိုင်ရာ ဗဟိုဌာန''' <br>(၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်) |ယူကရိန်း |- | [[၂၀၂၃]] | [[File:Narges Mohammadi (cropped1).jpg|75px]] | [[နာဂက်စ်မိုဟာမက်ဒီ]]<br/>(Narges Mohammadi) | [[အီရန်နိုင်ငံ|အီရန်]] | အီရန်အမျိုးသမီးများအပေါ် ဖိနှိပ်ခြင်းအား တွန်းလှန်ခြင်း နှင့် လူ့အခွင့်အရေး မြှင့်တင်ခဲ့ခြင်း <ref>{{cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2023/press-release/|title=The Nobel Peace Prize 2023|publisher=Nobel Foundation|access-date=6 October 2023|date=6 October 2023|archive-date=6 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231006094607/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2023/press-release/|url-status=live}}</ref> |- | [[၂၀၂၄]] | [[File:Origami - Crane.svg|75px]] |နီဟွန် ဟီဒန်ကျို အဖွဲ့<br/>(Nihon Hidankyo) | {{အလံ|ဂျပန်}} | အဏုမြူလက်နက်ကင်းသောကမ္ဘာဖြစ်မြောက်ရေးအတွက် အားထုတ်မှုများအပြင်၊ ၎င်းတို့ကို နောင် ဘယ်သောအခါမှ မသုံးသင့်ကြောင်း သက်သေထွက်ဆိုချက်များမှတဆင့် သက်သေပြခဲ့ခြင်းတို့အတွက်<ref>{{Cite web|title=The Nobel Peace Prize 2024|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2024/summary/|access-date=2024-10-11|website=NobelPrize.org|language=en-US|archive-date=|archive-url=|url-status=}}</ref> |- | [[၂၀၂၅]] | [[File:María Corina Machado perfil.jpg|75px]] |[[မာရီယာ ကော်ရီနာ မာချာဒို|'''မာရီယာ ကော်ရီနာ မာချာဒို''']]<br/>(María Corina Machado) | [[ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံ|ဗင်နီဇွဲလား]] | ဗင်နီဇွဲလားပြည်သူတို့၏ ဒီမိုကရေစီအရေး မနားမနေကြိုးပမ်းမှု၊ အာဏာရှင်စနစ်မှ ဒီမိုကရေစီစနစ်သို့ ကူးပြောင်းရာတွင် မျှတပြီး အေးချမ်းသော အရွှေ့ကိုရရှိရန် အားထုတ်ခဲ့မှုများ<ref>{{Cite web|title=The Nobel Peace Prize 2025|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2025/press-release/|access-date=2025-10-10|website=NobelPrize.org|language=en-US|archive-date=|archive-url=|url-status=}}</ref> |} == ကိုးကား == {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [http://nobelpeaceprize.org/ Official website of the Norwegian Nobel Committee] [[Category:ငြိမ်းချမ်းရေး နိုဘယ်ဆု]] klzkui101xtszmg4mdf0e4vutzxuh7t 0 12788 1055279 1055161 2026-09-26T12:00:26Z Chenzeyan29 141880 /* ဆင်းသက်လာပုံ */ 1055279 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ပအိုဝ်းလူမျိုး | native_name = ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻ | native_name_lang = blk | image = Inle See-In Dein-Pa-O-Frau-12-2006-gje.jpg | caption = ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၊အင်းလေးဒေသရှိ ပအိုဝ်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး | population = ၂,၂၀၀,၀၀၀ | popplace = [[မြန်မာနိုင်ငံ]](အဓိက)၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] | rels = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related_groups = [[ကရင်လူမျိုး]]၊[[ကယားလူမျိုး]]၊အခြား[[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ကရင်နွယ်လူမျိုးများ]] | langs = [[ပအိုဝ်းဘာသာစကား]]၊ [[ဗမာဘာသာစကား]] }} '''ပအိုဝ်းလူမျိုး''' (⁠{{Lang-en|Pa'O people}}) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] ဘာသာစကားမိသားစုကြီးတွင် ပါဝင်သော [[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ကရင်နွယ်]] တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="EBSPaO">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၆)၊ စာ-၃၄၆-၃၅၀။</ref> အဓိကအားဖြင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] တောင်ပိုင်း (အထူးသဖြင့် [[ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]])တွင် ပအိုဝ်းလူမျိုး ~၈၂%ခန့်နေထိုင်ကြပြီး ၊[[ကယားပြည်နယ်]]၊ [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[ပဲခူးတိုင်း]] နှင့် [[မွန်ပြည်နယ်]] (သထုံဒေသ) တို့တွင် ပြန့်နှံ့အခြေချ နေထိုင်ကြသည်။<ref name="EBSPaO" /><ref name="Census2014">Ministry of Immigration and Population (2015). *The 2014 Myanmar Population and Housing Census: Union Report*. Department of Population. pp. 17–25.</ref> ပအိုဝ်းလူမျိုးတို့သည် မိမိတို့ကိုယ်ကို "ပအိုဝ်ႏ" ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး၊ ရှေးယခင်က "တောင်သူ" ဟုလည်း ထင်ရှားခဲ့သည်။<ref name="EBSPaO" /> ပအိုဝ်းလူမျိုးအများစုသည် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကြပြီး ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု ဓလေ့အချို့လည်း ကျန်ရှိသည်။<ref name="EBSPaO" /> ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုများအနက် အနက်ရောင် သို့မဟုတ် အပြာရင့်ရောင် ဝတ်စုံကို ခေါင်းပေါင်းနှင့်တကွ ဝတ်ဆင်သည့် ဓလေ့နှင့် တပေါင်းလပြည့်နေ့တွင် ကျင်းပလေ့ရှိသော "ပအိုဝ်းအမျိုးသားနေ့" (ဒေါင်းတန်ပွဲတော်) တို့မှာ အလွန်ထင်ရှားသည်။<ref name="Russel1916">Russel, R. V. (1916). *The Tribes and Castes of the Central Provinces of India*. London: Macmillan and Co.</ref> == ဆင်းသက်လာပုံ == ပအိုဝ်းလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ၌ [[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ကရင်နွယ်ဘာသာစကား]] စုဝင်များအနက် လူဦးရေအားဖြင့် တတိယအများဆုံး ဖြစ်သည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". *Papers in Southeast Asian Linguistics*, No. 14. Pacific Linguistics, pp. 1–71.</ref> မနုဿဗေဒနှင့် ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များအရ ပအိုဝ်းတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် ရှေးဦးကရင်နွယ်ဝင်များ (Proto-Karenic groups) နှင့်အတူ အထက်ပိုင်းဒေသများမှတစ်ဆင့် [[သံလွင်မြစ်]] နှင့် [[မဲခေါင်မြစ်]] ဝှမ်းများအတိုင်း တောင်ဘက်သို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းဆင်းသက်လာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Thurgood2003">Thurgood, Graham; LaPolla, Randy J. (2003). *The Sino-Tibetan Languages*. Routledge, pp. 201–210.</ref> ဤရွှေ့ပြောင်းမှုတွင် ပအိုဝ်းတို့သည် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့် တောင်ပိုင်းဒေသများ၌ စောစီးစွာ အခြေချခဲ့ကြသလို အချို့အုပ်စုများသည် တောင်ဘက်စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်းနှင့် သထုံ (သုဝဏ္ဏဘူမိ) အပါအဝင် အောက်မြန်မာနိုင်ငံ ဒေသများအထိ ဆက်လက် ပျံ့နှံ့အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press, Vol. 1, pp. 88–92.</ref> ပအိုဝ်းတို့၏ ရိုးရာပါးစပ်ရာဇဝင်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများတွင် မိမိတို့သည် ဝိဇ္ဇာဇော်ဂျီနှင့် နဂါးမတို့မှ ဆင်းသက်လာသော သူရိယစန္ဒာ မင်းမျိုးမင်းနွယ်များဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ထို့ပြင် အနော်ရထာမင်း၏ သထုံမနူဟာမင်းအား ပုဂံသို့ ဆောင်ယူသွားခြင်းခံရအပြီး သထုံပြည် ပျက်စီးချိန်၌ အချို့သော ပအိုဝ်းတို့သည် "မြေလှည်းကိုးစီး၊ ရေလှည်းကိုးစီး" ဖြင့် မြောက်ဘက်သို့ ထွက်ခွာလာကာ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] တောင်ပိုင်းတွင် "သထုံနယ်သစ်" (ယခု [[ဆီဆိုင်မြို့နယ်|ဆီဆိုင်]]) ကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်ဟု အစဉ်အဆက် ပြောဆိုကြသည်။<ref name="Shorto1963">Shorto, H. L. (1963). "The 32 Myos in the Medieval Mon Kingdom". *Bulletin of the School of Oriental and African Studies*, 26(3), pp. 572–591.</ref> သို့သော်လည်း သမိုင်းသုတေသနနှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသန အထောက်အထားများအရ ပအိုဝ်းတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် သထုံပြည် မပျက်စီးမီ ပုဂံခေတ် မတိုင်မီကပင် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်နှင့် အောက်မြန်မာနိုင်ငံ ဒေသများတွင် ရောက်ရှိအခြေချပြီးဖြစ်ကြောင်း ပုဂံကျောက်စာများပါ "တောင်သူ" (Taungthu) ဟူသော အသုံးအနှုန်းများနှင့် အခြားသမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Luce1985" /><ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830*. Cambridge University Press, Vol. 1, pp. 115–123.</ref> [[File:Pa-O women selling vegetables, Myanmar.jpg|thumb|ဟင်းသီးဟင်းရွက် ရောင်းချနေသော ပအိုဝ်းအမျိုးသမီးများ]] ယနေ့ခေတ်တွင် ပအိုဝ်းတို့သည် ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းရှိ [[ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] (ဟိုပုံး၊ ဆီဆိုင်၊ ပင်လောင်း) အဓိက အပါအဝင်၊ မွန်ပြည်နယ် (ကျိုက်ထို၊ သထုံ)၊ [[ဘားအံခရိုင်]]၊ [[တောင်ငူခရိုင်]]၊ [[ပဲခူးခရိုင်]]၊ [[ကယားပြည်နယ်]] စသည့် ဒေသများအပြင် ထိုင်းနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းဒေသများအထိ ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။<ref name="Saito2014">Saito, Soe (2014). *The Pa'O People of Myanmar: History, Identity and Culture*. Institute of Southeast Asian Studies, pp. 15–32.</ref> ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ပအိုဝ်းတို့တွင် နန်းခေ၊ တတုတ်၊ ကွန်လောင်၊ တန်စန်နှင့် ခိုင် ဟူ၍ လူမျိုးစုခွဲများ ရှိကြပြီး သမိုင်းဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းအချို့တွင် "ရှမ်းတောင်သူ" သို့မဟုတ် "သထုံပန်းရင်" ဟုလည်း ခေါ်ဝေါ်ဖူးကြသည်။<ref name="Scott1900">Scott, J. George; Hardiman, J. P. (1900). *Gazetteer of Upper Burma and the Shan States*. Government Printing, Rangoon, Vol. 1, Part 1.</ref> == မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများ== ခေတ်သစ် မနုဿေဗေဒပညာရှင်များ ၏ စနစ်တကျ လေ့လာဆန်းစစ်မှုများအရ ပအိုဝ်းလူမျိုးများ၏ ဖခင်ဘက်ဆိုင်ရာ Y-DNA တွင် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ၌ အဓိကတွေ့ရှိရသော Haplogroup O-M122 (O2) နှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသခံ [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာနွယ်ဖွား]]တို့၏ Haplogroup O-M95 (O1b1a1a) ဗီဇများ ပါဝင်နေသည်ကို တွေ့ရသလို၊ မိခင်ဘက်ဆိုင်ရာ mtDNA စမ်းသပ်ချက်များတွင်လည်း ကုန်းတွင်းပိုင်း ကရင်နွယ်ဖွားများနှင့် နီးစပ်သော Haplogroup M (M7, M8)၊ B နှင့် F ဗီဇများ အဓိက ပါဝင်လျက်ရှိသည်။<ref name="Kutanan2021">Kutanan, W., et al. (2021). "Reconstructing the Indo-Indochina Sino-Tibetan language family history through Y-chromosome and mtDNA variation". *Scientific Reports*, 11, 12345.</ref> ဤဗီဇဆိုင်ရာ အထောက်အထားများသည် ပအိုဝ်းတို့သည် ဘာသာဗေဒအရ ကရင်နွယ်ဖွား ၌ အခိုင်အမာ ပါဝင်ပြီး၊ အရှေ့တောင်အာရှအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်စဉ် အစောပိုင်း မွန်-ခမာ နွယ်ဖွားများနှင့်လည်းကောင်း၊ အိမ်နီးချင်း တိုင်းရင်းသားများနှင့်လည်းကောင်း အနည်းငယ် ဗီဇရောနှောမှု ရှိခဲ့ကြောင်း ညွှန်ပြနေသည်။<ref name="Li2015">Li, H., et al. (2015). "Genetic diversity and phylogenetic analysis of Sino-Tibetan populations in Mainland Southeast Asia". *Journal of Human Genetics*, 60(8), 421–428.</ref> ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း (ဟိုပုံး၊ ဆီဆိုင်၊ ပင်လောင်း စသည့် ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ) ရှိ ပအိုဝ်းများသည် [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်းလူမျိုးများ]] နှင့် ဒေသခံ တောင်ပေါ်နွယ်ဖွားများနှင့် ရာစုနှစ်များစွာ အတူယှဉ်တွဲ နေထိုင်ခဲ့ကြသဖြင့် အဆိုပါ အုပ်စုများနှင့် ဗီဇကူးလူးမှု ရှိခဲ့သော်လည်း၊ ပအိုဝ်းအချင်းချင်း ထိမ်းမြားလက်ထပ်သည့် အလေ့အထကြောင့် မူလ တိဗက်-ဗမာနွယ် ကရင်နွယ်ဖွား (Karenic Branch) ဗီဇစက်ဝန်းကို အဓိက ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သည်။<ref name="Saito2014">Saito, Soe (2014). *The Pa'O People of Myanmar: History, Identity and Culture*. Institute of Southeast Asian Studies.</ref> တစ်ဖက်တွင်လည်း မွန်ပြည်နယ် (သထုံ၊ ကျိုက္ခမီ)၊ ကရင်ပြည်နယ်နှင့် ပဲခူးတိုင်းတို့တွင် နေထိုင်ကြသော အောက်မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပအိုဝ်းများသည် မွန်နွယ်ဖွားများနှင့် အနီးကပ် ဆက်ဆံခဲ့ရသဖြင့် ဖခင် သို့မဟုတ် မိခင်ဘက်ဆိုင်ရာ ဗီဇများတွင် Haplogroup O-M95 (မွန်-ခမာ ဗီဇ) ပါဝင်မှု အချိုးအစားမှာ ရှမ်းတောင် ပအိုဝ်းတို့ထက် ပိုမိုမြင့်မားကြောင်း မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသနများက ညွှန်ပြနေသည်။<ref name="Kutanan2021" /> == ဘာသာစကားနှင့် မျိုးနွယ်စု ခွဲခြားခြင်း == ပအိုဝ်းလူမျိုးများသည် [[ကရင်လူမျိုး]]များ နှင့် နီးစပ်သည့် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ အမှတ်လက္ခဏာများ ရှိကြသည်။ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်း ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီခေတ် သုတေသနပညာရှင်အချို့က ပအိုဝ်းလူမျိုးများ၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှုများသည် ကရင်လူမျိုးများနှင့် ဆင်တူသည့်အတွက် "ကရင်နက်" (Black Karen) ဟူသောအမည်ဖြင့် ကနဦး သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များဖြစ်သည့် Paul Benedict (၁၉၄၃) နှင့် David Bradley (၁၉၈၅) တို့က ပအိုဝ်းဘာသာစကားကို စနစ်တကျ လေ့လာပြီး [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားမိသားစု]]၏ ကရင်နွယ် ဘာသာစကားများ (Karenic branch) တွင် ပါဝင်ကြောင်း သက်သေပြခဲ့ကြသည်။<ref name="Benedict1943">Benedict, Paul K. (1943). *The Sino-Tibetan Languages: A Conspectus*. University of California Press.</ref><ref name="Bradley1985">Bradley, David (1985). *Language Policy and Language Planning in Burma*. Australian National University.</ref> ပအိုဝ်းလူမျိုးများကို ၎င်းတို့၏ ရိုးရာဝတ်စုံအရောင်၊ ပြောဆိုသည့် ဝဲသံစနစ် နှင့် ပထဝီဝင် ဒေသအခြေချမှုအပေါ် အခြေခံ၍ အောက်ပါအတိုင်း အဓိက မျိုးနွယ်စုခွဲများနှင့် ဒေသန္တရအုပ်စုများအဖြစ် ထပ်မံခွဲခြားနိုင်သည်။<ref name="PaOUnions">ပအိုဝ်းစာပေနှင့်ယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့ (ဗဟို)။ (၂၀၁၅)။ *ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားများ၏ သမိုင်းနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲများ သုတေသနစာတမ်း*။ တောင်ကြီးမြို့။ စာ-၅၄–၆၂။</ref><ref name="BradleyEast">Bradley, David (2007). "East and Southeast Asia". In: *Encyclopedia of the World's Endangered Languages*. Routledge.</ref> ၁။ တောင်ကြီးနှင့် ဝန်းကျင်ဒေသ ပအိုဝ်း (ကွန်လုံပအိုဝ်း) ပအိုဝ်းလူမျိုးစုစုပေါင်း၏ အများစုဖြစ်သော (၈၀% ကျော်) သည် [[တောင်ကြီးမြို့]]၊ [[ဟိုပုံးမြို့]]၊ [[ဆီဆိုင်မြို့]]၊ [[နောင်တရားမြို့]] နှင့် [[လွိုင်လင်မြို့]] ဝန်းကျင်တို့တွင် နေထိုင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ဗဟိုပအိုဝ်း သို့မဟုတ် "ကွန်လုံပအိုဝ်း" ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး ၎င်းတို့ပြောဆိုသော ဝဲသံစနစ်သည် ပအိုဝ်းတစ်မျိုးသားလုံး၏ "ဘုံစကား" (Standard Pa-O) အဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံရသည်။ ပထဝီဝင်အရ အိမ်နီးနားချင်းဖြစ်သော [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]]၊ [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]] နှင့် [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]] စသည့် တိုင်းရင်းသားများနှင့် ရောယှက်ထိစပ်မှု အများဆုံး ရှိသည်။ ၂။ ပင်လောင်းဒေသ ပအိုဝ်း (ခြုဲင်း နှင့် တံတောက်အနွယ်) [[ပင်လောင်းမြို့]] နှင့် ဖယ်ခုံဒေသ ကုန်းမြင့်ပိုင်းများတွင် အခြေချကြသော ပအိုဝ်းမျိုးနွယ်စုများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် မိမိတို့ကိုယ်ကိုယ် "ခြုဲင်း" (Khruing) သို့မဟုတ် "တံတောက်" (Tadaung) အနွယ်ဝင်များဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ဗဟိုကွန်လုံပအိုဝ်းစကားနှင့် ဝဲသံအနည်းငယ် ကွဲပြားပြီး စကားပြောရာတွင် လေသံအနိမ့်အမြင့် ကွဲပြားမှု ထင်ရှားသည်။ ပထဝီဝင်အနေအထားအရ ကယားပြည်နယ်နှင့် နီးစပ်သဖြင့် [[ကယားလူမျိုး|ကယား (ကရင်နီ)]] တိုင်းရင်းသားများနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ကူးလူးဆက်ဆံမှုများ ရှိသည်။ ၃။ လင်းခေးဒေသ ပအိုဝ်း (ပအိုဝ်းနီ သို့မဟုတ် ဖြားဗျာ) [[လင်းခေးမြို့]]၊ [[မောက်မယ်မြို့]] နှင့် သံလွင်မြစ် အရှေ့ဘက်ကမ်း တောင်တန်းဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသော ပအိုဝ်းမျိုးနွယ်စုခွဲ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့ကို ဒေသတွင်း၌ "ပအိုဝ်းနီ" သို့မဟုတ် "ဖြားဗျာ" (Phra Bya) အနွယ်စုများဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ မူလပအိုဝ်းများကဲ့သို့ အနက်ရောင် ဝတ်ဆင်ကြသော်လည်း အမျိုးသမီးများ၏ ခေါင်းပေါင်းနှင့် ရိုးရာဝတ်စုံ အနားသတ်များတွင် အနီရောင်နှင့် အလင်းရောင်စုံ ဒီဇိုင်းများကို သိသာထင်ရှားစွာ ထည့်သွင်းချုပ်လုပ်ကြသဖြင့် ပအိုဝ်းနီဟု အမည်တွင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၄။ အောက်မြန်မာပြည် မြေပြန့်ပအိုဝ်း (ပအိုဝ်းဖြူ သို့မဟုတ် သထုံပအိုဝ်း) [[မွန်ပြည်နယ်]] ([[သထုံမြို့]]၊ [[ဘီလင်းမြို့]])၊ [[ကရင်ပြည်နယ်]] ([[ဘားအံမြို့]]) နှင့် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] ကမ်းနီးမြေပြန့်ဒေသများတွင် အခြေချခဲ့ကြသော ပအိုဝ်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာသမိုင်းအရ "ပအိုဝ်းဖြူ" ဟုလည်းကောင်း၊ ဒေသအလိုက် "သထုံပအိုဝ်း" ဟုလည်းကောင်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ မြေပြန့်ပအိုဝ်းများသည် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] နှင့် ကရင်လူမျိုးများနှင့် နီးကပ်စွာ အတူနေထိုင်ခဲ့ကြသဖြင့် အဝတ်အစားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုစရိုက်လက္ခဏာများတွင် မြေပြန့်ဒေသယဉ်ကျေးမှုများ ကူးစက်သက်ရောက်မှု ရှိသည်။ ဘာသာစကားအနေဖြင့် ကွန်လုံဘုံစကားနှင့် ကွဲပြားပြီး စာပေအပိုင်းတွင် သထုံမူ (အလံတရာမူ) ကို သီးခြား အသုံးပြုကြသည်။ ၅။ အခြားသော ရိုးရာနှင့် ဝဲသံအခြေပြု မျိုးနွယ်စုခွဲငယ်များ ပအိုဝ်းရိုးရာ သမိုင်းသုတေသန အထောက်အထားများနှင့် ဒေသန္တရ ဓလေ့ထုံးစံများအရ အထက်ပါ ပင်မအုပ်စုကြီးများအပြင် အောက်ပါအတိုင်း ထူးခြားသော မျိုးနွယ်စုခွဲငယ်များအဖြစ် ထပ်မံခွဲခြားနိုင်သေးသည် -<ref name="PaOClans">ခွန်ပညာနန္ဒ (ဟိုပုံး)။ (၂၀၁၉)။ *ပအိုဝ်းနွယ်ဖွားတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဒေသန္တရစကားစုများ*။ ခြူးကလျာစာပေ။ စာ-၁၁၂–၁၂၅။</ref> *တရျက် (Taryak) နှင့် တယင် (Tayang) အနွယ်စုများ အဓိကအားဖြင့် [[ဆီဆိုင်မြို့နယ်]]နှင့် ကယားပြည်နယ်စပ်ကြား တောင်တန်းဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဗဟိုကွန်လုံပအိုဝ်းစကားနှင့် ကွဲပြားပြီး စကားလုံး အဆုံးသတ်သံများကို ခပ်ပြတ်ပြတ် ရွတ်ဆိုတတ်သည့် ဝဲသံထူးခြားချက် ရှိကြသည်။ *ပန်နင် (Panneng) အနွယ်စုများ ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း တောင်ကုန်းအချို့နှင့် ကယားပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းတွင် အခြေချကြသည်။ ၎င်းတို့၏ ရိုးရာဝတ်စုံတွင် ခေါင်းပေါင်း ပတ်ပုံပတ်နည်းနှင့် ပွဲလမ်းသဘင်များ၌ ငွေထည်တန်ဆာပလာ ဆင်ယင်မှု ဒီဇိုင်းအနည်းငယ် ကွဲပြားသည်။ *ပထုံ (Pathong) အနွယ်စုများ ပအိုဝ်းရှေးဟောင်း မျိုးနွယ်စုခွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး ယနေ့ခေတ်တွင် ဗဟိုကွန်လုံပအိုဝ်းလူမျိုးစုကြီးအတွင်းသို့ အများစု ရောနှောဝင်ရောက်သွားကြပြီ ဖြစ်သော်လည်း အချို့သော နယ်စပ်ကျေးရွာများတွင် မိမိတို့၏ မူလဝဲသံကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားဆဲ ဖြစ်သည်။ *ပအိုဝ်းမည်း (နာမ်ခဲးအနွယ်) အောက်မြန်မာပြည် ကရင်ပြည်နယ် သံလွင်မြစ်ဝှမ်းနှင့် ဘားအံမြို့နယ်အချို့တွင် နေထိုင်ကြသည်။ သထုံပအိုဝ်း (ပအိုဝ်းဖြူ) များနှင့် ဒေသချင်း နီးစပ်သော်လည်း ရိုးရာအရောင်အဖြစ် အနက်ရောင်ဝတ်စုံကိုသာ စွဲစွဲမြဲမြဲ ဝတ်ဆင်ကြပြီး မွန်-ကရင် စကားလုံးအချို့ကို ရောနှောအသုံးပြုသည့် ထူးခြားချက်ရှိသည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံများ == ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းတွင် မှီတင်းနေထိုင်ကြသည့် ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားများသည် ရိုးရာအရ အနက်ရောင် သို့မဟုတ် နက်ပြာရောင် ဝတ်စုံကို အများဆုံး ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အောက်မြန်မာပြည် (မွန်ပြည်နယ်နှင့် ကရင်ပြည်နယ်) ရှိ ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားအချို့မှာမူ ဗမာလူမျိုးကဲ့သို့ ဒေသန္တရအဝတ်အစားများကို လိုက်လျောညီထွေ ဝတ်ဆင်ကြသည်က များသည်။ ရိုးရာဝတ်စုံတွင် အနက်ရောင် သို့မဟုတ် နက်ပြာရောင်ကို အဓိကရွေးချယ်ရခြင်းမှာ ၎င်းအရောင်များသည် အပူကို စုပ်ယူနိုင်ခြင်း၊ တောင်ပေါ်ဒေသ၏ အေးမြသော ရာသီဥတုဒဏ်ကို ကာကွယ်နိုင်ခြင်းနှင့် လုပ်ငန်းခွင်အတွင်း ပေရေစွန်းထင်းမှု သက်သာခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားများသည် အခြေခံအားဖြင့် ရာသီဥတုအေးမြသော ကုန်းမြင့်နှင့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင် အများဆုံး အခြေချ နေထိုင်ကြသဖြင့် ရိုးရာအနက်ရောင်ဝတ်စုံသည် အအေးဒဏ်ခံနိုင်ရန် အလွန်ထိရောက်ပြီး ၎င်းသည် ပအိုဝ်းလူမျိုးတို့၏ ထင်ရှားသော မူပိုင်အမှတ်လက္ခဏာ ဖြစ်လာသည်။ ဝတ်စုံကို ချုပ်လုပ်ရာတွင် အဖိုးတန်သက္ကလပ်စက္ကူများနှင့် အထည်ကောင်းများကို အလေးပေး အသုံးပြုကြသည်။<ref name="PaOProfile">Pa-O National Organization (PNO). (2020). ''The Traditional Culture and Customs of Pa-O People''. PNO Central Strategic Research Committee. pp. 14–18.</ref> === ဆွေမျိုးတော်စပ်ခြင်း === ပအိုဝ်းလူမျိုးများသည် မိသားစုတစ်စုကို "တဖူးဝေးတဗူႏ" ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ဆွေမျိုး တော်စပ်မှုစနစ်တွင် အဖေကို "ဖာ" (Pha)၊ အမေကို "မွိုး" (Mwe) ဟု လည်းကောင်း၊ အဘိုးကို "ဖာဖြား"၊ အဘွားကို "မွိုးဖြား" ဟု လည်းကောင်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ အစ်ကိုကို "ဝေးခို"၊ အစ်မကို "ဝေးမူႏ" ဟု ခေါ်ဆိုပြီး မောင်နှမအငယ်များကိုမူ "ဖူးခို" (ညီ/မောင်) နှင့် "ဖူးမူႏ" (ညီမ/နှမ) ဟု အသီးသီး ခေါ်ဆိုကြသည်။ ဆွေမျိုးသားချင်း တစ်စုလုံးကို "တဖူးဝေး" ဟု ခြုံငုံခေါ်ဆိုသည်။ အိမ်ထောင်ဖက် ဇနီးမယားကို "မာ" (သို့မဟုတ် လမ်းသားမူႏ)၊ ခင်ပွန်းလင်ယောက်ျားကို "ဝါꩻ" (သို့မဟုတ် လမ်းသားခို) ဟု ခေါ်ဝေါ်ပြီး သားသမီးကို "ပို" ဟု ခေါ်သည်။ ထို့ပြင် ဇနီး၏မောင် သို့မဟုတ် အစ်ကိုကို "မက်" ဟု ခေါ်ပြီး၊ ခင်ပွန်း၏ အစ်ကို သို့မဟုတ် ညီကို "ဖာတန်/ဖာနင်" ဟု ခေါ်သည်။ ဇနီး၏ အစ်မ သို့မဟုတ် ညီမကို "မွိုးတန်/မွိုးနင်" ဟု ခေါ်ဆို၍ ခင်ပွန်း၏ အစ်မ သို့မဟုတ် ညီမကို "တနေင်" ဟု ခေါ်သည်။ အဖေ၏ ညီကို "ဖာနင်"၊ အဖေ၏ အစ်ကိုကို "ဖာတန်" ဟု ခေါ်ဆိုပြီး အမေ၏ မောင် သို့မဟုတ် အစ်ကိုကို "ဖူ" (ဦးလေး) ဟု ခေါ်သည်။ အဖေ၏ အစ်မနှင့် ညီမကိုမူ "မွိုးတန်/မွိုးနင်" ဟု ခေါ်ဆိုကာ အမေ၏ အစ်မ သို့မဟုတ် ညီမကို "ဖီ" (ဒေါ်ဒေါ်) ဟု သတ်မှတ်ခေါ်ဆိုကြသည်။<ref name="PaOLanguageDict">ပအိုဝ်းစာပေနှင့်ယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့. (၂၀၁၈). ''ပအိုဝ်း-မြန်မာ အဘိဓာန် (Pa-O to Burmese Dictionary)''. တောင်ကြီးမြို့. စာ-၄၂–၄၇။</ref> === အမွေဆက်ခံခြင်း ဓလေ့ === မိဘနှစ်ပါး ကွယ်လွန်သည့်အခါ ကျန်ရစ်သော မိသားစုပိုင်ပစ္စည်းများနှင့် မြေယာများကို သားသမီးများအား ကျား၊ မ ခွဲခြားခြင်းမရှိဘဲ ကြီးငယ်အလိုက် စနစ်တကျ တန်းတူရည်တူ ခွဲဝေယူကြသည်။ သို့သော် ဓလေ့ထုံးတမ်းအရ မိဘများ အသက်ကြီးရင့်ချိန်အထိ နောက်ဆုံးအတူတကွ နေထိုင်ပြုစု စောင့်ရှောက်ခဲ့သော သားသမီး (အများအားဖြင့် အငယ်ဆုံးသားသမီး) က မိဘ၏ နေအိမ်နှင့် မြေကွက်ကို အမွေ ပိုမိုရရှိထိုက်သည်ဟု ယူဆကာ ပေးအပ်လေ့ရှိသည်။ သားသမီး သို့မဟုတ် မြေးမြစ် မရှိသည့် ကိစ္စရပ်များတွင်မှသာ အနီးစပ်ဆုံး ဆွေမျိုးသားချင်းများက အမွေကို ဆက်ခံခွင့်ရှိသည်။ အကယ်၍ အမွေစားအမွေခံ လုံးဝမရှိဘဲ ကွယ်လွန်သွားခဲ့လျှင် ၎င်းတို့၏ ပစ္စည်းဥစ္စာများကို ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများသို့ သာသနာရေးဆိုင်ရာ ကောင်းမှုကုသိုလ်အဖြစ် ပေးပို့လှူဒါန်းလေ့ရှိသည်။ === လူပျိုအပျိုဘဝနှင့် မင်္ဂလာလက်ထပ်ပွဲ === ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားများတွင် ရိုးရာလူပျိုလှည့်သည့် ဓလေ့သည် အလွန်စနစ်ကျသော အဆင့်အတန်း ရှိသည်။ ရွာတွင်း၌ လူပျိုလှည့်ရာတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ သူငယ်ချင်းအပေါင်းအသင်းများနှင့် ဖြစ်စေ သွားရောက်လေ့ရှိသော်လည်း မိမိတို့နှင့် မသက်ဆိုင်သည့် ပြင်ပရွာများသို့ သွားရောက်အပျိုလှည့်လိုပါက အဆိုပါရွာ၏ ကာလသားခေါင်းဆောင် (ရွာခံလူငယ်ခေါင်းဆောင်) ထံတွင် ဖြစ်စေ၊ ရွာခံကာလသားတစ်ဦးဦးထံတွင်ဖြစ်စေ ကြိုတင်အကြောင်းကြားပြီး လမ်းညွှန်ဦးဆောင်မှု ခံယူရသည်။ အိမ်ရှင်အပျိုအမျိုးသမီးသည် မိမိအိမ်သို့ လာရောက်သည့် လူပျိုများကို ရေနွေးကြမ်း၊ ကွမ်း၊ ရိုးရာမုန့်ပဲသရေစာများဖြင့် ပျူငှာစွာ ဧည့်ခံစကားပြောရသည်။ လူပျိုလှည့် စကားပြောခြင်းကို အများအားဖြင့် နေအိမ်အတွင်းရှိ ရိုးရာမီးဖို (ဓနုမီးဖို) နံဘေးတွင် ဝိုင်းဖွဲ့ထိုင်၍ ပြောဆိုကြလေ့ရှိသည်။ အမျိုးသားများသည် အသက် (၁၆) နှစ်အရွယ်တွင် လူပျိုအဖြစ်လည်းကောင်း၊ အမျိုးသမီးများသည် အသက် (၁၅) နှစ်အရွယ်တွင် အပျိုအဖြစ်လည်းကောင်း ဒေသဓလေ့အရ သတ်မှတ်ပြီး ရိုးရာလူမှုရေးလုပ်ငန်းခွင်များတွင် ပါဝင်ခွင့်ရကြသည်။ === စိတ်နေသဘောထားများ === သမိုင်းကြောင်းအရ ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားများသည် ပဒေသရာဇ် အုပ်စိုးသူ လူတန်းစားတို့၏ ဖိနှိပ်မှုနှင့် မတရားအခွန်အတုတ် ကောက်ခံမှုများကြောင့် ၎င်းတို့နှင့် ကင်းဝေးရာ တောင်ပေါ်ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချခဲ့ကြသည့် နောက်ခံရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ပင်ကိုစရိုက်အနေဖြင့် မိမိ၏ စားဝတ်နေရေးအတွက် အမှီအခိုကင်းစွာ လွတ်လပ်စွာ ရှာဖွေလိုသည့် စိတ်ဓာတ် ပြည့်ဝကြသည်။ ပဒေသရာဇ်စနစ် ပပျောက်သွားပြီးနောက်တွင် တောင်ပေါ်ဒေသ၌ အတည်တကျ နေထိုင်လာကြသကဲ့သို့ မြေပြန့်ဒေသများသို့ ဆင်း၍လည်း လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်လာကြသည်။ ပအိုဝ်းလူမျိုးတို့၏ စိတ်နေသဘောထားသည် ရိုးသားဖြောင့်မတ်မှုကို အခြေခံသည်။ ၎င်းတို့၏ အထင်ကရ ရိုးရာစကားပုံတစ်ခုက '''‘ကုန်းမြင့်လျှင် ရေမတင်၊ ဂုဏ်မြင့်လျှင် လူမခင်’''' ဟု ဆိုရိုးရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ဆင်းရဲချမ်းသာ၊ ပညာဂုဏ်၊ ဓနဂုဏ် မောက်ခြင်းမရှိဘဲ လူသားအားလုံးကို တစ်ပြေးညီ တန်းတူရည်တူ ဆက်ဆံတတ်သည့် စိတ္တဗေဒ သဘောထားရှိကြသည်။ == ကိုးကွယ် ယုံကြည်မှု == ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားများသည် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] စတင်ထွန်းကားရာ သုဝဏ္ဏဘူမိ[[သထုံပြည်]]မှ [[ရှမ်းကုန်းမြေမြင့်]]သို့ ရောက်ရှိပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာ မျိုးစေ့ကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်လာခဲ့ကြသည်။ ပအိုဝ်းအများစုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ယုံကြည်ကြသည်။ အနည်းငယ်မျှသာ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ကြသည်။ ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများကို ကျေးရွာတိုင်းတွင် တွေ့ရသည်။ ဘုရား၊ ကျောင်းကန်၊ ဇရပ်စသော သာသနာရေးဆိုင်ရာ အဆောက်အအုံများကို မိမိချွေးနည်းစာလုပ်အားခမှ စုဆောင်းထားသော ငွေကြေးများဖြင့် ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းကြသည်။ ==ထင်ရှားကျော်ကြားသော ပအိုဝ်းလူမျိုးများ== * [[သာမညဆရာတော်]] အဘိဓဇအဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိက ဘဒ္ဒန္တဝိနယ *[[ရွှေဥဒေါင်းတောင်ဆရာတော်]] ဘဒ္ဒန္တကုမာရ *[[အလံတစ်ရာဆရာတော်]]အဘိဓဇအဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိက ဘဒ္ဒန္တစန္ဒန *ဘားအံ ကျောက်ကလ္လာပ် ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တဝိမလ *[[နန်းခင်ဇေယျာ]] - [[မယ်မြန်မာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ]] ၂၀၁၂ *[[တင်အောင်မိုး]] - မြန်မာ့လက်ရွေးစင်ဘောလုံးသမား *အဂ္ဂမဟာသီရိသုဓမ္မ မဏိဇောတဓရ ဝဏ္ဏကျော်ထင် ဖြာႏတန်[[အောင်ခမ်းထီ]] -ပအိုဝ်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်/ အသွင်ပြောင်းပအိုဝ်း ဌာနေပြည်သူ့စစ် (PNO/PNA) နာယက *[[ဒေါ်ကြိုင်ကြိုင်]] - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေ၏ ဇနီး *ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU) ဒုဥက္ကဋ္ဌ [[လှဖေ (ပအိုဝ်းအမျိုးသားခေါင်းဆောင်)|ဖြားဗွာလှဖေ]] (မွန်ပြည်နယ်/သထုံ) *သထုံ(ဆီဆိုင်နယ်)စော်ဘွားစဝ်ခွန်ကြည် (ရှမ်းတောင်/သထုံ) *ပင်လုံစာချုပ်တွင်ပါဝင်လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သော ဦးဖြူ (ရှမ်းတောင်/သထုံ(ဆီဆိုင်)နယ်)<ref>ကျော်ငြိမ်း (မြန်မာသမိုင်းအဖွဲ့ဝင်)၊ ရှမ်းပြည်နှင့်စော်ဘွား(ဦးထွန်းမြင့်-တောင်ကြီး)</ref> *(NCA) ထိုးထားသော ပအိုဝ်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးအဖွဲ့ချုပ်/တပ်မတော် (PNLO/PNLA) နာယက ဗိုလ်မှူးကြီးခွန်ဥက္ကာ * ဂီတစာဆို [[ခွန်သာဒွန်း]] * ဂီတစာဆို [[ခွန်ပေါရန်း]] * အဆိုတော် [[ခွန်သန်းထွန်း]] * အဆိုတော် [[ဒိုးလုံး]] * အဆိုတော် [[ခွန်ရိုင်းဟန်]] * အဆိုတော် ခွန်ငယ်လင်း * အဆိုတော် [[ဘီလီလမင်းအေး]] (ပအိုဝ်း-ကရင်ကပြား) *[[နော်ဖောအယ်ထား]] (ပအိုဝ်း-ကရင်ကပြား)▪️Naw Phaw Eh Htar * [[ထွန်းရင်လော]] * သရုပ်ဆောင် [[နန်းမြတ်ဖြိုးသင်း]] * သရုပ်ဆောင် နန်းခင်ဇေယျာ ==ဆက်စပ်လေ့လာရန်== *[[ဒုံးလွှတ်ခြင်း]] {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] d4n8s0pwocoy89kh1xi1pepq37um6kb 1055280 1055279 2026-09-26T12:01:08Z Chenzeyan29 141880 /* ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံများ */ 1055280 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ပအိုဝ်းလူမျိုး | native_name = ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻ | native_name_lang = blk | image = Inle See-In Dein-Pa-O-Frau-12-2006-gje.jpg | caption = ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၊အင်းလေးဒေသရှိ ပအိုဝ်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး | population = ၂,၂၀၀,၀၀၀ | popplace = [[မြန်မာနိုင်ငံ]](အဓိက)၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] | rels = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related_groups = [[ကရင်လူမျိုး]]၊[[ကယားလူမျိုး]]၊အခြား[[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ကရင်နွယ်လူမျိုးများ]] | langs = [[ပအိုဝ်းဘာသာစကား]]၊ [[ဗမာဘာသာစကား]] }} '''ပအိုဝ်းလူမျိုး''' (⁠{{Lang-en|Pa'O people}}) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] ဘာသာစကားမိသားစုကြီးတွင် ပါဝင်သော [[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ကရင်နွယ်]] တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="EBSPaO">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၆)၊ စာ-၃၄၆-၃၅၀။</ref> အဓိကအားဖြင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] တောင်ပိုင်း (အထူးသဖြင့် [[ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]])တွင် ပအိုဝ်းလူမျိုး ~၈၂%ခန့်နေထိုင်ကြပြီး ၊[[ကယားပြည်နယ်]]၊ [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[ပဲခူးတိုင်း]] နှင့် [[မွန်ပြည်နယ်]] (သထုံဒေသ) တို့တွင် ပြန့်နှံ့အခြေချ နေထိုင်ကြသည်။<ref name="EBSPaO" /><ref name="Census2014">Ministry of Immigration and Population (2015). *The 2014 Myanmar Population and Housing Census: Union Report*. Department of Population. pp. 17–25.</ref> ပအိုဝ်းလူမျိုးတို့သည် မိမိတို့ကိုယ်ကို "ပအိုဝ်ႏ" ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး၊ ရှေးယခင်က "တောင်သူ" ဟုလည်း ထင်ရှားခဲ့သည်။<ref name="EBSPaO" /> ပအိုဝ်းလူမျိုးအများစုသည် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကြပြီး ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု ဓလေ့အချို့လည်း ကျန်ရှိသည်။<ref name="EBSPaO" /> ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုများအနက် အနက်ရောင် သို့မဟုတ် အပြာရင့်ရောင် ဝတ်စုံကို ခေါင်းပေါင်းနှင့်တကွ ဝတ်ဆင်သည့် ဓလေ့နှင့် တပေါင်းလပြည့်နေ့တွင် ကျင်းပလေ့ရှိသော "ပအိုဝ်းအမျိုးသားနေ့" (ဒေါင်းတန်ပွဲတော်) တို့မှာ အလွန်ထင်ရှားသည်။<ref name="Russel1916">Russel, R. V. (1916). *The Tribes and Castes of the Central Provinces of India*. London: Macmillan and Co.</ref> == ဆင်းသက်လာပုံ == ပအိုဝ်းလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ၌ [[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ကရင်နွယ်ဘာသာစကား]] စုဝင်များအနက် လူဦးရေအားဖြင့် တတိယအများဆုံး ဖြစ်သည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". *Papers in Southeast Asian Linguistics*, No. 14. Pacific Linguistics, pp. 1–71.</ref> မနုဿဗေဒနှင့် ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များအရ ပအိုဝ်းတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် ရှေးဦးကရင်နွယ်ဝင်များ (Proto-Karenic groups) နှင့်အတူ အထက်ပိုင်းဒေသများမှတစ်ဆင့် [[သံလွင်မြစ်]] နှင့် [[မဲခေါင်မြစ်]] ဝှမ်းများအတိုင်း တောင်ဘက်သို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းဆင်းသက်လာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Thurgood2003">Thurgood, Graham; LaPolla, Randy J. (2003). *The Sino-Tibetan Languages*. Routledge, pp. 201–210.</ref> ဤရွှေ့ပြောင်းမှုတွင် ပအိုဝ်းတို့သည် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့် တောင်ပိုင်းဒေသများ၌ စောစီးစွာ အခြေချခဲ့ကြသလို အချို့အုပ်စုများသည် တောင်ဘက်စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်းနှင့် သထုံ (သုဝဏ္ဏဘူမိ) အပါအဝင် အောက်မြန်မာနိုင်ငံ ဒေသများအထိ ဆက်လက် ပျံ့နှံ့အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press, Vol. 1, pp. 88–92.</ref> ပအိုဝ်းတို့၏ ရိုးရာပါးစပ်ရာဇဝင်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများတွင် မိမိတို့သည် ဝိဇ္ဇာဇော်ဂျီနှင့် နဂါးမတို့မှ ဆင်းသက်လာသော သူရိယစန္ဒာ မင်းမျိုးမင်းနွယ်များဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ထို့ပြင် အနော်ရထာမင်း၏ သထုံမနူဟာမင်းအား ပုဂံသို့ ဆောင်ယူသွားခြင်းခံရအပြီး သထုံပြည် ပျက်စီးချိန်၌ အချို့သော ပအိုဝ်းတို့သည် "မြေလှည်းကိုးစီး၊ ရေလှည်းကိုးစီး" ဖြင့် မြောက်ဘက်သို့ ထွက်ခွာလာကာ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] တောင်ပိုင်းတွင် "သထုံနယ်သစ်" (ယခု [[ဆီဆိုင်မြို့နယ်|ဆီဆိုင်]]) ကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်ဟု အစဉ်အဆက် ပြောဆိုကြသည်။<ref name="Shorto1963">Shorto, H. L. (1963). "The 32 Myos in the Medieval Mon Kingdom". *Bulletin of the School of Oriental and African Studies*, 26(3), pp. 572–591.</ref> သို့သော်လည်း သမိုင်းသုတေသနနှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသန အထောက်အထားများအရ ပအိုဝ်းတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် သထုံပြည် မပျက်စီးမီ ပုဂံခေတ် မတိုင်မီကပင် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်နှင့် အောက်မြန်မာနိုင်ငံ ဒေသများတွင် ရောက်ရှိအခြေချပြီးဖြစ်ကြောင်း ပုဂံကျောက်စာများပါ "တောင်သူ" (Taungthu) ဟူသော အသုံးအနှုန်းများနှင့် အခြားသမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Luce1985" /><ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830*. Cambridge University Press, Vol. 1, pp. 115–123.</ref> [[File:Pa-O women selling vegetables, Myanmar.jpg|thumb|ဟင်းသီးဟင်းရွက် ရောင်းချနေသော ပအိုဝ်းအမျိုးသမီးများ]] ယနေ့ခေတ်တွင် ပအိုဝ်းတို့သည် ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းရှိ [[ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] (ဟိုပုံး၊ ဆီဆိုင်၊ ပင်လောင်း) အဓိက အပါအဝင်၊ မွန်ပြည်နယ် (ကျိုက်ထို၊ သထုံ)၊ [[ဘားအံခရိုင်]]၊ [[တောင်ငူခရိုင်]]၊ [[ပဲခူးခရိုင်]]၊ [[ကယားပြည်နယ်]] စသည့် ဒေသများအပြင် ထိုင်းနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းဒေသများအထိ ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။<ref name="Saito2014">Saito, Soe (2014). *The Pa'O People of Myanmar: History, Identity and Culture*. Institute of Southeast Asian Studies, pp. 15–32.</ref> ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ပအိုဝ်းတို့တွင် နန်းခေ၊ တတုတ်၊ ကွန်လောင်၊ တန်စန်နှင့် ခိုင် ဟူ၍ လူမျိုးစုခွဲများ ရှိကြပြီး သမိုင်းဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းအချို့တွင် "ရှမ်းတောင်သူ" သို့မဟုတ် "သထုံပန်းရင်" ဟုလည်း ခေါ်ဝေါ်ဖူးကြသည်။<ref name="Scott1900">Scott, J. George; Hardiman, J. P. (1900). *Gazetteer of Upper Burma and the Shan States*. Government Printing, Rangoon, Vol. 1, Part 1.</ref> == မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများ== ခေတ်သစ် မနုဿေဗေဒပညာရှင်များ ၏ စနစ်တကျ လေ့လာဆန်းစစ်မှုများအရ ပအိုဝ်းလူမျိုးများ၏ ဖခင်ဘက်ဆိုင်ရာ Y-DNA တွင် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ၌ အဓိကတွေ့ရှိရသော Haplogroup O-M122 (O2) နှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသခံ [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာနွယ်ဖွား]]တို့၏ Haplogroup O-M95 (O1b1a1a) ဗီဇများ ပါဝင်နေသည်ကို တွေ့ရသလို၊ မိခင်ဘက်ဆိုင်ရာ mtDNA စမ်းသပ်ချက်များတွင်လည်း ကုန်းတွင်းပိုင်း ကရင်နွယ်ဖွားများနှင့် နီးစပ်သော Haplogroup M (M7, M8)၊ B နှင့် F ဗီဇများ အဓိက ပါဝင်လျက်ရှိသည်။<ref name="Kutanan2021">Kutanan, W., et al. (2021). "Reconstructing the Indo-Indochina Sino-Tibetan language family history through Y-chromosome and mtDNA variation". *Scientific Reports*, 11, 12345.</ref> ဤဗီဇဆိုင်ရာ အထောက်အထားများသည် ပအိုဝ်းတို့သည် ဘာသာဗေဒအရ ကရင်နွယ်ဖွား ၌ အခိုင်အမာ ပါဝင်ပြီး၊ အရှေ့တောင်အာရှအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်စဉ် အစောပိုင်း မွန်-ခမာ နွယ်ဖွားများနှင့်လည်းကောင်း၊ အိမ်နီးချင်း တိုင်းရင်းသားများနှင့်လည်းကောင်း အနည်းငယ် ဗီဇရောနှောမှု ရှိခဲ့ကြောင်း ညွှန်ပြနေသည်။<ref name="Li2015">Li, H., et al. (2015). "Genetic diversity and phylogenetic analysis of Sino-Tibetan populations in Mainland Southeast Asia". *Journal of Human Genetics*, 60(8), 421–428.</ref> ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း (ဟိုပုံး၊ ဆီဆိုင်၊ ပင်လောင်း စသည့် ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ) ရှိ ပအိုဝ်းများသည် [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်းလူမျိုးများ]] နှင့် ဒေသခံ တောင်ပေါ်နွယ်ဖွားများနှင့် ရာစုနှစ်များစွာ အတူယှဉ်တွဲ နေထိုင်ခဲ့ကြသဖြင့် အဆိုပါ အုပ်စုများနှင့် ဗီဇကူးလူးမှု ရှိခဲ့သော်လည်း၊ ပအိုဝ်းအချင်းချင်း ထိမ်းမြားလက်ထပ်သည့် အလေ့အထကြောင့် မူလ တိဗက်-ဗမာနွယ် ကရင်နွယ်ဖွား (Karenic Branch) ဗီဇစက်ဝန်းကို အဓိက ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သည်။<ref name="Saito2014">Saito, Soe (2014). *The Pa'O People of Myanmar: History, Identity and Culture*. Institute of Southeast Asian Studies.</ref> တစ်ဖက်တွင်လည်း မွန်ပြည်နယ် (သထုံ၊ ကျိုက္ခမီ)၊ ကရင်ပြည်နယ်နှင့် ပဲခူးတိုင်းတို့တွင် နေထိုင်ကြသော အောက်မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပအိုဝ်းများသည် မွန်နွယ်ဖွားများနှင့် အနီးကပ် ဆက်ဆံခဲ့ရသဖြင့် ဖခင် သို့မဟုတ် မိခင်ဘက်ဆိုင်ရာ ဗီဇများတွင် Haplogroup O-M95 (မွန်-ခမာ ဗီဇ) ပါဝင်မှု အချိုးအစားမှာ ရှမ်းတောင် ပအိုဝ်းတို့ထက် ပိုမိုမြင့်မားကြောင်း မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသနများက ညွှန်ပြနေသည်။<ref name="Kutanan2021" /> == ဘာသာစကားနှင့် မျိုးနွယ်စု ခွဲခြားခြင်း == ပအိုဝ်းလူမျိုးများသည် [[ကရင်လူမျိုး]]များ နှင့် နီးစပ်သည့် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ အမှတ်လက္ခဏာများ ရှိကြသည်။ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်း ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီခေတ် သုတေသနပညာရှင်အချို့က ပအိုဝ်းလူမျိုးများ၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှုများသည် ကရင်လူမျိုးများနှင့် ဆင်တူသည့်အတွက် "ကရင်နက်" (Black Karen) ဟူသောအမည်ဖြင့် ကနဦး သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များဖြစ်သည့် Paul Benedict (၁၉၄၃) နှင့် David Bradley (၁၉၈၅) တို့က ပအိုဝ်းဘာသာစကားကို စနစ်တကျ လေ့လာပြီး [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားမိသားစု]]၏ ကရင်နွယ် ဘာသာစကားများ (Karenic branch) တွင် ပါဝင်ကြောင်း သက်သေပြခဲ့ကြသည်။<ref name="Benedict1943">Benedict, Paul K. (1943). *The Sino-Tibetan Languages: A Conspectus*. University of California Press.</ref><ref name="Bradley1985">Bradley, David (1985). *Language Policy and Language Planning in Burma*. Australian National University.</ref> ပအိုဝ်းလူမျိုးများကို ၎င်းတို့၏ ရိုးရာဝတ်စုံအရောင်၊ ပြောဆိုသည့် ဝဲသံစနစ် နှင့် ပထဝီဝင် ဒေသအခြေချမှုအပေါ် အခြေခံ၍ အောက်ပါအတိုင်း အဓိက မျိုးနွယ်စုခွဲများနှင့် ဒေသန္တရအုပ်စုများအဖြစ် ထပ်မံခွဲခြားနိုင်သည်။<ref name="PaOUnions">ပအိုဝ်းစာပေနှင့်ယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့ (ဗဟို)။ (၂၀၁၅)။ *ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားများ၏ သမိုင်းနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲများ သုတေသနစာတမ်း*။ တောင်ကြီးမြို့။ စာ-၅၄–၆၂။</ref><ref name="BradleyEast">Bradley, David (2007). "East and Southeast Asia". In: *Encyclopedia of the World's Endangered Languages*. Routledge.</ref> ၁။ တောင်ကြီးနှင့် ဝန်းကျင်ဒေသ ပအိုဝ်း (ကွန်လုံပအိုဝ်း) ပအိုဝ်းလူမျိုးစုစုပေါင်း၏ အများစုဖြစ်သော (၈၀% ကျော်) သည် [[တောင်ကြီးမြို့]]၊ [[ဟိုပုံးမြို့]]၊ [[ဆီဆိုင်မြို့]]၊ [[နောင်တရားမြို့]] နှင့် [[လွိုင်လင်မြို့]] ဝန်းကျင်တို့တွင် နေထိုင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ဗဟိုပအိုဝ်း သို့မဟုတ် "ကွန်လုံပအိုဝ်း" ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး ၎င်းတို့ပြောဆိုသော ဝဲသံစနစ်သည် ပအိုဝ်းတစ်မျိုးသားလုံး၏ "ဘုံစကား" (Standard Pa-O) အဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံရသည်။ ပထဝီဝင်အရ အိမ်နီးနားချင်းဖြစ်သော [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]]၊ [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]] နှင့် [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]] စသည့် တိုင်းရင်းသားများနှင့် ရောယှက်ထိစပ်မှု အများဆုံး ရှိသည်။ ၂။ ပင်လောင်းဒေသ ပအိုဝ်း (ခြုဲင်း နှင့် တံတောက်အနွယ်) [[ပင်လောင်းမြို့]] နှင့် ဖယ်ခုံဒေသ ကုန်းမြင့်ပိုင်းများတွင် အခြေချကြသော ပအိုဝ်းမျိုးနွယ်စုများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် မိမိတို့ကိုယ်ကိုယ် "ခြုဲင်း" (Khruing) သို့မဟုတ် "တံတောက်" (Tadaung) အနွယ်ဝင်များဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ဗဟိုကွန်လုံပအိုဝ်းစကားနှင့် ဝဲသံအနည်းငယ် ကွဲပြားပြီး စကားပြောရာတွင် လေသံအနိမ့်အမြင့် ကွဲပြားမှု ထင်ရှားသည်။ ပထဝီဝင်အနေအထားအရ ကယားပြည်နယ်နှင့် နီးစပ်သဖြင့် [[ကယားလူမျိုး|ကယား (ကရင်နီ)]] တိုင်းရင်းသားများနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ကူးလူးဆက်ဆံမှုများ ရှိသည်။ ၃။ လင်းခေးဒေသ ပအိုဝ်း (ပအိုဝ်းနီ သို့မဟုတ် ဖြားဗျာ) [[လင်းခေးမြို့]]၊ [[မောက်မယ်မြို့]] နှင့် သံလွင်မြစ် အရှေ့ဘက်ကမ်း တောင်တန်းဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသော ပအိုဝ်းမျိုးနွယ်စုခွဲ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့ကို ဒေသတွင်း၌ "ပအိုဝ်းနီ" သို့မဟုတ် "ဖြားဗျာ" (Phra Bya) အနွယ်စုများဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ မူလပအိုဝ်းများကဲ့သို့ အနက်ရောင် ဝတ်ဆင်ကြသော်လည်း အမျိုးသမီးများ၏ ခေါင်းပေါင်းနှင့် ရိုးရာဝတ်စုံ အနားသတ်များတွင် အနီရောင်နှင့် အလင်းရောင်စုံ ဒီဇိုင်းများကို သိသာထင်ရှားစွာ ထည့်သွင်းချုပ်လုပ်ကြသဖြင့် ပအိုဝ်းနီဟု အမည်တွင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၄။ အောက်မြန်မာပြည် မြေပြန့်ပအိုဝ်း (ပအိုဝ်းဖြူ သို့မဟုတ် သထုံပအိုဝ်း) [[မွန်ပြည်နယ်]] ([[သထုံမြို့]]၊ [[ဘီလင်းမြို့]])၊ [[ကရင်ပြည်နယ်]] ([[ဘားအံမြို့]]) နှင့် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] ကမ်းနီးမြေပြန့်ဒေသများတွင် အခြေချခဲ့ကြသော ပအိုဝ်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာသမိုင်းအရ "ပအိုဝ်းဖြူ" ဟုလည်းကောင်း၊ ဒေသအလိုက် "သထုံပအိုဝ်း" ဟုလည်းကောင်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ မြေပြန့်ပအိုဝ်းများသည် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] နှင့် ကရင်လူမျိုးများနှင့် နီးကပ်စွာ အတူနေထိုင်ခဲ့ကြသဖြင့် အဝတ်အစားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုစရိုက်လက္ခဏာများတွင် မြေပြန့်ဒေသယဉ်ကျေးမှုများ ကူးစက်သက်ရောက်မှု ရှိသည်။ ဘာသာစကားအနေဖြင့် ကွန်လုံဘုံစကားနှင့် ကွဲပြားပြီး စာပေအပိုင်းတွင် သထုံမူ (အလံတရာမူ) ကို သီးခြား အသုံးပြုကြသည်။ ၅။ အခြားသော ရိုးရာနှင့် ဝဲသံအခြေပြု မျိုးနွယ်စုခွဲငယ်များ ပအိုဝ်းရိုးရာ သမိုင်းသုတေသန အထောက်အထားများနှင့် ဒေသန္တရ ဓလေ့ထုံးစံများအရ အထက်ပါ ပင်မအုပ်စုကြီးများအပြင် အောက်ပါအတိုင်း ထူးခြားသော မျိုးနွယ်စုခွဲငယ်များအဖြစ် ထပ်မံခွဲခြားနိုင်သေးသည် -<ref name="PaOClans">ခွန်ပညာနန္ဒ (ဟိုပုံး)။ (၂၀၁၉)။ *ပအိုဝ်းနွယ်ဖွားတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဒေသန္တရစကားစုများ*။ ခြူးကလျာစာပေ။ စာ-၁၁၂–၁၂၅။</ref> *တရျက် (Taryak) နှင့် တယင် (Tayang) အနွယ်စုများ အဓိကအားဖြင့် [[ဆီဆိုင်မြို့နယ်]]နှင့် ကယားပြည်နယ်စပ်ကြား တောင်တန်းဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဗဟိုကွန်လုံပအိုဝ်းစကားနှင့် ကွဲပြားပြီး စကားလုံး အဆုံးသတ်သံများကို ခပ်ပြတ်ပြတ် ရွတ်ဆိုတတ်သည့် ဝဲသံထူးခြားချက် ရှိကြသည်။ *ပန်နင် (Panneng) အနွယ်စုများ ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း တောင်ကုန်းအချို့နှင့် ကယားပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းတွင် အခြေချကြသည်။ ၎င်းတို့၏ ရိုးရာဝတ်စုံတွင် ခေါင်းပေါင်း ပတ်ပုံပတ်နည်းနှင့် ပွဲလမ်းသဘင်များ၌ ငွေထည်တန်ဆာပလာ ဆင်ယင်မှု ဒီဇိုင်းအနည်းငယ် ကွဲပြားသည်။ *ပထုံ (Pathong) အနွယ်စုများ ပအိုဝ်းရှေးဟောင်း မျိုးနွယ်စုခွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး ယနေ့ခေတ်တွင် ဗဟိုကွန်လုံပအိုဝ်းလူမျိုးစုကြီးအတွင်းသို့ အများစု ရောနှောဝင်ရောက်သွားကြပြီ ဖြစ်သော်လည်း အချို့သော နယ်စပ်ကျေးရွာများတွင် မိမိတို့၏ မူလဝဲသံကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားဆဲ ဖြစ်သည်။ *ပအိုဝ်းမည်း (နာမ်ခဲးအနွယ်) အောက်မြန်မာပြည် ကရင်ပြည်နယ် သံလွင်မြစ်ဝှမ်းနှင့် ဘားအံမြို့နယ်အချို့တွင် နေထိုင်ကြသည်။ သထုံပအိုဝ်း (ပအိုဝ်းဖြူ) များနှင့် ဒေသချင်း နီးစပ်သော်လည်း ရိုးရာအရောင်အဖြစ် အနက်ရောင်ဝတ်စုံကိုသာ စွဲစွဲမြဲမြဲ ဝတ်ဆင်ကြပြီး မွန်-ကရင် စကားလုံးအချို့ကို ရောနှောအသုံးပြုသည့် ထူးခြားချက်ရှိသည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံများ == ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းတွင် မှီတင်းနေထိုင်ကြသည့် ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားများသည် ရိုးရာအရ အနက်ရောင် သို့မဟုတ် နက်ပြာရောင် ဝတ်စုံကို အများဆုံး ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အောက်မြန်မာပြည် (မွန်ပြည်နယ်နှင့် ကရင်ပြည်နယ်) ရှိ ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားအချို့မှာမူ ဗမာလူမျိုးကဲ့သို့ ဒေသန္တရအဝတ်အစားများကို လိုက်လျောညီထွေ ဝတ်ဆင်ကြသည်က များသည်။ ရိုးရာဝတ်စုံတွင် အနက်ရောင် သို့မဟုတ် နက်ပြာရောင်ကို အဓိကရွေးချယ်ရခြင်းမှာ ၎င်းအရောင်များသည် အပူကို စုပ်ယူနိုင်ခြင်း၊ တောင်ပေါ်ဒေသ၏ အေးမြသော ရာသီဥတုဒဏ်ကို ကာကွယ်နိုင်ခြင်းနှင့် လုပ်ငန်းခွင်အတွင်း ပေရေစွန်းထင်းမှု သက်သာခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားများသည် အခြေခံအားဖြင့် ရာသီဥတုအေးမြသော ကုန်းမြင့်နှင့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင် အများဆုံး အခြေချ နေထိုင်ကြသဖြင့် ရိုးရာအနက်ရောင်ဝတ်စုံသည် အအေးဒဏ်ခံနိုင်ရန် အလွန်ထိရောက်ပြီး ၎င်းသည် ပအိုဝ်းလူမျိုးတို့၏ ထင်ရှားသော မူပိုင်အမှတ်လက္ခဏာ ဖြစ်လာသည်။ ဝတ်စုံကို ချုပ်လုပ်ရာတွင် အဖိုးတန်သက္ကလပ်စက္ကူများနှင့် အထည်ကောင်းများကို အလေးပေး အသုံးပြုကြသည်။<ref name="PaOProfile">Pa-O National Organization (PNO). (2020). ''The Traditional Culture and Customs of Pa-O People''. PNO Central Strategic Research Committee. pp. 14–18.</ref> [[File:ပအိုဝ်းလူမျိုး.jpg|thumb|ရိုးရာဝတ်စုံ ဝတ်ဆင်ထားသော ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားများ]] === ဆွေမျိုးတော်စပ်ခြင်း === ပအိုဝ်းလူမျိုးများသည် မိသားစုတစ်စုကို "တဖူးဝေးတဗူႏ" ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ဆွေမျိုး တော်စပ်မှုစနစ်တွင် အဖေကို "ဖာ" (Pha)၊ အမေကို "မွိုး" (Mwe) ဟု လည်းကောင်း၊ အဘိုးကို "ဖာဖြား"၊ အဘွားကို "မွိုးဖြား" ဟု လည်းကောင်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ အစ်ကိုကို "ဝေးခို"၊ အစ်မကို "ဝေးမူႏ" ဟု ခေါ်ဆိုပြီး မောင်နှမအငယ်များကိုမူ "ဖူးခို" (ညီ/မောင်) နှင့် "ဖူးမူႏ" (ညီမ/နှမ) ဟု အသီးသီး ခေါ်ဆိုကြသည်။ ဆွေမျိုးသားချင်း တစ်စုလုံးကို "တဖူးဝေး" ဟု ခြုံငုံခေါ်ဆိုသည်။ အိမ်ထောင်ဖက် ဇနီးမယားကို "မာ" (သို့မဟုတ် လမ်းသားမူႏ)၊ ခင်ပွန်းလင်ယောက်ျားကို "ဝါꩻ" (သို့မဟုတ် လမ်းသားခို) ဟု ခေါ်ဝေါ်ပြီး သားသမီးကို "ပို" ဟု ခေါ်သည်။ ထို့ပြင် ဇနီး၏မောင် သို့မဟုတ် အစ်ကိုကို "မက်" ဟု ခေါ်ပြီး၊ ခင်ပွန်း၏ အစ်ကို သို့မဟုတ် ညီကို "ဖာတန်/ဖာနင်" ဟု ခေါ်သည်။ ဇနီး၏ အစ်မ သို့မဟုတ် ညီမကို "မွိုးတန်/မွိုးနင်" ဟု ခေါ်ဆို၍ ခင်ပွန်း၏ အစ်မ သို့မဟုတ် ညီမကို "တနေင်" ဟု ခေါ်သည်။ အဖေ၏ ညီကို "ဖာနင်"၊ အဖေ၏ အစ်ကိုကို "ဖာတန်" ဟု ခေါ်ဆိုပြီး အမေ၏ မောင် သို့မဟုတ် အစ်ကိုကို "ဖူ" (ဦးလေး) ဟု ခေါ်သည်။ အဖေ၏ အစ်မနှင့် ညီမကိုမူ "မွိုးတန်/မွိုးနင်" ဟု ခေါ်ဆိုကာ အမေ၏ အစ်မ သို့မဟုတ် ညီမကို "ဖီ" (ဒေါ်ဒေါ်) ဟု သတ်မှတ်ခေါ်ဆိုကြသည်။<ref name="PaOLanguageDict">ပအိုဝ်းစာပေနှင့်ယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့. (၂၀၁၈). ''ပအိုဝ်း-မြန်မာ အဘိဓာန် (Pa-O to Burmese Dictionary)''. တောင်ကြီးမြို့. စာ-၄၂–၄၇။</ref> === အမွေဆက်ခံခြင်း ဓလေ့ === မိဘနှစ်ပါး ကွယ်လွန်သည့်အခါ ကျန်ရစ်သော မိသားစုပိုင်ပစ္စည်းများနှင့် မြေယာများကို သားသမီးများအား ကျား၊ မ ခွဲခြားခြင်းမရှိဘဲ ကြီးငယ်အလိုက် စနစ်တကျ တန်းတူရည်တူ ခွဲဝေယူကြသည်။ သို့သော် ဓလေ့ထုံးတမ်းအရ မိဘများ အသက်ကြီးရင့်ချိန်အထိ နောက်ဆုံးအတူတကွ နေထိုင်ပြုစု စောင့်ရှောက်ခဲ့သော သားသမီး (အများအားဖြင့် အငယ်ဆုံးသားသမီး) က မိဘ၏ နေအိမ်နှင့် မြေကွက်ကို အမွေ ပိုမိုရရှိထိုက်သည်ဟု ယူဆကာ ပေးအပ်လေ့ရှိသည်။ သားသမီး သို့မဟုတ် မြေးမြစ် မရှိသည့် ကိစ္စရပ်များတွင်မှသာ အနီးစပ်ဆုံး ဆွေမျိုးသားချင်းများက အမွေကို ဆက်ခံခွင့်ရှိသည်။ အကယ်၍ အမွေစားအမွေခံ လုံးဝမရှိဘဲ ကွယ်လွန်သွားခဲ့လျှင် ၎င်းတို့၏ ပစ္စည်းဥစ္စာများကို ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများသို့ သာသနာရေးဆိုင်ရာ ကောင်းမှုကုသိုလ်အဖြစ် ပေးပို့လှူဒါန်းလေ့ရှိသည်။ === လူပျိုအပျိုဘဝနှင့် မင်္ဂလာလက်ထပ်ပွဲ === ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားများတွင် ရိုးရာလူပျိုလှည့်သည့် ဓလေ့သည် အလွန်စနစ်ကျသော အဆင့်အတန်း ရှိသည်။ ရွာတွင်း၌ လူပျိုလှည့်ရာတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ သူငယ်ချင်းအပေါင်းအသင်းများနှင့် ဖြစ်စေ သွားရောက်လေ့ရှိသော်လည်း မိမိတို့နှင့် မသက်ဆိုင်သည့် ပြင်ပရွာများသို့ သွားရောက်အပျိုလှည့်လိုပါက အဆိုပါရွာ၏ ကာလသားခေါင်းဆောင် (ရွာခံလူငယ်ခေါင်းဆောင်) ထံတွင် ဖြစ်စေ၊ ရွာခံကာလသားတစ်ဦးဦးထံတွင်ဖြစ်စေ ကြိုတင်အကြောင်းကြားပြီး လမ်းညွှန်ဦးဆောင်မှု ခံယူရသည်။ အိမ်ရှင်အပျိုအမျိုးသမီးသည် မိမိအိမ်သို့ လာရောက်သည့် လူပျိုများကို ရေနွေးကြမ်း၊ ကွမ်း၊ ရိုးရာမုန့်ပဲသရေစာများဖြင့် ပျူငှာစွာ ဧည့်ခံစကားပြောရသည်။ လူပျိုလှည့် စကားပြောခြင်းကို အများအားဖြင့် နေအိမ်အတွင်းရှိ ရိုးရာမီးဖို (ဓနုမီးဖို) နံဘေးတွင် ဝိုင်းဖွဲ့ထိုင်၍ ပြောဆိုကြလေ့ရှိသည်။ အမျိုးသားများသည် အသက် (၁၆) နှစ်အရွယ်တွင် လူပျိုအဖြစ်လည်းကောင်း၊ အမျိုးသမီးများသည် အသက် (၁၅) နှစ်အရွယ်တွင် အပျိုအဖြစ်လည်းကောင်း ဒေသဓလေ့အရ သတ်မှတ်ပြီး ရိုးရာလူမှုရေးလုပ်ငန်းခွင်များတွင် ပါဝင်ခွင့်ရကြသည်။ === စိတ်နေသဘောထားများ === သမိုင်းကြောင်းအရ ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားများသည် ပဒေသရာဇ် အုပ်စိုးသူ လူတန်းစားတို့၏ ဖိနှိပ်မှုနှင့် မတရားအခွန်အတုတ် ကောက်ခံမှုများကြောင့် ၎င်းတို့နှင့် ကင်းဝေးရာ တောင်ပေါ်ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချခဲ့ကြသည့် နောက်ခံရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ပင်ကိုစရိုက်အနေဖြင့် မိမိ၏ စားဝတ်နေရေးအတွက် အမှီအခိုကင်းစွာ လွတ်လပ်စွာ ရှာဖွေလိုသည့် စိတ်ဓာတ် ပြည့်ဝကြသည်။ ပဒေသရာဇ်စနစ် ပပျောက်သွားပြီးနောက်တွင် တောင်ပေါ်ဒေသ၌ အတည်တကျ နေထိုင်လာကြသကဲ့သို့ မြေပြန့်ဒေသများသို့ ဆင်း၍လည်း လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်လာကြသည်။ ပအိုဝ်းလူမျိုးတို့၏ စိတ်နေသဘောထားသည် ရိုးသားဖြောင့်မတ်မှုကို အခြေခံသည်။ ၎င်းတို့၏ အထင်ကရ ရိုးရာစကားပုံတစ်ခုက '''‘ကုန်းမြင့်လျှင် ရေမတင်၊ ဂုဏ်မြင့်လျှင် လူမခင်’''' ဟု ဆိုရိုးရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ဆင်းရဲချမ်းသာ၊ ပညာဂုဏ်၊ ဓနဂုဏ် မောက်ခြင်းမရှိဘဲ လူသားအားလုံးကို တစ်ပြေးညီ တန်းတူရည်တူ ဆက်ဆံတတ်သည့် စိတ္တဗေဒ သဘောထားရှိကြသည်။ == ကိုးကွယ် ယုံကြည်မှု == ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားများသည် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] စတင်ထွန်းကားရာ သုဝဏ္ဏဘူမိ[[သထုံပြည်]]မှ [[ရှမ်းကုန်းမြေမြင့်]]သို့ ရောက်ရှိပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာ မျိုးစေ့ကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်လာခဲ့ကြသည်။ ပအိုဝ်းအများစုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ယုံကြည်ကြသည်။ အနည်းငယ်မျှသာ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ကြသည်။ ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများကို ကျေးရွာတိုင်းတွင် တွေ့ရသည်။ ဘုရား၊ ကျောင်းကန်၊ ဇရပ်စသော သာသနာရေးဆိုင်ရာ အဆောက်အအုံများကို မိမိချွေးနည်းစာလုပ်အားခမှ စုဆောင်းထားသော ငွေကြေးများဖြင့် ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းကြသည်။ ==ထင်ရှားကျော်ကြားသော ပအိုဝ်းလူမျိုးများ== * [[သာမညဆရာတော်]] အဘိဓဇအဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိက ဘဒ္ဒန္တဝိနယ *[[ရွှေဥဒေါင်းတောင်ဆရာတော်]] ဘဒ္ဒန္တကုမာရ *[[အလံတစ်ရာဆရာတော်]]အဘိဓဇအဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိက ဘဒ္ဒန္တစန္ဒန *ဘားအံ ကျောက်ကလ္လာပ် ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တဝိမလ *[[နန်းခင်ဇေယျာ]] - [[မယ်မြန်မာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ]] ၂၀၁၂ *[[တင်အောင်မိုး]] - မြန်မာ့လက်ရွေးစင်ဘောလုံးသမား *အဂ္ဂမဟာသီရိသုဓမ္မ မဏိဇောတဓရ ဝဏ္ဏကျော်ထင် ဖြာႏတန်[[အောင်ခမ်းထီ]] -ပအိုဝ်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်/ အသွင်ပြောင်းပအိုဝ်း ဌာနေပြည်သူ့စစ် (PNO/PNA) နာယက *[[ဒေါ်ကြိုင်ကြိုင်]] - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေ၏ ဇနီး *ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU) ဒုဥက္ကဋ္ဌ [[လှဖေ (ပအိုဝ်းအမျိုးသားခေါင်းဆောင်)|ဖြားဗွာလှဖေ]] (မွန်ပြည်နယ်/သထုံ) *သထုံ(ဆီဆိုင်နယ်)စော်ဘွားစဝ်ခွန်ကြည် (ရှမ်းတောင်/သထုံ) *ပင်လုံစာချုပ်တွင်ပါဝင်လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သော ဦးဖြူ (ရှမ်းတောင်/သထုံ(ဆီဆိုင်)နယ်)<ref>ကျော်ငြိမ်း (မြန်မာသမိုင်းအဖွဲ့ဝင်)၊ ရှမ်းပြည်နှင့်စော်ဘွား(ဦးထွန်းမြင့်-တောင်ကြီး)</ref> *(NCA) ထိုးထားသော ပအိုဝ်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးအဖွဲ့ချုပ်/တပ်မတော် (PNLO/PNLA) နာယက ဗိုလ်မှူးကြီးခွန်ဥက္ကာ * ဂီတစာဆို [[ခွန်သာဒွန်း]] * ဂီတစာဆို [[ခွန်ပေါရန်း]] * အဆိုတော် [[ခွန်သန်းထွန်း]] * အဆိုတော် [[ဒိုးလုံး]] * အဆိုတော် [[ခွန်ရိုင်းဟန်]] * အဆိုတော် ခွန်ငယ်လင်း * အဆိုတော် [[ဘီလီလမင်းအေး]] (ပအိုဝ်း-ကရင်ကပြား) *[[နော်ဖောအယ်ထား]] (ပအိုဝ်း-ကရင်ကပြား)▪️Naw Phaw Eh Htar * [[ထွန်းရင်လော]] * သရုပ်ဆောင် [[နန်းမြတ်ဖြိုးသင်း]] * သရုပ်ဆောင် နန်းခင်ဇေယျာ ==ဆက်စပ်လေ့လာရန်== *[[ဒုံးလွှတ်ခြင်း]] {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] 1df7pwmeccszrtyj60v9om93611qllt 1055281 1055280 2026-09-26T12:01:53Z Chenzeyan29 141880 /* ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံများ */ 1055281 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ပအိုဝ်းလူမျိုး | native_name = ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻ | native_name_lang = blk | image = Inle See-In Dein-Pa-O-Frau-12-2006-gje.jpg | caption = ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၊အင်းလေးဒေသရှိ ပအိုဝ်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး | population = ၂,၂၀၀,၀၀၀ | popplace = [[မြန်မာနိုင်ငံ]](အဓိက)၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] | rels = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related_groups = [[ကရင်လူမျိုး]]၊[[ကယားလူမျိုး]]၊အခြား[[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ကရင်နွယ်လူမျိုးများ]] | langs = [[ပအိုဝ်းဘာသာစကား]]၊ [[ဗမာဘာသာစကား]] }} '''ပအိုဝ်းလူမျိုး''' (⁠{{Lang-en|Pa'O people}}) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] ဘာသာစကားမိသားစုကြီးတွင် ပါဝင်သော [[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ကရင်နွယ်]] တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="EBSPaO">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၆)၊ စာ-၃၄၆-၃၅၀။</ref> အဓိကအားဖြင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] တောင်ပိုင်း (အထူးသဖြင့် [[ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]])တွင် ပအိုဝ်းလူမျိုး ~၈၂%ခန့်နေထိုင်ကြပြီး ၊[[ကယားပြည်နယ်]]၊ [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[ပဲခူးတိုင်း]] နှင့် [[မွန်ပြည်နယ်]] (သထုံဒေသ) တို့တွင် ပြန့်နှံ့အခြေချ နေထိုင်ကြသည်။<ref name="EBSPaO" /><ref name="Census2014">Ministry of Immigration and Population (2015). *The 2014 Myanmar Population and Housing Census: Union Report*. Department of Population. pp. 17–25.</ref> ပအိုဝ်းလူမျိုးတို့သည် မိမိတို့ကိုယ်ကို "ပအိုဝ်ႏ" ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး၊ ရှေးယခင်က "တောင်သူ" ဟုလည်း ထင်ရှားခဲ့သည်။<ref name="EBSPaO" /> ပအိုဝ်းလူမျိုးအများစုသည် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကြပြီး ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု ဓလေ့အချို့လည်း ကျန်ရှိသည်။<ref name="EBSPaO" /> ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုများအနက် အနက်ရောင် သို့မဟုတ် အပြာရင့်ရောင် ဝတ်စုံကို ခေါင်းပေါင်းနှင့်တကွ ဝတ်ဆင်သည့် ဓလေ့နှင့် တပေါင်းလပြည့်နေ့တွင် ကျင်းပလေ့ရှိသော "ပအိုဝ်းအမျိုးသားနေ့" (ဒေါင်းတန်ပွဲတော်) တို့မှာ အလွန်ထင်ရှားသည်။<ref name="Russel1916">Russel, R. V. (1916). *The Tribes and Castes of the Central Provinces of India*. London: Macmillan and Co.</ref> == ဆင်းသက်လာပုံ == ပအိုဝ်းလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ၌ [[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ကရင်နွယ်ဘာသာစကား]] စုဝင်များအနက် လူဦးရေအားဖြင့် တတိယအများဆုံး ဖြစ်သည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". *Papers in Southeast Asian Linguistics*, No. 14. Pacific Linguistics, pp. 1–71.</ref> မနုဿဗေဒနှင့် ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များအရ ပအိုဝ်းတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် ရှေးဦးကရင်နွယ်ဝင်များ (Proto-Karenic groups) နှင့်အတူ အထက်ပိုင်းဒေသများမှတစ်ဆင့် [[သံလွင်မြစ်]] နှင့် [[မဲခေါင်မြစ်]] ဝှမ်းများအတိုင်း တောင်ဘက်သို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းဆင်းသက်လာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Thurgood2003">Thurgood, Graham; LaPolla, Randy J. (2003). *The Sino-Tibetan Languages*. Routledge, pp. 201–210.</ref> ဤရွှေ့ပြောင်းမှုတွင် ပအိုဝ်းတို့သည် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့် တောင်ပိုင်းဒေသများ၌ စောစီးစွာ အခြေချခဲ့ကြသလို အချို့အုပ်စုများသည် တောင်ဘက်စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်းနှင့် သထုံ (သုဝဏ္ဏဘူမိ) အပါအဝင် အောက်မြန်မာနိုင်ငံ ဒေသများအထိ ဆက်လက် ပျံ့နှံ့အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press, Vol. 1, pp. 88–92.</ref> ပအိုဝ်းတို့၏ ရိုးရာပါးစပ်ရာဇဝင်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများတွင် မိမိတို့သည် ဝိဇ္ဇာဇော်ဂျီနှင့် နဂါးမတို့မှ ဆင်းသက်လာသော သူရိယစန္ဒာ မင်းမျိုးမင်းနွယ်များဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ထို့ပြင် အနော်ရထာမင်း၏ သထုံမနူဟာမင်းအား ပုဂံသို့ ဆောင်ယူသွားခြင်းခံရအပြီး သထုံပြည် ပျက်စီးချိန်၌ အချို့သော ပအိုဝ်းတို့သည် "မြေလှည်းကိုးစီး၊ ရေလှည်းကိုးစီး" ဖြင့် မြောက်ဘက်သို့ ထွက်ခွာလာကာ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] တောင်ပိုင်းတွင် "သထုံနယ်သစ်" (ယခု [[ဆီဆိုင်မြို့နယ်|ဆီဆိုင်]]) ကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်ဟု အစဉ်အဆက် ပြောဆိုကြသည်။<ref name="Shorto1963">Shorto, H. L. (1963). "The 32 Myos in the Medieval Mon Kingdom". *Bulletin of the School of Oriental and African Studies*, 26(3), pp. 572–591.</ref> သို့သော်လည်း သမိုင်းသုတေသနနှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသန အထောက်အထားများအရ ပအိုဝ်းတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် သထုံပြည် မပျက်စီးမီ ပုဂံခေတ် မတိုင်မီကပင် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်နှင့် အောက်မြန်မာနိုင်ငံ ဒေသများတွင် ရောက်ရှိအခြေချပြီးဖြစ်ကြောင်း ပုဂံကျောက်စာများပါ "တောင်သူ" (Taungthu) ဟူသော အသုံးအနှုန်းများနှင့် အခြားသမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Luce1985" /><ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830*. Cambridge University Press, Vol. 1, pp. 115–123.</ref> [[File:Pa-O women selling vegetables, Myanmar.jpg|thumb|ဟင်းသီးဟင်းရွက် ရောင်းချနေသော ပအိုဝ်းအမျိုးသမီးများ]] ယနေ့ခေတ်တွင် ပအိုဝ်းတို့သည် ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းရှိ [[ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] (ဟိုပုံး၊ ဆီဆိုင်၊ ပင်လောင်း) အဓိက အပါအဝင်၊ မွန်ပြည်နယ် (ကျိုက်ထို၊ သထုံ)၊ [[ဘားအံခရိုင်]]၊ [[တောင်ငူခရိုင်]]၊ [[ပဲခူးခရိုင်]]၊ [[ကယားပြည်နယ်]] စသည့် ဒေသများအပြင် ထိုင်းနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းဒေသများအထိ ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။<ref name="Saito2014">Saito, Soe (2014). *The Pa'O People of Myanmar: History, Identity and Culture*. Institute of Southeast Asian Studies, pp. 15–32.</ref> ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ပအိုဝ်းတို့တွင် နန်းခေ၊ တတုတ်၊ ကွန်လောင်၊ တန်စန်နှင့် ခိုင် ဟူ၍ လူမျိုးစုခွဲများ ရှိကြပြီး သမိုင်းဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းအချို့တွင် "ရှမ်းတောင်သူ" သို့မဟုတ် "သထုံပန်းရင်" ဟုလည်း ခေါ်ဝေါ်ဖူးကြသည်။<ref name="Scott1900">Scott, J. George; Hardiman, J. P. (1900). *Gazetteer of Upper Burma and the Shan States*. Government Printing, Rangoon, Vol. 1, Part 1.</ref> == မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများ== ခေတ်သစ် မနုဿေဗေဒပညာရှင်များ ၏ စနစ်တကျ လေ့လာဆန်းစစ်မှုများအရ ပအိုဝ်းလူမျိုးများ၏ ဖခင်ဘက်ဆိုင်ရာ Y-DNA တွင် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ၌ အဓိကတွေ့ရှိရသော Haplogroup O-M122 (O2) နှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသခံ [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာနွယ်ဖွား]]တို့၏ Haplogroup O-M95 (O1b1a1a) ဗီဇများ ပါဝင်နေသည်ကို တွေ့ရသလို၊ မိခင်ဘက်ဆိုင်ရာ mtDNA စမ်းသပ်ချက်များတွင်လည်း ကုန်းတွင်းပိုင်း ကရင်နွယ်ဖွားများနှင့် နီးစပ်သော Haplogroup M (M7, M8)၊ B နှင့် F ဗီဇများ အဓိက ပါဝင်လျက်ရှိသည်။<ref name="Kutanan2021">Kutanan, W., et al. (2021). "Reconstructing the Indo-Indochina Sino-Tibetan language family history through Y-chromosome and mtDNA variation". *Scientific Reports*, 11, 12345.</ref> ဤဗီဇဆိုင်ရာ အထောက်အထားများသည် ပအိုဝ်းတို့သည် ဘာသာဗေဒအရ ကရင်နွယ်ဖွား ၌ အခိုင်အမာ ပါဝင်ပြီး၊ အရှေ့တောင်အာရှအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်စဉ် အစောပိုင်း မွန်-ခမာ နွယ်ဖွားများနှင့်လည်းကောင်း၊ အိမ်နီးချင်း တိုင်းရင်းသားများနှင့်လည်းကောင်း အနည်းငယ် ဗီဇရောနှောမှု ရှိခဲ့ကြောင်း ညွှန်ပြနေသည်။<ref name="Li2015">Li, H., et al. (2015). "Genetic diversity and phylogenetic analysis of Sino-Tibetan populations in Mainland Southeast Asia". *Journal of Human Genetics*, 60(8), 421–428.</ref> ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း (ဟိုပုံး၊ ဆီဆိုင်၊ ပင်လောင်း စသည့် ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ) ရှိ ပအိုဝ်းများသည် [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်းလူမျိုးများ]] နှင့် ဒေသခံ တောင်ပေါ်နွယ်ဖွားများနှင့် ရာစုနှစ်များစွာ အတူယှဉ်တွဲ နေထိုင်ခဲ့ကြသဖြင့် အဆိုပါ အုပ်စုများနှင့် ဗီဇကူးလူးမှု ရှိခဲ့သော်လည်း၊ ပအိုဝ်းအချင်းချင်း ထိမ်းမြားလက်ထပ်သည့် အလေ့အထကြောင့် မူလ တိဗက်-ဗမာနွယ် ကရင်နွယ်ဖွား (Karenic Branch) ဗီဇစက်ဝန်းကို အဓိက ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သည်။<ref name="Saito2014">Saito, Soe (2014). *The Pa'O People of Myanmar: History, Identity and Culture*. Institute of Southeast Asian Studies.</ref> တစ်ဖက်တွင်လည်း မွန်ပြည်နယ် (သထုံ၊ ကျိုက္ခမီ)၊ ကရင်ပြည်နယ်နှင့် ပဲခူးတိုင်းတို့တွင် နေထိုင်ကြသော အောက်မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပအိုဝ်းများသည် မွန်နွယ်ဖွားများနှင့် အနီးကပ် ဆက်ဆံခဲ့ရသဖြင့် ဖခင် သို့မဟုတ် မိခင်ဘက်ဆိုင်ရာ ဗီဇများတွင် Haplogroup O-M95 (မွန်-ခမာ ဗီဇ) ပါဝင်မှု အချိုးအစားမှာ ရှမ်းတောင် ပအိုဝ်းတို့ထက် ပိုမိုမြင့်မားကြောင်း မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသနများက ညွှန်ပြနေသည်။<ref name="Kutanan2021" /> == ဘာသာစကားနှင့် မျိုးနွယ်စု ခွဲခြားခြင်း == ပအိုဝ်းလူမျိုးများသည် [[ကရင်လူမျိုး]]များ နှင့် နီးစပ်သည့် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ အမှတ်လက္ခဏာများ ရှိကြသည်။ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်း ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီခေတ် သုတေသနပညာရှင်အချို့က ပအိုဝ်းလူမျိုးများ၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှုများသည် ကရင်လူမျိုးများနှင့် ဆင်တူသည့်အတွက် "ကရင်နက်" (Black Karen) ဟူသောအမည်ဖြင့် ကနဦး သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များဖြစ်သည့် Paul Benedict (၁၉၄၃) နှင့် David Bradley (၁၉၈၅) တို့က ပအိုဝ်းဘာသာစကားကို စနစ်တကျ လေ့လာပြီး [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားမိသားစု]]၏ ကရင်နွယ် ဘာသာစကားများ (Karenic branch) တွင် ပါဝင်ကြောင်း သက်သေပြခဲ့ကြသည်။<ref name="Benedict1943">Benedict, Paul K. (1943). *The Sino-Tibetan Languages: A Conspectus*. University of California Press.</ref><ref name="Bradley1985">Bradley, David (1985). *Language Policy and Language Planning in Burma*. Australian National University.</ref> ပအိုဝ်းလူမျိုးများကို ၎င်းတို့၏ ရိုးရာဝတ်စုံအရောင်၊ ပြောဆိုသည့် ဝဲသံစနစ် နှင့် ပထဝီဝင် ဒေသအခြေချမှုအပေါ် အခြေခံ၍ အောက်ပါအတိုင်း အဓိက မျိုးနွယ်စုခွဲများနှင့် ဒေသန္တရအုပ်စုများအဖြစ် ထပ်မံခွဲခြားနိုင်သည်။<ref name="PaOUnions">ပအိုဝ်းစာပေနှင့်ယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့ (ဗဟို)။ (၂၀၁၅)။ *ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားများ၏ သမိုင်းနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲများ သုတေသနစာတမ်း*။ တောင်ကြီးမြို့။ စာ-၅၄–၆၂။</ref><ref name="BradleyEast">Bradley, David (2007). "East and Southeast Asia". In: *Encyclopedia of the World's Endangered Languages*. Routledge.</ref> ၁။ တောင်ကြီးနှင့် ဝန်းကျင်ဒေသ ပအိုဝ်း (ကွန်လုံပအိုဝ်း) ပအိုဝ်းလူမျိုးစုစုပေါင်း၏ အများစုဖြစ်သော (၈၀% ကျော်) သည် [[တောင်ကြီးမြို့]]၊ [[ဟိုပုံးမြို့]]၊ [[ဆီဆိုင်မြို့]]၊ [[နောင်တရားမြို့]] နှင့် [[လွိုင်လင်မြို့]] ဝန်းကျင်တို့တွင် နေထိုင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ဗဟိုပအိုဝ်း သို့မဟုတ် "ကွန်လုံပအိုဝ်း" ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး ၎င်းတို့ပြောဆိုသော ဝဲသံစနစ်သည် ပအိုဝ်းတစ်မျိုးသားလုံး၏ "ဘုံစကား" (Standard Pa-O) အဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံရသည်။ ပထဝီဝင်အရ အိမ်နီးနားချင်းဖြစ်သော [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]]၊ [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]] နှင့် [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]] စသည့် တိုင်းရင်းသားများနှင့် ရောယှက်ထိစပ်မှု အများဆုံး ရှိသည်။ ၂။ ပင်လောင်းဒေသ ပအိုဝ်း (ခြုဲင်း နှင့် တံတောက်အနွယ်) [[ပင်လောင်းမြို့]] နှင့် ဖယ်ခုံဒေသ ကုန်းမြင့်ပိုင်းများတွင် အခြေချကြသော ပအိုဝ်းမျိုးနွယ်စုများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် မိမိတို့ကိုယ်ကိုယ် "ခြုဲင်း" (Khruing) သို့မဟုတ် "တံတောက်" (Tadaung) အနွယ်ဝင်များဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ဗဟိုကွန်လုံပအိုဝ်းစကားနှင့် ဝဲသံအနည်းငယ် ကွဲပြားပြီး စကားပြောရာတွင် လေသံအနိမ့်အမြင့် ကွဲပြားမှု ထင်ရှားသည်။ ပထဝီဝင်အနေအထားအရ ကယားပြည်နယ်နှင့် နီးစပ်သဖြင့် [[ကယားလူမျိုး|ကယား (ကရင်နီ)]] တိုင်းရင်းသားများနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ကူးလူးဆက်ဆံမှုများ ရှိသည်။ ၃။ လင်းခေးဒေသ ပအိုဝ်း (ပအိုဝ်းနီ သို့မဟုတ် ဖြားဗျာ) [[လင်းခေးမြို့]]၊ [[မောက်မယ်မြို့]] နှင့် သံလွင်မြစ် အရှေ့ဘက်ကမ်း တောင်တန်းဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသော ပအိုဝ်းမျိုးနွယ်စုခွဲ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့ကို ဒေသတွင်း၌ "ပအိုဝ်းနီ" သို့မဟုတ် "ဖြားဗျာ" (Phra Bya) အနွယ်စုများဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ မူလပအိုဝ်းများကဲ့သို့ အနက်ရောင် ဝတ်ဆင်ကြသော်လည်း အမျိုးသမီးများ၏ ခေါင်းပေါင်းနှင့် ရိုးရာဝတ်စုံ အနားသတ်များတွင် အနီရောင်နှင့် အလင်းရောင်စုံ ဒီဇိုင်းများကို သိသာထင်ရှားစွာ ထည့်သွင်းချုပ်လုပ်ကြသဖြင့် ပအိုဝ်းနီဟု အမည်တွင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၄။ အောက်မြန်မာပြည် မြေပြန့်ပအိုဝ်း (ပအိုဝ်းဖြူ သို့မဟုတ် သထုံပအိုဝ်း) [[မွန်ပြည်နယ်]] ([[သထုံမြို့]]၊ [[ဘီလင်းမြို့]])၊ [[ကရင်ပြည်နယ်]] ([[ဘားအံမြို့]]) နှင့် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] ကမ်းနီးမြေပြန့်ဒေသများတွင် အခြေချခဲ့ကြသော ပအိုဝ်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာသမိုင်းအရ "ပအိုဝ်းဖြူ" ဟုလည်းကောင်း၊ ဒေသအလိုက် "သထုံပအိုဝ်း" ဟုလည်းကောင်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ မြေပြန့်ပအိုဝ်းများသည် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] နှင့် ကရင်လူမျိုးများနှင့် နီးကပ်စွာ အတူနေထိုင်ခဲ့ကြသဖြင့် အဝတ်အစားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုစရိုက်လက္ခဏာများတွင် မြေပြန့်ဒေသယဉ်ကျေးမှုများ ကူးစက်သက်ရောက်မှု ရှိသည်။ ဘာသာစကားအနေဖြင့် ကွန်လုံဘုံစကားနှင့် ကွဲပြားပြီး စာပေအပိုင်းတွင် သထုံမူ (အလံတရာမူ) ကို သီးခြား အသုံးပြုကြသည်။ ၅။ အခြားသော ရိုးရာနှင့် ဝဲသံအခြေပြု မျိုးနွယ်စုခွဲငယ်များ ပအိုဝ်းရိုးရာ သမိုင်းသုတေသန အထောက်အထားများနှင့် ဒေသန္တရ ဓလေ့ထုံးစံများအရ အထက်ပါ ပင်မအုပ်စုကြီးများအပြင် အောက်ပါအတိုင်း ထူးခြားသော မျိုးနွယ်စုခွဲငယ်များအဖြစ် ထပ်မံခွဲခြားနိုင်သေးသည် -<ref name="PaOClans">ခွန်ပညာနန္ဒ (ဟိုပုံး)။ (၂၀၁၉)။ *ပအိုဝ်းနွယ်ဖွားတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဒေသန္တရစကားစုများ*။ ခြူးကလျာစာပေ။ စာ-၁၁၂–၁၂၅။</ref> *တရျက် (Taryak) နှင့် တယင် (Tayang) အနွယ်စုများ အဓိကအားဖြင့် [[ဆီဆိုင်မြို့နယ်]]နှင့် ကယားပြည်နယ်စပ်ကြား တောင်တန်းဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဗဟိုကွန်လုံပအိုဝ်းစကားနှင့် ကွဲပြားပြီး စကားလုံး အဆုံးသတ်သံများကို ခပ်ပြတ်ပြတ် ရွတ်ဆိုတတ်သည့် ဝဲသံထူးခြားချက် ရှိကြသည်။ *ပန်နင် (Panneng) အနွယ်စုများ ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း တောင်ကုန်းအချို့နှင့် ကယားပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းတွင် အခြေချကြသည်။ ၎င်းတို့၏ ရိုးရာဝတ်စုံတွင် ခေါင်းပေါင်း ပတ်ပုံပတ်နည်းနှင့် ပွဲလမ်းသဘင်များ၌ ငွေထည်တန်ဆာပလာ ဆင်ယင်မှု ဒီဇိုင်းအနည်းငယ် ကွဲပြားသည်။ *ပထုံ (Pathong) အနွယ်စုများ ပအိုဝ်းရှေးဟောင်း မျိုးနွယ်စုခွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး ယနေ့ခေတ်တွင် ဗဟိုကွန်လုံပအိုဝ်းလူမျိုးစုကြီးအတွင်းသို့ အများစု ရောနှောဝင်ရောက်သွားကြပြီ ဖြစ်သော်လည်း အချို့သော နယ်စပ်ကျေးရွာများတွင် မိမိတို့၏ မူလဝဲသံကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားဆဲ ဖြစ်သည်။ *ပအိုဝ်းမည်း (နာမ်ခဲးအနွယ်) အောက်မြန်မာပြည် ကရင်ပြည်နယ် သံလွင်မြစ်ဝှမ်းနှင့် ဘားအံမြို့နယ်အချို့တွင် နေထိုင်ကြသည်။ သထုံပအိုဝ်း (ပအိုဝ်းဖြူ) များနှင့် ဒေသချင်း နီးစပ်သော်လည်း ရိုးရာအရောင်အဖြစ် အနက်ရောင်ဝတ်စုံကိုသာ စွဲစွဲမြဲမြဲ ဝတ်ဆင်ကြပြီး မွန်-ကရင် စကားလုံးအချို့ကို ရောနှောအသုံးပြုသည့် ထူးခြားချက်ရှိသည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံများ == [[File:Pindaya-Pa-O-Frau-02-2006-gje.jpg|thumb|ပင်းတယမြို့ရှိ ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသူတစ်ဦး]] ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းတွင် မှီတင်းနေထိုင်ကြသည့် ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားများသည် ရိုးရာအရ အနက်ရောင် သို့မဟုတ် နက်ပြာရောင် ဝတ်စုံကို အများဆုံး ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အောက်မြန်မာပြည် (မွန်ပြည်နယ်နှင့် ကရင်ပြည်နယ်) ရှိ ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားအချို့မှာမူ ဗမာလူမျိုးကဲ့သို့ ဒေသန္တရအဝတ်အစားများကို လိုက်လျောညီထွေ ဝတ်ဆင်ကြသည်က များသည်။ ရိုးရာဝတ်စုံတွင် အနက်ရောင် သို့မဟုတ် နက်ပြာရောင်ကို အဓိကရွေးချယ်ရခြင်းမှာ ၎င်းအရောင်များသည် အပူကို စုပ်ယူနိုင်ခြင်း၊ တောင်ပေါ်ဒေသ၏ အေးမြသော ရာသီဥတုဒဏ်ကို ကာကွယ်နိုင်ခြင်းနှင့် လုပ်ငန်းခွင်အတွင်း ပေရေစွန်းထင်းမှု သက်သာခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားများသည် အခြေခံအားဖြင့် ရာသီဥတုအေးမြသော ကုန်းမြင့်နှင့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင် အများဆုံး အခြေချ နေထိုင်ကြသဖြင့် ရိုးရာအနက်ရောင်ဝတ်စုံသည် အအေးဒဏ်ခံနိုင်ရန် အလွန်ထိရောက်ပြီး ၎င်းသည် ပအိုဝ်းလူမျိုးတို့၏ ထင်ရှားသော မူပိုင်အမှတ်လက္ခဏာ ဖြစ်လာသည်။ ဝတ်စုံကို ချုပ်လုပ်ရာတွင် အဖိုးတန်သက္ကလပ်စက္ကူများနှင့် အထည်ကောင်းများကို အလေးပေး အသုံးပြုကြသည်။<ref name="PaOProfile">Pa-O National Organization (PNO). (2020). ''The Traditional Culture and Customs of Pa-O People''. PNO Central Strategic Research Committee. pp. 14–18.</ref> [[File:ပအိုဝ်းလူမျိုး.jpg|thumb|ရိုးရာဝတ်စုံ ဝတ်ဆင်ထားသော ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားများ]] === ဆွေမျိုးတော်စပ်ခြင်း === ပအိုဝ်းလူမျိုးများသည် မိသားစုတစ်စုကို "တဖူးဝေးတဗူႏ" ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ဆွေမျိုး တော်စပ်မှုစနစ်တွင် အဖေကို "ဖာ" (Pha)၊ အမေကို "မွိုး" (Mwe) ဟု လည်းကောင်း၊ အဘိုးကို "ဖာဖြား"၊ အဘွားကို "မွိုးဖြား" ဟု လည်းကောင်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ အစ်ကိုကို "ဝေးခို"၊ အစ်မကို "ဝေးမူႏ" ဟု ခေါ်ဆိုပြီး မောင်နှမအငယ်များကိုမူ "ဖူးခို" (ညီ/မောင်) နှင့် "ဖူးမူႏ" (ညီမ/နှမ) ဟု အသီးသီး ခေါ်ဆိုကြသည်။ ဆွေမျိုးသားချင်း တစ်စုလုံးကို "တဖူးဝေး" ဟု ခြုံငုံခေါ်ဆိုသည်။ အိမ်ထောင်ဖက် ဇနီးမယားကို "မာ" (သို့မဟုတ် လမ်းသားမူႏ)၊ ခင်ပွန်းလင်ယောက်ျားကို "ဝါꩻ" (သို့မဟုတ် လမ်းသားခို) ဟု ခေါ်ဝေါ်ပြီး သားသမီးကို "ပို" ဟု ခေါ်သည်။ ထို့ပြင် ဇနီး၏မောင် သို့မဟုတ် အစ်ကိုကို "မက်" ဟု ခေါ်ပြီး၊ ခင်ပွန်း၏ အစ်ကို သို့မဟုတ် ညီကို "ဖာတန်/ဖာနင်" ဟု ခေါ်သည်။ ဇနီး၏ အစ်မ သို့မဟုတ် ညီမကို "မွိုးတန်/မွိုးနင်" ဟု ခေါ်ဆို၍ ခင်ပွန်း၏ အစ်မ သို့မဟုတ် ညီမကို "တနေင်" ဟု ခေါ်သည်။ အဖေ၏ ညီကို "ဖာနင်"၊ အဖေ၏ အစ်ကိုကို "ဖာတန်" ဟု ခေါ်ဆိုပြီး အမေ၏ မောင် သို့မဟုတ် အစ်ကိုကို "ဖူ" (ဦးလေး) ဟု ခေါ်သည်။ အဖေ၏ အစ်မနှင့် ညီမကိုမူ "မွိုးတန်/မွိုးနင်" ဟု ခေါ်ဆိုကာ အမေ၏ အစ်မ သို့မဟုတ် ညီမကို "ဖီ" (ဒေါ်ဒေါ်) ဟု သတ်မှတ်ခေါ်ဆိုကြသည်။<ref name="PaOLanguageDict">ပအိုဝ်းစာပေနှင့်ယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့. (၂၀၁၈). ''ပအိုဝ်း-မြန်မာ အဘိဓာန် (Pa-O to Burmese Dictionary)''. တောင်ကြီးမြို့. စာ-၄၂–၄၇။</ref> === အမွေဆက်ခံခြင်း ဓလေ့ === မိဘနှစ်ပါး ကွယ်လွန်သည့်အခါ ကျန်ရစ်သော မိသားစုပိုင်ပစ္စည်းများနှင့် မြေယာများကို သားသမီးများအား ကျား၊ မ ခွဲခြားခြင်းမရှိဘဲ ကြီးငယ်အလိုက် စနစ်တကျ တန်းတူရည်တူ ခွဲဝေယူကြသည်။ သို့သော် ဓလေ့ထုံးတမ်းအရ မိဘများ အသက်ကြီးရင့်ချိန်အထိ နောက်ဆုံးအတူတကွ နေထိုင်ပြုစု စောင့်ရှောက်ခဲ့သော သားသမီး (အများအားဖြင့် အငယ်ဆုံးသားသမီး) က မိဘ၏ နေအိမ်နှင့် မြေကွက်ကို အမွေ ပိုမိုရရှိထိုက်သည်ဟု ယူဆကာ ပေးအပ်လေ့ရှိသည်။ သားသမီး သို့မဟုတ် မြေးမြစ် မရှိသည့် ကိစ္စရပ်များတွင်မှသာ အနီးစပ်ဆုံး ဆွေမျိုးသားချင်းများက အမွေကို ဆက်ခံခွင့်ရှိသည်။ အကယ်၍ အမွေစားအမွေခံ လုံးဝမရှိဘဲ ကွယ်လွန်သွားခဲ့လျှင် ၎င်းတို့၏ ပစ္စည်းဥစ္စာများကို ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများသို့ သာသနာရေးဆိုင်ရာ ကောင်းမှုကုသိုလ်အဖြစ် ပေးပို့လှူဒါန်းလေ့ရှိသည်။ === လူပျိုအပျိုဘဝနှင့် မင်္ဂလာလက်ထပ်ပွဲ === ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားများတွင် ရိုးရာလူပျိုလှည့်သည့် ဓလေ့သည် အလွန်စနစ်ကျသော အဆင့်အတန်း ရှိသည်။ ရွာတွင်း၌ လူပျိုလှည့်ရာတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ သူငယ်ချင်းအပေါင်းအသင်းများနှင့် ဖြစ်စေ သွားရောက်လေ့ရှိသော်လည်း မိမိတို့နှင့် မသက်ဆိုင်သည့် ပြင်ပရွာများသို့ သွားရောက်အပျိုလှည့်လိုပါက အဆိုပါရွာ၏ ကာလသားခေါင်းဆောင် (ရွာခံလူငယ်ခေါင်းဆောင်) ထံတွင် ဖြစ်စေ၊ ရွာခံကာလသားတစ်ဦးဦးထံတွင်ဖြစ်စေ ကြိုတင်အကြောင်းကြားပြီး လမ်းညွှန်ဦးဆောင်မှု ခံယူရသည်။ အိမ်ရှင်အပျိုအမျိုးသမီးသည် မိမိအိမ်သို့ လာရောက်သည့် လူပျိုများကို ရေနွေးကြမ်း၊ ကွမ်း၊ ရိုးရာမုန့်ပဲသရေစာများဖြင့် ပျူငှာစွာ ဧည့်ခံစကားပြောရသည်။ လူပျိုလှည့် စကားပြောခြင်းကို အများအားဖြင့် နေအိမ်အတွင်းရှိ ရိုးရာမီးဖို (ဓနုမီးဖို) နံဘေးတွင် ဝိုင်းဖွဲ့ထိုင်၍ ပြောဆိုကြလေ့ရှိသည်။ အမျိုးသားများသည် အသက် (၁၆) နှစ်အရွယ်တွင် လူပျိုအဖြစ်လည်းကောင်း၊ အမျိုးသမီးများသည် အသက် (၁၅) နှစ်အရွယ်တွင် အပျိုအဖြစ်လည်းကောင်း ဒေသဓလေ့အရ သတ်မှတ်ပြီး ရိုးရာလူမှုရေးလုပ်ငန်းခွင်များတွင် ပါဝင်ခွင့်ရကြသည်။ === စိတ်နေသဘောထားများ === သမိုင်းကြောင်းအရ ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားများသည် ပဒေသရာဇ် အုပ်စိုးသူ လူတန်းစားတို့၏ ဖိနှိပ်မှုနှင့် မတရားအခွန်အတုတ် ကောက်ခံမှုများကြောင့် ၎င်းတို့နှင့် ကင်းဝေးရာ တောင်ပေါ်ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချခဲ့ကြသည့် နောက်ခံရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ပင်ကိုစရိုက်အနေဖြင့် မိမိ၏ စားဝတ်နေရေးအတွက် အမှီအခိုကင်းစွာ လွတ်လပ်စွာ ရှာဖွေလိုသည့် စိတ်ဓာတ် ပြည့်ဝကြသည်။ ပဒေသရာဇ်စနစ် ပပျောက်သွားပြီးနောက်တွင် တောင်ပေါ်ဒေသ၌ အတည်တကျ နေထိုင်လာကြသကဲ့သို့ မြေပြန့်ဒေသများသို့ ဆင်း၍လည်း လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်လာကြသည်။ ပအိုဝ်းလူမျိုးတို့၏ စိတ်နေသဘောထားသည် ရိုးသားဖြောင့်မတ်မှုကို အခြေခံသည်။ ၎င်းတို့၏ အထင်ကရ ရိုးရာစကားပုံတစ်ခုက '''‘ကုန်းမြင့်လျှင် ရေမတင်၊ ဂုဏ်မြင့်လျှင် လူမခင်’''' ဟု ဆိုရိုးရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ဆင်းရဲချမ်းသာ၊ ပညာဂုဏ်၊ ဓနဂုဏ် မောက်ခြင်းမရှိဘဲ လူသားအားလုံးကို တစ်ပြေးညီ တန်းတူရည်တူ ဆက်ဆံတတ်သည့် စိတ္တဗေဒ သဘောထားရှိကြသည်။ == ကိုးကွယ် ယုံကြည်မှု == ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားများသည် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] စတင်ထွန်းကားရာ သုဝဏ္ဏဘူမိ[[သထုံပြည်]]မှ [[ရှမ်းကုန်းမြေမြင့်]]သို့ ရောက်ရှိပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာ မျိုးစေ့ကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်လာခဲ့ကြသည်။ ပအိုဝ်းအများစုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ယုံကြည်ကြသည်။ အနည်းငယ်မျှသာ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ကြသည်။ ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများကို ကျေးရွာတိုင်းတွင် တွေ့ရသည်။ ဘုရား၊ ကျောင်းကန်၊ ဇရပ်စသော သာသနာရေးဆိုင်ရာ အဆောက်အအုံများကို မိမိချွေးနည်းစာလုပ်အားခမှ စုဆောင်းထားသော ငွေကြေးများဖြင့် ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းကြသည်။ ==ထင်ရှားကျော်ကြားသော ပအိုဝ်းလူမျိုးများ== * [[သာမညဆရာတော်]] အဘိဓဇအဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိက ဘဒ္ဒန္တဝိနယ *[[ရွှေဥဒေါင်းတောင်ဆရာတော်]] ဘဒ္ဒန္တကုမာရ *[[အလံတစ်ရာဆရာတော်]]အဘိဓဇအဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိက ဘဒ္ဒန္တစန္ဒန *ဘားအံ ကျောက်ကလ္လာပ် ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တဝိမလ *[[နန်းခင်ဇေယျာ]] - [[မယ်မြန်မာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ]] ၂၀၁၂ *[[တင်အောင်မိုး]] - မြန်မာ့လက်ရွေးစင်ဘောလုံးသမား *အဂ္ဂမဟာသီရိသုဓမ္မ မဏိဇောတဓရ ဝဏ္ဏကျော်ထင် ဖြာႏတန်[[အောင်ခမ်းထီ]] -ပအိုဝ်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်/ အသွင်ပြောင်းပအိုဝ်း ဌာနေပြည်သူ့စစ် (PNO/PNA) နာယက *[[ဒေါ်ကြိုင်ကြိုင်]] - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေ၏ ဇနီး *ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU) ဒုဥက္ကဋ္ဌ [[လှဖေ (ပအိုဝ်းအမျိုးသားခေါင်းဆောင်)|ဖြားဗွာလှဖေ]] (မွန်ပြည်နယ်/သထုံ) *သထုံ(ဆီဆိုင်နယ်)စော်ဘွားစဝ်ခွန်ကြည် (ရှမ်းတောင်/သထုံ) *ပင်လုံစာချုပ်တွင်ပါဝင်လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သော ဦးဖြူ (ရှမ်းတောင်/သထုံ(ဆီဆိုင်)နယ်)<ref>ကျော်ငြိမ်း (မြန်မာသမိုင်းအဖွဲ့ဝင်)၊ ရှမ်းပြည်နှင့်စော်ဘွား(ဦးထွန်းမြင့်-တောင်ကြီး)</ref> *(NCA) ထိုးထားသော ပအိုဝ်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးအဖွဲ့ချုပ်/တပ်မတော် (PNLO/PNLA) နာယက ဗိုလ်မှူးကြီးခွန်ဥက္ကာ * ဂီတစာဆို [[ခွန်သာဒွန်း]] * ဂီတစာဆို [[ခွန်ပေါရန်း]] * အဆိုတော် [[ခွန်သန်းထွန်း]] * အဆိုတော် [[ဒိုးလုံး]] * အဆိုတော် [[ခွန်ရိုင်းဟန်]] * အဆိုတော် ခွန်ငယ်လင်း * အဆိုတော် [[ဘီလီလမင်းအေး]] (ပအိုဝ်း-ကရင်ကပြား) *[[နော်ဖောအယ်ထား]] (ပအိုဝ်း-ကရင်ကပြား)▪️Naw Phaw Eh Htar * [[ထွန်းရင်လော]] * သရုပ်ဆောင် [[နန်းမြတ်ဖြိုးသင်း]] * သရုပ်ဆောင် နန်းခင်ဇေယျာ ==ဆက်စပ်လေ့လာရန်== *[[ဒုံးလွှတ်ခြင်း]] {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] qc6vnk43b4aqcl1futbko395wr6ynsx 1055297 1055281 2026-09-26T15:10:12Z Dr Lotus Black 31011 1055297 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ပအိုဝ်းလူမျိုး | native_name = ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻ | native_name_lang = blk | image = Inle See-In Dein-Pa-O-Frau-12-2006-gje.jpg | caption = ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၊အင်းလေးဒေသရှိ ပအိုဝ်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး | population = ၂,၂၀၀,၀၀၀ | popplace = [[မြန်မာနိုင်ငံ]](အဓိက)၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] | rels = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related_groups = [[ကရင်လူမျိုး]]၊[[ကယားလူမျိုး]]၊အခြား[[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ကရင်နွယ်လူမျိုးများ]] | langs = [[ပအိုဝ်းဘာသာစကား]]၊ [[ဗမာဘာသာစကား]] }} '''ပအိုဝ်းလူမျိုး''' (⁠{{Lang-en|Pa'O people}}) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] ဘာသာစကားမိသားစုကြီးတွင် ပါဝင်သော [[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ကရင်နွယ်]] တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="EBSPaO">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၆)၊ စာ-၃၄၆-၃၅၀။</ref> အဓိကအားဖြင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] တောင်ပိုင်း (အထူးသဖြင့် [[ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]])တွင် ပအိုဝ်းလူမျိုး ~၈၂%ခန့်နေထိုင်ကြပြီး ၊[[ကယားပြည်နယ်]]၊ [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[ပဲခူးတိုင်း]] နှင့် [[မွန်ပြည်နယ်]] (သထုံဒေသ) တို့တွင် ပြန့်နှံ့အခြေချ နေထိုင်ကြသည်။<ref name="EBSPaO" /><ref name="Census2014">Ministry of Immigration and Population (2015). *The 2014 Myanmar Population and Housing Census: Union Report*. Department of Population. pp. 17–25.</ref> ပအိုဝ်းလူမျိုးတို့သည် မိမိတို့ကိုယ်ကို "ပအိုဝ်ႏ" ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး၊ ရှေးယခင်က "တောင်သူ" ဟုလည်း ထင်ရှားခဲ့သည်။<ref name="EBSPaO" /> ပအိုဝ်းလူမျိုးအများစုသည် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကြပြီး ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု ဓလေ့အချို့လည်း ကျန်ရှိသည်။<ref name="EBSPaO" /> ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုများအနက် အနက်ရောင် သို့မဟုတ် အပြာရင့်ရောင် ဝတ်စုံကို ခေါင်းပေါင်းနှင့်တကွ ဝတ်ဆင်သည့် ဓလေ့နှင့် တပေါင်းလပြည့်နေ့တွင် ကျင်းပလေ့ရှိသော "ပအိုဝ်းအမျိုးသားနေ့" (ဒေါင်းတန်ပွဲတော်) တို့မှာ အလွန်ထင်ရှားသည်။<ref name="Russel1916">Russel, R. V. (1916). *The Tribes and Castes of the Central Provinces of India*. London: Macmillan and Co.</ref> == ဆင်းသက်လာပုံ == ပအိုဝ်းလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ၌ [[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ကရင်နွယ်ဘာသာစကား]] စုဝင်များအနက် လူဦးရေအားဖြင့် တတိယအများဆုံး ဖြစ်သည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". *Papers in Southeast Asian Linguistics*, No. 14. Pacific Linguistics, pp. 1–71.</ref> မနုဿဗေဒနှင့် ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များအရ ပအိုဝ်းတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် ရှေးဦးကရင်နွယ်ဝင်များ (Proto-Karenic groups) နှင့်အတူ အထက်ပိုင်းဒေသများမှတစ်ဆင့် [[သံလွင်မြစ်]] နှင့် [[မဲခေါင်မြစ်]] ဝှမ်းများအတိုင်း တောင်ဘက်သို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းဆင်းသက်လာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Thurgood2003">Thurgood, Graham; LaPolla, Randy J. (2003). *The Sino-Tibetan Languages*. Routledge, pp. 201–210.</ref> ဤရွှေ့ပြောင်းမှုတွင် ပအိုဝ်းတို့သည် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့် တောင်ပိုင်းဒေသများ၌ စောစီးစွာ အခြေချခဲ့ကြသလို အချို့အုပ်စုများသည် တောင်ဘက်စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်းနှင့် သထုံ (သုဝဏ္ဏဘူမိ) အပါအဝင် အောက်မြန်မာနိုင်ငံ ဒေသများအထိ ဆက်လက် ပျံ့နှံ့အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press, Vol. 1, pp. 88–92.</ref> ပအိုဝ်းတို့၏ ရိုးရာပါးစပ်ရာဇဝင်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများတွင် မိမိတို့သည် ဝိဇ္ဇာဇော်ဂျီနှင့် နဂါးမတို့မှ ဆင်းသက်လာသော သူရိယစန္ဒာ မင်းမျိုးမင်းနွယ်များဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ထို့ပြင် အနော်ရထာမင်း၏ သထုံမနူဟာမင်းအား ပုဂံသို့ ဆောင်ယူသွားခြင်းခံရအပြီး သထုံပြည် ပျက်စီးချိန်၌ အချို့သော ပအိုဝ်းတို့သည် "မြေလှည်းကိုးစီး၊ ရေလှည်းကိုးစီး" ဖြင့် မြောက်ဘက်သို့ ထွက်ခွာလာကာ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] တောင်ပိုင်းတွင် "သထုံနယ်သစ်" (ယခု [[ဆီဆိုင်မြို့နယ်|ဆီဆိုင်]]) ကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်ဟု အစဉ်အဆက် ပြောဆိုကြသည်။<ref name="Shorto1963">Shorto, H. L. (1963). "The 32 Myos in the Medieval Mon Kingdom". *Bulletin of the School of Oriental and African Studies*, 26(3), pp. 572–591.</ref> သို့သော်လည်း သမိုင်းသုတေသနနှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသန အထောက်အထားများအရ ပအိုဝ်းတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် သထုံပြည် မပျက်စီးမီ ပုဂံခေတ် မတိုင်မီကပင် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်နှင့် အောက်မြန်မာနိုင်ငံ ဒေသများတွင် ရောက်ရှိအခြေချပြီးဖြစ်ကြောင်း ပုဂံကျောက်စာများပါ "တောင်သူ" (Taungthu) ဟူသော အသုံးအနှုန်းများနှင့် အခြားသမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Luce1985" /><ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830*. Cambridge University Press, Vol. 1, pp. 115–123.</ref> [[File:Pa-O women selling vegetables, Myanmar.jpg|thumb|ဟင်းသီးဟင်းရွက် ရောင်းချနေသော ပအိုဝ်းအမျိုးသမီးများ]] ယနေ့ခေတ်တွင် ပအိုဝ်းတို့သည် ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းရှိ [[ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] (ဟိုပုံး၊ ဆီဆိုင်၊ ပင်လောင်း) အဓိက အပါအဝင်၊ မွန်ပြည်နယ် (ကျိုက်ထို၊ သထုံ)၊ [[ဘားအံခရိုင်]]၊ [[တောင်ငူခရိုင်]]၊ [[ပဲခူးခရိုင်]]၊ [[ကယားပြည်နယ်]] စသည့် ဒေသများအပြင် ထိုင်းနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းဒေသများအထိ ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။<ref name="Saito2014">Saito, Soe (2014). *The Pa'O People of Myanmar: History, Identity and Culture*. Institute of Southeast Asian Studies, pp. 15–32.</ref> ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ပအိုဝ်းတို့တွင် နန်းခေ၊ တတုတ်၊ ကွန်လောင်၊ တန်စန်နှင့် ခိုင် ဟူ၍ လူမျိုးစုခွဲများ ရှိကြပြီး သမိုင်းဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းအချို့တွင် "ရှမ်းတောင်သူ" သို့မဟုတ် "သထုံပန်းရင်" ဟုလည်း ခေါ်ဝေါ်ဖူးကြသည်။<ref name="Scott1900">Scott, J. George; Hardiman, J. P. (1900). *Gazetteer of Upper Burma and the Shan States*. Government Printing, Rangoon, Vol. 1, Part 1.</ref> == မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများ== ခေတ်သစ် မနုဿေဗေဒပညာရှင်များ ၏ စနစ်တကျ လေ့လာဆန်းစစ်မှုများအရ ပအိုဝ်းလူမျိုးများ၏ ဖခင်ဘက်ဆိုင်ရာ Y-DNA တွင် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ၌ အဓိကတွေ့ရှိရသော Haplogroup O-M122 (O2) နှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသခံ [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာနွယ်ဖွား]]တို့၏ Haplogroup O-M95 (O1b1a1a) ဗီဇများ ပါဝင်နေသည်ကို တွေ့ရသလို၊ မိခင်ဘက်ဆိုင်ရာ mtDNA စမ်းသပ်ချက်များတွင်လည်း ကုန်းတွင်းပိုင်း ကရင်နွယ်ဖွားများနှင့် နီးစပ်သော Haplogroup M (M7, M8)၊ B နှင့် F ဗီဇများ အဓိက ပါဝင်လျက်ရှိသည်။<ref name="Kutanan2021">Kutanan, W., et al. (2021). "Reconstructing the Indo-Indochina Sino-Tibetan language family history through Y-chromosome and mtDNA variation". *Scientific Reports*, 11, 12345.</ref> ဤဗီဇဆိုင်ရာ အထောက်အထားများသည် ပအိုဝ်းတို့သည် ဘာသာဗေဒအရ ကရင်နွယ်ဖွား ၌ အခိုင်အမာ ပါဝင်ပြီး၊ အရှေ့တောင်အာရှအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်စဉ် အစောပိုင်း မွန်-ခမာ နွယ်ဖွားများနှင့်လည်းကောင်း၊ အိမ်နီးချင်း တိုင်းရင်းသားများနှင့်လည်းကောင်း အနည်းငယ် ဗီဇရောနှောမှု ရှိခဲ့ကြောင်း ညွှန်ပြနေသည်။<ref name="Li2015">Li, H., et al. (2015). "Genetic diversity and phylogenetic analysis of Sino-Tibetan populations in Mainland Southeast Asia". *Journal of Human Genetics*, 60(8), 421–428.</ref> ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း (ဟိုပုံး၊ ဆီဆိုင်၊ ပင်လောင်း စသည့် ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ) ရှိ ပအိုဝ်းများသည် [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်းလူမျိုးများ]] နှင့် ဒေသခံ တောင်ပေါ်နွယ်ဖွားများနှင့် ရာစုနှစ်များစွာ အတူယှဉ်တွဲ နေထိုင်ခဲ့ကြသဖြင့် အဆိုပါ အုပ်စုများနှင့် ဗီဇကူးလူးမှု ရှိခဲ့သော်လည်း၊ ပအိုဝ်းအချင်းချင်း ထိမ်းမြားလက်ထပ်သည့် အလေ့အထကြောင့် မူလ တိဗက်-ဗမာနွယ် ကရင်နွယ်ဖွား (Karenic Branch) ဗီဇစက်ဝန်းကို အဓိက ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သည်။<ref name="Saito2014">Saito, Soe (2014). *The Pa'O People of Myanmar: History, Identity and Culture*. Institute of Southeast Asian Studies.</ref> တစ်ဖက်တွင်လည်း မွန်ပြည်နယ် (သထုံ၊ ကျိုက္ခမီ)၊ ကရင်ပြည်နယ်နှင့် ပဲခူးတိုင်းတို့တွင် နေထိုင်ကြသော အောက်မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပအိုဝ်းများသည် မွန်နွယ်ဖွားများနှင့် အနီးကပ် ဆက်ဆံခဲ့ရသဖြင့် ဖခင် သို့မဟုတ် မိခင်ဘက်ဆိုင်ရာ ဗီဇများတွင် Haplogroup O-M95 (မွန်-ခမာ ဗီဇ) ပါဝင်မှု အချိုးအစားမှာ ရှမ်းတောင် ပအိုဝ်းတို့ထက် ပိုမိုမြင့်မားကြောင်း မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသနများက ညွှန်ပြနေသည်။<ref name="Kutanan2021" /> == ဘာသာစကားနှင့် မျိုးနွယ်စု ခွဲခြားခြင်း == ပအိုဝ်းလူမျိုးများသည် [[ကရင်လူမျိုး]]များ နှင့် နီးစပ်သည့် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ အမှတ်လက္ခဏာများ ရှိကြသည်။ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်း ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီခေတ် သုတေသနပညာရှင်အချို့က ပအိုဝ်းလူမျိုးများ၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှုများသည် ကရင်လူမျိုးများနှင့် ဆင်တူသည့်အတွက် "ကရင်နက်" (Black Karen) ဟူသောအမည်ဖြင့် ကနဦး သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များဖြစ်သည့် Paul Benedict (၁၉၄၃) နှင့် David Bradley (၁၉၈၅) တို့က ပအိုဝ်းဘာသာစကားကို စနစ်တကျ လေ့လာပြီး [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားမိသားစု]]၏ ကရင်နွယ် ဘာသာစကားများ (Karenic branch) တွင် ပါဝင်ကြောင်း သက်သေပြခဲ့ကြသည်။<ref name="Benedict1943">Benedict, Paul K. (1943). *The Sino-Tibetan Languages: A Conspectus*. University of California Press.</ref><ref name="Bradley1985">Bradley, David (1985). *Language Policy and Language Planning in Burma*. Australian National University.</ref> ပအိုဝ်းလူမျိုးများကို ၎င်းတို့၏ ရိုးရာဝတ်စုံအရောင်၊ ပြောဆိုသည့် ဝဲသံစနစ် နှင့် ပထဝီဝင် ဒေသအခြေချမှုအပေါ် အခြေခံ၍ အောက်ပါအတိုင်း အဓိက မျိုးနွယ်စုခွဲများနှင့် ဒေသန္တရအုပ်စုများအဖြစ် ထပ်မံခွဲခြားနိုင်သည်။<ref name="PaOUnions">ပအိုဝ်းစာပေနှင့်ယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့ (ဗဟို)။ (၂၀၁၅)။ *ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားများ၏ သမိုင်းနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲများ သုတေသနစာတမ်း*။ တောင်ကြီးမြို့။ စာ-၅၄–၆၂။</ref><ref name="BradleyEast">Bradley, David (2007). "East and Southeast Asia". In: *Encyclopedia of the World's Endangered Languages*. Routledge.</ref> ၁။ တောင်ကြီးနှင့် ဝန်းကျင်ဒေသ ပအိုဝ်း (ကွန်လုံပအိုဝ်း) ပအိုဝ်းလူမျိုးစုစုပေါင်း၏ အများစုဖြစ်သော (၈၀% ကျော်) သည် [[တောင်ကြီးမြို့]]၊ [[ဟိုပုံးမြို့]]၊ [[ဆီဆိုင်မြို့]]၊ [[နောင်တရားမြို့]] နှင့် [[လွိုင်လင်မြို့]] ဝန်းကျင်တို့တွင် နေထိုင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ဗဟိုပအိုဝ်း သို့မဟုတ် "ကွန်လုံပအိုဝ်း" ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး ၎င်းတို့ပြောဆိုသော ဝဲသံစနစ်သည် ပအိုဝ်းတစ်မျိုးသားလုံး၏ "ဘုံစကား" (Standard Pa-O) အဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံရသည်။ ပထဝီဝင်အရ အိမ်နီးနားချင်းဖြစ်သော [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]]၊ [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]] နှင့် [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]] စသည့် တိုင်းရင်းသားများနှင့် ရောယှက်ထိစပ်မှု အများဆုံး ရှိသည်။ ၂။ ပင်လောင်းဒေသ ပအိုဝ်း (ခြုဲင်း နှင့် တံတောက်အနွယ်) [[ပင်လောင်းမြို့]] နှင့် ဖယ်ခုံဒေသ ကုန်းမြင့်ပိုင်းများတွင် အခြေချကြသော ပအိုဝ်းမျိုးနွယ်စုများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် မိမိတို့ကိုယ်ကိုယ် "ခြုဲင်း" (Khruing) သို့မဟုတ် "တံတောက်" (Tadaung) အနွယ်ဝင်များဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ဗဟိုကွန်လုံပအိုဝ်းစကားနှင့် ဝဲသံအနည်းငယ် ကွဲပြားပြီး စကားပြောရာတွင် လေသံအနိမ့်အမြင့် ကွဲပြားမှု ထင်ရှားသည်။ ပထဝီဝင်အနေအထားအရ ကယားပြည်နယ်နှင့် နီးစပ်သဖြင့် [[ကယားလူမျိုး|ကယား (ကရင်နီ)]] တိုင်းရင်းသားများနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ကူးလူးဆက်ဆံမှုများ ရှိသည်။ ၃။ လင်းခေးဒေသ ပအိုဝ်း (ပအိုဝ်းနီ သို့မဟုတ် ဖြားဗျာ) [[လင်းခေးမြို့]]၊ [[မောက်မယ်မြို့]] နှင့် သံလွင်မြစ် အရှေ့ဘက်ကမ်း တောင်တန်းဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသော ပအိုဝ်းမျိုးနွယ်စုခွဲ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့ကို ဒေသတွင်း၌ "ပအိုဝ်းနီ" သို့မဟုတ် "ဖြားဗျာ" (Phra Bya) အနွယ်စုများဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ မူလပအိုဝ်းများကဲ့သို့ အနက်ရောင် ဝတ်ဆင်ကြသော်လည်း အမျိုးသမီးများ၏ ခေါင်းပေါင်းနှင့် ရိုးရာဝတ်စုံ အနားသတ်များတွင် အနီရောင်နှင့် အလင်းရောင်စုံ ဒီဇိုင်းများကို သိသာထင်ရှားစွာ ထည့်သွင်းချုပ်လုပ်ကြသဖြင့် ပအိုဝ်းနီဟု အမည်တွင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၄။ အောက်မြန်မာပြည် မြေပြန့်ပအိုဝ်း (ပအိုဝ်းဖြူ သို့မဟုတ် သထုံပအိုဝ်း) [[မွန်ပြည်နယ်]] ([[သထုံမြို့]]၊ [[ဘီလင်းမြို့]])၊ [[ကရင်ပြည်နယ်]] ([[ဘားအံမြို့]]) နှင့် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] ကမ်းနီးမြေပြန့်ဒေသများတွင် အခြေချခဲ့ကြသော ပအိုဝ်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာသမိုင်းအရ "ပအိုဝ်းဖြူ" ဟုလည်းကောင်း၊ ဒေသအလိုက် "သထုံပအိုဝ်း" ဟုလည်းကောင်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ မြေပြန့်ပအိုဝ်းများသည် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] နှင့် ကရင်လူမျိုးများနှင့် နီးကပ်စွာ အတူနေထိုင်ခဲ့ကြသဖြင့် အဝတ်အစားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုစရိုက်လက္ခဏာများတွင် မြေပြန့်ဒေသယဉ်ကျေးမှုများ ကူးစက်သက်ရောက်မှု ရှိသည်။ ဘာသာစကားအနေဖြင့် ကွန်လုံဘုံစကားနှင့် ကွဲပြားပြီး စာပေအပိုင်းတွင် သထုံမူ (အလံတရာမူ) ကို သီးခြား အသုံးပြုကြသည်။ ၅။ အခြားသော ရိုးရာနှင့် ဝဲသံအခြေပြု မျိုးနွယ်စုခွဲငယ်များ ပအိုဝ်းရိုးရာ သမိုင်းသုတေသန အထောက်အထားများနှင့် ဒေသန္တရ ဓလေ့ထုံးစံများအရ အထက်ပါ ပင်မအုပ်စုကြီးများအပြင် အောက်ပါအတိုင်း ထူးခြားသော မျိုးနွယ်စုခွဲငယ်များအဖြစ် ထပ်မံခွဲခြားနိုင်သေးသည် -<ref name="PaOClans">ခွန်ပညာနန္ဒ (ဟိုပုံး)။ (၂၀၁၉)။ *ပအိုဝ်းနွယ်ဖွားတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဒေသန္တရစကားစုများ*။ ခြူးကလျာစာပေ။ စာ-၁၁၂–၁၂၅။</ref> *တရျက် (Taryak) နှင့် တယင် (Tayang) အနွယ်စုများ အဓိကအားဖြင့် [[ဆီဆိုင်မြို့နယ်]]နှင့် ကယားပြည်နယ်စပ်ကြား တောင်တန်းဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဗဟိုကွန်လုံပအိုဝ်းစကားနှင့် ကွဲပြားပြီး စကားလုံး အဆုံးသတ်သံများကို ခပ်ပြတ်ပြတ် ရွတ်ဆိုတတ်သည့် ဝဲသံထူးခြားချက် ရှိကြသည်။ *ပန်နင် (Panneng) အနွယ်စုများ ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း တောင်ကုန်းအချို့နှင့် ကယားပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းတွင် အခြေချကြသည်။ ၎င်းတို့၏ ရိုးရာဝတ်စုံတွင် ခေါင်းပေါင်း ပတ်ပုံပတ်နည်းနှင့် ပွဲလမ်းသဘင်များ၌ ငွေထည်တန်ဆာပလာ ဆင်ယင်မှု ဒီဇိုင်းအနည်းငယ် ကွဲပြားသည်။ *ပထုံ (Pathong) အနွယ်စုများ ပအိုဝ်းရှေးဟောင်း မျိုးနွယ်စုခွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး ယနေ့ခေတ်တွင် ဗဟိုကွန်လုံပအိုဝ်းလူမျိုးစုကြီးအတွင်းသို့ အများစု ရောနှောဝင်ရောက်သွားကြပြီ ဖြစ်သော်လည်း အချို့သော နယ်စပ်ကျေးရွာများတွင် မိမိတို့၏ မူလဝဲသံကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားဆဲ ဖြစ်သည်။ *ပအိုဝ်းမည်း (နာမ်ခဲးအနွယ်) အောက်မြန်မာပြည် ကရင်ပြည်နယ် သံလွင်မြစ်ဝှမ်းနှင့် ဘားအံမြို့နယ်အချို့တွင် နေထိုင်ကြသည်။ သထုံပအိုဝ်း (ပအိုဝ်းဖြူ) များနှင့် ဒေသချင်း နီးစပ်သော်လည်း ရိုးရာအရောင်အဖြစ် အနက်ရောင်ဝတ်စုံကိုသာ စွဲစွဲမြဲမြဲ ဝတ်ဆင်ကြပြီး မွန်-ကရင် စကားလုံးအချို့ကို ရောနှောအသုံးပြုသည့် ထူးခြားချက်ရှိသည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံများ == [[File:Pindaya-Pa-O-Frau-02-2006-gje.jpg|thumb|ပင်းတယမြို့ရှိ ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသူတစ်ဦး]] ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းတွင် မှီတင်းနေထိုင်ကြသည့် ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားများသည် ရိုးရာအရ အနက်ရောင် သို့မဟုတ် နက်ပြာရောင် ဝတ်စုံကို အများဆုံး ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အောက်မြန်မာပြည် (မွန်ပြည်နယ်နှင့် ကရင်ပြည်နယ်) ရှိ ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားအချို့မှာမူ ဗမာလူမျိုးကဲ့သို့ ဒေသန္တရအဝတ်အစားများကို လိုက်လျောညီထွေ ဝတ်ဆင်ကြသည်က များသည်။ ရိုးရာဝတ်စုံတွင် အနက်ရောင် သို့မဟုတ် နက်ပြာရောင်ကို အဓိကရွေးချယ်ရခြင်းမှာ ၎င်းအရောင်များသည် အပူကို စုပ်ယူနိုင်ခြင်း၊ တောင်ပေါ်ဒေသ၏ အေးမြသော ရာသီဥတုဒဏ်ကို ကာကွယ်နိုင်ခြင်းနှင့် လုပ်ငန်းခွင်အတွင်း ပေရေစွန်းထင်းမှု သက်သာခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားများသည် အခြေခံအားဖြင့် ရာသီဥတုအေးမြသော ကုန်းမြင့်နှင့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင် အများဆုံး အခြေချ နေထိုင်ကြသဖြင့် ရိုးရာအနက်ရောင်ဝတ်စုံသည် အအေးဒဏ်ခံနိုင်ရန် အလွန်ထိရောက်ပြီး ၎င်းသည် ပအိုဝ်းလူမျိုးတို့၏ ထင်ရှားသော မူပိုင်အမှတ်လက္ခဏာ ဖြစ်လာသည်။ ဝတ်စုံကို ချုပ်လုပ်ရာတွင် အဖိုးတန်သက္ကလပ်စက္ကူများနှင့် အထည်ကောင်းများကို အလေးပေး အသုံးပြုကြသည်။<ref name="PaOProfile">Pa-O National Organization (PNO). (2020). ''The Traditional Culture and Customs of Pa-O People''. PNO Central Strategic Research Committee. pp. 14–18.</ref> [[File:ပအိုဝ်းလူမျိုး.jpg|thumb|ရိုးရာဝတ်စုံ ဝတ်ဆင်ထားသော ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားများ]] === ဆွေမျိုးတော်စပ်ခြင်း === ပအိုဝ်းလူမျိုးများသည် မိသားစုတစ်စုကို "တဖူးဝေးတဗူႏ" ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ဆွေမျိုး တော်စပ်မှုစနစ်တွင် အဖေကို "ဖာ" (Pha)၊ အမေကို "မွိုး" (Mwe) ဟု လည်းကောင်း၊ အဘိုးကို "ဖာဖြား"၊ အဘွားကို "မွိုးဖြား" ဟု လည်းကောင်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ အစ်ကိုကို "ဝေးခို"၊ အစ်မကို "ဝေးမူႏ" ဟု ခေါ်ဆိုပြီး မောင်နှမအငယ်များကိုမူ "ဖူးခို" (ညီ/မောင်) နှင့် "ဖူးမူႏ" (ညီမ/နှမ) ဟု အသီးသီး ခေါ်ဆိုကြသည်။ ဆွေမျိုးသားချင်း တစ်စုလုံးကို "တဖူးဝေး" ဟု ခြုံငုံခေါ်ဆိုသည်။ အိမ်ထောင်ဖက် ဇနီးမယားကို "မာ" (သို့မဟုတ် လမ်းသားမူႏ)၊ ခင်ပွန်းလင်ယောက်ျားကို "ဝါꩻ" (သို့မဟုတ် လမ်းသားခို) ဟု ခေါ်ဝေါ်ပြီး သားသမီးကို "ပို" ဟု ခေါ်သည်။ ထို့ပြင် ဇနီး၏မောင် သို့မဟုတ် အစ်ကိုကို "မက်" ဟု ခေါ်ပြီး၊ ခင်ပွန်း၏ အစ်ကို သို့မဟုတ် ညီကို "ဖာတန်/ဖာနင်" ဟု ခေါ်သည်။ ဇနီး၏ အစ်မ သို့မဟုတ် ညီမကို "မွိုးတန်/မွိုးနင်" ဟု ခေါ်ဆို၍ ခင်ပွန်း၏ အစ်မ သို့မဟုတ် ညီမကို "တနေင်" ဟု ခေါ်သည်။ အဖေ၏ ညီကို "ဖာနင်"၊ အဖေ၏ အစ်ကိုကို "ဖာတန်" ဟု ခေါ်ဆိုပြီး အမေ၏ မောင် သို့မဟုတ် အစ်ကိုကို "ဖူ" (ဦးလေး) ဟု ခေါ်သည်။ အဖေ၏ အစ်မနှင့် ညီမကိုမူ "မွိုးတန်/မွိုးနင်" ဟု ခေါ်ဆိုကာ အမေ၏ အစ်မ သို့မဟုတ် ညီမကို "ဖီ" (ဒေါ်ဒေါ်) ဟု သတ်မှတ်ခေါ်ဆိုကြသည်။<ref name="PaOLanguageDict">ပအိုဝ်းစာပေနှင့်ယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့. (၂၀၁၈). ''ပအိုဝ်း-မြန်မာ အဘိဓာန် (Pa-O to Burmese Dictionary)''. တောင်ကြီးမြို့. စာ-၄၂–၄၇။</ref> === အမွေဆက်ခံခြင်း ဓလေ့ === မိဘနှစ်ပါး ကွယ်လွန်သည့်အခါ ကျန်ရစ်သော မိသားစုပိုင်ပစ္စည်းများနှင့် မြေယာများကို သားသမီးများအား ကျား၊ မ ခွဲခြားခြင်းမရှိဘဲ ကြီးငယ်အလိုက် စနစ်တကျ တန်းတူရည်တူ ခွဲဝေယူကြသည်။ သို့သော် ဓလေ့ထုံးတမ်းအရ မိဘများ အသက်ကြီးရင့်ချိန်အထိ နောက်ဆုံးအတူတကွ နေထိုင်ပြုစု စောင့်ရှောက်ခဲ့သော သားသမီး (အများအားဖြင့် အငယ်ဆုံးသားသမီး) က မိဘ၏ နေအိမ်နှင့် မြေကွက်ကို အမွေ ပိုမိုရရှိထိုက်သည်ဟု ယူဆကာ ပေးအပ်လေ့ရှိသည်။ သားသမီး သို့မဟုတ် မြေးမြစ် မရှိသည့် ကိစ္စရပ်များတွင်မှသာ အနီးစပ်ဆုံး ဆွေမျိုးသားချင်းများက အမွေကို ဆက်ခံခွင့်ရှိသည်။ အကယ်၍ အမွေစားအမွေခံ လုံးဝမရှိဘဲ ကွယ်လွန်သွားခဲ့လျှင် ၎င်းတို့၏ ပစ္စည်းဥစ္စာများကို ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများသို့ သာသနာရေးဆိုင်ရာ ကောင်းမှုကုသိုလ်အဖြစ် ပေးပို့လှူဒါန်းလေ့ရှိသည်။ === လူပျိုအပျိုဘဝနှင့် မင်္ဂလာလက်ထပ်ပွဲ === ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားများတွင် ရိုးရာလူပျိုလှည့်သည့် ဓလေ့သည် အလွန်စနစ်ကျသော အဆင့်အတန်း ရှိသည်။ ရွာတွင်း၌ လူပျိုလှည့်ရာတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ သူငယ်ချင်းအပေါင်းအသင်းများနှင့် ဖြစ်စေ သွားရောက်လေ့ရှိသော်လည်း မိမိတို့နှင့် မသက်ဆိုင်သည့် ပြင်ပရွာများသို့ သွားရောက်အပျိုလှည့်လိုပါက အဆိုပါရွာ၏ ကာလသားခေါင်းဆောင် (ရွာခံလူငယ်ခေါင်းဆောင်) ထံတွင် ဖြစ်စေ၊ ရွာခံကာလသားတစ်ဦးဦးထံတွင်ဖြစ်စေ ကြိုတင်အကြောင်းကြားပြီး လမ်းညွှန်ဦးဆောင်မှု ခံယူရသည်။ အိမ်ရှင်အပျိုအမျိုးသမီးသည် မိမိအိမ်သို့ လာရောက်သည့် လူပျိုများကို ရေနွေးကြမ်း၊ ကွမ်း၊ ရိုးရာမုန့်ပဲသရေစာများဖြင့် ပျူငှာစွာ ဧည့်ခံစကားပြောရသည်။ လူပျိုလှည့် စကားပြောခြင်းကို အများအားဖြင့် နေအိမ်အတွင်းရှိ ရိုးရာမီးဖို (ဓနုမီးဖို) နံဘေးတွင် ဝိုင်းဖွဲ့ထိုင်၍ ပြောဆိုကြလေ့ရှိသည်။ အမျိုးသားများသည် အသက် (၁၆) နှစ်အရွယ်တွင် လူပျိုအဖြစ်လည်းကောင်း၊ အမျိုးသမီးများသည် အသက် (၁၅) နှစ်အရွယ်တွင် အပျိုအဖြစ်လည်းကောင်း ဒေသဓလေ့အရ သတ်မှတ်ပြီး ရိုးရာလူမှုရေးလုပ်ငန်းခွင်များတွင် ပါဝင်ခွင့်ရကြသည်။ === စိတ်နေသဘောထားများ === သမိုင်းကြောင်းအရ ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားများသည် ပဒေသရာဇ် အုပ်စိုးသူ လူတန်းစားတို့၏ ဖိနှိပ်မှုနှင့် မတရားအခွန်အတုတ် ကောက်ခံမှုများကြောင့် ၎င်းတို့နှင့် ကင်းဝေးရာ တောင်ပေါ်ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချခဲ့ကြသည့် နောက်ခံရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ပင်ကိုစရိုက်အနေဖြင့် မိမိ၏ စားဝတ်နေရေးအတွက် အမှီအခိုကင်းစွာ လွတ်လပ်စွာ ရှာဖွေလိုသည့် စိတ်ဓာတ် ပြည့်ဝကြသည်။ ပဒေသရာဇ်စနစ် ပပျောက်သွားပြီးနောက်တွင် တောင်ပေါ်ဒေသ၌ အတည်တကျ နေထိုင်လာကြသကဲ့သို့ မြေပြန့်ဒေသများသို့ ဆင်း၍လည်း လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်လာကြသည်။ ပအိုဝ်းလူမျိုးတို့၏ စိတ်နေသဘောထားသည် ရိုးသားဖြောင့်မတ်မှုကို အခြေခံသည်။ ၎င်းတို့၏ အထင်ကရ ရိုးရာစကားပုံတစ်ခုက '''‘ကုန်းမြင့်လျှင် ရေမတင်၊ ဂုဏ်မြင့်လျှင် လူမခင်’''' ဟု ဆိုရိုးရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ဆင်းရဲချမ်းသာ၊ ပညာဂုဏ်၊ ဓနဂုဏ် မောက်ခြင်းမရှိဘဲ လူသားအားလုံးကို တစ်ပြေးညီ တန်းတူရည်တူ ဆက်ဆံတတ်သည့် စိတ္တဗေဒ သဘောထားရှိကြသည်။ == ကိုးကွယ် ယုံကြည်မှု == ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားများသည် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] စတင်ထွန်းကားရာ သုဝဏ္ဏဘူမိ[[သထုံပြည်]]မှ [[ရှမ်းကုန်းမြေမြင့်]]သို့ ရောက်ရှိပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာ မျိုးစေ့ကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်လာခဲ့ကြသည်။ ပအိုဝ်းအများစုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ယုံကြည်ကြသည်။ အနည်းငယ်မျှသာ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ကြသည်။ ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများကို ကျေးရွာတိုင်းတွင် တွေ့ရသည်။ ဘုရား၊ ကျောင်းကန်၊ ဇရပ်စသော သာသနာရေးဆိုင်ရာ အဆောက်အအုံများကို မိမိချွေးနည်းစာလုပ်အားခမှ စုဆောင်းထားသော ငွေကြေးများဖြင့် ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းကြသည်။ ==ထင်ရှားကျော်ကြားသော ပအိုဝ်းလူမျိုးများ== * [[သာမညဆရာတော်]] အဘိဓဇအဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိက ဘဒ္ဒန္တဝိနယ *[[ရွှေဥဒေါင်းတောင်ဆရာတော်]] ဘဒ္ဒန္တကုမာရ *[[အလံတစ်ရာဆရာတော်]]အဘိဓဇအဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိက ဘဒ္ဒန္တစန္ဒန *ဘားအံ ကျောက်ကလ္လာပ် ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တဝိမလ *[[နန်းခင်ဇေယျာ]] - [[မယ်မြန်မာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ]] ၂၀၁၂ *[[တင်အောင်မိုး]] - မြန်မာ့လက်ရွေးစင်ဘောလုံးသမား *အဂ္ဂမဟာသီရိသုဓမ္မ မဏိဇောတဓရ ဝဏ္ဏကျော်ထင် ဖြာႏတန်[[အောင်ခမ်းထီ]] -ပအိုဝ်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်/ အသွင်ပြောင်းပအိုဝ်း ဌာနေပြည်သူ့စစ် (PNO/PNA) နာယက *[[ဒေါ်ကြိုင်ကြိုင်]] - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေ၏ ဇနီး *ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU) ဒုဥက္ကဋ္ဌ [[လှဖေ (ပအိုဝ်းအမျိုးသားခေါင်းဆောင်)|ဖြားဗွာလှဖေ]] (မွန်ပြည်နယ်/သထုံ) *သထုံ(ဆီဆိုင်နယ်)စော်ဘွားစဝ်ခွန်ကြည် (ရှမ်းတောင်/သထုံ) *ပင်လုံစာချုပ်တွင်ပါဝင်လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သော ဦးဖြူ (ရှမ်းတောင်/သထုံ(ဆီဆိုင်)နယ်)<ref>ကျော်ငြိမ်း (မြန်မာသမိုင်းအဖွဲ့ဝင်)၊ ရှမ်းပြည်နှင့်စော်ဘွား(ဦးထွန်းမြင့်-တောင်ကြီး)</ref> *(NCA) ထိုးထားသော ပအိုဝ်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးအဖွဲ့ချုပ်/တပ်မတော် (PNLO/PNLA) နာယက ဗိုလ်မှူးကြီးခွန်ဥက္ကာ * ဂီတစာဆို [[ခွန်သာဒွန်း]] * ဂီတစာဆို [[ခွန်ပေါရန်း]] * အဆိုတော် [[ခွန်သန်းထွန်း]] * အဆိုတော် [[ဒိုးလုံး]] * အဆိုတော် [[ခွန်ရိုင်းဟန်]] * အဆိုတော် ခွန်ငယ်လင်း * အဆိုတော် [[ဘီလီလမင်းအေး]] (ပအိုဝ်း-ကရင်ကပြား) *[[နော်ဖောအယ်ထား]] (ပအိုဝ်း-ကရင်ကပြား)▪️Naw Phaw Eh Htar * [[ထွန်းရင်လော]] * သရုပ်ဆောင် [[နန်းမြတ်ဖြိုးသင်း]] * သရုပ်ဆောင် နန်းခင်ဇေယျာ ==ဆက်စပ်လေ့လာရန်== *[[ဒုံးလွှတ်ခြင်း]] ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] 6ft15vd1z11yeh336diuemzfnew7use 0 17194 1055369 1032494 2026-09-27T07:39:18Z ~2026-51947-20 148716 ဆင်ဖြူရှင်မင်း 1055369 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | type = monarch (ကုန်းဘောင်အင်ပါယာ၏ ဧကရာဇ်) | name = ဆင်ဖြူရှင်မင်းတရား | image =မြေဒူးမင်း(ခေါ်)ဆင်ဖြူရှင်မင်း | caption = | reign = ၂၈ နိုဝင်ဘာလ ၁၇၆၃ – ၁၀ ဇွန်လ ၁၇၇၆<ref name=cb-2>Buyers, King Hsinbyushin</ref> | coronation = ၁၆ မေ ၁၇၆၄ | succession = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိဘုရင်များစာရင်း|မြန်မာ့ဘုရင်ဧကရာဇ်မင်း]] <br/>[[မြေဒူးရွာ၊ ကန့်ဘလူမြို့နယ်|မြေဒူး]]မင်းသား | predecessor = [[နောင်တော်ကြီးမင်း]] | successor = [[စဉ့်ကူးမင်း]] [[ဖောင်းကားစားမောင်မောင်]] | suc-type = Successor | reg-type = | ထင်ရှားခဲ့သော ဘွဲ့တစ်ခု = တရုတ်-မြန်မာစစ်ပွဲ တွင် စစ်နိုင်သော ဧကရာဇ် | spouse = မယ်လှ<br/> မိဖုရား ၁၅ ဦး | issue = သားတော် ၂၀၊ သမီးတော် ၂၀ | issue-link = | regnal name = သီရိသူရိယဓမ္မ မဟာဓမ္မရာဇာ ရာဇာဓိပတိ | house = [[ကုန်းဘောင်မင်းဆက်]] [[ကုန်းဘောင်အင်ပါယာ]] | father = [[အလောင်းဘုရား]] | mother = [[ခင်ယွန်းစံ]] | birth_name = မောင်ရွ | birth_date = {{Birth date|1736|9|12|df=y}} | birth_place = [[ရွှေဘိုမြို့|မုဆိုးဘို]] | death_date = {{death date and age|1776|6|10|1736|9|12|df=y}} | death_place = [[အင်းဝ]] | date of burial = | place of burial = [[အင်းဝ]] | religion = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | signature = }} '''ဆင်ဖြူရှင်မင်းတရား''' ( မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၁ဝ၉၈-၁၁၃၈) သည် တတိယမြန်မာဧကရာဇ်နိုင်ငံတော် [[ကုန်းဘောင်မင်းဆက်]]တွင် တတိယမြောက်မင်းဖြစ်၍ [[အလောင်းမင်းတရား|အလောင်းမင်းတရားကြီး]] ဦးအောင်ဇေယျ၏ ဒုတိယသားတော်ဖြစ်လေသည်။ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁ဝ၉၈ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လဆန်း ၁၃ ရက်၊ တနင်္ဂနွေနေ့တွင် ဖွားမြင်တော်မူ၏။ ငယ်မည်မှာ မောင်ရွဖြစ်၍၊ မြေဒူးမင်းဟုလည်းတွင်သည်။ တနင်္ဂနွေမင်း ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ နောင်အခါ [[ဆင်ဖြူကျွန်းမြို့]]မှ [[ဆင်ဖြူတော်]]ရရှိသဖြင့် ဆင်ဖြူရှင်ဘွဲ့ ကိုခံယူသည်။ ဆင်ဖြူရှင်မင်းဟူသော ဘွဲ့အမည်ဖြင့်သာ နိုင်ငံသမိုင်းတွင် ထင်ရှား၏။ သို့သော် ဘွဲ့တံဆိပ်နာမံတော်ကား သီရိပဝရသုဓမ္မမဟာရာဇာဇီန္ဒာဓိပတိတည်း။ မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၁၁၂၅ ခုနှစ်(ခရစ်နှစ် ၁၇၆၃ ခုနှစ်)၌ အလောင်းမင်းတရားကြီး၏ ပထမသားတော် [[နောင်တော်ကြီးမင်း]]လွန်သဖြင့် ဒုတိယသားတော် မြေဒူးမင်းသား ထီးနန်းဆက်ခံသည်။ ပထမတွင် ရွှေဘို၌ နှစ်နှစ်မျှ စံနေတော်မူပြီးနောက် အင်းဝ၌ မြို့နန်းအသစ်တည်ထောင် ပြောင်းရွေ့စံတော်မူသည်။ အင်းဝမြို့ကို ရွေးချယ်ခြင်းမှာ အောင်မြေအဖြစ် ယုံကြည်သောကြောင့် တစ်ကြောင်း၊ ရွှေဘိုမြို့သည် ကုန်းခေါင်ခေါင်တွင် တည်ရှိသဖြင့် ကူးသန်းသွားလာမှု မလွယ်ကူဘဲ၊ အင်းဝမြို့ကား လယ်တွင်းကိုးခရိုင်ဖြစ်သော ကျောက်ဆည်နယ်နှင့် အဆက်အသွယ်လွယ်ကူနီးစပ်ခြင်း၊ ဧရာဝတီနှင့် မြစ်ငယ်မြစ်ဆုံရာတွင် တည်ရှိသဖြင့် ရေလမ်းခရီးအားဖြင့် အသွားအလာ လွယ်ကူခြင်းတို့ကြောင့်တစ်ကြောင်း ဖြစ်ဟန်တူပေသည်။ ဖခမည်းတော်အလောင်းမင်းတရားကြီး၏ "ငါ၏သားတော်များသည် ကြီးစဉ်ငယ်လိုက် (အစဉ်အလိုက်) ထီးနန်းသိမ်းပိုက်စိုးစံကြရမည်။" ဟူသော မိန့်မှာချက်ရှိသော်လည်း နောင်တော်ကြီးနတ်ရွာစံပြီးနောက် ဆင်ဖြူရှင်နန်းတက်လာသောအခါ ညီတော်[[အမြင့်မင်းသား]]ကို အိမ်ရှေ့အရာ၌ထားရမည်ဖြစ်သော်လည်း လျစ်လျူရှုကာ သားတော် [[စဉ့်ကူးမင်း]]ကိုသာ အိမ်ရှေ့မင်းအဖြစ် သတ်မှတ်ကြေညာခဲ့သည်။ သားတော်ကိုသာ နန်းတက်စေခဲ့သည်။ ယေဘုယျကြည့်လျှင် ဖခင်၏စကားကို ပယ်ရှားခဲ့သည်ဟု နားလည်နိုင်သော်လည်း များစွာသော ရှေးမြန်မာဘုရင်မင်းမြတ်တို့နတ်ရွာစံလျှင် သားတော်တစ်ဦးဦးကိုသာလျှင် အိမ်ရှေ့မင်းအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး ထီးနန်းကိုလည်း ဆက်ခံစေခဲ့သော အစဉ်အလာကို နမူနာယူပြီး ဆင်ဖြူရှင်မင်းလည်း ညီတော်အမြင့်မင်းကို ထီးနန်းမလွှဲအပ်ပဲ သားတော်ကိုသာ ထီးနန်းဆက်ခံစေသည်ဟု ပညာရှင်တချို့က သုံးသပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite book|title=ညိုမြ - ကုန်းဘောင်ရှာပုံတော်|date=မတ် ၁၉၉၇|publisher=ရာပြည့်စာအုပ်တိုက်|location=ရန်ကုန်မြို့|page=စာမျက်နှာ ၉၄|edition=ဒုတိယအကြိမ်}}</ref> ဆင်ဖြူရှင်မင်းသည် ခမည်းတော်လက်ထက် မင်းသားဘဝကပင် စစ်ပွဲများတွင် ပါဝင်တိုက်ခိုက်လာခဲ့သူ ဖြစ်သည့် အလျောက် စစ်ရေးတွင် စိတ်ဝင်စားဟန်ရှိ၏။ ဆင်ဖြူရှင်မင်း လက်ထက်တွင် မြန်မာသမိုင်း၌ ထူးခြားသော စစ်ပွဲများကို တွေ့ရသည်။ ဆင်ဖြူရှင်မင်းနန်းတက်၍ မကြာမီပင် ဇင်းမယ်ကို အောင်တော်မူ၏။ မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၁၁၂၆ ခုနှစ်တွင် မဏိပူရကသည်းပြည်သို့ ကိုယ်တော်တိုင် ချီတက်တိုက်ခိုက်ရာ အောင်မြင်လေသည်။ မဏိပူရကသည်းပြည်မှ သုံ့ပန်းများ သိမ်းရုံးခေါ်ဆောင်ခဲ့၏။ ယင်းသို့ မဏိပူရကသည်းများအား ခေါ်ဆောင်လာခဲ့ခြင်းမှာ ဆင်ဖြူရှင်မင်း၏ မြို့တော်သစ် အင်းဝမြို့တွင် လူနေအိမ်ခြေ တိုးပွားရန်ဆန္ဒရှိ၍ ခေါ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုလေသည်။ == ယိုးဒယား-မြန်မာ စစ်ပွဲ == [[File:Royal Palace of Ayutthaya.jpg|left|thumb|237x237px|အယုဓျာမြို့ပျက် (ခရစ်နှစ် ၂၀၁၀)|alt=]] [[File:Burmese-Siamese war (1765-1767) map - EN - 001.jpg|thumb|ယိုးဒယား-မြန်မာစစ် (၁၇၆၅–၁၇၆၇)|239x239px]] ဆင်ဖြူရှင်မင်းသည် ခမည်းတော်လက်ထက်က အောင်တော်မမူသော ယိုးဒယားကို ချီတက် တိုက်ခိုက်စေ၏။ မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၁၁၂၅ ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၇၆၄ ခုနှစ်) တပေါင်းလတွင် တပ်ပေါင်း ၂၈ တပ်ကို [[နေမျိုးသီဟပတေ့]] အုပ်ချုပ်စေလျက် ဇင်းမယ်ကြောင်းချီစေသည်။ သက္ကရာဇ် ၁၁၂၆ ခုနှစ် နတ်တော်လတွင် မဟာနော်ရထာကို ဗိုလ်ချုပ်ခန့်၍ တပ်ပေါင်း ၃ဝ ကို ထားဝယ်ကြောင်းချီစေ၏။ ထိုတပ်အသီးသီးသည် ချီတက် တိုက်ခိုက်လာခဲ့ရာ၊ ၄ နှစ်အကြာတွင် အယုဓျာမြို့ ပြင်တွင် တပ်ကြီးနှစ်တပ်ပေါင်းမိကာ အယုဓျာမြို့ကို ၁၄ လ တိုင်တိုင် ဝန်းရံထားခဲ့လေသည်။ မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၁၁၂၉ ခုနှစ် တန်ခူးလဆန်း ၁၁ ရက် (ခရစ်နှစ် ၁၇၆၇ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၈ ရက်) နေ့တွင် အယုဓျာမြို့ကို အောင်မြင်၏။ ယိုးဒယားမင်းလည်း မြို့အပျက်တွင် လက်နက်ထိမှန်၍ ကျဆုံးလေသည်။ ယိုးဒယားကို အလိုပြည့်ပြီးသော်၊ မြန်မာနိုင်ငံသို့ တရုတ်တပ်များ တိုက်ခိုက်လာသည့်အတွက် ဆင်ဖြူရှင်မင်းသည် ယိုးဒယားပြည်ရှိ မြန်မာတပ်များကို ပြန်လည်ခေါ်ယူခဲ့ရ၏။ ယင်းသို့ တရုတ်တို့ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ချီတက်တိုက်ခိုက်လာခြင်းမှာ # နယ်ခြားအရေး ရှုပ်ထွေးခြင်း၊ # တရုတ်ကုန်သည်တို့နှင့် မြန်မာတို့ ဆက်ဆံရေး အဆင်မပြေခြင်းနှင့် # သိန္နီ၊ ဗန်းမော်စသည့် နယ်စပ်စော်ဘွားတို့က တရုတ်တို့ကို ချီပင့်ခြင်း တည်းဟူသော အကြောင်း ၃ ရပ်ကြောင့်ဟု ဆိုလေသည်။ == တရုတ် - မြန်မာ စစ်ပွဲများ == {{main|တရုတ် - မြန်မာ စစ်ပွဲများ}} === ပထမ တရုတ်-မြန်မာ စစ်ပွဲ === [[File:Flag of the Alaungpaya Dynasty of Myanmar.svg|thumb|[[မြန်မာဘုရင့်တပ်မတော်]] အလံ|alt=|left]] [[File:清 郎世宁绘《清高宗乾隆帝朝服像》.jpg|thumb|မန်ချူးဧကရာဇ် ချင်းလုံ (Qianlong Emperor) (ခရစ်နှစ် ၁၇၃၆)|244x244px]] ပထမအကြိမ် တရုတ်စစ်သည်တို့သည် ကောင်းတုံမြို့ကို အထပ်ထပ်ဝန်းရံ လုပ်ကြံလာ၏။ ထိုသတင်းကိုကြားလျှင် ဆင်ဖြူရှင်မင်းသည် လက်ဝဲဝင်းမှူး နေမျိုးစည်သူကို စစ်သည်သူရဲများနှင့် ချီတက် တိုက်ခိုက်စေသည်။ ကောင်းတုံမြို့တွင်းကလည်း ထွက်တိုက်သည်နှင့် တရုတ်တို့မခံနိုင် ဆုတ်ခွါပြေးရလေသည်။ ထိုစစ်ပွဲတွင် တရုတ်တို့ဖက်မှ စစ်သည်ငါးသောင်း၊ မြင်းတစ်သောင်းဖြင့်ချီတက်လာရာ၊ တရုတ်စစ်သည် တစ်သောင်း ကျဆုံးခဲ့ရသည်ဟု ဆိုသည်။ ယင်းသို့ မရှုမလှ ဆုံးရှုံးခဲ့ရာ တရုတ် ဥတည်ဘွားမင်း (မန်ချူးဧကရာဇ် ချင်းလုံ အေဒီ ၁၇၃၆ - ၁၇၉၆) ညီ စစ်သူကြီး စူတာလောရဲသည် အရှက်ရကာ မိမိကိုယ်ကို အဆုံးစီရင် သွားရှာလေသည်။ ===ဒုတိယ တရုတ်-မြန်မာ စစ်ပွဲ=== ထို့နောက်တွင် နောင်တရုတ်အရေးကို မြော်တင်း၍ ဗလမင်းထင်ကို ကောင်းတုံသို့စေလွှတ်ကာ အခိုင်အလုံနေစေသည်။ မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၁၁၂၈ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယအကြိမ် တရုတ်စစ်သည် နှစ်သိန်းငါးသောင်း၊ မြင်းသည် နှစ်သောင်း ငါးထောင်ဖြင့် ဗန်းမော်ကြောင်း ချီလာပြန်၏။ ဆင်ဖြူရှင်မင်းကြားလျှင် နေမျိုးစည်သူကို ရေကြောင်းမှ ဗန်းမော်သို့ ချီတက် တိုက်ခိုက်စေ၍ မဟာစည်သူကို ဧရာဝတီမြစ်၏ အနောက်ဘက်မှ မိုးကောင်း၊ မိုးညှင်းကြောင်း ချီစေသည်။ ကောင်းတုံတွင် ရှိနေသော ဗလမင်းထင်၏ တပ်ကိုလည်း အင်အားဖြည့်ပေးလေသည်။ တရုတ်တပ်များသည် ကောင်းတုံမြို့ကို ဝန်းရံတိုက်ခိုက်သော်လည်း ဗလမင်းထင်၏ အစီအမံကောင်းသဖြင့် မြို့ပြခိုင်လုံ သောကြောင့် မအောင်မြင်ချေ။ ထိုအချိန်တွင် နေမျိုးစည်သူ၏ စစ်ကူများရောက်လာ၏။ သို့ဖြစ်၍ ၃ ရက်အတွင်း တရုတ်တပ်များ ဆုတ်ခွာသွားရလေသည်။ ===တတိယ တရုတ်-မြန်မာ စစ်ပွဲ=== [[File:Third Qing Burmese war.PNG|thumb|တတိယ တရုတ်-မြန်မာ စစ်ပွဲ|186x186px]] နောက်တစ်နှစ်ဖြစ်သော မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၁၁၂၉ ခုနှစ်တွင် တရုတ်တပ်တို့ တတိယအကြိမ် ချီလာပြန်၏။ ထိုအကြိမ်တွင် တရုတ်ဧကရာဇ်ဘုရင်၏ သားမက်တော် မြင်းခုံရဲ([[မင်းယွီ]]) ကိုယ်တိုင်အုပ်ချုပ်လျက် မြင်းသည် သုံးသောင်း၊ ခြေသည် သုံးသိန်းဖြင့် ချီလာသည်။ တရုတ်တို့သည် သိန္နီမြို့ကိုတိုက်ခိုက်သိမ်းယူပြီးလျှင် ရိက္ခာထောက် အဆက်အလက်များနှင့်တကွ အခိုင်အမာပြုကာ သီပေါသို့စစ်တစ်ကြောင်း၊ ဗန်းမော်သို့ စစ်တစ်ကြောင်း ချီတက်တိုက်ခိုက်၏။ ထိုအခါ မဟာစည်သူ၏ တပ်သည် သီပေါကြောင်းချီလာသော တရုတ်တို့ကို ဆီးကြို တိုက်ခိုက်ရသည်။ မဟာသီဟသူရတပ်သည် တရုတ်တို့၏ ရိက္ခာထောက်တပ်များကို နောက်ကလှည့်တိုက်ရန် ဘော်ကြိုကြောင်းချီရသည်။ ဗန်းမော်ကြောင်း ချီသောတရုတ်တပ်တို့ကို လက်ဝဲဝင်းမှူးတပ်က ဆီးကြို တိုက်ခိုက်ရလေသည်။ မဟာစည်သူ၏ တပ်မှာမခံနိုင်၍ မြန်မာတပ်တော်များမှာ ကတိမ်းကပါး ကစီကရင်ရှိလေသည်။ မဟာစည်သူ၏ တပ်ကို အောင် မြင်လာခဲ့သော မြင်းခုံရဲသည် ဆက်လက်ချီတက်လာခဲ့ရာ၊ မေမြို့ဒေသကို ဖြတ်ကျော်ပြီးနောက် မေမြို့နှင့် ၈ မိုင်ကွာ အင်းဝမှ မိုင် ၃ဝ ခန့်သာဝေးသော စဉ့်ကူး သို့ တပ်ဦး ရောက်လာခဲ့၏။ မြန်မာတို့ဖက်မှ မဟာသီဟသူရတို့တပ်သည် တရုတ်တို့၏ ရိက္ခာထောက် နောက်တပ်များကို တိုက်ခိုက် ပြီးနောက် လားရှိုးနှင့် သံလွင်မြစ်ပေါ်ရှိ ကွန်းလုံကူးတို့ဆိပ်ကို ချီတက် သိမ်းယူလိုက်ရာ တရုတ်ပြည်မှ ရိက္ခာထောက်တပ်များ မပေါက်ရောက်နိုင်ရှိလေသည်။ ထို့နောက် လက်ဝဲဝင်းမှူးတို့ တပ်နှင့် ပူးပေါင်းမိ၍ သိန္နီရှိ တရုတ်တပ်မကြီးကို တိုက်ခိုက်ရာ၊ တရုတ်တို့ ငတ်မွတ်လှသည်နှင့် ကောင်းစွာ မခံနိုင်ဘဲ တပ်လုံးပျက်ကာ ဆုတ်ခွာထွက်ပြေးလေသည်။ မြစ်ငယ်ကြောင်းချီ၍ စဉ့်ကူး သို့ရောက်နေသော မြင်းခုံရဲ၏ တပ်တို့ကိုလည်း မဟာစည်သူတပ်က ထပ်မံတိုက်ခိုက်ပြန်ရာ၊ တရုတ်တို့ ရိက္ခာပြတ်နေချိန် ဖြစ်သည့်အတွက် တပ်ပျက်ကာ ဆုတ်ခွာရသည်။ စစ်ဝိုင်းခံနေရချိန်၌ မြင်းခုံရဲသည် ကျစ်ဆံမြီးကို တရုတ် ဧကရာဇ်ဘုရင်ထံသို့ ဖြတ်၍ပို့ရန် မှာကြားလျက် မိမိကိုယ်ကိုမိမိ အဆုံးစီရင်သွားလေသည်။ မဟာစည်သူတပ်နှင့် မဟာသီဟသူတပ်တို့မှာ ပူးပေါင်းမိသွားကာ တရုတ်တို့ကို ထပ်မံ လိုက်တိုက်ပြန်ရာ တရုတ်တို့သည် တရုတ်ပြည် တိုင်အောင် ဆုတ်ခွာကြရလေသည်။ ဗန်းမော်ကြောင်းချီလာ၍ ဗန်းမော်မြို့ကို အထပ်ထပ်ဝန်းရံ လုပ်ကြံခဲ့သော်လည်း ဗလမင်းထင် အကွပ်အညှပ်နာ၍ မရနိုင်ရှိခဲ့သော တရုတ်တို့တပ်လည်း သီပေါ ကြောင်းချီ တပ်ကြီးပျက်ကြောင်းကြားလျှင် အရံဖြုတ်ကာ ထွက်ပြေးသွားလေသည်။ ===စတုတ္ထ တရုတ်-မြန်မာ စစ်ပွဲ=== [[File:Emperor qianlong blue banner.jpg|alt=|thumb|မန်ချူးဧကရာဇ် ချင်းလုံ၏ စစ်သည်များ]] မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၁၁၃ဝ ပြည့်နှစ်တွင် တရုတ်တို့စတုတ္ထအကြိမ် လာပြန်၏။ ထိုအကြိမ်တွင် တရုတ်တို့သည် ခြေသည် ငါးသိန်းငါးသောင်းဖြင့်ချီလာကာ ဗန်းမော်မြို့ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက် လိုက်လေသည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် ကောင်းတုံမြို့အရှေ့ ၁၂ မိုင် အကွာ ရွှေညောင်ပင်အရပ်တွင် ခံတပ်အခိုင်အလုံဆောက်၍ ရပ်တည်နေ၏။ ဗန်းမော်ကို ချီခဲ့စဉ်က မြစ်ညာတွင်ထားခဲ့သော တရုတ်တပ်များကလည်း လှေသမ္ဗန်လုပ်ကာ ရေကြောင်းချီလာသည်။ ကောင်းတုံမြို့ကို တရုတ်တို့ ရေကြောင်း ကြည်းကြောင်းဖြင့် အထပ်ထပ်ဝန်းရံ လုပ်ကြံသော်လည်း၊ ဗလမင်းထင် အစီအမံအကွပ်အကဲ ကောင်း၍မရချေ။ အင်းဝမှ နေမျိုးသီဟသူရ၊ မဟာသီဟသူရ၊ လက်ဝဲဝင်းမှူးတို့ ချီတက်စေ၏။ တရုတ်တို့သည် ကောင်းတုံကို မသိမ်းပိုက်နိုင်ဘဲ သက္ကရာဇ် ၁၃၁၁ ခုနှစ်လောက်တွင် ရွှေညောင်ပင်ခံတပ်ကို လက်လွှတ်လိုက်ရလေသည်။ သို့အတွက် စစ်ပြေငြိမ်းရန် တရုတ်တို့ စကားကမ်းလှမ်းလာ၏။ အခြားစစ်ဗိုလ်များက သဘောမတူသော်လည်း၊ [[မဟာသီဟသူရ၊ ဝန်ကြီးဗိုလ်ချုပ်|ဗိုလ်ချုပ် မဟာသီဟသူရ]]သည် ရှေ့ရေးကို မြှော်တွေးလျက် ဘုရင်အမိန့်ကိုပင် မခံယူတော့ဘဲ စစ်ပြေငြိမ်းရေးကို [[ကောင်းတုံစာချုပ်]]ဖြင့် လက်ခံလိုက်လေသည်။ (ဝန်ကြီး ဗိုလ်ချုပ် မဟာသီဟသူရနှင့် ဆင်ဖြူရှင်မင်း (မြေဒူးမင်း) သည် ခမည်းခမက် တော်စပ်သည့်အပြင် မယားညီအစ်ကိုလည်း တော်စပ်သည်။) ထိုသတင်းကိုကြားလျှင် ဆင်ဖြူရှင်မင်းသည် အမျက်တော်ရှကာ ရရှိခဲ့သော လက်ဆောင်ပဏ္ဏာတို့ကို ဗိုလ်မှူးတပ်မှူးတို့၏ ဇနီးများအား ရွက်စေလျက် ၃ ရက်တိုင်တိုင် နေလှန်းသည်ဟု ဆိုလေသည်။ ထိုကြောင့်လည်း မြန်မာစစ်သည်တော်တို့သည် နေပြည်တော်သို့ မပြန်ကြဘဲ၊ မဏိပူရ ကသည်းပြည်တွင် ပုန်ကန်ခြားနားသည်ကို သွားရောက်နိမ်နင်း၍ လက်ဆောင်ပဏ္ဏာများကို ဆောင်ကြဉ်းပြီးမှ ပြန်ခဲ့ကြလေသည်။ ယင်းသို့ နှစ်စဉ် ဆက်ကာဆက်ကာ တရုတ်တို့ လေးကြိမ်တိုင်တိုင် စစ်သည်အင်အား မြောက်မြားစွာဖြင့် တိုက်ခိုက်လာသည်ကို အောင်မြင်စွာ တွန်းလှန်နိုင်ခဲ့သည်မှာ ဆင်ဖြူရှင် မင်းလက်ထက် ထူးခြားချက်တစ်ရပ်ဟု ဆိုရပေမည်။ ဆင်ဖြူရှင်မင်းလက်ထက်တွင် အတွင်းဝန် ဝဏ္ဏဓမ္မကျော်ထင်သည် - # မနုသာရဓမ္မသတ်ကျမ်းသစ်ပါဌ် နိဿယ၊ # မနုဝဏ္ဏနာဓမ္မသတ်ကျမ်းပါဌ်နိဿယ၊ # ဝိနိစ္ဆယ ပကာသ နီကျမ်းပါဌ်နိဿယတို့ကို ပြုစုခဲ့သည်။ မြန်မာစာပေလောကတွင် ထင်ရှားလျက်ရှိသော မဲဇာတောင်ခြေနှင့် ဝေရွှန်းစန္ဒာရတုများသည် ဆင်ဖြူရှင်မင်းလက်ထက်တွင် ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည့် ရတုများ ဖြစ်ပေသည်။ ယင်းသို့ ထူးခြားသောစာပေများ ထွက်ပေါ်လာခြင်းဖြင့် ဆင်ဖြူရှင် မင်းလက်ထက်တွင် စာပေရေးရာကိုလည်း အားပေးချီးမြှောက်ခဲ့ကြောင်း ထင်ရှား၏။ ဆင်ဖြူရှင်မင်းသည် ယင်းသို့ စစ်ရေး၊ စာပေရေး၌သာ အားပေးချီးမြှောက်ခဲ့သည်မဟုတ်၊ သာသနာရေး၌လည်း အားပေးချီးမြှောက်ခဲ့ပေသည်။ ပုဂံရွှေစည်းခုံဘုရားကို ထီးတော်တင်ကာ ရွှေပိန်းချတော်မူသည်။ မွန်တို့ပုန်ကန်သည်ကို နှိမ်နင်းရင်း ရန်ကုန်မြို့ရှိ ရွှေတိဂုံစေတီတော်မြတ်အား ယနေ့တွေ့မြင်ရသော ဉာဏ်တော် ၃၂၇ ပေအထိ တိုးမြှင့်တည်ထား၍ ကိုယ်အလေးချိန် ၁၂ စတုံ ၃ပေါင်ရှိသော ရွှေများချလျက် ထီးတော်တင်ခဲ့သည်။ အပြန်တွင်လည်း ပြည်ရွှေဆံတော်စေတီကို ဝင်ရောက်ဖူးမြော်လျက် ဖိုးဦး တောင်စေတီကို ထပ်မံ တည်တော်မူသည်။ ဆင်ဖြူရှင်မင်းသည် မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၁၁၃၈ ခုနှစ် နယုန်လ ပြည့်ကျော် ၉ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့တွင် သက်တော် ၃၉ နှစ် ၁ဝ လအရွယ်၌၊ လေနာရောဂါဖြင့် နတ်ရွာစံတော်မူလေသည်။ ဆင်ဖြူရှင်မင်း ကား ရဲရင့်တည်ကြည်ခြင်း၊ စစ်မက်လိုလားခြင်း၊ ယောက်ျားမြတ်တို့ ရုပ်လက္ခဏာနှင့် ပြည့်စုံခြင်းတို့ကြောင့် အလောင်းမင်းတရားကြီး၏သား တော်ပီသပေသည်ဟု ပြည်သူတို့ပြောဆိုကြသည်။ ရတနာသုံးပါး၌ယုံကြည်၊ ပညာရှိတို့ကို ချစ်ကြည်၊ ပညာရှိတို့၏ စကားကိုနာယူ၊ မိမိလည်း ပညာရှိတော်မူသည်။ အမှုထမ်းကျွန်တော်မျိုးတို့ကို အထိုက်အလျှောက် ချီးမြှင့်ပြုစုတတ်၊ လူရည်လူသွားကို သိ၍ ရွေးချယ်ခန့်ထားတတ်သောကြောင့် ခန့်ထားခိုင်းစေသမျှ အောင်မြင်သည်များ၏။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄)</ref> ==ကိုးကား== <references/> 2. ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ရ ရဲထွဋ်လှ ၊ သမိုင်းနိဒါနအကျဉ်း ၊ စာမျက်နှာ ၁၄၉ {{s-start}} {{s-hou|[[ကုန်းဘောင်မင်းဆက်]]|၁၂ စက်တင်ဘာ|၁၇၃၆|၁၀ ဇွန်|၁၇၇၆}} {{s-reg}} {{s-bef|before=[[နောင်တော်ကြီးမင်း]]}} {{s-ttl|title=[[မြန်မာနိုင်ငံရှိဘုရင်များစာရင်း|မြန်မာဘုရင်]]|years=၂၈ နိုဝင်ဘာ ၁၇၆၃ – ၁၀ ဇွန် ၁၇၇၆}} {{s-aft|after=[[စဉ့်ကူးမင်း]]}} {{s-roy}} {{s-bef|before=[[နောင်တော်ကြီးမင်း]]}} {{s-ttl|title=အိမ်ရှေ့စံ|years=၁၇၆၀–၁၇၆၃}} {{s-aft|after=[[စဉ့်ကူးမင်း]]}} {{s-bef|before=}} {{s-ttl|title=မြေဒူးမင်းသား|years='''၁၇၅၄–၁၇၆၃'''}} {{s-aft|after=}} {{s-end}} {{ကုန်းဘောင်ခေတ်}} {{lifetime|၁၇၃၆|၁၇၇၆}} [[Category:ကုန်းဘောင်ခေတ်]] rk1u1723keuk6xh1pi6zq3i3vuiywyf 1055370 1055369 2026-09-27T07:44:59Z Bremking 148717 /* */ 1055370 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | type = monarch (ကုန်းဘောင်အင်ပါယာ၏ ဧကရာဇ်) | name = ဆင်ဖြူရှင်မင်းတရား | image = | caption = | reign = ၂၈ နိုဝင်ဘာလ ၁၇၆၃ – ၁၀ ဇွန်လ ၁၇၇၆<ref name=cb-2>Buyers, King Hsinbyushin</ref> | coronation = ၁၆ မေ ၁၇၆၄ | succession = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိဘုရင်များစာရင်း|မြန်မာ့ဘုရင်ဧကရာဇ်မင်း]] <br/>[[မြေဒူးရွာ၊ ကန့်ဘလူမြို့နယ်|မြေဒူး]]မင်းသား | predecessor = [[နောင်တော်ကြီးမင်း]] | successor = [[စဉ့်ကူးမင်း]] [[ဖောင်းကားစားမောင်မောင်]] | suc-type = Successor | reg-type = | ထင်ရှားခဲ့သော ဘွဲ့တစ်ခု = တရုတ်-မြန်မာစစ်ပွဲ တွင် စစ်နိုင်သော ဧကရာဇ် | spouse = မယ်လှ<br/> မိဖုရား ၁၅ ဦး | issue = သားတော် ၂၀၊ သမီးတော် ၂၀ | issue-link = | regnal name = သီရိသူရိယဓမ္မ မဟာဓမ္မရာဇာ ရာဇာဓိပတိ | house = [[ကုန်းဘောင်မင်းဆက်]] [[ကုန်းဘောင်အင်ပါယာ]] | father = [[အလောင်းဘုရား]] | mother = [[ခင်ယွန်းစံ]] | birth_name = မောင်ရွ | birth_date = {{Birth date|1736|9|12|df=y}} | birth_place = [[ရွှေဘိုမြို့|မုဆိုးဘို]] | death_date = {{death date and age|1776|6|10|1736|9|12|df=y}} | death_place = [[အင်းဝ]] | date of burial = | place of burial = [[အင်းဝ]] | religion = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | signature = }} '''ဆင်ဖြူရှင်မင်းတရား''' ( မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၁ဝ၉၈-၁၁၃၈) သည် တတိယမြန်မာဧကရာဇ်နိုင်ငံတော် [[ကုန်းဘောင်မင်းဆက်]]တွင် တတိယမြောက်မင်းဖြစ်၍ [[အလောင်းမင်းတရား|အလောင်းမင်းတရားကြီး]] ဦးအောင်ဇေယျ၏ ဒုတိယသားတော်ဖြစ်လေသည်။ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁ဝ၉၈ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လဆန်း ၁၃ ရက်၊ တနင်္ဂနွေနေ့တွင် ဖွားမြင်တော်မူ၏။ ငယ်မည်မှာ မောင်ရွဖြစ်၍၊ မြေဒူးမင်းဟုလည်းတွင်သည်။ တနင်္ဂနွေမင်း ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ နောင်အခါ [[ဆင်ဖြူကျွန်းမြို့]]မှ [[ဆင်ဖြူတော်]]ရရှိသဖြင့် ဆင်ဖြူရှင်ဘွဲ့ ကိုခံယူသည်။ ဆင်ဖြူရှင်မင်းဟူသော ဘွဲ့အမည်ဖြင့်သာ နိုင်ငံသမိုင်းတွင် ထင်ရှား၏။ သို့သော် ဘွဲ့တံဆိပ်နာမံတော်ကား သီရိပဝရသုဓမ္မမဟာရာဇာဇီန္ဒာဓိပတိတည်း။ မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၁၁၂၅ ခုနှစ်(ခရစ်နှစ် ၁၇၆၃ ခုနှစ်)၌ အလောင်းမင်းတရားကြီး၏ ပထမသားတော် [[နောင်တော်ကြီးမင်း]]လွန်သဖြင့် ဒုတိယသားတော် မြေဒူးမင်းသား ထီးနန်းဆက်ခံသည်။ ပထမတွင် ရွှေဘို၌ နှစ်နှစ်မျှ စံနေတော်မူပြီးနောက် အင်းဝ၌ မြို့နန်းအသစ်တည်ထောင် ပြောင်းရွေ့စံတော်မူသည်။ အင်းဝမြို့ကို ရွေးချယ်ခြင်းမှာ အောင်မြေအဖြစ် ယုံကြည်သောကြောင့် တစ်ကြောင်း၊ ရွှေဘိုမြို့သည် ကုန်းခေါင်ခေါင်တွင် တည်ရှိသဖြင့် ကူးသန်းသွားလာမှု မလွယ်ကူဘဲ၊ အင်းဝမြို့ကား လယ်တွင်းကိုးခရိုင်ဖြစ်သော ကျောက်ဆည်နယ်နှင့် အဆက်အသွယ်လွယ်ကူနီးစပ်ခြင်း၊ ဧရာဝတီနှင့် မြစ်ငယ်မြစ်ဆုံရာတွင် တည်ရှိသဖြင့် ရေလမ်းခရီးအားဖြင့် အသွားအလာ လွယ်ကူခြင်းတို့ကြောင့်တစ်ကြောင်း ဖြစ်ဟန်တူပေသည်။ ဖခမည်းတော်အလောင်းမင်းတရားကြီး၏ "ငါ၏သားတော်များသည် ကြီးစဉ်ငယ်လိုက် (အစဉ်အလိုက်) ထီးနန်းသိမ်းပိုက်စိုးစံကြရမည်။" ဟူသော မိန့်မှာချက်ရှိသော်လည်း နောင်တော်ကြီးနတ်ရွာစံပြီးနောက် ဆင်ဖြူရှင်နန်းတက်လာသောအခါ ညီတော်[[အမြင့်မင်းသား]]ကို အိမ်ရှေ့အရာ၌ထားရမည်ဖြစ်သော်လည်း လျစ်လျူရှုကာ သားတော် [[စဉ့်ကူးမင်း]]ကိုသာ အိမ်ရှေ့မင်းအဖြစ် သတ်မှတ်ကြေညာခဲ့သည်။ သားတော်ကိုသာ နန်းတက်စေခဲ့သည်။ ယေဘုယျကြည့်လျှင် ဖခင်၏စကားကို ပယ်ရှားခဲ့သည်ဟု နားလည်နိုင်သော်လည်း များစွာသော ရှေးမြန်မာဘုရင်မင်းမြတ်တို့နတ်ရွာစံလျှင် သားတော်တစ်ဦးဦးကိုသာလျှင် အိမ်ရှေ့မင်းအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး ထီးနန်းကိုလည်း ဆက်ခံစေခဲ့သော အစဉ်အလာကို နမူနာယူပြီး ဆင်ဖြူရှင်မင်းလည်း ညီတော်အမြင့်မင်းကို ထီးနန်းမလွှဲအပ်ပဲ သားတော်ကိုသာ ထီးနန်းဆက်ခံစေသည်ဟု ပညာရှင်တချို့က သုံးသပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite book|title=ညိုမြ - ကုန်းဘောင်ရှာပုံတော်|date=မတ် ၁၉၉၇|publisher=ရာပြည့်စာအုပ်တိုက်|location=ရန်ကုန်မြို့|page=စာမျက်နှာ ၉၄|edition=ဒုတိယအကြိမ်}}</ref> ဆင်ဖြူရှင်မင်းသည် ခမည်းတော်လက်ထက် မင်းသားဘဝကပင် စစ်ပွဲများတွင် ပါဝင်တိုက်ခိုက်လာခဲ့သူ ဖြစ်သည့် အလျောက် စစ်ရေးတွင် စိတ်ဝင်စားဟန်ရှိ၏။ ဆင်ဖြူရှင်မင်း လက်ထက်တွင် မြန်မာသမိုင်း၌ ထူးခြားသော စစ်ပွဲများကို တွေ့ရသည်။ ဆင်ဖြူရှင်မင်းနန်းတက်၍ မကြာမီပင် ဇင်းမယ်ကို အောင်တော်မူ၏။ မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၁၁၂၆ ခုနှစ်တွင် မဏိပူရကသည်းပြည်သို့ ကိုယ်တော်တိုင် ချီတက်တိုက်ခိုက်ရာ အောင်မြင်လေသည်။ မဏိပူရကသည်းပြည်မှ သုံ့ပန်းများ သိမ်းရုံးခေါ်ဆောင်ခဲ့၏။ ယင်းသို့ မဏိပူရကသည်းများအား ခေါ်ဆောင်လာခဲ့ခြင်းမှာ ဆင်ဖြူရှင်မင်း၏ မြို့တော်သစ် အင်းဝမြို့တွင် လူနေအိမ်ခြေ တိုးပွားရန်ဆန္ဒရှိ၍ ခေါ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုလေသည်။ == ယိုးဒယား-မြန်မာ စစ်ပွဲ == [[File:Royal Palace of Ayutthaya.jpg|left|thumb|237x237px|အယုဓျာမြို့ပျက် (ခရစ်နှစ် ၂၀၁၀)|alt=]] [[File:Burmese-Siamese war (1765-1767) map - EN - 001.jpg|thumb|ယိုးဒယား-မြန်မာစစ် (၁၇၆၅–၁၇၆၇)|239x239px]] ဆင်ဖြူရှင်မင်းသည် ခမည်းတော်လက်ထက်က အောင်တော်မမူသော ယိုးဒယားကို ချီတက် တိုက်ခိုက်စေ၏။ မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၁၁၂၅ ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၇၆၄ ခုနှစ်) တပေါင်းလတွင် တပ်ပေါင်း ၂၈ တပ်ကို [[နေမျိုးသီဟပတေ့]] အုပ်ချုပ်စေလျက် ဇင်းမယ်ကြောင်းချီစေသည်။ သက္ကရာဇ် ၁၁၂၆ ခုနှစ် နတ်တော်လတွင် မဟာနော်ရထာကို ဗိုလ်ချုပ်ခန့်၍ တပ်ပေါင်း ၃ဝ ကို ထားဝယ်ကြောင်းချီစေ၏။ ထိုတပ်အသီးသီးသည် ချီတက် တိုက်ခိုက်လာခဲ့ရာ၊ ၄ နှစ်အကြာတွင် အယုဓျာမြို့ ပြင်တွင် တပ်ကြီးနှစ်တပ်ပေါင်းမိကာ အယုဓျာမြို့ကို ၁၄ လ တိုင်တိုင် ဝန်းရံထားခဲ့လေသည်။ မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၁၁၂၉ ခုနှစ် တန်ခူးလဆန်း ၁၁ ရက် (ခရစ်နှစ် ၁၇၆၇ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၈ ရက်) နေ့တွင် အယုဓျာမြို့ကို အောင်မြင်၏။ ယိုးဒယားမင်းလည်း မြို့အပျက်တွင် လက်နက်ထိမှန်၍ ကျဆုံးလေသည်။ ယိုးဒယားကို အလိုပြည့်ပြီးသော်၊ မြန်မာနိုင်ငံသို့ တရုတ်တပ်များ တိုက်ခိုက်လာသည့်အတွက် ဆင်ဖြူရှင်မင်းသည် ယိုးဒယားပြည်ရှိ မြန်မာတပ်များကို ပြန်လည်ခေါ်ယူခဲ့ရ၏။ ယင်းသို့ တရုတ်တို့ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ချီတက်တိုက်ခိုက်လာခြင်းမှာ # နယ်ခြားအရေး ရှုပ်ထွေးခြင်း၊ # တရုတ်ကုန်သည်တို့နှင့် မြန်မာတို့ ဆက်ဆံရေး အဆင်မပြေခြင်းနှင့် # သိန္နီ၊ ဗန်းမော်စသည့် နယ်စပ်စော်ဘွားတို့က တရုတ်တို့ကို ချီပင့်ခြင်း တည်းဟူသော အကြောင်း ၃ ရပ်ကြောင့်ဟု ဆိုလေသည်။ == တရုတ် - မြန်မာ စစ်ပွဲများ == {{main|တရုတ် - မြန်မာ စစ်ပွဲများ}} === ပထမ တရုတ်-မြန်မာ စစ်ပွဲ === [[File:Flag of the Alaungpaya Dynasty of Myanmar.svg|thumb|[[မြန်မာဘုရင့်တပ်မတော်]] အလံ|alt=|left]] [[File:清 郎世宁绘《清高宗乾隆帝朝服像》.jpg|thumb|မန်ချူးဧကရာဇ် ချင်းလုံ (Qianlong Emperor) (ခရစ်နှစ် ၁၇၃၆)|244x244px]] ပထမအကြိမ် တရုတ်စစ်သည်တို့သည် ကောင်းတုံမြို့ကို အထပ်ထပ်ဝန်းရံ လုပ်ကြံလာ၏။ ထိုသတင်းကိုကြားလျှင် ဆင်ဖြူရှင်မင်းသည် လက်ဝဲဝင်းမှူး နေမျိုးစည်သူကို စစ်သည်သူရဲများနှင့် ချီတက် တိုက်ခိုက်စေသည်။ ကောင်းတုံမြို့တွင်းကလည်း ထွက်တိုက်သည်နှင့် တရုတ်တို့မခံနိုင် ဆုတ်ခွါပြေးရလေသည်။ ထိုစစ်ပွဲတွင် တရုတ်တို့ဖက်မှ စစ်သည်ငါးသောင်း၊ မြင်းတစ်သောင်းဖြင့်ချီတက်လာရာ၊ တရုတ်စစ်သည် တစ်သောင်း ကျဆုံးခဲ့ရသည်ဟု ဆိုသည်။ ယင်းသို့ မရှုမလှ ဆုံးရှုံးခဲ့ရာ တရုတ် ဥတည်ဘွားမင်း (မန်ချူးဧကရာဇ် ချင်းလုံ အေဒီ ၁၇၃၆ - ၁၇၉၆) ညီ စစ်သူကြီး စူတာလောရဲသည် အရှက်ရကာ မိမိကိုယ်ကို အဆုံးစီရင် သွားရှာလေသည်။ ===ဒုတိယ တရုတ်-မြန်မာ စစ်ပွဲ=== ထို့နောက်တွင် နောင်တရုတ်အရေးကို မြော်တင်း၍ ဗလမင်းထင်ကို ကောင်းတုံသို့စေလွှတ်ကာ အခိုင်အလုံနေစေသည်။ မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၁၁၂၈ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယအကြိမ် တရုတ်စစ်သည် နှစ်သိန်းငါးသောင်း၊ မြင်းသည် နှစ်သောင်း ငါးထောင်ဖြင့် ဗန်းမော်ကြောင်း ချီလာပြန်၏။ ဆင်ဖြူရှင်မင်းကြားလျှင် နေမျိုးစည်သူကို ရေကြောင်းမှ ဗန်းမော်သို့ ချီတက် တိုက်ခိုက်စေ၍ မဟာစည်သူကို ဧရာဝတီမြစ်၏ အနောက်ဘက်မှ မိုးကောင်း၊ မိုးညှင်းကြောင်း ချီစေသည်။ ကောင်းတုံတွင် ရှိနေသော ဗလမင်းထင်၏ တပ်ကိုလည်း အင်အားဖြည့်ပေးလေသည်။ တရုတ်တပ်များသည် ကောင်းတုံမြို့ကို ဝန်းရံတိုက်ခိုက်သော်လည်း ဗလမင်းထင်၏ အစီအမံကောင်းသဖြင့် မြို့ပြခိုင်လုံ သောကြောင့် မအောင်မြင်ချေ။ ထိုအချိန်တွင် နေမျိုးစည်သူ၏ စစ်ကူများရောက်လာ၏။ သို့ဖြစ်၍ ၃ ရက်အတွင်း တရုတ်တပ်များ ဆုတ်ခွာသွားရလေသည်။ ===တတိယ တရုတ်-မြန်မာ စစ်ပွဲ=== [[File:Third Qing Burmese war.PNG|thumb|တတိယ တရုတ်-မြန်မာ စစ်ပွဲ|186x186px]] နောက်တစ်နှစ်ဖြစ်သော မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၁၁၂၉ ခုနှစ်တွင် တရုတ်တပ်တို့ တတိယအကြိမ် ချီလာပြန်၏။ ထိုအကြိမ်တွင် တရုတ်ဧကရာဇ်ဘုရင်၏ သားမက်တော် မြင်းခုံရဲ([[မင်းယွီ]]) ကိုယ်တိုင်အုပ်ချုပ်လျက် မြင်းသည် သုံးသောင်း၊ ခြေသည် သုံးသိန်းဖြင့် ချီလာသည်။ တရုတ်တို့သည် သိန္နီမြို့ကိုတိုက်ခိုက်သိမ်းယူပြီးလျှင် ရိက္ခာထောက် အဆက်အလက်များနှင့်တကွ အခိုင်အမာပြုကာ သီပေါသို့စစ်တစ်ကြောင်း၊ ဗန်းမော်သို့ စစ်တစ်ကြောင်း ချီတက်တိုက်ခိုက်၏။ ထိုအခါ မဟာစည်သူ၏ တပ်သည် သီပေါကြောင်းချီလာသော တရုတ်တို့ကို ဆီးကြို တိုက်ခိုက်ရသည်။ မဟာသီဟသူရတပ်သည် တရုတ်တို့၏ ရိက္ခာထောက်တပ်များကို နောက်ကလှည့်တိုက်ရန် ဘော်ကြိုကြောင်းချီရသည်။ ဗန်းမော်ကြောင်း ချီသောတရုတ်တပ်တို့ကို လက်ဝဲဝင်းမှူးတပ်က ဆီးကြို တိုက်ခိုက်ရလေသည်။ မဟာစည်သူ၏ တပ်မှာမခံနိုင်၍ မြန်မာတပ်တော်များမှာ ကတိမ်းကပါး ကစီကရင်ရှိလေသည်။ မဟာစည်သူ၏ တပ်ကို အောင် မြင်လာခဲ့သော မြင်းခုံရဲသည် ဆက်လက်ချီတက်လာခဲ့ရာ၊ မေမြို့ဒေသကို ဖြတ်ကျော်ပြီးနောက် မေမြို့နှင့် ၈ မိုင်ကွာ အင်းဝမှ မိုင် ၃ဝ ခန့်သာဝေးသော စဉ့်ကူး သို့ တပ်ဦး ရောက်လာခဲ့၏။ မြန်မာတို့ဖက်မှ မဟာသီဟသူရတို့တပ်သည် တရုတ်တို့၏ ရိက္ခာထောက် နောက်တပ်များကို တိုက်ခိုက် ပြီးနောက် လားရှိုးနှင့် သံလွင်မြစ်ပေါ်ရှိ ကွန်းလုံကူးတို့ဆိပ်ကို ချီတက် သိမ်းယူလိုက်ရာ တရုတ်ပြည်မှ ရိက္ခာထောက်တပ်များ မပေါက်ရောက်နိုင်ရှိလေသည်။ ထို့နောက် လက်ဝဲဝင်းမှူးတို့ တပ်နှင့် ပူးပေါင်းမိ၍ သိန္နီရှိ တရုတ်တပ်မကြီးကို တိုက်ခိုက်ရာ၊ တရုတ်တို့ ငတ်မွတ်လှသည်နှင့် ကောင်းစွာ မခံနိုင်ဘဲ တပ်လုံးပျက်ကာ ဆုတ်ခွာထွက်ပြေးလေသည်။ မြစ်ငယ်ကြောင်းချီ၍ စဉ့်ကူး သို့ရောက်နေသော မြင်းခုံရဲ၏ တပ်တို့ကိုလည်း မဟာစည်သူတပ်က ထပ်မံတိုက်ခိုက်ပြန်ရာ၊ တရုတ်တို့ ရိက္ခာပြတ်နေချိန် ဖြစ်သည့်အတွက် တပ်ပျက်ကာ ဆုတ်ခွာရသည်။ စစ်ဝိုင်းခံနေရချိန်၌ မြင်းခုံရဲသည် ကျစ်ဆံမြီးကို တရုတ် ဧကရာဇ်ဘုရင်ထံသို့ ဖြတ်၍ပို့ရန် မှာကြားလျက် မိမိကိုယ်ကိုမိမိ အဆုံးစီရင်သွားလေသည်။ မဟာစည်သူတပ်နှင့် မဟာသီဟသူတပ်တို့မှာ ပူးပေါင်းမိသွားကာ တရုတ်တို့ကို ထပ်မံ လိုက်တိုက်ပြန်ရာ တရုတ်တို့သည် တရုတ်ပြည် တိုင်အောင် ဆုတ်ခွာကြရလေသည်။ ဗန်းမော်ကြောင်းချီလာ၍ ဗန်းမော်မြို့ကို အထပ်ထပ်ဝန်းရံ လုပ်ကြံခဲ့သော်လည်း ဗလမင်းထင် အကွပ်အညှပ်နာ၍ မရနိုင်ရှိခဲ့သော တရုတ်တို့တပ်လည်း သီပေါ ကြောင်းချီ တပ်ကြီးပျက်ကြောင်းကြားလျှင် အရံဖြုတ်ကာ ထွက်ပြေးသွားလေသည်။ ===စတုတ္ထ တရုတ်-မြန်မာ စစ်ပွဲ=== [[File:Emperor qianlong blue banner.jpg|alt=|thumb|မန်ချူးဧကရာဇ် ချင်းလုံ၏ စစ်သည်များ]] မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၁၁၃ဝ ပြည့်နှစ်တွင် တရုတ်တို့စတုတ္ထအကြိမ် လာပြန်၏။ ထိုအကြိမ်တွင် တရုတ်တို့သည် ခြေသည် ငါးသိန်းငါးသောင်းဖြင့်ချီလာကာ ဗန်းမော်မြို့ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက် လိုက်လေသည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် ကောင်းတုံမြို့အရှေ့ ၁၂ မိုင် အကွာ ရွှေညောင်ပင်အရပ်တွင် ခံတပ်အခိုင်အလုံဆောက်၍ ရပ်တည်နေ၏။ ဗန်းမော်ကို ချီခဲ့စဉ်က မြစ်ညာတွင်ထားခဲ့သော တရုတ်တပ်များကလည်း လှေသမ္ဗန်လုပ်ကာ ရေကြောင်းချီလာသည်။ ကောင်းတုံမြို့ကို တရုတ်တို့ ရေကြောင်း ကြည်းကြောင်းဖြင့် အထပ်ထပ်ဝန်းရံ လုပ်ကြံသော်လည်း၊ ဗလမင်းထင် အစီအမံအကွပ်အကဲ ကောင်း၍မရချေ။ အင်းဝမှ နေမျိုးသီဟသူရ၊ မဟာသီဟသူရ၊ လက်ဝဲဝင်းမှူးတို့ ချီတက်စေ၏။ တရုတ်တို့သည် ကောင်းတုံကို မသိမ်းပိုက်နိုင်ဘဲ သက္ကရာဇ် ၁၃၁၁ ခုနှစ်လောက်တွင် ရွှေညောင်ပင်ခံတပ်ကို လက်လွှတ်လိုက်ရလေသည်။ သို့အတွက် စစ်ပြေငြိမ်းရန် တရုတ်တို့ စကားကမ်းလှမ်းလာ၏။ အခြားစစ်ဗိုလ်များက သဘောမတူသော်လည်း၊ [[မဟာသီဟသူရ၊ ဝန်ကြီးဗိုလ်ချုပ်|ဗိုလ်ချုပ် မဟာသီဟသူရ]]သည် ရှေ့ရေးကို မြှော်တွေးလျက် ဘုရင်အမိန့်ကိုပင် မခံယူတော့ဘဲ စစ်ပြေငြိမ်းရေးကို [[ကောင်းတုံစာချုပ်]]ဖြင့် လက်ခံလိုက်လေသည်။ (ဝန်ကြီး ဗိုလ်ချုပ် မဟာသီဟသူရနှင့် ဆင်ဖြူရှင်မင်း (မြေဒူးမင်း) သည် ခမည်းခမက် တော်စပ်သည့်အပြင် မယားညီအစ်ကိုလည်း တော်စပ်သည်။) ထိုသတင်းကိုကြားလျှင် ဆင်ဖြူရှင်မင်းသည် အမျက်တော်ရှကာ ရရှိခဲ့သော လက်ဆောင်ပဏ္ဏာတို့ကို ဗိုလ်မှူးတပ်မှူးတို့၏ ဇနီးများအား ရွက်စေလျက် ၃ ရက်တိုင်တိုင် နေလှန်းသည်ဟု ဆိုလေသည်။ ထိုကြောင့်လည်း မြန်မာစစ်သည်တော်တို့သည် နေပြည်တော်သို့ မပြန်ကြဘဲ၊ မဏိပူရ ကသည်းပြည်တွင် ပုန်ကန်ခြားနားသည်ကို သွားရောက်နိမ်နင်း၍ လက်ဆောင်ပဏ္ဏာများကို ဆောင်ကြဉ်းပြီးမှ ပြန်ခဲ့ကြလေသည်။ ယင်းသို့ နှစ်စဉ် ဆက်ကာဆက်ကာ တရုတ်တို့ လေးကြိမ်တိုင်တိုင် စစ်သည်အင်အား မြောက်မြားစွာဖြင့် တိုက်ခိုက်လာသည်ကို အောင်မြင်စွာ တွန်းလှန်နိုင်ခဲ့သည်မှာ ဆင်ဖြူရှင် မင်းလက်ထက် ထူးခြားချက်တစ်ရပ်ဟု ဆိုရပေမည်။ ဆင်ဖြူရှင်မင်းလက်ထက်တွင် အတွင်းဝန် ဝဏ္ဏဓမ္မကျော်ထင်သည် - # မနုသာရဓမ္မသတ်ကျမ်းသစ်ပါဌ် နိဿယ၊ # မနုဝဏ္ဏနာဓမ္မသတ်ကျမ်းပါဌ်နိဿယ၊ # ဝိနိစ္ဆယ ပကာသ နီကျမ်းပါဌ်နိဿယတို့ကို ပြုစုခဲ့သည်။ မြန်မာစာပေလောကတွင် ထင်ရှားလျက်ရှိသော မဲဇာတောင်ခြေနှင့် ဝေရွှန်းစန္ဒာရတုများသည် ဆင်ဖြူရှင်မင်းလက်ထက်တွင် ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည့် ရတုများ ဖြစ်ပေသည်။ ယင်းသို့ ထူးခြားသောစာပေများ ထွက်ပေါ်လာခြင်းဖြင့် ဆင်ဖြူရှင် မင်းလက်ထက်တွင် စာပေရေးရာကိုလည်း အားပေးချီးမြှောက်ခဲ့ကြောင်း ထင်ရှား၏။ ဆင်ဖြူရှင်မင်းသည် ယင်းသို့ စစ်ရေး၊ စာပေရေး၌သာ အားပေးချီးမြှောက်ခဲ့သည်မဟုတ်၊ သာသနာရေး၌လည်း အားပေးချီးမြှောက်ခဲ့ပေသည်။ ပုဂံရွှေစည်းခုံဘုရားကို ထီးတော်တင်ကာ ရွှေပိန်းချတော်မူသည်။ မွန်တို့ပုန်ကန်သည်ကို နှိမ်နင်းရင်း ရန်ကုန်မြို့ရှိ ရွှေတိဂုံစေတီတော်မြတ်အား ယနေ့တွေ့မြင်ရသော ဉာဏ်တော် ၃၂၇ ပေအထိ တိုးမြှင့်တည်ထား၍ ကိုယ်အလေးချိန် ၁၂ စတုံ ၃ပေါင်ရှိသော ရွှေများချလျက် ထီးတော်တင်ခဲ့သည်။ အပြန်တွင်လည်း ပြည်ရွှေဆံတော်စေတီကို ဝင်ရောက်ဖူးမြော်လျက် ဖိုးဦး တောင်စေတီကို ထပ်မံ တည်တော်မူသည်။ ဆင်ဖြူရှင်မင်းသည် မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၁၁၃၈ ခုနှစ် နယုန်လ ပြည့်ကျော် ၉ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့တွင် သက်တော် ၃၉ နှစ် ၁ဝ လအရွယ်၌၊ လေနာရောဂါဖြင့် နတ်ရွာစံတော်မူလေသည်။ ဆင်ဖြူရှင်မင်း ကား ရဲရင့်တည်ကြည်ခြင်း၊ စစ်မက်လိုလားခြင်း၊ ယောက်ျားမြတ်တို့ ရုပ်လက္ခဏာနှင့် ပြည့်စုံခြင်းတို့ကြောင့် အလောင်းမင်းတရားကြီး၏သား တော်ပီသပေသည်ဟု ပြည်သူတို့ပြောဆိုကြသည်။ ရတနာသုံးပါး၌ယုံကြည်၊ ပညာရှိတို့ကို ချစ်ကြည်၊ ပညာရှိတို့၏ စကားကိုနာယူ၊ မိမိလည်း ပညာရှိတော်မူသည်။ အမှုထမ်းကျွန်တော်မျိုးတို့ကို အထိုက်အလျှောက် ချီးမြှင့်ပြုစုတတ်၊ လူရည်လူသွားကို သိ၍ ရွေးချယ်ခန့်ထားတတ်သောကြောင့် ခန့်ထားခိုင်းစေသမျှ အောင်မြင်သည်များ၏။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄)</ref> ==ကိုးကား== <references/> 2. ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ရ ရဲထွဋ်လှ ၊ သမိုင်းနိဒါနအကျဉ်း ၊ စာမျက်နှာ ၁၄၉ {{s-start}} {{s-hou|[[ကုန်းဘောင်မင်းဆက်]]|၁၂ စက်တင်ဘာ|၁၇၃၆|၁၀ ဇွန်|၁၇၇၆}} {{s-reg}} {{s-bef|before=[[နောင်တော်ကြီးမင်း]]}} {{s-ttl|title=[[မြန်မာနိုင်ငံရှိဘုရင်များစာရင်း|မြန်မာဘုရင်]]|years=၂၈ နိုဝင်ဘာ ၁၇၆၃ – ၁၀ ဇွန် ၁၇၇၆}} {{s-aft|after=[[စဉ့်ကူးမင်း]]}} {{s-roy}} {{s-bef|before=[[နောင်တော်ကြီးမင်း]]}} {{s-ttl|title=အိမ်ရှေ့စံ|years=၁၇၆၀–၁၇၆၃}} {{s-aft|after=[[စဉ့်ကူးမင်း]]}} {{s-bef|before=}} {{s-ttl|title=မြေဒူးမင်းသား|years='''၁၇၅၄–၁၇၆၃'''}} {{s-aft|after=}} {{s-end}} {{ကုန်းဘောင်ခေတ်}} {{lifetime|၁၇၃၆|၁၇၇၆}} [[Category:ကုန်းဘောင်ခေတ်]] b0hzcvf1f80xajai80xj0tnnl32aexq 1055379 1055370 2026-09-27T08:09:17Z Bremking 148717 မင်းတစ်ပါး၏ဓာတ်ပုံမှားယွင်းခြင်း 1055379 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | type = monarch (ကုန်းဘောင်အင်ပါယာ၏ ဧကရာဇ်) | name = ဆင်ဖြူရှင်မင်းတရား | image = | caption = | reign = ၂၈ နိုဝင်ဘာလ ၁၇၆၃ – ၁၀ ဇွန်လ ၁၇၇၆<ref name=cb-2>Buyers, King Hsinbyushin</ref> | coronation = ၁၆ မေ ၁၇၆၄ | succession = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိဘုရင်များစာရင်း|မြန်မာ့ဘုရင်ဧကရာဇ်မင်း]] <br/>[[မြေဒူးရွာ၊ ကန့်ဘလူမြို့နယ်|မြေဒူး]]မင်းသား | predecessor = [[နောင်တော်ကြီးမင်း]] | successor = [[စဉ့်ကူးမင်း]] [[ဖောင်းကားစားမောင်မောင်]] | suc-type = Successor | reg-type = | ထင်ရှားခဲ့သော ဘွဲ့တစ်ခု = တရုတ်-မြန်မာစစ်ပွဲ တွင် စစ်နိုင်သော ဧကရာဇ် | spouse = မယ်လှ<br/> မိဖုရား ၁၅ ဦး | issue = သားတော် ၂၀၊ သမီးတော် ၂၀ | issue-link = | regnal name = သီရိသူရိယဓမ္မ မဟာဓမ္မရာဇာ ရာဇာဓိပတိ | house = [[ကုန်းဘောင်မင်းဆက်]] [[ကုန်းဘောင်အင်ပါယာ]] | father = [[အလောင်းဘုရား]] | mother = [[ခင်ယွန်းစံ]] | birth_name = မောင်ရွ | birth_date = {{Birth date|1736|9|12|df=y}} | birth_place = [[ရွှေဘိုမြို့|မုဆိုးဘို]] | death_date = {{death date and age|1776|6|10|1736|9|12|df=y}} | death_place = [[အင်းဝ]] | date of burial = | place of burial = [[အင်းဝ]] | religion = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | signature = }} '''ဆင်ဖြူရှင်မင်းတရား''' ( မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၁ဝ၉၈-၁၁၃၈) သည် တတိယမြန်မာဧကရာဇ်နိုင်ငံတော် [[ကုန်းဘောင်မင်းဆက်]]တွင် တတိယမြောက်မင်းဖြစ်၍ [[အလောင်းမင်းတရား|အလောင်းမင်းတရားကြီး]] ဦးအောင်ဇေယျ၏ ဒုတိယသားတော်ဖြစ်လေသည်။ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁ဝ၉၈ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လဆန်း ၁၃ ရက်၊ တနင်္ဂနွေနေ့တွင် ဖွားမြင်တော်မူ၏။ ငယ်မည်မှာ မောင်ရွဖြစ်၍၊ မြေဒူးမင်းဟုလည်းတွင်သည်။ တနင်္ဂနွေမင်း ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ နောင်အခါ [[ဆင်ဖြူကျွန်းမြို့]]မှ [[ဆင်ဖြူတော်]]ရရှိသဖြင့် ဆင်ဖြူရှင်ဘွဲ့ ကိုခံယူသည်။ ဆင်ဖြူရှင်မင်းဟူသော ဘွဲ့အမည်ဖြင့်သာ နိုင်ငံသမိုင်းတွင် ထင်ရှား၏။ သို့သော် ဘွဲ့တံဆိပ်နာမံတော်ကား သီရိပဝရသုဓမ္မမဟာရာဇာဇီန္ဒာဓိပတိတည်း။ မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၁၁၂၅ ခုနှစ်(ခရစ်နှစ် ၁၇၆၃ ခုနှစ်)၌ အလောင်းမင်းတရားကြီး၏ ပထမသားတော် [[နောင်တော်ကြီးမင်း]]လွန်သဖြင့် ဒုတိယသားတော် မြေဒူးမင်းသား ထီးနန်းဆက်ခံသည်။ ပထမတွင် ရွှေဘို၌ နှစ်နှစ်မျှ စံနေတော်မူပြီးနောက် အင်းဝ၌ မြို့နန်းအသစ်တည်ထောင် ပြောင်းရွေ့စံတော်မူသည်။ အင်းဝမြို့ကို ရွေးချယ်ခြင်းမှာ အောင်မြေအဖြစ် ယုံကြည်သောကြောင့် တစ်ကြောင်း၊ ရွှေဘိုမြို့သည် ကုန်းခေါင်ခေါင်တွင် တည်ရှိသဖြင့် ကူးသန်းသွားလာမှု မလွယ်ကူဘဲ၊ အင်းဝမြို့ကား လယ်တွင်းကိုးခရိုင်ဖြစ်သော ကျောက်ဆည်နယ်နှင့် အဆက်အသွယ်လွယ်ကူနီးစပ်ခြင်း၊ ဧရာဝတီနှင့် မြစ်ငယ်မြစ်ဆုံရာတွင် တည်ရှိသဖြင့် ရေလမ်းခရီးအားဖြင့် အသွားအလာ လွယ်ကူခြင်းတို့ကြောင့်တစ်ကြောင်း ဖြစ်ဟန်တူပေသည်။ ဖခမည်းတော်အလောင်းမင်းတရားကြီး၏ "ငါ၏သားတော်များသည် ကြီးစဉ်ငယ်လိုက် (အစဉ်အလိုက်) ထီးနန်းသိမ်းပိုက်စိုးစံကြရမည်။" ဟူသော မိန့်မှာချက်ရှိသော်လည်း နောင်တော်ကြီးနတ်ရွာစံပြီးနောက် ဆင်ဖြူရှင်နန်းတက်လာသောအခါ ညီတော်[[အမြင့်မင်းသား]]ကို အိမ်ရှေ့အရာ၌ထားရမည်ဖြစ်သော်လည်း လျစ်လျူရှုကာ သားတော် [[စဉ့်ကူးမင်း]]ကိုသာ အိမ်ရှေ့မင်းအဖြစ် သတ်မှတ်ကြေညာခဲ့သည်။ သားတော်ကိုသာ နန်းတက်စေခဲ့သည်။ ယေဘုယျကြည့်လျှင် ဖခင်၏စကားကို ပယ်ရှားခဲ့သည်ဟု နားလည်နိုင်သော်လည်း များစွာသော ရှေးမြန်မာဘုရင်မင်းမြတ်တို့နတ်ရွာစံလျှင် သားတော်တစ်ဦးဦးကိုသာလျှင် အိမ်ရှေ့မင်းအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး ထီးနန်းကိုလည်း ဆက်ခံစေခဲ့သော အစဉ်အလာကို နမူနာယူပြီး ဆင်ဖြူရှင်မင်းလည်း ညီတော်အမြင့်မင်းကို ထီးနန်းမလွှဲအပ်ပဲ သားတော်ကိုသာ ထီးနန်းဆက်ခံစေသည်ဟု ပညာရှင်တချို့က သုံးသပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite book|title=ညိုမြ - ကုန်းဘောင်ရှာပုံတော်|date=မတ် ၁၉၉၇|publisher=ရာပြည့်စာအုပ်တိုက်|location=ရန်ကုန်မြို့|page=စာမျက်နှာ ၉၄|edition=ဒုတိယအကြိမ်}}</ref> ဆင်ဖြူရှင်မင်းသည် ခမည်းတော်လက်ထက် မင်းသားဘဝကပင် စစ်ပွဲများတွင် ပါဝင်တိုက်ခိုက်လာခဲ့သူ ဖြစ်သည့် အလျောက် စစ်ရေးတွင် စိတ်ဝင်စားဟန်ရှိ၏။ ဆင်ဖြူရှင်မင်း လက်ထက်တွင် မြန်မာသမိုင်း၌ ထူးခြားသော စစ်ပွဲများကို တွေ့ရသည်။ ဆင်ဖြူရှင်မင်းနန်းတက်၍ မကြာမီပင် ဇင်းမယ်ကို အောင်တော်မူ၏။ မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၁၁၂၆ ခုနှစ်တွင် မဏိပူရကသည်းပြည်သို့ ကိုယ်တော်တိုင် ချီတက်တိုက်ခိုက်ရာ အောင်မြင်လေသည်။ မဏိပူရကသည်းပြည်မှ သုံ့ပန်းများ သိမ်းရုံးခေါ်ဆောင်ခဲ့၏။ ယင်းသို့ မဏိပူရကသည်းများအား ခေါ်ဆောင်လာခဲ့ခြင်းမှာ ဆင်ဖြူရှင်မင်း၏ မြို့တော်သစ် အင်းဝမြို့တွင် လူနေအိမ်ခြေ တိုးပွားရန်ဆန္ဒရှိ၍ ခေါ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုလေသည်။ == ယိုးဒယား-မြန်မာ စစ်ပွဲ == [[File:Royal Palace of Ayutthaya.jpg|left|thumb|237x237px|အယုဓျာမြို့ပျက် (ခရစ်နှစ် ၂၀၁၀)|alt=]] [[File:Burmese-Siamese war (1765-1767) map - EN - 001.jpg|thumb|ယိုးဒယား-မြန်မာစစ် (၁၇၆၅–၁၇၆၇)|239x239px]] ဆင်ဖြူရှင်မင်းသည် ခမည်းတော်လက်ထက်က အောင်တော်မမူသော ယိုးဒယားကို ချီတက် တိုက်ခိုက်စေ၏။ မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၁၁၂၅ ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၇၆၄ ခုနှစ်) တပေါင်းလတွင် တပ်ပေါင်း ၂၈ တပ်ကို [[နေမျိုးသီဟပတေ့]] အုပ်ချုပ်စေလျက် ဇင်းမယ်ကြောင်းချီစေသည်။ သက္ကရာဇ် ၁၁၂၆ ခုနှစ် နတ်တော်လတွင် မဟာနော်ရထာကို ဗိုလ်ချုပ်ခန့်၍ တပ်ပေါင်း ၃ဝ ကို ထားဝယ်ကြောင်းချီစေ၏။ ထိုတပ်အသီးသီးသည် ချီတက် တိုက်ခိုက်လာခဲ့ရာ၊ ၄ နှစ်အကြာတွင် အယုဓျာမြို့ ပြင်တွင် တပ်ကြီးနှစ်တပ်ပေါင်းမိကာ အယုဓျာမြို့ကို ၁၄ လ တိုင်တိုင် ဝန်းရံထားခဲ့လေသည်။ မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၁၁၂၉ ခုနှစ် တန်ခူးလဆန်း ၁၁ ရက် (ခရစ်နှစ် ၁၇၆၇ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၈ ရက်) နေ့တွင် အယုဓျာမြို့ကို အောင်မြင်၏။ ယိုးဒယားမင်းလည်း မြို့အပျက်တွင် လက်နက်ထိမှန်၍ ကျဆုံးလေသည်။ ယိုးဒယားကို အလိုပြည့်ပြီးသော်၊ မြန်မာနိုင်ငံသို့ တရုတ်တပ်များ တိုက်ခိုက်လာသည့်အတွက် ဆင်ဖြူရှင်မင်းသည် ယိုးဒယားပြည်ရှိ မြန်မာတပ်များကို ပြန်လည်ခေါ်ယူခဲ့ရ၏။ ယင်းသို့ တရုတ်တို့ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ချီတက်တိုက်ခိုက်လာခြင်းမှာ # နယ်ခြားအရေး ရှုပ်ထွေးခြင်း၊ # တရုတ်ကုန်သည်တို့နှင့် မြန်မာတို့ ဆက်ဆံရေး အဆင်မပြေခြင်းနှင့် # သိန္နီ၊ ဗန်းမော်စသည့် နယ်စပ်စော်ဘွားတို့က တရုတ်တို့ကို ချီပင့်ခြင်း တည်းဟူသော အကြောင်း ၃ ရပ်ကြောင့်ဟု ဆိုလေသည်။ == တရုတ် - မြန်မာ စစ်ပွဲများ == {{main|တရုတ် - မြန်မာ စစ်ပွဲများ}} === ပထမ တရုတ်-မြန်မာ စစ်ပွဲ === [[File:Flag of the Alaungpaya Dynasty of Myanmar.svg|thumb|[[မြန်မာဘုရင့်တပ်မတော်]]|alt=|left]] ပထမအကြိမ် တရုတ်စစ်သည်တို့သည် ကောင်းတုံမြို့ကို အထပ်ထပ်ဝန်းရံ လုပ်ကြံလာ၏။ ထိုသတင်းကိုကြားလျှင် ဆင်ဖြူရှင်မင်းသည် လက်ဝဲဝင်းမှူး နေမျိုးစည်သူကို စစ်သည်သူရဲများနှင့် ချီတက် တိုက်ခိုက်စေသည်။ ကောင်းတုံမြို့တွင်းကလည်း ထွက်တိုက်သည်နှင့် တရုတ်တို့မခံနိုင် ဆုတ်ခွါပြေးရလေသည်။ ထိုစစ်ပွဲတွင် တရုတ်တို့ဖက်မှ စစ်သည်ငါးသောင်း၊ မြင်းတစ်သောင်းဖြင့်ချီတက်လာရာ၊ တရုတ်စစ်သည် တစ်သောင်း ကျဆုံးခဲ့ရသည်ဟု ဆိုသည်။ ယင်းသို့ မရှုမလှ ဆုံးရှုံးခဲ့ရာ တရုတ် ဥတည်ဘွားမင်း (မန်ချူးဧကရာဇ် ချင်းလုံ အေဒီ ၁၇၃၆ - ၁၇၉၆) ညီ စစ်သူကြီး စူတာလောရဲသည် အရှက်ရကာ မိမိကိုယ်ကို အဆုံးစီရင် သွားရှာလေသည်။ ===ဒုတိယ တရုတ်-မြန်မာ စစ်ပွဲ=== ထို့နောက်တွင် နောင်တရုတ်အရေးကို မြော်တင်း၍ ဗလမင်းထင်ကို ကောင်းတုံသို့စေလွှတ်ကာ အခိုင်အလုံနေစေသည်။ မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၁၁၂၈ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယအကြိမ် တရုတ်စစ်သည် နှစ်သိန်းငါးသောင်း၊ မြင်းသည် နှစ်သောင်း ငါးထောင်ဖြင့် ဗန်းမော်ကြောင်း ချီလာပြန်၏။ ဆင်ဖြူရှင်မင်းကြားလျှင် နေမျိုးစည်သူကို ရေကြောင်းမှ ဗန်းမော်သို့ ချီတက် တိုက်ခိုက်စေ၍ မဟာစည်သူကို ဧရာဝတီမြစ်၏ အနောက်ဘက်မှ မိုးကောင်း၊ မိုးညှင်းကြောင်း ချီစေသည်။ ကောင်းတုံတွင် ရှိနေသော ဗလမင်းထင်၏ တပ်ကိုလည်း အင်အားဖြည့်ပေးလေသည်။ တရုတ်တပ်များသည် ကောင်းတုံမြို့ကို ဝန်းရံတိုက်ခိုက်သော်လည်း ဗလမင်းထင်၏ အစီအမံကောင်းသဖြင့် မြို့ပြခိုင်လုံ သောကြောင့် မအောင်မြင်ချေ။ ထိုအချိန်တွင် နေမျိုးစည်သူ၏ စစ်ကူများရောက်လာ၏။ သို့ဖြစ်၍ ၃ ရက်အတွင်း တရုတ်တပ်များ ဆုတ်ခွာသွားရလေသည်။ ===တတိယ တရုတ်-မြန်မာ စစ်ပွဲ=== [[File:Third Qing Burmese war.PNG|thumb|တတိယ တရုတ်-မြန်မာ စစ်ပွဲ|186x186px]] နောက်တစ်နှစ်ဖြစ်သော မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၁၁၂၉ ခုနှစ်တွင် တရုတ်တပ်တို့ တတိယအကြိမ် ချီလာပြန်၏။ ထိုအကြိမ်တွင် တရုတ်ဧကရာဇ်ဘုရင်၏ သားမက်တော် မြင်းခုံရဲ([[မင်းယွီ]]) ကိုယ်တိုင်အုပ်ချုပ်လျက် မြင်းသည် သုံးသောင်း၊ ခြေသည် သုံးသိန်းဖြင့် ချီလာသည်။ တရုတ်တို့သည် သိန္နီမြို့ကိုတိုက်ခိုက်သိမ်းယူပြီးလျှင် ရိက္ခာထောက် အဆက်အလက်များနှင့်တကွ အခိုင်အမာပြုကာ သီပေါသို့စစ်တစ်ကြောင်း၊ ဗန်းမော်သို့ စစ်တစ်ကြောင်း ချီတက်တိုက်ခိုက်၏။ ထိုအခါ မဟာစည်သူ၏ တပ်သည် သီပေါကြောင်းချီလာသော တရုတ်တို့ကို ဆီးကြို တိုက်ခိုက်ရသည်။ မဟာသီဟသူရတပ်သည် တရုတ်တို့၏ ရိက္ခာထောက်တပ်များကို နောက်ကလှည့်တိုက်ရန် ဘော်ကြိုကြောင်းချီရသည်။ ဗန်းမော်ကြောင်း ချီသောတရုတ်တပ်တို့ကို လက်ဝဲဝင်းမှူးတပ်က ဆီးကြို တိုက်ခိုက်ရလေသည်။ မဟာစည်သူ၏ တပ်မှာမခံနိုင်၍ မြန်မာတပ်တော်များမှာ ကတိမ်းကပါး ကစီကရင်ရှိလေသည်။ မဟာစည်သူ၏ တပ်ကို အောင် မြင်လာခဲ့သော မြင်းခုံရဲသည် ဆက်လက်ချီတက်လာခဲ့ရာ၊ မေမြို့ဒေသကို ဖြတ်ကျော်ပြီးနောက် မေမြို့နှင့် ၈ မိုင်ကွာ အင်းဝမှ မိုင် ၃ဝ ခန့်သာဝေးသော စဉ့်ကူး သို့ တပ်ဦး ရောက်လာခဲ့၏။ မြန်မာတို့ဖက်မှ မဟာသီဟသူရတို့တပ်သည် တရုတ်တို့၏ ရိက္ခာထောက် နောက်တပ်များကို တိုက်ခိုက် ပြီးနောက် လားရှိုးနှင့် သံလွင်မြစ်ပေါ်ရှိ ကွန်းလုံကူးတို့ဆိပ်ကို ချီတက် သိမ်းယူလိုက်ရာ တရုတ်ပြည်မှ ရိက္ခာထောက်တပ်များ မပေါက်ရောက်နိုင်ရှိလေသည်။ ထို့နောက် လက်ဝဲဝင်းမှူးတို့ တပ်နှင့် ပူးပေါင်းမိ၍ သိန္နီရှိ တရုတ်တပ်မကြီးကို တိုက်ခိုက်ရာ၊ တရုတ်တို့ ငတ်မွတ်လှသည်နှင့် ကောင်းစွာ မခံနိုင်ဘဲ တပ်လုံးပျက်ကာ ဆုတ်ခွာထွက်ပြေးလေသည်။ မြစ်ငယ်ကြောင်းချီ၍ စဉ့်ကူး သို့ရောက်နေသော မြင်းခုံရဲ၏ တပ်တို့ကိုလည်း မဟာစည်သူတပ်က ထပ်မံတိုက်ခိုက်ပြန်ရာ၊ တရုတ်တို့ ရိက္ခာပြတ်နေချိန် ဖြစ်သည့်အတွက် တပ်ပျက်ကာ ဆုတ်ခွာရသည်။ စစ်ဝိုင်းခံနေရချိန်၌ မြင်းခုံရဲသည် ကျစ်ဆံမြီးကို တရုတ် ဧကရာဇ်ဘုရင်ထံသို့ ဖြတ်၍ပို့ရန် မှာကြားလျက် မိမိကိုယ်ကိုမိမိ အဆုံးစီရင်သွားလေသည်။ မဟာစည်သူတပ်နှင့် မဟာသီဟသူတပ်တို့မှာ ပူးပေါင်းမိသွားကာ တရုတ်တို့ကို ထပ်မံ လိုက်တိုက်ပြန်ရာ တရုတ်တို့သည် တရုတ်ပြည် တိုင်အောင် ဆုတ်ခွာကြရလေသည်။ ဗန်းမော်ကြောင်းချီလာ၍ ဗန်းမော်မြို့ကို အထပ်ထပ်ဝန်းရံ လုပ်ကြံခဲ့သော်လည်း ဗလမင်းထင် အကွပ်အညှပ်နာ၍ မရနိုင်ရှိခဲ့သော တရုတ်တို့တပ်လည်း သီပေါ ကြောင်းချီ တပ်ကြီးပျက်ကြောင်းကြားလျှင် အရံဖြုတ်ကာ ထွက်ပြေးသွားလေသည်။ ===စတုတ္ထ တရုတ်-မြန်မာ စစ်ပွဲ=== [[File:Emperor qianlong blue banner.jpg|alt=|thumb|မန်ချူးဧကရာဇ် ချင်းလုံ၏ စစ်သည်များ]] မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၁၁၃ဝ ပြည့်နှစ်တွင် တရုတ်တို့စတုတ္ထအကြိမ် လာပြန်၏။ ထိုအကြိမ်တွင် တရုတ်တို့သည် ခြေသည် ငါးသိန်းငါးသောင်းဖြင့်ချီလာကာ ဗန်းမော်မြို့ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက် လိုက်လေသည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် ကောင်းတုံမြို့အရှေ့ ၁၂ မိုင် အကွာ ရွှေညောင်ပင်အရပ်တွင် ခံတပ်အခိုင်အလုံဆောက်၍ ရပ်တည်နေ၏။ ဗန်းမော်ကို ချီခဲ့စဉ်က မြစ်ညာတွင်ထားခဲ့သော တရုတ်တပ်များကလည်း လှေသမ္ဗန်လုပ်ကာ ရေကြောင်းချီလာသည်။ ကောင်းတုံမြို့ကို တရုတ်တို့ ရေကြောင်း ကြည်းကြောင်းဖြင့် အထပ်ထပ်ဝန်းရံ လုပ်ကြံသော်လည်း၊ ဗလမင်းထင် အစီအမံအကွပ်အကဲ ကောင်း၍မရချေ။ အင်းဝမှ နေမျိုးသီဟသူရ၊ မဟာသီဟသူရ၊ လက်ဝဲဝင်းမှူးတို့ ချီတက်စေ၏။ တရုတ်တို့သည် ကောင်းတုံကို မသိမ်းပိုက်နိုင်ဘဲ သက္ကရာဇ် ၁၃၁၁ ခုနှစ်လောက်တွင် ရွှေညောင်ပင်ခံတပ်ကို လက်လွှတ်လိုက်ရလေသည်။ သို့အတွက် စစ်ပြေငြိမ်းရန် တရုတ်တို့ စကားကမ်းလှမ်းလာ၏။ အခြားစစ်ဗိုလ်များက သဘောမတူသော်လည်း၊ [[မဟာသီဟသူရ၊ ဝန်ကြီးဗိုလ်ချုပ်|ဗိုလ်ချုပ် မဟာသီဟသူရ]]သည် ရှေ့ရေးကို မြှော်တွေးလျက် ဘုရင်အမိန့်ကိုပင် မခံယူတော့ဘဲ စစ်ပြေငြိမ်းရေးကို [[ကောင်းတုံစာချုပ်]]ဖြင့် လက်ခံလိုက်လေသည်။ (ဝန်ကြီး ဗိုလ်ချုပ် မဟာသီဟသူရနှင့် ဆင်ဖြူရှင်မင်း (မြေဒူးမင်း) သည် ခမည်းခမက် တော်စပ်သည့်အပြင် မယားညီအစ်ကိုလည်း တော်စပ်သည်။) ထိုသတင်းကိုကြားလျှင် ဆင်ဖြူရှင်မင်းသည် အမျက်တော်ရှကာ ရရှိခဲ့သော လက်ဆောင်ပဏ္ဏာတို့ကို ဗိုလ်မှူးတပ်မှူးတို့၏ ဇနီးများအား ရွက်စေလျက် ၃ ရက်တိုင်တိုင် နေလှန်းသည်ဟု ဆိုလေသည်။ ထိုကြောင့်လည်း မြန်မာစစ်သည်တော်တို့သည် နေပြည်တော်သို့ မပြန်ကြဘဲ၊ မဏိပူရ ကသည်းပြည်တွင် ပုန်ကန်ခြားနားသည်ကို သွားရောက်နိမ်နင်း၍ လက်ဆောင်ပဏ္ဏာများကို ဆောင်ကြဉ်းပြီးမှ ပြန်ခဲ့ကြလေသည်။ ယင်းသို့ နှစ်စဉ် ဆက်ကာဆက်ကာ တရုတ်တို့ လေးကြိမ်တိုင်တိုင် စစ်သည်အင်အား မြောက်မြားစွာဖြင့် တိုက်ခိုက်လာသည်ကို အောင်မြင်စွာ တွန်းလှန်နိုင်ခဲ့သည်မှာ ဆင်ဖြူရှင် မင်းလက်ထက် ထူးခြားချက်တစ်ရပ်ဟု ဆိုရပေမည်။ ဆင်ဖြူရှင်မင်းလက်ထက်တွင် အတွင်းဝန် ဝဏ္ဏဓမ္မကျော်ထင်သည် - # မနုသာရဓမ္မသတ်ကျမ်းသစ်ပါဌ် နိဿယ၊ # မနုဝဏ္ဏနာဓမ္မသတ်ကျမ်းပါဌ်နိဿယ၊ # ဝိနိစ္ဆယ ပကာသ နီကျမ်းပါဌ်နိဿယတို့ကို ပြုစုခဲ့သည်။ မြန်မာစာပေလောကတွင် ထင်ရှားလျက်ရှိသော မဲဇာတောင်ခြေနှင့် ဝေရွှန်းစန္ဒာရတုများသည် ဆင်ဖြူရှင်မင်းလက်ထက်တွင် ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည့် ရတုများ ဖြစ်ပေသည်။ ယင်းသို့ ထူးခြားသောစာပေများ ထွက်ပေါ်လာခြင်းဖြင့် ဆင်ဖြူရှင် မင်းလက်ထက်တွင် စာပေရေးရာကိုလည်း အားပေးချီးမြှောက်ခဲ့ကြောင်း ထင်ရှား၏။ ဆင်ဖြူရှင်မင်းသည် ယင်းသို့ စစ်ရေး၊ စာပေရေး၌သာ အားပေးချီးမြှောက်ခဲ့သည်မဟုတ်၊ သာသနာရေး၌လည်း အားပေးချီးမြှောက်ခဲ့ပေသည်။ ပုဂံရွှေစည်းခုံဘုရားကို ထီးတော်တင်ကာ ရွှေပိန်းချတော်မူသည်။ မွန်တို့ပုန်ကန်သည်ကို နှိမ်နင်းရင်း ရန်ကုန်မြို့ရှိ ရွှေတိဂုံစေတီတော်မြတ်အား ယနေ့တွေ့မြင်ရသော ဉာဏ်တော် ၃၂၇ ပေအထိ တိုးမြှင့်တည်ထား၍ ကိုယ်အလေးချိန် ၁၂ စတုံ ၃ပေါင်ရှိသော ရွှေများချလျက် ထီးတော်တင်ခဲ့သည်။ အပြန်တွင်လည်း ပြည်ရွှေဆံတော်စေတီကို ဝင်ရောက်ဖူးမြော်လျက် ဖိုးဦး တောင်စေတီကို ထပ်မံ တည်တော်မူသည်။ ဆင်ဖြူရှင်မင်းသည် မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၁၁၃၈ ခုနှစ် နယုန်လ ပြည့်ကျော် ၉ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့တွင် သက်တော် ၃၉ နှစ် ၁ဝ လအရွယ်၌၊ လေနာရောဂါဖြင့် နတ်ရွာစံတော်မူလေသည်။ ဆင်ဖြူရှင်မင်း ကား ရဲရင့်တည်ကြည်ခြင်း၊ စစ်မက်လိုလားခြင်း၊ ယောက်ျားမြတ်တို့ ရုပ်လက္ခဏာနှင့် ပြည့်စုံခြင်းတို့ကြောင့် အလောင်းမင်းတရားကြီး၏သား တော်ပီသပေသည်ဟု ပြည်သူတို့ပြောဆိုကြသည်။ ရတနာသုံးပါး၌ယုံကြည်၊ ပညာရှိတို့ကို ချစ်ကြည်၊ ပညာရှိတို့၏ စကားကိုနာယူ၊ မိမိလည်း ပညာရှိတော်မူသည်။ အမှုထမ်းကျွန်တော်မျိုးတို့ကို အထိုက်အလျှောက် ချီးမြှင့်ပြုစုတတ်၊ လူရည်လူသွားကို သိ၍ ရွေးချယ်ခန့်ထားတတ်သောကြောင့် ခန့်ထားခိုင်းစေသမျှ အောင်မြင်သည်များ၏။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄)</ref> ==ကိုးကား== <references/> 2. ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ရ ရဲထွဋ်လှ ၊ သမိုင်းနိဒါနအကျဉ်း ၊ စာမျက်နှာ ၁၄၉ {{s-start}} {{s-hou|[[ကုန်းဘောင်မင်းဆက်]]|၁၂ စက်တင်ဘာ|၁၇၃၆|၁၀ ဇွန်|၁၇၇၆}} {{s-reg}} {{s-bef|before=[[နောင်တော်ကြီးမင်း]]}} {{s-ttl|title=[[မြန်မာနိုင်ငံရှိဘုရင်များစာရင်း|မြန်မာဘုရင်]]|years=၂၈ နိုဝင်ဘာ ၁၇၆၃ – ၁၀ ဇွန် ၁၇၇၆}} {{s-aft|after=[[စဉ့်ကူးမင်း]]}} {{s-roy}} {{s-bef|before=[[နောင်တော်ကြီးမင်း]]}} {{s-ttl|title=အိမ်ရှေ့စံ|years=၁၇၆၀–၁၇၆၃}} {{s-aft|after=[[စဉ့်ကူးမင်း]]}} {{s-bef|before=}} {{s-ttl|title=မြေဒူးမင်းသား|years='''၁၇၅၄–၁၇၆၃'''}} {{s-aft|after=}} {{s-end}} {{ကုန်းဘောင်ခေတ်}} {{lifetime|၁၇၃၆|၁၇၇၆}} [[Category:ကုန်းဘောင်ခေတ်]] 2i1zflrlwmp1nrva4nx5oljd0kc3k8z 0 18849 1055292 1055021 2026-09-26T14:00:25Z ~2026-51610-50 148679 /* */ 1055292 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]](ငြိမ်း) | name = မင်းအောင်လှိုင် | image = President Min Aung Hlaing 2026 (cropped).jpg |caption = သမ္မတ မင်းအောင်လှိုင် (၂၀၂၆) |office1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ စာရင်း|ဧကာဒသမမြောက်]] [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ]] |term_start1= ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |term_end1 = |vicepresident1 = [[ညိုစော|ညိုစော]] <br> [[နန်းနီနီအေး|နန်းနီနီအေး]] |predecessor1= [[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]] |successor1 = | office2 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] | status2 = ယာယီ (တာဝန်) | predecessor2 = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] (ယာယီ) | successor2 = ''ကိုယ်တိုင်'' | president2 = | primeminister2 = ''ကိုယ်တိုင်'' <small>(၂၀၂၄-၂၀၂၅)</small> <br> [[ညိုစော]] <small>(၂၀၂၅-၂၀၂၆)</small> | term_start2 = ၂၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ | term_end2 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | office3 = [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်| နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] <br>ဥက္ကဋ္ဌ | predecessor3 = ''ကော်မရှင်စတင်'' | successor3 = ''ကော်မရှင် ဖျက်သိမ်း'' |appointer3= ''ကိုယ်တိုင်'' | deputy3 = [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] | president3 = ''ကိုယ်တိုင်'' (ယာယီတာဝန်) | termstart3 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | termend3 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | office4 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]<ref>{{cite web|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး အမိန့်အမှတ်(၉/၂၀၂၁) ၁၃၈၂ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလပြည့်ကျော် ၆ ရက် ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ ရက်|url=http://www.dsinfo.org/node/957|website=|access-date=|language=|date=2 February 2021|accessdate=2 February 2021|archivedate=3 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210203131316/http://dsinfo.org/node/957}}</ref> | predecessor4 = ''ကောင်စီစတင်'' | successor4 =''ကောင်စီဖျက်သိမ်း'' | deputy4 = [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] | president4 = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] (ယာယီ) <br> ''ကိုယ်တိုင်'' (ယာယီတာဝန်) | termstart4 = ၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | termend4 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | office5 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ စာရင်း|၁၂ ဦးမြောက်]]<!--ဝန်ကြီးချုပ်အမည်ဖြင့် ရာထူးယူခဲ့သူများကိုသာ ထည့်တွက်ထားခြင်းဖြစ်သည်။--> [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]]<ref>{{Cite news |url=http://www.xinhuanet.com/english/asiapacific/2021-08/01/c_1310100662.htm |title=Myanmar forms caretaker government: State Administration Council |accessdate=2 August 2021 |archivedate=19 February 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230219074722/http://www.xinhuanet.com/english/asiapacific/2021-08/01/c_1310100662.htm }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-military-ruler-promises-elections-says-ready-work-with-asean-2021-08-01/|title=Myanmar army ruler takes prime minister role, again pledges elections|accessdate=2 August 2021|archivedate=1 August 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210801191831/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-military-ruler-promises-elections-says-ready-work-with-asean-2021-08-01/}}</ref> | president5 = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] (ယာယီ)<br> ''ကိုယ်တိုင်'' (ယာယီ)(တာဝန်) | predecessor5 = [[သိန်းစိန် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးသိန်းစိန်]] (နအဖအစိုးရ) | successor5 = [[ညိုစော|ဦးညိုစော]] | deputy5 = {{list collapsed|title=''စာရင်း''| *[[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] *[[တင်အောင်စန်း]] *[[မြထွန်းဦး]] *[[မောင်မောင်အေး]] *[[ဝင်းရှိန်]] *[[သန်းဆွေ]] }} | term_start5 = ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | term_end5 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | office6 = [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] | predecessor6 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[သန်းရွှေ]] | successor6 = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]] | president6 =ဦး[[သိန်းစိန်]] <br> ဦး[[ထင်ကျော်]] <br> ဦး[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]] <br> ဦး[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] (ယာယီ) <br> ''ကိုယ်တိုင်'' (ယာယီ)(တာဝန်) | deputy6 = [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] | termstart6 = ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | termend6 = ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ | party = [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] <ref>{{Cite web |title=စစ်အာဏာရှင် မင်းအောင်လှိုင် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီဝင်ဖြစ်လာ |url=https://burmese.dvb.no/post/318275 |access-date=2026-09-22 |website=DVB Burmese |language=my}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1956|7|3|df=y}} | birth_place = [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]] ၊ [[မင်းဘူးမြို့]] | death_date = | death_place = | nationality = [[ထားဝယ်လူမျိုး]] | parents = ပန်းချီဦးခင်လှိုင်(ထားဝယ်)<ref>{{cite web |title=သီတဂူဆရာတော် ရေစက်ချအနုမောဒနာတရားဟောကြားချီးမြှင့်ခြင်း |url=https://thesitagu.org/index.php/academics/yangon/970-2020-01-27-03-08-48 |website=thesitagu.org |access-date=၂၃ ဧပြီ ၂၀၂၂ |date=၂၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀}}</ref>၊ ဒေါ်လှမူ(ထားဝယ်)<ref name="cincds">{{cite web |title=တပ်မတော် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်နှင့် ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံ Politic မဂ္ဂဇင်းတို့၏ မေးမြန်းဖြေကြားမှုများကို Politic မဂ္ဂဇင်း၌ ထည့်သွင်းဖော်ပြ |url=https://cincds.gov.mm/node/8613?d=1 |website=cincds.gov.mm |access-date=၂၃ ဧပြီ ၂၀၂၂ |date=၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၀}}</ref> | spouse = ဒေါ်[[ကြူကြူလှ]] | children = [[အောင်ပြည့်စုံ]]<br/>[[ခင်သီရိသက်မွန်]] | alma_mater = [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] ([[LL.B]])<br/>[[စစ်တက္ကသိုလ်]] | website = {{url|www.seniorgeneralminaunghlaing.com.mm}} | nickname = | allegiance = {{flag|Myanmar}} | branch = {{army|Myanmar}} | serviceyears = ၁၉၇၄–၂၀၂၆ | rank = [[File:Senior General.gif|15px]] [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] | unit = | commands = {{flagicon image|Commander in Chief flag of Myanmar.svg}} ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် | battles = [[ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်]] | awards = {{unbulleted list | [[သတိုးမဟာသရေစည်သူ]] | [[သတိုးသီရိသုဓမ္မ]] | [[:en:Orders, decorations, and medals of Malaysia|Honorary Malaysian Armed Forces Order for Valour (First Degree)]] | [[:en:Orders, decorations, and medals of Malaysia|Gallant Commander of Malaysian Armed Forces]] | Knight Grand Cross First Class of the Most Exalted [[ဆင်ဖြူတော်ဝင်သူရဲကောင်းဘွဲ့တံဆိပ်]] }} | ethnicity = |honorific prefix=[[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] (ငြိမ်း) <br>[[အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူ]] [[အဂ္ဂမဟာသီရိသုဓမ္မ]]<br>ဦး |military_blank1=ကိုယ်ပိုင်အမှတ်|military_data1=ကြည်း ၁၄၂၃၂}}[[အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူ]] [[အဂ္ဂမဟာသီရိသုဓမ္မ]] '''ဦးမင်းအောင်လှိုင်'''([[၃ ဇူလိုင်]] [[၁၉၅၆]] မွေးဖွား)သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ဒသမမြောက် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော် သမ္မတအတု]]ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ၁၀ ဦးမြောက် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]အဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-03 |title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သမ္မတအိပ်မက်ပြည့်ဝ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/czrey4p725jt |access-date=2026-04-03 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|စစ်အာဏာသိမ်း]]ပြီးနောက် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]၊ [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့်အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သော [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|အိမ်စောင့်အစိုးရ]]တွင်လည်း ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် မိမိကိုယ်တိုင် ခန့်အပ်ကာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|အိမ်စောင့်အစိုးရ]]၏ အစိုးရအကြီးအကဲအဖြစ် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာနှင့် ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဥပဒေပြုရေးအာဏာတို့ကို ကိုယ်တိုင်ကျင့်သုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Min Aung Hlaing elected Myanmar president despite international criticism |url=https://asia.nikkei.com/spotlight/myanmar-crisis/min-aung-hlaing-elected-myanmar-president-despite-international-criticism |access-date=2026-04-03 |website=Nikkei Asia |language=en}} </ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၂ ရက်တွင် ယာယီသမ္မတ [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]]မှ ကျန်းမာရေးမကောင်းတော့သဖြင့် ယာယီသမ္မတ တာဝန်များကို လက်လွှဲပေးခဲ့ရာ  ထိုနေ့မှာပင် သူသည် ယာယီသမ္မတ(တာဝန်) ရယူသူလည်း ဖြစ်သည်။<ref>ယာယီသမ္မတရာထူးအားယူ</ref>၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်တွင် သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော ရွေးကောက်ခံ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး က ဒုတိယသမ္မတလောင်းတစ်ဦးအဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့ပြီး၊မတ်လ ၃၁ရက်တွင် အဆိုပါအစုအဖွဲ့၏ ဒုတိယသမ္မတအဖြစ် [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်|ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]တွင် မဲအများဆုံးဖြင့် ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော ရွေးကောက်ခံ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး ပထမနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81258 |access-date=2026-03-31 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>ဧပြီလ ၃ရက် တွင် [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] က ဒုတိယ သမ္မတသုံးဦးအနက် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင် ကို ထောက်ခံမဲ ၄၂၉ ၊ ဦးညိုစော ကို ၁၂၆မဲ နှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေး ကို ၂၆ မဲဖြင့် သမ္မတမဲပေးရွေးချယ်မှု ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ဤသို့ဖြင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သည် ၁၁ ဦးမြောက်သမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၁၁ ဦးမြောက် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်အား ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က ရွေးချယ်တင်မြှောက် |url=https://news-eleven.com/article/310989 |access-date=2026-04-03 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> သူသည် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ရာထူးကို ၂၀၁၁ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် လက်ခံခဲ့ပြီး ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်တွင် အနားယူခဲ့သည်။ သူသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] ဦးဆောင်သော အဖွဲ့ဝင် (၁၁) ဦးပါဝင်သည့် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]]၏ အဖွဲ့ဝင်လည်းဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.burmalibrary.org/docs5/Myanmar_Constitution-2008-en.pdf |access-date=5 November 2019 |archive-date=16 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190816065930/http://www.burmalibrary.org/docs5/Myanmar_Constitution-2008-en.pdf }}</ref> ယခင်က [[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)|ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး (ကြည်း၊ရေ၊လေ)]] ဖြစ်သည်။<ref>https://www.irrawaddy.com/news/burma/min-aung-hlaing-appointed-vice-senior-general.html</ref>ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ [[ရိုဟင်ဂျာ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု|ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးတုန်းသတ်ဖြတ်မှု]]အတွက် အဓိကတာဝန်ရှိသူအဖြစ် စွပ်စွဲခံထားရသည်။ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒတွင် သူသည် [[အာဆီယံ]]၏လွှမ်းမိုးမှုကို တွန်းလှန်ပြီး [[ရုရှားနိုင်ငံ]]၊[[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]၊[[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]တို့အပေါ် ပိုမိုအားကိုးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=China, Russia, India enabling Myanmar’s military rule: Report |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/11/2/china-russia-india-enabling-myanmars-military-report |access-date=7 February 2023 |work=[[Al Jazeera]] |date=2 November 2022 |accessdate=24 February 2023 |archivedate=7 February 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230207033107/https://www.aljazeera.com/news/2022/11/2/china-russia-india-enabling-myanmars-military-report }}</ref><ref>{{cite news |title=Myanmar warns ASEAN that pressure would be counterproductive |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/28/myanmar-warns-asean-that-pressure-for-peace-is-counterproductive?traffic_source=KeepReading |access-date=7 February 2023 |work=[[Al Jazeera]] |date=28 October 2022 |accessdate=24 February 2023 |archivedate=7 February 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230207051251/https://www.aljazeera.com/news/2022/10/28/myanmar-warns-asean-that-pressure-for-peace-is-counterproductive?traffic_source=KeepReading }}</ref> သူ၏ လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုများနှင့် အကျင့်ပျက်ခြစားမှု စွပ်စွဲချက်များကြောင့် နိုင်ငံတကာ၏ အရေးယူပိတ်ဆို့မှုများ ဆက်တိုက်ချမှတ်ခံခဲ့ရလျက်ရှိသည်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ် [[ဒီမိုကရေစီ|ဒီမိုကရေစီ အညွှန်းကိန်း]]၏ အဆင့်သတ်မှတ်ချက်များအရ သူ၏လက်‌ထက်မြန်မာနိုင်ငံသည် အာဖဂန်နစ္စတန်ပြီးလျှင် ဒုတိယအာဏာရှင်အဆန်ဆုံးနိုင်ငံဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Ranked Second-Least Democratic Nation in World |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-ranked-second-least-democratic-nation-in-world.html |access-date=7 February 2023 |work=[[The Irrawaddy]] |date=10 February 2022}}</ref> ၂၀၂၃ ဧပြီလ ၁၃ တွင် [[တိုင်းစ်|တိုင်းမ်စ်]]မဂ္ဂဇင်းမှ သူ့အား "၂၀၂၃ ခုနှစ်၏ ဩဇာအရှိဆုံး လူပုဂ္ဂိုလ် ၁၀၀" ထဲတွင် ထည့်သွင်းခဲ့ပြီး "နိုင်ငံကိုအပယ်ခံဘဝသို့ ရောက်စေခဲ့သည်" ဟူ၍ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{cite web |last1=Campbell |first1=Joshua |title=Min Aung Hlaing |url=https://time.com/collection/100-most-influential-people-2023/6269857/min-aung-hlaing/ |website=The 100 Most Influential People of 2023 |publisher=[[တိုင်းစ်|TIME]] |access-date=16 April 2023 |date=13 April 2023 |quote=Min Aung Hlaing has returned Myanmar to a pariah state and made it the world’s second most authoritarian regime, per the Economist Intelligence Unit’s 2022 Democracy Index. Only Taliban-ruled Afghanistan ranked worse. |archive-date=16 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230416064524/https://time.com/collection/100-most-influential-people-2023/6269857/min-aung-hlaing/ }}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃) ရက်နေ့တွင် တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပွဲတွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်ကို နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ လူမဆန်စွာ အကြမ်းဖက်၍ ပြည်သူကို နှိပ်စက်သော စစ်ခေါင်းဆောင်ဖြစ်လာသည်။ ပြည်သူလူထု၏ အမုန်းတရားကို လက်ခံထားရသူဖြစ်ပြီး စစ်ရာဇဝတ်မှုများကို ‌‌ေန့စဉ် ကျူးလွန်လျက်ရှိသည်။ ==ကိုယ်ရေးအကျဉ်း== [[File:Thai delegation with Burmese SPDC.jpg|thumb|၂၀၁၀ပြည့်နှစ်က ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေက ထိုင်းနိုင်ငံဝန်ကြီးချုပ် [[အဘီစစ် ဝိဇ္ဇာဇီဝ]]အား လက်ခံတွေ့ဆုံရာ ထိုစဉ်ကညှိကွပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးမင်းအောင်လှိုင်အား ဘေးတွင်တွေ့ရစဉ်]] ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် (ကြည်း ၁၄၂၃၂)<ref>{{cite web|title=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အဖြစ် ပြန်လည်အတည်ပြုခန့်အပ်ခြင်း|url=https://www.gad.gov.mm/sites/default/files/3_ttpmettaakaakyeruiiciikhpaphc_pnlnnyattnnypkhnapkhng.pdf|accessdate=16 June 2021|archivedate=24 June 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210624195531/https://www.gad.gov.mm/sites/default/files/3_ttpmettaakaakyeruiiciikhpaphc_pnlnnyattnnypkhnapkhng.pdf}}</ref> ကို ခရစ်နှစ် ၁၉၅၅-ခုနှစ်တွင် အစိုးရဝန်ထမ်းဖြစ်သည့် ဖခင်တာဝန်ကျရာ[[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မင်းဘူးမြို့]]တွင် မွေးဖွားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.facebook.com/popularnewsjournal/videos/361626864949685 |title=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင် နှင့် Popular News အင်တာဗျူး|work=Popular News Journal|access-date=၁၃ ဇွန် ၂၀၂၃ |date= ၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀ }}</ref> ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးသောင်းလှိုင်(ခေါ်) ဦးခင်လှိုင်မှာ အစိုးရဝန်ထမ်းဖြစ်ပြီး ပန်းချီဆရာတစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။ မိဘနှစ်ပါးစလုံးသည် ထားဝယ်ဇာတိဖြစ်ကြပြီး [[မြန်မာလူမျိုး|မြန်မာ]]လူမျိုးများဖြစ်သည်။<ref name="cincds"/> ၁၉၆၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၆ ခုနှစ်အထိ မန္တလေးမြို့၊ ၁၉၆၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၂ ခုနှစ်အထိ ရန်ကုန်မြို့တို့တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး<ref name="cincds" /> ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းကို [[အ.ထ.က(၁)လသာ]] (Central) ကျောင်းမှ အောင်မြင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သစ်နှင့် အမေရိကန် မြန်မာ တပ်မတော်နှစ်ရပ် ဆက်ဆံရေး - အပိုင်း (၁) |url=http://burmese.voanews.com/content/article-04-02-11-soldiers-talk054-119117354/1245642.html |access-date=6 September 2014 |archive-date=5 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305092756/http://burmese.voanews.com/content/article-04-02-11-soldiers-talk054-119117354/1245642.html }}</ref> ၁၉၇၃-၇၄ ခုနှစ်တွင် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] ဥပဒေပညာ တက်ရောက်သင်ကြားရင်း ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် [[စစ်တက္ကသိုလ်]] ဗိုလ်လောင်းသင်တန်း အပတ်စဉ် (၁၉) ဝင်ခွင့်ရရှိခဲ့ရာ [[ပြင်ဦးလွင်မြို့]]ရှိ [[စစ်တက္ကသိုလ်]]သို့ တက်ရောက်ခဲ့ပြီး သိပ္ပံဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။ [[နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရေးတက္ကသိုလ်]]မှ မဟာဝိဇ္ဇာ(ကာကွယ်ရေး)ဘွဲ့ကိုလည်း ရရှိခဲ့သည်။ အရာရှိငယ်ဘဝတွင် မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် အမှတ်(၈၆) ခြေလျင်တပ်ရင်းတွင် ထမ်းဆောင်ခဲ့ဖူးသည်။ (အမှတ်(၃၆၉)ခြေမြန်တပ်ရင်း)နမခလက်အောက်ခံတပ်ရင်း တပ်ရင်းမှူး၊ အမှတ်(၃၃) ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်တွင် စစ်ဦးစီးမှူး(ပထမတန်း)နှင့် နည်းဗျူဟာမှူး တာဝန်များ၊ အမှတ်(၄၄) ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ် တပ်မမှူး၊ စစ်တက္ကသိုလ် ကျောင်းအုပ်ကြီး၊ အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်နှင့် တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး တာဝန်များအပြင် အမှတ်(၂) စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူးတာဝန်ကိုပါ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲကာလတွင် [[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)]] ဖြစ်လာပြီး ၂၀၁၁ မတ် ၃၁ မှ စတင်ကာ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ရာထူးကို ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်ဖြင့် စတင်တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ==တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်== ===၂၀၁၁-၂၀၁၆ : ပြည်ထောင်စုကြံခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီအစိုးရ ကာလ=== ၂၀၁၁ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်နေ့တွင် [[နအဖ]]အစိုးရမှ [[ဦးသိန်းစိန် အစိုးရ|ဦးသိန်းစိန်အစိုးရ]]အသစ်ထံ တရားဝင် အာဏာလွှဲပြောင်းပေးအပ်ချိန်တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်မှာ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာသည်။ သူသည် သူ့ထက် ပို၍ဝါကြီးသောသူများကို ကျော်ဖြတ်၍ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name=":6">{{Cite web |date=12 January 2021 |title=Could Min Aung Hlaing's retirement break the political deadlock? |url=https://www.frontiermyanmar.net/en/could-min-aung-hlaings-retirement-break-the-political-deadlock/ |access-date= |website=Frontier Myanmar |language=en-US |archive-date=30 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210130143558/https://www.frontiermyanmar.net/en/could-min-aung-hlaings-retirement-break-the-political-deadlock/ }}</ref>တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာချိန်တွင် သူသည် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်သာ ဖြစ်သေးသည်။[[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်သူ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]]သည်လည်း ဗိုလ်ချုပ်အဆင့်သာ ဖြစ်သေးသည်။ ၎င်းတိုကို ခန့်အပ်ကြောင်းကို တရားဝင် လူသိရှင်ကြား ကြေညာခဲ့ခြင်းမရှိပဲ ထိုနေ့က လွှတ်တော်အစည်းအဝေးကျင်းပမှသာ တရားဝင်သိရှိခဲ့ကြရသည်။<ref name="mmsp">{{Cite web|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma/2011/03/110330_breakingnews.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323623508558&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma%2F2011%2F03%2F110330_breakingnews|title=အစိုးရသစ်ကို အာဏာလွှဲအပ် လိုက်ပြီ|access-date=23 September 2021|archive-date=19 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230219084210/https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma/2011/03/110330_breakingnews.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw==#aoh=16323623508558&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma%2F2011%2F03%2F110330_breakingnews}}</ref> ၂၀၁၂ခုနှစ် (၆၇)နှစ်မြောက် တပ်မတော်နေ့အကြောင်း သတင်းများတွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အား ဗိုလ်ချုပ်ကြီး အဆင့်ဖြင့်သာ ဖော်ပြခဲ့ကြပြီး<ref>{{Cite web|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs13/MA2012-03-28.pdf|title=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ (၂၈.၃.၂၀၁၂)}}</ref>ဧပြီလ (၃)ရက်​နေ့တွင် ထုတ်​ဝေ​သော နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာတွင် ဖော်ပြထားသော သတင်း၌ [[အာဆီယံထိပ်သီးအစည်းအဝေး]]တက်ရောက်ရန် ထွက်ခွာသွားသော နိုင်ငံတော်သမ္မတ [[ဦးသိန်းစိန်]]ကို လေဆိပ်၌လိုက်ပါ ပို့ဆောင်သူများစာရင်းတွင် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်ဟု ပါရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs13/MA2012-04-03.pdf|title=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ (၃.၄.၂၀၁၂)}}</ref> ထို့ကြောင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သည် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်မှ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="David">David Paquette, [http://www.irrawaddy.org/archives/1890 "Min Aung Hlaing Appointed Vice-Senior General"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150724081319/http://www.irrawaddy.org/archives/1890 |date=24 July 2015 }}, ''The Irrawaddy'', 3 April 2012.</ref> ၂၀၁၃ခုနှစ် မတ်လ (၂၄)ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးမှ ကျင်းပသော ဆွမ်းကပ်လှူပွဲသို့ ဇနီးဖြစ်သူ ဒေါ်[[ကြူကြူလှ]] တက်ရောက်ခဲ့ရာ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ ရာထူးအဆင့်အတန်းကို ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs21/Mirror2013-03-25.pdf|title=​ကြေးမုံသတင်းစာ (၂၅.၃.၂၀၁၃)}}</ref> မတ်လ (၂၇) ရက်နေ့ (၆၈)နှစ်မြောက် တပ်မတော်နေ့ မိန့်ခွန်းပြောကြားရာတွင်မူ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ အဆင့်ကို ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးဟု ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် မြန်မာ့တပ်မတော်၏ အမြင့်ဆုံးတိုးမြှင့်နိုင်သည့် အဆင့်ဖြစ်သော [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] အဆင့်ကို ရယူခဲ့သည်။ ထို့အတူ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ကိုလည်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်မှ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး အဆင့်ဖြင့် ပြောင်း၍ ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs21/Mirror2013-03-28-red.pdf|title=​ကြေးမုံသတင်းစာ (၂၈.၃.၂၀၁၃)}}</ref> ၎င်းအကြောင်းများကို တရားဝင်ထုတ်ဖော်ကြေညာခြင်းမရှိသဖြင့် ရက်စွဲအတိအကျကို မသိရဘဲ [[တပ်မတော်နေ့]] တွင် တိုးမြှင့်ခဲ့သည်ဟုသာ ခန့်မှန်းကြသည်။ ၂၀၁၁ မှ ၂၀၁၆အတွင်း အစိုးရနှင့် တပ်မတော်သည် ဆက်ဆံရေးကောင်းမွန်ခဲ့သည်။ အစိုးရပိုင်းမှ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]]ဟောင်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအငြိမ်းစားဖြစ်သူ သမ္မတဦးသိန်းစိန်သည် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးထက် ဝါပိုရင့်သူ ဖြစ်သည်။ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသည် ဤကာလအတွင်း နိုင်ငံရေးတွင် ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်းမရှိပဲ တပ်မ​တော်ပိုင်းတွင်သာ အားစိုက်ခဲ့သည်။ သို့သော် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ]]အတွင်း [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] ဦးသိန်းစိန်နှင့် [[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] [[ရွှေမန်း၊ ဦး|သူရဦးရွှေမန်း]]တို့ အားပြိုင်ရာတွင် ဦးသိန်းစိန်ဘက်မှ ရပ်တည်ခဲ့သည်။<ref name="wnf">{{Cite web|url=https://www.frontiermyanmar.net/en/what-next-for-senior-general-min-aung-hlaing/|title=What next for Senior General Min Aung Hlaing?|access-date=23 September 2021|archive-date=21 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200921125550/https://www.frontiermyanmar.net/en/what-next-for-senior-general-min-aung-hlaing/}}</ref> [[File:The Commander-in-Chief of Defence Services of the Republic of the Union of Myanmar, General Min Aung Hlaing calls on the Chairman Chief of Staff Committee and Chief of Naval Staff, Admiral Nirmal Verma, in New Delhi.jpg|thumb|၂၀၁၂ခုနှစ်က​ အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရစဉ်]] ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသည် အသက်(၆၀)ပြည့်ရန် နီးကပ်လာချိန်တွင် ၂၀၁၄ ခုနှစ်၌ ကကနကောင်စီညွှန်ကြားလွှာ ၄/၂၀၁၄အရ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့် ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တို့၏ တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်သော အသက်ကို ၆၅နှစ်အထိ တိုးမြှင့်လိုက်သည်။ ထို့ကြောင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသည် ၂၀၂၁ ခုနှစ် အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။<ref name="kakana">{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2016/07/20/118781.html|title=တပ်ချုပ်နှင့် ဒုတပ်ချုပ်တို့ အသက် ၆၅ နှစ်ထိ တာဝန်ထမ်းနိုင်ပြီး စစ်အရာရှိများ၏ တာဝန် သက်တမ်း ကန့်သတ်ဟုဆို}}</ref> သို့ရာတွင် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖေါ်ဝါရီ၌ အာဏာသိမ်းမှုဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် အသက် ၆၅ နှစ် ပြည့်ခဲ့သော်လည်း တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်ကို ယခုအချိန်ထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်လျက်ရှိသည်။ ===၂၀၁၆-၂၀၂၁ : အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်အစိုးရ ကာလ === [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၅|၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲ]]ပြီးနောက် ၂၀၁၆ခုနှစ်တွင် [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]] ဦးဆောင်သော [[ဦးထင်ကျော်အစိုးရ]] တက်လာခဲ့သည်။ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသည် ထိုအစိုးရလက်ထက်တွင်လည်း တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အဖြစ် ဆက်လက် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ [[File:President Duterte Meets Myanmar President U Htin Kiaw, Minister For Foreign Affairs Aung San Suu Kyi, Commander-in-Chief Min Aung Hlaing and Myanmar-based Filipino Companies 08.jpg|thumb|၂၀၁၇ခုနှစ်က​တွေ့ရ​သော ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးနှင့် ဖိလစ်ပိုင်သမ္မတ [[ရော်ဒရီဂို ဒူတာတေး]]]] ၂၀၁၇ခုနှစ်အတွင်း အေအာအက်စ်အေ အကြမ်းဖက်အဖွဲ့၏ ရခိုင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းတွင် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်မှုကို မြန်မာလုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့များက ပြန်လည်တုံ့ပြန်ကြရာ ဒုက္ခသည် ၇သိန်းကျော် ဘင်္ဂလားဒေရှ့်နိုင်ငံအတွင်း ထွက်ပြေးသွားခဲ့ကြသည်။ ရခိုင်အရေးနှင့် ပက်သက်သက်၍ သူ့အား အမေရိကန်အပါအဝင် နိုင်ငံတကာမှ ဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့ခဲ့ရာ သူ့အနေဖြင့် ဥပဒေများအတိုင်း လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကာ နိုင်ငံတကာက ယခုလို ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်းကို လက်မခံဟု ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးက တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။<ref name="retire"/> အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်အစိုးရ သက်တမ်းကြာရှည်လာသည်နှင့်အမျှ [[တပ်မတော်]]နှင့် [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့|အစိုးရ]]အကြား ပွတ်တိုက်မှုများ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။၂၁ ရာစုပင်လုံညီလာခံ ဖွင့်ပွဲအခမ်းအနားတစ်ခုတွင် မိန့်ခွန်းပြောကြားရာ အချို့နိုင်ငံရေးပါတီများနှင့် လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများသည် ၁၉၅၅ခုနှစ်က [[ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ|ဗကပ]]၏ [[ဖဆပလ|ဖဆပလအစိုးရ]]အား ပြုလုပ်ခဲ့သကဲ့သို့ ယခုအခါတွင် ဖဆပလနေရာ၌ တပ်မတော်ကို အစားထိုးနေကြောင်း၊ "ဆိတ်ခေါင်းချိတ်ပြီး ခွေးသားရောင်းဖို့ မကြိုးစားပါနဲ့" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name="wheremah">{{Cite web|url=https://www.frontiermyanmar.net/mm/%E1%80%97%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9C%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%B0%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8-2/|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင် ဘယ်လမ်းကို ရွေးချယ်မလဲ}}</ref><ref name="speech">{{Cite web|url=https://www.mdn.gov.mm/my/ttpmtteaakaakyreuuciikhup-biulkhupmuukii-mngaeaangliung-pnnytheaangcungimkhmrennyiilaakhn|title=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ပြည်ထောင်စုငြိမ်းချမ်းရေးညီလာခံ-(၂၁)ရာစုပင်လုံ စတုတ္ထအစည်းအဝေးတွင် ပြောကြားသည့် နှုတ်ခွန်းဆက်အမှာစကား|access-date=13 January 2022|archive-date=13 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220113071811/https://www.mdn.gov.mm/my/ttpmtteaakaakyreuuciikhup-biulkhupmuukii-mngaeaangliung-pnnytheaangcungimkhmrennyiilaakhn}}</ref>လက်ရှိပြည်တွင်းစစ်ကို တပ်မတော်နှင့် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်များအကြား ပဋိပက္ခအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး အစိုးရက ကြားဝင်ဖျန်ဖြေသူအဖြစ် ပုံမဖော်ရန်၊ တပ်မတော်ကိုသာ အပြစ်ပုံမချရန် ပြောဆိုခဲ့သည်။<ref name="wnf"/>ပြည်တွင်းငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ပက်သက်၍ အစိုးရ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များကို တပ်မတော်မှ လူသိရှင်ကြား ဝေဖန်လာခဲ့သည်။ တပ်မတော်ဘက်မှ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲများတွင် သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့မှ ဗိုလ်မှူးချုပ် [[ဇော်မင်းထွန်း (ဒုဝန်ကြီး)|ဇော်မင်းထွန်း]]နှင့် အစိုးရဘက်သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲများတွင် ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် ဦး[[ဇော်ဌေး]]တို့သည် ၎င်းတို့၏ သက်ဆိုင်ရာ သဘောထားများကို ပြောကြားရာတွင် မကြာခဏ တင်းမာမှုများရှိခဲ့သည်။ဥပမာ- တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ အဆင့်သတ်မှတ်ချက်ကိစ္စနှင့် ၂၀၂၀ရွေးကောက်ပွဲအပြီးများတွင်ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်အတွင်းက ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ် ဦး[[ဖြိုးမင်းသိန်း]]က ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်အဆင့်သာဖြစ်ကြောင်းပြောကြားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် တပ်မတော်ဘက်မှ နိုင်ငံတော်အစိုးရမှ ထုတ်ပြန်သည့် [[ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်]]အရ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် အဆင့် (၈)ဖြစ်ကာ ပြည်ထောင်စုအဆင့်တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူဟု ပြန်လည်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref name="vpmah">{{Cite web|url=https://myanmar.mmtimes.com/news/146153.html|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သည် ဒုတိယသမ္မတအဆင့်ရှိသူဟု တပ်မတော်ထုတ်ပြန်|access-date=23 September 2021|archive-date=13 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201113084838/https://myanmar.mmtimes.com/news/146153.html}}</ref> ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာ ၄ ရက်နေ့တွင် [[သမ္မတအိမ်တော် (နေပြည်တော်)|နိုင်ငံတော်သမ္မတအိမ်တော်]] သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ကို ရည်ညွှန်းကာ နိုင်ငံဝန်ထမ်းများသည် ပါတီနိုင်ငံရေး ကင်းရှင်းရမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ နိုဝင်ဘာ ၅ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်မှ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် သာမန်ဝန်ထမ်းမဟုတ်ဘဲ အမျိုးသားနိုင်ငံရေးကဏ္ဍတွင် ဦးဆောင်သူဖြစ်သဖြင့် ၎င်း၏တာဝန်အပေါ် လေးစားအသိအမှတ်ပြုရန် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းကဏ္ဍတွင် လုပ်ပိုင်ခွင့်များ၊ အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီတွင် ပါဝင်မှု၊ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေစတင်ရာ အမျိုးသားညီလာခံများတွင် ချမှတ်သည့် အခြေခံမူများနှင့် အသေးစိတ်အခြေခံရမည့် မူများစာအုပ်အရ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ အဆင့်သတ်မှတ်ရာတွင် မှီငြမ်းပြုနိုင်ရေးအတွက် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ကို [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ]]အဆင့် သတ်မှတ်သည်ဟု အခြေခံမူ သတ်မှတ်ခဲ့သဖြင့် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် နိုင်ငံဝန်ထမ်းမဟုတ်သည့် အမျိုးသားနိုင်ငံရေးအဆင့်အတန်းကို သတ်မှတ်ထားခြင်းဖြစ်သည်ဟု ပြန်လည်ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref name="vpmah"/> အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် အစိုးရများ သက်တမ်းတွင် ကာလုံဟုခေါ်သော [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]]ကို တစ်ကြိမ်မျှမခေါ်ခဲ့ပေ။<ref name="retire">{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2020/11/20/233687.html|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် အနားယူ မယူ}}</ref> ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးက ၎င်းတွင် နှစ်​ပေါင်း (၄၀)​ကျော်ကြာ အုပ်ချုပ်ရေး အတွေ့အကြုံများစွာရှိကြောင်း၊ ထိုအတွေ့အကြုံများကို လက်တွေ့ အသုံးချရန် အသင့်ရှိကြောင်း အမြဲပြောဆိုခဲ့သည်။<ref name="40yrsservice">{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/burma-53204574?xtor=AL-73-%5Bpartner%5D-%5Bkhaosod.co.th%5D-%5Blink%5D-%5Bburmese%5D-%5Bbizdev%5D-%5Bisapi%5D|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်-"အုပ်ချုပ်ရေးအတွေ့ အကြုံ ကျွန်တော့်မှာ အများကြီးရှိတယ်"}}</ref>နိုင်ငံခြားသတင်းထောက်နှင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်းခန်းတစ်ခုတွင် သူ့အနေဖြင့် လက်ရှိရာထူးထက် ပို၍မြင့်သော တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ရန် ဆန္ဒရှိကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။၂၀၂၀ရွေးကောက်ပွဲမစမီတွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့် နိုင်ငံရေးပါတီ (၃၄)ခုတို့ တွေ့ဆုံခဲ့ရာ ပါတီအချို့မှ လက်ရှိရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်မှာ ဘက်လိုက်နေကြောင်း၊ လွတ်လပ်ပြီး တရားမျှတသော ရွေးကောက်ပွဲမဖြစ်နိုင်ကြောင်းနှင့် တပ်မတော်မှ အာဏာရယူပြီး ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပပေးစေလိုကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name="wnf"/> ရွေးကောက်ပွဲအပြီး ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသည် အတင်းမာဆုံးအခြေအနေဖြစ်လာခဲ့သည်။ တပ်မတော်မှ ရွေးကောက်ပွဲနှင့် ပက်သက်၍ တောက်လျှောက်ပြောဆိုလာခဲ့ပြီး အစိုးရနှင့် ​ရွေး​ကောက်ပွဲ​ကော်မရှင်အား တောင်းဆိုမှုများ ရှိလာခဲ့သည်။ သို့သော် အစိုးရမှ တရားဝင် ပြန်လည်ဖြေကြားခြင်း မရှိခဲ့ပေ။၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၇ ရက်နေ့က [[နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရေးတက္ကသိုလ်]]မှ နည်းပြအရာရှိများနှင့် သင်တန်းသားများကို တွေ့ဆုံရာ တချို့မှာ ဥပဒေကို လိုရာဆွဲ၍ လုပ်နေသဖြင့် အကျိုးထက် အဆိုးကို ဖြစ်ပေါ်စေကြောင်း၊ ဥပဒေကို မလိုက်နာပါက ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို ဖျက်ပစ်နိုင်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် တပ်မတော်၏ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် ဗိုလ်မှူးချုပ် [[ဇော်မင်းထွန်း (ဒုဝန်ကြီး)|ဇော်မင်းထွန်း]]က တပ်မတော်အနေဖြင့် အာဏာမသိမ်းဘူးဟု မှတ်ယူ၍မရကြောင်း ပြန်လည်ဖြေကြားခဲ့သည်။<ref name="sanda">{{Cite web|url=https://burmese-voanews-com.cdn.ampproject.org/v/s/burmese.voanews.com/amp/sithu-aungmyint-what-will-be-the-real-desire-of-myanmar-military-chief/5758387.html?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323674553152&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fburmese.voanews.com%2Fa%2Fsithu-aungmyint-what-will-be-the-real-desire-of-myanmar-military-chief%2F5758387.html|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ ဆန္ဒအစစ်အမှန် ဘာဖြစ်မလဲ|access-date=23 September 2021|archive-date=27 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230227130033/https://burmese-voanews-com.cdn.ampproject.org/v/s/burmese.voanews.com/amp/sithu-aungmyint-what-will-be-the-real-desire-of-myanmar-military-chief/5758387.html?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw==#aoh=16323674553152&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fburmese.voanews.com%2Fa%2Fsithu-aungmyint-what-will-be-the-real-desire-of-myanmar-military-chief%2F5758387.html|url-status=dead}}</ref>ဇန်နဝါရီလ ၂၈ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးက ၎င်း၏သဘောထားကို နိုင်ငံတော်၏အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်ထံ စာရေးသား ပေးပို့ခဲ့သည်ဟု သတင်းများ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ ထိုစာတွင် မဲစာရင်းမှားယွင်းမှုများကို ပြန်၍စစ်ဆေးပေးရန်နှင့် တတိယအကြိမ်လွှတ်တော်များအား သမ္မတ၏အာဏာဖြင့် ဆိုင်းငံ့ပေးရန်တို့ ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/burmese/news/army-letter-to-dassk-02012021012235.html/ampRFA?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323674553152&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rfa.org%2Fburmese%2Fnews%2Farmy-letter-to-dassk-02012021012235.html|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ထံသို့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ပေးပို့ခဲ့တဲ့စာ|access-date=23 September 2021|archive-date=19 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230219084611/https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/burmese/news/army-letter-to-dassk-02012021012235.html/ampRFA?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw==#aoh=16323674553152&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rfa.org%2Fburmese%2Fnews%2Farmy-letter-to-dassk-02012021012235.html}}</ref> ထိုရက်ပိုင်းအတွင်း မြို့ကြီးအချို့၌ တပ်မတော်၏ သံချပ်ကာယာဉ်များ လှည့်လည်သွားလာမှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီ (၁)ရက်နေ့ နံနက်အစောပိုင်းတွင် တပ်မတော်မှ အာဏာသိမ်းယူခဲ့သည်။ ထို့နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ အမိန့်အမှတ် ၁/၂၀၂၁အရ အာဏာသုံးရပ်ကို တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ထံ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတွင် သမ္မတအနေဖြင့် အရေးပေါ်အခြေအနေကြေညာ၍ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ကို အာဏာ (၃) ရပ်လွှဲပြောင်းပေးနိုင်သည်ဆိုသည့်ပုဒ်မ ပါဝင်သည်။ သို့သော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ၊ နိုင်ငံတော်၏အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် နှင့် လွှတ်တော်နှစ်ရပ်၏ ဥက္ကဋ္ဌများကို ဖမ်းဆီးအကျယ်ချုပ်ထားရှိကာ မတရားသဖြင့် ဒုသမ္မတ(၁) ဦးမြင့်ဆွေအား ယာယီသမ္မတ အနေဖြင့် သူ့ထံ အာဏာလွှဲပြောင်းစေခဲ့သည်။ ထိုအချက်သည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနှင့် ကွဲလွဲကာ အာဏာသိမ်းမှုကို တရားဝင်သယောင်ယောင် လုပ်ဆောင်နေခြင်းဖြစ်သည်။ ===၂၀၂၁ မှ ၂၀၂၆: စစ်အာဏာသိမ်းခြင်း === ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|အာဏာသိမ်း]]ပြီးနောက် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် အာဏာ(၃)ရပ်ကို ချုပ်ကိုင်သူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ (၂)ရက်နေ့မှစတင်ကာ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]ကို ဖွဲ့စည်းကာ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|ဥက္ကဋ္ဌ]]အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကာ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများကို ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ယာယီသမ္မတ ဦး[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]]မှာ အစည်းအဝေးပွဲတစ်ခုတွင်သာ တွေ့ခဲ့ရပြီး လူမြင်ကွင်းမှ ပျောက်သွားခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းအလုံးစုံကို တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်မှ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref name="mal">{{Cite news|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ အာဏာကစားပွဲ|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma-57432310.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16252286593180&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma-57432310}}</ref>အာဏာသိမ်းခြင်းအတွက် အချို့နိုင်ငံများမှ စိုးရိမ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး အချို့နိုင်ငံများက ဖမ်းဆီးထားသူများကို လွှတ်ပေးရန် ပြောကြားခဲ့သည်။ မြန်မာပြည်အရေးနှင့် အာဆီယံခေါင်းဆောင်များအကြား အရေးပေါ်အစည်းအဝေးတစ်ရပ်ကို အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၌ ကျင်းပခဲ့ရာ ထိုပွဲသို့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ အာဏာသိမ်းပိုက်ပြီးနောက် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ ပထမဆုံးသော ပြည်ပခရီးစဉ်ဖြစ်သည်။<ref name="asean">{{Cite news|title=Asean leaders agree 5-point plan for Myanmar|url=https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2104915/asean-leaders-agree-5-point-plan-for-myanmar|accessdate=23 September 2021|archivedate=1 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210501020903/https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2104915/asean-leaders-agree-5-point-plan-for-myanmar}}</ref> [[File:2021 Special ASEAN Summit on Myanmar's coup d'état (2).jpg|thumb|၂၀၂၁ ဧပြီ ၂၄ရက်​နေ့တွင် ကျင်းပသော အာဆီယံခေါင်းဆောင်များ အစည်းအဝေး]] ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ (၁)ရက်နေ့တွင် [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|အိမ်စောင့်အစိုးရ]]အဖြစ် ပြောင်း၍ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် တာဝန်ကိုပါ ပူးတွဲရယူခဲ့သည်။<ref name="cgov2"/> အိမ်စောင့်အစိုးရအနေဖြင့် ၂၀၂၃ခုနှစ် ဩဂုတ်လအထိ တာဝန်ယူမည်ဖြစ်ပြီး ၂၀၂၃ခုနှစ်တွင် ရွေးကောက်ပွဲ ပြန်လည်ကျင်းပပေးမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name="cgov2">{{Cite news|title=အိမ်စောင့်အစိုးရပြောင်းတာ ဘာထူးခြားသွားလဲ|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma-58076614.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323943293539&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma-58076614}}</ref>၂၀၂၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလအထိ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး ဦးဆောင်သော အိမ်စောင့်အစိုးရနှင့် ပြိုင်ဘက်ဖြစ်သော [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရအဖွဲ့|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]တို့သည် နိုင်ငံတကာ မျက်နှာစာတွင် အသိအမှတ်ပြုခံရရေး ကြိုးစားခဲ့ရသည်။။<ref>{{Cite news|title=ကုလသမဂ္ဂမှာ မြန်မာနိုင်ငံကိုယ်စားပြု ဘယ်သူဖြစ်လာမလဲ|url=https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/burmese/program_2/who-will-be-representative-of-myanmar-at-un-meeting-09152021070526.html/ampRFA?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323948539993&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rfa.org%2Fburmese%2Fprogram_2%2Fwho-will-be-representative-of-myanmar-at-un-meeting-09152021070526.html|accessdate=23 September 2021|archivedate=19 February 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230219084743/https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/burmese/program_2/who-will-be-representative-of-myanmar-at-un-meeting-09152021070526.html/ampRFA?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw==#aoh=16323948539993&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rfa.org%2Fburmese%2Fprogram_2%2Fwho-will-be-representative-of-myanmar-at-un-meeting-09152021070526.html}}</ref> လက်ရှိတွင် [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရအဖွဲ့|အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ]] ကိုမူ ပြင်သစ်နိုင်ငံ၊ ချက်နိုင်ငံ၊တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၊ ဥရောပသမဂ္ဂ စသည်တို့က မြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားဝင်အစိုးရ အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုထားပြီး မင်းအောင်လှိုင်၏ [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|အိမ်စောင့်အစိုးရ]] ကို တရားဝင်အစိုးရဟု မည်သည့်နိုင်ငံကမျှ အသိအမှတ်ပြု ထုတ်ဖော်‌ပြောဆိုထားခြင်းမရှိပေ။ ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၇ ရက်တွင် အမိန်ကြော်ငြာစာ အမှတ် ၆၂/၂၀၂၂ အရ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]] မင်းအောင်လှိုင်သည် [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[သတိုးမဟာသရေစည်သူ]]ဘွဲ့နှင့် [[သုဓမ္မသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[သတိုးသီရိသုဓမ္မ]]ဘွဲ့တို့ မိမိကိုယ်ကို ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။ <ref name=":4">{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၃/၂၀၂၂ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်ခြင်း|work=sacoffice.gov|access-date=၁၂ မတ် ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၂|archive-date=8 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250708141937/https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf|url-status=dead}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၂၂ ရက်တွင် ယာယီသမ္မတ [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] ကျန်းမာရေးမကောင်းသည့်အကြောင်းပြချက်ဖြင့် ၎င်းအား ယာယီသမ္မတ တာဝန်အား လွှဲအပ်ရာ သူသည် ထိုနေ့မှာပင် ယာယီသမ္မတ ဖြစ်လာသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c978rm02pgno|title=ယာယီသမ္မတနဲ့ အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာမေးခွန်းများ|work=BBC Burmese|access-date=၂၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|archive-date=31 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240731114512/https://www.bbc.com/burmese/articles/c978rm02pgno}}</ref> ယာယီသမ္မတတာဝန်လွှဲပြောင်းယူခြင်းနှင့်စပ်လျဉ်းပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ]] နှင့် မကိုက်ညီကြောင်း ဝေဖန်ချက်များရှိခဲ့သော်လည်း ဥပဒေနှင့် ညီသည်ဟု စစ်ကောင်စီပြောခွင့်ရ [[ဇော်မင်းထွန်း|ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်း]] က တုံ့ပြန်သည်။<ref>{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/7711192.html|title=ယာယီသမ္မတတာဝန်လွှဲပြောင်းယူတာ ၂၀၀၈ အခြေခံဥပဒေနဲ့ ညီတယ်လို့ စစ်ကောင်စီပြောခွင့် ပြောဆိုချက် ၂၀၀၈ အခြေခံဥပဒေနဲ့ ကွဲလွဲနေ|work=VOA Burmese|access-date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၂၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ }}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေး ကောင်စီ]] အစည်းအဝေး(၂/၂၀၂၄) အား ၎င်းကိုယ်တိုင် ယာယီသမ္မတ (တာဝန်) ဖြင့် ဦးဆောင် ကျင်းပပြီး “နိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးအရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာ ထားသည့် ကာလကို နောက်ထပ် ၆ လ တိုးမြှင့်သတ်မှတ်ကြောင်း” ဆုံးဖြတ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://cincds.gov.mm/node/26518?d=1|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီအစည်းအဝေး(၂/၂၀၂၄)ကျင်းပ|work=CINCDS Myanmar|access-date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ }}</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီအစည်းအဝေး (၃/၂၀၂၅) ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]ကို ဖျက်သိမ်းပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံကို ဆက်လက်အုပ်ချုပ်ရန် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ (ကာလုံ) ဖြင့် ဖွဲ့စည်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ပါသည်။ တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာချက်ကို ရုပ်သိမ်းခဲ့သော်လည်း မြို့နယ်ပေါင်း ၆၃ မြို့နယ်ကိုမူ အရေးပေါ်အခြေအနေနှင့် စစ်အုပ်ချုပ်ရေးတို့ ပြန်လည်ကြေညာခဲ့ပါသည်။ စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာများကို သက်ဆိုင်ရာ တိုင်းမှူးများအား အပ်နှင်းခဲ့ပြီး စစ်ခုံရုံးဖြင့် သေဒဏ်အထိ ချမှတ်နိုင်သည့် တရားစီရင်ရေးအာဏာကိုလည်း ယာယီသမ္မတတာဝန်ယူသူ မင်းအောင်လှိုင်က ခန့်အပ်ခဲ့ပါသည်။ တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ် ၉ ခုရှိ ယင်းမြို့နယ် ၆၃ မြို့နယ်အား ရက်ပေါင်း ၉၀ အတွက် အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ၏ အမိန့်များကို ယာယီသမ္မတ(တာဝန်) ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က လက်မှတ်ရေးထိုး ထုတ်ပြန်ပြီး နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ရာထူးကို ဦး[[ညိုစော]] အား အပ်နှင်းခဲ့ပြီး၊ [[ဦးညိုစောအစိုးရ|ပြည်ထောင်စုအစိုးရအသစ်]]ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/73051|publisher=MOI|accessdate=1 August 2025}}</ref> ဖျက်သိမ်းလိုက်သော စစ်ကောင်စီအစား [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး၊ ဥက္ကဋ္ဌနေရာကို ယူထားပြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးကို ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌနေရာကို ပေးအပ်သည်။ <ref>{{Cite web|title=နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင် ဖွဲ့စည်းခြင်း|url=https://www.mdn.gov.mm/my/niungngntteaalunkhunrenngaekhmsaayaarekeaamrng-phaicnnykhng|accessdate=2025 July 31|publisher=Myanmar Digital News}}</ref>ယခင်စစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင်အချို့များကို ကာလုံအကြံပေးအဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ပြင်ဆင်ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဥပဒေပြုအာဏာကို ကာလုံကတစ်ဆင့် ပြန်လည်ကျင့်သုံးလိုက်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/73140|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ နိုင်ငံသားများ၏ ပုဂ္ဂိုလ်ဆိုင်ရာလွတ်လပ်မှုနှင့် ပုဂ္ဂိုလ်ဆိုင်ရာလုံခြုံမှုကို ကာကွယ်ပေးရေးဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေ|publisher=MOI|accessdate=2025-8-1}}</ref> === ကာချုပ်ရာထူးအပြောင်းအလဲ === {{main|၂၀၂၆ မြန်မာတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ရာထူးအပြောင်းအလဲ}} ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊မတ်လ ၃၀ရက်နေ့တွင် နေပြည်တော်ရှိ ဇေယျသီရိဗိမာန်၌ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်လွှဲပြောင်းလက်ခံခြင်းကို ဂုဏ်ပြုစစ်ရေးပြအခမ်းအနားဖြင့် ပြုလုပ်ပြီး၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း) ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]] ထံသို့ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တာဝန်များ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့သည်။ထိုနေ့မှာပင် [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] သမ္မတရွေးချယ်ရေးအစုအဖွဲ့က ဒုတိယသမ္မတလောင်း အဖြစ် တစညပါတီမှ ဒေါက်တာကျော်ဆွေ နှင့်အတူ ပူးတွဲအဆိုပြုခဲ့သည်။ထိုသို့ အဆိုပြုချိန် [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] ရာထူးနှင့်တွဲဖက်၍ အဆိုပြုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော ရွေးကောက်ခံ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး ဒုတိယနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81294 |access-date=2026-04-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> === ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီဝင် === ၂၀၂၆ စက်တင်ဘာလ ၁၉ ရက်နှင့် ၂၀ ရက်နေ့များတွင် ကျင်းပခဲ့သည့် စတုတ္ထအကြိမ် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]]ညီလာခံအပြီးတွင် ပါတီပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ဦးလှသိန်းက ဦးမင်းအောင်လှိုင်သည် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ၏ ပါတီဝင်ဖြစ်လာပြီဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားသွားသည်။<ref>{{Cite web |title=စစ်အာဏာရှင် မင်းအောင်လှိုင် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီဝင်ဖြစ်လာ |url=https://burmese.dvb.no/post/318275 |access-date=2026-09-22 |website=DVB Burmese |language=my}}</ref> == နိုင်ငံတော်သမ္မတ (၂၀၂၆-လက်ရှိ) == {{main|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း}} ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လ ၃၁ရက် တွင် ကြံ့ခိုင်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီမှ တင်သွင်းသည့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် သည် ရွေးကောက်ခံပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အစုအဖွဲ့၏ (၂၄၇ ) မဲရရှိခဲ့ပြီး၊ တစညပါတီမှ တင်သွင်းသည့် တောင်တွင်းကြီးမဲဆန္ဒနယ်မှ ဒေါက်တာကျော်ဆွေ ကို အနိုင်ရကာ ပြည်သူ့လွှတ်တော်အစုအဖွဲ့မှ ရွေးချယ်သော ဒုတိယသမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်။၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ဧပြီ ၃ရက် တွင် [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ၌ မဲအများဆုံးဖြင့် ဧကာဒသမမြောက် သမ္မတ အဖြစ် တင်မြှောက်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဒုတိယသမ္မတများအဖြစ် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ရွေးချယ်တင်မြှောက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81374 |access-date=2026-04-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၀ရက်တွင် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ဧကာဒသမမြောက် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော် သမ္မတ]] အဖြစ် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုပြီး စတင်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူ ဦးမင်းအောင်လှိုင်၊ ဒုတိယသမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူများဖြစ်သည့် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်နာယက၏ ရှေ့မှောက်၌ ကတိသစ္စာပြု {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81674 |access-date=2026-04-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ပြီးနောက် [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ|ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့သစ်]]ကို အဖွဲ့ဝင် ၃၄ ဦး၊ ဝန်ကြီးဌာန (၃၁) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81565 |access-date=2026-04-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> === ငြိမ်းချမ်းရေးလမ်စဉ် (၂၀၂၆ - လက်ရှိ) === သမ္မတကတိသစ္စာပြုပွဲ၏ မိန့်ခွန်းတွင် [[တစ်နိုင်ငံလုံး ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှု ရပ်စဲရေးသဘောတူစာချုပ်|တစ်နိုင်ငံလုံး အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူစာချုပ်]] (NCA) လမ်းကြောင်းအတိုင်း ငြိမ်းချမ်းရေးလုပ်ငန်းစဉ်များကို ဆက်လက်ဖော်ဆောင်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး<ref>{{Cite web |last=News |first=K. I. C. |date=2026-04-11 |title=NCA အပစ်ရပ်လမ်းကြောင်းအတိုင်း ငြိမ်းချမ်းရေး ဆက်လက်ဖော်ဆောင်မည်ဟု စစ်ခေါင်းဆောင်ပြော |url=https://kicnews.org/2026/04/nca-%E1%80%A1%E1%80%95%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%A1%E1%80%90%E1%80%AD/ |access-date=2026-04-12 |website=ကေအိုင်စီ - KIC News |language=en-US}}</ref>၊ ဧပြီ ၁၁ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတက ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးဆောင်သော အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုဗဟိုကော်မတီ<ref>{{Cite web |title=အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုဗဟိုကော်မတီ (National Solidarity and Peace – making Central Committee ) ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81695 |access-date=2026-04-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ ဒုတိယသမ္မတ ဦး[[ညိုစော]]က ဦးဆောင်သော အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှု လုပ်ငန်းကော်မတီ<ref>{{Cite web |title=အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းကော်မတီ (National Solidarity and Peace – making Working Committee) ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81697 |access-date=2026-04-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>နှင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရာပြည့်]]က ဦးဆောင်မည့် အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီ<ref>{{Cite web |title=အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီ (National Solidarity and Peace-making Negotiation Committee) ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81699 |access-date=2026-04-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>တို့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ နှစ်သစ်ကူးနှုတ်ခွန်းဆက်မိန့်ခွန်တွင် "လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းအားလုံး လက်နက်ကိုင်လမ်းစဉ်ကို စွန့်လွှတ်ပြီး နိုင်ငံရေးလမ်းကြောင်းကတစ်ဆင့် နိုင်ငံရေးပြဿနာကို နိုင်ငံရေးနည်းလမ်းနဲ့ဖြေရှင်း ဆောင်ရွက်သွားကြဖို့ အလေးအနက်တိုက်တွန်းသည်" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူ အဂ္ဂမဟာ သီရိသုဓမ္မ ဦးမင်းအောင်လှိုင်၏ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ နှစ်သစ်ကူးနှုတ်ခွန်းဆက် မင်္ဂလာစကား {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81790 |access-date=2026-04-18 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> === လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့် (၂၀၂၆-လက်ရှိ) === ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၇) ရက်နေ့တွင် ကျရောက်သော [[မြန်မာ သက္ကရာဇ်|မြန်မာသက္ကရာဇ်]] နှစ်ဆန်းတစ်ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၄,၃၃၅ ဦးနှင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁၇၉ ဦး၊ စုစုပေါင်း ၄,၅၁၄ ဦးတို့ကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်အသီးသီးရှိ အကျဉ်းထောင်/အချုပ်ထောင်/စခန်းအသီးသီးမှ အကျဉ်းကျခံနေရသူများကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြု {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81823 |access-date=2026-04-18 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> လွတ်မြောက်လာသူများထဲ၌ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများဖြစ်သော သမ္မတ ဦး[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]]၊​ ဦးဝင်းထိန်တို့အပါအဝင် နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသား ဦးရေ ၁၆၅ ဦးသာ ပါဝင်ကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာနိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများကွန်ရက်က ထုတ်ပြန်သည်။​<ref>{{Cite web |date=2026-04-17 |title=ယနေ့ လွတ်ငြိမ်းခွင့်မှာ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသား ဦးရေ ၁၆၅ ဦးသာ ပါဝင်လာ - New Day Myanmar |url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%9a%e1%80%94%e1%80%b1%e1%80%b7-%e1%80%9c%e1%80%bd%e1%80%90%e1%80%ba%e1%80%84%e1%80%bc%e1%80%ad%e1%80%99%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%81%e1%80%bd%e1%80%84%e1%80%b7%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac/ |access-date=2026-04-18 |language=en-US}}</ref> နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် ဒေါ်[[အောင်ဆန်းစုကြည်]] အား ချမှတ်ထားသည့် ထောင်ဒဏ် ၂၇ နှစ်အနက် (၄) နှစ်နှင့် (၆) လအား လျှော့ပေါ့ပေးခဲ့ကြောင်း ၎င်း၏ ရှေ့နေဖြစ်သူက ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-04-17 |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ရဲ့ ထောင်ဒဏ် ၂၇ နှစ်အနက် ၄ နှစ်ခွဲ လျှော့ပေါ့ပေး - New Day Myanmar |url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%92%e1%80%b1%e1%80%ab%e1%80%ba%e1%80%a1%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%86%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%85%e1%80%af%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%9b%e1%80%b2%e1%80%b7-4/ |access-date=2026-04-18 |language=en-US}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃၀) ရက်နေ့တွင် ကျရောက်သော [[ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓနေ့|ကဆုန်လပြည့်နေ့]] အထိမ်းအမှတ်အဖြင့် နိုင်ငံသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁,၅၀၈ ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82285 |access-date=2026-04-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>နှင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁၁ ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82287 |access-date=2026-04-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ စုစုပေါင်း ၁,၅၁၉ ဦးတို့ကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■ အကျဉ်း​ထောင် အချုပ်​ထောင်အသီးသီးတွင် အကျဉ်းကျခံ​နေရသည့် အကျဉ်းသား အကျဉ်းသာသူ ၁၅၀၈ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်​ပေး |url=https://news-eleven.com/article/311564 |access-date=2026-04-30 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၃ဝ ရက် မတိုင်မီ ကျူးလွန်ခဲ့သော ပြစ်မှုတစ်ခုခုနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခြင်းခံရပြီး အကျဉ်း ထောင်/အချုပ်ထောင်/စခန်းအသီးသီးတွင် ပြစ်ဒဏ်ကျခံလျက်ရှိသော အကျဉ်းသား၊ သူများကို ရာဇဝတ်ကျင့်ထုံးဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၀၁၊ ပုဒ်မခွဲ (၁) အရ ယင်းတို့ကျခံရန်ကျန်ရှိသောပြစ်ဒဏ်၏ ခြောက်ပုံတစ်ပုံကို လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82283 |access-date=2026-04-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> == တရားဝင် နိုင်ငံတကကာ ခရီးစဉ်များ == {{main|ဦးမင်းအောင်လှိုင်၏ နိုင်ငံတော်အဆင့် ခရီးစဉ်များ}} နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ၏ ဥက္ကဋ္ဌ နှင့် နိုင်ငံတော် ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူး ရယူပြီးနောက်ပိုင်း ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် ၂၀၂၁ ခုနှစ်မှစ၍ နိုင်ငံတကာခရီးစဉ်အချို့ကို ဖိတ်ကြားခံရမှုအရ သွားရောက်ခဲ့သည်။ ထို့ထဲ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၇ ရက်နေ့တွင် အာဆီယံအလှည့်ကျဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ယူထားသည့် [[မလေးရှားနိုင်ငံ]]ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံ [[ဘန်ကောက်မြို့]]တွင် တွေ့ဆုံခဲ့ကြမှုလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://burmese.shannews.org/archives/47831#:~:text=%E1%80%A1%E1%80%AC%E1%80%86%E1%80%AE%E1%80%9A%E1%80%B6%E1%80%A1%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%A5%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%80%E1%80%8B%E1%80%B9%E1%80%8C%20%E1%80%90%E1%80%AC%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9A%E1%80%B0%E1%80%91%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA%20%E1%80%99%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%20%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA%20%E1%80%85%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%B1%E1%80%AB%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA,%E1%80%99%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%A1%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%20%E1%80%91%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%20%E1%80%98%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA%20%E1%80%85%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%86%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%B1%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%96%E1%80%BC%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%20%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%9B%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%81%8B|title=အာဆီယံဥက္ကဋ္ဌနှင့် စစ်ခေါင်းဆောင် ဘန်ကောက်မြို့တွင် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးနေ၊ ထိုင်းအစိုးရ လုံခြုံရေးတင်းကြပ်ထား|accessdate=2025-6--26|publisher=Shan Herald News|date=April 17, 2025|archive-date=4 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250504212343/https://burmese.shannews.org/archives/47831#:~:text=%E1%80%A1%E1%80%AC%E1%80%86%E1%80%AE%E1%80%9A%E1%80%B6%E1%80%A1%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%A5%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%80%E1%80%8B%E1%80%B9%E1%80%8C%20%E1%80%90%E1%80%AC%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9A%E1%80%B0%E1%80%91%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA%20%E1%80%99%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%20%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA%20%E1%80%85%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%B1%E1%80%AB%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA,%E1%80%99%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%A1%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%20%E1%80%91%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%20%E1%80%98%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA%20%E1%80%85%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%86%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%B1%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%96%E1%80%BC%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%20%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%9B%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%81%8B}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၀ ရက် မှစ၍ နိုင်ငံ၏ ၁၁ ဦးမြောက် သမ္မတ အဖြစ် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆို စတင်ထမ်းဆောင်ပြီးနောက် ပထမဦးဆုံးပြည်ပခရီးစဥ် အဖြစ် အိန္ဒိယနိုင်ငံ သို့ သွားရောက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် အိန္ဒိယသမ္မတနိုင်ငံဝန်ကြီးချုပ် H.E. Shri Narendra Modi နှင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေး |url=http://www.moi.gov.mm/news/83442 |access-date=2026-08-08 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>[[File:Мин Аун Хлайн в Татарстане 02 (25-06-2021).jpg|thumb|၂၀၂၁ခုနှစ် ဇွန်လအတွင်းက ရုရှားနိုင်ငံခရီးစဉ်တွင် ​တွေ့ရစဉ်]] == လူမျိုးတုံး သတ်ဖြတ်မှုနှင့် စစ်ရာဇဝတ်မှုများ == [[ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေး ကောင်စီ]]က မင်းအောင်လှိုင်၏ တပ်မတော်သားများသည် [[ကချင်ပြည်နယ်]]နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]က အရပ်သားများကို တမင်တကာ ပစ်မှတ်ထားခဲ့ကြကြောင်း၊ ရိုဟင်ဂျာအမျိုးသမီးများကို အဓမ္မပြုကျင့်ခဲ့ကြောင်း၊ အရပ်သားများကိုပစ်ခတ်ကြောင်းနှင့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]အတွင်းရှိ ကျေးရွာများ မီးရှို့ကြောင်း အစီရင်ခံ သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Section |first=United Nations News Service |date=20 June 2016 |title=UN News – Myanmar must address 'serious' human rights violations against minorities – UN rights chief |url=http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=54268#.WdnLnTtpG02 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180212012658/http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=54268#.WdnLnTtpG02 |archive-date=12 February 2018 |access-date=8 October 2017 |website=UN News Service Section |language=en}}</ref> သူသည် ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးများအား လူမျိုးတုန်းရှင်းလင်းခြင်းအတွက် စွပ်စွဲခံနေရသည်။<ref>{{Cite news |last=Farmaner |first=Mark |date=13 September 2017 |title=Only One Person Can Stop Ethnic Cleansing In Myanmar, And It Isn't Aung San Suu Kyi |work=[[Huffington Post]] |url=https://www.huffingtonpost.com/entry/myanmar-rohingya-aung-san-suu-kyi_us_59b83175e4b02da0e13cf59f |url-status=live |access-date=31 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190209201258/https://www.huffingtonpost.com/entry/myanmar-rohingya-aung-san-suu-kyi_us_59b83175e4b02da0e13cf59f |archive-date=9 February 2019 |accessdate=19 January 2022 |archivedate=9 February 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190209201258/https://www.huffingtonpost.com/entry/myanmar-rohingya-aung-san-suu-kyi_us_59b83175e4b02da0e13cf59f }}</ref> အဆိုပါလုပ်ရပ်များသည် လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှု၊ စစ်ရာဇဝတ်မှုနှင့် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုများ ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite news |date=30 March 2015 |title=Burma's Military Milestone |publisher=[[Human Rights Watch]] |url=https://www.hrw.org/news/2015/03/30/burmas-military-milestone |url-status=live |access-date=27 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160804172653/https://www.hrw.org/news/2015/03/30/burmas-military-milestone |archive-date=4 August 2016 |accessdate=28 May 2017 |archivedate=4 August 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160804172653/https://www.hrw.org/news/2015/03/30/burmas-military-milestone }}</ref> ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် ကုလသမဂ္ဂ၏ လွတ်လပ်သော နိုင်ငံတကာ အချက်အလက်ရှာဖွေရေးမစ်ရှင်က မင်းအောင်လှိုင်နှင့် အခြားသော စစ်ဗိုလ်ချုပ်များသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ကချင်ပြည်နယ်နှင့် ရှမ်းပြည်နယ်တို့တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုများအတွက် အဓိက တာဝန်ရှိသူများဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။<ref name="UNReport">{{Cite news |last=Nebehay |first=Stephanie |date=27 August 2018 |title=Myanmar generals had "genocidal intent" against Rohingya, must face justice – UN |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/myanmar-rohingya-un-idUSL8N1VH04R |accessdate=19 January 2022 |archivedate=12 February 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210212175728/https://www.reuters.com/article/myanmar-rohingya-un-idUSL8N1VH04R }}</ref> မင်းအောင်လှိုင်နှင့် တကွ အခြားစစ်ဗိုလ်ချုပ်များဖြစ်သည့် စိုးဝင်း၊ အောင်ကျော်ဇော၊ မောင်မောင်စိုးနှင့် သန်းဦးတို့အား စစ်ရာဇဝတ်မှုများအတွက် နိုင်ငံတကာ ရာဇဝတ်မှု တရားရုံးတို့တွင် တရားစွဲဆိုသင့်ကြောင်း ကုလသမဂ္ဂ စုံစမ်းစစ်ဆေးရေးအဖွဲ့က ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name=UNReport/> မြန်မာနိုင်ငံတွင်း လူမျိုးရေးနှင့် ဘာသာရေး အမုန်းတရားများ ပြန့်ပွားမှုကို ကာကွယ်ရန်အတွက်ဟုဆိုကာ ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်က မင်းအောင်လှိုင်အပါအဝင် လူပုဂ္ဂိုလ်နှင့် အဖွဲ့အစည်းများ၏ ဖေ့စ်ဘွတ်စာမျက်နှာ ၁၉ ခုကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=27 August 2018 |title=Facebook bans Myanmar army chief over rights abuses |work=[[The Times of India]] |url=https://www.timesofindia.com/world/south-asia/facebook-bans-myanmar-army-chief-over-rights-abuses/articleshow/65561259.cms |access-date=27 August 2018}}{{Dead link|date=April 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news |date=27 August 2018 |title=Facebook bans Myanmar Army Chief Min Aung Hlaing, 19 others over rights abuses |publisher=[[News Nation]] |url=http://www.newsnation.in/world-news/facebook-bans-myanmar-army-chief-min-aung-hlaing-19-after-un-report-on-rohingya-article-201517.html |url-status=live |access-date=27 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180827174300/http://www.newsnation.in/world-news/facebook-bans-myanmar-army-chief-min-aung-hlaing-19-after-un-report-on-rohingya-article-201517.html |archive-date=27 August 2018 |accessdate=19 January 2022 |archivedate=27 August 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180827174300/http://www.newsnation.in/world-news/facebook-bans-myanmar-army-chief-min-aung-hlaing-19-after-un-report-on-rohingya-article-201517.html }}</ref> ၂၀၁၉ ခုနှစ် မေလ ၁၆ ရက်တွင် တွစ်တာမှလည်း မင်းအောင်လှိုင်ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Archived copy |url=https://www.theguardian.com/world/2019/may/16/myanmar-army-chiefs-twitter-account-suspended-over-anti-rohingya-hate-speech |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200630080746/https://www.theguardian.com/world/2019/may/16/myanmar-army-chiefs-twitter-account-suspended-over-anti-rohingya-hate-speech |archive-date=30 June 2020 |access-date=5 May 2020}}</ref> ၂၀၁၉ ခုနှစ် မတ်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ရခိုင်လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦးဖြစ်သော ဦး[[ကျော်ဇောဦး]]က ရခိုင်ပြည်နယ်တွင်း တပ်မတော်၏ လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုများသည် ပြည်သူလူထုနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များအား ထိခိုက်နစ်နာစေကြောင်း အိတ်ဖွင့်ပေးစာကို မင်းအောင်လှိုင်ထံ ပေးပို့ခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |url=https://kzo.home.blog/2019/03/18/open-letter-to-myanmar-cinc-min-aung-hlaing-from-u-kyaw-zaw-oo-about-damage-incurred-by-intentional-and-indiscriminate-attacks-of-myanma-tatmadaw-on-non-military-targets/ |title=Open Letter to Senior General Min Aung Hlaing from U Kyaw Zaw Oo about damage to cultural heritage, fatalities and casualties incurred by intentional and indiscriminate attacks of Myanma Tatmadaw on non-military targets |publisher=[[Kyaw Zaw Oo]] |year=2019 |access-date=27 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227103927/https://kzo.home.blog/2019/03/18/open-letter-to-myanmar-cinc-min-aung-hlaing-from-u-kyaw-zaw-oo-about-damage-incurred-by-intentional-and-indiscriminate-attacks-of-myanma-tatmadaw-on-non-military-targets/ |archive-date=27 December 2020}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://kzo.home.blog/2019/03/18/open-letter-to-senior-general-min-aung-hlaing-from-u-kyaw-zaw-oo-about-intentional-and-indiscriminate-attacks-of-myanma-tatmadaw-on-non-military-targets/ |title=သမိုင်းဝင် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာအဆောက်အအုံများအပါအဝင် စစ်ဖက်ပစ်မှတ်မဟုတ်သည့်နေရာများသို့ တမင်သက်သက် ပစ်ခတ်ကြသဖြင့် သေဆုံးထိခိုက်ကြရသည့်ကိစ္စ အိတ်ဖွင့်ပေးစာ |publisher=[[Kyaw Zaw Oo]] |year=2019 |language=my |access-date=27 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227104428/https://kzo.home.blog/2019/03/18/open-letter-to-senior-general-min-aung-hlaing-from-u-kyaw-zaw-oo-about-intentional-and-indiscriminate-attacks-of-myanma-tatmadaw-on-non-military-targets/ |archive-date=27 December 2020}}</ref> အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုက မင်းအောင်လှိုင်အား ပိတ်ဆို့မှုများ ချမှတ်ခဲ့ရာ သူ့အား အမေရိကန်နိုင်ငံသို့ ဝင်ရောက်ခွင့်ကို ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ပိတ်ပင်ခဲ့သည်။<ref name=":0">{{Cite web |title=US Tightens Sanctions on Myanmar Army Chief |url=https://www.voanews.com/east-asia-pacific/us-tightens-sanctions-myanmar-army-chief |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210108091251/https://www.voanews.com/east-asia-pacific/us-tightens-sanctions-myanmar-army-chief |archive-date=8 January 2021 |access-date=11 January 2021 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref name=":0" /><ref>{{Cite web |title=Treasury Sanctions Individuals for Roles in Atrocities and Other Abuses |url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/sm852 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201207144752/https://home.treasury.gov/news/press-releases/sm852 |archive-date=7 December 2020 |access-date=11 January 2021 |website=U.S. Department of the Treasury}}</ref> ၂၀၁၇ ခုနှစ်အတွင်း ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးများအပေါ် ကျူးလွန်ခဲ့သော လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်ခဲ့သည့် ရာဇဝတ်မှုများနှင့် စစ်ရာဇဝတ်မှုပေါင်းများစွာအတွက် စစ်ခေါင်းဆောင် [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[သတိုးမဟာသရေစည်သူ]] [[သတိုးသီရိသုဓမ္မ|သတိုးသီရိ]]သုဓမ္မ မင်းအောင်လှိုင်ကို ဖမ်းဝရမ်းထုတ်ရန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရာဇဝတ်မှုတရားရုံး (ICC) ၏ ရှေ့နေချုပ် ကာရင် ခန်း (Karim AA Khan) က ICC တရားရုံးကို ၂၀၂၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၂၇ ရက်နေ့တွင်လျှောက်ထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cwy147w07pyo|title=အိုင်စီစီ ဖမ်းဝရမ်း လျှောက်ထားမှု အပေါ် စစ်ကောင်စီ တုံ့ပြန်ချက်|work=BBC Burmese|access-date=၂၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၄|date=၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄ }}</ref>လူ့အခွင့်အရေးတက်ကြွသူများက ထောက်ခံကြိုဆိုခဲ့ကြသော်လည်း တရုတ်နိုင်ငံခြားရေးပြောခွင့်ရ Mao Ning က ကုလသမဂ္ဂလုံခြုံရေးကောင်စီက အမှုကိုလွှဲပြောင်းပေးခြင်းမျိုးမဟုတ်လျှင် ရောမဥပဒေစာချုပ်၌ လက်မှတ် မထိုးထားသည့် နိုင်ငံ နှင့် နယ်မြေများအပေါ် အိုင်စီစီတရားရုံးက စီရင်ပိုင်ခွင့်မရှိဟု နိုဝင်ဘာ ၂၈ ရက် တွင် မြန်မာစစ်ခေါင်းဆောင်ဘက်က ပြောဆို ရပ်တည်ခဲ့သည်။အလားတူ မြန်မာစစ်ကောင်စီပြောခွင့်ရ ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်းကလည်း အိုင်စီစီရှေ့နေချုပ်၏ ပြောကြားချက်အပေါ် လက်မခံဘဲ ပယ်ချသည်။ == အကျင့်ပျက်ခြစားမှုများ == မင်းအောင်လှိုင်သည် တပ်မတော်ပိုင် [[ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ စီးပွားရေး ဦးပိုင်လီမိတက်]] (MEHL)တွင် ရှယ်ယာအများစု ပိုင်ဆိုင်သူတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၀-၁၁ ဘဏ္ဍာရေးနှစ်တွင် ရှယ်ယာ ၅၀၀၀ ပိုင်ဆိုင်ခဲ့ပြီး နှစ်စဉ်အမြတ်ဝေစုအနေဖြင့် ဒေါ်လာ နှစ်သိန်းခွဲ ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Leaked documents reveal global business links to Myanmar military crimes |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2020/09/mehl-military-links-to-global-businesses/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210108144231/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2020/09/mehl-military-links-to-global-businesses/ |archive-date=8 January 2021 |access-date=11 January 2021 |website=Amnesty International |language=en}}</ref> သူသည် MEHL ၏ နာယက အဖွဲ့ဝင်လည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=17 June 2020 |title=Systemic Conflict of Interest in Myanmar Military Allows for Serious Corruption |url=https://www.justiceformyanmar.org/press-releases/systemic-conflict-of-interest-in-myanmar-military-allows-for-serious-corruption |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026180332/https://www.justiceformyanmar.org/press-releases/systemic-conflict-of-interest-in-myanmar-military-allows-for-serious-corruption |archive-date=26 October 2020 |access-date=11 January 2021 |website=Justice For Myanmar}}</ref> မင်းအောင်လှိုင်၏ သားဖြစ်သူ အောင်ပြည့်စုံသည် Sky One ဆောက်လုပ်ရေးကုမ္ပဏီနှင့် အောင်မြင့်မိုမင်းအာမခံ ကုမ္ပဏီအပါအဝင် ကုမ္ပဏီများစွာ ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။<ref name=":3" /> အောင်ပြည့်စုံသည် ဆက်သွယ်ရေးကုမ္ပဏီတစ်ခုဖြစ်သော [[မိုင်တဲလ် မြန်မာ]]တွင်လည်း ရှယ်ယာများစွာ ပါဝင်ထားသည်။<ref name=":3">{{Cite web |title=တပ်ချုပ်သားပိုင်ကုမ္ပဏီများကို အရေးယူရန် ကုလအချက်အလက်ရှာဖွေရေးအဖွဲ့ တောင်းဆို |url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/2402 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201053646/https://www.myanmar-now.org/mm/news/2402 |archive-date=1 February 2021 |access-date=11 January 2021 |website=Myanmar NOW |language=my}}</ref> တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ယူပြီးနောက် ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ [[ပြည်သူ့ရင်ပြင်နှင့် ပြည်သူ့ဥယျာဉ်]]တွင် စားသောက်ဆိုင်နှင့် အနုပညာပြခန်းအတွက် နှစ် ၃၀ မြေငှားရမ်းခြင်းကို ဈေးကွက်ပေါက်ဈေးထက် လျော့နည်းသော နှုန်းထားဖြင့် သားဖြစ်သူ အောင်ပြည့်စုံက ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Military Chief's Son Paid 'Very Low' Rent for His Upscale Restaurant on Government-Owned Land |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/military-chiefs-son-paid-very-low-rent-for-his-upscale-restaurant-on-government-owned-land |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200717014336/https://myanmar-now.org/en/news/military-chiefs-son-paid-very-low-rent-for-his-upscale-restaurant-on-government-owned-land |archive-date=17 July 2020 |access-date=11 January 2021 |website=Myanmar NOW |language=en}}</ref> ဆေးနှင့် ဆေးပစ္စည်းများအတွက် [[အစားအသောက်နှင့် ဆေးဝါးကွပ်ကဲမှုဌာန (မြန်မာ)|အစားအသောက်နှင့် ဆေးဝါးကွပ်ကဲရေးဌာန]]၏ ခွင့်ပြုချက်နှင့် အခွန်ကိစ္စရပ်များကို ဝန်ဆောင်မှုပေးသော ''A&M Mahar'' ကုမ္ပဏီသည်လည်း အောင်ပြည့်စုံပိုင်ဆိုင်သော ကုမ္ပဏီ ဖြစ်သည်။<ref name=":1">{{Cite web |title=Dirty Secrets #2: Sr. Gen. Min Aung Hlaing's family profiting off of FDA and Customs clearances |url=https://www.justiceformyanmar.org/stories/dirty-secrets-2-sr-gen-min-aung-hlaings-family-selling-fda-and-customs-clearance-for-profit |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026181000/https://www.justiceformyanmar.org/stories/dirty-secrets-2-sr-gen-min-aung-hlaings-family-selling-fda-and-customs-clearance-for-profit |archive-date=26 October 2020 |access-date=11 January 2021 |website=Justice For Myanmar}}</ref> အခွန်ဌာနကို MEHL ၏ ဒါရိုက်တာဟောင်းဖြစ်သူ ဦးကျော်ထင်က ဦးဆောင်သည်။<ref name=":1" /> ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် သမီးဖြစ်သူ [[ခင်သီရိသက်မွန်]]သည် [[သတ္တမမြောက်အာရုံ]] ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref name=":2">{{Cite web |title=Military Chief's Family Members Spend Big on Blockbuster Movies, Beauty Pageants |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/military-chiefs-family-members-spend-big-on-blockbuster-movies-beauty-pageants |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201215082136/https://www.myanmar-now.org/en/news/military-chiefs-family-members-spend-big-on-blockbuster-movies-beauty-pageants |archive-date=15 December 2020 |access-date=11 January 2021 |website=Myanmar NOW |language=en}}</ref> ထိုနှစ်မှာပင် ချွေးမဖြစ်သူ မျိုးရတနာထိုက်က Stellar Seven Entertainment အမည်ရှိ ဖျော်ဖြေရေးကုမ္ပဏီတစ်ခုကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref name=":2" /> ==ထမ်းဆောင်ခဲ့သော စစ်ဖက်ဆိုင်ရာတာဝန်များ== {| class="wikitable" |- !ခုနှစ် !! နေရာ !!ရာထူး!! တာဝန် |-၁၉၉၅-၁၉၉၈(အမှတ်(၃၆၉)ခြေမြန်တပ်ရင်း)နမခလက်အောက်ခံတပ်ရင်း(တပ်ရင်းမှူး) | ၁၉၉၈ ||[[အမှတ်(၃၃)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်]] || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး || စစ်ဦးစီးအရာရှိ (ပထမတန်း) |- | ၁၉၉၉ ||[[အမှတ်(၃၃)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်]] || ဗိုလ်မှူးကြီး|| နည်းဗျူဟာမှူး |- | ၂၀၀၂ ||[[အမှတ်(၄၄)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်]] || ဗိုလ်မှူးချုပ် || တပ်မမှူး |- | ၂၀၀၃ ဩဂုတ် ||[[စစ်တက္ကသိုလ်]] || ဗိုလ်မှူးချုပ် || ကျောင်းအုပ်ကြီး |- | ၂၀၀၄ နိုဝင်ဘာ || [[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] || ဗိုလ်ချုပ်|| တိုင်းမှူး |- | ၂၀၀၆ || [[တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] || ဗိုလ်ချုပ် || တိုင်းမှူး |- | ၂၀၀၇ || [[မြန်မာနိုင်ငံ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ဗိုလ်ချုပ်|| [[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့မှူး]] |- | ၂၀၀၈ || [[မြန်မာနိုင်ငံ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး || [[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့မှူး]] |- | ၂၀၁၀ ဩဂုတ် || [[မြန်မာနိုင်ငံ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး || [[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)|ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး (ကြည်း/ ရေ/ လေ)]] |- |၂၀၁၁ မတ် || rowspan="3" |[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး]]|| ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|| rowspan="3" | [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|တပ်မတော်ကာကွယ်ရေး ဦးစီးချုပ်]] |- |၂၀၁၂ ဧပြီ ၃ || ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး |- |၂၀၁၃ မတ် || ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး |} == ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း == ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁ ရက်တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်က [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[မဟာသရေစည်သူ]]ဘွဲ့ကို ချီးမြှင့်အပ်နှံခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=မြန်မာနိုင်ငံပြန်တမ်း|url=https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/3ca3a1e3-b448-4c9a-b428-cf32d455055e/resource/155c187b-6893-4037-bacb-a6ca8676deb2/download/69-18.pdf|accessdate=2025 August 2|publisher=Open Data Mekong}}</ref> ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၇ ရက်တွင် အမိန်ကြော်ငြာစာ အမှတ် ၆၂/၂၀၂၂ အရ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]] မင်းအောင်လှိုင်သည် [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[သတိုးမဟာသရေစည်သူ]]ဘွဲ့နှင့် [[သုဓမ္မသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[သတိုးသီရိသုဓမ္မ]]ဘွဲ့တို့ မိမိကိုယ်ကို ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။ <ref name=":4" /> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ (၅) ရက်နေ့တွင် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]က ဂုဏ်ထူးဆောင် [[ပြည်သူ့ရေးရာ စီမံခန့်ခွဲမှု|ပြည်သူ့ရေးရာစီမံခန့်ခွဲမှု]]ပါရဂူဘွဲ့ Honorary Doctor of Public Administration (D.P.A honoris causa) ကိုချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=NP News |url=https://www.npnewsmm.com/news/69846d4bdd503d7856062b39 |access-date=2026-04-14 |website=www.npnewsmm.com}}</ref> == ကျန်းမာရေး နှင့် အရေးပေါ်ခွဲစိတ်ခံရမှု == ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် ခါးကျီးပေါင်းရောဂါကြောင့် အာရုံကြောညပ်ခြင်း (Lumbar Spondylosis with Spinal Stenosis) ဝေဒနာအတွက် နေပြည်တော်ရှိ အမှတ် (၂) တပ်မတော်ဆေးရုံကြီး (ခုတင် ၁၀၀၀) ၌ အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ ပါရဂူများနှင့် မြန်မာ့တပ်မတော်ဆေးတပ်ဖွဲ့တို့ ပူးပေါင်း၍ ၂ နာရီကြာ အရေးပေါ် ခွဲစိတ်ကုသမှု ခံယူခဲ့သည်။ထို ခွဲစိတ်မှုသည် အောင်မြင်ခဲ့ကြောင်း ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီက သတင်းထုတ်ပြန်ပေးခဲ့ပြီး၊ထုတ်ပြန်ချက်ထဲ တာဝန်များပြန်လည်ထမ်းဆောင်နေပြီဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://news-eleven.com/article/310689|title=ယာယီသမ္မတ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ခါးကျီးပေါင်းရောဂါကြောင့် အာရုံကြောညပ်ခြင်း ဝေဒနာခံစားခဲ့ရသဖြင့် အရေးပေါ်ခွဲစိတ်ကုသမှု (၂)နာရီကြာ ပြုလုပ်ခဲ့ရ|work=Eleven Media Group|access-date=၂၃ မတ် ၂၀၂၆|date=၂၃ မတ် ၂၀၂၆}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist|2}} {{s-start}} {{s-mil}} {{s-bef|before=[[ရွှေမန်း၊ ဦး|သူရရွှေမန်း]]}} {{s-ttl|title=[[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)]]|years=၂၀၁၀–၂၀၁၁}} {{s-aft|after=[[လှဌေးဝင်း (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|လှဌေးဝင်း]]}} {{s-bef|before=[[သန်းရွှေ]]}} {{s-ttl|title=[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]|years=၂၀၁၁–၂၀၂၆}} {{S-aft|after= [[ရဲဝင်းဦး]]}} {{s-off}} {{s-bef|before=[[သန်းရွှေ]]<br>{{nobold|[[နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ|နအဖ]]ဥက္ကဋ္ဌ <small>(၁၉၉၇–၂၀၁၁)</small>}}}} {{s-ttl|title=[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]|years=၂၀၂၁–၂၀၂၅}} {{S-aft|after= ''ကောင်စီဖျက်သိမ်း''}} {{s-bef|before=[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] {{nobold|(ယာယီ)}}}} {{s-ttl|title=ယာယီ[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|သမ္မတ]] (တာဝန်) |years=၂၀၂၄–၂၀၂၆}} {{S-aft|after= ''ကိုယ်တိုင်''}} {{s-vac|last=[[သိန်းစိန်]] {{nobold|(၂၀၁၁)}}}} {{s-ttl|title=[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] |years=၂၀၂၁–၂၀၂၅}} {{S-aft|after= [[ညိုစော]]}} {{s-end}} {{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်သူ အကြီးအကဲများ}} {{နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ}} {{lifetime|၁၉၅၆| | }} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ]] [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဝင်များ]] [[ကဏ္ဍ:အာဏာသိမ်း ခေါင်းဆောင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မကွေးတိုင်းဒေသကြီးမှ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ထားဝယ်လူမျိုး]] aoaq92gqbekg5bre8j5n7t8ehj8nhy1 1055293 1055292 2026-09-26T14:01:12Z Dr Lotus Black 31011 [[Special:Contributions/~2026-51610-50|~2026-51610-50]] ([[User talk:~2026-51610-50|ဆွေးနွေး]]) ၏ ပြင်ဆင်မှုကို [[User:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ၏ နောက်ဆုံးတည်းဖြတ်မူသို့ နောက်ပြန် ပြန်ပြင်ခဲ့သည် 1055021 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]](ငြိမ်း) | name = မင်းအောင်လှိုင် | image = President Min Aung Hlaing 2026 (cropped).jpg |caption = သမ္မတ မင်းအောင်လှိုင် (၂၀၂၆) |office1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ စာရင်း|ဧကာဒသမမြောက်]] [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ]] |term_start1= ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |term_end1 = |vicepresident1 = [[ညိုစော|ညိုစော]] <br> [[နန်းနီနီအေး|နန်းနီနီအေး]] |predecessor1= [[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]] |successor1 = | office2 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] | status2 = ယာယီ (တာဝန်) | predecessor2 = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] (ယာယီ) | successor2 = ''ကိုယ်တိုင်'' | president2 = | primeminister2 = ''ကိုယ်တိုင်'' <small>(၂၀၂၄-၂၀၂၅)</small> <br> [[ညိုစော]] <small>(၂၀၂၅-၂၀၂၆)</small> | term_start2 = ၂၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ | term_end2 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | office3 = [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်| နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] <br>ဥက္ကဋ္ဌ | predecessor3 = ''ကော်မရှင်စတင်'' | successor3 = ''ကော်မရှင် ဖျက်သိမ်း'' |appointer3= ''ကိုယ်တိုင်'' | deputy3 = [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] | president3 = ''ကိုယ်တိုင်'' (ယာယီတာဝန်) | termstart3 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | termend3 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | office4 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]<ref>{{cite web|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး အမိန့်အမှတ်(၉/၂၀၂၁) ၁၃၈၂ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလပြည့်ကျော် ၆ ရက် ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ ရက်|url=http://www.dsinfo.org/node/957|website=|access-date=|language=|date=2 February 2021|accessdate=2 February 2021|archivedate=3 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210203131316/http://dsinfo.org/node/957}}</ref> | predecessor4 = ''ကောင်စီစတင်'' | successor4 =''ကောင်စီဖျက်သိမ်း'' | deputy4 = [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] | president4 = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] (ယာယီ) <br> ''ကိုယ်တိုင်'' (ယာယီတာဝန်) | termstart4 = ၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | termend4 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | office5 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ စာရင်း|၁၂ ဦးမြောက်]]<!--ဝန်ကြီးချုပ်အမည်ဖြင့် ရာထူးယူခဲ့သူများကိုသာ ထည့်တွက်ထားခြင်းဖြစ်သည်။--> [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]]<ref>{{Cite news |url=http://www.xinhuanet.com/english/asiapacific/2021-08/01/c_1310100662.htm |title=Myanmar forms caretaker government: State Administration Council |accessdate=2 August 2021 |archivedate=19 February 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230219074722/http://www.xinhuanet.com/english/asiapacific/2021-08/01/c_1310100662.htm }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-military-ruler-promises-elections-says-ready-work-with-asean-2021-08-01/|title=Myanmar army ruler takes prime minister role, again pledges elections|accessdate=2 August 2021|archivedate=1 August 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210801191831/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-military-ruler-promises-elections-says-ready-work-with-asean-2021-08-01/}}</ref> | president5 = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] (ယာယီ)<br> ''ကိုယ်တိုင်'' (ယာယီ)(တာဝန်) | predecessor5 = [[သိန်းစိန် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးသိန်းစိန်]] (နအဖအစိုးရ) | successor5 = [[ညိုစော|ဦးညိုစော]] | deputy5 = {{list collapsed|title=''စာရင်း''| *[[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] *[[တင်အောင်စန်း]] *[[မြထွန်းဦး]] *[[မောင်မောင်အေး]] *[[ဝင်းရှိန်]] *[[သန်းဆွေ]] }} | term_start5 = ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | term_end5 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | office6 = [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] | predecessor6 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[သန်းရွှေ]] | successor6 = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]] | president6 =ဦး[[သိန်းစိန်]] <br> ဦး[[ထင်ကျော်]] <br> ဦး[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]] <br> ဦး[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] (ယာယီ) <br> ''ကိုယ်တိုင်'' (ယာယီ)(တာဝန်) | deputy6 = [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] | termstart6 = ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | termend6 = ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ | party = [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] <ref>{{Cite web |title=စစ်အာဏာရှင် မင်းအောင်လှိုင် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီဝင်ဖြစ်လာ |url=https://burmese.dvb.no/post/318275 |access-date=2026-09-22 |website=DVB Burmese |language=my}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1956|7|3|df=y}} | birth_place = [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]] ၊ [[မင်းဘူးမြို့]] | death_date = | death_place = | nationality = [[ထားဝယ်လူမျိုး]] | parents = ပန်းချီဦးခင်လှိုင်(ထားဝယ်)<ref>{{cite web |title=သီတဂူဆရာတော် ရေစက်ချအနုမောဒနာတရားဟောကြားချီးမြှင့်ခြင်း |url=https://thesitagu.org/index.php/academics/yangon/970-2020-01-27-03-08-48 |website=thesitagu.org |access-date=၂၃ ဧပြီ ၂၀၂၂ |date=၂၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀}}</ref>၊ ဒေါ်လှမူ(ထားဝယ်)<ref name="cincds">{{cite web |title=တပ်မတော် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်နှင့် ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံ Politic မဂ္ဂဇင်းတို့၏ မေးမြန်းဖြေကြားမှုများကို Politic မဂ္ဂဇင်း၌ ထည့်သွင်းဖော်ပြ |url=https://cincds.gov.mm/node/8613?d=1 |website=cincds.gov.mm |access-date=၂၃ ဧပြီ ၂၀၂၂ |date=၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၀}}</ref> | spouse = ဒေါ်[[ကြူကြူလှ]] | children = [[အောင်ပြည့်စုံ]]<br/>[[ခင်သီရိသက်မွန်]] | alma_mater = [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] ([[LL.B]])<br/>[[စစ်တက္ကသိုလ်]] | website = {{url|www.seniorgeneralminaunghlaing.com.mm}} | nickname = | allegiance = {{flag|Myanmar}} | branch = {{army|Myanmar}} | serviceyears = ၁၉၇၄–၂၀၂၆ | rank = [[File:Senior General.gif|15px]] [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] | unit = | commands = {{flagicon image|Commander in Chief flag of Myanmar.svg}} ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် | battles = [[ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်]] | awards = {{unbulleted list | [[သတိုးမဟာသရေစည်သူ]] | [[သတိုးသီရိသုဓမ္မ]] | [[:en:Orders, decorations, and medals of Malaysia|Honorary Malaysian Armed Forces Order for Valour (First Degree)]] | [[:en:Orders, decorations, and medals of Malaysia|Gallant Commander of Malaysian Armed Forces]] | Knight Grand Cross First Class of the Most Exalted [[ဆင်ဖြူတော်ဝင်သူရဲကောင်းဘွဲ့တံဆိပ်]] }} | ethnicity = |honorific prefix=[[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] (ငြိမ်း) <br>[[အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူ]] [[အဂ္ဂမဟာသီရိသုဓမ္မ]]<br>ဦး |military_blank1=ကိုယ်ပိုင်အမှတ်|military_data1=ကြည်း ၁၄၂၃၂}}[[အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူ]] [[အဂ္ဂမဟာသီရိသုဓမ္မ]] '''ဦးမင်းအောင်လှိုင်'''([[၃ ဇူလိုင်]] [[၁၉၅၆]] မွေးဖွား)သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ဧကာဒသမမြောက် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော် သမ္မတ]]ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ၁၀ ဦးမြောက် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]အဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-03 |title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သမ္မတအိပ်မက်ပြည့်ဝ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/czrey4p725jt |access-date=2026-04-03 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|စစ်အာဏာသိမ်း]]ပြီးနောက် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]၊ [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့်အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သော [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|အိမ်စောင့်အစိုးရ]]တွင်လည်း ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် မိမိကိုယ်တိုင် ခန့်အပ်ကာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|အိမ်စောင့်အစိုးရ]]၏ အစိုးရအကြီးအကဲအဖြစ် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာနှင့် ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဥပဒေပြုရေးအာဏာတို့ကို ကိုယ်တိုင်ကျင့်သုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Min Aung Hlaing elected Myanmar president despite international criticism |url=https://asia.nikkei.com/spotlight/myanmar-crisis/min-aung-hlaing-elected-myanmar-president-despite-international-criticism |access-date=2026-04-03 |website=Nikkei Asia |language=en}} </ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၂ ရက်တွင် ယာယီသမ္မတ [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]]မှ ကျန်းမာရေးမကောင်းတော့သဖြင့် ယာယီသမ္မတ တာဝန်များကို လက်လွှဲပေးခဲ့ရာ  ထိုနေ့မှာပင် သူသည် ယာယီသမ္မတ(တာဝန်) ရယူသူလည်း ဖြစ်သည်။<ref>ယာယီသမ္မတရာထူးအားယူ</ref>၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်တွင် သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော ရွေးကောက်ခံ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး က ဒုတိယသမ္မတလောင်းတစ်ဦးအဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့ပြီး၊မတ်လ ၃၁ရက်တွင် အဆိုပါအစုအဖွဲ့၏ ဒုတိယသမ္မတအဖြစ် [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်|ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]တွင် မဲအများဆုံးဖြင့် ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော ရွေးကောက်ခံ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး ပထမနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81258 |access-date=2026-03-31 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>ဧပြီလ ၃ရက် တွင် [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] က ဒုတိယ သမ္မတသုံးဦးအနက် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင် ကို ထောက်ခံမဲ ၄၂၉ ၊ ဦးညိုစော ကို ၁၂၆မဲ နှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေး ကို ၂၆ မဲဖြင့် သမ္မတမဲပေးရွေးချယ်မှု ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ဤသို့ဖြင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သည် ၁၁ ဦးမြောက်သမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၁၁ ဦးမြောက် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်အား ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က ရွေးချယ်တင်မြှောက် |url=https://news-eleven.com/article/310989 |access-date=2026-04-03 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> သူသည် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ရာထူးကို ၂၀၁၁ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် လက်ခံခဲ့ပြီး ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်တွင် အနားယူခဲ့သည်။ သူသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] ဦးဆောင်သော အဖွဲ့ဝင် (၁၁) ဦးပါဝင်သည့် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]]၏ အဖွဲ့ဝင်လည်းဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.burmalibrary.org/docs5/Myanmar_Constitution-2008-en.pdf |access-date=5 November 2019 |archive-date=16 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190816065930/http://www.burmalibrary.org/docs5/Myanmar_Constitution-2008-en.pdf }}</ref> ယခင်က [[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)|ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး (ကြည်း၊ရေ၊လေ)]] ဖြစ်သည်။<ref>https://www.irrawaddy.com/news/burma/min-aung-hlaing-appointed-vice-senior-general.html</ref>ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ [[ရိုဟင်ဂျာ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု|ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးတုန်းသတ်ဖြတ်မှု]]အတွက် အဓိကတာဝန်ရှိသူအဖြစ် စွပ်စွဲခံထားရသည်။ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒတွင် သူသည် [[အာဆီယံ]]၏လွှမ်းမိုးမှုကို တွန်းလှန်ပြီး [[ရုရှားနိုင်ငံ]]၊[[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]၊[[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]တို့အပေါ် ပိုမိုအားကိုးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=China, Russia, India enabling Myanmar’s military rule: Report |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/11/2/china-russia-india-enabling-myanmars-military-report |access-date=7 February 2023 |work=[[Al Jazeera]] |date=2 November 2022 |accessdate=24 February 2023 |archivedate=7 February 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230207033107/https://www.aljazeera.com/news/2022/11/2/china-russia-india-enabling-myanmars-military-report }}</ref><ref>{{cite news |title=Myanmar warns ASEAN that pressure would be counterproductive |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/28/myanmar-warns-asean-that-pressure-for-peace-is-counterproductive?traffic_source=KeepReading |access-date=7 February 2023 |work=[[Al Jazeera]] |date=28 October 2022 |accessdate=24 February 2023 |archivedate=7 February 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230207051251/https://www.aljazeera.com/news/2022/10/28/myanmar-warns-asean-that-pressure-for-peace-is-counterproductive?traffic_source=KeepReading }}</ref> သူ၏ လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုများနှင့် အကျင့်ပျက်ခြစားမှု စွပ်စွဲချက်များကြောင့် နိုင်ငံတကာ၏ အရေးယူပိတ်ဆို့မှုများ ဆက်တိုက်ချမှတ်ခံခဲ့ရလျက်ရှိသည်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ် [[ဒီမိုကရေစီ|ဒီမိုကရေစီ အညွှန်းကိန်း]]၏ အဆင့်သတ်မှတ်ချက်များအရ သူ၏လက်‌ထက်မြန်မာနိုင်ငံသည် အာဖဂန်နစ္စတန်ပြီးလျှင် ဒုတိယအာဏာရှင်အဆန်ဆုံးနိုင်ငံဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Ranked Second-Least Democratic Nation in World |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-ranked-second-least-democratic-nation-in-world.html |access-date=7 February 2023 |work=[[The Irrawaddy]] |date=10 February 2022}}</ref> ၂၀၂၃ ဧပြီလ ၁၃ တွင် [[တိုင်းစ်|တိုင်းမ်စ်]]မဂ္ဂဇင်းမှ သူ့အား "၂၀၂၃ ခုနှစ်၏ ဩဇာအရှိဆုံး လူပုဂ္ဂိုလ် ၁၀၀" ထဲတွင် ထည့်သွင်းခဲ့ပြီး "နိုင်ငံကိုအပယ်ခံဘဝသို့ ရောက်စေခဲ့သည်" ဟူ၍ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{cite web |last1=Campbell |first1=Joshua |title=Min Aung Hlaing |url=https://time.com/collection/100-most-influential-people-2023/6269857/min-aung-hlaing/ |website=The 100 Most Influential People of 2023 |publisher=[[တိုင်းစ်|TIME]] |access-date=16 April 2023 |date=13 April 2023 |quote=Min Aung Hlaing has returned Myanmar to a pariah state and made it the world’s second most authoritarian regime, per the Economist Intelligence Unit’s 2022 Democracy Index. Only Taliban-ruled Afghanistan ranked worse. |archive-date=16 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230416064524/https://time.com/collection/100-most-influential-people-2023/6269857/min-aung-hlaing/ }}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃) ရက်နေ့တွင် တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပွဲတွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်ကို နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ ==ကိုယ်ရေးအကျဉ်း== [[File:Thai delegation with Burmese SPDC.jpg|thumb|၂၀၁၀ပြည့်နှစ်က ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေက ထိုင်းနိုင်ငံဝန်ကြီးချုပ် [[အဘီစစ် ဝိဇ္ဇာဇီဝ]]အား လက်ခံတွေ့ဆုံရာ ထိုစဉ်ကညှိကွပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးမင်းအောင်လှိုင်အား ဘေးတွင်တွေ့ရစဉ်]] ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် (ကြည်း ၁၄၂၃၂)<ref>{{cite web|title=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အဖြစ် ပြန်လည်အတည်ပြုခန့်အပ်ခြင်း|url=https://www.gad.gov.mm/sites/default/files/3_ttpmettaakaakyeruiiciikhpaphc_pnlnnyattnnypkhnapkhng.pdf|accessdate=16 June 2021|archivedate=24 June 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210624195531/https://www.gad.gov.mm/sites/default/files/3_ttpmettaakaakyeruiiciikhpaphc_pnlnnyattnnypkhnapkhng.pdf}}</ref> ကို ခရစ်နှစ် ၁၉၅၅-ခုနှစ်တွင် အစိုးရဝန်ထမ်းဖြစ်သည့် ဖခင်တာဝန်ကျရာ[[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မင်းဘူးမြို့]]တွင် မွေးဖွားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.facebook.com/popularnewsjournal/videos/361626864949685 |title=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင် နှင့် Popular News အင်တာဗျူး|work=Popular News Journal|access-date=၁၃ ဇွန် ၂၀၂၃ |date= ၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀ }}</ref> ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးသောင်းလှိုင်(ခေါ်) ဦးခင်လှိုင်မှာ အစိုးရဝန်ထမ်းဖြစ်ပြီး ပန်းချီဆရာတစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။ မိဘနှစ်ပါးစလုံးသည် ထားဝယ်ဇာတိဖြစ်ကြပြီး [[မြန်မာလူမျိုး|မြန်မာ]]လူမျိုးများဖြစ်သည်။<ref name="cincds"/> ၁၉၆၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၆ ခုနှစ်အထိ မန္တလေးမြို့၊ ၁၉၆၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၂ ခုနှစ်အထိ ရန်ကုန်မြို့တို့တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး<ref name="cincds" /> ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းကို [[အ.ထ.က(၁)လသာ]] (Central) ကျောင်းမှ အောင်မြင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သစ်နှင့် အမေရိကန် မြန်မာ တပ်မတော်နှစ်ရပ် ဆက်ဆံရေး - အပိုင်း (၁) |url=http://burmese.voanews.com/content/article-04-02-11-soldiers-talk054-119117354/1245642.html |access-date=6 September 2014 |archive-date=5 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305092756/http://burmese.voanews.com/content/article-04-02-11-soldiers-talk054-119117354/1245642.html }}</ref> ၁၉၇၃-၇၄ ခုနှစ်တွင် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] ဥပဒေပညာ တက်ရောက်သင်ကြားရင်း ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် [[စစ်တက္ကသိုလ်]] ဗိုလ်လောင်းသင်တန်း အပတ်စဉ် (၁၉) ဝင်ခွင့်ရရှိခဲ့ရာ [[ပြင်ဦးလွင်မြို့]]ရှိ [[စစ်တက္ကသိုလ်]]သို့ တက်ရောက်ခဲ့ပြီး သိပ္ပံဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။ [[နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရေးတက္ကသိုလ်]]မှ မဟာဝိဇ္ဇာ(ကာကွယ်ရေး)ဘွဲ့ကိုလည်း ရရှိခဲ့သည်။ အရာရှိငယ်ဘဝတွင် မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် အမှတ်(၈၆) ခြေလျင်တပ်ရင်းတွင် ထမ်းဆောင်ခဲ့ဖူးသည်။ (အမှတ်(၃၆၉)ခြေမြန်တပ်ရင်း)နမခလက်အောက်ခံတပ်ရင်း တပ်ရင်းမှူး၊ အမှတ်(၃၃) ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်တွင် စစ်ဦးစီးမှူး(ပထမတန်း)နှင့် နည်းဗျူဟာမှူး တာဝန်များ၊ အမှတ်(၄၄) ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ် တပ်မမှူး၊ စစ်တက္ကသိုလ် ကျောင်းအုပ်ကြီး၊ အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်နှင့် တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး တာဝန်များအပြင် အမှတ်(၂) စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူးတာဝန်ကိုပါ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲကာလတွင် [[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)]] ဖြစ်လာပြီး ၂၀၁၁ မတ် ၃၁ မှ စတင်ကာ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ရာထူးကို ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်ဖြင့် စတင်တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ==တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်== ===၂၀၁၁-၂၀၁၆ : ပြည်ထောင်စုကြံခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီအစိုးရ ကာလ=== ၂၀၁၁ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်နေ့တွင် [[နအဖ]]အစိုးရမှ [[ဦးသိန်းစိန် အစိုးရ|ဦးသိန်းစိန်အစိုးရ]]အသစ်ထံ တရားဝင် အာဏာလွှဲပြောင်းပေးအပ်ချိန်တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်မှာ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာသည်။ သူသည် သူ့ထက် ပို၍ဝါကြီးသောသူများကို ကျော်ဖြတ်၍ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name=":6">{{Cite web |date=12 January 2021 |title=Could Min Aung Hlaing's retirement break the political deadlock? |url=https://www.frontiermyanmar.net/en/could-min-aung-hlaings-retirement-break-the-political-deadlock/ |access-date= |website=Frontier Myanmar |language=en-US |archive-date=30 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210130143558/https://www.frontiermyanmar.net/en/could-min-aung-hlaings-retirement-break-the-political-deadlock/ }}</ref>တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာချိန်တွင် သူသည် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်သာ ဖြစ်သေးသည်။[[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်သူ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]]သည်လည်း ဗိုလ်ချုပ်အဆင့်သာ ဖြစ်သေးသည်။ ၎င်းတိုကို ခန့်အပ်ကြောင်းကို တရားဝင် လူသိရှင်ကြား ကြေညာခဲ့ခြင်းမရှိပဲ ထိုနေ့က လွှတ်တော်အစည်းအဝေးကျင်းပမှသာ တရားဝင်သိရှိခဲ့ကြရသည်။<ref name="mmsp">{{Cite web|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma/2011/03/110330_breakingnews.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323623508558&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma%2F2011%2F03%2F110330_breakingnews|title=အစိုးရသစ်ကို အာဏာလွှဲအပ် လိုက်ပြီ|access-date=23 September 2021|archive-date=19 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230219084210/https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma/2011/03/110330_breakingnews.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw==#aoh=16323623508558&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma%2F2011%2F03%2F110330_breakingnews}}</ref> ၂၀၁၂ခုနှစ် (၆၇)နှစ်မြောက် တပ်မတော်နေ့အကြောင်း သတင်းများတွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အား ဗိုလ်ချုပ်ကြီး အဆင့်ဖြင့်သာ ဖော်ပြခဲ့ကြပြီး<ref>{{Cite web|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs13/MA2012-03-28.pdf|title=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ (၂၈.၃.၂၀၁၂)}}</ref>ဧပြီလ (၃)ရက်​နေ့တွင် ထုတ်​ဝေ​သော နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာတွင် ဖော်ပြထားသော သတင်း၌ [[အာဆီယံထိပ်သီးအစည်းအဝေး]]တက်ရောက်ရန် ထွက်ခွာသွားသော နိုင်ငံတော်သမ္မတ [[ဦးသိန်းစိန်]]ကို လေဆိပ်၌လိုက်ပါ ပို့ဆောင်သူများစာရင်းတွင် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်ဟု ပါရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs13/MA2012-04-03.pdf|title=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ (၃.၄.၂၀၁၂)}}</ref> ထို့ကြောင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သည် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်မှ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="David">David Paquette, [http://www.irrawaddy.org/archives/1890 "Min Aung Hlaing Appointed Vice-Senior General"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150724081319/http://www.irrawaddy.org/archives/1890 |date=24 July 2015 }}, ''The Irrawaddy'', 3 April 2012.</ref> ၂၀၁၃ခုနှစ် မတ်လ (၂၄)ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးမှ ကျင်းပသော ဆွမ်းကပ်လှူပွဲသို့ ဇနီးဖြစ်သူ ဒေါ်[[ကြူကြူလှ]] တက်ရောက်ခဲ့ရာ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ ရာထူးအဆင့်အတန်းကို ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs21/Mirror2013-03-25.pdf|title=​ကြေးမုံသတင်းစာ (၂၅.၃.၂၀၁၃)}}</ref> မတ်လ (၂၇) ရက်နေ့ (၆၈)နှစ်မြောက် တပ်မတော်နေ့ မိန့်ခွန်းပြောကြားရာတွင်မူ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ အဆင့်ကို ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးဟု ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် မြန်မာ့တပ်မတော်၏ အမြင့်ဆုံးတိုးမြှင့်နိုင်သည့် အဆင့်ဖြစ်သော [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] အဆင့်ကို ရယူခဲ့သည်။ ထို့အတူ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ကိုလည်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်မှ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး အဆင့်ဖြင့် ပြောင်း၍ ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs21/Mirror2013-03-28-red.pdf|title=​ကြေးမုံသတင်းစာ (၂၈.၃.၂၀၁၃)}}</ref> ၎င်းအကြောင်းများကို တရားဝင်ထုတ်ဖော်ကြေညာခြင်းမရှိသဖြင့် ရက်စွဲအတိအကျကို မသိရဘဲ [[တပ်မတော်နေ့]] တွင် တိုးမြှင့်ခဲ့သည်ဟုသာ ခန့်မှန်းကြသည်။ ၂၀၁၁ မှ ၂၀၁၆အတွင်း အစိုးရနှင့် တပ်မတော်သည် ဆက်ဆံရေးကောင်းမွန်ခဲ့သည်။ အစိုးရပိုင်းမှ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]]ဟောင်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအငြိမ်းစားဖြစ်သူ သမ္မတဦးသိန်းစိန်သည် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးထက် ဝါပိုရင့်သူ ဖြစ်သည်။ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသည် ဤကာလအတွင်း နိုင်ငံရေးတွင် ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်းမရှိပဲ တပ်မ​တော်ပိုင်းတွင်သာ အားစိုက်ခဲ့သည်။ သို့သော် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ]]အတွင်း [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] ဦးသိန်းစိန်နှင့် [[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] [[ရွှေမန်း၊ ဦး|သူရဦးရွှေမန်း]]တို့ အားပြိုင်ရာတွင် ဦးသိန်းစိန်ဘက်မှ ရပ်တည်ခဲ့သည်။<ref name="wnf">{{Cite web|url=https://www.frontiermyanmar.net/en/what-next-for-senior-general-min-aung-hlaing/|title=What next for Senior General Min Aung Hlaing?|access-date=23 September 2021|archive-date=21 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200921125550/https://www.frontiermyanmar.net/en/what-next-for-senior-general-min-aung-hlaing/}}</ref> [[File:The Commander-in-Chief of Defence Services of the Republic of the Union of Myanmar, General Min Aung Hlaing calls on the Chairman Chief of Staff Committee and Chief of Naval Staff, Admiral Nirmal Verma, in New Delhi.jpg|thumb|၂၀၁၂ခုနှစ်က​ အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရစဉ်]] ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသည် အသက်(၆၀)ပြည့်ရန် နီးကပ်လာချိန်တွင် ၂၀၁၄ ခုနှစ်၌ ကကနကောင်စီညွှန်ကြားလွှာ ၄/၂၀၁၄အရ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့် ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တို့၏ တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်သော အသက်ကို ၆၅နှစ်အထိ တိုးမြှင့်လိုက်သည်။ ထို့ကြောင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသည် ၂၀၂၁ ခုနှစ် အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။<ref name="kakana">{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2016/07/20/118781.html|title=တပ်ချုပ်နှင့် ဒုတပ်ချုပ်တို့ အသက် ၆၅ နှစ်ထိ တာဝန်ထမ်းနိုင်ပြီး စစ်အရာရှိများ၏ တာဝန် သက်တမ်း ကန့်သတ်ဟုဆို}}</ref> သို့ရာတွင် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖေါ်ဝါရီ၌ အာဏာသိမ်းမှုဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် အသက် ၆၅ နှစ် ပြည့်ခဲ့သော်လည်း တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်ကို ယခုအချိန်ထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်လျက်ရှိသည်။ ===၂၀၁၆-၂၀၂၁ : အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်အစိုးရ ကာလ === [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၅|၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲ]]ပြီးနောက် ၂၀၁၆ခုနှစ်တွင် [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]] ဦးဆောင်သော [[ဦးထင်ကျော်အစိုးရ]] တက်လာခဲ့သည်။ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသည် ထိုအစိုးရလက်ထက်တွင်လည်း တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အဖြစ် ဆက်လက် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ [[File:President Duterte Meets Myanmar President U Htin Kiaw, Minister For Foreign Affairs Aung San Suu Kyi, Commander-in-Chief Min Aung Hlaing and Myanmar-based Filipino Companies 08.jpg|thumb|၂၀၁၇ခုနှစ်က​တွေ့ရ​သော ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးနှင့် ဖိလစ်ပိုင်သမ္မတ [[ရော်ဒရီဂို ဒူတာတေး]]]] ၂၀၁၇ခုနှစ်အတွင်း အေအာအက်စ်အေ အကြမ်းဖက်အဖွဲ့၏ ရခိုင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းတွင် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်မှုကို မြန်မာလုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့များက ပြန်လည်တုံ့ပြန်ကြရာ ဒုက္ခသည် ၇သိန်းကျော် ဘင်္ဂလားဒေရှ့်နိုင်ငံအတွင်း ထွက်ပြေးသွားခဲ့ကြသည်။ ရခိုင်အရေးနှင့် ပက်သက်သက်၍ သူ့အား အမေရိကန်အပါအဝင် နိုင်ငံတကာမှ ဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့ခဲ့ရာ သူ့အနေဖြင့် ဥပဒေများအတိုင်း လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကာ နိုင်ငံတကာက ယခုလို ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်းကို လက်မခံဟု ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးက တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။<ref name="retire"/> အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်အစိုးရ သက်တမ်းကြာရှည်လာသည်နှင့်အမျှ [[တပ်မတော်]]နှင့် [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့|အစိုးရ]]အကြား ပွတ်တိုက်မှုများ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။၂၁ ရာစုပင်လုံညီလာခံ ဖွင့်ပွဲအခမ်းအနားတစ်ခုတွင် မိန့်ခွန်းပြောကြားရာ အချို့နိုင်ငံရေးပါတီများနှင့် လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများသည် ၁၉၅၅ခုနှစ်က [[ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ|ဗကပ]]၏ [[ဖဆပလ|ဖဆပလအစိုးရ]]အား ပြုလုပ်ခဲ့သကဲ့သို့ ယခုအခါတွင် ဖဆပလနေရာ၌ တပ်မတော်ကို အစားထိုးနေကြောင်း၊ "ဆိတ်ခေါင်းချိတ်ပြီး ခွေးသားရောင်းဖို့ မကြိုးစားပါနဲ့" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name="wheremah">{{Cite web|url=https://www.frontiermyanmar.net/mm/%E1%80%97%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9C%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%B0%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8-2/|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင် ဘယ်လမ်းကို ရွေးချယ်မလဲ}}</ref><ref name="speech">{{Cite web|url=https://www.mdn.gov.mm/my/ttpmtteaakaakyreuuciikhup-biulkhupmuukii-mngaeaangliung-pnnytheaangcungimkhmrennyiilaakhn|title=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ပြည်ထောင်စုငြိမ်းချမ်းရေးညီလာခံ-(၂၁)ရာစုပင်လုံ စတုတ္ထအစည်းအဝေးတွင် ပြောကြားသည့် နှုတ်ခွန်းဆက်အမှာစကား|access-date=13 January 2022|archive-date=13 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220113071811/https://www.mdn.gov.mm/my/ttpmtteaakaakyreuuciikhup-biulkhupmuukii-mngaeaangliung-pnnytheaangcungimkhmrennyiilaakhn}}</ref>လက်ရှိပြည်တွင်းစစ်ကို တပ်မတော်နှင့် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်များအကြား ပဋိပက္ခအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး အစိုးရက ကြားဝင်ဖျန်ဖြေသူအဖြစ် ပုံမဖော်ရန်၊ တပ်မတော်ကိုသာ အပြစ်ပုံမချရန် ပြောဆိုခဲ့သည်။<ref name="wnf"/>ပြည်တွင်းငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ပက်သက်၍ အစိုးရ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များကို တပ်မတော်မှ လူသိရှင်ကြား ဝေဖန်လာခဲ့သည်။ တပ်မတော်ဘက်မှ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲများတွင် သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့မှ ဗိုလ်မှူးချုပ် [[ဇော်မင်းထွန်း (ဒုဝန်ကြီး)|ဇော်မင်းထွန်း]]နှင့် အစိုးရဘက်သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲများတွင် ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် ဦး[[ဇော်ဌေး]]တို့သည် ၎င်းတို့၏ သက်ဆိုင်ရာ သဘောထားများကို ပြောကြားရာတွင် မကြာခဏ တင်းမာမှုများရှိခဲ့သည်။ဥပမာ- တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ အဆင့်သတ်မှတ်ချက်ကိစ္စနှင့် ၂၀၂၀ရွေးကောက်ပွဲအပြီးများတွင်ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်အတွင်းက ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ် ဦး[[ဖြိုးမင်းသိန်း]]က ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်အဆင့်သာဖြစ်ကြောင်းပြောကြားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် တပ်မတော်ဘက်မှ နိုင်ငံတော်အစိုးရမှ ထုတ်ပြန်သည့် [[ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်]]အရ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် အဆင့် (၈)ဖြစ်ကာ ပြည်ထောင်စုအဆင့်တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူဟု ပြန်လည်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref name="vpmah">{{Cite web|url=https://myanmar.mmtimes.com/news/146153.html|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သည် ဒုတိယသမ္မတအဆင့်ရှိသူဟု တပ်မတော်ထုတ်ပြန်|access-date=23 September 2021|archive-date=13 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201113084838/https://myanmar.mmtimes.com/news/146153.html}}</ref> ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာ ၄ ရက်နေ့တွင် [[သမ္မတအိမ်တော် (နေပြည်တော်)|နိုင်ငံတော်သမ္မတအိမ်တော်]] သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ကို ရည်ညွှန်းကာ နိုင်ငံဝန်ထမ်းများသည် ပါတီနိုင်ငံရေး ကင်းရှင်းရမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ နိုဝင်ဘာ ၅ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်မှ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် သာမန်ဝန်ထမ်းမဟုတ်ဘဲ အမျိုးသားနိုင်ငံရေးကဏ္ဍတွင် ဦးဆောင်သူဖြစ်သဖြင့် ၎င်း၏တာဝန်အပေါ် လေးစားအသိအမှတ်ပြုရန် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းကဏ္ဍတွင် လုပ်ပိုင်ခွင့်များ၊ အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီတွင် ပါဝင်မှု၊ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေစတင်ရာ အမျိုးသားညီလာခံများတွင် ချမှတ်သည့် အခြေခံမူများနှင့် အသေးစိတ်အခြေခံရမည့် မူများစာအုပ်အရ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ အဆင့်သတ်မှတ်ရာတွင် မှီငြမ်းပြုနိုင်ရေးအတွက် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ကို [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ]]အဆင့် သတ်မှတ်သည်ဟု အခြေခံမူ သတ်မှတ်ခဲ့သဖြင့် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် နိုင်ငံဝန်ထမ်းမဟုတ်သည့် အမျိုးသားနိုင်ငံရေးအဆင့်အတန်းကို သတ်မှတ်ထားခြင်းဖြစ်သည်ဟု ပြန်လည်ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref name="vpmah"/> အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် အစိုးရများ သက်တမ်းတွင် ကာလုံဟုခေါ်သော [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]]ကို တစ်ကြိမ်မျှမခေါ်ခဲ့ပေ။<ref name="retire">{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2020/11/20/233687.html|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် အနားယူ မယူ}}</ref> ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးက ၎င်းတွင် နှစ်​ပေါင်း (၄၀)​ကျော်ကြာ အုပ်ချုပ်ရေး အတွေ့အကြုံများစွာရှိကြောင်း၊ ထိုအတွေ့အကြုံများကို လက်တွေ့ အသုံးချရန် အသင့်ရှိကြောင်း အမြဲပြောဆိုခဲ့သည်။<ref name="40yrsservice">{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/burma-53204574?xtor=AL-73-%5Bpartner%5D-%5Bkhaosod.co.th%5D-%5Blink%5D-%5Bburmese%5D-%5Bbizdev%5D-%5Bisapi%5D|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်-"အုပ်ချုပ်ရေးအတွေ့ အကြုံ ကျွန်တော့်မှာ အများကြီးရှိတယ်"}}</ref>နိုင်ငံခြားသတင်းထောက်နှင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်းခန်းတစ်ခုတွင် သူ့အနေဖြင့် လက်ရှိရာထူးထက် ပို၍မြင့်သော တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ရန် ဆန္ဒရှိကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။၂၀၂၀ရွေးကောက်ပွဲမစမီတွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့် နိုင်ငံရေးပါတီ (၃၄)ခုတို့ တွေ့ဆုံခဲ့ရာ ပါတီအချို့မှ လက်ရှိရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်မှာ ဘက်လိုက်နေကြောင်း၊ လွတ်လပ်ပြီး တရားမျှတသော ရွေးကောက်ပွဲမဖြစ်နိုင်ကြောင်းနှင့် တပ်မတော်မှ အာဏာရယူပြီး ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပပေးစေလိုကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name="wnf"/> ရွေးကောက်ပွဲအပြီး ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသည် အတင်းမာဆုံးအခြေအနေဖြစ်လာခဲ့သည်။ တပ်မတော်မှ ရွေးကောက်ပွဲနှင့် ပက်သက်၍ တောက်လျှောက်ပြောဆိုလာခဲ့ပြီး အစိုးရနှင့် ​ရွေး​ကောက်ပွဲ​ကော်မရှင်အား တောင်းဆိုမှုများ ရှိလာခဲ့သည်။ သို့သော် အစိုးရမှ တရားဝင် ပြန်လည်ဖြေကြားခြင်း မရှိခဲ့ပေ။၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၇ ရက်နေ့က [[နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရေးတက္ကသိုလ်]]မှ နည်းပြအရာရှိများနှင့် သင်တန်းသားများကို တွေ့ဆုံရာ တချို့မှာ ဥပဒေကို လိုရာဆွဲ၍ လုပ်နေသဖြင့် အကျိုးထက် အဆိုးကို ဖြစ်ပေါ်စေကြောင်း၊ ဥပဒေကို မလိုက်နာပါက ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို ဖျက်ပစ်နိုင်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် တပ်မတော်၏ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် ဗိုလ်မှူးချုပ် [[ဇော်မင်းထွန်း (ဒုဝန်ကြီး)|ဇော်မင်းထွန်း]]က တပ်မတော်အနေဖြင့် အာဏာမသိမ်းဘူးဟု မှတ်ယူ၍မရကြောင်း ပြန်လည်ဖြေကြားခဲ့သည်။<ref name="sanda">{{Cite web|url=https://burmese-voanews-com.cdn.ampproject.org/v/s/burmese.voanews.com/amp/sithu-aungmyint-what-will-be-the-real-desire-of-myanmar-military-chief/5758387.html?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323674553152&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fburmese.voanews.com%2Fa%2Fsithu-aungmyint-what-will-be-the-real-desire-of-myanmar-military-chief%2F5758387.html|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ ဆန္ဒအစစ်အမှန် ဘာဖြစ်မလဲ|access-date=23 September 2021|archive-date=27 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230227130033/https://burmese-voanews-com.cdn.ampproject.org/v/s/burmese.voanews.com/amp/sithu-aungmyint-what-will-be-the-real-desire-of-myanmar-military-chief/5758387.html?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw==#aoh=16323674553152&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fburmese.voanews.com%2Fa%2Fsithu-aungmyint-what-will-be-the-real-desire-of-myanmar-military-chief%2F5758387.html|url-status=dead}}</ref>ဇန်နဝါရီလ ၂၈ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးက ၎င်း၏သဘောထားကို နိုင်ငံတော်၏အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်ထံ စာရေးသား ပေးပို့ခဲ့သည်ဟု သတင်းများ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ ထိုစာတွင် မဲစာရင်းမှားယွင်းမှုများကို ပြန်၍စစ်ဆေးပေးရန်နှင့် တတိယအကြိမ်လွှတ်တော်များအား သမ္မတ၏အာဏာဖြင့် ဆိုင်းငံ့ပေးရန်တို့ ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/burmese/news/army-letter-to-dassk-02012021012235.html/ampRFA?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323674553152&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rfa.org%2Fburmese%2Fnews%2Farmy-letter-to-dassk-02012021012235.html|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ထံသို့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ပေးပို့ခဲ့တဲ့စာ|access-date=23 September 2021|archive-date=19 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230219084611/https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/burmese/news/army-letter-to-dassk-02012021012235.html/ampRFA?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw==#aoh=16323674553152&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rfa.org%2Fburmese%2Fnews%2Farmy-letter-to-dassk-02012021012235.html}}</ref> ထိုရက်ပိုင်းအတွင်း မြို့ကြီးအချို့၌ တပ်မတော်၏ သံချပ်ကာယာဉ်များ လှည့်လည်သွားလာမှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီ (၁)ရက်နေ့ နံနက်အစောပိုင်းတွင် တပ်မတော်မှ အာဏာသိမ်းယူခဲ့သည်။ ထို့နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ အမိန့်အမှတ် ၁/၂၀၂၁အရ အာဏာသုံးရပ်ကို တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ထံ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတွင် သမ္မတအနေဖြင့် အရေးပေါ်အခြေအနေကြေညာ၍ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ကို အာဏာ (၃) ရပ်လွှဲပြောင်းပေးနိုင်သည်ဆိုသည့်ပုဒ်မ ပါဝင်သည်။ သို့သော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ၊ နိုင်ငံတော်၏အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် နှင့် လွှတ်တော်နှစ်ရပ်၏ ဥက္ကဋ္ဌများကို ဖမ်းဆီးအကျယ်ချုပ်ထားရှိကာ မတရားသဖြင့် ဒုသမ္မတ(၁) ဦးမြင့်ဆွေအား ယာယီသမ္မတ အနေဖြင့် သူ့ထံ အာဏာလွှဲပြောင်းစေခဲ့သည်။ ထိုအချက်သည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနှင့် ကွဲလွဲကာ အာဏာသိမ်းမှုကို တရားဝင်သယောင်ယောင် လုပ်ဆောင်နေခြင်းဖြစ်သည်။ ===၂၀၂၁ မှ ၂၀၂၆: စစ်အာဏာသိမ်းခြင်း === ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|အာဏာသိမ်း]]ပြီးနောက် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် အာဏာ(၃)ရပ်ကို ချုပ်ကိုင်သူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ (၂)ရက်နေ့မှစတင်ကာ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]ကို ဖွဲ့စည်းကာ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|ဥက္ကဋ္ဌ]]အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကာ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများကို ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ယာယီသမ္မတ ဦး[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]]မှာ အစည်းအဝေးပွဲတစ်ခုတွင်သာ တွေ့ခဲ့ရပြီး လူမြင်ကွင်းမှ ပျောက်သွားခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းအလုံးစုံကို တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်မှ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref name="mal">{{Cite news|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ အာဏာကစားပွဲ|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma-57432310.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16252286593180&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma-57432310}}</ref>အာဏာသိမ်းခြင်းအတွက် အချို့နိုင်ငံများမှ စိုးရိမ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး အချို့နိုင်ငံများက ဖမ်းဆီးထားသူများကို လွှတ်ပေးရန် ပြောကြားခဲ့သည်။ မြန်မာပြည်အရေးနှင့် အာဆီယံခေါင်းဆောင်များအကြား အရေးပေါ်အစည်းအဝေးတစ်ရပ်ကို အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၌ ကျင်းပခဲ့ရာ ထိုပွဲသို့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ အာဏာသိမ်းပိုက်ပြီးနောက် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ ပထမဆုံးသော ပြည်ပခရီးစဉ်ဖြစ်သည်။<ref name="asean">{{Cite news|title=Asean leaders agree 5-point plan for Myanmar|url=https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2104915/asean-leaders-agree-5-point-plan-for-myanmar|accessdate=23 September 2021|archivedate=1 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210501020903/https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2104915/asean-leaders-agree-5-point-plan-for-myanmar}}</ref> [[File:2021 Special ASEAN Summit on Myanmar's coup d'état (2).jpg|thumb|၂၀၂၁ ဧပြီ ၂၄ရက်​နေ့တွင် ကျင်းပသော အာဆီယံခေါင်းဆောင်များ အစည်းအဝေး]] ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ (၁)ရက်နေ့တွင် [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|အိမ်စောင့်အစိုးရ]]အဖြစ် ပြောင်း၍ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် တာဝန်ကိုပါ ပူးတွဲရယူခဲ့သည်။<ref name="cgov2"/> အိမ်စောင့်အစိုးရအနေဖြင့် ၂၀၂၃ခုနှစ် ဩဂုတ်လအထိ တာဝန်ယူမည်ဖြစ်ပြီး ၂၀၂၃ခုနှစ်တွင် ရွေးကောက်ပွဲ ပြန်လည်ကျင်းပပေးမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name="cgov2">{{Cite news|title=အိမ်စောင့်အစိုးရပြောင်းတာ ဘာထူးခြားသွားလဲ|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma-58076614.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323943293539&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma-58076614}}</ref>၂၀၂၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလအထိ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး ဦးဆောင်သော အိမ်စောင့်အစိုးရနှင့် ပြိုင်ဘက်ဖြစ်သော [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရအဖွဲ့|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]တို့သည် နိုင်ငံတကာ မျက်နှာစာတွင် အသိအမှတ်ပြုခံရရေး ကြိုးစားခဲ့ရသည်။။<ref>{{Cite news|title=ကုလသမဂ္ဂမှာ မြန်မာနိုင်ငံကိုယ်စားပြု ဘယ်သူဖြစ်လာမလဲ|url=https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/burmese/program_2/who-will-be-representative-of-myanmar-at-un-meeting-09152021070526.html/ampRFA?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323948539993&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rfa.org%2Fburmese%2Fprogram_2%2Fwho-will-be-representative-of-myanmar-at-un-meeting-09152021070526.html|accessdate=23 September 2021|archivedate=19 February 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230219084743/https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/burmese/program_2/who-will-be-representative-of-myanmar-at-un-meeting-09152021070526.html/ampRFA?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw==#aoh=16323948539993&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rfa.org%2Fburmese%2Fprogram_2%2Fwho-will-be-representative-of-myanmar-at-un-meeting-09152021070526.html}}</ref> လက်ရှိတွင် [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရအဖွဲ့|အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ]] ကိုမူ ပြင်သစ်နိုင်ငံ၊ ချက်နိုင်ငံ၊တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၊ ဥရောပသမဂ္ဂ စသည်တို့က မြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားဝင်အစိုးရ အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုထားပြီး မင်းအောင်လှိုင်၏ [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|အိမ်စောင့်အစိုးရ]] ကို တရားဝင်အစိုးရဟု မည်သည့်နိုင်ငံကမျှ အသိအမှတ်ပြု ထုတ်ဖော်‌ပြောဆိုထားခြင်းမရှိပေ။ ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၇ ရက်တွင် အမိန်ကြော်ငြာစာ အမှတ် ၆၂/၂၀၂၂ အရ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]] မင်းအောင်လှိုင်သည် [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[သတိုးမဟာသရေစည်သူ]]ဘွဲ့နှင့် [[သုဓမ္မသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[သတိုးသီရိသုဓမ္မ]]ဘွဲ့တို့ မိမိကိုယ်ကို ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။ <ref name=":4">{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၃/၂၀၂၂ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်ခြင်း|work=sacoffice.gov|access-date=၁၂ မတ် ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၂|archive-date=8 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250708141937/https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf|url-status=dead}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၂၂ ရက်တွင် ယာယီသမ္မတ [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] ကျန်းမာရေးမကောင်းသည့်အကြောင်းပြချက်ဖြင့် ၎င်းအား ယာယီသမ္မတ တာဝန်အား လွှဲအပ်ရာ သူသည် ထိုနေ့မှာပင် ယာယီသမ္မတ ဖြစ်လာသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c978rm02pgno|title=ယာယီသမ္မတနဲ့ အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာမေးခွန်းများ|work=BBC Burmese|access-date=၂၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|archive-date=31 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240731114512/https://www.bbc.com/burmese/articles/c978rm02pgno}}</ref> ယာယီသမ္မတတာဝန်လွှဲပြောင်းယူခြင်းနှင့်စပ်လျဉ်းပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ]] နှင့် မကိုက်ညီကြောင်း ဝေဖန်ချက်များရှိခဲ့သော်လည်း ဥပဒေနှင့် ညီသည်ဟု စစ်ကောင်စီပြောခွင့်ရ [[ဇော်မင်းထွန်း|ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်း]] က တုံ့ပြန်သည်။<ref>{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/7711192.html|title=ယာယီသမ္မတတာဝန်လွှဲပြောင်းယူတာ ၂၀၀၈ အခြေခံဥပဒေနဲ့ ညီတယ်လို့ စစ်ကောင်စီပြောခွင့် ပြောဆိုချက် ၂၀၀၈ အခြေခံဥပဒေနဲ့ ကွဲလွဲနေ|work=VOA Burmese|access-date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၂၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ }}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေး ကောင်စီ]] အစည်းအဝေး(၂/၂၀၂၄) အား ၎င်းကိုယ်တိုင် ယာယီသမ္မတ (တာဝန်) ဖြင့် ဦးဆောင် ကျင်းပပြီး “နိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးအရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာ ထားသည့် ကာလကို နောက်ထပ် ၆ လ တိုးမြှင့်သတ်မှတ်ကြောင်း” ဆုံးဖြတ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://cincds.gov.mm/node/26518?d=1|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီအစည်းအဝေး(၂/၂၀၂၄)ကျင်းပ|work=CINCDS Myanmar|access-date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ }}</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီအစည်းအဝေး (၃/၂၀၂၅) ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]ကို ဖျက်သိမ်းပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံကို ဆက်လက်အုပ်ချုပ်ရန် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ (ကာလုံ) ဖြင့် ဖွဲ့စည်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ပါသည်။ တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာချက်ကို ရုပ်သိမ်းခဲ့သော်လည်း မြို့နယ်ပေါင်း ၆၃ မြို့နယ်ကိုမူ အရေးပေါ်အခြေအနေနှင့် စစ်အုပ်ချုပ်ရေးတို့ ပြန်လည်ကြေညာခဲ့ပါသည်။ စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာများကို သက်ဆိုင်ရာ တိုင်းမှူးများအား အပ်နှင်းခဲ့ပြီး စစ်ခုံရုံးဖြင့် သေဒဏ်အထိ ချမှတ်နိုင်သည့် တရားစီရင်ရေးအာဏာကိုလည်း ယာယီသမ္မတတာဝန်ယူသူ မင်းအောင်လှိုင်က ခန့်အပ်ခဲ့ပါသည်။ တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ် ၉ ခုရှိ ယင်းမြို့နယ် ၆၃ မြို့နယ်အား ရက်ပေါင်း ၉၀ အတွက် အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ၏ အမိန့်များကို ယာယီသမ္မတ(တာဝန်) ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က လက်မှတ်ရေးထိုး ထုတ်ပြန်ပြီး နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ရာထူးကို ဦး[[ညိုစော]] အား အပ်နှင်းခဲ့ပြီး၊ [[ဦးညိုစောအစိုးရ|ပြည်ထောင်စုအစိုးရအသစ်]]ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/73051|publisher=MOI|accessdate=1 August 2025}}</ref> ဖျက်သိမ်းလိုက်သော စစ်ကောင်စီအစား [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး၊ ဥက္ကဋ္ဌနေရာကို ယူထားပြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးကို ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌနေရာကို ပေးအပ်သည်။ <ref>{{Cite web|title=နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင် ဖွဲ့စည်းခြင်း|url=https://www.mdn.gov.mm/my/niungngntteaalunkhunrenngaekhmsaayaarekeaamrng-phaicnnykhng|accessdate=2025 July 31|publisher=Myanmar Digital News}}</ref>ယခင်စစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင်အချို့များကို ကာလုံအကြံပေးအဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ပြင်ဆင်ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဥပဒေပြုအာဏာကို ကာလုံကတစ်ဆင့် ပြန်လည်ကျင့်သုံးလိုက်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/73140|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ နိုင်ငံသားများ၏ ပုဂ္ဂိုလ်ဆိုင်ရာလွတ်လပ်မှုနှင့် ပုဂ္ဂိုလ်ဆိုင်ရာလုံခြုံမှုကို ကာကွယ်ပေးရေးဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေ|publisher=MOI|accessdate=2025-8-1}}</ref> === ကာချုပ်ရာထူးအပြောင်းအလဲ === {{main|၂၀၂၆ မြန်မာတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ရာထူးအပြောင်းအလဲ}} ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊မတ်လ ၃၀ရက်နေ့တွင် နေပြည်တော်ရှိ ဇေယျသီရိဗိမာန်၌ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်လွှဲပြောင်းလက်ခံခြင်းကို ဂုဏ်ပြုစစ်ရေးပြအခမ်းအနားဖြင့် ပြုလုပ်ပြီး၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း) ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]] ထံသို့ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တာဝန်များ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့သည်။ထိုနေ့မှာပင် [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] သမ္မတရွေးချယ်ရေးအစုအဖွဲ့က ဒုတိယသမ္မတလောင်း အဖြစ် တစညပါတီမှ ဒေါက်တာကျော်ဆွေ နှင့်အတူ ပူးတွဲအဆိုပြုခဲ့သည်။ထိုသို့ အဆိုပြုချိန် [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] ရာထူးနှင့်တွဲဖက်၍ အဆိုပြုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော ရွေးကောက်ခံ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး ဒုတိယနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81294 |access-date=2026-04-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> === ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီဝင် === ၂၀၂၆ စက်တင်ဘာလ ၁၉ ရက်နှင့် ၂၀ ရက်နေ့များတွင် ကျင်းပခဲ့သည့် စတုတ္ထအကြိမ် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]]ညီလာခံအပြီးတွင် ပါတီပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ဦးလှသိန်းက ဦးမင်းအောင်လှိုင်သည် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ၏ ပါတီဝင်ဖြစ်လာပြီဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားသွားသည်။<ref>{{Cite web |title=စစ်အာဏာရှင် မင်းအောင်လှိုင် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီဝင်ဖြစ်လာ |url=https://burmese.dvb.no/post/318275 |access-date=2026-09-22 |website=DVB Burmese |language=my}}</ref> == နိုင်ငံတော်သမ္မတ (၂၀၂၆-လက်ရှိ) == {{main|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း}} ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လ ၃၁ရက် တွင် ကြံ့ခိုင်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီမှ တင်သွင်းသည့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် သည် ရွေးကောက်ခံပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အစုအဖွဲ့၏ (၂၄၇ ) မဲရရှိခဲ့ပြီး၊ တစညပါတီမှ တင်သွင်းသည့် တောင်တွင်းကြီးမဲဆန္ဒနယ်မှ ဒေါက်တာကျော်ဆွေ ကို အနိုင်ရကာ ပြည်သူ့လွှတ်တော်အစုအဖွဲ့မှ ရွေးချယ်သော ဒုတိယသမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်။၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ဧပြီ ၃ရက် တွင် [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ၌ မဲအများဆုံးဖြင့် ဧကာဒသမမြောက် သမ္မတ အဖြစ် တင်မြှောက်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဒုတိယသမ္မတများအဖြစ် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ရွေးချယ်တင်မြှောက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81374 |access-date=2026-04-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၀ရက်တွင် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ဧကာဒသမမြောက် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော် သမ္မတ]] အဖြစ် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုပြီး စတင်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူ ဦးမင်းအောင်လှိုင်၊ ဒုတိယသမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူများဖြစ်သည့် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်နာယက၏ ရှေ့မှောက်၌ ကတိသစ္စာပြု {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81674 |access-date=2026-04-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ပြီးနောက် [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ|ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့သစ်]]ကို အဖွဲ့ဝင် ၃၄ ဦး၊ ဝန်ကြီးဌာန (၃၁) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81565 |access-date=2026-04-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> === ငြိမ်းချမ်းရေးလမ်စဉ် (၂၀၂၆ - လက်ရှိ) === သမ္မတကတိသစ္စာပြုပွဲ၏ မိန့်ခွန်းတွင် [[တစ်နိုင်ငံလုံး ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှု ရပ်စဲရေးသဘောတူစာချုပ်|တစ်နိုင်ငံလုံး အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူစာချုပ်]] (NCA) လမ်းကြောင်းအတိုင်း ငြိမ်းချမ်းရေးလုပ်ငန်းစဉ်များကို ဆက်လက်ဖော်ဆောင်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး<ref>{{Cite web |last=News |first=K. I. C. |date=2026-04-11 |title=NCA အပစ်ရပ်လမ်းကြောင်းအတိုင်း ငြိမ်းချမ်းရေး ဆက်လက်ဖော်ဆောင်မည်ဟု စစ်ခေါင်းဆောင်ပြော |url=https://kicnews.org/2026/04/nca-%E1%80%A1%E1%80%95%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%A1%E1%80%90%E1%80%AD/ |access-date=2026-04-12 |website=ကေအိုင်စီ - KIC News |language=en-US}}</ref>၊ ဧပြီ ၁၁ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတက ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးဆောင်သော အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုဗဟိုကော်မတီ<ref>{{Cite web |title=အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုဗဟိုကော်မတီ (National Solidarity and Peace – making Central Committee ) ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81695 |access-date=2026-04-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ ဒုတိယသမ္မတ ဦး[[ညိုစော]]က ဦးဆောင်သော အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှု လုပ်ငန်းကော်မတီ<ref>{{Cite web |title=အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းကော်မတီ (National Solidarity and Peace – making Working Committee) ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81697 |access-date=2026-04-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>နှင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရာပြည့်]]က ဦးဆောင်မည့် အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီ<ref>{{Cite web |title=အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီ (National Solidarity and Peace-making Negotiation Committee) ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81699 |access-date=2026-04-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>တို့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ နှစ်သစ်ကူးနှုတ်ခွန်းဆက်မိန့်ခွန်တွင် "လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းအားလုံး လက်နက်ကိုင်လမ်းစဉ်ကို စွန့်လွှတ်ပြီး နိုင်ငံရေးလမ်းကြောင်းကတစ်ဆင့် နိုင်ငံရေးပြဿနာကို နိုင်ငံရေးနည်းလမ်းနဲ့ဖြေရှင်း ဆောင်ရွက်သွားကြဖို့ အလေးအနက်တိုက်တွန်းသည်" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူ အဂ္ဂမဟာ သီရိသုဓမ္မ ဦးမင်းအောင်လှိုင်၏ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ နှစ်သစ်ကူးနှုတ်ခွန်းဆက် မင်္ဂလာစကား {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81790 |access-date=2026-04-18 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> === လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့် (၂၀၂၆-လက်ရှိ) === ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၇) ရက်နေ့တွင် ကျရောက်သော [[မြန်မာ သက္ကရာဇ်|မြန်မာသက္ကရာဇ်]] နှစ်ဆန်းတစ်ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၄,၃၃၅ ဦးနှင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁၇၉ ဦး၊ စုစုပေါင်း ၄,၅၁၄ ဦးတို့ကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်အသီးသီးရှိ အကျဉ်းထောင်/အချုပ်ထောင်/စခန်းအသီးသီးမှ အကျဉ်းကျခံနေရသူများကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြု {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81823 |access-date=2026-04-18 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> လွတ်မြောက်လာသူများထဲ၌ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများဖြစ်သော သမ္မတ ဦး[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]]၊​ ဦးဝင်းထိန်တို့အပါအဝင် နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသား ဦးရေ ၁၆၅ ဦးသာ ပါဝင်ကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာနိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများကွန်ရက်က ထုတ်ပြန်သည်။​<ref>{{Cite web |date=2026-04-17 |title=ယနေ့ လွတ်ငြိမ်းခွင့်မှာ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသား ဦးရေ ၁၆၅ ဦးသာ ပါဝင်လာ - New Day Myanmar |url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%9a%e1%80%94%e1%80%b1%e1%80%b7-%e1%80%9c%e1%80%bd%e1%80%90%e1%80%ba%e1%80%84%e1%80%bc%e1%80%ad%e1%80%99%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%81%e1%80%bd%e1%80%84%e1%80%b7%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac/ |access-date=2026-04-18 |language=en-US}}</ref> နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် ဒေါ်[[အောင်ဆန်းစုကြည်]] အား ချမှတ်ထားသည့် ထောင်ဒဏ် ၂၇ နှစ်အနက် (၄) နှစ်နှင့် (၆) လအား လျှော့ပေါ့ပေးခဲ့ကြောင်း ၎င်း၏ ရှေ့နေဖြစ်သူက ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-04-17 |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ရဲ့ ထောင်ဒဏ် ၂၇ နှစ်အနက် ၄ နှစ်ခွဲ လျှော့ပေါ့ပေး - New Day Myanmar |url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%92%e1%80%b1%e1%80%ab%e1%80%ba%e1%80%a1%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%86%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%85%e1%80%af%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%9b%e1%80%b2%e1%80%b7-4/ |access-date=2026-04-18 |language=en-US}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃၀) ရက်နေ့တွင် ကျရောက်သော [[ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓနေ့|ကဆုန်လပြည့်နေ့]] အထိမ်းအမှတ်အဖြင့် နိုင်ငံသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁,၅၀၈ ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82285 |access-date=2026-04-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>နှင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁၁ ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82287 |access-date=2026-04-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ စုစုပေါင်း ၁,၅၁၉ ဦးတို့ကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■ အကျဉ်း​ထောင် အချုပ်​ထောင်အသီးသီးတွင် အကျဉ်းကျခံ​နေရသည့် အကျဉ်းသား အကျဉ်းသာသူ ၁၅၀၈ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်​ပေး |url=https://news-eleven.com/article/311564 |access-date=2026-04-30 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၃ဝ ရက် မတိုင်မီ ကျူးလွန်ခဲ့သော ပြစ်မှုတစ်ခုခုနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခြင်းခံရပြီး အကျဉ်း ထောင်/အချုပ်ထောင်/စခန်းအသီးသီးတွင် ပြစ်ဒဏ်ကျခံလျက်ရှိသော အကျဉ်းသား၊ သူများကို ရာဇဝတ်ကျင့်ထုံးဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၀၁၊ ပုဒ်မခွဲ (၁) အရ ယင်းတို့ကျခံရန်ကျန်ရှိသောပြစ်ဒဏ်၏ ခြောက်ပုံတစ်ပုံကို လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82283 |access-date=2026-04-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> == တရားဝင် နိုင်ငံတကကာ ခရီးစဉ်များ == {{main|ဦးမင်းအောင်လှိုင်၏ နိုင်ငံတော်အဆင့် ခရီးစဉ်များ}} နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ၏ ဥက္ကဋ္ဌ နှင့် နိုင်ငံတော် ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူး ရယူပြီးနောက်ပိုင်း ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် ၂၀၂၁ ခုနှစ်မှစ၍ နိုင်ငံတကာခရီးစဉ်အချို့ကို ဖိတ်ကြားခံရမှုအရ သွားရောက်ခဲ့သည်။ ထို့ထဲ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၇ ရက်နေ့တွင် အာဆီယံအလှည့်ကျဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ယူထားသည့် [[မလေးရှားနိုင်ငံ]]ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံ [[ဘန်ကောက်မြို့]]တွင် တွေ့ဆုံခဲ့ကြမှုလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://burmese.shannews.org/archives/47831#:~:text=%E1%80%A1%E1%80%AC%E1%80%86%E1%80%AE%E1%80%9A%E1%80%B6%E1%80%A1%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%A5%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%80%E1%80%8B%E1%80%B9%E1%80%8C%20%E1%80%90%E1%80%AC%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9A%E1%80%B0%E1%80%91%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA%20%E1%80%99%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%20%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA%20%E1%80%85%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%B1%E1%80%AB%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA,%E1%80%99%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%A1%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%20%E1%80%91%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%20%E1%80%98%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA%20%E1%80%85%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%86%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%B1%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%96%E1%80%BC%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%20%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%9B%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%81%8B|title=အာဆီယံဥက္ကဋ္ဌနှင့် စစ်ခေါင်းဆောင် ဘန်ကောက်မြို့တွင် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးနေ၊ ထိုင်းအစိုးရ လုံခြုံရေးတင်းကြပ်ထား|accessdate=2025-6--26|publisher=Shan Herald News|date=April 17, 2025|archive-date=4 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250504212343/https://burmese.shannews.org/archives/47831#:~:text=%E1%80%A1%E1%80%AC%E1%80%86%E1%80%AE%E1%80%9A%E1%80%B6%E1%80%A1%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%A5%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%80%E1%80%8B%E1%80%B9%E1%80%8C%20%E1%80%90%E1%80%AC%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9A%E1%80%B0%E1%80%91%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA%20%E1%80%99%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%20%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA%20%E1%80%85%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%B1%E1%80%AB%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA,%E1%80%99%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%A1%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%20%E1%80%91%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%20%E1%80%98%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA%20%E1%80%85%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%86%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%B1%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%96%E1%80%BC%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%20%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%9B%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%81%8B}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၀ ရက် မှစ၍ နိုင်ငံ၏ ၁၁ ဦးမြောက် သမ္မတ အဖြစ် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆို စတင်ထမ်းဆောင်ပြီးနောက် ပထမဦးဆုံးပြည်ပခရီးစဥ် အဖြစ် အိန္ဒိယနိုင်ငံ သို့ သွားရောက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် အိန္ဒိယသမ္မတနိုင်ငံဝန်ကြီးချုပ် H.E. Shri Narendra Modi နှင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေး |url=http://www.moi.gov.mm/news/83442 |access-date=2026-08-08 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>[[File:Мин Аун Хлайн в Татарстане 02 (25-06-2021).jpg|thumb|၂၀၂၁ခုနှစ် ဇွန်လအတွင်းက ရုရှားနိုင်ငံခရီးစဉ်တွင် ​တွေ့ရစဉ်]] == လူမျိုးတုံး သတ်ဖြတ်မှုနှင့် စစ်ရာဇဝတ်မှုများ == [[ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေး ကောင်စီ]]က မင်းအောင်လှိုင်၏ တပ်မတော်သားများသည် [[ကချင်ပြည်နယ်]]နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]က အရပ်သားများကို တမင်တကာ ပစ်မှတ်ထားခဲ့ကြကြောင်း၊ ရိုဟင်ဂျာအမျိုးသမီးများကို အဓမ္မပြုကျင့်ခဲ့ကြောင်း၊ အရပ်သားများကိုပစ်ခတ်ကြောင်းနှင့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]အတွင်းရှိ ကျေးရွာများ မီးရှို့ကြောင်း အစီရင်ခံ သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Section |first=United Nations News Service |date=20 June 2016 |title=UN News – Myanmar must address 'serious' human rights violations against minorities – UN rights chief |url=http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=54268#.WdnLnTtpG02 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180212012658/http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=54268#.WdnLnTtpG02 |archive-date=12 February 2018 |access-date=8 October 2017 |website=UN News Service Section |language=en}}</ref> သူသည် ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးများအား လူမျိုးတုန်းရှင်းလင်းခြင်းအတွက် စွပ်စွဲခံနေရသည်။<ref>{{Cite news |last=Farmaner |first=Mark |date=13 September 2017 |title=Only One Person Can Stop Ethnic Cleansing In Myanmar, And It Isn't Aung San Suu Kyi |work=[[Huffington Post]] |url=https://www.huffingtonpost.com/entry/myanmar-rohingya-aung-san-suu-kyi_us_59b83175e4b02da0e13cf59f |url-status=live |access-date=31 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190209201258/https://www.huffingtonpost.com/entry/myanmar-rohingya-aung-san-suu-kyi_us_59b83175e4b02da0e13cf59f |archive-date=9 February 2019 |accessdate=19 January 2022 |archivedate=9 February 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190209201258/https://www.huffingtonpost.com/entry/myanmar-rohingya-aung-san-suu-kyi_us_59b83175e4b02da0e13cf59f }}</ref> အဆိုပါလုပ်ရပ်များသည် လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှု၊ စစ်ရာဇဝတ်မှုနှင့် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုများ ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite news |date=30 March 2015 |title=Burma's Military Milestone |publisher=[[Human Rights Watch]] |url=https://www.hrw.org/news/2015/03/30/burmas-military-milestone |url-status=live |access-date=27 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160804172653/https://www.hrw.org/news/2015/03/30/burmas-military-milestone |archive-date=4 August 2016 |accessdate=28 May 2017 |archivedate=4 August 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160804172653/https://www.hrw.org/news/2015/03/30/burmas-military-milestone }}</ref> ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် ကုလသမဂ္ဂ၏ လွတ်လပ်သော နိုင်ငံတကာ အချက်အလက်ရှာဖွေရေးမစ်ရှင်က မင်းအောင်လှိုင်နှင့် အခြားသော စစ်ဗိုလ်ချုပ်များသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ကချင်ပြည်နယ်နှင့် ရှမ်းပြည်နယ်တို့တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုများအတွက် အဓိက တာဝန်ရှိသူများဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။<ref name="UNReport">{{Cite news |last=Nebehay |first=Stephanie |date=27 August 2018 |title=Myanmar generals had "genocidal intent" against Rohingya, must face justice – UN |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/myanmar-rohingya-un-idUSL8N1VH04R |accessdate=19 January 2022 |archivedate=12 February 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210212175728/https://www.reuters.com/article/myanmar-rohingya-un-idUSL8N1VH04R }}</ref> မင်းအောင်လှိုင်နှင့် တကွ အခြားစစ်ဗိုလ်ချုပ်များဖြစ်သည့် စိုးဝင်း၊ အောင်ကျော်ဇော၊ မောင်မောင်စိုးနှင့် သန်းဦးတို့အား စစ်ရာဇဝတ်မှုများအတွက် နိုင်ငံတကာ ရာဇဝတ်မှု တရားရုံးတို့တွင် တရားစွဲဆိုသင့်ကြောင်း ကုလသမဂ္ဂ စုံစမ်းစစ်ဆေးရေးအဖွဲ့က ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name=UNReport/> မြန်မာနိုင်ငံတွင်း လူမျိုးရေးနှင့် ဘာသာရေး အမုန်းတရားများ ပြန့်ပွားမှုကို ကာကွယ်ရန်အတွက်ဟုဆိုကာ ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်က မင်းအောင်လှိုင်အပါအဝင် လူပုဂ္ဂိုလ်နှင့် အဖွဲ့အစည်းများ၏ ဖေ့စ်ဘွတ်စာမျက်နှာ ၁၉ ခုကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=27 August 2018 |title=Facebook bans Myanmar army chief over rights abuses |work=[[The Times of India]] |url=https://www.timesofindia.com/world/south-asia/facebook-bans-myanmar-army-chief-over-rights-abuses/articleshow/65561259.cms |access-date=27 August 2018}}{{Dead link|date=April 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news |date=27 August 2018 |title=Facebook bans Myanmar Army Chief Min Aung Hlaing, 19 others over rights abuses |publisher=[[News Nation]] |url=http://www.newsnation.in/world-news/facebook-bans-myanmar-army-chief-min-aung-hlaing-19-after-un-report-on-rohingya-article-201517.html |url-status=live |access-date=27 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180827174300/http://www.newsnation.in/world-news/facebook-bans-myanmar-army-chief-min-aung-hlaing-19-after-un-report-on-rohingya-article-201517.html |archive-date=27 August 2018 |accessdate=19 January 2022 |archivedate=27 August 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180827174300/http://www.newsnation.in/world-news/facebook-bans-myanmar-army-chief-min-aung-hlaing-19-after-un-report-on-rohingya-article-201517.html }}</ref> ၂၀၁၉ ခုနှစ် မေလ ၁၆ ရက်တွင် တွစ်တာမှလည်း မင်းအောင်လှိုင်ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Archived copy |url=https://www.theguardian.com/world/2019/may/16/myanmar-army-chiefs-twitter-account-suspended-over-anti-rohingya-hate-speech |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200630080746/https://www.theguardian.com/world/2019/may/16/myanmar-army-chiefs-twitter-account-suspended-over-anti-rohingya-hate-speech |archive-date=30 June 2020 |access-date=5 May 2020}}</ref> ၂၀၁၉ ခုနှစ် မတ်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ရခိုင်လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦးဖြစ်သော ဦး[[ကျော်ဇောဦး]]က ရခိုင်ပြည်နယ်တွင်း တပ်မတော်၏ လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုများသည် ပြည်သူလူထုနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များအား ထိခိုက်နစ်နာစေကြောင်း အိတ်ဖွင့်ပေးစာကို မင်းအောင်လှိုင်ထံ ပေးပို့ခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |url=https://kzo.home.blog/2019/03/18/open-letter-to-myanmar-cinc-min-aung-hlaing-from-u-kyaw-zaw-oo-about-damage-incurred-by-intentional-and-indiscriminate-attacks-of-myanma-tatmadaw-on-non-military-targets/ |title=Open Letter to Senior General Min Aung Hlaing from U Kyaw Zaw Oo about damage to cultural heritage, fatalities and casualties incurred by intentional and indiscriminate attacks of Myanma Tatmadaw on non-military targets |publisher=[[Kyaw Zaw Oo]] |year=2019 |access-date=27 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227103927/https://kzo.home.blog/2019/03/18/open-letter-to-myanmar-cinc-min-aung-hlaing-from-u-kyaw-zaw-oo-about-damage-incurred-by-intentional-and-indiscriminate-attacks-of-myanma-tatmadaw-on-non-military-targets/ |archive-date=27 December 2020}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://kzo.home.blog/2019/03/18/open-letter-to-senior-general-min-aung-hlaing-from-u-kyaw-zaw-oo-about-intentional-and-indiscriminate-attacks-of-myanma-tatmadaw-on-non-military-targets/ |title=သမိုင်းဝင် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာအဆောက်အအုံများအပါအဝင် စစ်ဖက်ပစ်မှတ်မဟုတ်သည့်နေရာများသို့ တမင်သက်သက် ပစ်ခတ်ကြသဖြင့် သေဆုံးထိခိုက်ကြရသည့်ကိစ္စ အိတ်ဖွင့်ပေးစာ |publisher=[[Kyaw Zaw Oo]] |year=2019 |language=my |access-date=27 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227104428/https://kzo.home.blog/2019/03/18/open-letter-to-senior-general-min-aung-hlaing-from-u-kyaw-zaw-oo-about-intentional-and-indiscriminate-attacks-of-myanma-tatmadaw-on-non-military-targets/ |archive-date=27 December 2020}}</ref> အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုက မင်းအောင်လှိုင်အား ပိတ်ဆို့မှုများ ချမှတ်ခဲ့ရာ သူ့အား အမေရိကန်နိုင်ငံသို့ ဝင်ရောက်ခွင့်ကို ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ပိတ်ပင်ခဲ့သည်။<ref name=":0">{{Cite web |title=US Tightens Sanctions on Myanmar Army Chief |url=https://www.voanews.com/east-asia-pacific/us-tightens-sanctions-myanmar-army-chief |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210108091251/https://www.voanews.com/east-asia-pacific/us-tightens-sanctions-myanmar-army-chief |archive-date=8 January 2021 |access-date=11 January 2021 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref name=":0" /><ref>{{Cite web |title=Treasury Sanctions Individuals for Roles in Atrocities and Other Abuses |url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/sm852 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201207144752/https://home.treasury.gov/news/press-releases/sm852 |archive-date=7 December 2020 |access-date=11 January 2021 |website=U.S. Department of the Treasury}}</ref> ၂၀၁၇ ခုနှစ်အတွင်း ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးများအပေါ် ကျူးလွန်ခဲ့သော လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်ခဲ့သည့် ရာဇဝတ်မှုများနှင့် စစ်ရာဇဝတ်မှုပေါင်းများစွာအတွက် စစ်ခေါင်းဆောင် [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[သတိုးမဟာသရေစည်သူ]] [[သတိုးသီရိသုဓမ္မ|သတိုးသီရိ]]သုဓမ္မ မင်းအောင်လှိုင်ကို ဖမ်းဝရမ်းထုတ်ရန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရာဇဝတ်မှုတရားရုံး (ICC) ၏ ရှေ့နေချုပ် ကာရင် ခန်း (Karim AA Khan) က ICC တရားရုံးကို ၂၀၂၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၂၇ ရက်နေ့တွင်လျှောက်ထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cwy147w07pyo|title=အိုင်စီစီ ဖမ်းဝရမ်း လျှောက်ထားမှု အပေါ် စစ်ကောင်စီ တုံ့ပြန်ချက်|work=BBC Burmese|access-date=၂၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၄|date=၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄ }}</ref>လူ့အခွင့်အရေးတက်ကြွသူများက ထောက်ခံကြိုဆိုခဲ့ကြသော်လည်း တရုတ်နိုင်ငံခြားရေးပြောခွင့်ရ Mao Ning က ကုလသမဂ္ဂလုံခြုံရေးကောင်စီက အမှုကိုလွှဲပြောင်းပေးခြင်းမျိုးမဟုတ်လျှင် ရောမဥပဒေစာချုပ်၌ လက်မှတ် မထိုးထားသည့် နိုင်ငံ နှင့် နယ်မြေများအပေါ် အိုင်စီစီတရားရုံးက စီရင်ပိုင်ခွင့်မရှိဟု နိုဝင်ဘာ ၂၈ ရက် တွင် မြန်မာစစ်ခေါင်းဆောင်ဘက်က ပြောဆို ရပ်တည်ခဲ့သည်။အလားတူ မြန်မာစစ်ကောင်စီပြောခွင့်ရ ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်းကလည်း အိုင်စီစီရှေ့နေချုပ်၏ ပြောကြားချက်အပေါ် လက်မခံဘဲ ပယ်ချသည်။ == အကျင့်ပျက်ခြစားမှုများ == မင်းအောင်လှိုင်သည် တပ်မတော်ပိုင် [[ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ စီးပွားရေး ဦးပိုင်လီမိတက်]] (MEHL)တွင် ရှယ်ယာအများစု ပိုင်ဆိုင်သူတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၀-၁၁ ဘဏ္ဍာရေးနှစ်တွင် ရှယ်ယာ ၅၀၀၀ ပိုင်ဆိုင်ခဲ့ပြီး နှစ်စဉ်အမြတ်ဝေစုအနေဖြင့် ဒေါ်လာ နှစ်သိန်းခွဲ ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Leaked documents reveal global business links to Myanmar military crimes |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2020/09/mehl-military-links-to-global-businesses/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210108144231/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2020/09/mehl-military-links-to-global-businesses/ |archive-date=8 January 2021 |access-date=11 January 2021 |website=Amnesty International |language=en}}</ref> သူသည် MEHL ၏ နာယက အဖွဲ့ဝင်လည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=17 June 2020 |title=Systemic Conflict of Interest in Myanmar Military Allows for Serious Corruption |url=https://www.justiceformyanmar.org/press-releases/systemic-conflict-of-interest-in-myanmar-military-allows-for-serious-corruption |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026180332/https://www.justiceformyanmar.org/press-releases/systemic-conflict-of-interest-in-myanmar-military-allows-for-serious-corruption |archive-date=26 October 2020 |access-date=11 January 2021 |website=Justice For Myanmar}}</ref> မင်းအောင်လှိုင်၏ သားဖြစ်သူ အောင်ပြည့်စုံသည် Sky One ဆောက်လုပ်ရေးကုမ္ပဏီနှင့် အောင်မြင့်မိုမင်းအာမခံ ကုမ္ပဏီအပါအဝင် ကုမ္ပဏီများစွာ ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။<ref name=":3" /> အောင်ပြည့်စုံသည် ဆက်သွယ်ရေးကုမ္ပဏီတစ်ခုဖြစ်သော [[မိုင်တဲလ် မြန်မာ]]တွင်လည်း ရှယ်ယာများစွာ ပါဝင်ထားသည်။<ref name=":3">{{Cite web |title=တပ်ချုပ်သားပိုင်ကုမ္ပဏီများကို အရေးယူရန် ကုလအချက်အလက်ရှာဖွေရေးအဖွဲ့ တောင်းဆို |url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/2402 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201053646/https://www.myanmar-now.org/mm/news/2402 |archive-date=1 February 2021 |access-date=11 January 2021 |website=Myanmar NOW |language=my}}</ref> တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ယူပြီးနောက် ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ [[ပြည်သူ့ရင်ပြင်နှင့် ပြည်သူ့ဥယျာဉ်]]တွင် စားသောက်ဆိုင်နှင့် အနုပညာပြခန်းအတွက် နှစ် ၃၀ မြေငှားရမ်းခြင်းကို ဈေးကွက်ပေါက်ဈေးထက် လျော့နည်းသော နှုန်းထားဖြင့် သားဖြစ်သူ အောင်ပြည့်စုံက ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Military Chief's Son Paid 'Very Low' Rent for His Upscale Restaurant on Government-Owned Land |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/military-chiefs-son-paid-very-low-rent-for-his-upscale-restaurant-on-government-owned-land |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200717014336/https://myanmar-now.org/en/news/military-chiefs-son-paid-very-low-rent-for-his-upscale-restaurant-on-government-owned-land |archive-date=17 July 2020 |access-date=11 January 2021 |website=Myanmar NOW |language=en}}</ref> ဆေးနှင့် ဆေးပစ္စည်းများအတွက် [[အစားအသောက်နှင့် ဆေးဝါးကွပ်ကဲမှုဌာန (မြန်မာ)|အစားအသောက်နှင့် ဆေးဝါးကွပ်ကဲရေးဌာန]]၏ ခွင့်ပြုချက်နှင့် အခွန်ကိစ္စရပ်များကို ဝန်ဆောင်မှုပေးသော ''A&M Mahar'' ကုမ္ပဏီသည်လည်း အောင်ပြည့်စုံပိုင်ဆိုင်သော ကုမ္ပဏီ ဖြစ်သည်။<ref name=":1">{{Cite web |title=Dirty Secrets #2: Sr. Gen. Min Aung Hlaing's family profiting off of FDA and Customs clearances |url=https://www.justiceformyanmar.org/stories/dirty-secrets-2-sr-gen-min-aung-hlaings-family-selling-fda-and-customs-clearance-for-profit |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026181000/https://www.justiceformyanmar.org/stories/dirty-secrets-2-sr-gen-min-aung-hlaings-family-selling-fda-and-customs-clearance-for-profit |archive-date=26 October 2020 |access-date=11 January 2021 |website=Justice For Myanmar}}</ref> အခွန်ဌာနကို MEHL ၏ ဒါရိုက်တာဟောင်းဖြစ်သူ ဦးကျော်ထင်က ဦးဆောင်သည်။<ref name=":1" /> ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် သမီးဖြစ်သူ [[ခင်သီရိသက်မွန်]]သည် [[သတ္တမမြောက်အာရုံ]] ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref name=":2">{{Cite web |title=Military Chief's Family Members Spend Big on Blockbuster Movies, Beauty Pageants |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/military-chiefs-family-members-spend-big-on-blockbuster-movies-beauty-pageants |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201215082136/https://www.myanmar-now.org/en/news/military-chiefs-family-members-spend-big-on-blockbuster-movies-beauty-pageants |archive-date=15 December 2020 |access-date=11 January 2021 |website=Myanmar NOW |language=en}}</ref> ထိုနှစ်မှာပင် ချွေးမဖြစ်သူ မျိုးရတနာထိုက်က Stellar Seven Entertainment အမည်ရှိ ဖျော်ဖြေရေးကုမ္ပဏီတစ်ခုကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref name=":2" /> ==ထမ်းဆောင်ခဲ့သော စစ်ဖက်ဆိုင်ရာတာဝန်များ== {| class="wikitable" |- !ခုနှစ် !! နေရာ !!ရာထူး!! တာဝန် |-၁၉၉၅-၁၉၉၈(အမှတ်(၃၆၉)ခြေမြန်တပ်ရင်း)နမခလက်အောက်ခံတပ်ရင်း(တပ်ရင်းမှူး) | ၁၉၉၈ ||[[အမှတ်(၃၃)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်]] || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး || စစ်ဦးစီးအရာရှိ (ပထမတန်း) |- | ၁၉၉၉ ||[[အမှတ်(၃၃)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်]] || ဗိုလ်မှူးကြီး|| နည်းဗျူဟာမှူး |- | ၂၀၀၂ ||[[အမှတ်(၄၄)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်]] || ဗိုလ်မှူးချုပ် || တပ်မမှူး |- | ၂၀၀၃ ဩဂုတ် ||[[စစ်တက္ကသိုလ်]] || ဗိုလ်မှူးချုပ် || ကျောင်းအုပ်ကြီး |- | ၂၀၀၄ နိုဝင်ဘာ || [[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] || ဗိုလ်ချုပ်|| တိုင်းမှူး |- | ၂၀၀၆ || [[တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] || ဗိုလ်ချုပ် || တိုင်းမှူး |- | ၂၀၀၇ || [[မြန်မာနိုင်ငံ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ဗိုလ်ချုပ်|| [[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့မှူး]] |- | ၂၀၀၈ || [[မြန်မာနိုင်ငံ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး || [[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့မှူး]] |- | ၂၀၁၀ ဩဂုတ် || [[မြန်မာနိုင်ငံ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး || [[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)|ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး (ကြည်း/ ရေ/ လေ)]] |- |၂၀၁၁ မတ် || rowspan="3" |[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး]]|| ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|| rowspan="3" | [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|တပ်မတော်ကာကွယ်ရေး ဦးစီးချုပ်]] |- |၂၀၁၂ ဧပြီ ၃ || ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး |- |၂၀၁၃ မတ် || ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး |} == ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း == ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁ ရက်တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်က [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[မဟာသရေစည်သူ]]ဘွဲ့ကို ချီးမြှင့်အပ်နှံခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=မြန်မာနိုင်ငံပြန်တမ်း|url=https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/3ca3a1e3-b448-4c9a-b428-cf32d455055e/resource/155c187b-6893-4037-bacb-a6ca8676deb2/download/69-18.pdf|accessdate=2025 August 2|publisher=Open Data Mekong}}</ref> ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၇ ရက်တွင် အမိန်ကြော်ငြာစာ အမှတ် ၆၂/၂၀၂၂ အရ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]] မင်းအောင်လှိုင်သည် [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[သတိုးမဟာသရေစည်သူ]]ဘွဲ့နှင့် [[သုဓမ္မသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[သတိုးသီရိသုဓမ္မ]]ဘွဲ့တို့ မိမိကိုယ်ကို ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။ <ref name=":4" /> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ (၅) ရက်နေ့တွင် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]က ဂုဏ်ထူးဆောင် [[ပြည်သူ့ရေးရာ စီမံခန့်ခွဲမှု|ပြည်သူ့ရေးရာစီမံခန့်ခွဲမှု]]ပါရဂူဘွဲ့ Honorary Doctor of Public Administration (D.P.A honoris causa) ကိုချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=NP News |url=https://www.npnewsmm.com/news/69846d4bdd503d7856062b39 |access-date=2026-04-14 |website=www.npnewsmm.com}}</ref> == ကျန်းမာရေး နှင့် အရေးပေါ်ခွဲစိတ်ခံရမှု == ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် ခါးကျီးပေါင်းရောဂါကြောင့် အာရုံကြောညပ်ခြင်း (Lumbar Spondylosis with Spinal Stenosis) ဝေဒနာအတွက် နေပြည်တော်ရှိ အမှတ် (၂) တပ်မတော်ဆေးရုံကြီး (ခုတင် ၁၀၀၀) ၌ အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ ပါရဂူများနှင့် မြန်မာ့တပ်မတော်ဆေးတပ်ဖွဲ့တို့ ပူးပေါင်း၍ ၂ နာရီကြာ အရေးပေါ် ခွဲစိတ်ကုသမှု ခံယူခဲ့သည်။ထို ခွဲစိတ်မှုသည် အောင်မြင်ခဲ့ကြောင်း ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီက သတင်းထုတ်ပြန်ပေးခဲ့ပြီး၊ထုတ်ပြန်ချက်ထဲ တာဝန်များပြန်လည်ထမ်းဆောင်နေပြီဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://news-eleven.com/article/310689|title=ယာယီသမ္မတ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ခါးကျီးပေါင်းရောဂါကြောင့် အာရုံကြောညပ်ခြင်း ဝေဒနာခံစားခဲ့ရသဖြင့် အရေးပေါ်ခွဲစိတ်ကုသမှု (၂)နာရီကြာ ပြုလုပ်ခဲ့ရ|work=Eleven Media Group|access-date=၂၃ မတ် ၂၀၂၆|date=၂၃ မတ် ၂၀၂၆}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist|2}} {{s-start}} {{s-mil}} {{s-bef|before=[[ရွှေမန်း၊ ဦး|သူရရွှေမန်း]]}} {{s-ttl|title=[[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)]]|years=၂၀၁၀–၂၀၁၁}} {{s-aft|after=[[လှဌေးဝင်း (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|လှဌေးဝင်း]]}} {{s-bef|before=[[သန်းရွှေ]]}} {{s-ttl|title=[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]|years=၂၀၁၁–၂၀၂၆}} {{S-aft|after= [[ရဲဝင်းဦး]]}} {{s-off}} {{s-bef|before=[[သန်းရွှေ]]<br>{{nobold|[[နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ|နအဖ]]ဥက္ကဋ္ဌ <small>(၁၉၉၇–၂၀၁၁)</small>}}}} {{s-ttl|title=[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]|years=၂၀၂၁–၂၀၂၅}} {{S-aft|after= ''ကောင်စီဖျက်သိမ်း''}} {{s-bef|before=[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] {{nobold|(ယာယီ)}}}} {{s-ttl|title=ယာယီ[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|သမ္မတ]] (တာဝန်) |years=၂၀၂၄–၂၀၂၆}} {{S-aft|after= ''ကိုယ်တိုင်''}} {{s-vac|last=[[သိန်းစိန်]] {{nobold|(၂၀၁၁)}}}} {{s-ttl|title=[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] |years=၂၀၂၁–၂၀၂၅}} {{S-aft|after= [[ညိုစော]]}} {{s-end}} {{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်သူ အကြီးအကဲများ}} {{နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ}} {{lifetime|၁၉၅၆| | }} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ]] [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဝင်များ]] [[ကဏ္ဍ:အာဏာသိမ်း ခေါင်းဆောင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မကွေးတိုင်းဒေသကြီးမှ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ထားဝယ်လူမျိုး]] cohxb5q91st8144hig5dckyxfwwh5dh 1055294 1055293 2026-09-26T14:01:53Z Dr Lotus Black 31011 "[[မင်းအောင်လှိုင်]]" အတွက် ကာကွယ်မှုအပြင်အဆင်များကို ပြောင်းလဲခဲ့သည်: for potential vandalism ([ပြင်ဆင်ရန်=အလိုအလျောက် အတည်ပြုထားသော အသုံးပြုသူများကိုသာ ခွင့်ပြုသည်] (အနန္တ) [ရွှေ့ရန်=စီမံခန့်ခွဲသူများသာ] (အနန္တ)) 1055021 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]](ငြိမ်း) | name = မင်းအောင်လှိုင် | image = President Min Aung Hlaing 2026 (cropped).jpg |caption = သမ္မတ မင်းအောင်လှိုင် (၂၀၂၆) |office1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ စာရင်း|ဧကာဒသမမြောက်]] [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ]] |term_start1= ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |term_end1 = |vicepresident1 = [[ညိုစော|ညိုစော]] <br> [[နန်းနီနီအေး|နန်းနီနီအေး]] |predecessor1= [[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]] |successor1 = | office2 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] | status2 = ယာယီ (တာဝန်) | predecessor2 = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] (ယာယီ) | successor2 = ''ကိုယ်တိုင်'' | president2 = | primeminister2 = ''ကိုယ်တိုင်'' <small>(၂၀၂၄-၂၀၂၅)</small> <br> [[ညိုစော]] <small>(၂၀၂၅-၂၀၂၆)</small> | term_start2 = ၂၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ | term_end2 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | office3 = [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်| နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] <br>ဥက္ကဋ္ဌ | predecessor3 = ''ကော်မရှင်စတင်'' | successor3 = ''ကော်မရှင် ဖျက်သိမ်း'' |appointer3= ''ကိုယ်တိုင်'' | deputy3 = [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] | president3 = ''ကိုယ်တိုင်'' (ယာယီတာဝန်) | termstart3 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | termend3 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | office4 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]<ref>{{cite web|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး အမိန့်အမှတ်(၉/၂၀၂၁) ၁၃၈၂ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလပြည့်ကျော် ၆ ရက် ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ ရက်|url=http://www.dsinfo.org/node/957|website=|access-date=|language=|date=2 February 2021|accessdate=2 February 2021|archivedate=3 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210203131316/http://dsinfo.org/node/957}}</ref> | predecessor4 = ''ကောင်စီစတင်'' | successor4 =''ကောင်စီဖျက်သိမ်း'' | deputy4 = [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] | president4 = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] (ယာယီ) <br> ''ကိုယ်တိုင်'' (ယာယီတာဝန်) | termstart4 = ၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | termend4 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | office5 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ စာရင်း|၁၂ ဦးမြောက်]]<!--ဝန်ကြီးချုပ်အမည်ဖြင့် ရာထူးယူခဲ့သူများကိုသာ ထည့်တွက်ထားခြင်းဖြစ်သည်။--> [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]]<ref>{{Cite news |url=http://www.xinhuanet.com/english/asiapacific/2021-08/01/c_1310100662.htm |title=Myanmar forms caretaker government: State Administration Council |accessdate=2 August 2021 |archivedate=19 February 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230219074722/http://www.xinhuanet.com/english/asiapacific/2021-08/01/c_1310100662.htm }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-military-ruler-promises-elections-says-ready-work-with-asean-2021-08-01/|title=Myanmar army ruler takes prime minister role, again pledges elections|accessdate=2 August 2021|archivedate=1 August 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210801191831/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-military-ruler-promises-elections-says-ready-work-with-asean-2021-08-01/}}</ref> | president5 = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] (ယာယီ)<br> ''ကိုယ်တိုင်'' (ယာယီ)(တာဝန်) | predecessor5 = [[သိန်းစိန် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးသိန်းစိန်]] (နအဖအစိုးရ) | successor5 = [[ညိုစော|ဦးညိုစော]] | deputy5 = {{list collapsed|title=''စာရင်း''| *[[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] *[[တင်အောင်စန်း]] *[[မြထွန်းဦး]] *[[မောင်မောင်အေး]] *[[ဝင်းရှိန်]] *[[သန်းဆွေ]] }} | term_start5 = ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | term_end5 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | office6 = [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] | predecessor6 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[သန်းရွှေ]] | successor6 = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]] | president6 =ဦး[[သိန်းစိန်]] <br> ဦး[[ထင်ကျော်]] <br> ဦး[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]] <br> ဦး[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] (ယာယီ) <br> ''ကိုယ်တိုင်'' (ယာယီ)(တာဝန်) | deputy6 = [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] | termstart6 = ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | termend6 = ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ | party = [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] <ref>{{Cite web |title=စစ်အာဏာရှင် မင်းအောင်လှိုင် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီဝင်ဖြစ်လာ |url=https://burmese.dvb.no/post/318275 |access-date=2026-09-22 |website=DVB Burmese |language=my}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1956|7|3|df=y}} | birth_place = [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]] ၊ [[မင်းဘူးမြို့]] | death_date = | death_place = | nationality = [[ထားဝယ်လူမျိုး]] | parents = ပန်းချီဦးခင်လှိုင်(ထားဝယ်)<ref>{{cite web |title=သီတဂူဆရာတော် ရေစက်ချအနုမောဒနာတရားဟောကြားချီးမြှင့်ခြင်း |url=https://thesitagu.org/index.php/academics/yangon/970-2020-01-27-03-08-48 |website=thesitagu.org |access-date=၂၃ ဧပြီ ၂၀၂၂ |date=၂၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀}}</ref>၊ ဒေါ်လှမူ(ထားဝယ်)<ref name="cincds">{{cite web |title=တပ်မတော် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်နှင့် ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံ Politic မဂ္ဂဇင်းတို့၏ မေးမြန်းဖြေကြားမှုများကို Politic မဂ္ဂဇင်း၌ ထည့်သွင်းဖော်ပြ |url=https://cincds.gov.mm/node/8613?d=1 |website=cincds.gov.mm |access-date=၂၃ ဧပြီ ၂၀၂၂ |date=၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၀}}</ref> | spouse = ဒေါ်[[ကြူကြူလှ]] | children = [[အောင်ပြည့်စုံ]]<br/>[[ခင်သီရိသက်မွန်]] | alma_mater = [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] ([[LL.B]])<br/>[[စစ်တက္ကသိုလ်]] | website = {{url|www.seniorgeneralminaunghlaing.com.mm}} | nickname = | allegiance = {{flag|Myanmar}} | branch = {{army|Myanmar}} | serviceyears = ၁၉၇၄–၂၀၂၆ | rank = [[File:Senior General.gif|15px]] [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] | unit = | commands = {{flagicon image|Commander in Chief flag of Myanmar.svg}} ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် | battles = [[ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်]] | awards = {{unbulleted list | [[သတိုးမဟာသရေစည်သူ]] | [[သတိုးသီရိသုဓမ္မ]] | [[:en:Orders, decorations, and medals of Malaysia|Honorary Malaysian Armed Forces Order for Valour (First Degree)]] | [[:en:Orders, decorations, and medals of Malaysia|Gallant Commander of Malaysian Armed Forces]] | Knight Grand Cross First Class of the Most Exalted [[ဆင်ဖြူတော်ဝင်သူရဲကောင်းဘွဲ့တံဆိပ်]] }} | ethnicity = |honorific prefix=[[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] (ငြိမ်း) <br>[[အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူ]] [[အဂ္ဂမဟာသီရိသုဓမ္မ]]<br>ဦး |military_blank1=ကိုယ်ပိုင်အမှတ်|military_data1=ကြည်း ၁၄၂၃၂}}[[အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူ]] [[အဂ္ဂမဟာသီရိသုဓမ္မ]] '''ဦးမင်းအောင်လှိုင်'''([[၃ ဇူလိုင်]] [[၁၉၅၆]] မွေးဖွား)သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ဧကာဒသမမြောက် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော် သမ္မတ]]ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ၁၀ ဦးမြောက် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]အဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-03 |title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သမ္မတအိပ်မက်ပြည့်ဝ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/czrey4p725jt |access-date=2026-04-03 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|စစ်အာဏာသိမ်း]]ပြီးနောက် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]၊ [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့်အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သော [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|အိမ်စောင့်အစိုးရ]]တွင်လည်း ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် မိမိကိုယ်တိုင် ခန့်အပ်ကာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|အိမ်စောင့်အစိုးရ]]၏ အစိုးရအကြီးအကဲအဖြစ် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာနှင့် ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဥပဒေပြုရေးအာဏာတို့ကို ကိုယ်တိုင်ကျင့်သုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Min Aung Hlaing elected Myanmar president despite international criticism |url=https://asia.nikkei.com/spotlight/myanmar-crisis/min-aung-hlaing-elected-myanmar-president-despite-international-criticism |access-date=2026-04-03 |website=Nikkei Asia |language=en}} </ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၂ ရက်တွင် ယာယီသမ္မတ [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]]မှ ကျန်းမာရေးမကောင်းတော့သဖြင့် ယာယီသမ္မတ တာဝန်များကို လက်လွှဲပေးခဲ့ရာ  ထိုနေ့မှာပင် သူသည် ယာယီသမ္မတ(တာဝန်) ရယူသူလည်း ဖြစ်သည်။<ref>ယာယီသမ္မတရာထူးအားယူ</ref>၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်တွင် သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော ရွေးကောက်ခံ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး က ဒုတိယသမ္မတလောင်းတစ်ဦးအဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့ပြီး၊မတ်လ ၃၁ရက်တွင် အဆိုပါအစုအဖွဲ့၏ ဒုတိယသမ္မတအဖြစ် [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်|ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]တွင် မဲအများဆုံးဖြင့် ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော ရွေးကောက်ခံ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး ပထမနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81258 |access-date=2026-03-31 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>ဧပြီလ ၃ရက် တွင် [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] က ဒုတိယ သမ္မတသုံးဦးအနက် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင် ကို ထောက်ခံမဲ ၄၂၉ ၊ ဦးညိုစော ကို ၁၂၆မဲ နှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေး ကို ၂၆ မဲဖြင့် သမ္မတမဲပေးရွေးချယ်မှု ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ဤသို့ဖြင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သည် ၁၁ ဦးမြောက်သမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၁၁ ဦးမြောက် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်အား ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က ရွေးချယ်တင်မြှောက် |url=https://news-eleven.com/article/310989 |access-date=2026-04-03 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> သူသည် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ရာထူးကို ၂၀၁၁ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် လက်ခံခဲ့ပြီး ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်တွင် အနားယူခဲ့သည်။ သူသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] ဦးဆောင်သော အဖွဲ့ဝင် (၁၁) ဦးပါဝင်သည့် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]]၏ အဖွဲ့ဝင်လည်းဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.burmalibrary.org/docs5/Myanmar_Constitution-2008-en.pdf |access-date=5 November 2019 |archive-date=16 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190816065930/http://www.burmalibrary.org/docs5/Myanmar_Constitution-2008-en.pdf }}</ref> ယခင်က [[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)|ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး (ကြည်း၊ရေ၊လေ)]] ဖြစ်သည်။<ref>https://www.irrawaddy.com/news/burma/min-aung-hlaing-appointed-vice-senior-general.html</ref>ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ [[ရိုဟင်ဂျာ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု|ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးတုန်းသတ်ဖြတ်မှု]]အတွက် အဓိကတာဝန်ရှိသူအဖြစ် စွပ်စွဲခံထားရသည်။ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒတွင် သူသည် [[အာဆီယံ]]၏လွှမ်းမိုးမှုကို တွန်းလှန်ပြီး [[ရုရှားနိုင်ငံ]]၊[[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]၊[[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]တို့အပေါ် ပိုမိုအားကိုးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=China, Russia, India enabling Myanmar’s military rule: Report |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/11/2/china-russia-india-enabling-myanmars-military-report |access-date=7 February 2023 |work=[[Al Jazeera]] |date=2 November 2022 |accessdate=24 February 2023 |archivedate=7 February 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230207033107/https://www.aljazeera.com/news/2022/11/2/china-russia-india-enabling-myanmars-military-report }}</ref><ref>{{cite news |title=Myanmar warns ASEAN that pressure would be counterproductive |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/28/myanmar-warns-asean-that-pressure-for-peace-is-counterproductive?traffic_source=KeepReading |access-date=7 February 2023 |work=[[Al Jazeera]] |date=28 October 2022 |accessdate=24 February 2023 |archivedate=7 February 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230207051251/https://www.aljazeera.com/news/2022/10/28/myanmar-warns-asean-that-pressure-for-peace-is-counterproductive?traffic_source=KeepReading }}</ref> သူ၏ လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုများနှင့် အကျင့်ပျက်ခြစားမှု စွပ်စွဲချက်များကြောင့် နိုင်ငံတကာ၏ အရေးယူပိတ်ဆို့မှုများ ဆက်တိုက်ချမှတ်ခံခဲ့ရလျက်ရှိသည်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ် [[ဒီမိုကရေစီ|ဒီမိုကရေစီ အညွှန်းကိန်း]]၏ အဆင့်သတ်မှတ်ချက်များအရ သူ၏လက်‌ထက်မြန်မာနိုင်ငံသည် အာဖဂန်နစ္စတန်ပြီးလျှင် ဒုတိယအာဏာရှင်အဆန်ဆုံးနိုင်ငံဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Ranked Second-Least Democratic Nation in World |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-ranked-second-least-democratic-nation-in-world.html |access-date=7 February 2023 |work=[[The Irrawaddy]] |date=10 February 2022}}</ref> ၂၀၂၃ ဧပြီလ ၁၃ တွင် [[တိုင်းစ်|တိုင်းမ်စ်]]မဂ္ဂဇင်းမှ သူ့အား "၂၀၂၃ ခုနှစ်၏ ဩဇာအရှိဆုံး လူပုဂ္ဂိုလ် ၁၀၀" ထဲတွင် ထည့်သွင်းခဲ့ပြီး "နိုင်ငံကိုအပယ်ခံဘဝသို့ ရောက်စေခဲ့သည်" ဟူ၍ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{cite web |last1=Campbell |first1=Joshua |title=Min Aung Hlaing |url=https://time.com/collection/100-most-influential-people-2023/6269857/min-aung-hlaing/ |website=The 100 Most Influential People of 2023 |publisher=[[တိုင်းစ်|TIME]] |access-date=16 April 2023 |date=13 April 2023 |quote=Min Aung Hlaing has returned Myanmar to a pariah state and made it the world’s second most authoritarian regime, per the Economist Intelligence Unit’s 2022 Democracy Index. Only Taliban-ruled Afghanistan ranked worse. |archive-date=16 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230416064524/https://time.com/collection/100-most-influential-people-2023/6269857/min-aung-hlaing/ }}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃) ရက်နေ့တွင် တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပွဲတွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်ကို နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ ==ကိုယ်ရေးအကျဉ်း== [[File:Thai delegation with Burmese SPDC.jpg|thumb|၂၀၁၀ပြည့်နှစ်က ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေက ထိုင်းနိုင်ငံဝန်ကြီးချုပ် [[အဘီစစ် ဝိဇ္ဇာဇီဝ]]အား လက်ခံတွေ့ဆုံရာ ထိုစဉ်ကညှိကွပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးမင်းအောင်လှိုင်အား ဘေးတွင်တွေ့ရစဉ်]] ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် (ကြည်း ၁၄၂၃၂)<ref>{{cite web|title=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အဖြစ် ပြန်လည်အတည်ပြုခန့်အပ်ခြင်း|url=https://www.gad.gov.mm/sites/default/files/3_ttpmettaakaakyeruiiciikhpaphc_pnlnnyattnnypkhnapkhng.pdf|accessdate=16 June 2021|archivedate=24 June 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210624195531/https://www.gad.gov.mm/sites/default/files/3_ttpmettaakaakyeruiiciikhpaphc_pnlnnyattnnypkhnapkhng.pdf}}</ref> ကို ခရစ်နှစ် ၁၉၅၅-ခုနှစ်တွင် အစိုးရဝန်ထမ်းဖြစ်သည့် ဖခင်တာဝန်ကျရာ[[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မင်းဘူးမြို့]]တွင် မွေးဖွားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.facebook.com/popularnewsjournal/videos/361626864949685 |title=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင် နှင့် Popular News အင်တာဗျူး|work=Popular News Journal|access-date=၁၃ ဇွန် ၂၀၂၃ |date= ၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀ }}</ref> ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးသောင်းလှိုင်(ခေါ်) ဦးခင်လှိုင်မှာ အစိုးရဝန်ထမ်းဖြစ်ပြီး ပန်းချီဆရာတစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။ မိဘနှစ်ပါးစလုံးသည် ထားဝယ်ဇာတိဖြစ်ကြပြီး [[မြန်မာလူမျိုး|မြန်မာ]]လူမျိုးများဖြစ်သည်။<ref name="cincds"/> ၁၉၆၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၆ ခုနှစ်အထိ မန္တလေးမြို့၊ ၁၉၆၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၂ ခုနှစ်အထိ ရန်ကုန်မြို့တို့တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး<ref name="cincds" /> ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းကို [[အ.ထ.က(၁)လသာ]] (Central) ကျောင်းမှ အောင်မြင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သစ်နှင့် အမေရိကန် မြန်မာ တပ်မတော်နှစ်ရပ် ဆက်ဆံရေး - အပိုင်း (၁) |url=http://burmese.voanews.com/content/article-04-02-11-soldiers-talk054-119117354/1245642.html |access-date=6 September 2014 |archive-date=5 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305092756/http://burmese.voanews.com/content/article-04-02-11-soldiers-talk054-119117354/1245642.html }}</ref> ၁၉၇၃-၇၄ ခုနှစ်တွင် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] ဥပဒေပညာ တက်ရောက်သင်ကြားရင်း ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် [[စစ်တက္ကသိုလ်]] ဗိုလ်လောင်းသင်တန်း အပတ်စဉ် (၁၉) ဝင်ခွင့်ရရှိခဲ့ရာ [[ပြင်ဦးလွင်မြို့]]ရှိ [[စစ်တက္ကသိုလ်]]သို့ တက်ရောက်ခဲ့ပြီး သိပ္ပံဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။ [[နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရေးတက္ကသိုလ်]]မှ မဟာဝိဇ္ဇာ(ကာကွယ်ရေး)ဘွဲ့ကိုလည်း ရရှိခဲ့သည်။ အရာရှိငယ်ဘဝတွင် မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် အမှတ်(၈၆) ခြေလျင်တပ်ရင်းတွင် ထမ်းဆောင်ခဲ့ဖူးသည်။ (အမှတ်(၃၆၉)ခြေမြန်တပ်ရင်း)နမခလက်အောက်ခံတပ်ရင်း တပ်ရင်းမှူး၊ အမှတ်(၃၃) ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်တွင် စစ်ဦးစီးမှူး(ပထမတန်း)နှင့် နည်းဗျူဟာမှူး တာဝန်များ၊ အမှတ်(၄၄) ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ် တပ်မမှူး၊ စစ်တက္ကသိုလ် ကျောင်းအုပ်ကြီး၊ အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်နှင့် တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး တာဝန်များအပြင် အမှတ်(၂) စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူးတာဝန်ကိုပါ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲကာလတွင် [[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)]] ဖြစ်လာပြီး ၂၀၁၁ မတ် ၃၁ မှ စတင်ကာ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ရာထူးကို ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်ဖြင့် စတင်တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ==တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်== ===၂၀၁၁-၂၀၁၆ : ပြည်ထောင်စုကြံခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီအစိုးရ ကာလ=== ၂၀၁၁ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်နေ့တွင် [[နအဖ]]အစိုးရမှ [[ဦးသိန်းစိန် အစိုးရ|ဦးသိန်းစိန်အစိုးရ]]အသစ်ထံ တရားဝင် အာဏာလွှဲပြောင်းပေးအပ်ချိန်တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်မှာ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာသည်။ သူသည် သူ့ထက် ပို၍ဝါကြီးသောသူများကို ကျော်ဖြတ်၍ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name=":6">{{Cite web |date=12 January 2021 |title=Could Min Aung Hlaing's retirement break the political deadlock? |url=https://www.frontiermyanmar.net/en/could-min-aung-hlaings-retirement-break-the-political-deadlock/ |access-date= |website=Frontier Myanmar |language=en-US |archive-date=30 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210130143558/https://www.frontiermyanmar.net/en/could-min-aung-hlaings-retirement-break-the-political-deadlock/ }}</ref>တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာချိန်တွင် သူသည် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်သာ ဖြစ်သေးသည်။[[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်သူ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]]သည်လည်း ဗိုလ်ချုပ်အဆင့်သာ ဖြစ်သေးသည်။ ၎င်းတိုကို ခန့်အပ်ကြောင်းကို တရားဝင် လူသိရှင်ကြား ကြေညာခဲ့ခြင်းမရှိပဲ ထိုနေ့က လွှတ်တော်အစည်းအဝေးကျင်းပမှသာ တရားဝင်သိရှိခဲ့ကြရသည်။<ref name="mmsp">{{Cite web|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma/2011/03/110330_breakingnews.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323623508558&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma%2F2011%2F03%2F110330_breakingnews|title=အစိုးရသစ်ကို အာဏာလွှဲအပ် လိုက်ပြီ|access-date=23 September 2021|archive-date=19 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230219084210/https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma/2011/03/110330_breakingnews.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw==#aoh=16323623508558&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma%2F2011%2F03%2F110330_breakingnews}}</ref> ၂၀၁၂ခုနှစ် (၆၇)နှစ်မြောက် တပ်မတော်နေ့အကြောင်း သတင်းများတွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အား ဗိုလ်ချုပ်ကြီး အဆင့်ဖြင့်သာ ဖော်ပြခဲ့ကြပြီး<ref>{{Cite web|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs13/MA2012-03-28.pdf|title=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ (၂၈.၃.၂၀၁၂)}}</ref>ဧပြီလ (၃)ရက်​နေ့တွင် ထုတ်​ဝေ​သော နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာတွင် ဖော်ပြထားသော သတင်း၌ [[အာဆီယံထိပ်သီးအစည်းအဝေး]]တက်ရောက်ရန် ထွက်ခွာသွားသော နိုင်ငံတော်သမ္မတ [[ဦးသိန်းစိန်]]ကို လေဆိပ်၌လိုက်ပါ ပို့ဆောင်သူများစာရင်းတွင် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်ဟု ပါရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs13/MA2012-04-03.pdf|title=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ (၃.၄.၂၀၁၂)}}</ref> ထို့ကြောင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သည် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်မှ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="David">David Paquette, [http://www.irrawaddy.org/archives/1890 "Min Aung Hlaing Appointed Vice-Senior General"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150724081319/http://www.irrawaddy.org/archives/1890 |date=24 July 2015 }}, ''The Irrawaddy'', 3 April 2012.</ref> ၂၀၁၃ခုနှစ် မတ်လ (၂၄)ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးမှ ကျင်းပသော ဆွမ်းကပ်လှူပွဲသို့ ဇနီးဖြစ်သူ ဒေါ်[[ကြူကြူလှ]] တက်ရောက်ခဲ့ရာ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ ရာထူးအဆင့်အတန်းကို ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs21/Mirror2013-03-25.pdf|title=​ကြေးမုံသတင်းစာ (၂၅.၃.၂၀၁၃)}}</ref> မတ်လ (၂၇) ရက်နေ့ (၆၈)နှစ်မြောက် တပ်မတော်နေ့ မိန့်ခွန်းပြောကြားရာတွင်မူ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ အဆင့်ကို ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးဟု ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် မြန်မာ့တပ်မတော်၏ အမြင့်ဆုံးတိုးမြှင့်နိုင်သည့် အဆင့်ဖြစ်သော [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] အဆင့်ကို ရယူခဲ့သည်။ ထို့အတူ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ကိုလည်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်မှ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး အဆင့်ဖြင့် ပြောင်း၍ ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs21/Mirror2013-03-28-red.pdf|title=​ကြေးမုံသတင်းစာ (၂၈.၃.၂၀၁၃)}}</ref> ၎င်းအကြောင်းများကို တရားဝင်ထုတ်ဖော်ကြေညာခြင်းမရှိသဖြင့် ရက်စွဲအတိအကျကို မသိရဘဲ [[တပ်မတော်နေ့]] တွင် တိုးမြှင့်ခဲ့သည်ဟုသာ ခန့်မှန်းကြသည်။ ၂၀၁၁ မှ ၂၀၁၆အတွင်း အစိုးရနှင့် တပ်မတော်သည် ဆက်ဆံရေးကောင်းမွန်ခဲ့သည်။ အစိုးရပိုင်းမှ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]]ဟောင်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအငြိမ်းစားဖြစ်သူ သမ္မတဦးသိန်းစိန်သည် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးထက် ဝါပိုရင့်သူ ဖြစ်သည်။ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသည် ဤကာလအတွင်း နိုင်ငံရေးတွင် ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်းမရှိပဲ တပ်မ​တော်ပိုင်းတွင်သာ အားစိုက်ခဲ့သည်။ သို့သော် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ]]အတွင်း [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] ဦးသိန်းစိန်နှင့် [[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] [[ရွှေမန်း၊ ဦး|သူရဦးရွှေမန်း]]တို့ အားပြိုင်ရာတွင် ဦးသိန်းစိန်ဘက်မှ ရပ်တည်ခဲ့သည်။<ref name="wnf">{{Cite web|url=https://www.frontiermyanmar.net/en/what-next-for-senior-general-min-aung-hlaing/|title=What next for Senior General Min Aung Hlaing?|access-date=23 September 2021|archive-date=21 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200921125550/https://www.frontiermyanmar.net/en/what-next-for-senior-general-min-aung-hlaing/}}</ref> [[File:The Commander-in-Chief of Defence Services of the Republic of the Union of Myanmar, General Min Aung Hlaing calls on the Chairman Chief of Staff Committee and Chief of Naval Staff, Admiral Nirmal Verma, in New Delhi.jpg|thumb|၂၀၁၂ခုနှစ်က​ အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရစဉ်]] ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသည် အသက်(၆၀)ပြည့်ရန် နီးကပ်လာချိန်တွင် ၂၀၁၄ ခုနှစ်၌ ကကနကောင်စီညွှန်ကြားလွှာ ၄/၂၀၁၄အရ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့် ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တို့၏ တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်သော အသက်ကို ၆၅နှစ်အထိ တိုးမြှင့်လိုက်သည်။ ထို့ကြောင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသည် ၂၀၂၁ ခုနှစ် အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။<ref name="kakana">{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2016/07/20/118781.html|title=တပ်ချုပ်နှင့် ဒုတပ်ချုပ်တို့ အသက် ၆၅ နှစ်ထိ တာဝန်ထမ်းနိုင်ပြီး စစ်အရာရှိများ၏ တာဝန် သက်တမ်း ကန့်သတ်ဟုဆို}}</ref> သို့ရာတွင် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖေါ်ဝါရီ၌ အာဏာသိမ်းမှုဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် အသက် ၆၅ နှစ် ပြည့်ခဲ့သော်လည်း တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်ကို ယခုအချိန်ထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်လျက်ရှိသည်။ ===၂၀၁၆-၂၀၂၁ : အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်အစိုးရ ကာလ === [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၅|၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲ]]ပြီးနောက် ၂၀၁၆ခုနှစ်တွင် [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]] ဦးဆောင်သော [[ဦးထင်ကျော်အစိုးရ]] တက်လာခဲ့သည်။ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသည် ထိုအစိုးရလက်ထက်တွင်လည်း တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အဖြစ် ဆက်လက် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ [[File:President Duterte Meets Myanmar President U Htin Kiaw, Minister For Foreign Affairs Aung San Suu Kyi, Commander-in-Chief Min Aung Hlaing and Myanmar-based Filipino Companies 08.jpg|thumb|၂၀၁၇ခုနှစ်က​တွေ့ရ​သော ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးနှင့် ဖိလစ်ပိုင်သမ္မတ [[ရော်ဒရီဂို ဒူတာတေး]]]] ၂၀၁၇ခုနှစ်အတွင်း အေအာအက်စ်အေ အကြမ်းဖက်အဖွဲ့၏ ရခိုင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းတွင် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်မှုကို မြန်မာလုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့များက ပြန်လည်တုံ့ပြန်ကြရာ ဒုက္ခသည် ၇သိန်းကျော် ဘင်္ဂလားဒေရှ့်နိုင်ငံအတွင်း ထွက်ပြေးသွားခဲ့ကြသည်။ ရခိုင်အရေးနှင့် ပက်သက်သက်၍ သူ့အား အမေရိကန်အပါအဝင် နိုင်ငံတကာမှ ဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့ခဲ့ရာ သူ့အနေဖြင့် ဥပဒေများအတိုင်း လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကာ နိုင်ငံတကာက ယခုလို ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်းကို လက်မခံဟု ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးက တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။<ref name="retire"/> အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်အစိုးရ သက်တမ်းကြာရှည်လာသည်နှင့်အမျှ [[တပ်မတော်]]နှင့် [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့|အစိုးရ]]အကြား ပွတ်တိုက်မှုများ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။၂၁ ရာစုပင်လုံညီလာခံ ဖွင့်ပွဲအခမ်းအနားတစ်ခုတွင် မိန့်ခွန်းပြောကြားရာ အချို့နိုင်ငံရေးပါတီများနှင့် လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများသည် ၁၉၅၅ခုနှစ်က [[ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ|ဗကပ]]၏ [[ဖဆပလ|ဖဆပလအစိုးရ]]အား ပြုလုပ်ခဲ့သကဲ့သို့ ယခုအခါတွင် ဖဆပလနေရာ၌ တပ်မတော်ကို အစားထိုးနေကြောင်း၊ "ဆိတ်ခေါင်းချိတ်ပြီး ခွေးသားရောင်းဖို့ မကြိုးစားပါနဲ့" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name="wheremah">{{Cite web|url=https://www.frontiermyanmar.net/mm/%E1%80%97%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9C%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%B0%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8-2/|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင် ဘယ်လမ်းကို ရွေးချယ်မလဲ}}</ref><ref name="speech">{{Cite web|url=https://www.mdn.gov.mm/my/ttpmtteaakaakyreuuciikhup-biulkhupmuukii-mngaeaangliung-pnnytheaangcungimkhmrennyiilaakhn|title=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ပြည်ထောင်စုငြိမ်းချမ်းရေးညီလာခံ-(၂၁)ရာစုပင်လုံ စတုတ္ထအစည်းအဝေးတွင် ပြောကြားသည့် နှုတ်ခွန်းဆက်အမှာစကား|access-date=13 January 2022|archive-date=13 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220113071811/https://www.mdn.gov.mm/my/ttpmtteaakaakyreuuciikhup-biulkhupmuukii-mngaeaangliung-pnnytheaangcungimkhmrennyiilaakhn}}</ref>လက်ရှိပြည်တွင်းစစ်ကို တပ်မတော်နှင့် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်များအကြား ပဋိပက္ခအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး အစိုးရက ကြားဝင်ဖျန်ဖြေသူအဖြစ် ပုံမဖော်ရန်၊ တပ်မတော်ကိုသာ အပြစ်ပုံမချရန် ပြောဆိုခဲ့သည်။<ref name="wnf"/>ပြည်တွင်းငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ပက်သက်၍ အစိုးရ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များကို တပ်မတော်မှ လူသိရှင်ကြား ဝေဖန်လာခဲ့သည်။ တပ်မတော်ဘက်မှ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲများတွင် သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့မှ ဗိုလ်မှူးချုပ် [[ဇော်မင်းထွန်း (ဒုဝန်ကြီး)|ဇော်မင်းထွန်း]]နှင့် အစိုးရဘက်သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲများတွင် ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် ဦး[[ဇော်ဌေး]]တို့သည် ၎င်းတို့၏ သက်ဆိုင်ရာ သဘောထားများကို ပြောကြားရာတွင် မကြာခဏ တင်းမာမှုများရှိခဲ့သည်။ဥပမာ- တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ အဆင့်သတ်မှတ်ချက်ကိစ္စနှင့် ၂၀၂၀ရွေးကောက်ပွဲအပြီးများတွင်ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်အတွင်းက ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ် ဦး[[ဖြိုးမင်းသိန်း]]က ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်အဆင့်သာဖြစ်ကြောင်းပြောကြားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် တပ်မတော်ဘက်မှ နိုင်ငံတော်အစိုးရမှ ထုတ်ပြန်သည့် [[ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်]]အရ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် အဆင့် (၈)ဖြစ်ကာ ပြည်ထောင်စုအဆင့်တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူဟု ပြန်လည်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref name="vpmah">{{Cite web|url=https://myanmar.mmtimes.com/news/146153.html|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သည် ဒုတိယသမ္မတအဆင့်ရှိသူဟု တပ်မတော်ထုတ်ပြန်|access-date=23 September 2021|archive-date=13 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201113084838/https://myanmar.mmtimes.com/news/146153.html}}</ref> ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာ ၄ ရက်နေ့တွင် [[သမ္မတအိမ်တော် (နေပြည်တော်)|နိုင်ငံတော်သမ္မတအိမ်တော်]] သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ကို ရည်ညွှန်းကာ နိုင်ငံဝန်ထမ်းများသည် ပါတီနိုင်ငံရေး ကင်းရှင်းရမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ နိုဝင်ဘာ ၅ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်မှ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် သာမန်ဝန်ထမ်းမဟုတ်ဘဲ အမျိုးသားနိုင်ငံရေးကဏ္ဍတွင် ဦးဆောင်သူဖြစ်သဖြင့် ၎င်း၏တာဝန်အပေါ် လေးစားအသိအမှတ်ပြုရန် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းကဏ္ဍတွင် လုပ်ပိုင်ခွင့်များ၊ အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီတွင် ပါဝင်မှု၊ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေစတင်ရာ အမျိုးသားညီလာခံများတွင် ချမှတ်သည့် အခြေခံမူများနှင့် အသေးစိတ်အခြေခံရမည့် မူများစာအုပ်အရ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ အဆင့်သတ်မှတ်ရာတွင် မှီငြမ်းပြုနိုင်ရေးအတွက် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ကို [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ]]အဆင့် သတ်မှတ်သည်ဟု အခြေခံမူ သတ်မှတ်ခဲ့သဖြင့် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် နိုင်ငံဝန်ထမ်းမဟုတ်သည့် အမျိုးသားနိုင်ငံရေးအဆင့်အတန်းကို သတ်မှတ်ထားခြင်းဖြစ်သည်ဟု ပြန်လည်ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref name="vpmah"/> အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် အစိုးရများ သက်တမ်းတွင် ကာလုံဟုခေါ်သော [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]]ကို တစ်ကြိမ်မျှမခေါ်ခဲ့ပေ။<ref name="retire">{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2020/11/20/233687.html|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် အနားယူ မယူ}}</ref> ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးက ၎င်းတွင် နှစ်​ပေါင်း (၄၀)​ကျော်ကြာ အုပ်ချုပ်ရေး အတွေ့အကြုံများစွာရှိကြောင်း၊ ထိုအတွေ့အကြုံများကို လက်တွေ့ အသုံးချရန် အသင့်ရှိကြောင်း အမြဲပြောဆိုခဲ့သည်။<ref name="40yrsservice">{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/burma-53204574?xtor=AL-73-%5Bpartner%5D-%5Bkhaosod.co.th%5D-%5Blink%5D-%5Bburmese%5D-%5Bbizdev%5D-%5Bisapi%5D|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်-"အုပ်ချုပ်ရေးအတွေ့ အကြုံ ကျွန်တော့်မှာ အများကြီးရှိတယ်"}}</ref>နိုင်ငံခြားသတင်းထောက်နှင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်းခန်းတစ်ခုတွင် သူ့အနေဖြင့် လက်ရှိရာထူးထက် ပို၍မြင့်သော တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ရန် ဆန္ဒရှိကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။၂၀၂၀ရွေးကောက်ပွဲမစမီတွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့် နိုင်ငံရေးပါတီ (၃၄)ခုတို့ တွေ့ဆုံခဲ့ရာ ပါတီအချို့မှ လက်ရှိရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်မှာ ဘက်လိုက်နေကြောင်း၊ လွတ်လပ်ပြီး တရားမျှတသော ရွေးကောက်ပွဲမဖြစ်နိုင်ကြောင်းနှင့် တပ်မတော်မှ အာဏာရယူပြီး ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပပေးစေလိုကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name="wnf"/> ရွေးကောက်ပွဲအပြီး ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသည် အတင်းမာဆုံးအခြေအနေဖြစ်လာခဲ့သည်။ တပ်မတော်မှ ရွေးကောက်ပွဲနှင့် ပက်သက်၍ တောက်လျှောက်ပြောဆိုလာခဲ့ပြီး အစိုးရနှင့် ​ရွေး​ကောက်ပွဲ​ကော်မရှင်အား တောင်းဆိုမှုများ ရှိလာခဲ့သည်။ သို့သော် အစိုးရမှ တရားဝင် ပြန်လည်ဖြေကြားခြင်း မရှိခဲ့ပေ။၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၇ ရက်နေ့က [[နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရေးတက္ကသိုလ်]]မှ နည်းပြအရာရှိများနှင့် သင်တန်းသားများကို တွေ့ဆုံရာ တချို့မှာ ဥပဒေကို လိုရာဆွဲ၍ လုပ်နေသဖြင့် အကျိုးထက် အဆိုးကို ဖြစ်ပေါ်စေကြောင်း၊ ဥပဒေကို မလိုက်နာပါက ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို ဖျက်ပစ်နိုင်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် တပ်မတော်၏ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် ဗိုလ်မှူးချုပ် [[ဇော်မင်းထွန်း (ဒုဝန်ကြီး)|ဇော်မင်းထွန်း]]က တပ်မတော်အနေဖြင့် အာဏာမသိမ်းဘူးဟု မှတ်ယူ၍မရကြောင်း ပြန်လည်ဖြေကြားခဲ့သည်။<ref name="sanda">{{Cite web|url=https://burmese-voanews-com.cdn.ampproject.org/v/s/burmese.voanews.com/amp/sithu-aungmyint-what-will-be-the-real-desire-of-myanmar-military-chief/5758387.html?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323674553152&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fburmese.voanews.com%2Fa%2Fsithu-aungmyint-what-will-be-the-real-desire-of-myanmar-military-chief%2F5758387.html|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ ဆန္ဒအစစ်အမှန် ဘာဖြစ်မလဲ|access-date=23 September 2021|archive-date=27 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230227130033/https://burmese-voanews-com.cdn.ampproject.org/v/s/burmese.voanews.com/amp/sithu-aungmyint-what-will-be-the-real-desire-of-myanmar-military-chief/5758387.html?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw==#aoh=16323674553152&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fburmese.voanews.com%2Fa%2Fsithu-aungmyint-what-will-be-the-real-desire-of-myanmar-military-chief%2F5758387.html|url-status=dead}}</ref>ဇန်နဝါရီလ ၂၈ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးက ၎င်း၏သဘောထားကို နိုင်ငံတော်၏အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်ထံ စာရေးသား ပေးပို့ခဲ့သည်ဟု သတင်းများ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ ထိုစာတွင် မဲစာရင်းမှားယွင်းမှုများကို ပြန်၍စစ်ဆေးပေးရန်နှင့် တတိယအကြိမ်လွှတ်တော်များအား သမ္မတ၏အာဏာဖြင့် ဆိုင်းငံ့ပေးရန်တို့ ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/burmese/news/army-letter-to-dassk-02012021012235.html/ampRFA?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323674553152&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rfa.org%2Fburmese%2Fnews%2Farmy-letter-to-dassk-02012021012235.html|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ထံသို့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ပေးပို့ခဲ့တဲ့စာ|access-date=23 September 2021|archive-date=19 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230219084611/https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/burmese/news/army-letter-to-dassk-02012021012235.html/ampRFA?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw==#aoh=16323674553152&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rfa.org%2Fburmese%2Fnews%2Farmy-letter-to-dassk-02012021012235.html}}</ref> ထိုရက်ပိုင်းအတွင်း မြို့ကြီးအချို့၌ တပ်မတော်၏ သံချပ်ကာယာဉ်များ လှည့်လည်သွားလာမှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီ (၁)ရက်နေ့ နံနက်အစောပိုင်းတွင် တပ်မတော်မှ အာဏာသိမ်းယူခဲ့သည်။ ထို့နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ အမိန့်အမှတ် ၁/၂၀၂၁အရ အာဏာသုံးရပ်ကို တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ထံ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတွင် သမ္မတအနေဖြင့် အရေးပေါ်အခြေအနေကြေညာ၍ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ကို အာဏာ (၃) ရပ်လွှဲပြောင်းပေးနိုင်သည်ဆိုသည့်ပုဒ်မ ပါဝင်သည်။ သို့သော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ၊ နိုင်ငံတော်၏အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် နှင့် လွှတ်တော်နှစ်ရပ်၏ ဥက္ကဋ္ဌများကို ဖမ်းဆီးအကျယ်ချုပ်ထားရှိကာ မတရားသဖြင့် ဒုသမ္မတ(၁) ဦးမြင့်ဆွေအား ယာယီသမ္မတ အနေဖြင့် သူ့ထံ အာဏာလွှဲပြောင်းစေခဲ့သည်။ ထိုအချက်သည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနှင့် ကွဲလွဲကာ အာဏာသိမ်းမှုကို တရားဝင်သယောင်ယောင် လုပ်ဆောင်နေခြင်းဖြစ်သည်။ ===၂၀၂၁ မှ ၂၀၂၆: စစ်အာဏာသိမ်းခြင်း === ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|အာဏာသိမ်း]]ပြီးနောက် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် အာဏာ(၃)ရပ်ကို ချုပ်ကိုင်သူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ (၂)ရက်နေ့မှစတင်ကာ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]ကို ဖွဲ့စည်းကာ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|ဥက္ကဋ္ဌ]]အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကာ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများကို ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ယာယီသမ္မတ ဦး[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]]မှာ အစည်းအဝေးပွဲတစ်ခုတွင်သာ တွေ့ခဲ့ရပြီး လူမြင်ကွင်းမှ ပျောက်သွားခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းအလုံးစုံကို တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်မှ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref name="mal">{{Cite news|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ အာဏာကစားပွဲ|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma-57432310.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16252286593180&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma-57432310}}</ref>အာဏာသိမ်းခြင်းအတွက် အချို့နိုင်ငံများမှ စိုးရိမ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး အချို့နိုင်ငံများက ဖမ်းဆီးထားသူများကို လွှတ်ပေးရန် ပြောကြားခဲ့သည်။ မြန်မာပြည်အရေးနှင့် အာဆီယံခေါင်းဆောင်များအကြား အရေးပေါ်အစည်းအဝေးတစ်ရပ်ကို အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၌ ကျင်းပခဲ့ရာ ထိုပွဲသို့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ အာဏာသိမ်းပိုက်ပြီးနောက် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ ပထမဆုံးသော ပြည်ပခရီးစဉ်ဖြစ်သည်။<ref name="asean">{{Cite news|title=Asean leaders agree 5-point plan for Myanmar|url=https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2104915/asean-leaders-agree-5-point-plan-for-myanmar|accessdate=23 September 2021|archivedate=1 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210501020903/https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2104915/asean-leaders-agree-5-point-plan-for-myanmar}}</ref> [[File:2021 Special ASEAN Summit on Myanmar's coup d'état (2).jpg|thumb|၂၀၂၁ ဧပြီ ၂၄ရက်​နေ့တွင် ကျင်းပသော အာဆီယံခေါင်းဆောင်များ အစည်းအဝေး]] ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ (၁)ရက်နေ့တွင် [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|အိမ်စောင့်အစိုးရ]]အဖြစ် ပြောင်း၍ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် တာဝန်ကိုပါ ပူးတွဲရယူခဲ့သည်။<ref name="cgov2"/> အိမ်စောင့်အစိုးရအနေဖြင့် ၂၀၂၃ခုနှစ် ဩဂုတ်လအထိ တာဝန်ယူမည်ဖြစ်ပြီး ၂၀၂၃ခုနှစ်တွင် ရွေးကောက်ပွဲ ပြန်လည်ကျင်းပပေးမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name="cgov2">{{Cite news|title=အိမ်စောင့်အစိုးရပြောင်းတာ ဘာထူးခြားသွားလဲ|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma-58076614.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323943293539&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma-58076614}}</ref>၂၀၂၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလအထိ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး ဦးဆောင်သော အိမ်စောင့်အစိုးရနှင့် ပြိုင်ဘက်ဖြစ်သော [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရအဖွဲ့|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]တို့သည် နိုင်ငံတကာ မျက်နှာစာတွင် အသိအမှတ်ပြုခံရရေး ကြိုးစားခဲ့ရသည်။။<ref>{{Cite news|title=ကုလသမဂ္ဂမှာ မြန်မာနိုင်ငံကိုယ်စားပြု ဘယ်သူဖြစ်လာမလဲ|url=https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/burmese/program_2/who-will-be-representative-of-myanmar-at-un-meeting-09152021070526.html/ampRFA?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323948539993&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rfa.org%2Fburmese%2Fprogram_2%2Fwho-will-be-representative-of-myanmar-at-un-meeting-09152021070526.html|accessdate=23 September 2021|archivedate=19 February 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230219084743/https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/burmese/program_2/who-will-be-representative-of-myanmar-at-un-meeting-09152021070526.html/ampRFA?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw==#aoh=16323948539993&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rfa.org%2Fburmese%2Fprogram_2%2Fwho-will-be-representative-of-myanmar-at-un-meeting-09152021070526.html}}</ref> လက်ရှိတွင် [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရအဖွဲ့|အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ]] ကိုမူ ပြင်သစ်နိုင်ငံ၊ ချက်နိုင်ငံ၊တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၊ ဥရောပသမဂ္ဂ စသည်တို့က မြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားဝင်အစိုးရ အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုထားပြီး မင်းအောင်လှိုင်၏ [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|အိမ်စောင့်အစိုးရ]] ကို တရားဝင်အစိုးရဟု မည်သည့်နိုင်ငံကမျှ အသိအမှတ်ပြု ထုတ်ဖော်‌ပြောဆိုထားခြင်းမရှိပေ။ ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၇ ရက်တွင် အမိန်ကြော်ငြာစာ အမှတ် ၆၂/၂၀၂၂ အရ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]] မင်းအောင်လှိုင်သည် [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[သတိုးမဟာသရေစည်သူ]]ဘွဲ့နှင့် [[သုဓမ္မသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[သတိုးသီရိသုဓမ္မ]]ဘွဲ့တို့ မိမိကိုယ်ကို ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။ <ref name=":4">{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၃/၂၀၂၂ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်ခြင်း|work=sacoffice.gov|access-date=၁၂ မတ် ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၂|archive-date=8 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250708141937/https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf|url-status=dead}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၂၂ ရက်တွင် ယာယီသမ္မတ [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] ကျန်းမာရေးမကောင်းသည့်အကြောင်းပြချက်ဖြင့် ၎င်းအား ယာယီသမ္မတ တာဝန်အား လွှဲအပ်ရာ သူသည် ထိုနေ့မှာပင် ယာယီသမ္မတ ဖြစ်လာသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c978rm02pgno|title=ယာယီသမ္မတနဲ့ အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာမေးခွန်းများ|work=BBC Burmese|access-date=၂၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|archive-date=31 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240731114512/https://www.bbc.com/burmese/articles/c978rm02pgno}}</ref> ယာယီသမ္မတတာဝန်လွှဲပြောင်းယူခြင်းနှင့်စပ်လျဉ်းပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ]] နှင့် မကိုက်ညီကြောင်း ဝေဖန်ချက်များရှိခဲ့သော်လည်း ဥပဒေနှင့် ညီသည်ဟု စစ်ကောင်စီပြောခွင့်ရ [[ဇော်မင်းထွန်း|ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်း]] က တုံ့ပြန်သည်။<ref>{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/7711192.html|title=ယာယီသမ္မတတာဝန်လွှဲပြောင်းယူတာ ၂၀၀၈ အခြေခံဥပဒေနဲ့ ညီတယ်လို့ စစ်ကောင်စီပြောခွင့် ပြောဆိုချက် ၂၀၀၈ အခြေခံဥပဒေနဲ့ ကွဲလွဲနေ|work=VOA Burmese|access-date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၂၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ }}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေး ကောင်စီ]] အစည်းအဝေး(၂/၂၀၂၄) အား ၎င်းကိုယ်တိုင် ယာယီသမ္မတ (တာဝန်) ဖြင့် ဦးဆောင် ကျင်းပပြီး “နိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးအရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာ ထားသည့် ကာလကို နောက်ထပ် ၆ လ တိုးမြှင့်သတ်မှတ်ကြောင်း” ဆုံးဖြတ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://cincds.gov.mm/node/26518?d=1|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီအစည်းအဝေး(၂/၂၀၂၄)ကျင်းပ|work=CINCDS Myanmar|access-date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ }}</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီအစည်းအဝေး (၃/၂၀၂၅) ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]ကို ဖျက်သိမ်းပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံကို ဆက်လက်အုပ်ချုပ်ရန် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ (ကာလုံ) ဖြင့် ဖွဲ့စည်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ပါသည်။ တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာချက်ကို ရုပ်သိမ်းခဲ့သော်လည်း မြို့နယ်ပေါင်း ၆၃ မြို့နယ်ကိုမူ အရေးပေါ်အခြေအနေနှင့် စစ်အုပ်ချုပ်ရေးတို့ ပြန်လည်ကြေညာခဲ့ပါသည်။ စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာများကို သက်ဆိုင်ရာ တိုင်းမှူးများအား အပ်နှင်းခဲ့ပြီး စစ်ခုံရုံးဖြင့် သေဒဏ်အထိ ချမှတ်နိုင်သည့် တရားစီရင်ရေးအာဏာကိုလည်း ယာယီသမ္မတတာဝန်ယူသူ မင်းအောင်လှိုင်က ခန့်အပ်ခဲ့ပါသည်။ တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ် ၉ ခုရှိ ယင်းမြို့နယ် ၆၃ မြို့နယ်အား ရက်ပေါင်း ၉၀ အတွက် အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ၏ အမိန့်များကို ယာယီသမ္မတ(တာဝန်) ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က လက်မှတ်ရေးထိုး ထုတ်ပြန်ပြီး နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ရာထူးကို ဦး[[ညိုစော]] အား အပ်နှင်းခဲ့ပြီး၊ [[ဦးညိုစောအစိုးရ|ပြည်ထောင်စုအစိုးရအသစ်]]ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/73051|publisher=MOI|accessdate=1 August 2025}}</ref> ဖျက်သိမ်းလိုက်သော စစ်ကောင်စီအစား [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး၊ ဥက္ကဋ္ဌနေရာကို ယူထားပြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးကို ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌနေရာကို ပေးအပ်သည်။ <ref>{{Cite web|title=နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင် ဖွဲ့စည်းခြင်း|url=https://www.mdn.gov.mm/my/niungngntteaalunkhunrenngaekhmsaayaarekeaamrng-phaicnnykhng|accessdate=2025 July 31|publisher=Myanmar Digital News}}</ref>ယခင်စစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင်အချို့များကို ကာလုံအကြံပေးအဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ပြင်ဆင်ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဥပဒေပြုအာဏာကို ကာလုံကတစ်ဆင့် ပြန်လည်ကျင့်သုံးလိုက်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/73140|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ နိုင်ငံသားများ၏ ပုဂ္ဂိုလ်ဆိုင်ရာလွတ်လပ်မှုနှင့် ပုဂ္ဂိုလ်ဆိုင်ရာလုံခြုံမှုကို ကာကွယ်ပေးရေးဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေ|publisher=MOI|accessdate=2025-8-1}}</ref> === ကာချုပ်ရာထူးအပြောင်းအလဲ === {{main|၂၀၂၆ မြန်မာတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ရာထူးအပြောင်းအလဲ}} ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊မတ်လ ၃၀ရက်နေ့တွင် နေပြည်တော်ရှိ ဇေယျသီရိဗိမာန်၌ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်လွှဲပြောင်းလက်ခံခြင်းကို ဂုဏ်ပြုစစ်ရေးပြအခမ်းအနားဖြင့် ပြုလုပ်ပြီး၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း) ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]] ထံသို့ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တာဝန်များ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့သည်။ထိုနေ့မှာပင် [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] သမ္မတရွေးချယ်ရေးအစုအဖွဲ့က ဒုတိယသမ္မတလောင်း အဖြစ် တစညပါတီမှ ဒေါက်တာကျော်ဆွေ နှင့်အတူ ပူးတွဲအဆိုပြုခဲ့သည်။ထိုသို့ အဆိုပြုချိန် [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] ရာထူးနှင့်တွဲဖက်၍ အဆိုပြုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော ရွေးကောက်ခံ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး ဒုတိယနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81294 |access-date=2026-04-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> === ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီဝင် === ၂၀၂၆ စက်တင်ဘာလ ၁၉ ရက်နှင့် ၂၀ ရက်နေ့များတွင် ကျင်းပခဲ့သည့် စတုတ္ထအကြိမ် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]]ညီလာခံအပြီးတွင် ပါတီပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ဦးလှသိန်းက ဦးမင်းအောင်လှိုင်သည် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ၏ ပါတီဝင်ဖြစ်လာပြီဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားသွားသည်။<ref>{{Cite web |title=စစ်အာဏာရှင် မင်းအောင်လှိုင် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီဝင်ဖြစ်လာ |url=https://burmese.dvb.no/post/318275 |access-date=2026-09-22 |website=DVB Burmese |language=my}}</ref> == နိုင်ငံတော်သမ္မတ (၂၀၂၆-လက်ရှိ) == {{main|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း}} ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လ ၃၁ရက် တွင် ကြံ့ခိုင်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီမှ တင်သွင်းသည့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် သည် ရွေးကောက်ခံပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အစုအဖွဲ့၏ (၂၄၇ ) မဲရရှိခဲ့ပြီး၊ တစညပါတီမှ တင်သွင်းသည့် တောင်တွင်းကြီးမဲဆန္ဒနယ်မှ ဒေါက်တာကျော်ဆွေ ကို အနိုင်ရကာ ပြည်သူ့လွှတ်တော်အစုအဖွဲ့မှ ရွေးချယ်သော ဒုတိယသမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်။၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ဧပြီ ၃ရက် တွင် [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ၌ မဲအများဆုံးဖြင့် ဧကာဒသမမြောက် သမ္မတ အဖြစ် တင်မြှောက်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဒုတိယသမ္မတများအဖြစ် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ရွေးချယ်တင်မြှောက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81374 |access-date=2026-04-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၀ရက်တွင် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ဧကာဒသမမြောက် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော် သမ္မတ]] အဖြစ် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုပြီး စတင်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူ ဦးမင်းအောင်လှိုင်၊ ဒုတိယသမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူများဖြစ်သည့် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်နာယက၏ ရှေ့မှောက်၌ ကတိသစ္စာပြု {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81674 |access-date=2026-04-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ပြီးနောက် [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ|ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့သစ်]]ကို အဖွဲ့ဝင် ၃၄ ဦး၊ ဝန်ကြီးဌာန (၃၁) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81565 |access-date=2026-04-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> === ငြိမ်းချမ်းရေးလမ်စဉ် (၂၀၂၆ - လက်ရှိ) === သမ္မတကတိသစ္စာပြုပွဲ၏ မိန့်ခွန်းတွင် [[တစ်နိုင်ငံလုံး ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှု ရပ်စဲရေးသဘောတူစာချုပ်|တစ်နိုင်ငံလုံး အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူစာချုပ်]] (NCA) လမ်းကြောင်းအတိုင်း ငြိမ်းချမ်းရေးလုပ်ငန်းစဉ်များကို ဆက်လက်ဖော်ဆောင်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး<ref>{{Cite web |last=News |first=K. I. C. |date=2026-04-11 |title=NCA အပစ်ရပ်လမ်းကြောင်းအတိုင်း ငြိမ်းချမ်းရေး ဆက်လက်ဖော်ဆောင်မည်ဟု စစ်ခေါင်းဆောင်ပြော |url=https://kicnews.org/2026/04/nca-%E1%80%A1%E1%80%95%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%A1%E1%80%90%E1%80%AD/ |access-date=2026-04-12 |website=ကေအိုင်စီ - KIC News |language=en-US}}</ref>၊ ဧပြီ ၁၁ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတက ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးဆောင်သော အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုဗဟိုကော်မတီ<ref>{{Cite web |title=အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုဗဟိုကော်မတီ (National Solidarity and Peace – making Central Committee ) ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81695 |access-date=2026-04-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ ဒုတိယသမ္မတ ဦး[[ညိုစော]]က ဦးဆောင်သော အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှု လုပ်ငန်းကော်မတီ<ref>{{Cite web |title=အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းကော်မတီ (National Solidarity and Peace – making Working Committee) ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81697 |access-date=2026-04-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>နှင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရာပြည့်]]က ဦးဆောင်မည့် အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီ<ref>{{Cite web |title=အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီ (National Solidarity and Peace-making Negotiation Committee) ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81699 |access-date=2026-04-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>တို့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ နှစ်သစ်ကူးနှုတ်ခွန်းဆက်မိန့်ခွန်တွင် "လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းအားလုံး လက်နက်ကိုင်လမ်းစဉ်ကို စွန့်လွှတ်ပြီး နိုင်ငံရေးလမ်းကြောင်းကတစ်ဆင့် နိုင်ငံရေးပြဿနာကို နိုင်ငံရေးနည်းလမ်းနဲ့ဖြေရှင်း ဆောင်ရွက်သွားကြဖို့ အလေးအနက်တိုက်တွန်းသည်" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူ အဂ္ဂမဟာ သီရိသုဓမ္မ ဦးမင်းအောင်လှိုင်၏ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ နှစ်သစ်ကူးနှုတ်ခွန်းဆက် မင်္ဂလာစကား {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81790 |access-date=2026-04-18 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> === လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့် (၂၀၂၆-လက်ရှိ) === ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၇) ရက်နေ့တွင် ကျရောက်သော [[မြန်မာ သက္ကရာဇ်|မြန်မာသက္ကရာဇ်]] နှစ်ဆန်းတစ်ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၄,၃၃၅ ဦးနှင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁၇၉ ဦး၊ စုစုပေါင်း ၄,၅၁၄ ဦးတို့ကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်အသီးသီးရှိ အကျဉ်းထောင်/အချုပ်ထောင်/စခန်းအသီးသီးမှ အကျဉ်းကျခံနေရသူများကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြု {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81823 |access-date=2026-04-18 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> လွတ်မြောက်လာသူများထဲ၌ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများဖြစ်သော သမ္မတ ဦး[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]]၊​ ဦးဝင်းထိန်တို့အပါအဝင် နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသား ဦးရေ ၁၆၅ ဦးသာ ပါဝင်ကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာနိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများကွန်ရက်က ထုတ်ပြန်သည်။​<ref>{{Cite web |date=2026-04-17 |title=ယနေ့ လွတ်ငြိမ်းခွင့်မှာ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသား ဦးရေ ၁၆၅ ဦးသာ ပါဝင်လာ - New Day Myanmar |url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%9a%e1%80%94%e1%80%b1%e1%80%b7-%e1%80%9c%e1%80%bd%e1%80%90%e1%80%ba%e1%80%84%e1%80%bc%e1%80%ad%e1%80%99%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%81%e1%80%bd%e1%80%84%e1%80%b7%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac/ |access-date=2026-04-18 |language=en-US}}</ref> နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် ဒေါ်[[အောင်ဆန်းစုကြည်]] အား ချမှတ်ထားသည့် ထောင်ဒဏ် ၂၇ နှစ်အနက် (၄) နှစ်နှင့် (၆) လအား လျှော့ပေါ့ပေးခဲ့ကြောင်း ၎င်း၏ ရှေ့နေဖြစ်သူက ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-04-17 |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ရဲ့ ထောင်ဒဏ် ၂၇ နှစ်အနက် ၄ နှစ်ခွဲ လျှော့ပေါ့ပေး - New Day Myanmar |url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%92%e1%80%b1%e1%80%ab%e1%80%ba%e1%80%a1%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%86%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%85%e1%80%af%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%9b%e1%80%b2%e1%80%b7-4/ |access-date=2026-04-18 |language=en-US}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃၀) ရက်နေ့တွင် ကျရောက်သော [[ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓနေ့|ကဆုန်လပြည့်နေ့]] အထိမ်းအမှတ်အဖြင့် နိုင်ငံသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁,၅၀၈ ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82285 |access-date=2026-04-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>နှင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁၁ ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82287 |access-date=2026-04-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ စုစုပေါင်း ၁,၅၁၉ ဦးတို့ကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■ အကျဉ်း​ထောင် အချုပ်​ထောင်အသီးသီးတွင် အကျဉ်းကျခံ​နေရသည့် အကျဉ်းသား အကျဉ်းသာသူ ၁၅၀၈ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်​ပေး |url=https://news-eleven.com/article/311564 |access-date=2026-04-30 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၃ဝ ရက် မတိုင်မီ ကျူးလွန်ခဲ့သော ပြစ်မှုတစ်ခုခုနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခြင်းခံရပြီး အကျဉ်း ထောင်/အချုပ်ထောင်/စခန်းအသီးသီးတွင် ပြစ်ဒဏ်ကျခံလျက်ရှိသော အကျဉ်းသား၊ သူများကို ရာဇဝတ်ကျင့်ထုံးဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၀၁၊ ပုဒ်မခွဲ (၁) အရ ယင်းတို့ကျခံရန်ကျန်ရှိသောပြစ်ဒဏ်၏ ခြောက်ပုံတစ်ပုံကို လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82283 |access-date=2026-04-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> == တရားဝင် နိုင်ငံတကကာ ခရီးစဉ်များ == {{main|ဦးမင်းအောင်လှိုင်၏ နိုင်ငံတော်အဆင့် ခရီးစဉ်များ}} နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ၏ ဥက္ကဋ္ဌ နှင့် နိုင်ငံတော် ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူး ရယူပြီးနောက်ပိုင်း ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် ၂၀၂၁ ခုနှစ်မှစ၍ နိုင်ငံတကာခရီးစဉ်အချို့ကို ဖိတ်ကြားခံရမှုအရ သွားရောက်ခဲ့သည်။ ထို့ထဲ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၇ ရက်နေ့တွင် အာဆီယံအလှည့်ကျဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ယူထားသည့် [[မလေးရှားနိုင်ငံ]]ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံ [[ဘန်ကောက်မြို့]]တွင် တွေ့ဆုံခဲ့ကြမှုလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://burmese.shannews.org/archives/47831#:~:text=%E1%80%A1%E1%80%AC%E1%80%86%E1%80%AE%E1%80%9A%E1%80%B6%E1%80%A1%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%A5%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%80%E1%80%8B%E1%80%B9%E1%80%8C%20%E1%80%90%E1%80%AC%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9A%E1%80%B0%E1%80%91%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA%20%E1%80%99%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%20%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA%20%E1%80%85%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%B1%E1%80%AB%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA,%E1%80%99%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%A1%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%20%E1%80%91%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%20%E1%80%98%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA%20%E1%80%85%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%86%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%B1%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%96%E1%80%BC%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%20%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%9B%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%81%8B|title=အာဆီယံဥက္ကဋ္ဌနှင့် စစ်ခေါင်းဆောင် ဘန်ကောက်မြို့တွင် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးနေ၊ ထိုင်းအစိုးရ လုံခြုံရေးတင်းကြပ်ထား|accessdate=2025-6--26|publisher=Shan Herald News|date=April 17, 2025|archive-date=4 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250504212343/https://burmese.shannews.org/archives/47831#:~:text=%E1%80%A1%E1%80%AC%E1%80%86%E1%80%AE%E1%80%9A%E1%80%B6%E1%80%A1%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%A5%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%80%E1%80%8B%E1%80%B9%E1%80%8C%20%E1%80%90%E1%80%AC%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9A%E1%80%B0%E1%80%91%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA%20%E1%80%99%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%20%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA%20%E1%80%85%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%B1%E1%80%AB%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA,%E1%80%99%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%A1%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%20%E1%80%91%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%20%E1%80%98%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA%20%E1%80%85%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%86%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%B1%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%96%E1%80%BC%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%20%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%9B%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%81%8B}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၀ ရက် မှစ၍ နိုင်ငံ၏ ၁၁ ဦးမြောက် သမ္မတ အဖြစ် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆို စတင်ထမ်းဆောင်ပြီးနောက် ပထမဦးဆုံးပြည်ပခရီးစဥ် အဖြစ် အိန္ဒိယနိုင်ငံ သို့ သွားရောက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် အိန္ဒိယသမ္မတနိုင်ငံဝန်ကြီးချုပ် H.E. Shri Narendra Modi နှင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေး |url=http://www.moi.gov.mm/news/83442 |access-date=2026-08-08 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>[[File:Мин Аун Хлайн в Татарстане 02 (25-06-2021).jpg|thumb|၂၀၂၁ခုနှစ် ဇွန်လအတွင်းက ရုရှားနိုင်ငံခရီးစဉ်တွင် ​တွေ့ရစဉ်]] == လူမျိုးတုံး သတ်ဖြတ်မှုနှင့် စစ်ရာဇဝတ်မှုများ == [[ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေး ကောင်စီ]]က မင်းအောင်လှိုင်၏ တပ်မတော်သားများသည် [[ကချင်ပြည်နယ်]]နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]က အရပ်သားများကို တမင်တကာ ပစ်မှတ်ထားခဲ့ကြကြောင်း၊ ရိုဟင်ဂျာအမျိုးသမီးများကို အဓမ္မပြုကျင့်ခဲ့ကြောင်း၊ အရပ်သားများကိုပစ်ခတ်ကြောင်းနှင့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]အတွင်းရှိ ကျေးရွာများ မီးရှို့ကြောင်း အစီရင်ခံ သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Section |first=United Nations News Service |date=20 June 2016 |title=UN News – Myanmar must address 'serious' human rights violations against minorities – UN rights chief |url=http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=54268#.WdnLnTtpG02 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180212012658/http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=54268#.WdnLnTtpG02 |archive-date=12 February 2018 |access-date=8 October 2017 |website=UN News Service Section |language=en}}</ref> သူသည် ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးများအား လူမျိုးတုန်းရှင်းလင်းခြင်းအတွက် စွပ်စွဲခံနေရသည်။<ref>{{Cite news |last=Farmaner |first=Mark |date=13 September 2017 |title=Only One Person Can Stop Ethnic Cleansing In Myanmar, And It Isn't Aung San Suu Kyi |work=[[Huffington Post]] |url=https://www.huffingtonpost.com/entry/myanmar-rohingya-aung-san-suu-kyi_us_59b83175e4b02da0e13cf59f |url-status=live |access-date=31 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190209201258/https://www.huffingtonpost.com/entry/myanmar-rohingya-aung-san-suu-kyi_us_59b83175e4b02da0e13cf59f |archive-date=9 February 2019 |accessdate=19 January 2022 |archivedate=9 February 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190209201258/https://www.huffingtonpost.com/entry/myanmar-rohingya-aung-san-suu-kyi_us_59b83175e4b02da0e13cf59f }}</ref> အဆိုပါလုပ်ရပ်များသည် လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှု၊ စစ်ရာဇဝတ်မှုနှင့် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုများ ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite news |date=30 March 2015 |title=Burma's Military Milestone |publisher=[[Human Rights Watch]] |url=https://www.hrw.org/news/2015/03/30/burmas-military-milestone |url-status=live |access-date=27 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160804172653/https://www.hrw.org/news/2015/03/30/burmas-military-milestone |archive-date=4 August 2016 |accessdate=28 May 2017 |archivedate=4 August 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160804172653/https://www.hrw.org/news/2015/03/30/burmas-military-milestone }}</ref> ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် ကုလသမဂ္ဂ၏ လွတ်လပ်သော နိုင်ငံတကာ အချက်အလက်ရှာဖွေရေးမစ်ရှင်က မင်းအောင်လှိုင်နှင့် အခြားသော စစ်ဗိုလ်ချုပ်များသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ကချင်ပြည်နယ်နှင့် ရှမ်းပြည်နယ်တို့တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုများအတွက် အဓိက တာဝန်ရှိသူများဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။<ref name="UNReport">{{Cite news |last=Nebehay |first=Stephanie |date=27 August 2018 |title=Myanmar generals had "genocidal intent" against Rohingya, must face justice – UN |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/myanmar-rohingya-un-idUSL8N1VH04R |accessdate=19 January 2022 |archivedate=12 February 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210212175728/https://www.reuters.com/article/myanmar-rohingya-un-idUSL8N1VH04R }}</ref> မင်းအောင်လှိုင်နှင့် တကွ အခြားစစ်ဗိုလ်ချုပ်များဖြစ်သည့် စိုးဝင်း၊ အောင်ကျော်ဇော၊ မောင်မောင်စိုးနှင့် သန်းဦးတို့အား စစ်ရာဇဝတ်မှုများအတွက် နိုင်ငံတကာ ရာဇဝတ်မှု တရားရုံးတို့တွင် တရားစွဲဆိုသင့်ကြောင်း ကုလသမဂ္ဂ စုံစမ်းစစ်ဆေးရေးအဖွဲ့က ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name=UNReport/> မြန်မာနိုင်ငံတွင်း လူမျိုးရေးနှင့် ဘာသာရေး အမုန်းတရားများ ပြန့်ပွားမှုကို ကာကွယ်ရန်အတွက်ဟုဆိုကာ ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်က မင်းအောင်လှိုင်အပါအဝင် လူပုဂ္ဂိုလ်နှင့် အဖွဲ့အစည်းများ၏ ဖေ့စ်ဘွတ်စာမျက်နှာ ၁၉ ခုကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=27 August 2018 |title=Facebook bans Myanmar army chief over rights abuses |work=[[The Times of India]] |url=https://www.timesofindia.com/world/south-asia/facebook-bans-myanmar-army-chief-over-rights-abuses/articleshow/65561259.cms |access-date=27 August 2018}}{{Dead link|date=April 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news |date=27 August 2018 |title=Facebook bans Myanmar Army Chief Min Aung Hlaing, 19 others over rights abuses |publisher=[[News Nation]] |url=http://www.newsnation.in/world-news/facebook-bans-myanmar-army-chief-min-aung-hlaing-19-after-un-report-on-rohingya-article-201517.html |url-status=live |access-date=27 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180827174300/http://www.newsnation.in/world-news/facebook-bans-myanmar-army-chief-min-aung-hlaing-19-after-un-report-on-rohingya-article-201517.html |archive-date=27 August 2018 |accessdate=19 January 2022 |archivedate=27 August 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180827174300/http://www.newsnation.in/world-news/facebook-bans-myanmar-army-chief-min-aung-hlaing-19-after-un-report-on-rohingya-article-201517.html }}</ref> ၂၀၁၉ ခုနှစ် မေလ ၁၆ ရက်တွင် တွစ်တာမှလည်း မင်းအောင်လှိုင်ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Archived copy |url=https://www.theguardian.com/world/2019/may/16/myanmar-army-chiefs-twitter-account-suspended-over-anti-rohingya-hate-speech |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200630080746/https://www.theguardian.com/world/2019/may/16/myanmar-army-chiefs-twitter-account-suspended-over-anti-rohingya-hate-speech |archive-date=30 June 2020 |access-date=5 May 2020}}</ref> ၂၀၁၉ ခုနှစ် မတ်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ရခိုင်လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦးဖြစ်သော ဦး[[ကျော်ဇောဦး]]က ရခိုင်ပြည်နယ်တွင်း တပ်မတော်၏ လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုများသည် ပြည်သူလူထုနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များအား ထိခိုက်နစ်နာစေကြောင်း အိတ်ဖွင့်ပေးစာကို မင်းအောင်လှိုင်ထံ ပေးပို့ခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |url=https://kzo.home.blog/2019/03/18/open-letter-to-myanmar-cinc-min-aung-hlaing-from-u-kyaw-zaw-oo-about-damage-incurred-by-intentional-and-indiscriminate-attacks-of-myanma-tatmadaw-on-non-military-targets/ |title=Open Letter to Senior General Min Aung Hlaing from U Kyaw Zaw Oo about damage to cultural heritage, fatalities and casualties incurred by intentional and indiscriminate attacks of Myanma Tatmadaw on non-military targets |publisher=[[Kyaw Zaw Oo]] |year=2019 |access-date=27 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227103927/https://kzo.home.blog/2019/03/18/open-letter-to-myanmar-cinc-min-aung-hlaing-from-u-kyaw-zaw-oo-about-damage-incurred-by-intentional-and-indiscriminate-attacks-of-myanma-tatmadaw-on-non-military-targets/ |archive-date=27 December 2020}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://kzo.home.blog/2019/03/18/open-letter-to-senior-general-min-aung-hlaing-from-u-kyaw-zaw-oo-about-intentional-and-indiscriminate-attacks-of-myanma-tatmadaw-on-non-military-targets/ |title=သမိုင်းဝင် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာအဆောက်အအုံများအပါအဝင် စစ်ဖက်ပစ်မှတ်မဟုတ်သည့်နေရာများသို့ တမင်သက်သက် ပစ်ခတ်ကြသဖြင့် သေဆုံးထိခိုက်ကြရသည့်ကိစ္စ အိတ်ဖွင့်ပေးစာ |publisher=[[Kyaw Zaw Oo]] |year=2019 |language=my |access-date=27 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227104428/https://kzo.home.blog/2019/03/18/open-letter-to-senior-general-min-aung-hlaing-from-u-kyaw-zaw-oo-about-intentional-and-indiscriminate-attacks-of-myanma-tatmadaw-on-non-military-targets/ |archive-date=27 December 2020}}</ref> အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုက မင်းအောင်လှိုင်အား ပိတ်ဆို့မှုများ ချမှတ်ခဲ့ရာ သူ့အား အမေရိကန်နိုင်ငံသို့ ဝင်ရောက်ခွင့်ကို ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ပိတ်ပင်ခဲ့သည်။<ref name=":0">{{Cite web |title=US Tightens Sanctions on Myanmar Army Chief |url=https://www.voanews.com/east-asia-pacific/us-tightens-sanctions-myanmar-army-chief |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210108091251/https://www.voanews.com/east-asia-pacific/us-tightens-sanctions-myanmar-army-chief |archive-date=8 January 2021 |access-date=11 January 2021 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref name=":0" /><ref>{{Cite web |title=Treasury Sanctions Individuals for Roles in Atrocities and Other Abuses |url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/sm852 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201207144752/https://home.treasury.gov/news/press-releases/sm852 |archive-date=7 December 2020 |access-date=11 January 2021 |website=U.S. Department of the Treasury}}</ref> ၂၀၁၇ ခုနှစ်အတွင်း ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးများအပေါ် ကျူးလွန်ခဲ့သော လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်ခဲ့သည့် ရာဇဝတ်မှုများနှင့် စစ်ရာဇဝတ်မှုပေါင်းများစွာအတွက် စစ်ခေါင်းဆောင် [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[သတိုးမဟာသရေစည်သူ]] [[သတိုးသီရိသုဓမ္မ|သတိုးသီရိ]]သုဓမ္မ မင်းအောင်လှိုင်ကို ဖမ်းဝရမ်းထုတ်ရန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရာဇဝတ်မှုတရားရုံး (ICC) ၏ ရှေ့နေချုပ် ကာရင် ခန်း (Karim AA Khan) က ICC တရားရုံးကို ၂၀၂၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၂၇ ရက်နေ့တွင်လျှောက်ထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cwy147w07pyo|title=အိုင်စီစီ ဖမ်းဝရမ်း လျှောက်ထားမှု အပေါ် စစ်ကောင်စီ တုံ့ပြန်ချက်|work=BBC Burmese|access-date=၂၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၄|date=၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄ }}</ref>လူ့အခွင့်အရေးတက်ကြွသူများက ထောက်ခံကြိုဆိုခဲ့ကြသော်လည်း တရုတ်နိုင်ငံခြားရေးပြောခွင့်ရ Mao Ning က ကုလသမဂ္ဂလုံခြုံရေးကောင်စီက အမှုကိုလွှဲပြောင်းပေးခြင်းမျိုးမဟုတ်လျှင် ရောမဥပဒေစာချုပ်၌ လက်မှတ် မထိုးထားသည့် နိုင်ငံ နှင့် နယ်မြေများအပေါ် အိုင်စီစီတရားရုံးက စီရင်ပိုင်ခွင့်မရှိဟု နိုဝင်ဘာ ၂၈ ရက် တွင် မြန်မာစစ်ခေါင်းဆောင်ဘက်က ပြောဆို ရပ်တည်ခဲ့သည်။အလားတူ မြန်မာစစ်ကောင်စီပြောခွင့်ရ ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်းကလည်း အိုင်စီစီရှေ့နေချုပ်၏ ပြောကြားချက်အပေါ် လက်မခံဘဲ ပယ်ချသည်။ == အကျင့်ပျက်ခြစားမှုများ == မင်းအောင်လှိုင်သည် တပ်မတော်ပိုင် [[ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ စီးပွားရေး ဦးပိုင်လီမိတက်]] (MEHL)တွင် ရှယ်ယာအများစု ပိုင်ဆိုင်သူတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၀-၁၁ ဘဏ္ဍာရေးနှစ်တွင် ရှယ်ယာ ၅၀၀၀ ပိုင်ဆိုင်ခဲ့ပြီး နှစ်စဉ်အမြတ်ဝေစုအနေဖြင့် ဒေါ်လာ နှစ်သိန်းခွဲ ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Leaked documents reveal global business links to Myanmar military crimes |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2020/09/mehl-military-links-to-global-businesses/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210108144231/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2020/09/mehl-military-links-to-global-businesses/ |archive-date=8 January 2021 |access-date=11 January 2021 |website=Amnesty International |language=en}}</ref> သူသည် MEHL ၏ နာယက အဖွဲ့ဝင်လည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=17 June 2020 |title=Systemic Conflict of Interest in Myanmar Military Allows for Serious Corruption |url=https://www.justiceformyanmar.org/press-releases/systemic-conflict-of-interest-in-myanmar-military-allows-for-serious-corruption |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026180332/https://www.justiceformyanmar.org/press-releases/systemic-conflict-of-interest-in-myanmar-military-allows-for-serious-corruption |archive-date=26 October 2020 |access-date=11 January 2021 |website=Justice For Myanmar}}</ref> မင်းအောင်လှိုင်၏ သားဖြစ်သူ အောင်ပြည့်စုံသည် Sky One ဆောက်လုပ်ရေးကုမ္ပဏီနှင့် အောင်မြင့်မိုမင်းအာမခံ ကုမ္ပဏီအပါအဝင် ကုမ္ပဏီများစွာ ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။<ref name=":3" /> အောင်ပြည့်စုံသည် ဆက်သွယ်ရေးကုမ္ပဏီတစ်ခုဖြစ်သော [[မိုင်တဲလ် မြန်မာ]]တွင်လည်း ရှယ်ယာများစွာ ပါဝင်ထားသည်။<ref name=":3">{{Cite web |title=တပ်ချုပ်သားပိုင်ကုမ္ပဏီများကို အရေးယူရန် ကုလအချက်အလက်ရှာဖွေရေးအဖွဲ့ တောင်းဆို |url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/2402 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201053646/https://www.myanmar-now.org/mm/news/2402 |archive-date=1 February 2021 |access-date=11 January 2021 |website=Myanmar NOW |language=my}}</ref> တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ယူပြီးနောက် ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ [[ပြည်သူ့ရင်ပြင်နှင့် ပြည်သူ့ဥယျာဉ်]]တွင် စားသောက်ဆိုင်နှင့် အနုပညာပြခန်းအတွက် နှစ် ၃၀ မြေငှားရမ်းခြင်းကို ဈေးကွက်ပေါက်ဈေးထက် လျော့နည်းသော နှုန်းထားဖြင့် သားဖြစ်သူ အောင်ပြည့်စုံက ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Military Chief's Son Paid 'Very Low' Rent for His Upscale Restaurant on Government-Owned Land |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/military-chiefs-son-paid-very-low-rent-for-his-upscale-restaurant-on-government-owned-land |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200717014336/https://myanmar-now.org/en/news/military-chiefs-son-paid-very-low-rent-for-his-upscale-restaurant-on-government-owned-land |archive-date=17 July 2020 |access-date=11 January 2021 |website=Myanmar NOW |language=en}}</ref> ဆေးနှင့် ဆေးပစ္စည်းများအတွက် [[အစားအသောက်နှင့် ဆေးဝါးကွပ်ကဲမှုဌာန (မြန်မာ)|အစားအသောက်နှင့် ဆေးဝါးကွပ်ကဲရေးဌာန]]၏ ခွင့်ပြုချက်နှင့် အခွန်ကိစ္စရပ်များကို ဝန်ဆောင်မှုပေးသော ''A&M Mahar'' ကုမ္ပဏီသည်လည်း အောင်ပြည့်စုံပိုင်ဆိုင်သော ကုမ္ပဏီ ဖြစ်သည်။<ref name=":1">{{Cite web |title=Dirty Secrets #2: Sr. Gen. Min Aung Hlaing's family profiting off of FDA and Customs clearances |url=https://www.justiceformyanmar.org/stories/dirty-secrets-2-sr-gen-min-aung-hlaings-family-selling-fda-and-customs-clearance-for-profit |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026181000/https://www.justiceformyanmar.org/stories/dirty-secrets-2-sr-gen-min-aung-hlaings-family-selling-fda-and-customs-clearance-for-profit |archive-date=26 October 2020 |access-date=11 January 2021 |website=Justice For Myanmar}}</ref> အခွန်ဌာနကို MEHL ၏ ဒါရိုက်တာဟောင်းဖြစ်သူ ဦးကျော်ထင်က ဦးဆောင်သည်။<ref name=":1" /> ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် သမီးဖြစ်သူ [[ခင်သီရိသက်မွန်]]သည် [[သတ္တမမြောက်အာရုံ]] ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref name=":2">{{Cite web |title=Military Chief's Family Members Spend Big on Blockbuster Movies, Beauty Pageants |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/military-chiefs-family-members-spend-big-on-blockbuster-movies-beauty-pageants |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201215082136/https://www.myanmar-now.org/en/news/military-chiefs-family-members-spend-big-on-blockbuster-movies-beauty-pageants |archive-date=15 December 2020 |access-date=11 January 2021 |website=Myanmar NOW |language=en}}</ref> ထိုနှစ်မှာပင် ချွေးမဖြစ်သူ မျိုးရတနာထိုက်က Stellar Seven Entertainment အမည်ရှိ ဖျော်ဖြေရေးကုမ္ပဏီတစ်ခုကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref name=":2" /> ==ထမ်းဆောင်ခဲ့သော စစ်ဖက်ဆိုင်ရာတာဝန်များ== {| class="wikitable" |- !ခုနှစ် !! နေရာ !!ရာထူး!! တာဝန် |-၁၉၉၅-၁၉၉၈(အမှတ်(၃၆၉)ခြေမြန်တပ်ရင်း)နမခလက်အောက်ခံတပ်ရင်း(တပ်ရင်းမှူး) | ၁၉၉၈ ||[[အမှတ်(၃၃)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်]] || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး || စစ်ဦးစီးအရာရှိ (ပထမတန်း) |- | ၁၉၉၉ ||[[အမှတ်(၃၃)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်]] || ဗိုလ်မှူးကြီး|| နည်းဗျူဟာမှူး |- | ၂၀၀၂ ||[[အမှတ်(၄၄)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်]] || ဗိုလ်မှူးချုပ် || တပ်မမှူး |- | ၂၀၀၃ ဩဂုတ် ||[[စစ်တက္ကသိုလ်]] || ဗိုလ်မှူးချုပ် || ကျောင်းအုပ်ကြီး |- | ၂၀၀၄ နိုဝင်ဘာ || [[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] || ဗိုလ်ချုပ်|| တိုင်းမှူး |- | ၂၀၀၆ || [[တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] || ဗိုလ်ချုပ် || တိုင်းမှူး |- | ၂၀၀၇ || [[မြန်မာနိုင်ငံ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ဗိုလ်ချုပ်|| [[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့မှူး]] |- | ၂၀၀၈ || [[မြန်မာနိုင်ငံ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး || [[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့မှူး]] |- | ၂၀၁၀ ဩဂုတ် || [[မြန်မာနိုင်ငံ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး || [[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)|ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး (ကြည်း/ ရေ/ လေ)]] |- |၂၀၁၁ မတ် || rowspan="3" |[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး]]|| ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|| rowspan="3" | [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|တပ်မတော်ကာကွယ်ရေး ဦးစီးချုပ်]] |- |၂၀၁၂ ဧပြီ ၃ || ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး |- |၂၀၁၃ မတ် || ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး |} == ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း == ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁ ရက်တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်က [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[မဟာသရေစည်သူ]]ဘွဲ့ကို ချီးမြှင့်အပ်နှံခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=မြန်မာနိုင်ငံပြန်တမ်း|url=https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/3ca3a1e3-b448-4c9a-b428-cf32d455055e/resource/155c187b-6893-4037-bacb-a6ca8676deb2/download/69-18.pdf|accessdate=2025 August 2|publisher=Open Data Mekong}}</ref> ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၇ ရက်တွင် အမိန်ကြော်ငြာစာ အမှတ် ၆၂/၂၀၂၂ အရ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]] မင်းအောင်လှိုင်သည် [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[သတိုးမဟာသရေစည်သူ]]ဘွဲ့နှင့် [[သုဓမ္မသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[သတိုးသီရိသုဓမ္မ]]ဘွဲ့တို့ မိမိကိုယ်ကို ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။ <ref name=":4" /> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ (၅) ရက်နေ့တွင် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]က ဂုဏ်ထူးဆောင် [[ပြည်သူ့ရေးရာ စီမံခန့်ခွဲမှု|ပြည်သူ့ရေးရာစီမံခန့်ခွဲမှု]]ပါရဂူဘွဲ့ Honorary Doctor of Public Administration (D.P.A honoris causa) ကိုချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=NP News |url=https://www.npnewsmm.com/news/69846d4bdd503d7856062b39 |access-date=2026-04-14 |website=www.npnewsmm.com}}</ref> == ကျန်းမာရေး နှင့် အရေးပေါ်ခွဲစိတ်ခံရမှု == ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် ခါးကျီးပေါင်းရောဂါကြောင့် အာရုံကြောညပ်ခြင်း (Lumbar Spondylosis with Spinal Stenosis) ဝေဒနာအတွက် နေပြည်တော်ရှိ အမှတ် (၂) တပ်မတော်ဆေးရုံကြီး (ခုတင် ၁၀၀၀) ၌ အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ ပါရဂူများနှင့် မြန်မာ့တပ်မတော်ဆေးတပ်ဖွဲ့တို့ ပူးပေါင်း၍ ၂ နာရီကြာ အရေးပေါ် ခွဲစိတ်ကုသမှု ခံယူခဲ့သည်။ထို ခွဲစိတ်မှုသည် အောင်မြင်ခဲ့ကြောင်း ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီက သတင်းထုတ်ပြန်ပေးခဲ့ပြီး၊ထုတ်ပြန်ချက်ထဲ တာဝန်များပြန်လည်ထမ်းဆောင်နေပြီဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://news-eleven.com/article/310689|title=ယာယီသမ္မတ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ခါးကျီးပေါင်းရောဂါကြောင့် အာရုံကြောညပ်ခြင်း ဝေဒနာခံစားခဲ့ရသဖြင့် အရေးပေါ်ခွဲစိတ်ကုသမှု (၂)နာရီကြာ ပြုလုပ်ခဲ့ရ|work=Eleven Media Group|access-date=၂၃ မတ် ၂၀၂၆|date=၂၃ မတ် ၂၀၂၆}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist|2}} {{s-start}} {{s-mil}} {{s-bef|before=[[ရွှေမန်း၊ ဦး|သူရရွှေမန်း]]}} {{s-ttl|title=[[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)]]|years=၂၀၁၀–၂၀၁၁}} {{s-aft|after=[[လှဌေးဝင်း (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|လှဌေးဝင်း]]}} {{s-bef|before=[[သန်းရွှေ]]}} {{s-ttl|title=[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]|years=၂၀၁၁–၂၀၂၆}} {{S-aft|after= [[ရဲဝင်းဦး]]}} {{s-off}} {{s-bef|before=[[သန်းရွှေ]]<br>{{nobold|[[နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ|နအဖ]]ဥက္ကဋ္ဌ <small>(၁၉၉၇–၂၀၁၁)</small>}}}} {{s-ttl|title=[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]|years=၂၀၂၁–၂၀၂၅}} {{S-aft|after= ''ကောင်စီဖျက်သိမ်း''}} {{s-bef|before=[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] {{nobold|(ယာယီ)}}}} {{s-ttl|title=ယာယီ[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|သမ္မတ]] (တာဝန်) |years=၂၀၂၄–၂၀၂၆}} {{S-aft|after= ''ကိုယ်တိုင်''}} {{s-vac|last=[[သိန်းစိန်]] {{nobold|(၂၀၁၁)}}}} {{s-ttl|title=[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] |years=၂၀၂၁–၂၀၂၅}} {{S-aft|after= [[ညိုစော]]}} {{s-end}} {{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်သူ အကြီးအကဲများ}} {{နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ}} {{lifetime|၁၉၅၆| | }} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ]] [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဝင်များ]] [[ကဏ္ဍ:အာဏာသိမ်း ခေါင်းဆောင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မကွေးတိုင်းဒေသကြီးမှ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ထားဝယ်လူမျိုး]] cohxb5q91st8144hig5dckyxfwwh5dh 1055295 1055294 2026-09-26T14:04:34Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ထားဝယ်လူမျိုး]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည် 1055295 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]](ငြိမ်း) | name = မင်းအောင်လှိုင် | image = President Min Aung Hlaing 2026 (cropped).jpg |caption = သမ္မတ မင်းအောင်လှိုင် (၂၀၂၆) |office1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ စာရင်း|ဧကာဒသမမြောက်]] [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ]] |term_start1= ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |term_end1 = |vicepresident1 = [[ညိုစော|ညိုစော]] <br> [[နန်းနီနီအေး|နန်းနီနီအေး]] |predecessor1= [[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]] |successor1 = | office2 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] | status2 = ယာယီ (တာဝန်) | predecessor2 = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] (ယာယီ) | successor2 = ''ကိုယ်တိုင်'' | president2 = | primeminister2 = ''ကိုယ်တိုင်'' <small>(၂၀၂၄-၂၀၂၅)</small> <br> [[ညိုစော]] <small>(၂၀၂၅-၂၀၂၆)</small> | term_start2 = ၂၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ | term_end2 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | office3 = [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်| နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] <br>ဥက္ကဋ္ဌ | predecessor3 = ''ကော်မရှင်စတင်'' | successor3 = ''ကော်မရှင် ဖျက်သိမ်း'' |appointer3= ''ကိုယ်တိုင်'' | deputy3 = [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] | president3 = ''ကိုယ်တိုင်'' (ယာယီတာဝန်) | termstart3 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | termend3 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | office4 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]<ref>{{cite web|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး အမိန့်အမှတ်(၉/၂၀၂၁) ၁၃၈၂ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလပြည့်ကျော် ၆ ရက် ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ ရက်|url=http://www.dsinfo.org/node/957|website=|access-date=|language=|date=2 February 2021|accessdate=2 February 2021|archivedate=3 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210203131316/http://dsinfo.org/node/957}}</ref> | predecessor4 = ''ကောင်စီစတင်'' | successor4 =''ကောင်စီဖျက်သိမ်း'' | deputy4 = [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] | president4 = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] (ယာယီ) <br> ''ကိုယ်တိုင်'' (ယာယီတာဝန်) | termstart4 = ၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | termend4 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | office5 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ စာရင်း|၁၂ ဦးမြောက်]]<!--ဝန်ကြီးချုပ်အမည်ဖြင့် ရာထူးယူခဲ့သူများကိုသာ ထည့်တွက်ထားခြင်းဖြစ်သည်။--> [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]]<ref>{{Cite news |url=http://www.xinhuanet.com/english/asiapacific/2021-08/01/c_1310100662.htm |title=Myanmar forms caretaker government: State Administration Council |accessdate=2 August 2021 |archivedate=19 February 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230219074722/http://www.xinhuanet.com/english/asiapacific/2021-08/01/c_1310100662.htm }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-military-ruler-promises-elections-says-ready-work-with-asean-2021-08-01/|title=Myanmar army ruler takes prime minister role, again pledges elections|accessdate=2 August 2021|archivedate=1 August 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210801191831/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-military-ruler-promises-elections-says-ready-work-with-asean-2021-08-01/}}</ref> | president5 = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] (ယာယီ)<br> ''ကိုယ်တိုင်'' (ယာယီ)(တာဝန်) | predecessor5 = [[သိန်းစိန် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးသိန်းစိန်]] (နအဖအစိုးရ) | successor5 = [[ညိုစော|ဦးညိုစော]] | deputy5 = {{list collapsed|title=''စာရင်း''| *[[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] *[[တင်အောင်စန်း]] *[[မြထွန်းဦး]] *[[မောင်မောင်အေး]] *[[ဝင်းရှိန်]] *[[သန်းဆွေ]] }} | term_start5 = ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | term_end5 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | office6 = [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] | predecessor6 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[သန်းရွှေ]] | successor6 = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]] | president6 =ဦး[[သိန်းစိန်]] <br> ဦး[[ထင်ကျော်]] <br> ဦး[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]] <br> ဦး[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] (ယာယီ) <br> ''ကိုယ်တိုင်'' (ယာယီ)(တာဝန်) | deputy6 = [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] | termstart6 = ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | termend6 = ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ | party = [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] <ref>{{Cite web |title=စစ်အာဏာရှင် မင်းအောင်လှိုင် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီဝင်ဖြစ်လာ |url=https://burmese.dvb.no/post/318275 |access-date=2026-09-22 |website=DVB Burmese |language=my}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1956|7|3|df=y}} | birth_place = [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]] ၊ [[မင်းဘူးမြို့]] | death_date = | death_place = | nationality = [[ထားဝယ်လူမျိုး]] | parents = ပန်းချီဦးခင်လှိုင်(ထားဝယ်)<ref>{{cite web |title=သီတဂူဆရာတော် ရေစက်ချအနုမောဒနာတရားဟောကြားချီးမြှင့်ခြင်း |url=https://thesitagu.org/index.php/academics/yangon/970-2020-01-27-03-08-48 |website=thesitagu.org |access-date=၂၃ ဧပြီ ၂၀၂၂ |date=၂၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀}}</ref>၊ ဒေါ်လှမူ(ထားဝယ်)<ref name="cincds">{{cite web |title=တပ်မတော် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်နှင့် ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံ Politic မဂ္ဂဇင်းတို့၏ မေးမြန်းဖြေကြားမှုများကို Politic မဂ္ဂဇင်း၌ ထည့်သွင်းဖော်ပြ |url=https://cincds.gov.mm/node/8613?d=1 |website=cincds.gov.mm |access-date=၂၃ ဧပြီ ၂၀၂၂ |date=၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၀}}</ref> | spouse = ဒေါ်[[ကြူကြူလှ]] | children = [[အောင်ပြည့်စုံ]]<br/>[[ခင်သီရိသက်မွန်]] | alma_mater = [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] ([[LL.B]])<br/>[[စစ်တက္ကသိုလ်]] | website = {{url|www.seniorgeneralminaunghlaing.com.mm}} | nickname = | allegiance = {{flag|Myanmar}} | branch = {{army|Myanmar}} | serviceyears = ၁၉၇၄–၂၀၂၆ | rank = [[File:Senior General.gif|15px]] [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] | unit = | commands = {{flagicon image|Commander in Chief flag of Myanmar.svg}} ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် | battles = [[ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်]] | awards = {{unbulleted list | [[သတိုးမဟာသရေစည်သူ]] | [[သတိုးသီရိသုဓမ္မ]] | [[:en:Orders, decorations, and medals of Malaysia|Honorary Malaysian Armed Forces Order for Valour (First Degree)]] | [[:en:Orders, decorations, and medals of Malaysia|Gallant Commander of Malaysian Armed Forces]] | Knight Grand Cross First Class of the Most Exalted [[ဆင်ဖြူတော်ဝင်သူရဲကောင်းဘွဲ့တံဆိပ်]] }} | ethnicity = |honorific prefix=[[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] (ငြိမ်း) <br>[[အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူ]] [[အဂ္ဂမဟာသီရိသုဓမ္မ]]<br>ဦး |military_blank1=ကိုယ်ပိုင်အမှတ်|military_data1=ကြည်း ၁၄၂၃၂}}[[အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူ]] [[အဂ္ဂမဟာသီရိသုဓမ္မ]] '''ဦးမင်းအောင်လှိုင်'''([[၃ ဇူလိုင်]] [[၁၉၅၆]] မွေးဖွား)သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ဧကာဒသမမြောက် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော် သမ္မတ]]ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ၁၀ ဦးမြောက် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]အဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-03 |title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သမ္မတအိပ်မက်ပြည့်ဝ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/czrey4p725jt |access-date=2026-04-03 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|စစ်အာဏာသိမ်း]]ပြီးနောက် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]၊ [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့်အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သော [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|အိမ်စောင့်အစိုးရ]]တွင်လည်း ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် မိမိကိုယ်တိုင် ခန့်အပ်ကာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|အိမ်စောင့်အစိုးရ]]၏ အစိုးရအကြီးအကဲအဖြစ် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာနှင့် ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဥပဒေပြုရေးအာဏာတို့ကို ကိုယ်တိုင်ကျင့်သုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Min Aung Hlaing elected Myanmar president despite international criticism |url=https://asia.nikkei.com/spotlight/myanmar-crisis/min-aung-hlaing-elected-myanmar-president-despite-international-criticism |access-date=2026-04-03 |website=Nikkei Asia |language=en}} </ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၂ ရက်တွင် ယာယီသမ္မတ [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]]မှ ကျန်းမာရေးမကောင်းတော့သဖြင့် ယာယီသမ္မတ တာဝန်များကို လက်လွှဲပေးခဲ့ရာ  ထိုနေ့မှာပင် သူသည် ယာယီသမ္မတ(တာဝန်) ရယူသူလည်း ဖြစ်သည်။<ref>ယာယီသမ္မတရာထူးအားယူ</ref>၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်တွင် သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော ရွေးကောက်ခံ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး က ဒုတိယသမ္မတလောင်းတစ်ဦးအဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့ပြီး၊မတ်လ ၃၁ရက်တွင် အဆိုပါအစုအဖွဲ့၏ ဒုတိယသမ္မတအဖြစ် [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်|ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]တွင် မဲအများဆုံးဖြင့် ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော ရွေးကောက်ခံ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး ပထမနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81258 |access-date=2026-03-31 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>ဧပြီလ ၃ရက် တွင် [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] က ဒုတိယ သမ္မတသုံးဦးအနက် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင် ကို ထောက်ခံမဲ ၄၂၉ ၊ ဦးညိုစော ကို ၁၂၆မဲ နှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေး ကို ၂၆ မဲဖြင့် သမ္မတမဲပေးရွေးချယ်မှု ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ဤသို့ဖြင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သည် ၁၁ ဦးမြောက်သမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၁၁ ဦးမြောက် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်အား ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က ရွေးချယ်တင်မြှောက် |url=https://news-eleven.com/article/310989 |access-date=2026-04-03 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> သူသည် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ရာထူးကို ၂၀၁၁ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် လက်ခံခဲ့ပြီး ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်တွင် အနားယူခဲ့သည်။ သူသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] ဦးဆောင်သော အဖွဲ့ဝင် (၁၁) ဦးပါဝင်သည့် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]]၏ အဖွဲ့ဝင်လည်းဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.burmalibrary.org/docs5/Myanmar_Constitution-2008-en.pdf |access-date=5 November 2019 |archive-date=16 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190816065930/http://www.burmalibrary.org/docs5/Myanmar_Constitution-2008-en.pdf }}</ref> ယခင်က [[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)|ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး (ကြည်း၊ရေ၊လေ)]] ဖြစ်သည်။<ref>https://www.irrawaddy.com/news/burma/min-aung-hlaing-appointed-vice-senior-general.html</ref>ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ [[ရိုဟင်ဂျာ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု|ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးတုန်းသတ်ဖြတ်မှု]]အတွက် အဓိကတာဝန်ရှိသူအဖြစ် စွပ်စွဲခံထားရသည်။ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒတွင် သူသည် [[အာဆီယံ]]၏လွှမ်းမိုးမှုကို တွန်းလှန်ပြီး [[ရုရှားနိုင်ငံ]]၊[[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]၊[[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]တို့အပေါ် ပိုမိုအားကိုးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=China, Russia, India enabling Myanmar’s military rule: Report |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/11/2/china-russia-india-enabling-myanmars-military-report |access-date=7 February 2023 |work=[[Al Jazeera]] |date=2 November 2022 |accessdate=24 February 2023 |archivedate=7 February 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230207033107/https://www.aljazeera.com/news/2022/11/2/china-russia-india-enabling-myanmars-military-report }}</ref><ref>{{cite news |title=Myanmar warns ASEAN that pressure would be counterproductive |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/28/myanmar-warns-asean-that-pressure-for-peace-is-counterproductive?traffic_source=KeepReading |access-date=7 February 2023 |work=[[Al Jazeera]] |date=28 October 2022 |accessdate=24 February 2023 |archivedate=7 February 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230207051251/https://www.aljazeera.com/news/2022/10/28/myanmar-warns-asean-that-pressure-for-peace-is-counterproductive?traffic_source=KeepReading }}</ref> သူ၏ လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုများနှင့် အကျင့်ပျက်ခြစားမှု စွပ်စွဲချက်များကြောင့် နိုင်ငံတကာ၏ အရေးယူပိတ်ဆို့မှုများ ဆက်တိုက်ချမှတ်ခံခဲ့ရလျက်ရှိသည်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ် [[ဒီမိုကရေစီ|ဒီမိုကရေစီ အညွှန်းကိန်း]]၏ အဆင့်သတ်မှတ်ချက်များအရ သူ၏လက်‌ထက်မြန်မာနိုင်ငံသည် အာဖဂန်နစ္စတန်ပြီးလျှင် ဒုတိယအာဏာရှင်အဆန်ဆုံးနိုင်ငံဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Ranked Second-Least Democratic Nation in World |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-ranked-second-least-democratic-nation-in-world.html |access-date=7 February 2023 |work=[[The Irrawaddy]] |date=10 February 2022}}</ref> ၂၀၂၃ ဧပြီလ ၁၃ တွင် [[တိုင်းစ်|တိုင်းမ်စ်]]မဂ္ဂဇင်းမှ သူ့အား "၂၀၂၃ ခုနှစ်၏ ဩဇာအရှိဆုံး လူပုဂ္ဂိုလ် ၁၀၀" ထဲတွင် ထည့်သွင်းခဲ့ပြီး "နိုင်ငံကိုအပယ်ခံဘဝသို့ ရောက်စေခဲ့သည်" ဟူ၍ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{cite web |last1=Campbell |first1=Joshua |title=Min Aung Hlaing |url=https://time.com/collection/100-most-influential-people-2023/6269857/min-aung-hlaing/ |website=The 100 Most Influential People of 2023 |publisher=[[တိုင်းစ်|TIME]] |access-date=16 April 2023 |date=13 April 2023 |quote=Min Aung Hlaing has returned Myanmar to a pariah state and made it the world’s second most authoritarian regime, per the Economist Intelligence Unit’s 2022 Democracy Index. Only Taliban-ruled Afghanistan ranked worse. |archive-date=16 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230416064524/https://time.com/collection/100-most-influential-people-2023/6269857/min-aung-hlaing/ }}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃) ရက်နေ့တွင် တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပွဲတွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်ကို နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ ==ကိုယ်ရေးအကျဉ်း== [[File:Thai delegation with Burmese SPDC.jpg|thumb|၂၀၁၀ပြည့်နှစ်က ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေက ထိုင်းနိုင်ငံဝန်ကြီးချုပ် [[အဘီစစ် ဝိဇ္ဇာဇီဝ]]အား လက်ခံတွေ့ဆုံရာ ထိုစဉ်ကညှိကွပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးမင်းအောင်လှိုင်အား ဘေးတွင်တွေ့ရစဉ်]] ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် (ကြည်း ၁၄၂၃၂)<ref>{{cite web|title=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အဖြစ် ပြန်လည်အတည်ပြုခန့်အပ်ခြင်း|url=https://www.gad.gov.mm/sites/default/files/3_ttpmettaakaakyeruiiciikhpaphc_pnlnnyattnnypkhnapkhng.pdf|accessdate=16 June 2021|archivedate=24 June 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210624195531/https://www.gad.gov.mm/sites/default/files/3_ttpmettaakaakyeruiiciikhpaphc_pnlnnyattnnypkhnapkhng.pdf}}</ref> ကို ခရစ်နှစ် ၁၉၅၅-ခုနှစ်တွင် အစိုးရဝန်ထမ်းဖြစ်သည့် ဖခင်တာဝန်ကျရာ[[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မင်းဘူးမြို့]]တွင် မွေးဖွားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.facebook.com/popularnewsjournal/videos/361626864949685 |title=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင် နှင့် Popular News အင်တာဗျူး|work=Popular News Journal|access-date=၁၃ ဇွန် ၂၀၂၃ |date= ၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀ }}</ref> ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးသောင်းလှိုင်(ခေါ်) ဦးခင်လှိုင်မှာ အစိုးရဝန်ထမ်းဖြစ်ပြီး ပန်းချီဆရာတစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။ မိဘနှစ်ပါးစလုံးသည် ထားဝယ်ဇာတိဖြစ်ကြပြီး [[မြန်မာလူမျိုး|မြန်မာ]]လူမျိုးများဖြစ်သည်။<ref name="cincds"/> ၁၉၆၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၆ ခုနှစ်အထိ မန္တလေးမြို့၊ ၁၉၆၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၂ ခုနှစ်အထိ ရန်ကုန်မြို့တို့တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး<ref name="cincds" /> ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းကို [[အ.ထ.က(၁)လသာ]] (Central) ကျောင်းမှ အောင်မြင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သစ်နှင့် အမေရိကန် မြန်မာ တပ်မတော်နှစ်ရပ် ဆက်ဆံရေး - အပိုင်း (၁) |url=http://burmese.voanews.com/content/article-04-02-11-soldiers-talk054-119117354/1245642.html |access-date=6 September 2014 |archive-date=5 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305092756/http://burmese.voanews.com/content/article-04-02-11-soldiers-talk054-119117354/1245642.html }}</ref> ၁၉၇၃-၇၄ ခုနှစ်တွင် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] ဥပဒေပညာ တက်ရောက်သင်ကြားရင်း ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် [[စစ်တက္ကသိုလ်]] ဗိုလ်လောင်းသင်တန်း အပတ်စဉ် (၁၉) ဝင်ခွင့်ရရှိခဲ့ရာ [[ပြင်ဦးလွင်မြို့]]ရှိ [[စစ်တက္ကသိုလ်]]သို့ တက်ရောက်ခဲ့ပြီး သိပ္ပံဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။ [[နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရေးတက္ကသိုလ်]]မှ မဟာဝိဇ္ဇာ(ကာကွယ်ရေး)ဘွဲ့ကိုလည်း ရရှိခဲ့သည်။ အရာရှိငယ်ဘဝတွင် မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် အမှတ်(၈၆) ခြေလျင်တပ်ရင်းတွင် ထမ်းဆောင်ခဲ့ဖူးသည်။ (အမှတ်(၃၆၉)ခြေမြန်တပ်ရင်း)နမခလက်အောက်ခံတပ်ရင်း တပ်ရင်းမှူး၊ အမှတ်(၃၃) ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်တွင် စစ်ဦးစီးမှူး(ပထမတန်း)နှင့် နည်းဗျူဟာမှူး တာဝန်များ၊ အမှတ်(၄၄) ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ် တပ်မမှူး၊ စစ်တက္ကသိုလ် ကျောင်းအုပ်ကြီး၊ အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်နှင့် တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး တာဝန်များအပြင် အမှတ်(၂) စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူးတာဝန်ကိုပါ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲကာလတွင် [[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)]] ဖြစ်လာပြီး ၂၀၁၁ မတ် ၃၁ မှ စတင်ကာ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ရာထူးကို ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်ဖြင့် စတင်တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ==တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်== ===၂၀၁၁-၂၀၁၆ : ပြည်ထောင်စုကြံခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီအစိုးရ ကာလ=== ၂၀၁၁ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်နေ့တွင် [[နအဖ]]အစိုးရမှ [[ဦးသိန်းစိန် အစိုးရ|ဦးသိန်းစိန်အစိုးရ]]အသစ်ထံ တရားဝင် အာဏာလွှဲပြောင်းပေးအပ်ချိန်တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်မှာ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာသည်။ သူသည် သူ့ထက် ပို၍ဝါကြီးသောသူများကို ကျော်ဖြတ်၍ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name=":6">{{Cite web |date=12 January 2021 |title=Could Min Aung Hlaing's retirement break the political deadlock? |url=https://www.frontiermyanmar.net/en/could-min-aung-hlaings-retirement-break-the-political-deadlock/ |access-date= |website=Frontier Myanmar |language=en-US |archive-date=30 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210130143558/https://www.frontiermyanmar.net/en/could-min-aung-hlaings-retirement-break-the-political-deadlock/ }}</ref>တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာချိန်တွင် သူသည် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်သာ ဖြစ်သေးသည်။[[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်သူ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]]သည်လည်း ဗိုလ်ချုပ်အဆင့်သာ ဖြစ်သေးသည်။ ၎င်းတိုကို ခန့်အပ်ကြောင်းကို တရားဝင် လူသိရှင်ကြား ကြေညာခဲ့ခြင်းမရှိပဲ ထိုနေ့က လွှတ်တော်အစည်းအဝေးကျင်းပမှသာ တရားဝင်သိရှိခဲ့ကြရသည်။<ref name="mmsp">{{Cite web|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma/2011/03/110330_breakingnews.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323623508558&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma%2F2011%2F03%2F110330_breakingnews|title=အစိုးရသစ်ကို အာဏာလွှဲအပ် လိုက်ပြီ|access-date=23 September 2021|archive-date=19 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230219084210/https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma/2011/03/110330_breakingnews.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw==#aoh=16323623508558&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma%2F2011%2F03%2F110330_breakingnews}}</ref> ၂၀၁၂ခုနှစ် (၆၇)နှစ်မြောက် တပ်မတော်နေ့အကြောင်း သတင်းများတွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အား ဗိုလ်ချုပ်ကြီး အဆင့်ဖြင့်သာ ဖော်ပြခဲ့ကြပြီး<ref>{{Cite web|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs13/MA2012-03-28.pdf|title=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ (၂၈.၃.၂၀၁၂)}}</ref>ဧပြီလ (၃)ရက်​နေ့တွင် ထုတ်​ဝေ​သော နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာတွင် ဖော်ပြထားသော သတင်း၌ [[အာဆီယံထိပ်သီးအစည်းအဝေး]]တက်ရောက်ရန် ထွက်ခွာသွားသော နိုင်ငံတော်သမ္မတ [[ဦးသိန်းစိန်]]ကို လေဆိပ်၌လိုက်ပါ ပို့ဆောင်သူများစာရင်းတွင် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်ဟု ပါရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs13/MA2012-04-03.pdf|title=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ (၃.၄.၂၀၁၂)}}</ref> ထို့ကြောင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သည် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်မှ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="David">David Paquette, [http://www.irrawaddy.org/archives/1890 "Min Aung Hlaing Appointed Vice-Senior General"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150724081319/http://www.irrawaddy.org/archives/1890 |date=24 July 2015 }}, ''The Irrawaddy'', 3 April 2012.</ref> ၂၀၁၃ခုနှစ် မတ်လ (၂၄)ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးမှ ကျင်းပသော ဆွမ်းကပ်လှူပွဲသို့ ဇနီးဖြစ်သူ ဒေါ်[[ကြူကြူလှ]] တက်ရောက်ခဲ့ရာ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ ရာထူးအဆင့်အတန်းကို ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs21/Mirror2013-03-25.pdf|title=​ကြေးမုံသတင်းစာ (၂၅.၃.၂၀၁၃)}}</ref> မတ်လ (၂၇) ရက်နေ့ (၆၈)နှစ်မြောက် တပ်မတော်နေ့ မိန့်ခွန်းပြောကြားရာတွင်မူ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ အဆင့်ကို ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးဟု ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် မြန်မာ့တပ်မတော်၏ အမြင့်ဆုံးတိုးမြှင့်နိုင်သည့် အဆင့်ဖြစ်သော [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] အဆင့်ကို ရယူခဲ့သည်။ ထို့အတူ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ကိုလည်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်မှ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး အဆင့်ဖြင့် ပြောင်း၍ ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs21/Mirror2013-03-28-red.pdf|title=​ကြေးမုံသတင်းစာ (၂၈.၃.၂၀၁၃)}}</ref> ၎င်းအကြောင်းများကို တရားဝင်ထုတ်ဖော်ကြေညာခြင်းမရှိသဖြင့် ရက်စွဲအတိအကျကို မသိရဘဲ [[တပ်မတော်နေ့]] တွင် တိုးမြှင့်ခဲ့သည်ဟုသာ ခန့်မှန်းကြသည်။ ၂၀၁၁ မှ ၂၀၁၆အတွင်း အစိုးရနှင့် တပ်မတော်သည် ဆက်ဆံရေးကောင်းမွန်ခဲ့သည်။ အစိုးရပိုင်းမှ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]]ဟောင်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအငြိမ်းစားဖြစ်သူ သမ္မတဦးသိန်းစိန်သည် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးထက် ဝါပိုရင့်သူ ဖြစ်သည်။ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသည် ဤကာလအတွင်း နိုင်ငံရေးတွင် ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်းမရှိပဲ တပ်မ​တော်ပိုင်းတွင်သာ အားစိုက်ခဲ့သည်။ သို့သော် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ]]အတွင်း [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] ဦးသိန်းစိန်နှင့် [[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] [[ရွှေမန်း၊ ဦး|သူရဦးရွှေမန်း]]တို့ အားပြိုင်ရာတွင် ဦးသိန်းစိန်ဘက်မှ ရပ်တည်ခဲ့သည်။<ref name="wnf">{{Cite web|url=https://www.frontiermyanmar.net/en/what-next-for-senior-general-min-aung-hlaing/|title=What next for Senior General Min Aung Hlaing?|access-date=23 September 2021|archive-date=21 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200921125550/https://www.frontiermyanmar.net/en/what-next-for-senior-general-min-aung-hlaing/}}</ref> [[File:The Commander-in-Chief of Defence Services of the Republic of the Union of Myanmar, General Min Aung Hlaing calls on the Chairman Chief of Staff Committee and Chief of Naval Staff, Admiral Nirmal Verma, in New Delhi.jpg|thumb|၂၀၁၂ခုနှစ်က​ အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရစဉ်]] ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသည် အသက်(၆၀)ပြည့်ရန် နီးကပ်လာချိန်တွင် ၂၀၁၄ ခုနှစ်၌ ကကနကောင်စီညွှန်ကြားလွှာ ၄/၂၀၁၄အရ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့် ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တို့၏ တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်သော အသက်ကို ၆၅နှစ်အထိ တိုးမြှင့်လိုက်သည်။ ထို့ကြောင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသည် ၂၀၂၁ ခုနှစ် အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။<ref name="kakana">{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2016/07/20/118781.html|title=တပ်ချုပ်နှင့် ဒုတပ်ချုပ်တို့ အသက် ၆၅ နှစ်ထိ တာဝန်ထမ်းနိုင်ပြီး စစ်အရာရှိများ၏ တာဝန် သက်တမ်း ကန့်သတ်ဟုဆို}}</ref> သို့ရာတွင် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖေါ်ဝါရီ၌ အာဏာသိမ်းမှုဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် အသက် ၆၅ နှစ် ပြည့်ခဲ့သော်လည်း တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်ကို ယခုအချိန်ထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်လျက်ရှိသည်။ ===၂၀၁၆-၂၀၂၁ : အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်အစိုးရ ကာလ === [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၅|၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲ]]ပြီးနောက် ၂၀၁၆ခုနှစ်တွင် [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]] ဦးဆောင်သော [[ဦးထင်ကျော်အစိုးရ]] တက်လာခဲ့သည်။ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသည် ထိုအစိုးရလက်ထက်တွင်လည်း တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အဖြစ် ဆက်လက် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ [[File:President Duterte Meets Myanmar President U Htin Kiaw, Minister For Foreign Affairs Aung San Suu Kyi, Commander-in-Chief Min Aung Hlaing and Myanmar-based Filipino Companies 08.jpg|thumb|၂၀၁၇ခုနှစ်က​တွေ့ရ​သော ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးနှင့် ဖိလစ်ပိုင်သမ္မတ [[ရော်ဒရီဂို ဒူတာတေး]]]] ၂၀၁၇ခုနှစ်အတွင်း အေအာအက်စ်အေ အကြမ်းဖက်အဖွဲ့၏ ရခိုင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းတွင် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်မှုကို မြန်မာလုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့များက ပြန်လည်တုံ့ပြန်ကြရာ ဒုက္ခသည် ၇သိန်းကျော် ဘင်္ဂလားဒေရှ့်နိုင်ငံအတွင်း ထွက်ပြေးသွားခဲ့ကြသည်။ ရခိုင်အရေးနှင့် ပက်သက်သက်၍ သူ့အား အမေရိကန်အပါအဝင် နိုင်ငံတကာမှ ဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့ခဲ့ရာ သူ့အနေဖြင့် ဥပဒေများအတိုင်း လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကာ နိုင်ငံတကာက ယခုလို ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်းကို လက်မခံဟု ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးက တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။<ref name="retire"/> အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်အစိုးရ သက်တမ်းကြာရှည်လာသည်နှင့်အမျှ [[တပ်မတော်]]နှင့် [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့|အစိုးရ]]အကြား ပွတ်တိုက်မှုများ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။၂၁ ရာစုပင်လုံညီလာခံ ဖွင့်ပွဲအခမ်းအနားတစ်ခုတွင် မိန့်ခွန်းပြောကြားရာ အချို့နိုင်ငံရေးပါတီများနှင့် လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများသည် ၁၉၅၅ခုနှစ်က [[ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ|ဗကပ]]၏ [[ဖဆပလ|ဖဆပလအစိုးရ]]အား ပြုလုပ်ခဲ့သကဲ့သို့ ယခုအခါတွင် ဖဆပလနေရာ၌ တပ်မတော်ကို အစားထိုးနေကြောင်း၊ "ဆိတ်ခေါင်းချိတ်ပြီး ခွေးသားရောင်းဖို့ မကြိုးစားပါနဲ့" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name="wheremah">{{Cite web|url=https://www.frontiermyanmar.net/mm/%E1%80%97%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9C%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%B0%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8-2/|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင် ဘယ်လမ်းကို ရွေးချယ်မလဲ}}</ref><ref name="speech">{{Cite web|url=https://www.mdn.gov.mm/my/ttpmtteaakaakyreuuciikhup-biulkhupmuukii-mngaeaangliung-pnnytheaangcungimkhmrennyiilaakhn|title=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ပြည်ထောင်စုငြိမ်းချမ်းရေးညီလာခံ-(၂၁)ရာစုပင်လုံ စတုတ္ထအစည်းအဝေးတွင် ပြောကြားသည့် နှုတ်ခွန်းဆက်အမှာစကား|access-date=13 January 2022|archive-date=13 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220113071811/https://www.mdn.gov.mm/my/ttpmtteaakaakyreuuciikhup-biulkhupmuukii-mngaeaangliung-pnnytheaangcungimkhmrennyiilaakhn}}</ref>လက်ရှိပြည်တွင်းစစ်ကို တပ်မတော်နှင့် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်များအကြား ပဋိပက္ခအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး အစိုးရက ကြားဝင်ဖျန်ဖြေသူအဖြစ် ပုံမဖော်ရန်၊ တပ်မတော်ကိုသာ အပြစ်ပုံမချရန် ပြောဆိုခဲ့သည်။<ref name="wnf"/>ပြည်တွင်းငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ပက်သက်၍ အစိုးရ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များကို တပ်မတော်မှ လူသိရှင်ကြား ဝေဖန်လာခဲ့သည်။ တပ်မတော်ဘက်မှ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲများတွင် သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့မှ ဗိုလ်မှူးချုပ် [[ဇော်မင်းထွန်း (ဒုဝန်ကြီး)|ဇော်မင်းထွန်း]]နှင့် အစိုးရဘက်သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲများတွင် ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် ဦး[[ဇော်ဌေး]]တို့သည် ၎င်းတို့၏ သက်ဆိုင်ရာ သဘောထားများကို ပြောကြားရာတွင် မကြာခဏ တင်းမာမှုများရှိခဲ့သည်။ဥပမာ- တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ အဆင့်သတ်မှတ်ချက်ကိစ္စနှင့် ၂၀၂၀ရွေးကောက်ပွဲအပြီးများတွင်ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်အတွင်းက ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ် ဦး[[ဖြိုးမင်းသိန်း]]က ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်အဆင့်သာဖြစ်ကြောင်းပြောကြားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် တပ်မတော်ဘက်မှ နိုင်ငံတော်အစိုးရမှ ထုတ်ပြန်သည့် [[ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်]]အရ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် အဆင့် (၈)ဖြစ်ကာ ပြည်ထောင်စုအဆင့်တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူဟု ပြန်လည်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref name="vpmah">{{Cite web|url=https://myanmar.mmtimes.com/news/146153.html|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သည် ဒုတိယသမ္မတအဆင့်ရှိသူဟု တပ်မတော်ထုတ်ပြန်|access-date=23 September 2021|archive-date=13 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201113084838/https://myanmar.mmtimes.com/news/146153.html}}</ref> ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာ ၄ ရက်နေ့တွင် [[သမ္မတအိမ်တော် (နေပြည်တော်)|နိုင်ငံတော်သမ္မတအိမ်တော်]] သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ကို ရည်ညွှန်းကာ နိုင်ငံဝန်ထမ်းများသည် ပါတီနိုင်ငံရေး ကင်းရှင်းရမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ နိုဝင်ဘာ ၅ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်မှ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် သာမန်ဝန်ထမ်းမဟုတ်ဘဲ အမျိုးသားနိုင်ငံရေးကဏ္ဍတွင် ဦးဆောင်သူဖြစ်သဖြင့် ၎င်း၏တာဝန်အပေါ် လေးစားအသိအမှတ်ပြုရန် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းကဏ္ဍတွင် လုပ်ပိုင်ခွင့်များ၊ အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီတွင် ပါဝင်မှု၊ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေစတင်ရာ အမျိုးသားညီလာခံများတွင် ချမှတ်သည့် အခြေခံမူများနှင့် အသေးစိတ်အခြေခံရမည့် မူများစာအုပ်အရ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ အဆင့်သတ်မှတ်ရာတွင် မှီငြမ်းပြုနိုင်ရေးအတွက် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ကို [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ]]အဆင့် သတ်မှတ်သည်ဟု အခြေခံမူ သတ်မှတ်ခဲ့သဖြင့် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် နိုင်ငံဝန်ထမ်းမဟုတ်သည့် အမျိုးသားနိုင်ငံရေးအဆင့်အတန်းကို သတ်မှတ်ထားခြင်းဖြစ်သည်ဟု ပြန်လည်ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref name="vpmah"/> အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် အစိုးရများ သက်တမ်းတွင် ကာလုံဟုခေါ်သော [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]]ကို တစ်ကြိမ်မျှမခေါ်ခဲ့ပေ။<ref name="retire">{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2020/11/20/233687.html|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် အနားယူ မယူ}}</ref> ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးက ၎င်းတွင် နှစ်​ပေါင်း (၄၀)​ကျော်ကြာ အုပ်ချုပ်ရေး အတွေ့အကြုံများစွာရှိကြောင်း၊ ထိုအတွေ့အကြုံများကို လက်တွေ့ အသုံးချရန် အသင့်ရှိကြောင်း အမြဲပြောဆိုခဲ့သည်။<ref name="40yrsservice">{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/burma-53204574?xtor=AL-73-%5Bpartner%5D-%5Bkhaosod.co.th%5D-%5Blink%5D-%5Bburmese%5D-%5Bbizdev%5D-%5Bisapi%5D|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်-"အုပ်ချုပ်ရေးအတွေ့ အကြုံ ကျွန်တော့်မှာ အများကြီးရှိတယ်"}}</ref>နိုင်ငံခြားသတင်းထောက်နှင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်းခန်းတစ်ခုတွင် သူ့အနေဖြင့် လက်ရှိရာထူးထက် ပို၍မြင့်သော တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ရန် ဆန္ဒရှိကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။၂၀၂၀ရွေးကောက်ပွဲမစမီတွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့် နိုင်ငံရေးပါတီ (၃၄)ခုတို့ တွေ့ဆုံခဲ့ရာ ပါတီအချို့မှ လက်ရှိရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်မှာ ဘက်လိုက်နေကြောင်း၊ လွတ်လပ်ပြီး တရားမျှတသော ရွေးကောက်ပွဲမဖြစ်နိုင်ကြောင်းနှင့် တပ်မတော်မှ အာဏာရယူပြီး ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပပေးစေလိုကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name="wnf"/> ရွေးကောက်ပွဲအပြီး ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသည် အတင်းမာဆုံးအခြေအနေဖြစ်လာခဲ့သည်။ တပ်မတော်မှ ရွေးကောက်ပွဲနှင့် ပက်သက်၍ တောက်လျှောက်ပြောဆိုလာခဲ့ပြီး အစိုးရနှင့် ​ရွေး​ကောက်ပွဲ​ကော်မရှင်အား တောင်းဆိုမှုများ ရှိလာခဲ့သည်။ သို့သော် အစိုးရမှ တရားဝင် ပြန်လည်ဖြေကြားခြင်း မရှိခဲ့ပေ။၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၇ ရက်နေ့က [[နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရေးတက္ကသိုလ်]]မှ နည်းပြအရာရှိများနှင့် သင်တန်းသားများကို တွေ့ဆုံရာ တချို့မှာ ဥပဒေကို လိုရာဆွဲ၍ လုပ်နေသဖြင့် အကျိုးထက် အဆိုးကို ဖြစ်ပေါ်စေကြောင်း၊ ဥပဒေကို မလိုက်နာပါက ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို ဖျက်ပစ်နိုင်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် တပ်မတော်၏ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် ဗိုလ်မှူးချုပ် [[ဇော်မင်းထွန်း (ဒုဝန်ကြီး)|ဇော်မင်းထွန်း]]က တပ်မတော်အနေဖြင့် အာဏာမသိမ်းဘူးဟု မှတ်ယူ၍မရကြောင်း ပြန်လည်ဖြေကြားခဲ့သည်။<ref name="sanda">{{Cite web|url=https://burmese-voanews-com.cdn.ampproject.org/v/s/burmese.voanews.com/amp/sithu-aungmyint-what-will-be-the-real-desire-of-myanmar-military-chief/5758387.html?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323674553152&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fburmese.voanews.com%2Fa%2Fsithu-aungmyint-what-will-be-the-real-desire-of-myanmar-military-chief%2F5758387.html|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ ဆန္ဒအစစ်အမှန် ဘာဖြစ်မလဲ|access-date=23 September 2021|archive-date=27 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230227130033/https://burmese-voanews-com.cdn.ampproject.org/v/s/burmese.voanews.com/amp/sithu-aungmyint-what-will-be-the-real-desire-of-myanmar-military-chief/5758387.html?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw==#aoh=16323674553152&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fburmese.voanews.com%2Fa%2Fsithu-aungmyint-what-will-be-the-real-desire-of-myanmar-military-chief%2F5758387.html|url-status=dead}}</ref>ဇန်နဝါရီလ ၂၈ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးက ၎င်း၏သဘောထားကို နိုင်ငံတော်၏အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်ထံ စာရေးသား ပေးပို့ခဲ့သည်ဟု သတင်းများ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ ထိုစာတွင် မဲစာရင်းမှားယွင်းမှုများကို ပြန်၍စစ်ဆေးပေးရန်နှင့် တတိယအကြိမ်လွှတ်တော်များအား သမ္မတ၏အာဏာဖြင့် ဆိုင်းငံ့ပေးရန်တို့ ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/burmese/news/army-letter-to-dassk-02012021012235.html/ampRFA?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323674553152&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rfa.org%2Fburmese%2Fnews%2Farmy-letter-to-dassk-02012021012235.html|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ထံသို့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ပေးပို့ခဲ့တဲ့စာ|access-date=23 September 2021|archive-date=19 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230219084611/https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/burmese/news/army-letter-to-dassk-02012021012235.html/ampRFA?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw==#aoh=16323674553152&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rfa.org%2Fburmese%2Fnews%2Farmy-letter-to-dassk-02012021012235.html}}</ref> ထိုရက်ပိုင်းအတွင်း မြို့ကြီးအချို့၌ တပ်မတော်၏ သံချပ်ကာယာဉ်များ လှည့်လည်သွားလာမှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီ (၁)ရက်နေ့ နံနက်အစောပိုင်းတွင် တပ်မတော်မှ အာဏာသိမ်းယူခဲ့သည်။ ထို့နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ အမိန့်အမှတ် ၁/၂၀၂၁အရ အာဏာသုံးရပ်ကို တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ထံ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတွင် သမ္မတအနေဖြင့် အရေးပေါ်အခြေအနေကြေညာ၍ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ကို အာဏာ (၃) ရပ်လွှဲပြောင်းပေးနိုင်သည်ဆိုသည့်ပုဒ်မ ပါဝင်သည်။ သို့သော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ၊ နိုင်ငံတော်၏အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် နှင့် လွှတ်တော်နှစ်ရပ်၏ ဥက္ကဋ္ဌများကို ဖမ်းဆီးအကျယ်ချုပ်ထားရှိကာ မတရားသဖြင့် ဒုသမ္မတ(၁) ဦးမြင့်ဆွေအား ယာယီသမ္မတ အနေဖြင့် သူ့ထံ အာဏာလွှဲပြောင်းစေခဲ့သည်။ ထိုအချက်သည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနှင့် ကွဲလွဲကာ အာဏာသိမ်းမှုကို တရားဝင်သယောင်ယောင် လုပ်ဆောင်နေခြင်းဖြစ်သည်။ ===၂၀၂၁ မှ ၂၀၂၆: စစ်အာဏာသိမ်းခြင်း === ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|အာဏာသိမ်း]]ပြီးနောက် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် အာဏာ(၃)ရပ်ကို ချုပ်ကိုင်သူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ (၂)ရက်နေ့မှစတင်ကာ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]ကို ဖွဲ့စည်းကာ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|ဥက္ကဋ္ဌ]]အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကာ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများကို ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ယာယီသမ္မတ ဦး[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]]မှာ အစည်းအဝေးပွဲတစ်ခုတွင်သာ တွေ့ခဲ့ရပြီး လူမြင်ကွင်းမှ ပျောက်သွားခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းအလုံးစုံကို တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်မှ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref name="mal">{{Cite news|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ အာဏာကစားပွဲ|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma-57432310.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16252286593180&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma-57432310}}</ref>အာဏာသိမ်းခြင်းအတွက် အချို့နိုင်ငံများမှ စိုးရိမ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး အချို့နိုင်ငံများက ဖမ်းဆီးထားသူများကို လွှတ်ပေးရန် ပြောကြားခဲ့သည်။ မြန်မာပြည်အရေးနှင့် အာဆီယံခေါင်းဆောင်များအကြား အရေးပေါ်အစည်းအဝေးတစ်ရပ်ကို အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၌ ကျင်းပခဲ့ရာ ထိုပွဲသို့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ အာဏာသိမ်းပိုက်ပြီးနောက် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ ပထမဆုံးသော ပြည်ပခရီးစဉ်ဖြစ်သည်။<ref name="asean">{{Cite news|title=Asean leaders agree 5-point plan for Myanmar|url=https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2104915/asean-leaders-agree-5-point-plan-for-myanmar|accessdate=23 September 2021|archivedate=1 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210501020903/https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2104915/asean-leaders-agree-5-point-plan-for-myanmar}}</ref> [[File:2021 Special ASEAN Summit on Myanmar's coup d'état (2).jpg|thumb|၂၀၂၁ ဧပြီ ၂၄ရက်​နေ့တွင် ကျင်းပသော အာဆီယံခေါင်းဆောင်များ အစည်းအဝေး]] ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ (၁)ရက်နေ့တွင် [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|အိမ်စောင့်အစိုးရ]]အဖြစ် ပြောင်း၍ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် တာဝန်ကိုပါ ပူးတွဲရယူခဲ့သည်။<ref name="cgov2"/> အိမ်စောင့်အစိုးရအနေဖြင့် ၂၀၂၃ခုနှစ် ဩဂုတ်လအထိ တာဝန်ယူမည်ဖြစ်ပြီး ၂၀၂၃ခုနှစ်တွင် ရွေးကောက်ပွဲ ပြန်လည်ကျင်းပပေးမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name="cgov2">{{Cite news|title=အိမ်စောင့်အစိုးရပြောင်းတာ ဘာထူးခြားသွားလဲ|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma-58076614.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323943293539&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma-58076614}}</ref>၂၀၂၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလအထိ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး ဦးဆောင်သော အိမ်စောင့်အစိုးရနှင့် ပြိုင်ဘက်ဖြစ်သော [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရအဖွဲ့|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]တို့သည် နိုင်ငံတကာ မျက်နှာစာတွင် အသိအမှတ်ပြုခံရရေး ကြိုးစားခဲ့ရသည်။။<ref>{{Cite news|title=ကုလသမဂ္ဂမှာ မြန်မာနိုင်ငံကိုယ်စားပြု ဘယ်သူဖြစ်လာမလဲ|url=https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/burmese/program_2/who-will-be-representative-of-myanmar-at-un-meeting-09152021070526.html/ampRFA?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323948539993&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rfa.org%2Fburmese%2Fprogram_2%2Fwho-will-be-representative-of-myanmar-at-un-meeting-09152021070526.html|accessdate=23 September 2021|archivedate=19 February 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230219084743/https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/burmese/program_2/who-will-be-representative-of-myanmar-at-un-meeting-09152021070526.html/ampRFA?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw==#aoh=16323948539993&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rfa.org%2Fburmese%2Fprogram_2%2Fwho-will-be-representative-of-myanmar-at-un-meeting-09152021070526.html}}</ref> လက်ရှိတွင် [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရအဖွဲ့|အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ]] ကိုမူ ပြင်သစ်နိုင်ငံ၊ ချက်နိုင်ငံ၊တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၊ ဥရောပသမဂ္ဂ စသည်တို့က မြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားဝင်အစိုးရ အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုထားပြီး မင်းအောင်လှိုင်၏ [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|အိမ်စောင့်အစိုးရ]] ကို တရားဝင်အစိုးရဟု မည်သည့်နိုင်ငံကမျှ အသိအမှတ်ပြု ထုတ်ဖော်‌ပြောဆိုထားခြင်းမရှိပေ။ ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၇ ရက်တွင် အမိန်ကြော်ငြာစာ အမှတ် ၆၂/၂၀၂၂ အရ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]] မင်းအောင်လှိုင်သည် [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[သတိုးမဟာသရေစည်သူ]]ဘွဲ့နှင့် [[သုဓမ္မသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[သတိုးသီရိသုဓမ္မ]]ဘွဲ့တို့ မိမိကိုယ်ကို ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။ <ref name=":4">{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၃/၂၀၂၂ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်ခြင်း|work=sacoffice.gov|access-date=၁၂ မတ် ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၂|archive-date=8 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250708141937/https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf|url-status=dead}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၂၂ ရက်တွင် ယာယီသမ္မတ [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] ကျန်းမာရေးမကောင်းသည့်အကြောင်းပြချက်ဖြင့် ၎င်းအား ယာယီသမ္မတ တာဝန်အား လွှဲအပ်ရာ သူသည် ထိုနေ့မှာပင် ယာယီသမ္မတ ဖြစ်လာသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c978rm02pgno|title=ယာယီသမ္မတနဲ့ အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာမေးခွန်းများ|work=BBC Burmese|access-date=၂၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|archive-date=31 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240731114512/https://www.bbc.com/burmese/articles/c978rm02pgno}}</ref> ယာယီသမ္မတတာဝန်လွှဲပြောင်းယူခြင်းနှင့်စပ်လျဉ်းပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ]] နှင့် မကိုက်ညီကြောင်း ဝေဖန်ချက်များရှိခဲ့သော်လည်း ဥပဒေနှင့် ညီသည်ဟု စစ်ကောင်စီပြောခွင့်ရ [[ဇော်မင်းထွန်း|ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်း]] က တုံ့ပြန်သည်။<ref>{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/7711192.html|title=ယာယီသမ္မတတာဝန်လွှဲပြောင်းယူတာ ၂၀၀၈ အခြေခံဥပဒေနဲ့ ညီတယ်လို့ စစ်ကောင်စီပြောခွင့် ပြောဆိုချက် ၂၀၀၈ အခြေခံဥပဒေနဲ့ ကွဲလွဲနေ|work=VOA Burmese|access-date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၂၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ }}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေး ကောင်စီ]] အစည်းအဝေး(၂/၂၀၂၄) အား ၎င်းကိုယ်တိုင် ယာယီသမ္မတ (တာဝန်) ဖြင့် ဦးဆောင် ကျင်းပပြီး “နိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးအရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာ ထားသည့် ကာလကို နောက်ထပ် ၆ လ တိုးမြှင့်သတ်မှတ်ကြောင်း” ဆုံးဖြတ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://cincds.gov.mm/node/26518?d=1|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီအစည်းအဝေး(၂/၂၀၂၄)ကျင်းပ|work=CINCDS Myanmar|access-date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ }}</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီအစည်းအဝေး (၃/၂၀၂၅) ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]ကို ဖျက်သိမ်းပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံကို ဆက်လက်အုပ်ချုပ်ရန် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ (ကာလုံ) ဖြင့် ဖွဲ့စည်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ပါသည်။ တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာချက်ကို ရုပ်သိမ်းခဲ့သော်လည်း မြို့နယ်ပေါင်း ၆၃ မြို့နယ်ကိုမူ အရေးပေါ်အခြေအနေနှင့် စစ်အုပ်ချုပ်ရေးတို့ ပြန်လည်ကြေညာခဲ့ပါသည်။ စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာများကို သက်ဆိုင်ရာ တိုင်းမှူးများအား အပ်နှင်းခဲ့ပြီး စစ်ခုံရုံးဖြင့် သေဒဏ်အထိ ချမှတ်နိုင်သည့် တရားစီရင်ရေးအာဏာကိုလည်း ယာယီသမ္မတတာဝန်ယူသူ မင်းအောင်လှိုင်က ခန့်အပ်ခဲ့ပါသည်။ တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ် ၉ ခုရှိ ယင်းမြို့နယ် ၆၃ မြို့နယ်အား ရက်ပေါင်း ၉၀ အတွက် အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ၏ အမိန့်များကို ယာယီသမ္မတ(တာဝန်) ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က လက်မှတ်ရေးထိုး ထုတ်ပြန်ပြီး နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ရာထူးကို ဦး[[ညိုစော]] အား အပ်နှင်းခဲ့ပြီး၊ [[ဦးညိုစောအစိုးရ|ပြည်ထောင်စုအစိုးရအသစ်]]ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/73051|publisher=MOI|accessdate=1 August 2025}}</ref> ဖျက်သိမ်းလိုက်သော စစ်ကောင်စီအစား [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး၊ ဥက္ကဋ္ဌနေရာကို ယူထားပြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးကို ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌနေရာကို ပေးအပ်သည်။ <ref>{{Cite web|title=နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင် ဖွဲ့စည်းခြင်း|url=https://www.mdn.gov.mm/my/niungngntteaalunkhunrenngaekhmsaayaarekeaamrng-phaicnnykhng|accessdate=2025 July 31|publisher=Myanmar Digital News}}</ref>ယခင်စစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင်အချို့များကို ကာလုံအကြံပေးအဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ပြင်ဆင်ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဥပဒေပြုအာဏာကို ကာလုံကတစ်ဆင့် ပြန်လည်ကျင့်သုံးလိုက်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/73140|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ နိုင်ငံသားများ၏ ပုဂ္ဂိုလ်ဆိုင်ရာလွတ်လပ်မှုနှင့် ပုဂ္ဂိုလ်ဆိုင်ရာလုံခြုံမှုကို ကာကွယ်ပေးရေးဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေ|publisher=MOI|accessdate=2025-8-1}}</ref> === ကာချုပ်ရာထူးအပြောင်းအလဲ === {{main|၂၀၂၆ မြန်မာတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ရာထူးအပြောင်းအလဲ}} ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊မတ်လ ၃၀ရက်နေ့တွင် နေပြည်တော်ရှိ ဇေယျသီရိဗိမာန်၌ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်လွှဲပြောင်းလက်ခံခြင်းကို ဂုဏ်ပြုစစ်ရေးပြအခမ်းအနားဖြင့် ပြုလုပ်ပြီး၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း) ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]] ထံသို့ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တာဝန်များ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့သည်။ထိုနေ့မှာပင် [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] သမ္မတရွေးချယ်ရေးအစုအဖွဲ့က ဒုတိယသမ္မတလောင်း အဖြစ် တစညပါတီမှ ဒေါက်တာကျော်ဆွေ နှင့်အတူ ပူးတွဲအဆိုပြုခဲ့သည်။ထိုသို့ အဆိုပြုချိန် [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] ရာထူးနှင့်တွဲဖက်၍ အဆိုပြုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော ရွေးကောက်ခံ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး ဒုတိယနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81294 |access-date=2026-04-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> === ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီဝင် === ၂၀၂၆ စက်တင်ဘာလ ၁၉ ရက်နှင့် ၂၀ ရက်နေ့များတွင် ကျင်းပခဲ့သည့် စတုတ္ထအကြိမ် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]]ညီလာခံအပြီးတွင် ပါတီပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ဦးလှသိန်းက ဦးမင်းအောင်လှိုင်သည် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ၏ ပါတီဝင်ဖြစ်လာပြီဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားသွားသည်။<ref>{{Cite web |title=စစ်အာဏာရှင် မင်းအောင်လှိုင် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီဝင်ဖြစ်လာ |url=https://burmese.dvb.no/post/318275 |access-date=2026-09-22 |website=DVB Burmese |language=my}}</ref> == နိုင်ငံတော်သမ္မတ (၂၀၂၆-လက်ရှိ) == {{main|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း}} ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လ ၃၁ရက် တွင် ကြံ့ခိုင်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီမှ တင်သွင်းသည့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် သည် ရွေးကောက်ခံပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အစုအဖွဲ့၏ (၂၄၇ ) မဲရရှိခဲ့ပြီး၊ တစညပါတီမှ တင်သွင်းသည့် တောင်တွင်းကြီးမဲဆန္ဒနယ်မှ ဒေါက်တာကျော်ဆွေ ကို အနိုင်ရကာ ပြည်သူ့လွှတ်တော်အစုအဖွဲ့မှ ရွေးချယ်သော ဒုတိယသမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်။၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ဧပြီ ၃ရက် တွင် [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ၌ မဲအများဆုံးဖြင့် ဧကာဒသမမြောက် သမ္မတ အဖြစ် တင်မြှောက်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဒုတိယသမ္မတများအဖြစ် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ရွေးချယ်တင်မြှောက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81374 |access-date=2026-04-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၀ရက်တွင် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ဧကာဒသမမြောက် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော် သမ္မတ]] အဖြစ် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုပြီး စတင်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူ ဦးမင်းအောင်လှိုင်၊ ဒုတိယသမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူများဖြစ်သည့် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်နာယက၏ ရှေ့မှောက်၌ ကတိသစ္စာပြု {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81674 |access-date=2026-04-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ပြီးနောက် [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ|ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့သစ်]]ကို အဖွဲ့ဝင် ၃၄ ဦး၊ ဝန်ကြီးဌာန (၃၁) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81565 |access-date=2026-04-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> === ငြိမ်းချမ်းရေးလမ်စဉ် (၂၀၂၆ - လက်ရှိ) === သမ္မတကတိသစ္စာပြုပွဲ၏ မိန့်ခွန်းတွင် [[တစ်နိုင်ငံလုံး ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှု ရပ်စဲရေးသဘောတူစာချုပ်|တစ်နိုင်ငံလုံး အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူစာချုပ်]] (NCA) လမ်းကြောင်းအတိုင်း ငြိမ်းချမ်းရေးလုပ်ငန်းစဉ်များကို ဆက်လက်ဖော်ဆောင်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး<ref>{{Cite web |last=News |first=K. I. C. |date=2026-04-11 |title=NCA အပစ်ရပ်လမ်းကြောင်းအတိုင်း ငြိမ်းချမ်းရေး ဆက်လက်ဖော်ဆောင်မည်ဟု စစ်ခေါင်းဆောင်ပြော |url=https://kicnews.org/2026/04/nca-%E1%80%A1%E1%80%95%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%A1%E1%80%90%E1%80%AD/ |access-date=2026-04-12 |website=ကေအိုင်စီ - KIC News |language=en-US}}</ref>၊ ဧပြီ ၁၁ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတက ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးဆောင်သော အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုဗဟိုကော်မတီ<ref>{{Cite web |title=အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုဗဟိုကော်မတီ (National Solidarity and Peace – making Central Committee ) ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81695 |access-date=2026-04-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ ဒုတိယသမ္မတ ဦး[[ညိုစော]]က ဦးဆောင်သော အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှု လုပ်ငန်းကော်မတီ<ref>{{Cite web |title=အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းကော်မတီ (National Solidarity and Peace – making Working Committee) ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81697 |access-date=2026-04-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>နှင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရာပြည့်]]က ဦးဆောင်မည့် အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီ<ref>{{Cite web |title=အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီ (National Solidarity and Peace-making Negotiation Committee) ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81699 |access-date=2026-04-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>တို့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ နှစ်သစ်ကူးနှုတ်ခွန်းဆက်မိန့်ခွန်တွင် "လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းအားလုံး လက်နက်ကိုင်လမ်းစဉ်ကို စွန့်လွှတ်ပြီး နိုင်ငံရေးလမ်းကြောင်းကတစ်ဆင့် နိုင်ငံရေးပြဿနာကို နိုင်ငံရေးနည်းလမ်းနဲ့ဖြေရှင်း ဆောင်ရွက်သွားကြဖို့ အလေးအနက်တိုက်တွန်းသည်" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူ အဂ္ဂမဟာ သီရိသုဓမ္မ ဦးမင်းအောင်လှိုင်၏ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ နှစ်သစ်ကူးနှုတ်ခွန်းဆက် မင်္ဂလာစကား {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81790 |access-date=2026-04-18 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> === လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့် (၂၀၂၆-လက်ရှိ) === ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၇) ရက်နေ့တွင် ကျရောက်သော [[မြန်မာ သက္ကရာဇ်|မြန်မာသက္ကရာဇ်]] နှစ်ဆန်းတစ်ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၄,၃၃၅ ဦးနှင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁၇၉ ဦး၊ စုစုပေါင်း ၄,၅၁၄ ဦးတို့ကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်အသီးသီးရှိ အကျဉ်းထောင်/အချုပ်ထောင်/စခန်းအသီးသီးမှ အကျဉ်းကျခံနေရသူများကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြု {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81823 |access-date=2026-04-18 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> လွတ်မြောက်လာသူများထဲ၌ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများဖြစ်သော သမ္မတ ဦး[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]]၊​ ဦးဝင်းထိန်တို့အပါအဝင် နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသား ဦးရေ ၁၆၅ ဦးသာ ပါဝင်ကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာနိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများကွန်ရက်က ထုတ်ပြန်သည်။​<ref>{{Cite web |date=2026-04-17 |title=ယနေ့ လွတ်ငြိမ်းခွင့်မှာ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသား ဦးရေ ၁၆၅ ဦးသာ ပါဝင်လာ - New Day Myanmar |url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%9a%e1%80%94%e1%80%b1%e1%80%b7-%e1%80%9c%e1%80%bd%e1%80%90%e1%80%ba%e1%80%84%e1%80%bc%e1%80%ad%e1%80%99%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%81%e1%80%bd%e1%80%84%e1%80%b7%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac/ |access-date=2026-04-18 |language=en-US}}</ref> နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် ဒေါ်[[အောင်ဆန်းစုကြည်]] အား ချမှတ်ထားသည့် ထောင်ဒဏ် ၂၇ နှစ်အနက် (၄) နှစ်နှင့် (၆) လအား လျှော့ပေါ့ပေးခဲ့ကြောင်း ၎င်း၏ ရှေ့နေဖြစ်သူက ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-04-17 |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ရဲ့ ထောင်ဒဏ် ၂၇ နှစ်အနက် ၄ နှစ်ခွဲ လျှော့ပေါ့ပေး - New Day Myanmar |url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%92%e1%80%b1%e1%80%ab%e1%80%ba%e1%80%a1%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%86%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%85%e1%80%af%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%9b%e1%80%b2%e1%80%b7-4/ |access-date=2026-04-18 |language=en-US}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃၀) ရက်နေ့တွင် ကျရောက်သော [[ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓနေ့|ကဆုန်လပြည့်နေ့]] အထိမ်းအမှတ်အဖြင့် နိုင်ငံသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁,၅၀၈ ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82285 |access-date=2026-04-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>နှင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁၁ ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82287 |access-date=2026-04-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ စုစုပေါင်း ၁,၅၁၉ ဦးတို့ကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■ အကျဉ်း​ထောင် အချုပ်​ထောင်အသီးသီးတွင် အကျဉ်းကျခံ​နေရသည့် အကျဉ်းသား အကျဉ်းသာသူ ၁၅၀၈ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်​ပေး |url=https://news-eleven.com/article/311564 |access-date=2026-04-30 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၃ဝ ရက် မတိုင်မီ ကျူးလွန်ခဲ့သော ပြစ်မှုတစ်ခုခုနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခြင်းခံရပြီး အကျဉ်း ထောင်/အချုပ်ထောင်/စခန်းအသီးသီးတွင် ပြစ်ဒဏ်ကျခံလျက်ရှိသော အကျဉ်းသား၊ သူများကို ရာဇဝတ်ကျင့်ထုံးဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၀၁၊ ပုဒ်မခွဲ (၁) အရ ယင်းတို့ကျခံရန်ကျန်ရှိသောပြစ်ဒဏ်၏ ခြောက်ပုံတစ်ပုံကို လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82283 |access-date=2026-04-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> == တရားဝင် နိုင်ငံတကကာ ခရီးစဉ်များ == {{main|ဦးမင်းအောင်လှိုင်၏ နိုင်ငံတော်အဆင့် ခရီးစဉ်များ}} နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ၏ ဥက္ကဋ္ဌ နှင့် နိုင်ငံတော် ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူး ရယူပြီးနောက်ပိုင်း ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် ၂၀၂၁ ခုနှစ်မှစ၍ နိုင်ငံတကာခရီးစဉ်အချို့ကို ဖိတ်ကြားခံရမှုအရ သွားရောက်ခဲ့သည်။ ထို့ထဲ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၇ ရက်နေ့တွင် အာဆီယံအလှည့်ကျဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ယူထားသည့် [[မလေးရှားနိုင်ငံ]]ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံ [[ဘန်ကောက်မြို့]]တွင် တွေ့ဆုံခဲ့ကြမှုလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://burmese.shannews.org/archives/47831#:~:text=%E1%80%A1%E1%80%AC%E1%80%86%E1%80%AE%E1%80%9A%E1%80%B6%E1%80%A1%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%A5%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%80%E1%80%8B%E1%80%B9%E1%80%8C%20%E1%80%90%E1%80%AC%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9A%E1%80%B0%E1%80%91%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA%20%E1%80%99%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%20%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA%20%E1%80%85%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%B1%E1%80%AB%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA,%E1%80%99%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%A1%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%20%E1%80%91%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%20%E1%80%98%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA%20%E1%80%85%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%86%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%B1%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%96%E1%80%BC%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%20%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%9B%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%81%8B|title=အာဆီယံဥက္ကဋ္ဌနှင့် စစ်ခေါင်းဆောင် ဘန်ကောက်မြို့တွင် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးနေ၊ ထိုင်းအစိုးရ လုံခြုံရေးတင်းကြပ်ထား|accessdate=2025-6--26|publisher=Shan Herald News|date=April 17, 2025|archive-date=4 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250504212343/https://burmese.shannews.org/archives/47831#:~:text=%E1%80%A1%E1%80%AC%E1%80%86%E1%80%AE%E1%80%9A%E1%80%B6%E1%80%A1%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%A5%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%80%E1%80%8B%E1%80%B9%E1%80%8C%20%E1%80%90%E1%80%AC%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9A%E1%80%B0%E1%80%91%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA%20%E1%80%99%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%20%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA%20%E1%80%85%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%B1%E1%80%AB%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA,%E1%80%99%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%A1%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%20%E1%80%91%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%20%E1%80%98%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA%20%E1%80%85%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%86%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%B1%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%96%E1%80%BC%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%20%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%9B%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%81%8B}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၀ ရက် မှစ၍ နိုင်ငံ၏ ၁၁ ဦးမြောက် သမ္မတ အဖြစ် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆို စတင်ထမ်းဆောင်ပြီးနောက် ပထမဦးဆုံးပြည်ပခရီးစဥ် အဖြစ် အိန္ဒိယနိုင်ငံ သို့ သွားရောက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် အိန္ဒိယသမ္မတနိုင်ငံဝန်ကြီးချုပ် H.E. Shri Narendra Modi နှင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေး |url=http://www.moi.gov.mm/news/83442 |access-date=2026-08-08 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>[[File:Мин Аун Хлайн в Татарстане 02 (25-06-2021).jpg|thumb|၂၀၂၁ခုနှစ် ဇွန်လအတွင်းက ရုရှားနိုင်ငံခရီးစဉ်တွင် ​တွေ့ရစဉ်]] == လူမျိုးတုံး သတ်ဖြတ်မှုနှင့် စစ်ရာဇဝတ်မှုများ == [[ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေး ကောင်စီ]]က မင်းအောင်လှိုင်၏ တပ်မတော်သားများသည် [[ကချင်ပြည်နယ်]]နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]က အရပ်သားများကို တမင်တကာ ပစ်မှတ်ထားခဲ့ကြကြောင်း၊ ရိုဟင်ဂျာအမျိုးသမီးများကို အဓမ္မပြုကျင့်ခဲ့ကြောင်း၊ အရပ်သားများကိုပစ်ခတ်ကြောင်းနှင့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]အတွင်းရှိ ကျေးရွာများ မီးရှို့ကြောင်း အစီရင်ခံ သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Section |first=United Nations News Service |date=20 June 2016 |title=UN News – Myanmar must address 'serious' human rights violations against minorities – UN rights chief |url=http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=54268#.WdnLnTtpG02 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180212012658/http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=54268#.WdnLnTtpG02 |archive-date=12 February 2018 |access-date=8 October 2017 |website=UN News Service Section |language=en}}</ref> သူသည် ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးများအား လူမျိုးတုန်းရှင်းလင်းခြင်းအတွက် စွပ်စွဲခံနေရသည်။<ref>{{Cite news |last=Farmaner |first=Mark |date=13 September 2017 |title=Only One Person Can Stop Ethnic Cleansing In Myanmar, And It Isn't Aung San Suu Kyi |work=[[Huffington Post]] |url=https://www.huffingtonpost.com/entry/myanmar-rohingya-aung-san-suu-kyi_us_59b83175e4b02da0e13cf59f |url-status=live |access-date=31 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190209201258/https://www.huffingtonpost.com/entry/myanmar-rohingya-aung-san-suu-kyi_us_59b83175e4b02da0e13cf59f |archive-date=9 February 2019 |accessdate=19 January 2022 |archivedate=9 February 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190209201258/https://www.huffingtonpost.com/entry/myanmar-rohingya-aung-san-suu-kyi_us_59b83175e4b02da0e13cf59f }}</ref> အဆိုပါလုပ်ရပ်များသည် လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှု၊ စစ်ရာဇဝတ်မှုနှင့် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုများ ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite news |date=30 March 2015 |title=Burma's Military Milestone |publisher=[[Human Rights Watch]] |url=https://www.hrw.org/news/2015/03/30/burmas-military-milestone |url-status=live |access-date=27 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160804172653/https://www.hrw.org/news/2015/03/30/burmas-military-milestone |archive-date=4 August 2016 |accessdate=28 May 2017 |archivedate=4 August 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160804172653/https://www.hrw.org/news/2015/03/30/burmas-military-milestone }}</ref> ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် ကုလသမဂ္ဂ၏ လွတ်လပ်သော နိုင်ငံတကာ အချက်အလက်ရှာဖွေရေးမစ်ရှင်က မင်းအောင်လှိုင်နှင့် အခြားသော စစ်ဗိုလ်ချုပ်များသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ကချင်ပြည်နယ်နှင့် ရှမ်းပြည်နယ်တို့တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုများအတွက် အဓိက တာဝန်ရှိသူများဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။<ref name="UNReport">{{Cite news |last=Nebehay |first=Stephanie |date=27 August 2018 |title=Myanmar generals had "genocidal intent" against Rohingya, must face justice – UN |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/myanmar-rohingya-un-idUSL8N1VH04R |accessdate=19 January 2022 |archivedate=12 February 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210212175728/https://www.reuters.com/article/myanmar-rohingya-un-idUSL8N1VH04R }}</ref> မင်းအောင်လှိုင်နှင့် တကွ အခြားစစ်ဗိုလ်ချုပ်များဖြစ်သည့် စိုးဝင်း၊ အောင်ကျော်ဇော၊ မောင်မောင်စိုးနှင့် သန်းဦးတို့အား စစ်ရာဇဝတ်မှုများအတွက် နိုင်ငံတကာ ရာဇဝတ်မှု တရားရုံးတို့တွင် တရားစွဲဆိုသင့်ကြောင်း ကုလသမဂ္ဂ စုံစမ်းစစ်ဆေးရေးအဖွဲ့က ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name=UNReport/> မြန်မာနိုင်ငံတွင်း လူမျိုးရေးနှင့် ဘာသာရေး အမုန်းတရားများ ပြန့်ပွားမှုကို ကာကွယ်ရန်အတွက်ဟုဆိုကာ ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်က မင်းအောင်လှိုင်အပါအဝင် လူပုဂ္ဂိုလ်နှင့် အဖွဲ့အစည်းများ၏ ဖေ့စ်ဘွတ်စာမျက်နှာ ၁၉ ခုကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=27 August 2018 |title=Facebook bans Myanmar army chief over rights abuses |work=[[The Times of India]] |url=https://www.timesofindia.com/world/south-asia/facebook-bans-myanmar-army-chief-over-rights-abuses/articleshow/65561259.cms |access-date=27 August 2018}}{{Dead link|date=April 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news |date=27 August 2018 |title=Facebook bans Myanmar Army Chief Min Aung Hlaing, 19 others over rights abuses |publisher=[[News Nation]] |url=http://www.newsnation.in/world-news/facebook-bans-myanmar-army-chief-min-aung-hlaing-19-after-un-report-on-rohingya-article-201517.html |url-status=live |access-date=27 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180827174300/http://www.newsnation.in/world-news/facebook-bans-myanmar-army-chief-min-aung-hlaing-19-after-un-report-on-rohingya-article-201517.html |archive-date=27 August 2018 |accessdate=19 January 2022 |archivedate=27 August 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180827174300/http://www.newsnation.in/world-news/facebook-bans-myanmar-army-chief-min-aung-hlaing-19-after-un-report-on-rohingya-article-201517.html }}</ref> ၂၀၁၉ ခုနှစ် မေလ ၁၆ ရက်တွင် တွစ်တာမှလည်း မင်းအောင်လှိုင်ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Archived copy |url=https://www.theguardian.com/world/2019/may/16/myanmar-army-chiefs-twitter-account-suspended-over-anti-rohingya-hate-speech |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200630080746/https://www.theguardian.com/world/2019/may/16/myanmar-army-chiefs-twitter-account-suspended-over-anti-rohingya-hate-speech |archive-date=30 June 2020 |access-date=5 May 2020}}</ref> ၂၀၁၉ ခုနှစ် မတ်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ရခိုင်လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦးဖြစ်သော ဦး[[ကျော်ဇောဦး]]က ရခိုင်ပြည်နယ်တွင်း တပ်မတော်၏ လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုများသည် ပြည်သူလူထုနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များအား ထိခိုက်နစ်နာစေကြောင်း အိတ်ဖွင့်ပေးစာကို မင်းအောင်လှိုင်ထံ ပေးပို့ခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |url=https://kzo.home.blog/2019/03/18/open-letter-to-myanmar-cinc-min-aung-hlaing-from-u-kyaw-zaw-oo-about-damage-incurred-by-intentional-and-indiscriminate-attacks-of-myanma-tatmadaw-on-non-military-targets/ |title=Open Letter to Senior General Min Aung Hlaing from U Kyaw Zaw Oo about damage to cultural heritage, fatalities and casualties incurred by intentional and indiscriminate attacks of Myanma Tatmadaw on non-military targets |publisher=[[Kyaw Zaw Oo]] |year=2019 |access-date=27 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227103927/https://kzo.home.blog/2019/03/18/open-letter-to-myanmar-cinc-min-aung-hlaing-from-u-kyaw-zaw-oo-about-damage-incurred-by-intentional-and-indiscriminate-attacks-of-myanma-tatmadaw-on-non-military-targets/ |archive-date=27 December 2020}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://kzo.home.blog/2019/03/18/open-letter-to-senior-general-min-aung-hlaing-from-u-kyaw-zaw-oo-about-intentional-and-indiscriminate-attacks-of-myanma-tatmadaw-on-non-military-targets/ |title=သမိုင်းဝင် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာအဆောက်အအုံများအပါအဝင် စစ်ဖက်ပစ်မှတ်မဟုတ်သည့်နေရာများသို့ တမင်သက်သက် ပစ်ခတ်ကြသဖြင့် သေဆုံးထိခိုက်ကြရသည့်ကိစ္စ အိတ်ဖွင့်ပေးစာ |publisher=[[Kyaw Zaw Oo]] |year=2019 |language=my |access-date=27 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227104428/https://kzo.home.blog/2019/03/18/open-letter-to-senior-general-min-aung-hlaing-from-u-kyaw-zaw-oo-about-intentional-and-indiscriminate-attacks-of-myanma-tatmadaw-on-non-military-targets/ |archive-date=27 December 2020}}</ref> အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုက မင်းအောင်လှိုင်အား ပိတ်ဆို့မှုများ ချမှတ်ခဲ့ရာ သူ့အား အမေရိကန်နိုင်ငံသို့ ဝင်ရောက်ခွင့်ကို ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ပိတ်ပင်ခဲ့သည်။<ref name=":0">{{Cite web |title=US Tightens Sanctions on Myanmar Army Chief |url=https://www.voanews.com/east-asia-pacific/us-tightens-sanctions-myanmar-army-chief |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210108091251/https://www.voanews.com/east-asia-pacific/us-tightens-sanctions-myanmar-army-chief |archive-date=8 January 2021 |access-date=11 January 2021 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref name=":0" /><ref>{{Cite web |title=Treasury Sanctions Individuals for Roles in Atrocities and Other Abuses |url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/sm852 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201207144752/https://home.treasury.gov/news/press-releases/sm852 |archive-date=7 December 2020 |access-date=11 January 2021 |website=U.S. Department of the Treasury}}</ref> ၂၀၁၇ ခုနှစ်အတွင်း ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးများအပေါ် ကျူးလွန်ခဲ့သော လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်ခဲ့သည့် ရာဇဝတ်မှုများနှင့် စစ်ရာဇဝတ်မှုပေါင်းများစွာအတွက် စစ်ခေါင်းဆောင် [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[သတိုးမဟာသရေစည်သူ]] [[သတိုးသီရိသုဓမ္မ|သတိုးသီရိ]]သုဓမ္မ မင်းအောင်လှိုင်ကို ဖမ်းဝရမ်းထုတ်ရန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရာဇဝတ်မှုတရားရုံး (ICC) ၏ ရှေ့နေချုပ် ကာရင် ခန်း (Karim AA Khan) က ICC တရားရုံးကို ၂၀၂၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၂၇ ရက်နေ့တွင်လျှောက်ထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cwy147w07pyo|title=အိုင်စီစီ ဖမ်းဝရမ်း လျှောက်ထားမှု အပေါ် စစ်ကောင်စီ တုံ့ပြန်ချက်|work=BBC Burmese|access-date=၂၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၄|date=၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄ }}</ref>လူ့အခွင့်အရေးတက်ကြွသူများက ထောက်ခံကြိုဆိုခဲ့ကြသော်လည်း တရုတ်နိုင်ငံခြားရေးပြောခွင့်ရ Mao Ning က ကုလသမဂ္ဂလုံခြုံရေးကောင်စီက အမှုကိုလွှဲပြောင်းပေးခြင်းမျိုးမဟုတ်လျှင် ရောမဥပဒေစာချုပ်၌ လက်မှတ် မထိုးထားသည့် နိုင်ငံ နှင့် နယ်မြေများအပေါ် အိုင်စီစီတရားရုံးက စီရင်ပိုင်ခွင့်မရှိဟု နိုဝင်ဘာ ၂၈ ရက် တွင် မြန်မာစစ်ခေါင်းဆောင်ဘက်က ပြောဆို ရပ်တည်ခဲ့သည်။အလားတူ မြန်မာစစ်ကောင်စီပြောခွင့်ရ ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်းကလည်း အိုင်စီစီရှေ့နေချုပ်၏ ပြောကြားချက်အပေါ် လက်မခံဘဲ ပယ်ချသည်။ == အကျင့်ပျက်ခြစားမှုများ == မင်းအောင်လှိုင်သည် တပ်မတော်ပိုင် [[ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ စီးပွားရေး ဦးပိုင်လီမိတက်]] (MEHL)တွင် ရှယ်ယာအများစု ပိုင်ဆိုင်သူတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၀-၁၁ ဘဏ္ဍာရေးနှစ်တွင် ရှယ်ယာ ၅၀၀၀ ပိုင်ဆိုင်ခဲ့ပြီး နှစ်စဉ်အမြတ်ဝေစုအနေဖြင့် ဒေါ်လာ နှစ်သိန်းခွဲ ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Leaked documents reveal global business links to Myanmar military crimes |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2020/09/mehl-military-links-to-global-businesses/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210108144231/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2020/09/mehl-military-links-to-global-businesses/ |archive-date=8 January 2021 |access-date=11 January 2021 |website=Amnesty International |language=en}}</ref> သူသည် MEHL ၏ နာယက အဖွဲ့ဝင်လည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=17 June 2020 |title=Systemic Conflict of Interest in Myanmar Military Allows for Serious Corruption |url=https://www.justiceformyanmar.org/press-releases/systemic-conflict-of-interest-in-myanmar-military-allows-for-serious-corruption |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026180332/https://www.justiceformyanmar.org/press-releases/systemic-conflict-of-interest-in-myanmar-military-allows-for-serious-corruption |archive-date=26 October 2020 |access-date=11 January 2021 |website=Justice For Myanmar}}</ref> မင်းအောင်လှိုင်၏ သားဖြစ်သူ အောင်ပြည့်စုံသည် Sky One ဆောက်လုပ်ရေးကုမ္ပဏီနှင့် အောင်မြင့်မိုမင်းအာမခံ ကုမ္ပဏီအပါအဝင် ကုမ္ပဏီများစွာ ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။<ref name=":3" /> အောင်ပြည့်စုံသည် ဆက်သွယ်ရေးကုမ္ပဏီတစ်ခုဖြစ်သော [[မိုင်တဲလ် မြန်မာ]]တွင်လည်း ရှယ်ယာများစွာ ပါဝင်ထားသည်။<ref name=":3">{{Cite web |title=တပ်ချုပ်သားပိုင်ကုမ္ပဏီများကို အရေးယူရန် ကုလအချက်အလက်ရှာဖွေရေးအဖွဲ့ တောင်းဆို |url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/2402 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201053646/https://www.myanmar-now.org/mm/news/2402 |archive-date=1 February 2021 |access-date=11 January 2021 |website=Myanmar NOW |language=my}}</ref> တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ယူပြီးနောက် ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ [[ပြည်သူ့ရင်ပြင်နှင့် ပြည်သူ့ဥယျာဉ်]]တွင် စားသောက်ဆိုင်နှင့် အနုပညာပြခန်းအတွက် နှစ် ၃၀ မြေငှားရမ်းခြင်းကို ဈေးကွက်ပေါက်ဈေးထက် လျော့နည်းသော နှုန်းထားဖြင့် သားဖြစ်သူ အောင်ပြည့်စုံက ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Military Chief's Son Paid 'Very Low' Rent for His Upscale Restaurant on Government-Owned Land |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/military-chiefs-son-paid-very-low-rent-for-his-upscale-restaurant-on-government-owned-land |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200717014336/https://myanmar-now.org/en/news/military-chiefs-son-paid-very-low-rent-for-his-upscale-restaurant-on-government-owned-land |archive-date=17 July 2020 |access-date=11 January 2021 |website=Myanmar NOW |language=en}}</ref> ဆေးနှင့် ဆေးပစ္စည်းများအတွက် [[အစားအသောက်နှင့် ဆေးဝါးကွပ်ကဲမှုဌာန (မြန်မာ)|အစားအသောက်နှင့် ဆေးဝါးကွပ်ကဲရေးဌာန]]၏ ခွင့်ပြုချက်နှင့် အခွန်ကိစ္စရပ်များကို ဝန်ဆောင်မှုပေးသော ''A&M Mahar'' ကုမ္ပဏီသည်လည်း အောင်ပြည့်စုံပိုင်ဆိုင်သော ကုမ္ပဏီ ဖြစ်သည်။<ref name=":1">{{Cite web |title=Dirty Secrets #2: Sr. Gen. Min Aung Hlaing's family profiting off of FDA and Customs clearances |url=https://www.justiceformyanmar.org/stories/dirty-secrets-2-sr-gen-min-aung-hlaings-family-selling-fda-and-customs-clearance-for-profit |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026181000/https://www.justiceformyanmar.org/stories/dirty-secrets-2-sr-gen-min-aung-hlaings-family-selling-fda-and-customs-clearance-for-profit |archive-date=26 October 2020 |access-date=11 January 2021 |website=Justice For Myanmar}}</ref> အခွန်ဌာနကို MEHL ၏ ဒါရိုက်တာဟောင်းဖြစ်သူ ဦးကျော်ထင်က ဦးဆောင်သည်။<ref name=":1" /> ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် သမီးဖြစ်သူ [[ခင်သီရိသက်မွန်]]သည် [[သတ္တမမြောက်အာရုံ]] ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref name=":2">{{Cite web |title=Military Chief's Family Members Spend Big on Blockbuster Movies, Beauty Pageants |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/military-chiefs-family-members-spend-big-on-blockbuster-movies-beauty-pageants |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201215082136/https://www.myanmar-now.org/en/news/military-chiefs-family-members-spend-big-on-blockbuster-movies-beauty-pageants |archive-date=15 December 2020 |access-date=11 January 2021 |website=Myanmar NOW |language=en}}</ref> ထိုနှစ်မှာပင် ချွေးမဖြစ်သူ မျိုးရတနာထိုက်က Stellar Seven Entertainment အမည်ရှိ ဖျော်ဖြေရေးကုမ္ပဏီတစ်ခုကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref name=":2" /> ==ထမ်းဆောင်ခဲ့သော စစ်ဖက်ဆိုင်ရာတာဝန်များ== {| class="wikitable" |- !ခုနှစ် !! နေရာ !!ရာထူး!! တာဝန် |-၁၉၉၅-၁၉၉၈(အမှတ်(၃၆၉)ခြေမြန်တပ်ရင်း)နမခလက်အောက်ခံတပ်ရင်း(တပ်ရင်းမှူး) | ၁၉၉၈ ||[[အမှတ်(၃၃)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်]] || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး || စစ်ဦးစီးအရာရှိ (ပထမတန်း) |- | ၁၉၉၉ ||[[အမှတ်(၃၃)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်]] || ဗိုလ်မှူးကြီး|| နည်းဗျူဟာမှူး |- | ၂၀၀၂ ||[[အမှတ်(၄၄)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်]] || ဗိုလ်မှူးချုပ် || တပ်မမှူး |- | ၂၀၀၃ ဩဂုတ် ||[[စစ်တက္ကသိုလ်]] || ဗိုလ်မှူးချုပ် || ကျောင်းအုပ်ကြီး |- | ၂၀၀၄ နိုဝင်ဘာ || [[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] || ဗိုလ်ချုပ်|| တိုင်းမှူး |- | ၂၀၀၆ || [[တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] || ဗိုလ်ချုပ် || တိုင်းမှူး |- | ၂၀၀၇ || [[မြန်မာနိုင်ငံ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ဗိုလ်ချုပ်|| [[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့မှူး]] |- | ၂၀၀၈ || [[မြန်မာနိုင်ငံ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး || [[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့မှူး]] |- | ၂၀၁၀ ဩဂုတ် || [[မြန်မာနိုင်ငံ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး || [[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)|ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး (ကြည်း/ ရေ/ လေ)]] |- |၂၀၁၁ မတ် || rowspan="3" |[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး]]|| ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|| rowspan="3" | [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|တပ်မတော်ကာကွယ်ရေး ဦးစီးချုပ်]] |- |၂၀၁၂ ဧပြီ ၃ || ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး |- |၂၀၁၃ မတ် || ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး |} == ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း == ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁ ရက်တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်က [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[မဟာသရေစည်သူ]]ဘွဲ့ကို ချီးမြှင့်အပ်နှံခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=မြန်မာနိုင်ငံပြန်တမ်း|url=https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/3ca3a1e3-b448-4c9a-b428-cf32d455055e/resource/155c187b-6893-4037-bacb-a6ca8676deb2/download/69-18.pdf|accessdate=2025 August 2|publisher=Open Data Mekong}}</ref> ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၇ ရက်တွင် အမိန်ကြော်ငြာစာ အမှတ် ၆၂/၂၀၂၂ အရ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]] မင်းအောင်လှိုင်သည် [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[သတိုးမဟာသရေစည်သူ]]ဘွဲ့နှင့် [[သုဓမ္မသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[သတိုးသီရိသုဓမ္မ]]ဘွဲ့တို့ မိမိကိုယ်ကို ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။ <ref name=":4" /> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ (၅) ရက်နေ့တွင် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]က ဂုဏ်ထူးဆောင် [[ပြည်သူ့ရေးရာ စီမံခန့်ခွဲမှု|ပြည်သူ့ရေးရာစီမံခန့်ခွဲမှု]]ပါရဂူဘွဲ့ Honorary Doctor of Public Administration (D.P.A honoris causa) ကိုချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=NP News |url=https://www.npnewsmm.com/news/69846d4bdd503d7856062b39 |access-date=2026-04-14 |website=www.npnewsmm.com}}</ref> == ကျန်းမာရေး နှင့် အရေးပေါ်ခွဲစိတ်ခံရမှု == ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် ခါးကျီးပေါင်းရောဂါကြောင့် အာရုံကြောညပ်ခြင်း (Lumbar Spondylosis with Spinal Stenosis) ဝေဒနာအတွက် နေပြည်တော်ရှိ အမှတ် (၂) တပ်မတော်ဆေးရုံကြီး (ခုတင် ၁၀၀၀) ၌ အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ ပါရဂူများနှင့် မြန်မာ့တပ်မတော်ဆေးတပ်ဖွဲ့တို့ ပူးပေါင်း၍ ၂ နာရီကြာ အရေးပေါ် ခွဲစိတ်ကုသမှု ခံယူခဲ့သည်။ထို ခွဲစိတ်မှုသည် အောင်မြင်ခဲ့ကြောင်း ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီက သတင်းထုတ်ပြန်ပေးခဲ့ပြီး၊ထုတ်ပြန်ချက်ထဲ တာဝန်များပြန်လည်ထမ်းဆောင်နေပြီဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://news-eleven.com/article/310689|title=ယာယီသမ္မတ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ခါးကျီးပေါင်းရောဂါကြောင့် အာရုံကြောညပ်ခြင်း ဝေဒနာခံစားခဲ့ရသဖြင့် အရေးပေါ်ခွဲစိတ်ကုသမှု (၂)နာရီကြာ ပြုလုပ်ခဲ့ရ|work=Eleven Media Group|access-date=၂၃ မတ် ၂၀၂၆|date=၂၃ မတ် ၂၀၂၆}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist|2}} {{s-start}} {{s-mil}} {{s-bef|before=[[ရွှေမန်း၊ ဦး|သူရရွှေမန်း]]}} {{s-ttl|title=[[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)]]|years=၂၀၁၀–၂၀၁၁}} {{s-aft|after=[[လှဌေးဝင်း (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|လှဌေးဝင်း]]}} {{s-bef|before=[[သန်းရွှေ]]}} {{s-ttl|title=[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]|years=၂၀၁၁–၂၀၂၆}} {{S-aft|after= [[ရဲဝင်းဦး]]}} {{s-off}} {{s-bef|before=[[သန်းရွှေ]]<br>{{nobold|[[နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ|နအဖ]]ဥက္ကဋ္ဌ <small>(၁၉၉၇–၂၀၁၁)</small>}}}} {{s-ttl|title=[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]|years=၂၀၂၁–၂၀၂၅}} {{S-aft|after= ''ကောင်စီဖျက်သိမ်း''}} {{s-bef|before=[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] {{nobold|(ယာယီ)}}}} {{s-ttl|title=ယာယီ[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|သမ္မတ]] (တာဝန်) |years=၂၀၂၄–၂၀၂၆}} {{S-aft|after= ''ကိုယ်တိုင်''}} {{s-vac|last=[[သိန်းစိန်]] {{nobold|(၂၀၁၁)}}}} {{s-ttl|title=[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] |years=၂၀၂၁–၂၀၂၅}} {{S-aft|after= [[ညိုစော]]}} {{s-end}} {{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်သူ အကြီးအကဲများ}} {{နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ}} {{lifetime|၁၉၅၆| | }} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ]] [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဝင်များ]] [[ကဏ္ဍ:အာဏာသိမ်း ခေါင်းဆောင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မကွေးတိုင်းဒေသကြီးမှ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] pvjqljnycs825q5bc2ys1ts449xt1j5 1055296 1055295 2026-09-26T14:09:25Z Dr Lotus Black 31011 /* ကိုးကား */ 1055296 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]](ငြိမ်း) | name = မင်းအောင်လှိုင် | image = President Min Aung Hlaing 2026 (cropped).jpg |caption = သမ္မတ မင်းအောင်လှိုင် (၂၀၂၆) |office1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ စာရင်း|ဧကာဒသမမြောက်]] [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ]] |term_start1= ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |term_end1 = |vicepresident1 = [[ညိုစော|ညိုစော]] <br> [[နန်းနီနီအေး|နန်းနီနီအေး]] |predecessor1= [[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]] |successor1 = | office2 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] | status2 = ယာယီ (တာဝန်) | predecessor2 = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] (ယာယီ) | successor2 = ''ကိုယ်တိုင်'' | president2 = | primeminister2 = ''ကိုယ်တိုင်'' <small>(၂၀၂၄-၂၀၂၅)</small> <br> [[ညိုစော]] <small>(၂၀၂၅-၂၀၂၆)</small> | term_start2 = ၂၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ | term_end2 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | office3 = [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်| နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] <br>ဥက္ကဋ္ဌ | predecessor3 = ''ကော်မရှင်စတင်'' | successor3 = ''ကော်မရှင် ဖျက်သိမ်း'' |appointer3= ''ကိုယ်တိုင်'' | deputy3 = [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] | president3 = ''ကိုယ်တိုင်'' (ယာယီတာဝန်) | termstart3 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | termend3 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | office4 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]<ref>{{cite web|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး အမိန့်အမှတ်(၉/၂၀၂၁) ၁၃၈၂ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလပြည့်ကျော် ၆ ရက် ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ ရက်|url=http://www.dsinfo.org/node/957|website=|access-date=|language=|date=2 February 2021|accessdate=2 February 2021|archivedate=3 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210203131316/http://dsinfo.org/node/957}}</ref> | predecessor4 = ''ကောင်စီစတင်'' | successor4 =''ကောင်စီဖျက်သိမ်း'' | deputy4 = [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] | president4 = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] (ယာယီ) <br> ''ကိုယ်တိုင်'' (ယာယီတာဝန်) | termstart4 = ၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | termend4 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | office5 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ စာရင်း|၁၂ ဦးမြောက်]]<!--ဝန်ကြီးချုပ်အမည်ဖြင့် ရာထူးယူခဲ့သူများကိုသာ ထည့်တွက်ထားခြင်းဖြစ်သည်။--> [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]]<ref>{{Cite news |url=http://www.xinhuanet.com/english/asiapacific/2021-08/01/c_1310100662.htm |title=Myanmar forms caretaker government: State Administration Council |accessdate=2 August 2021 |archivedate=19 February 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230219074722/http://www.xinhuanet.com/english/asiapacific/2021-08/01/c_1310100662.htm }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-military-ruler-promises-elections-says-ready-work-with-asean-2021-08-01/|title=Myanmar army ruler takes prime minister role, again pledges elections|accessdate=2 August 2021|archivedate=1 August 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210801191831/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-military-ruler-promises-elections-says-ready-work-with-asean-2021-08-01/}}</ref> | president5 = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] (ယာယီ)<br> ''ကိုယ်တိုင်'' (ယာယီ)(တာဝန်) | predecessor5 = [[သိန်းစိန် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးသိန်းစိန်]] (နအဖအစိုးရ) | successor5 = [[ညိုစော|ဦးညိုစော]] | deputy5 = {{list collapsed|title=''စာရင်း''| *[[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] *[[တင်အောင်စန်း]] *[[မြထွန်းဦး]] *[[မောင်မောင်အေး]] *[[ဝင်းရှိန်]] *[[သန်းဆွေ]] }} | term_start5 = ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | term_end5 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | office6 = [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] | predecessor6 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[သန်းရွှေ]] | successor6 = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]] | president6 =ဦး[[သိန်းစိန်]] <br> ဦး[[ထင်ကျော်]] <br> ဦး[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]] <br> ဦး[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] (ယာယီ) <br> ''ကိုယ်တိုင်'' (ယာယီ)(တာဝန်) | deputy6 = [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] | termstart6 = ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | termend6 = ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ | party = [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] <ref>{{Cite web |title=စစ်အာဏာရှင် မင်းအောင်လှိုင် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီဝင်ဖြစ်လာ |url=https://burmese.dvb.no/post/318275 |access-date=2026-09-22 |website=DVB Burmese |language=my}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1956|7|3|df=y}} | birth_place = [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]] ၊ [[မင်းဘူးမြို့]] | death_date = | death_place = | nationality = [[ထားဝယ်လူမျိုး]] | parents = ပန်းချီဦးခင်လှိုင်(ထားဝယ်)<ref>{{cite web |title=သီတဂူဆရာတော် ရေစက်ချအနုမောဒနာတရားဟောကြားချီးမြှင့်ခြင်း |url=https://thesitagu.org/index.php/academics/yangon/970-2020-01-27-03-08-48 |website=thesitagu.org |access-date=၂၃ ဧပြီ ၂၀၂၂ |date=၂၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀}}</ref>၊ ဒေါ်လှမူ(ထားဝယ်)<ref name="cincds">{{cite web |title=တပ်မတော် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်နှင့် ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံ Politic မဂ္ဂဇင်းတို့၏ မေးမြန်းဖြေကြားမှုများကို Politic မဂ္ဂဇင်း၌ ထည့်သွင်းဖော်ပြ |url=https://cincds.gov.mm/node/8613?d=1 |website=cincds.gov.mm |access-date=၂၃ ဧပြီ ၂၀၂၂ |date=၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၀}}</ref> | spouse = ဒေါ်[[ကြူကြူလှ]] | children = [[အောင်ပြည့်စုံ]]<br/>[[ခင်သီရိသက်မွန်]] | alma_mater = [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] ([[LL.B]])<br/>[[စစ်တက္ကသိုလ်]] | website = {{url|www.seniorgeneralminaunghlaing.com.mm}} | nickname = | allegiance = {{flag|Myanmar}} | branch = {{army|Myanmar}} | serviceyears = ၁၉၇၄–၂၀၂၆ | rank = [[File:Senior General.gif|15px]] [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] | unit = | commands = {{flagicon image|Commander in Chief flag of Myanmar.svg}} ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် | battles = [[ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်]] | awards = {{unbulleted list | [[သတိုးမဟာသရေစည်သူ]] | [[သတိုးသီရိသုဓမ္မ]] | [[:en:Orders, decorations, and medals of Malaysia|Honorary Malaysian Armed Forces Order for Valour (First Degree)]] | [[:en:Orders, decorations, and medals of Malaysia|Gallant Commander of Malaysian Armed Forces]] | Knight Grand Cross First Class of the Most Exalted [[ဆင်ဖြူတော်ဝင်သူရဲကောင်းဘွဲ့တံဆိပ်]] }} | ethnicity = |honorific prefix=[[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] (ငြိမ်း) <br>[[အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူ]] [[အဂ္ဂမဟာသီရိသုဓမ္မ]]<br>ဦး |military_blank1=ကိုယ်ပိုင်အမှတ်|military_data1=ကြည်း ၁၄၂၃၂}}[[အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူ]] [[အဂ္ဂမဟာသီရိသုဓမ္မ]] '''ဦးမင်းအောင်လှိုင်'''([[၃ ဇူလိုင်]] [[၁၉၅၆]] မွေးဖွား)သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ဧကာဒသမမြောက် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော် သမ္မတ]]ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ၁၀ ဦးမြောက် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]အဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-03 |title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သမ္မတအိပ်မက်ပြည့်ဝ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/czrey4p725jt |access-date=2026-04-03 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|စစ်အာဏာသိမ်း]]ပြီးနောက် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]၊ [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့်အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သော [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|အိမ်စောင့်အစိုးရ]]တွင်လည်း ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် မိမိကိုယ်တိုင် ခန့်အပ်ကာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|အိမ်စောင့်အစိုးရ]]၏ အစိုးရအကြီးအကဲအဖြစ် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာနှင့် ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဥပဒေပြုရေးအာဏာတို့ကို ကိုယ်တိုင်ကျင့်သုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Min Aung Hlaing elected Myanmar president despite international criticism |url=https://asia.nikkei.com/spotlight/myanmar-crisis/min-aung-hlaing-elected-myanmar-president-despite-international-criticism |access-date=2026-04-03 |website=Nikkei Asia |language=en}} </ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၂ ရက်တွင် ယာယီသမ္မတ [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]]မှ ကျန်းမာရေးမကောင်းတော့သဖြင့် ယာယီသမ္မတ တာဝန်များကို လက်လွှဲပေးခဲ့ရာ  ထိုနေ့မှာပင် သူသည် ယာယီသမ္မတ(တာဝန်) ရယူသူလည်း ဖြစ်သည်။<ref>ယာယီသမ္မတရာထူးအားယူ</ref>၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်တွင် သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော ရွေးကောက်ခံ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး က ဒုတိယသမ္မတလောင်းတစ်ဦးအဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့ပြီး၊မတ်လ ၃၁ရက်တွင် အဆိုပါအစုအဖွဲ့၏ ဒုတိယသမ္မတအဖြစ် [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်|ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]တွင် မဲအများဆုံးဖြင့် ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော ရွေးကောက်ခံ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး ပထမနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81258 |access-date=2026-03-31 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>ဧပြီလ ၃ရက် တွင် [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] က ဒုတိယ သမ္မတသုံးဦးအနက် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင် ကို ထောက်ခံမဲ ၄၂၉ ၊ ဦးညိုစော ကို ၁၂၆မဲ နှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေး ကို ၂၆ မဲဖြင့် သမ္မတမဲပေးရွေးချယ်မှု ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ဤသို့ဖြင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သည် ၁၁ ဦးမြောက်သမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၁၁ ဦးမြောက် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်အား ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က ရွေးချယ်တင်မြှောက် |url=https://news-eleven.com/article/310989 |access-date=2026-04-03 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> သူသည် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ရာထူးကို ၂၀၁၁ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် လက်ခံခဲ့ပြီး ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်တွင် အနားယူခဲ့သည်။ သူသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] ဦးဆောင်သော အဖွဲ့ဝင် (၁၁) ဦးပါဝင်သည့် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]]၏ အဖွဲ့ဝင်လည်းဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.burmalibrary.org/docs5/Myanmar_Constitution-2008-en.pdf |access-date=5 November 2019 |archive-date=16 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190816065930/http://www.burmalibrary.org/docs5/Myanmar_Constitution-2008-en.pdf }}</ref> ယခင်က [[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)|ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး (ကြည်း၊ရေ၊လေ)]] ဖြစ်သည်။<ref>https://www.irrawaddy.com/news/burma/min-aung-hlaing-appointed-vice-senior-general.html</ref>ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ [[ရိုဟင်ဂျာ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု|ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးတုန်းသတ်ဖြတ်မှု]]အတွက် အဓိကတာဝန်ရှိသူအဖြစ် စွပ်စွဲခံထားရသည်။ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒတွင် သူသည် [[အာဆီယံ]]၏လွှမ်းမိုးမှုကို တွန်းလှန်ပြီး [[ရုရှားနိုင်ငံ]]၊[[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]၊[[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]တို့အပေါ် ပိုမိုအားကိုးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=China, Russia, India enabling Myanmar’s military rule: Report |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/11/2/china-russia-india-enabling-myanmars-military-report |access-date=7 February 2023 |work=[[Al Jazeera]] |date=2 November 2022 |accessdate=24 February 2023 |archivedate=7 February 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230207033107/https://www.aljazeera.com/news/2022/11/2/china-russia-india-enabling-myanmars-military-report }}</ref><ref>{{cite news |title=Myanmar warns ASEAN that pressure would be counterproductive |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/28/myanmar-warns-asean-that-pressure-for-peace-is-counterproductive?traffic_source=KeepReading |access-date=7 February 2023 |work=[[Al Jazeera]] |date=28 October 2022 |accessdate=24 February 2023 |archivedate=7 February 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230207051251/https://www.aljazeera.com/news/2022/10/28/myanmar-warns-asean-that-pressure-for-peace-is-counterproductive?traffic_source=KeepReading }}</ref> သူ၏ လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုများနှင့် အကျင့်ပျက်ခြစားမှု စွပ်စွဲချက်များကြောင့် နိုင်ငံတကာ၏ အရေးယူပိတ်ဆို့မှုများ ဆက်တိုက်ချမှတ်ခံခဲ့ရလျက်ရှိသည်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ် [[ဒီမိုကရေစီ|ဒီမိုကရေစီ အညွှန်းကိန်း]]၏ အဆင့်သတ်မှတ်ချက်များအရ သူ၏လက်‌ထက်မြန်မာနိုင်ငံသည် အာဖဂန်နစ္စတန်ပြီးလျှင် ဒုတိယအာဏာရှင်အဆန်ဆုံးနိုင်ငံဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Ranked Second-Least Democratic Nation in World |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-ranked-second-least-democratic-nation-in-world.html |access-date=7 February 2023 |work=[[The Irrawaddy]] |date=10 February 2022}}</ref> ၂၀၂၃ ဧပြီလ ၁၃ တွင် [[တိုင်းစ်|တိုင်းမ်စ်]]မဂ္ဂဇင်းမှ သူ့အား "၂၀၂၃ ခုနှစ်၏ ဩဇာအရှိဆုံး လူပုဂ္ဂိုလ် ၁၀၀" ထဲတွင် ထည့်သွင်းခဲ့ပြီး "နိုင်ငံကိုအပယ်ခံဘဝသို့ ရောက်စေခဲ့သည်" ဟူ၍ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{cite web |last1=Campbell |first1=Joshua |title=Min Aung Hlaing |url=https://time.com/collection/100-most-influential-people-2023/6269857/min-aung-hlaing/ |website=The 100 Most Influential People of 2023 |publisher=[[တိုင်းစ်|TIME]] |access-date=16 April 2023 |date=13 April 2023 |quote=Min Aung Hlaing has returned Myanmar to a pariah state and made it the world’s second most authoritarian regime, per the Economist Intelligence Unit’s 2022 Democracy Index. Only Taliban-ruled Afghanistan ranked worse. |archive-date=16 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230416064524/https://time.com/collection/100-most-influential-people-2023/6269857/min-aung-hlaing/ }}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃) ရက်နေ့တွင် တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပွဲတွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်ကို နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ ==ကိုယ်ရေးအကျဉ်း== [[File:Thai delegation with Burmese SPDC.jpg|thumb|၂၀၁၀ပြည့်နှစ်က ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေက ထိုင်းနိုင်ငံဝန်ကြီးချုပ် [[အဘီစစ် ဝိဇ္ဇာဇီဝ]]အား လက်ခံတွေ့ဆုံရာ ထိုစဉ်ကညှိကွပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးမင်းအောင်လှိုင်အား ဘေးတွင်တွေ့ရစဉ်]] ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် (ကြည်း ၁၄၂၃၂)<ref>{{cite web|title=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အဖြစ် ပြန်လည်အတည်ပြုခန့်အပ်ခြင်း|url=https://www.gad.gov.mm/sites/default/files/3_ttpmettaakaakyeruiiciikhpaphc_pnlnnyattnnypkhnapkhng.pdf|accessdate=16 June 2021|archivedate=24 June 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210624195531/https://www.gad.gov.mm/sites/default/files/3_ttpmettaakaakyeruiiciikhpaphc_pnlnnyattnnypkhnapkhng.pdf}}</ref> ကို ခရစ်နှစ် ၁၉၅၅-ခုနှစ်တွင် အစိုးရဝန်ထမ်းဖြစ်သည့် ဖခင်တာဝန်ကျရာ[[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မင်းဘူးမြို့]]တွင် မွေးဖွားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.facebook.com/popularnewsjournal/videos/361626864949685 |title=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင် နှင့် Popular News အင်တာဗျူး|work=Popular News Journal|access-date=၁၃ ဇွန် ၂၀၂၃ |date= ၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀ }}</ref> ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးသောင်းလှိုင်(ခေါ်) ဦးခင်လှိုင်မှာ အစိုးရဝန်ထမ်းဖြစ်ပြီး ပန်းချီဆရာတစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။ မိဘနှစ်ပါးစလုံးသည် ထားဝယ်ဇာတိဖြစ်ကြပြီး [[မြန်မာလူမျိုး|မြန်မာ]]လူမျိုးများဖြစ်သည်။<ref name="cincds"/> ၁၉၆၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၆ ခုနှစ်အထိ မန္တလေးမြို့၊ ၁၉၆၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၂ ခုနှစ်အထိ ရန်ကုန်မြို့တို့တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး<ref name="cincds" /> ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းကို [[အ.ထ.က(၁)လသာ]] (Central) ကျောင်းမှ အောင်မြင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သစ်နှင့် အမေရိကန် မြန်မာ တပ်မတော်နှစ်ရပ် ဆက်ဆံရေး - အပိုင်း (၁) |url=http://burmese.voanews.com/content/article-04-02-11-soldiers-talk054-119117354/1245642.html |access-date=6 September 2014 |archive-date=5 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305092756/http://burmese.voanews.com/content/article-04-02-11-soldiers-talk054-119117354/1245642.html }}</ref> ၁၉၇၃-၇၄ ခုနှစ်တွင် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] ဥပဒေပညာ တက်ရောက်သင်ကြားရင်း ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် [[စစ်တက္ကသိုလ်]] ဗိုလ်လောင်းသင်တန်း အပတ်စဉ် (၁၉) ဝင်ခွင့်ရရှိခဲ့ရာ [[ပြင်ဦးလွင်မြို့]]ရှိ [[စစ်တက္ကသိုလ်]]သို့ တက်ရောက်ခဲ့ပြီး သိပ္ပံဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။ [[နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရေးတက္ကသိုလ်]]မှ မဟာဝိဇ္ဇာ(ကာကွယ်ရေး)ဘွဲ့ကိုလည်း ရရှိခဲ့သည်။ အရာရှိငယ်ဘဝတွင် မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် အမှတ်(၈၆) ခြေလျင်တပ်ရင်းတွင် ထမ်းဆောင်ခဲ့ဖူးသည်။ (အမှတ်(၃၆၉)ခြေမြန်တပ်ရင်း)နမခလက်အောက်ခံတပ်ရင်း တပ်ရင်းမှူး၊ အမှတ်(၃၃) ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်တွင် စစ်ဦးစီးမှူး(ပထမတန်း)နှင့် နည်းဗျူဟာမှူး တာဝန်များ၊ အမှတ်(၄၄) ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ် တပ်မမှူး၊ စစ်တက္ကသိုလ် ကျောင်းအုပ်ကြီး၊ အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်နှင့် တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး တာဝန်များအပြင် အမှတ်(၂) စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူးတာဝန်ကိုပါ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲကာလတွင် [[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)]] ဖြစ်လာပြီး ၂၀၁၁ မတ် ၃၁ မှ စတင်ကာ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ရာထူးကို ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်ဖြင့် စတင်တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ==တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်== ===၂၀၁၁-၂၀၁၆ : ပြည်ထောင်စုကြံခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီအစိုးရ ကာလ=== ၂၀၁၁ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်နေ့တွင် [[နအဖ]]အစိုးရမှ [[ဦးသိန်းစိန် အစိုးရ|ဦးသိန်းစိန်အစိုးရ]]အသစ်ထံ တရားဝင် အာဏာလွှဲပြောင်းပေးအပ်ချိန်တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်မှာ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာသည်။ သူသည် သူ့ထက် ပို၍ဝါကြီးသောသူများကို ကျော်ဖြတ်၍ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name=":6">{{Cite web |date=12 January 2021 |title=Could Min Aung Hlaing's retirement break the political deadlock? |url=https://www.frontiermyanmar.net/en/could-min-aung-hlaings-retirement-break-the-political-deadlock/ |access-date= |website=Frontier Myanmar |language=en-US |archive-date=30 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210130143558/https://www.frontiermyanmar.net/en/could-min-aung-hlaings-retirement-break-the-political-deadlock/ }}</ref>တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာချိန်တွင် သူသည် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်သာ ဖြစ်သေးသည်။[[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်သူ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]]သည်လည်း ဗိုလ်ချုပ်အဆင့်သာ ဖြစ်သေးသည်။ ၎င်းတိုကို ခန့်အပ်ကြောင်းကို တရားဝင် လူသိရှင်ကြား ကြေညာခဲ့ခြင်းမရှိပဲ ထိုနေ့က လွှတ်တော်အစည်းအဝေးကျင်းပမှသာ တရားဝင်သိရှိခဲ့ကြရသည်။<ref name="mmsp">{{Cite web|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma/2011/03/110330_breakingnews.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323623508558&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma%2F2011%2F03%2F110330_breakingnews|title=အစိုးရသစ်ကို အာဏာလွှဲအပ် လိုက်ပြီ|access-date=23 September 2021|archive-date=19 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230219084210/https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma/2011/03/110330_breakingnews.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw==#aoh=16323623508558&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma%2F2011%2F03%2F110330_breakingnews}}</ref> ၂၀၁၂ခုနှစ် (၆၇)နှစ်မြောက် တပ်မတော်နေ့အကြောင်း သတင်းများတွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အား ဗိုလ်ချုပ်ကြီး အဆင့်ဖြင့်သာ ဖော်ပြခဲ့ကြပြီး<ref>{{Cite web|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs13/MA2012-03-28.pdf|title=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ (၂၈.၃.၂၀၁၂)}}</ref>ဧပြီလ (၃)ရက်​နေ့တွင် ထုတ်​ဝေ​သော နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာတွင် ဖော်ပြထားသော သတင်း၌ [[အာဆီယံထိပ်သီးအစည်းအဝေး]]တက်ရောက်ရန် ထွက်ခွာသွားသော နိုင်ငံတော်သမ္မတ [[ဦးသိန်းစိန်]]ကို လေဆိပ်၌လိုက်ပါ ပို့ဆောင်သူများစာရင်းတွင် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်ဟု ပါရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs13/MA2012-04-03.pdf|title=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ (၃.၄.၂၀၁၂)}}</ref> ထို့ကြောင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သည် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်မှ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="David">David Paquette, [http://www.irrawaddy.org/archives/1890 "Min Aung Hlaing Appointed Vice-Senior General"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150724081319/http://www.irrawaddy.org/archives/1890 |date=24 July 2015 }}, ''The Irrawaddy'', 3 April 2012.</ref> ၂၀၁၃ခုနှစ် မတ်လ (၂၄)ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးမှ ကျင်းပသော ဆွမ်းကပ်လှူပွဲသို့ ဇနီးဖြစ်သူ ဒေါ်[[ကြူကြူလှ]] တက်ရောက်ခဲ့ရာ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ ရာထူးအဆင့်အတန်းကို ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs21/Mirror2013-03-25.pdf|title=​ကြေးမုံသတင်းစာ (၂၅.၃.၂၀၁၃)}}</ref> မတ်လ (၂၇) ရက်နေ့ (၆၈)နှစ်မြောက် တပ်မတော်နေ့ မိန့်ခွန်းပြောကြားရာတွင်မူ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ အဆင့်ကို ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးဟု ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် မြန်မာ့တပ်မတော်၏ အမြင့်ဆုံးတိုးမြှင့်နိုင်သည့် အဆင့်ဖြစ်သော [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] အဆင့်ကို ရယူခဲ့သည်။ ထို့အတူ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ကိုလည်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်မှ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး အဆင့်ဖြင့် ပြောင်း၍ ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs21/Mirror2013-03-28-red.pdf|title=​ကြေးမုံသတင်းစာ (၂၈.၃.၂၀၁၃)}}</ref> ၎င်းအကြောင်းများကို တရားဝင်ထုတ်ဖော်ကြေညာခြင်းမရှိသဖြင့် ရက်စွဲအတိအကျကို မသိရဘဲ [[တပ်မတော်နေ့]] တွင် တိုးမြှင့်ခဲ့သည်ဟုသာ ခန့်မှန်းကြသည်။ ၂၀၁၁ မှ ၂၀၁၆အတွင်း အစိုးရနှင့် တပ်မတော်သည် ဆက်ဆံရေးကောင်းမွန်ခဲ့သည်။ အစိုးရပိုင်းမှ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]]ဟောင်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအငြိမ်းစားဖြစ်သူ သမ္မတဦးသိန်းစိန်သည် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးထက် ဝါပိုရင့်သူ ဖြစ်သည်။ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသည် ဤကာလအတွင်း နိုင်ငံရေးတွင် ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်းမရှိပဲ တပ်မ​တော်ပိုင်းတွင်သာ အားစိုက်ခဲ့သည်။ သို့သော် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ]]အတွင်း [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] ဦးသိန်းစိန်နှင့် [[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] [[ရွှေမန်း၊ ဦး|သူရဦးရွှေမန်း]]တို့ အားပြိုင်ရာတွင် ဦးသိန်းစိန်ဘက်မှ ရပ်တည်ခဲ့သည်။<ref name="wnf">{{Cite web|url=https://www.frontiermyanmar.net/en/what-next-for-senior-general-min-aung-hlaing/|title=What next for Senior General Min Aung Hlaing?|access-date=23 September 2021|archive-date=21 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200921125550/https://www.frontiermyanmar.net/en/what-next-for-senior-general-min-aung-hlaing/}}</ref> [[File:The Commander-in-Chief of Defence Services of the Republic of the Union of Myanmar, General Min Aung Hlaing calls on the Chairman Chief of Staff Committee and Chief of Naval Staff, Admiral Nirmal Verma, in New Delhi.jpg|thumb|၂၀၁၂ခုနှစ်က​ အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရစဉ်]] ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသည် အသက်(၆၀)ပြည့်ရန် နီးကပ်လာချိန်တွင် ၂၀၁၄ ခုနှစ်၌ ကကနကောင်စီညွှန်ကြားလွှာ ၄/၂၀၁၄အရ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့် ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တို့၏ တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်သော အသက်ကို ၆၅နှစ်အထိ တိုးမြှင့်လိုက်သည်။ ထို့ကြောင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသည် ၂၀၂၁ ခုနှစ် အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။<ref name="kakana">{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2016/07/20/118781.html|title=တပ်ချုပ်နှင့် ဒုတပ်ချုပ်တို့ အသက် ၆၅ နှစ်ထိ တာဝန်ထမ်းနိုင်ပြီး စစ်အရာရှိများ၏ တာဝန် သက်တမ်း ကန့်သတ်ဟုဆို}}</ref> သို့ရာတွင် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖေါ်ဝါရီ၌ အာဏာသိမ်းမှုဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် အသက် ၆၅ နှစ် ပြည့်ခဲ့သော်လည်း တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်ကို ယခုအချိန်ထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်လျက်ရှိသည်။ ===၂၀၁၆-၂၀၂၁ : အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်အစိုးရ ကာလ === [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၅|၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲ]]ပြီးနောက် ၂၀၁၆ခုနှစ်တွင် [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]] ဦးဆောင်သော [[ဦးထင်ကျော်အစိုးရ]] တက်လာခဲ့သည်။ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသည် ထိုအစိုးရလက်ထက်တွင်လည်း တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အဖြစ် ဆက်လက် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ [[File:President Duterte Meets Myanmar President U Htin Kiaw, Minister For Foreign Affairs Aung San Suu Kyi, Commander-in-Chief Min Aung Hlaing and Myanmar-based Filipino Companies 08.jpg|thumb|၂၀၁၇ခုနှစ်က​တွေ့ရ​သော ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးနှင့် ဖိလစ်ပိုင်သမ္မတ [[ရော်ဒရီဂို ဒူတာတေး]]]] ၂၀၁၇ခုနှစ်အတွင်း အေအာအက်စ်အေ အကြမ်းဖက်အဖွဲ့၏ ရခိုင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းတွင် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်မှုကို မြန်မာလုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့များက ပြန်လည်တုံ့ပြန်ကြရာ ဒုက္ခသည် ၇သိန်းကျော် ဘင်္ဂလားဒေရှ့်နိုင်ငံအတွင်း ထွက်ပြေးသွားခဲ့ကြသည်။ ရခိုင်အရေးနှင့် ပက်သက်သက်၍ သူ့အား အမေရိကန်အပါအဝင် နိုင်ငံတကာမှ ဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့ခဲ့ရာ သူ့အနေဖြင့် ဥပဒေများအတိုင်း လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကာ နိုင်ငံတကာက ယခုလို ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်းကို လက်မခံဟု ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးက တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။<ref name="retire"/> အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်အစိုးရ သက်တမ်းကြာရှည်လာသည်နှင့်အမျှ [[တပ်မတော်]]နှင့် [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့|အစိုးရ]]အကြား ပွတ်တိုက်မှုများ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။၂၁ ရာစုပင်လုံညီလာခံ ဖွင့်ပွဲအခမ်းအနားတစ်ခုတွင် မိန့်ခွန်းပြောကြားရာ အချို့နိုင်ငံရေးပါတီများနှင့် လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများသည် ၁၉၅၅ခုနှစ်က [[ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ|ဗကပ]]၏ [[ဖဆပလ|ဖဆပလအစိုးရ]]အား ပြုလုပ်ခဲ့သကဲ့သို့ ယခုအခါတွင် ဖဆပလနေရာ၌ တပ်မတော်ကို အစားထိုးနေကြောင်း၊ "ဆိတ်ခေါင်းချိတ်ပြီး ခွေးသားရောင်းဖို့ မကြိုးစားပါနဲ့" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name="wheremah">{{Cite web|url=https://www.frontiermyanmar.net/mm/%E1%80%97%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9C%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%B0%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8-2/|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင် ဘယ်လမ်းကို ရွေးချယ်မလဲ}}</ref><ref name="speech">{{Cite web|url=https://www.mdn.gov.mm/my/ttpmtteaakaakyreuuciikhup-biulkhupmuukii-mngaeaangliung-pnnytheaangcungimkhmrennyiilaakhn|title=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ပြည်ထောင်စုငြိမ်းချမ်းရေးညီလာခံ-(၂၁)ရာစုပင်လုံ စတုတ္ထအစည်းအဝေးတွင် ပြောကြားသည့် နှုတ်ခွန်းဆက်အမှာစကား|access-date=13 January 2022|archive-date=13 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220113071811/https://www.mdn.gov.mm/my/ttpmtteaakaakyreuuciikhup-biulkhupmuukii-mngaeaangliung-pnnytheaangcungimkhmrennyiilaakhn}}</ref>လက်ရှိပြည်တွင်းစစ်ကို တပ်မတော်နှင့် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်များအကြား ပဋိပက္ခအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး အစိုးရက ကြားဝင်ဖျန်ဖြေသူအဖြစ် ပုံမဖော်ရန်၊ တပ်မတော်ကိုသာ အပြစ်ပုံမချရန် ပြောဆိုခဲ့သည်။<ref name="wnf"/>ပြည်တွင်းငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ပက်သက်၍ အစိုးရ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များကို တပ်မတော်မှ လူသိရှင်ကြား ဝေဖန်လာခဲ့သည်။ တပ်မတော်ဘက်မှ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲများတွင် သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့မှ ဗိုလ်မှူးချုပ် [[ဇော်မင်းထွန်း (ဒုဝန်ကြီး)|ဇော်မင်းထွန်း]]နှင့် အစိုးရဘက်သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲများတွင် ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် ဦး[[ဇော်ဌေး]]တို့သည် ၎င်းတို့၏ သက်ဆိုင်ရာ သဘောထားများကို ပြောကြားရာတွင် မကြာခဏ တင်းမာမှုများရှိခဲ့သည်။ဥပမာ- တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ အဆင့်သတ်မှတ်ချက်ကိစ္စနှင့် ၂၀၂၀ရွေးကောက်ပွဲအပြီးများတွင်ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်အတွင်းက ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ် ဦး[[ဖြိုးမင်းသိန်း]]က ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်အဆင့်သာဖြစ်ကြောင်းပြောကြားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် တပ်မတော်ဘက်မှ နိုင်ငံတော်အစိုးရမှ ထုတ်ပြန်သည့် [[ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်]]အရ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် အဆင့် (၈)ဖြစ်ကာ ပြည်ထောင်စုအဆင့်တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူဟု ပြန်လည်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref name="vpmah">{{Cite web|url=https://myanmar.mmtimes.com/news/146153.html|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သည် ဒုတိယသမ္မတအဆင့်ရှိသူဟု တပ်မတော်ထုတ်ပြန်|access-date=23 September 2021|archive-date=13 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201113084838/https://myanmar.mmtimes.com/news/146153.html}}</ref> ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာ ၄ ရက်နေ့တွင် [[သမ္မတအိမ်တော် (နေပြည်တော်)|နိုင်ငံတော်သမ္မတအိမ်တော်]] သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ကို ရည်ညွှန်းကာ နိုင်ငံဝန်ထမ်းများသည် ပါတီနိုင်ငံရေး ကင်းရှင်းရမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ နိုဝင်ဘာ ၅ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်မှ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် သာမန်ဝန်ထမ်းမဟုတ်ဘဲ အမျိုးသားနိုင်ငံရေးကဏ္ဍတွင် ဦးဆောင်သူဖြစ်သဖြင့် ၎င်း၏တာဝန်အပေါ် လေးစားအသိအမှတ်ပြုရန် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းကဏ္ဍတွင် လုပ်ပိုင်ခွင့်များ၊ အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီတွင် ပါဝင်မှု၊ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေစတင်ရာ အမျိုးသားညီလာခံများတွင် ချမှတ်သည့် အခြေခံမူများနှင့် အသေးစိတ်အခြေခံရမည့် မူများစာအုပ်အရ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ အဆင့်သတ်မှတ်ရာတွင် မှီငြမ်းပြုနိုင်ရေးအတွက် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ကို [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ]]အဆင့် သတ်မှတ်သည်ဟု အခြေခံမူ သတ်မှတ်ခဲ့သဖြင့် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် နိုင်ငံဝန်ထမ်းမဟုတ်သည့် အမျိုးသားနိုင်ငံရေးအဆင့်အတန်းကို သတ်မှတ်ထားခြင်းဖြစ်သည်ဟု ပြန်လည်ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref name="vpmah"/> အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် အစိုးရများ သက်တမ်းတွင် ကာလုံဟုခေါ်သော [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]]ကို တစ်ကြိမ်မျှမခေါ်ခဲ့ပေ။<ref name="retire">{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2020/11/20/233687.html|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် အနားယူ မယူ}}</ref> ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးက ၎င်းတွင် နှစ်​ပေါင်း (၄၀)​ကျော်ကြာ အုပ်ချုပ်ရေး အတွေ့အကြုံများစွာရှိကြောင်း၊ ထိုအတွေ့အကြုံများကို လက်တွေ့ အသုံးချရန် အသင့်ရှိကြောင်း အမြဲပြောဆိုခဲ့သည်။<ref name="40yrsservice">{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/burma-53204574?xtor=AL-73-%5Bpartner%5D-%5Bkhaosod.co.th%5D-%5Blink%5D-%5Bburmese%5D-%5Bbizdev%5D-%5Bisapi%5D|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်-"အုပ်ချုပ်ရေးအတွေ့ အကြုံ ကျွန်တော့်မှာ အများကြီးရှိတယ်"}}</ref>နိုင်ငံခြားသတင်းထောက်နှင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်းခန်းတစ်ခုတွင် သူ့အနေဖြင့် လက်ရှိရာထူးထက် ပို၍မြင့်သော တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ရန် ဆန္ဒရှိကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။၂၀၂၀ရွေးကောက်ပွဲမစမီတွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့် နိုင်ငံရေးပါတီ (၃၄)ခုတို့ တွေ့ဆုံခဲ့ရာ ပါတီအချို့မှ လက်ရှိရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်မှာ ဘက်လိုက်နေကြောင်း၊ လွတ်လပ်ပြီး တရားမျှတသော ရွေးကောက်ပွဲမဖြစ်နိုင်ကြောင်းနှင့် တပ်မတော်မှ အာဏာရယူပြီး ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပပေးစေလိုကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name="wnf"/> ရွေးကောက်ပွဲအပြီး ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသည် အတင်းမာဆုံးအခြေအနေဖြစ်လာခဲ့သည်။ တပ်မတော်မှ ရွေးကောက်ပွဲနှင့် ပက်သက်၍ တောက်လျှောက်ပြောဆိုလာခဲ့ပြီး အစိုးရနှင့် ​ရွေး​ကောက်ပွဲ​ကော်မရှင်အား တောင်းဆိုမှုများ ရှိလာခဲ့သည်။ သို့သော် အစိုးရမှ တရားဝင် ပြန်လည်ဖြေကြားခြင်း မရှိခဲ့ပေ။၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၇ ရက်နေ့က [[နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရေးတက္ကသိုလ်]]မှ နည်းပြအရာရှိများနှင့် သင်တန်းသားများကို တွေ့ဆုံရာ တချို့မှာ ဥပဒေကို လိုရာဆွဲ၍ လုပ်နေသဖြင့် အကျိုးထက် အဆိုးကို ဖြစ်ပေါ်စေကြောင်း၊ ဥပဒေကို မလိုက်နာပါက ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို ဖျက်ပစ်နိုင်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် တပ်မတော်၏ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် ဗိုလ်မှူးချုပ် [[ဇော်မင်းထွန်း (ဒုဝန်ကြီး)|ဇော်မင်းထွန်း]]က တပ်မတော်အနေဖြင့် အာဏာမသိမ်းဘူးဟု မှတ်ယူ၍မရကြောင်း ပြန်လည်ဖြေကြားခဲ့သည်။<ref name="sanda">{{Cite web|url=https://burmese-voanews-com.cdn.ampproject.org/v/s/burmese.voanews.com/amp/sithu-aungmyint-what-will-be-the-real-desire-of-myanmar-military-chief/5758387.html?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323674553152&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fburmese.voanews.com%2Fa%2Fsithu-aungmyint-what-will-be-the-real-desire-of-myanmar-military-chief%2F5758387.html|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ ဆန္ဒအစစ်အမှန် ဘာဖြစ်မလဲ|access-date=23 September 2021|archive-date=27 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230227130033/https://burmese-voanews-com.cdn.ampproject.org/v/s/burmese.voanews.com/amp/sithu-aungmyint-what-will-be-the-real-desire-of-myanmar-military-chief/5758387.html?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw==#aoh=16323674553152&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fburmese.voanews.com%2Fa%2Fsithu-aungmyint-what-will-be-the-real-desire-of-myanmar-military-chief%2F5758387.html|url-status=dead}}</ref>ဇန်နဝါရီလ ၂၈ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးက ၎င်း၏သဘောထားကို နိုင်ငံတော်၏အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်ထံ စာရေးသား ပေးပို့ခဲ့သည်ဟု သတင်းများ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ ထိုစာတွင် မဲစာရင်းမှားယွင်းမှုများကို ပြန်၍စစ်ဆေးပေးရန်နှင့် တတိယအကြိမ်လွှတ်တော်များအား သမ္မတ၏အာဏာဖြင့် ဆိုင်းငံ့ပေးရန်တို့ ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/burmese/news/army-letter-to-dassk-02012021012235.html/ampRFA?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323674553152&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rfa.org%2Fburmese%2Fnews%2Farmy-letter-to-dassk-02012021012235.html|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ထံသို့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ပေးပို့ခဲ့တဲ့စာ|access-date=23 September 2021|archive-date=19 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230219084611/https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/burmese/news/army-letter-to-dassk-02012021012235.html/ampRFA?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw==#aoh=16323674553152&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rfa.org%2Fburmese%2Fnews%2Farmy-letter-to-dassk-02012021012235.html}}</ref> ထိုရက်ပိုင်းအတွင်း မြို့ကြီးအချို့၌ တပ်မတော်၏ သံချပ်ကာယာဉ်များ လှည့်လည်သွားလာမှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီ (၁)ရက်နေ့ နံနက်အစောပိုင်းတွင် တပ်မတော်မှ အာဏာသိမ်းယူခဲ့သည်။ ထို့နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ အမိန့်အမှတ် ၁/၂၀၂၁အရ အာဏာသုံးရပ်ကို တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ထံ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတွင် သမ္မတအနေဖြင့် အရေးပေါ်အခြေအနေကြေညာ၍ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ကို အာဏာ (၃) ရပ်လွှဲပြောင်းပေးနိုင်သည်ဆိုသည့်ပုဒ်မ ပါဝင်သည်။ သို့သော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ၊ နိုင်ငံတော်၏အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် နှင့် လွှတ်တော်နှစ်ရပ်၏ ဥက္ကဋ္ဌများကို ဖမ်းဆီးအကျယ်ချုပ်ထားရှိကာ မတရားသဖြင့် ဒုသမ္မတ(၁) ဦးမြင့်ဆွေအား ယာယီသမ္မတ အနေဖြင့် သူ့ထံ အာဏာလွှဲပြောင်းစေခဲ့သည်။ ထိုအချက်သည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနှင့် ကွဲလွဲကာ အာဏာသိမ်းမှုကို တရားဝင်သယောင်ယောင် လုပ်ဆောင်နေခြင်းဖြစ်သည်။ ===၂၀၂၁ မှ ၂၀၂၆: စစ်အာဏာသိမ်းခြင်း === ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|အာဏာသိမ်း]]ပြီးနောက် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် အာဏာ(၃)ရပ်ကို ချုပ်ကိုင်သူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ (၂)ရက်နေ့မှစတင်ကာ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]ကို ဖွဲ့စည်းကာ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|ဥက္ကဋ္ဌ]]အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကာ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများကို ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ယာယီသမ္မတ ဦး[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]]မှာ အစည်းအဝေးပွဲတစ်ခုတွင်သာ တွေ့ခဲ့ရပြီး လူမြင်ကွင်းမှ ပျောက်သွားခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းအလုံးစုံကို တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်မှ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref name="mal">{{Cite news|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ အာဏာကစားပွဲ|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma-57432310.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16252286593180&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma-57432310}}</ref>အာဏာသိမ်းခြင်းအတွက် အချို့နိုင်ငံများမှ စိုးရိမ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး အချို့နိုင်ငံများက ဖမ်းဆီးထားသူများကို လွှတ်ပေးရန် ပြောကြားခဲ့သည်။ မြန်မာပြည်အရေးနှင့် အာဆီယံခေါင်းဆောင်များအကြား အရေးပေါ်အစည်းအဝေးတစ်ရပ်ကို အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၌ ကျင်းပခဲ့ရာ ထိုပွဲသို့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ အာဏာသိမ်းပိုက်ပြီးနောက် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ ပထမဆုံးသော ပြည်ပခရီးစဉ်ဖြစ်သည်။<ref name="asean">{{Cite news|title=Asean leaders agree 5-point plan for Myanmar|url=https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2104915/asean-leaders-agree-5-point-plan-for-myanmar|accessdate=23 September 2021|archivedate=1 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210501020903/https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2104915/asean-leaders-agree-5-point-plan-for-myanmar}}</ref> [[File:2021 Special ASEAN Summit on Myanmar's coup d'état (2).jpg|thumb|၂၀၂၁ ဧပြီ ၂၄ရက်​နေ့တွင် ကျင်းပသော အာဆီယံခေါင်းဆောင်များ အစည်းအဝေး]] ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ (၁)ရက်နေ့တွင် [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|အိမ်စောင့်အစိုးရ]]အဖြစ် ပြောင်း၍ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် တာဝန်ကိုပါ ပူးတွဲရယူခဲ့သည်။<ref name="cgov2"/> အိမ်စောင့်အစိုးရအနေဖြင့် ၂၀၂၃ခုနှစ် ဩဂုတ်လအထိ တာဝန်ယူမည်ဖြစ်ပြီး ၂၀၂၃ခုနှစ်တွင် ရွေးကောက်ပွဲ ပြန်လည်ကျင်းပပေးမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name="cgov2">{{Cite news|title=အိမ်စောင့်အစိုးရပြောင်းတာ ဘာထူးခြားသွားလဲ|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma-58076614.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323943293539&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma-58076614}}</ref>၂၀၂၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလအထိ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး ဦးဆောင်သော အိမ်စောင့်အစိုးရနှင့် ပြိုင်ဘက်ဖြစ်သော [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရအဖွဲ့|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]တို့သည် နိုင်ငံတကာ မျက်နှာစာတွင် အသိအမှတ်ပြုခံရရေး ကြိုးစားခဲ့ရသည်။။<ref>{{Cite news|title=ကုလသမဂ္ဂမှာ မြန်မာနိုင်ငံကိုယ်စားပြု ဘယ်သူဖြစ်လာမလဲ|url=https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/burmese/program_2/who-will-be-representative-of-myanmar-at-un-meeting-09152021070526.html/ampRFA?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323948539993&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rfa.org%2Fburmese%2Fprogram_2%2Fwho-will-be-representative-of-myanmar-at-un-meeting-09152021070526.html|accessdate=23 September 2021|archivedate=19 February 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230219084743/https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/burmese/program_2/who-will-be-representative-of-myanmar-at-un-meeting-09152021070526.html/ampRFA?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw==#aoh=16323948539993&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rfa.org%2Fburmese%2Fprogram_2%2Fwho-will-be-representative-of-myanmar-at-un-meeting-09152021070526.html}}</ref> လက်ရှိတွင် [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရအဖွဲ့|အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ]] ကိုမူ ပြင်သစ်နိုင်ငံ၊ ချက်နိုင်ငံ၊တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၊ ဥရောပသမဂ္ဂ စသည်တို့က မြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားဝင်အစိုးရ အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုထားပြီး မင်းအောင်လှိုင်၏ [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|အိမ်စောင့်အစိုးရ]] ကို တရားဝင်အစိုးရဟု မည်သည့်နိုင်ငံကမျှ အသိအမှတ်ပြု ထုတ်ဖော်‌ပြောဆိုထားခြင်းမရှိပေ။ ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၇ ရက်တွင် အမိန်ကြော်ငြာစာ အမှတ် ၆၂/၂၀၂၂ အရ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]] မင်းအောင်လှိုင်သည် [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[သတိုးမဟာသရေစည်သူ]]ဘွဲ့နှင့် [[သုဓမ္မသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[သတိုးသီရိသုဓမ္မ]]ဘွဲ့တို့ မိမိကိုယ်ကို ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။ <ref name=":4">{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၃/၂၀၂၂ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်ခြင်း|work=sacoffice.gov|access-date=၁၂ မတ် ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၂|archive-date=8 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250708141937/https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf|url-status=dead}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၂၂ ရက်တွင် ယာယီသမ္မတ [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] ကျန်းမာရေးမကောင်းသည့်အကြောင်းပြချက်ဖြင့် ၎င်းအား ယာယီသမ္မတ တာဝန်အား လွှဲအပ်ရာ သူသည် ထိုနေ့မှာပင် ယာယီသမ္မတ ဖြစ်လာသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c978rm02pgno|title=ယာယီသမ္မတနဲ့ အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာမေးခွန်းများ|work=BBC Burmese|access-date=၂၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|archive-date=31 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240731114512/https://www.bbc.com/burmese/articles/c978rm02pgno}}</ref> ယာယီသမ္မတတာဝန်လွှဲပြောင်းယူခြင်းနှင့်စပ်လျဉ်းပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ]] နှင့် မကိုက်ညီကြောင်း ဝေဖန်ချက်များရှိခဲ့သော်လည်း ဥပဒေနှင့် ညီသည်ဟု စစ်ကောင်စီပြောခွင့်ရ [[ဇော်မင်းထွန်း|ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်း]] က တုံ့ပြန်သည်။<ref>{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/7711192.html|title=ယာယီသမ္မတတာဝန်လွှဲပြောင်းယူတာ ၂၀၀၈ အခြေခံဥပဒေနဲ့ ညီတယ်လို့ စစ်ကောင်စီပြောခွင့် ပြောဆိုချက် ၂၀၀၈ အခြေခံဥပဒေနဲ့ ကွဲလွဲနေ|work=VOA Burmese|access-date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၂၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ }}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေး ကောင်စီ]] အစည်းအဝေး(၂/၂၀၂၄) အား ၎င်းကိုယ်တိုင် ယာယီသမ္မတ (တာဝန်) ဖြင့် ဦးဆောင် ကျင်းပပြီး “နိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးအရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာ ထားသည့် ကာလကို နောက်ထပ် ၆ လ တိုးမြှင့်သတ်မှတ်ကြောင်း” ဆုံးဖြတ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://cincds.gov.mm/node/26518?d=1|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီအစည်းအဝေး(၂/၂၀၂၄)ကျင်းပ|work=CINCDS Myanmar|access-date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ }}</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီအစည်းအဝေး (၃/၂၀၂၅) ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]ကို ဖျက်သိမ်းပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံကို ဆက်လက်အုပ်ချုပ်ရန် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ (ကာလုံ) ဖြင့် ဖွဲ့စည်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ပါသည်။ တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာချက်ကို ရုပ်သိမ်းခဲ့သော်လည်း မြို့နယ်ပေါင်း ၆၃ မြို့နယ်ကိုမူ အရေးပေါ်အခြေအနေနှင့် စစ်အုပ်ချုပ်ရေးတို့ ပြန်လည်ကြေညာခဲ့ပါသည်။ စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာများကို သက်ဆိုင်ရာ တိုင်းမှူးများအား အပ်နှင်းခဲ့ပြီး စစ်ခုံရုံးဖြင့် သေဒဏ်အထိ ချမှတ်နိုင်သည့် တရားစီရင်ရေးအာဏာကိုလည်း ယာယီသမ္မတတာဝန်ယူသူ မင်းအောင်လှိုင်က ခန့်အပ်ခဲ့ပါသည်။ တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ် ၉ ခုရှိ ယင်းမြို့နယ် ၆၃ မြို့နယ်အား ရက်ပေါင်း ၉၀ အတွက် အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ၏ အမိန့်များကို ယာယီသမ္မတ(တာဝန်) ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က လက်မှတ်ရေးထိုး ထုတ်ပြန်ပြီး နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ရာထူးကို ဦး[[ညိုစော]] အား အပ်နှင်းခဲ့ပြီး၊ [[ဦးညိုစောအစိုးရ|ပြည်ထောင်စုအစိုးရအသစ်]]ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/73051|publisher=MOI|accessdate=1 August 2025}}</ref> ဖျက်သိမ်းလိုက်သော စစ်ကောင်စီအစား [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး၊ ဥက္ကဋ္ဌနေရာကို ယူထားပြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးကို ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌနေရာကို ပေးအပ်သည်။ <ref>{{Cite web|title=နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင် ဖွဲ့စည်းခြင်း|url=https://www.mdn.gov.mm/my/niungngntteaalunkhunrenngaekhmsaayaarekeaamrng-phaicnnykhng|accessdate=2025 July 31|publisher=Myanmar Digital News}}</ref>ယခင်စစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင်အချို့များကို ကာလုံအကြံပေးအဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ပြင်ဆင်ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဥပဒေပြုအာဏာကို ကာလုံကတစ်ဆင့် ပြန်လည်ကျင့်သုံးလိုက်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/73140|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ နိုင်ငံသားများ၏ ပုဂ္ဂိုလ်ဆိုင်ရာလွတ်လပ်မှုနှင့် ပုဂ္ဂိုလ်ဆိုင်ရာလုံခြုံမှုကို ကာကွယ်ပေးရေးဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေ|publisher=MOI|accessdate=2025-8-1}}</ref> === ကာချုပ်ရာထူးအပြောင်းအလဲ === {{main|၂၀၂၆ မြန်မာတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ရာထူးအပြောင်းအလဲ}} ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊မတ်လ ၃၀ရက်နေ့တွင် နေပြည်တော်ရှိ ဇေယျသီရိဗိမာန်၌ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်လွှဲပြောင်းလက်ခံခြင်းကို ဂုဏ်ပြုစစ်ရေးပြအခမ်းအနားဖြင့် ပြုလုပ်ပြီး၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း) ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]] ထံသို့ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တာဝန်များ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့သည်။ထိုနေ့မှာပင် [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] သမ္မတရွေးချယ်ရေးအစုအဖွဲ့က ဒုတိယသမ္မတလောင်း အဖြစ် တစညပါတီမှ ဒေါက်တာကျော်ဆွေ နှင့်အတူ ပူးတွဲအဆိုပြုခဲ့သည်။ထိုသို့ အဆိုပြုချိန် [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] ရာထူးနှင့်တွဲဖက်၍ အဆိုပြုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော ရွေးကောက်ခံ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး ဒုတိယနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81294 |access-date=2026-04-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> === ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီဝင် === ၂၀၂၆ စက်တင်ဘာလ ၁၉ ရက်နှင့် ၂၀ ရက်နေ့များတွင် ကျင်းပခဲ့သည့် စတုတ္ထအကြိမ် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]]ညီလာခံအပြီးတွင် ပါတီပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ဦးလှသိန်းက ဦးမင်းအောင်လှိုင်သည် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ၏ ပါတီဝင်ဖြစ်လာပြီဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားသွားသည်။<ref>{{Cite web |title=စစ်အာဏာရှင် မင်းအောင်လှိုင် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီဝင်ဖြစ်လာ |url=https://burmese.dvb.no/post/318275 |access-date=2026-09-22 |website=DVB Burmese |language=my}}</ref> == နိုင်ငံတော်သမ္မတ (၂၀၂၆-လက်ရှိ) == {{main|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း}} ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လ ၃၁ရက် တွင် ကြံ့ခိုင်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီမှ တင်သွင်းသည့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် သည် ရွေးကောက်ခံပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အစုအဖွဲ့၏ (၂၄၇ ) မဲရရှိခဲ့ပြီး၊ တစညပါတီမှ တင်သွင်းသည့် တောင်တွင်းကြီးမဲဆန္ဒနယ်မှ ဒေါက်တာကျော်ဆွေ ကို အနိုင်ရကာ ပြည်သူ့လွှတ်တော်အစုအဖွဲ့မှ ရွေးချယ်သော ဒုတိယသမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်။၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ဧပြီ ၃ရက် တွင် [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ၌ မဲအများဆုံးဖြင့် ဧကာဒသမမြောက် သမ္မတ အဖြစ် တင်မြှောက်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဒုတိယသမ္မတများအဖြစ် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ရွေးချယ်တင်မြှောက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81374 |access-date=2026-04-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၀ရက်တွင် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ဧကာဒသမမြောက် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော် သမ္မတ]] အဖြစ် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုပြီး စတင်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူ ဦးမင်းအောင်လှိုင်၊ ဒုတိယသမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူများဖြစ်သည့် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်နာယက၏ ရှေ့မှောက်၌ ကတိသစ္စာပြု {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81674 |access-date=2026-04-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ပြီးနောက် [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ|ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့သစ်]]ကို အဖွဲ့ဝင် ၃၄ ဦး၊ ဝန်ကြီးဌာန (၃၁) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81565 |access-date=2026-04-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> === ငြိမ်းချမ်းရေးလမ်စဉ် (၂၀၂၆ - လက်ရှိ) === သမ္မတကတိသစ္စာပြုပွဲ၏ မိန့်ခွန်းတွင် [[တစ်နိုင်ငံလုံး ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှု ရပ်စဲရေးသဘောတူစာချုပ်|တစ်နိုင်ငံလုံး အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူစာချုပ်]] (NCA) လမ်းကြောင်းအတိုင်း ငြိမ်းချမ်းရေးလုပ်ငန်းစဉ်များကို ဆက်လက်ဖော်ဆောင်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး<ref>{{Cite web |last=News |first=K. I. C. |date=2026-04-11 |title=NCA အပစ်ရပ်လမ်းကြောင်းအတိုင်း ငြိမ်းချမ်းရေး ဆက်လက်ဖော်ဆောင်မည်ဟု စစ်ခေါင်းဆောင်ပြော |url=https://kicnews.org/2026/04/nca-%E1%80%A1%E1%80%95%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%A1%E1%80%90%E1%80%AD/ |access-date=2026-04-12 |website=ကေအိုင်စီ - KIC News |language=en-US}}</ref>၊ ဧပြီ ၁၁ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတက ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးဆောင်သော အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုဗဟိုကော်မတီ<ref>{{Cite web |title=အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုဗဟိုကော်မတီ (National Solidarity and Peace – making Central Committee ) ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81695 |access-date=2026-04-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ ဒုတိယသမ္မတ ဦး[[ညိုစော]]က ဦးဆောင်သော အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှု လုပ်ငန်းကော်မတီ<ref>{{Cite web |title=အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းကော်မတီ (National Solidarity and Peace – making Working Committee) ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81697 |access-date=2026-04-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>နှင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရာပြည့်]]က ဦးဆောင်မည့် အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီ<ref>{{Cite web |title=အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီ (National Solidarity and Peace-making Negotiation Committee) ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81699 |access-date=2026-04-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>တို့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ နှစ်သစ်ကူးနှုတ်ခွန်းဆက်မိန့်ခွန်တွင် "လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းအားလုံး လက်နက်ကိုင်လမ်းစဉ်ကို စွန့်လွှတ်ပြီး နိုင်ငံရေးလမ်းကြောင်းကတစ်ဆင့် နိုင်ငံရေးပြဿနာကို နိုင်ငံရေးနည်းလမ်းနဲ့ဖြေရှင်း ဆောင်ရွက်သွားကြဖို့ အလေးအနက်တိုက်တွန်းသည်" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူ အဂ္ဂမဟာ သီရိသုဓမ္မ ဦးမင်းအောင်လှိုင်၏ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ နှစ်သစ်ကူးနှုတ်ခွန်းဆက် မင်္ဂလာစကား {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81790 |access-date=2026-04-18 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> === လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့် (၂၀၂၆-လက်ရှိ) === ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၇) ရက်နေ့တွင် ကျရောက်သော [[မြန်မာ သက္ကရာဇ်|မြန်မာသက္ကရာဇ်]] နှစ်ဆန်းတစ်ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၄,၃၃၅ ဦးနှင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁၇၉ ဦး၊ စုစုပေါင်း ၄,၅၁၄ ဦးတို့ကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်အသီးသီးရှိ အကျဉ်းထောင်/အချုပ်ထောင်/စခန်းအသီးသီးမှ အကျဉ်းကျခံနေရသူများကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြု {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81823 |access-date=2026-04-18 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> လွတ်မြောက်လာသူများထဲ၌ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများဖြစ်သော သမ္မတ ဦး[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]]၊​ ဦးဝင်းထိန်တို့အပါအဝင် နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသား ဦးရေ ၁၆၅ ဦးသာ ပါဝင်ကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာနိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများကွန်ရက်က ထုတ်ပြန်သည်။​<ref>{{Cite web |date=2026-04-17 |title=ယနေ့ လွတ်ငြိမ်းခွင့်မှာ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသား ဦးရေ ၁၆၅ ဦးသာ ပါဝင်လာ - New Day Myanmar |url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%9a%e1%80%94%e1%80%b1%e1%80%b7-%e1%80%9c%e1%80%bd%e1%80%90%e1%80%ba%e1%80%84%e1%80%bc%e1%80%ad%e1%80%99%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%81%e1%80%bd%e1%80%84%e1%80%b7%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac/ |access-date=2026-04-18 |language=en-US}}</ref> နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် ဒေါ်[[အောင်ဆန်းစုကြည်]] အား ချမှတ်ထားသည့် ထောင်ဒဏ် ၂၇ နှစ်အနက် (၄) နှစ်နှင့် (၆) လအား လျှော့ပေါ့ပေးခဲ့ကြောင်း ၎င်း၏ ရှေ့နေဖြစ်သူက ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-04-17 |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ရဲ့ ထောင်ဒဏ် ၂၇ နှစ်အနက် ၄ နှစ်ခွဲ လျှော့ပေါ့ပေး - New Day Myanmar |url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%92%e1%80%b1%e1%80%ab%e1%80%ba%e1%80%a1%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%86%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%85%e1%80%af%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%9b%e1%80%b2%e1%80%b7-4/ |access-date=2026-04-18 |language=en-US}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃၀) ရက်နေ့တွင် ကျရောက်သော [[ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓနေ့|ကဆုန်လပြည့်နေ့]] အထိမ်းအမှတ်အဖြင့် နိုင်ငံသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁,၅၀၈ ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82285 |access-date=2026-04-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>နှင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁၁ ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82287 |access-date=2026-04-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ စုစုပေါင်း ၁,၅၁၉ ဦးတို့ကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■ အကျဉ်း​ထောင် အချုပ်​ထောင်အသီးသီးတွင် အကျဉ်းကျခံ​နေရသည့် အကျဉ်းသား အကျဉ်းသာသူ ၁၅၀၈ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်​ပေး |url=https://news-eleven.com/article/311564 |access-date=2026-04-30 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၃ဝ ရက် မတိုင်မီ ကျူးလွန်ခဲ့သော ပြစ်မှုတစ်ခုခုနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခြင်းခံရပြီး အကျဉ်း ထောင်/အချုပ်ထောင်/စခန်းအသီးသီးတွင် ပြစ်ဒဏ်ကျခံလျက်ရှိသော အကျဉ်းသား၊ သူများကို ရာဇဝတ်ကျင့်ထုံးဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၀၁၊ ပုဒ်မခွဲ (၁) အရ ယင်းတို့ကျခံရန်ကျန်ရှိသောပြစ်ဒဏ်၏ ခြောက်ပုံတစ်ပုံကို လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82283 |access-date=2026-04-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> == တရားဝင် နိုင်ငံတကကာ ခရီးစဉ်များ == {{main|ဦးမင်းအောင်လှိုင်၏ နိုင်ငံတော်အဆင့် ခရီးစဉ်များ}} နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ၏ ဥက္ကဋ္ဌ နှင့် နိုင်ငံတော် ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူး ရယူပြီးနောက်ပိုင်း ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် ၂၀၂၁ ခုနှစ်မှစ၍ နိုင်ငံတကာခရီးစဉ်အချို့ကို ဖိတ်ကြားခံရမှုအရ သွားရောက်ခဲ့သည်။ ထို့ထဲ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၇ ရက်နေ့တွင် အာဆီယံအလှည့်ကျဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ယူထားသည့် [[မလေးရှားနိုင်ငံ]]ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံ [[ဘန်ကောက်မြို့]]တွင် တွေ့ဆုံခဲ့ကြမှုလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://burmese.shannews.org/archives/47831#:~:text=%E1%80%A1%E1%80%AC%E1%80%86%E1%80%AE%E1%80%9A%E1%80%B6%E1%80%A1%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%A5%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%80%E1%80%8B%E1%80%B9%E1%80%8C%20%E1%80%90%E1%80%AC%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9A%E1%80%B0%E1%80%91%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA%20%E1%80%99%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%20%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA%20%E1%80%85%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%B1%E1%80%AB%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA,%E1%80%99%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%A1%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%20%E1%80%91%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%20%E1%80%98%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA%20%E1%80%85%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%86%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%B1%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%96%E1%80%BC%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%20%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%9B%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%81%8B|title=အာဆီယံဥက္ကဋ္ဌနှင့် စစ်ခေါင်းဆောင် ဘန်ကောက်မြို့တွင် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးနေ၊ ထိုင်းအစိုးရ လုံခြုံရေးတင်းကြပ်ထား|accessdate=2025-6--26|publisher=Shan Herald News|date=April 17, 2025|archive-date=4 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250504212343/https://burmese.shannews.org/archives/47831#:~:text=%E1%80%A1%E1%80%AC%E1%80%86%E1%80%AE%E1%80%9A%E1%80%B6%E1%80%A1%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%A5%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%80%E1%80%8B%E1%80%B9%E1%80%8C%20%E1%80%90%E1%80%AC%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9A%E1%80%B0%E1%80%91%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA%20%E1%80%99%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%20%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA%20%E1%80%85%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%B1%E1%80%AB%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA,%E1%80%99%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%A1%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%20%E1%80%91%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%20%E1%80%98%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA%20%E1%80%85%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%86%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%B1%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%96%E1%80%BC%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%20%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%9B%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%81%8B}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၀ ရက် မှစ၍ နိုင်ငံ၏ ၁၁ ဦးမြောက် သမ္မတ အဖြစ် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆို စတင်ထမ်းဆောင်ပြီးနောက် ပထမဦးဆုံးပြည်ပခရီးစဥ် အဖြစ် အိန္ဒိယနိုင်ငံ သို့ သွားရောက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် အိန္ဒိယသမ္မတနိုင်ငံဝန်ကြီးချုပ် H.E. Shri Narendra Modi နှင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေး |url=http://www.moi.gov.mm/news/83442 |access-date=2026-08-08 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>[[File:Мин Аун Хлайн в Татарстане 02 (25-06-2021).jpg|thumb|၂၀၂၁ခုနှစ် ဇွန်လအတွင်းက ရုရှားနိုင်ငံခရီးစဉ်တွင် ​တွေ့ရစဉ်]] == လူမျိုးတုံး သတ်ဖြတ်မှုနှင့် စစ်ရာဇဝတ်မှုများ == [[ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေး ကောင်စီ]]က မင်းအောင်လှိုင်၏ တပ်မတော်သားများသည် [[ကချင်ပြည်နယ်]]နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]က အရပ်သားများကို တမင်တကာ ပစ်မှတ်ထားခဲ့ကြကြောင်း၊ ရိုဟင်ဂျာအမျိုးသမီးများကို အဓမ္မပြုကျင့်ခဲ့ကြောင်း၊ အရပ်သားများကိုပစ်ခတ်ကြောင်းနှင့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]အတွင်းရှိ ကျေးရွာများ မီးရှို့ကြောင်း အစီရင်ခံ သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Section |first=United Nations News Service |date=20 June 2016 |title=UN News – Myanmar must address 'serious' human rights violations against minorities – UN rights chief |url=http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=54268#.WdnLnTtpG02 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180212012658/http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=54268#.WdnLnTtpG02 |archive-date=12 February 2018 |access-date=8 October 2017 |website=UN News Service Section |language=en}}</ref> သူသည် ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးများအား လူမျိုးတုန်းရှင်းလင်းခြင်းအတွက် စွပ်စွဲခံနေရသည်။<ref>{{Cite news |last=Farmaner |first=Mark |date=13 September 2017 |title=Only One Person Can Stop Ethnic Cleansing In Myanmar, And It Isn't Aung San Suu Kyi |work=[[Huffington Post]] |url=https://www.huffingtonpost.com/entry/myanmar-rohingya-aung-san-suu-kyi_us_59b83175e4b02da0e13cf59f |url-status=live |access-date=31 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190209201258/https://www.huffingtonpost.com/entry/myanmar-rohingya-aung-san-suu-kyi_us_59b83175e4b02da0e13cf59f |archive-date=9 February 2019 |accessdate=19 January 2022 |archivedate=9 February 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190209201258/https://www.huffingtonpost.com/entry/myanmar-rohingya-aung-san-suu-kyi_us_59b83175e4b02da0e13cf59f }}</ref> အဆိုပါလုပ်ရပ်များသည် လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှု၊ စစ်ရာဇဝတ်မှုနှင့် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုများ ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite news |date=30 March 2015 |title=Burma's Military Milestone |publisher=[[Human Rights Watch]] |url=https://www.hrw.org/news/2015/03/30/burmas-military-milestone |url-status=live |access-date=27 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160804172653/https://www.hrw.org/news/2015/03/30/burmas-military-milestone |archive-date=4 August 2016 |accessdate=28 May 2017 |archivedate=4 August 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160804172653/https://www.hrw.org/news/2015/03/30/burmas-military-milestone }}</ref> ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် ကုလသမဂ္ဂ၏ လွတ်လပ်သော နိုင်ငံတကာ အချက်အလက်ရှာဖွေရေးမစ်ရှင်က မင်းအောင်လှိုင်နှင့် အခြားသော စစ်ဗိုလ်ချုပ်များသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ကချင်ပြည်နယ်နှင့် ရှမ်းပြည်နယ်တို့တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုများအတွက် အဓိက တာဝန်ရှိသူများဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။<ref name="UNReport">{{Cite news |last=Nebehay |first=Stephanie |date=27 August 2018 |title=Myanmar generals had "genocidal intent" against Rohingya, must face justice – UN |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/myanmar-rohingya-un-idUSL8N1VH04R |accessdate=19 January 2022 |archivedate=12 February 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210212175728/https://www.reuters.com/article/myanmar-rohingya-un-idUSL8N1VH04R }}</ref> မင်းအောင်လှိုင်နှင့် တကွ အခြားစစ်ဗိုလ်ချုပ်များဖြစ်သည့် စိုးဝင်း၊ အောင်ကျော်ဇော၊ မောင်မောင်စိုးနှင့် သန်းဦးတို့အား စစ်ရာဇဝတ်မှုများအတွက် နိုင်ငံတကာ ရာဇဝတ်မှု တရားရုံးတို့တွင် တရားစွဲဆိုသင့်ကြောင်း ကုလသမဂ္ဂ စုံစမ်းစစ်ဆေးရေးအဖွဲ့က ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name=UNReport/> မြန်မာနိုင်ငံတွင်း လူမျိုးရေးနှင့် ဘာသာရေး အမုန်းတရားများ ပြန့်ပွားမှုကို ကာကွယ်ရန်အတွက်ဟုဆိုကာ ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်က မင်းအောင်လှိုင်အပါအဝင် လူပုဂ္ဂိုလ်နှင့် အဖွဲ့အစည်းများ၏ ဖေ့စ်ဘွတ်စာမျက်နှာ ၁၉ ခုကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=27 August 2018 |title=Facebook bans Myanmar army chief over rights abuses |work=[[The Times of India]] |url=https://www.timesofindia.com/world/south-asia/facebook-bans-myanmar-army-chief-over-rights-abuses/articleshow/65561259.cms |access-date=27 August 2018}}{{Dead link|date=April 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news |date=27 August 2018 |title=Facebook bans Myanmar Army Chief Min Aung Hlaing, 19 others over rights abuses |publisher=[[News Nation]] |url=http://www.newsnation.in/world-news/facebook-bans-myanmar-army-chief-min-aung-hlaing-19-after-un-report-on-rohingya-article-201517.html |url-status=live |access-date=27 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180827174300/http://www.newsnation.in/world-news/facebook-bans-myanmar-army-chief-min-aung-hlaing-19-after-un-report-on-rohingya-article-201517.html |archive-date=27 August 2018 |accessdate=19 January 2022 |archivedate=27 August 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180827174300/http://www.newsnation.in/world-news/facebook-bans-myanmar-army-chief-min-aung-hlaing-19-after-un-report-on-rohingya-article-201517.html }}</ref> ၂၀၁၉ ခုနှစ် မေလ ၁၆ ရက်တွင် တွစ်တာမှလည်း မင်းအောင်လှိုင်ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Archived copy |url=https://www.theguardian.com/world/2019/may/16/myanmar-army-chiefs-twitter-account-suspended-over-anti-rohingya-hate-speech |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200630080746/https://www.theguardian.com/world/2019/may/16/myanmar-army-chiefs-twitter-account-suspended-over-anti-rohingya-hate-speech |archive-date=30 June 2020 |access-date=5 May 2020}}</ref> ၂၀၁၉ ခုနှစ် မတ်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ရခိုင်လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦးဖြစ်သော ဦး[[ကျော်ဇောဦး]]က ရခိုင်ပြည်နယ်တွင်း တပ်မတော်၏ လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုများသည် ပြည်သူလူထုနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များအား ထိခိုက်နစ်နာစေကြောင်း အိတ်ဖွင့်ပေးစာကို မင်းအောင်လှိုင်ထံ ပေးပို့ခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |url=https://kzo.home.blog/2019/03/18/open-letter-to-myanmar-cinc-min-aung-hlaing-from-u-kyaw-zaw-oo-about-damage-incurred-by-intentional-and-indiscriminate-attacks-of-myanma-tatmadaw-on-non-military-targets/ |title=Open Letter to Senior General Min Aung Hlaing from U Kyaw Zaw Oo about damage to cultural heritage, fatalities and casualties incurred by intentional and indiscriminate attacks of Myanma Tatmadaw on non-military targets |publisher=[[Kyaw Zaw Oo]] |year=2019 |access-date=27 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227103927/https://kzo.home.blog/2019/03/18/open-letter-to-myanmar-cinc-min-aung-hlaing-from-u-kyaw-zaw-oo-about-damage-incurred-by-intentional-and-indiscriminate-attacks-of-myanma-tatmadaw-on-non-military-targets/ |archive-date=27 December 2020}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://kzo.home.blog/2019/03/18/open-letter-to-senior-general-min-aung-hlaing-from-u-kyaw-zaw-oo-about-intentional-and-indiscriminate-attacks-of-myanma-tatmadaw-on-non-military-targets/ |title=သမိုင်းဝင် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာအဆောက်အအုံများအပါအဝင် စစ်ဖက်ပစ်မှတ်မဟုတ်သည့်နေရာများသို့ တမင်သက်သက် ပစ်ခတ်ကြသဖြင့် သေဆုံးထိခိုက်ကြရသည့်ကိစ္စ အိတ်ဖွင့်ပေးစာ |publisher=[[Kyaw Zaw Oo]] |year=2019 |language=my |access-date=27 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227104428/https://kzo.home.blog/2019/03/18/open-letter-to-senior-general-min-aung-hlaing-from-u-kyaw-zaw-oo-about-intentional-and-indiscriminate-attacks-of-myanma-tatmadaw-on-non-military-targets/ |archive-date=27 December 2020}}</ref> အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုက မင်းအောင်လှိုင်အား ပိတ်ဆို့မှုများ ချမှတ်ခဲ့ရာ သူ့အား အမေရိကန်နိုင်ငံသို့ ဝင်ရောက်ခွင့်ကို ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ပိတ်ပင်ခဲ့သည်။<ref name=":0">{{Cite web |title=US Tightens Sanctions on Myanmar Army Chief |url=https://www.voanews.com/east-asia-pacific/us-tightens-sanctions-myanmar-army-chief |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210108091251/https://www.voanews.com/east-asia-pacific/us-tightens-sanctions-myanmar-army-chief |archive-date=8 January 2021 |access-date=11 January 2021 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref name=":0" /><ref>{{Cite web |title=Treasury Sanctions Individuals for Roles in Atrocities and Other Abuses |url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/sm852 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201207144752/https://home.treasury.gov/news/press-releases/sm852 |archive-date=7 December 2020 |access-date=11 January 2021 |website=U.S. Department of the Treasury}}</ref> ၂၀၁၇ ခုနှစ်အတွင်း ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးများအပေါ် ကျူးလွန်ခဲ့သော လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်ခဲ့သည့် ရာဇဝတ်မှုများနှင့် စစ်ရာဇဝတ်မှုပေါင်းများစွာအတွက် စစ်ခေါင်းဆောင် [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[သတိုးမဟာသရေစည်သူ]] [[သတိုးသီရိသုဓမ္မ|သတိုးသီရိ]]သုဓမ္မ မင်းအောင်လှိုင်ကို ဖမ်းဝရမ်းထုတ်ရန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရာဇဝတ်မှုတရားရုံး (ICC) ၏ ရှေ့နေချုပ် ကာရင် ခန်း (Karim AA Khan) က ICC တရားရုံးကို ၂၀၂၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၂၇ ရက်နေ့တွင်လျှောက်ထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cwy147w07pyo|title=အိုင်စီစီ ဖမ်းဝရမ်း လျှောက်ထားမှု အပေါ် စစ်ကောင်စီ တုံ့ပြန်ချက်|work=BBC Burmese|access-date=၂၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၄|date=၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄ }}</ref>လူ့အခွင့်အရေးတက်ကြွသူများက ထောက်ခံကြိုဆိုခဲ့ကြသော်လည်း တရုတ်နိုင်ငံခြားရေးပြောခွင့်ရ Mao Ning က ကုလသမဂ္ဂလုံခြုံရေးကောင်စီက အမှုကိုလွှဲပြောင်းပေးခြင်းမျိုးမဟုတ်လျှင် ရောမဥပဒေစာချုပ်၌ လက်မှတ် မထိုးထားသည့် နိုင်ငံ နှင့် နယ်မြေများအပေါ် အိုင်စီစီတရားရုံးက စီရင်ပိုင်ခွင့်မရှိဟု နိုဝင်ဘာ ၂၈ ရက် တွင် မြန်မာစစ်ခေါင်းဆောင်ဘက်က ပြောဆို ရပ်တည်ခဲ့သည်။အလားတူ မြန်မာစစ်ကောင်စီပြောခွင့်ရ ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်းကလည်း အိုင်စီစီရှေ့နေချုပ်၏ ပြောကြားချက်အပေါ် လက်မခံဘဲ ပယ်ချသည်။ == အကျင့်ပျက်ခြစားမှုများ == မင်းအောင်လှိုင်သည် တပ်မတော်ပိုင် [[ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ စီးပွားရေး ဦးပိုင်လီမိတက်]] (MEHL)တွင် ရှယ်ယာအများစု ပိုင်ဆိုင်သူတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၀-၁၁ ဘဏ္ဍာရေးနှစ်တွင် ရှယ်ယာ ၅၀၀၀ ပိုင်ဆိုင်ခဲ့ပြီး နှစ်စဉ်အမြတ်ဝေစုအနေဖြင့် ဒေါ်လာ နှစ်သိန်းခွဲ ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Leaked documents reveal global business links to Myanmar military crimes |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2020/09/mehl-military-links-to-global-businesses/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210108144231/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2020/09/mehl-military-links-to-global-businesses/ |archive-date=8 January 2021 |access-date=11 January 2021 |website=Amnesty International |language=en}}</ref> သူသည် MEHL ၏ နာယက အဖွဲ့ဝင်လည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=17 June 2020 |title=Systemic Conflict of Interest in Myanmar Military Allows for Serious Corruption |url=https://www.justiceformyanmar.org/press-releases/systemic-conflict-of-interest-in-myanmar-military-allows-for-serious-corruption |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026180332/https://www.justiceformyanmar.org/press-releases/systemic-conflict-of-interest-in-myanmar-military-allows-for-serious-corruption |archive-date=26 October 2020 |access-date=11 January 2021 |website=Justice For Myanmar}}</ref> မင်းအောင်လှိုင်၏ သားဖြစ်သူ အောင်ပြည့်စုံသည် Sky One ဆောက်လုပ်ရေးကုမ္ပဏီနှင့် အောင်မြင့်မိုမင်းအာမခံ ကုမ္ပဏီအပါအဝင် ကုမ္ပဏီများစွာ ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။<ref name=":3" /> အောင်ပြည့်စုံသည် ဆက်သွယ်ရေးကုမ္ပဏီတစ်ခုဖြစ်သော [[မိုင်တဲလ် မြန်မာ]]တွင်လည်း ရှယ်ယာများစွာ ပါဝင်ထားသည်။<ref name=":3">{{Cite web |title=တပ်ချုပ်သားပိုင်ကုမ္ပဏီများကို အရေးယူရန် ကုလအချက်အလက်ရှာဖွေရေးအဖွဲ့ တောင်းဆို |url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/2402 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201053646/https://www.myanmar-now.org/mm/news/2402 |archive-date=1 February 2021 |access-date=11 January 2021 |website=Myanmar NOW |language=my}}</ref> တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ယူပြီးနောက် ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ [[ပြည်သူ့ရင်ပြင်နှင့် ပြည်သူ့ဥယျာဉ်]]တွင် စားသောက်ဆိုင်နှင့် အနုပညာပြခန်းအတွက် နှစ် ၃၀ မြေငှားရမ်းခြင်းကို ဈေးကွက်ပေါက်ဈေးထက် လျော့နည်းသော နှုန်းထားဖြင့် သားဖြစ်သူ အောင်ပြည့်စုံက ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Military Chief's Son Paid 'Very Low' Rent for His Upscale Restaurant on Government-Owned Land |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/military-chiefs-son-paid-very-low-rent-for-his-upscale-restaurant-on-government-owned-land |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200717014336/https://myanmar-now.org/en/news/military-chiefs-son-paid-very-low-rent-for-his-upscale-restaurant-on-government-owned-land |archive-date=17 July 2020 |access-date=11 January 2021 |website=Myanmar NOW |language=en}}</ref> ဆေးနှင့် ဆေးပစ္စည်းများအတွက် [[အစားအသောက်နှင့် ဆေးဝါးကွပ်ကဲမှုဌာန (မြန်မာ)|အစားအသောက်နှင့် ဆေးဝါးကွပ်ကဲရေးဌာန]]၏ ခွင့်ပြုချက်နှင့် အခွန်ကိစ္စရပ်များကို ဝန်ဆောင်မှုပေးသော ''A&M Mahar'' ကုမ္ပဏီသည်လည်း အောင်ပြည့်စုံပိုင်ဆိုင်သော ကုမ္ပဏီ ဖြစ်သည်။<ref name=":1">{{Cite web |title=Dirty Secrets #2: Sr. Gen. Min Aung Hlaing's family profiting off of FDA and Customs clearances |url=https://www.justiceformyanmar.org/stories/dirty-secrets-2-sr-gen-min-aung-hlaings-family-selling-fda-and-customs-clearance-for-profit |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026181000/https://www.justiceformyanmar.org/stories/dirty-secrets-2-sr-gen-min-aung-hlaings-family-selling-fda-and-customs-clearance-for-profit |archive-date=26 October 2020 |access-date=11 January 2021 |website=Justice For Myanmar}}</ref> အခွန်ဌာနကို MEHL ၏ ဒါရိုက်တာဟောင်းဖြစ်သူ ဦးကျော်ထင်က ဦးဆောင်သည်။<ref name=":1" /> ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် သမီးဖြစ်သူ [[ခင်သီရိသက်မွန်]]သည် [[သတ္တမမြောက်အာရုံ]] ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref name=":2">{{Cite web |title=Military Chief's Family Members Spend Big on Blockbuster Movies, Beauty Pageants |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/military-chiefs-family-members-spend-big-on-blockbuster-movies-beauty-pageants |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201215082136/https://www.myanmar-now.org/en/news/military-chiefs-family-members-spend-big-on-blockbuster-movies-beauty-pageants |archive-date=15 December 2020 |access-date=11 January 2021 |website=Myanmar NOW |language=en}}</ref> ထိုနှစ်မှာပင် ချွေးမဖြစ်သူ မျိုးရတနာထိုက်က Stellar Seven Entertainment အမည်ရှိ ဖျော်ဖြေရေးကုမ္ပဏီတစ်ခုကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref name=":2" /> ==ထမ်းဆောင်ခဲ့သော စစ်ဖက်ဆိုင်ရာတာဝန်များ== {| class="wikitable" |- !ခုနှစ် !! နေရာ !!ရာထူး!! တာဝန် |-၁၉၉၅-၁၉၉၈(အမှတ်(၃၆၉)ခြေမြန်တပ်ရင်း)နမခလက်အောက်ခံတပ်ရင်း(တပ်ရင်းမှူး) | ၁၉၉၈ ||[[အမှတ်(၃၃)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်]] || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး || စစ်ဦးစီးအရာရှိ (ပထမတန်း) |- | ၁၉၉၉ ||[[အမှတ်(၃၃)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်]] || ဗိုလ်မှူးကြီး|| နည်းဗျူဟာမှူး |- | ၂၀၀၂ ||[[အမှတ်(၄၄)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်]] || ဗိုလ်မှူးချုပ် || တပ်မမှူး |- | ၂၀၀၃ ဩဂုတ် ||[[စစ်တက္ကသိုလ်]] || ဗိုလ်မှူးချုပ် || ကျောင်းအုပ်ကြီး |- | ၂၀၀၄ နိုဝင်ဘာ || [[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] || ဗိုလ်ချုပ်|| တိုင်းမှူး |- | ၂၀၀၆ || [[တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] || ဗိုလ်ချုပ် || တိုင်းမှူး |- | ၂၀၀၇ || [[မြန်မာနိုင်ငံ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ဗိုလ်ချုပ်|| [[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့မှူး]] |- | ၂၀၀၈ || [[မြန်မာနိုင်ငံ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး || [[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့မှူး]] |- | ၂၀၁၀ ဩဂုတ် || [[မြန်မာနိုင်ငံ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး || [[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)|ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး (ကြည်း/ ရေ/ လေ)]] |- |၂၀၁၁ မတ် || rowspan="3" |[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး]]|| ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|| rowspan="3" | [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|တပ်မတော်ကာကွယ်ရေး ဦးစီးချုပ်]] |- |၂၀၁၂ ဧပြီ ၃ || ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး |- |၂၀၁၃ မတ် || ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး |} == ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း == ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁ ရက်တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်က [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[မဟာသရေစည်သူ]]ဘွဲ့ကို ချီးမြှင့်အပ်နှံခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=မြန်မာနိုင်ငံပြန်တမ်း|url=https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/3ca3a1e3-b448-4c9a-b428-cf32d455055e/resource/155c187b-6893-4037-bacb-a6ca8676deb2/download/69-18.pdf|accessdate=2025 August 2|publisher=Open Data Mekong}}</ref> ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၇ ရက်တွင် အမိန်ကြော်ငြာစာ အမှတ် ၆၂/၂၀၂၂ အရ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]] မင်းအောင်လှိုင်သည် [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[သတိုးမဟာသရေစည်သူ]]ဘွဲ့နှင့် [[သုဓမ္မသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[သတိုးသီရိသုဓမ္မ]]ဘွဲ့တို့ မိမိကိုယ်ကို ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။ <ref name=":4" /> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ (၅) ရက်နေ့တွင် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]က ဂုဏ်ထူးဆောင် [[ပြည်သူ့ရေးရာ စီမံခန့်ခွဲမှု|ပြည်သူ့ရေးရာစီမံခန့်ခွဲမှု]]ပါရဂူဘွဲ့ Honorary Doctor of Public Administration (D.P.A honoris causa) ကိုချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=NP News |url=https://www.npnewsmm.com/news/69846d4bdd503d7856062b39 |access-date=2026-04-14 |website=www.npnewsmm.com}}</ref> == ကျန်းမာရေး နှင့် အရေးပေါ်ခွဲစိတ်ခံရမှု == ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် ခါးကျီးပေါင်းရောဂါကြောင့် အာရုံကြောညပ်ခြင်း (Lumbar Spondylosis with Spinal Stenosis) ဝေဒနာအတွက် နေပြည်တော်ရှိ အမှတ် (၂) တပ်မတော်ဆေးရုံကြီး (ခုတင် ၁၀၀၀) ၌ အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ ပါရဂူများနှင့် မြန်မာ့တပ်မတော်ဆေးတပ်ဖွဲ့တို့ ပူးပေါင်း၍ ၂ နာရီကြာ အရေးပေါ် ခွဲစိတ်ကုသမှု ခံယူခဲ့သည်။ထို ခွဲစိတ်မှုသည် အောင်မြင်ခဲ့ကြောင်း ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီက သတင်းထုတ်ပြန်ပေးခဲ့ပြီး၊ထုတ်ပြန်ချက်ထဲ တာဝန်များပြန်လည်ထမ်းဆောင်နေပြီဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://news-eleven.com/article/310689|title=ယာယီသမ္မတ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ခါးကျီးပေါင်းရောဂါကြောင့် အာရုံကြောညပ်ခြင်း ဝေဒနာခံစားခဲ့ရသဖြင့် အရေးပေါ်ခွဲစိတ်ကုသမှု (၂)နာရီကြာ ပြုလုပ်ခဲ့ရ|work=Eleven Media Group|access-date=၂၃ မတ် ၂၀၂၆|date=၂၃ မတ် ၂၀၂၆}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist|2}} {{s-start}} {{s-mil}} {{s-bef|before=[[ရွှေမန်း၊ ဦး|သူရရွှေမန်း]]}} {{s-ttl|title=[[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)]]|years=၂၀၁၀–၂၀၁၁}} {{s-aft|after=[[လှဌေးဝင်း (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|လှဌေးဝင်း]]}} {{s-bef|before=[[သန်းရွှေ]]}} {{s-ttl|title=[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]|years=၂၀၁၁–၂၀၂၆}} {{S-aft|after= [[ရဲဝင်းဦး]]}} {{s-off}} {{s-bef|before=[[သန်းရွှေ]]<br>{{nobold|[[နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ|နအဖ]]ဥက္ကဋ္ဌ <small>(၁၉၉၇–၂၀၁၁)</small>}}}} {{s-ttl|title=[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]|years=၂၀၂၁–၂၀၂၅}} {{S-aft|after= ''ကောင်စီဖျက်သိမ်း''}} {{s-bef|before=[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] {{nobold|(ယာယီ)}}}} {{s-ttl|title=ယာယီ[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|သမ္မတ]] (တာဝန်) |years=၂၀၂၄–၂၀၂၆}} {{S-aft|after= ''ကိုယ်တိုင်''}} {{s-vac|last=[[သိန်းစိန်]] {{nobold|(၂၀၁၁)}}}} {{s-ttl|title=[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] |years=၂၀၂၁–၂၀၂၅}} {{S-aft|after= [[ညိုစော]]}} {{s-end}} {{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်သူ အကြီးအကဲများ}} {{နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ}} {{lifetime|၁၉၅၆| | }} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ]] [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ စစ်အုပ်ချုပ်ရေး]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဝင်များ]] [[ကဏ္ဍ:အာဏာသိမ်း ခေါင်းဆောင်များ]] [[ကဏ္ဍ:စစ်တက္ကသိုလ် ကျောင်းဆင်းများ]] k1aj6ltn312j06pii4z87bsgb56tvdg 0 19226 1055382 1050798 2026-09-27T08:24:20Z ~2026-51820-68 148720 /* */ အမှားပြင်ဆင်ချက် 1055382 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = လှိုင်းဘွဲ့မြို့ | native_name = {{small|{{nobold|{{ksw|ဍုၚ်လိုၚ်ဗၠဲ}}}}<br/> {{nobold|{{blk|ဝေင်ꩻယောင်ႏပွယ်ꩻ}}}}}} | other_name = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ | pushpin_map_caption = မြို့တည်နေရာပြ မြန်မာနိုင်ငံမြေပုံ | seat = | seat_type = | settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ]] | image_skyline = | image_map = | map_caption = လှိုင်းဘွဲ့မြို့တည်နေရာပြမြေပုံ | subdivision_type = [[ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံအမည်]] | subdivision_name = {{အလံ|မြန်မာနိုင်ငံ}} | subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] | subdivision_name1 = {{flag|ကရင်ပြည်နယ်}} | subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] | subdivision_name2 = [[ဘားအံခရိုင်]] | subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] | subdivision_name3 = [[လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်]] | subdivision_type4 = [[လတ္တီကျု]] | subdivision_name4 = (၁၇)ဒီဂရီ၊ (၇)မိနစ် | subdivision_type5 = [[လောင်ဂျီကျု]] | subdivision_name5 = (၉၇)ဒီဂရီ၊ (၄၉)မိနစ် | area_total_km2 = | population = | population_as_of = | population_density_km2 = auto | coordinates_display = | coordinates_region = MM | latNS = N | latd = 17 | latm = 7 | lats = | longEW = E | longd = 97 | longm = 49 | longs = | timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] | utc_offset = + ၆ နာရီ ၃၀ မိနစ် | website = }} '''လှိုင်းဘွဲ့မြို့'''သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[ဘားအံခရိုင်]]၊ [[လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်]]၏ မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့ ဖြစ်သည်။ [[ဘားအံမြို့]] အရှေ့မြောက်ဘက် ၂၄ မိုင်အကွာတွင်ရှိသော [[ဂျိုင်းမြစ်]]၏ မြစ်လက်တက်ဖြစ်သည့် လှိုင်းဘွဲ့ချောင်း၏ ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ မြို့၏အကျယ်အဝန်းမှာ အရှေ့နှင့်အနောက် လေးဖာလုံနှင့် တောင်နှင့်မြောက် ခြောက်ဖာလုံ ရှိသည်။ == လူမှုပထဝီဝင် == ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ လှိုင်းဘွဲ့မြို့ပေါ်ရှိ လူဦးရေမှာ ၁၁,၅၁၁ ဦး<ref name="census-2014">{{cite book|title=သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ|publisher=လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|location=နေပြည်တော်|date=မေ ၂၀၁၅|series=၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ|volume=အတွဲ-၂|pages=၅၁|url=https://drive.google.com/file/d/0B067GBtstE5TeUlIVjRjSjVzWlk/view}}</ref> ဖြစ်သည်။ လှိုင်းဘွဲ့မြို့နေ လူအများစုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာများ ဖြစ်ကြသော်လည်း ခရစ်ယာန်၊ မွတ်စလင်နှင့် နတ်ကိုးကွယ်သူများလည်း အသီးသီး ရှိကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁၅ဝ ခန့်က ယခုလှိုင်းဘွဲ့မြို့တည်ရာနှင့် တစ်မိုင်ကျော်ခန့် ဝေးကွာသောနေရာတွင် ပန်ကရန်တုန်မြို့ဟုခေါ်သော မြို့ဟောင်းတစ်ခုရှိခဲ့ဖူးသည်။ ထိုအခါက နယ်ခြားဒေသများတွင် အားကောင်းသူက အားနည်းသူအား အစဉ်တစိုက် နိုင်လေ့ရှိသည့်အတိုင်း ပန်ကရန်တုန်မြို့ကို ယိုးဒယားဘုရင် တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ပြီးလျှင် ယိုးဒယားနယ်မြေ အတွင်းသို့ ပန်ကရန်တုန်မြို့မှ လူအားလုံးကို ခေါ်ဆောင်သွားသည်။ ထို့နောက် ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားသော သုံ့ပန်းများကို ယိုးဒယားလက်အောက်ခံအဖြစ် အသိအမှတ်ပြု၍ ပြန်လွှတ်လိုက်လေသည်။ ထိုအခါ လွတ်မြောက်လာသူများသည် ပန်ကရန်တုန်မြို့ဟောင်းနေရာတွင် ပြန်လည်၍ မတည်ထောင်ကြတော့ဘဲ ယခုလှိုင်းဘွဲ့မြို့တည်ရာအရပ်တွင် စုရုံးကာ မြို့ပြတည်ထောင်၍ နေထိုင်ကြလေသည်။ == အမည်ရင်းမြစ် == လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁၅ဝ ခန့်က ယခုလှိုင်းဘွဲ့မြို့၌ နေထိုင်ကြသော လူမျိုးများမှာ [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]]နှင့် [[မွန်လူမျိုး]]များသာ ဖြစ်ကြသဖြင့် ပြန်လည်၍ မြို့တည်သော ယခု လှိုင်းဘွဲ့မြို့နေရာကို [[မွန်ဘာသာ]]ဖြင့် ''လိုင်းပလွဲ'' ဟူ၍ ခေါ်ဝေါ်လာခဲ့ကြရာ ကာလရွေ့လျောလာသောအခါ ''လိုပလွဲ'' ဟုလည်းကောင်း၊ ထိုမှတစ်ဆင့် ''လိုင်ပလွှဲ''၊ ''လိုင်ပွဲ''၊ ''လှိုင်းပွဲ''၊ ''လှိုင်းဘွဲ့'' ဟုလည်းကောင်း ပြောင်းလဲခေါ်လာကြသည်ဟု သက်ကြီးစကားများအရ သိရသည်။ == စီးပွားရေး == လှိုင်းဘွဲမြို့သူမြို့သားတို့၏ အဓိကလုပ်ငန်းများမှာ သစ်များကို လှိုင်းဘွဲ့ချောင်းမှမျှော၍ ကျုံဒိုးချောင်းမှတစ်ဆင့် [[မော်လမြိုင်]]သို့ သွားရောက် ရောင်းချခြင်း၊ လယ်ယာစိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ခြင်း၊ ကိုင်းသီးနှံများကို စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ခြင်းများဖြစ်သည်။ လှိုင်းဘွဲ့မှထွက်သော ကုန်များမှာ စပါး၊ မြေပဲ၊ ဆေး၊ ငရုတ်၊ ကြံသကာ၊ အုန်း၊ ကွမ်းပေါင်း၊ တိမ်ညင်းနှင့် ပျားရည်များဖြစ်သည်။ မိုးတွင်းအခါ၌ လှိုင်းဘွဲ့ချောင်းမှ သစ်များနှင့် စပါး၊ ကြံသကာ၊ မြေပဲတို့ကို ယူဆောင်၍ မော်လမြိုင်မြို့တွင် ရောင်းချကြသည်။ == လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး == လှိုင်းဘွဲ့မြို့မှ မော်လမြိုင်မြို့အထိ ရေလမ်းခရီးဖြင့် မိုင် ၈ဝ ဝေးသည်။ သို့သော် တိုက်ရိုက်သွား၍ကားမရချေ။ လှိုင်းဘွဲ့ချောင်းမှ ကျုံဒိုးချောင်းသို့ ပထမသွား၍ ထိုမှတစ်ဆင့် မော်လမြိုင်မြို့သို့ သွားရသည်။ လှေနှင့် သမ္ဗာန်များကိုသာ အသုံးပြုနိုင်သည်။ သင်္ဘောများ မသွားနိုင်ချေ။ ကုန်းလမ်းခရီးဖြင့် လှိုင်းဘွဲ့မြို့မှ ဖားအံမြို့အထိ မော်တော်ကားလမ်း၂၄ မိုင် ရှိ၍ ရွှေဂွန်းမြို့သို့ ၁၄ မိုင်၊ ပိုင်ကျုံရွာသို့ ၁၂ မိုင်၊ ထီလုံရွာသို့ ၁၁ မိုင် အသီးအသီးရှိလေသည်။ == ထင်ရှားသည့်နေရာများ == လှိုင်းဘွဲမြို့နယ်အတွင်း၌ ဝူဖရမ်(အဖြိုက်နက်)၊ အန်တီမိုနီ (ခနောက်စိမ်း)၊ ခဲ၊ ဒန်၊ သွပ် စသည့် ပစ္စည်းများထွက်သည့် ဒေါနတောင်ရှိသည်။ လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်တွင် ကျိုက်မုရောဘုရား၊ ကော့ဝန်းရွာအနီး၌ ကျိုက်မုထော်ဘုရားနှင့် ဝင်းစိန်ရွာအနီး၌ ကျိုက်မုဆွေ့ဘုရား ဟူ၍ သမိုင်းဝင်စေတီညီ‌နောင်သုံးဆူ ရှိကြ၍ နှစ်စဉ် တပေါင်းလပြည့်နေ့တွင် ကျိုက်မုရောဘုရားပွဲတော်ကို ကျင်းပကြလေသည်။ == ကိုးကား == {{reflist| <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၂)</ref> }} {{ကရင်ပြည်နယ်}} {{မြန်မာတိုင်းနှင့် ပြည်နယ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ]] [[Category:ကရင်ပြည်နယ်ရှိ မြို့များ]] 0su6i96bdgqr0x8be0bobq62lpujmcn 0 21535 1055336 945834 2026-09-27T03:49:11Z Salai Rungtoi 22844 /* ပွဲတော်ရက်များ */ 1055336 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" | align=right |- | {{စက်တင်ဘာလ}} |} [[စက်တင်ဘာ]]လ၊ (၂၉)ရက်နေ့ သည် [[ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်]]အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၂၇၂)ရက်မြောက် ([[ရက်ထပ်နှစ်]] ဖြစ်လျှင် (၂၇၃)ရက်မြောက်) နေ့ရက် ဖြစ်သည်။ ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၉၃) ရက် ကျန်သေးသည်။ == ဖြစ်စဉ်များ == * * * == မွေးဖွားသူများ == * * * == ကွယ်လွန်သူများ == * * * == ပွဲတော်ရက်များ == * ကမ္ဘာ့နှလုံးကျန်းမာရေးနေ့ * * == ပြင်ပလင့်ခ်များ == {{လများ}} [[Category:ရက်စွဲများ]][[ကဏ္ဍ:စက်တင်ဘာလ၏ ရက်များ]] t5fws2a1h6pkb6m7n1ntcg7hrm4hbft 0 46805 1055285 1048281 2026-09-26T12:11:50Z Dr Lotus Black 31011 refs 1055285 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant titleholder | name=နန်းခင်ဇေယျာ | image=Myanmarmodelgraduation.jpg | caption =ဘွဲ့ဝတ်စုံနှင့် နှင်းဆီပန်းအနီရောင်များပန်ထားသော နန်းခင်ဇေယျာ | birth_place= [[တောင်ကြီးမြို့|တောင်ကြီး]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[ မြန်မာနိုင်ငံ]] | birth_date= {{birth date and age|df=yes|1988|3|4}} | education = B.A Law (LL.B) | occupation = တိုးရစ်ဂိုက်၊ မော်ဒယ်လ် | years_active= ၂၀၁၁ - | height={{height|ft=5|in=6.5}} | measurements = | eye_color= အနက် | hair_color= အမည်း | title= မယ်မြန်မာ ၂၀၁၂<ref name="Miss Myanmar 2012" /><br>မယ်ရန်ကုန် ၂၀၁၂ | competitions=မယ်မြန်မာ ၂၀၁၂ (အနိုင်ရ)<br>Miss International 2012 (Miss Internet)<ref name="Participating in Miss International" /> | signature = |image_size=300}} '''နန်းခင်ဇေယျာ''' (၄ မတ် ၁၉၈၈ မွေးဖွား) သည် [[မယ်မြန်မာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ]]ဆု ရရှိထားသော [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ကိုယ်စားပြုအလှမယ်ဖြစ်သည်။ သူသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ တိုင်းရင်းသားဖြစ်သော[[ ပအိုဝ်း]]လူမျိုးဖြစ်သည်။ သူမသည် မယ်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ, [[အိုကီနာဝါ]]၊ [[ဂျပန်]]ပြိုင်ပွဲတွင် Miss People's Choice ဆုနဲ့ Miss Internet ဆုကို မြန်မာနိုင်ငံကိုယ်စားပြုအလှမယ်အနေဖြင့် ဆွတ်ခူးရရှိခဲ့သည်။ ==ဘဝအစ== နန်းခင်ဇေယျာကို ၄ရက်၊ မတ်လ၊ ၁၉၈၈ခုနှစ်၊ တောင်ကြီးမြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ အမှတ်(၄) အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း၊ တောင်ကြီးတွင် ပညာဆည်းပူးခဲ့သည်။ တောင်ကြီးတက္ကသိုလ်တွင် ဥပဒေပညာ နှင့် ကျောင်းပြီးခဲ့သည်။ သူမသည် ကျောင်းပြီးပြီးနောက် ရှေ့နေမလုပ်ဘဲ ခရီးသွားလမ်းညွှန် လုပ်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် မော်ဒယ်လ်သင်တန်း ဆက်တက်ခဲ့သည်။ သူမသည် အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား နှင့် ဂျာမန်ဘာသာစကားကို ပြောဆိုနိုင်သည်။ ==အသက်မွေးမှုလုပ်ငန်း== နန်းခင်ဇေယျာသည် ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် မော်ဒယ်လ်စတင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ မဂ္ဂဇင်းများ၊ ဂျာနယ်များ၊ မော်ဒယ်လ် ဝဘ်ဆိုဒ်များစွာ အတွက် ဓာတ်ပုံရိုက်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် [[မယ်မြန်မာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ]] ဆုကိုရရှိခဲ့သည်။<ref name="Miss Myanmar 2012">{{Cite web |url=http://info.myanmarcelebrity.com/2012/03/video-miss-myanmar-2012-beauty-contest.html |title=Video: Miss Myanmar 2012 Beauty Contest in Yangon ~ Myanmar Celebrity: All about Myanmar Celebrities<!-- Bot generated title --> |access-date=2012-10-20 |archive-date=2015-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150722111128/http://info.myanmarcelebrity.com/2012/03/video-miss-myanmar-2012-beauty-contest.html |url-status=dead }}</ref> ထို့နောက် ကြော်ငြာအချို့ကိုလည်း ရိုက်ကူးခဲ့သည်။<ref name="Participating in Miss International">[https://web.archive.org/web/20121006065655/http://missinternational-okinawa.com/pageants/ The Pageants | Miss International 2012 in Okinawa<!-- Bot generated title -->]</ref> ==ပြိုင်ပွဲများ== ===မယ်မြန်မာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ၂၀၁၂=== ၂၅ရက်၊ မတ်လ၊ ၂၀၁၂ခုနှစ်၊ Myanmar Convention Center (MCC)၊ ရန်ကုန် တွင် ကျင်းပေသော မယ်မြန်မာ [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ]] ၂၀၁၂ ဝင်ပြိုင်ခဲ့သည်။ ထိုပြိုင်ပွဲကို မြန်မာ့ခရီးသွားအဖွဲ့Myanmar Travel Board (MTB) လက်အောက်တွင် ရှိသော မြန်မာ့ခရီးသွားဝန်ဆောင်မှုကုမ္မဏီအဖွဲ့ Myanmar Tourism Services (MTS) Co. မှကျင်းပခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုပြိုင်ပွဲကို နိုင်ငံတွင် ခရီးသွားလုပ်ငန်း အထောက်ကူဖြစ်ရန် နှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းအစိတ်ပိုင်းတွင် နိုင်ငံသားများ၏ စိတ်ဝင်စားမှု တိုးတက်စေရန် ရည်ရွယ်၍ ကျင်းပခြင်းဖြစ်သည်။ နန်းခင်ဇေယျာသည် Miss Yangon title ဆု၊ Miss Myanmar 2012 title ဆု များကိုရရှိထားသည်။ ထို့အပြင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ခရီးသွား သံအမတ်အဖြစ်လည်းခန့်အပ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ===Miss International 2012=== အိုကီနာဝါ, ဂျပန်တွင်ကျင်းပသော Miss International 2012 တွင် ဝင်ပြိုင်ခဲ့သည်။ ဒါဟာ ၁၉၆၂ခုနှစ် ကတည်းက မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးသော အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာအလှမယ် ပြိုင်ပွဲဝင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ နောက်ဆုံးပြိုင်ပွဲကို ၂၁ရက်၊ အောက်တိုဘာလ၊ ၂၀၁၂ခုနှစ်တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ ထိုနေ့ညတွင် Missosology ၏ Miss International 2012 People's Choice ဆု ကိုဆွတ်ခူးရရှိခဲ့သည်။ သူသည် Miss Internet ဆုကို ထိုပြိုင်ပွဲတွင် ရရှိခဲ့သည်။ ==အကိုးအကား== {{reflist}} ==အခြားလင့်များ== *[http://www.facebook.com/pages/Nang-Khin-Zay-Yar/460414564009143?ref=ts&fref=ts Nang Khin Zay Yar] on [[Facebook]] [[Category:မြန်မာ အလှမယ်များ]] {{Lifetime|၁၉၈၈| |}} hvocophgwukz44sjmzi3ppnynns7vrs 1055286 1055285 2026-09-26T12:12:13Z Dr Lotus Black 31011 /* မယ်မြန်မာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ၂၀၁၂ */ 1055286 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant titleholder | name=နန်းခင်ဇေယျာ | image=Myanmarmodelgraduation.jpg | caption =ဘွဲ့ဝတ်စုံနှင့် နှင်းဆီပန်းအနီရောင်များပန်ထားသော နန်းခင်ဇေယျာ | birth_place= [[တောင်ကြီးမြို့|တောင်ကြီး]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[ မြန်မာနိုင်ငံ]] | birth_date= {{birth date and age|df=yes|1988|3|4}} | education = B.A Law (LL.B) | occupation = တိုးရစ်ဂိုက်၊ မော်ဒယ်လ် | years_active= ၂၀၁၁ - | height={{height|ft=5|in=6.5}} | measurements = | eye_color= အနက် | hair_color= အမည်း | title= မယ်မြန်မာ ၂၀၁၂<ref name="Miss Myanmar 2012" /><br>မယ်ရန်ကုန် ၂၀၁၂ | competitions=မယ်မြန်မာ ၂၀၁၂ (အနိုင်ရ)<br>Miss International 2012 (Miss Internet)<ref name="Participating in Miss International" /> | signature = |image_size=300}} '''နန်းခင်ဇေယျာ''' (၄ မတ် ၁၉၈၈ မွေးဖွား) သည် [[မယ်မြန်မာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ]]ဆု ရရှိထားသော [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ကိုယ်စားပြုအလှမယ်ဖြစ်သည်။ သူသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ တိုင်းရင်းသားဖြစ်သော[[ ပအိုဝ်း]]လူမျိုးဖြစ်သည်။ သူမသည် မယ်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ, [[အိုကီနာဝါ]]၊ [[ဂျပန်]]ပြိုင်ပွဲတွင် Miss People's Choice ဆုနဲ့ Miss Internet ဆုကို မြန်မာနိုင်ငံကိုယ်စားပြုအလှမယ်အနေဖြင့် ဆွတ်ခူးရရှိခဲ့သည်။ ==ဘဝအစ== နန်းခင်ဇေယျာကို ၄ရက်၊ မတ်လ၊ ၁၉၈၈ခုနှစ်၊ တောင်ကြီးမြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ အမှတ်(၄) အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း၊ တောင်ကြီးတွင် ပညာဆည်းပူးခဲ့သည်။ တောင်ကြီးတက္ကသိုလ်တွင် ဥပဒေပညာ နှင့် ကျောင်းပြီးခဲ့သည်။ သူမသည် ကျောင်းပြီးပြီးနောက် ရှေ့နေမလုပ်ဘဲ ခရီးသွားလမ်းညွှန် လုပ်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် မော်ဒယ်လ်သင်တန်း ဆက်တက်ခဲ့သည်။ သူမသည် အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား နှင့် ဂျာမန်ဘာသာစကားကို ပြောဆိုနိုင်သည်။ ==အသက်မွေးမှုလုပ်ငန်း== နန်းခင်ဇေယျာသည် ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် မော်ဒယ်လ်စတင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ မဂ္ဂဇင်းများ၊ ဂျာနယ်များ၊ မော်ဒယ်လ် ဝဘ်ဆိုဒ်များစွာ အတွက် ဓာတ်ပုံရိုက်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် [[မယ်မြန်မာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ]] ဆုကိုရရှိခဲ့သည်။<ref name="Miss Myanmar 2012">{{Cite web |url=http://info.myanmarcelebrity.com/2012/03/video-miss-myanmar-2012-beauty-contest.html |title=Video: Miss Myanmar 2012 Beauty Contest in Yangon ~ Myanmar Celebrity: All about Myanmar Celebrities<!-- Bot generated title --> |access-date=2012-10-20 |archive-date=2015-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150722111128/http://info.myanmarcelebrity.com/2012/03/video-miss-myanmar-2012-beauty-contest.html |url-status=dead }}</ref> ထို့နောက် ကြော်ငြာအချို့ကိုလည်း ရိုက်ကူးခဲ့သည်။<ref name="Participating in Miss International">[https://web.archive.org/web/20121006065655/http://missinternational-okinawa.com/pageants/ The Pageants | Miss International 2012 in Okinawa<!-- Bot generated title -->]</ref> ==ပြိုင်ပွဲများ== ===မယ်မြန်မာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ၂၀၁၂=== ၂၅ရက်၊ မတ်လ၊ ၂၀၁၂ခုနှစ်၊ Myanmar Convention Center (MCC)၊ ရန်ကုန် တွင် ကျင်းပေသော မယ်မြန်မာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ၂၀၁၂ ဝင်ပြိုင်ခဲ့သည်။ ထိုပြိုင်ပွဲကို မြန်မာ့ခရီးသွားအဖွဲ့Myanmar Travel Board (MTB) လက်အောက်တွင် ရှိသော မြန်မာ့ခရီးသွားဝန်ဆောင်မှုကုမ္မဏီအဖွဲ့ Myanmar Tourism Services (MTS) Co. မှကျင်းပခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုပြိုင်ပွဲကို နိုင်ငံတွင် ခရီးသွားလုပ်ငန်း အထောက်ကူဖြစ်ရန် နှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းအစိတ်ပိုင်းတွင် နိုင်ငံသားများ၏ စိတ်ဝင်စားမှု တိုးတက်စေရန် ရည်ရွယ်၍ ကျင်းပခြင်းဖြစ်သည်။ နန်းခင်ဇေယျာသည် Miss Yangon title ဆု၊ Miss Myanmar 2012 title ဆု များကိုရရှိထားသည်။ ထို့အပြင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ခရီးသွား သံအမတ်အဖြစ်လည်းခန့်အပ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ===Miss International 2012=== အိုကီနာဝါ, ဂျပန်တွင်ကျင်းပသော Miss International 2012 တွင် ဝင်ပြိုင်ခဲ့သည်။ ဒါဟာ ၁၉၆၂ခုနှစ် ကတည်းက မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးသော အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာအလှမယ် ပြိုင်ပွဲဝင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ နောက်ဆုံးပြိုင်ပွဲကို ၂၁ရက်၊ အောက်တိုဘာလ၊ ၂၀၁၂ခုနှစ်တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ ထိုနေ့ညတွင် Missosology ၏ Miss International 2012 People's Choice ဆု ကိုဆွတ်ခူးရရှိခဲ့သည်။ သူသည် Miss Internet ဆုကို ထိုပြိုင်ပွဲတွင် ရရှိခဲ့သည်။ ==အကိုးအကား== {{reflist}} ==အခြားလင့်များ== *[http://www.facebook.com/pages/Nang-Khin-Zay-Yar/460414564009143?ref=ts&fref=ts Nang Khin Zay Yar] on [[Facebook]] [[Category:မြန်မာ အလှမယ်များ]] {{Lifetime|၁၉၈၈| |}} 7j29z85ad0k19k96np2fbhsd941hveq 1055322 1055286 2026-09-26T22:53:36Z CommonsDelinker 115 Removing [[:c:File:Myanmarmodelgraduation.jpg|Myanmarmodelgraduation.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:The Squirrel Conspiracy|The Squirrel Conspiracy]] because: Copyright violation; see [[:c:COM:Licensing|Commons:Licensing]] ([[:c:COM: 1055322 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant titleholder | name=နန်းခင်ဇေယျာ | image= | caption =ဘွဲ့ဝတ်စုံနှင့် နှင်းဆီပန်းအနီရောင်များပန်ထားသော နန်းခင်ဇေယျာ | birth_place= [[တောင်ကြီးမြို့|တောင်ကြီး]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[ မြန်မာနိုင်ငံ]] | birth_date= {{birth date and age|df=yes|1988|3|4}} | education = B.A Law (LL.B) | occupation = တိုးရစ်ဂိုက်၊ မော်ဒယ်လ် | years_active= ၂၀၁၁ - | height={{height|ft=5|in=6.5}} | measurements = | eye_color= အနက် | hair_color= အမည်း | title= မယ်မြန်မာ ၂၀၁၂<ref name="Miss Myanmar 2012" /><br>မယ်ရန်ကုန် ၂၀၁၂ | competitions=မယ်မြန်မာ ၂၀၁၂ (အနိုင်ရ)<br>Miss International 2012 (Miss Internet)<ref name="Participating in Miss International" /> | signature = |image_size=300}} '''နန်းခင်ဇေယျာ''' (၄ မတ် ၁၉၈၈ မွေးဖွား) သည် [[မယ်မြန်မာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ]]ဆု ရရှိထားသော [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ကိုယ်စားပြုအလှမယ်ဖြစ်သည်။ သူသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ တိုင်းရင်းသားဖြစ်သော[[ ပအိုဝ်း]]လူမျိုးဖြစ်သည်။ သူမသည် မယ်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ, [[အိုကီနာဝါ]]၊ [[ဂျပန်]]ပြိုင်ပွဲတွင် Miss People's Choice ဆုနဲ့ Miss Internet ဆုကို မြန်မာနိုင်ငံကိုယ်စားပြုအလှမယ်အနေဖြင့် ဆွတ်ခူးရရှိခဲ့သည်။ ==ဘဝအစ== နန်းခင်ဇေယျာကို ၄ရက်၊ မတ်လ၊ ၁၉၈၈ခုနှစ်၊ တောင်ကြီးမြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ အမှတ်(၄) အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း၊ တောင်ကြီးတွင် ပညာဆည်းပူးခဲ့သည်။ တောင်ကြီးတက္ကသိုလ်တွင် ဥပဒေပညာ နှင့် ကျောင်းပြီးခဲ့သည်။ သူမသည် ကျောင်းပြီးပြီးနောက် ရှေ့နေမလုပ်ဘဲ ခရီးသွားလမ်းညွှန် လုပ်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် မော်ဒယ်လ်သင်တန်း ဆက်တက်ခဲ့သည်။ သူမသည် အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား နှင့် ဂျာမန်ဘာသာစကားကို ပြောဆိုနိုင်သည်။ ==အသက်မွေးမှုလုပ်ငန်း== နန်းခင်ဇေယျာသည် ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် မော်ဒယ်လ်စတင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ မဂ္ဂဇင်းများ၊ ဂျာနယ်များ၊ မော်ဒယ်လ် ဝဘ်ဆိုဒ်များစွာ အတွက် ဓာတ်ပုံရိုက်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် [[မယ်မြန်မာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ]] ဆုကိုရရှိခဲ့သည်။<ref name="Miss Myanmar 2012">{{Cite web |url=http://info.myanmarcelebrity.com/2012/03/video-miss-myanmar-2012-beauty-contest.html |title=Video: Miss Myanmar 2012 Beauty Contest in Yangon ~ Myanmar Celebrity: All about Myanmar Celebrities<!-- Bot generated title --> |access-date=2012-10-20 |archive-date=2015-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150722111128/http://info.myanmarcelebrity.com/2012/03/video-miss-myanmar-2012-beauty-contest.html |url-status=dead }}</ref> ထို့နောက် ကြော်ငြာအချို့ကိုလည်း ရိုက်ကူးခဲ့သည်။<ref name="Participating in Miss International">[https://web.archive.org/web/20121006065655/http://missinternational-okinawa.com/pageants/ The Pageants | Miss International 2012 in Okinawa<!-- Bot generated title -->]</ref> ==ပြိုင်ပွဲများ== ===မယ်မြန်မာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ၂၀၁၂=== ၂၅ရက်၊ မတ်လ၊ ၂၀၁၂ခုနှစ်၊ Myanmar Convention Center (MCC)၊ ရန်ကုန် တွင် ကျင်းပေသော မယ်မြန်မာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ၂၀၁၂ ဝင်ပြိုင်ခဲ့သည်။ ထိုပြိုင်ပွဲကို မြန်မာ့ခရီးသွားအဖွဲ့Myanmar Travel Board (MTB) လက်အောက်တွင် ရှိသော မြန်မာ့ခရီးသွားဝန်ဆောင်မှုကုမ္မဏီအဖွဲ့ Myanmar Tourism Services (MTS) Co. မှကျင်းပခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုပြိုင်ပွဲကို နိုင်ငံတွင် ခရီးသွားလုပ်ငန်း အထောက်ကူဖြစ်ရန် နှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းအစိတ်ပိုင်းတွင် နိုင်ငံသားများ၏ စိတ်ဝင်စားမှု တိုးတက်စေရန် ရည်ရွယ်၍ ကျင်းပခြင်းဖြစ်သည်။ နန်းခင်ဇေယျာသည် Miss Yangon title ဆု၊ Miss Myanmar 2012 title ဆု များကိုရရှိထားသည်။ ထို့အပြင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ခရီးသွား သံအမတ်အဖြစ်လည်းခန့်အပ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ===Miss International 2012=== အိုကီနာဝါ, ဂျပန်တွင်ကျင်းပသော Miss International 2012 တွင် ဝင်ပြိုင်ခဲ့သည်။ ဒါဟာ ၁၉၆၂ခုနှစ် ကတည်းက မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးသော အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာအလှမယ် ပြိုင်ပွဲဝင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ နောက်ဆုံးပြိုင်ပွဲကို ၂၁ရက်၊ အောက်တိုဘာလ၊ ၂၀၁၂ခုနှစ်တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ ထိုနေ့ညတွင် Missosology ၏ Miss International 2012 People's Choice ဆု ကိုဆွတ်ခူးရရှိခဲ့သည်။ သူသည် Miss Internet ဆုကို ထိုပြိုင်ပွဲတွင် ရရှိခဲ့သည်။ ==အကိုးအကား== {{reflist}} ==အခြားလင့်များ== *[http://www.facebook.com/pages/Nang-Khin-Zay-Yar/460414564009143?ref=ts&fref=ts Nang Khin Zay Yar] on [[Facebook]] [[Category:မြန်မာ အလှမယ်များ]] {{Lifetime|၁၉၈၈| |}} em5y89rhizloyrzna5yxn3sle7laghi 14 52328 1055331 236767 2026-09-27T02:03:36Z Zawzawaungthwin 100038 {{commonscat|Higher education institutions in Myanmar}} 1055331 wikitext text/x-wiki {{cat main|မြန်မာနိုင်ငံရှိတက္ကသိုလ်ကောလိပ်များ}} {{commonscat|Higher education institutions in Myanmar}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပညာရေး|တက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ]] [[Category:အာရှတိုက်ရှိ တက္ကသိုလ်နှင့် ကောလိပ်များ]] [[Category:နိုင်ငံအလိုက် တက္ကသိုလ်နှင့် ကောလိပ်များ]] r1g6svnk02itsyzi5ojcjoj66yw1t9d 0 60326 1055318 356689 2026-09-26T20:52:01Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1055318 wikitext text/x-wiki {{Infobox galaxy | name = [[New General Catalogue|NGC]] 89 | image =[[File:Robert's quartet.jpg|275px|NGC 89]] | caption = ဘေးပတ်ဝန်းကျင်တွင် အခြားဂလက်ဆီများဖြင့် ဝန်းရံလျက် NGC 89 (အောက်) | epoch = [[J2000]] | type = SB0/a&nbsp;pec<ref name=Presotto2009/> | ra = {{RA|00|21|24.355}}<ref name="ApJ131_1163"/> | dec = {{DEC|-48|39|55.28}}<ref name="ApJ131_1163"/> | dist_ly = {{convert|44.1|+/-|3.1|Mpc|Mly|abbr=on|lk=on|order=flip}}<ref name=ned/> | z = {{nowrap|0.011074 ± 0.000067}}<ref name=Boselli1996/> | appmag_v = ၁၄.၁၈<ref name=ned/> | size_v = {{nowrap|0′.957 × 0′.459}}<ref name="ApJ131_1163"/> | constellation name = [[ဖီးနစ် (ကြယ်စုတန်း)|ဖီးနစ်]] | notes = | names = [[Principal Galaxies Catalogue|PGC]] 1374, ESO 194-G011 }} '''NGC 89''' သည် ဂလက်ဆီတစ်ခုဖြစ်ပြီး Robert's Quartet ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ကာ ဆက်နွယ်နေသည့် ဂလက်ဆီလေးခု၏ အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် [[NGC 92]] နှင့် များစွာဆင်တူလှသည်။<ref name=Presotto2009/> ==ကျမ်းကိုး== {{reflist|refs= <ref name="ApJ131_1163">{{Citation | first1 = M. F. | last1 = Skrutskie | first2 = R. M. | last2 = Cutri | first3 = R. | last3 = Stiening | first4 = M. D. | last4 = Weinberg | first5 = S. | last5 = Schneider | first6 = J. M. | last6 = Carpenter | first7 = C. | last7 = Beichman | first8 = R. | last8 = Capps | first9 = T. | last9 = Chester | first10 = J. | last10 = Elias | first11 = J. | last11 = Huchra | first12 = J. | last12 = Liebert | first13 = C. | last13 = Lonsdale | first14 = D. G. | last14 = Monet | first15 = S. | last15 = Price | first16 = P. | last16 = Seitzer | first17 = T. | last17 = Jarrett | first18 = J. D. | last18 = Kirkpatrick | first19 = J. E. | last19 = Gizis | first20 = E. | last20 = Howard | first21 = T. | last21 = Evans | first22 = J. | last22 = Fowler | first23 = L. | last23 = Fullmer | first24 = R. | last24 = Hurt | first25 = R. | last25 = Light | first26 = E. L. | last26 = Kopan | first27 = K. A. | last27 = Marsh | first28 = H. L. | last28 = McCallon | first29 = R. | last29 = Tam | first30 = S. | last30 = Van Dyk | first31 = S. | last31 = Wheelock | display-authors = 1 | title = The Two Micron All Sky Survey (2MASS) | journal = Astrophysical Journal | volume = 131 | issue = 2 | pages = 1163–1183 |date=February 2006 | doi = 10.1086/498708 | bibcode = 2006AJ....131.1163S | postscript = . }}</ref> <ref name=Boselli1996>{{citation | display-authors=1 | last1=Boselli | first1=A. | last2=Mendes de Oliveira | first2=C. | last3=Balkowski | first3=C. | last4=Cayatte | first4=V. | last5=Casoli | first5=F. | title=The molecular gas content of spiral galaxies in compact groups. | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=314 | pages=738−744 | date=October 1996 | bibcode=1996A&A...314..738B | postscript=. }}</ref> <ref name=Presotto2009>{{citation | display-authors=1 | last1=Presotto | first1=V. | last2=Temporin | first2=S. | last3=Pompei | first3=E. | last4=Iovino | first4=A. | title=SCG0018-4854: A young and dynamic compact group | journal=Astronomische Nachrichten | volume=330 | page=988 | date=December 2009 | doi=10.1002/asna.200911275 | bibcode=2009AN....330..988P | postscript=. }}</ref> <ref name=ned>{{cite web | title=NED results for object NGC 0089 | work=NASA/IPAC Extragalactic Database | publisher=Jet Propulsion Laboratory/California Institute of Technology | url=http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/objsearch?objname=NGC+89 | accessdate=2015-10-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191207181412/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/objsearch?objname=NGC+89 | archive-date=7 December 2019 | url-status=dead }}</ref> }} {{Ngc5}} {{Robert's Quartet}} [[Category:ဖီးနစ် (ကြယ်စုတန်း)]] {{galaxy-stub}} squk0zfdzqo1mjk6snaa2vn2s0fwok1 0 66933 1055289 640664 2026-09-26T13:49:21Z ~2026-51610-50 148679 /* */ 1055289 wikitext text/x-wiki အကယ်ဒမီ '''မြတ်ကေသီအောင်''' သည် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် မောင်လူကလေး(ခေါ်) ဦးစန်းမြင့်နှင့် ဒေါ်ခင်ဝေတို့၏ သမီးဖြစ်သည်။ မြတ်ကေသီအောင်သည် ၁၉၉၉-ခုနှစ်တွင် ''ရင်ထဲက ဆောင်းရာသီ'' ဇာတ်ကားဖြင့် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆုကို ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ချစ်ခြင်းဖွဲ့မေတ္တာ ဇာတ်ကားဖြင့် ထပ်ဆင့် အကယ်ဒမီဆုကို ထပ်မံရရှိခဲ့သည်။၂၀၀၆-ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ၊ ၂၂-ရက်နေ့တွင် မောင်အောင်ဇော်လတ်နှင့် မင်္ဂလာလက်မှတ်ရေးထိုးသည်။<ref>မြို့တော်မဂ္ဂဇင်း၊ နိုဝင်ဘာ။ ၂၀၀၆</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[Category:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆုရှင်များ]] {{Myanmar-bio-stub}} aunliuf21g9240iqlm1sxzj2iormpov 0 68371 1055317 828801 2026-09-26T20:42:51Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1055317 wikitext text/x-wiki {{infobox galaxy | name = NGC 67 | image = [[File:N70s-crop.jpg|frameless]] | caption = the NGC 68 group, with NGC 67 and NGC 67a at the far bottom left | constellation name = အင်ဒရိုမီဒါ | ra = {{RA|00|18|12.18}} | dec = {{DEC|30|03|17.5}}<ref name=wikisky>{{cite web|title=PGC 138159 - Galaxy - WIKISKY|url=http://server7.wikisky.org/starview?object_type=2&object_id=164582|work=WIKISKY|accessdate=13 May 2014|archive-date=24 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190224231233/http://server7.wikisky.org/starview?object_type=2&object_id=164582}}</ref> | z = 0.020734<ref name=NED>{{cite web|title=NED search results for NGC 67|url=http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/objsearch?objname=NGC+67&extend=no&hconst=73&omegam=0.27&omegav=0.73&corr_z=1&out_csys=Equatorial&out_equinox=J2000.0&obj_sort=RA+or+Longitude&of=pre_text&zv_breaker=30000.0&list_limit=5&img_stamp=YES|work=NASA/IPAC Extragalactic Database|publisher=NED|accessdate=13 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20190224231548/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/objsearch?objname=NGC+67&extend=no&hconst=73&omegam=0.27&omegav=0.73&corr_z=1&out_csys=Equatorial&out_equinox=J2000.0&obj_sort=RA+or+Longitude&of=pre_text&zv_breaker=30000.0&list_limit=5&img_stamp=YES|archive-date=24 February 2019|url-status=dead}}</ref> | h_radial_v = 6216 km/s | dist_ly = 275,000,000 [[အလင်းနှစ်|ly]]<ref name=distance>{{cite web|last=Wright|first=Ned|title=Ned Wright's Javascript Cosmology Calculator|url=http://www.astro.ucla.edu/~wright/CosmoCalc.html|publisher=UCLA|accessdate=13 May 2014}}</ref><ref name=ngcobjects>{{cite web|title=New General Catalog Objects: NGC 50 - 99|url=http://cseligman.com/text/atlas/ngc0a.htm#67|work=cseligman.com|accessdate=13 May 2014}}</ref> | group_cluster = NGC 68 group | type = E5<ref name="DSOB"/> | size_v = 24" x 12"<ref name=DSOB>{{cite web|title=NGC 67 > Deep Sky Objects Browser|url=http://dso-browser.com/dso/info/NGC/67|work=dso-broser.com|publisher=DSO Browser|accessdate=13 May 2014|archive-date=3 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403145013/http://dso-browser.com/dso/info/NGC/67}}</ref> | size = 40,000<ref name="ngcobjects"/> | appmag_v = 14.2<ref name="ngcobjects"/><ref name="DSOB"/> | names = '''[[Vorontsov-Vel'yaminov Interacting Galaxies|VV]] 166g''' [[2MASS|2MASX]] J00181219+3003195 '''2MASXi J0018121+300320''' GALEXASC J001812.17+300320.0 '''HOLM 006E''' SRGb 062.046 '''LEDA 138159'''<ref name="NED"/> }} {{infobox galaxy | name = NGC 67a | image = [[File:NGC 0067 2MASS.jpg|frameless]] | caption = image of NGC 67a from the [[2MASS]] survey | constellation name = အင်ဒရိုမီဒါ | ra = {{RA|00|18|14.83}} | dec = {{DEC|30|03|45}} | z = 0.022162<ref name="NED"/> | h_radial_v = 6644 km/s | dist_ly = 300,000,000 [[အလင်းနှစ်|ly]]<ref name="distance"/> | group_cluster = NGC 68 group | type = E3 | size_v = 23" x 20"<ref name="wikisky"/> | size = 35,000 | appmag_v = 14.5 | names = '''[[Vorontsov-Vel'yaminov Interacting Galaxies|VV]] 166f''' ARK 004 '''CGCG 499-104''' CGCG 0015.6+2947 '''[[Morphological Catalogue of Galaxies|MCG]] +05-01-064''' [[2MASS|2MASX]] J00181481+3003475 '''2MASXi J0018148+300347''' GALEXASC J001814.89+300347.6 '''WBL 007-006''' HOLM 006G '''[[Principal Galaxies Catalogue|PGC]] 001185''' SRGb 062.048<ref name="NED"/> }} '''NGC 67''' သည် [[အင်ဒရိုမီဒါ (ကြယ်စုတန်း)|အင်ဒရိုမီဒါ]] [[ကြယ်စုတန်း]]မှ ဘဲဥပုံစံ ဂယ်လက်ဆီဖြစ်သည်။ ယင်းအား ၁၈၈၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ရ တွင် R. J. Mitchell ဆိုသူမှ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ယင်းဂယ်လက်ဆီသည် [[NGC 68]], [[NGC 69]], [[NGC 70]], [[NGC 71]], [[NGC 72]], နှင့် [[NGC 74]] တို့ပါဝင်သည့် [[NGC 68 group]] ၏ အဖွဲ့ဝင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} {{Ngc5}} {{DEFAULTSORT:NGC 0067}} [[Category:အင်ဒရိုမီဒါ (ကြယ်စုတန်း)]] {{galaxy-stub}} sahnqbcy8yb0pxl50ls4bs3kxot5r84 0 68416 1055316 341035 2026-09-26T19:26:19Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1055316 wikitext text/x-wiki {{Infobox globular cluster |name = {{PAGENAME}} |image = [[File:Potw1428a.tif|235px]] |caption = Image of Hubble of NGC 121 |epoch = [[J2000]] |constellation_name = Tucana |ra = {{RA|00|26|48}}<ref name=ned>{{cite web | title = NASA/IPAC Extragalctic Database | work = Results for NGC 121 | url = http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC+121&extend=no | access-date = 8 December 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20240605183126/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC+121&extend=no | archive-date = 5 June 2024 | url-status = dead }}</ref><ref name=simb>{{cite web | title = SIMBAD Astronomical Database | work = SIMBAS Query Results for NGC 121 | url = http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-basic?Ident=NGC+121&submit=SIMBAD+search }}</ref> |dec = {{DEC|-71|32|08,4}}<ref name=ned /><ref name=simb /> |z = |dist_ly = 199 Kly |dist_pc = 61 Kpc |radius = 175 ly |age = 10 billion yrs. }} '''NGC 121''' သည် မက်ဂျစ်လန် တိမ်တိုင်ငယ်မှ globular cluster အသေးတစ်ခုဖြစ်သည်။ ယင်းအား [[ဝီလီယံ ဟာရှယ်]]၏သားဖြစ်သူ ဂျွန် ဟာရှယ်မှ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} {{Ngc5}} {{Star-stub}} oihqpg36llp7vq8pw7lv0hvggxor7d2 0 78145 1055327 1040606 2026-09-27T01:53:39Z Zawzawaungthwin 100038 ကဏ္ဍ:ရန်ကုန်မြို့ရှိ ပုဂ္ဂလိက ကျောင်းများ 1055327 wikitext text/x-wiki {{Infobox school | name = Yangon Japanese School | logo = YangonJSlogo.gif | native_name = ヤンゴン日本人学校 | address = No. 1, Thantaman Road, Dagon T/S, Yangon, MYANMAR | coordinates = {{coord|16.7866182|96.139717}}<!-- As "1 Than Taman Rd, Yangon, Myanmar (Burma)" --> | website = {{URL|neoyjs.web.fc2.com}} }} {{nihongo|'''Yangon Japanese School'''|ヤンゴン日本人学校|Yangon Nihonjin Gakkō}} ကို ယခင်က {{nihongo|'''Rangoon Japanese School'''|ラングーン日本人学校|''Rangūn Nihonjin Gakkō}} ဟု သိကြသည်။ [[Nihonjin gakko|ဂျပန်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာကျောင်း]] တစ်ကျောင်း ဖြစ်သည်။ တည်နေရာမှာ ဒဂုံမြို့နယ်၊ [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တွင် ဖြစ်သည်။<ref>"[http://www.mext.go.jp/a_menu/shotou/clarinet/002/006/001/001/001.htm アジアの日本人学校一覧（平成25年4月15日現在）] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141113030157/http://www.mext.go.jp/a_menu/shotou/clarinet/002/006/001/001/001.htm |date=13 November 2014 }}." () Ministry of Education, Culture, Sports, Science and Technology. Retrieved on 6 January 2014. "No.1, Thantaman Road, Dagon T/S, Yangon, MYANMAR"</ref> ==ပြင်ပလင့်များ== * [http://neoyjs.web.fc2.com/ Yangon Japanese School] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170901044029/http://neoyjs.web.fc2.com/ |date=1 September 2017 }} {{ja icon}} * [http://web.archive.org/web/*/http://yjs.fc2web.com/ Yangon Japanese School] {{ja icon}} (2005-2011 Archive) ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|16.7865|96.1382|type:edu_region:MM|display=title}} [[ကဏ္ဍ:ရန်ကုန်မြို့ရှိ ပုဂ္ဂလိက ကျောင်းများ]] 9nngqq3nkyoszxa94leuz5zmzfdml7f 0 81945 1055305 1055253 2026-09-26T16:09:59Z Kyaw Myo Aung 103978 Undid revision [[Special:Diff/1055253|1055253]] by [[Special:Contributions/မင်းကောင်းခန့်|မင်းကောင်းခန့်]] ([[User talk:မင်းကောင်းခန့်|talk]]) Undo လုပ်ရတဲ့ အကြောင်းအရင်းထည့်ရေးပါ။ 1055305 wikitext text/x-wiki {{ဗုဒ္ဓဘာသာ}} '''မဟာသမယသုတ်တော်''' သည် [[ဗုဒ္ဓ|မြတ်စွာဘုရား]]၏ လက်ထက်တော်အခါက စကြဝဠာအသီးသီးမှ နတ်ဗြဟ္မာများ စုဝေးရောက်ရှိလာပုံနှင့် ထိုနတ်ဗြဟ္မာများ၏ အမည်နာမများကို ထုတ်ဖော်ဟောကြားထားသော [[ဒီဃနိကာယ်]]၊ မဟာဝဂ်ပါဠိတော်လာ သုတ်တစ်သုတ် ဖြစ်သည်။ ဤသုတ်တော်သည် နယုန်လပြည့်နေ့ [[မဟာသမယနေ့]] ညနေချမ်းအခါတွင် ကပိလဝတ်ပြည်၊ မဟာဝုန်တော၌ ယခုမှ ရဟန္တာဖြစ်ခါစ သံဃာတော် (၅၀၀) နှင့် နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့ကို အကြောင်းပြု၍ ဟောကြားတော်မူခဲ့သည့် သုတ်တော် (၇) သုတ်အနက် ပထမဆုံး ဟောကြားတော်မူသော အခြေခံသုတ်တော်လည်း ဖြစ်သည်။ == မဟာသမယသုတ်တော် ဖြစ်ပေါ်လာသမိုင်းကြောင်း == မဟာသမယသုတ်တော် ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်း၏ အဓိကအကြောင်းရင်းမှာ သကျမင်းမျိုးနှင့် ကောလိယမင်းမျိုးတို့ နယ်စပ်ရှိ ရောဟိဏီမြစ်ရေကို အမှီပြုကာ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ကြရာမှ နယုန်လ ရေအားနည်းချိန်တွင် ရေလုရာမှစ၍ ဖြစ်ပွားသော ရန်ပွဲဖြစ်သည်။ နှစ်ဖက်လယ်သမားများ အချင်းချင်း အမျိုးထိပါး ပြောဆိုကြရာမှ နှစ်ပြည်ထောင်မင်းများပါ စစ်တိုက်ရန် နယ်စပ်သို့ ထွက်လာခဲ့ကြသည့် အခြေအနေတွင် မြတ်စွာဘုရားရှင် ကြွရောက်လာပြီး "ရေသည် အနည်းငယ်သာ အဘိုးထိုက်တန်ပြီး၊ သကျဝင်မင်းများကား အတိုင်းမသိ အဘိုးထိုက်တန်ကြသည်" ဟု မိန့်တော်မူကာ ဖန္နဇာတ်၊ ဒုဒ္ဒဘဇာတ်၊ ဗီလုံးငှက်မဇာတ်နှင့် ဝဋ္ဋကဇာတ် စသည့် ဇာတ်တော်များကို ဟောကြား၍ စစ်ကို ငြိမ်းအေးစေခဲ့သည်။ ထို့နောက် နှစ်ဖက်မှ မင်းသား ၂၅၀ စီ (စုစုပေါင်း ၅၀၀) တို့သည် ဘုရားရှင်၏ အမိန့်အရ ရဟန်းဝတ်ကာ ကမ္မဋ္ဌာန်းအားထုတ်ကြသဖြင့် ရဟန္တာများ ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။ ထိုအခါ လောကဓာတ်တိုက် ဆယ်တိုက်မှ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်နှင့် ရဟန္တာသံဃာတော်တို့ကို ဖူးတွေ့ရန် မဟာဝုန်တောသို့ အများအပြား စုဝေးရောက်ရှိလာကြရာ ဤသို့သော အခြေအနေကို အကြောင်းပြု၍ နယုန်လပြည့်နေ့ ညနေချမ်းအခါ၌ မဟာသမယသုတ်ကို ဟောကြားတော်မူခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ယင်းသို့ ဟောကြားရာတွင် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် နတ်ဗြဟ္မာများ၏ အမည်နာမများကို သက်သက် ရွတ်ဆိုပြရုံမျှဖြင့် ဟောကြားခဲ့ခြင်း မဟုတ်ဘဲ အာကာသနှင့် စကြဝဠာအနှံ့မှ ရောက်ရှိလာကြသော သတ္တဝါများ တရားထူးရစေရန် အဓိက ရည်ရွယ်တော်မူသည်။ ပရိသတ်အလယ်ရှိ သံဃာတော် (၅၀၀) မှာ ရဟန္တာများ ဖြစ်ပြီးဖြစ်၍ တရားထူးရရန် မလိုတော့သဖြင့် များပြားလှသော နတ်ဗြဟ္မာတို့ ကျွတ်တမ်းဝင်နိုင်ရန် ရှေးဦးစွာ နတ်ဗြဟ္မာများ၏ စိတ်ကို နူးညွတ်ပျော့ပျောင်းလာစေရန်နှင့် မည်သူတို့ ရောက်လာကြသည်ကို အသိအမှတ်ပြု မိတ်ဆက်သည့် အခြေခံနိဒါန်း "မဟာသမယသုတ်" ကို ဟောကြားသည်။<ref>ပါဠိစာပေသမိုင်း။ ဒေါ်အုန်း မဟာဝိဇ္ဇာ။ ဒုကြိမ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၉၈၁။ သာသနာရေးဦးစီးဌာန။ ရန်ကုန်။</ref><ref name="MahavaggaKBRL">{{cite web |title=မဟာဝဂ်ပါဠိတော် မြန်မာပြန် |url=http://www.kbrl.gov.mm/book/details/000133?categoryId=5 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211211192750/http://www.kbrl.gov.mm/book/details/000133?categoryId=5 |archive-date=11 December 2021 |access-date=11 December 2021 |website=ကမ္ဘာအေးဗုဒ္ဓသုတေသနစာကြည့်တိုက် }}</ref><ref name="ဗုဒ္ဓဘာသာကောင်းတစ်ယောက်">{{cite book |title=ဗုဒ္ဓဘာသာကောင်းတစ်ယောက် |publisher=သာသနာတော် ထွန်းကားပြန့်ပွားရေး ဦးစီးဌာန |date=၂၀၀၅ }}</ref> == မဟာသမယသုတ်တော်၏ ဖွဲ့စည်းပုံ == မဟာသမယသုတ်သည် သုတ်တော် ၁ သုတ်တည်း ဖြစ်ပြီး၊ ဂါထာပေါင်း ၃၉ ဂါထာ ပါဝင်ကာ အောက်ပါကဏ္ဍ (၉) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည် – * ဥယျောဇဉ် * နိဒါန်း * ဒေဝတာသန္နိပါတ * ဘူမဋ္ဌဒေဝတာကဏ္ဍ * နာဂကဏ္ဍ * အသုရာဒေဝတာကဏ္ဍ * အာကာသဋ္ဌဒေဝတာကဏ္ဍ * ဗြဟ္မကဏ္ဍ * နိဂုံး == မဟာသမယသုတ်တော် ပါဠိတော်နှင့် မြန်မာအသံထွက် == === ၁။ ဥယျောဇဉ် === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | သမန္တာ စက္ကဝါဠေသု၊ အတြာဂစ္ဆန္တု ဒေဝတာ။ || သမန်တာ စက်ကဝါလေသု၊ အတ်တြာဂစ်ဆန်တု ဒေဝတာ။ |- | သဒ္ဓမ္မံ မုနိရာဇဿ၊ သုဏန္တု သဂ္ဂမောက္ခဒံ။ || သဒ်ဓမ်မံ မုနိရာဇတ်သ၊ သုဏန်တု သက်ဂမောက်ခဒံ။ |} === ၂။ နိဒါန်း === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ || နမော တတ်သ ဘဂဝတော အရဟတော သမ်မာသမ်ဗုတ်ဓတ်သ |- | သတေဟိ ပဉ္စမတ္တေဟိ၊ ခီဏာသဝေဟိ ကေဝလံ။ || သတေဟိ ပဉ်စမတ်တေဟိ၊ ခီဏာသဝေဟိ ကေဝလံ။ |- | ဘိက္ခူဟိ ဘူပဝံသေဟိ၊ သတ္ထာ ဇိနော ပရိဝုတော။ || ဘိတ်ခူဟိ ဘူပဝံသေဟိ၊ သတ်ထာ ဇိနော ပရိဝုတော။ |- | သက္ကေ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ၊ ဆာယာရမ္မေ မဟာဝနေ။ || သက်ကေ ကပိလဝတ်ထုတ်သမိံ၊ ဆာယာရမ်မေ မဟာဝနေ။ |- | သမန္တတော သဟဿေဟိ၊ စက္ကဝါဠေဟိ ဒသဟိ။ || သမန်တတော သဟတ်သေဟိ၊ စက်ကဝါလေဟိ ဒသဟိ။ |- | အာဂမ္မ သန္နိသိန္နာနံ၊ ဒေဝါနံ ယမဒေသယိ။ || အာဂမ်မ သန်နိသိန်နာနံ၊ ဒေဝါနံ ယမဒေသယိ။ |- | အာယုဒီဃကရံ သဗ္ဗ-သမ္ပတ္တိသာဓကံ ဝရံ။ || အာယုဒီဃကရံ သပ်ဗ-သမ်ပတ်တိသာဓကံ ဝရံ။ |- | သုဒ္ဓါဝါသပ္ပဘူတီဟိ၊ ဒေဝေဟိ ပဋိနန္ဒိတံ။ || သုတ်ဓါဝါသပ်ပဘူတီဟိ၊ ဒေဝေဟိ ပတိနန်ဒိတံ။ |- | သဗ္ဗရောဂဘယုဂ္ဃာတံ၊ သမယံ တံ ဘဏာမ ဟေ။ || သပ်ဗရောဂဘယုတ်ဃာတံ၊ သမယံ တံ ဘဏာမ ဟေ။ |} === ၃။ ဒေဝတာသန္နိပါတ === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | ဒသဟိ စ လောကဓာတူဟိ ဒေဝတာ || ဒသဟိ စ လောကဓာတူဟိ ဒေဝတာ |- | ယေဘုယျေန သန္နိပတိတာ ဟောန္တိ || ယေဘုတ်ယေန သန်နိပတိတာ ဟောန်တိ |- | ဘဂဝန္တံ ဒဿနာယ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ။ || ဘဂဝန်တံ ဒတ်သနာယ ဘိတ်ခုသံဃဉ်စ။ |- | အထ ခေါ စတုန္နံ သုဒ္ဓါဝါသကာယိကာနံ || အထ ခေါ စတုန်နံ သုတ်ဓါဝါသ ကာယိကာနံ |- | ဒေဝတာနံ ဧတဒဟောသိ - || ဒေဝတာနံ အေတဒဟောသိ - |- | "အယံ ခေါ ဘဂဝါ သက္ကေသု ဝိဟရတိ || "အယံ ခေါ ဘဂဝါ သက်ကေသု ဝိဟရတိ |- | ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ မဟာဝနေ || ကပိလဝတ်ထုတ်သမိံ မဟာဝနေ |- | မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ || မဟတာ ဘိတ်ခုသံဃေန သတ်ဒိံ |- | ပဉ္စမတ္တေဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ || ပဉ်စမတ်တေဟိ ဘိတ်ခုသတေဟိ |- | သဗ္ဗေဟေဝ အရဟန္တေဟိ။ || သပ်ဗေဟေဝ အရဟန်တေဟိ။ |- | ယံနူန မယမ္ပိ ယေန ဘဂဝါ || ယံနူန မယမ်ပိ ယေန ဘဂဝါ |- | တေနုပသင်္ကမေယျာမ || တေနုပသင်ကမေယာမ |- | ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတော သန္တိကေ || အုပသင်ကမိတ်ဝါ ဘဂဝတော သန်တိကေ |- | ပစ္စေကံ ဂါထံ ဘာသေယျာမာ"တိ။ || ပစ်စေကံ ဂါထံ ဘာသေယာမာ"တိ။ |- | အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ သေယျထာပိ နာမ || အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ သေယ-ထာပိ နာမ |- | ဗလဝါ ပုရိသော သမိဉ္ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယျ || ဗလဝါ ပုရိသော သမိန်ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယ |- | ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိဉ္ဇေယျ || ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိန်ဇေယ |- | ဧဝမေဝ သုဒ္ဓါဝါသေသု ဒေဝေသု || အေဝမေဝ သုတ်ဓါဝါသေသု ဒေဝေသု |- | အန္တရဟိတာ ဘဂဝတော ပုရတော ပါတုရဟေသုံ။ || အန်တရဟိတာ ဘဂဝတော ပုရတော ပါတုရဟေသုံ။ |- | အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ || အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ ဘဂဝန်တံ အဘိဝါဒိတ်ဝါ |- | ဧကမန္တံ အဋ္ဌံသု။ || အေကမန်တံ အတ်ထံသု။ |- | ဧကမန္တံ ဌိတာ ခေါ ဧကာ ဒေဝတာ || အေကမန်တံ ဌိတာ ခေါ အေကာ ဒေဝတာ |- | ဘဂဝတော သန္တိကေ ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ - || ဘဂဝတော သန်တိကေ အိမံ ဂါထံ အဘာသိ - |- | "တတြ ဘိက္ခဝေါ သမာဒဟံသု || "တတ်တရ ဘိတ်ခဝေါ သမာဒဟံသု |- | စိတ္တမတ္တနော ဥဇုကမကံသု || စိတ်တမတ်တနော အုဇုကမကံသု |- | သာရထီဝ နေတ္တာနိ ဂဟေတွာ || သာရထီဝ နေတ်တာနိ ဂဟိတ်ဝါ |- | ဣန္ဒြိယာနိ ရက္ခန္တိ ပဏ္ဍိတာ"တိ။ || အိန်ဒရိယာနိ ရက်ခန်တိ ပန်ဍိတာ"တိ။ |} === ၄။ ဘူမဋ္ဌဒေဝတာကဏ္ဍ (နှင့် နတ်အမျိုးအနွယ်အလိုက် မိတ်ဆက်ခြင်း) === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | သာတာဂိရိ တိဿာ စ၊ အညေ ဒေဝါ ယသဿိနော။ || သာတာဂိရိ တိတ်သာ စ၊ အညေ ဒေဝါ ယသတ်သိနော။ |- | တသတာ ပဉ္စသတာ စေဝ၊ အာဂုံ တတ္ထ ဥတ္တရာ။ || တသတာ ပဉ်စသတာ စေဝ၊ အာဂုံ တတ်ထ အုတ်တရာ။ |- | မာဏဝါ စေဝ ဧတ္တဂုံ၊ ယက္ခာ ကပိလဝါသိနော။ || မာဏဝါ စေဝ အိတ်တဂုံ၊ ယက်ခာ ကပိလဝါသိနော။ |- | သေယျထီဒံ - ဓတရဋ္ဌော စ မဟာရာဇာ၊ ဝိရူဠကော တထာ ဒေဝေါ၊ ဝိရူပက္ခော စ ခတ္တိယော၊ ကုဝေရော စ မဟာရာဇာ။ || သေယျထီဒံ - ဓတရဋ္ဌော စ မဟာရာဇာ၊ ဝိရူဠကော တထာ ဒေဝေါ၊ ဝိရူပက်ခော စ ခတ်တိယော၊ ကုဝေရော စ မဟာရာဇာ။ |- | တထာ ပူရိဏော ဒိသာ၊ ဓတရဋ္ဌော ပသာသတိ။ || တထာ ပူရိဏော ဒိသာ၊ ဓတရဋ္ဌော ပသာသတိ။ |- | ဂန္ဓဗ္ဗာနာမာဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသဿိဝေ။ || ဂန်ဓဗ်ဗာနာမာဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသတ်သိဝေ။ |- | ပုတ္တာပိ တဿ ဗဟဝေါ၊ ဣန္ဒနာမာ မဟာဗလာ။ || ပုတ်တာပိ တတ်သ ဗဟဝေါ၊ အိန်ဒနာမာ မဟာဗလာ။ |- | ဒက္ခိဏဉ္စ ဒိသာ ရာဇာ၊ ဝိရူဠကော တသာသတိ။ || ဒက်ခိဏဉ်စ ဒိသာ ရာဇာ၊ ဝိရူဠကော တသာသတိ။ |- | ကုမ္ဘဏ္ဍာနာမာဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသဿိဝေ။ || ကုမ်ဘဏ်ဍာနာမာဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသတ်သိဝေ။ |- | ပစ္ဆိမဉ္စ ဒိသာ ရာဇာ၊ ဝိရူပက္ခော ပသာသတိ။ || ပစ်ဆိမဉ်စ ဒိသာ ရာဇာ၊ ဝိရူပက်ခော ပသာသတိ။ |- | နာဂါနာမာဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသဿိဝေ။ || နာဂါနာမာဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသတ်သိဝေ။ |- | ဥတ္တရဉ္စ ဒိသာ ရာဇာ၊ ကုဝေရော တသာသတိ။ || အုတ်တရဉ်စ ဒိသာ ရာဇာ၊ ကုဝေရော တသာသတိ။ |- | ယက္ခာနာမာဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသဿိဝေ။ || ယက်ခာနာမာဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသတ်သိဝေ။ |- | ဒဠှုဋ္ဌာနာ ဌိတာ နိစ္စံ၊ ဂါမဏီယော ယသဿိနော။ || ဒဠှုတ်ဌာနာ ဌိတာ နိတ်စံ၊ ဂါမဏီယော ယသတ်သိနော။ |} === ၅။ နာဂကဏ္ဍ === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | အာယုံ နာဂါ စ သုပဏ္ဏာ၊ ဣဒ္ဓိမန္တော ယသဿိနော။ || အာယုံ နာဂါ စ သုပဏ်ဏာ၊ အိတ်ဓိမန်တော ယသတ်သိနော။ |- | နေတ္တပ္ပဏာ ဇလစရာ၊ ဥတ္တရာသေ ဇလာသယာ။ || နိတ်တပ်ပဏာ ဇလစရာ၊ အုတ်တရာသေ ဇလာသယာ။ |- | တေဟိ စေတသိ သမ္ပန္နာ၊ အညမညံ ပိယာဝရာ။ || တေဟိ စေတသိ သမ်ပန်နာ၊ အညမညံ ပိယာဝရာ။ |- | အဘယံ တေဟိ ဌာနေသု၊ နာဂါ ရာဇာ အဝေဒယုံ။ || အဘယံ တေဟိ ဌာနေသု၊ နာဂါ ရာဇာ အဝေဒယုံ။ |} === ၆။ အသုရာဒေဝတာကဏ္ဍ === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | တထာ ပူရိဏော ဒိသာ၊ ဓတရဋ္ဌော ပသာသတိ။ || တထာ ပူရိဏော ဒိသာ၊ ဓတရဋ္ဌော ပသာသတိ။ |- | ဂန္ဓဗ္ဗာနာမာဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသဿိဝေ။ || ဂန်ဓဗ်ဗာနာမာဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသတ်သိဝေ။ |- | ဒက္ခိဏဉ္စ ဒိသာ ရာဇာ၊ ဝိရူဠကော တသာသတိ။ || ဒက်ခိဏဉ်စ ဒိသာ ရာဇာ၊ ဝိရူဠကော တသာသတိ။ |- | ပစ္ဆိမဉ္စ ဒိသာ ရာဇာ၊ ဝိရူပက္ခော ပသာသတိ။ || ပစ်ဆိမဉ်စ ဒိသာ ရာဇာ၊ ဝိရူပက်ခော ပသာသတိ။ |} === ၇။ အာကာသဋ္ဌဒေဝတာကဏ္ဍ === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | ပုဗ္ဗေဒိသာ ဓတရဋ္ဌော၊ ဒက္ခိဏေန ဝိရူဠကော။ || ပုဗ်ဗေဒိသာ ဓတရဋ္ဌော၊ ဒက်ခိဏေန ဝိရူဠကော။ |- | ပစ္ဆိမေန ဝိရူပက္ခော၊ ကုဝေရော ဥတ္တရံ ဒိသံ။ || ပစ်ဆိမေန ဝိရူပက်ခော၊ ကုဝေရော အုတ်တရံ ဒိသံ။ |- | စတ္တာရော တေ မဟာရာဇာ၊ သမန္တတု စတ္တော ဒိသာ။ || စတ်တာရော တေ မဟာရာဇာ၊ သမန်တတု စတ်တော ဒိသာ။ |} === ၈။ ဗြဟ္မကဏ္ဍ === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | တေ စ သဗ္ဗေ အဘိဘူတွာ၊ ဇေတွာ သင်္ဂါမုတ္တမံ။ || တေ စ သပ်ဗေ အဘိဘူတွာ၊ ဇေတွာ သင်္ဂါမုတ်တမံ။ |- | သုခိတာ ဝီတရာဂါ စ၊ ဣဒ္ဓိမန္တော ယသဿိနော။ || သုခိတာ ဝီတရာဂါ စ၊ အိတ်ဓိမန်တော ယသတ်သိနော။ |- | မဟာသယာနိ ဗုဒ္ဓါနံ၊ သာဝကာ တေ ဇိတာဝဟော။ || မဟာသယာနိ ဗုတ်ဓါနံ၊ သာဝကာ တေ ဇိတာဝဟော။ |- | သံဃံ နမဿမာနာနံ၊ ဘဝတု ဝေါ သုခံ သဒါ။ || သင်ဃံ နမတ်သမာနာနံ၊ ဘဝတု ဝေါ သုခံ သဒါ။ |} === ၉။ နိဂုံး (ဆုတောင်းမင်္ဂလာ၊ မေတ္တာပို့နှင့် အမျှဝေခြင်း) === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | သဗ္ဗဒေဝါ နုမောဒန္တု၊ သဗ္ဗသမ္ပတ္တိသိဒ္ဓိယာ။ || သပ်ဗဒေဝါ နုမောဒန်တု၊ သပ်ဗသမ်ပတ်တိသိတ်ဓိယာ။ |- | သဗ္ဗဗုဒ္ဓါ နုဘာဝေန၊ သဗ္ဗဒေဝါ နုဘာဝေန၊ သဒ္ဓါ သုခီ ဘဝန္တု တေ။ || သပ်ဗဗုတ်ဓါ နုဘာဝေန၊ သပ်ဗဒေဝါ နုဘာဝေန၊ သဒ်ဓါ သုခီ ဘဝန်တု တေ။ |- | ယံ ကိဉ္စိ ဝတ္တံ လောကေသုံ၊ ရတနံ ပဏီတံ။ || ယံ ကိဉ်စိ ဝတ်တံ လောကေသုံ၊ ရတနံ ပဏီတံ။ |- | န ယေန သမံ အတ္ထိ၊ တထာဂတေ ရတနံ ပဏီတံ။ || န ယေန သမံ အတ်ထီ၊ တထာဂတေ ရတနံ ပဏီတံ။ |- | ဣဒမ္ပိ ဗုဒ္ဓေ ရတနံ ပဏီတံ၊ ဧတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု။ || အိဒမ်ပိ ဗုတ်ဓေ ရတနံ ပဏီတံ၊ အေတနေ သတ်စေန သုဝတ်ထိ ဟောတု။ |- | သဗ္ဗေ သတ္တာ သဗ္ဗပါဏာ၊ သဗ္ဗေ ဘူတာ စ ကေဝလာ။ || သပ်ဗေ သတ်တာ သပ်ဗပါဏာ၊ သပ်ဗေ ဘူတာ စ ကေဝလာ။ |- | သဗ္ဗေ ဘဒြာနိ ပဿန္တု၊ မာ ကဉ္စိ ပါပမာဂမစ္စု။ || သပ်ဗေ ဘဒြာနိ ပတ်သန်တု၊ မာ ကဉ်စိ ပါပမာဂမတ်စု။ |- | အပ္ပမာဒေန သမ္ပဒေထ၊ သဒ္ဓါ သုခီ ဘဝန္တု တေ။ || အပ်ပမာဒေန သမ်ပဒေထ၊ သဒ်ဓါ သုခီ ဘဝန်တု တေ။ |} == မဟာသမယသုတ်တော် မြန်မာပြန် == === ၁။ ပထမသင်္ဂါယနာတင်မှတ်တမ်း === အရှင်အာနန္ဒာက အရှင်မဟာကဿပထေရ်ဘုရားအား “အကျွန်ုပ်အာနန္ဒာသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်ထံမှ ဤသို့ အတိုင်းအရှည်ရှိသည့် စကားတော်များအား ကြားနာမှတ်သားခဲ့ရပါ၏။ ဘုန်းတော်ခြောက်ပါးနှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော သဗ္ဗေညုမြတ်စွာဘုရားရှင်သည် သက္ကတိုင်း ကပိလဝတ်ပြည် အနီးရှိ မဟာဝုန်တောတွင် အားလုံး ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်သာဖြစ်ပေသည့် ရဟန်းသံဃာတော်ပေါင်း ငါးရာနှင့်အတူ သီတင်းသုံးနေထိုင်တော်မူသောအခါတွင် စကြဝဠာတစ်ထောင်စီရှိသော လောကဓာတ်တိုက် ဆယ်တိုက်တို့မှ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်နှင့် ရဟန်းသံဃာတော်တို့ကို ဖူးတွေ့ရန်အတွက် အများအပြား စုဝေးရောက်ရှိလာကြပေ၏။” === ၂။ သုဒ္ဓါဝါသဘုံမှ ဗြဟ္မာလေးဦးအကြောင်း === ထိုအခါတွင် သုဒ္ဓါဝါသဘုံတွင် နေသည့် ဗြဟ္မာလေးဦးတို့သည် “ဤဘုန်းတော်ခြောက်ပါးနှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော သဗ္ဗေညုမြတ်စွာဘုရားရှင်သည် သက္ကတိုင်း ကပိလဝတ်ပြည် အနီးရှိ မဟာဝုန်တောတွင် အားလုံး ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်သာဖြစ်ပေသည့် ရဟန်းသံဃာတော်ပေါင်း ငါးရာနှင့်အတူ သီတင်းသုံးနေထိုင်တော်မူသောအခါတွင် စကြဝဠာတစ်ထောင်စီရှိသော လောကဓာတ်တိုက် ဆယ်တိုက်တို့မှ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်နှင့် ရဟန်းသံဃာတော်တို့ကို ဖူးတွေ့ရန်အတွက် အများအပြား စုဝေးရောက်ရှိလာကြပေ၏။ ငါတို့သည်လည်း မြတ်စွာဘုရားရှင်ထံသို့ သွားကြပြီး မြတ်စွာဘုရားရှင် အနားတော်တွင် ကိုယ်စီကိုယ်စီ ဂါထာတစ်ပုဒ်စီ ရွတ်ဆိုလျှောက်ထားရလျှင် ကောင်းပေမည်” ဟူ၍ အကြံဖြစ်ကြလေ၏။ ထို့နောက် ထိုဗြဟ္မာလေးဦးတို့သည် ဥပမာဆိုရသော် ခွန်အားရှိသော ယောကျာ်း၏ အလျင်အမြန် ကွေးသောလက်ကို ဆန့်ခြင်းနှင့် ဆန့်သောလက်ကို ကွေးခြင်း ပြုသကဲ့သို့ သုဒ္ဓါဝါသဗြဟ္မာဘုံမှ ပျောက်ကွယ်ပြီး မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ရှေ့တော်တွင် အထင်အရှားပေါ်ကာ ရောက်ရှိကြကုန်၏။ ထိုဗြဟ္မာလေးဦးတို့သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို ရှိခိုးပြီး တစ်နေရာတွင် ရပ်ပြီးသောအခါ ပထမဗြဟ္မာသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ရှေ့တော်တွင် “အရှင်ဘုရား။ မဟာဝုန်တောတွင် နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် စုဝေးရောက်ရှိကြသဖြင့် အစည်းအဝေးကြီးဖြစ်နေလျက်ရှိပါ၏။ အကျွန်ုပ်တို့သည်လည်း ကိလေသာရန်သူတို့၏ ထိပါးအနိုင်ယူခြင်းကို မခံရသော အပရာဇိတအမည်ရှိ သံဃာတော်တို့ကို ဖူးတွေ့ရန်အတွက် ဤတရားသဘင် အစည်းအဝေးရှိရာသို့ လာရောက်ကြပါ၏” ဟူ၍ လျှောက်ထား၏။ ထို့နောက် ဒုတိယဗြဟ္မာသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ရှေ့တော်တွင် “အရှင်ဘုရား။ ဤအစည်းအဝေးရှိ ရဟန်းတို့သည် မိမိစိတ်ကို တည်ကြည်ဖြောင့်မတ်စွာ ပြုထားကြပါ၏။ ရထားထိန်းသည် မြင်းဇက်ကြိုးတို့ကို ကိုင်၍ ထိန်းနိုင်သကဲ့သို့ ပညာရှိ ရဟန်းတို့သည်လည်း ဣန္ဒြေအမူအရာတို့ကို ထိန်းသိမ်းတော်မူနိုင်ကြပေ၏” ဟူ၍ လျှောက်ထား၏။ ထို့နောက် တတိယဗြဟ္မာသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ရှေ့တော်တွင် “အရှင်ဘုရား။ မြတ်စွာဘုရားရှင် ကောင်းမွန်စွာ ဆုံးမထားပြီးသည်ဖြစ်သဖြင့် တပ်မက်ခြင်းတဏှာကင်းပြီး သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သော ထိုရဟန္တာငယ်တို့သည် ရာဂ၊ ဒေါသ၊ မောဟ ဟူသော ခလုတ်တံသင်းနှင့် တံခါးကျည်း မင်းတုပ်တို့ကို ဖြတ်ပြီးလျှင် ရာဂ၊ ဒေါသ၊ မောဟ ဟူသော တံခါးတိုင်ကို နှုတ်ပြီး လှည့်လည်၍ သွားလာနေကြကုန်၏” ဟူ၍ လျှောက်ထား၏။ ထို့နောက် စတုတ္ထဗြဟ္မာသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ရှေ့တော်တွင် “အရှင်ဘုရား။ မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို ကိုးကွယ်အားထားရာဟူ၍ ကိုးကွယ်အားထားဆည်းကပ်သူ အားလုံးသည် မကောင်းသော အပါယ်လောကဘုံသို့ မရောက်ကြဘဲ လူ့ခန္ဓာကို စွန့်ပယ်ပြီးသောအခါတွင် နတ်ပြည်သို့ ရောက်ရှိကြပါလတ္တံ့” ဟူ၍ လျှောက်ထား၏။ === ၃။ မြတ်စွာဘုရားရှင် နတ်တို့အမည်များကို ကြေညာမည်ဖြစ်ကြောင်း ရဟန်းတို့အား မိန့်တော်မူခြင်း === ထိုအခါတွင် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ရဟန်းတို့အား “ရဟန်းတို့။ စကြဝဠာတစ်ထောင်စီရှိသော လောကဓာတ်တိုက် ဆယ်တိုက်တို့မှ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်နှင့် ရဟန်းသံဃာတော်တို့ကို ဖူးတွေ့ရန်အတွက် အများအပြား စုဝေးရောက်ရှိလာကြပေ၏။ ရဟန်းတို့။ အတိတ်ကာလအခါတွင် ပွင့်တော်မူခဲ့သော ပူဇော်အထူးကို ခံယူတော်မူထိုက်သည့် မြတ်စွာဘုရားရှင်တို့၏ လက်ထက်တော်အခါကလည်း ယခုငါ၏လက်ထက်ကဲ့သို့ ဤမျှ အတိုင်းအတာရှိသည့် နတ်ဗြဟ္မာတို့သည် စုဝေးခဲ့ကြလေပြီ။ ရဟန်းတို့။ အနာဂတ်ကာလအခါတွင်လည်း ပွင့်တော်မူမည်ဖြစ်သော ပူဇော်အထူးကို ခံယူတော်မူထိုက်သည့် မြတ်စွာဘုရားရှင်တို့၏ လက်ထက်တော်အခါတွင်လည်း ယခုငါ၏လက်ထက်ကဲ့သို့ ဤမျှ အတိုင်းအတာရှိသည့် နတ်ဗြဟ္မာတို့သည် စုဝေးမည်ဖြစ်ပေ၏။ ရဟန်းတို့။ ငါသည် နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့၏ အမည်နာမတို့ကို ပြောကြားမည်၊ ကြေညာမည်၊ ဟောကြားမည်။ ဤစကားကို နာယူပြီး နှလုံးသွင်းကြလော့။ ငါ ဟောပေမည်” ဟူ၍ မိန့်တော်မူ၏။ ရဟန်းတို့က “အရှင်ဘုရား။ ကောင်းပါပြီ” ဟူ၍ မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ စကားတော်ကို နာခံလေ၏။ === ၄။ မြတ်စွာဘုရားရှင်နှင့် ရဟန်းတို့၏ အပြုအမူမြင်ကွင်း === မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် “ရဟန်းတို့။ ဂါထာဖွဲ့ပြီး ဟောကြားပေအံ့။ အကြင်ရဟန်းတို့သည် မြေတည်နတ်များ မှီတည်နေထိုင်ရာ အရပ်ဒေသများ၊ တောင်ရှိလှိုဏ်ဂူတွင်းတို့ကို မှီခိုနေကြကုန်၏။ ထိုရဟန်းတို့သည် နိဗ္ဗာန်ကို ရည်မှန်းသော စိတ်ရှိကြ၏။ တည်ငြိမ်သောစိတ်လည်း ရှိကြ၏။ ထိုများပြားသော ရဟန်းတို့သည် ကြက်သီးမွေးညှင်းမထတုန်လှုပ်ခြင်းမရှိဘဲ ခြင်္သေ့မင်းကဲ့သို့ တစ်ပါးတည်း ကိန်းအောင်းနေထိုင်လေ့ရှိ၏။ ဖြူစင်သောစိတ်ရှိပြီး နောက်ကျူခြင်းကင်းပြီး သန့်ရှင်းကြည်လင်ကြပေ၏” ဟူ၍ ဟောတော်မူ၏။ အရှင်အာနန္ဒာက ဆက်လက်၍ မှတ်တမ်းတင်သည်မှာ ထိုအချိန်တွင် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ကပိလဝတ်ပြည် အနီးရှိ မဟာဝုန်တောရှိ တပည့်သာဝက ငါးရာတို့ သာသနာတော်တွင် နှစ်သက်စွာ နေကြသည်ကို သိတော်မူသောကြောင့် “ရဟန်းတို့။ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် သင်တို့ရှိရာသို့ ဦးတည်ပြီး လာရောက်ကြကုန်၏။ ထိုနတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့ကို ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်အမြင်ဖြင့် သိမြင်ကြကုန်လော့” ဟူ၍ မိန့်ကြားတော်မူလေ၏။ ထိုရဟန်းတို့သည်လည်း မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ အဆုံးအမကို ကြားနာရ၍ သိရန်အတွက် အားထုတ်ကြရာ ဒိဗ္ဗစက္ခုအမြင်ဉာဏ် ရရှိဖြစ်ပေါ်လေ၏။ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် နတ်ဗြဟ္မာပေါင်း အယောက်တစ်ရာကို မြင်ကြရ၏။ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် နတ်ဗြဟ္မာပေါင်း အယောက်တစ်ထောင်ကို မြင်ကြရ၏။ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် နတ်ဗြဟ္မာပေါင်း အယောက်ခုနှစ်သောင်းကို မြင်ကြရ၏။ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် နတ်ဗြဟ္မာပေါင်း အယောက်တစ်သိန်းကို မြင်ကြရ၏။ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် မရေမတွက်နိုင်သော နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းကို မြင်ကြရ၏။ အားလုံးသော အရပ်မျက်နှာများသည် နတ်ဗြဟ္မာတို့ဖြင့် ပြည့်နှက်လျက်ရှိပေ၏။ ထိုအချိန်တွင် သမန္တစက္ခု၊ ဒိဗ္ဗစက္ခု၊ ဗုဒ္ဓစက္ခု၊ မံသစက္ခု၊ ပညာစက္ခု ဟူသော စက္ခုငါးပါးအား ပိုင်ဆိုင်အစိုးရတော်မူသော သဗ္ဗေညုမြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ရဟန်းများ၏ တစ်ပါးချင်းစီ သိပုံမြင်ပုံ အားလုံးကို သိမြင်တော်မူပြီးနောက် “ရဟန်းတို့။ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် ဤအစည်းအဝေးရှိရာအရပ်သို့ ဦးတည်ရောက်ရှိနေကြလေ၏။ ထိုနတ်ဗြဟ္မာတို့ကို ဒိဗ္ဗစက္ခုဟူသော အမြင်ဉာဏ်ဖြင့် ကြည့်ရှုသိကြလော့။ ထိုနတ်ဗြဟ္မာတို့ကို ငါသည် သင်တို့အား ဂါထာစကားဖြင့် အစဉ်တကျ ပြောကြားကြေညာပေအံ့” ဟူ၍ မိန့်တော်မူ၏။ === ၅။ မဟာသမယအစည်းအဝေးရှိ နတ်ဗြဟ္မာတို့၏ အမည်စာရင်း === ရဟန်းတို့၊ မြေတွင်တည်နေ နေထိုင်ပြီး ကပိလဝတ်ပြည်ကို မှီခို၍ နေထိုင်ကြသည့် ဘုန်းတန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားပြီး ရုပ်အဆင်းချောမောကာ အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းများကြသည့် နတ်ပေါင်း ခုနှစ်ထောင်တို့သည် ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာသောစိတ်ဖြင့် လာရောက်ကြလေ၏။ ဟိမဝန္တာတောင်တွင် နေထိုင်ကြသော အမျိုးမျိုးသော အရောင်အသွေးရှိသော ဘုန်းတန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားပြီး ရုပ်အဆင်းချောမောကာ အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းများကြသည့် နတ်ပေါင်း ခြောက်ထောင်တို့သည် ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာသောစိတ်ဖြင့် လာရောက်ကြလေ၏။ သာတာဂီရိတောင်တွင် နေထိုင်ကြသော အမျိုးမျိုးသော အရောင်အသွေးရှိသော ဘုန်းတန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားပြီး ရုပ်အဆင်းချောမောကာ အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းများကြသည့် နတ်ပေါင်း သုံးထောင်တို့သည် ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာသောစိတ်ဖြင့် လာရောက်ကြလေ၏။ ဤဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော အမျိုးမျိုးသော အရောင်အသွေးရှိသော ဘုန်းတန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားပြီး ရုပ်အဆင်းချောမောကာ အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းများကြသည့် နတ်ပေါင်း တစ်သောင်းခြောက်ထောင်တို့သည် ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာသောစိတ်ဖြင့် လာရောက်ကြလေ၏။ ဝေဿာမိတ္တတောင်တွင် နေထိုင်ကြသော အမျိုးမျိုးသော အရောင်အသွေးရှိသော ဘုန်းတန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားပြီး ရုပ်အဆင်းချောမောကာ အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းများကြသည့် နတ်ပေါင်း ငါးရာတို့သည် ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာသောစိတ်ဖြင့် လာရောက်ကြလေ၏။ ရာဇဂြိုဟ်ပြည် ဝေပုလ္လတောင်တွင်နေသော ကုမ္ဘီရနတ်စစ်သူကြီးအား သိန်းပေါင်းမကသော နတ်တို့သည် ခြံရံကြ၏။ ထိုရာဇဂြိုဟ်ပြည်နေ ကုမ္ဘီရနတ်စစ်သူကြီးသည်လည်း ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်လေ၏။ အရှေ့အရပ်ကို အစိုးရသည့် ဂန္ဓဗ္ဗနတ်တို့၏အရှင် ဓတရဋ္ဌ နတ်မင်းကြီးသည် များပြားသော အခြံအရံအား ပိုင်ဆိုင်၏။ ထိုနတ်မင်းကြီး၏ သားတော်တို့သည် များပြားလှ၏။ ခွန်အားကြီးမားပြီး တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားကာ ရုပ်အဆင်းချောမောသည့်အပြင် အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းအများအပြားအား ပိုင်ဆိုင်သည့် ဣန္ဒအမည်ရှိ ထိုသားတော်တို့သည်လည်း ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်လေ၏။ တောင်အရပ်ကို အစိုးရသည့် ကုမ္ဘဏ်တို့၏အရှင် ဝိရုဠက နတ်မင်းကြီးသည် များပြားသော အခြံအရံအား ပိုင်ဆိုင်၏။ ထိုနတ်မင်းကြီး၏ သားတော်တို့သည် များပြားလှ၏။ ခွန်အားကြီးမားပြီးတန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားကာ ရုပ်အဆင်းချောမောသည့်အပြင် အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းအများအပြားအား ပိုင်ဆိုင်သည့် ဣန္ဒအမည်ရှိ ထိုသားတော်တို့သည်လည်း ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်လေ၏။ အနောက်အရပ်ကို အစိုးရသည့် နဂါးတို့၏အရှင် ဝိရုပက္ခ နတ်မင်းကြီးသည် များပြားသော အခြံအရံအား ပိုင်ဆိုင်၏။ ထိုနတ်မင်းကြီး၏ သားတော်တို့သည် များပြားလှ၏။ ခွန်အားကြီးမားပြီး တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားကာ ရုပ်အဆင်းချောမောသည့်အပြင် အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းအများအပြားအား ပိုင်ဆိုင်သည့် ဣန္ဒအမည်ရှိ ထိုသားတော်တို့သည်လည်း ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်လေ၏။ မြောက်အရပ်ကို အစိုးရသည့် နတ်ဘီလူးတို့၏အရှင် ကုဝေရ နတ်မင်းကြီးသည် များပြားသော အခြံအရံအား ပိုင်ဆိုင်၏။ ထိုနတ်မင်းကြီး၏ သားတော်တို့သည် များပြားလှ၏။ ခွန်အားကြီးမားပြီး တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားကာ ရုပ်အဆင်းချောမောသည့်အပြင် အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းအများအပြားအား ပိုင်ဆိုင်သည့် ဣန္ဒအမည်ရှိ ထိုသားတော်တို့သည်လည်း ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်လေ၏။ အရှေ့အရပ်တွင် ဓတရဋ္ဌနတ်မင်းကြီး၊ တောင်အရပ်တွင် ဝိရုဠက နတ်မင်းကြီး၊ အနောက်အရပ်တွင် ဝိရုပက္ခနတ်မင်းကြီး၊ မြောက်အရပ်တွင် ကုဝေရနတ်မင်းကြီးဟူသော ထိုနတ်မင်းကြီးလေးယောက်တို့သည် အရပ်လေးမျက်နှာပတ်ဝန်းကျင်တို့ကို အလွန်လင်းထိန်တောက်ပအောင်ပြုပြီး ကပိလဝတ်ပြည် အနီး မဟာဝုန်တောတွင် တည်ရှိနေလျက်ရှိ၏။ ထိုနတ်မင်းကြီး၏ လူယုံတော်ဖြစ်ကြပြီး မာယာဉာဏ်နီများတတ်ပြီး လှည့်ဖြားပြီး ကောက်ကျစ်ယုတ်မာတတ်သည့် မာယာနတ်၊ ကုဋေဏ္ဍုနတ်၊ ဝိဋေဏ္ဍုနတ်၊ ဝိဋုစ္စနတ်၊ ဝိဋူဋနတ်နှင့်တကွ စန္ဒနနတ်၊ ကာမသေဋ္ဌနတ်၊ ကိန္နိဃဏ္ဍုနတ်၊ နိဃဏ္ဍုနတ်တို့သည်လည်း ရောက်ရှိနေကြ၏။ ဤပနာဒနတ်၊ ဩပမညနတ်၊ သိကြားမင်းရထားထိန်းမာတလိနတ်၊ စိတ္တအမည်ရှိ ဂန္ဓဗ္ဗနတ်၊ သေနအမည်ရှိ ဂန္ဓဗ္ဗနတ်၊ စိတ္တသေနအမည်ရှိ ဂန္ဓဗ္ဗနတ်၊ နဠရာဇနတ်၊ ဇနဝသဘနတ် (ဗိမ္ဗိသာရမင်းကြီးဖြစ်ဖူးသူ)၊ ပဉ္စသီခနတ်၊ တိမ္ဗရုနတ် နှင့် သူရိယဝစ္ဆသာနတ်သမီး ဟူသော ဂန္ဓဗ္ဗနတ်တို့နှင့် အခြားသောနတ်တို့သည်လည်း နတ်မင်းကြီးလေးပါးတို့နှင့်အတူ ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာသောစိတ်ဖြင့် လာရောက်ကြလေ၏။ ထို့အပြင် နာဂသအိုင်တွင် နေသော နဂါးတို့နှင့် ဝေသာလီတွင် နေသော နဂါးတို့သည် နဂါးပရိသတ်အသိုင်းအဝိုင်းတို့နှင့်အတူ ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြလေ၏။ ကမ္ပလအမည်ရှိနဂါး၊ အဿတရအမည်ရှိနဂါးနှင့် ပယာဂဆိပ်ကမ်းနေ နဂါးတို့သည် မိမိတို့၏ ဆွေမျိုးအသိုင်းအဝိုင်းနှင့်အတူ ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြလေ၏။ အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်း အများအပြားပိုင်ဆိုင်သော ယမုနာမြစ်တွင် နေကြသည့် နဂါးတို့နှင့် ဓတရဋ္ဌမျိုးနွယ်နဂါးတို့သည် ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြ၏။ ဧရာဝဏ်ဆင်ပြောင်ကြီးအမည်ရှိ နတ်သားသည်လည်း ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြ၏။ ဂဠုန်ငှက်တို့သည် ပြောခဲ့ပြီးသော နဂါးမင်းတို့ကို အနိုင်ကျင့်ပြီး ဖမ်းယူနိုင်ကြ၏။ နတ်တို့ကဲ့သို့ ဘုန်းအာနုဘော်ရှိ၏။ အမိဝမ်းနှင့် ဥတွင်းမှ နှစ်ကြိမ် မွေးဖွားရသူများဖြစ်၏။ တောင်ပံရှိနေ၏။ ကြည်လင်သော မျက်စိအမြင်ရှိကြ၏။ ဆန်းကြယ်သော အတောင်အမွေးရှိသဖြင့် စိတြသုပဏ္ဏအမည်ဟူသော အမည်အား ပိုင်ဆိုင်ထားကြ၏။ ထိုဂဠုန်တို့သည် ကောင်းကင်ခရီးဖြင့် မဟာဝုန်တောအုပ်အလယ်သို့ ရောက်လာကြ၏။ ထိုအခါတွင် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ဂဠုန်တို့၏ ဘေးပြုခြင်းကို အေးငြိမ်းအောင် ပြုတော်မူသဖြင့် နဂါးတို့အတွက် ဘေးရန်ကင်းလေ၏။ နဂါးနှင့် ဂဠုန်တို့သည် သိမ့်မွေသောစကားတို့ဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ပြောဆိုကြကာ မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်အားထားကြလေ၏။ ဝရဇိန်လက်နက်ရှိသော သိကြားမင်းကို စစ်ရှုံးသဖြင့် သမုဒ္ဒရာကို မှီခိုနေထိုင်ကြသည့် အသုရာတို့သည် သိကြားမင်း၏ ညီနောင်များပင်ဖြစ်ကြပြီး တန်ခိုးကြီးမားကာ အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းများကြသူများဖြစ်ပေ၏။ ကာလကဉ္စအသုရာတို့သည် ကြီးမားပြီး ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသည့် ကိုယ်ခန္ဓာကို ဖန်တီးပြုလုပ်ပြီး လာကြ၏။ ဒါနဝေဃအမည်ရှိ လေးသမားအသုရာ၊ ဝေပစိတ္တိအသုရာ၊ သုစိတ္တိအသုရာ၊ ပဟာရာဒအသုရာတို့သည် မာရ်နတ်မင်းသားနှင့်အတူ ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြ၏။ ဗလိအသုရာကြီး၏ ဝေရောစအမည်ရှိ သားတော်ပေါင်းတစ်ရာတို့သည် ဗလိအသုရာစစ်တပ်ကို လက်နက်တပ်ဆင်ပြီး ရာဟုအသုရိန်ကြီးထံသို့ သွားကြပြီး “သင့်အတွက် ကောင်းခြင်းမင်္ဂလာဖြစ်ပါစေသတည်း။ မဟာဝုန်တောရှိ ရဟန်းတို့အစည်းအဝေးသို့ သွားရန် အချိန်ကျပါပြီ” ဟူ၍ ပြောဆိုအသိပေးကြလေ၏။ ထိုအချိန်တွင် အာပေါ(ရေ)နတ်၊ ပထဝီ(မြေ)နတ်၊ တေဇော(မီး)နတ်၊ ဝါယော(လေ)နတ်၊ ဝရုဏနတ်၊ ဝါရဏနတ်၊ သောမနတ်တို့သည် ယသနတ်နှင့်အတူ ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ရောက်ရှိကြ၏။ အခြံအရံအများအပြားပိုင်ဆိုင်သည့် မေတ္တာနတ်နှင့် ကရုဏာနတ်တို့သည်လည်း ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြ၏။ တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကြသည့် အဆင်းချောမောပြီး အခြံအရံအများအပြားရှိသည့် အသွေးအရောင် အမျိုးမျိုးရှိသည့် အားလုံးသော ထိုနတ်အစုအဝေး ဆယ်အုပ်စုတို့သည် ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာသောစိတ်ဖြင့် လာရောက်ကြလေ၏။ ဝေဏ္ဍုနတ်၊ သဟလိနတ်၊ အသမနတ်တို့နှင့်အတူ ယမနတ်နှစ်မျိုးတို့သည် ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြ၏။ လ၏ အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းဖြစ်သော နတ်တို့သည် လနတ်မင်းကို ရှေ့ထားပြီး ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြ၏။ နေ၏ အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းဖြစ်သော နတ်တို့သည် နေနတ်မင်းကို ရှေ့ထားပြီး ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြ၏။ ကြယ်နက္ခတ်တို့၏ အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းဖြစ်သော နတ်တို့သည် ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြ၏။ မန္ဒဝလာဟကနတ်တို့သည်လည်း ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြ၏။ နတ်တို့၏ အကြီးအမှူးခေါင်းဆောင်ဖြစ်သော ရှေးအခါက အလှူဒါနပေးဖူးသဖြင့် ဝါသဝအမည်ရှိ သိကြားမင်းသည်လည်း ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်နေ၏။ တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကြသည့် အဆင်းချောမောပြီး အခြံအရံအများအပြားရှိသည့် အသွေးအရောင် အမျိုးမျိုးရှိသည့် အားလုံးသော ထိုနတ်အစုအဝေး ဆယ်အုပ်စုတို့သည် ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာသောစိတ်ဖြင့် လာရောက်ကြလေ၏။ ထို့အပြင် မီးလျှံကဲ့သို့ တောက်ပသော အရောင်အရှိန်ရှိသော သဟဘူမည်သောနတ်များ၊ အောင်မဲညိုပန်းပွင့်နှင့်တူသော အရောင်အဆင်းရှိသော အရိဋ္ဌနတ်များ၊ ရောဇနတ်များ၊ ဝရုဏနတ်များ၊ သဟဓမ္မနတ်များ၊ အစ္စုတနတ်များ၊ အနေဇကနတ်များ၊ သုလေယျနတ်များ၊ ရုစိရနတ်များ၊ ဝါသဝနေသိအမည်ရှိနတ်များ ဟူသော နတ်မျိုးတို့သည်လည်း ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြ၏။ သမာနနတ်များ၊ မဟာသမာနနတ်များ၊ မာနုသနတ်များ၊ မာနုသုတ္တမနတ်များ၊ ခိဍာပဒေါသိကနတ်များ၊ မနောပဒေါသိကနတ်များ ဟူသော နတ်မျိုးတို့သည်လည်း ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြ၏။ ထို့အပြင် ဟရိနတ်များ၊ လောဟိတဝါသီနတ်များ၊ အခြံအရံအများအပြားအား ပိုင်ဆိုင်ထားသော ပါရဂနတ်များ၊ မဟာပါရဂနတ်များ ဟူသော နတ်မျိုးတို့သည်လည်း ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြ၏။ သုက္ကနတ်များ၊ ကရမ္ဘနတ်များ၊ အရုဏနတ်များ ဟူသော နတ်တို့သည် ဝေဃနသနတ်များနှင့်အတူ ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာသောစိတ်ဖြင့် လာရောက်ကြလေ၏။ ဩဒါတဂယှမည်သော ပါမောက္ခနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ဝိစက္ခဏနတ်တို့သည်လည်းကောင်း လာရောက်ကြကုန်၏။ သဒါမတ္တနတ်များ၊ ဟာရဂဇနတ်များ၊ အခြံအရံအများအပြားပိုင်ဆိုင်သည့် မိဿကနတ်များတို့သည်လည်း မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာသောစိတ်ဖြင့် လာရောက်ကြလေ၏။ အရပ်မျက်နှာများသို့ သွားလာလေ့ရှိပြီး မိုးရွာစေတတ်သော ပဇ္ဇုန္န(မိုး)နတ်သည်လည်း မိုးထစ်ချုန်းရွာစေလျက် လာရောက်စေ၏။ တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကြသည့် အဆင်းချောမောပြီး အခြံအရံအများအပြားရှိသည့် အသွေးအရောင် အမျိုးမျိုးရှိသည့် အားလုံးသော ထိုနတ်အစုအဝေး ဆယ်အုပ်စုတို့သည် ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာသောစိတ်ဖြင့် လာရောက်ကြလေ၏။ ခေမိယနတ်များ၊ တုသိတာနတ်ပြည်တွင်နေသောနတ်များ၊ ယာမာနတ်ပြည်တွင်နေသောနတ်များ၊ အခြံအရံအများအပြားပိုင်ဆိုင်သည့် ကဋ္ဌကနတ်များ၊ လမ္ဗီတကနတ်များ၊ လာမသေဋ္ဌနတ်များ၊ ဇောတိအမည်ရှိနတ်များ၊ အာသဝနတ်များ၊ နိမ္မာနရတိနတ်ပြည်တွင်နေသောနတ်များ၊ ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီနတ်ပြည်တွင်နေသောနတ်များ ဟူသော နတ်မျိုးတို့သည်လည်း ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာသောစိတ်ဖြင့် လာရောက်ကြလေ၏။ တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကြသည့် အဆင်းချောမောပြီး အခြံအရံအများအပြားရှိသည့် အသွေးအရောင် အမျိုးမျိုးရှိသည့် အားလုံးသော ထိုနတ်အစုအဝေး ဆယ်အုပ်စုတို့သည် ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာသောစိတ်ဖြင့် လာရောက်ကြလေ၏။ ဤဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော အသွေးအရောင် အမျိုးမျိုးရှိသည့် အားလုံးသော ထို အယောက်ခြောက်ဆယ်ရှိသော နတ်အစုအဝေး အုပ်စုခြောက်စုတို့သည် ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာသောစိတ်ဖြင့် လာရောက်ကြလေ၏။ ထိုနတ်များနှင့် အမျိုးအမည်တူသော အခြားသောနတ်များသည်လည်း ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာသောစိတ်ဖြင့် လာရောက်ကြလေ၏။ ထိုအယောက်ခြောက်ဆယ်ရှိသော နတ်အစုအဝေး အုပ်စုခြောက်စုတို့နှင့် အမျိုးအမည်တူသော အခြားသောနတ်တို့သည် “ပဋိသန္ဓေနေခြင်း မရှိတော့သော၊ တပ်မက်စွဲလန်းခြင်း ရာဂ၊ စိတ်ဆိုးခြင်း ဒေါသ၊ မသိတွေဝေခြင်း မောဟ ဟူသော ခလုတ်တံတင်း အနှောင့်အယှက်အား မရှိသည်အထိ ဖယ်ရှားပြီးသော၊ ဩဃလေးဖြာ သံသရာမှ ကူးမြောက်လွတ်ကင်းတော်မူပြီးသော အာသဝေါတရားကင်းပြီးသော အရိယာနွယ်ဝင် သံဃာတော်များနှင့် ညစ်ညူးခြင်းကင်းပြီး သန့်ရှင်းသည့် လမင်းကြီးသဖွယ် တင့်တယ်ကျက်သရေရှိတော်မူသော ဩဃလေးဖြာ သံသရာမှ သတ္တဝါအပေါင်းတို့အား လွတ်မြောက်စေတော်မူတတ်သော ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားရှင်ကို ဖူးတွေ့ကြမည်” ဟူသော စကားအား ကြွေးကြော်သီဆိုပြီး ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာကြလေ၏။ ==== ၅.၈။ တန်ခိုးထက်မြက်သော ဗြဟ္မာများ ==== တန်ခိုးကြီးမားတော်မူသည့် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ သားလှရတနာလည်းဖြစ်ကြသည့် သုဗြဟ္မာအမည်ရှိဗြဟ္မာနှင့် ပရမတ္ထအမည်ရှိဗြဟ္မာတို့သည်လည်း ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ အတူတူ လာရောက်ကြလေ၏။ သနင်္ကုမာရဗြဟ္မာနှင့် တိဿဗြဟ္မာတို့သည်လည်း ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြလေ၏။ လက်တစ်ချောင်းဖြင့် စကြဝဠာတစ်ထောင်၊ လက်ဆယ်ချောင်းဖြင့် စကြဝဠာတစ်သောင်းအထိ အရောင်အဝါအလင်း သက်ရောက်နိုင်သော ဗြဟ္မာအယောက်တစ်ထောင်တို့သည် ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြလေ၏။ ဗြဟ္မာပြည်တွင် ပဋိသန္ဓေတည်ခြင်းနည်းဖြင့် မွေးဖွားဖြစ်တည်ခဲ့သော၊ ဘုန်းတန်ခိုးအာနုဘော်နှင့် ကြီးမားသော ခန္ဓာကိုယ်ရှိသော၊ ကျက်သရေရှိသော မဟာဗြဟ္မာမင်းသည်လည်း အခြား ဗြဟ္မာတစ်ထောင်ကို လွှမ်းမိုးအုပ်ချုပ်နေ၏။ ထိုသို့ ဗြဟ္မာတစ်ထောင်စီ အသီးသီး အုပ်ချုပ်အစိုးရသည့် မဟာဗြဟ္မာမင်း ဆယ်ဦးတို့သည် ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြလေ၏။ ထိုမဟာဗြဟ္မာများအနက် ဟာရိတအမည်ရှိ မဟာဗြဟ္မာမင်းသည်လည်း ဗြဟ္မာတစ်သိန်း ခြံရံ၍ ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်လေ၏။ === ၆။ မာရ်နတ်၏ နှောင့်ယှက်မှုနှင့် အဆုံးသတ် === ရဟန်းတို့၊ မာရ်နတ်မင်း၏ မိုက်မဲမှုကို ရှုစားကြလော့။ သိကြား၊ မဟာဗြဟ္မာတို့နှင့်တကွ ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဦးတည်လာကြကုန်သော နတ်ဗြဟ္မာအားလုံးတို့ထံသို့ မာရ်နတ်မင်း၏ စစ်သည်များသည် ဦးတည်ချီတက်လာကြလေပြီ။ စစ်သည်အများအပြားအား ပိုင်ဆိုင်ထားသော မာရ်နတ်မင်းသည် “လာကြလော့။ ဖမ်းကြ။ ချည်နှောင်ကြလော့။ ရာဂဖြင့် တုပ်နှောင်ကြလော့။ ထက်ဝန်းကျင်ပတ်ဝန်းကျင်မှနေ၍ ဝိုင်းထားလော့။ သင်တို့သည် တစ်ဦးတစ်ယောက်မှ မလွတ်စေနှင့်” ဟူသော စကားအား အမိန့်ရှိပြီး လျှပ်စီးနှင့်တကွ မိုးကြီးထစ်ချုန်းသံခြိမ်းသံကဲ့သို့သော ကြောက်မက်ဖွယ်အသံကို ပြု၍ ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ မာရ်စစ်သည်ကို စေလွှတ်လေ၏။ သို့သော်လည်း မာရ်နတ်မင်းသည် မိမိအလိုအတိုင်း မဖြစ်လေသဖြင့် ပြင်းထန်စွာ ဒေါသထွက် စိတ်တိုကာ ပြန်ခဲ့ရလေ၏။ ထိုအချိန်တွင် သမန္တစက္ခု၊ ဒိဗ္ဗစက္ခု၊ ဗုဒ္ဓစက္ခု၊ မံသစက္ခု၊ ပညာစက္ခု ဟူသော စက္ခုငါးပါးအား ပိုင်ဆိုင်အစိုးရတော်မူသော သဗ္ဗေညုမြတ်စွာဘုရားရှင်သည် မာရ်နတ်မင်းပရိသတ်၏ ဖြစ်ပျက်ပုံအားလုံးကို ထူးခြားသောဉာဏ်ဖြင့် သိမြင်ခွဲခြားမှတ်သားပြီးနောက် သာသနာအဆုံးအမတော်တွင် နှစ်သက်ပျော်ရွှင်ကုန်သော ထိုတပည့်သာဝကရဟန်းတို့အား “ရဟန်းတို့။ မာရ်နတ်မင်း၏ စစ်သည်တို့သည် သင်တို့ထံသို့ ဦးတည်ချီတက်လာကြနေပြီ။ ထိုမာရ်နတ်မင်း၏ စစ်သည်တို့ကို မြင်သိကြလော့” ဟူ၍ မိန့်တော်မူ၏။ ထိုရဟန်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ အမိန့်တော်ကို ကြားသောကြောင့် ထိုမာရ်နတ်မင်း၏ စစ်သည်တို့ကို သိရန် ကြိုးစား၏။ မာရ်နတ်မင်း၏ စစ်သည်တို့သည် ထိုရဟန္တာတို့၏ မွေးညှင်းတစ်မွှေးကလေးကိုမျှ မလှုပ်ရှားမတုန်လှုပ်စေနိုင်သည်ဖြစ်သဖြင့် ထိုရဟန္တာတို့အနားမှ ရှောင်ဖယ်သွားလေပြီ။ ထိုအခါ မာရ်နတ်မင်းသည် ရဟန်းသံဃာတို့ကို အာရုံပြုပြီး “စစ်ပွဲကို အောင်မြင်ပြီးသော၊ ကြောက်ရွံ့ခြင်းမရှိတော့သော၊ ထင်ပေါ်ကျော်ကြားခြင်းရှိသော၊ လူအပေါင်းတို့တွင်လည်း ထင်ရှားသောသူများဖြစ်သည့် ထိုဘုရား၏ တပည့်သာဝက အားလုံးတို့သည် အရိယာတို့နှင့်အတူ ဝမ်းမြောက်ပျော်ရွှင်ကုန်၏” ဟူသော ဂါထာအား ရွတ်ဆိုခဲ့လေသတည်း။ == မဟာသမယသုတ်တော်ကို ရွတ်ဆိုသင့်သူများ == # ကံဇာတာညံ့သူ၊ အချုပ်အခြာင်ခံရသူ ။ # အင်းတိုက်၊ ဂုန်းတိုက်၊ နတ်တိုက်၊ မုတ်တိုက်ခံရသူ။ # အပြိုင်အဆိုင် ရှိသူ၊ အလိမ်ခံရသူ။ # ဆေးမတွေ့သူ၊ ရောဝါအနာ မပျောက်ကင်းသူ။ # ခြောက်လှန့်ခံရသူ၊ ပိုင်းပြီး အနှိပ်စက်ခံရသူ။ # တစ်အိမ်သားလုံး အဆင်မပြေသူ။ # စီးပွားရေး နိမ့်ကျသူ။ # ဂုဏ်သုးရာထူး တက်လိုသူ။ # စာမေးပွဲအောင်လိုသူ။ # တစ်အိမ်သားလုံး ရောဝါကပ်ရောက်ခြင်းမှ ကင်းစေလိုသူ။ # အဆောက်အဦး အသစ်များ ရလိုသူ။ # အဆောက်အဦး လျင်မြန်စွာ ပြီးမြောက်စေလိုသူ။ # မကောင်းကြံသူများ၊ တစ်ခါကြံလျှင် ပျက်ရခြင်း။ # နှစ်ခါကြံလျှင် သွားရခြင်း။ # သုံးခါကြံလျှင် ပြေးရခြင်း။ # လာဘ်လာဘ ပေါများခြင်း။ ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[မဟာသမယ အခါတော်နေ့ပွဲ]] *[[မဟာသမယနေ့]] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ]] [[Category:မဟာဝဂ်]] [[Category:ဒီဃနိကာယ်]] rjfupjmm1g1olkstpvvoj4r4t5ypgn3 1055314 1055305 2026-09-26T17:58:02Z မင်းကောင်းခန့် 148666 [[Special:Contributions/Kyaw Myo Aung|Kyaw Myo Aung]] ([[User talk:Kyaw Myo Aung|ဆွေးနွေးချက်]]) ၏ မူဟောင်း [[Special:Diff/1055305|1055305]] ကို ပြန်ပြင်လိုက်သည် 1055314 wikitext text/x-wiki {{multiple issues| {{Unreferenced}} {{Cleanup}} }} <ref>ပါဠိစာပေသမိုင်း။ ဒေါ်အုန်း မဟာဝိဇ္ဇာ။ ဒုကြိမ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၉၈၁။ သာသနာရေးဦးစီးဌာန။ ရန်ကုန်။</ref> ==ပါဠိတော်== ===ဥယျောဇဉ်=== <poem> သတေဟိ ပဉ္စမတ္တေဟိ၊ ခီဏာသဝေဟိ ကေဝလံ။ ဘိက္ခူဟိ ဘူပဝံသေဟိ၊ သတ္ထာ ဇိနော ပရိဝုတော။ သက္ကေ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ၊ ဆာယာရမ္မေ မဟာဝနေ။ သမန္တတော သဟဿေဟိ၊ စက္ကဝါဠေဟိ ဒသဟိ။ အာဂမ္မ သန္နိသိန္နာနံ၊ ဒေဝါနံ ယ’မဒေသယိ။ အာယုဒီဃကရံ သဗ္ဗ−သမ္ပတ္တိသာဓကံ ဝရံ။ သုဒ္ဓါဝါသပ္ပဘူတီဟိ၊ ဒေဝေဟိ ပဋိနန္ဒိတံ။ သဗ္ဗရောဂဘယုဂ္ဃါတံ၊ သမယံ တံ ဘဏာမ ဟေ။<ref name="ဗုဒ္ဓဘာသာကောင်းတစ်ယောက်">{{cite book|title= ဗုဒ္ဓဘာသာကောင်းတစ်ယောက် |publisher=သာသနာတော် ထွန်းကားပြန့်ပွားရေး ဦးစီးဌာန|date= ၂၀၀၅ }}</ref> </poem> ===နိဒါန်း=== <poem> '''၁။''' ဧဝံ မေ သုတံ−ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သက္ကေသု ဝိဟရတိ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ မဟာဝနေ မဟတာ ဘိက္ခုသံ ဃေန သဒ္ဓိံ ပဉ္စမတ္တေဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဗ္ဗေဟေဝ အရဟန္တေဟိ၊ ဒသဟိ စ လောကဓာတူဟိ ဒေဝတာ ယေဘုယျေန သန္နိပတိတာ ဟောန္တိ ဘဂဝန္တံ ဒဿနာယ, ဘိက္ခုသံဃဉ္စ။ အထ ခေါ စတုန္နံ သုဒ္ဓါဝါသကာယိကာနံ ဒေဝတာနံ ဧတဒဟောသိ “အယံ ခေါ ဘဂဝါ သက္ကေသု ဝိဟရတိ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ မဟာဝနေ မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ ပဉ္စမတ္တေဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဗ္ဗေဟေဝ အရဟန္တေဟိ၊ ဒသဟိ စ လောကဓာတူဟိ ဒေဝတာ ယေဘုယျေန သန္နိပတိတာ ဟောန္တိ ဘဂဝန္တံ ဒဿနာယ, ဘိက္ခုသံဃဉ္စ၊ ယံနူန မယမ္ပိ ယေန ဘဂဝါ၊ တေနုပသင်္ကမေယျာမ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ပစ္စေကံ ဂါထံ ဘာသေယျာမာ”တိ။ အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ သေယျတာပိ နာမ ဗလဝါ ပုရိသော သမိဉ္ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယျ၊ ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိဉ္ဇေယျ၊ ဧဝမေဝ သုဒ္ဓါဝါသေသု ဒေဝေသု အန္တရဟိတာ ဘဂဝတော ပုရတော ပါတုရဟေသုံ။ အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌံသု။ ဧကမန္တံ ဌိတာ ခေါ ဧကာ ဒေဝတာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ − မဟာသမယော ပဝနသ္မိံ၊ ဒေဝကာယာ သမာဂတာ။ အာဂတ’မှ ဣမံ ဓမ္မသမယံ၊ ဒက္ခိတာယေ အပရာဇိတသံဃ”န္တိ။ '''၂။''' အထ ခေါ အပရာ ဒေဝတာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ − "တတြ ဘိက္ခဝေါ သမာဒဟံသု၊ စိတ္တ’မတ္တနော ဥဇုကံ အကံသု။ သာရထီဝ နေတ္တာနိ ဂဟေတွာ၊ ဣန္ဒြိယာနိ ရက္ခန္တိ ပဏ္ဍိတာ”တိ။ '''၃။''' အထ ခေါ အပရာ ဒေဝတာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ − "ဆေတွာ ခီလံ ဆေတွာ ပလိဃံ၊ ဣန္ဒခီလံ ဦဟစ္စ မနေဇာ။ တေ စရန္တိ သုဒ္ဓါ ဝိမလာ၊ စက္ခုမတာ သုဒန္တာ သုသုနာဂါ”တိ။ '''၄။''' အထ ခေါ အပရာ ဒေဝတာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ − "ယေ ကေစိ ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂတာသေ၊ န တေ ဂမိဿန္တိ အပါယဘူမိံ။ ပဟာယ မာနုသံ ဒေဟံ၊ ဒေဝကာယံ ပရိပူရေဿန္တီ”တိ။ </poem> '''ဒေဝတာသန္နိပါတ''' '''၅။''' အထ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ “ယေဘုယျေန ဘိက္ခဝေ ဒသသု လောကဓာတူသု ဒေဝတာ သန္နိပတိတာ ဟောန္တိ တထာဂတံ ဒဿနာယ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ။ ယေပိ တေ ဘိက္ခဝေ အဟေသုံ အတီတမဒ္ဓါနံ အရဟန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ၊ တေသမ္ပိ ဘဂဝန္တာနံ ဧတံပရမာယေဝ ဒေဝတာ သန္နိပတိတာ အဟေသုံ သေယျထာပိ မယှံ ဧတရဟိ။ ယေပိ တေ ဘိက္ခဝေ ဘဝိဿန္တိ အနာဂတမဒ္ဓါနံ အရဟန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ၊ တေသမ္ပိ ဘဂဝန္တာနံ ဧတံပရမာယေဝ ဒေဝတာ သန္နိပတိတာ ဘဝိဿန္တိ၊ သေယျထာပိ မယှံ ဧတရဟိ။ အာစိက္ခိဿာမိ ဘိက္ခဝေ ဒေဝကာယာနံ နာမာနိ၊ ကိတ္တယိဿာမိ ဘိက္ခဝေ ဒေဝကာယာနံ နာမာနိ၊ ဒေသေဿာမိ ဘိက္ခဝေ ဒေဝကာယာနံ နာမာနိ၊ တံ သုဏာထ, သာဓုကံ မနသိ ကရောထ, ဘာသိဿာမီ”တိ။ “ဧဝံ ဘန္တေ”တိ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ။ '''ဘူမဋ္ဌဒေဝတာကဏ္ဍ''' '''၆။''' ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ − သိလောက’မနုကဿာမိ၊ ယတ္ထ ဘုမ္မာ တဒဿိတာ။ ယေ သိတာ ဂိရိဂဗ္ဘရံ၊ ပဟိတတ္တာ သမာဟိတာ။ ပုထူသီဟာဝ သလ္လီနာ၊ လောမဟံသာဘိသမ္ဘုနော။ ဩဒါတမနသာ သုဒ္ဓါ၊ ဝိပ္ပသန္န မနာဝိလာ။ '''၇။''' ဘိယျော ပဉ္စသတေ ဉတွာ၊ ဝနေ ကာပိလဝတ္ထဝေ။ တတော အာမန္တယီ သတ္ထာ၊ သာဝကေ သာသနေ ရတေ။ ဒေဝကာယာ အဘိက္ကန္တာ၊ တေ ဝိဇာနာထ ဘိက္ခဝေါ။ တေ စ အာတပ္ပ’မကရုံ၊ သုတွာ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ။ '''၈။''' တေသံ ပါတုရဟု ဉာဏံ၊ အမနုဿာနဒဿနံ။ အပ္ပေကေ သတ’မဒ္ဒက္ခုံ၊ သဟဿံ အထ သတ္တရိံ။ သတံ ဧကေ သဟဿာနံ၊ အမနုဿာန’မဒ္ဒသုံ။ အပ္ပေကေ’နန္တ’မဒ္ဒက္ခုံ၊ ဒိသာ သဗ္ဗာ ဖုဋာ အဟုံ။ '''၉။''' တဉ္စ သဗ္ဗံ အဘိညာယ၊ ဝဝတ္ထိတွာန စက္ခုမာ။ တတော အာမန္တယီ သတ္ထာ၊ သာဝကေ သာသနေ ရတေ။ ဒေဝကာယာ အဘိက္ကန္တာ၊ တေ ဝိဇာနာထ ဘိက္ခဝေါ။ ယေ ဝေါ’ဟံ ကိတ္တယိဿာမိ၊ ဂိရာဟိ အနုပုဗ္ဗသော။ '''၁၀။''' သတ္တသဟဿာ တေ ယက္ခာ၊ ဘုမ္မာ ကာပိလဝတ္ထဝါ။ ဣဒ္ဓိမန္တော ဇုတိမန္တော၊ ဝဏ္ဏဝန္တော ယသဿိနော။ <ref name=":0">၉ ‌ောင်တွဲ ဝတ်ရွတ်စဉ်</ref><ref name=":0" /> မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ ဘိက္ခူနံ သမိတိံ ဝနံ။ '''၁၁။''' ဆသဟဿာ ဟေမဝတာ၊ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ ဣဒ္ဓိမန္တော ဇုတိမန္တော၊ ဝဏ္ဏဝန္တော ယသဿိနော။ မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ ဘိက္ခူနံ သမိတိံ ဝနံ။ '''၁၂။''' သာတာဂိရာ တိသဟဿာ၊ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ ဣဒ္ဓိမန္တော ဇုတိမန္တော၊ ဝဏ္ဏဝန္တော ယသဿိနော။ မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ ဘိက္ခူနံ သမိတိံ ဝနံ။ '''၁၃။''' ဣစ္စေတေ သောဠသသဟဿာ၊ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ ဣဒ္ဓိမန္တော ဇုတိမန္တော၊ ဝဏ္ဏဝန္တော ယသဿိနော။ မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ ဘိက္ခူနံ သမိတိံ ဝနံ။ '''၁၄။''' ဝေဿာမိတ္တာ ပဉ္စသတာ၊ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ ဣဒ္ဓိမန္တော ဇုတိမန္တော၊ ဝဏ္ဏဝန္တော ယသဿိနော။ မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ ဘိက္ခူနံ သမိတိံ ဝနံ။ '''၁၅။''' ကုမ္ဘိီရော ရာဇဂဟိကော၊ ဝေပုလ္လ’ဿ နိဝေသနံ။ ဘိယျော နံ သတသဟဿံ၊ ယက္ခာနံ ပယိရုပါသတိ။ ကုမ္ဘီရော ရာဇဂဟိကော၊ သောပါဂါ သမိတိံ ဝနံ။ '''၁၆။''' ပုရိမဉ္စ ဒိသံ ရာဇာ၊ ဓတရဋ္ဌော ပသာသတိ။ ဂန္ဓဗ္ဗာနံ အဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသဿိသော။ ပုတ္တာပိ တဿ ဗဟဝေါ၊ ဣန္ဒနာမာ မဟဗ္ဗလာ။ ဣဒ္ဓိမန္တော ဇုတိမန္တော၊ ဝဏ္ဏဝန္တော ယသဿိနော။ မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ ဘိက္ခူနံ သမိတိံ ဝနံ။ '''၁၇။''' ဒက္ခိဏဉ္စ ဒိသံ ရာဇာ၊ ဝိရူဠှော တံ ပသာသတိ။ ကုမ္ဘဏ္ဍာနံ အဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသဿိသော။ ပုတ္တာပိ တဿ ဗဟဝေါ၊ ဣန္ဒနာမာ မဟဗ္ဗလာ။ ဣဒ္ဓိမန္တော ဇုတိမန္တော၊ ဝဏ္ဏဝန္တော ယသဿိနော။ မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ ဘိက္ခူနံ သမိတိံ ဝနံ။ '''၁၈။''' ပစ္ဆိမဉ္စ ဒိသံ ရာဇာ၊ ဝိရူပက္ခော ပသာသတိ။ နာဂါနဉ္စ အဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသဿိသော။ ပုတ္တာပိ တဿ ဗဟဝေါ၊ ဣန္ဒနာမာ မဟဗ္ဗလာ။ ဣဒ္ဓိမန္တော ဇုတိမန္တော၊ ဝဏ္ဏဝန္တော ယသဿိနော။ မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ ဘိက္ခူနံ သမိတိံ ဝနံ။ '''၁၉။''' ဥတ္တရဉ္စ ဒိသံ ရာဇာ၊ ကုဝေရော တံ ပသာသတိ။ ယက္ခာနဉ္စ အဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသဿိသော။ ပုတ္တာပိ တဿ ဗဟဝေါ၊ ဣန္ဒနာမာ မဟဗ္ဗလာ။ ဣဒ္ဓိမန္တော ဇုတိမန္တော၊ ဝဏ္ဏဝန္တော ယသဿိနော။ မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ ဘိက္ခူနံ သမိတိံ ဝနံ။ '''၂၀။''' ပုရိမံ ဒိသံ ဓတရဋ္ဌော၊ ဒက္ခိဏေန ဝိရူဠှကော။ ပစ္ဆိမေန ဝိရူပက္ခော၊ ကုဝေရော ဥတ္တရံ ဒိသံ။ '''၂၁။''' စတ္တာရော တေ မဟာရာဇာ၊ သမန္တာ စတုရော ဒိသာ။ ဒဒ္ဒလ္လမာနာ အဋ္ဌံသု၊ ဝနေ ကာပိလဝတ္ထဝေ။ '''၂၂။''' တေသံ မာယာဝိနော ဒါသာ၊ အာဂုံ ဝဉ္စနိကာ သဌာ။ မာယာ ကုဋေဏ္ဍု ဝိဋေဏ္ဍု၊ ဝိဋုစ္စ ဝိဋုဋော သဟ။ စန္ဒနော ကာမသေဋ္ဌော စ၊ ကိန္နိဃဏ္ဍု နိဃဏ္ဍု စ။ ပနာဒေါ ဩပမညော စ၊ ဒေဝသူတော စ မာတလိ။ '''၂၃။''' စိတ္တသေနော စ ဂန္ဓဗ္ဗော၊ နဠောရာဇာ ဇနေသဘော။ အာဂါ ပဉ္စသိခေါ စေဝ၊ တိမ္ဗရူ သူရိယဝစ္ဆသာ။ ဧတေ စညေ စ ရာဇာနော၊ ဂန္ဓဗ္ဗာ သဟ ရာဇုဘိ။ မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ ဘိက္ခူနံ သမိတိံ ဝနံ။ '''နာဂကဏ္ဍ''' '''၂၄။''' အထာဂုံ နာဂသာ နာဂါ၊ ဝေသာလာ သဟ တစ္ဆကာ။ ကမ္ဗလဿတရာ အာဂုံ၊ ပါယာဂါ သဟ ဉာတိဘိ။ ယာမုနာ ဓတရဋ္ဌာ စ၊ အာဂုံ “နာဂါ” ယသဿိနော။ ဧရာဝဏော မဟာနာဂေါ၊ သောပါဂါ သမိတိံ ဝနံ။ '''၂၅။''' ယေ နာဂရာဇေ သဟသာ ဟရန္တိ၊ ဒိဗ္ဗာ ဒိဇာ ပက္ခိ ဝိသုဒ္ဓစက္ခူ၊ ဝေဟာယသာ တေ ဝန’မဇ္ဈပတ္တာ၊ စိတြာ သုပဏ္ဏာ ဣတိ တေသ နာမံ။ '''၂၆။''' အဘယံ တဒါ နာဂရာဇာန’မာသိ၊ သုပဏ္ဏတော ခေမ’မကာသိ ဗုဒ္ဓေါ။ သဏှာဟိ ဝါစာဟိ ဥပဝှယန္တာ၊ နာဂါ သုပဏ္ဏာ သရဏမကံသု ဗုဒ္ဓံ။ '''အသုရာဒေဝတာကဏ္ဍ''' '''၂၇။''' ဇိတာ ဝဇိရဟတ္ထေန၊ သမုဒ္ဒံ အသုရာသိတာ။ ဘာတရော ဝါသဝဿေ’တေ၊ ဣဒ္ဓိမန္တော ယသဿိနော။ ကာဠကဉ္စာ မဟာဘိသ္မာ၊ အသုရာ ဒါနဝေဃသာ။ ဝေပစိတ္တိ သုစိတ္တိ စ၊ ပဟာရာဒေါ နမုစီ သဟ။ သတဉ္စ ဗလိပုတ္တာနံ၊ သဗ္ဗေ ဝေရောစနာမကာ။ သန္နယှိတွာ ဗလိသေနံ၊ ရာဟု ဘဒ္ဒ’မုပါဂမုံ၊ သမယော ဒါနိ ဘဒ္ဒန္တေ၊ ဘိက္ခူနံ သမိတိံ ဝနံ။ '''အာကာသဋ္ဌဒေဝတာကဏ္ဍ''' '''၂၈။''' အာပေါ စ ဒေဝါ ပထဝီ၊ တေဇော ဝါယော တဒါဂမုံ။ ဝရုဏာ ဝါရဏာ ဒေဝါ၊ သောမော စ ယသသာ သဟ။ မေတ္တာ ကရုဏာ ကာယိကာ၊ အာဂုံ “ဒေဝါ” ယသဿိနော။ ဒသေ’တေ ဒသဓာ ကာယာ၊ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ ဣဒ္ဓိမန္တော ဇုတိမန္တော၊ ဝဏ္ဏဝန္တော ယသဿိနော။ မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ ဘိက္ခူနံ သမိတိံ ဝနံ။ '''၂၉။''' ဝေဏ္ဍုဒေဝါ သဟလိ စ၊ အသမာ စ ဒုဝေ ယမာ။ စန္ဒဿူပနိသာ ဒေဝါ၊ စန္ဒမာဂုံ ပုရက္ခတွာ။ သူရိယဿူပနိသာ ဒေဝါ၊ သူရိယမာဂုံ ပုရက္ခတွာ။ နက္ခတ္တာနိ ပုရက္ခတွာ၊ အာဂုံ မန္ဒဝလာဟကာ။ ဝသူနံ ဝါသဝေါ သေဋ္ဌော၊ သက္ကောပါဂါ ပုရိန္ဒဒေါ။ ဒသေ’တေ ဒသဓာ ကာယာ၊ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ ဣဒ္ဓိမန္တော ဇုတိမန္တော၊ ဝဏ္ဏဝန္တော ယသဿိနော။ မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ ဘိက္ခူနံ သမိတိံ ဝနံ။ '''၃၀။''' အထာဂုံ သဟဘူ ဒေဝါ၊ ဇလ’မဂ္ဂိ သိခါရိဝ။ အရိဋ္ဌကာ စ ရောဇာ စ၊ ဥမာပုပ္ဖနိဘာသိနော။ ဝရုဏာ သဟဓမ္မာ စ၊ အစ္စုတာ စ အနေဇကာ။ သူလေယျရုစိရာ အာဂုံ၊ အာဂုံ ဝါသဝနေသိနော။ ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ၊ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ ဣဒ္ဓိမန္တော ဇုတိမန္တော၊ ဝဏ္ဏဝန္တော ယသဿိနော။ မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ ဘိက္ခူနံ သမိတိံ ဝနံ။ '''၃၁။''' သမာနာ မဟာသမနာ၊ မာနုသာ မာနုသုတ္တမာ။ ခိဍ္ဍာပဒေါသိကာ အာဂုံ၊ အာဂုံ မနောပဒေါသိကာ။ အထာဂုံ ဟရယော ဒေဝါ၊ ယေ စ လောဟိတဝါသိနော။ ပါရဂါ မဟာပါရဂါ၊ အာဂုံ ဒေဝါ ယသဿိနော။ ဒသေ’တေ ဒသဓာ ကာယာ၊ သဗ္ဗေနာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ ဣဒ္ဓိမန္တော ဇုတိမန္တော၊ ဝဏ္ဏဝန္တော ယသဿိနော။ မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ ဘိက္ခူနံ သမိတိံ ဝနံ။ '''၃၂။''' သုက္ကာ ကရမ္ဘာ အရုဏာ၊ အာဂုံ ဝေဃနသာ သဟ။ ဩဒါတဂယှာ ပါမောက္ခာ၊ အာဂုံ ဒေဝါ ဝိစက္ခဏာ။ သဒါမတ္တာ ဟာရဂဇာ၊ မိဿကာ စ ယသဿိနော။ ထနယံ အာဂ ပဇ္ဇုန္နော၊ ယော ဒိသာ အဘိဝဿတိ။ ဒသေ’တေ ဒသဓာ ကာယာ၊ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ ဣဒ္ဓိမန္တော ဇုတိမန္တော၊ ဝဏ္ဏဝန္တော ယသဿိနော။ မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ ဘိက္ခူနံ သမိတိံ ဝနံ။ '''၃၃။''' ခေမိယာ တုသိတာ ယာမာ၊ ကဋ္ဌကာ စ ယသဿိနော။ လမ္ဗီတကာ လာမသေဋ္ဌာ၊ ဇောတိနာမာ စ အာသဝါ။ နိမ္မာနရတိနော အာဂုံ၊ အထာဂုံ ပရနိမ္မိတာ။ ဒသေ’တေ ဒသဓာ ကာယာ၊ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ ဣဒ္ဓိမန္တော ဇုတိမန္တော၊ ဝဏ္ဏဝန္တော ယသဿိနော။ မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ ဘိက္ခူနံ သမိတိံ ဝနံ။ '''၃၄။''' သဋ္ဌေတေ ဒေဝနိကာယာ၊ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ နာမနွယေန အာဂစ္ဆုံ၊ ယေ စညေ သဒိသာ သဟ။ ပဝုဋ္ဌဇာတိမခိလံ၊ ဩဃတိဏ္ဏမနာသဝံ။ ဒက္ခေမောဃတရံ နာဂံ၊ စန္ဒံဝ အသိတာတိဂံ။ '''ဗြဟ္မကဏ္ဍ''' '''၃၅။''' သုဗြဟ္မာ ပရမတ္တော စ၊ ပုတ္တာ ဣဒ္ဓိမတော သဟ။ သနင်္ကုမာရော တိဿော စ၊ သောပါဂ သမိတိံ ဝနံ။ '''၃၆။''' သဟဿံ ဗြဟ္မလောကာနံ၊ မဟာဗြဟ္မာဘိတိဋ္ဌတိ။ ဥပပန္နော ဇုတိမန္တော၊ ဘိသ္မာကာယော ယသဿိသော။ ဒသေတ္ထ ဣဿရာ အာဂုံ၊ ပစ္စေကဝသဝတ္တိနော။ တေသဉ္စ မဇ္ဈတော အာဂ၊ ဟာရိတော ပရိဝါရိတော။ '''နိဂုံး(၇)ဂါထာ''' '''၃၇။''' တေ စ သဗ္ဗေ အဘိက္ကန္တေ၊ သဣန္ဒေ ဒေဝေ သဗြဟ္မကေ။ မာရသေနာ အဘိက္ကာမိ၊ ပဿ ကဏှဿ မန္ဒိယံ။ ဧထ ဂဏှထ ဗန္ဓထ၊ ရာဂေန ဗဒ္ဓ’မတ္ထု ဝေါ။ သမန္တာ ပရိဝါရေထ၊ မာ ဝေါ မုဉ္စိတ္တ ကောစိ နံ။ ဣတိ တတ္ထ မဟာသေနော၊ ကဏှော သေနံ အပေသယိ။ ပါဏိနာ တလ’မာဟစ္စ၊ သရံ ကတွာန ဘေရဝံ။ ယထာ ပါဝုဿကော မေဃော၊ ထနယန္တော သဝိဇ္ဇုကော၊ တဒါ သော ပစ္စုဒါဝတ္တိ၊ သင်္ကုဒ္ဓေါ အသယံဝသေ။ '''၃၈။''' တဉ္စ သဗ္ဗံ အဘိညာယ၊ ဝဝတ္ထိတွာန စက္ခုမာ။ တတော အာမန္တယီ သတ္ထာ၊ သာဝကေ သာသနေ ရတေ။ မာရသေနာ အဘိက္ကန္တာ၊ တေ ဝိဇာနာထ ဘိက္ခဝေါ။ တေ စ အာတပ္ပ’မကရုံ၊ သုတွာ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ။ ဝီတရာဂေဟိ ပက္ကာမုံ၊ နေ’သံ လောမာပိ ဣဉ္စယုံ။ '''၃၉။''' သဗ္ဗေ ဝိဇိတသင်္ဂါမာ၊ ဘယာတီတာ ယသဿိနော။ မောဒန္တိ သဟ ဘူတေဟိ၊ သာဝကာ တေ ဇနေသုတာတိ။<ref name="ဗုဒ္ဓဘာသာကောင်းတစ်ယောက်"/> ''အမှတ်စဉ်(၃၀)ဂါထာ၌ ဝါသဝနေသီနတ်မျိုးများဖြစ်၍ ဝါသ ဝနေသိနော-ဟု ခွဲမဖတ်ရ၊ ဝါသဝနေသိနော-ဟု ပေါင်းဖတ်ရပါမည်။'' (ဂါထာအသံအနိမ့်အမြင့်ရွတ်ဆိုပုံ) ၁။ဟင်္သာခြေကြွ ပထမ ချိုမြသာယာစေ။ ၂။ခြင်္သေ့လှမ်းချွတ် မြင့်မြင့်ရွတ် သံလွှတ် ဒု,ယူပေ။ ၃။တတိယခင်း ရွတ်ဆိုခြင်း ဆင်မင်းလှမ်း သည့်နေ။ ၄။နဂါးသွားရာ စတုတ္ထာ ပြာပြာသလဲပေ။ ----------------------------------------------------------- ဂါထာမှာ လေးပိုဒ်ရှိရာ ပထမအပိုဒ်က်ို ချိုမြ သာယာစွာရွတ်ပါ။ ဒုတိယအပိုဒ်ကို အသံမြှင့်ရွတ်ပါ။ တတိယအပိုဒ်ကို အသံအနည်းငယ်နှိမ့်၍ ညက်ညောသာယာစွာရွတ်ပါ။ စတုတ္ထအပိုဒ်ကို မြန်မြန်လေးရွတ်ပါ။ == မဟာသမယသုတ်တော် မြန်မာပြန်စကားပြေ == === ပထမသင်္ဂါယနာတင်မှတ်တမ်း === အရှင်အာနန္ဒာ-“အရှင်မဟာကဿပထေရ်ဘုရား။ အကျွန်ုပ်အာနန္ဒာသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်ထံမှ ဤသို့ အတိုင်းအရှည်ရှိသည့် စကားတော်များအား ကြားနာမှတ်သားခဲ့ရပါ၏။ ဘုန်းတော်ခြောက်ပါးနှင့်ပြည့်စုံတော်မူသော သဗ္ဗေညုမြတ်စွာဘုရားရှင်သည် သက္ကတိုင်း ကပိလဝတ်ပြည်(အနီးရှိ) မဟာဝုန်တောတွင် အားလုံး ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်သာဖြစ်ပေသည့် ရဟန်းသံဃာတော်ပေါင်းငါးရာနှင့်အတူ သီတင်းသုံးနေထိုင်တော်မူသောအခါတွင် စကြဝဠာတစ်ထောင်စီရှိသော  လောကဓာတ်တိုက် ဆယ်တိုက်တို့မှ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်နှင့် ရဟန်းသံဃာတော်တို့ကို ဖူးတွေ့ရန်အတွက် အများအပြား စုဝေးရောက်ရှိလာကြပေ၏။ === သုဒ္ဓါဝါသဘုံမှ ဗြဟ္မာလေးဦးအကြောင်း === ထိုအခါတွင် သုဒ္ဓါဝါသဘုံတွင်နေသည့် ဗြဟ္မာလေးဦးတို့သည်-‘ဤ ဘုန်းတော်ခြောက်ပါးနှင့်ပြည့်စုံတော်မူသော သဗ္ဗေညုမြတ်စွာဘုရားရှင်သည် သက္ကတိုင်း ကပိလဝတ်ပြည်(အနီးရှိ) မဟာဝုန်တောတွင် အားလုံး ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်သာဖြစ်ပေသည့် ရဟန်းသံဃာတော်ပေါင်းငါးရာနှင့်အတူ သီတင်းသုံးနေထိုင်တော်မူသောအခါတွင် စကြဝဠာတစ်ထောင်စီရှိသော  လောကဓာတ်တိုက် ဆယ်တိုက်တို့မှ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်နှင့် ရဟန်းသံဃာတော်တို့ကို ဖူးတွေ့ရန်အတွက် အများအပြား စုဝေးရောက်ရှိလာကြပေ၏။ ငါတို့သည်လည်း မြတ်စွာဘုရားရှင် ထံသို့ သွားကြပြီး မြတ်စွာဘုရားရှင် အနားတော်တွင် ကိုယ်စီကိုယ်စီ ဂါထာတစ်ပုဒ်စီ ရွတ်ဆိုလျှောက်ထားရလျှင် ကောင်းပေမည်။ ’ဟူ၍ အကြံဖြစ်ကြလေ၏။ ထို့နောက် ထိုဗြဟ္မာလေးဦးတို့သည် ဥပမာဆိုရသော် ခွန်အားရှိသော ယောကျာ်း၏ အလျင်အမြန် ကွေးသောလက်ကို ဆန့်ခြင်း နှင့် ဆန့်သောလက်ကို ကွေးခြင်း ပြုသကဲသို့ သုဒ္ဓါဝါသဗြဟ္မာဘုံမှ ပျောက်ကွယ်ပြီး မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ရှေ့တော်တွင် အထင်အရှားပေါ်ကာရောက်ရှိကြကုန်၏။ ကိလေသာရန်သူတို့၏ ထိပါးအနိုင်ယူခြင်းကို မခံရသော အပရာဇိတအမည်ရှိ သံဃာတော်တို့ကိုဖူးတွေ့လိုသော သုဒ္ဓါဝါသဗြဟ္မာ ထိုဗြဟ္မာလေးဦးတို့သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို ရှိခိုးပြီး တစ်နေရာတွင် ရပ်ပြီးသောအခါ ဗြဟ္မာတစ်ဦးသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ရှေ့တော်တွင်-‘အရှင်ဘုရား။ မဟာဝုန်တောတွင် နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် စုဝေးရောက်ရှိကြသဖြင့် အစည်းအဝေးကြီးဖြစ်နေလျက်ရှိပါ၏။ အကျွန်ုပ်တို့သည်လည်း ကိလေသာရန်သူတို့၏ ထိပါးအနိုင်ယူခြင်းကို မခံရသော အပရာဇိတအမည်ရှိ သံဃာတော်တို့ကို ဖူးတွေ့ရန်အတွက် ဤတရားသဘင် အစည်းအဝေးရှိရာသို့ လာရောက်ကြပါ၏’။’ဟူ၍ ပြောဆိုလျှောက်ထား၏။ ==== ဣန္ဒြေတည်ငြိမ်သော သံဃာတော်တို့ကိုဖူးတွေ့လိုသော သုဒ္ဓါဝါသဗြဟ္မာ ==== ထို့နောက် ဗြဟ္မာတစ်ဦးသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ရှေ့တော်တွင်-‘ အရှင်ဘုရား။ ဤအစည်းအဝေးရှိ ရဟန်းတို့သည် မိမိစိတ်ကို တည်ကြည်ဖြောင့်မတ်စွာ ပြုထား(ပြီး)ကြပါ၏။ ရထားထိန်းသည် မြင်းဇက်ကြိုးတို့ကို ကိုင်၍ ထိန်းနိုင်သကဲ့သို့ ပညာရှိ ရဟန်းတို့သည်လည်း ဣန္ဒြေ(အမူအရာ)တို့ကို ထိန်းသိမ်းတော်မူနိုင်ကြပေ၏။’ဟူ၍ ပြောဆိုလျှောက်ထား၏။ ==== ရာဂဒေါသမောဟမရှိသော သံဃာတော်တို့ကိုဖူးတွေ့လိုသော သုဒ္ဓါဝါသဗြဟ္မာ ==== ထို့နောက် ဗြဟ္မာတစ်ဦးသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ရှေ့တော်တွင်-‘ အရှင်ဘုရား။ မြတ်စွာဘုရားရှင် ကောင်းမွန်စွာ ဆုံးမထားပြီးသည်ဖြစ်သဖြင့် တပ်မက်ခြင်းတဏှာကင်းပြီး သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သော ထိုရဟန္တာငယ်တို့သည် (တပ်မက်လိုချင်သော)ရာဂ၊ (အမျက်ထွက်ခြင်း)ဒေါသ၊ (တွေဝေမသိခြင်း)မောဟ ဟူသော ခလုတ်တံသင်း နှင့် တံခါးကျည်း မင်းတုပ်တို့ကိုဖြတ်ပြီးလျှင် (တပ်မက်လိုချင်သော)ရာဂ၊ (အမျက်ထွက်ခြင်း)ဒေါသ၊ (တွေဝေမသိခြင်း)မောဟ ဟူသော တံခါးတိုင်ကို နှုတ်ပြီး လှည့်လည်၍သွားလာနေကြကုန်၏။  ’ဟူ၍ ပြောဆိုလျှောက်ထား၏။ ==== မြတ်စွာဘုရားရှင်အားကိုးကွယ်ခြင်းအကျိုးကိုပြောကြားသည့် သုဒ္ဓါဝါသဗြဟ္မာ ==== ထို့နောက် ဗြဟ္မာတစ်ဦးသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ရှေ့တော်တွင်-‘ အရှင်ဘုရား။ မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို ကိုးကွယ်အားထားရာဟူ၍ ကိုးကွယ်အားထားဆည်းကပ်သူ အားလုံးသည် မကောင်းသော အပါယ်လောကဘုံသို့ မရောက်ကြဘဲ လူ့ခန္ဓာကို စွန့်ပယ်ပြီးသောအခါတွင် နတ်ပြည်သို့ ရောက်ရှိကြပါလတ္တံ့။ ’ဟူ၍ ပြောဆိုလျှောက်ထား၏။ === မြတ်စွာဘုရားရှင် နတ်တို့အမည်များအား ကြေညာဖြစ်ကြောင်း ရဟန်းတို့အား မိန့်တော်မူခြင်း === ထိုအခါတွင် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ရဟန်းတို့အား-‘ ရဟန်းတို့။ စကြဝဠာတစ်ထောင်စီရှိသော  လောကဓာတ်တိုက် ဆယ်တိုက်တို့မှ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်နှင့် ရဟန်းသံဃာတော်တို့ကို ဖူးတွေ့ရန်အတွက် အများအပြား စုဝေးရောက်ရှိလာကြပေ၏။ ရဟန်းတို့။ အတိတ်ကာလအခါတွင် ပွင့်တော်မူခဲ့သော ပူဇော်အထူးကို ခံယူတော်မူထိုက်သည့် မြတ်စွာဘုရားရှင်တို့၏လက်ထက်တော်အခါကလည်း ယခုငါ၏လက်ထက်ကဲ့သို့ ဤမျှ အတိုင်းအတာရှိသည့် နတ်ဗြဟ္မာတို့သည် စုဝေးခဲ့ကြလေပြီ။ ရဟန်းတို့။ အနာဂတ်ကာလအခါတွင်လည်း ပွင့်တော်မူမည်ဖြစ်သော ပူဇော်အထူးကို ခံယူတော်မူထိုက်သည့် မြတ်စွာဘုရားရှင်တို့၏လက်ထက်တော်အခါတွင်လည်း ယခုငါ၏လက်ထက်ကဲ့သို့ ဤမျှ အတိုင်းအတာရှိသည့် နတ်ဗြဟ္မာတို့သည် စုဝေးမည်ဖြစ်ပေ၏။ ရဟန်းတို့။ (ငါသည်) နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့၏ အမည်နာမတို့ကို ပြောကြားမည်။ ရဟန်းတို့။ (ငါသည်) နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့၏ အမည်နာမတို့ကို ကြေညာမည်။ ’ ရဟန်းတို့။ (ငါသည်) နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့၏ အမည်နာမတို့ကို ဟောကြားမည်။ (ရဟန်းတို့) ဤစကားကို နာယူပြီး နှလုံးသွင်းကြလော့။ (ငါ)ဟောပေမည်။’ ဟူ၍ မိန့်တော်မူလေ၏။ ရဟန်းတို့က-‘အရှင်ဘုရား။ ကောင်းပါပြီ။’ဟူ၍ မြတ်စွာဘုရားရှင်၏စကားတော်ကို နာခံလေ၏။ === မြတ်စွာဘုရားရှင်နှင့် ရဟန်းတို့၏ အပြုအမူမြင်ကွင်းအခြေအနေ === မြတ်စွာဘုရားရှင်သည်-‘ ရဟန်းတို့။ ဂါထာဖွဲ့ပြီး ဟောကြားပေအံ့။ အကြင်ရဟန်းတို့သည် မြေတည်နတ်များ မှီတည်နေထိုင်ရာ အရပ်ဒေသများ၊ တောင်ရှိလှိုဏ်ဂူတွင်းတို့ကို မှီခိုနေကြကုန်၏။ ထိုရဟန်းတို့သည် နိဗ္ဗာန်ကို ရည်မှန်းသော စိတ်ရှိကြ၏။ တည်ငြိမ်သောစိတ်လည်း ရှိကြ၏။ ထိုများပြားသော ရဟန်းတို့သည် ကြက်သီးမွေးညှင်းမထတုန်လှုပ်ခြင်းမရှိဘဲ ခြင်္သေ့မင်းကဲ့သို့ တစ်ပါးတည်း ကိန်းအောင်းနေထိုင်လေ့ရှိ၏။ ဖြူစင်သောစိတ်ရှိပြီး နောက်ကျူခြင်းကင်းပြီး သန့်ရှင်းကြည်လင်ကြပေ၏။ ’ဟူသော တရားစကားကို ဟောတော်မူ၏။ အရှင်အာနန္ဒာ-ထိုအချိန်တွင် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ကပိလဝတ်ပြည(အနီးတွင်) မဟာဝုန်တောရှိ တပည့်သာဝက ငါးရာကျော်တို့ (မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ အဆုံးအမ)သာသနာတော်တွင် နှစ်သက်စွာ နေကြသည်ကို သိတော်မူသောကြောင့် -‘ရဟန်းတို့။ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် (သင်တို့ရှိရာသို့) ဦးတည်ပြီး လာရောက်ကြကုန်၏။ ထိုနတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့ကို ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်အမြင်ဖြင့် သိမြင်ကြကုန်လော့။’ဟူ၍ အမိန့်ရှိတော်မူလေ၏။ ထိုရဟန်းတို့သည်လည်း မြတ်စွာဘုရားရှင်၏အဆုံးအမကို ကြားနာရ၍ သိရန်အတွက် (ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်အမြင်ရရန်) အားထုတ်ကြ၏။ ထိုရဟန်းတို့တွင် နတ်ဗြဟ္မာတို့ကို မြင်နိုင်ရန်စွမ်းသည့် ဒိဗ္ဗစက္ခုအမြင်ဉာဏ်သည် ရရှိဖြစ်ပေါ်လေ၏။ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် နတ်ဗြဟ္မာပေါင်းအယောက်တစ်ရာကို မြင်ကြရ၏။ အချို့သောရဟန်းတို့သည် နတ်ဗြဟ္မာပေါင်းအယောက်တစ်ထောင်ကို မြင်ကြရ၏။ အချို့သောရဟန်းတို့သည် နတ်ဗြဟ္မာပေါင်းအယောက်ခုနှစ်သောင်းကို မြင်ကြရ၏။ အချို့သောရဟန်းတို့သည် နတ်ဗြဟ္မာပေါင်းအယောက်တစ်သိန်းကို မြင်ကြရ၏။ အချို့သောရဟန်းတို့သည် မရေမတွက်နိုင်သောနတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းကို မြင်ကြရ၏။ အားလုံးသောအရပ်မျက်နှာများသည် နတ်ဗြဟ္မာတို့ဖြင့် ပြည့်နှက်လျက်ရှိပေ၏။ ထိုအချိန်တွင် သမန္တစက္ခု၊ဒိဗ္ဗစက္ခု၊ဗုဒ္ဓစက္ခု၊မံသစက္ခု၊ပညာစက္ခု ဟူသော စက္ခုငါးပါးအားပိုင်ဆိုင်အစိုးရ တော်မူသော သဗ္ဗေညုမြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ရဟန်းများ၏ တစ်ပါးချင်းစီ သိပုံမြင်ပုံ အားလုံးကို ထူးခြားသောဉာဏ်ဖြင့် သိမြင်ခွဲခြားမှတ်သားပြီးနောက် သာသနာအဆုံးအမတော်တွင် နှစ်သက်ပျော်ရွှင်ကုန်သော ထို တပည့်သာဝကရဟန်းတို့အား-‘ရဟန်းတို့။ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် (ဤအစည်းအဝေးရှိရာအရပ်သို့) ဦးတည်ရောက်ရှိနေကြလေ၏။ ထို နတ်ဗြဟ္မာတို့ကို ဒိဗ္ဗစက္ခုဟူသော အမြင်ဉာဏ်ဖြင့် ကြည့်ရှုသိကြလော့။ ထိုနတ်ဗြဟ္မာတို့ကို (ငါသည်) သင်တို့အား(သိစေရန်) ဂါထာစကားဖြင့် အစဉ်တိုင်း (အစီအစဉ်တကျ) ပြောကြား(ကြေညာ)ပေအံ့။’ဟူ၍ မိန့်တော်မူ၏။ === မဟာသမယအစည်းအဝေးရှိ နတ်ဗြဟ္မာ၏အမည်များကို ကြေညာခြင်း === ==== (က)မဟာသမယအစည်းအဝေးရှိ မြေတည်နတ်များ၏အမည်များ ==== ===== (၁)တောတောင်နေနတ်များ၏အမည်များ ===== သဗ္ဗေညုမြတ်စွာဘုရားရှင်-‘ရဟန်းတို့ မြေတွင်တည်နေ နေထိုင်ပြီး ကပိလဝတ်ပြည်ကို မှီခို၍နေထိုင်ကြသည့် ဘုန်းတန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားပြီး ရုပ်အဆင်းချောမောကာ အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းများကြသည့် နတ်ပေါင်း ခုနှစ်ထောင်တို့သည် (ဤ) မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ(သောစိတ်ဖြင့် )လာရောက်ကြလေ၏။ ဟိမဝန္တာတောင်တွင် နေထိုင်ကြသော အမျိုးမျိုးသော အရောင်အသွေးရှိသော ဘုန်းတန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားပြီး ရုပ်အဆင်းချောမောကာ အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းများကြသည့် နတ်ပေါင်း ခြောက်ထောင်တို့သည် (ဤ) မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ(သောစိတ်ဖြင့် ) လာရောက်ကြလေ၏။ သာတာဂီရိတောင်တွင် နေထိုင်ကြသော အမျိုးမျိုးသော အရောင်အသွေးရှိသော ဘုန်းတန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားပြီး ရုပ်အဆင်းချောမောကာ အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းများကြသည့် နတ်ပေါင်း သုံးထောင်တို့သည် (ဤ) မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ(သောစိတ်ဖြင့် ) လာရောက်ကြလေ၏။ (ဤဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော) အမျိုးမျိုးသော အရောင်အသွေးရှိသော ဘုန်းတန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားပြီး ရုပ်အဆင်းချောမောကာ အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းများကြသည့် နတ်ပေါင်း တစ်သောင်းခြောက်ထောင်တို့သည် (ဤ) မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ(သောစိတ်ဖြင့် ) လာရောက်ကြလေ၏။ ဝေဿာမိတ္တတောင်တွင် နေထိုင်ကြသော အမျိုးမျိုးသော အရောင်အသွေးရှိသော ဘုန်းတန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားပြီး ရုပ်အဆင်းချောမောကာ အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းများကြသည့် နတ်ပေါင်း ငါးရာတို့သည် (ဤ) မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ(သောစိတ်ဖြင့် ) လာရောက်ကြလေ၏။ ရာဇဂြိုဟ်ပြည် ဝေပုလ္လတောင်တွင်နေသော ကုမ္ဘီရနတ်စစ်သူကြီးအား သိန်းပေါင်းမကသော နတ်တို့သည် ခယခြံရံကြ၏။ ထို ရာဇဂြိုဟ်ပြည်နေ ကုမ္ဘီရနတ်စစ်သူကြီးသည်လည်း (ဤ) မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်လေ၏။ ===== (၂)နတ်မင်းကြီးလေးပါးနှင့်မိသားစုများ ===== အရှေ့အရပ်ကို အစိုးရသည့် ဂန္ဓဗ္ဗနတ်တို့၏အရှင် ဓတရဋ္ဌ နတ်မင်းကြီးသည် များပြားသောအခြံအရံအား ပိုင်ဆိုင်၏။ ထိုနတ်မင်းကြီး၏ သားတော်တို့သည် များပြားလှ၏။ ခွန်အားကြီးမားပြီး တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားကာ ရုပ်အဆင်းချောမောသည့်အပြင် အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းအများအပြားအား ပိုင်ဆိုင်သည့် ဣန္ဒအမည်ရှိထိုသားတော်တို့သည်လည်း (ဤ) မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်လေ၏။ တောင်အရပ်ကို အစိုးရသည့် ကုမ္ဘဏ်တို့၏အရှင် ဝိရုဠက နတ်မင်းကြီးသည် များပြားသောအခြံအရံအား ပိုင်ဆိုင်၏။ ထိုနတ်မင်းကြီး၏ သားတော်တို့သည် များပြားလှ၏။ ခွန်အားကြီးမားပြီး တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားကာ ရုပ်အဆင်းချောမောသည့်အပြင် အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းအများအပြားအား ပိုင်ဆိုင်သည့် ဣန္ဒအမည်ရှိထိုသားတော်တို့သည်လည်း (ဤ) မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်လေ၏။ အနောက်အရပ်ကို အစိုးရသည့် နဂါးတို့၏အရှင် ဝိရုပက္ခ နတ်မင်းကြီးသည် များပြားသောအခြံအရံအား ပိုင်ဆိုင်၏။ ထိုနတ်မင်းကြီး၏ သားတော်တို့သည် များပြားလှ၏။ ခွန်အားကြီးမားပြီး တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားကာ ရုပ်အဆင်းချောမောသည့်အပြင် အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းအများအပြားအား ပိုင်ဆိုင်သည့် ဣန္ဒအမည်ရှိထိုသားတော်တို့သည်လည်း (ဤ) မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်လေ၏။ မြောက်အရပ်ကို အစိုးရသည့် နတ်ဘီလူးတို့၏အရှင် ကုဝေရ နတ်မင်းကြီးသည် များပြားသောအခြံအရံအား ပိုင်ဆိုင်၏။ ထိုနတ်မင်းကြီး၏ သားတော်တို့သည် များပြားလှ၏။ ခွန်အားကြီးမားပြီး တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားကာ ရုပ်အဆင်းချောမောသည့်အပြင် အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းအများအပြားအား ပိုင်ဆိုင်သည့် ဣန္ဒအမည်ရှိထိုသားတော်တို့သည်လည်း (ဤ) မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်လေ၏။ အရှေ့အရပ်တွင် ဓတရဋ္ဌနတ်မင်းကြီး၊ တောင်အရပ်တွင် ဝိရုဠက နတ်မင်းကြီး၊ အနောက်အရပ်တွင် ဝိရုပက္ခနတ်မင်းကြီး၊ မြောက်အရပ်တွင် ကုဝေရနတ်မင်းကြီးဟူသော ထို နတ်မင်းကြီးလေးယောက်တို့သည်  အရပ်လေးမျက်နှာပတ်ဝန်းကျင်တို့ကို အလွန်လင်းထိန်တောက်ပအောင်ပြုပြီး ကပိလဝတ်ပြည်(အနီး)မဟာဝုန်တောတွင် တည်ရှိနေလျက်ရှိ၏။ ===== (၃)နတ်မင်းကြီးလေးပါး၏အခြွေအရံများနှင့်ဂန္ဓဗ္ဗမျိုးနွယ်နတ်များ ===== ထိုနတ်မင်းကြီး၏ လူယုံတော်ဖြစ်ကြပြီး မာယာဉာဏ်နီများတတ်ပြီး လှည့်ဖြားပြီး ကောက်ကျစ်ယုတ်မာတတ်သည့် မာယာနတ်၊ ကုဋေဏ္ဍုနတ်၊ ဝိဋေဏ္ဍုနတ်၊ ဝိဋုစ္စနတ်၊ ဝိဋူဋနတ်နှင့်တကွ စန္ဒနနတ်၊ ကာမသေဋ္ဌနတ်၊ ကိန္နိဃဏ္ဍုနတ်၊ နိဃဏ္ဍုနတ် တို့သည်လည်း ရောက်ရှိနေကြ၏။ ဤ ပနာဒနတ်၊ဩပမညနတ်၊ (သိကြားမင်း)ရထားထိန်းမာတလိနတ်၊ စိတ္တအမည်ရှိ ဂန္ဓဗ္ဗနတ်၊ သေနအမည်ရှိ ဂန္ဓဗ္ဗနတ်၊ စိတ္တသေနအမည်ရှိ ဂန္ဓဗ္ဗနတ်၊ နဠရာဇနတ်၊ ဇနဝသဘနတ်( ဗိဗ္မိသာရမင်းကြီးဖြစ်ဖူးသူ)၊ ပဉ္စသီခနတ်၊ တိမ္ဗရုနတ် နှင့် သူရိယဝစ္ဆသာနတ်သမီး ဟူသော ဂန္ဓဗ္ဗနတ်တို့နှင့် အခြားသောနတ်တို့သည်လည်း နတ်မင်းကြီး(လေးပါး)တို့နှင့်အတူ (ဤ) မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ(သောစိတ်ဖြင့် ) လာရောက်ကြလေ၏။ ==== (ခ) နဂါးတို့၏အမည်များနှင့်ဧရာဝဏ်ဆင်နတ်မင်း ==== ထို့အပြင် နာဂသအိုင်တွင် နေသော နဂါးတို့နှင့် ဝေသာလီတွင်နေသော နဂါးတို့သည် နဂါးပရိသတ်အသိုင်းအဝိုင်းတို့နှင့် အတူ (ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့) လာရောက်ကြလေ၏။ ကမ္ပလအမည်ရှိနဂါး၊ အဿတရအမည်ရှိနဂါး နှင့် ပယာဂဆိပ်ကမ်းနေ နဂါးတို့သည် မိမိတို့၏ဆွေမျိုးအသိုင်းအဝိုင်းနှင့်အတူ (ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့) လာရောက်ကြလေ၏။ အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းအများအပြားပိုင်ဆိုင်သော ယမုနာမြစ်တွင်နေကြသည့် နဂါးတို့ နှင့် ဓတရဋ္ဌမျိုးနွယ်နဂါးတို့သည် (ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့) လာရောက်ကြ၏။ ဧရာဝဏ်ဆင်ပြောင်ကြီးအမည်ရှိနတ်သားသည်လည်း (ဤ) မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြ၏။ ==== (ဂ)ဂဠုန်နှင့်နဂါးတို့၏ချစ်ကြည်ရေး ==== ဂဠုန်ငှက်တို့သည် ပြောခဲ့ပြီးသော နဂါးမင်းတို့ကို အနိုင်ကျင့်ပြီး ဖမ်းယူနိုင်ကြ၏။ နတ်တို့ကဲ့သို့ ဘုန်းအာနုဘော်ရှိ၏။ အမိဝမ်းနှင့် ဥတွင်းမှ နှစ်ကြိမ် မွေးဖွားရသူများဖြစ်၏။ တောင်ပံ ရှိနေ၏။ ကြည်လင်သော မျက်စိ အမြင် ရှိကြ၏။ ဆန်းကြယ်သောအတောင်အမွှေးရှိသဖြင့် စိတြသုပဏ္ဏအမည်ဟူသောအမည်အားပိုင်ဆိုင်ထားကြ၏။ ထိုဂဠုန်တို့သည် ကောင်းကင်ခရီးဖြင့် (မဟာဝုန်)တောအုပ်အလယ်သို့ ရောက်လာကြ၏။ ထိုအခါတွင် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ဂဠုန်တို့၏ဘေးပြုခြင်းကို အေးငြိမ်းအောင် ပြုတော်မူသဖြင့် နဂါးတို့အတွက် ဘေးရန်ကင်းလေ၏။ နဂါးနှင့်ဂဠုန်တို့သည် သိမ့်မွေသောစကားတို့ဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ပြောဆိုကြကာ မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်အားထားကြလေ၏။ ==== (ဃ)အသူရာများ၏အမည်များနှင့် အသူရာနှင့်မာရ်နတ်မင်းတို့၏အကြောင်း ==== ဝရဇိန်လက်နက်ရှိသော သိကြားမင်းကို စစ်ရှုံးသဖြင့် သမုဒ္ဒရာကို မှီခိုနေထိုင်ကြသည့် အသုရာတို့သည် သိကြားမင်း၏ ညီနောင်များပင်ဖြစ်ကြပြီး တန်ခိုးကြီးမားကာ အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းများကြသူများဖြစ်ပေ၏။ ကာလကဉ္စအသုရာတို့သည် ကြီးမားပြီးကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသည့် ကိုယ်ခန္ဓာကို ဖန်တီးပြုလုပ်ပြီးလာကြ၏။ ဒါနဝေဃအမည်ရှိလေးသမား အသုရာ၊ ဝေပစိတ္တိအသုရာ၊ သုစိတ္တိအသုရာ၊ ပဟာရာဒအသုရာ တို့သည် မာရ်နတ်မင်းသားနှင့် အတူ (ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့) လာရောက်ကြ၏။ ဗလိအသုရာကြီး၏ ဝေရောစအမည်ရှိ သားတော်ပေါင်းတစ်ရာတို့သည် ဗလိအသုရာစစ်တပ်ကို လက်နက်တပ်ဆင်ပြီး ရာဟု အသုရိန်ကြီးထံသို့ သွားကြပြီး ‘သင့်အတွက် ကောင်းခြင်းမင်္ဂလာဖြစ်ပါစေသတည်း။ မဟာဝုန်တောရှိ ရဟန်းတို့ အစည်းအဝေးသို့သွားရန် အချိန်ကျပါပြီ’ဟူ၍ ပြောဆိုအသိပေးကြလေ၏။ ==== (င) အယောက်ခြောက်ဆယ်သောကောင်းကင်နေနတ်များ၏အမည်များ ==== ထိုအချိန်တွင် အာပေါ(ရေ)နတ်၊ ပထဝီ(မြေ)နတ်၊ တေဇော(မီး)နတ်၊ ဝါယော(လေ)နတ်၊ ဝရုဏအမည်ရှိနတ်၊ ဝါရဏအမည်ရှိနတ်၊ သောမအမည်ရှိနတ်တို့သည် ယသနတ်နှင့်အတူ (ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့) ရောက်ရှိကြ၏။ အခြံအရံအများအပြားပိုင်ဆိုင်သည့် မေတ္တာနတ်နှင့် ကရုဏာနတ်တို့သည်လည်း (ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့) လာရောက်ကြ၏။ တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကြသည့် အဆင်းချောမောပြီး အခြံအရံအများအပြားရှိသည့် အသွေးအရောင် အမျိုးမျိုး ရှိသည့် အားလုံးသော ထို နတ်အစုအဝေးဆယ်အုပ်စုတို့သည် ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက် ဝမ်းသာသော(စိတ်ဖြင့်) လာရောက်ကြလေ၏။ ဝေဏ္ဍုနတ်၊ သဟလိနတ်၊ အသမနတ်တို့နှင့်အတူ ယမနတ်နှစ်မျိုးတို့သည် (ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့) လာရောက်ကြ၏။ လ၏အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းဖြစ်သောနတ်တို့သည် လနတ်မင်းကို ရှေ့ထားပြီး (ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့) လာရောက်ကြ၏။ နေ၏အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းဖြစ်သောနတ်တို့သည် နေနတ်မင်းကို ရှေ့ထားပြီး (ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့) လာရောက်ကြ၏။ ကြယ်နက္ခတ်တို့၏အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းဖြစ်သောနတ်တို့သည် နေနတ်မင်းကို ရှေ့ထားပြီး (ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့) လာရောက်ကြ၏။ မန္ဒဝလာဟကနတ်တို့သည်လည်း (ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့) လာရောက်ကြ၏။ နတ်တို့၏အကြီးအမှူးခေါင်းဆောင်ဖြစ်သော ရှေးအခါက အလှူဒါနပေးဖူးသဖြင့် ဝါသဝအမည်ရှိ သိကြားမင်းသည်လည်း (ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့) လာရောက်နေ၏။ တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကြသည့် အဆင်းချောမောပြီး အခြံအရံအများအပြားရှိသည့် အသွေးအရောင် အမျိုးမျိုး ရှိသည့် အားလုံးသော ထို နတ်အစုအဝေးဆယ်အုပ်စုတို့သည် ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက် ဝမ်းသာသော(စိတ်ဖြင့်) လာရောက်ကြလေ၏။ ထို့အပြင် မီးလျှံကဲ့သို့ တောက်ပသော အရောင်အရှိန်ရှိသော သဟဘူမည်သော နတ်များ၊ အောင်မဲညိုပန်းပွင့်နှင့်တူသော အရောင်အဆင်းရှိသော အရိဋ္ဌနတ်များ၊ ရောဇနတ်များ၊ ဝရုဏနတ်များ၊ သဟဓမ္မနတ်များ၊အစ္စုတနတ်များ၊ အနေဇကနတ်များ၊ သုလေယျနတ်များ၊ ရုစိရနတ်များ၊ ဝါသဝနေသိ အမည်ရှိနတ်များ ဟူသော နတ်မျိုးတို့သည်လည်း (ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့) လာရောက်ကြ၏။ တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကြသည့် အဆင်းချောမောပြီး အခြံအရံအများအပြားရှိသည့် အသွေးအရောင် အမျိုးမျိုး ရှိသည့် အားလုံးသော ထို နတ်အစုအဝေးဆယ်အုပ်စုတို့သည် ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက် ဝမ်းသာသော(စိတ်ဖြင့်) လာရောက်ကြလေ၏။ သမာနနတ်များ၊ မဟာသမာနနတ်များ၊ မာနုသနတ်များ၊ မာနုသုတ္တမနတ်များ၊ ခိဍာပဒေါသိကနတ်များ၊ မနောပဒေါသိကနတ်များ ဟူသော နတ်မျိုးတို့သည်လည်း (ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့) လာရောက်ကြ၏။ ထို့အပြင် ဟရိနတ်များ၊ လောဟိတဝါသီနတ်များ၊ အခြံအရံအများအပြားအား ပိုင်ဆိုင်ထားသော ပါရဂနတ်များ၊ မဟာပါရဂနတ်များ ဟူသော နတ်မျိုးတို့သည်လည်း (ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့) လာရောက်ကြ၏။ တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကြသည့် အဆင်းချောမောပြီး အခြံအရံအများအပြားရှိသည့် အသွေးအရောင် အမျိုးမျိုး ရှိသည့် အားလုံးသော ထို နတ်အစုအဝေးဆယ်အုပ်စုတို့သည် ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက် ဝမ်းသာသော(စိတ်ဖြင့်) လာရောက်ကြလေ၏။ သုက္ကနတ်များ၊ ကရမ္ဘနတ်များ၊ အရုဏနတ်များ ဟူသော နတ်တို့သည် ဝေဃနသနတ်များနှင့်အတူ ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက် ဝမ်းသာသော(စိတ်ဖြင့်) လာရောက်ကြလေ၏။ဩဒါတဂယှ မည်သော ပါမောက္ခနတ်တို့သည် လည်းကောင်း၊ ဝိစက္ခဏ နတ်တို့သည် လည်းကောင်း လာရောက်ကြကုန်၏။ သဒါမတ္တနတ်များ၊ ဟာရဂဇနတ်များ၊ အခြံအရံအများအပြားပိုင်ဆိုင်သည့် မိဿကနတ်များတို့သည်လည်း မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက် ဝမ်းသာသော(စိတ်ဖြင့်) လာရောက်ကြလေ၏။ အရပ်မျက်နှာများသို့ သွားလာလေ့ရှိပြီး မိုးရွာစေတတ်သော ပဇ္ဇုန္န(မိုး)နတ်သည်လည်း မိုးထစ်ချုန်းရွာစေလျက် လာရောက်စေ၏။ တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကြသည့် အဆင်းချောမောပြီး အခြံအရံအများအပြားရှိသည့် အသွေးအရောင် အမျိုးမျိုး ရှိသည့် အားလုံးသော ထို နတ်အစုအဝေးဆယ်အုပ်စုတို့သည် ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက် ဝမ်းသာသော(စိတ်ဖြင့်) လာရောက်ကြလေ၏။ ခေမိယနတ်များ၊ တုသိတာနတ်ပြည်တွင်နေသောနတ်များ၊ ယာမာနတ်ပြည်တွင်နေသောနတ်များ၊ အခြံအရံအများအပြားပိုင်ဆိုင်သည့် ကဋ္ဌကနတ်များ၊ လမ္ဗီတကနတ်များ၊ လာမသေဋ္ဌနတ်များ၊ ဇောတိအမည်ရှိနတ်များ၊ အာသဝနတ်များ၊ နိမ္မာနရတိနတ်ပြည်တွင်နေသောနတ်များ၊ ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီ နတ်ပြည်တွင်နေသောနတ်များဟူသော နတ်မျိုးတို့သည်လည်း ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက် ဝမ်းသာသော(စိတ်ဖြင့်) လာရောက်ကြလေ၏။ တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကြသည့် အဆင်းချောမောပြီး အခြံအရံအများအပြားရှိသည့် အသွေးအရောင် အမျိုးမျိုး ရှိသည့် အားလုံးသော ထို နတ်အစုအဝေးဆယ်အုပ်စုတို့သည် ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက် ဝမ်းသာသော(စိတ်ဖြင့်) လာရောက်ကြလေ၏။ ဤဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော အသွေးအရောင် အမျိုးမျိုး ရှိသည့် အားလုံးသော ထို အယောက်ခြောက်ဆယ်ရှိသော နတ်အစုအဝေးအုပ်စု ခြောက်စုတို့သည် ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက် ဝမ်းသာသော(စိတ်ဖြင့်) လာရောက်ကြလေ၏။ ထိုနတ်များနှင့် အမျိုးအမည်တူသော အခြားသောနတ်များသည်လည်း ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက် ဝမ်းသာသော(စိတ်ဖြင့်) လာရောက်ကြလေ၏။ (ထို အယောက်ခြောက်ဆယ်ရှိသော နတ်အစုအဝေးအုပ်စု ခြောက်စုတို့နှင့် အမျိုးအမည်တူသော အခြားသောနတ် တို့သည်)-‘ပဋိသန္ဓေနေခြင်း မရှိတော့သော၊ တပ်မက်စွဲလန်းခြင်းရာဂ၊ စိတ်ဆိုးခြင်းဒေါသ၊ မသိတွေဝေခြင်းမောဟ ဟူသော ခလုတ်တံတင်း အနှောင့်အယှက်အား မရှိသည်အထိဖယ်ရှားပြီးသော၊ ဩဃလေးဖြာသံသရာမှ ကူးမြောက်လွတ်ကင်းတော်မူပြီးသော အာသဝေါတရားကင်းပြီးသော အရိယာနွယ်ဝင်သံဃာတော်များနှင့် ညစ်ညူးခြင်းကင်းပြီး သန့်ရှင်းသည့် လမင်းကြီးသဖွယ် တင့်တယ်ကျက်သရေရှိတော်မူသော ဩဃလေးဖြာ သံသရာမှ သတ္တဝါအပေါင်းတို့အား လွတ်မြောက်စေတော်မူတတ်သော ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားရှင်ကို ဖူးတွေ့ကြမည်။’ဟူသော စကားအား ကြွေးကြော်သီဆိုပြီး ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ လာကြလေ၏။ ==== (စ) တန်ခိုးထက်သောဗြဟ္မာများ အစည်းအဝေးသို့ တက်ရောက်ကြခြင်း ==== တန်ခိုးကြီးမားတော်မူသည့် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ သားလှရတနာလည်းဖြစ်ကြသည့် သုဗြဟ္မာအမည်ရှိဗြဟ္မာ နှင့် ပရမတ္ထအမည်ရှိဗြဟ္မာတို့သည်လည်း (ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ )အတူတူ လာရောက်ကြလေ၏။ သနင်္ကုမာရဗြဟ္မာနှင့် တိဿဗြဟ္မာတို့သည်လည်း (ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့) လာရောက်ကြလေ၏။ လက်တစ်ချောင်းဖြင့် စကြဝဠာတစ်ထောင်၊ လက်ဆယ်ချောင်းဖြင့် စကြဝဠာတစ်သောင်းအထိ အရောင်အဝါအလင်း သက်ရောက်နိုင်သော ဗြဟ္မာအယောက်တစ်ထောင်သည် တို့သည် (ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏)အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြလေ၏။ ဗြဟ္မာပြည်တွင် ပဋိသန္ဓေတည်ခြင်းနည်းဖြင့် မွေးဖွားဖြစ်တည်ခဲ့သော၊ ဘုန်းတန်ခိုး အာနုဘော်နှင့် ကြီးမားသော ခန္ဓာကိုယ်ရှိသော၊ ကျက်သရေရှိသော မဟာဗြဟ္မာ(မင်း)သည်လည်း အခြား ဗြဟ္မာတစ်ထောင်ကို လွှမ်းမိုးအုပ်ချုပ်နေ၏။ ထိုသို့ ဗြဟ္မာတစ်ထောင် စီ အသီးသီး အုပ်ချုပ်အစိုးရသည့် မဟာဗြဟ္မာ(မင်း)ဆယ်ဦးတို့သည် (ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏)အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြလေ၏။ ထိုမဟာဗြဟ္မာများအနက် ဟာရိတအမည်ရှိ မဟာဗြဟ္မာ(မင်း)သည်လည်း ဗြဟ္မာတစ်သိန်း ခြံရံ၍ (ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏)အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်လေ၏။ ==== (ဆ) မာရ်နတ်မင်း၏ယုတ်မာပုံ ==== ရဟန်းတို့။ မာရ်နတ်မင်း၏ မိုက်မဲမှုကို ရှုစားကြလော့။ သိကြား၊ မဟာဗြဟ္မာတို့နှင့်တကွ (ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့) ဦးတည်လာကြကုန်သော နတ်ဗြဟ္မာအားလုံးတို့ထံသို့ မာရ်နတ်မင်း၏ စစ်သည်များသည် ဦးတည်ချီတက်လာကြလေပြီ။ စစ်သည်အများအပြားအားပိုင်ဆိုင်ထားသော မာရ်နတ်မင်းသည်-‘လာကြလော့။ဖမ်းကြ။ချည်နှောင်ကြလော့၊ ရာဂဖြင့်တုပ်နှောင်ကြလော့။ ထက်ဝန်းကျင်ပတ်ဝန်းကျင်မှနေ၍ ဝိုင်းထားလော့။ သင်တို့သည် တစ်ဦးတစ်ယောက်မှ မလွတ်စေနှင့်။’ဟူသော စကားအား အမိန့်ရှိပြီး လျှပ်စစ်နှင့်တကွ မိုးကြီးထစ်ချုန်းသံခြိမ်းသံကဲ့သို့သော ကြောက်မက်ဖွယ်အသံကို ပြု၍ ဤ (မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏)အစည်းအဝေးသို့ မာရ်စစ်သည်ကို စေလွှတ်လေ၏။ သို့သော်လည်း မာရ်နတ်မင်းသည် မိမိအလိုအတိုင်း မဖြစ်လေသဖြင့် ပြင်းထန်စွာ ဒေါသထွက် စိတ်တိုကာ ပြန်ခဲ့ရလေ၏။ ==== (ဇ)မြတ်စွာဘုရားရှင်နှင့်ရဟန်းသံဃာတော်တို့၏ရဲရင့်မှုကို ချီးကျူးသော မာရ်နတ်မင်း ==== ထိုအချိန်တွင် သမန္တစက္ခု၊ဒိဗ္ဗစက္ခု၊ဗုဒ္ဓစက္ခု၊မံသစက္ခု၊ပညာစက္ခု ဟူသော စက္ခုငါးပါးအားပိုင်ဆိုင်အစိုးရ တော်မူသော သဗ္ဗေညုမြတ်စွာဘုရားရှင်သည်(မာရ်နတ်မင်းပရိသတ်၏ဖြစ်ပျက်ပုံ)အားလုံးကို ထူးခြားသောဉာဏ်ဖြင့် သိမြင်ခွဲခြားမှတ်သားပြီးနောက် သာသနာအဆုံးအမတော်တွင် နှစ်သက်ပျော်ရွှင်ကုန်သော ထို တပည့်သာဝကရဟန်းတို့အား-‘ရဟန်းတို့။ မာရ်နတ်မင်း၏စစ်သည်တို့သည် (သင်တို့ထံသို့) ဦးတည်ချီတက်လာကြနေပြီ။ ထိုမာရ်နတ်မင်း၏စစ်သည်တို့ကို မြင်သိကြလော့’ဟူ၍ မိန့်တော်မူ၏။ ထိုရဟန်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ အမိန့်တော်ကို ကြားသောကြောင့် (ထို မာရ်နတ်မင်း၏စစ်သည်တို့ကို) သိရန် ကြိုးစား၏။ မာရ်နတ်မင်း၏စစ်သည်တို့သည် ထိုရဟန္တာတို့၏ မွေးညှင်း(တစ်မွှေးကလေး)ကိုမျှ မလှုပ်ရှားမတုန်လှုပ်စေနိုင်သည်ဖြစ်သဖြင့် ထိုရဟန္တာတို့အနားမှာ ရှောင်ဖယ်သွားလေပြီ။ ထိုအခါ မာရ်နတ်မင်းသည် ရဟန်းသံဃာတို့ကို အာရုံပြုပြီး-‘စစ်ပွဲကို အောင်မြင်ပြီးသော၊ ကြောက်ရွံ့ခြင်းမရှိတော့သော၊ ထင်ပေါ်ကျော်ကြားခြင်းရှိသော၊ လူအပေါင်းတို့တွင်လည်း ထင်ရှားသောသူများဖြစ်သည့် ထို (ဘုရား၏တပည့်)သာဝက အားလုံးတို့သည် အရိယာတို့နှင့် အတူ ဝမ်းမြောက်ပျော်ရွှင်ကုန်၏။’ဟူသောဂါထာအား ရွတ်ဆိုခဲ့လေသတည်း။ ”<ref group="မဟာဝဂ်ပါဠိတော် မြန်မာပြန် ကမ္ဘာအေးစာကြည့်တိုက်">{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.kbrl.gov.mm/book/details/000133?categoryId=5 |access-date=11 December 2021 |archive-date=11 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211211192750/http://www.kbrl.gov.mm/book/details/000133?categoryId=5 }}</ref> ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[မဟာသမယ အခါ​တော်​နေ့​ပွဲ]] *[[မဟာသမယနေ့]] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ]] [[Category:မဟာဝဂ်]][[Category:ဒီဃနိကာယ်]] be20msoaaizdcnu1ntwp37m1s8pi2fw 1055384 1055314 2026-09-27T08:38:43Z Kyaw Myo Aung 103978 Undid revision [[Special:Diff/1055314|1055314]] by [[Special:Contributions/မင်းကောင်းခန့်|မင်းကောင်းခန့်]] ([[User talk:မင်းကောင်းခန့်|talk]]) ဖျက်လို့ဖျက်ဆီးမလုပ်ကြပါနဲ့။ Undo ပြန်လုပ်ရတဲ့အကြောင်းရင်းကို ထည့်ရေးပါ။ 1055384 wikitext text/x-wiki {{ဗုဒ္ဓဘာသာ}} '''မဟာသမယသုတ်တော်''' သည် [[ဗုဒ္ဓ|မြတ်စွာဘုရား]]၏ လက်ထက်တော်အခါက စကြဝဠာအသီးသီးမှ နတ်ဗြဟ္မာများ စုဝေးရောက်ရှိလာပုံနှင့် ထိုနတ်ဗြဟ္မာများ၏ အမည်နာမများကို ထုတ်ဖော်ဟောကြားထားသော [[ဒီဃနိကာယ်]]၊ မဟာဝဂ်ပါဠိတော်လာ သုတ်တစ်သုတ် ဖြစ်သည်။ ဤသုတ်တော်သည် နယုန်လပြည့်နေ့ [[မဟာသမယနေ့]] ညနေချမ်းအခါတွင် ကပိလဝတ်ပြည်၊ မဟာဝုန်တော၌ ယခုမှ ရဟန္တာဖြစ်ခါစ သံဃာတော် (၅၀၀) နှင့် နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့ကို အကြောင်းပြု၍ ဟောကြားတော်မူခဲ့သည့် သုတ်တော် (၇) သုတ်အနက် ပထမဆုံး ဟောကြားတော်မူသော အခြေခံသုတ်တော်လည်း ဖြစ်သည်။ == မဟာသမယသုတ်တော် ဖြစ်ပေါ်လာသမိုင်းကြောင်း == မဟာသမယသုတ်တော် ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်း၏ အဓိကအကြောင်းရင်းမှာ သကျမင်းမျိုးနှင့် ကောလိယမင်းမျိုးတို့ နယ်စပ်ရှိ ရောဟိဏီမြစ်ရေကို အမှီပြုကာ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ကြရာမှ နယုန်လ ရေအားနည်းချိန်တွင် ရေလုရာမှစ၍ ဖြစ်ပွားသော ရန်ပွဲဖြစ်သည်။ နှစ်ဖက်လယ်သမားများ အချင်းချင်း အမျိုးထိပါး ပြောဆိုကြရာမှ နှစ်ပြည်ထောင်မင်းများပါ စစ်တိုက်ရန် နယ်စပ်သို့ ထွက်လာခဲ့ကြသည့် အခြေအနေတွင် မြတ်စွာဘုရားရှင် ကြွရောက်လာပြီး "ရေသည် အနည်းငယ်သာ အဘိုးထိုက်တန်ပြီး၊ သကျဝင်မင်းများကား အတိုင်းမသိ အဘိုးထိုက်တန်ကြသည်" ဟု မိန့်တော်မူကာ ဖန္နဇာတ်၊ ဒုဒ္ဒဘဇာတ်၊ ဗီလုံးငှက်မဇာတ်နှင့် ဝဋ္ဋကဇာတ် စသည့် ဇာတ်တော်များကို ဟောကြား၍ စစ်ကို ငြိမ်းအေးစေခဲ့သည်။ ထို့နောက် နှစ်ဖက်မှ မင်းသား ၂၅၀ စီ (စုစုပေါင်း ၅၀၀) တို့သည် ဘုရားရှင်၏ အမိန့်အရ ရဟန်းဝတ်ကာ ကမ္မဋ္ဌာန်းအားထုတ်ကြသဖြင့် ရဟန္တာများ ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။ ထိုအခါ လောကဓာတ်တိုက် ဆယ်တိုက်မှ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်နှင့် ရဟန္တာသံဃာတော်တို့ကို ဖူးတွေ့ရန် မဟာဝုန်တောသို့ အများအပြား စုဝေးရောက်ရှိလာကြရာ ဤသို့သော အခြေအနေကို အကြောင်းပြု၍ နယုန်လပြည့်နေ့ ညနေချမ်းအခါ၌ မဟာသမယသုတ်ကို ဟောကြားတော်မူခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ယင်းသို့ ဟောကြားရာတွင် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် နတ်ဗြဟ္မာများ၏ အမည်နာမများကို သက်သက် ရွတ်ဆိုပြရုံမျှဖြင့် ဟောကြားခဲ့ခြင်း မဟုတ်ဘဲ အာကာသနှင့် စကြဝဠာအနှံ့မှ ရောက်ရှိလာကြသော သတ္တဝါများ တရားထူးရစေရန် အဓိက ရည်ရွယ်တော်မူသည်။ ပရိသတ်အလယ်ရှိ သံဃာတော် (၅၀၀) မှာ ရဟန္တာများ ဖြစ်ပြီးဖြစ်၍ တရားထူးရရန် မလိုတော့သဖြင့် များပြားလှသော နတ်ဗြဟ္မာတို့ ကျွတ်တမ်းဝင်နိုင်ရန် ရှေးဦးစွာ နတ်ဗြဟ္မာများ၏ စိတ်ကို နူးညွတ်ပျော့ပျောင်းလာစေရန်နှင့် မည်သူတို့ ရောက်လာကြသည်ကို အသိအမှတ်ပြု မိတ်ဆက်သည့် အခြေခံနိဒါန်း "မဟာသမယသုတ်" ကို ဟောကြားသည်။<ref>ပါဠိစာပေသမိုင်း။ ဒေါ်အုန်း မဟာဝိဇ္ဇာ။ ဒုကြိမ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၉၈၁။ သာသနာရေးဦးစီးဌာန။ ရန်ကုန်။</ref><ref name="MahavaggaKBRL">{{cite web |title=မဟာဝဂ်ပါဠိတော် မြန်မာပြန် |url=http://www.kbrl.gov.mm/book/details/000133?categoryId=5 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211211192750/http://www.kbrl.gov.mm/book/details/000133?categoryId=5 |archive-date=11 December 2021 |access-date=11 December 2021 |website=ကမ္ဘာအေးဗုဒ္ဓသုတေသနစာကြည့်တိုက် }}</ref><ref name="ဗုဒ္ဓဘာသာကောင်းတစ်ယောက်">{{cite book |title=ဗုဒ္ဓဘာသာကောင်းတစ်ယောက် |publisher=သာသနာတော် ထွန်းကားပြန့်ပွားရေး ဦးစီးဌာန |date=၂၀၀၅ }}</ref> == မဟာသမယသုတ်တော်၏ ဖွဲ့စည်းပုံ == မဟာသမယသုတ်သည် သုတ်တော် ၁ သုတ်တည်း ဖြစ်ပြီး၊ ဂါထာပေါင်း ၃၉ ဂါထာ ပါဝင်ကာ အောက်ပါကဏ္ဍ (၉) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည် – * ဥယျောဇဉ် * နိဒါန်း * ဒေဝတာသန္နိပါတ * ဘူမဋ္ဌဒေဝတာကဏ္ဍ * နာဂကဏ္ဍ * အသုရာဒေဝတာကဏ္ဍ * အာကာသဋ္ဌဒေဝတာကဏ္ဍ * ဗြဟ္မကဏ္ဍ * နိဂုံး == မဟာသမယသုတ်တော် ပါဠိတော်နှင့် မြန်မာအသံထွက် == === ၁။ ဥယျောဇဉ် === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | သမန္တာ စက္ကဝါဠေသု၊ အတြာဂစ္ဆန္တု ဒေဝတာ။ || သမန်တာ စက်ကဝါလေသု၊ အတ်တြာဂစ်ဆန်တု ဒေဝတာ။ |- | သဒ္ဓမ္မံ မုနိရာဇဿ၊ သုဏန္တု သဂ္ဂမောက္ခဒံ။ || သဒ်ဓမ်မံ မုနိရာဇတ်သ၊ သုဏန်တု သက်ဂမောက်ခဒံ။ |} === ၂။ နိဒါန်း === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ || နမော တတ်သ ဘဂဝတော အရဟတော သမ်မာသမ်ဗုတ်ဓတ်သ |- | သတေဟိ ပဉ္စမတ္တေဟိ၊ ခီဏာသဝေဟိ ကေဝလံ။ || သတေဟိ ပဉ်စမတ်တေဟိ၊ ခီဏာသဝေဟိ ကေဝလံ။ |- | ဘိက္ခူဟိ ဘူပဝံသေဟိ၊ သတ္ထာ ဇိနော ပရိဝုတော။ || ဘိတ်ခူဟိ ဘူပဝံသေဟိ၊ သတ်ထာ ဇိနော ပရိဝုတော။ |- | သက္ကေ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ၊ ဆာယာရမ္မေ မဟာဝနေ။ || သက်ကေ ကပိလဝတ်ထုတ်သမိံ၊ ဆာယာရမ်မေ မဟာဝနေ။ |- | သမန္တတော သဟဿေဟိ၊ စက္ကဝါဠေဟိ ဒသဟိ။ || သမန်တတော သဟတ်သေဟိ၊ စက်ကဝါလေဟိ ဒသဟိ။ |- | အာဂမ္မ သန္နိသိန္နာနံ၊ ဒေဝါနံ ယမဒေသယိ။ || အာဂမ်မ သန်နိသိန်နာနံ၊ ဒေဝါနံ ယမဒေသယိ။ |- | အာယုဒီဃကရံ သဗ္ဗ-သမ္ပတ္တိသာဓကံ ဝရံ။ || အာယုဒီဃကရံ သပ်ဗ-သမ်ပတ်တိသာဓကံ ဝရံ။ |- | သုဒ္ဓါဝါသပ္ပဘူတီဟိ၊ ဒေဝေဟိ ပဋိနန္ဒိတံ။ || သုတ်ဓါဝါသပ်ပဘူတီဟိ၊ ဒေဝေဟိ ပတိနန်ဒိတံ။ |- | သဗ္ဗရောဂဘယုဂ္ဃာတံ၊ သမယံ တံ ဘဏာမ ဟေ။ || သပ်ဗရောဂဘယုတ်ဃာတံ၊ သမယံ တံ ဘဏာမ ဟေ။ |} === ၃။ ဒေဝတာသန္နိပါတ === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | ဒသဟိ စ လောကဓာတူဟိ ဒေဝတာ || ဒသဟိ စ လောကဓာတူဟိ ဒေဝတာ |- | ယေဘုယျေန သန္နိပတိတာ ဟောန္တိ || ယေဘုတ်ယေန သန်နိပတိတာ ဟောန်တိ |- | ဘဂဝန္တံ ဒဿနာယ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ။ || ဘဂဝန်တံ ဒတ်သနာယ ဘိတ်ခုသံဃဉ်စ။ |- | အထ ခေါ စတုန္နံ သုဒ္ဓါဝါသကာယိကာနံ || အထ ခေါ စတုန်နံ သုတ်ဓါဝါသ ကာယိကာနံ |- | ဒေဝတာနံ ဧတဒဟောသိ - || ဒေဝတာနံ အေတဒဟောသိ - |- | "အယံ ခေါ ဘဂဝါ သက္ကေသု ဝိဟရတိ || "အယံ ခေါ ဘဂဝါ သက်ကေသု ဝိဟရတိ |- | ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ မဟာဝနေ || ကပိလဝတ်ထုတ်သမိံ မဟာဝနေ |- | မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ || မဟတာ ဘိတ်ခုသံဃေန သတ်ဒိံ |- | ပဉ္စမတ္တေဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ || ပဉ်စမတ်တေဟိ ဘိတ်ခုသတေဟိ |- | သဗ္ဗေဟေဝ အရဟန္တေဟိ။ || သပ်ဗေဟေဝ အရဟန်တေဟိ။ |- | ယံနူန မယမ္ပိ ယေန ဘဂဝါ || ယံနူန မယမ်ပိ ယေန ဘဂဝါ |- | တေနုပသင်္ကမေယျာမ || တေနုပသင်ကမေယာမ |- | ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတော သန္တိကေ || အုပသင်ကမိတ်ဝါ ဘဂဝတော သန်တိကေ |- | ပစ္စေကံ ဂါထံ ဘာသေယျာမာ"တိ။ || ပစ်စေကံ ဂါထံ ဘာသေယာမာ"တိ။ |- | အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ သေယျထာပိ နာမ || အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ သေယ-ထာပိ နာမ |- | ဗလဝါ ပုရိသော သမိဉ္ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယျ || ဗလဝါ ပုရိသော သမိန်ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယ |- | ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိဉ္ဇေယျ || ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိန်ဇေယ |- | ဧဝမေဝ သုဒ္ဓါဝါသေသု ဒေဝေသု || အေဝမေဝ သုတ်ဓါဝါသေသု ဒေဝေသု |- | အန္တရဟိတာ ဘဂဝတော ပုရတော ပါတုရဟေသုံ။ || အန်တရဟိတာ ဘဂဝတော ပုရတော ပါတုရဟေသုံ။ |- | အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ || အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ ဘဂဝန်တံ အဘိဝါဒိတ်ဝါ |- | ဧကမန္တံ အဋ္ဌံသု။ || အေကမန်တံ အတ်ထံသု။ |- | ဧကမန္တံ ဌိတာ ခေါ ဧကာ ဒေဝတာ || အေကမန်တံ ဌိတာ ခေါ အေကာ ဒေဝတာ |- | ဘဂဝတော သန္တိကေ ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ - || ဘဂဝတော သန်တိကေ အိမံ ဂါထံ အဘာသိ - |- | "တတြ ဘိက္ခဝေါ သမာဒဟံသု || "တတ်တရ ဘိတ်ခဝေါ သမာဒဟံသု |- | စိတ္တမတ္တနော ဥဇုကမကံသု || စိတ်တမတ်တနော အုဇုကမကံသု |- | သာရထီဝ နေတ္တာနိ ဂဟေတွာ || သာရထီဝ နေတ်တာနိ ဂဟိတ်ဝါ |- | ဣန္ဒြိယာနိ ရက္ခန္တိ ပဏ္ဍိတာ"တိ။ || အိန်ဒရိယာနိ ရက်ခန်တိ ပန်ဍိတာ"တိ။ |} === ၄။ ဘူမဋ္ဌဒေဝတာကဏ္ဍ (နှင့် နတ်အမျိုးအနွယ်အလိုက် မိတ်ဆက်ခြင်း) === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | သာတာဂိရိ တိဿာ စ၊ အညေ ဒေဝါ ယသဿိနော။ || သာတာဂိရိ တိတ်သာ စ၊ အညေ ဒေဝါ ယသတ်သိနော။ |- | တသတာ ပဉ္စသတာ စေဝ၊ အာဂုံ တတ္ထ ဥတ္တရာ။ || တသတာ ပဉ်စသတာ စေဝ၊ အာဂုံ တတ်ထ အုတ်တရာ။ |- | မာဏဝါ စေဝ ဧတ္တဂုံ၊ ယက္ခာ ကပိလဝါသိနော။ || မာဏဝါ စေဝ အိတ်တဂုံ၊ ယက်ခာ ကပိလဝါသိနော။ |- | သေယျထီဒံ - ဓတရဋ္ဌော စ မဟာရာဇာ၊ ဝိရူဠကော တထာ ဒေဝေါ၊ ဝိရူပက္ခော စ ခတ္တိယော၊ ကုဝေရော စ မဟာရာဇာ။ || သေယျထီဒံ - ဓတရဋ္ဌော စ မဟာရာဇာ၊ ဝိရူဠကော တထာ ဒေဝေါ၊ ဝိရူပက်ခော စ ခတ်တိယော၊ ကုဝေရော စ မဟာရာဇာ။ |- | တထာ ပူရိဏော ဒိသာ၊ ဓတရဋ္ဌော ပသာသတိ။ || တထာ ပူရိဏော ဒိသာ၊ ဓတရဋ္ဌော ပသာသတိ။ |- | ဂန္ဓဗ္ဗာနာမာဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသဿိဝေ။ || ဂန်ဓဗ်ဗာနာမာဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသတ်သိဝေ။ |- | ပုတ္တာပိ တဿ ဗဟဝေါ၊ ဣန္ဒနာမာ မဟာဗလာ။ || ပုတ်တာပိ တတ်သ ဗဟဝေါ၊ အိန်ဒနာမာ မဟာဗလာ။ |- | ဒက္ခိဏဉ္စ ဒိသာ ရာဇာ၊ ဝိရူဠကော တသာသတိ။ || ဒက်ခိဏဉ်စ ဒိသာ ရာဇာ၊ ဝိရူဠကော တသာသတိ။ |- | ကုမ္ဘဏ္ဍာနာမာဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသဿိဝေ။ || ကုမ်ဘဏ်ဍာနာမာဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသတ်သိဝေ။ |- | ပစ္ဆိမဉ္စ ဒိသာ ရာဇာ၊ ဝိရူပက္ခော ပသာသတိ။ || ပစ်ဆိမဉ်စ ဒိသာ ရာဇာ၊ ဝိရူပက်ခော ပသာသတိ။ |- | နာဂါနာမာဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသဿိဝေ။ || နာဂါနာမာဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသတ်သိဝေ။ |- | ဥတ္တရဉ္စ ဒိသာ ရာဇာ၊ ကုဝေရော တသာသတိ။ || အုတ်တရဉ်စ ဒိသာ ရာဇာ၊ ကုဝေရော တသာသတိ။ |- | ယက္ခာနာမာဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသဿိဝေ။ || ယက်ခာနာမာဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသတ်သိဝေ။ |- | ဒဠှုဋ္ဌာနာ ဌိတာ နိစ္စံ၊ ဂါမဏီယော ယသဿိနော။ || ဒဠှုတ်ဌာနာ ဌိတာ နိတ်စံ၊ ဂါမဏီယော ယသတ်သိနော။ |} === ၅။ နာဂကဏ္ဍ === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | အာယုံ နာဂါ စ သုပဏ္ဏာ၊ ဣဒ္ဓိမန္တော ယသဿိနော။ || အာယုံ နာဂါ စ သုပဏ်ဏာ၊ အိတ်ဓိမန်တော ယသတ်သိနော။ |- | နေတ္တပ္ပဏာ ဇလစရာ၊ ဥတ္တရာသေ ဇလာသယာ။ || နိတ်တပ်ပဏာ ဇလစရာ၊ အုတ်တရာသေ ဇလာသယာ။ |- | တေဟိ စေတသိ သမ္ပန္နာ၊ အညမညံ ပိယာဝရာ။ || တေဟိ စေတသိ သမ်ပန်နာ၊ အညမညံ ပိယာဝရာ။ |- | အဘယံ တေဟိ ဌာနေသု၊ နာဂါ ရာဇာ အဝေဒယုံ။ || အဘယံ တေဟိ ဌာနေသု၊ နာဂါ ရာဇာ အဝေဒယုံ။ |} === ၆။ အသုရာဒေဝတာကဏ္ဍ === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | တထာ ပူရိဏော ဒိသာ၊ ဓတရဋ္ဌော ပသာသတိ။ || တထာ ပူရိဏော ဒိသာ၊ ဓတရဋ္ဌော ပသာသတိ။ |- | ဂန္ဓဗ္ဗာနာမာဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသဿိဝေ။ || ဂန်ဓဗ်ဗာနာမာဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသတ်သိဝေ။ |- | ဒက္ခိဏဉ္စ ဒိသာ ရာဇာ၊ ဝိရူဠကော တသာသတိ။ || ဒက်ခိဏဉ်စ ဒိသာ ရာဇာ၊ ဝိရူဠကော တသာသတိ။ |- | ပစ္ဆိမဉ္စ ဒိသာ ရာဇာ၊ ဝိရူပက္ခော ပသာသတိ။ || ပစ်ဆိမဉ်စ ဒိသာ ရာဇာ၊ ဝိရူပက်ခော ပသာသတိ။ |} === ၇။ အာကာသဋ္ဌဒေဝတာကဏ္ဍ === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | ပုဗ္ဗေဒိသာ ဓတရဋ္ဌော၊ ဒက္ခိဏေန ဝိရူဠကော။ || ပုဗ်ဗေဒိသာ ဓတရဋ္ဌော၊ ဒက်ခိဏေန ဝိရူဠကော။ |- | ပစ္ဆိမေန ဝိရူပက္ခော၊ ကုဝေရော ဥတ္တရံ ဒိသံ။ || ပစ်ဆိမေန ဝိရူပက်ခော၊ ကုဝေရော အုတ်တရံ ဒိသံ။ |- | စတ္တာရော တေ မဟာရာဇာ၊ သမန္တတု စတ္တော ဒိသာ။ || စတ်တာရော တေ မဟာရာဇာ၊ သမန်တတု စတ်တော ဒိသာ။ |} === ၈။ ဗြဟ္မကဏ္ဍ === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | တေ စ သဗ္ဗေ အဘိဘူတွာ၊ ဇေတွာ သင်္ဂါမုတ္တမံ။ || တေ စ သပ်ဗေ အဘိဘူတွာ၊ ဇေတွာ သင်္ဂါမုတ်တမံ။ |- | သုခိတာ ဝီတရာဂါ စ၊ ဣဒ္ဓိမန္တော ယသဿိနော။ || သုခိတာ ဝီတရာဂါ စ၊ အိတ်ဓိမန်တော ယသတ်သိနော။ |- | မဟာသယာနိ ဗုဒ္ဓါနံ၊ သာဝကာ တေ ဇိတာဝဟော။ || မဟာသယာနိ ဗုတ်ဓါနံ၊ သာဝကာ တေ ဇိတာဝဟော။ |- | သံဃံ နမဿမာနာနံ၊ ဘဝတု ဝေါ သုခံ သဒါ။ || သင်ဃံ နမတ်သမာနာနံ၊ ဘဝတု ဝေါ သုခံ သဒါ။ |} === ၉။ နိဂုံး (ဆုတောင်းမင်္ဂလာ၊ မေတ္တာပို့နှင့် အမျှဝေခြင်း) === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | သဗ္ဗဒေဝါ နုမောဒန္တု၊ သဗ္ဗသမ္ပတ္တိသိဒ္ဓိယာ။ || သပ်ဗဒေဝါ နုမောဒန်တု၊ သပ်ဗသမ်ပတ်တိသိတ်ဓိယာ။ |- | သဗ္ဗဗုဒ္ဓါ နုဘာဝေန၊ သဗ္ဗဒေဝါ နုဘာဝေန၊ သဒ္ဓါ သုခီ ဘဝန္တု တေ။ || သပ်ဗဗုတ်ဓါ နုဘာဝေန၊ သပ်ဗဒေဝါ နုဘာဝေန၊ သဒ်ဓါ သုခီ ဘဝန်တု တေ။ |- | ယံ ကိဉ္စိ ဝတ္တံ လောကေသုံ၊ ရတနံ ပဏီတံ။ || ယံ ကိဉ်စိ ဝတ်တံ လောကေသုံ၊ ရတနံ ပဏီတံ။ |- | န ယေန သမံ အတ္ထိ၊ တထာဂတေ ရတနံ ပဏီတံ။ || န ယေန သမံ အတ်ထီ၊ တထာဂတေ ရတနံ ပဏီတံ။ |- | ဣဒမ္ပိ ဗုဒ္ဓေ ရတနံ ပဏီတံ၊ ဧတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု။ || အိဒမ်ပိ ဗုတ်ဓေ ရတနံ ပဏီတံ၊ အေတနေ သတ်စေန သုဝတ်ထိ ဟောတု။ |- | သဗ္ဗေ သတ္တာ သဗ္ဗပါဏာ၊ သဗ္ဗေ ဘူတာ စ ကေဝလာ။ || သပ်ဗေ သတ်တာ သပ်ဗပါဏာ၊ သပ်ဗေ ဘူတာ စ ကေဝလာ။ |- | သဗ္ဗေ ဘဒြာနိ ပဿန္တု၊ မာ ကဉ္စိ ပါပမာဂမစ္စု။ || သပ်ဗေ ဘဒြာနိ ပတ်သန်တု၊ မာ ကဉ်စိ ပါပမာဂမတ်စု။ |- | အပ္ပမာဒေန သမ္ပဒေထ၊ သဒ္ဓါ သုခီ ဘဝန္တု တေ။ || အပ်ပမာဒေန သမ်ပဒေထ၊ သဒ်ဓါ သုခီ ဘဝန်တု တေ။ |} == မဟာသမယသုတ်တော် မြန်မာပြန် == === ၁။ ပထမသင်္ဂါယနာတင်မှတ်တမ်း === အရှင်အာနန္ဒာက အရှင်မဟာကဿပထေရ်ဘုရားအား “အကျွန်ုပ်အာနန္ဒာသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်ထံမှ ဤသို့ အတိုင်းအရှည်ရှိသည့် စကားတော်များအား ကြားနာမှတ်သားခဲ့ရပါ၏။ ဘုန်းတော်ခြောက်ပါးနှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော သဗ္ဗေညုမြတ်စွာဘုရားရှင်သည် သက္ကတိုင်း ကပိလဝတ်ပြည် အနီးရှိ မဟာဝုန်တောတွင် အားလုံး ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်သာဖြစ်ပေသည့် ရဟန်းသံဃာတော်ပေါင်း ငါးရာနှင့်အတူ သီတင်းသုံးနေထိုင်တော်မူသောအခါတွင် စကြဝဠာတစ်ထောင်စီရှိသော လောကဓာတ်တိုက် ဆယ်တိုက်တို့မှ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်နှင့် ရဟန်းသံဃာတော်တို့ကို ဖူးတွေ့ရန်အတွက် အများအပြား စုဝေးရောက်ရှိလာကြပေ၏။” === ၂။ သုဒ္ဓါဝါသဘုံမှ ဗြဟ္မာလေးဦးအကြောင်း === ထိုအခါတွင် သုဒ္ဓါဝါသဘုံတွင် နေသည့် ဗြဟ္မာလေးဦးတို့သည် “ဤဘုန်းတော်ခြောက်ပါးနှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော သဗ္ဗေညုမြတ်စွာဘုရားရှင်သည် သက္ကတိုင်း ကပိလဝတ်ပြည် အနီးရှိ မဟာဝုန်တောတွင် အားလုံး ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်သာဖြစ်ပေသည့် ရဟန်းသံဃာတော်ပေါင်း ငါးရာနှင့်အတူ သီတင်းသုံးနေထိုင်တော်မူသောအခါတွင် စကြဝဠာတစ်ထောင်စီရှိသော လောကဓာတ်တိုက် ဆယ်တိုက်တို့မှ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်နှင့် ရဟန်းသံဃာတော်တို့ကို ဖူးတွေ့ရန်အတွက် အများအပြား စုဝေးရောက်ရှိလာကြပေ၏။ ငါတို့သည်လည်း မြတ်စွာဘုရားရှင်ထံသို့ သွားကြပြီး မြတ်စွာဘုရားရှင် အနားတော်တွင် ကိုယ်စီကိုယ်စီ ဂါထာတစ်ပုဒ်စီ ရွတ်ဆိုလျှောက်ထားရလျှင် ကောင်းပေမည်” ဟူ၍ အကြံဖြစ်ကြလေ၏။ ထို့နောက် ထိုဗြဟ္မာလေးဦးတို့သည် ဥပမာဆိုရသော် ခွန်အားရှိသော ယောကျာ်း၏ အလျင်အမြန် ကွေးသောလက်ကို ဆန့်ခြင်းနှင့် ဆန့်သောလက်ကို ကွေးခြင်း ပြုသကဲ့သို့ သုဒ္ဓါဝါသဗြဟ္မာဘုံမှ ပျောက်ကွယ်ပြီး မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ရှေ့တော်တွင် အထင်အရှားပေါ်ကာ ရောက်ရှိကြကုန်၏။ ထိုဗြဟ္မာလေးဦးတို့သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို ရှိခိုးပြီး တစ်နေရာတွင် ရပ်ပြီးသောအခါ ပထမဗြဟ္မာသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ရှေ့တော်တွင် “အရှင်ဘုရား။ မဟာဝုန်တောတွင် နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် စုဝေးရောက်ရှိကြသဖြင့် အစည်းအဝေးကြီးဖြစ်နေလျက်ရှိပါ၏။ အကျွန်ုပ်တို့သည်လည်း ကိလေသာရန်သူတို့၏ ထိပါးအနိုင်ယူခြင်းကို မခံရသော အပရာဇိတအမည်ရှိ သံဃာတော်တို့ကို ဖူးတွေ့ရန်အတွက် ဤတရားသဘင် အစည်းအဝေးရှိရာသို့ လာရောက်ကြပါ၏” ဟူ၍ လျှောက်ထား၏။ ထို့နောက် ဒုတိယဗြဟ္မာသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ရှေ့တော်တွင် “အရှင်ဘုရား။ ဤအစည်းအဝေးရှိ ရဟန်းတို့သည် မိမိစိတ်ကို တည်ကြည်ဖြောင့်မတ်စွာ ပြုထားကြပါ၏။ ရထားထိန်းသည် မြင်းဇက်ကြိုးတို့ကို ကိုင်၍ ထိန်းနိုင်သကဲ့သို့ ပညာရှိ ရဟန်းတို့သည်လည်း ဣန္ဒြေအမူအရာတို့ကို ထိန်းသိမ်းတော်မူနိုင်ကြပေ၏” ဟူ၍ လျှောက်ထား၏။ ထို့နောက် တတိယဗြဟ္မာသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ရှေ့တော်တွင် “အရှင်ဘုရား။ မြတ်စွာဘုရားရှင် ကောင်းမွန်စွာ ဆုံးမထားပြီးသည်ဖြစ်သဖြင့် တပ်မက်ခြင်းတဏှာကင်းပြီး သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သော ထိုရဟန္တာငယ်တို့သည် ရာဂ၊ ဒေါသ၊ မောဟ ဟူသော ခလုတ်တံသင်းနှင့် တံခါးကျည်း မင်းတုပ်တို့ကို ဖြတ်ပြီးလျှင် ရာဂ၊ ဒေါသ၊ မောဟ ဟူသော တံခါးတိုင်ကို နှုတ်ပြီး လှည့်လည်၍ သွားလာနေကြကုန်၏” ဟူ၍ လျှောက်ထား၏။ ထို့နောက် စတုတ္ထဗြဟ္မာသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ရှေ့တော်တွင် “အရှင်ဘုရား။ မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို ကိုးကွယ်အားထားရာဟူ၍ ကိုးကွယ်အားထားဆည်းကပ်သူ အားလုံးသည် မကောင်းသော အပါယ်လောကဘုံသို့ မရောက်ကြဘဲ လူ့ခန္ဓာကို စွန့်ပယ်ပြီးသောအခါတွင် နတ်ပြည်သို့ ရောက်ရှိကြပါလတ္တံ့” ဟူ၍ လျှောက်ထား၏။ === ၃။ မြတ်စွာဘုရားရှင် နတ်တို့အမည်များကို ကြေညာမည်ဖြစ်ကြောင်း ရဟန်းတို့အား မိန့်တော်မူခြင်း === ထိုအခါတွင် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ရဟန်းတို့အား “ရဟန်းတို့။ စကြဝဠာတစ်ထောင်စီရှိသော လောကဓာတ်တိုက် ဆယ်တိုက်တို့မှ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်နှင့် ရဟန်းသံဃာတော်တို့ကို ဖူးတွေ့ရန်အတွက် အများအပြား စုဝေးရောက်ရှိလာကြပေ၏။ ရဟန်းတို့။ အတိတ်ကာလအခါတွင် ပွင့်တော်မူခဲ့သော ပူဇော်အထူးကို ခံယူတော်မူထိုက်သည့် မြတ်စွာဘုရားရှင်တို့၏ လက်ထက်တော်အခါကလည်း ယခုငါ၏လက်ထက်ကဲ့သို့ ဤမျှ အတိုင်းအတာရှိသည့် နတ်ဗြဟ္မာတို့သည် စုဝေးခဲ့ကြလေပြီ။ ရဟန်းတို့။ အနာဂတ်ကာလအခါတွင်လည်း ပွင့်တော်မူမည်ဖြစ်သော ပူဇော်အထူးကို ခံယူတော်မူထိုက်သည့် မြတ်စွာဘုရားရှင်တို့၏ လက်ထက်တော်အခါတွင်လည်း ယခုငါ၏လက်ထက်ကဲ့သို့ ဤမျှ အတိုင်းအတာရှိသည့် နတ်ဗြဟ္မာတို့သည် စုဝေးမည်ဖြစ်ပေ၏။ ရဟန်းတို့။ ငါသည် နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့၏ အမည်နာမတို့ကို ပြောကြားမည်၊ ကြေညာမည်၊ ဟောကြားမည်။ ဤစကားကို နာယူပြီး နှလုံးသွင်းကြလော့။ ငါ ဟောပေမည်” ဟူ၍ မိန့်တော်မူ၏။ ရဟန်းတို့က “အရှင်ဘုရား။ ကောင်းပါပြီ” ဟူ၍ မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ စကားတော်ကို နာခံလေ၏။ === ၄။ မြတ်စွာဘုရားရှင်နှင့် ရဟန်းတို့၏ အပြုအမူမြင်ကွင်း === မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် “ရဟန်းတို့။ ဂါထာဖွဲ့ပြီး ဟောကြားပေအံ့။ အကြင်ရဟန်းတို့သည် မြေတည်နတ်များ မှီတည်နေထိုင်ရာ အရပ်ဒေသများ၊ တောင်ရှိလှိုဏ်ဂူတွင်းတို့ကို မှီခိုနေကြကုန်၏။ ထိုရဟန်းတို့သည် နိဗ္ဗာန်ကို ရည်မှန်းသော စိတ်ရှိကြ၏။ တည်ငြိမ်သောစိတ်လည်း ရှိကြ၏။ ထိုများပြားသော ရဟန်းတို့သည် ကြက်သီးမွေးညှင်းမထတုန်လှုပ်ခြင်းမရှိဘဲ ခြင်္သေ့မင်းကဲ့သို့ တစ်ပါးတည်း ကိန်းအောင်းနေထိုင်လေ့ရှိ၏။ ဖြူစင်သောစိတ်ရှိပြီး နောက်ကျူခြင်းကင်းပြီး သန့်ရှင်းကြည်လင်ကြပေ၏” ဟူ၍ ဟောတော်မူ၏။ အရှင်အာနန္ဒာက ဆက်လက်၍ မှတ်တမ်းတင်သည်မှာ ထိုအချိန်တွင် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ကပိလဝတ်ပြည် အနီးရှိ မဟာဝုန်တောရှိ တပည့်သာဝက ငါးရာတို့ သာသနာတော်တွင် နှစ်သက်စွာ နေကြသည်ကို သိတော်မူသောကြောင့် “ရဟန်းတို့။ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် သင်တို့ရှိရာသို့ ဦးတည်ပြီး လာရောက်ကြကုန်၏။ ထိုနတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့ကို ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်အမြင်ဖြင့် သိမြင်ကြကုန်လော့” ဟူ၍ မိန့်ကြားတော်မူလေ၏။ ထိုရဟန်းတို့သည်လည်း မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ အဆုံးအမကို ကြားနာရ၍ သိရန်အတွက် အားထုတ်ကြရာ ဒိဗ္ဗစက္ခုအမြင်ဉာဏ် ရရှိဖြစ်ပေါ်လေ၏။ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် နတ်ဗြဟ္မာပေါင်း အယောက်တစ်ရာကို မြင်ကြရ၏။ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် နတ်ဗြဟ္မာပေါင်း အယောက်တစ်ထောင်ကို မြင်ကြရ၏။ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် နတ်ဗြဟ္မာပေါင်း အယောက်ခုနှစ်သောင်းကို မြင်ကြရ၏။ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် နတ်ဗြဟ္မာပေါင်း အယောက်တစ်သိန်းကို မြင်ကြရ၏။ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် မရေမတွက်နိုင်သော နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းကို မြင်ကြရ၏။ အားလုံးသော အရပ်မျက်နှာများသည် နတ်ဗြဟ္မာတို့ဖြင့် ပြည့်နှက်လျက်ရှိပေ၏။ ထိုအချိန်တွင် သမန္တစက္ခု၊ ဒိဗ္ဗစက္ခု၊ ဗုဒ္ဓစက္ခု၊ မံသစက္ခု၊ ပညာစက္ခု ဟူသော စက္ခုငါးပါးအား ပိုင်ဆိုင်အစိုးရတော်မူသော သဗ္ဗေညုမြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ရဟန်းများ၏ တစ်ပါးချင်းစီ သိပုံမြင်ပုံ အားလုံးကို သိမြင်တော်မူပြီးနောက် “ရဟန်းတို့။ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် ဤအစည်းအဝေးရှိရာအရပ်သို့ ဦးတည်ရောက်ရှိနေကြလေ၏။ ထိုနတ်ဗြဟ္မာတို့ကို ဒိဗ္ဗစက္ခုဟူသော အမြင်ဉာဏ်ဖြင့် ကြည့်ရှုသိကြလော့။ ထိုနတ်ဗြဟ္မာတို့ကို ငါသည် သင်တို့အား ဂါထာစကားဖြင့် အစဉ်တကျ ပြောကြားကြေညာပေအံ့” ဟူ၍ မိန့်တော်မူ၏။ === ၅။ မဟာသမယအစည်းအဝေးရှိ နတ်ဗြဟ္မာတို့၏ အမည်စာရင်း === ရဟန်းတို့၊ မြေတွင်တည်နေ နေထိုင်ပြီး ကပိလဝတ်ပြည်ကို မှီခို၍ နေထိုင်ကြသည့် ဘုန်းတန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားပြီး ရုပ်အဆင်းချောမောကာ အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းများကြသည့် နတ်ပေါင်း ခုနှစ်ထောင်တို့သည် ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာသောစိတ်ဖြင့် လာရောက်ကြလေ၏။ ဟိမဝန္တာတောင်တွင် နေထိုင်ကြသော အမျိုးမျိုးသော အရောင်အသွေးရှိသော ဘုန်းတန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားပြီး ရုပ်အဆင်းချောမောကာ အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းများကြသည့် နတ်ပေါင်း ခြောက်ထောင်တို့သည် ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာသောစိတ်ဖြင့် လာရောက်ကြလေ၏။ သာတာဂီရိတောင်တွင် နေထိုင်ကြသော အမျိုးမျိုးသော အရောင်အသွေးရှိသော ဘုန်းတန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားပြီး ရုပ်အဆင်းချောမောကာ အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းများကြသည့် နတ်ပေါင်း သုံးထောင်တို့သည် ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာသောစိတ်ဖြင့် လာရောက်ကြလေ၏။ ဤဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော အမျိုးမျိုးသော အရောင်အသွေးရှိသော ဘုန်းတန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားပြီး ရုပ်အဆင်းချောမောကာ အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းများကြသည့် နတ်ပေါင်း တစ်သောင်းခြောက်ထောင်တို့သည် ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာသောစိတ်ဖြင့် လာရောက်ကြလေ၏။ ဝေဿာမိတ္တတောင်တွင် နေထိုင်ကြသော အမျိုးမျိုးသော အရောင်အသွေးရှိသော ဘုန်းတန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားပြီး ရုပ်အဆင်းချောမောကာ အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းများကြသည့် နတ်ပေါင်း ငါးရာတို့သည် ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာသောစိတ်ဖြင့် လာရောက်ကြလေ၏။ ရာဇဂြိုဟ်ပြည် ဝေပုလ္လတောင်တွင်နေသော ကုမ္ဘီရနတ်စစ်သူကြီးအား သိန်းပေါင်းမကသော နတ်တို့သည် ခြံရံကြ၏။ ထိုရာဇဂြိုဟ်ပြည်နေ ကုမ္ဘီရနတ်စစ်သူကြီးသည်လည်း ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်လေ၏။ အရှေ့အရပ်ကို အစိုးရသည့် ဂန္ဓဗ္ဗနတ်တို့၏အရှင် ဓတရဋ္ဌ နတ်မင်းကြီးသည် များပြားသော အခြံအရံအား ပိုင်ဆိုင်၏။ ထိုနတ်မင်းကြီး၏ သားတော်တို့သည် များပြားလှ၏။ ခွန်အားကြီးမားပြီး တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားကာ ရုပ်အဆင်းချောမောသည့်အပြင် အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းအများအပြားအား ပိုင်ဆိုင်သည့် ဣန္ဒအမည်ရှိ ထိုသားတော်တို့သည်လည်း ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်လေ၏။ တောင်အရပ်ကို အစိုးရသည့် ကုမ္ဘဏ်တို့၏အရှင် ဝိရုဠက နတ်မင်းကြီးသည် များပြားသော အခြံအရံအား ပိုင်ဆိုင်၏။ ထိုနတ်မင်းကြီး၏ သားတော်တို့သည် များပြားလှ၏။ ခွန်အားကြီးမားပြီးတန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားကာ ရုပ်အဆင်းချောမောသည့်အပြင် အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းအများအပြားအား ပိုင်ဆိုင်သည့် ဣန္ဒအမည်ရှိ ထိုသားတော်တို့သည်လည်း ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်လေ၏။ အနောက်အရပ်ကို အစိုးရသည့် နဂါးတို့၏အရှင် ဝိရုပက္ခ နတ်မင်းကြီးသည် များပြားသော အခြံအရံအား ပိုင်ဆိုင်၏။ ထိုနတ်မင်းကြီး၏ သားတော်တို့သည် များပြားလှ၏။ ခွန်အားကြီးမားပြီး တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားကာ ရုပ်အဆင်းချောမောသည့်အပြင် အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းအများအပြားအား ပိုင်ဆိုင်သည့် ဣန္ဒအမည်ရှိ ထိုသားတော်တို့သည်လည်း ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်လေ၏။ မြောက်အရပ်ကို အစိုးရသည့် နတ်ဘီလူးတို့၏အရှင် ကုဝေရ နတ်မင်းကြီးသည် များပြားသော အခြံအရံအား ပိုင်ဆိုင်၏။ ထိုနတ်မင်းကြီး၏ သားတော်တို့သည် များပြားလှ၏။ ခွန်အားကြီးမားပြီး တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားကာ ရုပ်အဆင်းချောမောသည့်အပြင် အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းအများအပြားအား ပိုင်ဆိုင်သည့် ဣန္ဒအမည်ရှိ ထိုသားတော်တို့သည်လည်း ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်လေ၏။ အရှေ့အရပ်တွင် ဓတရဋ္ဌနတ်မင်းကြီး၊ တောင်အရပ်တွင် ဝိရုဠက နတ်မင်းကြီး၊ အနောက်အရပ်တွင် ဝိရုပက္ခနတ်မင်းကြီး၊ မြောက်အရပ်တွင် ကုဝေရနတ်မင်းကြီးဟူသော ထိုနတ်မင်းကြီးလေးယောက်တို့သည် အရပ်လေးမျက်နှာပတ်ဝန်းကျင်တို့ကို အလွန်လင်းထိန်တောက်ပအောင်ပြုပြီး ကပိလဝတ်ပြည် အနီး မဟာဝုန်တောတွင် တည်ရှိနေလျက်ရှိ၏။ ထိုနတ်မင်းကြီး၏ လူယုံတော်ဖြစ်ကြပြီး မာယာဉာဏ်နီများတတ်ပြီး လှည့်ဖြားပြီး ကောက်ကျစ်ယုတ်မာတတ်သည့် မာယာနတ်၊ ကုဋေဏ္ဍုနတ်၊ ဝိဋေဏ္ဍုနတ်၊ ဝိဋုစ္စနတ်၊ ဝိဋူဋနတ်နှင့်တကွ စန္ဒနနတ်၊ ကာမသေဋ္ဌနတ်၊ ကိန္နိဃဏ္ဍုနတ်၊ နိဃဏ္ဍုနတ်တို့သည်လည်း ရောက်ရှိနေကြ၏။ ဤပနာဒနတ်၊ ဩပမညနတ်၊ သိကြားမင်းရထားထိန်းမာတလိနတ်၊ စိတ္တအမည်ရှိ ဂန္ဓဗ္ဗနတ်၊ သေနအမည်ရှိ ဂန္ဓဗ္ဗနတ်၊ စိတ္တသေနအမည်ရှိ ဂန္ဓဗ္ဗနတ်၊ နဠရာဇနတ်၊ ဇနဝသဘနတ် (ဗိမ္ဗိသာရမင်းကြီးဖြစ်ဖူးသူ)၊ ပဉ္စသီခနတ်၊ တိမ္ဗရုနတ် နှင့် သူရိယဝစ္ဆသာနတ်သမီး ဟူသော ဂန္ဓဗ္ဗနတ်တို့နှင့် အခြားသောနတ်တို့သည်လည်း နတ်မင်းကြီးလေးပါးတို့နှင့်အတူ ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာသောစိတ်ဖြင့် လာရောက်ကြလေ၏။ ထို့အပြင် နာဂသအိုင်တွင် နေသော နဂါးတို့နှင့် ဝေသာလီတွင် နေသော နဂါးတို့သည် နဂါးပရိသတ်အသိုင်းအဝိုင်းတို့နှင့်အတူ ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြလေ၏။ ကမ္ပလအမည်ရှိနဂါး၊ အဿတရအမည်ရှိနဂါးနှင့် ပယာဂဆိပ်ကမ်းနေ နဂါးတို့သည် မိမိတို့၏ ဆွေမျိုးအသိုင်းအဝိုင်းနှင့်အတူ ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြလေ၏။ အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်း အများအပြားပိုင်ဆိုင်သော ယမုနာမြစ်တွင် နေကြသည့် နဂါးတို့နှင့် ဓတရဋ္ဌမျိုးနွယ်နဂါးတို့သည် ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြ၏။ ဧရာဝဏ်ဆင်ပြောင်ကြီးအမည်ရှိ နတ်သားသည်လည်း ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြ၏။ ဂဠုန်ငှက်တို့သည် ပြောခဲ့ပြီးသော နဂါးမင်းတို့ကို အနိုင်ကျင့်ပြီး ဖမ်းယူနိုင်ကြ၏။ နတ်တို့ကဲ့သို့ ဘုန်းအာနုဘော်ရှိ၏။ အမိဝမ်းနှင့် ဥတွင်းမှ နှစ်ကြိမ် မွေးဖွားရသူများဖြစ်၏။ တောင်ပံရှိနေ၏။ ကြည်လင်သော မျက်စိအမြင်ရှိကြ၏။ ဆန်းကြယ်သော အတောင်အမွေးရှိသဖြင့် စိတြသုပဏ္ဏအမည်ဟူသော အမည်အား ပိုင်ဆိုင်ထားကြ၏။ ထိုဂဠုန်တို့သည် ကောင်းကင်ခရီးဖြင့် မဟာဝုန်တောအုပ်အလယ်သို့ ရောက်လာကြ၏။ ထိုအခါတွင် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ဂဠုန်တို့၏ ဘေးပြုခြင်းကို အေးငြိမ်းအောင် ပြုတော်မူသဖြင့် နဂါးတို့အတွက် ဘေးရန်ကင်းလေ၏။ နဂါးနှင့် ဂဠုန်တို့သည် သိမ့်မွေသောစကားတို့ဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ပြောဆိုကြကာ မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်အားထားကြလေ၏။ ဝရဇိန်လက်နက်ရှိသော သိကြားမင်းကို စစ်ရှုံးသဖြင့် သမုဒ္ဒရာကို မှီခိုနေထိုင်ကြသည့် အသုရာတို့သည် သိကြားမင်း၏ ညီနောင်များပင်ဖြစ်ကြပြီး တန်ခိုးကြီးမားကာ အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းများကြသူများဖြစ်ပေ၏။ ကာလကဉ္စအသုရာတို့သည် ကြီးမားပြီး ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသည့် ကိုယ်ခန္ဓာကို ဖန်တီးပြုလုပ်ပြီး လာကြ၏။ ဒါနဝေဃအမည်ရှိ လေးသမားအသုရာ၊ ဝေပစိတ္တိအသုရာ၊ သုစိတ္တိအသုရာ၊ ပဟာရာဒအသုရာတို့သည် မာရ်နတ်မင်းသားနှင့်အတူ ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြ၏။ ဗလိအသုရာကြီး၏ ဝေရောစအမည်ရှိ သားတော်ပေါင်းတစ်ရာတို့သည် ဗလိအသုရာစစ်တပ်ကို လက်နက်တပ်ဆင်ပြီး ရာဟုအသုရိန်ကြီးထံသို့ သွားကြပြီး “သင့်အတွက် ကောင်းခြင်းမင်္ဂလာဖြစ်ပါစေသတည်း။ မဟာဝုန်တောရှိ ရဟန်းတို့အစည်းအဝေးသို့ သွားရန် အချိန်ကျပါပြီ” ဟူ၍ ပြောဆိုအသိပေးကြလေ၏။ ထိုအချိန်တွင် အာပေါ(ရေ)နတ်၊ ပထဝီ(မြေ)နတ်၊ တေဇော(မီး)နတ်၊ ဝါယော(လေ)နတ်၊ ဝရုဏနတ်၊ ဝါရဏနတ်၊ သောမနတ်တို့သည် ယသနတ်နှင့်အတူ ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ရောက်ရှိကြ၏။ အခြံအရံအများအပြားပိုင်ဆိုင်သည့် မေတ္တာနတ်နှင့် ကရုဏာနတ်တို့သည်လည်း ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြ၏။ တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကြသည့် အဆင်းချောမောပြီး အခြံအရံအများအပြားရှိသည့် အသွေးအရောင် အမျိုးမျိုးရှိသည့် အားလုံးသော ထိုနတ်အစုအဝေး ဆယ်အုပ်စုတို့သည် ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာသောစိတ်ဖြင့် လာရောက်ကြလေ၏။ ဝေဏ္ဍုနတ်၊ သဟလိနတ်၊ အသမနတ်တို့နှင့်အတူ ယမနတ်နှစ်မျိုးတို့သည် ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြ၏။ လ၏ အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းဖြစ်သော နတ်တို့သည် လနတ်မင်းကို ရှေ့ထားပြီး ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြ၏။ နေ၏ အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းဖြစ်သော နတ်တို့သည် နေနတ်မင်းကို ရှေ့ထားပြီး ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြ၏။ ကြယ်နက္ခတ်တို့၏ အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းဖြစ်သော နတ်တို့သည် ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြ၏။ မန္ဒဝလာဟကနတ်တို့သည်လည်း ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြ၏။ နတ်တို့၏ အကြီးအမှူးခေါင်းဆောင်ဖြစ်သော ရှေးအခါက အလှူဒါနပေးဖူးသဖြင့် ဝါသဝအမည်ရှိ သိကြားမင်းသည်လည်း ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်နေ၏။ တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကြသည့် အဆင်းချောမောပြီး အခြံအရံအများအပြားရှိသည့် အသွေးအရောင် အမျိုးမျိုးရှိသည့် အားလုံးသော ထိုနတ်အစုအဝေး ဆယ်အုပ်စုတို့သည် ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာသောစိတ်ဖြင့် လာရောက်ကြလေ၏။ ထို့အပြင် မီးလျှံကဲ့သို့ တောက်ပသော အရောင်အရှိန်ရှိသော သဟဘူမည်သောနတ်များ၊ အောင်မဲညိုပန်းပွင့်နှင့်တူသော အရောင်အဆင်းရှိသော အရိဋ္ဌနတ်များ၊ ရောဇနတ်များ၊ ဝရုဏနတ်များ၊ သဟဓမ္မနတ်များ၊ အစ္စုတနတ်များ၊ အနေဇကနတ်များ၊ သုလေယျနတ်များ၊ ရုစိရနတ်များ၊ ဝါသဝနေသိအမည်ရှိနတ်များ ဟူသော နတ်မျိုးတို့သည်လည်း ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြ၏။ သမာနနတ်များ၊ မဟာသမာနနတ်များ၊ မာနုသနတ်များ၊ မာနုသုတ္တမနတ်များ၊ ခိဍာပဒေါသိကနတ်များ၊ မနောပဒေါသိကနတ်များ ဟူသော နတ်မျိုးတို့သည်လည်း ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြ၏။ ထို့အပြင် ဟရိနတ်များ၊ လောဟိတဝါသီနတ်များ၊ အခြံအရံအများအပြားအား ပိုင်ဆိုင်ထားသော ပါရဂနတ်များ၊ မဟာပါရဂနတ်များ ဟူသော နတ်မျိုးတို့သည်လည်း ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြ၏။ သုက္ကနတ်များ၊ ကရမ္ဘနတ်များ၊ အရုဏနတ်များ ဟူသော နတ်တို့သည် ဝေဃနသနတ်များနှင့်အတူ ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာသောစိတ်ဖြင့် လာရောက်ကြလေ၏။ ဩဒါတဂယှမည်သော ပါမောက္ခနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ဝိစက္ခဏနတ်တို့သည်လည်းကောင်း လာရောက်ကြကုန်၏။ သဒါမတ္တနတ်များ၊ ဟာရဂဇနတ်များ၊ အခြံအရံအများအပြားပိုင်ဆိုင်သည့် မိဿကနတ်များတို့သည်လည်း မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာသောစိတ်ဖြင့် လာရောက်ကြလေ၏။ အရပ်မျက်နှာများသို့ သွားလာလေ့ရှိပြီး မိုးရွာစေတတ်သော ပဇ္ဇုန္န(မိုး)နတ်သည်လည်း မိုးထစ်ချုန်းရွာစေလျက် လာရောက်စေ၏။ တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကြသည့် အဆင်းချောမောပြီး အခြံအရံအများအပြားရှိသည့် အသွေးအရောင် အမျိုးမျိုးရှိသည့် အားလုံးသော ထိုနတ်အစုအဝေး ဆယ်အုပ်စုတို့သည် ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာသောစိတ်ဖြင့် လာရောက်ကြလေ၏။ ခေမိယနတ်များ၊ တုသိတာနတ်ပြည်တွင်နေသောနတ်များ၊ ယာမာနတ်ပြည်တွင်နေသောနတ်များ၊ အခြံအရံအများအပြားပိုင်ဆိုင်သည့် ကဋ္ဌကနတ်များ၊ လမ္ဗီတကနတ်များ၊ လာမသေဋ္ဌနတ်များ၊ ဇောတိအမည်ရှိနတ်များ၊ အာသဝနတ်များ၊ နိမ္မာနရတိနတ်ပြည်တွင်နေသောနတ်များ၊ ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီနတ်ပြည်တွင်နေသောနတ်များ ဟူသော နတ်မျိုးတို့သည်လည်း ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာသောစိတ်ဖြင့် လာရောက်ကြလေ၏။ တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကြသည့် အဆင်းချောမောပြီး အခြံအရံအများအပြားရှိသည့် အသွေးအရောင် အမျိုးမျိုးရှိသည့် အားလုံးသော ထိုနတ်အစုအဝေး ဆယ်အုပ်စုတို့သည် ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာသောစိတ်ဖြင့် လာရောက်ကြလေ၏။ ဤဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော အသွေးအရောင် အမျိုးမျိုးရှိသည့် အားလုံးသော ထို အယောက်ခြောက်ဆယ်ရှိသော နတ်အစုအဝေး အုပ်စုခြောက်စုတို့သည် ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာသောစိတ်ဖြင့် လာရောက်ကြလေ၏။ ထိုနတ်များနှင့် အမျိုးအမည်တူသော အခြားသောနတ်များသည်လည်း ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာသောစိတ်ဖြင့် လာရောက်ကြလေ၏။ ထိုအယောက်ခြောက်ဆယ်ရှိသော နတ်အစုအဝေး အုပ်စုခြောက်စုတို့နှင့် အမျိုးအမည်တူသော အခြားသောနတ်တို့သည် “ပဋိသန္ဓေနေခြင်း မရှိတော့သော၊ တပ်မက်စွဲလန်းခြင်း ရာဂ၊ စိတ်ဆိုးခြင်း ဒေါသ၊ မသိတွေဝေခြင်း မောဟ ဟူသော ခလုတ်တံတင်း အနှောင့်အယှက်အား မရှိသည်အထိ ဖယ်ရှားပြီးသော၊ ဩဃလေးဖြာ သံသရာမှ ကူးမြောက်လွတ်ကင်းတော်မူပြီးသော အာသဝေါတရားကင်းပြီးသော အရိယာနွယ်ဝင် သံဃာတော်များနှင့် ညစ်ညူးခြင်းကင်းပြီး သန့်ရှင်းသည့် လမင်းကြီးသဖွယ် တင့်တယ်ကျက်သရေရှိတော်မူသော ဩဃလေးဖြာ သံသရာမှ သတ္တဝါအပေါင်းတို့အား လွတ်မြောက်စေတော်မူတတ်သော ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားရှင်ကို ဖူးတွေ့ကြမည်” ဟူသော စကားအား ကြွေးကြော်သီဆိုပြီး ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာကြလေ၏။ ==== ၅.၈။ တန်ခိုးထက်မြက်သော ဗြဟ္မာများ ==== တန်ခိုးကြီးမားတော်မူသည့် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ သားလှရတနာလည်းဖြစ်ကြသည့် သုဗြဟ္မာအမည်ရှိဗြဟ္မာနှင့် ပရမတ္ထအမည်ရှိဗြဟ္မာတို့သည်လည်း ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ အတူတူ လာရောက်ကြလေ၏။ သနင်္ကုမာရဗြဟ္မာနှင့် တိဿဗြဟ္မာတို့သည်လည်း ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြလေ၏။ လက်တစ်ချောင်းဖြင့် စကြဝဠာတစ်ထောင်၊ လက်ဆယ်ချောင်းဖြင့် စကြဝဠာတစ်သောင်းအထိ အရောင်အဝါအလင်း သက်ရောက်နိုင်သော ဗြဟ္မာအယောက်တစ်ထောင်တို့သည် ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြလေ၏။ ဗြဟ္မာပြည်တွင် ပဋိသန္ဓေတည်ခြင်းနည်းဖြင့် မွေးဖွားဖြစ်တည်ခဲ့သော၊ ဘုန်းတန်ခိုးအာနုဘော်နှင့် ကြီးမားသော ခန္ဓာကိုယ်ရှိသော၊ ကျက်သရေရှိသော မဟာဗြဟ္မာမင်းသည်လည်း အခြား ဗြဟ္မာတစ်ထောင်ကို လွှမ်းမိုးအုပ်ချုပ်နေ၏။ ထိုသို့ ဗြဟ္မာတစ်ထောင်စီ အသီးသီး အုပ်ချုပ်အစိုးရသည့် မဟာဗြဟ္မာမင်း ဆယ်ဦးတို့သည် ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြလေ၏။ ထိုမဟာဗြဟ္မာများအနက် ဟာရိတအမည်ရှိ မဟာဗြဟ္မာမင်းသည်လည်း ဗြဟ္မာတစ်သိန်း ခြံရံ၍ ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်လေ၏။ === ၆။ မာရ်နတ်၏ နှောင့်ယှက်မှုနှင့် အဆုံးသတ် === ရဟန်းတို့၊ မာရ်နတ်မင်း၏ မိုက်မဲမှုကို ရှုစားကြလော့။ သိကြား၊ မဟာဗြဟ္မာတို့နှင့်တကွ ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဦးတည်လာကြကုန်သော နတ်ဗြဟ္မာအားလုံးတို့ထံသို့ မာရ်နတ်မင်း၏ စစ်သည်များသည် ဦးတည်ချီတက်လာကြလေပြီ။ စစ်သည်အများအပြားအား ပိုင်ဆိုင်ထားသော မာရ်နတ်မင်းသည် “လာကြလော့။ ဖမ်းကြ။ ချည်နှောင်ကြလော့။ ရာဂဖြင့် တုပ်နှောင်ကြလော့။ ထက်ဝန်းကျင်ပတ်ဝန်းကျင်မှနေ၍ ဝိုင်းထားလော့။ သင်တို့သည် တစ်ဦးတစ်ယောက်မှ မလွတ်စေနှင့်” ဟူသော စကားအား အမိန့်ရှိပြီး လျှပ်စီးနှင့်တကွ မိုးကြီးထစ်ချုန်းသံခြိမ်းသံကဲ့သို့သော ကြောက်မက်ဖွယ်အသံကို ပြု၍ ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ မာရ်စစ်သည်ကို စေလွှတ်လေ၏။ သို့သော်လည်း မာရ်နတ်မင်းသည် မိမိအလိုအတိုင်း မဖြစ်လေသဖြင့် ပြင်းထန်စွာ ဒေါသထွက် စိတ်တိုကာ ပြန်ခဲ့ရလေ၏။ ထိုအချိန်တွင် သမန္တစက္ခု၊ ဒိဗ္ဗစက္ခု၊ ဗုဒ္ဓစက္ခု၊ မံသစက္ခု၊ ပညာစက္ခု ဟူသော စက္ခုငါးပါးအား ပိုင်ဆိုင်အစိုးရတော်မူသော သဗ္ဗေညုမြတ်စွာဘုရားရှင်သည် မာရ်နတ်မင်းပရိသတ်၏ ဖြစ်ပျက်ပုံအားလုံးကို ထူးခြားသောဉာဏ်ဖြင့် သိမြင်ခွဲခြားမှတ်သားပြီးနောက် သာသနာအဆုံးအမတော်တွင် နှစ်သက်ပျော်ရွှင်ကုန်သော ထိုတပည့်သာဝကရဟန်းတို့အား “ရဟန်းတို့။ မာရ်နတ်မင်း၏ စစ်သည်တို့သည် သင်တို့ထံသို့ ဦးတည်ချီတက်လာကြနေပြီ။ ထိုမာရ်နတ်မင်း၏ စစ်သည်တို့ကို မြင်သိကြလော့” ဟူ၍ မိန့်တော်မူ၏။ ထိုရဟန်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ အမိန့်တော်ကို ကြားသောကြောင့် ထိုမာရ်နတ်မင်း၏ စစ်သည်တို့ကို သိရန် ကြိုးစား၏။ မာရ်နတ်မင်း၏ စစ်သည်တို့သည် ထိုရဟန္တာတို့၏ မွေးညှင်းတစ်မွှေးကလေးကိုမျှ မလှုပ်ရှားမတုန်လှုပ်စေနိုင်သည်ဖြစ်သဖြင့် ထိုရဟန္တာတို့အနားမှ ရှောင်ဖယ်သွားလေပြီ။ ထိုအခါ မာရ်နတ်မင်းသည် ရဟန်းသံဃာတို့ကို အာရုံပြုပြီး “စစ်ပွဲကို အောင်မြင်ပြီးသော၊ ကြောက်ရွံ့ခြင်းမရှိတော့သော၊ ထင်ပေါ်ကျော်ကြားခြင်းရှိသော၊ လူအပေါင်းတို့တွင်လည်း ထင်ရှားသောသူများဖြစ်သည့် ထိုဘုရား၏ တပည့်သာဝက အားလုံးတို့သည် အရိယာတို့နှင့်အတူ ဝမ်းမြောက်ပျော်ရွှင်ကုန်၏” ဟူသော ဂါထာအား ရွတ်ဆိုခဲ့လေသတည်း။ == မဟာသမယသုတ်တော်ကို ရွတ်ဆိုသင့်သူများ == # ကံဇာတာညံ့သူ၊ အချုပ်အခြာင်ခံရသူ ။ # အင်းတိုက်၊ ဂုန်းတိုက်၊ နတ်တိုက်၊ မုတ်တိုက်ခံရသူ။ # အပြိုင်အဆိုင် ရှိသူ၊ အလိမ်ခံရသူ။ # ဆေးမတွေ့သူ၊ ရောဝါအနာ မပျောက်ကင်းသူ။ # ခြောက်လှန့်ခံရသူ၊ ပိုင်းပြီး အနှိပ်စက်ခံရသူ။ # တစ်အိမ်သားလုံး အဆင်မပြေသူ။ # စီးပွားရေး နိမ့်ကျသူ။ # ဂုဏ်သုးရာထူး တက်လိုသူ။ # စာမေးပွဲအောင်လိုသူ။ # တစ်အိမ်သားလုံး ရောဝါကပ်ရောက်ခြင်းမှ ကင်းစေလိုသူ။ # အဆောက်အဦး အသစ်များ ရလိုသူ။ # အဆောက်အဦး လျင်မြန်စွာ ပြီးမြောက်စေလိုသူ။ # မကောင်းကြံသူများ၊ တစ်ခါကြံလျှင် ပျက်ရခြင်း။ # နှစ်ခါကြံလျှင် သွားရခြင်း။ # သုံးခါကြံလျှင် ပြေးရခြင်း။ # လာဘ်လာဘ ပေါများခြင်း။ ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[မဟာသမယ အခါတော်နေ့ပွဲ]] *[[မဟာသမယနေ့]] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ]] [[Category:မဟာဝဂ်]] [[Category:ဒီဃနိကာယ်]] rjfupjmm1g1olkstpvvoj4r4t5ypgn3 1055395 1055384 2026-09-27T11:02:07Z မင်းကောင်းခန့် 148666 [[Special:Contributions/Kyaw Myo Aung|Kyaw Myo Aung]] ([[User talk:Kyaw Myo Aung|ဆွေးနွေးချက်]]) ၏ မူဟောင်း [[Special:Diff/1055384|1055384]] ကို ပြန်ပြင်လိုက်သည်။ မူလသုတ္တံကို အလံုးစုံပယ်ဖျက်ထားခြင်း၊ ကျမ်းကိုးကား မပါခြင်းတို့ကြောင့် အသစ်ပြုပြင်ထားခြင်းကို မူလအခြေအနေသို့ ပြန်လည်သတ်မှတ်သည်။ 1055395 wikitext text/x-wiki {{multiple issues| {{Unreferenced}} {{Cleanup}} }} <ref>ပါဠိစာပေသမိုင်း။ ဒေါ်အုန်း မဟာဝိဇ္ဇာ။ ဒုကြိမ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၉၈၁။ သာသနာရေးဦးစီးဌာန။ ရန်ကုန်။</ref> ==ပါဠိတော်== ===ဥယျောဇဉ်=== <poem> သတေဟိ ပဉ္စမတ္တေဟိ၊ ခီဏာသဝေဟိ ကေဝလံ။ ဘိက္ခူဟိ ဘူပဝံသေဟိ၊ သတ္ထာ ဇိနော ပရိဝုတော။ သက္ကေ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ၊ ဆာယာရမ္မေ မဟာဝနေ။ သမန္တတော သဟဿေဟိ၊ စက္ကဝါဠေဟိ ဒသဟိ။ အာဂမ္မ သန္နိသိန္နာနံ၊ ဒေဝါနံ ယ’မဒေသယိ။ အာယုဒီဃကရံ သဗ္ဗ−သမ္ပတ္တိသာဓကံ ဝရံ။ သုဒ္ဓါဝါသပ္ပဘူတီဟိ၊ ဒေဝေဟိ ပဋိနန္ဒိတံ။ သဗ္ဗရောဂဘယုဂ္ဃါတံ၊ သမယံ တံ ဘဏာမ ဟေ။<ref name="ဗုဒ္ဓဘာသာကောင်းတစ်ယောက်">{{cite book|title= ဗုဒ္ဓဘာသာကောင်းတစ်ယောက် |publisher=သာသနာတော် ထွန်းကားပြန့်ပွားရေး ဦးစီးဌာန|date= ၂၀၀၅ }}</ref> </poem> ===နိဒါန်း=== <poem> '''၁။''' ဧဝံ မေ သုတံ−ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သက္ကေသု ဝိဟရတိ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ မဟာဝနေ မဟတာ ဘိက္ခုသံ ဃေန သဒ္ဓိံ ပဉ္စမတ္တေဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဗ္ဗေဟေဝ အရဟန္တေဟိ၊ ဒသဟိ စ လောကဓာတူဟိ ဒေဝတာ ယေဘုယျေန သန္နိပတိတာ ဟောန္တိ ဘဂဝန္တံ ဒဿနာယ, ဘိက္ခုသံဃဉ္စ။ အထ ခေါ စတုန္နံ သုဒ္ဓါဝါသကာယိကာနံ ဒေဝတာနံ ဧတဒဟောသိ “အယံ ခေါ ဘဂဝါ သက္ကေသု ဝိဟရတိ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ မဟာဝနေ မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ ပဉ္စမတ္တေဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဗ္ဗေဟေဝ အရဟန္တေဟိ၊ ဒသဟိ စ လောကဓာတူဟိ ဒေဝတာ ယေဘုယျေန သန္နိပတိတာ ဟောန္တိ ဘဂဝန္တံ ဒဿနာယ, ဘိက္ခုသံဃဉ္စ၊ ယံနူန မယမ္ပိ ယေန ဘဂဝါ၊ တေနုပသင်္ကမေယျာမ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ပစ္စေကံ ဂါထံ ဘာသေယျာမာ”တိ။ အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ သေယျတာပိ နာမ ဗလဝါ ပုရိသော သမိဉ္ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယျ၊ ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိဉ္ဇေယျ၊ ဧဝမေဝ သုဒ္ဓါဝါသေသု ဒေဝေသု အန္တရဟိတာ ဘဂဝတော ပုရတော ပါတုရဟေသုံ။ အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌံသု။ ဧကမန္တံ ဌိတာ ခေါ ဧကာ ဒေဝတာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ − မဟာသမယော ပဝနသ္မိံ၊ ဒေဝကာယာ သမာဂတာ။ အာဂတ’မှ ဣမံ ဓမ္မသမယံ၊ ဒက္ခိတာယေ အပရာဇိတသံဃ”န္တိ။ '''၂။''' အထ ခေါ အပရာ ဒေဝတာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ − "တတြ ဘိက္ခဝေါ သမာဒဟံသု၊ စိတ္တ’မတ္တနော ဥဇုကံ အကံသု။ သာရထီဝ နေတ္တာနိ ဂဟေတွာ၊ ဣန္ဒြိယာနိ ရက္ခန္တိ ပဏ္ဍိတာ”တိ။ '''၃။''' အထ ခေါ အပရာ ဒေဝတာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ − "ဆေတွာ ခီလံ ဆေတွာ ပလိဃံ၊ ဣန္ဒခီလံ ဦဟစ္စ မနေဇာ။ တေ စရန္တိ သုဒ္ဓါ ဝိမလာ၊ စက္ခုမတာ သုဒန္တာ သုသုနာဂါ”တိ။ '''၄။''' အထ ခေါ အပရာ ဒေဝတာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ − "ယေ ကေစိ ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂတာသေ၊ န တေ ဂမိဿန္တိ အပါယဘူမိံ။ ပဟာယ မာနုသံ ဒေဟံ၊ ဒေဝကာယံ ပရိပူရေဿန္တီ”တိ။ </poem> '''ဒေဝတာသန္နိပါတ''' '''၅။''' အထ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ “ယေဘုယျေန ဘိက္ခဝေ ဒသသု လောကဓာတူသု ဒေဝတာ သန္နိပတိတာ ဟောန္တိ တထာဂတံ ဒဿနာယ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ။ ယေပိ တေ ဘိက္ခဝေ အဟေသုံ အတီတမဒ္ဓါနံ အရဟန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ၊ တေသမ္ပိ ဘဂဝန္တာနံ ဧတံပရမာယေဝ ဒေဝတာ သန္နိပတိတာ အဟေသုံ သေယျထာပိ မယှံ ဧတရဟိ။ ယေပိ တေ ဘိက္ခဝေ ဘဝိဿန္တိ အနာဂတမဒ္ဓါနံ အရဟန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ၊ တေသမ္ပိ ဘဂဝန္တာနံ ဧတံပရမာယေဝ ဒေဝတာ သန္နိပတိတာ ဘဝိဿန္တိ၊ သေယျထာပိ မယှံ ဧတရဟိ။ အာစိက္ခိဿာမိ ဘိက္ခဝေ ဒေဝကာယာနံ နာမာနိ၊ ကိတ္တယိဿာမိ ဘိက္ခဝေ ဒေဝကာယာနံ နာမာနိ၊ ဒေသေဿာမိ ဘိက္ခဝေ ဒေဝကာယာနံ နာမာနိ၊ တံ သုဏာထ, သာဓုကံ မနသိ ကရောထ, ဘာသိဿာမီ”တိ။ “ဧဝံ ဘန္တေ”တိ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ။ '''ဘူမဋ္ဌဒေဝတာကဏ္ဍ''' '''၆။''' ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ − သိလောက’မနုကဿာမိ၊ ယတ္ထ ဘုမ္မာ တဒဿိတာ။ ယေ သိတာ ဂိရိဂဗ္ဘရံ၊ ပဟိတတ္တာ သမာဟိတာ။ ပုထူသီဟာဝ သလ္လီနာ၊ လောမဟံသာဘိသမ္ဘုနော။ ဩဒါတမနသာ သုဒ္ဓါ၊ ဝိပ္ပသန္န မနာဝိလာ။ '''၇။''' ဘိယျော ပဉ္စသတေ ဉတွာ၊ ဝနေ ကာပိလဝတ္ထဝေ။ တတော အာမန္တယီ သတ္ထာ၊ သာဝကေ သာသနေ ရတေ။ ဒေဝကာယာ အဘိက္ကန္တာ၊ တေ ဝိဇာနာထ ဘိက္ခဝေါ။ တေ စ အာတပ္ပ’မကရုံ၊ သုတွာ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ။ '''၈။''' တေသံ ပါတုရဟု ဉာဏံ၊ အမနုဿာနဒဿနံ။ အပ္ပေကေ သတ’မဒ္ဒက္ခုံ၊ သဟဿံ အထ သတ္တရိံ။ သတံ ဧကေ သဟဿာနံ၊ အမနုဿာန’မဒ္ဒသုံ။ အပ္ပေကေ’နန္တ’မဒ္ဒက္ခုံ၊ ဒိသာ သဗ္ဗာ ဖုဋာ အဟုံ။ '''၉။''' တဉ္စ သဗ္ဗံ အဘိညာယ၊ ဝဝတ္ထိတွာန စက္ခုမာ။ တတော အာမန္တယီ သတ္ထာ၊ သာဝကေ သာသနေ ရတေ။ ဒေဝကာယာ အဘိက္ကန္တာ၊ တေ ဝိဇာနာထ ဘိက္ခဝေါ။ ယေ ဝေါ’ဟံ ကိတ္တယိဿာမိ၊ ဂိရာဟိ အနုပုဗ္ဗသော။ '''၁၀။''' သတ္တသဟဿာ တေ ယက္ခာ၊ ဘုမ္မာ ကာပိလဝတ္ထဝါ။ ဣဒ္ဓိမန္တော ဇုတိမန္တော၊ ဝဏ္ဏဝန္တော ယသဿိနော။ <ref name=":0">၉ ‌ောင်တွဲ ဝတ်ရွတ်စဉ်</ref><ref name=":0" /> မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ ဘိက္ခူနံ သမိတိံ ဝနံ။ '''၁၁။''' ဆသဟဿာ ဟေမဝတာ၊ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ ဣဒ္ဓိမန္တော ဇုတိမန္တော၊ ဝဏ္ဏဝန္တော ယသဿိနော။ မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ ဘိက္ခူနံ သမိတိံ ဝနံ။ '''၁၂။''' သာတာဂိရာ တိသဟဿာ၊ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ ဣဒ္ဓိမန္တော ဇုတိမန္တော၊ ဝဏ္ဏဝန္တော ယသဿိနော။ မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ ဘိက္ခူနံ သမိတိံ ဝနံ။ '''၁၃။''' ဣစ္စေတေ သောဠသသဟဿာ၊ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ ဣဒ္ဓိမန္တော ဇုတိမန္တော၊ ဝဏ္ဏဝန္တော ယသဿိနော။ မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ ဘိက္ခူနံ သမိတိံ ဝနံ။ '''၁၄။''' ဝေဿာမိတ္တာ ပဉ္စသတာ၊ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ ဣဒ္ဓိမန္တော ဇုတိမန္တော၊ ဝဏ္ဏဝန္တော ယသဿိနော။ မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ ဘိက္ခူနံ သမိတိံ ဝနံ။ '''၁၅။''' ကုမ္ဘိီရော ရာဇဂဟိကော၊ ဝေပုလ္လ’ဿ နိဝေသနံ။ ဘိယျော နံ သတသဟဿံ၊ ယက္ခာနံ ပယိရုပါသတိ။ ကုမ္ဘီရော ရာဇဂဟိကော၊ သောပါဂါ သမိတိံ ဝနံ။ '''၁၆။''' ပုရိမဉ္စ ဒိသံ ရာဇာ၊ ဓတရဋ္ဌော ပသာသတိ။ ဂန္ဓဗ္ဗာနံ အဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသဿိသော။ ပုတ္တာပိ တဿ ဗဟဝေါ၊ ဣန္ဒနာမာ မဟဗ္ဗလာ။ ဣဒ္ဓိမန္တော ဇုတိမန္တော၊ ဝဏ္ဏဝန္တော ယသဿိနော။ မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ ဘိက္ခူနံ သမိတိံ ဝနံ။ '''၁၇။''' ဒက္ခိဏဉ္စ ဒိသံ ရာဇာ၊ ဝိရူဠှော တံ ပသာသတိ။ ကုမ္ဘဏ္ဍာနံ အဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသဿိသော။ ပုတ္တာပိ တဿ ဗဟဝေါ၊ ဣန္ဒနာမာ မဟဗ္ဗလာ။ ဣဒ္ဓိမန္တော ဇုတိမန္တော၊ ဝဏ္ဏဝန္တော ယသဿိနော။ မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ ဘိက္ခူနံ သမိတိံ ဝနံ။ '''၁၈။''' ပစ္ဆိမဉ္စ ဒိသံ ရာဇာ၊ ဝိရူပက္ခော ပသာသတိ။ နာဂါနဉ္စ အဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသဿိသော။ ပုတ္တာပိ တဿ ဗဟဝေါ၊ ဣန္ဒနာမာ မဟဗ္ဗလာ။ ဣဒ္ဓိမန္တော ဇုတိမန္တော၊ ဝဏ္ဏဝန္တော ယသဿိနော။ မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ ဘိက္ခူနံ သမိတိံ ဝနံ။ '''၁၉။''' ဥတ္တရဉ္စ ဒိသံ ရာဇာ၊ ကုဝေရော တံ ပသာသတိ။ ယက္ခာနဉ္စ အဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသဿိသော။ ပုတ္တာပိ တဿ ဗဟဝေါ၊ ဣန္ဒနာမာ မဟဗ္ဗလာ။ ဣဒ္ဓိမန္တော ဇုတိမန္တော၊ ဝဏ္ဏဝန္တော ယသဿိနော။ မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ ဘိက္ခူနံ သမိတိံ ဝနံ။ '''၂၀။''' ပုရိမံ ဒိသံ ဓတရဋ္ဌော၊ ဒက္ခိဏေန ဝိရူဠှကော။ ပစ္ဆိမေန ဝိရူပက္ခော၊ ကုဝေရော ဥတ္တရံ ဒိသံ။ '''၂၁။''' စတ္တာရော တေ မဟာရာဇာ၊ သမန္တာ စတုရော ဒိသာ။ ဒဒ္ဒလ္လမာနာ အဋ္ဌံသု၊ ဝနေ ကာပိလဝတ္ထဝေ။ '''၂၂။''' တေသံ မာယာဝိနော ဒါသာ၊ အာဂုံ ဝဉ္စနိကာ သဌာ။ မာယာ ကုဋေဏ္ဍု ဝိဋေဏ္ဍု၊ ဝိဋုစ္စ ဝိဋုဋော သဟ။ စန္ဒနော ကာမသေဋ္ဌော စ၊ ကိန္နိဃဏ္ဍု နိဃဏ္ဍု စ။ ပနာဒေါ ဩပမညော စ၊ ဒေဝသူတော စ မာတလိ။ '''၂၃။''' စိတ္တသေနော စ ဂန္ဓဗ္ဗော၊ နဠောရာဇာ ဇနေသဘော။ အာဂါ ပဉ္စသိခေါ စေဝ၊ တိမ္ဗရူ သူရိယဝစ္ဆသာ။ ဧတေ စညေ စ ရာဇာနော၊ ဂန္ဓဗ္ဗာ သဟ ရာဇုဘိ။ မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ ဘိက္ခူနံ သမိတိံ ဝနံ။ '''နာဂကဏ္ဍ''' '''၂၄။''' အထာဂုံ နာဂသာ နာဂါ၊ ဝေသာလာ သဟ တစ္ဆကာ။ ကမ္ဗလဿတရာ အာဂုံ၊ ပါယာဂါ သဟ ဉာတိဘိ။ ယာမုနာ ဓတရဋ္ဌာ စ၊ အာဂုံ “နာဂါ” ယသဿိနော။ ဧရာဝဏော မဟာနာဂေါ၊ သောပါဂါ သမိတိံ ဝနံ။ '''၂၅။''' ယေ နာဂရာဇေ သဟသာ ဟရန္တိ၊ ဒိဗ္ဗာ ဒိဇာ ပက္ခိ ဝိသုဒ္ဓစက္ခူ၊ ဝေဟာယသာ တေ ဝန’မဇ္ဈပတ္တာ၊ စိတြာ သုပဏ္ဏာ ဣတိ တေသ နာမံ။ '''၂၆။''' အဘယံ တဒါ နာဂရာဇာန’မာသိ၊ သုပဏ္ဏတော ခေမ’မကာသိ ဗုဒ္ဓေါ။ သဏှာဟိ ဝါစာဟိ ဥပဝှယန္တာ၊ နာဂါ သုပဏ္ဏာ သရဏမကံသု ဗုဒ္ဓံ။ '''အသုရာဒေဝတာကဏ္ဍ''' '''၂၇။''' ဇိတာ ဝဇိရဟတ္ထေန၊ သမုဒ္ဒံ အသုရာသိတာ။ ဘာတရော ဝါသဝဿေ’တေ၊ ဣဒ္ဓိမန္တော ယသဿိနော။ ကာဠကဉ္စာ မဟာဘိသ္မာ၊ အသုရာ ဒါနဝေဃသာ။ ဝေပစိတ္တိ သုစိတ္တိ စ၊ ပဟာရာဒေါ နမုစီ သဟ။ သတဉ္စ ဗလိပုတ္တာနံ၊ သဗ္ဗေ ဝေရောစနာမကာ။ သန္နယှိတွာ ဗလိသေနံ၊ ရာဟု ဘဒ္ဒ’မုပါဂမုံ၊ သမယော ဒါနိ ဘဒ္ဒန္တေ၊ ဘိက္ခူနံ သမိတိံ ဝနံ။ '''အာကာသဋ္ဌဒေဝတာကဏ္ဍ''' '''၂၈။''' အာပေါ စ ဒေဝါ ပထဝီ၊ တေဇော ဝါယော တဒါဂမုံ။ ဝရုဏာ ဝါရဏာ ဒေဝါ၊ သောမော စ ယသသာ သဟ။ မေတ္တာ ကရုဏာ ကာယိကာ၊ အာဂုံ “ဒေဝါ” ယသဿိနော။ ဒသေ’တေ ဒသဓာ ကာယာ၊ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ ဣဒ္ဓိမန္တော ဇုတိမန္တော၊ ဝဏ္ဏဝန္တော ယသဿိနော။ မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ ဘိက္ခူနံ သမိတိံ ဝနံ။ '''၂၉။''' ဝေဏ္ဍုဒေဝါ သဟလိ စ၊ အသမာ စ ဒုဝေ ယမာ။ စန္ဒဿူပနိသာ ဒေဝါ၊ စန္ဒမာဂုံ ပုရက္ခတွာ။ သူရိယဿူပနိသာ ဒေဝါ၊ သူရိယမာဂုံ ပုရက္ခတွာ။ နက္ခတ္တာနိ ပုရက္ခတွာ၊ အာဂုံ မန္ဒဝလာဟကာ။ ဝသူနံ ဝါသဝေါ သေဋ္ဌော၊ သက္ကောပါဂါ ပုရိန္ဒဒေါ။ ဒသေ’တေ ဒသဓာ ကာယာ၊ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ ဣဒ္ဓိမန္တော ဇုတိမန္တော၊ ဝဏ္ဏဝန္တော ယသဿိနော။ မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ ဘိက္ခူနံ သမိတိံ ဝနံ။ '''၃၀။''' အထာဂုံ သဟဘူ ဒေဝါ၊ ဇလ’မဂ္ဂိ သိခါရိဝ။ အရိဋ္ဌကာ စ ရောဇာ စ၊ ဥမာပုပ္ဖနိဘာသိနော။ ဝရုဏာ သဟဓမ္မာ စ၊ အစ္စုတာ စ အနေဇကာ။ သူလေယျရုစိရာ အာဂုံ၊ အာဂုံ ဝါသဝနေသိနော။ ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ၊ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ ဣဒ္ဓိမန္တော ဇုတိမန္တော၊ ဝဏ္ဏဝန္တော ယသဿိနော။ မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ ဘိက္ခူနံ သမိတိံ ဝနံ။ '''၃၁။''' သမာနာ မဟာသမနာ၊ မာနုသာ မာနုသုတ္တမာ။ ခိဍ္ဍာပဒေါသိကာ အာဂုံ၊ အာဂုံ မနောပဒေါသိကာ။ အထာဂုံ ဟရယော ဒေဝါ၊ ယေ စ လောဟိတဝါသိနော။ ပါရဂါ မဟာပါရဂါ၊ အာဂုံ ဒေဝါ ယသဿိနော။ ဒသေ’တေ ဒသဓာ ကာယာ၊ သဗ္ဗေနာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ ဣဒ္ဓိမန္တော ဇုတိမန္တော၊ ဝဏ္ဏဝန္တော ယသဿိနော။ မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ ဘိက္ခူနံ သမိတိံ ဝနံ။ '''၃၂။''' သုက္ကာ ကရမ္ဘာ အရုဏာ၊ အာဂုံ ဝေဃနသာ သဟ။ ဩဒါတဂယှာ ပါမောက္ခာ၊ အာဂုံ ဒေဝါ ဝိစက္ခဏာ။ သဒါမတ္တာ ဟာရဂဇာ၊ မိဿကာ စ ယသဿိနော။ ထနယံ အာဂ ပဇ္ဇုန္နော၊ ယော ဒိသာ အဘိဝဿတိ။ ဒသေ’တေ ဒသဓာ ကာယာ၊ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ ဣဒ္ဓိမန္တော ဇုတိမန္တော၊ ဝဏ္ဏဝန္တော ယသဿိနော။ မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ ဘိက္ခူနံ သမိတိံ ဝနံ။ '''၃၃။''' ခေမိယာ တုသိတာ ယာမာ၊ ကဋ္ဌကာ စ ယသဿိနော။ လမ္ဗီတကာ လာမသေဋ္ဌာ၊ ဇောတိနာမာ စ အာသဝါ။ နိမ္မာနရတိနော အာဂုံ၊ အထာဂုံ ပရနိမ္မိတာ။ ဒသေ’တေ ဒသဓာ ကာယာ၊ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ ဣဒ္ဓိမန္တော ဇုတိမန္တော၊ ဝဏ္ဏဝန္တော ယသဿိနော။ မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ ဘိက္ခူနံ သမိတိံ ဝနံ။ '''၃၄။''' သဋ္ဌေတေ ဒေဝနိကာယာ၊ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ နာမနွယေန အာဂစ္ဆုံ၊ ယေ စညေ သဒိသာ သဟ။ ပဝုဋ္ဌဇာတိမခိလံ၊ ဩဃတိဏ္ဏမနာသဝံ။ ဒက္ခေမောဃတရံ နာဂံ၊ စန္ဒံဝ အသိတာတိဂံ။ '''ဗြဟ္မကဏ္ဍ''' '''၃၅။''' သုဗြဟ္မာ ပရမတ္တော စ၊ ပုတ္တာ ဣဒ္ဓိမတော သဟ။ သနင်္ကုမာရော တိဿော စ၊ သောပါဂ သမိတိံ ဝနံ။ '''၃၆။''' သဟဿံ ဗြဟ္မလောကာနံ၊ မဟာဗြဟ္မာဘိတိဋ္ဌတိ။ ဥပပန္နော ဇုတိမန္တော၊ ဘိသ္မာကာယော ယသဿိသော။ ဒသေတ္ထ ဣဿရာ အာဂုံ၊ ပစ္စေကဝသဝတ္တိနော။ တေသဉ္စ မဇ္ဈတော အာဂ၊ ဟာရိတော ပရိဝါရိတော။ '''နိဂုံး(၇)ဂါထာ''' '''၃၇။''' တေ စ သဗ္ဗေ အဘိက္ကန္တေ၊ သဣန္ဒေ ဒေဝေ သဗြဟ္မကေ။ မာရသေနာ အဘိက္ကာမိ၊ ပဿ ကဏှဿ မန္ဒိယံ။ ဧထ ဂဏှထ ဗန္ဓထ၊ ရာဂေန ဗဒ္ဓ’မတ္ထု ဝေါ။ သမန္တာ ပရိဝါရေထ၊ မာ ဝေါ မုဉ္စိတ္တ ကောစိ နံ။ ဣတိ တတ္ထ မဟာသေနော၊ ကဏှော သေနံ အပေသယိ။ ပါဏိနာ တလ’မာဟစ္စ၊ သရံ ကတွာန ဘေရဝံ။ ယထာ ပါဝုဿကော မေဃော၊ ထနယန္တော သဝိဇ္ဇုကော၊ တဒါ သော ပစ္စုဒါဝတ္တိ၊ သင်္ကုဒ္ဓေါ အသယံဝသေ။ '''၃၈။''' တဉ္စ သဗ္ဗံ အဘိညာယ၊ ဝဝတ္ထိတွာန စက္ခုမာ။ တတော အာမန္တယီ သတ္ထာ၊ သာဝကေ သာသနေ ရတေ။ မာရသေနာ အဘိက္ကန္တာ၊ တေ ဝိဇာနာထ ဘိက္ခဝေါ။ တေ စ အာတပ္ပ’မကရုံ၊ သုတွာ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ။ ဝီတရာဂေဟိ ပက္ကာမုံ၊ နေ’သံ လောမာပိ ဣဉ္စယုံ။ '''၃၉။''' သဗ္ဗေ ဝိဇိတသင်္ဂါမာ၊ ဘယာတီတာ ယသဿိနော။ မောဒန္တိ သဟ ဘူတေဟိ၊ သာဝကာ တေ ဇနေသုတာတိ။<ref name="ဗုဒ္ဓဘာသာကောင်းတစ်ယောက်"/> ''အမှတ်စဉ်(၃၀)ဂါထာ၌ ဝါသဝနေသီနတ်မျိုးများဖြစ်၍ ဝါသ ဝနေသိနော-ဟု ခွဲမဖတ်ရ၊ ဝါသဝနေသိနော-ဟု ပေါင်းဖတ်ရပါမည်။'' (ဂါထာအသံအနိမ့်အမြင့်ရွတ်ဆိုပုံ) ၁။ဟင်္သာခြေကြွ ပထမ ချိုမြသာယာစေ။ ၂။ခြင်္သေ့လှမ်းချွတ် မြင့်မြင့်ရွတ် သံလွှတ် ဒု,ယူပေ။ ၃။တတိယခင်း ရွတ်ဆိုခြင်း ဆင်မင်းလှမ်း သည့်နေ။ ၄။နဂါးသွားရာ စတုတ္ထာ ပြာပြာသလဲပေ။ ----------------------------------------------------------- ဂါထာမှာ လေးပိုဒ်ရှိရာ ပထမအပိုဒ်က်ို ချိုမြ သာယာစွာရွတ်ပါ။ ဒုတိယအပိုဒ်ကို အသံမြှင့်ရွတ်ပါ။ တတိယအပိုဒ်ကို အသံအနည်းငယ်နှိမ့်၍ ညက်ညောသာယာစွာရွတ်ပါ။ စတုတ္ထအပိုဒ်ကို မြန်မြန်လေးရွတ်ပါ။ == မဟာသမယသုတ်တော် မြန်မာပြန်စကားပြေ == === ပထမသင်္ဂါယနာတင်မှတ်တမ်း === အရှင်အာနန္ဒာ-“အရှင်မဟာကဿပထေရ်ဘုရား။ အကျွန်ုပ်အာနန္ဒာသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်ထံမှ ဤသို့ အတိုင်းအရှည်ရှိသည့် စကားတော်များအား ကြားနာမှတ်သားခဲ့ရပါ၏။ ဘုန်းတော်ခြောက်ပါးနှင့်ပြည့်စုံတော်မူသော သဗ္ဗေညုမြတ်စွာဘုရားရှင်သည် သက္ကတိုင်း ကပိလဝတ်ပြည်(အနီးရှိ) မဟာဝုန်တောတွင် အားလုံး ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်သာဖြစ်ပေသည့် ရဟန်းသံဃာတော်ပေါင်းငါးရာနှင့်အတူ သီတင်းသုံးနေထိုင်တော်မူသောအခါတွင် စကြဝဠာတစ်ထောင်စီရှိသော  လောကဓာတ်တိုက် ဆယ်တိုက်တို့မှ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်နှင့် ရဟန်းသံဃာတော်တို့ကို ဖူးတွေ့ရန်အတွက် အများအပြား စုဝေးရောက်ရှိလာကြပေ၏။ === သုဒ္ဓါဝါသဘုံမှ ဗြဟ္မာလေးဦးအကြောင်း === ထိုအခါတွင် သုဒ္ဓါဝါသဘုံတွင်နေသည့် ဗြဟ္မာလေးဦးတို့သည်-‘ဤ ဘုန်းတော်ခြောက်ပါးနှင့်ပြည့်စုံတော်မူသော သဗ္ဗေညုမြတ်စွာဘုရားရှင်သည် သက္ကတိုင်း ကပိလဝတ်ပြည်(အနီးရှိ) မဟာဝုန်တောတွင် အားလုံး ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်သာဖြစ်ပေသည့် ရဟန်းသံဃာတော်ပေါင်းငါးရာနှင့်အတူ သီတင်းသုံးနေထိုင်တော်မူသောအခါတွင် စကြဝဠာတစ်ထောင်စီရှိသော  လောကဓာတ်တိုက် ဆယ်တိုက်တို့မှ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်နှင့် ရဟန်းသံဃာတော်တို့ကို ဖူးတွေ့ရန်အတွက် အများအပြား စုဝေးရောက်ရှိလာကြပေ၏။ ငါတို့သည်လည်း မြတ်စွာဘုရားရှင် ထံသို့ သွားကြပြီး မြတ်စွာဘုရားရှင် အနားတော်တွင် ကိုယ်စီကိုယ်စီ ဂါထာတစ်ပုဒ်စီ ရွတ်ဆိုလျှောက်ထားရလျှင် ကောင်းပေမည်။ ’ဟူ၍ အကြံဖြစ်ကြလေ၏။ ထို့နောက် ထိုဗြဟ္မာလေးဦးတို့သည် ဥပမာဆိုရသော် ခွန်အားရှိသော ယောကျာ်း၏ အလျင်အမြန် ကွေးသောလက်ကို ဆန့်ခြင်း နှင့် ဆန့်သောလက်ကို ကွေးခြင်း ပြုသကဲသို့ သုဒ္ဓါဝါသဗြဟ္မာဘုံမှ ပျောက်ကွယ်ပြီး မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ရှေ့တော်တွင် အထင်အရှားပေါ်ကာရောက်ရှိကြကုန်၏။ ကိလေသာရန်သူတို့၏ ထိပါးအနိုင်ယူခြင်းကို မခံရသော အပရာဇိတအမည်ရှိ သံဃာတော်တို့ကိုဖူးတွေ့လိုသော သုဒ္ဓါဝါသဗြဟ္မာ ထိုဗြဟ္မာလေးဦးတို့သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို ရှိခိုးပြီး တစ်နေရာတွင် ရပ်ပြီးသောအခါ ဗြဟ္မာတစ်ဦးသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ရှေ့တော်တွင်-‘အရှင်ဘုရား။ မဟာဝုန်တောတွင် နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် စုဝေးရောက်ရှိကြသဖြင့် အစည်းအဝေးကြီးဖြစ်နေလျက်ရှိပါ၏။ အကျွန်ုပ်တို့သည်လည်း ကိလေသာရန်သူတို့၏ ထိပါးအနိုင်ယူခြင်းကို မခံရသော အပရာဇိတအမည်ရှိ သံဃာတော်တို့ကို ဖူးတွေ့ရန်အတွက် ဤတရားသဘင် အစည်းအဝေးရှိရာသို့ လာရောက်ကြပါ၏’။’ဟူ၍ ပြောဆိုလျှောက်ထား၏။ ==== ဣန္ဒြေတည်ငြိမ်သော သံဃာတော်တို့ကိုဖူးတွေ့လိုသော သုဒ္ဓါဝါသဗြဟ္မာ ==== ထို့နောက် ဗြဟ္မာတစ်ဦးသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ရှေ့တော်တွင်-‘ အရှင်ဘုရား။ ဤအစည်းအဝေးရှိ ရဟန်းတို့သည် မိမိစိတ်ကို တည်ကြည်ဖြောင့်မတ်စွာ ပြုထား(ပြီး)ကြပါ၏။ ရထားထိန်းသည် မြင်းဇက်ကြိုးတို့ကို ကိုင်၍ ထိန်းနိုင်သကဲ့သို့ ပညာရှိ ရဟန်းတို့သည်လည်း ဣန္ဒြေ(အမူအရာ)တို့ကို ထိန်းသိမ်းတော်မူနိုင်ကြပေ၏။’ဟူ၍ ပြောဆိုလျှောက်ထား၏။ ==== ရာဂဒေါသမောဟမရှိသော သံဃာတော်တို့ကိုဖူးတွေ့လိုသော သုဒ္ဓါဝါသဗြဟ္မာ ==== ထို့နောက် ဗြဟ္မာတစ်ဦးသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ရှေ့တော်တွင်-‘ အရှင်ဘုရား။ မြတ်စွာဘုရားရှင် ကောင်းမွန်စွာ ဆုံးမထားပြီးသည်ဖြစ်သဖြင့် တပ်မက်ခြင်းတဏှာကင်းပြီး သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သော ထိုရဟန္တာငယ်တို့သည် (တပ်မက်လိုချင်သော)ရာဂ၊ (အမျက်ထွက်ခြင်း)ဒေါသ၊ (တွေဝေမသိခြင်း)မောဟ ဟူသော ခလုတ်တံသင်း နှင့် တံခါးကျည်း မင်းတုပ်တို့ကိုဖြတ်ပြီးလျှင် (တပ်မက်လိုချင်သော)ရာဂ၊ (အမျက်ထွက်ခြင်း)ဒေါသ၊ (တွေဝေမသိခြင်း)မောဟ ဟူသော တံခါးတိုင်ကို နှုတ်ပြီး လှည့်လည်၍သွားလာနေကြကုန်၏။  ’ဟူ၍ ပြောဆိုလျှောက်ထား၏။ ==== မြတ်စွာဘုရားရှင်အားကိုးကွယ်ခြင်းအကျိုးကိုပြောကြားသည့် သုဒ္ဓါဝါသဗြဟ္မာ ==== ထို့နောက် ဗြဟ္မာတစ်ဦးသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ရှေ့တော်တွင်-‘ အရှင်ဘုရား။ မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို ကိုးကွယ်အားထားရာဟူ၍ ကိုးကွယ်အားထားဆည်းကပ်သူ အားလုံးသည် မကောင်းသော အပါယ်လောကဘုံသို့ မရောက်ကြဘဲ လူ့ခန္ဓာကို စွန့်ပယ်ပြီးသောအခါတွင် နတ်ပြည်သို့ ရောက်ရှိကြပါလတ္တံ့။ ’ဟူ၍ ပြောဆိုလျှောက်ထား၏။ === မြတ်စွာဘုရားရှင် နတ်တို့အမည်များအား ကြေညာဖြစ်ကြောင်း ရဟန်းတို့အား မိန့်တော်မူခြင်း === ထိုအခါတွင် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ရဟန်းတို့အား-‘ ရဟန်းတို့။ စကြဝဠာတစ်ထောင်စီရှိသော  လောကဓာတ်တိုက် ဆယ်တိုက်တို့မှ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်နှင့် ရဟန်းသံဃာတော်တို့ကို ဖူးတွေ့ရန်အတွက် အများအပြား စုဝေးရောက်ရှိလာကြပေ၏။ ရဟန်းတို့။ အတိတ်ကာလအခါတွင် ပွင့်တော်မူခဲ့သော ပူဇော်အထူးကို ခံယူတော်မူထိုက်သည့် မြတ်စွာဘုရားရှင်တို့၏လက်ထက်တော်အခါကလည်း ယခုငါ၏လက်ထက်ကဲ့သို့ ဤမျှ အတိုင်းအတာရှိသည့် နတ်ဗြဟ္မာတို့သည် စုဝေးခဲ့ကြလေပြီ။ ရဟန်းတို့။ အနာဂတ်ကာလအခါတွင်လည်း ပွင့်တော်မူမည်ဖြစ်သော ပူဇော်အထူးကို ခံယူတော်မူထိုက်သည့် မြတ်စွာဘုရားရှင်တို့၏လက်ထက်တော်အခါတွင်လည်း ယခုငါ၏လက်ထက်ကဲ့သို့ ဤမျှ အတိုင်းအတာရှိသည့် နတ်ဗြဟ္မာတို့သည် စုဝေးမည်ဖြစ်ပေ၏။ ရဟန်းတို့။ (ငါသည်) နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့၏ အမည်နာမတို့ကို ပြောကြားမည်။ ရဟန်းတို့။ (ငါသည်) နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့၏ အမည်နာမတို့ကို ကြေညာမည်။ ’ ရဟန်းတို့။ (ငါသည်) နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့၏ အမည်နာမတို့ကို ဟောကြားမည်။ (ရဟန်းတို့) ဤစကားကို နာယူပြီး နှလုံးသွင်းကြလော့။ (ငါ)ဟောပေမည်။’ ဟူ၍ မိန့်တော်မူလေ၏။ ရဟန်းတို့က-‘အရှင်ဘုရား။ ကောင်းပါပြီ။’ဟူ၍ မြတ်စွာဘုရားရှင်၏စကားတော်ကို နာခံလေ၏။ === မြတ်စွာဘုရားရှင်နှင့် ရဟန်းတို့၏ အပြုအမူမြင်ကွင်းအခြေအနေ === မြတ်စွာဘုရားရှင်သည်-‘ ရဟန်းတို့။ ဂါထာဖွဲ့ပြီး ဟောကြားပေအံ့။ အကြင်ရဟန်းတို့သည် မြေတည်နတ်များ မှီတည်နေထိုင်ရာ အရပ်ဒေသများ၊ တောင်ရှိလှိုဏ်ဂူတွင်းတို့ကို မှီခိုနေကြကုန်၏။ ထိုရဟန်းတို့သည် နိဗ္ဗာန်ကို ရည်မှန်းသော စိတ်ရှိကြ၏။ တည်ငြိမ်သောစိတ်လည်း ရှိကြ၏။ ထိုများပြားသော ရဟန်းတို့သည် ကြက်သီးမွေးညှင်းမထတုန်လှုပ်ခြင်းမရှိဘဲ ခြင်္သေ့မင်းကဲ့သို့ တစ်ပါးတည်း ကိန်းအောင်းနေထိုင်လေ့ရှိ၏။ ဖြူစင်သောစိတ်ရှိပြီး နောက်ကျူခြင်းကင်းပြီး သန့်ရှင်းကြည်လင်ကြပေ၏။ ’ဟူသော တရားစကားကို ဟောတော်မူ၏။ အရှင်အာနန္ဒာ-ထိုအချိန်တွင် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ကပိလဝတ်ပြည(အနီးတွင်) မဟာဝုန်တောရှိ တပည့်သာဝက ငါးရာကျော်တို့ (မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ အဆုံးအမ)သာသနာတော်တွင် နှစ်သက်စွာ နေကြသည်ကို သိတော်မူသောကြောင့် -‘ရဟန်းတို့။ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် (သင်တို့ရှိရာသို့) ဦးတည်ပြီး လာရောက်ကြကုန်၏။ ထိုနတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့ကို ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်အမြင်ဖြင့် သိမြင်ကြကုန်လော့။’ဟူ၍ အမိန့်ရှိတော်မူလေ၏။ ထိုရဟန်းတို့သည်လည်း မြတ်စွာဘုရားရှင်၏အဆုံးအမကို ကြားနာရ၍ သိရန်အတွက် (ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်အမြင်ရရန်) အားထုတ်ကြ၏။ ထိုရဟန်းတို့တွင် နတ်ဗြဟ္မာတို့ကို မြင်နိုင်ရန်စွမ်းသည့် ဒိဗ္ဗစက္ခုအမြင်ဉာဏ်သည် ရရှိဖြစ်ပေါ်လေ၏။ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် နတ်ဗြဟ္မာပေါင်းအယောက်တစ်ရာကို မြင်ကြရ၏။ အချို့သောရဟန်းတို့သည် နတ်ဗြဟ္မာပေါင်းအယောက်တစ်ထောင်ကို မြင်ကြရ၏။ အချို့သောရဟန်းတို့သည် နတ်ဗြဟ္မာပေါင်းအယောက်ခုနှစ်သောင်းကို မြင်ကြရ၏။ အချို့သောရဟန်းတို့သည် နတ်ဗြဟ္မာပေါင်းအယောက်တစ်သိန်းကို မြင်ကြရ၏။ အချို့သောရဟန်းတို့သည် မရေမတွက်နိုင်သောနတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းကို မြင်ကြရ၏။ အားလုံးသောအရပ်မျက်နှာများသည် နတ်ဗြဟ္မာတို့ဖြင့် ပြည့်နှက်လျက်ရှိပေ၏။ ထိုအချိန်တွင် သမန္တစက္ခု၊ဒိဗ္ဗစက္ခု၊ဗုဒ္ဓစက္ခု၊မံသစက္ခု၊ပညာစက္ခု ဟူသော စက္ခုငါးပါးအားပိုင်ဆိုင်အစိုးရ တော်မူသော သဗ္ဗေညုမြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ရဟန်းများ၏ တစ်ပါးချင်းစီ သိပုံမြင်ပုံ အားလုံးကို ထူးခြားသောဉာဏ်ဖြင့် သိမြင်ခွဲခြားမှတ်သားပြီးနောက် သာသနာအဆုံးအမတော်တွင် နှစ်သက်ပျော်ရွှင်ကုန်သော ထို တပည့်သာဝကရဟန်းတို့အား-‘ရဟန်းတို့။ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် (ဤအစည်းအဝေးရှိရာအရပ်သို့) ဦးတည်ရောက်ရှိနေကြလေ၏။ ထို နတ်ဗြဟ္မာတို့ကို ဒိဗ္ဗစက္ခုဟူသော အမြင်ဉာဏ်ဖြင့် ကြည့်ရှုသိကြလော့။ ထိုနတ်ဗြဟ္မာတို့ကို (ငါသည်) သင်တို့အား(သိစေရန်) ဂါထာစကားဖြင့် အစဉ်တိုင်း (အစီအစဉ်တကျ) ပြောကြား(ကြေညာ)ပေအံ့။’ဟူ၍ မိန့်တော်မူ၏။ === မဟာသမယအစည်းအဝေးရှိ နတ်ဗြဟ္မာ၏အမည်များကို ကြေညာခြင်း === ==== (က)မဟာသမယအစည်းအဝေးရှိ မြေတည်နတ်များ၏အမည်များ ==== ===== (၁)တောတောင်နေနတ်များ၏အမည်များ ===== သဗ္ဗေညုမြတ်စွာဘုရားရှင်-‘ရဟန်းတို့ မြေတွင်တည်နေ နေထိုင်ပြီး ကပိလဝတ်ပြည်ကို မှီခို၍နေထိုင်ကြသည့် ဘုန်းတန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားပြီး ရုပ်အဆင်းချောမောကာ အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းများကြသည့် နတ်ပေါင်း ခုနှစ်ထောင်တို့သည် (ဤ) မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ(သောစိတ်ဖြင့် )လာရောက်ကြလေ၏။ ဟိမဝန္တာတောင်တွင် နေထိုင်ကြသော အမျိုးမျိုးသော အရောင်အသွေးရှိသော ဘုန်းတန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားပြီး ရုပ်အဆင်းချောမောကာ အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းများကြသည့် နတ်ပေါင်း ခြောက်ထောင်တို့သည် (ဤ) မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ(သောစိတ်ဖြင့် ) လာရောက်ကြလေ၏။ သာတာဂီရိတောင်တွင် နေထိုင်ကြသော အမျိုးမျိုးသော အရောင်အသွေးရှိသော ဘုန်းတန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားပြီး ရုပ်အဆင်းချောမောကာ အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းများကြသည့် နတ်ပေါင်း သုံးထောင်တို့သည် (ဤ) မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ(သောစိတ်ဖြင့် ) လာရောက်ကြလေ၏။ (ဤဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော) အမျိုးမျိုးသော အရောင်အသွေးရှိသော ဘုန်းတန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားပြီး ရုပ်အဆင်းချောမောကာ အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းများကြသည့် နတ်ပေါင်း တစ်သောင်းခြောက်ထောင်တို့သည် (ဤ) မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ(သောစိတ်ဖြင့် ) လာရောက်ကြလေ၏။ ဝေဿာမိတ္တတောင်တွင် နေထိုင်ကြသော အမျိုးမျိုးသော အရောင်အသွေးရှိသော ဘုန်းတန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားပြီး ရုပ်အဆင်းချောမောကာ အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းများကြသည့် နတ်ပေါင်း ငါးရာတို့သည် (ဤ) မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ(သောစိတ်ဖြင့် ) လာရောက်ကြလေ၏။ ရာဇဂြိုဟ်ပြည် ဝေပုလ္လတောင်တွင်နေသော ကုမ္ဘီရနတ်စစ်သူကြီးအား သိန်းပေါင်းမကသော နတ်တို့သည် ခယခြံရံကြ၏။ ထို ရာဇဂြိုဟ်ပြည်နေ ကုမ္ဘီရနတ်စစ်သူကြီးသည်လည်း (ဤ) မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်လေ၏။ ===== (၂)နတ်မင်းကြီးလေးပါးနှင့်မိသားစုများ ===== အရှေ့အရပ်ကို အစိုးရသည့် ဂန္ဓဗ္ဗနတ်တို့၏အရှင် ဓတရဋ္ဌ နတ်မင်းကြီးသည် များပြားသောအခြံအရံအား ပိုင်ဆိုင်၏။ ထိုနတ်မင်းကြီး၏ သားတော်တို့သည် များပြားလှ၏။ ခွန်အားကြီးမားပြီး တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားကာ ရုပ်အဆင်းချောမောသည့်အပြင် အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းအများအပြားအား ပိုင်ဆိုင်သည့် ဣန္ဒအမည်ရှိထိုသားတော်တို့သည်လည်း (ဤ) မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်လေ၏။ တောင်အရပ်ကို အစိုးရသည့် ကုမ္ဘဏ်တို့၏အရှင် ဝိရုဠက နတ်မင်းကြီးသည် များပြားသောအခြံအရံအား ပိုင်ဆိုင်၏။ ထိုနတ်မင်းကြီး၏ သားတော်တို့သည် များပြားလှ၏။ ခွန်အားကြီးမားပြီး တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားကာ ရုပ်အဆင်းချောမောသည့်အပြင် အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းအများအပြားအား ပိုင်ဆိုင်သည့် ဣန္ဒအမည်ရှိထိုသားတော်တို့သည်လည်း (ဤ) မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်လေ၏။ အနောက်အရပ်ကို အစိုးရသည့် နဂါးတို့၏အရှင် ဝိရုပက္ခ နတ်မင်းကြီးသည် များပြားသောအခြံအရံအား ပိုင်ဆိုင်၏။ ထိုနတ်မင်းကြီး၏ သားတော်တို့သည် များပြားလှ၏။ ခွန်အားကြီးမားပြီး တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားကာ ရုပ်အဆင်းချောမောသည့်အပြင် အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းအများအပြားအား ပိုင်ဆိုင်သည့် ဣန္ဒအမည်ရှိထိုသားတော်တို့သည်လည်း (ဤ) မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်လေ၏။ မြောက်အရပ်ကို အစိုးရသည့် နတ်ဘီလူးတို့၏အရှင် ကုဝေရ နတ်မင်းကြီးသည် များပြားသောအခြံအရံအား ပိုင်ဆိုင်၏။ ထိုနတ်မင်းကြီး၏ သားတော်တို့သည် များပြားလှ၏။ ခွန်အားကြီးမားပြီး တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားကာ ရုပ်အဆင်းချောမောသည့်အပြင် အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းအများအပြားအား ပိုင်ဆိုင်သည့် ဣန္ဒအမည်ရှိထိုသားတော်တို့သည်လည်း (ဤ) မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်လေ၏။ အရှေ့အရပ်တွင် ဓတရဋ္ဌနတ်မင်းကြီး၊ တောင်အရပ်တွင် ဝိရုဠက နတ်မင်းကြီး၊ အနောက်အရပ်တွင် ဝိရုပက္ခနတ်မင်းကြီး၊ မြောက်အရပ်တွင် ကုဝေရနတ်မင်းကြီးဟူသော ထို နတ်မင်းကြီးလေးယောက်တို့သည်  အရပ်လေးမျက်နှာပတ်ဝန်းကျင်တို့ကို အလွန်လင်းထိန်တောက်ပအောင်ပြုပြီး ကပိလဝတ်ပြည်(အနီး)မဟာဝုန်တောတွင် တည်ရှိနေလျက်ရှိ၏။ ===== (၃)နတ်မင်းကြီးလေးပါး၏အခြွေအရံများနှင့်ဂန္ဓဗ္ဗမျိုးနွယ်နတ်များ ===== ထိုနတ်မင်းကြီး၏ လူယုံတော်ဖြစ်ကြပြီး မာယာဉာဏ်နီများတတ်ပြီး လှည့်ဖြားပြီး ကောက်ကျစ်ယုတ်မာတတ်သည့် မာယာနတ်၊ ကုဋေဏ္ဍုနတ်၊ ဝိဋေဏ္ဍုနတ်၊ ဝိဋုစ္စနတ်၊ ဝိဋူဋနတ်နှင့်တကွ စန္ဒနနတ်၊ ကာမသေဋ္ဌနတ်၊ ကိန္နိဃဏ္ဍုနတ်၊ နိဃဏ္ဍုနတ် တို့သည်လည်း ရောက်ရှိနေကြ၏။ ဤ ပနာဒနတ်၊ဩပမညနတ်၊ (သိကြားမင်း)ရထားထိန်းမာတလိနတ်၊ စိတ္တအမည်ရှိ ဂန္ဓဗ္ဗနတ်၊ သေနအမည်ရှိ ဂန္ဓဗ္ဗနတ်၊ စိတ္တသေနအမည်ရှိ ဂန္ဓဗ္ဗနတ်၊ နဠရာဇနတ်၊ ဇနဝသဘနတ်( ဗိဗ္မိသာရမင်းကြီးဖြစ်ဖူးသူ)၊ ပဉ္စသီခနတ်၊ တိမ္ဗရုနတ် နှင့် သူရိယဝစ္ဆသာနတ်သမီး ဟူသော ဂန္ဓဗ္ဗနတ်တို့နှင့် အခြားသောနတ်တို့သည်လည်း နတ်မင်းကြီး(လေးပါး)တို့နှင့်အတူ (ဤ) မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ(သောစိတ်ဖြင့် ) လာရောက်ကြလေ၏။ ==== (ခ) နဂါးတို့၏အမည်များနှင့်ဧရာဝဏ်ဆင်နတ်မင်း ==== ထို့အပြင် နာဂသအိုင်တွင် နေသော နဂါးတို့နှင့် ဝေသာလီတွင်နေသော နဂါးတို့သည် နဂါးပရိသတ်အသိုင်းအဝိုင်းတို့နှင့် အတူ (ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့) လာရောက်ကြလေ၏။ ကမ္ပလအမည်ရှိနဂါး၊ အဿတရအမည်ရှိနဂါး နှင့် ပယာဂဆိပ်ကမ်းနေ နဂါးတို့သည် မိမိတို့၏ဆွေမျိုးအသိုင်းအဝိုင်းနှင့်အတူ (ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့) လာရောက်ကြလေ၏။ အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းအများအပြားပိုင်ဆိုင်သော ယမုနာမြစ်တွင်နေကြသည့် နဂါးတို့ နှင့် ဓတရဋ္ဌမျိုးနွယ်နဂါးတို့သည် (ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့) လာရောက်ကြ၏။ ဧရာဝဏ်ဆင်ပြောင်ကြီးအမည်ရှိနတ်သားသည်လည်း (ဤ) မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြ၏။ ==== (ဂ)ဂဠုန်နှင့်နဂါးတို့၏ချစ်ကြည်ရေး ==== ဂဠုန်ငှက်တို့သည် ပြောခဲ့ပြီးသော နဂါးမင်းတို့ကို အနိုင်ကျင့်ပြီး ဖမ်းယူနိုင်ကြ၏။ နတ်တို့ကဲ့သို့ ဘုန်းအာနုဘော်ရှိ၏။ အမိဝမ်းနှင့် ဥတွင်းမှ နှစ်ကြိမ် မွေးဖွားရသူများဖြစ်၏။ တောင်ပံ ရှိနေ၏။ ကြည်လင်သော မျက်စိ အမြင် ရှိကြ၏။ ဆန်းကြယ်သောအတောင်အမွှေးရှိသဖြင့် စိတြသုပဏ္ဏအမည်ဟူသောအမည်အားပိုင်ဆိုင်ထားကြ၏။ ထိုဂဠုန်တို့သည် ကောင်းကင်ခရီးဖြင့် (မဟာဝုန်)တောအုပ်အလယ်သို့ ရောက်လာကြ၏။ ထိုအခါတွင် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ဂဠုန်တို့၏ဘေးပြုခြင်းကို အေးငြိမ်းအောင် ပြုတော်မူသဖြင့် နဂါးတို့အတွက် ဘေးရန်ကင်းလေ၏။ နဂါးနှင့်ဂဠုန်တို့သည် သိမ့်မွေသောစကားတို့ဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ပြောဆိုကြကာ မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်အားထားကြလေ၏။ ==== (ဃ)အသူရာများ၏အမည်များနှင့် အသူရာနှင့်မာရ်နတ်မင်းတို့၏အကြောင်း ==== ဝရဇိန်လက်နက်ရှိသော သိကြားမင်းကို စစ်ရှုံးသဖြင့် သမုဒ္ဒရာကို မှီခိုနေထိုင်ကြသည့် အသုရာတို့သည် သိကြားမင်း၏ ညီနောင်များပင်ဖြစ်ကြပြီး တန်ခိုးကြီးမားကာ အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းများကြသူများဖြစ်ပေ၏။ ကာလကဉ္စအသုရာတို့သည် ကြီးမားပြီးကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသည့် ကိုယ်ခန္ဓာကို ဖန်တီးပြုလုပ်ပြီးလာကြ၏။ ဒါနဝေဃအမည်ရှိလေးသမား အသုရာ၊ ဝေပစိတ္တိအသုရာ၊ သုစိတ္တိအသုရာ၊ ပဟာရာဒအသုရာ တို့သည် မာရ်နတ်မင်းသားနှင့် အတူ (ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့) လာရောက်ကြ၏။ ဗလိအသုရာကြီး၏ ဝေရောစအမည်ရှိ သားတော်ပေါင်းတစ်ရာတို့သည် ဗလိအသုရာစစ်တပ်ကို လက်နက်တပ်ဆင်ပြီး ရာဟု အသုရိန်ကြီးထံသို့ သွားကြပြီး ‘သင့်အတွက် ကောင်းခြင်းမင်္ဂလာဖြစ်ပါစေသတည်း။ မဟာဝုန်တောရှိ ရဟန်းတို့ အစည်းအဝေးသို့သွားရန် အချိန်ကျပါပြီ’ဟူ၍ ပြောဆိုအသိပေးကြလေ၏။ ==== (င) အယောက်ခြောက်ဆယ်သောကောင်းကင်နေနတ်များ၏အမည်များ ==== ထိုအချိန်တွင် အာပေါ(ရေ)နတ်၊ ပထဝီ(မြေ)နတ်၊ တေဇော(မီး)နတ်၊ ဝါယော(လေ)နတ်၊ ဝရုဏအမည်ရှိနတ်၊ ဝါရဏအမည်ရှိနတ်၊ သောမအမည်ရှိနတ်တို့သည် ယသနတ်နှင့်အတူ (ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့) ရောက်ရှိကြ၏။ အခြံအရံအများအပြားပိုင်ဆိုင်သည့် မေတ္တာနတ်နှင့် ကရုဏာနတ်တို့သည်လည်း (ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့) လာရောက်ကြ၏။ တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကြသည့် အဆင်းချောမောပြီး အခြံအရံအများအပြားရှိသည့် အသွေးအရောင် အမျိုးမျိုး ရှိသည့် အားလုံးသော ထို နတ်အစုအဝေးဆယ်အုပ်စုတို့သည် ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက် ဝမ်းသာသော(စိတ်ဖြင့်) လာရောက်ကြလေ၏။ ဝေဏ္ဍုနတ်၊ သဟလိနတ်၊ အသမနတ်တို့နှင့်အတူ ယမနတ်နှစ်မျိုးတို့သည် (ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့) လာရောက်ကြ၏။ လ၏အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းဖြစ်သောနတ်တို့သည် လနတ်မင်းကို ရှေ့ထားပြီး (ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့) လာရောက်ကြ၏။ နေ၏အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းဖြစ်သောနတ်တို့သည် နေနတ်မင်းကို ရှေ့ထားပြီး (ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့) လာရောက်ကြ၏။ ကြယ်နက္ခတ်တို့၏အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းဖြစ်သောနတ်တို့သည် နေနတ်မင်းကို ရှေ့ထားပြီး (ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့) လာရောက်ကြ၏။ မန္ဒဝလာဟကနတ်တို့သည်လည်း (ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့) လာရောက်ကြ၏။ နတ်တို့၏အကြီးအမှူးခေါင်းဆောင်ဖြစ်သော ရှေးအခါက အလှူဒါနပေးဖူးသဖြင့် ဝါသဝအမည်ရှိ သိကြားမင်းသည်လည်း (ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့) လာရောက်နေ၏။ တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကြသည့် အဆင်းချောမောပြီး အခြံအရံအများအပြားရှိသည့် အသွေးအရောင် အမျိုးမျိုး ရှိသည့် အားလုံးသော ထို နတ်အစုအဝေးဆယ်အုပ်စုတို့သည် ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက် ဝမ်းသာသော(စိတ်ဖြင့်) လာရောက်ကြလေ၏။ ထို့အပြင် မီးလျှံကဲ့သို့ တောက်ပသော အရောင်အရှိန်ရှိသော သဟဘူမည်သော နတ်များ၊ အောင်မဲညိုပန်းပွင့်နှင့်တူသော အရောင်အဆင်းရှိသော အရိဋ္ဌနတ်များ၊ ရောဇနတ်များ၊ ဝရုဏနတ်များ၊ သဟဓမ္မနတ်များ၊အစ္စုတနတ်များ၊ အနေဇကနတ်များ၊ သုလေယျနတ်များ၊ ရုစိရနတ်များ၊ ဝါသဝနေသိ အမည်ရှိနတ်များ ဟူသော နတ်မျိုးတို့သည်လည်း (ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့) လာရောက်ကြ၏။ တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကြသည့် အဆင်းချောမောပြီး အခြံအရံအများအပြားရှိသည့် အသွေးအရောင် အမျိုးမျိုး ရှိသည့် အားလုံးသော ထို နတ်အစုအဝေးဆယ်အုပ်စုတို့သည် ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက် ဝမ်းသာသော(စိတ်ဖြင့်) လာရောက်ကြလေ၏။ သမာနနတ်များ၊ မဟာသမာနနတ်များ၊ မာနုသနတ်များ၊ မာနုသုတ္တမနတ်များ၊ ခိဍာပဒေါသိကနတ်များ၊ မနောပဒေါသိကနတ်များ ဟူသော နတ်မျိုးတို့သည်လည်း (ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့) လာရောက်ကြ၏။ ထို့အပြင် ဟရိနတ်များ၊ လောဟိတဝါသီနတ်များ၊ အခြံအရံအများအပြားအား ပိုင်ဆိုင်ထားသော ပါရဂနတ်များ၊ မဟာပါရဂနတ်များ ဟူသော နတ်မျိုးတို့သည်လည်း (ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့) လာရောက်ကြ၏။ တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကြသည့် အဆင်းချောမောပြီး အခြံအရံအများအပြားရှိသည့် အသွေးအရောင် အမျိုးမျိုး ရှိသည့် အားလုံးသော ထို နတ်အစုအဝေးဆယ်အုပ်စုတို့သည် ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက် ဝမ်းသာသော(စိတ်ဖြင့်) လာရောက်ကြလေ၏။ သုက္ကနတ်များ၊ ကရမ္ဘနတ်များ၊ အရုဏနတ်များ ဟူသော နတ်တို့သည် ဝေဃနသနတ်များနှင့်အတူ ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက် ဝမ်းသာသော(စိတ်ဖြင့်) လာရောက်ကြလေ၏။ဩဒါတဂယှ မည်သော ပါမောက္ခနတ်တို့သည် လည်းကောင်း၊ ဝိစက္ခဏ နတ်တို့သည် လည်းကောင်း လာရောက်ကြကုန်၏။ သဒါမတ္တနတ်များ၊ ဟာရဂဇနတ်များ၊ အခြံအရံအများအပြားပိုင်ဆိုင်သည့် မိဿကနတ်များတို့သည်လည်း မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက် ဝမ်းသာသော(စိတ်ဖြင့်) လာရောက်ကြလေ၏။ အရပ်မျက်နှာများသို့ သွားလာလေ့ရှိပြီး မိုးရွာစေတတ်သော ပဇ္ဇုန္န(မိုး)နတ်သည်လည်း မိုးထစ်ချုန်းရွာစေလျက် လာရောက်စေ၏။ တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကြသည့် အဆင်းချောမောပြီး အခြံအရံအများအပြားရှိသည့် အသွေးအရောင် အမျိုးမျိုး ရှိသည့် အားလုံးသော ထို နတ်အစုအဝေးဆယ်အုပ်စုတို့သည် ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက် ဝမ်းသာသော(စိတ်ဖြင့်) လာရောက်ကြလေ၏။ ခေမိယနတ်များ၊ တုသိတာနတ်ပြည်တွင်နေသောနတ်များ၊ ယာမာနတ်ပြည်တွင်နေသောနတ်များ၊ အခြံအရံအများအပြားပိုင်ဆိုင်သည့် ကဋ္ဌကနတ်များ၊ လမ္ဗီတကနတ်များ၊ လာမသေဋ္ဌနတ်များ၊ ဇောတိအမည်ရှိနတ်များ၊ အာသဝနတ်များ၊ နိမ္မာနရတိနတ်ပြည်တွင်နေသောနတ်များ၊ ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီ နတ်ပြည်တွင်နေသောနတ်များဟူသော နတ်မျိုးတို့သည်လည်း ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက် ဝမ်းသာသော(စိတ်ဖြင့်) လာရောက်ကြလေ၏။ တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကြသည့် အဆင်းချောမောပြီး အခြံအရံအများအပြားရှိသည့် အသွေးအရောင် အမျိုးမျိုး ရှိသည့် အားလုံးသော ထို နတ်အစုအဝေးဆယ်အုပ်စုတို့သည် ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက် ဝမ်းသာသော(စိတ်ဖြင့်) လာရောက်ကြလေ၏။ ဤဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော အသွေးအရောင် အမျိုးမျိုး ရှိသည့် အားလုံးသော ထို အယောက်ခြောက်ဆယ်ရှိသော နတ်အစုအဝေးအုပ်စု ခြောက်စုတို့သည် ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက် ဝမ်းသာသော(စိတ်ဖြင့်) လာရောက်ကြလေ၏။ ထိုနတ်များနှင့် အမျိုးအမည်တူသော အခြားသောနတ်များသည်လည်း ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက် ဝမ်းသာသော(စိတ်ဖြင့်) လာရောက်ကြလေ၏။ (ထို အယောက်ခြောက်ဆယ်ရှိသော နတ်အစုအဝေးအုပ်စု ခြောက်စုတို့နှင့် အမျိုးအမည်တူသော အခြားသောနတ် တို့သည်)-‘ပဋိသန္ဓေနေခြင်း မရှိတော့သော၊ တပ်မက်စွဲလန်းခြင်းရာဂ၊ စိတ်ဆိုးခြင်းဒေါသ၊ မသိတွေဝေခြင်းမောဟ ဟူသော ခလုတ်တံတင်း အနှောင့်အယှက်အား မရှိသည်အထိဖယ်ရှားပြီးသော၊ ဩဃလေးဖြာသံသရာမှ ကူးမြောက်လွတ်ကင်းတော်မူပြီးသော အာသဝေါတရားကင်းပြီးသော အရိယာနွယ်ဝင်သံဃာတော်များနှင့် ညစ်ညူးခြင်းကင်းပြီး သန့်ရှင်းသည့် လမင်းကြီးသဖွယ် တင့်တယ်ကျက်သရေရှိတော်မူသော ဩဃလေးဖြာ သံသရာမှ သတ္တဝါအပေါင်းတို့အား လွတ်မြောက်စေတော်မူတတ်သော ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားရှင်ကို ဖူးတွေ့ကြမည်။’ဟူသော စကားအား ကြွေးကြော်သီဆိုပြီး ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ လာကြလေ၏။ ==== (စ) တန်ခိုးထက်သောဗြဟ္မာများ အစည်းအဝေးသို့ တက်ရောက်ကြခြင်း ==== တန်ခိုးကြီးမားတော်မူသည့် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ သားလှရတနာလည်းဖြစ်ကြသည့် သုဗြဟ္မာအမည်ရှိဗြဟ္မာ နှင့် ပရမတ္ထအမည်ရှိဗြဟ္မာတို့သည်လည်း (ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့ )အတူတူ လာရောက်ကြလေ၏။ သနင်္ကုမာရဗြဟ္မာနှင့် တိဿဗြဟ္မာတို့သည်လည်း (ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့) လာရောက်ကြလေ၏။ လက်တစ်ချောင်းဖြင့် စကြဝဠာတစ်ထောင်၊ လက်ဆယ်ချောင်းဖြင့် စကြဝဠာတစ်သောင်းအထိ အရောင်အဝါအလင်း သက်ရောက်နိုင်သော ဗြဟ္မာအယောက်တစ်ထောင်သည် တို့သည် (ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏)အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြလေ၏။ ဗြဟ္မာပြည်တွင် ပဋိသန္ဓေတည်ခြင်းနည်းဖြင့် မွေးဖွားဖြစ်တည်ခဲ့သော၊ ဘုန်းတန်ခိုး အာနုဘော်နှင့် ကြီးမားသော ခန္ဓာကိုယ်ရှိသော၊ ကျက်သရေရှိသော မဟာဗြဟ္မာ(မင်း)သည်လည်း အခြား ဗြဟ္မာတစ်ထောင်ကို လွှမ်းမိုးအုပ်ချုပ်နေ၏။ ထိုသို့ ဗြဟ္မာတစ်ထောင် စီ အသီးသီး အုပ်ချုပ်အစိုးရသည့် မဟာဗြဟ္မာ(မင်း)ဆယ်ဦးတို့သည် (ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏)အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြလေ၏။ ထိုမဟာဗြဟ္မာများအနက် ဟာရိတအမည်ရှိ မဟာဗြဟ္မာ(မင်း)သည်လည်း ဗြဟ္မာတစ်သိန်း ခြံရံ၍ (ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏)အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်လေ၏။ ==== (ဆ) မာရ်နတ်မင်း၏ယုတ်မာပုံ ==== ရဟန်းတို့။ မာရ်နတ်မင်း၏ မိုက်မဲမှုကို ရှုစားကြလော့။ သိကြား၊ မဟာဗြဟ္မာတို့နှင့်တကွ (ဤ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏အစည်းအဝေးသို့) ဦးတည်လာကြကုန်သော နတ်ဗြဟ္မာအားလုံးတို့ထံသို့ မာရ်နတ်မင်း၏ စစ်သည်များသည် ဦးတည်ချီတက်လာကြလေပြီ။ စစ်သည်အများအပြားအားပိုင်ဆိုင်ထားသော မာရ်နတ်မင်းသည်-‘လာကြလော့။ဖမ်းကြ။ချည်နှောင်ကြလော့၊ ရာဂဖြင့်တုပ်နှောင်ကြလော့။ ထက်ဝန်းကျင်ပတ်ဝန်းကျင်မှနေ၍ ဝိုင်းထားလော့။ သင်တို့သည် တစ်ဦးတစ်ယောက်မှ မလွတ်စေနှင့်။’ဟူသော စကားအား အမိန့်ရှိပြီး လျှပ်စစ်နှင့်တကွ မိုးကြီးထစ်ချုန်းသံခြိမ်းသံကဲ့သို့သော ကြောက်မက်ဖွယ်အသံကို ပြု၍ ဤ (မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏)အစည်းအဝေးသို့ မာရ်စစ်သည်ကို စေလွှတ်လေ၏။ သို့သော်လည်း မာရ်နတ်မင်းသည် မိမိအလိုအတိုင်း မဖြစ်လေသဖြင့် ပြင်းထန်စွာ ဒေါသထွက် စိတ်တိုကာ ပြန်ခဲ့ရလေ၏။ ==== (ဇ)မြတ်စွာဘုရားရှင်နှင့်ရဟန်းသံဃာတော်တို့၏ရဲရင့်မှုကို ချီးကျူးသော မာရ်နတ်မင်း ==== ထိုအချိန်တွင် သမန္တစက္ခု၊ဒိဗ္ဗစက္ခု၊ဗုဒ္ဓစက္ခု၊မံသစက္ခု၊ပညာစက္ခု ဟူသော စက္ခုငါးပါးအားပိုင်ဆိုင်အစိုးရ တော်မူသော သဗ္ဗေညုမြတ်စွာဘုရားရှင်သည်(မာရ်နတ်မင်းပရိသတ်၏ဖြစ်ပျက်ပုံ)အားလုံးကို ထူးခြားသောဉာဏ်ဖြင့် သိမြင်ခွဲခြားမှတ်သားပြီးနောက် သာသနာအဆုံးအမတော်တွင် နှစ်သက်ပျော်ရွှင်ကုန်သော ထို တပည့်သာဝကရဟန်းတို့အား-‘ရဟန်းတို့။ မာရ်နတ်မင်း၏စစ်သည်တို့သည် (သင်တို့ထံသို့) ဦးတည်ချီတက်လာကြနေပြီ။ ထိုမာရ်နတ်မင်း၏စစ်သည်တို့ကို မြင်သိကြလော့’ဟူ၍ မိန့်တော်မူ၏။ ထိုရဟန်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ အမိန့်တော်ကို ကြားသောကြောင့် (ထို မာရ်နတ်မင်း၏စစ်သည်တို့ကို) သိရန် ကြိုးစား၏။ မာရ်နတ်မင်း၏စစ်သည်တို့သည် ထိုရဟန္တာတို့၏ မွေးညှင်း(တစ်မွှေးကလေး)ကိုမျှ မလှုပ်ရှားမတုန်လှုပ်စေနိုင်သည်ဖြစ်သဖြင့် ထိုရဟန္တာတို့အနားမှာ ရှောင်ဖယ်သွားလေပြီ။ ထိုအခါ မာရ်နတ်မင်းသည် ရဟန်းသံဃာတို့ကို အာရုံပြုပြီး-‘စစ်ပွဲကို အောင်မြင်ပြီးသော၊ ကြောက်ရွံ့ခြင်းမရှိတော့သော၊ ထင်ပေါ်ကျော်ကြားခြင်းရှိသော၊ လူအပေါင်းတို့တွင်လည်း ထင်ရှားသောသူများဖြစ်သည့် ထို (ဘုရား၏တပည့်)သာဝက အားလုံးတို့သည် အရိယာတို့နှင့် အတူ ဝမ်းမြောက်ပျော်ရွှင်ကုန်၏။’ဟူသောဂါထာအား ရွတ်ဆိုခဲ့လေသတည်း။ ”<ref group="မဟာဝဂ်ပါဠိတော် မြန်မာပြန် ကမ္ဘာအေးစာကြည့်တိုက်">{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.kbrl.gov.mm/book/details/000133?categoryId=5 |access-date=11 December 2021 |archive-date=11 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211211192750/http://www.kbrl.gov.mm/book/details/000133?categoryId=5 }}</ref> ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[မဟာသမယ အခါ​တော်​နေ့​ပွဲ]] *[[မဟာသမယနေ့]] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ]] [[Category:မဟာဝဂ်]][[Category:ဒီဃနိကာယ်]] be20msoaaizdcnu1ntwp37m1s8pi2fw 0 118341 1055299 1055235 2026-09-26T15:38:02Z ~2026-51886-64 148688 /* အခြားတပ်မတော်အရာရှိကြီးများ */ 1055299 wikitext text/x-wiki '''[[တပ်မတော်|မြန်မာ့တပ်မတော်]]'''တွင် လက်ရှိတာဝန်ထမ်းဆောင်နေကြသော အရာရှိကြီးများ စာရင်းဆောင်းပါးဖြစ်သည်။ ==ထိပ်တန်းအရာရှိကြီးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] |[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ရဲဝင်းဦး]] |OTS(၇၇) |- |၂ |[[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]၊ [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)]] |[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ကျော်စွာလင်း]] |DSA(၃၅) |- |၃ |[[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)]] |– |– |- |၄ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)]] |[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ထိန်ဝင်း]] <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cw9yrgg7y17t|title=ဗိုလ်ချုပ်ထိန်ဝင်း ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ) ဖြစ်လာ|work=BBC Burmese|access-date=၁၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၁၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ }}</ref> |DSA(၂၉) |- |၅ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] |[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ထွန်းဝင်း]] |DSA(၃၄) |} == စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[အမှတ် (၁) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၁)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[နီလင်းအောင်]] |DSA(၃၇) |- |၂ |[[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၂)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်မင်းလတ် |DSA(၃၇) |- |၃ |[[အမှတ် (၃) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၃)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[သန်းထိုက်]] |DSA(၃၈) |- |၄ |[[အမှတ် (၄) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၄)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်လင်းမောင် |DSA(၃၇) |} == အရာရှိချုပ်များ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[စစ်ရေးချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဇော်ဟိန်း]] |DSA(၃၈) |- |၂ |[[စစ်ထောက်ချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဇော်မျိုးတင်]] |DSA(၃၂) |- |၃ |တပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ပြည့်စုံလင်း |DSA(၄၀) |- |၄ |[[တပ်မတော်စစ်ဆေးရေး အရာရှိချုပ်|တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးမင်းထွန်း |OTC(၂၃) |- |၅ |[[စစ်ရာထူးခန့်ချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထိန်ဝင်း |DSA(၃၈) |- |၆ |[[စစ်ဥပဒေချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးသန့်နိုင် |DSA(၃၂) |- |၇ |[[တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့် စာရင်းစစ်ချုပ် (ကြည်း/ရေ/လေ)|တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့်စာရင်းစစ်ချုပ်(ကြည်း၊ရေ၊လေ)]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ညွန့်ဝင်းဆွေ]] |DSA(၃၆) |- |၈ |[[စစ်ဖက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်|တပ်မ​တော်စစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်ကိုထိုက် |DSA(၃၈) |- |၉ |[[လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့|လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးအရာရှိချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးမင်း |DSA(၃၉) |- |၁၀ |[[ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေး အရာရှိချုပ်ရုံး|ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[မိုးမြင့်ဆွေ]] |အလုပ်သင်ဗိုလ်၊အပတ်စဉ်(၂၃) |- |၁၁ |စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ကြည်း) |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[သန်းထိုက်]] |DSA(၃၈) |- |၁၂ |စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ရေ) |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး သိန်းထူး |DSA(၃၄) |- |၁၃ |စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(လေ) |– |– |- |၁၄ |အရန်အင်အား |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[နိုင်နိုင်ဦး]] |DSA(၃၅) |} == အစိုးရအဖွဲ့ဝင်များ == ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ်အနေဖြင့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးဌာနများ၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးနှင့် ဒုတိယဝန်ကြီးများ၊ တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့များ၏ ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် အခြားအစိုးရဆိုင်ရာ တာဝန်ထမ်းဆောင်နေကြသော တပ်မတော်အရာရှိကြီးများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် - {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းအောင်]] |DSA(၂၉) ယခင် [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] |- |၂ |[[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ကိုကိုဦး]] |DSA(၃၈) ယခင် [[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)|ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ]] |- |၃ |[[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဖုန်းမြတ်]] |OTS(၇၃) ယခင် ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |- |၄ |[[မွန်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] ဝန်ကြီးချုပ် |ဗိုလ်မှူးချုပ် [[အောင်ဝင်းသန်း]] |DSA(၃၀) ယခင် [[ဓညဝတီ ရေတပ်စခန်းဌာနချုပ်|ဓညဝတီရေတပ်စခန်းဌာနချုပ်မှူး]] |- |၅ |အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့်ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီဥက္ကဋ္ဌ |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရာပြည့်]] |DSA(၂၂) ယခင် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်​ထောင်စုဝန်ကြီး |- |၆ |အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့်ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီအတွင်းရေးမှူး |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မင်းနိုင် |OTS(၆၆) ယခင် တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့်စာရင်းစစ်ချုပ်(ကြည်း၊ရေ၊လေ) |- |၇ |ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန [[မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့]] ရဲချုပ် |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးလှိုင် |ယခင် [[အမှတ် (၄) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၄)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |- |၈ |ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး |ဗိုလ်ချုပ် အောင်မျိုးသန့် |DSA(၃၀) ယခင် ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် |- |၉ |ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး |ဗိုလ်ချုပ် မင်းသူ |DSA(၃၇) ယခင် ဒုတိယတပ်မတော်စစ်ဖက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ် |- |၁၀ |နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်စွာဦး |တေဇ(၂၂) ယခင် အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး |} == တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် ​ကြည်သိုက် |DSA(၃၉) |- |၂ |[[မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ်‌ အောင်ဇော်ထွေး |တေဇ(၂၄) |- |၃ |[[အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် အေးမင်းဦး |OTS(၉၄) |- |၄ |[[အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်နိုင်ဦး |DSA(၄၁) |- |၅ |[[အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ထွန်းအောင် |ခေတ္တတိုင်းမှူး |- |၆ |[[တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် စိုးမြတ်ထွဋ် |DSA(၄၀) |- |၇ |[[အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် သူရ ဇော်လွင်စိုး |DSA(၄၂) |- |၈ |[[ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်ကျော်ဟန် |DSA(၄၁) |- |၉ |[[ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် တင်မင်းလတ် |DSA(၄၁) |- |၁၀ |[[အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |‌‌ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ကျော်ခိုင် |– |- |၁၁ |[[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ‌ကျော်ဇော |DSA(၄၃) |- |၁၂ |[[အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်သူရ |DSA(၃၉) |- |၁၃ |[[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ‌အောင်ဌေး |OTS(၈၁) |- |၁၄ |[[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |‌‌ဗိုလ်ချုပ် စိုးကျော်ထက် |DSA(၄၁) |} == စစ်လက်ရုံး/ဝန်ထမ်းတပ်ဖွဲ့ ညွှန်ကြားရေးမှူးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[အမြောက်တပ်ဖွဲ့ ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ထင်ကျော်စိုး |DSA(၃၃) |- |၂ |စစ်အင်ဂျင်နီယာညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝင်းမင်း |အရာရှိငယ်(၄၃) |- |၃ |ဆက်သွယ်ရေးညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် ဆွေသူရ |DSA(၃၉) |- |၄ |သံချပ်ကာယန္တယားညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် ထူးမြတ်တိုး |DSA(၃၄) |- |၅ |ဒုံးတပ်ဖွဲ့ညွှန်ကြား​ရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် နိုင်ဝင်းဆွေ |OTS(၉၄) |- |၆ | [[ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးနှင့် စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး|ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးနှင့်စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ရဲရင့်အောင်<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/81173|title=(၈၁) နှစ်မြောက်တပ်မတော်နေ့ ဂုဏ်ပြုဇာတ်လမ်းတွင် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည့် အနုပညာရှင်များနှင့် ဂုဏ်ပြုစစ်ချီသီချင်း၊ စစ်သည်တေးသီချင်း၊ ကဗျာနှင့် ဝတ္ထုစာမူဆုရရှိသူ စာပေပညာရှင်များအား ဂုဏ်ပြုဆုနှင့် ဂုဏ်ပြုမှတ်တမ်းလွှာများပေးအပ်ချီးမြှင့်|work=MOI Myanmar|access-date=၂၇ မတ် ၂၀၂၆|date=၂၆ မတ် ၂၀၂၆}}</ref> |DSA(၃၇) |- |၇ |ပြည်သူ့စစ်နှင့်နယ်ခြားစောင့်တပ်များညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်မှူးချုပ် မျိုးမင်း |DSA(၃၈) |- |၈ |[[လျှပ်စစ်နှင့်စက်မှု အင်ဂျင်နီယာ ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|လျှပ်စစ်နှင့် စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ]] ညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် နေမျိုးဦး |အရာရှိငယ်(၄၂) |- |၉ |[[ဆေးဝန်ထမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|ဆေးဝန်ထမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ဇော်မျိုးဟန် |– |- |၁၀ | [[တပ်မတော်မှတ်တမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|တပ်မတော်မှတ်တမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ရဲကျော်သူ |OTC(၂၀) |- |၁၁ | [[တပ်အင်အားဖြည့်တင်းရေး ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|အင်အားဖြည့်တင်းရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်ကျော်ဦး |OTC(၂၁) |- |၁၂ |တပ်မတော်စစ်သမိုင်းပြတိုက်နှင့်မော်ကွန်းတိုက်ညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် စိုးသူအောင် |DSA(၄၀) |- |၁၃ |[[လုံခြုံရေးနှင့်ဆိုင်သော ပုံနှိပ်လုပ်ငန်း ညွှန်ကြားရေးမှူး|လုံခြုံရေးနှင့်ဆိုင်သောပုံနှိပ်လုပ်ငန်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ဝင်းဇော် |DSA(၃၄) |- |၁၄ |[[ပြန်လည်နေရာချထားရေး ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|ပြန်လည်နေရာချထားရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် လှမိုး |OTC(၁၅) |- |၁၅ |ပစ္စည်းဝယ်ယူရေးညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ကျော်ဝင်း |DSA(၃၇) |- |၁၆ | [[ထောက်ပံ့နှင့် ပို့ဆောင်ရေးတပ်ဖွဲ့|ထောက်ပံ့နှင့် ပို့ဆောင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ရဲထွဋ် |DSA(၃၂) |- |၁၇ |အထူးဆောက်လုပ်ရေးညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် ခင်မောင်အေး |– |- |၁၈ |[[စစ်လက်နက်ပစ္စည်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|စစ်လက်နက်ပစ္စည်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝင်းသူ |DSA(၃၅) |} == အခြားတပ်မတော်အရာရှိကြီးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |တွဲဖက်စစ်ရေးချုပ်(၁) |ဗိုလ်ချုပ် ရဲရင့်ဝင်း |DSA(၃၆) |- |၂ |တွဲဖက်စစ်ရေးချုပ်(၂) |ဗိုလ်ချုပ် ထွန်းမြတ်ရွှေ |DSA(၃၁) |- |၃ |တွဲဖက်စစ်ထောက်ချုပ်(၁) |ဗိုလ်မှူးချုပ် ဇော်ပိုင်ထွန်း |OTC(၂၂) |- |၄ |တွဲဖက်စစ်ထောက်ချုပ်(၂) |ဗိုလ်ချုပ် အောင်စိုးမိုး |DSA(၃၇) |- |၅ |ဒုတိယတပ်မတော်စစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် မင်းမင်းကို |OTC(၂၄) |- |၆ |ဒုတိယစစ်ရာထူးခန့်ချုပ် |ဗိုလ်မှူးချုပ် မြင့်သူနိုင် |DSA(၄၂) |- |၇ |တွဲဖက်စစ်ဥပဒေချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် အောင်ခင်သိန်း |OTS(၈၅) |- |၈ |ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် (လေ့ကျင့်ရေး) |ဗိုလ်ချုပ် ဝင်းဗိုလ် |OTS(၉၄) |- |၉ |ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် (စစ်မဟာဗျူဟာ) |ဗိုလ်မှူးချုပ် စိုးညွန့် |DSA(၃၆) |- |၁၀ |ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် (ပူးပေါင်း) |ဗိုလ်ချုပ် စန်းယုနိုင် |DSA(၃၄) |- |၁၁ |ဒုတိယစစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် မင်းသူ |DSA(၃၇) |- |၁၂ |ဒုတိယစစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် ကိုကိုဦး |DSA(၃၆) |- |၁၃ |ဒုတိယလေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် ဇော်မင်းသိန်း |DSA(၃၈) |- |၁၄ |ဒုတိယကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်မှူးချုပ် နေမျိုးကို |OTS(၉၁) |- |၁၅ |ဒုတိယကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်မှူးချုပ် ညီညီအောင် |OTS(၈၁) |- |၁၆ |ဒုတိယတပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့်စာရင်းစစ်ချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်သူရအေး |OTC(၂၁) |- |၁၇ |စခန်းမှူး (ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(ကြည်း)၊ စခန်းရုံး) |ဗိုလ်မှူးချုပ် တင့်ဇော်ခိုင် |DSA(၄၂) |- |၁၈ |[[တပ်ထိန်းချုပ်ရုံး|တပ်ထိန်းချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် သိန်းနိုင် |OTC(၂၂) |- |၁၉ |ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (ငွေစာရင်းရုံး၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန) |– |– |} == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော်၏ စစ်ဘက်ရာထူးတာဝန်ခန့်အပ်မှုများ|*]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] {{တပ်မတော်}} 353xx4dwhlihxdblec5wobxzmp7l350 0 121227 1055330 727509 2026-09-27T02:01:16Z Zawzawaungthwin 100038 [[ကဏ္ဍ:ရန်ကုန်မြို့ရှိ ပုဂ္ဂလိက တက္ကသိုလ်များနှင့် ကောလိပ်များ]] 1055330 wikitext text/x-wiki {{Infobox University | name = အင်ဖိုမြန်မာ ယူနီဗာစတီ<br/>Info Myanmar University | caption = | image = |image_map = | coordinates = {{coord|16|49|25.1|N|96|7|49.1|E|region:MM_type:edu|display=inline,title}} | motto = | motto_lang = | established = ၂၀၁၉ ခုနှစ် - အင်ဖိုမြန်မာယူနီဗာစတီ<br/> ၂၀၁၄ ခုနှစ် – အင်ဖိုမြန်မာကောလိပ် | type = ပုဂ္ဂလိက | city = [[ရန်ကုန်မြို့]] | country = {{အလံ|မြန်မာနိုင်ငံ}} | campus = | language = [[မြန်မာဘာသာ|မြန်မာ]]၊ [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာ|အင်္ဂလိပ်]] | website = {{url|https://imu.edu.mm/}} | former_name = အင်ဖိုမြန်မာကောလိပ် }} '''အင်ဖိုမြန်မာယူနီဗာစတီ''' ({{lang-en| Info Myanmar University}}; အတိုကောက် '''IMU''') သည် [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တွင် တည်ရှိသည့် ပုဂ္ဂလိကတက္ကသိုလ် တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် အင်ဖိုမြန်မာယူနီဗာစတီ သည် မြန်မာနိင်ငံ၏ အိုင်တီ နည်းပညာ ကို လိုအပ်ချက်ကို ဖြည့်ဆည်း ပေးရန် အင်ဖိုမြန်မာကောလိပ် အဖြစ်စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ အင်ဖိုမြန်မာယူနီဗာစတီသည် ကွန်ပြုတာ ဘာသာရပ်ကို အဓိကထား သင်ကြားပေးသေ တက္ကသိုလ် ဖြစ်သည်။ အင်ဖိုမြန်မာယူနီဗာစတီ တွင် တတ်ရောက်နိုင်သည့်ပရိုဂရမ်များမှာ ပီးယာဆန်က ပေးအပ်သော [[:en:Higher National Certificate| Higher National Certificate In Computing]] , [[Higher National Diploma| Higher National Diploma In Computing]] နှင့် အက်ဒင်ဗာရာ‌နေပီးယားယူနီဗာစတီမှ ပေးအပ်သော [[:en:Bachelor of Computing |B.Sc(Hons) in Computing]], M.Sc ( Advanced Security & Digital Forensics) တို့ကို တတ်ရောက်သင်ကြားနိုင်သည်။<ref>{{Cite web |title=-Yangon Directory |url=http://www.yangondirectory.com/en/categories-index/yangon-region/kamayut/517-international-universities-colleges/L00202070_000000000_info-myanmar-college_55595 |accessdate=17 October 2019 |archivedate=1 October 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191001091117/http://www.yangondirectory.com/en/categories-index/yangon-region/kamayut/517-international-universities-colleges/L00202070_000000000_info-myanmar-college_55595 }}</ref><ref>{{Cite web |title=- The Myanmar Education Guide |url=https://www.edge.com.mm/school-profiles/item/43-info-myanmar-college.html |accessdate=17 October 2019 |archivedate=1 October 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191001085614/https://www.edge.com.mm/school-profiles/item/43-info-myanmar-college.html }}</ref><ref>{{Cite web |title=-IMU news in MYEO in Burmese |url=https://www.myeo.info/local/b-sc-computing-info-myanmar-college/ |accessdate=17 October 2019 |archivedate=1 October 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191001085612/https://www.myeo.info/local/b-sc-computing-info-myanmar-college/ }}</ref><ref>{{Cite web |title=- Yatanarpon in Burmese |url=http://www.yatanarpon.com.mm/news/news-92804 |accessdate=17 October 2019 |archivedate=24 December 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224104306/http://www.yatanarpon.com.mm/news/news-92804 }}</ref> == သမိုင်း == အင်ဖိုမြန်မာယူနီဗာစတီ ကို ၂၀၁၄ ခုနှစ်မှာ ပီးယာဆန်မှ အသိအမှတ်ပြုသော ကွန်ပျူတာ ကောလိပ်အဖြစ် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ အင်ဖိုမြန်မာယူနီဗာစတီ နှင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏အစိုးရတက္ကသိုလ် ဖြစ်သည့် အက်ဒင်ဗာရာ‌နေပီးယားယူနီဗာစတီ သည် ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် မိက်ဖက်တက္ကသိုလ်အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ကောလိပ် အဆင့်မှ ယူနီဗာစတီ သတ်မှတ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ == တည်နေရာ == အင်ဖိုမြန်မာယူနီဗာစတီ၏ကျောင်းဝန်းသည် ကမာရွတ် နှင့် ဝင်ဒါမီယာတွင် တည်ရှိသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == *{{URL|https://imu.edu.mm}} [[ကဏ္ဍ:ရန်ကုန်မြို့ရှိ ပုဂ္ဂလိက တက္ကသိုလ်များနှင့် ကောလိပ်များ]] forcn10fo4bgxytpniblzw6dyy98t1e 0 130048 1055357 1054998 2026-09-27T05:20:17Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1055357 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific-prefix = အကြီးအကဲ (အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်) | name = ဆဒမ် ဟူစိန် | native_name = {{Nobold|{{lang|ar|صدام حسين}}}} | image = Saddam_Hussain_1980_(cropped).jpg | caption = ဆဒမ် ဟူစိန် (၁၉၈၀) | office = [[အီရတ်နိုင်ငံ]]၏ ပဉ္စမမြောက် သမ္မတ | term_start = 16 July 1979 | term_end = 9 April 2003 | predecessor = အာမက် ဟတ်ဆန် အယ်ဘကာရ် | primeminister = ဆဒမ် ဟူစိန် (1979–1991)<br />Sa'dun Hammadi (1991)<br />Mohammed Hamza Zubeidi (1991–1993)<br />Ahmad Husayn Khudayir as-Samarrai (1993–1994)<br />ဆဒမ် ဟူစိန် (1994–2003) | successor = Jay Garner {{smaller|(as Director of the Office for Reconstruction and Humanitarian Assistance of Iraq)}} | office1 = Chairman of the Revolutionary Command Council of Iraq | term_start1 = 16 July 1979 | term_end1 = 9 April 2003 | predecessor1 = အာမက် ဟတ်ဆန် အယ်ဘကာရ် | successor1 = Office abolished | office2 = အီရတ်နိုင်ငံ ဝန်ကြီးချုပ် | term_start2 = 29 May 1994 | term_end2 = 9 April 2003 | predecessor2 = Ahmad Husayn Khudayir as-Samarrai | president2 = ဆဒမ် ဟူစိန် | successor2 = Mohammad Bahr al-Ulloum as Acting President of the Governing Council of Iraq | term_start3 = 16 July 1979 | term_end3 = 23 March 1991 | president3 = ဆဒမ် ဟူစိန် | predecessor3 = အာမက် ဟတ်ဆန် အယ်ဘကာရ် | successor3 = Sa'dun Hammadi | office4 = အာရပ်ဆိုရှယ်လစ် ဘားသ်ပါတီ | term_start4 = January 1992 | term_end4 = 30 December 2006 | predecessor4 = Michel Aflaq | successor4 = Izzat Ibrahim al-Douri | office5 = Regional Secretary of the Regional Command of the Iraqi Regional Branch | 1blankname5 = National&nbsp;Secretary | 1namedata5 = Michel Aflaq (until 1989)<br />ဆဒမ် ဟူစိန် (from 1989) | term_start5 = 16 July 1979 | term_end5 = 30 December 2006 | predecessor5 = အာမက် ဟတ်ဆန် အယ်ဘကာရ် | successor5 = Izzat Ibrahim ad-Douri | term_start6 = February 1964 | term_end6 = October 1966 | successor6 = Ahmed Hassan al-Bakr | predecessor6 = Ahmed Hassan al-Bakr | office7 = Member of the Regional Command of the Arab Socialist Ba'ath Party – Iraqi Regional Branch | term_start7 = February 1964 | term_end7 = 9 April 2003 | office8 = အီရတ်နိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ | term_start8 = 17 July 1968 | term_end8 = 16 July 1979 | president8 = အာမက် ဟတ်ဆန် အယ်ဘကာရ် | birth_name = Saddam Hussein Abd al-Majid al-Tikriti | birth_date = {{Birth date|1937|4|28|df=y}} | birth_place = Al-Awja, Saladin Governorate, Kingdom of Iraq | death_date = {{Death date and age|2006|12|30|1937|4|28|df=y}} | death_place = အီရတ်နိုင်ငံ၊ ဘဂ္ဂဒက်မြို့၊ ကာဒီမီးယားအရပ်၊ Camp Justice | death_cause = ကြိုးပေးခံရခြင်း | party = {{plainlist| * အာရပ်ဆိုရှယ်လစ် ဘားသ်ပါတီ (1957–1966) * ဘဂ္ဂဒက်အခြေသိုက် ဘားသ်ပါတီ (1966–2006) * အမျိုးသားတိုးတက်ပြောင်းလဲရေးတပ်ဦး <br />(1974–2003)<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/926874/National-Progressive-Front|title=National Progressive Front|work=Encyclopædia Britannica}}</ref><ref>{{cite book|author=Eur|title=The Middle East and North Africa 2003|url=https://books.google.com/books?id=4CfBKvsiWeQC&pg=PA494|year=2002|publisher=Psychology Press|isbn=978-1-85743-132-2|page=494}}</ref> }} | spouse = {{plainlist| * Sajida Talfah * Samira Shahbandar }} | children = {{hlist|Uday Hussein(deceased)|Qusay Hussein (deceased)|Raghad Hussein|Rana Hussein|Hala Hussein}} | signature = Saddam Hussein Signature.svg | nickname = | allegiance = အီရတ်ဘားသ်ဝါဒ | branch = အီရတ်တပ်မတော် | rank = အကြီးအကဲ | battles = အီရန်-အီရတ်စစ်ပွဲ<br />ပင်လယ်ကွေ့စစ်ပွဲ<br />အီရတ်-ကာ့ဒ် ပဋိပက္ခ<br />အီရတ်စစ်ပွဲ<br />ကူဝိတ်အားကျူးကျော်ခြင်း<br /> }} '''ဆဒမ်း ဟူစိန်း အာ့ဘ် အယ်မဂျဒီး အက်လ် တက်ရ်တီး ({{lang-en|Saddam Hussein Abd al-Majid al-Tikriti}})'''<ref>[http://www.dictionary.com/browse/hussein "Hussein"]. ''Random House Webster's Unabridged Dictionary''.</ref>{{efn|''Saddam'', pronounced {{IPA-ar|sˤɑdˈdæːm|}}, is his personal name, and means ''the stubborn one'' or ''he who confronts'' in Arabic. ''Hussein'' (Sometimes also transliterated as '''''Hussayn''''' or '''''Hussain''''') is not a surname in the Western sense, but a patronymic, his father's given personal name; ''Abid al-Majid'' his grandfather's; ''al-Tikriti'' means he was born and raised in (or near) Tikrit. He was commonly referred to as ''Saddam Hussein'', or ''Saddam'' for short. The observation that referring to the deposed Iraqi president as only ''Saddam'' is derogatory or inappropriate may be based on the assumption that Hussein is a family name: thus, ''The New York Times'' refers to him as "Mr. Hussein",<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2004/07/02/international/middleeast/02IRAQ.html?8br|title=Defiant Hussein Rebukes Iraqi Court for Trying Him|last=Burns|first=John F.|newspaper=[[The New York Times]]|date=2 July 2004|accessdate=2 July 2004}}</ref> while ''Encyclopædia Britannica'' uses just ''Saddam''.<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/biography/Saddam-Hussein|title=Saddam Hussein|work=Encyclopædia Britannica}}</ref> A full discussion can be found here.<ref>{{cite news|url=http://www.cbc.ca/news2/indepth/words/saddam_hussein.html|first=Blair|last=Shewchuk|title=Saddam or Mr. Hussein?|publisher=CBC News Online|date=February 2003}}</ref>}} 28 April 1937{{efn|Under his government, this date was his official date of birth. His real date of birth was never recorded, but it is believed to be between 1935 and 1939.<ref>Con Coughlin, ''Saddam: The Secret Life'' Pan Books, 2003 ({{ISBN|0-330-39310-3}}).</ref>}}&nbsp;– 30 December 2006) သည် ၁၉၇၉ ဇူလိုင် ၁၆မှ မှ ၂၀၀၃ ဧပြီ ၉ အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သော [[အီရတ်နိုင်ငံ]]၏ ပဉ္စမမြောက် သမ္မတတစ်ဦးဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.pbs.org/newshour/updates/baghdad_04-09-03.html |title=Online NewsHour Update: Coalition Says Iraqi Regime Has Lost Control of Baghdad&nbsp;— 9 April 2003 |publisher=Pbs.org |date=9 April 2003 |accessdate=13 March 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101201163438/http://www.pbs.org/newshour/updates/baghdad_04-09-03.html |archivedate=1 December 2010 }}</ref> တော်လှန်ရေး အာရပ် ဆိုရှယ်လစ်ဘားသ်ပါတီ(Arab Socialist Ba'ath Party)၏ ဦးဆောင် အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်ခဲ့ပြီးနောက် (အီရတ်လူမျိုးရေးအဓိကဂိုဏ်း) '''ဘဂ္ဂဒက်အခြေစိုက် ဘားသ်ပါတီ''' နှင့် ၎င်း၏ဒေသတွင်းအဖွဲ့တစ်ခုဖြစ်သည့် (အာရပ်ရောနှောမှု နှင့် ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒကိုလက်ခံအားပေးသော ''ဘားသ်ဝါဒ'' ) '''အီရတ်ဘားသ်ပါတီ'''တို့၏ ထိပ်တန်းအဖွဲ့ဝင်လည်းဖြစ်သည်။ ၁၉၆၈အာဏာသိမ်းယူမှု၌ ဆဒမ်သည် အရေးပါသောအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ပြီး အီရတ်တွင် ၎င်းပါတီအာဏာရလာခဲ့သည်။ ကျန်းမာရေးချူချာသော ဗိုလ်ချုပ်ကြီး အာမက် ဟတ်ဆန် အယ်ဘကာရ်(Ahmed Hassan al-Bakr) အောက်၌ ဒုတိယသမ္မတအဖြစ်ထမ်းဆောင်သည်။ အုပ်စုအဖွဲ့အများအပြားသည် အစိုးရကို တော်လှန်နိုင်ခြေရှိနိုင်သည်ဟုယူဆ၍ အစိုးရနှင့် လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များကြား ပဋိပက္ခများကို တင်းတင်းကျပ်ကျပ်ထိန်းချုပ်ရန် လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့များကို ထူထောင်သည်။ ရေနံထုတ်လုပ်ခြင်းနှင့် နိုင်ငံခြားဘဏ်များ ကို ၁၉၇၀၌ ဆဒမ်က ပြည်သူပိုင်သိမ်းခဲ့ပြီး [[ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ]]၏ စီးပွားရေးပိတ်ဆို့မှု၊ ပင်လယ်ကွေ့စစ်ပွဲ၊ အီရန်-အီရတ် စစ်ပွဲများကြောင့် နိုင်ငံရေး၊ လူမှုရေးစနစ်ကြီးသည် နောက်ဆုံးတွင် ကြွေးထူခဲ့ရ၏။<ref name="economist2004">{{cite news |url=http://www.economist.com/node/2792407?story_id=2792407 |title=Banking in Iraq&nbsp;– A tricky operation |date=24 June 2004 |work=The Economist }}</ref> ရေနံမှရသောငွေကြေးသည် အီရတ်စီးပွားရေးကို လျင်မြန်စွာဦးမော့လာစေရန် ကူညီနိုင်ခဲ့သဖြင့် ၁၉၇၀နှစ်များတစ်လျှောက်တွင် ဆဒမ်သည် အစိုးရစနစ်၌ ၎င်း၏ဩဇာကို ခိုင်မာစွာတည်ဆောက်နိုင်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံ၏ အာဏာရနေရာအများစုကို ဆွတ်နီအာရပ်များဖြင့် ဖြည့်ဆည်းသည်။ ဆွတ်နီအာရပ်များမှာ လူနည်းစုဖြစ်၍ တိုင်းပြည်လူဦးရေ ငါးပုံတစ်ပုံအရေအတွက်ရှိလေသည်။<ref>{{cite book|authorlink1=Efraim Karsh|last1=Karsh|first1=Efraim|last2=Rautsi|first2=Inari|title=Saddam Hussein: A Political Biography|url=https://archive.org/details/saddamhusseinpol0000kars|publisher=[[Grove Press]]|year=2002|isbn=978-0-8021-3978-8|p=[https://archive.org/details/saddamhusseinpol0000kars/page/38 38]}}</ref> ၁၉၇၉၌ ဆဒမ်မှာ တရားဝင်ရာထူးအာဏာရလာခဲ့သည်။ ထိုမတိုင်မီက ခုနှစ်နှစ်ကြာကြာ တရားဝင်မဟုတ်သော်လည်း အီရတ်၏ အဓိကခေါင်းဆောင်ပင်ဖြစ်၏။ လှုပ်ရှားမှုအချို့ကို နှိပ်ကွပ်သည်။ အထူးသဖြင့် ရှအာလှုပ်ရှားမှုနှင့် ကာ့ဒ်လှုပ်ရှားမှုတို့ဖြစ်သည်။ ထိုလှုပ်ရှားမှုနှစ်ခုမှာ အစိုးရပြုတ်ကျရေးနှင့် လွတ်လပ်မှုရရှိရေးကို အာရုံထား၍<ref>{{cite journal|url=https://fpc.state.gov/documents/organization/58276.pdf|title=U.S. Relations With Anti-Saddam Groups|publisher=Congressional Research Service|accessdate=15 April 2012}}</ref> အီရန်-အီရတ်စစ်ပွဲနှင့် ပင်လယ်ကွေ့စစ်ပွဲအတွင်း အာဏာထိန်းရန်ကြိုးစားသော လှုပ်ရှားမှုဖြစ်သည်။ တစ်ဖက်တွင်လည်း အာရပ်တချို့က ဆဒမ်၏ အမေရိကန်ဆန့်ကျင်ရေးနှင့် အစ္စရေးအား တိုက်ခိုက်ခြင်းအတွက် ထောပနာပြုကြ၏။<ref>[[Norman G. Finkelstein|Finkelstein, Norman G.]], "Reflections on Palestinian Attitudes During the Gulf War," ''Journal of Palestine Studies'', Spring 1992</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/974987.stm |title= Analysis: Instability benefits Saddam Hussein |work=BBC News |date=16 October 2000 |accessdate=20 September 2013}}</ref> ၎င်း၏ ရက်စက်ပြင်းထန်သည့် အာဏာရှင်ဆန်မှုကို ရှုတ်ချခြင်းခံရသည်။ နိုင်ငံရေးအရသုတ်သင်ခြင်းနှင့် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုများစွာ၌ ဆဒမ်အစိုးအဖွဲ့ လုံခြုံရေးများက သတ်ဖြတ်သော အီရတ်ပြည်သူအရေအတွက်ကို နှစ်သိန်းခွဲ့ခန့်ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။<ref name="250k"/> အီရန်နှင့် ကူဝိတ်ကို ဆဒမ်၏ ကျူးကျော်မှုများ၏ စနက်ဖြင့် လူသိန်းချီ၍ သေစေခဲ့သည်။ အမေရိကန်ဦးဆောင်သော မဟာမိတ်အဖွဲ့မှ အီရတ်တွင် ဆဒမ်အားဖယ်ရှားရန် အီရတ်ကို ၂၀၀၃၌ တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ယင်းတိုက်ခိုက်မှုတွင် အမေရိကန်သမ္မတ ဂျော့ဘုရှ်၊ ဗြိတိသျှဝန်ကြီးချုပ် တိုနီဘလဲတို့က ၎င်းအား အဖျက်အင်အားကြီးလက်နက်များပိုင်ဆိုင်သည်၊ အယ်လ်ကေးဒါးအဖွဲ့နှင့် ချိတ်ဆက်မှုရှိသည် ဟု မှားယွင်းစွာ စွပ်စွဲကြသည်။<ref>{{Cite news|url=https://www.britannica.com/event/Iraq-War|title=Iraq War {{!}} 2003–2011|work=Encyclopedia Britannica|access-date=18 August 2019|language=en}}</ref> ၎င်း၏ ဘားသ်ပါတီကို ဖျက်သိမ်း၍ ဒီမိုကရေစီကျကျ တိုင်းပြည်၏ ရွေးကောက်ပွဲများကို ကျင်းပစေနိုင်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၃ ဒီဇင်ဘာ ၁၃၌ ဆဒမ်ကို လက်ဝယ်ဖမ်းမိ၏။ အီရတ်ကြားဖြတ်အစိုးရ၏ ရုံးတင်စစ်ဆေးခြင်းခံရပြီး အီရတ်တရားရုံးက ၎င်းအား လူ့အခွင့်ရေးရာဇဝတ်မှုဖြင့် စွဲချက်တင်ကာ ကြိုးပေးခဲ့သည်။ ၂၀၀၆ ဒီဇင်ဘာ ၃၀၌ ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။<ref name="BBCexecution">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/6218485.stm |work=BBC News |title=Saddam Hussein executed in Iraq |date=30 December 2006}}</ref> ==ငယ်စဉ်ဘဝ== [[File:Saddam Hussein in 1956.jpg|upright|thumb|left|ငယ်စဉ်ကပုံ]] ဆဒမ်မမွေးခင်ကပင် ဖခင်နှင့် အကိုဖြစ်သူတို့ ကင်ဆာကြောင့် ဆုံးပါးခဲ့သည်။ ဤအဖြစ်ဆိုးက မိခင် ဖြစ်သူကို ၎င်း၏ကိုယ်ဝန်ကိုဖျက်ချ၊ မိမိကိုယ်ကိုသတ်သေရန်အထိ စိတ်ဓာတ်ကျဆင်းစေခဲ့လေသည်။ ၎င်းကိုမွေးသောအခါ မိခင်က မဆိုင်သလိုနေခဲ့သောကြောင့် ဦးလေးတစ်ယောက်က ခေါ်ယူမွေးစားသည်။<ref name="ref5">{{cite news |last1=Bumiller |first1=Elisabeth |author-link1=Elisabeth Bumiller |date=2004-05-15 |title=Was a Tyrant Prefigured by Baby Saddam? |url=https://www.nytimes.com/2004/05/15/books/was-a-tyrant-prefigured-by-baby-saddam.html |url-status=live |work=The New York Times |publisher=Arthur Ochs Sulzberger Jr. |issn=1553-8095 |oclc=1645522 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160911052637/https://www.nytimes.com/2004/05/15/books/was-a-tyrant-prefigured-by-baby-saddam.html |archive-date=2016-09-11 |access-date=2018-11-21}}</ref> မိခင်မှာ အိမ်ထောင်ထပ်မံပြုသဖြင့် ထိုအိမ်ထောင်မှ မအေတူညီအကိုသုံးယောက် ထပ်မံရရှိခဲ့သည်။ ပထွေး အီဘရာဟင် အယ်ဟတ်ဆန်က ဆဒမ်အိမ်ပြန်လာပြီးနောက် ဆိုးဆိုးရွားရွားဆက်ဆံသည်။ အသက် (၁၀)နှစ်ခန့်၌ အိမ်ကထွက်ပြေး၍ ဘဂ္ဂဒက်သို့ ပြန်ရောက်၍ ဦးလေးဖြစ်သူနှင့်နေခဲ့သည်။ ဦးလေးသည် ၎င်းအဖို့ ဖခင်သဖွယ်ပင်ဖြစ်၍<ref name="Karsh 13–15"/> ယောက္ခမလောင်းလည်းဖြစ်သည်။ ထိုဦးလေးသည် ဘာသာရေးကိုင်းရှိုင်းသော ဆွတ်နီမွတ်ဆလင်တစ်ဦး၊ အင်္ဂလိပ်-အီရတ်စစ်ပွဲမှ စစ်ပြန်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး<ref>Eric Davis, ''Memories of State: Politics, History, and Collective Identity in Modern Iraq'', University of California Press, 2005.</ref> ဆဒမ်အာဏာရသောအခါ ဘဂ္ဂဒက်မြို့တော်ဝန် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဆိုးဝါးသည့် အကျင့်ပျက်မှုများဖြစ်လာသောအခါ ဆဒမ်က ၎င်းအားရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခဲ့သည်။<ref name="Karsh 13–15">{{cite book|authorlink1=Efraim Karsh|last1=Karsh|first1=Efraim|last2=Rautsi|first2=Inari|title=Saddam Hussein: A Political Biography|url=https://archive.org/details/saddamhusseinpol0000kars|publisher=Grove Press|year=2002|isbn=978-0-8021-3978-8|pp=[https://archive.org/details/saddamhusseinpol0000kars/page/13 13]–15}}</ref> ဇာတိမြို့ Tikritမှ ဆွေမျိုးများသည် နောက်ပိုင်းတွင် ဆဒမ်၏ အနီးကပ်ထောက်ခံသူ၊ အကြံပေးသူများဖြစ်လာကြသည်။ ဦးလေးဖြစ်သူ၏ ထိန်းကျောင်းမှုအောက်တွင် ဆဒမ်သည် ဘဂ္ဂဒက်ရှိ အမျိုးသားအထက်တန်းကျောင်းသို့ တက်ရောက်ကာ အထက်တန်းပြီးလျှင် အီရတ်ဥပဒေကျောင်း၌ သုံးနှစ်ပညာဆီးပူး၍ အသက် (၂၀) ၁၉၅၇၌ ကျောင်းထွက်ခဲ့သည်။ တော်လှန်ရေး ပန်-အာရပ် ဘားသ်ပါတီသို့ဝင်ရာတွင် ဦးလေးကထောက်ခံခဲ့သည်။ ယင်းအချိန်များ၌ အထက်တန်းကျောင်းဆရာဝင်လုပ်ရင်း ဘဝကျောင်းခဲ့သည်။<ref>{{cite book|last=Batatu |first=Hanna |authorlink=Hanna Batatu |title=The Old Social Classes & The Revolutionary Movement in Iraq |url=https://archive.org/details/oldsocialclasses0000bata |year=1979 |publisher=Princeton University Press |isbn=0-691-05241-7}}</ref> ဘားသ်ဝါဒမှာ ဆီးရီးယားတွင် စတင်ပေါက်ဖွား၍ ထိုစဉ်က ဘားသ်ပါတီသည် ဆီးရီးယား၌ နောက်လိုက်နောက်ပါအများအပြားရှိ၏။ သို့သော် ၁၉၅၅အရောက်၌ အီရတ်တွင် ပါတီဝင်ဦးရေ ၃၀၀ထက်နည်းလာခဲ့သည်။ အီရတ်တွင်ရှိသော အခြေခိုင်သည့် အမျိုးသားပါတီများကို ဆန့်ကျင်မှုအဖြစ် ဆဒမ်၏ ဘားသ်ပါတီသို့ ဝင်ရောက်မှု မူလရည်ရွယ်ချက်ကား ၎င်းဦးလေးမှတဆင့် အာမက် ဟတ်ဆန် အယ်ဘကာရ်(နောင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး) နှင့် အခြားဘားသ်ဝါဒီများနှင့်ဆက်စပ်မှုများကြောင့်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။<ref name="Karsh 13–15"/> [[File:SaddamCairo.jpg|thumb|ဆဒမ်နှင့် ဘားသ်ပါတီကျောင်းသားများနိုင်ငံရေးအစု၊ [[ကိုင်ရိုမြို့]]၊ ၁၉၅၉-၁၉၆၃]] တော်လှန်ရေးခံယူချက်များသည် အီရတ်နှင့် အရှေ့အလယ်ပိုင်း ထိုစဉ်အချိန်ခေတ်ကာလ၏ ဗီဇစိတ်များဖြစ်လေရာ လူ့အသိုက်အဝန်းပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးနှင့် ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒီများက စဉ်ဆက်နိုင်ငံရေးမှ အထက်တန်းလွှာများ(သူဌေးသူကြွယ် ကုန်သည် မြေရှင်ပဒေသရာဇ်များ)ကို အဆက်မပြတ် ထိုးနှက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။<ref>R. Stephen Humphreys, ''Between Memory and Desire: The Middle East in a Troubled Age'', University of California Press, 1999, p. 68.</ref> ထို့အပြင် အီဂျစ်သမ္မတ [[ဂျမက်လီ အာ့ဘ် အနားဆယ်]](Gamal Abdel Nasser)၏ ပန်-အာရပ် အမျိုးသားရေးဝါဒသည် ဆဒမ်ကဲ့သို့သော ဘားသ်ဝါဒီလူငယ်တို့အပေါ် နက်နဲစွာလွှမ်းမိုးခဲ့ပြီး ''အနားဆယ်''၏ တော်လှန်ရေးသဘောများသည် အရှေ့အလယ်ပိုင်း၌ ၁၉၅၀၊ ၁၉၆၀နှစ်များ၌ အရိပ်ကဲ့သို့လွှမ်းမိုးနိုင်ခဲ့ကာ အီရတ်၊ အီဂျစ်၊ လစ်ဗျားတို့၏ နန်းဆက်များပြိုလဲသွားခဲ့သည်။ ၁၉၅၆ ဆူးအက်တူးမြောင်း အရေးအခင်းအတွင်း ပြင်သစ်၊ ဗြိတိသျှတို့ကို တိုက်ခိုက်ခြင်း၊ [[အီဂျစ်နိုင်ငံ]]ကို ခေတ်သစ်ပြုပြင်ခြင်း၊ အာရပ်ကမ္ဘာကို နိုင်ငံရေးအရ ညီညွတ်စေခြင်းဖြင့် ''အနားဆယ်''သည် အရှေ့အလယ်ပိုင်းအမျိုးသားရေးတက်ကြွလှုပ်ရှားသူများကို စေ့ဆော်နိုင်ခဲ့လေသည်။<ref>Humphreys, 68</ref> ၁၉၅၈၊ ဆဒမ် ဘားသ်ပါတီသို့ ဝင်အပြီး တစ်နှစ်အကြာတွင် ဗိုလ်ချုပ် အာ့ဒ် အယ်လ်ကရီးမီးမ် ကားဇင်(Abd al-Karim Qasim)ဦးဆောင်သည့် စစ်တပ်အရာရှိများက အီရတ်ဘုရင် ဖေးဆယ်လ် (၂)အား ဖယ်ရှားနန်းချခဲ့သည်။ ''ဇူလိုင် ၁၄ တော်လှန်ရေး''ဟု သိကြသည်။ ==အာဏာရခြင်း== ကားဇင်၏ အစိုးရအဖွဲ့ဝင် ၁၆ယောက်အနက် ၁၂ဦးမှာ ဘားသ်ပါတီဝင်များဖြစ်သော်လည်း ကားဇင်မှာ အနားဆယ်၏ '''အာရပ်သမ္မတပြည်ထောင်စု''' (United Arab Republic) သို့ဝင်ရန် ဝင်ရန်ငြင်းဆန်သဖြင့် ပါတီသည် ၎င်းအားဆန့်ကျင်ခဲ့သည်။<ref name="iraqfirst">{{cite book |author=Coughlin, Con |pages=[https://archive.org/details/saddam00conc/page/24 24–25] |title=Saddam: His Rise and Fall |publisher=[းHarper Perennial |year=2005 |isbn=0-06-050543-5 |author-link=Con Coughlin |url=https://archive.org/details/saddam00conc/page/24 }}</ref> အစိုးအဖွဲ့တွင်း အာဏာခိုင်မြဲစေရန် ကားဇင်သည် ပန်-အရပ်ဝါဒကို ဆန့်ကျင်သည့် ကွန်မြူနစ်ပါတီနှင့် မဟာမိတ်ပြုသည်။<ref>{{cite book |author=Coughlin, Con |pages=[https://archive.org/details/saddam00conc/page/25 25–26] |title=Saddam: His Rise and Fall |location= |publisher=Harper Perennial |year=2005 |isbn=0-06-050543-5 |author-link=Con Coughlin |url=https://archive.org/details/saddam00conc/page/25 }}</ref> ထိုနှစ်နှောင်း၌ ကားဇင်ကို လုပ်ကြံရန် ဘားသ်ပါတီခေါင်းဆောင်ပိုင်းမှ စီစဉ်နေပြီး ဆဒမ်မှာ လှုပ်ရှားမှု၏ ဦးဆောင်အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပါတီဝင်အများစုမှာ ပညာတတ်၊ ကျောင်းသားများဖြစ်ပြီး ဆဒမ်သည် ထိုရည်ရွယ်ချက်အတွက် ကိုက်ညီသင့်တော်သည်။<ref>{{cite book |author=Coughlin, Con |page=[https://archive.org/details/saddam00conc/page/26 26] |title=Saddam: His Rise and Fall |publisher=Harper Perennial |year=2005 |isbn=0-06-050543-5 |author-link=Con Coughlin |url=https://archive.org/details/saddam00conc/page/26 }}</ref> ၁၉၅၉ အောက်တိုဘာ ၇၊ ကားဇင်ကို အယ်လ်ရာရှစ်လမ်းမတွင် ချောင်းမြောင်းလုပ်ကြံရန်စီစဉ်ရာ၌ တစ်ဦးက ကားနောက်ဘက် ထိုင်သူများကို ပစ်ခတ်ရန်၊ ကျန်သူများက ကားအရှေ့မှသူများကို သတ်ရန်ဖြစ်၏။ ယာဉ်မောင်းသေပြီး ကားဇင်ကို ထိမှန်သည်။ လုပ်ကြံသူများက ကားဇင်သေဆုံးပြီမှတ်သဖြင့် ရုံးချုပ်သို့ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာခဲ့၏။ သို့သော် ကားဇင် အသက်မသေခဲ့ပါ။<ref>{{cite book |author=Coughlin, Con |page=[https://archive.org/details/saddam00conc/page/30 30] |title=Saddam: His Rise and Fall |publisher=Harper Perennial |year=2005 |isbn=0-06-050543-5 |author-link=Con Coughlin |url=https://archive.org/details/saddam00conc/page/30 }}</ref> မအောင်မြင်ခဲ့သော ဤလုပ်ကြံမှုတွင် ဆဒမ်၏ ကဏ္ဍသည် ဆယ်စုနှစ်ချီကြာကြာ ၎င်းပုံရိပ်၏ အရေးပါသောအပိုင်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဆဒမ်အပါအဝင် လုပ်ကြံသူတချို့ [[ဆီးရီးယားနိုင်ငံ]]သို့ ထွက်ပြေးနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |author=Coughlin, Con |page=[https://archive.org/details/saddam00conc/page/33 33] |title=Saddam: His Rise and Fall |publisher=Harper Perennial |year=2005 |isbn=0-06-050543-5 |author-link=Con Coughlin |url=https://archive.org/details/saddam00conc/page/33 }}</ref> တချို့မှာ အကျဉ်းချခံရသည်။ ထို့နောက် ဆီးရီးယားမှ အီဂျစ်သို့ ၁၉၆၀ ဖေဖော်ဝါရီတွင် ပြောင်းရွှေ့ခဲ့၍ ၁၉၆၃ထိ အီဂျစ်တွင်နေထိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book|authorlink1=Efraim Karsh|last1=Karsh|first1=Efraim|last2=Rautsi|first2=Inari|title=Saddam Hussein: A Political Biography|url=https://archive.org/details/saddamhusseinpol0000kars|publisher=Grove Press|year=2002|isbn=978-0-8021-3978-8|pp=[https://archive.org/details/saddamhusseinpol0000kars/page/15 15]–22}}</ref> ဘားသ်ပါတီနှင့်နွှယ်သော စစ်တပ်အရာရှိများက ၁၉၆၃ ဖေဖော်ဝါရီ ရမဒန်တော်လှန်ရေး၌ ဖယ်ရှားနိုင်ခဲ့၏။ ဘားသ်ခေါင်းဆောင်များကို အစိုးရအဖွဲ့တွင် နေရာပေးပြီး အဘ်ဒူလ် ဆာလန် အရစ်(Abdul Salam Arif)သမ္မတဖြစ်လာသည်။ ၁၉၆၃ နိုဝင်ဘာရောက်သောအခါ အရစ်က ဘားသ်ခေါင်းဆောင်များကို ဖြုတ်ချကာ အာဏာမောင်ပိုင်စီးသည်။ ဆဒမ်သည် ထိုအချိန်က အီဂျစ်၌သာ ရှိနေခဲ့သည်။ အရစ်၏ အာဏာသိမ်းအပြီး ဆဒမ်အီရတ်သို့ပြန်ရောက်ကာ အသစ်ဖွဲ့စည်းလိုက်သော ဘားသ်ပါတီ၏ အရေးမပါသောနေရာတွင်သာရပ်တည်နိုင်ပြီး လယ်သမားများဗဟိုအဖွဲ့၏ သေးကွေးသောရာထူးဖြင့်သာ ကျေနပ်ခဲ့ရလေသည်။<ref>{{cite book|authorlink1=Efraim Karsh|last1=Karsh|first1=Efraim|last2=Rautsi|first2=Inari|title=Saddam Hussein: A Political Biography|url=https://archive.org/details/saddamhusseinpol0000kars|publisher=Grove Press|year=2002|isbn=978-0-8021-3978-8|pp=[https://archive.org/details/saddamhusseinpol0000kars/page/22 22]–23}}</ref> အရစ်ကို လုပ်ကြံရန်အစီအစဉ်၌ ပါဝင်ပတ်သက်ခဲ့မိသဖြင့် ၁၉၆၄ အောက်တိုဘာတွင် အဖမ်းခံရပြီး ၁၉၆၆၌ ထွက်ပြေးလွတ်မြောက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book|authorlink1=Efraim Karsh|last1=Karsh|first1=Efraim|last2=Rautsi|first2=Inari|title=Saddam Hussein: A Political Biography|url=https://archive.org/details/saddamhusseinpol0000kars|publisher=Grove Press|year=2002|isbn=978-0-8021-3978-8|pp=[https://archive.org/details/saddamhusseinpol0000kars/page/25 25]–26}}</ref> ၁၉၆၆၊ အာမက် ဟတ်ဆန် အယ်လ်ဘကာရ်သည် ဆဒမ်ကို ဒေသတွင်းစစ်တိုင်းတစ်ခု၌ ဒုတိယအတွင်းရေးမှူးခန့်ခဲ့ကာ ကျွမ်းကျင်စီမံသူအဖြစ်သက်သေပြနိုင်ရင်း ပါတီကို ပြန်လည်အသက်ဝင်စေခဲ့၏။<ref>{{cite book |author=Tripp, Charles | page=[https://archive.org/details/historyofiraq0000trip/page/183 183] |title=A History of Iraq |url=https://archive.org/details/historyofiraq0000trip |publisher=Cambridge University Press |year=2010 |isbn=978-0-521-87823-4| author-link=Charles R. H. Tripp }}</ref> ၁၉၆၆၌ ဘားသ်ပါတီနှစ်ခြမ်ကွဲးသည်။ ဆီရီးယားဘက်ပိုင်း နှင့် ဘဂ္ဂဒက်ဘက်ပိုင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book|authorlink1=Efraim Karsh|last1=Karsh|first1=Efraim|last2=Rautsi|first2=Inari|title=Saddam Hussein: A Political Biography|url=https://archive.org/details/saddamhusseinpol0000kars|publisher=Grove Press|year=2002|isbn=978-0-8021-3978-8|pp=[https://archive.org/details/saddamhusseinpol0000kars/page/26 26]–27}}</ref> ဘားသ်ပါတီလုံခြုံရေးလုပ်ငန်းကို ဆဒမ်က တည်ထောင်၍ ၎င်းတစ်ဦးတည်းထိန်းချုပ်သည်။<ref>{{cite book|authorlink1=Efraim Karsh|last1=Karsh|first1=Efraim|last2=Rautsi|first2=Inari|title=Saddam Hussein: A Political Biography|url=https://archive.org/details/saddamhusseinpol0000kars|publisher=Grove Press|year=2002|isbn=978-0-8021-3978-8|p=[https://archive.org/details/saddamhusseinpol0000kars/page/27 27]}}</ref> ၁၉၆၈ ဇူလိုင်၊ အယ်လ်ဘကာရ်ခေါင်းဆောင်သော သွေးမြေမကျ အာဏသိမ်းပွဲတွင် ဆဒမ်ပါဝင်ခဲ့ပြီး ဆာလန်အရစ်၏ ဆက်ခံသူညီ အဘ်ဒူလ်အရစ်ကို ဖယ်ရှားနိုင်ခဲ့လေသည်။ အရစ်ကို လန်ဒန်တွင် ခိုလှုံခဲ့ပြီး ယင်းနောက် အစ်စတန်ဘူးလ်တွင် ထပ်မံခိုလှုံသည်။ အယ်ဘကာရ်ကို သမ္မတအဖြစ်တင်မြှောက်ကြ၍ ဆဒမ်ကို ဒုတိယသမ္မတနှင့် ဘားသ်ပါတီ ဒုဥက္ကဋ္ဌနေရာ ပေးခဲ့သည်။ ဒုတိယရာထူးဖြစ်သော်လည်း ဇာတ်ခုံနောက်ကွယ်၌ ခိုင်မာသော နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်သည်။ ===နိုင်ငံရေးအစီအစဉ်=== [[File:Saddam1970s.jpg|thumb|၁၉၇၀နှစ်များ၌ အမျိုးသမီးစာတတ်မြောက်ရေး၊ ပညာရေးတို့ကို တိုးမြှင့်ခြင်း]] ၁၉၆၀-၁၉၇၀နှစ်များ၌ အယ်လဘကာရ်ပြီးလျှင် ဒုတိယဦးစီချုပ်၊ တော်လှန်ရေးထိပ်တန်းကောင်စီ၏ ဒုဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် နိုင်ငံရေးပြုပြင်မှုများလုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။<ref>CNN, "Hussein was symbol of autocracy, cruelty in Iraq," 30 December 2003. [http://www.cnn.com/2006/WORLD/meast/12/29/hussein.obit/index.html]</ref> ဘားသ်ပါတီကို ခိုင်မာညီညွတ်စေ၍ ပြည်တွင်းရေးပြဿနာများ၊ ပါတီနောက်လိုက်တိုးချဲ့ခြင်းများ ပြုလုပ်သည်။ ၁၉၆၈ ပါတီအာဏာရလျှင် လူမှုရေး၊ လူမျိုးစုရေး၊ ဘာသာရေး၊ စီးပွားရေးဆိုင်ရာများကို တည်ငြိမ်စေရန် အားထုတ်ခဲ့သည်။<ref name="Humphreys, 78">Humphreys, 78</ref> နိုင်ငံစီးပွားရေးခေတ်မီတိုးတက်စေရန်နှင့် အစိုးရယန္တယား၌ အာဏာသိမ်းမှုများမဖြစ်စေရန် ခိုင်မာသောလုံခြုံရေးရရန်ဖန်တီးသည်။ အဓိက၎င်း၏ မူဝါဒမှာ အီရတ်ရှိရေနံဖြစ်သည်။ ၁၉၇၂ နိုင်ငံတကာရေနံအကျိုးမြတ်များကို သိမ်းယူရာ၌ ကွပ်ကဲခဲ့၍ နောက်တစ်နှစ်အကြာ ၁၉၇၃-စွမ်းအင်အကျပ်အတည်းကြောင့် ရေနံဈေးများတဟုန်ထိုးတက်လာသဖြင့် ဆဒမ်သည် ၎င်း၏အစီအစဉ်ကို ထပ်မံချဲ့ထွင်နိုင်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံတွင်း စာတတ်မြောက်ရေးများ၊ အခမဲ့ပညာရေးလှုပ်ရှားမှုများလုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ စစ်တပ်မိသားစုများကို ထောက်ပံ့သည်။ လူတိုင်းဆေးရုံတက်နိုင်ခွင့်၊ လယ်သမားများကို အမတော်ငွေချေးပေးခြင်းလည်းဆောင်ရွက်ခဲ့၏။ ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့ UNESCOမှ ဆုရရှိခဲ့သည်။<ref>[http://www.cbc.ca/news2/indepth/words/saddam_hussein.html Saddam Hussein], CBC News, 29 December 2006</ref><ref>Jessica Moore, [https://web.archive.org/web/20030625145156/http://www.pbs.org/newshour/bb/middle_east/iraq/war/player1.html The Iraq War player profile: Saddam Hussein's Rise to Power], PBS Online Newshour {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20131115205745/http://www.pbs.org/newshour/bb/middle_east/iraq/war/player1.html |date=15 November 2013 }}</ref> ရေနံအခြေခံ လုပ်ငန်းများချဲ့၍ နိုင်ငံစီးပွားတက်စေပြီး လမ်းဖောက်၊ သတ္တုတွင်းတူးဖော်ခြင်းစသည်တို့ကိုလည်း လုပ်ဆောင်ခဲ့၏။ လျှပ်စစ်ဓာတ်များ မြို့တိုင်းနီးပါးရစေခြင်းလည်းလုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ရေနံမှရသော အမြတ်များမှာ ဆဒမ်အားနိုင်ငံရေးအမြတ်ထွက်စေခဲ့သည်။<ref name="economist2007">{{cite news |url=http://www.economist.com/node/8492668 | title=Saddam Hussein&nbsp;– The blundering dictator |date=4 January 2007 |work=[[The Economist]]}}</ref> ဂျူး၊ ပါရှန်းကျူးကျော်သူများအပေါ် အာရပ်ဝါဒီခုခံသူတစ်ဦးအဖြစ် ၎င်းကိုယ်ပိုင်ဝါဒများမှာ အလွန်ပိုလျှံနေပြီး ဗုံသံကဲ့သို့ တသမတ်တည်းဖြစ်နေ၏။ <ref name="economist2007"/> ၁၉၇၂တွင် ဆဒမ်သည် [[ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု]]နှင့် ပူးပေါင်းချစ်ကြည်ရေးစာချုပ်လက်မှတ်ထိုးသည်။ "အရှေ့အလယ်ပိုင်း စစ်အေးအစိတ်အပိုင်းအဖြစ် ထွက်ပေါ်လာခဲ့သော [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]] ထောက်ပံ့ထားသော လုံခြုံရေးစနစ်ကို ထိုစာချုပ်က ကသိကအောက်ဖြစ်စေခဲ့ကာ ဘဂ္ဂဒက်၏ ရန်သူမှန်သမျှသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ အလားလာရှိသော မဟာမိတ်ဖြစ်ဖွယ်ရှိဟန်တူသည်" ဟုသမိုင်းပညာရှင် Charles R. H. Trippက ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name="Tripp">{{cite book|author=Tripp, Charles|pp=xii, 211–214|title=A History of Iraq |url=https://archive.org/details/historyofiraq0000trip_l9l3|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=2002|isbn=978-0-521-87823-4|author-link=Charles R. H. Tripp}}</ref> တုံ့ပြန်သောအားဖြင့် ယူအက်စ်က ဒုတိယ အီရတ်-ကာ့ဒ်စစ်ပွဲ၌ ''မစတာဖာ ဘာဇာနီ''၏ ကာ့ဒ်သူပုန်တပ်ဖွဲ့ကို ခိုးကြောင်ခိုးဝှက် ဘဏ္ဍာရေးထောက်ပံ့ပေးခဲ့သည်။ ၁၉၇၅တွင် ကာ့ဒ်များအရေးနိမ့်သဖြင့် ကာ့ဒ်ပြည်သူပေါင်းသိန်းချီ၍ အတင်းအဓမ္မနေရာရွှေ့ပြောင်းစေခဲ့သည်။<ref name="Tripp" /> ရေနံလုပ်ငန်းပြည်သူပိုင်သိမ်းပြီးနောက် ကျေးလက်ခေတ်မီစေခြင်း၊ ကျယ်ပြန့်စွာဖြင့် စက်မှုလယ်ယာ ဖြစ်ပေါ်စေခြင်း နှင့် တောင်သူများကို မြေယာချထားပေးခြင်းတို့၌ကြီးကြပ်သည်။<ref name="ref6">Khadduri, Majid. ''Socialist Iraq''. The Middle East Institute, Washington, D.C., 1978.</ref> နိုင်ငံပိုင်ဘဏ်များသည် ၎င်း၏ကြိုးကိုင်မှုအောက်ရောက်၍ ချေးငွေကိစ္စများမှာ နီးကပ်သူအသိုင်းအဝိုင်းပေါ်အခြေခံဆောင်ရွက်သည်။<ref name="economist2004"/> ===အာဏာပိုင်စိုးခြင်း=== ၁၉၇၆တွင် ဆဒမ်သည် ၎င်းတပ်မတော်၏ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရာထူးတိုးမြှင့်ရရှိခဲ့၍ လျင်မြန်စွာပင် အာဏာရှင်ဖြစ်လာသည်။ အသက်အရွယ်၊ ကျန်းမာရေးကြောင့် အယ်လ်ကဘာရ်မှာ တာဝန်များကိုထမ်းဆောင်နိုင်ခြင်းမရှိချေ။ ဆဒမ်သာလျှင် ပြည်တွင်းပြည်ပ အစိုးရမျက်နှာစာတွင် အရေးပါသောနေရာယူခဲ့သည်။ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒ၏ ဗိသုကာဖြစ်လာကာ သံတမန်ဆက်ဆံရေးကိစ္စများကို နိုင်ငံ့ကိုယ်စားပြုဆောင်ရွက်၏။ တရားဝင်ရာထူးအာဏာရသည့်အချိန် ၁၉၇၉မတိုင်မီကပင် တကယ့်အာဏာရှင်မှာ ဆဒမ်သာဖြစ်၏။ ဘားသ်ဝါဒခေါင်းဆောင်မှုအောက်တွင် အယ်လ်ဘကာရ်သည် ဆီးရီးယားနှင့် စစ်ရေးစာချုပ်များချုပ်ဆို၍ နှစ်နိုင်ငံပေါင်းစည်းညီညွတ်ရေးကို ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ဆီးရီးယားသမ္မတ ဟားဖက် အယ်လ် အာဆတ်က ထိုပေါင်းစည်းခြင်းတွင် ဒုခေါင်းဆောင်ဖြစ်လာ၍ဆဒမ်အားမထင်မရှားဖြစ်သွားစေခဲ့သည်။ အာဏာကိုဆုပ်ကိုင်ရန် သေချာအားထုတ်ပြီး ကျန်းမာရေးချူချာသော ဗိုလ်ချုပ်ကြီးကို ၁၉၇၉ ဇူလိုင် ၁၆တွင် အနားယူစေကာ သမ္မတအဖြစ်တက်လာသည်။ ====၁၉၇၉ ဘားသ်ပါတီရှင်းလင်းခြင်း==== ဆဒမ်က ဘားသ်ပါတီခေါင်းဆောင်များကို ညီလာခံခေါ်ယူသည်။ အစည်းအဝေး၌ Muhyi Abdel-Hussein ကို လျှို့ဝှက်ကြံစည်သူ (၆၈)ယောက်အမည်များကိုကြေညာရန်ညွှန်ကြားခဲ့သည်။ သစ္စာမရှိဟုခေါင်းစဉ်တပ်ကာ တစ်ဦးခြင်း အခန်းထဲကဖယ်ရှားခဲ့သည်။ ၂၂ဦးကို သေဒဏ်ပေးခဲ့လေသည်။ နောက်ပိုင်း ဘားသ်ပါတီထိပ်တန်း အခြားအဖွဲ့ဝင်များကိုလည်း သေဒဏ်ပေးခဲ့သေးသည်။<ref>Bay Fang. "[https://www.usnews.com/usnews/news/articles/040719/19iraq.htm When Saddam ruled the day]." ''U.S. News & World Report''. 11 July 2004. {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20140116075402/http://www.usnews.com/usnews/news/articles/040719/19iraq.htm |date=16 January 2014 }}</ref><ref>Edward Mortimer. "[https://web.archive.org/web/20031014004305/http://www.nybooks.com/articles/3519 The Thief of Baghdad]." ''New York Review of Books''. 27 September 1990, citing Fuad Matar. ''Saddam Hussein: A Biography''. Highlight. 1990. {{Cite web |url=http://www.nybooks.com/articles/3519 |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |access-date=1 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080723145337/http://www.nybooks.com/articles/3519 |archive-date=23 July 2008 |url-status=bot: unknown}}</ref> == ပါလီမန်နှင့် ရဲအဖွဲ့များ == အီရတ်လူမှုအဖွဲ့အစည်းတွင် ဘာသာစကား၊ ဘာသာရေး၊ မျိုးနွယ်စုပြဿနာအက်ကွဲကြောင်းများရှိ၏။ လောကီသဘောတရားအရ ပန်-အာရပ် သဘောတရားရေးရာကိုကျင့်သုံးသော်လည်း ဤဝါဒကိုယ်တိုင်ကပင် အရေးပါသောလူဦးရေအပိုင်းများအတွက် ပြဿနာဖြစ်နေ၏။ ၁၉၇၉ အီရန်တော်လှန်ရေးပြီးနောက် ရှအာ(ရှိးအယစ်)အဖွဲ့နှစ်ခုက နိုင်ငံအုပ်ချုပ်သူခေါင်းဆောင်ပိုင်းပြောင်းလဲရန်အလားအလာအားထုတ်မှုမျိုးကို အီရတ်နိုင်ငံရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ထိုအဖွဲ့များက အီရန်၏ ရှအာဘာသာရေးအယူအဆများကို အီရတ်အားပုံသွင်းရန် ရည်ရွယ်ချက်ထား၏။ ကာ့ဒ်လူနည်းစုနေသောဒေသများက အီရတ်၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်နေရခြင်းကိုဆန့်ကျင်ကာ လွတ်လပ်ရေးလိုချင်ကြသည်မှာ အီရတ်အဖို့ ခြိမ်းချောက်မှုပင်ဖြစ်သည်။ ထိုအန္တရာယ်ရှိနိုင်သော လူများအတွက် အကျိုးပြုမှုတချို့ကို လုပ်ဆောင်ပေးခဲ့ကာ တော်လှန်ရေးခြိမ်းချောက်မှုကို ပြေလျော့စေခဲ့သည်။<ref name="Iraq: A Country Study">Helen Chapin Metz (ed) ''[http://memory.loc.gov/frd/cs/iqtoc.html Iraq: A Country Study:]'' "[http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+iq0115) Internal Security in the 1980s"], [[Library of Congress Country Studies]], 1988</ref> ဤထိန်းချုပ်မှုများအောင်မြင်ရန် အဓိကကိရိယာများမှာ ရဲအဖွဲ့များနှင့် ပါလီမန်ဖြစ်၏။ ၁၉၇၄မှအစပြု၍ ဆဒမ်နှင့်နီးစပ်သူ Taha Yassin Ramadanက ပြည်တွင်းလုံခြုံမှုကို တာဝန်ယူရသော ပြည်သူ့စစ်တပ်ကို ကွပ်ကဲသည်။ ဘားသ်ပါတီ၏ ထောက်ကူဖြစ်သော ပြည်သူ့စစ်တပ်သည် ပုံမှန်တပ်မတော်က အာဏာသိမ်းရန်မည်သည့်အားထုတ်မှုများအတွက်မဆို တန်ပြန်လုပ်ဆောင်ရန်အတွက်ဖြစ်သည်။ ဆဒမ်၏ညီ Barzan Ibrahim al-Tikritiက လျှို့ဝှက်ရဲတပ်ဖွဲ့ မူခရာဘာရတ်ကို ဦးဆောင်သည်။ ဆဒမ်အလိုကျ ပြည်တွင်းပြည်ပထုတ်နှုတ်ရှင်းအစီအစဉ်များလုပ်ဆောင်ပေးခဲ့သည်။<ref name="Iraq: A Country Study" /> သူ့လူများကိုပင် ခြိမ်းချောက်ထိတ်လန့်စေသည်အတွက် မှတ်သားဖွယ်ဖြစ်သည်။ The Economist သတင်းစာက ဆဒမ်ကို "၂၀ရာစု၏ ကြီးကျယ်သော နောက်ဆုံးအာဏာရှင်များထဲက တစ်ယောက်၊ အထူးအားဖြင့် အတ္တ၊ ရက်စက်မှု၊ အာဏာတပ်မက်မှုတွင် ဖြစ်၏။"ဟု ဖော်ပြသည်။<ref name="economist2007"/> အီရတ်ပြည်သူပေါင်း နှစ်သိန်းခွဲကို သေစေခြင်း၊<ref name=250k>{{cite web|url=https://www.hrw.org/news/2004/01/25/war-iraq-not-humanitarian-intervention|title=War in Iraq: Not a Humanitarian Intervention|work=[[Human Rights Watch]]|date=25 January 2004|accessdate=31 May 2017|quote=Having devoted extensive time and effort to documenting [Saddam's] atrocities, we estimate that in the last twenty-five years of Ba'ath Party rule the Iraqi government murdered or 'disappeared' some quarter of a million Iraqis, if not more.}}</ref> အီရန်၊ ကူဝိတ်၊ ဆော်ဒီတွင် စစ်ရာဇဝတ်မှုများကို ကျူးလွန်ခြင်းများကိုဖြစ်စေသည့် ဆဒမ်၏ စိုးမိုးအုပ်ချုပ်မှုပင်ဖြစ်သည်။ == ပုံရိပ်လွှာ == [[File:Al-Qadissiya 6.jpg|thumb|upright|ဆဒမ်ကို အမွှမ်းတင်သည့် ဝါဒဖြန့်ပုံ]] အာဏာခိုင်မြဲစေရန်အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ဆဒမ်၏ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးကိုးကွယ်မှုသည် အီရတ်တွင် ပျံ့နှံ့ခဲ့ကာ ၎င်း၏ရုပ်လုံးပုံ၊ ရုပ်တု၊ ပိုစတာ၊ နံရံဆေးရေးစသည်တို့ကို အီရတ်တစ်ခွင်တွင် တည်ရှိချိတ်ဆွဲစေ၏။ ၎င်း၏ မျက်နှာပုံများကို ရုံး၊ ကျောင်း၊ လေဆိပ်၊ ဈေးဆိုင်များ၊ ငွေစက္ကူများတွင် မြင်နိုင်ခဲ့သည်။ ရုပ်ပြရွေးကောက်ပွဲနှစ်ခုကို လုပ်ဆောင်သည်။ ၁၉၉၅ တွင် မဲဆန္ဒရှင် (၈.၄)သန်းမှ မဲလာပေးသူ (၉၉.၄၇%)မှ ကန့်ကွက်မဲ သုံးထောင်ကျော်သာရရှိသဖြင့် (၉၉.၉၆%)ဖြင့် နိုင်သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/1995/10/17/world/no-surprise-in-iraqi-vote.html |title=No surprise in Iraqi vote |work=The New York Times |accessdate=29 January 2012 |date=17 October 1995}}</ref><ref>{{cite news|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_hb6507/is_4_57/ai_n28932894/ |title=Iraq – July 22 – Saddam Plans Referendum |publisher=FindArticles |accessdate=29 January 2012 |year=2002 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://archive.today/20120715194635/http://findarticles.com/p/articles/mi_hb6507/is_4_57/ai_n28932894/ |archivedate=15 July 2012 }}</ref> ၂၀၀၂၌ မဲပေးသူ (၁၀၀%)တွင် ထောက်ခံမဲ(၁၀၀%)ရရှိ၍ နောက်တစ်ရက်၌ ထုတ်ပြန်သည်မှာ လူဦးရေ (၁၁,၄၄၅,၆၃၈)တွင် အားလုံးထောက်ခံသည်ဟူ၍ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/2331951.stm |title=Saddam 'wins 100% of vote' |publisher=BBC |accessdate=29 January 2012 |date=16 October 2002}}</ref> == နိုင်ငံခြားရေးရာ == အီရတ်နိုင်ငံ၏ အာရပ်ကမ္ဘာနှင့် ဆက်ဆံရေးမှာ လွန်စွာအပြောင်းလဲများသည်။ အီဂျစ်နှင့် ဆက်ဆံရေး ၁၉၇၇တွင် ပျက်ယွင်းသည်။ ၁၉၇၈ ဘဂ္ဂဒက်က အာရပ်အဖွဲ့ချုပ်ထိပ်သီးအစည်းအဝေးကို လက်ခံကျင်းပရာ၌ အီဂျစ်၏ ကမ့်ဒေးဗစ် သဘောတူညီမှုကိုလက်ခံသည့်အတွက် ရှုံချဖယ်ကျဉ်သည်။ သို့သော် အီရန်-အီရတ်စစ်ပွဲ၌ အီဂျစ်တို့၏ အီရတ်အား ကုန်ကြမ်းပစ္စည်းနှင့် သံတမန်ရေးရာထောက်ပံ့မှုများက နှစ်နိုင်ငံအရာရှိကြီးများကြား နွေးထွေးသောဆက်ဆံရေးနှင့် အဆက်မပြတ်သောထိတွေ့မှုများဖြစ်လာခဲ့သည်။ တရားဝင်သံကိုယ်စားပြုမှုကား မလုပ်ဆောင်ခဲ့ကြ။ ၁၉၈၃မှစ၍ အီဂျစ်၏ အာရပ်ကမ္ဘာ၌ သဘာဝကျမှန်ကန်သည့်ကဏ္ဍပြန်လည်တည်ဆောက်ရန် အီရတ်က တောင်းဆိုမှုများ ဆက်တိုက်ဆိုသလိုရှိခဲ့သည်။ [[File:Arab Summit 1978.jpg|thumb|upright=1.20|left|အာရပ်ထိပ်သီးအစည်းအဝေး၊ ဘဂ္ဂဒက်မြို့၊ ၁၉၇၈၌ ဆဒမ် ဟူစိန်နှင့် ဟာဖက် အယ်အာဆတ်(ဆီးရီးယား)]] ​ဆဒမ်သည် အနောက်နိုင်ငံနှစ်နိုင်ငံသို့သာ လည်ပတ်ဖူး၏။ ပထမခရီးစဉ်မှာ စပိန်အာဏာရှင် ''[[ဖရန်ကို|ဖရန်စစ် ဖရန်ကို]]''၏ ဖိတ်ကြားမှုဖြင့် ၁၉၇၄ ဒီဇင်ဘာတွင် [[စပိန်နိုင်ငံ]]သို့လည်းကောင်း<ref>[https://elpais.com/diario/2003/03/02/domingo/1046580756_850215.html El obsequio de Sadam a Franco </ref> ဒုတိယအနေဖြင့် ၁၉၇၅၌ ပြင်သစ် သမ္မတ ''ရှ(ခ်) ရှီးဟိုက်ခ်'' (Jacques Chirac)တွေ့ဆုံရန် [[ပြင်သစ်နိုင်ငံ]]သို့လည်းကောင်း သွားရောက်ခဲ့သည်။<ref name="The Chirac Doctrine">{{cite journal |url=http://www.meforum.org/772/the-chirac-doctrine |title=The Chirac Doctrine |journal=The Middle East Quarterly |date=Fall 2005|last1=Guitta |first1=Olivier }}</ref> ရှီးဟိုက်ခ်၏ ပါတီကို ငွေကြေးထောက်ပံ့ခဲ့သည်ဟု တချို့ကဆိုကြသည်။ ပြင်သစ်က ဆဒမ်ကို လက်နက်ထောက်ပံ့သောကြောင့် ဆဒမ်အုပ်စိုးစဉ်ကာလတစ်လျှောက် အီရတ်၏ အကြီးမားဆုံးသော ကုန်သွယ်ရေးမိတ်ဖက်ဖြစ်ခဲ့သည်။ သိမ်းယူရရှိသော စာရွက်စာတမ်းများက ယခင်ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး အပါအဝင် ရှီးဟိုက်ခ်နှင့် နီးစပ်သော ပြင်သစ်အရာရှိများ၊ စီးပွားရေးသမားများလည်း ဆဒမ်နှင့် ဆက်ဆံရောင်းဝယ်မှုများမှ အကျိုးအမြတ်ရရှိခဲ့ကြသည်ဟု ဆိုသည်။<ref name="The Chirac Doctrine" /> ၁၉၇၂တွင် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုနှင့် ကူညီမှုဆိုင်ရာ ကတိကဝတ်စာချုပ် ချုပ်ဆိုခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၁၉၇၈၌ အီရတ်ကွန်မြူနစ်ဖြိုခွဲခံရပြီး အနောက်ဘက်ဆီသို့ ကုန်သွယ်မှု ရွေ့ရှားသွားသောကြောင့် ဆိုဗီယက်နှင့်ဆက်ဆံရေးတင်းမာခဲ့သည်။ ၁၉၉၁ ပင်လယ်ကွေ့စစ်ပွဲမတိုင်ခင်ထိ အနောက်ဘက်အခင်းအကျင်းကို ပို၍လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။<ref>Helen Chapin Metz (ed) ''[http://memory.loc.gov/frd/cs/iqtoc.html Iraq: A Country Study:]'' "[http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+iq0083) The West"], [[Library of Congress Country Studies]], 1988</ref> ၁၉၇၅တွင် ဆဒမ်သည် အီရန်နှင့် နယ်စပ်အငြင်းပွားမှုအပေါ် အီရတ်က လိုက်လျောသည့် သဘောတူညီမှုရရှိကာ အီရန်က အပြန်အလှန်အားဖြင့် အီရတ်၌ရှိသော ကာ့ဒ်များကို ထောက်ပံ့ခြင်းရပ်ဆိုင်းရန် သဘောတူခဲ့သည်။ ပြင်သစ်အကူအညီရ၍ နျူကလီယားလုပ်ငန်း စတင်သည်။ ၁၉၈၁ ဇွန် ၇တွင် အစ္စရေးလေတပ်ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုဖြင့် ထိုဓာတ်ပေါင်းဖို ပျက်စီးခဲ့ရ၏။<ref name="Osirak">BBC, [http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/june/7/newsid_3014000/3014623.stm 1981: Israel bombs Baghdad nuclear reactor], ''BBC On This Day 7 June 1981'' referenced 6 January 2007</ref> ၁၉၇၀ ကာ့ဒ်ခွဲထွက်ရေးခေါင်းဆောင်များနှင့် စေ့စပ်ဆွေးနွေးပြီး ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးပေးခဲ့သော်လည်း ထိုသဘောတူညီချက် ပျက်ခဲ့သည်။ ကာ့ဒ်တို့နှင့် ပြင်းထန်သော စစ်ဆင်နွှဲခဲ့ရာတွင် အီရန်၌ရှိသော ကာ့ဒ်ရွာများကိုပါ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်သဖြင့် အီရန်နှင့် ဆက်ဆံရေး ပျက်သည်။ ၁၉၇၅၌ ပြန်လည်ညှိနှိုင်းခဲ့ကြသည်။ ===အီရန်-အီရတ်စစ်ပွဲ=== [[File:Cardoen Saddam.jpg|thumb|၁၉၈၀ နှစ်များဆီက အီရတ်အား လက်နက်ထောက်ပံ့သူ ချီလီစီးပွားရေးသမား Carlos Cardoen အတူ]] ၁၉၇၉အစောပိုင်း အီရန်၏ ရှားဘုရင် Mohammad Reza Pahlaviကို အစ္စလာမ္မစ်တော်လှန်ရေးက နန်းဆင်းစေခဲ့ရာ [[ခိုမေနီ၊ အာယတိုလာ| အာယတိုလ ခိုမေးနီ]]ဦးဆောင်၍ အစ္စလာမ္မစ်သမ္မတနိုင်ငံထူထောင်ရန် လမ်းပွင့်ခဲ့သည်။ ရှအာအစ္စလာမ်တော်လှန်ရေးလွှမ်းမိုးမှုသည် ရှအာဘာသာဝင်များသော တိုင်ပြည်များ အထူးသဖြင့် အီရတ်၌ ကြီးထွားလာသဖြင့် ဆဒမ်၏ အုပ်စိုးမှုကို အန္တရာယ်ရှိလာမည်ကို ၎င်းကစိုးရွံ့ခဲ့သည်။ ၁၉၇၀မှစတင်ကာ ဆဒမ်နှင့် ခါမေးနီတို့သည် ခါးသီးသောရန်သူများဖြစ်ခဲ့ကြ၏။ ၁၉၆၄ ခါမေးနီ ပြည်နှင်ဒဏ်ခံရပြီး အီရတ်တွင် ခိုလှုံခဲ့ရာ အီရန်အစိုးရကိုဆန့်ကျင်ရန် အီရတ်ရှိ ရှအာဘာသာဝင်များနှင့်ပတ်သက်ခဲ့သည်။ ဆဒမ်ကိုလည်း ဖြုတ်ချရန် နှိုးဆော်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၅ အီရန်နှင့် ဆက်ဆံရေးပြေလည်ပြီး ၁၉၇၈၌ ခါမေးနီကို နှင်ထုတ်သဖြင့် ပြင်သစ်သို့ ခါမေးနီခိုလှုံပြန်သည်။ အီရတ်၏ ကုလအမြဲတမ်းသံအမတ် Salah Omar al-Aliနှင့် သီးသန့်လျှို့ဝှက်တွေ့ဆုံရာ၌ အီရန်ကို လများအတွင်းကျူးကျော်ထိပါးရန် ရည်ရွယ်ချက်ရှိသည်ဟု ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်း (ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသည်မှာ အမေရိကန်နှင့် အနောက်အုပ်စုထံမှ ထောက်ခံအားပေးမှု တောင်းဆိုမှုရှိသည်) ၎င်း၏ ရည်ရွယ်ချက်အဖြစ် ထိုအီရန်၏ အစ္စလာမ္မစ်အစိုးရကို ဖယ်ရှားရန်ပြုသည်။<ref name="PIRRR">Esposito, John, "Political Islam Revolution, Radicalism, or Reform", ''Political Islam and Gulf Security'', Lynne Rienner Publishers, {{ISBN|1-55587-262-X}}, pp. 56–58</ref> [[File:Shakinghands high.OGG|thumb|left|thumbtime=05| အရှေ့အလယ်ပိုင်း အထူးသံတမန် ဒေါ်နယ်လ် ရမ်းစဖက်လ်နှင့် တွေ့ဆုံစဉ်၊ ၁၉၈၃။ ရမ်းစဖက်လ်သည် ဂျော့ဘုရှ်လက်ထက်၌ အမေရိကန်ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး ဖြစ်၍ အီရတ်စစ်ပွဲတွင် မဟာမိတ်တပ်ကို ဦးဆောင်သူလည်းဖြစ်သည်။]] အီရတ်က အီရန်ကို ကျူးကျော်သည်။ [[တီဟီရန်မြို့]]လေဆိပ်၊ ရေနံကြွယ်ဝသော Khuzestanဒေသတို့ကို ၁၉၈၀ စက်တင်ဘာ ၂၂တွင် တိုက်ခိုက်ရင်း ထိုနေရာသည် အီရတ်၏ နယ်မြေသစ်ဖြစ်သည်ဟုလည်း ကြေညာခဲ့သည်။ အာရပ်နိုင်ငံများ၊ အမေရိကန်၊ ဥရောပတို့က ထောက်ခံကြပြီး ပါရှန်းပင်လယ်ကွေ့အာရပ်နိုင်ငံများက ငွေကြေးအမြောက်အမြားထောက်ပံ့ခဲ့သည်။ ဆိုဗိယက်က ကြားနေသဘောဖြင့် ထောက်ပံ့မှုမပေးချေ။ နိုင်ငံတကာဥပဒေနှင့် နိုင်ငံတကာနယ်စည်းမျဉ်းကို ပေါ်ပေါ်ထင်ထင် ချိုးဖောက်မှုတို့ကို လျစ်လျူရှုခဲ့ကြ၏။ ယင်းအစား အီရတ်သည် စီးပွားရေး၊ စစ်ရေးထောက်ပံ့မှုများကို မဟာမိတ်များထံမှရခဲ့၏။<ref name="PIRRR" /> ပထမနေ့ရက်များတွင် ဗျူဟာကျသော ဆိပ်ကမ်းများတဝိုက် မြေပြင်တိုက်ခိုက်မှု အကြီးအကျယ်ရှိခဲ့သည်။ ပထမပိုင်း အကျိုးအမြတ်ရှိစေကာမူ ကြာသောအခါ အီရတ်တပ်များဆုံးရှုံးလာပြီး ၁၉၈၂၌ ခံစစ်အသွင်ဖြစ်လာရာ စစ်ကို အဆုံးသတ်ရန် နည်းလမ်းကို အီရတ်တို့ရှာဖွေခဲ့သည်။ အီရတ်နိုင်ငံသည် ၂၀ရာစု၏ အရှည်ကြာဆုံးနှင့် ပျက်စီးစေဆုံးဖြစ်သည့် ယုတ်လျော့လာသော စစ်ရေးကိစ္စ၌ ညပ်မိနေခဲ့သည်။ အီရတ်က တောင်ပိုင်းစစ်မျက်နှာပြင်တွင် ဓာတုလက်နက်များသုံးခဲ့သည်။ ကာ့ဒ်ခွဲထွက်ရေးသမားများက အီရန်ကူညီမှုဖြင့် မြောက်ဘက်စစ်မျက်နှာပြင်ဖွင့်သည်။ အမေရိကန်က အီရတ်ကို အီရန်တပ်ဖွဲ့များချထားရာနေရာပြသော ဂြိုဟ်တုမြေပုံများပေးသည်။<ref>{{cite news|last=Dickey, Christopher |first=Thomas, Evan |title=How Saddam Happened |url=http://www.thedailybeast.com/newsweek/2002/09/22/how-saddam-happened.html |accessdate=20 August 2011 |newspaper=Newsweek |date=22 September 2002 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111213041515/http://www.thedailybeast.com/newsweek/2002/09/22/how-saddam-happened.html |archivedate=13 December 2011 }}</ref> ပါရှန်းပင်လယ်ကွေ့မှ အီရန်ရေတပ်လက်ဝယ်၌ အီရတ်ရေနံတွင်းများအလူးအလဲခံရသောအခါ အခြားအာရပ်နိုင်ငံများဆီသို့ ငွေကြေးနှင့် နိုင်ငံရေးကူညီရန် လက်ဖြန့်တောင်းခံခဲ့သည်။ ဆိုဗီယက်၊ တရုတ်၊ ပြင်သစ်၊ အမေရိကန်တို့ဆီမှ စစ်ရေး၊ ဘဏ္ဍာရေး၊ သံတမန်ရေးစသည်တို့ကို အောင်မြင်စွာရရှိခဲ့လေသည်။ အကြောင်းမှာ ထိုဒေသတွင်း အီရန်တော်လှန်ရေးကျယ်ပြန့်လာမည်ကို အားလုံးကစိုးရိမ်ကြ၏။ ကုသမဂ္ဂက စစ်ပြေငြိမ်းရန်တောင်းဆိုသော်လည်း ၁၉၈၈ ဩဂုတ်လထိ ရန်လိုမှုများဆက်လက်ဖြစ်ခဲ့ကြသည်။ ကာ့ဒ်မြို့ Halabjaကို ဓာတုဓာတ်ငွေ့ နှစ်မျိုးဖြင့် တိုက်ခိုက်ရာ ပြည်သူ (၅,၀၀၀)သေဆုံပြီး လူတစ်သောင်းကျော်ကို ကိုယ်လက်အင်္ဂါချို့ယွင်းစေခြင်း၊ ပုံပျက်သွားစေခြင်း၊ ကြံ့ခိုင်မှုအားနည်းစေခြင်းများဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။<ref name="Halabja">[https://2001-2009.state.gov/r/pa/ei/rls/18714.htm Saddam's Chemical Weapons Campaign: Halabja, 16 March 1988]&nbsp;– Bureau of Public Affairs</ref> သွေးစွန်းခဲ့ရသည့် ရှစ်နှစ်ကြာစစ်ပွဲသည် သရေရလဒ်ဖြင့်သာပြီးဆုံးခဲ့သည်။ လူတစ်သန်းခန့်ထိသေဆုံးနိုင်ကြောင်းခန့်မှန်းကြသည်။ === အယ်အန်ဖယ် စစ်ဆင်ရေး === အယ်အန်ဖယ် စစ်ဆင်ရေးသည် ဆဒမ်အစိုးရဦးဆောင်သော အီရတ်ရှိ ကာ့ဒေသမှ ကာ့ဒ်မျိုးနွယ်အပေါ် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုကြီးဖြစ်၏။<ref>[https://www.hrw.org/en/reports/2006/08/14/genocide-iraq-anfal-campaign-against-kurds] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150626135022/http://www.hrw.org/en/reports/2006/08/14/genocide-iraq-anfal-campaign-against-kurds |date=26 June 2015 }} The Anfal Campaign Against the Kurds. A Middle East Watch Report: Human Rights Watch 1993.</ref> ဤစစ်ဆင်ရေးသည် Shabaks၊ Yazidis၊ Assyrians၊ Turkomanနှင့် Mandeans စသည့်လူမျိုးများအပေါ် ပစ်မှတ်ထားတိုက်ခိုက်သည်။ ရွာများကိုဖျက်ဆီးသည်။ လူ့အခွင့်အရေးစောင့်ကြည့်သူများအရ လူပေါင်း ငါးသောင်းနှင့် တစ်သိန်းကြား သေဆုံးသည်ဟု ခန့်မှန်းဖော်ပြကြသည်။<ref>{{cite web|url=http://hrw.org/reports/1993/iraqanfal/ |title=Iraqi Anfal, Human Rights Watch, 1993 |publisher=Hrw.org |accessdate=20 September 2013}}</ref> ကာ့ဒ်ဘက်သတင်းရင်းမြစ်များက လူပေါင်း (၁၈၂,၀၀၀)ဟု ဆိုကြသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.jafi.org.il/education/actual/iraq/4.html |title=Ethnic Cleansing and the Kurds |publisher=Jafi.org.il |date=15 May 2005 |accessdate=20 September 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081202235943/http://www.jafi.org.il/education/actual/iraq/4.html |archivedate=2 December 2008 |df= }}</ref> ===ကူဝိတ်နိုင်ငံနှင့် တင်းမာခြင်း === အီရန်နှင့် စစ်ပွဲပြီးဆုံးခြင်းသည် ချမ်းသာသောအိမ်နီးချင်း [[ကူဝိတ်နိုင်ငံ]]နှင့် အုံ့ပုံးတင်းမာမှုများဖြစ်စေရန်အကြောင်းဖန်လာခဲ့သည်။ အီရတ်က ကူဝိတ်တို့အား စစ်အတွင်းက ကြွေးမြီများ ($ ၃၀ဘီလီယံ)ကို လျှော့ပေါ့ရန် တောင်းဆိုခဲ့ရာ ကူဝိတ်တို့က ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။<ref name="Humphreys, 105">Humphreys, 105</ref> ရေနံတင်ပို့သောနိုင်ငံများကို ဆီဈေးတက်ရန်နှင့် ထုတ်လုပ်မှု လျှော့ချရန် တွန်းအားပေခဲ့သည်။ အိုပက်အဖွဲ့တွင် ကူဝိတ်က ခေါင်းဆောင်လုပ်ကန့်ကွက်ခဲ့သည်။ ဆဒမ်က ကူဝိတ်သည် သမိုင်းကြောင်းအရ အီရတ်၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်ကြောင်းနှင့် ဗြိတိသျှနယ်ချဲ့တို့၏ ကစားကွက်ကြောင့်သာ ယခုလို ကူဝိတ်ဖြစ်တည်ခဲ့သည်ဟု အမြဲတမ်းအငြင်းပွားခဲ့သည်။<ref name="Humphreys, 105" /> ကူဝိတ်ရေနံမြေတည်ရှိမှုပမာဏကလည်း ဒေသတွင်းပိုမိုတင်းမာစေခဲ့သည်။ ပထဝီအနေအထားအရ ကမ္ဘာ့ရေနံမြေ၏ ၂၀%ခန့်မှာ ထိုနှစ်နိုင်ငံပိုင်ဆိုင်သည်။ နှိုင်းယှဉ်ပြောရလျှင် ဆော်ဒီနိုင်ငံက ၂၅% ပိုင်သည်။<ref name="Humphreys, 105"/> [[File:April Glaspie, Sadoun al-Zubaydi and Saddam Hussein.jpg|thumb|အမေရိကန်သံအမတ် အေပရယ်လ် ဂလက်စ်ပိုင်း အရေးပေါ်အစည်းအဝေး၌ ဆဒမ်နှင့် တွေ့ဆုံစဉ်]] အီရတ်-ကူဝိတ်ဆက်ဆံရေးများ လျင်မြန်စွာပင် ပျက်စီးလာသည့်အတွက် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုထံမှ ကူဝိတ်အပေါ်ကျူးကျော်ရန်အလားအလာရှိမှုနှင့် ပတ်သက်ပြီး ဝိရောဓိဖြစ်ဖွယ် သတင်းအချက်အလက်များကို ဆဒမ် ရရှိခဲ့သည်။ ရော်နယ်လ် ရီဂန် အစိုးရက အီရတ်အား အီရန်ကိုဆန့်ကျင်သည့်အနေဖြင့် စိုက်ပျိုးရေးချေးငွေ ယူအက်စ်ဒေါ်လာ ၄ ဘီလီယံခန့် ထုတ်ပေးထား၍<ref>A free-access on-line archive relating to U.S.–Iraq relations in the 1980s is offered by ''The National Security Archive'' of the [[George Washington University]]. It can be read on line at [http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB82/]. The Mount Holyoke International Relations Program also provides a free-access document briefing on U.S.–Iraq relations (1904–present); this can be accessed on line at [http://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/iraq.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190208105755/https://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/iraq.htm |date=8 February 2019 }}.</ref> ဆဒမ်၏ အီရတ်အတွက် အမေရိကန်အကူညီအများဆုံးရသော တတိယမြောက်နိုင်ငံဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.boston.com/news/globe/editorial_opinion/oped/articles/2006/08/31/the_true_iraq_appeasers/ |title=The true Iraq appeasers |work=The Boston Globe |accessdate=16 July 2008 |date=31 August 2006 |author=Peter W. Galbraith |author2=2006 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304065216/http://www.boston.com/news/globe/editorial_opinion/oped/articles/2006/08/31/the_true_iraq_appeasers/ |url-status=dead}}</ref> ၁၉၉၀ ဧပြီလ၌ အနောက်အုပ်စု၏ ဝေဖန်မှုကို တုံ့ပြန်သောအားဖြင့် အစ္စရေးက အီရတ်အပေါ်လှုပ်ရှားမှုရှိက ဓာတုလက်နက်ဖြင့် အစ္စရေးနိုင်ငံတစ်ဝက်ခန့်ကို ဖျက်ဆီးမည်ဟုခြိမ်းခြောက်ပြောဆိုသည်။<ref>Alan Cowell, [https://www.nytimes.com/1990/04/03/world/iraq-chief-boasting-of-poison-gas-warns-of-disaster-if-israelis-strike.html? "Iraq Chief, Boasting of Poison Gas, Warns of Disaster if Israelis Strike"], ''New York Times'', 3 April 1990</ref> မေလရောက်သောအခါ ယူအက်စ်၏ အစ္စရေးကို ထောက်ပံ့အားပေးမှုအားဝေဖန်ခဲ့၏။<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1990/05/29/world/iraqi-takes-harsh-line-at-meeting.html |author=Alan Cowell |title=Iraqi Takes Harsh Line at Meeting |work=The New York Times |date=29 May 1990 |accessdate=20 September 2013}}</ref> ဇူလိုင်တွင် ကူဝိတ်နှင့် ယူအေအီးကို တပ်အင်အားဖြင့်ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သည်။<ref>Youssef M. Ibrahim, [https://www.nytimes.com/1990/07/18/business/iraq-threatens-emirates-and-kuwait-on-oil-glut.html? "Iraq Threatens Emirates And Kuwait on Oil Glut"], ''New York Times'', 18 July 1990</ref> ဤခြိမ်းခြာက်မှုကို တုံ့ပြန်ရန် အမေရိကန်က လေယာဉ်များနှင့် စစ်သင်္ဘောများအား ပါရှန်းပင်လယ်ကွေ့သို့ စေလွှတ်၏။<ref>Michael R. Gordon, [https://www.nytimes.com/1990/07/25/world/us-deploys-air-and-sea-forces-after-iraq-threatens-2-neighbors.html? "U.S. Deploys Air and Sea Forces After Iraq Threatens 2 Neighbors"], ''The New York Times'', 25 July 1990</ref> ဇူလိုင် ၂၅၊ အမေရိကန်သံအမတ် အေပရယ်လ် ဂလက်စ်ပိုင်းက ဆဒမ်နှင့် အရေးပေါ်အစည်းအဝေး၌တွေ့ဆုံရာ ကူဝိတ်၊ ယူအေအီးအပေါ် အမေရိကန်၏ မူဝါဒကို တိုက်ခိုက်ဝေဖန်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အီရတ်နှင့် ကူဝိတ်တို့ နောက်ဆုံးအကြိမ်တွေ့ဆုံညှိနှိုင်းခဲ့ရာ မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ ဆဒမ်က ကူဝိတ်သို့ တပ်များလွှတ်ခဲ့သည်။ ဝါရှင်တန်နှင့် အီရတ်ဆက်ဆံရေးအခြေအနေတင်းမာလာခဲ့သဖြင့် [[မစ်ဟေး ဂေါ်ဗာချော့ဗ်]]လက်ထက် ဆိုဗိယက်က အီရတ်နှင့် စစ်ရေးဆက်ဆံမှု ခိုင်မြဲအောင်လုပ်ခဲ့ပြီး စစ်ရေးစစ်ရာအကြံဉာဏ်၊ လက်နက်၊ အကူအညီများ ထောက်ပံ့ခဲ့၏။<ref>[http://www.heritage.org/dataconvert/pdf/em0280.pdf "Bush to Gorbachev: Choose Between Saddam and the West," by Jay P. Kosminsky and Michael Johns, Heritage Foundation Executive Memorandum #280, 30 August 1990.] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20130923224607/http://www.heritage.org/dataconvert/pdf/em0280.pdf |date=23 September 2013 }}</ref> ==ပင်လယ်ကွေ့ စစ်ပွဲ== {{main|ပင်လယ်ကွေ့ စစ်ပွဲ}} ၁၉၉၀ ဩဂုတ်လ ၂၊ ဆဒမ်သည် ကူဝိတ်တော်လှန်ရေးများကိုကူညီသည်ဟု အခိုင်အမာဆိုရင်း ကူဝိတ်ကိုကျူးကျော်သဖြင့် နိုင်ငံတကာအရေးကိစ္စကြီးတစ်ခုကို အစပျိုးခဲ့သည်။ ၁၉၉၀ ဩဂုတ်တွင် ကူဝိတ်အားသိမ်းယူပြီးနောက် အမေရိကန်ဦးဆောင်သော ကုသမဂ္ဂမဟာမိတ်တပ်တို့သည် ၁၉၉၁ ဖေဖော်ဝါရီ၌ အီရတ်တပ်များအား ကူဝိတ်မှ မောင်းထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။ စစ်ပြေငြိမ်းရေးစာချုပ် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအနေဖြင့် အီရတ်သည် အဆိပ်ငွေ့လက်နက်များ၊ ဇီဝလက်နက်များကိုဖျက်ဆီးရန် သဘောတူခဲ့ပြီး ကုလသမဂ္ဂလေ့လာစစ်ဆေးသူများကိုလည်း စစ်ဆေးခွင့်ပေးခဲ့သည်။ ကုလ၏ ကုန်သွယ်ရေး ပိတ်ဆို့မှုများသည် အီရတ်နိုင်ငံ စာချုပ်ပါအချက်များကို လိုက်နာသည်အထိအကျုံးဝင်ခဲ့သည်။ ==ပင်လယ်ကွေ့စစ်အပြီးနှင့် နောက်ပိုင်းအခြေအနေ== တိုက်ခိုက်မှုများပြီးစီးသွားသည့်နောက် ရှအာမူစလင်များ၊ ကာ့ဒ်များနှင့် အစိုးရနှင့် သဘောထားကွဲလွဲကြသည့် လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များအကြား လူမှုရေး၊ လူမျိုးရေးမတည်ငြိမ်မှုများပေါ်ပေါက်ကာ ဆဒမ်အစိုးရ၏ တည်ငြိမ်မှုကို ခြိမ်းခြောက်လာခဲ့သည်။ မြောက်ပိုင်းကာ့ဒ်နယ်မြေနှင့် တောင်ပိုင်း နှင့် အလယ်ပိုင်း ရှအာမူစလင်နယ်မြေများတွင် အုံကြွမှုများပေါ်ပေါက်ခဲ့ရာ ရက်စက်စွာနှိပ်ကွပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၁ အုံကြွပုန်ကန်မှုများသည် အများစုသောပြည်သူလူထုအပါအဝင် လူပေါင်း ၁၀၀,၀၀၀ - ၁၈၀,၀၀၀ ခန့်သေဆုံးစေခဲ့သော ဖြစ်ရပ်တစ်ခုဖြစ်၏။<ref>{{cite news |last1=Moore |first1=Solomon |title=2 Mass Graves in Iraq Unearthed |url=https://articles.latimes.com/2006/jun/05/world/fg-graves5 |accessdate=23 September 2018 |work=Los Angeles Times |date=5 June 2006}}</ref> ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ၏ အီရတ်အပေါ် ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုများကို ဖယ်ရှားမပေးခဲ့ချေ။ ရေနံတင်ပို့မှုများကို ပိတ်ပင်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၆ ဒီဇင်ဘာ ၉တွင် ဆဒမ်အစိုးရသည် ကုလသမဂ္ဂ၏ ရေနံနှင့် အစားအစာလဲလှယ်ရေး အစီအစဉ်ကို လက်ခံခဲ့သည်။ အီရတ်-အမေရိကန်တို့၏ ဆက်ဆံရေးများ ပင်လယ်ကွေ့စစ်ပွဲပြီးနောက် ဆက်လက်တင်းမာလျှက်ပင်ရှိခဲ့သည်။ အမေရိကန်က ၁၉၉၃ ဇွန် ၂၆၌ ဘဂ္ဂဒက်ရှိ အီရတ်စစ်ရေးဆိုင်ရာသတင်းအချက်အလက်များကို စုဆောင်းရယူအသုံးချ ရုံးချုပ်(intelligence headquarters) များကို အလိုလျောက်ထိန်းချုပ်ပျံသန်းသည့် ဒုံးလက်နက်များဖြင့် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ အီရတ်က ပင်လယ်ကွေ့စစ်ပွဲပြီးနောက် ချမှတ်ထားသော ''မပျံသန်းရနယ်မြေ'' ကို အကြိမ်ကြိမ်ချိုးဖောက်သောကြောင့်ဟု အမေရိကန်ကဆိုသည်။ အီရတ်ကို အဖျက်စွမ်းအားကြီးသောလက်နက်များပိုင်ဆိုင်သည်၊ အမေရိကန်၏ စီးပွားရေးပိတ်ဆို့မှုများကို ချိုးဖောက်သည်ဟု အမေရိကန်အရာရှိများက စွပ်စွဲကြသည်။ သမ္မတ ကလင်တန်လက်ထက်၌ ဆက်လက်ပိတ်ဆို့အရေးယူကာ ၁၉၉၈ ဒီဇင်ဘာတွင် ''အီရတ်နိုင်ငံအတွင်းမပျံသန်းရနယ်မြေများ''တွင် ကန္တာရမြေခွေးစစ်ဆင်ရေးအမည်ဖြင့် ယူအက်စ်၊ ယူကေတို့က ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၁ ဖေဖော်ဝါရီ၌ ဘဂ္ဂဒက်မြို့အနီးရှိနေရာများကို ယင်းနှစ်နိုင်ငံကပင် လေကြောင်းဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ပြန်သည်။ ၂၀၀၂၊ အီးယူတင်သွင်းသော ဖြေရှင်းရန်နည်းလမ်းကို လူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်က လက်ခံကျင့်သုံး၍ အီရတ်တွင် လူ့အခွင့်အရေးအခြေအနေတိုးတက်မှုမရှိဟု ထုတ်ပြန်သည်။ ထိုထုတ်ပြန်ချက်၌ ဆဒမ် ဟူစိန်အစိုးရသည် "နိုင်ငံတကာ လူသားခြင်းစာနာထောက်ထားခြင်းဆိုင်ရာ ဥပဒေနှင့် လူ့အခွင့်အရေးများကို စနစ်တကျ၊ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့်၊ အလွန်ဆိုးရွားစွာ ချိုးဖောက်သည်" ဟု ပြစ်တင်ရှုတ်ချထားသည်။ ဖြေရှင်းရန်နည်းလမ်းများက တောင်းဆိုသည်မှာ အီရတ်သည် ဥပဒေနှင့်မညီသော၊ ထင်တိုင်းကြဲသောသတ်ဖြတ်ခြင်းများ... နိုင်ငံရေးလက်နက်တစ်ခုအဖြစ် မုဒိန်းအမှုကျူးလွန်ခြင်းများ စသည်တို့ကို ချက်ချင်းဆိုသလိုရပ်တန့်ရန်ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/1940050.stm |work=BBC News |title=UN condemns Iraq on human rights |date=19 April 2002}}</ref> ==၂၀၀၃-အီရတ်အားတိုက်ခိုက်ခြင်း== [[File:SaddamStatue.jpg|thumb|right|upright|အီရတ်ကို ကျူးကျော်အပြီး၌ ဖာဒို့စ်ရင်ပြင်ရှိ ဆဒမ်ရုပ်တုအား ဖြိုလှဲခြင်း]] နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်း အထူးသဖြင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ဆဒမ် ဟူစိန်အား ဒေသတွင်းတည်ငြိမ်မှုကို ခြိမ်းခြောက်သည့် ရန်လိုသော အာဏာရှင်အဖြစ်ဆက်လက်ရှုမြင်ခဲ့ကြ၏။ သမ္မတ ဂျော့ဘုရှ်၏ ၂၀၀၂ လွှတ်တော်မိန့်ခွန်းတွင် "ဝင်ရိုးစွန်းတန်းနိုင်ငံများအဖြစ် အီရန်၊ အီရတ်၊ မြောက်ကိုရီးယားတို့ဖြစ်ကြောင်း၊ အီရတ်အစိုးရကိုဖြုတ်ချရန် ဆောင်ရွက်ကောင်းဆောင်ရွက်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း၊ အီရတ်အစိုးရသည် အဖျက်အင်အားကြီးသော ဓာတုလက်နက်၊ နျူကလီးယားလက်နက်များ တည်ဆောက်ထုတ်လုပ်နေသည်.....၎င်းတို့၏ အမေရိကန်အပေါ်ရန်လိုမှုကို ကြွားလုံးထုတ်ကာ အကြမ်းဖက်အားပေးနေသည်"ဟု ပြောဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite speech|first=George W.|last=Bush|date=29 January 2002|location=Washington, D.C.|url=https://georgewbush-whitehouse.archives.gov/stateoftheunion/2002/index.html|title=State of the Union|accessdate=31 December 2006}}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/1790537.stm |title=Full text: State of the Union address |work=BBC News |author=George W. Bush |date=30 January 2002 |accessdate=31 December 2006}}</ref> ကုလသမဂ္ဂလုံခြုံရေးကောင်စီ၏ ဆုံးဖြတ်ချက် ၁၄၄၁ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ထိုထုတ်ပြန်ချက်၌ ကုလသမဂ္ဂနှင့် နျူကလီယားစုံစမ်းစစ်ဆေးရေးအဖွဲ့ IAEAနှင့် ချွင်းချက်မရှိ တက်ကြွစွာပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရမည်ဟုပါရှိသည်။<ref>{{cite news|url=http://www.cnn.com/2003/US/01/27/sprj.irq.transcript.blix/ |title=CNN Transcript of Blix's remarks |publisher=Cnn.com |date= 27 January 2003|accessdate=5 August 2010}}</ref> ဆဒမ်က Hans Blixခေါင်းဆောင်သော ကုလလက်နက်စစ်ဆေးရေးမှူးများကို ၂၀၀၂ နိုဝင်ဘာ၌ ဝင်ခွင့်ပြုသည်။ Blixက အဖျက်လက်နက်များမတွေ့၊ လုပ်ဆောင်ရန်အလားအလာရှိဟု မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=6383&Cr=iraq&Cr1=inspect |title=UN news briefing |publisher=Un.org |date=7 March 2003 |accessdate=5 August 2010}}</ref> ၂၀၀၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၄၊ စစ်ပွဲဖြစ်ရန် အလားအလာရှိချိန်၌ CBSသတင်းဌာနနှင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်းခန်းလုပ်ခဲ့ပြီး သူထံတွင် မည်သည့် စွမ်းအားကြီးအဖျက်လက်နက်များမရှိဟု ငြင်းချက်ထုတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |url=http://www.cbsnews.com/stories/2003/02/24/eveningnews/main541817.shtml |title=Behind The Scenes With Saddam |publisher=CBS News |date=24 February 2003 |accessdate=31 December 2006 |archivedate=24 September 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130924112935/http://www.cbsnews.com/stories/2003/02/24/eveningnews/main541817.shtml }}</ref> မတ်လ ၂၀တွင် အမေရိကန်နိုင်ငံဦးဆောင်သော ၂၀၀၃-အီရတ်အားကျူးကျော်တိုက်ခိုက်ခြင်းအစပြုသည့်နေ့မှစ၍ သုံးပတ်အတွင်း အီရတ်အစိုးရနှင့် စစ်တပ်ပြိုလဲခဲ့သည်။ ဧပြီအစောပိုင်း၌ အီရတ်နေရာအများအပြားကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ ဧပြီ ၉ရက်နေ့ ဘဂ္ဂဒက်ကျရှုံးခဲ့သည်။ ဖာဒို့စ်ရင်ပြင်ရှိ ဆဒမ်ရုပ်တုကြီးအားဖြိုလှဲဖျက်ဆီးခဲ့ကြသည်။ <ref>{{cite news|url=http://www.socialistworker.co.uk/art.php?id=7107 |title=Smashing statues through the ages |newspaper=[[Socialist Worker]] |accessdate=13 January 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100326211523/http://www.socialistworker.co.uk/art.php?id=7107 |archivedate=26 March 2010 }}</ref> ==အကျဉ်းချခြင်းနှင့် ရုံးတင်စစ်ဆေးခြင်း== [[File:SaddamSpiderHole.jpg|thumb|left|၂၀၀၃ ဒီဇင်ဘာတွင် အမေရိကန်စစ်သားများက ဆဒမ်အားရှာဖွေတွေ့ရှိနေစဉ်]] [[File:Saddamcapture.jpg|thumb|upright=0.55|ဖမ်းမိပြီးမကြာမီတွင် တွေ့ရပုံ]] [[File:Saddam Hussein captured & shaven DD-SD-05-01885.jpg|thumb|upright=0.55|ဖမ်းမိပြီးနောက် ၎င်း၏ ရုပ်အသွင်ကို အတည်ပြုရန် မုတ်ဆိတ်ရိတ်ထားသောပုံ]] မြို့တော်ကျဆုံးပြီး ဆဒမ်တည်ရှိသော နေရာသည် မေးခွန်းထုတ်ဖွယ်ဖြစ်နေခဲ့သည်။ ၂၀၀၃ ဒီဇင်ဘာ ၁၃၊ အနီရောင်အာရုံဦးစစ်ဆင်ရေးဖြင့် ဆဒမ်ကို Tikrit မြို့အနီး ယာခင်းအိမ်အနီးဝန်းကျင်မြေကျင်းတစ်ခု၌ ဖမ်းမိခဲ့ကြသည်။ Tikritမြို့အနီးရှိ အမေရိကန်အခြေစိုက်စခန်း၊ ထို့နောက် ဘဂ္ဂဒက်မြို့အနီးရှိ အခြေစိုက်စခန်းသို့ပို့ဆောင်ခဲ့ကြသည်။ အမျိုးသားလုံခြုံရေးမော်ကွန်းတိုက်က ထုတ်ပြန်သော စာရွက်စာတမ်းများက FBIနှင့် ဆဒမ် မေးမြန်းမှုများကို အသေးစိတ်ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{cite web|title=Saddam Hussein Talks to the FBI: Twenty Interviews and Five Conversations with "High Value Detainee # 1" in 2004|editor=Joyce Battle|publisher=[[National Security Archive]]|url=https://nsarchive2.gwu.edu/NSAEBB/NSAEBB279/index.htm|accessdate=15 August 2018|date=1 July 2009}}</ref> ၂၀၀၄ ဇွန် ၃၀တွင် အမေရိကန်တို့အခြေစိုက်စခန်း၌ ဘားသ်ဝါဒီခေါင်းဆောင် ၁၁ဦးနှင့်အတူ ဆဒမ် ဟူစိန်ကို အီရတ်ကြားဖြတ်အစိုးရသို့ ရုံးတင်စစ်ဆေးရန်လွှဲပေးခဲ့သည်။ ၂၀၀၆ နိုဝင်ဘာ ၅၊ ဆဒမ် ဟူစိန်အား လူသားခြင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ ရာဇဝတ်ပြစ်မှုတွေ့ရှိ၍ ကြိုးပေး(သေဒဏ်)ပေးခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/12/26/AR2006122600297_pf.html |title=Iraq court upholds Saddam death sentence |agency=Reuters |date=26 December 2006 |accessdate=12 November 2008 |author=Mariam Karouny and Ibon Villelabeitia |work=The Washington Post}}</ref> ==ကြိုးပေးခြင်း== ၂၀၀၆ ဒီဇင်ဘာ ၃၀၌ ကြိုးပေးခဲ့ကြသည်။ သေနတ်ဖြင့်ပစ်ရန်တောင်းဆိုသော်လည်း ကြိုးဒဏ်သာပေးခံရ၏။<ref>{{cite news|url=http://news.sky.com/skynews/article/0,,30000-1228824,00.html |title="I Want a Firing Squad", Web |publisher=Sky News |date=5 November 2006 |accessdate=7 March 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071011232542/http://news.sky.com/skynews/article/0%2C%2C30000-1228824%2C00.html |archivedate=11 October 2007 |url-status=dead |df= }}</ref> ထိုကြိုးပေးမှုကို ဘဂ္ဂဒက်မြို့အရှေ့မြောက်ဘက်အနီးဝန်းကျင်ရှိသော Kadhimiyaက အီရတ်စစ်တပ်၏ Camp Justiceတွင် ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ ဆဒမ်ကို အီရတ်နိုင်ငံ၊ Tikritမြို့၊ Al-Awjaရှိ မွေးရပ်မြေ၌ ၂၀၀၆ ဒီဇင်ဘာ၃၁တွင် မြုပ်နှံခဲ့ကြသည်။ ==အစိုးရနှင့် ပါတီရာထူးစာရင်း== အီရတ်နိုင်ငံ ဝန်ကြီးချုပ် (၁၉၇၉-၁၉၉၁ နှင့် ၁၉၉၄-၂၀၀၃) * အီရတ် လျှို့ဝှက်သတင်းရယူရေးဌာန (၁၉၆၃) * အီရတ်နိုင်ငံ ဒုတိယသမ္မတ (၁၉၆၈-၁၉၇၉) * အီရတ်နိုင်ငံ ဒုတိယသမ္မတ (၁၉၇၉–၂၀၀၃) * အီရတ်နိုင်ငံ ဝန်ကြီးချုပ် (၁၉၇၉-၁၉၉၁ နှင့် ၁၉၉၄-၂၀၀၃) * အီရတ် တော်လှန်ရေးကွပ်ကဲရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ (၁၉၇၉-၂၀၀၃) * အာရပ်ဆိုရှယ်လစ်ဘားသ်ပါတီ ဒေသကွပ်ကဲရေးအတွင်းရေးမှူး(၁၉၇၈–၂၀၀၆) * ဘားသ်ပါတီ အမျိုးသားကွပ်ကဲရေးအထွေထွေအတွင်းရေးမှူး(၁၉၈၉–၂၀၀၆) * အာရပ်ဆိုရှယ်လစ်ဘားသ်ပါတီ ဒေသကွပ်ကဲရေးလက်ထောက်အတွင်းရေးမှူး(၁၉၆၆–၁၉၇၉) * ဘားသ်ပါတီ အမျိုးသားကွပ်ကဲရေးလလက်ထောက်အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး(၁၉၇၉–၁၉၈၉) == မှတ်စု == {{notelist}} == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အီရတ်နိုင်ငံ၏ သမ္မတများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၃၇ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၀၆ ကွယ်လွန်သူများ]] [[ကဏ္ဍ:အီရတ်နိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ]] a1d3ng30rco0plzsgzyr6av7oemqx5v 0 141249 1055329 640388 2026-09-27T01:59:52Z Zawzawaungthwin 100038 [[ကဏ္ဍ:ရန်ကုန်မြို့ရှိ ပုဂ္ဂလိက ကျောင်းများ]] 1055329 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = Myanmar International School (MIS) | image_name = Mis-facilities .jpg | established = 2009 | type = | principal = Alex Metelev | city = [[Yangon]] | country = {{MYA}} | faculty = 50 | students = 554+ | nickname = MIS Griffins | website = http://www.mis-edu.com/ }} မြန်မာအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာကျောင်း (Myanmar International School, IMS) သည် ရန်ကုန်မြို့တွင် တည်ရှိသည့် လွတ်လပ်သည့် ကျားမအတူသင်ကြားသည့် မူကြိုကလေးထိန်း နေ့ကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်မြို့တွင် တည်ရှိသည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာကျောင်း ၁၈ ခုထဲမှ တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ MIS သည် ကိမ်းဘရစ်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာကျောင်းများသင်ရိုးညွှန်းတမ်းကို လိုက်နာကာ သင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=Myanmar International School<!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် --> |url=http://mis-edu.com/en/about/curriculum-and-learning |accessdate=14 September 2020 |archivedate=24 April 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190424193033/https://mis-edu.com/en/about/curriculum-and-learning }}</ref> လက်ရှိကျောင်း၏ ပညာရေးအကြီးအကဲသည် Mr. Peter McMurray ဖြစ်သည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ရန်ကုန်မြို့ရှိ ပုဂ္ဂလိက ကျောင်းများ]] 9rh7ncrojpsb7vz5c8dcdgpzag30j0q 0 154630 1055368 975298 2026-09-27T07:23:50Z ~2026-51957-04 148714 /* */ အိမ်ခြံမြေ 1055368 wikitext text/x-wiki ==ကိုးကား== {{reflist}} {{ပထဝီဝင်တည်နေရာ |Centre = ဆိုင်းရာရွာသစ် |North = |Northeast = |East = |Southeast = |South = |Southwest = |West = |Northwest = }} {{ဖားကန့်မြို့နယ်}} [[ကဏ္ဍ:ဖားကန့်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ]] {{Kachin-geo-stub}} smjq5vs6vg1qlj4znuj83si31e79zcm 1055378 1055368 2026-09-27T08:08:55Z Zawzawaungthwin 100038 [[Special:Contributions/~2026-51957-04|~2026-51957-04]] ([[User talk:~2026-51957-04|ဆွေးနွေးချက်]]) ၏ မူဟောင်း [[Special:Diff/1055368|1055368]] ကို ပြန်ပြင်လိုက်သည် 1055378 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = ဆိုင်းရာရွာသစ် |official_name = ဆိုင်းရာရွာသစ်ရွာ |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ |pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ |image_skyline = |image_map = |map_caption = |subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] |subdivision_name ={{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} |subdivision_type1 =[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] |subdivision_name1 = {{flag|ကချင်ပြည်နယ်}} |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[မိုးညှင်းခရိုင်]] |subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] |subdivision_name3 = [[ဖားကန့်မြို့နယ်]] |subdivision_type4 = [[ကျေးရွာအုပ်စု]] |subdivision_name4 = လုံးခင်း |settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရွာများ|ရွာ]] |unit_pref = Imperial |area_total_km2 = |population = |population_as_of = |coordinates = {{Coord|25.7442798614502|96.3771667480469|region:MM|format=dms|display=inline,title}} |elevation_ft = |elevation_m = |timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] |utc_offset = +6.30 |website = }} '''ဆိုင်းရာရွာသစ်ရွာ'''({{Lang-en|Hsengyarywarthit}})သည် [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[မိုးညှင်းခရိုင်]]၊ [[ဖားကန့်မြို့နယ်]]၊ [[လုံးခင်းကျေးရွာအုပ်စု]]၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၆၈၇၉ ဖြစ်သည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ သန်းခေါင်စာရင်း#၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်း|၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်း]]အရ လုံးခင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၀၅၂၀ ဦး၊ မ ၂၃၄၃၈ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၆၃၉၅၈ ဦး နေထိုင်သည်။ <ref>{{cite web|url=http://themimu.info/place-codes|title=Place codes (Pcodes)|work=Myanmar Information Management Unit|date=June 2020|access-date=21 December 2020|archive-date=21 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201121081823/https://themimu.info/place-codes|url-status=dead}}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{ပထဝီဝင်တည်နေရာ |Centre = ဆိုင်းရာရွာသစ် |North = |Northeast = |East = |Southeast = |South = |Southwest = |West = |Northwest = }} {{ဖားကန့်မြို့နယ်}} [[ကဏ္ဍ:ဖားကန့်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ]] {{Kachin-geo-stub}} kl1f2vet7obro4bx47j12mucucggrj4 14 218173 1055303 754648 2026-09-26T15:49:15Z Dr Lotus Black 31011 1055303 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Geology by period}} {{Cat main|ဘူမိဗေဒဆိုင်ရာ အချိန်ကာလ}} [[Category:ကမ္ဘာမြေ၏ ပထဝီဝင်ဆိုင်ရာ သမိုင်း]] 7go8t5jieo6dk7zelhw3tncgnknmqqj 0 225745 1055306 773244 2026-09-26T16:47:10Z Dr Lotus Black 31011 [[ပန်ဂေအာ]] စာမျက်နှာကို [[ပန်ဂျီးယာ မဟာတိုက်ကြီး]] သို့ Dr Lotus Blackက ရွှေ့ခဲ့သည် 773244 wikitext text/x-wiki [[ဖိုင်:Pangaea_200Ma.jpg|thumb| မီဆိုဇိုးအစ်အစောပိုင်း (သန်း ၂၀၀နှစ် အကြာက) ရှိခဲ့သော ထူးခြားသော တိုက်ကြီး ပန်ဂေအာ]] '''ပန်ဂေအာ'''({{lang-en|Pangea}})သည် [[သက်ဦးကပ်]]နှောင်းပိုင်းနှင့် [[သက်လယ်ကပ်]]အစောပိုင်း အချိန်ကာလတို့အတွင်း တစ်ခုတည်းသော ကုန်းမြေအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သော ဧရာမတိုက်ကြီး ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃၃၅ သန်းခန့်က ကာဗွန်နီဖာရတ်များအတွင်း အစောပိုင်း တိုက်ကြီးယူနစ်များမှ စုဝေးခဲ့ပြီး ထရီဆက်ဆစ်ကာလ အဆုံးနှင့် [[ဂျူရာဆီက်ယုဂ်]]အစ လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း သန်း ၂၀၀ ခန့်က စတင်ကွဲထွက်သွားခဲ့သည်။ လက်ရှိ ပစ္စုပ္ပန်ကာလ [[ကမ္ဘာဂြိုဟ်|ကမ္ဘာ့]][[တိုက်ကြီး]]များ၏ ဖြန့်ကျက်မှုတို့နှင့်မတူဘဲ ပန်ဂေအာသည် [[အီကွေတာ]]ပေါ်တွင် ဗဟိုပြုကာ မဟာသမုဒ္ဒရာ ပန်သာလက်ဆာ၊ ပယ်လီယို-တီသိုင် နှင့် နောက်ဆက်တွဲ တီသိုင်သမုဒ္ဒရာတို့ဖြင့် ဝန်းရံထားသည်။ ပန်ဂေအာသည် ဘူမိဗေဒပညာရှင်များ ပြန်လည်တည်ဆောက်ပုံဖော်ရာမှ ပေါ်ထွက်လာသည့် ထူးခြားသော တိုက်ကြီးဖြစ်သည်။ သက်လယ်ကပ်အစ၌ ပန်ဂျီယာသည် ကွဲထွက်ရွေ့လျားခဲ့ပြီး ယနေ့ခေတ် တိုက်ကြီးများ စတင်ဖြစ်ပေါ်သည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} {{Geo-stub}} gghu5undouglya9o5pa5j004qthyvus 0 236532 1055308 773243 2026-09-26T16:47:43Z Dr Lotus Black 31011 ပြန်ညွှန်းကို [[ပန်ဂေအာ]] မှ [[ပန်ဂျီးယာ မဟာတိုက်ကြီး]] သို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည် 1055308 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ပန်ဂျီးယာ မဟာတိုက်ကြီး]] lbpfa3dyp2c1rlofx3k7z2ztmsrmnzf 0 240904 1055284 783514 2026-09-26T12:07:16Z Dr Lotus Black 31011 1055284 wikitext text/x-wiki {{Infobox school|name=Yangon International School (YIS)|image=Yangon International School (YIS).jpg|established=၂၀၀၄|type=နိုင်ငံတကာကျောင်း (အမေရိကန် သင်ရိုးညွှန်းတန်း)|director=Mike Livingston|principal1=Hugh Schoolman|principal2=Heather Kissack|students=၃၀၀+|classes_offered=IB Diploma Programme ဖြင့် အမေရိကန် သင်ရိုးညွှန်းတန်း|staff=၆၈ ယောက်|grades=သူငယ်တန်း မှ ဒွါဒသမတန်း အထိ|streetaddress=အမှတ် ၁၁၇၊ သုမင်္ဂလာအိမ်ရာ|region=[[သင်္ဃန်းကျွန်းမြို့နယ်]]|city=[[ရန်ကုန်မြို့]]|state=[[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]|province=|county=[[မြန်မာနိုင်ငံ]]|postcode=၁၁၀၇၁|zipcode=|country=မြန်မာ|mascot=လင်းယုန်|accreditation=International School Services (ISS), Western Association of Schools and Colleges (WASC), East Asia Regional Council of Schools (EARCOS), IB Diploma Programme|website={{url|www.yismyanmar.com}}}} '''ရန်ကုန်နိုင်ငံတကာကျောင်း''' ( '''YIS''' ) သည် [[ရန်ကုန်မြို့|ရန်ကုန်]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တွင် တည်ရှိသော ပုဂ္ဂလိက ကောလိပ်ကြိုတင်ပြင်ဆင်ရေးကျောင်းဖြစ်သည်။ YIS သည် အစောပိုင်းကလေးဘဝ၊ မူလတန်း၊ အလယ်တန်းနှင့် အထက်တန်းကျောင်း ပရိုဂရမ်များတွင် စံအခြေခံသင်ရိုးညွှန်းတမ်းကို ပံ့ပိုးပေးပါသည်။ ကျောင်းသည် အသက် ၃ နှစ်မှ ၁၈ နှစ်အထိ ကျောင်းသားများကို စာရင်းပေးသည်။ အထက်တန်းကျောင်းသားများသည် အမေရိကန် အထက်တန်းကျောင်း ဒီပလိုမာရရှိရန် အနည်းဆုံး ခရက်ဒစ် ၂၆ ခု ပြီးမြောက်သည်။ အထက်တန်းကျောင်းသားများအတွက် IB Diploma Program အတန်းများကို သင်ကြားပေးပါသည်။ ဘွဲ့ရများကို အမေရိကန်၊ ကနေဒါ၊ ဗြိတိန်၊ ဩစတြေးလျ၊ ဥရောပသမဂ္ဂ၊ ဂျပန်၊ အိန္ဒိယ၊ တောင်ကိုရီးယားနှင့် စင်ကာပူရှိ တက္ကသိုလ်များတွင် နေရာချထားပေးထားသည်။ YIS ကို WASC မှ ၂၀၀၉ ခုနှစ်ကတည်းက အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။ ကျောင်းကို ILBC မှ US-based International Schools Services (ISS) နှင့် ပူးပေါင်း၍ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပြည်တွင်း၌ စီမံခန့်ခွဲပါသည်။ ကျောင်းသည် ၂၀၁၉-၂၀၂၀ စာသင်နှစ်တစ်လျှောက်လုံး ရပ်ရွာလူထု၏ ၁၅ နှစ်မြောက် အခမ်းအနားကို ကျင်းပခဲ့သည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ရန်ကုန်မြို့ရှိ ပညာရေး]] g2t92zyrgwozxkqy3wwkataqocvqylj 1055328 1055284 2026-09-27T01:55:32Z Zawzawaungthwin 100038 ကဏ္ဍ:ရန်ကုန်မြို့ရှိ ပုဂ္ဂလိက ကျောင်းများ 1055328 wikitext text/x-wiki {{Infobox school|name=Yangon International School (YIS)|image=Yangon International School (YIS).jpg|established=၂၀၀၄|type=နိုင်ငံတကာကျောင်း (အမေရိကန် သင်ရိုးညွှန်းတန်း)|director=Mike Livingston|principal1=Hugh Schoolman|principal2=Heather Kissack|students=၃၀၀+|classes_offered=IB Diploma Programme ဖြင့် အမေရိကန် သင်ရိုးညွှန်းတန်း|staff=၆၈ ယောက်|grades=သူငယ်တန်း မှ ဒွါဒသမတန်း အထိ|streetaddress=အမှတ် ၁၁၇၊ သုမင်္ဂလာအိမ်ရာ|region=[[သင်္ဃန်းကျွန်းမြို့နယ်]]|city=[[ရန်ကုန်မြို့]]|state=[[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]|province=|county=[[မြန်မာနိုင်ငံ]]|postcode=၁၁၀၇၁|zipcode=|country=မြန်မာ|mascot=လင်းယုန်|accreditation=International School Services (ISS), Western Association of Schools and Colleges (WASC), East Asia Regional Council of Schools (EARCOS), IB Diploma Programme|website={{url|www.yismyanmar.com}}}} '''ရန်ကုန်နိုင်ငံတကာကျောင်း''' ( '''YIS''' ) သည် [[ရန်ကုန်မြို့|ရန်ကုန်]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တွင် တည်ရှိသော ပုဂ္ဂလိက ကောလိပ်ကြိုတင်ပြင်ဆင်ရေးကျောင်းဖြစ်သည်။ YIS သည် အစောပိုင်းကလေးဘဝ၊ မူလတန်း၊ အလယ်တန်းနှင့် အထက်တန်းကျောင်း ပရိုဂရမ်များတွင် စံအခြေခံသင်ရိုးညွှန်းတမ်းကို ပံ့ပိုးပေးပါသည်။ ကျောင်းသည် အသက် ၃ နှစ်မှ ၁၈ နှစ်အထိ ကျောင်းသားများကို စာရင်းပေးသည်။ အထက်တန်းကျောင်းသားများသည် အမေရိကန် အထက်တန်းကျောင်း ဒီပလိုမာရရှိရန် အနည်းဆုံး ခရက်ဒစ် ၂၆ ခု ပြီးမြောက်သည်။ အထက်တန်းကျောင်းသားများအတွက် IB Diploma Program အတန်းများကို သင်ကြားပေးပါသည်။ ဘွဲ့ရများကို အမေရိကန်၊ ကနေဒါ၊ ဗြိတိန်၊ ဩစတြေးလျ၊ ဥရောပသမဂ္ဂ၊ ဂျပန်၊ အိန္ဒိယ၊ တောင်ကိုရီးယားနှင့် စင်ကာပူရှိ တက္ကသိုလ်များတွင် နေရာချထားပေးထားသည်။ YIS ကို WASC မှ ၂၀၀၉ ခုနှစ်ကတည်းက အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။ ကျောင်းကို ILBC မှ US-based International Schools Services (ISS) နှင့် ပူးပေါင်း၍ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပြည်တွင်း၌ စီမံခန့်ခွဲပါသည်။ ကျောင်းသည် ၂၀၁၉-၂၀၂၀ စာသင်နှစ်တစ်လျှောက်လုံး ရပ်ရွာလူထု၏ ၁၅ နှစ်မြောက် အခမ်းအနားကို ကျင်းပခဲ့သည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ရန်ကုန်မြို့ရှိ ပုဂ္ဂလိက ကျောင်းများ]] g2k7f8xup4952quecrmi0bpba1l7ct7 1055380 1055328 2026-09-27T08:22:36Z Zawzawaungthwin 100038 ကြော်ငြာဆန်သော အရေးအသားများကို စိစစ်ဖြတ်တောက်ခဲ့သည် 1055380 wikitext text/x-wiki {{Infobox school |name=Yangon International School (YIS) |image=Yangon International School (YIS).jpg |established=၂၀၀၄ |type=နိုင်ငံတကာကျောင်း (အမေရိကန် သင်ရိုးညွှန်းတန်း)| director=Mike Livingston |principal1=Hugh Schoolman |principal2=Heather Kissack|students=၃၀၀+ |classes_offered=IB Diploma Programme ဖြင့် အမေရိကန် သင်ရိုးညွှန်းတန်း |staff=၆၈ ဦး |grades=သူငယ်တန်း မှ ဒွါဒသမတန်း အထိ |streetaddress=အမှတ် ၁၁၇၊ သုမင်္ဂလာအိမ်ရာ |region=[[သင်္ဃန်းကျွန်းမြို့နယ်]] |city=[[ရန်ကုန်မြို့]] |state=[[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] |province= |county=[[မြန်မာနိုင်ငံ]] |mascot=လင်းယုန် |accreditation=International School Services (ISS), Western Association of Schools and Colleges (WASC), East Asia Regional Council of Schools (EARCOS), IB Diploma Programme |website={{url|www.yismyanmar.com}}}} '''ရန်ကုန်နိုင်ငံတကာကျောင်း''' ( '''YIS''' ) သည် ရန်ကုန်မြို့တွင် တည်ရှိသော ပုဂ္ဂလိကကျောင်း တစ်ကျောင်း ဖြစ်သည်။မူကြို၊ မူလတန်း၊ အလယ်တန်းနှင့် အထက်တန်းအဆင့်များအတွက် အမေရိကန်စံသင်ရိုးညွှန်းတမ်းကို သင်ကြားပေးကာ အသက် ၃ နှစ်မှ ၁၈ နှစ်အထိ ကျောင်းသားများကို လက်ခံသင်ကြားပေးသည်ကျောင်းတစ်ကျောင်းလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=About YIS |url=https://yis.edu.mm/about-us-yangon/ |access-date=2026-09-27 |website=Yangon International School |language=en-US}}</ref> အထက်တန်းကျောင်းသားများသည် အမေရိကန် အထက်တန်းကျောင်း ဒီပလိုမာ (US High School Diploma) ရရှိရန်အတွက် အနည်းဆုံး ခရက်ဒစ် ၂၆ ခု ပြီးမြောက်အောင် ဆည်းပူးရသည့်အပြင် အဆင့်မြင့်အထက်တန်းများအတွက် IB ဒီပလိုမာ ပရိုဂရမ်များကိုလည်း ရှိရမည်ဖြစ်သည့်အတွက် ထိုအရာများကို ဤကျောင်းက သင်ကြားပေးလျှက်ရှိသည်။ ကျောင်းဆင်းပြီးသူများသည် အမေရိကန်၊ ကနေဒါ၊ ဗြိတိန်၊ ဩစတြေးလျ၊ ဥရောပသမဂ္ဂ၊ ဂျပန်၊ အိန္ဒိယ၊ တောင်ကိုရီးယားနှင့် စင်ကာပူနိုင်ငံတို့ရှိ တက္ကသိုလ်များသို့ ဆက်လက်တက်ရောက်ကြသည်။ ယင်းကျောင်းကို ၂၀၀၉ ခုနှစ်ကတည်းက WASC (WASC Senior College and University Commission) က အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။ YIS ကို International Schools Services (ISS) နှင့် ပူးပေါင်း၍ ILBC မှ ပြည်တွင်း၌ စီမံခန့်ခွဲလျက်ရှိပြီး ၂၀၁၉-၂၀၂၀ စာသင်နှစ်တွင် တည်ထောင်ခြင်း ၁၅ နှစ်မြောက် နှစ်ပတ်လည် အထိမ်းအမှတ်ကို ကျင်းပခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Yangon International School 15th Anniversary (ရုပ်သံအစီအစဉ်) |url=https://elevenbroadcasting.com/broadcast/6868 |access-date=2026-09-27 |website=Eleven Broadcasting |language=en}}</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ရန်ကုန်မြို့ရှိ ပုဂ္ဂလိက ကျောင်းများ]] 1kd2prap5iilvm8v4f5kbcpafpe0tuw 1055381 1055380 2026-09-27T08:23:10Z Zawzawaungthwin 100038 စာလုံးပေါင်း ပြင်ဆင် 1055381 wikitext text/x-wiki {{Infobox school |name=Yangon International School (YIS) |image=Yangon International School (YIS).jpg |established=၂၀၀၄ |type=နိုင်ငံတကာကျောင်း (အမေရိကန် သင်ရိုးညွှန်းတန်း)| director=Mike Livingston |principal1=Hugh Schoolman |principal2=Heather Kissack|students=၃၀၀+ |classes_offered=IB Diploma Programme ဖြင့် အမေရိကန် သင်ရိုးညွှန်းတန်း |staff=၆၈ ဦး |grades=သူငယ်တန်း မှ ဒွါဒသမတန်း အထိ |streetaddress=အမှတ် ၁၁၇၊ သုမင်္ဂလာအိမ်ရာ |region=[[သင်္ဃန်းကျွန်းမြို့နယ်]] |city=[[ရန်ကုန်မြို့]] |state=[[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] |province= |county=[[မြန်မာနိုင်ငံ]] |mascot=လင်းယုန် |accreditation=International School Services (ISS), Western Association of Schools and Colleges (WASC), East Asia Regional Council of Schools (EARCOS), IB Diploma Programme |website={{url|www.yismyanmar.com}}}} '''ရန်ကုန်နိုင်ငံတကာကျောင်း''' ( '''YIS''' ) သည် ရန်ကုန်မြို့တွင် တည်ရှိသော ပုဂ္ဂလိကကျောင်း တစ်ကျောင်း ဖြစ်သည်။မူကြို၊ မူလတန်း၊ အလယ်တန်းနှင့် အထက်တန်းအဆင့်များအတွက် အမေရိကန်စံသင်ရိုးညွှန်းတမ်းကို သင်ကြားပေးကာ အသက် ၃ နှစ်မှ ၁၈ နှစ်အထိ ကျောင်းသားများကို လက်ခံသင်ကြားပေးသည့်ကျောင်း တစ်ကျောင်းလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=About YIS |url=https://yis.edu.mm/about-us-yangon/ |access-date=2026-09-27 |website=Yangon International School |language=en-US}}</ref> အထက်တန်းကျောင်းသားများသည် အမေရိကန် အထက်တန်းကျောင်း ဒီပလိုမာ (US High School Diploma) ရရှိရန်အတွက် အနည်းဆုံး ခရက်ဒစ် ၂၆ ခု ပြီးမြောက်အောင် ဆည်းပူးရသည့်အပြင် အဆင့်မြင့်အထက်တန်းများအတွက် IB ဒီပလိုမာ ပရိုဂရမ်များကိုလည်း ရှိရမည်ဖြစ်သည့်အတွက် ထိုအရာများကို ဤကျောင်းက သင်ကြားပေးလျှက်ရှိသည်။ ကျောင်းဆင်းပြီးသူများသည် အမေရိကန်၊ ကနေဒါ၊ ဗြိတိန်၊ ဩစတြေးလျ၊ ဥရောပသမဂ္ဂ၊ ဂျပန်၊ အိန္ဒိယ၊ တောင်ကိုရီးယားနှင့် စင်ကာပူနိုင်ငံတို့ရှိ တက္ကသိုလ်များသို့ ဆက်လက်တက်ရောက်ကြသည်။ ယင်းကျောင်းကို ၂၀၀၉ ခုနှစ်ကတည်းက WASC (WASC Senior College and University Commission) က အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။ YIS ကို International Schools Services (ISS) နှင့် ပူးပေါင်း၍ ILBC မှ ပြည်တွင်း၌ စီမံခန့်ခွဲလျက်ရှိပြီး ၂၀၁၉-၂၀၂၀ စာသင်နှစ်တွင် တည်ထောင်ခြင်း ၁၅ နှစ်မြောက် နှစ်ပတ်လည် အထိမ်းအမှတ်ကို ကျင်းပခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Yangon International School 15th Anniversary (ရုပ်သံအစီအစဉ်) |url=https://elevenbroadcasting.com/broadcast/6868 |access-date=2026-09-27 |website=Eleven Broadcasting |language=en}}</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ရန်ကုန်မြို့ရှိ ပုဂ္ဂလိက ကျောင်းများ]] oujjttj9xoczawht89hqvamgx0hk37b 10 245356 1055333 1055261 2026-09-27T02:21:38Z Zawzawaungthwin 100038 [[ရေးဘီလူးတပ်စခန်း ဗုံးကြဲခံရမှု|ရေးဘီလူးစခန်း]] 1055333 wikitext text/x-wiki {{Campaignbox |name = Campaignbox Myanmar Civil War (2021-present) |title = [[ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ်]] <Br>(၂၀၂၁ - လက်ရှိ) |listclass = hlist | state = autocollapse |battles = * [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အချိန်မှတ်တမ်း (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|ဖြစ်ရပ်အချိန်မှတ်တမ်းများ]] * [[မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ) အတွင်း ထိတွေ့ဖြစ်စဉ်များ|ထိတွေ့ဖြစ်စဉ်များ စာရင်း]] * [[မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ) အတွင်း မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများ|မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများ]] * [[မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)မှ စစ်ရာဇဝတ်မှုများ|စစ်ရာဇဝတ်မှုများ]] * [[စစ်အုပ်ချုပ်ရေး ကြေညာချက်များ|စစ်အုပ်ချုပ်ရေး]] * [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေ|ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေပြဋ္ဌာန်းခြင်း]] * [[တော်လှန်ရေးအင်အားစုများအကြား လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခများ (၂၀၂၁–လက်ရှိ)|တော်လှန်ရေးအချင်းချင်းပဋိပက္ခများ]] ;ရှေးဦးဖြစ်စဉ်များ * [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ]] * [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း |၂၀၂၁ အာဏာသိမ်းခြင်း]] * [[မြန်မာနိုင်ငံ ဆန္ဒပြမှုများ (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|ဆန္ဒပြပွဲများ]] ** <small>[[မြသွဲ့သွဲ့ခိုင် သေဆုံးမှု|မြသွဲ့သွဲ့ခိုင်]]</small> ** <small>[[ကြယ်စင် သေဆုံးမှု|ကြယ်စင်]]</small> ** <small>[[ခန့်ညားဟိန်း သေဆုံးမှု|ခန့်ညားဟိန်း]]</small> ** <small>[[ဝေယံထွန်း သေဆုံးမှု|ဝေယံထွန်း]]</small> ;စစ်မြေပြင် * [[ကချင်ပြည်နယ် တိုက်ပွဲများ (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|ကချင်]] * [[ချင်း စစ်မြေပြင်|ချင်း]] * [[အညာ စစ်မြေပြင်|အညာ]] * [[ရခိုင်ပြည်နယ် တိုက်ပွဲများ (၂၀၂၃–လက်ရှိ)|ရခိုင်]] ---- ;အစောပိုင်း အကြမ်းဖက်မှုများနှင့် ထိတွေ့မှုများ * [[အလော့ဘွမ်တိုက်ပွဲ|အလော့ဘွမ်]] * [[ကလေး ထိတွေ့တိုက်ခိုက်မှုများ|ကလေး]] * [[သီးမူထာတိုက်ပွဲ|သီးမူထာ]] * [[တန့်ဆည်တိုက်ပွဲ|တန့်ဆည်]] * [[နောင်မွန် စီးနင်းတိုက်ခိုက်ခံရမှု|နောင်မွန်]] * [[သော်လဲထာတိုက်ပွဲ|သော်လဲထာ]] * [[မင်းတပ်တိုက်ပွဲ|မင်းတပ်]] * [[မူဆယ် ထိတွေ့တိုက်ခိုက်မှု|မူဆယ်]] * [[မန္တလေးမြို့ပြတိုက်ပွဲ|မန္တလေး]] * [[မြင်သာတိုက်ပွဲ|မြင်သာ]] * [[မြဝတီ ထိတွေ့တိုက်ခိုက်မှု|မြဝတီ]] * [[လွိုင်ကော်တိုက်ပွဲ (၂၀၂၁)|ပထမ လွိုင်ကော်]] * [[ဒီးမော့ဆိုတိုက်ပွဲ (၂၀၂၁)|ပထမ ဒီးမော့ဆို]] ;၂၀၂၁-၂၂ စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှု * [[ကချင်သေတိုက်ပွဲ|ကချင်သေ]] * [[လေးကေ့ကော်တိုက်ပွဲ|လေးကေ့ကော်]] * [[နှမ်းခါးရွာ စီးနင်းခံရမှု|နှမ်းခါး]] * [[ချင်းတွင်းမြစ် အလစ်အငိုက်တိုက်ခိုက်မှု|ချင်းတွင်းမြစ်]] * [[ဒီးမော့ဆိုတိုက်ပွဲ (၂၀၂၂)|ဒုတိယ ဒီးမော့ဆို]] * [[လွိုင်ကော်တိုက်ပွဲ (၂၀၂၂)|ဒုတိယ လွိုင်ကော်]] * [[ထန်တလန်တိုက်ပွဲ|ထန်တလန်]] * [[ဖယ်ခုံ ထိတွေ့တိုက်ခိုက်မှု|ဖယ်ခုံ]] * [[ခင်ဦး တိုက်ခိုက်မှုများ|ခင်ဦး]] * [[အုန်းသွင်|ဦးအုန်းသွင်အား လုပ်ကြံခြင်း]] * [[ကော့ကရိတ် တိုက်ပွဲ|ကော့ကရိတ်]] * [[၂၀၂၂ မူဆယ် လက်နက်ကိုင်အချင်းချင်း ပစ်ခတ်မှု|မူဆယ်လက်နက်ကိုင်များတိုက်ပွဲ]] ;၂၀၂၃ စစ်ရေးဖြစ်စဉ်များ * [[မယ်စဲ့တိုက်ပွဲ|မယ်စဲ့]] * [[ရွှေကုက္ကိုထိုးစစ်|ရွှေကုက္ကို]] * [[ကနောင်စစ်ဆင်ရေး|ကနောင်]] * [[တောင်သမန်စစ်ဆင်ရေး|တောင်သမန်]] * ''[[၁၁၀၇ စစ်ဆင်ရေး|၁၁၀၇ စစ်ဆင်ရေး]]'' **[[ချင်းရွှေဟော်တိုက်ပွဲ|ချင်းရွှေဟော်]] **[[နမ့်ဆန်တိုက်ပွဲ|နမ့်ဆန်]] **[[လောက်ကိုင်တိုက်ပွဲ|လောက်ကိုင်]] **[[လားရှိုးတိုက်ပွဲ|လားရှိုး]] * [[၁၁၁၁ စစ်ဆင်ရေး|၁၁၁၁ စစ်ဆင်ရေး]] ** ''[[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး|၁၀၂၇]]'' * [[ကျင်ဒွေးတိုက်ပွဲ|ကျင်ဒွေး]] ;၂၀၂၄-၂၅ စစ်ရေးဖြစ်စဉ်များ * [[ကချင်ထိုးစစ် (၂၀၂၄)|ကချင်]] ** [[ဗန်းမော်တိုက်ပွဲ (၂၀၂၄)|ဗန်းမော်]] * [[မြဝတီအား သိမ်းပိုက်ခြင်း|မြဝတီ]] * [[ရခိုင်ပြည်နယ် တိုက်ပွဲများ (၂၀၂၃–လက်ရှိ)|ရခိုင်]] ** [[အမ်းတိုက်ပွဲ|အမ်း]] ** [[မောင်တောတိုက်ပွဲ|မောင်တော]] * ''[[ချင်းညီနောင် စစ်ဆင်ရေး|ချင်းညီနောင်]]'' ** [[ဖလမ်းတိုက်ပွဲ|ဖလမ်း]] * [[တကောင်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ|တကောင်း]] * [[ဝင်းနိမ္မိတာရုံဆရာတော် ပစ်ခတ်ခံရခြင်း]] * [[ဘုတလင်တိုက်ပွဲ|ဘုတလင်]] * [[မြင်းခြံခရိုင် အထူးစစ်ဆင်ရေး|မြင်းခြံ]] * [[ငဖဲ ထိတွေ့တိုက်ခိုက်မှု|ငဖဲ]] * [[မဲပလီစခန်းတိုက်ပွဲ|မဲပလီစခန်း]] * [[ကသာမြို့နယ် စစ်ဆင်ရေး|ကသာ]] * [[၂၀၂၅ ဆောင်းပြောင်းစစ်ပွဲ|ပင်လောင်း]] ;၂၀၂၆ စစ်ရေးဖြစ်စဉ်များ * [[၂၀၂၆ ကွတ်ခိုင်မြို့တိုက်ပွဲ|ကွတ်ခိုင်]] * [[တကောင်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ|တကောင်း]] * [[တောင်သာရွာတိုက်ပွဲ (ချောက်မြို့နယ်)|တောင်သာရွာ]] ---- '''အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများနှင့် သတ်ဖြတ်မှုများ''' * [[မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများ| အစုအပြုံလိုက်သတ်ဖြတ်မှု စာရင်း]] * [[လှိုင်သာယာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|လှိုင်သာယာ]] * [[ကလေးမြို့နယ် ထိတွေ့တိုက်ခိုက်မှုများ|ကလေးမြို့နယ် တိုက်ပွဲ]] * [[အူးဟူချောင်းတံတား အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|အူးဟူချောင်းတံတားလုပ်သားများ]] * [[ပဲခူး အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ပဲခူး]] * [[ဒီပဲယင်း အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဒီပဲယင်း]] * [[မိုဆို လူသတ်ပွဲ|မိုဆို]] * [[မုန်တိုင်ပင် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|မုန်တိုင်ပင်]] * [[ရင်ပေါင်တိုင် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ရင်ပေါင်တိုင်]] * [[လက်ယက်ကုန်း အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|လက်ယက်ကုန်း]] * [[ရွှေလှန်ရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ရွှေလှန်ရွာ]] * [[ဖားကန့် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဖားကန့်]] * [[ဖလံပင်ရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဖလံပင်]] * [[တာတိုင် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|တာတိုင်]] * [[ပင်လောင်း အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ပင်လောင်း]] * [[ဝေဘူလ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဝေဘူလ]] * [[ပဇီကြီး အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ပဇီကြီး]] * [[ခြေရာတော်ရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ခြေရာတော်]] * [[လိုင်ဇာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|လိုင်ဇာ]] * [[ဝေလူးရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဝေလူး]] * [[မင်းတိုင်ပင် NUG တရားရုံး အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|NUG တရားရုံး]] * [[ကနန်ရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ကနန်]] * [[သာဒါရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|သာဒါ]] * [[အကြည်ပန်းပလွန်း အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|အကြည်ပန်းပလွန်း]] * [[ဆုံရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဆုံရွာ]] * [[လက်ထုတ္တော အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|လက်ထုတ္တော]] * [[ဗျိုင်းဖြူ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဗျိုင်းဖြူ]] * [[မတောရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|မတော]] * [[ရှင်ရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ရှင်ရွာ]] * [[မောင်တော နခခ (၂) အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|နခခ(၂)]] * [[တန်းလွဲရွာမ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|တန်းလွဲရာမ]] * [[ကျောက်နီမော် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ကျောက်နီမော်]] * [[မြောက်ဦး ရမ်းချောင်း အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ရမ်းချောင်း]] * [[အိုးထိမ်းတွင်း အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|အိုးထိမ်းတွင်း]] * [[လမ်းလယ်ကျစ် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|လမ်းလယ်ကျစ်]] * [[မော်ချီးဒေသ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|မော်ချီး]] * [[မြောက်ဦး ဒိုင်းကျီ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဒိုင်းကျီ]] * [[သရက်တပင် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|သရက်တပင်]] * [[ဘုံတိုရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဘုံတို]] * [[မိုင်းလုံ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|မိုင်းတုံ]] * [[မြောက်ဦးဆေးရုံ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|မြောက်ဦးဆေးရုံ]] * [[ချောင်းတူရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ချောင်းတူ]] * [[ယိုးငူ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ယိုးငူ]] * [[ပြောင်းရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ပြောင်းရွာ]] * [[ရေတွင်းကုန်း အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ရေတွင်းကုန်း]] * [[ဒလက်ချောင်းဒေသ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဒလက်ချောင်း]] * [[ကျင်ဒွေးတံတား အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ကျင်ဒွေးတံတား]] * [[ဖူနွမ်းရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဖူနွမ်း]] * [[ရေးဘီလူးတပ်စခန်း ဗုံးကြဲခံရမှု|ရေးဘီလူးစခန်း]] * [[သံတွဲ ကျောက်ကြီးရွာ အစုလိုက် အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ကျောက်ကြီး]] * [[ဆွဲလွဲအိုရွာ အစုလိုက် အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဆွဲလွဲအို]] * [[ထမ္မကြီးရွာ အစုလိုက် အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ထမ္မကြီး]] * [[NUG အထူးတိုင်းစစ်ဌာန ဗုံးကြဲခံရမှု|NUGတိုင်းစစ်ဌာန]] ---- ;ဆက်စပ်ခေါင်းစဉ်များ *[[ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှု ရပ်စဲရေး ထုတ်ပြန်ချက်များ (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှုရပ်စဲရေး (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] }}<noinclude> [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ တမ်းပလိတ်များ]] </noinclude> e86qkc67bo67unzk1w51l8mfzpwu6oj 0 259145 1055339 838710 2026-09-27T03:59:39Z Kaday Han Thaw 122086 /* */ 1055339 wikitext text/x-wiki {{unreferenced}} {{ဖာနေရိုဇိုးအိက်မဟာကပ်}} [[File:370 Ma paleoglobe.png|thumbnail|ဒေဗွန်ကပ်ကာလ ကမ္ဘာလုံး၏ ပုံသဏ္ဌာန်]] '''ဒေဗွန်ယုဂ်''' ({{lang-en|Devonian}})သည် [[သက်ဦးကပ်]]၏ ယုဂ် ၆ခု အနက် စတုတ္ထမြောက်ယုဂ် ဖြစ်ပြီး လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း ၄၁၉.၂ သန်းမှ ၃၅၈.၉ သန်းအထိ ကာလဖြစ်သည်။ ဆီလူရီအာယုဂ်နှင့် [[ကျောက်မီးသွေးယုဂ်]] အကြားရှိ ကပ် ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဘူမိဗေဒဆိုင်ရာ ကာလများ]] {{stub}} d3z9llaxqnb11ezdv9v7rjsfw68bidk 1 276224 1055356 951071 2026-09-27T04:31:28Z Kaday Han Thaw 122086 /* အမည်များ ကိစ္စ */ အကြောင်းပြန်ခြင်း 1055356 wikitext text/x-wiki == အမည်များ ကိစ္စ == @[[အသုံးပြုသူ:Kaday Han Thaw|Kaday Han Thaw]] အမည်နာမတွေနဲ့ ပတ်သတ်ပြီး ဝိုင်းကူပါအုံး [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၅:၀၂၊ ၁၁ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅ (UTC) :ဟုတ်ကဲ့ခမျ၊ အကြောင်းပြန်တာနှောင့်နှေးသွားတဲ့အတွက်လည်း တောင်းပန်ပါတယ်ခမျ။ ကျနော် အခုလေးတင်ပဲ "ဆုရှင်များ" အပိုင်းခွဲကို ပြည့်စုံအောင် ပြင်ဆင်ထားပြီးပါပြီဗျ။ အဆင်မပြေတာရှိရင် ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်ခမျ။ [[အသုံးပြုသူ:Kaday Han Thaw|Kaday Han Thaw]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Kaday Han Thaw|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၃၁၊ ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) p7ufx4m55khlrod614dht15u3xw4jsb 1055358 1055356 2026-09-27T05:40:04Z Zawzawaungthwin 100038 /* အမည်များ ကိစ္စ */ အကြောင်းပြန်ခြင်း 1055358 wikitext text/x-wiki == အမည်များ ကိစ္စ == @[[အသုံးပြုသူ:Kaday Han Thaw|Kaday Han Thaw]] အမည်နာမတွေနဲ့ ပတ်သတ်ပြီး ဝိုင်းကူပါအုံး [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၅:၀၂၊ ၁၁ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅ (UTC) :ဟုတ်ကဲ့ခမျ၊ အကြောင်းပြန်တာနှောင့်နှေးသွားတဲ့အတွက်လည်း တောင်းပန်ပါတယ်ခမျ။ ကျနော် အခုလေးတင်ပဲ "ဆုရှင်များ" အပိုင်းခွဲကို ပြည့်စုံအောင် ပြင်ဆင်ထားပြီးပါပြီဗျ။ အဆင်မပြေတာရှိရင် ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်ခမျ။ [[အသုံးပြုသူ:Kaday Han Thaw|Kaday Han Thaw]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Kaday Han Thaw|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၃၁၊ ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) ::တစ်နှစ်တောင် ပြည့်တော့မယ်.... မေ့တောင်နေပြီ ။welcome ပါခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၅:၄၀၊ ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) e17oaasr38ed7me3tgutu6m3alxsl8a 0 280639 1055334 1049605 2026-09-27T03:11:55Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1055334 wikitext text/x-wiki [[ဖိုင်:James Peace at home in Wiesbaden.jpg|thumb|388x388px|ဗိစ်ဘာဒင်မြို့ရှိ ဂျိမ်းစ် ပိစ်]] '''ခန်းနစ်သ် ဂျိမ်းစ် ပိစ်''' ([[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]]: Kenneth James Peace) ကို ၁၉၆၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ပေးစ်လီမြို့၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ သူသည် စကော့တ်လူမျိုး တေးရေးဆရာ၊ တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲစန္ဒယားဆရာနှင့် အမြင်အာရုံဆိုင်ရာ အနုပညာရှင် တစ်ဦးဖြစ်သည်။ == ကိုယ်ရေးရာဇဝင် == '''ဂျိမ်းစ် ပိစ်'''ကို ၁၉၆၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၈ ရက်နေ့တွင် [[စကော့တလန်နိုင်ငံ|စကော့တလန်]]နိုင်ငံ ပေးစ်လီမြို့၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ သူသည် သူ၏ငယ်စဉ်ကလေးဘဝ အချိန်အများစုကို စကော့တလန်အနောက်ပိုင်းရှိ ပင်လယ်ကမ်းခြေအပန်းဖြေမြို့ဖြစ်သော ဟယ်လင်စ်ဘာ့ဂ်တွင် ကုန်ဆုံးခဲ့သည်။<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20110527164145/http://www.wiesbadener-tagblatt.de/region/wiesbaden/meldungen/10206548.htm Birgitta Lamparth။ "Keine ‘stacheligen’ Klänge"၊ Wiesbadener Tagblatt၊ ဂျာမန်သတင်းစာ။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၀ ရက်။]</ref><ref name=":1">Julia Anderton။ "Tango wie eine süß-saure Geschichte"။ Wiesbadener Kurier၊ ဂျာမန်သတင်းစာ)။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၄ ရက်။</ref><ref name=":2">{{Cite web |url=https://hojaderutadigital.mx/una-entrevista-al-compositor-james-peace/ |title=Soledad Carrizo-Araya။ "Una entrevista al compositor James Peace"။ Hoja de Ruta Digital၊ ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ။ |access-date=21 January 2026 |archive-date=23 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240523121450/https://hojaderutadigital.mx/una-entrevista-al-compositor-james-peace/ |url-status=dead }}</ref> သူ့မိသားစုတွင် အနုပညာရှင်များစွာရှိပြီး (ဥပမာ - ဂျွန် မက်ဂီး) ၂၀ ရာစုပထမပိုင်းက နာမည်ကျော် အကဂီတရေးစပ်သူတစ်ဦးဖြစ်သော ဖီးလစ်စ် ဘန်းစ်နှင့်လည်း သူသည် ဆွေမျိုးတော်စပ်သည်။<ref name=":0" /><ref name=":3">Sabine Klein။ "Meine Musik ist wie ich - sehr romantisch"။ Frankfurter Rundschau၊ ဂျာမန်သတင်းစ)။ ၁၉၉၂ ခုနှစ်၊ ထုတ်ဝေမှုအမှတ် ၂၅၄၊ စာမျက်နှာ ၂။</ref> သူသည် အသက် ၈ နှစ်အရွယ်ကပင် စန္ဒယားသင်ခန်းစာများကို စတင်သင်ယူခဲ့ကာ သူ၏ ပထမဆုံးအကြိမ် [[အ]]များပြည်သူရှေ့ဖျော်ဖြေမှုမှာ အသက် ၁၄ နှစ်တွင် ဖြစ်ပြီး စကော့တ် ဂျော့ပ်လင်၏ဂီတကို တီးခတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။<ref name=":2" /> ၁၆ နှစ်တွင် သူသည် တော်ဝင်စကော့တလန်ဂီတနှင့်ဇာတ်သဘင်ကျောင်း (ယခုအခါ စကော့တလန်တော်ဝင်ဂီတကျောင်းဟုခေါ်) သို့ အသက်အငယ်ဆုံးအချိန်ပြည့်ကျောင်းသားအဖြစ် တက်ရောက်ခွင့်ရခဲ့သည်။<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":3" /><ref name=":4">G. Müller။ "Die Seele des Klaviers tanzt Tango"။ Kulturspiegel Wetterau၊ ဂျာမန်မဂ္ဂဇင်း။ ၂၀၀၁ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၇ ရက်၊ စာမျက်နှာ ၅။</ref> ၁၉၈၃ တွင် သူသည် ဂလပ်စ်ဂိုတက္ကသိုလ်မှ စန္ဒယားသင်ကြားရေးဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။ နောက်နှစ်တွင် သူသည် မင်ဒယ်လ်ဆွန်၏ စန္ဒယားဖျော်ဖြေပွဲ အမှတ် (၁) ကို အာရ်အက်စ်အမ်အေဒီသံစုံတီးဝိုင်းနှင့်အတူ တီးခတ်ခဲ့၍ ဂီတဖျော်ဖြေမှုဒီပလိုမာဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။<ref name=":3" /><ref name=":4" /> တရားဝင်ကျောင်းတက်ရောက်မှုကိုရပ်နားခဲ့ပြီးနောက် သူသည် စန္ဒယားဆရာတစ်ယောက်အဖြစ် တောင်းဆိုမှုအများအပြားခံခဲ့ရပြီး အက်ဒင်ဗာရာမြို့တွင် ၁၉၈၈ မှ ၁၉၉၁ ခုနှစ်အထိ နေထိုင်ခဲ့သည်။<ref name=":0" /><ref name=":1" /> [[ဖိုင်:James Peace - Idylls Op.4b.webm|center|thumb|349x349px|James Peace - Idylls Op.4b]] ဂျိမ်းစ် ပိစ်သည် [[ဂျာမနီနိုင်ငံ|ဂျာမနီ]]နိုင်ငံ ဘာ့ဒ်နောင်းဟိုင်တွင် ၁၉၉၁ မှ ၂၀၀၉ ခုနှစ်အထိ အခြေချနေထိုင်ခဲ့သည်။<ref>Manfred Merz။ "Virtuose, gefühlsbetonte Welt der Romantik"၊ Wetterauer Zeitung၊ ဂျာမန်သတင်းစာ၊ ၁၉၉၂ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၂ ရက်၊ စာမျက်နှာ ၁၉။</ref><ref>"James Peace"။ The Tango Times၊ နယူးယောက်က မဂ္ဂဇင်။ ထုတ်ဝေမှုအမှတ် - ၂၀၀၂/၂၀၀၃ - ၃၉၊ စာမျက်နှာ ၁-၅။</ref> သူသည် ၁၉၉၈ မှစတင်၍ တန်ဂိုအကကို သုတေသနပြုလေ့လာခဲ့ပြီး တန်ဂိုအက၏လှုံ့ဆော်မှုကိုအခြေခံသော သူ၏ကိုယ်ပိုင်စန္ဒယားသံစဉ်များ ပါဝင်သည့် ''Tango escocés'' (စကော့တလန်တန်ဂို) ဟုခေါ်သော စီဒီခွေကို ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် သူသည် ဗစ်တိုးရီးယားဂီတကောလိပ်၏ ဂုဏ်ထူးဆောင်အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name=":3" /><ref name=":5">[https://search.nls.uk/primo-explore/fulldisplay?docid=44NLS_ALMA21615957400004341&context=L&vid=44NLS_VU1&lang=en_US&search_scope=SCOPE1&adaptor=Local%20Search%20Engine&query=any,contains,Tango%20escoc%C3%A9s&mode=basic National Library of Scotland။ ''Tango escocés'']</ref><ref name=":6">{{Cite web |url=https://pad.philharmoniedeparis.fr/pad/doc/ALOES/0795887/tango-escoces-scottish-tango-k-james-peace-comp-piano |title=Philharmonie de Paris။ ''Tango escocés'' |access-date=21 January 2026 |archive-date=28 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250928140339/https://pad.philharmoniedeparis.fr/pad/doc/ALOES/0795887/tango-escoces-scottish-tango-k-james-peace-comp-piano |url-status=dead }}</ref><ref name=":7">{{Cite web |url=https://www.muziekweb.nl/Link/KHX3103/Tango-escoc%C3%A9s |title=de bibliotheek။ ''Tango escocés'' |access-date=21 January 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250928195355/https://www.muziekweb.nl/Link/KHX3103/Tango-escoc%C3%A9s |archive-date=28 September 2025 |url-status=dead}}</ref><ref name=":8">"James Peace"။ La Cadena၊ ဟော်လန်မဂ္ဂဇင်း။ ၂၀၀၂ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ၊ စာမျက်နှာ ၂၆။</ref> ထိုနှစ်တွင်ပင် သူသည် စက်တင်ဘာနှင့် အောက်တိုဘာလများတွင် ဂျာမနီမြောက်ပိုင်း တစ်ကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲခရီးစဉ်များကို ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး နိုဝင်ဘာလတွင် ကမ္ဘာ့အရှေ့ဖျားဒေသသို့ သွားရောက်ခဲ့ကာ [[ဟောင်ကောင်]]တွင် သူ၏ ''Tango XVII'' ကို ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ဖျော်ဖြေတီးခတ်ခဲ့သည်။<ref name=":5" /><ref name=":6" /><ref name=":7" /><ref name=":8" /><ref>''TangoTang''၊ ဟောင်ကောင် (香港)။ သတင်းလွှာ၊ ၂၀၀၂ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၈ ရက်။</ref><ref>[https://www.scmp.com/article/393890/james-peace "James Peace"။ 南華早報၊ ဟောင်ကောင်သတင်းစာ။ ၂၀၀၂ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၉ ရက်။]</ref> နောက်နှစ်များတွင် သူ၏တေးဂီတဖျော်ဖြေမှုများကို [[ဥရောပ]]တွင် အဓိက ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သူ၏ ကိုယ်ပိုင်တန်ဂိုဂီတသံစဉ်များကို အောက်ပါမြို့များတွင် ဖျော်ဖြေခဲ့သည် - အမ်စတာဒမ်၊ အေသင်၊<ref>ဖျော်ဖြေပွဲ လက်ကမ်းစာစောင် ''{Για σένα Αγγελική}''။ အေသင်မြို့၊ ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၇ ရက်။</ref> ဘာလင်၊<ref>Tangodanza၊ ဂျာမန်မဂ္ဂဇင်း။ ထုတ်ဝေမှုအမှတ် ၁/၂၀၀၂ - ၉။</ref> ဘရပ်ဆဲလ်၊ ဟယ်လ်ဆင်ကီ၊<ref>ဖျော်ဖြေပွဲပိုစတာ၊ ၂၀၁၄ ခုနှစ်၊ ဖင်လန်နိုင်ငံ ဖျော်ဖြေပွဲခရီးစဉ်။ </ref> လစ္စဘွန်း၊<ref name=":2" /><ref>ဖျော်ဖြေပွဲပိုစတာ၊ ၂၀၁၆ ခုနှစ် ပေါ်တူဂီ ဖျော်ဖြေပွဲခရီးစဉ်။</ref> လန်ဒန်၊ မာဒရစ်၊<ref name=":2" /><ref>ဖျော်ဖြေပွဲပိုစတာ၊ ၂၀၁၃ ခုနှစ် စပိန် ဖျော်ဖြေပွဲခရီးစဉ် - ''¡Feliz Cincuenta Cumpleaños - 2013!''။</ref> အော်စလို၊<ref>[https://web.archive.org/web/20200608114526/https://listen.no/event/konsert-kl-13-00-james-peace-flygel-tangos-romanticos-musikk-av-peace-piazzolla-albeniz-utstillingssalene-er-stengt Listen.no။ James Peace (flygel)။ Munch Museet။ အော်စလို၊ ၂၀၀၄ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၁၆ ရက်။] </ref> ရေးကဗိနှင့်<ref>[https://www.mbl.is/greinasafn/grein/823608/ Ríkarður Ö Pálsson၊ "Skozkir Slaghörputangoár"။ Morgunblaðið၊ အိုက်စလန်သတင်းစာ။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၁၄ ရက်။]</ref> ဗီယင်နာ။<ref>ဗီယင်နာမှာကျင်းပတဲ့ ဖျော်ဖြေပွဲရဲ့ လက်ကမ်းစာစောင်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၃ ရက်23။</ref> [[ဖိုင်:Cover page, Eternal Song Op.32 by James Peace (study score).png|thumb|324x324px|မျက်နှာဖုံးစာမျက်နှာ၊ ဂျိမ်းစ် ပိစ် ရေးသားသော Eternal Song Op.32 (လေ့လာမှုတေးဂီတ)]] သူ၏ တန်ဂိုနှင့်ဆိုင်သောလက်ရာများကို အသိအမှတ်ပြုသည့်အနေဖြင့် ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် သူသည် လန်ဒန်ဂီတကောလိပ်၏ ဂုဏ်ထူးဆောင်အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name=":9">[https://search.nls.uk/primo-explore/fulldisplay?vid=44NLS_VU1&tab=default_tab&docid=44NLS_ALMA21438757900004341&lang=en_US&context=L&adaptor=Local%20Search%20Engine&query=any,contains,K.%20James%20Peace&mode=basic National Library of Scotland။ ''K. James Peace in Wiesbaden'']</ref><ref name=":10">[https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&cqlMode=true&query=idn%3D1022200380 Deutsche Nationalbibliothek. ''K. James Peace in Wiesbaden'']</ref><ref name=":11">[https://whittakerlive.blogspot.com/2012/05/new-dvd-interview-with-wiesbaden.html Whittaker Live။ "Wiesbadener Highlander K. James Peace - New DVD"]</ref> အက်ဒင်ဗာရာတွင် ခဏနေပြီးနောက် ဗိစ်ဘာဒင်မြို့တွင်နေထိုင်ရန် သူသည် ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဂျာမနီသို့ပြန်လာခဲ့သည်။<ref name=":0" /><ref name=":1" /> ဤသည်ကပင် အနုပညာဖန်တီးမှုတွန်းအားအသစ်များကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့၍ သူသည် သူ၏ကိုယ်ပိုင်တေးဂီတသံစဉ်အချို့အကြောင်း ရုပ်ရှင်တိုများ ဖန်တီးထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ သူ၏ရုပ်ရင်တိုလက်ရာများအနက် တစ်ခုမှာ ''ဗိစ်ဘာဒင်ရှိ ဂျိမ်းစ် ပိစ်'' ဟူသော မှတ်တမ်းရုပ်ရှင်ဖြစ်သည်။<ref name=":9" /><ref name=":10" /><ref name=":11" /> == ဆုများနှင့် ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ == ●      ပထမဆု၊ အက်ဂ်နက်စ်မစ်လာပြိုင်ပွဲ၊ [[ဂလပ်စဂိုးမြို့|ဂလပ်စ်ဂိုမြို့]] ၁၉၈၃ ခုနှစ်<ref name=":4" /> ●      ပထမဆု၊ ဒွန်းဘာတင်ရှိုင်းယား အီးအိုင်အက်စ်ပြိုင်ပွဲ၊ ဂလပ်စ်ဂိုမြို့ ၁၉၈၄ ခုနှစ်<ref name=":4" /> ●      ပထမဆု၊ ဆီဘဲလီးယပ်စ်စာစီစာကုံးဆု၊ ဂလပ်စ်ဂိုမြို့ ၁၉၈၅ ခုနှစ်<ref name=":4" /> [[ဖိုင်:Eternal Song Op.32 by James Peace (bars 602 - 606).pdf|thumb|298x298px|Eternal song (ဘားများ 602-606)]] ●      ဂုဏ်ထူးဆောင်ဒီပလိုမာ၊ တီအိုင်အမ် နိုင်ငံတကာဂီတရေးစပ်မှုပြိုင်ပွဲ၊ [[ရောမမြို့]] ၂၀၀၀ ခုနှစ်<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":12">"James Peace"။ ''FRIZZ''၊ ဂျာမန်မဂ္ဂဇင်း။ ၂၀၀၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ၊ စာမျက်နှာ ၅</ref> ●      ဂုဏ်ထူးဆောင်ဒီပလိုမာ၊ အိုင်ဘီအယ်လ်အေဖောင်ဒေးရှင်း၊ နယူးယော့ခ်မြို့ ၂၀၀၂ ခုနှစ်<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":12" /> ●      အမှတ်တရဆုတံဆိပ်၊ နိုင်ငံတကာ စန္ဒယားနှစ်ယောက်တွဲအဖွဲ့၊ တိုကျိုမြို့ ၂၀၀၂ ခုနှစ်<ref>{{Cite web |url=http://ipda-pianoduo.com/composition-concour-list-english.html |title=နိုင်ငံတကာ စန္ဒယားစုံတွဲအသင်း (東京)၊ တိုကျို။ ၂၀၀၂ ခုနှစ် ဆုရရှိသူများစာရင်း။ |access-date=21 January 2026 |archive-date=27 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200527164059/http://www.ipda-pianoduo.com/composition-concour-list-english.html |url-status=dead }}</ref> ●     ရွှေတံဆိပ်၊ "လုတယ်စ်" နိုင်ငံတကာအကယ်ဒမီ၊ [[ပါရီမြို့]] ၂၀၀၈ ခုနှစ်<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == ရေးစပ်ခဲ့သော အထင်ကရတေးဂီတများ == ●      ရေတံခွန်<ref>Hessisches Staatstheater။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁၂/၁၉ ရက်နေ့များတွင် ကျင်းပမည့် ဖျော်ဖြေပွဲများ၏ လက်ကမ်းစာစောင်</ref> ●      ကျေးလက်တောလားများ ●      မနက်ခင်းချစ်ခြင်းဖွဲ့တေးသံ ●      တိတ်တဆိတ်မျက်ရည်များ ●      အမေ့ခံသစ်ရွက်များ ●      နှဲတေးသွား ●      ဘလာ့ဒ် ●      အခမ်းအနားချီတက်ပွဲ အမှတ် (၁) [[ဖိုင်:Tango Milonga op. 26.wav|thumb|Tango Milonga op. 26]] ●      အခမ်းအနားချီတက်ပွဲ အမှတ် (၂) ●      ဆောင်းဦးရွှေ<ref>"Violine schwebt über das Orchester"။ Schwäbische Post၊ သတင်းစာ ဂျာမနီ။ ၁၉၉၄ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၄ ရက်။</ref> [[ဖိုင်:Tango XVIII by James Peace (James Peace, piano).wav|thumb|Tango XVIII တေးဂီတကို ဂျိမ်းစ် ပိစ် (ဂျိမ်းစ် ပိစ်, စန္ဒယား)]] ●      ထာဝရတေးသီချင်း<ref name=":0" /><ref>[https://search.nls.uk/discovery/fulldisplay?docid=alma9935400923804341&context=L&vid=44NLS_INST:44NLS_VU1&lang=en&search_scope=MainCatalogue&adaptor=Local%20Search%20Engine&query=any,contains,James%20peace&mode=basic National Library of Scotland။ ''Eternal Song Op.32၊ Peace, K. James'']</ref> ●     "ဂျော်ဂျီယာအတွက်" (ဂျော်ဂျီယာ: საქართველოსთვის) ●      (စာသား - ထမာရ်ချစ်ခ်ဗိုင်းဇယ်၊ ဇူးရဘ်ချစ်ခ်ဗိုင်းဇယ်နှင့် ဂျိမ်းစ် ပိစ်) ●     တန်ဂို ၂၄ ပုဒ်<ref name=":0" /><ref name=":5" /><ref name=":6" /><ref name=":7" /><ref name=":9" /><ref name=":10" /><ref name=":11" /><ref>[https://www.britishviolasociety.co.uk/wp-content/uploads/2024/01/Latest-news-from-the-British-Viola-Society.-August-2023-compressed.pdf British Viola Society Newsletter။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ] </ref><ref>[https://web.archive.org/web/20240522135254/https://hojaderutadigital.mx/una-corta-historia-del-tango/ Hoja de Ruta Digital၊ México။ "Una corta historia del tango"၊ ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၂ ရက်]</ref><ref>[https://search.nls.uk/discovery/fulldisplay?docid=alma9941547953804341&context=L&vid=44NLS_INST:44NLS_VU1&lang=en&search_scope=MainCatalogue&adaptor=Local%20Search%20Engine&query=any,contains,James%20peace&mode=basic National Library of Scotland။ ''Tangos op.33၊ Peace၊ K. James'']</ref> == ပြင်ပလင့်ခ်များ == [https://www.youtube.com/watch?v=sSX1c8EUukg&list=RDsSX1c8EUukg&start_radio=1 Souvenir de Buenos Aires - ''youtube''] [https://www.youtube.com/watch?v=ZcMRNnwNJhk&list=RDZcMRNnwNJhk&start_radio=1 Lento Lacrimoso - ''youtube''] [https://www.youtube.com/watch?v=_VKxG2dmQn4&list=RD_VKxG2dmQn4&start_radio=1 Autumn Gold - ''youtube''] == ကိုးကား == <references /> [[ကဏ္ဍ:၁၉၆၃ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂီတ]] jedzmjvc8xmr3ynlaesv6rhkea4rg7n 0 283422 1055401 1023385 2026-09-27T11:49:59Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1055401 wikitext text/x-wiki ဖိုင်လွှဲပြောင်းမှု ပရိုတိုကော (FTP) ဆိုသည်မှာ ကွန်ပျူတာ ကွန်ရက်ပေါ်ရှိ ဆာဗာ (server) တစ်ခုမှ ကလိုင်းယင့် (client) တစ်ခုထံသို့ ကွန်ပျူတာဖိုင်များ လွှဲပြောင်းပေးပို့ရာတွင် အသုံးပြုသည့် စံသတ်မှတ်ထားသော ဆက်သွယ်ရေး ပရိုတိုကော တစ်ခုဖြစ်သည်။ FTP ကို ကလိုင်းယင့်-ဆာဗာ မော်ဒယ် (client-server model) ဗိသုကာစနစ်ပေါ်တွင် အခြေခံ တည်ဆောက်ထားပြီး၊ ကလိုင်းယင့်နှင့် ဆာဗာအကြား သီးခြားစီခွဲထားသော ထိန်းချုပ်မှုဆိုင်ရာ ချိတ်ဆက်မှု (control connection) နှင့် ဒေတာဆိုင်ရာ ချိတ်ဆက်မှု (data connection) တို့ကို အသုံးပြုကာ လုပ်ဆောင်ပါသည်။ <ref>Behrouz A. Forouzan (১ জানুয়ারি ২০০৩)। ''TCP/IP Protocol Suite'' (২য় সংস্করণ)। Tata Mcgraw Hill। ISBN 978-0070495517</ref> FTP အသုံးပြုသူများသည် ပုံမှန်အားဖြင့် အသုံးပြုသူအမည် (username) နှင့် စကားဝှက် (password) တို့ပါဝင်သော စာသားသက်သက် (plain-text) အကောင့်ဝင်ရောက်ခြင်း ပရိုတိုကောကို အသုံးပြု၍ စစ်မှန်ကြောင်း အတည်ပြု (authenticate) လေ့ရှိသည်။ သို့သော် ဆာဗာဘက်မှ ခွင့်ပြုရန် ပြင်ဆင်သတ်မှတ်ထားပါက အမည်မဖော်ပြဘဲ (anonymously) လည်း ချိတ်ဆက်အသုံးပြုနိုင်ပါသည်။ အသုံးပြုသူအမည်နှင့် စကားဝှက်ကို ကာကွယ်ပေးရန်နှင့် ပါဝင်သော အချက်အလက်များကို ကုဒ်ဝှက် (encrypt) ရန်အတွက် လုံခြုံသော လွှဲပြောင်းမှုဖြစ်စေရန် FTP ကို SSL/TLS (FTPS) ဖြင့် လုံခြုံရေးမြှင့်တင်လေ့ရှိသည်၊ သို့မဟုတ် SSH File Transfer Protocol (SFTP) ဖြင့် အစားထိုး အသုံးပြုလေ့ရှိပါသည်။ [[ဖိုင်:Passive FTP Verbindung.svg|thumb]] ပထမဆုံး FTP ကလိုင်းယင့် အက်ပ်လီကေးရှင်းများသည် စက်လည်ပတ်ရေးစနစ်များ (operating systems) တွင် ဂရပ်ဖစ်အသွင်အပြင်ပါဝင်သော အသုံးပြုသူ အင်တာဖေ့စ်များ (graphical user interfaces - GUI) မပေါ်ပေါက်မီကပင် ရေးဆွဲဖန်တီးထားသော ကွန်မန်းလိုင်း (command-line) ပရိုဂရမ်များ ဖြစ်ကြပြီး၊ ယနေ့တိုင် ဝင်းဒိုး (Windows)၊ ယူနစ် (Unix) နှင့် လီနပ်စ် (Linux) စက်လည်ပတ်ရေးစနစ် အများစုတွင် ထည့်သွင်းပေးထားဆဲ ဖြစ်သည်။<ref>"[http://www.tcpipguide.com/free/t_FTPOverviewHistoryandStandards.htm The TCP/IP Guide - FTP Overview, History and Standards]"। tcpipguide.com। Retrieved 1 September 2021|</ref><ref>Dean, Tamara (১৪ জুন ২০১২)। ''Network+ Guide to Networks'' (English)। Cengage Learning। Page 168-171|| ISBN 978-1-133-60819-6</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် FTP ပရိုတိုကောကို အထောက်အပံ့ပေးမှုအား Google Chrome (ဗားရှင်း ၈၈ မှစတင်၍) <ref>"[https://developers.google.com/web/updates/2020/10/chrome-87-deps-rems?hl=bn Deprecations and removals in Chrome 87 | Web]"। Google Developers (English)। Retrieved 1st September 2021।</ref> နှင့် Firefox (ဗားရှင်း ၈၈.၀ မှစတင်၍) <ref>"[https://www.mozilla.org/en-US/firefox/88.0/releasenotes/ Firefox 88.0, See All New Features, Updates and Fixes]"। Mozilla (English)। Retrieved 1st September 2021।</ref> တို့တွင် ပိတ်ထားခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် Firefox ၉၀ သည် FTP ကို လုံးဝ ဖယ်ရှားလိုက်သည်။<ref>"[https://www.androidpolice.com/2021/07/14/firefox-90-fully-removes-ftp-support-and-reorganizes-some-settings-apk-download/ Firefox 90 introduces new tracking blocker to fix broken site logins (APK Download])"। Android Police (US English)। 14th July 2021। Retrieved 1st September 2021।</ref> === သမိုင်းကြောင်း <ref>"[https://ftpserverbd.online/ FTP SERVER BD - All BD Ftp Server List]"। [https://ftpserverbd.online/sam-online-ftp/ ICC FTP SERVER] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260411220349/https://ftpserverbd.online/sam-online-ftp/ |date=11 April 2026 }} (US English)। Retrieved 10th March 2026।</ref> === ဖိုင်လွှဲပြောင်းမှု ပရိုတိုကောအတွက် မူလ သတ်မှတ်ချက်များကို အဘေး ဘူရှန် (Abhay Bhushan) မှ ရေးသားခဲ့ပြီး ၁၉၇၁ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် <nowiki>RFC 114</nowiki> အမည်ဖြင့် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၀ ခုနှစ်အထိ၊ FTP သည် TCP/IP ၏ ရှေ့ပြေးစနစ်ဖြစ်သော NCP ပေါ်တွင် လည်ပတ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် အဆိုပါ ပရိုတိုကောကို TCP/IP ဗားရှင်းဖြင့် အစားထိုးခဲ့သည်။ ၎င်းတို့မှာ <nowiki>RFC 765</nowiki> (၁၉၈၀ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ) နှင့် လက်ရှိအသုံးပြုနေသော စံသတ်မှတ်ချက်ဖြစ်သည့် <nowiki>RFC 959</nowiki> (၁၉၈၅ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ) တို့ဖြစ်သည်။ အဆိုပြုထားသော စံသတ်မှတ်ချက် အများအပြားသည် <nowiki>RFC 959</nowiki> ကို ပြင်ဆင်မွမ်းမံထားသည်။ ဥပမာအားဖြင့် <nowiki>RFC 1579</nowiki> (၁၉၉၄ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ) သည် Firewall များနှင့် အဆင်ပြေစွာ ချိတ်ဆက်နိုင်သော FTP (passive mode) ကို လုပ်ဆောင်ပေးနိုင်ပြီး၊ <nowiki>RFC 2228</nowiki> (၁၉၉၇ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ) သည် လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ တိုးချဲ့မှုများကို အဆိုပြုထားကာ၊ <nowiki>RFC 2428</nowiki> (၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ) သည် IPv6 အတွက် အထောက်အပံ့ ထည့်သွင်းပေးထားပြီး ပုံစံသစ် passive mode အမျိုးအစားတစ်ခုကို သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်းပေးထားသည်။ === ပရိုတိုကော ခြုံငုံသုံးသပ်ချက် === ==== ဆက်သွယ်ရေးနှင့် ဒေတာလွှဲပြောင်းမှု ==== FTP သည် active သို့မဟုတ် passive မုဒ် (mode) များဖြင့် လည်ပတ်နိုင်ပြီး၊ အဆိုပါ မုဒ်များသည် ဒေတာဆိုင်ရာ ချိတ်ဆက်မှုကို မည်ကဲ့သို့ တည်ဆောက်မည်ဆိုသည်ကို ဆုံးဖြတ်ပေးပါသည်။<ref>"[http://slacksite.com/other/ftp.html Active FTP vs. Passive FTP, a Definitive Explanation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130528052013/http://slacksite.com/other/ftp.html |date=28 May 2013 }}"। Slacksite.com।</ref> (ဤနေရာတွင် သုံးနှုန်းထားသော "မုဒ် (mode)" ၏ ဆိုလိုရင်းမှာ FTP ပရိုတိုကောရှိ MODE ကွန်မန်း (command) ၏ အဓိပ္ပာယ်နှင့် ကွဲပြားပါသည်။) * Active မုဒ်တွင် ကလိုင်းယင့်သည် ဆာဗာမှ ဝင်ရောက်လာမည့် ဒေတာဆိုင်ရာ ချိတ်ဆက်မှုများ (incoming data connections) ကို port M တွင် စတင်စောင့်ကြည့် (listen) ပါသည်။ ၎င်းသည် မည်သည့် port တွင် စောင့်ကြည့်နေကြောင်း ဆာဗာအား အသိပေးရန်အတွက် FTP ကွန်မန်းဖြစ်သော PORT M ကို ပေးပို့ပါသည်။ ထို့နောက် ဆာဗာသည် ၎င်း၏ port 20 ဖြစ်သော FTP ဆာဗာ ဒေတာ port မှတစ်ဆင့် ကလိုင်းယင့်ထံသို့ ဒေတာချန်နယ် (data channel) တစ်ခုကို စတင်ချိတ်ဆက်ပါသည်။ * ကလိုင်းယင့်သည် firewall နောက်ကွယ်တွင် ရှိနေပြီး ဝင်ရောက်လာသော TCP ချိတ်ဆက်မှုများကို လက်မခံနိုင်သော အခြေအနေမျိုးတွင် passive မုဒ်ကို အသုံးပြုနိုင်ပါသည်။ ဤမုဒ်တွင် ကလိုင်းယင့်သည် ဆာဗာထံသို့ PASV ကွန်မန်း ပေးပို့ရန်အတွက် ထိန်းချုပ်မှုဆိုင်ရာ ချိတ်ဆက်မှု (control connection) ကို အသုံးပြုပြီး၊ ဆာဗာထံမှ ဆာဗာ၏ IP လိပ်စာနှင့် port နံပါတ်တို့ကို လက်ခံရယူပါသည်။ ထို့နောက် ကလိုင်းယင့်သည် ၎င်းလက်ခံရရှိထားသော ဆာဗာ IP လိပ်စာနှင့် port နံပါတ်ဆီသို့ ကျပန်း ကလိုင်းယင့် port (arbitrary client port) တစ်ခုမှတစ်ဆင့် ဒေတာဆိုင်ရာ ချိတ်ဆက်မှုတစ်ခု ဖွင့်လှစ်ရန်အတွက် အဆိုပါအချက်အလက်များကို အသုံးပြုပါသည်။ IPv6 ကို အထောက်အပံ့ပေးနိုင်ရန်အတွက် ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ဤမုဒ် နှစ်မျိုးစလုံးကို အဆင့်မြှင့်တင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် passive မုဒ်၌ ထပ်မံပြောင်းလဲမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး ၎င်းကို တိုးချဲ့ထားသော passive မုဒ် (extended passive mode) အဖြစ် အဆင့်မြှင့်တင်ခဲ့သည်။ === ကိုးကား === qddwbtkli3ep5otuamvcmmifwwu24n9 0 290314 1055337 1051994 2026-09-27T03:56:13Z Salai Rungtoi 22844 /* မြစ်ရေအခြေအနေ */ 1055337 wikitext text/x-wiki '''၂၀၂၆ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ ရေကြီးမှုများ'''သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လနှောင်းပိုင်းမှ သြဂုတ်လအတွင်း မြန်မာနိုင်ငံ ဒေသအနှံ့အပြားတွင် မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းပြီး မြစ်ရေကြီးမှုနှင့် တမံကျိုးပေါက်မှုများကြောင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော သဘာဝဘေးအန္တရာယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ ရေဘေးကြောင့် [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]နှင့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]တို့တွင် လူဦးရေ သိန်းချီ ထိခိုက်နစ်နာခဲ့ပြီး၊ အနည်းဆုံး လူ ၁၆ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း Myanmar Now သတင်းဌာနက [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]] (NUG) ၏ ထုတ်ပြန်ချက်ကို ကိုးကား၍ ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |last=Zaw |first=Khin Yi Yi |date=2026-08-11 |title=16 dead and tens of thousands displaced by flooding across central Myanmar |url=https://myanmar-now.org/en/news/16-dead-and-tens-of-thousands-displaced-by-flooding-across-central-myanmar-nug/ |access-date=2026-08-11 |website=Myanmar Now |language=en-US |archive-date=11 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260811165910/https://myanmar-now.org/en/news/16-dead-and-tens-of-thousands-displaced-by-flooding-across-central-myanmar-nug/ |url-status=dead }}</ref> == ဒေသအလိုက် ရေကြီးမှုများ == === ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး === {{main|၂၀၂၆ လေးမျက်နှာ ရေကြီးမှု}} ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် [[လေးမျက်နှာမြို့နယ်]]ရှိ [[ပုသိမ်မြစ်|ငဝန်မြစ်]]ကမ်းထိန်းတမံသည် သဲဗွက်ထခြင်း (Sand boils) နှင့် မြေနိမ့်ကျဆင်းခြင်းများကြောင့် ပေ ၃၉၀ ခန့် အကျယ် ကျိုးပေါက်မှု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ အဆိုပါ ငဝန်မြစ် ရေကာတာကျိုးပေါက်မှုကြောင့် လေးမျက်နှာတစ်မြို့လုံးနှင့် ဝန်းကျင်ကျေးရွာများ ရေဖုံးလွှမ်းခဲ့ပြီး၊<ref>{{Cite web |date=2026-07-31 |title=ငဝန်မြစ် ရေကာတာကျိုးလို့ ဒေသခံတွေ နေရာပြောင်းဖို့ တိုက်တွန်းထားရ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cpq8vep2qyeo |access-date=2026-08-11 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ဒေသခံ ပြည်သူ ၄၀,၀၀0 ကျော် ရေဘေးသင့်ခဲ့ကြောင်း Xinhua သတင်းဌာန တွင် ဖော်ပြထားသည်။ <ref>{{Cite web |title=Over 40,000 affected by flooding after embankment breach in Myanmar's Ayeyarwady |url=https://english.news.cn/20260808/091f9135197a42e2a5b3322b9010c7ae/c.html |access-date=2026-08-11 |website=english.news.cn |language=en}}</ref>၎င်းအပြင် ရေကြီးမှု ၁၀ ရက်ကျော် ကြာမြင့်လာသည့်တိုင်အောင် ဒေသခံ ၁၄,၀၀၀ ကျော်မှာ အရေးပေါ် စားနပ်ရိက္ခာနှင့် ဆေးဝါးများ လိုအပ်လျက်ရှိကြောင်း DVB သတင်းက ဆိုသည်။<ref>{{Cite web |title=လေးမျက်နှာ ရေကြီးမှု ၁၀ ရက် ကျော်လာပြီး ပြည်သူ ၁၄,၀၀၀ ကျော် ရေဘေးသင့်နေ |url=https://burmese.dvb.no/post/804653 |access-date=2026-08-11 |website=DVB Burmese |language=my}}</ref> ဩဂုတ် ၁၈ ရက်နေ့သတင်းအရ ဧရာဝတီတိုင်း၊ [[မအူပင်မြို့နယ်]]တွင် တိုးမြစ်ရေဝင်ရောက်မှုကြောင့် ရေကြီးမှုဖြစ်ပေါ်နေပြီး အခြေခံပညာကျောင်း ၁၅ ကျောင်း ထပ်မံပိတ်ထားရသည်။ ပိတ်ထားရသည့်ကျောင်းများမှာ ကျွဲသောင်၊ သောင်သာယာ၊ လက်ပံတန်း၊ ခနောင်ကြီး၊ ဘုရားချောင်း၊ ပေကုန်း၊ ဇီးကုန်း၊ ပတုပ်ကျောင်း၊ ထရော်ပေကုန်း၊ လှိုင်းတာ၊ ကံစု၊ ဘုရားသုံးဆူ၊ ကျုံစုတ်၊ ကညင်သုံးပင်နှင့် အရှေ့ဂိုးမြောင်းတို့မှ ဖြစ်ကာ မူလတန်းကျောင်းများ အများဆုံးပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web |title=မအူပင်မြို့နယ်၌ မြစ်ရေကြီးပြီး စာသင်ကျောင်း ၁၅ ကျောင်း ပိတ်ထားရ |url=https://burmese.dvb.no/post/700063 |access-date=2026-08-19 |website=DVB Burmese |language=my}}</ref> === စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး === ဩဂုတ်လဆန်းပိုင်းမှစ၍ မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းမှုနှင့် မူမြစ်ရေ မြင့်တက်လာမှုကြောင့် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အနောက်ဘက်ခြမ်း ရွှေဘိုမြို့နယ်အတွင်းရှိ ကျေးရွာများ ရေကြီးနစ်မြုပ်ခဲ့သည်။ ယင်းကြောင့် ဒေသတွင်းရှိ စစ်ဘေးရှောင် (IDPs) ပြည်သူ ၁,၇၀၀ ကျော်မှာ ရေဘေးထပ်မံကြုံတွေ့ရပြီး အမိုးအကာနှင့် သောက်သုံးရေ အရေးပေါ် လိုအပ်နေကြောင်း Burma News International (BNI) တွင် ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Over 1,700 Displaced People Stranded by Severe Flooding in Myanmar’s Sagaing Region |url=https://www.bnionline.net/en/news/over-1700-displaced-people-stranded-severe-flooding-myanmars-sagaing-region |access-date=2026-08-11 |website=Burma News International |language=en}}</ref> === ကရင်ပြည်နယ် === ကရင်ပြည်နယ် [[ဘားအံမြို့]]တွင် သံလွင်မြစ်ရေသည် ဩဂုတ် ၁၀ ရက် မွန်းလွဲ ၄ နာရီခွဲတိုင်းတာချက်အရ စိုးရိမ်ရေမှတ် ၇၅၀ စင်တီမီတာအထက် ၈၂၃ စင်တီမီတာသို့ရောက်ရှိနေပြီး အနိမ့်ပိုင်းလူနေရပ်ကွက်များအတွင်းသို့ မြစ်ရေများစီးဝင်သည်။<ref>{{Cite web |title=ကရင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်ဦးစောမြင့်ဦး ဘားအံမြို့ပေါ်အနိမ့်ပိုင်းလူနေရပ်ကွက်များ ရေဝင်ရောက်မှုအခြေအနေ ကြည့်ရှုစစ်ဆေး |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86531 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ဘားအံမြို့တွင် မိုးလုံလေလုံအားကစားရုံနှင့် လေသာဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း ယာယီရေဘေးကယ်ဆယ်ရေးစခန်း (၂) ခုတို့တွင် မြစ်ကမ်းအနီးနှင့် မြေနိမ့်ပိုင်းဒေသများတွင် နေထိုင်လျက်ရှိသည့် အိမ်ထောင်စု (၇၈) စု၊ အမျိုးသား (၁၉၄) ဦး၊ အမျိုးသမီး (၁၉၆) ဦး၊ စုစုပေါင်း (၃၉၀) ဦးအား ယာယီပြောင်းရွှေ့ နေရာချထားပေးသည်။<ref>{{Cite web |title=ဘားအံမြို့တွင် သံလွင်မြစ်ရေမြင့်တက်လာမှုကြောင့် ယာယီရေဘေးကယ်ဆယ်ရေးစခန်း (၂) ခု စတင်ဖွင့်လှစ် |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86516 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> === ရှမ်းပြည်နယ် === ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ [[ကလောမြို့]]တွင် မိုးအဆက်မပြတ်ရွာသွန်းပြီး တောင်ကျချောင်းရေများ စီးဆင်းမှုကြောင့် ဩဂုတ်လ ၁၀ ရက်နေ့ နံနက် ၉ နာရီက ကလောချောင်းရေလျှံမှုဖြစ်ပွားခဲ့ရာ မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်အချို့နှင့် ဌာနဆိုင်ရာရုံးများတွင် ရေများဝင်ရောက်သည်။ မိုးအဆက်မပြတ်ရွာသွန်းပြီး ကလောချောင်းရေလျှံမှုကြောင့် ကလောမြို့ပေါ်ရှိ အမှတ်(၂)၊ အမှတ်(၃)နှင့် အမှတ်(၄)ရပ်ကွက်များတွင် ချောင်းဘေးတစ်လျောက်ရှိ နေအိမ်များအတွင်းသို့ ချောင်းရေ ၁ပေမှ ၃ပေအထိ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။   <ref>{{Cite web |title=ကလောမြို့၌ မိုးအဆက်မပြတ်ရွာသွန်းပြီး တောင်ကျချောင်းရေးစီးဆင်းမှုကြောင့် ချောင်းရေလျှံမှုဖြစ်ပွား |url=http://www.moi.gov.mm/news/86496 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>       === မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး === [[တံတားဦးမြို့နယ်]]တွင် မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းမှုကြောင့် ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းနှင့် [[မြစ်ငယ်မြစ်|ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်]]ကမ်းဘေးရှိ ဘလဲ့ဘကျေးရွာ၊ ဈေးချိုကျေးရွာ၊ ဥတည်ကျေးရွာ၊ ပန်းယျကျေးရွာ၊ ကန်ချောကျေးရွာ၊ ဟံသာဝတီကျေးရွာ၊ မီးသွေးတိုက်ကျေးရွာနှင့် ငါးရာပြားကျေးရွာများသို့ ရေဝင်လျက်ရှိပြီး ရေဘေးလွတ်ရာကုန်းမြင့်ဒေသများသို့ ပြောင်းရွှေ့နိုင်ရေး သက်ဆိုင်ရာများနှင့်အတူ ကူညီဆောင်ရွက်ပေးခဲ့သည်။ တံတားဦးမြို့နယ်အနေဖြင့် မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းမှုကြောင့် ဧရာဝတီမြစ်ရေစိုးရိမ်ရေအမှတ်သည် ၁,၂၆၀ စင်တီမီတာအောက် ၁,၁၉၄ စင်တီမီတာသို့ လည်းကောင်း၊ ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်ရေ၏ စိုးရိမ်ရေအမှတ်သည် ၈၇၀ စင်တီမီတာအထက် ၉၇၄ စင်တီမီတာသို့ ရောက်ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=တံတားဦးမြို့နယ်၌ မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းမှုကြောင့် ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းနှင့် ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်ကမ်းဘေးရှိ ကျေးရွာများ ရေဝင်ရောက် |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86503 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> [[ငါန်းဇွန်မြို့နယ်]]အတွင်း စိုးရိမ်ရေအမှတ်(၁၁၅၀စင်တီမီတာ)သို့ ရောက်လာသဖြင့် မြို့ပေါ် အမှတ်(၁၊ ၂၊ ၃၊) ရပ်ကွက်များအတွင်းရှိ မြစ်ကမ်းနံဘေးနေအိမ်များသို့  မြစ်ရေဝင်ရောက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ငါန်းဇွန်မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်များအတွင်း ဧရာဝတီမြစ်ရေဝင်ရောက်မှုကြောင့် ရေဘေးသင့်ပြည်သူများအား ဘေးလွတ်ရာရွှေ့ပြောင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86510 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ကျောက်ဆည်ခရိုင် [[စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်]]၌ ဩဂုတ် ၁၀ ရက် ည‌နေပိုင်းမှစတင်၍ မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းပြီး ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်ရေမြင့်တက်လာမှုကြောင့် မြစ်ကမ်းနံဘေးရှိ [[ဧည့်ပြရွာ၊ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်|ဧည့်ပြ]]ကျေးရွာအုပ်စုနှင့် [[ပလိပ် (ရွာမ)ရွာ၊ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်|ပလိပ်]]ကျေးရွာအုပ်စုရှိ နေအိမ်များအတွင်း မိုးရေများဝင်ရောက်သည်။<ref>{{Cite web |title=စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်၌ ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်‌ကမ်းဘေးရှိ ကျေးရွာများအတွင်း ရေဝင်ရောက်သဖြင့် လူဦးရေ ၁,၂၂၀ နှင့် တိရစ္ဆာန်ကောင်ရေ ၁၃၅ ကောင်တို့အား ရေဘေးလွတ်ရာနေရာများသို့ ပြောင်းရွှေ့ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86453 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> === မကွေးတိုင်းဒေသကြီး === [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြို့သစ်မြို့နယ်]] ရှိ ပုလင်းဆည်၊ စွန်ဆည်၊ ဆဒ္ဒန်ဆည် နှင့် ဘုတ်ချောင်းဆည်တို့အနက် စွန်ဆည်နှင့် ဆဒ္ဒန်ဆည်တို့မှာ မိုးအဆက်မပြတ် ရွာသွန်းခဲ့မှုကြောင့် ဩဂုတ်လ ၁၁ ရက် နံနက် ၈ နာရီ တိုင်းထွာချက်အရ ရေပိုလွှဲများမှ စတင်ရေကျော်ကျခဲ့သည်။ စွန်ဆည်ရေလှောင်တမံ၏ ရေပြည့်အမှတ်မှာ ၆၂၅ ပေဖြစ်ပြီး ထိုနေ့၏ ရေမှတ်မှာ ၆၂၅.၆၀ ပေရှိသဖြင့် ရေပိုလွှဲမှ ၀.၆ ပေခန့် ရေကျော်ကျခဲ့သည်။အလားတူ ဆဒ္ဒန်ဆည်ရေလှောင်တမံ၏ ရေပြည့်အမှတ်မှာလည်း ၅၆၀.၅၀ ပေဖြစ်ပြီး ရေမှတ် ၅၆၂.၃၀ ပေရှိနေသဖြင့် ရေပိုလွှဲမှ ၁.၈ ပေခန့် ရေကျော်ကျလျက်ရှိသည်။ထို့ကြောင့် ဆည်အောက်ပိုင်းကျေးရွာများတွင် အရေးပေါ်အခြေအနေ အဆင့် (၁) အစိမ်းရောင်အလံများ လွှင့်ထူ၍ အသိပေးနှိုးဆော်ခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=မြို့သစ်မြို့နယ်ရှိ စွန်ဆည်နှင့်ဆဒ္ဒန်ဆည်ရေလှောင်တမံ ရေပိုလွှဲတို့မှ စတင်ရေကျော်ကျ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86499 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> === တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး === ၂၀၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၇ ရက်နေ့တွင် [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး|တနင်္သာရီတိုင်း]]၊ [[ထားဝယ်ခရိုင်]]၊ [[လောင်းလုံမြို့နယ်]]တွင် မိုးသည်းထန်မှုကြောင့် ကျေးရွာများ၌ ရေကြီးမှုနှင့် တောင်ပြိုမှုများ ဖြစ်ပွားနေပြီး [[ကမြောကြီးရွာ၊ လောင်းလုံးမြို့နယ်|ကမြောကြီးရွာ]]အနီးတွင် ရေများပြားမှုကြောင့် ရှေ့ဆက်သွားလာ၍ မရဘဲ မြို့နယ်အောက်ပိုင်းရှိ ကျေးရွာများ၏ အခြေအနေကို မျက်မြင်မမြင်နိုင်သေး။ ကျေးရွာ ၁၀ ရွာထက်မနည်းရှိသည့်အနက် [[ကျောက်နီမော်ရွာ၊ လောင်းလုံးမြို့နယ်|ကျောက်နီမော်ရွာ]]တွင် တောင်ပြိုကျမှုဖြစ်ပွားပြီး သကျက်တောနှင့် ကျောက်ပုံရွာတို့တွင် နေအိမ်များ ရေနစ်မြှုပ်နေသည်။ [[ထားဝယ်မြစ်]] ဒီရေတက်ချိန်တွင် မိုးများခြင်းကြောင့် ရေကြီးရေလျှံမှုဖြစ်ပွားကာ ကျေးရွာချင်းဆက်တံတားများ ကျိုးပျက်မှုများလည်း ရှိနေသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-09-27 |title=စက်တင်ဘာ ၂၇ ရက် သတင်းများ အနှစ်ချုပ် - မိုးများလို့ တနင်္သာရီတိုင်း၊ လောင်းလုံးမြို့နယ်မှာ ရေကြီး တောင်ပြို |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cwyvzzrn92ydo |access-date=2026-09-27 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> == မြစ်ရေအခြေအနေ == [[မိုးလေဝသနှင့် ဇလဗေဒ ညွှန်ကြားမှု ဦးစီးဌာန|မိုးလေဝသနှင့် ဇလဗေဒညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာန]]က သြဂုတ် ၁၄ ရက် နံနက် ၆ နာရီခွဲအချိန်တိုင်းတာချက်များအရ [[ဧရာဝတီမြစ်]]ရေသည် မြင်းမူ၊ ပခုက္ကူ၊ ညောင်ဦး၊ ဆိပ်သာ၊ ဟင်္သာတ၊ ဇလွန်၊ မင်းဘူး၊ မကွေး၊ ပြည်မြို့တို့၏ စိုးရိမ်ရေအမှတ်အထက်တွင် ရှိနေပြီး၊ [[မြစ်ငယ်မြစ်|ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်]]ရေသည် [[မြစ်ငယ်မြို့]]၌လည်းကောင်း၊ [[သံလွင်မြစ်]]ရေသည် ဘားအံမြို့၌လည်းကောင်း၊ စစ်တောင်းမြစ်ရေသည် မဒေါက်မြို့၌လည်းကောင်း စိုးရိမ်ရေအမှတ်အထက် ရောက်ရှိနေသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-08-14 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် သြဂုတ် ၁၄ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်း တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက်- ကျောက်တော်၊ သံတွဲနဲ့ ဂွ ကို လေကြောင်းကနေဗုံးကြဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cr4gxy75ljg2t |access-date=2026-08-14 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=ရေကြီးမှုအခြေနေသတင်း |url=https://www.moezala.gov.mm/my/bulletin/132412 |website=Moezala}}</ref> == ဖတ်ရှုရန် == * [[၂၀၁၅ မြန်မာနိုင်ငံ ရေကြီးမှု]] == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော ရေကြီးမှုများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ]] solp58vgbmyhr31id80xxoeiqzqbrjo 0 290863 1055347 1049997 2026-09-27T04:23:19Z Mkant00 135890 1055347 wikitext text/x-wiki လာဂေါင့်၏ သီအိုရမ် (Lagrange's Theorem) သည် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]]တစ်ခု၏ အရွယ်အစားနှင့် ၎င်း၏ အစိတ်အပိုင်းများ၏ အရွယ်အစားများကို ဆက်စပ်ပေးသော အဆုံးရှိအုပ်စု သီအိုရီ (finite group theory) တွင် အခြေခံကျသည့် [[သင်္ချာ|သင်္ချာ]]ရလဒ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ == အညွှန်း၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (Definition of Index) == <math>G</math> သည် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (group) တစ်ခုဖြစ်ပြီး <math>H \le G</math> ဖြစ်ပါက <math>G</math> အတွင်းရှိ <math>H</math> ၏ ဘယ် ကိုဆက်များ (left cosets) အရေအတွက်ကို <math>G</math> အတွင်းရှိ <math>H</math> ၏ အညွှန်း (index) ဟုခေါ်သည်။ ယင်းကို <math>|G : H|</math> ဖြင့် သင်္ကေတပြု ဖော်ပြသည်။ == လာဂေါင့်၏ သီအိုရမ် (Lagrange's Theorem) == <math>G</math> သည် အဆုံးရှိ[[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (finite group) တစ်ခုဖြစ်ပြီး <math>H</math> သည် <math>G</math> ၏ [[အုပ်စုပိုင်း]] (subgroup) တစ်ခုဖြစ်ပါက <math>H</math> ၏ အစဉ် (order) သည် <math>G</math> ၏ အစဉ်ကို စား၍ပြတ်သည်။ ဤအချက်ကို <math>|H| \mid |G|</math> အဖြစ် ဖော်ပြနိုင်သည်။ ထို့အပြင် <math>G</math> အတွင်းရှိ <math>H</math> ၏ ဘယ် ကိုဆက်များ အရေအတွက်သည် <math>\frac{|G|}{|H|}</math> နှင့် ညီမျှသည်။ ===သက်သေပြချက်=== *<math>G</math> အတွင်းရှိ <math>H</math> ၏ ဘယ် ကိုဆက်များ [[အစု]]သည် <math>G</math> ၏ အစုခွဲစနစ် (partition) တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ ဘယ် ကိုဆက်နှစ်ခုသည် ဘုံမပါသော (disjoint) အစုများ သို့မဟုတ် ထပ်တူညီသော အစုများ ဖြစ်ကြသည်။ *မည်သည့် <math>g \in G</math> အတွက်မဆို <math>h \mapsto gh</math> ဟူသော ပုံဖော်မှုသည် <math>H</math> မှ ဘယ် ကိုဆက် <math>gH</math> အပေါ်သို့ကျရောက်သည့် [[ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဆာဂျက်ရှင်း]] (surjection) ဖြစ်သည်။ အုပ်စုများတွင် ဘယ်ဘက်မှ ချေဖျက်ခွင့် နိယာမ (left cancellation law) အရ <math>gh_1 = gh_2</math> သည် <math>h_1 = h_2</math> ကို သက်ရောက်စေသည်။ ထို့ကြောင့် ဤပုံဖော်မှုသည် [[အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|အင်ဂျက်တစ်ဖြစ်သည်]] (injective) ဟု ဆိုနိုင်သည်။ သို့ဖြစ်၍ ဘယ် ကိုဆက်တိုင်းတွင် [[အစုဝင်]]အရေအတွက် <math>|H|</math> ခု တိတိ ပါဝင်သည်။ *<math>G</math> အား [[အစုအရွယ်အစား]] (cardinality) <math>|H|</math> စီရှိကြသော ဘုံမပါသည့် အစုပိုင်း <math>k</math> ခုအဖြစ် ခွဲခြားထားသောကြောင့် <math>|G| = k|H|</math> ဟူ၍ ရရှိသည်။ ထို့ကြောင့် <math>k = \frac{|G|}{|H|}</math> ဖြစ်ပြီး သက်သေပြချက် ရရှိသွားသည်။ *ဤသီအိုရမ်ကို ညာ ကိုဆက်များ (right cosets) အသုံးပြု၍လည်း တူညီစွာ သက်သေပြနိုင်သည်။ ယင်းအချက်က မည်သည့်အုပ်စုတွင်မဆို <math>H</math> ၏ ဘယ် ကိုဆက် အရေအတွက်သည် ညာ ကိုဆက် အရေအတွက်နှင့် ညီမျှကြောင်း သက်ရောက်စေသည်။ == အကျိုးဆက်သီအိုရမ်များ (Corollaries) == လာဂေါင့်၏ သီအိုရမ်သည် အဆုံးရှိ[[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စုများ၏]] ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော တည်ဆောက်ပုံများနှင့် ၎င်းတို့၏ [[အစုဝင်|အစုဝင်များ၏]] သဘာဝများကို ချက်ချင်း ကန့်သတ်ပေးသည်။ * အစုဝင်များ၏ အစဉ်များ - မည်သည့် အစုဝင် <math>x \in G</math> ၏ အစဉ်မဆို <math>|G|</math> ကို စား၍ပြတ်သည်။ ဤအချက်ကို <math>x</math> ဖြင့် ထုတ်လုပ်ပေးသော (generated by) ဆိုက်ကလစ် [[အုပ်စုပိုင်း]] (cyclic subgroup) <math>\langle x \rangle</math> အပေါ် သီအိုရမ် အသုံးချခြင်းဖြင့် သက်သေပြနိုင်သည်။ * ထပ်ကိန်းတင်ခြင်း (Exponentiation) - <math>G</math> အတွင်းရှိ မည်သည့် <math>x</math> အတွက်မဆို <math>x^{|G|} = 1</math> ဖြစ်သည်။ * သုဒ္ဓကိန်းအစဉ်ရှိ အုပ်စုများ - အကယ်၍ <math>G</math> သည် [[သုဒ္ဓကိန်း]] (prime) အစဉ် <math>p</math> ရှိသော အုပ်စုဖြစ်ပါက <math>G</math> သည် ဆိုက်ကလစ်အုပ်စု (cyclic group) ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် <math>G \cong Z_p</math> ဖြစ်သည်။ မည်သည့် [[ထပ်တူရအစုဝင်]] (identity element) မဟုတ်သော အစုဝင် <math>x</math> မဆို အစဉ် <math>1</math> ထက်ကြီးသော အုပ်စုပိုင်းတစ်ခုကို ထုတ်လုပ်ပေးသည်။ <math>|\langle x \rangle|</math> သည် <math>p</math> ကို စား၍ပြတ်သောကြောင့် <math>|\langle x \rangle| = p</math> ဖြစ်ရမည်။ ယင်းက <math>\langle x \rangle = G</math> ဖြစ်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။ == လာဂေါင့်၏ သီအိုရမ်၏ ပြောင်းပြန်အဆို (The Converse to Lagrange's Theorem) == လာဂေါင့်၏ သီအိုရမ်အတွက် အပြည့်အဝ ပြောင်းပြန်အဆို (converse) သည် မှားယွင်းသည်။ အကယ်၍ <math>n</math> သည် <math>|G|</math> ကို စား၍ပြတ်သော်လည်း <math>G</math> တွင် အစဉ် <math>n</math> ရှိသော [[အုပ်စုပိုင်း]]တစ်ခု ရှိရန် မလိုအပ်ပေ။ * ဆန့်ကျင်ဘက်ဥပမာ - အလှည့်ကျ [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (alternating group) <math>A_4</math> ၏ အစဉ်သည် ၁၂ ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း <math>A_4</math> တွင် အစဉ် ၆ ရှိသော အုပ်စုပိုင်းတစ်ခုမျှ မပါဝင်ပေ။ * ကော်ချီ၏ သီအိုရမ် (Cauchy's Theorem) - အကယ်၍ <math>p</math> သည် <math>|G|</math> ကို စား၍ပြတ်သော [[သုဒ္ဓကိန်း]]တစ်ခုဖြစ်ပါက <math>G</math> တွင် အစဉ် <math>p</math> ရှိသော အုပ်စုပိုင်းတစ်ခု ရှိသည်။ ထို့အတူ အစဉ် <math>p</math> ရှိသော [[အစုဝင်]]တစ်ခုလည်း ရှိသည်။ * ဆိုင်လိုး သီအိုရမ် (Sylow's Theorem) - အကယ်၍ <math>p^\alpha</math> သည် <math>|G|</math> ကို စား၍ပြတ်သော သုဒ္ဓကိန်း <math>p</math> ၏ အမြင့်ဆုံး ထပ်ကိန်းဖြစ်ပါက <math>G</math> တွင် အစဉ် <math>p^\alpha</math> ရှိသော အုပ်စုပိုင်းတစ်ခု ရှိသည်။ အဆိုပါအုပ်စုပိုင်းကို ဆိုင်လိုး p-အုပ်စုပိုင်း (Sylow p-subgroup) ဟုခေါ်သည်။ * ဖိလစ် ဟောလ်၏ သီအိုရမ် (Philip Hall's Theorem) - အကယ်၍ <math>G</math> သည် ဖြေရှင်းရ အုပ်စု (solvable group) တစ်ခုဖြစ်ပြီး <math>(p, m) = 1</math> အနေဖြင့် <math>|G| = p^\alpha m</math> ဖြစ်ပါက <math>G</math> တွင် အစဉ် <math>m</math> ရှိသော အုပ်စုပိုင်းတစ်ခု ရှိသည်။ အဆိုပါအုပ်စုပိုင်းကို ဆိုင်လိုး p-ဖြည့်စွက်စု ဟုခေါ်သည်။ == အသုံးချမှုများ (Applications) == * အညွှန်း ၂ ရှိသော [[အုပ်စုပိုင်း|အုပ်စုပိုင်းများ]]သည် မူမှန်အုပ်စုပိုင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ အကယ်၍ <math>|G:H| = 2</math> ဖြစ်ပါက <math>H \trianglelefteq G</math> ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ ဘယ် ကိုဆက်များသည် <math>H</math> နှင့် <math>G - H</math> တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်း၏ ညာ ကိုဆက်များသည်လည်း <math>H</math> နှင့် <math>G - H</math> တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် <math>G</math> အတွင်းရှိ မည်သည့် <math>g</math> အတွက်မဆို <math>gH = Hg</math> ဖြစ်သည်။ ဤအချက်သည် မူမှန်ဖြစ်ခြင်း (normality) ၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် ဖြစ်သည်။ * အညွှန်း၏ ကူးပြောင်းနိုင်သော ဂုဏ်သတ္တိ (Transitivity of Index) - အကယ်၍ <math>H \le K \le G</math> ဖြစ်ပါက <math>|G : H| = |G : K| |K : H|</math> ဖြစ်သည်။ * အုပ်စုပိုင်း မြှောက်လဒ်များ၏ အစဉ် - <math>G</math> ၏ အဆုံးရှိ အုပ်စုပိုင်းများဖြစ်သော <math>H</math> နှင့် <math>K</math> တို့အတွက် [[အစု]] <math>HK = \{hk \mid h \in H, k \in K\}</math> ၏ [[အစုအရွယ်အစား]]ကို <math>|HK| = \frac{|H||K|}{|H \cap K|}</math> ဖြင့် ဖော်ပြသည်။ ဤရလဒ်ကို <math>HK</math> အတွင်းရှိ <math>K</math> ၏ ကွဲပြားသော ဘယ် ကိုဆက်များကို ရေတွက်ခြင်းအားဖြင့် လာဂေါင့်၏ သီအိုရမ်မှတဆင့် ဆွဲထုတ်ရရှိနိုင်သည်။ * နှိုင်းရသုဒ္ဓ အုပ်စုပိုင်းများ၏ ထပ်တူပိုင်းအစု - အကယ်၍ <math>H, K \le G</math> ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့၏ အစဉ်များသည် နှိုင်းရသုဒ္ဓ (relatively prime) ဖြစ်ပါက <math>H \cap K = 1</math> ဖြစ်သည်။ ဤသို့ဖြစ်ရခြင်းမှာ <math>|H \cap K|</math> သည် <math>|H|</math> နှင့် <math>|K|</math> နှစ်ခုစလုံးကို စား၍ပြတ်ရန် လိုအပ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ * အတန်းအစား ညီမျှခြင်း (Class Equation) - <math>G</math> အတွင်းရှိ အစုပိုင်း <math>S</math> တစ်ခု၏ ကွန်ဂျူဂိတ်များ အရေအတွက်သည် ယင်း၏ မူမှန်ပြုအုပ်စု (normalizer) ၏ အညွှန်း <math>|G : N_G(S)|</math> ဖြစ်သည်။ ဤအချက်သည် ကွန်ဂျူဂိတ် အတန်းအစားများ (conjugacy classes) ၏ အရွယ်အစားများကို <math>|G|</math> ၏ စားကိန်းများအဖြစ် ကန့်သတ်ရန် လာဂေါင့်၏ သီအိုရမ်ကို အသုံးပြုထားသည်။ * ဖရာတီနီ၏ သက်သေပြချက် (Frattini's Argument) - အကယ်၍ <math>H \trianglelefteq G</math> ဖြစ်ပြီး <math>P</math> သည် <math>H</math> ၏ ဆိုင်လိုး p-အုပ်စုပိုင်း ဖြစ်ပါက <math>G = H N_G(P)</math> ဖြစ်သည်။ [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် သီအိုရမ်များ]] (isomorphism theorems) နှင့် လာဂေါင့်၏ သီအိုရမ်တို့အရ <math>|G : H|</math> သည် <math>|N_G(P)|</math> ကို စား၍ပြတ်သည်။ * ကိန်းသီအိုရီ (Number Theory) - အစဉ် <math>\varphi(n)</math> ရှိသော မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ ယူနစ်များ၏ အုပ်စု (multiplicative group of units) <math>(\mathbb{Z}/n\mathbb{Z})^\times</math> အပေါ် လာဂေါင့်၏ သီအိုရမ်ကို အသုံးချခြင်းသည် [[အွိုင်လာ၏ သီအိုရမ်]] (Euler's Theorem) ကို သက်သေပြနိုင်သည်။ အွိုင်လာ၏ သီအိုရမ်အရ <math>n</math> နှင့် နှိုင်းရသုဒ္ဓဖြစ်သော မည်သည့် [[ကိန်းပြည့်]] <math>a</math> အတွက်မဆို <math>a^{\varphi(n)} \equiv 1 \pmod n</math> ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် <math>n = p</math> ဟူသော [[သုဒ္ဓကိန်း]]ဖြစ်သည့်အခါ ၎င်းသည် ဖဲမ၏ သီအိုရမ်အငယ် (Fermat's Little Theorem) အဖြစ်သို့ လျော့ကျသွားပြီး <math>a^p \equiv a \pmod p</math> ဟူ၍ ရရှိသည်။ == ကိုးကား == * {{Citation |last1=Dummit |first1=David S. |last2=Foote |first2=Richard M. |title=Abstract Algebra |edition=3rd |publisher=John Wiley & Sons |date=2004}} [[ကဏ္ဍ:အက္ခရာသင်္ချာ သီအိုရမ်များ]] 70boat902okjzwebgwb1yfm9gbcd2m6 0 290995 1055348 1053872 2026-09-27T04:23:27Z Zawzawaungthwin 100038 {{current}} ဖယ်ရှား 1055348 wikitext text/x-wiki {{Infobox event | name = ၂၀၂၆ နီပေါ ရေကြီးမှု | image = Mudslide at Gyirong Port 2 (screenshot).png | image_caption = တရုတ်-နီပေါ နယ်စပ် ရှိ ကျီလုန်းဆိပ်ကမ်း ဖြတ်သန်းရေးစခန်းသို့ ရေကြီးရေလျှံမှု ကျရောက်စဉ် | date = {{start date|2026|08|26|df=y}}–လက်ရှိ | location = {{ubl | [[နီပေါနိုင်ငံ]]၊ ရာသုဝါခရိုင် နှင့် နုဝါကုတ်ခရိုင် | [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ တိဘက် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ကျီလုန်းခရိုင် }} | type = လျှပ်တပြက် ရေကြီးမှု | deaths = ၁,၄၅၃+{{efn|နီပေါတွင် ၁,၄၁၀<ref name="kp1410"/> တရုတ်တွင် ၄၃<ref name=":24">{{Cite web |date=2026-09-16 |title=Nepal raises flood missing toll by nearly 1,000 people to 6,150 |url=https://www.courthousenews.com/nepal-raises-flood-missing-toll-by-nearly-1000-people-to-6150 |access-date=2026-09-16 |website=Courthouse News Service |language=en-us |agency=Agence France-Presse}}</ref>}} | injuries = ၉,၂၈၇ ဦး+ <ref name=":36"/> | missing = ၆,၆၆၄ ဦးထက်မနည်း{{efn|နီပေါတွင် ၆,၁၄၅ ဦး<ref name="kp1410"/> တရုတ်တွင် ၅၁၉ ဦး<ref name=":24"/>}} | cause = [[ရေခဲမြစ်]] ပြိုကျခြင်း သို့မဟုတ် ရေခဲပြိုခြင်း (စုံစမ်းစစ်ဆေးဆဲ) | property_damage = '''နီပေါ -''' နီပေါ ရူပီး ဘီလီယံ ၂၀၀ အထက်<br>{{small|(အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁.၃ ဘီလီယံ အထက်)}}<br>'''တရုတ် -''' အတည်ပြုရန်ကျန်ရှိဆဲ }} '''၂၀၂၆ နီပေါနိုင်ငံ ရေကြီးမှု''' သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၆ ရက် နံနက်ပိုင်းတွင် [[နီပေါနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်း၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သော သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကြီး တစ်ခု ဖြစ်သည်။ တြိသုလီမြစ် အတိုင်း စီးဆင်းလာသော ထိုလျှပ်တပြက် ရေကြီးမှုများကြောင့် လူနေအိမ်ခြေ မြို့ရွာ ရာပေါင်းများစွာ ပျက်စီးဆုံးရှုံးခဲ့ရသည့်အပြင် ထောင်နှင့်ချီသော ပြည်သူများလည်း အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။ ထို့အပြင် နယ်စပ်ဖြတ်ကျော် ကုန်သွယ်ရေးနှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းအတွက် အရေးပါသော တရုတ်-နီပေါ နယ်စပ်ရှိ ကျီလုန်းဆိပ်ကမ်း ဧရိယာသို့ပါ ရေကြီးရေလျှံမှုများ ရိုက်ခတ်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ လျှပ်တပြက် ရေကြီးမှုနှင့် မြေပြိုမှုများကြောင့် လူနေထူထပ်သော ဒေသများ၌ အကြီးအကျယ် ပျက်စီးဆုံးရှုံးခဲ့ပြီး ၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၆ ရက်နေ့အရ အနည်းဆုံး လူ ၁,၄၅၃ ဦး (နီပေါနိုင်ငံတွင် ၁,၄၁၀ ဦးနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတွင် ၄၃ ဦး) သေဆုံးကြောင်း အတည်ပြုထားကာ<ref name="kp1410">{{cite news |title=Six bodies recovered from Upper Trishuli-1 tunnel |url=https://kathmandupost.com/national/2026/09/18/six-bodies-recovered-from-upper-trishuli-1-tunnel |work=The Kathmandu Post |date=18 September 2026 |access-date=18 September 2026 }}</ref> လူ ၉,၂၈၇ ကျော် ပျောက်ဆုံးနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name=":36">{{Cite web |date=2026-09-15 |title=Bhotekoshi floods: 1,399 bodies recovered so far |url=https://annapurna-express.prixa.net/story/67106/ |access-date=2026-09-16 |website=The Annapurna Express}}</ref> သက်ဆိုင်ရာ အာဏာပိုင်များက ရာသုဝါခရိုင်၊ နုဝါကုတ်ခရိုင်၊ ဓဒင်းခရိုင်၊ ဂိုရခါခရိုင် နှင့် ချိတဝါန်ခရိုင်များရှိ မြစ်ချောင်းများတစ်လျှောက်မှ လူထုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် ရေကြီးရေလျှံမှု သတိပေးချက်များ ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ထိုဖြစ်စဉ်၏ ပမာဏသည် ပြင်းထန်လွန်းသဖြင့် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ ငလျင်တိုင်းတာရေး စက်ကိရိယာများ (Seismometers) ၌ပင် ဖမ်းယူရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-08-27 |title=နီပေါနိုင်ငံတွင် ရေကြီးမှုကြောင့် လူပေါင်း ၁၆၅ ဦး သေဆုံးပြီး ၈၂၃ ဦး ပျောက်ဆုံးနေ |url=https://xinhuamyanmar.com/detail/4353 |access-date=2026-08-27 |website=xinhuamyanmar.com |language=my}}</ref> == ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းအရင်း == ဂြိုဟ်တုအချက်အလက်များနှင့် ပညာရှင်များ၏ ကနဦး လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များအရ အဆိုပါ ဘေးအန္တရာယ်သည် ဟိမဝန္တာတောင်တန်း အမြင့်ပိုင်း၌ ရေခဲထု၊ ကျောက်တုံးများနှင့် မြေပြိုကျမှုဖြစ်စဉ်မှ စတင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဩဂုတ်လ ၂၆ ရက် နံနက်ပိုင်းတွင် နီပေါနိုင်ငံ ရာသုဝါခရိုင်နှင့် နီပေါ-တိဘက် နယ်စပ်အနီး လင်ဒေခိုလာမြစ် (Lhende Khola) အထက်ပိုင်း၌ ရေခဲနှင့် ကျောက်ထု အမြောက်အမြား ပြိုကျခဲ့သည်။ အဆိုပါဖြစ်စဉ်ကို သိပ္ပံပညာရှင်များက ရေခဲနှင့် ကျောက်ထုကြီးများ အရှိန်ပြင်းစွာ ပြိုကျခြင်း (Ice-rock avalanche) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ အမေရိကန် Planet Labs ၏ ဂြိုဟ်တုဓာတ်ပုံများအရ ဟိမဝန္တာတောင် အမြင့်မီတာ ၅,၂၀၀ ခန့်တွင်ရှိသော ရေခဲထု အစိတ်အပိုင်းကြီးတစ်ခုသည် မီတာ ၁,၂၀၀ ခန့် အောက်ဘက်ရှိ ချိုင့်ဝှမ်းအတွင်းသို့ ကျောက်တုံး၊ အနည်အနှစ်များနှင့်အတူ ပြိုကျခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ပြိုကျလာသော ရေခဲထု၊ ကျောက်တုံးများနှင့် မြေသားများသည် နီပေါ-တိဘက် နယ်စပ်ရှိ လင်ဒေခိုလာမြစ်အတွင်းသို့ စီးဝင်သွားပြီး မြစ်ရေစီးကြောင်းကို ယာယီ ပိတ်ဆို့သွားစေခဲ့သည်။ အဆိုပါ ပိတ်ဆို့နေသော ရေ၊ ရွှံ့နှင့် ကျောက်တုံးထုကြီးသည် ခဏအတွင်း ဓာတ်အားပွင့်ထွက်ကာ အောက်ဘက်သို့ အရှိန်ပြင်းစွာ ထိုးဆင်းသွားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဘိုတေးကိုရှီမြစ် (Bhote Koshi) မှတစ်ဆင့် တြိသုလီမြစ် (Trishuli River) အတွင်းသို့ ပြင်းအားမြင့် ရေစီးကြောင်းများအဖြစ် အရှိန်အဟုန်ဖြင့် စီးဝင်ခဲ့သည်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ တောင်တန်းဒေသ ဘက်စုံဖွံ့ဖြိုးရေးဗဟိုဌာန (ICIMOD) ၏ တိုင်းတာချက်များအရ ထရိရှူလီမြစ်၏ ရေမျက်နှာပြင်သည် မိနစ် ၃၀ အတွင်း ၇ မီတာမှ ၉ မီတာအထိ ရုတ်တရက် မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ ပုံမှန် မြစ်ရေတက်သည့် ရေကြီးမှုမျိုး မဟုတ်ဘဲ ရွှံ့မြေထု၊ အနည်အနှစ်နှင့် ကျောက်တုံးကြီးများ ပါဝင်သော ရုတ်တရက် လျှပ်တပြက် ရေကြီးမှု (Flash flood) ဖြစ်သောကြောင့် လမ်းတလျှောက်ရှိ အဆောက်အအုံများ၊ လမ်းတံတားများနှင့် ယာဉ်မောင်းနှင်မှုများကို တိုက်စားဖျက်ဆီးသွားခဲ့သည်။ == မြေတုန်ခါမှုနှင့် ရာသီဥတု ပြောင်းလဲမှု == အဆိုပါ ဖြစ်စဉ်စတင်ချိန်၌ တိုင်းတာရေးစခန်းများက မြေတုန်ခါမှုတစ်ခုကို မှတ်တမ်းတင်နိုင်ခဲ့သည်။ ကနဦးတွင် နီပေါ-တိဘက် နယ်စပ်၌ ငလျင်လှုပ်ခတ်ခဲ့ခြင်းဟု ယူဆခဲ့ကြသော်လည်း အမေရိကန် ဘူမိဗေဒလေ့လာရေးအဖွဲ့ (USGS) ၏ နောက်ပိုင်းဆန်းစစ်ချက်များအရ အဆိုပါနေရာတွင် သဘာဝ ငလျင်လှုပ်ခဲ့ခြင်း မဟုတ်ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ ICIMOD ၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ ထိုမြေတုန်ခါမှုသည် ရေကြီးမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည့် တိုက်ရိုက်အကြောင်းရင်း ဟုတ်မဟုတ် သို့မဟုတ် ရေခဲနှင့် ကျောက်ထု ပြိုကျမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် တုန်ခါမှု ဟုတ်မဟုတ်ကို ပညာရှင်များက ဆက်လက် လေ့လာနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ယခုဖြစ်ရပ်ကို ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုကြောင့် တိုက်ရိုက်ဖြစ်ပွားသည်ဟု အတည်မပြုနိုင်သေးသော်လည်း ဟိမဝန္တာဒေသ၌ အပူချိန် မြင့်တက်လာခြင်းကြောင့် ရေခဲထုကြီးများ (Glaciers) နှင့် အမြဲအေးခဲနေသော မြေသားအလွှာများ (Permafrost) ၏ အခြေအနေ ပြောင်းလဲလာကာ တောင်ပေါ် သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ ပိုမို ဖြစ်ပွားလာရခြင်း ဖြစ်သည်ဟု သုတေသီများက သုံးသပ်ထားကြသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-08-27 |title=နီပေါနဲ့ တိဗက်နယ်စပ်ရေကြီးမှု - သေဆုံးသူ ၃၅၉ ဦးရှိလာ၊ ဒုတိယအကြိမ်ရေကြီးနိုင်ခြေကိုပညာရှင်တွေသတိပေး - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ သြဂုတ် ၂၇ ရက် ဘီဘီစီတိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cmzezgkpnj3kt |access-date=2026-08-27 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> == တုံ့ပြန်ဆောင်ရွက်မှုများနှင့် ကူညီကယ်ဆယ်ရေး == {{flagicon|Nepal}} နီပေါနိုင်ငံအစိုးရသည် ရှာဖွေရေး၊ ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ထောက်ပံ့ရေး လုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်ရန် နီပေါ တပ်မတော်၊ လက်နက်ကိုင် ရဲတပ်ဖွဲ့ နှင့် နီပေါ ရဲတပ်ဖွဲ့ တို့ကို ဟယ်လီကော်ပတာများ၊ ဆေးအဖွဲ့များနှင့်အတူ စေလွှတ်တာဝန်ပေးခဲ့သည်။ နီပေါ တပ်မတော်၏ သတင်းထုတ်ပြန်ချက်အရ အနည်းဆုံး ပြည်သူ ၈၈ ဦးကို ကယ်ဆယ်နိုင်ခဲ့ကြောင်း ပြောသည်။ ရေကြီးရေလျှံမှု ဖြစ်ပွားပြီးနောက် နီပေါ လမ်းဦးစီးဌာနသည် ပြိုကျပျက်စီးသွားသော တံတားများနေရာတွင် ဘေလီတံတားများ (Bailey bridges) စတင် တပ်ဆင်ခဲ့သည်။ {{flagicon|China}} [[တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ]] ဗဟိုကော်မတီ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး [[ရှီကျင့်ဖျင်]] က ပျောက်ဆုံးနေသူများကို ဆက်လက် ရှာဖွေသွားရန်နှင့် ဘေးအန္တရာယ် စောင့်ကြည့်လေ့လာရေးနှင့် သတိပေးစနစ်များကို မြှင့်တင်ရန် တိုက်တွန်းပြောကြားခဲ့သည်။ တိဘက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ အစိုးရသည် ကယ်ဆယ်ရေးလုပ်ငန်းများကို ကူညီရန် အရေးပေါ် ဝန်ထမ်း ၈၀၀ နီးပါး၊ ယာဉ်လှိုင်း ၁၅၀၊ အနံ့ခံခွေးများနှင့် အမြန်ရေယာဉ်များကို စေလွှတ်ပေးခဲ့သည်။ယင်းအပြင် ဂြိုဟ်တု ဓာတ်ပုံအချက်အလက်များ ထောက်ပံ့ပေးသည့် အာကာသနှင့် အဓိက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များဆိုင်ရာ နိုင်ငံတကာ ပဋိညာဉ် (International Charter Space and Major Disasters) ကိုလည်း စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=နီပေါနှင့် တိဘက်နယ်စပ်တွင် ရေကြီးရေလျှံမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက် ရှာဖွေကယ်ဆယ်ရေးလုပ်ငန်းများကို အစွမ်းကုန်လုပ်ဆောင်သွားရန် တရုတ်သမ္မတရှီကျင်းပင် တိုက်တွန်း |url=https://news-eleven.com/article/314579 |access-date=2026-08-27 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> {{flagicon|UN}} [[ကုလသမဂ္ဂ]] အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ် [[အန်တိုနီယို ဂူတာရက်စ်]] က နီပေါအစိုးရ ဦးဆောင်သည့် ကူညီကယ်ဆယ်ရေး လုပ်ငန်းများကို ပံ့ပိုးရန် ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့များနှင့် မိတ်ဖက်အဖွဲ့အစည်းများမှ ထောက်ပံ့ရေး ပစ္စည်းများနှင့် ဝန်ထမ်းများကို စေလွှတ်လျက်ရှိကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ {{flagicon|India}} [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယ]] နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အက်စ် ဂျိုင်ရှန်ကာ က အိန္ဒိယနိုင်ငံအနေဖြင့် ဩဂုတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှု အကူအညီနှင့် သဘာဝဘေး ကယ်ဆယ်ရေး ပစ္စည်း ၁၀ တန်ကို လေကြောင်းလိုင်းမှတစ်ဆင့် ပေးပို့ခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ {{flagicon|United States}} [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန]] က သဘာဝဘေး တုံ့ပြန်ရေး အကြံပေးတစ်ဦးကို စေလွှတ်မည်ဖြစ်ပြီး အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၅၀၀,၀၀၀ ကူညီထောက်ပံ့မည်ဟု ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ {{flagicon|United Kingdom}} [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|ဗြိတိန်]] ဝန်ကြီးချုပ် [[အင်ဒီ ဘာနမ်]] က ဗြိတိန်အစိုးရအနေဖြင့် နီပေါအစိုးရကို ကူညီရန် ပေါင် ၅ သန်း လှူဒါန်းရန် ကတိပြုထားပြီး နီပေါနိုင်ငံရောက် ဗြိတိန်နိုင်ငံသားများကို ကူညီရန် တတ်နိုင်သမျှ ဆောင်ရွက်သွားမည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ ==မှတ်စု== {{Notelist}} == ကိုးကား == {{Reflist|2}} [[ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော ရေကြီးမှုများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ]] a7xi71uqwx8069kg1rvjspawphzcbfi 0 291703 1055351 1053250 2026-09-27T04:24:15Z Mkant00 135890 1055351 wikitext text/x-wiki [[သင်္ချာ]] (mathematics) တွင် '''ဂယ်လ်ဝါ သီအိုရီ၏ အခြေခံသီအိုရမ် (fundamental theorem of Galois theory)''' သည် [[ဖီးလ်ဒ်]] တိုးချဲ့ခြင်း (field extension) အချို့၏ တည်ဆောက်ပုံ (structure) ကို [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စုများ]] (groups) နှင့် ဆက်စပ်၍ ဖော်ပြသည်။ ယင်းသီအိုရမ်ကို အေဗာရစ်စ် ဂယ်လ်ဝါ (Évariste Galois) က သက်သေပြခဲ့သည်။ အဆိုပါသီအိုရမ်က အဆုံးရှိ (finite) နှင့် ဂယ်လ်ဝါ ဖီးလ်ဒ် တိုးချဲ့ချက် (Galois field extension) <math>E/F</math> တစ်ခုအတွက် ၎င်း၏ [[ဖီးလ်ဒ်|ကြားခံ ဖီးလ်ဒ်များ]] (intermediate fields) နှင့် ၎င်း၏ ဂယ်လ်ဝါ အုပ်စု (Galois group) <math>\text{Gal}(E/F)</math> ၏ [[အုပ်စုပိုင်း|အုပ်စုပိုင်းများ]] (subgroups) အကြားတွင် တစ်-တစ် ကိုက်ညီမှု (one-to-one correspondence) တစ်ခု တည်ရှိကြောင်း အဆိုပြုသည်။ ဤကြားခံ ဖီးလ်ဒ်များဆိုသည်မှာ <math>F \subseteq K \subseteq E</math> ကို ပြည့်စုံစေသော ဖီးလ်ဒ် <math>K</math> များ ဖြစ်ကြသည်။ == ဂုဏ်သတ္တိများ (Properties) == အဆိုပါ ကိုက်ညီမှုကို [[အုပ်စုပိုင်း|အုပ်စုပိုင်းများ]]နှင့် [[ဖီးလ်ဒ်|ကြားခံ ဖီးလ်ဒ်များ]] ကြားရှိ ပုံဖော်မှုများ (mappings) ဖြင့် အတိအကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသည်။ * [[အုပ်စုပိုင်း]] <math>H \subseteq \text{Gal}(E/F)</math> တစ်ခုအတွက် သက်ဆိုင်ရာ [[ဖီးလ်ဒ်|အထိုင်ဖီးလ်ဒ်]] (fixed field) <math>E^{H}</math> သည် <math>H</math> အတွင်းရှိ [[အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်]] (automorphism) တိုင်းမှ အထိုင် (fixed) ဖြစ်စေသော <math>E</math> အတွင်းရှိ [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]] (elements) ၏ [[အစု]] (set) ဖြစ်သည်။ * ကြားခံ ဖီးလ်ဒ် <math>K</math> တစ်ခုအတွက် သက်ဆိုင်ရာ အုပ်စုပိုင်း <math>\text{Gal}(E/K)</math> တွင် <math>K</math> ကို သက်ဆိုင်ရာ အစုဝင်များအလိုက် (element-wise) အထိုင်ဖြစ်စေသော <math>\text{Gal}(E/F)</math> အတွင်းရှိ အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်များ ပါဝင်သည်။ အဆုံးရှိ တိုးချဲ့ချက် (finite extension) တစ်ခုအတွက် <math>E/F</math> သည် ဂယ်လ်ဝါ တိုးချဲ့ချက် (Galois extension) တစ်ခု ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သော (if and only if) အခြေအနေ ဖြစ်မှသာ ဤကိုက်ညီမှုသည် [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဘိုင်ဂျက်တစ်]] (bijective) ဖြစ်သည်။ အပေါ်ဆုံး ဖီးလ်ဒ် <math>E</math> သည် အသေးအဖွဲ အုပ်စုပိုင်း (trivial subgroup) နှင့် ကိုက်ညီပြီး အခြေခံ ဖီးလ်ဒ် (base field) <math>F</math> သည် <math>\text{Gal}(E/F)</math> နှင့် ကိုက်ညီသည်။ <math>E/F</math> သည် ဂယ်လ်ဝါ မဟုတ်ပါက အဆိုပါကိုက်ညီမှုသည် ဘိုင်ဂျက်တစ် မဖြစ်ပေ။ အုပ်စုပိုင်းများမှ ကြားခံ ဖီးလ်ဒ်များဆီသို့ ပုံဖော်မှုသည် [[အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|အင်ဂျက်တစ်]] (injective) ဆက်လက်ဖြစ်နေသော်လည်း ကြားခံ ဖီးလ်ဒ်များမှ အုပ်စုပိုင်းများဆီသို့ ပြောင်းပြန် ပုံဖော်မှုမှာ ယေဘုယျအားဖြင့် ထိုသို့ မဟုတ်ပေ။ ယင်းကိုက်ညီမှုတွင် အောက်ပါ အခြေခံ ဂုဏ်သတ္တိများ ရှိသည်။ * '''ပါဝင်မှုကို ပြောင်းပြန်လှန်ခြင်း (Inclusion-reversing)''' ဤဂုဏ်သတ္တိအရ <math> E^{H_{1}} \supseteq E^{H_{2}} </math> ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ ဖြစ်မှသာ ပါဝင်ခြင်း (inclusion) <math> H_{1} \subseteq H_{2} </math> သည် မှန်ကန်သည်။ * '''အညွှန်း နှင့် ဒီဂရီ (Index and Degree)''' ဤဂုဏ်သတ္တိများအရ <math> |H| = \left[E : E^{H}\right] </math> နှင့် <math> \left|\text{Gal}(E/F)\right| / |H| = \left[E^{H} : F\right] </math> တို့ဖြစ်သည်။ * '''မူမှန်ဖြစ်မှု (Normality)''' ဤဂုဏ်သတ္တိအရ <math>H</math> သည် <math>\text{Gal}(E/F)</math> ၏ [[မူမှန်အုပ်စုပိုင်း]] (normal subgroup) တစ်ခု ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ ဖြစ်မှသာ ဖီးလ်ဒ် <math>E^{H}</math> သည် <math>F</math> ၏ မူမှန် တိုးချဲ့ချက် (normal extension) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤအခြေအနေတွင် ကန့်သတ်ခြင်း (restriction) သည် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (group isomorphism) <math>\text{Gal}(E^{H} / F) \cong \text{Gal}(E/F) / H</math> တစ်ခုကို လှုံ့ဆော်သည် (induces)။ == ဥပမာများ (Examples) == === <math>\Q(\sqrt{2}, \sqrt{3})</math> === [[File:Lattice diagram of Q adjoin the positive square roots of 2 and 3, its subfields, and Galois groups.svg|thumb|420px|<math>E/\Q</math> အတွက် ဖီးလ်ဒ်ပိုင်းများ၏ လတ္တစ် (lattice) နှင့် <math>\text{Gal}(E/\Q)</math> ၏ အုပ်စုပိုင်းများ၏ ပြောင်းပြန်လှန်ထားသော လတ္တစ်]] <math>E = \Q\left (\sqrt{2}, \sqrt{3} \right)</math> ကို စဉ်းစားမည်။ ဂယ်လ်ဝါ အုပ်စု <math>G = \text{Gal}(E/\Q)</math> တွင် အစဉ် (order) <math>[E:\Q]=4</math> ရှိသည်။ ၎င်းတွင် <math>\sqrt{2}</math> နှင့် <math>\sqrt{3}</math> တို့အတွက် [[ဆမခွဲနိုင်သော ပိုလီနိုမီရယ်|ဆမခွဲနိုင်သော ပိုလီနိုမီရယ်များ]] (irreducible polynomials) ၏ ကိန်းရင်းများ (roots) ကို ပါမြူတေးရှင်း ပြုလုပ်သည့် (permute) [[အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်|အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] ပါဝင်သည်။ <math>f</math> သည် <math>\sqrt{2}</math> နှင့် <math>-\sqrt{2}</math> တို့ကို ဖလှယ်သည်ဟု ထားမည်။ ထို့ပြင် <math>g</math> သည် <math>\sqrt{3}</math> နှင့် <math>-\sqrt{3}</math> တို့ကို ဖလှယ်သည်ဟု ထားမည်။ [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] <math>G = \{\text{id}, f, g, fg\}</math> သည် ကလိုင်း လေးခုပါအုပ်စု (Klein four-group) နှင့် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်]] (isomorphic) ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ အုပ်စုပိုင်း ငါးခုသည် ကြားခံ ဖီးလ်ဒ်များနှင့် ကိုက်ညီသည်။ * အသေးအဖွဲ အုပ်စုပိုင်းသည် <math>E</math> နှင့် ကိုက်ညီသည်။ * အုပ်စုတစ်ခုလုံးဖြစ်သော <math>G</math> သည် <math>\Q</math> နှင့် ကိုက်ညီသည်။ * <math>f</math> သည် <math>\sqrt{3}</math> ကို အထိုင်ဖြစ်စေသောကြောင့်၊ အုပ်စုပိုင်း <math>\{\text{id}, f\}</math> သည် <math>\Q(\sqrt{3})</math> နှင့် ကိုက်ညီသည်။ * အုပ်စုပိုင်း <math>\{\text{id}, g\}</math> သည် <math>\Q(\sqrt{2})</math> နှင့် ကိုက်ညီသည်။ * အုပ်စုပိုင်း <math>\{\text{id}, fg\}</math> သည် <math>\Q(\sqrt{6})</math> နှင့် ကိုက်ညီသည်။ === <math>x^3-2</math> === [[File:Lattice diagram of Q adjoin a cube root of 2 and a primitive cube root of 1, its subfields, and Galois groups.svg|thumb|420px|<math>E/\Q</math> အတွက် ဖီးလ်ဒ်ပိုင်းများ၏ လတ္တစ် နှင့် <math>\text{Gal}(E/\Q)</math> ၏ အုပ်စုပိုင်းများ၏ ပြောင်းပြန်လှန်ထားသော လတ္တစ်]] <math>\Q</math> အပေါ်ရှိ <math>x^3-2</math> ၏ [[ဖီးလ်ဒ်|ကိန်းရင်းအားလုံးပါ ဖီးလ်ဒ်]] (splitting field) <math>E = \Q(\theta,\omega)</math> ကို စဉ်းစားမည်။ ထိုနေရာတွင် <math>\theta=\sqrt[3]{2}</math> နှင့် <math>\omega = -\tfrac{1}2 + i\tfrac{\sqrt3}2</math> ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ <math>\omega</math> သည် 1 ၏ ပရစ်မစ်တစ် သုံးထပ်ကိန်းရင်း (primitive cube root) တစ်ခုဖြစ်သည်။ တိုးချဲ့ချက်၏ ဒီဂရီ (extension degree) မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>[\,E:\mathbb{Q}\,]=[\,E:\mathbb{Q}(\,\theta\,)\,]\cdot[\,\mathbb{Q}(\,\theta\,):\mathbb{Q}\,] = 2\cdot 3 = 6,</math> ဂယ်လ်ဝါ အုပ်စု <math>G=\mathrm{Gal}(E/\Q)</math> သည် ပါမြူတေးရှင်းအပြည့် အုပ်စု (symmetric group) <math>S_3</math> နှင့် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို <math>f(\theta) = \omega \theta, f(\omega) = \omega</math> နှင့် <math>g(\theta) = \theta, g(\omega) = \omega^2</math> ဟု သတ်မှတ်ထားသော အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်များ <math>f</math> နှင့် <math>g</math> တို့ဖြင့် ထုတ်လုပ်ထားသည် (generated)။ ဤနေရာတွင် <math>f^3=g^2=(gf)^2=\text{id}</math> ဖြစ်သည်။ * အသေးအဖွဲ အုပ်စု (trivial group) <math>\{\text{id}\}</math> သည် <math>E</math> နှင့် ကိုက်ညီပြီး <math>G</math> သည် <math>\Q</math> နှင့် ကိုက်ညီသည်။ * အစဉ် 3 ရှိသော တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော (unique) [[မူမှန်အုပ်စုပိုင်း]] <math>H = \{\text{id}, f, f^2\}</math> သည် ဒီဂရီ 2 ရှိသည့် မူမှန် ဖီးလ်ဒ်ပိုင်း (normal subfield) <math>\Q(\omega)</math> နှင့် ကိုက်ညီသည်။ <math>\Q</math> အပေါ်ရှိ ၎င်း၏ ဂယ်လ်ဝါ အုပ်စုသည် [[စားလဒ်အုပ်စု]] (quotient group) <math>G/H</math> ဖြစ်သည်။ * အစဉ် 2 ရှိသော မူမှန်မဟုတ်သည့် အုပ်စုပိုင်းများ (non-normal subgroups) သုံးခုဖြစ်သည့် <math>\{\text{id}, g\}</math>၊ <math>\{\text{id}, gf\}</math> နှင့် <math>\{\text{id}, gf^2\}</math> တို့သည် အသီးသီးအားဖြင့် မူမှန်မဟုတ်သည့် ဖီးလ်ဒ်ပိုင်းများ (non-normal subfields) ဖြစ်သော <math>\Q(\theta)</math>၊ <math>\Q(\omega \theta)</math> နှင့် <math>\Q(\omega^2\theta)</math> တို့နှင့် ကိုက်ညီသည်။ ဤဖီးလ်ဒ်ပိုင်းများသည် <math>\Q</math> အပေါ်တွင် ဒီဂရီ 3 ရှိကြသည်။ === ရာရှင်နယ် ဖန်ရှင်များ === <math>E=\Q(\lambda)</math> သည် ကိန်းရှင် (indeterminate) <math>\lambda</math> တွင်ရှိသော ရာရှင်နယ် ဖန်ရှင်များ (rational functions) ၏ ဖီးလ်ဒ် ဖြစ်သည်ဟု ထားမည်။ <math>S_3</math> နှင့် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဖြစ်သည့် အုပ်စုပိုင်း <math>G \subset \mathrm{Aut}(E)</math> ကို စဉ်းစားမည်။ ၎င်းတွင် <math>\lambda</math> အပေါ် သက်ရောက်ချက်များ (actions) ဖြင့် သတ်မှတ်ထားသော အော်တိုမော်ဖစ်ဇင် ခြောက်ခု ပါဝင်သည်။ :<math>G = \left\{\sigma \in \mathrm{Aut}(E) \mathrel{\Big|} \sigma(\lambda) \in \left\{\lambda, \frac{1}{1-\lambda}, \frac{\lambda-1}{\lambda}, \frac{1}{\lambda}, \frac{\lambda}{\lambda-1}, 1-\lambda\right\}\right\}.</math> မည်သည့် အုပ်စုပိုင်း <math>H \subseteq G</math> အတွက်မဆို [[ပိုလီနိုမီရယ်]] (polynomial) <math>P(T) = \prod_{h \in H} (T - h(\lambda)) \in E[T]</math> ၏ မြှောက်ဖော်ကိန်းများ (coefficients) သည် <math>H</math> ၏ အထိုင်ဖီးလ်ဒ်ကို ထုတ်လုပ်ပေးသည်။ ဥပမာအားဖြင့် <math>\sigma(\lambda) = 1-\lambda</math> ဖြစ်ပြီး <math>H = \{\text{id}, \sigma\}</math> ဖြစ်ပါက အထိုင်ဖီးလ်ဒ်သည် <math>\Q(\lambda(1-\lambda))</math> ဖြစ်သည်။ === ဂယ်လ်ဝါ မဟုတ်သော တိုးချဲ့ချက် === <math>E=\Q(\sqrt[3]{2})</math> နှင့် <math>F=\Q</math> ဟု ထားမည်။ တိုးချဲ့ချက် <math>E/F</math> သည် အဆုံးရှိသော်လည်း <math>F</math> အပေါ်ရှိ ကိန်းရင်းအားလုံးပါ ဖီးလ်ဒ်တစ်ခု မဟုတ်ပေ။ ထို့ကြောင့် ၎င်းသည် ဂယ်လ်ဝါ မဟုတ်ပေ။ မည်သည့် <math>f \in G = \mathrm{Gal}(E/F)</math> မဆို ၎င်း၏ <math>\sqrt[3]{2}</math> အပေါ် သက်ရောက်ချက်ဖြင့် ဆုံးဖြတ်သည်။ <math>f(\sqrt[3]{2})^3 = 2</math> ဖြစ်ပြီး <math>\sqrt[3]{2}</math> သည် [[ကိန်းစစ်]] ဖီးလ်ဒ်ပိုင်း (real subfield) <math>E \subset \mathbb{R}</math> တွင် တည်ရှိသော <math>x^3-2</math> ၏ တစ်ခုတည်းသော ကိန်းရင်း ဖြစ်သောကြောင့် <math>f(\sqrt[3]{2}) = \sqrt[3]{2}</math> သာလျှင် ဖြစ်ရမည်။ ၎င်းက <math>f = \text{id}</math> ဖြစ်ကြောင်းကို သက်ရောက်စေသည်။ ထို့ကြောင့် <math>G=\{\text{id}\}</math> ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် <math>|G| = 1 < 3 = [E:F]</math> ဖြစ်သည်။ <math>G</math> တွင် ၎င်းကိုယ်တိုင်ဖြစ်သော အုပ်စုပိုင်းတစ်ခုတည်းသာ ရှိသည်။ သို့သော်လည်း <math>E</math> နှင့် <math>F</math> ကဲ့သို့သော ကြားခံ ဖီးလ်ဒ်များစွာ တည်ရှိနေသောကြောင့် ဂယ်လ်ဝါ ကိုက်ညီမှု (Galois correspondence) သည် မအောင်မြင်ပေ။ == အသုံးချမှုများ (Applications) == [[အုပ်စုသီအိုရီ]] (group theory) မှတစ်ဆင့် ကြားခံ ဖီးလ်ဒ်များကို အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း (classification) သည် ယေဘုယျ ငါးထပ် [[ညီမျှခြင်း]] (general quintic equation) တစ်ခုအား အရင်းများဖြင့် ဖြေရှင်း၍ရသော (solvable by radicals) ညီမျှခြင်းမျိုး မဟုတ်ကြောင်းကို သက်သေပြရာတွင် အဓိကကျသည်။ ဤအချက်ကို အာဘဲလ်-ရူဖီနီ သီအိုရမ် (Abel-Ruffini theorem) က ဖော်ပြသည်။ ထို့ပြင် ၎င်းသည် ကုမား သီအိုရီ (Kummer theory) နှင့် အတန်းအစား ဖီးလ်ဒ် သီအိုရီ (class field theory) တို့အတွက် အခြေခံကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ == အနန္တဖြစ်သော အခြေအနေ (Infinite case) == မူမှန်ဖြစ်ပြီး ခွဲထုတ်၍ရသော (separable) [[အနန္တ]] အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ တိုးချဲ့ချက် (infinite algebraic extension) တစ်ခုအတွက် စံ ဘိုင်ဂျက်ရှင်း (standard bijection) သည် မအောင်မြင်ပေ။ ဤတိုးချဲ့ချက်မျိုးကို အနန္တ ဂယ်လ်ဝါ တိုးချဲ့ချက် (infinite Galois extension) ဟုလည်း ခေါ်သည်။ ကွဲပြားသော အုပ်စုပိုင်းများသည် တူညီသည့် ကြားခံ ဖီးလ်ဒ်ကိုပင် အထိုင်ဖြစ်စေနိုင်သောကြောင့် ဤသို့ဖြစ်ရခြင်းဖြစ်သည်။ အတိအကျဆိုရလျှင် မည်သည့် အုပ်စုပိုင်း <math>H</math> နှင့်မဆို ၎င်း၏ တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ အပိတ် (topological closure) <math>\overline{H}</math> တို့သည် ထပ်တူညီသော အထိုင်ဖီးလ်ဒ် <math>E^H = E^{\overline{H}}</math> ကို မျှဝေပိုင်ဆိုင်ကြသည်။ ဂယ်လ်ဝါ အုပ်စုကို ခရူးလ် တိုပေါ်လော်ဂျီ (Krull topology) ဖြင့် တပ်ဆင်ပေးခြင်းအားဖြင့် ဤပြဿနာကို ဖြေရှင်းထားသည်။ <math>G = \text{Gal}(E/F)</math> ဟု ထားမည်။ <math>G \cong \varprojlim G_i</math> သည် တစ်ပိုင်းတစ်စ တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စုများ]] (discrete topological groups) <math>G_i = \text{Gal}(K_i/F)</math> ၏ [[စုဆုံမှတ် နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်|ပြောင်းပြန် စုဆုံမှတ်]] (inverse limit) တစ်ခု ဖြစ်လာစေရန် <math>G</math> အပေါ်တွင် ခရူးလ် တိုပေါ်လော်ဂျီကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ ထိုနေရာတွင် <math>K_i</math> သည် အဆုံးရှိ ဂယ်လ်ဝါ တိုးချဲ့ချက်ပိုင်းများ (finite Galois subextensions) အားလုံးပေါ်တွင် ပြောင်းလဲသည်။ ဤအချက်က <math>G</math> ကို ပရို-အဆုံးရှိ အုပ်စု (profinite group) တစ်ခု ဖြစ်လာစေသည်။ အနန္တ ဂယ်လ်ဝါ တိုးချဲ့ချက်များအတွက် အခြေခံသီအိုရမ်က ကြားခံ ဖီးလ်ဒ်များ၏ အစု <math>\mathcal{F}(E/F)</math> နှင့် <math>G</math> ၏ အပိတ် [[အုပ်စုပိုင်း|အုပ်စုပိုင်းများ]] (closed subgroups) ၏ အစု <math>\mathcal{C}(G)</math> အကြားတွင် ဘိုင်ဂျက်ရှင်း တစ်ခု ရှိသည်ဟု ဖော်ပြသည်။ * <math>K \mapsto \text{Gal}(E/K)</math> ဖြင့် သတ်မှတ်ထားသော <math>\Phi : \mathcal{F}(E/F) \rightarrow \mathcal{C}(G)</math> * <math>N \mapsto \text{Fix}_E(N)</math> ဖြင့် သတ်မှတ်ထားသော <math>\Gamma : \mathcal{C}(G) \rightarrow \mathcal{F}(E/F)</math> ကြားခံ ဖီးလ်ဒ် <math>K</math> အားလုံးအတွက် <math>\text{Gal}(E/K)</math> သည် အပိတ် အုပ်စုပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ရန် သေချာစေသောကြောင့် ပုံဖော်မှု <math>\Phi</math> ကို မှန်ကန်စွာ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားသည် (well-defined)။<ref>Ribes & Zalesskii (2010), §2.11.</ref> == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last1=Ribes |first1=Luis |last2=Zalesskii |first2=Pavel |title=Profinite Groups |edition=2nd |series=Ergebnisse der Mathematik und ihrer Grenzgebiete. 3. Folge / A Series of Modern Surveys in Mathematics |volume=40 |publication-place=Berlin, Heidelberg |publisher=Springer-Verlag |year=2010 |isbn=978-3-642-01641-7 |doi=10.1007/978-3-642-01642-4}} [[ကဏ္ဍ:အက္ခရာသင်္ချာ သီအိုရမ်များ]] qbvl0ix0t7ero7bqx2g0ejlpwcgkw4f 0 291756 1055353 1053597 2026-09-27T04:27:43Z Mkant00 135890 1055353 wikitext text/x-wiki ဖန်ရှင်နယ် [[ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ|ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာတွင်]] ဟန်း-ဘာနက် သီအိုရမ် (Hahn-Banach theorem) သည် [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာ ရပ်ဝန်းပိုင်း]] (vector subspace) တစ်ခုပေါ်တွင် သတ်မှတ်ထားသော အကန့်အသတ်ရှိသော မျဉ်းဖြောင့် ဖန်ရှင်နယ်များ (bounded linear functionals) ကို ဗက်တာရပ်ဝန်းတစ်ခုလုံးသို့ တိုးချဲ့ပေးနိုင်ရန် အာမခံသည့် အခြေခံ ရလဒ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[စံနှုန်း (သင်္ချာ)|စံနှုန်း]]သတ်မှတ်ထားသော [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]] (normed vector space) တိုင်းအပေါ်တွင် ၎င်း၏ [[ဒွန်တွဲရပ်ဝန်း]] (dual space) ကို အပြည့်အဝ သတ်မှတ်ဖော်ပြနိုင်ရန်အတွက် လုံလောက်သော အရေအတွက်ရှိသည့် [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|အဆက်မပြတ်]] မျဉ်းဖြောင့် ဖန်ရှင်နယ်များ (continuous linear functionals) တည်ရှိမှုကို ၎င်းက သေချာစေသည်။ == ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ ဟန်း-ဘာနက် သီအိုရမ်များ (Analytic Hahn–Banach Theorems) == === ကိန်းစစ် လွှမ်းမိုးခံ တိုးချဲ့ချက် သီအိုရမ် (Dominated Extension Theorem (Real)) === <math>X</math> သည် [[ကိန်းစစ်]] [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာရပ်ဝန်းတစ်ခု]] ဖြစ်ပြီး <math>p \colon X \to \mathbb{R}</math> သည် အောက်ပါတို့ကို ပြည့်စုံစေသော နိမ့်ကျမျဉ်းဖြောင့်ဂုဏ်ရှိသော [[ဖန်ရှင်]] (sublinear function) တစ်ခု ဖြစ်သည် ဆိုပါစို့။ * <math>x, y \in X</math> အားလုံးအတွက် <math>p(x + y) \le p(x) + p(y)</math> ဖြစ်သည်။ * <math>x \in X</math> နှင့် <math>t \ge 0</math> အားလုံးအတွက် <math>p(tx) = tp(x)</math> ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ <math>M</math> သည် <math>X</math> ၏ [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာ ရပ်ဝန်းပိုင်းတစ်ခု]] ဖြစ်ပြီး <math>f \colon M \to \mathbb{R}</math> သည် <math>p</math> ၏ လွှမ်းမိုးခံရသော (dominated) မျဉ်းဖြောင့် ဖန်ရှင်နယ် (linear functional) တစ်ခု ဖြစ်ကာ အောက်ပါအတိုင်း ပြည့်စုံစေပါက :<math>f(m) \le p(m) \quad \text{for all } m \in M </math> ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ အောက်ပါအတိုင်း ပြည့်စုံစေသည့် <math>f</math> ၏ မျဉ်းဖြောင့် တိုးချဲ့ချက် (linear extension) <math>F \colon X \to \mathbb{R}</math> တစ်ခု တည်ရှိသည်။ :<math>F(x) \le p(x) \quad \text{for all } x \in X</math> အကယ်၍ <math>p</math> အား တိကျစွာ ခုံးသော ဖန်ရှင် (convex function) တစ်ခုအဖြစ် ယူဆပါက ဤဖော်ပြချက်သည် ဆက်လက် မှန်ကန်သည်။<ref>Schechter (1996).</ref> === ကိန်းစစ်/ကိန်းထွေး တိုးချဲ့ချက် သီအိုရမ် (Real/Complex Extension Theorem) === <math>X</math> သည် [[ဖီးလ်ဒ်]] <math>\mathbb{K} \in \{\mathbb{R}, \mathbb{C}\}</math> အပေါ်ရှိ [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာရပ်ဝန်းတစ်ခု]] ဖြစ်ပြီး <math>p \colon X \to \mathbb{R}</math> သည် ဆီမီးစံနှုန်း (seminorm) တစ်ခု ဖြစ်သည် ဆိုပါစို့။ အကယ်၍ <math>M</math> သည် <math>X</math> ၏ [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာ ရပ်ဝန်းပိုင်းတစ်ခု]] ဖြစ်ပြီး <math>f \colon M \to \mathbb{K}</math> သည် အောက်ပါကို ပြည့်စုံစေသော မျဉ်းဖြောင့် ဖန်ရှင်နယ်တစ်ခု ဖြစ်ပါက :<math>|f(m)| \le p(m) \quad \text{for all } m \in M</math> ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ အောက်ပါတို့ကို ပြည့်စုံစေသည့် မျဉ်းဖြောင့် တိုးချဲ့ချက် <math>F \colon X \to \mathbb{K}</math> တစ်ခု တည်ရှိသည်။ :<math>F(m) = f(m) \quad \text{for all } m \in M</math> :<math>|F(x)| \le p(x) \quad \text{for all } x \in X</math> === အဆက်မပြတ် တိုးချဲ့ချက် သီအိုရမ် (Continuous Extension Theorem) === <math>M</math> သည် <math>\mathbb{K} \in \{\mathbb{R}, \mathbb{C}\}</math> အပေါ်ရှိ ဒေသအလိုက် ခုံးသော တိုပေါ်လော်ဂျီ [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]] (locally convex topological vector space) <math>X</math> ၏ [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာ ရပ်ဝန်းပိုင်းတစ်ခု]] ဖြစ်သည် ဆိုပါစို့။ [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|အဆက်မပြတ်]] မျဉ်းဖြောင့် ဖန်ရှင်နယ်တိုင်း <math>f \colon M \to \mathbb{K}</math> တွင် အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော မျဉ်းဖြောင့် တိုးချဲ့ချက် <math>F \colon X \to \mathbb{K}</math> တစ်ခု ရှိသည်။<ref>Narici & Beckenstein (2011).</ref> အကယ်၍ <math>X</math> သည် [[စံနှုန်း (သင်္ချာ)|စံနှုန်း]]သတ်မှတ်ထားသော ရပ်ဝန်းတစ်ခု ဖြစ်ပါက ဤတိုးချဲ့ချက်ကို စံနှုန်းကို တိကျစွာ ထိန်းသိမ်းသော (norm-preserving) အရာအဖြစ် ရွေးချယ်နိုင်သည်။ :<math>\|F\|_{X^*} = \|f\|_{M^*}</math> == ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ ဟန်း-ဘာနက် (ခွဲခြားခြင်း သီအိုရမ်များ) (Geometric Hahn–Banach (Separation Theorems)) == <math>X</math> သည် [[ကိန်းစစ်]] တိုပေါ်လော်ဂျီ [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]] (real topological vector space) တစ်ခု ဖြစ်ပြီး <math>A</math> နှင့် <math>B</math> တို့သည် <math>X</math> ၏ ဗလာမဟုတ်သော ဘုံမပါသော ခုံးသောအစုပိုင်းများ (non-empty, disjoint convex subsets) ဖြစ်သည် ဆိုပါစို့။ * အဖွင့်စုများ (Open Sets): အကယ်၍ <math>A</math> သည် အဖွင့်စု (open set) တစ်ခု ဖြစ်ပါက အောက်ပါကို ပြည့်စုံစေသည့် [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|အဆက်မပြတ်]] မျဉ်းဖြောင့် ဖန်ရှင်နယ် <math>f \colon X \to \mathbb{R}</math> တစ်ခုနှင့် <math>s \in \mathbb{R}</math> တို့ တည်ရှိသည်။ :<math>f(a) < s \le f(b) \quad \text{for all } a \in A, b \in B</math> * ကျစ်လျစ်သော အစုများ နှင့် အပိတ် အစုများ (Compact and Closed Sets): အကယ်၍ <math>X</math> သည် ဒေသအလိုက် ခုံးသော ဖြစ်ပြီး <math>A</math> သည် ကျစ်လျစ်၍ <math>B</math> သည် အပိတ်စု ဖြစ်ပါက အောက်ပါကို ပြည့်စုံစေသည့် အဆက်မပြတ် မျဉ်းဖြောင့် ဖန်ရှင်နယ် <math>f \colon X \to \mathbb{R}</math> တစ်ခုနှင့် <math>s, t \in \mathbb{R}</math> တို့ တည်ရှိသည်။ :<math>f(a) < t < s < f(b) \quad \text{for all } a \in A, b \in B</math> * စတာနစ်ဆလပ်ဗ် မာဇူးရ် (Stanisław Mazur) ၏ သီအိုရမ် (Mazur's Theorem): အကယ်၍ <math>M \subset X</math> သည် [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာ ရပ်ဝန်းပိုင်းတစ်ခု]] ဖြစ်ပြီး <math>K \subset X</math> သည် <math>M</math> နှင့် ဘုံမပါသော ဗလာမဟုတ်သည့် အဖွင့် ခုံးသောအစုပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ပါက <math>K</math> နှင့် ဘုံမပါဘဲ <math>M</math> ကို ငုံထားသည့် <math>X</math> ၏ အပိတ် ဟိုက်ပါပြင်ညီ (closed hyperplane) တစ်ခု တည်ရှိသည်။ ၎င်းသည် [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|ဖြည့်စွက်အတိုင်းအတာ]] 1 ရှိသော ဗက်တာ ရပ်ဝန်းပိုင်း ဖြစ်သည်။ [[ကိန်းထွေး]] တိုပေါ်လော်ဂျီ [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာရပ်ဝန်းများ]] (complex topological vector spaces) အတွက် အလားတူ မညီမျှခြင်းများသည် <math>f</math> ၏ ကိန်းစစ်ပိုင်း <math>\operatorname{Re} f</math> အပေါ် သက်ရောက်သည်။ == ယေဘုယျပြုထားခြင်းများ (Generalizations) == === ဆီမီးစံနှုန်းများအတွက် တိုးချဲ့ချက် (Extension for Seminorms) === <math>M</math> သည် <math>X</math> ၏ [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာ ရပ်ဝန်းပိုင်းတစ်ခု]] ဖြစ်သည် ဆိုပါစို့။ အကယ်၍ <math>p \colon M \to \mathbb{R}</math> သည် <math>M</math> ပေါ်ရှိ ဆီမီးစံနှုန်းတစ်ခု ဖြစ်ပြီး <math>q \colon X \to \mathbb{R}</math> သည် <math>m \in M</math> အားလုံးအတွက် <math>p(m) \le q(m)</math> ကို ပြည့်စုံစေသည့် <math>X</math> ပေါ်ရှိ ဆီမီးစံနှုန်းတစ်ခု ဖြစ်ပါက <math>m \in M</math> အားလုံးအတွက် <math>P(m) = p(m)</math> ဖြစ်ကာ <math>x \in X</math> အားလုံးအတွက် <math>P(x) \le q(x)</math> ဖြစ်စေသည့် ဆီမီးစံနှုန်း <math>P \colon X \to \mathbb{R}</math> တစ်ခု တည်ရှိသည်။ === ဗက်တာတန်ဖိုးရှိ တိုးချဲ့ချက် (Vector-Valued Extension) === အကယ်၍ <math>X</math> နှင့် <math>Y</math> တို့သည် [[ဖီးလ်ဒ်]]တစ်ခုတည်းအပေါ်ရှိ [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာရပ်ဝန်းများ]] ဖြစ်ပါက [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာ ရပ်ဝန်းပိုင်း]] <math>M \subset X</math> ပေါ်တွင် သတ်မှတ်ထားသော မည်သည့် [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|မျဉ်းဖြောင့် ပုံဖော်မှု]] (linear map) <math>f \colon M \to Y</math> မဆိုသည် မျဉ်းဖြောင့် တိုးချဲ့ချက် <math>F \colon X \to Y</math> ကို လက်ခံရရှိသည်။ === မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိရှိသည့် ဟန်း-ဘာနက် (Invariant Hahn–Banach) === <math>X</math> သည် [[စံနှုန်း (သင်္ချာ)|စံနှုန်း]]သတ်မှတ်ထားသော ရပ်ဝန်း (normed space) တစ်ခု ဖြစ်ပြီး <math>\Gamma</math> သည် <math>X</math> ပေါ်ရှိ ကျုံ့ခြင်းများ (contractions) ဖြစ်ကြသော [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|အဆက်မပြတ်]] [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာများ]] (continuous linear operators) ၏ [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ|ဖလှယ်ရ]] [[ဆီမီးအုပ်စု]] (commutative semigroup) တစ်ခု ဖြစ်သည် ဆိုပါစို့။ ၎င်းတွင် <math>L \in \Gamma</math> အားလုံးအတွက် <math>\|L\| \le 1</math> ဖြစ်သည်။ <math>M \subset X</math> သည် <math>\Gamma</math> အောက်တွင် မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိရှိသည့် (invariant) [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာ ရပ်ဝန်းပိုင်းတစ်ခု]] ဖြစ်သည် ဆိုပါစို့။ ၎င်းတွင် <math>L \in \Gamma</math> အားလုံးအတွက် <math>L(M) \subseteq M</math> ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ <math>f \colon M \to \mathbb{K}</math> သည် <math>\Gamma</math> အောက်တွင် မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိရှိသည့် အဆက်မပြတ် မျဉ်းဖြောင့် ဖန်ရှင်နယ်တစ်ခု ဖြစ်ပါက ထိုအခါ <math>f</math> တွင် <math>\|F\| = \|f\|</math> ကို ပြည့်စုံစေသော <math>\Gamma</math>-မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိရှိသည့် အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော မျဉ်းဖြောင့် တိုးချဲ့ချက် <math>F \colon X \to \mathbb{K}</math> တစ်ခု ရှိသည်။ ၎င်းတွင် <math>M</math> ပေါ်၌ <math>f \circ L = f</math> ဖြစ်သည်။<ref>Rudin (1991).</ref> == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last1=Narici |first1=Lawrence |last2=Beckenstein |first2=Edward |title=Topological Vector Spaces |edition=2nd |publication-place=Boca Raton |publisher=CRC Press |date=2011 |isbn=978-1584888666}} * {{Citation |last=Rudin |first=Walter |title=Functional Analysis |edition=2nd |publication-place=New York |publisher=McGraw-Hill |date=1991 |isbn=0-07-054236-8}} * {{Citation |last=Schechter |first=Eric |title=Handbook of Analysis and its Foundations |publication-place=San Diego |publisher=Academic Press |date=1996 |isbn=0-12-622760-8}} [[ကဏ္ဍ:ဖန်ရှင်နယ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ]] [[ကဏ္ဍ:ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ သီအိုရမ်များ]] gaag2n0q0zle8bfi8po9j6kzpfofub8 0 291823 1055350 1053880 2026-09-27T04:23:45Z Mkant00 135890 1055350 wikitext text/x-wiki '''ဘန်းဆိုက်၏ အထောက်အကူပြု သီအိုရမ် (Burnside's lemma)''' ကို '''ကော်ချီ-ဖရိုဘီးနီးယပ်စ် အထောက်အကူပြု သီအိုရမ် (Cauchy-Frobenius lemma)''' သို့မဟုတ် '''ပတ်လမ်းရေတွက်ခြင်း သီအိုရမ် (orbit-counting theorem)''' ဟုလည်း သိကြပြီး ၎င်းသည် [[အစု]] (set) တစ်ခုအပေါ်ရှိ [[အုပ်စုသက်ရောက်ချက်]] (group action) တစ်ခု၏ ပတ်လမ်း (orbit) များကို ရေတွက်သည်။ == ပုံစံတကျ ဖော်ပြချက် (Formal Statement) == <math>G</math> သည် [[အစု|အဆုံးရှိအစု]] (finite set) <math>X</math> အပေါ် သက်ရောက်သည့် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အဆုံးရှိအုပ်စု]] (finite group) တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ <math>g \in G</math> တစ်ခုစီအတွက် <math>X^g</math> သည် <math>g</math> ဖြင့် အထိုင်ဖြစ်သော (fixed) <math>X</math> ရှိ [[အစုဝင်]] (element) များ၏ အစုကို ကိုယ်စားပြုသည်ဟု သတ်မှတ်ပါ။ <math display="block">X^g = \{ x \in X \mid g \cdot x = x \}</math> အဆိုပါ ပတ်လမ်းများ၏ အရေအတွက်သည် စားလဒ်ရပ်ဝန်း (quotient space) <math>X/G</math> ၏ [[အစုအရွယ်အစား]] (cardinality) ဖြစ်ပြီး ယင်းကို <math>|X/G|</math> ဖြင့် ကိုယ်စားပြုကာ ဘန်းဆိုက်၏ အထောက်အကူပြု သီအိုရမ်က အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြသည်။ <math display="block">|X/G| = \frac{1}{|G|}\sum_{g \in G}|X^g|</math> အဆုံးရှိအစု <math>X</math> အပေါ် သက်ရောက်နေသော အလိုရှိရာ အုပ်စု (arbitrary group) <math>G</math> တစ်ခုအတွက် အောက်ပါ [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဘိုင်ဂျက်ရှင်း]] (bijection) တစ်ခု တည်ရှိသည်။ <math display="block">G \times X/G \longleftrightarrow \coprod_{g \in G} X^g</math> == သက်သေပြချက် (Proof) == <math>g \in G</math> အပေါ်ရှိ အထိုင်မှတ် အစု (fixed-point set) များ၏ အရွယ်အစားများ ပေါင်းလဒ် (sum) သည် <math>x \in X</math> အပေါ်ရှိ [[အုပ်စုပိုင်း|တည်ငြိမ်စေ အုပ်စုပိုင်း]] (stabilizer subgroup) <math>G_x = \{ g \in G \mid g \cdot x = x \}</math> များ၏ အရွယ်အစားများ ပေါင်းလဒ်နှင့် ထပ်တူညီ (equivalent) သည်။ <math display="block">\sum_{g \in G}|X^g| = |\{(g,x)\in G\times X \mid g \cdot x = x\}| = \sum_{x \in X} |G_x|</math> ပတ်လမ်းနှင့် တည်ငြိမ်စေအုပ်စု သီအိုရမ် (orbit-stabilizer theorem) အရ ပတ်လမ်း <math>G \cdot x = \{ g \cdot x \mid g \in G\}</math> နှင့် [[ကိုဆက်|ဘယ် ကိုဆက်များ]] (left cosets) ၏ အစု <math>G / G_x</math> တို့အကြားတွင် ဘိုင်ဂျက်ရှင်းတစ်ခု တည်ရှိသည်။ [[လာဂေါင့်၏ သီအိုရမ်]] (Lagrange's theorem) အရ အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ <math display="block">|G \cdot x| = [G : G_x] = \frac{|G|}{|G_x|}</math> ဤဆက်သွယ်ချက်ကို ပေါင်းလဒ် (summation) ထဲသို့ အစားထိုးခြင်း (substitution) ဖြင့် အောက်ပါရလဒ်ကို ရရှိသည်။ <math display="block">\sum_{x \in X} |G_x| = \sum_{x \in X} \frac{|G|}{|G \cdot x|} = |G| \sum_{x \in X}\frac{1}{|G \cdot x|}</math> <math>X</math> ကို ၎င်း၏ ပတ်လမ်းများဖြစ်သော <math>A \in X/G</math> တို့၏ ဘုံမပါသော ပေါင်းစပ်စု (disjoint union) အဖြစ် ခွဲခြမ်းမှု (decomposition) ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ <math display="block">|G| \sum_{A\in X/G} \sum_{x\in A} \frac{1}{|A|} = |G| \sum_{A\in X/G} 1 = |G| \cdot |X/G|</math> ကနဦး ဖော်ပြချက်နှင့် အဆုံးသတ် ဖော်ပြချက်တို့ကို ညီမျှခြင်း (equating) ပြုလုပ်ခြင်းက ဤအထောက်အကူပြု သီအိုရမ်ကို တည်ဆောက်ပေးသည်။ <math display="block">\sum_{g \in G}|X^g| = |G| \cdot |X/G|</math> == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last=Burnside |first=William |title=Theory of Groups of Finite Order |publication-place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |date=1897}} * {{Citation |last=Rotman |first=Joseph J. |title=An Introduction to the Theory of Groups |edition=4th |publication-place=New York |publisher=Springer-Verlag |date=1995 |isbn=0-387-94285-8 |doi=10.1007/978-1-4612-8686-8}} [[ကဏ္ဍ:အက္ခရာသင်္ချာ သီအိုရမ်များ]] 6xlsja8hwabshtceil81jyjp9ibio3y 0 291827 1055346 1053885 2026-09-27T04:22:36Z Mkant00 135890 1055346 wikitext text/x-wiki '''ကေးလီ-ဟာမီလ်တန် သီအိုရမ် (Cayley-Hamilton theorem)''' သည် [[ဖလှယ်ရ ကွင်း]] (commutative ring) တစ်ခုပေါ်ရှိ [[ကိန်းအုံ|စတုရန်းကိန်းအုံ]] (square matrix) တိုင်းသည် ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင် ဝိသေသလက္ခဏာ ညီမျှခြင်း (characteristic equation) ကို ပြေလည်စေကြောင်း ဖော်ပြသည်။ == ပုံစံတကျ ဖော်ပြချက် (Formal Statement) == <math>A</math> သည် [[ဖလှယ်ရ ကွင်း|ထပ်တူရပါသော ဖလှယ်ရ ကွင်း]] (commutative ring with identity) တစ်ခုပေါ်ရှိ <math>n \times n</math> [[ကိန်းအုံ]] (matrix) တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ <math>A</math> ၏ [[ပိုလီနိုမီရယ်|ဝိသေသ ပိုလီနိုမီရယ်]] (characteristic polynomial) <math>p_A(\lambda)</math> ကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသည်။ <math display="block">p_A(\lambda) = \det(\lambda I_n - A) = \lambda^n + c_{n-1}\lambda^{n-1} + \cdots + c_1\lambda + c_0</math> ဤနေရာတွင် <math>I_n</math> သည် <math>n \times n</math> [[ကိန်းအုံ|ထပ်တူရကိန်းအုံ]] (identity matrix) ဖြစ်သည်။ ကေးလီ-ဟာမီလ်တန် သီအိုရမ်က ကိန်းအုံ <math>A</math> ကို <math>p_A(\lambda)</math> ထဲသို့ အစားထိုးခြင်းဖြင့် <math>n \times n</math> [[ကိန်းအုံ|သုညကိန်းအုံ]] (zero matrix) <math>O</math> ကို ရရှိကြောင်းဆိုသည်။ <math display="block">p_A(A) = A^n + c_{n-1}A^{n-1} + \cdots + c_1A + c_0I_n = O</math> == ပုံစံတကျ သက်သေပြချက်များ (Formal Proofs) == === တိုက်ရိုက် အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ သက်သေပြချက် (Direct Algebraic Proof) === <math>\lambda</math> သည် ပုံစံတကျ ကိန်းရှင် (formal variable) တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ ကိန်းအုံ <math>\lambda I_n - A</math> တွင် [[ပိုလီနိုမီရယ်]] (polynomial) [[အစုဝင်]] (entry) များ ရှိသည်။ ၎င်း၏ အက်ဂျူဂိတ် (adjugate) ကိန်းအုံဖြစ်သော <math>B = \operatorname{adj}(\lambda I_n - A)</math> သည် အခြေခံ ထပ်တူညီမှု (fundamental identity) ကို ပြေလည်စေသည်။ <math display="block">(\lambda I_n - A)B = \det(\lambda I_n - A) I_n = p_A(\lambda) I_n</math> ကိန်းအုံ <math>B</math> ကို ကိန်းသေ (constant) <math>n \times n</math> ကိန်းအုံ မြှောက်ဖော်ကိန်း (coefficient) များ <math>B_i</math> ပါဝင်သည့် <math>\lambda</math> ရှိ ပိုလီနိုမီရယ်တစ်ခုအဖြစ် ဖော်ပြနိုင်သည်။ <math display="block">B = \sum_{i = 0}^{n - 1} \lambda^i B_i</math> ဤ [[ကိန်းစဉ်တန်း]] (series) ကို အက်ဂျူဂိတ် ထပ်တူညီမှုထဲသို့ အစားထိုးခြင်းဖြင့် အောက်ပါရလဒ်ကို ရရှိသည်။ <math display="block">\begin{align} p_A(\lambda) I_n &= (\lambda I_n - A)\sum_{i = 0}^{n - 1} \lambda^i B_i \\ &=\sum_{i = 0}^{n - 1} \lambda^{i + 1} B_i - \sum_{i = 0}^{n - 1} \lambda^i A B_i \\ &=\lambda^n B_{n - 1} + \sum_{i = 1}^{n - 1} \lambda^i(B_{i - 1} - A B_i) - A B_0. \end{align}</math> <math>\lambda^i</math> ၏ သက်ဆိုင်ရာ ထပ်ကိန်း (power) များ၏ ကိန်းအုံ မြှောက်ဖော်ကိန်းများကို ညီမျှစေခြင်းက အောက်ပါ စနစ် (system) ကို ထုတ်လုပ်ပေးသည်။ <math display="block">B_{n - 1} = I_n, \qquad B_{i - 1} - A B_i = c_i I_n \quad \text{for } 1 \leq i \leq n-1, \qquad -A B_0 = c_0 I_n</math> <math>\lambda^i</math> မြှောက်ဖော်ကိန်းအတွက် ညီမျှခြင်းကို ဘယ်ဘက်မှ <math>A^i</math> ဖြင့် မြှောက်ခြင်းနှင့် ညီမျှခြင်းအားလုံးကို ပေါင်းခြင်းတို့က တယ်လီစကုပ်ပုံ ပေါင်းလဒ် (telescoping sum) တစ်ခုကို ရရှိစေသည်။ <math display="block">A^n B_{n-1} + \sum_{i=1}^{n-1}\left( A^i B_{i-1} - A^{i+1}B_i\right) - A B_0 = A^n + c_{n-1} A^{n-1} + \cdots + c_1 A + c_0 I_n</math> ဘယ်ဘက်ခြမ်းသည် သုညကိန်းအုံသို့ အတိအကျ ကျေပျက်သွားပြီး အောက်ပါဆက်သွယ်ချက်ကို တည်ဆောက်ပေးသည်။ <math display="block">O = p_A(A)</math> === အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင် ကိန်းအုံများမှတစ်ဆင့် သက်သေပြချက် (Proof via Matrices of Endomorphisms) === <math>V</math> သည် <math>e_1, \ldots, e_n</math> တို့ဖြင့် ထုတ်လုပ် (generate) ထားသော ဖလှယ်ရ ကွင်း <math>R</math> တစ်ခုပေါ်ရှိ အတိုင်းအတာ <math>n</math> ရှိသော [[မော်ဂျူး]] (n-dimensional module) တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ <math>\varphi</math> သည် အောက်ပါအခြေအနေကို ပြေလည်စေသော <math>V</math> ၏ [[အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်]] (endomorphism) တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ <math display="block">\varphi(e_i) = \sum_{j = 1}^n A_{j,i} e_j \quad \text{for } i=1,\ldots,n</math> <math>E \in V^n</math> သည် အစိတ်အပိုင်း (component) များ <math>e_i</math> ပါဝင်သည့် တိုင် [[ဗက်တာ]] (column vector) တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ ညီမျှခြင်းများ စနစ်ကို အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားနိုင်သည်။ <math display="block">(\varphi I_n - A^\top) E = 0</math> ကိန်းအုံ <math>\varphi I_n - A^\top</math> ၏ အစုဝင်များသည် ဖလှယ်ရ ကွင်းပိုင်း (commutative subring) <math>R[\varphi] \subseteq \operatorname{End}(V)</math> ထဲတွင် ရှိသည်။ <math>M(n, R[\varphi])</math> အတွင်းရှိ ၎င်း၏ အက်ဂျူဂိတ် ကိန်းအုံဖြင့် ဘယ်ဘက်မှ မြှောက်ခြင်းက အောက်ပါအတိုင်း ပေးသည်။ <math display="block">\operatorname{adj}(\varphi I_n - A^\top) (\varphi I_n - A^\top) E = \det(\varphi I_n - A^\top) I_n E = p_A(\varphi) I_n E = 0</math> ယင်းက <math>i</math> အားလုံးအတွက် <math>p_A(\varphi)(e_i) = 0</math> ဖြစ်ကြောင်း သက်ရောက် (imply) သည်။ အစုဝင်များ <math>e_i</math> သည် <math>V</math> ကို ထုတ်လုပ်ပေးသောကြောင့် အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင် <math>p_A(\varphi)</math> သည် အတိအကျအားဖြင့် သုညဖြစ်သည်။ == ယေဘုယျပြုထားခြင်းများ (Generalizations) == ကေးလီ-ဟာမီလ်တန် သီအိုရမ်သည် မည်သည့် ဖလှယ်ရ ကွင်းပေါ်ရှိ ကိန်းအုံများအတွက်မဆို အကျုံးဝင်သည်။ အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင် သက်သေပြချက်အား သရုပ်မဲ့ပြုလုပ်ခြင်း (abstraction) သည် [[ဖလှယ်ရ အက္ခရာသင်္ချာ]] (commutative algebra) တွင် နာကာယာမာ၏ အထောက်အကူပြု သီအိုရမ် (Nakayama lemma) ကို တည်ဆောက်ရန် အသုံးပြုသည့် အဓိက ယန္တရားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး]] (determinant) ၏ ပြုပြင်ထားသော အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များမှတစ်ဆင့် ဤသီအိုရမ်၏ ဆင်တူချက်များသည် ကွာတာနီယွန်များ (quaternions) ကဲ့သို့သော ဖလှယ်၍မရသည့် ဒိုမိန်းများ (non-commutative domains) အတွက်လည်း အကျုံးဝင်သည်။ == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last1=Atiyah |first1=M. F. |last2=MacDonald |first2=I. G. |title=Introduction to Commutative Algebra |publication-place=Reading, MA |publisher=Westview Press |date=1969 |isbn=978-0-201-40751-8}} * {{Citation |last=Zhang |first=Fuzhen |title=Quaternions and Matrices of Quaternions |journal=Linear Algebra and Its Applications |volume=251 |date=1997 |pages=21-57 |doi=10.1016/0024-3795(95)00543-9}} [[ကဏ္ဍ:အက္ခရာသင်္ချာ သီအိုရမ်များ]] 0xvvaojaqyjsgp3sx7ky463xne8xu1c 0 291829 1055352 1053887 2026-09-27T04:24:43Z Mkant00 135890 1055352 wikitext text/x-wiki '''ဟီလ်ဘတ်၏ အခြေအစု သီအိုရမ် (Hilbert's basis theorem)''' သည်[[ဖီးလ်ဒ်]]တစ်ခုပေါ်ရှိ [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ပိုလီနိုမီရယ် ကွင်း]](polynomial ring) အတွင်းရှိ [[အိုင်ဒီးလ်]]တိုင်းသည် အဆုံးရှိ ထုတ်လုပ်ကိန်းပါကြောင်း (finitely generated) ဆိုသည့် [[ဖလှယ်ရ အက္ခရာသင်္ချာ]]မှ အခြေခံကျသော ရလဒ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခေတ်သစ် အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ ဝေါဟာရအသုံးအနှုန်းများအရ ဤသီအိုရမ်သည် နိုသာ ကွင်း (Noetherian ring) ဖြစ်ခြင်း ဂုဏ်သတ္တိသည် ပိုလီနိုမီရယ် ကွင်းများ ဖွဲ့စည်းမှုအောက်တွင် ထိန်းသိမ်းထားကြောင်းဆိုသည်။ == ပုံစံတကျ ဖော်ပြချက် (Formal Statement) == အကယ်၍ <math>R</math> သည် ဘယ် နိုသာ ကွင်း ဖြစ်ပါက ပိုလီနိုမီရယ် ကွင်း <math>R[X]</math> သည် ဘယ် နိုသာ ကွင်း ဖြစ်သည်။<ref>Roman (2008), p. 136.</ref> ကိန်းရှင်အရေအတွက်အပေါ် သင်္ချာဆိုင်ရာ ဆင့်ကဲသက်သေပြနည်းအားဖြင့် ဤအချက်က အောက်ပါအတိုင်း သက်ရောက်စေသည်။ အကယ်၍ <math>R</math> သည် နိုသာ ကွင်းတစ်ခု ဖြစ်ပါက မသိကိန်းများစွာပါ ပိုလီနိုမီရယ် ကွင်း (multivariate polynomial ring) <math>R[X_1,\dotsc,X_n]</math> သည် နိုသာ ကွင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ == သက်သေပြချက် (Proof) == ယေဘုယျကျမှုကို မဆုံးရှုံးစေဘဲ <math>R</math> သည် ဘယ် နိုသာ ကွင်းတစ်ခုဖြစ်သည့် အခြေအနေကို စဉ်းစားပါ။ <math>\mathfrak{a} \subseteq R[X]</math> သည် အဆုံးရှိ ထုတ်လုပ်ကိန်းမပါသော ဘယ် အိုင်ဒီးလ် (left ideal) တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူပါ။ [[ရွေးချယ်ခြင်း နဂိုမှန်အဆို|မှီခို ရွေးချယ်ခြင်း နဂိုမှန်အဆို]](axiom of dependent choice) ကို အသုံးပြု၍ ပိုလီနိုမီရယ်များ၏ ကိန်းစဉ် <math>\{ f_0, f_1, \ldots \}</math> တစ်ခုကို ထပ်ကျော့နည်းဖြင့် (iteratively) တည်ဆောက်ပါ။ <math>\mathfrak{b}_n</math> သည် <math>f_0, \ldots, f_{n-1}</math> တို့ဖြင့် ထုတ်လုပ်ထားသော ဘယ် အိုင်ဒီးလ် ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ပြီး ထို နှိုင်းရ ဖြည့်စွက်စု (relative complement) တွင် အငယ်ဆုံး ဒီဂရီ (minimal degree) ရှိသည့် ပိုလီနိုမီရယ်တစ်ခုအဖြစ် <math>f_n \in \mathfrak{a} \setminus \mathfrak{b}_n</math> ကို ရွေးချယ်ပါ။ ဤတည်ဆောက်ပုံအရ[[သဘာဝကိန်း]]များ၏ ကိန်းစဉ် <math>\{\deg(f_0), \deg(f_1), \ldots \}</math> သည် လျော့ကျခြင်းမရှိသော ကိန်းစဉ်ဖြစ်သည်။ <math>a_n</math> သည် <math>f_n</math> ၏ ဦးဆောင်မြှောက်ဖော်ကိန်း (leading coefficient) ကို ကိုယ်စားပြုသည်ဟု သတ်မှတ်ပြီး <math>\mathfrak{b}</math> သည် ကိန်းစဉ် <math>a_0,a_1,\ldots</math> ဖြင့် ထုတ်လုပ်ထားသော <math>R</math> အတွင်းရှိ ဘယ် အိုင်ဒီးလ် ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ပါ။ <math>R</math> သည် နိုသာ ဖြစ်သောကြောင့် အိုင်ဒီးလ်များ၏ အစဉ်လိုက်တိုး ချိတ်တန်း (ascending chain of ideals) <math display="block">(a_0) \subset (a_0,a_1) \subset (a_0,a_1,a_2) \subset \cdots</math> သည် တည်ငြိမ်သွားရမည်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အချို့သော ကိန်းပြည့် <math>N</math> အတွက် <math>\mathfrak{b} = (a_0,\ldots,a_{N-1})</math> ဖြစ်သည်။ ယင်းကြောင့် <math>a_N</math> ကို ယခင်မြှောက်ဖော်ကိန်းများ၏ ဘယ် <math>R</math> မျဉ်းဖြောင့်ပေါင်းစပ်ခြင်း (left <math>R</math>-linear combination) အဖြစ် အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားနိုင်သည်။ <math display="block">a_N = \sum_{i<N} u_{i}a_{i}, \qquad u_i \in R</math> ပိုလီနိုမီရယ်ကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ပါ။ <math display="block">g = \sum_{i<N} u_{i} X^{\deg(f_{N})-\deg(f_{i})} f_{i}</math> ဤပိုလီနိုမီရယ် <math>g</math> သည် <math>\mathfrak{b}_N</math> ထဲတွင် ပါဝင်ပြီး <math>f_N</math> ၏ ဦးဆောင်ကိန်းပိုင်း (leading term) နှင့် အတိအကျ တူညီစေရန် တည်ဆောက်ထားသည်။ <math>f_N \notin \mathfrak{b}_N</math> ဖြစ်သောကြောင့် ၎င်းတို့၏ ခြားနားခြင်းရလဒ် <math>f_N - g \in \mathfrak{a} \setminus \mathfrak{b}_N</math> ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ဦးဆောင်ကိန်းပိုင်းများ အချင်းချင်း ကျေပျက်သွားသောကြောင့် <math>\deg(f_N - g) < \deg(f_N)</math> ဖြစ်သည်။ ဤအချက်သည် <math>f_N</math> သည် <math>\mathfrak{a} \setminus \mathfrak{b}_N</math> တွင် အငယ်ဆုံး ဒီဂရီရှိသည်ဟူသော မှတ်ယူချက်ကို ရှေ့နောက်မညီညွတ်မှု ဖြစ်စေသည်။ သို့ဖြစ်၍ <math>\mathfrak{a}</math> သည် အဆုံးရှိ ထုတ်လုပ်ကိန်းပါ ဖြစ်ရမည်ဖြစ်သည်။ == အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ အကျိုးဆက်များ (Algebraic Consequences) == <math>R</math> သည် နိုသာ[[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ|ဖလှယ်ရ]]ကွင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြပါ။ ဤသီအိုရမ်သည်[[အက္ခရာသင်္ချာ]]နှင့်[[အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ ဂျီဩမေတြီ]](algebraic geometry) နှစ်ခုစလုံးတွင် သက်ရောက်စေသော အကျိုးဆက်သီအိုရမ်များကို ထုတ်လုပ်ပေးသည်။ * '''အဖိုင်း အဖြေစုများ (Affine Varieties):''' <math>R^n</math> ပေါ်ရှိ အဖိုင်း အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ အစုတိုင်းကို အိုင်ဒီးလ် <math>\mathfrak{a} \subset R[X_1, \dotsc, X_n]</math> တစ်ခု၏ နေရာ (locus) အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသည်။ <math>\mathfrak{a}</math> သည် အဆုံးရှိ ထုတ်လုပ်ကိန်းပါ ဖြစ်သောကြောင့် အဖိုင်း အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ အစုတိုင်းသည် အဆုံးရှိသော ပိုလီနိုမီရယ် အရေအတွက်၏ နေရာ ဖြစ်သည်။ ဂျီဩမေတြီအရ ဤအချက်က အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ အစုတိုင်းသည် အဆုံးရှိသော ဟိုက်ပါမျက်နှာပြင်များ (hypersurfaces) အရေအတွက်၏ ထပ်တူပိုင်းအစုဖြစ်ကြောင်း ဆိုလိုသည်။<ref>Hilbert (1890).</ref> * '''အဆုံးရှိ ဖော်ပြချက်ပါ အက္ခရာသင်္ချာများ (Finitely Presented Algebras):''' အကယ်၍ <math>A</math> သည် ဖလှယ်ရဖြစ်သော အဆုံးရှိ ထုတ်လုပ်ကိန်းပါ <math>R</math>-[[ဖီးလ်ဒ်တစ်ခုအပေါ်ရှိ အက္ခရာသင်္ချာ|အက္ခရာသင်္ချာ]]တစ်ခုဖြစ်ပါက ၎င်းသည် အချို့သော အိုင်ဒီးလ် <math>\mathfrak{a}</math> အတွက် စားလဒ် <math>R[X_1, \dotsc, X_n] / \mathfrak{a}</math> သို့ အိုင်ဆိုမော်ဖစ် (isomorphic) ဖြစ်သည်။ ဟီလ်ဘတ်၏ အခြေအစု သီအိုရမ်အရ <math>\mathfrak{a}</math> သည် အဆုံးရှိ ထုတ်လုပ်ကိန်းပါ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် နိုသာ ကွင်းတစ်ခုပေါ်ရှိ ဖလှယ်ရဖြစ်သော အဆုံးရှိ ထုတ်လုပ်ကိန်းပါ အက္ခရာသင်္ချာတိုင်းသည် အဆုံးရှိ ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last=Hilbert |first=David |title=Über die Theorie der algebraischen Formen |journal=Mathematische Annalen |volume=36 |issue=4 |date=1890 |pages=473–534 |doi=10.1007/BF01208503}} * {{Citation |last=Roman |first=Stephen |title=Advanced Linear Algebra |edition=3rd |series=Graduate Texts in Mathematics |publication-place=New York |publisher=Springer |date=2008 |isbn=978-0-387-72828-5}} [[ကဏ္ဍ:အက္ခရာသင်္ချာ သီအိုရမ်များ]] 1d7ypchdkgfzs6ousi2fpxz3kow41s3 14 291895 1055355 1054246 2026-09-27T04:29:17Z Mkant00 135890 1055355 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:ကဲကုလပ်]] [[ကဏ္ဍ:ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ သီအိုရမ်များ]] kty32sxafeo0kxwv6c5vmhu5n0o966a 0 291914 1055364 1054652 2026-09-27T06:25:56Z Mkant00 135890 1055364 wikitext text/x-wiki နာဗီယေး-စတုတ် [[ညီမျှခြင်း|ညီမျှခြင်းများ]] (Navier–Stokes equations) သည် [[စေးပျစ်ဆ|စေးပျစ်သော]] အရည်များ (viscous fluids) အတွက် [[အဟုန်]] မျှခြေ (momentum balance) ကို [[သင်္ချာ|သင်္ချာနည်းကျ]] ဖော်ပြသည်။ ဤစနစ် (system) သည် ရပ်ဝန်းဆိုင်ရာ (spatial) ဒိုမိန်း (domain) <math>\Omega \subset \mathbb{R}^d</math> နှင့် အချိန် အပိုင်းအခြား (time interval) <math>t \in [0, T]</math> အပေါ်ရှိ အရည်[[အလျင်]] [[ဗက်တာစက်ကွင်း]] (fluid velocity vector field) <math>\mathbf{u}</math> နှင့် [[စကေလာ]] (scalar) [[ဖိအား]] စက်ကွင်း (pressure field) <math>p</math> တို့၏ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှု (evolution) ကို သတ်မှတ်သည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် <math>d = 2, 3</math> ဖြစ်သည်။ == ယေဘုယျ ကွန်တင်နျူယမ် ညီမျှခြင်းများ (General Continuum Equations) == နာဗီယေး-စတုတ် [[အဟုန်]] ညီမျှခြင်း (Navier–Stokes momentum equation) သည် ကွန်တင်နျူယမ် (continuum) တစ်ခုအတွင်းရှိ မျဉ်းဖြောင့် အဟုန် (linear momentum) တည်မြဲခြင်း (conservation) ကို ဖော်ပြသော [[ကော်ချီ အဟုန် ညီမျှခြင်း]] (Cauchy momentum equation) မှ ဆင်းသက်လာသည်။ စီးကူးမှုဆိုင်ရာ ပုံစံ (convective form) မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <math display="block">\rho \frac{\mathrm{D} \mathbf{u}}{\mathrm{D} t} = \nabla \cdot \boldsymbol{\sigma} + \rho\mathbf{g}</math> ဤနေရာတွင် ၎င်းတို့မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ * <math>\frac{\mathrm{D}}{\mathrm{D}t} = \frac{\partial}{\partial t} + \mathbf{u} \cdot \nabla</math> သည် [[ဒြပ်သားဆိုင်ရာ ဆင်းသက်ချက်]] (material derivative) ဖြစ်သည်။ * <math>\rho</math> သည် အရည် [[ဒြပ်ထု]] [[သိပ်သည်းခြင်း|သိပ်သည်းဆ]] (fluid mass density) ဖြစ်သည်။ * <math>\boldsymbol{\sigma}</math> သည် [[ကော်ချီ ဖိစီးမှု တန်ဆာ]] (Cauchy stress tensor) ဖြစ်သည်။ * <math>\mathbf{g}</math> သည် ကိုယ်ထည် [[အရှိန်]] [[ဗက်တာ]] (body acceleration vector) ဖြစ်သည်။ [[ဒြပ်ထု တည်မြဲမှု နိယာမ|ဒြပ်ထု တည်မြဲခြင်း]] (conservation of mass) ကို အဆက်မပြတ်ဖြစ်မှု [[ညီမျှခြင်း]] (continuity equation) မှတစ်ဆင့် သတ်မှတ်သည်။ <math display="block">\frac{\partial\rho}{\partial t} + \nabla\cdot(\rho \mathbf{u}) = 0</math> အဆက်မပြတ်ဖြစ်မှု ညီမျှခြင်းကို အသုံးချခြင်းဖြင့် ကော်ချီ အဟုန် ညီမျှခြင်း၏ [[တည်မြဲပုံစံ]] (conservative form) ကို အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။<ref>Batchelor (1967), pp. 137, 142.</ref> <math display="block">\frac {\partial}{\partial t} (\rho \mathbf{u}) + \nabla \cdot (\rho \mathbf{u} \otimes \mathbf{u}) = \nabla \cdot \boldsymbol{\sigma} + \rho\mathbf{g}</math> ဤနေရာတွင် <math>\mathbf{u} \otimes \mathbf{u} = \mathbf{u} \mathbf{u}^\mathsf{T}</math> သည် [[အလျင်]] စက်ကွင်း (velocity field) ၏ [[ပြင်ပ မြှောက်လဒ်]] (outer product) ဖြစ်သည်။ == ဖိသိပ်နိုင်သော နာဗီယေး-စတုတ် ညီမျှခြင်းများ (Compressible Navier–Stokes Equations) == [[ဂယ်လီလီယို မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိ]] (Galilean invariant) ရှိပြီး [[အိုင်ဆိုထရိုပီ|အိုင်ဆိုထရိုပစ်]] (isotropic) ဖြစ်သော [[နယူတန်နီယန် အရည်]] (Newtonian fluid) တစ်ခုအတွက် ကော်ချီ ဖိစီးမှု တန်ဆာ (Cauchy stress tensor) <math>\boldsymbol{\sigma}</math> ကို ထုထည်ဆိုင်ရာ [[ဖိအား]] ကိန်းပိုင်း (volumetric pressure term) နှင့် ပုံပျက်နှုန်း တန်ဆာ (rate-of-strain tensor) <math>\boldsymbol{\varepsilon} = \frac{1}{2}(\nabla \mathbf{u} + (\nabla \mathbf{u})^\mathsf{T})</math> အပေါ် မှီခိုသော မျဉ်းဖြောင့် (linear) [[စေးပျစ်ဆ|စေးပျစ်မှု]] ဖိစီးမှု တန်ဆာ (viscous stress tensor) <math>\boldsymbol{\tau}</math> အဖြစ် သီးခြားခွဲထုတ်နိုင်သည်။ <math>\mu</math> ကို ဒိုင်းနမစ် ပွတ်တိုက်မှု စေးပျစ်ဆ (dynamic shear viscosity) ဟု သတ်မှတ်ပြီး <math>\lambda</math> ကို [[ထုထည်စေးပျစ်ဆ|ဒုတိယ စေးပျစ်ဆ]] ကိန်းရှင်ကြားခံ (second viscosity parameter) ဟု သတ်မှတ်ခြင်းဖြင့် အောက်ပါ[[ညီမျှခြင်း]]ကို ရရှိသည်။<ref>Chorin & Marsden (1993), p. 33.</ref> <math display="block">\boldsymbol{\sigma} = -p \mathbf{I} + \boldsymbol{\tau} = -p \mathbf{I} + \lambda (\nabla \cdot \mathbf{u})\mathbf{I} + 2\mu \boldsymbol{\varepsilon} = -p \mathbf{I} + \lambda (\nabla \cdot \mathbf{u})\mathbf{I} + \mu \left( \nabla \mathbf{u} + (\nabla \mathbf{u})^\mathsf{T} \right)</math>[[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာသုံးခု]] (three dimensions) ရှိသော ရပ်ဝန်းဆိုင်ရာ အခြေအနေ <math>d = 3</math> တွင် [[ထုထည်စေးပျစ်ဆ]] (bulk viscosity) <math>\zeta \equiv \lambda + \frac{2}{3}\mu</math> ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားခြင်းဖြင့် အိုင်ဆိုထရိုပစ် ပြန့်ကားမှု ထရေ့စ် (isotropic expansion trace) ကို သီးခြားခွဲထုတ်နိုင်သည်။<ref>Landau & Lifshitz (1987), pp. 44–45, 196.</ref> <math display="block">\boldsymbol{\sigma} = -\left[ p - \zeta (\nabla\cdot\mathbf{u}) \right] \mathbf{I} + \mu \left[ \nabla\mathbf{u} + (\nabla\mathbf{u})^\mathsf{T} - \frac{2}{3} (\nabla\cdot\mathbf{u})\mathbf{I} \right]</math> [[ကော်ချီ အဟုန် ညီမျှခြင်း|ကော်ချီ ညီမျှခြင်း]] (Cauchy equation) ထဲသို့ <math>\boldsymbol{\sigma}</math> ကို အစားထိုးခြင်းဖြင့် အတိုင်းအတာသုံးခုရှိ ဖိသိပ်နိုင်သော နာဗီယေး-စတုတ် [[အဟုန်]] ညီမျှခြင်း (compressible Navier–Stokes momentum equation) ၏ စီးကူးမှုဆိုင်ရာ ပုံစံ (convective form) ကို ရရှိသည်။ <math display="block">\rho \left( \frac{\partial \mathbf{u}}{\partial t} + (\mathbf{u} \cdot \nabla) \mathbf{u} \right) = - \nabla p + \nabla \cdot \left( \mu \left[\nabla\mathbf{u} + ( \nabla\mathbf{u} )^\mathsf{T} - \frac{2}{3} (\nabla\cdot\mathbf{u})\mathbf{I}\right] \right) + \nabla[\zeta (\nabla\cdot\mathbf{u})] + \rho\mathbf{g}</math> စတုတ်၏ အဆိုပြုယူဆချက် (Stokes' hypothesis) ကို ယူဆပါက <math>\zeta = 0</math> ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ဒိုင်းနမစ် (dynamic) <math>\mu</math> နှင့် ထုထည် (bulk) <math>\zeta</math> စေးပျစ်ဆများ (viscosities) နှစ်ခုစလုံးသည် ရပ်ဝန်းတစ်လျှောက် တစ်ပြေးညီ (spatially uniform) ဖြစ်ပါက ညီမျှခြင်းသည် အောက်ပါအတိုင်း ရှင်းလင်းသွားသည်။ <math display="block">\rho \frac{\mathrm{D} \mathbf{u}}{\mathrm{D} t} = - \nabla p + \mu \nabla^2 \mathbf{u} + \left(\frac{1}{3} \mu + \zeta\right) \nabla (\nabla\cdot\mathbf{u}) + \rho\mathbf{g}</math> == ဖိသိပ်၍မရသော နာဗီယေး-စတုတ် ညီမျှခြင်းများ (Incompressible Navier–Stokes Equations) == တစ်ပြေးညီဖြစ်သော (homogeneous) နှင့် ဖိသိပ်၍မရသော အရည် (incompressible fluid) တစ်ခုအတွက် [[သိပ်သည်းခြင်း|သိပ်သည်းဆ]] (density) <math>\rho</math> သည် ကိန်းသေ (constant) ဖြစ်ပြီး စီးဆင်းမှု (flow) သည် ထုထည်မပြောင်းလဲသော (isochoric) သဘောသဘာဝရှိသည်။ ဤနေရာတွင် <math>\nabla \cdot \mathbf{u} = 0</math> ဖြစ်သည်။ [[ဒြပ်ထု]] အဆက်မပြတ်ဖြစ်မှု [[ညီမျှခြင်း]] (mass continuity equation) သည် <math>\nabla \cdot \mathbf{u} = 0</math> သို့ လျော့ကျသွားသည်။ ရပ်ဝန်းတစ်လျှောက် တစ်ပြေးညီဖြစ်သော (spatially uniform) ဒိုင်းနမစ် [[စေးပျစ်ဆ]] (dynamic viscosity) ရှိသည်ဟု ယူဆခြင်းဖြင့် စေးပျစ်မှု ဖိစီးမှု တန်ဆာ (viscous stress tensor) <math>\boldsymbol{\tau}</math> ၏ [[ဖြာထွက်မှု အော်ပရေတာ|ဖြာထွက်မှု]] (divergence) သည် [[လာပလေ့စ် အော်ပရေတာ|ဗက်တာ လာပလေ့ဆီယန်]] (vector Laplacian) သို့ စုစည်းသွားသည်။<ref>Acheson (1990).</ref> <math display="block">\nabla \cdot \boldsymbol{\tau} = \mu \nabla \cdot \left( \nabla\mathbf{u} + (\nabla\mathbf{u})^\mathsf{T} \right) = \mu \nabla^2 \mathbf{u}</math> ကိုင်နီမက်တစ် စေးပျစ်ဆ (kinematic viscosity) ကို <math>\nu = \frac{\mu}{\rho}</math> အဖြစ်နှင့် ကိုယ်ထည် [[အရှိန်]] (body acceleration) ကို <math>\mathbf{g}</math> အဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းဖြင့် ဖိသိပ်၍မရသော နာဗီယေး-စတုတ် ညီမျှခြင်း (incompressible Navier–Stokes equation) ကို အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ <math display="block">\frac{\partial \mathbf{u}}{\partial t} + (\mathbf{u} \cdot \nabla) \mathbf{u} = - \frac{1}{\rho}\nabla p + \nu \nabla^2 \mathbf{u} + \mathbf{g}</math> [[အဟုန်]] ညီမျှခြင်း (momentum equation) အပေါ်သို့ [[ဖြာထွက်မှု အော်ပရေတာ]] (divergence operator) ကို အသုံးချခြင်းဖြင့် [[ဖိအား]] စက်ကွင်း (pressure field) ကို ထိန်းချုပ်သော [[ပွာဆွန်း ညီမျှခြင်း]] (Poisson equation) ကို ရရှိသည်။ <math display="block">\nabla^2 p = - \rho \nabla \cdot \left( (\mathbf{u} \cdot \nabla)\mathbf{u} \right) + \rho \nabla \cdot \mathbf{g} = - \rho \frac{\partial u_i}{\partial x_k}\frac{\partial u_k}{\partial x_i} + \rho \nabla \cdot \mathbf{g}</math> သင့်လျော်သော [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|ဒိုမိန်း တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (domain topology) နှင့် နယ်နိမိတ် အခြေအနေများ (boundary conditions) ရှိသည်ဟု ယူဆခြင်းဖြင့် ဟဲလ်မ်ဟို့တ်ဇ် သီအိုရမ် (Helmholtz theorem) အရ ဖိသိပ်၍မရသော အဟုန် ညီမျှခြင်း (incompressible momentum equation) ကို [[ဆိုလီနွိုက်ဒယ်]] (solenoidal) နှင့် လည်ပတ်မှုမဲ့ (irrotational) ပရိုဂျက်ရှင်းများ (projections) အဖြစ် သီးခြားခွဲထုတ်နိုင်သည်။ ၎င်းတို့ကို အသီးသီး <math>\Pi^S</math> နှင့် <math>\Pi^I</math> ဟု သတ်မှတ်သည်။ <math display="block">\frac{\partial\mathbf{u}}{\partial t} = \Pi^S\left(-(\mathbf{u}\cdot\nabla)\mathbf{u} + \nu\nabla^2\mathbf{u} + \mathbf{g}\right)</math> <math display="block">\frac{1}{\rho}\nabla p = \Pi^I\left(-(\mathbf{u}\cdot\nabla)\mathbf{u} + \nu\nabla^2\mathbf{u} + \mathbf{g}\right)</math> == အားနည်းသော ဖွဲ့စည်းဖော်ပြမှု နှင့် တစ်ပိုင်းတစ်စ ရပ်ဝန်းများ (Weak Formulation & Discrete Spaces) == === အားကောင်းသော ပုံစံ (Strong Form) === အသီးသီးပေးထားသော ဒစ်ရစ်ခ်ျလေး (Dirichlet) နှင့် နွိုင်းမန်း အခြေအနေများ (Neumann conditions) ကို လိုက်နာသည့် နယ်နိမိတ် (boundary) <math>\partial \Omega = \Gamma_D \cup \Gamma_N</math> ပါဝင်သော ဒိုမိန်း (domain) <math>\Omega \subset \mathbb{R}^d</math> တစ်ခုကို စဉ်းစားပါ။ ဤနေရာတွင် <math>\Gamma_D \cap \Gamma_N = \emptyset</math> ဖြစ်သည်။ အားကောင်းသော နယ်နိမိတ် တန်ဖိုး ပြဿနာ (strong boundary value problem) မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။<ref>Quarteroni (2014).</ref> <math display="block">\begin{cases} \rho \frac{\partial \mathbf{u}}{\partial t} + \rho (\mathbf{u} \cdot \nabla) \mathbf{u} - \mu \nabla^2 \mathbf{u} + \nabla p = \rho\mathbf{g} & \text{ in } \Omega \times (0, T) \\ \nabla \cdot \mathbf{u} = 0 & \text{ in } \Omega \times (0, T) \\ \mathbf{u} = \mathbf{u}_D & \text{ on } \Gamma_D \times (0, T) \\ \left( -p \mathbf{I} + \mu \left( \nabla \mathbf{u} + (\nabla \mathbf{u})^\mathsf{T} \right) \right) \hat{\mathbf{n}} = \mathbf{h} & \text{ on } \Gamma_N \times (0, T) \\ \mathbf{u}(\mathbf{x}, 0) = \mathbf{u}_0(\mathbf{x}) & \text{ in } \Omega \end{cases}</math> === အားနည်းသော ပုံစံ (Weak Form) === [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဆိုဘိုလတ်ဗ် ရပ်ဝန်းများ]] (Sobolev spaces) ကို အသုံးပြု၍ [[အလျင်]] စမ်းသပ် [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များ]] (velocity test functions) <math>V</math> နှင့် [[ဖိအား]] (pressure) <math>Q</math> တို့အတွက် ဖန်ရှင်နယ် ရပ်ဝန်းများ (functional spaces) ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည်။ <math display="block">V = \left\{ \mathbf{v} \in \left[H^1(\Omega)\right]^d : \mathbf{v} = \mathbf{0} \text{ on } \Gamma_D \right\}, \quad Q = L^2(\Omega)</math> ဤနေရာတွင် <math>|\Gamma_N| > 0</math> ဖြစ်သည့်အခါ <math>Q = L^2(\Omega)</math> သည် တရားဝင်သည်။ သီးသန့် ဒစ်ရစ်ခ်ျလေး နယ်နိမိတ် (<math>\Gamma_N = \emptyset</math>) ဖြစ်ပါက ဖိအားကို ကိန်းသေတစ်ခုအထိသာ သတ်မှတ်နိုင်သဖြင့် <math>Q = L^2_0(\Omega)</math> ဟု သတ်မှတ်ရမည်ဖြစ်ပြီး လိုက်လျောညီထွေမှု အခြေအနေ <math>\int_{\partial\Omega} \mathbf{u}_D \cdot \hat{\mathbf{n}} \, \mathrm{d}s = 0</math> လိုအပ်သည်။ [[အဟုန်]] ညီမျှခြင်း (momentum equation) ကို စမ်းသပ် ဖန်ရှင် (test function) <math>\mathbf{v} \in V</math> ဖြင့် မြှောက်ပြီး အဆက်မပြတ်ဖြစ်မှု [[ညီမျှခြင်း]] (continuity equation) ကို <math>q \in Q</math> ဖြင့် မြှောက်ကာ <math>\Omega</math> အပေါ်တွင် [[အင်တီဂရေးရှင်း|အပိုင်းလိုက် အင်တီဂရိတ်လုပ်ခြင်း]] (integrating by parts) ဖြင့် အားနည်းသော ဖွဲ့စည်းဖော်ပြမှု (weak formulation) ကို အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။<ref>Quarteroni (2014).</ref> :အောက်ပါအခြေအနေကို ပြေလည်စေသော ထရေ့စ် (trace) <math>\mathbf{u}|_{\Gamma_D} = \mathbf{u}_D</math> ပါရှိသည့် <math>\mathbf{u} \in L^2 (0, T; [H^1(\Omega)]^d) \cap C^0(0, T; [L^2(\Omega)]^d)</math> နှင့် <math>p \in L^2(0, T; Q)</math> ကို ရှာဖွေပါ။ မူလအခြေအနေ (initial condition) မှာ <math>\mathbf{u}(\mathbf{x}, 0) = \mathbf{u}_0(\mathbf{x})</math> ဖြစ်ပြီး အချိန် <math>t \in (0, T)</math> နေရာတိုင်းနီးပါး (almost everywhere) တွင် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ရမည်။ <math display="block">\begin{cases} \int_\Omega \rho \frac{\partial \mathbf{u}}{\partial t} \cdot \mathbf{v} + \int_\Omega \mu \left( \nabla \mathbf{u} + (\nabla \mathbf{u})^\mathsf{T} \right) : \nabla \mathbf{v} + \int_\Omega \rho (\mathbf{u} \cdot \nabla) \mathbf{u} \cdot \mathbf{v} - \int_\Omega p (\nabla \cdot \mathbf{v}) = \int_\Omega \rho\mathbf{g} \cdot \mathbf{v} + \int_{\Gamma_N} \mathbf{h} \cdot \mathbf{v} \quad \forall \mathbf{v} \in V \\ \int_\Omega q (\nabla \cdot \mathbf{u}) = 0 \quad \forall q \in Q \end{cases}</math> === တစ်ပိုင်းတစ်စ အလျင် (Discrete Velocity) === ဖြာထွက်မှုကင်းစင်သော [[အခြေအစု]] [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များ]] (divergence-free basis functions) <math>\mathbf{w}_i</math> ဖြင့် အဆုံးရှိ အစိတ်အပိုင်း တစ်ပိုင်းတစ်စအသွင်ပြောင်းခြင်း (finite element discretization) ကို အသုံးပြု၍ တစ်ပိုင်းတစ်စ ဖွဲ့စည်းဖော်ပြမှု (discrete formulation) သည် [[အလျင်]] စက်ကွင်းကို <math>\mathbf{u}_h(\mathbf{x}, t) = \sum_j u_j(t) \mathbf{w}_j(\mathbf{x})</math> အဖြစ် သီးခြားခွဲထုတ်သည်။ အခြေအစု ဖန်ရှင်များသည် နယ်နိမိတ်တစ်ခုလုံးပေါ်၌ သုညဖြစ်သွားသဖြင့် (<math>\mathbf{w}_j|_{\partial\Omega} = \mathbf{0}</math>) ဤဖွဲ့စည်းမှုသည် တစ်ပြေးညီ အလျင်နယ်နိမိတ် အချက်အလက် (<math>\mathbf{u}_D = \mathbf{0}</math>) ကို ရည်ညွှန်းသည်။<ref>Holdeman (2010), pp. 376–408.</ref> အခြေအစု ဖန်ရှင် <math>\mathbf{w}_i</math> တိုင်းအတွက် [[ညီမျှခြင်း]]မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <math display="block">\left( \mathbf{w}_i, \frac{\partial\mathbf{u}_h}{\partial t} \right) + \nu \left( \nabla\mathbf{w}_i : \nabla\mathbf{u}_h \right) + \left( \mathbf{w}_i, (\mathbf{u}_h \cdot \nabla)\mathbf{u}_h \right) = \left( \mathbf{w}_i, \mathbf{g} \right)</math> ဤနေရာတွင် <math>(\cdot, \cdot)</math> သည် စံ (standard) <math>L^2(\Omega)</math> [[အစက်မြှောက်လဒ် (စကေလာမြှောက်လဒ်)|အတွင်းမြှောက်လဒ်]] (inner product) ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ [[စကေလာ]] အာမစ် အစိတ်အပိုင်းများ (scalar Hermite elements) နှင့် လည်ပတ်မှုမဲ့ စမ်းသပ် ဖန်ရှင်များ (irrotational test functions) ကို အသုံးပြုသော ဒုတိယအဆင့် ပရိုဂျက်ရှင်း (secondary projection) မှတစ်ဆင့် [[ဖိအား]]ကို အစဉ်လိုက် ပြန်လည်ရယူနိုင်သည် (sequentially recovered)။ == အထောက်အကူပြု သင်္ချာဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းဖော်ပြမှုများ (Auxiliary Mathematical Formulations) == === အီနားရှားမဲ့ ရည်ညွှန်း ဖရိန် (Non-Inertial Frame of Reference) === [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာသုံးခု]] (three dimensions) ရှိသော အခြေအနေ <math>d = 3</math> တွင် အီနားရှား ရည်ညွှန်းချက် (inertial reference) အပေါ် အခြေခံ၍ [[အလျင်]] (velocity) <math>\mathbf{U}(t)</math> ဖြင့် ပြိုင်တူ ရွှေ့ပြောင်းနေသော (translating) နှင့် ထောင့်အလျင် (angular velocity) <math>\mathbf{\Omega}(t)</math> ဖြင့် လည်ပတ်နေသော (rotating) အီနားရှားမဲ့ ဖရိန် (non-inertial frame) တစ်ခုအတွက် ဆူဒို-အရှိန်များ (pseudo-accelerations) သည် [[ဒြပ်သားဆိုင်ရာ ဆင်းသက်ချက်]] (material derivative) ကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲပေးသည်။ ၎င်းတို့မှာ ကော်ရီယိုလစ် (Coriolis)၊ [[ဗဟိုခွာအား|ဗဟိုခွာ]] (centrifugal)၊ ကန့်လန့်ဖြတ် (transverse) နှင့် ပြိုင်တူရွှေ့ပြောင်းခြင်း (translational) ဆူဒို-အရှိန်များ ဖြစ်ကြသည်။ <math display="block">\rho \left( \frac{\partial \mathbf{u}}{\partial t} + (\mathbf{u} \cdot \nabla) \mathbf{u} \right) = \nabla \cdot \boldsymbol{\sigma} + \rho\mathbf{g} - \rho \left[ 2\mathbf{\Omega}\times\mathbf{u} + \mathbf{\Omega}\times(\mathbf{\Omega}\times\mathbf{x}) + \frac{\mathrm{d} \mathbf{\Omega}}{\mathrm{d} t}\times\mathbf{x} + \frac{\mathrm{d} \mathbf{U}}{\mathrm{d} t} \right]</math> === ဖိသိပ်၍မရသော 2D အရည်အတွက် စီးကြောင်း ဖန်ရှင် (Stream Function for Incompressible 2D Fluid) === တည်မြဲမှုမရှိသော ကိုယ်ထည် အားများ (non-conservative body forces) မရှိသည့် အခြေအနေတွင် 2D ဖိသိပ်၍မရသော ကာတီးရှန်း [[အဟုန်]] [[ညီမျှခြင်း|ညီမျှခြင်းများ]] (incompressible Cartesian momentum equations) ၏ ကာလ် (curl) ကို တွက်ချက်ခြင်းဖြင့် [[ဖိအား]] ဂရေးဒီးယင့် (pressure gradient) ကို ပယ်ဖျက်နိုင်သည်။ ဤနေရာတွင် <math>\nabla \times \mathbf{g} = \mathbf{0}</math> ဖြစ်သည်။ စီးကြောင်း [[ဖန်ရှင်]] (stream function) <math>\psi</math> ကို <math>u_x = \partial_y \psi</math> နှင့် <math>u_y = -\partial_x \psi</math> ဖြစ်ရန် သတ်မှတ်ခြင်းသည် <math>\nabla \cdot \mathbf{u} = 0</math> ကို အပြည့်အဝ ပြေလည်စေသည် (identically satisfies)။ အပြည့်အဝ နာဗီယေး-စတုတ် စနစ် (Navier–Stokes system) သည် ဘိုင်ဟာမိုနစ် အော်ပရေတာ (biharmonic operator) <math>\nabla^4</math> နှင့် [[ဂျေးကိုဘီယန် ကိန်းအုံနှင့် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး|ဂျေးကိုဘီယန် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး]] (Jacobian determinant) ပါဝင်သော စတုတ္ထအဆင့် (fourth-order) [[စကေလာ]] [[ကိန်းရှင်ခွဲ ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်း]] (scalar partial differential equation) သို့ လျော့ကျသွားသည်။ <math display="block">\frac{\partial}{\partial t}\left(\nabla^2 \psi\right) + \frac{\partial\left(\psi, \nabla^2\psi \right)}{\partial(y,x)} = \nu \nabla^4 \psi</math> == [[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်|ကိုဩဒိနိတ်]] ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုများ (Coordinate Representations) == === ကာတီးရှန်း ကိုဩဒိနိတ်များ (Cartesian Coordinates) === သက်ဆိုင်ရာ [[အလျင်]] စက်ကွင်း (velocity field) <math>\mathbf{u} = (u_x, u_y, u_z)</math> နှင့် ကိုယ်ထည် အားများ (body forces) <math>\mathbf{g} = (g_x, g_y, g_z)</math> ပါဝင်ပြီး ကိန်းရှင်များ (variables) <math>(x, y, z)</math> ဖြင့် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြသော ဖိသိပ်၍မရသော စီးဆင်းမှု (incompressible flow) တစ်ခုအတွက် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <math display="block">\begin{align} \rho \left( \partial_t u_x + u_x \partial_x u_x + u_y \partial_y u_x + u_z \partial_z u_x \right) &= -\partial_x p + \mu \left( \partial_x^2 u_x + \partial_y^2 u_x + \partial_z^2 u_x \right) + \rho g_x \\ \rho \left( \partial_t u_y + u_x \partial_x u_y + u_y \partial_y u_y + u_z \partial_z u_y \right) &= -\partial_y p + \mu \left( \partial_x^2 u_y + \partial_y^2 u_y + \partial_z^2 u_y \right) + \rho g_y \\ \rho \left( \partial_t u_z + u_x \partial_x u_z + u_y \partial_y u_z + u_z \partial_z u_z \right) &= -\partial_z p + \mu \left( \partial_x^2 u_z + \partial_y^2 u_z + \partial_z^2 u_z \right) + \rho g_z \\ \partial_x u_x + \partial_y u_y + \partial_z u_z &= 0 \end{align}</math> === ဆလင်ဒါပုံ ကိုဩဒိနိတ်များ (Cylindrical Coordinates) === [[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်|ကိုဩဒိနိတ်များ]] (coordinates) <math>(r, \varphi, z)</math> နှင့် တွဲဖက် [[အလျင်]] အစိတ်အပိုင်းများ (associated velocity components) <math>(u_r, u_\varphi, u_z)</math> အတွက် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <math display="block">\begin{align} \rho \left( \partial_t u_r + u_r \partial_r u_r + \frac{u_\varphi}{r} \partial_\varphi u_r + u_z \partial_z u_r - \frac{u_\varphi^2}{r} \right) &= -\partial_r p + \mu \left( \partial_r^2 u_r + \frac{1}{r}\partial_r u_r - \frac{u_r}{r^2} + \frac{1}{r^2}\partial_\varphi^2 u_r - \frac{2}{r^2}\partial_\varphi u_\varphi + \partial_z^2 u_r \right) + \rho g_r \\ \rho \left( \partial_t u_\varphi + u_r \partial_r u_\varphi + \frac{u_\varphi}{r} \partial_\varphi u_\varphi + u_z \partial_z u_\varphi + \frac{u_r u_\varphi}{r} \right) &= -\frac{1}{r}\partial_\varphi p + \mu \left( \partial_r^2 u_\varphi + \frac{1}{r}\partial_r u_\varphi - \frac{u_\varphi}{r^2} + \frac{1}{r^2}\partial_\varphi^2 u_\varphi + \frac{2}{r^2}\partial_\varphi u_r + \partial_z^2 u_\varphi \right) + \rho g_\varphi \\ \rho \left( \partial_t u_z + u_r \partial_r u_z + \frac{u_\varphi}{r} \partial_\varphi u_z + u_z \partial_z u_z \right) &= -\partial_z p + \mu \left( \partial_r^2 u_z + \frac{1}{r}\partial_r u_z + \frac{1}{r^2}\partial_\varphi^2 u_z + \partial_z^2 u_z \right) + \rho g_z \\ \frac{1}{r} \partial_r (r u_r) + \frac{1}{r} \partial_\varphi u_\varphi + \partial_z u_z &= 0 \end{align}</math> === စက်လုံးမျက်နှာပြင်ဆိုင်ရာ ကိုဩဒိနိတ်များ (Spherical Coordinates) === [[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်|စက်လုံးမျက်နှာပြင်ဆိုင်ရာ ကိုဩဒိနိတ်များ]] (spherical coordinates) <math>(r, \varphi, \theta)</math> အတွက် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် <math>\theta</math> သည် ဝင်ရိုးစွန်းထောင့် (polar angle) ဖြစ်ပြီး <math>0 \leq \theta \leq \pi</math> ဖြစ်သည်။ <math display="block">\begin{align} \rho \left( \partial_t u_r + u_r \partial_r u_r + \frac{u_\varphi}{r \sin\theta} \partial_\varphi u_r + \frac{u_\theta}{r} \partial_\theta u_r - \frac{u_\varphi^2 + u_\theta^2}{r} \right) &= -\partial_r p + \mu \left( \nabla^2 u_r - 2\frac{u_r + \partial_\theta u_\theta + u_\theta \cot\theta}{r^2} - \frac{2}{r^2 \sin\theta} \partial_\varphi u_\varphi \right) + \rho g_r \\ \rho \left( \partial_t u_\varphi + u_r \partial_r u_\varphi + \frac{u_\varphi}{r \sin\theta} \partial_\varphi u_\varphi + \frac{u_\theta}{r} \partial_\theta u_\varphi + \frac{u_r u_\varphi + u_\varphi u_\theta \cot\theta}{r} \right) &= -\frac{1}{r \sin\theta} \partial_\varphi p + \mu \left( \nabla^2 u_\varphi + \frac{2 \sin\theta \partial_\varphi u_r + 2 \cos\theta \partial_\varphi u_\theta - u_\varphi}{r^2 \sin^2\theta} \right) + \rho g_\varphi \\ \rho \left( \partial_t u_\theta + u_r \partial_r u_\theta + \frac{u_\varphi}{r \sin\theta} \partial_\varphi u_\theta + \frac{u_\theta}{r} \partial_\theta u_\theta + \frac{u_r u_\theta - u_\varphi^2 \cot\theta}{r} \right) &= -\frac{1}{r} \partial_\theta p + \mu \left( \nabla^2 u_\theta + \frac{2}{r^2} \partial_\theta u_r - \frac{u_\theta + 2 \cos\theta \partial_\varphi u_\varphi}{r^2 \sin^2\theta} \right) + \rho g_\theta \\ \frac{1}{r^2} \partial_r (r^2 u_r) + \frac{1}{r \sin\theta} \partial_\varphi u_\varphi + \frac{1}{r \sin\theta} \partial_\theta (u_\theta \sin\theta) &= 0 \end{align}</math> ဤနေရာတွင် <math>\nabla^2</math> သည် စက်လုံးမျက်နှာပြင်ဆိုင်ရာ ကိုဩဒိနိတ်များအတွက် သင့်လျော်စွာ [[စကေလာ]] ပမာဏ (scalar quantity) တစ်ခုအပေါ် သက်ရောက်သည်။ == တိကျသော သင်္ချာဆိုင်ရာ အဖြေများ (Exact Mathematical Solutions) == === အခြေအနေမပြောင်းလဲသော ဟော့ဖ်ဖိုက်ဘာဖွဲ့စည်းခြင်း ဝဲ (Steady-State Hopf Fibration Vortex) === ဆင်ဂူလာဖြစ်ခြင်းများ (singularities) ကင်းစင်သော အခြေအနေမပြောင်းလဲသော အဖြေ (steady-state solution) တစ်ခုသည် ကိုယ်ထည်အား ကင်းစင်ပြီး (<math>\mathbf{g} = \mathbf{0}</math>)၊ ခွေ အတွင်းပိုင်း အချင်းဝက် (inner coil radius) <math>R > 0</math> ရှိသည့် [[ဟော့ဖ်ဖိုက်ဘာဖွဲ့စည်းခြင်း]] (Hopf fibration) ကွင်းပိတ် (loop) ဖြင့် ဘောင်ခတ်ထားသော ပွတ်တိုက်မှုကင်းသည့် [[စုဆုံမှတ်|အွိုင်လာ စုဆုံမှတ်]] (Euler limit) တွင်ရှိသော ဖိသိပ်နိုင်သော စီးဆင်းမှုကို (compressible flow) မော်ဒယ်ပြုလုပ်သည်။ ဤနေရာတွင် <math>\mu = 0</math> ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် အပေါင်း [[ဒြပ်ထု]] [[သိပ်သည်းခြင်း|သိပ်သည်းဆ]] (positive mass density) ကို သေချာစေသည့် အလိုရှိရာ ကိန်းသေများ (arbitrary constants) <math>A</math> နှင့် <math>B > 0</math> အတွက် သိပ်သည်းဆ (density) <math>\rho</math> ၊ [[ဖိအား]] (pressure) <math>p</math> နှင့် [[အလျင်]] စက်ကွင်း (velocity field) <math>\mathbf{u}</math> တို့ကို အောက်ပါအတိုင်း ကိန်းရှင်ကြားခံညီမျှခြင်းများဖြင့် ဖော်ပြသည် (parameterized)။<ref>Kamchatnov (1982), p. 69.</ref> ဤအဖြေသည် ဒြပ်ထုနှင့် [[အဟုန်]] ညီမျှခြင်းများကို [[သင်္ချာ|သင်္ချာနည်းအရ]] ပြေလည်စေသော်လည်း <math>p \propto -\rho^3</math> ဖြစ်သောကြောင့် စံ ရူပဗေဒဆိုင်ရာ အပူစွမ်းအင်ဓာတ်ငွေ့ အခြေအနေညီမျှခြင်းကို ကိုယ်စားမပြုပါ။ <math display="block">\begin{align} \rho(x, y, z) &= \frac{3B}{R^2 + x^2 + y^2 + z^2} \\ p(x, y, z) &= \frac{-A^2B}{\left(R^2 + x^2 + y^2 + z^2\right)^3} \\ \mathbf{u}(x, y, z) &= \frac{A}{\left(R^2 + x^2 + y^2 + z^2\right)^2} \begin{pmatrix} 2(-Ry + xz) \\ 2(Rx + yz) \\ R^2 - x^2 - y^2 + z^2 \end{pmatrix} \end{align}</math> === စေးပျစ်သော 3D ကာလမှန် အဖြေများ (Viscous 3D Periodic Solutions) === [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ]] မုန့်လက်ကောက် (topological torus) <math>\mathbb{T}^3 = \mathbb{R}^3 / (L\mathbb{Z}^3)</math> ပေါ်တွင် သတ်မှတ်ထားသော သုံး-ကာလမှန် (tri-periodic) ဖြစ်သည့် အပြည့်အဝ [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာသုံးခုရှိသော]] (three-dimensional) တိကျသော အဖြေများ (exact solutions) သည် ဘယ်လ်ထရာမီ စီးဆင်းမှုများ (Beltrami flows) အတွက် တည်ရှိသည်။ ဤနေရာတွင် ဒိုမိန်း ကာလ (domain period) မှာ <math>L > 0</math> ဖြစ်သည်။<ref>Antuono (2020).</ref> လှိုင်းကိန်း (wave number) <math>k = 2\pi/L</math> နှင့် <math>U_0^2/2</math> သို့ စံသတ်မှတ်ထားသော (normalized) မူလ ထုထည်ပျမ်းမျှ တစ်ယူနစ်ဒြပ်ထုဆိုင်ရာ [[အရွေ့စွမ်းအင်]] (initial volume-averaged kinetic energy per unit mass) တို့ဖြင့် ဝိသေသပြုထားသည့် အပေါင်း ရစ်ခွေမှု (positive-helicity) လျော့ကျခြင်း စက်ကွင်း (decay field) ကို အောက်ပါအတိုင်း ကန့်သတ်ထားသည်။ <math display="block">\begin{align} u_x &= \frac{4 \sqrt{2}}{3 \sqrt{3}} U_0 \left[ \sin\left(kx - \frac{\pi}{3}\right) \cos\left(ky + \frac{\pi}{3}\right) \sin\left(kz + \frac{\pi}{2}\right) - \cos\left(kz - \frac{\pi}{3}\right) \sin\left(kx + \frac{\pi}{3}\right) \sin\left(ky + \frac{\pi}{2}\right) \right] e^{-3\nu k^2 t} \\ u_y &= \frac{4 \sqrt{2}}{3 \sqrt{3}} U_0 \left[ \sin\left(ky - \frac{\pi}{3}\right) \cos\left(kz + \frac{\pi}{3}\right) \sin\left(kx + \frac{\pi}{2}\right) - \cos\left(kx - \frac{\pi}{3}\right) \sin\left(ky + \frac{\pi}{3}\right) \sin\left(kz + \frac{\pi}{2}\right) \right] e^{-3\nu k^2 t} \\ u_z &= \frac{4 \sqrt{2}}{3 \sqrt{3}} U_0 \left[ \sin\left(kz - \frac{\pi}{3}\right) \cos\left(kx + \frac{\pi}{3}\right) \sin\left(ky + \frac{\pi}{2}\right) - \cos\left(ky - \frac{\pi}{3}\right) \sin\left(kz + \frac{\pi}{3}\right) \sin\left(kx + \frac{\pi}{2}\right) \right] e^{-3\nu k^2 t} \end{align}</math> [[ဖိအား]]သည် ရည်ညွှန်း သိပ်သည်းဆ (reference density) ဖြင့် အချိုးချပြောင်းလဲထားသော (scaled) လျော့ကျခြင်းကို အောက်ပါအတိုင်း ထင်ဟပ်သည်။ <math>p = p_0 - \rho_0 \|\mathbf{u}\|^2/2</math> == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last=Acheson |first=D. J. |title=Elementary Fluid Dynamics |series=Oxford Applied Mathematics and Computing Science Series |publisher=Oxford University Press |publication-place=Oxford |year=1990 |isbn=978-0-19-859679-0 |mr=1071154 |zbl=0716.76001}} * {{Citation |last=Antuono |first=M. |title=Tri-periodic fully three-dimensional analytic solutions for the Navier–Stokes equations |journal=Journal of Fluid Mechanics |volume=890 |page=A16 |year=2020 |doi=10.1017/jfm.2020.126}} * {{Citation |last=Batchelor |first=G. K. |title=An Introduction to Fluid Dynamics |publisher=Cambridge University Press |publication-place=Cambridge |year=1967 |isbn=978-0-521-66396-0 |mr=1744638 |zbl=0152.44402}} * {{Citation |last1=Chorin |first1=Alexandre J. |last2=Marsden |first2=Jerrold E. |title=A Mathematical Introduction to Fluid Mechanics |edition=3rd |series=Texts in Applied Mathematics |volume=4 |publisher=Springer-Verlag |publication-place=New York |year=1993 |isbn=978-0-387-97918-2 |doi=10.1007/978-1-4612-0883-9 |mr=1218879 |zbl=0774.76001}} * {{Citation |last=Holdeman |first=J. T. |title=A Hermite finite element method for incompressible fluid flow |journal=International Journal for Numerical Methods in Fluids |volume=64 |issue=4 |pages=376–408 |year=2010 |doi=10.1002/fld.2154}} * {{Citation |last=Kamchatnov |first=A. M. |title=Topological solitons in magnetohydrodynamics |journal=Soviet Journal of Experimental and Theoretical Physics |volume=55 |issue=1 |pages=69–73 |year=1982}} * {{Citation |last1=Landau |first1=L. D. |last2=Lifshitz |first2=E. M. |title=Fluid Mechanics |series=Course of Theoretical Physics |volume=6 |edition=2nd |publisher=Pergamon Press |publication-place=Oxford |year=1987 |isbn=978-0-08-033932-0 |mr=0916322}} * {{Citation |last=Quarteroni |first=Alfio |title=Numerical Models for Differential Problems |edition=2nd |series=MS&A – Modeling, Simulation and Applications |volume=8 |publisher=Springer |publication-place=Milan |year=2014 |isbn=978-88-470-5522-3 |doi=10.1007/978-88-470-5522-3 |mr=3183828 |zbl=1285.65054}} [[ကဏ္ဍ:ဂန္ထဝင် မက္ကင်းနစ်]] [[ကဏ္ဍ:အေရိုဒိုင်းနမစ်]] [[ကဏ္ဍ:ရူပဗေဒ ညီမျှခြင်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကဲကုလပ်]] toxtb8wog498ke37zox8u4w1rz4gqn9 100 292064 1055332 1055177 2026-09-27T02:09:16Z Zawzawaungthwin 100038 [[NUG အထူးတိုင်းစစ်ဌာန ဗုံးကြဲခံရမှု]] 1055332 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=09|day=24|content= <!-- All news items below this line --> '''လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခများနှင့် တိုက်ခိုက်မှုများ''' *[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] **[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အချိန်မှတ်တမ်း (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] ***[[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်]] (MNDAA) ၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့နှင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရာပြည့်]] ဦးဆောင်သည့် NSPNC တို့သည် နေပြည်တော်၌ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။ [https://burmese.dvb.no/post/786994 (DVB)] **[[NUG အထူးတိုင်းစစ်ဌာန ဗုံးကြဲခံရမှု]] ***[[မွန်ပြည်နယ်]]နှင့် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]အစပ်ရှိ [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]] (NUG) ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန၏ အထူးတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်ရုံးအား စစ်တပ်က လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် PDF တပ်ဖွဲ့ဝင် လေးဦးထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့ပြီး နောက်ထပ် ငါးဦး ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိထားသည်။ [https://www.rfa.org/burmese/news/2026/09/24/at-least-four-killed-and-five-injured-nug-special-forces/ (RFA)] '''ဥပဒေနှင့် ရာဇဝတ်မှု''' *အမျိုးသမီးငယ်များကို တရုတ်ဇနီးမယားအဖြစ် ပို့ဆောင်ရောင်းစားရန်စီစဉ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သူများကို လူကုန်ကူးမှုဖြင့် အလုပ်နှင့်ထောင်ဒဏ် နှစ် ၂၀ ချမှတ်ပြီး တိမ်းရှောင်တရားခံ မိုးမိုးအောင်(ခ)မမိုးနှင့် မဖြူ(ခ)အဖြူတို့နှစ်ဦးကို ရာဇဝတ်ကျင့်ထုံးဥပဒေပုဒ်မ ၅၁၂ အရ ၈၇/၈၈ အတည်ပြုထုတ်ဆင့်ခဲ့သည်။ [https://www.moi.gov.mm/news/88480 (MOI)] <!-- All news items above this line -->}} lkw6rriv2mx54rtkyo976mpjkjs3sr1 100 292077 1055340 1055149 2026-09-27T04:01:30Z Salai Rungtoi 22844 1055340 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=09|day=25|content= <!-- All news items below this line --> '''ကျန်းမာရေးနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်''' *မိုးရာသီကို ဖြစ်ပေါ်စေသည့် [[မုတ်သုန်|အနောက်တောင်မုတ်သုံလေ]]သည် စက်တင်ဘာလ ၂၅ ရက်နေ့က မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းဒေသများမှ ဆုတ်ခွာခဲ့ပြီဖြစ်ကြောင်း မိုးလေဝသဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ <!-- All news items above this line -->}} e76h80rzuo0m3nr4jxvxkzmjfoel25q 100 292095 1055287 1055236 2026-09-26T13:21:10Z Salai Rungtoi 22844 1055287 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=09|day=26|content= <!-- All news items below this line --> '''ဘေးအန္တရာယ်နှင့် မတော်တဆမှုများ''' *[[ထိုင်းနိုင်ငံ]]တွင် [[ဘန်ကောက်မြို့၏ အုပ်ချုပ်ရေးမှူး|ဘန်ကောက်မြို့တော်ဝန်]] ချက်တ်ချတ် စစ်တီပွန့်က ပြင်းထန်သော ရေကြီးရေလျှံမှုများကြောင့် [[ဘန်ကောက်မြို့|မြို့တစ်ဝှမ်းလုံး]]အား ရေဘေးအန္တရာယ်ဒေသအဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ [https://www.france24.com/en/asia-pacific/20260926-bangkok-declares-flood-disaster-after-massive-48h-downpour (AP via France24)] <!-- All news items above this line -->}} nd8p13vvahtjat6rnu04abqnntnyvrv 1055338 1055287 2026-09-27T03:58:08Z Salai Rungtoi 22844 1055338 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=09|day=26|content= <!-- All news items below this line --> '''ဘေးအန္တရာယ်နှင့် မတော်တဆမှုများ''' *[[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ ရေကြီးမှု]] **[[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး|တနင်္သာရီတိုင်း၊]] [[ထားဝယ်ခရိုင်]]၊ [[လောင်းလုံးမြို့နယ်|လောင်းလုံမြို့နယ်]]တွင် မိုးသည်းထန်မှုကြောင့် ကျေးရွာများ၌ ရေကြီးမှုနှင့် တောင်ပြိုမှုများ ဖြစ်ပွားနေသည်။ [https://www.bbc.com/burmese/articles/cwyvzzrn92ydo (BBC)] *[[ထိုင်းနိုင်ငံ]]တွင် [[ဘန်ကောက်မြို့၏ အုပ်ချုပ်ရေးမှူး|ဘန်ကောက်မြို့တော်ဝန်]] ချက်တ်ချတ် စစ်တီပွန့်က ပြင်းထန်သော ရေကြီးရေလျှံမှုများကြောင့် [[ဘန်ကောက်မြို့|မြို့တစ်ဝှမ်းလုံး]]အား ရေဘေးအန္တရာယ်ဒေသအဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ [https://www.france24.com/en/asia-pacific/20260926-bangkok-declares-flood-disaster-after-massive-48h-downpour (AP via France24)] <!-- All news items above this line -->}} de0vazenq486k2c7jtan9eivsk8zzgx 1055388 1055338 2026-09-27T09:12:41Z Salai Rungtoi 22844 1055388 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=09|day=26|content= <!-- All news items below this line --> '''ဘေးအန္တရာယ်နှင့် မတော်တဆမှုများ''' *[[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ ရေကြီးမှု]] **[[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး|တနင်္သာရီတိုင်း၊]] [[ထားဝယ်ခရိုင်]]၊ [[လောင်းလုံးမြို့နယ်|လောင်းလုံမြို့နယ်]]တွင် မိုးသည်းထန်မှုကြောင့် ကျေးရွာများ၌ ရေကြီးမှုနှင့် တောင်ပြိုမှုများ ဖြစ်ပွားနေသည်။ [https://www.bbc.com/burmese/articles/cwyvzzrn92ydo (BBC)] *[[၂၀၂၆ ဘန်ကောက် ရေကြီးမှု]] **[[ထိုင်းနိုင်ငံ]]တွင် [[ဘန်ကောက်မြို့၏ အုပ်ချုပ်ရေးမှူး|ဘန်ကောက်မြို့တော်ဝန်]] ချက်တ်ချတ် စစ်တီပွန့်က ပြင်းထန်သော ရေကြီးရေလျှံမှုများကြောင့် [[ဘန်ကောက်မြို့|မြို့တစ်ဝှမ်းလုံး]]အား ရေဘေးအန္တရာယ်ဒေသအဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ [https://www.france24.com/en/asia-pacific/20260926-bangkok-declares-flood-disaster-after-massive-48h-downpour (AP via France24)] <!-- All news items above this line -->}} alqmk131w9epg29rxy775p5g3qktvww 10 292120 1055282 2026-09-26T12:02:14Z Dr Lotus Black 31011 စာမျက်နှာကို [[တမ်းပလိတ်:Correct title]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1055282 wikitext text/x-wiki #Redirect[[တမ်းပလိတ်:Correct title]] pjntgv4ahfy3dtukmyqq6algqrwxy8b 10 292121 1055283 2026-09-26T12:05:36Z Dr Lotus Black 31011 စာမျက်နှာကို [[တမ်းပလိတ်:နိုင်ငံ စာရင်းအင်း မြန်မာနိုင်ငံ]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1055283 wikitext text/x-wiki #Redirect[[တမ်းပလိတ်:နိုင်ငံ စာရင်းအင်း မြန်မာနိုင်ငံ]] 45iiulcn6m3pbfn28tjmpa4m9xtbvpa 3 292122 1055290 2026-09-26T13:57:33Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1055290 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-51610-50 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၃:၅၇၊ ၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) h0fl768ljkomy78si69ulcmf3ht85la 3 292123 1055291 2026-09-26T13:57:43Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1055291 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-51673-35 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၃:၅၇၊ ၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) eu0tpms6xzmd7rhodactqs1629dj2dk 0 292124 1055298 2026-09-26T15:33:47Z Dr Lotus Black 31011 စာမျက်နှာကို [[ကမ်ဘရီအာယုဂ်]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1055298 wikitext text/x-wiki #Redirect[[ကမ်ဘရီအာယုဂ်]] amcxu7vmd7cce0lzwsw1667m433h6if 0 292125 1055300 2026-09-26T15:40:04Z Dr Lotus Black 31011 စာမျက်နှာကို [[ဒေဗွန်ယုဂ်]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1055300 wikitext text/x-wiki #Redirect[[ဒေဗွန်ယုဂ်]] b2r4v4z98dj60rw2p6bmf8ub5irvplu 0 292126 1055301 2026-09-26T15:43:49Z Dr Lotus Black 31011 စာမျက်နှာကို [[တြာယာဆီက်ယုဂ်]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1055301 wikitext text/x-wiki #Redirect[[တြာယာဆီက်ယုဂ်]] j2jzebgpdr2xj1mr1fkihvjiks0rhxu 0 292127 1055302 2026-09-26T15:45:57Z Dr Lotus Black 31011 စာမျက်နှာကို [[မြေဖြူယုဂ်]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1055302 wikitext text/x-wiki #Redirect[[မြေဖြူယုဂ်]] jlyyp470jfutm5b76frz7cqkhq7xi8a 3 292128 1055304 2026-09-26T15:57:58Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1055304 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-51886-64 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၅:၅၇၊ ၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) d0fj6172lpp03vwc9htc5ck704b18rp 0 292129 1055307 2026-09-26T16:47:10Z Dr Lotus Black 31011 [[ပန်ဂေအာ]] စာမျက်နှာကို [[ပန်ဂျီးယာ မဟာတိုက်ကြီး]] သို့ Dr Lotus Blackက ရွှေ့ခဲ့သည် 1055307 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ပန်ဂျီးယာ မဟာတိုက်ကြီး]] lbpfa3dyp2c1rlofx3k7z2ztmsrmnzf 0 292130 1055309 2026-09-26T17:06:56Z Dr Lotus Black 31011 " '''ကျောက်မီးသွေးယုဂ်''' သို့မဟုတ် '''ကာဘွန်နီဖာရတ်စ်ခေတ်''' (Carboniferous) (/ˌkɑːrbəˈnɪfərəs/) သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃၅၈.၈၆ သန်း (ဒေဗွန်ယုဂ်|ဒီဗ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1055309 wikitext text/x-wiki '''ကျောက်မီးသွေးယုဂ်''' သို့မဟုတ် '''ကာဘွန်နီဖာရတ်စ်ခေတ်''' (Carboniferous) (/ˌkɑːrbəˈnɪfərəs/) သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃၅၈.၈၆ သန်း ([[ဒေဗွန်ယုဂ်|ဒီဗိုနီယမ်ခေတ်]]ကုန်ဆုံးချိန်) မှ နှစ်ပေါင်း ၂၉၈.၉ သန်း (ပါမီယမ် ခေတ်မစမီ) အထိ နှစ်ပေါင်း သန်း ၆၀ နီးပါး ကြာမြင့်ခဲ့သည့် ပါလီယိုဇိုးအစ် ခေတ်ကြီး (Paleozoic era) အတွင်းမှ ဘူမိဗေဒ ကာလနှင့် စနစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဖာနီရိုဇိုးအစ် ကာလကြီး (Phanerozoic eon) ၏ ပဥ္စမမြောက် ခေတ်လည်း ဖြစ်သည်။ မြောက်အမေရိကတွင် ကာဘွန်နီဖာရတ်စ် ခေတ်ကို စောပိုင်း ''မစ်စစ်စီပီယမ် ခေတ်'' (Mississippian) နှင့် နောက်ပိုင်း ''ပင်ဆယ်ဗေးနီးယမ် ခေတ်'' (Pennsylvanian) ဟုခေါ်သော သီးခြား ဘူမိခေတ် နှစ်ခုအဖြစ် ခွဲခြား သတ်မှတ်လေ့ ရှိကြသည်။ ''Carboniferous'' ဆိုသည့် အမည်မှာ လက်တင်ဘာသာစကား carbō (''ကျောက်မီးသွေး'') နှင့် ferō (''သယ်ဆောင်/ဖြစ်ထွန်းစေသော'') တို့မှ ဆင်းသက်လာပြီး ''ကျောက်မီးသွေး ဖြစ်ထွန်းစေသော'' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရကာ ထိုခေတ်ကာလအတွင်း ကမ္ဘာအနှံ့ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် ကျောက်မီးသွေးလွှာ အများအပြားကို ရည်ညွှန်းခြင်း ဖြစ်သည်။ ခေတ်သစ် ကျောက်လွှာစနစ် အမည်များထဲတွင် ပထမဆုံး အသုံးပြုခဲ့သည့် အမည်ဖြစ်ပြီး ၁၈၂၂ ခုနှစ်တွင် ဘူမိဗေဒပညာရှင်များ ဖြစ်ကြသော William Conybeare နှင့် William Phillips တို့က ဗြိတိန်နိုင်ငံ၏ ကျောက်လွှာစဉ် အစီအစဉ်များကို လေ့လာမှုအပေါ် အခြေခံ၍ သတ်မှတ်ကိန်းအဖြစ် စတင်သုံးစွဲခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။{{sfn|Conybeare|Phillips|1822|loc=[https://books.google.com/books?id=ZcMQAAAAIAAJ&pg=PA323 p. 323: "Book III. Medial or Carboniferous Order."]}} ကာဘွန်နီဖာရတ်စ်ခေတ်သည် ကုန်းနေ တိရစ္ဆာန်များနှင့် အပင်များ ခိုင်ခိုင်မာမာ စတင်ထွန်းကားကျက်စားခဲ့သည့် ခေတ်ဖြစ်သည်။ ရှေ့ပြေးငါးမျိုးစိတ် (Lobe-finned fish) များမှတစ်ဆင့် ယခင် [[ဒေဗွန်ယုဂ်|ဒီဗိုနီယမ်ခေတ်]]တွင် ဆင်းသက်ဆင်းပြောင်းလာသော Stegocephalia (ခြေလေးချောင်းပါ ကျောရိုးရှိ သတ္တဝါများ) သည် ကာဘွန်နီဖာရတ်စ်ခေတ်အရောက်တွင် ခြေချောင်းငါးချောင်းပါ အကောင်များ (Pentadactylous) အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲလာခဲ့ကြသည်။<ref>Irisarri, I., Baurain, D., Brinkmann, H. et al. Phylotranscriptomic consolidation of the jawed vertebrate timetree. Nat Ecol Evol 1, 1370–1378 (2017). https://doi.org/10.1038/s41559-017-0240-5</ref> Temnospondyls ကဲ့သို့သော ရှေးဦး ကုန်းဘက်နေ ကျောရိုးရှိ သတ္တဝါများ၏ ပုံစံအမျိုးမျိုး ထွန်းကားလာမှုကြောင့်<ref>{{cite web |title=Animal Life in the Paleozoic |url=http://www.columbia.edu/~vjd1/pz_life.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20031217181240/http://www.columbia.edu/~vjd1/pz_life.htm |archive-date=2003-12-17 |access-date=2021-05-15 }}</ref> ဤခေတ်ကို ''ကုန်းနေရေနေသတဝါများ၏ ခေတ်'' (Age of Amphibians) ဟုလည်း အချို့က ခေါ်ဆိုကြသည်။<ref>{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/science/Carboniferous-Period/Carboniferous-life|title=Carboniferous Period|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|date=25 September 2024 }}</ref> ထို့ပြင် ကာဘွန်နီဖာရတ်စ် ခေတ်နှောင်းပိုင်းတွင် ခေတ်သစ် [[နို့တိုက်သတ္တဝါ]]များ ပါဝင်သော Synapsids နှင့် ခေတ်သစ် တွားသွားသတ္တဝါများနှင့် [[ငှက်]]များပါဝင်သော Sauropsids အပါအဝင် အမ်နီယုတ် (Amniotes) သတ္တဝါများ စတင် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ကုန်းဘက်နေ အဆစ်ပါ တိရစ္ဆာန်များ ဖြစ်ကြသော ပင့်ကူမျိုးနွယ်များ (ဥပမာ- Trigonotarbids နှင့် Pulmonoscorpius [[ကင်းမြီးကောက်]]များ)၊ ခြေများ အင်းဆက်များ (ဥပမာ- Arthropleura) နှင့် အထူးသဖြင့် ပျံသန်းနိုင်သော [[အင်းဆက်]]များသည်လည်း ကာဘွန်နီဖာရတ်စ် ခေတ်နှောင်းပိုင်းတွင် ကြီးမားသော မျိုးရိုးဗီဇ ဆန်းသစ်ပြောင်းလဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြသည်။ ကျယ်ပြောလှသော သစ်တောကြီးများနှင့် ရွှံ့နွံတောကြီးများသည် ကုန်းမြေအများအပြားကို ဖုံးလွှမ်းခဲ့ပြီး ထိုအရာများမှတစ်ဆင့် ယနေ့ခေတ် တွေ့ရှိရသည့် ကာဘွန်နီဖာရတ်စ် ကျောက်လွှာစဉ်ဆိုင်ရာ ထူးခြားချက်ဖြစ်သော ကျောက်မီးသွေးလွှာများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ကြသည်။ ခေတ်၏ နောက်ပိုင်းဝက်တွင် တိုက်ကြီးများ ရိုက်ခတ်မိပြီး [[ပန်ဂျီးယာ မဟာတိုက်ကြီး]] (Pangaea) ဖြစ်ပေါ်လာမှုကြောင့် ရေခဲပြင်များ ဖုံးလွှမ်းခြင်း၊ ရေမျက်နှာပြင် နိမ့်ကျသွားခြင်းနှင့် တောင်တန်းများ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းတို့ကို ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။ ခေတ်၏ အဆုံးပိုင်းတွင် ရာသီဥတု ပြောင်းလဲမှုကြောင့် ''ကာဘွန်နီဖာရတ်စ် မိုးသစ်တောများ ပြိုလဲခြင်း'' (Carboniferous rainforest collapse) ဟုခေါ်သည့် အသေးစား ရေဝက်နှင့် ကုန်းဘက်ဆိုင်ရာ မျိုးသုဉ်းပျောမှု ဖြစ်စဉ်တစ်ခု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ လေထုအတွင်း [[အောက်ဆီဂျင်]] ပမာဏသည် ကာဘွန်နီဖာရတ်စ် ခေတ်တစ်ခုလုံးတွင် ယနေ့ခေတ်ထက် အစဉ်တစိုက် မြင့်မားခဲ့သည်ဟု မူလက ယူဆခဲ့ကြသော်လည်း အမှန်တကယ်တွင်မူ ခေတ်စတင်ချိန်၌ အနိမ့်ဆုံးအဆင့်မှ စတင်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ၂၅% မှ ၃၀% အထိ မြင့်တက်သွားခြင်း ဖြစ်ကာ ပြောင်းလဲမှုများ ရှိခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဘူမိဗေဒဆိုင်ရာ ကာလများ]] 5c725nwv2fq7nbgw34l6wn63mmsdiih 1055312 1055309 2026-09-26T17:11:08Z Dr Lotus Black 31011 1055312 wikitext text/x-wiki '''ကျောက်မီးသွေးယုဂ်''' သို့မဟုတ် '''ကာဘွန်နီဖာရတ်စ်ခေတ်''' (Carboniferous) (/ˌkɑːrbəˈnɪfərəs/) သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃၅၈.၈၆ သန်း ([[ဒေဗွန်ယုဂ်|ဒီဗိုနီယမ်ခေတ်]]ကုန်ဆုံးချိန်) မှ နှစ်ပေါင်း ၂၉၈.၉ သန်း (ပါမီယမ် ခေတ်မစမီ) အထိ နှစ်ပေါင်း သန်း ၆၀ နီးပါး ကြာမြင့်ခဲ့သည့် ပါလီယိုဇိုးအစ် ခေတ်ကြီး (Paleozoic era) အတွင်းမှ ဘူမိဗေဒ ကာလနှင့် စနစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဖာနီရိုဇိုးအစ် ကာလကြီး (Phanerozoic eon) ၏ ပဥ္စမမြောက် ခေတ်လည်း ဖြစ်သည်။ မြောက်အမေရိကတွင် ကာဘွန်နီဖာရတ်စ် ခေတ်ကို စောပိုင်း ''မစ်စစ်စီပီယမ် ခေတ်'' (Mississippian) နှင့် နောက်ပိုင်း ''ပင်ဆယ်ဗေးနီးယမ် ခေတ်'' (Pennsylvanian) ဟုခေါ်သော သီးခြား ဘူမိခေတ် နှစ်ခုအဖြစ် ခွဲခြား သတ်မှတ်လေ့ ရှိကြသည်။ ''Carboniferous'' ဆိုသည့် အမည်မှာ လက်တင်ဘာသာစကား carbō (''ကျောက်မီးသွေး'') နှင့် ferō (''သယ်ဆောင်/ဖြစ်ထွန်းစေသော'') တို့မှ ဆင်းသက်လာပြီး ''ကျောက်မီးသွေး ဖြစ်ထွန်းစေသော'' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရကာ ထိုခေတ်ကာလအတွင်း ကမ္ဘာအနှံ့ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် ကျောက်မီးသွေးလွှာ အများအပြားကို ရည်ညွှန်းခြင်း ဖြစ်သည်။ ခေတ်သစ် ကျောက်လွှာစနစ် အမည်များထဲတွင် ပထမဆုံး အသုံးပြုခဲ့သည့် အမည်ဖြစ်ပြီး ၁၈၂၂ ခုနှစ်တွင် ဘူမိဗေဒပညာရှင်များ ဖြစ်ကြသော William Conybeare နှင့် William Phillips တို့က ဗြိတိန်နိုင်ငံ၏ ကျောက်လွှာစဉ် အစီအစဉ်များကို လေ့လာမှုအပေါ် အခြေခံ၍ သတ်မှတ်ကိန်းအဖြစ် စတင်သုံးစွဲခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။{{sfn|Conybeare|Phillips|1822|loc=[https://books.google.com/books?id=ZcMQAAAAIAAJ&pg=PA323 p. 323: "Book III. Medial or Carboniferous Order."]}} ကာဘွန်နီဖာရတ်စ်ခေတ်သည် ကုန်းနေ တိရစ္ဆာန်များနှင့် အပင်များ ခိုင်ခိုင်မာမာ စတင်ထွန်းကားကျက်စားခဲ့သည့် ခေတ်ဖြစ်သည်။ ရှေ့ပြေးငါးမျိုးစိတ် (Lobe-finned fish) များမှတစ်ဆင့် ယခင် [[ဒေဗွန်ယုဂ်|ဒီဗိုနီယမ်ခေတ်]]တွင် ဆင်းသက်ဆင်းပြောင်းလာသော Stegocephalia (ခြေလေးချောင်းပါ ကျောရိုးရှိ သတ္တဝါများ) သည် ကာဘွန်နီဖာရတ်စ်ခေတ်အရောက်တွင် ခြေချောင်းငါးချောင်းပါ အကောင်များ (Pentadactylous) အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲလာခဲ့ကြသည်။<ref>Irisarri, I., Baurain, D., Brinkmann, H. et al. Phylotranscriptomic consolidation of the jawed vertebrate timetree. Nat Ecol Evol 1, 1370–1378 (2017). https://doi.org/10.1038/s41559-017-0240-5</ref> Temnospondyls ကဲ့သို့သော ရှေးဦး ကုန်းဘက်နေ ကျောရိုးရှိ သတ္တဝါများ၏ ပုံစံအမျိုးမျိုး ထွန်းကားလာမှုကြောင့်<ref>{{cite web |title=Animal Life in the Paleozoic |url=http://www.columbia.edu/~vjd1/pz_life.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20031217181240/http://www.columbia.edu/~vjd1/pz_life.htm |archive-date=2003-12-17 |access-date=2021-05-15 }}</ref> ဤခေတ်ကို ''ကုန်းနေရေနေသတဝါများ၏ ခေတ်'' (Age of Amphibians) ဟုလည်း အချို့က ခေါ်ဆိုကြသည်။<ref>{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/science/Carboniferous-Period/Carboniferous-life|title=Carboniferous Period|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|date=25 September 2024 }}</ref> ထို့ပြင် ကာဘွန်နီဖာရတ်စ် ခေတ်နှောင်းပိုင်းတွင် ခေတ်သစ် [[နို့တိုက်သတ္တဝါ]]များ ပါဝင်သော Synapsids နှင့် ခေတ်သစ် တွားသွားသတ္တဝါများနှင့် [[ငှက်]]များပါဝင်သော Sauropsids အပါအဝင် အမ်နီယုတ် (Amniotes) သတ္တဝါများ စတင် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ကုန်းဘက်နေ အဆစ်ပါ တိရစ္ဆာန်များ ဖြစ်ကြသော ပင့်ကူမျိုးနွယ်များ (ဥပမာ- Trigonotarbids နှင့် Pulmonoscorpius [[ကင်းမြီးကောက်]]များ)၊ ခြေများ အင်းဆက်များ (ဥပမာ- Arthropleura) နှင့် အထူးသဖြင့် ပျံသန်းနိုင်သော [[အင်းဆက်]]များသည်လည်း ကာဘွန်နီဖာရတ်စ် ခေတ်နှောင်းပိုင်းတွင် ကြီးမားသော မျိုးရိုးဗီဇ ဆန်းသစ်ပြောင်းလဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြသည်။ ကျယ်ပြောလှသော သစ်တောကြီးများနှင့် ရွှံ့နွံတောကြီးများသည် ကုန်းမြေအများအပြားကို ဖုံးလွှမ်းခဲ့ပြီး ထိုအရာများမှတစ်ဆင့် ယနေ့ခေတ် တွေ့ရှိရသည့် ကာဘွန်နီဖာရတ်စ် ကျောက်လွှာစဉ်ဆိုင်ရာ ထူးခြားချက်ဖြစ်သော ကျောက်မီးသွေးလွှာများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ကြသည်။ ခေတ်၏ နောက်ပိုင်းဝက်တွင် တိုက်ကြီးများ ရိုက်ခတ်မိပြီး [[ပန်ဂျီးယာ မဟာတိုက်ကြီး]] (Pangaea) ဖြစ်ပေါ်လာမှုကြောင့် ရေခဲပြင်များ ဖုံးလွှမ်းခြင်း၊ ရေမျက်နှာပြင် နိမ့်ကျသွားခြင်းနှင့် တောင်တန်းများ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းတို့ကို ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။ ခေတ်၏ အဆုံးပိုင်းတွင် ရာသီဥတု ပြောင်းလဲမှုကြောင့် ''ကာဘွန်နီဖာရတ်စ် မိုးသစ်တောများ ပြိုလဲခြင်း'' (Carboniferous rainforest collapse) ဟုခေါ်သည့် အသေးစား ရေဝက်နှင့် ကုန်းဘက်ဆိုင်ရာ မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်မှု ဖြစ်စဉ်တစ်ခု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ လေထုအတွင်း [[အောက်ဆီဂျင်]] ပမာဏသည် ကာဘွန်နီဖာရတ်စ် ခေတ်တစ်ခုလုံးတွင် ယနေ့ခေတ်ထက် အစဉ်တစိုက် မြင့်မားခဲ့သည်ဟု မူလက ယူဆခဲ့ကြသော်လည်း အမှန်တကယ်တွင်မူ ခေတ်စတင်ချိန်၌ အနိမ့်ဆုံးအဆင့်မှ စတင်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ၂၅% မှ ၃၀% အထိ မြင့်တက်သွားခြင်း ဖြစ်ကာ ပြောင်းလဲမှုများ ရှိခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဘူမိဗေဒဆိုင်ရာ ကာလများ]] 0r1caua7cy2qnksw8074bt0f6o986k1 1055363 1055312 2026-09-27T06:21:34Z Dr Lotus Black 31011 1055363 wikitext text/x-wiki '''ကျောက်မီးသွေးယုဂ်''' သို့မဟုတ် '''ကာဘွန်နီဖာရတ်စ်ခေတ်''' (Carboniferous) (/ˌkɑːrbəˈnɪfərəs/) သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃၅၈.၈၆ သန်း ([[ဒေဗွန်ယုဂ်|ဒီဗိုနီယမ်ခေတ်]]ကုန်ဆုံးချိန်) မှ နှစ်ပေါင်း ၂၉၈.၉ သန်း (ပါမီယမ် ခေတ်မစမီ) အထိ နှစ်ပေါင်း သန်း ၆၀ နီးပါး ကြာမြင့်ခဲ့သည့် ပါလီယိုဇိုးအစ် ခေတ်ကြီး (Paleozoic era) အတွင်းမှ ဘူမိဗေဒ ကာလနှင့် စနစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဖာနီရိုဇိုးအစ် ကာလကြီး (Phanerozoic eon) ၏ ပဥ္စမမြောက် ခေတ်လည်း ဖြစ်သည်။ မြောက်အမေရိကတွင် ကာဘွန်နီဖာရတ်စ် ခေတ်ကို စောပိုင်း ''မစ်စစ်စီပီယမ် ခေတ်'' (Mississippian) နှင့် နောက်ပိုင်း ''ပင်ဆယ်ဗေးနီးယမ် ခေတ်'' (Pennsylvanian) ဟုခေါ်သော သီးခြား ဘူမိခေတ် နှစ်ခုအဖြစ် ခွဲခြား သတ်မှတ်လေ့ ရှိကြသည်။ ''Carboniferous'' ဆိုသည့် အမည်မှာ လက်တင်ဘာသာစကား carbō (''ကျောက်မီးသွေး'') နှင့် ferō (''သယ်ဆောင်/ဖြစ်ထွန်းစေသော'') တို့မှ ဆင်းသက်လာပြီး ''ကျောက်မီးသွေး ဖြစ်ထွန်းစေသော'' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရကာ ထိုခေတ်ကာလအတွင်း ကမ္ဘာအနှံ့ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် ကျောက်မီးသွေးလွှာ အများအပြားကို ရည်ညွှန်းခြင်း ဖြစ်သည်။ ခေတ်သစ် ကျောက်လွှာစနစ် အမည်များထဲတွင် ပထမဆုံး အသုံးပြုခဲ့သည့် အမည်ဖြစ်ပြီး ၁၈၂၂ ခုနှစ်တွင် ဘူမိဗေဒပညာရှင်များ ဖြစ်ကြသော William Conybeare နှင့် William Phillips တို့က ဗြိတိန်နိုင်ငံ၏ ကျောက်လွှာစဉ် အစီအစဉ်များကို လေ့လာမှုအပေါ် အခြေခံ၍ သတ်မှတ်ကိန်းအဖြစ် စတင်သုံးစွဲခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။{{sfn|Conybeare|Phillips|1822|loc=[https://books.google.com/books?id=ZcMQAAAAIAAJ&pg=PA323 p. 323: "Book III. Medial or Carboniferous Order."]}} ကာဘွန်နီဖာရတ်စ်ခေတ်သည် ကုန်းနေ တိရစ္ဆာန်များနှင့် အပင်များ ခိုင်ခိုင်မာမာ စတင်ထွန်းကားကျက်စားခဲ့သည့် ခေတ်ဖြစ်သည်။ ရှေ့ပြေးငါးမျိုးစိတ် (Lobe-finned fish) များမှတစ်ဆင့် ယခင် [[ဒေဗွန်ယုဂ်|ဒီဗိုနီယမ်ခေတ်]]တွင် ဆင်းသက်ဆင်းပြောင်းလာသော Stegocephalia (ခြေလေးချောင်းပါ ကျောရိုးရှိ သတ္တဝါများ) သည် ကာဘွန်နီဖာရတ်စ်ခေတ်အရောက်တွင် ခြေချောင်းငါးချောင်းပါ အကောင်များ (Pentadactylous) အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲလာခဲ့ကြသည်။<ref>Irisarri, I., Baurain, D., Brinkmann, H. et al. Phylotranscriptomic consolidation of the jawed vertebrate timetree. Nat Ecol Evol 1, 1370–1378 (2017). https://doi.org/10.1038/s41559-017-0240-5</ref> Temnospondyls ကဲ့သို့သော ရှေးဦး ကုန်းဘက်နေ ကျောရိုးရှိ သတ္တဝါများ၏ ပုံစံအမျိုးမျိုး ထွန်းကားလာမှုကြောင့်<ref>{{cite web |title=Animal Life in the Paleozoic |url=http://www.columbia.edu/~vjd1/pz_life.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20031217181240/http://www.columbia.edu/~vjd1/pz_life.htm |archive-date=2003-12-17 |access-date=2021-05-15 }}</ref> ဤခေတ်ကို ''ကုန်းနေရေနေသတ္တဝါများ၏ ခေတ်'' (Age of Amphibians) ဟုလည်း အချို့က ခေါ်ဆိုကြသည်။<ref>{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/science/Carboniferous-Period/Carboniferous-life|title=Carboniferous Period|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|date=25 September 2024 }}</ref> ထို့ပြင် ကာဘွန်နီဖာရတ်စ် ခေတ်နှောင်းပိုင်းတွင် ခေတ်သစ် [[နို့တိုက်သတ္တဝါ]]များ ပါဝင်သော Synapsids နှင့် ခေတ်သစ် တွားသွားသတ္တဝါများနှင့် [[ငှက်]]များပါဝင်သော Sauropsids အပါအဝင် အမ်နီယုတ် (Amniotes) သတ္တဝါများ စတင် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ကုန်းဘက်နေ အဆစ်ပါ တိရစ္ဆာန်များ ဖြစ်ကြသော ပင့်ကူမျိုးနွယ်များ (ဥပမာ- Trigonotarbids နှင့် Pulmonoscorpius [[ကင်းမြီးကောက်]]များ)၊ ခြေများ အင်းဆက်များ (ဥပမာ- Arthropleura) နှင့် အထူးသဖြင့် ပျံသန်းနိုင်သော [[အင်းဆက်]]များသည်လည်း ကာဘွန်နီဖာရတ်စ် ခေတ်နှောင်းပိုင်းတွင် ကြီးမားသော မျိုးရိုးဗီဇ ဆန်းသစ်ပြောင်းလဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြသည်။ ကျယ်ပြောလှသော သစ်တောကြီးများနှင့် ရွှံ့နွံတောကြီးများသည် ကုန်းမြေအများအပြားကို ဖုံးလွှမ်းခဲ့ပြီး ထိုအရာများမှတစ်ဆင့် ယနေ့ခေတ် တွေ့ရှိရသည့် ကာဘွန်နီဖာရတ်စ် ကျောက်လွှာစဉ်ဆိုင်ရာ ထူးခြားချက်ဖြစ်သော ကျောက်မီးသွေးလွှာများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ကြသည်။ ခေတ်၏ နောက်ပိုင်းဝက်တွင် တိုက်ကြီးများ ရိုက်ခတ်မိပြီး [[ပန်ဂျီးယာ မဟာတိုက်ကြီး]] (Pangaea) ဖြစ်ပေါ်လာမှုကြောင့် ရေခဲပြင်များ ဖုံးလွှမ်းခြင်း၊ ရေမျက်နှာပြင် နိမ့်ကျသွားခြင်းနှင့် တောင်တန်းများ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းတို့ကို ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။ ခေတ်၏ အဆုံးပိုင်းတွင် ရာသီဥတု ပြောင်းလဲမှုကြောင့် ''ကာဘွန်နီဖာရတ်စ် မိုးသစ်တောများ ပြိုလဲခြင်း'' (Carboniferous rainforest collapse) ဟုခေါ်သည့် အသေးစား ရေဝက်နှင့် ကုန်းဘက်ဆိုင်ရာ မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်မှု ဖြစ်စဉ်တစ်ခု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ လေထုအတွင်း [[အောက်ဆီဂျင်]] ပမာဏသည် ကာဘွန်နီဖာရတ်စ် ခေတ်တစ်ခုလုံးတွင် ယနေ့ခေတ်ထက် အစဉ်တစိုက် မြင့်မားခဲ့သည်ဟု မူလက ယူဆခဲ့ကြသော်လည်း အမှန်တကယ်တွင်မူ ခေတ်စတင်ချိန်၌ အနိမ့်ဆုံးအဆင့်မှ စတင်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ၂၅% မှ ၃၀% အထိ မြင့်တက်သွားခြင်း ဖြစ်ကာ ပြောင်းလဲမှုများ ရှိခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဘူမိဗေဒဆိုင်ရာ ကာလများ]] q9piz34xg5nyxtjhy7fsb1cxemgx44d 0 292131 1055310 2026-09-26T17:08:23Z Dr Lotus Black 31011 စာမျက်နှာကို [[ကျောက်မီးသွေးယုဂ်]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1055310 wikitext text/x-wiki #Redirect[[ကျောက်မီးသွေးယုဂ်]] q1rgfmv0cjqucjqou5oqp1c2vsqfgp0 0 292132 1055311 2026-09-26T17:08:45Z Dr Lotus Black 31011 စာမျက်နှာကို [[ကျောက်မီးသွေးယုဂ်]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1055311 wikitext text/x-wiki #Redirect[[ကျောက်မီးသွေးယုဂ်]] q1rgfmv0cjqucjqou5oqp1c2vsqfgp0 1 292133 1055313 2026-09-26T17:51:45Z ~2026-51990-27 148694 /* ပကူးလူမျိုး */ အပိုင်းသစ် 1055313 wikitext text/x-wiki == ပကူးလူမျိုး == သမိုင်း [[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/~2026-51990-27|~2026-51990-27]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-51990-27|talk]]) ၁၇:၅၁၊ ၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) 8d004f0x0y8ucm2vwvpgutuoaaz0k98 3 292134 1055315 2026-09-26T17:58:12Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1055315 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-51990-27 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၇:၅၈၊ ၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) 6vargk2rtpvv86270rupks3qjqte7y0 0 292135 1055319 2026-09-26T21:08:43Z Mkant00 135890 "<math>R</math> သည် ထပ်တူရပါသော [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] (unital ring) တစ်ခုဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ပါ။ ၎င်းသည် ထပ်တူရအစုဝင်|မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1055319 wikitext text/x-wiki <math>R</math> သည် ထပ်တူရပါသော [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] (unital ring) တစ်ခုဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ပါ။ ၎င်းသည် [[ထပ်တူရအစုဝင်|မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ ထပ်တူရ]] (multiplicative identity) ပါဝင်သော ကွင်း (ring) ဖြစ်သည်။ ကိန်းအုံ ကွင်း (matrix ring) <math>M_n(R)</math> သည် <math>R</math> ရှိ [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]] (entries) ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ကိန်းအုံပေါင်းခြင်း (matrix addition) နှင့် ကိန်းအုံမြှောက်ခြင်း (matrix multiplication) တို့ ပါဝင်သော <math>n \times n</math> ကိန်းအုံများ (matrices) ၏ [[အစု]] (set) ဖြစ်သည်။ အခြားသော [[သင်္ချာဆိုင်ရာ သင်္ကေတများစာရင်း|သင်္ကေတအသုံးအနှုန်းများ]] (alternative notations) တွင် <math>M(n, R)</math>, <math>\operatorname{Mat}_n(R)</math> နှင့် <math>R^{n \times n}</math> တို့ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ <math>R</math> သည် [[ဖလှယ်ရ ကွင်း]] (commutative ring) ဖြစ်ပါက <math>M_n(R)</math> သည် <math>R</math> အပေါ်ရှိ [[ဖက်စပ်ရ အက္ခရာသင်္ချာ]] (associative algebra) တစ်ခုဖြစ်ပြီး ယင်းကို [[အက္ခရာသင်္ချာ|ကိန်းအုံ အက္ခရာသင်္ချာ]] (matrix algebra) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ == ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ (Formal Definitions) == * '''ကိန်းအုံ ဆီမီးကွင်း (Matrix semiring)''' :<math>R</math> သည် ဆီမီးကွင်း (semiring) တစ်ခုဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ပါ။ <math>M_n(R)</math> အစုသည် ကိန်းအုံပေါင်းခြင်းနှင့် ကိန်းအုံမြှောက်ခြင်းအောက်တွင် ဆီမီးကွင်းတစ်ခုအဖြစ် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ အကယ်၍ <math>R</math> သည် ဖလှယ်ရဖြစ်ပါက <math>M_n(R)</math> သည် ကိန်းအုံ ဆီမီးအက္ခရာသင်္ချာ (matrix semialgebra) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ * '''အနန္တ ကိန်းအုံ ကွင်းများ (Infinite matrix rings)''' :အနန္တ အညွှန်းအစု (infinite index set) <math>I</math> တစ်ခုအတွက် :*<math>\mathbb{CFM}_I(R)</math> သည် <math>R</math> အပေါ်ရှိ တိုင်အလိုက် အဆုံးရှိသော ကိန်းအုံများ (column-finite matrices) ၏ [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]]ဖြစ်သည်။ ဤကိန်းအုံများ၏ တိုင်တစ်ခုစီတိုင်းတွင် အဆုံးရှိသည့် သုညမဟုတ်သော [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]] (nonzero entries) သာ ပါဝင်သည်။ :*<math>\mathbb{RFM}_I(R)</math> သည် <math>R</math> အပေါ်ရှိ အတန်းအလိုက် အဆုံးရှိသော ကိန်းအုံများ (row-finite matrices) ၏ ကွင်းဖြစ်သည်။ :*<math>\mathbb{RCFM}_I(R) = \mathbb{CFM}_I(R) \cap \mathbb{RFM}_I(R)</math> ဖြစ်သည်။ == အဓိက သီအိုရမ်များ နှင့် ဂုဏ်သတ္တိများ (Core Theorems & Properties) == * '''မော်ဂျူး အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် (Module endomorphism isomorphism)''' :<math>M_n(R)</math> [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]]သည် အဆင့် (rank) <math>n</math> ရှိသော [[လွတ်လပ်သော မော်ဂျူး|လွတ်လပ်သော ညာ <math>R</math>-မော်ဂျူး]] (free right <math>R</math>-module) ၏ [[အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်|အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်များ]]၏ ကွင်း (ring of endomorphisms) နှင့် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်]] (isomorphic) ဖြစ်သည်။ တနည်းအားဖြင့် <math>M_n(R) \cong \operatorname{End}_R(R^n)</math> ဖြစ်သည်။ အနန္တ အညွှန်းအစု <math>I</math> တစ်ခုအတွက် ညာ <math>R</math>-မော်ဂျူး <math>\bigoplus_{i \in I}R</math> ၏ အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်များ၏ ကွင်းသည် <math>\mathbb{CFM}_I(R)</math> နှင့် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဖြစ်ပြီး ဘယ် <math>R</math>-မော်ဂျူး (left <math>R</math>-module) တစ်ခုအနေဖြင့် ၎င်းသည် [[ပြောင်းပြန်ကွင်း]] (opposite ring) <math>\mathbb{RFM}_I(R)^{\mathrm{op}}</math> နှင့် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဖြစ်သည်။ * '''မိုရီတာ ထပ်တူညီမှု (Morita equivalence)''' :<math>R</math> နှင့် <math>M_n(R)</math> ကွင်းများသည် [[မိုရီတာ ထပ်တူညီမှု]] (Morita equivalence) ရှိကြသည်။ [[မော်ဂျူးများ_ကတ်တဂိုရီ#ဘယ်_(သို့မဟုတ်_ညာ)_မော်ဂျူးများ_ကတ်တဂိုရီ_(Category_of_Left_or_Right_Modules)|ဘယ် <math>R</math>-မော်ဂျူးများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of left <math>R</math>-modules) နှင့် [[မော်ဂျူးများ_ကတ်တဂိုရီ#ဘယ်_(သို့မဟုတ်_ညာ)_မော်ဂျူးများ_ကတ်တဂိုရီ_(Category_of_Left_or_Right_Modules)|ဘယ် <math>M_n(R)</math>-မော်ဂျူးများ ကတ်တဂိုရီ]]တို့သည် ထပ်တူညီကြသည် (equivalent) ။ <math>R</math> ၏ [[အိုင်ဒီးလ်|နှစ်ဖက် အိုင်ဒီးလ်များ]] (two-sided ideals) နှင့် <math>M_n(R)</math> ၏ နှစ်ဖက် အိုင်ဒီးလ်များ အကြားတွင် သဘာဝ [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဘိုင်ဂျက်ရှင်း]] (natural bijection) တစ်ခု တည်ရှိသည်။ သို့ဖြစ်၍ <math>M_n(R)</math> သည် <math>R</math> ထံမှ မိုရီတာအရ မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိများ (Morita-invariant properties) ကို ဆက်ခံရရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ရိုးရှင်းသော (simple)၊ အာတင် (Artinian)၊ နိုသာ (Noetherian) နှင့် သုဒ္ဓ (prime) ကဲ့သို့သော ဂုဏ်သတ္တိများကို ဆက်ခံရရှိခြင်း ဖြစ်သည်။ * '''ဗဟို (Center)''' :<math>M_n(R)</math> ၏ ဗဟို (center) တွင် ထပ်တူရကိန်းအုံ (identity matrix) ၏ [[စကေလာ|စကေလာဆတိုးကိန်းများ]] (scalar multiples) ဖြစ်သော <math>c I_n</math> တို့ ပါဝင်သည်။ ဤနေရာတွင် <math>c</math> သည် <math>R</math> ၏ ဗဟိုတွင် ပါဝင်သည်။ * '''ယူနစ်အုပ်စု (Unit group)''' :<math>M_n(R)</math> အတွင်းရှိ [[ပြောင်းပြန် အစုဝင်|ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော အစုဝင်များ]] (invertible elements) ၏ [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (group) သည် ယေဘုယျ မျဉ်းဖြောင့်အုပ်စု (general linear group) <math>\operatorname{GL}_n(R)</math> ဖြစ်သည်။ * '''တည်ငြိမ်စွာ အဆုံးရှိခြင်း (Stable finiteness)''' :အကယ်၍ <math>n</math> အားလုံးနှင့် <math>A, B \in M_n(R)</math> အားလုံးအတွက် <math>AB = I_n \implies BA = I_n</math> ဖြစ်ပါက ကွင်း <math>R</math> သည် တည်ငြိမ်စွာ အဆုံးရှိသော (stably finite) ကွင်းဖြစ်သည်။ [[ဖီးလ်ဒ်]] (field) တိုင်းသည် တည်ငြိမ်စွာ အဆုံးရှိကြသည်။ == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last=Artin |first=Michael |title=Algebra |publisher=Pearson |date=2018}} * {{Citation |last1=Droste |first1=M. |last2=Kuich |first2=W. |chapter=Semirings and Formal Power Series |title=Handbook of Weighted Automata |series=Monographs in Theoretical Computer Science. An EATCS Series |pages=3–28 |publisher=Springer |date=2009 |isbn=978-3-642-01491-8 |doi=10.1007/978-3-642-01492-5_1}} * {{Citation |last1=Howe |first1=Roger | last2=Tan |first2=Eng Chyne |title=Nonabelian harmonic analysis. Applications of SL(2,R) |series=Universitext |publisher=Springer-Verlag |date=1992 |isbn=0-387-97768-6}} * {{Citation |last=Lam |first=Tsit Yuen |title=Lectures on modules and rings |series=Graduate Texts in Mathematics No. 189 |publication-place=Berlin, New York |publisher=Springer-Verlag |date=1999 |isbn=978-0-387-98428-5}} * {{Citation |last=Lam |first=Tsit Yuen |title=A first course on noncommutative rings |edition=2nd |publisher=Springer |date=2001}} * {{Citation |last=Lang |first=Serge |title=Undergraduate algebra |publisher=Springer |date=2005}} * {{Citation |last=Serre |first=Jean-Pierre |title=Local fields |publisher=Springer |date=1979}} * {{Citation |last=Serre |first=Jean-Pierre |title=Lie algebras and Lie groups |edition=2nd |publisher=Springer |date=2006}} [[ကဏ္ဍ:မော်ဂျူးသီအိုရီ]] [[ကဏ္ဍ: ကွင်းသီအိုရီ]] 2rs50fb334bdrd9gjdil2q1s3zo3u51 0 292136 1055320 2026-09-26T21:30:02Z Mkant00 135890 "<math>K</math> သည် [[ဖီးလ်ဒ်]] (field) တစ်ခုဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ပါ။ <math>K</math> အပေါ်ရှိ [[အက္ခရာသင်္ချာ|ဗဟိုရိုးရှင်း အက္ခရာသင်္ချာ]] (central simple algebra) ဆိုသည်..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1055320 wikitext text/x-wiki <math>K</math> သည် [[ဖီးလ်ဒ်]] (field) တစ်ခုဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ပါ။ <math>K</math> အပေါ်ရှိ [[အက္ခရာသင်္ချာ|ဗဟိုရိုးရှင်း အက္ခရာသင်္ချာ]] (central simple algebra) ဆိုသည်မှာ ရိုးရှင်းသည့် (simple) ၎င်း၏ ဗဟို (center) သည် <math>K</math> ဖြစ်သည့် အတိုင်းအတာအဆုံးရှိသော (finite-dimensional) [[ဖက်စပ်ရ အက္ခရာသင်္ချာ|ဖက်စပ်ရ <math>K</math>-အက္ခရာသင်္ချာ]] (associative <math>K</math>-algebra) <math>A</math> ကို ဆိုလိုသည်။ ၎င်းကို အတိုကောက်အားဖြင့် CSA ဟု ခေါ်သည်။ == ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ (Formal Definitions) == * '''ဘရောင်းဝါ ထပ်တူညီမှု (Brauer equivalence)''' :<math>A \cong M_n(S)</math> နှင့် <math>B \cong M_m(T)</math> တို့သည် <math>K</math> အပေါ်ရှိ ဗဟိုရိုးရှင်း အက္ခရာသင်္ချာများ ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ပါ။ ဤနေရာတွင် <math>S</math> နှင့် <math>T</math> တို့သည် <math>K</math> အပေါ်ရှိ အတိုင်းအတာအဆုံးရှိသော ဗဟို အစား အက္ခရာသင်္ချာများ (central division algebras) ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ [[ဖီးလ်ဒ်တစ်ခုအပေါ်ရှိ အက္ခရာသင်္ချာ|<math>K</math>-အက္ခရာသင်္ချာ]] [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (<math>K</math>-algebra isomorphism) <math>S \cong T</math> တည်ရှိပါက <math>A</math> နှင့် <math>B</math> တို့သည် ဘရောင်းဝါ ထပ်တူညီသည် (Brauer equivalent)။ * '''ဘရောင်းဝါ အုပ်စု (Brauer group)''' :<math>K</math> အပေါ်ရှိ ဗဟိုရိုးရှင်း အက္ခရာသင်္ချာများ၏ ထပ်တူညီမှုအတန်းအစားများ (equivalence classes) အားလုံးပါဝင်သော [[အစု]] (set) သည် အက္ခရာသင်္ချာများ၏ [[တန်ဆာ မြှောက်လဒ်]] (tensor product of algebras) အောက်တွင် ဘရောင်းဝါ အုပ်စု (Brauer group) <math>\operatorname{Br}(K)</math> ကို ဖွဲ့စည်းသည်။ <math>\operatorname{Br}(K)</math> သည် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အလိမ် အုပ်စု]] (torsion group) တစ်ခုဖြစ်သည်။ * '''ကိန်းရင်းအားလုံးပါ ဖီးလ်ဒ် (Splitting field)''' :အကယ်၍ <math>A \otimes_K E \cong M_n(E)</math> ဖြစ်ပါက [[ဖီးလ်ဒ်]] <math>E</math> သည် <math>K</math> အပေါ်ရှိ <math>A</math> အတွက် ကိန်းရင်းအားလုံးပါ ဖီးလ်ဒ် (splitting field) တစ်ခုဖြစ်သည်။ အတိုင်းအတာအဆုံးရှိသော CSA တိုင်းတွင် <math>K</math> ၏ ခွဲထုတ်၍ရသော တိုးချဲ့ချက် (separable extension) ဖြစ်သည့် ကိန်းရင်းအားလုံးပါ ဖီးလ်ဒ်တစ်ခု ပိုင်ဆိုင်သည်။ * '''လျှော့ချထားသော စံနှုန်းနှင့် ထရေ့စ် (Reduced norm and trace)''' :<math>A</math> ကို <math>M_n(E)</math> ထဲသို့ ပုံဖော်ပေးသည့် ကိန်းရင်းအားလုံးပါ ဖီးလ်ဒ် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် ပုံဖော်မှုတစ်ခု ရှိသည်ဟု ယူဆလျှင် <math>A</math> ရှိ [[အစုဝင်]]တစ်ခု၏ [[စံနှုန်း (သင်္ချာ)|လျှော့ချထားသော စံနှုန်း]] (reduced norm) နှင့် လျှော့ချထားသော ထရေ့စ် (reduced trace) တို့ကို ၎င်း၏ <math>M_n(E)</math> အတွင်းရှိ [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#ပုံရိပ်_(Image)|ပုံရိပ်]] (image) ၏ [[အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး]] (determinant) နှင့် ထရေ့စ် (trace) အဖြစ် အသီးသီး အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသည်။ CSA တစ်ခုသည် အစား အက္ခရာသင်္ချာ (division algebra) ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ သုညမဟုတ်သော (non-zero) အစုဝင်များအားလုံးအပေါ်၌ လျှော့ချထားသော စံနှုန်းသည် သုညမဟုတ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ == အဓိက သီအိုရမ်များ နှင့် ယေဘုယျပြုထားခြင်းများ (Core Theorems & Generalisations) == * '''အာတင်-ဝက်ဒါဘန်း သတ်မှတ်ဖော်ပြချက် (Artin-Wedderburn characterization)''' :ဘရောင်းဝါ ထပ်တူညီမှုအတန်းအစား တစ်ခုစီတိုင်းတွင် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (isomorphism) တစ်ခုအထိ တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော (unique) အစား အက္ခရာသင်္ချာတစ်ခု တည်ရှိသည်။ * '''စကိုလမ်-နိုသာ အကျိုးဆက် (Skolem-Noether consequence)''' :ဗဟိုရိုးရှင်း အက္ခရာသင်္ချာတစ်ခု၏ [[ဖီးလ်ဒ်တစ်ခုအပေါ်ရှိ အက္ခရာသင်္ချာ|<math>K</math>-အက္ခရာသင်္ချာ]] [[အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်]] (automorphism) တိုင်းသည် [[အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်|အတွင်း အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်]] (inner automorphism) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ * '''ဒီဂရီ နှင့် ရှူးဝါး အညွှန်း (Degree and Schur index)''' :[[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာ]] (dimension) <math>\dim_K A</math> သည် နှစ်ထပ်ကိန်း (square) တစ်ခုဖြစ်သည်။ <math>A</math> ၏ ဒီဂရီ (degree) သည် <math>\sqrt{\dim_K A}</math> ဖြစ်သည်။ <math>A</math> ၏ ရှူးဝါး အညွှန်း (Schur index) သည် ၎င်းနှင့် ထပ်တူညီသော အစား အက္ခရာသင်္ချာ၏ ဒီဂရီဖြစ်ပြီး ဘရောင်းဝါ ထပ်တူညီမှုအောက်တွင် မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိ (invariant) ရှိသည်။ * '''ကာလ သို့မဟုတ် ထပ်ကိန်း (Period/Exponent)''' :<math>A</math> ၏ ကာလ (period) သို့မဟုတ် ထပ်ကိန်း (exponent) သည် <math>\operatorname{Br}(K)</math> ရှိ ၎င်း၏ ဘရောင်းဝါ အတန်းအစား (Brauer class) ၏ အစဉ် (order) ဖြစ်သည်။ ကာလသည် ရှူးဝါး အညွှန်းကို စား၍ရပြီး (divides) ယင်းတို့နှစ်ခုစလုံးသည် တူညီသော သုဒ္ဓဆခွဲကိန်းများအစု (set of prime factors) ကို မျှဝေပိုင်ဆိုင်သည်။ * '''အက္ခရာသင်္ချာပိုင်း အတိုင်းအတာ စား၍ရနိုင်စွမ်း (Subalgebra dimension divide)''' :အကယ်၍ <math>S</math> သည် <math>A</math> ၏ ရိုးရှင်းသော အက္ခရာသင်္ချာပိုင်း (simple subalgebra) တစ်ခုဖြစ်ပါက <math>\dim_K S</math> သည် <math>\dim_K A</math> ကို စား၍ရသည်။ * '''တန်ဆာ မြှောက်လဒ် ခွဲခြမ်းမှု (Tensor product decomposition)''' :<math>D</math> သည် <math>K</math> အပေါ်ရှိ အညွှန်း သုဒ္ဓဆခွဲကိန်းခွဲခြင်း (index prime factorization) <math>\operatorname{ind}(D) = \prod_{i=1}^r p_i^{m_i}</math> ရှိသော ဗဟို အစား အက္ခရာသင်္ချာတစ်ခုဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ပါ။ ထို့နောက် <math>D</math> သည် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် တစ်ခုအထိ တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော [[တန်ဆာ မြှောက်လဒ်|တန်ဆာ မြှောက်လဒ် ခွဲခြမ်းမှု]] (tensor product decomposition) <math>D \cong \bigotimes_{i=1}^r D_i</math> ကို ရရှိသည်။ ဤနေရာတွင် <math>D_i</math> တစ်ခုစီတိုင်းသည် အညွှန်း <math>p_i^{m_i}</math> ရှိသော ဗဟို အစား အက္ခရာသင်္ချာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last=Cohn |first=Paul M. |title=Further Algebra and Applications |edition=2nd |publisher=Springer |date=2003 |isbn=1-85233-667-6}} * {{Citation |last1=Gille |first1=Philippe |last2=Szamuely |first2=Tamás |title=Central simple algebras and Galois cohomology |series=Cambridge Studies in Advanced Mathematics |volume=101 |publication-place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |date=2006 |isbn=0-521-86103-9}} * {{Citation |last=Jacobson |first=Nathan |title=Finite-dimensional division algebras over fields |publication-place=Berlin |publisher=Springer-Verlag |date=1996 |isbn=3-540-57029-2}} * {{Citation |last=Lam |first=Tsit-Yuen |title=Introduction to Quadratic Forms over Fields |series=Graduate Studies in Mathematics |volume=67 |publisher=American Mathematical Society |date=2005 |isbn=0-8218-1095-2}} * {{Citation |last=Lorenz |first=Falko |title=Algebra. Volume II: Fields with Structure, Algebras and Advanced Topics |publisher=Springer |date=2008 |isbn=978-0-387-72487-4}} [[ကဏ္ဍ:ကွင်းသီအိုရီ]] i0l9c3fxbasg645udjocg6x91x5efy4 14 292137 1055323 2026-09-27T01:40:06Z Zawzawaungthwin 100038 ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပုဂ္ဂလိက တက္ကသိုလ်များနှင့် ကောလိပ်များ 1055323 wikitext text/x-wiki ဤကဏ္ဏသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ ပုဂ္ဂလိကပိုင် တက္ကသိုလ်များနှင့် ကောလိပ်များကို စုစည်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။ [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ]] 44a0uz19bg1ycee05oyizs77latwhxm 14 292138 1055324 2026-09-27T01:41:22Z Zawzawaungthwin 100038 ကဏ္ဍ:ရန်ကုန်မြို့ရှိ ပုဂ္ဂလိက တက္ကသိုလ်များနှင့် ကောလိပ်များ 1055324 wikitext text/x-wiki ဤကဏ္ဏသည် ရန်ကုန်မြို့ရှိ ပုဂ္ဂလိကပိုင် တက္ကသိုလ်များနှင့် ကောလိပ်များကို စုစည်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။ [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပုဂ္ဂလိက တက္ကသိုလ်များနှင့် ကောလိပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ရန်ကုန်မြို့ရှိ ပညာရေး]] gli19fye7y1s53fnfp3ct71ootknt2f 14 292139 1055325 2026-09-27T01:44:31Z Zawzawaungthwin 100038 ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပုဂ္ဂလိက ကျောင်းများ 1055325 wikitext text/x-wiki ဤကဏ္ဏသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ ပုဂ္ဂလိကပိုင် ပညာရေးကျောင်းများနှင့် နိုင်ငံတကာကျောင်းများကို စုစည်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။ [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] kvkbxflz8nxch27cfkr2b16ifh8a34l 14 292140 1055326 2026-09-27T01:47:34Z Zawzawaungthwin 100038 ကဏ္ဍ:ရန်ကုန်မြို့ရှိ ပုဂ္ဂလိက ကျောင်းများ 1055326 wikitext text/x-wiki ဤကဏ္ဏသည် ရန်ကုန်မြို့ရှိ ပုဂ္ဂလိကပိုင် ပညာရေးကျောင်းများနှင့် နိုင်ငံတကာကျောင်းများကို စုစည်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။ [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပုဂ္ဂလိက ကျောင်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ရန်ကုန်မြို့ရှိ ပညာရေး]] 6vmcks2a4krzb23pav53y17rojuhxwy 100 292141 1055335 2026-09-27T03:45:53Z Salai Rungtoi 22844 "{{Current events|year=2026|month=09|day=27|content= <!-- All news items below this line --> <!-- All news items above this line -->}}" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1055335 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=09|day=27|content= <!-- All news items below this line --> <!-- All news items above this line -->}} qdvumk2x1redlp2gpi40c1hxq8628vw 0 292142 1055341 2026-09-27T04:06:30Z Zawzawaungthwin 100038 ၂၀၂၆ ဘန်ကောက် ရေကြီးမှုသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၂၆ ရက်နေ့ ဒေသစံတော်ချိန် နံနက် ၁၀:၁၆ နာရီတွင် အဆက်မပြတ် ရွာသွန်းခဲ့သော မိုးသည်းထန်မှုကြောင့် 1055341 wikitext text/x-wiki {{Infobox event | name = ၂၀၂၆ ဘန်ကောက် ရေကြီးမှု | image = | image_size = | image_alt = | date = {{Start date|2026|09|24|df=yes}} – {{End date|2026|09|27|df=yes}} (ရက်ပေါင်း {{Age in days|2026|09|24|2026|09|27}}) | location = [[ဘန်ကောက်မြို့]]နှင့် ယင်းနှင့်ကပ်လျက်ရှိသော ပြည်နယ်များ | type = ရေကြီးရေလျှံမှု | deaths = ၃ ဦးထက်ပို | injuries = | missing = | property_damage = | image_caption = }} '''၂၀၂၆ ဘန်ကောက် ရေကြီးမှု'''သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၂၆ ရက်နေ့ ဒေသစံတော်ချိန် နံနက် ၁၀:၁၆ နာရီတွင် အဆက်မပြတ် ရွာသွန်းခဲ့သော မိုးသည်းထန်မှုကြောင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ရေကြီးမှုဖြစ်သည်။မိုးရွာပြီး ၄၈ နာရီအကြာ၌ [[ဘန်ကောက်မြို့]]တွင် ရေကြီးရေလျှံမှု အရေးပေါ်အခြေအနေကို ကြေညာခဲ့ရပြီး ပင်မလမ်းမကြီးများ ရေနစ်မြုပ်ခဲ့ကာ<ref>{{Cite web |date=2026-09-26 |title=Bangkok roads submerged as flood disaster declared |url=https://www.bbc.com/news/articles/ck1wxx8n2x3zo |access-date=2026-09-26 |website=[[BBC News]] |language=en-GB}}</ref> လူအများအပြား နေရာရွှေ့ပြောင်းရမှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်း။<ref>{{Cite news |title=Heavy rain and flooding in Bangkok disrupts traffic and prompts evacuations |url=https://apnews.com/article/thailand-bangkok-flooding-water-heavy-rain-d201411a72a08aa8b4b39f7aa258a212 |work=[[Associated Press]]}}</ref> ဘန်ကောက်မြို့၏ အချို့နေရာများတွင် မိုးရေချိန် ၃၀၀ မီလီမီတာကျော် မှတ်တမ်းတင်ရရှိခဲ့ပြီး ရေကြီးရေလျှံမှုကြောင့် နေရာ ၃၇ ခုတွင် ပင်မလမ်းမကြီးများ အသွားအလာ ပိတ်ဆို့ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Pengpis |first=Pongsakorn |date=2026-09-26 |title=‘แจ้งวัฒนะ’ อ่วม น้ำท่วมสูง 50-60 ซม. หลังฝนถล่มทั่ว กทม.-ปริมณฑล |url=https://thestandard.co/chaeng-watthana-heavy-rain-flood/ |access-date=2026-09-26 |website=THE STANDARD |language=th}}</ref> မိုးစဲသွားပြီးနောက် ရေပြန်လည်စုပ်ထုတ်ရန် ၂ ရက်မှ ၃ ရက်အထိ ကြာမြင့်မည်ဖြစ်ကြောင်း ဘန်ကောက်မြို့တော် စီမံခန့်ခွဲရေးဌာန (BMA) က သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2026-09-26 |title=Thai capital Bangkok declared disaster zone amid widespread flooding {{!}} CNN |url=https://edition.cnn.com/2026/09/26/asia/bangkok-flooding-disaster-zone-thailand-intl |access-date=2026-09-27 |work=CNN |language=en}}</ref> == နောက်ဆက်တွဲဖြစ်ရပ်များ == ဘန်ကောက်မြို့လယ် ဧရိယာအပါအဝင် မြို့တစ်ခွင်လုံးကို သဘာဝဘေးအန္တရာယ် ကျရောက်သည့် ဒေသအဖြစ် မြို့တော်အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့က ကြေညာခဲ့သည်။ ရွာသွန်းခဲ့သော မိုးကြောင့် တူးမြောင်းများ ရေပြည့်လျှံကာ ရေကြီးရေလျှံခြင်း၊ လမ်းပိတ်ဆို့ခြင်းတို့လည်းဖြစ်ခဲ့ပြီး မြို့တော်နေပြည်သူများ၏ နေ့စဉ်ဘဝကို ထိခိုက်ခဲ့ရသည်။ထို့ကြောင့် ခရိုင် ၅၀ လုံးအား သဘာဝဘေးအန္တရာယ် ကျရောက်သည့် ဒေသအဖြစ်ကြေညာချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-09-26 |title=ဘန်ကောက်မှာ ဘာကြောင့်ရေကြီးနေလဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cm62een03pq6o |access-date=2026-09-27 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> == ထိခိုက်ခံစားရမှုများ == ခလုံချန် (Khlong Chan) လူနေရပ်ကွက် ကားပါကင်တွင် အသက် ၅၈ နှစ်အရွယ် အမျိုးသမီးတစ်ဦး လျှပ်စစ်မီးသင့်ကာ သေဆုံးခဲ့သည်။ ဗုင်ကုမ်ခရိုင် (Bueng Kum district) တွင် သေဆုံးမှု နှစ်ဦးကို အတည်ပြုနိုင်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့မှာ မိမိ၏ပစ္စည်းများကို ပြောင်းရွှေ့နေစဉ် ချော်လဲပြီး ရေနစ်သေဆုံးခဲ့သည့် အသက် ၇၃ နှစ်အရွယ် အမျိုးသားတစ်ဦးနှင့် တူညီသောခရိုင်အတွင်းမှာပင် နေရာရွှေ့ပြောင်းရန် မစွမ်းသာဘဲ ရေနစ်သေဆုံးခဲ့သည့် အသက် ၇၈ နှစ်အရွယ် လဲလျောင်းနေရသော (အိပ်ရာယာဉ်ကျော) လူနာတစ်ဦးတို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Staff |first=Al Jazeera |title=Disaster zone declared across Bangkok as heavy rain triggers flooding |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/9/26/disaster-zone-declared-across-bangkok-as-heavy-rain-triggers-flooding |access-date=2026-09-27 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> == ရှုရန် == * [[၂၀၁၁ ထိုင်းနိုင်ငံ ရေကြီးမှု]] == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော ရေကြီးမှုများ]] dggzuvsxbce9vey7nwabf9jquwjamc8 1055365 1055341 2026-09-27T06:27:37Z Dr Lotus Black 31011 1055365 wikitext text/x-wiki {{Infobox event | name = ၂၀၂၆ ဘန်ကောက် ရေကြီးမှု | image = JMA TD 38 2026-09-26 0701Z.jpg | image_size = | image_alt = | date = {{Start date|2026|09|24|df=yes}} – {{End date|2026|09|27|df=yes}} (ရက်ပေါင်း {{Age in days|2026|09|24|2026|09|27}}) | location = [[ဘန်ကောက်မြို့]]နှင့် ယင်းနှင့်ကပ်လျက်ရှိသော ပြည်နယ်များ | type = ရေကြီးရေလျှံမှု | deaths = ၃ ဦးထက်ပို | injuries = | missing = | property_damage = | image_caption = }} '''၂၀၂၆ ဘန်ကောက် ရေကြီးမှု'''သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၂၆ ရက်နေ့ ဒေသစံတော်ချိန် နံနက် ၁၀:၁၆ နာရီတွင် အဆက်မပြတ် ရွာသွန်းခဲ့သော မိုးသည်းထန်မှုကြောင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ရေကြီးမှုဖြစ်သည်။မိုးရွာပြီး ၄၈ နာရီအကြာ၌ [[ဘန်ကောက်မြို့]]တွင် ရေကြီးရေလျှံမှု အရေးပေါ်အခြေအနေကို ကြေညာခဲ့ရပြီး ပင်မလမ်းမကြီးများ ရေနစ်မြုပ်ခဲ့ကာ<ref>{{Cite web |date=2026-09-26 |title=Bangkok roads submerged as flood disaster declared |url=https://www.bbc.com/news/articles/ck1wxx8n2x3zo |access-date=2026-09-26 |website=[[BBC News]] |language=en-GB}}</ref> လူအများအပြား နေရာရွှေ့ပြောင်းရမှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်း။<ref>{{Cite news |title=Heavy rain and flooding in Bangkok disrupts traffic and prompts evacuations |url=https://apnews.com/article/thailand-bangkok-flooding-water-heavy-rain-d201411a72a08aa8b4b39f7aa258a212 |work=[[Associated Press]]}}</ref> ဘန်ကောက်မြို့၏ အချို့နေရာများတွင် မိုးရေချိန် ၃၀၀ မီလီမီတာကျော် မှတ်တမ်းတင်ရရှိခဲ့ပြီး ရေကြီးရေလျှံမှုကြောင့် နေရာ ၃၇ ခုတွင် ပင်မလမ်းမကြီးများ အသွားအလာ ပိတ်ဆို့ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Pengpis |first=Pongsakorn |date=2026-09-26 |title=‘แจ้งวัฒนะ’ อ่วม น้ำท่วมสูง 50-60 ซม. หลังฝนถล่มทั่ว กทม.-ปริมณฑล |url=https://thestandard.co/chaeng-watthana-heavy-rain-flood/ |access-date=2026-09-26 |website=THE STANDARD |language=th}}</ref> မိုးစဲသွားပြီးနောက် ရေပြန်လည်စုပ်ထုတ်ရန် ၂ ရက်မှ ၃ ရက်အထိ ကြာမြင့်မည်ဖြစ်ကြောင်း ဘန်ကောက်မြို့တော် စီမံခန့်ခွဲရေးဌာန (BMA) က သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2026-09-26 |title=Thai capital Bangkok declared disaster zone amid widespread flooding {{!}} CNN |url=https://edition.cnn.com/2026/09/26/asia/bangkok-flooding-disaster-zone-thailand-intl |access-date=2026-09-27 |work=CNN |language=en}}</ref> == နောက်ဆက်တွဲဖြစ်ရပ်များ == ဘန်ကောက်မြို့လယ် ဧရိယာအပါအဝင် မြို့တစ်ခွင်လုံးကို သဘာဝဘေးအန္တရာယ် ကျရောက်သည့် ဒေသအဖြစ် မြို့တော်အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့က ကြေညာခဲ့သည်။ ရွာသွန်းခဲ့သော မိုးကြောင့် တူးမြောင်းများ ရေပြည့်လျှံကာ ရေကြီးရေလျှံခြင်း၊ လမ်းပိတ်ဆို့ခြင်းတို့လည်းဖြစ်ခဲ့ပြီး မြို့တော်နေပြည်သူများ၏ နေ့စဉ်ဘဝကို ထိခိုက်ခဲ့ရသည်။ထို့ကြောင့် ခရိုင် ၅၀ လုံးအား သဘာဝဘေးအန္တရာယ် ကျရောက်သည့် ဒေသအဖြစ်ကြေညာချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-09-26 |title=ဘန်ကောက်မှာ ဘာကြောင့်ရေကြီးနေလဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cm62een03pq6o |access-date=2026-09-27 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> == ထိခိုက်ခံစားရမှုများ == ခလုံချန် (Khlong Chan) လူနေရပ်ကွက် ကားပါကင်တွင် အသက် ၅၈ နှစ်အရွယ် အမျိုးသမီးတစ်ဦး လျှပ်စစ်မီးသင့်ကာ သေဆုံးခဲ့သည်။ ဗုင်ကုမ်ခရိုင် (Bueng Kum district) တွင် သေဆုံးမှု နှစ်ဦးကို အတည်ပြုနိုင်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့မှာ မိမိ၏ပစ္စည်းများကို ပြောင်းရွှေ့နေစဉ် ချော်လဲပြီး ရေနစ်သေဆုံးခဲ့သည့် အသက် ၇၃ နှစ်အရွယ် အမျိုးသားတစ်ဦးနှင့် တူညီသောခရိုင်အတွင်းမှာပင် နေရာရွှေ့ပြောင်းရန် မစွမ်းသာဘဲ ရေနစ်သေဆုံးခဲ့သည့် အသက် ၇၈ နှစ်အရွယ် လဲလျောင်းနေရသော (အိပ်ရာယာဉ်ကျော) လူနာတစ်ဦးတို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Staff |first=Al Jazeera |title=Disaster zone declared across Bangkok as heavy rain triggers flooding |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/9/26/disaster-zone-declared-across-bangkok-as-heavy-rain-triggers-flooding |access-date=2026-09-27 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> == ရှုရန် == * [[၂၀၁၁ ထိုင်းနိုင်ငံ ရေကြီးမှု]] == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော ရေကြီးမှုများ]] 1vc1raqqjkjpuvrio1wn0mys9bpfj0e 1055390 1055365 2026-09-27T09:15:11Z Salai Rungtoi 22844 1055390 wikitext text/x-wiki {{Infobox event | name = ၂၀၂၆ ဘန်ကောက် ရေကြီးမှု | image = JMA TD 38 2026-09-26 0701Z.jpg | image_size = | image_alt = | date = {{Start date|2026|09|24|df=yes}} – {{End date|2026|09|27|df=yes}} (ရက်ပေါင်း {{Age in days|2026|09|24|2026|09|27}}) | location = [[ဘန်ကောက်မြို့]]နှင့် ယင်းနှင့်ကပ်လျက်ရှိသော ပြည်နယ်များ | type = ရေကြီးရေလျှံမှု | deaths = ၃ ဦးထက်ပို | injuries = | missing = | property_damage = | image_caption = }} '''၂၀၂၆ ဘန်ကောက် ရေကြီးမှု'''သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၂၆ ရက်နေ့ ဒေသစံတော်ချိန် နံနက် ၁၀:၁၆ နာရီတွင် အဆက်မပြတ် ရွာသွန်းခဲ့သော မိုးသည်းထန်မှုကြောင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ရေကြီးမှုဖြစ်သည်။ မိုးရွာပြီး ၄၈ နာရီအကြာ၌ [[ဘန်ကောက်မြို့]]တွင် ရေကြီးရေလျှံမှု အရေးပေါ်အခြေအနေကို ကြေညာခဲ့ရပြီး ပင်မလမ်းမကြီးများ ရေနစ်မြုပ်ခဲ့ကာ<ref>{{Cite web |date=2026-09-26 |title=Bangkok roads submerged as flood disaster declared |url=https://www.bbc.com/news/articles/ck1wxx8n2x3zo |access-date=2026-09-26 |website=[[BBC News]] |language=en-GB}}</ref> လူအများအပြား နေရာရွှေ့ပြောင်းရမှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်း။<ref>{{Cite news |title=Heavy rain and flooding in Bangkok disrupts traffic and prompts evacuations |url=https://apnews.com/article/thailand-bangkok-flooding-water-heavy-rain-d201411a72a08aa8b4b39f7aa258a212 |work=[[Associated Press]]}}</ref> ဘန်ကောက်မြို့၏ အချို့နေရာများတွင် မိုးရေချိန် ၃၀၀ မီလီမီတာကျော် မှတ်တမ်းတင်ရရှိခဲ့ပြီး ရေကြီးရေလျှံမှုကြောင့် နေရာ ၃၇ ခုတွင် ပင်မလမ်းမကြီးများ အသွားအလာ ပိတ်ဆို့ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Pengpis |first=Pongsakorn |date=2026-09-26 |title=‘แจ้งวัฒนะ’ อ่วม น้ำท่วมสูง 50-60 ซม. หลังฝนถล่มทั่ว กทม.-ปริมณฑล |url=https://thestandard.co/chaeng-watthana-heavy-rain-flood/ |access-date=2026-09-26 |website=THE STANDARD |language=th}}</ref> မိုးစဲသွားပြီးနောက် ရေပြန်လည်စုပ်ထုတ်ရန် ၂ ရက်မှ ၃ ရက်အထိ ကြာမြင့်မည်ဖြစ်ကြောင်း [[ဘန်ကောက်မြို့တော်အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့]] (BMA) က သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2026-09-26 |title=Thai capital Bangkok declared disaster zone amid widespread flooding {{!}} CNN |url=https://edition.cnn.com/2026/09/26/asia/bangkok-flooding-disaster-zone-thailand-intl |access-date=2026-09-27 |work=CNN |language=en}}</ref> == နောက်ဆက်တွဲဖြစ်ရပ်များ == ဘန်ကောက်မြို့လယ် ဧရိယာအပါအဝင် မြို့တစ်ခွင်လုံးကို သဘာဝဘေးအန္တရာယ် ကျရောက်သည့် ဒေသအဖြစ် မြို့တော်အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့က ကြေညာခဲ့သည်။ ရွာသွန်းခဲ့သော မိုးကြောင့် တူးမြောင်းများ ရေပြည့်လျှံကာ ရေကြီးရေလျှံခြင်း၊ လမ်းပိတ်ဆို့ခြင်းတို့လည်းဖြစ်ခဲ့ပြီး မြို့တော်နေ ပြည်သူများ၏ နေ့စဉ်ဘဝကို ထိခိုက်ခဲ့ရသည်။ထို့ကြောင့် [[ဘန်ကောက်မြို့၏ အုပ်ချုပ်ရေး နယ်မြေဒေသများ|ခရိုင် ၅၀ လုံး]]အား သဘာဝဘေးအန္တရာယ် ကျရောက်သည့် ဒေသအဖြစ်ကြေညာချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-09-26 |title=ဘန်ကောက်မှာ ဘာကြောင့်ရေကြီးနေလဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cm62een03pq6o |access-date=2026-09-27 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> == ထိခိုက်ခံစားရမှုများ == ခလုံချန် (Khlong Chan) လူနေရပ်ကွက် ကားပါကင်တွင် အသက် ၅၈ နှစ်အရွယ် အမျိုးသမီးတစ်ဦး လျှပ်စစ်မီးသင့်ကာ သေဆုံးခဲ့သည်။ ဗုင်ကုမ်ခရိုင် (Bueng Kum district) တွင် သေဆုံးမှု နှစ်ဦးကို အတည်ပြုနိုင်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့မှာ မိမိ၏ပစ္စည်းများကို ပြောင်းရွှေ့နေစဉ် ချော်လဲပြီး ရေနစ်သေဆုံးခဲ့သည့် အသက် ၇၃ နှစ်အရွယ် အမျိုးသားတစ်ဦးနှင့် တူညီသောခရိုင်အတွင်းမှာပင် နေရာရွှေ့ပြောင်းရန် မစွမ်းသာဘဲ ရေနစ်သေဆုံးခဲ့သည့် အသက် ၇၈ နှစ်အရွယ် လဲလျောင်းနေရသော (အိပ်ရာယာဉ်ကျော) လူနာတစ်ဦးတို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Staff |first=Al Jazeera |title=Disaster zone declared across Bangkok as heavy rain triggers flooding |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/9/26/disaster-zone-declared-across-bangkok-as-heavy-rain-triggers-flooding |access-date=2026-09-27 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> == ရှုရန် == * [[၂၀၁၁ ထိုင်းနိုင်ငံ ရေကြီးမှု]] == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော ရေကြီးမှုများ]] noxzmg0pwqhr6v0v6g7q4ohn58znwmw 1055391 1055390 2026-09-27T09:19:37Z Salai Rungtoi 22844 /* နောက်ဆက်တွဲဖြစ်ရပ်များ */ 1055391 wikitext text/x-wiki {{Infobox event | name = ၂၀၂၆ ဘန်ကောက် ရေကြီးမှု | image = JMA TD 38 2026-09-26 0701Z.jpg | image_size = | image_alt = | date = {{Start date|2026|09|24|df=yes}} – {{End date|2026|09|27|df=yes}} (ရက်ပေါင်း {{Age in days|2026|09|24|2026|09|27}}) | location = [[ဘန်ကောက်မြို့]]နှင့် ယင်းနှင့်ကပ်လျက်ရှိသော ပြည်နယ်များ | type = ရေကြီးရေလျှံမှု | deaths = ၃ ဦးထက်ပို | injuries = | missing = | property_damage = | image_caption = }} '''၂၀၂၆ ဘန်ကောက် ရေကြီးမှု'''သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၂၆ ရက်နေ့ ဒေသစံတော်ချိန် နံနက် ၁၀:၁၆ နာရီတွင် အဆက်မပြတ် ရွာသွန်းခဲ့သော မိုးသည်းထန်မှုကြောင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ရေကြီးမှုဖြစ်သည်။ မိုးရွာပြီး ၄၈ နာရီအကြာ၌ [[ဘန်ကောက်မြို့]]တွင် ရေကြီးရေလျှံမှု အရေးပေါ်အခြေအနေကို ကြေညာခဲ့ရပြီး ပင်မလမ်းမကြီးများ ရေနစ်မြုပ်ခဲ့ကာ<ref>{{Cite web |date=2026-09-26 |title=Bangkok roads submerged as flood disaster declared |url=https://www.bbc.com/news/articles/ck1wxx8n2x3zo |access-date=2026-09-26 |website=[[BBC News]] |language=en-GB}}</ref> လူအများအပြား နေရာရွှေ့ပြောင်းရမှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်း။<ref>{{Cite news |title=Heavy rain and flooding in Bangkok disrupts traffic and prompts evacuations |url=https://apnews.com/article/thailand-bangkok-flooding-water-heavy-rain-d201411a72a08aa8b4b39f7aa258a212 |work=[[Associated Press]]}}</ref> ဘန်ကောက်မြို့၏ အချို့နေရာများတွင် မိုးရေချိန် ၃၀၀ မီလီမီတာကျော် မှတ်တမ်းတင်ရရှိခဲ့ပြီး ရေကြီးရေလျှံမှုကြောင့် နေရာ ၃၇ ခုတွင် ပင်မလမ်းမကြီးများ အသွားအလာ ပိတ်ဆို့ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Pengpis |first=Pongsakorn |date=2026-09-26 |title=‘แจ้งวัฒนะ’ อ่วม น้ำท่วมสูง 50-60 ซม. หลังฝนถล่มทั่ว กทม.-ปริมณฑล |url=https://thestandard.co/chaeng-watthana-heavy-rain-flood/ |access-date=2026-09-26 |website=THE STANDARD |language=th}}</ref> မိုးစဲသွားပြီးနောက် ရေပြန်လည်စုပ်ထုတ်ရန် ၂ ရက်မှ ၃ ရက်အထိ ကြာမြင့်မည်ဖြစ်ကြောင်း [[ဘန်ကောက်မြို့တော်အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့]] (BMA) က သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2026-09-26 |title=Thai capital Bangkok declared disaster zone amid widespread flooding {{!}} CNN |url=https://edition.cnn.com/2026/09/26/asia/bangkok-flooding-disaster-zone-thailand-intl |access-date=2026-09-27 |work=CNN |language=en}}</ref> == နောက်ဆက်တွဲဖြစ်ရပ်များ == ဘန်ကောက်မြို့လယ် ဧရိယာအပါအဝင် မြို့တစ်ခွင်လုံးကို သဘာဝဘေးအန္တရာယ် ကျရောက်သည့် ဒေသအဖြစ် မြို့တော်အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့က ကြေညာခဲ့သည်။ ရွာသွန်းခဲ့သော မိုးကြောင့် တူးမြောင်းများ ရေပြည့်လျှံကာ ရေကြီးရေလျှံခြင်း၊ လမ်းပိတ်ဆို့ခြင်းတို့လည်းဖြစ်ခဲ့ပြီး မြို့တော်နေ ပြည်သူများ၏ နေ့စဉ်ဘဝကို ထိခိုက်ခဲ့ရသည်။ထို့ကြောင့် [[ဘန်ကောက်မြို့၏ အုပ်ချုပ်ရေး နယ်မြေဒေသများ|ခရိုင် ၅၀ လုံး]]အား သဘာဝဘေးအန္တရာယ် ကျရောက်သည့် ဒေသအဖြစ်ကြေညာချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-09-26 |title=ဘန်ကောက်မှာ ဘာကြောင့်ရေကြီးနေလဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cm62een03pq6o |access-date=2026-09-27 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဘန်ကောက်မြို့တွင် တည်ရှိနေသော လေဖိအားနည်းဆဲလ်ကြောင့် ဆက်စပ်နေသည့် [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]] မြောက်ပိုင်းနှင့် [[ကရင်ပြည်နယ်]] တောင်ပိုင်းတို့တွင်ပါ အဆိုပါဆဲလ်၏ အရှိန်ကြောင့် မိုးကြီးနိုင်ကြောင်း [[မိုးလေဝသနှင့် ဇလဗေဒ ညွှန်ကြားမှု ဦးစီးဌာန|မိုးလေဝသနှင့် ဇလဗေဒ ညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာန]]က ထုတ်ပြန်ကြေညာထားသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-09-27 |title=စက်တင်ဘာ ၂၇ ရက် သတင်းများအနှစ်ချုပ် - ထိုင်းရာသီဥတုအရှိန်ကြောင့် လောင်းလုံးမှာ မိုးသည်းမြေပြို |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cwyvzzrn92ydo |access-date=2026-09-27 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> == ထိခိုက်ခံစားရမှုများ == ခလုံချန် (Khlong Chan) လူနေရပ်ကွက် ကားပါကင်တွင် အသက် ၅၈ နှစ်အရွယ် အမျိုးသမီးတစ်ဦး လျှပ်စစ်မီးသင့်ကာ သေဆုံးခဲ့သည်။ ဗုင်ကုမ်ခရိုင် (Bueng Kum district) တွင် သေဆုံးမှု နှစ်ဦးကို အတည်ပြုနိုင်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့မှာ မိမိ၏ပစ္စည်းများကို ပြောင်းရွှေ့နေစဉ် ချော်လဲပြီး ရေနစ်သေဆုံးခဲ့သည့် အသက် ၇၃ နှစ်အရွယ် အမျိုးသားတစ်ဦးနှင့် တူညီသောခရိုင်အတွင်းမှာပင် နေရာရွှေ့ပြောင်းရန် မစွမ်းသာဘဲ ရေနစ်သေဆုံးခဲ့သည့် အသက် ၇၈ နှစ်အရွယ် လဲလျောင်းနေရသော (အိပ်ရာယာဉ်ကျော) လူနာတစ်ဦးတို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Staff |first=Al Jazeera |title=Disaster zone declared across Bangkok as heavy rain triggers flooding |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/9/26/disaster-zone-declared-across-bangkok-as-heavy-rain-triggers-flooding |access-date=2026-09-27 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> == ရှုရန် == * [[၂၀၁၁ ထိုင်းနိုင်ငံ ရေကြီးမှု]] * [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ ရေကြီးမှု]] == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော ရေကြီးမှုများ]] pzvpf18wrbrxnlwh35xqfx4a8ijb4h4 1055397 1055391 2026-09-27T11:21:38Z Zawzawaungthwin 100038 စာလုံးပေါင်း ပြင်ဆင် 1055397 wikitext text/x-wiki {{Infobox event | name = ၂၀၂၆ ဘန်ကောက် ရေကြီးမှု | image = JMA TD 38 2026-09-26 0701Z.jpg | image_size = | image_alt = | date = {{Start date|2026|09|24|df=yes}} – {{End date|2026|09|27|df=yes}} (ရက်ပေါင်း {{Age in days|2026|09|24|2026|09|27}}) | location = [[ဘန်ကောက်မြို့]]နှင့် ယင်းနှင့်ကပ်လျက်ရှိသော ပြည်နယ်များ | type = ရေကြီးရေလျှံမှု | deaths = ၃ ဦးထက်ပို | injuries = | missing = | property_damage = | image_caption = }} '''၂၀၂၆ ဘန်ကောက် ရေကြီးမှု'''သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၂၆ ရက်နေ့ ဒေသစံတော်ချိန် နံနက် ၁၀:၁၆ နာရီတွင် အဆက်မပြတ် ရွာသွန်းခဲ့သော မိုးသည်းထန်မှုကြောင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ရေကြီးမှုဖြစ်သည်။ မိုးရွာပြီး ၄၈ နာရီအကြာ၌ [[ဘန်ကောက်မြို့]]တွင် ရေကြီးရေလျှံမှု အရေးပေါ်အခြေအနေကို ကြေညာခဲ့ရပြီး ပင်မလမ်းမကြီးများ ရေနစ်မြုပ်ခဲ့ကာ<ref>{{Cite web |date=2026-09-26 |title=Bangkok roads submerged as flood disaster declared |url=https://www.bbc.com/news/articles/ck1wxx8n2x3zo |access-date=2026-09-26 |website=[[BBC News]] |language=en-GB}}</ref> လူအများအပြား နေရာရွှေ့ပြောင်းရမှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်း။<ref>{{Cite news |title=Heavy rain and flooding in Bangkok disrupts traffic and prompts evacuations |url=https://apnews.com/article/thailand-bangkok-flooding-water-heavy-rain-d201411a72a08aa8b4b39f7aa258a212 |work=[[Associated Press]]}}</ref> ဘန်ကောက်မြို့၏ အချို့နေရာများတွင် မိုးရေချိန် ၃၀၀ မီလီမီတာကျော် မှတ်တမ်းတင်ရရှိခဲ့ပြီး ရေကြီးရေလျှံမှုကြောင့် နေရာ ၃၇ ခုတွင် ပင်မလမ်းမကြီးများ အသွားအလာ ပိတ်ဆို့ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Pengpis |first=Pongsakorn |date=2026-09-26 |title=‘แจ้งวัฒนะ’ อ่วม น้ำท่วมสูง 50-60 ซม. หลังฝนถล่มทั่ว กทม.-ปริมณฑล |url=https://thestandard.co/chaeng-watthana-heavy-rain-flood/ |access-date=2026-09-26 |website=THE STANDARD |language=th}}</ref> မိုးစဲသွားပြီးနောက် ရေပြန်လည်စုပ်ထုတ်ရန် ၂ ရက်မှ ၃ ရက်အထိ ကြာမြင့်မည်ဖြစ်ကြောင်း [[ဘန်ကောက်မြို့တော်အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့]] (BMA) က သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2026-09-26 |title=Thai capital Bangkok declared disaster zone amid widespread flooding {{!}} CNN |url=https://edition.cnn.com/2026/09/26/asia/bangkok-flooding-disaster-zone-thailand-intl |access-date=2026-09-27 |work=CNN |language=en}}</ref> == နောက်ဆက်တွဲဖြစ်ရပ်များ == ဘန်ကောက်မြို့လယ် ဧရိယာအပါအဝင် မြို့တစ်ခွင်လုံးကို သဘာဝဘေးအန္တရာယ် ကျရောက်သည့် ဒေသအဖြစ် မြို့တော်အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့က ကြေညာခဲ့သည်။ ရွာသွန်းခဲ့သော မိုးကြောင့် တူးမြောင်းများ ရေပြည့်လျှံကာ ရေကြီးရေလျှံခြင်း၊ လမ်းပိတ်ဆို့ခြင်းတို့လည်းဖြစ်ခဲ့ပြီး မြို့တော်နေ ပြည်သူများ၏ နေ့စဉ်ဘဝကို ထိခိုက်ခဲ့ရသည်။ထို့ကြောင့် [[ဘန်ကောက်မြို့၏ အုပ်ချုပ်ရေး နယ်မြေဒေသများ|ခရိုင် ၅၀ လုံး]]အား သဘာဝဘေးအန္တရာယ် ကျရောက်သည့် ဒေသအဖြစ်ကြေညာချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-09-26 |title=ဘန်ကောက်မှာ ဘာကြောင့်ရေကြီးနေလဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cm62een03pq6o |access-date=2026-09-27 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဘန်ကောက်မြို့တွင် တည်ရှိနေသော လေဖိအားနည်းဆဲလ်ကြောင့် ဆက်စပ်နေသည့် [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]] မြောက်ပိုင်းနှင့် [[ကရင်ပြည်နယ်]] တောင်ပိုင်းတို့တွင်ပါ အဆိုပါဆဲလ်၏ အရှိန်ကြောင့် မိုးကြီးနိုင်ကြောင်း [[မိုးလေဝသနှင့် ဇလဗေဒ ညွှန်ကြားမှု ဦးစီးဌာန|မိုးလေဝသနှင့် ဇလဗေဒ ညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာန]]က ထုတ်ပြန်ကြေညာထားသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-09-27 |title=စက်တင်ဘာ ၂၇ ရက် သတင်းများအနှစ်ချုပ် - ထိုင်းရာသီဥတုအရှိန်ကြောင့် လောင်းလုံးမှာ မိုးသည်းမြေပြို |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cwyvzzrn92ydo |access-date=2026-09-27 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> == ထိခိုက်ခံစားရမှုများ == ခလုံချန် (Khlong Chan) လူနေရပ်ကွက် ကားပါကင်တွင် အသက် ၅၈ နှစ်အရွယ် အမျိုးသမီးတစ်ဦး လျှပ်စစ်မီးသင့်ကာ သေဆုံးခဲ့သည်။ ဗုင်ကုမ်ခရိုင် (Bueng Kum district) တွင် သေဆုံးမှု နှစ်ဦးကို အတည်ပြုနိုင်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့မှာ မိမိ၏ပစ္စည်းများကို ပြောင်းရွှေ့နေစဉ် ချော်လဲပြီး ရေနစ်သေဆုံးခဲ့သည့် အသက် ၇၃ နှစ်အရွယ် အမျိုးသားတစ်ဦးနှင့် တူညီသောခရိုင်အတွင်းမှာပင် နေရာရွှေ့ပြောင်းရန် မစွမ်းသာဘဲ ရေနစ်သေဆုံးခဲ့သည့် အသက် ၇၈ နှစ်အရွယ် လဲလျောင်းနေရသော လူနာတစ်ဦးတို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Staff |first=Al Jazeera |title=Disaster zone declared across Bangkok as heavy rain triggers flooding |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/9/26/disaster-zone-declared-across-bangkok-as-heavy-rain-triggers-flooding |access-date=2026-09-27 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> == ရှုရန် == * [[၂၀၁၁ ထိုင်းနိုင်ငံ ရေကြီးမှု]] * [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ ရေကြီးမှု]] == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော ရေကြီးမှုများ]] 73678ej40ctu7y16x1pr4wreo0tcupu 14 292143 1055342 2026-09-27T04:08:10Z Zawzawaungthwin 100038 ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော ရေကြီးမှုများ 1055342 wikitext text/x-wiki ဤကဏ္ဍတွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သော ရေကြီးမှုများနှင့် ပတ်သက်သည့် အကြောင်းအရာများ ပါဝင်သည်။ {{Commonscat|Floods in Thailand}} [[ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံ၏ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် ရေကြီးမှုများ]] o132vaceg7vdx4ua7ryyepqaxf4a9o8 1055343 1055342 2026-09-27T04:11:26Z Zawzawaungthwin 100038 [[ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ]] 1055343 wikitext text/x-wiki ဤကဏ္ဍတွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သော ရေကြီးမှုများနှင့် ပတ်သက်သည့် အကြောင်းအရာများ ပါဝင်သည်။ {{Commonscat|Floods in Thailand}} [[ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် ရေကြီးမှုများ]] p9044li8c2s5b1bdy4lqtunywwi2x2z 0 292144 1055344 2026-09-27T04:21:20Z Mkant00 135890 "ဝက်ဒါဘန်း-အာတင် သီအိုရမ် (Wedderburn-Artin theorem) သည် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ဆီမီးရိုးရှင်းသော ကွင်းများ]] (semisimple rings) နှင့် ဖီးလ်ဒ်တစ်ခုအပေါ်ရှ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1055344 wikitext text/x-wiki ဝက်ဒါဘန်း-အာတင် သီအိုရမ် (Wedderburn-Artin theorem) သည် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ဆီမီးရိုးရှင်းသော ကွင်းများ]] (semisimple rings) နှင့် [[ဖီးလ်ဒ်တစ်ခုအပေါ်ရှိ အက္ခရာသင်္ချာ|ဆီမီးရိုးရှင်းသော အက္ခရာသင်္ချာများ]] (semisimple algebras) အတွက် အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း သီအိုရမ် (classification theorem) တစ်ခုဖြစ်သည်။ == အဓိက သီအိုရမ်များ (Core Theorems) == * '''ဆီမီးရိုးရှင်းသော ကွင်းများ (Semisimple rings)''' :<math>R</math> သည် အာတင် (Artinian) [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ဆီမီးရိုးရှင်းသော ကွင်း]]တစ်ခုဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ပါ။ ထို့နောက် <math>R</math> သည် [[အစားကွင်း|အစားကွင်းများ]] (division rings) အပေါ်ရှိ [[ကိန်းအုံ ကွင်း|ကိန်းအုံ ကွင်းများ]] (matrix rings) ၏ အဆုံးရှိ မြှောက်လဒ် (finite product) တစ်ခုနှင့် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်]] (isomorphic) ဖြစ်သည်။ တနည်းအားဖြင့် <math>R \cong \prod_{i=1}^m M_{n_i}(D_i)</math> ဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် <math>n_i</math> တို့သည် [[ကိန်းပြည့်|အပေါင်းကိန်းပြည့်များ]] (positive integers) ဖြစ်ကြပြီး <math>D_i</math> တို့သည် အစားကွင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ <math>(n_i, D_i)</math> အတွဲများကို အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် (isomorphism) တစ်ခုနှင့် အညွှန်း <math>i</math> ၏ ပါမြူတေးရှင်း (permutation) တစ်ခုအထိ တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်စွာ (uniquely) သတ်မှတ်ထားသည်။ မည်သည့် ရိုးရှင်းသော (simple) ဘယ် သို့မဟုတ် ညာ အာတင်ကွင်းမဆိုသည် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် တစ်ခုအထိ တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်စွာ သတ်မှတ်ထားသော <math>n</math> နှင့် <math>D</math> အတွက် <math>M_n(D)</math> နှင့် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဖြစ်သည်။ * '''ဖီးလ်ဒ်တစ်ခုအပေါ်ရှိ အက္ခရာသင်္ချာများ (Algebras over a field)''' :<math>R</math> သည် [[ဖီးလ်ဒ်]] (field) <math>k</math> အပေါ်ရှိ အတိုင်းအတာအဆုံးရှိသော (finite-dimensional) [[ဖီးလ်ဒ်တစ်ခုအပေါ်ရှိ အက္ခရာသင်္ချာ|ဆီမီးရိုးရှင်းသော အက္ခရာသင်္ချာတစ်ခု]] ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ပါ။ ထို့နောက် <math>R \cong \prod_{i=1}^m M_{n_i}(D_i)</math> ဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် <math>D_i</math> တစ်ခုစီတိုင်းသည် <math>k</math> အပေါ်ရှိ အတိုင်းအတာအဆုံးရှိသော အစား အက္ခရာသင်္ချာ (division algebra) တစ်ခုဖြစ်သည်။ <math>D_i</math> ၏ ဗဟို (center) သည် <math>k</math> ဖြစ်ရန် မလိုအပ်ဘဲ ၎င်းသည် <math>k</math> ၏ အတိုင်းအတာအဆုံးရှိ တိုးချဲ့ချက် (finite extension) တစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။ == သက်သေပြချက် (Proof) == <math>R</math> သည် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ဆီမီးရိုးရှင်းသော ကွင်းတစ်ခု]]ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ပါ။ [[မော်ဂျူး|ညာ <math>R</math>-မော်ဂျူး]] (right <math>R</math>-module) <math>R_R</math> သည် [[အိုင်ဒီးလ်|အငယ်ဆုံး ညာ အိုင်ဒီးလ်များ]] (minimal right ideals) ၏ အဆုံးရှိ [[တိုက်ရိုက်ပေါင်းလဒ်]] (direct sum) တစ်ခုနှင့် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်]]ဖြစ်သည်။ ယင်းအိုင်ဒီးလ်များမှာ [[ရိုးရှင်းသော မော်ဂျူး|ရိုးရှင်းသော မော်ဂျူးများ]] (simple modules) ဖြစ်ကြသည်။ ထိုတိုက်ရိုက်ပေါင်းလဒ်ကို အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားနိုင်သည် ။ :<math>R_R \cong \bigoplus_{i=1}^m I_i^{\oplus n_i}</math> ဤနေရာတွင် <math>I_i</math> တို့သည် အချင်းချင်း အိုင်ဆိုမော်ဖစ် မဖြစ်သော (mutually non-isomorphic) ရိုးရှင်းသော ညာ <math>R</math>-မော်ဂျူးများ ဖြစ်ကြပြီး <math>n_i</math> တို့သည် ၎င်းတို့အသီးသီး၏ အထပ်ထပ်ပါဝင်မှုများ (multiplicities) ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းသည် အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင် ကွင်းများ (endomorphism rings) ၏ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် တစ်ခုကို အောက်ပါအတိုင်း ရရှိစေသည်။ :<math>\operatorname{End}(R_R) \cong \bigoplus_{i=1}^m \operatorname{End}(I_i^{\oplus n_i})</math> အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင် ကွင်း <math>\operatorname{End}(I_i^{\oplus n_i})</math> ကို [[ကိန်းအုံ ကွင်း|ကိန်းအုံ ကွင်းတစ်ခု]]ဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ခွဲခြားနိုင်သည်။ :<math>\operatorname{End}(I_i^{\oplus n_i}) \cong M_{n_i}(\operatorname{End}(I_i))</math> ရှူးဝါး၏ အထောက်အကူပြု သီအိုရမ် (Schur's lemma) အရ ရိုးရှင်းသော မော်ဂျူးတစ်ခု၏ အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင် ကွင်း <math>\operatorname{End}(I_i)</math> သည် [[အစားကွင်း]]တစ်ခု ဖြစ်သည်။ <math>D_i = \operatorname{End}(I_i)</math> ဟု သတ်မှတ်ပါ။ ၎င်းသည် ဘယ်ဘက်မှ သက်ရောက်ခြင်း (acting on the left) ဖြင့် <math>R \cong \operatorname{End}(R_R)</math> ဖြစ်သောကြောင့် အောက်ပါအတိုင်း ကောက်ချက်ချနိုင်သည်။ :<math>R \cong \bigoplus_{i=1}^m M_{n_i}(D_i)</math> == အကျိုးဆက်များ (Consequences) == * '''အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ အပိတ်ဖြစ်သော ဖီးလ်ဒ်များ (Algebraically closed fields)''' :အကယ်၍ <math>R</math> သည် [[ဖီးလ်ဒ်|အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ အပိတ်ဖြစ်သော ဖီးလ်ဒ်]] (algebraically closed field) <math>k</math> အပေါ်ရှိ အတိုင်းအတာအဆုံးရှိသော [[အက္ခရာသင်္ချာ|ဆီမီးရိုးရှင်းသော အက္ခရာသင်္ချာတစ်ခု]] ဖြစ်ပါက <math>R \cong \prod_{i=1}^m M_{n_i}(k)</math> ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ <math>R</math> သည် ရိုးရှင်းပါက ၎င်းသည် <math>R \cong M_n(k)</math> သို့ လျော့ကျသွားသည်။ * '''ဗဟိုရိုးရှင်း အက္ခရာသင်္ချာများ (Central simple algebras)''' :အပေါ်ရှိ အတိုင်းအတာအဆုံးရှိသော [[ဗဟိုရိုးရှင်း အက္ခရာသင်္ချာ|ဗဟိုရိုးရှင်း အက္ခရာသင်္ချာများ]] (central simple algebras) အား အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း ပြဿနာသည် <math>k</math> အပေါ်ရှိ အတိုင်းအတာအဆုံးရှိသော ဗဟို အစား အက္ခရာသင်္ချာများအား အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်းအဖြစ်သို့ လျော့ကျသွားသည်။ <math>k</math> အပေါ်ရှိ မည်သည့် အတိုင်းအတာအဆုံးရှိသော ဗဟိုရိုးရှင်း အက္ခရာသင်္ချာမဆိုသည် <math>M_n(D)</math> နှင့် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဖြစ်ပြီး ဤနေရာတွင် <math>D</math> သည် <math>k</math> အပေါ်ရှိ အတိုင်းအတာအဆုံးရှိသော ဗဟို အစား အက္ခရာသင်္ချာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last=Beachy |first=John A. |title=Introductory Lectures on Rings and Modules |publisher=Cambridge University Press |date=1999 |isbn=978-0-521-64407-5}} * {{Citation |last=Cohn |first=P. M. |title=Basic Algebra: Groups, Rings, and Fields |publisher=Springer |date=2003 |isbn=978-0-85729-428-9}} * {{Citation |last=Henderson |first=D. W. |title=A short proof of Wedderburn's theorem |journal=The American Mathematical Monthly |volume=72 |issue=4 |pages=385–386 |date=1965 |doi=10.2307/2313499}} * {{Citation |last=Nicholson |first=William K. |title=A short proof of the Wedderburn–Artin theorem |journal=New Zealand Journal of Mathematics |volume=22 |pages=83–86 |date=1993}} [[ကဏ္ဍ:အက္ခရာသင်္ချာ သီအိုရမ်များ]] n4w6bp90qrio9a6y0ae6l70g6wx8mwl 14 292145 1055345 2026-09-27T04:21:53Z Mkant00 135890 "[[ကဏ္ဍ:သင်္ချာ သီအိုရမ်များ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1055345 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:သင်္ချာ သီအိုရမ်များ]] deb37gnixsa9ub76xidtscxryha10p1 14 292146 1055354 2026-09-27T04:27:53Z Mkant00 135890 "[[ကဏ္ဍ:သင်္ချာ သီအိုရမ်များ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1055354 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:သင်္ချာ သီအိုရမ်များ]] deb37gnixsa9ub76xidtscxryha10p1 0 292147 1055359 2026-09-27T05:53:23Z Mkant00 135890 "[[File:Flow around a wing.gif|thumb|တောင်ပံတစ်ဝိုက် စီးဆင်းမှု။ ဤဖိသိပ်၍မရသော စီးဆင်းမှုသည် အွိုင်လာ ညီမျှခြင်းများကို ပြေလည်စေသည်။]] အရည် ဒိုင်..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1055359 wikitext text/x-wiki [[File:Flow around a wing.gif|thumb|တောင်ပံတစ်ဝိုက် စီးဆင်းမှု။ ဤဖိသိပ်၍မရသော စီးဆင်းမှုသည် အွိုင်လာ ညီမျှခြင်းများကို ပြေလည်စေသည်။]] အရည် ဒိုင်းနမစ် (fluid dynamics) တွင် '''အွိုင်လာ ညီမျှခြင်းများ (Euler equations)''' သည် အပူမကူးပြောင်းသော (adiabatic) [[စေးပျစ်မှုကင်းသော စီးဆင်းမှု]] (inviscid flow) ကို ထိန်းချုပ်သည့် ကွာစီ-မျဉ်းဖြောင့် ဟိုက်ပါဘောလစ် [[ကိန်းရှင်ခွဲ ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်း|ကိန်းရှင်ခွဲ ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်းများ]] (quasilinear hyperbolic partial differential equations) [[အစု|အစုတစ်ခု]] ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့ကို [[နာဗီယေး-စတုတ် ညီမျှခြင်းများ]] (Navier-Stokes equations) ၏ သုည[[စေးပျစ်ဆ]] (zero-viscosity) နှင့် သုညအပူစီးကူးနိုင်စွမ်း (zero-thermal-conductivity) [[စုဆုံမှတ်]] (limit) အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ === ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ နှင့် ဖွဲ့စည်းမှု (Formal Definitions & Setup) === အွိုင်လာ ညီမျှခြင်းများကို ဖိသိပ်၍မရသော (incompressible) နှင့် ဖိသိပ်နိုင်သော (compressible) ဟူသည့် အဓိက အခြေအနေ နှစ်ခုတွင် စီးကူးမှုဆိုင်ရာ လာဂေါင့်ဂျီယံ ပုံစံ (convective Lagrangian form) သို့မဟုတ် တည်မြဲ အွိုင်လာရီယန် ပုံစံ (conservation Eulerian form) များထဲမှ တစ်ခုခုကို အသုံးပြုထားသည်။ '''ဖိသိပ်၍မရသော အွိုင်လာ ညီမျှခြင်းများ (Incompressible Euler Equations)''' ကိန်းသေ (constant) နှင့် တစ်ပြေးညီ (uniform) [[သိပ်သည်းခြင်း|သိပ်သည်းဆ]] (density) ရှိသော ဖိသိပ်၍မရသော အရည် (incompressible fluid) တစ်ခုအတွက် [[ဗက်တာစက်ကွင်း|အလျင် စက်ကွင်း]] (velocity field) <math>\mathbf{u}</math> နှင့် သီးသန့် [[ဖိအား]] ပိုတင်ရှယ် (specific pressure potential) <math>w = \frac{p}{\rho_0}</math> တို့သည် စီးကူးမှုဆိုင်ရာ ပုံစံ (convective form) ကို ပြေလည်စေသည်။ <math display="block"> \frac{D\mathbf{u}}{Dt} = -\nabla w + \mathbf{g} </math> <math display="block"> \nabla\cdot\mathbf{u} = 0 </math> ဤနေရာတွင် <math>\frac{D\mathbf{u}}{Dt} = \frac{\partial\mathbf{u}}{\partial t} + (\mathbf{u}\cdot\nabla)\mathbf{u}</math> သည် [[ဒြပ်သားဆိုင်ရာ ဆင်းသက်ချက်]] (material derivative) ဖြစ်ပြီး <math>\mathbf{g}</math> သည် ကိုယ်ထည် [[အရှိန်]] [[ဗက်တာ]] (body acceleration vector) ဖြစ်သည်။ [[တည်မြဲပုံစံ]] (conservation form) ဖြင့် ထပ်တူညီသော [[ညီမျှခြင်း|ညီမျှခြင်းများ]] (equivalent equations) မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <math display="block"> \frac{\partial\mathbf{u}}{\partial t} + \nabla\cdot\left(\mathbf{u}\otimes\mathbf{u} + w\mathbf{I}\right) = \mathbf{g} </math> <math display="block"> \nabla\cdot\mathbf{u} = 0 </math> '''ဖိသိပ်နိုင်သော အွိုင်လာ ညီမျှခြင်းများ (Compressible Euler Equations)''' ဖိသိပ်နိုင်သော အရည် (compressible fluid) တစ်ခုအတွက် ၎င်း၏ အခြေအနေ (state) ကို သိပ်သည်းဆ <math>\rho</math>၊ [[အလျင် ]] <math>\mathbf{u}</math>၊ သီးသန့် အတွင်း စွမ်းအင် (specific internal energy) <math>e</math> နှင့် ဖိအား (pressure) တို့ဖြင့် ဆုံးဖြတ်သည်။ ဤစနစ်သည် သာမိုဒိုင်းနမစ်ဆိုင်ရာ အပိတ် (thermodynamic closure) အတွက် ပြတ်သားသော (explicit) အခြေအနေ ညီမျှခြင်း (equation of state) <math>p = p(\rho, e)</math> တစ်ခု လိုအပ်သည်။ စီးကူးမှုဆိုင်ရာ ပုံစံမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <math display="block"> \frac{D\rho}{Dt} = -\rho\nabla \cdot \mathbf{u} </math> <math display="block"> \frac{D\mathbf{u}}{Dt} = -\frac{\nabla p}{\rho} + \mathbf{g} </math> <math display="block"> \frac{De}{Dt} = -\frac{p}{\rho}\nabla \cdot \mathbf{u} </math> [[အဟုန်]] သိပ်သည်းဆ (momentum density) ကို <math>\mathbf{j} = \rho \mathbf{u}</math> ဟု သတ်မှတ်ပြီး စုစုပေါင်း စွမ်းအင် သိပ်သည်းဆ (total energy density) ကို <math>E^t = \rho e + \frac{1}{2}\rho u^2</math> ဟု သတ်မှတ်ပါက ညီမျှခြင်းများ၏ တည်မြဲပုံစံ (conservative form) မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <math display="block"> \frac{\partial}{\partial t}\begin{pmatrix}\rho \\ \mathbf{j} \\ E^t\end{pmatrix} + \nabla \cdot \begin{pmatrix}\mathbf{j} \\ \frac{1}{\rho}\mathbf{j} \otimes \mathbf{j} + p \mathbf{I} \\ (E^t + p) \frac{1}{\rho}\mathbf{j}\end{pmatrix} = \begin{pmatrix}0 \\ \rho \mathbf{g} \\ \mathbf{j} \cdot \mathbf{g}\end{pmatrix} </math> === အဓိက သင်္ချာဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများ (Core Mathematical Properties) === '''ကွာစီ-မျဉ်းဖြောင့် ပုံစံ နှင့် ဝိသေသလက္ခဏာ ညီမျှခြင်းများ (Quasilinear Form & Characteristic Equations)''' အခြေအနေ [[ဗက်တာ]] (state vector) <math>\mathbf{y}</math> နှင့် စီးဆင်းမှု [[ကိန်းအုံ|ကိန်းအုံများ]] (flux matrices) <math>\mathbf{F}_i</math> ကို သတ်မှတ်ခြင်းဖြင့် အရင်းအမြစ်ကင်းစင်သော (source-free) တည်မြဲ [[ညီမျှခြင်း|ညီမျှခြင်းများ]]သည် ရပ်ဝန်းဆိုင်ရာ [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာများ]] (spatial dimensions) <math>N</math> ခုရှိသည့် ကွာစီ-မျဉ်းဖြောင့် ပုံစံ (quasilinear form) သို့ ရောက်ရှိသွားသည်။ <math display="block"> \frac{\partial \mathbf{y}}{\partial t} + \sum_{i=1}^N \mathbf{A}_i \frac{\partial \mathbf{y}}{\partial x_i} = \mathbf{0} </math> ထိုနေရာတွင် စီးဆင်းမှု [[ဂျေးကိုဘီယန် ကိန်းအုံနှင့် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး|ဂျေးကိုဘီယန် ကိန်းအုံများ]] (flux Jacobian matrices) ကို <math>\mathbf{A}_i(\mathbf{y}) = \frac{\partial \mathbf{F}_i(\mathbf{y})}{\partial \mathbf{y}}</math> အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ အကယ်၍ အလိုရှိရာ (arbitrary) [[ကိန်းစစ်]] [[ယူနစ်ဗက်တာ|ယူနစ် ထောင့်မှန်ကျ ဗက်တာ]] (real unit normal vector) <math>\mathbf{n}</math> တစ်ခုအတွက် ဦးတည်ချက် ဂျေးကိုဘီယန် (directional Jacobian) <math>\sum_{i=1}^N n_i \mathbf{A}_i</math> ၏ [[ကိုယ်ပိုင်ဗက်တာနှင့် ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုး|ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုးများ]] (eigenvalues) သည် ကိန်းစစ် (real) ဖြစ်ပါက ၎င်းစနစ်သည် ဟိုက်ပါဘောလစ် (hyperbolic) ဖြစ်သည်။ ၎င်းကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုးများသည် ကွဲပြားသော (distinct) တန်ဖိုးများလည်း ဖြစ်ပါက စနစ်သည် တိကျစွာ ဟိုက်ပါဘောလစ် (strictly hyperbolic) ဖြစ်သည်။ '''အဆက်မပြတ်မဖြစ်ခြင်းများ နှင့် အားနည်းသော အဖြေများ (Discontinuities & Weak Solutions)''' အတိုင်းအတာတစ်ခုရှိသော ရပ်ဝန်း (one spatial dimension) တွင် လှိုင်းတုန်များ (shock waves) ကဲ့သို့သော [[အဆက်မပြတ်_ဖန်ရှင်#အဆက်မပြတ်မဖြစ်သော_ဖန်ရှင်များ_(Discontinuous_Functions)|အဆက်မပြတ်မဖြစ်ခြင်းများ]] (discontinuities) ပါဝင်နေချိန်၌ ကလပ်စစ်ကယ် [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်များ]] (classical derivatives) ကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်၍ မရနိုင်ပေ။ ထိုညီမျှခြင်းများသည် [[အလျင် ]] <math>\frac{dx}{dt}</math> ဖြင့် ရွေ့လျားနေသော အဆက်မပြတ်မဖြစ်ခြင်း တစ်လျှောက် ရန်ကင်း-ဟူဂိုနီယော့ ခုန်တက်သွားခြင်း ဆက်သွယ်ချက်များ (Rankine-Hugoniot jump relations) ကို ပြေလည်စေသည့် အားနည်းသော အဖြေများ (weak solutions) လိုအပ်သည်။ <math display="block"> \Delta \mathbf{F} - \frac{dx}{dt} \Delta \mathbf{y} = \mathbf{0} </math> === ကိုးကား (References) === * {{Citation |last=Anderson |first=John |title=Computational Fluid Dynamics |publication-place=New York |publisher=McGraw-Hill Education |date=1995 |isbn=978-0-07-001685-9}} * {{Citation |last1=Chorin |first1=Alexandre J. |last2=Marsden |first2=Jerrold E. |title=A Mathematical Introduction to Fluid Mechanics |publication-place=New York |publisher=Springer |date=2013 |isbn=978-1-4612-0883-9}} * {{Citation |last=Henderson |first=L. F. |editor1-last=Ben-Dor |editor1-first=Gabi |editor2-last=Igra |editor2-first=Ozer |editor3-last=Elperin |editor3-first=Tov |title=Handbook of Shock Waves, Three Volume Set |at=General Laws for the Propagation of Shock-waves through Matter |publication-place=Amsterdam |publisher=Elsevier |date=2000 |isbn=978-0-08-053372-8}} * {{Citation |last=Hunter |first=John K. |title=An Introduction to the Incompressible Euler Equations |date=2006 |url=https://www.math.ucdavis.edu/~hunter/notes/euler.pdf}} * {{Citation |last1=Landau |first1=L. D. |last2=Lifshitz |first2=E. M. |title=Fluid Mechanics |publication-place=Amsterdam |publisher=Elsevier |date=2013 |isbn=978-1-4831-4050-6}} * {{Citation |last1=Quartapelle |first1=Luigi |last2=Auteri |first2=Franco |title=Fluidodinamica comprimibile |publication-place=Milan |publisher=CEA |date=2013 |isbn=978-88-08-18558-7}} * {{Citation |last=Toro |first=Eleuterio F. |title=Riemann Solvers and Numerical Methods for Fluid Dynamics: A Practical Introduction |edition=2nd |publication-place=Berlin |publisher=Springer |date=1999 |isbn=978-3-540-65966-2}} [[ကဏ္ဍ:ရူပဗေဒ ညီမျှခြင်းများ]] rnxt6ih4i0z8koapgqu69d5f6q55mjs 0 292148 1055360 2026-09-27T06:01:33Z Mkant00 135890 "File:Flow_around_a_wing.gif|alt=This type of fluid dynamics problem can be described by the Euler equation.|thumb|ကူတာ အခြေအနေ (Kutta condition) ကို ပြည့်မီစေသော လှည့်ပတ်ခြင်း (circulation) ရှိသည်ဟု ယူဆထားသည့် တောင်..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1055360 wikitext text/x-wiki [[File:Flow_around_a_wing.gif|alt=This type of fluid dynamics problem can be described by the Euler equation.|thumb|ကူတာ အခြေအနေ (Kutta condition) ကို ပြည့်မီစေသော လှည့်ပတ်ခြင်း (circulation) ရှိသည်ဟု ယူဆထားသည့် တောင်ပံတစ်ဝိုက်ရှိ စေးပျစ်မှုကင်းသော စီးဆင်းမှု (inviscid flow) ဖြစ်သည်။ ဤအရည် ဒိုင်းနမစ် (fluid dynamics) ပြဿနာ အမျိုးအစားကို [[အွိုင်လာ ညီမျှခြင်းများ|အွိုင်လာ ညီမျှခြင်း]] (Euler equation) ဖြင့် ဖော်ပြနိုင်သည်။]] အရည် ဒိုင်းနမစ်တွင် '''စေးပျစ်မှုကင်းသော စီးဆင်းမှု''' ဆိုသည်မှာ တိကျစွာ သုညဖြစ်သော [[စေးပျစ်ဆ]] (exactly zero viscosity) ဖြင့် ဝိသေသပြုထားသည့် စံပြ အရည် (ideal fluid) ၏ အဆက်မပြတ် စီးဆင်းမှု (continuous flow) ကို ဆိုလိုသည်။ === ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ နှင့် ကန့်သတ်ချက်များ (Formal Definitions & Limits) === ကိန်းသေ စေးပျစ်ဆ (constant viscosity) ရှိသော ဖိသိပ်၍မရသော (incompressible) [[နယူတန်နီယန် အရည်]] (Newtonian fluid) တစ်ခုအတွက် အရည် ရွေ့လျားမှု၏ ဒိုင်းနမစ်ကို [[နာဗီယေး-စတုတ် ညီမျှခြင်းများ|နာဗီယေး-စတုတ် အဟုန် ညီမျှခြင်း]] (Navier-Stokes momentum equation) ဖြင့် တိကျစွာ ထိန်းချုပ်ထားသည်။ <math display="block"> \rho\frac{D\mathbf{u}}{Dt} = -\nabla p + \mu \nabla^2 \mathbf{u} + \rho \mathbf{g} </math> စေးပျစ်မှုကင်းသော စီးဆင်းမှု အခြေအနေသည် ဒိုင်းနမစ် စေးပျစ်ဆ (dynamic viscosity) အတိအကျ သုညသို့ ရောက်ရှိသွားသည့် <math>\mu \to 0</math> သင်္ချာဆိုင်ရာ [[စုဆုံမှတ်]] (mathematical limit) ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ အခြားတစ်နည်းအားဖြင့် ကိန်းရှင်ကြားခံများ (parameters) ကို အတိုင်းအတာမဲ့ဖြစ်စေခြင်း (nondimensionalizing) က ရေးနိုးကိန်း (Reynolds number) ကိုပေးသည်။ <math display="block"> \mathrm{Re} = \frac{l_c u \rho}{\mu} </math> ပုံသေ အဆုံးရှိ ဝိသေသလက္ခဏာ အလျား (characteristic length) <math>l_c</math> နှင့် [[အလျင် ]] စကေး (velocity scale) <math>u</math> တို့အတွက် ကန့်သတ်ချက် <math>\mu \to 0</math> သည် ချဉ်းကပ်မှု စုဆုံမှတ် (asymptotic limit) <math>\mathrm{Re} \to \infty</math> နှင့် ကိုက်ညီသည်။ === အဓိက ရလဒ်များ (Core Results) === နာဗီယေး-စတုတ် ဖွဲ့စည်းဖော်ပြမှု (Navier-Stokes formulation) တွင် <math>\mu \to 0</math> ကန့်သတ်ချက်ကို ယူလိုက်ခြင်းသည် ပျံ့နှံ့ခြင်း ကိန်းပိုင်း (diffusion term) <math>\mu \nabla^2 \mathbf{u}</math> ကိုသုညဖြစ်သွားစေသည်။ ကျန်ရှိနေသော စနစ်ကို [[အွိုင်လာ ညီမျှခြင်းများ]] အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ <math display="block"> \rho\frac{D\mathbf{u}}{Dt} = -\nabla p + \rho \mathbf{g} </math> ဖိသိပ်၍မရသော အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော ကြားခံနယ် (continuous medium) တစ်ခုအတွက် ၎င်းကို [[ဗက်တာစက်ကွင်း|အလျင် စက်ကွင်း]] အပေါ်ရှိ [[ဆိုလီနွိုက်ဒယ်]] ကန့်သတ်ချက် (solenoidal constraint) ဖြင့်တွဲဖက်ထားသည်။ <math display="block"> \nabla \cdot \mathbf{u} = 0 </math> စေးပျစ်မှုဆိုင်ရာ ပွတ်တိုက်ဖိစီးမှုများ (viscous shear stresses) ကို အပြည့်အဝ ဖယ်ရှားထားခြင်းကြောင့် တစ်ပြေးညီ အဝေးစက်ကွင်း အလျင် (uniform far-field velocity) ရှိသည့် [[အနန္တ]] အရင်းအမြစ်စု (infinite domain) အတွင်း နစ်မြုပ်နေသော အရာဝတ္ထုအခဲ (solid body) တစ်ခုအပေါ် ဖြတ်သန်းသွားသည့် စေးပျစ်မှုကင်းသော အရည်တစ်ခု၏ အခြေအနေမပြောင်းလဲသော (steady-state)၊ ဖိသိပ်၍မရသော၊ လည်ပတ်မှုမဲ့ စီးဆင်းမှု (irrotational flow) အတွက် အဖြေများသည် အသားတင် ခုခံဆွဲအား (net drag force) သုညအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိသွားသည်။ လက်တွေ့စမ်းသပ်မှုအခြေခံ လေ့လာတွေ့ရှိချက် (empirical observation) နှင့် ပြင်းထန်စွာ ဆန့်ကျင်နေသော ဤသင်္ချာဆိုင်ရာ ကန့်သတ်ချက် (mathematical constraint) ကို ဒီအာလမ်ဘတ်၏ ဝိရောဓိ (d'Alembert's paradox) ဟု လူသိများသည်။ === ကိုးကား (References) === * {{Citation |last=Birkhoff |first=Garrett |title=Hydrodynamics |publication-place=Princeton |publisher=Princeton University Press |date=2015 |isbn=978-1-4008-7777-5}} * {{Citation |last1=Stewart |first1=Warren E. |last2=Lightfoot |first2=Edwin N. |title=Transport phenomena |publisher=Wiley |date=2007 |isbn=978-0-470-11539-8}} * {{Citation |last=Stokes |first=G. G. |title=On the Theories of the Internal Friction of Fluids in Motion and of the Equilibrium and Motion of Elastic Solids |journal=Transactions of the Cambridge Philosophical Society |volume=8 |date=1845 |url=https://archive.org/details/transactionsofca08camb/page/286/mode/2up}} [[ကဏ္ဍ:အရည်များ]] rhhoyqjiwtcfmme36wdc5uz4lcfpxg7 0 292149 1055361 2026-09-27T06:05:41Z Mkant00 135890 "'''ဂယ်လီလီယို မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိ (Galilean invariance)''' သို့မဟုတ် ဂယ်လီလီယို နှိုင်းရသီအိုရီ (Galilean relativity) အရ နယူတန် ရွေ့လျားမှု (Newtonian motion) ၏ အ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1055361 wikitext text/x-wiki '''ဂယ်လီလီယို မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိ (Galilean invariance)''' သို့မဟုတ် ဂယ်လီလီယို နှိုင်းရသီအိုရီ (Galilean relativity) အရ နယူတန် ရွေ့လျားမှု (Newtonian motion) ၏ အခြေခံ နိယာမများသည် အီနားရှား ရည်ညွှန်း ဖရိန်များ (inertial frames of reference) အားလုံးတွင် ထပ်တူညီကြောင်း (identical) ဖော်ပြသည်။ === ပုံစံတကျ ဖွဲ့စည်းမှု နှင့် ရွေ့လျားမှုဗေဒ (Formal Setup & Kinematics) === အီနားရှား ရည်ညွှန်း ဖရိန်များ (inertial reference frames) <math>S</math> နှင့် <math>S'</math> နှစ်ခုကို စဉ်းစားပါ။ <math>t = t'</math> ဖြစ်စေရန် ဖရိန်များအကြား ထပ်တူညီစွာ ညှိနှိုင်းပေးသော အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော အချိန် ကိန်းရှင်ကြားခံ (universal time parameter) တစ်ခု ရှိသည်ဟု မှတ်ယူပါ။ အကယ်၍ ဖရိန် <math>S'</math> သည် <math>S</math> အပေါ် အခြေခံ၍ ကိန်းသေ နှိုင်းရ [[အလျင် ]] [[ဗက်တာ]] (constant relative velocity vector) <math>\mathbf{v}</math> ဖြင့် ပြိုင်တူ ရွှေ့ပြောင်းသွားပါက (translates) <math>S</math> အတွင်းရှိ တည်နေရာ ဗက်တာ (position vector) <math>\mathbf{r}(t)</math> သည် ဂယ်လီလီယို အသွင်ပြောင်းခြင်း (Galilean transformation) မှတစ်ဆင့် <math>S'</math> အတွင်းရှိ <math>\mathbf{r}'(t)</math> သို့ အောက်ပါအတိုင်း ပုံဖော်သွားသည်။ <math display="block"> \mathbf{r}'(t) = \mathbf{r}(t) - \mathbf{v}t </math> အချိန်ကို အခြေခံ၍ [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်ရှာခြင်း]] (differentiation) အရ အလျင် အသွင်ပြောင်းခြင်း (velocity transformation) ကို အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ <math display="block"> \mathbf{u}'(t) = \frac{d}{dt}\mathbf{r}'(t) = \mathbf{u}(t) - \mathbf{v} </math> ဒုတိယအကြိမ် ဆင်းသက်ချက်ရှာခြင်းမှ [[အရှိန်]] (acceleration) ကို ရရှိသည်။ <math display="block"> \mathbf{a}'(t) = \frac{d}{dt}\mathbf{u}'(t) = \mathbf{a}(t) </math> [[ဒြပ်ထု]] (mass) သည် ရည်ညွှန်း ဖရိန်အားလုံးတစ်လျှောက် မပြောင်းလဲဘဲ (invariant) တည်ရှိသည်ဟု ယူဆပါက အရှိန်များ တူညီခြင်းသည် အီနားရှား ဖရိန်အားလုံးတွင် နယူတန်၏ ဒုတိယ နိယာမ (Newton's second law) ကို အချိုးညီစွာမှန်ကန်စေကြောင်း အတည်ပြုပေးသည်။ === လျှပ်စစ်သံလိုက်သဘာဝဆိုင်ရာ အဓိက ရလဒ်များ (Core Results in Electromagnetism) === မက်စ်ဝဲလ်၏ [[ညီမျှခြင်း|ညီမျှခြင်းများ]] (Maxwell's equations) သည် တိကျစွာ ဂယ်လီလီယို မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိ (Galilean invariant) ရှိခြင်း မဟုတ်သော်လည်း [[ဗက်တာစက်ကွင်း|သံလိုက် စက်ကွင်း]] (magnetic field) သို့မဟုတ် [[ဗက်တာစက်ကွင်း|လျှပ်စစ် စက်ကွင်း]] (electric field) တစ်ခုခုက စနစ်အပေါ် ပြင်းထန်စွာ လွှမ်းမိုးထားချိန်တွင် ခန့်မှန်းခြေ ရှေ့နောက်ညီညွတ်မှုရှိသော ဂယ်လီလီယို အသွင်ပြောင်းခြင်းများ (approximate consistent Galilean transformations) တည်ရှိသည်။ '''သံလိုက် စက်ကွင်း စနစ်များ (Magnetic Field Systems)''' လျှပ်စစ် စက်ကွင်းကို သံလိုက် စက်ကွင်းနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက လျစ်လျူရှုနိုင်လောက်သည့်အချိန်နှင့် နှိုင်းရ [[အလျင် ]] <math>\mathbf{v}</math> သည် တိကျစွာ နှိုင်းရမဟုတ်သော (non-relativistic) အခြေအနေဖြစ်ချိန်တွင် လျှပ်စစ်သံလိုက် စက်ကွင်းများ (electromagnetic fields) သည် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <math display="block">\begin{align} \mathbf{H}' &= \mathbf{H} \\ \mathbf{J}'_f &= \mathbf{J}_f \\ \mathbf{B}' &= \mathbf{B} \\ \mathbf{E}' &= \mathbf{E} + \mathbf{v} \times \mathbf{B} \end{align}</math> ဤနေရာတွင် <math>\mathbf{J}_f</math> သည် လွတ်လပ်သော လျှပ်စီး သိပ်သည်းဆ (free current density) ဖြစ်သည်။ '''လျှပ်စစ် စက်ကွင်း စနစ်များ (Electric Field Systems)''' ပြောင်းပြန်အားဖြင့် သံလိုက် စက်ကွင်းကို လျစ်လျူရှုနိုင်ပြီး နှိုင်းရ အလျင် <math>\mathbf{v}</math> သည် နှိုင်းရမဟုတ်သော အခြေအနေ ဖြစ်ချိန်တွင် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <math display="block">\begin{align} \mathbf{E}' &= \mathbf{E} \\ \mathbf{D}' &= \mathbf{D} \\ \mathbf{\rho}'_f &= \mathbf{\rho}_f \\ \mathbf{H}' &= \mathbf{H} - \mathbf{v} \times \mathbf{D} \\ \mathbf{J}'_f &= \mathbf{J}_f - \mathbf{\rho}_f \mathbf{v} \end{align}</math> ဤနေရာတွင် <math>\mathbf{\rho}_f</math> သည် လွတ်လပ်သော လျှပ်စစ်ဓာတ် သိပ်သည်းဆ (free charge density) ဖြစ်သည်။ === ကိုးကား (References) === * {{Citation |last=McComb |first=W. D. |title=Dynamics and relativity |publication-place=Oxford |publisher=Oxford University Press |date=1999 |isbn=0-19-850112-9}} * {{Citation |last1=Woodson |first1=Herbert H. |last2=Melcher |first2=James R. |title=Electromechanical Dynamics |volume=1 |publication-place=New York |publisher=Wiley |date=1968 |url=http://uilis.unsyiah.ac.id/oer/files/original/a447802044bfa2aa083db80457e1f9a7.pdf}} 6bjs5juvablir33oepvv33iqpc8hl0i 1055362 1055361 2026-09-27T06:06:26Z Mkant00 135890 1055362 wikitext text/x-wiki '''ဂယ်လီလီယို မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိ (Galilean invariance)''' သို့မဟုတ် ဂယ်လီလီယို နှိုင်းရသီအိုရီ (Galilean relativity) အရ နယူတန် ရွေ့လျားမှု (Newtonian motion) ၏ အခြေခံ နိယာမများသည် အီနားရှား ရည်ညွှန်း ဖရိန်များ (inertial frames of reference) အားလုံးတွင် ထပ်တူညီကြောင်း (identical) ဖော်ပြသည်။ === ပုံစံတကျ ဖွဲ့စည်းမှု နှင့် ရွေ့လျားမှုဗေဒ (Formal Setup & Kinematics) === အီနားရှား ရည်ညွှန်း ဖရိန်များ (inertial reference frames) <math>S</math> နှင့် <math>S'</math> နှစ်ခုကို စဉ်းစားပါ။ <math>t = t'</math> ဖြစ်စေရန် ဖရိန်များအကြား ထပ်တူညီစွာ ညှိနှိုင်းပေးသော အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော အချိန် ကိန်းရှင်ကြားခံ (universal time parameter) တစ်ခု ရှိသည်ဟု မှတ်ယူပါ။ အကယ်၍ ဖရိန် <math>S'</math> သည် <math>S</math> အပေါ် အခြေခံ၍ ကိန်းသေ နှိုင်းရ [[အလျင် ]] [[ဗက်တာ]] (constant relative velocity vector) <math>\mathbf{v}</math> ဖြင့် ပြိုင်တူ ရွှေ့ပြောင်းသွားပါက (translates) <math>S</math> အတွင်းရှိ တည်နေရာ ဗက်တာ (position vector) <math>\mathbf{r}(t)</math> သည် ဂယ်လီလီယို အသွင်ပြောင်းခြင်း (Galilean transformation) မှတစ်ဆင့် <math>S'</math> အတွင်းရှိ <math>\mathbf{r}'(t)</math> သို့ အောက်ပါအတိုင်း ပုံဖော်သွားသည်။ <math display="block"> \mathbf{r}'(t) = \mathbf{r}(t) - \mathbf{v}t </math> အချိန်ကို အခြေခံ၍ [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်ရှာခြင်း]] (differentiation) အရ အလျင် အသွင်ပြောင်းခြင်း (velocity transformation) ကို အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ <math display="block"> \mathbf{u}'(t) = \frac{d}{dt}\mathbf{r}'(t) = \mathbf{u}(t) - \mathbf{v} </math> ဒုတိယအကြိမ် ဆင်းသက်ချက်ရှာခြင်းမှ [[အရှိန်]] (acceleration) ကို ရရှိသည်။ <math display="block"> \mathbf{a}'(t) = \frac{d}{dt}\mathbf{u}'(t) = \mathbf{a}(t) </math> [[ဒြပ်ထု]] (mass) သည် ရည်ညွှန်း ဖရိန်အားလုံးတစ်လျှောက် မပြောင်းလဲဘဲ (invariant) တည်ရှိသည်ဟု ယူဆပါက အရှိန်များ တူညီခြင်းသည် အီနားရှား ဖရိန်အားလုံးတွင် နယူတန်၏ ဒုတိယ နိယာမ (Newton's second law) ကို အချိုးညီစွာမှန်ကန်စေကြောင်း အတည်ပြုပေးသည်။ === လျှပ်စစ်သံလိုက်သဘာဝဆိုင်ရာ အဓိက ရလဒ်များ (Core Results in Electromagnetism) === မက်စ်ဝဲလ်၏ [[ညီမျှခြင်း|ညီမျှခြင်းများ]] (Maxwell's equations) သည် တိကျစွာ ဂယ်လီလီယို မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိ (Galilean invariant) ရှိခြင်း မဟုတ်သော်လည်း [[ဗက်တာစက်ကွင်း|သံလိုက် စက်ကွင်း]] (magnetic field) သို့မဟုတ် [[ဗက်တာစက်ကွင်း|လျှပ်စစ် စက်ကွင်း]] (electric field) တစ်ခုခုက စနစ်အပေါ် ပြင်းထန်စွာ လွှမ်းမိုးထားချိန်တွင် ခန့်မှန်းခြေ ရှေ့နောက်ညီညွတ်မှုရှိသော ဂယ်လီလီယို အသွင်ပြောင်းခြင်းများ (approximate consistent Galilean transformations) တည်ရှိသည်။ '''သံလိုက် စက်ကွင်း စနစ်များ (Magnetic Field Systems)''' လျှပ်စစ် စက်ကွင်းကို သံလိုက် စက်ကွင်းနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက လျစ်လျူရှုနိုင်လောက်သည့်အချိန်နှင့် နှိုင်းရ [[အလျင် ]] <math>\mathbf{v}</math> သည် တိကျစွာ နှိုင်းရမဟုတ်သော (non-relativistic) အခြေအနေဖြစ်ချိန်တွင် လျှပ်စစ်သံလိုက် စက်ကွင်းများ (electromagnetic fields) သည် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <math display="block">\begin{align} \mathbf{H}' &= \mathbf{H} \\ \mathbf{J}'_f &= \mathbf{J}_f \\ \mathbf{B}' &= \mathbf{B} \\ \mathbf{E}' &= \mathbf{E} + \mathbf{v} \times \mathbf{B} \end{align}</math> ဤနေရာတွင် <math>\mathbf{J}_f</math> သည် လွတ်လပ်သော လျှပ်စီး သိပ်သည်းဆ (free current density) ဖြစ်သည်။ '''လျှပ်စစ် စက်ကွင်း စနစ်များ (Electric Field Systems)''' ပြောင်းပြန်အားဖြင့် သံလိုက် စက်ကွင်းကို လျစ်လျူရှုနိုင်ပြီး နှိုင်းရ အလျင် <math>\mathbf{v}</math> သည် နှိုင်းရမဟုတ်သော အခြေအနေ ဖြစ်ချိန်တွင် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <math display="block">\begin{align} \mathbf{E}' &= \mathbf{E} \\ \mathbf{D}' &= \mathbf{D} \\ \mathbf{\rho}'_f &= \mathbf{\rho}_f \\ \mathbf{H}' &= \mathbf{H} - \mathbf{v} \times \mathbf{D} \\ \mathbf{J}'_f &= \mathbf{J}_f - \mathbf{\rho}_f \mathbf{v} \end{align}</math> ဤနေရာတွင် <math>\mathbf{\rho}_f</math> သည် လွတ်လပ်သော လျှပ်စစ်ဓာတ် သိပ်သည်းဆ (free charge density) ဖြစ်သည်။ === ကိုးကား (References) === * {{Citation |last=McComb |first=W. D. |title=Dynamics and relativity |publication-place=Oxford |publisher=Oxford University Press |date=1999 |isbn=0-19-850112-9}} * {{Citation |last1=Woodson |first1=Herbert H. |last2=Melcher |first2=James R. |title=Electromechanical Dynamics |volume=1 |publication-place=New York |publisher=Wiley |date=1968 |url=http://uilis.unsyiah.ac.id/oer/files/original/a447802044bfa2aa083db80457e1f9a7.pdf}} [[ကဏ္ဍ:ဂန္ထဝင် မက္ကင်းနစ်]] cq6ui2gebip9jahqkeukb22fsmwimpf 1 292150 1055366 2026-09-27T06:54:13Z ~2026-52117-88 148712 /* ဆိုင်းရာရွာသစ် */ အပိုင်းသစ် 1055366 wikitext text/x-wiki == ဆိုင်းရာရွာသစ် == အိမ်ခြံမြေ [[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/~2026-52117-88|~2026-52117-88]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-52117-88|talk]]) ၀၆:၅၄၊ ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) ipdehfxowlsbp2buv1wxwi2owlc8k8s 3 292151 1055367 2026-09-27T06:59:35Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1055367 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-52117-88 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၅၉၊ ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) mxbpcil065qwc39uaw6bxalhnl21h01 13 292152 1055371 2026-09-27T07:45:08Z ဖက်တီး 148715 "တီနေရာ" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1055371 wikitext text/x-wiki တီနေရာ i37cbn04grrauvywiu78sc47r8rjhaw 3 292153 1055372 2026-09-27T07:59:42Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1055372 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Bremking ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၇:၅၉၊ ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) kyieelatk2w9ue071rm8wxuz5rfp3h8 3 292154 1055373 2026-09-27T07:59:52Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1055373 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-51947-20 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၇:၅၉၊ ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) iq4m6smjwzbs3ud1f25x84pmwy9w124 3 292155 1055374 2026-09-27T08:00:02Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1055374 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် ဖက်တီး ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၈:၀၀၊ ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) gw5srrojd9oij4mvxt897y5qn4vp6it 3 292156 1055375 2026-09-27T08:00:12Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1055375 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-51957-04 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၈:၀၀၊ ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) fanhln7vle38rpq4yeajnavusi8ec7a 0 292157 1055376 2026-09-27T08:04:28Z Zawzawaungthwin 100038 ၂၀၁၁ ထိုင်းနိုင်ငံ ရေကြီးမှု သည် ၂၀၁၁ ခုနှစ်အတွင်း ထိုင်းနိုင်ငံ၌ မုတ်သုံမိုးရာသီကာလအတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ပြင်းထန်သော ရေကြီးရေလျှံမှုများ ဖြစ်သည်။ 1055376 wikitext text/x-wiki {{Infobox event | name = ၂၀၁၁ ထိုင်းနိုင်ငံ ရေကြီးမှု | image = US Navy 111022-N-WW409-445 An SH-60F Sea Hawk helicopter assigned to Helicopter Anti-Submarine Squadron (HS) 14, flies around the Bangkok area with.jpg | image_size = | image_alt = | image_caption = အမေရိကန်ရေတပ် ရဟတ်ယာဉ်တစ်စင်းက [[ဘန်ကောက်မြို့]]ဆင်ခြေဖုံး ရေလွှမ်းနေသော ဒေသများကို ကြည့်ရှုစစ်ဆေးနေစဉ်။ | date = {{Start date|2011|07|25|df=yes}} – {{End date|2012|01|16|df=yes}} (ရက်ပေါင်း {{Age in days|2011|07|25|2012|01|16}})<ref name="sudtida1" /> | location = [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၏ ခရိုင် ၇၇ ခုအနက် ၆၅ ခု<ref name="sudtida1" /> | cause = မုတ်သုံမိုးသည်းထန်ခြင်းနှင့် အပူပိုင်းမုန်တိုင်း နော့တန် (Nock-ten) ဝင်ရောက်ခြင်း | deaths = ၈၁၅ ဦး<ref name="sudtida1" /> | injuries = | missing = ၃ ဦး | property_damage = ဘတ် ၁.၄၂၅ ထရီလီယံ ([[အမေရိကန် ဒေါ်လာ]] ၄၆.၅ ဘီလီယံ)<ref name="World Bank" /> | website = }} '''၂၀၁၁ ထိုင်းနိုင်ငံ ရေကြီးမှု''' သည် ၂၀၁၁ ခုနှစ်အတွင်း [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၌ မုတ်သုံမိုးရာသီကာလအတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ပြင်းထန်သော ရေကြီးရေလျှံမှုများ ဖြစ်သည်။ထိုနှစ် ဇူလိုင်လကုန်ပိုင်းတွင် အပူပိုင်းမုန်တိုင်း နော့တန် ဝင်ရောက်လာမှုကြောင့် ရေကြီးမှုများ စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ယင်းရေကြီးမှုများသည် [[မဲခေါင်မြစ်]] နှင့် [[ကျောက်ဖယားမြစ်|ကျောက်ဖယားမြစ်ဝှမ်း]]တို့တစ်လျှောက် ထိုင်းနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း၊ အရှေ့မြောက်ပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်းဒေသများသို့ အမြန်နှုန်းဖြင့် ပျံ့နှံ့သွားခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာလတွင် ရေများသည် ကျောက်ဖယားမြစ်ဝသို့ ရောက်ရှိလာပြီး မြို့တော် [[ဘန်ကောက်မြို့]]၏ အစိတ်အပိုင်းများကိုပါ ရေနစ်မြုပ်စေခဲ့သည်။<ref name="sudtida1">{{Cite web |last=Pliankarom Thanasupsin |first=Sudtida |date=2 Dec 2020 |title=Climate Change Impacts on Water Resources: Key challenges to Thailand CC adaptation |url=https://www.rid.go.th/Thaicid/_5_article/7symposium/7th-13.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240513094448/https://www.rid.go.th/Thaicid/_5_article/7symposium/7th-13.pdf |archive-date=13 May 2024 |access-date=12 Nov 2025 |website=Royal Irrigation Department (RID), Thailand}}</ref> ရေကြီးမှုများသည် အချို့ဒေသများတွင် ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလအထိ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး စုစုပေါင်း လူ ၈၁၅ ဦး သေဆုံးကာ (၃ ဦး ပျောက်ဆုံး) လူပေါင်း ၁၃.၆ သန်းအထိ ထိခိုက်ခံစားခဲ့ရသည်။ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ခရိုင် ၇၆ ခုအနက် ၆၅ ခုကို သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကျရောက်ရာ ဒေသများအဖြစ် ကြေညာခဲ့ရပြီး စိုက်ပျိုးမြေဧက ၂၀,၀၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာကျော် ပျက်စီးခဲ့ရသည်။ ဤဘေးအန္တရာယ်နှင့် ပတ်သက်၍ ထိုင်းအစိုးရ တာဝန်ရှိသူတစ်ဦးက "ရေပမာဏနှင့် ထိခိုက်ခံစားရသူဦးရေအရ ယခုအကြိမ်သည် အဆိုးရွားဆုံး ရေကြီးမှုဖြစ်သည်" ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref name="AFP 3 Oct" /> [[ကမ္ဘာ့ဘဏ်]]၏ ခန့်မှန်းချက်အရ ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့အထိ ရေကြီးမှုကြောင့် စီးပွားရေး ဆုံးရှုံးမှုတန်ဖိုးမှာ ဘတ် ၁.၄၂၅ ထရီလီယံ (အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၄၆.၅ ဘီလီယံ) ရှိခဲ့သည်။<ref name="World Bank">{{cite web |date=13 December 2011 |title=The World Bank Supports Thailand's Post-Floods Recovery Effort |url=http://www.worldbank.org/en/news/2011/12/13/world-bank-supports-thailands-post-floods-recovery-effort |archive-url=https://web.archive.org/web/20121201145807/http://www.worldbank.org/en/news/2011/12/13/world-bank-supports-thailands-post-floods-recovery-effort |archive-date=1 December 2012 |access-date=25 January 2012 |publisher=World Bank}}</ref> ဤဆုံးရှုံးမှု၏ အဓိက အစိတ်အပိုင်းမှာ ကုန်ထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းများဖြစ်ပြီး ရေကြီးစဉ်အတွင်း စက်မှုဇုန်ကြီး ၇ ခုသည် ရေအောက် ၃ မီတာအထိ နစ်မြုပ်ခဲ့ရသည်။<ref>{{cite news|last=Mydans|first=Seth|date=21 October 2011|title=Bangkok Opens Floodgates as Government Response Is Criticized|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2011/10/22/world/asia/bangkok-opens-floodgates-as-government-response-is-criticized.html|url-status=live|url-access=limited|archive-url=https://web.archive.org/web/20200605133846/https://www.nytimes.com/2011/10/22/world/asia/bangkok-opens-floodgates-as-government-response-is-criticized.html|archive-date=5 June 2020}}</ref> ထောက်ပံ့ရေးကွင်းဆက်များ ပြတ်တောက်သွားခြင်းကြောင့် ဒေသတွင်း မော်တော်ယာဉ်ထုတ်လုပ်မှုကို ထိခိုက်စေခဲ့ပြီး ၂၀၁၂ ခုနှစ် တစ်နှစ်လုံးနီးပါး ဟာ့ဒ်ဒစ် (Hard disk drive) ကမ္ဘာ့ပြတ်လပ်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ကမ္ဘာ့ဘဏ်၏ ခန့်မှန်းချက်အရ ဤဘေးအန္တရာယ်သည် ၂၀၁၁ ခုနှစ်အထိ ကမ္ဘာပေါ်တွင် စတုတ္ထမြောက် ကုန်ကျစရိတ်အများဆုံး သဘာဝဘေးအန္တရာယ်အဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့ပြီး ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ၂၀၁၁ တိုဟိုကု ပထဝီမြေငလျင်နှင့် ဆူနာမီ၊ ၁၉၉၅ ခုနှစ် ဟန်ရှင် ငလျင်ကြီးနှင့် ၂၀၀၅ ခုနှစ် ဟာရီကိန်း ကက်ထရီနာ တို့ကသာ ကျော်လွန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|last=Zhang|first=Bo|date=30 March 2011|title=Top 5 most expensive natural disasters in history|url=http://www.accuweather.com/en/weather-news/top-5-most-expensive-natural-d/47459|archive-url=https://web.archive.org/web/20190406062434/https://www.accuweather.com/en/weather-news/top-5-most-expensive-natural-d/47459|archive-date=6 April 2019|access-date=2 December 2011}}</ref> == နောက်ခံသမိုင်းကြောင်း == [[File:Thailand Topography.png|thumb|right|upright=0.8|ထိုင်းနိုင်ငံ၏ မြေမျက်နှာသွင်ပြင် မြေပုံ။]] [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၏ ဒေသအသီးသီးသည် ၎င်းတို့၏ အပူပိုင်း ရာသီဥတုကြောင့် ရာသီအလိုက် လျှပ်တပြက် ရေကြီးမှုဒဏ်ကို ခံရလွယ်ကူကြသည်။ ရေကြီးမှုများသည် နိုင်ငံ၏ မြောက်ပိုင်းတွင် မကြာခဏ ဖြစ်ပွားလေ့ရှိပြီး [[ကျောက်ဖယားမြစ်]]ကြောင်းတစ်လျှောက် နိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း မြေနိမ့်လွင်ပြင်များသို့ လည်းကောင်း၊နိုင်ငံ၏ အရှေ့မြောက်ပိုင်းတွင် မဲခေါင်မြစ်အတွင်းသို့ စီးဝင်သည့် ချီမြစ်နှင့် မွန်မြစ်များတစ်လျှောက်သို့ လည်းကောင်း၊ အရှေ့ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းကမ်းရိုးတန်း တောင်စောင်းများတွင် လည်းကောင်း ပျံ့နှံ့ဖြစ်ပွားတတ်သည်။ ရေနုတ်မြောင်း ထိန်းချုပ်ရေးစနစ်များ၊ ဆည်မြောင်းများနှင့် ရေလှောင်ကန်များကို တည်ဆောက်ထားသော်လည်း အထူးသဖြင့် ကျေးလက်ဒေသများတွင် ရေဘေးဒဏ်ကို ကာကွယ်ရန် လုံလောက်သည့်အခြေအနေ မရှိခဲ့ပေ။ ဘန်ကောက်မြို့တွင် ရေကြီးရေလျှံမှု ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေမှာ အထူးမြင့်မားသည်။ ဘန်ကောက်မြို့နှင့် အနီးဝန်းကျင်ရှိ ပြည်နယ်များသည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၅၀ စင်တီမီတာမှ ၂ မီတာခန့်သာ မြင့်မားကြသည်။ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်သည် နှစ်စဉ် ၄ မီလီမီတာခန့် မြင့်တက်လာနေသည်။ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် မြင့်တက်လာခြင်းကြောင့် ကျောက်ဖယားမြစ် အတွင်းသို့ ရေပိုမိုဝင်ရောက်လာစေသည်။ မြစ်တစ်လျှောက်တွင် ရေတားရန် တည်ဆောက်ထားသော ၃ မီတာအမြင့်ရှိ ရေကာတာများသည်လည်း မြေကျွံနိမ့်ကျလာနေပြီး၊ မြို့တစ်ခုလုံးလည်း အလားတူ နိမ့်ကျလာနေသည်။ ယခင်က ဘန်ကောက်မြို့၏ အချို့ဒေသများသည် မြေအောက်ရေကို အလွန်အကျွံ ထုတ်ယူသုံးစွဲခဲ့ခြင်းကြောင့် တစ်နှစ်လျှင် ၃ စင်တီမီတာအထိ မြန်မြန်ဆန်ဆန် မြေကျွံနိမ့်ကျခဲ့သည်။ မြေအောက်ရေထုတ်ယူမှုကို ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ရပ်တန့်ခဲ့သည်။ ထိုလုပ်ဆောင်ချက်ကြောင့် မြေကျွံနိမ့်ကျနှုန်းမှာ တစ်နှစ်လျှင် ပျမ်းမျှ ၁ စင်တီမီတာခန့်အထိ လျော့ကျလာခဲ့သည်။သို့သော် ဘန်ကောက်မြို့တွင် အဆောက်အအုံများ အဆက်မပြတ် တိုးပွားလာခြင်းနှင့် ထိုအဆောက်အအုံများ၏ အလေးချိန်ကြောင့် မြေကျွံနိမ့်ကျမှုပြဿနာ ပိုမိုဆိုးရွားလာသည်။ ဘန်ကောက်တွင် အထပ် ၂၀ ကျော်ရှိသော အဆောက်အအုံပေါင်း ၇၀၀ ခန့်နှင့် အထပ် ၈ ထပ်မှ ၂၀ ထပ်အထိရှိသော အဆောက်အအုံပေါင်း ၄,၀၀၀ ခန့် ရှိသည်။ထိုအဆောက်အအုံများ၏ အလေးချိန်ကြောင့် နူးညံ့ပျော့ပျောင်းသော မြေဆီလွှာများကို ဖိနှိပ်စေပြီး မြေမျက်နှာပြင် ပိုမိုနိမ့်ကျလာစေသည်။၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ အမျိုးသားပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးကောင်စီ (National Reform Council) က ထုတ်ပြန်ခဲ့သော အစီရင်ခံစာတစ်စောင်တွင် အခြေအနေများ ဆက်လက်ဆိုးရွားလာပါက နိုင်ငံ၏ မြို့တော်ကို အခြားနေရာသို့ ပြောင်းရွှေ့ရခြင်းသည်လည်း မဖြစ်နိုင်သောအရာ မဟုတ်ကြောင်း သတိပေးခဲ့သည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၁၁ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော ရေကြီးမှုများ]] 3e5epww5lz0t0mv6vmilvjxc7cv9dli 1055377 1055376 2026-09-27T08:07:47Z Zawzawaungthwin 100038 ကိုးကားချက်များ ထည့်သွင်း 1055377 wikitext text/x-wiki {{Infobox event | name = ၂၀၁၁ ထိုင်းနိုင်ငံ ရေကြီးမှု | image = US Navy 111022-N-WW409-445 An SH-60F Sea Hawk helicopter assigned to Helicopter Anti-Submarine Squadron (HS) 14, flies around the Bangkok area with.jpg | image_size = | image_alt = | image_caption = အမေရိကန်ရေတပ် ရဟတ်ယာဉ်တစ်စင်းက [[ဘန်ကောက်မြို့]]ဆင်ခြေဖုံး ရေလွှမ်းနေသော ဒေသများကို ကြည့်ရှုစစ်ဆေးနေစဉ်။ | date = {{Start date|2011|07|25|df=yes}} – {{End date|2012|01|16|df=yes}} (ရက်ပေါင်း {{Age in days|2011|07|25|2012|01|16}})<ref name="sudtida1" /> | location = [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၏ ခရိုင် ၇၇ ခုအနက် ၆၅ ခု<ref name="sudtida1" /> | cause = မုတ်သုံမိုးသည်းထန်ခြင်းနှင့် အပူပိုင်းမုန်တိုင်း နော့တန် (Nock-ten) ဝင်ရောက်ခြင်း | deaths = ၈၁၅ ဦး<ref name="sudtida1" /> | injuries = | missing = ၃ ဦး | property_damage = ဘတ် ၁.၄၂၅ ထရီလီယံ ([[အမေရိကန် ဒေါ်လာ]] ၄၆.၅ ဘီလီယံ)<ref name="World Bank" /> | website = }} '''၂၀၁၁ ထိုင်းနိုင်ငံ ရေကြီးမှု''' သည် ၂၀၁၁ ခုနှစ်အတွင်း [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၌ မုတ်သုံမိုးရာသီကာလအတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ပြင်းထန်သော ရေကြီးရေလျှံမှုများ ဖြစ်သည်။ထိုနှစ် ဇူလိုင်လကုန်ပိုင်းတွင် အပူပိုင်းမုန်တိုင်း နော့တန် ဝင်ရောက်လာမှုကြောင့် ရေကြီးမှုများ စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ယင်းရေကြီးမှုများသည် [[မဲခေါင်မြစ်]] နှင့် [[ကျောက်ဖယားမြစ်|ကျောက်ဖယားမြစ်ဝှမ်း]]တို့တစ်လျှောက် ထိုင်းနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း၊ အရှေ့မြောက်ပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်းဒေသများသို့ အမြန်နှုန်းဖြင့် ပျံ့နှံ့သွားခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာလတွင် ရေများသည် ကျောက်ဖယားမြစ်ဝသို့ ရောက်ရှိလာပြီး မြို့တော် [[ဘန်ကောက်မြို့]]၏ အစိတ်အပိုင်းများကိုပါ ရေနစ်မြုပ်စေခဲ့သည်။<ref name="sudtida1">{{Cite web |last=Pliankarom Thanasupsin |first=Sudtida |date=2 Dec 2020 |title=Climate Change Impacts on Water Resources: Key challenges to Thailand CC adaptation |url=https://www.rid.go.th/Thaicid/_5_article/7symposium/7th-13.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240513094448/https://www.rid.go.th/Thaicid/_5_article/7symposium/7th-13.pdf |archive-date=13 May 2024 |access-date=12 Nov 2025 |website=Royal Irrigation Department (RID), Thailand}}</ref> ရေကြီးမှုများသည် အချို့ဒေသများတွင် ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလအထိ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး စုစုပေါင်း လူ ၈၁၅ ဦး သေဆုံးကာ (၃ ဦး ပျောက်ဆုံး) လူပေါင်း ၁၃.၆ သန်းအထိ ထိခိုက်ခံစားခဲ့ရသည်။ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ခရိုင် ၇၆ ခုအနက် ၆၅ ခုကို သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကျရောက်ရာ ဒေသများအဖြစ် ကြေညာခဲ့ရပြီး စိုက်ပျိုးမြေဧက ၂၀,၀၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာကျော် ပျက်စီးခဲ့ရသည်။ ဤဘေးအန္တရာယ်နှင့် ပတ်သက်၍ ထိုင်းအစိုးရ တာဝန်ရှိသူတစ်ဦးက "ရေပမာဏနှင့် ထိခိုက်ခံစားရသူဦးရေအရ ယခုအကြိမ်သည် အဆိုးရွားဆုံး ရေကြီးမှုဖြစ်သည်" ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2011-02-10 |title=2011 Thailand Floods - Rapid Assessment for Resilient Recovery and Reconstruction Planning {{!}} PreventionWeb |url=https://www.preventionweb.net/publication/documents-and-publications/2011-thailand-floods-rapid-assessment-resilient-recovery-and |access-date=2026-09-27 |website=www.preventionweb.net |language=en}}</ref> [[ကမ္ဘာ့ဘဏ်]]၏ ခန့်မှန်းချက်အရ ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့အထိ ရေကြီးမှုကြောင့် စီးပွားရေး ဆုံးရှုံးမှုတန်ဖိုးမှာ ဘတ် ၁.၄၂၅ ထရီလီယံ (အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၄၆.၅ ဘီလီယံ) ရှိခဲ့သည်။<ref name="World Bank">{{cite web |date=13 December 2011 |title=The World Bank Supports Thailand's Post-Floods Recovery Effort |url=http://www.worldbank.org/en/news/2011/12/13/world-bank-supports-thailands-post-floods-recovery-effort |archive-url=https://web.archive.org/web/20121201145807/http://www.worldbank.org/en/news/2011/12/13/world-bank-supports-thailands-post-floods-recovery-effort |archive-date=1 December 2012 |access-date=25 January 2012 |publisher=World Bank}}</ref> ဤဆုံးရှုံးမှု၏ အဓိက အစိတ်အပိုင်းမှာ ကုန်ထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းများဖြစ်ပြီး ရေကြီးစဉ်အတွင်း စက်မှုဇုန်ကြီး ၇ ခုသည် ရေအောက် ၃ မီတာအထိ နစ်မြုပ်ခဲ့ရသည်။<ref>{{cite news|last=Mydans|first=Seth|date=21 October 2011|title=Bangkok Opens Floodgates as Government Response Is Criticized|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2011/10/22/world/asia/bangkok-opens-floodgates-as-government-response-is-criticized.html|url-status=live|url-access=limited|archive-url=https://web.archive.org/web/20200605133846/https://www.nytimes.com/2011/10/22/world/asia/bangkok-opens-floodgates-as-government-response-is-criticized.html|archive-date=5 June 2020}}</ref> ထောက်ပံ့ရေးကွင်းဆက်များ ပြတ်တောက်သွားခြင်းကြောင့် ဒေသတွင်း မော်တော်ယာဉ်ထုတ်လုပ်မှုကို ထိခိုက်စေခဲ့ပြီး ၂၀၁၂ ခုနှစ် တစ်နှစ်လုံးနီးပါး ဟာ့ဒ်ဒစ် (Hard disk drive) ကမ္ဘာ့ပြတ်လပ်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ကမ္ဘာ့ဘဏ်၏ ခန့်မှန်းချက်အရ ဤဘေးအန္တရာယ်သည် ၂၀၁၁ ခုနှစ်အထိ ကမ္ဘာပေါ်တွင် စတုတ္ထမြောက် ကုန်ကျစရိတ်အများဆုံး သဘာဝဘေးအန္တရာယ်အဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့ပြီး ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ၂၀၁၁ တိုဟိုကု ပထဝီမြေငလျင်နှင့် ဆူနာမီ၊ ၁၉၉၅ ခုနှစ် ဟန်ရှင် ငလျင်ကြီးနှင့် ၂၀၀၅ ခုနှစ် ဟာရီကိန်း ကက်ထရီနာ တို့ကသာ ကျော်လွန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|last=Zhang|first=Bo|date=30 March 2011|title=Top 5 most expensive natural disasters in history|url=http://www.accuweather.com/en/weather-news/top-5-most-expensive-natural-d/47459|archive-url=https://web.archive.org/web/20190406062434/https://www.accuweather.com/en/weather-news/top-5-most-expensive-natural-d/47459|archive-date=6 April 2019|access-date=2 December 2011}}</ref> == နောက်ခံသမိုင်းကြောင်း == [[File:Thailand Topography.png|thumb|right|upright=0.8|ထိုင်းနိုင်ငံ၏ မြေမျက်နှာသွင်ပြင် မြေပုံ။]] [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၏ ဒေသအသီးသီးသည် ၎င်းတို့၏ အပူပိုင်း ရာသီဥတုကြောင့် ရာသီအလိုက် လျှပ်တပြက် ရေကြီးမှုဒဏ်ကို ခံရလွယ်ကူကြသည်။ ရေကြီးမှုများသည် နိုင်ငံ၏ မြောက်ပိုင်းတွင် မကြာခဏ ဖြစ်ပွားလေ့ရှိပြီး [[ကျောက်ဖယားမြစ်]]ကြောင်းတစ်လျှောက် နိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း မြေနိမ့်လွင်ပြင်များသို့ လည်းကောင်း၊နိုင်ငံ၏ အရှေ့မြောက်ပိုင်းတွင် မဲခေါင်မြစ်အတွင်းသို့ စီးဝင်သည့် ချီမြစ်နှင့် မွန်မြစ်များတစ်လျှောက်သို့ လည်းကောင်း၊ အရှေ့ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းကမ်းရိုးတန်း တောင်စောင်းများတွင် လည်းကောင်း ပျံ့နှံ့ဖြစ်ပွားတတ်သည်။ ရေနုတ်မြောင်း ထိန်းချုပ်ရေးစနစ်များ၊ ဆည်မြောင်းများနှင့် ရေလှောင်ကန်များကို တည်ဆောက်ထားသော်လည်း အထူးသဖြင့် ကျေးလက်ဒေသများတွင် ရေဘေးဒဏ်ကို ကာကွယ်ရန် လုံလောက်သည့်အခြေအနေ မရှိခဲ့ပေ။<ref>{{Cite web |title=A decade on, learning from Thailand’s devastating 2011 floods {{!}} Swiss Re |url=https://www.swissre.com/risk-knowledge/mitigating-climate-risk/decade-on-thailand-devastating-2011-floods.html |access-date=2026-09-27 |website=www.swissre.com |language=en}}</ref> ဘန်ကောက်မြို့တွင် ရေကြီးရေလျှံမှု ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေမှာ အထူးမြင့်မားသည်။ ဘန်ကောက်မြို့နှင့် အနီးဝန်းကျင်ရှိ ပြည်နယ်များသည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၅၀ စင်တီမီတာမှ ၂ မီတာခန့်သာ မြင့်မားကြသည်။ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်သည် နှစ်စဉ် ၄ မီလီမီတာခန့် မြင့်တက်လာနေသည်။ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် မြင့်တက်လာခြင်းကြောင့် ကျောက်ဖယားမြစ် အတွင်းသို့ ရေပိုမိုဝင်ရောက်လာစေသည်။မြစ်တစ်လျှောက်တွင် ရေတားရန် တည်ဆောက်ထားသော ၃ မီတာအမြင့်ရှိ ရေကာတာများသည်လည်း မြေကျွံနိမ့်ကျလာနေပြီး၊ မြို့တစ်ခုလုံးလည်း အလားတူ နိမ့်ကျလာနေသည်။ ယခင်က ဘန်ကောက်မြို့၏ အချို့ဒေသများသည် မြေအောက်ရေကို အလွန်အကျွံ ထုတ်ယူသုံးစွဲခဲ့ခြင်းကြောင့် တစ်နှစ်လျှင် ၃ စင်တီမီတာအထိ မြန်မြန်ဆန်ဆန် မြေကျွံနိမ့်ကျခဲ့သည်။ မြေအောက်ရေထုတ်ယူမှုကို ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ရပ်တန့်ခဲ့သည်။ ထိုလုပ်ဆောင်ချက်ကြောင့် မြေကျွံနိမ့်ကျနှုန်းမှာ တစ်နှစ်လျှင် ပျမ်းမျှ ၁ စင်တီမီတာခန့်အထိ လျော့ကျလာခဲ့သည်။သို့သော် ဘန်ကောက်မြို့တွင် အဆောက်အအုံများ အဆက်မပြတ် တိုးပွားလာခြင်းနှင့် ထိုအဆောက်အအုံများ၏ အလေးချိန်ကြောင့် မြေကျွံနိမ့်ကျမှုပြဿနာ ပိုမိုဆိုးရွားလာသည်။ ဘန်ကောက်တွင် အထပ် ၂၀ ကျော်ရှိသော အဆောက်အအုံပေါင်း ၇၀၀ ခန့်နှင့် အထပ် ၈ ထပ်မှ ၂၀ ထပ်အထိရှိသော အဆောက်အအုံပေါင်း ၄,၀၀၀ ခန့် ရှိသည်။ထိုအဆောက်အအုံများ၏ အလေးချိန်ကြောင့် နူးညံ့ပျော့ပျောင်းသော မြေဆီလွှာများကို ဖိနှိပ်စေပြီး မြေမျက်နှာပြင် ပိုမိုနိမ့်ကျလာစေသည်။၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ အမျိုးသားပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးကောင်စီ (National Reform Council) က ထုတ်ပြန်ခဲ့သော အစီရင်ခံစာတစ်စောင်တွင် အခြေအနေများ ဆက်လက်ဆိုးရွားလာပါက နိုင်ငံ၏ မြို့တော်ကို အခြားနေရာသို့ ပြောင်းရွှေ့ရခြင်းသည်လည်း မဖြစ်နိုင်သောအရာ မဟုတ်ကြောင်း သတိပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Review |first=Asia Insurance |title=Thailand's 2011 floods prompted change in the insurance industry, but perhaps not as much as we think |url=https://www.asiainsurancereview.com/Magazine/ReadMagazineArticle?aid=60457 |access-date=2026-09-27 |website=Asia Insurance Review |publisher=Asia Insurance Review |language=en-US}}</ref> == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၁၁ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော ရေကြီးမှုများ]] jxs7yb6zp57h4hw97ehlgosn4o2uqy6 0 292158 1055383 2026-09-27T08:33:54Z ~2026-46052-08 147319 "'''အငြိမ့်ညွန့်ပေါင်း''' သည် [[မြန်မာ့သဘင်]]လောကတွင် နာမည်ကျော် မင်းသမီးများ၊ [[လူရွှင်တော်]]များနှင့် ဆိုင်းဝိုင်းအဖွဲ့တို့ ပူး..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1055383 wikitext text/x-wiki '''အငြိမ့်ညွန့်ပေါင်း''' သည် [[မြန်မာ့သဘင်]]လောကတွင် နာမည်ကျော် မင်းသမီးများ၊ [[လူရွှင်တော်]]များနှင့် ဆိုင်းဝိုင်းအဖွဲ့တို့ ပူးပေါင်း၍ တစ်နေရာတည်းတွင် စုစည်းတင်ဆက်ကြသည့် အထူး[[အငြိမ့်]]ပွဲအမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ ရှေးခေတ်က အငြိမ့်ညွန့်ပေါင်းပွဲများ အလွန်ပေါများခဲ့ပြီး သဘင်ပညာကို တကယ်တတ်မြောက်သူများလည်း ပေါများခဲ့သည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် အလေ့အထများ == လက်ဆည်ကန် "ယပ်ဝင်း" ဘုရားပွဲ အငြိမ့်ညွန့်ပေါင်းပွဲသည် အမည်အတိုင်း အကျော်ကြားဆုံး ပွဲတစ်ပွဲ ဖြစ်သည်။ အဆိုပါပွဲတွင် [[စိန်ဗေဒါ|စိန်ဗေဒါကြီး]]နှင့် မင်းသမီး အကျော်အမော်များ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ [[လေဘာတီ မမြရင်]]၊ [[ဥက္ကလာ အေးကြည်]]၊ [[ယုဝတီ မြသောင်းခင်]] နှင့် [[ဒေါ်ဩဘာသောင်း|ဩဘာသောင်း]] တို့က ပင်တိုင် မင်းသမီးများအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ကြပြီး၊ [[လူရွှင်တော်]]များအဖြစ် [[ဦးသင်္ခါ]]၊ [[ဦးဓာတ်ခိုး]]၊ [[ကိုအာလူး]] နှင့် [[ကိုဓာတ်စိန်]] တို့ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ တော်ရုံတန်ရုံ အနုပညာရှင်များအနေဖြင့် ဒီညွန့်ပေါင်းပွဲတွင် အနားမကပ်ရဲကြပေ။ ချိတ်လုံး၊ ခွင်လုံးများဖြင့် ပြက်ရခြင်း မဟုတ်ဘဲ နဖူးတွေ့ ဒူးတွေ့ လာဘ်လုံးများဖြင့် လူရယ်အောင် လုပ်ရခြင်းဖြစ်၍ အနုပညာပညာ ပြည့်ဝမှသာ ရရှိနိုင်သည်။ ဒီညွန့်ပေါင်းတွင် ကပြမည့် မင်းသမီးသည် [[စိန်ဗေဒါ|စိန်ဗေဒါကြီး]]ထံ သီချင်း ကြိုတင်သွားရောက်တိုက်ထားကြရသည်။ အဆိုပါအတိုင်း ကြိုတင်တိုက်ထားသည့်တိုင်အောင် တကယ်ကပြမည့်ညတွင် ဦးဗေဒါဆိုသည့် အရှိန်အဝါကြောင့် မကခင်ကတည်းက ဆိုင်းဝိုင်းဘက်သို့ ဦးတချချ ပြုလုပ်နေကြရသည်။ ဒါမှလည်း [[စိန်ဗေဒါ|ဦးဗေဒါကြီး]]က မင်းသမီး ကနိုင်မည့် အဆစ်မျိုးဖြင့် ပို့ပေးလေ့ရှိသည်။ == မန္တလေးကထိန်ပွဲ ဖြစ်စဉ် == [[လေဘာတီ မမြရင်]]နှင့် [[ဒေါ်ဩဘာသောင်း|ဩဘာသောင်း]]တို့ ခေတ်ကောင်းနေစဉ် [[ရန်ကုန်မြို့|ရန်ကုန်]]တွင် သူတို့နှင့် ခေတ်ပြိုင် မင်းသမီးတစ်လက် ရှိခဲ့သည်။ ထိုမင်းသမီးသည် ရန်ကုန်တွင် တကယ့်ဒိတ် (ထိပ်တန်း) ဖြစ်သည်။ တစ်နှစ်တွင် [[မန္တလေးမြို့]]လယ်ကောင် ရပ်ကွက်ကြီးတစ်ရပ်၏ ကထိန်ပွဲတွင် ကပြမည့် အငြိမ့်ညွန့်ပေါင်းအတွက် အဆိုပါမင်းသမီးကို ငှားရမ်းခဲ့သည်။ "ရန်ကုန်မင်းသမီး" ဖြစ်၍ မန္တလေးကလည်း စိတ်ဝင်စားခဲ့ကြပြီး ထိပ်တန်းမင်းသမီးဖြစ်၍ ပညာသည်အချင်းချင်းကလည်း အကဲခတ် စောင့်ကြည့်ခဲ့ကြသည်။ ထိုမင်းသမီးသည် မန္တလေးမင်းသမီးများထက် သာလွန်သည်မှာ အနုပညာပညာတင်မကဘဲ အဝတ်အစား ဖက်ရှင်ထွင်ရာတွင်လည်း နာမည်တစ်လုံးဖြင့် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ပညာကလည်း ပြောစရာမရှိ၊ အပြင်အဆင်ကလည်း ပြောစရာမရှိသည့်အပြင် စကားအပြောအဆိုကလည်း အဆတ်ကလေးများနှင့် ပီယပါလှသည်ဟု နာမည်ကြီးနေသဖြင့် ပရိသတ်က မျှော်လင့်စရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ကထိန်ညွန့်ပေါင်းပွဲ ရောက်သည့်အခါ မင်းသမီးများ ရှေ့ထွက်၊ နောက်ထွက် မဲနှိုက်ကြရာ အဆိုပါ ဧည့်သည်မင်းသမီးက နောက်ဆုံးအလှည့် ကျခဲ့သည်။ မန္တလေးမင်းသမီးများသည် [[စိန်ဗေဒါ|စိန်ဗေဒါ]]ဆိုသည့် အရှိန်ကြောင့် မကခင်ကတည်းက ရွာစားကြီးကို ဦးချ၍ ရိုရိုသေသေနှင့် သပ်သပ်ရပ်ရပ် အလုပ်သွားကြသည်။ သို့သော် ဧည့်သည်မင်းသမီး အလှည့်ကျသောအခါ ရွာစားကြီး၏ ပညာနှင့် ဂုဏ်အရှိန်ကို မထေမဲ့မြင်ပြုသော မာနကြောင့် ဦးချရကောင်းမှန်း၊ နှုတ်ဆက်ဂါရဝပြုရကောင်းမှန်း မသိဘဲ သူ့အလှည့်အရောက်တွင် ဆိုင်းဝိုင်းရှေ့ ဝင်လာပြီး ခပ်မော့မော့ပင် ဒူးတုပ်ထိုင်နေခဲ့သည်။ ဆိုင်းဝိုင်းရှေ့ ရောက်နေသည့်တိုင် ရွာစားကြီးကို မျက်လွှာလေးတစ်ချက် ပင့်ကြည့်ဖော် မရခဲ့ပေ။ ပရိသတ်သည်လည်း ရွာစားကြီးနှင့် အငြိမ့်ညွန့်ပေါင်းကို ကြုံဖူးနေကျ ပရိသတ်ဖြစ်၍ ဒီပွဲသည် ကြည့်ကောင်းပြီဆိုတာ ရိပ်မိကာ ပွဲကြီးပွဲကောင်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ === ရွာစားကြီး၏ ပညာပြမှု === ခဏအကြာတွင် [[စိန်ဗေဒါ|ဦးဗေဒါ]]က လေပြေထိုးသည်။ လေပြေအထိုးတွင် မထင်မှတ်ဘဲ "လေးကင်း" ထည့်တီးလိုက်သည်။ လေးကင်းအတီး နောက်ထိုင် ညိုစိမ့်နှင့် ဂုံညင်းတို့က ခါးတောင်မြောင်အောင် ကျိုက်ထည့်ပြီး ဆိုင်းနောက်မှ ကျွမ်းပစ်ကာ ကျားနှစ်ကောင်သဏ္ဌာန်ပြု၍ ထွက်လာကြသည်။ ကျားနှစ်ကောင်သည် လေးကင်းနှင့် ကျွမ်းပစ်လိုက်၊ စင်တစ်ဖက်တစ်ချက် ကူးလိုက်ကြပြီး ဗိန်းမောင်းနှင့် နှစ်ကောင်လုံး လိုက်ထွေးလိုက်၊ သတ်လိုက် ပုတ်လိုက် လုပ်ကြသည်။ ထိုအခါ ဧည့်သည်မင်းသမီးသည် ခပ်ကြောင်ကြောင် ဖြစ်သွားခဲ့သည်။ ရွာစားကြီးကလည်း ညာသံပေးပြီး ဗိန်းမောင်း ရိုက်တော့သည်။ ကျားနှစ်ကောင်ကလည်း ဆိုင်းသံနှင့်အတူ မြူးလိုက်ကြရာ မင်းသမီးအနား နှစ်ကောင်သား ဝေ့လိုက်၊ ဝိုက်လိုက်၊ ပတ်ချာလှည့်လိုက်၊ အနံ့ခံလိုက်၊ စူးစမ်းလိုက် လုပ်ကြသည်။ လက်ဖြင့် မင်းသမီးပခုံးနား တို့ကြည့်သယောင် လုပ်လိုက်၊ ပွတ်ကာသီကာ လှည့်ထွက်သွားလိုက်၊ ပြန်ပြီး အနံ့ခံလိုက်၊ တို့ကြည့်လိုက် လုပ်နေကြသည်။ မင်းသမီးမှာ ထိုင်ရာမှ မထရဲ၊ အောက်သို့ ဆင်းပြေးရမလို၊ ငြိမ်ခံရမလို ဖြစ်နေပြီး ကျားနှစ်ကောင်က ဗိန်းမောင်းနှင့် တော်တော်လေး ကစားပြီးမှ ဗိန်းမောင်းအချ နောက် ကျွမ်းပစ်ထည့်ပြီး ဆိုင်းဝိုင်းနောက်သို့ ဝင်သွားကြသည်။ === ပညာကို ဂါရဝပြုခြင်း === ထိုအခါမှ မျက်လုံးအဝိုင်းသားနှင့် အကြောက်ကြီး ကြောက်နေသော မင်းသမီးလည်း သက်ပြင်းချနိုင်ခဲ့သည်။ ပရိသတ်က သဘောကျလွန်း၍ လက်ခုပ်လက်ဝါးတီး၊ အော်လိုက်၊ ဟစ်လိုက်နှင့် တဝေါဝေါ ပွဲကျခဲ့ကြသည်။ မင်းသမီးမှာ လိပ်ပြာလွင့်မတတ် အသားများ တုန်နေပြီး သီချင်းပင် အသံကိုက်အောင် မဆိုနိုင်တော့ပေ။ ထို့ကြောင့် မင်းသမီးသည် ရွာစားကြီးကို ဦးချပြီး မိမိတွင် ပညာမပြည့်သေးပါကြောင်း၊ ရွာစားကြီးက သက်သက်ညှာညှာနှင့် ပို့ပေးပါရန် တောင်းပန်ခဲ့သည်။ ရွာစားကြီးက ပြုံးပြုံးကြီးဖြင့် — <blockquote>"သမီး ဘာမှမကြောက်နဲ့ ရဲရဲဆို … ရဲရဲက"</blockquote> ဟု ပြောဆိုကာ မင်းသမီးအကြိုက် ဒိုးဆစ်၊ ဒိုးကွက်များနှင့် မြိုင်မြိုင်ဆိုင်ဆိုင်ကြီး ပို့ပေးခဲ့၍ ပရိသတ်လည်း ကြိုက်လိုက်၊ သဘောကျလိုက်ကြရသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အဆိုပါ မင်းသမီးသည် မန္တလေးပွဲခွင်ဆိုလျှင် ရွာစားကြီးနှင့် ကျကျနန တီးလုံးတိုက်ပြီး အနောက်ပြင်က ဘုန်းကြီးပျံတစ်ပွဲတွင် [[ဦးသင်္ခါ]]၊ [[ဦးဓာတ်ခိုး]]၊ [[ကိုပေါစိန်]] တို့နှင့် မန္တလေးပရိသတ် စွဲလောက်အောင် အလုပ်လုပ်သွားနိုင်ခဲ့သည်။ == မင်းသမီးများ၏ စရိုက်နှင့် အနုပညာဟန် == အငြိမ့်ညွန့်ပေါင်းပွဲများတွင် ရွာစားကြီးက မင်းသမီးများကို သူတို့အကြိုက် တီးလုံး၊ ဒိုးဆစ်များနှင့် ပို့ပေး၍ အရောင်တင်ပေးတတ်သည်ကို ပရိသတ်က သိရှိကြသဖြင့် အငြိမ့်ညွန့်ပေါင်းဆိုလျှင် မလွတ်တမ်း ကြည့်ရှုကြသည်။ * '''[[လေဘာတီ မမြရင်]]''' - လေဘာတီ မမြရင် အလှည့်ရောက်လျှင် နောက်ထများက ရွာစားကြီးနှင့် မမြရင်ကို ချိတ်လုံး၊ ကလိလုံးများနှင့် ဆွပေးကြသည်။ ရွာစားကြီးကလည်း အူအမြူးကြီး မြူးပြီး မီးကုန်ယမ်းကုန် တီးပေးခဲ့သည်။ * '''[[ဥက္ကလာ အေးကြည်]]''' - ကြိုးကြိုးစားစား ကတတ်ပြီး အပင်ပန်း ခံနိုင်သူ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ရွာစားကြီးက တေးထပ်တစ်ပုဒ်ကို ဟန်ကြီးခင်းပြီးမှ တီးပေးသည်။ ဥက္ကလာ အေးကြည်သည် မိမိပရိသတ်နှင့်မိမိ ရှိပြီး မကခင် စင်နောက်တွင်ပင် ပွဲစည်သည့် မင်းသမီး ဖြစ်သည်။ အဆိုပါခေတ်က မင်းသမီးဝတ်ဆင်သည့် ထဘီမှာ ဗြန့်ထဘီများ ဖြစ်သည်။ မင်းသမီးထဘီ ဝတ်ဆင်ရာတွင် ညာခြေလေး နောက်ထိုးပြီး ခြေဖျားလေးထောက်၊ ဘယ်ခြေလေးခွင်ပြီး ဘယ်ဘက် ပေါင်တစ်လျှောက်က ထဘီအဆက်တစ်လျှောက် အပ်ချိတ်နှင့် သီရခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုသို့ အပ်ချိတ်ထိုးရင်း နှုတ်ခမ်းထောင့်စွန်းတွင် စီးကရက်ခဲထားပုံမှာ ဘယ်သူနှင့်မှ မတူပေ။ စီးကရက်မီးခိုး မျက်စိထဲ ဝင်မည်စိုး၍ မျက်လုံးလေး မှေးထားသည်မှာလည်း ဟန်ပါသမျှ နာမည်ကြီးသည်။ * '''[[ယုဝတီ မြသောင်းခင်]]''' - အချောဆုံး၊ အလှဆုံး မင်းသမီးဖြစ်ပြီး ဖြူဖြူဖွေးဖွေး လုံးကြီးပေါက်လှ ဖြစ်သည်။ သီချင်းဆိုသည့်အခါ အသံမှာ ကနွဲ့ကရနှင့်မို့ ချစ်စရာကောင်းသည်။ * '''[[ဒေါ်ဩဘာသောင်း|ဩဘာသောင်း]]''' - ဆရာထာ ရေးသည့် ပေါ်ပြူလာ ဘလူးဘလက် သီချင်းထဲကလို "(ပုတက်တက် မည်းနက်ညိုပြာ မှောင်)" အသားအရောင် ရှိသည်။ လူပြက် [[ဦးဓာတ်အိုး]] ပြောသကဲ့သို့ "ချိုးနာလေး မိုးသီးမှန်ထားတဲ့ ရုပ်မျိုး" ဟု ဆိုကြသည်။ ဒီညွန့်ပေါင်းပွဲတွင် အဆိုပါ ရုပ်မျိုးနှင့် နင်လား၊ ငါလား ပခုံးချင်းယှဉ်နိုင်သည်မှာ သူ၏ အကကြောင့်ဖြစ်သည်။ ဒိုးစိပ်စိပ်၊ စည်းသုတ်တွင် ကကြစို့ဆိုလျှင် မည်သူမျှ လိုက်မမီအောင် ကနိုင်သည့် မင်းသမီး ဖြစ်သည်။ [[တန်ဆောင်မုန်းလ]] ကထိန်ပွဲများမှ ရွာစားကြီး [[စိန်ဗေဒါ]] နှင့် အငြိမ့်ညွန့်ပေါင်းပွဲကို ကြုံဖူးသူတိုင်း ယနေ့အထိ တသသ ပြောမဆုံးနိုင်အောင် ဖြစ်ကြရသည်။ == ကိုးကား == * ဆူးငှက် - ''အငြိမ့်ညွန့်ပေါင်း'' (ဆောင်းပါး) [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့သဘင်]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ဂီတ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု]] [[ကဏ္ဍ:ဆူးငှက်၏ ဆောင်းပါးများ]] jmwkfoc3vvtm721fsfqfeezf9xactir 3 292159 1055385 2026-09-27T09:00:18Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1055385 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-51820-68 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၀၀၊ ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) tr437pj9530fdk8wv7zkqc12favim23 2 292160 1055386 2026-09-27T09:07:02Z Kyaw Myo Aung 103978 "." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1055386 wikitext text/x-wiki . 6t9fg2gmch401ldtk8m7pyzz632ixbb 1055387 1055386 2026-09-27T09:08:12Z Kyaw Myo Aung 103978 1055387 wikitext text/x-wiki Wikipedia Editor ptg27ic66jolgn2q94ryhjyufy5muij 1 292161 1055389 2026-09-27T09:13:26Z Kyaw Myo Aung 103978 /* မဟာသမယသုတ် ဆောင်းပါး ပြင်ဆင်မှုများနှင့် ပတ်သက်၍ */ အပိုင်းသစ် 1055389 wikitext text/x-wiki == မဟာသမယသုတ် ဆောင်းပါး ပြင်ဆင်မှုများနှင့် ပတ်သက်၍ == Bro [[အသုံးပြုသူ:မင်းကောင်းခန့်|မင်းကောင်းခန့်]] ဗျ ။ [[မဟာသမယသုတ်]] ဆောင်းပါးကို ကျွန်တော်မွမ်းမံ ပြုပြင်မှုကို လက်မခံဘဲ Undo ပြန်လုပ်ရတဲ့အကြောင်းရင်းကိုထည့်ရေးပေးပါ။ ကျွန်တော် မွမ်းမံပြုပြင်မှုမှာ လိုအပ်ချက်ရှိရင် ဖြည့်စွက်ပြုပြင်ပေးနိုင်တယ်။ အကြောင်းမဲ့သက်သက် Undo ပြန်လုပ်တာက တော့မကောင်းပါဘူး။ ဘယ်သူဘယ်သူ့မှ အကျိုးမရှိပါဘူး။ [[အသုံးပြုသူ:Kyaw Myo Aung|Kyaw Myo Aung]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Kyaw Myo Aung|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၁၃၊ ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) bzu3yv3oppnyhnkgm5g98qcbrez4xx2 1055392 1055389 2026-09-27T09:25:36Z မင်းကောင်းခန့် 148666 /* မဟာသမယသုတ် ဆောင်းပါး ပြင်ဆင်မှုများနှင့် ပတ်သက်၍ */ အကြောင်းပြန်ခြင်း 1055392 wikitext text/x-wiki == မဟာသမယသုတ် ဆောင်းပါး ပြင်ဆင်မှုများနှင့် ပတ်သက်၍ == Bro [[အသုံးပြုသူ:မင်းကောင်းခန့်|မင်းကောင်းခန့်]] ဗျ ။ [[မဟာသမယသုတ်]] ဆောင်းပါးကို ကျွန်တော်မွမ်းမံ ပြုပြင်မှုကို လက်မခံဘဲ Undo ပြန်လုပ်ရတဲ့အကြောင်းရင်းကိုထည့်ရေးပေးပါ။ ကျွန်တော် မွမ်းမံပြုပြင်မှုမှာ လိုအပ်ချက်ရှိရင် ဖြည့်စွက်ပြုပြင်ပေးနိုင်တယ်။ အကြောင်းမဲ့သက်သက် Undo ပြန်လုပ်တာက တော့မကောင်းပါဘူး။ ဘယ်သူဘယ်သူ့မှ အကျိုးမရှိပါဘူး။ [[အသုံးပြုသူ:Kyaw Myo Aung|Kyaw Myo Aung]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Kyaw Myo Aung|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၁၃၊ ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Kyaw Myo Aung|Kyaw Myo Aung]] မင်္ဂလာပါ ခင်ဗျ။ မဟာသမသုတ် ပါဠိ နှင့် စကားပြန် ကို ပယ်ဖျက်ပြီး မဟာသမယသုတ် အပြည့်အစုံ မပါဝင်ပဲ တင်ထားတဲ့ အတွက် Undo လုပ်တာပါ ခင်ဗျ။ Bro တင်လိုက်တဲ့ မဟာသမသုတ် အကြောင်းအရာ မှန်ကန်သည်ကို ကျမ်းကိုးတဲ့ တကွ တင်ပြစေလိုပါတယ် ခင်ဗျ။ ယခု undo လုပ်ထားသော မဟာသမသုတ်သည် ဒီဃနိကာယ်၊ မဟာဝဂ္ဂပါဠိမှာ ပါရှိတဲ့ သုတ်အတိုင်း ပြန်လည်ဖော်ပြထားတာပါ ခင်ဗျ။ လိုအပ်တာ ရှိရင် ထောက်ပြနိူင်ပါတယ် ခင်ဗျ။ [[အသုံးပြုသူ:မင်းကောင်းခန့်|မင်းကောင်းခန့်]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:မင်းကောင်းခန့်|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၂၅၊ ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) jd4ctyirmbwzddilc8zz8lnju5pudc5 1055393 1055392 2026-09-27T10:27:43Z Kyaw Myo Aung 103978 /* မဟာသမယသုတ် ဆောင်းပါး ပြင်ဆင်မှုများနှင့် ပတ်သက်၍ */ အကြောင်းပြန်ခြင်း 1055393 wikitext text/x-wiki == မဟာသမယသုတ် ဆောင်းပါး ပြင်ဆင်မှုများနှင့် ပတ်သက်၍ == Bro [[အသုံးပြုသူ:မင်းကောင်းခန့်|မင်းကောင်းခန့်]] ဗျ ။ [[မဟာသမယသုတ်]] ဆောင်းပါးကို ကျွန်တော်မွမ်းမံ ပြုပြင်မှုကို လက်မခံဘဲ Undo ပြန်လုပ်ရတဲ့အကြောင်းရင်းကိုထည့်ရေးပေးပါ။ ကျွန်တော် မွမ်းမံပြုပြင်မှုမှာ လိုအပ်ချက်ရှိရင် ဖြည့်စွက်ပြုပြင်ပေးနိုင်တယ်။ အကြောင်းမဲ့သက်သက် Undo ပြန်လုပ်တာက တော့မကောင်းပါဘူး။ ဘယ်သူဘယ်သူ့မှ အကျိုးမရှိပါဘူး။ [[အသုံးပြုသူ:Kyaw Myo Aung|Kyaw Myo Aung]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Kyaw Myo Aung|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၁၃၊ ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Kyaw Myo Aung|Kyaw Myo Aung]] မင်္ဂလာပါ ခင်ဗျ။ မဟာသမသုတ် ပါဠိ နှင့် စကားပြန် ကို ပယ်ဖျက်ပြီး မဟာသမယသုတ် အပြည့်အစုံ မပါဝင်ပဲ တင်ထားတဲ့ အတွက် Undo လုပ်တာပါ ခင်ဗျ။ Bro တင်လိုက်တဲ့ မဟာသမသုတ် အကြောင်းအရာ မှန်ကန်သည်ကို ကျမ်းကိုးတဲ့ တကွ တင်ပြစေလိုပါတယ် ခင်ဗျ။ ယခု undo လုပ်ထားသော မဟာသမသုတ်သည် ဒီဃနိကာယ်၊ မဟာဝဂ္ဂပါဠိမှာ ပါရှိတဲ့ သုတ်အတိုင်း ပြန်လည်ဖော်ပြထားတာပါ ခင်ဗျ။ လိုအပ်တာ ရှိရင် ထောက်ပြနိူင်ပါတယ် ခင်ဗျ။ [[အသုံးပြုသူ:မင်းကောင်းခန့်|မင်းကောင်းခန့်]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:မင်းကောင်းခန့်|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၂၅၊ ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) ::@[[အသုံးပြုသူ:မင်းကောင်းခန့်|မင်းကောင်းခန့်]] ဒါဆိုရင် ဘရိုအဲဒီဆောင်းပါးကို ပြုပြင်မွမ်းမံလေ။ ဘရိုက သူများပြုပြင်ထားတာလည်းမကြိုက်ဘူး။ broကျတော့လည်း မပြုပြင်ဘူး။ အဲဒီဆောင်းပါးမှာလိုအပ်ချက် ဖြည့်စွက်ရမဲ့ အရာတွေ ရှိနေရင် ဘရိုဖြည့်စွက် ရေးသား လိုက်လို့ရပါတယ်။ အကုန်လုံးကြီးကို Undo လုပ်ဖို့မကောင်းဘူးလို့ယူဆပါတယ်။ [[အသုံးပြုသူ:Kyaw Myo Aung|Kyaw Myo Aung]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Kyaw Myo Aung|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၂၇၊ ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) 1u1xmp28fktsofsebplb0dfxmtat591 1055394 1055393 2026-09-27T10:35:49Z မင်းကောင်းခန့် 148666 /* မဟာသမယသုတ် ဆောင်းပါး ပြင်ဆင်မှုများနှင့် ပတ်သက်၍ */ အကြောင်းပြန်ခြင်း 1055394 wikitext text/x-wiki == မဟာသမယသုတ် ဆောင်းပါး ပြင်ဆင်မှုများနှင့် ပတ်သက်၍ == Bro [[အသုံးပြုသူ:မင်းကောင်းခန့်|မင်းကောင်းခန့်]] ဗျ ။ [[မဟာသမယသုတ်]] ဆောင်းပါးကို ကျွန်တော်မွမ်းမံ ပြုပြင်မှုကို လက်မခံဘဲ Undo ပြန်လုပ်ရတဲ့အကြောင်းရင်းကိုထည့်ရေးပေးပါ။ ကျွန်တော် မွမ်းမံပြုပြင်မှုမှာ လိုအပ်ချက်ရှိရင် ဖြည့်စွက်ပြုပြင်ပေးနိုင်တယ်။ အကြောင်းမဲ့သက်သက် Undo ပြန်လုပ်တာက တော့မကောင်းပါဘူး။ ဘယ်သူဘယ်သူ့မှ အကျိုးမရှိပါဘူး။ [[အသုံးပြုသူ:Kyaw Myo Aung|Kyaw Myo Aung]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Kyaw Myo Aung|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၁၃၊ ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Kyaw Myo Aung|Kyaw Myo Aung]] မင်္ဂလာပါ ခင်ဗျ။ မဟာသမသုတ် ပါဠိ နှင့် စကားပြန် ကို ပယ်ဖျက်ပြီး မဟာသမယသုတ် အပြည့်အစုံ မပါဝင်ပဲ တင်ထားတဲ့ အတွက် Undo လုပ်တာပါ ခင်ဗျ။ Bro တင်လိုက်တဲ့ မဟာသမသုတ် အကြောင်းအရာ မှန်ကန်သည်ကို ကျမ်းကိုးတဲ့ တကွ တင်ပြစေလိုပါတယ် ခင်ဗျ။ ယခု undo လုပ်ထားသော မဟာသမသုတ်သည် ဒီဃနိကာယ်၊ မဟာဝဂ္ဂပါဠိမှာ ပါရှိတဲ့ သုတ်အတိုင်း ပြန်လည်ဖော်ပြထားတာပါ ခင်ဗျ။ လိုအပ်တာ ရှိရင် ထောက်ပြနိူင်ပါတယ် ခင်ဗျ။ [[အသုံးပြုသူ:မင်းကောင်းခန့်|မင်းကောင်းခန့်]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:မင်းကောင်းခန့်|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၂၅၊ ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) ::@[[အသုံးပြုသူ:မင်းကောင်းခန့်|မင်းကောင်းခန့်]] ဒါဆိုရင် ဘရိုအဲဒီဆောင်းပါးကို ပြုပြင်မွမ်းမံလေ။ ဘရိုက သူများပြုပြင်ထားတာလည်းမကြိုက်ဘူး။ broကျတော့လည်း မပြုပြင်ဘူး။ အဲဒီဆောင်းပါးမှာလိုအပ်ချက် ဖြည့်စွက်ရမဲ့ အရာတွေ ရှိနေရင် ဘရိုဖြည့်စွက် ရေးသား လိုက်လို့ရပါတယ်။ အကုန်လုံးကြီးကို Undo လုပ်ဖို့မကောင်းဘူးလို့ယူဆပါတယ်။ [[အသုံးပြုသူ:Kyaw Myo Aung|Kyaw Myo Aung]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Kyaw Myo Aung|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၂၇၊ ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) :::@[[အသုံးပြုသူ:Kyaw Myo Aung|Kyaw Myo Aung]] ကျနော် ဖျက်တာ မဟုတ်ဘူး။ bro ဖျက်ပစ်ခဲ့တာ။ bro update လုပ်ချင်တဲ့ အကြောင်းအရာကိုပဲ ပြင်ပြီးတင်ပါ။ ဘာအထောက်အထားမှ မပါပဲ အကုန်ဖျက်ပြီး ကိုယ်တင်တာ အမှန်လို့ ယူဆလို့ မရပါဘူး။ အဲလိုလုပ်ရင်‌ မူလရည်ရွယ်ချက် မပျောက်ဆုံး‌ောင် undo လုပ်ရပါလိမ့်မယ်။ [[အသုံးပြုသူ:မင်းကောင်းခန့်|မင်းကောင်းခန့်]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:မင်းကောင်းခန့်|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၃၅၊ ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) tdwpjetjlubqbaq8cwqiq5by05zl4k1 1055399 1055394 2026-09-27T11:27:12Z Kyaw Myo Aung 103978 /* မဟာသမယသုတ် ဆောင်းပါး ပြင်ဆင်မှုများနှင့် ပတ်သက်၍ */ အကြောင်းပြန်ခြင်း 1055399 wikitext text/x-wiki == မဟာသမယသုတ် ဆောင်းပါး ပြင်ဆင်မှုများနှင့် ပတ်သက်၍ == Bro [[အသုံးပြုသူ:မင်းကောင်းခန့်|မင်းကောင်းခန့်]] ဗျ ။ [[မဟာသမယသုတ်]] ဆောင်းပါးကို ကျွန်တော်မွမ်းမံ ပြုပြင်မှုကို လက်မခံဘဲ Undo ပြန်လုပ်ရတဲ့အကြောင်းရင်းကိုထည့်ရေးပေးပါ။ ကျွန်တော် မွမ်းမံပြုပြင်မှုမှာ လိုအပ်ချက်ရှိရင် ဖြည့်စွက်ပြုပြင်ပေးနိုင်တယ်။ အကြောင်းမဲ့သက်သက် Undo ပြန်လုပ်တာက တော့မကောင်းပါဘူး။ ဘယ်သူဘယ်သူ့မှ အကျိုးမရှိပါဘူး။ [[အသုံးပြုသူ:Kyaw Myo Aung|Kyaw Myo Aung]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Kyaw Myo Aung|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၁၃၊ ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Kyaw Myo Aung|Kyaw Myo Aung]] မင်္ဂလာပါ ခင်ဗျ။ မဟာသမသုတ် ပါဠိ နှင့် စကားပြန် ကို ပယ်ဖျက်ပြီး မဟာသမယသုတ် အပြည့်အစုံ မပါဝင်ပဲ တင်ထားတဲ့ အတွက် Undo လုပ်တာပါ ခင်ဗျ။ Bro တင်လိုက်တဲ့ မဟာသမသုတ် အကြောင်းအရာ မှန်ကန်သည်ကို ကျမ်းကိုးတဲ့ တကွ တင်ပြစေလိုပါတယ် ခင်ဗျ။ ယခု undo လုပ်ထားသော မဟာသမသုတ်သည် ဒီဃနိကာယ်၊ မဟာဝဂ္ဂပါဠိမှာ ပါရှိတဲ့ သုတ်အတိုင်း ပြန်လည်ဖော်ပြထားတာပါ ခင်ဗျ။ လိုအပ်တာ ရှိရင် ထောက်ပြနိူင်ပါတယ် ခင်ဗျ။ [[အသုံးပြုသူ:မင်းကောင်းခန့်|မင်းကောင်းခန့်]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:မင်းကောင်းခန့်|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၂၅၊ ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) ::@[[အသုံးပြုသူ:မင်းကောင်းခန့်|မင်းကောင်းခန့်]] ဒါဆိုရင် ဘရိုအဲဒီဆောင်းပါးကို ပြုပြင်မွမ်းမံလေ။ ဘရိုက သူများပြုပြင်ထားတာလည်းမကြိုက်ဘူး။ broကျတော့လည်း မပြုပြင်ဘူး။ အဲဒီဆောင်းပါးမှာလိုအပ်ချက် ဖြည့်စွက်ရမဲ့ အရာတွေ ရှိနေရင် ဘရိုဖြည့်စွက် ရေးသား လိုက်လို့ရပါတယ်။ အကုန်လုံးကြီးကို Undo လုပ်ဖို့မကောင်းဘူးလို့ယူဆပါတယ်။ [[အသုံးပြုသူ:Kyaw Myo Aung|Kyaw Myo Aung]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Kyaw Myo Aung|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၂၇၊ ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) :::@[[အသုံးပြုသူ:Kyaw Myo Aung|Kyaw Myo Aung]] ကျနော် ဖျက်တာ မဟုတ်ဘူး။ bro ဖျက်ပစ်ခဲ့တာ။ bro update လုပ်ချင်တဲ့ အကြောင်းအရာကိုပဲ ပြင်ပြီးတင်ပါ။ ဘာအထောက်အထားမှ မပါပဲ အကုန်ဖျက်ပြီး ကိုယ်တင်တာ အမှန်လို့ ယူဆလို့ မရပါဘူး။ အဲလိုလုပ်ရင်‌ မူလရည်ရွယ်ချက် မပျောက်ဆုံး‌ောင် undo လုပ်ရပါလိမ့်မယ်။ [[အသုံးပြုသူ:မင်းကောင်းခန့်|မင်းကောင်းခန့်]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:မင်းကောင်းခန့်|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၃၅၊ ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) ::::@[[အသုံးပြုသူ:မင်းကောင်းခန့်|မင်းကောင်းခန့်]] ဒါဆိုရင် bro ပြုပြင်လိုက်လေ။ အကောင်းမွန်ဆုံးဖြစ်အောင် ဘရိုပြုပြင်ပြလိုက်စမ်းပါ။ ကိုယ်တိုင်ကြတာမပြုပြင်ဘဲနဲ့လျှောက်မပြောပါနဲ့။ ပြုပြင်လိုက်ပါ ကျွန်တော်စောင့်ကြည့်နေမယ် ။ [[အသုံးပြုသူ:Kyaw Myo Aung|Kyaw Myo Aung]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Kyaw Myo Aung|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၂၇၊ ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) fyzk4g8bza26m2iio3sum39mt964nyf 1055400 1055399 2026-09-27T11:35:30Z Zawzawaungthwin 100038 /* မဟာသမယသုတ် ဆောင်းပါး ပြင်ဆင်မှုများနှင့် ပတ်သက်၍ */ အကြောင်းပြန်ခြင်း 1055400 wikitext text/x-wiki == မဟာသမယသုတ် ဆောင်းပါး ပြင်ဆင်မှုများနှင့် ပတ်သက်၍ == Bro [[အသုံးပြုသူ:မင်းကောင်းခန့်|မင်းကောင်းခန့်]] ဗျ ။ [[မဟာသမယသုတ်]] ဆောင်းပါးကို ကျွန်တော်မွမ်းမံ ပြုပြင်မှုကို လက်မခံဘဲ Undo ပြန်လုပ်ရတဲ့အကြောင်းရင်းကိုထည့်ရေးပေးပါ။ ကျွန်တော် မွမ်းမံပြုပြင်မှုမှာ လိုအပ်ချက်ရှိရင် ဖြည့်စွက်ပြုပြင်ပေးနိုင်တယ်။ အကြောင်းမဲ့သက်သက် Undo ပြန်လုပ်တာက တော့မကောင်းပါဘူး။ ဘယ်သူဘယ်သူ့မှ အကျိုးမရှိပါဘူး။ [[အသုံးပြုသူ:Kyaw Myo Aung|Kyaw Myo Aung]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Kyaw Myo Aung|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၁၃၊ ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Kyaw Myo Aung|Kyaw Myo Aung]] မင်္ဂလာပါ ခင်ဗျ။ မဟာသမသုတ် ပါဠိ နှင့် စကားပြန် ကို ပယ်ဖျက်ပြီး မဟာသမယသုတ် အပြည့်အစုံ မပါဝင်ပဲ တင်ထားတဲ့ အတွက် Undo လုပ်တာပါ ခင်ဗျ။ Bro တင်လိုက်တဲ့ မဟာသမသုတ် အကြောင်းအရာ မှန်ကန်သည်ကို ကျမ်းကိုးတဲ့ တကွ တင်ပြစေလိုပါတယ် ခင်ဗျ။ ယခု undo လုပ်ထားသော မဟာသမသုတ်သည် ဒီဃနိကာယ်၊ မဟာဝဂ္ဂပါဠိမှာ ပါရှိတဲ့ သုတ်အတိုင်း ပြန်လည်ဖော်ပြထားတာပါ ခင်ဗျ။ လိုအပ်တာ ရှိရင် ထောက်ပြနိူင်ပါတယ် ခင်ဗျ။ [[အသုံးပြုသူ:မင်းကောင်းခန့်|မင်းကောင်းခန့်]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:မင်းကောင်းခန့်|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၂၅၊ ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) ::@[[အသုံးပြုသူ:မင်းကောင်းခန့်|မင်းကောင်းခန့်]] ဒါဆိုရင် ဘရိုအဲဒီဆောင်းပါးကို ပြုပြင်မွမ်းမံလေ။ ဘရိုက သူများပြုပြင်ထားတာလည်းမကြိုက်ဘူး။ broကျတော့လည်း မပြုပြင်ဘူး။ အဲဒီဆောင်းပါးမှာလိုအပ်ချက် ဖြည့်စွက်ရမဲ့ အရာတွေ ရှိနေရင် ဘရိုဖြည့်စွက် ရေးသား လိုက်လို့ရပါတယ်။ အကုန်လုံးကြီးကို Undo လုပ်ဖို့မကောင်းဘူးလို့ယူဆပါတယ်။ [[အသုံးပြုသူ:Kyaw Myo Aung|Kyaw Myo Aung]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Kyaw Myo Aung|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၂၇၊ ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) :::@[[အသုံးပြုသူ:Kyaw Myo Aung|Kyaw Myo Aung]] ကျနော် ဖျက်တာ မဟုတ်ဘူး။ bro ဖျက်ပစ်ခဲ့တာ။ bro update လုပ်ချင်တဲ့ အကြောင်းအရာကိုပဲ ပြင်ပြီးတင်ပါ။ ဘာအထောက်အထားမှ မပါပဲ အကုန်ဖျက်ပြီး ကိုယ်တင်တာ အမှန်လို့ ယူဆလို့ မရပါဘူး။ အဲလိုလုပ်ရင်‌ မူလရည်ရွယ်ချက် မပျောက်ဆုံး‌ောင် undo လုပ်ရပါလိမ့်မယ်။ [[အသုံးပြုသူ:မင်းကောင်းခန့်|မင်းကောင်းခန့်]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:မင်းကောင်းခန့်|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၃၅၊ ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) ::::@[[အသုံးပြုသူ:မင်းကောင်းခန့်|မင်းကောင်းခန့်]] ဒါဆိုရင် bro ပြုပြင်လိုက်လေ။ အကောင်းမွန်ဆုံးဖြစ်အောင် ဘရိုပြုပြင်ပြလိုက်စမ်းပါ။ ကိုယ်တိုင်ကြတာမပြုပြင်ဘဲနဲ့လျှောက်မပြောပါနဲ့။ ပြုပြင်လိုက်ပါ ကျွန်တော်စောင့်ကြည့်နေမယ် ။ [[အသုံးပြုသူ:Kyaw Myo Aung|Kyaw Myo Aung]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Kyaw Myo Aung|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၂၇၊ ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) :::::မင်္ဂလာပါ @[[အသုံးပြုသူ:Kyaw Myo Aung|Kyaw Myo Aung]] @[[အသုံးပြုသူ:မင်းကောင်းခန့်|မင်းကောင်းခန့်]] ခင်ဗျ။ နှစ်ဦးစလုံး ဆောင်းပါးကောင်းမွန်ဖို့အတွက် စေတနာထား လုပ်ဆောင်နေကြတာကို တွေ့ရပါတယ်။'''တစ်ချက် သတိပြုသင့်တာက ဒါဟာ သာမန်ဆောင်းပါးတစ်ခု မဟုတ်ဘဲ အလွန်တရာ ကြီးမြတ်လေးစားရတဲ့ "မဟာသမယသုတ်တော်ကြီး" ဖြစ်နေတာကြောင့် အချက်အလက်တွေ၊ ပါဠိနဲ့ အနက်အဓိပ္ပာယ် တိကျခိုင်လုံဖို့က အထူးအရေးကြီးပါတယ်။'''တစ်ယောက်နဲ့တစ်ယောက် Undo လုပ်ပြီး အငြင်းပွားနေမယ့်အစား၊ မူလပါရှိပြီးသား ပါဠိ/အနက်နဲ့ ကျမ်းကိုးအထောက်အထားတွေကိုလည်း မပျောက်မပျက်ထိန်းသိမ်းရင်း၊ လိုအပ်တဲ့ အချက်အလက်တွေကို ပေါင်းစပ်ထည့်သွင်းတဲ့ ပုံစံ နဲ့ အတူတကွ ပူးပေါင်းပြင်ဆင်ကြရင် ပိုကောင်းမယ်လို့ ထင်ပါတယ်။ ဝီကီပီးဒီးယား စံနှုန်းနဲ့အညီ အားလုံး အကောင်းဆုံး ဝိုင်းဝန်းညှိနှိုင်းကြရအောင်ပါ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၃၅၊ ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) pfov73abr1yb8aeji8czyhpvzmq01l5